SPIS TREŚCI

1. Kształcenie i szkolenie w kontekście strategii „Europa 2020” 3

2. Postępy i wyzwania w obszarach priorytetowych 4

2.1. Inwestycje i reformy w obszarze kształcenia i szkolenia 4

2.2. Przedwczesne zakończenie nauki 5

2.3. Liczba osób z wykształceniem wyższym 7

2.4. Strategie uczenia się przez całe życie 9

2.5. Mobilność edukacyjna 10

2.6. Nowe kwalifikacje i nowe miejsca pracy 11

3. Wkład ET 2020 w strategię „Europa 2020” 12

KSZTAłCENIE I SZKOLENIE W KONTEKśCIE STRATEGII „EUROPA 2020”

W 2009 r. Rada sformułowała strategiczne ramy europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia („ET 2020”)[1]. Od tego czasu zmianie uległ kontekst gospodarczy i polityczny, wskutek czego pojawiły się nowe trudności i ograniczenia. Unia Europejska musiała podjąć dalsze działania w celu zatamowania najgorszego kryzysu finansowego i gospodarczego w jej historii i w tamach reakcji na ten kryzys uzgodniła przyjęcie strategii na rzecz zatrudnienia i inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu – strategii „Europa 2020”.

Kształcenie i szkolenie odgrywają w tej strategii kluczową rolę, w szczególności w ramach zintegrowanych wytycznych, krajowych programów reform państw członkowskich oraz zaleceń dla poszczególnych krajów, służących jako wskazówki do reform przeprowadzanych w państwach członkowskich. Jeden z pięciu zasadniczych celów strategii „Europa 2020” dotyczy przedwczesnego zakończenia nauki i liczby osób z wykształceniem wyższym.

W rocznej analizie wzrostu gospodarczego na 2012 r. podkreślono, że strategia „Europa 2020” musi koncentrować się jednocześnie na reformach skutkujących krótkoterminowym wzrostem i na opracowaniu prawidłowego modelu wzrostu gospodarczego w perspektywie średnioterminowej. Systemy kształcenia i szkolenia muszą zostać zmodernizowane, aby wzmocnić ich efektywność i jakość oraz wyposażyć ludzi w umiejętności i kompetencje potrzebne do osiągnięcia sukcesu na rynku pracy. Zwiększy to pewność siebie takich osób i umożliwi im stawienie czoła obecnym i przyszłym wyzwaniom. Pozwoli to również podnieść konkurencyjność Europy, stymulować wzrost gospodarczy i zwiększyć liczbę miejsc pracy. W rocznej analizie wzrostu gospodarczego na 2012 r. wezwano również do tego, by w szczególności skupić się na młodych ludziach, którzy są jedną z grup najbardziej dotkniętych kryzysem.

ET 2020 jako kluczowy instrument modernizacji obszaru kształcenia i szkolenia może przyczynić się w znacznym stopniu do osiągnięcia celów strategii „Europa 2020”. W tym celu konieczne jest jednak dostosowanie tych ram poprzez aktualizację określonych w nich priorytetów działań, narzędzi i struktury zarządzania.

W niniejszym projekcie wspólnego sprawozdania w oparciu o ocenę postępów dokonanych w kluczowych obszarach polityki w ciągu ostatnich trzech lat przedstawiono propozycje nowych priorytetów działań na lata 2012–2014 mających na celu mobilizację w obszarze kształcenia i szkolenia dla zapewnienia wsparcia strategii „Europa 2020”.

W projekcie wspólnego sprawozdania wskazano również szereg wariantów dostosowania procesu zarządzania ET 2020, aby przyczyniało się ono do osiągnięcia celów strategii „Europa 2020”.

Podstawę komunikatu stanowią dwa dokumenty robocze służb Komisji. Opisują one stan rzeczy w poszczególnych państwach i kluczowych obszarach tematycznych i opierają się na sprawozdaniach krajowych przedstawionych przez państwa członkowskie oraz na innych informacjach i danych.

POSTęPY I WYZWANIA W OBSZARACH PRIORYTETOWYCH

Inwestycje i reformy w obszarze kształcenia i szkolenia

W chwili obecnej kontroli podlegają wszystkie obszary budżetów publicznych, w tym te związane z kształceniem i szkoleniem. Większość państw członkowskich ma trudności z utrzymaniem obecnego poziomu wydatków, a tym bardziej z jego podniesieniem.

Badania sugerują jednak, że poprawa wyników w obszarze edukacji może przynieść ogromne korzyści długoterminowe oraz stymulować wzrost gospodarczy i zwiększyć liczbę miejsc pracy w Unii Europejskiej. Przykładowo osiągnięcie europejskich poziomów odniesienia, zgodnie z którymi do 2020 r. poniżej 15 % osób będzie osiągająć słabe wyniki w zakresie podstawowych umiejętności, mogłoby przynieść Unii Europejskiej ogromne długoterminowe zagregowane korzyści gospodarcze[2].

Stoi to w sprzeczności z faktem, że nawet przed kryzysem wydatki na te cele w niektórych państwach członkowskich były dość niskie, bliskie 4 % PKB lub jeszcze mniejsze, podczas gdy średnia wartość dla Unii Europejskiej wynosiła prawie 5 % PKB, czyli poniżej poziomu w USA (5,3 %).

Cięcia w budżetach na kształcenie zagrażają potencjałowi wzrostu i konkurencyjności gospodarki. W rocznej analizie wzrostu gospodarczego na 2012 r. Komisja potwierdziła swoje przekonanie, że przy konsolidacji finansów publicznych państwa członkowskie powinny traktować priorytetowo wydatki na strategie pobudzające wzrost gospodarczy, takie jak kształcenie i szkolenie.

Nie istnieje żaden wyraźny model działań państw członkowskich w obszarze budżetów na kształcenie w odpowiedzi na kryzys. W celu ograniczenia wydatków państwa zastosowały szeroki wachlarz środków: wiele z nich zredukowało wydatki kadrowe (BE nl, BG, EL, ES, FR, HU, IE, LV, PT, RO i SI) lub zasoby przeznaczone na infrastrukturę, konserwację i wyposażenie (BE nl, BG, IE i RO). Niektóre ograniczyły ofertę edukacyjną na poziomie wychowania przedszkolnego (dla dzieci w wieku 2 lat w FR), opóźniły lub spowolniły wdrażanie reform (BG) bądź podjęły inne działania, takie jak obniżenie wsparcia finansowego dla studentów (BE nl, IE, PT).

Powyższe tendencje uzasadniają zwrócenie szczególnej uwagi na ten obszar. Należy wykorzystać ET 2020 do poddania pod dyskusję najlepszych sposobów inwestowania w kształcenie i szkolenie, łączących efektywność i skuteczność ze sprzyjaniem wzrostowi gospodarczemu. Mądre inwestowanie towarzyszy mądrym reformom politycznym, które poprawiają jakość kształcenia i szkolenia. W celu zidentyfikowania efektywnych sposobów dzielenia obciążenia finansowego oraz znajdowania nowych źródeł finansowania potrzebna jest zakrojona na szeroką skalę refleksja wszystkich zainteresowanych stron.

Przedwczesne zakończenie nauki

Kryzys poważnie ogranicza perspektywy dla młodych ludzi. Bezrobocie osób młodych wzrosło z 15,5 % w 2008 r. do 20,9 % w 2010 r., podczas gdy udział osób w wieku 15–24 lat w grupie osób nieobjętych kształceniem, zatrudnieniem czy szkoleniem wzrósł o dwa punkty procentowe. Z kolei 53 % osób przedwcześnie kończących naukę było bezrobotnych.

W tym kontekście szczególnie ważny staje się ustalony w strategii „Europa 2020” cel polegający na zmniejszeniu do 2020 r. liczby osób w wieku 18–24 lat, które przedwcześnie zakończyły kształcenie i szkolenie, do mniej niż 10 %. Jeśli obecne tendencje utrzymają się, cel ten nie zostanie osiągnięty. W 2010 r., pomimo że zaobserwowano pewien postęp, odsetek osób przedwcześnie kończących naukę nadal wynosił średnio 14,1 % w skali Unii Europejskiej, przy czym między poszczególnymi państwami występowały znaczne różnice. Istnieją dowody wskazujące, że ryzykiem przedwczesnego zakończenia nauki bardziej zagrożeni są chłopcy (16 %) niż dziewczęta (12,6 %).

Zmniejszenie tego odsetka poniżej 10 % jest trudnym wyzwaniem. W zaleceniu Rady[3] w sprawie polityk na rzecz ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki z 2011 r. wezwano do stworzenia spójnych, kompleksowych i opartych na faktach strategii, które zostaną niezwłocznie wdrożone, w szczególności w państwach członkowskich, które w 2011 r. otrzymały zalecenia dla poszczególnych krajów w tym obszarze (AT, DK, ES, MT i UK). Państwa, które są bliskie osiągnięcia wartości docelowej (DK, IE, HU, NL i FI) również muszą jednak zwiększyć swoje wysiłki, tak aby poczynić dalsze postępy lub uniknąć stagnacji. Wszystkie państwa członkowskie potrzebują ukierunkowanych działań w celu dotarcia do młodych ludzi zagrożonych przedwczesnym zakończeniem nauki.

Strategie państw członkowskich – poza nielicznymi pozytywnymi wyjątkami – nie są w wystarczającym stopniu oparte na aktualnych danych oraz analizie przyczyn i częstotliwości występowania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki. Tylko kilka państw stosuje systematyczne podejście do gromadzenia, monitorowania i analizowania danych dotyczących tego zjawiska (EE, HU, IT, LU, NL i UK).

Zapobieganie i wczesna interwencja to kluczowe narzędzia walki z tym problemem; państwa członkowskie poświęcają jednak zbyt małą uwagę kwestii zapobiegania. Częściowe środki wyrównawcze, takie jak edukacja drugiej szansy, są co prawda ważne, ale nie wystarczą do zaradzenia przyczynie problemu. Należy w większym stopniu skoncentrować się na działaniach zapobiegawczych i wczesnych interwencjach przy zastosowaniu takich strategii, jak kształcenie nauczycieli, stały rozwój zawodowy oraz wysokiej jakości wczesna edukacja i opieka nad dzieckiem.

Rozszerzenie wysokiej jakości oferty edukacyjnej w zakresie kształcenia i szkolenia zawodowego dostosowanego do potrzeb ludzi młodych, w tym nauczania mieszanego, łączącego kształcenie i szkolenie zawodowe z ogólnym kształceniem średnim, może pomóc zmniejszyć zjawisko przedwczesnego kończenia nauki. W ten sposób zapewnia się odmienną ścieżkę edukacyjną, która dla pewnych uczących się może być bardziej motywująca. Jednocześnie istnieje jednak poważna potrzeba zmniejszenia poziomu przedwczesnego kończenia nauki w kształceniu i szkoleniu zawodowym.

Wiele państw stosuje cały szereg środków w celu zaradzenia różnym aspektom zjawiska przedwczesnego kończenia nauki, jednak środki te nie zawsze tworzą łącznie kompleksową strategię. Konieczna jest ściślejsza współpraca zainteresowanych stron z różnych sektorów i obszarów polityki w dziedzinie kształcenia, takich jak polityka dotycząca młodzieży, usługi socjalne i służby zatrudnienia. Niezbędne jest zacieśnienie współpracy z rodzicami i społecznościami lokalnymi. Współpraca między szkołami a przedsiębiorstwami, działania pozalekcyjne i pozaszkolne oraz „gwarancje dla młodzieży” dają możliwość zaangażowania różnych podmiotów lokalnych

Ponieważ wiele wskazuje na to, że Europa nie osiągnie zasadniczego celu, istnieje pilna potrzeba wzmocnienia podejścia strategicznego w tym obszarze. W najbliższych latach wśród priorytetów ET 2020 muszą znaleźć się działania mające zaradzić zjawisku przedwczesnego kończenia nauki, oparte na zaleceniu Rady z czerwca 2011 r.

Przedwczesne kończenie nauki – wartości w 2010 r.[4] i cele krajowe

- Wyniki w 2010 r. (%) |

[pic]

- Cel krajowy na 2020 r. (%) |

[pic]

- Cel krajowy na 2020 r. (%) |

|26 |33 |26

27 |32 |40 |38 |40 |30 |36 |32 |42 |34

36 |40 |40 |45 |40 |44 |45 |: |50 |40 |47 |46 |42 |40

45 |40 |40 |60 | |

Strategie uczenia się przez całe życie

W przypadku większości Europejczyków uczenie się przez całe życie nie jest realizowane. Ostatnie dane dotyczące liczby osób dorosłych w wieku 25–64 lat objętych uczeniem się przez całe życie pokazują nieznaczną tendencję spadkową. Obecna wartość, czyli 9,1 % (2010 r.), jest znacznie niższa niż poziom odniesienia określony w ET 2020 – 15 % – który ma zostać osiągnięty do 2020 r.

Tak słabe wyniki są szczególnie niebezpieczne w świetle kryzysu. Bezrobotni młodzi ludzie oraz dorośli o niskich kwalifikacjach muszą mieć możliwość korzystania z kształcenia i szkolenia, by uzyskać lepsze szanse na rynku pracy. Brak inwestycji w ich kompetencje zmniejsza ich szanse powrotu do pracy oraz ogranicza potencjał stymulowania wzrostu gospodarczego i tworzenia nowych miejsc pracy w Europie.

Uczenie się przez całe życie to proces ciągły, który może trwać od etapu wysokiej jakości wczesnej edukacji do wieku emerytalnego. Ponadto naukę realizuje się również poza formalnymi kontekstami nauczania, szczególnie w miejscu pracy.

Pewne postępy osiągnięto niedawno w przypadku europejskich poziomów odniesienia dotyczących zmniejszania odsetka osób osiągających słabe wyniki w zakresie podstawowych umiejętności (20 % w 2009 r. wobec poziomu odniesienia poniżej 15 % do 2020 r.) oraz zwiększenia uczestnictwa we wczesnej edukacji (92 % w 2009 r. wobec poziomu odniesienia 95 % do 2020 r.); konieczne jest jednak kontynuowanie wysiłków w obu dziedzinach.

Nadal istnieją przeszkody w korzystaniu z uczenia się przez całe życie, takie jak ograniczona oferta edukacyjna, słabo dostosowana do potrzeb różnych grup docelowych; brak dostępnych informacji i systemów wsparcia; oraz nieelastyczne ścieżki nauki (np. brak powiązania pomiędzy kształceniem i szkoleniem zawodowym a szkolnictwem wyższym). Powyższe problemy pogarsza często fakt, że potencjalni uczący się mają niski status społeczno-ekonomiczny i niskie uprzednie wykształcenie.

Usunięcie tych przeszkód wymaga poważniejszych działań niż fragmentaryczne reformy w poszczególnych sektorach kształcenia. Choć państwa członkowskie już dziesięć lat temu przyznały, że istnieje taka konieczność, problem segmentacji nadal istnieje. Dziś tylko kilka państw dysponuje kompleksowymi strategiami, stanowiącymi wsparcie dla właściwej cciągłości procesu nauki (AT, CY, DK, SI i UK SC).

Pozytywnym zjawiskiem jest z kolei wykorzystywanie takich narzędzi, jak europejskie i krajowe ramy kwalifikacji (BE nl, CZ, DK, EE, FI, FR, HR, IE, LT, LV, LU, MT, NL, PT i UK), mechanizmy zatwierdzania pozaformalnego i nieformalnego uczenia się (FI, FR, NL, NO i PT), a także strategie poradnictwa przez całe życie (AT, DK, DE, EE, ES, FI, FR, HU, IE, LT, LU, LV i NL); pokazuje to, że możliwe jest pokonanie barier w zakresie współpracy między sektorami w dziedzinie kształcenia.

Systemy kształcenia i szkolenia muszą zapewniać wszystkim możliwość uczenia się przez całe życie. Państwa członkowskie powinny analizować swoje systemy w celu wykrywania przeszkód w zapewnianiu tej możliwości. Muszą one we współpracy z kluczowymi zainteresowanymi stronami realizować kompleksowe strategie i podejmować działania promujące dostęp do uczenia się przez całe życie, zgodnie ze zobowiązaniami europejskimi i w oparciu o narzędzia związane z przejrzystością (europejskie ramy kwalifikacji[7], ECVET/ECTS[8] i ramy kompetencji kluczowych[9]). Konieczne jest położenie nacisku na zapewnianie wszystkim osobom podstawowych umiejętności oraz lepsze zintegrowanie oferty uczenia się przez całe życie, w szczególności w celu stymulowania uczestnictwa osób dorosłych o niskich kwalifikacjach.

Mobilność edukacyjna

Mobilność wzmacnia europejskie fundamenty przyszłego wzrostu opartego na wiedzy oraz poprawia innowacyjność i konkurencyjność na poziomie międzynarodowym[10]. Poprawia szanse osób na zatrudnienie i stymuluje ich rozwój osobisty, a także jest ceniona przez pracodawców. Instytucje szkolnictwa, systemy kształcenia i szkolenia oraz przedsiębiorstwa zajmujące się tą dziedziną osiągają równe korzyści z doświadczeń w uczeniu się, kontaktów osobistych i sieci, które są wynikiem mobilności. Promowanie transnarodowej mobilności edukacyjnej jest znakomitym przykładem europejskiej wartości dodanej.

Obecne poziomy mobilności nie odzwierciedlają jednak tej wartości. Około 10–15 % absolwentów szkolnictwa wyższego spędza część studiów za granicą – w tym obszarze wartość dodana mobilności jest uznawana najpowszechniej; jednak w przypadku kształcenia i szkolenia zawodowego część okresu nauki za granicą spędza tylko ok. 3 % absolwentów. Konieczne jest prowadzenie dalszych działań w celu promowania mobilności w ramach kształcenia i szkolenia zawodowego. Ograniczone zasoby finansowe i niewystarczająca znajomość języków hamują mobilność edukacyjną. Mobilność nie zawsze jest uznawana czy zatwierdzana. Brakuje często informacji na temat dostępnych możliwości. Niewystarczającą uwagę poświęca się także specyficznej sytuacji osób uczących się o szczególnych potrzebach (np. osób niepełnosprawnych).

Większość państw promuje przede wszystkim mobilność osób uczących się. Chociaż niektóre państwa (BG, IE, MT, SE, BE NL, DE, EL, ES, FI, NL, RO, LT i FR) poświęcają uwagę również innym grupom, takim jak nauczyciele czy uczniowie przyuczający się do zawodu, obszar ten nadal wymaga dalszych działań.

Kluczową rolę odgrywają tutaj europejskie programy finansowania. Komisja zaproponowała niemal dwukrotne zwiększenie liczby beneficjentów przyszłego programu „Erasmus dla wszystkich” jako element nowych wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020 – z 400 000 do prawie 700 000 rocznie.

Programom finansowym muszą jednak towarzyszyć reformy polityczne. Rada przyjęła w listopadzie 2011 r. nowy poziom odniesienia dotyczący mobilności edukacyjnej (20 % dla szkolnictwa wyższego i 6 % dla kształcenia i szkolenia zawodowego do 2020 r.). Takie zobowiązanie polityczne powinno być realizowane poprzez wdrożenie zalecenia Rady „»Mobilna młodzież« – promowanie mobilności edukacyjnej młodych ludzi” oraz poprzez wykorzystywanie w pełni takich europejskich narzędzi związanych z przejrzystością, jak europejskie ramy kwalifikacji, ECVET/ECTS i Europass[11].

Nowe kwalifikacje i nowe miejsca pracy

Kryzys spowodował zmiany w zapotrzebowaniu na umiejętności. Maleje popyt na pracę wymagającą niskich kwalifikacji, zaś w przyszłościowych sektorach opartych na wiedzy potrzeba coraz wyższych poziomów kwalifikacji. Według niedawnych prognoz[12] oczekuje się, że liczba miejsc pracy wymagających wyższych kwalifikacji zwiększy się o prawie 16 mln, z 29 % (2010 r.) do 35 % wszystkich miejsc pracy w 2020 r. Z kolei liczba miejsc pracy wymagających niskich kwalifikacji spadnie według prognoz o około 12 mln, z 20 % do mniej niż 15 %. Niektóre państwa doświadczają już zjawiska wąskiego gardła w odniesieniu do miejsc pracy wymagających wyższych kwalifikacji. Sytuację tę pogorszy dodatkowo wpływ zjawiska starzenia się społeczeństwa, gdy po 2012 r. siła robocza zacznie maleć. Do kilku państw członkowskich wystosowano zalecenia dla poszczególnych krajów dotyczące poprawy umiejętności na rynku pracy oraz szczególnego wsparcia dla nisko wykwalifikowanych pracowników (BG, CY, CZ, EE, PL, SI, SK i UK).

Państwa członkowskie poczyniły postępy we wdrażaniu metod, narzędzi i strategii przewidywania i oceny zapotrzebowania na umiejętności, niedopasowania i szans absolwentów na zatrudnienie. Wiele z tych instrumentów koncentruje się na kluczowych sektorach, takich jak ICT czy zdrowie (AT, BE fr, BE nl, CY, DE, DK, EE, FI, FR, HU, IE, IT, LV, NL, PL, PT i UK).

Skoordynowane podejście do rozpowszechniania wyników wśród kluczowych podmiotów wykorzystuje jednak tylko kilka państw (AT, DE, FR, IE, PL i UK). Mechanizmy instytucjonalne są często rozwinięte na poziomie regionalnym czy sektorowym, ale niejednokrotnie odzwierciedlają i powielają segmentację systemów kształcenia i szkolenia.

Państwa podejmują działania mające poprawić dopasowywanie oferty edukacyjnej i szkoleniowej do zmian na rynku pracy poprzez partnerstwa z kluczowymi zainteresowanymi stronami (EE i SE); mechanizmy zapewniania jakości; a także inicjatywy nakierowane na kompetencje wymagane na rynku pracy, w szczególności umiejętność czytania i pisania oraz znajomość matematyki, nauk ścisłych i technologii (AT, BE nl, DE, FR, PL, LT i IE), języki, kompetencje cyfrowe oraz umiejętności w zakresie inicjatyw i przedsiębiorczości (ES, EE, BG, LT i FR).

ET 2020 musi wspierać wdrażanie inicjatywy przewodniej „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia”. Komisja przedstawi w 2012 r. komunikat na temat nowego podejścia do umiejętności, proponując działania mające na celu poprawę kluczowych kompetencji i promowanie ściślejszego powiązania kształcenia z rynkiem pracy. Prace w ramach ET 2020 będą prowadzone w celu promowania kluczowych kompetencji dla wszystkich obywateli, poprawy monitorowania przy wykorzystaniu nowego europejskiego poziomu odniesienia w dziedzinie szans na zatrudnienie[13], a także przewidywania zapotrzebowania rynków pracy na kwalifikacje w przyszłości, w szczególności poprzez unijną panoramę umiejętności.

WKłAD ET 2020 W STRATEGIę „EUROPA 2020”

Powyższa ocena cyklu w latach 2009–2011, dotycząca między innymi niewielkich postępów w osiąganiu zasadniczego celu związanego z kształceniem oraz poziomów odniesienia ET 2020, uwypukla pilną potrzebę inwestowania w zreformowane kształcenie i szkolenie, tak by stanowiły one wsparcie dla zrównoważonego wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy.

W rocznej analizie wzrostu gospodarczego na 2012 r. podkreślono konieczność wykazania przez państwa członkowskie realizacji wytycznych w zakresie polityki na poziomie UE. ET 2020 można wykorzystać do wspierania państw członkowskich w reagowaniu na wyzwania zidentyfikowane w różnych zaleceniach dla poszczególnych krajów: w odniesieniu do przedwczesnego zakończenia nauki (AT, DK, ES, MT i UK) i liczby osób z wykształceniem wyższym (BG, CZ, MT, PL i SK); w odniesieniu do uczenia się przez całe życie, kształcenia i szkolenia zawodowego oraz umiejętności dla rynku pracy (AT, CY, DK, EE, ES, FI; FR, LU, MT, PL, SI i SK); a także w odniesieniu do kształcenia przedszkolnego i szkolnego oraz kwestii związanych z równością (BG, DE i EE).

Na podstawie swojej oceny oraz konsultacji z państwami członkowskimi i zainteresowanymi organizacjami z Europy Komisja potwierdza, że cztery cele strategiczne ET 2020 określone w 2009 r. są nadal aktualne. Proponuje ona zastąpienie wykazu średnioterminowych obszarów priorytetowych uzgodnionych w 2009 r. nowym wykazem, zorientowanym na stymulowanie kształcenia i szkolenia w celu wspierania wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy (przedstawiona w załączniku).

Dodatkowo Komisja sugeruje, że należy dokonać przeglądu ustaleń roboczych w ramach ET 2020, które zostały sporządzone przed uzgodnieniem strategii „Europa 2020” i europejskiego semestru. Ramy ET 2020 powinny być lepiej dostosowane do strategii „Europa 2020”; powinny stać się mechanizmem mobilizującym podmioty ET 2020, zwiększającym ich poczucie odpowiedzialności i wykorzystującym ich wiedzę specjalistyczną na potrzeby strategii „Europa 2020”, opierając się również na dowodach i danych z właściwych agencji i sieci europejskich[14].

W celu zwiększenia wkładu ET 2020 w strategię „Europa 2020” można skorygować zarządzanie ramami ET 2020 i ich narzędzia robocze w sposób opisany poniżej:

1) Rada ds. Edukacji powinna zająć się aspektem strategii „Europa 2020” związanym z kształceniem i szkoleniem podczas każdego z posiedzeń w trakcie europejskiego i krajowego semestru. Rada mogłaby rozpatrzyć podczas posiedzenia w lutym roczną analizę wzrostu gospodarczego i złożyć sprawozdanie marcowej Radzie Europejskiej. Na kolejnym posiedzeniu Rada mogłaby zbadać wspólne zagadnienia wynikające z wytycznych przedstawionych przez Radę Europejską oraz ich wdrażania poprzez krajowe programy reform. W listopadzie Rada mogłaby skoncentrować się na działaniach następczych w stosunku do wyników europejskiego semestru.

2) Biorąc pod uwagę zintegrowany charakter strategii „Europa 2020” możliwe jest dalsze wzmocnienie współpracy Komitetu ds. Edukacji i grupy wysokiego szczebla z Komitetem Polityki Gospodarczej, Komitetem Zatrudnienia i Komitetem Ochrony Socjalnej. Współpraca zapewniłaby wniesienie przez ET 2020 wkładu do procesów strategii „Europa 2020”, w tym pod względem wykorzystania wskaźników monitorowania.

3) Instrument partnerskiego uczenia się powinien być lepiej wykorzystywany i ściślej związany ze strategią „Europa 2020”. Po pierwsze, w celu przygotowania debaty na poziomie Rady i nadania jej kształtu można przeprowadzać co roku we wrześniu/październiku wzajemną ocenę. Można ją zorganizować w ścisłej współpracy z prezydencją Rady i przeprowadzić w ramach grupy wysokiego szczebla. Takie wielostronne podejście może skoncentrować się na kluczowych zagadnieniach politycznych, które pojawiły się w trakcie poprzedniego europejskiego semestru i które były przyczyną sporządzenia znacznej liczby zaleceń dla poszczególnych krajów. Po drugie, państwa członkowskie, które pragną przeprowadzić taką wzajemną ocenę, mogą zaprosić jej uczestników do podjęcia pogłębionej debaty na temat konkretnych zagadnień występujących w ich państwach. Komisja może wykorzystać do wsparcia tych działań program „Uczenie się przez całe życie” i jego następcę, w tym poprzez poparcie uczestnictwa specjalistów uznanych na poziomie międzynarodowym.

4) Aby wzmocnić powiązanie pomiędzy strategią „Europa 2020” a ET 2020 Komisja może organizować co roku wymianę poglądów między zainteresowanymi stronami w obszarze kształcenia i szkolenia. To nowe Forum ds. Kształcenia i Szkolenia mogłoby na początku października omawiać postępy w modernizacji systemów kształcenia i szkolenia w oparciu o debaty na temat kwestii edukacyjnych w trakcie europejskiego semestru.

5) Komisja sugeruje aktualizację wykazu wskaźników w obszarze kształcenia i szkolenia[15] (zob. załączony dokument roboczy służb Komisji) w celu zapewnienia spójności wskaźników wykorzystywanych w ramach ET 2020 z celami tych ram. Zamiast istniejącego obecnie sprawozdania z postępu prac[16], Komisja będzie każdej jesieni przedstawiać nowy Monitor Kształcenia i Szkolenia , dokument przedstawiający w zwięzłej formie postępy w kwestii poziomów odniesienia i kluczowych wskaźników ram ET 2020, w tym zasadniczego celu strategii „Europa 2020” dotyczącego kształcenia i szkolenia. Dokument ten będzie pomocny w nadawaniu kształtu debacie na poziomie Rady.

Konieczne jest również wykorzystanie wszystkich instrumentów dla osiągnięcia celów określonych w strategii „Europa 2020” i w ET 2020, w tym programu „Uczenie się przez całe życie” , przyszłego programu „Erasmus dla wszystkich” , funduszy strukturalnych i programu „Horyzont 2020” .

Załącznik

Priorytetowe obszary europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia w latach 2012–2014

1. Realizacja koncepcji uczenia się przez całe życie i mobilności

Europejskie narzędzia odniesienia

Współpraca mająca na celu powiązanie krajowych ram kwalifikacji z europejskimi ramami kwalifikacji, opracowanie kompleksowych rozwiązań na poziomie krajowym służących zatwierdzaniu efektów uczenia się; tworzenie powiązań między ramami kwalifikacji, rozwiązaniami w zakresie zatwierdzania, zapewnianiem jakości i systemami transferu i akumulacji punktów (ECVET, ECTS); prowadzenie współpracy przy prognozowaniu popytu na umiejętności oraz lepszym powiązaniu takiego popytu z możliwościami edukacyjnymi (panorama umiejętności, europejska klasyfikacja umiejętności, kompetencji i zawodów – ESCO); poprawę widoczności, rozpowszechniania i wykorzystania europejskich narzędzi odniesienia, aby przyspieszyć ich wdrażanie.

Mobilność edukacyjna

Wdrożenie zalecenia Rady „»Mobilna młodzież« – promowanie mobilności edukacyjnej młodych ludzi” w celu promowania w Europie i na świecie mobilności wszystkich uczących się na wszystkich poziomach kształcenia i szkolenia ze szczególnym uwzględnieniem podawania informacji i wskazówek, jakości mobilności edukacyjnej, likwidowania barier i promowania mobilności nauczycieli.

Strategie uczenia się przez całe życie

Współpraca w celu opracowania kompleksowych krajowych strategii uczenia się przez całe życie, ukierunkowanych na partnerstwa z zainteresowanymi stronami, rozwój kompetencji u osób dorosłych o niskich kwalifikacjach oraz środki zwiększenia dostępu do uczenia się przez całe życie i zintegrowania usług uczenia się przez całe życie (doradztwo, zatwierdzanie itp.).

2. Poprawa jakości i skuteczności kształcenia i szkolenia

Podstawowe umiejętności (umiejętność czytania i pisania, znajomość matematyki, nauk ścisłych i technologii), języki

Wykorzystanie dowodów dotyczących umiejętności czytania i pisania, w tym sprawozdania grupy ekspertów wysokiego szczebla ds. sprawności czytania, w celu podniesienia poziomów umiejętności czytania i pisania wśród uczniów szkół i osób dorosłych oraz zmniejszenia odsetka piętnastolatków mających trudności z czytaniem. Zaradzenie wyzwaniom w zakresie umiejętności czytania i pisania związanym ze stosowaniem przez wszystkich zróżnicowanych mediów, w tym mediów cyfrowych. Wykorzystywanie i opracowywanie wyników współpracy w celu zaradzenia słabym rezultatom w obszarze matematyki i nauk ścisłych w szkołach; prowadzenie działań podnoszących poziom kompetencji językowych, w szczególności w celu wsparcia mobilności edukacyjnej i szans na zatrudnienie.

Doskonalenie zawodowe nauczycieli, osób prowadzących szkolenie i członków kadry kierowniczej szkoły

Poprawa kwalifikacji kadry nauczycielskiej, gdyż jest to kluczowy warunek osiągnięcia wysokiej jakości rezultatów, skupienie się na kwalifikacjach nauczycieli, przyciąganiu i wybieraniu najlepszych kandydatów na nauczycieli, jakości stałego doskonalenia zawodowego, rozwijaniu kompetencje nauczycieli i wzmacnianiu kadry kierowniczej szkół.

Modernizacja szkolnictwa wyższego i zwiększanie liczby osób z wykształceniem wyższym

Współpraca mająca na celu zwiększenie liczby absolwentów, w tym rozszerzenie alternatywnych ścieżek nauki; poprawa jakości i adekwatności szkolnictwa wyższego; podniesienie jakości szkolnictwa wyższego poprzez mobilność i współpracę transgraniczną; wzmocnienie powiązań między szkolnictwem wyższym, badaniami i innowacjami w celu promowania doskonałości i rozwoju regionalnego; poprawa zarządzania i finansowania.

Atrakcyjność i adekwatność kształcenia i szkolenia zawodowego

Współpraca zgodna z komunikatem z Brugii w sprawie ściślejszej europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego w latach 2011-2020, szczególnie przy uatrakcyjnianiu kształcenia i szkolenia zawodowego, promowaniu doskonałości kształcenia i szkolenia zawodowego i jego adekwatności do rynku pracy, wdrażaniu mechanizmów zapewniania jakości oraz podnoszeniu kwalifikacji nauczycieli, osób prowadzących szkolenie i innych specjalistów w zakresie kształcenia i szkolenia zawodowego.

Efektywne finansowanie i ocena

Zbadanie mechanizmów finansowania i systemów oceny w celu poprawienia ich jakości, w tym ukierunkowane wsparcie obywateli w niekorzystnej sytuacji oraz opracowanie wydajnych i sprawiedliwych narzędzi służących mobilizacji prywatnych inwestycji w kształcenie i szkolenie po ukończeniu szkoły średniej.

3. Promowanie równości, spójności społecznej i aktywności obywatelskiej

Przedwczesne zakończenie nauki

Udzielenie państwom członkowskim pomocy we wdrażaniu zalecenia Rady z 2011 r. w sprawie polityk na rzecz ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki oraz własnych strategii krajowych dotyczących przedwczesnego kończenia nauki w ramach kształcenia ogólnego oraz kształcenia i szkolenia zawodowego.

Wczesna edukacja i opieka nad dzieckiem

Współpraca zgodna z konkluzjami Rady z 2011 r. w sprawie wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem w celu zapewnienia powszechnego i równego dostępu do takiej edukacji i opieki przy jednoczesnym podnoszeniu jakości oferty edukacyjnej; promowanie zintegrowanych strategii, rozwoju zawodowego kadry zajmującej się wczesną edukacją i opieką nad dzieckiem oraz wsparcia ze strony rodziców; sporządzanie aktualnych programów nauczania oraz programów i modeli finansowania.

Równość i różnorodność

Wzmocnienie wzajemnego uczenia się na temat efektywnych sposobów podnoszenia wyników edukacyjnych w coraz bardziej zróżnicowanych społeczeństwach, szczególnie poprzez wdrażanie strategii edukacyjnych sprzyjających włączeniu społecznemu, które umożliwiają osobom uczącym się pochodzącym z różnych środowisk i o różnych potrzebach edukacyjnych, w tym migrantom, Romom i studentom o szczególnych potrzebach, pełną realizację ich potencjału; rozszerzenie możliwości edukacyjnych starszych osób dorosłych oraz zwiększenie zakresu uczenia się międzypokoleniowego.

4. Zwiększanie kreatywności i innowacyjności, w tym przedsiębiorczości, na wszystkich poziomach kształcenia i szkolenia

Partnerstwa z przedsiębiorstwami, jednostkami badawczymi i społeczeństwem obywatelskim

Rozwój skutecznych i innowacyjnych form tworzenia sieci kontaktów, współpracy i tworzenia partnerstw pomiędzy organizatorami kształcenia i szkolenia a różnorakimi zainteresowanymi podmiotami, w tym partnerami społecznymi, organizacjami biznesowymi, instytucjami badawczymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. Wspieranie sieci szkół, uniwersytetów i innych organizatorów kształcenia i szkolenia w celu promowania nowych metod organizacji uczenia się (w tym otwartych zasobów edukacyjnych), budując ich potencjał i rozwijając je jako organizacje edukacyjne.

Przekrojowe kompetencje kluczowe, edukacja z zakresu przedsiębiorczości, kultura informatyczna, umiejętność korzystania z mediów i innowacyjne środowiska edukacyjne

Współpraca mająca na celu promowanie nabywania kluczowych kompetencji wskazanych w zaleceniu z 2006 r. w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie, w tym kompetencji informatycznych oraz sposobów wzmacniania poprzez ICT i przedsiębiorczość innowacji w kształceniu i szkoleniu, promując kreatywne środowiska edukacyjne i zwiększając świadomość kulturową, możliwości wyrazu kulturowego i umiejętność korzystania z mediów.

[pic][pic][pic]

[1] Dz.U. C 119 z 28.5.2009, s. 2.

[2] Sieć Europejskich Specjalistów w zakresie Ekonomiki Edukacji (European Expert Network on Economics of Education – EENEE), EENEE Policy Brief 1/2011: The Cost of Low Educational Achievement in the European Union.

[3] Dz.U. L C191 z 1.7.2011, s. 1.

[4] Źródło danych za 2010 r.: Eurostat (BAEL).

[5] COM(2011) 567 wersja ostateczna.

[6] Źródło danych za 2010 r.: Eurostat (BAEL). (Poziomy ISCED) 5–6. Dla DE wartość docelowa obejmuje również ISCED 4, dla AT – ISCED 4A.

[7] Dz.U. C 111 z 6.5.2008.

[8] Europejski system transferu osiągnięć w kształceniu i szkoleniu zawodowym, europejski system transferu i akumulacji punktów w szkolnictwie wyższym, zob. http://ec.europa.eu/education/lifelong-learning-policy/doc48_en.htm.

[9] Dz.U. L 394 z 2006, s. 10.

[10] COM(2009) 329 wersja ostateczna.

[11] Dz.U. L 390 z 2004.

[12] http://www.cedefop.europa.eu/en/Files/3052_en.pdf.

[13] SEC(2011) 670 wersja ostateczna.

[14] W szczególności CEDEFOP, Europejska Fundacja Kształcenia i sieć Eurydice.

[15] Dz.U. C 311 z 21.12.2007, s. 13–15.

[16] Ostatnia wersja: SEC(2011) 526.