Obecna strategia w zakresie zwalczania nadużyć finansowych służb Komisji odpowiedzialnych za realizację poprzednich programów ramowych obejmująca dotacje, a także strategie zwalczania nadużyć finansowych w odniesieniu do innych wydatków, zostaną zaktualizowane po przeglądzie strategii Komisji w zakresie zwalczania nadużyć finansowych w 2018 r. Obejmie to również ryzyko związane z finansowaniem ryczałtowym, które wiąże się z różnymi rodzajami ryzyka, które należy uwzględnić.

Służby, którym powierzono realizację budżetu w zakresie badań naukowych i innowacji, są zdecydowane zwalczać nadużycia finansowe na wszystkich etapach procesu zarządzania dotacjami. Opracowały one i realizują strategie zwalczania nadużyć finansowych, obejmujące intensywniejsze wykorzystanie informacji operacyjnych, zwłaszcza z wykorzystaniem zaawansowanych narzędzi informatycznych, a także szkolenia i informowanie personelu. Wysiłki te będą kontynuowane. Ogólnie rzecz biorąc, proponowane środki powinny mieć pozytywny wpływ na walkę z nadużyciami finansowymi; dotyczy to zwłaszcza większego nacisku na audyt oparty na ryzyku i wzmocnionej oceny i kontroli naukowej.

Ogólne oczekiwania co do poziomów błędu będą zależeć od równowagi między obiema metodami finansowania (zwrot kosztów kwalifikowalnych i płatności ryczałtowe). Komisja zamierza w stosownych przypadkach stosować model finansowania oparty na finansowaniu ryczałtowym. Jednak głównym motywem przyjęcia finansowania ryczałtowego nie jest zmniejszenie poziomu błędu, lecz osiągnięcie wszystkich celów programu.

Węższy szacunek kosztów systemu kontroli (oceny, kwalifikacji, zarządzania projektem i kontroli ex ante i ex post) mieści się w zakresie 3–4 % we wszystkich służbach Komisji odpowiedzialnych za realizację poprzednich programów ramowych w 2017 r. (łącznie z kosztami zarządzania siódmym programem ramowym i programem „Horyzont 2020”). Uznaje się to za rozsądne koszty w świetle wysiłków niezbędnych do zapewnienia osiągnięcia celów oraz liczby transakcji.

Liczba przedmiotowych transakcji oznacza, że wysoki poziom systematycznej kontroli ex ante byłby bardzo kosztowny. Obecna strategia kontroli opiera się zatem na kontrolach ex ante opartych na analizie ryzyka oraz kontrolach ex post w celu oceny poziomu błędu oraz wykrycia i odzyskania niekwalifikowalnych kwot. Ponieważ poziomy błędu utrzymały się w określonym zakresie uznaje się, że taka strategia kontroli jest skuteczna. Uwzględniono dalszy rozwój niektórych aspektów, na przykład włączenie audytów systemów i procesów, ale nie proponuje się radykalnych zmian.

Wniosek w sprawie programu „Horyzont Europa” umożliwia Komisji korzystanie z modelu finansowania opartego na finansowaniu ryczałtowym, a Komisja zamierza szerzej wykorzystać ten model finansowania. Jest jednak zbyt wcześnie, aby stwierdzić, jak szeroko można go wykorzystać. Będzie to zależało od wyników prowadzonych obecnie programów pilotażowych.

Błędy stwierdzone w trakcie audytów programu „Horyzont 2020” pokazują, że można by uniknąć niektórych z nich dzięki uproszczeniom i wyeliminowaniu niepotrzebnego formalizmu w przepisach. Niektóre zmiany wprowadzono już w programie „Horyzont 2020” (na przykład nowe przepisy dotyczące fakturowania wewnętrznego i dodatkowego wynagrodzenia), a inne zostaną w miarę możliwości wprowadzone w programie „Horyzont Europa”. Jednakże wpływ tych zmian na poziom błędu będzie obecnie ograniczony i zasadniczo pozwolą one uniknąć jedynie niewielkich błędów.

– około 6 % błędów odnosi się do kosztów podwykonawstwa, 4 % do kosztów podróży i 5 % do innych kategorii. Należy zauważyć, że w odniesieniu do kosztów pośrednich odsetek błędów, który wynosił 28 % w siódmym programie ramowym, został ograniczony niemal do zera dzięki wprowadzeniu stawki ryczałtowej dla kosztów pośrednich.

– około 63 % błędów odnosi się do błędów w naliczaniu kosztów personelu. Stwierdzone regularne problemy to nieprawidłowe obliczenie efektywnego czasu pracy; nieprawidłowe stawki lub nieprawidłowa liczba naliczonych godzin;

Pierwsze rezultaty programu „Horyzont 2020” wskazują na reprezentatywny poziom błędu wynoszący około 3 %, a poziom błędu resztowego – mniej niż 2,5 %. Należy jednak zauważyć, że jest to wczesny szacunek, który należy stosować ostrożnie i który może wzrosnąć nawet do poziomu 3–4 % (poziom błędu przewidywany przez Komisję we wniosku dotyczącym programu „Horyzont 2020” wynosił 3,5 %, chociaż nie uwzględniono w nim różnych dodatkowych zawiłości dodanych w trakcie procesu legislacyjnego). Poziom błędu resztowego powinien pozostać na poziomie poniżej 3 %; jest zbyt wcześnie, aby stwierdzić, czy zostanie osiągnięty poziom 2 %. Komisja nadal uważa, że poziomy błędu w przypadku dotacji udzielanych przez Radę ds. Badań Naukowych i działań „Maria Skłodowska-Curie” utrzymają się poniżej 2 %.

Podstawowym modelem finansowania do tej pory był zwrot kosztów kwalifikowalnych. Jak konsekwentnie zwracał uwagę Europejski Trybunał Obrachunkowy, ostatnio w swoim sprawozdaniu rocznym za 2016 r., „główne ryzyko wystąpienia nieprawidłowości polega na tym, że beneficjenci mogą zadeklarować koszty niekwalifikowalne, co nie zostanie wykryte ani skorygowane przed dokonaniem [zwrotu]. Ryzyko to jest szczególnie wysokie w przypadku siódmego programu ramowego w zakresie badań, którego skomplikowane przepisy dotyczące kwalifikowalności są często błędnie interpretowane przez beneficjentów (zwłaszcza tych mniej zaznajomionych z przepisami, takich jak MŚP, podmioty uczestniczące w programie po raz pierwszy i podmioty spoza UE)”.

W dziedzinie zarządzania bezpośredniego Komisja będzie w dużym stopniu polegać na agencjach wykonawczych ustanowionych zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 58/2003. Przekazanie zadań agencjom wykonawczym podlega obowiązkowi przeprowadzenia niezależnej oceny kosztów i korzyści ex ante, a agencje wykonawcze powinny być poddawane systematycznej ocenie przeprowadzanej przez ekspertów zewnętrznych. Wyżej wymieniona ocena kosztów i korzyści będzie również uwzględniać koszty kontroli i nadzoru. Oceny okresowe przeprowadzone w 2012 i 2015 r. potwierdzają wysoką skuteczność i wartość dodaną agencji wykonawczych w realizacji programu.

Węższy szacunek kosztów systemu kontroli (oceny, kwalifikacji, zarządzania projektem i kontroli ex ante i ex post) mieści się w zakresie 3–4 % we wszystkich służbach Komisji odpowiedzialnych za realizację poprzednich programów ramowych w 2017 r. (łącznie z kosztami zarządzania siódmym programem ramowym i programem „Horyzont 2020”). Uznaje się to za rozsądne koszty w świetle wysiłków niezbędnych do zapewnienia osiągnięcia celów oraz liczby transakcji.

W ramach programu „Horyzont 2020” do końca lutego 2018 r. otrzymano 154 000 wniosków (537 000 wniosków indywidualnych) i podpisano 18 000 umów (z 79 000 indywidualnych uczestników). Pomimo znacznego wzrostu liczby wniosków w porównaniu z siódmym programem ramowym, 95 % umów podpisano w terminie 8 miesięcy wyznaczonym w prawodawstwie. Wspólne systemy informatyczne i procesy biznesowe zapewniły skuteczność na wszystkich szczeblach. Wspólne centrum wsparcia zapewnia racjonalne pod względem kosztów usługi dla wszystkich służb Komisji odpowiedzialnych za realizację poprzednich programów ramowych, przy czym koszty bieżące wynoszą ok. 0,7 % wydatków w 2017 r. Zatwierdzanie podmiotów prawnych i organizacja ocen projektów zostały scentralizowane w Agencji Wykonawczej ds. Badań Naukowych, co przyniosło korzyści skali oraz zapewniło efektywną organizację ocen.

Program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji będzie realizowany poprzez zarządzanie bezpośrednie i pośrednie. Nie ma zasadniczych zmian w stosunku do programu ramowego „Horyzont 2020”. Jednak gdy będzie to możliwe, zostaną wdrożone dalsze uproszczenia.

–☑ Okres trwania wpływu finansowego: od 1/01/2021 do 31/12/2027 w odniesieniu do środków na zobowiązania oraz od 1/01/2021 do 31/12/2033 w odniesieniu do środków na płatności.

Programy ramowe UE przyniosły znaczące i długotrwałe rezultaty, jak wykazywała każda z kolejnych ocen przeprowadzanych od 1984 r., to jest od momentu rozpoczęcia przez UE inwestowania w badania naukowe i innowacje. Europejskie programy w zakresie badań naukowych i innowacji przyniosły pozytywne efekty, ale trzeba wyciągnąć istotne wnioski z przeszłości, z informacji zwrotnych otrzymanych od zainteresowanych stron oraz z badań analitycznych. Do badań naukowych, innowacji i edukacji należy podchodzić w bardziej skoordynowany sposób, spójny z innymi obszarami polityki; należy także poprawić sposób upowszechniania wyników badań oraz ich przekształcenia w nowe produkty, procesy i usługi. Logikę interwencji w programach wsparcia UE należy rozwijać w bardziej ukierunkowany, konkretny, szczegółowy, integracyjny i przejrzysty sposób. Należy ułatwić dostęp do programów oraz zwiększyć uczestnictwo start-upów, MŚP, przemysłu, podmiotów z UE-13 i spoza UE. Należy wzmocnić monitorowanie i ocenę.

Badania naukowe i innowacje stanowią kluczowy element społeczeństwa opartego na wiedzy, a silny wymiar europejski może przyciągnąć dodatkowe fundusze na poziomie krajowym, przy czym nie ma dowodów na to, że można go zastąpić. Zazwyczaj projekty w dziedzinie badań naukowych i innowacji wybrane do finansowania UE przyciągają większą współpracę na szczeblu unijnym lub międzynarodowym, a ich skala, zakres i poziom szczegółowości uniemożliwiają realizację przy wykorzystaniu wyłącznie środków krajowych (83 % unijnych projektów w dziedzinie badań naukowych i innowacji nie zostałoby zrealizowanych bez wsparcia unijnego). W świecie, w którym wzrasta konkurencja technologiczna, brak inwestycji w badania naukowe i innowacje na skalę UE spowodowałby spadek konkurencyjności UE na arenie światowej, co miałoby przewidywalne skutki gospodarcze, społeczne i środowiskowe.

1.Niniejsza decyzja nie ma wpływu na kontynuację lub modyfikację danych działań, aż do ich zamknięcia, zgodnie z decyzją 2013/743/UE, którą nadal stosuje się do danych działań aż do ich zamknięcia.

b)w odniesieniu do dotacji – ich priorytety, kryteria kwalifikacji i wyboru, relatywną wagę różnych kryteriów wyboru oraz maksymalną stawkę finansowania w odniesieniu do łącznych kosztów kwalifikowalnych;

Przewodniczący przewodniczy posiedzeniom Rady EIC, przygotowuje jej posiedzenia, przydziela zadania członkom oraz może ustanawiać specjalne podgrupy zajmujące się w szczególności identyfikacją nowych trendów technologicznych w dziedzinach objętych portfelem EIC. Promuje on EIC, działa jako partner do rozmów z Komisją i jest przedstawicielem EIC w środowisku innowacji. Komisja może zapewnić wsparcie administracyjne przewodniczącego w jego obowiązkach.

Ich kadencja jest ograniczona do dwóch lat, z możliwością dwukrotnego przedłużenia, przy czym obowiązuje rotacyjny system mianowania (członkowie mianowani co dwa lata).

Członkowie Rady EIC są powoływani przez Komisję, w następstwie otwartego zaproszenia do składania kandydatur lub wyrażenia zainteresowania lub obu rodzajów zaproszeń, w zależności od tego, co Komisja uzna za stosowne, oraz z uwzględnieniem konieczności zapewnienia równowagi wiedzy fachowej, płci, wieku i rozmieszczenia geograficznego.

4.W celu zarządzania finansowaniem mieszanym z EIC Komisja stosuje zarządzanie pośrednie lub, jeżeli nie jest ono możliwe, może ustanowić spółkę celową. Komisja dąży do zapewnienia udziału innych inwestorów publicznych i prywatnych. Jeżeli nie będzie to możliwe w początkowym okresie, spółka celowa zostanie ustrukturyzowana w taki sposób, aby przyciągnąć innych inwestorów publicznych lub prywatnych w celu zwiększenia efektu mnożnikowego wkładu unijnego.

1.Komisja ustanawia Europejską Radę ds. Innowacji (EIC) w celu realizacji działań w ramach filaru III „Otwarte innowacje”, które odnoszą się do EIC. EIC działa zgodnie z następującymi zasadami: nacisk na przełomowe i radykalne innowacje, autonomia, zdolność do podejmowania ryzyka, efektywność, skuteczność, przejrzystość i odpowiedzialność.

a)treści programów prac oraz ich przeglądu, jeśli jest on niezbędny do osiągnięcia celów misji, w stosownych przypadkach we współpracy z zainteresowanymi stronami i ogółem społeczeństwa;

(5)Z uwagi na znaczenie przeciwdziałania zmianie klimatu zgodnie ze zobowiązaniami Unii na rzecz realizacji porozumienia paryskiego i celów zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych, niniejszy program szczegółowy przyczyni się do uwzględnienia działań w dziedzinie klimatu i do osiągnięcia ogólnego poziomu docelowego unijnych wydatków na wkład w realizację celów w dziedzinie klimatu wynoszącego 25 %. Oczekuje się, że w działaniach w ramach niniejszego programu szczegółowego przeznaczy się 35 % ogólnej puli środków finansowych programu szczegółowego na cele związane z klimatem. Odpowiednie działania zostaną określone w trakcie przygotowania i realizacji programu szczegółowego, a następnie ponownie ocenione w kontekście odpowiednich ocen i procesów przeglądu.

Instrument „Akcelerator” będzie wspierał dalszy rozwój i wprowadzanie na rynek innowacji przełomowych i tworzących rynki, do etapu, na którym mogą być one finansowane na normalnych warunkach komercyjnych przez inwestorów (np. od demonstracji po testowanie przez użytkowników, produkcję przedkomercyjną i ekspansję). Zapewni on finansowanie mieszane z EIC (tj. dotacje łączące bezpośrednie finansowanie kapitałowe i dostęp do gwarancji finansowych).

Europejska Rada ds. Innowacji będzie jedynym źródłem wsparcia unijnego na rzecz przełomowych innowacji tworzących rynki. Będzie ona regulować odpowiednie działania prowadzone wcześniej w ramach programu „Horyzont 2020”, takie jak innowacje w MŚP oraz przyszłe i powstające technologie (FET Open i FET Proactive) oraz dostęp do finansowania ryzyka (obecnie dostosowany do przepisów rozporządzenia w sprawie Funduszu InvestEU).

W przypadku wspólnego projektowania misji i sterowania ich realizacją Komisja może ustanowić rady ds. misji. Będą one doradzać w sprawie potencjalnych misji o dużym znaczeniu i opierać się w tym celu na procesie projektowania, który obejmuje zainteresowane strony i działania publiczne. W skład rad ds. misji wejdą zainteresowane strony, w tym użytkownicy końcowi, aby zapewnić ich zaangażowanie, oraz służby Komisji, aby zapewnić powiązania z obszarami polityki Unii. Członkowie rad ds. misji będą zazwyczaj powoływani przez Komisję, w następstwie otwartego zaproszenia do wyrażenia zainteresowania, z uwzględnieniem konieczności zapewnienia równowagi wiedzy fachowej, płci, wieku i rozmieszczenia geograficznego. W stosownych przypadkach istniejące struktury zarządzania mogą zostać wykorzystane jako rady ds. misji.

W ramach tego filaru zainicjowana zostanie niewielka liczba misji posiadających konkretne cele, co doprowadzi do ustanowienia kompleksowego portfela projektów przy wykorzystaniu odpowiednich działań i produktów uzyskanych z innych części programu. Szczegółowe przepisy dotyczące misji określono w art. 5.

Klastry, wspierane przez obszary interwencji, przełamują klasyczne granice między dyscyplinami, sektorami i obszarami polityki i przyczynią się do większej współpracy i większego oddziaływania w odniesieniu do priorytetów polityki unijnej i globalnej.

We wniosku Komisji dotyczącym wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027 ustalono bardziej ambitny cel uwzględniania kwestii klimatu we wszystkich programach UE – docelowy poziom unijnych wydatków przyczyniających się do realizacji celów klimatycznych ma wynieść 25 %. Wkład niniejszego programu w osiągnięcie tego ogólnego poziomu docelowego będzie śledzony za pomocą unijnego systemu wskaźników klimatycznych na odpowiednim poziomie dezagregacji, w tym przy użyciu, w miarę dostępności, bardziej precyzyjnych metod. Komisja nadal będzie przedstawiała informacje pod kątem środków na zobowiązania w ujęciu rocznym, w kontekście rocznego projektu budżetu.

Priorytety programu „Horyzont Europa” będą ściśle dostosowane do ogólnych strategicznych priorytetów Unii i obszarów jej polityki. Planowanie strategiczne będzie się opierać na prognozach, badaniach i innych dowodach naukowych oraz uwzględni odpowiednie istniejące inicjatywy na szczeblu unijnym i krajowym. Będzie ono obejmować perspektywy interdyscyplinarne i międzysektorowe oraz zapewni, by wszystkie działania w ramach programu „Horyzont Europa” były skoordynowane w skuteczny sposób.

Dodatkowe informacje odnoszące się do ogólnego wniosku w sprawie programu „Horyzont Europa” można znaleźć w uzasadnieniu do aktu podstawowego (wniosek dotyczący rozporządzenia ustanawiającego program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” oraz zasady uczestnictwa i upowszechniania obowiązujące w tym programie).

KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia7.6.2018 COM(2018) 436 final ZAŁĄCZNIKI do wniosku w sprawie



DECYZJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY ustanawiającej program szczegółowy służący realizacji programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa”



ZAŁĄCZNIK I DZIAŁALNOŚĆ PROGRAMOWA Poniższe elementy będą stosowane podczas realizacji niniejszego programu. Planowanie strategiczne Realizacja celów dotyczących całego programu „Horyzont Europa” w sposób zintegrowany zostanie zapewniona poprzez wieloletnie planowanie strategiczne. Takie planowanie pozwoli skupić się na całościowym oddziaływaniu programu oraz na spójności między jego różnymi filarami, jak również zapewni synergię z innymi programami UE oraz wsparcie innych obszarów polityki UE oraz otrzymanie wsparcia z ich strony. W ramach planowania strategicznego promowane będzie silne zaangażowanie obywateli i organizacji społeczeństwa obywatelskiego na wszystkich etapach badań naukowych i innowacji, współtworzenie wiedzy, skuteczne promowanie równości płci, w tym włączenie aspektu płci do treści badań naukowych i innowacji, a także przestrzeganie i promowanie najwyższych standardów etyki i uczciwości. Będzie ono obejmować szeroko zakrojone konsultacje i wymiany zdań z państwami członkowskimi, Parlamentem Europejskim w odpowiednich przypadkach oraz z różnymi zainteresowanymi stronami w odniesieniu do priorytetów, w tym misji, w ramach filaru „Globalne wyzwania i konkurencyjność przemysłowa”, oraz odpowiednie rodzaje działań, które należy podjąć, w szczególności partnerstwa europejskie. W oparciu o te szeroko zakrojone konsultacje w ramach planowania strategicznego określone zostaną wspólne cele i obszary działalności, takie jak obszary partnerstwa (proponowana podstawa prawna określa jedynie instrumenty i kryteria, które będą stanowić wytyczne dla ich stosowania) oraz obszary misji. Planowanie strategiczne przyczyni się do opracowania i wdrożenia polityki w odpowiednich obszarach na poziomie UE, a także uzupełniających strategii politycznych w państwach członkowskich. Podczas procesu planowania strategicznego uwzględnione zostaną priorytety polityki UE, aby zwiększyć wkład badań naukowych i innowacji w realizację polityki. W planowaniu strategicznym uwzględnione zostaną również prognozy, badania i inne dowody naukowe oraz odpowiednie istniejące inicjatywy na szczeblu unijnym i krajowym. W ramach planowania strategicznego promowana będzie synergia między programem „Horyzont Europa” i innymi programami Unii, w tym programem Euratom, a tym samym stanie się ono punktem odniesienia dla badań naukowych i innowacji we wszystkich powiązanych programach w ramach budżetu UE i instrumentach o charakterze niefinansowym. Przyczyni się to również do szybszego upowszechniania i absorpcji wyników badań naukowych i innowacji oraz pozwoli uniknąć powielania i nakładania się możliwości finansowania. Planowanie strategiczne zapewni ramy umożliwiające powiązanie bezpośrednich działań badawczych Wspólnego Centrum Badawczego i innych działań wspieranych w ramach programu, w tym wykorzystanie rezultatów do wspierania polityki. W ramach planu strategicznego określona zostanie wieloletnia strategia realizacji programu prac (określonego w art. 11), z zapewnieniem wystarczającej elastyczności umożliwiającej szybkie reagowanie na nieoczekiwane możliwości i sytuacje kryzysowe. Ponieważ program „Horyzont Europa” obejmuje okres 7 lat, gospodarczy, społeczny i polityczny kontekst jego działania może ulec w tym czasie istotnym zmianom. Program „Horyzont Europa” musi być zdolny do szybkiego dostosowania się do tych zmian. Będzie zatem możliwe dodanie wsparcia dla działań wykraczających poza poniższe opisy, jeżeli będzie to należycie uzasadnione, w celu uwzględnienia znacznych zmian lub nieprzewidzianych zdarzeń, potrzeb politycznych lub sytuacji kryzysowych, na przykład w odpowiedzi na poważne zagrożenia dla zdrowia wynikające np. z epidemii. Podczas realizacji programu „Horyzont Europa” szczególna uwaga zostanie zwrócona na kwestię zapewnienia wyważonego i szerokiego podejścia do badań naukowych i innowacji, które nie ogranicza się tylko do opracowywania nowych produktów, procesów i usług w oparciu o wiedzę i przełomowe rozwiązania naukowe i technologiczne, ale obejmuje również wykorzystanie istniejących technologii w nowatorskich zastosowaniach, ciągłe doskonalenie oraz innowacje nietechnologiczne i społeczne. Systemowe, wielodyscyplinarne, wielosektorowe oraz obejmujące różne obszary polityki podejście do innowacji naukowych zagwarantuje, że można będzie sprostać wyzwaniom, a jednocześnie tworzyć nowe konkurencyjne przedsiębiorstwa i branże, wspierać konkurencję, pobudzać inwestycje prywatne oraz utrzymać równe warunki działania na rynku wewnętrznym. W ramach filarów „Globalne wyzwania i konkurencyjność przemysłowa” oraz „Otwarte innowacje” badania naukowe i innowacje zostaną uzupełnione działaniami blisko związanymi z użytkownikami końcowymi i rynkiem, takimi jak demonstracja, pilotaż lub weryfikacja poprawności projektu, z wyłączeniem działań związanych z komercjalizacją, które wykraczają poza fazę badań naukowych i innowacji. Obejmie to również wspieranie działalności ukierunkowanej na popyt, która pomaga w przyspieszeniu wdrażania i rozpowszechniania szerokiej gamy innowacji. Nacisk zostanie położony na nienakazowe zaproszenia do składania wniosków. W ramach filaru „Globalne wyzwania i konkurencyjność przemysłowa”, w oparciu o doświadczenia zdobyte w ramach programu „Horyzont 2020”, nauki społeczne i humanistyczne będą w pełni zintegrowane we wszystkich klastrach, z uwzględnieniem szczególnych i wyspecjalizowanych działań. Podobnie działalność obejmująca badania naukowe i innowacje w sektorze morskim będzie realizowana w sposób strategiczny i zintegrowany zgodnie ze zintegrowaną polityką morską, wspólną polityką rybołówstwa i zobowiązaniami międzynarodowymi. W ramach niniejszego programu w dalszym ciągu wspierane będą „inicjatywy przewodnie FET” wspierane w ramach programu „Horyzont 2020”. Ponieważ posiadają one istotne analogie z misjami, inne „inicjatywy przewodnie FET”, jeżeli powstaną, będą wspierane w ramach niniejszego programu ramowego jako misje ukierunkowane na przyszłe i powstające technologie. Dialog w dziedzinie współpracy naukowo-technicznej z międzynarodowymi partnerami UE oraz dialog polityczny z głównymi regionami świata wniosą istotny wkład w systematyczną identyfikację możliwości współpracy, co – w połączeniu ze zróżnicowaniem pod kątem kraju/regionu – będzie pomocne w ustanawianiu priorytetów.

Choć skoncentrowanie działalności Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii (EIT) na ekosystemach innowacji wpisuje go w sposób naturalny w filar „Otwarte innowacje” programu „Horyzont Europa”, planowanie wspólnot wiedzy i innowacji EIT (WWiI) zostanie dostosowane w ramach procesu planowania strategicznego do filaru „Globalne wyzwania i konkurencyjność przemysłowa”. Upowszechnianie i komunikacja „Horyzont Europa” zapewni specjalne wsparcie na rzecz otwartego dostępu do publikacji naukowych, repozytoriów wiedzy i innych źródeł danych. Wspierane będą działania w zakresie rozpowszechniania i upowszechniania wiedzy, również będącej wynikiem współpracy z innymi programami UE, w tym grupowanie i tworzenie pakietów rezultatów oraz danych w językach i formatach dla grup docelowych i sieci z przeznaczeniem dla obywateli, przemysłu, administracji publicznej, środowisk akademickich, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i decydentów. W tym celu program „Horyzont Europa” może korzystać z zaawansowanych technologii i narzędzi analitycznych. Zapewnione zostanie stosowne wsparcie na rzecz mechanizmów informowania potencjalnych wnioskodawców o programie (np. krajowe punkty kontaktowe). Komisja będzie również realizować działalność informacyjną i komunikacyjną dotyczącą programu „Horyzont Europa”, aby promować fakt, że rezultaty zostały uzyskane przy wsparciu z funduszy UE. Komisja będzie również dążyć do zwiększenia świadomości społecznej na temat znaczenia badań naukowych i innowacji oraz szerszego wpływu i znaczenia badań naukowych i innowacji finansowanych przez UE, np. poprzez publikacje, relacje z mediami, wydarzenia, repozytoria wiedzy, bazy danych, platformy wielokanałowe, strony internetowe lub ukierunkowane wykorzystanie mediów społecznościowych. Program „Horyzont Europa” zapewni również beneficjentom wsparcie w zakresie informowania ogółu społeczeństwa o ich pracy i jej wpływie. Wykorzystanie i absorpcja przez rynek Komisja ustanowi kompleksowe środki służące wykorzystaniu rezultatów programu „Horyzont Europa” i zdobytej wiedzy. Przyczyni się to do przyspieszenia wykorzystania rezultatów w celu ich absorbcji przez rynek oraz do zwiększenia oddziaływania programu. Aby zmaksymalizować europejską wartość dodaną programu, Komisja będzie systematycznie określać i rejestrować rezultaty działań w zakresie badań naukowych i innowacji w ramach programu oraz przekazywać lub rozpowszechniać te rezultaty i zdobytą wiedzę w sposób niedyskryminujący wśród branży i przedsiębiorstw niezależnie od ich wielkości, organów administracji publicznej, środowisk akademickich, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i decydentów politycznych. Współpraca międzynarodowa Większe oddziaływanie zostanie osiągnięte dzięki połączeniu działań z innymi państwami i regionami na świecie w ramach międzynarodowej współpracy na bezprecedensową skalę. W oparciu o wzajemne korzyści partnerzy z całego świata zostaną zaproszeni do uczestnictwa w wysiłkach UE jako nieodłączni uczestnicy inicjatyw wspierających działania UE na rzecz zrównoważonego rozwoju, większej doskonałości w dziedzinie badań naukowych i innowacji oraz konkurencyjności. Międzynarodowe wspólne działanie zapewni skuteczne rozwiązywanie globalnych wyzwań społecznych i osiąganie celów zrównoważonego rozwoju, dostęp do największych światowych talentów, wiedzy fachowej i zasobów oraz zwiększenie podaży i popytu na innowacyjne rozwiązania. Metody pracy do celów oceny Stosowanie wysokiej jakości niezależnej wiedzy fachowej w procesie oceny potwierdza zaangażowanie programu w uwzględnianie potrzeb wszystkich zainteresowanych stron, społeczeństw i interesów, a także warunkiem utrzymania doskonałości i adekwatności finansowanych działań. Komisja lub organ finansujący zapewni bezstronność procesu i uniknięcie konfliktów interesów zgodnie z art. 61 rozporządzenia finansowego. W wyjątkowych przypadkach, jeżeli jest to uzasadnione wymogiem wyznaczenia najlepszych dostępnych ekspertów lub ograniczoną wielkością grupy wykwalifikowanych ekspertów, niezależni eksperci wspierający komisję oceniającą lub będący jej członkami mogą oceniać konkretne wnioski, w odniesieniu do których deklarują potencjalny konflikt interesów. W takim przypadku Komisja lub organ finansujący stosują wszelkie niezbędne środki zaradcze w celu zapewnienia integralności procesu oceny. Zarządzanie procesem oceny będzie prowadzone w odpowiedni sposób i obejmie etap interakcji między różnymi ekspertami. Przy określaniu wniosków, które mają otrzymać finansowanie komisja oceniająca weźmie pod uwagę indywidualne okoliczności każdego z nich.



FILAR I

OTWARTA NAUKA Poszukiwanie przełomowych rozwiązań w celu zrozumienia i zdobywania wiedzy, światowej klasy infrastruktura potrzebna do osiągnięcia tego celu, w tym infrastruktura fizyczna i infrastruktura wiedzy do celów badań naukowych i rozwoju, a także środki pozwalające na otwarte rozpowszechnianie i dzielenie się wiedzą oraz zapewnienie odpowiedniej liczby wybitnych naukowców są podstawą postępu gospodarczego, społecznego i kulturowego we wszystkich jego postaciach. Otwarta i doskonała baza naukowa jest nierozerwalnie związana z realizacją czołowych innowacji. Zmiany paradygmatu naukowego i technologicznego uznano za kluczowe czynniki wzrostu wydajności, konkurencyjności, zamożności, zrównoważonego rozwoju i postępu społecznego. W przeszłości takie zmiany paradygmatu zwykle miały początek w bazie naukowej sektora publicznego, aby następnie stać się podłożem powstania nowych gałęzi przemysłu i sektorów. Inwestycje publiczne w badania naukowe, w szczególności prowadzone przez szkoły wyższe oraz publiczne instytucje badawcze i ośrodki badawcze, często dotyczą długoterminowych badań naukowych o podwyższonym ryzyku i uzupełniają działania sektora prywatnego. Ponadto przyczyniają się one do tworzenia umiejętności, wiedzy fachowej i doświadczenia, nowych instrumentów i metodyk, a także do tworzenia sieci, które przekazują najnowszą wiedzę. Europejska nauka i naukowcy w wielu dziedzinach zajmowali i nadal zajmują czołowe miejsca. Nie możemy jednak brać tej sytuacji za pewnik. Istnieje wiele dowodów świadczących o tym, że w miarę wzrostu tempa badań naukowych wzrasta także liczba państw konkurujących o pierwsze miejsce. Do naszych tradycyjnych konkurentów, takich jak Stany Zjednoczone, dołączają obecnie giganci gospodarczy, jak np. Chiny i Indie, z nowo uprzemysłowionych części świata, a także wszystkie kraje, których rządy zauważyły różnorodne i obfite korzyści wynikające z inwestycji w badania naukowe.



1.EUROPEJSKA RADA DS. BADAŃ NAUKOWYCH (ERBN) 1.1.Uzasadnienie Mimo że UE pozostaje największym producentem publikacji naukowych na świecie, jest ona zasadniczo „producentem masowym” wiedzy, natomiast – w porównaniu do jej wielkości – posiada stosunkowo niewiele centrów doskonałości, które wybijają się na poziomie światowym, zaś w wielu obszarach jej wyniki są przeciętne, a nawet słabe. W porównaniu ze Stanami Zjednoczonymi i obecnie, w pewnym stopniu, z Chinami, UE nadal działa w oparciu o „model doskonałości rozproszonej”, w którym zasoby rozkładają się na większą liczbę naukowców i instytucji badawczych. Kolejnym wyzwaniem jest fakt, że w wielu państwach UE sektor publiczny nadal nie oferuje najlepszym naukowcom wystarczająco atrakcyjnych warunków. Wspomniane czynniki dodatkowo przyczyniają się do braku atrakcyjności Europy w globalnej konkurencji o talenty naukowe. Globalny krajobraz badawczy ewoluuje w szybkim tempie i staje się coraz bardziej wielobiegunowy ze względu na rosnącą liczbę krajów wschodzących, w szczególności Chin, które rozszerzają swoją produkcję naukową. W 2000 r. UE i Stany Zjednoczone odpowiadały za prawie dwie trzecie światowych wydatków na badania naukowe i rozwój, natomiast do 2013 r. udział ten spadł do poniżej połowy. ERBN wspiera najlepszych naukowców, oferując im elastyczne, długoterminowe finansowanie w celu prowadzenia przełomowych badań naukowych przynoszących duże korzyści, ale też obarczonych wysokim ryzykiem. Działa ona niezależnie, pod kierownictwem niezależnej Rady Naukowej złożonej z naukowców, inżynierów i uczonych cieszących się najwyższym uznaniem, posiadających odpowiednią wiedzę i charakteryzujących się różnorodnością. ERBN jest w stanie korzystać z szerszej puli talentów i pomysłów, niż byłoby to możliwe w przypadku jakiegokolwiek programu krajowego, i wzmacnia doskonałość poprzez sposób, w jaki najlepsi naukowcy i najlepsze pomysły konkurują ze sobą. Badania pionierskie finansowane przez ERBN mają znaczące bezpośrednie skutki w postaci postępów w pionierskich dziedzinach wiedzy, otwierając drogę do nowych i często nieoczekiwanych wyników naukowych i technologicznych oraz nowych obszarów badań. To z kolei przyczynia się do rozwoju radykalnie nowych pomysłów, które pobudzają innowacje i nowatorstwo w biznesie, a także pomagają rozwiązywać wyzwania społeczne. ERBN wywiera również istotny wpływ strukturalny, podnosząc jakość europejskiego systemu badawczego w sposób wykraczający poza naukowców i działania finansowane bezpośrednio przez Radę. Działania finansowane przez ERBN oraz naukowcy otrzymujący to finansowanie wyznaczają inspirujący cel dla badań pionierskich w Europie, podnosząc jej rangę i czyniąc z Europy atrakcyjniejsze miejsce pracy i współpracy dla najlepszych naukowców z całego świata. Prestiż związany z przyjmowaniem stypendystów dotacji ERBN stwarza konkurencję między europejskimi szkołami wyższymi i organizacjami badawczymi, skłaniając do oferowania najbardziej atrakcyjnych warunków dla najlepszych naukowców, i może pośrednio pomóc tym podmiotom w ocenie ich mocnych i słabych stron oraz doprowadzić do przeprowadzenia reform. W ciągu 10 lat od ustanowienia ERBN zmniejszyła się różnica między efektywnością badań naukowych prowadzonych przez USA i kraje UE. ERBN finansuje stosunkowo niewielką część wszystkich europejskich badań naukowych, ale wywiera nieproporcjonalnie duże oddziaływanie naukowe. Średni współczynnik oddziaływania cytowań w odniesieniu do badań naukowych wspieranych przez ERBN jest porównywalny z współczynnikiem elitarnych światowych uczelni badawczych. Osiągnięcia ERBN w dziedzinie badań naukowych są niezwykle wysokie w porównaniu z największymi na świecie podmiotami finansującymi badania. ERBN finansuje badania pionierskie w wielu obszarach badań, które uzyskały największą liczbę cytowań, w tym w obszarach wschodzących. ERBN finansuje wprawdzie głównie badania pionierskie, ale przyczyniła się do uzyskania znacznej liczby patentów. Istnieją zatem niezbite dowody na to, że ERBN przyciąga i finansuje wybitnych naukowców w ramach swoich zaproszeń do składania wniosków, a działania ERBN generują znaczną liczbę najważniejszych i najbardziej znaczących wyników badań na całym świecie w obszarach wschodzących, co prowadzi do przełomów i znaczących postępów. Praca beneficjentów dotacji ERBN jest również wysoce interdyscyplinarna, a beneficjenci współpracują na arenie międzynarodowej i publikują swoje rezultaty zgodnie z zasadą otwartego dostępu we wszystkich dziedzinach badań naukowych, w tym w dziedzinie nauk społecznych i humanistycznych. Istnieją również dowody długoterminowego wpływu dotacji ERBN na rozwój kariery, szkolenie wysoko wykwalifikowanych absolwentów studiów doktoranckich i staży podoktoranckich, zwiększenie globalnego wyeksponowania i prestiżu europejskich badań naukowych oraz na krajowe systemy badawcze dzięki silnemu efektowi analizy porównawczej. Efekt ten jest szczególnie cenny w unijnym rozproszonym modelu doskonałości, ponieważ status uzyskania finansowania ERBN może zastąpić i stanowić bardziej dokładny wskaźnik jakości badań naukowych niż uznanie w oparciu o status instytucji. Umożliwia to ambitnym osobom, instytucjom, regionom i krajom podjęcie inicjatywy i ekspansję w obszarach badań, które stanowią ich szczególnie mocną stronę. 1.2.Obszary interwencji 1.2.1.Pionierskie badania naukowe Oczekuje się, że badania finansowane przez ERBN doprowadzą do postępów w pionierskich dziedzinach wiedzy, najwyższej jakości publikacji naukowych, wyników badań o dużym potencjale oddziaływania społecznego i gospodarczego oraz do ustanowienia przez ERBN wyraźnego i inspirującego celu dla badań pionierskich w Unii, Europie i na arenie międzynarodowej. Dążąc do tego, aby UE stała się bardziej atrakcyjnym miejscem pracy dla najlepszych na świecie naukowców, ERBN postawi sobie za cel zwiększenie udziału UE w 1 % najczęściej cytowanych publikacji na świecie oraz będzie dążyć do znacznego zwiększenia liczby finansowanych przez ERBN wybitnych naukowców spoza Europy. Finansowanie ERBN jest udzielane według poniższych, dobrze ugruntowanych zasad. Wyłącznym kryterium przyznawania dotacji ERBN jest doskonałość naukowa. ERBN działa w trybie „oddolnym”, bez wstępnie ustalonych priorytetów.

Ogólne kierunki –Długoterminowe finansowanie w celu wspierania wybitnych badaczy i ich zespołów w przełomowych badaniach przynoszących duże korzyści, ale też obarczonych wysokim ryzykiem; –Wspomaganie początkujących naukowców, którzy mają doskonałe pomysły, w uzyskaniu niezależności badawczej oraz w stworzeniu własnego zespołu lub programu; –Nowe sposoby pracy w świecie nauki, umożliwiające uzyskiwanie przełomowych rezultatów i ułatwiające osiągnięcie przez finansowane badania naukowe potencjału komercyjnego oraz potencjału w zakresie innowacji społecznych; –Wymiana doświadczeń i najlepszych praktyk z regionalnymi i krajowymi agencjami zajmującymi się finansowaniem badań naukowych w celu wsparcia wybitnych naukowców; –Lepsze wyeksponowanie programów ERBN.

1.3.Realizacja 1.3.1.Rada Naukowa Rada Naukowa jest gwarantem jakości działania z naukowego punktu widzenia i dysponuje pełnymi uprawnieniami w zakresie decyzji dotyczących rodzaju badań, które mają być finansowane. W kontekście wdrożenia programu ramowego oraz w celu realizacji jego zadań, jak określono w art. 7, Rada Naukowa: 1) Strategia naukowa: –ustanowi ogólną strategię naukową ERBN przy uwzględnieniu możliwości oraz potrzeb naukowych w Europie; –ustanowi program prac i opracuje zestaw środków wsparcia ERBN zgodnie ze swoją strategią naukową; –ustanowi niezbędne inicjatywy w zakresie współpracy międzynarodowej, w tym działalność informacyjną, w celu zwiększenia widoczności ERBN dla najlepszych naukowców z całego świata, zgodnie ze swoją strategią naukową. 2) Zarządzanie naukowe, monitorowanie i kontrola jakości: –zapewni światowej klasy system wzajemnej oceny oparty na w pełni przejrzystym, sprawiedliwym i bezstronnym traktowaniu wniosków poprzez przyjęcie stanowisk w sprawie realizacji i zarządzania zaproszeniami do składania wniosków, kryteriów oceny, procedur wzajemnej oceny, w tym wyboru ekspertów, metod wzajemnej oceny oraz oceny wniosków, a także niezbędnych przepisów wykonawczych i wytycznych, na podstawie których, pod nadzorem Rady Naukowej, określone zostaną wnioski, które mają otrzymać finansowanie; –w przypadku działań w zakresie badań pionierskich ERBN ekspertów powołuje się na podstawie wniosku Rady Naukowej ERBN; –zapewni, aby dotacje ERBN były realizowane zgodnie z prostymi, przejrzystymi procedurami, które kładą nacisk na doskonałość, zachęcają do inicjatywy i łączą elastyczność z odpowiedzialnością poprzez stałe monitorowanie jakości jej działalności i realizacji; –będzie dokonywać przeglądu i oceny osiągnięć ERBN oraz jakości i wpływu badań finansowanych przez ERBN i wydawać zalecenia dotyczące działań naprawczych lub przyszłych;

–ustanowi stanowiska w każdej innej kwestii mającej wpływ na osiągnięcia i oddziaływanie działalności ERBN oraz na jakość prowadzonych badań. 3) Komunikacja i upowszechnianie: –poprawi globalny wizerunek i wyeksponowanie ERBN poprzez prowadzenie działalności komunikacyjnej i informacyjnej, w tym organizację konferencji naukowych, w celu promowania działań i osiągnięć ERBN oraz rezultatów projektów finansowanych przez ERBN wśród społeczności naukowej, kluczowych zainteresowanych stron i ogółu społeczeństwa; –w stosownych przypadkach będzie się konsultować ze środowiskiem naukowym, inżynieryjnym i akademickim, regionalnymi i krajowymi agencjami zajmującymi się finansowaniem badań naukowych oraz innymi zainteresowanymi stronami; –będzie systematyczne przedstawiać Komisji sprawozdania z działalności. Członkowie Rady Naukowej otrzymują wynagrodzenie za wykonywanie powierzonych im zadań w formie honorariów oraz, w stosownych przypadkach, zwrot kosztów podróży i kosztów utrzymania. Przewodniczący ERBN na okres swojego urzędowania zamieszka w Brukseli i przeznaczy większą część swojego czasu pracy na sprawy związane z działalnością ERBN. Wysokość jego wynagrodzenia będzie odpowiadać wynagrodzeniu najwyższego kierownictwa Komisji, a specjalna jednostka ds. realizacji zapewni mu wsparcie niezbędne do sprawowania jego funkcji. Rada Naukowa wybiera spośród swych członków trzech wiceprzewodniczących, którzy wspomagają przewodniczącego w jego funkcjach reprezentacyjnych i organizacyjnych. Mogą oni również posiadać tytuł wiceprzewodniczącego ERBN. Trzech wiceprzewodniczących Rady Naukowej otrzyma wsparcie w celu zapewnienia odpowiedniej lokalnej pomocy administracyjnej w ich macierzystych instytutach. 1.3.2.Specjalna jednostka ds. realizacji Specjalna jednostka ds. realizacji będzie odpowiedzialna za wszystkie aspekty administracyjnego wdrażania i realizacji programu, które przewidziano w programie prac ERBN. Będzie ona w szczególności przeprowadzać procedury oceny, wzajemną ocenę oraz procedurę wyboru zgodnie ze strategią sformułowaną przez Radę Naukową oraz będzie odpowiadać za finansowe i naukowe zarządzanie dotacjami. Specjalna jednostka ds. realizacji będzie wspierać Radę Naukową w wykonywaniu wszystkich jej zadań określonych powyżej, w tym w rozwoju strategii naukowej, monitorowaniu działalności oraz przeglądzie i ocenie osiągnięć ERBN, jak również w prowadzeniu działalności komunikacyjnej i informacyjnej; zapewni dostęp do niezbędnych dokumentów i danych znajdujących się w jej posiadaniu oraz będzie informować Radę Naukową o swojej działalności. W celu zapewnienia skutecznych kontaktów ze specjalną jednostką ds. realizacji w zakresie strategii i spraw operacyjnych kierownictwo Rady Naukowej i dyrektor specjalnej jednostki będą regularnie odbywać spotkania koordynacyjne. ERBN będzie zarządzana przez pracowników zatrudnionych specjalnie w tym celu, w tym w miarę potrzeb przez urzędników instytucji unijnych; zakres zarządzania obejmie wyłącznie rzeczywiste potrzeby administracyjne, tak by zapewniona została stabilność i ciągłość niezbędna do skutecznej administracji. 1.3.3.Rola Komisji W celu wypełniania swoich obowiązków określonych w art. 6, 7 i 8 oraz w kontekście swoich obowiązków w zakresie wykonania budżetu Komisja: –zapewni ciągłość działalności i odnawianie składu Rady Naukowej oraz będzie udzielać wsparcia stałemu komitetowi identyfikacyjnemu w celu wskazania przyszłych członków Rady Naukowej; –zapewni ciągłość działalności specjalnej jednostki ds. realizacji oraz powierzanie jej zadań i obowiązków, z uwzględnieniem opinii Rady Naukowej;

–zapewni, aby specjalna jednostka ds. realizacji realizowała pełen zakres swoich zadań i obowiązków; –mianuje dyrektora i członków kierownictwa specjalnej jednostki ds. realizacji, z uwzględnieniem opinii Rady Naukowej; –zapewni terminowe przyjęcie programu prac, stanowisk dotyczących metod realizacji oraz niezbędnych przepisów wykonawczych, w tym zasad ERBN dotyczących składania wniosków oraz wzoru umowy ERBN o udzielenie dotacji, z uwzględnieniem opinii Rady Naukowej; –będzie regularnie informować komitet programowy o realizacji działalności ERBN i konsultować się z nim w tej kwestii; –jako organ odpowiedzialny za realizację programu ramowego w zakresie badań, będzie monitorować specjalną jednostkę ds. realizacji.



2.DZIAŁANIA „MARIA SKŁODOWSKA-CURIE” 2.1.Uzasadnienie Europa potrzebuje wysoko wykwalifikowanej i odpornej bazy kapitału ludzkiego w dziedzinie badań naukowych i innowacji, która może z łatwością dostosować się do przyszłych wyzwań, takich jak znaczne zmiany demograficzne w Europie, oraz znaleźć zrównoważone rozwiązania. W celu zapewnienia doskonałości, naukowcy muszą być mobilni, współpracować i rozpowszechniać wiedzę w różnych krajach, sektorach i dyscyplinach oraz dysponować odpowiednią kombinacją wiedzy i umiejętności, aby stawić czoła wyzwaniom społecznym i wspierać innowacje. Europa jest potęgą naukową, zatrudniającą około 1,8 mln naukowców pracujących w tysiącach szkół wyższych, ośrodków badawczych i przedsiębiorstw ze światowej czołówki. Szacuje się jednak, że do 2027 r. UE będzie musiała wyszkolić i zatrudnić co najmniej milion nowych naukowców, aby osiągnąć określony cel zwiększonych inwestycji w badania naukowe i innowacje. Braki w tym zakresie są szczególnie dotkliwe w sektorze nieakademickim. UE musi zwiększyć swoje wysiłki na rzecz skłonienia większej liczby młodych kobiet i mężczyzn do pracy w dziedzinie badań naukowych, przyciągnięcia naukowców z państw trzecich, zatrzymania własnych naukowców w UE i reintegracji europejskich naukowców pracujących poza UE po ich powrocie. Ponadto, w celu szerszego szerzenia doskonałości, warunki, na jakich naukowcy prowadzą swoje prace, wymagają dalszej poprawy w całej europejskiej przestrzeni badawczej (EPB). W związku z tym potrzebne są silniejsze powiązania, w szczególności z europejskim obszarem edukacji, Europejskim Funduszem Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Europejskim Funduszem Społecznym (ESF+). Wyzwania te można najlepiej rozwiązać na poziomie UE ze względu na ich charakter systemowy oraz na transgraniczny charakter działań niezbędnych do ich rozwiązania. Działania „Maria Skłodowska-Curie” koncentrują się na doskonałych badaniach, które są w pełni oddolne i otwarte na wszystkie dziedziny badań naukowych i innowacji, począwszy od badań podstawowych aż po absorbcję rynkową i usługi w zakresie innowacji. Obejmuje to dziedziny badań objęte Traktatem o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz Traktatem ustanawiającym Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (Euratom). W przypadku wystąpienia szczególnych potrzeb i pojawienia się nowych źródeł finansowania możliwe będzie ukierunkowanie niektórych działań „Maria Skłodowska-Curie” na określone wyzwania (w tym określone misje), rodzaje instytucji badawczych i innowacyjnych lub miejsca geograficzne w celu uwzględnienia zmieniających się potrzeb Europy w zakresie umiejętności, szkoleń naukowców, rozwoju kariery zawodowej i wymiany wiedzy. Działania „Marie Skłodowska-Curie” są głównym instrumentem na poziomie UE służącym przyciąganiu naukowców z państw trzecich do Europy, co stanowi istotny wkład w globalną współpracę w dziedzinie badań naukowych i innowacji. Dowody wskazują, że działania „Maria Skłodowska-Curie” nie tylko mają pozytywny wpływ na osoby, organizacje i system, ale również generują istotne i przełomowe wyniki badań, a jednocześnie przyczyniają się w znacznym stopniu do rozwiązywania wyzwań społecznych i strategicznych. Długofalowe inwestycje w ludzi opłacają się, o czym świadczy liczba laureatów Nagrody Nobla, którzy byli stypendystami działań „Maria Skłodowska-Curie” lub nadzorowali je. Dzięki światowej konkurencji badawczej między naukowcami i między organizacjami przyjmującymi zarówno z sektora akademickiego, jak i pozaakademickiego oraz dzięki tworzeniu i wymianie wysokiej jakości wiedzy pomiędzy krajami, sektorami i dyscyplinami, działania „Maria Skłodowska-Curie” przyczyniają się w szczególności do realizacji celów agendy na rzecz zatrudnienia, wzrostu i inwestycji, globalnej strategii UE oraz celów zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych. Działania „Maria Skłodowska-Curie” przyczyniają się do zwiększenia skuteczności, konkurencyjności i atrakcyjności europejskiej przestrzeni badawczej w skali globalnej. Można to osiągnąć koncentrując się na nowym pokoleniu wysoko wykwalifikowanych naukowców i zapewniając wsparcie dla nowych talentów z UE i spoza niej; poprzez wspieranie rozpowszechniania i stosowania nowej wiedzy i pomysłów w polityce europejskiej, gospodarce i społeczeństwie, między innymi poprzez udoskonalenie komunikacji naukowej i środków komunikacji ze społeczeństwem; poprzez ułatwianie współpracy między organizacjami zaangażowanymi w badania; oraz poprzez wyraźny wpływ strukturyzujący na europejską przestrzeń badawczą, wspieranie otwartego rynku pracy i ustanawianie norm w zakresie jakości szkolenia, atrakcyjnych warunków zatrudnienia i otwartej rekrutacji dla wszystkich naukowców. 2.2.Obszary interwencji 2.2.1.Wspieranie rozwoju doskonałości dzięki mobilności naukowców ponad granicami, sektorami i dyscyplinami

UE musi pozostać punktem odniesienia dla doskonałych badań naukowych, a zatem być atrakcyjna dla najbardziej obiecujących naukowców z Europy i spoza niej, na wszystkich etapach ich kariery zawodowej. Cel ten można osiągnąć poprzez umożliwienie naukowcom i pracownikom związanym z badaniami naukowymi przemieszczania się i współpracy między krajami, sektorami i dyscyplinami, co pozwoli im na skorzystanie z wysokiej jakości szkoleń i możliwości kariery. Ułatwi to zmianę ścieżki kariery zawodowej między sektorem akademickim i nieakademickim, a także pobudzi działalność przedsiębiorczą. Ogólne kierunki –Ułatwianie korzystania z mobilności w Europie lub poza nią dla najlepszych i najbardziej obiecujących naukowców, niezależnie od ich narodowości, w celu prowadzenia doskonałych badań naukowych i rozwijania ich umiejętności oraz kariery w sektorze akademickim i nieakademickim. 2.2.2.Wspieranie nowych umiejętności poprzez najwyższej jakości szkolenie naukowców UE potrzebuje silnej, odpornej i kreatywnej bazy zasobów ludzkich, posiadającej właściwą kombinację umiejętności, aby sprostać przyszłym potrzebom rynku pracy, wprowadzać innowacje oraz przekształcać wiedzę i pomysły w produkty i usługi przynoszące korzyści gospodarcze i społeczne. Można to osiągnąć poprzez szkolenia naukowców w celu dalszego rozwijania ich podstawowych kompetencji badawczych, a także poprawy ich umiejętności przekrojowych, takich jak twórcza i przedsiębiorcza postawa. Pozwoli im to sprostać obecnym i przyszłym globalnym wyzwaniom oraz poprawi ich perspektywy zawodowe i potencjał innowacyjny. Ogólne kierunki –Programy szkoleniowe mające na celu wyposażenie naukowców w różne umiejętności istotne z punktu widzenia obecnych i przyszłych globalnych wyzwań. 2.2.3.Wzmacnianie kapitału ludzkiego i rozwój umiejętności w europejskiej przestrzeni badawczej W celu wspierania doskonałości, promowania współpracy między organizacjami prowadzącymi badania naukowe i tworzenia pozytywnego efektu strukturyzacji, w całej europejskiej przestrzeni badawczej muszą zostać bardziej rozpowszechnione wysokiej jakości standardy szkoleniowe, dobre warunki pracy i skuteczny rozwój kariery naukowców. Przyczyni się to do modernizacji lub wzmocnienia programów i systemów szkoleniowych w zakresie badań oraz do zwiększenia atrakcyjności instytucji na świecie. Ogólne kierunki –Programy szkoleniowe mające na celu wspieranie doskonałości i rozpowszechnianie najlepszych praktyk w instytucjach oraz w systemach badań naukowych i innowacji; –Współpraca, tworzenie i rozpowszechnianie wiedzy w UE oraz w państwach trzecich. 2.2.4.Poprawa i ułatwianie synergii Należy znacznie wzmocnić synergię między systemami i programami w dziedzinie badań naukowych i innowacji na poziomie UE, regionalnym i krajowym. Można to osiągnąć w szczególności poprzez synergię i komplementarność z innymi częściami programu „Horyzont Europa”, takimi jak Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT) oraz z innymi programami UE, w szczególności EFS+, w tym za pomocą pieczęci doskonałości. Ogólne kierunki –Programy szkoleniowe i podobne inicjatywy na rzecz rozwoju kariery naukowej wspierane przez uzupełniające publiczne lub prywatne źródła finansowania na poziomie regionalnym, krajowym lub unijnym.

2.2.5.Promowanie działań informacyjnych na rzecz ogółu społeczeństwa Wiedza na temat działalności programu i publiczne uznanie pracy naukowców wymagają poprawy w całej UE i poza nią w celu poprawy globalnego wizerunku działań „Marie Skłodowska-Curie” oraz lepszego zrozumienia wpływu pracy naukowców na codzienne życie obywateli, a także zachęcenia młodych ludzi do podejmowania karier naukowych. Można to osiągnąć przez lepsze upowszechnianie, wykorzystywanie i rozpowszechnianie wiedzy i praktyk. Ogólne kierunki –Inicjatywy informacyjne skierowane do ogółu społeczeństwa mające na celu wzbudzenie zainteresowania karierą naukową, szczególnie wśród młodzieży; –Działania promocyjne mające na celu poprawę wizerunku, wyeksponowania i świadomości na temat działań „Maria Skłodowska-Curie”; –Rozpowszechnianie wiedzy i tworzenie klastrów wiedzy poprzez współpracę między projektami oraz inne działania służące tworzeniu sieci kontaktów, takie jak usługi dla absolwentów.



3.INFRASTRUKTURY BADAWCZE 3.1.Uzasadnienie Nowoczesne infrastruktury badawcze zapewnią kluczowe usługi dla społeczności badawczych i innowacyjnych, odgrywając zasadniczą rolę w rozszerzaniu granic wiedzy. Wspieranie infrastruktur badawczych na poziomie UE przyczynia się do łagodzenia skutków faktycznego rozproszenia krajowych infrastruktur badawczych i ośrodków doskonałości naukowej oraz niskiego poziomu wymiany wiedzy między dyscyplinami. Ogólnym celem jest zapewnienie Europie światowej klasy stabilnej infrastruktury badawczej, otwartej i dostępnej dla wszystkich naukowców w Europie i poza jej granicami, oraz pełne wykorzystanie jej potencjału w zakresie rozwoju nauki i innowacji. Najważniejsze cele to zmniejszenie rozdrobnienia ekosystemu badań naukowych i innowacji, unikanie powielania wysiłków oraz lepsza koordynacja rozwoju i wykorzystania infrastruktur badawczych. Niezwykle istotne jest wspieranie otwartego dostępu do infrastruktury badawczej dla wszystkich europejskich naukowców, a także – poprzez europejską chmurę dla otwartej nauki – zwiększenie dostępu do cyfrowych zasobów naukowych, a w szczególności rozwiązanie problemu obecnego nieoptymalnego wykorzystania otwartej nauki i praktyk dotyczących otwartych danych. UE musi również zająć się kwestią szybkiego wzrostu światowej konkurencji o talenty, przyciągając naukowców z państw trzecich do pracy w ramach europejskich infrastruktur badawczych światowej klasy. Jednym z głównych celów jest również zwiększanie konkurencyjności przemysłu europejskiego poprzez wspieranie kluczowych technologii i usług istotnych dla infrastruktury badawczej i jej użytkowników, co przyczyni się do poprawy warunków dostarczania innowacyjnych rozwiązań. Wcześniejsze programy ramowe znacznie przyczyniły się do sprawniejszego i bardziej efektywnego wykorzystania infrastruktur krajowych, a we współpracy z Europejskim Forum Strategii ds. Infrastruktur Badawczych (ESFRI) opracowano w ich ramach spójne i strategiczne podejście do kształtowania polityki w zakresie ogólnoeuropejskich infrastruktur badawczych. To strategiczne podejście przyniosło wyraźne korzyści, w tym ograniczenie powielania wysiłków dzięki bardziej efektywnemu wykorzystaniu zasobów oraz standaryzację procesów i procedur. Działanie wspierane przez UE zapewni wartość dodaną poprzez: konsolidację i optymalizację istniejących infrastruktur badawczych oraz działania na rzecz rozwoju nowych infrastruktur; ustanowienie europejskiej chmury dla otwartej nauki jako efektywnego, skalowalnego i trwałego środowiska dla badań naukowych opartych na danych; połączenie krajowych i regionalnych sieci badawczych i edukacyjnych, wzmocnienie i zabezpieczenie infrastruktury sieciowej o dużej przepustowości dla ogromnych ilości danych oraz zapewnienie dostępu do zasobów cyfrowych ponad granicami państw i dyscyplinami; pokonywanie przeszkód uniemożliwiających najlepszym zespołom badawczym uzyskanie dostępu do najlepszych usług w zakresie infrastruktury badawczej w UE; wspieranie innowacyjnego potencjału infrastruktur badawczych, koncentrujące się na rozwoju technologicznym i wspólnych innowacjach oraz większe wykorzystanie infrastruktur badawczych w przemyśle. Należy wzmocnić międzynarodowy wymiar infrastruktur badawczych UE poprzez wspieranie ściślejszej współpracy z międzynarodowymi partnerami oraz międzynarodowego udziału w europejskich infrastrukturach badawczych przynoszącego wzajemne korzyści. Działania przyczynią się do realizacji różnych celów zrównoważonego rozwoju, takich jak: Cel 3 – Dobre zdrowie i jakość życia; Cel 7 – Czysta i dostępna energia; Cel 9 – Innowacyjność, przemysł i infrastruktura; Cel 13 – Działania w dziedzinie klimatu. 3.2.Obszary interwencji 3.2.1.Konsolidacja krajobrazu europejskich infrastruktur badawczych Ustanowienie, funkcjonowanie i długofalowa stabilność infrastruktur badawczych określonych przez ESFRI jest niezbędna do zapewnienia czołowej pozycji UE w dziedzinie badań pionierskich, tworzenia i wykorzystywania wiedzy oraz konkurencyjności przemysłu. Europejska chmura dla otwartej nauki powinna stać się skutecznym i kompleksowym kanałem dostarczania usług w zakresie infrastruktury badawczej i powinna zapewnić europejskim społecznościom badawczym usługi następnej generacji w zakresie gromadzenia, przechowywania i przetwarzania (np. analizy, symulacje, usługi wizualizacji) oraz wymiany dużych zbiorów danych naukowych. Chmura powinna również zapewniać naukowcom w Europie dostęp do większości danych wytwarzanych i gromadzonych przez infrastruktury badawcze, a także do obliczeń wielkiej skali i zasobów eksaskalowych stosowanych w ramach europejskiej infrastruktury danych (EDI).

Ogólnoeuropejska sieć badań naukowych i edukacji połączy i umożliwi zdalny dostęp do infrastruktur badawczych i zasobów badawczych poprzez zapewnienie połączeń między szkołami wyższymi, instytutami badawczymi oraz społecznościami badawczymi i innowacyjnymi na poziomie UE, jak również połączeń międzynarodowych z innymi sieciami partnerskimi na całym świecie. Ogólne kierunki –Cykl życia ogólnoeuropejskich infrastruktur badawczych obejmujący zaprojektowanie nowych infrastruktur badawczych; etap ich przygotowania i wdrożenia, funkcjonowanie na wczesnym etapie działań uwzględniając komplementarność z innymi źródłami finansowania oraz konsolidacja i optymalizacja ekosystemu infrastruktury badawczej poprzez monitorowanie głównych elementów ESFRI oraz ułatwianie zawierania umów o świadczenie usług, zmian, połączeń lub likwidacji obiektów ogólnoeuropejskich infrastruktur badawczych; –Europejska chmura dla otwartej nauki, w tym: skalowalność i trwałość kanału dostępu; skuteczne zgrupowanie zasobów europejskich, krajowych, regionalnych i instytucjonalnych; zmiany techniczne i polityczne w celu sprostania nowym potrzebom i wymogom badawczym (np. stosowanie zbiorów danych wrażliwych, ochrona prywatności już w fazie projektowania); interoperacyjność danych i zgodność z zasadami FAIR; szeroka baza użytkowników; –Ogólnoeuropejska sieć badawcza i edukacyjna stanowiąca podstawę europejskiej chmury dla otwartej nauki i europejskiej infrastruktury danych, a także umożliwiająca świadczenie usług obliczeń wielkiej skali/danych w chmurze, która jest w stanie sprostać ekstremalnie dużym zbiorom danych i procesom obliczeniowym. 3.2.2.Otwarcie, integracja i połączenie infrastruktur badawczych Krajobraz badawczy zostanie znacznie wzmocniony poprzez zapewnienie otwarcia kluczowych międzynarodowych, krajowych i regionalnych infrastruktur badawczych dla wszystkich naukowców z UE oraz w razie potrzeby zintegrowanie ich usług, tak aby zharmonizować warunki dostępu, poprawić i rozszerzyć zakres świadczonych usług oraz wspierać wspólną strategię rozwoju zaawansowanych komponentów i usług poprzez innowacyjne działania. Ogólne kierunki –Sieci łączące krajowe i regionalne podmioty finansujące infrastruktury badawcze w celu współfinansowania ponadnarodowego dostępu naukowców; –Sieci ogólnounijnych, krajowych i regionalnych infrastruktur badawczych w celu rozwiązania globalnego wyzwania w zakresie zapewniania naukowcom dostępu oraz harmonizacji i poprawy usług w zakresie infrastruktury; –Zintegrowane sieci infrastruktur badawczych do celów opracowania i wdrożenia wspólnej strategii/planu działania na rzecz rozwoju technologicznego koniecznych do poprawy ich usług w ramach partnerstwa z przemysłem; jak również do celów opracowania zaawansowanych komponentów w takich obszarach jak oprzyrządowanie naukowe; oraz do celów wsparcia wykorzystania infrastruktur badawczych przez przemysł, np. jako obiekty do badań doświadczalnych. 3.2.3.Wzmocnienie polityki w zakresie europejskiej infrastruktury badawczej i współpracy międzynarodowej Konieczne jest wsparcie, aby zapewnić odpowiednią koordynację między decydentami, organami finansującymi lub grupami doradczymi takimi jak ESFRI w celu opracowywania i wdrażania spójnej i długofalowej strategii UE dotyczącej infrastruktur badawczych. Podobnie wsparcie strategicznej współpracy międzynarodowej wzmocni pozycję europejskich infrastruktur badawczych na poziomie międzynarodowym, zapewniając im globalne połączenie, interoperacyjność i zasięg. Ogólne kierunki –Badanie, monitorowanie i ocena infrastruktur badawczych na poziomie UE, jak również badania polityczne, działania komunikacyjne i szkoleniowe, działania w zakresie współpracy międzynarodowej w odniesieniu do infrastruktur badawczych oraz konkretne działania właściwych organów politycznych i doradczych.

4. FILAR II

GLOBALNE WYZWANIA I KONKURENCYJNOŚĆ PRZEMYSŁOWA Wiele wyzwań, przed jakimi stoi UE, to wyzwania globalne. Skala i złożoność problemów są ogromne i wymagają odpowiednich nakładów finansowych, zasobów i wysiłku w celu znalezienia rozwiązań. Są to właśnie obszary, w których UE musi działać wspólnie; w sposób inteligentny, elastyczny i skoordynowany z korzyścią dla naszych obywateli i w celu zapewnienia ich dobrobytu. Większy wpływ można osiągnąć dzięki połączeniu działań z innymi państwami i regionami na świecie w ramach międzynarodowej współpracy na bezprecedensową skalę, zgodnie z założeniami celów zrównoważonego rozwoju i porozumienia klimatycznego z Paryża. W oparciu o wzajemne korzyści partnerzy z całego świata zostaną zaproszeni do uczestnictwa w wysiłkach UE jako nieodłączni uczestnicy badań naukowych i innowacji na rzecz zrównoważonego rozwoju. Badania naukowe i innowacje są głównymi czynnikami stymulującymi zrównoważony wzrost gospodarczy i konkurencyjność przemysłową, a także przyczynią się do znalezienia rozwiązań obecnych problemów oraz jak najszybszego odwrócenia negatywnej i niebezpiecznej tendencji, która łączy obecnie rozwój gospodarczy, wykorzystanie zasobów naturalnych i kwestie społeczne, i do przekształcenia jej w nowe możliwości biznesowe. UE odniesie korzyści jako użytkownik i producent technologii i gałęzi przemysłu, demonstrując, w jaki sposób może funkcjonować i rozwijać się nowoczesne, uprzemysłowione, zrównoważone, integracyjne, otwarte i demokratyczne społeczeństwo i gospodarka. Wspierane będą rozwiązania gospodarcze, środowiskowe i społeczne umożliwiające rozwój zrównoważonej gospodarki przemysłowej, których celem jest osiągnięcie: zdrowia i dobrego samopoczucia dla wszystkich obywateli; odpornego, sprzyjającego włączeniu społecznemu i bezpiecznego społeczeństwa; dostępu do czystej energii i mobilności; cyfrowej gospodarki i społeczeństwa; wielodyscyplinarnego i twórczego przemysłu; rozwiązań kosmicznych, morskich i lądowych; rozwiązań w zakresie żywności i żywienia; zrównoważonego wykorzystania zasobów naturalnych, ochrony klimatu i przystosowania się do zmiany klimatu; przy czym wszystkie te rozwiązania mają generować dobrobyt w Europie i zapewnić miejsca pracy wyższej jakości. Zasadnicze znaczenie będzie miała transformacja przemysłowa. Badania naukowe i innowacje w ramach tego filaru programu „Horyzont Europa” podzielono na zintegrowane klastry działań. Inwestycje nie dotyczą konkretnych sektorów, lecz mają na celu systematyczną zmianę naszego społeczeństwa i gospodarki zgodnie z zasadą zrównoważoności. Cele te zostaną osiągnięte tylko wtedy, gdy wszystkie podmioty, zarówno prywatne, jak i publiczne, będą angażować się w współprojektowanie i współtworzenie badań naukowych i innowacji; łączące użytkowników końcowych, naukowców, technologów, producentów, innowatorów, przedsiębiorstwa, edukatorów, obywateli i organizacje społeczeństwa obywatelskiego. W związku z tym żaden z klastrów tematycznych nie jest przeznaczony tylko dla jednego zbioru podmiotów. Klastry będą opracowywać i stosować technologie cyfrowe, kluczowe technologie prorozwojowe oraz nowe technologie w ramach wspólnej strategii promowania czołowej pozycji UE w przemyśle. W stosownych przypadkach wykorzystywane będą dane i usługi UE związane z przestrzenią kosmiczną. Zostanie udzielone wsparcie na rzecz wprowadzenia technologii z laboratoriów na rynek oraz opracowania zastosowań, w tym linii pilotażowych i demonstracji, w celu zwiększenia absorpcji przez rynek oraz zwiększenia zaangażowania sektora prywatnego. Synergia z innymi programami zostanie maksymalnie zwiększona. Klastry przyspieszą wprowadzanie unikalnych innowacji w UE poprzez szeroki zakres powiązanych działań, takich jak komunikacja, upowszechnianie i wykorzystywanie, normalizacja, a także wspieranie innowacji nietechnologicznych i innowacyjnych mechanizmów realizacji, co przyczyni się do stworzenia przyjaznych dla innowacji warunków społecznych, regulacyjnych i rynkowych, takich jak porozumienia na rzecz innowacji. Stworzone zostaną kanały innowacyjnych rozwiązań będące wynikiem działań w zakresie badań naukowych i innowacji i ukierunkowane na inwestorów publicznych i prywatnych oraz na inne odpowiednie programy unijne i krajowe.



1.KLASTER „ZDROWIE” 1.1.Uzasadnienie Europejski filar praw socjalnych stanowi, że każdy ma prawo do szybkiego dostępu do przystępnej cenowo, prewencyjnej i objawowej opieki zdrowotnej dobrej jakości. Jest to podstawą zaangażowania UE w realizację celów zrównoważonego rozwoju ONZ, w których wzywa się do zapewnienia do 2030 r. powszechnej opieki zdrowotnej dla wszystkich i w każdym wieku, nie pomijania nikogo i wyeliminowania przypadków zgonów, którym można zapobiec. Zdrowa populacja ma zasadnicze znaczenie dla stabilnego, zrównoważonego i integracyjnego społeczeństwa, a poprawa zdrowia jest niezbędna do ograniczenia ubóstwa, wspierania postępu społecznego i dobrobytu oraz zwiększenia wzrostu gospodarczego. Według OECD 10 % wzrost średniej długości życia wiąże się również ze wzrostem gospodarczym większym o 0,3–0,4 % rocznie. Od czasu ustanowienia tego wskaźnika średnia długość życia w UE wzrosła o 12 lat w wyniku ogromnych postępów w zakresie jakości życia, edukacji, zdrowia i opieki nad ludźmi. W 2015 r. oczekiwana długość życia w chwili urodzenia wynosiła w UE 80,6 lat w porównaniu do 71,4 lat na całym świecie. W ostatnich latach w UE wzrastała ona średnio o 3 miesiące rocznie. Badania naukowe i innowacje w dziedzinie zdrowia odegrały znaczącą rolę w tym osiągnięciu, a także w zakresie poprawy wydajności i jakości w sektorze zdrowia i opieki. UE nadal zmaga się jednak z nowymi lub utrzymującymi się wyzwaniami, które zagrażają jej obywatelom i zdrowiu publicznemu, zrównoważonemu charakterowi jej systemów opieki zdrowotnej i ochrony socjalnej, jak również konkurencyjności jej sektora zdrowia i opieki. Do najważniejszych wyzwań w dziedzinie zdrowia w UE należą: brak skutecznej promocji zdrowia i zapobiegania chorobom; wzrost liczby chorób niezakaźnych; rozprzestrzenianie się oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe oraz pojawianie się epidemii chorób zakaźnych; większe zanieczyszczenie środowiska; utrzymywanie się nierówności w zakresie zdrowia pomiędzy krajami oraz w ich granicach, wpływających w sposób nieproporcjonalny na osoby znajdujące się w niekorzystnej sytuacji lub znajdujące się na trudnym etapie życia; wykrywanie, zrozumienie, kontrolowanie i łagodzenie zagrożeń dla zdrowia i zapobieganie im w szybko zmieniającym się środowisku społecznym, miejskim i naturalnym; rosnące koszty europejskich systemów opieki zdrowotnej oraz stopniowe wprowadzenie medycyny spersonalizowanej oraz cyfryzacji w dziedzinie zdrowia i opieki; a także rosnąca presja na europejski sektor zdrowia i opieki, aby zachować konkurencyjność poprzez opracowywanie innowacji w dziedzinie zdrowia w porównaniu z nowymi i wschodzącymi podmiotami na arenie międzynarodowej. Te wyzwania związane ze zdrowiem są złożone, wzajemnie powiązane i mają charakter globalny oraz wymagają wielodyscyplinarnej współpracy międzysektorowej i międzynarodowej. Działania w zakresie badań naukowych i innowacji doprowadzą do powstania bliskich powiązań między odkryciami naukowymi, badaniami klinicznymi, epidemiologicznymi, środowiskowymi i społeczno-gospodarczymi oraz naukami regulacyjnymi. Wykorzystają one połączone umiejętności środowisk akademickich i przemysłu oraz będą wspierać ich współpracę ze służbami opieki zdrowotnej, pacjentami, decydentami i obywatelami, aby uzyskać efekt mnożnikowy finansowania publicznego i zapewnić upowszechnienie wyników badań w praktyce klinicznej oraz w systemach opieki zdrowotnej. Będą one wspierać strategiczną współpracę na poziomie UE i międzynarodowym w celu połączenia wiedzy fachowej, zdolności i zasobów niezbędnych do osiągnięcia korzyści skali, zakresu i szybkości, a także w celu dzielenia się spodziewanymi korzyściami i ryzykiem finansowym. Działania w zakresie badań naukowych i innowacji związane z tym globalnym wyzwaniem będą rozwijać bazę wiedzy, budować potencjał w zakresie badań naukowych i innowacji oraz przynosić rozwiązania niezbędne do skuteczniejszej promocji zdrowia oraz profilaktyki i leczenia chorób. Poprawa stanu zdrowia społeczeństwa przyczyni się z kolei do wydłużenia średniej długości życia, zdrowego aktywnego życia oraz wydajności osób w wieku produkcyjnym, a także do stabilności systemów zdrowia i opieki. Sprostanie poważnym wyzwaniom w dziedzinie zdrowia przyczyni się do realizacji celów i strategii politycznych UE, w szczególności Europejskiego filaru praw socjalnych, jednolitego rynku cyfrowego, dyrektywy w sprawie transgranicznej opieki zdrowotnej oraz Europejskiego planu działania „Jedno zdrowie” na rzecz zwalczania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, a także do wdrożenia odpowiednich ram regulacyjnych UE. Działanie to będzie także wspierać zaangażowanie UE w realizację agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 oraz innych działań w kontekście inicjatyw ONZ i międzynarodowych, w tym globalnych strategii i planów działania Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Działania przyczynią się bezpośrednio do realizacji w szczególności następujących celów zrównoważonego rozwoju: Cel 3 – Dobre zdrowie i jakość życia; Cel 13 – Działania w dziedzinie klimatu.

1.2.Obszary interwencji 1.2.1.Zdrowie przez całe życie Ludzie znajdujący się na trudnym etapie życia (narodziny, niemowlęctwo, dzieciństwo, okres dojrzewania, ciąża, dojrzała i późna dorosłość), w tym osoby niepełnosprawne lub z obrażeniami, mają szczególne potrzeby w dziedzinie zdrowia, które wymagają lepszego zrozumienia i rozwiązań dostosowanych do ich potrzeb. Pozwoli to na zmniejszenie nierówności w zakresie zdrowia oraz poprawę stanu zdrowia w celu zapewnienia aktywnego i zdrowego trybu życia i starzenia się, w szczególności dzięki zdrowemu dzieciństwu, które zmniejsza ryzyko zachorowania na choroby psychiczne i fizyczne na późniejszym etapie życia. Ogólne kierunki –Wczesny rozwój i proces starzenia się; –Zdrowie matki, ojca, niemowlęcia i dziecka oraz rola rodziców; –Potrzeby zdrowotne nastolatków; –Skutki zdrowotne niepełnosprawności i obrażeń; –Niezależne i aktywne życie osób starszych lub niepełnosprawnych; –Edukacja zdrowotna i umiejętności cyfrowe w zakresie zdrowia. 1.2.2.Środowiskowe i społeczne uwarunkowania zdrowotne Lepsze zrozumienie czynników wpływających na zdrowie i czynników ryzyka związanych ze środowiskiem społecznym, gospodarczym i fizycznym w codziennym życiu i w miejscu pracy, w tym wpływu cyfryzacji, zanieczyszczenia, zmiany klimatu i innych kwestii środowiskowych na zdrowie, przyczyni się do zidentyfikowania i ograniczenia zagrożeń dla zdrowia; zmniejszenia liczby zgonów i chorób wynikających z narażenia na substancje chemiczne i zanieczyszczenie środowiska; wspierania przyjaznego dla środowiska, zdrowego, odpornego i zrównoważonego środowiska życia i pracy; promowania zdrowego stylu życia i zachowań konsumpcyjnych oraz rozwoju sprawiedliwego, integracyjnego i zaufanego społeczeństwa. Ogólne kierunki –Technologie służące ocenie zagrożeń, narażenia i wpływu na zdrowie ze strony chemikaliów, zanieczyszczeń i innych czynników stresogennych, w tym czynników stresogennych związanych z klimatem i środowiskiem oraz połączonego oddziaływania kilku czynników stresogennych; –Czynniki środowiskowe, zawodowe, społeczne i behawioralne wpływające na zdrowie fizyczne i psychiczne oraz dobrobyt osób i ich interakcje, ze zwróceniem szczególnej uwagi na osoby szczególnie wrażliwe i znajdujące się w niekorzystnej sytuacji; –Ocena ryzyka, zarządzanie i komunikacja, wspierane przez ulepszone narzędzia do podejmowania decyzji opartych na dowodach, w tym alternatywy dla testów na zwierzętach; –Zdolności i infrastruktury umożliwiające gromadzenie, wymianę i łączenie danych na temat wszystkich uwarunkowań zdrowotnych, w tym w odniesieniu do narażenia, zdrowia i chorób na poziomie UE i międzynarodowym; –Promocja zdrowia i działania w zakresie profilaktyki pierwotnej.

1.2.3.Choroby niezakaźne i rzadkie Choroby niezakaźne, w tym choroby rzadkie, stanowią poważne wyzwanie dla zdrowia i społeczeństwa oraz wymagają skuteczniejszego podejścia w zakresie profilaktyki i leczenia, w tym medycyny spersonalizowanej. Ogólne kierunki –Diagnostyka w celu wcześniejszej i dokładniejszej diagnozy oraz leczenie dostosowane do pacjenta; –Programy profilaktyki i badań przesiewowych; –Zintegrowane rozwiązania w zakresie samodzielnego monitorowania, promocji zdrowia, zapobiegania chorobom i postępowania w przypadku chorób przewlekłych i współistniejących chorób; –Leczenie lub terapie, w tym leczenie farmakologiczne i niefarmakologiczne; –Opieka paliatywna; –Ocena efektywności porównawczej interwencji i rozwiązań; –Realizacja badań naukowych mających na celu zwiększenie skali interwencji w dziedzinie zdrowia oraz wspieranie ich stosowania w polityce i systemach zdrowotnych. 1.2.4.Choroby zakaźne Ochrona ludzi przed transgranicznymi zagrożeniami dla zdrowia stanowi poważne wyzwanie dla zdrowia publicznego i wymaga skutecznej współpracy międzynarodowej na szczeblu unijnym i światowym. Działania będą obejmować zapobieganie, gotowość, wczesne wykrywanie i leczenie chorób zakaźnych, a także zwalczanie oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, zgodnie z podejściem „Jedno zdrowie”. Ogólne kierunki –Czynniki związane z pojawieniem się lub ponownym pojawieniem się chorób zakaźnych i ich rozprzestrzenianiem, w tym przenoszenie ze zwierząt (choroba odzwierzęca) lub z innych części środowiska (wody, gleby, roślin, żywności) na człowieka; –Przewidywanie, wczesne wykrywanie i nadzorowanie chorób zakaźnych, w tym patogenów opornych na środki przeciwdrobnoustrojowe, zakażeń związanych z opieką zdrowotną oraz czynników środowiskowych; –Szczepionki, diagnostyka, leczenie chorób zakaźnych, w tym współistniejące choroby i współzakażenia; –Skuteczna gotowość na wypadek sytuacji wyjątkowej w dziedzinie zdrowia, środki i strategie reagowania i przywracania stanu wyjściowego, a także udział społeczności; –Przeszkody we wdrażaniu i stosowaniu interwencji medycznych w praktyce klinicznej, a także w systemie opieki zdrowotnej; –Transgraniczne aspekty chorób zakaźnych i szczególne wyzwania w krajach o średnim niższym dochodzie, takie jak choroby tropikalne.

1.2.5.Narzędzia, technologie i rozwiązania cyfrowe w zakresie zdrowia i opieki Technologie i narzędzia w dziedzinie zdrowia mają podstawowe znaczenie dla zdrowia publicznego i w dużym stopniu przyczyniły się do znacznej poprawy jakości życia, zdrowia i opieki nad obywatelami w UE. W związku z tym ważnym strategicznym wyzwaniem jest zaprojektowanie, opracowanie, dostarczenie i wdrożenie odpowiednich, wiarygodnych, bezpiecznych i opłacalnych pod względem kosztów narzędzi i technologii w zakresie zdrowia i opieki, z należytym uwzględnieniem potrzeb osób niepełnosprawnych i starzejącego się społeczeństwa. Obejmują one sztuczną inteligencję i inne technologie cyfrowe, które oferują znaczącą poprawę w stosunku do istniejących, a także pobudzają konkurencyjny i zrównoważony przemysł związany ze zdrowiem, który tworzy miejsca pracy o wysokiej wartości. Europejski sektor zdrowia jest jednym z najważniejszych sektorów gospodarki w UE, odpowiadającym za 3 % PKB i 1,5 mln pracowników. Ogólne kierunki –Narzędzia i technologie służące zastosowaniom w dziedzinie zdrowia oraz w odniesieniu do wszelkich wskazań medycznych, w tym upośledzeń czynnościowych; –Zintegrowane narzędzia, technologie i rozwiązania cyfrowe dla zdrowia ludzkiego, w tym telemedycyna i mobilne aplikacje związane ze zdrowiem; –Pilotaż, wprowadzanie na szeroką skalę, optymalizacja i innowacyjne zamówienia w zakresie technologii i narzędzi w dziedzinie zdrowia i opieki w warunkach rzeczywistych, w tym w odniesieniu do badań klinicznych i badań wdrożeniowych; –Innowacyjne procesy i usługi w zakresie rozwoju, produkcji i szybkiego dostarczania narzędzi i technologii w dziedzinie zdrowia i opieki; –Bezpieczeństwo, skuteczność i jakość narzędzi i technologii w dziedzinie zdrowia i opieki, a także ich skutki etyczne, prawne i społeczne; –Nauka regulacyjna w zakresie technologii i narzędzi w dziedzinie zdrowia. 1.2.6.Systemy opieki zdrowotnej Systemy opieki zdrowotnej są kluczowym elementem systemów socjalnych UE, które w 2017 r. zatrudniały 24 mln pracowników w sektorze opieki zdrowotnej i społecznej. Głównym priorytetem jest stworzenie systemów opieki zdrowotnej, które będą łatwo dostępne, efektywne pod względem kosztów, odporne, zrównoważone i wiarygodne, a także zmniejszanie nierówności, w tym poprzez uwolnienie potencjału innowacji opartych na danych i innowacji cyfrowych w celu osiągnięcia lepszej opieki zdrowotnej i bardziej osobistej opieki, w oparciu o otwartą europejską infrastrukturę danych. To z kolei przyczyni się do cyfrowej transformacji sektora zdrowia i opieki. Ogólne kierunki –Reformy systemów i polityki w dziedzinie zdrowia publicznego w Europie i poza nią; –Nowe modele i sposoby podejścia do zdrowia i opieki oraz możliwość ich przenoszenia lub adaptacji pomiędzy krajami i regionami; –Poprawa oceny technologii medycznych; –Kształtowanie się nierówności w dziedzinie zdrowia i skuteczna polityka w odpowiedzi na nie; –Przyszli pracownicy służby zdrowia i ich potrzeby; –Poprawa szybkiego informowania o zdrowiu oraz wykorzystania danych dotyczących zdrowia, w tym elektronicznej dokumentacji medycznej, z należytym uwzględnieniem bezpieczeństwa, prywatności, interoperacyjności, norm, porównywalności i integralności; –Odporność systemów opieki zdrowotnej w odniesieniu do skutków kryzysów i możliwość dostosowania się do radykalnych innowacji;

–Rozwiązania w zakresie wzmocnienia pozycji obywateli i pacjentów, samodzielnego monitorowania i interakcji z pracownikami służby zdrowia i opieki społecznej, aby zapewnić bardziej zintegrowaną opiekę oraz podejście ukierunkowane na użytkownika; –Dane, informacje, wiedza i najlepsze praktyki w dziedzinie badań nad systemami opieki zdrowotnej na poziomie UE i globalnym.



2.KLASTER „INTEGRACYJNE I BEZPIECZNE SPOŁECZEŃSTWO” 2.1.Uzasadnienie Unia Europejska opowiada się za jedynym w swoim rodzaju sposobem łączenia wzrostu gospodarczego z polityką społeczną, z zachowaniem wysokiego poziomu włączenia społecznego oraz przestrzegając wspólnych wartości, takich jak demokracja, prawa człowieka, równość płci i bogactwo różnorodności. Model ten stale się zmienia i musi zmagać się z wyzwaniami wynikającymi między innymi z globalizacji i zmian technologicznych. Europa musi również odpowiadać na wyzwania wynikające z utrzymujących się zagrożeń dla bezpieczeństwa. Ataki terrorystyczne i radykalizacja postaw, a także cyberataki i zagrożenia hybrydowe budzą poważne obawy dotyczące bezpieczeństwa i stanowią szczególne obciążenie dla społeczeństw. UE musi wspierać model zrównoważonego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, przy jednoczesnym czerpaniu korzyści z postępu technologicznego, zwiększaniu zaufania do demokratycznych rządów i promowaniu ich innowacyjności, zwalczaniu nierówności, bezrobocia, marginalizacji, dyskryminacji i radykalizacji, gwarantowaniu praw człowieka, wspieraniu różnorodności kulturowej i europejskiego dziedzictwa kulturowego oraz wzmacnianiu pozycji obywateli poprzez innowacje społeczne. Zarządzanie migracją i integracja migrantów będą również nadal miały charakter priorytetowy. Zasadnicze znaczenie ma rola badań naukowych i innowacji w naukach społecznych i humanistycznych w odpowiedzi na te wyzwania i osiąganiu celów UE. Obywatele Unii, instytucje państwowe i gospodarka muszą być chronieni przed ciągłym zagrożeniem związanym z przestępczością zorganizowaną, w tym handlem bronią, narkotykami i ludźmi. Kluczowe jest także wzmocnienie ochrony i bezpieczeństwa poprzez lepsze zarządzanie granicami. Cyberprzestępczość wzrasta, a związane z nią zagrożenia są coraz bardziej zróżnicowane w miarę wzrostu cyfryzacji gospodarki i społeczeństwa. Europa musi nadal dążyć do zwiększenia cyberbezpieczeństwa, ochrony prywatności cyfrowej, ochrony danych osobowych, a także zwalczać rozprzestrzenianie się fałszywych i szkodliwych informacji, aby zapewnić stabilność demokratyczną i gospodarczą. Ponadto konieczne są dalsze wysiłki w celu ograniczenia wpływu ekstremalnych zdarzeń pogodowych, które nasilają się w wyniku zmiany klimatu, takich jak powodzie, burze czy susze prowadzące do pożarów lasów, degradacji gleby oraz innych katastrof naturalnych, np. trzęsień ziemi, na życie i źródła utrzymania. Katastrofy naturalne lub spowodowane przez człowieka mogą zagrozić ważnym funkcjom społecznym, takim jak zdrowie, zaopatrzenie w energię i rządy. Skala, złożoność i transnarodowy charakter wyzwań wymagają wielopoziomowych działań UE. Zajęcie się takimi krytycznymi kwestiami społecznymi, politycznymi, kulturowymi i ekonomicznymi, jak również zagrożeniami bezpieczeństwa, tylko na poziomie krajowym, mogłoby prowadzić do nieefektywnego wykorzystania zasobów, rozdrobnionego podejścia i odmiennych standardów w zakresie wiedzy i zdolności. Badania nad bezpieczeństwem są częścią szerzej zakrojonej kompleksowej unijnej reakcji na zagrożenia dla bezpieczeństwa. Działania w tym zakresie przyczyniają się do procesu rozwoju zdolności, umożliwiając przyszłą dostępność technologii i zastosowań służących do wypełnienia luk w zdolnościach zidentyfikowanych przez decydentów i praktyków. Już teraz środki finansowe przeznaczone na badania naukowe w ramach unijnego programu ramowego stanowią około 50 % ogółu środków publicznych na badania nad bezpieczeństwem w UE. W pełni wykorzystane zostaną dostępne instrumenty, w tym Europejski program kosmiczny (Galileo i EGNOS, Copernicus, orientacja sytuacyjna w przestrzeni kosmicznej oraz rządowa łączność satelitarna). Poszukuje się synergii z działalnością w zakresie badań nad obronnością wspieranych ze środków UE oraz unika się powielania funduszy. Współpraca transgraniczna przyczynia się do rozwoju europejskiego jednolitego rynku bezpieczeństwa i poprawy efektywności przemysłu, która leży u podstaw autonomii UE. Działania w zakresie badań naukowych i innowacji w ramach tego globalnego wyzwania zostaną dostosowane na całej linii do priorytetów Komisji w zakresie zmian demokratycznych; zatrudnienia, wzrostu gospodarczego i inwestycji; sprawiedliwości i praw podstawowych; migracji; pogłębionej i bardziej sprawiedliwej unii gospodarczej i walutowej; jednolitego rynku cyfrowego. W kontekście zobowiązań programu rzymskiego prowadzone będą działania na rzecz „Europy socjalnej” oraz „Unii, która chroni nasze dziedzictwo kulturowe i promuje różnorodność kulturową”. Działania będą również wspierać europejski filar praw socjalnych oraz globalne porozumienie w sprawie bezpiecznej, uporządkowanej i legalnej migracji. Badania nad bezpieczeństwem stanowią odpowiedź na zobowiązanie w ramach programu rzymskiego do działania na rzecz „bezpiecznej i pewnej Europy”, przyczyniając się do stworzenia prawdziwej i skutecznej unii bezpieczeństwa. Wykorzystana zostanie synergia z programem „Wymiar Sprawiedliwości” oraz z programem „Prawa i Wartości”, w ramach których wspierana jest działalność w dziedzinie dostępu do wymiaru sprawiedliwości, praw ofiar, równości płci, niedyskryminacji, ochrony danych i promowania obywatelstwa europejskiego. Działania przyczynią się bezpośrednio do realizacji w szczególności następujących celów zrównoważonego rozwoju: Cel 1 – Koniec z ubóstwem; Cel 4 – Dobra jakość edukacji; Cel 8 – Wzrost gospodarczy i godna praca; Cel 9 – Innowacyjność, przemysł i infrastruktura; Cel 10 – Mniej nierówności; Cel 11 – Zrównoważone miasta i społeczności; Cel 16 – Pokój, sprawiedliwość i silne instytucje. 2.2.Obszary interwencji 2.2.1.Demokracja Zaufanie do demokracji i instytucji politycznych wydaje się spadać. Rozczarowanie polityką coraz częściej prowadzi do wspierania partii antysystemowych i populistycznych oraz do odrodzenia natywizmu. Sytuację pogarszają nierówności społeczno-gospodarcze, duże przepływy migracyjne i obawy związane z bezpieczeństwem. Reagowanie na obecne i przyszłe wyzwania wymaga nowego sposobu myślenia na temat tego, w jaki sposób demokratyczne instytucje na wszystkich szczeblach muszą dostosować się do większej różnorodności, globalnej konkurencji gospodarczej, szybkiego postępu technologicznego i cyfryzacji, przy czym kluczowe znaczenie mają doświadczenia obywateli w zakresie dyskusji i instytucji demokratycznych. Ogólne kierunki –Historia, ewolucja i skuteczność systemów demokratycznych na różnych poziomach i w różnych formach; Aspekty cyfryzacji i wpływ komunikacji w sieciach społecznościowych oraz rola polityki w odniesieniu do edukacji i młodzieży jako filary demokratycznego obywatelstwa; –Innowacyjne podejście do wspierania przejrzystości, zdolności reagowania, rozliczalności, skuteczności i legitymizacji rządów demokratycznych przy pełnym poszanowaniu praw podstawowych i praworządności; –Strategie dotyczące populizmu, ekstremizmu, radykalizacji postaw, terroryzmu oraz włączenia i zaangażowania niezadowolonych i marginalizowanych obywateli;

–Lepsze zrozumienie roli norm dziennikarskich i treści tworzonych przez użytkowników w społeczeństwie w ogromnym stopniu połączonym z siecią oraz opracowanie narzędzi służących zwalczaniu dezinformacji; –Rola wielokulturowego obywatelstwa i tożsamości w kontekście demokratycznego obywatelstwa i zaangażowania politycznego; –Wpływ postępu technologicznego i naukowego, w tym dużych zbiorów danych, portali społecznościowych i sztucznej inteligencji na demokrację; –Demokracja deliberatywna i uczestnicząca oraz aktywne i integracyjne obywatelstwo, w tym wymiar cyfrowy; –Wpływ nierówności gospodarczych i społecznych na udział w życiu politycznym i demokrację oraz wykazanie, w jaki sposób odwracanie nierówności i zwalczanie wszelkich postaci dyskryminacji, w tym ze względu na płeć, może podtrzymywać demokrację. 2.2.2.Dziedzictwo kulturowe Dziedzictwo kulturowe to podstawa naszego życia, która ma znaczenie dla społeczności, grup i społeczeństw, dając im poczucie przynależności. Jest to pomost między przeszłością a przyszłością naszych społeczeństw. Jest ono siłą napędową lokalnej gospodarki i ważnym źródłem inspiracji dla sektora kreatywnego i sektora kultury. Dostęp, zachowanie, ochrona i odbudowa, interpretacja i wykorzystanie pełnego potencjału naszego dziedzictwa kulturowego jest istotnym wyzwaniem dla obecnych i przyszłych pokoleń. Dziedzictwo kulturowe stanowi główny wkład i inspirację dla sztuki, tradycyjnego rzemiosła, sektora kultury, przedsiębiorczości i sektora kreatywnego, które są siłą napędową zrównoważonego wzrostu gospodarczego, tworzenia nowych miejsc pracy i handlu zewnętrznego. Ogólne kierunki –Badania i nauki w zakresie dziedzictwa kulturowego, wykorzystujące nowoczesne technologie, w tym technologie cyfrowe; –Dostęp do dziedzictwa kulturowego i wspólne korzystanie z niego, wykorzystując nowatorskie wzorce i zastosowania oraz modele zarządzania partycypacyjnego; –Połączenie dziedzictwa kulturowego z powstającymi sektorami kreatywnymi; –Wkład dziedzictwa kulturowego w zrównoważony rozwój poprzez zachowanie, ochronę i rewitalizację krajobrazów kulturowych z udziałem UE jako laboratorium innowacji związanych z dziedzictwem kulturowym i turystyką kulturalną; –Zachowanie, ochrona, wzmocnienie i odbudowa dziedzictwa kulturowego oraz języków z wykorzystaniem nowoczesnych technologii, w tym technologii cyfrowych; –Wpływ tradycji, wzorców zachowań, poglądów i przekonań na wartości i poczucie przynależności. 2.2.3.Przemiany społeczne i gospodarcze Społeczeństwa europejskie przechodzą głębokie przemiany społeczno-gospodarcze, zwłaszcza w wyniku globalizacji i innowacji technologicznych. Jednocześnie odnotowano wzrost nierówności dochodowych w większości państw europejskich. Potrzebne są dalekosiężne strategie w celu promowania wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu i odwrócenia nierówności, zwiększenia wydajności (w tym postępów w jej pomiarach) i kapitału ludzkiego, reagowania na wyzwania związane z migracją i integracją oraz wspierania solidarności międzypokoleniowej i mobilności społecznej. Systemy kształcenia i szkolenia są potrzebne do osiągnięcia bardziej sprawiedliwej i dostatniej przyszłości. Ogólne kierunki –Baza wiedzy do celów doradztwa w zakresie inwestycji i polityki, w szczególności w dziedzinie kształcenia i szkolenia, aby osiągnąć umiejętności o wysokiej wartości dodanej, wydajność, mobilność społeczną, wzrost gospodarczy, innowacje społeczne i nowe miejsca pracy; Rola kształcenia i szkolenia w niwelowaniu nierówności;

–Zrównoważony rozwój społeczny wykraczający poza wskaźniki oparte wyłącznie na PKB, w szczególności nowe modele gospodarcze i biznesowe oraz nowe technologie finansowe; –Narzędzia statystyczne i inne narzędzia gospodarcze umożliwiające lepsze zrozumienie wzrostu gospodarczego i innowacji w kontekście słabego wzrostu wydajności; –Nowe rodzaje pracy, rola pracy, tendencje i zmiany na rynkach pracy i w zakresie dochodów we współczesnych społeczeństwach oraz ich wpływ na rozkład dochodów, niedyskryminację, w tym równość płci i włączenie społeczne; –Systemy podatkowe i systemy zabezpieczenia społecznego wraz z polityką w zakresie zabezpieczenia społecznego i inwestycji społecznych w celu odwrócenia nierówności i rozwiązania problemu negatywnego wpływu technologii, demografii i różnorodności; –Mobilność ludzi w kontekście globalnym i lokalnym w celu lepszego zarządzania migracją i integracji migrantów, w tym uchodźców; przestrzeganie zobowiązań międzynarodowych i praw człowieka; większy i lepszy dostęp do wysokiej jakości kształcenia, szkoleń, usług wsparcia, aktywnego i integracyjnego obywatelstwa, zwłaszcza w przypadku osób w trudnej sytuacji; –Systemy kształcenia i szkolenia mające na celu promowanie i optymalne wykorzystanie transformacji cyfrowej w UE, również w celu zarządzania ryzykiem związanym z globalnym połączeniem z siecią i innowacjami technologicznymi, zwłaszcza pojawiającymi się zagrożeniami w sieci, problemami etycznymi, nierównościami społeczno-ekonomicznymi i radykalnymi zmianami na rynkach; –Modernizacja organów publicznych w celu zaspokojenia oczekiwań obywateli odnośnie do świadczenia usług, przejrzystości, dostępności, otwartości, rozliczalności i koncentracji na użytkowniku; –Skuteczność systemów wymiaru sprawiedliwości oraz poprawa dostępu do wymiaru sprawiedliwości w oparciu o zasady niezawisłości wymiaru sprawiedliwości i praworządności, z zastosowaniem sprawiedliwych, skutecznych i przejrzystych metod postępowania zarówno w sprawach cywilnych, jak i karnych. 2.2.4.Społeczeństwa odporne na katastrofy Katastrofy wynikają z wielu źródeł – naturalnych lub spowodowanych przez człowieka – w tym ataków terrorystycznych, zdarzeń pogodowych związanych z klimatem oraz innych zdarzeń ekstremalnych (w tym związanych z podnoszeniem się poziomów mórz), pożarów lasów, fal upałów, powodzi, trzęsień ziemi, tsunami i zdarzeń wulkanicznych, kryzysów w zakresie zaopatrzenia w wodę, zdarzeń związanych z pogodą kosmiczną, katastrof przemysłowych i transportowych, incydentów związanych z CBRJ, a także zagrożeń powiązanych kaskadowo. Celem jest zapobieganie utracie życia, szkodom dla zdrowia i środowiska oraz szkodom gospodarczym i materialnym spowodowanym przez katastrofy i ograniczanie ich, zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego, a także poprawa zrozumienia i ograniczenie zagrożeń związanych z katastrofami i wyciąganie z nich wniosków. Ogólne kierunki –Technologie i zdolności służb pierwszego reagowania w przypadku działań w sytuacjach kryzysowych i w razie katastrof; –Zdolność społeczeństwa do lepszego zarządzania ryzykiem związanym z katastrofami i ograniczania go, w tym poprzez rozwiązania naturalne, lepsze zapobieganie, gotowość i reagowanie na istniejące i nowe zagrożenia; –Interoperacyjność urządzeń i procedur w celu ułatwienia transgranicznej współpracy operacyjnej i zintegrowanego rynku UE. 2.2.5.Ochrona i bezpieczeństwo Istnieje potrzeba ochrony obywateli przed zagrożeniami dla bezpieczeństwa wynikającymi z działalności przestępczej, w tym przed działalnością terrorystyczną i z zagrożeniami hybrydowymi, oraz reagowania na takie zagrożenia; potrzeba ochrony ludzi, przestrzeni publicznych i infrastruktury krytycznej przed atakami fizycznymi (w tym CBRJW) i cyberatakami; potrzeba zwalczania terroryzmu i radykalizacji, w tym zrozumienia idei i przekonań terrorystów oraz ich zwalczania; potrzeba zapobiegania i zwalczania poważnej przestępczości, w tym cyberprzestępczości i przestępczości zorganizowanej; wspierania ofiar; śledzenia nielegalnych przepływów finansowych; wspierania wykorzystywania danych do celów egzekwowania prawa oraz zapewnienia ochrony danych osobowych w działaniach związanych z egzekwowaniem prawa; wspierania zarządzania granicami powietrznymi, lądowymi i morskimi Unii oraz przepływami ludzi i towarów. Konieczne jest utrzymanie elastyczności w celu sprostania nowym wyzwaniom w zakresie bezpieczeństwa, które mogą się pojawić. Ogólne kierunki –Innowacyjne podejścia i technologie dla osób wykonujących zawody związane z ochroną (np. policja, straż graniczna i przybrzeżna, urzędy celne), lekarzy zdrowia publicznego, operatorów infrastruktury oraz podmiotów zarządzających obszarami otwartymi;

–Ludzki i społeczny wymiar przestępczości i radykalizacji postaw prowadzącej do aktów przemocy, w odniesieniu do osób zaangażowanych lub potencjalnie zaangażowanych w takie działania, jak również w odniesieniu do osób, na które działania te wpływają lub mogą wpływać; –Mentalność obywateli, organów publicznych i przemysłu, mający zapobiec powstawaniu nowych zagrożeń dla bezpieczeństwa i zmniejszaniu istniejących zagrożeń, w tym związanych z nowymi technologiami, takimi jak sztuczna inteligencja; –Zwalczanie dezinformacji i fałszywych informacji mających skutki dla bezpieczeństwa; –Interoperacyjność urządzeń i procedur w celu ułatwienia transgranicznej współpracy operacyjnej oraz współpracy między agencjami oraz w celu stworzenia zintegrowanego rynku UE. – Zapewnienie ochrony danych osobowych w ramach czynności egzekwowania prawa, w szczególności ze względu na szybkie zmiany technologiczne. 2.2.6.Cyberbezpieczeństwo Szkodliwa cyberdziałalność stanowi zagrożenie nie tylko dla naszych gospodarek, lecz także dla samego funkcjonowania naszych demokracji, dla naszych wolności i naszych wartości. Często zagrożenia te mają charakter przestępczy i wynikają z chęci zysku, ale mogą być także warunkowane politycznie lub strategicznie. Nasze przyszłe bezpieczeństwo i dobrobyt zależą od poprawy naszej zdolności do ochrony UE przed cyberzagrożeniami. Transformacja cyfrowa wymaga znacznej poprawy cyberbezpieczeństwa, aby zapewnić ochronę ogromnej liczby urządzeń stanowiących część internetu rzeczy, które będą podłączone do internetu, w tym urządzeń sterujących siecią elektroenergetyczną, samochodami i sieciami transportowymi, szpitalami, finansami, instytucjami publicznymi, fabrykami i domami. Europa musi budować odporność na cyberataki i opracowywać skuteczne środki w zakresie cyberprewencji. Ogólne kierunki –Technologie w całym cyfrowym łańcuchu wartości (od bezpiecznych komponentów po kryptografię oraz oprogramowanie i sieci zdolne do samonaprawy); –Technologie mające na celu rozwiązanie problemu obecnych zagrożeń dla cyberbezpieczeństwa, przewidujące przyszłe potrzeby oraz pozwalające na utrzymanie konkurencyjnego przemysłu; –Utworzenie europejskiej sieci kompetencji w dziedzinie cyberbezpieczeństwa oraz centrum kompetencji.



3.KLASTER „TECHNOLOGIE CYFROWE I PRZEMYSŁ” 3.1.Uzasadnienie W celu zapewnienia konkurencyjności przemysłu i zdolności do sprostania wyzwaniom globalnym w przyszłości, UE musi wzmocnić i utrzymać swoje zdolności technologiczne i przemysłowe w kluczowych obszarach stanowiących podstawę transformacji naszej gospodarki i naszego społeczeństwa. Przemysł UE zapewnia jedną piątą miejsc pracy i dwie trzecie inwestycji w prywatnym sektorze badawczo-rozwojowym oraz generuje 80 % unijnego eksportu. Nowa fala innowacji, obejmująca połączenie technologii fizycznych i cyfrowych, stworzy ogromne możliwości dla przemysłu unijnego i poprawi jakość życia obywateli UE. Głównym czynnikiem rozwoju jest cyfryzacja. W miarę jej szybkiego rozwoju we wszystkich sektorach, inwestycje w obszarach priorytetowych, od sztucznej inteligencji po internet nowej generacji, obliczenia wielkiej skali, fotonikę i nanoelektronikę, stają się kluczowe dla pozycji naszej gospodarki i zrównoważonego rozwoju naszego społeczeństwa. Inwestycje w ICT oraz produkcja i wykorzystanie tych technologii przyczyniają się w znacznym stopniu do zwiększenia wzrostu gospodarczego w UE: w latach 2001–2011 wyniosło ono 30 %. Kluczowe technologie prorozwojowe stanowią podstawę połączenia świata cyfrowego i fizycznego, które jest centralnym elementem tej nowej światowej fali innowacji. Inwestowanie w rozwój, demonstracje i wdrażanie kluczowych technologii prorozwojowych oraz zapewnienie bezpiecznych, zrównoważonych i przystępnych cenowo dostaw surowców i zaawansowanych materiałów zapewni autonomię strategiczną Unii i pomoże przemysłowi unijnemu w znacznej redukcji śladu węglowego. W stosownych przypadkach można również rozwijać określone przyszłe i powstające technologie.

Przestrzeń kosmiczna ma znaczenie strategiczne: około 10 % unijnego PKB zależy od korzystania z usług sektora kosmicznego. W UE działa światowej klasy sektor kosmiczny z silnym sektorem produkcji satelitów oraz dynamicznym sektorem usług pochodnych. Przestrzeń kosmiczna zapewnia kluczowe narzędzia komunikacji, nawigacji i nadzoru oraz otwiera wiele możliwości rynkowych, zwłaszcza w połączeniu z technologiami cyfrowymi i innymi źródłami danych. UE musi jak najlepiej wykorzystać te możliwości poprzez pełne wykorzystanie potencjału programów kosmicznych Copernicus, EGNOS i Galileo oraz poprzez ochronę infrastruktury kosmicznej i naziemnej przed zagrożeniami związanymi z przestrzenią kosmiczną. UE ma wyjątkową szansę, aby stać się światowym liderem i zwiększyć swój udział w rynkach światowych poprzez wykazanie, w jaki sposób transformacja cyfrowa, rola lidera w kluczowych technologiach prorozwojowych i technologiach kosmicznych, przejście na gospodarkę niskoemisyjną o obiegu zamkniętym i konkurencyjność mogą wzajemnie się wzmacniać dzięki doskonałości naukowej i technologicznej. Aby gospodarka o obiegu zamkniętym, niskoemisyjna i scyfryzowana stała się rzeczywistością, potrzebne są działania na szczeblu UE ze względu na złożoność łańcuchów wartości, systemowy i wielodyscyplinarny charakter technologii oraz wysokie koszty ich opracowania, a także międzysektorowy charakter problemów, które należy rozwiązać. UE musi dopilnować, aby wszystkie podmioty przemysłowe oraz ogół społeczeństwa mogły korzystać z zaawansowanych, ekologicznych technologii i cyfryzacji. Samo opracowanie technologii nie wystarczy. Infrastruktura ukierunkowana na przemysł, w tym linie pilotażowe, pomogą przedsiębiorstwom unijnym, a w szczególności MŚP, we wdrożeniu tych technologii i poprawie ich innowacyjności. Silne zaangażowanie przemysłu jest niezbędne do ustalenia priorytetów i opracowania planów w zakresie badań naukowych i innowacji, zwiększenia efektu mnożnikowego finansowania ze środków publicznych oraz zapewnienia wykorzystan