Państwa członkowskie przedłożyły sprawozdania końcowe na mocy dyrektywy dotyczącej zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli za ostatni okres sprawozdawczy obejmujący lata 2012–2013. Wszystkie państwa członkowskie odpowiedziały na większość pytań zawartych w kwestionariuszu, przedstawiając dane wystarczające do oceny i przedstawienia uwag dotyczących wdrożenia dyrektywy. Państwa członkowskie zgłosiły, że na koniec 2013 r. działało ogółem 51 528 instalacji IPPC. Najważniejsze zgłoszone działania przedstawiono na poniższym wykresie (obejmuje on tylko UE-27, ponieważ Chorwacja została państwem członkowskim w połowie 2013 r.).

Dyrektywa w sprawie emisji przemysłowych jest efektem starań na rzecz lepszego stanowienia prawa, ponieważ dzięki niej połączono, usprawniono i uproszczono kilka aktów prawnych. Jest to zintegrowane narzędzie, a określone w nim przepisy dotyczące udzielania pozwoleń zastępują stare systemy, w których występowały wielokrotne pozwolenia. Jeden rozdział obejmuje ramy udzielania pozwoleń i BAT, zaś inne zawierają specjalne przepisy mające zastosowanie do kluczowych sektorów, w szczególności dużych obiektów energetycznego spalania, współspalarni odpadów i instalacji wykorzystujących rozpuszczalniki organiczne.

W siódmym unijnym programie działań w zakresie środowiska przewiduje się, że wykorzystanie w przemyśle najlepszych dostępnych technik w ramach dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych doprowadzi do ulepszenia wzorów wykorzystania zasobów oraz ograniczenia emisji w przypadku dużych zakładów przemysłowych w Unii, przez co w znaczącym stopniu przyczyni się do pobudzenia rozwoju technik innowacyjnych, ekologizacji gospodarki oraz zmniejszenia kosztów przemysłowych w perspektywie długookresowej.

Dyrektywa w sprawie emisji przemysłowych jest podstawowym instrumentem prawnym UE regulującym emisje przemysłowe, który ma na celu osiągnięcie znaczących korzyści dla środowiska i zdrowia ludzkiego, w szczególności poprzez obowiązkowe stosowanie najlepszych dostępnych technik (BAT). Sektory objęte zakresem dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych odpowiadają za znaczną część ogólnego zanieczyszczenia (emisje do powietrza i wody oraz wytwarzanie odpadów) w Europie. Szacuje się, że odpowiadają one za około 23 % masy emisji do powietrza. W przypadku emisji do wody sytuacja jest mniej jasna, ale szacuje się, że sektory te odpowiadają za 20–40 % emisji metali ciężkich i 30–60 % zanieczyszczeń innych niż substancje biogenne i węgiel organiczny.

Komisja rozpoczęła obecnie rozważania na temat wymogów w zakresie sprawozdawczości na okres po 2016 r. Rozważania te obejmą przejście do sprawozdawczości elektronicznej i wyciągnięte dotychczas wnioski. Zwrócono się do państw członkowskich o przedstawienie wstępnych opinii na temat przyszłych wymogów w zakresie sprawozdawczości, zaś Komisja planuje wkrótce przedstawić wniosek w sprawie nowej decyzji dotyczącej sprawozdawczości, uwzględniającej podejście opisane w komunikacie w sprawie oceny adekwatności sprawozdań w dziedzinie środowiska i maksymalizującej synergie z europejskim PRTR.

Państwa członkowskie przedstawiły informacje wymagane w załączniku I do decyzji. Sprawozdania te oceniono, a następnie opublikowano sprawozdanie podsumowujące. Chociaż wszystkie państwa członkowskie, z wyjątkiem Finlandii, udzieliły odpowiedzi, poziom szczegółowości był bardzo zróżnicowany. Niektóre odpowiedzi odnosiły się jedynie do przepisów transponujących, zaś inne były szczegółowe i wyczerpujące. Ogólnie rzecz biorąc, państwa przekazały pewne przydatne informacje na temat procesów i kroków podjętych w celu faktycznego wdrożenia dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych. Obejmują one informacje na temat kryteriów stosowanych przy sprawdzaniu braku zgodności, różnych podejść mających na celu zapewnienie stosowania konkluzji dotyczących BAT podczas ustalania warunków pozwolenia i szczegółów planów kontroli środowiskowych.

W decyzji określono cel sprawozdawczości elektronicznej prowadzonej przez państwa członkowskie. Aby ułatwić prowadzenie takiej sprawozdawczości, Komisja zleciła prace nad niezbędnymi narzędziami sprawozdawczości elektronicznej. Z powodu różnych napotkanych wyzwań realizacja tych projektów jest opóźniona, w związku z czym sprawozdania w ramach modułu 2 załącznika II do decyzji składane są z rocznym opóźnieniem, tj. do dnia 30 września 2018 r. zamiast do dnia 30 września 2017 r. W przypadku modułów 1, 3 i 4 proces składania sprawozdań opóźni się do lutego 2018 r.

W decyzji wykonawczej Komisji 2012/795/UE („decyzja”) określono szczegółowe informacje, które państwa członkowskie są zobowiązane przekazać Komisji na temat wdrażania dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych. W załączniku I do tej decyzji określono wymogi, które należy przekazać Komisji do września 2014 r., zaś w załączniku II określono informacje wymagane do września 2017 r.

Kilka państw członkowskich zgłosiło, że oprócz ograniczeń finansowych związanych z zatrudnianiem i szkoleniem pracowników właściwego organu dysponują one niewystarczającą liczbą pracowników wykonujących zadania związane z wdrożeniem dyrektywy dotyczącej zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli. Mogło być to powiązane z pracami w zakresie przejścia ze stosowania dyrektywy dotyczącej zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli na stosowanie dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych, dlatego możliwe jest, że obciążenie pracą właściwych organów byłoby teraz łatwiejsze do opanowania.

Nie wyszły na jaw żadne poważne problemy związane z przestrzeganiem przeszłego prawodawstwa. Kilka kwestii wspomnianych w odniesieniu do dyrektywy dotyczącej zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli może jednak uzasadniać dalsze dochodzenie. Pomimo poprawy poziom zgłaszanych informacji pozostał niekompletny, w szczególności dane liczbowe dotyczące liczby kontroli (np. całkowita liczba skontrolowanych instalacji, liczba kontroli obejmujących pomiar emisji). Może to częściowo wynikać ze sformułowań pytań, które – jak się wydaje – poszczególne państwa członkowskie rozumieją na różne sposoby.

Państwa członkowskie przedłożyły sprawozdania końcowe na mocy dyrektywy w sprawie ograniczenia emisji lotnych związków organicznych za ostatni okres sprawozdawczy obejmujący lata 2012–2013. Obejmują one około 50 000 instalacji, chociaż istnieją pewne wątpliwości co do ich dokładnej liczby. Ogólnie rzecz biorąc, nie stwierdzono żadnych poważniejszych problemów związanych z funkcjonowaniem tej dyrektywy, chociaż zidentyfikowano pewne problemy związane ze sprawozdawczością operatorów w zakresie danych z monitorowania.

Na mocy dyrektywy w sprawie dużych obiektów energetycznego spalania Komisja może co roku wymagać przedstawienia danych na temat emisji z dużych obiektów energetycznego spalania. Począwszy od roku sprawozdawczego 2013 państwa członkowskie przekazują roczne dane dotyczące emisji do bazy danych zarządzanej przez Europejską Agencję Środowiska. Komisja nadal szuka możliwości usprawnienia i uproszczenia wymogów w zakresie sprawozdawczości. Przykładem jest wstępne uzupełnienie bazy danych dotyczącej dużych obiektów energetycznego spalania identyfikatorami odnoszącymi się do tych obiektów, które stosuje się w Europejskim Rejestrze Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń, i powiązanie z wcześniej przedłożonymi danymi dotyczącymi obiektu. Ostatnim dostępnym rokiem sprawozdawczym jest rok 2015. Roczne dane dotyczące każdego obiektu obejmują dane na temat emisji SO2, NOX i pyłu oraz całkowitej ilości doprowadzonej energii w powiązaniu z wartością opałową netto, w rozbiciu na różne kategorie paliwa. Począwszy od roku sprawozdawczego 2016 sprawozdawczość w zakresie dużych obiektów energetycznego spalania w ramach dyrektywy w sprawie dużych obiektów energetycznego spalania zastępuje się sprawozdawczością w ramach dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych, która wymaga przedstawienia bardziej szczegółowych informacji.

Proces wymiany informacji odgrywa kluczową rolę podczas sporządzania dokumentów referencyjnych BAT i prowadzenia ich przeglądu. Stanowi on solidną podstawę dowodową do podejmowania decyzji. W przypadku najszerszego dotychczas przeglądu dokumentów referencyjnych BAT (dotyczących dużych obiektów energetycznego spalania) grupa robocza liczyła 289 członków, wypełniono 580 kwestionariuszy na poziomie obiektu, przeprowadzono 24 wizyty w terenie, rozpatrzono 225 sprawozdań i studiów przypadku oraz uwzględniono 8 510 uwag do pierwszego projektu.

W przeglądach dokumentów referencyjnych BAT kładzie się nacisk na dziedziny, w których osiągnięte zostaną największe korzyści, czyli na tzw. „kluczowe kwestie dotyczące środowiska”. Zapewnia to najlepsze wyniki środowiskowe w stosunku do podejmowanych wysiłków. Komisja zaproponowała kryteria identyfikacji kluczowych kwestii dotyczących środowiska zatwierdzonych przez forum ustanowione na podstawie art. 13 dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych. Należą do nich: znaczenie zanieczyszczenia dla środowiska; znaczenie działalności; możliwość określenia nowych technik pozwalających uzyskać znaczną poprawę sytuacji; oraz możliwość określenia poziomów emisji powiązanych z najlepszymi dostępnymi technikami pozwalających znacznie poprawić ochronę środowiska w porównaniu z obecną sytuacją.

„Proces z Sewilli”, stanowiący podstawę opracowywania dokumentów referencyjnych BAT, jest niepowtarzalnym procesem technicznym opartym na faktach i sprzyjającym włączeniu społecznemu. Dane są gromadzone poprzez obszerne kwestionariusze, a następnie zatwierdzane i sprawdzane przez wszystkie zainteresowane strony. Członkowie technicznej grupy roboczej wymieniają się dokumentami, zgłaszają uwagi do tych dokumentów i poddają je wzajemnej ocenie z zachowaniem pełnej przejrzystości. Adiustacje pokazują, kiedy wprowadzono zmiany. Wnioski końcowe uzgadnia się w drodze konsensu w ramach technicznej grupy roboczej. Jeżeli występują rozbieżne opinie, zgłasza się je również w końcowym dokumencie referencyjnym BAT zgodnie z kryteriami określonymi w wytycznych dotyczących procesu wymiany informacji. Komisja uważa, że takie wspólne podejście, choć niekoniecznie wykonalne we wszystkich pozostałych dziedzinach, stanowi doskonały przykład lepszego stanowienia prawa w praktyce.

W trakcie procesu określania dokumentów referencyjnych BAT mogą pojawić się problemy związane z poufnością. Co do zasady unijne przepisy dotyczące przejrzystości w sprawach dotyczących środowiska, oparte na konwencji z Aarhus, tworzą silne prawo dostępu do informacji na temat środowiska. Informacje przekazywane dobrowolnie przez przemysł mogą być jednak poufne pod względem handlowym. Zgodnie z obowiązkiem przestrzegania tajemnicy służbowej, wynikającym również z art. 339 TFUE, konieczne może być połączenie lub anonimizacja niektórych informacji, pod warunkiem że nie są one bezpośrednio związane z emisjami do środowiska, w którym to przypadku uznaje się istnienie nadrzędnego interesu publicznego w zakresie ujawniania i przejrzystości. Właściwe organy państw członkowskich podlegające przepisom dotyczącym tajemnicy służbowej powinny mieć dostęp do takich informacji, jeżeli dotyczą one instalacji na ich terytorium.

Format dokumentów referencyjnych BAT ustalono na podstawie dyrektywy dotyczącej zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli. Poza rozszerzeniem objętych sektorów główną wprowadzoną zmianą, która odróżnia dyrektywę dotyczącą zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli od dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych, było sformalizowanie wymiany informacji między Komisją a zainteresowanymi stronami w celu zidentyfikowania BAT (zwanej również „procesem z Sewilli”). Konkluzje dotyczące BAT są kluczowym elementem dokumentów referencyjnych BAT, ponieważ opisują BAT i zawierają wiążące poziomy emisji powiązane z ich wykorzystaniem (BAT-AELs). Są one przyjmowane w drodze procedury komitetowej, po której Komisja przyjmuje konkluzje jako decyzje wykonawcze. Konkluzje dotyczące BAT stanowią odniesienie dla właściwych organów ustalających warunki pozwolenia w przypadku instalacji objętych dyrektywą w sprawie emisji przemysłowych. Dostarczają one decydentom informacji na temat istotnych technik, które są ekonomicznie opłacalne i technicznie dostępne dla przemysłu, w celu poprawy jego efektywności środowiskowej.

Warsztaty z udziałem państw członkowskich i zainteresowanych stron

Organizowanie spotkań z udziałem państw członkowskich i innych odnośnych zainteresowanych stron jest pożyteczne z punktu widzenia dokonania przeglądu wdrażania dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych, w tym prac nad dokumentami referencyjnymi BAT oraz konkluzjami dotyczącymi BAT. Dzięki takim posiedzeniom można wcześnie zidentyfikować obszary, w których występują problemy, oraz uzgodnić przyszłe wspólne podejścia.

W razie potrzeby organizowane są warsztaty – w których uczestniczą wyłącznie państwa członkowskie, jeżeli omówienia wymagają kwestie dotyczące wdrażania przepisów, lub również zainteresowane strony, jeżeli omawiane są szerzej zakrojone kwestie. Po warsztatach, które miały miejsce w Berlinie i w których udział wzięli wszyscy członkowie forum, drugie warsztaty, które odbyły się w Kopenhadze w 2016 r., były skierowane jedynie do przedstawicieli państw członkowskich. Komisja zamierza kontynuować tę owocną praktykę w 2017 r., organizując w Belgii warsztaty dla państw członkowskich.

Głównym przesłaniem płynącym z warsztatów w Kopenhadze był fakt, że zdaniem uczestników warsztaty stanowiły dobrą możliwość, by określić punkty odniesienia dla ich działań krajowych; ponadto uczestnicy zwrócili się do Komisji o dokonanie przeglądu istniejących doświadczeń w odniesieniu do procedury odstępstwa na podstawie art. 15 ust. 4 dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych. Prezentacje oraz streszczenie warsztatów zostały opublikowane.

Co więcej, regularnie organizuje się więcej warsztatów technicznych, w których udział biorą eksperci z państw członkowskich oraz zainteresowane strony, w celu gromadzenia poglądów na temat bieżących projektów i badań. W 2017 r. planuje się również szczególne warsztaty w zakresie nowych technik (we współpracy z Belgią i Szwecją) oraz wkładu BAT w politykę wodną (we współpracy z Niemcami).

Najczęstsze pytania

Do istotnych zadań Komisji należy udzielanie państwom członkowskim pomocy w zakresie wdrażania dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych. Jednym z narzędzi stosowanych w tym celu są najczęstsze pytania (FAQ) dostępne na stronie internetowej Komisji.

Komisja pracuje nad stosownym rozszerzaniem i aktualizowaniem tych pytań, w tym również szeregu szczegółowych FAQ, które podczas warsztatu w Kopenhadze określono jako istotne. W szczególności odnoszą się one do takich tematów, jak: wykorzystanie zakresów wartości BAT–AEL; kiedy należy stosować się do konkluzji dotyczących BAT; oraz które konkluzje dotyczące BAT pociągają za sobą konieczność ponownego rozpatrzenia pozwolenia.

Sieci udzielania wsparcia właściwych organów krajowych

Główna odpowiedzialność za skuteczne wdrożenie wymogów określonych w dyrektywie w sprawie emisji przemysłowych spoczywa na właściwych organach krajowych. Ich zadania obejmują wydawanie pozwoleń, dokonywanie oceny odpowiednich dopuszczalnych wielkości emisji i innych warunków, rozpatrywanie wniosków o odstępstwa i ogólnie zapewnianie prawidłowego funkcjonowania instalacji. Komisja wspiera te organy, aby zapewnić porównywalne, zharmonizowane i zgodne z ustawodawstwem podejścia na szczeblu krajowym.

Komisja wspiera prace Europejskiej Sieci Wdrażania i Egzekwowania Prawa Ochrony Środowiska (IMPEL), która realizuje szereg projektów w dziedzinie emisji przemysłowych . Dotyczą one w szczególności: wsparcia wdrażania sprawozdania bazowego, o którym mowa w dyrektywie sprawie emisji przemysłowych ; doświadczeń związanych z odstępstwami od wartości BAT–AEL określonych w dyrektywie w sprawie emisji przemysłowych . Komisja bierze udział w posiedzeniach w sprawie projektów z udziałem ekspertów z państw członkowskich i ceni sobie tę wymianę wiedzy.

Egzekwowanie

Podejście do egzekwowania przepisów dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych uważa się za bardzo zaawansowane. Jest tak ze względu na fakt, że nadaje ono obywatelom mocne prawa do dostępu do istotnych informacji oraz do uczestnictwa w procesie udzielania pozwolenia. Pozwala to obywatelom i NGO zapewnić, by pozwolenia udzielane były w sposób odpowiedni, a określone w nich warunki były przestrzegane. Komisja oczywiście nie mogłaby czynnie sprawdzić wszystkich 50 000 pozwoleń, ale lokalni mieszkańcy wykazują duże zainteresowanie zapewnieniem, by pozwolenia te były odpowiednie oraz by je egzekwowano.

Odpowiedzialność za rozwiązywanie spraw naruszeń spoczywa przede wszystkim na właściwych organach. Jest to pierwszy poziom egzekwowania i to właśnie do odpowiedniego właściwego organu powinni zwrócić się zaniepokojony obywatel lub zaniepokojona NGO. Proces przeglądu pozwolenia również jest istotny dla zapewnienia sąsiadom lub innym zainteresowanym stronom okresowych możliwości przedstawienia wszelkich obaw, jakie mogą mieć, oraz rozważenia ich w ramach przeglądu pozwolenia.

Za pośrednictwem dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych zainteresowane strony uzyskały prawo do zakwestionowania warunków pozwolenia i zwrócenia się o przeprowadzenie nierutynowych kontroli środowiskowych. Podejście to potencjalnie stwarza tysiącom osób możliwość nadzorowania działania przepisów prawnych. Komisja uważa, że krajowe organy administracyjne lub sądowe ponoszą główną odpowiedzialność za weryfikację konkretnych przypadków naruszenia przepisów oraz że posiadają one odpowiednie środki do rozwiązywania tego typu problemów w przypadku, gdy obawy okażą się uzasadnione. Komisja interweniowałaby przede wszystkim w przypadku zaniedbań systematycznych lub w przypadku, gdy naruszenia mają znaczący wpływ na środowisko.

V.Przepisy przejściowe dotyczące dużych obiektów energetycznego spalania

Dyrektywą w sprawie emisji przemysłowych sprowadzono przepisy dotyczące dużych obiektów energetycznego spalania do uproszczonych i spójnych ram. Aby ułatwić przejście do stosowania tych przepisów, w dyrektywie w sprawie emisji przemysłowych zamieszczono dwa główne rodzaje elastyczności odbiegającej od wymogów ogólnych:

·przejściowe plany krajowe – przejściowe plany krajowe ustanawia się na szczeblu państwa członkowskiego. W odniesieniu do obiektów uwzględnionych w przejściowych planach krajowych państwa członkowskiego zastosowanie ma ogólny pułap emisji (którego wartość spada liniowo w okresie między 2016 r. a połową lat 20. XXI wieku). W tym okresie obiekty, których to dotyczy, muszą jednak przestrzegać dopuszczalnych wielkości emisji określonych w dyrektywie w sprawie dużych obiektów energetycznego spalania. Wspomniana elastyczność daje wszystkim obiektom, których to dotyczy, więcej czasu (do połowy lat 20. XXI wieku) na zastosowanie się do dopuszczalnych wielkości emisji określonych w dyrektywie w sprawie emisji przemysłowych, a także daje pewną swobodę co od sposobu, w jaki sposób można przeprowadzić inwestycje w modernizację, aby uzyskać zgodność z przepisami. W rezultacie oczekuje się, że koszty przestrzegania przepisów i koszty z tytułu innych trudności będą niższe. Z tego wariantu skorzystało 15 państw członkowskich;

·ograniczone odstępstwa obowiązujące w całym okresie eksploatacji – w ramach tego rodzaju elastyczności uwzględnia się sytuacje, w których obiekty są bliskie zakończenia swojego okresu eksploatacji, w związku z czym nieopłacalne byłoby modernizowanie ich w celu zastosowania się do dopuszczalnych wielkości emisji określonych w dyrektywie w sprawie emisji przemysłowych. Istniejącemu obiektowi umożliwia się dalsze funkcjonowanie przez określoną liczbę godzin pracy (nie więcej niż 17 500 godzin) bez konieczności dodatkowych inwestycji do końca 2023 r., przy stosowaniu się do dopuszczalnych wielkości emisji określonych w dyrektywie w sprawie dużych obiektów energetycznego spalania. Gdy ograniczone odstępstwo obowiązujące w całym okresie eksploatacji dobiega końca, obiekt należy zamknąć lub zmodernizować, aby spełniał warunki nowego obiektu. Z ograniczonych odstępstw obowiązujących w całym okresie eksploatacji korzystają 24 państwa członkowskie. W niezwykle rzadkich przypadkach, gdy obiekt spełniał zestaw czterech kryteriów określonych w dyrektywie w sprawie emisji przemysłowych, dopuszczano limit 32 000 godzin.

Od 2017 r. państwa członkowskie będą corocznie przedstawiać dane dotyczące każdego obiektu, umożliwiając Komisji monitorowanie poprawnego stosowania tych przepisów. Ostateczne wykazy dużych obiektów energetycznego spalania korzystających z poszczególnych wariantów elastyczności opublikowano na platformie CIRCABC.