UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Ekosystem Morza Bałtyckiego od dziesięcioleci jest niestabilny. Jednak dopiero w 2019 r. naukowcy ostrzegli, że warunki środowiskowe mają znacznie większy wpływ na stado dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego, niż wcześniej szacowano. Prowadzi to do gwałtownego spadku liczebności dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego. Jest to sytuacja bezprecedensowa, ponieważ jest to jedyne stado w wodach europejskich, którego śmiertelność naturalna wynikająca z presji środowiskowej jest, w ocenie ICES, około trzykrotnie wyższa niż śmiertelność połowowa. Jest to jedyne stado w takiej sytuacji w wodach europejskich. Nawet jeśli wstrzymano by połowy, zasoby dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego nie zostaną odbudowane przed 2024 r.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, w tym roku, działając na podstawie najlepszych dostępnych opinii naukowych oraz zgodnie z zasadami wspólnej polityki rybołówstwa i wieloletniego planu na rzecz Morza Bałtyckiego (zwanego dalej „planem MAP dla Morza Bałtyckiego”), po pierwsze w lipcu 2019 r. Komisja wprowadziła środki nadzwyczajne zakazujące połowów dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego do końca roku, a po drugie w październiku 2019 r. Rada podjęła decyzję w sprawie koniecznych i bezprecedensowych ograniczeń połowowych na rok 2020. Odbudowa potrwa jednak wiele lat. Te wyjątkowe środki doprowadzą zatem do nadmiernej zdolności połowowej floty i do poważnych negatywnych skutków społeczno-gospodarczych dla społeczności nadbrzeżnych i przedsiębiorstw rybackich. Sektor rybołówstwa jest jednym z najważniejszych elementów gospodarki wielu regionów przybrzeżnych Bałtyku. Jednakże od wielu lat poziom wykorzystania kwot dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego jest stosunkowo niski (poniżej 60 %); w 2018 r. wyniósł on tylko 40 %, a do połowy lipca 2019 r., kiedy to Komisja wprowadziła środki nadzwyczajne, był jeszcze niższy (19 %). Stosunkowo niski poziom wykorzystania kwot już w 2018 r. może być pierwszym znakiem złej sytuacji środowiskowej i jej znacznego wpływu na stado dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego.

Z analizy Komisji wynika, że segmenty floty o najwyższej zależności od dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego obejmują ponad 300 statków, głównie trawlery i statki poławiające niewyspecyfikowanymi narzędziami skrzelowymi z Litwy, Łotwy i Polski oraz, w mniejszym stopniu, Danii. Jedynie niewielka część z nich wydaje się zdolna do przetrwania zamknięcia połowów w perspektywie krótkoterminowej, ale nie średnio- lub długoterminowej. Pozostała część już teraz znajduje się w złej sytuacji, która wskutek zamknięcia połowów będzie jeszcze gorsza, co może doprowadzić do zupełnej utraty rentowności. Wspomniane segmenty floty mają istotne znaczenie społeczno-gospodarcze i stanowią około 20–50 % krajowej floty na Litwie, Łotwie i w Polsce w ekwiwalentach pełnego czasu pracy. Biorąc pod uwagę całkowite zamknięcie wszystkich ukierunkowanych połowów dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego oraz uzgodnione przez Radę w dniach 14–15 października 2019 r. znaczne zmniejszenie połowów innych stad w Bałtyku, statki i segmenty floty, które są w największym stopniu dotknięte zamknięciem ukierunkowanych połowów dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego, nie będą w stanie przekierować swojej działalności połowowej na inne gatunki. Zamknięcie to wywrze znaczący wpływ na floty poławiające dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego, co z kolei będzie miało negatywne skutki dla niektórych regionów i społeczności nadbrzeżnych. Na tej podstawie i biorąc pod uwagę bieżące dyskusje z państwami członkowskimi dotyczące istotnego negatywnego wpływu tej sytuacji na sektor rybołówstwa oraz uwzględniając fakt, że zainteresowane strony nie mogą same złagodzić negatywnych konsekwencji, Komisja stwierdziła, że konieczne są środki awaryjne dla sektora rybołówstwa. Środki awaryjne obejmują wprowadzenie pułapu zdolności połowowej na Morzu Bałtyckim dla państw członkowskich, których floty są dotknięte niekorzystną sytuacją dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego, oraz zastosowanie systemu wycofywania zdolności połowowej w przypadku flot, które wcześniej prowadziły połowy dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego.

Europejski Fundusz Morski i Rybacki (zwany dalej „EFMR”) ustanowiony rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 508/2014 jest funduszem unijnej polityki morskiej i rybołówstwa na lata 2014–2020. Jest to jeden z pięciu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (ESI), które wzajemnie się uzupełniają i wspierają wzrost gospodarczy i zatrudnienie dzięki ożywieniu gospodarczemu w Europie. Fundusz ten pomaga rybakom w przechodzeniu na zrównoważone rybołówstwo; wspiera społeczności przybrzeżne w różnicowaniu gospodarki i finansuje projekty, które tworzą nowe miejsca pracy i poprawiają jakość życia na europejskich wybrzeżach.

Fundusz ten powinien zatem umożliwić państwom członkowskim dotkniętym wyjątkową sytuacją dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego udzielenie wsparcia finansowego, aby osiągnąć i utrzymać równowagę między zdolnością połowową floty a uprawnieniami do połowów dzięki zapewnieniu wsparcia finansowego na rzecz trwałego zaprzestania działalności połowowej poprzez złomowanie w ramach EFMR na lata 2014–2020. Wsparcie to było przyznawane do końca 2017 r. (i zostało niedawno wprowadzone w odniesieniu do planu wieloletniego w zachodniej części Morza Śródziemnego). Ponowne stosowanie wycofania z eksploatacji poprzez złomowanie jest doraźnym środkiem w reakcji na wyjątkową sytuację dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego. Fundusz powinien zatem przewidywać dodatkową elastyczność w tej wyjątkowej sytuacji i umożliwiać państwom członkowskim przekierowanie dostępnych środków przeznaczonych na dopłaty do składowania i zintegrowaną politykę morską w ramach koperty finansowej każdego państwa członkowskiego na trwałe zaprzestanie działalności połowowej w celu wsparcia konieczności złomowania statków, przy czym nie może to wywrzeć negatywnego wpływu na osiągnięcia innych celów wspólnej polityki rybołówstwa ani na realizację EFMR. Celem niniejszego wniosku jest zatem zrównoważone zarządzanie stadami ryb w Morzu Bałtyckim poprzez zmniejszenie nadmiernych zdolności połowowych floty poławiającej dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego.

Ponadto państwa członkowskie i Komisja zgadzają się, że konieczne są pilne działania w celu zajęcia się pierwotnymi przyczynami tej krytycznej sytuacji środowiskowej i społecznej. Oznacza to konieczność zajęcia się z większym zdecydowaniem kwestią najważniejszych presji środowiskowych w Morzu Bałtyckim, które powstrzymują odbudowę stada dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego, a także potrzebę zmniejszenia strukturalnej nierównowagi zdolności połowowej flot poławiających to stado. W niniejszym wniosku wprowadzono zatem możliwość udzielania wsparcia publicznego na rzecz trwałego zaprzestania działalności połowowej poprzez złomowanie, skierowanego do rybaków i podmiotów w znacznym stopniu uzależnionych od połowów dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego i odczuwających skutki zamknięcia tych połowów.

Aby zapewnić spójność strukturalnego dostosowania floty na Morzu Bałtyckim z celami w zakresie ochrony określonymi w wieloletnim planie zarządzania, wsparcie na rzecz trwałego zaprzestania działalności połowowej poprzez złomowanie statków rybackich, które są w znacznym stopniu uzależnione od połowów dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego, powinno być ściśle uzależnione od osiągnięcia celów dostosowawczych i od narzędzi określonych w planach działania w odniesieniu do segmentów charakteryzujących się brakiem równowagi oraz być powiązane z tymi celami i narzędziami.

Ponadto należy wprowadzić dodatkowe środki kontroli i ulepszyć gromadzenie odpowiednich danych.