KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Projekt wspólnego sprawozdania Rady i Komisji z 2012 r. w sprawie realizacji odnowionych ram europejskiej współpracy na rzecz młodzieży (strategii UE na rzecz młodzieży na lata 2010–2018) /* COM/2012/0495 final */





KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Projekt wspólnego sprawozdania Rady i Komisji z 2012 r. w sprawie realizacji odnowionych ram europejskiej współpracy na rzecz młodzieży (strategii UE na rzecz młodzieży na lata 2010–2018) 1. WPROWADZENIE Rezolucja Rady w sprawie odnowionych ram europejskiej współpracy na rzecz młodzieży (2010–2018)[1] zawiera wymóg sporządzenia sprawozdania UE na temat młodzieży na koniec każdego trzyletniego cyklu. Ma to dwojaki cel: ocenę postępów w kierunku osiągnięcia ogólnych celów strategii UE na rzecz młodzieży oraz dostarczenie podstaw dla ustalenia priorytetów na kolejny cykl roboczy. W niniejszym komunikacie przedstawiono projekt sprawozdania UE na temat młodzieży do uzgodnienia na forum Rady. Towarzyszą mu dwa dokumenty robocze służb Komisji – jeden zawierający przegląd sytuacji młodych ludzi w UE i drugi stanowiący analizę działań podjętych w ramach strategii. 2. EUROPA 2020 – WSPIERANIE MŁODZIEŻY W CZASIE KRYZYSU Europa przeżywa kryzys, który doprowadził do niespotykanego wcześniej wśród młodych Europejczyków poziomu bezrobocia oraz zagrożenia wykluczeniem społecznym i ubóstwem. Strategia „Europa 2020” na rzecz inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu stanowi ramy skoordynowanych działań na szczeblu europejskim, dzięki którym Europa powinna wyjść z kryzysu silniejsza i zapewnić swoim obywatelom trwały dobrobyt. Strategia „Europa 2020” koncentruje się szczególnie na młodych ludziach, a do jej głównych celów należy obniżenie skali wczesnego kończenia nauki i zwiększenie liczby osób uzyskujących wyższe wykształcenie. Dwa inne główne cele również mają wyraźny wymiar związany z młodzieżą – obniżenie zagrożenia ubóstwem oraz zwiększenie stopy zatrudnienia. Ponadto inicjatywa przewodnia „Mobilna młodzież”[2] promuje mobilność młodych ludzi; kwestie związane z tą grupą są uwzględnione również w inicjatywach „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia”[3] oraz „Platforma współpracy w zakresie walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym”[4]. W drugim europejskim semestrze na rzecz koordynacji polityki gospodarczej Komisja Europejska podkreśliła konieczność działania na rzecz ograniczenia niedopuszczalnie wysokiego poziomu bezrobocia wśród młodzieży. W rocznej analizie wzrostu gospodarczego za 2012 r., określającej priorytety działania na poziomie UE i na szczeblu krajowym na rzecz pobudzenia wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy, wezwano państwa członkowskie do wspierania zatrudnienia młodych ludzi. Konkretne zalecenia obejmowały promowanie wysokiej jakości praktyk i staży oraz propagowanie umiejętności w zakresie przedsiębiorczości. Wezwano również do reform przepisów prawa w zakresie zatrudnienia, a także w dziedzinie kształcenia i szkolenia. Komisja, zaniepokojona ciężką próbą, na jaką wystawiana jest tkanka społeczna UE, wezwała również państwa członkowskie do ochrony wrażliwych członków społeczeństwa w zakresie ochrony socjalnej, strategii włączenia społecznego oraz dostępu do usług zapewniających integrację na rynku pracy i w społeczeństwie[5]. Przyjęto zalecenia dla poszczególnych krajów[6], uwzględniające sytuację w poszczególnych państwach członkowskich. W tym kontekście Komisja Europejska przedstawiła specjalną inicjatywę „Szanse dla młodzieży”[7], która ma służyć uruchomieniu zasobów i zwiększeniu wysiłków na rzecz obniżenia bezrobocia młodzieży i zwiększenia szans młodych ludzi na zdobycie zatrudnienia. W tym kontekście Komisja zaapelowała do państw członkowskich o lepsze wykorzystywanie Europejskiego Funduszu Społecznego w celu wspierania młodych ludzi. Zespoły zadaniowe Komisji wspomagają osiem państw członkowskich[8], w których stopa bezrobocia młodzieży przekracza średnią. Ponadto niedawno ogłoszony „pakiet dotyczący zatrudnienia”[9] obejmuje pierwsze sprawozdanie z realizacji inicjatywy „Szanse dla młodzieży” oraz konsultacje dotyczące nowych ram jakości dla staży. Komisja stara się również usuwać przeszkody utrudniające obywatelom UE, w tym młodym ludziom, egzekwowanie przysługującym im praw, zwłaszcza swobody przemieszczania się wewnątrz UE, np. w celu podjęcia wolontariatu, studiów lub pracy. Działania na rzecz zwiększenia szans na rynku pracy, mobilności edukacyjnej oraz aktywności młodych ludzi są wspierane w ramach obecnych programów „Uczenie się przez całe życie” i „Młodzież w działaniu”, które począwszy od 2014 r. zostaną zastąpione nowym programem UE w zakresie kształcenia, szkolenia i młodzieży. 3. INWESTOWANIE W MŁODZIEŻ I MOBILIZOWANIE JEJ DO DZIAŁANIA – STRATEGIA UE NA RZECZ MŁODZIEŻY W 2009 r. Rada zatwierdziła odnowione ramy europejskiej współpracy na rzecz młodzieży (2010–2018), których podstawą był komunikat „Inwestowanie w młodzież i mobilizowanie jej do działania – strategia UE na rzecz młodzieży”[10]. Umacniając współpracę i rozpowszechniając dobre praktyki, strategia UE na rzecz młodzieży służy dwóm ogólnym celom: (i) stwarzaniu większych, a przy tym równych szans wszystkim młodym ludziom w dziedzinie edukacji i na rynku pracy oraz (ii) promowaniu aktywności obywatelskiej, włączenia społecznego i solidarności wszystkich młodych ludzi. Strategia UE na rzecz młodzieży opiera się na działaniu. Jak pokazano na diagramie przedstawiającym drzewo, strategia dzieli się na osiem obszarów polityki, czyli „obszarów działania”: kształcenie i szkolenie, zatrudnienie i przedsiębiorczość, włączenie społeczne, zdrowie i dobrostan, uczestnictwo, kultura i kreatywność, wolontariat oraz młodzież i świat. Strategia ma swoje korzenie w następujących instrumentach: tworzenie polityki opartej na dowodach, wzajemne uczenie się, regularne sprawozdania z postępów, rozpowszechnianie wyników i monitorowanie, usystematyzowany dialog z młodzieżą i organizacjami młodzieżowymi oraz mobilizowanie programów i funduszy UE. Praca z młodzieżą[11] jest postrzegana w strategii jako wsparcie wszystkich obszarów działania, a podstawową zasadą jest współpraca międzysektorowa. 4. PIERWSZY CYKL STRATEGII UE NA RZECZ MŁODZIEŻY (2010-2012) Prawie wszystkie państwa członkowskie twierdzą, że strategia UE na rzecz młodzieży umocniła dotychczasowe priorytety na szczeblu krajowym; kilka państw członkowskich podkreśla jej bezpośrednią skuteczność. Litwa na przykład twierdzi, że strategię wykorzystano jako wytyczną przy opracowywaniu litewskiego krajowego programu polityki na rzecz młodzieży; Austria wspomina, że wzmocniono powiązania pomiędzy polityką na rzecz młodzieży a polityką w dziedzinach związanych z rynkiem pracy; we Wspólnocie Flamandzkiej w Belgii jeszcze bardziej pogłębiono dialog z młodzieżą. W strategii UE na rzecz młodzieży propaguje się podejście międzysektorowe na wszystkich poziomach przy realizacji ram polityki na rzecz młodzieży. Według państw członkowskich, w większości z nich istnieje krajowa strategia lub międzysektorowy plan na rzecz młodzieży. We wszystkich państwach członkowskich z wyjątkiem dwóch działa międzysektorowa grupa robocza do spraw młodzieży lub inny zinstytucjonalizowany mechanizm. Jakkolwiek w niektórych krajowych sprawozdaniach na temat młodzieży przedstawiane są dobre wzorce, grupy takie często składają się tylko z różnych podmiotów i stron działających w kwestiach młodzieży w sensie ścisłym – brakuje zaangażowania ze strony innych resortów, co ogranicza międzysektorowy charakter grup. Praca z młodzieżą stanowi wsparcie działań w wielu dziedzinach. Większość państw członkowskich zgłasza, że podjęły one działania wspierające tę pracę zgodnie z rezolucją Rady na temat pracy z młodzieżą[12]. W lipcu 2010 r. w ramach działań prezydencji belgijskiej odbyła się Europejska konwencja w sprawie pracy z młodzieżą, która zgromadziła decydentów i przedstawicieli młodzieży z całej Europy; wynikiem jej prac była deklaracja, w której przedstawiono priorytety i działania w zakresie pracy z młodzieżą na najbliższe lata. 4.1. REALIZACJA DZIAŁAŃ W OŚMIU OBSZARACH Strategia UE na rzecz młodzieży zawiera propozycje działań, które powinny podjąć państwa członkowskie lub Komisja w każdym z obszarów działania. Poniżej przedstawiono przegląd środków podjętych na poziomie UE i zgłoszonych przez państwa członkowskie, dotyczących cyklu roboczego 2010-2012[13]. Kształcenie i szkolenie Komisja i państwa członkowskie działają wspólnie na rzecz poprawy jakości kształcenia i szkolenia w ramach „ET 2020”[14]. W tym kontekście Komisja przedstawiła w 2011 r. strategię modernizacji europejskich systemów szkolnictwa wyższego[15] i przygotowuje inicjatywę „Nowe podejście do umiejętności”, która zostanie zainaugurowana w drugiej połowie 2012 r. i będzie mieć na celu wsparcie opracowywania polityki dotyczącej umiejętności i kompetencji. Strategia UE na rzecz młodzieży skupia się głównie na uczeniu się pozaformalnym jako na narzędziu uzupełniającym, służącym nabyciu umiejętności przekrojowych[16], cenionych na rynku pracy[17]. Komisja przedstawi w 2012 r. projekt zalecenia Rady dotyczącego uznawania i walidacji uczenia się pozaformalnego i nieformalnego; opracowuje również narzędzia ułatwiające zapisywanie umiejętności nabytych w toku uczenia się pozaformalnego. Zarówno Komisja, jak i państwa członkowskie aktywnie wspierają organizacje młodzieżowe, które odgrywają istotną rolę, oferując możliwości uczenia się pozaformalnego. Wiele państw członkowskich podkreśla rolę pracy z młodzieżą w docieraniu do osób przedwcześnie kończących naukę i w ułatwianiu im powrotu do kształcenia lub pracy. W tym kontekście państwa członkowskie podjęły niedawno działania służące podniesieniu poziomu świadomości w zakresie uczenia się pozaformalnego oraz uznawaniu wyników uczenia się na poziomie krajowym. Zatrudnienie i przedsiębiorczość Zatrudnienie ludzi młodych było ogólnym priorytetem tematycznym pierwszej grupy trzech prezydencji po wejściu w życie strategii UE na rzecz młodzieży. W tym okresie Rada przyjęła rezolucje na temat aktywnego włączania młodzieży[18] oraz roli pracy z młodzieżą w promowaniu szans młodych ludzi na rynku pracy. Pierwszy cykl usystematyzowanego dialogu również koncentrował się na zatrudnieniu młodzieży. Ludzie młodzi zaproponowali podjęcie konkretnych działań, akcentując potrzebę dostępu do informacji o rynku pracy, uczenia się pozaformalnego, wysokiej jakości ram staży, skoncentrowania się na modelu elastycznego rynku pracy i bezpieczeństwa socjalnego (flexicurity) oraz równego dostępu do mobilności. Zalecenia te zostały uwzględnione w rezolucji Rady[19] oraz w kolejnych inicjatywach Komisji, takich jak projekt zaleceń dotyczących uczenia się pozaformalnego i nieformalnego, a także w szerszym kontekście inicjatywy „Szanse dla młodzieży”. Zgodnie z krajowymi sprawozdaniami dotyczącymi młodzieży kilka państw członkowskich zmieniło krajowe przepisy prawa pracy lub wprowadziło zachęty podatkowe, aby poprawić dostępność rynku pracy dla młodzieży. Rozwiązania te są często łączone z programami umożliwiającymi młodym ludziom uzyskanie doświadczenia zawodowego lub korzystanie z doradztwa. W większości państw europejskich coraz silniej promuje się edukację w zakresie przedsiębiorczości. Do tej pory osiem państw wprowadziło specjalne strategie w tym zakresie, a 13 kolejnych uwzględnia te kwestie w swoich krajowych strategiach w zakresie uczenia się przez całe życie, młodzieży lub wzrostu gospodarczego[20]. Na poziomie UE kwestię przedsiębiorczości młodzieży wyeksponowano bardziej podczas Europejskiego Tygodnia Młodzieży, propagując świadomość znaczenia umiejętności w zakresie przedsiębiorczości i skłaniając do uwzględnienia założenia własnego przedsiębiorstwa jako możliwej ścieżki kariery zawodowej. Również obecnie podejmuje się szereg działań w celu wspierania nauczania przedsiębiorczości na wszystkich poziomach edukacji. Zdrowie i dobrostan Na poziomie UE szereg inicjatyw zdrowotnych koncentruje się w szczególności na osobach młodych – są to inicjatywy mające przeciwdziałać paleniu tytoniu, problemom związanym z alkoholem, otyłości i stosowaniu narkotyków oraz dotyczące żywienia. Wszystkie państwa członkowskie z wyjątkiem dwóch zgłosiły, że podjęły konkretne działania w następstwie rezolucji Rady w sprawie zdrowia i dobrej kondycji młodych ludzi[21]. Wiele państw członkowskich wspomina o inicjatywach koncentrujących się na konkretnych zagadnieniach, takich jak alkohol, tytoń lub zdrowe żywienie, lub podkreślających wartość wzajemnego uczenia się wśród rówieśników w promowaniu zdrowego stylu życia. Włączenie społeczne Inicjatywy UE służące zwalczaniu bezrobocia młodych ludzi przyczyniają się również w istotnym stopniu do ich włączenia społecznego. Również w ramach Europejskiego Roku Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym (2010) większość państw członkowskich poświęciła młodzieży jako grupie szczególną uwagę. Inicjatywy te podkreślają konieczność zwalczania ubóstwa począwszy od wczesnego wieku, aby przerwać międzypokoleniowy cykl dziedziczenia ubóstwa. Liczne państwa członkowskie potwierdzają duże znaczenie międzysektorowego podejścia do włączenia społecznego, wiążąc tę kwestię z polityką w zakresie m.in. edukacji, zatrudnienia lub zdrowia. Wiele państw zgłasza istnienie specjalistycznych programów szkoleń dla osób pracujących z młodzieżą, liderów młodzieżowych i młodych ludzi, które to programy mają służyć rozwijaniu świadomości międzykulturowej i zwalczaniu uprzedzeń. Szereg państw członkowskich cytowało przykłady działań wspierających młodzież w zakresie mieszkalnictwa. Uczestnictwo Uczestnictwo młodzieży jest w ostatnich latach ważnym i eksponowanym elementem programu politycznego UE w dziedzinie młodzieży. Rada potwierdziła swoje zaangażowanie w tej kwestii, przyjmując „uczestnictwo młodzieży w życiu demokratycznym” jako ogólny priorytet drugiej grupy trzech prezydencji w dziedzinie młodzieży (od połowy 2011 r. do 2012 r.) zgodnie z art. 165 TFUE. Coraz istotniejszym narzędziem angażowania młodych ludzi w procesy decyzyjne jest usystematyzowany dialog. Wszystkie państwa członkowskie powołały krajowe grupy robocze w celu organizowania konsultacji z młodymi ludźmi w poszczególnych krajach i wnoszenia wkładu w debaty na poziomie UE. Komisja podjęła działania w celu dostarczenia solidniejszych podstaw merytorycznych w zakresie uczestnictwa w postaci badania Eurobarometru „Mobilna młodzież”[22] oraz zaplanowanego badania na temat zmieniających się wzorców uczestnictwa młodzieży. Komisja uruchomiła również dwa procesy, które przyniosą rezultaty w najbliższym cyklu trzyletnim – chodzi mianowicie o przebudowanie Europejskiego Portalu Młodzieżowego[23] jako interaktywnej platformy zaangażowania w internecie oraz o kartę mobilnej młodzieży, która jeszcze bardziej ułatwi mobilność i uczestnictwo młodzieży dzięki zachętom, informacji i wsparciu. Uczestnictwo jest kluczowym elementem polityki na rzecz młodzieży we wszystkich państwach członkowskich. Prowadzonych jest wiele działań, obejmujących m.in. tworzenie i rozwój struktur mających angażować młodych ludzi w podejmowanie decyzji i oferujących możliwość szerszego dialogu w internecie. Wolontariat Państwa członkowskie i Komisja współdziałają w ramach grupy ekspertów w celu realizacji zalecenia w sprawie mobilności młodych wolontariuszy w Unii Europejskiej[24]. Około połowa państw członkowskich zgłasza, że w następstwie zalecenia podniosły poziom wiedzy o istniejących możliwościach w zakresie mobilności młodych wolontariuszy. Oprócz wolontariatu europejskiego, zgodnie z informacjami podanymi przez państwa członkowskie, w szeregu z nich istnieją dwustronne lub wielostronne programy wymiany. Kilka państw członkowskich zgłosiło, że stworzyły krajowe programy wolontariatu lub nową służbę obywatelską. W ramach Europejskiego Roku Wolontariatu (2011) młodzi ludzie i organizacje młodzieżowe były zaangażowane w podkreślanie jego młodzieżowego charakteru. Kultura i kreatywność Państwa członkowskie i Komisja ściśle współpracują w tym obszarze w ramach europejskiego planu działań na rzecz kultury[25]. Rada w licznych swoich konkluzjach podkreślała istotne znaczenie kreatywności i kultury oraz rolę młodych ludzi[26]. W badaniu z 2010 r. na temat dostępu młodych ludzi do kultury[27], opublikowanym w ramach strategii UE na rzecz młodzieży, przedstawiono dobre praktyki i proponowane sposoby przezwyciężania przeszkód wiążących się np. z kosztami i odległością. Jakkolwiek państwa członkowskie zgadzają się co do istnienia powiązań pomiędzy kulturą i kreatywnością a polityką w dziedzinie młodzieży, podawane w krajowych sprawozdaniach na temat młodzieży przykłady działań w tym obszarze są nieliczne. Młodzież i świat W ramach partnerstwa z Radą Europy na rzecz młodzieży Komisja współorganizowała sympozja na wysokim szczeblu, poświęcone polityce na rzecz młodzieży, w krajach wschodniego i południowego sąsiedztwa Unii[28]. Rada przyjęła konkluzje w sprawie wschodniego wymiaru zaangażowania młodzieży[29], które służą dotarciu do dalszych krajów Europy Wschodniej i Kaukazu. Ponadto podjęto decyzję o stworzeniu „Młodzieżowego Okna Partnerstwa Wschodniego” w celu zwiększenia skali finansowania możliwości partnerstwa i współpracy młodzieży w ramach programu „Młodzież w działaniu”. W roku 2011 organizowano działania w Europie i Chinach w ramach Roku Młodzieży UE-Chiny. Komisja przyczyniła się również do Roku Młodzieży ONZ i zorganizowanego w jego ramach szczytu w Meksyku w 2011 r. oraz współorganizowała dwie konferencje poświęcone polityce w ramach dwustronnej umowy o współpracy z Kanadą. „Młodzież i świat” to nowy obszar działania; niemniej jednak państwa członkowskie zgłaszają, że prowadziły działania w tym zakresie już przed 2010 r., i nadal podkreślają istotne znaczenie tego obszaru. Prawie połowa państw członkowskich zgłasza, że uwzględniły te kwestie w swoich programach kształcenia lub strategiach na rzecz młodzieży. Większość państw członkowskich oferuje młodym ludziom możliwości wymiany poglądów z decydentami na tematy o globalnym znaczeniu. 4.2. NARZĘDZIA REALIZACJI W celu realizacji działań w ośmiu wymienionych powyżej obszarach w ramach strategii UE na rzecz młodzieży wykorzystuje się zestaw specjalnie stworzonych narzędzi. Poniżej przedstawiono ocenę, na ile skutecznie narzędzia te są wykorzystywane dla osiągnięcia ogólnych celów strategii. Tworzenie polityki opartej na dowodach W następstwie strategii UE na rzecz młodzieży Komisja – wraz z ekspertami wskazanymi przez państwa członkowskie i przedstawicieli młodzieży – opracowała zestaw wskaźników UE w dziedzinie młodzieży, opublikowany w 2011 r.[30]. Składa się on z 40 wskaźników obejmujących wszystkie osiem obszarów działań. Przeprowadzone badanie wykazało, że opracowanie wskaźników UE w dziedzinie młodzieży nie tylko pozytywnie wpłynęło na uznanie i widoczność polityki w dziedzinie młodzieży, ale doprowadziło również do korzystnych zmian w państwach członkowskich, zarówno jeśli chodzi o pogłębianie współpracy międzysektorowej, jak i o stosowanie podejścia opartego na dowodach. W pierwszym cyklu roboczym w ramach strategii Komisja przeprowadziła dwa badania[31], a także badanie Eurobarometru Flash dotyczące młodzieży (Fl319a i Fl319b). Europejskie Centrum Wiedzy na temat Polityki na rzecz Młodzieży (EKCYP), działające w ramach partnerstwa UE i Rady Europy na rzecz młodzieży, również przyczyniło się do stworzenia solidniejszych podstaw merytorycznych polityki młodzieżowej w Europie dzięki swojemu portalowi internetowemu. Wzajemne uczenie się Otwarta metoda koordynacji stanowi dobre ramy wzajemnego uczenia się i wymiany doświadczeń pomiędzy decydentami krajowymi w dziedzinie młodzieży. Co sześć miesięcy państwo sprawujące prezydencję organizuje przy wsparciu Komisji konferencję UE poświęconą młodzieży, połączoną ze spotkaniem krajowych dyrektorów generalnych zajmujących się sprawami młodzieży. Na konferencjach tych spotykają się młodzi ludzie i decydenci z całej Unii Europejskiej w celu omówienia wyników usystematyzowanego dialogu i opracowania wspólnych zaleceń, które następnie są włączane do rezolucji lub konkluzji Rady[32]. Wzajemne uczenie się przybrało również konkretną formę seminarium na temat współpracy międzysektorowej[33]. Regularne sprawozdania z postępów, rozpowszechnianie wyników i monitorowanie Na potrzeby bieżącego sprawozdania Komisja opracowała kwestionariusz internetowy dotyczący konkretnych działań, o których mowa w strategii UE na rzecz młodzieży. Umożliwiło to ocenę porównawczą krajowych sprawozdań dotyczących młodzieży, przedstawionych przez wszystkie państwa członkowskie oraz Norwegię, Szwajcarię, Czarnogórę i Chorwację[34]. Własny wkład wniosło również Europejskie Forum Młodzieży, platforma reprezentująca międzynarodowe młodzieżowe organizacje pozarządowe oraz krajowe rady młodzieży. Oprócz dokumentu roboczego służb Komisji, załączonego do sprawozdania UE dotyczącego młodzieży, wszystkie krajowe sprawozdania na temat młodzieży są opublikowane na stronach internetowych Komisji. Jest to zgodne ze strategią UE na rzecz młodzieży, wzywającą do szerokiego rozpowszechniania wyników sprawozdania. Usystematyzowany dialog z młodymi ludźmi i organizacjami młodzieżowymi Wszystkie państwa członkowskie już na początku pierwszego cyklu powołały krajowe grupy robocze na rzecz usystematyzowanego dialogu z młodzieżą. Usystematyzowany dialog – rozbudowana, formalna metoda konsultacji z młodymi ludźmi – przybrał dynamiczną formę i stał się integralną częścią tworzenia polityki w dziedzinie młodzieży. Konsultacje w ramach pierwszej grupy trzech prezydencji (2010-11) przyniosły wyniki w postaci wartościowych zaleceń, uzgodnionych przez decydentów w dziedzinie młodzieży wspólnie z młodymi ludźmi, dotyczących najbardziej palących kwestii w dziedzinie zatrudnienia. Dialog trwa i rozwija się, a uczestniczy w nim coraz więcej osób – w ostatniej rundzie konsultacji wzięło udział ponad 20 000 liderów młodzieżowych i młodych ludzi. Mobilizacja programów UE Program „Młodzież w działaniu” jest głównym narzędziem wsparcia strategii UE na rzecz młodzieży. Wraz z programem „Uczenie się przez całe życie” przyczynił się on do mobilności edukacyjnej młodych ludzi. Koncentruje się on na działaniach z zakresu uczenia się pozaformalnego, podejmowanych przez młodych ludzi oraz pracowników młodzieżowych i organizacje młodzieżowe. Zgodnie ze strategią UE na rzecz młodzieży program promuje postawy obywatelskie i solidarność wśród młodych ludzi oraz kładzie szczególny nacisk na kwestie pracy z młodzieżą, wolontariatu i działań obywatelskich młodych ludzi, co stanowi właściwe środowisko sprzyjające nabywaniu umiejętności przekrojowych. W latach 2010 i 2011 w programie uczestniczyło odpowiednio ok. 150 000 i 185 000 osób, a więc znacznie więcej niż na początku działania programu (111 000 uczestników w 2007 r.). Prawie wszystkie państwa członkowskie zadeklarowały, że korzystały z innych źródeł finansowania udostępnianych przez UE, takich jak Europejski Fundusz Społeczny, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego lub PROGRESS, w celu integracji młodych ludzi na rynku pracy. 5. KOLEJNY CYKL (2013-2015) Silniejsze powiązanie strategii UE na rzecz młodzieży ze strategią „Europa 2020” Zgodnie z rezolucją Rady w sprawie strategii UE na rzecz młodzieży w odniesieniu do każdego cyklu roboczego ustalone zostaną priorytety współpracy europejskiej w celu przyczynienia się do działań w obszarach określonych w ramach działania. Priorytety na kolejny cykl zostaną przyjęte na podstawie niniejszego sprawozdania UE na temat młodzieży. W pierwszym cyklu prezydencje UE koncentrowały się na obszarach „zatrudnienie i przedsiębiorczość” oraz „uczestnictwo”. Strategia UE na rzecz młodzieży wraz z określonymi w niej obszarami działania obejmuje – jakkolwiek w różnym zakresie – pełny zakres zagadnień dotyczących młodych ludzi w okresie przejściowym. Co ważniejsze, strategia uznaje i wzmacnia wzajemne powiązania tych obszarów oraz poszczególnych zaangażowanych stron w celu stworzenia skutecznych narzędzi umożliwiających koordynację polityki i osiągnięcie synergii. Sprawozdanie UE na temat młodzieży i sprawozdania krajowe potwierdzają solidność i adekwatność strategii UE na rzecz młodzieży i jej dwóch ogólnych celów, którymi są: (i) stwarzanie większych, a przy tym równych szans wszystkim młodym ludziom w dziedzinie edukacji i na rynku pracy oraz (ii) promowanie aktywności obywatelskiej, włączenia społecznego i solidarności wszystkich młodych ludzi. Oba te cele są zgodne ze strategią „Europa 2020”, roczną analizą wzrostu gospodarczego za 2012 r., programem „Mobilna młodzież” i inicjatywą „Szanse dla młodzieży”. Priorytety na kolejny cykl roboczy powinny odzwierciedlać obecne ogólne priorytety i działania prowadzone w ramach strategii „Europa 2020”. Ważnym punktem programu działań UE pozostanie zatrudnienie młodych ludzi. W oparciu o roczną analizę wzrostu gospodarczego za 2012 r. i ewentualny przegląd priorytetów w ramach zaplanowanej rocznej analizy wzrostu gospodarczego za 2013 r., a także w oparciu o inicjatywę „Szanse dla młodzieży”, państwa członkowskie powinny skoncentrować się na ludziach młodych, którzy nie mają pracy ani nie uczestniczą w kształceniu ani szkoleniu, i w tej dziedzinie w pełni wykorzystywać dostępne finansowanie ze środków UE. Powinny one intensywniej starać się o zwiększenie dostępu młodych ludzi do pracy, praktyk i staży oraz o poprawę ich szans na rynku pracy. Komisja wspiera wysiłki państw członkowskich w ramach nowych inicjatyw UE, jak inicjatywa „Twoja pierwsza praca z EURES-em”, pomagająca młodym ludziom w znalezieniu pracy za granicą, a także poprzez wsparcie tworzenia gwarancji dla młodzieży[35] oraz ram jakości staży. Komisja rozwija również możliwości mobilności w celach edukacyjnych w ramach programów „Uczenie się przez całe życie”[36] i „Młodzież w działaniu”[37]. Ponadto narzędzia przekrojowe opracowane w ramach strategii UE na rzecz młodzieży mogą służyć stymulowaniu partnerstw pomiędzy różnymi podmiotami oferującymi wsparcie młodym ludziom w okresie przejściowym, np. służbami zatrudnienia, placówkami edukacyjnymi, instytucjami zajmującymi się pracą z młodzieżą, służbami socjalnymi, pracodawcami i samymi młodymi ludźmi. Silniejsza współpraca w terenie może przynosić korzyści w postaci podejścia dopasowanego do konkretnych okoliczności, szczególnie dla młodych ludzi o bardziej skomplikowanej sytuacji życiowej bądź takich, do których trudniej dotrzeć konwencjonalnymi metodami. Strategia może odegrać też swoją rolę w promowaniu i uznawaniu uczenia się pozaformalnego i nieformalnego poprzez pracę na rzecz młodzieży i zachęcanie do uczestnictwa w organizacjach młodzieżowych jako sposobu nabywania umiejętności przekrojowych. Strategia może się tym sposobem przyczynić do zwiększenia synergii między różnymi postaciami kształcenia formalnego, pozaformalnego i nieformalnego. Sytuacja na rynku pracy i bezrobocie mają konsekwencje społeczne. Roczna analiza wzrostu gospodarczego za 2012 r. wskazuje na wyraźne sygnały wzrostu liczby osób zagrożonych ubóstwem dochodowym, zwłaszcza wśród dzieci, a także wykluczeniem społecznym, a w najbardziej ekstremalnych przypadkach także dotkliwymi problemami zdrowotnymi i bezdomnością. Coraz więcej młodych ludzi jest zagrożonych wykluczeniem społecznym. Strategia UE na rzecz młodzieży może odegrać istotną rolę w docieraniu do młodych ludzi w trudnej sytuacji. W oparciu o perspektywę przekrojową, koncentrując się na uczestnictwie wszystkich młodych ludzi w różnych aspektach życia społecznego, strategia odnosi się do wielu rozmaitych wyzwań, wiążących się z wykluczeniem, odosobnieniem i wysiłkami młodych ludzi dążących do niezależnego życia. W najbliższych latach strategia powinna w coraz większym stopniu koncentrować się na skutkach obecnego kryzysu i jego konsekwencjach w zakresie włączenia społecznego oraz zdrowia i dobrostanu młodych ludzi. W tym celu powinna ona w jeszcze większym stopniu skupiać się na uczestnictwie w życiu demokratycznym i społecznym oraz opierać się na pracy z młodzieżą w zakresie rozwijania u młodych ludzi umiejętności życiowych oraz ich ogólnego rozwoju osobistego i poczucia przynależności do społeczeństwa, w którym żyją. Postęp w realizacji strategii Współpracę międzysektorową można w dalszym ciągu polepszać we wszystkich obszarach polityki, które mają wpływ na młodzież. Państwa członkowskie powinny dążyć do dalszego usprawniania współpracy międzyresortowej na szczeblu krajowym. Konieczne są dodatkowe wysiłki w celu wzmocnienia podstaw merytorycznych polityki na rzecz młodzieży oraz rozpowszechniania dobrych praktycznych wzorców poprzez wzajemne uczenie się. W ramach polityki na rzecz młodzieży należy kontynuować dialog z młodymi ludźmi w celu pełnego zrozumienia stojących przed nimi wyzwań oraz ich oczekiwań pod adresem decydentów i podmiotów oferujących wsparcie. Usystematyzowany dialog z młodymi ludźmi można rozwijać poprzez bardziej integracyjny charakter członkostwa w krajowych grupach roboczych oraz zadbanie o to, aby decydenci w większym stopniu brali pod uwagę zalecenia ze strony młodych ludzi. Komisja będzie rozwijać inicjatywę w zakresie karty mobilnej młodzieży, aby ułatwić młodym ludziom poruszanie się po Europie. Będzie również starać się docierać do wszystkich młodych ludzi, szczególnie tych mających mniejsze możliwości, i usprawniać dialog z nimi za pośrednictwem nowych interaktywnych narzędzi oferowanych przez Europejski Portal Młodzieżowy. W ramach polityki na rzecz młodzieży rozpatrywane będą również działania sprzyjające rozwijaniu potencjału kreatywności i innowacyjności młodych ludzi przy jednoczesnych próbach rozwiązania problemów związanych z zatrudnieniem, szansami na rynku pracy i włączeniem społecznym[38]. Program „Młodzież w działaniu” i planowany program UE dotyczący młodzieży odegrają szczególną rolę we wspieraniu tych inicjatyw. 6. WNIOSKI Realizacja pierwszego trzyletniego cyklu roboczego strategii UE na rzecz młodzieży, obejmującego lata 2010-2012, wykazała, że strategia stanowi trwałe, a jednocześnie elastyczne ramy całego spektrum działań prowadzonych przez Komisję, państwa członkowskie i inne zaangażowane podmioty. Strategia, charakteryzująca się perspektywą przekrojową i kompleksową, została przyjęta z zainteresowaniem i stanowiła inspirację nie tylko dla państw członkowskich UE, ale również dla innych państw w Europie i na świecie. Strategia UE na rzecz młodzieży służy tworzeniu powiązań między różnymi obszarami działań, takimi jak zatrudnienie i przedsiębiorczość, kształcenie i szkolenie oraz włączenie społeczne, w celu opracowywania wieloaspektowych rozwiązań wspierających młodych ludzi. Okazało się to zasadne przy poszukiwaniu rozwiązań problemu wysokiego obecnie bezrobocia młodzieży oraz sposobów wsparcia rosnącej liczby młodych ludzi, którzy nie mają pracy ani nie uczestniczą w kształceniu i szkoleniu. Praca z młodzieżą przyczynia się do rozwoju młodych ludzi i może nadal wnosić swój wkład we wszystkich obszarach działań. Zasadnicze znaczenie w polityce na rzecz młodzieży ma uczestnictwo młodych ludzi w życiu demokratycznym. Pogłębianie i poszerzanie dialogu z młodymi ludźmi nie tylko sprzyja poprawie jakości i adekwatności polityki na rzecz młodzieży, ale także powoduje wzrost oczekiwań na namacalne skutki działań UE i państw członkowskich. UE powinna czynić wszystko, co w jej mocy, aby zachęcić wszystkich młodych ludzi do uczestnictwa w kształtowaniu jej przyszłości, szczególnie w dziedzinach, które – jak wykazano w kolejnych konsultacjach i badaniach opinii – są dla młodzieży najistotniejsze. Aby jeszcze wydatniej przyczynić się do realizacji strategii „Europa 2020”, w drugim trzyletnim cyklu roboczym strategii UE na rzecz młodzieży (2013-2015) należy skupić się na wyzwaniach stojących przed młodymi ludźmi, wynikających z kryzysu. Należy w dalszym ciągu kłaść nacisk na zatrudnienie i przedsiębiorczość, poprawę dostępu do pracy, a także rozwój innowacyjności i kreatywności młodych ludzi. Należy w coraz większym stopniu koncentrować się na włączeniu społecznym, zdrowiu i dobrostanie. Planowany program UE dotyczący młodych ludzi będzie przyczyniać się do realizacji tych celów strategii UE na rzecz młodzieży. [1] Dz.U. C 311 z 19.12.2009, s. 1-11. [2] COM(2010) 477. [3] COM(2010) 682. [4] COM(2010) 758. [5] COM(2011) 815. [6] COM(2012) 299. [7] COM(2011) 933. [8] Grecja, Hiszpania, Irlandia, Litwa, Łotwa, Portugalia, Słowacja i Włochy. [9] COM(2012)173, SWD(2012)98, SWD(2012)99. [10] W dalszym tekście nazwa „strategia UE na rzecz młodzieży” jest stosowana w odniesieniu do ram współpracy. [11] Praca z młodzieżą obejmuje szeroki zakres działań społecznych, kulturalnych, edukacyjnych i politycznych podejmowanych przez młodzież, wraz z nią i na jej rzecz. Polega ona na edukacji pozaszkolnej i aktywności prowadzonej w czasie wolnym pod kierunkiem pracowników i liderów młodzieżowych, działających zawodowo lub na zasadzie wolontariatu. Jej podstawę stanowią uczenie się pozaformalne i dobrowolne uczestnictwo. [12] Dz.U. C 327 z 4.12.2010, s. 1-5. [13] Działania w obszarach strategii opisano bardziej szczegółowo w dokumencie roboczym służb Komisji dołączonym do niniejszego komunikatu. [14] Dz.U. C 119 z 28.5.2009, s. 2-10. [15] COM(2011) 567. [16] Zob. również ramy kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie, Dz.U. L 394 z 30.12.2006. [17] Badanie Eurobarometru „Postawy pracodawców odnośnie do umiejętności”. [18] Dz.U. C 137 z 27.5.2010, s. 1-6. [19] Dz.U. C 164 z 2.6.2011, s. 1-4. [20] „Entrepreneurship Education at School in Europe” (Kształcenie w zakresie przedsiębiorczości w szkołach w Europie), Komisja Europejska, 2012. [21] Dz.U. C 319 z 13.12.2008, s. 1-3. [22] Mobilna młodzież (Youth on the Move) – sprawozdania analityczne (Eurobarometr Flash 319a i 319b z maja 2011 r.), grupa badana w wieku od 15 do 30 lat. [23] http://europa.eu/youth. [24] Dz.U. C 319 z 13.12.2008, s. 8-10. [25] Dz.U. C 287 z 29.11.2007, s. 1-4. [26] Dz.U. C 326 z 3.12.2010, s. 2-3. Dz.U. C 372 z 20.12.2011, s. 19-23; Dz.U. C 169 z 15.6.2012, s. 1-4. [27] Interarts, EACEA/2008/01. [28] Szarm el-Szejk (2010), Odessa (2011), Tbilisi (2012), Tunis (2012). [29] Dz.U. C 372 z 20.12.2011, s. 10-14. [30] SEC(2011) 401. [31] Badania dotyczące dostępu młodzieży do kultury (InterARTS, 2010) i uczestnictwa młodzieży w życiu demokratycznym (London School of Economics, 2012). [32] Zob. dokument roboczy służb Komisji dołączony do niniejszego komunikatu. [33] Działanie to zorganizowano w ramach prezydencji Hiszpanii. [34] Te cztery państwa spoza UE odpowiedziały na wezwanie Komisji, skierowane do państw kandydujących do UE oraz do państw EFTA, do dobrowolnego przedstawienia krajowych sprawozdań dotyczących młodzieży. Każda z trzech wspólnot językowych Belgii przedstawiła osobny dokument. [35] Komisja zamierza do końca 2012 r. przedstawić wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie wytycznych dotyczących stworzenia gwarancji dla młodzieży. Mają to być programy opracowywane przez państwa członkowskie, mające sprawić, aby wszyscy młodzi ludzie w ciągu czterech miesięcy od przejścia na bezrobocie lub zakończenia formalnej edukacji otrzymali dobrą ofertę pracy, dalszego kształcenia, praktyki lub stażu. [36] 130 000 staży w firmach w innych krajach UE dla studentów szkół wyższych i uczniów szkół zawodowych w 2012 r. [37] 10 000 młodych ludzi dostało szansę w ramach wolontariatu europejskiego. [38] Konkluzje Rady w sprawie pobudzania kreatywności i innowacyjności młodych ludzi, Dz.U. C 169 z 15.6.2012, s. 1-4.