Streszczenie

Młodzież jest przyszłością Europy. Naszą misją jest stworzenie warunków zapewniających jej optymalny rozwój oraz najlepsze możliwości aktywnego działania na rynku pracy oraz w społeczeństwie. To młodzież ucierpiała najbardziej w wyniku kryzysu i według najnowszych wyników badań Eurobarometru połowa młodzieży europejskiej czuje się wykluczona i zmarginalizowana, jeżeli chodzi o uczestnictwo w życiu społecznym i ekonomicznym.

Jak powiedział przewodniczący Komisji Europejskiej Jean-Claude Juncker w orędziu o stanie Unii z 2016 r.: „Unia Europejska powinna nie tylko chronić nasz europejski styl życia, ale również wzmacniać pozycję osób, które wybierają taki styl życia. Nie mogę uznać i nigdy nie uznam za normalne tego, że Europa jest i pozostaje kontynentem bezrobocia młodzieży”. Potwierdził również swoje zobowiązanie, aby „kontynuować realizację programu gwarancji dla młodzieży w całej Europie, poprawiając kwalifikacje Europejczyków i docierając do najbardziej potrzebujących młodych ludzi i regionów”. Z bezrobociem młodzieży należy w dalszym ciągu toczyć bezkompromisową walkę, jeżeli chcemy w pełni wykorzystać potencjał i dynamizm Europejczyków, musimy również w pełni zmobilizować wszelkie instrumenty dostępne na poziomie krajowym i unijnym. Taki jest również cel nowej inicjatywy na rzecz młodzieży ogłoszonej w liście intencyjnym z 2016 r., skierowanym do przewodniczącego Parlamentu Europejskiego oraz do przewodniczącego Rady. W jej ramach kontynuuje się i wzmacnia istniejące procesy, które się już sprawdziły, a także opracowuje się nowe instrumenty obejmujące kwestie, którym dotychczas nie poświęcano dostatecznej uwagi. Niniejsze sprawozdanie oraz przedstawione w nim wnioski są częścią tej inicjatywy.

Od 2013 r. Unia Europejska i jej państwa członkowskie realizują ambitną strategię na rzecz obniżenia poziomu bezrobocia młodzieży. W następstwie wniosku Komisji państwa członkowskie wspólnie utworzyły gwarancję dla młodzieży w formie zalecenia Rady z kwietnia 2013 r., będącą politycznym zobowiązaniem, aby każdej młodej osobie zaproponować dobrej jakości ofertę pracy, dalszego kształcenia, przygotowania zawodowego lub stażu w ciągu czterech miesięcy od uzyskania statusu osoby bezrobotnej lub od zakończenia kształcenia formalnego. Ustanowienie gwarancji dla młodzieży szło w parze z politycznymi wytycznymi i wsparciem finansowym na poziomie unijnym, w szczególności poprzez Inicjatywę na rzecz zatrudnienia ludzi młodych.

W trzy lata od wprowadzenia w życie gwarancji dla młodzieży liczba bezrobotnych młodych ludzi w UE spadła o 1,4 mln. Do 2015 r. w UE roczna stopa bezrobocia młodzieży spadła średnio o 3,4 punktu procentowego do 20,3 %, a liczba młodych ludzi niekształcących się, niepracujących ani nieszkolących się (młodzież NEET) spadła średnio o 1 punkt procentowy, do poziomu 12 %. Stopa bezrobocia młodzieży i odsetek młodzieży NEET są bardzo nierówne w UE, niemniej jednak obydwie wartości zmniejszyły się w większości państw członkowskich UE. W tym samym okresie bezrobocie spadało szybciej w przypadku populacji ludzi młodych niż osób dorosłych. Dotyczy to zarówno całej UE, jak i wielu państw członkowskich. Wskazywałoby to, że reformy strukturalne polityki rynku pracy, edukacji i szkoleń wspierane przez gwarancję dla młodzieży przyczyniły się do poprawy sytuacji.

Gwarancja dla młodzieży zaczęła przynosić owoce na terenie UE. Od stycznia 2014 r. 14 mln młodych ludzi wzięło udział w programach gwarancji dla młodzieży. Około dziewięciu milionów młodych ludzi przyjęło różnego rodzaju oferty, z czego większość stanowiły oferty pracy. Niemal dwie trzecie młodych osób, które zakończyły udział w gwarancji dla młodzieży w 2015 r., otrzymało ofertę pracy, kształcenia, stażu lub przygotowania zawodowego. Gwarancja dla młodzieży w znaczny sposób ułatwiła przeprowadzenie reform strukturalnych i innowacyjnych działań w ramach opracowywania strategii politycznych państw członkowskich. Gwarancję dla młodzieży uzupełniają różne inicjatywy, takie jak Nowy europejski program na rzecz umiejętności lub europejski sojusz na rzecz przygotowania zawodowego. Niemniej jednak bezrobocie młodzieży utrzymuje się na niedopuszczalnie wysokim poziomie, w związku z czym przed państwami członkowskimi wciąż pozostaje wiele wyzwań. Niezbędne będzie ciągłe polityczne zaangażowanie w gwarancję dla młodzieży, a skuteczne wykorzystanie wyników prac przeprowadzonych do tej pory wymagać będzie długoterminowej i strukturalnej reformy. Większa koordynacja wewnętrzna i rozwijanie zdolności zaangażowanych stron, takich jak publiczne służby zatrudnienia oraz organizatorzy kształcenia i szkoleń, przyczyni się do konsolidacji obiecujących partnerstw i wpłynie na zwiększenie poziomu skuteczności. O wiele więcej pozostaje do zrobienia w celu wprowadzenia grup, do których najtrudniej dotrzeć, jak również osób znajdujących się z dala od rynku pracy, na ścieżkę gwarancji dla młodzieży.

Aby wesprzeć ten proces, zmobilizowano znaczną pomoc finansową UE. W latach 2014–2020 w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego zostanie bezpośrednio zainwestowane co najmniej 6,3 mld euro – w dodatku do Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych – w celu wsparcia integracji młodych ludzi na rynku pracy w ramach tego samego priorytetu inwestycyjnego.

Ponadto Inicjatywa na rzecz zatrudnienia ludzi młodych, dysponująca początkowo zasobami finansowymi w wysokości 6,4 mld euro, po raz pierwszy zapewniła bezpośrednie i ukierunkowane wsparcie dla młodzieży NEET mieszkającej w regionach borykających się ze stopą bezrobocia młodzieży wynoszącą ponad 25 %. W 2015 r. Komisja Europejska podjęła decyzję o przyśpieszeniu realizacji Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych poprzez zwiększenie płatności zaliczkowych przeznaczonych dla państw członkowskich o niemal 1 mld euro. Opierając się na wstępnych wynikach oraz na ocenie potrzeb do roku 2020, Komisja zaproponowała przedłużenie finansowania Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych poprzez dodanie 1 mld euro z budżetu UE oraz takiej samej kwoty z budżetu europejskich funduszy społecznych kwalifikujących się państw członkowskich.