Niniejszy wniosek stanowi uzupełnienie innego instrumentu prawnego Unii przewidującego udzielenie wsparcia państwom członkowskim w sytuacjach nadzwyczajnych, a mianowicie rozporządzenia Rady (WE) nr 2012/2002 z dnia 11 listopada 2002 r. ustanawiającego Fundusz Solidarności Unii Europejskiej („rozporządzenie (WE) nr 2012/2002”). 30 marca 2020 r. przyjęto rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/461, które zmienia powyższy instrument w celu rozszerzenia jego zakresu w sposób, który uwzględnia poważne sytuacje kryzysowe dotyczące zdrowia publicznego, oraz określa konkretne działania kwalifikujące się do finansowania.

Uwzględniając dostępne dowody, Komisja zwraca się do Rady z wnioskiem o przyjęcie decyzji wykonawczej o udzieleniu Czechom pomocy finansowej na podstawie rozporządzenia w sprawie SURE w celu wsparcia powyższych środków.

d)„dodatku pielęgnacyjnego” dla osób samozatrudnionych, który rekompensuje utratę dochodów poniesioną przez osoby samozatrudnione wskutek konieczności opieki nad dziećmi lub osobami wymagającymi opieki ze względu na zamknięcie placówek opieki nad dziećmi i opieki społecznej. Dzienna kwota wsparcia wynosiła 424 CZK za marzec 2020 r. i 500 CZK za okres od kwietnia do czerwca 2020 r. Po przedłużeniu tego środka wsparcie wynosiło 400 CZK za okres od października 2020 r. do maja 2021 r.

b)środków przyznających wsparcie wyrównawcze w formie premii podatkowych dla osób samozatrudnionych. W ramach pierwszego z tych środków, programu „Pětadvacítka”, osobom samozatrudnionym, które były zmuszone do zawieszenia lub znacznego ograniczenia swojej działalności gospodarczej ponad zwykłe ryzyko zmienności związane z działalnością ze względu na wynikające z COVID-19 zagrożenie dla zdrowia publicznego lub środki kryzysowe wdrożone przez organy publiczne, przysługiwało świadczenie wyrównawcze w wysokości 500 CZK w formie premii podatkowej za każdy dzień kalendarzowy okresu wyrównawczego na osobę. Program „Pětadvacítka” był realizowany od 12 marca 2020 r. do 8 czerwca 2020 r. „Jesienne świadczenie wyrównawcze”, które stanowiło de facto przedłużenie programu „Pětadvacítka” i zmieniało jego parametry, trwało od 5 października 2020 r. do 15 lutego 2021 r. i zapewniało premię podatkową w wysokości 500 CZK za każdy dzień kalendarzowy dla osób samozatrudnionych, które były zmuszone do zawieszenia lub znacznego ograniczenia swojej działalności gospodarczej ze względu na zagrożenia dla zdrowia publicznego lub środki kryzysowe wdrożone przez organy publiczne. W ramach programu „nowe świadczenie wyrównawcze za 2021 r.” zaproponowano podwyższenie wsparcia do wysokości 1 000 CZK dziennie na osobę i program ten trwał od 1 lutego 2021 r. do 31 maja 2021 r. Ostatnie świadczenie wyrównawcze dla osób samozatrudnionych, również w wysokości 1 000 CZK dziennie, zwane „świadczeniem wyrównawczym za 2022 r.”, było realizowane w okresie od 22 listopada 2021 r. do 31 stycznia 2022 r.;

a)mechanizmu zmniejszonego wymiaru czasu pracy zwanego programem „Antivirus”. Program miał na celu częściowe zrekompensowanie kosztów wynagrodzeń ponoszonych przez prywatnych pracodawców zmuszonych do zawieszenia lub znacznego ograniczenia swojej działalności gospodarczej w bezpośredniej konsekwencji środków wdrożonych przez władze (wariant „A”) lub pośrednio ze względu na niekorzystne skutki gospodarcze pandemii (wariant „B”), na przykład niezdolność pracowników do pracy z powodu ograniczeń w przemieszczaniu się. Wprowadzony w październiku 2020 r. wariant „A plus” miał zapewnić pełną rekompensatę kosztów wynagrodzeń ponoszonych przez pracodawców zmuszonych do zawieszenia lub ograniczenia swojej działalności gospodarczej ze względu na środki wdrożone przez władze. Program i jego podprogramy były kilkakrotnie przedłużane. Wariant „A” był realizowany od 12 marca 2020 r. do 28 lutego 2022 r., wariant „A plus” od 1 października 2020 r. do 31 maja 2021 r. a wariant „B” od 12 marca 2020 r. do 31 maja 2021 r. oraz od 1 listopada 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.;

Zgodnie z art. 6 ust. 2 rozporządzenia w sprawie SURE Komisja skonsultowała się z władzami czeskimi w celu zweryfikowania nagłego i znacznego wzrostu faktycznych i planowanych wydatków związanych bezpośrednio z czeskimi instrumentami rynku pracy spowodowanego przez pandemię COVID-19. Dotyczy to w szczególności następujących już istniejących środków, o których mowa w decyzji wykonawczej Rady (UE) 2020/1345:

Wniosek jest zgodny z zasadą proporcjonalności. Nie wykracza on poza to, co jest konieczne, by osiągnąć cele instrumentu.

2022/0313 (NLE)

Wniosek

DECYZJA WYKONAWCZA RADY

zmieniająca decyzję wykonawczą (UE) 2020/1345 w sprawie udzielenia Republice Czeskiej tymczasowego wsparcia na podstawie rozporządzenia (UE) 2020/672 w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem w sytuacji nadzwyczajnej, jaka wystąpiła w związku z pandemią COVID-19

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

uwzględniając rozporządzenie Rady (UE) 2020/672 z dnia 19 maja 2020 r. w sprawie ustanowienia europejskiego instrumentu tymczasowego wsparcia w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem w sytuacji nadzwyczajnej (SURE), jaka wystąpiła w związku z pandemią COVID-19, w szczególności jego art. 6 ust. 1,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)Na wniosek Czech z 7 sierpnia 2020 r. Rada, w drodze decyzji wykonawczej (UE) 2020/1345, przyznała Czechom pomoc finansową w postaci pożyczki o wartości nieprzekraczającej 2 000 000 000 EUR, o maksymalnym średnim okresie zapadalności wynoszącym 15 lat i okresie dostępności wynoszącym 18 miesięcy, w celu uzupełnienia krajowych działań podejmowanych przez Czechy na rzecz łagodzenia wpływu pandemii COVID-19 oraz w reakcji na konsekwencje społeczno-gospodarcze tej pandemii dla pracowników i osób samozatrudnionych.

(2)Pożyczka miała być wykorzystana przez Czechy na sfinansowanie mechanizmów zmniejszonego wymiaru czasu pracy i podobnych środków, o których mowa w art. 3 decyzji wykonawczej (UE) 2020/1345.

(3)Pandemia COVID-19 w dalszym ciągu wyłącza znaczną część ludności Czech z aktywności zawodowej. Wciąż prowadzi to do nagłego i poważnego wzrostu wydatków publicznych w Czechach w odniesieniu do środków, o których mowa w art. 3 lit. a), c), d) i e) decyzji wykonawczej (UE) 2020/1345.

(4)Pandemia COVID-19 oraz nadzwyczajne środki wdrożone przez Czechy w latach 2020, 2021 i 2022, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się pandemii oraz złagodzić jej skutki społeczno-gospodarcze i zdrowotne, miały i nadal mają ogromny wpływ na finanse publiczne. W 2020 r. deficyt i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w Czechach wynosił odpowiednio 5,8 % i 37,7 % produktu krajowego brutto (PKB), a pod koniec 2021 r. ich poziomy zwiększyły się odpowiednio do 5,9 % i 41,9 %. Według prognozy Komisji z wiosny 2022 r. na koniec 2022 r. deficyt oraz dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w Czechach wyniosą odpowiednio 4,3 % i 42,8 % PKB. Ze śródokresowej prognozy Komisji z lata 2022 r. wynika, że PKB Czech zwiększy się o 2,3 % w 2022 r.

(5)22 września 2022 r. Czechy zwróciły się do Unii o dodatkową pomoc finansową w wysokości 2 500 000 000 EUR przeznaczoną na dalsze uzupełnienie krajowych działań podejmowanych przez to państwo w latach 2020, 2021 i 2022 na rzecz łagodzenia wpływu pandemii COVID-19 oraz w reakcji na jej konsekwencje społeczno-gospodarcze dla pracowników o osób samozatrudnionych. W szczególności Czechy przedłużyły dodatkowo i zmieniły mechanizmy zmniejszonego wymiaru czasu pracy i podobne środki wskazane w motywach 6–9.

(6)Mechanizm zmniejszonego wymiaru czasu pracy zwany programem „Antivirus”, o którym mowa w art. 3 lit. a) decyzji wykonawczej Rady (UE) 2020/1345, miał na celu zrekompensowanie kosztów wynagrodzeń ponoszonych przez prywatnych pracodawców zmuszonych do zawieszenia lub znacznego ograniczenia swojej działalności gospodarczej w bezpośredniej konsekwencji środków wdrożonych przez władze (wariant „A”) lub pośrednio ze względu na niekorzystne skutki gospodarcze pandemii (wariant „B”). Podstawą prawną była rezolucja Rządu nr 353 z dnia 31 marca 2020 r., z późniejszymi zmianami, oraz art. 120 ustawy nr 435/2004 Zz. o zatrudnieniu, z późniejszymi zmianami. Program przedłużono i zmieniono na mocy rezolucji Rządu nr 1039 z dnia 14 października 2020 r. wprowadzającej wariant „A plus”, który miał zapewnić pełną rekompensatę kosztów wynagrodzeń ponoszonych przez pracodawców zmuszonych do zawieszenia lub ograniczenia swojej działalności gospodarczej ze względu na środki wdrożone przez władze. Program był przedłużany również kilkoma decyzjami rządu: wariant „A” był realizowany od 12 marca 2020 r. do 28 lutego 2022 r., wariant „A plus” od 1 października 2020 r. do 31 maja 2021 r. a wariant „B” od 12 marca 2020 r. do 31 maja 2021 r. oraz od 1 listopada 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.

(7)W ramach pierwszego świadczenia wyrównawczego dla osób samozatrudnionych, tzw. programu „Pětadvacítka”, o którym mowa w art. 3 lit. c) decyzji wykonawczej Rady (UE) 2020/1345, wprowadzonego ustawą nr 159/2020 Zz., osobom samozatrudnionym, które były zmuszone do zawieszenia lub znacznego ograniczenia swojej działalności gospodarczej ponad zwykłe ryzyko zmienności związane z działalnością ze względu na wynikające z COVID-19 zagrożenie dla zdrowia publicznego lub środki kryzysowe wdrożone przez organy publiczne, przysługiwało świadczenie wyrównawcze w wysokości 500 CZK za każdy dzień kalendarzowy okresu wyrównawczego na osobę. Program „Pětadvacítka” był realizowany od 12 marca 2020 r. do 8 czerwca 2020 r. Wprowadzone na mocy ustawy nr 461/2020 Zz. „jesienne świadczenie wyrównawcze” stanowiło zmianę tego programu i obowiązywało od 5 października 2020 r. do 15 lutego 2021 r. Polegało ono na premii podatkowej w wysokości 500 CZK za każdy dzień kalendarzowy dla osób samozatrudnionych, które były zmuszone do zawieszenia lub znacznego ograniczenia swojej działalności gospodarczej ze względu na zagrożenia dla zdrowia publicznego lub środki kryzysowe wdrożone przez organy publiczne. Ustawą nr 95/2021 Zz. i powiązanymi rezolucjami Rządu (nr 154/2021 i 188/2021) wprowadzono kolejną zmianę pod nazwą „nowe świadczenie wyrównawcze za 2021 r.”, w ramach której podwyższono kwotę premii podatkowej do 1 000 CZK dziennie. Świadczenie to obowiązywało od 1 lutego 2021 r. do 31 maja 2021 r. Wysokość świadczenia wyrównawczego dla osób samozatrudnionych w ramach ostatniej zmiany pod nazwą „świadczenie wyrównawcze za 2022 r.”, wprowadzonej ustawą nr 519/2021 Zz., również wynosiła 1 000 CZK dziennie. Świadczenie to obowiązywało od 22 listopada 2021 r. do 31 stycznia 2022 r.

(8)Podstawą prawną częściowego zwolnienia ze składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne należnych od osób samozatrudnionych, o którym mowa w art. 3 lit. d) decyzji wykonawczej Rady (UE) 2020/1345, była „ustawa nr 136/2020 Zz.” (w odniesieniu do ubezpieczeń społecznych) i „ustawa nr 134/2020 Zz.” (w odniesieniu do ubezpieczeń zdrowotnych). Państwo przejęło płatność odpowiedniej składki za ubezpieczenie społeczne i zdrowotne należnej od osób samozatrudnionych za każdy miesiąc od marca do sierpnia 2020 r. Program zakończył się wprawdzie w sierpniu 2020 r., ale w 2021 r. konieczna była wypłata dodatkowych kwot ze względu na rozliczenia związane z płatnościami zaliczkowymi uiszczonymi przez osoby samozatrudnione w 2020 r. Środek ten oznacza utratę dochodów przez rząd, którą do celów wykonania rozporządzenia (UE) 2020/672 można uznać za równoważną wydatkom publicznym.

(9)Podstawą prawną „dodatku pielęgnacyjnego” dla osób samozatrudnionych, o którym mowa w art. 3 lit. e) decyzji wykonawczej Rady (UE) 2020/1345, były rezolucje Rządu nr 262 z dnia 19 marca 2020 r., nr 311 z dnia 26 marca 2020 r., nr 354 z dnia 31 marca 2020 r., nr 514 z dnia 4 maja 2020 r., nr 552 z dnia 18 maja 2020 r., nr 1053 z dnia 16 października 2020 r., nr 1260 z dnia 30 listopada 2020 r. i nr 446 z dnia 10 maja 2021 r. oraz art. 14 ustawy nr 218/2000 Zz. o regułach budżetowych, z późniejszymi zmianami, które to przepisy stosuje się do osób samozatrudnionych w sektorze podstawowej produkcji rolnej i leśnej, oraz art. 3 lit. h) ustawy nr 47/2002 Zz., z późniejszymi zmianami, o wsparciu na rzecz MŚP, który stosuje się do wszystkich innych osób samozatrudnionych. Program ten rekompensuje utratę dochodów poniesioną przez osoby samozatrudnione wskutek konieczności opieki nad dziećmi lub osobami wymagającymi opieki ze względu na zamknięcie placówek opieki nad dziećmi i opieki społecznej. Dzienna kwota wsparcia wynosiła 424 CZK za marzec 2020 r. i 500 CZK za okres od kwietnia do czerwca 2020 r. Program został przedłużony na okres od października 2020 r. do maja 2021 r., a dzienna kwota wsparcia wynosiła wówczas 400 CZK.

(10)Czechy spełniają warunki dotyczące zwrócenia się z wnioskiem o pomoc finansową, które określono w art. 3 rozporządzenia (UE) 2020/672. Czechy przedstawiły Komisji odpowiednie dowody potwierdzające, że faktyczne i planowane wydatki publiczne wzrosły od 1 lutego 2020 r. o 5 349 588 352 EUR w związku ze środkami krajowymi przyjętymi w celu złagodzenia skutków społeczno-gospodarczych pandemii COVID-19. Stanowi to nagły i znaczny wzrost, ponieważ dotyczy on również przedłużenia lub zmiany istniejących środków krajowych bezpośrednio dotyczących mechanizmu zmniejszonego wymiaru czasu pracy i podobnych środków, które obejmują znaczną część przedsiębiorstw i ludności aktywnej zawodowo w Czechach. W ramach zwiększonej kwoty wydatków Czechy zamierzają sfinansować 215 333 982 EUR ze środków unijnych pochodzących z budżetu UE, a 634 254 370 EUR – ze środków własnych.

(11)Komisja skonsultowała się z Czechami oraz zweryfikowała nagły i znaczny wzrost faktycznych i planowanych wydatków publicznych związanych bezpośrednio z mechanizmami zmniejszonego wymiaru czasu pracy oraz podobnymi środkami, o których mowa we wniosku z 22 września 2022 r., zgodnie z art. 6 rozporządzenia (UE) 2020/672.