KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY W SPRAWIE OPERACJI ZREALIZOWANYCH W RAMACH UPOWAŻNIENIA EBI DO UDZIELANIA POŻYCZEK NA RZECZ PAŃSTW TRZECICH W 2010 R. /* COM/2012/036 final */





KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY W SPRAWIE OPERACJI ZREALIZOWANYCH W RAMACH UPOWAŻNIENIA EBI DO UDZIELANIA POŻYCZEK NA RZECZ PAŃSTW TRZECICH W 2010 R. SPIS TREŚCI 1........... WPROWADZENIE...................................................................................................... 2 2........... OPERACJE FINANSUJĄCE....................................................................................... 3 2.1........ Przegląd wysokości finansowania EBI w regionach objętych decyzją............................... 3 2.2........ Wkład w realizację celów polityki UE............................................................................. 6 2.3........ Zestawienie pożyczek w podziale na sektory................................................................... 8 2.4........ Wpływ i wartość dodana operacji EBI.......................................................................... 10 3........... WSPÓŁPRACA Z KOMISJĄ.................................................................................... 11 4........... WSPÓŁPRACA Z MIĘDZYNARODOWYMI INSTYTUCJAMI FINANSOWYMI 12 1. WPROWADZENIE Decyzją 633/2009/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 lipca 2009 r. („decyzja” lub „upoważnienie”) na Komisję nałożono obowiązek składania rocznych sprawozdań z operacji finansujących prowadzonych przez EBI w ramach poręczenia, w oparciu o roczne sprawozdania składane przez EBI. Bank ten udziela pożyczek i poręczeń pożyczek poza terytorium UE, w regionach wchodzących w zakres upoważnienia („operacje realizowane w ramach upoważnienia”) lub na własne ryzyko w ramach art. 16 swojego statutu („operacje realizowane na własne ryzyko”). Niniejsze sprawozdanie zawiera przegląd operacji finansujących realizowanych przez EBI w 2010 r. w ramach upoważnienia oraz podsumowanie operacji realizowanych na własne ryzyko. Operacje EBI w państwach Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) oraz w krajach i terytoriach zamorskich są natomiast przedmiotem odrębnego sprawozdania rocznego. W niniejszym sprawozdaniu wskazano na dwa główne procesy zachodzące w 2010 r.: konieczność prowadzenia trwałej akcji kredytowej w odpowiedzi na kryzys oraz rozszerzenie zakresu operacji związanych ze zmianą klimatu. Światowy kryzys najsilniej dotknął kraje ubiegające się o członkostwo oraz wschodnich sąsiadów UE i Rosję, gdzie spadek realnego PKB w 2009 r. wyniósł odpowiednio 4,5 proc. i 8 proc. EBI potwierdził swoją kluczową rolę w krajach ubiegających się o członkostwo: swoimi tylko działaniami przyczynił się do wzrostu łącznego PKB o ponad pół punktu procentowego oraz pomógł w przezwyciężeniu ograniczenia akcji kredytowej w regionie. Dzięki tym działaniom akcja kredytowa na rzecz MŚP w regionie uległa podwojeniu w 2009 r. Z chwilą pojawienia się ożywienia gospodarczego całkowicie zarzucono te działania stymulujące, a akcja kredytowa w tym regionie powróciła do poziomu sprzed kryzysu. Działania stanowiące reakcję na kryzys prowadzono m.in. we współpracy z innymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi w ramach wspólnego planu działania na rzecz wsparcia akcji kredytowej dla sektora bankowego i gospodarki realnej w Europie Środkowo-Wschodniej. Chociaż akcja kredytowa na rzecz sektora prywatnego w krajach ubiegających się o członkostwo oraz w krajach Azji i Ameryki Łacińskiej w pełni powróciła do dawnego poziomu, to jednak w krajach basenu Morza Śródziemnego oraz u wschodnich sąsiadów UE i w krajach Afryki Południowej pozostaje ona nadal poniżej poziomu sprzed kryzysu. Dlatego też w tych regionach EBI odgrywał nadal ważną rolę, podejmując dodatkowe działania antycykliczne. Drugą główną tendencją w 2010 r. było znaczne rozszerzenie zakresu działalności EBI ukierunkowanej na walkę ze zmianą klimatu, głównie za pośrednictwem instrumentów stosowanych na własne ryzyko banku. EBI zainwestował ogółem 1,6 mld w projekty z zakresu zrównoważonej energii i projekty transportowe, przy czym ponad trzy czwarte z nich realizowane było w regionie Azji i Ameryki Łacińskiej oraz u wschodnich sąsiadów UE tzn. w regionach o niższej efektywności energetycznej, które objęte są upoważnieniem. To wsparcie, w połączeniu ze wzrostem inwestycji energetycznych w regionie basenu Morza Śródziemnego mających na celu wzmocnienie bezpieczeństwa energetycznego Europy, w pełni zrekompensowało wstrzymanie inwestycji antycyklicznych w 2009 r. W tym kontekście współpraca między Komisją i EBI uległa jeszcze większemu nasileniu w 2010 r., szczególnie w ramach średniookresowego przeglądu upoważnienia, a także w ramach różnych mechanizmów udzielania pożyczek w połączeniu z dotacjami. Na przestrzeni 2011 r. na szczeblu UE rozpoczęto kilka kluczowych inicjatyw, w szczególności w następstwie arabskiej wiosny, takich jak zwiększenie zdolności udzielania pożyczek przez EBI dzięki unijnej gwarancji dla regionu basenu Morza Śródziemnego, inicjatywa partnerska z Deauville grupy G8 oraz ustanowienie grupy zadaniowej UE ds. południowego regionu Morza Śródziemnego. Wkład EBI w te inicjatywy przeanalizowany zostanie w sprawozdaniu za przyszły rok. Bardziej szczegółowe informacje i tabele statystyczne dotyczące powyższych działań, z podziałem na projekty, sektory, regiony i państwa, przedstawione są w załączonym dokumencie roboczym służb Komisji (zwanym dalej „DRSK”)[1]. Odniesienia do tabel w niniejszym sprawozdaniu odnoszą się do DRSK, chyba że zaznaczono inaczej. W następstwie średniookresowego przeglądu upoważnienia EBI do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich Komisja wystąpiła w kwietniu 2010 r. z wnioskiem dotyczącym nowej decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady, którą to decyzję przyjęto w dniu 25 października 2011 r.[2] (decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1080/2011/UE w sprawie udzielenia gwarancji UE dla Europejskiego Banku Inwestycyjnego na pokrycie strat poniesionych w związku z pożyczkami i gwarancjami udzielonymi na zabezpieczenie pożyczek na potrzeby projektów poza granicami Unii). Nowa decyzja obejmuje operacje finansujące w okresie od 1 lutego 2007 r. do 31 grudnia 2013 r. oraz uchyla decyzję 633/2009/WE. W nowej decyzji wprowadzono dodatkowe obowiązki sprawozdawcze, które będą miały zastosowanie do operacji finansujących EBI zatwierdzonych począwszy od 2012 r. 2. OPERACJE FINANSUJĄCE 2.1. Przegląd wysokości finansowania EBI w regionach objętych decyzją – łączna kwota finansowania EBI w regionach poza UE – w tym wartość operacji realizowanych w ramach upoważnienia oraz operacji realizowanych na własne ryzyko EBI – utrzymywała się na stabilnym poziomie wynoszącym około 8,8 mld EUR w 2009 i 2010 r., czyli na poziomie o 40 % wyższym niż notowany przed kryzysem w minionych latach (odpowiednio 6,5 mld EUR i 6,1 mld EUR w 2007 r. i 2008 r.). Łączna kwota finansowania dla regionów objętych upoważnieniem EBI do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich (z wyłączeniem krajów AKP/krajów i terytoriów zamorskich oraz państw EFTA) wyniosła 7,8 mld EUR w 2010 r., podobnie jaki w 2009 r., wobec kwoty 5,6 mld EUR w 2008 r. W 2009 r. wynoszący 1,2 mld EUR wzrost (o 67 %) wykorzystania instrumentów realizowanych na własne ryzyko EBI skompensował analogiczny spadek akcji kredytowej w ramach upoważnienia. Jeżeli chodzi o liczbę projektów, w 2010 r. w ramach upoważnienia finansowych było 46 projektów w porównaniu z 55 projektami w 2009 r.; – na koniec 2010 r. łączna kwota zatwierdzonego finansowania w ramach upoważnienia wyniosła 16,8 mld EUR, czyli 65 % całkowitego pułapu określonego w decyzji 633/2009/WE (25,8 mld EUR). Parlament Europejski i Rada podjęły decyzję o przeznaczeniu dodatkowych 2 mld EUR w ramach upoważnienia do finansowania horyzontalnych inicjatyw w zakresie zmian klimatu oraz w celu podniesienia regionalnych limitów określonych w nowej decyzji, zwłaszcza dla krajów basenu Morza Śródziemnego i krajów ubiegających się o członkostwo, tak aby nie ograniczać działalności kredytowej EBI w ostatnich latach obowiązywania upoważnienia. W rezultacie na podstawie nowej decyzji całkowity limit finansowania w ramach upoważnienia wyniesie 29,5 mld EUR. Kwota finansowania zatwierdzonego przez EBI do końca 2010 r. stanowi 57 % nowego całkowitego limitu; – poniższa tabela zawiera przegląd wysokości finansowania EBI z własnych środków w latach 2009–2010 w regionach objętych upoważnieniem do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich. Tabela 1: Finansowanie EBI w latach 2009–2010 (na podstawie upoważnienia na lata 2007–2013) (w mln EUR) Kraje objęte operacjami || Operacje w ramach upoważnienia || Operacje EBI na własne ryzyko (1) || Ogółem (w mln EUR) || Gwarancja generalna || Gwarancja obejmująca ryzyko polityczne || Ogółem || 2009 || 2010 || 2009 || 2010 || 2009 || 2010 || 2009 || 2010 || 2009 || 2010 Kraje ubiegające się o członkostwo || 2615 || 1.460 || 250 || 75 || 2865 || 1.535 || 1475 || 1.796 || 4340 || 3.331 Kraje basenu Morza Śródziemnego || 1088 || 1.663 || 422 || 346 || 1510 || 2.009 || 56 || 516 || 1566 || 2.525 Europa Wschodnia, Zakaukazie i Rosja || 0 || 325 || 233 || 305 || 233 || 631 || 0 || 0 || 233 || 631 Azja i Ameryka Łacińska || 730 || 223 || 417 || 420 || 1147 || 643 || 141 || 579 || 1288 || 1.222 Afryka Południowa || 240 || 0 || 40 || 50 || 280 || 50 || 0 || 0 || 280 || 50 Ogółem || 4673 || 3.671 || 1362 || 1.196 || 6.035 || 4.867 || 1.672 || 2.891 || 7.706 || 7.758 (1) Operacje EBI na własne ryzyko realizowane w ramach następujących instrumentów: - instrumentu przedakcesyjnego: koperta finansowa w wysokości 19,5 mld EUR na lata 1998–2010, z czego 6,2 mld EUR na lata 2007–2010. Na lata 2011–2013 zatwierdzono wzrost środków w wysokości 5,7 mld EUR; - instrumentu partnerstwa śródziemnomorskiego II: 2 mld EUR na lata 2007–2013; - instrumentu na rzecz zrównoważonej energii i bezpieczeństwa dostaw: 4,5 mld EUR na lata 2007–2013; - instrumentu EFTA: 3,3 mld EUR do roku 2013; - instrumentu partnerstwa wschodniego: 1,5 mld EUR zatwierdzone w grudniu 2009 r. do roku 2013. W 2010 r. 75 % pożyczek zatwierdzonych w ramach upoważnienia objętych było gwarancją generalną, która jest wykorzystywana na potrzeby operacji z sektorem rządowym i sektorem władz niższego szczebla, natomiast 25 % zabezpieczonych było gwarancją obejmującą ryzyko polityczne stosowaną w przypadku operacji z sektorem prywatnym. Łączna kwota zatwierdzonych pożyczek objętych gwarancjami jednej lub drugiej kategorii stanowi 63 % całkowitej kwoty finansowania w 2010 r. dla regionów objętych przedmiotową decyzją, natomiast pozostałe 37 % odpowiada kwocie pożyczek w wysokości 2,9 mld udzielanych na własne ryzyko EBI, niezabezpieczonych gwarancją UE. W 2010 r. w krajach ubiegających się o członkostwo wielkość akcji kredytowej w ramach upoważnienia powróciła do poziomu sprzed kryzysu, po okresie wyjątkowo intensywnej działalności kredytowej w 2009 r. prowadzonej w ramach stanowiących reakcję na kryzys działań EBI mających na celu wsparcie inwestycji (szczególnie MŚP) w regionie. Dla porównania w 2010 r. akcja kredytowa w ramach instrumentu przedakcesyjnego wzrosła o 22 % do 1,8 mld EUR i przekroczyła kwotę finansowania przewidzianego w ramach upoważnienia (1,5 mld EUR). Mając na uwadze uszczuploną kwotę środków pozostałych do wykorzystania w ramach upoważnienia, w celu zaspokojenia nadal znacznych potrzeb grupy krajów ubiegających się o członkostwo, na początku 2011 r. Rada Gubernatorów EBI zatwierdziła zwiększenie puli środków na finansowanie w ramach instrumentu przedakcesyjnego o 5,7 mld EUR do roku 2013. W 2010 r. nastąpiła znaczna intensyfikacja działalność finansowej EBI w ramach partnerstwa południowego i wschodniego. W regionie Morza Śródziemnego całkowita kwota pożyczek z własnych środków EBI (pożyczki w ramach upoważnienia z gwarancją UE oraz pożyczki na własne ryzyko w ramach instrumentu partnerstwa śródziemnomorskiego II) sięgnęła rekordowej kwoty 2,5 mld EUR. W grupie wschodnich sąsiadów i w Rosji akcja kredytowa uległa niemal podwojeniu w porównaniu z 2009 r., osiągając poziom 631 mln EUR. W Azji i Ameryce Łacińskiej kwota pożyczek udzielonych w ramach upoważnienia zmalała, jednak temu spadkowi towarzyszył niemal identyczny wzrost akcji kredytowej w ramach instrumentu na rzecz zrównoważonej energii i bezpieczeństwa dostaw. W krajach Azji i Ameryki Łacińskiej łączna kwota finansowania w ramach upoważnienia oraz instrumentów realizowanych na własne ryzyko wyniosła 1,2 mld EUR. W Afryce Południowej, gdzie w 2009 r. zatwierdzono pożyczki na znaczną kwotę (280 mln EUR), w 2010 r. podpisano umowę na jedną nową pożyczkę na kwotę 50 mln EUR. 2.2. Wkład w realizację celów polityki UE Celem operacji EBI realizowanych na podstawie decyzji jest wspieranie realizacji odpowiednich celów polityki zewnętrznej Unii. W szczególności w decyzji tej określono konkretne cele polityki, które mają być wspierane przez zewnętrzne operacje EBI. Tabela 2 poniżej zawiera podsumowanie głównych celów operacji finansowych EBI w regionach objętych decyzją. Tabela 2: Podsumowanie głównych celów operacji finansowych EBI realizowanych na podstawie decyzji Główne cele na podstawie decyzji || PA || MED || EAST || ALA || SA Energia – bezpieczeństwo dostaw || X || X || X || X || X Ochrona środowiska || X || X || X || X || X Rozwój sektora prywatnego, MŚP || X || X || X || || X Rozwój infrastruktury, w tym rozbudowa sieci transeuropejskich || X || X || X || || X Wsparcie przedakcesyjne || X || || || || Wspieranie obecności UE || || || || X || Należy zauważyć, że nowa decyzja przyczyni się do skuteczniejszej realizacji celów kredytowych we wszystkich regionach. Wsparcie na rzecz bezpieczeństwa energetycznego państw członkowskich oraz ochrona środowiska stanowią wspólne cele dla wszystkich regionów objętych decyzją. W poniższej tabeli przedstawiono wolumen pożyczek zatwierdzonych przez EBI w latach 2009–2010, które wspierają realizację wspomnianych celów. Tabela 3: Pożyczki EBI zatwierdzone w roku 2009 i 2010 na potrzeby wsparcia bezpieczeństwa energetycznego i ochrony środowiska (w mln EUR) || 2009 || 2010 - w ramach upoważnienia || || || || Bezpieczeństwo energetyczne państw członkowskich || 25 || 20 || || Ochrona środowiska || 1.032 || 742 - przeciwdziałanie zmianie klimatu || 518 || 390 - wodociągi i kanalizacja || 351 || 337 - zarządzanie zasobami naturalnymi || 161 || 0 - ograniczenie zanieczyszczeń przemysłowych || 3 || 16 || || Społeczności zorganizowane z poszanowaniem zasady zrównoważonego rozwoju (dla porównania) || 443 || 572 - zrównoważony transport || 386 || 442 - rewitalizacja obszarów miejskich || 48 || 0 - ochrona zdrowia || 0 || 130 || || - w ramach instrumentów na własne ryzyko EBI || || || || Bezpieczeństwo energetyczne państw członkowskich || 0 || 500 Ochrona środowiska || 196 || 1.014 Społeczności zorganizowane z poszanowaniem zasady zrównoważonego rozwoju || 0 || 27 || || Razem (upoważnienie + instrumenty) w regionach objętych decyzją || || Bezpieczeństwo energetyczne państw członkowskich || 25 || 520 Ochrona środowiska || 1.228 || 1.756 Społeczności zorganizowane z poszanowaniem zasady zrównoważonego rozwoju || 433 || 599 || || Przez okres ostatnich kilku lat EBI zintensyfikował swoją akcję kredytową w ramach działań w dziedzinie klimatu oraz swoje szersze zaangażowanie na rzecz unijnego celu zakładającego niskoemisyjny wzrost gospodarczy odporny na zmianę klimatu w samej Unii i poza jej granicami, w szczególności w następstwie szczytu UNFCC w Kopenhadze. W 2010 r. EBI postawił sobie za cel przeznaczenie 20 % łącznej kwoty udzielanych przez siebie pożyczek na działania w dziedzinie klimatu. W kolejnych latach przewiduje się stopniowe zwiększanie tego poziomu. Korzystając z doświadczeń i specjalistycznej wiedzy pozyskanych dzięki inwestycjom realizowanym w UE, EBI szybko poszerzył zakres swoich działań związanych ze zmianą klimatu w regionach objętych upoważnieniem. EBI jest również aktywnym uczestnikiem konkretnych „okien” dla zmiany klimatu ustanowionych pod koniec 2010 r. w ramach wszystkich unijnych regionalnych instrumentów inwestycyjnych. EBI jest więc dobrze przygotowany do promowania budowania potencjału, rozwoju i upowszechniania wiedzy i przyjaznych dla klimatu technologii w krajach rozwijających się. Bardziej szczegółowe informacje na temat zakresu wkładu EBI w realizację określonych w decyzji celów polityki UE przedstawiono w DRSK. W ramach średniookresowego przeglądu upoważnienia EBI przeprowadzonego w trakcie 2010 r. stwierdzono, że mimo iż operacje EBI były zasadniczo zgodne z polityką zewnętrzną UE, należy wzmocnić, a także w większej mierze uwydatnić i ustrukturyzować zależność między celami polityki UE oraz ich operacyjną realizacją przez EBI. Ustalenia te znalazły swój wyraz w nowej decyzji, w której przewidziano opracowanie przez Komisję i EBI regionalnych technicznych wytycznych operacyjnych w celu wzmocnienia zależności między realizacją działań EBI, ogólnymi celami wysokiego szczebla określonymi na podstawie upoważnienia oraz regionalnymi strategiami i priorytetami UE. 2.3. Zestawienie pożyczek w podziale na sektory W tabeli 4 poniżej przedstawiono przegląd operacji EBI w 2010 r. zrealizowanych na mocy decyzji, w podziale na regiony i sektory. Tabela 4: Zestawienie pożyczek zatwierdzonych w ramach upoważnienia w 2010 r. w podziale na sektory (w mln EUR) Region || Suma całkowita || Energia || Transport || Usługi i przemysł || Infrastruktura wodno-ściekowa || Linie kredytowe dla MŚP || Infrastruktura w obszarze ochrony zdrowia i edukacji Kraje ubiegające się o członkostwo (PA) || 1.535 || 40 || 3% || 375 || 24% || 650 || 42% || 167 || 11% || 253 || 16% || 50 || 3% Kraje basenu Morza Śródziemnego (MED) || 2.009 || 939 || 47% || 539 || 27% || 346 || 17% || 55 || 3% || || || 130 || 6% Wschodni sąsiedzi UE i Rosja (EAST) || 631 || 350 || 56% || 85 || 13% || 75 || 12% || 66 || 10% || 55 || 9% || || Azja i Ameryka Łacińska (ALA) || 643 || 290 || 45% || 223 || 35% || 130 || 20% || || || || || || Afryka Południowa (SA) || 50 || || || || || || || 50 || 100% || || || || Ogółem || 4.868 || 1.619 || 33% || 1.222 || 25% || 1.201 || 25% || 338 || 7% || 308 || 6% || 180 || 4% Sektorem, który w 2010 r. był największym beneficjentem pożyczek udzielonych w ramach upoważnienia (1,6 mld EUR), był sektor energetyczny. Finansowanie inicjatyw z zakresu efektywności energetycznej (330 mln EUR) i energii odnawialnej (100 mln EUR) stanowiło łącznie 27 % łącznej kwoty pożyczek na rzecz sektora energetycznego udzielonych w ramach upoważnienia. W dziedzinie energii odnawialnej dwa projekty hydroelektryczne finansowane w Gruzji należy uznać za fundamenty gruzińskiej strategii dla sektora energetycznego, która stawia sobie za cel uczynienie Gruzji eksporterem netto energii wodnej w regionie. Transport, w tym infrastruktura kolejowa, drogowa, portowa oraz infrastruktura miejska, był beneficjentem 25% łącznej kwoty pożyczek w ramach upoważnienia. W tym sektorze około 44 % kwoty finansowania stanowił wkład EBI w finansowanie trzech dużych lądowych i morskich projektów infrastrukturalnych w Maroku i Tunezji, natomiast dalsze 19 % dotyczyło trzech projektów w Serbii mających na celu rozbudowę osi transportowych stanowiących łącznik z sieciami transeuropejskimi. Wsparcie dla sektora usługowego stanowiło około 13 % łącznej kwoty pożyczek udzielonych w ramach upoważnienia za pośrednictwem trzech programów inwestycyjnych mających na celu wzmocnienie gospodarki opartej na wiedzy oraz potencjału badawczo-innowacyjnego w Serbii i Turcji. Finansowanie dla sektora przemysłu stanowiło niemal 10 % łącznej kwoty pożyczek: w ramach tego wsparcia sfinansowano dwa projekty w Egipcie i Brazylii, które przyczynią się do funkcjonowania czystszych procesów produkcyjnych i ograniczenia zanieczyszczeń przemysłowych. Akcja kredytowa na rzecz sektora rolnictwa miała postać jednej pożyczki na kwotę 75 mln EUR (około 1,5 %) dla Republiki Mołdowy jako wsparcie działań służących wyeliminowaniu strukturalnych słabości mołdawskiej branży winiarskiej (w której działają głównie MŚP), począwszy od winnic, a kończąc na ostatecznym pakowaniu i wysyłce towaru. Dla infrastruktury wodno-ściekowej zapewniono finansowanie na kwotę 337 mln EUR (stanowiące 7 % łącznej kwoty pożyczek) dla dziewięciu projektów we wszystkich regionach objętych upoważnieniem, z wyjątkiem Azji i Ameryki Łacińskiej. Zgodnie z milenijnymi celami rozwoju ONZ EBI wspierał działania służące poprawie trwałego dostępu do bezpiecznej wody pitnej i kanalizacji. Projekty te zwykle wiążą się z silnym pozytywnym wpływem na stan środowiska i zdrowie publiczne oraz przynoszą ogólną poprawę jakości życia mieszkańców na danym terenie. Ze względu na poziom koncesjonowania lub wsparcie realizacji projektu, 7 z 9 sfinansowanych projektów korzysta z pomocy technicznej lub innych dotacji, oprócz finansowania EBI. Linie kredytowe dla MŚP udzielane przez pośredników finansowych (ze środków przekazanych przez EBI w ramach upoważnienia) opiewały na kwotę 308 mln EUR (co odpowiada 6 % łącznej kwoty pożyczek). Znacznie większego finansowania za pośrednictwem linii kredytowych dla MŚP, bo na kwotę 980 mln EUR, udzielono w ramach instrumentu przedakcesyjnego. Wsparcie te przekazywane jest za pośrednictwem szeregu publicznych i prywatnych instytucji finansowych, które udzielają dalszych pożyczek podmiotom z różnych sektorów. Część tego finansowania udostępniana jest w ramach wspólnego planu działania IFI zapewniającego wsparcie systemów bankowych oraz akcji kredytowej na rzecz gospodarki realnej w Europie Środkowo-Wschodniej (w tym na Bałkanach Zachodnich i w Turcji). Ponadto w Gruzji i Mołdowie udzielono dwóch pożyczek (na kwotę 55 mln EUR) w ramach inicjatywy partnerstwa wschodniego na rzecz MŚP. Na dwa projekty w zakresie infrastruktury w obszarze ochrony zdrowia i edukacji przeznaczono wsparcie w wysokości 4 % łącznej kwoty pożyczek. W Serbii udzielono pożyczki na kwotę 50 mln EUR na inwestycje mające na celu wyeliminowanie problemów systemowych w sektorze szkolnictwa podstawowego i średniego, natomiast w Syrii w 2010 r. zatwierdzono drugą pożyczkę na program inwestycyjny mający na celu zwiększenie potencjału tego kraju w zaspakajaniu podstawowych potrzeb zdrowotnych społeczeństwa, w tym sprostanie wyzwaniom związanym ze zmianami demograficznymi i wyeliminowanie problemów epidemiologicznych. 2.4. Wpływ i wartość dodana operacji EBI EBI ocenia wartość dodaną swoich działań w oparciu o ramy obejmujące trzy filary: Filar 1 – zgodność z celami polityki UE i wkład w ich realizację; Filar 2 – jakość i solidność projektu; Filar 3 – finansowy i niefinansowy wkład EBI w projekt. Ramy mające zastosowanie do operacji w krajach ubiegających się o członkostwo, tzw. ramy wartości dodanej, i ramy mające zastosowanie do operacji finansowych na terytorium UE są identyczne. We wszystkich pozostałych regionach objętych decyzją EBI stosuje tzw. ramy oceny skutków gospodarczych i społecznych, odzwierciedlające różne potrzeby i różną specyfikę poszczególnych regionów geograficznych, a także odpowiednie cele pożyczek udzielanych w tych regionach. EBI dokonuje oceny ex ante na podstawie faktów i danych zebranych podczas fazy oceny projektu. Ramy umożliwiają pozyskanie cennych informacji i punktów odniesienia w całym okresie trwania projektu, w szczególności na potrzeby monitorowania i oceny ex post. Tabela 5a: Ocena wartości dodanej operacji zatwierdzonych w 2010 r. w krajach ubiegających się o członkostwo (maksymalna liczba punktów = 200). Ocena skutków || Filar 1 || Filar 2 || Filar 3 || Średnia ocena || Zatwierdzone operacje Operacje w ramach upoważnienia objęte gwarancją UE || 139 || 128 || 151 || 139 || 10 Instrument przedakcesyjny || 129 || 139 || 150 || 139 || 14 Tabela 5b: Ocena wartości dodanej operacji zatwierdzonych w 2010 r. w krajach basenu Morza Śródziemnego, krajach wschodniego sąsiedztwa i w Rosji, Azji i Ameryce Łacińskiej oraz Afryce Południowej Ocena skutków || Filar 1 || Filar 2 – pożyczki inwestycyjne || Filar 2 – pożyczki udzielone przez pośredników finansowych (na rzecz MŚP) || Filar 3 Wysoka || 29 (76%) || 11 (35%) || 1 (14%) || 25 (66%) Średnia || 9 (24%) || 19 (61%) || 6 (86%) || 11 (29%) Umiarkowana || 0 || 1 (3%) || 0 || 0 Niska || 0 || 0 || 0 || 0 Ogółem || 38 (100%) || 31 (100%) || 7 (100%) || 38 (100%) W krajach ubiegających się o członkostwo, w przypadku filaru 1 i 2 można zaobserwować niewielkie różnice między operacjami objętymi gwarancją UE a operacjami prowadzonymi na własne ryzyko. Różnice te częściowo odzwierciedlają fakt, że operacje realizowane w ramach upoważnienia koncentrują się głównie na projektach obarczonych względnie wysokim ryzykiem, w przypadku których gwarancja UE zapewnia największą wartość dodaną. W innych regionach objętych upoważnieniem dziewięć operacji otrzymało „wysoką” ocenę ogólną we wszystkich trzech filarach, przy czym osiem z nich to inwestycje przyczyniające się do ochrony środowiska (energia odnawialna, efektywność energetyczna, ograniczenie zanieczyszczeń przemysłowych, zaopatrzenie w wodę oraz transport zorganizowany z poszanowaniem zasady zrównoważonego rozwoju), a jedna operacja dotyczy funduszu typu mezzanine w ramach zasobów kapitału wysokiego ryzyka instrumentu FEMIP. 3. WSPÓŁPRACA Z KOMISJĄ Komisja i EBI prowadzili intensywną współpracę w ramach średniookresowego przeglądu upoważnienia EBI do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich. Sprawozdanie przygotowane przez komitet sterujący składający się z ekspertów oraz ocena przeprowadzona przez zewnętrznego konsultanta stanowiły podstawę wniosku Komisji przedłożonego Parlamentowi Europejskiemu i Radzie w kwietniu 2010 r. Zwykła procedura ustawodawcza dotycząca zmiany decyzji została zakończona w październiku 2011 r. W nowej decyzji wezwano do jeszcze ściślejszej współpracy i synergii między Komisją i EBI, a także nowo ustanowioną Europejską Służbą Działań Zewnętrznych. W kontekście wieloletnich ram finansowych na okres po 2013 r. Komisja i EBI rozpoczęli refleksję nad nowymi instrumentami finansowymi mającymi wspierać realizację zewnętrznej polityki UE. Znaczny wzrost wykorzystania innowacyjnych instrumentów finansowych powinien pozwolić na większy udział unijnych dotacji w ramach pożyczek lub w ramach instrumentów kapitałowych lub instrumentów podziału ryzyka, aby pozyskać dodatkowe środki, zwłaszcza od inwestorów z sektora prywatnego, na zaspokojenie potrzeb inwestycyjnych naszych krajów partnerskich. Wykorzystanie innowacyjnych instrumentów finansowych w polityce zewnętrznej powinno być wspierane w ramach unijnej platformy na rzecz współpracy i rozwoju, w celu podnoszenia skuteczności i wydajności unijnego finansowania na rzecz państw trzecich. Finansowanie działań w dziedzinie klimatu stanowiło w 2010 r. niemal 30 % łącznej kwoty finansowania udzielonego przez EBI. Podczas 16. konferencji stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu w Cancun EBI rozwijał dalsze inicjatywy partnerskie w sprawie działań w dziedzinie klimatu w ramach różnych przedsięwzięć, w tym m.in. wspólnej konferencji Komisji i EBI poświęconej ograniczaniu zmiany klimatu i działań dostosowawczych w państwach wyspiarskich AKP oraz w krajach i terytoriach zamorskich, prezentacji najnowszych informacji na temat zarządzanego przez EBI globalnego funduszu na rzecz energii odnawialnej i efektywności energetycznej oraz dyskusji okrągłego stołu w sprawie zabezpieczeń klimatycznych i standardów wydajności wielostronnych banków rozwoju. W celu zwiększenia wkładu EBI w realizację unijnych celów w zakresie współpracy na rzecz rozwoju zorganizowano serię seminariów poświęconych prawom człowieka stanowiących platformę pozwalającą na wymianę najlepszych praktyk i ułatwiającą dialog między zainteresowanymi stronami, zwłaszcza w społeczeństwie obywatelskim, w kręgach biznesu i w organizacjach międzyrządowych. W seminarium zorganizowanym w Londynie w czerwcu 2010 r. uczestniczyło ponad 80 przedstawicieli zajmujących się kwestiami praw człowieka, natomiast kolejne seminarium, które odbyło się w Johannesburgu w lipcu 2010 r., zgromadziło przedstawicieli dalszych 40 zainteresowanych stron, głównie z państw afrykańskich. I w końcu, w październiku 2010 r. w Brukseli odbyła się dyskusja okrągłego stołu między przedstawicielami EBI i Komisji Europejskiej. EBI nadal przekazuje szczegółowe sprawozdania na temat swoich operacji finansowych, które potencjalnie kwalifikują się jako oficjalna pomoc rozwojowa zgodnie z dyrektywami DAC OECD. Interpretacja kwestii stosowania tych dyrektyw do działalności kredytowej EBI objętej gwarancją UE jest przedmiotem toczących się zaciętych dyskusji między OECD i Komisją. 4. WSPÓŁPRACA Z MIĘDZYNARODOWYMI INSTYTUCJAMI FINANSOWYMI W 2010 r. finansowanie udzielone we współpracy z innymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi lub europejskimi instytucjami dwustronnymi stanowiło 43 % całkowitej kwoty pożyczek EBI udzielonych w państwach spoza UE (w tym w państwach AKP). W ramach upoważnienia kwota współfinansowania stanowiła 64 % kwoty wszystkich zatwierdzonych pożyczek (w tym kapitału wysokiego ryzyka w ramach finansowanego z budżetu UE instrumentu FEMIP). Udział operacji o charakterze współfinansowania stale rósł od początku okresu, na który udzielono upoważnienia, a mianowicie z 42 % w 2007 r. do 55 % w 2008 r. i 60 % w 2009 r. Zestawienie operacji współfinansowania zatwierdzonych w 2010 r. w regionach objętych upoważnieniem do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich znajduje się w DRSK. W ramach średniookresowego przeglądu upoważnienia do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich pozytywnie oceniono współpracę EBI z innymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi oraz zauważono wzrost współfinansowania oraz działań na rzecz zapewnienia spójności uwarunkowań projektowych i sektorowych między poszczególnymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi. EBI zachęcono do realizacji działań przewidujących współfinansowanie przy zwiększonym wzajemnym poleganiu na procedurach i standardach innych instytucji, tam gdzie takie podejście leży w interesie beneficjentów projektu i przyczynia się do większej skuteczności wsparcia finansowego udzielanego przez międzynarodowe instytucje finansowe. EBI był aktywnym graczem w ramach regionalnych instrumentów łączących w sobie pożyczki i dotacje ustanowionych przez Komisję na przestrzeni ostatnich lat przy współudziale EBI, EBOR i innych europejskich dwustronnych instytucji finansowych (np. instrument inwestycyjny w ramach polityki sąsiedztwa, instrument inwestycyjny dla Azji Centralnej, ramy inwestycyjne dla Bałkanów Zachodnich, czy też fundusz powierniczy UE na rzecz infrastruktury w Afryce). EBI rozważy także swoje zaangażowanie w inne instrumenty w innych regionach (takie jak instrument inwestycyjny dla Ameryki Łacińskiej). W 2010 r. przygotowano nowy protokół ustaleń pomiędzy Komisją, grupą EBI i EBOR, który podpisano w marcu 2011 r. Ten nowy protokół zastępuje i konsoliduje wcześniejsze porozumienia obejmujące Europę Wschodnią, Południowy Kaukaz, Rosję i Azję Centralną (z grudnia 2006 r.) i Turcję (ze stycznia 2009 r.). Wspomniany protokół ustaleń umożliwi intensyfikację współpracy strategicznej i operacyjnej. Nowy trójstronny protokół ustaleń w sprawie współpracy poza UE powinien zostać zmieniony w momencie uzyskania przez EBOR zdolności operacyjnej w rejonie Morza Śródziemnego. W 2010 r. EBI kontynuował bliską współpracę z innymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi i europejskimi instytucjami dwustronnymi, zwiększając tym samym swoją rolę jako katalizatora działań na rzecz wsparcia celów polityki UE i unijnych standardów, w tym w ramach klubu inwestorów długoterminowych oraz klubu unijnych instytucji specjalizujących się w udzielaniu kredytów długoterminowych. W kwietniu 2010 r. EBI zorganizował w Luksemburgu półroczne spotkanie szefów wielostronnych banków rozwoju, na którym omówiono kwestię skoordynowanej reakcji tych instytucji na zmianę klimatu, a także sposoby poprawy koordynacji i skuteczności działań podejmowanych zwłaszcza w odpowiedzi na kryzys gospodarczy. Współpraca z AFD i KfW została zacieśniona i sformalizowana poprzez podpisanie w lutym 2010 r. trójstronnego porozumienia o wzajemnym poleganiu na swoich procedurach i standardach. W ramach tego porozumienia te trzy instytucje dążą do zwiększenia swojej wspólnej skuteczności i wydajności poprzez wzajemne uznawanie procedur i standardów stosowanych przez każdą z nich przy współfinansowanych projektach oraz wzajemne poleganie na tych procedurach i standardach. Do końca 2010 r. wybrano projekty pilotażowe w regionie sąsiedztwa południowego i regionie AKP. Wspólny plan działania międzynarodowych instytucji finansowych na rzecz wsparcia systemów bankowych i akcji kredytowej na rzecz gospodarki realnej w Azji Centralnej i Europie Wschodniej, zatwierdzony w lutym 2009 r. przez grupę EBI, grupę WB i EBOR w odpowiedzi na światowy kryzys finansowy, został pomyślnie zakończony w 2010 r., udzielając wsparcia na rzecz banków i gospodarek regionu na kwotę ponad 33 mld EUR. Bezprecedensowa skala współpracy miała zasadnicze znaczenie dla zapewnienia utrzymania zaangażowania zachodnich banków w regionie, w sytuacji gdy na rynkach międzynarodowych zapanował zastój oraz „wyschły” źródła finansowania prywatnego. W końcowym sprawozdaniu opublikowanym w dniu 11 marca 2011 r. stwierdzono, że cele wspólnego planu działania zostały osiągnięte. Ogólnie rzecz biorąc program ten pomógł zapobiec systemowemu kryzysowi sektora bankowego oraz poważnej zapaści kredytowej, a także przyczynił się do ponownego ożywienia akcji kredytowej w wielu państwach. [1] SEC(20--)[…] [2] Dz.U. L 280 z 27.10.2011, s. 1.