Zgodnie z podjętym zobowiązaniem do udzielania pomocy w miarę możliwości w postaci środków pieniężnych Komisja zachęca do stosowania środków pieniężnych w ramach swoich programów pomocy humanitarnej na całym świecie i kontynuuje wdrażanie innowacyjnego programu znanego pod nazwą siatka bezpieczeństwa socjalnego w sytuacjach wyjątkowych na rzecz uchodźców w Turcji. Obecnie UE przekroczyła swój początkowy cel zakładający udzielenie wsparcia na rzecz miliona najbardziej wymagających szczególnego traktowania uchodźców w Turcji za pomocą regularnie przydzielanych środków pieniężnych. Zgodnie ze stanem z września 2018 r. wsparciem w ramach siatki bezpieczeństwa socjalnego w sytuacjach wyjątkowych objętych jest 1,4 mln uchodźców.

Na wsparcie działań humanitarnych w Palestynie Komisja przeznaczyła kwotę 20 mln EUR. Działania koncentrowały się głównie na Strefie Gazy. UE podjęła działania w odpowiedzi na większe potrzeby humanitarne wynikające z dziesięcioletniej blokady, braku dostępu do podstawowych usług (opieka zdrowotna, woda, środki higieniczne i sanitarne) oraz nawracających okresów przemocy. Na Zachodnim Brzegu Komisja nadal udzielała wsparcia na rzecz społeczności najbardziej wymagających szczególnego traktowania, które mają ograniczony dostęp do edukacji, wody i źródeł utrzymania albo w ogóle nie mają takiego dostępu i którym grozi przymusowej wysiedlenie.

W Afryce Wschodniej w regionie Wielkich Jezior poważne kryzysy nadal wymagały większej pomocy humanitarnej w związku z pogorszeniem się sytuacji zarówno pod względem konfliktów, w szczególności w Demokratycznej Republice Konga, Etiopii, Somalii i Sudanie Południowym, jak i klęsk żywiołowych, w szczególności susz i powodzi, które doprowadziły do zakrojonych na szeroką skalę przymusowych wysiedleń i poważnego braku bezpieczeństwa żywnościowego. Ponad 474 mln EUR przeznaczono na działania prowadzone w Rogu Afryki i w regionie Wielkich Jezior w celu zaspokojenia potrzeb około 35 mln ludzi doświadczających poważnego braku bezpieczeństwa żywnościowego oraz 5 mln uchodźców pochodzących z Burundi, Demokratycznej Republiki Konga, Erytrei, Somalii, Sudanu Południowego i Sudanu, przy czym Uganda i Etiopia to dwa państwa afrykańskie przyjmujące najwięcej uchodźców, a także 15 mln osób wewnętrznie przesiedlonych głównie w Demokratycznej Republice Konga, Etiopii, Somalii, Sudanie i Sudanie Południowym. Znaczny wzrost liczby ludności wymagającej pomocy wynika w dużym stopniu z faktu, że w większości państw jednocześnie występują konflikty, napięcia etniczne i klęski żywiołowe, epidemie, brak bezpieczeństwa żywnościowego i niedożywienie. W regionie Afryki Południowej/Oceanu Indyjskiego klęski żywiołowe stanowiły istotną przyczynę braku bezpieczeństwa żywnościowego i innych potrzeb humanitarnych. Kwotę 15 mln EUR przeznaczono również na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb i bardziej konkretnie na prace w zakresie środków gotowości w celu zwiększenia odporności zagrożonej ludności.

W 2017 r. w Afryce Zachodniej i Środkowej konieczne były dalsze znaczące działania humanitarne w związku z czterema głównymi kryzysami regionalnymi i na ten cel przeznaczono 263 mln EUR. Pomoc ta obejmuje między innymi doraźne wsparcie żywnościowe i żywieniowe w państwach Sahelu, gdzie 9 mln ludzi należało udzielić wsparcia żywnościowego, a 3,5 mln dzieci dotkniętych było ostrym ciężkim niedożywieniem. Działania te obejmują również reagowanie na kryzysy na dużą skalę w regionie jeziora Czad, w którym 2,3 mln osób to osoby wewnętrznie przesiedlone, ponad 200 000 – uchodźcy, a ponad 7,1 mln to osoby odczuwające skutki kryzysu żywnościowego, w szczególności w północno-wschodniej części Nigerii, ale również w państwach sąsiadujących – Nigrze, Kamerunie i Czadzie. W związku z dalszym wzrostem humanitarnych skutków konfliktu zapewniono doraźne wsparcie na rzecz ludności dotkniętej konfliktami w północnej i środkowej części Mali i w sąsiadujących Burkina Faso, Mauretanii i Nigrze. Wsparciem objęto osoby wymagające szczególnego traktowania, odczuwające skutki kryzysu w Republice Środkowoafrykańskiej, w której eskalacja przemocy doprowadziła do dalszych przymusowych wysiedleń – na obszarze Republiki Środkowoafrykańskiej i do państw sąsiadujących – i tym samym do zwiększenia potrzeb humanitarnych.

W 2017 r. UE w dalszym ciągu zapewniała wielosektorową pomoc dla uchodźców i migrantów przemieszczających się przez terytorium byłej jugosłowiańskiej republiki Macedonii i Serbii oraz pozostawionych własnemu losowi na terytorium Serbii po zamknięciu granic (5 mln EUR).

Azja i Ameryka Łacińska

W 2017 r. UE w dalszym ciągu udzielała wsparcia państwom azjatyckim, przeznaczając około 95 mln EUR na działania humanitarne oraz działania na rzecz gotowości na wypadek klęsk żywiołowych. Główny nacisk położono na pogarszający się kryzys związany z wysiedlaniem ludności afgańskiej, pomoc na rzecz ponad 700 000 przedstawicieli ludności Rohingja wysiedlonych ostatnio z Mjanmy/Birmy do Bangladeszu, a także na pomoc ludności Rohingja i innym mniejszościom w Mjanmie/Birmie doświadczającym przemocy i izolacji. Komisja prowadziła również działania w związku z pogłębiającym się kryzysem na Filipinach/Mindanao, gdzie sytuacja uległa pogorszeniu na skutek huraganu Tembin, który przeszedł nad tymi obszarami w grudniu 2017 r.

W Ameryce Łacińskiej i na Karaibach udostępniono ponad 30 mln EUR na działania w zakresie gotowości na wypadek klęsk żywiołowych i reakcji na nadzwyczajne sytuacje humanitarne. Główny nacisk położono na reakcję na niszczycielskie huragany IRMA i MARIA na Karaibach, kryzys w zakresie żywności i schronienia na Haiti oraz pogarszającą się sytuację humanitarną w Kolumbii i Wenezueli. W ciągu roku w tym regionie priorytetowo traktowano również problem susz i przemocy w Ameryce Środkowej.

Reakcja na klęski żywiołowe

W 2017 r. Komisja reagowała na wiele klęsk żywiołowych zarówno w UE, jak i na całym świecie. W tym celu zapewniała pomoc humanitarną za pośrednictwem organizacji partnerskich, a ponadto dążyła do zapewnienia jak największej synergii między udzielaną przez siebie pomocą humanitarną a wsparciem rzeczowym udzielanym przez państwa członkowskie UE w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności, koordynowanym przez Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego Komisji. Dobrym przykładem wzajemnego uzupełniania się instrumentów pomocy humanitarnej i ochrony ludności stanowią działania prowadzone w związku z huraganami IRMA i MARIA we wrześniu 2017 r. Komisja przeznaczyła 2,9 mln EUR na rzecz najbardziej dotkniętej ludności w ośmiu krajach (na Kubie, Antigua i Barbuda, Dominice, w Republice Dominikańskiej, na Haiti, Saint Kitts i Nevis, St Maarten oraz Turks i Caicos), w których huragany wyrządziły poważne zniszczenia, a oprócz tego sporządzono mapy satelitarne, udzielono wsparcia konsularnego obywatelom Unii i zorganizowano ich ewakuację, zapewniono transport i dostawę wsparcia rzeczowego oraz wiedzę ekspercką w zakresie reagowania kryzysowego.

Zagadnienia przekrojowe

Edukacja w sytuacjach nadzwyczajnych

W 2017 r. na edukację w sytuacjach nadzwyczajnych Komisja przeznaczyła 6 % swojego budżetu na pomoc humanitarną. W 2017 r. Komisja zarządzała finansowaniem edukacji w sytuacjach nadzwyczajnych nie tylko w ramach budżetu na pomoc humanitarną, ale także w ramach instrumentu wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych w Grecji i unijnego Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji; łączna kwota tego finansowania na rzecz edukacji w sytuacjach nadzwyczajnych wyniosła niemal 96 mln EUR. W 2017 r. z pomocy tej skorzystało 1,14 mln dziewcząt i chłopców. UE w dalszym ciągu prowadziła również działania mające na celu zwiększenie świadomości na temat znaczenia edukacji o wysokiej jakości w czasach kryzysu i w kontekście przymusowego wysiedlania, łącząc prace podmiotów działających na rzecz pomocy humanitarnej i rozwoju, a także dążyła do wzmocnienia koordynacji i budowania zdolności w sektorze, finansując Global Education Cluster i organizując coroczne spotkanie partnerów tej organizacji.

Wielki układ

W 2017 r. poczyniono znaczne postępy pod względem kluczowych elementów wielkiego układu, tj. pakietu działań uzgodnionych przez darczyńców pomocy humanitarnej i agencje podczas Światowego Szczytu Humanitarnego w 2016 r., aby zwiększyć efektywność pomocy humanitarnej. Wśród tych postępów należy wymienić nowe podejścia do wzmocnienia powiązań pomiędzy podmiotami działającymi na rzecz pomocy humanitarnej i rozwoju, zwłaszcza – w kontekście UE – przez wyznaczenie państw pilotażowych dla celów powiązania pomocy humanitarnej z rozwojową, oraz nowe sposoby dostarczania pomocy, takie jak pomoc pieniężna. Komisja, przewodnicząc w szczególności pracom w zakresie wspólnej oceny potrzeb, przyczyniła się do postępów w dyskusjach na temat kwestii technicznych dotyczących tego zagadnienia.

Środki pieniężne jako środek udzielania pomocy

UE nadal zachęca do udzielenia pomocy humanitarnej w formie środków pieniężnych i wywiązała się ze swojego zobowiązania podjętego w ramach wielkiego układu zakładającego udzielanie 35 % pomocy w ten sposób. W przypadku działań na dużą skalę możliwa jest większa efektywność i UE wydała wytyczne skierowane do parterów w zakresie pomocy humanitarnej w celu zwiększenia skuteczności i efektywności takich działań.

Powiązanie pomocy humanitarnej z rozwojową

Istotą podejścia polegającego na powiązaniu pomocy humanitarnej z rozwojową jest zachęcanie podmiotów działających na rzecz pomocy humanitarnej i rozwoju do ściślejszej i efektywniejszej współpracy w celu wywierania większego wpływu przez wzmocnienie powiązań pomiędzy ich działaniami. Przez cały 2017 r. podejście to było priorytetem dla UE ze względu na długotrwałe kryzysy i zapotrzebowanie na finansowanie pomocy humanitarnej. Do najważniejszych celów należą: osiągnięcie większej wydajności, lepsze przewidywanie kryzysów, szybsze reagowanie i znalezienie trwalszych rozwiązań. Ponieważ wymaga to zmiany nastawienia, w 2017 r. zatwierdzono grupę państw pilotażowych, które miały przetestować to podejście. Po pierwsze, służby Komisji przyczyniły się do zacieśnienia współpracy w 14 państwach (Afganistanie, Czadzie, Etiopii, Iraku, Kenii, Mjanmie/Birmie, Nigerii, Nigrze, Somalii, Sudanie, Sudanie Południowym, Tanzanii, Ugandzie, Jemenie). Jednocześnie DG ECHO i DG NEAR wyraziły również zgodę na zacieśnienie współpracy w Libanie, Jordanii i Syrii przez opracowanie wspólnych ram rozwoju pomocy humanitarnej. Państwa członkowskie również prowadzą działania w sześciu z tych państw (Czadzie, Iraku, Mjanmie/Birmie, Nigerii, Sudanie oraz Ugandzie), aby wykazać wartość dodaną wymiaru politycznego we wspólnych celach i działaniach. Skuteczna koordynacja pomocy kryzysowej i długoterminowej w kontekście Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji jest kolejnym dobrym przykładem funkcjonowania powiązania pomocy humanitarnej z rozwojową.

Dnia 7 czerwca 2018 r. przyjęto komunikat pt. „Strategiczne podejście do kwestii odporności w ramach działań zewnętrznych UE”, natomiast Rada przyjęła konkluzje na ten temat w dniu 13 listopada 2017 r. W tym kontekście przeprowadzono prace zmierzające do tego, aby stało się operacyjne powiązanie pomocy humanitarnej z rozwojową, rozpoczęte w sześciu państwach pilotażowych (Nigerii, Czadzie, Ugandzie, Sudanie, Mjanmie/Birmie i Iraku) we wrześniu 2017 r. podczas nieformalnego spotkania Rady do Spraw Zagranicznych/Dyrekcji ds. Rozwoju w Tallinie. Podjęto próbę zmierzenia się z dwoma głównymi wyzwaniami: (i) w jaki sposób można lepiej połączyć starania ukierunkowane na przeciwdziałanie ryzyku i zagrożeniom w różnych obszarach (klimatycznym, gospodarczym, społecznym, bezpieczeństwa, politycznym) oraz w ramach różnych instrumentów; (ii) w jaki sposób ściślej współpracować z państwami członkowskimi.

Przymusowe wysiedlenia