[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 24.7.2008

KOM(2008) 484 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Okresowa ocena realizacji programu zdrowia publicznego (2003-2008)

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Okresowa ocena realizacji programu zdrowia publicznego (2003-2008)

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

WSTĘP

Decyzją Parlamentu Europejskiego i Rady przyjmującą program działań wspólnotowych w dziedzinie zdrowia publicznego (2003–2008)[1], dalej zwaną „decyzją w sprawie programu”, ustanowiono sześcioletni program na rzecz zdrowia publicznego, który miał być realizowany w okresie od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2008 r.

Celem niniejszego komunikatu jest przedstawienie wniosków z oceny pierwszych trzech lat realizacji programu zdrowia publicznego (2003-2008), dalej zwanego „programem”.

Konieczność przeprowadzenia oceny wynika z art. 12 ust. 3 wspomnianej decyzji, zgodnie z którym Komisja Europejska jest również zobowiązana do powiadomienia o wynikach oceny Parlamentu Europejskiego, Rady, Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów.

Ocenę przeprowadzili niezależni eksperci z firmy konsultingowej RAND Europe, która została wybrana za pomocą procedury przetargowej.

Pełna wersja sprawozdania z oceny jest dostępna na stronie internetowej Dyrekcji Generalnej SANCO w serwisie Europa: http://ec.europa.eu/health/ph_programme/eval2003_2008_en.htm.

2. KONTEKST

Artykuł 152 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską stanowi, że przy określaniu i urzeczywistnianiu wszystkich polityk i działań Wspólnoty zapewnia się wysoki poziom ochrony zdrowia ludzkiego.

Niniejszy program, który uzupełnia polityki krajowe, ma pomóc w osiągnięciu celu określonego w Traktacie.

Program ma następujące cele ogólne:

- poprawa informacji i wiedzy w dziedzinie rozwoju zdrowia publicznego;

- rozszerzenie zdolności do szybkiego, skoordynowanego reagowania na zagrożenia dla zdrowia;

- promocja zdrowia i zapobieganie chorobom w drodze działania w zakresie uwarunkowań zdrowia we wszystkich politykach i działaniach wspólnotowych.

Program ma zatem:

- zapewnić wysoki poziom ochrony zdrowia ludzkiego przy określaniu i wykonywaniu wszystkich polityk i działań wspólnotowych, w drodze promocji zintegrowanej i międzysektorowej strategii zdrowia;

- przyczynić się do pokonywania nierówności w dziedzinie zdrowia;

- zachęcić do współpracy między państwami członkowskimi w dziedzinach objętych art. 152 Traktatu.

3. Metodyka

W ocenie wykorzystano szereg metod gromadzenia danych, takich jak analiza dostępnych informacji, sondaż wśród kierowników projektów, wywiady z różnymi zainteresowanymi stronami, analiza archiwów danych oraz baz danych dotyczących projektów.

W ocenie skoncentrowano się na projektach współfinansowanych w okresie 2003-2005 w ramach corocznych zaproszeń do składania wniosków, które stanowiły najważniejszą część działań programu. Większość środków w budżecie operacyjnym przeznaczono na zaproszenia do składania wniosków.

Ponieważ ocena miała charakter okresowy, przeprowadzono ją w momencie, gdy większość projektów znajdowała się we wczesnej fazie rozwoju. Oznacza to, że oceniający nie byli w stanie dokładnie określić, w jakim stopniu projekty współfinansowane w ramach zaproszeń do składania wniosków w okresie 2003-2005 przyczyniły się do realizacji celów programu.

W ocenie, w której wzięto pod uwagę wyżej wspomniane ograniczenia, uwzględniono następujące zagadnienia dotyczące programu zdrowia publicznego (2003-2008).

4. Kwestie związane z oceną i pytania

Ocenie poddano następujące kwestie szczegółowe:

Trafność: trafne dostosowanie celów programu do potrzeb zainteresowanych stron.

Skuteczność: stopień, w jakim osiągnięte zostały cele wyznaczone w decyzji w sprawie programu i w rocznych planach pracy; stopień, w jakim za pośrednictwem programu zrealizowano priorytety określone w rocznych planach pracy i w decyzji w sprawie programu; stopień, w jakim program uzupełnia politykę krajową w zakresie ochrony zdrowia ludzkiego i poprawy zdrowia publicznego w sposób niewymagający ponoszenia nadmiernych kosztów (wartość dodana wymiaru europejskiego).

Wydajność : punktualne przydzielanie zasobów finansowych, odpowiednia ilość, jakość i wydajność pod względem kosztów; analiza struktury organizacyjnej programu, związane z nim obowiązki i ogólne zdolności w zakresie zarządzania w odniesieniu do osiągniętych wyników; metody realizacji programu.

Spójność i komplementarność: stopień, w jakim zapewniono spójność i komplementarność środków wprowadzanych w ramach programu z polityką i działaniami UE w innych dziedzinach (np. polityka regionalna, badania naukowe, programy dotyczące statystyki, polityka w dziedzinie pracy itd.).

Akceptowalność: stopień ogólnej akceptacji polityki publicznej w zakresie zdrowia publicznego oraz sposobu realizacji polityki w ramach programu przez zainteresowane strony.

Monitorowanie: odpowiedniość obecnego systemu monitorowania działań realizowanych w ramach programu.

Trwałość : stopień, w jakim wyniki programu są trwałe w średniej i dłuższej perspektywie tzn. po zakończeniu finansowania przez UE.

5. Wyniki

Poniżej przedstawiono najważniejsze wyniki oceny.

5.1. Trafność

Z sondażu wśród kierowników projektów oraz z wywiadów z różnymi grupami zainteresowanych stron wynika, że zainteresowane strony są przekonane, że program przynosi korzyści zarówno im, jak i obywatelom UE. Wśród najważniejszych korzyści wymieniano: tworzenie sieci kontaktów, dzielenie się wiedzą i wymianę dobrych wzorców postępowania, współpracę i rozwijanie zdolności na poziomie europejskim.

5.2. Skuteczność

Jak wynika z sondażu, w opinii respondentów projekty pomagają w realizacji celów określonych w decyzji w sprawie programu i w planach pracy. „W opinii uczestników badania opublikowane w Dzienniku Urzędowym procedury oceny, na podstawie których dokonano wyboru projektów, były jasne i przejrzyste, co wzmocniło poczucie, że środki finansowe otrzymały wyłącznie dobre projekty. W procesie tym osoby oceniające najwyraźniej zastosowały odpowiednie kryteria w przejrzysty sposób, co potwierdzają wyniki sondaży i wywiadów”[2].

5.3. Wydajność

Wielu kierowników projektów określiło sposób administrowania projektem jako skomplikowany i biurokratyczny oraz stwierdziło, że procedura składania projektów była czasochłonna i uciażliwa.

5.4. Spójność i komplementarność

Stopień, w jakim program zdrowia publicznego (2003-2008) współgra z innymi działaniami Wspólnoty zależy od obszaru działań; współdziałanie to wydaje się być szczególnie bliskie w dziedzinie bioterroryzmu, systemów ochrony zdrowia i środków farmaceutycznych.

5.5. Akceptowalność

Wśród osób, z którymi przeprowadzono wywiady, oraz zainteresowanych stron powszechna jest akceptacja i poparcie dla europejskich interwencji w dziedzinie zdrowia publicznego. Wartość dodana programu polega na tym, że mógłby on stanowić rzeczywisty pomost między polityką w dziedzinie zdrowia rządów krajowych a WE, przyczyniając się w ten sposób do wspierania i koordynowania poszczególnych środków.

5.6. Monitoring

Działaniem w ramach programu, na którym szczególnie skupiono się w ocenie, było monitorowanie projektów współfinansowanych w ramach zaproszeń do składania wniosków. Jak wynika z sondażu i wywiadów, monitoring projektów jest odpowiedni.

5.7. Trwałość

Prawie połowa kierowników projektów (47%) stwierdziła, że projekt i jego wyniki będą nadal trwać po zakończeniu finansowania programu. Zdaniem respondentów trwałość można osiągnąć poprzez: wykorzystanie wyników projektów; ich upowszechnianie (np. poprzez sprawozdania dotyczące zdrowia publicznego); kontynuowanie współpracy i utrzymanie sieci kontaktów z partnerami i innymi organizacjami; szkolenia i dodatkowe fundusze. Podsumowując, autorzy oceny stwierdzili, że przynajmniej niektóre części programu powinny mieć trwałe skutki.

6. Zalecenia

Ogólna ocena programu zdrowia publicznego (2003-2008) jest pozytywna. W trzech dziedzinach (program, zarządzanie i projekty) określono jednak osiemnaście wskazówek dotyczących dalszego postępowania.

6.1. Program

Autorzy oceny stwierdzili, że priorytety programu są skomplikowane. Nawet jeśli priorytety te są w pełni uzasadnione, nie zawsze odzwierciedlają one rzeczywiste potrzeby zainteresowanych stron lub obywateli UE. Należy zwrócić większa uwagę na doprecyzowanie priorytetów, poprzez wyraźniejsze ukierunkowanie procesu ustalania priorytetów na potrzeby odbiorców.

Zaleca się, aby nacisk został położony na dziedziny mające duży wpływ i szczególne znaczenie.

6.2. Zarządzanie

Należy skupić się na opracowaniu nowych metod finansowania, które przyczyniłyby się do zwiększenia innowacyjności wniosków.

Ograniczony krąg zainteresowanych stron jest w pełni świadomy działań podejmowanych w ramach programu, jednak potencjalnych odbiorców, do których takie informacje nie docierają, może być znacznie więcej. Autorzy oceny sugerują, aby upowszechniać informacje o korzyściach ze współfinansowanych projektów w formie komunikatów dostosowanych do potrzeb poszczególnych grup zainteresowanych odbiorców.

Ponieważ udana realizacja programu zależy m.in. od współpracy z organizacjami międzynarodowymi, zaleca się utrzymanie i wzmocnienie kontaktów z nimi.

6.3. Projekty

Zaleca się uproszczenie procedury składania wniosków dotyczących projektów w ramach zaproszeń do składania wniosków.

Autorzy oceny sugerują, aby kontrolować i ograniczać liczbę ocenianych wniosków poprzez rozważenie takich opcji, jak przetarg pośredni, przetarg zamknięty i przetarg nieformalny.

Ponadto w ocenie zaleca się monitorowanie realizacji priorytetów programu w ramach poszczególnych projektów.

7. Komentarze Komisji dotyczące wniosków z oceny

7.1. Program

Autorzy oceny stwierdzili, że priorytety programu są skomplikowane. Nawet jeśli priorytety te były w pełni uzasadnione, nie zawsze odzwierciedlały one rzeczywiste potrzeby zainteresowanych stron lub obywateli UE.

Rozpoczęto realizację szeregu inicjatyw, których celem jest usprawnienie działań w ramach programu zdrowia publicznego oraz ustalenie ich priorytetów; należy do nich np. stworzenie mapy programu zdrowia publicznego (2003-2008) oraz wprowadzenie planowania wieloletniego. Inicjatywy te pomogą w ustaleniu priorytetów na każdy kolejny rok nowego programu w dziedzinie zdrowia, tzn. drugiego programu wspólnotowych działań w dziedzinie zdrowia (2008-2013)[3], oraz w określeniu potrzeb zainteresowanych stron i zdefiniowaniu szczegółowych celów. Nowy program działań w dziedzinie zdrowia zostanie dzięki temu precyzyjniej zdefiniowany, poprzez zredukowanie liczby działań i wyraźniejsze określenie priorytetów.

Ponadto w celu określenia priorytetów rocznych planów pracy, zaspokojenia rzeczywistych potrzeb obywateli UE oraz upowszechnienia wiedzy o programie wśród zainteresowanych stron, proces konsultacji zostanie poszerzony i zmodernizowany. Do udziału w nim zaproszonych zostanie kilka grup zainteresowanych stron, co pozwoli na zidentyfikowanie istotnych dla nich obszarów działania.

7.2. Zarządzanie

Jeśli chodzi o możliwość wprowadzenia nowych metod finansowania, należy zauważyć, że w ramach drugiego programu działań w dziedzinie zdrowia oferowany jest szerszy wachlarz mechanizmów finansowania. Należą do nich:

- współfinansowanie działania, które ma się przyczynić do realizacji celów programu (do 60 % kosztów projektu);

- współfinansowanie kosztów operacyjnych organizacji pozarządowej lub wyspecjalizowanej sieci kontaktów (do 60 % kwalifikujących się kosztów);

- wspólne finansowanie organu publicznego lub organizacji pozarządowej przez Wspólnotę i jedno lub kilka państw członkowskich (do 50 % kosztów);

- działania podejmowane wspólnie z innymi programami wspólnotowymi.

Jeśli chodzi o wyniki projektu, będą one rozpowszechniane odpowiednimi kanałami, dostosowanymi do potrzeb różnych grup odbiorców.

W dalszym ciągu wiele uwagi poświęcone zostanie kwestii trwałości projektów. Udoskonaleniu działań wykonywanych w następstwie projektów mogłyby służyć wskaźniki dotyczące wyników. Pod koniec realizacji projektu należy przeprowadzić ocenę rzeczywistych wyników osiągniętych przez beneficjenta. Celem jest sprawdzenie w jakim stopniu sprawozdania końcowe pokrywają się z oczekiwaniami określonymi na początku projektu.

Informacje o działaniach podejmowanych w ramach programu będą upowszechniane w większym niż dotychczas stopniu. W tym celu opracowano wszechstronną strategię. Realizowane są nowe inicjatywy, a dotychczasowe działania zostały rozszerzone – odnosi się to np. do wykorzystania biuletynów elektronicznych oraz internetu (serwis internetowy DG SANCO, portal UE dotyczący zdrowia publicznego, internetowy biuletyn UE dotyczący zdrowia, strona internetowa Agencji Wykonawczej ds. Zdrowia Publicznego), dalszego rozwoju sieci krajowych punktów kontaktowych oraz nowych publikacji dotyczących zdrowia.

Komisja zintensyfikuje współpracę z organizacjami międzynarodowymi, takimi jak WHO i OECD, poprzez bezpośrednie umowy w sprawie dotacji.

7.3. Projekty

Procedura składania wniosków dotyczących projektów w ramach zaproszeń do składania wniosków powinna zostać uproszczona. Dokonano już tego w odniesieniu do zaproszenia do składania wniosków opublikowanego w 2007 r.; działania te będą też kontynuowane w ramach drugiego programu działań w dziedzinie zdrowia (2008-2013).

Ponadto w 2007 r. dokonano przeglądu kryteriów oceny stosowanych w procedurze zaproszeń do składania wniosków. W wyniku oceny przeprowadzonej przez Agencję Wykonawczą ds. Zdrowia Publicznego w 2006 r. w dniu 12 lutego 2007 r. przyjęto decyzję Komisji ustanawiającą ogólne zasady i kryteria wyboru i finansowania działań w ramach programu „Zdrowie publiczne”[4].

Kryteria przyznawania środków zostały zmienione, aby zwiększyć przejrzystość procesu oceny i poszerzyć wiedzę wnioskodawców na temat tego, jakie są oczekiwania w odniesieniu do projektów. Kryteria przyznawania środków zostały jasno opisane, a niektóre ich aspekty określono dokładniej niż we wcześniejszych edycjach, podając np. znaczenie takich pojęć, jak zasięg geograficzny, jakość i rola partnerstw w kontekście zaproszeń do składania wniosków, wartość dodana wymiaru europejskiego, budżet i zarządzanie finansami.

Jeśli chodzi o ograniczenie liczby wniosków w ramach zaproszenia do składania wniosków w sposób wskazany w ocenie, Komisja podkreśla, że zgodnie z rozporządzeniem finansowym obowiązkowe są przetargi bezpośrednie. Zastosowanie przetargów zamkniętych w dziedzinie zdrowia publicznego nie jest korzystne, a przetargi nieformalne nie wydają się gwarantować bezstronności i równego traktowania.

Beneficjenci zostaną poproszeni o opisanie, w jaki sposób składane przez nich wnioski przyczynią się do poprawy zdrowia obywateli UE, w miarę możliwości przy pomocy odpowiednich wskaźników, w tym wskaźnika lat życia w zdrowiu[5], oraz w jaki sposób zredukują one nierówności w zakresie zdrowia, zarówno w danym państwie członkowskim, jak i na poziomie państw członkowskich i regionów UE.

8. WNIOSKI

Wnioski z niniejszej oceny okresowej są w przeważającej mierze pozytywne, choć wskazano w niej również szereg kwestii, które należałoby rozważyć przy okazji dalszej realizacji programu zdrowia publicznego (2003-2008) oraz rozwoju drugiego programu działań w dziedzinie zdrowia (2008-2013).

Ocena była szeroko zakrojona: objęła długi okres, od fazy przygotowania do sfinalizowania sprawozdania. Jej zakończenie nastąpiło jednak w momencie, gdy cykl polityki był już zbyt zaawansowany, aby podjąć decyzję o poważnych zmianach programu zdrowia publicznego (2003-2008), który został uchylony w dniu 1 stycznia 2008 r., w związku z wejściem w życie drugiego wspólnotowego programu działań w dziedzinie zdrowia (2008-2013).

Jednak wyniki oceny zostały w miarę możliwości natychmiast uwzględnione w działaniach mających na celu poprawę pozostałej części programu (2003-2008). Komisja potraktuje zalecenia niniejszej oceny z najwyższa uwagą w czasie realizacji drugiego programu działań w dziedzinie zdrowia (2008-2013).

[1] Decyzja nr 1786/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 września 2002 r. przyjmująca program działań wspólnotowych w dziedzinie zdrowia publicznego (2003–2008), Dz.U. L 271 z 9.10.2002, s. 1.

[2] RAND Interim Evaluation of the Public Health Programme (2003-2008) (Okresowa ocena programu zdrowia publicznego (2003-2008) RAND), sprawozdanie końcowe, s. 100-101.

[3] Decyzja nr 1350/2007/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007 r. ustanawiająca drugi wspólnotowy program działań w dziedzinie zdrowia na lata 2008–2013, Dz.U. L 301 z 20.11.2007, s. 3.

[4] Dz.U. L 46 z 16.2.2007, s. 45-50.

[5] http://ec.europa.eu/health/ph_information/indicators/lifeyears_en.htm