UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Rozporządzenie (EWG) nr 95/93 („rozporządzenie w sprawie przydzielania czasu na start lub lądowanie”) określa zasady przydzielania czasu na start lub lądowanie w portach lotniczych UE. Art. 10 rozporządzenia ustanawia zasadę „wykorzystaj lub strać”, zgodnie z którą przewoźnicy lotniczy muszą wykorzystać co najmniej 80 % swoich przydziałów czasu na start lub lądowanie w danym sezonie lotniczym (letnim lub zimowym), aby zachować pierwszeństwo w stosunku do danej serii czasów na start lub lądowanie w odpowiednim sezonie lotniczym następnego roku (tzw. „prawa nabyte”).

Ze względu na spadek popytu na przewozy pasażerskie spowodowany pandemią COVID-19 przewoźnicy lotniczy dokonali znaczących zmian w swoich rozkładach lotów od dnia 1 marca 2020 r., w wyniku czego wskaźnik wykorzystania przydziałów czasu na start lub lądowanie w koordynowanych portach lotniczych spadł znacznie poniżej progu 80 % narzuconego rozporządzeniem w sprawie przydzielania czasu na start lub lądowanie.

Aby rozwiązać ten problem, w dniu 30 marca 2020 r. Unia Europejska przyjęła zmianę rozporządzenia w sprawie przydzielania czasu na start lub lądowanie, odstępując od zasady „wykorzystaj lub strać” w odniesieniu do całego letniego sezonu lotniczego 2020, który zakończył się w dniu 24 października 2020 r. Zmiana ta upoważnia również Komisję do przedłużenia okresu objętego zwolnieniem poprzez przyjęcie co najmniej jednego aktu delegowanego. W dniu 14 października 2020 r. Komisja przyjęła akt delegowany przedłużający okres odstąpienia od zasady „wykorzystaj lub strać” do końca zimowego sezonu lotniczego 2020/2021, tj. do dnia 27 marca 2021 r.

Zgodnie z przewidywaniami obniżony popyt na przewozy pasażerskie utrzymał się przez cały letni sezon lotniczy 2020. Z danych Eurocontrol wynika, że tendencja zniżkowa w ruchu lotniczym w Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) rozpoczęła się w tygodniu 11 spadkiem o 17 % w porównaniu z tym samym tygodniem roku 2019. Następnie nastąpił dalszy gwałtowny spadek dochodzący w 12 i 13 tygodniu odpowiednio do 59 % oraz do 82 % w porównaniu z 2019 r. Najniższe wyniki odnotowano w tygodniach 15 i 16 (spadek o 89 %). Dla próbki 10 europejskich przewoźników lotniczych średni współczynnik obciążenia spadł z 80 % w tygodniu 9 do 26 % w tygodniu 15. Przewoźnicy lotniczy nie tylko wykonywali mniej lotów, ale w utrzymanych lotach wykorzystywana była niedostateczna liczba miejsc w porównaniu z 2019 r. W tygodniu 23, kiedy to w dużej mierze wznowiono loty lotnicze wewnątrz UE, średni współczynnik obciążenia wzrósł do 44 %. W tym samym tygodniu w 2019 r. średni współczynnik obciążenia w przypadku tych samych przewoźników lotniczych wahał się między 75 % (tydzień 4) a 86 % (tydzień 16). W połowie listopada 2020 r. spadek ruchu wynosił 65 % w porównaniu z tym samym okresem w 2019 r.

Najnowsze prognozy Eurocontrol wskazują, że ruch lotniczy w lutym 2021 r. będzie odpowiadał zaledwie połowie poziomu z lutego 2020 r. Nie wiadomo, co wydarzy się później, ale nic nie wskazuje na to, aby w sezonie letnim 2021 popyt miał wrócić do poziomu zbliżonego do poziomów z ostatnich lat.

Jednocześnie należy przypomnieć, że celem zasady „wykorzystaj lub strać” jest zapewnienie jak najefektywniejszego wykorzystania przepustowości portów lotniczych, aby zmaksymalizować korzyści dla jak największej liczby użytkowników oraz umożliwić pasażerom czerpanie korzyści z konkurencyjnego rynku lotniczego i jakości sieci połączeń. Odstępstwo od zasady „wykorzystaj lub strać” faktycznie pomogło przewoźnikom lotniczym w obliczu obecnego bezprecedensowego braku popytu i ograniczeń dotyczących podróży lotniczych, a jednocześnie pozwoliło uniknąć negatywnego wpływu na środowisko, jaki powodowałoby wykonywanie pustych lub prawie pustych przelotów wyłącznie w celu zachowania związanych z nimi czasów na start lub lądowanie. Należy jednak wziąć pod uwagę również negatywne skutki dalszego przedłużenia zwolnienia. Skutkiem obecnego zwolnienia jest zamrożenie konkurencji na poziomie z 2019 r., bez wymogu faktycznego efektywnego wykorzystywania zdolności przewozowych, ponieważ przepisy przewidziane w zwolnieniu okazały się niewystarczające, aby zapewnić innym przewoźnikom lotniczym zdolnym do prowadzenia działalności dostęp do niezbędnych przydziałów czasu na start lub lądowanie. Nadszedł czas, aby wrócić do normalnego stosowania zasady „wykorzystaj lub strać” w odniesieniu do okresu rozpoczynającego się ponad rok od zwolnienia z jej stosowania (od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 27 marca 2021 r.), co pozwoliło przewoźnikom lotniczym zachować prawa nabyte do przydziałów czasu na start lub lądowanie z 2019 r. do końca zimowego sezonu lotniczego 2021/2022. Powrót do normalnych zasad nie powinien być nagły, aby uniknąć destabilizacji rynku lotniczego ze szkodą dla przewoźników lotniczych, jakości sieci połączeń, konsumentów w UE i środowiska. Powrót do normalnych zasad powinien być zsynchronizowany z przyszłym wzrostem natężenia ruchu do poziomu z 2019 r. lub ustabilizowaniem się ruchu lotniczego w nowej sytuacji rynkowej.

Proponuje się zatem, aby od początku letniego sezonu lotniczego 2021 ponownie stosować normalne wymogi dotyczące wykorzystania przydziałów czasu na start lub lądowanie zgodnie z rozporządzeniem w sprawie przydzielania czasu na start lub lądowanie, ale wymagany poziom wykorzystania ustalić na 40/60 zamiast na 80/20. Oznacza to, że aby zachować pierwszeństwo w odniesieniu do danej serii czasów na start lub lądowanie w kolejnym równoważnym sezonie lotniczym, przewoźnicy lotniczy będą musieli wykorzystać 40 % tej serii czasów na start lub lądowanie. Dostosowanie to zapewni proporcjonalną ochronę praw nabytych w okresie gwałtownego spadku popytu na podróże lotnicze spowodowanego pandemią COVID-19 i przyczyni się do uniknięcia wpływu na środowisko, jaki powodowałoby wykonywanie pustych lub w dużej mierze pustych przelotów wyłącznie w celu zachowania związanych z nimi czasów na start lub lądowanie. Przyczyni się ono również do bardziej efektywnego wykorzystania przepustowości portów lotniczych z korzyścią dla pasażerów i jakości sieci połączeń.

W świetle zdobytych doświadczeń niniejszy wniosek dotyczący złagodzenia zasad wykorzystywania przydziałów czasu na start lub lądowanie uwzględnia warunki, które pozwolą zapewnić zgodność okresu złagodzenia z optymalnym wykorzystaniem ograniczonej przepustowości portów lotniczych oraz przyczynią się do utrzymania konkurencji w interesie pasażerów. Złagodzone zasady powinny być adresowane do przewoźników lotniczych, którzy zamierzają wykorzystywać przydziały czasu na start lub lądowanie wynikające z ich praw nabytych, gdy tylko pojawi się wystarczający popyt, a loty ponownie staną się rentowne. W związku z tym nie powinny być objęte złagodzonymi zasadami serie czasów na start lub lądowanie przydzielone przewoźnikom lotniczym po raz pierwszy, tj. serie czasów na start lub lądowanie, do których przewoźnicy lotniczy nie są uprawnieni z tytułu praw nabytych, ponieważ tacy przewoźnicy lotniczy występowaliby o dodatkowe przydziały czasu na start lub lądowanie, wiedząc, że popyt na podróże lotnicze jest niski ze względu na pandemię COVID-19, a przedmiotowe serie czasów na start lub lądowanie są wyłączone z normalnego stosowania zasady „wykorzystaj lub strać”. W związku z tym, aby uzyskać pierwszeństwo na następny równoważny sezon lotniczy, przewoźnicy lotniczy otrzymujący przydział serii czasów na start lub lądowanie po raz pierwszy, będą musieli wykorzystać co najmniej 80 % nowo przydzielonych serii czasów na start lub lądowanie. Podejście to jest zgodne z dobrowolnym porozumieniem między portami lotniczymi, przewoźnikami lotniczymi i koordynatorami przydziałów czasu na start lub lądowanie w sprawie funkcjonowania obecnego zawieszenia wymogu slotowego w zimowym sezonie lotniczym 2020/2021 i w późniejszym okresie.

Oprócz tego zasada „wykorzystaj lub strać” (tj. wymóg wykorzystania co najmniej 80 % serii przydziałów czasu na start lub lądowanie) powinna mieć nadal zastosowanie w przypadku wymiany przydziałów czasu na start lub lądowanie na podstawie art. 8a ust. 1 lit. c), jeżeli wymianie tej towarzyszy rekompensata finansowa lub innego rodzaju. Celem jest zapobieżenie wypłacie wynagrodzenia za wartość wynikającą ze złagodzenia zasad. Natomiast wymiany bez rekompensaty finansowej lub innej rekompensaty, realizowane na przykład w celu poprawy punktualności, nie będą przeszkadzać w stosowaniu złagodzonych zasad w odniesieniu do danych przydziałów czasu na start lub lądowanie. To samo dotyczy na przykład transferów przydziałów czasu na start lub lądowanie w wyniku decyzji organów publicznych na mocy krajowego lub unijnego prawa konkurencji (por. art. 8b rozporządzenia w sprawie przydzielania czasu na start lub lądowanie).

We wniosku określono termin, w jakim przewoźnicy lotniczy mają zwrócić koordynatorowi niechciane przydziały czasu na start lub lądowanie, jeżeli chcą skorzystać ze złagodzonych zasad. Termin trzech tygodni przed planowaną datą operacji w odniesieniu do odnośnych przydziałów czasu na start lub lądowanie pozwoli portom lotniczym i innym dostawcom usług lotniskowych na wgląd w przepustowość potrzebną do przewidywanego zakresu operacji na potrzeby zapewnienia dostępności odpowiedniej infrastruktury i personelu. Pozwoli on również innym przewoźnikom lotniczym oszacować, jaka przepustowość portu lotniczego jest dostępna, gdyby chcieli wykorzystać ją do wykonywania lotów. Im wcześniej czasy na start lub lądowanie będą udostępniane do realokacji, tym większe prawdopodobieństwo, że inni przewoźnicy lotniczy będą mogli z nich korzystać. Proponowane w niniejszym akcie zasady obejmują zarówno tymczasową realokację na odnośny sezon (kiedy przewoźnik, któremu te czasy na start lub lądowanie zostaną ponownie przydzielone, nie uzyskuje praw nabytych), jak i przydział na stałe, tj. w przypadku gdy przewoźnik lotniczy zwracający czasy na start lub lądowanie do puli nie planuje ich wykorzystania w następnym równoważnym sezonie lotniczym. W takim przypadku przewoźnicy lotniczy, którzy wykorzystają co najmniej pięć takich czasów na start lub lądowanie, powinni mieć pierwszeństwo przed innymi wnioskodawcami i nowymi operatorami w odniesieniu do kompletnych pierwotnych serii czasów na start lub lądowanie, które przewoźnicy zwrócili do puli.

Należy również wyjaśnić, w jakich okolicznościach koordynatorzy będą mogli odbierać przewoźnikom lotniczym przydziały czasu na start lub lądowanie. Jeżeli na podstawie dostępnych mu informacji koordynator ustali, że przewoźnik lotniczy zaprzestał działalności w danym porcie lotniczym i nie jest już w stanie wykorzystywać przydzielonych mu czasów na start lub lądowanie, przedmiotowe czasy na start lub lądowanie należy niezwłocznie zwrócić do puli i udostępnić do realokacji na rzecz innych przewoźników lotniczych, co spowoduje utratę praw nabytych do tych czasów na start lub lądowanie przedsiębiorstwa lotniczego opuszczającego port lotniczy.

Na podstawie informacji udostępnionych obecnie przez Eurocontrol można racjonalnie założyć, że obecna sytuacja, charakteryzująca się wyjątkowym spadkiem popytu, utrzyma się co najmniej do początku letniego sezonu lotniczego 2021. Niepewność kontekstu może również spowodować, że okres nadzwyczajnie niskiego popytu potrwa co najmniej do zimowego sezonu lotniczego 2024/2025 włącznie, zgodnie z przewidywaniami przewoźników lotniczych i stowarzyszeń portów lotniczych, takich jak ACI-Europe i IATA.

W związku z tym w obecnych okolicznościach należy zmienić rozporządzenie w sprawie przydzielania czasu na start lub lądowanie w celu dalszej ochrony praw nabytych przewoźników lotniczych w odniesieniu do serii czasów na start lub lądowanie, których poziom wykorzystania nie osiągnął normalnego wskaźnika 80 % w okresie negatywnego wpływu pandemii COVID-19 na rynek lotniczy. Złagodzenie zasad wykorzystywania przydziałów czasu na start lub lądowanie zostanie przedłużone na następny sezon, wykraczając poza przedłużenie przewidziane w rozporządzeniu delegowanym Komisji (UE) 2020/1477, tj. obejmie okres od dnia 28 marca 2021 r. do dnia 30 października 2021 r. To złagodzenie zasad spowoduje obniżenie wskaźnika wymaganego wykorzystania przydziałów czasu na start lub lądowanie z 80 % do 40 %. Nowelizacja przyzna ponadto Komisji uprawnienia do dalszego przedłużenia okresu złagodzenia zasad wykorzystywania przydziałów czasu na start lub lądowanie poza letni sezon lotniczy 2021, a także do dalszego dostosowywania wskaźnika wykorzystania przydziałów czasu na start lub lądowanie w oparciu o szereg wskaźników, takich jak realne i prognozowane dane dotyczące ruchu lotniczego, współczynniki obciążenia i wykorzystanie floty. W razie potrzeby Komisja przyjmie akty delegowane w celu dostosowania wskaźnika wymaganego wykorzystania przydziałów czasu na start lub lądowanie w odniesieniu do każdego sezonu lotniczego od zimy 2021/2022 do zimy 2024/2025 włącznie.

Proces przydzielania czasu na start lub lądowanie odbywa się z dużym wyprzedzeniem przed odnośnym sezonem lotniczym. W związku z tym przewoźnicy lotniczy, porty lotnicze i inni dostawcy usług potrzebują w odpowiednim czasie zapoznać się z przepisami mającymi zastosowanie do danego sezonu lotniczego. Wczesna znajomość tych przepisów zachęca ich również do wczesnego zwracania koordynatorowi czasów na start lub lądowanie, których nie zamierzają wykorzystać. W związku z tym Komisja powinna przyjmować odpowiednie akty delegowane przed zakończeniem procesu przydzielania czasu na start lub lądowanie.