KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 24.4.2015 JOIN(2015) 13 final WSPÓLNE SPRAWOZDANIE DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Specjalny Region Administracyjny Makau: sprawozdanie roczne za 2014 r.



WSPÓLNE SPRAWOZDANIE DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Specjalny Region Administracyjny Makau: sprawozdanie roczne za 2014 r. Streszczenie Od czasu przekazania Makau Chinom kontynentalnym, które miało miejsce 15 lat temu, Unia Europejska i jej państwa członkowskie uważnie obserwują zmiany polityczne i gospodarcze zachodzące w Specjalnym Regionie Administracyjnym (SRA) Makau w ramach zasady „jeden kraj, dwa systemy”. Aby wywiązać się z podjętego w 1999 r. zobowiązania wobec Parlamentu Europejskiego, Komisja przygotowuje roczne sprawozdania na temat rozwoju sytuacji w Makau. Unia Europejska przestrzega polityki „jednych Chin” oraz wdrażania zasady „jeden kraj, dwa systemy” w Makau. W 2014 r. obchodzono 15. rocznicę przekazania Makau Chińskiej Republice Ludowej przez Portugalię. Znaczenie tej rocznicy podkreślił prezydent Chin Xi Jinping, składając wizytę w Makau, aby przewodniczyć inauguracji nowego rządu. Pomimo istniejących problemów UE uważa, że w 2014 r. zasada „jeden kraj, dwa systemy” w dalszym ciągu dobrze funkcjonowała, z korzyścią dla SRA Makau, Chin jako całości oraz społeczności międzynarodowej. Fernando Chui Sai On został wybrany na szefa rządu regionu na drugą kadencję. Kampania wyborcza była prowadzona zgodnie z postanowieniami ustawy zasadniczej, a głosy oddali członkowie komitetu wyborczego. Podobnie jak w wyborach na szefa rządu przeprowadzonych w 2009 r. i 2004 r. był tylko jeden kandydat. W ustawie zasadniczej Makau nie przewidziano wprowadzenia wyborów powszechnych jako metody wyboru szefa rządu. Nasila się jednak debata publiczna w tej kwestii oraz w kwestii tego, czy władze powinny rozważyć rozwiązania zwiększające udział obywateli w wyborach i gwarantujące, że o stanowisko będzie konkurować więcej kandydatów. Nadal przestrzega się podstawowych praw i wolności mieszkańców Makau. Podjęto pozytywne działania na rzecz poprawy sytuacji pracowników migrujących oraz zwalczania przemocy domowej i handlu ludźmi. W mediach Makau nadal możliwe było wyrażenie szerokiego spektrum poglądów. Wolności mediów zagraża jednak autocenzura, polityka kadrowa oraz utrudnienia np. w postaci odmowy udziału w konferencjach prasowych. Decyzja o nieprzedłużeniu umowy dwóm profesorom o zdecydowanych poglądach politycznych dała podstawy do zakwestionowania wolności akademickiej. Gospodarka rynkowa Makau nadal działała skutecznie, ale wzrost gospodarczy ucierpiał wskutek wyraźnego spadku dochodów sektora gier hazardowych, od którego region jest nadmiernie zależny. Jednym z kluczowych priorytetów jest poprawa warunków życia zwykłych obywateli, którzy narażeni są na rosnące koszty życia i mieszkań. Współpraca i integracja gospodarcza Makau z Chinami kontynentalnymi, w szczególności z prowincją Guangdong, szybko się rozwija, co pomaga Makau w przezwyciężaniu niedostatku gruntów i zasobów ludzkich. Przeniesienie Uniwersytetu Makau na wyspę Hengqin było kluczowym wydarzeniem w tym zakresie: Hengqin stanowi część terytorium Chin kontynentalnych, uczelnia pozostaje jednak pod jurysdykcją Makau. Funkcjonowanie rządu i sądownictwa Makau wymaga unowocześnienia i działań zwiększających efektywność, m.in. poprzez usprawnienie zarządzania zasobami ludzkimi. Stosunki między UE a Makau nadal układały się bardzo pomyślnie, czemu towarzyszył szybki rozwój stosunków handlowych i poszerzenie spektrum współpracy w oparciu o politykę gospodarczą, edukacyjną i środowiskową. Priorytety na 2015 r. obejmują współpracę na rzecz dywersyfikacji gospodarczej, kwestie prawne oraz kwestie regulacyjne dotyczące gospodarki. Rozwój sytuacji politycznej W 2014 r. dobiegła końca pierwsza pięcioletnia kadencja Fernanda Chui Sai On na stanowisku szefa rządu SRA Makau. Został on wybrany na kolejną kadencję. W dniu 20 grudnia odbyła się ceremonia inauguracyjna, której przewodniczył prezydent Chin Xi Jinpinga. Owo powtórne powołanie na stanowisko szefa rządu było wynikiem przeprowadzonej procedury wyborczej przewidzianej w ustawie zasadniczej, obejmującej nominację przez komisję wyborczą liczącą 400 członków, w skład której wchodzą głównie prorządowe osobistości i politycy, a następnie przeprowadzenie głosowania w tej samej komisji. Jako jedyny kandydat, sprawujący urząd Chui Sai On został ponownie bezspornie wybrany na to stanowisko przy 95,96 % poparciu, tj. liczbą 380 z 396 głosów. Jego wybór na to stanowisko w 2009 r. miał również bezsporny charakter, podobnie jak wybór wcześniejszego szefa rządu w 2004 r. W obecnym brzmieniu ordynacja wyborcza Makau nie sprzyja konkurencyjnej procedurze nominacji. Z tego względu władze Makau mogłyby rozważyć zmianę niektórych przepisów tego systemu. Proces wyborczy wywołał debatę na temat wprowadzenia wyborów powszechnych w Makau. W odpowiedzi na nią Chui Sai On oświadczył podczas kampanii wyborczej, że jest gotów poinformować rząd centralny Chin o poglądach mieszkańców Makau na temat demokracji. Grupy prodemokratyczne zarzuciły mu jednak, że nie podjął próby uwzględnienia w swoim programie planu przejścia na w pełni demokratyczny system. W dniu 30 sierpnia trzy grupy aktywistów przeprowadziły nieoficjalne referendum w sprawie wyborów na stanowisko szefa rządu. 95 % z 8 688 respondentów opowiedziało się za tym, by wybory w 2019 r. miały charakter powszechny. Rząd SRA Makau oraz biuro łącznikowe rządu centralnego Chin potępiły referendum obywatelskie i uznały je za nielegalne. Władze nie pozwoliły organizatorom promować referendum w miejscach publicznych, a Sąd Najwyższy odmówił rozstrzygnięcia w przedmiocie odwołania od decyzji władz. Niektórzy eksperci w dziedzinie prawa uznali wspieranie nieoficjalnego referendum oraz udział w nim za manifestację chronionej przez ustawę zasadniczą wolności wypowiedzi. Podczas plenarnego posiedzenia Zgromadzenia Ustawodawczego w dniu 18 listopada ustawodawcy odrzucili prodemokratyczny wniosek w sprawie przeprowadzenia debaty dotyczącej wprowadzenia wyborów powszechnych w Makau. W odróżnieniu od Hongkongu w Makau ustawa zasadnicza i inne akty prawne nie przewidują możliwości przeprowadzania powszechnych wyborów. Niemniej jednak w marcu 2013 r. Komitet Praw Człowieka przy ONZ zwrócił się do rządu SRA Makau o przedstawienie planu przejścia na system równych i powszechnych wyborów. W odpowiedzi na to zaproszenie rząd Makau potwierdził swoje zastrzeżenia dotyczące art. 25 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych. Władze regionu powinny jednak rozważyć, w jaki sposób zwiększyć zaangażowanie społeczeństwa w wybory szefa rządu, a tym samym legitymizację i publiczne poparcie dla tego stanowiska oraz wzmocnić dobre rządy. Poszczególne dziedziny polityki W swoim przemówieniu z dnia 11 listopada dotyczącym strategii politycznej – ostatnim wygłoszonym podczas pierwszej kadencji – szef rządu Chui Sai On przedstawił przegląd prac rządu zrealizowanych w 2014 r. oraz określił politykę i budżet planowany na 2015 r. Odnotował, że w ciągu ostatnich pięciu lat rząd ustanowił długoterminowe mechanizmy w pięciu dziedzinach mających bezpośredni wpływ na życie codzienne obywateli: ubezpieczenia społeczne, opieka zdrowotna, edukacja, budownictwo mieszkaniowe oraz promowanie umiejętności. Wydatki w tych pięciu dziedzinach i wydatki na bezpieczeństwo publiczne i usługi gospodarcze wzrastały z roku na rok: w 2010 r. wynosiły 53,9 % budżetu ogólnego, a w 2013 r. – już 67,6 %. Kwestia standardu życia ludności zawsze stanowiła ważny element rządowej polityki, zyskała jednak jeszcze bardziej na znaczeniu po majowej bezprecedensowej demonstracji, w której wg szacunków uczestniczyło około 20 tys. osób. U jej źródeł leżał projekt ustawy zapewniającej najwyższym urzędnikom pakiety emerytalne oraz immunitet w przypadku zarzutów popełnienia przestępstwa dotyczących działalności w trakcie sprawowania urzędu. Demonstranci podnosili również kwestie takie jak wzrost kosztów utrzymania, opieki zdrowotnej, mieszkalnictwa, transportu publicznego i problem zanieczyszczenia. Po tym wydarzeniu szef rządu stwierdził, że rząd musi być bardziej otwarty na społeczeństwo i nasilić konsultacje z obywatelami.

W dniu 20 grudnia prezydent Xi Jinping wygłosił przemówienie z okazji 15. rocznicy powrotu Makau do Chin i inauguracji nowego rządu SRA Makau. Wspomniał, że w ciągu tych 15 lat, dzięki wsparciu rządu centralnego, Makau udało się wdrożyć zasadę „jeden kraj, dwa systemy”. Podkreślił konieczność wzmocnienia rozwoju gospodarczego i społecznego Makau oraz potrzebę osiągania dalszych postępów. Prezydent Xi wyznaczył nowemu rządowi cztery priorytety: usprawnienie rządów opartych na prawie, dywersyfikację gospodarki w celu zapewnienia jej zrównoważonego charakteru, rozwiązanie problemów dotyczących standardu życia ludności i ograniczenie różnic społecznych, a także edukację młodych ludzi, by zrozumieli, na czym polega zasada „jeden kraj, dwa systemy”. Współpraca i integracja gospodarcza Makau z Chinami kontynentalnymi nadal się rozwijała, w szczególności z prowincją Guangdong – za sprawą umowy ramowej dotyczącej współpracy między tymi regionami. Oprócz udziału w pracach rozwojowych i budowlanych na wyspie Hengqin oraz w Nansha w prowincji Guangdong rząd Makau był zaangażowany w rozwój nowych okręgów w Zhongshan i Cuiheng. Guangdong, Hongkong i Makau wspólnie zorganizowały 10. forum poświęcone współpracy regionalnej i rozwojowi obszaru delty Rzeki Perłowej (PPRD). Ważnym wydarzeniem było przeniesienie we wrześniu Uniwersytetu Makau do nowego kampusu na wyspie Hengqin, w Zhuhai, w prowincji Guangdong. Mimo że Hengqin należy do części kontynentalnej, kampus uczelni znajduje się pod jurysdykcją i administracją Makau. Rektor uczelni Wei Zhao uznał to wydarzenie za udaną realizację zasady „jeden kraj, dwa systemy”. W odniesieniu do polityki zewnętrznej rząd skupił się na zwiększeniu roli Makau jako platformy usług handlowych i współpracy gospodarczej między Chinami a państwami portugalskojęzycznymi. Zorganizował dwa spotkania ministerialne, wspierał działania funduszu rozwoju współpracy chińsko-portugalskiej oraz promował Makau jako pomost dla handlu i inwestycji między Chinami a państwami portugalskojęzycznymi. We wrześniu rząd gościł ósme posiedzenie ministerialne Współpracy Gospodarczej Azji i Pacyfiku (APEC) dotyczące turystyki, w trakcie którego powołano fundusz na rzecz rozwoju branży twórczej i kultury. Równość szans, prawa i wolności Na posiedzeniu Komitetu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych przy ONZ (UNESCR) w dniu 8 maja 2014 r. region Makau stwierdził, że od czasu poprzedniego przeglądu dokonanego przez Komitet poczynił znaczne postępy. W celu zaspokojenia potrzeb rosnącej liczby pracowników migrujących napływających do Makau (spośród których niemal 80 tys., czyli 60 %, pochodziło z części kontynentalnej) rząd Makau i rząd centralny Chin podpisały wspólny protokół w sprawie rent i emerytur oraz innych przepisów, w tym dotyczących wsparcia migrujących pracowników, z myślą o ułatwieniu im integracji ze społecznościami lokalnymi. Dodatkowe prawa pracownicze zagwarantowano dzięki ustawie o zatrudnianiu nierezydentów. Środki mające na celu poprawę opieki społecznej obejmowały utworzenie podstawowego systemu zabezpieczenia społecznego, budowę mieszkań socjalnych, dodatki na leczenie, 15 lat bezpłatnej nauki i dotacje mające zachęcić uczniów i studentów do kontynuowania kształcenia. Wdrożono również zalecenia Komitetu ONZ dotyczące edukacji w zakresie praw człowieka i podnoszenia świadomości w odniesieniu do ochrony tych praw w społeczeństwie oraz wśród urzędników państwowych i funkcjonariuszy organów ścigania. W dniu 23 października Komitet ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet (CEDAW) przy ONZ powtórnie sformułował zalecenie, by Makau rozważyło powołanie niezależnej instytucji ds. praw człowieka. Komitet z zadowoleniem przyjął projekt ustawy o zapobieganiu przemocy domowej i działaniach korygujących i zalecił, aby ten rodzaj przemocy uznać za przestępstwo, które byłoby ścigane z urzędu. W dniu 13 stycznia 2015 r. Zgromadzenie Ustawodawcze przyjęło ustawę, na mocy której przemoc domowa uznana została za przestępstwo. W mniej poważnych przypadkach ofiara może jednak zdecydować, czy wnosić oskarżenie. Zgodnie z zapowiedzią rządowego Biura Prawnego SRA Makau z listopada 2014 r. ustawa nie obejmuje związków homoseksualnych. Zainteresowane podmioty zwróciły uwagę na fakt, że UNESCR zalecił Makau, by pilnie przyjęło kompleksowe przepisy antydyskryminacyjne w odniesieniu do lesbijek, gejów, osób biseksualnych i transpłciowych. W mediach w Makau nadal prezentowano szereg różnych poglądów i opinii. Odnotowano jednak nasilające się zjawisko autocenzury. W marcu opublikowano szereg otwartych anonimowych listów zawierających szczegóły dotyczące autocenzury. Według doniesień niektórym dziennikarzom odmówiono wstępu na konferencje prasowe, a na przyjmowanie członków do organizacji medialnych wydawały się wpływać względy polityczne. W sprawozdaniu za 2014 r. przedstawionym przez Międzynarodową Federację Dziennikarzy wyrażono obawy dotyczące autocenzury, malejącej neutralności politycznej policji i nierównego traktowania dziennikarzy ze względów politycznych. Zamiejscowym dziennikarzom odmawiano wstępu na konferencje prasowe z udziałem wysokich urzędników z Makau i z kontynentu. W sierpniu dziennikarzom z opozycyjnych mediów z Hongkongu nie zezwolono na udział w konferencji prasowej szefa rządu. W grudniu dziennikarzom z tych samych mediów uniemożliwiono relacjonowanie seminarium z udziałem wysokich urzędników rządu centralnego; innym dziennikarzom z Hongkongu zezwolono na udział w tym wydarzeniu. W dniu 19 grudnia 14 działaczom opozycyjnym i czterem dziennikarzom prasowym z Hongkongu odmówiono wjazdu do Makau, argumentując, że mogliby naruszyć porządek publiczny. Jeśli chodzi o wolność zgromadzeń, aresztowano przywódców związku zawodowego branży gier hazardowych „Forefront of Macau Gambling” w związku z drobnym starciem z policją na trasie demonstracji, następnie ich zwolniono, a sprawy karne są w toku. Wydaje się, że wolność akademicka jest również zagrożona: nie przedłużono umów dwóm profesorom znanym z krytycznych opinii na temat rządu; trzeciego – zdegradowano. Według doniesień uczelnia poprosiła niektórych innych naukowców, by powstrzymali się od krytycznych wypowiedzi politycznych. UE uważa, że wolność akademicka jest podstawą dynamicznego środowiska akademickiego zdolnego dostosowywać się do potrzeb gospodarki i społeczeństwa jako całości. Rząd Makau nadal podejmował znaczne wysiłki, aby zwalczać przestępczość transgraniczną, a zwłaszcza handel ludźmi. Komitet ds. środków odstraszających w odniesieniu do handlu ludźmi – międzyresortowy organ, w skład którego wchodzą przedstawiciele rządu, organów ścigania, sprawiedliwości i spraw socjalnych – kontynuował walkę ze zjawiskiem handlu ludźmi oraz wdrażał środki w zakresie zapobiegania i ochrony ofiar. Podjęto szereg działań, m.in. przeprowadzono szkolenia sędziów, prokuratorów, prawników i innych specjalistów. Rządowe Biuro Opieki Społecznej zorganizowało w październiku trzy szkolenia dotyczące ochrony ofiar handlu ludźmi, a Biuro Prawne przeprowadziło w grudniu trzy seminaria poświęcone zapobieganiu temu zjawisku. Makau i Hongkong rozpoczęły negocjacje w sprawie traktatu dotyczącego ekstradycji zbiegłych przestępców. Zgodnie z traktatem uciekinierzy, którzy zbiegli do jednego SRA, aby uniknąć kary w innym, będą odsyłani z powrotem. Traktat nie będzie stosowany z mocą wsteczną. Walka z korupcją W marcu Komisja ds. Zwalczania Korupcji (CCAC) w Makau podała w swoim rocznym sprawozdaniu dla szefa rządu, że w 2013 r. odnotowała bardzo duże obciążenie pracą. Przyczyną tego nie była wyższa liczba spraw, lecz ich większa złożoność. Mieszkańcy Makau nadal wyrażali pogląd, że CCAC powinna poprawić swoją skuteczność. W odniesieniu do korupcji w sektorze publicznym liczba zgłoszonych i zbadanych przypadków utrzymała się na tym samym poziomie, co w 2012 r. Ujawnione przypadki pozwalają wnioskować, że wśród głównych naruszeń nadal znajdują się: przyjmowanie łapówek za nielegalne działania, nadużycie władzy i fałszerstwa dokumentów. Równie powszechne były przypadki uchybienia obowiązkom urzędników publicznych oraz niewłaściwego zarządzania ze szkodą dla interesu publicznego. Zdaniem szefa CCAC wskazuje to na potrzebę pogłębienia świadomości urzędników publicznych, poprawy prezentowanych przez nich norm etycznych i bezstronności w egzekwowaniu prawa. W maju Rada Wykonawcza Makau ogłosiła projekt ustawy antykorupcyjnej dotyczącej handlu zagranicznego i zakazującej oferowania łapówek urzędnikom pełniącym służbę poza SRA Makau. Przyjmując tę ustawę, Makau wypełniłoby zobowiązania nałożone przez Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji. Zmiany gospodarcze Liberalizacja i modernizacja sektora gier hazardowych spowodowały, że Makau znalazło się w grupie najbogatszych na świecie gospodarek . Od 2006 r. Makau pozostaje największym rynkiem gier hazardowych na świecie. Sektor ten stanowi trzon gospodarki regionu i generuje 46 % PKB . Około jednej piątej siły roboczej w Makau pracuje w sektorze gier . Dochody budżetowe SRA z tytułu podatku od gier hazardowych (35 % od dochodów brutto z gier) wynoszą 80 % . Rynek gier hazardowych rozwija się dzięki ciągłemu przepływowi gości z kontynentu, którzy stanowią około dwóch trzecich turystów przyjeżdżających do Makau.