KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 26.10.2021 COM(2021) 950 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW







Sprawozdanie na temat stanu unii energetycznej na 2021 r. – przyczynianie się do realizacji Europejskiego Zielonego Ładu i odbudowy Unii











(na podstawie rozporządzenia (UE) 2018/1999 w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu) {COM(2021) 952 final} - {COM(2021) 960 final} - {COM(2021) 961 final} - {COM(2021) 962 final} - {SWD(2021) 298 final} - {SWD(2021) 307 final} - {SWD(2021) 308 final}



1.Wprowadzenie i najważniejsze informacje Sprawozdanie na temat stanu unii energetycznej jest co roku okazją do podsumowania zmian i postępów we wdrażaniu polityki Unii Europejskiej (UE) w zakresie energii i klimatu, w tym unii energetycznej w ramach jej pięciu filarów, na drodze do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. Bieżący rok zapowiada dekadę, którą powszechnie uważa się za decydującą w walce ze zmianą klimatu, utratą różnorodności biologicznej i zanieczyszczeniem środowiska, spowodowanymi wyczerpywaniem się zasobów naturalnych. Oznacza on również ważne przejście od kryzysu związanego z COVID-19 do ożywienia gospodarczego oraz od ustanowienia Europejskiego Zielonego Ładu i towarzyszących mu strategii do zdecydowanego przejścia do ich realizacji. Tegoroczne sprawozdanie na temat stanu unii energetycznej zawiera zatem podsumowanie intensywnych prac Komisji wraz z pozostałymi instytucjami europejskimi, państwami członkowskimi i partnerami międzynarodowymi nad odpowiedzią UE na podwójne wyzwanie, jakim jest szybka i trwała odbudowa po skutkach kryzysu związanego z COVID-19 i zmiany klimatu. Inwestowanie w przekształcenie systemu energetycznego jest częścią rozwiązania na drodze do neutralności klimatycznej oraz odpowiedzią na skutki kryzysu związanego z COVID-19. Tegoroczne sprawozdanie publikowane jest również w kontekście gwałtownego wzrostu cen gazu i energii elektrycznej w Unii Europejskiej oraz w wielu innych regionach świata. Wzrost ten, spowodowany przede wszystkim gwałtownym wzrostem światowego popytu na gaz w związku z ożywieniem gospodarczym, któremu nie towarzyszy wzrost podaży, stanowi poważny problem dla obywateli, przedsiębiorstw, instytucji europejskich i rządów w całej UE. Aby pomóc w przeciwdziałaniu negatywnym skutkom dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw oraz wesprzeć w tych działaniach, w niedawnym komunikacie Komisji „Reakcja na rosnące ceny energii: zestaw działań i środków wsparcia” przedstawiono zestaw narzędzi obejmujący środki krótko- i długoterminowe. Mają one na celu umożliwienie szybkiego przyjęcia skoordynowanego podejścia w celu ochrony osób najbardziej zagrożonych, bez rozdrabniania jednolitego europejskiego rynku energii i bez utrudniania inwestycji w sektor energetyczny i zieloną transformację. W perspektywie średnioterminowej sugerowana reakcja polityczna mogłaby skupiać się na działaniach mających sprawić, by UE była bardziej efektywna w wykorzystywaniu energii, mniej zależna od paliw kopalnych i bardziej odporna na skoki cen energii, a jednocześnie zapewniała użytkownikom końcowym dostęp do czystej energii po przystępnej cenie. Ustalenia zawarte w niniejszym sprawozdaniu pomagają w kształtowaniu dyskusji na temat tego, w jaki sposób unia energetyczna może najlepiej przyczynić się do osiągnięcia tego celu. Ponadto sprawozdanie jest również publikowane w przeddzień 26. Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu (COP 26) w Glasgow. Nastąpiło to w roku, w którym wiele regionów ucierpiało z powodu ekstremalnych zjawisk pogodowych, a Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) wskazał na zwiększone ryzyko wystąpienia takich zjawisk w przyszłości i wyraźnie przypisał zmianę klimatu działalności człowieka. Jak wynika z prognozy Międzynarodowej Agencji Energetycznej (MAE) „World Energy Outlook 2021”, przeciwdziałanie zmianie klimatu wymaga pilnych działań w obecnej dekadzie i będzie wymagało głębokiej transformacji wzorców konsumpcji i produkcji, w szczególności sposobu wytwarzania, transportu i zużycia energii. W niniejszym komunikacie przedstawiono aktualną sytuację w zakresie tej transformacji, pomagając w określeniu przyszłych obszarów wymagających podjęcia działań i wzmożonych wysiłków. Powiązane ze sobą sprawozdania towarzyszące umożliwiają pogłębioną analizę następujących kwestii: -sprawozdanie na temat funkcjonowania rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla (systemu handlu emisjami) Stan unii energetycznej – najważniejsze ustalenia ·W 2020 r. emisje gazów cieplarnianych w UE (w tym w lotnictwie międzynarodowym) spadły o 31 % w porównaniu z 1990 r. ze względu na wpływ pandemii na zużycie energii, ale również ze względu na utrzymujące się tendencje w zakresie obniżania emisyjności. ·W 2020 r. po raz pierwszy odnawialne źródła energii wyprzedzą paliwa kopalne jako główne źródło energii w UE (38 % energii elektrycznej w UE, paliwa kopalne – 37 %, a energia jądrowa – 25 %). Oczekuje się, że udział odnawialnych źródeł energii w ogólnym koszyku energetycznym UE osiągnie co najmniej 22 %, chociaż niektóre państwa członkowskie są zagrożone nieosiągnięciem wiążącego krajowego celu. ·Z najnowszych dostępnych danych wynika, że zużycie energii pierwotnej w UE zmniejszyło się o 1,9 %, a zużycie energii końcowej o 0,6 % w 2019 r. w porównaniu z 2018 r. ·Zależność UE od importu energii netto osiągnęła 60,6 % w 2019 r. w porównaniu z 58,2 % w 2018 r. i 56 % w 2000 r.; jest to najwyższy poziom w ciągu ostatnich 30 lat. ·Chociaż dotacje do paliw kopalnych nieznacznie spadły w 2020 r., do 52 mld EUR z 56 mld EUR w 2019 r., było to spowodowane spadkiem zużycia w związku z ograniczeniami związanymi z COVID-19. Jeżeli państwa członkowskie nie podejmą działań, dotacje do paliw kopalnych prawdopodobnie ponownie wzrosną wraz z ożywieniem działalności gospodarczej. ·Do chwili obecnej dziewięć państw członkowskich wycofało węgiel, 13 podjęło krajowe zobowiązania w tym zakresie w określonym terminie, cztery rozważają możliwe terminy, a tylko jedno nie rozpoczęło jeszcze krajowych dyskusji na temat stopniowego wycofywania. ·Ceny energii gwałtownie się wahały, gdy gospodarka skurczyła się z powodu kryzysu związanego z COVID-19, a następnie zaczęła się odradzać. Ze względu na tańsze paliwa, zmniejszony popyt i szybko rozwijającą się generację odnawialną, hurtowe ceny energii gwałtownie spadły w 2019 r. Ujemne ceny energii elektrycznej stały się powszechne w 2020 r. Ta tendencja spadkowa uległa gwałtownemu odwróceniu: hurtowe ceny energii elektrycznej wzrosły o 230 % w skali roku, przy czym do września 2021 r. miały bardziej umiarkowany wpływ na ceny detaliczne (+11 % średnia UE). Było to w dużej mierze spowodowane rosnącymi cenami gazu, których wpływ na cenę energii elektrycznej był dziewięciokrotnie większy niż wpływ obserwowanego wzrostu cen emisji dwutlenku węgla w tym samym okresie. ·ponad 98,6 % zużycia energii elektrycznej w UE jest sprzężone. Wolumeny obrotu na giełdach gazu ziemnego wzrosły w 2019 r. do rekordowo wysokiego poziomu. Ta tendencja nadal trwała w 2020 r. ·Publiczne wydatki na badania naukowe i innowacje w zakresie czystej energii w państwach członkowskich są nadal niższe niż w 2010 r., ale krajowe i unijne fundusze odbudowy, które są przeznaczone na badania naukowe i innowacje w zakresie czystej energii, mogą to częściowo zrekompensować. ·W 2019 r. ubóstwo energetyczne dotknie nawet 31 mln osób w UE, przy czym różnice między państwami członkowskimi i poziomami dochodów będą się utrzymywać. Podkreśla to znaczenie ochrony najsłabszych grup społecznych przed obecnym gwałtownym wzrostem cen oraz zapewnienia sprawiedliwej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. ·Większość tendencji, choć nie wszystkie, jest zatem pozytywna, ale mimo to nadal nie wystarcza do przeprowadzenia niezbędnej transformacji w celu osiągnięcia celów unii energetycznej. Przyspieszenie jest konieczne nie tylko, aby osiągnąć sprawiedliwą społecznie transformację w kierunku neutralności klimatycznej do 2050 r., ale również jako zabezpieczenie przed takimi wstrząsami cenowymi, z jakimi UE ma obecnie do czynienia. ·Przyjęcie Europejskiego prawa o klimacie oraz pakietu „Realizacja Europejskiego Zielonego Ładu” zaproponowanego przez Komisję w połowie 2021 r. stanowiło dwa ważne kroki w kierunku wprowadzenia wiarygodnych ram zapewniających osiągnięcie powyższych celów. ·Oczekuje się, że plany odbudowy i zwiększania odporności państw członkowskich zwiększą inwestycje związane ze zmianą klimatu o co najmniej 177 mld EUR oraz będą sprzyjać reformom niezbędnym do wsparcia transformacji klimatycznej i energetycznej. 2. Realizacja celów związanych ze zmianą klimatu, odbudową gospodarczą i odpornością 2.1.Postępy we wdrażaniu Europejskiego Zielonego Ładu z naciskiem na politykę energetyczną i klimatyczną W 2021 r. nastąpiło przejście od określenia kompleksowej wizji transformacji w kierunku neutralności klimatycznej i wspierających ją strategii sektorowych do zaproponowania i wdrożenia wynikających z niej inicjatyw. Kluczowymi momentami w tym zakresie było przyjęcie w czerwcu prawa o klimacie oraz przedstawienie w lipcu 2021 r. pakietu „Realizacja Europejskiego Zielonego Ładu” (tzw. „Gotowi na 55”). Przyjęcie Europejskiego prawa o klimacie ustanowiło jasne wiążące ramy dla osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r., które w pełni uwzględniają cel na 2030 r. w postaci co najmniej 55 % redukcji emisji gazów cieplarnianych przedstawiony w Plan w zakresie celów klimatycznych na 2030 r. i opierają się na krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu. Wspierając ścieżkę wytyczoną w prawie o klimacie, w pionierskim pakiecie „Realizacja Europejskiego Zielonego Ładu” przedstawiono zestaw powiązanych ze sobą wniosków dotyczących całej gospodarki, zwiększających cele na 2030 r., m.in. poprzez ustanowienie nowych celów w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz odnawialnych źródeł energii i efektywności energetycznej (rozdziały 3.1 i 3.2). W tym kontekście Komisja zaproponowała zwiększenie unijnego celu na 2030 r. w zakresie energii odnawialnej z obecnych co najmniej 32 % do co najmniej 40 % końcowego zużycia energii brutto w Unii, przy jednoczesnym ustanowieniu kompletnych ram wdrażania energii odnawialnej, obejmujących wszystkie sektory gospodarki. Komisja zaproponowała również podniesienie celów w zakresie efektywności energetycznej na poziomie UE i uczynienie ich wiążącymi, tak aby zapewnić ogólne zmniejszenie zużycia energii końcowej o 36 %, a zużycia energii pierwotnej o 39 % do 2030 r.

Działania na rzecz zwiększenia wskaźników renowacji, przewidziane w strategii na rzecz fali renowacji zostały wzmocnione przez kilka wydarzeń. Europejski Instrument na rzecz Odbudowy zapewnił dodatkowe środki finansowe na renowację budynków jako narzędzie wspierające ożywienie gospodarcze i zwiększające efektywność energetyczną i efektywne gospodarowanie zasobami. Wniosek dotyczący zmiany dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej ma na celu skłonienie sektora publicznego do odegrania wiodącej roli poprzez wprowadzenie obowiązku corocznej renowacji budynków publicznych w wysokości 3 %. Wniosek jest również zgodny z zasadą „efektywność energetyczna przede wszystkim” i służy do przeglądu współczynnika energii pierwotnej. Zbliżający się przegląd dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków będzie miał również zasadnicze znaczenie dla dostosowania ram prawnych UE do celów fali renowacji, w tym poprzez stopniowe wprowadzanie minimalnych norm charakterystyki energetycznej budynku. Wyniki pierwszej fazy współprojektowania inicjatywy nowy europejski Bauhaus (NEB) również przedstawiono w komunikacie z 15 września 2021 r., w którym przedstawiono także pierwsze elementy ram wsparcia dla jej realizacji w kolejnej fazie. Inicjatywa „nowy europejski Bauhaus” ma na celu wprowadzenie w życie Europejskiego Zielonego Ładu w sposób atrakcyjny, innowacyjny i skoncentrowany na człowieku. Jej głównymi wartościami są zrównoważony rozwój (w tym obieg zamknięty), estetyka i integracja. Aby kontynuować integrację systemu energetycznego, wniosek dotyczący zmiany dyrektywy w sprawie energii odnawialnej zapewnia solidną ścieżkę w kierunku elektryfikacji opartej na odnawialnych źródłach energii i pomaga w rozwiązywaniu problemów sektorów, w których trudno jest obniżyć emisyjność, w tym z wykorzystaniem wodoru odnawialnego. Wprowadza on cel niezbędny do osiągnięcia redukcji emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. Dzięki nowemu celowi zakładającemu 40 % udział odnawialnych źródeł energii w końcowym zużyciu energii brutto do 2030 r. Unia Europejska zapewnia narzędzia wspierające zasadniczą transformację swojego systemu energetycznego. Wniosek ułatwia również włączenie pojazdów elektrycznych i akumulatorów do systemu energetycznego oraz wspiera dalsze wdrażanie i integrację systemów ciepłowniczych. W przyjętej w 2020 r. strategii na rzecz energii z morskich źródeł odnawialnych postawiono za cel wprowadzenie do 2030 r. mocy na poziomie co najmniej 60 GW morskiej energii wiatrowej i 1 GW energii oceanicznej, z zamiarem osiągnięcia do 2050 r. mocy na poziomie 300 GW morskiej energii wiatrowej i 40 GW energii oceanicznej bez negatywnego wpływu na środowisko oraz umożliwienia różnych sposobów wykorzystania mórz poprzez planowanie przestrzenne obszarów morskich.Przewidując wynikającą z tego rosnącą ilość energii elektrycznej, która będzie wytwarzana we wszystkich europejskich basenach morskich, w strategii określono nowe podejście do infrastruktury sieciowej. Wdrażanie strategii na rzecz energii z morskich źródeł odnawialnych postępuje wraz z identyfikacją wąskich gardeł. Prace będą teraz dotyczyć zwiększania skali, zapewniania podmiotom działającym w sektorze energii odnawialnej odpowiednich zachęt rynkowych do budowy farm wiatrowych oraz wspierania przełomowych innowacji w sektorze poprzez zaproszenia do składania wniosków dotyczących badań w innowacyjnych obszarach w ramach programu „Horyzont Europa”. Zgodnie z określonym w strategii w zakresie wodoru celem dostarczenia elektrolizerów zasilanych energią ze źródeł odnawialnych o mocy 40 GW w 2030 r., Komisja zaproponowała włączenie do dyrektywy w sprawie energii odnawialnej wiążących celów w zakresie wykorzystania wodoru odnawialnego w transporcie i przemyśle. Według prognoz branżowych oczekuje się, że większość tych projektów zostanie zrealizowana z wykorzystaniem energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, w wyniku czego szacowana wielkość wodoru odnawialnego wyniesie 6,7 Mt, a wodoru niskoemisyjnego – 2,3 Mt do 2030 r. w UE. Plany odbudowy i zwiększania odporności przyczynią się do zwiększenia inwestycji w wodór odnawialny i niskoemisyjny o około 9,3 mld EUR, jak wynika z 22 planów zatwierdzonych do tej pory. Wspieranie i pobudzenie produkcji i większego wykorzystania wodoru w transporcie stanowi priorytet odzwierciedlony w nowym wniosku dotyczącym inicjatyw ReFuelEU Aviation i FuelEU Maritime. Celem proponowanego przeglądu rozporządzenia w sprawie wytycznych dotyczących transeuropejskiej infrastruktury energetycznej (TEN-E) jest dalsze usprawnienie planowania infrastruktury oraz procesów wydawania pozwoleń dla projektów w zakresie połączeń, w szczególności w sektorze energii morskiej. Proponowany przegląd dyrektywy w sprawie energii odnawialnej ma zwiększyć współpracę transgraniczną i zapewnić instrumenty przyspieszające procedury wydawania pozwoleń. W kolejnych miesiącach należy przeprowadzić dodatkowe prace celem wsparcia planowanych projektów państw członkowskich. W planach odbudowy i zwiększania odporności przekazanych przez państwa członkowskie przewidziano reformy ułatwiające dokonywanie inwestycji w odnawialne źródła energii i powiązaną infrastrukturę sieci. Ponadto w aktualizacji strategii przemysłowej w 2021 r. Komisja ponownie wskazała na potrzebę lepszego zrozumienia wyzwań i możliwości, jakie dla europejskiego przemysłu wiążą się z osiągnięciem w UE gospodarki neutralnej dla klimatu oraz kwestii, w jaki sposób proces ten można wspierać w ramach polityki UE. Budżet UE na lata 2021–2027 będzie stanowić znaczące wsparcie w realizacji Europejskiego Zielonego Ładu oraz transformacji energetycznej w całej Unii. W szczególności na osiągnięcie unijnych celów klimatycznych przeznaczonych zostanie 30 % i 37 % środków finansowych dostępnych odpowiednio w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Funduszu Spójności. Całość wsparcia w ramach mechanizmu sprawiedliwej transformacji (mechanizm sprawiedliwej transformacji sekcja 4.3.) zostanie przeznaczona na osiągnięcie unijnych celów klimatycznych i przyczyni się do poprawy sytuacji społeczno-gospodarczej w regionach najbardziej odczuwających wpływ działań służących osiągnięciu neutralności klimatycznej. Program InvestEU koncentruje się w szczególności na wsparciu transformacji ekologicznej w ramach segmentu zrównoważonej infrastruktury, na który przeznaczono 9,9 mld EUR. Komisja wspiera również państwa członkowskie w opracowywaniu i realizacji reform w celu osiągnięcia celów UE w dziedzinie energii i klimatu w 2021 r. w ramach ponad 65 projektów wsparcia technicznego. 2.2.Przyspieszenie transformacji ekologicznej poprzez wsparcie odbudowy i odporności Jako centralny element NextGenerationEU, RRF wspiera dwojaką transformację – ekologiczną i cyfrową. W tym kontekście terminowa realizacja krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności (RRP) może pomóc państwom członkowskim w osiągnięciu ambitniejszych celów na 2030 r. zgodnie z pakietem Europejskiego Zielonego Ładu. Zgodnie z wymogami Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności państwa członkowskie muszą przeznaczyć co najmniej 37 % łącznej alokacji na środki przyczyniające się do transformacji klimatycznej i co najmniej 20 % na transformację cyfrową, a jednocześnie należy zapewnić spójność krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności z krajowymi planami w dziedzinie energii i klimatu. Wszystkie wydatki muszą być zgodne z zasadą „nie czyń poważnych szkód”, co służy uniknięciu niekorzystnego wpływu na cele klimatyczne i środowiskowe. Z analizy 22 planów odbudowy i zwiększania odporności zatwierdzonych przez Komisję do dnia 5 października 2021 r. wynika, że te państwa członkowskie planują wykroczyć poza wymóg przeznaczenia co najmniej 37 % swojej alokacji RRF na transformację klimatyczną oraz w dużym stopniu bazują na „inicjatywach przewodnich” przedstawionych przez Komisję w związku z transformacją ekologiczną, w szczególności na inicjatywach przewodnich „Zwiększenie mocy”, „Fala renowacji” i „Ładowanie i tankowanie”. Wartość łącznych planowanych inwestycji związanych z klimatem wynosi około 177 mld EUR, co stanowi 40 % łącznej kwoty 445 mld EUR środków finansowych przyznanych w ramach RRF tym państwom członkowskim. Kwotę niemal 76 mld EUR przeznaczono na inwestycje i reformy w zakresie efektywności energetycznej i czystej energii (rys. 1). Niemal wszystkie państwa członkowskie wykorzystują środki finansowe RRF na inwestycje w renowację budynków i ekologiczny transport, a wiele państw przeznacza te środki na inwestycje w energię odnawialną. Zatwierdzone do tej pory plany odbudowy i zwiększania odporności obejmują również istotne reformy wspierające transformację ekologiczną, które przyczynią się do stworzenia warunków sprzyjających transformacji klimatycznej i energetycznej. Na przykład w planach odbudowy i zwiększania odporności państwa członkowskie przewidziały reformy sprzyjające wzrostowi efektywności energetycznej dzięki stopniowemu wycofaniu przestarzałych układów grzewczych lub rozwojowi punktów kompleksowej obsługi w zakresie energetycznej renowacji budynków; reformy rynków energii w celu ułatwienia wykorzystania energii odnawialnej; oraz reformy sprzyjające mobilności zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju poprzez propagowanie transportu intermodalnego lub poprzez bodźce podatkowe w zakresie czystych ekologicznie pojazdów. Rys. 1: Rozkład inwestycji związanych z klimatem w RRP państw członkowskich.

Źródło: Wstępna ocena 22 RRP zatwierdzonych przez Komisję (do dnia 5 października 2021 r.). 3. Unia energetyczna – kluczowa dla obniżenia emisyjności 3.1.Przyspieszenie obniżenia emisyjności i upowszechnienie odnawialnych źródeł energii W 2020 r. poziom emisji gazów cieplarnianych był najniższy od 30 lat – odnotowano spadek o 31 % w porównaniu z poziomami w roku 1990 oraz o 10 % w porównaniu z poziomami w 2019 r. Biorąc pod uwagę emisje i pochłanianie w ramach użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF), redukcja emisji gazów cieplarnianych netto wyniosła 34 %. Spadek wynikał głównie z ograniczonego zużycia energii w związku z pandemią, ale również z tendencji w kierunku obniżania emisyjności, takich jak przestawienie się z paliw kopalnych na energię odnawialną.

Nawet przed kryzysem związanym z COVID-19 UE przekroczyła cel UNFCCC polegający na redukcji emisji gazów cieplarnianych w UE o 20 % do 2020 r. Z prognoz przedstawionych przez państwa członkowskie w 2021 r. wynika, że redukcja emisji gazów cieplarnianych netto do 2030 r. wyniesie 34 % w przypadku stosowania obecnych środków oraz 41 %, jeżeli wprowadzone zostaną nowe środki w UE, w porównaniu z redukcją gazów cieplarnianych o co najmniej 55 %, jak określono w Europejskim prawie o klimacie. Ze sprawozdania na temat funkcjonowania rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla w toku 2021 wynika, że unijny system handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) znacząco przyczynił się do osiągnięcia przez UE celu w zakresie redukcji emisji w UE do 2020 r. Od czasu wprowadzenia EU ETS w 2005 r. odnotowano spadek emisji w sektorze energetyki i ciepłownictwa, oraz w sektorach energochłonnych o około 43 %. Całkowite dochody z aukcji generowane przez EU ETS w latach 2013–2020 przekroczyły 68 mld EUR, z czego dużą część (75 %) przeznaczono na działania w dziedzinie klimatu. Aby zachować integralność środowiskową EU ETS oraz pewności co do EU ETS, Komisja przedstawiła wniosek dotyczący przeglądu tego systemu zgodnie z wyższym celem zakładającym redukcję emisji do 2030 r. do poziomu co najmniej o 55 % poniżej poziomów z 1990 r. Stabilne i wiarygodne strategie długoterminowe mają podstawowe znaczenie dla ułatwienia skoordynowanych i opłacalnych działań w kierunku osiągnięcia długoterminowego celu określonego w porozumieniu paryskim. Do października 2021 r. 20 państw członkowskich przedstawiło Komisji swoje strategie długoterminowe. Spośród tych państw członkowskich 13 stwierdziło, że dążą one do osiągnięcia neutralności klimatycznej lub emisyjnej do 2050 r. lub wcześniej. Pozostałe państwa członkowskie dążą to osiągnięcia wysokiego stopnia neutralności klimatycznej lub przewidują redukcję emisji na poziomie 80–95 % w porównaniu z poziomami z 1990 r. do 2050 r. Ponieważ jednak krajowe strategie otrzymane do tej pory nie pozwalają jeszcze na zbiorowe osiągnięcie założeń i celów unii energetycznej, państwa członkowskie zachęca się do rozważenia ich aktualizacji i w miarę możliwości zwiększenia poziomu ich ambicji. Ponadto w strategii Komisji dotyczącej metanu zdecydowanie podkreślono konieczność podjęcia szybkiego działania w celu rozwiązania problemu emisji metanu pochodzących głównie z sektora rolnictwa, sektora energetycznego i sektora odpadów, co następnie potwierdzono w ostatnim sprawozdaniu IPCC na temat zmiany klimatu. Aby rozwiązać problem emisji metanu w sektorze energetycznym, Komisja przedstawi, jeszcze w 2021 r., wniosek dotyczący redukcji emisji metanu. W kontekście zwiększenia poziomu ambicji i skutecznego obniżenia emisyjności ważne jest również osiągnięcie ustalonego celu w zakresie odnawialnych źródeł energii na 2020 r. Do 30 kwietnia 2022 r. państwa członkowskie muszę przedstawić dane wskazujące na to, czy osiągnięto cele w zakresie energii odnawialnej na 2020 r. Z najnowszych dostępnych danych (2019 r., zob. rys. 2) i istniejących analiz zewnętrznych wynika, że UE jako całość, oraz większość poszczególnych państw członkowskich, jest na dobrej drodze do osiągnięcia wyznaczonych celów, co częściowo wynika z faktu, że z biegiem lat nastąpił spadek cen kluczowych technologii, takich jak technologie wiatrowe i słoneczne. Wydaje się jednak, że w przypadku niektórych państw członkowskich, w szczególności Francji i Polski, istnieje ryzyko nieosiągnięcia krajowego wiążącego celu bez wykorzystania na przykład transferów statystycznych z państwami członkowskimi, które osiągnęły nadwyżkę energii odnawialnej w porównaniu z ich celem krajowym. Komisja wspiera i nadal będzie wspierać państwa członkowskie zawierające takie umowy. Rys. 2: Ogólny udział energii ze źródeł odnawialnych (% końcowego zużycia energii brutto, 2019 r.). Źródło: Eurostat Nastąpił również postęp pracy nad unijnym mechanizmem finansowania energii ze źródeł odnawialnych zapewniającym kolejną możliwość wsparcia projektów w zakresie energii odnawialnej i tym samym propagowania większego wykorzystania odnawialnych źródeł energii w całej UE. Zobowiązania państw członkowskie zawarte w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu odpowiadają łącznej mocy UE przekraczającej aktualny cel w zakresie odnawialnych źródeł energii na 2030 r. (33,1–33,7 % powyżej aktualnego celu zakładającego udział energii odnawialnej na poziomie co najmniej 32 % w końcowym zużyciu energii brutto do 2030 r.). W przewidzianych w rozporządzeniu w sprawie zarządzania unią energetyczną aktualizacjach krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu – które należy przedstawić do dnia 30 czerwca 2023 r. (projekty aktualizacji) oraz do dnia 30 czerwca 2024 r. (ostateczne aktualizacje) – należy odzwierciedlić wyższy cel i poziom ambicji na rok 2030, zgodnie z proponowaną zmianą dyrektywy w sprawie energii odnawialnej. Komisja wyda wytyczne dotyczące tych aktualizacji zgodnie z przedstawionymi wnioskami ustawodawczymi. Wartość ogólnych inwestycji w odnawialne źródła energii w UE znacznie wzrosła do 48,8 mld EUR w 2020 r. z 32,9 mld EUR w 2019 r. Sytuacja przedstawia się jednak różnie w przypadku poszczególnych technologii: roczna dodatkowa moc spadła z 8,4 GW do 7,1 GW w przypadku lądowej energii wiatrowej, ale wzrosłą z 1,5 GW do 2,5 GW w przypadku morskiej energii wiatrowej oraz z 16,3 GW do 18,6 GW w przypadku energii fotowoltaicznej. Aby zapewnić większe wsparcie na rzecz innowacyjności i wykorzystania odnawialnych źródeł energii, Komisja w 2022 r. będzie prowadzić prace nad strategią UE na rzecz energii słonecznej. Prace te będą koncentrowały się na istniejących przeszkodach, które utrudniają wykorzystanie mocy energii słonecznej na poziomie wymaganym do 2030 r. i 2050 r., oraz na warunkach, które umożliwią wykorzystanie takiej mocy. Komisja wspiera wykorzystanie i upowszechnienie wodoru odnawialnego oraz europejski sojusz na rzecz czystego wodoru, a także wspiera wykorzystanie wodoru odnawialnego i niskoemisyjnego w ramach funduszu innowacyjnego, ustanowienie Wspólnego Przedsięwzięcia na rzecz Czystego Wodoru oraz wiodącą rolę państw członkowskich w procesie realizacji ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (projekty IPCEI). Głównym odnawialnym źródłem energii pozostaje bioenergia, która stanowi około 60 % wszystkich odnawialnych źródeł energii. Aktualna dyrektywa w sprawie energii odnawialnej zawiera kryteria zrównoważonego rozwoju dotyczące wykorzystania bioenergii. Wspólnie z państwami członkowskimi Komisja intensywnie pracuje nad ukończeniem aktów wykonawczych określających wytyczne operacyjne dla państw członkowskich dotyczące kryteriów zrównoważonej gospodarki leśnej. Ponadto w kontekście przewidywanego wzrostu wykorzystania odnawialnych źródeł energii Komisja przyjęła szereg środków służących wyeliminowaniu istniejących luk, zwiększeniu zrównoważonego pozyskiwania oraz zapewnieniu najwyższej gospodarczej i środowiskowej wartości dodanej biomasy drzewnej. 3.2.Zwiększenie efektywności energetycznej Oprócz udziału odnawialnych źródeł energii w następnym roku Komisja przeprowadzi ocenę kwestii, czy osiągnięto cele w zakresie efektywności energetycznej na 2020 r. Rok 2019 był drugim rokiem z rzędu, w którym odnotowano spadek zużycia energii pierwotnej. Wartość ta była o 1,8 % niższa niż w 2018 r., chociaż nadal była o 1,8 % powyżej trajektorii liniowej wymaganej do osiągnięcia celu w zakresie efektywności energetycznej na 2020 r. Zużycie energii końcowej spadło w 2019 r. po raz pierwszy od sześciu lat, ale – mając na uwadze łączne braki – roczny spadek na poziomie 0,6 % w 2019 r. był niewystarczający do osiągnięcia celu: wartość rzeczywistego zużycia była 2,3 % powyżej trajektorii liniowej dla celu na 2020 r. UE zmniejszyła swoją intensywność zużycia energii pierwotnej o ponad 3 % w porównaniu z poziomem w poprzednim roku. Mając na uwadze, że zima w 2019 r. była cieplejsza niż w 2018 r., pogoda stanowiła czynnik odpowiedzialny za redukcję zużycia energii, przy czym takim czynnikiem było również przestawienie się na odnawialne źródła energii. Odnotowano poprawę intensywności zużycia energii końcowej z roku na rok o 2 %. W 2020 r. w wyniku kryzysu związanego z COVID-19 nastąpił znaczny spadek zużycia energii, a z wczesnych szacunków EEA wynika, że stadek ten był na tyle duży, że umożliwił osiągnięcie celów zarówno w zakresie zużycia energii pierwotnej, jak i zużycia energii końcowej. Jeżeli chodzi o postępy w kierunku osiągnięcia aktualnych celów na 2030 r., zużycie energii pierwotnej i zużycie energii końcowej w UE w 2019 r. przewyższało poziomy docelowe na 2030 r. odpowiednio o 19,7 % i 16,3 %. Tempo spadku w 2019 r. w kierunku osiągnięcia celów na 2030 r. było satysfakcjonujące wyłącznie w przypadku zużycia energii pierwotnej. Należy podjąć znacznie więcej starań w celu obniżenia obecnego celu w zakresie poziomu zużycia energii końcowej i osiągnięcia wyższego poziomu ambicji określonego w ramach proponowanej zmiany dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej. Będzie to wymagało aktualizacji i prawidłowej realizacji krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu, mając na uwadze nowe środki zaplanowane w celu wyeliminowania luki dotyczącej wspólnej ambicji w obowiązujących obecnie krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu. Komisja może wydać wytyczne dotyczące tych aktualizacji. Budynki stanowią jeden z obszarów, w których takie środki są bardziej potrzebne i mają większy potencjał. Budynki odpowiadają za około 40 % całkowitego zużycia energii w UE i 36 % emisji gazów cieplarnianych z sektora energii. Obecnie około 75 % zasobów budowlanych uznaje się za zasoby nieefektywne energetycznie, w związku z czym konieczne jest podjęcie skutecznych działań, w tym przegląd odpowiednich ram regulacyjnych, w szczególności przegląd dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej i przegląd unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji zaproponowane w lipcu oraz przyszły wniosek dotyczący przeglądu dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Priorytet, jakim jest energooszczędna renowacja budynków publicznych i prywatnych, znajduje również pozytywne odzwierciedlenie w inwestycjach planowanych w ramach 22 planach odbudowy i zwiększania odporności zatwierdzonych przez Komisję. Komisja przeanalizowała, że stanowi to 23 % całkowitych wydatków na realizację celów klimatycznych przewidzianych w tych planach. Ponadto wszystkie państwa członkowskie muszą ustanowić długoterminowe strategie renowacji służące wspieraniu renowacji krajowych zasobów budowlanych w celu osiągnięcia do 2050 r. wysokiej efektywności energetycznej i niskoemisyjności zasobów budowlanych. Komisja dokona oceny wszystkich długoterminowych strategii renowacji do końca 2021 r. Etykiety energetyczne są siłą napędową pomagającą konsumentom w wyborze bardziej energooszczędnych produktów i zachęcającą producentów do wprowadzania innowacji poprzez stosowanie bardziej energooszczędnych technologii. Od marca 2021 r. w systemie klasyfikacji etykiet energetycznych stosowane są wyłącznie klasy od A do G zamiast dotychczasowych klas od A+++ do D. W odniesieniu do czterech grup produktów przewidziano obowiązek wprowadzenia etykiet ze zmienioną skalą od 1 marca 2021 r., przy czym nowe etykiety dla żarówek i lamp będą obowiązywać od 1 września 2021 r.

3.3.Zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego i ochrony energetycznej Jak można było zaobserwować w ciągu ostatnich kilku miesięcy, utrzymująca się wysoka zależność od importu paliw kopalnych naraża gospodarkę Unii na wahania cen światowych. Poprawa odporności wymaga zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego i ochrony energetycznej przy jednoczesnym stopniowym wycofywaniu paliw kopalnych i włączaniu bardziej zdecentralizowanej energii odnawialnej. W niedawnym komunikacie pt. „Reakcja na rosnące ceny energii: zestaw działań i środków wsparcia” przedstawiono kluczowe działania średnio- i długoterminowe służące zapewnieniu osiągnięcia tego zamierzenia. W 2021 r. dwie duże awarie techniczne zostały rozwiązane w ciągu jednej godziny, co dowodzi odporności systemu energetycznego UE pomimo pandemii COVID-19. Pokazały one również, że skuteczne przygotowanie na ewentualne wstrząsy jest stałą potrzebą na poziomie państw członkowskich i UE. Jest to szczególnie ważne również w kontekście rosnącej zależności od importu energii netto, która w 2019 r. wyniosła 60,6 %, co stanowi najwyższy poziom w ciągu ostatnich 30 lat. Poziom ten tłumaczy się połączeniem niewielkiego wzrostu zapotrzebowania na energię i zmniejszonej krajowej produkcji paliw kopalnych oraz krajowej zdolności w zakresie odnawialnych źródeł energii, która nadal jest niewystarczająca. Sektorowe europejskie grupy koordynacyjne (ds. energii elektrycznej, gazu i ropy naftowej) odegrały szczególnie ważną rolę w latach 2020 i 2021 w monitorowaniu bezpieczeństwa dostaw, np. poprzez zajęcie się skutkami opóźnień w konserwacji elektrowni spowodowanych środkami wprowadzonymi w związku z pandemią COVID-19 oraz omówienie możliwych reakcji na ekstremalne zjawiska pogodowe. W sektorze energii elektrycznej wdrażanie rozporządzenia w sprawie gotowości na wypadek zagrożeń jest w trakcie realizacji pierwszego zestawu krajowych planów gotowości na wypadek zagrożeń. W planach tych określone zostaną środki państw członkowskich mające na celu zapobieganie potencjalnym kryzysom energetycznym, przygotowanie na nie oraz łagodzenie ich skutków w ramach wzajemnej współpracy, z uwzględnieniem rosnącego zjawiska elektryfikacji. W kontekście najnowszych zasad bezpieczeństwa dostaw gazu wszystkie państwa członkowskie z wyjątkiem dwóch wprowadziły krajowe plany zapobiegania zakłóceniom w dostawach gazu lub łagodzenia ich skutków. Państwa członkowskie poczyniły postępy w zakresie zawierania dwustronnych porozumień solidarnościowych mających na celu zabezpieczenie transgranicznych dostaw dla słabych ekonomicznie odbiorców w przypadku wystąpienia poważnego kryzysu . Komisja planuje przegląd rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa dostaw gazu w grudniu 2021 r., który mógłby przyczynić się do ułatwienia transgranicznego dostępu do pojemności magazynowej, w tym w przypadku gazów odnawialnych i niskoemisyjnych. Ponadto przed sezonem zimowym nadal monitorowane będą poziomy magazynów gazu oraz prawidłowe funkcjonowanie rynku gazu. Dalsza poprawa połączeń międzysystemowych w zakresie energii elektrycznej i gazu przyczyniła się również do zacieśnienia współpracy regionalnej i zwiększenia bezpieczeństwa dostaw na poziomie UE i państw członkowskich oraz na poziomie regionalnym. UE jest przygotowana na potencjalne tymczasowe zakłócenia w dostawach ropy naftowej. W celu zapewnienia bezpiecznej eksploatacji istniejących unijnych instalacji do wydobywania ropy naftowej i gazu ziemnego ze złóż podmorskich Komisja i państwa członkowskie ściśle współpracują, aby zaktualizować zewnętrzne plany reagowania w przypadku awarii. Niedawne zdarzenia, takie jak cyberatak na amerykański rurociąg Colonial Pipeline z maja 2021 r., pokazały, w jaki sposób zagrożenia i słabe punkty w zakresie cyberbezpieczeństwa mogą wpłynąć na system energetyczny. Komisja rozpoczęła prace nad kodeksem sieci w celu zapewnienia cyberbezpieczeństwa transgranicznych przepływów energii elektrycznej. Planuje przyjąć ten kodeks do końca 2022 r. W grudniu 2020 r., w ramach strategii UE w zakresie unii bezpieczeństwa, Komisja zaproponowała dwie nowe dyrektywy w sprawie odporności podmiotów krytycznych oraz w sprawie bezpieczeństwa sieci i systemów informatycznych, aby zwiększyć odporność sektora energetycznego. Wznowiła również działalność sieci tematycznej dotyczącej ochrony krytycznej infrastruktury energetycznej, która stanowi forum regularnych dyskusji między operatorami a właścicielami krytycznej infrastruktury energetycznej. W ramach aktualizacji strategii przemysłowej w maju 2021 r. Komisja podkreśliła potrzebę przyspieszenia zielonej i cyfrowej transformacji przy jednoczesnym wzmocnieniu odporności i zdolności strategicznych UE. Sojusze przemysłowe są kluczowym narzędziem ułatwiającym ściślejszą współpracę i wspólne działania wszystkich zainteresowanych partnerów w sektorach o strategicznym znaczeniu. W październiku 2021 r. Komisja opublikowała badanie, w którym wskazano potencjalne wąskie gardła w łańcuchach dostaw surowców dla technologii energetycznych, które mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa energetycznego i przejścia na czystą energię. Jeśli chodzi o sektor jądrowy, Komisja ściśle współpracuje z organami regulacyjnymi ds. bezpieczeństwa jądrowego państw członkowskich w celu monitorowania potencjalnego wpływu pandemii na bezpieczeństwo instalacji jądrowych. Sektor ten wykazał się dużą odpornością w obliczu tych warunków dzięki ugruntowanej praktyce oceny i łagodzenia ryzyka. Nie odnotowano żadnego negatywnego wpływu na bezpieczeństwo lub niezawodność. Niemniej jednak Komisja finansuje badanie w celu dokonania analizy, w jaki sposób sektor ten radzi sobie z pandemią i zapewnia odporność w takich warunkach. Ogólniej rzecz biorąc, jeśli chodzi o przeciwdziałanie potencjalnemu ryzyku związanemu z ekstremalnymi zagrożeniami naturalnymi, takimi jak powodzie lub bardzo złe warunki pogodowe, odporność elektrowni jądrowych w UE na zdarzenia zewnętrzne została poddana przeglądowi i wzmocniona w ramach testów wytrzymałościowych po katastrofie w Fukushimie, przeprowadzonych we współpracy z Komisją. Dyrektywa o bezpieczeństwie jądrowym wymaga od posiadaczy zezwoleń przeprowadzania okresowych przeglądów bezpieczeństwa w celu określenia dalszych ulepszeń w zakresie bezpieczeństwa, z uwzględnieniem doświadczeń eksploatacyjnych. 3.4. Wzmocnienie wewnętrznego rynku energii 3.4.1. Postępy na rynkach energii elektrycznej i gazu Chociaż spodziewano się wzrostu cen energii elektrycznej, biorąc pod uwagę rekordowo niskie ceny hurtowe w czasie pandemii oraz wzrost działalności gospodarczej, kombinacja czynników spowodowała, że w ostatnich miesiącach ceny wzrosły do rekordowo wysokich poziomów. Miało to wpływ na przedsiębiorstwa i konsumentów, zwłaszcza tych znajdujących się w trudnej sytuacji, w czasie, gdy wiele z nich doświadczyło utraty dochodów w wyniku pandemii. Poza wyższym globalnym popytem na gaz wynikającym z globalnego ożywienia gospodarczego kluczowymi czynnikami były warunki sezonowe oraz, w znacznie mniejszym stopniu, opłaty za emisję gazów cieplarnianych. Wpływ wzrostu ceny gazu na wzrost ceny energii elektrycznej dziewięciokrotnie przewyższa wpływ wzrostu opłat za emisję gazów cieplarnianych . Większość państw członkowskich odczuwa skutki wysokich cen gazu i energii elektrycznej, jednak w różnym stopniu i w różnych okresach. Zakres, w jakim ceny hurtowe są przenoszone na ceny detaliczne, również różni się w poszczególnych państwach członkowskich, w zależności od koszyka energetycznego, regulacji oraz struktury cen detalicznych. Średnio około dwóch trzecich ceny detalicznej stanowią zazwyczaj koszty przesyłu i dystrybucji, podatki i opłaty; a jedną trzecią element ceny hurtowej. Tempo, w jakim wzrost hurtowych cen gazu przekłada się na ceny detaliczne, zależy również od warunków umowy (tj. długości umowy, cen stałych lub zmiennych itp.). W niedawnym komunikacie pt. „Reakcja na rosnące ceny energii: zestaw działań i środków wsparcia” Komisja przedstawiła pomoc i wsparcie w celu przeciwdziałania niepożądanym negatywnym skutkom wyższych cen energii elektrycznej dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, odbudowy oraz jej sprawiedliwego i inkluzywnego charakteru, a także dla zaufania do transformacji energetycznej. Rys. 3: Części składowe cen dla gospodarstw domowych w 2020 r. w % Źródło: Eurostat.

Na tym etapie nie ma wyraźnych dowodów na to, że ramy rynkowe alternatywne w stosunku do metody cen krańcowych i rynku pay-as-clear zapewniłyby niższe ceny i lepsze zachęty. W świetle ostatnich wahań cen Komisja zleciła Agencji ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) ocenę korzyści i wad obecnej struktury hurtowego rynku energii elektrycznej, m.in. jej zdolności do reagowania na sytuacje ekstremalnej zmienności cen na rynkach gazu. Działania podjęte w ciągu ostatniego roku przyczyniły się również do dalszej poprawy funkcjonowania wewnętrznego rynku energii. Transpozycja dyrektywy w sprawie energii elektrycznej do prawa krajowego do dnia 31 grudnia 2020 r. stworzyła przedsiębiorstwom i konsumentom nowe możliwości uczestnictwa w rynkach energii elektrycznej, na przykład poprzez dostosowanie ich zapotrzebowania w celu zmniejszenia zatorów w sieci lub zrównoważenia popytu i podaży. Taka elastyczność po stronie popytu rozwija się na europejskim rynku energii elektrycznej, choć w różnym stopniu. Elastyczność po stronie popytu zwiększa elastyczność systemu elektroenergetycznego i przyczynia się do zapewnienia opłacalności rynków energii elektrycznej. Jednocześnie poczyniono znaczne postępy w zakresie harmonizacji krajowych przepisów dotyczących handlu energią elektryczną i funkcjonowania systemu. Najbardziej namacalnym przykładem jest łączenie rynków UE, które polega na łączeniu wszystkich państw członkowskich i tworzy wspólną unijną platformę handlu energią elektryczną. Łączenie rynków stanowi element przystępnego cenowo modelu transformacji energetycznej gwarantującego, że najtańsza energia elektryczna może być dystrybuowana w całej UE z korzyścią dla konsumentów. Granice między Polską, Czechami, Słowacją, Rumunią i Węgrami zostały pomyślnie objęte ogólnounijnym łączeniem rynków w dniu 17 czerwca 2021 r. Planuje się, że na kolejnym etapie jednolitym łączeniem rynków dnia następnego objęte zostaną dwie ostatnie granice (między Rumunią a Bułgarią do końca października 2021 r. i między Chorwacją a Węgrami w marcu 2022 r.). Szacuje się, że ogólny wzrost dobrobytu wynikający z rozszerzenia jednolitego łączenia rynków dnia następnego na wszystkie granice wewnętrzne UE wyniesie ponad 115 mln EUR rocznie. Osiągnięto znaczące postępy w zakresie jednolitego łączenia rynków dnia bieżącego, które od 2019 r. obejmuje 22 państwa członkowskie. Planowane jest połączenie Włoch, Grecji i Słowacji. Dodatkowe korzyści dla dobrobytu wynikające z bardziej efektywnego wykorzystania zdolności w zakresie handlu energią elektryczną na rynkach dnia bieżącego w Europie szacuje się na ponad 50 mln EUR rocznie. Zakończenie jednolitego łączenie rynków dnia bieżącego jest priorytetem dla dalszej integracji odnawialnych źródeł energii, ponieważ pomaga zmniejszyć różnice w cenach energii elektrycznej w poszczególnych regionach. Osiągnięcie połączenia rynków we wszystkich przedziałach czasowych ponad granicami wewnętrznymi, w tym bilansowania w czasie zbliżonym do rzeczywistego, przyniosłoby dodatkowe korzyści w zakresie dobrobytu w wysokości ponad 1,5 mld EUR rocznie i zmniejszyłoby zapotrzebowanie na rezerwowe elektrownie na paliwa kopalne, co przyczyniłoby się do znacznej redukcji emisji gazów cieplarnianych. Wolumeny obrotu na giełdach gazu ziemnego wzrosły w 2019 r. do rekordowo wysokiego poziomu. Tendencja ta utrzymywała się w 2020 r., a kryzys związany z COVID-19 dodatkowo napędzał działalność handlową i popyt na gaz. Pomimo zmniejszającego się importu skroplonego gazu ziemnego (LNG), w 2020 r. nasiliły się operacje wycofywania z magazynów. Podczas gdy obecne poziomy magazynowania gazu są ograniczone, ale wystarczające w przypadku zimy podobnej do poprzedniej; magazynowanie nie jest dostępne we wszystkich państwach członkowskich UE, a przyjęcie bardziej zintegrowanego podejścia europejskiego mogłoby pomóc w złagodzeniu wahań cen energii. Opóźnione lub niepełne wdrożenie istniejącego dorobku prawnego UE, w tym kodeksów sieci, wydaje się być barierą dla usprawnień rynku hurtowego. Korelacja cenowa jest wysoka między giełdami w północno-zachodniej Europie a niderlandzkim systemem transakcji natychmiastowych, tzw. Title Transfer Facility („TTF”), który staje się punktem odniesienia dla międzynarodowego handlu LNG, skupiając około trzech czwartych całego europejskiego handlu gazem. Poziom rozwoju rynku, jego płynności i konkurencji jest jednak nadal zróżnicowany w poszczególnych państwach Unii. Między TTF a rynkami północno-wschodnimi (Polska, kraje bałtyckie i Finlandia) lub południowo-zachodnimi (Hiszpania, Włochy) występują w ciągu roku różnice cen wynoszące od 1 do 3 EUR za megawatogodzinę (MWh) lub więcej. 3.4.2. Infrastruktura energetyczna na rzecz dalszego obniżenia emisyjności Infrastruktura ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego i sprawnego funkcjonowania rynku energii oraz integracji większej liczby odnawialnych źródeł energii. Większość państw członkowskich osiągnęła już poziom 15 % połączeń międzysystemowych na 2030 r., wymagany na mocy rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną i zastępujący poprzedni cel 10 % do 2020 r. Projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania (PWZ), tj. kluczowe transgraniczne projekty infrastrukturalne, które łączą systemy energetyczne państw UE, odgrywają istotną rolę w realizacji tego celu. Od czasu ostatniego sprawozdania na temat stanu unii energetycznej oddano do użytku lub całkowicie zrealizowano kilka projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. W latach 2014–2020 w ramach instrumentu „Łącząc Europę” na roboty i badania uzupełniające dotyczące PWZ przeznaczono finansowanie unijne w wysokości ponad 4,7 mld EUR, co sprawiło, że łączna kwota inwestycji wyniosła 9,5 mld EUR. Dwie trzecie tego budżetu przeznaczono na projekty z zakresu energii elektrycznej i inteligentnych sieci energetycznych, aby wesprzeć integrację odnawialnych źródeł energii w systemie elektroenergetycznym. W listopadzie 2021 r. na podstawie obowiązującego rozporządzenia w sprawie wytycznych dotyczących TEN-E przyjęta ma zostać piąta lista PWZ. W grudniu 2020 r. Komisja przedstawiła wniosek w sprawie przeglądu rozporządzenia TEN-E, który jest obecnie przedmiotem negocjacji, aby odzwierciedlić kluczową rolę infrastruktury energetycznej w transformacji ekologicznej. Nowe podejście do planowania infrastruktury zwiększy rolę elektryfikacji w przyszłym koszyku energetycznym, pomoże w obniżeniu emisyjności sektora gazu dzięki wykorzystaniu gazów odnawialnych i niskoemisyjnych, w tym wodoru, oraz w zbudowaniu bardziej zintegrowanego systemu energetycznego. We wniosku zawarto postulaty dotyczące wyłączenia infrastruktury paliw kopalnych (w tym gazu ziemnego) i wprowadzono obowiązkowe kryteria zrównoważoności dla wszystkich PWZ. Zmienione ramy będą musiały wejść w życie w odpowiednim czasie przed rozpoczęciem procesu wyboru na potrzeby sporządzenia szóstej listy unijnej PWZ. W zmienionym rozporządzeniu w sprawie instrumentu „Łącząc Europę” przewidziano nowe okno dla projektów transgranicznych w dziedzinie energii odnawialnej, w tym projektów dotyczących pływających morskich farm wiatrowych, aby dokładniej zbadać to źródło zasobów odnawialnych. Pierwsze zaproszenie do składania wniosków w odniesieniu do wstępnych studiów wykonalności opublikowano dnia 22 września 2021 r., a jego łączna wartość opiewała na 1 mln EUR. Pierwsze zaproszenie do składania ofert na badania techniczne i roboty dla projektów transgranicznych, które zostały wybrane w specjalnej liście unijne, zostanie opublikowane w trzecim trymestrze 2022 r. na łączną kwotę 100 mln EUR. 3.4.3. Wycofywanie dotacji do paliw kopalnych W 2019 r. łączna kwota dotacji w energetyce w UE wyniosła 176 mld EUR. Jak przedstawiono dokładniej w załączniku dotyczącym dotacji w energetyce, z najnowszych danych wynika, że mimo zobowiązań UE do wycofania dotacji do paliw kopalnych ich wysokość nie zmniejsza się w wystarczającym stopniu. Od 2015 r. w 11 państwach członkowskich można już zaobserwować wzrost dotacji do paliw kopalnych. Dotacje do paliw kopalnych, które stanowią ok. 30 % wszystkich dotacji w energetyce, nieznacznie spadły w 2020 r., do 52 mld EUR (z 56 mld EUR w 2019 r.), co było spowodowane spadkiem zużycia energii w następstwie pandemii COVID-19. Mając na uwadze podobne tempo spadku PKB i zużycia energii w 2020 r., mimo podjęcia międzynarodowego zobowiązania przez UE nie można wskazać wyraźnej tendencji w zakresie spadku poziomu dotacji do paliw kopalnych. Dlatego też wraz z ożywieniem gospodarki i ponownym wzroście zużycia paliw kopalnych UE musi zintensyfikować działania, aby uniknąć powrotu do poziomów dotacji sprzed pandemii. Wiele państw członkowskich stosuje dotacje do zamykania zakładów, które stanowią zachętę do odchodzenia od stosowania węgla w produkcji energii elektrycznej. Dotacje w dziedzinie energii odnawialnej wyniosły łącznie ok. 78 mld EUR, co stanowi wzrost o 8 % w stosunku do 2015 r. Dotacje w dziedzinie efektywności energetycznej nadal rosły, osiągając 16 mld EUR w 2019 r. i 17 mld EUR w 2020 r., tj. niemal 50 % więcej niż w 2015 r. Jednocześnie w niektórych przypadkach odpowiednie może być objęcie wsparciem finansowym gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji. W szczególnie w kontekście odbudowy gospodarki po pandemii COVID-19 specjalne świadczenia socjalne mogą być odpowiednim sposobem na pomoc osobom najbardziej zagrożonym w opłacaniu ich rachunków za energię w trybie krótkoterminowym lub na wsparcie poprawy efektywności energetycznej, przy jednoczesnym zapewnieniu skutecznego funkcjonowania rynku. Finansowanie dotacji do produkcji energii ze źródeł odnawialnych z dochodów publicznych innych niż rachunki za energię elektryczną w niektórych państwach członkowskich może przynieść korzyści polegające na odciążeniu konsumentów podatnych na zagrożenia z opłaty znacznej części ich rachunków za energię. Równocześnie unijna systematyka dotycząca zrównoważonego rozwoju pomoże ukierunkować inwestorów prywatnych i fundusze publiczne, wskazując przykłady zrównoważonej środowiskowo działalności gospodarczej i przeznaczając na ich realizację więcej środków, tym samym przyczyniając się do zmniejszenia inwestycji w zdolności w zakresie paliw kopalnych oraz wysokości powiązanych dotacji.

Prawo o klimacie zmienia rozporządzenie w sprawie zarządzania unią energetyczną, aby zapewnić wśród państw członkowskich bardziej jednolitą sprawozdawczość na temat wycofywania dotacji w energetyce, w szczególności w odniesieniu do paliw kopalnych; w 2022 r. ustalenia dotyczące sprawozdawczości mają zostać określone w drodze aktu wykonawczego, który jest obecnie na etapie opracowywania. 3.5.Badania naukowe, innowacje i konkurencyjność Podczas gdy większość redukcji emisji CO2 do 2030 r. zostanie dokonana przy użyciu technologii, które są już dostępne na rynku, Międzynarodowa Agencja Energetyczna (MAE) przewiduje, że niemal połowa redukcji potrzebnych do 2050 r. będzie wynikała z zastosowania technologii, które obecnie znajdują się na etapie demonstracji lub prototypu. UE ma dobrą pozycję, jeżeli chodzi o udział w rynku światowym w pewnych segmentach łańcucha wartości czystych technologii energetycznych, lecz większe inwestycje w badania naukowe i innowacje oraz dalsze działania w zakresie transferu technologii pozwoliłyby zapewnić wykorzystanie przez UE szansy, jaką jest transformacja energetyczna, do zwiększenia konkurencyjności jej sektora energetycznego w sektorze czystej energii. Drugie sprawozdanie na temat postępów w zakresie konkurencyjności pokazuje, że UE utrzymuje się w czołówce pod względem badań naukowych w zakresie czystej energii. Na poziomie ogólnoświatowym posiada ona większy udział „zielonych” wynalazków w dziedzinie technologii na rzecz łagodzenia zmiany klimatu niż inne największe gospodarki. Unijny wskaźnik inwestycji publicznych w obszarze czystych technologii energetycznych potrzebnych do obniżenia emisyjności jest jednak najmniejszy wśród największych gospodarek (0,027 % PKB w 2019 r.). Publiczne wydatki na badania naukowe i innowacje w zakresie czystej energii w państwach członkowskich są nadal niższe od poziomu odnotowanego w 2010 r., ale krajowe i unijne fundusze odbudowy, które są przeznaczone na badania naukowe i innowacje w zakresie czystej energii, mogą to częściowo zrekompensować. Ponadto od 2016 r. odnotowuje się wzrost wydatków, co jest oznaką częściowego wyjścia z poprzedniego kryzysu gospodarczego. Długoterminowy wpływ pandemii COVID-19 na ekosystem innowacji będzie widoczny dopiero w przyszłości. Sektor prywatny w UE odnotował spadek ogólnych wydatków na badania naukowe i innowacje w zakresie energii wynoszący 7 %. Ogólnoświatowe wydatki publiczne na badania naukowe i innowacje w zakresie energii wskazują na nieprzerwany – choć wolniejszy – wzrost od 2020 r. Wydatki na badania naukowe i innowacje w węższym zakresie, jakim jest energia odnawialna, były bardziej odporne i nieprzerwanie rosły. UE jest ogólnoświatowym liderem w sektorze energii wiatrowej, lecz mierzy się z silną konkurencją. W 2020 r. europejski rynek morskiej energii wiatrowej stanowił 71 % (24,8 GW) światowego rynku pod względem łącznej mocy zainstalowanej. Udział państw członkowskich w rynku światowym wynosi około 42 % (14,6 GW). W tym względzie kluczowe znaczenie ma rynek krajowy. W sektorze energii fotowoltaicznej deficyt handlowy UE zwiększył się do ponad 5,7 mld EUR w 2019 r., a udział UE w rynku produkcji ogniw i modułów jest stosunkowo niewielki. Utrzymuje się ona jednak w czołówce w innych segmentach łańcucha wartości, w tym pod względem badań i rozwoju, w szczególności w zakresie właściwości użytkowych produktu, zrównoważoności i obiegu zamkniętego. UE znajduje się na rozdrożu pod względem szeregu technologii, w przypadku których oczekuje się ekspansji rynkowej. Jej sektory pomp ciepła, paliw odnawialnych, inteligentnych sieci energetycznych oraz wodoru odnawialnego będą w stanie skorzystać z rosnącego w przyszłości zapotrzebowania będącego wynikiem ekspansji odpowiednich rynków napędzanego przez polityki. Jednocześnie unijna branża baterii odrabia straty dzięki połączeniu inwestycji w produkcję baterii, większego popytu na pojazdy elektryczne, przejściu unijnej branży samochodowej oraz skoncentrowaniu na obiegu zamkniętym w celu rozwiązania problemów z zakresu surowców, które to działania odbywają się również zgodnie z dyrektywą w sprawie baterii. 4. Większe korzyści w perspektywie Europejskiego Zielonego Ładu 4.1. Zrównoważoność, wzrost gospodarczy i zatrudnienie 4.1.1. Jakość powietrza i inny wpływ na środowisko Przejście w kierunku dalszego obniżenia emisyjności gospodarki UE ma pozytywny wpływ na aspekty środowiskowe, które wykraczają poza sam klimat. W szczególności ograniczono zanieczyszczenie powietrza dzięki większej efektywności energetycznej, zastępowaniu paliw kopalnych oraz rozwojowi niepalnych odnawialnych źródeł energii (takich jak energia wiatrowa i słoneczna) lub przejściu na czystsze rodzaje transportu, które generują mniej zanieczyszczeń powietrza. Działania te pomogą osiągnąć cel planu działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń , jakim jest ograniczenie do 2030 r. skutków zanieczyszczenia powietrza dla zdrowia (wyrażonych jako przedwczesne zgony) w UE o ponad 55 % w porównaniu z 2005 r. W 2019 r. zanieczyszczenie powietrza nadal było przyczyną ok. 400 000 przedwczesnych zgonów w UE, przy czym różnice między poszczególnymi regionami odzwierciedlają modele zużycia energii, takie jak wykorzystywanie węgla lub biomasy do ogrzewania gospodarstw domowych. Wpływ zanieczyszczenia powietrza na zdrowie jest zgodny z tą samą regionalną prawidłowością co w przypadku narażenia na zanieczyszczenie powietrza pyłem drobnym, w przypadku którego w 2018 r. najwyższe narażenie ludności występowało w kilku państwach członkowskich UE, głównie w Bułgarii, Chorwacji, Czechach, Grecji, Włoszech, Polsce i Rumunii. Należy odnieść się do kwestii potencjalnego kompromisu między przejściem na niskoemisyjny system energetyczny a ograniczeniem zanieczyszczenia powietrza. Przykładowo należy unikać większego wykorzystania bioenergii w urządzeniach niewyposażonych w odpowiednie technologie ograniczania emisji. Monitorowanie powiązanych zmian jest ważne w kontekście przyjęcia we wrześniu 2021 r. zaktualizowanych wytycznych dotyczących jakości powietrza przez Światową Organizację Zdrowia, które posłużą jako wkład do przyszłego przeglądu dyrektywy w sprawie jakości powietrza . Jednocześnie wdrażanie energii odnawialnej jest regulowane również europejskimi przepisami w zakresie ochrony środowiska, także w przypadkach, gdy są one doprecyzowywane w kontekście Europejskiego Zielonego Ładu. 4.1.2. Zatrudnienie i wzrost gospodarczy Wartość dodana brutto sektora czystej energii rośnie średnio o 5 % rocznie od 2010 r. i w 2018 r. osiągnęła wartość 133 mld EUR. W tym samym okresie działania związane z efektywnością energetyczną wykazały szczególnie silny średni roczny wzrost wynoszący 9 %, podczas gdy wzrost produkcji energii odnawialnej wyniósł średnio 2 %. W obu tych sektorach odnotowano wzrost większy niż pozostałej części gospodarki. Najnowsze dostępne dane pochodzą sprzed kryzysu związanego z COVID-19 i wskazują, że zmniejszona energochłonność wykazała oznaki oddzielenia wzrostu gospodarczego od zużycia energii. Zużycie energii nie spada jednak w ujęciu bezwzględnym. Najnowsze dostępne dane sprzed kryzysu związanego z COVID-19 pokazują, że bezpośrednie zatrudnienie w sektorze czystej energii odpowiadało 1,7 mln pełnoetatowych miejsc pracy w 2018 r. przy średnim rocznym wzroście wynoszącym 2 %, dwukrotnie wyższym niż w całej gospodarce (1 %) w latach 2010–2018. Szybkie pojawienie się innowacji w zakresie czystej energii wymaga zmiany i podniesienia kwalifikacji na wszystkich poziomach umiejętności w celu dalszego rozwoju i stosowania technologii i rozwiązań w całej UE. Oczekuje się, że w okresie do 2030 r. wzrośnie zapotrzebowanie na szeroki zakres kategorii zawodowych związanych z przejściem na czystą energię . Unijny pakt na rzecz umiejętności wspiera ten proces, tworząc partnerstwa z ekosystemami przemysłowymi, takimi jak budownictwo i branże energochłonne. Oczekuje się, że odnawialne źródła energii i efektywność energetyczna w przyszłości przyczynią się do tworzenia miejsc pracy w UE w związku z transformacją energetyczną. Energia wiatrowa i energia fotowoltaiczna (instalacja i produkcja paneli) mają kluczowe znaczenie dla tworzenia miejsc pracy. Oczekuje się, że do 2050 r. w sektorze energii wiatrowej powstanie ponad 420 000 nowych pełnoetatowych miejsc pracy, a w sektorze energii fotowoltaicznej do 140 000 pełnoetatowych miejsc pracy , .

Po stronie popytu zielone miejsca pracy powstają głównie w sektorze budowlanym, zwłaszcza w odniesieniu do segmentu renowacji budynków, w którym szacuje się, że w UE powstaje od 13 do 28 miejsc pracy na każdy zainwestowany milion euro . Niektóre środki w ramach krajowych RRP, takie jak priorytetowe traktowanie renowacji w celu poprawy charakterystyki energetycznej i zasobowej budynków, stanowią dobry przykład korelacji między bodźcami gospodarczymi a przejściem na czystą energię. Prace renowacyjne są pracochłonne, tworzą miejsca pracy i inwestycje oparte często na lokalnych łańcuchach dostaw, generują popyt na wysoce energooszczędne i zasobooszczędne urządzenia oraz podnoszą wartość nieruchomości w perspektywie długoterminowej. Z kolei oczekuje się likwidacji miejsc pracy przede wszystkim w przemyśle węglowym, maszynowym oraz w sektorze konwencjonalnych urządzeń transportowych. W przyszłości bardziej ambitne cele w zakresie klimatu i energii spowodują powstanie nowych potrzeb inwestycyjnych. W ciągu następnych dziesięciu lat potrzebne będą średnio dodatkowe inwestycje w wysokości 390 mld EUR rocznie w porównaniu ze średnimi rocznymi kwotami inwestowanymi w ciągu ostatnich dziesięciu lat. Mówiąc dokładniej, osiągnięcie bardziej ambitnych celów w zakresie klimatu i energii na 2030 r. oznacza wzrost potrzeb inwestycyjnych o około 100 mld EUR rocznie w porównaniu z potrzebami inwestycyjnymi przewidywanymi w związku z realizacją krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu. 4.2.Nadanie priorytetowego charakteru wyborom konsumenta Proaktywni konsumenci i zaangażowani prosumenci odegrają kluczową rolę w przejściu na bardziej zintegrowany system energetyczny oparty na odnawialnych źródłach energii. Tacy prosumenci są lepiej chronieni przed wahaniami cen. Jednocześnie wsparcie dla konsumentów i przedsiębiorstw podatnych na zagrożenia będzie nadal istotne w kontekście wysokich cen energii i potencjalnego znalezienia się w trudnej sytuacji po wygaśnięciu pandemii COVID-19. Pakiet dotyczący obniżenia emisyjności rynku wodoru i gazu, zaplanowany na grudzień 2021 r., będzie zawierał omówienie przepisów dotyczących ochrony konsumentów, również w odniesieniu do rynków gazu. Aby umożliwić konsumentom aktywne uczestnictwo w rynku, Komisja skoncentruje się również na wdrażaniu obowiązujących przepisów, które propagują wybór i aktywne uczestnictwo konsumentów. Na przykład dyrektywa w sprawie energii odnawialnej i dyrektywa w sprawie energii elektrycznej odzwierciedlają rosnące znaczenie prosumentów i aktywnych konsumentów energii odnawialnej. Te ramy prawne otwierają możliwość współpracy pomiędzy operatorami systemów dystrybucyjnych i społecznościami energetycznymi działającymi w zakresie energii odnawialnej, jak również obywatelskimi społecznościami energetycznymi. Aby jeszcze bardziej podkreślić rolę konsumentów, Komisja analizuje możliwości ustanowienia ogólnounijnego oznakowania ekologicznego w celu promowania wykorzystania energii odnawialnej pochodzącej z nowych instalacji. Obecnie w UE istnieje ponad 7 700 społeczności energetycznych, w których działania zaangażowanych jest co najmniej 2 mln osób w UE . Społeczności energetyczne przyczyniły się do powstania do 7 % mocy zainstalowanej w poszczególnych krajach, przy czym szacuje się, że łączna moc odnawialnych źródeł energii wynosi co najmniej 6,3 GW. Według ostrożnych szacunków zainwestowały łącznie co najmniej 2,6 mld EUR. Jesienią 2021 r. Komisja uruchomi Repozytorium Społeczności Energetycznych oraz Centrum Doradztwa dla Wiejskich Społeczności Energetycznych, aby jeszcze bardziej ułatwić rozwój obywatelskich społeczności energetycznych oraz społeczności energetycznych działających w zakresie energii odnawialnej. Rozwiązania w zakresie inteligentnych sieci energetycznych, w szczególności inteligentne systemy pomiarowe dostosowane do potrzeb oraz niezakłócone przepływy danych przy zapewnieniu odpowiedniej ochrony danych, mają kluczowe znaczenie dla wzmocnienia pozycji konsumentów. Komisja opracowuje przejrzyste i niedyskryminacyjne zasady dostępu do danych oraz plan działania na rzecz cyfryzacji w dziedzinie energii. 4.3.Ochrona najsłabszych grup społecznych Ubóstwo energetyczne nadal hamuje proces włączenia społecznego i zmniejsza zdolność obywateli do aktywnego uczestniczenia w ekologicznej transformacji energetycznej i czerpania z niej korzyści. Uwzględniono to również w Europejskim filarze praw socjalnych, zgodnie z którym usługi energetyczne należą do podstawowych usług, do których każdy musi mieć dostęp, i w którym wezwano do wsparcia osób potrzebujących za pomocą odpowiednich środków. W 2019 r. ubóstwa energetycznego doświadczyło do 31 mln osób w Unii Europejskiej, w tym znaczna część gospodarstw domowych o niskich dochodach, ale również wiele gospodarstw o średnich dochodach, przy czym odnotowano znaczne różnice między państwami członkowskimi. Aby zaradzić tej sytuacji, przygotowano z tą sytuacją, pakiet „Program na rzecz osiągnięcia celów Europejskiego Zielonego Ładu” zaprojektowano pod kątem złagodzenia potencjalnych efektów dystrybucyjnych i niekorzystnych skutków społecznych transformacji systemu energetycznego. Co więcej, środki wsparcia zaproponowane w niedawnym komunikacie pt. „Reakcja na rosnące ceny energii: zestaw działań i środków wsparcia” odzwierciedlają fakt, że gospodarstwa domowe dotknięte ubóstwem energetycznym oraz gospodarstwa domowe o niskich i niższych średnich dochodach najbardziej odczuwają wpływ obecnych wzrostów cen ponieważ wydają na energię znacznie większą część swoich dochodów. W kontekście wyższych cen energii Komisja będzie nadal monitorować, w jaki sposób przepisy UE dotyczące ubóstwa energetycznego będą stosowane w państwach członkowskich i jak będzie się zmieniała sytuacja dotycząca ubóstwa energetycznego. Opierając się na zeszłorocznych zaleceniach dotyczących ubóstwa energetycznego, Komisja wezwie do ściślejszej współpracy z odpowiednimi właściwymi organami poprzez utworzenie grupy koordynacyjnej ds. ubóstwa energetycznego i wrażliwych odbiorców energii. Umożliwi to państwom członkowskim wymianę najlepszych praktyk i prowadzenie działań w sposób skoordynowany, tak aby wszelkie analizy oparte na wskaźnikach na poziomie unijnym lub krajowym mogły zostać uzupełnione powiązanymi politykami UE, w tym dotyczącymi efektywności energetycznej i fali renowacji. Inicjatywa dotycząca przystępnych cenowo mieszkań, będąca kluczowym elementem strategii na rzecz fali renowacji, ma na celu rewitalizację w najbliższych latach 100 dzielnic w całej UE jako sztandarowych projektów. Rozpoczęcie realizacji tych projektów renowacyjnych zaplanowano na czwarty kwartał 2021 r. Komisja utworzyła również Centrum Doradztwa ds. Ubóstwa Energetycznego, zamierzając uczynić je europejskim centrum doświadczeń i wiedzy specjalistycznej w zakresie ubóstwa energetycznego. Początkowo będzie on udzielać bezpośredniego wsparcia 80 różnym gminom w celu zwiększenia skali i szerokiego rozpowszechniania konkretnych rozwiązań służących eliminacji ubóstwa energetycznego na szczeblu lokalnym. Jednocześnie w dyrektywie w sprawie energii elektrycznej potwierdzono znaczenie krajowych systemów zabezpieczenia społecznego, które dobrze nadają się do kierowania wsparcia do osób najbardziej dotkniętych ubóstwem energetycznym i rosnącymi cenami. Państwa członkowskie mogą ukierunkować szczególne płatności na osoby najbardziej zagrożone, aby pomóc im w pokryciu rachunków w perspektywie krótkoterminowej. Takie środki można również uzupełnić o środki chroniące odłączeniu od sieci. Ważne jest jednak, aby takie środki nadzwyczajne nie były postrzegane jako alternatywa dla rozwiązania takich problemów, jak budynki mieszkalne o niewystarczającej izolacji lub mało wydajne urządzenia. W Europejskim Zielonym Ładzie położono nacisk na wspieranie regionów, sektorów i osób, których przejście na czystą energię dotyka bezpośrednio, w celu zapewnienia, aby transformacja była sprawiedliwa. Transformacja ta ma również znaczący wpływ na regiony, które są w dużym stopniu uzależnione od wysokoemisyjnych gałęzi przemysłu, takich jak przemysł stalowy, cementowy czy chemiczny, które zostaną poddane poważnym przekształceniom. W tym celu utworzono mechanizm sprawiedliwej transformacji. Obejmuje on Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, w ramach którego planuje się inwestycje o wartości 19,2 mld EUR w terytoria, w których transformacja wywoła najbardziej negatywne skutki społeczno-ekonomiczne. Państwa członkowskie przygotowują obecnie swoje terytorialne plany sprawiedliwej transformacji, które umożliwią dostęp do trzech filarów mechanizmu sprawiedliwej transformacji. Ponadto Komisja uruchomiła platformę sprawiedliwej transformacji, aby pomóc wszystkim zainteresowanym stronom w uzyskaniu dostępu do zasobów w ramach mechanizmu sprawiedliwej transformacji i w ich wykorzystaniu. Platforma ta opiera się na unijnej inicjatywie dla regionów górniczych w okresie transformacji i zwiększa wsparcie dla tej inicjatywy, która pomaga regionom górniczym w 12 państwach członkowskich w formułowaniu strategii przejścia na gospodarkę niskoemisyjną i rozwiązywaniu problemów związanych z potencjalnymi negatywnymi skutkami społeczno-gospodarczymi, . Oczekuje się, że dzięki wdrożeniu technologii produkcji opartych na czystej energii do 2030 r. powstanie do 315 000 miejsc pracy, a do 2050 r. liczba ta może osiągnąć 460 000 miejsc pracy, tworząc możliwości zatrudnienia w szeregu regionów górniczych przechodzących transformację. 4.4.Usuwanie barier administracyjnych i inwestycyjnych Osiągnięcie unijnych celów klimatycznych będzie wymagać odpowiednich ram, które ułatwią realizację inwestycji na wielką skalę. Główną barierą utrudniającą przejście na niskoemisyjny system energetyczny, w szczególności wdrażanie i integrację energii odnawialnej, są nadmiernie złożone i rozwlekłe procedury administracyjne związane z wydawaniem pozwoleń. Przeszkody obejmują złożone struktury, brak spójności prawnej oraz niewystarczające ramy i wytyczne polityczne i regulacyjne. W dyrektywie w sprawie energii odnawialnej z 2018 r. wprowadzono przepisy dotyczące organizacji i maksymalnego czasu trwania procedur wydawania zezwoleń, obejmujące wszystkie odpowiednie administracyjne zezwolenia na budowę, rozbudowę źródeł energii oraz dotyczące podłączenia ich do sieci. Nakłada ona również na państwa członkowskie obowiązek utworzenia pojedynczego punktu kontaktowego, który poprowadzi wnioskodawców przez cały proces administracyjny. Komisja ściśle monitoruje transpozycję odpowiednich przepisów dyrektywy i ocenia, czy konieczne są dalsze środki. W tym celu w przedstawionym w lipcu 2021 r. wniosku Komisji dotyczącym zmiany dyrektywy w sprawie energii odnawialnej zawarto klauzulę przeglądową dotyczącą artykułów związanych z procedurami administracyjnymi. Państwa członkowskie wzywa się również do utworzenia ram umożliwiających usunięcie pozostałych barier pozafinansowych dla projektów w zakresie energii odnawialnej, takich jak niewystarczające zasoby cyfrowe i ludzkie organów zajmujących się rozpatrywaniem rosnącej liczby wniosków o pozwolenia. Aby pomóc państwom członkowskim w usuwaniu barier administracyjnych i inwestycyjnych, Komisja wyda w 2022 r. wytyczne dotyczące usprawnienia procedur wydawania pozwoleń i procedur administracyjnych w zakresie wdrażania energii odnawialnej, opierając się na analizie istniejących przeszkód oraz najlepszych praktykach stosowanych w państwach członkowskich. 5. Wymiar zewnętrzny, dyplomacja klimatyczna i energetyczna UE w dalszym ciągu pozostaje wzorem do naśladowania w dążeniu do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. Unia nie tylko narzuca sobie coraz bardziej ambitne cele i wprowadza konkretne środki zgodnie z porozumieniem paryskim, ale również odgrywa aktywną rolę na forach międzynarodowych. UE i jej państwa członkowskie wnoszą znaczący wkład w realizację wspólnego celu krajów rozwiniętych, jakim jest przeznaczenie 100 mld USD rocznie na wsparcie działań w dziedzinie klimatu w krajach rozwijających się. Nowy instrument finansowy „Globalny wymiar Europy” (79,5 mld EUR w latach 2021–2027) zagwarantuje, że co najmniej 30 % środków finansowych zostanie przeznaczonych na wsparcie działań w dziedzinie klimatu.

Przez cały 2021 r. UE pełniła wiodącą rolę w dyskusji na temat transformacji energetycznej również na forach wielostronnych, takich jak dialog wysokiego szczebla w ramach ONZ. UE ściśle współpracuje z grupą G-7 i grupą G-20 w celu osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. oraz stopniowego wycofywania międzynarodowego finansowania dla stosowania węgla o nieobniżonej emisji w produkcji energii i dotacji na nią. Ponadto UE aktywnie działa na rzecz osiągnięcia znaczących rezultatów również w ramach COP 26. Coraz więcej partnerów wychodzi z ambitniejszymi planami dotyczącymi zwiększenia efektywności energetycznej i wykorzystania energii odnawialnej oraz celami na rzecz urzeczywistnienia gospodarek niskoemisyjnych lub bezemisyjnych. UE, Stany Zjednoczone i inne kraje uczestniczące uzgodniły we wrześniu 2021 r. wspólny cel polegający na ograniczeniu do 2030 r. emisji metanu o co najmniej 30 % w stosunku do poziomu z 2020 r. Cel ten dotyczy całej gospodarki i obejmuje emisje metanu z produkcji energii z paliw kopalnych, czyli metanu uwalnianego podczas wydobycia i przesyłu ropy naftowej i gazu, a także pochodzącego z rolnictwa i odpadów. Podczas listopadowej konferencji klimatycznej w Glasgow ogłoszone zostanie globalne zobowiązanie w sprawie metanu. Komisja Europejska wspiera ponadto Program Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP) w tworzeniu niezależnego międzynarodowego obserwatorium emisji metanu (IMEO) w celu wyeliminowania globalnego niedoboru danych i przejrzystości w tej dziedzinie, w tym poprzez wkład finansowy. Dwustronna i regionalna współpraca energetyczna UE z partnerami międzynarodowymi nadal koncentruje się na systematycznym wspieraniu przejścia na gospodarki niskoemisyjne i odporne na zmianę klimatu oraz na zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego i konkurencyjności. Przykładami takiego podejścia są ożywienie współpracy energetycznej UE–USA oraz zielony sojusz UE-Japonia z maja 2021 r. Do priorytetów należy współpraca w zakresie czystej energii z Indiami (partnerstwo UE-Indie na rzecz czystej energii i klimatu) i Chinami (platforma współpracy energetycznej UE-Chiny). UE określiła swoje cele w zakresie współpracy regionalnej na lata 2021–2027 na podstawie wieloletnich ram finansowych z obszarami sąsiedzkimi na wschodzie, południu i Bałkanach Zachodnich, wzywając do podjęcia nowych wspólnych działań w celu wzmocnienia zrównoważonego bezpieczeństwa energetycznego, wspólnego przyspieszenia ekologicznej transformacji energetycznej i promowania inwestycji w czystą energię. Komisja prowadzi intensywne prace nad utworzeniem ram polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030, w tym odpowiednich celów na 2030 r. dla dziewięciu umawiających się stron Wspólnoty Energetycznej nienależących do UE, oraz nad przyjęciem planu dekarbonizacji, który pomoże tym umawiającym się stronom w osiągnięciu neutralności klimatycznej do połowy stulecia. Ponadto trwają działania na rzecz unowocześnienia Traktatu karty energetycznej. Państwa członkowskie UE zatwierdziły nowy program dla regionu Morza Śródziemnego oparty na odnowionym partnerstwie z południowym sąsiedztwem. W czerwcu 2021 r. wszystkie 42 państwa członkowskie Unii dla Śródziemnomorza przyjęły deklarację, w której podkreśliły swoje zaangażowanie na rzecz ścieżki przejścia na czystą energię oraz zacieśnienia współpracy regionalnej w dziedzinie energii. Priorytetem współpracy z krajami rozwijającymi się, w szczególności w Afryce Subsaharyjskiej, jest dostęp do przystępnej cenowo, niezawodnej i zrównoważonej energii oraz wykorzystanie inwestycji sektora prywatnego. UE wspiera inicjatywę Unii Afrykańskiej na rzecz utworzenia afrykańskiego jednolitego rynku energii elektrycznej (AfSEM), który umożliwił skuteczną transformację, przyspieszy rozwój gospodarczy oraz przyczyni się do tworzenia miejsc pracy, zwalczania ubóstwa i wzrostu dobrobytu. Kluczowym obszarem zainteresowania Komisji było również zapewnienie bezpieczeństwa jądrowego poza jej granicami. Pod koniec lata eksperci techniczni z Europejskiej Grupy Organów Regulacyjnych ds. Bezpieczeństwa Jądrowego (ENSREG) i Komisji zakończyli wzajemną ocenę realizacji planu działania w zakresie testów wytrzymałościowych dotyczących bezpieczeństwa jądrowego Białorusi. Eksperci techniczni ENSREG i Komisji rozpoczęli również przygotowania do wzajemnej oceny testu wytrzymałościowego w Turcji, planowanego na połowę 2022 r. UE wykazała ponadto niesłabnące zaangażowanie we wdrażanie przepisów załącznika III do wspólnego kompleksowego planu działania (JCPOA) w sprawie współpracy z Iranem w zakresie cywilnego wykorzystania technologii jądrowych. Aby przyspieszyć globalną transformację energetyczną, zapewniając bezpieczeństwo dostaw i czyste technologie, Komisja rozpoczęła rozważania nad europejską strategią w zakresie zewnętrznego zaangażowania energetycznego, która ma zostać przyjęta w 2022 r. W celu dostosowania unijnej dyplomacji w dziedzinie energii i klimatu do Europejskiego Zielonego Ładu ministrowie spraw zagranicznych UE przyjęli konkluzje Rady poświęcone tej kwestii. Prace Komisji koncentrują się na nowych możliwościach wdrażania czystego systemu energetycznego, promowaniu efektywności energetycznej oraz bezpiecznych i zrównoważonych technologii, przy jednoczesnym stopniowym odchodzeniu od stosowania paliw kopalnych na rzecz rozwiązań z zakresu zielonej energii i wspieraniu sprawiedliwej transformacji. Polityka handlowa i dyplomacja energetyczna będą musiały ze sobą współgrać, aby zapewnić niezakłócony handel i inwestycje w: I.surowce, które są potrzebne do transformacji energetycznej w UE; II.towary energetyczne niezbędne do transformacji energetycznej; oraz III.technologie, na których zarówno UE, jak i jej partnerzy handlowi polegają w procesie przechodzenia na gospodarkę neutralną dla klimatu. 6. Podsumowanie Niniejsza ocena z 2021 r. stanu unii energetycznej w 2021 r. pokazuje, że wdrażanie unijnej polityki w zakresie energii i klimatu przyczynia się do realizacji Europejskiego Zielonego Ładu oraz do odbudowy po kryzysie związanym z COVID-19. Na podstawie tej analizy i komunikatu pt. „Reakcja na rosnące ceny energii: zestaw działań i środków wsparcia” Komisja pragnie zwrócić uwagę na sześć następujących obszarów wymagających dalszych działań. Komisja będzie nadal monitorować zmiany cen energii celem zapewnienia, aby jej reakcja na obecny gwałtowny wzrost cen energii pozostała proporcjonalna i skoncentrowana na osobach najbardziej dotkniętych tym problemem. Komisja będzie w dalszym ciągu wdrażać ramy legislacyjne dopasowane do naszych poszerzonych celów w zakresie klimatu i energii. Obejmie to przegląd dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oraz inicjatywy dotyczące wodoru, obniżania emisyjności rynku gazu i metanu, które zostaną przyjęte jeszcze w tym roku. Komisja wzywa Parlament Europejski, Radę i komitety konsultacyjne do poczynienia postępów w przyjmowaniu tych wniosków wraz z pakietem lipcowym i podkreśla znaczenie utrzymania jego ambitnego charakteru, integralności i spójności. Dalsze publiczne i prywatne inwestycje w efektywność energetyczną i energię odnawialną, w szczególności w energię wiatrową i słoneczną, magazynowanie i zdecentralizowaną produkcję energii elektrycznej, mają kluczowe znaczenie dla transformacji, zwiększenia odporności i złagodzenia skutków ponownego wzrostu cen energii elektrycznej. W 2022 r. Komisja zamierza przyjąć strategię UE na rzecz energii słonecznej, uwzględniającą istniejące przeszkody, które utrudniają uruchomienie mocy energii słonecznej na poziomie wymaganym do 2030 r. i do 2050 r. i warunki, które to umożliwią. Jeżeli przedsiębiorstwa mają odgrywać wiodącą rolę, a UE i jej państwa członkowskie mają przyciągać inwestycje, konieczne jest usunięcie barier dla inwestycji w okresie przejściowym. Niezbędną przewidywalność dla inwestorów w sektorze energetycznym, i nie tylko, zapewniają w szczególności usprawnione procedury wydawania pozwoleń. Jeszcze bardziej przyspieszyć transformację może stopniowe eliminowanie wąskich gardeł w sieci i szybkie usuwanie barier utrudniających integrację energii odnawialnej przy jednoczesnym wspieraniu społecznej akceptacji dla odnawialnych źródeł energii. W 2022 r. Komisja planuje wydać wytyczne dla państw członkowskich w sprawie usprawnienia procedur wydawania pozwoleń i procedur administracyjnych dotyczących uruchamiania odnawialnych źródeł energii. Należy położyć kres dotacjom do paliw kopalnych. Dzięki niższym wydatkom na dotacje do paliw kopalnych i choroby związane z zanieczyszczeniem budżety krajowe będą miały większe możliwości inwestowania innowacyjne technologie, umiejętności ekologiczne i łagodzenie potencjalnych efektów dystrybucyjnych transformacji. W 2022 r. Komisja zamierza przyjąć akt wykonawczy w sprawie sprawozdania z postępów w zakresie krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu; powinno to pomóc w zapewnieniu bardziej jednolitej sprawozdawczości w zakresie wycofywania dotacji w energetyce, w szczególności w odniesieniu do paliw kopalnych.