[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 9.11.2005

COM(2005) 562 końcowy

KOMUNIKAT KOMISJI

Opinia Komisji na temat wniosku Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii o członkostwo w Unii Europejskiej {SEC(2005) 1425}{SEC(2005) 1429}

A. WSTĘP

a) Wprowadzenie

Była Jugosłowiańska Republika Macedonii złożyła wniosek o członkostwo w Unii Europejskiej dnia 22 marca 2004 r., natomiast 17 maja 2004 r. Rada Ministrów zwróciła się do Komisji o przedstawienie opinii dotyczącej tego wniosku, zgodnie z procedurą określoną w art. 49 Traktatu o Unii Europejskiej, który mówi: „Każde Państwo, które szanuje zasady określone w artykule 6 ustęp 1, może się ubiegać o o członkostwo w Unii. W tym celu składa ono swój wniosek Radzie, która podejmuje decyzje, stanowiąc jednomyślnie po zasięgnięciu opinii Komisji oraz po otrzymaniu zgody Parlamentu Europejskiego, udzielonej bezwzględną większością głosów jego członków.”

Artykuł 6 ust. 1 mówi: „Unia opiera się na zasadach wolności, demokracji, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności oraz państwa prawnego, które są wspólne dla Państw Członkowskich”.

Wymienione przepisy stanowią ramy prawne, na podstawie których Komisja przedstawia niniejszą opinię.

Wniosek o członkostwo, złożony przez Byłą Jugosłowiańską Republikę Macedonii, stanowi część historycznego procesu, w ramach którego kraje Bałkanów zachodnich pokonują kryzys polityczny w regionie, obierając kierunek przyłączenia się do obszaru pokoju, stabilności i dobrobytu stworzony przez Unię. W dokumencie „Agenda z Salonik dla Bałkanów zachodnich”, przyjętym w czerwcu 2003 r. przez Radę Europejską, Unia podkreśliła, że „ tempo dążeń krajów Bałkanów zachodnich do Unii Europejskiej zależy od nich samych i będzie uzależnione od wyników poszczególnych krajów w zakresie wdrażania reform, a tym samym wypełniania kryteriów ustanowionych na szczycie Rady Europejskiej w Kopenhadze w 1993 r. oraz warunków procesu stabilizacji i stowarzyszenia ”.

Na szczycie w Kopenhadze w czerwcu 1993 r. Rada Europejska stwierdziła, że:

„Stowarzyszone kraje Europy Środkowej i Wschodniej, wyrażające taką chęć, powinny zostać członkami Unii Europejskiej. Ich przystąpienie nastąpi niezwłocznie po uzyskaniu przez dany kraj zdolności do przyjęcia na siebie obowiązków wynikających z członkostwa poprzez spełnienie warunków gospodarczych i politycznych.

Wymagania związane z członkostwem są następujące:

- uzyskanie przez kraj kandydujący stabilności instytucji, gwarantującej demokrację, praworządność, poszanowanie praw człowieka oraz poszanowanie i ochronę mniejszości;

- obecność funkcjonującej gospodarki rynkowej oraz zdolność sprostania presji konkurencji oraz siłom rynkowym wewnątrz Unii;

- zdolność do przyjęcia zobowiązań członkostwa, w tym wypełniania celów unii politycznej, gospodarczej i walutowej.

Zdolność Unii do przyjmowania nowych członków przy jednoczesnym utrzymaniu tempa integracji europejskiej jest również istotnym elementem leżącym w ogólnym interesie Unii, jak również krajów kandydujących.”

Podczas szczytu w Madrycie w grudniu 1995 r. Rada Europejska odniosła się do potrzeby „stworzenia warunków do stopniowej, harmonijnej integracji krajów ubiegających się o członkostwo, w szczególności poprzez rozwój gospodarki rynkowej, dostosowanie struktur administracyjnych, tworzenie stabilnego środowiska gospodarczego i walutowego”.

Warunki Procesu Stabilizacji i Stowarzyszenia zostały określone przez Radę w dniu 29 kwietnia 1997 r. i obejmowały współpracę z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla byłej Jugosławii oraz współpracę regionalną. Warunki te są podstawowym elementem procesu stabilizacji i stowarzyszenia i stanowią część Układu o Stabilizacji i Stowarzyszeniu z Byłą Jugosłowiańską Republiką Macedonii, który wszedł w życie w kwietniu 2004 r.

W swojej opinii Komisja analizuje zatem wniosek złożony przez Byłą Jugosłowiańską Republikę Macedonii, biorąc pod uwagę zdolność tego kraju do wypełnienia kryteriów określonych przez Radę Europejską na szczycie w Kopenhadze w 1993 r. oraz warunków procesu stabilizacji i stowarzyszenia, a w szczególności warunków określonych przez Radę w konkluzjach z dnia 29 kwietnia 1997 r.

Przy sporządzaniu niniejszej opinii posłużono się tą samą metodą, co w przypadku wcześniejszych opinii. Komisja poddała analizie zarówno obecną sytuację, jak i perspektywy średnioterminowe. Dla celów niniejszej Opinii perspektywa średnioterminowa została zdefiniowana jako okres pięciu lat, co nie przesądza daty przyszłego przystąpienia. Przy przygotowywaniu zalecenia rozpoczęcia negocjacji akcesyjnych Komisja zwróciła szczególną uwagę na obecną zdolność Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii do wypełnienia kryteriów politycznych.

Sprawozdanie zawierające szczegółową analizę, stanowiącą podstawę niniejszej opinii, jest opublikowane jako osobny dokument ( Sprawozdanie analityczne na potrzeby opinii na temat wniosku Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii o członkostwo w Unii Europejskiej ).

b) Stosunki między UE a Byłą Jugosłowiańską Republiką Macedonii

Licząca 2 mln mieszkańców Była Jugosłowiańska Republika Macedonii, która stanowiła najbardziej wysuniętą na południe część byłej Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, uzyskała niepodległość w listopadzie 1991 r. Kraj utrzymuje stosunki umowne ze Wspólnotami Europejskimi od 1996 r. W 1997 r. podpisał umowę o współpracy oraz umowy handlowe i w sprawie wyrobów włókienniczych, które weszły w życie w 1998 r. W kwietniu 2001 r. został podpisany Układ o Stabilizacji i Stowarzyszeniu, który wszedł w życie dnia 1 kwietnia 2004 r.

Głównym wyzwaniem dla politycznej stabilności kraju od czasu uzyskania niepodległości był kryzys w roku 2001. Umowa Ramowa z Ochrydy, podpisana 13 sierpnia 2001 r., oraz zaangażowanie na rzecz jej realizacji, wykazane przez rządy urzędujące od 2001 r., pozwoliły na przywrócenie stabilności. W Umowie Ramowej zawarto wymóg realizacji szerokiego programu legislacyjnego; działanie to zostało ukończone w lipcu 2005 r. Obecnie rząd prowadzi prace na rzecz skutecznego wdrożenia nowych ram legislacyjnych, co przyniesie dalsze umocnienie klimatu zaufania i stabilności w kraju oraz będzie sprzyjać poprawie warunków dla integracji z UE.

Unia Europejska konsekwentnie wspiera ten proces. UE po raz kolejny wykazała zaangażowanie na rzecz pokoju i stabilności w kraju poprzez działającą od marca do grudnia 2003 r. misję wojskową „Concordia”, która przejęła zadania misji NATO. Na mocy decyzji podjętej we wrześniu 2003 r. na prośbę rządu, w grudniu 2003 r. UE wysłała misję policyjną „EUPOL Proxima”. Zadaniem misji jest wspieranie umacniania prawa i porządku oraz reformy policji. Obecny mandat misji EUPOL Proxima wygasa 15 grudnia 2005 r. Od 2001 r., na mocy umowy zawartej w sierpniu 2001 r., w kraju jest również obecna Misja Obserwacyjna Unii Europejskiej.

Komisja udziela Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii finansowego wsparcia działań na rzecz integracji europejskiej i zamierza koncentrować się na środkach mających na celu zniwelowanie niedociągnięć stwierdzonych w niniejszej opinii. Przyjęto roczne krajowe programy CARDS o wartości 51 mln EUR w 2004 r. i 39 mln EUR w 2005 r.

B. KRYTERIA CZŁONKOSTWA

1. KRYTERIA POLITYCZNE

Była Jugosłowiańska Republika Macedonii posiada stabilne, właściwie funkcjonujące instytucje demokratyczne, przestrzegające granic swoich kompetencji i współpracujące ze sobą nawzajem. Pomimo wielokrotnych zaleceń ze strony OBWE-ODIHR po wyborach z 2002 r., w czasie wyborów lokalnych w 2005 r. zaobserwowano szereg istotnych nieprawidłowości. Terminowa i właściwa realizacja zaleceń OBWE-ODIHR oraz zaangażowanie partii politycznych będą decydującymi czynnikami zapewniającymi w pełni uczciwy przebieg kolejnych wyborów parlamentarnych. Mimo że ogólnie opozycja odgrywa normalną rolę w działaniu instytucji, jedna z partii opozycyjnych postanowiła wycofać się z prac parlamentu począwszy od kwietnia 2005 r.

Istnieje silne zaangażowanie na rzecz realizacji Umowy Ramowej z Ochrydy, a znaczny postęp dokonany od 2001 r. był kluczowy dla zwiększenia stabilności kraju. W celu dalszego wzmocnienia klimatu zaufania oraz konsolidacji osiągnięć rząd powinien kontynuować skuteczną realizację Umowy.

Następuje stopniowe umacnianie praworządności. Od czasu kryzysu z 2001 r. poczyniono znaczne wysiłki na rzecz reformy policji. Nadal jednak konieczne są działania dla zapewnienia rządów prawa na całym terytorium. Obejmuje to kontynuację reformy policji, która ma zasadnicze znaczenie dla skuteczniejszego pilnowania porządku oraz zapobiegania możliwemu nasileniu się incydentów. Niezbędne jest utrzymanie działań na rzecz zwiększenia niezależności i skuteczności sądownictwa, począwszy od zmiany Konstytucji zgodnie z zaleceniami Rady Europy. Skala korupcji jest nadal wysoka, co ma wpływ na wiele aspektów życia gospodarczego, społecznego i politycznego kraju. Konieczna jest zatem dalsza poprawa skuteczności działań antykorupcyjnych.

W obszarze przestrzegania praw podstawowych nie występują większe problemy. Dokonano szeregu zmian konstytucyjnych i ustawowych zapewniających wysoki poziom ochrony praw mniejszości. Istotne jest, aby te postanowienia prawne były w dalszym ciągu odpowiednio realizowane.

Była Jugosłowiańska Republika Macedonii w pełni współpracuje z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla byłej Jugosławii. Kraj ratyfikował dwustronne porozumienie ze Stanami Zjednoczonymi, dotyczące Międzynarodowego Trybunału Karnego, co nie jest zgodne z odpowiednimi zasadami przewodnimi UE. Kraj jest zaangażowany we współpracę regionalną. W tym obszarze konieczne są konsekwentne działania, szczególnie w celu rozwiązania sporu o nazwę z Grecją w interesie dobrych stosunków sąsiedzkich.

2. KRYTERIA GOSPODARCZE

W Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii istnieje szeroka polityczna zgoda na temat zasadniczych elementów polityki gospodarczej. Gospodarka osiągnęła wysoki stopień stabilności makroekonomicznej, charakteryzujący się niską inflacją, zrównoważonymi finansami publicznymi i niskim poziomem zadłużenia publicznego. Proces liberalizacji cen i handlu, a także prywatyzacji, jest w dużej części zakończony. Sektor finansowy wydaje się stabilny. Pracownicy dysponują podstawowym wykształceniem na solidnym poziomie; wyposażenie kraju pod względem infrastruktury transportowej i telekomunikacyjnej jest dość dobre. Widoczna jest daleko posunięta integracja gospodarcza z UE.

Jednocześnie jednak funkcjonowanie gospodarki rynkowej utrudniają słabości instytucjonalne, np. długie i uciążliwe procedury administracyjne, niedociągnięcia w dziedzinie sądownictwa oraz ograniczony postęp rejestracji gruntów i nieruchomości. W rezultacie klimat prowadzenia działalności gospodarczej nie sprzyja pobudzaniu inwestycji (szczególnie bezpośrednich inwestycji zagranicznych) i wzrostu. Ponadto rynek pracy i rynek finansowy nie funkcjonują sprawnie, co utrudnia redukcję szczególnie wysokiego bezrobocia oraz udzielanie kredytów przedsiębiorstwom. Poziom inwestycji krajowych i zagranicznych jest niewystarczający, co skutkuje niskim wzrostem wydajności oraz pogarszaniem się konkurencyjności. Istnienie sektora nieformalnego o znacznej skali prowadzi do poważnych zakłóceń gospodarki. Struktura towarowa eksportu jest niezrównoważona. Na tym etapie gospodarka kraju napotkałaby zatem znaczne trudności w sprostaniu presji konkurencji na wspólnym rynku. Rozwiązanie stwierdzonych problemów poprzez kontynuację reform strukturalnych powinno przyczynić się do poprawy funkcjonowania i konkurencyjności gospodarki rynkowej kraju.

3. ZDOLNOść PODJęCIA OBOWIąZKÓW WYNIKAJąCYCH Z CZłONKOSTWA

Zdolność Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii do podjęcia obowiązków wynikających z członkostwa oceniono na podstawie następujących wskaźników:

- Obowiązki określone w Układzie o Stabilizacji i Stowarzyszeniu;

- Postęp w przyjmowaniu, wdrażaniu i egzekwowaniu dorobku prawnego Wspólnoty.

Była Jugosłowiańska Republika Macedonii osiągnęła postęp w stosowaniu Układu o Stabilizacji i Stowarzyszeniu, choć konieczne jest zwrócenie należytej uwagi na przestrzeganie terminów określonych w Układzie.

Kraj wykonał znaczną pracę w kierunku dostosowania własnego prawodawstwa do dorobku prawnego Wspólnoty, szczególnie w obszarach związanych z rynkiem wewnętrznym i handlem. Działania te muszą być kontynuowane. Zasadnicze wyzwanie stanowi jednak wdrożenie, a szczególnie skuteczne egzekwowanie przepisów prawa. W wielu obszarach zdolności administracyjne i sądownicze nadal są słabe; właściwe stosowanie dorobku prawnego Wspólnoty będzie wymagać ich znacznego wzmocnienia.

Przy założeniu kontynuacji wysiłków Była Jugosłowiańska Republika Macedonii nie powinna mieć znacznych problemów w stosowaniu dorobku prawnego Wspólnoty w perspektywie średnioterminowej w następujących obszarach:

- Rybołówstwo

- Polityka gospodarcza i pieniężna

- Statystyka

- Polityka w zakresie przemysłu i przedsiębiorstw

- Sieci transeuropejskie

- Nauka i badania naukowe

- Edukacja i kultura

- Stosunki zewnętrzne

- Polityka zagraniczna, bezpieczeństwa i obrony

- Przepisy finansowe i budżetowe.

Konieczne będą ze strony Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii dalsze wysiłki na rzecz dostosowania prawodawstwa krajowego do dorobku prawnego Wspólnoty oraz na rzecz jego efektywnego wdrożenia i egzekwowania w perspektywie średnioterminowej w następujących dziedzinach:

- Swobodny przepływ pracowników

- Prawo przedsiębiorczości i swoboda świadczenia usług

- Swobodny przepływ kapitału

- Usługi finansowe

- Ochrona konsumentów i zdrowia.

Konieczne będą ze strony Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii znaczne i konsekwentne wysiłki na rzecz dostosowania prawodawstwa krajowego do dorobku prawnego Wspólnoty oraz na rzecz jego efektywnego wdrożenia i egzekwowania w perspektywie średnioterminowej w następujących dziedzinach:

- Zamówienia publiczne

- Prawo spółek

- Społeczeństwo informacyjne i media

- Rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich

- Bezpieczeństwo żywności, polityka weterynaryjna i fitosanitarna

- Polityka transportowa

- Energia

- Podatki

- Polityka społeczna i zatrudnienie

- Polityka regionalna i koordynacja instrumentów strukturalnych

- Sprawiedliwość, wolność i bezpieczeństwo

- Unia celna.

O ile działania nie ulegną znacznemu przyspieszeniu, spełnienie przez Byłą Jugosłowiańską Republikę Macedonii wymagań dorobku prawnego Wspólnoty w perspektywie średnioterminowej może nie być możliwe w następujących dziedzinach:

- Swobodny przepływ towarów

- Prawo własności intelektualnej

- Polityka konkurencji

- Kontrola finansowa.

Konieczne będą bardzo znaczne wysiłki w dziedzinie ochrony środowiska, w tym znaczące inwestycje oraz wzmocnienie zdolności administracyjnych egzekwowania prawa. Pełną zgodność ze wspólnotowym dorobkiem prawnym osiągnąć można tylko w perspektywie długoterminowej, a osiągnięcie jej wymagałoby zwiększenia nakładów inwestycyjnych.

C. WNIOSKI I ZALECENIA

- Była Jugosłowiańska Republika Macedonii ma sprawnie funkcjonujący ustrój demokratyczny, w tym stabilne instytucje zasadniczo gwarantujące praworządność i przestrzeganie podstawowych praw. Kraj ten w 2001 r. podpisał Układ o Stabilizacji i Stowarzyszeniu i od tego czasu zasadniczo wypełnia w sposób zadowalający wynikające z niego zobowiązania. Była Jugosłowiańska Republika Macedonii z powodzeniem zrealizowała program prac legislacyjnych nakreślony w Umowie Ramowej z Ochrydy, co przyczyniło się do znaczącej poprawy bezpieczeństwa w tym kraju oraz jego sytuacji politycznej. Obecnie należy zapewnić pełne egzekwowanie tego prawodawstwa. Kraj jest nadal zaangażowany we współpracę regionalną. Była Jugosłowiańska Republika Macedonii musi podjąć dodatkowe wysiłki, zwłaszcza w dziedzinie procesu wyborczego, reformy policji, reformy sądownictwa oraz walki z korupcją. Na podstawie ogólnego postępu poczynionych reform Komisja uważa, że kraj ten jest na dobrej drodze do spełnienia kryteriów politycznych ustanowionych w 1993 r. przez Radę Europejską w Kopenhadze oraz w ramach procesu stabilizacji i stowarzyszenia.

- Była Jugosłowiańska Republika Macedonii poczyniła znaczące kroki na drodze do sprawnie funkcjonującej gospodarki rynkowej. Mimo że kraj ten nie byłby w stanie sprostać presji konkurencyjnej i siłom rynkowym w ramach UE w perspektywie średniookresowej, podąża on drogą reform gospodarczych, które – pod warunkiem ich zdecydowanej realizacji – umożliwią to w przyszłości.

- W perspektywie średniookresowej Była Jugosłowiańska Republika Macedonii będzie w stanie przyjąć większość zobowiązań wynikających z członkostwa, pod warunkiem że poczyni znaczący wysiłek w dziedzinie dostosowania prawodawstwa krajowego do wspólnotowego dorobku prawnego, a zwłaszcza zapewni wdrożenie i egzekwowanie tak dostosowanego prawodawstwa. Kraj ten może natomiast nie być w stanie spełnić, w perspektywie średniookresowej, wymogów wspólnotowego dorobku prawnego w obszarach swobodnego przepływu towarów, prawa własności intelektualnej, polityki konkurencji oraz kontroli finansowej, jeżeli nie przyspieszy znacząco wysiłków czynionych w tych dziedzinach. Ponadto pełną zgodność ze wspólnotowym dorobkiem prawnym w dziedzinie ochrony środowiska osiągnąć można tylko w perspektywie długoterminowej, a osiągnięcie jej wymagałoby zwiększenia nakładów inwestycyjnych.

W związku z powyższym, a także z uwzględnieniem w szczególności znaczących postępów osiągniętych przez Byłą Jugosłowiańską Republikę Macedonii w tworzeniu ram prawnych związanych z Umową Ramową z Ochrydy z 2001 r. oraz efektów czteroletniego wdrażania postanowień Układu o Stabilizacji i Stowarzyszeniu (w tym stosowania jego postanowień w dziedzinie handlu w postaci umowy przejściowej), Komisja zaleca Radzie przyznanie temu krajowi statusu kraju kandydującego. Status ten stanowi polityczne uznanie bliższych niż dotąd stosunków między UE a Byłą Jugosłowiańską Republiką Macedonii na jej drodze do członkostwa.

Komisja uważa, że negocjacje w sprawie przystąpienia do Unii Europejskiej z Byłą Jugosłowiańską Republiką Macedonii należy rozpocząć wówczas, kiedy kraj ten w wystarczającym stopniu wypełni kryteria członkostwa.

Opinii niniejszej towarzyszy projekt dokumentu partnerstwa europejskiego dla Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii; określa on priorytety, które kraj ten musi zrealizować w przygotowaniu do rozpoczęcia negocjacji. UE będzie nadal uważnie śledzić postęp reform politycznych. Najpóźniej do końca 2006 r. Komisja przedłoży Radzie sprawozdanie z postępów osiągniętych przez Byłą Jugosłowiańską Republikę Macedonii.