[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 14.7.2008 r.

KOM(2008) 451 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI

dla władzy budżetowej w sprawie gwarancji pokrytych z budżetu ogólnegostan na dzień 31 grudnia 2007 r. {SEK(2008) 2249}

SPIS TREŚCI

1. Wstęp oraz rodzaje operacji 3

2. Nowe podstawy prawne 3

3. Zdarzenia odnotowane po sporządzeniu poprzedniego sprawozdania na dzień 30 czerwca 2007 r. 4

4. Dane dotyczące rodzajów ryzyka pokrywanego z budżetu 4

4.1. Definicja ryzyka 4

4.2. Ryzyko związane z państwami członkowskimi 5

4.3. Ryzyko związane z krajami trzecimi 5

4.4. Ryzyko globalne uwzględnione w budżecie 5

4.5. Rozwój ryzyka 5

5. Przypadki niewywiązania się ze zobowiązań, uruchomienie gwarancji budżetowych oraz zaległości 5

5.1. Płatności ze środków gotówkowych 5

5.2. Płatności z budżetu 5

5.3. Uruchomienie Funduszu Gwarancyjnego dla działań zewnętrznych 5

6. Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych 5

6.1. Informacje na temat odzyskanych zaległych płatności 5

6.2. Stan aktywów 5

6.3. Kwota docelowa 5

7. Ocena potencjalnego ryzyka: sytuacja ekonomiczna i finansowa krajów trzecich korzystających z najważniejszych operacji pożyczkowych UE 5

7.1. Wprowadzenie 5

7.2. Kraje kandydujące 5

7.3. Potencjalne kraje kandydujące 5

7.4. Nowe Niepodległe Państwa 5

7.5. Inne kraje trzecie 5

7.5.1. Kraje basenu Morza Śródziemnego 5

7.5.2. Kraje Ameryki Południowej 5

7.5.3. Republika Południowej Afryki 5

WSTęP ORAZ RODZAJE OPERACJI

Niniejsze sprawozdanie złożono zgodnie z art. 130 rozporządzenia finansowego, który zobowiązuje Komisję do złożenia dwa razy w roku Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania dotyczącego gwarancji budżetowych oraz związanego z nimi ryzyka [1]. Do sprawozdania załączono dokument roboczy służb Komisji zawierający szereg szczegółowych tabel i uwag wyjaśniających („załącznik”)[2].

Ryzyko uwzględnione w budżecie Unii Europejskiej (zwanym dalej „budżetem”) wynika z różnych operacji pożyczkowych i gwarancyjnych, które można podzielić na dwie kategorie: pożyczki udzielane przez Wspólnoty Europejskie na cele makroekonomiczne, tzn. pożyczki na pomoc makrofinansową (ang. MFA) dla krajów trzecich, jak również pożyczki na cele mikroekonomiczne (pożyczki Euratom oraz, co najważniejsze, pożyczki zewnętrzne Europejskiego Banku Inwestycyjnego („EBI”)[3]). Od 1994 r. operacje te są pokrywane z Funduszu Gwarancyjnego dla działań zewnętrznych (zwanego dalej „funduszem”)[4], który ustanowiono między innymi po to, aby ograniczyć wpływ budżetowy wynikający z realizacji gwarancji udzielanych z budżetu na operacje pożyczkowe w krajach trzecich. Jeżeli zasoby funduszu okażą się niewystarczające, wówczas operacje są realizowane z budżetu.

Rozporządzenie Rady ustanawiające fundusz (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie funduszu”[5]), które przyjęto w 1994 r., zostało po raz pierwszy zmienione w 1999 r. W wyniku drugiej zmiany rozporządzenia Rady, która została przyjęta przez Radę w 2004 r., pokrycie z Funduszu zostaje zakończone w momencie, gdy kraje trzecie staną się państwami członkowskimi. Pożyczki lub gwarancje na rzecz państw członkowskich są pokrywane bezpośrednio z budżetu.

NOWE PODSTAWY PRAWNE

W ramach decyzji Rady z 2006 r.[6] o udzieleniu EBI odnowionej gwarancji wspólnotowej w zakresie strat z tytułu pożyczek i gwarancji kredytowych na projekty prowadzone poza terenem Wspólnoty (mandat EBI do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich na lata 2007–2013, dalej zwany „nowym mandatem ogólnym”), Komisja i EBI podpisały w sierpniu 2007 r. umowę gwarancyjną oraz umowę dotyczącą odzyskiwania kwot[7], w których określono szczegółowe zasady i procedury związane z gwarancją wspólnotową oraz z odzyskiwaniem należności po skorzystaniu z gwarancji. Umowa gwarancyjna obejmuje operacje finansowania ze środków EBI podpisane po dniu 17 kwietnia 2007 r., będącym datą zatwierdzenia nowego mandatu ogólnego przez Radę Gubernatorów EBI.

W odniesieniu do pomocy makrofinansowej dla krajów trzecich, dnia 10 grudnia 2007 r. przyjęto nową decyzję Rady w sprawie pomocy makrofinansowej dla Libanu[8].

ZDARZENIA ODNOTOWANE PO SPORZąDZENIU POPRZEDNIEGO SPRAWOZDANIA NA DZIEń 30 CZERWCA 2007 R.

Zatwierdzona została decyzja Rady w sprawie pożyczki MFA dla Libanu. W drugiej połowie 2007 r. nie uruchamiano żadnych środków z tytułu pożyczek MFA i Euratom.

Jak wspomniano w punkcie 2 powyżej, nowa umowa gwarancyjna zawarta z EBI obejmuje operacje finansowania podpisane po dniu 17 kwietnia 2007 r. Na dzień 31 grudnia 2007 r. EBI podpisał operacje finansowania przez EBI na kwotę całkowitą 3 165 mln EUR, z czego 1 267 mln EUR zgodnie z mandatem ogólnym, który wygasł dnia 31 lipca 2007 r.[9], oraz 1 898 mln EUR na mocy nowego mandatu ogólnego.

DANE DOTYCZąCE RODZAJÓW RYZYKA POKRYWANEGO Z BUDżETU

Definicja ryzyka

Ryzyko ponoszone przez budżet wynika z niespłaconego kapitału i odsetek związanych z operacjami objętymi gwarancją.

Operacje, w przypadku których wystąpi brak spłaty, będą pokrywane z funduszu, jeżeli odnoszą się do krajów trzecich (72 % łącznej kwoty pozostającej do spłaty i objętej gwarancją na dzień 31 grudnia 2007 r.) oraz bezpośrednio z budżetu w przypadku operacji dotyczących państw członkowskich (pożyczki na rzecz projektów w państwach członkowskich stanowią pozostałe 28% łącznej kwoty pozostającej do spłaty). Duży odsetek gwarantowanych pożyczek na rzecz państw członkowskich związany jest z ostatnimi rundami rozszerzenia UE. Zgodnie z art. 1 ust. 3 rozporządzenia w sprawie Funduszu w chwili, gdy dany kraj staje się państwem członkowskim, ryzyko z tytułu pożyczek zostaje przeniesione z funduszu na budżet.

Na potrzeby niniejszego sprawozdania wykorzystuje się dwie metody oceny ryzyka ponoszonego przez budżet (bezpośrednio lub pośrednio poprzez fundusz):

- Metoda służąca do wyliczenia łącznej kwoty kapitału pozostającego do spłaty z tytułu określonych operacji według stanu na dany dzień, z uwzględnieniem naliczonych odsetek. Ta metoda określa poziom ryzyka pokrywanego przez budżet na dany dzień.

- Podejście budżetowe definiowane jako „roczny poziom ryzyka ponoszony przez budżet” w oparciu o wyliczenie maksymalnej kwoty, jaką Wspólnota musiałaby wypłacić w danym roku finansowym w przypadku braku spłaty wszystkich gwarantowanych pożyczek[10].

Tabela 1: Łączne pokryte kwoty pozostałe do spłaty według stanu na dzień 31 grudnia 2007 r. w mln EUR |

Niespłacony kapitał | Naliczone odsetki | Ogółem | % |

Państwa członkowskie* |

MFA | 253 | 2 | 255 | 1 % |

Euratom | 435 | 7 | 442 | 3 % |

EBI | 4 060 | 38 | 4 098 | 24 % |

Ogółem państwa członkowskie* | 4 748 | 48 | 4 795 | 28 % |

Kraje trzecie |

MFA | 534 | 7 | 540 | 3 % |

Euratom | 39 | 1 | 40 | <1 % |

EBI | 11 729 | 118 | 11 848 | 69 % |

Ogółem kraje trzecie | 12 302 | 126 | 12 428 | 72 % |

Ogółem | 17 050 | 173 | 17 223 | 100 % |

* Ryzyko to jest pokrywane bezpośrednio z budżetu i obejmuje także Bułgarię i Rumunię, które przystąpiły do UE z dniem 1 stycznia 2007 r. |

W tabelach A1, A2, A3 i A4 załącznika podano bardziej szczegółowe informacje na temat kwot pozostałych do spłaty, zwłaszcza w odniesieniu do pułapów, kwot wypłaconych lub gwarancji.

Ryzyko związane z państwami członkowskimi

Ryzyko istniejące w przypadku państw członkowskich związane jest z pożyczkami, które zostały im udzielone przed ich przystąpieniem do UE.

W 2008 r. ryzyko związane z pożyczkami udzielonymi państwom członkowskim, w tym Bułgarii i Rumunii, które przystąpiły do Unii 1 stycznia 2007 r., wyniesie 769 mln EUR. Ryzyko to zostało uwzględnione w budżecie. Jak wynika z tabeli 2, te dwa państwa znajdują się na pierwszych miejscach, jeżeli chodzi o wysokość kwot pozostających do spłaty.

Tabela 2: Ranking państw członkowskich według maksymalnego ryzyka ponoszonego przez budżet w 2008 r. (w mln EUR) |

Pozycja w rankingu | Kraj | 2008 | % |

1 | Rumunia | 257,5 | 33,5 % |

2 | Bułgaria | 158,1 | 20,6 % |

3 | Polska | 89,0 | 11,6 % |

4 | Republika Czeska | 88,8 | 11,5 % |

5 | Słowacja | 71,7 | 9,3 % |

6 | Węgry | 38,2 | 5,0 % |

7 | Słowenia | 30,4 | 4,0 % |

8 | Cypr | 15,3 | 2,0 % |

9 | Łotwa | 8,0 | 1,0 % |

10 | Litwa | 6,9 | 0,9 % |

11 | Estonia | 4,3 | 0,6 % |

12 | Malta | 0,8 | 0,1 % |

Ogółem | 768,9 | 100,0 % |

Ryzyko związane z państwami członkowskimi dotyczy wszystkich państw członkowskich uczestniczących w ostatnich dwóch rozszerzeniach. Terminy spłaty pożyczek przypadają do 2031 r.

Ryzyko związane z krajami trzecimi

W 2008 r. maksymalne ryzyko ponoszone przez fundusz w odniesieniu do krajów trzecich wyniesie 1 322 mln EUR. Poniżej przedstawiono pierwszą dziesiątkę krajów uszeregowanych według kwoty pozostającej do spłaty. Pożyczki udzielone tym krajom stanowią 78 % ryzyka ponoszonego przez Fundusz w 2008 r. Analizę sytuacji ekonomicznej tych krajów wraz z komentarzem przedstawiono w sekcji 7 poniżej.

Tabela 3: Ranking 10 najważniejszych krajów trzecich według maksymalnego ryzyka ponoszonego przez Fundusz w 2008 r. (w mln EUR) |

Pozycja w rankingu | Kraj | 2008 | % łącznego maksymalnego ryzyka |

1 | Turcja | 255,6 | 19,3 % |

2 | Egipt | 199,3 | 15,1 % |

3 | Maroko | 127,1 | 9,6 % |

4 | Tunezja | 121,9 | 9,2 % |

5 | Brazylia | 86,1 | 6,5 % |

6 | Republika Południowej Afryki | 84,3 | 6,4 % |

7 | Serbia i Czarnogóra[11] | 55,0 | 4,2 % |

8 | Chorwacja | 38,5 | 2,9 % |

9 | Bośnia i Hercegowina | 30,0 | 2,3 % |

10 | Syria | 27,9 | 2,1 % |

Ogółem 10 krajów | 1 025,6 | 77,6 % |

Fundusz pokrywa gwarantowane pożyczki dla 54 krajów. Terminy spłaty pożyczek przypadają do 2037 r. Szczegółowe informacje na temat tych krajów zamieszczono w tabeli A2 w załączniku.

Ryzyko globalne uwzględnione w budżecie

Ogółem w 2008 r. budżet pokryje kwotę 2 091 mln EUR, która obejmuje kwoty przypadające do zapłaty w ciągu tego okresu, przy czym 37 % tej sumy stanowią kwoty należne od państw członkowskich (zob. tabela A2 w załączniku).

Rozwój ryzyka

W miarę spłaty pożyczek zaciągniętych na rzecz państw członkowskich w ramach umów dotyczących gwarantowanych pożyczek Euratom, MFA czy EBI (zob. wykres A1 w sekcji 1.3 załącznika), ryzyko w odniesieniu do państw członkowskich powinno się w przyszłości zmniejszać.

Pożyczki MFA na rzecz krajów trzecich podlegają indywidualnym decyzjom Rady. Pomoc finansowa udzielona na mocy decyzji Rady 2007/860/WE z dnia 10 grudnia 2007 r. w sprawie pomocy makrofinansowej dla Libanu składa się z 50 mln EUR w pożyczkach i do 30 mln EUR w dotacjach. Zamierza się uruchomić część pożyczkową w dwóch równych transzach począwszy od 2008 r.

Pułap obowiązujący dla pożyczek Euratom na rzecz państw członkowskich lub na rzecz niektórych uprawnionych krajów trzecich (Federacja Rosyjska, Armenia, Ukraina) to 4 mld EUR. Około 85 % tej kwoty zostało już wykorzystane, a pozostała suma to około 600 mln EUR. W ramach obowiązującej umowy pożyczki z 2004 r. dla K2R4 na Ukrainie (umowa kredytowa na kwotę stanowiącą równowartość w EUR kwoty 83 mln USD), z czego 39 mln EUR już uruchomiono, dalsze transze mogą zostać wypłacone w 2008 r.

Poprzedni mandat ogólny EBI wygasł dnia 31 lipca 2007 r. Tego dnia podpisano umowy odpowiadające ogółem 98 % całkowitego pułapu na podstawie tego mandatu (20 060 mln EUR ( zob. tabela A5 załącznika). Do uruchomienia w ramach poprzednich mandatów EBI pozostaje całkowita kwota 7 663 mln EUR, z czego 93 % odnosi się do poprzedniego mandatu ogólnego[12]. Kwota ta powinna zostać wypłacona w ciągu 10 lat od wygaśnięcia tego mandatu, ponieważ gwarancja Wspólnoty wygasa z końcem tego okresu[13].

Najważniejszym elementem, który wpłynie na poziom ryzyka dla budżetu w przyszłości, jest niedawna gwarancja Wspólnoty przyznana EBI na mocy nowego mandatu ogólnego. Gwarancja wspólnotowa jest ograniczona do 65 % łącznej kwoty kredytów oraz gwarancji udzielonych w ramach operacji dotyczących finansowania ze środków EBI, pomniejszonej o kwoty zwrócone i powiększonej o wszelkie inne powiązane kwoty, przy maksymalnym pułapie na poziomie 27 800 mln EUR[14]. Na mocy nowego mandatu podpisano w 2007 r. umowy na kwotę 1 898 mln EUR, z czego 1 820 mln EUR nie zostało wypłacone na koniec 2007 r.

Na wykresie A2 w sekcji 1.3 załącznika przedstawiono symulacje kilku scenariuszy wypłat w ramach mandatów poprzedzających nowy mandat ogólny oraz w ramach nowego mandatu ogólnego, jako że wypłaty te mają znaczny wpływ na proces tworzenia rezerw w ramach funduszu.

PRZYPADKI NIEWYWIąZANIA SIę ZE ZOBOWIąZAń, URUCHOMIENIE GWARANCJI BUDżETOWYCH ORAZ ZALEGłOśCI

Płatności ze środków gotówkowych

Komisja dokonuje wypłat ze środków gotówkowych celem uniknięcia opóźnień oraz związanych z tym kosztów obsługi operacji pożyczkowych, jeśli dłużnik spóźnia się ze spłatą zobowiązań wobec Komisji[15].

Płatności z budżetu

Ze względu na brak zaległości płatniczych w drugiej połowie 2007 r. nie wnioskowano o płatność zgodnie z pozycją budżetu 01 04 01 noszącą tytuł „Gwarancje Wspólnoty Europejskiej związane z operacjami pożyczkowymi”.

Uruchomienie Funduszu Gwarancyjnego dla działań zewnętrznych

W przypadku opóźnionej spłaty należności przez beneficjentów (kraje trzecie) w ramach pożyczek udzielonych lub gwarantowanych przez Wspólnotę, Fundusz Gwarancyjny zostaje uruchomiony w celu pokrycia należności w ciągu trzech miesięcy od terminu płatności.[16]

W drugiej połowie 2007 r. nie korzystano z Funduszu Gwarancyjnego.

Na dzień 31 grudnia 2007 r. łączne zaległości, tj. odsetki karne w przypadku Republiki Argentyny, wynosiły 1 718 493,12 USD, z czego 1 448 433,44 USD (równowartość 983 923,27 EUR) wciąż pozostaje do odzyskania przez fundusz. Ponieważ nie uruchomiono funduszu dla pozostałej różnicy, saldo to jest należne EBI. Komisja oraz EBI wielokrotnie przypominały władzom Argentyny o potrzebie uregulowania całości tych zaległości, zanim EBI będzie mógł wznowić operacje pożyczkowe w tym kraju.

FUNDUSZ GWARANCYJNY DLA DZIAłAń ZEWNęTRZNYCH

Informacje na temat odzyskanych zaległych płatności

W 2007 r. nie odzyskano żadnych zaległych płatności.

Stan aktywów

Według stanu na dzień 31 grudnia 2007 r. aktywa netto funduszu wynosiły 1 026 515 043,63 EUR.

Kwota docelowa

Fundusz musi osiągnąć odpowiedni poziom (kwotę docelową) określony jako 9 % sumy pozostających do spłaty zobowiązań kapitałowych z tytułu poszczególnych operacji powiększonej o naliczone odsetki. Stosunek środków funduszu (1 026 515 043,63 EUR) do pozostających do spłaty zobowiązań kapitałowych[17] (12 427 584 330,13 EUR) w rozumieniu rozporządzenia w sprawie funduszu wynosił 8,26 %.

Na koniec 2007 r. środki funduszu były niższe niż kwota docelowa. Zgodnie z nowymi zasadami tworzenia rezerw przyjętymi przez Radę dnia 30 stycznia 2007 r. [18], we wstępnym projekcie budżetu na rok 2009 uwzględniono rezerwy na kwotę 91,60 mln EUR wraz z kwotą 500 000,00 EUR na ocenę zewnętrzną w ramach przeglądu śródokresowego mandatu zewnętrznego EBI zgodnie z decyzją Rady 2006/1016/WE z dnia 19 grudnia 2006 r.[19].

OCENA POTENCJALNEGO RYZYKA: SYTUACJA EKONOMICZNA I FINANSOWA KRAJÓW TRZECICH KORZYSTAJąCYCH Z NAJWAżNIEJSZYCH OPERACJI POżYCZKOWYCH UE

Wprowadzenie

W poprzednich częściach sprawozdania przedstawiono informacje na temat ilościowych aspektów ryzyka ponoszonego przez budżet. Ocenie należy jednak również poddać jakościowy aspekt ryzyka, który zależy od rodzaju operacji i sytuacji pożyczkobiorcy (zob. sekcja 4.3 powyżej). Tabele dotyczące oceny ryzyka dla poszczególnych krajów zostały opublikowane oddzielnie w dokumencie roboczym służb Komisji. Poniżej zamieszczono podsumowanie tej analizy dla dziesięciu krajów o najwyższym ryzyku dla budżetu w 2008 r. (zob. sekcja 4.3 powyżej) oraz krajów stanowiących bezpośrednie ryzyko dla budżetu Wspólnoty.

Kraje kandydujące

W Chorwacji realny wzrost PKB (produkt krajowy brutto) wyniósł 5,6 % w 2007 r. w porównaniu z 4,8 % w roku 2006. Wzrost był spowodowany głównie przyspieszeniem w zakresie zwiększania konsumpcji prywatnej i publicznej wskutek silnego, choć zmniejszającego się, wzrostu liczby kredytów, jednorazowych wypłat na rzecz emerytów oraz wydatków poprzedzających wybory. Wzrost inwestycji zmniejszył się do 6,5 % z 10,9 % w 2006 roku, co odzwierciedlało stopniowe zakończenie dużych publicznych projektów inwestycyjnych w obszarze sieci transportowej. Inwestycje prywatne osiągnęły jednocześnie większą dynamikę, co częściowo wiązało się z pewną poprawą ogólnego otoczenia biznesu. Deficyt na rachunku bieżącym zwiększył się do 8,6 % PKB w porównaniu z 7,9 % w roku poprzednim, głównie wskutek wyższego deficytu w obrocie towarowym w związku ze znacznym importem i spadkiem wzrostu eksportu w czwartym kwartale. Napływ netto BIZ (bezpośrednich inwestycji zagranicznych) znacznie się zwiększył osiągając 9,1 % PKB, a zatem więcej, niż potrzeba do zrównoważenia deficytu na rachunku bieżącym. Zadłużenie zagraniczne brutto nadal wzrastało wskutek zwiększenia pożyczek bezpośrednich w sektorze prywatnym, zaś instytucje rządowe i samorządowe oraz sektor bankowy zmniejszyły pozostające do spłaty zobowiązania zagraniczne. Stosunek zadłużenia zagranicznego brutto do PKB wzrósł z 85,5 % PKB na koniec 2006 r. do 88,9 % na koniec 2007 r.

W Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii wzrost produkcji znacznie przyspieszył, do około 5 % w ujęciu realnym w 2007 r. w porównaniu do 4 % w 2006 r. Ważnym źródłem wzrostu był eksport wyrobów stalowych i konsumpcja prywatna. Stan rachunku bieżącego pogorszył się w ostatnich miesiącach roku osiągając deficyt niemal 3 % PKB na koniec roku 2007. Napływ BIZ brutto powrócił do wartości 4,8 % PKB na koniec 2007 r., po tym jak jeden projekt prywatyzacji w sektorze energetycznym spowodował wzrost napływu BIZ do niemal 6 % PKB w roku 2006. Przedterminowa spłata zadłużenia spowodowała obniżenie zadłużenia zagranicznego kraju do około 50 % PKB.

W Turcji roczny wzrost PKB wyniósł 4,5 % w 2007 r., co oznacza spadek w porównaniu z 6,9 % w roku 2006. Wyższa inflacja i znaczne zaostrzenie polityki pieniężnej przez bank centralny w połowie 2006 r. doprowadziły do zmniejszenia wzrostu popytu krajowego. Deficyt na rachunku bieżącym pozostawał niezmienny na poziomie prawie 6 % PKB. Napływ BIZ brutto osiągnął w 2007 r. poziom 3 % PKB, z czego około dwie trzecie trafiły do sektora finansowego. W poprzednim roku zadłużenie zagraniczne kraju zmniejszyło się o około 2 punkty procentowe do 37 % PKB na koniec 2007 r. Dług publiczny spadł jednocześnie do 39 % PKB z 46 % PKB w 2006 r. Banki tureckie często zaciągają pożyczki zagraniczne na finansowanie operacji pożyczkowych w kraju, dlatego oczekuje się, że stopniowo zaczną odczuwać skutki zaostrzania polityki kredytowej na świecie.

Potencjalne kraje kandydujące

W Bośni i Hercegowinie realny wzrost PKB zmniejszył się z 6,7 % w 2006 r. do 6 % w roku 2007. W 2007 r. zwiększenie deficytu handlowego doprowadziło do wzrostu deficytu na rachunku bieżącym z 8,4 % PKB w 2006 r. do 13,1 % PKB w roku 2007. Deficyt na rachunku bieżącym został w pełni sfinansowany przez BIZ netto, ponieważ duże prywatyzacje w Republice Serbskiej wraz z relatywnie lepszymi wynikami nowych przedsięwzięć inwestycyjnych doprowadziły do wzrostu BIZ do 13,8 % PKB. Zagraniczny dług publiczny zmniejszył się do 18,5 % PKB na koniec 2007 r., zaś całkowite zadłużenie zagraniczne szacuje się na poniżej 50 % PKB.

W Serbii realny PKB wzrósł o 7,5 % w roku 2007. Deficyt na rachunku bieżącym zwiększył się do 16 % PKB wskutek wyższego deficytu handlowego i zmniejszenia transferów bieżących netto. Napływ BIZ netto zmniejszył się do 5,1 % PKB, zaś zadłużenie zagraniczne wzrosło do 10,3 % PKB. W wyniku zmniejszenia dopływu kapitału rezerwy walutowe Banku Narodowego Serbii spadły do 3 % PKB. Na koniec roku rezerwy walutowe Banku Narodowego Serbii były równe wartości importu towarów i usług za 7,5 miesiąca. Zadłużenie zagraniczne pozostało na poziomie 62 % PKB, zaś zadłużenie zagraniczne sektora prywatnego i publicznego na koniec 2007 r. stanowiło odpowiednio 41 % i 21 % PKB.

W Czarnogórze szacowany PKB wskazuje na wzrost gospodarczy wynoszący 7 % w 2007 r., do czego przyczynił się rekordowo korzystny sezon turystyczny oraz wzrost dochodu do dyspozycji gospodarstw domowych wzmocniony przez szybki wzrost kredytów. Deficyt na rachunku bieżącym znacznie się pogorszył ( do 44,2 % PKB wskutek dużego deficytu handlowego i znacznego spadku eksportu. Jednak napływ BIZ wzrósł w ciągu roku o 56 %. Wskutek jednoczesnego odpływu BIZ netto wyniosły 23 % PKB. Dług publiczny wzrósł do 32,4 % PKB wskutek zwiększenia zadłużenia krajowego. W przeciwieństwie do tego, zagraniczny dług publiczny zmniejszył się o 8,3 % w stosunku do poprzedniego roku, do 20,3 % PKB po kilku operacjach przedterminowej spłaty zadłużenia wierzycielom wielostronnym dzięki dobrej sytuacji budżetowej.

Nowe Niepodległe Państwa

W Gruzji sytuacja rachunku bieżącego w 2007 r. nadal ulegała pogorszeniu osiągając deficyt niemal 20 % PKB przy deficycie handlowym około 26 % PKB. W następstwie nałożonego przez Rosję embarga handlowego dokonuje się dywersyfikacja eksportu, jednak ogólny jego wzrost nie okazał się dostatecznie duży, aby zrównoważyć ogólny wzrost popytu importowego oraz wpływ wyższych cen przywozowych gazu ziemnego. Deficyt na rachunku bieżącym został jednak sfinansowany przez napływ kapitału zagranicznego, w tym zagraniczne inwestycje bezpośrednie, które osiągnęły w 2007 r. aż 1 584 mln USD w porównaniu z 1 076 mln USD w 2006 r. Ponadto sektor bankowy zwiększył zadłużenie na zagranicznych rynkach kapitałowych. Wzrost gospodarczy był wysoki (12,4 %) dzięki znacznemu wzrostowi kredytów, prywatyzacji, bezpośrednim inwestycjom zagranicznym i reformom strukturalnym. Wydatki publiczne, szczególnie w dziedzinie obronności, zwiększyły się w 2007 r., zaś deficyt budżetowy szacuje się na 4,7 % PKB. Ponieważ dochody z prywatyzacji finansowały deficyt, dług publiczny w ujęciu nominalnym pozostawał stabilny i zmniejszył się do około 25 % PKB (zagraniczny dług publiczny do około 17 % PKB). Głównym problemem dla polityki gospodarczej było utrzymanie inflacji na poziomie jednocyfrowym. W grudniu 2007 inflacja za 12 miesięcy wynosiła 11 %, zaś międzynarodowe ceny surowców nadal wywierają presję na ceny konsumpcyjne. Agencja Standard & Poor's utrzymała ocenę zdolności kredytowej Gruzji jako dłużnika typu państwo na poziomie B+ z perspektywą pozytywną. Agencja Fitch przypisała Gruzji w lipcu 2007 r. ocenę zdolności kredytowej jako dłużnika typu państwo na poziomie BB- z perspektywą stabilną zwracając uwagę szczególnie na zmniejszenie długu publicznego.

Na Ukrainie realny wzrost PKB utrzymał się na poziomie 7,3 % w 2007 r. dzięki znacznemu wzrostowi kredytów i realnych dochodów. Sytuacja rachunku bieżącego nieco się pogorszyła; deficyt osiągnął 4,2 % PKB. Deficyt handlowy wyniósł 5,6 % PKB wskutek znacznego popytu przywozowego i wyższych cen przywozowych energii. Ogólnie warunki handlowe pozostają jednak na Ukrainie pozytywne dzięki wysokim cenom stali na rynkach światowych (główny sektor eksportu Ukrainy stanowiący 40 % eksportu ogółem). Deficyt budżetowy pozostawał na poziomie 1,5 % dzięki temu, że silny wzrost gospodarczy sprzyjał poborowi podatków przez rząd. Zagraniczny dług publiczny Ukrainy zmniejszył się do około 10 % PKB, zaś wskutek zadłużenia sektora bankowego na zagranicznych rynkach kapitałowych całkowite zadłużenie zagraniczne wyniosło około 60 % PKB. Inflacja za 12 miesięcy w końcu 2007 r. nadal wzrastała, osiągając 16,6 % w grudniu 2007 r. Składały się na nią ceny żywności stanowiące około 50 % koszyka konsumpcyjnego indeksu. Główne ryzyko wiąże się nadal z niespokojną sytuacją polityczną, której kulminację stanowiły przedterminowe wybory parlamentarne we wrześniu 2007 r. Nieznaczna większość parlamentarna, którą dysponuje rząd uformowany po wyborach, oraz ciągłe spory polityczne między głównymi uczestnikami sceny politycznej nie sprzyjają niezbędnym reformom strukturalnym. Agencja Standard & Poor's potwierdziła jednak długoterminową ocenę zdolności kredytowej Ukrainy jako dłużnika typu państwo na poziomie BB-, w szczególności dzięki niskiemu poziomowi zadłużenia sektora publicznego.

Gospodarka Tadżykistanu w 2007 r. nadal znajdowała się w okresie silnego wzrostu o wartości 7,8 % PKB. W 2006 r. wystąpiła nadwyżka budżetowa w wysokości 1,7 %, zaś w 2007 r. oczekuje się, że wystąpi deficyt budżetowy szacowany przez MFW na 14,1 % PKB. Dzięki udanym dwustronnym umowom o pożyczki zawieranym głównie z Rosją – największym wierzycielem Tadżykistanu – oraz umorzeniu zadłużenia w 2006 r. dzięki MDRI (Inicjatywa na rzecz wielostronnego umarzania długów) MFW, zadłużenie zagraniczne spadło początkowo do 33,6 % PKB w 2006 r., jednak wskutek znacznego wzrostu deficytu budżetowego w 2007 r. ponownie wzrosło do około 41,9 % PKB w 2007 r. Pogarszająca się sytuacja deficytu handlowego jest jedynie częściowo równoważona przez szybki wzrost przekazów zagranicznych. Deficyt na rachunku bieżącym znacznie wzrósł z 3,0 % w 2006 r. do około 9,5 % w roku 2007. Poziom pokrycia importu z oficjalnych rezerw brutto pozostał stosunkowo niski – pokrywały one około dwa miesiące importu. W 2006 r. z powodzeniem zakończono realizację programu zwalczania ubóstwa i wspierania wzrostu (PRGF) Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Władze rozpoczęły przygotowania do wdrożenia kolejnego porozumienia po PRGF, prawdopodobnie w ramach programu PSI (instrument wspierania polityki) MFW.

Inne kraje trzecie

Kraje basenu Morza Śródziemnego

Gospodarka Maroka została w znacznym stopniu dotknięta przez susze w 2007 r.; spadek produkcji rolnej doprowadził do obniżenia wzrostu gospodarczego z 8 % w 2006 r. do 2,2 % w 2007 r. Stały wzrost PKB niezwiązanego z rolnictwem (5,5 % na koniec 2007 w porównaniu z 5,2 % w 2006 r.) oraz trwająca dywersyfikacja pomagają zwiększyć odporność gospodarki Maroka na wstrząsy. Wzrost PKB wynika głównie z popytu krajowego: konsumpcja prywatna napędzana jest przez wzrost płac w miastach, szybki wzrost kredytów, pozytywne zmiany na rynku pracy oraz wysoki poziom płatności; konsumpcja publiczna znacznie wzrosła w następstwie 8 % wzrostu wydatków bieżących. Środowisko zewnętrzne jest nadal kształtowane przez znaczny i zwiększający się deficyt handlowy (21,0 % PKB w 2007 r.). W roku 2007 po raz pierwszy nie został on w pełni zrównoważony przez dochody z turystyki i przekazy; wystąpił również deficyt na rachunku bieżącym Maroka. Oczekuje się, że wzrost PKB doprowadzi do wzmocnienia stałego spadku stosunku zadłużenia zagranicznego do PKB do 22 % PKB na koniec 2007 r. Szacuje się, że ogólny deficyt budżetowy znacznie zmniejszy się w 2007 r. do 0,2 % PKB z wyłączeniem wpływów z prywatyzacji. Presję inflacyjną utrzymywano na niskim poziomie przy inflacji średniej na koniec 2007 r. wynoszącej 2,0 %. Umiarkowany wzrost cen wynika także z siły marokańskiej waluty (MAD). Obecny mechanizm ustalania kursu wymiany, który wiąże MAD z koszykiem walutowym zdominowanym przez euro, doprowadził do pogorszenia warunków handlowych wskutek wzrostu wartości MAD wraz ze zmianami kursu wymiany euro do dolara amerykańskiego. Władze zdecydowały o stopniowej liberalizacji zagranicznego rachunku kapitałowego, co oznaczałoby odejście od obecnego powiązania w kierunku bardziej elastycznego mechanizmu ustalania kursu wymiany i celu inflacyjnego.

Wzrost gospodarczy Tunezji zwiększył się z 5,5 % w 2006 r. do 6,3 % w 2007 r., czego źródłem była produkcja (poza tekstylną), sektor energetyczny, transport i usługi telekomunikacyjne. Pomimo większego wzrostu gospodarczego poziom bezrobocia pozostał wysoki – około 14 %. Znaczna część bezrobotnych posiada wyższe wykształcenie. Deficyt publiczny bez uwzględnienia prywatyzacji ustabilizował się na poziomie około 3 %. Rozważna polityka podatkowa wraz z zaostrzoną polityką pieniężną okazała się korzystna dla gospodarki Tunezji, ponieważ inflacja w 2007 r. pozostała na umiarkowanym poziomie 3,1 %. Dyscyplina budżetowa wraz z dwiema podwyżkami krajowych cen ropy naftowej pomogły zrównoważyć obciążenie budżetu wynikające z dotacji do cen paliwa. Z powodu wyższego wzrostu gospodarczego i dochodów z prywatyzacji wykorzystywanych głównie do spłaty zadłużenia dług publiczny zmniejszył się, a w najbliższej przyszłości oczekuje się utrzymania tej tendencji. Obecnie dług nadal wynosi ponad 50 % PKB, a jego większość stanowi zadłużenie zagraniczne. Tunezja wydaje się jednak dosyć odporna na wstrząsy zewnętrzne, co związane jest z długoterminową strukturą zadłużenia zagranicznego. Oczekuje się, że pomyślna krótkoterminowa perspektywa ekonomiczna spowoduje dalsze zmniejszenie długu publicznego.

W wyniku inwestycji (zwłaszcza w zakresie bezpośrednich inwestycji zagranicznych) oraz konsumpcji prywatnej (także poprzez turystykę) tempo wzrostu gospodarczego Egiptu zwiększyło się z 6,8 % w roku oborowym 2006 do rekordowej wartości 7,1 % w roku obrotowym 2007. Inflacja, uwarunkowana zarówno wydatkami publicznymi, jak i wyższymi cenami importowymi żywności ponownie osiągnęła w roku obrotowym 2007 wartość dwucyfrową. Uważa się, że obecnie wysoka stopa inflacji stanowi główne zagrożenie dla stabilności makroekonomicznej. Pozytywną oznaką było obniżenie stopy bezrobocia, pozostaje ona jednak nadal stosunkowo wysoka (niemal 10 %). Pomimo dużego wzrostu gospodarczego i sprzedaży przedsiębiorstw częściowo państwowych, ogólny deficyt publiczny zmniejszył się nieznacznie (7,7 % w roku obrotowym 2007 przy 9,2 % w roku obrotowym 2006). W związku z tym dług publiczny brutto pozostał na wysokim poziomie stanowiąc niemal 90 % PKB. Wprowadzane są reformy sektora finansowego. Dobra polityka fiskalna w połączeniu ze stabilnością cen powinny wywrzeć pozytywny wpływ na proces tworzenia nowych miejsc pracy.

Gospodarka Libanu odbudowuje się po konflikcie z Izraelem w 2006 r., w kontekście impasu politycznego oraz regularnych wybuchów przemocy. Realny wzrost PKB w 2007 r. szacuje się na 4 %, co jest wynikiem znacznie lepszym od wcześniejszych prognoz. Inflacja zmniejsza się pomimo obniżenia wartości dolara amerykańskiego, z którym powiązany jest funt libański. W związku z potrzebami procesu odbudowy szacuje się, że deficyt na rachunku bieżącym wzrósł do 10,7 % PKB. Jest on jednak w znacznej mierze finansowany przez wpływy oficjalne i zagraniczne inwestycje bezpośrednie. Deficyt budżetowy został opanowany dzięki lepszemu niż prognozowany poborowi podatków. Stosunek długu publicznego do PKB nieco się zmniejszył (do 171 % na koniec 2007 r.), jednak pozostaje bardzo wysoki. Rząd nadal dąży do utrzymania trudnej równowagi między odbudową a potrzebami społecznymi oraz wyzwaniami wynikającymi ze znacznego zaległego długu publicznego. Polityka budżetowa zmierza do utrzymania pierwotnego deficytu przy uwzględnieniu wydatków na odbudowę i zasiłki. Umowa o finansowanie zawarta przez Liban z MFW w kwietniu 2007 r. w ramach nadzwyczajnej pomocy Funduszu udzielonej w związku z konfliktem (EPCA) została pomyślnie zrealizowana na początku 2008 r.

Wzrost gospodarczy Syrii obniżył się do 3,9 % w 2007 r. z 4,4 % w roku 2006, głównie wskutek spadku produkcji ropy naftowej i niekorzystnych warunków pogodowych, które wpłynęły na zbiory. Oczekuje się, że te negatywne tendencje zostaną w przyszłości zrównoważone stałym rozwojem sektora usług, a także znacznym wzrostem w sektorze turystyki i wzrostem popytu na towary i usługi, którego źródłem po części będzie duża grupa uchodźców irackich. Oczekiwane ożywienie sektora rolniczego także umocni wzrost gospodarczy. Stopa inflacji wzrosła w 2007 r. średnio o 5,5 %, głównie wskutek obecności uchodźców irackich, ale także w wyniku związanego z turystyką popytu na żywność oraz wyższych cen żywności i ropy naftowej. Spadek produkcji ropy naftowej oraz znaczny wzrost kosztów subwencji przyczyniły się do powstania deficytu budżetowego wynoszącego w 2007 r. 5,0 % PKB. Pomimo zwiększonych dochodów sektora telekomunikacyjnego i niewielkiego wzrostu dochodów z podatków ocenia się, że sytuacja budżetowa w 2008 r. będzie się pogarszała, ponieważ nie podjęto decyzji o zniesieniu subwencji, zaś wprowadzenie podatku VAT odroczono do 2009 r. W wyniku tego dług publiczny wzrósł do 37,8 % PKB w 2007 r., zaś w 2008 r. oczekuje się, że osiągnie 41 % PKB. Ponieważ Syria nie jest terminowym płatnikiem, a także ze względu na deficyt budżetowy, spadek produkcji ropy naftowej, powolne tempo reform gospodarczych oraz ryzyko sankcji międzynarodowych ocena wiarygodności kredytowej Syrii pozostaje osłabiona.

Kraje Ameryki Południowej

Dzięki wzrostowi cen surowców oraz nadal bardzo korzystnej sytuacji gospodarczej na świecie Brazylia zanotowała stopę wzrostu PKB wynoszącą 5,4 % w 2007 r. Do wzrostu gospodarczego przyczynił się głównie popyt krajowy, przy czym pozyskiwanie kapitału wzrosło o wartość dwucyfrową (+13,4 %). Konsumpcja prywatna także pozostawała na wysokim poziomie z tempem wzrostu 6,5 %. Przy bardzo wysokim popycie krajowym nadwyżka na rachunku bieżącym zmniejszyła się z 1,3 % PKB w 2006 r. do 0,3 % w roku ubiegłym. Dzięki dużemu napływowi inwestycji bezpośrednich i portfelowych zanotowano nadwyżkę bilansu płatniczego w wysokości 87,5 mln USD. Po pomyślnej spłacie w 2006 r. całego zaległego zadłużenia Brazylii wobec MFW i Klubu Paryskiego wskaźniki zadłużenia zagranicznego Brazylii znacznie się obniżyły. Ponadto kraj ten zgromadził rezerwy walutowe w wysokości 180 mld USD, czyli 14 % PKB. Także dzięki temu Brazylia jest znacznie mniej podatna na wstrząsy gospodarcze pochodzenia zewnętrznego niż w przeszłości.

Dzięki wysokiemu poziomowi inwestycji krajowych i konsumpcji gospodarka Argentyny w 2007 r. znajdowała się nadal w okresie silnego wzrostu (8,7 % wzrost PKB). Wskutek silnego popytu końcowego import zwiększył się o 19,5 % w skali roku w porównaniu ze stopą wzrostu eksportu 7,5 %. Ponieważ napływ BIZ netto pozostawał na poziomie zbliżonym do 2,5 % PKB, rezerwy walutowe Argentyny wzrosły do 46,9 mld USD (18,6 % PKB), zaś całkowite zadłużenie zagraniczne zmniejszyło się z 51,5 % PKB w 2006 r. do 45,2 % PKB w roku ubiegłym. Sytuacja finansów publicznych pogorszyła się nieco w 2007 r., ponieważ wydatki publiczne osiągnęły wartość dwucyfrową w roku wyborów prezydenckich. Ponieważ uważa się, że wydatki publiczne powrócą do poziomu wyjściowego, prognozowany wzrost gospodarczy Argentyny powinien spaść do około 6 % PKB w roku bieżącym. Te pozytywne wydarzenia pozostają jednak w cieniu pogarszających się perspektyw inflacyjnych, które częściowo odzwierciedlają wysoki poziom popytu krajowego oraz politykę polegającą na utrzymywaniu wartości peso na stosunkowo zaniżonym poziomie. Argentyna pozostaje obciążona zadłużeniem wobec EBI. Nie dokonała płatności odsetek karnych (1,7 mln USD) za poprzednie zaległości dotyczące projektu regionalnego transportu drogowego. Ponadto nie dokonano normalizacji stosunków z Klubem Paryskim.

Republika Południowej Afryki

Realne roczne tempo wzrostu PKB Republiki Południowej Afryki w 2007 r. osiągnęło 5,1 %, do czego silnie przyczyniły się sektory budowlany i finansowy. Wartość eksportu wzrosła znacznie na koniec 2007 r. dzięki produktom górnictwa, których zapasy zostały wyczerpane przy wysokim poziomie cen eksportowych. Realny import pozostawał wysoki, zaś średnie ceny importowe nieco wzrosły, m.in. wskutek wyższych cen ropy naftowej. Deficyt na rachunku bieżącym w 2007 r. nadal wzrastał osiągając 7,3 % PKB. Napływ kapitału netto był wystarczający do dalszego wzrostu rezerw walutowych w porównaniu do importu (13,5 tygodnia). Nominalny efektywny kurs wymiany randa obniżył się o 3,5 % w ciągu roku 2007, jednak w ciągu pierwszych dwóch miesięcy roku 2008 obniżył się o 13,5 % wskutek niepokoju dotyczącego perspektyw wzrostu gospodarczego w związku z wartością eksportu i wpływającym nań niedoborem energii elektrycznej. Wraz ze wzrastającymi na rynkach światowych cenami energii i żywności, obawy te wpłynęły na pogorszenie perspektyw inflacyjnych przy wzroście wskaźnika CPI do 9,4 % w stosunku rocznym w lutym 2008 r. Oczekuje się, że inflacja osiągnie wartość maksymalną w pierwszej połowie 2008 r. Zwiększający się deficyt na rachunku bieżącym oraz zależność od inwestycji portfelowych spowodowały wzrost podatności na wstrząsy zewnętrzne. Mocne podstawy gospodarki kraju powinny jednak zmniejszyć niekorzystny wpływ tych wstrząsów na gospodarkę. Presja wewnętrzna może wynikać z niedoborów energii, wysokiego bezrobocia, nierówności społecznej, wysokiej zachorowalności na HIV/AIDS oraz wysokiej przestępczości.

[1] COM(2008) 2 i SEC(2008) 18 stanowią poprzednie sprawozdanie w sprawie gwarancji pokrytych z budżetu według stanu na dzień 30 czerwca 2007 r.

[2] SEC(2008)[…].

[3] Dane liczbowe dotyczące mandatów EBI zostały przedstawione w Tabeli A1, zaś odniesienia do podstaw prawnych w tabeli A4 w załączniku.

[4] Najnowsze sprawozdanie w sprawie funduszu znajduje się w dokumencie COM(2006) 695 „Kompleksowe sprawozdanie w sprawie funkcjonowania Funduszu Gwarancyjnego” oraz w załączonym dokumencie roboczym (SEC(2006) 1460).

[5] Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 2728/94 z dnia 31 października 1994 r. ustanawiające Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych, Dz.U. L 293 z 12.11.1994, s. 1, zmienione rozporządzeniem Rady (WE, Euratom) nr 1149/1999 z dnia 25 maja 1999 r., Dz.U. L 139 z 2.6.1999, s. 1, rozporządzeniem Rady (WE, Euratom) nr 2273/2004 z dnia 22 grudnia 2004 r., Dz.U. L 396 z 31.12.2004, s. 28, oraz rozporządzeniem Rady (WE, Euratom) nr 89/2007 z dnia 30 stycznia 2007 r., Dz.U. L 22 z 31.1.2007, s. 1.

[6] Decyzja Rady (WE) 2006/1016/WE z dnia 19 grudnia 2006 r., Dz.U. L 414 z 30.12.2006, s. 95.

[7] C/2007/3592.

[8] Decyzja Rady (WE) 2007/860/WE z dnia 10 grudnia 2007 r., Dz.U. L 337 z 21.12.2007, s. 111.

[9] Mandat ogólny został przyjęty w ramach perspektywy finansowej na lata 2000-2006, zob. decyzja Rady 2000/24/WE z dnia 22 grudnia 1999 r., Dz.U. L 9 z 13.1.2000, s. 24 z późniejszymi zmianami (zwany dalej „poprzednim mandatem ogólnym”)

[10] Dla potrzeb tych wyliczeń zakłada się, że brak spłaty nie jest przyspieszany, tzn. uwzględnia się tylko należne płatności (zob.również: sekcja 1 załącznika).

[11] Obecnie Republika Serbii i Republika Czarnogóry.

[12] Zob. sekcja 1.3 załącznika.

[13] Zob. artykuł 1.06 przekształconej i zmienionej umowy gwarancyjnej zawartej między WE i EBI dnia 30 sierpnia / 2 września 2005 r.

[14] Podzielonym na podstawowy pułap wcześniej ustalonej maksymalnej kwoty 25 800 mln EUR oraz dodatkowy mandat w wysokości 2000 mln EUR podlegający decyzji Rady.

[15] Zob. art. 12 zmienionego rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1150/2000 z dnia 22 maja 2000 r. wykonującego decyzję 94/728/WE, Euratom w sprawie systemu środków własnych Wspólnot

[16] Więcej informacji w sekcji 1.4.3. załącznika.

[17] W tym naliczone odsetki.

[18] Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 89/2007 z dnia 30 stycznia 2007 r., Dz.U. L 22 z 31.1.2007, s. 1.

[19] Dz.U. L 414 z 30.12.2006, s. 102.