UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

Przyczyny i cele wniosku

W dniu 9 marca 2021 r. Komisja przyjęła komunikat „Cyfrowy kompas na 2030 r.: europejska droga w cyfrowej dekadzie” („komunikat w sprawie cyfrowego kompasu”). W komunikacie przedstawiono wizję, cele i możliwości przeprowadzenia do 2030 r. udanej transformacji cyfrowej Unii Europejskiej. Transformacja ta ma również kluczowe znaczenie dla osiągnięcia przejścia na neutralną dla klimatu, odporną gospodarkę o obiegu zamkniętym. Ambicją UE jest suwerenność cyfrowa w otwartym i wzajemnie połączonym świecie oraz prowadzenie polityki cyfrowej, która zapewni obywatelom i przedsiębiorstwom wykorzystanie ukierunkowanej na człowieka, zrównoważonej i bardziej dostatniej cyfrowej przyszłości. Obejmuje to zajęcie się podatnością na zagrożenia i zależnościami, a także przyspieszenie inwestycji. Komunikat był odpowiedzią na wezwanie Rady Europejskiej do stworzenia „cyfrowego kompasu” i opierał się na strategii cyfrowej Komisji z lutego 2020 r. W komunikacie zaproponowano ustalenie zestawu zasad cyfrowych, szybkie rozpoczęcie ważnych projektów wielokrajowych oraz przygotowanie wniosku ustawodawczego ustanawiającego solidne zarządzanie poprzez mechanizm monitorowania i współpracy z państwami członkowskimi w celu zapewnienia postępów – program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” („program polityki”).

W swoich konkluzjach z dnia 25 marca 2021 r. Rada Europejska podkreśliła znaczenie transformacji cyfrowej dla odbudowy, dobrobytu, bezpieczeństwa i konkurencyjności Unii oraz dla dobrostanu naszych społeczeństw. Rada podkreśliła potrzebę wzmocnienia suwerenności cyfrowej UE w sposób niezależny i otwarty, w drodze wykorzystania jej mocnych stron i ograniczenia słabości oraz za pomocą inteligentnych i selektywnych działań, przy utrzymaniu otwartych rynków i globalnej współpracy. Uznała „Komunikat w sprawie cyfrowego kompasu: europejska droga w cyfrowej dekadzie” za krok w stronę wyznaczenia kierunku rozwoju cyfrowego UE na następne dziesięciolecie. Wezwała do przeprowadzenia szybkiego przeglądu w celu przygotowania przewidywanego programu polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie”. Ponadto zachęciła Komisję do poszerzenia unijnego zestawu narzędzi polityki w zakresie transformacji cyfrowej, zarówno na szczeblu Unii Europejskiej, jak i na szczeblu krajowym, oraz do stosowania wszystkich dostępnych instrumentów z zakresu polityki przemysłowej, handlowej i polityki konkurencji, polityki z zakresu umiejętności i edukacji, polityki badań naukowych i innowacyjności oraz długoterminowych instrumentów finansowania w celu ułatwienia transformacji cyfrowej.

W komunikacie w sprawie cyfrowego kompasu zapowiedziano również, że Komisja przedstawi zbiór zasad i praw cyfrowych w międzyinstytucjonalnym uroczystym oświadczeniu Komisji Europejskiej, Parlamentu Europejskiego i Rady sporządzonej na podstawie wniosku Komisji Europejskiej. Wniosek będzie oparty na doświadczeniach związanych z Europejskim filarem praw socjalnych oraz na ostatnich inicjatywach państw członkowskich w tej dziedzinie, w szczególności na „Deklaracji lizbońskiej – celowa demokracja cyfrowa”, zainicjowanej przez portugalską prezydencję w Radzie UE.

„Droga ku cyfrowej dekadzie” ma na celu zapewnienie osiągnięcia przez Unię Europejską jej celów i założeń w zakresie transformacji cyfrowej naszego społeczeństwa i gospodarki dzięki wzmocnieniu naszego przywództwa cyfrowego i promowaniu ukierunkowanych na człowieka, zrównoważonych polityk cyfrowych wzmacniających pozycję obywateli i przedsiębiorstw, zgodnie z wartościami UE. Celem jest przeprowadzenie transformacji cyfrowej UE zgodnie z tą wizją poprzez ustanowienie jasnego, zorganizowanego i opartego na współpracy procesu, który pozwoli osiągnąć taki rezultat.

W tym celu w dokumencie „Droga ku cyfrowej dekadzie” określono konkretne cele cyfrowe, które Unia jako całość ma osiągnąć do końca dekady, jak po raz pierwszy nakreślono w komunikacie w sprawie cyfrowego kompasu. Następnie określono w nim nową formę zarządzania wraz z państwami członkowskimi, za pomocą mechanizmu rocznej współpracy między instytucjami Unii a państwami członkowskimi, aby zapewnić wspólną realizację ambicji Unii. Cele cyfrowe na 2030 r. dotyczą czterech głównych kierunków: umiejętności cyfrowych, infrastruktur cyfrowych, cyfryzacji przedsiębiorstw i cyfryzacji usług publicznych.

W przyszłości umiejętności cyfrowe, podstawowe i zaawansowane, będą miały zasadnicze znaczenie dla wzmocnienia naszej zbiorowej odporności jako społeczeństwa: tylko obywatele kompetentni cyfrowo i posiadający umiejętności cyfrowe oraz pracownicy wysoko wykwalifikowana w dziedzinie cyfrowej mogą być panami własnego losu, asertywnymi i pewnymi swoich możliwości, wartości i wyborów. Oczywiście celem jest wyposażenie całej populacji Unii Europejskiej w podstawowe umiejętności cyfrowe, zgodnie z Planem działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych oraz Planem działania w dziedzinie edukacji cyfrowej, jednak w ramach „Drogi ku cyfrowej dekadzie” przewiduje się, że w 2030 r. odsetek osób w wieku 16–74 lat posiadających przynajmniej podstawowe umiejętności cyfrowe osiągnie 80 %. Szkolenia i edukacja cyfrowa powinny ponadto umożliwić pracownikom nabywanie specjalistycznych umiejętności cyfrowych, aby mogli znaleźć wysokiej jakości miejsca pracy i realizować satysfakcjonującą karierę. Ponadto zasadnicze znaczenie będzie miało rozwiązanie problemu znacznego niedoboru umiejętności w zakresie cyberbezpieczeństwa wśród siły roboczej UE, co stanowi ważny element ochrony UE przed zagrożeniami dla cyberbezpieczeństwa. Dlatego oprócz celu dotyczącego podstawowych umiejętności cyfrowych, ustanowionego w Planie działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych, UE powinna dążyć do osiągnięcia celu 20 mln zatrudnionych specjalistów w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych w UE, przy zachowaniu równowagi między liczbą kobiet i mężczyzn.

Jeżeli umiejętności są warunkiem wstępnym i niezbędnym czynnikiem umożliwiającym czerpanie korzyści z transformacji cyfrowej, w odniesieniu do dalszego rozwoju technologicznego i przywództwa cyfrowego Europy takim warunkiem jest zrównoważona infrastruktura cyfrowa w zakresie łączności, mikroelektroniki i zdolności do przetwarzania dużych ilości danych. Doskonała i bezpieczna łączność dla wszystkich i wszędzie w Europie, w tym na obszarach wiejskich i w regionach oddalonych, pozwoli wszystkim obywatelom i przedsiębiorstwom europejskim w pełni korzystać z możliwości, jakie niesie ze sobą cyfrowa dekada. Społeczne zapotrzebowanie na przepustowość potrzebną do pobierania i wysyłania danych stale rośnie. Do 2030 r. sieci o gigabitowej przepustowości powinny być dostępne na przystępnych warunkach dla wszystkich, którzy potrzebują lub chcą takiej przepustowości, a wszystkie zaludnione obszary powinny znaleźć się w zasięgu sieci 5G. W ten sam sposób mikroprocesory stanowią punkt wyjściowy dla większości kluczowych, strategicznych łańcuchów wartości, takich jak samochody podłączone do internetu, telefony, internet rzeczy, komputery o wysokiej wydajności, komputery brzegowe i sztuczna inteligencja. Dlatego też produkcja najnowocześniejszych i zrównoważonych półprzewodników w Europie, w tym procesorów, powinna wynieść do 2030 r. co najmniej 20 % produkcji światowej pod względem wartości (co oznacza osiągnięcie zdolności produkcyjnych w zakresie procesorów w technologii poniżej 5 nm, a docelowo w technologii 2 nm, i 10 razy bardziej energooszczędnych niż obecnie). Ponadto do 2030 r. w UE należy uruchomić 10 000 neutralnych dla klimatu węzłów brzegowych,oferujących wysoki stopień bezpieczeństwa i rozmieszczonych w sposób gwarantujący dostęp do usług związanych z danymi z małym opóźnieniem niezależnie od lokalizacji przedsiębiorstw.

Oprócz czynników wspomagających, wszystkie wymienione technologie staną się podstawą nowych produktów, nowych procesów produkcyjnych i nowych modeli biznesowych opartych na sprawiedliwej wymianie danych w gospodarce opartej na danych. W tym kontekście żadne przedsiębiorstwo nie może pozostać w tyle. Transformacja przedsiębiorstw będzie zależała od ich zdolności do szybkiego przyjmowania nowych technologii cyfrowych we wszystkich sektorach gospodarki, w tym w pozostających obecnie w tyle ekosystemach przemysłowych i usługowych. Jest to szczególnie ważne dla małych przedsiębiorstw, które stanowią trzon europejskiej gospodarki. Dlatego też do 2030 r. co najmniej 75 % europejskich przedsiębiorstw powinno korzystać z usług w chmurze, dużych zbiorów danych i sztucznej inteligencji, a ponad 90 % europejskich MŚP powinno osiągnąć co najmniej podstawowy poziom wskaźnika wykorzystania technologii cyfrowych. Szczególną uwagę należy poświęcić innowacjom nowatorskim i radykalnym, dążąc do podwojenia liczby jednorożców w Europie do 2030 r., w drodze zwiększenia liczby innowacyjnych przedsiębiorstw scale-up w UE i poprawy ich dostępu do finansowania.

Wreszcie, co nie mniej ważne, należy zapewnić do 2030 r. możliwość pełnego uczestnictwa w życiu demokratycznym i pełnego korzystania z usług publicznych w formie online oraz czerpania korzyści z najwyższej jakości środowiska cyfrowego zapewniającego łatwe w użyciu, skuteczne oraz spersonalizowane usługi i narzędzia o wysokich standardach bezpieczeństwa i prywatności. „Government as a Platform” [administracja rządowa jako platforma] to nowy sposób tworzenia cyfrowych usług publicznych. Celem jest zapewnienie do 2030 r. dostępności wszystkich kluczowych usług publicznych świadczonych online dla obywateli i przedsiębiorstw Unii, dostępu wszystkich obywateli Unii do ich dokumentacji medycznej (rejestry elektroniczne) oraz możliwości korzystania przez 80 % obywateli z rozwiązań w zakresie cyfrowej tożsamości.

Osiągnięcie tych celów wymaga podjęcia wspólnych starań przez wszystkie państwa członkowskie i na szczeblu unijnym, a w razie potrzeby także wspólnych inwestycji. Będzie się to odbywać wyłącznie w sposób harmonijny, sprzyjający włączeniu społecznemu i zrównoważony, dzięki celowo skoordynowanej konwergencji na szczeblu unijnym. Jest to cel nowego systemu zarządzania ustanowionego w ramach inicjatywy „Droga ku cyfrowej dekadzie”.

Obejmuje to monitorowanie postępów w zakresie cyfryzacji i składanie sprawozdań na ten temat, które zostaną przedstawione w rocznym sprawozdaniu na temat stanu cyfrowej dekady przedłożonym Parlamentowi i Radzie. Przy tej okazji Komisja podzieli się z Radą i Parlamentem swoją strategiczną oceną unijnej transformacji cyfrowej, przedstawi państwom członkowskim zalecane działania i środki lub omówi wspólne zobowiązania podjęte przez Komisję i państwa członkowskie.

Aby zrealizować europejską wizję cyfrowej dekady, konieczne są zdolności cyfrowe w czterech obszarach cyfrowego kompasu, które można zrealizować wyłącznie wówczas, gdy państwa członkowskie i UE połączą zasoby. Inwestycje w projekty wielokrajowe, które mają niezbędną skalę i masę krytyczną, są niezbędne, aby umożliwić innowacyjność i globalną konkurencyjność przemysłu oraz wzmocnienie suwerenności cyfrowej Unii. Wyzwanie polega jednak na ułatwieniu koordynacji oraz zapewnieniu skutecznych i szybkich procesów, w tym „za pomocą odpowiednich instrumentów wspierających projekty wielokrajowe”, do czego wezwała Rada Europejska, w celu stworzenia zachęt dla państw członkowskich do łączenia sił. Chociaż istnieje szereg instrumentów, w unijnym zestawie narzędzi brakuje możliwości połączenia finansowania pochodzącego od państw członkowskich, z budżetu UE i inwestycji prywatnych do celów wprowadzania i obsługi infrastruktur i usług będących przedmiotem wspólnego zainteresowania poza obszarem badań.

Dlatego też program „Droga ku cyfrowej dekadzie” ma na celu wspieranie i koordynowanie wdrażania projektów wielokrajowych i zarządzania nimi. Przewidziano w nim strukturę prawną umożliwiającą szybkie i elastyczne tworzenie i realizację projektów współfinansowanych przez kilka państw członkowskich, Komisję, grupę EBI, inwestorów publicznych i prywatnych oraz inne podmioty prywatne, w szczególności w celu rozmieszczenia w poszczególnych krajach wielkoskalowej infrastruktury lub usług cyfrowych, przy jednoczesnym zapewnieniu, aby projekty te pozostały otwarte dla wszystkich zainteresowanych państw członkowskich i stron.

Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Niniejszy program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” stanowi uzupełnienie, wypełnienie i wdrożenie wizji, celów i działań przewidzianych w komunikacie w sprawie cyfrowego kompasu, a jego celem jest konsolidacja i zapewnienie skutecznego wdrożenia działań określonych w strategii na rzecz kształtowania cyfrowej przyszłości Europy na 2019 r. Niniejszy wniosek jest również spójny z komunikatem Komisji aktualizującym nową strategię przemysłową z 2020 r., w którym określono obszary strategicznych zależności, które mogą prowadzić do zagrożeń, takich jak niedobory dostaw lub ryzyko w cyberprzestrzeni. Niniejszy wniosek jest również spójny z celami obserwatorium technologii krytycznych, którego zadaniem jest pomoc w określeniu obecnych i ewentualnych przyszłych strategicznych zależności cyfrowych Unii oraz przyczynienie się do wzmocnienia jej suwerenności cyfrowej.

Spójność z innymi politykami Unii