Skutki zmiany klimatu są odczuwalne tu i teraz. Zmiana klimatu już ma ogromny wpływ na ludzi, planetę i dobrobyt. W ostatnich latach temperatury wielokrotnie przekraczały długoterminowe rekordowe wartości. Ostatnie pięć lat było najgorętsze w historii; fale upałów, susze i pożary nawiedzały całą Europę. W związku z serią rekordowych fal upałów lipiec 2019 r. był najgorętszym miesiącem w historii, a lipiec 2020 r. znalazł się tuż za nim na drugim miejscu.

W ramach obecnej polityki klimatycznej zgodnie z najnowszymi prognozami globalne ocieplenie szacuje się na maksymalnie 4 °C, a wyniesie około 3 °C, jeżeli wszystkie kraje osiągną cele w ramach ustalonego na poziomie krajowym wkładu przedstawione do końca 2020 r. w ramach porozumienia paryskiego. W skali światowej emisje gazów cieplarnianych nie pozwolą osiągnąć celów dotyczących temperatur określonych w porozumieniu. Nawet powstrzymanie wszystkich emisji gazów cieplarnianych nie pozwoliłoby uniknąć skutków zmiany klimatu, które już zachodzą i prawdopodobnie będą zachodziły przez kolejne dziesięciolecia. Te nabierające tempa skutki zmiany klimatu stanowią jeden z czynników uzasadniających konieczność opracowania nowej strategii UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu.

Uznając przystosowanie się za kluczowy element długoterminowej globalnej odpowiedzi na zmiany klimatu, Komisja Europejska zapowiedziała, że nowa strategia w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu będzie miała najwyższy priorytet w ramach Europejskiego Zielonego Ładu. Jest to wyraźne wezwanie do działania, ponieważ Europa jest niewystarczająco przygotowana na coraz większą intensywność i częstotliwość skutków zmiany klimatu. Włącza również w sposób zdecydowany przystosowanie się do zmiany klimatu do wniosku dotyczącego Europejskiego prawa o klimacie, które ma zapewnić ramy dla osiągnięcia neutralności klimatycznej w UE do 2050 r., oraz do zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu. Chociaż niedawna ocena Strategii UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu z 2013 r. wykazała, że osiągane są stałe postępy we wszystkich obszarach, wskazano w niej nowe i zmieniające się czynniki problemotwórcze, które stanowią istotne zagrożenie dla stylu życia, wywierając znaczący wpływ na zdrowie i dobrostan ludzi, a także na środki utrzymania i aktywa. Wydarzenia na arenie międzynarodowej potwierdzają pilną potrzebę intensyfikacji działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu zgodnie z porozumieniem paryskim, celami zrównoważonego rozwoju na 2030 r. oraz ramami z Sendai dotyczącymi ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych.

Celem tej nowej strategii jest stworzenie ram intensyfikacji działań poprzez rozwiązanie czterech najważniejszych problemów, które udało się zidentyfikować:

1) istnienie luk w danych i metodach, które stanowią podstawę procesu decyzyjnego, ze względu na niewystarczającą wiedzę i świadomość w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, ryzyka, podatności i odporności;

2) niedociągnięcia w planowaniu, monitorowaniu, sprawozdawczości i ocenie przystosowania się do zmiany klimatu, w tym niski priorytet nadawany temu przystosowaniu się oraz niewielkie zaangażowanie niektórych regionów w dostosowywanie się, co prowadzi do powolnego ogólnego tempa przyjmowania i wdrażania lokalnych strategii w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu;

3) powolne tempo działań spowodowane niewystarczającymi inwestycjami sektora publicznego i prywatnego, a także brak świadomości istnienia opłacalnych rozwiązań lub ich wdrożenia – wszystko to utrudnia prowadzenie działań; a także

4) skutki zmiany klimatu mające źródło poza UE, których nie uwzględniono w strategii w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu z 2013 r., w tym zmiany w polityce międzynarodowej i coraz bardziej nasilające się skutki uboczne.

Biorąc pod uwagę cel, jakim jest intensyfikacja działań na rzecz zwiększenia odporności na zmianę klimatu i przystosowania się do nieuniknionych skutków zmiany klimatu, główne cele nowej strategii będą następujące: 1) pogłębianie wiedzy na temat skutków zmiany klimatu i rozwiązań w tym zakresie; 2) intensyfikacja planowania i oceny ryzyka zmiany klimatu; 3) przyspieszenie działań adaptacyjnych oraz 4) budowanie odporności na zmianę klimatu na całym świecie. Jedynie czyniąc postępy w osiąganiu tych wszystkich czterech głównych celów, UE może zbliżyć się do swojego nadrzędnego celu, jakim jest społeczeństwo odporne na zmianę klimatu.

Dwa warianty strategiczne (składające się z reprezentatywnych środków o największym wpływie, opracowanych na potrzeby nowej strategii) poddano ocenie pod kątem ich potencjalnego wpływu i osiągnięcia tych celów w stosunku do poziomu podstawowego, jakim jest kontynuacja działań w ramach strategii z 2013 r.:

·wariant 1 (bardziej ambitny) zakłada wprowadzanie ambitnych zmian zarówno w formie, jak i charakterze ośmiu działań określonych w strategii z 2013 r. Proponuje się w nim także szeroki zakres nowych środków mających na celu zwiększenie ich wpływu. Stanowi to wyraźne zwiększenie ambicji wraz z współmiernym zwiększeniem widoczności i skuteczności działań na szczeblu UE i jednoczesnym utrzymaniem ich w ramach polityki określonym w strategii z 2013 r.

·wariant 2 (bardziej ambitny i pociągający za sobą więcej zmian) obejmuje zmiany proponowane w wariancie 1 oraz uzupełnia strategię o 6 nowych działań, z których każde obejmuje szereg nowych środków. Wiąże się to z wyższym poziomem ambicji politycznych w polityce UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, w tym w ramach zobowiązań międzynarodowych. W wariancie tym rozszerza się najważniejsze obszary tematyczne (np. innowacje, usługi ekosystemowe, zmniejszanie różnic w zakresie ochrony klimatu), a poprzez dążenie do zapewnienia większej spójności politycznej działań UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, również na szczeblu międzynarodowym, stanowi to wyraźny krok naprzód w stosunku do poziomu podstawowego.

Wariant 2 oferuje najlepsze wyniki w przypadku wszystkich działań, dlatego jest preferowany. Oceny dokonano w kontekście różnych scenariuszy klimatycznych (temperaturowych) i charakteryzuje się ona miarodajnością podczas kontroli wrażliwości. Dzięki modelowaniu ekonomicznemu i analizom jakościowym szacuje się, że przyniósłby on największe korzyści dla dobrobytu gospodarczego, ograniczając straty w zakresie dobrobytu gospodarczego i zatrudnienia w porównaniu z wariantem podstawowym. Zasadniczo przyniósłby bardziej korzystne skutki niż wariant 1, jeżeli chodzi o wpływ gospodarczy konkurencyjności, handlu i inwestycji, a także innowacji i badań naukowych. W wariancie 2 określono pozytywne społeczne skutki pod względem podziału dochodu, dobrobytu i włączenia społecznego, a także istotne pozytywne skutki dla zdrowia i bezpieczeństwa publicznego. Ocena wariantu 2 również wypadła korzystnie pod względem wpływu na środowisko, skutków dla odporności na zmianę klimatu, jakości i dostępności zasobów naturalnych, zmniejszenia zanieczyszczenia oraz różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych. Ponadto ocena wykazała, że będzie on miał o wiele bardziej pozytywny wpływ w państwach niebędących członkami UE oraz relacjach międzynarodowych. Korzyści obu wariantów rosną wraz ze wzrostem temperatury (gdy szkody dla klimatu są większe), jednak wariant 2 nadal jest najlepszy.

W strategii zaproponowano wskaźniki monitorowania i oceny (w odniesieniu do strategii i ogólnie w odniesieniu do przystosowania się do zmiany klimatu), uznając złożoność oraz niepewność nieodłącznie związane z monitorowaniem przystosowania się do zmiany klimatu i odporności na zmianę klimatu. W zaleceniach w zakresie monitorowania i oceny podkreślono niektóre następne kroki, które należy poczynić, aby dalej zgłębić i udoskonalić to podejście w ramach procesu wdrażania strategii.