SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie 2

2. Główne ustalenia 2

Katalizator zmian strukturalnych 2

Sukcesy indywidualne i instytucjonalne 3

3. Postęp w kierunku osiągnięcia celów ilościowych programu 4

Regularny wzrost mobilności 4

Duże zapotrzebowanie na partnerstwa, projekty i sieci 5

4. Europejska wartość dodana i wpływ programu „Uczenie się przez całe życie” 5

Wsparcie dla rozwoju strategii na szczeblu UE i krajowym 6

Modernizacja instytucji zajmujących się kształceniem i szkoleniem 6

Zwiększenie indywidualnych kompetencji 6

Europejska wartość dodana 7

5. Efektywność zarządzania i ukierunkowanie na klienta 8

Włączenie poprzednich programów do programu „Uczenie się przez całe życie” 8

Wdrażanie i zarządzanie 8

Absorpcja budżetu i opłacalność 9

6. Zalecenia wynikające z oceny 10

7. Wnioski 10

ZAŁĄCZNIK 12

Dotacje i przydział środków z budżetu w ramach programu „Uczenie się przez całe życie” z podziałem na programy szczegółowe w latach 2007-2009 12

Wprowadzenie

Niniejsze sprawozdanie przedstawia informacje dotyczące programu „Uczenie się przez całe życie” zgodnie z art. 15 ust. 5 decyzji nr 1720/2006/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 listopada 2006 r. ustanawiającej program działań w zakresie uczenia się przez całe życie[1]. Opiera się ono na ustaleniach oceny okresowej programu „Uczenie się przez całe życie”[2], na sprawozdaniach krajowych w sprawie wdrażania programu „Uczenie się przez całe życie” od 31 państw uczestniczących[3] i na informacjach zebranych przez Komisję.

GłÓWNE USTALENIA

Przez pierwsze trzy lata z programu sfinansowano działania w zakresie transnarodowego kształcenia i szkoleń wspierające modernizację systemów kształcenia w 31 krajach europejskich za kwotę prawie 3 mld EUR. Program objął 900 000 okresów mobilności edukacyjnej obywateli europejskich , z których ponad 720 000 dotyczyło uczniów i studentów, a niemal 180 000 nauczycieli/instruktorów zawodu/kadry. W różnych rodzajach działań w zakresie współpracy wzięło udział ponad 50 000 organizacji europejskich .

Katalizator zmian strukturalnych

Program „Uczenie się przez całe życie” jest katalizatorem zmian strukturalnych dzięki wspieraniu rozwoju strategii, współpracy i mobilności. Program poprawił kształtowanie polityki, zapewniając wysokiej jakości narzędzia, analizy i badania oraz fora wymiany informacji na temat najlepszych praktyk za pomocą otwartej metody komunikacji (OMK). Erasmus, część programu „Uczenie się przez całe życie” dotycząca kształcenia wyższego, utorował drogę dla procesu bolońskiego, konwergencji cyklów kształcenia na poziomie wyższym i dla rozwoju systemu na rzecz uznawania studiów odbytych za granicą w oparciu o efekty uczenia się. Leonardo da Vinci, część programu dotycząca kształcenia i szkolenia zawodowego, wspiera wdrażanie procesu kopenhaskiego, podnoszenie jakości i zwiększenie aktualności kształcenia i szkolenia zawodowego, zwiększanie przejrzystości kwalifikacji i wspieranie mobilności osób korzystających z kształcenia i szkolenia zawodowego oraz osób je prowadzących. Program „Uczenie się przez całe życie” wspierał również zrozumienie procesu tworzenia zjednoczonej Europy i kształcenie młodych wykwalifikowanych pracowników w sprawach związanych z UE w ramach programu Jean Monnet.

Program „Uczenie się przez całe życie” wspierał inicjatywy współpracy w Europie na wszystkich poziomach kształcenia i szkolenia, w tym szkoły w ramach programu Comenius i instytucje kształcenia dorosłych w ramach programu Grundtvig.

Uczestnicy badania oceniającego podkreślili znaczenie programu „Uczenie się przez całe życie” głównie dla współpracy i wymianie w dziedzinie polityki, w rozwoju europejskiego wymiaru kształcenia i szkolenia oraz w kontekście stopnia, w jakim program „Uczenie się przez całe życie” tworzy wartość dodaną w porównaniu z podobnymi programami międzynarodowymi i krajowymi. Ustalono, że gdyby nie program „Uczenie się przez całe życie”, rozwój w tych obszarach byłby fragmentaryczny (jeżeli chodzi o zakres działań i zasięg w państwach uczestniczących), działania byłyby prowadzone na mniejszą skalę i mniej powszechnie, a ponadto nie osiągnięto by wielu istotnych wyników.

Nie wykorzystano jednak jeszcze całego potencjału programu. Znaczna liczba celów ustanowionych w programie przełożyła się na przeprowadzenie wielu działań szczegółowych, a niektórym z nich brakowało masy krytycznej, by miały długoterminowy wpływ. Postęp w kierunku osiągnięcia podejścia opierającego się na uczeniu się przez całe życie w porównaniu z podejściem opierającym się na sektorach kształcenia jest nadal bardzo ograniczony. Chociaż wpływ działań w ramach programu „Uczenie się przez całe życie” jest najbardziej widoczny na poziomie indywidualnym i instytucjonalnym, wpływ na poziomie systemowym – na poziomie polityki – jest jednak dość umiarkowany. Jego bezpośrednia wartość dodana wiąże się głównie z uznawaniem kwalifikacji i większą przejrzystością systemu kształcenia i szkolenia w całej Europie, ale bezpośredni wpływ działań w ramach programu „Uczenie się przez całe życie” na modernizację systemów kształcenia i szkolenia jest nadal trudny do zaobserwowania i oszacowania.

Sukcesy indywidualne i instytucjonalne

Za sukces można uznać mobilność w ramach programu „Uczenie się przez całe życie”. Badanie wartości programu Erasmus: mobilność studentów i nauczycieli wykazało, że krótki okres studiów spędzony w innym kraju europejskim pomógł w podniesieniu kompetencji międzynarodowych, ułatwił dostęp do rynku pracy i przyczynił się do osiągnięcia przez byłych studentów Erasmusa sytuacji zawodowej o zdecydowanie międzynarodowym wymiarze. Mobilność w ramach programu „Uczenie się przez całe życie” przyczyniła się również do rozwoju tożsamości europejskiej oraz takich wartości, jak walka z rasizmem, uprzedzeniami, ksenofobią i dyskryminacją.

Program „Uczenie się przez całe życie” stoi jednak nadal przed wieloma wyzwaniami. Ważnymi czynnikami ograniczającymi zasięg programu są nadal problemy w dotarciu do osób i organizacji poza istniejącymi ścieżkami kształcenia, bardzo wysoki poziom niezaspokojonego popytu, wciąż ograniczone zaangażowanie przedsiębiorstw jako miejsc, w których mobilni studenci mogą odbyć staż lub niedostateczna znajomość języka przez uczestników działań w zakresie mobilności (w szczególności dorosłych).

Poprawione ramy zarządzania i kontroli

W ramach programu „Uczenie się przez całe życie” 80 % działań jest realizowanych przez sieć 40 agencji krajowych, które razem zarządzają środkami w wysokości ok. 900 mln EUR rocznie, natomiast pozostałą częścią projektów i sieci współpracy na większą skalę zarządza Agencja Wykonawcza ds. Edukacji, Kultury i Sektora Audiowizualnego (EACEA). W ciągu pierwszych 3 lat wdrażania agencje krajowe skutecznie wykorzystały przeznaczone dla nich środki (ponad 90 %). Istotne dla osiągnięcia zarówno zadowolenia klienta, jak i opłacalności było częste korzystanie z dotacji w formie płatności ryczałtowych i z formularzy elektronicznych. Kontrole finansowe agencji krajowych są również należycie zarządzane i mają bardzo niski wskaźnik błędu (< 2 %).

Nadal istnieją obszary, które wymagają ulepszeń: liczba kontroli lub działań podobnych do kontroli jest wysoka i nie zawsze są one odpowiednio koordynowane. Zarządzanie uprzednio niezależnymi programami nie zostało jeszcze w pełni zintegrowane. Możliwości oferowane przez narzędzia zarządzania elektronicznego nie zostały w pełni wykorzystane. Faza rozruchu programu była trudna, a stopniowych dostosowań wymagały wszystkie poziomy: formularze, systemy informatyczne, zasady zarządzania oraz zasady i wymogi w zakresie sprawozdawczości. Należy przyznać, że pozytywna ocena obecnego zarządzania programem przez najważniejsze zainteresowane strony odzwierciedla raczej chwilową sytuację w 2010 r. niż średnią ocenę lat 2007-2009. Obecnie istnieje ogólna potrzeba ustabilizowania sytuacji poprzez umożliwienie unormowania się zasad i procesów oraz lepsze wykorzystanie kosztów i korzyści w celu przygotowania fazy wdrażania.

Postęp w kierunku osiągnięcia celów ilościowych programu

Najnowsze dane wykazują, że osiągnięto rozsądny postęp w kierunku osiągnięcia celów ilościowych. W działaniach edukacyjnych w ramach programu Comenius każdego roku bierze udział około 450 000 uczniów (celem jest osiągnięcie liczby co najmniej 3 milionów w latach 2007-2013), co do 2013 r. da łączną liczbę 3 150 000 uczniów uczestniczących w programie. Od roku 1987, w którym rozpoczął się program Erasmus, do 2009 r. w jego działaniach w zakresie mobilności uczestniczyło 2,15 miliona studentów (celem jest osiągnięcie do 2012 r. liczby 3 milionów). W ramach programu Leonardo da Vinci wsparcie otrzymało ponad 72 000 staży w przedsiębiorstwach w 2009 r. i prawie 79 000 w 2010 r., co stanowi wzrost o 10 % (celem jest osiągnięcie do 2013 r. co najmniej 80 000 staży w przedsiębiorstwach rocznie). Natomiast ze środków programu Grundtvig w 2009 r. wsparto mobilność ok. 6 100 pracowników i uczniów dorosłych (do 2013 r. udział w działaniach w zakresie mobilności uczniów dorosłych ma brać co najmniej 7 000 osób rocznie). W oparciu o dane z lat 2007-2009 oceniający wskazali jednak na istnienie ryzyka, że niektóre cele ilościowe programu „Uczenie się przez całe życie” określone w podstawie prawnej programów szczegółowych sektora nie zostaną osiągnięte w związku z niedostateczną wielkością budżetu programu i z innymi przeszkodami, dotyczącymi głównie mobilności.

Regularny wzrost mobilności

Ponad 60 % całkowitego budżetu programu „Uczenie się przez całe życie” przeznacza się na wsparcie mobilności transnarodowej. Największą część budżetu przeznaczono na kształcenie wyższe w ramach programu Erasmus – w roku akademickim 2008/09 na studia lub praktyki za granicę wyjechało prawie 200 000 studentów, co stanowi wzrost o 15,5 % w porównaniu z rokiem 2006/07. Coraz większym powodzeniem cieszą się praktyki w przedsiębiorstwach – w roku 2008/09 staże w przedsiębiorstwach odbyło ponad 30 000 studentów uczestniczących w programie Erasmus, co stanowi wzrost o ponad 50 % w stosunku do roku poprzedniego.

W ocenie okresowej podkreślono duże znaczenie staży w ramach programu Leonardo da Vinci dla zdolności uczestników do zatrudnienia i ich zdolności w zakresie przedsiębiorczości. W 2009 r. ze staży w ramach kształcenia i szkolenia zawodowego skorzystało ponad 67 000 stażystów, praktykantów, osób poszukujących pracy, nauczycieli i instruktorów. Udział MŚP w tych działaniach był znaczny – 80 % stażystów uczestniczących w programie Leonardo da Vinci odbyło staż w przedsiębiorstwach zatrudniających mniej niż 250 pracowników.

Mobilność zwiększyła się również w programie niezawodowego kształcenia dorosłych Grundtvig . W 2009 r. na mobilność pracowników przeznaczono ponad 41 % więcej dotacji niż w poprzednim roku, dzięki wprowadzeniu nowych działań: wizyt i wymian oraz praktyk dla kadry zajmującej się kształceniem dorosłych.

W celu podniesienia jakości kształcenia podstawowego i średniego w ramach programu Comenius w 2009 r. przyznano ok. 10 600 indywidualnych stypendiów wspierających mobilność w ramach szkolenia nauczycieli i 1 170 praktyk dla przyszłych nauczycieli, co stanowi wzrost odpowiednio o 22 i 6,5 % w porównaniu z 2007 r. Nowe działanie w ramach programu Comenius na rzecz mobilności – indywidualną mobilność uczniów – uruchomiono w 2009 r., a w 2010 r. pierwszych 700 uczniów uczyło się za granicą.

Duże zapotrzebowanie na partnerstwa, projekty i sieci

Drugą pod względem wielkości część budżetu programu „Uczenie się przez całe życie” przeznaczono na partnerstwa, projekty i sieci współpracy. Działanie eTwinning zapewnia infrastrukturę techniczną i wsparcie pedagogiczne dla nauczycieli i szkół w celu tworzenia sieci i ustanawiania własnych projektów w zakresie europejskiej współpracy szkół. Od 2007 r. zarejestrowano ponad 17 500 projektów obejmujących ok. 50 000 szkół. Na platformie eTwinning zarejestrowano 125 000 nauczycieli. W 2008 r. rozpoczęto nowe działanie Comenius Regio w zakresie partnerstw mające na celu wsparcie zaangażowania władz regionalnych i lokalnych w edukację szkolną, a w 2009 r. przyznano na ten cel 280 dotacji. Projekty Leonardo da Vinci w zakresie współpracy wspierały reformę krajową wynikającą z procesu kopenhaskiego. Zainteresowane strony w sektorze kształcenia i szkolenia zawodowego poddały analizie i włączyły w główny nurt na szczeblu krajowym narzędzia europejskie, takie jak europejskie ramy kwalifikacji, europejskie ramy odniesienia na rzecz zapewniania jakości w kształceniu i szkoleniu zawodowym i europejski system transferu osiągnięć w kształceniu i szkoleniu zawodowym. We współpracy w zakresie programu Grundtvig/kształcenia dorosłych nacisk położono w szczególności na grupy znajdujące się w niekorzystnej sytuacji społecznej i na wolontariuszy w ramach nowych projektów dotyczących wolontariatu seniorów finansowanego od 2009 r.

W programie „Uczenie się przez całe życie” szczególną uwagę poświęcono wspieraniu nauki języków i stosowania TIK w kształceniu i szkoleniu. Znalazło to odzwierciedlenie w okresie 2007-2009, kiedy wsparcie otrzymało odpowiednio 85 i 65 projektów i sieci na dużą skalę. Zapotrzebowanie na różne działania oferowane przez program jest znacznie większe niż dostępne środki. W rezultacie w latach 2007-2009 do sfinansowania wybrano średnio mniej niż połowę wszystkich wniosków w ramach czterech programów sektorowych.

Europejska wartość dodana i wpływ programu „UCZENIE SIę PRZEZ CAłE żYCIE”

W OCENIE OKRESOWEJ POTWIERDZONO, żE PROGRAM „Uczenie się przez całe życie” skutecznie dotarł do kadry i uczniów zaangażowanych w kształcenie i szkolenie formalne oraz zaspokoił ich potrzeby w odniesieniu do jakości nauki, nabywania, uznawania i walidowania umiejętności i kompetencji, rozwoju osobistego, nauki języków i umiejętności społecznych.

Wsparcie dla rozwoju strategii na szczeblu UE i krajowym

W ocenie potwierdzono duże znaczenie programu „Uczenie się przez całe życie” dla polityki i wskazano jego wyraźne powiązanie z ramami strategicznymi „Kształcenie i szkolenie 2020”. Współpracę strategiczną w ramach OMK zwiększono dzięki finansowaniu z działań międzysektorowych programu „Uczenie się przez całe życie” oraz poprzez wsparcie partnerskiego uczenia się. Program odegrał również znaczną rolę we wspieraniu europejskiego obszaru uczenia się przez całe życie, wspierając zarówno tworzenie, jak i wdrażanie takich narzędzi na rzecz przejrzystości, możliwości przenoszenia i uznawania kwalifikacji, jak europejskie ramy kwalifikacji (EQF), europejski system transferu i akumulacji punktów (ECTS), europejski system transferu osiągnięć w kształceniu i szkoleniu zawodowym (ECVET) i Europass. Ponad 80 % respondentów badania stwierdziło, że bez programu „Uczenie się przez całe życie” poziom i jakość działań mających na celu stworzenie narzędzi i metod uznawania i oceny kompetencji i umiejętności byłby niższy.

Ponadto część programu „Uczenie się przez całe życie”, Jean Monnet, skutecznie przyczynia się do rozwoju badań dotyczących integracji europejskiej.

Modernizacja instytucji zajmujących się kształceniem i szkoleniem

Program przyczynił się do otwarcia i modernizacji instytucji zajmujących się kształceniem poprzez wprowadzenie nowych metod nauczania, wymianę dobrych praktyk, przegląd i umiędzynarodowienie programów nauczania, jak również poprzez poprawę zarządzania i rządzenia tymi instytucjami.

Większość szkół uczestniczących w programie Comenius poprawiła środowisko pracy i wprowadziła nowe metody kształcenia i szkolenia zainspirowane przez zagranicznych partnerów. Szkoły te stały się bardziej otwarte na współpracę międzynarodową i poprawiły swój obraz i status na poziomie lokalnym, co przyciągnęło rodziców i zatrzymało zmotywowanych nauczycieli. Program Leonardo da Vinci przyczynił się do dostosowania programów szkolenia do potrzeb rynku pracy i do poprawy przejrzystości programów nauczania, kwalifikacji i norm zawodowych w UE. Dzięki uczestnictwu – często po raz pierwszy – we współpracy europejskiej za pośrednictwem programu Grundtvig organizacje zaangażowane w kształcenie dorosłych opracowały ulepszone metody nauczania, skuteczniejsze strategie docierania do uczniów zmarginalizowanych społecznie, nowe sposoby walidacji umiejętności i kompetencji oraz usprawniły prowadzenie kursów szkoleniowych dla kadry zajmującej się kształceniem dorosłych. Uczestnictwo w programie Erasmus poprawiło jakość usług oferowanych studentom i przyczyniło się do powstania nowych metod uczenia się i nauczania oraz do profesjonalizacji procedur zarządzania.

Zwiększenie indywidualnych kompetencji

W ocenie ujawniono, że indywidualni beneficjenci za najbardziej pozytywny skutek udziału w programie „Uczenie się przez całe życie” uważają rozwój kluczowych kompetencji. To z kolei wpływa na poprawę pewności siebie, umiejętności dostosowywania się i zdolności do pracy zespołowej. Uczestnicy zwiększyli swoją zdolność do podejmowania inicjatywy i zdolności w zakresie przedsiębiorczości. Mobilni studenci programu Erasmus zdobyli inną wiedzę akademicką niż w swoim kraju, poprawili swoje umiejętności językowe i międzykulturowe, poprawili swoje perspektywy zawodowe oraz zwiększyli swoją świadomość bycia obywatelem Europy. Studenci niemobilni skorzystali z kursów prowadzonych przez nauczycieli zza granicy. Kadra uczestnicząca w wymianach przywiozła z powrotem nowe metody nauczania i pracy oraz nowe kontakty akademickie służące dalszej współpracy.

Jak wykazano w odpowiedziach na badania oceniające, nowo zdobyte kompetencje zwiększyły możliwość zatrudnienia prawie 70 % ankietowanych uczestników działań programu „Uczenie się przez całe życie”.

Europejska wartość dodana

Badania przeprowadzone przez władze krajowe i przez agencje krajowe wykazały, że program „Uczenie się przez całe życie” zwiększył wartość dodaną przede wszystkim w trzech obszarach. Po pierwsze, gdyby program „Uczenie się przez całe życie” nie istniał, współpraca strategiczna i wymiana między państwami uczestniczącymi byłaby znacznie mniejsza i fragmentaryczna. Po drugie, program wspierał rozwój europejskiego wymiaru kształcenia i szkolenia poprzez bardziej intensywną współpracę między organizatorami kształcenia, zmianę struktur i praktyk instytucji oświatowych, wspieranie powstawania nowych krajowych i wielonarodowych programów mobilności oraz poprzez przyczynienie się do powstania świadomości bycia obywatelem Europy u mobilnych uczniów, nauczycieli i instruktorów. Po trzecie, program „Uczenie się przez całe życie” uzupełnił podobne istniejące programy międzynarodowe, dwustronne i krajowe. W ocenie podkreślono, że znaczna część innych istniejących programów mobilności koncentruje się głównie na szkolnictwie wyższym, a w mniejszym stopniu na kształceniu na poziomie średnim, kształceniu i szkoleniu zawodowym lub w szczególności na kształceniu dorosłych. Wartość programu leży zatem wyraźnie w jego szerokim zasięgu jeśli chodzi o grupy docelowe i zasięg geograficzny jego działań.

W przeciwieństwie do innych działań UE na większą skalę, takich jak fundusze strukturalne, zaleta programu „Uczenie się przez całe życie” opiera się na wspieraniu współpracy transnarodowej, co zapewnia dostęp do szerszego zakresu najlepszych praktyk i innowacyjnych pomysłów, niż byłoby to możliwe przy działaniach krajowych lub dwustronnych. Stwierdzono jednak istnienie pewnych obszarów, które wymagają poprawy. Przede wszystkim cele programu są zbyt liczne i czasem zbyt niejasne, zatem trudne do zmierzenia. Obejmują one szeroki zakres obszarów, które często się pokrywają. Ponadto nadal niedostatecznie wykorzystuje się wyniki programu „Uczenie się przez całe życie”. Chociaż informacje są szeroko rozpowszechniane przez organizacje uczestniczące, wyniki te są rzadko wdrażane przez inne organizacje lub włączane do systemów polityki. Dlatego też nadal istnieje przepaść między beneficjentami instytucjonalnymi programu „Uczenie się przez całe życie” a najważniejszymi decydentami.

Efektywność zarządzania i ukierunkowanie na klienta

Włączenie poprzednich programów do programu „Uczenie się przez całe życie”

Włączenie trzech wcześniejszych programów[4] do programu „Uczenie się przez całe życie” było udane głównie w odniesieniu do ogólnego zarządzania dzięki znacznemu uproszczeniu administracyjnemu, jak również w odniesieniu do rozpowszechnienia informacji wśród grup docelowych. W ocenie zauważono jednak kilka obszarów możliwego tematycznego pokrywania się programów szczegółowych np. między partnerstwami Leonardo da Vinci i Comenius w przypadku, w którym w niektórych krajach brakuje wyraźnego rozgraniczenia między kształceniem zawodowym a szkoleniem technicznym w szkołach średnich lub między działaniami w ramach programu Grundtvig, zapewniającymi edukację drugiej szansy dorosłych ukierunkowaną na szkołę, a Leonardo da Vinci (w szczególności w zapewnianiu ogólnych kompetencji „pośrednio zawodowych” lub „odnoszących się do zdolności do zatrudnienia”).

Ponadto nie została jeszcze w pełni wykorzystana perspektywa uczenia się przez całe życie. Nadal trudne jest realizowanie projektów przekrojowych. W tym względzie istnienie „programu międzysektorowego” nie zrekompensowało w wystarczającym stopniu segmentacji najważniejszej części programu „Uczenie się przez całe życie”. Sam program jest nadal skomplikowany. W 2009 r. w ramach programu „Uczenie się przez całe życie”[5] wsparcie otrzymało 65 działań, co stanowi wzrost o 9 działań w porównaniu z początkiem programu w 2007 r.

Wdrażanie i zarządzanie

Ponad trzy czwarte budżetu programu „Uczenie się przez całe życie”, tj. ok. 900 mln EUR rocznie, odpowiadające blisko 40 000 umów, jest zarządzane przez sieć agencji krajowych, które kierują na szczeblu krajowym „zdecentralizowanymi” działaniami na mniejszą skalę w zakresie mobilności i partnerstwa. „Scentralizowanymi” projektami i sieciami na większą skalę w zakresie współpracy międzynarodowej oraz działaniami programu Jean Monnet zarządza EACEA.

Ogólnie w ocenie stwierdzono, że struktura wdrażania i zarządzania w ramach wszystkich działań w latach 2007-2009 była właściwa. Agencje krajowe miały początkowo trudności, w szczególności ze zmianami zarówno wymogów w zakresie sprawozdawczości, jak i wymogów technicznych mających zastosowanie do zarządzania programem. Z czasem zmiany te przyczyniły się jednak do poprawy zarządzania programami, a w szczególności do poprawy systemów nadzoru i kontroli.

Poprawa w obszarze mechanizmów monitorowania i kontroli była wspierana przez stosowanie różnych narzędzi zarządzania opartych na TIK, w szczególności dwóch baz danych – LLPLink w przypadku działań zdecentralizowanych i Saykiss w przypadku działań scentralizowanych. Oceniający wskazali jednak, że w celu zwiększenia wydajności środków zarządzania programem „Uczenie się przez całe życie” oraz środków jego monitorowania i kontroli nadal istnieje możliwość dalszych ulepszeń, w szczególności w przypadku LLPLink, która została uruchomiona w bardzo krótkim czasie.

Powszechne wprowadzenie dotacji opierających się na ustalonych kwotach (płatnościach ryczałtowych i dotacjach według stawki ryczałtowej opierających się na skali kosztów jednostkowych) umożliwiło znaczne uproszczenie procedur administracyjnych programu „Uczenie się przez całe życie”. Szereg działań w ramach programu „Uczenie się przez całe życie”, w szczególności działań scentralizowanych i różnych form mobilności, nadal wymaga jednak połączenia kosztów stałych i kosztów rzeczywistych. Dlatego możliwe jest dalsze uproszczenie i dalsze zmniejszenie obciążenia administracyjnego beneficjentów oraz organów zarządzających programem „Uczenie się przez całe życie”.

Według wniosków zawartych w ocenie ogólny system monitorowania programu „Uczenie się przez całe życie” ucierpiał w związku z faktem, że wskaźniki programu i ramy monitorowania zostały stworzone dopiero w 2010 r. Ponadto zatwierdzone wskaźniki koncentrowały się przede wszystkim na wynikach, natomiast monitorowanie skutków i możliwych wpływów było mniej systemowe.

Absorpcja budżetu i opłacalność

W sumie średnio ok. 45 % środków z programu „Uczenie się przez całe życie” otrzymały instytucje szkolnictwa wyższego za pośrednictwem programu Erasmus, na cele następnego w kolejności szkolenia zawodowego w ramach programu Leonardo da Vinci przeznaczono 26 % środków, na cele edukacji szkolnej w ramach programu Comenius przeznaczono 16 %, a na niezawodowe kształcenie dorosłych w ramach programu Grundtvig – 5 % środków. Program międzysektorowy i program Jean Monnet otrzymały odpowiednio ok. 5 % i 2 % środków.

W oparciu o stosunek dotacji operacyjnych przyznanych agencjom krajowym/dotacji na rzecz EACEA do całkowitej kwoty środków w ramach programu „Uczenie się przez całe życie” zarządzanych przez odpowiednie agencje, w analizie oceny oszacowano, że dotacje operacyjne przyznane na rzecz tych organów zarządzania w ramach programu „Uczenie się przez całe życie” na lata 2007-2009 stanowiły 5,4 % całkowitych środków. Wyniki studiów przypadku i wywiadów w ramach oceny pokazują, że „inne instrumenty w zakresie polityki, takie jak OMK, nie byłyby bardziej opłacalne” w osiągnięciu zamierzonych wyników lub skutków.

W ocenie potwierdzono, że w latach 2007-2009 przydział środków w ramach sektorowych programów i działań szczegółowych był zgodny z minimalnymi wymogami ustanowionymi w podstawie prawnej[6]. W przypadku programów szczegółowych, w których wystąpiły trudności w osiągnięciu celów ilościowych, zalecono jednak ponowny przydział finansowania.

ZALECENIA WYNIKAJąCE Z OCENY

Główne zalecenia niezależnych oceniających można podsumować w następujący sposób (pełny wykaz znajduje się na stronie internetowej http://ec.europa.eu/dgs/education_culture/evalreports):

1. w programie należy dążyć do większej zgodności z priorytetami i celami strategii „Europa 2020” oraz strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia („ET 2020”) wspieranymi przez zdefiniowanie wskaźników monitorowania skutków;

2. w ramach programu należy w większym stopniu angażować osoby znajdujące się poza sektorem formalnego kształcenia i szkolenia;

3. w ramach programu należy zintensyfikować działania na rzecz dalszej integracji i harmonizacji celów, działań oraz narzędzi wdrażania między wszystkimi sektorami i programami szczegółowymi w celu lepszego wspierania perspektywy uczenia się przez całe życie;

4. w ramach programu należy dalej inwestować w mechanizmy na rzecz uznawania i walidowania kompetencji;

5. w celu zwiększenia wydajności w ramach programu należy szukać dalszych uproszczeń administracyjnych, w szczególności poprzez zwiększenie udziału projektów finansowanych na zasadzie kosztów stałych. W pozostałych obszarach systemu zarządzania należy jednak dążyć do osiągnięcia stabilizacji do 2013 r. w celu wykorzystania ostatnich ulepszeń;

6. należy wyjaśnić i wzmocnić współpracę między Agencją Wykonawczą a agencjami krajowymi.

WNIOSKI

W ocenie zewnętrznej uznano program „Uczenie się przez całe życie” za właściwy i istotny dla osiągnięcia kluczowych celów kształcenia i szkolenia uzgodnionych na szczeblu UE, a tym samym dla przyczyniania się do osiągnięcia nadrzędnych celów strategicznych Unii Europejskiej. Program jest również ważny z perspektywy życia pojedynczych zainteresowanych obywateli, przyjazny dla użytkownika, bardzo popularny i zaspokaja potrzeby różnych grup docelowych. Ramy kontroli działają w sposób skuteczny.

Nadal istnieją jednak obszary, które wymagają ulepszeń. Niektóre z nich dotyczą zarządzania i leżą w zakresie kompetencji Komisji. Większość z nich ma większy zasięg i będzie wymagała przeglądu oraz ponownego przemyślenia podstaw programu.

W oparciu o przegląd śródokresowy programu „Uczenie się przez całe życie” Komisja zamierza:

- ustalić ramy zarządzania, które umożliwiłyby osiągnięcie wysokiego poziomu jakości poprzez określenie stabilnych zasad, procedur i narzędzi informatycznych, minimalizując wysiłki podejmowane w łańcuchu wdrażania obejmującym Komisję, agencje krajowe i beneficjentów końcowych. Możliwe zmiany zostaną ocenione w oparciu o szczegółową analizę kosztów i korzyści oraz analizę ryzyka;

- niezwłocznie zbadać możliwość uproszczenia kontroli poprzez zastąpienie obecnego podejścia polegającego na nieukierunkowanej kontroli wyrywkowej nowym podejściem opierającym się na poważnej strategii oceny ryzyka;

- zbadać nowe platformy wymiany lub rozszerzenie istniejących platform bądź inne środki mające na celu ułatwienie wymiany informacji i know-how, aby odpowiadały one ofercie i zapotrzebowaniu na projekty w zakresie współpracy i mobilność (np. szukanie partnerów w zakresie staży w programach Leonardo lub Erasmus).

Bez przesądzania w sprawie wniosków dotyczących następnej generacji programu w kontekście nowych wieloletnich ram finansowych Komisja zamierza:

- zbadać szczegółowe ramy polityczne nowych wieloletnich ram finansowych, szukając synergii między różnymi rodzajami inwestycji w kształcenie i szkolenie finansowanych przez UE w celu uniknięcia ich pokrywania się i zagwarantowania jak największego ich wpływu;

- rozważyć, w jaki sposób wykorzystać dalej zalety istniejącego programu w celu przyczynienia się do osiągnięcia nadrzędnych celów strategii „Europa 2020”, „ET 2020” i europejskiej agendy cyfrowej. Obszarami, w których program jest wyjątkowo skuteczny, są działania obejmujące całą UE, angażujące wszystkie państwa członkowskie w podobne działania o wspólnych celach, transnarodowa mobilność w celach edukacyjnych, zapewnianie dowodów uzasadniających reformy polityki, służenie za inkubator działań innowacyjnych i najlepszych praktyk, wymiana i tworzenie sieci przy niskich kosztach;

- rozważyć, jak najlepiej zrównoważyć ambitne cele, w szczególności poprzez znaczną koncentrację, doskonalenie, upraszczanie i lepszy pomiar skutków;

- przygotować ramy zarządzania i kontroli dla następnej generacji programu, aby zapewnić sprawną fazę rozruchu i pełne wykorzystanie wszystkich możliwych uproszczeń.

ZAŁĄCZNIK

Dotacje i przydział środków z budżetu w ramach programu „Uczenie się przez całe życie” z podziałem na programy szczegółowe w latach 2007-2009

(Źródło: Sprawozdanie okresowe z oceny programu „Uczenie się przez całe życie”; Sprawozdanie z działania programu „Uczenie się przez całe życie” w latach 2009-2010 – dane zaktualizowane)

[pic]

Comenius: obejmuje praktyki; doskonalenie zawodowe; dwustronne i wielostronne partnerstwa szkół; partnerstwa regionalne; projekty wielostronne; sieci wielostronne; środki wspierające i wizyty przygotowawcze.

Erasmus: obejmuje mobilność studentów, mobilność kadry, programy intensywne, kursy językowe i wizyty przygotowawcze.

Leonardo da Vinci: obejmuje projekty w zakresie mobilności osób odbywających wstępne szkolenie zawodowe, osób na rynku pracy i pracowników systemu kształcenia i szkolenia zawodowego; partnerstwa; projekty wielostronne (transfer innowacji i rozwój innowacji); sieci wielostronne; środki wspierające i wizyty przygotowawcze.

Grundtvig: obejmuje wizyty/wymiany kadry zajmującej się kształceniem dorosłych; praktyki; doskonalenie kadry zajmującej się kształceniem dorosłych; warsztaty; projekty w ramach wolontariatu seniorów, partnerstwa na rzecz kształcenia; projekty wielostronne; sieci wielostronne; środki wspierające i wizyty przygotowawcze.

Program międzysektorowy – Działanie kluczowe 1/polityka: dane dotyczące wniosków i dotacji nie obejmują działania w ramach wizyt studyjnych.

[1] Dz.U. L 327 z 15.11.2006, s. 45.

[2] Ocenę okresową programu „Uczenie się przez całe życie” prowadziło od stycznia do grudnia 2010 r. międzynarodowe konsorcjum, któremu przewodził Litewski Instytut Polityki Publicznej i Zarządzania. Pełne sprawozdanie z oceny okresowej programu „Uczenie się przez całe życie” znajduje się na stronie internetowej http://ec.europa.eu/dgs/education_culture/evalreports.

[3] Sprawozdania krajowe przedstawione przez państwa uczestniczące w programie „Uczenie się przez całe życie” (27 państw członkowskich UE, państwa EOG i Turcja) zgodnie z art. 15 ust. 4 decyzji ustanawiającej program działań w zakresie uczenia się przez całe życie i obejmujące lata 2007-2009 były ważnym źródłem informacji i danych dla ogólnej oceny okresowej programu „Uczenie się przez całe życie”.

[4] Socrates, Leonardo da Vinci i eLearning

[5] 23 projekty w zakresie mobilności, 5 w zakresie partnerstw, 11 projektów wielostronnych, 13 w zakresie sieci wielostronnych i środków towarzyszących oraz 13 działań w zakresie badań, obserwacji, analiz i w zakresie programu Jean Monnet.

[6] Zgodnie z pkt B.11 załącznika do decyzji ustanawiającej program działań w zakresie uczenia się przez całe życie minimalny przydział środków na sektorowe programy szczegółowe ustanowiono w następujący sposób: Comenius – 13 %, Erasmus – 40 %, Leonardo da Vinci – 25 % i Grundtvig – 4 %.