KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 8.10.2019 COM(2019) 463 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY z 2019 r. dotyczące warunków ekonomicznych i sytuacji społecznej na Gozo (Malta)



Sprawozdanie z 2019 r. dotyczące warunków ekonomicznych i sytuacji społecznej na Gozo (Malta) Bez uszczerbku dla trwających negocjacji dotyczących wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027 oraz zgodnie z deklaracją 36 w sprawie regionu wyspy Gozo załączoną do traktatu o przystąpieniu Malty rząd Malty zwrócił się w lutym 2019 r. do Komisji z wnioskiem o przedstawienie Radzie sprawozdania dotyczącego warunków ekonomicznych i sytuacji społecznej na Gozo oraz, w szczególności, dysproporcji w poziomie rozwoju gospodarczego i społecznego między Gozo a Maltą, a także o zaproponowanie odpowiednich środków, które umożliwiłyby dalszą integrację Gozo na rynku wewnętrznym. W niniejszym sprawozdaniu oceniono stan rozwoju Gozo oraz kształtowanie się dysproporcji na Malcie. Zawiera ono ocenę przeprowadzoną na podstawie przeglądu najnowszych tendencji dotyczących szeregu wymiarów i wskaźników istotnych dla rozwoju Gozo, tj. demografii i rynku pracy, struktury gospodarki oraz wzrostu gospodarczego, uwarunkowań geograficznych i dostępności. W niniejszym opracowaniu porównano również Gozo z pozostałą częścią Malty oraz z innymi regionami Europy. Ponadto zbadano, w jaki sposób w polityce spójności uwzględniono potrzeby rozwojowe Gozo. W niniejszym sprawozdaniu wykorzystano dane statystyczne opracowane przez Eurostat oraz przez maltański urząd statystyczny. 1.Analiza warunków ekonomicznych i sytuacji społecznej na Gozo 1.1.Uwarunkowania geograficzne i użytkowanie terenu Gozo jest drugą pod względem powierzchni i liczby ludności wyspą Archipelagu Wysp Maltańskich. Położona jest 5 km na północny zachód od wyspy Malty. Między Maltą a Gozo, niecały kilometr od Gozo, znajduje się wyspa Comino, która jest prawie niezamieszkała. Pod względem użytkowania i pokrycia terenu zabudowa miejska stanowi 21 % obszaru Gozo i Comino, natomiast tereny rolne, obszary naturalne i lasy stanowią 77,5 % powierzchni. Dla porównania na głównej wyspa Malcie nieco większy jest udział terenów miejskich (23 %), przemysłowych, handlowych i komunikacyjnych (5,7 %), a udział terenów rolnych, obszarów naturalnych i lasów (66,7 %) jest mniejszy. Takie użytkowanie terenu świadczy o większej gęstości zaludnienia i większym stopniu uprzemysłowienia na Malcie w porównaniu z Gozo oraz o znaczącej roli rolnictwa w gospodarce Gozo. Jeżeli chodzi o klasyfikację regionu do celów statystycznych, Malta to kraj, region NUTS 1 i NUTS 2. Na poziomie NUTS 3 składa się z dwóch regionów – wyspy Malty oraz wysp Gozo i Comino. Mapa 1. Użytkowanie i pokrycie terenu na Malcie, Gozo i Comino Źródło: Inwentaryzacja CORINE Land Cover z 2018 r. 1.2.Ludność W styczniu 2018 r. Gozo zamieszkiwało 32 723mieszkańców, co stanowi około 6,9 % maltańskiej ludności. Gęstość zaludnienia na Gozo w 2018 r. wynosiła 474,5 mieszkańca na km2, czyli około jedną czwartą gęstości zaludnienia na wyspie Malcie (1 793,8 mieszkańca na km2 w tym samym roku). Około 21 % ludności mieszka w Victorii (znanej również jako Rabat) – największym mieście na wyspie Gozo. W ujęciu bezwzględnym w latach 2006–2018 liczba ludności na Gozo wzrosła o około 1 700 mieszkańców. W ujęciu względnym w latach 2006–2018 liczba ludności na Gozo wzrastała średnio o 0,4 % rocznie w porównaniu ze wskaźnikiem wzrostu wynoszącym 1,4 % (prowadząc do wzrostu liczby ludności o 69 000 osób) w przypadku ludności zamieszkującej wyspę Maltę w tym samym okresie, na który wpływ miało również znaczne nasilenie się migracji od 2012 r. Ta różnica we wzroście spowodowała również spadek odsetka ludności maltańskiej wśród mieszkańców Gozo z 7,7 % w 2006 r. do 6,9 % w 2018 r. Jednym z czynników prowadzących do tej zmiany jest starzenie się społeczeństwa. Odsetek ludności w wieku co najmniej 65 lat wśród mieszkańców Gozo wzrósł w latach 2006–2018 o 8 punktów procentowych w porównaniu ze wzrostem o 2 punkty procentowe na wyspie Malcie. Chociaż w tych dwóch regionach można zaobserwować silne tendencje związane ze starzeniem się społeczeństwa, odsetek ludności w wieku produkcyjnym (15–64 lat) w przypadku wyspy Malty jest zasadniczo o 2 punkty procentowe wyższy niż odsetek ludności w wieku produkcyjnym na wyspie Gozo. Wykres 1. Zmiany odsetka ludności w wieku produkcyjnym (15–64 lat) w ogólnej liczbie ludności zamieszkującej regiony Malty, Gozo i Comino, lata 2006–2018 Źródło: dane Eurostatu. 1.3.Rozwój gospodarczy

W 2017 r. PKB na mieszkańca na Gozo w standardzie siły nabywczej (PPS) wynosiło 60 % średniej w UE-28, czyli znacznie niżej niż na Malcie, gdzie PKB na mieszkańca jest mniej więcej na poziomie średniej w UE-28. W latach 2000–2011 PKB na mieszkańca na wyspie Malcie utrzymywało się poniżej średniej unijnej. Od 2012 r. różnica ta zaczęła się zmniejszać. Dla porównania PKB na mieszkańca na Gozo w latach 2000–2007 zmniejszyło się w odniesieniu do średniej unijnej. W 2008 r. ta tendencja spadkowa zatrzymała się. W 2013 r. region zaczął zbliżać się do średniej unijnej, chociaż w wolniejszym tempie niż główna wyspa. W latach 2000–2017 różnica we względnym rozwoju gospodarczym między tymi wyspami zwiększyła się z 26 do 41 punktów procentowych. Należy jednak zauważyć, że względnie bliska odległość między wyspami umożliwia pracownikom mieszkającym na Gozo dojeżdżanie do pracy na wyspę Maltę. W praktyce ponad 20 % siły roboczej zamieszkującej Gozo pracuje na wyspie Malcie. Za pomocą PKB na mieszkańca mierzy się działalność gospodarczą z punktu widzenia produkcji, ale wskaźnik ten nie uwzględnia dochodów gospodarstw domowych. W związku z tym na podstawie PKB na mieszkańca faktyczny dobrobyt gospodarczy obywateli Gozo jest niedoszacowany. Jeżeli chodzi o strukturę sektorową wartości dodanej brutto w tych dwóch regionach, gospodarka Gozo opiera się w większym stopniu na sektorach rolnictwa i rybołówstwa (+3 punkty procentowe) oraz sektorze budowlanym (+5 punktów procentowych) niż gospodarka wyspy Malty, a w mniejszym stopniu na sektorach finansowym, ubezpieczeniowym, nieruchomości i innych usług (-4 punkty procentowe).



Wykres 2. Zmiany PKB na mieszkańca w standardzie siły nabywczej w regionach Malty, Gozo i Comino, lata 2000–2017 (UE-28 = 100) Źródło: dane Eurostatu. Wykres 3. Struktura wartości dodanej brutto w 2016 r. w regionach Malty, Gozo i Comino Źródło: dane Eurostatu. 1.4.Rynek pracy Zmiany w zatrudnieniu na Malcie i na Gozo były podobne w latach 2015–2017; roczne wskaźniki wzrostu wynosiły 5–6 %, a wzrost zatrudnienia zaobserwowany w latach 2016–2017 na Gozo był nieco większy niż na Malcie. Na obu wyspach wskaźnik zatrudnienia wzrósł w tym samym okresie, ale w przypadku Gozo wzrost ten był szybszy (około +4 punkty procentowe rocznie) w latach 2015–2017 w porównaniu z Maltą. W 2017 r. wskaźnik zatrudnienia na Gozo (74 %) był wyższy niż na Malcie (72 %). Niewielka odległość między tymi wyspami oraz częstotliwość połączeń promowych umożliwiają dojazd z Gozo do pracy na Maltę; porównując zatrudnienie według miejsca zamieszkania z zatrudnieniem według miejsca pracy, można zauważyć, że ponad 3 500 mieszkańców Gozo pracuje faktycznie na wyspie Malcie, co stanowi około 22 % mieszkańców tworzących siłę roboczą. Tabela 1. Zatrudnienie według miejsca zamieszkania i według miejsca pracy na Malcie, Gozo i Comino oraz wskaźnik zatrudnienia Zatrudnienie według miejsca zamieszkania 2015 2016 2017 Wzrost 15/16 Wzrost 16/17 Malta 194 329 205 002 216 492 5,5 % 5,6 % Gozo i Comino 13 901 14 678 15 677 5,6 % 6,8 % Zatrudnienie według miejsca pracy 2015 2016 2017 Wzrost 15/16 Wzrost 16/17 Malta 197 403 208 423 219 998 5,6 % 5,6 % Gozo i Comino 10 827 11 257 12 171 4,0 % 8,1 % Różnica (osoby dojeżdżające do pracy) 3 074 3 421 3 506 Wskaźnik zatrudnienia 2015 2016 2017 Malta 69 % 71 % 72 % Gozo i Comino 66 % 70 % 74 % Wskaźnik zatrudnienia obliczony z wykorzystaniem liczby ludności w wieku 15–64 lat jako mianownika. Źródło: dane Krajowego Urzędu Statystycznego na Malcie i Eurostatu. Struktura siły roboczej na obu wyspach jest bardzo podobna do struktury wartości dodanej brutto – na Gozo w rolnictwie i rybołówstwie zatrudnione jest o 4 punkty procentowe, a w budownictwie o 3 punkty procentowe więcej osób niż na Malcie; natomiast w sektorach finansowym, ubezpieczeniowym, nieruchomości i innych usług zatrudnione jest o 7 punktów procentowych mniej osób.





Wykres 4. Struktura zatrudnienia w 2016 r. w regionach Malty, Gozo i Comino Źródło: dane Eurostatu. 1.5.Dostępność i turystka Gozo znajduje się w odległości 5,3 km od głównej wyspy. Przy dobrej pogodzie czas podróży promem pomiędzy tymi dwiema wyspami wynosi około 30 minut. Jak wyżej wspomniano, wielu pracowników dojeżdża z Gozo do pracy na główną wyspę Maltę, w szczególności do stolicy, korzystając z połączeń morskich między wyspami. Liczba pasażerów morskich podróżujących między portem Ċirkewwa na Malcie i Mġarr na Gozo wzrosła o niemal 60 % w latach 2003–2017 i o blisko 34 % w latach 2010–2017. Odpowiada to średniemu rocznemu wzrostowi liczby pasażerów podróżujących drogą morską między tymi dwoma portami o 3,4 %, a bardziej zauważalny wzrost obserwuje się w latach 2013–2017, kiedy to roczna stopa wzrostu wynosiła prawie 6 %. Gozo to nie tylko dom dla osób dojeżdżających do pracy; przyciąga ono również turystów. Jeżeli chodzi o liczbę turystów, podobnie jak na Malcie w latach 2012–2017 na Gozo odnotowano tendencję wzrostową, chociaż jest ona nieco mniejsza (+33 % w porównaniu z +36 %). Liczba turystów odwiedzających Gozo i Comino, którzy spędzają tam co najmniej jedną noc, jest bez wątpienia niższa niż liczba turystów odwiedzających wyspę Maltę. W 2017 r. było ich jednak prawie trzy razy więcej niż mieszkańców Gozo. Jeżeli chodzi o ofertę, liczba miejsc noclegowych na Gozo wzrastała szybciej niż na Malcie, w latach 2012–2017 z 1 756 do 2 165 (+23 %), w porównaniu z 40 000 miejsc dostępnych na Malcie (+7 %). Czas trwania pobytu jest jednak zwykle krótszy – turyści spędzają średnio 5 nocy na Malcie, a na Gozo i Comino 3.



Wykres 5. Zmiany liczby pasażerów podróżujących między portami morskimi Ċirkewwa i Mġarr (w tysiącach) Źródło: dane Eurostatu. Tabela 2. Liczba odwiedzających i miejsc noclegowych na Malcie i Gozo Liczba odwiedzających 2012 2013 2014 2015 2016 2017 Wzrost 12/17 Średni roczny wzrost Malta 1 274 123 1 377 594 1 464 903 1 499 117 1 532 666 1 731 687 36 % 6,3 % Gozo i Comino 73 585 83 051 86 644 86 951 86 866 97 781 33 % 5,9 % Liczba miejsc noclegowych 2012 2013 2014 2015 2016 2017 Wzrost 12/17 Średni roczny wzrost Malta 38 187 40 895 39 473 40 217 39 163 40 762 7 % 1,3 % Gozo i Comino 1 756 1 800 1 855 1 948 2 074 2 165 23 % 4,3 % Źródło: Krajowy Urząd Statystyczny na Malcie 1.6.Porównanie z innymi europejskimi wyspami W porównaniu z innymi regionami wyspiarskimi podobnych rozmiarów (pod względem liczby ludności) w 2016 r. PKB na mieszkańca w standardzie siły nabywczej na Gozo i Comino było ogólnie niższe niż na innych wyspach, z wyjątkiem greckich regionów wyspiarskich obejmujących wyspy Lesbos, Limnos, Ikaria, Samos i Chios. Gozo i Comino to jednak jeden z niewielu regionów wyspiarskich, gdzie PKB na mieszkańca wzrosło, w szczególności w okresie po kryzysie finansowym (lata 2009–2016).

Tabela 3. Zmiany PKB na mieszkańca w standardzie siły nabywczej w wybranych regionach wyspiarskich (UE-28 = 100) Państwo UE Region NUTS 3 2002 2009 2016 Roczna stopa wzrostu w latach 2002–2016 Roczna stopa wzrostu w latach 2009–2016 DK Bornholm 88 87 89 0,1 % 0,3 % ES Fuerteventura 132 88 85 -3,1 % -0,5 % ES Minorka 103 85 75 -2,2 % -1,8 % ES El Hierro 72 87 65 -0,7 % -4,1 % ES La Gomera 85 87 70 -1,4 % -3,1 % ES La Palma 66 80 68 0,2 % -2,3 % FI Wyspy Alandzkie 151 144 129 -1,1 % -1,6 % EL Chios 66 73 50 -2,0 % -5,3 % EL Zakintos 104 104 75 -2,3 % -4,6 % EL Ikaria, Samos 65 79 51 -1,7 % -6,1 % EL Itaka, Kefalinia 89 94 60 -2,8 % -6,2 % EL Lesbos, Limnos 64 74 51 -1,6 % -5,2 % MT Gozo i Comino 55 51 56 0,1 % 1,3 % SE Gotlandia 98 93 92 -0,5 % -0,2 % UK Hebrydy 88 88 76 -1,0 % -2,1 % UK Szetlandy 135 127 133 -0,1 % 0,7 % UK Orkady 95 95 95 0,0 % 0,0 % Źródło: dane Eurostatu. 1.7.Dysproporcje wewnętrzne Do celów niniejszego sprawozdania dysproporcje regionalne w regionach NUTS 2 mierzy się za pomocą PKB na mieszkańca na poziomie NUTS 3. W przypadku Malty wyspy Malta oraz Gozo i Comino to dwa regiony NUTS 3 będące częścią jednego regionu NUTS 2, który pokrywa się również z terytorium całego państwa. Dysproporcji wewnętrznych oczywiście nie da się ocenić dla regionów NUTS 2 bez podpodziału NUTS 3. Ponadto na wskaźniki poziomu rozbieżności między regionami wpływa zwykle liczba obszarów NUTS 3 w obrębie poszczególnych regionów NUTS 2. Dlatego w niniejszym sprawozdaniu wykorzystano cztery wskaźniki poziomu rozbieżności wewnętrznych z uwzględnieniem trzech różnych grup regionów NUTS 2: 1) wszystkie regiony NUTS 2 w UE; 2) regiony NUTS 2 w okresie przejściowym (w których PKB na mieszkańca wynosi 75–90 % średniej unijnej); 3) regiony NUTS 2 obejmujące stolicę, z wyłączeniem regionów, w których nie występuje podpodział na obszary NUTS 3. Wspomniane cztery wskaźniki są następujące: ·współczynnik zmienności – stosunek między odchyleniem standardowym wszystkich NUTS 3 a średnim PKB na mieszkańca na poziomie NUTS 2. Spośród wszystkich czterech wskaźników ten wskaźnik jest najmniej zależny od liczby regionów NUTS 3 w danym regionie NUTS 2; ·współczynnik Giniego – współczynnik przyjmujący wartości z przedziału 0–1, gdzie 0 oznacza idealną równość między regionami NUTS 3, a 1 sytuację, w której całe PKB skupione jest w jednym regionie NUTS 3; ·współczynnik Theila – współczynnik zwracający wartości bliższe zeru w miarę zmniejszania się dysproporcji wewnętrznych. ·stosunek min./maks. – prosty stosunek między PKB na mieszkańca w regionie NUTS 3 o najniższej wartości a PKB na mieszkańca w regionie NUTS 3 o najwyższej wartości w ramach tego samego regionu NUTS 2. Spośród wszystkich czterech wskaźników ten wskaźnik jest najbardziej zależny od liczby regionów NUTS 3 w poszczególnych regionach NUTS 2. Najwyższe pozycje w zestawieniu odpowiadają regionom o niskim poziomie dysproporcji wewnętrznych; zestawienia przedstawia się w kolejności rosnącej w przypadku współczynnika zmienności, współczynnika Giniego i współczynnika Theila oraz w kolejności malejącej w przypadku stosunku min./maks. Wyniki dla Malty przedstawiono w tabeli 4. W zestawieniu 237 regionów NUTS 2, w których występują podpodziały NUTS 3, w przypadku współczynnika Theila i współczynnika zmienności wyniki dla Malty są mniej więcej podobne (odpowiednio pozycja 99. z 237 i 86. z 237). W przypadku współczynnika Giniego dysproporcje gospodarcze na Malcie wydają się niedoszacowane (pozycja 33. z 237), natomiast w przypadku stosunku min./maks. wydają się przeszacowane (pozycja 164. z 237). Obraz jest nieco wyraźniejszy w przypadku zestawienia 46 regionów NUTS 2 w okresie przejściowym. Jeżeli chodzi o współczynnik Theila i współczynnik zmienności, Malta również zajęła podobne pozycje (odpowiednio 26. z 46 i 24. z 46), w przypadku współczynnika Giniego znalazła się na 11. miejscu, a w przypadku stosunku min./maks. na 39. Ponadto Malta jest również regionem stołecznym, w związku z czym w ramach trzeciej grupy wybranych regionów zestawiono ją z 15 innymi regionami stołecznymi w Europie obejmującymi więcej niż jeden region NUTS 3. Malta zajmuje pierwsze miejsce pod względem współczynnika zmienności, współczynnika Giniego i współczynnika Theila oraz drugie pod względem stosunku min./maks, w związku z czym – ogólnie rzecz biorąc – sytuacja związana z nierównościami społecznymi jest lepsza niż we wszystkich pozostałych regionach stołecznych w UE.



Tabela 4. Analiza porównawcza dysproporcji regionalnych według PKB na mieszkańca na Malcie w 2016 r. na podstawie czterech różnych wskaźników i trzech różnych zestawień