PL  ECB-PUBLIC 
 
 
OPINIA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO 
z dnia 5 sierpnia 2011 r. 
w sprawie zmian w przepisach dotycz ących systemów p łatności i systemów rozrachunku papierów 
wartościowych 
(CON/2011/62) 
 
Wprowadzenie i podstawa prawna  
W dniu 27 czerwca 2011 r. Europejski Bank Centralny (EBC) otrzyma ł wniosek Ministra Finansów 
Rzeczypospolitej Polskiej o wydanie opinii w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o ostateczno ści 
rozrachunku w systemach p łatności i systemach rozrachunku papierów warto ściowych oraz zasadach 
nadzoru nad tymi systemami, ustawy o niektórych  zabezpieczeniach finansowych oraz ustawy Prawo 
upadłościowe i naprawcze (zwanego dalej „projektem ustawy”). 
Właściwość EBC do wydania opinii wynika z art. 127 ust. 4 oraz art. 282 ust. 5 Traktatu o 
funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz trzeciego, pi ątego i szóstego tiret art. 2 ust. 1 decyzji Rady 
98/415/WE z dnia 29 czerwca 1998 r. w sprawie kons ultacji Europejskiego Banku Centralnego 
udzielanych w ładzom krajowym w sprawie projektów przepisów prawnych1, z uwagi na to, że projekt 
ustawy dotyczy Narodowego Banku Polskiego (NBP), systemów p łatności i rozlicze ń oraz zasad 
odnoszących się do instytucji finansowych w zakresie, w jakim wywieraj ą one istotny wp ływ na 
stabilność instytucji i rynków fina nsowych. Rada Prezesów wyda ła niniejsz ą opinię zgodnie ze zdaniem 
pierwszym art. 17 ust. 5 Regulami nu Europejskiego Banku Centralnego. 
 1.  Założenia projektu ustawy 
1.1 Projekt ustawy zmienia ustaw ę z dnia 24 sierpnia 2001 r. o ostateczno ści rozrachunku w systemach 
płatności i systemach rozrachunku papierów warto ściowych oraz zasadach nadzoru nad tymi 
systemami
2 (zwaną dalej „ustaw ą o ostateczno ści rozrachunku”), ustaw ę z dnia 2 kwietnia 2004 r. 
o niektórych zabezpieczeniach finansowych3 oraz ustaw ę z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo 
upadłościowe i naprawcze4 (zwaną dalej „prawem upad łościowym i naprawczym”). G łównym 
celem projektu ustawy jest implementacja dy rektywy 2009/44/WE Parlam entu Europejskiego i 
Rady 2009/44/WE z dnia 6 maja 2009 r. zmieniaj ącej dyrektyw ę 98/26/WE w sprawie zamkni ęcia 
                                                 
1 Dz.U. L 189 z 3.7.1998, s. 42. 
2 Dz. U. z 2010 r. Nr 112, poz. 743. 
3 Dz. U. z 2004 r. Nr 91, poz. 871. 
4 Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361. 
ECB-PUBLIC 
2 rozliczeń w systemach p łatności i rozrachunku papierów warto ściowych oraz dyrektyw ę 
2002/47/WE w sprawie uzgodnie ń dotyczących zabezpiecze ń finansowych w odniesieniu do 
systemów powi ązanych i do wierzytelno ści kredytowych5, między innymi poprzez wprowadzenie 
do prawa polskiego instytucji systemów interoperacyjnych6 oraz rozszerzenie grupy aktywów 
stanowiących kwalifikowane zabezpieczenie finansowe o wierzytelno ści kredytowe7. Ponadto 
projekt ustawy przekszta łca niektóre uprzednio obowi ązujące postanowienia dokonuj ące 
transpozycji dyrektywy 98/26/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 maja 1998 r. w 
sprawie zamkni ęcia rozlicze ń w systemach p łatności i rozrachunku papierów warto ściowych8 w 
celu uwzgl ędnienia m.in. mo żliwości prowadzenia zagranicznego post ępowania upad łościowego 
wobec podmiotów z siedzib ą w Polsce9. Projekt ustawy wprowadza ponadto szereg zmian o 
charakterze wyja śniającym i usprawniaj ącym. 
1.2 Projekt ustawy wprowadza dwie konkretne zmiany dotycz ące NBP. Pierwsza z nich polega na 
ustanowieniu wyra źnej podstawy prawnej żądania przez NBP od podmiotów, co do których 
powzięto uzasadnione podejrzenie, że  prowadz ą systemy p łatności bez zgody Prezesa NBP, 
informacji wymaganych we wniosku o udzielenie takiej zgody10. Druga zmiana polega na 
rozszerzeniu obowi ązku zgłaszania przez NBP Komisji systemów o znaczeniu systemowym o 
informacje dotycz ące operatorów tych systemów11, zgodnie z dyrektyw ą 2009/44/WE12. 
 2.  Transpozycja dyrektywy 2009/44/WE i dyrektywy 98/26/WE Zgodnie z art. 1 ust. 2 decyzji Rady 98/415/WE niniejsza opinia nie omawia tych przepisów projektu 
ustawy, których jedynym celem jest transpozyc ja na grunt polskiego prawa dyrektywy 2009/44/WE. 
Niemniej jednak EBC z zadowoleniem przyjmuje wyra żony w projekcie zamiar dodatkowego przegl ądu 
przepisów dokonuj ących transpozycji na grunt prawa polskiego dyrektywy 98/26/WE. Bior ąc pod uwag ę 
znaczny wzrost liczby przypadków upad łości transgranicznej, w tym zagranicznych post ępowań 
upadłościowych wobec podmiotów z siedzib ą w Polsce, kompletno ść ochrony udzielanej przez przepisy 
prawa polskiego w odniesieniu do systemów p łatności i systemów rozrachunku papierów warto ściowych 
zgodnie z dyrektyw ą 98/26/WE wymaga uwzgl ędnienia mo żliwości prowadzenia takich post ępowań 
wobec uczestników i operatorów systemów.   
 
                                                 
5 Dz.U. L 146 z 10.6.2009, s. 37. 
6 Zob. art. 1 pkt 1 lit. b), art. 1 pkt 3 i art. 1 pkt 5-8 projektu ustawy. 
7 Zob. art. 2 pkt 1 i art. 2 pkt 3-9 projektu ustawy. 
8 Dz.U. L 166 z 11.6.1998, s. 45. 
9 Zob. art. 1 pkt 1 lit. e) i art. 1 pkt 4 projektu ustawy. 
10 Zob. art. 1 pkt 9 projektu ustawy wprowadzaj ący nowy ust. 6 do art. 18 ustawy o ostateczno ści rozrachunku; zob. tak że 
art. 17 i 17a ustawy o ostateczno ści rozrachunku wskazuj ące zakres informacji zawartych we wniosku o udzielenie przez 
Prezesa NBP zgody na prowadzenie systemu p łatności. 
11 Zob. art. 1 pkt 10 projektu ustawy zmieniaj ący art. 23 ustawy o ostateczno ści rozrachunku. 
12 Zob. art. 1 ust. 11 dyrektywy 2009/44/WE zmieniaj ący art. 10 ust. 1 dyrektywy 98/26/WE. 
ECB-PUBLIC 
3 3.  Uwagi szczegó łowe 
3.1  EBC z zadowoleniem przyjmuje zawarte w projekcie ustawy potwierdzenie prawa NBP do żądania 
informacji od podmiotów, co do których istn ieje podejrzenie prowadzenia systemu p łatności bez 
zgody Prezesa NBP wymaganej przepisami ustawy o ostateczno ści rozrachunku. Wprowadzenie 
wyraźnej podstawy prawnej żądania takich informacji – cho ć uprawnienie to jest ju ż uznawane w 
praktyce – zwi ększy pewno ść prawną i przyczyni si ę do usprawnienia nadzoru banku centralnego 
nad systemami p łatności. 
3.2 Jak wskazano w poprzednich opiniach EBC13, systemy p łatności i systemy rozrachunku papierów 
wartościowych s ą wzajemnie powi ązane, w szczególno ści ze wzgl ędu na zasad ę „dostawa za 
płatność” (Delivery versus Payment) , zgodnie z któr ą rozrachunek papierów warto ściowych oraz 
transfer środków pieni ężnych nast ępują w tym samym momencie. Powi ązanie to dodatkowo 
wzmacnia wprowadzenie w dyrektywie 2009/44/WE oraz projekcie ustawy instytucji systemów interoperacyjnych. Istnieje tym samym powa żne uzasadnienie dla modelu stosowanego w 
niektórych pa ństwach cz łonkowskich, polegaj ącego na powi ązaniu nadzoru nad systemami 
płatności i systemami rozrachunku papierów warto ściowych i powierzeniu jego wykonywania 
krajowemu bankowi centralnemu. W tym zakresie EBC pragnie przywo łać uwagi zawarte we 
wcześniejszych opiniach
14 co do potrzeby powierzenia NBP funkcji nadzoru nad systemami 
rozrachunku papierów warto ściowych. Wykonywana przez banki centralne funkcja nadzoru 
systemowego zawarta jest w ramach przynale żnego im zadania wspierania sprawnej infrastruktury 
rynków finansowych i ma na celu zapewnienie skuteczno ści polityki pieni ężnej oraz ogólnej 
stabilności finansowej. EBC powtarza zatem ogólne zalecenie wyra źnego przyznania NBP 
odpowiedzialno ści za nadzór nad wszystkimi systemami rozrachunku papierów warto ściowych 
działającymi w Polsce, w tym nadzór nad regulaminami stosowanymi przez te systemy, łącznie z 
dostępem do wszelkich informacji i danych maj ących znaczenie dla wykonywania tego typu zada ń 
nadzorczych. Przyznanie NBP nadzoru w tym zakresie wymaga łoby rozszerzenia proponowanych 
uprawnień NBP do żądania informacji od podmiotów prowadz ących bez zgody Prezesa NBP 
systemy p łatności o podobne uprawnienie do żądania informacji od podmiotów prowadz ących 
systemy rozrachunku papierów warto ściowych. 
3.3  W odniesieniu do proponowanej zmiany art. 23 ustawy o ostateczno ści rozrachunku15 EBC 
rozumie, że polski ustawodawca wkrótce zainicjuje kolejn ą nowelizacj ę dostosowuj ącą ten przepis 
do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2 010/78/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie 
zmiany dyrektyw 98/26/WE, 2002/87/WE, 2003/6/WE, 2003/41/WE, 2003/71/WE, 2004/39/WE, 2004/109/WE, 2005/60/WE, 2006/48/WE, 2006/49/WE i 2009/65/WE w odniesieniu do uprawnie ń 
Europejskiego Urz ędu Nadzoru (Europejskiego Urz ędu Nadzoru Bankowego), Europejskiego 
Urzędu Nadzoru (Europejskiego Urz ędu Nadzoru Ubezpiecze ń i Pracowniczych Programów 
                                                 
13  Zob. opinie EBC CON/2006/20, CON/2007/7 i CON/2007/20. Wszystkie opinie EBC s ą publikowane na stronie 
internetowej EBC pod adresem www.ecb.europa.eu.. 
14  Zob. opinie EBC CON/2006/15 i CON/2006/53. 
15 W brzmieniu nadanym art. 1 pkt 10 projektu ustawy. 
ECB-PUBLIC 
4 Emerytalnych) oraz Europejskiego Urz ędu Nadzoru (Europejskiego Urz ędu Nadzoru Gie łd i 
Papierów Warto ściowych)16 w celu zast ąpienia Komisji Europejskim Urz ędem Nadzoru Gie łd i 
Papierów Warto ściowych jako podmiotem, któremu zg łasza się systemy p łatności i systemy 
rozrachunku papierów warto ściowych17. 
3.4. Art. 67 prawa naprawczego i upad łościowego18 wyłącza aktywa stanowi ące zabezpieczenie 
ustanowione w zwi ązku z uczestniczeniem w systemie z masy upad łości uczestnika systemu lub 
jakiegokolwiek innego podmiotu, który ustanowi ł takie zabezpieczenie. Dodatkowo proponowane 
w projekcie ustawy zdanie drugie art. 77 ust. 4 prawa naprawczego i upad łościowego19, które 
odsyła do art. 67, wy łącza stosowanie do tych aktywó w zasady ogólnej, zgodnie z któr ą czynności 
prawne upad łego dotycz ące mienia wchodz ącego do masy upad łości są nieważne. Mogą tu powsta ć 
wątpliwości co do wzajemnych relacji pomi ędzy tymi dwoma przepisami, w szczególno ści co do 
tego, w jakim momencie aktywa te mog ą być przedmiotem zabezpieczenia ustanowionego przez 
upadłego uczestnika lub mog ą być wykorzystane w tym celu przez operatora systemu. Wskazane 
byłoby wyjaśnienie wzajemnego stosunku art. 67 i 77 w tym zakresie. 
  Niniejsza opinia zostanie opublikowana na stronie internetowej EBC.  Sporządzono we Frankfurcie nad Menem w dniu 5 sierpnia 2011 r. 
[podpis] 
 
Prezes EBC 
Jean-Claude TRICHET 
                                                 
16 Dz.U. L 331 z 15.12.2010, s. 120. 
17 Zob. art. 10 ust. 1 dyrektywy 98/ 26/WE w brzmieniu nadanym art. 1 ust. 2 dyrektywy 2010/78/UE. Zgodnie z 
art. 13 ust. 1 dyrektywy 2010/78/UE, przepis ten powinien zosta ć transponowany przez pa ństwa członkowskie do dnia 
31 grudnia 2011 r. 
18 W brzmieniu nadanym art. 3 pkt 4 projektu ustawy.  
19 Wprowadzone art. 3 pkt 5 projektu ustawy.