osiągnięciu równowagi między stabilizacją krótkoterminową a długofalową stabilnością. W przypadku strefy euro – mimo że obecny neutralny kurs polityki budżetowej jest zasadniczo właściwy, to państwa członkowskie, które mają wysoki poziom deficytu lub zadłużenia muszą nadal dążyć do osiągnięcia stabilności budżetowej, natomiast państwa członkowskie dysponujące przestrzenią fiskalną powinny wprowadzić środki wspierające inwestycje produkcyjne. Dzięki zmianie struktury finansów publicznych powinny one w większym stopniu sprzyjać wzrostowi gospodarczemu;

ambitnych reformach strukturalnych na rynkach produktów i usług oraz rynkach pracy, służących zwiększeniu wydajności, konkurencyjności i inwestycji. Sprzyjając tworzeniu miejsc pracy i stymulując wzrost, reformy te przyczynią się do powszechniejszego dobrobytu. Reformy funkcjonowania rynków finansowych przyczynią się do trwałego przywrócenia równowagi w gospodarce, ułatwienia dostępu do finansowania inwestycji i zmniejszenia negatywnego wpływu delewarowania na sektor bankowy, prywatny i publiczny;

Po rozpoczęciu kadencji obecna Komisja przedstawiła ściśle ukierunkowany i ambitny program społeczno-gospodarczy, a także usprawniła proces prac nad europejskim semestrem, aby skoncentrować się na najpilniejszych priorytetach. W rocznej analizie wzrostu gospodarczego na 2015 r. Komisja przedstawiła trzy powiązane ze sobą priorytety polityki gospodarczej na unijnym szczeblu: skoordynowane stymulowanie inwestycji, ponowione zobowiązanie do reform strukturalnych i dążenie do odpowiedzialności budżetowej.

W porównaniu ze standardami kredytowymi obowiązującymi przed kryzysem obecna polityka kredytowa pozostaje jednak rygorystyczna. Politykę kredytową wobec przedsiębiorstw złagodzono w ujęciu netto przede wszystkim we Włoszech, podczas gdy w Niderlandach nastąpiło przejście od zaostrzania tej polityki do jej łagodzenia (w ujęciu netto).

Według najnowszej ankiety Europejskiego Banku Centralnego dotyczącej działalności kredytowej, w pierwszym kwartale 2015 r. banki złagodziły warunki udzielania kredytów dla przedsiębiorstw, co przyczyniło się do pobudzenia wzrostu akcji kredytowej. Ankietowane banki zgłosiły dalsze złagodzenie polityki kredytowej wobec przedsiębiorstw w ujęciu netto, zarówno w segmencie kredytów dla dużych przedsiębiorstw, jak i w segmencie małych i średnich przedsiębiorstw.

Zatrudnienie wzrasta szybciej i wyraźniej, niż się spodziewano. Wynika to prawdopodobnie z korzystnego wpływu ograniczonego wzrostu płac i niedawnych reform rynku pracy. Pomiędzy wprowadzeniem reform a uwidocznieniem ich pełnych skutków w postaci tworzenia miejsc pracy musi jednak upłynąć trochę czasu. Pomaga to wyjaśnić, dlaczego bezrobocie jest wciąż wysokie, zwłaszcza wśród młodych ludzi i długotrwale bezrobotnych. Utrwala ono niekorzystne zmiany społeczne i jest często przyczyną rosnącego poziomu ubóstwa i wykluczenia społecznego.

Mimo że postępy obserwowane w niektórych dziedzinach są zachęcające, zaniepokojenie budzi ograniczony zakres lub brak postępów w innych obszarach, które stanowią wąskie gardła blokujące rozwój inwestycji, np. otwarcie rynków produktów i usług na konkurencję czy ramy regulacyjne. Reformy strukturalne eliminują takie strukturalne wąskie gardła. Reformy te stanowią bodziec dla potencjalnego wzrostu i tworzenia miejsc pracy, zwykle w perspektywie średnio- i długoterminowej. Mogą one też jednak zwiększać pewność i wiarygodność w krótkim okresie, co jest szczególnie istotne przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych. Oznacza to, że zanim reformy strukturalne przyniosą efekty długofalowe, mogą też stymulować popyt krótkoterminowy.

Po dniu 10 czerwca Komisja oceni działania podjęte przez Francję w odpowiedzi na zalecenie Rady z 10 marca 2015 r. Komisja zidentyfikowała czynniki ryzyka zagrażające terminowej i trwałej korekcie nadmiernego deficytu również w przypadku innych państw członkowskich objętych procedurą nadmiernego deficytu i stwierdza w związku z tym potrzebę przedsięwzięcia dodatkowych środków. Dotyczy to w szczególności Chorwacji i Hiszpanii, w związku z terminem korekty przypadającym w 2016 r., ale także Portugalii, dla której termin korekty wyznaczono na 2015 r. (i który to termin jest możliwy do osiągnięcia).

W odniesieniu do państw członkowskich objętych procedurą nadmiernego deficytu zalecenie Komisji przewiduje, że Malta i Polska powinny obecnie wyjść z tej procedury. Po tej rundzie europejskiego semestru liczba państw członkowskich objętych procedurą nadmiernego deficytu zmniejszyłaby się zatem do dziewięciu (dla porównania – w 2011 r. procedurą objęte były aż 24 państwa). Komisja opracowała na mocy art. 126 ust. 3 sprawozdanie dotyczące Finlandii, w którym analizuje naruszenie przez to państwo kryteriów długu i deficytu określonych w Traktacie; sprawozdanie to może doprowadzić do otwarcia procedury nadmiernego deficytu.

W tym kontekście zalecenia dla poszczególnych krajów na rok 2015 mają na celu dalsze ograniczenie antykonkurencyjnych regulacji, zmniejszenie barier wejścia oraz zwiększenie konkurencji krajowej i transgranicznej. Na przykład: w Niemczech, zaliczających się do państw członkowskich UE, których regulacje najmniej sprzyjają konkurencji w sektorze usług świadczonych w ramach wolnych zawodów; w Danii, gdzie wzrost wydajności był hamowany przez bariery wejścia i obciążenia regulacyjne w sektorach usług nastawionych na rynek krajowy, w szczególności w sektorach budowlanym i detalicznym; w Hiszpanii, gdzie utrzymują się pewne bariery utrudniające rozwój przedsiębiorstwom, w tym zróżnicowanie regulacji w zależności od wielkości przedsiębiorstw, i która musi jeszcze uchwalić reformy sektora usług świadczonych w ramach wolnych zawodów i stowarzyszeń zawodowych; we Francji, gdzie istnieje możliwość zwiększenia konkurencji w sektorze usług, zwłaszcza usług świadczonych w ramach wolnych zawodów, handlu detalicznego i sektorów sieciowych, i gdzie obowiązuje szereg regulacji i taryf dla zawodów regulowanych, które hamują działalność gospodarczą; w Chorwacji, gdzie na otoczenie biznesu wpływają niekorzystnie poważne słabości instytucjonalne, w tym nadmierne bariery dla usługodawców i nadmierna ilość opłat parafiskalnych; na Węgrzech, gdzie nadal istnieją wprowadzone w ostatnich latach bariery dla wejścia na rynek usług i gdzie wprowadzono w 2014 r. dodatkowe utrudnienia – takie jak wymóg, aby wszystkie przedsiębiorstwa handlu detalicznego uzyskiwały zezwolenia w procedurze scentralizowanej; we Włoszech, gdzie istnieje szereg ograniczeń konkurencji, które nadal utrudniają właściwe funkcjonowanie rynków produktów i usług. Znaczne bariery utrzymują się w sektorach lokalnych służb użyteczności publicznej, portów lotniczych i morskich, usług prawnych, bankowości, aptek i opieki zdrowotnej. Także postępowania o udzielenie zamówień publicznych wykazują nadal poważne słabości pomimo szerszego stosowania scentralizowanych zamówień, a lokalne służby użyteczności publicznej są w dalszym ciągu chronione przed konkurencją.

W wielu państwach członkowskich konieczne jest ambitne wdrażanie reform strukturalnych w celu uelastycznienia rynku produktów i usług oraz zwiększenia jego konkurencyjności. W rocznej analizie wzrostu gospodarczego na 2015 r. wskazano w szczególności sześć następujących barier, które mają znaczenie z perspektywy europejskiej: (i) nieproporcjonalne i nieuzasadnione wymogi dotyczące zezwoleń, w szczególności wymogi dotyczące formy prawnej i struktury udziałowej; (ii) brak jasności w prawodawstwie krajowym co do przepisów mających zastosowanie do podmiotów świadczących usługi transgraniczne; (iii) brak wzajemnego uznawania; (iv) uciążliwe procedury administracyjne; (v) nierówne postępy w trwającej wzajemnej ocenie uregulowań dotyczących zawodów oraz w realizacji reform zawodów regulowanych; (vi) utrzymujące się przeszkody w swobodnym przepływie towarów.

W niektórych państwach członkowskich istnieje pilna potrzeba zwiększenia efektywności administracji, przyspieszenia postępowań sądowych, wzmocnienia niezależności, jakości i efektywności systemu sądownictwa oraz przeorganizowania systemu zamówień publicznych. Na przykład Bułgaria powinna przygotować kompleksową reformę ram prawnych niewypłacalności, czerpiąc z najlepszych międzynarodowych praktyk i doświadczeń i skupiając się zwłaszcza na poprawie mechanizmów przedupadłościowych i pozasądowej restrukturyzacji. W Republice Czeskiej doszło do poważnych opóźnień w działaniach zainicjowanych w ostatnich latach w celu rozwiązania problemu korupcji; powodem do niepokoju jest w dalszym ciągu brak przejrzystości postępowań o udzielenie zamówień publicznych. W Chorwacji należy poprawić efektywność i jakość systemu sądownictwa, w szczególności sądów handlowych. Włochy powinny przyjąć i wdrożyć projekty przepisów mających na celu ulepszenie ram instytucjonalnych i modernizację administracji publicznej oraz zapewnić, aby reformy przyjęte w celu usprawnienia wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych przyspieszyły postępowania sądowe. Klimat biznesowy i jakość usług publicznych na Łotwie poprawiłyby się, gdyby aktywniej przeciwdziałano konfliktom interesów i korupcji. Słowacja powinna pobudzić inwestycje infrastrukturalne, usprawnić i uprościć procedury administracyjne związane z wydawaniem decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu oraz pozwoleń na budowę, a także zwiększyć konkurencję w przetargach publicznych. W Słowenii odnotowano w 2014 r. dalszą poprawę efektywności sądów (przy czym tempo reform spowolniło), jednak przewlekłość postępowań i duża liczba nierozstrzygniętych spraw wciąż stanowią problem.

W przedstawionych dzisiaj zaleceniach Komisja odnosi się do szeregu istotnych problemów, które wymagają rozwiązania. Na przykład Bułgaria powinna ukończyć niezależną, obejmującą cały system finansowy ocenę jakości aktywów i oddolny test warunków skrajnych w sektorze bankowym, a także wzmocnić dodatkowo nadzór nad sektorem bankowym i finansowym sektorem instytucji niebędących bankami. W Hiszpanii należy ukończyć reformę sektora banków oszczędnościowych oraz proces restrukturyzacji i prywatyzacji państwowych banków oszczędnościowych. W Chorwacji należy wzmocnić zdolność sektora finansowego do wspierania ożywienia gospodarczego, aby móc sprostać wyzwaniom związanym z zagrożonymi kredytami (wysokimi kredytami dla przedsiębiorstw i kredytami hipotecznymi denominowanymi w obcej walucie) oraz z wadliwymi praktykami w zakresie zarządzania w niektórych instytucjach. Węgry powinny podjąć działania w celu przywrócenia normalnej akcji kredytowej na rzecz realnej gospodarki i usunięcia przeszkód utrudniających „czyszczenie” portfeli banków narzędziami rynkowymi oraz w celu znacznego ograniczenia ryzyka z tytułu zobowiązań warunkowych wynikającego z powiększenia udziałów państwowych w sektorze bankowym. Irlandia powinna zakończyć do końca 2015 r. przygotowanie rozwiązań restrukturyzacyjnych dla większości niespłacanych kredytów hipotecznych oraz wzmocnić system monitorowania przez Bank Centralny Irlandii. Należy zapewnić trwałość rozwiązań restrukturyzacyjnych dotyczących kredytów dla MŚP w trudnej sytuacji oraz pozostałych kredytów na nieruchomości komercyjne poprzez kontynuowanie oceny wyników banków w porównaniu z wyznaczonymi przez nie celami. Włochy powinny wprowadzić do końca 2015 r. wiążące środki mające na celu usunięcie słabych punktów istniejących nadal w zasadach ładu korporacyjnego banków, zwracając przy tym szczególną uwagę na rolę fundacji, oraz podjąć działania w celu przyśpieszenia szeroko zakrojonej redukcji kredytów zagrożonych. Na Malcie należy poprawić dostęp do finansowania dla małych przedsiębiorstw i mikroprzedsiębiorstw. Portugalia powinna wprowadzić środki w celu zmniejszenia nawisu długu przedsiębiorstw, przeciwdziałania skutkom wysokiego udziału zagrożonych kredytów przedsiębiorstw w portfelach banków oraz ograniczenia preferencyjnego traktowania zadłużenia przedsiębiorstw w ramach systemu opodatkowania. Słowenia powinna zredukować udział kredytów zagrożonych w portfelach banków poprzez wprowadzenie szczegółowych celów w tym zakresie, poprawić zdolność monitorowania ryzyka kredytowego w bankach i podjąć działania w celu zapewnienia lepszego dostępu do finansowania MŚP i mikroprzedsiębiorstwom.

Wytyczne dotyczące dalszych działań w ramach paktu stabilności i wzrostu znajdują się w zaleceniach dla poszczególnych państw przedstawionych przez Komisję.





Ramka 2. Sytuacja państw członkowskich w odniesieniu do paktu stabilności i wzrostu,

na dzień 13 maja 2015 r. Brak procedury nadmiernego deficytu Austria, Belgia, Bułgaria, Dania, Estonia, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Niderlandy, Niemcy, Republika Czeska, Rumunia, Słowacja, Szwecja, Węgry, Włochy Uchylenie procedury nadmiernego deficytu Malta, Polska Trwająca procedura nadmiernego deficytu Nowy termin: 2016/17 Rozważana jest możliwość otwarcia nowej procedury nadmiernego deficytu Chorwacja, Cypr, Francja, Grecja, Hiszpania, Irlandia, Portugalia, Słowenia, Zjednoczone Królestwo Finlandia

Poprawa polityki zatrudnienia i ochrony socjalnej

W rocznej analizie wzrostu gospodarczego na rok 2015 Komisja podkreśliła konieczność zwiększenia dynamiki rynku pracy i zaradzenia problemowi wysokiego poziomu bezrobocia. Działania te są niezwykle ważne z punktu widzenia tworzenia miejsc pracy i likwidacji zakłóceń, takich jak wysoki poziom segmentacji rynku pracy, bezrobocie długotrwałe, bezrobocie młodzieży i niedopasowanie umiejętności. Sztywne przepisy dotyczące zwalniania z pracy i przewlekłość postępowań sądowych mogą powstrzymywać pracodawców od zatrudniania nowych pracowników na podstawie umów na czas nieokreślony, ograniczać mobilność zawodową i zachęcać do nadmiernego wykorzystywania umów na czas określony. Wysokie opodatkowanie pracy, zwłaszcza w przypadku osób o niskich dochodach, może hamować tworzenie nowych miejsc pracy i przeciwdziałać zachętom do uczestnictwa w rynku pracy. Wspieranie tworzenia miejsc pracy wymaga również, aby wysokość płac realnych dostosowywała się do zmian w zakresie wydajności i odzwierciedlała odmienne sytuacje w poszczególnych sektorach przemysłu i w przedsiębiorstwach. Potrzeba uwzględnienia odmiennych warunków, w jakich zachodzą wewnątrz- i międzysektorowe zmiany konkurencyjności i wydajności, może wymagać pozostawienia pewnego marginesu elastyczności w podejściu do zjawiska zróżnicowanych zmian płac. Tego typu mechanizmy należy tworzyć przy udziale partnerów społecznych, zgodnie z praktyką i tradycją danego państwa. Jeżeli mechanizmy ustalania wynagrodzeń narzucają płace, których wysokość nie odpowiada poziomowi wydajności ani aktualnym tendencjom, może to prowadzić do utraty miejsc pracy lub segmentacji rynków pracy, szczególnie w przypadku, gdy pracodawcy zaczną stosować alternatywne formy zatrudnienia nieobjęte tymi mechanizmami. Sprawnie działające i skuteczne programy kształcenia i szkolenia zawodowego, w tym ukierunkowane uczenie się dorosłych, odgrywają niezwykle ważną rolę w poprawie szans zatrudnienia osób poszukujących pracy. Niektóre państwa członkowskie powinny również dostosować rolę pełnioną przez publiczne służby zatrudnienia i ukierunkować lepiej instrumenty aktywnej polityki rynku pracy, tak aby pomagały włączyć w rynek pracy osoby najbardziej od niego oddalone. Konieczne jest przeciwdziałanie problemowi długotrwałego bezrobocia poprzez łączenie efektywnej pomocy społecznej i działań zwiększających zdolność do zatrudnienia osób długotrwale bezrobotnych.

Komisja docenia postępy dokonane przez niektóre państwa członkowskie, ale – w świetle złej sytuacji panującej na rynku pracy w wielu innych państwach członkowskich – uznaje za konieczne posunięcie się naprzód w reformach. We Francji koszt pracy w przypadku pracownika otrzymującego minimalne wynagrodzenie pozostaje wysoki w porównaniu z innymi państwami członkowskimi, a obserwowane tendencje w zakresie jego zmian nie sprzyjają konkurencyjności ani tworzeniu miejsc pracy. Co więcej, w sytuacji niskiej inflacji obecny mechanizm automatycznej indeksacji minimalnego wynagrodzenia może doprowadzić do większego wzrostu wynagrodzeń, niż wymagają tego względy utrzymania siły nabywczej. W Polsce odsetek umów o pracę na czas określony jest najwyższy w UE, podczas gdy odsetek osób przechodzących od zatrudnienia na czas określony do stałego zatrudnienia jest niski, a dysproporcje płacowe są jedne z najwyższych w UE. Sztywne przepisy dotyczące zwalniania z pracy, długotrwałość postępowań sądowych oraz inne obciążenia nakładane na pracodawców skłaniają ich do stosowania umów na czas określony oraz nietypowych modeli umów o pracę. Oprócz tego, postrzegane wysokie koszty związane z kodeksowymi umowami o pracę prowadzą do nadmiernego wykorzystywania umów cywilnoprawnych (które są atrakcyjne dla pracodawców ze względu na niższe składki na ubezpieczenie społeczne), a ich rozpowszechnienie może pogorszyć jakość zatrudnienia, zwłaszcza w przypadku młodych osób.

Inne obszary polityki objęte europejskim semestrem

Wskutek przyjęcia nowej perspektywy i nowych priorytetów, w zaleceniach dla poszczególnych krajów na 2015 r. skupiono się na najbardziej priorytetowych kwestiach makroekonomicznych i społecznych, które wymagają podjęcia przez państwa członkowskie działań w bliskim horyzoncie czasowym; liczba zaleceń została w związku z tym poważnie ograniczona.

Nie oznacza to jednak, że obszary, które były w poprzednich latach uwzględniane w zaleceniach dla poszczególnych krajów w ich wcześniejszej, bardziej rozbudowanej formie, straciły na znaczeniu. Komisja będzie je w dalszym ciągu monitorować w swoich sprawozdaniach krajowych i zachęcać państwa członkowskie do przyjmowania całościowego podejścia w ich krajowych programach reform. Wiele z tych kwestii będzie poddawanych analizie w ramach innych procesów politycznych (np. w kontekście unii energetycznej, jednolitego rynku cyfrowego, w ramach mechanizmów monitorowania i egzekwowania związanych z jednolitym rynkiem oraz w obszarach takich jak środowisko naturalne czy monitorowanie europejskiej przestrzeni badawczej i Unii innowacji) lub w dyskusjach na temat wdrażania polityki w komisjach sektorowych Parlamentu Europejskiego, na posiedzeniach odpowiednich składów Rady i z udziałem odpowiednich zainteresowanych stron. Jeśli prawo UE nie będzie prawidłowo wdrażane, Komisja będzie zapewniać jego przestrzeganie w drodze postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, a nie poprzez wydawanie zaleceń.

W przypadku gdy Komisja potwierdzi fakt wprowadzania reform, ale nie będzie jeszcze w stanie ocenić ich skutków, powstrzyma się w danym roku od wydania zalecenia, sygnalizując jednak państwu członkowskiemu, że będzie ściśle monitorować zarówno sposób wdrażania reform, jak i ich wyniki, aby sprawdzić, czy odpowiadają oczekiwaniom.

5. Wnioski

Skupienie się na najważniejszych kwestiach, więcej czasu na dyskusje i więcej możliwości przeprowadzania merytorycznych analiz, opierających się na faktach i uwzględniających europejskie priorytety – zdaniem Komisji jest to właściwa formuła, która umożliwi w przyszłości wzmocnienie i usprawnienie europejskiego semestru na szczeblu krajowym i europejskim.

Procesowi usprawniania europejskiego semestru towarzyszy zwiększanie odpowiedzialności politycznej i rozliczalności – zmiany te mają przyczynić się do lepszego wdrażania zaleceń dla poszczególnych krajów. Celem tego nowego podejścia – które opiera się na stanowiskach państw członkowskich na temat europejskiego systemu rządów – jest osiągnięcie postępów w reformach, tak aby sektor biznesu i obywatele mogli odczuć ich pozytywne skutki.

Komisja wzywa Radę do zatwierdzenia proponowanego podejścia w kwestii zaleceń dla poszczególnych krajów na lata 2015-2016, a państwa członkowskie – do ich ścisłego wdrożenia.

Roczne priorytety powinny być osadzone w ramach odnowionej długoterminowej strategii gospodarczej. Komisja pracuje w związku z tym nad śródokresowym przeglądem strategii „Europa 2020” i zamierza przedstawić wyniki tych prac jeszcze przed końcem roku.

Komisja będzie również kontynuować prace nad pogłębieniem unii gospodarczej i walutowej, w tym poprzez przegląd ram zarządzania gospodarczego.