[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 21.2.2006 r.

COM(2006) 72 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI

Drugie sprawozdanie Komisji na pods tawie art. 6 decyzji ramowej Rady z dnia 26 czerwca 2001 r. w sprawie prania brudnych pieniędzy oraz identyfikacji, wykrywania, zamrożenia, zajęcia i konfiskaty narzędzi oraz zysków pochodzących z przestępstwa {SEC(2006) 219}

1. WSTĘP

Niniejsza druga ocena stanowi kontynuację sprawozdania Komisji z dnia 5 kwietnia 2004 r.[1] sporządzonego na podstawie art. 6 decyzji ramowej Rady z dnia 26 czerwca 2001 r.[2] w sprawie prania brudnych pieniędzy oraz identyfikacji, wykrywania, zamrożenia, zajęcia i konfiskaty narzędzi oraz zysków pochodzących z przestępstwa. Na posiedzeniu w dniach 25 i 26 października 2004 r. Rada zapoznała się ze sprawozdaniem sporządzonym przez Komisję i zwróciła się do państw członkowskich, które nie w pełni dostosowały swoje ustawodawstwo do decyzji ramowej, o zrobienie tego w najkrótszym możliwym terminie i o udzielenie informacji na temat poczynionych postępów. Rada opowiedziała się za sporządzeniem drugiego sprawozdania z oceny i zwróciła się do nowych państw członkowskich, które nie zostały objęte pierwszą oceną, o przekazanie istotnych informacji dotyczących transpozycji decyzji ramowej do prawa krajowego.

Termin przekazania informacji wyznaczono na dzień 31 grudnia 2004 r., jednak nie wszystkie państwa członkowskie były w stanie udzielić odpowiedzi do tego czasu. W dniu 4 marca 2005 r. Komisja wystosowała pismo ponaglające, a w czerwcu przesłała ostateczne upomnienie pocztą elektroniczną. Wskutek tego do końca lipca 2005 r. wszystkie nowe państwa członkowskie z wyjątkiem jednego (MT) przekazały Komisji wymagane informacje. W tym czasie również dwa państwa członkowskie (AT i PT), które jako jedyne nie przekazały żadnych informacji we właściwym czasie umożliwiającym objęcie ich pierwszą oceną, udzieliły istotnych informacji. Ubolewamy jednak nad brakiem informacji ze strony niektórych państw członkowskich, których dostosowanie do decyzji ramowej oceniono jako częściowe lub które nie przekazały wystarczających informacji, aby umożliwić Komisji przeprowadzenie analizy. Szczególne braki widoczne są w informacjach przekazanych przez GR. Jedynie DE, IT, SE i UK przekazały dodatkowe wyjaśnienia, opierając się na uwagach zawartych w pierwszym sprawozdaniu.

Niniejsze sprawozdanie dotyczy głównie państw członkowskich, które nie zostały objęte pierwszym sprawozdaniem. Jeżeli chodzi o te państwa członkowskie, które były przedmiotem pierwszego sprawozdania, i które od tego czasu przekazały informacje uzupełniające, niniejsze sprawozdanie podsumowuje ich sytuację. Uwzględniono jedynie odpowiedzi przesłane Komisji do dnia 30 lipca 2005 r.

Z uwagi na wymogi dotyczące maksymalnej objętości dokumentów tłumaczonych na wszystkie języki Unii Europejskiej niniejszy dokument zawiera jedynie zwięzłe streszczenie odpowiedzi udzielonych w odniesieniu do art. 2, 3 i 4.[3]

2. ANALIZA ŚRODKÓW KRAJOWYCH PODJĘTYCH W CELU ZAPEWNIENIA ZGODNOŚCI Z DECYZJĄ RAMOWĄ

2.1. Artykuł 1: Zastrzeżenia w odniesieniu do konwencji z 1990 r.

2.1.1. Artykuł 1 lit. a): Zastrzeżenia w odniesieniu do art. 2 konwencji z 1990 r.

W sprawozdaniu z pierwszej oceny podkreślono, że trzy państwa (GR, LU i SE) nie dostosowały swojego ustawodawstwa do przepisów art. 1 lit. a). SE przekazała informacje uzupełniające w pismach z dnia 30 sierpnia 2004 r. i 29 czerwca 2005 r. Ustawa z dnia 19 maja 2005 r., która obowiązuje od dnia 1 lipca 2005 r. i która wprowadza zmiany w kodeksie karnym, rozszerza zakres stosowania procedury konfiskaty na inne przestępstwa podlegające karze pozbawienia wolności na okres przynajmniej jednego roku. Zastrzeżenie nadal obowiązuje w odniesieniu do konfiskaty zysków pochodzących z przestępstw podatkowych, ale przepisy decyzji ramowej przewidują możliwość zastosowania takiego wyjątku.

Jeżeli chodzi o dziesięć nowych państw członkowskich, dziewięć spośród nich dostosowało swoje ustawodawstwo do przepisów art. 1 lit. a). W oświadczeniu złożonym w dniu 19 listopada 1999 r. MT ograniczyła zakres stosowania art. 2 do przestępstw uznawanych za czyny przestępcze przez prawo maltańskie.

2.1.2. Artykuł 1 lit. b): Zastrzeżenia w odniesieniu do art. 6 konwencji z 1990 r.

Przy pierwszej ocenie uznano, że cztery państwa (AT, GR, LU i PT) zgłosiły zastrzeżenia niezgodne z art. 1 lit. b).

PT przekazała informacje, według których poprawka w portugalskim kodeksie karnym określa, że przestępstwa w typie podstawowym obejmują wszelkie czyny zabronione podlegające karze pozbawienia wolności na okres od sześciu miesięcy do pięciu lat.

AT stosuje zastrzeżenie ograniczające zakres przestępstw w typie podstawowym do czynów przestępczych, które zgodnie z austriackim kodeksem karnym podlegają karze pozbawienia wolności na okres dłuższy niż trzy lata. AT uważa, że dostosowała się do przepisów art. 1 lit. b), gdyż w swojej opinii jest krajem posiadającym system orzekanych kar minimalnych. Takie kary obowiązują w odniesieniu do przestępstw podlegających karze pozbawienia wolności na okres co najmniej pięciu lat. Jednakże w odniesieniu do przestępstw podlegających karze pozbawienia wolności na okres 3 lat i krótszy (dłuższy niż jeden rok) nie obowiązują kary minimalne. Tego typu przestępstwa są obecnie wyłączone z zakresu stosowania art. 6 konwencji z 1990 r. ze względu na zastrzeżenie Austrii, co sprawia, że jej ustawodawstwo jest niezgodne z przepisami art. 1 lit. b).

GR oświadczyła, że znajdujący się obecnie na etapie konsultacji projekt ustawy zniesie zastrzeżenia do art. 2 i 6, zawarte w ustawie nr 2655/1998. Wspomniany projekt określa trzy kategorie czynów zabronionych poprzedzających popełnienie przestępstwa prania pieniędzy. Poza podaniem szczegółowego wykazu przestępstw projekt ustawy uzupełnia definicję przestępstwa w typie podstawowym, włączając do niej czyny przestępcze podlegające karze pozbawienia wolności (której próg należy ustalić) oraz czyny zabronione podlegające karze pozbawienia wolności, której próg również należy ustalić, i przynoszące zyski przekraczające pewną, obecnie nieokreśloną kwotę. Na obecnym etapie nie można określić, czy dzięki temu projektowi uda się całkowicie rozwiązać problemy opisane w pierwszym sprawozdaniu.

Wobec braku informacji uzupełniających nie można uznać, że krytyczne uwagi dotyczące LU, zawarte w sprawozdaniu z pierwszej oceny, mogą zostać wycofane.

Jeżeli chodzi o dziesięć nowych państw członkowskich, wydaje się, że osiem spośród nich dostosowało swoje ustawodawstwo do przepisów art. 1 lit. b). Jednakże w oświadczeniu złożonym w dniu 19 listopada 1999 r. MT ograniczyła zakres stosowania art. 6 ust. 1 do przestępstw uznawanych za czyny przestępcze przez prawo maltańskie. W oświadczeniu z dnia 2 marca 2000 r. HU ograniczyły zakres stosowania art. 6 ust. 1 do przestępstw w typie podstawowym wymienionych w węgierskim kodeksie karnym.

2.2. Artykuł 2: Kary

Przy pierwszej ocenie odnotowano, że 11 państw, które przekazały informacje, dostosowało swoje ustawodawstwo do przepisów art. 2. Jednakże ustawodawstwo DK, FI i SE przewidywało karę zgodną z art. 2 jedynie w odniesieniu do poważnych lub rażących przypadków prania pieniędzy. Przestępstwo w typie podstawowym nadal podlegało karze niższej od poziomu określonego w decyzji ramowej.

SE pragnęła wyjaśnić, że nie istnieje żadna faktyczna różnica pomiędzy jej systemem krajowym a systemami obowiązującymi w większości pozostałych krajów, ponieważ przy nakładaniu kary zazwyczaj uwzględnia się ciężar przestępstwa, niezależnie od tego, czy związek kary z ciężarem przestępstwa jest wyraźnie określony, tak jak w przypadku Szwecji, czy też nie, tak jak w systemach prawnych innych krajów europejskich, w których sędzia ma większą swobodę w dobieraniu kary odpowiadającej popełnionemu czynowi. Tym sposobem odpowiedź szwedzka zawiera dodatkowe wyjaśnienia, stanowiące potwierdzenie, że ustawodawstwo SE jest zgodne z przepisami art. 2. Jedynie dogłębna analiza orzecznictwa, stanowiąca uzupełnienie informacji dotyczących skali kar w różnych krajach, umożliwiałaby porównanie faktycznych poziomów surowości poszczególnych europejskich systemów sądowniczych w odniesieniu do przestępstwa prania pieniędzy; analiza taka wykraczałaby jednak poza zakres niniejszej oceny. AT również podniosła kwestię konieczności uwzględniania spójności systemów prawnych, uzasadniając tym swoją skalę kar opartą na podobnych ustaleniach.

Jednakże należy zauważyć, że stopniowanie kar mogłoby wywrzeć niespodziewany i niepożądany wpływ na wykonanie decyzji ramowej 2005/212/JAI. W zakresie przestępstw związanych z praniem pieniędzy wzmocnione uprawnienia dotyczące konfiskaty, określone w art. 3, mają zastosowanie, jeżeli przestępstwo zostało popełnione w ramach organizacji przestępczej i podlega maksymalnej karze pozbawienia wolności na okres co najmniej czterech lat.

Należałoby więc upewnić się, że pranie pieniędzy w ramach organizacji będzie systematycznie uznawane za pranie pieniędzy „o charakterze szczególnie poważnym lub regularnym” (DK) lub też „na dużą skalę i o charakterze profesjonalnym” (FI).[4] Patrząc na to z bardziej ogólnej perspektywy, należy określić, czy dla celów stosowania przepisów decyzji ramowej 2005/212/JAI zwykłe pranie pieniędzy jest uważane za przestępstwo różne od rażących przypadków prania pieniędzy.[5]

GR nie przekazała pisemnych informacji umożliwiających dokonanie oceny wykonania przepisów art. 2.

W odniesieniu do dziewięciu nowych państw członkowskich, które przekazały informacje:

- ustawodawstwo węgierskie przewiduje automatyczne odstąpienie od oskarżenia wobec osób ujawniających lub zamierzających ujawnić nieznany policji przypadek prania pieniędzy. Zwolnienie to wydaje się nadużyciem, ponieważ może odnosić się również do „bezczelnej” osoby piorącej pieniądze, tzn. osoby, która ujawniłaby swoją działalność policji, aby zostać objęta zwolnieniem. Z drugiej strony należy odnotować, że ustawodawstwo węgierskie uznaje za przestępstwo prania pieniędzy jedynie czyny popełnione w ramach działalności zawodowej, co wydaje się być niesłusznym zawężeniem definicji tego przestępstwa;

- projekt ustawy przyjęty przez rząd Republiki Czeskiej w dniu 9 czerwca 2004 r. podnosi maksymalną karę za przestępstwo w typie podstawowym z dwóch do czterech lat, ale wprowadza przepis określający, że w przypadku kumulacji kar stosuje się karę za przestępstwo w typie podstawowym, jeżeli jest ona niższa od kary orzeczonej za pranie pieniędzy. Trudno jest ocenić, jakie będą faktyczne skutki stosowania tego środka, jednak wydaje się, że Republika Czeska winna zmienić ten szczegół projektu ustawy, aby jej ustawodawstwo w przyszłości było w pełni zgodne z przepisami decyzji ramowej.

2.3. Artykuł 3: Konfiskata równowartości

Przy pierwszej ocenie określono, że w postępowaniu krajowym konfiskata równowartości jest możliwa w różnym stopniu, przynajmniej jako środek alternatywny (nawet jeśli jest czasem ograniczona do szczególnych przypadków, pewnych rodzajów przestępstw lub mienia) w jedenastu państwach członkowskich (BE, DK, DE, FR, IE, IT, LU, NL, FI, SE i UK), a w przypadku wniosków zagranicznych przynajmniej w dziewięciu państwach członkowskich (BE, DK, FR, IE, IT, NL, FI, SE i UK oraz prawdopodobnie DE).

LU i ES poinformowały przy pierwszej ocenie, że przygotowują ustawy uzupełniające przepisy krajowe w celu zapewnienia zgodności z art. 3, ale nie podały informacji na temat stanu zaawansowania prac ustawodawczych.

Grecja oświadczyła, że jej ustawodawstwo jest zgodne z art. 3, ale nie przekazała tekstu odpowiednich przepisów.

2.3.1. Postępowanie krajowe

Informacje uzyskane w ciągu drugiego okresu gromadzenia danych świadczą o tym, że procedura konfiskaty równowartości jest szeroko stosowana, przynajmniej w przypadkach, gdy niemożliwa jest konfiskata zysków pochodzących z przestępstwa. W związku z tym wydaje się, że ustawodawstwo IT, PT, LT, PL, CY, CZ, SK, SI i HU jest zgodne z art. 3, jeżeli chodzi o postępowanie krajowe. W Austrii art. 20 kodeksu karnego określa, że osoby, które popełniły przestępstwo, mogą zapłacić karę z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia w wysokości odpowiadającej wartości zysków pochodzących z przestępstwa lub zysków otrzymanych za popełnienie tego przestępstwa. Kary tej nie nakłada się, jeżeli wzbogacenie nie przekracza 21 802 EUR, co stanowi kwotę znacznie wyższą od progu określonego w art. 3. Informacje przekazane przez LV nie wskazują na istnienie możliwości konfiskaty równowartości.

2.3.2. Wnioski zagraniczne

Przypomina się, że wszystkie państwa członkowskie ratyfikowały konwencję Rady Europy nr 141, która zobowiązuje strony do podjęcia koniecznych środków umożliwiających przyjmowanie zagranicznych wniosków dotyczących konfiskaty kwot stanowiących równowartość zysków pochodzących z przestępstwa.

W pierwszym sprawozdaniu z oceny odnotowano stosunkowo niejasny charakter niektórych wyjaśnień przekazanych przez pewne państwa członkowskie. Informacje zebrane na końcu drugiej fazy gromadzenia danych, jakkolwiek cenne, prowadzą do podobnego wniosku. Wyjątkiem jest wniosek DE dotyczący poprawki, która mogłaby wyjaśnić stanowisko tego państwa w kwestii art. 3.

2.4. Artykuł 4: Rozpoznawanie wniosków o wzajemną pomoc

Zgodnie z tym artykułem wnioski o wzajemną pomoc pochodzące z innych państw członkowskich, dotyczące identyfikacji, wykrywania, zamrożenia, zajęcia i konfiskaty aktywów winny być rozpatrywane z takim samym pierwszeństwem, jakie przyznaje się tego rodzaju działaniom w postępowaniach krajowych.

Sprawozdanie z pierwszej oceny podkreśliło, że Komisja nie otrzymała wystarczających informacji od państw członkowskich, aby uznać, że dokonano transpozycji tego przepisu.

Informacje uzyskane od tego czasu dotyczą głównie stosowania konwencji Rady Europy z 1990 r. (CY, CZ, SI), aktów prawnych określających warunki przyjmowania wniosków zagranicznych (AT, CY, SE, EE i HU) lub przepisów prawa wtórnego regulujących przyjmowanie tych wniosków przez organy sądowe (DE, PT). Komisja nie poddaje w wątpliwość treści przekazanych informacji, ale zmuszona jest powtórzyć swoje poprzednie uwagi, gdyż wydaje się, że skuteczna ocena wykonania art. 4 winna zostać dokonana przy użyciu innych metod.

Pośrednim skutkiem postępów poczynionych w tej dziedzinie, wyrażonych w decyzji ramowej Rady 2003/577/JAI z dnia 22 lipca 2003 r., do której państwa członkowskie miały dostosować swoje ustawodawstwo przed dniem 2 sierpnia 2005 r., będzie również poprawa stosowania art. 4.[6] Ten sam cel przyświeca toczącym się pracom nad zasadą wzajemnego uznawania orzeczeń o konfiskacie. Szybkie przyjęcie decyzji ramowej w tej sprawie stanowiłoby bez wątpienia znaczny postęp.

2.5. Artykuł 7: Terytorialny zakres stosowania

Artykuł 7 określa, że decyzja ramowa stosuje się do Gibraltaru, gdy tylko stosowanie konwencji z 1990 r. zostanie rozszerzone na Gibraltar. UK zaznaczyło, że warunek ten nie został spełniony i że nie przygotowuje się żadnego środka prawnego mogącego zaradzić tej sytuacji.

3. WNIOSKI

Stan transpozycji poszczególnych przepisów jest następujący:

Artykuł 1 lit. a) : Grecja, Luksemburg i Malta prawdopodobnie będą musiały zmienić swoje zastrzeżenia do art. 2 konwencji z 1990 r.

Artykuł 1 lit. b) : Wydaje się, że Austria, Grecja i Luksemburg nadal nie spełniły koniecznych warunków. Jeżeli chodzi o nowe państwa członkowskie, wydaje się, że zastrzeżenia Malty i Węgier nie są zgodne z decyzją ramową.

Artykuł 2: Wszystkie państwa członkowskie, które udzieliły odpowiedzi, dostosowały swoje ustawodawstwo do przepisów tego artykułu. Należy jednak poczynić trzy uwagi:

- Republika Czeska mogłaby zmienić jeden przepis w swoim projekcie ustawy, aby zapewnić jego pełną zgodność z decyzją ramową;

- Węgry będą być może musiały zmienić definicję przestępstwa prania pieniędzy oraz przepis dotyczący automatycznego odstąpienia od oskarżenia osób ujawniających przypadki prania pieniędzy;

- Maksymalna kara zgodna z art. 2 jest orzekana tylko w przypadkach prania pieniędzy, które sędzia uznaje za rażące (Austria, Dania, Finlandia, Szwecja, Republika Czeska, Słowacja).

Artykuł 3: Wydaje się, że konfiskata równowartości w postępowaniu krajowym jest możliwa w różnym stopniu, przynajmniej jako środek alternatywny (nawet jeśli jest czasem ograniczona do szczególnych przypadków, pewnych rodzajów przestępstw lub mienia) w większości państw członkowskich. Łotwa jest jedynym państwem, które wydaje się nie stosować tego typu procedury. Procedura konfiskaty w Austrii ma zastosowanie tylko w odniesieniu do kwot wyższych niż próg określony w art. 3. Jeżeli chodzi o wnioski zagraniczne, otrzymano niewiele dodatkowych informacji mogących uzupełnić wnioski oparte na wynikach pierwszej oceny. Nowe państwa członkowskie, które przekazały informacje dotyczące tej kwestii, na ogół twierdzą, iż przestrzegają odpowiednich przepisów międzynarodowych.

Artykuł 4: Komisja uważa, że nadal nie otrzymała wystarczających informacji, aby móc uznać, że dokonano transpozycji tego przepisu. Komisja uważa, że wykonanie przepisów tego artykułu będzie łatwiejsze, jeżeli toczące się prace nad wzajemnym uznawaniem orzeczeń o konfiskacie zostaną pomyślnie zakończone w najkrótszym możliwym terminie.

Artykuł 7: Przepis ten nadal nie został transponowany przez Zjednoczone Królestwo.

[1] COM(2004) 230 z 5.4.2004.

[2] Dz.U. L 182 z 5.7.2001, str. 1.

[3] Bardziej szczegółowe sprawozdanie dostępne jest w załączonym dokumencie SEC.

[4] Podane jako przykład.

[5] Oraz, w przypadku Austrii, różne od prania aktywów organizacji przestępczych lub terrorystycznych przez stronę trzecią.

[6] Dokument 14622/04 COPEN 135 z dnia 17 grudnia 2004 r. i 14622/04 COR 1 COPEN 135 z dnia 17 stycznia 2005 r.