KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Stan Unii innowacji na 2012 r. – przyśpieszenie zmian /* COM/2013/0149 final */





KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Stan Unii innowacji na 2012 r. – przyśpieszenie zmian (Tekst mający znaczenie dla EOG) 1. Wprowadzenie Strategia „Europa 2020” i jej inicjatywy przewodnie skupiają się na inwestycjach w edukację, badania i innowacje jako głównym elemencie inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. W tym kontekście inicjatywa przewodnia Unia innowacji, wraz z agendą cyfrową, polityką przemysłową i inicjatywą „Europa efektywnie korzystająca z zasobów”, jak również Akt o jednolitym rynku, mają na celu stworzenie naukowcom i przedsiębiorcom europejskim najlepszych warunków umożliwiających innowacje. Celem Unii innowacji jest w szczególności stworzenie prężnej gospodarki opartej na innowacjach, zasilanej pomysłami i kreatywnością, która będzie w stanie uczestniczyć w globalnych łańcuchach wartości, wykorzystywać nowe możliwości, wchodzić na nowe rynki i tworzyć miejsca pracy wysokiej jakości. Postępy w tworzeniu ram politycznych dla Unii innowacji były na ogół bardzo zachęcające: realizacja ponad 80% inicjatyw odbywa się zgodnie z planem. Wezwanie szefów państw i rządów do wzmocnienia europejskiej przestrzeni badawczej zostanie przekształcone w konkretne działania. Wniosek Komisji dotyczący przyszłego europejskiego programu w zakresie badań i innowacji – „Horyzont 2020” – wyraźnie zrywa z przeszłością poprzez objęcie jednym programem całego łańcucha tworzenia wartości. Zasada „inteligentnej konsolidacji” – czyli ochrony lub, w miarę możliwości, zwiększenia wydatków sprzyjających wzrostowi, takich jak wydatki na badania i rozwój – jest obecnie szeroko akceptowana i została włączona do europejskiego semestru. Otoczenie biznesowe w Europie będzie się stawać coraz bardziej przyjazne dla innowacji dzięki środkom w dziedzinie jednolitego rynku, takim jak jednolity patent, szybsze ustanawianie norm, nowocześniejsze unijne przepisy dotyczące zamówień publicznych bądź paszport europejski dla funduszy kapitału podwyższonego ryzyka; Europejskie partnerstwa innowacyjne koncentrują zasoby oraz środki związane z popytem i podażą na najważniejszych wyzwaniach społecznych. Zanim środki te zaczną przynosić rezultaty, muszą zostać wdrożone, stanowią one jednak wyraz ważnej zmiany we właściwym kierunku. Pozycja Europy w świecie jest nadal stosunkowo silna. UE należy do światowej czołówki pod względem rozwijania wysokiej jakości nauki i wytwarzania innowacyjnych produktów. Zachowała największy i stabilny udział (28 %) w dochodzie wytworzonym w ramach globalnych łańcuchów wartości, podczas gdy udział USA i Japonii zmalał. Od 2008 r. innowacyjność UE uległa poprawie, co doprowadziło do zmniejszenia przepaści innowacyjnej między UE a USA i Japonią o prawie połowę[1]. Utrzymuje się też przewaga UE nad Brazylią, Indiami, Rosją i Chinami, należy jednak zauważyć, że Chiny mają coraz lepsze wyniki. Ponadto przewaga Korei Południowej nad UE w dziedzinie innowacyjności wzrosła od 2008 r. prawie trzykrotnie, a kraj ten stał się wraz z USA liderem w tym zakresie. Wydatki publiczne na badania i rozwój w UE rosły w czasie kryzysu, zaś rządy starały się utrzymać poziom inwestycji oraz zachęcać przedsiębiorstwa do inwestycji w badania i rozwój, jednak najnowsze dane wskazują na potencjalne odwrócenie tej tendencji. W 2011 r., po raz pierwszy od rozpoczęcia kryzysu, publiczny budżet na badania i rozwój wszystkich 27 państw członkowskich nieznacznie zmalał. Utrzymujący się kryzys uwidocznił również strukturalne słabości europejskiej innowacyjności. Z tablicy wyników Unii innowacji za 2013 r. wynika, że proces konwergencji w dziedzinie innowacyjności państw członkowskich został wstrzymany. Jako że konwergencja była głównym elementem od momentu wprowadzenia tablicy w 2001 r., wskazuje to na wyraźne ryzyko zwiększenia przepaści innowacyjnej[2]. W miarę trwania i pogłębiania się kryzysu rosną różnice wzrostu gospodarczego między regionami Europy. Jest to kolejny powód, aby jak najszybciej wdrożyć założenia Unii innowacji oraz zwiększyć działania w obszarach niezbędnych do innowacyjności, takich jak szkolnictwo wyższe, przedsiębiorczość oparta na innowacyjności lub środki związane z popytem. Niezbędne będzie również zachowanie impetu w dziedzinach takich jak innowacje społeczne. Europejska gospodarka potrzebuje nowej dynamiki. W tradycyjnych gałęziach przemysłu, które są domeną Europy, należy opracować nowe zastosowania i nowe modele biznesowe, aby zapewnić im możliwość rozwoju i utrzymania przewagi konkurencyjnej. Z kolei w dynamicznych dziedzinach, takich jak przedsiębiorstwa oparte na ICT, i w nowych sektorach, Europa potrzebuje większej liczby szybko rozwijających się przedsiębiorstw. Wymaga to zmiany strukturalnej opartej na innowacji, jednak obecnie Europa nie korzysta z najbardziej radykalnych innowacji będących siłą napędową takiej zmiany. W nadchodzącym dziesięcioleciu najważniejszym zadaniem będzie przyciągnięcie największych talentów i nagradzanie innowacyjnych przedsiębiorców – poprzez oferowanie im o wiele lepszych warunków tworzenia i rozwoju przedsiębiorstw. W związku z powyższym w niniejszym komunikacie: · streszczono postępy w zakresie realizacji Unii innowacji w 2012 r. na szczeblu europejskim i krajowym; oraz · przedstawiono obszary, w których można zwiększyć zaangażowanie Unii innowacji, między innymi w oparciu o test warunków skrajnych Unii innowacji przeprowadzony przez Radę ds. Europejskiej Przestrzeni Badawczej i Innowacji[3]. 2. Sytuacja krajowych systemów badań i innowacji 2.1. Inwestycje w przyszłość Europa potrzebuje większych i lepszych inwestycji w badania i innowacje zwiększających konkurencyjność jej przemysłu i umożliwiających modernizację systemu badań i innowacji. Publiczne i prywatne inwestycje w badania i rozwój są niezbędne do umożliwienia Europie skorzystania z wszelkiego ożywienia gospodarczego. Ożywienie gospodarcze w 2010 r. było wyraźnie większe w państwach, które wcześniej zainwestowały najwięcej w badania i rozwój oraz innowacje (np. Niemcy, Finlandia i Szwecja)[4]. Inwestycje publiczne i prywatne w badania i rozwój rosły aż do rozpoczęcia kryzysu gospodarczego. Od tego momentu większość państw członkowskich utrzymała lub nawet zwiększyła inwestycje w badania i rozwój pomimo ograniczeń fiskalnych, a ogólne wydatki na badania i rozwój wzrosły z 1,85 % PKB w 2007 r. do 2,03 % PKB w 2011 r. Jednakże od rozpoczęcia kryzysu publiczne inwestycje w badania i rozwój w jedenastu państwach członkowskich[5] rosły wolniej niż PKB (rys. 1). Rys. 1: Ochrona publicznych wydatków na badania i rozwój Przedsiębiorstwa w UE również zwiększyły wydatki na badania i rozwój jako odsetek PKB między 2007 r. (1,18 % PKB) a 2011 r. (1,27 % PKB). Wynika to częściowo z nieprzerwanych inwestycji przedsiębiorstw europejskich, które oczekują, że ich światowe inwestycje w badania i rozwój będą rosły o średnio 4 % rocznie w okresie 2012–2014[6]. Europa jest również atrakcyjnym miejscem do inwestowania w badania i rozwój dla przedsiębiorstw zagranicznych, które taką działalność intensywnie prowadziły. Przedsiębiorstwa amerykańskie odpowiadają za dwie trzecie międzynarodowych ruchomych inwestycji w badania i rozwój, a ich roczne inwestycje w badania i rozwój w Europie są 10-krotnie wyższe od inwestycji w Chinach i Indiach łącznie[7]. Występują jednak znaczne różnice między państwami członkowskimi oraz między sektorami przemysłowymi i podmiotami. Niektóre kraje odczuwają spadek inwestycji w badania i rozwój w sektorze przedsiębiorstw, w szczególności dokonywanych przez MŚP. Wynika to głównie z niskiej pewności przedsiębiorstw co do przyszłości gospodarki europejskiej pomimo rezerw gotówkowych zalegających w bilansach wielu przedsiębiorstw[8]. Z perspektywy sektora wiele krajów odnotowało wzrost intensywności działań badawczo-rozwojowych w bardziej tradycyjnych gałęziach przemysłu średnio zaawansowanych pod względem technologii (np. przemysł metalowy, gumowy i tworzyw sztucznych, spożywczy) oraz na rosnących rynkach związanych z wyzwaniami społecznymi takimi jak przetwarzanie odpadów, czysta energia i woda. UE specjalizuje się na ogół w sektorach o średniej intensywności badań i rozwoju – obejmują one połowę inwestycji przedsiębiorstw europejskich w badania i rozwój. W Stanach Zjednoczonych z kolei ponad dwie trzecie inwestycji przedsiębiorstw w badania i rozwój skupia się w sektorach o wysokiej intensywności badawczo-rozwojowej (takich jak zdrowie i ICT)[9]. Rys. 2: Inwestycje w badania i rozwój w USA i UE według grup sektorów Źródło: Unijna tablica wyników w dziedzinie inwestycji w badania i rozwój w przemyśle w 2012 r. Ponadto w państwach członkowskich, w których sektor przedsiębiorstw opiera się na wiedzy i jest konkurencyjny na rynku światowym, strategia rządów mająca na celu ochronę działań badawczo-rozwojowych przyczyniła się do utrzymania inwestycji prywatnych[10]. Było to jednak trudniejsze dla państw zmagających się z kryzysem zadłużeniowym. W tych państwach ograniczenia związane z płynnością oraz brak przyjaznego dla innowacji otoczenia i niższe zapotrzebowanie przedsiębiorstw na wiedzę niekorzystnie wpłynęły na skuteczność stymulacji inwestycji przedsiębiorstw. Wynika z tego, że inwestycjom w wiedzę muszą towarzyszyć reformy systemu badań i innowacji, w tym sprzyjające innowacjom warunki ramowe dla innowacyjnych przedsiębiorstw. Chociaż większość państw członkowskich przyjęła w odniesieniu do publicznych inwestycji w badania i rozwój oraz innowacje politykę inteligentnej konsolidacji fiskalnej, istnieje ryzyko, że wyjątkowo długi czas trwania obecnego kryzysu oraz trudne warunki doprowadzą do podważenia przekonania politycznego, że należy chronić takie inwestycje. Budżety publiczne na badania i rozwój[11] zmalały w 2011 r. po raz pierwszy od rozpoczęcia kryzysu, chociaż spadek ten częściowo jest kompensowany przez wzrost wpływów z podatków, z których zrezygnowano w ramach zachęt podatkowych[12]. Z porównania publicznych budżetów państw członkowskich na badania i rozwój w latach 2011 i 2012 wynika również, że maleje liczba państw, w których utrzymano lub zwiększono wydatki publiczne. Grozi to zmniejszeniem innowacyjności w Europie i spadkiem konkurencyjności. Z punktu widzenia całego trójkąta wiedzy (edukacja, badania naukowe i innowacja) inwestycje wykazują podobny wzorzec. W 2009 r. prawie wszystkie państwa członkowskie (z wyjątkiem dwóch) utrzymały lub zwiększyły wydatki publiczne na edukację[13]. Od tego czasu utrzymujące się presje na finanse publiczne skłoniły wiele rządów do ograniczenia inwestycji w edukację[14]. 2.2. Reforma w celu zwiększenia efektywności i wydajności W czasie ograniczeń fiskalnych reforma jest jeszcze ważniejsza, ponieważ umożliwia najskuteczniejsze wykorzystanie zainwestowanych środków. Nadal występują znaczne różnice między państwami członkowskimi, jeśli chodzi o ich działalność badawczą i innowacyjność. Przy tych samych kwotach inwestycji publicznych niektóre kraje uzyskują lepsze wyniki w dziedzinie nauki i technologii niż inne (rys. 3). Właśnie dlatego, mimo potrzeby rozwiązań specyficznych dla kontekstu krajowego, pełne wdrożenie europejskiej przestrzeni badawczej spowodowałoby znaczny wzrost zdolności w dziedzinie wiedzy i technologii. Najbardziej zaawansowanym państwom członkowskim udało się udoskonalić poziom nauki i zwiększyć wpływ bazy naukowej na gospodarkę, inne kraje jednak zmagają się z problemami związanymi z wydajnością lub niskim oddziaływaniem inwestycji publicznych. Rys. 3: Inwestycje i doskonałość w dziedzinie badań [15] Wiele państw członkowskich UE zaczęło wprowadzać ambitne reformy polityczne, których celem jest zwiększenie skuteczności systemów badań i innowacji zgodnie z celami europejskiej przestrzeni badawczej[16]. Niektóre z tych reform zaczęto wprowadzać przed kryzysem, ale od tego czasu zostały one rozszerzone lub pogłębione. Kryzys gospodarczy doprowadził też do silniejszej integracji badań i innowacji w szerzej zakrojonej polityce krajowej w dziedzinie przemysłu i makroekonomii. W niektórych państwach przygotowywane są obecnie lub realizowane nowe akty prawne dotyczące innowacji oraz krajowe strategie w dziedzinie badań i innowacji. Wiele rządów uwzględnia kwestie innowacyjności w bardziej ogólnych pakietach reform przedsiębiorczości, otoczenia biznesowego i rynku pracy, koncentrując się na lepszej komercjalizacji wyników badań naukowych. Państwa członkowskie i kraje stowarzyszone zgłosiły szereg krajowych planów działań, programów, strategii i aktów ustawodawczych mających na celu zapewnienie wyszkolenia wystarczającej liczby naukowców, aby osiągnąć poszczególne cele krajowe w zakresie badań i rozwoju[17]. W wielu przypadkach za wcześnie jest na pomiar bezpośrednich lub pośrednich skutków zastosowania tych środków. Obecnie dąży się do opracowywania strategii i planów działań w oparciu o określone kwestie, co czasami nie pozwala na stworzenie spójnej całości. Ważnym krokiem będzie zajęcie się kwestiami zasobów ludzkich w zawodzie naukowca poprzez przyjęcie jednej zintegrowanej strategii. Większość państw członkowskich zaprojektowała lub wdrożyła zmiany prawne zwiększające autonomię uniwersytetów. W niektórych państwach wprowadzono nowe warunki zatrudnienia naukowców w sektorze publicznym umożliwiające współpracę z sektorem prywatnym oraz komercjalizację ich osiągnięć naukowych i wynalazków technologicznych. Wprowadzane są środki w celu wspierania międzynarodowych działań podmiotów zajmujących się nauką w sektorze publicznym i prywatnym, w szczególności ich integracji w europejskie sieci przepływów wiedzy. Państwa członkowskie coraz częściej rozważają korzyści płynące z integracji krajowych systemów badań i innowacji z systemami światowymi i europejskimi w celu wykorzystania globalnych łańcuchów wartości i zaspokojenia zapotrzebowania nowych rynków międzynarodowych na innowacje. Programy promujące działania badawczo-rozwojowe muszą otworzyć się na partnerów międzynarodowych i współpracę transgraniczną, co umocni komplementarność łańcuchów wartości między państwami. Współpraca publiczno-prywatna i internacjonalizacja przedsiębiorstw leżą u podstaw silnej polityki klastrowej realizowanej w ostatnich latach w wielu państwach członkowskich. Mobilność transgraniczna jest nadal stosunkowo rzadka. Naukowcy przenoszą się głównie z sektora publicznego do prywatnego, natomiast tylko w odosobnionych przypadkach można odnotować przejście lub powrót do sektora publicznego. Pomimo postępów w zakresie mobilności studentów zbyt mała liczba uniwersytetów i publicznych organizacji badawczych rekrutuje kadrę z zagranicy i uznaje znaczenie zdobycia międzynarodowego doświadczenia przez pracowników[18]. Perspektywy awansu innowacyjnych naukowców współpracujących z sektorem biznesu są niewielkie, a skuteczny transfer wiedzy można zauważyć tylko w najbardziej dynamicznych państwach członkowskich. Finansowanie znacznej większości krajowych i regionalnych programów badawczych jest nadal w dużym stopniu niedostępne dla uczestników z innych państw członkowskich, przez co Europa traci szanse osiągnięcia doskonałości i uzyskania transgranicznych przepływów wiedzy. Maksymalne wykorzystanie publicznego finansowania badań naukowych wymaga zachowania wysokiego poziomu konkurencji. Można to osiągnąć poprzez finansowanie projektów (otwarte zaproszenia do składania wniosków) oraz finansowanie instytucjonalne w oparciu o wyniki powiązane z doskonałością naukową, międzynarodowym wymiarem działań oraz współpracą z przedsiębiorstwami. Więcej państw członkowskich musi wprowadzić zasadę konkurencyjności do finansowania. Dotychczas tylko kilka z nich wprowadziło skuteczny mechanizm finansowania skłaniający do dążenia do doskonałości. Zbyt często finansowanie instytucjonalne jest przydzielane uniwersytetom i publicznym organizacjom badawczym z pominięciem kryteriów opartych na wynikach lub rzeczywistego monitorowania opartego na dowodach. W momencie gdy przydział środków nie jest związany z wynikami, poszczególni naukowcy i instytucje mają ograniczone powody do angażowania się w europejskie sieci lub konkurencję, do dążenia do doskonałości lub do współpracy z sektorem prywatnym. Państwa członkowskie w coraz większym stopniu skupiają się na stworzeniu otoczenia biznesowego przyjaznego dla innowacji. Najczęściej stosuje się zachęty podatkowe dla inwestycji w badania i rozwój lub „kupony innowacyjności” dla przedsiębiorstw, które zamierzają zakupić usługi od usługodawców z sektora badawczo-rozwojowego, technicznego lub innowacyjnego. Niektóre państwa członkowskie stosują też niższe stopy podatkowe w odniesieniu do zysków z patentów i innych rodzajów własności intelektualnej. Istnieje silne poparcie dla ułatwienia dostępu do kapitału wysokiego ryzyka dla przedsiębiorstw na etapie zalążkowym, rozruchu i wczesnego wzrostu oraz dla innowacyjnych projektów. W krajowych strategiach występuje jednak jeszcze brak równowagi między siłami popytu i podaży. Instrumenty związane z podażą, takie jak dotacje, pożyczki o obniżonym oprocentowaniu i zachęty podatkowe, stanowią ponad 90 % stosowanych środków[19]. Tylko kilka państw aktywnie stosuje środki związane z popytem (np. zamówienia publiczne, normy, regulacje) mające na celu stworzenie rynków innowacyjnych rozwiązań. Jednakże w wielu innych państwach członkowskich rozpoczęły się dyskusje lub działania pilotażowe dotyczące takich środków i w najbliższym czasie powinno się zacząć ich wprowadzanie Największe wsparcie dla tworzenia nowych rynków można odnotować w dziedzinach zrównoważonego wzrostu, efektywności energetycznej i e-administracji. 2.3. Dążenie do bardziej innowacyjnej Europy Kryzys i coraz większa globalizacja zmieniły zasady gry. Strategie opierające się na inwestowaniu w wiedzę i wykorzystaniu w jak największym stopniu istniejących systemów badań i innowacji są bardzo ważne, ale niewystarczające. Europejska gospodarka potrzebuje radykalnej zmiany dynamiki przedsiębiorstw, które powinny skoncentrować się na szybko rozwijających się światowych rynkach opartych na wiedzy, posiadających potencjał tworzenia większej liczby lepszych miejsc pracy. Ocenę tę potwierdzają dane przedstawione na rys. 4, z których wynika, że gospodarki, w których wpływ gospodarczy innowacji jest największy, mają wyższy poziom zatrudnienia. Rys. 4: Pozytywny wpływ gospodarczy innowacji na zatrudnienie Powszechnie uznaje się, że struktura gospodarcza Europy musi ulec modernizacji i nastawić się na przyszłościowe sektory, w których można zapewnić zrównoważoną przewagę konkurencyjną w oparciu o wysoce wykształconych pracowników. Takie zmiany strukturalne są nadal zbyt powolne. Aby przyspieszyć zmianę struktury gospodarczej Europy decydenci polityczni muszą skupić się na jednym z głównych elementów modernizacji: rozwoju innowacyjnych przedsiębiorstw. Pomoże to przezwyciężyć problemy związane z wynikami gospodarczymi Europy. Z badań wynika, że chociaż w Europie jest mniej szybko rozwijających się innowacyjnych przedsiębiorstw niż w USA, ogólny wzrost zatrudnienia zależy od nich w ogromnym stopniu: ich liczba i udział w rynku są niewielkie, ale liczba i udział w rynku miejsc pracy wytwarzanych przez nie bezpośrednio lub pośrednio są bardzo wysokie. Ponadto szybko rozwijające się innowacyjne przedsiębiorstwa są niezbędne dla wzrostu wydajności, jako że jednym z głównych czynników takiego wzrostu jest przeniesienie miejsc pracy z przedsiębiorstw o niskiej wydajności do bardziej wydajnych przedsiębiorstw. Szacuje się, że różnice w dynamice wzrostu przedsiębiorstw między UE a USA odpowiadają za ponad dwie trzecie różnicy we wzroście wydajności między UE a USA w ostatnich dziesięcioleciach. Decydenci krajowi skorzystaliby z przeglądu wszystkich aspektów krajowych systemów przedsiębiorczości i innowacyjności, które mogą stanowić przeszkody w rozwoju innowacyjnych przedsiębiorstw. W oparciu o istniejące dowody działania polityczne powinny koncentrować się w szczególności na następujących ważnych aspektach: · Wiele elementów ram regulacyjnych ma duże znaczenie dla dynamiki rozwoju przedsiębiorstw. Państwa członkowskie muszą zająć się czynnikami zniechęcającymi występującymi w uregulowaniach. Może to dotyczyć np. nowoczesnego stanowienia norm oraz dobrze działających rynków pracy. Z doświadczeń wynika, że przepisy regulujące bankructwo penalizujące przedsiębiorców, którym się nie powiodło, mają niekorzystny wpływ na powstawanie szybko rozwijających się przedsiębiorstw. Większa liczba szybko rozwijających się przedsiębiorstw oznacza również większą liczbę niepowodzeń. Niezależnie od prawodawstwa, niezbędna jest zmiana podejścia społeczeństwa do przedsiębiorców, którym się nie powiodło. · Dostęp do instrumentów finansowych kapitału własnego i dłużnych instrumentów finansowych jest niezbędny dla zapewnienia szybkiego rozwoju przedsiębiorstw. Wiele państw członkowskich opracowało już strategie polityczne dotyczące tej kwestii, jednak nadal występują znaczące przeszkody, w szczególności w państwach członkowskich, w których rynki finansowe są mniej rozwinięte. W świetle powyższego przyjęte w 2012 r. rozporządzenie unijne dotyczące utworzenia europejskiego funduszu venture capital jest ważnym krokiem, który ułatwi inwestorom gromadzenie w całej Europie środków przeznaczonych dla nowych przedsiębiorstw i MŚP[20]. · Szczegółowy cel dotyczący promowania rozwoju nowych innowacyjnych przedsiębiorstw należy w pełni zintegrować z projektowaniem instrumentów politycznych w zakresie badań i innowacji. Wiele państw członkowskich stworzyło zachęty podatkowe w celu wspierania działalności badawczo-rozwojowej we wszystkich rodzajach przedsiębiorstw. Niezbędne jest jednak zapewnienie konkretnych, bardziej przyjaznych rozwiązań podatkowych dla nowych innowacyjnych przedsiębiorstw. · Wzrost, innowacyjność i wymiar międzynarodowy są ze sobą ściśle powiązane. Eksport i innowacyjność to wzajemnie wspierające się strategie prowadzące do wzrostu eksportu, oborotu i zatrudnienia na poziomie przedsiębiorstwa. Należy połączyć rozwiązania polityczne promujące innowacyjność i wymiar międzynarodowy. Polityka wspierania klastrów może być cennym narzędziem w tym zakresie, m.in. dzięki wspieraniu międzynarodowego rozwoju nowych innowacyjnych przedsiębiorstw. · Młodzi autorzy radykalnych innowacji zmagają się z problemami dotyczącymi ochrony własności intelektualnej. Ukierunkowane lub bardziej ogólne strategie polityczne zapewniające wzrost kapitału (publicznego) i dostępu do niego oraz strategie w zakresie poprawy systemu praw własności intelektualnej oraz ograniczenia jego kosztów będą korzystne dla wszystkich rozwijających się przedsiębiorstw, które pragną dokonywać innowacji, a w szczególności dla szybko rozwijających się innowacyjnych przedsiębiorstw. Wspólny, bardziej profesjonalny dostęp do zbiorów praw własności intelektualnej, np. poprzez grupowanie patentów w ramach klastrów, może być również być instrumentem rozwoju w Europie innowacyjności na większą skalę. · Ukierunkowanie systemu badań i rozwoju na transfer wiedzy, a w szczególności poprawa powiązań między bazą naukową a sektorem przedsiębiorstw, jest niezwykle ważne dla zapewnienia rozwoju innowacyjnych przedsiębiorstw opartych na technologiach. Wiele państw członkowskich opracowało już strategie polityczne, których celem jest zwiększenie komercyjnego wykorzystania działań badawczo-rozwojowych; muszą one następnie zostać wdrożone, poprawione, ocenione i zmodernizowane. · Niezbędne jest promowanie rozwoju kultury innowacyjności i przedsiębiorczości, między innymi w ramach systemu edukacji. Strategie polityczne ukierunkowane na rozwój przedsiębiorstw poświęcaly mniej uwagi stymulowaniu ambicji w zakresie rozwoju nowych i istniejących innowacyjnych przedsiębiorstw oraz zapewnieniu kształcenia, możliwości doskonalenia umiejętności oraz wykwalifikowanego doradztwa dla nowych i małych przedsiębiorstw, np. w odniesieniu do zarządzania innowacyjnością i szybkim wzrostem[21]. Powyższe zagadnienia są kluczowe dla osiągnięcia celów strategii „Europa 2020” oraz skupienia się na strategiach horyzontalnych, które mają za zadanie stworzenie żyznego gruntu dla szybko rozwijających się innowacyjnych przedsiębiorstw. W uzupełnieniu działań na szczeblu regionalnym i krajowym priorytety te powinny być wspierane przez wspólne działania na poziomie UE, tak aby stworzyć w Europie przyjazne dla innowacji otoczenie biznesowe. Środki te opisano w następnej sekcji. 3. Postępy w tworzeniu Unii innowacji W 2012 r. dokonano postępów w realizacji Unii innowacji. Ponad 80% zobowiązań w ramach podejmowanych inicjatyw jest w toku realizacji. W kilku obszarach należy zwiększyć wysiłki. Dotyczy to bardziej strategicznego wykorzystania innowacyjnych zamówień publicznych, przyjęcia wniosków wynikających z Aktu o jednolitym rynku I oraz wprowadzenia inicjatyw dotyczących waloryzacji praw własności intelektualnej. Niniejsza część koncentruje się na głównych działaniach politycznych 2012 r. W załączniku przedstawiono podsumowanie postępów we wszystkich 34 zobowiązaniach Unii innowacji. 3.1. Wzmacnianie podstaw wiedzy i ograniczanie rozproszenia Promowanie doskonałości w edukacji i rozwijaniu umiejętności Niedopasowane umiejętności oraz niewystarczająca liczba naukowców i inżynierów stanowią zagrożenie dla europejskich zdolności w zakresie innowacji w momencie rosnącego zapotrzebowania na technologię. W 2012 r. Komisja przedstawiła komunikat pt. „Nowe podejście do edukacji”[22] Skoncentrowano się w nim na potrzebie rozwijania umiejętności ogólnych takich jak krytyczne myślenie, rozwiązywanie problemów, praca zespołowa oraz umiejętności w zakresie przedsiębiorczości, a także na pogłębieniu partnerstw między środowiskiem akademickim a przedsiębiorstwami. Trwa już realizacja pierwszych projektów w ramach sojuszy na rzecz wiedzy. Ich celem jest ustanawianie międzysektorowych partnerstw między pracodawcami i placówkami edukacyjnymi w celu rozwiązania problemu niedopasowanych umiejętności, np. w przemyśle audiowizualnym (projekt CIAKL), w przemyśle wytwórczym poprzez integrację środowisk fabryki i szkoły (projekt KNOW-FACT) i poprzez promowanie przedsiębiorczości wśród studentów i pracowników (projekt EUEN). W 2013 r. rozpoczną się kolejne projekty, a od 2014 r. sojusze na rzecz wiedzy zostaną włączone do nowego programu „Erasmus dla wszystkich”. Ponadto w 2012 r., po uwzględnieniu wyników studium wykonalności, rozpoczęto wdrażanie wielowymiarowego międzynarodowego rankingu szkolnictwa wyższego. Tworzenie europejskiej przestrzeni badawczej Warunki niezbędne do stworzenia europejskiej przestrzeni badawczej (EPB) do 2014 r. nie zostały jeszcze stworzone. EPB to jednolity obszar badawczy opierający się na rynku wewnętrznym. Jest on częścią Unii innowacji. Program „Horyzont 2020” na wiele sposobów wspiera jej realizację. Stworzenie EPB stanowi jedną z najważniejszych reform strukturalnych napędzających wzrost gospodarczy w Europie, a jej znaczenie jest w coraz większym stopniu uznawane. Mimo że dotychczasowe postępy były niewielkie, Komisja zaproponowała utworzenie wzmocnionego partnerstwa w ramach europejskiej przestrzeni badawczej na rzecz doskonałości i wzrostu gospodarczego[23]. Jego cele i wyraźne działania zostały zatwierdzone przez Radę ds. Konkurencyjności podczas posiedzenia w dniu 11 grudnia 2012 r. W ramach wzmocnionego partnerstwa państwa członkowskie, organizacje zainteresowanych stron i Komisja będą pracować wspólnie nad zwiększeniem wydajności i skuteczności europejskiego publicznego systemu badań naukowych. Działania skoncentrują się na zachęcaniu do większej otwartości i konkurencyjności, mobilności naukowców, współpracy transgranicznej i optymalnego przepływu wiedzy. Postępy w realizacji EPB będą monitorowane w bliskim powiązaniu z semestrem europejskim. Niezbędna będzie również kierownicza rola Rady w oparciu o regularne rozmowy z zainteresowanymi stronami. Komisja opracuje solidny mechanizm monitorowania EPB w bliskiej współpracy z państwami członkowskimi. Połączone skutki osiągnięcia unijnego celu zakładającego przeznaczenie 3 % PKB na badania naukowe, programu „Horyzont 2020” oraz wzrostu finansowania transgranicznego (obecnie wynosi ono 0,8 %) dzięki wdrożeniu EPB mogą przynieść nawet dodatkowe 445 mld EUR PKB i 7,2 mln miejsc pracy do 2030 r.[24]. Wniosek Komisji dotyczący programu „Horyzont 2020” przyczynia się do ustanowienia i funkcjonowania europejskiej przestrzeni badawczej np. poprzez uczynienie z otwartego dostępu do publikacji naukowych ogólnej zasady programu. Komisja zaleciła, aby państwa członkowskie przyjęły podobne podejście do wyników badań finansowanych w ramach ich programów krajowych[25]. Doskonałe badania naukowe nie są prowadzone w próżni. Wymagają one najlepszej infrastruktury badawczej, która stanowi platformę współpracy pozwalającą rozwiązać problemy, z którymi państwa członkowskie lub regiony nie mogą się uporać działając samodzielnie. Komisja i państwa członkowskie osiągają postępy w tworzeniu 48 priorytetowych infrastruktur badawczych określonych w 2010 r. w ramach Europejskiego Forum Strategii ds. Infrastruktur Badawczych (ESFRI). W 2013 r. oczekiwana jest realizacja 27 z nich. Extreme Light Infrastructure (ELI) to infrastruktura rozproszona zlokalizowana w Republice Czeskiej, na Węgrzech i w Rumunii. Tworzy ona paneuropejską sieć laserów, która ma obejmować najsilniejsze lasery świata. Skupia ona prawie 40 instytucji badawczych i akademickich z 13 państw członkowskich UE. Trzy obiekty powinny wejść w fazę eksploatacji w 2015 r. ELI będzie pierwszą infrastrukturą zidentyfikowaną w ramach ESFRI zlokalizowaną w nowych państwach członkowskich. Jest ona współfinansowana w znacznej części z funduszy strukturalnych UE. Projekt ten stanowi doskonały przykład możliwości łączenia przez infrastrukturę badawczą celów doskonałości naukowej, rozwoju regionalnego i spójności europejskiej. Koncentracja finansowania UE na priorytetach Unii innowacji Nowy instrument UE w zakresie finansowania badań naukowych i innowacji od 2014 r. – „Horyzont 2020” – skupi w jednym miejscu całe wsparcie badań i innowacji na poziomie Europy. Zgodnie z celami założonymi w Unii innowacji program „Horyzont 2020” w znaczącym stopniu zrywa z przeszłością koncentrując finansowanie na wyzwaniach, upraszczając zasady uczestnictwa i zapewniając większą skuteczność działań. Głównym elementem nowego podejścia w ramach programu „Horyzont 2020” jest nacisk na innowacyjność. Oznacza to większe środki na finansowanie testowania, prototypów, demonstracji i działań pilotażowych; działań badawczo-rozwojowych prowadzonych przez przedsiębiorstwa, promowanie przedsiębiorczości i podejmowania ryzyka; większe środki na tworzenie popytu na innowacyjne produkty i usługi poprzez stanowienie norm i zamówienia publiczne; a także zachęcanie do innowacyjności w dziedzinach nietechnologicznych takich jak projektowanie, innowacyjność i kreatywność usług, nowe modele biznesowe i innowacja społeczna, czyli szersze podejście do innowacyjności. Zmienione podejście do MŚP obejmie specjalny instrument wsparcia przedsiębiorstw wykazujących silne dążenie do rozwoju, wzrostu i działań międzynarodowych[26]. W ramach programu „Horyzont 2020” działania Marie Skłodowska-Curie przyczynią się do osiągnięcia celu Unii innowacji polegającego na wykształceniu dodatkowego miliona naukowców. Obecny siódmy program ramowy (7PR) uwzględnia nowy nacisk na innowacyjność przewidziany w programie „Horyzont 2020”. Programy prac 7PR na rok 2013 zawierają znacznie większy niż kiedykolwiek dotąd element cyklu innowacji i przewidują największy do tej pory budżet zaproszeń do składania wniosków wynoszący 8,1 mld EUR. Ich celem jest zapewnienie lepszego wykorzystania wyników badań oraz pomoc we wprowadzaniu nowych produktów i usług na rynek. Promowanie talentów i tworzenie nowych przedsiębiorstw: Europejski Instytut Innowacji i Technologii Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT) za pomocą nowego rodzaju partnerstwa – wspólnot wiedzy i innowacji (WWiI) – wprowadza w życie koncept trójkąta wiedzy obejmującego kształcenie, badania i rynek pracy. Dotychczas powstały trzy WWiI w zakresie zmiany klimatu, zrównoważonej energii i społeczeństwa informacyjno-komunikacyjnego. Programy edukacyjne w ramach WWiI koncentrują się na umiejętnościach w zakresie przedsiębiorczości i innowacyjności oraz dostarczają innowacyjnym studentom i przedsiębiorcom wiedzę i metody niezbędne do przekształcenia pomysłów w możliwości biznesowe. Europejski Instytut Innowacji i Technologii określił kryteria przyznawania znaku EIT programom studiów magisterskich i doktoranckich. W Europie brakuje inżynierów i informatyków posiadających odpowiedni zestaw umiejętności. EIT ICT Labs Master School jest jednym z największych wspólnych przedsięwzięć europejskich, których celem jest rozwiązanie tego problemu. Obejmuje 21 uniwersytetów i szkół biznesu w ramach WWiI. Instytucje należące do programu oferują siedem kierunków technicznych i w pełni znormalizowany kierunek dodatkowy – innowację i przedsiębiorczość. Studenci mogą również skorzystać z programu opieki mentorskiej oraz stażu w jednym z przedsiębiorstw zaangażowanych w program. W 2012 r. do programu przyjęto ok. 200 studentów. Edukację w dziedzinie przedsiębiorczości łączy się z szeregiem usług wspierających przedsiębiorstwa oraz różnymi programami w zakresie innowacyjności, takimi jak InnoEnergy Highway lub Climate-KIC Market Accelerator, w celu przyspieszenia wprowadzania innowacji na rynek. Można już dostrzec pierwsze rezultaty: wyniki badań i nowe pomysły szybciej trafiają na rynek i przyciągają pierwszych klientów. Dzięki finansowaniu w ramach WWiI Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii w dziedzinie klimatu, Naked Energy, przedsiębiorstwo rozpoczynające działalność w dziedzinie projektowania i innowacyjności, przeprowadziło realne działania pilotażowe w zakresie technologii energii słonecznej. Nowa technologia wzbudziła zainteresowanie dużej sieci supermarketów – Sainsbury’s – z którą następnie podpisano umowę. „Rolą WWiI w dziedzinie klimatu była identyfikacja możliwości, tworzenie powiązań oraz oferowanie nowych szans. To taka »chroniona innowacyjność«. Dzięki WWiI w dziedzinie klimatu możemy współpracować z ważnymi uczestnikami rynku”. Christophe Williams, dyrektor zarządzający, Naked Energy „Znamy sytuację w Wielkiej Brytanii. Jednakże na pewno nie wiemy o wszystkich doskonałych pomysłach. WWiI w dziedzinie klimatu może nam je przybliżyć. Chcemy angażować się w działania od samego początku, aby kształtować technologię w sposób możliwy do komercyjnego wykorzystania”. David Penfold, Sainsbury’s Supermarkets Ltd Wniosek dotyczący strategicznego planu innowacji EIT przedstawia konsolidację i dalszy rozwój trzech istniejących WWiI oraz zakłada stworzenie sześciu nowych wspólnot w obszarach: innowacji na rzecz zdrowego stylu życia oraz aktywnego starzenia się, żywności na przyszłość, surowców, produkcji oferującej wartość dodaną, inteligentnych i bezpiecznych społeczeństw oraz mobilności w miastach. EIT znacząco przyczyni się do osiągnięcia celów określonych w programie „Horyzont 2020”. 3.2. Wprowadzanie dobrych pomysłów na rynek Celem Unii innowacji jest usunięcie przeszkód powstrzymujących innowatorów przed przekształcaniem pomysłów w nowe produkty i usługi, które można sprzedawać na światowych rynkach. Europa musi wykorzystać potencjał w zakresie innowacyjności poprzez szybsze stanowienie norm, tańsze uzyskanie ochrony patentowej, inteligentniejsze zamówienia publiczne innowacyjnych produktów i usług oraz lepszy dostęp innowatorów i MŚP do finansowania. Realizacja wniosków dotyczących tych czterech czynników innowacyjności została przyspieszona w ramach aktu o jednolitym rynku I (2011 r.). Powinny one nadać nowe tempo innowacyjności europejskiej począwszy od 2013 r., ponieważ dwa wnioski zostały przyjęte w 2012 r., zaś kolejne dwa mają zostać przyjęte w 2013 r. Finansowanie innowacji Europie nie brakuje innowacyjnych pomysłów, które można przekształcić w skuteczne modele biznesowe. Pierwszą przeszkodą w ich realizacji jest często dostęp do finansowania, dodatkowo utrudniony przez trwający kryzys gospodarczy. W wyniku kryzysu finansowanie kapitału wysokiego ryzyka w Europie spadło o 45 %. W USA anioły biznesu dokonują pięciokrotnie więcej inwestycji niż w Europie[27]. Grupa ekspertów ds. transgranicznego kojarzenia innowacyjnych przedsiębiorstw i inwestorów zaleciła w sprawozdaniu z 2012 r. m.in. wspieranie kapitału wysokiego ryzyka o realnym potencjale powodzenia, profesjonalizację społeczności aniołów biznesu, monitorowanie finansowania społecznościowego i zachęcanie do niego, a także oferowanie innowacyjnym przedsiębiorcom szkoleń w zakresie przygotowania inwestorów. W 2013 r. Komisja przedstawi zieloną księgę dotyczącą długoterminowego finansowania gospodarki europejskiej. Aby usunąć bariery w inwestycjach transgranicznych w 2012 r., uzgodniono dwa wnioski ustawodawcze dotyczące europejskich funduszy na rzecz przedsiębiorczości społecznej i europejskich funduszy venture capital[28]. Oczekuje się, że zostaną one oficjalnie przyjęte na początku 2013 r. Ponadto Komisja przeprowadziła analizę potencjalnych przeszkód podatkowych w inwestycjach transgranicznych kapitału wysokiego ryzyka i na tej podstawie rozważy kolejne działania oraz przedstawi rozwiązania w 2013 r. Począwszy od 2014 r. program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (COSME) oraz „Horyzont 2020” będą wspólnie wspierać instrument finansowy kapitału własnego i dłużny instrument finansowy. Jeśli chodzi o kapitał własny, oba programy będą wspólnie dokonywać inwestycji na etapach zalążkowym, rozruchu i wzrostu wspierając ogólnounijny system kapitału wysokiego ryzyka. „Horyzont 2020” skoncentruje się na wczesnych etapach, zaś COSME na etapie wzrostu. Jeśli chodzi o instrumenty dłużne, oba programy będą oferowały pożyczki, gwarancje i kontrgwarancje. Aby zwiększyć kwoty pożyczek na rzecz MŚP opierających swoją działalność na badaniach i innowacji, na początku 2012 r. w ramach mechanizmu finansowania opartego na podziale ryzyka wprowadzono nowy instrument podziału ryzyka w formie systemu gwarancji w celu zachęcenia banków do oferowania pożyczek i leasingu innowacyjnym MŚP oraz małym przedsiębiorstwom o średniej kapitalizacji. W 2012 r. mechanizm finansowania oparty na podziale ryzyka (RSFF) skoncentrował dodatkowe zasoby na infrastrukturze badawczej, oferując znaczną pożyczkę w wysokości do 300 mln EUR na rzecz Europejskiego Obserwatorium Południowego w celu wsparcia budowy Ogromnie Wielkiego Teleskopu Europejskiego (E-ELT). Ten rewolucyjny teleskop naziemny będzie składał się ze zwierciadła o średnicy 39 metrów i będzie największym na świecie teleskopem optycznym i w bliskiej podczerwieni: będzie on „oknem Europy na wszechświat”. Od 2013 r. Europejski Bank Inwestycyjny przeznaczy dodatkowe 10–15 mld EUR na działania dotyczące innowacyjności i umiejętności w ramach nowego instrumentu na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia, co wygeneruje do 65 mld EUR dodatkowych inwestycji. Kształtowanie zapotrzebowania na innowacyjne produkty i usługi Innowacyjne przedsiębiorstwa mogą odnieść sukces jedynie wówczas, jeśli będzie istniał rynek na ich towary i usługi, a konsumenci zechcą je kupić. Nowy pakiet normalizacyjny, który wszedł w życie 1 stycznia 2013 r., oraz wniosek dotyczący modernizacji prawodawstwa w zakresie zamówień publicznych w UE stanowią kluczowe dokumenty służące szybszemu wprowadzaniu na rynek innowacyjnych produktów i usług. W wyniku wdrożenia pakietu opracowywanie europejskiej normy powinno być do 2020 r. dwukrotnie szybsze, zaś dzięki wnioskowi instytucje zamawiające będą mogły stosować specjalną procedurę zakupu innowacyjnych towarów i usług, dokonywać zakupów wspólnie z instytucjami z innych państw członkowskich w celu podziału ryzyka oraz włączyć innowacyjność do kryteriów udzielenia zamówienia. Wnioski dotyczące zamówień publicznych muszą jeszcze zostać przyjęte przez Parlament Europejski i Radę. Innowacyjne zamówienia publiczne[29] powoli rozprzestrzeniają się w Europie. W 2012 r. Włochy przeznaczyły ponad 300 mln EUR[30] na zamówienia przedkomercyjne[31]. W oparciu o przykłady innych regionów włoskich przy wsparciu funduszy strukturalnych zamówienia przedkomercyjne zostaną wprowadzone w południowych Włoszech . Ponadto wyższe ryzyko związane z takimi zamówieniami może zostać objęte specjalnym mechanizmem finansowania opartym na podziale ryzyka ustanowionym we współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym. Rozwija się również współpraca transgraniczna. Ministrowie ds. przemysłu z krajów nordyckich zapoczątkowali projekt w dziedzinie opieki zdrowotnej w celu zwiększenia współpracy między Norwegią, Finlandią, Szwecją, Danią i Islandią w odniesieniu do innowacyjnych zamówień publicznych . Współpracę transgraniczną przy innowacyjnych zamówieniach publicznych wspiera się obecnie w kilku obszarach poprzez środki unijne przeznaczone na badania i innowacje. W 2012 r. zapoczątkowano 16 projektów mających na celu zachęcenie do prowadzenia innowacyjnych zamówień publicznych z udziałem instytucji zamawiających z większości państw członkowskich Projekty będą zachęcać instytucje zamawiające do stosowania innowacyjnych rozwiązań w dziedzinie systemów oświetleniowych, energooszczędnych budynków, zaawansowanych technologii obliczeniowych, lepszej opieki nad osobami starszymi, inteligentnych systemów transportowych, inteligentnych granicznych kontroli bezpieczeństwa oraz inteligentnych tkanin dla straży pożarnej. W 2013 r. wsparcie UE powinno być ponad dwukrotnie wyższe i wynieść prawie 100 mln EUR. W ramach projektu SILVER 7PR instytucje zamawiające z pięciu państw – Zjednoczonego Królestwa, Danii, Szwecji, Finlandii i Niderlandów – przedstawią na początku 2013 r. pierwsze transgraniczne zaproszenie do składania wniosków dotyczących zamówienia przedkomercyjnego. Zaproszenie dotyczyć będzie opracowania nowych rozwiązań w dziedzinie robotyki, których celem jest pomoc osobom starszym niepełnosprawnym fizycznie. Konsorcjum oczekuje, że zamówienie przedkomercyjne udostępni nowe rozwiązania technologiczne w opiece nad starszymi osobami, które umożliwią do 2020 r. opiekę nad dodatkowymi 10 % osób przy tej samej liczbie opiekunów. Lepsza integracja kwestii normalizacji na wczesnym etapie projektów badawczych i innowacyjnych jest niezbędna do rozpowszechniania wiedzy, interoperacyjności między produktami a usługami oraz otwarcia nowych rynków. W ramach projektów 7PR opracowywane są obecnie dokumenty normalizacyjne. W 2012 r. zapoczątkowano nowe projekty mające przyspieszyć opracowanie norm wynikających z wyników badań finansowanych ze środków PR, np. w odniesieniu do bioproduktów, druku 3D, inteligentnych materiałów i wykorzystania drewna w budownictwie. W 2013 r. można spodziewać się dalszych działań, zaś ok. 75 zaproszeń do składania wniosków przywołuje normy. Każde przedsiębiorstwo musi utrzymywać wiele dynamicznych stosunków w ramach różnych sieci. Ustanawianie elektronicznej wymiany danych z każdym partnerem biznesowym stanowi jest bardzo pracochłonne, w szczególności w obrębie niehierarchicznych sieci produkcyjnych. Łatwo jest o opóźnienia i błędy. Głównym celem projektu inTime jest poprawa wyników i wiarygodności w stosunkach klient–dostawca oraz zrównoważenie produkcji w całej sieci. W oparciu o wyniki projektu we wrześniu 2012 r. opublikowano dokument normalizacyjny. Wielostronna platforma komunikacyjna opisana w dokumencie umożliwia uczestniczącym przedsiębiorstwom, zwłaszcza MŚP, uproszczenie i ukierunkowanie stosunków biznesowych, ponieważ do ustanowienia komunikacji ze wszystkimi partnerami biznesowymi w ramach platformy niezbędny jest tylko jeden kanał. Innowacyjne produkty i usługi są kluczowym elementem planu działania w zakresie ekoinnowacji przyjętego w grudniu 2011 r[32]. Celem planu jest pobudzanie wzrostu i tworzenie miejsc pracy dzięki produktom, usługom i rozwiązaniom biznesowym mającym pozytywny wpływ na środowisko. Obejmuje on siedem działań: (1) przegląd polityki środowiskowej i regulacji; (2) projekty demonstracyjne i projekty zastosowań w warunkach rynkowych; (3) normy i cele w zakresie wydajności; (4) finansowanie i usługi wsparcia MŚP; (5) nowe umiejętności i miejsca pracy; (6) współpraca międzynarodowa; (7) europejskie partnerstwa innowacyjne[33]. Projekty zastosowań w warunkach rynkowych zarządzane przez Agencję Wykonawczą ds. Konkurencyjności i Innowacyjności przekształcają innowacje w ekologiczne produkty i usługi, które mogą zostać wprowadzone na rynek. Do udanych przykładów należą GLASSPLUS i SATURN[34]. GLASSPLUS oferuje sposób na ponowne wykorzystanie szkła ze starych odbiorników telewizyjnych. 60 000 odbiorników zostało już wykorzystanych do wytworzenia płytek. SATURN odzyskuje metale nieżelazne z wysypisk miejskich uzyskując wyniki w zakresie segregacji i czystości wynoszące odpowiednio ponad 98 % i 90 %. Wykorzystanie możliwości związanych z własnością intelektualną i kreatywnością Systemy praw własności intelektualnej odgrywają ważną rolę w posiadaniu nowej wiedzy i wynalazków, dzieleniu się nimi i stosowaniu ich. Stanowią więc bardzo ważny element warunków ramowych badań i innowacji. W grudniu 2012 r. osiągnięto historyczne porozumienie dotyczące jednolitego patentu[35]. Powinno to pozwolić na udzielenie i rejestrację pierwszego patentu europejskiego o jednolitym skutku wiosną 2014 r. Aby osiągnięcie terminu 2014 r. określonego w Unii innowacji było możliwe, państwa członkowskie muszą jednak szybko ratyfikować umowę dotyczącą Jednolitego Sądu Patentowego. W marcu 2012 r. zaczęła funkcjonować usługa tłumaczenia maszynowego Patent Translate[36]. Instrument ten został opracowany przez Europejski Urząd Patentowy we współpracy z Google. W tej chwili oferuje on tłumaczenia między językiem angielskim i czternastoma innymi językami, a do 2014 r. obejmie stopniowo 32 języki. Bezpłatna usługa Patent Translate zapewni łatwy dostęp do treści patentów i powiązanych dokumentów publikowanych na całym świecie. W 2012 r. Komisja przedstawiła analizę najważniejszych przeszkód stojących przez europejskimi przedsiębiorstwami, zwłaszcza MŚP, w odniesieniu do waloryzacji istniejących patentów. Opisała również możliwe kroki, które można podjąć w celu ożywienia kwestii własności intelektualnej[37]. Komisja przyjęła również strategię promowania sektora kultury i branż twórczych, skupiając się na jego potencjale innowacyjności[38]. Europejski sojusz sektora kreatywnego rozpoczął dialog polityczny oraz podjął osiem konkretnych działań dotyczących „kuponów innowacyjności”, lepszego dostępu do finansowania oraz powiązania doskonałości i współpracy w celu dalszego rozwoju kreatywnych gałęzi przemysłu oraz lepszego wykorzystania wszystkich form wiedzy i kreatywności przez inne gałęzie przemysłu. Europejska Rada Liderów ds. Wzornictwa opracowała 21 zaleceń, w oparciu o które Komisja przygotuje plan działania dotyczący promowania wykorzystania i zrozumienia roli wzornictwa w polityce innowacyjności. 3.3. Europejskie partnerstwa innowacyjne Działania europejskiego partnerstwa innowacyjnego mające na celu przyspieszenie rozwoju i wdrażania innowacji związanych z wyzwaniami społecznymi weszły w 2012 r. w nowy etap, w którym projekt pilotażowy dotyczący aktywnego starzenia się w dobrym zdrowiu przeszedł z fazy planowania w fazę realizacji, zaś podobne podejście zaproponowano w odniesieniu do kolejnych czterech obszarów. W lutym Komisja zatwierdziła strategiczny plan realizacji zaprezentowany przez grupę sterującą ds. aktywnego starzenia się w dobrym zdrowiu oraz określiła działania wsparcia na szczeblu unijnym. Plan ten przewiduje zwrócenie się do zainteresowanych stron o pisemne zobowiązanie się do konkretnych działań lub stworzenia punktu kontaktowego oraz utworzenie rynku innowacyjnych pomysłów, pozwalającego zainteresowanym stronom na znalezienie partnerów, dzielenie się nowymi inicjatywami lub rozpowszechnianie wiedzy. Odpowiedź na to wezwanie była zachęcająca. Grupy zainteresowanych stron obejmujące organy publiczne, przedsiębiorstwa technologiczne, podmioty świadczący usługi z zakresu opieki zdrowotnej, organizacje przemysłowe i pozarządowe podjęły się przeprowadzenia 261 konkretnych działań w sześciu konkretnych obszarach. Ponadto 54 regiony zaoferowały zainteresowanie działaniem jako „platformy odniesienia” stanowiące przykłady dobrych praktyk i angażujące się w realizację i powielanie innowacyjnych rozwiązań. Blisko 500 partnerów zdecydowało się na udział w internetowym rynku[39]. Zobowiązania pochodziły ze wszystkich państw członkowskich UE i reprezentowały blisko 1000 regionów i gmin w UE, a także spoza niej. Ze złożonych wniosków wynika, że ponad 4 miliony Europejczyków mogłyby bezpośrednio skorzystać z partnerstwa, które powinno uzyskać masę krytyczną niezbędną do zreformowania sposobu świadczenia opieki zdrowotnej i korzystania z jej usług w Europie. Sześć grup zainteresowanych stron opublikowało w listopadzie 2012 r. plany działań przedstawiające najważniejsze założenia i wyniki na kolejne 2–3 lata. „Europejskie partnerstwo na rzecz innowacji sprzyjającej aktywnemu starzeniu się w dobrym zdrowiu jest doskonałym przykładem praktycznego wykorzystania współpracy, nie tylko między przedsiębiorstwami, ale również między zainteresowanymi stronami w całym łańcuchu wartości. W przypadku aktywnego starzenia się w dobrym zdrowiu ryzyko nie jest związane z technologią, ponieważ technologia jest już dostępna. Jest to kwestia połączenia technologii (przekazywanie danych, przetwarzanie danych, sieci czujników itp.) w realnym otoczeniu, innymi słowy chodzi raczej o innowację społeczną: o nowe sposoby działania i nowe modele biznesowe. Jeżeli ludzie zaczną robić rzeczy w nowy sposób, powstaną nowe możliwości inwestycji. My korzystamy z tych możliwości. Chcemy inwestować w innowację sprzyjającą aktywnemu starzeniu się w dobrym zdrowiu, ponieważ Komisja zobowiązała się do obniżenia ryzyka inwestycji poprzez rozpowszechnianie informacji i stworzenie zainteresowanej społeczności, ponieważ powstaje bardzo atrakcyjny ogromny rynek usług związanych ze starzeniem się społeczeństwa”. Dr Jos B. Peeters, Capricorn Venture Capital W wyniku zatwierdzenia strategicznego planu realizacji dotyczącego aktywnego starzenia się w dobrym zdrowiu Komisja przedłożyła wnioski dotyczące nowych europejskich partnerstw innowacyjnych uwzględniające doświadczenia zdobyte w projekcie pilotażowym, takie jak potrzeba lekkiego zarządzania oraz wyjaśnienie, że partnerstwa nie zastępują formalnych procesów decyzyjnych dotyczących finansowania programów lub prawodawstwa. W lutym Komisja przedłożyła wnioski w sprawie partnerstw dotyczących wydajnego i zrównoważonego rolnictwa oraz surowców. W maju przedstawiła wniosek dotyczący partnerstwa w sprawie wody, a w lipcu – inteligentnych miast i społeczności. W rezultacie zatwierdzenia przez Radę partnerstwo dotyczące wody przedstawiło strategiczny plan realizacji w grudniu 2012 r., zaś plany partnerstw dotyczących rolnictwa, surowców oraz inteligentnych miast i społeczności zostaną przedstawione w 2013 r., tak aby możliwe było jak najszybsze rozpoczęcie ich realizacji . Na 2013 r. planuje się ocenę postępów partnerstwa dotyczącego aktywnego starzenia się w dobrym zdrowiu oraz bardziej ogólną niezależną ocenę ekspercką europejskich partnerstw innowacyjnych w celu stwierdzenia, czy niezbędne są dodatkowe środki lub zmiany umożliwiające poprawę działania obecnych partnerstw oraz określające warunki działania kolejnych partnerstw. 3.4. Większa spójność społeczna i terytorialna Zamknięcie przepaści innowacyjnej Z analizy wyników krajowych[40] oraz tablicy wyników innowacyjności regionów w 2012 r.[41] (rys. 4) wynika, że nadal występują regionalne różnice w innowacyjności, zaś wraz z utrzymującym się kryzysem wzrasta ryzyko. Najlepsze wyniki mają silne i innowacyjne regiony w najbardziej innowacyjnych krajach, zaś w innych państwach członkowskich takie regiony występują rzadziej. Chociaż wyniki regionów pod względem innowacyjności utrzymywały się na stabilnym poziomie w latach 2007–2011, wykazały one jednak większą zmienność niż wyniki na szczeblu krajowym. Różnice regionalne wymagają lepszego dostosowania polityki w zakresie innowacji do indywidualnych osiągnięć w regionach. Takie podejście będzie promowane w ramach przyszłej polityki spójności na lata 2014–2020[42]. Państwa członkowskie będą musiały opracować strategie dotyczące badań i innowacji na rzecz inteligentnej specjalizacji koncentrujące się na ograniczonej liczbie priorytetów. Platforma inteligentnej specjalizacji[43] ułatwia organom publicznym opracowanie takich strategii dzięki wzajemnej ocenie, wytycznym i warsztatom w całej Europie. Obecnie trzy państwa członkowskie UE oraz 103 regiony z 19 innych państw członkowskich są zarejestrowane na platformie. Aby pomóc regionom osiągnąć doskonałość, maksymalizowany będzie poziom synergii między programem „Horyzont 2020” a finansowaniem w ramach funduszu spójności, wspierane będą połączenia istniejących i nowych centrów doskonałości, ustanowiony zostanie instrument wymiany wiedzy na temat polityki, a także powstaną katedry europejskiej przestrzeni badawczej. Rys. 5: Poziom innowacyjności regionów Źródło: Tablica wyników innowacyjności regionów w 2012 r. Wsparcie innowacji społecznych Innowacje społeczne w Europie nabierają rozmachu. Social Innovation Europe[44], wirtualna platforma tworzenia i usprawniania innowacji społecznej, przyciągnęła w pierwszych 18 miesiącach działania prawie 50000 osób. Jako że rośnie poziom bezrobocia, Komisja ogłosiła w październiku 2012 r. konkurs na nowe rozwiązania pomagające ludziom w znalezieniu pracy lub w przekwalifikowaniu się. Jednocześnie inicjatywa na rzecz przedsiębiorczości społecznej[45] jako następstwo Aktu o jednolitym rynku I zajmuje się przeszkodami utrudniającymi rozwój sektora przedsiębiorczości takimi jak prawodawstwo, finansowanie oraz brak rozpoznawalności społecznej wartości dodanej sektora i wiedzy na jej temat. W 2012 r. udzielano wsparcia dla innowacji społecznej i eksperymentów polityki społecznej w dziedzinie zatrudnienia i polityki społecznej w ramach inicjatywy PROGRESS[46] oraz Europejskiego Funduszu Społecznego. Wsparcie to będzie jeszcze większe w przyszłym okresie programowania Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i nowego programu na rzecz przemian i innowacji społecznych na lata 2014–2020. Od 2011 r. w ramach 7PR UE udzieliła projektom badawczym w dziedzinie innowacji społecznej wsparcia o łącznej wartości ok. 30 mln EUR oraz finansuje dwie sieci inkubatorów w celu wspierania i rozpowszechnienia udanych innowacji społecznych. Innowacja społeczna będzie nadal uzyskiwać wsparcie w ramach programu „Horyzont 2020”. W ramach aktu o jednolitym rynku II[47] Komisja zobowiązała się również do opracowania metodyki pomiaru korzyści społeczno-gospodarczych płynących z przedsiębiorstw społecznych. Opracowanie innowacyjnych mechanizmów finansowania innowacji społecznej oraz wspieranie modernizacji polityki ochrony socjalnej jest elementem pakietu dotyczącego inwestycji społecznych, który został zaprezentowany w lutym 2013 r. Koncentruje się on na zwiększeniu stabilności i adekwatności budżetu i polityki społecznej: aktywacji polityki społecznej i usług w tym zakresie, inwestowaniu w dzieci i młodzież oraz usprawnieniu zarządzania polityką społeczną, monitorowania i komunikacji z obywatelami w UE. Z doświadczenia wynika, że obywatele są głównym źródłem innowacji społecznych oraz że niezbędne jest tworzenie szeroko zakrojonych partnerstw w celu promowania innowacyjności w mechanizmach polityki społecznej, w tym w niekomercyjnych organizacjach trzeciego sektora oraz organizacjach w ramach społeczeństwa obywatelskiego. Innowacje w obszarze społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw przyczyniają się do stworzenia całościowego i przyszłościowego podejścia do partnerstw publiczno-prywatnych mając na uwadze sprostanie wyzwaniom społecznym. Pobudzanie innowacyjności w sektorze publicznym Biorąc pod uwagę znaczenie sektora oraz obecną sytuację finansową i polityczną, Europa musi pobudzać innowacje w sektorze publicznym, aby osiągnąć doskonałość i utrzymać konkurencyjność na szczeblu międzynarodowym. Ponadto modernizacja administracji publicznej stanowi jeden z pięciu priorytetów określonych w rocznej analizie wzrostu gospodarczego Komisji za rok 2013. Pilotażowa europejska tabela wyników w zakresie innowacji w sektorze publicznym[48] jest pierwszą ogólnounijną próbą lepszego zrozumienia i analizy innowacji w sektorze publicznym. Z analizy wyraźnie wynika, że lepsze usługi publiczne sprawiają, iż wzrasta prawdopodobieństwo innowacyjności przedsiębiorstw i wzrostu sprzedaży. Państwa, w których usługi publiczne są wysokiej jakości, mają przeważnie lepsze wyniki w zakresie innowacyjności (rys. 6). Innowacyjna administracja zapewniająca wysoką jakość jest zatem kluczowym czynnikiem poprawy innowacyjności w Europie. Rys. 6: Skuteczność administracji a wpływ gospodarczy innowacyjności 3.5. Wzmacnianie zewnętrznego wymiaru naszej polityki Europa może osiągnąć największą doskonałość bazy naukowej i zapewnić wzrost innowacyjnych przedsiębiorstw jedynie poprzez aktywną współpracę międzynarodową i ustanowienie odpowiednich warunków przyciągających najbardziej utalentowane osoby. Dlatego Komisja opracowała nową strategię rozwoju współpracy międzynarodowej w dziedzinie badań i innowacji[49]. W strategii proponuje się dalsze skoncentrowanie współpracy na strategicznych priorytetach UE przy jednoczesnym zachowaniu tradycyjnej otwartości na udział państw trzecich w badaniach naukowych UE. Planowane jest zajęcie się globalnymi wyzwaniami, ale także uczynienie z Europy bardziej atrakcyjnej lokalizacji badań i innowacji. Jednocześnie rozmowy dotyczące innowacyjności z państwami trzecimi muszą uwzględniać potrzebę promowania równych warunków dla obywateli Europy działających na ich terytoriach oraz wzmacniać pewność prawną inwestorów, w szczególności w odniesieniu do praw własności intelektualnej. Jest to szczególnie ważne w kontekście zbliżających się negocjacji umów inwestycyjnych z państwami trzecimi takimi jak Chiny. Nowa strategia będzie realizowana głównie poprzez „Horyzont 2020”, ale także przez wspólne inicjatywy z państwami członkowskimi UE. Jej centralnym elementem jest stworzenie wieloletnich planów działania z najważniejszymi partnerami z państw trzecich w celu zwiększenia i ukierunkowania współpracy międzynarodowej. Plany te zostaną zintegrowane z pracami Strategicznego Forum ds. Międzynarodowej Współpracy Naukowo-Technicznej (SFIC) w celu zapewnienia spójności i wzajemności działań UE i państw członkowskich. Obecnie SFIC aktywnie angażuje się w trzy ukierunkowane inicjatywy prowadzone wspólnie z Indiami, USA i Chinami, a w październiku 2012 r. uzgodniono podjęcie inicjatywy z Brazylią. Grupa urzędników wyższego szczebla (GSO)[50] opracowała zalecenia dotyczące ram międzynarodowej współpracy w zakresie globalnej infrastruktury badawczej. Sprawozdanie to zostało w znacznej mierze zaakceptowane przez ministrów ds. nauki grupy CARNEGIE[51]. Prawie wszystkie państwa członkowskie podjęły działania w celu przyciągnięcia utalentowanych osób z zagranicy[52], ale zbyt wcześnie jest na ocenę powodzenia tych działań. Komisja zamierza przedłożyć w 2013 r. nowy wniosek dotyczący jednolitej dyrektywy, której celem byłoby uproszczenie unijnych przepisów migracyjnych dla niektórych grup, w tym naukowców, zapewniając jednolite i przejrzyste systemy przyjmowania i prawa w całej UE. 4. WNIOSKI I DALSZE KROKI Sytuacja gospodarcza w Europie pozostaje delikatna. Prognoza krótkoterminowa jest niepewna. Można już odnotować pozytywne tendencje, a niedawne dogłębne reformy powinny przynieść rezultaty w perspektywie średnio- lub długoterminowej. Odpowiedzią Europy na brak pewności wynikający z kryzysu musi być rygorystyczne i szybkie wdrażanie strategii „Unia innowacji” zgodnie z założeniami z 2010 r. Do tej pory w wielu obszarach osiągnięto postępy. Wyniki podjętych działań powinny być wkrótce odczuwalne w realnej gospodarce. Unia innowacji pomoże stworzyć klimat zaufania przedsiębiorstw i obywateli do Unii Europejskiej. Będzie to możliwe poprzez stałe inwestycje w badania i innowacje, dalsze znaczne reformy mające na celu stworzenie prawdziwej europejskiej przestrzeni badawczej, ustanowienie lepszych warunków ramowych dla innowacyjnych przedsiębiorstw oraz lepsze połączenie środków związanych z podażą i popytem. Europa musi jednak podjąć dalsze działania w celu urzeczywistnienia Unii innowacji. W świetle utrzymującego się kryzysu, spadku zaufania społeczeństwa i ryzyka przepaści innowacyjnej UE i jej państwa członkowskie muszą przyspieszyć podejmowane działania oraz pogłębić Unię innowacji. Bezpośrednim wyzwaniem jest zakres, w jakim Unia innowacji przyczyni się do powstania rzeczywiście wyspecjalizowanych regionalnych profili innowacji akceptujących coraz większe rozdrobnienie łańcuchów wartości i rosnącą różnorodność wymaganych nakładów wiedzy. Większe skupienie się na roli regionalnej polityki w zakresie innowacji jest jedynym sposobem na kompensację lub nawet zrównoważenie regionalnych tendencji związanych z odchodzeniem najbardziej utalentowanych osób z regionów w niekorzystnym położeniu do ośrodków doskonałości Europy[53]. Aby pomóc w analizie nowych źródeł wzrostu Komisja, oprócz realizacji uzgodnionych środków w ramach Unii innowacji, przygotuje kolejne kroki służące pogłębieniu Unii innowacji. Opierają się one na nowych tendencjach, opiniach ekspertów i zainteresowanych stron. Działania będą skoncentrowane na: – przyspieszeniu zmiany strukturalnej w istniejących sektorach oraz poprzez dywersyfikację nowych sektorów, a także wspieraniu rozwoju szybko rozwijających się innowacyjnych przedsiębiorstw dzięki polityce UE i koordynacji dodatkowych inicjatyw; – zamknięciu przepaści innowacyjnej między regionami europejskimi poprzez inteligentną specjalizację oraz synergię między programem „Horyzont 2020” i funduszami strukturalnymi; – stworzeniu przyjaznych dla innowacji warunków ramowych dla innowacyjnych przedsiębiorstw, w tym klastrów innowacyjności; – określeniu konkretnych sposobów zwiększenia innowacyjności w sektorze publicznym i dzięki niemu; – opracowaniu spójnego podejścia strategicznego sprzyjającego otwartej innowacyjności i transferowi wiedzy; – uwzględnieniu wartości własności intelektualnej, ułatwieniu waloryzacji patentów oraz zapewnieniu właściwej i skutecznej ochrony wiedzy specjalistycznej i poufnych informacji handlowych w celu ułatwienia transferu wiedzy; – promowaniu innowacyjności w handlu detalicznym jako głównego działania europejskiego planu działania na rzecz handlu detalicznego, w celu ułatwienia innowacyjnym produktom i usługom drogi od pomysłu do wprowadzenia na rynek poprzez wykorzystanie potencjału sektora handlu detalicznego oraz jego wartości gospodarczej (4,3% PKB UE i 8,3 % miejsc pracy w UE), a także bezpośredniego powiązania z konsumentami; – połączeniu nowych technologii i usług z innowacyjnymi modelami biznesowymi. Aby dokonać rzeczywistych zmian, Europa musi jeszcze bardziej zaangażować się w zobowiązanie do zapewnienia wzrostu gospodarczego opartego na innowacyjności. Cele Unii innowacji powinny stanowić podstawę przyszłej integracji Europy. Żadne państwo członkowskie nie jest w stanie samodzielnie stworzyć innowacyjnej gospodarki unijnej. Nadszedł czas, aby instytucje europejskie, państwa członkowskie, regiony i wszystkie zainteresowane strony podjęły działania. ZAŁĄCZNIK Załącznik: Postępy dokonane w 2012 r. w odniesieniu do 34 zobowiązań określonych w inicjatywie przewodniej „Unia innowacji”, COM (2010) 546 final Kolor zielony = zobowiązania wykonywane zgodnie z planem, w ramach których inicjatywy są realizowane i przynoszą postępy; Kolor pomarańczowy = zobowiązania, w przypadku których nastąpiły opóźnienia / częściowa realizacja środków; Kolor czerwony = zobowiązania, w ramach których nie podjęto inicjatyw. Więcej informacji dotyczących zobowiązań można znaleźć pod adresem: http://i3s.ec.europa.eu/home.html || Zobowiązanie Unii innowacji || Termin || Postęp 1 || Wdrożenie strategii krajowych w celu wykształcenia wystarczającej liczby naukowców || 2011 || 2 || Zbadanie wykonalności niezależnego rankingu uniwersytetów || 2011 || Stworzenie „przymierzy wiedzy” między przedsiębiorstwami a ośrodkami akademickimi || 3 || Propozycja zintegrowanych ram e-umiejętności || 2011 || 4 || Przedstawienie ram europejskiej przestrzeni badawczej i środków pomocniczych || 2012 || 5 || Stworzenie priorytetowej europejskiej infrastruktury badawczej || 2015 – 60% || 6 || Uproszczenie i ukierunkowanie przyszłych unijnych programów badań i innowacji na cele Unii innowacji || 2011 || 7 || Zapewnienie silniejszego zaangażowania MŚP w przyszłe unijne programy badań i innowacji || || 8 || Wzmocnienie podstaw naukowych przy stanowieniu polityki poprzez JRC; ustanowienie forum ds. działań przyszłościowych || || 9 || Przedstawienie strategicznego planu innowacji EIT || połowa 2011 r. || 10 || Wprowadzenie unijnych instrumentów finansowych w celu przyciągnięcia funduszy prywatnych || 2014 || 11 || Zapewnienie transgranicznego działania funduszy kapitału wysokiego ryzyka; ryzyka opodatkowanie || 2012 || 12 || Wzmacnianie nawiązywania kontaktów między innowacyjnymi przedsiębiorstwami i inwestorami ponad granicami państw || || 13 || Przegląd zasad ramowych dotyczących pomocy państwa na rzecz badań, rozwoju i innowacji || 2011 || 14 || Stworzenie patentu UE || 2014 || 15 || Przegląd ram prawnych dotyczących kluczowych obszarów || Rozpoczęcie w 2011 r. || 16 || Przyspieszenie i modernizacja procesu stanowienia norm || Początek 2011 r. || 17 || Odkładanie wydzielonych budżetów na zamówienia publiczne na innowacje || Rozpoczęcie w 2011 r. || Ustanowienie unijnego mechanizmu wsparcia i ułatwienie wspólnych zamówień || || 18 || Przedstawienie planu działania w zakresie ekoinnowacji || Początek 2011 r. || 19 || Powołanie Europejskiej Rady Liderów ds. Wzornictwa || 2011 || Ustanowienie europejskiego sojuszu sektora kreatywnego || || 20 || Promowanie otwartego dostępu; wsparcie inteligentnych usług informacji w dziedzinie badań naukowych || || 21 || Wspieranie efektywnej współpracy w dziedzinie badań naukowych i transferu wiedzy || || 22 || Stworzenie europejskiego rynku wiedzy dla patentów i licencji || 2011 || 23 || Ochrona przed wykorzystaniem praw własności intelektualnej do celów sprzecznych z zasadami konkurencji || || 24/ 25 || Poprawa wykorzystanie istniejących funduszy strukturalnych na projekty w dziedzinie badań i innowacji || Rozpoczęcie w 2010 r. Platforma do 2012 r. || 26 || Zainicjowanie pilotażowego programu innowacji społecznych; promowanie innowacji społecznych w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego || || 27 || Wsparcie programu badań w dziedzinie innowacji sektora publicznego i innowacji społecznych || Rozpoczęcie w 2011 r. || Pilotażowa europejska tabela wyników w zakresie innowacji w sektorze publicznym 28 || Konsultacje z partnerami społecznymi na temat wzajemnego oddziaływania między gospodarką opartą na wiedzy a rynkiem pracy || || 29 || Prowadzenie pilotażowego projektu i wnioski dotyczące europejskich partnerstw innowacyjnych || 2011 || 30 || Wdrożenie zintegrowanej polityki w celu przyciągnięcia najbardziej utalentowanych osób || 2012 || 31 || Zaproponowanie wspólnych priorytetów UE / państw członkowskich w zakresie współpracy naukowej z państwami trzecimi || 2012 || 32 || Wprowadzenie światowej infrastruktury badawczej || 2012 || 33 || Samoocena krajowych systemów badań i innowacji oraz określenie wyzwań i koniecznych reform || || 34 || Opracowanie podstawowego wskaźnika innowacyjności || || Monitorowanie postępów przy wykorzystaniu tablicy wyników Unii innowacji || || [1] Tablica wyników Unii innowacji 2013 r. [2] Idem. [3] Pierwszy dokument przedstawiający stanowisko Rady ds. Europejskiej Przestrzeni Badawczej i Innowacji (ERIAB): Test warunków skrajnych Unii innowacji; listopad 2012 r.; wkrótce dostępny pod adresem http://ec.europa.eu/research/era/partnership/expert/eriab_en.htm [4] Stan Unii innowacji w 2011 r., COM (2011) 849. [5] W niektórych państwach członkowskich różnica ta jest częściowo kompensowana przez wpływy z podatków, z których zrezygnowano w ramach zachęt podatkowych. [6] Unijne badanie trendów w gospodarce w zakresie inwestycji w badania i rozwój (EU Survey on R&D Investment Business Trends) w 2012 r., Komisja Europejska, 2012. [7] „Internationalisation of business investments in R&D and analysis of their economic impact” [Internacjonalizacja inwestycji biznesowych w badania i rozwój oraz analiza ich wpływu na gospodarkę], Komisja Europejska, 2012, http://ec.europa.eu/research/innovation-union/index_en.cfm?pg=other-studies. [8] Dead money, „The Economist”, 3 listopada 2012 r. [9] Unijna tablica wyników w dziedzinie inwestycji w badania i rozwój w przemyśle w 2012 r., Komisja Europejska 2012, http://iri.jrc.ec.europa.eu/research/scoreboard_2012.htm [10] W odpowiedzi na pytanie o wpływ polityki i czynników zewnętrznych na działania w zakresie innowacyjności, największe przedsiębiorstwa unijne podkreśliły wyraźne pozytywne skutki zachęt podatkowych, dotacji krajowych, wsparcia finansowego UE oraz partnerstw publiczno-prywatnych na szczeblu krajowym i unijnym ( źródło: zob. przypis 4). [11] Rządowe środki lub nakłady budżetowe na badania i rozwój (GBAORD). [12] Tabela wyników naukowych, technologicznych i przemysłowych w 2011 r. [Science, Technology and Industry Scoreboard 2011], OECD. [13] Dokument roboczy służb Komisji Europejskiej „Monitor kształcenia i szkolenia 2012” [Education and Training Monitor 2012]. [14] Komisja Europejska COM(2012) 669/3: „Nowe podejście do edukacji: Inwestowanie w umiejętności na rzecz lepszych efektów społeczno-gospodarczych”. [15] Interpolacja liniowa wskazuje na korelację między dwiema zmiennymi w rys. 3 i 5. Wielkość poszczególnych elementów wykresu bąbelkowego odpowiada wielkości gospodarki (jako udział w PKB UE). [16] „Profile państw: opis działania i głównych cech systemów badań i innowacji w państwach członkowskich” [Country profiles: description of the performance and key features of Member States’ research and innovation systems], dokument roboczy służb Komisji towarzyszący niniejszemu komunikatowi. [17] Sprawozdanie „Naukowcy” [„Researchers”] z 2012 r. zlecone przez DG ds. Badań Naukowych i Innowacji, http://ec.europa.eu/euraxess/pdf/research_policies/121003_The_Researchers_Report_2012_FINAL_REPORT.pdf [18] Zob. załącznik „Profile państw: opis działania i głównych cech systemów badań i innowacji w państwach członkowskich” [Country profiles: description of the performance and key features of Member States’ research and innovation systems]. Informacje można znaleźć również w ocenie skutków dołączonej do komunikatu Komisji „Wzmocnione partnerstwo w ramach europejskiej przestrzeni badawczej na rzecz doskonałości i wzrostu gospodarczego” z 17.7.2012 (COM 2012 392 final). [19] Opinia ERAC dotycząca rocznej analizy wzrostu gospodarczego Komisji, luty 2012 r. [20] Ponadto Komisja opublikuje w nadchodzących tygodniach zieloną księgę dotyczącą długoterminowego finansowania gospodarki europejskiej, w której przedstawione zostaną czynniki napędziające oraz ograniczające dlugoterminowe finansowanie oraz pomysły dotyczące działań i ewentualnych nowych instrumentów lub inicjatyw. [21] Komisja Europejska (2011), „Polityka wspierająca szybko rozwijające się innowacyjne MŚP” [Policies in support of high-growth innovative SMEs], przegląd polityki nr 2 INNO-Grips; [22] COM (2012) 669. [23] COM(2012)392 final. [24] SWD(2012)212, dokument roboczy służb Komisji – ocena skutków towarzysząca komunikatowi (2012)392 final [25] COM(2012) 401 final i COM(2012) 417 final [26] Nowy system, zainspirowany amerykańskim systemem SBIR, stanowi odpowiedź na wezwanie Rady Europejskiej z 2011 r. do zbadania, w jaki sposób można najlepiej zaspokoić potrzeby szybko rozwijających się innowacyjnych przedsiębiorstw w ramach podejścia rynkowego. [27] Sprawozdanie przewodniczącego grupy ekspertów ds. transgranicznego kojarzenia innowacyjnych przedsiębiorstw i inwestorów; Komisja Europejska 2012. http://ec.europa.eu/transparency/regexpert/index.cfm?do=groupDetail.groupDetailDoc&id=6008&no=1 [28] COM(2011) 860 final oraz COM(2011) 862 final. [29] Innowacyjne zamówienia publiczne obejmują zamówienia przedkomercyjne i zamówienia na innowacyjne rozwiązania. [30] 170 mln EUR finansowania krajowego oraz wsparcie ze strony funduszy strukturalnych UE i EBI. [31] Zamówienia przedkomercyjne to metoda zakupu usług badawczo-rozwojowych w celu opracowania nowego produktu lub rozwiązania. [32] COM(2011) 899 final. [33] http://ec.europa.eu/environment/ecoap/index_en.htm [34] http://www.glassplus.eu/home.aspx, http://www.saturn.rwth-aachen.de/ [35] Przyjęcie dwóch rozporządzeń wdrażających wzmocniona współpracę w dziedzinie jednolitej ochrony patentowej, http://ec.europa.eu/internal_market/indprop/patent/index_en.htm [36] http://www.epo.org/searching/free/patent-translate.html [37] SWD(2012) 458 final. [38] COM(2012) 537 final. [39] http://webgate.ec.europa.eu/eipaha [40] Zob. załącznik dotyczący wyników państw członkowskich dołączony do niniejszego komunikatu. [41] http://ec.europa.eu/enterprise/policies/innovation/files/ris-2012_en.pdf [42] Zob. http://ec.europa.eu/regional_policy/what/future/proposals_2014_2020_en.cfm [43] http://s3platform.jrc.ec.europa.eu [44] http://www.socialinnovationeurope.eu/ [45] COM(2011) 682 final z dnia 25 października 2011 r. [46] Program PROGRESS jest instrumentem finansowym UE http://ec.europa.eu/research/infrastructures/index_en.cfm?pg=success9 [47] COM(2012) 573 final z dnia 3 października 2012 r. [48] Pilotażowa europejska tabela wyników w zakresie innowacji w sektorze publicznym na rok 2013 [49] COM (2012) 497. [50] GSO składa się z przedstawicieli Brazylii, Kanady, Chin, Komisji Europejskiej, Francji, Niemiec, Indii, Włoch, Japonii, Meksyku, Rosji, RPA, Zjednoczonego Królestwa i USA. Australia posiada status obserwatora od listopada 2011 r. [51] Grupa Carnegie składa się z ministrów lub doradców ds. nauki z krajów G8 oraz Komisji Europejskiej i Outreach 5 (Kanada, Francja, Niemcy, Włochy, Japonia, Rosja, Zjednoczone Królestwo, USA + Brazylia, Chiny, Indie, Meksyk, RPA). [52] Sprawozdanie „Naukowcy” z 2012 r. [53] Pierwszy dokument przedstawiający stanowisko Rady ds. Europejskiej Przestrzeni Badawczej i Innowacji (ERIAB): Test warunków skrajnych Unii innowacji; listopad 2012 r.