KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.4.2022 COM(2022) 137 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Dziewiąte sprawozdanie Komisji w sprawie rejestracji do celów VAT, poboru podatku od wartości dodanej i procedur kontrolnych zgodne z art. 12 rozporządzenia (EWG, Euratom) nr 1553/89



Spis treści 1.Wprowadzenie 1.1. Nowe podejście: korzystanie z dotychczasowych osiągnięć 1.2. Gromadzenie i analiza danych 2.Wspólny interes: znaczenie podatku VAT dla państw członkowskich, Unii Europejskiej i podatników 2.1. Luka w zakresie przestrzegania przepisów (luka w podatku VAT) 2.2. Wpływ luki w podatku VAT na zasoby własne 2.3. Obciążenie przedsiębiorstw związane z administrowaniem podatkiem VAT i przestrzeganiem przepisów VAT 3.Rejestracja do celów VAT i analiza ryzyka 3.1. Pomoc podatnikom w drodze lepszej komunikacji 3.2. Kompletność bazy danych dotyczącej zarejestrowanych podatników VAT 4.Podatek VAT, technologia informacyjna i nowe technologie 4.1. Handel elektroniczny 4.2. Mały punkt kompleksowej obsługi 4.3. Cyfryzacja, technologia informacyjna i analiza danych 4.4. Plany zarządzania przestrzeganiem przepisów 4.5. Usługi na rzecz podatników 4.6. Wykorzystanie danych do celów związanych z przestrzeganiem przepisów VAT 4.6.1. Gromadzenie danych

4.6.2. Świadoma decyzja: wykorzystanie danych w pracy 5.Składanie deklaracji i dokonywanie płatności 5.1. Terminowość składania deklaracji 5.1.1.Elektroniczne składanie deklaracji 5.1.2.Monitorowanie zgodności w zakresie składania deklaracji VAT 5.2. Płatność podatku VAT 6.Windykacja należności z tytułu VAT, zwroty VAT i kontrole 6.1. Windykacja należności z tytułu VAT 6.2. Zwroty VAT 6.3. Kompletność obowiązków sprawozdawczych: Kontrole VAT 7.Rachunkowość podatku VAT, rozliczalność i spory 7.1. Rachunkowość podatku VAT, kontrole wewnętrzne i zewnętrzne 7.2. Procedura rozstrzygania sporów dotyczących podatku VAT 8.COVID-19 i VAT: zalecenia dotyczące poboru i odzyskiwania podatku VAT 9.Wniosek Załącznik 1: Spis zaleceń Załącznik 2: Spis rysunków i tabel Załącznik 3: Odniesienia 1.Wprowadzenie

Usługi publiczne – od opieki medycznej po rozwój infrastruktury, od edukacji po obronę narodową – są niezbędne w naszym codziennym życiu, lecz wiążą się z wydatkami. Do ich finansowania potrzebne są podatki, a podatek od wartości dodanej (VAT) jest ważnym i często głównym źródłem środków w budżetach państw członkowskich. Nienależyte administrowanie podatkiem VAT naraża na szwank rozwój, wzrost gospodarczy i zaufanie do rządu. Skuteczne administrowanie podatkiem VAT w drodze efektywnych procesów i procedur leży zatem w interesie wszystkich – administracji krajowych, instytucji Unii Europejskiej, podatników i obywateli. W rozporządzeniu Rady nr 1553/89 z dnia 29 maja 1989 r. nakłada się na Komisję obowiązek dokonywania co 3 lata oceny krajowych procedur rejestrowania podatników oraz ustalania wysokości i poboru podatku VAT, jak również form i wyników krajowych systemów kontroli VAT. Następnie można rozważyć wprowadzenie ewentualnych zmian w celu poprawy skuteczności tych procedur. Niniejsze sprawozdanie stanowi wykonanie tego obowiązku i dotyczy lat 2016–2019. Od 1989 r. wydano osiem tego rodzaju sprawozdań oceniających. W najnowszym sprawozdaniu, opublikowanym w grudniu 2017 r., zalecono odejście od schematycznego myślenia i usprawnienie administrowania podatkiem VAT dzięki lepszej współpracy między administracjami podatkowymi. W niniejszym sprawozdaniu określono niektóre z prawdopodobnych przyczyn uszczuplenia dochodów i wyraźnie przedstawiono zalecenia dotyczące środków mających na celu zaradzenie tej sytuacji w drodze wzmocnienia administrowania podatkiem VAT (zalecenia wymieniono w ramkach w sekcjach poniżej. Ponadto w załączniku znajduje się podsumowanie zaleceń 1). Jest to ważne zwłaszcza w kontekście zmian, jakie cyfryzacja i nowe technologie powodują w naszych gospodarkach. W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono również doświadczenia i dobre praktyki krajowych administracji VAT. Sprawiedliwe i skuteczne opodatkowanie stanie się jeszcze ważniejsze w nadchodzących miesiącach i latach, ponieważ UE i społeczność międzynarodowa starają się wyjść z kryzysu związanego z COVID-19. Państwa członkowskie szybko wprowadziły środki związane z podatkiem VAT wraz z innymi ukierunkowanymi środkami, aby utorować drogę odbudowie. W niniejszym sprawozdaniu oceniono gotowość administracji podatkowych do stawienia czoła trudnym sytuacjom, w tym sytuacjom kryzysowym związanym z COVID-19, oraz do dalszego funkcjonowania przy możliwie najmniejszych zakłóceniach. 1.1.Nowe podejście: korzystanie z dotychczasowych osiągnięć Wszystkie administracje podatkowe zajmują się tym samym: poborem podatków. Zwłaszcza w dość zharmonizowanej dziedzinie, jaką jest podatek VAT, pełnią one wiele podobnych funkcji, ale mogą różnić się pod względem organizacji, działań, polityki podatkowej i priorytetów. W niniejszym sprawozdaniu cofnięto się o krok i przyjrzano się kwestii administrowania podatkiem VAT z szerszej perspektywy, aby uwzględnić działania podejmowane przez państwa członkowskie. Zalecono w nim możliwy kierunek działań umożliwiający osiągnięcie podobnych wyników w całej UE. Przeanalizowano w nim cały cykl życia podatku VAT – od rejestracji podatników VAT do kontroli przeprowadzanej po zwrocie podatku VAT. Porównanie informacji o wynikach jest najprostszym sposobem określenia dobrych wyników i dobrych praktyk. Jednak różne definicje, brak kompletności i odporności danych oraz nieporównywalność podobnych funkcji w różnych środowiskach (wielkość, organizacja polityczna, struktury społeczne itp.) uniemożliwiają przeprowadzenie pełnej analizy porównawczej. Istniejąca różnorodność stanowi w istocie największe wyzwanie przy porównywaniu kosztów i wyników administracji podatkowych. Dodatkowe czynniki, takie jak zachowanie podatników VAT (np. predyspozycje do płacenia podatków), jakość prawa w zakresie stosowania podatku VAT i inne czynniki określające wielkość podatku VAT (np. wielkość handlu detalicznego, struktura podatników, położenie geograficzne, wielkość kraju, środowisko gospodarcze, bezrobocie) wpływają na lukę w podatku VAT, ale są prawie niemożliwe do oszacowania. Chociaż niniejsze sprawozdanie nie jest analizą porównawczą, to jednak określono w nim możliwości zmian i ulepszeń, jednocześnie zwracając uwagę na specyfikę każdego kraju. Takie możliwości mają często charakter jakościowy („miękki”) i trudno je dostrzec. 1.2.Gromadzenie i analiza danych W celu zgromadzenia danych Komisja przesłała do wszystkich państw członkowskich badanie dotyczące wybranych zagadnień. Wykorzystując 109 różnych zestawów pytań (dowolny tekst, pytania jedno- i wielokrotnego wyboru, macierz itd.) oraz tabele, Komisja zgromadziła 8 700 wpisów danych. Zastosowaliśmy metody walidacji (np. kontrole krzyżowe, porównania z innymi źródłami oraz kluczowe pytania weryfikacyjne), aby zweryfikować i potwierdzić jakość otrzymanych danych. Komisja zwróciła się do państw członkowskich za pośrednictwem wielu kanałów w celu omówienia wykrytych anomalii. Wszystkie państwa członkowskie miały możliwość zweryfikowania swoich odpowiedzi. Wciąż występują istotne różnice w zakresie jakości i dokładności danych. Państwa członkowskie powinny dążyć do dostarczania wysokiej jakości danych w wyznaczonym terminie. Zjednoczone Królestwo wystąpiło z Unii Europejskiej w dniu 31 stycznia 2020 r. Ponieważ okres uwzględniony w sprawozdaniu obejmuje lata 2016–2019, a prawo Unii w pełni obowiązywało w Zjednoczonym Królestwie przez cały okres przejściowy, wszelkie odniesienia do „państw członkowskich” i wszystkie obliczenia (np. różne wskaźniki i wartości procentowe) obejmują Zjednoczone Królestwo. Zjednoczone Królestwo w pełni uczestniczyło w tej analizie. 2.Wspólny interes: znaczenie podatku VAT dla państw członkowskich, Unii Europejskiej i podatników 2.1.Luka w zakresie przestrzegania przepisów (luka w podatku VAT) Zdolność administracji podatkowych do poboru podatku od wartości dodanej (VAT) jest pilną kwestią, którą muszą się zająć państwa członkowskie, UE, europejskie przedsiębiorstwa i obywatele. Podatek VAT jest istotnym i głównym źródłem środków w budżetach państw członkowskich, jak również ważnym zasobem własnym budżetu UE. W 2019 r. podatek VAT należny, lecz niepobrany przez organy podatkowe, oszacowano jednak na kwotę 134 mld EUR w ujęciu nominalnym, czyli 10,3 % wyrażone jako udział w łącznej kwocie zobowiązań podatkowych z tytułu VAT ( Rys. 1 ). Jest to tak zwana „luka w podatku VAT”: różnica między łączną kwotą zobowiązań podatkowych z tytułu VAT (VTTL) a kwotą VAT faktycznie pobraną przez organy podatkowe państw członkowskich i jako taka stanowi uszczuplone dochody z tytułu VAT w porównaniu z obliczeniem teoretycznie należnej kwoty VAT. Komisja corocznie oblicza i publikuje dane dotyczące luki w podatku VAT w celu zgromadzenia porównywalnych danych i wskaźników dotyczących skali uszczuplonych dochodów z tytułu VAT. Luka w podatku VAT pozwala oszacować dochody uszczuplone z przyczyn, które można podzielić na cztery szerokie kategorie: 1) oszustwo związane z VAT, 2) praktyki związane z unikaniem płacenia podatku VAT i optymalizacja, 3) upadłość i niewypłacalność finansowa oraz 4) błędy administracyjne. Ponadto należy zauważyć, że szacunki dotyczące luki w podatku VAT oblicza się na podstawie krajowych danych statystycznych. Wreszcie czynnikiem o największym znaczeniu w tym względzie są zdolności administracyjne państw członkowskich w zakresie ułatwiania przestrzegania przepisów i zwalczania oszustw związanych z VAT. Chociaż każda z tych przyczyn luki w podatku VAT wymaga innej reakcji politycznej, nawet w najkorzystniejszych okolicznościach luka w podatku VAT nie mogłaby zostać całkowicie wyeliminowana, na przykład jeśli chodzi o należny podatek VAT utracony w wyniku upadłości i niewypłacalności finansowej. Określenie ilościowe i monitorowanie luki w podatku VAT może pomóc w opracowaniu odpowiednio ukierunkowanych środków i monitorowaniu ich skuteczności. W związku z tym lukę w podatku VAT można uznać za wskaźnik służący do pomiaru skuteczności środków w zakresie egzekwowania podatku VAT i przestrzegania przepisów VAT w każdym państwie członkowskim.

Źródło: Komisja Europejska (2021) – Sprawozdanie z 2021 r. dotyczące luki w podatku VAT w UE Mimo że w skali całej UE z czasem można zaobserwować poprawę sytuacji, dane statystyczne znacznie się różnią przy porównywaniu poszczególnych państw członkowskich, od zaledwie 1 % do nawet 35 % łącznej kwoty teoretycznych zobowiązań podatkowych z tytułu VAT (VTTL) ( Rys. 2 ). Istnieją dobre przykłady na to, że można osiągnąć postęp i zmniejszyć lukę w podatku VAT: Ogólnie rzecz biorąc w porównaniu z 2018 r. udział luki w podatku VAT zmniejszył się w 18 państwach członkowskich. Oprócz Chorwacji i Cypru najbardziej znaczące zmniejszenie luki w podatku VAT nastąpiło w Grecji, na Litwie, w Bułgarii i na Słowacji (te cztery państwa zmniejszyły lukę w podatku VAT o od 3,2 do 2,2 (-3 punkty procentowe). Kolejna grupa państw to Szwecja, Finlandia i Estonia. W tych państwach członkowskich już od lat szacuje się, że uszczuplenie dochodów z tytułu VAT wynosi mniej niż 5 % należnej kwoty podatku VAT. Największy wzrost luki w podatku VAT, poza Maltą, odnotowano w Słowenii (+3 punkty procentowe) i Rumunii (+2,3 punkty procentowe). Adnotacja: Etykiety danych odnoszą się do luki w podatku VAT jako udziału w VTTL w 2019 r.

Źródło: Komisja Europejska (2021) – Sprawozdanie z 2021 r. dotyczące luki w podatku VAT w UE Różnice w szacunkach dotyczących luki w podatku VAT w poszczególnych państwach członkowskich odzwierciedlają różnice w zakresie przestrzegania przepisów prawa podatkowego, oszustw podatkowych, unikania opodatkowania, upadłości, niewypłacalności i zdolności administracyjnych. Nawet jeśli inne czynniki, takie jak rozwój gospodarczy i organizacja krajowych danych statystycznych, mają wpływ na szacunki, wielkość, a zwłaszcza tendencje w zakresie luki w podatku VAT, dostarczają one wskazówek na temat skuteczności działania krajowych administracji podatkowych. Rok Państwo

członkowskie 2016 2017 2018 2019 mln EUR % mln EUR % mln EUR % mln EUR % Belgia 3 513 10,9 % 4 126 12,2 % 4 007 11,4 % 4 444 12,3 % Bułgaria 621 12,3 % 648 12,2 % 617 10,8 % 508 8,3 % Czechy 2 499 16,0 % 2 223 13,1 % 2 567 13,8 % 2 835 14,3 % Dania 2 539 8,7 % 2 528 8,3 % 2 516 7,9 % 2 778 8,6 % Niemcy 22 091 9,2 % 23 212 9,3 % 24 291 9,4 % 23 443 8,8 % Estonia 115 5,5 % 117 5,2 % 98 4,0 % 116 4,5 % Irlandia 1 426 10,2 % 1 910 12,8 % 1 541 9,8 % 1 721 10,1 % Grecja 5 374 27,3 % 6 730 31,5 % 6 237 29,0 % 5 350 25,8 % Hiszpania 4 577 6,1 % 5 411 6,8 % 5 252 6,3 % 5 840 6,9 % Francja 14 852 8,8 % 15 329 8,6 % 14 428 7,9 % 13 858 7,4 % Chorwacja 553 8,4 % 482 6,9 % 553 7,4 % 77 1,0 % Włochy 36 852 26,5 % 32 611 23,3 % 32 415 22,9 % 30 106 21,3 % Cypr 47 2,7 % 169 9,4 % 171 8,6 % 54 2,7 % Łotwa 309 13,2 % 402 15,7 % 277 10,2 % 237 8,3 % Litwa 1 070 26,1 % 1 116 25,2 % 1 137 24,4 % 1 048 21,4 % Luksemburg 589 15,8 % 226 6,3 % 333 8,5 % 267 6,6 % Węgry 1 748 14,2 % 1 891 13,9 % 1 261 8,9 % 1 483 9,6 % Malta 244 25,6 % 225 21,7 % 203 18,1 % 287 23,5 % Niderlandy 2 651 5,3 % 3 190 6,0 % 3 039 5,5 % 2 660 4,4 % Austria 2 466 8,3 % 2 605 8,4 % 3 033 9,4 % 2 895 8,7 % Polska 7 880 20,3 % 6 810 15,8 % 5 288 11,6 % 5 379 11,3 % Portugalia 2 123 11,9 % 1 847 9,9 % 1 759 9,0 % 1 609 7,9 % Rumunia 6 453 37,0 % 6 797 36,8 % 6 258 32,7 % 7 411 34,9 % Słowenia 186 5,3 % 142 3,9 % 163 4,1 % 298 7,1 % Słowacja 1 360 20,0 % 1 206 16,9 % 1 414 18,3 % 1 313 16,1 % Finlandia 985 4,8 % 1 320 6,1 % 884 4,0 % 646 2,9 % Szwecja 1 228 2,8 % 1 713 3,7 % 1 483 3,3 % 597 1,4 % Zjednoczone Królestwo 20 102 10,7 % 20 714 11,3 % 19 835 10,5 % 17 176 8,9 % UE 144 452 12,1 % 145 698 11,5 % 141 059 11,1 % 134 436 10,3 % Źródło: Komisja Europejska (2021) – Luka w podatku VAT w UE 25 z 28 państw członkowskich uwzględnia szacunki dotyczące luki w podatku VAT w różnych metodach monitorowania poziomu niedokładnej sprawozdawczości (wyjątek stanowią Niemcy, Malta i Szwecja). Czternaście państw członkowskich korzysta zarówno z szacunków wewnętrznych, jak i szacunków Komisji, natomiast osiem państw członkowskich, a mianowicie: Czechy, Irlandia, Hiszpania, Luksemburg, Węgry, Niderlandy, Austria i Portugalia, opiera się wyłącznie na danych UE. Bułgaria, Estonia i Zjednoczone Królestwo wykorzystują jedynie swoje wewnętrzne szacunki. Komisja podtrzymuje zalecenie zawarte w poprzednim sprawozdaniu, zgodnie z którym państwa członkowskie powinny zainwestować lub kontynuować inwestycje w szacowanie luk w podatku VAT i analizować je bardziej szczegółowo. Informacje na temat luki w podatku VAT umożliwiają krajowym decydentom ocenę wpływu ich środków z zakresu polityki i dostosowanie ich w celu skuteczniejszego przestrzegania przepisów VAT. Niektóre państwa członkowskie (11/28) udostępniły swoje szacunki wewnętrzne dotyczące luki w podatku VAT. Zasadniczo nie odnotowano znaczących różnic (średnio 1–2 punkty procentowe) między szacunkami wewnętrznymi a tymi sporządzonymi przez Komisję. Po raz kolejny dowodzi to dokładności rocznych danych publikowanych przez Komisję. Prawie wszystkie państwa członkowskie uważają, że badania i szacunki dotyczące luki w podatku VAT są korzystne dla lepszego zrozumienia poziomu niedokładnej sprawozdawczości w zakresie obowiązków związanych z VAT, lecz postrzegają te badania i szacunki jako korzystne w różnym stopniu. Należy zauważyć, że państwa członkowskie, które nie inwestują zbyt wiele w szacowanie luki w podatku VAT, uważają to przedsięwzięcie za pomocne, ale w mniejszym stopniu. Pytanie 4.8: „W jakim stopniu badania/szacunki dotyczące luki w podatku VAT pomogły Państwa administracji podatkowej lepiej ukierunkować przyszłe działania w zakresie przestrzegania przepisów?” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli 2.2.Wpływ luki w podatku VAT na zasoby własne Zasoby własne budżetu Unii oparte na VAT są pobierane od podstawy opodatkowania VAT każdego państwa członkowskiego. Przed obliczeniem zasobów własnych opartych na VAT, które mają być wpłacone, najpierw dokonuje się harmonizacji podstaw podatku VAT zgodnie z przepisami UE. Ten sam odsetek jest następnie pobierany od zharmonizowanej podstawy każdego państwa członkowskiego, która jest jednak ograniczona do 50 % dochodu narodowego brutto (DNB) danego państwa członkowskiego.

Skuteczność administrowania podatkiem VAT w państwach członkowskich ma bezpośredni wpływ na dochody UE. Ponieważ do ustalenia zharmonizowanej podstawy wykorzystuje się dochody netto z tytułu VAT pobierane przez każde państwo członkowskie, luka w podatku VAT wpływa zarówno na dochody państw członkowskich, jak i na kwoty zasobów własnych UE opartych na VAT. Z prawnego punktu widzenia Trybunał Sprawiedliwości wyraźnie powiązał krajowy pobór podatku VAT z dostępnością odpowiednich zasobów w budżecie UE. Udział wkładów opartych na VAT zmniejsza się z upływem czasu, a wszelkie zmniejszenie zasobów własnych opartych na VAT musi być zrekompensowane odpowiednim wzrostem wkładów opartych na DNB, które są wnoszone przez państwa członkowskie. Dane dotyczące luki w podatku VAT w państwach członkowskich można rozpatrywać z różnych punktów widzenia, takich jak wartość procentowa luki lub jej wielkość w ujęciu bezwzględnym, z których wszystkie dają ten sam ogólny obraz brakujących dochodów. a. Luka w podatku VAT jako udział w łącznej kwocie zobowiązań podatkowych z tytułu VAT (VTTL) b. luka w podatku VAT w mln EUR Źródło: Komisja Europejska (2021) – Luka w podatku VAT w UE 2.3.Obciążenie przedsiębiorstw związane z administrowaniem podatkiem VAT i przestrzeganiem przepisów VAT Chociaż zasady dotyczące podatku VAT są zharmonizowane, przepisy mogą być uchwalane i wdrażane w różny sposób w poszczególnych państwach członkowskich, co powoduje, że obciążenie przedsiębiorstw związane z przestrzeganiem przepisów jest znacząco zróżnicowane. Efektywność i skuteczność administracji podatkowych wpływa zarówno na koszty administracji podatkowej ponoszone przez rządy, jak i na koszty przestrzegania przepisów ponoszone przez przedsiębiorstwa. Ponieważ podatek VAT stanowi dużą część obciążenia administracyjnego przedsiębiorstw, równie ważne jest to, aby poprawić jakość administrowania podatkiem VAT. Ocena obciążenia administracyjnego podatników VAT wykracza jednak poza zakres niniejszego sprawozdania. Zalecenie 1: Obliczanie i analizowanie krajowej luki w podatku VAT i jej poszczególnych składników (oszustwa wewnątrzwspólnotowe związane ze znikającymi podmiotami gospodarczymi, handel elektroniczny itp.) 3.Rejestracja do celów VAT i analiza ryzyka Rejestracja i nadawanie numerów podatnikom (przedsiębiorstwom, osobom fizycznym i innym podmiotom zarejestrowanym jako podatnicy VAT) stanowią podstawowy, wstępny krok w administrowaniu podatkiem VAT, który wzmacnia kluczowe procesy administracyjne, jeżeli informacje w bazie danych dotyczących rejestracji są kompletne, dokładne i aktualne. W chwili rejestracji podatnicy VAT są umieszczani w krajowych bazach danych VAT. W poprzednim sprawozdaniu Komisja zaleciła, aby państwa członkowskie: ·więcej inwestowały w pomoc podatnikom, zwłaszcza zagranicznym, w wypełnianiu ich obowiązków dotyczących rejestracji do celów VAT (zalecenie 4); ·zastanowiły się nad przydzielaniem numerów identyfikacyjnych VAT i numerów rejestracji w systemie wymiany informacji o VAT (VIES) (zalecenie 5); ·systematyczniej weryfikowały ważność danych dotyczących rejestracji do celów VAT i rejestracji w systemie VIES (zalecenie 6). 7.0.Pomoc podatnikom w drodze lepszej komunikacji Ponieważ w poprzednim sprawozdaniu państwom członkowskim zalecono, aby więcej inwestowały w pomoc podatnikom w wypełnianiu ich obowiązków dotyczących rejestracji do celów VAT, dodano pytanie uzupełniające w celu oceny postępów poczynionych w tej kwestii. Państwa członkowskie wskazały w swoich odpowiedziach, że rejestracja online jest w dużej mierze dostępna, a podatnicy są informowani o rejestracji online i związanych z nią obowiązkach.

Pytanie 3.3: „Czy administracja podatkowa informuje podatników o ich obowiązkach dotyczących rejestracji jako podatników VAT oraz o procedurze rejestracji online? Na przykład za pośrednictwem strony internetowej, aplikacji itd.” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Pytanie 3.8: „Czy rejestracja online jest ...” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Zalecenie 2: Informowanie podatników w internecie o ich obowiązkach związanych z VAT oraz umożliwienie im rejestracji online. 7.1.Kompletność bazy danych dotyczącej zarejestrowanych podatników VAT Należy znaleźć równowagę między, z jednej strony, ułatwianiem nowo powstającej działalności gospodarczej dzięki prostej rejestracji do celów VAT a, z drugiej strony, zwalczaniem oszustw związanych z VAT. Prowadzenie działalności gospodarczej w państwie członkowskim UE jest możliwe przy użyciu aktywnego numeru identyfikacyjnego VAT, nawet bez posiadania tam stałej siedziby. Staranna ocena wnioskodawców na etapie rejestracji jest zatem decydującym krokiem w identyfikacji potencjalnych przypadków oszustw. Zwalczanie oszustw związanych z VAT może, pod określonymi warunkami, wymagać odrzucenia wniosku o nadanie numeru identyfikacyjnego VAT. Procedura rejestracji powinna obejmować element analizy ryzyka w oparciu o informacje przedłożone przez wnioskodawcę na etapie rejestracji, które podlegają kontroli krzyżowej w zestawieniu z informacjami uzyskanymi od osób trzecich oraz, w razie potrzeby, są filtrowane po przeprowadzeniu wraz z podatnikiem procedury wyjaśniającej. Państwa członkowskie powinny zapewnić, aby informacje przechowywane w ich bazach danych VAT były kompletne, dokładne i regularnie aktualizowane. Aby to osiągnąć, powinny one dysponować wszechstronnym informatycznym podsystemem rejestracji, który współdziała z innymi podsystemami informatycznymi w administracji podatkowej i umożliwia zawieszanie przyjmowania deklaracji VAT, wystawianie monitów, szacowanie wymiaru podatku i podejmowanie innych działań w odniesieniu do podatników, którzy są tymczasowo nieaktywni. Powinny one być w stanie generować informacje zarządcze dotyczące rejestracji do celów VAT oraz regularnie sprawdzać, w jakim stopniu baza danych VIES daje pewność co do ważności rejestracji. Aby określić integralność baz danych dotyczących rejestracji do celów VAT, Komisja zwróciła się również o informacje na temat liczby podatników, rejestracji do celów VAT i rejestracji w małym punkcie kompleksowej obsługi (MOSS), przeprowadzonych kontroli rejestracji i oczekiwanych deklaracji VAT oraz dochodów. W poprzednim sprawozdaniu stwierdzono, że w państwach członkowskich istnieją procedury rejestracji, a rejestracja online staje się coraz bardziej popularna. Ponadto w niektórych państwach członkowskich dostępne są „punkty kompleksowej obsługi” w zakresie rejestracji, a w proces rejestracji do celów VAT zaangażowanych jest szereg urzędów, takich jak izby handlowe. Państwa członkowskie zapytano o automatyczną wymianę informacji między administracjami podatkowymi a poszczególnymi organami odpowiedzialnymi za rejestrację przedsiębiorstw. Pytanie 3.2: „3.2. Czy istnieje automatyczna wymiana informacji między administracją podatkową a tymi organami [odpowiedzialnymi za rejestrację przedsiębiorstw, na przykład: izbą handlową]?” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Aby zapewnić kompletność i dokładność baz danych VAT, niezbędna jest większa integracja odpowiednich baz danych oraz rzeczywista wymiana informacji między zaangażowanymi podmiotami krajowymi. Zalecenie 3: Usprawnienie automatycznej wymiany informacji między administracjami podatkowymi i innymi organami krajowymi.

Bazy danych państw członkowskich dotyczące rejestracji powinny zawierać minimalny zakres informacji o podatniku, aby spełniały normę kompletności i dokładności. Większość istotnych danych dotyczących podatników powinna znajdować się w bazie danych VAT od chwili rejestracji. Pytanie 3.4: „Jakie informacje są wymagane przy rejestracji nowego podatnika (z wyłączeniem MOSS)? (można wybrać kilka odpowiedzi)” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Ogólnie rzecz biorąc, bazy danych zarejestrowanych podatników VAT są w odpowiedni sposób prowadzone w państwach członkowskich. Zawierają one większość istotnych danych dotyczących podatników, a zawarte w nich informacje są odpowiednie do zapewnienia skutecznej interakcji z nimi. Większość państw członkowskich (24/28) wymaga wypełnienia większości pól informacyjnych przy rejestracji nowego podatnika VAT. Dziesięć państw członkowskich, a mianowicie Dania, Irlandia, Grecja, Chorwacja, Cypr, Litwa, Węgry, Austria, Portugalia i Zjednoczone Królestwo, uwzględniło wszystkie pola. Większość państw członkowskich, które nie wprowadziły do swojej bazy danych minimalnych wymaganych pól, wymaga innych pól lub informacji zastępczych, takich jak dane dotyczące rachunku bankowego, przewidywany obrót, dane identyfikacyjne przedstawicieli prawnych, źródła finansowania i dane dotyczące pracowników. Dzięki uwzględnieniu tych pól w chwili rejestracji, co zapewni ich natychmiastowe pojawienie się w bazie danych, można osiągnąć przyrost wydajności. Pozwoliłoby to zaoszczędzić krajowym administracjom podatkowym konieczności uzyskiwania dodatkowych informacji w drodze indywidualnych zapytań. Zalecenie 4: Prowadzenie dokładnej i kompletnej bazy danych VAT. Analiza nie wykazała systematycznej korelacji między luką w podatku VAT a wskaźnikami takimi jak liczba zarejestrowanych podatników, liczba przedsiębiorstw zarejestrowanych jako podatnik VAT oraz informacje wymagane przy rejestracji. Może istnieć niewielka korelacja między wielkością luki w podatku VAT a średnią wartością poboru podatku VAT na podatnika. Państwa członkowskie o najwyższej wartości dochodu na zarejestrowanego podatnika VAT (Luksemburg, Irlandia, Dania i Zjednoczone Królestwo) wydają się mieć stosunkowo niższą lukę w podatku VAT. Na rys. 9 przedstawiono, w jakim zakresie państwa członkowskie przeprowadzają kontrole rejestracji do celów VAT i sprawdzają, czy wnioski o rejestrację są autentyczne i czy wnioskodawcy spełniają wymogi prawne dotyczące rejestracji. a. Pytanie 3.5: „Jakie informacje są wymagane przy rejestracji nowego podatnika (z wyłączeniem MOSS)?

(można wybrać kilka odpowiedzi)” b. Pytanie 3.6: „Czy Państwa administracja podatkowa przeprowadza wstępne kontrole przed rejestracją do celów VAT?

(można wybrać kilka odpowiedzi)” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Zasadniczo państwa członkowskie stosują wskaźniki ryzyka; weryfikacje przeprowadzane są systematycznie i w razie potrzeby mogą obejmować wizyty w siedzibie podatnika. Istnieją procedury pozwalające na weryfikację, czy wnioski o rejestrację są autentyczne i czy wnioskodawcy spełniają wymogi prawne. Grecja, Włochy, Cypr, Malta i Portugalia mogłyby jednak skorzystać na większej spójności kontroli wstępnych. Czechom i Hiszpanii zaleca się lepszą weryfikację tożsamości wnioskodawcy, natomiast Bułgaria, Czechy, Hiszpania, Malta, Niderlandy, Rumunia i Szwecja mogłyby dokonać przeglądu swoich przepisów dotyczących weryfikacji prawnej rejestracji do celów VAT. Niektóre państwa członkowskie zgłosiły inne wstępne weryfikacje. Weryfikacje te na różnych źródłach, takich jak badanie źródeł wtórnych, informacje publiczne, wizyty na miejscu przed rejestracją i rejestry karne. Powszechną praktyką jest również kierowanie wniosków o udzielenie informacji do innych agencji krajowych, przeprowadzanie rozmów/spotkań z dyrektorami lub ich upoważnionymi przedstawicielami lub stosowanie specjalnych kwestionariuszy do oceny ryzyka. Dobrą praktyką mogłoby być również zapewnienie interoperacyjności między kryteriami ryzyka podatkowego i celnego związanego z podatkiem VAT (np. sygnały związane z procedurą celną 42 mogą również odnosić się do ryzyka oszustwa związanego z VAT). Kilka odpowiedzi wskazywało na współpracę administracyjną i międzynarodową jako dodatkowe źródło weryfikacji. Zalecenie 5: Przeprowadzanie weryfikacji prawnych i weryfikacji tożsamości oraz systematycznych kontroli wstępnych w oparciu o wskaźniki ryzyka.

Odsetek odrzuconych wniosków o rejestrację jako podatnika VAT stanowi pewien wskaźnik jakości procesu oceny ryzyka i waha się od 0 % we Włoszech do > 20 % na Łotwie i Litwie. Państwa członkowskie o niskim wskaźniku odmowy rejestracji do celów VAT mają zazwyczaj większą lukę w podatku VAT, a państwa członkowskie o wyższym wskaźniku odmowy rejestracji osiągają pod tym względem lepsze wyniki. Na przykład Włochy i Grecja odpowiedziały odpowiednio „zero” i ‘dane niedostępne”; w Rumunii całkowity odsetek przypadków odmowy rejestracji do celów VAT zmniejszył się z 14,5 % w 2016 r. do 2,2 % w 2019 r. Państwa członkowskie mogą odnieść korzyści z tworzenia instytucjonalnej pamięci wniosków o rejestrację, zwłaszcza tych odrzuconych, w celu zwiększenia wiedzy na temat uzasadnionego interesu wnioskodawcy w prowadzeniu działalności gospodarczej oraz jego zdolności do jej prowadzenia. Pytanie 3.7: Czy Państwa administracja prowadzi rejestr wnioskodawców, którym nie udzielono rejestracji? Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Większość państw członkowskich (19/28) prowadzi rejestr wnioskodawców, którym nie udzielono rejestracji. Wszystkie państwa członkowskie powinny przyjąć tę dobrą praktykę, rozważając w razie potrzeby zmianę przepisów krajowych. Zalecenie 6: Prowadzenie rejestru wnioskodawców, którym nie udzielono rejestracji. Większość państw członkowskich porównuje informacje przechowywane w bazie danych dotyczących rejestracji do celów VAT ze źródłami informacji od osób trzecich, takimi jak inne rejestry rządowe, w celu poprawy integralności i dokładności swoich baz danych. Jest to dobra praktyka, a państwa członkowskie powinny brać przykład z Danii, Estonii, Irlandii, Grecji, Francji, Chorwacji, Litwy, Luksemburga, Łotwy, Rumunii, Szwecji i Łotwy. Pytanie 3.9: „Czy informacje przechowywane w bazie danych dotyczących rejestracji do celów VAT są poddawane kontroli krzyżowej w zestawieniu ze źródłami informacji pochodzących od osób trzecich (np. innymi rejestrami rządowymi, takimi jak rejestr przedsiębiorstw) w celu zagwarantowania, aby przechowywane informacje były aktualne?” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Zalecenie 7: Przeprowadzenie kontroli krzyżowej informacji przechowywanych w bazie danych dotyczących rejestracji do celów VAT w zestawieniu ze źródłami informacji od osób trzecich. Ponadto Komisja chciała dowiedzieć się więcej na temat istnienia i rodzaju procesów stosowanych do wykrywania przedsiębiorstw i osób fizycznych, które są zobowiązane do rejestracji, ale tego nie robią, a także, co równie ważne, na temat wyników tych procesów. Administracje podatkowe, które odpowiedziały „Tak” na pierwsze pytanie – stosują różne procesy w celu wykrycia niezarejestrowanych przedsiębiorstw. Pytanie 3.11.a: „Proszę określić, z jakiego rodzaju inicjatyw korzystała Państwa administracja podatkowa.

(można wybrać kilka odpowiedzi)” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Rysunek 13 zawiera więcej informacji na temat przedmiotowych sektorów gospodarki.

Pytanie 3.11.b: „W jakich sektorach gospodarki Państwa administracja podatkowa zidentyfikowała znaczną liczbę niezarejestrowanych przedsiębiorstw na podstawie tych inicjatyw? (można wybrać kilka odpowiedzi)” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Zalecenie 8: Wprowadzenie procesów mających na celu wykrywanie podatników, którzy się nie zarejestrowali, oraz skupienie się na poszczególnych sektorach gospodarki, w których występuje znaczna liczba niezarejestrowanych przedsiębiorstw. Jak zauważono w poprzednim sprawozdaniu, państwa członkowskie stopniowo zmierzają w kierunku procedury rejestracji opartej na ocenie ryzyka. Aby ocenić, czy powoduje to znaczne opóźnienia dla podatników ubiegających się o numery rejestracji jako podatnik VAT i rejestracji w systemie VIES, czas potrzebny na rozpatrzenie wniosku porównano z danymi z poprzedniego okresu. Pytanie 2.2.g: „Minimalna liczba dni potrzebnych do uzyskania ...” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Perspektywa długoterminowa potwierdza wcześniejsze ustalenia: podejście oparte na ocenie ryzyka nie opóźnia znacząco procesu rejestracji, a administracje podatkowe zmierzają w kierunku konsolidacji numeru identyfikacyjnego VAT i numeru rejestracji w systemie VIES w jeden niepowtarzalny identyfikator. Zalecenie 9: Włączenie procedury oceny ryzyka do procesu rejestracji. System VAT zwalnia z podatku VAT wewnątrzunijne dostawy towarów w państwie członkowskim dostawy, jeżeli są one dokonywane na rzecz podatnika mającego siedzibę w innym państwie członkowskim. Państwo członkowskie, w którym znajduje się siedziba podatnika, rozlicza podatek VAT naliczony. W związku z tym każdy podatnik dokonujący takich dostaw musi być w stanie sprawdzić, czy jego klienci w innym państwie członkowskim są podatnikami i czy posiadają ważny numer identyfikacyjny VAT. W tym celu każda administracja podatkowa prowadzi elektroniczną bazę danych zawierającą dane dotyczące rejestracji jako podatników VAT przedsiębiorstw handlowych mających siedzibę w danym państwie członkowskim, w tym numer identyfikacyjny VAT, nazwę przedsiębiorstwa handlowego i jego adres. Skomputeryzowany system VIES utworzono w celu umożliwienia krajowym administracjom podatkowym wymiany danych dotyczących dostaw wewnątrzunijnych. Podatnicy mogą skorzystać z systemu VIES-on-the-Web w celu uzyskania potwierdzenia numerów identyfikacyjnych VAT swoich partnerów handlowych. Aby ocenić reakcję państw członkowskich na zalecenie dotyczące bardziej systematycznej weryfikacji ważności danych dotyczących rejestracji jako podatnik VAT i rejestracji w systemie VIES, zapytano państwa członkowskie o istnienie kontroli następczej po rejestracji w systemie VIES. a. Pytanie 3.12:„Czy po rejestracji w systemie VIES przeprowadzana jest kontrola następcza jej ważności?” b. Pytanie 3.13: „Czy Państwa administracja podatkowa usuwa numer identyfikacyjny VIES z systemu VIES w przypadku oszustwa?”

Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Zgodnie z art. 22 rozporządzenia Rady (UE) 904/2010 państwa członkowskie mają obowiązek przeprowadzania kontroli porejestracyjnych, jeżeli przed rejestracją przeprowadziły tylko wstępne kontrole. Jedynie mniejszość państw członkowskich (18 %) odpowiedziała, że nie weryfikuje tych danych, w porównaniu z > 30 % administracji podatkowych, które nie wdrożyły procedur kontroli porejestracyjnej, wskazanych w poprzednim sprawozdaniu. Dwadzieścia państw członkowskich posiada przepisy umożliwiające usunięcie numeru rejestracji w systemie VIES w przypadku oszustwa, co Komisja uznaje za dobrą praktykę. Dania i Cypr wskazały, że nie weryfikują ważności numeru rejestracji w systemie VIES po rejestracji, a Bułgaria, Estonia, Polska, Słowacja i Finlandia wskazały, że nie usuwają numerów rejestracji w systemie VIES w przypadku oszustw. Niemcy, Szwecja i Zjednoczone Królestwo wskazały, że nie weryfikują ważności numeru rejestracji w systemie VIES po rejestracji i nie usuwają numerów rejestracji w systemie VIES w przypadku oszustw. Państwom członkowskim zaleca się podążanie za przykładem większości. System VAT wspiera rynek wewnętrzny UE, a łańcuch oszustw związanych z VAT jest zazwyczaj długi i obejmuje dwa lub więcej krajów; czasami konieczne jest podjęcie działań przeciwko podmiotom prowadzącym handel wewnętrzny, aby zapobiec „eksportowi” oszustw związanych z VAT do innego państwa członkowskiego. Zalecenie 10: Przeprowadzenie kontroli następczej numerów rejestracji w systemie VIES i przeanalizowanie możliwości zawieszenia lub usunięcia numeru rejestracji w systemie VIES w przypadku oszustw. Skuteczna administracja podatkowa powinna monitorować proces rejestracji do celów VAT i oceniać wyniki swoich działań związanych z przestrzeganiem przepisów VAT. Technologia informacyjna odgrywa tu zasadniczą rolę, wspomagając administracje podatkowe w przeprowadzaniu kontroli krzyżowej danych, wykrywaniu i analizie ryzyka. W związku z tym informacje dotyczące rejestracji powinny być powiązane z innymi podsystemami informatycznymi, takimi jak systemy składania deklaracji VAT i dokonywania płatności, poboru i kontroli, oraz generować informacje zarządcze, które wspierają proces decyzyjny. Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Ponieważ Komisja nie może bezpośrednio ocenić wzajemnego połączenia podsystemów wewnętrznych, państwa członkowskie zapytano, czy podsystem informatyczny dotyczący rejestracji do celów VAT ich administracji podatkowej jest połączony z innymi podsystemami informatycznymi. Większość (90 %) potwierdziła; jedynie w Czechach, Estonii, na Cyprze i Malcie taki interfejs nie jest dostępny. Ponadto Dania, Estonia, Irlandia, Grecja i Chorwacja odpowiedziały „Tak” na większość pytań mających na celu określenie skutecznego podsystemu informatycznego do celów składania deklaracji VAT i ich przetwarzania, podczas gdy Bułgaria, Czechy, Włochy, Malta, Niderlandy i Polska wskazały, że posiadają system składający się z mniejszej liczby elementów. Zalecenie 11: Powiązanie informatycznego systemu informacyjnego dotyczącego rejestracji z innymi podsystemami administracji podatkowej, takimi jak systemy składania deklaracji VAT i dokonywania płatności, poboru i kontroli VAT. Jeśli chodzi o dobre praktyki w zakresie rejestracji, ogólna uwaga jest taka, że państwa członkowskie skłaniają się ku zintegrowanemu systemowi oceny ryzyka oraz stworzeniu interfejsu internetowego, za pomocą którego podatnicy będą mogli natychmiast zgłaszać wszelkie zmiany w swoich danych. Zalecenie 12: Umożliwienie podatnikom VAT dostępu do ich danych związanych z VAT oraz ich wizualizacji i modyfikacji za pośrednictwem bezpiecznego połączenia internetowego. 4.Podatek VAT, technologia informacyjna i nowe technologie 4.1.Handel elektroniczny Handel elektroniczny czyni handel bardziej dostępnym, ale stwarza również pewne możliwości oszustwa. Europejski Trybunał Obrachunkowy zauważył, że „wiele problemów związanych z poborem podatku VAT […] czeka na rozwiązanie” i zwrócił się do Komisji o „monitorowa[nie] funkcjonowani[a] systemu wewnątrzunijnej sprzedaży na odległość i systemu małego punktu kompleksowej obsługi (MOSS)” . Administracje podatkowe powinny znać swoich podatników i prowadzić rejestr przedsiębiorstw dostarczających towary i usługi klientom (między przedsiębiorcami i konsumentami) przez internet. Jednak tylko połowa państw członkowskich (Belgia, Bułgaria, Czechy, Dania, Irlandia, Grecja, Włochy, Cypr, Łotwa, Litwa, Luksemburg, Węgry, Austria i Słowacja) potwierdziła, że prowadzi rejestr liczby zarejestrowanych podatników VAT, którzy sprzedają towary lub usługi przez internet. Pytanie 3.14: „Czy Państwa administracja podatkowa prowadzi rejestr liczby zarejestrowanych podatników VAT sprzedających towary lub usługi przez internet?”

Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Ponadto liczby (lub szacunki) dotyczące podatników zajmujących się handlem elektronicznym znacznie się różnią: od > 10 000 w Bułgarii, Czechach, Grecji i na Łotwie do < 100 we Włoszech (71), Belgii (25) i Austrii (5). Zalecenie 13: Utworzenie lub prowadzenie rejestru podatników prowadzących handel elektroniczny. 4.2.Mały punkt kompleksowej obsługi Mały punkt kompleksowej obsługi (MOSS) w zakresie VAT jest opcjonalnym systemem dla podatników, który pozwala im rozliczać się z podatku VAT tylko w jednym państwie członkowskim zamiast w wielu państwach członkowskich. Ma on zastosowanie do transgranicznej telekomunikacji, rozpowszechniania telewizyjnego i radiofonii oraz usług cyfrowych świadczonych na rzecz osób niebędących podatnikami. MOSS pozwala podmiotom świadczącym takie usługi na składanie deklaracji VAT i uiszczanie należnego podatku VAT na rzecz szeregu państw członkowskich (państw członkowskich konsumpcji) za pośrednictwem systemu internetowego w jednym z państw członkowskich (państwie członkowskim identyfikacji). a. Państwo członkowskie konsumpcji b. Państwo członkowskie identyfikacji Adnotacja: Wartości podano w mln EUR

Źródło: Komisja Europejska (2021) – Monitorowanie małego punktu kompleksowej obsługi Uruchomienie systemu MOSS w 2015 r. zakończyło się sukcesem. Ze względu na różnice między państwem członkowskim identyfikacji a państwem członkowskim konsumpcji, jego funkcjonowanie wymaga wysokiego poziomu zaufania wszystkich stron. Zaufanie to opiera się na staranności państw członkowskich, w szczególności w zakresie komunikacji (najlepiej za pośrednictwem specjalnego kanału) z przedsiębiorstwami korzystającymi z procedury, w trakcie procesu rejestracji (kontrole przedsiębiorstw handlowych przed ich rejestracją w systemie MOSS) oraz kontroli (które mogą prowadzić do wyrejestrowania, np. nieaktywnych podatników). Pytanie 2.4: „Jakiego rodzaju kontrole rejestracji w systemie MOSS są systematycznie przeprowadzane w Państwa kraju (jako państwie członkowskim identyfikacji)? (można wybrać kilka odpowiedzi)” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Pytanie 4.4: „Usługi na rzecz podatników: Państwa administracja podatkowa ... posiada specjalny kanał informacyjny” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Większość państw członkowskich wymaga jedynie podstawowych danych, takich jak dane kontaktowe (imię i nazwisko/pełna nazwa podatnika, adres siedziby i adres pocztowy itd.), data założenia/rejestracji, rodzaj działalności oraz klasyfikacja sektora gospodarki. W związku z tym czasem dysponują one jedynie ograniczoną wiedzą na temat przedsiębiorstw zarejestrowanych w systemie MOSS.

Siedemnaście państw członkowskich (Belgia, Bułgaria, Niemcy, Irlandia, Grecja, Hiszpania, Łotwa, Luksemburg, Węgry, Malta, Polska, Rumunia, Słowenia, Słowacja, Finlandia, Szwecja i Zjednoczone Królestwo) gromadzi inne informacje, takie jak: ·poprzednie rejestracje i korzystanie z systemu MOSS; ·zapytania dotyczące osób wyrejestrowanych w związku ze zmianą państwa członkowskiego identyfikacji; ·wyszukiwanie według numeru identyfikacyjnego w przypadku wielokrotnej rejestracji (więcej niż jedno państwo członkowskie); ·sprawdzenie, czy przedsiębiorstwo posiada stałą siedzibę w danym kraju; ·dane dotyczące rachunków bankowych itd. Niektóre państwa członkowskie (Słowenia, Szwecja i Zjednoczone Królestwo) sprawdzają również istnienie strony internetowej lub innych środków dystrybucji usług elektronicznych, rejestry publiczne państw trzecich oraz rodzaj dostawy. Zalecenie 14: Ustanowienie specjalnego kanału informacyjnego na potrzeby systemu MOSS i systematyczne przeprowadzanie wstępnych kontroli rejestracji na potrzeby systemu MOSS. Z odpowiedzi państw członkowskich wynika, że liczba przedsiębiorstw zarejestrowanych w systemie MOSS wzrosła w latach 2016–2019 w odniesieniu do procedury unijnej. Względny wzrost w ramach procedury nieunijnej był bardziej znaczący, ponieważ odzwierciedla on również efekt bazy wynikający z niewielkiej liczby rejestracji na początku analizowanego okresu. W ostatnim czasie tendencja wzrostowa dotycząca rejestracji podatników w systemie MOSS wydaje się odwracać, co może wskazywać na większą dyscyplinę w zakresie wyrejestrowywania podatników nieaktywnych. a. Procedura unijna b. Procedura nieunijna Źródło: Komisja Europejska (2020) – Dane statystyczne dotyczące małego punktu kompleksowej obsługi (MOSS) w zakresie VAT Rozwój sytuacji na szczeblu państw członkowskich wygląda jednak inaczej: niektóre kraje, takie jak Estonia i Niderlandy, odnotowały znaczny wzrost w tym okresie, podczas gdy inne, takie jak Niemcy, Irlandia, Francja, Polska i Słowacja, odnotowały spadek liczby rejestracji w systemie MOSS. Adnotacja: W kolumnach porównano rejestracje w systemie MOSS w 2019 r. ze średnią rejestracji w systemie MOSS w latach 2016–2019 Źródło: Komisja Europejska (2020) – Dane statystyczne dotyczące małego punktu kompleksowej obsługi (MOSS) w zakresie VAT

Wyrejestrowanie z systemu MOSS następuje albo na wniosek podatnika, albo z inicjatywy administracji podatkowej. To ostatnie stanowi dobry wskaźnik działań podejmowanych przez administracje podatkowe w celu zachowania dokładności bazy danych MOSS. Odpowiedzi państw członkowskich wskazują na ograniczony postęp w tej dziedzinie, zwłaszcza pod koniec analizowanego okresu. Adnotacja: W kolumnach wskazano średni odsetek wyrejestrowań ogólnej liczby zarejestrowanych przedsiębiorstw w latach 2016–2019.

Źródło: Komisja Europejska (2020) – Dane statystyczne dotyczące małego punktu kompleksowej obsługi (MOSS) w zakresie VAT Dane te jednak znacznie się różnią między poszczególnymi państwami. Wydaje się, że prawie połowa państw członkowskich (Dania, Estonia, Grecja, Chorwacja, Włochy, Litwa, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowenia, Słowacja, Finlandia i Szwecja) w ogóle nie dokonuje wyrejestrowania z systemu MOSS z urzędu; pozostałe państwa (w szczególności Belgia, Hiszpania, Czechy, Francja, Zjednoczone Królestwo, Cypr, Irlandia i Łotwa) czyszczą swoje bazy danych MOSS, dokonując wyrejestrowania z urzędu. Zalecenie 15: Zintensyfikowanie działań na rzecz zachowania dokładności bazy danych MOSS. Nie wszystkie rejestracje pociągają za sobą kontrole. Na podstawie potwierdzenia odpowiedzi w zestawieniu z innymi dostępnymi wewnętrznymi źródłami danych widać wyraźnie, że państwa członkowskie nie przeprowadzają kontroli podatników zarejestrowanych w systemie MOSS. Źródło: Komisja Europejska (2020) – Dane statystyczne dotyczące małego punktu kompleksowej obsługi (MOSS) w zakresie VAT Liczba kontroli podatników zarejestrowanych w systemie MOSS w państwach członkowskich jest bardzo niska i w 2019 r. wyniosła łącznie tylko 47 – zarówno w ramach procedur unijnych, jak i nieunijnych w przypadku państw członkowskich identyfikacji i państw członkowskich konsumpcji – podczas gdy mediana dla UE wynosi zero. Oznacza to, że kontrola jest obecnie wyjątkiem w ogólnie panującej rzeczywistości „braku kontroli systemu MOSS” na szczeblu UE. Jedynie Belgia (7 kontroli jako państwo członkowskie identyfikacji i 4 kontrole jako państwo członkowskie konsumpcji w ramach procedury unijnej), Dania (14 kontroli jako państwo członkowskie identyfikacji w ramach procedury nieunijnej), Finlandia (7 kontroli jako państwo członkowskie identyfikacji w ramach procedury nieunijnej) i Hiszpania (5 kontroli jako państwo członkowskie konsumpcji w ramach procedury unijnej) zgłosiły pewną aktywność w tym obszarze. Zdecydowana większość państw członkowskich (16/28) nie przeprowadziła żadnych kontroli systemu MOSS w 2019 r. Niektóre z nich wyjaśniły, że nie są w stanie podać danych liczbowych, ponieważ stosują w pełni zintegrowany system analizy ryzyka i zarządzania przestrzeganiem przepisów w odniesieniu do wszystkich podatków, a zatem kontrole systemu MOSS nie są oddzielnie wykazywane w krajowych danych statystycznych. Zalecenie 16: Usprawnienie działań kontrolnych dotyczących przedsiębiorstw zarejestrowanych w systemie MOSS. 4.3.Cyfryzacja, technologia informacyjna i analiza danych W poprzednim sprawozdaniu Komisja zaleciła, aby państwa członkowskie zwiększyły zakres cyfryzacji i automatyzacji administracji podatkowych oraz wymiany/udostępniania danych (zalecenia 2 i 11). W ramach działań następczych państwa członkowskie zapytano o znaczne usprawnienia informatyczne (np. projekty cyfryzacji, nowe funkcje) w ich administracji podatkowej w latach 2016–2019. Większość państw członkowskich udzieliła pozytywnej odpowiedzi, co wydaje się korelować z indywidualnymi wynikami w zakresie 1) średniego zmniejszenia luki w podatku VAT i 2) średniego wzrostu dochodów z tytułu podatku VAT w tym samym okresie. a. Pytanie 1.10: „Czy w administracji podatkowej Państwa państwa członkowskiego wprowadzono jakiekolwiek znaczne usprawnienia informatyczne (np. projekty cyfryzacji, nowe funkcje) (w latach 2016–2019)?” b. Główne inicjatywy informatyczne („Tak”/„Nie”) a zmiana dochodów z tytułu VAT i luki w podatku VAT

Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Wydaje się, że usprawnienia informatyczne prowadzą do bardziej konsekwentnego zmniejszania luki w podatku VAT oraz do większego wzrostu dochodów z tytułu VAT. Państwa członkowskie, które wskazały na znaczne usprawnienia informatyczne, odniosły prawie czterokrotnie większy sukces w zmniejszaniu luki w podatku VAT w tym samym okresie. Średni wzrost poboru podatku VAT w państwach członkowskich, w których wprowadzono istotne usprawnienia informatyczne, wyniósł w analizowanym okresie 37 % więcej. Dane te uwzględniają jednak wpływ efektu bazy (państwa członkowskie nie były na tym samym poziomie rozwoju informatycznego na początku analizy, więc niektóre z nich miały więcej możliwości wprowadzenia znacznych usprawnień) oraz innych parametrów, takich jak zmiany stawek VAT w tym okresie. Modele ekonometryczne skonstruowane w ramach poprzednich badań dotyczących luki w podatku VAT (2018, 2020) wskazują na poziom istotności udziału wydatków na IT w wyjaśnianiu wielkości luki w podatku VAT. Zgodnie z wynikami oszacowania specyfikacji podstawowej zmniejszenie luki w podatku VAT o 1 punkt procentowy wymaga zwiększenia udziału wydatków na IT w ogólnych wydatkach administracji podatkowych o około 5,4 punktu procentowego. Wydatki na IT nie są jednak „cudownym środkiem”, a ich wpływ ma swoje ograniczenia: na pewnym poziomie zwiększone inwestycje w IT nie mają już pozytywnego wpływu. Można zaobserwować wklęsłą zależność między udziałem wydatków na IT a luką w podatku VAT. Zyski zaczynają bowiem znikać, gdy wydatki na IT wynoszą około 9,8 % całkowitych wydatków administracji podatkowej. Na podstawie danych otrzymanych od administracji podatkowych i z innych źródeł (OECD) udział całkowitych wydatków na IT (inwestycje i utrzymanie) skorygowanych o pobór podatku VAT był większy w przypadku 10 państw członkowskich: Irlandii, Finlandii, Łotwy, Węgier, Litwy, Bułgarii, Czech, Malty, Włoch i Polski (do celów analizy uwzględniono je w „grupie państw realizujących wydatki na IT”). Zalecenie 17: Inwestowanie w znaczne usprawnienia informatyczne, przy jednoczesnym utrzymaniu istniejących systemów informatycznych w oparciu o ogólną analizę potrzeb. 10 państw członkowskich z najwyższym wynikiem wchodzących w skład „grupy państw realizujących wydatki na IT” w porównaniu ze średnią w UE Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Jeżeli powtórzyć tę analizę w odniesieniu do całkowitych wydatków na IT w tym okresie okazuje się, że 10 państw członkowskich inwestujących więcej w IT uzyskało znacznie lepsze wyniki zarówno pod względem dochodów z tytułu VAT (wzrost o 81 %), jak i luki w podatku VAT (dwukrotny spadek pod względem punktów procentowych). Również w tym przypadku wydatki na IT, a zwłaszcza inwestycje w IT, nie rozkładają się liniowo i mogą się znacznie różnić na przestrzeni lat. Cyfryzacja administracji podatkowych obejmuje dwa główne elementy: wydatki na IT (inwestycje i utrzymanie) oraz ludzi (ekspertów ds. IT). Średni wzrost zasobów ludzkich przeznaczonych na potrzeby IT w UE wyniósł 13 % w latach 2016–2019, przy czym Bułgaria, Węgry, Finlandia, Rumunia i Hiszpania przekroczyły średnią liczbę personelu IT (zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy). Cypr, Chorwacja, Estonia, Hiszpania, Szwecja, a zwłaszcza Polska odnotowały w tym okresie znaczny wzrost liczby personelu IT. Nie jest jednak możliwe przeprowadzenie oceny umiejętności informatycznych, chociaż administracje podatkowe mogłyby odnieść korzyść z takiego działania polegającą na kalibracji swoich strategii. Państwa członkowskie stosują różne modele rozwoju technologii informacyjnych, wewnętrzne lub przewidujące zlecanie na zewnątrz, w zależności od szeregu czynników i decyzji wewnętrznych. Żaden z tych modeli nie jest idealny, oba mają zalety i wady pod względem czasu, ryzyka i kosztów (np. gdy administracje podatkowe korzystają z usług wewnętrznych programistów IT, ponoszą całe ryzyko związane z ich umiejętnościami, podczas gdy w przypadku programisty zewnętrznego nie ponoszą takiego ryzyka). Ogólnie rzecz biorąc, administracje podatkowe zwiększają wydatki na technologie informacyjne i zatrudniają ekspertów ds. IT, co jest inwestycją, która zazwyczaj się opłaca. Komisja podtrzymuje zatem swoje wcześniejsze zalecenie, aby zwiększyć poziom cyfryzacji oraz inwestować w automatyzację i wymianę danych. Jak stwierdzono w poprzednim sprawozdaniu, państwa członkowskie mogłyby również skorzystać ze ściślejszej współpracy i współinwestowania w kompatybilne rozwiązania informatyczne, które zapobiegają powielaniu działań i systemów oraz umożliwiają obniżenie kosztów w obszarze IT. Zalecenie 18: Inwestowanie w personel IT w celu zwiększenia zarówno jego liczby, jak i umiejętności. Aby osiągnąć stały wysoki poziom przestrzegania przepisów, państwa członkowskie stosują tzw. politykę „kija i marchewki”, zapewniając równowagę między dwoma elementami: poprawą usług oferowanych podatnikom przestrzegającym przepisów („marchewka”) oraz identyfikacją i korygowaniem działań podatników nieprzestrzegających przepisów („kij”). Te dwa strategiczne kierunki działania mają jedną wspólną cechę: dane. Skuteczne wykorzystanie danych sprzyja szybszemu, sprawiedliwszemu i bardziej świadomemu podejmowaniu decyzji, świadczeniu lepszych usług na rzecz podatników oraz wykrywaniu podatników nieprzestrzegających przepisów. Analiza przedstawiona w poniższej sekcji rozpoczyna się od 1) planów administracji podatkowej w zakresie zarządzania przestrzeganiem przepisów, następnie porusza się w niej kwestię 2) usług na rzecz podatników, a kończy się ona na analizie 3) danych wykorzystywanych przez administrację podatkową do celów zapewnienia przestrzegania przepisów VAT.

4.4.Plany zarządzania przestrzeganiem przepisów Administrowanie podatkiem VAT powinno rozpoczynać się od dobrego planu przestrzegania przepisów. Program przestrzegania przepisów przez podatników jest „planem wysokiego szczebla, który łączy w jednym dokumencie opis najbardziej istotnych zagrożeń związanych z przestrzeganiem przepisów, zidentyfikowanych w systemie podatkowym, oraz szerokie i szczegółowe omówienie sposobu, w jaki administracja skarbowa zamierza reagować na te zagrożenia” (MFW, 2010). W poprzednim sprawozdaniu Komisja zaleciła, by państwa członkowskie „zapewni[ły], aby ich strategia kontroli była częścią ogólnej strategii na rzecz przestrzegania przepisów (VAT), a nie niezależnym podejściem”. Ocena, czy państwa członkowskie spełniają ten wymóg, zależy od istnienia takiego dokumentu, jego zatwierdzenia na odpowiednim wysokim szczeblu i włączenia do rocznego planu operacyjnego administracji podatkowej. Pytanie 4.1: „Czy Państwa administracja podatkowa posiada plan poprawy przestrzegania przepisów?” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Posiadanie planu przestrzegania przepisów jest jednym z kroków we właściwym kierunku. Jednak jeszcze ważniejsze dla procesu zarządzania VAT jest to, co znajduje się w takim planie. Komisja poprosiła o więcej informacji na temat uwzględnienia w planach państw członkowskich dotyczących przestrzegania przepisów najistotniejszych rodzajów zagrożeń związanych z przestrzeganiem przepisów VAT i reakcji na nie, planów kontroli, działań ograniczających ryzyko i innych elementów. Ustalenia te podsumowano na rys. 28. Pytanie 4.1.a. „Plan Państwa administracji podatkowej dotyczący przestrzegania przepisów prawa podatkowego … (można wybrać kilka odpowiedzi)” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Na podstawie odpowiedzi na pytania dotyczące ich planów przestrzegania przepisów osiem państw członkowskich wskazało, że ich plany przestrzegania przepisów są w pełni przejrzyste/dostępne publicznie dla podatników. Sześć z tych państw członkowskich (Irlandia, Hiszpania, Chorwacja, Włochy, Niderlandy i Słowacja) poczyniło o krok dalej w kwestii przejrzystości, udostępniając dokumenty do wiadomości publicznej. Ponadto niektóre państwa członkowskie, takie jak Bułgaria i Hiszpania, uwzględniają w swoich planach wszystkie powyższe elementy. Jednocześnie Niemcy, Luksemburg i Portugalia odpowiedziały „Nie” na pytanie „Czy Państwa administracja podatkowa posiada plan poprawy przestrzegania przepisów?” Zalecenie 19: Ograniczanie ryzyka za pośrednictwem planu zarządzania przestrzeganiem przepisów, który obejmuje główne zagrożenia związane z przestrzeganiem przepisów, i regularne monitorowanie jego realizacji. 4.5.Usługi na rzecz podatników Podatnicy muszą mieć łatwy dostęp do informacji i wsparcia potrzebnego do dobrowolnego przestrzegania przepisów po rozsądnych kosztach. „Rozwijanie usług na rzecz podatników i zmniejszanie obciążeń administracyjnych podatników jest jedną z najlepszych strategii zwalczania oszustw związanych z VAT” (MFW, Komisja Europejska, OECD, Bank Światowy). Ponieważ administrowanie podatkiem VAT może być bardzo skomplikowane, podatnicy potrzebują odpowiedniej pomocy. Mają oni prawo do korzystania z odpowiednich usług pomagających im w wypełnianiu ich obowiązków związanych z VAT. Komisja przeprowadziła wśród administracji podatkowych państw członkowskich badanie dotyczące istnienia usług na rzecz podatników, takich jak poniższe usługi: ·publicznie dostępna strategia w zakresie kanałów świadczenia usług lub katalog usług oferowanych podatnikom; ·procedury zapewniające regularną i systematyczną aktualizację informacji dla podatników na temat przepisów VAT; ·informacje na temat przepisów VAT w językach obcych;

·specjalny kanał informacyjny na potrzeby systemu MOSS; ·standardy świadczenia usług w odniesieniu do czasu potrzebnego na udzielenie odpowiedzi na zapytania podatników; ·uproszczone zasady prowadzenia zapisów i sprawozdawczości udostępniane małym podatnikom. Rysunek 29 zawiera podsumowanie odpowiedzi przekazanych przez państwa członkowskie. Pytanie 4.4: „Usługi na rzecz podatników: Państwa administracja podatkowa ... (można wybrać kilka odpowiedzi)” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Jedynie Grecja, Hiszpania, Łotwa i Portugalia świadczą wszystkie wymienione wyżej usługi na rzecz podatników. Znaczna większość państw członkowskich oferuje większość usług, natomiast Czechy, Cypr, Polska, Rumunia i Finlandia świadczą mniej rodzajów usług na rzecz podatników. Administracja podatkowa powinna być przejrzysta w prowadzeniu swoich działań i publikować sprawozdania (np. na swojej stronie internetowej) na temat wyników w zakresie świadczenia usług na rzecz podatników. Podatnicy VAT nabiorą wówczas zaufania do administracji podatkowej i zacieśnią z nią swoje relacje. Komisja zwróciła się do państw członkowskich o publikację sprawozdań na temat wyników w zakresie świadczenia usług na rzecz podatników w latach 2016–2019. Pytanie 4.4: „Usługi na rzecz podatników. Państwa administracja podatkowa ... publikuje sprawozdania (np. na stronie internetowej administracji podatkowej) w sprawie osiągniętych wyników w zakresie świadczenia usług na rzecz podatników w latach 2016–2019.” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Komisja zbadała jedynie istnienie usług na rzecz podatników i nie podjęła próby pełnej oceny jakości świadczonej pomocy. Odwiedzono jednak strony internetowe wszystkich państw członkowskich (zob. załącznik 3: Wykaz stron internetowych dotyczących obowiązków związanych z VAT). Komisja „postawiła się w sytuacji” zagranicznego podatnika i próbowała znaleźć odpowiednie informacje na temat rejestracji do celów VAT dostępne w internecie. Ważony wynik przedstawiony na rys. 31 uwzględnia różne wymiary informowania podatników o obowiązkach związanych z rejestracją do celów VAT, takie jak istnienie informacji online, ich dostępność w języku obcym oraz postrzeganie kompletności informacji. Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Ogólnie rzecz biorąc, państwa członkowskie aktywnie informują podatników o ich obowiązkach związanych z VAT. W badaniu tym jedynie Rumunia odpowiedziała „Nie”. W mniejszości państw członkowskich (Grecji, Rumunii, Zjednoczonym Królestwie oraz częściowo Bułgarii, Irlandii i na Cyprze) informacje w językach obcych były dostępne w niewielkim zakresie lub nie były dostępne wcale. Zazwyczaj językiem obcym używanym do informowania podatników jest angielski, co wyjaśnia stosunkowo niski wynik Zjednoczonego Królestwa.

Państwa członkowskie poczyniły rzeczywiste postępy w zakresie zapewnienia dostępności informacji o VAT i ogólnych doświadczeń związanych z nawigacją, przy czym Dania, Estonia, Irlandia, Łotwa, Litwa, Niderlandy, Polska, Finlandia i Zjednoczone Królestwo znajdują się na szczycie listy. Niektóre państwa członkowskie (Bułgaria, Grecja, Cypr, Rumunia oraz, częściowo, Niemcy, Francja i Słowacja) pozostają w tyle. Należy zauważyć, że lepsze i bardziej dostępne informacje na temat zobowiązań związanych z VAT i mających zastosowanie przepisach wymagają minimalnych inwestycji i sprzyjają lepszemu przestrzeganiu przepisów prawa podatkowego w stosunkowo krótkim czasie. Zalecenie 20: Przyjęcie wobec podatników VAT postawy zorientowanej na usługi i wykorzystanie możliwości, jakie daje interakcja z podatnikami, do świadczenia wysokiej jakości usług administrowania podatkiem VAT. 4.6.Wykorzystanie danych do celów związanych z przestrzeganiem przepisów VAT 4.6.1. Gromadzenie danych Nowoczesna administracja podatkowa musi sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu na usługi cyfrowe w obszarze administrowania podatkiem VAT i wykorzystać możliwości, jakie stwarzają nowe rozwiązania informatyczne w tej dziedzinie. Z jednej strony, podatnicy VAT mają większe oczekiwania wobec usług administracji podatkowej. Z drugiej strony, rosnący popyt zwiększa presję na administracje podatkowe, aby udostępniały więcej usług podatnikom VAT. Lepsze usługi wymagają większej ilości danych jakościowych. W dzisiejszych czasach generowane są ogromne ilości danych, co daje administracjom podatkowym możliwość wykorzystania tych danych do celów związanych z przestrzeganiem przepisów. Komisja chciała się dowiedzieć, jakie dane są dostępne do celów związanych z przestrzeganiem przepisów VAT. Administracje podatkowe korzystają z danych pochodzących z różnych źródeł, takich jak faktury, platformy internetowe, badania behawioralne i środowiskowe, informacje pochodzące od osób trzecich, informacje wymieniane z innymi krajami oraz porozumienia o wzajemnej pomocy z innymi krajami. Pytanie 4.3: „Jakie kategorie danych są dostępne i wykorzystywane przez administrację podatkową do celów związanych z przestrzeganiem przepisów VAT? (można wybrać kilka odpowiedzi)” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Wykorzystanie różnych źródeł danych do celów przestrzegania przepisów dotyczących podatku VAT przedstawia się różnie w poszczególnych państwach członkowskich. Wpływ na to zróżnicowanie mają również cechy szczególne w takich dziedzinach jak ramy legislacyjne, organizacja polityczna i struktury społeczne. Mimo że wszystkie państwa członkowskie wymieniają się informacjami i korzystają z porozumień o wzajemnej pomocy oraz informacji pochodzących od osób trzecich, jedynie niewielka liczba państw korzysta z danych dotyczących płatności na platformach internetowych lub z badań behawioralnych. W badaniach tego rodzaju określa się czynniki społeczno-gospodarcze (np. wiek, płeć, status zatrudnienia i poziom wykształcenia) oraz czynniki instytucjonalne (np. zaufanie do rządu i zadowolenie społeczeństwa z jakości usług publicznych), które mają wpływ na motywację podatnika do wypełniania zobowiązań związanych z VAT. Dania, Grecja, Włochy i Węgry poinformowały, że wykorzystują szeroki zakres danych do celów związanych z przestrzeganiem przepisów VAT. Belgia, Niemcy, Luksemburg, Niderlandy i Finlandia wskazały, że wykorzystują dane tylko z dwóch wyżej wymienionych kategorii. Zalecenie 21: Zbadanie możliwości wykorzystania kilku zbiorów danych do celów związanych z przestrzeganiem przepisów VAT oraz stałe podnoszenie jakości wymiany informacji i współpracy administracyjnej. 4.6.2. Świadoma decyzja: wykorzystanie danych w pracy Wydajne administracje podatkowe w znacznym stopniu korzystają ze swoich zdolności w zakresie analizy danych i badań, aby zapewnić rządowi lepsze usługi, skuteczniejszy nadzór i solidne doradztwo w zakresie polityki. Z jednej strony, kadra kierownicza najwyższego szczebla administracji podatkowej powinna dysponować wszystkimi danymi analitycznymi potrzebnymi do dostarczenia danych wejściowych na potrzeby procesów budżetowania rządowego oraz do prognozowania dochodów podatkowych. Z drugiej strony, kadra kierownicza powinna mieć w każdej chwili pełny obraz procesu administrowania podatkiem VAT (tablica wskaźników). Większość państw członkowskich UE (20/28) posiada roczne cele w zakresie poboru VAT. Niektóre z nich (Niemcy, Cypr, Luksemburg, Niderlandy, Szwecja, Finlandia i Zjednoczone Królestwo) nie stosują docelowych wartości poboru, lecz opierają się na szacunkowych danych dotyczących dochodów z tytułu VAT. Ministerstwa finansów lub organy polityczne wyższego szczebla ustalają cele we współpracy z administracjami podatkowymi lub w oparciu o dane wejściowe dostarczone przez te administracje, biorąc pod uwagę różne czynniki, takie jak zmiany w otoczeniu makroekonomicznym i prognozy dotyczące dochodów z tytułu VAT. Ogólnie rzecz biorąc, docelowe wartości poboru i szacunkowe dane są dokładne (około 1,2 % mediany odchylenia), przy czym niektóre państwa członkowskie (Dania, Niemcy, Estonia, Irlandia, Grecja, Francja, Łotwa, Litwa, Luksemburg, Niderlandy, Austria, Słowenia, Słowacja i Szwecja) w swoich przewidywaniach lub ustalaniu celów bardzo się zbliżają do rzeczywistych wartości poboru dochodów z tytułu VAT.

Pytanie 4.5: „Kadra kierownicza najwyższego szczebla administracji podatkowej regularnie otrzymuje sprawozdania dotyczące…

(można wybrać kilka odpowiedzi)” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Bez dobrego zestawu podstawowych danych administrowanie podatkiem VAT jest mniej efektywne. Nawet najlepsze zbiory danych są mało użyteczne bez możliwości wykorzystania tych danych do gromadzenia wiedzy i użytecznych spostrzeżeń w celu wspierania świadomych decyzji. W niektórych państwach członkowskich, takich jak Belgia, Hiszpania, Francja, Chorwacja, Łotwa, Litwa, Węgry, Rumunia, Słowenia i Zjednoczone Królestwo, kadra kierownicza najwyższego szczebla regularnie otrzymuje sprawozdania. Komisja uważa, że regularne sprawozdania we wszystkich wyżej wymienionych obszarach są korzystne dla kadry kierowniczej najwyższego szczebla w administracji podatkowej państw członkowskich, ponieważ umożliwiają podejmowanie świadomych decyzji. Kilka administracji podatkowych przedstawiło dodatkowe informacje na temat najnowszych zmian w zakresie przestrzegania przepisów VAT i obsługi podatników. Porównując inicjatywy w państwach członkowskich, które odniosły największy sukces w zakresie zmniejszania luki w podatku VAT (Bułgaria, Hiszpania, Francja, Chorwacja, Łotwa, Węgry, Polska, Portugalia, Słowenia i Słowacja) oraz w państwach, w których luki w podatku VAT były historycznie niskie (Dania, Estonia, Finlandia i Szwecja), najbardziej skuteczne wydają się następujące środki: ·wdrożenie kas fiskalnych online; ·sprawozdawczość elektroniczna; ·kontrola handlu; ·e-kontrola i standaryzacja; ·sprawozdawczość oparta na transakcjach; ·zarządzanie ryzykiem, w tym segmentacja i profilowanie behawioralne; ·techniki oparte na danych, prowadzące do oceny ryzyka i zautomatyzowanego rankingu. Zalecenie 22: Gromadzenie istotnych danych, równoważenie analizy oceny ryzyka i rozwiązań z zakresu profilowania oraz dalsze inwestowanie w zdolności analityczne. 5.Składanie deklaracji i dokonywanie płatności 5.1.Terminowość składania deklaracji Składanie deklaracji VAT pozostaje głównym sposobem ustalania zobowiązania podatnika z tytułu VAT. W deklaracji VAT podatnicy informują administrację podatkową w państwie członkowskim rejestracji o swoich transakcjach, o podatku VAT, którym zostali obciążeni ich klienci (podatek VAT należny) lub który naliczyli ich dostawcy (podatek VAT naliczony) oraz o kwocie podatku VAT do zapłaty lub zwrotu. Państwa członkowskie stosują różne formaty deklaracji VAT. Zazwyczaj są one składane w formie elektronicznej (niektóre państwa członkowskie dopuszczają również deklaracje w formie papierowej) przez samych podatników lub przez pośrednika. 5.1.1.Elektroniczne składanie deklaracji

Najnowsze rozwiązania informatyczne zarówno w dziedzinie elektronicznego składania deklaracji, jak i dokonywania płatności podatków, oferują administracjom podatkowym znaczne korzyści w wielu aspektach, takich jak poprawa wydajności, koszty administracyjne i egzekwowanie przepisów. Elektroniczne składanie deklaracji przyczynia się również do zwiększenia ogólnej jakości usług świadczonych na rzecz podatników dzięki zmniejszeniu obciążenia związanego z przestrzeganiem przepisów VAT. Aby osiągnąć wyższe wskaźniki w zakresie elektronicznego składania deklaracji, państwa członkowskie stale propagują korzyści płynące z elektronicznego składania deklaracji, a niektóre z nich wprowadziły obowiązek jego stosowania. Pytanie 5.1: „W moim kraju elektroniczne składanie deklaracji VAT...” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Ogólnie rzecz biorąc, państwa członkowskie mają wysoki wskaźnik elektronicznego składania deklaracji. Mediana dla UE za 2019 r. wynosi niemal 99 % . W porównaniu z poprzednim sprawozdaniem odnotowano wyraźny postęp w zakresie elektronicznego składania deklaracji: w niemal wszystkich państwach członkowskich wskaźnik za 2019 r. wzrósł z > 83 % w 2013 r. do prawie 100 %. W przypadku pięciu państw członkowskich (Niemiec, Grecji, Cypru, Malty i Szwecji) obliczony wskaźnik elektronicznego składania deklaracji wynosił < 90 %. Jeżeli przedstawione dane są prawidłowe, należy zająć się kwestią tego niższego wskaźnika, zwłaszcza w państwach członkowskich, w których elektroniczne składanie deklaracji jest obowiązkowe. 5.1.2.Monitorowanie zgodności w zakresie składania deklaracji VAT Elektroniczne składanie deklaracji VAT daje państwom członkowskim możliwość lepszego monitorowania przestrzegania przez podatników terminów składania deklaracji VAT. Prawie wszystkie państwa członkowskie (25/28) odpowiedziały, że przestrzeganie przez podatników terminów składania deklaracji VAT jest monitorowane automatycznie, a ponad połowa z państw członkowskich stosuje kryteria ryzyka lub techniki profilowania oparte na znanych okolicznościach i zachowaniach w celu osiągnięcia wyższych wskaźników terminowości składania deklaracji VAT. a. Pytanie 5.2: „Przestrzeganie przez podatników terminów składania deklaracji VAT ...” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli b. Pytanie 5.3: „Czy w celu zapewnienia terminowości składania deklaracji VAT stosuje się kryteria ryzyka lub techniki profilowania (oparte na znanych okolicznościach i zachowaniach)?” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Dla wielu podatników składanie deklaracji VAT jest najważniejszym kontaktem z administracją podatkową. Państwa członkowskie mogą ustalić własne terminy składania deklaracji VAT. Większość z nich oczekuje deklaracji VAT w ciągu ostatnich 10 dni miesiąca następującego po zakończeniu okresu rozliczeniowego, ale istnieją wyjątki (np. Niemcy wymagają deklaracji VAT w ciągu 10 dni od zakończenia okresu sprawozdawczego). Państwa członkowskie mają swobodę w ustalaniu swoich kalendarzy dotyczących deklaracji VAT, przy czym zazwyczaj wymagają one sprawozdawczości miesięcznej. Sprawozdawczość kwartalna nie jest rzadkością, natomiast sprawozdawczość roczna jest dodatkowym wymogiem w niektórych państwach (np. we Włoszech). Niektóre państwa, takie jak Niemcy, mogą wymagać pojedynczej rocznej deklaracji, jeśli działalność jest bardzo ograniczona. Inne okresy składania deklaracji VAT są rzadkością, aczkolwiek istnieją (np. we Francji w przypadku przedsiębiorstw prowadzących nieregularną działalność handlową, w Grecji w przypadku małych podatników niektórych kategorii, takich jak przybrzeżne statki rybackie < 12 m, a w Belgii w przypadku specjalnych deklaracji w razie upadłości lub uczestnictwa w szczególnych wydarzeniach). Takie specjalne rozwiązania mają niekiedy wpływ na obliczanie wskaźników terminowości składania deklaracji (liczba deklaracji złożonych w terminie w stosunku do liczby oczekiwanych deklaracji podatkowych), które są głównym wskaźnikiem przestrzegania przepisów w zakresie deklaracji VAT. Państwa członkowskie mają na ogół wysoki wskaźnik terminowości składania deklaracji, w niektórych przypadkach bliski 100 % (Belgia, Bułgaria, Estonia, Hiszpania, Łotwa, Litwa, Austria, Słowacja, Finlandia i Szwecja). Średnia dla UE wynosi 93,1 %. Grecja (66 %), Malta (74 %) i Cypr (86 %) mają najniższe wskaźniki terminowości składania deklaracji, a pięć państw członkowskich (Czechy, Niemcy, Francja, Chorwacja i Polska) nie było w stanie dostarczyć danych niezbędnych do obliczenia tego wskaźnika.

Zalecenie 23: Kontynuowanie starań na rzecz zwiększenia wskaźnika terminowości składania deklaracji, który jest dobrym wskaźnikiem solidności systemu VAT. Początkowo wiele usług administrowania podatkiem VAT koncentrowało się na prostszych obszarach, takich jak elektroniczne składanie deklaracji VAT i dokonywanie płatności VAT drogą elektroniczną. Jednak nawet w przypadku elektronicznego składania deklaracji administracje podatkowe muszą podejmować działania następcze w przypadku braku przestrzegania przepisów. W związku z tym administracje podatkowe wprowadziły więcej usług dwukierunkowych, z różnymi ostrzeżeniami i powiadomieniami. Działania administracji podatkowych mające na celu wyegzekwowanie terminowego składania deklaracji VAT są zróżnicowane, jak pokazano na rys. 36. Pytanie 5.4. „Jakie działania podejmuje Państwa administracja podatkowa w przypadku złożenia deklaracji VAT po terminie lub ich niezłożenia? (można wybrać kilka odpowiedzi)” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Zalecenie 24: Aktywne przypominanie podatnikom o terminach składania deklaracji i korzystanie z określonych narzędzi pomocniczych. Należy zautomatyzować identyfikację podatników, którzy nie złożyli deklaracji VAT w terminie, oraz dostosować działania następcze i środki egzekwowania przepisów stosowane przez administracje podatkowe do okoliczności, takich jak wcześniejsze zachowanie podatnika (historia składania deklaracji). Jeżeli deklaracja VAT nie zostaje złożona, większość państw członkowskich oszacowuje należny VAT i dolicza karę. Należy jednak dokonać oceny skuteczności systemu kar za składanie deklaracji VAT po terminie. Pytanie 5.5: „Czy Państwa administracja przeanalizowała skuteczność systemu kar za składanie deklaracji po terminie lub opóźnienia w płatnościach?” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Jedynie mniejszość administracji podatkowych (6/28) wskazała, że przeprowadza taką ocenę. Zalecenie 25:Opracowanie systemu kar za niezłożenie deklaracji VAT i opóźnienia w płatnościach, z uwzględnieniem dwóch kluczowych zasad: prostoty i proporcjonalności. 5.2.Płatność podatku VAT Płatność podatku VAT stanowi kolejną ważną interakcję między podatnikami a administracją podatkową. Jako podatek pośredni, VAT jest przekazywany do administracji podatkowych przez sprzedawcę („podatnika”) ale w rzeczywistości jest płacony przez kupującego jako część ceny. Od podatników oczekuje się terminowej zapłaty VAT. Nieuregulowanie podatku VAT w terminie zazwyczaj skutkuje nałożeniem odsetek i kar oraz podjęciem działań następczych przez administrację podatkową, których celem powinno być osiągnięcie jak najwyższego wskaźnika dobrowolnych płatności w terminie i jak najniższej częstotliwości występowania zaległości podatkowych. Aby osiągnąć ten rezultat, konieczny jest bezbłędny proces płatności oraz szybkie działania następcze w przypadku zaległości w płatnościach. Stosowanie rozwiązań informatycznych i płatności elektronicznych może przynieść znaczące korzyści wszystkim zainteresowanym stronom: podatnikom, administracji podatkowej i sektorowi finansowemu. Tradycyjnie wszystkie administracje podatkowe UE oferowały możliwość płatności osobistych lub gotówkowych, co wynikało po części z braku alternatywnych rozwiązań. Wraz z postępującą z czasem cyfryzacją organom skarbowym bardziej opłacało się wykorzystywać do pobierania płatności podatkowych strony trzecie, takie jak banki. Niedawno normą stała się w pełni elektroniczna metoda płatności, w ramach której podatnicy dokonują płatności samodzielnie przez internet lub zlecają jej automatyczną realizację (za pośrednictwem swojego banku w formie polecenia zapłaty).

W kilku poprzednich sprawozdaniach Komisja opowiadała się za wprowadzeniem rozwiązań w zakresie płatności elektronicznych. W 2019 r., zgodnie z oczekiwaniami, wszystkie państwa członkowskie UE zaoferowały możliwość elektronicznej zapłaty zobowiązań związanych z VAT, która jest preferowaną metodą płatności w praktycznie wszystkich sytuacjach. Pytanie 5.6: „Płatności elektroniczne z tytułu zobowiązań związanych z VAT są...” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Coraz więcej państw członkowskich decyduje się na wprowadzenie obowiązku elektronicznej płatności VAT. W poprzednim sprawozdaniu zauważono, że w większości państw członkowskich administracje podatkowe oferują możliwość zapłaty należnego VAT drogą elektroniczną, a tylko w 50 % państw członkowskich elektroniczna płatność VAT jest obowiązkowa. Pytanie 5.7: „Czy dopuszczalne są płatności gotówkowe z tytułu regulowania zobowiązań związanych z VAT?” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Obecnie prawie wszystkie państwa członkowskie (98 %) wprowadzają obowiązek elektronicznej płatności VAT. Zalecenie 26: Maksymalne ograniczenie płatności gotówkowych VAT. Administracje podatkowe dążą do osiągnięcia wysokich wskaźników dobrowolnej terminowej płatności VAT. Wymaga to wysoce terminowego składania deklaracji VAT w celu ustalenia należnych kwot (zob. poprzednia sekcja) oraz szybkich działań następczych w przypadku zaległości w płatnościach VAT. Administracje podatkowe muszą zatem zapewnić podatnikom jak najlepsze informacje zwrotne dotyczące regulowania zobowiązań związanych z VAT. Państwa członkowskie wykorzystują różne kanały w celu przekazywania takich informacji zwrotnych. Pytanie 5.8: „Administracja podatkowa przekazuje podatnikom informacje zwrotne dotyczące regulowania zobowiązań związanych z VAT z wykorzystaniem... (można wybrać kilka odpowiedzi)” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli W odniesieniu do przekazywania informacji zwrotnych na temat regulowania zobowiązań związanych z VAT administracje podatkowe UE zadeklarowały preferowanie kanału internetowego. Takie kanały internetowe powszechnie wykorzystuje się do komunikacji z podatnikami VAT, w tym do przekazywania informacji zwrotnych na temat płatności VAT. Niektóre państwa członkowskie stosują „inne” metody (np. telefoniczne centra obsługi klienta), aby informować podatników o ich zobowiązaniach płatniczych. Portugalia opracowała specjalną aplikację mobilną, Situação Fiscal – Pagamentos, dostarczającą kompletnych informacji na temat płatności VAT i obejmującą cyfrowy portfel w celu uproszczenia płatności realizowanych za pośrednictwem urządzeń przenośnych. Niektóre państwa członkowskie zaczęły stosować indywidualny rachunek podatkowy (w Polsce zwany „mikrorachunkiem”) do rozliczania zobowiązań z tytułu VAT, który służył również do rozliczania innych podatków, takich jak podatek dochodowy od osób fizycznych i podatek od osób prawnych. Dotychczasowe badania wyraźnie wskazują, że w pełni elektroniczne metody płatności są zdecydowanie najbardziej opłacalnym sposobem poboru płatności podatkowych (OECD, 2010). Komisja zachęca wszystkie państwa członkowskie do możliwie największego uprzywilejowania płatności elektronicznej VAT oraz do ustanowienia stałej i automatycznej komunikacji z podatnikami VAT w zakresie ich zobowiązań płatniczych.

Zalecenie 27: Korzystanie z kanału internetowego oraz utrzymywanie i modernizacja innych rezerwowych kanałów komunikacyjnych do kontaktów z podatnikami VAT. 6.Windykacja należności z tytułu VAT, zwroty VAT i kontrole 6.1.Windykacja należności z tytułu VAT Administracje podatkowe UE dążą do osiągnięcia jak najwyższego poziomu zgodności z przepisami w zakresie VAT. Powinny one zasadniczo natychmiast rozpoznawać, a czasem nawet przewidywać, wszystkie przypadki, w których podatnicy mają trudności z zapłatą podatku VAT, i powinny monitorować te sytuacje. Pytanie 6.1: „Ile czasu upływa pomiędzy ustawowym terminem płatności a momentem podjęcia pierwszego działania w celu odzyskania zaległości (np. pierwsze zawiadomienie podatnika)? (w dniach)” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Jako że szybka pierwsza reakcja jest jednym z najważniejszych aspektów zarządzania należnościami z tytułu VAT, Komisja zwróciła się do państw członkowskich z pytaniem, ile czasu upływa między ustawowym terminem płatności a podjęciem pierwszego działania w celu odzyskania zaległości VAT (np. pierwsze zawiadomienie podatnika). Odpowiedzi wahają się od 0 (najczęstsza sytuacja) do 90 dni. Administracje podatkowe UE na ogół szybko reagują, gdy przedsiębiorstwo nie dotrzyma terminu płatności VAT. Tylko cztery państwa członkowskie – Bułgaria (61 dni), Cypr (75 dni), Luksemburg (90 dni) i Polska (40 dni) – dopuszczają upływ ponad jednego miesiąca między terminem płatności a podjęciem pierwszego działania w celu odzyskania należności. Grecja, Włochy, Łotwa, Litwa, Rumunia i Zjednoczone Królestwo natychmiast podejmują pierwsze działanie w celu odzyskania należności. Komisja przyjmuje do wiadomości różnice pomiędzy prawodawstwem i indywidualnymi procedurami w państwach członkowskich. Administracje podatkowe powinny jednak być świadome braku płatności VAT w ustawowym terminie płatności oraz monitorować takie sytuacje, jak również być gotowe do jak najszybszej eskalacji, nawet jeśli na podjęcie formalnych działań potrzebna jest określona liczba dni. Czasami, a zwłaszcza w niekorzystnych okresach gospodarczych, takich jak recesja gospodarcza w wyniku pandemii, należności z tytułu VAT nadal stanowią problem, mimo istnienia odpowiednich strategii windykacji. W obliczu tego wyzwania administracje podatkowe muszą poszukiwać jeszcze bardziej innowacyjnych, skoordynowanych i racjonalnych pod względem kosztów sposobów radzenia sobie z windykacją zaległości VAT. Najlepszą reakcją jest solidny, dobrze funkcjonujący i przyjazny dla użytkownika podsystem informatyczny do zarządzania zaległymi należnościami. Wszystkie administracje podatkowe UE wprowadziły podsystemy informatyczne do zarządzania zaległościami VAT. Nie wszystkie systemy informatyczne działają jednak tak samo. Komisja zwróciła się do administracji podatkowych o więcej informacji na temat różnych kluczowych aspektów ich informatycznych systemów zarządzania zaległościami, aby podjąć próbę oceny ich skuteczności. Pytanie 6.2: „System informatyczny wykorzystywany przez administrację podatkową do zarządzania zaległościami VAT... (można wybrać kilka odpowiedzi)” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Zalecenie 28: Posiadanie elastycznego podsystemu informatycznego do zarządzania zaległościami VAT i ustalania hierarchii ich ważności. Przykład pod tym względem stanowią Belgia, Irlandia i Zjednoczone Królestwo. Dobre wyniki odnotowały również Niemcy, Grecja, Hiszpania, Francja, Litwa, Luksemburg, Rumunia, Słowenia i Szwecja. Jeśli chodzi o zaległości VAT, tj. całkowite zadłużenie VAT na koniec roku w stosunku do całkowitych dochodów, w przypadku większości państw członkowskich zaobserwowano nieznacznie pozytywną tendencję. Z wyjątkiem Grecji, Cypru, Niderlandów i Zjednoczonego Królestwa państwa członkowskie, które przekazały pełne lub częściowe dane w celu przeprowadzenia obliczeń, odnotowały tendencję pozytywną. Zaległości VAT powyżej średniej UE występowały w Grecji, na Cyprze, Malcie, w Polsce i na Słowacji.

Polska poinformowała, że jedną z najbardziej prawdopodobnych przyczyn wysokiego poziomu zaległości VAT jest fakt, że opodatkowanie VAT dotyczyło poważnych nieprawidłowości podatkowych oraz podatników, którzy nie posiadali aktywów ani innych środków finansowych na swoich rachunkach bankowych. Taka sytuacja może mieć miejsce również w innych państwach członkowskich o stosunkowo wysokim poziomie podatku VAT, co stanowi dodatkowy argument za zaleceniem dotyczącym monitorowania zaległości VAT i gotowości do natychmiastowego działania w ustawowym terminie płatności VAT. 6.2.Zwroty VAT Jedną z kluczowych cech systemu rozliczania faktur VAT jest to, że tylko podatnicy dokonujący zakupów płacą znaczne kwoty podatku VAT. Średnio na poziomie UE zwraca się około jednej trzeciej zapłaconego VAT. Ogólnie przyjmuje się zasadę, że zwroty VAT powinny być wypłacane niezwłocznie po otrzymaniu deklaracji VAT powodujących powstanie nadwyżki. W rzeczywistości „zwrot nadwyżek był »piętą achillesową« systemu VAT (...) i doprowadził do wprowadzenia skomplikowanych środków administracyjnych, które w znacznym stopniu osłabiły funkcjonowanie systemu VAT” (MFW). Szybka wypłata uzasadnionych zwrotów podatku, przy jednoczesnym wprowadzeniu zabezpieczeń uniemożliwiających wypłatę w przypadku fałszywych wniosków o zwrot, ma zatem znaczenie dla prawidłowego procesu administrowania podatkiem VAT i wzmacnia przestrzeganie przepisów prawa podatkowego. Zwroty są na ogół wypłacane w terminie. Szereg państw członkowskich (Bułgaria, Niemcy, Hiszpania, Francja, Chorwacja, Łotwa, Luksemburg, Węgry, Niderlandy, Polska, Finlandia i Szwecja) nie było w stanie dostarczyć danych niezbędnych do obliczenia wskaźnika terminowości wypłat zwrotów, mimo że większość z nich na pytanie „czy rutynowo (np. co miesiąc) monitorują czas potrzebny na wypłatę lub potrącenie zwrotów VAT” odpowiedziała „tak” (zob. rys. 44 poniżej). Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Spośród administracji podatkowych, które udostępniły dane dotyczące zwrotów VAT wypłaconych w ustawowym terminie, Cypr, Grecja, Malta i Rumunia osiągnęły wynik poniżej średniej UE. Jednak tylko Malta i Rumunia wykazały negatywną tendencję w zakresie wartości zwrotów VAT wypłaconych w terminie. Opóźnienia w przetwarzaniu zwrotów występują zazwyczaj, gdy budżety państw są pod presją, a cele w zakresie poboru podatków nie są osiągane. Administracje podatkowe i ministerstwa finansów muszą dysponować odpowiednimi systemami prognozowania i monitorowania, aby przewidywać poziomy zwrotu i odkładać wystarczające środki na pokrycie uzasadnionych wniosków o zwrot w razie ich wystąpienia. Zalecenie 29: Bezzwłoczne wypłacanie uzasadnionych zwrotów podatku, przy jednoczesnym wprowadzeniu procedur zapobiegających wypłatom w przypadku fałszywych wniosków o zwrot VAT. „Kiedy administracje podatkowe odmawiają terminowej płatności wynikającej z uzasadnionych wniosków o zwrot podatku, charakter VAT ulega częściowej zmianie z podatku od konsumpcji końcowej na podatek od produkcji” (MFW). Oprócz weryfikacji na etapie rejestracji do celów VAT, takich jak kontrola dowodu tożsamości (zob. sekcja 3, rys. 9), dobre praktyki mające na celu zapewnienie szybkiej wypłaty zwrotów VAT obejmują: ·istnienie specjalnych jednostek ds. zwrotu VAT; ·specjalną procedurę dotyczącą wniosków o zwrot VAT o niskim ryzyku (np. specjalne zautomatyzowane oprogramowanie weryfikujące wnioski o zwrot VAT pod kątem kryteriów ryzyka w celu odróżnienia historii odpowiedniego przestrzegania przepisów od historii niedostatecznego lub nieznanego przestrzegania przepisów); ·szczególne środki dotyczące rozpatrywania wniosków o zwrot VAT składanych przez eksporterów; ·elektroniczną wypłatę zwrotów w drodze bezpośredniego uznania rachunku bankowego podatnika; ·regularne monitorowanie czasu potrzebnego na wypłatę lub potrącenie zwrotu VAT. Pytanie 6.3: „Aby zapewnić szybką wypłatę uzasadnionych zwrotów VAT, Państwa administracja podatkowa ... (można wybrać kilka odpowiedzi)”

Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Zalecenie 30: Wdrożenie zaobserwowanych dobrych praktyk w przypadku wypłacania zwrotów VAT o znacznej wartości po ustawowym terminie. Zalecenie 31: Połączenie procesu zwrotu z elementem rejestracyjnym (sprawdzanie tożsamości podatników, aby zapobiec wprowadzaniu fikcyjnych przedsiębiorców do systemu VAT) oraz zintegrowanie go z systemem zarządzania ryzykiem braku zgodności. 6.3.Kompletność obowiązków sprawozdawczych: Kontrole VAT Podatnicy VAT powinni podawać pełne i dokładne informacje w swoich deklaracjach podatkowych, a administracje podatkowe powinny regularnie monitorować uszczuplenie dochodów podatkowych wynikające z niedokładnej sprawozdawczości. Konsekwencje niedokładnej sprawozdawczości w zakresie VAT dotyczącej większych kwot, charakterystycznej dla podatników prowadzących działalność gospodarczą, mogą być bardzo poważne. Kontrole VAT i inne działania weryfikacyjne wspierają dokładną sprawozdawczość i ograniczają oszustwa podatkowe. Kontrole stanowią uzupełnienie innych, bardziej proaktywnych inicjatyw w zakresie przestrzegania przepisów, takich jak pomoc na rzecz podatników (zob. sekcja 5). Działania weryfikacyjne, takie jak kontrole podatkowe, dochodzenia i porównywanie dochodów ze źródłami informacji od osób trzecich, mają trojaki cel: (1) naprawczy (w celu skorygowania rozbieżności mogą zostać nałożone dodatkowe kary podatkowe), (2) zapobiegawczy (postrzegane prawdopodobieństwo wykrycia ma efekt odstraszający przed niezłożeniem deklaracji lub złożeniem niedokładnej deklaracji) oraz (3) informacyjny (gromadzenie informacji związanych z podatkami). To strategiczne podejście musi uwzględniać wiele elementów: ·działania kontrolne w zakresie VAT muszą opierać się na zintegrowanym planie rocznym, który jest poddawany przeglądowi przez kadrę kierowniczą najwyższego szczebla; ·należy opracować i stosować specjalne procedury oraz, w miarę możliwości, podręcznik kontroli; ·należy wprowadzić szczegółowe instrukcje dostosowane do specyfiki różnych branż/sektorów (np. turystyki, budownictwa, telekomunikacji); ·proces kontroli VAT należy dokumentować i monitorować pod względem jakości; ·w trakcie działań kontrolnych należy korzystać ze specjalnego oprogramowania dostosowanego do celów kontroli VAT; ·w procesie kontroli należy wykorzystywać technologię umożliwiającą przeprowadzenie na szeroką skalę kontroli krzyżowej kwot wykazanych w deklaracjach podatkowych z informacjami uzyskanymi od stron trzecich; ·kontrolę należy niekiedy przeprowadzać we współpracy z innymi agencjami administracyjnymi i organami rządowymi. Pytanie 6.4. „Kontrola VAT przeprowadzona przez Państwa administrację podatkową ... (można wybrać kilka odpowiedzi)” Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Państwa członkowskie przywiązują na ogół dużą wagę do procesu kontroli VAT. Z analizy odpowiedzi w ramach badania wynika, że systemy kontroli w Finlandii i Szwecji obejmują wszystkie wymienione powyżej dobre praktyki. Odpowiedzi z innych państw członkowskich, takich jak Czechy, Litwa, Węgry, Polska, Słowacja i Zjednoczone Królestwo, wskazują na dobre wyniki w tym zakresie. Natomiast Malta (zgłaszająca tylko jedną z ośmiu wymienionych powyżej dobrych praktyk), Austria i Francja (zgłaszające dwie z ośmiu dobrych praktyk) mogłyby poczynić dodatkowe starania w celu poprawy swoich praktyk kontrolnych. Administracje podatkowe zazwyczaj zapisują informacje istotne dla kontroli VAT w specjalnych bazach danych dotyczących zgodności z przepisami na potrzeby przyszłych kontroli tych samych lub powiązanych podatników (ponieważ często możliwe jest odkrycie istotnych informacji o jednym podatniku podczas kontroli innego). Ponadto funkcję kontrolną usprawniają kontrole podatników przeprowadzane wspólnie lub we współpracy z innymi instytucjami lub wymiana danych istotnych dla podatku VAT z innymi instytucjami. Znaczna większość państw członkowskich (21/28) zgłosiła współpracę z innymi organami rządowymi, takimi jak organy celne (czasami połączone z administracją podatkową), organy ścigania (policja, prokuratura itp.), inspekcja i kontrola pracy, inspekcja i ochrona socjalna, a nawet agencje bezpieczeństwa żywności i bezpieczeństwa chemicznego.

Kilka państw członkowskich (np. Czechy, Francja i Słowacja) utworzyło specjalne „grupy zadaniowe ds. VAT” w ramach międzyministerialnych i operacyjnych struktur koordynacyjnych utworzonych wyłącznie na potrzeby zwalczania oszustw związanych z VAT. We Francji służby podatkowe regularnie organizują spotkania wszystkich partnerów francuskiej administracji podatkowej (wymiaru sprawiedliwości, policji, służb celnych i jednostek analityki finansowej) wraz z zespołami ds. kontroli podatkowej w celu prowadzenia współpracy w dziedzinie kontroli VAT. Zalecenie 32: Stosowanie podręczników kontroli specyficznych dla poszczególnych sektorów, współpraca z innymi agencjami, aktualizacja i przegląd planów kontroli oraz monitorowanie jakości funkcji kontroli zgodnie z udokumentowanym procesem. Większość aspektów nowoczesnej kontroli VAT wymaga użycia sprzętu informatycznego i specjalnego oprogramowania, począwszy od wyboru przedmiotu kontroli, co wymaga klasyfikowania podatników według szczególnego ryzyka, jakie stwarzają dla poboru dochodów. W odniesieniu do dużej liczby ludności nie da się tego zrobić ręcznie. Administracje podatkowe korzystają na ogół ze specjalnego oprogramowania do kontroli. Tylko trzy państwa członkowskie (Dania, Słowenia i Zjednoczone Królestwo) wskazały, że nie korzystają ze specjalistycznego oprogramowania. Łącznie 17 państw członkowskich korzysta z rozwiązań w zakresie kontroli VAT opracowanych wewnętrznie, samodzielnie lub w połączeniu z oprogramowaniem specjalistycznym lub ogólnym. Trzy państwa członkowskie (Włochy, Malta i Niderlandy) wskazały, że korzystają wyłącznie z oprogramowania opracowanego wewnętrznie. Pytanie 6.4.b: „Proszę wskazać oprogramowanie (programy) wykorzystywane przez Państwa administrację podatkową do celów kontroli (np. ACL, IDEA, własne oprogramowanie wewnętrzne itp.)” a. Ogólnodostępne produkty gotowe (COTS) a rozwiązania dostosowane do potrzeb b. Główne zastosowane rozwiązania specyficzne dla kontroli Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Nawet jeśli administracje podatkowe państw członkowskich mają te same podstawowe funkcje, w tym kontrolę, nie wszystkie mają do czynienia z tym samym poziomem złożoności wdrożenia systemów IT. Ten poziom złożoności jest czynnikiem, który może skłaniać administracje podatkowe do wyboru oprogramowania opracowanego wewnętrznie. Poziom dostosowania takiego indywidualnego oprogramowania również różni się znacznie w poszczególnych państwach członkowskich. Na potrzeby kontroli VAT są również dostępne produkty gotowe (COTS). Rozwiązania COTS są również opracowywane zgodnie z istniejącymi wiodącymi praktykami, a administracje podatkowe o ograniczonej potrzebie dostosowania mogą ponieść niższe koszty wdrożenia i zazwyczaj mają większe szanse powodzenia. Jednakże złożoność wdrożenia, specyficzne potrzeby, różne przepisy lub szczególne aspekty organizacyjne administracji podatkowej uniemożliwiają porównanie zalet poszczególnych programów do kontroli. Połowa administracji podatkowych w UE korzysta zazwyczaj z łączonych rozwiązań gotowych i dostosowanych do potrzeb. Jak wspomniano w poprzednich sprawozdaniach, wszelka współpraca i łączenie zasobów (zwłaszcza w przypadku administracji podatkowych mniejszych państw członkowskich ściśle współpracujących nad wspólnymi zagadnieniami) mogłyby przynieść korzyści skali. Kontrola VAT, w szczególności oprogramowanie informatyczne wykorzystywane w tym procesie, jest jedną z dziedzin, w których państwa członkowskie mogłyby łatwo skorzystać z doświadczeń innych państw członkowskich. Dostępne są narzędzia UE, które państwa członkowskie mogą wykorzystać do finansowania i wspierania modernizacji i reformy administracji podatkowych. Zalecenie 33: Wykorzystanie dostępnych narzędzi UE, wymiana doświadczeń i dobrych praktyk w zakresie stosowania różnych narzędzi i procedur oraz współpraca (np. wspólne kontrole) w celu zwiększenia skuteczności funkcji kontroli. Jak wspomniano w ostatnim sprawozdaniu, „kontrola jest [...] kosztownym narzędziem, ponieważ jest czasochłonna i wymaga zaangażowania dużej liczby pracowników. Ponadto udział kontroli w poborze VAT jest ograniczony.”. Dlatego też strategia kontroli skupiająca się na głównych obszarach ryzyka zwiększa zwrot z wykorzystania ograniczonych środków kontroli i innych zasobów oraz ułatwia dobrowolne przestrzeganie przepisów dzięki zmniejszeniu postrzeganej ingerencji administracji podatkowej w życie podatników przestrzegających przepisów. W poprzednim sprawozdaniu podkreślono, że coraz więcej administracji podatkowych uznaje, że „nie oczekuje się już, aby [...] kontrol[a] była najbardziej efektywnym i skutecznym środkiem odstraszającym przed nieprzestrzeganiem przepisów” i uważa kontrolę za „ostateczny środek egzekucyjny”, który stosuje się wówczas, gdy pozostałe inicjatywy na rzecz zwiększenia dobrowolnego przestrzegania przepisów i wypełniania obowiązków podatkowych nie są lub przestały być skuteczne. W poprzednim sprawozdaniu wspomniano również o wyzwaniu, jakim jest znalezienie właściwej równowagi między inicjatywami zwiększającymi poziom zgodności z przepisami a kontrolą VAT. Na rys. 47, przedstawiającym pięć państw członkowskich o największej liczbie kwot VAT, których zapłacenie nakazano w wyniku kontroli (Polska, Rumunia, Bułgaria, Słowacja i Węgry), wyraźnie pokazano, że państwa członkowskie poczyniły widoczne postępy w zakresie wykorzystania funkcji kontroli VAT.

Źródło: Komisja Europejska (2019) – Badanie dotyczące administrowania podatkiem VAT, jego poboru i kontroli Administracje podatkowe powinny jednak być zdolne do przeprowadzania wielu rodzajów kontroli oraz „posiadać jasną po