Jak wskazano w strategii w zakresie unii bezpieczeństwa, w kontekście infrastruktury 5G uruchamianej obecnie w całej UE istnieje niebezpieczeństwo, że ewentualne systemowe zakłócenia o dużej skali mogą mieć szczególnie dotkliwe skutki, ponieważ wiele usług o krytycznym znaczeniu będzie potencjalnie uzależnionych od sieci 5G. W rezultacie państwa członkowskie podjęły wspólne działania w celu opracowania i wprowadzenia odpowiednich środków bezpieczeństwa. W związku z zaleceniem Komisji dotyczącym cyberbezpieczeństwa sieci 5G z marca 2019 r. państwa członkowskie przeprowadziły krajowe oceny ryzyka, na podstawie których sporządzono sprawozdanie dotyczące unijnej skoordynowanej oceny ryzyka. Zidentyfikowano w nim wyzwania w dziedzinie bezpieczeństwa związane z sieciami 5G. Na tej podstawie w dniu 29 stycznia 2020 r. grupa współpracy ds. bezpieczeństwa sieci i informacji opublikowała unijny zestaw narzędzi na potrzeby cyberbezpieczeństwa sieci 5G obejmujący niezbędne środki strategiczne i techniczne. Zestaw zawiera środki służące zaostrzeniu wymogów w zakresie bezpieczeństwa w odniesieniu do operatorów sieci ruchomych, zapewnieniu różnorodności dostawców na potrzeby poszczególnych operatorów sieci ruchomych, ocenie profilu ryzyka dostawców oraz stosowaniu ograniczeń w odniesieniu do dostawców uznanych za stwarzających wysokie ryzyko. Komisja będzie wspierać wdrażanie tego zestawu narzędzi, w pełni korzystając z posiadanych kompetencji i środków, jakimi dysponuje, w tym w ramach przepisów dotyczących telekomunikacji i cyberbezpieczeństwa, koordynacji w zakresie normalizacji, a także ogólnounijnej certyfikacji; oraz unijnych ram monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych.

Jednym z tych programów jest program usług w chmurze wspierający bezpieczny i wiarygodny rynek usług w chmurze. Jest to kluczowy element europejskiej strategii w zakresie danych przyjętej w lutym 2020 r. Program ten stworzyłby wspólny poziom bazowy dotyczący bezpieczeństwa usług w chmurze w różnych sektorach w oparciu o najwyższy wspólny mianownik spośród istniejących (europejskich i międzynarodowych) norm, programów i praktyk. Będzie to kluczowy element swobodnego przepływu danych w UE. Program ten będzie również sprzyjał przyjmowaniu technologii chmury poprzez zapewnienie użytkownikom, w szczególności małym i średnim przedsiębiorstwom i administracji publicznej, zrozumiałej gwarancji w odniesieniu do poziomu bezpieczeństwa w związku z korzystaniem z chmury.

Aby zwiększyć zaufanie do produktów, procesów i usług cyfrowych oraz ich bezpieczeństwo, w drodze aktu o cyberbezpieczeństwie z czerwca 2019 r. utworzono unijne ramy certyfikacji cyberbezpieczeństwa. Komisja zwróciła się do Agencji Unii Europejskiej ds. Cyberbezpieczeństwa (ENISA) o przygotowanie dwóch programów certyfikacji cyberbezpieczeństwa; prace nad ich sporządzeniem są na zaawansowanym etapie. W prace te zaangażowane są również krajowe organy ds. certyfikacji cyberbezpieczeństwa, przedstawiciele przemysłu, konsumenci, jednostki akredytujące, organy normalizacyjne i jednostki certyfikujące, a także Europejska Rada Ochrony Danych.

Pandemia COVID-19 uwidoczniła wpływ kryzysu zdrowotnego na bezpieczeństwo na szczeblu unijnym i światowym, a także uwydatniła potrzebę zwiększenia działań w zakresie planowania gotowości i reagowania na epidemie i inne poważne transgraniczne zagrożenia zdrowia. W sporządzonym przez Komisję pakiecie z dnia 11 listopada 2020 r. pt. „Tworzenie Europejskiej Unii Zdrowotnej: Zwiększenie odporności UE” określono dalsze działania służące przeciwdziałaniu transgranicznym zagrożeniom zdrowia. Pozwoliłoby to na wzmocnienie ram dotyczących transgranicznej współpracy w zakresie wszystkich zagrożeń zdrowia. Pakiet objął trzy wnioski ustawodawcze: przegląd przepisów dotyczących poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia oraz wzmocnienie Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) i Europejskiej Agencji Leków (EMA). Wnioski te wspólnie stworzą solidne i racjonalne pod względem kosztów ramy lepiej zabezpieczające zdolność UE i państw członkowskich do reagowania na przyszłe kryzysy zdrowotne.

Rosnące i coraz bardziej złożone uzależnienie świadczenia usług finansowych od procesów cyfrowych wymaga również zwiększenia poziomu cyberbezpieczeństwa w sektorze finansowym. Mimo że bezpieczeństwo systemów ICT uznaje się za integralną część zarządzania ryzykiem w przypadku podmiotów finansowych, to jednak fakt ten nie został jeszcze w pełni odzwierciedlony w unijnym otoczeniu regulacyjnym w obszarze usług finansowych. W dniu 24 września 2020 r. Komisja przyjęła pakiet dotyczący strategii w zakresie finansów cyfrowych, którego wyraźnym celem jest rozwiązanie problemu wyzwań i ryzyka towarzyszących transformacji cyfrowej, promowanie odporności, ochrona danych osobowych i odpowiedni nadzór ostrożnościowy. Pakiet ten obejmuje wniosek ustawodawczy dotyczący operacyjnej odporności cyfrowej w celu zapewnienia, aby obowiązywały zabezpieczenia mające na celu łagodzenie cyberataków i innych zagrożeń. Inicjatywa ta przyczynia się do budowania silnego i dynamicznego europejskiego sektora finansów cyfrowych i tym samym do wzmacniania zdolności Europy do zwiększenia otwartej strategicznej autonomii w obszarze usług finansowych, a co za tym idzie, przyczynia się do zwiększenia zdolności w zakresie regulowania i nadzorowania systemu finansowego w celu ochrony europejskiej stabilności finansowej.

Aby zapewnić wspólny punkt wyjścia na potrzeby współpracy między państwami członkowskimi w zakresie gotowości na wypadek zagrożeń w sektorze energii elektrycznej, we wrześniu 2020 r. europejska sieć operatorów systemów przesyłowych energii elektrycznej ustaliła najbardziej istotny regionalny scenariusz kryzysów elektroenergetycznych, jak określono w rozporządzeniu w sprawie gotowości na wypadek zagrożeń. Należą do nich (cyber)ataki, a także pandemie i ekstremalne warunki pogodowe. Państwa członkowskie sporządzą krajowe scenariusze kryzysowe i plany gotowości na wypadek zagrożeń, aby zapobiegać kryzysom elektroenergetycznym i je łagodzić (pierwsze projekty zaplanowano na kwiecień 2021 r.). W ramach wkładu w ten proces w czerwcu 2020 r. wydano zestawienie dobrych praktyk opracowane na podstawie szczegółowego monitorowania wpływu pandemii COVID-19 na sektor energetyczny za pośrednictwem grup koordynacyjnych ds. energii elektrycznej, gazu i ropy naftowej, a także Europejskiej Grupy Organów Regulacyjnych ds. Bezpieczeństwa Jądrowego i unijnej grupy organów ds. wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego ze złóż podmorskich.

Będzie to cel przyszłych wniosków dotyczących promowania odporności infrastruktury fizycznej i cyfrowej. Ogólny cel polega na zwiększeniu gotowości na szczeblu krajowym i unijnym poprzez budowanie solidnych zdolności na potrzeby zapobiegania zagrożeniom, ich wykrywania, reagowania na nie i ich ograniczania, a także na potrzeby gotowości do działania w sytuacji kryzysowej. Na podstawie obecnie obowiązujących przepisów udało się zwiększyć i udoskonalić zarządzanie ryzykiem w sektorach krytycznych. Należy zintensyfikować wysiłki w tym zakresie. Kluczowym celem zmienionej dyrektywy w sprawie infrastruktury krytycznej będzie promowanie wysokiego wspólnego poziomu odporności w wystarczającej liczbie kluczowych sektorów. Podobnie aktualizacja dyrektywy w sprawie bezpieczeństwa sieci i informacji będzie ukierunkowana na bardziej spójne identyfikowanie „operatorów usług kluczowych” przez państwa członkowskie. W bardziej ogólnym ujęciu pomimo znacznych postępów nadal utrzymuje się nierówny poziom zdolności w zakresie cyberbezpieczeństwa w poszczególnych państwach członkowskich, w związku z czym zmiana będzie miała na celu zwiększenie ogólnego poziomu cyberbezpieczeństwa. W rezultacie poprawi się podejście do odporności infrastruktury fizycznej i cyfrowej i wzrośnie się jego spójność.

Zagrożenie ze strony transnarodowych sieci terrorystycznych w wyraźny sposób przypomina, że skoordynowane działania na szczeblu UE są niezbędne do skutecznego działania w celu ochrony Europejczyków i zachowania naszych wspólnych wartości i europejskiego stylu życia. Unaocznia to znamienny fakt, że pojawiają się zagrożenia dla bezpieczeństwa, które są coraz bardziej złożone, transgraniczne i międzysektorowe i, które sprawiają, że ścisła współpraca w zakresie bezpieczeństwa na wszystkich szczeblach staje się w coraz większym stopniu kluczowa. Dotyczy to przestępczości zorganizowanej lub handlu środkami odurzającymi, ale także świata cyfrowego, w którym stale nasilają się cyberprzestępstwa i cyberataki. Zasięg wszystkich tych wyzwań wykracza również poza nasze granice i istnieje wyraźne powiązanie bezpieczeństwa zewnętrznego z wewnętrznym. Kryzys związany z COVID-19 również wyraźnie zwrócił uwagę na kwestię bezpieczeństwa w Europie, ponieważ wystawił na próbę odporność europejskiej infrastruktury krytycznej, gotowość Europy na wypadek sytuacji kryzysowej, europejskie strategiczne łańcuchy wartości i systemy zarządzania kryzysowego, a także odporność naszych społeczeństw na manipulacyjne ingerencje i dezinformację.

Bezpieczeństwo to kwestia najwyższej wagi dla obywateli, a ostatnia fala ataków terrorystycznych w Europie jeszcze bardziej uwydatniła konieczność podjęcia działań na szczeblu UE. W dniu 24 lipca 2020 r. Komisja przyjęła strategię UE w zakresie unii bezpieczeństwa na lata 2020–2025 w celu ukierunkowania działań na obszary priorytetowe, w których UE może wnieść wartość dodaną w stosunku do działań na szczeblu krajowym. Strategia opiera się na postępach poczynionych uprzednio w ramach Europejskiej agendy bezpieczeństwa na lata 2015–2020 i zawiera nowe podejście, które ma zapewnić, aby polityka bezpieczeństwa UE odzwierciedlała zmieniający się krajobraz zagrożeń, przyczyniała się do tworzenia długoterminowej, trwałej odporności, uwzględniała zaangażowanie instytucji i agencji Unii, rządów, sektora prywatnego i obywateli w ramach podejścia obejmującego całe społeczeństwo oraz łączyła wiele obszarów polityki, które bezpośrednio wpływają na bezpieczeństwo. Centralny element tych prac stanowi pełne poszanowanie praw podstawowych, jako że bezpieczeństwo Unii można zapewnić wyłącznie wówczas, gdy każdy ma pewność, że jego prawa podstawowe są w pełni przestrzegane.

Przestępcy często wykorzystują niedociągnięcia w zakresie cyberbezpieczeństwa. W czasie kryzysu związanego z COVID-19 jest to widoczne bardziej niż kiedykolwiek. Nastąpił wzrost liczby „klasycznych” cyberprzestępstw z użyciem złośliwego oprogramowania i oprogramowania typu ransomware (tj. w celu kradzieży danych osobowych i płatniczych lub szantażowania ofiar), a także wzrost rozpowszechniania się nowych stron internetowych wabiących użytkowników do instalowania złośliwego oprogramowania. Ponadto doszło do cyberataków na infrastrukturę ochrony zdrowia i infrastrukturę badawczą polegających na zamykaniu systemów ICT, z możliwością odblokowania jedynie po zapłaceniu okupu lub udostępnieniu informacji na temat rozwoju szczepionek. Zaobserwowano również znaczny wzrost przypadków niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych oraz ilości materiałów przedstawiających niegodziwe traktowanie dzieci w celach seksualnych.

Jeżeli chodzi o reagowanie, Komisja opracowała również europejskie ramy mające na celu zwiększenie gotowości i zdolności reagowania na katastrofy skutkujące masowym występowaniem oparzeń, wykorzystując ogólne europejskie możliwości w zakresie opieki nad pacjentami z oparzeniami dzięki współpracy na szczeblu UE. Unijny Mechanizm Ochrony Ludności może zostać wykorzystany do wspierania dużej liczby pacjentów z poważnymi oparzeniami poprzez zapewnienie dostępu do łóżek w specjalistycznych ośrodkach leczenia oparzeń, specjalistów ds. oceny oparzeń oraz poprzez zapewnienie zdolności do prowadzenia ewakuacji medycznej.

Wsparcie na rzecz poprawy bezpieczeństwa w przestrzeni publicznej na poziomie lokalnym zapewniono również w ramach czwartego zaproszenia do składania wniosków dotyczących innowacyjnych działań miejskich. Wybrano trzy miasta, które testują nowe rozwiązania w zakresie bezpieczeństwa miejskiego (Pireus w Grecji, Tampere w Finlandii i Turyn we Włoszech), korzystając ze środków z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

Komisja pracuje również nad reagowaniem na pojawiające się zagrożenia dla przestrzeni publicznej, w tym na systemy bezzałogowego statku powietrznego (SBSP). Bezzałogowe statki powietrzne stwarzają wprawdzie znaczne możliwości gospodarcze i możliwości zatrudnienia, ale stanowią również znaczne zagrożenie dla przestrzeni publicznej, infrastruktury krytycznej i innych wrażliwych miejsc, takich jak zakłady karne. Najnowsze przepisy UE w tej dziedzinie zmniejszają to ryzyko, zwiększając bezpieczeństwo eksploatacji bezzałogowych statków powietrznych. Od stycznia 2021 r. operatorzy bezzałogowych statków powietrznych będą również zobowiązani do rejestracji w organach krajowych. System ten może zostać uzupełniony ramami regulacyjnymi dotyczącymi U-space, europejskiego systemu zarządzania bezzałogowymi systemami powietrznymi, w celu zapewnienia bezpieczniejszej i pewniejszej eksploatacji bezzałogowych statków powietrznych. Łącznie działania te utrudnią osobom fizycznym latanie bezzałogowymi statkami powietrznymi w strefach ograniczonych oraz pomogą w identyfikacji i ściganiu przestępców.

W dniu 30 lipca 2020 r. Rada przyjęła pierwsze w historii unijne sankcje związane z cyberatakami nałożone na sześć osób fizycznych i trzy podmioty odpowiedzialne za cyberataki lub w nie zaangażowane. Chodzi m.in. o niedoszły do skutku cyberatak na OPCW (Organizację ds. Zakazu Broni Chemicznej) oraz ataki ogólnie znane pod nazwami „WannaCry”, „NotPetya” oraz „Operation Cloud Hopper”. W dniu 22 października 2020 r. Rada zastosowała sankcje wobec kolejnych dwóch osób fizycznych i jednego podmiotu odpowiedzialnych za cyberatak skierowany przeciwko niemieckiemu parlamentowi federalnemu lub zaangażowanych w ten atak. Decyzje te podjęto w odpowiedzi na ciągłe sygnały ze strony UE i państw członkowskich dotyczące konieczności zapobiegania szkodliwym działaniom w cyberprzestrzeni, eliminowania ich, zniechęcania do nich i reagowania na nie, w tym poprzez wykorzystanie systemu sankcji związanych z cyberatakami w ramach zestawu narzędzi dla dyplomacji cyfrowej z 2017 r.

W ciągu ostatnich kilku miesięcy instytucje Unii i państwa członkowskie reagowały na podwyższony poziom ryzyka w cyberprzestrzeni spowodowanego kryzysem związanym z COVID-19, intensyfikując wymianę informacji i zwiększając poziom gotowości na potencjalny cyberkryzys. Rozwinięto współpracę na szczeblu unijnym w ramach kluczowych forów (grupa współpracy ds. bezpieczeństwa sieci i informacji oraz sieć zespołów reagowania na incydenty bezpieczeństwa komputerowego (CSIRT)), a także w ramach nowych form koordynacji i narzędzi do wymiany informacji. We wrześniu 2020 r. odbyło się drugie ćwiczenie symulacyjne w zakresie planu działania na poziomie operacyjnym (Blue OLEx), w ramach którego uruchomiono również sieć organizacji łączności w zakresie cyberkryzysów (CyCLONe) tworzoną przez państwa członkowskie, która zajmie się dalszym wdrażaniem planu działania na rzecz szybkiego reagowania na transgraniczne incydenty lub kryzysy cybernetyczne na dużą skalę.

Forum UE ds. Internetu rozszerza zakres swoich działań, aby objąć nim również niegodziwe traktowanie dzieci w internecie w celach seksualnych. Forum zapewni również wspólną przestrzeń służącą do wymiany najlepszych praktyk i identyfikacji przeszkód, na jakie napotykają zarówno podmioty prywatne, jak i publiczne, aby zwiększyć wzajemne zrozumienie i wspólnie poszukiwać rozwiązań. Umożliwia ono również koordynację polityczną na wysokim szczeblu w celu maksymalnego zwiększenia skuteczności i efektywności działań. W ramach Forum UE ds. Internetu, w skład którego wchodzą przedstawiciele środowisk akademickich, przemysłu, organów publicznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, stworzono techniczny proces ekspercki mający na celu określenie i wstępną ocenę możliwych rozwiązań technicznych służących wykrywaniu i zgłaszaniu przypadków niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych w ramach pełni szyfrowanej komunikacji elektronicznej. Takie rozwiązania techniczne nie powinny osłabiać szyfrowania. Podejście to stanowi uzupełnienie innych elementów zwalczania niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych zarówno w internecie, jak i poza nim, jak opisano powyżej.

Jednocześnie Forum UE ds. Internetu nadal pełni rolę katalizatora działań, stanowiąc istotną platformę współpracy państw członkowskich i branży w celu zapobiegania rozprzestrzenianiu się treści o charakterze terrorystycznym w internecie i przeciwdziałania wpływowi radykalizujących przekazów. Forum pracuje nad opracowaniem wykazu referencyjnego symboli i grup zakazanych w państwach członkowskich, który można by wykorzystać do kształtowania polityki moderacji treści na platformie.

Radykalizacja prowadząca do brutalnego ekstremizmu i terroryzmu to zjawisko wielowymiarowe i transgraniczne, które zyskało na szybkim rozwoju internetu. Internet nadal służy do radykalizacji i werbowania osób znajdujących się w trudnej sytuacji. W lipcu działająca w ramach Europolu unijna jednostka ds. zgłaszania podejrzanych treści w internecie usunęła 2 000 linków do treści o charakterze terrorystycznym – w tym podręczników i samouczków na temat przeprowadzania ataków. Dowody na to, że internet odgrywa rolę w radykalizacji postaw i rozgłaszaniu informacji na temat przestępstw popełnionych przez osoby uczestniczące w atakach we Francji i w Austrii, jeszcze bardziej podkreślają potrzebę istnienia jasnych ram legislacyjnych służących zapobieganiu rozpowszechniania treści o charakterze terrorystycznym w internecie, przy jednoczesnym utrzymaniu skutecznych zabezpieczeń w zakresie ochrony praw podstawowych. W ostatnich tygodniach nabrały tempa negocjacje między Parlamentem Europejskim a Radą w sprawie proponowanego rozporządzenia w sprawie treści o charakterze terrorystycznym w internecie. Aby rozwiązać problem treści o charakterze terrorystycznym, w tym treści przyczyniających się do radykalizacji, negocjacje te muszą koniecznie zakończyć się ustanowieniem, w szczególności, nowego i skutecznego instrumentu operacyjnego obejmującego nakazy usunięcia służące do transgranicznego usuwania treści o charakterze terrorystycznym w terminie do godziny od otrzymania takiego nakazu.

System cyfrowej wymiany elektronicznego materiału dowodowego będzie stanowił narzędzie bezpiecznej, szybkiej i skutecznej transgranicznej wymiany europejskich nakazów dochodzeniowych, wniosków o wzajemną pomoc i elektronicznych materiałów dowodowych . Należy go stopniowo ulepszać i rozszerzać na inne instrumenty współpracy sądowej w sprawach karnych, a jego przyszły zakres zostanie określony we wniosku ustawodawczym w sprawie transformacji cyfrowej procedur współpracy sądowej zaplanowanym na 2021 r.

Szyfrowanie odgrywa zasadniczą rolę w zapewnieniu solidnego cyberbezpieczeństwa i skutecznej ochrony praw podstawowych, takich jak prawo do prywatności, w tym poufności komunikacji, oraz ochrony danych osobowych, a także w zapewnieniu zaufania do usług i produktów opartych na technologiach szyfrowania, takich jak rozwiązania w zakresie tożsamości cyfrowej. Jednocześnie szyfrowanie może również zostać wykorzystane do ukrywania przestępstw przed organami ścigania i organami wymiaru sprawiedliwości, co utrudnia dochodzenie, wykrywanie i ściganie. Państwa członkowskie wchodzące w skład Rady wezwały do przyjęcia rozwiązań, które umożliwią organom ścigania i organom wymiaru sprawiedliwości uzyskanie zgodnego z prawem dostępu do elektronicznego materiału dowodowego, przy pełnym poszanowaniu prywatności, ochrony danych i gwarancji sprawiedliwego procesu. Komisja będzie współpracować z państwami członkowskimi w celu określenia rozwiązań prawnych, operacyjnych i technicznych umożliwiających zgodny z prawem dostęp do informacji elektronicznych w zaszyfrowanych środowiskach, które zapewniają bezpieczeństwo łączności.

Trwają również prace nad przygotowaniem nowej inicjatywy w sprawie sztucznej inteligencji (AI), w następstwie opublikowania białej księgi w sprawie sztucznej inteligencji. Uznając możliwości, jakie oferuje technologia sztucznej inteligencji w zakresie zwiększenia bezpieczeństwa i dobrobytu obywateli i całego społeczeństwa, w białej księdze określono również szereg zagrożeń – takich jak zagrożenia dla cyberbezpieczeństwa, zagrożenia dla bezpieczeństwa osobistego lub utrata łączności. Główne obawy, jakie wyrażali uczestnicy konsultacji publicznych, dotyczyły możliwości naruszenia przez sztuczną inteligencję praw podstawowych oraz ryzyka, że sztuczna inteligencja może prowadzić do dyskryminacyjnych wyników. W komunikacie w sprawie budowania zaufania do sztucznej inteligencji ukierunkowanej na człowieka Komisja podkreśliła potrzebę uodpornienia systemów sztucznej inteligencji zarówno na jawne ataki, jak i na bardziej subtelne próby manipulacji danymi lub algorytmami, a także potrzebę podjęcia kroków w celu ograniczenia tego ryzyka.

Komisja pracuje obecnie nad kilkoma kluczowymi zagadnieniami. W dniu 25 listopada 2020 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący aktu w sprawie zarządzania danymi, stanowiącego ramy dla ułatwionego udostępniania i ponownego wykorzystywania danych osobowych i nieosobowych do celów innowacji i rozwoju. Obejmuje to przemysł i organy publiczne za pośrednictwem wirtualnych lub fizycznych przestrzeni danych sektorowych. Na mocy takiego aktu krajowe organy ścigania zyskałyby dostęp do danych przechowywanych w innych przestrzeniach danych na potrzeby ich własnych celów w zakresie innowacji. Jednocześnie dostęp do danych przechowywanych przez krajowe organy ścigania i organy bezpieczeństwa nie byłby dozwolony, chyba że zezwoli na to prawo Unii lub prawo krajowe. Krajowe organy ścigania odpowiedzialne za bezpieczeństwo mogą zyskać również na tym, jeżeli poszczególne osoby, których dane dotyczą, udostępniają swoje dane dobrowolnie dla wspólnego dobra, wyłącznie w celu prowadzenia badań naukowych.

Innym ważnym elementem w walce z cyberprzestępczością są działania na rzecz zapewnienia dostępności i dokładności danych rejestracyjnych nazw domen internetowych („informacje WHOIS”), zgodnie z działaniami Internetowej Korporacji ds. Nadanych Nazw i Numerów (ICANN). Dyskusje mają na celu zagwarantowanie, że podmioty legalnie ubiegające się o dostęp, w tym organy ścigania i operatorzy zajmujący się cyberbezpieczeństwem, uzyskają skuteczny dostęp do ogólnych danych rejestracyjnych domen najwyższego poziomu, przy pełnym poszanowaniu obowiązujących przepisów o ochronie danych. Ostateczne zalecenia dotyczące nowej polityki WHOIS zostały opublikowane w dniu 10 sierpnia 2020 r. i są obecnie poddawane przeglądowi, przed podjęciem decyzji przez zarząd ICANN. Komisja przeanalizuje wnioski z przeglądu i rozważy, czy w wystarczającym stopniu odzwierciedlają one ochronę danych i względy interesu publicznego związane z zapewnieniem skutecznego dostępu organom ścigania i operatorom w obszarze cyberbezpieczeństwa.

W dniu 6 października 2020 r. Trybunał Sprawiedliwości wydał wyroki w sprawie przepisów krajowych Belgii, Francji i Zjednoczonego Królestwa regulujących zatrzymywanie i przekazywanie danych komunikacyjnych niedotyczących treści oraz dostęp do takich danych do celów egzekwowania prawa i bezpieczeństwa narodowego. Komisja oceni dostępne możliwości zapewnienia identyfikacji i śledzenia terrorystów i innych przestępców, przy jednoczesnym poszanowaniu prawa Unii zgodnie z wykładnią Trybunału Sprawiedliwości, uwzględniając również inne sprawy toczące się przed Trybunałem w tej dziedzinie.

Jeżeli chodzi o zatrzymywanie i wykorzystywanie danych do celów egzekwowania prawa, po wyroku w sprawie Tele2/Watson z 2016 r. Komisja podjęła działania następcze w postaci konsultacji ekspertów z odpowiednimi dostawcami usług, policją i organami wymiaru sprawiedliwości, społeczeństwem obywatelskim, organami ochrony danych, środowiskiem akademickim i agencjami UE. Rozważania zostały również poparte badaniem dotyczącym praktyk w zakresie zatrzymywania danych stosowanych przez dostawców usług łączności elektronicznej oraz potrzeb i praktyk organów ścigania w zakresie dostępu do danych, określeniem odpowiednich wyzwań technologicznych oraz przeglądem krajowych ram prawnych. W wyniku tych prac zwrócono uwagę na potrzebę zapewnienia organom ścigania dostępu do danych w celu umożliwienia im skuteczniejszego wykonywania zadań.

Negocjacje powinny zakończyć się w 2021 r. Równolegle, w związku z mandatem otrzymanym przez Radę ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych w ubiegłym roku, Komisja negocjuje umowę między UE a Stanami Zjednoczonymi w sprawie transgranicznego dostępu do elektronicznego materiału dowodowego. Dzięki usunięciu kolizji przepisów i zapewnieniu wspólnych zasad i zabezpieczeń uzupełniłoby to proponowane wewnętrzne przepisy UE dotyczące bezpośredniej współpracy transgranicznej z usługodawcami. W dniu 25 września 2019 r. rozpoczęły się formalne negocjacje i od tego czasu przeprowadzono już kilka rund negocjacyjnych. Wynik negocjacji zależy jednak w dużej mierze od postępów osiągniętych w zakresie wewnętrznych przepisów dotyczących elektronicznego materiału dowodowego.

Na szczeblu międzynarodowym Komisja uczestniczy, w imieniu UE, w trwających negocjacjach dotyczących drugiego protokołu dodatkowego do budapeszteńskiej konwencji Rady Europy o cyberprzestępczości. Protokół ten zapewniłby właściwym organom ścigania rozszerzone, daleko idące narzędzia współpracy transgranicznej w zakresie prowadzenia dochodzeń i ścigania cyberprzestępczości i innych poważnych form przestępczości, w tym bezpośredniej współpracy z dostawcami usług. Ponieważ większość z tych wzmocnionych i zacieśnionych sposobów współpracy będzie opierać się na wymianie danych osobowych, istotne jest, by przyszły protokół przewidywał odpowiednie gwarancje ochrony danych, nie tylko z punktu widzenia praw podstawowych, ale również w celu zapewnienia pewności prawa, wzajemnego zaufania i skuteczności operacyjnej współpracy organów ścigania.

Aby zapewnić skuteczniejsze ściganie przestępstw oraz ze względu na duże znaczenie informacji i dowodów elektronicznych w postępowaniach przygotowawczych, organy ścigania i organy wymiaru sprawiedliwości powinny szybko uzyskiwać dostęp do takich informacji i dowodów w celu prowadzenia postępowań przygotowawczych. Kwestię tę uznano we wspólnym oświadczeniu unijnych ministrów spraw wewnętrznych z dnia 13 listopada 2020 r. Europol, Eurojust i Europejska Sieć Sądowa opublikowały w dniu 1 grudnia 2020 r. swoje drugie „sprawozdanie na temat sytuacji w UE w zakresie dowodów cyfrowych (SIRIUS)”. W sprawozdaniu tym podkreślono większe znaczenie elektronicznych materiałów dowodowych w postępowaniach przygotowawczych. W odniesieniu do wniosków Komisji dotyczących transgranicznego dostępu do elektronicznego materiału dowodowego z kwietnia 2018 r. Parlament Europejski nie określił jeszcze swojego stanowiska, dlatego też negocjacje między współprawodawcami nie zostały jeszcze rozpoczęte. Opóźnienia w przyjęciu tych wniosków hamują prace organów ścigania i organów wymiaru sprawiedliwości, jak również komplikują bieżące działania na rzecz ustanowienia kompatybilnych zasad dotyczących transgranicznego dostępu do elektronicznych materiałów dowodowych w drodze negocjacji międzynarodowych.

W czerwcu 2020 r. Komisja opublikowała wyniki ostatniego monitorowania wdrażania Kodeksu postępowania w zakresie zwalczania nielegalnego nawoływania do nienawiści w internecie. Wynika z nich, że przedsiębiorstwa informatyczne – średnio – sprawdzają 90 % zgłoszonych treści w ciągu 24 godzin i usuwają 71 % treści uznanych za nielegalne nawoływanie do nienawiści. Stwierdzono jednak również niedociągnięcia w zakresie przejrzystości i informacji zwrotnej dla użytkowników. Doświadczenia zdobyte podczas wdrażania kodeksu postępowania w ciągu ostatnich czterech lat wykorzystano również w rozważaniach na temat sposobów rozwiązania problemu nielegalnych treści w internecie przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony wolności wypowiedzi w ramach przygotowywanego wniosku dotyczącego aktu prawnego o usługach cyfrowych. W orędziu o stanie Unii z 2020 r. przewodnicząca von der Leyen zapowiedziała również, że do końca 2021 r. Komisja zaproponuje rozszerzenie wykazu przestępstw na szczeblu UE zawartego w art. 83 ust. 1 TFUE o przestępstwa z nienawiści i przestępstwa nawoływania do nienawiści.

4.Zagrożenia hybrydowe

Uznając zmieniający się charakter zagrożeń hybrydowych, Rada ustanowiła w lipcu 2019 r. Horyzontalną Grupę Roboczą ds. Wzmacniania Odporności i Przeciwdziałania Zagrożeniom Hybrydowym. Jej głównym celem jest wspieranie strategicznej i horyzontalnej koordynacji między państwami członkowskimi w dziedzinie odporności państwa i społeczeństwa, a także poprawa komunikacji strategicznej i zwalczanie dezinformacji. Prace obejmowały działania następcze w związku z badaniami na temat zagrożeń hybrydowych, jak również analizę poświęconą w szczególności kwestiom zagrożeń hybrydowych i dezinformacji w sąsiadujących krajach partnerskich. Działalność Horyzontalnej Grupy Roboczej przedstawiono w sprawozdaniu rocznym przyjętym w dniu 14 września 2020 r.

W grudniu 2019 r. Rada przyjęła konkluzje w sprawie dodatkowych wysiłków na rzecz zwiększenia odporności i zwalczania zagrożeń hybrydowych, w których wezwała do przyjęcia kompleksowego podejścia do bezpieczeństwa i przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym, wymagającego prowadzenia prac we wszystkich odnośnych sektorach polityki w bardziej strategiczny, skoordynowany i spójny sposób. W lipcu 2020 r. podjęto dwa kluczowe działania następcze. Po pierwsze, służby Komisji i ESDZ przygotowały wykaz działań i dokumentów dotyczących reakcji UE na zagrożenia hybrydowe. Wykaz zawiera ogólny spis działań związanych z przeciwdziałaniem zagrożeniom hybrydowym na poziomie UE oraz odpowiadających im dokumentów programowych. Stanowi on punkt wyjścia do stworzenia platformy internetowej o ograniczonym dostępie stanowiącej punkt kompleksowej obsługi w odniesieniu do wszystkich działań związanych z zagrożeniami hybrydowymi, dokumentów programowych i legislacyjnych, a także odpowiednich badań. Po drugie, w ostatnim rocznym sprawozdaniu w sprawie przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym przeanalizowano wdrażanie obejmujące kwestie orientacji sytuacyjnej, budowania odporności, gotowości i reagowania kryzysowego, a także współpracy międzynarodowej, w szczególności współpracy UE i NATO w zakresie przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym. Chociaż w sprawozdaniu odnotowano pewne postępy w zakresie koordynacji na szczeblu UE, bezprecedensowa skala i różnorodność zagrożeń hybrydowych wymaga obecnie podjęcia dalszych kroków na szczeblu UE w celu płynnego połączenia wymiaru zewnętrznego i wewnętrznego oraz wsparcia wysiłków państw członkowskich na rzecz przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym i wzmocnienia ich odporności.

Jednocześnie trwają prace nad wdrożeniem środków określonych w nowej strategii w zakresie bezpieczeństwa w celu uwzględnienia zagrożeń hybrydowych w głównym nurcie kształtowania polityki, opracowania platformy internetowej o ograniczonym dostępie, ustanowienia wyjściowych poziomów odporności sektorowej, a także usprawnienia przepływu informacji, aby jeszcze bardziej zwiększyć orientację sytuacyjną. Podstawę tych prac stanowi Komórka UE ds. Syntezy Informacji o Zagrożeniach Hybrydowych ustanowiona w ramach Centrum Analiz Wywiadowczych UE (INTCEN), która pozostaje centralnym punktem UE do spraw oceny zagrożeń hybrydowych. Komórka opracowała już ponad 180 pisemnych sprawozdań na temat zagrożeń hybrydowych i zagrożeń dla cyberbezpieczeństwa. Jednym z projektów Komórki ds. Syntezy Informacji o Zagrożeniach Hybrydowych jest analiza tendencji w zakresie zagrożeń hybrydowych, która jest źródłem danych dotyczących następujących zagadnień: cykliczna analiza działań hybrydowych prowadzonych przez nowe podmioty; obce działania wywiadowcze przeciwko państwom członkowskim, instytucjom, partnerom i interesom UE oraz hybrydowe wykorzystywanie pandemii COVID-19 przez podmioty państwowe i niepaństwowe.

Współpraca UE–NATO (na podstawie kompleksowych ram przewidzianych we wspólnych deklaracjach z Warszawy i z Brukseli z 2016 r. i 2018 r.) stała się jeszcze bardziej intensywna, co podkreślono w piątym sprawozdaniu z postępu prac z czerwca 2020 r., i objęła kontakty między personelem organizacji oraz konkretne rezultaty w dziedzinie zagrożeń hybrydowych, cyberobrony i budowania zdolności. Należy koniecznie opracować jednolitą metodykę dla wszystkich sektorów na potrzeby prac nad wyjściowymi poziomami odporności na zagrożenia hybrydowe, aby ograniczyć ryzyko rozdrobnienia i powielania polityk, narzędzi i działań. We współpracę tę zaangażowane było również Europejskie Centrum Doskonałości ds. Zwalczania Zagrożeń Hybrydowych w Helsinkach. Współpracę z NATO zintensyfikowano podczas kryzysu związanego z COVID-19, m.in. w zakresie dezinformacji związanej z pandemią i przeciwdziałania wrogim działaniom informacyjnymi.

Ogólnie rzecz biorąc, pandemia COVID-19 uwidoczniła szybko zmieniające się zagrożenia związane z dezinformacją i rzeczywiste zagrożenie dla życia ludzkiego. W dniu 10 czerwca 2020 r. Komisja i wysoki przedstawiciel przyjęli wspólny komunikat w sprawie zwalczania dezinformacji na temat COVID-19, aby wskazać konkretne zagrożenia związane z dezinformacją wokół COVID-19 oraz działania, jakie należy podjąć. Wiązało się to z podjęciem działań przez główne platformy internetowe w celu opracowania strategii przeciwdziałania tym zagrożeniom oraz z intensyfikacją monitorowania działań platform, jak również ze specjalną współpracą za pośrednictwem zarządzanego przez ESDZ systemu wczesnego ostrzegania. Pandemia spowodowała wzmożenie starań na rzecz rozwiązania problemu dezinformacji i zwiększenia świadomości społecznej. W pierwszej połowie 2020 r. w publicznej bazie danych EUvsDisinfo dotyczącej przypadków dezinformacji dodano 1 963 nowych przypadków dezinformacji prokremlowskiej, z czego blisko jedna trzecia dotyczyła infodemii związanej z COVID-19. Od połowy marca do końca kwietnia 2020 r. stronę odwiedzało ponad 10 000 osób dziennie, a ogólna liczba odwiedzających wzrosła o 400 % w porównaniu z tym samym okresem w 2019 r. Reakcja UE obejmowała ukierunkowane kampanie informacyjne i udzielanie sprawdzonych informacji na temat pandemii.

Zdobyte doświadczenie wykorzystano przy opracowywaniu europejskiego planu działania na rzecz demokracji przyjętego w dniu 2 grudnia 2020 r. W planie tym określono kluczowe kroki mające na celu wzmocnienie odporności unijnej struktury demokratycznej dzięki wspieraniu wolnych i uczciwych wyborów, rozwiązywaniu problemów, z którymi zmagają się wolne i niezależne media, oraz zwalczaniu dezinformacji. Ten ostatni aspekt przewiduje wykorzystanie planu działania na rzecz zwalczania dezinformacji z 2018 r. jako podstawy zintensyfikowanej działalności UE na rzecz przeciwdziałania dezinformacji oraz opracowania sposobu zaangażowania kluczowych zainteresowanych stron w ramach społeczeństwa obywatelskiego, jak również sektora prywatnego. Wymaga również podjęcia dalszych działań związanych z kodeksem postępowania w zakresie zwalczania dezinformacji po przeprowadzeniu we wrześniu 2020 r. oceny skuteczności kodeksu. Kodeks stanowi ważny i konieczny etap na drodze do utworzenia bardziej przejrzystego i rozliczalnego ekosystemu platform internetowych, ale byłby bardziej skuteczny, gdyby definicje były bardziej ujednolicone i wdrażane w spójniejszy sposób oraz gdyby podjęto więcej działań w określonych obszarach, takich jak mikrotargetowanie. Innym kluczowym narzędziem, którym obecnie dysponuje UE, jest Europejskie Obserwatorium Mediów Cyfrowych, które rozpoczęło działalność w czerwcu 2020 r. Skupia ono najważniejsze zainteresowane strony zajmujące się kwestią dezinformacji, w tym weryfikatorów informacji i pracowników naukowych.

IV OCHRONA EUROPEJCZYKÓW PRZED TERRORYZMEM I PRZESTĘPCZOŚCIĄ ZORGANIZOWANĄ

1.Terroryzm i radykalizacja postaw

Ostatnie ataki po raz kolejny pokazały, że zagrożenie terrorystyczne w UE jest nadal wysokie. W dniu 16 października 2020 r. w Conflans-Sainte-Honorine zamordowano nauczyciela, a w dniu 29 października w kościele Notre-Dame w Nicei zabito trzy osoby. W dniu 2 listopada w Wiedniu w wyniku ataku terrorystycznego zginęły cztery osoby, a 23 osoby zostały ranne. W dniu 13 listopada Rada przyjęła wspólną deklarację ministrów spraw wewnętrznych UE w sprawie ostatnich ataków terrorystycznych we Francji i w Austrii. Te ostatnie ataki inspirowane przez dżihadystów zbiegają się z rosnącym zagrożeniem ze strony brutalnych prawicowych ekstremistów i innych form terroryzmu.

Aby bardziej wesprzeć państwa członkowskie w walce z terroryzmem i radykalizacją, Komisja przyjmuje dziś agendę antyterrorystyczną dla UE. Agenda ta opiera się na istniejącej polityce i instrumentach i wzmocni ramy UE w celu dalszej poprawy w zakresie przewidywania zagrożeń i ryzyka, zapobiegania radykalizacji i brutalnemu ekstremizmowi, ochrony ludzi i infrastruktury, w tym dzięki zabezpieczeniu granic zewnętrznych oraz przeprowadzaniu skutecznych działań następczych po atakach. Przedstawiono w niej również dalsze działania na rzecz poprawy egzekwowania prawa i współpracy sądowej oraz wykorzystania technologii i wymiany istotnych informacji w ramach UE, w tym z osobami przeprowadzającymi kontrole na granicach zewnętrznych. Kluczowe znaczenie ma nadal wdrażanie i egzekwowanie przepisów.

Istotnym elementem zwalczania terroryzmu jest zapobieganie. Działania UE w dziedzinie zapobiegania radykalizacji postaw opierają się na solidnym doświadczeniu zdobytym dotychczas w zakresie wspierania osób działających na pierwszej linii i decydentów. W dniu 24 listopada Komisja przyjęła nowy plan działania na rzecz integracji i włączenia społecznego. Niezwykle istotnym elementem zwalczania radykalizacji jest wzmożenie działań na rzecz zbliżenia społeczności. Społeczeństwo, które jest bardziej spójne i integracyjne, może pomóc w zapobieganiu rozprzestrzeniania się ideologii ekstremistycznych, które mogą prowadzić do terroryzmu i brutalnego ekstremizmu. Wsparcie na rzecz sieci upowszechniania wiedzy o radykalizacji postaw obejmuje kolejną umowę na kwotę 30 mln EUR od stycznia 2020 r. na kolejne cztery lata obejmującą pomoc dla osób działających w terenie, a także dodatkowe wsparcie dla decydentów i naukowców. Te i inne instrumenty, takie jak Forum UE ds. Internetu, umożliwią Komisji zajęcie się działaniami priorytetowymi wskazanymi w ramach kierunków strategicznych na 2021 r. dotyczących skoordynowanego podejścia UE do zapobiegania radykalizacji postaw, opracowanych wspólnie z państwami członkowskimi. Uzupełniają je działania w ramach agendy antyterrorystycznej dla UE, mające na celu przeciwdziałanie ideologiom ekstremistycznym w internecie, zintensyfikowanie działań prowadzonych w zakładach karnych oraz w zakresie resocjalizacji i reintegracji, w tym dotyczących zagranicznych bojowników terrorystycznych, a także zwiększenie wsparcia dla podmiotów lokalnych i budowanie bardziej odpornych społeczności.

Przyjęta w marcu 2017 r. dyrektywa w sprawie zwalczania terroryzmu jest głównym instrumentem wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych na szczeblu UE służącym do zwalczania terroryzmu. W dyrektywie określono minimalne standardy dotyczące definiowania przestępstw terrorystycznych i związanych z terroryzmem oraz sankcji, jednocześnie zapewniając ofiarom terroryzmu prawo do ochrony, wsparcia i pomocy. W dniu 30 września 2020 r. Komisja przyjęła sprawozdanie dotyczące oceny środków, które państwa członkowskie wprowadziły celem wykonania dyrektywy. Stwierdzono w nim, że transpozycja do prawa krajowego przyczyniła się do zaostrzenia podejścia do terroryzmu stosowanego w systemach wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych w państwach członkowskich oraz wzmocnienia praw przysługujących ofiarom terroryzmu, ale pozostają pewne luki. Na przykład nie wszystkie państwa członkowskie uznają w swoim prawie krajowym za przestępstwa wszystkie czyny wymienione w dyrektywie jako przestępstwa terrorystyczne, a także nie wszystkie wprowadziły przepisy mające na celu uznanie za przestępstwo podróży w celach terrorystycznych oraz nie wszystkie odniosły się do problemu finansowania terroryzmu, jak również udzielania wsparcia ofiarom. Sprawozdanie z oceny dyrektywę zostanie przyjęte w późniejszym okresie w 2021 r.

UE kontynuuje działania mające na celu wspieranie państw członkowskich w uniemożliwianiu terrorystom dostępu do środków służących do przeprowadzania ataków i pomoc we wdrażaniu przepisów. Przyjęte w czerwcu 2019 r. rozporządzenie w sprawie wprowadzania do obrotu i stosowania prekursorów materiałów wybuchowych zacznie obowiązywać od dnia 1 lutego 2021 r. Aby pomóc organom krajowym i sektorowi prywatnemu w wykonywaniu rozporządzenia, Komisja opublikowała w czerwcu 2020 r. szereg wytycznych. Ponadto w czerwcu 2020 r. Komisja stworzyła program służący do monitorowania wyników, rezultatów i skutków rozporządzenia.

W listopadzie 2019 r. Komisja wezwała państwa członkowskie do oceny realizacji planu działania z 2017 r. na rzecz zwiększania gotowości na wypadek chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych zagrożeń dla bezpieczeństwa. Ogólnie stwierdzono, że większość działań wdrożono. Na początku 2020 r. Komisja przygotowała we współpracy z ekspertami krajowymi wykaz chemikaliów wysokiego ryzyka budzących obawy. Stanowiło to podstawę do nawiązania współpracy z producentami sprzętu w celu poprawy zdolności w zakresie wykrywania. Niedawno Komisja rozpoczęła badanie dotyczące możliwości ograniczenia dostępności niektórych z tych chemikaliów. Trwają również prace w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności oraz rozmowy z państwami członkowskimi na temat dodatkowych zdolności reagowania w związku z zagrożeniami CBRJ w dziedzinie odkażania, wykrywania, nadzoru i monitorowania, a także składowania.

W dniu 12 października 2020 r. Rada podjęła decyzję o przedłużeniu obowiązywania systemu sankcji ograniczających rozprzestrzenianie i stosowanie broni chemicznej o rok, umożliwiając UE nałożenie środków ograniczających na osoby i podmioty zaangażowane w opracowywanie i stosowanie broni chemicznej. W dniu 14 października 2020 r. Rada nałożyła środki ograniczające na sześć osób fizycznych i jeden podmiot zamieszanych w próbę zabójstwa Aleksieja Nawalnego, którego otruto toksycznym środkiem paralityczno-drgawkowym z grupy „nowiczok” w dniu 20 sierpnia 2020 r. w Rosji.

Do identyfikacji siatek terrorystycznych niezbędne są również informacje finansowe, ponieważ terroryści potrzebują środków finansowych do przemieszczania się, szkolenia i zakupu sprzętu, a działania w zakresie przeciwdziałania finansowaniu terroryzmu stanowią kluczowy element postępowań w sprawach dotyczących terroryzmu. Do najważniejszych kwestii należą pełne wykorzystanie istniejących narzędzi i danych wywiadowczych, właściwe wdrożenie standardów uzgodnionych na szczeblu międzynarodowym oraz stawienie czoła zmieniającym się wyzwaniom związanym z nowymi technologiami i platformami mediów społecznościowych (zob. poniżej).

Celem ataków terrorystycznych była i pozostaje sieć transportowa. Działania UE obejmują podejście do ochrony sektora lotniczego oparte na ocenie ryzyka. Poważnym zagrożeniem dla lotnictwa cywilnego są strefy konfliktu, przy czym zasadnicze znaczenie dla ograniczenia ryzyka ma wymiana informacji i ocen ryzyka. Unijny system ostrzeżeń o ocenie ryzyka dotyczącego stref konfliktu uznano za najlepszą praktykę, a międzynarodowe normy w zakresie wymiany informacji włączono do prawodawstwa UE . Dzięki doświadczeniom zdobytym w dziedzinie lotnictwa cywilnego Komisja rozszerzyła podejście oparte na ocenie ryzyka na inne rodzaje transportu. Wdrażanie unijnego planu działania na rzecz bezpieczeństwa kolei znajduje się na zaawansowanym etapie, przy czym w procesie tym wykorzystuje się wiedzę fachową unijnej platformy pasażerów w ruchu kolejowym, specjalnej grupy ekspertów ustanowionej przez Komisję. W sektorze morskim podejście oparte na ocenie ryzyka jest powszechnie znane i stosowane, a Komisja współpracuje z państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami w celu zwiększenia bezpieczeństwa pasażerów. Kwestię tę uwzględniono w strategii Unii Europejskiej w zakresie bezpieczeństwa morskiego oraz związanym z nią planie działania, zmienionym w 2018 r., który również obejmuje wymiar bezpieczeństwa i obrony. Określono to w najnowszym sprawozdaniu z realizacji przyjętym i opublikowanym w dniu 23 października 2020 r.