[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 27.6.2007

KOM(2007) 378 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie postępów Rumunii w zakresie środków towarzyszących po przystąpieniu do UE

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie postępów Rumunii w zakresie środków towarzyszących po przystąpieniu do UE

1. Wprowadzenie

1.1. Kontekst

Kiedy 1 stycznia 2007 r. Rumunia wstępowała do UE, wprowadzono szereg specjalnych przepisów, które z jednej strony miały zapewnić gładki przebieg procesu akcesyjnego, z drugiej zaś zabezpieczyć właściwe działanie polityki i instytucji UE.

Podobnie jak wszystkie państwa członkowskie, wstępując do UE Rumunia przyjęła na siebie prawa i obowiązki wynikające z członkostwa. Komisja zgodnie z przyjętą praktyką nadzoruje stosowanie prawa wspólnotowego ( acquis communautaire ), by upewnić się, że obowiązki te są właściwie wykonywane.

Ponadto – podobnie jak w przypadku ustaleń dotyczących państw, które przystąpiły do UE w 2004 r. – w Traktacie o przystąpieniu zawarto postanowienia przewidujące środki ochrony prawnej i tymczasowe uzgodnienia (np. ograniczenia w swobodnym przepływie pracowników czy dostępie do sieci transportu drogowego; postanowienia dotyczące przepisów weterynaryjnych i fitosanitarnych oraz zasad bezpieczeństwa żywności). W Traktacie o przystąpieniu mówi się wyraźnie, że w przypadku poważnych niedociągnięć w sposobie transpozycji i wykonania prawa wspólnotowego w takich dziedzinach, jak gospodarka, rynek wewnętrzny oraz wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne, możliwe jest zastosowanie środków ochronnych[1] przez okres do trzech lat od daty przystąpienia. W związku z przystąpieniem Rumunii do UE wprowadzono też szereg szczegółowych środków towarzyszących w celu zapobieżenia nieprawidłowościom lub wyeliminowania nieprawidłowości w zakresie bezpieczeństwa żywności, funduszy rolnych, reformy sądownictwa i walki z korupcją W przypadku dwóch ostatnich dziedzin stworzono mechanizm współpracy i weryfikacji, przyjmując określone założenia jako podstawę oceny postępów[2].

Mechanizm ten wprowadzono z myślą o poprawie funkcjonowania systemu legislacyjnego, administracyjnego i sądowego oraz po to, by wyeliminować poważne braki w dziedzinie walki z korupcją. Dzięki niemu obywatele Rumunii i innych państw członkowskich mają uzyskać gwarancję, że podejmowane w Rumuni decyzje administracyjne i sądowe oraz stosowane tam przepisy ustawowe i praktyki są zgodne z tymi, które obowiązują w pozostałych państwach UE. Postęp w reformie sądownictwa i w walce z korupcją pozwoli obywatelom i przedsiębiorstwom rumuńskim korzystać z praw, które przysługują im z tytułu członkostwa w UE. Z kolei brak trwałego postępu w wymienionych obszarach może grozić tym, że Rumunia nie będzie zdolna do prawidłowego stosowania prawa UE.

Komisja otrzymała zadanie przygotowywania regularnych sprawozdań na temat środków towarzyszących. Jeśli chodzi o mechanizm współpracy i weryfikacji, sprawozdania takie miały być opracowywane co sześć miesięcy, począwszy od czerwca 2007 r. Niniejsze sprawozdanie przedstawia kompleksowy obraz aktualnej sytuacji w dziedzinie środków towarzyszących. Jest to zarazem pierwsze sprawozdanie dotyczące mechanizmu współpracy i weryfikacji. Przeanalizowano w nim wszystkie obszary, w których wprowadzono środki towarzyszące, szczególny nacisk kładąc na zagadnienia reformy sądownictwa i walki z korupcją.

1.2. Metodologia

Niniejsze sprawozdanie opiera się na wielu różnych źródłach. Najważniejszym z nich był rząd rumuński. Informacje i analizy pochodziły także z biura reprezentacji KE i misji dyplomatycznych państw członkowskich w Rumunii, od organizacji społeczeństwa obywatelskiego i różnego rodzaju stowarzyszeń oraz ze sprawozdań ekspertów. W kwietniu 2007 r. z inicjatywy Komisji odbyły się w Rumunii wizyty robocze w ramach mechanizmu współpracy i weryfikacji. Wzięli w nich udział indywidualni eksperci z państw członkowskich i przedstawiciele służb Komisji. Mieli oni za zadanie dokonać niezależnej oceny postępów. Eksperci opracowali sprawozdania, które następnie przekazano Rumunii w celu skorygowania ewentualnych nieścisłości.

Do 31 marca 2007 r. Rumunia przedstawiła pierwsze sprawozdanie z postępów w ramach mechanizmu współpracy i weryfikacji i od tamtej pory regularnie informowała Komisję o wszelkich istotnych zmianach.

2. Środki towarzyszące: stan aktualny

Środki towarzyszące w przypadku Rumunii dotyczą unijnych funduszy rolnych, bezpieczeństwa żywności, reformy sądownictwa i walki z korupcją. Niniejszy rozdział zawiera krótką analizę rozwoju sytuacji w pierwszych dwóch z wymienionych dziedzin; niektóre związane z nimi zagadnienia podlegają również oddzielnym wymogom sprawozdawczym. Ocenę postępów w dziedzinie reformy sądownictwa i walki z korupcją przedstawiono w rozdziale 3.

Dodatkowe informacje na temat aktualnej sytuacji w zakresie klauzul ochronnych i innych odnośnych postanowień można znaleźć w załączniku. W przyszłości sprawozdania horyzontalne, takie jak niniejsze, nie będą zajmować się kwestią rolnictwa, zdrowia zwierząt i bezpieczeństwa żywności, gdyż w dziedzinach tych istnieją już utrwalone struktury wdrażania i mechanizmy sprawozdawcze. Jeśli konieczne będą dodatkowe decyzje w tych dziedzinach, będą one podejmowane na zasadzie indywidualnej zgodnie z regułami obowiązującymi w danym sektorze.

2.1. Fundusze rolne

W państwach członkowskich muszą istnieć sprawnie działające akredytowane agencje płatnicze, których zadaniem jest należyte zarządzanie wydatkami rolnymi i ich kontrola. Obowiązkiem państw członkowskich jest także wprowadzenie i stosowanie zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli (IACS) w odniesieniu do płatności bezpośrednich dla rolników oraz do części wydatków związanych z rozwojem obszarów wiejskich (m.in. po to, by zapobiec nieuczciwym praktykom i nieuprawnionym wypłatom). Jeśli w danym państwie członkowskim system taki nie działa prawidłowo, Komisja podejmuje ex post decyzję o wprowadzeniu korekt finansowych w skali rocznej. Ponieważ istniało duże ryzyko, że IACS nie będzie tam funkcjonował prawidłowo od chwili przystępowania Rumunii do UE, Komisja stworzyła mechanizm ochronny, który można zastosować w Rumunii, w razie gdyby któreś elementy IACS (zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli) lub inne elementy niezbędne do zapewnienia prawidłowej realizacji płatności nie zostały wprowadzone lub wykazują poważne wady. Mechanizm ochronny przewiduje, że wydatki związane z IACS można tymczasowo ograniczyć o 25 %. Najwięcej obaw, jeśli chodzi o IACS, dotyczyło połączenia rejestru gospodarstw z systemem LPIS (system identyfikacji działek rolnych), zdolności administracyjnych, logistyki, systemu informatycznego i jakości rejestrowanych danych. Ze sprawozdania przekazanego przez władze rumuńskie w marcu 2007 r. wynika, że system nie działa jeszcze w całości: z czterech modułów IACS dwa to zaledwie prototypy. Ponadto wydaje się, że moduł odpowiedzialny za kontrolę administracyjną nie spełnia jeszcze wszystkich wymaganych funkcji. Sprawozdanie ujawnia poważne problemy w funkcjonowaniu systemów komputerowych. Decyzje o tym, czy konieczne jest zastosowanie środków ochronnych (co mogłoby się wiązać ze zmniejszeniem wydatków związanych z IACS), zostaną podjęte na podstawie kontroli, jakie przeprowadzi Komisja w czerwcu i lipcu 2007 r., oraz na podstawie oceny sprawozdania, które władze rumuńskie złożyły w marcu 2007 r.

2.2. Zdrowie zwierząt i bezpieczeństwo żywności

W dziedzinie zdrowia zwierząt podjęto środki przejściowe dotyczące klasycznego pomoru świń i zatwierdzono plany zwalczania tej choroby. Przegląd działań w tym zakresie zaplanowano na wrzesień 2007 r. Komisja wprowadziła także dodatkowy środek ograniczający wewnątrzwspólnotowy handel końmi pochodzącymi z Rumunii. Rumunia jest w trakcie modernizacji swoich zakładów utylizacji zwierząt i ma w tej sprawie przekazać stosowne sprawozdanie z postępów. Wprowadzono środki przejściowe dotyczące bardzo wielu zakładów z sektora mięsnego, rybnego i mleczarskiego, zezwalając im na wprowadzanie do obrotu produktów jedynie na rynku rumuńskim. Przyjęto szczegółowe środki w odniesieniu do surowego mleka.

3. Reforma wymiaru sprawiedliwości i zwalczanie korupcji

3.1. Podsumowanie

Reforma sądownictwa i walka z korupcją zostały poddane szczegółowej ocenie w ramach mechanizmu współpracy i weryfikacji. Jej efektem jest analiza podsumowująca i szczegółowy opis osiągnięć w realizacji przyjętych założeń w oparciu o mechanizm współpracy i weryfikacji. Za podstawę opisu służą określone działania, które potraktowano jako wskaźniki postępu w realizacji założeń.

Postęp ten kształtuje się w Rumunii różnie. Należy zauważyć, że założenia te to coś więcej niż tylko lista kontrolna zawierająca poszczególne działania, które można jedno po drugim odznaczyć jako wykonane. Istnieją miedzy nimi współzależności. Postęp w realizacji jednego założenia ma wpływ na inne. Każde z takich założeń to ważny element konstrukcji niezależnego, bezstronnego systemu sądowo-administracyjnego. Stworzenie i utrzymanie takiego systemu to długotrwały proces. Wymaga on gruntownych zmian w strukturze samego systemu. Poszczególnych założeń nie można więc analizować w oderwaniu od innych. Należy je postrzegać łącznie jako część szerzej rozumianej reformy systemu sądownictwa i walki z korupcją – zadań wymagających długoterminowego zaangażowania politycznego. Potrzeba więcej dowodów realizacji tych zadań, tak by można było stwierdzić, że zmiany są nieodwracalne.

Rząd Rumunii podjął zdecydowane kroki w kierunku reformy sądownictwa i oczyszczenia systemu z korupcji. Pod każdym względem władze rumuńskie wykazują dobrą wolę i determinację. Przygotowano konieczne projekty ustaw, plany działania i programy. Prawdziwym sprawdzianem zaangażowania będzie jednak dopiero konsekwentne wdrażanie tych działań w codziennej praktyce. Na razie widać wyraźnie, że zamiary często nie przekładają się na wyniki. Z uznaniem należy odnotować wzmożenie wysiłków w walce z korupcją ze strony władz najwyższego szczebla, ciągle jednak wiele pozostaje do zrobienia. Postęp osiągnięty w tym krótkim czasie, jaki upłynął od chwili ustanowienia mechanizmu współpracy i weryfikacji, nadal nie jest zadowalający.

Głęboko zakorzenione problemy, takie jak korupcja, wymagają stworzenia trwałych i sprawnie działających struktur na poziomie dochodzeniowym i wykonawczym, które będą źródłem silnych sygnałów odstraszających. Ponadto zmiany strukturalne, jakie należy wprowadzić, wpływają na ogół społeczeństwa i wymagają zasadniczej przemiany, której skala wykracza daleko poza spełnienie przyjętych założeń. To z kolei wymaga długofalowego zaangażowania ze strony Rumunii i może się powieść jedynie pod warunkiem zachowania ścisłego podziału władzy na władzę wykonawczą, ustawodawczą i sądowniczą oraz pod warunkiem stabilizacji politycznej i politycznego zaangażowania.

3.2. Ocena

3.2.1. Założenie 1.: Zapewnić większą jawność i skuteczność postępowań sądowych, zwłaszcza poprzez zwiększenie możliwości i poprawę wiarygodności Naczelnej Rady Sądownictwa. Opisywać w sprawozdaniach i na bieżąco kontrolować skutki wprowadzenia nowych kodeksów postępowania cywilnego i karnego

Wprowadzono wszystkie środki przewidziane w planie działania Naczelnej Rady Sądownictwa (NRS), widać też pierwsze efekty, zwłaszcza jeśli chodzi o powstawanie spójnego orzecznictwa . Problemem pozostaje jednak brak ujednoliconej praktyki w sprawach o zwrot własności.

Dotychczasowa udokumentowana praktyka kontrolowania wpływu zmian w kodeksie postępowania cywilnego i karnego świadczy o tym, że władze wykazują rzeczywistą wolę uwzględniania uwag środowiska prawniczego w nowych projektach kodeksów. Osiągnięto zadowalający postęp w pracach nad kodeksem postępowania cywilnego, niewiele jednak zrobiono, jeśli chodzi o nowy kodeks postępowania karnego.

Należy dołożyć starań, aby dokończyć reformę kadrową i organizacyjną sądownictwa oraz aby zapewnić trwałość skutków tych reform. Do tej pory reformy w tej dziedzinie udało się zrealizować tylko częściowo. Wprowadzenie polityki kadrowej opartej na rzeczywistych potrzebach jest zadaniem skomplikowanym z uwagi na istniejące gwarancje nieusuwalności sędziów i prokuratorów. Proponowana obecnie opcja obsadzania wolnych stanowisk w drodze przyspieszonej procedury rekrutacyjnej prowadzonej równolegle z corocznymi konkursami budzi obawy co do poziomu kwalifikacji wszystkich nowo zatrudnionych w rumuńskim wymiarze sprawiedliwości.

Ogółem jednak Rumuni udało się osiągnąć pewien postęp w reformie sądownictwa.

Szczegółowa ocena

- Wprowadzić wszelkie niezbędne środki, w tym te przewidziane w planie działania Naczelnej Rady Sądownictwa przyjętym w czerwcu 2006 r., które zapewnią spójną wykładnie i stosowanie prawa w sądach różnych instancji w całym kraju, poprzedzając je odpowiednimi konsultacjami z udziałem praktykujących sędziów, prokuratorów i adwokatów; kontrolować na bieżąco skutki ostatnio przyjętych środków legislacyjnych i administracyjnych

Działania i środki zawarte w planie działania, przyjętym w czerwcu 2006 r. przez Naczelną Radę Sądownictwa (NRS), zostały przyjęte i wprowadzone, tak by stworzyć sądom niezbędne warunki – legislacyjne, administracyjne i inne – do tego, by mogły w sposób bardziej świadomy i zdecydowany działać na rzecz zapewnienia zgodności ich orzecznictwa z orzecznictwem innych sądów tej samej instancji oraz Najwyższego Sądu Kasacyjnego i Sprawiedliwości.

Najważniejszym instrumentem w tym względzie jest apelacja w interesie prawa[3]. Z instrumentu tego, zreformowanego w 2005 r., mogą obecnie korzystać sądy apelacyjne (które były dotąd największym źródłem sprzecznego orzecznictwa), a orzeczeniom wydawanym przez NSKiS jako rozstrzygnięcia takich apelacji nadano moc wiążącą. Sądząc po ilości wniosków i orzeczeń wydanych na podstawie apelacji w interesie prawa w drugiej połowie 2006 r. i pierwszych miesiącach 2007 r., należy stwierdzić, że procedura ta stała się istotnym narzędziem ujednolicania orzecznictwa. W tej sytuacji wspomniany instrument prawny może okazać się środkiem wystarczającym, dlatego wszelkie dalsze inicjatywy zmierzające do tworzenia nowych mechanizmów ujednolicenia orzecznictwa należy starannie ważyć, kładąc na szalę pozytywne skutki apelacji w interesie prawa[4].

Sędziowie mają lepszy dostęp do orzecznictwa: wszystkie sądy mają obecnie dostęp do zbioru streszczeń orzeczeń NSKiS, a ich pełne teksty można znaleźć na stronie internetowej Sądu. Dzięki prowadzonej w ostatnich latach intensywnej automatyzacji procedur sądowych sędziowie uzyskali szerszy dostęp do materiałów prawnych i zbiorów orzeczeń. Na płaszczyźnie horyzontalnej sądy apelacyjne publikują i rozpowszechniają między sobą tzw. kwartalniki zawierające orzeczenia pochodzące z podległych im okręgów.

Opracowano plan szkoleń ustawicznych Krajowego Instytutu Sądownictwa (KIS) i zdecentralizowany program szkoleń. Plan szkoleń ustawicznych KIS na rok 2007 obejmuje 19 seminariów dla 120 sędziów (dla porównania w 2006 r. odbyło się 9 takich seminariów), natomiast zdecentralizowany program szkoleń na 2007 r. przewiduje minimum 3 seminaria rocznie dla każdego sądu lub prokuratury (w porównaniu z minimum 1 seminarium rocznie w 2006 r., kiedy to zorganizowano 135 takich seminariów).

NRS ustanowiła mechanizm bieżącej kontroli wpływu tych środków na orzecznictwo w całym kraju. Wprowadzono mechanizm regularnych konsultacji międzysądowych w kwestiach związanych z ujednoliceniem praktyk sądowych. Od stycznia 2007 r. w ramach planu działań NRS na 2006 r. odbywają się regularne spotkania prezesów poszczególnych wydziałów NSKiS z ich odpowiednikami z sądów apelacyjnych. Ich celem jest ujednolicenie praktyk i omówienie ewentualnych propozycji apelacji w interesie prawa. W lutym 2007 r. NRS nałożyła na wszystkie sądy obowiązek organizowania comiesięcznych spotkań z udziałem sędziów reprezentujących sądy wszystkich instancji, aby zapewnić odpowiednią komunikację wśród przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości na szczeblu lokalnym. Rada powołała także do życia centralną strukturę, w ramach której odbywają się regularne spotkania prezesów poszczególnych wydziałów każdego sądu apelacyjnego oraz NSKiS. Spotkania te mają na celu stworzenie forum, na którym przedstawiciele wszystkich sądów orzekających w sprawach ostatecznych apelacji (NSKiS i sądów apelacyjnych), czyli tworzących praktykę kasacyjną, mogą omówić te zagadnienia prawne, które powszechnie uznaje się za źródło sprzecznego orzecznictwa.

Należy wreszcie wspomnieć, że wypracowanie jednolitej praktyki jest czasem trudne z uwagi na częste zmiany przepisów ustawowych, z których niektóre są związane z procesem konsolidacji reformy wymiaru sprawiedliwości.

- Opracować i wprowadzić racjonalny i realistyczny model obsady stanowisk w instytucjach wymiaru sprawiedliwości na podstawie bieżącej oceny potrzeb

Wyzwaniem dla władz rumuńskich pozostaje nadal sytuacja kadrowa w wymiarze sprawiedliwości oraz potencjał zarządczy na szczeblu centralnym oraz na szczeblu sądów i prokuratury. Rozwiązaniem tego problemu zajmuje się NRS i prokuratura generalna (PG)[5]. Trwa właśnie racjonalizacja polityki kadrowej i restrukturyzacja instytucjonalna.

Władze sądowe mają zazwyczaj obowiązek ustalenia na etapie opracowywania koncepcji, jakie sprawy wejdą w zakres ogólnego pojęcia „zarządzanie sądem” i w jaki sposób rozmaite zadania objęte tym pojęciem zostaną rozdzielone między prezesów sądów, naczelnych prokuratorów, dyrektorów ekonomicznych, urzędników, samych sędziów i prokuratorów oraz ewentualnie osobę zarządzającą sądem. Co więcej, gruntowna zmiana polityki kadrowej i stosowanie w praktyce zreformowanej tabeli zaszeregowania wymagają innego podejścia do zarządzania karierą sędziów, o wiele bardziej elastycznego niż pozwalają na to obecnie obowiązujące przepisy.

Problematyczne wydaje zjawisko delegowania sędziów. Około 200 sędziów i prokuratorów oddelegowano z zajmowanych przez nich stanowisk do pracy w innych instytucjach (NRS, Ministerstwo Sprawiedliwości, KIS, NSC itp.). W kilku przypadkach zwolnionych w ten sposób stanowisk nie traktuje się oficjalnie jako wolne, a co za tym idzie nie zatrudnia nowych osób, gdyż oddelegowani sędziowie i prokuratorzy mają prawo do powrotu na pierwotnie zajmowane stanowisko. Jedynym rozwiązaniem w takiej sytuacji jest przeniesienie sędziego z innego sądu w celu czasowego objęcia stanowiska, które jest de facto wolne. Co więcej, prawo nie przewiduje żadnego limitu, jeśli chodzi o liczbę stanowisk delegowanych, a te są bardzo atrakcyjne z uwagi na wyższe wynagrodzenie. NRS zaostrza jednak kryteria, jakie muszą spełnić sędziowie lub prokuratorzy, by podlegać takiej procedurze oddelegowania. Tematem pokrewnym jest sposób, w jaki właściwe organy[6] mogą wprowadzać zmiany do arkusza organizacyjnego instytucji wymiaru sprawiedliwości. Usunięcie danego etatu z arkusza organizacyjnego jest możliwe jedynie wówczas, gdy stanowisko to jest wolne. W efekcie rząd nie mógł zmniejszyć liczby etatów w sądzie, w którym wszystkie stanowiska funkcyjne były zajęte, nawet jeśli z analizy obciążenia tego sądu wynikało, że większość owych stanowisk była zbędna.

Wstępne wnioski z opracowania na temat działalności małych sądów, które jest przedmiotem analizy NRS i Ministerstwa Sprawiedliwości, potwierdza, że wiele spośród małych sądów wymaga racjonalizacji struktury zatrudnienia (a niektóre powinny wręcz zakończyć działalność). Aby więc dokonać zmian w polityce kadrowej, tak by lepiej odzwierciedlała ona rzeczywiste obciążenie poszczególnych sądów, potrzebne jest wprowadzenie starannie wyważonych inicjatyw administracyjnych i legislacyjnych, które jak na razie się nie pojawiły (ostatni projekt ustawodawczy przygotowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości, którym przewidywał nadzwyczajną procedurę przeniesienia w przypadku reorganizacji sądów lub prokuratury, spotkał się ze sprzeciwem ze strony NRS).

Innym rozwiązaniem rozpatrywanym przez NRS w ramach długofalowej strategii kadrowej, jako środek tymczasowy stosowany do chwili zapełnienia wolnych etatów, jest obniżenie wymagań wstępnych dla sędziów i prokuratorów. W następstwie reform legislacyjnych z 2004 r. i 2005 r. przedstawiciele rumuńskiego wymiaru sprawiedliwości korzystają z przywileju dożywotniej kadencją i całego szeregu przepisów o ochronie zatrudnienia. Potencjalnie więc trudno byłoby usunąć osoby zatrudnione według obniżonych standardów, w przypadku gdyby te z czasem okazały się niezdolne do spełnienia wymagań systemu.

- Opracować i zrealizować plan restrukturyzacji Ministerstwa Spraw Publicznych, który pozwoliłby wyeliminować istniejące niedociągnięcia w zakresie zarządzania i problemy kadrowe

Opracowano plan restrukturyzacji Ministerstwa Spraw Publicznych. Jego realizacja jest w toku. Proces ten napotyka jednak na przeszkody w postaci braku skutecznego modelu zatrudnienia w instytucjach wymiaru sprawiedliwości.

Plan reorganizacji Ministerstwa Spraw Publicznych sformułowano w oparciu o analizę sprawozdań z jego działalności za rok 2005 i 2006.

W dniu 2 października 2006 r. prezydent Rumunii mianował nowego prokuratora generalnego. Jego kandydatura została zgłoszona przez Ministra Sprawiedliwości i zatwierdzona przez NRS.

Główny problem to niedociągnięcia w dziedzinie zarządzania oraz dysproporcje i braki w obsadzie stanowisk prokuratorskich w urzędach Ministerstwa Spraw Publicznych, wziąwszy pod uwagę obciążenie przypadające na jednego prokuratora.

Plan podzielono zatem na pięć etapów: 1) restrukturyzacja prokuratury przy Najwyższym Sądzie Kasacyjnym i Sprawiedliwości (NSKiS); 2) opracowanie i zatwierdzenie regulaminu wewnętrznego Ministerstwa Spraw Publicznych; 3) redystrybucja stanowisk prokuratorskich; 4) obsadzenie wolnych stanowisk kierowniczych; 5) obsadzenie wolnych stanowisk niższego szczebla.

Dwa pierwsze etapy udało się już zrealizować.

Trwa realizacja trzeciego; termin zakończenia wyznaczono na koniec 2007 r.: większość spraw rozpatrywana jest przez prokuratury przy sądach pierwszej instancji. W związku z tym arkusz organizacyjny należy odpowiednio zmodyfikować poprzez przeniesienie niektórych stanowisk z prokuratur wyższego szczebla do prokuratur niższego szczebla. Wymaga to czasu, gdyż obecnie zbędnych stanowisk nie da się przenieść, dopóki są formalnie zajęte.

W trakcie realizacji jest także czwarty etap planu, który zalicza się do „środków stałych”. Jesienią 2006 r. zorganizowano otwarte konkursy na stanowiska kierownicze w prokuraturze, w wyniku których zatrudniono 17 osób. Między styczniem a marcem 2007 r. obsadzono pięć kolejnych stanowisk kierowniczych w NSKiS. Kolejne konkursy na stanowiska kierownicze planuje się zorganizować wiosną i jesienią 2007 r.

Trwa również realizacja piątego etapu planu, który także należy do „środków stałych”. Normalny sposób rekrutacji prokuratorów nie daje możliwości obsadzenia wszystkich wolnych stanowisk, gdyż KIS może opuścić rocznie zaledwie 180 kandydatów, a tylko 40 % z nich zostaje prokuratorami.

- Bieżąca kontrola wpływu nowo przyjętych zmian w kodeksie postępowania cywilnego i karnego na wymiar sprawiedliwości, tak by do planowanych kodeksów można było włączyć wszelkie konieczne poprawki

Ustawa nr 459/2006 zmieniająca kodeks postępowania cywilnego została przyjęta w grudniu 2006 r., a weszła w życie w styczniu 2007 r. Zmiany dotyczą głównie a) przeniesienia uprawnień do rozstrzygania bezpodstawnych roszczeń o wyłączenie sędziów do sądu, do którego wniesiono takie roszczenie, b) uproszczenia procedury stosowania środków przymusu w celu wykonania prawa.

Ministerstwo Sprawiedliwości kontrolowało na bieżąco wpływ tych zmian, zwracając się do zainteresowanych sądów o ocenę i zbierając opinie zgłaszane przez sędziów. Ponieważ od chwili wejścia w życie ustawy upłynęło niewiele czasu, sądy odnosiły się przeważnie do jej potencjalnego wpływu.

Ustawa nr 356/2006 zmieniająca kodeks postępowania karnego została przyjęta w lipcu 2006 r., a weszła w życie we wrześniu 2007 r. Wprowadzono do niej dodatkowe zmiany nadzwyczajnym zarządzeniem rządu (NZR) nr 60/2006. Zmiany dotyczą głównie a) wzmocnienia środków alternatywnych wobec aresztu śledczego, b) ograniczenia podstaw wyłączania sędziów, c) wyeliminowania automatycznego stawiania w stan oskarżenia w przypadku drobnych wykroczeń ściganych na wniosek ofiary (obecnie prokurator musi przeprowadzić dochodzenie, a wnioski ofiar bywają często wycofywane), d) ograniczenia przysługującej sądom możliwości ponownego kierowania sprawy do dalszego zbadania przez prokuratora.

Ministerstwo Sprawiedliwości kontrolowało na bieżąco wpływ tych zmian, zbierając opinie zainteresowanych sędziów, którzy sporządzili listę propozycji do uwzględnienia w nowym kodeksie postępowania karnego. Swoje propozycje zgłosiła także NRS. Opinii tych jednak nie wzięto jak dotychczas pod uwagę. Zastrzeżenia budzi między innymi przysługujące prokuratorom prawo do przejmowania korespondencji i podsłuchiwania rozmów telefonicznych przez 48 godzin bez nakazu sędziowskiego czy też prawo do naruszania tajemnicy kontaktów między prawnikiem a klientem poprzez podsłuch rozmów telefonicznych.

Reforma prawa karnego stanęła pod znakiem zapytania na skutek decyzji Senackiej Komisji Prawnej, aby na plenum senatu poddać pod głosowanie kodeks karny przyjęty w 2004 r. i zawieszony w 2005 r., z powodu jego niezgodności z normami proceduralnymi i innych istotnych nieprawidłowości zgłoszonych przez środowisko prawnicze. Gdyby decyzja ta weszła w życie, kodeks z 2004 r. spowodowałby poważne trudności dla sądów karnych i prokuratury, zagrażając paraliżem całego systemu wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Na marcowym plenum senatu zdecydowano o odesłaniu kodeksu karnego z 2004 r. do ponownego rozpatrzenia przez Komisję Prawną. Pozwoli to na przeprowadzenie debaty nad nową propozycją kodeksu karnego oraz kodeksu postępowania karnego. Publiczna debata w tej sprawie ma się odbyć w Rumunii jesienią 2007 r.

- Opisywać w sprawozdaniach i na bieżąco kontrolować postęp w zakresie przyjmowania nowych kodeksów, w tym odpowiednie konsultacje i wpływ na system wymiaru sprawiedliwości

Stan prac nad dwoma nowymi kodeksami postępowania jest bardzo różny. Jeśli chodzi o kodeks postępowania cywilnego prace są dosyć zaawansowane, natomiast w przypadku kodeksu postępowania karnego dopiero się rozpoczęły, chociaż widać już postęp. Skład komisji odpowiedzialnej za opracowanie treści nowego kodeksu postępowania karnego został ostatecznie zatwierdzony zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości nr 1251/C z 17 maja 2007 r.

Nowy kodeks postępowania cywilnego

Komisję ds. opracowania nowego kodeksu postępowania cywilnego powołano w 2006 r.[7]. Komisja sformułowała treść 250 artykułów (z ogólnej liczby 7 800 artykułów), które dotyczą procesów przed sądem pierwszej instancji. Osiągnięto porozumienie co do struktury kodeksu.

Władze rumuńskie oczekują, że prace zakończą się do grudnia 2007 r. Po zatwierdzeniu przez rząd, które powinno być poprzedzone publiczną debatą, tekst zostanie skierowany do parlamentu. Przyjęcie kodeksu przewiduje się na lato 2008 r. z założeniem sześciomiesięcznego okresu vacatio legis .

W kwestii nowego zakresu właściwości sądów przewiduje się, co następuje: 1) sądy pierwszej instancji będą miały ograniczoną właściwość; 2) trybunały będą mieć właściwość mieszaną, tzn. będą działać jako sądy pierwszej instancji w określonych rodzajach spraw oraz jako sądy apelacyjne w przypadku odwołań od orzeczeń sądów niższej instancji; 3) sądy apelacyjne będą rozstrzygać apelacje od wyroków trybunałów i działać jako sądy pierwszej instancji w przypadku roszczeń administracyjnych; 4) NSKiS będzie rozstrzygał jedynie drugie apelacje od orzeczeń sądów drugiej instancji. W ten sposób NSKiS stanie się prawdziwym sądem kasacyjnym, zajmującym się jedynie zagadnieniami prawnymi. Przewiduje się prowadzenie rygorystycznych kryteriów dopuszczalności spraw, aby uniknąć przeciążania NSKiS. Rumunia spodziewa się, że Sąd Najwyższy, jako jedyny sąd właściwy do wydawania ostatecznych rozstrzygnięć w kwestiach prawnych, będzie prowadził orzecznictwo i przyczyni się w znacznym stopniu do ujednolicenia praktyki sądowej.

Komisja ds. opracowania nowego kodeksu postępowania cywilnego zastanawia się nad sposobem rozwiązania problemu zarzutów dotyczących niezgodności z konstytucją, wykorzystywanych do opóźniania postępowań[8]. Wybrane rozwiązanie przewiduje, że w przypadku gdy strony powołują się na kwestię niezgodności z konstytucją prawa, które ma w danym przypadku zastosowanie, kwestię kieruje się do Trybunału Konstytucyjnego, lecz postępowanie toczy się dalej. Jeśli dane prawo zostanie uznane za niezgodne z konstytucją, strona, której to dotyczy, złoży odwołanie lub wniosek o rewizję.

Nowy kodeks postępowania karnego

Komisja ds. opracowania nowego kodeksu postępowania karnego rozpoczęła swoją pracę w styczniu 2007 r.

Obecnie członkowie komisji[9] pracują nad ogólnym zarysem nowego kodeksu. Opracowali już wstępny schemat tekstu jednak ostateczna wersja nie jest jeszcze gotowa.

Postępowanie karne według nowych zasad będzie miało głównie charakter kontradyktoryjny. W przypadku poważnych i średnich przestępstw wniesienie oskarżenia będzie obowiązkowe, natomiast w przypadku drobnych wykroczeń prokuratorowi będzie przysługiwać prawo do odstąpienia od postępowania sądowego.

Jak dotąd obie komisje nie kontaktowały się jeszcze ze sobą w celu szybszego wyeliminowania ewentualnych rozbieżności co do wspólnych zasad, takich jak wspomniane zarzuty niezgodności z konstytucją.

- Zwiększyć możliwości Naczelnej Rady Sądownictwa w zakresie wykonywania jej podstawowych obowiązków oraz zwiększyć stopień rozliczalności jej działań. W szczególności wyeliminować potencjalne konflikty interesów i przejawy nieetycznych zachowań poszczególnych członków Rady. Zatrudnić inspektorów sądowych zgodnie z nowo przyjętymi obiektywnymi kryteriami, dbając o to, by poszczególne regiony były należycie reprezentowane

NRS uzyskała pełną zdolność administracyjną do wykonywania uprawnień przysługujących jej z mocy prawa. Rada działa w sposób spójny we wszystkich dziedzinach, za które odpowiada, i stosuje system grup roboczych koordynowanych przez jednego z jej stałych członków. Grupy te zajmują się nadzorowaniem i realizacją działań w poszczególnych dziedzinach. Nowy zespół zarządzający NRS, wybrany w styczniu 2007 r., zobowiązał się do podjęcia roboczych kontaktów z Ministerstwem Sprawiedliwości i innymi organami państwowymi oraz aktywniejszego niż do tej pory uczestnictwa NRS w debatach legislacyjnych, które dotyczą sądownictwa.

Problemem pozostaje kwestia rozliczalności Rady i standardów etycznych jej poszczególnych członków. To samo odnosi się do potencjalnych konfliktów interesów dotyczących członków NRS. Zgodnie z prawem obecni członkowie Rady mogą wybrać, czy chcą pełnić funkcję stałego członka, czy też łączyć ją z funkcją prezesa sądu czy szefa prokuratury[10]. Ponadto w sprawach takich jak standardy etyczne poszczególnych członków lub potencjalne konflikty interesów Rada konsekwentnie przyjmowała stanowisko formalistyczne, według którego nie można z góry zakładać, że członkowie NRS mogą działać wbrew zasadom etyki, a ewentualne zarzuty nieetycznego zachowania należy rozpatrywać na zasadzie indywidualnej.

Jeśli chodzi o rekrutację inspektorów sądowych, procedury, którą stosowała Rada we wszystkich ostatnio przeprowadzonych turach naboru, były ściśle określone i obiektywne. NRS uwzględniła także potrzebę takiego doboru nowych inspektorów, by każdy z regionów geograficznych był odpowiednio reprezentowany, przerywając w ten sposób panujący do niedawna monopol sędziów i prokuratorów z Bukaresztu.

3.2.2. Założenie 2.: Ustanowić, zgodnie z wcześniejszym planem, agencję ds. etyki odpowiedzialną za sprawdzanie stanu majątkowego, niezgodności i potencjalnych konfliktów interesów oraz za wydawanie wiążących decyzji, na podstawie których można zastosować sankcje o charakterze odstraszającym.

Ustawa o Krajowej Agencji ds. Etyki zmieniona nadzwyczajnym zarządzeniem rządu daje tej agencji prawo do weryfikowania wielu urzędników państwowych wyższego szczebla pod względem stanu majątkowego, niezgodności z prawem i potencjalnych konfliktów interesów. Ustawa przewiduje także możliwość wydawania wiążących decyzji, na podstawie których można zastosować sankcje o charakterze odstraszającym. Agencja ma rozpocząć działalność od października 2007 r.

Istnieją obawy natury prawnej co do niezależności agencji oraz skuteczności jej uprawnień do prowadzenia dochodzeń i nakładania odstraszających kar. Obawy te tylko częściowo udało się rozwiać dzięki zmianom wprowadzonym nadzwyczajnym zarządzeniem rządu. Zarządzenie to pozostaje w mocy jedynie do czasu, gdy zatwierdzi je lub zmieni rumuński parlament.

Rumunia osiągnęła znaczny postęp w realizacji tego założenia. Za wcześnie jednak, by ocenić skuteczność agencji w osiąganiu zamierzonych celów. Musi ona najpierw rozpocząć swoją działalność i udokumentować jej efekty.

Szczegółowa ocena

- Przyjąć przepisy ustanawiające skuteczną i niezależną agencję ds. etyki odpowiedzialną za sprawdzanie stanu majątkowego, potencjalnej niezgodności z prawem i konfliktów interesów oraz za wydawanie wiążących decyzji, na podstawie których można zastosować sankcje o charakterze odstraszającym

Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało ustawę o powołaniu Krajowej Agencji ds. Etyki (KAE), uprawnionej do sprawdzania stanu majątkowego, potencjalnej niezgodności z prawem i konfliktów interesów.

Projekt ten został zatwierdzony przez rząd w lipcu 2006 r. i przyjęty przez rumuński senat w maju 2007 r.[11].

Zgodnie z ustawą szefa i wiceszefów agencji mianuje senat, na wniosek Krajowej Rady ds. Etyki, na okres czterech lat. Kandydaci muszą wcześniej zdać odpowiedni konkurs lub egzamin[12]. Na wniosek Krajowej Rady ds. Etyki senat może także zdecydować o odwołaniu szefa i wiceszefów agencji.

KAE prowadzi działalność weryfikacyjną w takich dziedzinach, jak stan majątkowy, konflikt interesów i niezgodność z prawem[13].

Ustawa przewiduje coroczną, niezależną kontrolę zewnętrzną, finansowaną z własnego budżetu agencji. Wszyscy dygnitarze i urzędnicy państwowi szczebla krajowego lub centralnego podlegają obowiązkowi złożenia oświadczenia o stanie majątkowym i braku konfliktu interesów[14].

Inspektor ds. etyki przystępuje do kontroli stanu majątkowego, weryfikacji braku konfliktu interesów lub sprawdzenia zgodności z prawem z urzędu lub na wniosek zainteresowanej strony, zgodnie z odnośnymi wymogami prawa. Osobę podlegającą kontroli informuje się o dacie rozpoczęcia procedury kontrolnej. Osoba taka ma prawo korzystać z pomocy pełnomocnika lub być przez niego reprezentowana.

Aby ochronić dygnitarzy i urzędników państwowych przed nieuczciwymi oskarżeniami, prawo przewiduje karę więzienia dla osób składających fałszywe zeznania lub oświadczenia.

Inspektor ds. etyki zawiadamia sąd, jeśli z dostępnych dowodów wynika, że istnieje wyraźna różnica między majątkiem posiadanym a deklarowanym, a różnicy tej nie da się uzasadnić w sposób wiarygodny[15]. W takim wypadku sąd może zasądzić konfiskatę części majątku lub jego określonych składników. W przypadku gdy sąd wyda ostateczną i nieodwracalną decyzję, w której stwierdzi, że majątek został uzyskany nielegalnie i zasądzi jego konfiskatę, prawo przewiduje karę w postaci pozbawienia urzędu i zakazu wykonywania wysokich funkcji publicznych przez okres trzech lat od daty pozbawienia urzędu, przy czym nie dotyczy to osób zajmujących dany urząd w wyniku wyborów powszechnych. Ostateczną i nieodwracalną decyzję stwierdzającą występowanie konfliktu interesów przekazuje się, w zależności od przypadku, odpowiedniej komisji dyscyplinarnej albo odpowiednim władzom w celu zastosowania wobec danej osoby sankcji dyscyplinarnych lub pozbawienia jej urzędu.

Wyrażono do tej pory kilka zastrzeżeń co do ostatecznego kształtu KAE. Dotyczą one w szczególności kwestii wymienionych poniżej:

- Pierwotnym celem projektu ustawy było powołanie agencji, która będzie w stanie prowadzić kontrole i podejmować działania w sprawach, która nie mieszczą się w zakresie działalności żadnej innej instytucji w Rumunii – majątku, którego nie da się uzasadnić dochodami osoby poddanej kontroli. Ustawa w przyjętym kształcie utrzymuje jednak pojęcie „nielegalnego” majątku zamiast „nieuzasadnionego” majątku. Majątek „nielegalny” można skonfiskować po wcześniejszym udowodnieniu, że pochodzi z nielegalnej działalności. Tego typu sprawy po pierwsze wchodzą już w zakres działania prokuratury i policji (czyny przestępcze) czy urzędów skarbowych, policji itp. (wykroczenia, sprawy cywilne), a po drugie w wielu przypadkach może się okazać, że – chociaż majątek w sposób nieuzasadniony przekracza dochody – nie da się udowodnić jego „nielegalnego” pochodzenia.

- The percentage defining the "notable difference" between the possessed wealth and the declared one, upon which the integrity inspector shall notify the court (at least 10% but not less than the equivalent in lei of 20.000 Eurofn) seems particularly high compared to the 2% originally proposed.Wartość procentowa określająca „wyraźną różnicę” między majątkiem posiadanym a deklarowanym, przy której inspektor ds. etyki zgłasza sprawę do sądu (co najmniej 10 %, ale nie mniej niż równowartość w lejach 20 000 EUR[16]) wydaje się nadzwyczaj wysoka w porównaniu z pierwotnie zaproponowanym poziomem 2 %.

W niektórych aspektach tych dwóch powyższych punktów NZR nr 49/01/06/2007, które weszło w życiu w czerwcu 2007 r., przynosi pewne pozytywne zmiany. Przede wszystkim pojęcie „nielegalnego majątku” zastępuje się tam pojęciem „nieuzasadnionego majątku”. Zezwala się także na wszczęcie dochodzenia, gdy stwierdzona rozbieżność między majątkiem a dochodami wynosi 10 000 EUR.

Aby na stałe pozostać w mocy, zarządzanie to musi jednak zostać zatwierdzone przez parlament[17].

Na ocenę rzeczywistego funkcjonowania agencji przyjdzie dopiero czas.

- Ustanowić Krajową Agencję ds. Etyki i zapewnić jej kadry i środki finansowe konieczne do wypełnienia powierzonych jej zadań

Realizacji tego założenia nie można ocenić, dopóki nowo założona KAE nie zacznie w funkcjonować.

3.2.3. Założenie 3.: Wykorzystać osiągnięty do tej pory postęp, kontynuować profesjonalne i bezstronne dochodzenia w sprawach o korupcję na wysokim szczeblu

Widać stały postęp w dziedzinie ścigania przypadków korupcji na wysokim szczeblu. W całym kraju powołano wyspecjalizowane służby dochodzeniowe ds. korupcji (Krajowy Departament ds. Przeciwdziałania Korupcji – DNA), które zanotowały dobre wyniki pod względem liczby prowadzonych dochodzeń i wydanych aktów oskarżenia w sprawach o korupcję na wysokim szczeblu. Były wśród nich sprawy wysokiej wagi, w których akty oskarżenia postawiono znanym i wpływowym postaciom życia publicznego. Konsekwencja w ściganiu tego typu przestępstw nie znajdowała jednak odbicia w orzeczeniach sądowych. Dane dotyczące wyroków pokazują, że kary nie są zazwyczaj wystarczająco odstraszające, a w bardzo wielu przypadkach wydaje się wyroki w zawieszeniu. Należy wyjaśnić, jakie są podstawy zawieszania kar i co kształtuje świadomość i podejście sędziów do kwestii wyroków odstraszających w tego typu sprawach. Taka sytuacja przysłania nieco ostatnie sukcesy w działalności dochodzeniowej i negatywnie wpływa na postrzeganie zaangażowania politycznego w walce z korupcją. W ostatnim czasie nastąpiło też wiele wydarzeń, które mogą mieć negatywny wpływ na walkę z korupcją. Chodzi między innymi o dekryminalizację oszustw bankowych, zgłaszany przez parlament zamiar skrócenia maksymalnego czasu trwania dochodzeń karnych oraz wniosek o odwołanie jednego z członków kierownictwa DNA.

Ogółem należy stwierdzić, że postęp w dziedzinie postępowań sądowych przeciwko korupcji na wysokim szczeblu jest nadal niewystarczający.

Szczegółowa ocena

- Prowadzić w dalszym ciągu rejestr profesjonalnych i bezstronnych dochodzeń w sprawach o korupcję na wysokim szczeblu. Zapewnić stabilizację prawną i instytucjonalną w strukturach antykorupcyjnych, przede wszystkim poprzez utrzymanie obecnej procedury powoływania i odwoływania prokuratora generalnego Rumunii, szefa Krajowej Dyrekcji ds. Przeciwdziałania Korupcji oraz innych wyższych urzędników w prokuraturze generalnej

W marcu 2006 r. rumuński parlament ratyfikował ustawę nr 54/06, na mocy której przywrócono uprawnienia Krajowego Departamentu ds. Przeciwdziałania Korupcji do prowadzenia dochodzeń we wszystkich sprawach związanych z korupcją na wysokim szczeblu. Urząd ten przemianowano obecnie na Krajową Dyrekcję ds. Przeciwdziałania Korupcji (DNA). Funkcjonuje on jako podmiot prawny w obrębie prokuratury przy NSKiS. Działalnością DNA kieruje prokurator generalny prokuratury działającej przy NSKiS za pośrednictwem prokuratora prowadzącego daną sprawę. DNA dysponuje własnym budżetem i personelem.

Niezmienne pozostały zaangażowanie i kompetencje DNA w ściganiu przypadków korupcji na wysokim szczeblu. Dzięki dużej liczbie i wysokiej randze dochodzeń wszczętych w tym okresie przez Dyrekcję osiągnięto dobre wyniki w kategorii bezstronnych dochodzeń w sprawach o korupcję na wysokim szczeblu.

Czas trwania dochodzeń świadczy nadal o wysokim poziomie profesjonalizmu wielodyscyplinarnych zespołów dochodzeniowych DNA. Od września 2006 r. wszczęto 84 nowe dochodzenia przeciwko 195 podejrzanym. W tym samym czasie w sprawach o korupcję sądy wydały 47 wyroków nieprawomocnych i 33 wyroki prawomocne. W trzech przypadkach wydano wyrok uniewinniający.

Wysiłki DNA i jej dobre wyniki w ściganiu korupcji na wysokim szczeblu nie idą jednak w parze z podobnymi osiągnięciami po stronie systemu sądowego. Jest w praktyce sądowej kilka elementów, które wskazują albo na niedostateczną świadomość zjawiska korupcji, albo na brak wyszkolenia lub wiedzy.

Po pierwsze, wyroki wydane przez sądy w sprawach o korupcję nie mają skutku odstraszającego, a przez to nie spełniają funkcji zapobiegawczej. Średni wymiar kary za przestępstwa korupcyjne to 1–2 lata pozbawienia wolności i warunkowe zawieszenie wykonania kary orzekane w olbrzymiej większości wyroków – to fakty, które pokazują, że sądy nie zdają sobie sprawy z tego, jak ważną rolę pełnią w procesie zwalczania korupcji w Rumunii.

Po drugie, we wszystkich najważniejszych sprawach o korupcję, które w ostatnim półroczu były przedmiotem dochodzeń DNA i zostały przekazane do sądu, sądy zawiesiły postępowanie i skierowały sprawy do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o rozpatrzenie ich pod kątem rozmaitych zarzutów niezgodności z konstytucją stawianych przez obronę. Chociaż z proceduralnego punktu widzenia było to postępowanie prawidłowe, nasuwa się wniosek, że sądy wykazują tendencję do kierowania spraw do instytucji wyższej instancji zamiast zajmować się nimi na niższym szczeblu. W efekcie procesy dotyczące dwóch byłych polityków wysokiego szczebla, które w swoim czasie uznano za przekonujący sygnał determinacji w ściganiu korupcji na wysokim szczeblu w Rumunii, przechodzą obecnie procedurę weryfikacji pod kątem zgodności z konstytucją, która może potrwać dobrze ponad rok.

W kontekście procedury odwoływania i powoływania urzędników, należy zauważyć, że ciągłość procesu reform może być zagrożona z powodu przedwczesnego odchodzenia lub wymiany osób zajmujących stanowiska o dużym znaczeniu dla przebiegu reformy. Jeśli chodzi o procedurę powoływania i odwoływania prokuratora generalnego i naczelnego prokuratora DNA, w marcu 2007 r. senat odrzucił decyzję senackiej komisji prawnej o wprowadzeniu w życie starszego wniosku, oczekującego na rozpatrzenie w senacie od 2006 r. Niewiadomo jeszcze, czy w ten sposób ostatecznie porzucono zamiar wprowadzenia zmian do tej procedury. Liczba zmian personalnych w ostatnich miesiącach nie napawa w tym względzie optymizmem. Przykładem jest odejście wysokich urzędników Ministerstwa Administracji i Spraw Wewnętrznych (GAD) i wniosek o odwołanie członków kierownictwa DNA i KIS[18]. Rezygnację złożyło także kilku wysokich urzędników Ministerstwa Sprawiedliwości.

Innym powodem do obaw w kontekście walki z korupcją są propozycje zmian w kodeksie postępowania, nad którymi dyskutuje obecnie parlament. Może to mieć zdecydowanie negatywny wpływ na skuteczność walki z korupcją, szczególnie w odniesieniu do następujących trzech zagadnień: 1) niezależnie od zgłoszonych zastrzeżeń, odebranie prokuraturze prawa do udzielania w pilnych przypadkach zezwoleń na właściwie uzasadniony, czasowy podsłuch, mimo że w ciągu kolejnych 48 godzin w każdym przypadku wymaga się zezwolenia sędziowskiego; 2) ograniczenie czasu dochodzenia do sześciu miesięcy; 3) ograniczenie czasu prowadzenia podsłuchu do 120 dni. Zmiany te poważnie ograniczyłyby możliwości zbierania dowodów przez służby dochodzeniowe, szczególnie w sprawach dotyczących dobrze zorganizowanych grup przestępczych lub wpływowych przedstawicieli rządu głęboko zamieszanych w korupcję.

Stabilności prawnej przepisów antykorupcyjnych zagraża również uchwalona pod koniec marca 2007 r. ustawa[19] o dekryminalizacji niektórych aspektów oszustw bankowych, wcześniej objętych zakresem uprawnień dochodzeniowych DNA[20]. Jeśli ustawa ma zastosowanie się z mocą wsteczną – a wydaje się, że tak właśnie jest – dekryminalizacja dotyczyłaby urzędników bankowych, którzy zostali zwolnieni z pracy za udzielanie wątpliwych i nieuzasadnionych kredytów. Skutkowałoby to wycofaniem wielu spraw, które oczekują na rozpatrzenie DNA[21].

3.2.4. Założenie 4.: Podjąć dalsze kroki w celu zapobiegania i zwalczania korupcji, zwłaszcza w samorządach lokalnych

Rumunia osiągnęła postęp w realizacji swoich „flagowych” projektów podnoszenia świadomości społecznej w dziedzinie korupcji, takich jak antykorupcyjna „zielona” infolinia, Krajowe Centrum Etyki, niezależny państwowy organ doradczy ds. korupcji prowadzony we współpracy ze społeczeństwem obywatelskim. Zorganizowano ponadto szereg kampanii informacyjnych na temat korupcji skierowanych do ogółu społeczeństwa, do przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości i urzędników państwowych reprezentujących różne dziedziny działalności. Dyrekcja Generalna ds. Przeciwdziałania Korupcji w Ministerstwie Administracji i Spraw Wewnętrznych (GAD) podjęła szereg proaktywnych inicjatyw, takich jak testy na przestrzeganie zasad etyki zawodowej i inspekcje. Zorganizowano programy szkoleniowe dla urzędników państwowych i wprowadzono środki zapobiegania korupcji w takich dziedzinach, jak służba zdrowia i edukacja. Brakuje jednak kompleksowej lokalnej strategii przeciwdziałania korupcji opartej na analizie ryzyka, która dotyczyłaby lokalnej administracji i sektorów najbardziej podatnych na korupcję. Nie przedstawiono sprawozdań opisujących sposoby rozpowszechniania wyników udanych działań pilotażowych. Nadal aktualne są także obawy co do ciągłości poparcia politycznego dla najważniejszych projektów, takich jak Krajowe Centrum Etyki.

Ogólnie należy stwierdzić, że osiągnięto pewien postęp w realizacji tego założenia.

Szczegółowa ocena

- Dokonać oceny wyników niedawno zakończonych kampanii informacyjnych, a w razie potrzeby zaproponować dalsze działania skupiające się na sektorach najbardziej narażonych na korupcję

Odbyło się kilka kampanii antykorupcyjnych, zapoczątkowanych w 2006 r. i kontynuowanych w 2007 r. Widoczne skutki przyniosły kampanie prowadzone przez GAD. Od września 2006 r. do marca 2007 r. w prowadzonej przez Ministerstwo zielonej infolinii (TELVERDE) zarejestrowano 6 237 rozmów i wiadomości głosowych. W tym samym okresie GAD zlecił DNA przeprowadzenie 142 dochodzeń w wyniku których wniesiono 17 aktów oskarżenia. Ministerstwo Sprawiedliwości zorganizowało inną kampanię informacyjną, skierowaną zarówno do zwykłych obywateli, jak i pracowników wymiaru sprawiedliwości, pod hasłem „Nie wręczaj i nie przyjmuj łapówek”). Kampania nadal trwa i nie przeprowadzono na razie pomiaru jej wpływu na grupy docelowe.

- Przedstawić sprawozdania dotyczące stosowania środków mających na celu ograniczenie możliwości korupcji i zwiększenie jawności działania samorządów lokalnych, jak również sankcji zastosowanych wobec urzędników państwowych, szczególnie tych reprezentujących samorządy lokalne

Jeśli chodzi o działania zmierzające do ograniczenia możliwości korupcji i zwiększenia przejrzystości działań samorządów lokalnych, Krajowa Agencja Służby Cywilnej (KASC) otrzymała środki z PHARE na finansowanie dużego projektu twiningowego, którego realizacja rozpoczęła się w grudniu 2006 r. Środki te pomogą jej zreformować politykę kadrową i praktyki wewnętrzne. Jednym z głównych celów projektu jest zwiększenie jawności działania i ugruntowanie zasad etycznych obowiązujących urzędników państwowych.

Pod koniec stycznia 2007 r. GAD przedstawiło sprawozdanie dotyczące środków stosowanych przez jednostkę ds. zapobiegania i zwalczania korupcji w szeregach Ministerstwa Sprawiedliwości i podległych mu służb. Tylko w odniesieniu do policji granicznej, która była głównym przedmiotem zainteresowania GAD w 2006 r., jednostka ta podjęła środki w postaci ponad 6 000 testów przestrzegania zasad etyki zawodowej, tajnych operacji i niezapowiedzianych inspekcji, w wyniku których przyjęto więcej niż kiedykolwiek zgłoszeń o próbach wręczania łapówek funkcjonariuszom granicznym (60 % więcej niż w 2005 r.). Funkcjonariusze graniczni zgłosili GAD 67 prób przekupstwa, a najwyższa kwota łapówki zaoferowana funkcjonariuszowi i nieprzyjęta przez niego wynosiła 5 000 EUR (przypadek przemytu papierosów przez granicę rumuńsko-ukraińską).

GAD prowadziło także konsekwentnie kampanie zapobiegawcze, które odbywały się z udziałem pracowników Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz we współpracy partnerskiej ze społeczeństwem obywatelskim. Polegały one na próbie zaangażowania społeczeństwa (między innymi organizacji studenckich) w wysiłki podejmowane przez instytucje publiczne w celu zreformowania swojej administracji i polityki kadrowej.

Jeśli chodzi o nadużycia w korzystaniu z funduszy unijnych, Departament ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (DLAF) zgłosił, że w styczniu 2007 r. rozpoczął dochodzenie w 13 nowych sprawach. Ogółem między 1 września 2006 r. a 15 marca 2007 r. DLAF prowadził dochodzenie w 84 sprawach, 63 z nich wszczęto właśnie w tym okresie. Akta 22 spraw przekazano do DNA na podstawie porozumienia o współpracy między obiema instytucjami, a 17 skierowano do prokuratury.

Trudno ocenić konkretne skutki środków zapobiegawczych przyjętych przez instytucje publiczne, gdyż prowadzonym dotąd kampaniom informacyjnym nie towarzyszyły odpowiednie instrumenty analityczne. Kompleksowa kampania antykorupcyjna finansowana ze środków projektu PHARE 2004 i wyposażona we wszystkie elementy koncepcyjne pozwalające na właściwą ocenę urzędów administracji centralnej i lokalnej w kontekście zapobiegania i zwalczania korupcji jest dopiero w fazie początkowej i będzie trwać przez cały rok 2007.

Ministerstwo Administracji i Spraw Wewnętrznych zajmuje centralne miejsce wśród wszystkich instytucji szczebla centralnego i lokalnego, jeśli chodzi o przeciwdziałanie korupcji.

4. DZIAłANIA NASTęPCZE W RAMACH MECHANIZMU WSPÓłPRACY I WERYFIKACJI

W zakresie reformy sądownictwa i walki z korupcją Rumunia powinna kontynuować działania zmierzające do realizacji przyjętych założeń, w szczególności zaś:

- Sfinalizować przyjęcie nowego kodeksu postępowania cywilnego, kontynuować proces przyjmowania nowego kodeksu postępowania karnego i poprawić nowy kodeks karny.

- Rozwiązać obecne problemy kadrowe i organizacyjne w sądach i skorzystać z wyników badań i projektów pilotażowych, aby opracować wskaźniki skuteczności systemu sądownictwa.

- Udowodnić skuteczność działań Krajowej Agencji ds. Etyki.

- Zapewnić stabilność prawną i instytucjonalną struktur antykorupcyjnych, w tym najważniejszych instytucji, takich jak DNA, oraz promować zasądzanie odstraszających kar w sprawach o korupcję na wysokim szczeblu. Należy opracować bardziej odstraszające środki prawne, np. zaostrzenie warunków stosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary, poparte odpowiednimi szkoleniami dla sędziów.

- Ustanowić spójną, ogólnokrajową strategię przeciwdziałania korupcji obejmującą administrację lokalną i najbardziej narażone sektory oraz kontrolować na bieżąco realizację takiej strategii.

- w celu osiągnięcia powyższych celów – zwiększyć zdolność wymiaru sprawiedliwości na wszystkich szczeblach, w tym profesjonalizm, niezależność, zasoby i uprawnienia.

Do monitorowania postępów Rumunii nadal będzie wykorzystywany mechanizm współpracy i weryfikacji. Aby ułatwić współpracę i weryfikację, władze rumuńskie powinny do października 2007 r. przygotować plan działania podzielony na kilka etapów, z którego będzie wynikać, jak Rumunia zamierza zrealizować przyjęte założenia. Plan powinien opierać się na spójnej strategii zwalczania korupcji oraz wiarygodnym planie zwiększenia profesjonalizmu, niezależności, zasobów i uprawnień sądów. Ważne, by władze rumuńskie prowadziły otwarty dialog z obywatelami, zwiększając przejrzystość reform realizowanych w ramach mechanizmu współpracy i weryfikacji, między innymi w dziedzinie walki z korupcją. Sprawą o najwyższym znaczeniu pozostaje zaangażowanie polityczne w reformę sądownictwa i walkę z korupcją.

4.1. Wsparcie

Rumunia uzyska wsparcie w zakresie reformy sądownictwa i zwalczania korupcji. Będzie ono polegać między innymi na skoncentrowaniu i ukierunkowaniu istniejących funduszy wspólnotowych dostępnych w ramach rozmaitych programów, z których korzysta Rumunia, na wsparcie rozwoju instytucjonalnego i programów szkoleniowych związanych z reformą sądownictwa i walką z korupcją.

Komisja Europejska zachęca inne państwa członkowskie do zwiększania pomocy dla Rumunii i udzielania jej cennego praktycznego wsparcia poprzez nawiązywanie współpracy z władzami rumuńskimi, przekazywanie odpowiednim organom informacji finansowych i metod działania, delegowanie ekspertów i doradców do najważniejszych ministerstw i instytucji (takich jak przyszła Krajowa Agencja ds. Etyki i Naczelna Rada Sądownictwa) oraz organizowanie wysokiej jakości szkoleń dla rumuńskiej policji, urzędników celnych i prokuratorów w krajowych akademiach policyjnych i celnych, uczelniach kształcących sędziów i prokuratorów, krajowych instytutach sądownictwa i innych ośrodkach kształcenia służb publicznych.

Praworządność jest dla UE wartością nadrzędną, co oznacza, że wszystkie zaangażowane strony – Komisja, Rumunia i państwa członkowskie – muszą współpracować w dążeniu do tego, by Rumunia skutecznie zreformowała swoje sądownictwo i metody walki z przestępczością i korupcją na wszystkich szczeblach. Do października 2007 r. Komisja przeanalizuje pomoc udzieloną przez państwa członkowskie, aby określić ewentualne luki w tym względzie i zagwarantować Rumunii pełen zakres wsparcia.

5. Podsumowanie

W ciągu pierwszych sześciu miesięcy od daty przystąpienia do UE Rumunia kontynuowała postępy w eliminowaniu przeszkód, które mogłyby uniemożliwić skuteczne stosowanie przepisów, programów i zasad polityki UE. Potrzeba jednak więcej czasu, by udowodnić, że istotny postęp legislacyjny ma odzwierciedlenie w postaci pozytywnych zmianach w najważniejszych dziedzinach życia. Konieczne będzie dalsze uważne śledzenie rozwoju sytuacji we wszystkich obszarach, w których stosowane są środki towarzyszące. Konieczne jest zwłaszcza zwiększenie wysiłków w zakresie reformy wymiaru sprawiedliwości i zwalczania korupcji. W świetle analizy przedstawionej w niniejszym sprawozdaniu Komisja nie uważa, aby zastosowanie klauzul ochronnych z Traktatu o przystąpieniu było na tym etapie uzasadnione.

Komisja będzie nadal ściśle współpracowała z Rumunią, wspierając jej wysiłki na drodze do realizacji założeń zgodnych z mechanizmem współpracy i weryfikacji. Zgodnie z decyzją ustanawiającą mechanizm współpracy i weryfikacji Komisja ma obowiązek przedstawiania sprawozdań co sześć miesięcy. Na początku 2008 r. Komisja uaktualni zatem niniejsze sprawozdanie. Kolejne szczegółowe sprawozdanie z działania mechanizmu współpracy i weryfikacji zostanie opracowane w połowie 2008 r. Aby dać Komisji podstawę do sporządzenia takiego sprawozdania, Rumunia powinna do 31 marca 2008 r. przedstawić jej sprawozdanie z kolejnych postępów.

ZAŁĄCZNIK

Stan aktualny: środki ochronne i ustalenia przejściowe mające zastosowanie wobec Rumunii

Ekonomiczna klauzula ochronna

Nie zastosowano

Klauzula ochronna dotycząca rynku wewnętrznego

Nie zastosowano

Klauzula ochronna dotyczącą sprawiedliwości i spraw wewnętrznych

Nie zastosowano

Fundusze rolne

a) Środki ochronne

Nie zastosowano

b) Ustalenia przejściowe

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1423/2006 z dnia 26 września 2006 r. ustanawiające mechanizm odpowiednich środków w zakresie wydatków na rolnictwo w odniesieniu do Bułgarii i Rumunii

Bezpieczeństwo żywności

a) Środki ochronne

Decyzja Komisji 2007/269/WE dnia 23 kwietnia 2007 r. w sprawie środków ochronnych w odniesieniu do niedokrwistości zakaźnej koni w Rumunii

b) Ustalenia przejściowe

Decyzja 2006/779?WE Komisji z dnia 14 listopada 2006 r. w sprawie tymczasowych weterynaryjnych środków zwalczania klasycznego pomoru świń w Rumunii

Decyzja Komisji 2006/802/WE z dnia 23 listopada 2006 r. zatwierdzająca plany zwalczania klasycznego pomoru świń u dzików i szczepień interwencyjnych dzików oraz świń hodowlanych przeciwko tej chorobie w Rumunii

Decyzja Komisji 2006/805/WE z dnia 24 listopada 2006 r. w sprawie środków kontroli w zakresie zdrowia zwierząt w odniesieniu do klasycznego pomoru świń w niektórych państwach członkowskich (ostatnio zmieniona decyzją Komisji 2007/152/WE z dnia 6 marca 2007 r)

Decyzja Komisji 2007/16/WE z dnia 22 grudnia 2006 r. ustanawiająca środki przejściowe w handlu wewnątrzwspólnotowym nasieniem, komórkami jajowymi i zarodkami zwierząt z gatunku bydła, świń, owiec, kóz i koni uzyskanych w Bułgarii i Rumunii

Decyzja Komisji 2007/23/WE z dnia 22 grudnia 2006 r. zmieniająca dodatek B do załącznika VII do Aktu przystąpienia z 2005 r. w odniesieniu do niektórych zakładów w sektorach mięsnym, mleczarskim i rybnym w Rumunii

Decyzja Komisji 2007/27/WE z dnia 22 grudnia 2006 r. przyjmująca niektóre środki przejściowe dotyczące dostaw surowego mleka do zakładów przetwórczych oraz przetwórstwa tego surowego mleka w Rumunii w odniesieniu do wymagań rozporządzeń (WE) nr 852/2004 i (WE) nr 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady

Decyzja Komisji 2007/29/WE z dnia 22 grudnia 2006 r. ustanawiająca środki przejściowe dla niektórych produktów pochodzenia zwierzęcego objętych rozporządzeniem (WE) nr 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady wprowadzonych do Bułgarii i Rumunii z krajów trzecich przed dniem 1 stycznia 2007 r

Decyzja Komisji 2007/30/WE z dnia 22 grudnia 2006 r. ustanawiająca środki przejściowe na wprowadzanie do obrotu niektórych produktów pochodzenia zwierzęcego uzyskiwanych w Bułgarii i Rumunii (zmieniona decyzją Komisji 2007/264/WE z dnia 25 kwietnia 2007 r.)

Decyzja Komisji 2007/228/WE z dnia 11 kwietnia 2007 r. ustanawiająca środki przejściowe dla systemu identyfikacji i rejestrowania owiec i kóz w Rumunii, zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 21/2004)

[1] Artykuły 36, 37 i 38 Aktu przystąpienia.

[2] Decyzja Komisji 2006/928/WE z dnia 13 grudnia 2006 r. w sprawie ustanowienia mechanizmu współpracy i weryfikacji postępów Rumunii w realizacji określonych założeń w dziedzinie reformy systemu sądownictwa oraz walki z korupcją (Dz.U. L 354 z 14.12.2006, str. 56).

[3] Jest to specjalny rodzaj apelacji, której jedynym celem jest ujednolicenie orzecznictwa i która nie wywodzi się z żadnego konkretnego postępowania. Uprawnienie do wniesienia takiej apelacji przysługuje prokuraturze generalnej przy NSKiS oraz naczelnym radom sądów apelacyjnych.Decyzje podejmowane przez NSKiS w drodze apelacji w interesie prawa są wiążące dla wszystkich sądów, a ustalone w ten sposób orzecznictwo można zmienić jedynie poprzez zmianę prawa.

[4] NRS, Ministerstwo Sprawiedliwości i NSKiS kontynuują pracę nad projektami ustaw, które wprowadziłyby nowe procedury przekazywania spraw do NSKiS, dając w ten sposób sądom niższej instancji możliwość uzyskania wykładni prawa poprzez wstępne orzeczenia Sądu Najwyższego. Nowy mechanizm budzi jednak nadal kontrowersje wśród przedstawicieli środowiska prawnego, a jego zasadność pozostaje wątpliwa.

[5] Do obsadzenia jest obecnie 428 stanowisk sędziowskich (z czego 106 to stanowiska kierownicze) na 4 469 stanowisk sędziowskich ogółem i 604 stanowisk prokuratorskich (z czego 120 to stanowiska kierownicze) na 2 784 stanowisk prokuratorskich ogółem.W ramach realizowanego przez Zjednoczone Królestwo dwustronnego programu wsparcia technicznego w dziedzinie zarządzania sądami zapoczątkowano ocenę możliwości poprawy sytuacji w tym względzie. Przeprowadzono ponadto analizę obciążenia sądów i prokuratury, która posłużyła za podstawę inicjatywy Ministerstwa Sprawiedliwości i NRS na rzecz racjonalizacji struktury kadrowej tych instytucji, w których obciążenie kształtowało się na poziomie znacznie niższym niż przeciętny. Z kolei w biurze prokuratura generalnego przy NSKiS opracowano strategię restrukturyzacyjną zatwierdzoną przez NRS i przyjętą przez Ministerstwo Sprawiedliwości w kwietniu 2007 r., której celem jest zmniejszenie liczby wydziałów PG z 9 do 4 i przejście na bardziej elastyczną i nowoczesną obsługę prokuratorską.W grudniu 2006 r. NRS zatwierdziła analizę dotyczącą obciążenia sądów sporządzoną na podstawie danych statystycznych zebranych w latach 2005 i 2006. Sprawozdanie to pokazuje znaczny wzrost aktywności sądów w 2006 r. na poziomie sądów pierwszej instancji i trybunałów oraz pod względem obciążenia przypadającego na poszczególnych sędziów, głównie w trybunałach. W tym samym sprawozdaniu wskazuje się jednak także na fakt dalszego spadku aktywności na poziomie sądów apelacyjnych. Rumunia zamierza uwzględnić najważniejsze wnioski ze sprawozdania przy tworzeniu opracowania na temat optymalnej ilości spraw na jednego sędziego.

[6] Artykuły 120 i 121 Ustawy nr 304/2004 w sprawie organizacji wymiaru sprawiedliwości.

[7] Składa się z 21 członków. jedenastu z nich to przedstawiciele Departamentu ds. Opracowywania Tekstów Normatywnych, Badań i Dokumentacji Ministerstwa Sprawiedliwości; jeden to sekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, a dziewięciu pozostałych to profesorowie prawa oraz praktykujący prawnicy i sędziowie. Zebrano wiele opinii od sędziów z całego kraju. Komisja podzieliła się na podgrupy zajmujące się konkretną dziedziną nowego kodeksu. Spotkania takich podgrup odbywają się co najmniej raz w tygodniu.

[8] W przypadku powołania się na niezgodność z konstytucją sąd może jedynie sprawdzić, czy w danym wypadku kwestionowane prawo ma faktycznie zastosowanie. Jeśli tak, sąd przekazuje akta sprawy Trybunałowi Konstytucyjnemu, a główne postępowanie ulega automatycznemu zawieszeniu. W tej sytuacji nawet całkowicie nieuzasadnione powołanie się na niezgodność z konstytucją może spowodować poważne opóźnienie, biorąc pod uwagę przeciążenie Trybunału Konstytucyjnego.

[9] Komisja złożona na początku z pięciu osób, obecnie liczy 17 członków. Zgodnie z zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z maja 2007 r. wśród 17 członków znajdują się: jeden sekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości , trzech profesorów prawa, czterech sędziów (jeden z NSKiS, dwóch z sądów apelacyjnych i jeden z trybunału), dwóch prokuratorów (jeden z DNA i jeden z prokuratury przy sądzie apelacyjnym), jeden adwokat, jeden ekspert z Rady Legislacyjnej, jeden pracownik naukowy i czterech radców prawnych z departamentu prawnego przy Ministerstwie Sprawiedliwości. Początkowo spotkania komisji odbywały się dwa razy w miesiącu, Rumunia poinformowała jednak, że od 23 maja komisja pracuje w sposób ciągły i spotyka się codziennie.

[10] Siedmiu członków NRS zdecydowało się pełnić tę funkcję na stałe; przewodniczący NRS podczas rocznej kadencji na tym stanowisku jest z mocy prawa stałym członkiem Rady.

[11] Ustawa nr 144 z May 2007 w sprawie ustanowienia, organizacji i funkcjonowania Krajowej Agencji ds. Etyki, opublikowana w Dzienniku Urzędowym Rumuni, część I, nr 359 z 25 maja 2007 r.

[12] Krajowa Rada ds. Etyki to organ nieposiadający osobowości prawnej i niedziałający na zasadzie ciągłej, w jego skład wchodzą przedstawiciele rządu, senatorowie, członkowie Izby Deputowanych, przedstawiciele stowarzyszeń sędziowskich i prokuratorskich oraz wybrani przedstawiciele lokalnych organów samorządowych, urzędów publicznych i społeczeństwa obywatelskiego. Rada przedstawia senatowi roczne sprawozdanie z działalności agencji.

[13] W trakcie postępowania wyjaśniającego inspektorzy ds. etyki mogą zarządzić przesłuchanie świadków lub wykonanie ekspertyz, mogą także zwrócić się do wszelkich instytucji i organów publicznych, jak również innych podmiotów prawa publicznego i prywatnego, których dotyczy dana sprawa, o dostarczenie wszelkich dokumentów i informacji niezbędnych do wydania stosownego zaświadczenia.

[14] Niepublikowanie oświadczenia o stanie majątkowym lub oświadczenia o braku konfliktu interesów skutkuje grzywną określoną prawem, tak samo jak niezłożenie oświadczenia czy też złożenie go po wyznaczonym terminie. Złożenie fałszywego oświadczenia uznaje się za przestępstwo karane więzieniem.

[15] Ustawa definiuje pojęcie wyraźniej różnicy jako różnicę między istniejącym majątkiem i uzyskanymi dochodami wynoszącą ponad 10 %, ale nie mniej niż równowartość w lejach 20 000 Euro. Nadzwyczajnym zarządzeniem rządu zmieniającym i uzupełniającym Ustawę nr 144/2007 w sprawie ustanowienia, organizacji i funkcjonowania Krajowej Agencji ds. Etyki (NZR nr 49/01/06/2007) zmieniono kwotę stanowiącą podstawę do rozpoczęcia procedury sprawdzenia majątku na równowartość 10 000 EUR. Władze rumuńskie spodziewają się, że parlament zatwierdzi wymienione wyżej NZR.

[16] Równowartość 10 000 EUR według NZR.

[17] W dniu 13 czerwca NZR zostało przyjęte przez komisję prawna i oczekuje na ostateczne zatwierdzenie przez parlament.

[18] NRS poinformowała jednak, że żaden z wniosków o odwołanie nie jest dostatecznie uzasadniony; oba wnioski zawieszono więc do czasu zebrania większej ilości dowodów.

[19] Ustawa nr 69/2007 z 26 marca 2007 r. zmieniająca ustawę 78/2000 (Ustawa o zapobieganiu i ściganiu korupcji).

[20] Ustawa znosi karalność takich czynów jak udzielanie kredytów z naruszeniem zasad polityki banku i korzystanie z kredytów do celów innych niż zadeklarowane we wniosku kredytowym (dotyczy to kredytów innych niż kredyty z udziałem środków publicznych). Wykroczenia te podlegały pierwotnie właściwości DNA ze względu na ich związek z korupcją oraz ze względu na negatywny wpływ oszustw bankowych na funkcjonowanie rumuńskich banków.

[21] Obecnie dotyczy to potencjalnie 52 spraw. Mniej więcej tyle samo spraw zostanie zamkniętych jako przedmiot dochodzeń DNA.