W porównaniu z cyklem 2009–2015 jedynie ograniczona liczba części wód osiągnęła poprawę stanu. Może to być spowodowane późną identyfikacją oddziaływań, dłuższym okresem wymaganym do opracowania skutecznych środków z zakresu polityki, powolnym wprowadzaniem środków, czasem reakcji przyrody zanim środki wywołają skutki, ale również zaostrzonymi normami jakości oraz poprawą monitorowania i sprawozdawczości, z której wynika, że stan części wód, który wcześniej uważano za „nieznany”, był w rzeczywistości „niezadowalający”.

W przypadku wód powierzchniowych sytuacja jest mniej zadowalająca: tylko 38 % z nich jest w dobrym stanie chemicznym, a w odniesieniu do zaledwie 40 % z nich odnotowano dobry stan/potencjał ekologiczny . Niewiele poszczególnych substancji zanieczyszczających, z których najpowszechniejsza jest rtęć , ma duży wpływ na stan wód. Zarówno na szczeblu unijnym, jak i międzynarodowym podejmowane są działania na rzecz ograniczenia emisji rtęci i innych substancji zanieczyszczających, co doprowadziło do poprawy w zakresie poziomów niektórych z nich.

Komisja uwzględniła ponadto uwagi Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej dotyczące poprzednich sprawozdań z wykonania. W 2015 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję w sprawie wody, w której podkreślono między innymi znaczenie zarządzania jakością i ilością wody, potrzebę pełnego wdrożenia unijnego prawa wodnego oraz większej integracji z innymi obszarami polityki UE. Wezwano państwa członkowskie do ukończenia i realizowania planów gospodarowania wodami w dorzeczu oraz do udostępniania odpowiednich informacji w internecie. Podkreślono również synergię między planami gospodarowania wodami w dorzeczu i planami zarządzania ryzykiem powodziowym. W latach 2007–2016 Rada wydała szereg konkluzji . Podkreśliła w szczególności potrzebę pełnego wdrożenia dorobku prawnego UE w dziedzinie wody w celu ochrony wód przed pogorszeniem ich stanu oraz stopniowego osiągania ich dobrego stanu, a także wezwała Komisję i państwa członkowskie do współpracy na rzecz lepszej integracji tych działań z innymi odpowiednimi obszarami polityki. W szczególności w sprawie ochrony przeciwpowodziowej Rada odniosła się do tego, że środki w zakresie zielonej infrastruktury i w zakresie naturalnego potencjału retencyjnego mogą zmniejszyć ryzyko powodzi. Komisja zgadza się z wszystkimi tymi uwagami i zobowiązała się do podjęcia odpowiednich działań.

Irlandia, Grecja i hiszpańskie Wyspy Kanaryjskie nie zgłosiły w odpowiednim terminie do Europejskiego Systemu Informacji Wodnej zarówno planów gospodarowania wodami w dorzeczu, jak i planów zarządzania ryzykiem powodziowym w celu ich oceny, podczas gdy Litwa i Zjednoczone Królestwo w odniesieniu do Gibraltaru nie zgłosiły swoich planów gospodarowania wodami w dorzeczu. W związku z tym niniejsze sprawozdanie nie obejmuje tych krajów lub regionów.

Mimo poprawy sytuacji w porównaniu z poprzednimi działaniami sprawozdawczymi wiele państw członkowskich przyjęło swoje plany z opóźnieniem (po dniu 22 grudnia 2015 r.) lub spóźniło się ze sprawozdawczością za pośrednictwem bazy danych Europejskiego Systemu Informacji Wodnej (działania sprawozdawcze należało zakończyć do dnia 22 marca 2016 r.) . Niektóre opóźnienia trwały co najmniej dwa lata. Komisja wszczęła postępowanie sądowe przeciwko wszystkim państwom członkowskim, które naruszyły wymogi prawne w zakresie sprawozdawczości.

Ramowa dyrektywa wodna, wprowadzona w 2000 r., zapewnia pełną integrację gospodarczego i ekologicznego punktu widzenia w zakresie zarządzania jakością i ilością wody. Jej głównym celem jest osiągnięcie do 2015 r. dobrego stanu ponad 111 000 wód powierzchniowych (np. rzek, jezior, wód przybrzeżnych) oraz ponad 13 000 wód podziemnych na terytorium UE. W ramowej dyrektywie wodnej dopuszcza się jednak przedłużenie terminu wyznaczonego na 2015 r., pod warunkiem że przedłużenie będzie ograniczone do maksimum 2 dalszych cyklów (tj. obecnego okresu 2015–2021 i kolejnego okresu 2021–2027), chyba że warunki naturalne uniemożliwiają osiągnięcie w ustalonym terminie celów ramowej dyrektywy wodnej. Osiągnięcie „dobrego stanu” oznacza zapewnienie dobrego stanu ekologicznego i chemicznego wód powierzchniowych oraz dobrego stanu ilościowego i chemicznego wód podziemnych, będących głównymi źródłami poboru wody pitnej.

Woda jest niezbędna do życia, a tym samym dla naszego społeczeństwa i gospodarki. Zrównoważona gospodarka wodna będzie odgrywać istotną rolę w umożliwieniu ludzkości dostosowania się do jej zmienionego środowiska oraz pomoże uniknąć sytuacji, w której globalny wzrost temperatur przekroczy 1,5 °C . Bardziej niż kiedykolwiek wcześniej gospodarowanie tym ważnym zasobem wymaga prawdziwie zintegrowanego podejścia, uwzględniającego wymiar środowiskowy, społeczny, gospodarczy i zdrowotny.

W około połowie państw członkowskich za istotny element gospodarki wodnej uznano susze. Jednym z kluczowych środków mających na celu złagodzenie skutków suszy jest plan zarządzania ryzykiem wystąpienia suszy, jednak nie został on przyjęty we wszystkich odnośnych obszarach dorzeczy.

Poczyniono niewielkie postępy w odniesieniu do obszarów ochrony zasobów wody pitnej i chronionych obszarów przyrody. W ocenie dyrektywy w sprawie wody pitnej z 1998 r. uwzględniono spójność dyrektywy z ramową dyrektywą wodną i wskazano brakujące ogniwo w odniesieniu do ochrony zasobów wody pitnej. W związku z tym we wniosku z 2018 r. dotyczącym przekształcenia dyrektywy w sprawie wody pitnej wprowadzono podejście oparte na analizie ryzyka od miejsca poboru wody do kranu konsumenta, przy jednoczesnym wspieraniu lepszej komunikacji między organami państw członkowskich i dostawcami wody, zapewniającej pełny cykl zarządzania. Wniosek ma na celu poprawę spójności obu dyrektyw i zapewnienie stosowania zarówno zasady „zanieczyszczający płaci”, jak i zasady ostrożności.

Ogólnie rzecz biorąc, istnieją również środki podstawowe umożliwiające rozwiązanie problemu oddziaływań wywieranych przez sektory inne niż rolnictwo, takie jak przemysł lub wytwarzanie energii. W większości przypadków są to szczególne środki umożliwiające zwalczanie substancji zanieczyszczających powodujących niespełnienie wymogów w zakresie stanu chemicznego lub ekologicznego, takie jak na przykład środki mające na celu ograniczenie lub zaprzestanie odprowadzania do wód niektórych substancji zanieczyszczających. Potrzebne są jednak dalsze postępy.

Wpływ rolnictwa jest jednym z najbardziej znaczących oddziaływań zidentyfikowanych przez państwa członkowskie w większości obszarów dorzeczy jako potencjalne ryzyko pogorszenia się lub nieosiągnięcia celów środowiskowych, zarówno w postaci nadmiernego poboru wody, jak i w postaci zanieczyszczeń rozproszonych. Zazwyczaj stosowane są środki podstawowe . W połowie przypadków nie dokonuje się oceny ex ante zakresu, w jakim podjęte środki będą wystarczające, aby wyeliminować lukę w zakresie dobrego stanu. Wiele będzie również zależało od wpływu środków dobrowolnych, często w kontekście wspólnej polityki rolnej (WPR). Aby zwiększyć poziom dążeń środowiskowych, we wnioskach Komisji dotyczących nowej WPR określono obowiązkowe wymogi dla rolników. Ponadto strategia interwencji ustanowiona przez państwa członkowskie w ich planach strategicznych WPR uwzględnia potrzeby określone w planach gospodarowania wodami w dorzeczu i przyczynia się do osiągnięcia celów ramowej dyrektywy wodnej. W razie potrzeby państwa członkowskie będą musiały zaoferować dodatkowe wsparcie na rzecz dalszych interwencji w zakresie ochrony wód za pośrednictwem poszczególnych dobrowolnych programów .

Zwolnienia przewidziane w art. 4 ramowej dyrektywy wodnej obejmują obecnie około połowę europejskich części wód. Dotyczy to głównie naturalnych części wód, ale coraz częściej również silnie zmienionych i sztucznych części wód oraz nowych zmian fizycznych. Chociaż uzasadnienia takich zwolnień ogólnie poprawiły się, ich trwałe powszechne stosowanie świadczy o dalszej potrzebie znacznych starań w celu osiągnięcia dobrego stanu lub potencjału do 2027 r. Niemniej jednak, zgodnie z wymogami określonymi w tym samym artykule oraz jak wynika ze zgłaszanych danych, państwa członkowskie muszą lepiej zadbać o to, aby zwolnienia stosowane w odniesieniu do jednej części wód nie wykluczały trwale osiągnięcia celów środowiskowych w innych częściach wód ani nie zagrażały osiągnięciu tych celów (art. 4 ust. 8), a także gwarantowały przynajmniej poziom bezpieczeństwa przewidziany w innych przepisach unijnego prawa ochrony środowiska (art. 4 ust. 9).

Fakt, że do początku 2018 r. nie istniał żaden formalny wspólny system interkalibracji w odniesieniu do wielu typów wód , sprawia, że porównanie części wód w tym drugim cyklu sprawozdawczym jest wciąż bardzo trudne.

Zasadniczym warunkiem wstępnym osiągnięcia celów ramowej dyrektywy wodnej jest odpowiednie zarządzanie na poziomie dorzeczy. Do tej pory wszystkie państwa członkowskie wyznaczyły właściwe organy, często więcej niż jednego rodzaju, i podkreślały znaczenie koordynacji między nimi. Zastosowały one szereg metod w celu konsultacji z zainteresowanymi stronami. Obecnie funkcjonuje wiele stałych organów doradczych. Według doniesień konsultacje z zainteresowanymi stronami doprowadziły do zmian w projektach planów gospodarowania wodami w dorzeczu; nie zawsze było jednak jasne, w jaki sposób ich wkład wpłynął na przyjęty plan gospodarowania wodami w dorzeczu.

W odniesieniu do trzecich planów gospodarowania wodami w dorzeczu państwa członkowskie powinny:

·kontynuować poprawę zaangażowania zainteresowanych stron, przy ich aktywnym udziale w procesie planowania oraz przy uwzględnieniu ich wkładu w plany gospodarowania wodami w dorzeczu;

·wyraźne wskazać lukę w zakresie dobrego stanu w odniesieniu do poszczególnych oddziaływań i części wód oraz opracować, sfinansować i wdrożyć ukierunkowane programy środków, aby wyeliminować tę lukę;

·ograniczyć korzystanie z wyłączeń w celu zapewnienia terminowego osiągnięcia celów ramowej dyrektywy wodnej oraz poprawić przejrzystość w odniesieniu do stosowanych uzasadnień;

·zapewnić właściwe wdrożenie art. 9 dotyczącego zwrotu kosztów, w tym obliczanie i internalizację kosztów ekologicznych i materiałowych w odniesieniu do wszystkich rodzajów działalności, które mają znaczący wpływ na części wód, oraz analizę ekonomiczną mającą na celu wspieranie programów środków.

4.2Współpraca transgraniczna na podstawie ramowej dyrektywy wodnej

W przypadku dorzeczy przekraczających granice państwowe ramowa dyrektywa wodna wymaga od państw członkowskich koordynacji między sobą oraz, w stosownych przypadkach, podejmowania odpowiednich starań również w odniesieniu do państw trzecich. Wiele rzek w Europie wykracza poza granice UE, w tym na przykład Ren i Dunaj. Stopień współpracy jest różny. Zazwyczaj istnieje porozumienie międzynarodowe, często również międzynarodowy organ koordynujący oraz, rzadziej, wspólny plan gospodarowania wodami w dorzeczu. Powyższe nie dotyczy tylko nielicznych dorzeczy w UE.

Ogólnie rzecz biorąc, w porównaniu z pierwszym cyklem zapewniono bardziej sformalizowane struktury zarządzania, częstsze opracowywanie międzynarodowych planów gospodarowania wodami w dorzeczu oraz poprawę zarówno porównywalności ustaleń, jak i zgodności podejść w odpowiedzi na oddziaływania.

4.3Zagadnienia, które nie mogą być rozpatrywane na poziomie państwa członkowskiego

Na określoną w art. 12 ramowej dyrektywy wodnej procedurę dotyczącą zagadnień, które nie mogą być rozpatrywane na poziomie państwa członkowskiego, powołano się jeden raz. W 2016 r. Dania podkreśliła, że aby osiągnąć cele ramowej dyrektywy wodnej, inne państwa członkowskie muszą podjąć działania w celu redukcji ich ładunku azotu we wspólnych częściach wód. Komisja, wezwana do podjęcia działań, podkreśliła, że państwa członkowskie są w pierwszej kolejności odpowiedzialne za osiągnięcie celów ramowej dyrektywy wodnej, i zauważyła, że w art. 3 przewidziano koordynację w obszarach dorzeczy, również w tych międzynarodowych. Zasugerowała, by najpierw wyczerpać możliwości współpracy dwustronnej, w tym w ramach dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej.

Dyrektywa powodziowa – ustalenia w ramach pierwszych planów gospodarowania wodami w dorzeczu

5.1 Ocena na poziomie krajowym

Wybory człowieka, zarówno historyczne, jak i szeroko rozpowszechnione również dzisiaj, mają znaczący wpływ na występowanie powodzi i ich oddziaływania oraz istnieją dowody na to, że liczba dużych zdarzeń powodziowych wzrosła na przestrzeni lat . Prognozy są powodem do niepokoju; w ramach scenariusza nieprzewidującego dostosowań (tj. przy założeniu kontynuacji obecnej ochrony przed powodziami rzecznymi do poziomu ustalonego na podstawie ostatniej powodzi stuletniej) przewidywane szkody na poziomie UE wynikające z połączonego oddziaływania zmian klimatu i kwestii społeczno-ekonomicznych wzrosną do lat 20. XXI w. z 6,9 mld EUR rocznie do 20,4 mld EUR rocznie, do lat 50. XXI w. do 45,9 mld EUR rocznie i do lat 80. XXI w. do 97,9 mld EUR rocznie . Logiczne jest zatem, że 27 z 28 państw członkowskich uwzględniło powodzie jako główne ryzyko w swoich krajowych ocenach ryzyka .

Trzecim etapem cyklicznego podejścia do zarządzania ryzykiem powodziowym, wprowadzonego w dyrektywie powodziowej, było ustanowienie planów zarządzania ryzykiem powodziowym, które są narzędziami zarządzania służącymi ograniczeniu potencjalnych negatywnych skutków powodzi. Wcześniej państwa członkowskie przeprowadziły wstępne oceny ryzyka powodziowego (w 2011 r.) oraz opracowały mapy zagrożenia i ryzyka powodziowego (w 2013 r.).

Jeżeli chodzi o kompletność, prawie wszystkie państwa członkowskie zgłosiły w swoich planach zarządzania ryzykiem powodziowym wnioski ze wstępnych ocen ryzyka powodziowego oraz map zagrożenia i ryzyka powodziowego. Wszystkie państwa członkowskie wyznaczyły cele w zakresie zarządzania ryzykiem powodziowym, a w przypadku 20 z 26 ocenionych państw członkowskich cele te ustanowiono na poziomie krajowym lub poprzez dostosowanie celów na poziomie krajowym do uwarunkowań regionalnych/lokalnych. Niektóre państwa członkowskie wyznaczyły kilka ogólnych celów, inne przedstawiły większą liczbę celów bardziej szczegółowych. Wszystkie państwa członkowskie uwzględniły środki służące osiągnięciu wyznaczonych celów. Nie wszystkie cele zostały jednak wystarczająco dopracowane, aby umożliwić monitorowanie wdrażania, oraz nie wszystkie środki są wyraźnie powiązane z celami; w ujęciu łącznym braki te mogą stanowić wyzwanie dla drugiego cyklu (2016–2021), w którym oczekuje się dokonania przez państwa członkowskie oceny postępów.

Liczba środków w poszczególnych państwach członkowskich jest bardzo zróżnicowana, od kilku do tysięcy grup środków. Około 50 % środków odnosi się do zapobiegania i przygotowania, około 40 % do ochrony przed szkodami powodziowymi, a pozostałe 10 % dotyczy przywrócenia stanu wyjściowego. Jeżeli chodzi o działania nietechniczne , wszystkie ocenione plany zarządzania ryzykiem powodziowym odnoszą się do planowania przestrzennego. Wszystkie spośród 26 ocenionych państw członkowskich uwzględniły w niektórych lub wszystkich planach zarządzania ryzykiem powodziowym rozwiązania przyrodnicze, zarówno w formie projektów, jak i opracowań przygotowawczych. Chociaż w dyrektywie powodziowej nie wspomniano o ochronie ubezpieczeniowej od ryzyka powodziowego, w ponad połowie ocenionych planów zarządzania ryzykiem powodziowym wymieniono co najmniej pewne powiązane środki, w tym podnoszenie świadomości.

Wszystkie państwa członkowskie zgłosiły ustalenie priorytetów w odniesieniu do środków lub przedstawiły ramy czasowe ich wdrożenia. Dla porównania, około 10 % zgłoszonych środków nadano kluczowy, 60 % bardzo wysoki lub wysoki, 20 % umiarkowany, a pozostałej części niski priorytet. 19 z 26 ocenionych państw członkowskich przeprowadziło analizę kosztów i zysków wynikających ze środków. W przypadku prawie wszystkich państw opracowano podejście krajowe . Mniej (11) państw członkowskich wykorzystało analizę kosztów i zysków we wszystkich ocenianych jednostkach zarządzających . 21 z 26 państw członkowskich wyraźnie odniosło się do koordynacji z celami środowiskowymi, o których mowa w art. 4 ramowej dyrektywy wodnej, we wszystkich lub co najmniej niektórych jednostkach zarządzających.