UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Celem niniejszego wniosku jest poprawa ochrony zdrowia pracowników poprzez ograniczenie narażenia zawodowego na działanie rakotwórczych czynników chemicznych oraz zagwarantowanie większej przejrzystości i przyczynienie się do zapewnienia podmiotom gospodarczym równych warunków działania. Ochrona zdrowia jest jednym z priorytetowych obszarów działań określonych w programie prac Komisji na rok 2016. W ramach tej inicjatywy Komisja wywiązuje się ze swojego zobowiązania, aby poprawić efektywność i skuteczność unijnych ram dotyczących ochrony pracowników. Komisja zamierza również kontynuować prace nad tym ważnym zagadnieniem i przeprowadzić dalsze oceny skutków w celu zaproponowania wartości dopuszczalnych dla dodatkowych czynników rakotwórczych.

Z szacunków dotyczących aktualnego i przyszłego ryzyka zapadnięcia na choroby zawodowe wynika, że nowotwory związane z miejscem pracy stanowią obecnie problem i pozostaną nim w przyszłości z uwagi na fakt, że pracownicy są i będą narażeni na działanie czynników rakotwórczych. Nowotwory stanowią główną przyczynę zgonów związanych z pracą w UE. Co roku nowotwory odpowiadają za 53 % zgonów związanych z pracą. Według sprawozdania z 2016 r. opracowanego przez Niderlandzki Krajowy Instytut Zdrowia Publicznego i Środowiska (RIVM), w 2012 r. u 91 500–150 500 osób zdiagnozowano raka spowodowanego narażeniem w przeszłości na substancje rakotwórcze w miejscu pracy. W wyniku nowotworów związanych z pracą zawodową w 2012 r. zmarło od 57 700 do 106 500 osób. Oznacza to, że w UE co godzinę 7–12 osób umiera na raka z powodu narażenia w przeszłości na substancje rakotwórcze w miejscu pracy.

Komisja poczyniła pierwszy krok w celu rozwiązania tych problemów poprzez przyjęcie w dniu 13 maja 2016 r. wniosku legislacyjnego dotyczącego zmiany dyrektywy 2004/37/WE w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagenów podczas pracy („dyrektywa”) mającego na celu zmianę lub wprowadzenie dopuszczalnych wartości dla 13 substancji chemicznych. Zgodnie z art. 16 dyrektywy Rada ustala wartości graniczne w załączniku III do dyrektywy w odniesieniu do wszystkich tych czynników rakotwórczych lub mutagenów, co do których jest to możliwe na podstawie dostępnych informacji, włącznie z danymi naukowymi i technicznymi. Zgodnie z art. 17 ust. 1 dyrektywy, załączniki I i III do dyrektywy mogą być zmienione wyłącznie zgodnie z procedurą określoną w art. 153 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („TFUE”) (zwykła procedura ustawodawcza).

Obecnie Komisja podejmuje kolejny krok w długoterminowym procesie aktualizacji dyrektywy w odniesieniu do kolejnych siedmiu czynników rakotwórczych i proponuje ustanowienie wartości dopuszczalnych lub adnotacji dotyczących skóry. Zgodnie z oceną skutków szacuje się, że rezultatem nowych przepisów będzie lepsza ochrona przynajmniej 4 mln pracowników i zwiększona przejrzystość dla pracodawców i organów wykonawczych. Łącznie szacuje się, że oba wnioski mogłyby zapobiec ponad 100 000 zgonów spowodowanych nowotworami związanymi z pracą zawodową.

Zgodnie z art. 16 dyrektywy Komisja prowadzi dalsze prace w związku z określaniem wartości dopuszczalnych, a kolejne czynniki chemiczne są obecnie przedmiotem oceny w celu przyszłej aktualizacji treści dyrektywy.

Przepisy dyrektywy mają zastosowanie do wszelkich czynników chemicznych spełniających kryteria pozwalające sklasyfikować je jako substancje rakotwórcze należące do kategorii 1A lub 1B zgodnie z załącznikiem I do rozporządzenia (WE) nr 1272/2008 (CLP). W rozporządzeniu przedstawiono wykaz „zharmonizowanych” (obowiązkowych) klasyfikacji 1 017 substancji chemicznych uznanych za substancje rakotwórcze kategorii 1 („substancje, co do których wiadomo lub istnieje domniemanie, że są rakotwórcze dla człowieka”) na podstawie danych epidemiologicznych lub danych z badań na zwierzętach. W ramach innego istotnego procesu klasyfikacji przeprowadzanego przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem („IARC”) zidentyfikowano niemal 500 czynników o rakotwórczym wpływie na ludzi (grupa 1; 118 czynników), co do których istnieje domniemanie, że mają rakotwórczy wpływ na ludzi (grupa 2A; 75 czynników) lub czynników, które mogą mieć rakotwórczy wpływ na ludzi (grupa 2B; 288 czynników).

Przepisy dyrektywy mają również zastosowanie do wszelkich substancji, mieszanin lub procesów, o których mowa w załączniku I do tej dyrektywy, a także do wszelkich substancji lub mieszanin powstałych w wyniku procesu, o którym mowa w tym załączniku. Załącznik I do dyrektywy zawiera obecnie wykaz zidentyfikowanych procesów oraz substancji powstających w wyniku tych procesów. Celem tego wykazu jest dostarczenie pracownikom, pracodawcom i organom odpowiedzialnym za egzekwowanie prawa informacji pozwalających im ustalić, czy dany czynnik lub proces chemiczny, który nie został sklasyfikowany zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1272/2008, jest objęty zakresem dyrektywy. Obecnie w załączniku I widnieje pięć pozycji.

W dyrektywie ustanowiono szereg ogólnych minimalnych wymogów służących wyeliminowaniu lub ograniczeniu narażenia na działanie wszelkich czynników rakotwórczych lub mutagenów objętych jej zakresem. Pracodawcy muszą ustalić i ocenić ryzyko związane z narażeniem pracowników na działanie określonych czynników rakotwórczych (i mutagenów) w miejscu pracy i muszą zapobiegać takiemu narażeniu w przypadku wystąpienia takiego ryzyka. Odpowiednie procesy lub czynniki chemiczne należy zastąpić procesami lub czynnikami chemicznymi, które nie będą stwarzały żadnego zagrożenia lub które będą stwarzały mniejsze zagrożenie, jeżeli jest to technicznie wykonalne. Jeżeli takie zastąpienie nie będzie technicznie wykonalne, chemiczne czynniki rakotwórcze muszą – stosownie do możliwości technicznych – być wytwarzane i wykorzystywane w ramach systemu zamkniętego, aby nie dopuścić do narażenia na ich działanie. Jeżeli wspomniane ograniczenie również okaże się niemożliwe ze względów technicznych, poziom narażenia pracowników na działanie tych czynników musi zostać zmniejszony do tak niskiego poziomu, na jaki pozwalają możliwości techniczne. Postanowienia te składają się na obowiązek minimalizacji narażenia ustanowiony w art. 5 ust. 2 i ust. 3 dyrektywy.

Poza wprowadzeniem wspomnianych ogólnych minimalnych wymogów w dyrektywie jednoznacznie wskazano, że ustanowienie dopuszczalnych wartości narażenia zawodowego na działanie określonych czynników rakotwórczych i mutagenów drogą wziewną stanowi integralną część mechanizmu ochrony pracowników. Wartości te należy ustanowić dla czynników chemicznych, w przypadku których jeszcze tego nie zrobiono, i dostosowywać je w każdym przypadku wystąpienia takiej możliwości zgodnie z najnowszymi danymi naukowymi. Dopuszczalne wartości narażenia zawodowego ustanowione dla określonych czynników rakotwórczych i mutagenów określono w załączniku III do dyrektywy. Obecnie w załączniku III widnieją trzy pozycje.

Dopuszczalne wartości narażenia zawodowego ustanowione w dyrektywie powinny zostać w stosownych przypadkach zmienione, aby wziąć pod uwagę najnowsze dane naukowe, udoskonalenia technik pomiaru, środki w zakresie zarządzania ryzykiem oraz inne istotne czynniki.

W związku z powyższym proponuje się podjęcie dwóch konkretnych działań:

(a)włączenia do załącznika I do dyrektywy prac związanych z narażeniem na kontakt z olejami używanymi wcześniej w silnikach spalinowych wewnętrznego spalania do celów smarowania oraz schładzania ruchomych części silnika oraz ustanowienia odpowiedniej adnotacji dotyczącej skóry w części B załącznika III do dyrektywy

Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) dokonała oceny działania rakotwórczego „olejów mineralnych” w 1983 r. i 1987 r. i uznała, że badania przeprowadzone na ludziach dostarczyły wystarczających dowodów, by stwierdzić, że oleje mineralne (zawierające różne dodatki i zanieczyszczenia), które wykorzystuje się w zawodach takich jak przędzenie, obróbka metali i przetwarzanie juty, są rakotwórcze dla ludzi. Ocena IARC obejmuje również oleje mineralne używane w silnikach. W ostatecznej ocenie IARC nie wymieniono wyraźnie „olejów mineralnych w postaci odpadowych olejów silnikowych”, ale stwierdzono, że badania na ludziach dostarczyły wystarczających dowodów, iż „oleje mineralne niepoddane obróbce i poddane umiarkowanej obróbce” są rakotwórcze dla ludzi (grupa 1 wg IARC). IARC dokonała przeglądu oceny w oparciu o nowe dane przedstawione w monografii 100F (2012 r.) i podtrzymała tę kwalifikację w odniesieniu do raka skóry. Komitet Naukowy ds. Dopuszczalnych Norm Zawodowego Narażenia (SCOEL) ocenił skutki jakie dla zdrowia pracowników w miejscu pracy mają „oleje mineralne w postaci odpadowych olejów silnikowych” zdefiniowane jako „oleje, które zostały wcześniej użyte w silnikach spalinowych wewnętrznego spalania do smarowania oraz schładzania ruchomych części silnika” (zwane dalej „olejami mineralnymi w postaci odpadkowych olejów silnikowych”). Biorąc pod uwagę ocenę IARC, zgodnie ze swoja metodologią SCOEL doszedł do wniosku, że „oleje mineralne w postaci odpadowych olejów silnikowych” należą do czynników rakotwórczych grupy A i nie ma potrzeby definiowania progu rakotwórczego działania.

SCOEL, który stwierdził, że narażenie zawodowe na oleje mineralne w postaci odpadowych olejów silnikowych następuje przez skórę, stanowczo zaleca umieszczenie zaproponowanej w ramach tej inicjatywy adnotacji dotyczącej skóry w części B załącznika III. Treść adnotacji, która wskazuje na możliwość znacznej absorpcji przez skórę, została uzgodniona przez Komitet Doradczy ds. Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy (ACSH).

Oleje mineralne w postaci odpadowych olejów silnikowych nie są jako takie wprowadzane do obrotu, lecz powstają w wyniku pewnych procesów, stąd nie zostały one sklasyfikowane zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1272/2008. W dyrektywie ustanowiono jednak przepisy zobowiązujące do uwzględnienia w załączniku I substancji, mieszanin lub procesów jak również substancji lub mieszanin powstających w wyniku procesu wspomnianego w tym załączniku, które – mimo że nie podlegają obowiązkowi klasyfikacji zgodnie ze wspomnianym rozporządzeniem – spełniają kryteria pozwalające uznać je za czynniki rakotwórcze. Do tej kategorii należą oleje mineralne w postaci odpadowych olejów silnikowych.

(b)Wartości dopuszczalne ustanowione w załączniku III zostały uzupełnione o adnotacje dotyczące skóry w odniesieniu do pięciu dodatkowych substancji rakotwórczych, a także o adnotacje dotyczące skóry niezależne od wartości dopuszczalnych w odniesieniu do dwóch substancji rakotwórczych, w tym olejów mineralnych w postaci odpadowych olejów silnikowych.