[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, 8.10.2007

SEK(2007) 907

WEWNĘTRZNY DOKUMENT ROBOCZY KOMISJI Dokument towarzyszący

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Małe, czyste i konkurencyjne Program pomocy małym i średnim przedsiębiorstwom w przestrzeganiu prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska Podsumowanie oceny wpływu {KOM(2007) 379 wersja ostateczna} {SEC(2007) 906} {SEC(2007) 908}

Małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), definiowane jako przedsiębiorstwa liczące mniej niż 250 pracowników, stanowią bardzo dużą część europejskiej gospodarki. Podobnie jak duże przedsiębiorstwa MŚP mogą znacząco oddziaływać na środowisko, niekoniecznie indywidualnie, lecz poprzez całkowity wpływ różnych sektorów (chociaż w niektórych przypadkach indywidualny wpływ MŚP na środowisko może mieć bardzo duże znaczenie na szczeblu lokalnym lub regionalnym). Na podstawie badań powszechnie uważa się, że MŚP stanowią szczególnie problematyczną grupę jeśli chodzi o przestrzeganie prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska, pomimo niewielkiej ilości dowodów świadczących o konkretnych przypadkach oddziaływania na środowisko.

Z literatury przedmiotu wynika, że określenie szczegółowego udziału MŚP w zanieczyszczeniu (np. zanieczyszczeniu powietrza), pod kątem obciążenia dla środowiska powodowanego przez różne substancje zanieczyszczające (np. CO2, SOx, NOx itd.) w każdym państwie członkowskim, byłoby zbyt skomplikowane i uciążliwe dla przedsiębiorstw i organów publicznych. W wielu przypadkach takie dane wręcz nie istnieją. Mimo to często przywoływana przybliżona wartość wynosząca 70 % zanieczyszczenia przemysłowego w Europie wydaje się wiarygodna, a szereg badań ma na celu analizę poszczególnych problemów związanych z ochroną środowiska powodowanych przez MŚP w konkretnych państwach. Na przykład brytyjski raport szacuje, że MŚP odpowiadają za 60 % całkowitych emisji dwutlenku węgla pochodzących z brytyjskich przedsiębiorstw oraz że MŚP mają duże zaległości w dziedzinie wydajności energetycznej i ograniczenia emisji. Szacunkowe obliczenia dokonane w Holandii i Wielkiej Brytanii wskazują, że odpady handlowe i przemysłowe z MŚP stanowią średnio 50 % wszystkich takich odpadów. Badania te dodatkowo poświadczają, że MŚP mogą wywierać znaczny wpływ na środowisko.

Liczne badania regionalne i krajowe wykazują, że większość MŚP ma niewielką świadomość swojego wpływu na środowisko i sposobów zarządzania nim. Dobrze udokumentowane brytyjskie badanie przeprowadzone niedawno przez NetRegs wykazało, że jedynie 7 % brytyjskich przedsiębiorstw uważa, że podejmuje działania mogące zaszkodzić środowisku, lecz po podaniu im wykazu działań liczba ta wzrosła do 41 %.

Większość MŚP ma problemy z przestrzeganiem przepisów w dziedzinie ochrony środowiska, ponieważ nie posiada wystarczającej wiedzy na temat prawodawstwa, żeby zagwarantować jego przestrzeganie. Z badania przeprowadzonego przez Institute of Directors (Wielka Brytania) wynika, że jego członkowie z sektorów takich jak budownictwo, górnictwo, transport lub produkcja, którzy w dużym stopniu podlegają przepisom w zakresie ochrony środowiska, charakteryzują się stosunkowo niewielkim poziomem świadomości: 59 % członków w sektorze produkcji wie na ten temat „niewiele” bądź mniej; w przypadku budownictwa, górnictwa i transportu odsetek ten wyniósł 52 %. To samo badanie wykazało, że jedynie 26 % przedsiębiorstw produkcyjnych wie „bardzo dużo” lub „dość dużo” na temat REACH.

Badania wykazują, że niski poziom przestrzegania przez MŚP przepisów w zakresie ochrony środowiska wynika z braku świadomości na temat wpływu ich działań na środowisko, niewiedzy na temat prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska, braku możliwości rozwiązywania problemów związanych z wpływem na środowisko, a niekiedy nadmiernym obciążeniem administracyjnym i finansowym, jakie wiąże się z przestrzeganiem przepisów. Dodatkowym utrudnieniem jest przekonanie, że ochrona środowiska jest kosztowna i przynosi przedsiębiorstwom niewielkie korzyści.

Dyrekcja Generalna ds. Środowiska w Komisji Europejskiej przygotowała ocenę wpływu stanowiącą postawę opracowania programu wspierania MŚP w przestrzeganiu przepisów w zakresie ochrony środowiska (COM (2007) 379 wersja ostateczna). Główne aspekty programu omówiono także z zainteresowanymi podmiotami na spotkaniu konsultacyjnym w 2005 r., a następnie na kolejnych spotkaniach ad hoc w 2006 r.

Ocena wpływu wskazuje, że obecna sytuacja jest problematyczna z trzech podstawowych względów:

1. Z uwagi na brak wiedzy o wpływie swojej działalności na środowisko oraz o prawodawstwie w zakresie ochrony środowiska MŚP mogą stanowić znaczące zagrożenie dla środowiska i podważać skuteczność wielu wspólnotowych działań dotyczących ochrony środowiska.

2. Nieprzestrzeganie przepisów zakresie ochrony środowiska może stanowić duże i bezpośrednie zagrożenie dla pracowników MŚP.

3. Lepsze zarządzanie środowiskiem mogłoby przynieść MŚP korzyści gospodarcze i/lub finansowe (dzięki większej eko-efektywności i eko-innowacji), co stanowi możliwość, z której prawdopodobnie wiele MŚP nie zdaje sobie sprawy.

Należy podjąć działania, w przeciwnym wypadku nadal nie będzie spójnej polityki dotyczącej MŚP i środowiska, a aktualna sytuacja nie ulegnie poprawie.

W ciągu ostatnich kilku lat Komisja podjęła szereg inicjatyw mających za celu pomoc MŚP w rozwiązywaniu problemów związanych ze środowiskiem, zwłaszcza poprzez systemy zarządzania środowiskiem, oznakowanie ekologiczne, ekologiczne technologie i wsparcie finansowe. Na szczeblu krajowym również istnieje już wiele inicjatyw mających pomagać MŚP w przestrzeganiu wymogów prawnych i poprawie ich funkcjonowania z punktu widzenia środowiska naturalnego. W badaniu przeprowadzonym dla Komisji w związku z oceną wpływu stwierdzono istnienie 92 takich inicjatyw na szczeblu krajowym i regionalnym w 15 państwach członkowskich UE.

Komisja powinna jednak spełniać funkcję uzupełniającą w stosunku do inicjatyw lokalnych i krajowych, ponieważ wiele państw członkowskich nadal nie posiada inicjatyw ukierunkowanych na MŚP zarówno na szczeblu regionalnym, jak i krajowym. W wielu przypadkach wsparcie dostępne dla MŚP niekoniecznie jest związane z przestrzeganiem przepisów w zakresie ochrony środowiska ani ukierunkowane konkretnie na MŚP. Ponadto państwa członkowskie raczej nie próbują korzystać z doświadczeń innych państw członkowskich ani współpracować z nimi, przez co istniejące w UE rozproszone inicjatywy nie posiadają spójnej struktury. Niniejszy program – program wspierania MŚP w przestrzeganiu przepisów w zakresie ochrony środowiska – zapewni zarówno ramy, jak i finansowane służące wypełnianiu takiej funkcji. Powinno to poprawić wpływ wywierany na środowisko w państwach członkowskich i przynieść Wspólnocie korzyści w zakresie środowiska, życia społecznego i gospodarki. Poprzez utworzenie sprawiedliwych warunków działalności przy spójnym i zharmonizowanym wdrażaniu norm ochrony środowiska w całej UE program poprawi funkcjonowanie wspólnego rynku. Kolejne korzyści polegałyby na pozytywnym wpływie w zakresie dostępu MŚP do rynku i większej konkurencyjności poprzez wymianę sprawdzonych rozwiązań, lepsze zrozumienie wymogów w zakresie ochrony środowiska i wprowadzeniu oszczędnych programów zarządzania środowiskiem.

Dodatkowym uzasadnieniem dla podjęcia takiej inicjatywy na szczeblu europejskim jest fakt, że większość krajowego ustawodawstwa dotyczącego ochrony środowiska wywodzi się z prawodawstwa UE.

W ocenie wpływu rozważono szesnaście alternatywnych wariantów politycznych, które podzielono na cztery główne grupy:

- koordynacja inicjatyw dotyczących przestrzegania przepisów przez państwa członkowskie,

- zwiększenie skuteczności istniejących działań na szczeblu politycznym dla MŚP,

- poprawa komunikacji i podnoszenie świadomości,

- poprawa wsparcia finansowego na rzecz zrównoważonej produkcji udzielanego MŚP.

Nie wszystkie z szesnastu wariantów politycznych nadawały się do dalszego rozważenia. Systematyczne inspekcje ze strony organów egzekwowania stanowią konieczne, lecz nadal niewystarczające narzędzie. Wspieranie działań państw członkowskich poprzez ustanawianie celów związanych z przestrzeganiem przepisów lub nakazanie wzmożonych inspekcji w MŚP nie doprowadzi do realizacji założeń, podobnie jak inne warianty uwzględnione w ocenie wpływu, i z tego względu nie ujęto tego w programie.

Według literatury przedmiotu najlepszym rozwiązaniem jest podejście wielostronne z uwagi na bardzo zróżnicowany charakter MŚP w porównaniu z dużymi przedsiębiorstwami. Jedynie zbiór obowiązkowych środków dotyczących wszystkich przyczyn niskiego poziomu przestrzegania przepisów umożliwi poprawę sytuacji. Obejmowałby on edukację i podnoszenie świadomości, ocenę na miejscu i określanie problemów, ukierunkowane doradztwo, wymianę informacji i sprawdzonych rozwiązań, a także likwidację utrudnień administracyjnych.

Celem programu wspierania MŚP w przestrzeganiu przepisów w zakresie ochrony środowiska jest zachęcanie do przestrzegania przepisów oraz właściwego wdrażania obowiązującego prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska, a nie przyznawanie MŚP odstępstw bądź przywilejów. Stanowiłby on uzupełnienie obowiązującego prawodawstwa oraz ogólnych inicjatyw politycznych i nie powinien powodować dodatkowego obciążenia prawnego. W ten sposób jest on zgodny z zasadami lepszych uregulowań prawnych. Program wykorzystuje podejście związane z lepszymi uregulowaniami prawnymi, aby zminimalizować obciążenie administracyjne MŚP wiążące się z przestrzeganiem przepisów. Komisja jest skłonna zaangażować się we współpracę z państwami członkowskimi na rzecz określenia i zmian tych elementów prawodawstwa UE, które niepotrzebnie utrudniają zrozumienie lub stosowanie niektórych przepisów, tak aby ułatwić MŚP przestrzeganie prawodawstwa. Jest to ekonomiczne podejście, ponieważ wykorzystuje ono najlepsze narzędzia i instrumenty polityczne, ulepszając je w razie potrzeby, wspiera nowe możliwości finansowania dla MŚP oraz polega na współpracy z sieciami i organizacjami na rzecz wspierania działalności gospodarczej, które już zajmują się tymi problemami.

Aby poszerzyć wiedzę i zwiększyć dostępność danych na temat wpływu działalności MŚP na środowisko, integralną część programu stanowi wymiana informacji i sprawdzonych rozwiązań między państwami członkowskimi, jak również systematyczne monitorowanie działań w celu gromadzenia danych na temat wpływu. Zdaniem Komisji już to wystarczy, aby program miał znaczny korzystny wpływ na środowisko, gospodarkę i życie społeczne.

Program poprawi także wpływ MŚP na środowisko w perspektywie średnioterminowej, poprzez zwiększenie świadomości i zrozumienia, w szczególności korzyści ekonomicznych i oszczędności kosztów związanych z lepszą eko-efektywnością. Przewidywane korzyści związane ze środowiskiem obejmują wyższy stopień recyklingu produktów ubocznych i odpadów, mniejsze zużycie energii i zasobów oraz minimalne wytwarzanie odpadów.

Ocena wpływu określiła wiele korzyści gospodarczych związanych z przestrzeganiem prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska i lepszym zarządzaniem zagrożeniami dla środowiska i wpływem na środowisko. Najbardziej oczywiste korzyści to obniżenie kosztów poprzez stosowanie systemów zarządzania środowiskiem (ograniczenie zużycia energii i materiałów), które również określają, jakie procesy należy ulepszyć, a także tworzenie nowych możliwości dla przedsiębiorstw poprzez ekologiczne zamówienia publiczne oraz stymulowanie innowacyjnych koncepcji. Niektóre korzyści wynikają z lepszego wizerunku przedsiębiorstw, na przykład lepsze kontakty z klientami poprzez oznakowanie ekologiczne oraz lepszy dostęp do kapitału inwestorów dbających o środowisko. Inną znaczącą korzyścią gospodarczą jest fakt, że przedsiębiorstwa, które mogą wykazać właściwe zarządzanie zagrożeniami dla środowiska i wpływem na środowisko, będą uzyskiwać lepszy rating od instytucji finansowych, co poprawi dostęp do kapitału.

Wszystkie środki określone w programie zapewniają wsparcie dla MŚP, a uczestnictwo w nim nie wiąże się z utrudnieniami administracyjnymi wynikającymi z nowych wymogów prawnych, ponieważ jest dobrowolne. Program zmierza do utrzymania niskich kosztów administracyjnych, tak aby ułatwić przestrzeganie przepisów.

Ponadto przedsiębiorstwa mogą spodziewać się pewnych korzyści społecznych. Lepszy dostęp do informacji na temat środowiska i zrozumienie zagrożeń dla środowiska i wpływu na środowisko pomoże poprawić organizację przedsiębiorstwa, a pracownicy będą bardziej zmotywowani i zaangażowani na rzecz realizacji wspólnych celów, jeżeli ich przedsiębiorstwo przystąpi do certyfikowanego systemu zarządzania środowiskiem, np. unijnego systemu eko-zarządzania i audytu (EMAS). Ważną korzyścią dodatkową jest fakt, że im wyższy poziom świadomości ekologicznej i zrozumienia wśród kadry zarządzającej i pracowników, tym większe jest wzajemne zaufanie i zrozumienie między MŚP i organami, którym one podlegają (organami publicznymi). Na szczeblu lokalnym powinno to umożliwić konstruktywny dialog na temat likwidacji nadmiernych utrudnień administracyjnych dla MŚP związanych z ochroną środowiska.

Program wspierania MŚP w przestrzeganiu przepisów w zakresie ochrony środowiska zaproponuje działania, które wzmocnią udział MŚP w obowiązujących działaniach politycznych i inicjatywach oraz obejmie edukację i rozwój możliwości, tak aby program był zrozumiały i spójny. Chociaż głównym celem programu jest przestrzeganie przepisów w zakresie ochrony środowiska, posiada on również potencjał związany z poprawą wpływu MŚP na środowisko, która wykracza poza samo przestrzeganie przepisów.

Warianty polityczne wybrane w ocenie wpływu stanowią podstawę konkretnych środków proponowanych w programie, które podzielono na następujące grupy tematyczne:

- lepsze stanowienie prawa podczas opracowywania i realizacji działań, tak aby ułatwić MŚP przestrzeganie przepisów, zminimalizować obciążenie administracyjne i uwolnić zasoby służące poprawie przestrzegania przepisów;

- bardziej dostępne i zindywidualizowane systemy zarządzania środowiskiem służące włączeniu kwestii związanych z ochroną środowiska do zasadniczej działalności MŚP w sposób spójny i oszczędny;

- ukierunkowana pomoc finansowa i wieloletni program finansowy, zmierzające do propagowania i wspierania środków dotyczących przestrzegania przepisów w zakresie środowiska naturalnego i zrównoważonej produkcji w MŚP.

- gromadzenie wiedzy specjalistycznej w zakresie ochrony środowiska na szczeblu lokalnym , w celu rozwiązania problemu braku wiedzy fachowej;

- lepsza komunikacja i bardziej ukierunkowane informacje , służące zmniejszaniu luk informacyjnych i zwiększaniu świadomości na temat kwestii ochrony środowiska.