Przepisy rozporządzenia stanowią: do dnia 13 maja 2021 r. Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu, Radzie, Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu i Komitetowi Regionów sprawozdanie z oceny ex post stosowania i skutków niniejszego rozporządzenia. Sprawozdaniu temu mogą towarzyszyć wnioski ustawodawcze dotyczące zmiany niniejszego rozporządzenia. W związku z tym niniejsze sprawozdanie, w którym przedstawiono analizę przeprowadzoną w towarzyszącym dokumencie roboczym służb Komisji, zawiera ocenę wdrożenia reformy EURES wprowadzonej rozporządzeniem z 2016 r. oraz wnioski wyciągnięte w trakcie tej oceny.

2.1Adekwatność

Ogólnie narzędzia i usługi EURES uznaje się za adekwatne do tego, aby zaspokoić potrzeby w zakresie mobilności pracowników wewnątrz UE, choć w różnym stopniu. Wsparcie dla osób poszukujących pracy i pracodawców jest zasadniczo dobrze dostosowane do eliminowania przeszkód dla mobilności pracowników wewnątrz UE, takich jak brak przejrzystych informacji i bariery administracyjne. Eliminowanie barier językowych, ułatwianie uznawania kwalifikacji lub pomoc po rekrutacji to usługi, które nie są szeroko rozpowszechnione w całej sieci, dlatego wsparcie EURES w tych obszarach uważa się za mniej istotne. Wydaje się, że portal EURES jest odpowiedni do tego, aby wypełnić luki informacyjne oraz zapewnić dostęp do dużej puli ofert zatrudnienia i życiorysów, odpowiadając w ten sposób na trudności, z jakimi borykają się pracodawcy w znalezieniu profili o odpowiednich kwalifikacjach.

Na mocy rozporządzenia EURES staje się usługą publiczną dostępną dla wszystkich bez wyjątku pracowników i pracodawców w całej Unii, zapobiegając efektom „spijania śmietanki” i podejścia selektywnego (ang. cherry-picking), podczas gdy prywatne platformy pośrednictwa pracy oraz dopasowywanie ofert zatrudnienia i kandydatów w mediach społecznościowych są skierowane głównie do wykwalifikowanych klientów, którzy płacą za ich usługi, biegle posługują się językiem angielskim i są w stanie samodzielnie poradzić sobie ze zmianą miejsca zamieszkania i procedurami administracyjnymi bez osobistego doradztwa.

Rzeczywiste wykorzystanie EURES zależy od tego, które osoby chciałyby skorzystać ze swojego prawa do swobodnego przemieszczania się. W wyniku oceny stwierdzono, że EURES w dużym stopniu zaspokaja potrzeby pracodawców i osób poszukujących pracy, które napotykają na przeszkody w mobilności pracowników w UE, w szczególności w regionach transgranicznych, a także młodszych osób poszukujących pracy lub osób poszukujących pracy o wyższych kwalifikacjach. Zmiany, które miały miejsce w ostatnim czasie, sprawiają, że pracownicy powracający i sezonowi stają się coraz bardziej istotnymi grupami, na których potrzeby EURES powinien zwrócić większą uwagę. Szeroki wachlarz narzędzi i usług EURES okazał się wystarczająco elastyczny, aby zaspokoić różnorodne i szybko zmieniające się potrzeby europejskiego rynku pracy. Odpowiada to również dobrze „raison d’etre” publicznych służb zatrudnienia, które w każdym momencie są odpowiedzialne za wdrażanie aktywnej polityki rynku pracy i świadczenie usług w zakresie zatrudnienia w interesie publicznym.

Ogólnie rzecz biorąc, zreformowana sieć EURES była w stanie dostosować się do zmian otoczenia wdrożeniowego (tj. tendencji w zakresie mobilności pracowników, postępu technologicznego, zakłóceń spowodowanych COVID-19), aczkolwiek zależało to od krajowych strategii i priorytetów. Trzy główne mechanizmy stanowią dla państw EURES platformę umożliwiającą określenie zmian w otoczeniu wdrożeniowym: wymiana informacji; uczestnictwo w posiedzeniach grupy koordynacyjnej EURES i odbywających się w ich trakcie dyskusjach oraz zharmonizowane programowanie. Mechanizmy te nie zapewniły jednak do tej pory skoordynowanego podejścia sieci do zidentyfikowanych zmian. Na przykład jedynie połowa państw dostosowuje usługi i działania na podstawie dokładnej oceny warunków na rynku pracy. W innym przypadku, podczas gdy imprezy rekrutacyjne, takie jak Europejskie Dni Pracy Online, były nadal realizowane pomimo zakłóceń związanych z COVID-19, usługi wsparcia EURES w niektórych państwach musiały zostać przerwane z powodu realokacji zasobów w następstwie zmian w priorytetach krajowych, co wpłynęło na dostępność sieci jako całości.

2.2Skuteczność

Usługi EURES określone w rozporządzeniu i świadczone za pośrednictwem portalu, doradców i programów mobilności zapewniają możliwości zatrudnienia na poziomie wewnątrzunijnym, propagują sprawiedliwe warunki pracy i zwiększają wiedzę na temat mobilności pracowników wewnątrz UE. Na przykład liczba zweryfikowanych miejsc pracy uzyskanych w wyniku interwencji EURES wzrosła z 28 934 w 2016 r. do 76 210 w 2019 r., przy czym rzeczywista liczba jest prawdopodobnie wyższa, a ostrożne szacunki na 2019 r. mówią o 83 360 miejscach pracy. EURES przyczynia się do około 10 % transgranicznych miejsc pracy, co odpowiada udziałowi publicznych służb zatrudnienia w ich kontekście krajowym. Fakt, że rozszerzenie sieci, pełna wymiana życiorysów i automatyczne dopasowywanie ofert zatrudnienia i osób poszukujących pracy nie zostały jeszcze w pełni wdrożone, zmniejsza jego ogólną skuteczność.

Wydaje się, że zbiorczo sieć jest bardziej skuteczna niż suma wkładów krajowych, ponieważ wzajemna zależność krajowych rynków pracy sprawia, że sukces EURES na szczeblu krajowym zależy od wsparcia EURES w innych krajach. Nie ma dowodów potwierdzających, że w konkretnych państwach skuteczność EURES zwiększa się w czasie. W ramach oceny nie określono żadnego podzbioru usług jako najbardziej skutecznego, ale zasugerowano utrzymanie obecnego podejścia polegającego na zapewnieniu szerokiego wachlarza usług w celu zaspokojenia zmieniających się potrzeb rynku pracy.

Usługi wsparcia świadczone przez doradców EURES zasadniczo są oceniane jako usługi charakteryzujące się wysoką wartością i dobrą jakością oraz przynoszące trwałe rezultaty, co wynika z faktu, że są one dostosowane do potrzeb poszczególnych osób. Wskaźniki zadowolenia wśród osób poszukujących pracy (70 %) i pracodawców (84 %) są porównywalne ze wskaźnikami osiąganymi w przypadku publicznych służb zatrudnienia. Występują jednak różnice pod względem jakości usług świadczonych w ramach sieci, co może wynikać z różnic pod względem zasobów dostępnych na poziomie krajowym. Ponadto ze względu na różnice w prawie krajowym w niektórych państwach zakres usług świadczonych przez publiczne służby zatrudnienia nie obejmuje staży i przygotowania zawodowego, co ogranicza zdolność EURES do zapewnienia możliwości zatrudnienia młodszym pracownikom.

Uzupełnieniem usług wsparcia EURES są programy mobilności i transgraniczne partnerstwa EURES, w ramach których wspiera się wybrane grupy docelowe.

Dzięki portalowi EURES zwiększa się dostęp do ofert zatrudnienia i życiorysów, przy czym oczekuje się, że skuteczność tego portalu wzrośnie jeszcze bardziej wraz z uruchomieniem automatycznego dopasowywania ofert zatrudnienia i osób poszukujących pracy. Ponadto na portalu nie są jeszcze dostępne wszystkie krajowe oferty zatrudnienia.

Określona w rozporządzeniu struktura organizacyjna EURES – w ramach której rozszerza się sieć i włącza się usługi EURES do usług publicznych służb zatrudnienia – w dużej mierze jest odpowiednia do celów skutecznego wsparcia mobilności pracowników wewnątrz UE. Przyjmowanie kolejnych członków i partnerów skutkuje wzmożeniem wymiany wiedzy i świadczeniem usług na rzecz większej liczby klientów. Poziom usług świadczonych przez poszczególnych członków i partnerów zależy jednak od ich indywidualnych interesów, co może niekorzystnie wpływać na jakość usług w ramach całej sieci. Dzięki włączeniu usług EURES do usług publicznych służb zatrudnienia wzrasta jakość usług EURES, ale jednocześnie zmniejsza się widoczność EURES.

EURES nie jest wystarczająco widoczny dla uczestników rynku pracy, przez co jest mniej skuteczny. W tej kwestii wydaje się, że pracodawcy wiedzą mniej o EURES niż osoby poszukujące pracy. Wiedzę na temat EURES zwiększono dzięki niedawno przeprowadzonym działaniom informacyjno-promocyjnym, przy czym na przeszkodzie w osiągnięciu lepszych wyników stały ograniczenia finansowe, ograniczona współpraca między zainteresowanymi stronami oraz brak wspólnego podejścia w zakresie promocji sieci.

2.3Wydajność

Z dostępnych informacji wynika, że opłacalność EURES wzrosła od czasu wprowadzenia rozporządzenia w sprawie EURES, o czym świadczą dane przedstawione w poniższej tabeli:

Wskaźnik wyniku EURES 2016 2019 Oszczędności netto Koszt w przeliczeniu na przypadek uzyskania zatrudnienia 473,53 288,10 185,42 Koszt w przeliczeniu na umowę 13,60 11,88 1,71 Koszt w przeliczeniu na ofertę zatrudnienia przekazaną na portal 2,74 1,24 1,50

Z analizy porównawczej działalności EURES z działalnością publicznych służb zatrudnienia wynika, że koszt EURES można uznać za niewielki dodatek do kosztów publicznych służb zatrudnienia w sposób opłacalny zwiększający zakres działalności poprzez uzupełnienie możliwości znalezienia zatrudnienia na poziomie krajowym o możliwości zatrudnienia na poziomie transgranicznym. Wydaje się, że na wydajność EURES w większym stopniu wpływa efekt sieci niż aspekty krajowe.

Chociaż krajowi koordynatorzy są zdania, że inwestycje w jeden skoordynowany kanał i portal EURES są proporcjonalne, to jednak korzyści nie są jeszcze zupełnie widoczne. Świadczy o tym w szczególności fakt, że obecnie państwa nie przekazują tym kanałem wszystkich dostępnych ofert zatrudnienia. Oczekuje się znacznego przyrostu wydajności w wyniku pełnego wdrożenia automatycznego dopasowywania ofert zatrudnienia i profili osób poszukujących pracy, przy czym proces ten zakończy się po wprowadzeniu europejskiej klasyfikacji umiejętności, kompetencji, kwalifikacji i zawodów (ESCO) przez państwa członkowskie.