1. Wprowadzenie

Porozumienie klimatyczne z Paryża z 2015 r. jest ważnym przełomem w światowej walce ze zmianą klimatu. Porozumienie to jest naszym kołem ratunkowym – ostatnią szansą na pozostawienie przyszłym pokoleniom stabilniejszej i zdrowszej planety, bardziej sprawiedliwego społeczeństwa oraz lepiej prosperującej gospodarki, również w kontekście programu działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030. Porozumienie to skieruje świat na drogę do korzystania z czystej energii. Przejście to będzie wymagało zmian w działalności gospodarczej i inwestycyjnej oraz wprowadzenia zachęt we wszystkich obszarach polityki. Dla UE stwarza ono istotne możliwości, zwłaszcza pod względem zatrudnienia i wzrostu gospodarczego. Proces przechodzenia do korzystania z energii odnawialnej będzie stymulować inwestycje i innowacje w zakresie energii ze źródeł odnawialnych, przyczyniając się w ten sposób do realizacji celu UE, jakim jest osiągnięcie wiodącej pozycji na świecie w zakresie energii odnawialnej, a także spowoduje wzrost na rynkach towarów i usług wytwarzanych w UE, na przykład w dziedzinie efektywności energetycznej.

Porozumienie klimatyczne z Paryża jest pierwszym wielostronnym porozumieniem w sprawie zmiany klimatu obejmującym prawie wszystkie światowe emisje. Jest ono wielkim sukcesem dla świata i potwierdza słuszność dążenia UE do gospodarki niskoemisyjnej. Do osiągnięcia porozumienia w decydujący sposób przyczyniła się strategia negocjacyjna UE. UE nawoływała do dążenia do ambitnego rezultatu, wnosząc swoje doświadczenia w zakresie skutecznej polityki przeciwdziałania zmianie klimatu oraz swoją tradycję negocjacji i współpracy międzynarodowej opierającej się na ustalonych zasadach. UE jako pierwsza spośród największych gospodarek przedstawiła w dniu 6 marca 2015 r. plan działań na rzecz klimatu (tzw. zaplanowany, ustalony na szczeblu krajowym wkład (INDC)) odzwierciedlający ramy polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030 określone przez Radę Europejską w październiku 2014 r. oraz przygotowany przez Komisję Europejską plan przeciwdziałania zmianie klimatu na świecie po 2020 r.. UE postawiła sobie ambitny cel ograniczenia emisji gazów cieplarnianych pochodzących ze wszystkich sektorów gospodarki o co najmniej 40 % do 2030 r. Ustalona wartość docelowa opiera się na globalnych prognozach zgodnych ze średniookresowym celem porozumienia klimatycznego z Paryża.

Podczas konferencji paryskiej UE utrzymywała wysoki poziom spójności politycznej. Wszyscy ministrowie UE w Paryżu wykazali chęć i determinację w dążeniu do osiągnięcia sukcesu. UE działała jednomyślnie, broniąc swojego stanowiska w wersji uzgodnionej przez Radę ds. Środowiska. Pozwoliło to jej przemawiać jednym głosem na wszystkich etapach negocjacji, co miało decydujące znaczenie dla pomyślnego wyniku w Paryżu. Co najważniejsze, w ramach unijnej dyplomacji klimatycznej UE i jej partnerzy stworzyli szeroką koalicję krajów rozwiniętych i rozwijających się opowiadających się za jak najambitniejszym porozumieniem. Ta koalicja państw dążących do ambitnego porozumienia (ang. High Ambition Coalition) odegrała zasadniczą rolę w stworzeniu pozytywnej dynamiki procesu negocjacyjnego. Ponadto dzięki niej do porozumienia klimatycznego z Paryża przystąpili wszyscy najwięksi emitenci.

Ponadto światowe podejście zmieniło się radykalnie w porównaniu do podejścia panującego na konferencji w Kopenhadze w 2009 r., w wyniku czego nastąpiła oddolna mobilizacja rządów i podmiotów niepublicznych z całego świata, takich jak przedsiębiorstwa, inwestorzy, miasta i organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Francuska prezydencja konferencji klimatycznej i ONZ zasługują na pochwałę za zapewnienie pozytywnej dynamiki procesu przed szczytem klimatycznym w Paryżu, a także w jego trakcie.

Realizacja zobowiązań wynikających z porozumienia klimatycznego z Paryża wymaga utrzymania impetu i silnej determinacji politycznej, by przejść do odpornej na zmianę klimatu i neutralnej dla klimatu przyszłości i dokonać tego z poszanowaniem zasad sprawiedliwości społecznej. Przeciwdziałanie zmianie klimatu powinno pozostać na listach politycznych priorytetów odpowiednich forów międzynarodowych, w tym grup G-20 i G-7. W tym kontekście UE będzie utrzymywać swoje międzynarodowe przywództwo oraz swoją dyplomację klimatyczną.

2. Porozumienie klimatyczne z Paryża – porozumienie ogólnoświatowe

2.1. Kluczowe elementy porozumienia klimatycznego z Paryża

Porozumienie klimatyczne z Paryża określa ogólny plan działań, który ma nas chronić przed groźbą zmiany klimatu. Uznano przy tym, że będzie to wymagało jak najszybszego osiągnięcia najwyższego poziomu emisji gazów cieplarnianych na świecie oraz osiągnięcia neutralności klimatycznej w drugiej połowie bieżącego wieku. Porozumienie zawiera następujące główne elementy:

Określa długofalowy cel, aby skierować świat na właściwą drogę ku ograniczeniu globalnego ocieplenia do wartości znacznie poniżej 2 °C w stosunku do poziomu sprzed epoki przemysłowej oraz aby dążyć do ograniczenia wzrostu temperatury do 1,5 °C. Ten ambitny cel ograniczenia wzrostu temperatury do 1,5 °C uzgodniono po to, by zwiększyć poziom ambicji i zwrócić uwagę na obawy najbardziej zagrożonych krajów, które już teraz odczuwają skutki zmiany klimatu.

Porozumienie jest wyraźnym sygnałem dla wszystkich zainteresowanych stron, inwestorów, przedsiębiorstw, społeczeństwa obywatelskiego i polityków, że czysta energia to nasza przyszłość, a odejście od szkodliwych dla środowiska paliw kopalnych jest koniecznością. Przeciwdziałanie zmianie klimatu nabrało rzeczywiście globalnego charakteru: 189 krajowych planów działań na rzecz klimatu obejmuje około 98 % wszystkich emisji. Dzięki porozumieniu z Paryża przechodzimy od działań podejmowanych przez nielicznych do działań podejmowanych przez wszystkich.

Porozumienie zapewnia dynamiczny mechanizm służący dokonywaniu bilansu i zwiększaniu poziomu ambicji w miarę upływu czasu. Począwszy od 2023 r., strony będą się spotykać się co pięć lat w ramach „globalnego remanentu”, aby przeanalizować postępy w redukcji emisji, w przystosowaniu się do zmiany klimatu oraz wsparcie udzielane i pozyskiwane z myślą o długoterminowych celach porozumienia.

Strony są prawnie zobowiązane do przyjmowania krajowych środków łagodzących, aby osiągnąć cele własnych wkładów.

Porozumienie zawiera precyzyjne postanowienia na temat przejrzystości i odpowiedzialności: wymóg przedkładania co dwa lata przez wszystkie strony wykazów emisji gazów cieplarnianych oraz informacji niezbędnych do śledzenia ich postępów, techniczny przegląd ekspercki, wspierająca, wielostronna analiza postępów stron oraz mechanizm, który ma ułatwiać wdrażanie zobowiązań i propagować ich przestrzeganie.

Ustanawia ono ambitny pakiet solidarnościowy obejmujący stosowne postanowienia dotyczące finansowania działań podejmowanych w związku ze zmianą klimatu oraz reagowania na potrzeby związane z przystosowaniem do niej oraz stratami i szkodami związanymi z negatywnymi skutkami zmiany klimatu. Aby wspierać indywidualne i zbiorowe działania przystosowawcze, porozumienie klimatyczne z Paryża ustanawia po raz pierwszy cel ogólnoświatowy, mając na względzie zwiększenie zdolności, odporności na zmianę klimatu i zmniejszenie wrażliwości na nią. W porozumieniu zachęca się do ściślejszej współpracy między stronami na szczeblu międzynarodowym w celu wymiany wiedzy naukowej w zakresie przystosowywania się do zmiany klimatu, jak również informacji dotyczących postępowania i strategii.

2.2. Ratyfikacja i wejście w życie porozumienia klimatycznego z Paryża

Osiągnięcie porozumienia paryskiego jest dużym sukcesem. UE będzie nadal aktywnie uczestniczyć w międzynarodowych negocjacjach w sprawie klimatu w celu zapewnienia, by poziom ambicji ustalony w porozumieniu przekładał się na wszystkie elementy jego wdrażania, takie jak szczegółowe postanowienia dotyczące przejrzystości i odpowiedzialności, mechanizmów zrównoważonego rozwoju i mechanizmów technologicznych.

Najpilniejszym kolejnym krokiem jest podpisanie porozumienia. Zostanie ono otwarte do podpisu w dniu 22 kwietnia 2016 r. w Nowym Jorku i wejdzie w życie po ratyfikacji przez co najmniej 55 stron odpowiedzialnych za co najmniej 55 % emisji na świecie. Szybka ratyfikacja i wejście w życie są pożądane, ponieważ wszystkie kraje uzyskałyby pewność prawną, że porozumienie będzie niebawem obowiązywać. UE powinna być w stanie ratyfikować porozumienie klimatyczne z Paryża w możliwie najkrótszym terminie.

2.3. Średniookresowe cele pośrednie na mocy porozumienia klimatycznego z Paryża