PL    PL PL 
PL    PL  KOMISJA EUROPEJSKA 
Bruksela, dnia 9.11.2010 
KOM(2010) 642 wersja ostateczna 
 
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMEN TU EUROPEJSKIEGO, RADY, 
EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPO ŁECZNEGO, KOMITETU 
REGIONÓW ORAZ EUROPEJSKI EGO BANKU INWESTYCYJNEGO 
Wnioski z pi ątego sprawozdania w sprawie spójno ści gospodarczej, spo łecznej i 
terytorialnej: przysz łość polityki spójno ści 
{SEK(2010) 1348 wersja ostateczna} 
 
PL 2   PL KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMEN TU EUROPEJSKIEGO, RADY, 
EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPO ŁECZNEGO, KOMITETU 
REGIONÓW ORAZ EUROPEJSKI EGO BANKU INWESTYCYJNEGO 
Wnioski z pi ątego sprawozdania w sprawie spójno ści gospodarczej, spo łecznej i 
terytorialnej: przysz łość polityki spójno ści 
1. W PROWADZENIE  
Europa stoi przed nie łatwym zadaniem. Musi wyj ść z głębokiego kryzysu, zmniejszy ć poziom 
bezrobocia i ubóstwa, a jednocze śnie przejść na gospodark ę niskoemisyjn ą. Tak ambitne 
wyzwanie wymaga podejmowania szybkich dzia łań na wielu p łaszczyznach, dlatego te ż Rada 
Europejska przyj ęła strategię „Europa 2020”1. Europa mo że odnieść sukces pod warunkiem, 
że na poziomach europejskim, kraj owym, regionalnym i lokalnym ka żdy wypełni swoją rolę. 
W obecnych trudnych czasach polityka spójno ści powinna nadal odgrywa ć kluczową rolę w 
tworzeniu warunków dla inteligentnego i zrównowa żonego rozwoju sprzyjaj ącego włączeniu 
społecznemu i jednocze śnie promowa ć harmonijny rozwój Unii i jej regionów poprzez 
niwelowanie regionalnych dysproporcji. 
Polityka spójno ści w znacznym stopniu przyczyni ła się do rozszerzenia strefy wzrostu 
gospodarczego i dobrobytu na ca łą Unię, co z kolei wp łynęło na zmniejszenie ró żnic 
gospodarczych, spo łecznych i terytorialnych. Pi ąte sprawozdanie w sprawie spójno ści 
gospodarczej, spo łecznej i terytorialnej wykazuje, że za spraw ą tej polityki powsta ły nowe 
miejsca pracy, wzmocniono kapita ł ludzki, rozwini ęto infrastruktur ę krytyczn ą i poprawiono 
stan ochrony środowiska, w szczególno ści w regionach mniej rozwini ętych. Nie ulega 
wątpliwości, że bez polityki spójno ści dysproporcje by łyby większe. Jednak d ługotrwałe 
skutki spo łeczne kryzysu, zapotrzebowanie na innowacje nap ędzane coraz wi ększymi 
globalnymi wyzwaniami, jak równie ż wymóg jak najlepszego spo żytkowania ka żdego euro 
wydanego ze środków publicznych, wskazuj ą na potrzeb ę przeprowadzenia ambitnej reformy 
tej polityki. 
W przegl ądzie budżetu UE2 podkreślono, że niezbędny jest post ęp, w szczególno ści w 
następujących kluczowych obszarach: koncentracja środków na za łożeniach i celach strategii 
„Europa 2020”; zobowi ązanie pa ństw członkowskich do wdro żenia reform, które s ą 
potrzebne, aby polityka by ła skuteczna; poprawa skuteczno ści polityki przy jednoczesnym 
zwiększonym nacisku na wyniki. Wyra źne powiązanie polityki spójno ści i strategii „Europa 
2020” gwarantuje realn ą możliwość kontynuacji pomocy biedni ejszym regionom UE w 
nadrobieniu zaleg łości, ułatwienie koordynacji polityk UE i dalszego rozwoju polityki 
spójności, tak by sta ła się ona ważnym czynnikiem wspieraj ącym wzrost gospodarczy, tak że 
w perspektywie jako ściowej, w ca łej UE, stanowi ąc jednocze śnie odpowied ź na społeczne 
wyzwania, takie jak starzenie si ę społeczeństwa i zmiana klimatu. 
                                                 
1 EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentn ego i zrównowa żonego rozwoju sprzyjaj ącego włączeniu 
społecznemu - COM(2010) 2020 z 3.3.2010. 
2 Przegl ąd budżetu UE - COM(2010) 700 z 19.10.2010. 
PL 3   PL Niniejszym dokumentem Komi sja otwiera konsultacje spo łeczne na temat przysz łości polityki 
spójności. Konsultacje toczy ć się będą wokół pytań odnoszących się do głównych elementów 
reformy. 
W kolejnych cz ęściach niniejszego dokumentu omawia si ę sposoby poprawienia skuteczno ści 
i oddziaływania polityki, tak by mo żna było zwiększyć jej warto ść dodaną dla Europy (cz ęść 
2), opisuje si ę sposoby dalszej poprawy zarz ądzania polityk ą (część 3) i uproszczenia systemu 
realizacji (cz ęść 4) oraz przybli ża struktur ę polityki spójno ści (część 5). 
2. WIĘKSZA WARTO ŚĆ DODANA POLITYKI SPÓJNO ŚCI DLA EUROPY  
Stale powraca dyskusja mi ędzy decydentami politycznymi, przedstawicielami spo łeczności 
akademickiej i innymi zainteresowanymi stronami na temat warto ści dodanej polityki 
spójności. Niektórzy twierdz ą, że polityka spójno ści jest luźno związana z priorytetami UE, 
że jej środki są skąpo dystrybuowane pomi ędzy obszary polityki, a jej oddzia ływanie trudno 
zmierzyć. Mimo i ż sprawozdanie wykaza ło, że polityka spójno ści przyczyni ła się do 
społeczno-gospodarczego rozwoju regionów oraz do dobrobytu ich mieszka ńców, Komisja 
bardzo powa żnie podchodzi do g łosów krytyki. 
Dlatego te ż kolejne reformy polityki spójno ści powinny zdecydowanie ukierunkowa ć politykę 
na wyniki i zainicjowa ć zmiany niezb ędne dla ich osi ągnięcia, przy jednoczesnym 
zmniejszeniu biurokracji, upr oszczeniu codziennego zarz ądzania polityk ą oraz zachowaniu jej 
nadrzędnego celu.  
2.1 Wzmacnianie programowania strategicznego 
Polityka spójno ści została już dostosowana w znacznym stopniu do priorytetów strategii 
lizbońskiej, w szczególno ści w zakresie dysponowania środkami finansowymi. To 
dostosowanie nie jest jednak wystarczaj ące z powodu ró żnic w zarz ądzaniu tymi dwoma 
procesami strategicznymi. W przysz łości możliwe będzie lepsze dopasowanie polityki 
spójności do strategii „Europa 2020”. Wymaga to, przede wszystkim, przejrzystych 
wytycznych na szczeblu europejskim oraz bard ziej strategicznego procesu negocjacji i 
monitorowania.  
W przegl ądzie budżetu UE przedstawiono zarys nowej strategii programowania polityki 
spójności, w perspektywie wi ększej integracji polityk UE w cel u realizacji stra tegii „Europa 
2020” i jej zintegrowanych wytycznych. Nowa strategia programowania mia łaby obejmowa ć:  
– wspólne ramy strategiczne  (WRS) przyj ęte przez Komisj ę, które przek ładałyby założenia 
i cele strategii „Europa 2020” na prio rytety w zakresie inwestycji. Ramy obj ęłyby Fundusz 
Spójności, Europejski Fundusz Rozwoju Re gionalnego, Europejski Fundusz Spo łeczny, 
Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiej skich i Europejski Fundusz 
Rybacki;  
– umowę o partnerstwie w dziedzin ie rozwoju i inwestycji, która, w oparciu o wspólne 
ramy strategiczne, definiowa łaby priorytety inwestycyjne, przydzia ł środków krajowych i 
unijnych na priorytetowe obszary i programy, jak równie ż uzgodnione uwarunkowania 
oraz cele, jakie dane pa ństwo zamierza osi ągnąć. Umowa obejmowa łaby polityk ę 
spójności, a aby dzia łania na rzecz spójno ści gospodarczej, spo łecznej i terytorialnej mia ły 
spójny i jednolity charakter, mog łaby obejmowa ć także inne polityki i instrumenty 
finansowe UE. Umowa taka stanowi łaby wynik rozmów mi ędzy państwami 
PL 4   PL członkowskimi i Komisj ą na temat strategii rozwoju przedstawionych w krajowych 
programach reform. Zawiera łaby także opis koordynacji wykorzystania środków UE na 
poziomie krajowym; oraz  
– programy operacyjne (PO), które, podobnie jak w obecn ej perspektywie, stanowi łyby 
główne narz ędzie zarządzania i które przek ładałyby dokumenty strategiczne na konkretne 
priorytety w zakresie inwestycji, wraz z przejrzystymi i daj ącymi się zmierzyć założeniami 
– powyższe elementy powinny przyczyni ć się do osi ągnięcia celów krajowych 
wyznaczonych w ramach strategii „Europa 2020”.  
Sprawozdania roczne,  śledzące postępy poczynione w re alizacji celów, by łyby 
zsynchronizowane z cyklem zarz ądzania w ramach strategii „Europa 2020”. By łyby one 
podstawą regularnych debat politycznych  na forum Rady obraduj ącej w odpowiednich 
składach oraz komitetów Parlamentu Europejskiego, poprawiaj ąc w ten sposób przejrzysto ść i 
ocenę efektów polityki spójno ści, jak równie ż zwiększając odpowiedzialno ść za jej efekty.  
Trzy propozycje w przegl ądzie budżetu UE s ą szczególnie wa żne dla polityki spójno ści: 
koncentracja zasobów finansowych, system uwarunkowa ń i zachęt oraz skoncentrowanie si ę 
na oczekiwanych wynikach. 
2.2 Wi ększa koncentracja tematyczna 
W ocenach polityki spójno ści ex post stwierdzono, że aby osiągnąć masę krytyczną i wywołać 
konkretne skutki, nale ży zadbać o większą koncentracj ę zasobów. 
W przysz łości niezbędne będzie zatem zadbanie o to, by pa ństwa członkowskie i regiony 
skoncentrowa ły zasoby krajowe i unijne  na niewielkiej liczbie priorytetów, stanowi ących 
odpowied ź na konkretne wyzwania, z którymi nale ży się zmierzy ć. Można to osi ągnąć 
poprzez okre ślenie w przepisach dotycz ących strategii spójno ści ograniczonej liczby 
priorytetów tematycznych powi ązanych z priorytetami, zint egrowanymi wytycznymi i 
przewodnimi projektami zapowiedzia nymi w strategii „Europa 2020”.  
W zależności od kwoty dost ępnego finansowania unijnego kraje i regiony by łyby 
zobowiązane skupi ć się na większej bądź mniejszej liczbie priorytetów. W ten sposób 
państwa członkowskie i regiony otrzymuj ące mniejsze finansowanie zobowi ązane byłyby do 
przeznaczenia ca łości dostępnego przydzia łu finansowego na dwa lub trzy priorytety, 
natomiast pa ństwa członkowskie i regiony otrzymuj ące większe wsparcie finansowe mog łyby 
wybrać nieco szerszy zakres priorytetów. Niektóre priorytety mia łyby charakter 
obowiązkowy.  
Jednocześnie koncentracja tematyczna nie powinna uniemo żliwiać państwom cz łonkowskim i 
regionom eksperymentowania i inwestowania w innowacyjne projekty. Mo żliwe byłoby 
również wydzielenie środków przeznaczonych dla konkret nych grup docelowych lub na 
nowatorskie podej ście (np. na rozwój lokalny), na przyk ład w formie grantów globalnych.  
PL 5   PL 2.3 Lepsze wyniki dzi ęki wprowadzeniu warunków i zach ęt  
Kryzys finansowy i gospodarczy zmusi ł Komisję do zaproponowania środków, maj ących na 
celu popraw ę unijnego zarz ądzania gospodarczego3. Warunkiem tworzenia nowych miejsc 
pracy, pobudzania wzrostu gospodarczego, przeciwdzia łania wykluczeniu spo łecznemu i 
inicjowania zmian struktural nych jest stworzenie rozs ądnych strategii makroekonomicznych, 
przyjaznego otoczenia mikroekonomicznego i silnych ram instytucjonalnych.  
Jest to wyj ątkowo wa żne w przypadku polityki spójno ści, jako że jej skuteczno ść jest zależna 
w dużym stopniu od otoczenia gospodarczego, w którym funkcjonuje. Dlatego te ż należałoby 
silniej zwi ązać politykę spójności z ramami unijnej polityki gospodarczej. 
Po pierwsze, w celu wsparcia nowego systemu zarz ądzania gospodarczego, proponuje si ę 
wprowadzenie nowych przepisów warunkuj ących, stanowi ących zach ętę do podejmowania 
reform. Pa ństwa członkowskie by łyby zobowi ązane przeprowadzi ć reformy potrzebne do 
zapewnienia efektywnego wykorzystania środków finansowych w obszarach bezpo średnio 
związanych z polityk ą spójności, takich jak: ochrona środowiska, dzia łania na rzecz modelu 
elastycznego rynku pracy i bezpiecze ństwa socjalnego (flexicurity ), edukacja lub badania i 
innowacje.  
W przypadku ka żdego priorytetu tematycznego WRS okre ślałyby główne zasady stosowania 
interwencji. Zasady te powinny by ć na tyle elastyczne, by mo żna było je dostosowa ć do 
warunków krajowych i regionalnych. Ich g łównym zadaniem by łoby oferowanie pomocy 
krajom i regionom w rozwi ązywaniu tych problemów, które w przesz łości okazywa ły się 
szczególnie istotne dla realizacj i polityki. Zasady te mog łyby odnosi ć się, na przyk ład, do 
transpozycji konkretnych przepisów unijnych, finansowania strategicznych projektów UE, 
zdolności administracyjnej i instytucjonalnej.  
Na tej podstawie, na pocz ątku okresu programowania, w dok umentach programowych (tzn. w 
umowach o partnerstwie w dzie dzinie rozwoju i inwestycji or az programach operacyjnych) i 
w ramach skoordynowanego podej ścia do wszystkich odpowiednich polityk UE zosta łyby 
ustalone ze wszystkimi pa ństwami cz łonkowskimi lub regionami – w zale żności od kontekstu 
instytucjonalnego – konkretne, wi ążące warunki obejmuj ące dziedziny bezpo średnio 
powiązane z polityk ą spójności. Ich spe łnienie mog łoby stanowi ć warunek wyp łacenia 
środków polityki spójno ści na pocz ątku okresu programowania, b ądź też w trakcie przegl ądu, 
w ramach którego Komisja ocenia łaby postępy poczynione we wdra żaniu uzgodnionych 
reform. 
Reforma instytucjonalna stanowi podstawowy czynnik wspomagaj ący dostosowania 
strukturalne i stymuluj ący wzrost gospodarczy, tworzenie miejsc pracy oraz zapobieganie 
wykluczeniu spo łecznemu, g łównie dzi ęki zmniejszaniu obci ążeń administracyjnych 
przedsiębiorstw i poprawianiu jako ści usług publicznych. Tak jak ma to miejsce obecnie, 
działania te by łyby dodatkowo wsparte środkami w ramach polityki spójno ści, mającymi na 
celu budowanie zdolno ści administracyjnej i instytucj onalnej oraz rozwijanie skutecznego 
zarządzania. Środki te powinny by ć dostępne dla ka żdego państwa członkowskiego i regionu.  
Po drugie, sankcje finansowe i zach ęty związane z paktem stabilno ści i wzrostu by ły dotąd 
ograniczone do Funduszu Spójno ści. Komisja zaproponowa ła rozszerzenie warunkowo ści na 
                                                 
3 Wzmocnienie koordynacji polityki gospodarczej w interesie stabilno ści, wzrostu gospodarczego i 
zatrudnienia – Narz ędzia na rzecz silniejszego zarz ądzania gospodarczego w UE - COM(2010) 367. 
PL 6   PL pozostałe części budżetu unijnego na zas adzie dodatkowej d źwigni, aby zapewni ć 
przestrzeganie kluczowych wa runków makroekonomicznych w kontek ście strony naprawczej 
paktu. W przypadku nieprzestr zegania zasad paktu nale ży stworzy ć zachęty w postaci 
zawieszania lub anulowania cz ęści bieżących lub przysz łych płatności z budżetu UE, co nie 
powinno dotyka ć końcowych beneficjentów funduszy UE. Anulowane środki zostawa łyby w 
unijnym bud żecie. 
W kontek ście ogólnego zarz ądzania gospodarczego UE nale ży zreformowa ć sposób 
weryfikowania zasady dodatkowo ści poprzez powi ązanie go z unijnym procesem nadzoru 
gospodarczego. W tym celu nale ży korzysta ć ze wskaźników zdefiniowanych wcze śniej w 
programach stabilno ści i programach konwergencji, które pa ństwa członkowskie przedk ładają 
każdego roku Komisji.  
Współfinansowanie stanowi jedn ą z podstawowych zasad polityki spójno ści, gwarantuj ącą 
lokalne zaanga żowanie w realizacj ę polityki. Nale ży zastanowi ć się nad obecnym poziomem 
współfinansowania i jego potencjalnym zró żnicowaniem, tak by lepiej odzwierciedla ł poziom 
rozwoju, warto ść dodaną dla całej UE, jak równie ż rodzaj dzia łań i beneficjentów. 
Wreszcie nale żałoby zbada ć inne instrumenty, które mog łyby dodatkowo zwi ększyć 
skuteczno ść polityki spójno ści. Na przyk ład na poziomie UE mog łaby zosta ć ustanowiona 
rezerwa na wykonanie , będąca czynnikiem zach ęcającym do osi ągania założeń i celów 
strategii „Europa 2020” oraz powi ązanych celów krajowych: w trakcie przegl ądu 
śródokresowego wydzielona cz ęść budżetu byłaby alokowana na rzecz pa ństw członkowskich 
i regionów, których programy wnios ły największy– w odniesieniu do punktu wyj ścia – wkład 
w realizacj ę celów i za łożeń strategii. Ponadto do świadczenia obecnego okresu 
programowania pokaza ły, że Komisja powinna przeznacza ć część środków na bezpo średnie 
wsparcie eksperymentowania i budowania sieci kontaktów , na wzór innowacyjnych 
działań realizowanych w poprzednich  okresach programowania. 
2.4 Lepsza ocena, wydajno ść i wyniki 
Bardziej strategiczne i ukierunkowane na wyniki podej ście do polityki spójno ści wymaga 
lepszych i sprawniejszych syst emów monitorowania i oceny. Wdro żenie takiego podej ścia 
wymagałoby wprowadzenia kilku zmian. 
Po pierwsze podstaw ą podejścia ukierunkowanego na wyniki jest przyj ęcie ex-ante  
przejrzystych i mierzalnych za łożeń i wskaźników dotycz ących wyników . Wskaźniki 
powinny by ć jednoznaczne, statystycznie wiarygodne, elastyczne i bezpo średnio powi ązane z 
interwencjami w ramach polityki spójno ści, jak równie ż być sprawnie gromadzone i 
upowszechniane. Wska źniki i za łożenia powinny by ć uzgadnianie w trakcie debaty nad 
dokumentami programowymi, wraz z kilkoma g łównymi wska źnikami specyficznymi dla 
Funduszu, odnosz ącymi się do programów operacyjnych maj ących zwi ązek ze strategi ą 
„Europa 2020”. Ponadto wa żnym elementem sprawozda ń rocznych by łoby terminowe 
przedkładanie kompletnych i dok ładnych informacji dotycz ących wskaźników  i postępów w 
realizacji przyj ętych założeń.  
Po drugie oceny ex-ante  powinny skupi ć się na lepszym projektowaniu programów tak, by 
można było monitorowa ć i oceniać instrumenty i środki zach ęcające do osi ągania celów i 
założeń w trakcie wdra żania programu.  
Po trzecie, przeprowadzane oceny powinny w wi ększej mierze opiera ć się na rygorystycznych 
metodach zgodnych z mi ędzynarodowymi standardami, w tym na ocenie oddzia ływania . W 
PL 7   PL miarę możliwości oceny oddzia ływania powinny by ć przygotowywane na wczesnym etapie, 
by umożliwić zebranie i upowszechnienie w łaściwych danych. Ponadto przygotowywanie 
planów ciągłej oceny  każdego programu sta łoby się obowiązkowe, z uwagi na fakt, że tego 
typu oceny zwi ększają przejrzysto ść na poziomie unijnym, stymuluj ą tworzenie strategii 
oceniania i wp ływają na popraw ę ogólnej jako ści procesu oceny. Oceny mog łyby być również 
przeprowadzane w momencie po świadczenia do Komisji okre ślonej kwoty środków.  
Wreszcie pa ństwa członkowskie mog łyby sporz ądzać sprawozdania b ędące syntez ą ocen 
prowadzonych na bie żąco w danym okresie programow ania w celu przedstawienia 
kompleksowej oceny podsumowuj ącej wyniki danego programu. 
2.5 Wspieranie korzystania z nowych instrumentów finansowych 
Przegląd budżetu UE k ładzie duży nacisk na potrzeb ę zwiększenia tzw. efektu d źwigni 
budżetu unijnego. W okresie programowania 2007-2013 wprowadzono nowe formy 
finansowania inwestycji, stanowi ące odejście od tradycyjnego spos obu finansowania opartego 
na dotacjach na rzecz innowacyjnych rozwi ązań, łączących dotacje i po życzki. Komisja 
oczekuje, że państwa członkowskie i regiony w przysz łości w wi ększym stopniu 
wykorzystywa ć będą tego rodzaju instrumenty. 
Instrumenty finansowe przyczyniaj ą się do tworzenia odnawialnych fo rm finansowania, które 
mogą być utrzymywane przez d łuższy czas. Jest to równie ż jeden ze sposobów wsparcia 
Europy w zwi ększaniu środków na inwestycje, w szczególno ści w okresach recesji. Dzi ęki 
temu mo żliwe jest otwarcie nowych rynków na ró żne formy partnerstw publiczno-
prywatnych, toruj ąc w ten sposób drog ę dla wiedzy eksperckiej mi ędzynarodowych instytucji 
finansowych. 
Warto by rozwa żyć podjęcie następujących środków, maj ących na celu wzmocnienie 
instrumentów in żynierii finansowej w ramach polityki spójno ści: 
– zwiększenie przejrzysto ści i wprowadzenie lepszego rozró żnienia w regulacjach 
prawnych między zasadami  rządzącymi finansowaniem opartym  na dotacjach a zasadami 
dotyczącymi form wsparcia zwrotnego, w szczególno ści w odniesieniu do 
kwalifikowalno ści wydatków i kontroli; 
– skierowanie ogólnego strumienia wsparcia finansowego do firm , głównie za pomoc ą 
instrumentów in żynierii finansowej, i u życie dotacji do wspó łfinansowania konkretnych 
systemów wsparcia (innowacje, inwestycje środowiskowe, itd.). 
– rozszerzenie zarówno zakresu jak i skali instrumentów in żynierii finansowej: jeśli 
chodzi o zakres – tak by obejmowa ły nowe obszary dzia łalności (np. zrównowa żony 
transport miejski, badania naukowe i rozwój, energi ę, rozwój lokalny, dzia łania z zakresu 
uczenia si ę przez ca łe życie lub mobilno ści, zmian ę klimatu i środowisko naturalne, 
technologie teleinformatyczn e i sieci szerokopasmowe); a je śli chodzi o skal ę – tak by 
łączyły dotacje na sp łatę odsetek z kapita łem pożyczkowym lub innymi formami 
finansowania podlegaj ącego zwrotowi. 
• W jaki sposób mo żna silniej powi ązać strategię „Europa 2020” z polityk ą spójności na 
poziomach unijnym, krajowym oraz szczeblach ni ższych niż krajowy?  
• Czy zakres umowy o partnerstwie w dziedzin ie rozwoju i inwestycji powinien wykracza ć 
poza polityk ę spójności, a jeżeli tak to jak daleko powinien si ęgać? 
PL 8   PL • Jak można osiągnąć silniejsze skoncentrowanie tematyczne na priorytetach strategii 
„Europa 2020”?  
• W jaki sposób warunkowo ść, zachęty i zarządzanie ukierunkowane na wyniki mog łyby 
usprawnić politykę spójności?  
• Jak sprawi ć, by polityka spójno ści była bardziej ukierunkowana na osi ąganie wyników? 
Jakie priorytety powinny by ć obowiązkowo uwzgl ędniane? 
3. LEPSZE  ZARZĄDZANIE 
3.1 Wprowadzenie trzeciego wymiaru: spójno ści terytorialnej 
Traktat lizbo ński, oprócz spójno ści gospodarczej i spo łecznej, jako jeden z celów wymienia 
dodatkowo spójno ść terytorialn ą. Z tego wzgl ędu nowe programy powinny równie ż 
obejmowa ć ten cel, ze szczególnym uwzgl ędnieniem roli miast, obszarów funkcjonalnych, 
obszarów borykaj ących się z konkretnymi problemami geograficznymi i demograficznymi, 
jak równie ż strategii makroregionalnych. 
Obszary miejskie mog ą być motorami wzrostu i platformami kreatywno ści i innowacji. 
Wyższy wzrost i nowe miejsca pracy powstaj ą gdy istnieje masa krytyczna jednostek takich 
jak przedsi ębiorstwa, uniwersytety i naukow cy. Problemy miast, niezale żnie od tego, czy 
dotyczą degradacji środowiska czy wykluczenia spo łecznego, potrzebuj ą realnych rozwi ązań i 
bezpośredniego zaanga żowania organów w łaściwego szczebla. W zwi ązku z tym nale ży 
przygotowa ć ambitny program rozwoju miast , w którym w sposób przejrzysty wskazane 
zostałyby środki finansowe przeznaczone na zaga dnienia miejskie, i który wyznaczy łby 
większą rolę władzom miejskim w projektowaniu i wdra żaniu strategii rozwoju obszarów 
miejskich. Dzia łania dotycz ące miast, jak równie ż stosowne środki i wybrane miasta powinny 
zostać jasno okre ślone w dokumentach programowych. 
W przysz łości należałoby rozwa żyć, czy struktura prawna polityki spójno ści powinna 
umożliwiać większą elastyczno ść organizowania programów operacyjnych tak, by lepiej 
odzwierciedla ły charakter i uwarunkowania geogr aficzne procesów rozwojowych. Mo żna by 
wówczas opracowywa ć programy i zarz ądzać nimi nie tylko na poz iomach krajowym czy 
regionalnym, ale równie ż, na przyk ład, na poziomie grup miast czy dorzeczy oraz basenów 
morskich. 
W sprawozdaniu wykazano, że w pewnych przypadkach niektóre cechy geograficzne lub 
demograficzne  mogą potęgować problemy rozwojowe. Jest to  szczególnie dobrze widoczne 
w regionach najbardziej oddalonych, ale równie ż w regionach wysuni ętych najbardziej na 
północ, o niskiej g ęstości zaludnienia oraz regionach wy spiarskich, transgranicznych i 
górskich, co zosta ło równie ż podkreślone w traktacie lizbo ńskim. Niezb ędne będzie 
przygotowanie specjalnych pr zepisów, które odzwierciedli łyby tę specyfik ę, a jednocze śnie 
nie wymaga łyby mno żenia instrumentów i programów. Spójno ść terytorialna oznacza 
również wspieranie tworzenia powi ązań między obszarami miejskimi i wiejskimi w 
kontekście dostępu do niedrogich wysokiej jako ści usług i infrastruktury, a tak że 
rozwiązywanie problemów regionów o wysokiej koncentracji grup marginalizowanych 
społecznie. 
Wreszcie dalsze prace nad nowymi strategiami makroregionalnymi  powinny bazowa ć na 
skrupulatnym przegl ądzie istniej ących strategii oraz na dost ępności środków. Strategie 
PL 9   PL makroregionalne powinny stanowi ć zintegrowane instrume nty o silnej podstawie 
merytorycznej skoncentrowane na najwa żniejszych wyzwaniach i charakteryzuj ące się 
rozwiniętym wymiarem transnarodowym, z zastrze żeniem, że większość finansowania 
powinna pochodzi ć z krajowych i regiona lnych programów wspó łfinansowanych w ramach 
polityki spójno ści i z innych źródeł krajowych. 
3.2 Wzmocnienie partnerstwa 
Skuteczna realizacja strategii „Europa 2020” wymaga systemu zarz ądzania, który w łącza 
podmioty zaanga żowane w zmiany w pa ństwach cz łonkowskich, i który łączy unijny, 
krajowy, regionalny i lokalny poziom administracji.  
W celu pe łnej mobilizacji wszystkich zaanga żowanych stron nale ży zapewni ć większy udzia ł 
zainteresowanych podmiotów szczebla lokalnego i regionalnego, partnerów spo łecznych i 
społeczeństwa obywatelskiego zarówno w debacie nad polityk ą spójności, jak i w jej 
realizacji. W zwi ązku z powy ższym nale ży nadal wspiera ć dialog mi ędzy podmiotami 
publicznymi i prywatnymi, w tym partnerami spo łeczno-gospodarczymi i organizacjami 
pozarządowymi. 
W tym kontek ście należałoby wzmocni ć rolę podejścia opartego na lokalnym rozwoju  w 
polityce spójno ści, na przyk ład poprzez wspieranie aktywnego w łączenia, rozwijanie 
społecznych innowacji, tworzenie innowacyjnych strategii czy przygotowywanie planów 
rewitalizacji obszarów w szczegól nie trudnej sytuacji. Podej ścia te powinny by ć 
skoordynowane z podobnymi dzia łaniami wspieranymi w ramach polityki rozwoju obszarów 
wiejskich i polityki morskiej. 
• W jaki sposób mo żna lepiej uwzgl ędnić kluczową rolę obszarów miejskich i obszarów o 
szczególnych cechach geograficznych w procesach rozwojowych oraz kwesti ę pojawienia 
się strategii makroregionalnych w polityce spójno ści? 
• Jak można zwiększyć zaangażowanie zainteresowanych podmi otów szczebla lokalnego i 
regionalnego, partnerów spo łecznych i spo łeczeństwa obywatelsk iego oraz usprawni ć 
realizację zasady partnerstwa?  
4. UPROSZCZONY I SPRAWNIEJSZY SYSTEM REALIZACJI  
Mimo iż jest jeszcze za wcze śnie na wyci ąganie ostatecznych wniosków co do skuteczno ści 
systemu realizacji polityki spójno ści w okresie 2007-2013, pa ństwa członkowskie sprzeciwi ły 
się zbyt cz ęstemu i radykalnemu zmienianiu zasad, które mog łoby utrudni ć realizacj ę. 
Należałoby jednak rozwa żyć kilka wyra źnie ukierunkowanych zmian. 
4.1 Zarz ądzanie finansowe 
Zgodnie z ostatnim wnioskiem w sprawie przegl ądu rozporz ądzenia finansowego4 organ 
odpowiedzialny za zarz ądzanie programami w ramach polityki spójno ści składałby każdego 
roku poświadczenie dotycz ące zarządzania wraz z rocznymi sprawozdaniami finansowymi i 
opinią niezależnego audytora. Takie rozwi ązanie zwi ększyłoby rozliczalno ść wydatków 
współfinansowanych ze środków pochodz ących z bud żetu UE w danym roku bud żetowym.  
                                                 
4 Wniosek w sprawie rozporz ądzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rozporz ądzenia 
finansowego maj ącego zastosowanie do bud żetu ogólnego Unii Europejskie - COM(2010) 260. 
PL 10   PL Komisja proponuje wprowadzenie okresowyc h procedur rozli czania rachunków w 
odniesieniu do polityki spójno ści na podstawie rocznych po świadczeń dotyczących 
zarządzania. Zwi ększyłoby to pewno ść i pozwoli ło na regularne cz ęściowe zamykanie 
programów.  
Komisja musi rozwa żyć, czy zwracanie środków organom krajowym dopiero po wp łynięciu 
koresponduj ącego wkładu finansowego UE na konto be neficjentów przyspieszy wyp łacanie 
dotacji beneficjantom i czy b ędzie stanowi ło zachętę do wprowadzenia silniejszej kontroli 
krajowej. 
Ponadto Komisja rozwa ży możliwość wprowadzenia kryteriów opartych na produktach lub 
wynikach w odniesieniu do wyp łacania wk ładu finansowego UE na rzecz programów 
operacyjnych lub ich cz ęści, w zale żności od rodzaju dzia łania. 
Wreszcie nale ży nadal promowa ć uproszczone metody dokonywania p łatności, takie jak 
standardowa skala kosztów jednostkowych i p łatności ryczałtowe w przypadku dotacji 
przewidzianych na okres 2007-2013, zwi ększając tym samym si łę ich oddzia ływania. By łby 
to kolejny sposób na przyj ęcie podejścia opartego w wi ększej mierze na wynikach. 
4.2 Zmniejszanie obci ążeń administracyjnych 
Należy zachowa ć ogólne podej ście, przyj ęte na okres 2007-2013, zgodnie z którym zasady 
kwalifikowalno ści ustalane s ą na poziomie krajowym. Nale żałoby jednak przyj ąć pewne 
wspólne zasady dotycz ące kluczowych zagadnie ń, takich jak koszty ogólne w ramach 
różnych funduszy UE. Ujednolicenie zasad kwalifikowalno ści wydatków w ramach ró żnych 
obszarów polityki, instrumentów finansowych i funduszy upro ściłoby korzystanie ze środków 
przez beneficjentów i zarz ądzanie nimi przez organy krajowe zmniejszaj ąc ryzyko 
popełnienia b łędów i umo żliwiając jednocze śnie wprowadzenie zró żnicowania, 
pozwalającego na odzwierciedlenie specyfiki polityki , danego instrumentu i beneficjentów. 
Zgodnie z zasad ą proporcjonalno ści w celu zwi ększenia skuteczno ści i wydajno ści działań 
kontrolnych warto by równie ż zbadać możliwość poprawy ich op łacalności i powiązania ich z 
poziomem ryzyka, zapewniaj ąc jednocze śnie odpowiednie uwzgl ędnienie nieod łącznego 
ryzyka przy rozs ądnych kosztach, zgodnie z zasad ą należytego zarz ądzania finansami. 
4.3 Dyscyplina finansowa 
Celem zasady umarzania środków jest dopilnowan ie, aby projekty by ły realizowane w 
rozsądnych ramach czasowych i aby przestrzegana by ła dyscyplina finansowa. Takie 
podejście może jednak wp ływać negatywnie na zachowanie pa ństw członkowskich i 
regionów, które mog ą przykładać zbyt dużą wagę do szybkiego wykorzystania środków, a 
mniejszą do skuteczno ści. Ponadto stosowanie zasady umarzania środków sta ło się 
skomplikowane z uwagi na mo żliwość korzystania z odst ępstw. Nale ży zatem osi ągnąć 
odpowiedni ą równowag ę między zagwarantowaniem jako ści inwestycji, a skuteczn ą i szybką 
ich realizacj ą. Jednym ze sposobów by łoby zastosowanie zasady N+2 do wszystkich 
programów, z wyj ątkiem pierwszego roku, i zrezygnowanie z wyj ątków i odst ępstw. 
4.4 Kontrola finansowa 
W odniesieniu do systemów zarz ądzania i kontroli istnieje  potrzeba nie tylko zwi ększenia ich 
wiarygodno ści, ale równie ż osiągnięcia większego zaanga żowania pa ństw członkowskich w 
PL 11   PL kontrolę jakości. Umożliwiłoby to Parlamentowi Europejskiemu, Komisji i pa ństwom 
członkowskim skupienie si ę na wynikach i oddzia ływaniu polityki.  
Pierwsza propozycja mówi o przegl ądzie procedury oceny systemów ex-ante w oparciu o 
doświadczenia zdobyte w trakcie oceny zgodno ści ex-ante programów z okresu 2007-2013 w 
celu zapobie żenia powstawaniu problemów w systemach zarz ądzania i kontroli. Procedura ta 
powinna zosta ć uproszczona, przy jednoczesnym zachowaniu jej zalet. Jest to mo żliwe do 
osiągnięcia, jeżeli ocena skupi si ę na głównym odpowiedzialnym organie zarz ądzającym, tzn. 
zastosowany zostanie proces akredytacji, a zaanga żowanie Komisji w ten proces zostanie 
zmodyfikowane.  
Druga propozycja obejmuje wzmocnienie wiarygodno ści poprzez skoncentrowanie 
obowiązków. Akredytowany organ ponosi łby wyłączną odpowiedzialno ść za właściwe 
zarządzanie programami operacyjnymi i kontrolowanie ich.  
• Jak można uprościć proces kontroli i jak polepszy ć integracj ę kontroli przeprowadzanych 
przez państwa członkowskie i przez Komisj ę, zachowuj ąc jednocze śnie wysoki poziom 
wiarygodno ści w stosunku do wspó łfinansowanych wydatków? 
• W jaki sposób stosowanie zasady proporcjonalno ści mogłoby zmniejszy ć obciążenia 
administracyjne w zakresie zarz ądzania i kontroli? Czy nale ży opracowa ć środki 
upraszczaj ące specyficzne dla programów wspó łpracy terytorialnej? 
• Jak można osiągnąć równowag ę między wspólnymi zasadami kwalifikowalno ści dla 
wszystkich funduszy a potrzeb ą wzięcia pod uwag ę specyfiki poszczególnych funduszy? 
• Jak można zapewni ć dyscyplin ę finansow ą, pozwalaj ąc jednocze śnie na elastyczno ść 
niezbędną do przygotowania i wdro żenia złożonych programów i projektów? 
5 STRUKTURA POLITYKI SPÓJNO ŚCI  
Celem polityki spójno ści jest wspieranie harmonijnego rozwoju ca łej Unii i jej regionów oraz 
zmniejszenie dysproporcji w poziomach rozwoju ró żnych regionów (art. 174 Traktatu). 
Wspiera ona tak że model wzrostu zawarty w strategii „Europa 2020”, którego elementem jest 
potrzeba odpowiedzi na  wyzwania w obszarze życia społecznego i zatrudnienia, stoj ące przed 
wszystkimi pa ństwami cz łonkowskimi i regionami. Polityka wspiera rozwój ka żdego regionu 
za pomoc ą jasnej strategii inwestycyjnej, kt óra obejmuje stymulowanie konkurencyjno ści, 
wzrostu zatrudnienia, w łączenia spo łecznego oraz ochron ę i popraw ę stanu środowiska 
naturalnego. Wielopoziomowy system zarz ądzania polityk ą sprawia, że działania Unii s ą 
bardziej widoczne dla jej obywateli. 
Wszystkie pa ństwa członkowskie i regiony mog ą korzysta ć z polityki spójno ści i w 
zintegrowany sposób dostosowywa ć strategię do własnych atutów i s łabych stron.  
Obecnie wsparcie regionów jest zró żnicowane wed ług stopnia rozwoju gospodarczego 
(mierzonego za pomoc ą PKB na mieszka ńca), istnieje wyra źny podzia ł na regiony „mniej” i 
„bardziej" rozwini ęte. W celu z łagodzenia przej ścia między tymi dwoma kategoriami i 
zagwarantowania bardziej sprawiedliwe go traktowania regionów o podobnym poziomie 
rozwoju gospodarczego nale ży zadać pytanie o to, w jaki sposób prostszy system zawieraj ący 
nową, pośrednią kategorię regionów móg łby zastąpić obecnie stosowany mechanizm phasing-
out i phasing-in . W skład tej kategorii wchodzi łyby równie ż regiony obecnie kwalifikuj ące się 
PL 12   PL do wsparcia w ramach celu „Konwergencja”, których PKB by łby wyższy niż 75% średniej 
unijnej, zgodnie z najnowszym i danymi statystycznymi.  
Jednocześnie, zgodnie z przegl ądem budżetu UE i w kontek ście przysz łej struktury polityki 
spójności, należy rozważyć w jaki sposób środki EFS mog ą ponownie zosta ć skierowane na 
osiągnięcie założeń i celów strategii „Eur opa 2020” oraz jak osi ągnąć większą widoczno ść i 
przewidywalne poziomy finansowania. Istotne jest tak że przeanalizowanie w jaki sposób 
Fundusz mo że lepiej wspiera ć europejsk ą strategię zatrudnienia i przyczyni ć się do realizacji 
wszechstronnej europejskiej inicjatywy na rzecz zatrudnienia, która przywo łana zosta ła w 
przeglądzie budżetu UE. 
Polityka spójno ści nadal skupia łaby się na wdrażaniu zintegrowanych wytycznych w zakresie 
polityki gospodarczej i polityki zatrudnienia. 
Fundusz Spójno ści nadal wspiera łby państwa członkowskie, których DNB na mieszka ńca nie 
przekracza 90% średniej unijnej. 
Wreszcie, niezale żnie od przyj ętego podej ścia, polityka spójno ści będzie nadal sprzyja ła 
rozwijaniu terytorialnego wymiaru wspó łpracy (transgranicznego, transnarodowego i 
międzyregionalnego). B ędzie to wymaga ło przeglądu i uproszczenia dotychczasowych 
ustaleń dotyczących wspó łpracy transgranicznej, w tym wspó łpracy transgranicznej na 
obszarach po łożonych blisko zewn ętrznej granicy UE w ramach IPA, ENPI i EFR oraz 
dotychczasowych praktyk stosowanych w transnarodowych dzia łaniach wspieranych przez 
EFRR i EFS. 
• W jaki sposób sprawi ć, by struktura polityki spójno ści uwzględniała specyfik ę każdego 
funduszu oraz w szczególno ści konieczno ść zwiększenia widoczno ści EFS oraz 
przewidywalno ści jego poziomów finansowania ? W jaki sposób zagwarantowa ć, że będzie 
ona skoncentrowana na celach  strategii „Europa 2020”? 
• Jak powinna zosta ć określona nowa po średnia kategoria regionów, aby s łużyła ona 
regionom, które nie zako ńczyły jeszcze procesu nadrabiania zaleg łości? 
6. DALSZE DZIA ŁANIA  
Piąte sprawozdanie w sprawie spójno ści prezentuje niektóre najwa żniejsze propozycje 
Komisji dotycz ące reformy polityki spójno ści, które zosta ły ustalone w wyniku d ługiej debaty 
zainicjowanej przez czwarte sp rawozdanie w sprawie spójno ści z 2007 r. W ci ągu 
najbliższych kilku miesi ęcy propozycje te zostan ą ostatecznie dopracowane i skonsolidowane. 
Komisja zach ęca wszystkie zainteresowane podmioty do odpowiadania na pytania postawione 
w niniejszym kom unikacie. Uwagi mo żna zgłaszać do 31 stycznia 2011 r. na stronie 
internetowej:  http://ec.europa.eu/regional _policy/consultation/index_en.htm
. 
Odpowiedzi zostan ą należycie uwzgl ędnione przy przygotowywaniu wniosków 
legislacyjnych, które zostan ą opublikowane natychmiast po przyj ęciu nowych wieloletnich 
ram finansowania w 2011 r.  
PL 13   PL Piąte Forum Spójno ści, które odb ędzie się Brukseli w dniach 31 st ycznia i 1 lutego 2011 r., 
będzie dobrą okazją do przedyskutowania pr zedstawionych uwag.