Bruksela, dnia 9.2.2005

COM(2005) 37 końcowy

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Przegląd Strategii Zrównoważonego Rozwoju UE na rok 2005:Wstępne podsumowanie i przyszłe kierunki realizacji

{SEC(2005) 225}

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie 3

Część I: Zrównoważony rozwój – O co toczy się gra? 5

1. Wstęp 5

2. Podejście Unii Europejskiego do zrównoważonego rozwoju 6

3. Dlaczego przegląd? 7

4. Podsumowanie postępów 8

Część II: Odpowiedź na wyzwania 15

5. Przyszłe kierunki realizacji 15

5.1. Potwierdzenie podstawowych zasad Strategii Zrównoważonego Rozwoju Unii Europejskiej 15

5.2. Potwierdzenie nowego podejścia do tworzenia polityki i spójności polityki 15

5.3. Dalsze skupianie uwagi na kluczowych niezrównoważonych tendencjach i bardziej szczegółowa analiza powiązań pomiędzy niezrównoważonymi tendencjami. 16

5.4. Ustalanie celów, zadań i „kamieni milowych” 17

5.5. Zapewnienie skutecznego systemu monitorowania 17

5.6. Zwiększenie poczucia własności i poprawa współpracy z uczestnikami strategii z sektora publicznego i prywatnego na wszystkich szczeblach 18

6. Kolejne kroki 18

Wprowadzenie

Zrównoważony rozwój to jeden z podstawowych celów Unii Europejskiej ale jest on również globalnym wyzwaniem, z którym mierzą się nasi partnerzy na całym świecie. Usiłuje on pogodzić rozwój gospodarczy, spójność społeczną, zrównanie południa z północą Europy oraz ochronę środowiska. Jego znaczenie odzwierciedlono w Traktacie o Unii Europejskiej i podtrzymano w Konstytucji, która stawia przed Unią zadanie „działania na rzecz trwałego rozwoju Europy, którego podstawą jest zrównoważony wzrost gospodarczy oraz stabilność cen, społeczna gospodarka rynkowa o wysokiej konkurencyjności zmierzająca do pełnego zatrudnienia i postępu społecznego oraz wysoki poziom ochrony i poprawy jakości środowiska naturalnego”.

W związku z gwałtownymi zmianami demograficznymi następne dziesięciolecia przyniosą rosnącą i coraz bardziej ekspansywną eksploatację światowych zasobów, która będzie wpływać na zmiany klimatu, zasoby naturalne, bio-różnorodność lub przepaść w zakresie poziomu dobrobytu, jaka dzieli Północ i Południe. Jeżeli chcemy utrzymać w przyszłości delikatną równowagę gospodarczą, społeczną i środowiskową rządzącą światem musimy działać już dziś.

Przyszłość Europy widać tylko w takim globalnym kontekście. UE poczyniła już poważne kroki w celu lokalnej i międzynarodowej promocji zrównoważonego rozwoju. Dzięki aktywnemu działaniu UE, można przełożyć potrzebę ochrony środowiska i spójności społecznej na możliwości tworzenia nowych miejsc pracy, postępu i rozwoju. Dokonując przeglądu strategii zrównoważonego rozwoju (SDS) przywołujemy nasze zobowiązania i staramy się lepiej zdefiniować konieczne zmiany strukturalne gospodarki i społeczeństwa i tak zaplanować ten proces, by jego skutkiem była lepsza jakość życia całego społeczeństwa.

Sprostanie temu wyzwaniu wymaga koordynacji działań Unii i silnego przywództwa, aby znaleźć rozwiązania, dzięki którym mieszkańcy Europy i całego świata poczują trwałą różnicę w jakości ich życia.

Właśnie dlatego na początku tego tysiąclecia Unia Europejska wdrożyła ważny plan zmian, dzięki któremu zaczniemy stawiać odpór niezrównoważonym tendencjom gospodarczym, społecznym i środowiskowym. W 2000 r. przyjęto strategię lizbońską z ambitnym planem reform gospodarczych i społecznych, które mają stworzyć wysoce dynamiczną i konkurencyjną gospodarkę opartą na wiedzy. W 2001 r. w Göteborgu Rada Europejska przyjęła szeroko zakrojoną Strategię Zrównoważonego Rozwoju, zaś w 2002 r., przed Światowym Szczytem ONZ w sprawie Zrównoważonego Rozwoju, który odbył się latem 2002 r. w Barcelonie określono jej wymiar zewnętrzny. Na każdym z tych etapów podjęto ważne decyzje i działania mające na celu wypełnienie tych zobowiązań. Jednakże, mimo wszystko nie doprowadziły one do oczekiwanego postępu; niezrównoważone tendencje nie zaczęły jeszcze zmieniać swojego kierunku i międzynarodowa stawka, o którą toczy się gra jest nadal wysoka.

Moment, w którym pracę rozpoczęły nowa Komisja oraz nowo wybrany Parlament Europejski jest odpowiedni do podsumowania postępów i przyspieszenia tempa zmian.

Poczyniono już pierwsze kroki: składając wniosek dotyczący Celów Strategicznych dla Unii na najbliższe pięć lat Komisja potwierdziła swoje zaangażowanie w prace na rzecz zrównoważonego rozwoju. W trakcie śródokresowego przeglądu strategii lizbońskiej Komisja zaproponowała, aby nową agendę lizbońską uczynić naszą strategią wzrostu i rozwoju zatrudnienia. Dzięki temu wykorzystamy siłę napędową bardziej dynamicznej gospodarki do zaspokojenia naszych szerszych ambicji społecznych i środowiskowych. W ten sposób strategia lizbońska pozostanie podstawowym składnikiem określonego w Traktacie nadrzędnego celu, jakim jest zrównoważony rozwój i zagwarantuje stałą poprawę dobrobytu i warunków życia obecnym i przyszłym pokoleniom. Jak stwierdziła Komisja w sprawozdaniu z przeglądu śródokresowego: „ Zarówno strategia lizbońska, jak i strategia zrównoważonego rozwoju przyczyniają się do realizacji tego celu. Obie te strategie wzajemnie się wzmacniają, ale ich celem są uzupełniające się działania, a także wykorzystują one inne instrumenty i dają wyniki w różnych ramach czasowych. ”

Ponadto przeglądowi strategii lizbońskiej towarzyszy wznowienie przez Komisję uaktualnionej Agendy Społecznej UE, w której opracowano plany polityk działających na rzecz zapewnienia lepszej spójności naszego kontynentu i dalszego rozwoju naszego modelu społecznego w odpowiedzi na niezrównoważone tendencje. W ten sposób nasza Agenda Społeczna wnosi swój wkład w osiągnięcie celu zrównoważonego rozwoju.

Niniejszy komunikat dotyczy pierwszego etapu przeglądu Strategii Zrównoważonego Rozwoju prowadzonego przez Komisję w 2005 r. Niniejsze sprawozdanie wstępnie podsumowuje postępy dokonane od 2001 r. i opisuje możliwe przyszłe kierunki realizacji strategii, które zostaną wykorzystane do przeglądu Strategii Zrównoważonego Rozwoju. Odrębny komunikat na ten temat skierowany do Parlamentu Europejskiego i Rady zostanie opublikowany w ciągu tego roku. Niniejszy Komunikat opiera się na debacie toczącej się w ubiegłym roku, wykorzystuje także opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego wydaną w kwietniu ubiegłego roku oraz wyniki konsultacji publicznych rozpoczętych przez Komisję w październiku ubiegłego roku[1].

Unia Europejska ma szeroko zakrojoną, długofalową wizję swojej przyszłości. Pokładamy wiarę w siłę naszego dynamicznego modelu europejskiego i w wartości, na których się opiera. Dopilnujemy zaspokojenia potrzeb obecnych i przyszłych pokoleń i ten nadrzędny cel będzie widoczny we wszystkich politykach Unii. Zrównoważony rozwój wymaga natychmiastowego działania, a Unia Europejska ma możliwości, kompetencje i inwencję, by dokonać niezbędnych zmian. Europejczycy i obywatele innych państw mogą liczyć na Unię, że dopełni zobowiązania zapewnienia lepszej przyszłości nam wszystkim.

Część I: Zrównoważony rozwój – O co toczy się gra?

1. WSTęP

Zrównoważony rozwój – zaspokajanie potrzeb obecnego pokolenia bez naruszenia zdolności zaspokajania potrzeb przyszłych pokoleń – jest celem o fundamentalnym znaczeniu zgodnie z Traktatem o Unii Europejskiej[2] i Konstytucją. Jest to nadrzędna koncepcja leżąca u podstaw wszystkich polityk, działań i strategii Unii Europejskiej, która wymaga tworzenia i wdrażania polityki gospodarczej, środowiskowej i społecznej w taki sposób, aby polityki te wzajemnie się wzmacniały.

W coraz bardziej zglobalizowanym świecie, konieczne jest wyraźne przywództwo polityczne, aby promować dynamiczny model europejski obecnie i w przyszłości. Komisja jest mocno zaangażowana w zrównoważony rozwój i pragnie ustalić pozytywny plan działań prowadzących do zmian. Nasza przyszłość w Europie i na świecie wymaga długofalowej wizji i działań obejmujących wiele rodzajów polityki. Komisja jest przekonana, że musimy zwiększyć dobrobyt, solidarność i bezpieczeństwo w celu zapewnienia lepszej jakości życia dla nas i przyszłych pokoleń. Potrzebujemy rozwoju i więcej miejsc pracy, a także czystszego i zdrowszego środowiska. Potrzebujemy bardziej spójnego społeczeństwa, w którym dobrobyt i szanse są równomiernie rozłożone w całej Unii Europejskiej i poza jej granicami. Potrzebujemy więcej innowacji, badań i działań edukacyjnych. Musimy sprostać naszej globalnej odpowiedzialności i zobowiązaniom. Nasz przyszły dobrobyt i jakość życia będzie zależeć od naszych możliwości i zaangażowania w proces zmiany naszych wzorców produkcji i konsumpcji oraz od zapewnienia wzrostu gospodarczego bez degradacji środowiska.

Działań związanych z tymi zagadnieniami nie można ograniczać tylko do Unii. Zrównoważenie pozostaje globalnym wyzwaniem. Dlatego też niezwykle ważne jest pokazanie przywództwa europejskiego w bliźniaczych - wewnętrznych i zewnętrznych – wymiarach. Wymaga to zintegrowanego podejścia i odzwierciedla fakt, iż wraz z globalizacją i zwiększeniem wzajemnej zależności pomiędzy różnymi zagadnieniami; UE może bazować w pełni na swoich kluczowych priorytetach wewnętrznych, odnosząc jednocześnie sukces na arenie światowej. Niezmiernie ważna jest również zdolność UE do odzwierciedlania globalnych zobowiązań we wszystkich rodzajach jej polityki, jeżeli Unia ma zamienić słowa w czyny i utrzymać swoją wiarygodność jako światowy lider w dziedzinie zrównoważonego rozwoju.

Komisja posiada mandat do końca 2009 r., ale ma również wyraźne zobowiązanie uwzględniania przy tworzeniu polityki przyszłości wybiegającej poza tę datę. Jeżeli pragniemy osiągnąć nasze przyszłe cele, nie wolno nam czekać do jutra; działania musimy podejmować już teraz. Realizacja długofalowej wizji już w tej chwili wymaga określenia konkretnych celów, aby móc sterować tendencjami długoterminowymi oraz mechanizmów pozwalających na osiągnięcie wyznaczonych celów. Komisja potwierdziła już znaczenie dla zrównoważonego rozwoju jej celów strategicznych, jakimi są dobrobyt, solidarność i bezpieczeństwo[3].

Unia Europejska po raz pierwszy określiła swoje zaangażowanie w zrównoważony rozwój w czerwcu 2001 r. W tym czasie, Rada Europejska przyjęła w Göteborgu Strategię Zrównoważonego Rozwoju UE (SDS) na podstawie komunikatu Komisji. W 2002 r. Komisja przedstawiła drugi Komunikat[4] koncentrujący się na zewnętrznym wymiarze zrównoważonego rozwoju, który został zatwierdzony przez Radę Europejską w Barcelonie . Teksty te tworzą łącznie podstawę zakrojonej na szeroką skalę Strategii Zrównoważonego Rozwoju UE. Komisja zobowiązała się do przeglądu Strategii na początku każdej nowej kadencji Komisji. Dokona się to w ciągu 2005 r. na podstawie doświadczeń z ostatnich czterech lat.

Nowa Strategia Zrównoważonego Rozwoju musi przyjąć szersze podejście zwracające szczególną uwagę na zmiany strukturalne w gospodarce niezbędne do promocji bardziej zrównoważonych modeli produkcyjnych i konsumpcyjnych oraz obejmujące niezrównoważone tendencje. Dzięki dalszemu wzmocnieniu nowej metody tworzenia polityki, nowa Strategia potwierdzi swój trójwymiarowy model i zapewni również pełną integrację oraz wzmocnienie zewnętrznych aspektów zrównoważonego rozwoju. Ponadto potwierdzi zobowiązanie poczynione w projekcie perspektyw finansowych na lata 2007 – 2013 głoszące, że zrównoważony rozwój jest wiodącą zasadą przyświecającą całej polityce UE.

2. PODEJśCIE UNII EUROPEJSKIEGO DO ZRÓWNOWAżONEGO ROZWOJU

Strategia Zrównoważonego Rozwoju składa się z następujących elementów:

Po pierwsze, określa ona szeroką wizję tego, co jest zrównoważone . Podstawowym przesłaniem strategii jest to, że ostatecznie wymiar gospodarczy, społeczny i środowiskowy zrównoważonego rozwoju muszą iść ze sobą w parze i wzajemnie się wzmacniać: „Zrównoważony rozwój oferuje Unii Europejskiej pozytywną długoterminową wizję społeczeństwa, które żyje w większym dobrobycie i jest bardziej sprawiedliwe oraz obiecuje czystsze, bezpieczniejsze i zdrowsze środowisko – społeczeństwo, które zapewnia lepszą jakość życia dla nas, dla naszych dzieci i wnuków[5] . Zrozumienie wagi i wzajemnych związków pomiędzy tymi trzema filarami zrównoważonego rozwoju jest sprawą o kluczowym znaczeniu.

Druga i zarazem z pewnością najambitniejsza część strategii skupia się na dążeniu do poprawy sposobu, w jaki tworzymy polityki , koncentrując się na poprawie spójności polityki i na uświadomieniu ludziom istnienia możliwych kompromisów pomiędzy celami pozostającymi ze sobą w sprzeczności tak, aby można było podejmować przemyślane decyzje dotyczące polityki. Zakłada to dokładną analizę ich pełnych efektów, łącznie z decyzjami, których nie wprowadzono w życie, szczególnie poprzez wczesną ocenę wpływu oraz wysłanie prawidłowych sygnałów na rynek dzięki odpowiedniemu ustalaniu cen. Wymaga to również, aby decydenci UE uwzględnili globalny kontekst i aktywnie promowali spójność pomiędzy polityką wewnętrzną i zewnętrzną. Ponadto, wymaga to także inwestycji w naukę i technologię w celu wspierania dostosowań, które są konieczne dla zrównoważonego rozwoju. Na koniec, nowe podejście do procesu tworzenia polityki kładzie nacisk na poprawę komunikacji oraz mobilizację obywateli i świata biznesu.

Po trzecie, strategia odnosi się do ograniczonej liczby tendencji, które wyraźnie nie są zrównoważone , np. zagadnienia dotyczące zmian klimatycznych i wykorzystywania energii, zagrożenia dla zdrowia publicznego, ubóstwo i wykluczenie społeczne, starzejące się społeczeństwa, zarządzanie zasobami naturalnymi oraz przeznaczenie gruntów i transport.

Na koniec, globalny wymiar rozszerza się na niektóre cele międzynarodowe i koncentruje się na priorytetowych celach określonych we wkładzie UE do Światowego Szczytu w sprawie Zrównoważonego Rozwoju (WSSD). Obejmują one opanowanie globalizacji, handel na rzecz zrównoważonego rozwoju, zwalczanie ubóstwa, rozwój społeczny, zrównoważone zarządzanie zasobami naturalnymi i środowiskowymi, poprawa spójności polityk Unii Europejskiej, lepsze zarządzanie na wszystkich szczeblach oraz finansowanie zrównoważonego rozwoju.

3. DLACZEGO PRZEGLąD?

Komisja zobowiązała się już do dokonywania przeglądu strategii na początku każdej nowej kadencji Komisji. Zobowiązanie to przyjęła Rada Europejska, ostatnio w czerwcu i listopadzie 2004 r. Ponadto, wiele sytuacji jeszcze bardziej podkreśla konieczność przeglądu w chwili obecnej:

- pogorszenie niezrównoważonych tendencji, a w szczególności, rosnąca presja dotycząca zasobów naturalnych, bioróżnorodności i klimatu, a także stale utrzymująca się nierówność i ubóstwo oraz rosnące wyzwania gospodarcze i społeczne związane ze starzeniem się społeczeństw;

- gorsze wyniki gospodarcze Europy powiązane z nową presją konkurencyjną wywieraną przez trwającą globalizację oraz wyłonieniem się uprzemysłowionych w ostatnim czasie krajów (np. Chiny, Indie i Brazylia), sygnalizujące rosnącą konkurencję gospodarczą i możliwe przesunięcia w krajowych strukturach produkcji, które mają skutki dla zrównoważonego rozwoju na szczeblu globalnym;

- nowe zobowiązania i negocjacje międzynarodowe, które mogą przyczynić się do globalnego zrównoważonego rozwoju muszą iść w parze ze wzmożonymi wysiłkami na rzecz wdrożenia (np. Program Rozwoju z Doha realizowany przez WTO, plan realizacji z Johannesburga przyjęty podczas WSSD, zobowiązania z Monterrey dotyczące finansowania dla rozwoju oraz Milenijne Cele Rozwoju);

- nowe obawy dotyczące bezpieczeństwa, takie jak terroryzm (ataki z 11 września 2001 r. i 11 marca 2004 r.), klęski żywiołowe (powodzie) i zagrożenia dla zdrowia (np. SARS) doprowadziły do eskalacji poczucia zagrożenia. Wzrasta także świadomość konieczności podjęcia działań przeciwko zorganizowanej przestępczości, korupcji i rasizmowi;

- ponadto przegląd powinien uwzględnić rozszerzenie Unii Europejskiej do 25 Państw Członkowskich, definicję krajowych strategii zrównoważonego rozwoju w większości Państw Członkowskich i większe zaangażowanie władz lokalnych i regionalnych.

4. PODSUMOWANIE POSTęPÓW

Mimo, że poczyniono pewne postępy w zakresie wdrażania strategii i nie można spodziewać się natychmiastowych rezultatów, jasne jest, że wiele pozostaje jeszcze do zrobienia. Wiele wskazuje, że większość zagrożeń dla zrównoważonego rozwoju nie zostało jeszcze zlikwidowanych. Wymagają one pilnej i ciągłej uwagi. Bardziej szczegółowe zestawienie postępów znajduje się w dokumencie roboczym służb Komisji[6], natomiast poniżej przedstawiono kilka ważniejszych osiągnięć:

- Zmiana sposobu tworzenia polityki. W 2001 r. wprowadzono „nowy sposób tworzenia polityki” tak, aby różne rodzaje polityki były bardziej spójne oraz aby stworzyć odpowiednie warunki dla wspierania zrównoważonego rozwoju.

Poprawa spójności polityki

Głównym celem jest integracja wielu horyzontalnych zasad Traktatów we wszystkich rodzajach polityki UE. Przykładem działania podjętego w tym celu przez UE jest „proces z Cardiff”, który działa na rzecz integracji zagadnień związanych z ochroną środowiska z politykami sektorowymi. Pierwsze podsumowanie postępów procesu z Cardiff wykonane w 2004 r. wskazuje jednak, że postęp ten był do tej pory dość ograniczony.

Nowy mechanizm oceny wpływu został wprowadzony w Komisji w 2003 r. jako jeden z instrumentów wspierających spójność polityki. Został on zaprojektowany w celu dokonania oceny skutków gospodarczych, środowiskowych i społecznych podstawowych propozycji dotyczących polityki w sposób zintegrowany oraz znalezienia bardziej przejrzystych kompromisów pomiędzy konkurującymi ze sobą celami. Do tej pory Komisja sporządziła ponad 50 ocen wpływu dotyczących szerokiego spektrum polityk, od wniosków dotyczących dyrektywy reasekuracyjnej, do kierunków rozwoju polityki w sprawie wspólnej organizacji rynku cukru oraz finansowania Natury 2000. Po stronie zewnętrznej zainicjowano badania skutków zrównoważonego rozwoju we wszystkich ważnych negocjacjach handlowych.

Opracowanie otwartej metody koordynacji

Otwarta metoda koordynacji może być potężnym narzędziem promowania wymiany dobrej praktyki, zaangażowania i mobilizacji interesariuszy oraz wywierania nacisku na Państwa Członkowskie w celu przyjęcia bardziej strategicznego i zintegrowanego podejścia, a także realizacji bardziej skutecznych polityk. Na przykład, Komisja i Państwa Członkowskie ustaliły wspólne cele i wskaźniki w obszarach integracji społeczneji emerytur. Większość Państw Członkowskich ustanowiła cele ilościowe w zakresie redukcji ubóstwa i wykluczenia społecznego.

Ustalanie odpowiednich cen i bodźców

Zapewnienie, aby ceny rynkowe odzwierciedlały rzeczywiste koszty, jakie społeczeństwo ponosi z tytułu działań gospodarczych zachęci do zmian we wzorcach produkcji i konsumpcji. Aby to osiągnąć, instrumenty rynkowe, m.in. podatki związane ze środowiskiem, systemy handlu uprawnieniami do emisji i dotacje mogą być skutecznym uzupełnieniem tradycyjnych środków regulacyjnych. W ostatnich latach poczyniono w tym obszarze postępy na szczeblu UE, ale proces podejmowania decyzji jest czasem nadal trudny, w szczególności w odniesieniu do opodatkowania, gdyż w tym obszarze wymagana jest jednomyślności w Radzie. Przykłady, w których UE zastosowała instrumenty rynkowe obejmują dyrektywę o podatku energetycznym z 2003 r., która rozszerza wspólnotowy system minimalnych stawek podatkowych z olejów mineralnych na inne produkty energetyczne oraz system handlu uprawnieniami do emisji na całym terytorium UE dotyczący emisji gazów cieplarnianych, który obowiązuje od 2005 r., w celu pomocy w osiągnięciu celów z Kyoto dotyczących redukcji emisji.

Inwestowanie w naukę i technologię

Zaawansowane postępy w dziedzinie wiedzy i technologii mają kluczowe znaczenie dla wprowadzenia równowagi między wzrostem gospodarczym i zrównoważonym rozwojem społecznym i środowiskowym. Istnieje wiele przykładów synergii innowacji na rzecz jakości i skuteczności z innowacją mającą na celu optymalizację zużycia energii, usuwania odpadów i bezpieczeństwa. Na przykład, bardziej energooszczędne urządzenia zużywają mniej zasobów naturalnych i przyczyniają się do niższych emisji. Inwestycje w nowe technologie będą się również przyczyniać do tworzenia nowych miejsc pracy i do rozwoju. Przykłady działań UE na tym polu obejmują działania związane ze zrównoważonym rozwojem szóstego ramowego programu badań i rozwoju technologicznego. Plan Działań w dziedzinie Technologii Środowiskowych promuje wykorzystanie platform technologicznych w zakresie wodoru i komórek paliwa, ogniw fotoelektrycznych, zrównoważonej chemii, dostaw wody i systemu sanitarnego. UE stymuluje również korzystanie z technologii wpływających na nasz system społeczny, na przykład na systemy opieki zdrowotnej[7].

Informowanie i mobilizacja obywateli i świata biznesu

Społeczeństwo obywatelskie i sektor prywatny odgrywają ważną rolę w zrównoważonym rozwoju. Na szczeblu UE podjęto kilka inicjatyw w celu zachęcenia do aktywnego włączania się w działania tych grup oraz do poprawy procesów konsultacyjnych i mobilizacji zainteresowanych stron. Komisja przyjęła między innymi minimalne standardy konsultacji z zainteresowanymi stronami i poprawy przepływu informacji, a także udziału w procesie podejmowania decyzji dotyczących środowiska. Podejmowała również różne inicjatywy w celu promocji społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw.

- Niezrównoważone tendencje

Zmiany klimatyczne i czysta energia

W ciągu ostatnich 100 lat, temperatura w Europie podniosła się szybciej w porównaniu ze średnią światową (0,95°C w Europie w porównaniu do 0,7°C na świecie); 8 z 9 lodowców cofa się w znacznym stopniu; zwiększyła się liczba ekstremalnych zdarzeń atmosferycznych, takich jak susze, fale upałów i powodzie.[8] Utrzymywanie wzrostu temperatury na świecie poniżej poziomu, na którym występuje prawdopodobieństwo bardziej niebezpiecznych zmian klimatycznych, wymaga szybkiego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych na świecie. Niektóre dane szacunkowe dotyczące szkód spowodowanych ekstremalnymi zdarzeniami w 2002 r. wskazują na straty sięgające 25 miliardów euro.[9] Rzetelna dostawa energii po przystępnych cenach jest daleka od normy w krajach rozwijających się, gdzie ponad 2 miliardy osób korzysta z biomasy (drewno, odpady, itp.) jako podstawowego źródła energii, a 1,6 miliarda nie ma dostępu do elektryczności.

Europejski Program Zmian Klimatycznych (ECCP) stanowi kluczowe forum podejmowania działań przeciwko zmianom klimatycznym w Europie. Obejmuje ono podstawowe inicjatywy w zakresie energii i ostatnio uruchomiony w całej UE system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych, który funkcjonuje od 1 stycznia 2005 r. UE promuje również wiele środków przyczyniających się do przeciwdziałania zmianom klimatycznym za pośrednictwem funduszy regionalnych. Jednak, chociaż najświeższe dostępne dane pokazują, że do 2002 r. 15 Państw Członkowskich UE zmniejszyło emisję gazów cieplarnianych o 2,9% w stosunku do poziomów z 1990 r., pozostaje jeszcze wiele do zrobienia, aby w latach 2008-2012 osiągnąć docelowy wskaźnik założony w Protokole z Kyoto w postaci redukcji emisji o 8 % w stosunku do poziomów z roku 1990. Na szczeblu międzynarodowym, UE również nadal odgrywa wiodącą rolę w promowaniu ratyfikacji Protokołu z Kyoto i we wdrażaniu zobowiązań przyjętych podczas Światowego Szczytu w sprawie Zrównoważonego Rozwoju (WSSD), który miał miejsce w Johannesburgu w 2002 r. W tej kwestii UE nawoływała do ogólnoświatowego wykorzystywania odnawialnych źródeł energii poprzez Johannesburską Koalicję na rzecz Energii Odnawialnej. Inicjatywa Energetyczna UE stanowi wkład do WSSD i ma na celu poprawę dostępu do odpowiednich, zrównoważonych i niedrogich usług energetycznych na terenach wiejskich, okołomiejskich i miejskich.

W Europie ponownie zaangażowano się w znaczące zwiększenie efektywnego wykorzystania energii powołując nową inicjatywę na rzecz efektywności energetycznej.

Zdrowie publiczne

Zagrożenia dla zdrowia publicznego w UE zwiększają się od 2001 r. Choroby związane ze stylem życia i choroby przewlekłe występują coraz częściej na całym świecie, spośród których występowanie otyłości zwiększa się w najbardziej alarmującym tempie (wzrost 10-40% w ciągu ostatnich 10 lat w większości krajów UE). Epidemia HIV/AIDS na szczeblu światowym osiągnęła najwyższy w historii poziom zakażeń (39,4 milionów), a odsetek nowych zachorowań na HIV podwoił się w Europie od 1996 r. Większy kontakt i mobilność na świecie spowodowały wzrost zagrożeń dla zdrowia przez choroby zakaźne, takie jak ptasia grypa i SARS. Kolejnym nowym elementem jest bioterroryzm. W krajach rozwijających się, osiągnięcia związane ze zdrowiem i rozwojem w ostatnim czasie zmieniły kierunek na wsteczny, a rozprzestrzenianie się poważnych chorób zakaźnych jest poważnym zagrożeniem dla ich przyszłego rozwoju. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) szacuje, że niezdrowe środowisko powoduje co roku śmierć ponad 5 milionów dzieci na całym świecie.

Przykłady środków politycznych przyjmowanych od 2001 r. obejmują finansowanie badań nad genomem ludzkim w celu zwalczania oporności na antybiotyki; ustanowienie wspólnych sieci nadzoru UE i wczesnego ostrzegania o chorobach zakaźnych; przyjęcie propozycji nowych ram regulacyjnych UE dla substancji i preparatów chemicznych (REACH); przyjęcie Europejskiego Planu Działania na rzecz Środowiska i Zdrowia na lata 2004-2010; a także ustanowienie Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) oraz Europejskiego Centrum Zwalczania i Zapobiegania Chorobom Zakaźnym (ECDC).

Na szczeblu międzynarodowym, finansowanie UE mające na celu przeciwdziałanie chorobom takim jak HIV/AIDS, gruźlica i malaria znacząco się zwiększyło. Poczyniono również działania służące obniżeniu cen podstawowych wyrobów farmaceutycznych w krajach rozwijających się.

Zjawisko ubóstwa i wykluczenia społecznego

Ubóstwo i wykluczenie społeczne stanowią coraz większy problem. W UE, około 15% populacji żyje na granicy ubóstwa. Sytuacja w niektórych nowych Państwach Członkowskich jest szczególnie niepokojąca. Inne niepokojące tendencje obejmują przenoszenie się ubóstwa i wykluczenia z pokolenia na pokolenie oraz nieproporcjonalne obciążenie spoczywające na niektórych grupach społecznych (np. bezrobotni, rodzice samotnie wychowujący dzieci, osoby niepełnosprawne, mniejszości etniczne). Na całym świecie, 2,8 miliarda spośród 6 miliardów jego mieszkańców utrzymuje się za kwotę mniejszą niż 2 euro dziennie.

Państwa Członkowskie UE uzgodniły koordynację swojej polityki w celu zwalczania zjawiska ubóstwa i wykluczenia społecznego poprzez ustalenie wspólnych celów, opracowanie krajowych planów działania i ich ocenę przy zastosowaniu wspólnych wskaźników tak, aby monitorować postęp prac. Komisja Europejska wspiera ten proces koordynacji. Do osiągnięcia tego celu przyczyniają się również fundusze europejskie przeznaczone na politykę regionalną, np. poprzez inwestycje w edukację, szkolenia i zatrudnienie na szczeblu lokalnym.

Aby przeciwdziałać temu problemowi na skalę światową, polityka rozwoju UE określa jako swój główny cel znaczne ograniczenie i, w rezultacie, likwidację ubóstwa. Wiele działań podjęto w ramach nowego globalnego partnerstwa na rzecz likwidacji ubóstwa i zrównoważonego rozwoju ustanowionego na szczytach w Doha, Monterrey i Johannesburgu.

Starzejące się społeczeństwo

Przewiduje się, że zakończenie wzrostu liczby ludności w UE. Starzejąca się i zmniejszająca się populacja ludzi pracujących będzie musiała wspierać rosnącą liczbę osób starszych. Przewiduje się, że stosunek procentowy osób starszych do całej populacji wzrośnie z 24% w 2004 r. do 47% w 2050 r.

Chociaż rosnąca przewidywana długość życia jest znacznym osiągnięciem, zjawisko starzejącego się społeczeństwa wywołuje problemy związane ze zrównoważonym rozwojem, które należy rozwiązać. Ani migracja ani nagły wzrost wskaźnika urodzeń nie może odwrócić szybkiego wzrostu udziału osób starszych w populacji w ciągu następnych dwóch dziesięcioleci.

Komisja współpracuje z Państwami Członkowskimi nad modernizacją systemów ochrony socjalnej w celu zapewnienia, aby pozostały one finansowo zrównoważone i społecznie odpowiednie. Działania obejmują również przedłużenie aktywności zawodowej starszych pracowników. Celem określonym przez Radę Europejską w Barcelonie jest, aby do 2010 r. pracowało 50% osób w wieku 55-64 lat oraz aby do 2010 r. faktyczny wiek emerytalny wzrósł o 5 lat. Oprócz strony finansowej, należy również rozwinąć systemy opieki zdrowotnej w celu stawienia czoła spodziewanemu zapotrzebowaniu na usługi medyczne ze strony coraz większej grupy osób starszych, w szczególności tak, aby poprawić dostęp do opieki zdrowotnej. Unia wspiera usystematyzowaną współpracę w tym zakresie i wymianę dobrej praktyki.

Zarządzanie zasobami naturalnymi

Gwałtowny wzrost liczby ludności na świecie oznacza, że do 2010 r. na ziemi będzie już 400 milionów ludzi więcej niż obecnie, z których większość będzie zamieszkiwać obszary miejskie. W świecie rosnących „współzależności” nie możemy nadal produkować i konsumować w takim stopniu jak obecnie. Zagrożona jest bioróżnorodność. Na kuli ziemskiej żyje 15 000 gatunków roślin i zwierząt zagrożonych całkowitym wyginięciem. W ostatnich dekadach doświadczaliśmy znaczących strat właściwie we wszystkich rodzajach eko-systemów i gatunków (zwierzęta, rośliny, lasy, słodka woda, urodzajne ziemie itp.). Słodka woda jest kolejnym cennym lecz zagrożonym zasobem naturalnym. Ogólnie rzecz biorąc, globalny kryzys związany z brakiem wody zagraża życiu, zrównoważonemu rozwojowi oraz ostatecznie pokojowi i bezpieczeństwu.

Podejmowane w ramach polityki działania mające na celu osiągnięcie celu UE, jakim jest zatrzymanie utraty bioróżnorodności do 2010 r., obejmują reformę Wspólnej Polityki Rolnej i Wspólnej Polityki Rybołówstwa, a także stworzenie sieci Natura 2000. Przygotowywany jest komunikat w sprawie powstrzymania zaniku bioróżnorodności do 2010 roku. Wśród środków mających na celu poprawę wydajności zasobów znajduje się dyrektywa UE w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego oraz komunikaty Komisji w sprawie zintegrowanej polityki dotyczącej produktów. W latach 2000-2006, Unia Europejska przeznacza również dużą kwotę pieniędzy z Funduszy Strukturalnych i Spójności na współfinansowanie inwestycji na rzecz infrastruktur środowiskowych oraz rehabilitacji i utrzymania terenów przemysłowych, miejskich i naturalnych.

Międzynarodowe inicjatywy obejmują Inicjatywę Wodną UE – „Woda dla życia” – jako uzupełnienie Światowego Szczytu w sprawie Zrównoważonego Rozwoju. UE odgrywa również główną rolę w Konwencji na rzecz Bioróżnorodności i w pracach nad ustanowieniem dziesięcioletnich programów ramowych dotyczących zrównoważonej konsumpcji i produkcji.

Przeznaczenie gruntów i transport

Pomimo celu, jakim jest oddzielenie transportu od wzrostu PKB, wielkość transportu nadal rośnie szybciej niż PKB. Ma to wpływ na wiele obszarów, począwszy od zagęszczenia ruchu drogowego i problemów zdrowotnych wywołanych zanieczyszczeniem powietrza, a skończywszy na podwyższonych emisjach CO2 mających wpływ na cele UE związane ze zmianami klimatycznymi.

UE podjęła wiele inicjatyw politycznych w celu ograniczenia negatywnych skutków tej tendencji w rozwoju transportu. Unia zachęca do rezygnacji z transportu drogowego na rzecz środków o mniejszym wpływie na środowisko, np. czyste autobusy, statki i kolej. Komisja zaproponowała również Państwom Członkowskim wprowadzenie opłat za korzystanie z infrastruktury, aby wywrzeć wpływ na zapotrzebowanie na transport poprzez doprowadzenie do sytuacji, w której opłaty uiszczane przez użytkowników środków transportu będą odzwierciedlały pełne koszty ponoszone przez społeczeństwo (np. dyrektywa w sprawie euro-winiety), jednak wdrożenie tych rozwiązań pozostaje nadal ograniczone. Ponadto, dzięki ustawodawstwu i inicjatywom UE poczyniono znaczne postępy w zakresie technologii pojazdów i paliwa, aczkolwiek zrównoważył je wzrost popytu i natężenia transportu. Wreszcie, podejmowane są działania mające na celu poprawę zarządzania środowiskiem miejskim i przeznaczeniem gruntów, na przykład w ramach programu finansowanego z Funduszy Strukturalnych UE „Urban II” i Ramowego Programu Badań UE. Komisja przygotowuje również Strategię Tematyczną dotyczącą Środowiska Miejskiego, która ma zostać opublikowana w 2005 r.

Zewnętrzne aspekty zrównoważonego rozwoju

Promowanie zrównoważonego rozwoju na poziomie globalnym objęło oprócz niezrównoważonych tendencji opisanych powyżej, także następujące działania UE:

- Opanowanie globalizacji

Globalizacja jest nowym kontekstem, w którym należy osiągnąć zrównoważony rozwój. Choć może to być ważny bodziec dla zrównoważonego rozwoju, zyski z globalizacji są często zbyt nierównomiernie rozdzielane pomiędzy krajami i w ich obrębie, a nieuregulowana integracja może mieć ujemny wpływ na środowisko i społeczeństwo jako całość.

UE wspiera spójne i zintegrowane traktowanie zagadnień związanych z globalizacją w WTO, Międzynarodowych Instytucjach Finansowych (IFI) i organach ONZ. Pragnie także wzmocnienia kluczowych organów, takich jak między innymi Międzynarodowa Organizacja Pracy.

Aby skutecznie i sprawiedliwie włączyć kraje rozwijające się do gospodarki globalnej, niezbędne są trwające negocjacje WTO i Agenda Rozwoju z Doha (DDA). W czasie negocjacji DDA, od 2002 r. UE konsekwentnie pracuje nad osiągnięciem swoich celów w zakresie promocji globalnego zrównoważonego rozwoju w pełnym wymiarze w wielu negocjowanych kwestiach. Ponadto, ponieważ należy skutecznie wspierać wysiłki krajów rozwijających się mające na celu integrację z globalnym systemem handlu, pomoc związana z handlem (TRA) została wyznaczona jako jeden z obszarów priorytetowych dla rozwoju współpracy UE, a wymiar TRA został włączony do wszystkich ważnych szczebli procesu podejmowania decyzji dotyczących sposobu alokacji funduszy.

Ponadto, od zakończenia WSSD, EU podjęła również ważne kroki zmierzające do realizacji działań wspierających, dotyczących polityki handlowej poza zakresem DDA, m.in. poprzez podejmowanie wysiłków na rzecz włączenia istotnego elementu zrównoważonego rozwoju do wszystkich trwających lub przyszłych negocjacji dwustronnych lub regionalnych.

- Lepsze zarządzanie na szczeblu globalnym

Dobre zarządzanie i promocja demokracji to czynniki mające kluczowe znaczenie dla osiągnięcia Milenijnych Celów Rozwoju. Deklaracja Milenijna stanowi, że stworzenie środowiska sprzyjającego rozwojowi i eliminowaniu ubóstwa zależy, między innymi, od dobrego zarządzania w poszczególnych krajach, od dobrego zarządzania na szczeblu międzynarodowym oraz od przejrzystości systemu finansowego, monetarnego i handlowego.

W komunikacie w sprawie zarządzania i rozwoju Komisja podjęła temat budowania zdolności instytucjonalnych, dobrego zarządzania i państwa prawa, skupiając się na budowaniu zdolności instytucjonalnych i dialogu na temat zarządzania w różnych rodzajach sytuacji, w jakich znajdują się poszczególne kraje. Podjęto również wysiłki w celu promowania zrównoważonego rozwoju we wszystkich istniejących międzynarodowych i regionalnych umowach o współpracy i instrumentach polityki. Ponadto, wzmocnione międzynarodowe zarządzanie zrównoważonym rozwojem leży w centrum wysiłków UE zmierzających do rozwoju skutecznej wielostronności.

- Finansowanie dla rozwoju (FfD)

Aby osiągnąć Milenijne Cele Rozwoju konieczne jest finansowanie. Jednak daleko jest jeszcze do osiągnięcia celu ONZ wynoszącego 0,7% Oficjalnej Pomocy Rozwojowej (ODA) Dochodu Narodowego Brutto.

UE zdefiniowała swój wkład w proces finansowania dla rozwoju w postaci ośmiu wyraźnie sformułowanych zobowiązań, przyjętych przez Radę Europejską w Barcelonie dnia 14 marca 2002 r. Najnowsze sprawozdanie z monitorowania przewiduje, że poziomy pomocy w rozszerzonej Unii Europejskiej (25 Państw Członkowskich), jako całość, przekroczą pośredni cel 0,39% ODA/DNB i będą stanowić 0,42 % DNB w ODA do 2006 r. lub szacunkowo 38,5 miliarda euro. Całkowita ilość dodatkowych środków zmobilizowanych w latach 2002 – 2006 wynosi 19 miliardów euro.

Część II: Odpowiedź na wyzwania

5. PRZYSZłE KIERUNKI REALIZACJI

W świetle stałych wyzwań Europa musi nie tylko wypełniać swoje zobowiązania wynikające z długoterminowego planu działań na rzecz zrównoważonego rozwoju oraz lepszej jakości życia, lecz także znaleźć metody skuteczniejszej ich realizacji.

5.1. Potwierdzenie podstawowych zasad Strategii Zrównoważonego Rozwoju Unii Europejskiej

Pojęcie zrównoważonego rozwoju oraz komplementarność Strategii Zrównoważonego Rozwoju i strategii lizbońskiej wyjaśniono we wprowadzeniu.

Ponadto przegląd stanowić będzie potwierdzenie kwintesencji trój-wymiarowego charakteru zrównoważonego rozwoju jako kamienia węgielnego strategii, tj. rozwoju, który można osiągnąć wyłącznie, jeśli wzrost gospodarczy, integracja społeczna i ochrona środowiska idą ze sobą w parze zarówno w Europie, jak i innych częściach świata.

W przeglądzie zostanie również wzięty pod uwagę wkład UE w globalny zrównoważony rozwój , poczyniony w dwojaki sposób: poprzez uwzględnienie międzynarodowych aspektów sześciu tendencji, które nie są zrównoważone, zawartych w strategii oraz poprzez jej integrację ze strategią zewnętrznej polityki UE, która przyczynia się do globalnego zrównoważonego rozwoju. Tymi działaniami UE potwierdzi i wzmocni swoje zaangażowanie i główną rolę, jaką pełni w procesie przenoszenia planu działań związanych ze zrównoważonym rozwojem na poziom globalny.

5.2. Potwierdzenie nowego podejścia do tworzenia polityki i spójności polityki

Przegląd jeszcze bardziej wzmocni „ nowe podejście do tworzenia polityki” jako główny środek umieszczenia zrównoważonego rozwoju w centrum procesu tworzenia polityki UE. W szczególności, przyszła Strategia Zrównoważonego Rozwoju UE zapewni większą stymulację różnych składników agendy poprawy jakości prawa wspólnotowego UE, między innymi oceny wpływu, konsultacji ze stronami zainteresowanymi i uproszczenia uregulowań prawnych.

Oznacza to, że zrównoważone i opłacalne tworzenie polityki będzie nadal promowane poprzez poprawę jakości prawa, między innymi bardziej skuteczne wdrażanie zrównoważonego mechanizmu Oceny Wpływu, obejmującego zarówno nowe wewnętrzne i zewnętrzne inicjatywy w ramach polityki Komisji. Ponadto, analizy zrównoważonej oceny wpływu będą miały nadal zastosowanie w podstawowych umowach handlowych. Chociaż narzędzie to zostało ostatnio udoskonalone tak, aby uwzględnić pierwsze wyciągnięte wnioski[10], uwaga będzie nadal poświęcana możliwym sposobom dalszego ulepszania metody, szczególnie w odniesieniu do gospodarczych, społecznych i środowiskowych aspektów zrównoważonego rozwoju. W tej kwestii Komisja zamierza również usprawnić konsultacje ze stronami zainteresowanymi na temat różnych rodzajów polityki UE. Ponadto będzie się zwracać uwagę na znaczenie zapewnienia odpowiedniej kontynuacji działań związanych z porozumieniem międzyinstytucjonalnym z Parlamentem Europejskim i Radą[11] (np. na potrzebę stosowania przez Parlament Europejski i Radę tych samych zasad i norm dotyczących oceny wpływu w przypadku oceny wpływu istotnych poprawek do projektów Komisji).

Również otwarta metoda koordynacji ujęta jest w nowym podejściu, szczególnie w zakresie integracji społecznej, dostępu do rynku pracy i ochrony socjalnej, gdzie metoda ta odgrywa kluczową rolę w modernizacji systemów ochrony socjalnej.

W ramach nowego podejścia do tworzenia polityki Komisja nadal będzie promować korzystanie z instrumentów rynkowych w celu odzwierciedlenia ponoszonych przez społeczeństwo rzeczywistych kosztów wykorzystania zasobów i ich wpływu na środowisko naturalne. Na przykład, Państwa Członkowskie zostaną wezwane do rozpatrzenia możliwości przeniesienia ciężaru podatkowego związanego z siłą roboczą w stronę opodatkowania szkód wyrządzonych środowisku. Przegląd będzie również nadal kłaść nacisk na znaczenie inwestycji w naukę i technologię na rzecz zrównoważonego rozwoju. Możliwe sposoby dalszej promocji eko-innowacji obejmują program badawczy UE, Politykę Innowacji Komisji, a także zamówienia publiczne. Promocja obejmie również wymianę informacji z partnerami zewnętrznymi w sprawie zrównoważonych badań, nauki i technologii.

5.3. Dalsze skupianie uwagi na kluczowych niezrównoważonych tendencjach i bardziej szczegółowa analiza powiązań pomiędzy niezrównoważonymi tendencjami.

W przeglądzie nadal utrzymany będzie nacisk Strategii na główne tendencje stanowiące zagrożenie dla zrównoważonego rozwoju. Wielu spośród wymienionych tendencji można przeciwdziałać wyłącznie za pomocą długofalowych działań, które będą obejmować istotne zmiany strukturalne w funkcjonowaniu naszych społeczeństw i gospodarki. Jednak nie powinno to stanowić wymówki dla bezczynności w aspekcie krótkoterminowym.

A zatem przegląd, po pierwsze, obejmie dogłębną ocenę niezrównoważonych tendencji ujętych w obecnej strategii z zamiarem określenia celów i koniecznych działań do podjęcia w przyszłości. Obszary priorytetowe określone w 2001 r. należy doprowadzić do zgodności z międzynarodowymi zobowiązaniami podjętymi przez UE podczas Światowego Szczytu w sprawie Zrównoważonego Rozwoju, konferencji ONZ w sprawie Finansowania na rzecz Rozwoju oraz w Deklaracji Milenijnej ONZ i w innych związanych z tym zagadnieniem wielostronnych umowach i zobowiązaniach podjętych przez UE. Ponadto zostaną one zaktualizowane w celu odzwierciedlenia przystąpienia dziesięciu nowych Państw Członkowskich do UE – oraz perspektywy dalszego rozszerzenia w niezbyt odległej przyszłości – co stanowi nowe wyzwania dla zdolności Unii do podjęcia tematu niezrównoważonych tendencji i spełnienia jej celów w zakresie zrównoważonego rozwoju. W tym kontekście, przegląd zbada również przypadek dodania niewielkiej liczby nowych lub uprzednio nie rozważanych tendencji, łącznie z tendencjami niezrównoważonymi gospodarczo.

I wreszcie, przegląd będzie mocniej akcentować określanie wzajemnych zależności pomiędzy wybranymi niezrównoważonymi tendencjami. Jego celem będzie maksymalizowanie pozytywnych synergii i ograniczenie kompromisów. Na przykład, w dziedzinie transportu poprzez promowanie przejścia z transportu drogowego na kolejowy możliwe jest zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych oraz zagęszczenia w ruchu drogowym w jednym i tym samym czasie (stworzenie sytuacji, w której nie ma przegranych (ang. „win-win”). Innym przykładem może być to, w jaki sposób inwestycje w podstawowe zmiany technologiczne mogą przyczynić się do poprawy konkurencyjności, a jednocześnie podnieść jakość środowiska i spójność społeczną.

5.4. Ustalanie celów, zadań i „kamieni milowych”

Podejście przyjęte w strategii w 2001 r. obejmowało zdefiniowanie podstawowych celów średniookresowych związanych z poszczególnymi niezrównoważonymi tendencjami oraz określenie wielu środków pozwalających na ich uwzględnienie. Przegląd potwierdzi potrzebę sformułowania bardziej przejrzystych celów, zadań i terminów ich realizacji jako sposobu skupienia się na działaniu w obszarach priorytetowych i umożliwienia zmierzenia postępu prac.

Chociaż tendencje stanowią problemy długoterminowe wymagające długoterminowych rozwiązań, jedynym sposobem zapewnienia, że społeczeństwo zmierza w odpowiednim kierunku jest ustalenie wyraźnych celów pośrednich i pomiar postępów. Dlatego też ustalenie celów długoterminowych nie może oznaczać odłożenia działania na później.

Zweryfikowana strategia będzie zatem obejmować nowe cele zasadnicze dla poszczególnych niezrównoważonych tendencji i będzie określać pośrednie etapy pozwalające UE na monitorowanie rzeczywistych postępów. Cele operacyjne i plany działania zostaną określone w ramach odpowiednich wewnętrznych i zewnętrznych polityk sektorowych, które będą również podstawowymi środkami wdrażania i monitorowania inicjatyw w ramach polityki, łącznie z międzynarodowymi zobowiązaniami ustalonymi w Deklaracji Milenijnej i na szczytach w Barcelonie i Monterrey.

5.5. Zapewnienie skutecznego systemu monitorowania

Decyzja podjęta w Göteborgu, mająca na celu zapewnienie corocznego monitorowania strategii na posiedzeniach Rady Europejskiej odbywających się wiosną, zawiodła oczekiwania. Wzmocniony system składania sprawozdań zostanie opracowany w przeglądzie. Będzie on skupiać się na krótko- i średniookresowej realizacji celów strategii, łączeniu i możliwie jak największym upraszczaniu bieżących sprawozdań na temat zagadnień związanych ze zrównoważonym rozwojem. Odpowiedzialność instytucjonalna (szczególnie rola Rady Europejskiej i Parlamentu Europejskiego) w procesie monitorowania stanie się również wyraźniejsza.

Monitorowanie będzie odbywać się w szczególności na podstawie wskaźników zrównoważonego rozwoju opracowanych przez Komisję. Wskaźniki te będą wykorzystywać między innymi różne wskaźniki opracowane w procesie tworzenia polityki sektorowej oraz wykonaną już syntezę tych wskaźników strukturalnych, która monitorowała postęp na drodze do celów ustanowionych w agendzie reform lizbońskich. Wzmożone zostaną wysiłki w zakresie opracowywania przyszłych modeli, prognoz i dalszego gromadzenia danych naukowych, aby wspomóc skuteczne monitorowanie.

5.6. Zwiększenie poczucia własności i poprawa współpracy z uczestnikami strategii z sektora publicznego i prywatnego na wszystkich szczeblach

Konieczne są dalsze działania mające na celu podniesienie świadomości, mobilizację i zaangażowanie zainteresowanych stron na wszystkich szczeblach. Musi być jasne, kto odpowiada, za jakie działania w jakim okresie czasu i kto będzie ponosić koszty. W tym celu Komisja zbada, w jaki sposób stworzyć skuteczne partnerstwa z przedstawicielami przemysłu, związkami zawodowymi, organizacjami pozarządowymi i grupami interesu konsumentów, szczególnie z zamiarem omówienia sposobów pomocy w celu wyeliminowania niezrównoważonych tendencji zidentyfikowanych w trakcie przeglądu.

W celu promocji zrównoważonego rozwoju konieczna będzie większa spójność pomiędzy unijnymi, globalnymi, krajowymi, regionalnymi i lokalnymi inicjatywami. Możliwe działania będą obejmować określanie wspólnych priorytetów w ramach każdego z zasadniczych celów; rozpoczęcie procesu wzajemnego uczenia się z Państwami Członkowskimi i/lub regionami, a także ustanowienie mechanizmów stałej wymiany informacji na temat najlepszej praktyki.

Unia będzie również musiała zintensyfikować swoje wysiłki mające na celu stymulację dalszych działań w innych częściach świata, zarówno w krajach uprzemysłowionych, jak i krajach w okresie przejściowym, a także w krajach rozwijających się. Komisja będzie się starać podejmować dialog na temat celów zrównoważonego rozwoju z partnerami poza UE, a w szczególności z administracją i przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego w państwach trzecich oraz organizacjach międzynarodowych i pozarządowych skupiających się na problemach globalnych.

6. KOLEJNE KROKI

Komisja zwraca się do Rady Europejskiej, Rady, Parlamentu Europejskiego, Państw Członkowskich, władz regionalnych i wszystkich grup społeczeństwa obywatelskiego do zgłaszania uwag na temat proponowanych kierunków realizacji strategii. Pierwszą okazją do dyskusji będzie zorganizowane przez Europejski Komitet Społeczno-Ekonomiczny forum interesariuszy, które odbędzie się w dniach 14 i 15 kwietnia 2005 r. Następnie, w ciągu bieżącego roku, Komisja przedstawi propozycję zweryfikowanej strategii zrównoważonego rozwoju dla Unii.

[1] Bardziej szczegółowe podsumowanie wyników tych działań przedstawiono w częściach 1 i 2 dokumentu roboczego służb Komisji SEC(2005) 225. Pełny raport Komisji na temat wyników konsultacji będzie wkrótce dostępny na stronie:http://europa.eu.int/comm/sustainable/pages/review_en.htm.

[2] Artykuł 2 Traktatu o Unii Europejskiej.

[3] COM(2005) 12 z 26.1.2005 r.: „Cele strategiczne na lata 2005-2009 - Europa 2010: partnerstwo dla odnowy Europy. Dobrobyt, solidarność i bezpieczeństwo”.

[4] COM(2002) 82 z 13.2.2002 r. „W kierunku globalnego partnerstwa dla zrównoważonego rozwoju”.

[5] COM(2001) 264 „Zrównoważona Europa dla lepszego świata: Strategia Zrównoważonego Rozwoju Unii Europejskiej”, str. 2.

[6] SEC(2005) 225.

[7] Patrz: na przykład ostatnio przyjęty plan działań w sprawie e-zdrowia: lepsza opieka zdrowotna dla Europejczyków – plan działań w zakresie e-zdrowia w Europie, COM(2004) 356.

[8] Raport EEA „Skutki zmieniającego się klimatu w Europie”, sierpień 2004 r.

[9] Münchener Rück, Dział badań geo-ryzyka, styczeń 2004 r.

[10] Patrz: Ocena Wpływu: Następne Kroki - wspieranie Konkurencyjności i Zrównoważonego Rozwoju, SEC(2004) 1377, 21.10.2004 r.

[11] Porozumienie międzyinstytucjonalne w sprawie lepszego stanowienia prawa z dnia Dz.U. C 321 z 31.12.2003 r., str.1.