GLOSARIUSZ

Chroniona nazwa pochodzenia (ChNP) : Nazwy zarejestrowane jako chronione nazwy pochodzenia służą do oznaczenia produktów o cechach zasadniczo związanych z danym obszarem geograficznym oraz możliwościami producentów w danej dziedzinie produkcji. Wszystkie etapy produkcji odbywają się na określonym obszarze geograficznym. Musi istnieć ścisły związek między cechami produktów a ich pochodzeniem geograficznym.

Chronione oznaczenie geograficzne (ChOG) : Nazwy zarejestrowane jako chronione oznaczenie geograficzne służą do określenia produktów o konkretnych cechach lub renomie, kojarzących się z danym obszarem geograficznym, w którym ma miejsce przynajmniej jeden etap produkcji. W przypadku produktów przetworzonych, surowce mogą pochodzić z innego obszaru geograficznego.

Działanie nr 132 w ramach EFRROW : Wsparcie finansowe dla rolników na pokrycie kosztów ponoszonych w związku z ich udziałem w systemach jakości żywności, łącznie z systemem oznaczeń geograficznych (OG).

Działanie nr 133 w ramach EFRROW : Wsparcie finansowe dla grup producentów na cele związane z informowaniem konsumentów i promowaniem produktów należących do systemów jakości żywności, łącznie z systemem OG.

Grupa wnioskodawców : Stowarzyszenie producentów i przetwórców, których działalność, niezależnie od formy prawnej lub składu stowarzyszenia, związana jest z tym samym produktem rolnym lub środkiem spożywczym. Stowarzyszenie składa wniosek o rejestrację nazwy produktu jako ChNP lub ChOG do organu krajowego odpowiedzialnego za rozpatrywanie wniosków.

Jednolity dokument : Dokument, który stanowi część wniosku o rejestrację nazwy jako ChNP lub ChOG i jest rozpatrywany przez Komisję. Zawiera on najważniejsze elementy specyfikacji produktu oraz opis związku produktu z danym obszarem geograficznym.

Kontrole zgodnie z art. 11 : Kontrole prowadzone przez państwa członkowskie, mające na celu weryfikację zgodności produktu oznaczonego jako ChNP lub ChOG ze specyfikacją obowiązującą dla tego produktu, przed wprowadzeniem go do obrotu. Kontrole te przewidziano w art. 11 rozporządzenia (WE) nr 510/2006 z dnia 20 marca 2006 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych.

Niedozwolone praktyki : Nieuprawnione lub niewłaściwe użycie, imitacja lub przywołanie chronionej nazwy lub inne działania wprowadzające konsumenta w błąd co do prawdziwego pochodzenia produktu.

Polityka jakości produktów rolnych UE : Grupa systemów UE mających na celu uwydatnienie cech poszczególnych produktów, które mają bezpośredni związek z konkretnym pochodzeniem lub metodą produkcji.

Program rozwoju obszarów wiejskich : Najważniejszy dokument programowy opracowany przez państwo członkowskie oraz zatwierdzony przez Komisję w celu zaplanowania i wdrożenia polityki UE w zakresie rozwoju obszarów wiejskich. Bieżące programy rozwoju obszarów wiejskich obejmują okres 2007–2013.

Specyfikacja produktu : Dokument, który stanowi część wniosku o rejestrację nazwy jako ChNP lub ChOG. Zawiera on istotne cechy produktu, takie jak: chroniona nazwa, opis produktu, określenie obszaru geograficznego, metoda otrzymywania produktu oraz szczegółowe informacje potwierdzające związek produktu z danym obszarem geograficznym. Produkt wprowadzony do obrotu pod chronioną nazwą musi odpowiadać specyfikacji produktu.

System oznaczeń geograficznych (OG) : System, który ma za zadanie chronić nazwy odnoszące się do produktów, których określona jakość, renoma lub inna cecha charakterystyczna może być zasadniczo przypisana geograficznemu pochodzeniu tych produktów. W zależności od stopnia oraz typu skojarzenia z danym regionem, wyróżnia się dwa rodzaje nazw chronionych: ChNP i ChOG.

Właściwy organ : Organ centralny państwa członkowskiego odpowiedzialny za/właściwy do organizacji urzędowych kontroli zgodności produktu oznaczonego jako ChNP lub ChOG ze specyfikacją obowiązującą dla tego produktu oraz monitoring wykorzystania danej nazwy na rynku.

Wspólna polityka rolna : System środków pomocowych i programów UE w obszarze rolnictwa.

STRESZCZENIE

I. Europejski system oznaczeń geograficznych ma za zadanie ochronę nazw produktów, których cechy charakterystyczne związane są z obszarem geograficznym, na którym odbywa się ich produkcja. W zależności od stopnia oraz typu skojarzenia z danym obszarem geograficznym wyróżnia się dwa rodzaje nazw chronionych: ChNP i ChOG.

II. Dzięki systemowi oznaczeń geograficznych rolnicy i producenci żywności zdobywają potencjał ekonomiczny i dlatego system ten może mieć pozytywny wpływ na gospodarkę wiejską. Aby umożliwić osiągnięcie tego celu oraz zapewnić zamierzoną ochronę, konieczne jest ustanowienie odpowiednich przepisów UE. Trybunał zbadał, czy system kontroli systemu oznaczeń geograficznych jest solidny pod względem koncepcyjnym oraz czy wprowadzone procedury i środki czynią ten system atrakcyjnym dla potencjalnych uczestników, a także czy dostępne środki oraz działania Komisji przyczyniły się do zwiększenia wiedzy konsumentów w tym zakresie.

III. Kontrole dotyczące systemu oznaczeń geograficznych mają za zadanie zweryfikować zgodność produktów oznaczonych jako ChNP lub ChOG ze specyfikacją produktu oraz wykryć przypadki nieuprawnionego użycia chronionej nazwy. Kontrola wykazała, że konieczne jest dodatkowe objaśnienie koncepcji systemu kontroli stosowanego w przypadku wyżej wymienionych weryfikacji. Przepisy określone w rozporządzeniu UE w sprawie kontroli zgodności z prawem żywnościowym i paszowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt nie określają minimalnych wymogów prowadzonych przez państwa członkowskie kontroli dotyczących systemu oznaczeń geograficznych.

IV. W przypadku sprawowanego przez Komisję nadzoru nad prowadzonymi przez państwa członkowskie kontrolami dotyczącymi systemu oznaczeń geograficznych żadna służba Komisji nie ponosi wyłącznej odpowiedzialności w zakresie przeprowadzania audytów dotyczących systemu. Co więcej, audyty takie nie zostały jak dotąd przeprowadzone. Systematyczną kontrolę dokumentacji rozpoczęto dopiero niedawno. W jej wyniku stwierdzono niekompletne informacje w sprawozdaniach państw członkowskich.

V. Skuteczność systemu oznaczeń geograficznych zależy od zakresu, w jakim korzystają z niego producenci oraz od poziomu wiedzy na ten temat wśród konsumentów. Istnieje możliwość przyciągnięcia do programu kolejnych producentów, zwłaszcza tam, gdzie zainteresowanie systemem jest niskie, jednak odstrasza ich długotrwała procedura rozpatrywania wniosków. Ponadto producenci często nie są w ogóle świadomi istnienia tego programu. Analiza przeprowadzona na zlecenie Komisji wykazała niski współczynnik wiedzy wśród konsumentów na temat symboli związanych z systemem i ich znaczeń. Chociaż sytuacja wymaga podjęcia działań w celu podniesienia poziomu wiedzy na temat systemu oznaczeń geograficznych, na szczeblu UE nie opracowano żadnej ogólnej strategii rozwiązania tego problemu. Podjęto szereg środków i działań, ale wydają się one fragmentaryczne.

VI. Trybunał formułuje następujące zalecenia:

- w przepisach prawa dotyczących systemu oznaczeń geograficznych należy określić minimalne wymogi regulujące kontrole specyfikacji produktów;

- należy przedstawić dodatkowe objaśnienia na temat zakresu regularnych kontroli mających na celu wykrycie niedozwolonych praktyk. Zasady udzielania wzajemnej pomocy powinny być przystosowane do potrzeb organów krajowych;

- Komisja powinna uwzględnić audyty prowadzonych przez państwa członkowskie kontroli w zakresie systemu OG w swoim planie regularnych audytów w państwach członkowskich;

- należy opracować klarowną strategię promocji systemu oznaczeń geograficznych wśród producentów i konsumentów, aby podnieść poziom wiedzy w tym zakresie. Komisja powinna wykorzystywać bardziej skuteczne sposoby promocji systemu, takie jak zorganizowanie z własnej inicjatywy kampanii na ten temat.

WSTĘP

ZASADY SYSTEMU OZNACZEŃ GEOGRAFICZNYCH

1. Polityka jakości produktów rolnych UE ma na celu uwydatnienie cech poszczególnych produktów, które mają bezpośredni związek z konkretnym pochodzeniem lub metodą produkcji. Jednym z takich systemów, który funkcjonuje w ramach tej polityki i który stanowi temat niniejszego sprawozdania, jest system oznaczeń geograficznych (OG) dotyczący produktów rolnych i środków spożywczych.

2. System OG ma za zadanie chronić nazwy odnoszące się do produktów, których jakość, renoma lub inna cecha charakterystyczna może być zasadniczo przypisana geograficznemu pochodzeniu tych produktów. Nazwy te uznaje się za prawa własności intelektualnej. Przy tworzeniu tego systemu inspirowano się krajowymi systemami, które zapewniają ochronę na szczeblu krajowym, takimi jak zarejestrowana nazwa pochodzenia we Francji (AOC, z franc. Appellation d’Origine Contrôlée) czy we Włoszech (DOC, z wł. Denominazione di Origine Controllata).

3. Wprowadzenie w 1992 r. systemu OG miało na celu zapewnienie ramowych przepisów wspólnotowych, które umożliwiłyby jednolite zharmonizowane podejście UE do ochrony zarejestrowanych nazw produktów [1]. Obecnie system ten jest regulowany rozporządzeniem Rady (WE) nr 510/2006 z dnia 20 marca 2006 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych ("rozporządzenie") [2].

4. W systemie OG wyróżnia się dwa rodzaje nazw chronionych, w zależności od stopnia i rodzaju skojarzenia z konkretnym obszarem geograficznym:

a) nazwy zarejestrowane jako chroniona nazwa pochodzenia (ChNP) opisują produkty o cechach zasadniczo związanych z danym regionem geograficznym oraz know-how producentów w tej dziedzinie produkcji [3]. Wszystkie etapy produkcji odbywają się na określonym obszarze geograficznym. Musi istnieć ścisły związek między cechami produktu a jego pochodzeniem geograficznym. Przykłady znanych produktów ChNP to: "Queso Manchego", "Prosciutto di Parma", "Grana Padano", "Comté";

b) nazwy zarejestrowane jako chronione oznaczenie geograficzne (ChOG) opisują produkty, których określone cechy lub renoma mogą być przypisane temu obszarowi geograficznemu, na którym musi odbywać się co najmniej jeden etap produkcji. Jeżeli produkty podlegają przetworzeniu, surowce mogą pochodzić z innych obszarów geograficznych [4]. Przykładami znanych produktów ChOG są: "Bayerisches Bier", "Scotch Beef", "Pruneaux d’Agen".

5. Zarejestrowanie nazwy produktu jako jednego z rodzajów systemu OG jest możliwe w przypadku produktów, które pochodzą z obszaru geograficznego znajdującego się na terenie UE, jak również na terenie państwa trzeciego, gdzie nazwy produktów są chronione (np. Chiny i Kolumbia).

6. Na koniec 2010 r. w ramach rozporządzenia zarejestrowano 964 nazwy produktów, z czego 502 jako ChNP i 462 jako ChOG. Od wprowadzenia systemu liczba zarejestrowanych nazw produktów stale wzrasta. Komisja za cel postawiła sobie zarejestrowanie 1100 nazw produktów do końca 2012 r. [5]

7. Produkty ChNP i ChOG można rozpoznać dzięki specjalnym symbolom UE, które mają być gwarancją, że dane produkty pochodzą z konkretnego obszaru geograficznego. Symbol (lub oznaczenie "chroniona nazwa pochodzenia" bądź "chronione oznaczenie geograficzne") musi znajdować się na opakowaniu produktu objętego systemem OG.

Symbole ChNP i ChOG

+++++ TIFF +++++

Źródło: Załącznik V do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1898/2006 (Dz.U. L 369 z 23.12.2006, s. 1) zmienionego rozporządzeniem (WE) nr 628/2008 (Dz.U. L 173 z 3.7.2008, s. 3).

POTENCJAŁ EKONOMICZNY

8. Łączną wartość sprzedaży produktów ChNP i ChOG zarejestrowanych w rozumieniu rozporządzenia szacuje się na około 15 mld euro, co odpowiada około 2,5% wydatków na żywność w UE [6] i jest na podobnym poziomie co łączna wartość sprzedaży produktów ekologicznych. Poniższy schemat pokazuje odsetek łącznej wartości sprzedaży głównych kategorii produktów ChNP i ChOG [7]:

9. Badania pokazują, że produkty ChNP i ChOG zwykle mają wyższą cenę producenta niż produkty tej samej kategorii bez chronionego oznaczenia geograficznego. Odnotowana różnica w cenie waha się między 5% a 300%. Z badania wynika, że głównym powodem tej różnicy jest kontrola jakościowa osiągana poprzez ochronę oznaczeń geograficznych [8].

SCHEMAT 1

ODSETEK ŁĄCZNEJ WARTOŚCI SPRZEDAŻY PRODUKTÓW CHNP I CHOG

+++++ TIFF +++++

Źródło: Komisja Europejska, DG ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich.

10. W rozporządzeniu uznaje się potencjał ekonomiczny systemu OG i stwierdza się, iż zwiększenie dochodów rolników, jak i zatrzymanie społeczności wiejskiej na obszarach wiejskich mogą przynieść gospodarce wiejskiej istotne korzyści [9]. Komisja w swoim komunikacie na temat przyszłości wspólnej polityki rolnej (WPR) podkreśliła, że polityka jakości produktów rolnych, w tym systemu OG, stanowi część WPR [10]. Przyczynia się ona do utrzymania różnorodności działań rolniczych na obszarach wiejskich i zwiększa konkurencyjność.

11. Istnieją działania finansowe, związane z systemem OG, które nie pociągają za sobą istotnych wydatków z budżetu UE. Działania te mają na celu promowanie systemów jakości żywności, w tym systemu OG oraz wspieranie rolników, którzy w nich uczestniczą.

CEL I ZAKRES KONTROLI ORAZ PODEJŚCIE KONTROLNE

12. Rozporządzenie stanowi, że promowanie produktów o pewnych cechach może przynieść istotne korzyści gospodarce wiejskiej. Aby osiągnąć ten cel i zapewnić zamierzoną ochronę, należy ustanowić odpowiednie przepisy UE. W trakcie kontroli starano się uzyskać odpowiedź na następujące pytanie: czy koncepcja systemu oznaczeń geograficznych i zarządzanie nim umożliwiają jego skuteczność?

13. Kryteria zastosowane do uzyskania odpowiedzi na to pytanie:

a) Solidność systemu określonego dla kontroli dotyczących systemu OG: Producent, który przystępuje do systemu OG, oczekuje, że nazwa jego produktu będzie odpowiednio chroniona przed nieuprawnionym lub niewłaściwym wykorzystaniem, które może mieć miejsce z uwagi na wyższą cenę zarejestrowanych produktów. Konsument, który kupuje produkt ChNP lub ChOG, oczekuje, że pochodzi on z określonego obszaru geograficznego i jest zgodny ze specyfikacją produktu [11]. Solidny system kontroli dotyczących systemu OG musi zostać zatem wdrożony, tak aby spełnić oczekiwania obu stron;

b) Atrakcyjność systemu OG: Stopień skuteczności systemu OG zależy od jego zdolności do przyciągnięcia producentów. Jeżeli system cieszy się znikomym zainteresowaniem, nie może on mieć zakładanego oddziaływania;

c) Wiedza konsumenta na temat systemu OG: Wybór przez konsumenta produktu ChNP lub ChOG wymaga tego, by był on świadomy istnienia i zasad systemu OG, który gwarantuje, że produkt pochodzi z danego obszaru geograficznego oraz że został wytworzony zgodnie ze specyfikacją produktu.

14. W trakcie kontroli skupiono się na przepisach prawnych i działaniach Komisji. Kontrolerzy Trybunału odbyli wizyty kontrolne w odpowiednich działach Komisji, tj. Dyrekcji Generalnej ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich, gdzie przeprowadzono wywiady oraz zbadano dokumentację. Nawiązano kontakt z Dyrekcją Generalną Komisji ds. Zdrowia i Konsumentów w celu uzyskania informacji na temat jej roli w nadzorze, jaki zapewnia Komisja nad przeprowadzanymi przez państwa członkowskie kontrolami dotyczącymi systemu OG.

15. Nawiązano kontakty ze wszystkimi właściwymi organami w państwach członkowskich w celu uzyskania dalszych dowodów mających związek z uwagami sformułowanymi na poziomie Komisji i, w miarę dostępności, dodatkowych informacji. Informacje zgromadzono w drodze ankiety internetowej oraz kontroli w siedzibie organów państw członkowskich [12]. Ankieta internetowa została przeprowadzona we wszystkich państwach członkowskich i składała się z trzech kwestionariuszy [13]. Wskaźnik odpowiedzi w zakresie wszystkich trzech kwestionariuszy wyniósł około 90%.

16. W trakcie kontroli oceniono sytuację panującą pod koniec 2009 r. W odpowiednim przypadku wzięto pod uwagę późniejsze wydarzenia. W części sprawozdania przedstawiającej wnioski i zalecenia uwzględniono zatem projekt nowego rozporządzenia w sprawie systemów jakości produktów rolnych. Projekt ten dotyczy systemów OG i innych systemów jakości, które będą ujęte w jednym rozporządzeniu [14].

UWAGI

NIEDOCIĄGNIĘCIA W PRZEPISACH I NADZOROWANIU KONTROLI PRZEPROWADZANYCH PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE

17. System OG ma na celu ochronę nazw produktów zarejestrowanych jako ChNP i ChOG. Ustanowienie solidnego systemu przeprowadzanych przez państwa członkowskie kontroli dotyczących systemu OG i nadzorowanie tych kontroli w odpowiedni sposób jest kluczowe, aby ten cel osiągnąć. W tym kontekście rozróżnia się dwa rodzaje kontroli:

a) Art. 11 rozporządzenia odnosi się do obowiązku państw członkowskich, jakim jest sprawdzenie zgodności produktów z ich specyfikacjami przed wprowadzeniem produktów do obrotu (kontrole zgodnie z art. 11). Rozporządzenie stanowi, że "właściwy organ" jest odpowiedzialny za te kontrole w państwach członkowskich. Dopuszcza także przeprowadzenie kontroli przez niezależny "organ kontrolny", akredytowany zgodnie z normą europejską EN 45011 [15]. Koszty tych kontroli ponoszą zwykle dane podmioty;

b) Właściwe organy w państwie członkowskim są także odpowiedzialne za kontrole, których celem jest wykrycie i wyeliminowanie takich praktyk, jak nadużywanie, imitacja lub przywołanie chronionej nazwy lub innych praktyk wprowadzających konsumenta w błąd co do prawdziwego pochodzenia produktu (niedozwolone praktyki) [16].

PRZEPISY REGULUJĄCE KONTROLE ZGODNOŚCI PRODUKTÓW CHNP I CHOG ZE SPECYFIKACJĄ PRODUKTU NIE OKREŚLAJĄ MINIMALNYCH WYMOGÓW

18. W rozporządzeniu nie określono minimalnych wymogów, które stosować muszą właściwe organy i organy kontroli, dotyczących kwestii, takich jak zasięg kontroli zgodnie z art. 11, ich częstotliwości, metodyki ich doboru oraz jednostek zaangażowanych na różnych etapach produkcji i dystrybucji, które podlegają kontroli. Art. 10 rozporządzenia [17] zawiera odniesienie do kontroli realizowanych zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 882/2004 w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt, ale nie dostarcza konkretnych instrukcji na temat systemu kontroli [18].

19. Jednakże rozporządzenie (WE) nr 882/2004 nie zawiera szczególnego odniesienia do kontroli specyfikacji produktu (kontroli zgodnie z art.11). Większość przepisów rozporządzenia dotyczących kontroli jest natury ogólnej i odnosi się do bezpieczeństwa żywności, higieny oraz zdrowia i dobrostanu zwierząt. Przepisy uwzględniają takie kwestie, jak metodyka doboru próby i analizy, wyznaczenie laboratoriów referencyjnych lub urzędowych kontroli w zakresie wprowadzanych na rynek pasz i żywności z państw trzecich. Nie są one zatem właściwe, aby ustanowić minimalne wymogi dla kontroli zgodnie z art. 11.

20. Niemal całkowity brak w przepisach dotyczących systemu OG informacji odnoszących się do kontroli zgodnie z art. 11 spowodował rozbieżności między systemami kontroli ustanowionymi w różnych państwach członkowskich. Przykłady różnych praktyk odnotowanych w skontrolowanych państwach członkowskich przedstawiono w tabeli 1.

TABELA 1

PORÓWNANIE DWÓCH SYSTEMÓW KONTROLI DOTYCZĄCYCH KONTROLI ZGODNIE Z ART. 11

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy.

Cechy systemu kontroli | Organ kontrolny (państwo członkowskie 1) | Właściwy organ (państwo członkowskie 2) |

Cykl kontroli (podmioty) | zmienny: roczny lub wieloletni (w zależności od produktu) | coroczne kontrole każdego podmiotu |

Zakres kontroli | producent | producent, przedsiębiorstwa odpowiedzialne za opakowania, przedsiębiorstwa wytwarzające produkty marek własnych |

Kontrola na poziomie producenta [9999] | nieobowiązkowa; pierwsza kontrola może być przeprowadzona kilka lat po przystąpieniu do systemu OG | obowiązkowa, aby zatwierdzić producenta |

Rejestr podmiotów wykorzystujących chronioną nazwę (populacja podlegająca kontroli) | brak obowiązku rejestracji podmiotów | obowiązek rejestracji podmiotów |

Dobór próby (wybór podmiotów do kontroli) | oparty na analizie ryzyka | wszystkie podmioty podlegają sprawdzeniu w cyklu rocznym |

Nadzór właściwych organów regionalnych przez organ krajowy | pomimo istnienia odrębnych właściwych organów na poziomie regionalnym nie przeprowadza się żadnego nadzoru | istnieje tylko jeden właściwy organ realizujący wszystkie kontrole |

21. Tabela pokazuje różnice w tych dwóch systemach kontroli w wielu istotnych kwestiach, takich jak cykl kontroli, ich zakres oraz obowiązek dokonywania kontroli wyjściowych. Różnice w systemach kontroli stwierdzono także na podstawie odpowiedzi udzielonych w ankiecie internetowej. Takie rozbieżności utrudniają ustanowienie bardziej uniwersalnego podejścia wymaganego rozporządzeniem, które jest konieczne, aby zapewnić uczciwą konkurencję między producentami wyrobów noszących takie oznaczenia i zwiększyć wiarygodność produktów w oczach konsumentów [19].

22. Więcej informacji natomiast jest dostępnych na temat przeprowadzanych przez państwa członkowskie kontroli dotyczących innych systemów jakości UE. Rozporządzenie regulujące system OG dla produktów sektora wina uwzględnia takie kwestie, jak wybór producentów do kontroli oraz etapy produkcji, które należy objąć kontrolą [20]. Więcej informacji jest również przedstawionych w przypadku kontroli państw członkowskich w zakresie rolnictwa ekologicznego, które jest jednym z systemów jakości UE. Przepisy rozporządzenia w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych uzupełniają warunki określone w rozporządzeniu (WE) nr 882/2004. Uwzględniają one takie kwestie, jak częstotliwość kontroli, etapy produkcji, które należy nią objąć, obowiązki sprawozdawcze organów kontrolnych oraz wymianę informacji z właściwymi organami z innych państw członkowskich [21].

RAMKA 1

PRZYKŁADY NIEDOCIĄGNIĘĆ W WERYFIKACJI SPECYFIKACJI PRODUKTU

W dwóch z odwiedzonych państw członkowskich stwierdzono niedociągnięcia w weryfikacji przez organ kontrolny pochodzenia surowców do przetworzonego produktu ChNP.

Kontrola specyfikacji produktu, tj. oliwy z oliwek zarejestrowanej jako ChNP, nie obejmowała testu wiarygodności przeprowadzanego na średnim zbiorze oliwek uzyskiwanym przez producentów oliwek na ich działkach. Test taki pozwala ustalić, czy ilość oliwek dostarczonych do tłoczni i przetworzonych na oliwę z oliwek może faktycznie pochodzić z danego obszaru geograficznego.

Prace organu kontrolnego, który sprawdzał specyfikację sera zarejestrowanego jako ChNP, wykazały niedociągnięcia dotyczące weryfikacji pochodzenia mleka wykorzystywanego do produkcji tego sera. Organ kontrolny nie uwzględnił w swojej kontroli weryfikacji, która wyeliminowałaby ryzyko, że mleko wykorzystane do produkcji sera pochodziło z gospodarstw i krów, które znajdowały się poza obszarem geograficznym określonym w specyfikacji produktu.

BRAK JASNEJ DEFINICJI PRAWNEJ KONTROLI MAJĄCYCH WYKRYĆ I WYELIMINOWAĆ NIEDOZWOLONE PRAKTYKI

23. Art. 13 rozporządzenia odnosi się do obowiązku ochrony nazw chronionych przed różnymi formami niedozwolonych praktyk. Parlament Europejski w tym kontekście domagał się kompleksowej ochrony oznaczeń geograficznych, gwarantowanej z urzędu i będącej obowiązkiem odpowiednich organów we wszystkich państwach członkowskich [22].

24. Pomimo dużej wagi ochrony zarejestrowanych nazw przed nieuprawnionym wykorzystaniem, w rozporządzeniu nie ustanowiono żadnych przepisów określających, jakie kontrole (o ile w ogóle) mają być prowadzone przez państwa członkowskie w celu zapewnienia takiej ochrony. Jedyna informacja podana przez Komisję na temat kontroli mających na celu wykrywanie i eliminowanie niedozwolonych praktyk jest taka, że kontrole w zakresie produktów OG podlegają rozporządzeniu (WE) nr 882/2004, a w konsekwencji państwa członkowskie muszą uwzględnić je w swoim wieloletnim krajowym planie kontroli wspomnianym w tym rozporządzeniu [23]. Jednakże zakres odpowiedzialności państw członkowskich za prowadzenie regularnych kontroli mających na celu wykrycie i wyeliminowanie niedozwolonych praktyk pozostaje niejasny. Nie ma żadnych instrukcji na temat sposobu prowadzenia tych kontroli (o ile w ogóle mają być prowadzone).

25. Niektóre skontrolowane państwa członkowskie podkreśliły konieczność określenia w rozporządzeniu procedury dotyczącej wzajemnej pomocy, która umożliwiłaby reakcję na donosy dotyczące niedozwolonego użycia chronionej nazwy w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie produkcji. Kwestia ta podaje w wątpliwość adekwatność przepisów ustanowionych w art. 35 i 36 rozporządzenia (WE) nr 882/2004, które odnosi się do instytucji wyznaczonych do kontaktów i pomocy na wniosek.

26. Większość państw członkowskich nie prowadzi regularnych kontroli mających wykryć i wyeliminować przypadki niedozwolonych praktyk. Zwykle państwa członkowskie przeprowadzają kontrole mające na celu wykrycie i wyeliminowanie niedozwolonych praktyk dotyczących produktów ChNP i ChOG jedynie w reakcji na donosy lub jako drugorzędną część kontroli higieny i bezpieczeństwa środków spożywczych. Tam, gdzie prowadzi się takie kontrole, wizyty w państwach członkowskich i ankieta internetowa wykazały różnicę w objęciu takimi kontrolami produktów ChNP i ChOG z innych krajów. W wielu państwach członkowskich te produkty są wykluczone z kontroli, która obejmuje tylko produkty krajowe.

27. Poniższa ramka zawiera przykłady niedozwolonych praktyk stwierdzonych przez państwa członkowskie w ramach ich kontroli dotyczących bezpieczeństwa żywności lub kontroli będących następstwem podejrzenia lub donosu oraz pokazuje, jak wysokie jest ryzyko niewykrycia niedozwolonych praktyk z powodu braku regularnych kontroli.

RAMKA 2

PRZYKŁADY NIEDOZWOLONYCH PRAKTYK STWIERDZONYCH PRZEZ ORGANY KRAJOWE

Organy francuskie wykryły, że rzeźnik, który sprzedawał baraninę restauracjom, w swoich fakturach wykazywał swój produkt jako ChOG, podczas gdy nazwa ta nie mogła być stosowana w przypadku dostarczanego przez niego mięsa. W konsekwencji restauracje w swoim menu odwoływały się w sposób nieuzasadniony do chronionej nazwy.

Próbki zebrane przez organy bawarskie w sklepach sprzedających pewien rodzaj sera chronionego jako ChNP, wykazały szereg przypadków nieuprawnionego wykorzystania tej nazwy. Większość tych serów nie pochodziła z wyznaczonego obszaru geograficznego, a w jednym przypadku użyto mleka krowiego, a nie – zgodnie ze specyfikacją produktu – mleka owczego.

Oliwki stołowe były wprowadzone do obrotu przez przedsiębiorstwo zajmujące się przetwórstwem i pakowaniem z bezprawnym wykorzystaniem nazwy chronionej ChNP. Z dokumentacji zbadanej przez organy włoskie wynika, że oliwki pakowane przez to przedsiębiorstwo nie należały do odmiany wymaganej w specyfikacji produktu.

W trakcie kontroli przeprowadzonej przez organy greckie w supermarkecie, nazwa sera opatrzonego nazwą ChNP znajdowała się na tabliczce umieszczonej w lodówce wystawowej. Ta sama nazwa pojawiła się na etykiecie wagowej produktu oraz na paragonie zakupu. Supermarket nie powinien oznaczać sera z wykorzystaniem chronionej nazwy, gdyż producent ten nie był akredytowany, a zatem nie podlegał kontroli specyfikacji produktu.

ISTNIEJĄ UCHYBIENIA W SPRAWOWANYM PRZEZ KOMISJĘ NADZORZE NAD PRZEPROWADZANYMI PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE KONTROLAMI DOTYCZĄCYMI SYSTEMU OZNACZEŃ GEOGRAFICZNYCH

28. Adekwatny nadzór nad systemami kontroli państw członkowskich powinien obejmować audyt kontroli prowadzonych przez państwa członkowskie i regularny przegląd sprawozdawczości na temat ich działań kontrolnych.

BRAK AUDYTÓW KOMISJI W ZAKRESIE PROWADZONYCH PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE KONTROLI DOTYCZĄCYCH SYSTEMU OZNACZEŃ GEOGRAFICZNYCH

29. Rozporządzenie nie ustanawia konkretnych przepisów w sprawie nadzoru Komisji nad kontrolami dotyczącymi systemu OG. Odniesienie do nadzoru znajduje się jednak w art. 45 rozporządzenia (WE) nr 882/2004, który stanowi, że eksperci Komisji przeprowadzają ogólne i szczegółowe audyty w państwach członkowskich w zakresie kontroli urzędowych państw członkowskich. Chociaż zazwyczaj to Biuro ds. Żywności i Weterynarii (FVO) w ramach DG ds. Zdrowia i Konsumentów przeprowadza audyty w zakresie kontroli urzędowych państw członkowskich, nie przyjmuje ono wyłącznej odpowiedzialności za audyt systemu OG. Biuro uważa, że przepisy odwołują się do "ekspertów Komisji", a zatem nie ma przesłanek świadczących o tym, aby realizacja kontroli Wspólnoty ograniczała się do działań FVO ani że FVO jest wyłącznie odpowiedzialne za prowadzenie kontroli w tym obszarze.

30. Trybunał zauważa, że do chwili obecnej nie przeprowadzono żadnych audytów. FVO wyjaśniło, że nie zostały one przeprowadzone z powodu ograniczonych zasobów oraz priorytetów ustalonych pod względem ryzyka w odniesieniu do bezpieczeństwa żywności, zdrowia zwierząt i roślin oraz dobrostanu zwierząt. A zatem Komisja w chwili obecnej nie monitoruje ściśle realizacji systemu OG w państwach członkowskich.

SPRAWOZDAWCZOŚĆ PAŃSTW CZŁONKOWSKICH NA TEMAT ICH KONTROLI SYSTEMU OZNACZEŃ GEOGRAFICZNYCH JEST NIEKOMPLETNA

31. Sprawozdawczość państw członkowskich na temat kontroli dotyczących systemu OG stanowi część sprawozdawczości podlegającej art. 41 i 44 rozporządzenia (WE) nr 882/2004, które wymagają przygotowywania wieloletnich krajowych planów kontroli i rocznych sprawozdań z realizacji. DG ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich przeprowadziła analizę wieloletnich krajowych planów kontroli i rocznych sprawozdań po raz pierwszy w 2009 r. Analiza ta objęła cztery państwa członkowskie i koncentrowała się na istnieniu i zakresie informacji na temat kontroli i ochrony nazw produktów zarejestrowanych jako ChNP lub ChOG. Analiza DG ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich wykazała widoczne braki w informacjach na temat tych kontroli: były one niekompletne lub niedostępne.

32. Informacje dostępne w Komisji na temat systemów kontroli państw członkowskich są zatem bardzo ograniczone. Komisja nie ma możliwości uzyskania na podstawie tych informacji jasnego obrazu tego, jakie organy prowadzą kontrole w każdym państwie członkowskim i jakie są rezultaty tych kontroli.

ISTNIEJE POTENCJAŁ, ABY PRZYCIĄGNĄĆ KOLEJNYCH PRODUCENTÓW, ALE WPŁYW NA NIEGO MAJĄ DŁUGOTRWAŁE PROCEDURY I BRAK WIEDZY

ISTNIEJE POTENCJAŁ, ABY PRZYCIĄGNĄĆ KOLEJNYCH PRODUCENTÓW DO PRZYSTĄPIENIA DO SYSTEMU OZNACZEŃ GEOGRAFICZNYCH

33. Stopień skuteczności systemu OG zależy od jego zdolności do przyciągnięcia producentów. Odpowiedzi udzielone w ankiecie internetowej wskazują, że połowa organów państw członkowskich ocenia stopień zainteresowania w ich kraju jako "niski" lub "bardzo niski" po uwzględnieniu w ich ocenie potencjału produktów mogących uzyskać rejestrację w ich kraju [24]. W odpowiedziach podano następujące główne przyczyny "niskiego" lub "bardzo niskiego" stopnia zainteresowania:

a) procedury związane ze składaniem wniosku są w opinii producentów zbyt czasochłonne;

b) brak tradycji krajowych w zakresie oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia;

c) konsumenci nie wiedzą o istnieniu systemu OG;

d) producenci nie wiedzą o istnieniu systemu OG.

34. Rozpowszechnienie nazw chronionych w państwach członkowskich na koniec 2010 r., przedstawione na schemacie 2, potwierdza ocenę niektórych państw członkowskich, że stopień zainteresowania w ich kraju jest niski/bardzo niski.

35. Schemat pokazuje koncentrację produktów o chronionych nazwach w ograniczonej liczbie państw członkowskich: 77% chronionych nazw produktów pochodzi z tylko pięciu państw członkowskich, podczas gdy w 14 państwach członkowskich do końca 2010 r. zarejestrowano mniej niż pięć nazw produktów, w tym w sześciu państwach członkowskich nie zarejestrowano ani jednego produktu [25]. Te nierówne proporcje świadczą o wyraźnej różnicy w atrakcyjności, jaką przedstawia system OG dla producentów w różnych państwach członkowskich. Prawdopodobnym wyjaśnieniem tej sytuacji jest fakt, że niektóre państwa członkowskie, takie jak Francja, Włochy czy Hiszpania, dysponowały podobnym systemem krajowym przed wprowadzeniem systemu UE i dlatego producenci w tych krajach mają większe doświadczenie i lepszą wiedzę oraz są bardziej zainteresowani programem.

SCHEMAT 2

NAZWY PRODUKTÓW ZAREJESTROWANE JAKO CHNP I CHOG W PODZIALE NA PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE [26]

+++++ TIFF +++++

Źródło: Komisja Europejska, DG ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich.

DŁUGOTRWAŁE PROCEDURY REJESTRACYJNE ZNIECHĘCAJĄ POTENCJALNYCH WNIOSKODAWCÓW

36. Jednym z głównych powodów podanych dla niskiego i bardzo niskiego stopnia zainteresowania systemem OG jest to, że dane podmioty uważają, iż procedury związane ze składaniem wniosków są zbyt czasochłonne. Trybunał zbadał zatem tę procedurę i czas, który trzeba na nią poświęcić. Schemat 3 przedstawia różne etapy procedury.

SCHEMAT 3

PROCEDURA REJESTRACJI

+++++ TIFF +++++

Źródło: Komisja Europejska, DG ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich.

37. Trybunał stwierdził, że zarówno badanie na poziomie krajowym, jak i na poziomie Komisji są długotrwałe: badanie na poziomie Komisji trwa średnio cztery lata [27]. Główne przyczyny długotrwałych procedur stwierdzone przez Trybunał to: dokładne badanie na poziomie krajowym, niekompletne wnioski składane przez grupy wnioskodawców oraz czas potrzebny organom krajowym na dostarczenie, na wniosek DG ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich, dodatkowych informacji dotyczących jednolitego dokumentu. DG ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich zaradziła temu ostatniemu problemowi, udostępniając w 2010 r. dwa robocze zestawy wytycznych. Jeden z nich dotyczył głównych elementów do sprawdzenia przez organy krajowe, a drugi był przeznaczony dla wnioskodawców i dostarczał szczegółowych informacji na temat wypełniania jednolitego dokumentu. Wpływ tych wytycznych na długość badania będzie można oszacować dopiero w przyszłości.

DOSTĘPNE DZIAŁANIE JEST TYLKO POŚREDNIO ZWIĄZANE Z ATRAKCYJNOŚCIĄ SYSTEMU

38. Pierwotnym instrumentem udostępnionym do celów wsparcia finansowego dla uczestników systemu OG jest Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), działanie nr 132 – Uczestnictwo rolników w systemach jakości żywności. Działanie to obejmuje koszty ponoszone przez rolników z tytułu ich uczestnictwa w unijnych lub krajowych systemach jakości żywności [28]. Dostępna jest pomoc dla produktów przeznaczonych do spożycia przez ludzi, a jej maksymalna wartość wynosi 3000 euro na gospodarstwo (przez maksymalny okres pięciu lat). Działanie to jest jednak wykorzystywane tylko przez 16 państw członkowskich. Ponadto nie eliminuje ono problemu, jakim jest brak wśród producentów wiedzy na temat sytemu OG, co – w opinii organów krajowych – jest kolejnym głównym powodem niskiego/bardzo niskiego stopnia zainteresowania systemem (zob. pkt 33) [29]. Ta ostatnia kwestia jest przedmiotem analizy przedstawionej w dalszej części niniejszego sprawozdania specjalnego, odnoszącej się do wiedzy konsumenta na temat systemów OG.

WIEDZA KONSUMENTÓW NA TEMAT SYSTEMU OZNACZEŃ GEOGRAFICZNYCH JEST NIEWIELKA, A ZASTOSOWANE ROZWIĄZANIA NIE MAJĄ SZANSY JEJ ZWIĘKSZYĆ

WIEDZA KONSUMENTÓW NA TEMAT SYSTEMU OZNACZEŃ GEOGRAFICZNYCH JEST NIEWIELKA

39. Kwestia wiedzy konsumenta na temat systemu OG została podniesiona w niedawnym studium przeprowadzonym na zlecenie Komisji [30]. Studium to obejmowało analizę ankiety na temat wiedzy o symbolach ChNP i ChOG. Uczestniczącym w niej konsumentom pokazano jedną kartkę z dwoma symbolami oraz trzema innymi międzynarodowymi symbolami dotyczącymi żywności [31]. Ankieta obejmowała odpowiedzi 16718 respondentów i pokazała, że znajomość symboli ChNP i ChOG jest znikoma. Tylko 8% rozpoznało symbole ChNP i ChOG. Poza Grecją, która jest wyjątkiem, średni wskaźnik wiedzy na poziomie UE wynosi tylko 5,6% [32]. Dla porównania taka sama ankieta wykazała wskaźnik wiedzy na poziomie 16% w zakresie logo ekologicznego oraz 22% w zakresie logo Fairtrade. Szczegóły przedstawiono na schemacie 4:

SCHEMAT 4

ROZPOZNAWALNOŚĆ SYMBOLI CHNP I CHOG W PODZIALE NA PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE [33]

+++++ TIFF +++++

Źródło: London Economics.

40. Ankieta pokazała następnie, że brakuje wiedzy co do znaczenia systemu. Z osób, które rozpoznały symbole, tylko połowa była w stanie zidentyfikować, że oznaczają one produkt wytworzony na konkretnym obszarze geograficznym.

ZASTOSOWANE ROZWIĄZANIA NIE MAJĄ SZANSY PODNIEŚĆ POZIOMU WIEDZY NA TEMAT SYSTEMU OZNACZEŃ GEOGRAFICZNYCH

41. Wiedzę na temat systemu OG można zwiększyć za pomocą różnych dostępnych rozwiązań: dostarczając pomoc finansową na działania, które zajmują się tą kwestią, lub podejmując własną inicjatywę (Komisja).

42. Trybunał zbadał, czy następujące działania finansowe UE mają szansę zwiększyć wiedzę na temat systemu OG [34]:

a) działanie nr 133 w ramach EFRROW – Działania informacyjne i promocyjne;

b) działania określone w rozporządzeniu Rady (WE) nr 3/2008 z dnia 17 grudnia 2007 r. w sprawie działań informacyjnych i promocyjnych dotyczących produktów rolnych na rynku wewnętrznym i w państwach trzecich [35].

DZIAŁANIE NR 133 JEST STOSOWANE W OGRANICZONYM STOPNIU PRZEZ GRUPY PRODUCENTÓW

43. Działanie EFRROW nr 133 zapewnia wsparcie finansowe dla grup producentów na cele związane z informowaniem konsumentów i promowaniem produktów należących do systemów jakości żywności UE lub krajowych. Działania kwalifikujące się do wsparcia w ramach działania nr 133 muszą mieć na celu zachęcenie konsumentów do zakupu produktów rolnych i środków spożywczych objętych systemem jakości żywności. Działania te muszą zwracać uwagę na specyficzne cechy lub zalety danego produktu, a w przepisach prawnych większy nacisk należy położyć na sam produkt niż na system OG. Pomoc w ramach tego działania może pokryć 70% kwalifikowalnego kosztu operacji i jest ograniczona do działań nakierowanych na rynek wewnętrzny.

44. DG ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich nie była w stanie dostarczyć danych, które pozwoliłyby na wyciągnięcie jasnego wniosku na temat poziomu skuteczności działania nr 133 w zakresie systemu OG, a w szczególności jego oddziaływania w zakresie zwiększenia wiedzy konsumentów na temat systemu. Z powodu szeregu zewnętrznych czynników mających wpływ na tę kwestię, przeprowadzenie takiej analizy może okazać się wręcz niewykonalne. Jednakże stopień zainteresowania działaniem przez państwa członkowskie oraz wykorzystanie dostępnych środków świadczą o tym, że jest ono atrakcyjne dla grup producentów i wskazują, iż jest to właściwy sposób zwiększenia wiedzy konsumentów.

45. Na koniec 2010 r. działanie nr 133 było ujęte w programach rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007–2013 w 14 państwach członkowskich, a łączna kwota przydzielona na ten cel wynosiła 206 mln euro. Kwota ta obejmuje różne systemy jakości żywności, w tym system OG, rolnictwo ekologiczne oraz krajowe systemy jakości żywności i stanowi 0,6% łącznej kwoty w ramach osi 1 planów finansowych państw członkowskich (32362 mln euro). Szczegółowe dane w podziale na państwa członkowskie przedstawiono na schemacie 5.

46. Z wyjątkiem Zjednoczonego Królestwa, 13 państw członkowskich, które nie uwzględniły działania nr 133 w swoich PROW, nie miało żadnych lub tylko niewielką liczbę nazw produktów zarejestrowanych jako ChNP i ChOG (zob. schemat 2). Oczywistym powodem takiej sytuacji w odniesieniu do systemu OG jest to, że w tych państwach członkowskich nie ma żadnych grup producentów wprowadzających do obrotu produkty ChNP i ChOG, którzy mogą ubiegać się o współfinansowanie w ramach działania 133 lub jest ich tylko kilka.

SCHEMAT 5

ZOBOWIĄZANIA W RAMACH DZIAŁANIA NR 133

+++++ TIFF +++++

Źródło: Komisja Europejska, DG ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich.

47. Łączne zadeklarowane wydatki (wykorzystanie przez grupy producentów) dla wszystkich kwalifikowalnych systemów jakości do końca 2010 r. wyniosły 16,2 mln euro i stanowią 7,8% łącznej kwoty planów finansowych państw członkowskich na okres programowania 2007–2013. Na podstawie informacji dostarczonych w ankiecie internetowej, dotyczących wydatków w zakresie systemu OG w poprzednim okresie programowania, Trybunał szacuje, że łączna kwota, która zostanie wydana na system OG UE w obecnym okresie programowania, wyniesie około 2 mln euro (0,3 mln euro średnio rocznie).

PROGRAMY PROMOCJI MIAŁY OGRANICZONY WPŁYW NA WIEDZĘ NA TEMAT SYSTEMU OZNACZEŃ GEOGRAFICZNYCH

48. Programy promocji w ramach rozporządzenia (WE) nr 3/2008 są zwykle inicjowane przez organizacje branżowe lub międzybranżowe, aby opracować kampanie informacyjne skierowane do producentów i przetwórców i muszą zostać zatwierdzone przez DG ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich. W odniesieniu do systemu OG powinny one koncentrować się na jego cechach charakterystycznych i mieć na uwadze poziom wiedzy wśród grup docelowych, w tym konsumentów i producentów.

49. Jeśli chodzi o dostępność danych, które pozwoliłyby na wyciągnięcie jasnego wniosku co do skuteczności lub nieskuteczności programów promocji dotyczących systemu OG, a w szczególności tego, czy zwiększyły one wiedzę na temat systemu, ma miejsce to samo ograniczenie, co w przypadku działania nr 133 (zob. pkt 44). Jednakże wykorzystanie przez organizacje branżowe działań promocyjnych w ramach rozporządzenia (WE) nr 3/2008 jest wskaźnikiem ich adekwatności, jeżeli chodzi o promocję systemu OG oraz zwiększanie wiedzy na jego temat.

50. W okresie 2005–2009 DG ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich zatwierdziła 25 programów związanych z produktami ChNP i ChOG, w ramach których zobowiązania i łączne zadeklarowane wydatki do końca września 2010 r. wyniosły:

TABELA 2: ZOBOWIĄZANIA I WYDATKI W RAMACH PROGRAMÓW PROMOCYJNYCH

Źródło: Komisja Europejska, DG ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Państwo członkowskie | Liczba programów | Kwota zobowiązań w mln euro | Zadeklarowane wydatki w mln euro |

Włochy | 12 | 11,7 | 7,8 |

Grecja | 5 | 6,2 | 3,3 |

Francja | 2 | 4,8 | 4,2 |

Hiszpania | 2 | 3,6 | 2,8 |

Włochy–Portugalia | 1 | 1,8 | 1,3 |

Polska | 1 | 0,8 | 0,7 |

Portugalia | 1 | 0,5 | 0,0 |

Niemcy | 1 | 0,4 | 0,4 |

OGÓŁEM | 25 | 29,7 | 20,6 |

51. Tabela 2 pokazuje, że stopień zainteresowania w badanym okresie był stosunkowo niski w 25 programach (średnio pięć rocznie), a łączne wydatki wyniosły około 21 mln euro do końca września 2010 r. (średnio około 4 mln euro współfinansowania UE rocznie) [36].

52. Jednym z powodów niewielkiej liczby programów jest to, że programy promocyjne dla produktów o niskiej wartości ekonomicznej zwykle nie mogą spełnić wymaganego warunku odpowiedniego stosunku kosztu do korzyści, do którego odnosi się art. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 501/2008 z dnia 5 czerwca 2008 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 3/2008 [37]. Dlatego też zatwierdzone programy promocyjne są w większości programami przedstawionymi przez organizacje reprezentujące produkty o wysokiej wartości ekonomicznej.

53. Dwanaście programów dotyczących rynku wewnętrznego UE skoncentrowanych było na kilku państwach członkowskich, w szczególności na Niemczech, Francji i Włoszech. Ewidentnie wynika to z faktu, że organizacje branżowe za cel swoich kampanii obierają największe rynki. W konsekwencji kwestia wiedzy jest poruszana tylko w kilku państwach członkowskich.

54. Trybunał zauważył, że w przypadku wniosków pochodzących z państw członkowskich o najwyższej liczbie zatwierdzonych programów promocyjnych ChNP i ChOG, skoncentrowano się w dużym stopniu na promocji w państwach trzecich [38]. W odpowiedzi na pytanie o skuteczność tego działania promocyjnego DG ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich dostarczyła szereg ocen odnoszących się do promocji w państwach trzecich [39]. Oceny te pokazują, że poziom wiedzy w niemal wszystkich objętych nimi krajach jest niski. Niektóre z nich wskazują na bardzo ograniczony efekt kampanii UE w państwach trzecich (zob. ramka 3).

KOMISJA PODEJMUJE Z WŁASNEJ INICJATYWY OGRANICZONE DZIAŁANIA MAJĄCE NA CELU PROMOWANIE SYSTEMU OZNACZEŃ GEOGRAFICZNYCH

55. Komisja często podejmuje inicjatywę, aby reklamować WPR, np. poprzez uczestnictwo w targach lub organizację seminariów. System OG stanowi część tych inicjatyw, ale nie kładzie się na niego specjalnego nacisku. Nie przeprowadzono również w ostatnich kilku latach kampanii promocyjnej lub informacyjnej związanej szczególnie z tym systemem [40]. Na prośbę o przedstawienie w ankiecie internetowej dodatkowych uwag na temat systemu OG, pięć państw członkowskich podkreśliło konieczność dalszej jego promocji.

RAMKA 3

CYTATY DOTYCZĄCE OGRANICZONEGO EFEKTU PROGRAMÓW PROMOCYJNYCH

Europejskie kampanie promocyjne nie mają prawie żadnego wpływu na wiedzę na temat europejskich oznaczeń i symboli. Nawet profesjonaliści, udzielając odpowiedzi w ramach ankiety, rzadko rozpoznają symbol. W Szwajcarii i Norwegii programy w większości przypadków nie przyczyniły się do zwiększenia wiedzy na temat europejskich oznaczeń i związanych z nimi symboli (Szwajcaria i Norwegia).

Kampanie nie osiągają wystarczającej siły oddziaływania, aby uzyskać długotrwały efekt (USA i Kanada).

WNIOSKI I ZALECENIA

56. System OG ma za zadanie chronić zarejestrowane nazwy produktów. Ponadto ma on przyczynić się do zwiększenia konkurencyjności rolnictwa UE, tak aby potencjał ekonomiczny produktów ChNP i ChOG mógł przynieść korzyści gospodarce wiejskiej. Stopień, w jakim system OG spełnia swoje zadanie, zależy w dużej mierze od ram opracowanych i zarządzanych przez Komisję oraz od ich wdrożenia przez państwa członkowskie.

57. Ogólny wniosek Trybunału jest taki, że konieczne jest doprecyzowanie wielu kwestii odnoszących się do systemu kontroli dotyczącego systemu OG oraz że brakuje jasnej strategii mającej zaradzić brakowi wiedzy wśród producentów i konsumentów. Poniżej przedstawiono bardziej szczegółowe wnioski i zalecenia. Uwzględniono w nich projekt nowego rozporządzenia Komisji dotyczącego systemów jakości produktów rolnych (projekt rozporządzenia).

58. Obecne przepisy nie ustanawiają minimalnych wymogów, które stosować muszą właściwe organy i organy kontrolne, w zakresie kontroli dotyczących specyfikacji produktu. Komisja w preambule do projektu rozporządzenia stwierdza, że zawiera ono odniesienia do najistotniejszych artykułów rozporządzenia (WE) nr 882/2004, co ma pomóc państwom członkowskim lepiej stosować przepisy tego rozporządzenia. Odniesienia te wciąż nie pozwalają na uzyskanie jasności, jak powinien wyglądać system kontroli zgodnie z art. 11. Ponadto rozporządzenie (WE) nr 882/2004 koncentruje się na aspektach kontroli specyficznych dla bezpieczeństwa pasz i żywności, zdrowia i dobrostanu zwierząt, których istotność z punktu widzenia kontroli zgodnie z art. 11 jest ograniczona.

ZALECENIE 1

Przepisy prawne systemu OG powinny określać minimalne wymogi dla kontroli zgodnie z art. 11. Powinny one uwzględniać kwestie takie jak minimalny zasięg kontroli, ich częstotliwość, metodyka ich doboru oraz strony zaangażowane w różne etapy produkcji i dystrybucji, które powinny podlegać kontroli. Należy rozważyć w tym kontekście ustanowienie grup roboczych, aby ułatwić dzielenie się najlepszymi praktykami.

59. W rozporządzeniu nie uwzględniono kwestii dotyczących obowiązkowego charakteru i rodzaju kontroli, które mają być prowadzone przez państwa członkowskie, aby zapobiegać niedozwolonym praktykom i wykrywać je. W rezultacie większość organów krajowych nie przeprowadza regularnych kontroli mających na celu wykrycie i wyeliminowanie takich praktyk. W projekcie rozporządzenia Komisja stwierdza, że państwa członkowskie muszą podjąć odpowiednie kroki administracyjne i sądowe, aby wyeliminować niedozwolone praktyki oraz że kontrole z tym związane muszą stanowić element urzędowych kontroli systemów jakości państw członkowskich. Dodatkowe szczegóły na temat systemu kontroli, który należy stosować w przypadku tych kontroli, nie zostały określone. Ponownie odwołano się do rozporządzenia (WE) nr 882/2004, które podlega jednak tym samym ograniczeniom jak te, opisane dla kontroli zgodnie z art. 11.

ZALECENIE 2

W przepisach prawnych dotyczących systemu OG należy ustanowić jasne zasady dotyczące systemu kontroli, które zapewnią regularne kontrole mające na celu wykrycie i wyeliminowanie niedozwolonych praktyk. Powinny one być uzupełnione o system wzajemnej pomocy dostosowany do potrzeb krajowych organów zajmujących się systemem OG.

60. W chwili obecnej Komisja nie monitoruje ściśle wdrożenia systemu OG w państwach członkowskich. Odpowiedzialność za audyt w zakresie przeprowadzanych przez państwa członkowskie kontroli dotyczących systemu OG nie jest jasna. Dotychczas nie przeprowadzono żadnych audytów systemów OG, a systematyczny przegląd dokumentacji, który rozpoczął się niedawno, ujawnił niekompletne informacje w sprawozdawczości państw członkowskich. Ta ostatnia kwestia została uwzględniona w projekcie rozporządzenia, które stanowi, że państwa członkowskie powinny przewidzieć osobną sekcję poświęconą kontrolom związanym z systemami jakości rolnej w wieloletnich krajowych planach kontroli i rocznych sprawozdaniach, zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 882/2004. Chociaż zapis ten jest pozytywnym krokiem, przyszłość pokaże, czy pozwoli on Komisji uzyskać kompletne informacje na temat systemu kontroli państw członkowskich i przeprowadzanych kontroli.

ZALECENIE 3

Komisja powinna uwzględnić audyty przeprowadzanych przez państwa członkowskie kontroli dotyczących systemu OG w planie regularnych audytów w państwach członkowskich.

61. Skuteczność systemu OG zależy między innymi od jego wykorzystania przez producentów. Istnieją możliwości przyciągnięcia kolejnych producentów do systemu OG, w szczególności w państwach członkowskich, gdzie zainteresowanie systemem OG jest niewielkie. Jednakże dostępne działania nie są odpowiednie, aby zachęcić tych producentów do uczestnictwa w systemie. Ponadto, jak dotychczas, długotrwałe procedury zniechęcają producentów do składania wniosków. Komisja w tym kontekście udostępniła w 2010 r. dwa robocze zestawy wytycznych na temat procedury składania wniosków, a w projekcie rozporządzenia skróciła orientacyjny czas na ich zbadanie z dwunastu do sześciu miesięcy.

62. Wiedza konsumentów na temat programu i jego symboli jest znikoma. Środki dostępne na promowanie i informowanie w zakresie systemu OG nie mają szansy wpłynąć na jej zwiększenie. Są one wykorzystywane w ograniczonym stopniu i nie są oparte na jasnej strategii, jak zwiększyć wiedzę o systemie OG. Dostępne są różne działania, ale ich skuteczność jest ograniczona.

ZALECENIE 4

Trybunał zaleca, aby Komisja opracowała jednolitą strategię mającą zaradzić brakowi wiedzy na temat systemu OG. Komisja powinna bardziej skutecznie wykorzystywać środki promocji systemu OG, takie jak prowadzenie kampanii z własnej inicjatywy.

Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę I, której przewodniczył Olavi ALA-NISSILÄ, członek Trybunału Obrachunkowego w Luksemburgu, na posiedzeniu w dniu 20 lipca 2011 r.

W imieniu Trybunału Obrachunkowego

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

Prezes

[1] System OG został początkowo ustanowiony rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2081/92 z dnia 14 lipca 1992 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych (Dz.U. L 208 z 24.7.1992, s. 1).

[2] Dz.U. L 93 z 31.3.2006, s. 12.

[3] Art. 2 ust. 1 lit. a) rozporządzenia.

[4] Art. 2 ust. 1 lit. b) rozporządzenia.

[5] Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich: Roczne sprawozdanie z działalności za 2010 r., tabela 1.2, s. 6.

[6] AND International: Valeur de la production agricole sous AOP et IGP – sprawozdanie końcowe (sierpień 2009 r.).

[7] Biuletyn DG ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich na temat produktów rolnych ChNP i ChOG (2010).

[8] London Economics: Ocena WPR pod kątem polityki chronionych nazw pochodzenia (ChNP) i chronionych oznaczeń geograficznych (ChOG) (2008).

[9] Motyw 2 preambuły rozporządzenia.

[10] Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów: WPR do 2020 r.: sprostać wyzwaniom przyszłości związanym z żywnością, zasobami naturalnymi oraz aspektami terytorialnymi, COM(2010) 672 wersja ostateczna z 18 listopada 2010 r.

[11] Specyfikacja produktu dotyczy ważnych aspektów, takich jak nazwa produktu, jego opis, definicja obszaru geograficznego, metoda otrzymywania produktu oraz szczegółowe informacje potwierdzające związek między produktem a obszarem geograficznym.

[12] Niemcy, Grecja, Hiszpania, Francja, Włochy, Cypr, Polska i Portugalia.

[13] Rozpatrywanie wniosków i ocena w państwach członkowskich; Mechanizmy kontrolne stosowane w państwach członkowskich; Wsparcie finansowe i działania promocyjne.

[14] Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie systemów zapewniania jakości produktów rolnych, COM(2010) 733 wersja ostateczna z 10 grudnia 2010 r.

[15] Europejska norma EN 45011 określa ogólne wymogi, które musi spełnić jednostka prowadząca systemy certyfikacji produktów, aby została uznana za właściwą i wiarygodną.

[16] Różne formy niedozwolonych praktyk są wymienione w art. 13 ust. 1 rozporządzenia.

[17] Rozporządzenie (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt (Dz.U. L 191 z 28.5.2004, s. 1).

[18] Art. 10 ust. 1 rozporządzenia: Państwa członkowskie wyznaczają właściwy organ lub organy odpowiedzialne za kontrole zgodności z wymogami określonymi w niniejszym rozporządzeniu, zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 882/2004.

[9999] Kontrola ta dotyczy producenta rozpoczynającego obrót produktem, którego nazwa jest chroniona jako ChNP lub ChOG, i ma na celu sprawdzenie zgodności produktu z jego specyfikacją.

[19] Motyw 6 preambuły rozporządzenia.

[20] Rozporządzenie Komisji (WE) nr 607/2009 z dnia 14 lipca 2009 r. ustanawiające niektóre szczegółowe przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) nr 479/2008 w odniesieniu do chronionych nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych, określeń tradycyjnych, etykietowania i prezentacji niektórych produktów sektora wina (Dz.U. L 193 z 24.7.2009, s. 60).

[21] Tytuł V rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych (Dz.U. L 189 z 20.7.2007, s. 1).

[22] Parlament Europejski: Rezolucja z dnia 25 marca 2010 r. w sprawie polityki jakości produktów rolnych: jaką strategię wybrać? (Dz.U. C 4 E z 7.1.2011, s. 25).

[23] Nota interpretacyjna nr 2009-01.

[24] Belgia, Dania, Niemcy, Estonia, Irlandia, Łotwa, Litwa, Malta, Niderlandy, Austria, Słowacja, Finlandia, Szwecja.

[25] Bułgaria, Estonia, Łotwa, Litwa, Malta, Rumunia.

[26] Dwa państwa trzecie (Kolumbia i Chiny) na koniec 2010 r. miały po jednym zarejestrowanym produkcie.

[27] Średni okres między otrzymaniem wniosku a rejestracją nazwy produktu wynosił 47 miesięcy dla nazw zarejestrowanych w 2008 r. i 46 miesięcy dla nazw zarejestrowanych w 2009 r. Obliczenia te nie uwzględniają wniosków o zmiany.

[28] Art. 20 lit. c) ppkt (ii) rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. L 277 z 21.10.2005, s. 1).

[29] Na koniec 2010 r. działanie nr 132 było ujęte w programach rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007–2013 w 16 państwach członkowskich, a łączna kwota przydzielona na ten cel wynosiła 294 mln euro. Łączne zadeklarowane wydatki (wykorzystanie przez rolników) na wszystkie kwalifikowalne systemy jakości do końca 2010 r. wyniosły 18,6 mln euro.

[30] "London Economics": Ocena WPR pod kątem polityki chronionych nazw pochodzenia (ChNP) i chronionych oznaczeń geograficznych (ChOG) (2008).

[31] Ankieta objęła reprezentatywną próbę w każdym państwie członkowskim i była skierowana do głównego nabywcy w danym gospodarstwie.

[32] Według "London Economics" wysoki wskaźnik wiedzy w Grecji wynika z faktu, że rejestracja nazwy produktu "Feta" jako ChNP oraz związane z tym postępowania w Europejskim Trybunale Sprawiedliwości (sprawy połączone C-465/02 i C-466/02 w sprawie wycofania rejestracji) odbiły się szerokim echem w greckiej prasie.

[33] Ankieta w Zjednoczonym Królestwie nie objęła Irlandii Północnej.

[34] Działania informacyjne określone w rozporządzeniu Rady (WE) nr 814/2000 z dnia 17 kwietnia 2000 r. w sprawie działań informacyjnych odnoszących się do wspólnej polityki rolnej (Dz.U. L 100 z 20.4.2000, s. 7) są uważane za mało istotne z uwagi na niskie kwoty wydatków związanych z systemem OG.

[35] Dz.U. L 3 z 5.1.2008, s. 1.

[36] W tym samym okresie odrzucono kolejnych 27 programów związanych z ChNP i ChOG.

[37] Dz.U. L 147 z 6.6.2008, s. 3.

[38] 7 z 12 programów włoskich i 4 z 5 programów greckich.

[39] Euréval przeprowadził szereg ocen działań promocyjnych w państwach trzecich, tj. w Szwajcarii i Norwegii, Chinach, Indiach i Azji Płd.-Wsch., Rosji, Japonii, a także w USA i Kanadzie.

[40] W przeszłości istniał tylko jeden program informacyjny i promocyjny, który został uruchomiony i był finansowany w 100% przez DG ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich. Program European Authentic Tastes (EAT) był trzyletnim programem (2004–2007) z budżetem 6 mln euro. Miał on na celu informowanie populacji Ameryki Północnej i Azji o systemach jakości UE, w tym o systemie OG.

--------------------------------------------------