Mimo działań podjętych do tej pory w obrębie sektora budynków, nie wykorzystano jeszcze znacznego potencjału w zakresie opłacalnych ekonomicznie oszczędności energii. Jest to spowodowane złożonym charakterem sektora oraz niedostatkami rynku (m.in. niekompletne uwzględnienie w cenach energii kosztów zewnętrznych, problemy na linii właściciel-najemca, niedoskonałe informacje oraz niski stopień wykorzystania nowych i innowacyjnych technologii), jak również ograniczeniami wynikającymi z brzmienia obowiązującej dyrektywy EPBD oraz niskim poziomem ambicji przy jej wdrażaniu.

Dyrektywa nie ustanawia konkretnych wymogów obowiązujących w całej UE, zobowiązuje jednak państwa członkowskie do określenia mechanizmów wdrażania jej przepisów. Państwa członkowskie muszą również wypracować własną metodykę lub wykorzystać istniejące normy europejskie do obliczenia charakterystyki energetycznej budynków, a także zadbać o to, aby liczba wykwalifikowanych ekspertów do przeprowadzenia certyfikacji i przeglądów była wystarczająca.

–Państwa członkowskie ustanawiają system regularnych przeglądów średnich i dużych systemów ogrzewania i klimatyzacji w celu monitorowania i optymalizacji ich charakterystyki energetycznej. Państwa członkowskie mogą też zobowiązać się do przeprowadzenia kampanii promocyjnych, o ile udowodnią, że są one równie skuteczne, co przeglądy systemów ogrzewania.

Spośród istniejących podstawowych instrumentów UE najważniejszym narzędziem, które przewiduje kompleksowe podejście do wydajnego wykorzystania energii w sektorze budynków, jest dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (EPBD). Obejmuje ona zapotrzebowanie na energię do celów ogrzewania pomieszczeń i wody, chłodzenia, wentylacji i oświetlenia.

Zużycie energii w budynkach mieszkalnych i handlowych stanowi lwią część (około 40 %) całkowitego końcowego zużycia energii oraz emisji CO2 w UE. Działalność gospodarcza związana z budynkami jest istotnym elementem gospodarki UE, przy czym jej udział w PKB Unii Europejskiej wynosi około 9 %, a w zatrudnieniu 7–8 %. Możliwości zaoszczędzenia energii w sposób opłacalny ekonomicznie są duże, co mogłoby prowadzić do istotnych korzyści gospodarczych, społecznych i środowiskowych. Dlatego unijny sektor budynków może odegrać kluczową rolę w osiągnięciu celów UE w zakresie wzrostu gospodarczego, energii i polityki klimatycznej, przyczyniając się jednocześnie do zwiększenia poziomu komfortu oraz obniżenia rachunków za energię dla obywateli. Efektywność energetyczna budynków jest również istotnym elementem szerszych inicjatyw na rzecz osiągnięcia celów w zakresie energii i zmian klimatycznych, nakreślonych w komunikacie Komisji Europejska polityka energetyczna.

Spośród wymienionych trzech możliwych strategii największy wkład w realizację celów polityki UE można osiągnąć w drodze zmiany dyrektywy EPBD. Można tego dokonać, wprowadzając do obowiązujących przepisów zmiany, które utrzymałyby obecne zasady oraz ich istotę, a jednocześnie znacząco poprawiłyby skuteczność przepisów. Ułatwiłoby to transpozycję i zrozumienie zaproponowanych zmian przy jednoczesnym wykorzystaniu większej części potencjału i osiągnięciu powiązanych korzyści. Dalsze wdrażanie dyrektywy EPBD ma kluczowe znaczenie.

Opcja A2: Obniżenie progu do 200 m2

Opcja A3: Zniesienie progu 1000 m2

W przypadku każdej z opcji państwa członkowskie byłyby w dalszym ciągu odpowiedzialne za ustanowienie indywidualnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej, a definicja „ważniejszej renowacji” zostałaby zachowana.

Analiza wykazała, że najkorzystniejsza jest opcja A3.

B: Świadectwa charakterystyki energetycznej

Świadectwa, które są już obowiązkowe na mocy obowiązującej dyrektywy EPBD, mogą być skutecznym narzędziem tworzenia sterowanego popytem rynku energooszczędnych budynków, gdyż pozwalają one podmiotom gospodarczym oszacować koszty w odniesieniu do zużycia energii i efektywności. W praktyce jednak niektóre z wydanych świadectw nie są zadowalającej jakości lub też nie są systematycznie udostępniane w czasie transakcji dotyczących nieruchomości, co stanowi istotne ograniczenie rzeczywistego wpływu świadectw.

Opcja B1: Wymagania dotyczące jakości i zgodności w odniesieniu do świadectw. Proponuje się, aby zobowiązać władze publiczne lub akredytowane instytucje do przeprowadzania wyrywkowych kontroli jakości świadectw oraz zgodności z kodeksami w zakresie efektywności energetycznej budynków. W ten sposób zostałoby zapewnione, że informacje zawarte w świadectwach są dobrej jakości oraz, że są one wiarygodne. Oczekuje się, że doprowadziłoby to do wzrostu wskaźnika renowacji i tym samym do większych oszczędności energii.

Opcja B2: Wprowadzenie wymogu, aby zalecone w świadectwach opłacalne ekonomicznie działania były realizowane w określonym czasie. Tego rodzaju wymóg doprowadziłby do znacznych oszczędności, ale także do istotnego obciążenia finansowego dla obywateli i przedsiębiorstw UE, gdyż działania nie mogłyby wtedy być połączone z „ważniejszą renowacją”; tym samym taki wymóg nie może być uzasadniony na szczeblu UE.

Opcja B3: Wprowadzenie obowiązku umieszczania świadectw w ogłoszeniach o nieruchomościach lub w dokumentach w sprawie transakcji dotyczących nieruchomości. Dzięki temu informacje na temat charakterystyki energetycznej danego budynku byłyby uwzględnione w materiałach reklamowych odnoszących się do transakcji dotyczących nieruchomości (podobnie do przedstawiania emisji CO2 w przypadku nowych samochodów); obowiązywałby również wymóg, aby świadectwa były okazywane przy każdej transakcji.

Opcja B4: Wprowadzenie wymogu, aby świadectwa były powiązane z innymi mechanizmami wsparcia lub zniechęcania. Proponuje się, aby poprawa charakterystyki energetycznej budynku, która została osiągnięta dzięki zastosowaniu zachęty finansowej, została wykazana lub uzasadniona w świadectwie. Pomogłoby to właścicielom nieruchomości/najemcom w podejmowaniu świadomych decyzji dotyczących opłacalności ich inwestycji, a ponadto istniałby dowód na to, że zapewnione finansowanie naprawdę doprowadziło do oszczędności energii. Tego rodzaju wymóg może być jednak niezgodny z zasadą pomocniczości i może wiązać się z koniecznością zmiany podstawy prawnej dyrektywy.

Analiza wykazała, że opcje B1 i B3 mogłyby w znacznym stopniu przyczynić się do realizacji celów przedmiotowej polityki UE. Opcja B4 mogłaby być również dalej rozwijana poza zakresem dyrektywy EPBD.

C: Przeglądy systemów ogrzewania i klimatyzacji

Systemy te charakteryzują się bardzo dużym potencjałem w zakresie oszczędności energii – nawet do 40–60 % ich całkowitego wykorzystania energii. Obecnie dyrektywa EPBD nakłada wymóg regularnych przeglądów w przypadku przekroczenia określonego progu, brak jest jednak jasności co do rezultatów. Ponadto jakość przeglądów nie zawsze jest zadowalająca. W rezultacie szacuje się, że obowiązująca dyrektywa EPBD może do 2020 r. doprowadzić w tym obszarze do oszczędności energii wynoszących zaledwie 10 %. Istnieją istotne możliwości osiągnięcia dalszych oszczędności.

Opcja C1: Wymóg sporządzania „sprawozdania z przeglądu” w odniesieniu do systemów ogrzewania i klimatyzacji. Proponuje się, aby „sprawozdanie z przeglądu”, które ma uwzględniać współczynnik efektywności energetycznej systemu ogrzewania/chłodzenia oraz zalecenia co do jego ulepszenia, było sporządzane przez niezależnego eksperta i przekazywane właścicielowi budynku. Sprawozdanie stanowiłoby znaczącą modernizację obecnie obowiązujących wymagań i pomogłoby konsumentom w identyfikowaniu istotnych możliwości w zakresie opłacalnych ekonomicznie oszczędności energii.

Opcja C2: Wprowadzenie wymagań dotyczących zgodności. Proponuje się wprowadzenie wyrywkowej weryfikacji sprawozdań z przeglądu na różnych poziomach szczegółowości. Dzięki temu zapewniono by, że kontrole przeprowadzane są regularnie oraz że ich jakość jest zadowalająca.

Analiza wykazała, że najkorzystniejsze są zastosowane łącznie opcje C1 i C2.

D: Wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej

Obecnie to państwa członkowskie określają indywidualne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej oraz swoje poziomy ambicji. Na obszarze UE są między nimi wyraźne różnice, nawet w obrębie podobnych stref klimatycznych, i w wielu państwach członkowskich nie osiągnięto jeszcze poziomów optymalnych pod względem kosztów. Porównania między poszczególnymi krajami są utrudnione z powodu różnorodnych koncepcji obliczania i stosowanych parametrów. W związku z tym dalsza stymulacja na szczeblu Wspólnoty mogłaby doprowadzić do dodatkowych oszczędności energii.

Opcja D1: Określenie obowiązujących w całej UE wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej. Oznacza to, że zaproponowane zostałyby określone poziomy wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej. Pozwoliłoby to na wykorzystanie znacznej części potencjału w zakresie oszczędności energii, ułatwiłoby przedsiębiorstwom prowadzenie działalności transgranicznej, a także wsparłoby rynek wewnętrzny powiązanych materiałów i sprzętu budowlanego. Określenie wspomnianych poziomów byłoby jednak bardzo wymagającym i wysoce spornym zadaniem, a także powodowałoby bardzo wysoki poziom regulacji na szczeblu UE.

Opcja D2: Wprowadzenie mechanizmu porównawczego. Proponuje się uwzględnienie mechanizmu porównawczego w głównej metodologii dyrektywy EPBD w celu obliczenia optymalnego pod względem kosztów poziomu wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej w odniesieniu do budynków. Obecne przepisy dyrektywy EPBD nie uległyby zmianie, a państwa członkowskie w dalszym ciągu musiałyby ustanawiać swoje indywidualne poziomy. Mechanizm porównawczy określiłby jednoznacznie, czy państwa członkowskie są na poziomie niższym niż optymalny, tzn. czy środki pieniężne pochodzące z oszczędności energii są tracone za każdym razem, gdy stosowane są te przepisy dotyczące budynków. Jest to instrument „miękkiego prawa”, mógłby on jednak doprowadzić do znaczącej presji ze strony innych krajów, dzięki czemu wszystkie państwa członkowskie ostatecznie przybliżyłyby się do optymalnych i tym samym znacznie bardziej ambitnych poziomów.