·problemy z wykorzystaniem istniejących wskaźników do ilościowego określenia oddziaływania WPR na przeciwdziałanie zmianie klimatu i przystosowanie się do niej;

Wyczerpujących informacji na potrzeby niniejszego sprawozdania dostarczyły również oceny śródokresowe programów rozwoju obszarów wiejskich na lata 2014–2020 przeprowadzone przez państwa członkowskie. Oceny ex post, które mają zostać przez nie zrealizowane w 2026 r., dostarczą danych do ciągłej oceny realizacji celów WPR.

Wskaźniki służą do monitorowania realizacji WPR na poziomie UE i państw członkowskich. Stanowią podstawę do oceny rozliczalności i efektywności nakładów UE, a także wsparcie przy przeprowadzaniu ocen. Wspólne ramy monitorowania i oceny obejmują ponad 200 wskaźników i około 900 wskaźników cząstkowych.

Niniejsze sprawozdanie stanowi podsumowanie realizacji celów wspólnej polityki rolnej (WPR) w latach 2014–2020. Ponieważ sprawozdanie zbiega się w czasie z zatwierdzeniem WPR na lata 2023–2027, będzie stanowiło podstawę do oceny planów strategicznych WPR. Dostarczy również materiału do debaty nad dalszym kształtowaniem polityki, w tym o wyzwaniach i ambicjach związanych z Zielonym Ładem . Sprawozdanie stanowi uzupełnienie sprawozdania z 2018 r. dotyczącego wspólnych ram monitorowania i oceny (CMEF) ( COM(2018) 790 final ).

·mała częstotliwość: w przypadku niektórych wskaźników dane są dostępne tylko co cztery do sześciu lat, a po ich zgromadzeniu są publikowane z opóźnieniem;

·niski stopień szczegółowości geograficznej w przypadku niektórych wskaźników;

·niewystarczająco uporządkowane i szczegółowe informacje na temat decyzji państw członkowskich dotyczących wdrażania, zasady wzajemnej zgodności (brak danych o jej stosowaniu na jeden hektar), praktyk w zakresie ochrony środowiska i inicjatywy LEADER.

Oceny zostały przeprowadzone z zastosowaniem rzetelnego i rygorystycznego podejścia metodologicznego, obejmującego analizy ilościowe i jakościowe. Państwa członkowskie musiały nauczyć się, jak otrzymywać dowody, dzięki którym polityka mogłaby być w większym stopniu zorientowana na wyniki. Niemniej jednak cele zostały określone ilościowo jedynie w przypadku nakładów na rozwój obszarów wiejskich. W większości ocen nie udało się określić ilościowo wpływu WPR na wskaźniki oddziaływania ze względu na ograniczenia danych, długi czas, jaki upływa, zanim skutki staną się widoczne, czynniki zewnętrzne oraz trudności z ustaleniem związku przyczynowego.

3.Ocena WPR w latach 2014–2020

1.4.Rentowna produkcja żywności

Dochód rolniczy

W latach 2013–2019 średni dochód z czynników produkcji w UE na jednego pracownika wzrósł o 15 % w ujęciu realnym. Wzrost ten był związany przede wszystkim ze znacznym zwiększeniem się wydajności pracy, głównie wskutek odpływu siły roboczej z sektora rolnego.

WPR jako całość przyczyniła się do wsparcia i stabilizacji dochodów gospodarstw rolnych. Interwencje na rynku pomogły ograniczyć wahania cen krajowych większości produktów rolnych i sprzyjały ożywieniu cen w sektorach dotkniętych kryzysem rynkowym. Od 2014 r. zmienność cenowa w UE jest mniejsza niż zmienność cenowa wszystkich produktów na rynku międzynarodowym (w ostatnich latach z wyjątkiem masła i odtłuszczonego mleka w proszku). Dzięki bezpośredniemu wsparciu dochodu, stanowiącemu około 25 % dochodu z czynników produkcji w UE (średnia z lat 2014–2018) i trafiającemu do ponad 6 mln beneficjentów (w 2019 r.), rolnicy lepiej sobie radzą ze zmniejszaniem się dochodów spowodowanym spadkiem cen produktów rolnych.

Narzędzia zarządzania ryzykiem mogą pomagać rolnikom w łagodzeniu spadku dochodów, jednak WPR odegrała niewielką rolę w zachęcaniu rolników do korzystania z tych narzędzi.

Dystrybucja wsparcia w ramach WPR

20 % beneficjentów WPR otrzymuje 80 % płatności bezpośrednich, co budzi wątpliwości co do tego, czy ich podział jest sprawiedliwy. Stosunek ten zasadniczo odzwierciedla jednak rozkład (a w niektórych państwach członkowskich koncentrację) własności gruntów; większość dużych beneficjentów to rodzinne gospodarstwa rolne o powierzchni od 20 do 100 hektarów, które otrzymują ponad 7 500 EUR. Około połowa wszystkich beneficjentów to bardzo małe gospodarstwa rolne o powierzchni poniżej 5 hektarów.

WPR na lata 2014–2020 umożliwiła znaczną redystrybucję płatności bezpośrednich na rzecz mniejszych rolników i obszarów z ograniczeniami naturalnymi. W latach 2017–2019 płatności na hektar dla rolników należących do kategorii najmniejszych gospodarstw (wytwarzających poniżej 8 000 EUR standardowej produkcji) wzrosły o 18 % w porównaniu z latami 2011–2013.

Płatności bezpośrednie i wsparcie rozwoju obszarów wiejskich stanowią blisko 50 % dochodów rolników na obszarach górskich, a finansowanie w ramach WPR przyczynia się do utrzymania rentowności gospodarstw rolnych na najbardziej oddalonych obszarach wiejskich. Niemniej jednak wysoki poziom całkowitego wsparcia dochodu na obszarach górskich nie rekompensuje w pełni różnicy w dochodach w porównaniu z innymi obszarami.

Analiza dochodów i rozdziału płatności bezpośrednich względem dochodów wskazuje na możliwość poprawy, jeżeli chodzi o kierowanie wsparcia do rolników, którzy go najbardziej potrzebują. W niektórych przypadkach WPR w zbyt małym stopniu przyczyniła się do zmniejszenia dysproporcji między regionami w danym państwie członkowskim, do stopniowego zmniejszania płatności oraz do wprowadzenia limitów płatności dla jednego gospodarstwa. W wielu państwach członkowskich płatności bezpośrednie otrzymywane przez mniejsze gospodarstwa utrzymują się na poziomie niższym od średniego dochodu krajowego lub do niego zbliżonym. Ponadto nie ma dowodów na skuteczność aktualnych przepisów, które kierują wsparcie do rolników czynnych zawodowo.

W związku z tym, że warunki pracy pracowników sezonowych w rolnictwie bywają złe, pojawiają się żądania, aby uzależnić płatności w ramach WPR od przestrzegania przepisów dotyczących warunków pracy. Różnica między dochodem z działalności rolniczej a średnim wynagrodzeniem w całej gospodarce zmniejszyła się, lecz nadal jest spora. To zmniejsza atrakcyjność rolnictwa jako zawodu i ogranicza wymianę pokoleń.

Konkurencyjność i wydajność

WPR nadal w dużym stopniu przyczyniała się do bezpieczeństwa żywnościowego dzięki wzrostowi wydajności oraz odporności rynków zbytu.

Łączna produktywność czynników produkcji unijnego rolnictwa wzrosła w latach 2013–2019 o 6 % (UE-27). WPR przyczyniła się do znaczącego wzrostu wydajności pracy (+24 % w latach 2013–2020). Dzięki zwiększeniu względnej ilości kapitału dostępnego dla gospodarstw rolnych, a tym samym zwiększeniu ich konkurencyjności, wsparcie inwestycji rolnych miało pośredni korzystny wpływ na dochód rolniczy.

W ramach WPR udzielano również wsparcia na poprawę organizacji łańcucha dostaw, przy czym w 2020 r. liczba uznanych organizacji producentów i zrzeszeń organizacji producentów była o 7 % wyższa niż w 2016 r., a udział produkcji owoców i warzyw wprowadzanej do obrotu przez te organizacje wzrósł w latach 2014–2019 o 2,3 punktu procentowego (do 45,6 %).