(3)W dniu 11 marca 2020 r. Światowa Organizacja Zdrowia oficjalnie uznała epidemię COVID-19 za globalną pandemię. Pandemia stanowi poważne zagrożenie w zakresie zdrowia publicznego dla obywateli, społeczeństw i gospodarek. Znacznie obciąża krajowe systemy ochrony zdrowia i wywołuje zakłócenia w globalnych łańcuchach dostaw, wahania na rynkach finansowych, wstrząsy popytu konsumpcyjnego oraz negatywne efekty w różnych sektorach. Stwarza zagrożenie dla zatrudnienia, dochodów obywateli oraz działalności przedsiębiorstw. Doprowadziła do silnego wstrząsu gospodarczego, który już teraz ma poważne konsekwencje dla Unii Europejskiej. W dniu 13 marca 2020 r. Komisja przyjęła komunikat wzywający do skoordynowanej reakcji gospodarczej na kryzys, obejmującej wszystkie istotne podmioty na poziomie krajowym i unijnym.

(4)Kilka państw członkowskich ogłosiło stan nadzwyczajny lub wprowadziło środki nadzwyczajne. Wszelkie tego typu środki powinny być wprowadzane pod warunkiem, że są ściśle proporcjonalne, konieczne, ograniczone w czasie i zgodne ze standardami europejskimi i międzynarodowymi. Powinny one podlegać nadzorowi demokratycznemu i niezależnej kontroli sądowej.

(5)W dniu 20 marca 2020 r. Komisja przyjęła komunikat w sprawie uruchomienia ogólnej klauzuli korekcyjnej w ramach paktu stabilności i wzrostu. Klauzula, jak określono w art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 3, art. 9 ust. 1 i art. 10 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 oraz w art. 3 ust. 5 i art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1467/97, ułatwia koordynację polityk budżetowych w czasie poważnego pogorszenia koniunktury gospodarczej. W swoim komunikacie Komisja przedstawiła Radzie opinię, że biorąc pod uwagę przewidywane poważne pogorszenie koniunktury gospodarczej w wyniku pandemii COVID-19, obecna sytuacja pozwala na uruchomienie klauzuli. W dniu 23 marca 2020 r. ministrowie finansów państw członkowskich zgodzili się z oceną Komisji. Uruchomienie ogólnej klauzuli korekcyjnej pozwala na czasowe odstępstwo od ścieżki dostosowania prowadzącej do osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego, pod warunkiem, że nie zagraża to stabilności finansów publicznych w średnim okresie. W przypadku części naprawczej Rada może również zdecydować, na podstawie zalecenia Komisji, o przyjęciu zmienionego kursu polityki budżetowej. Ogólna klauzula korekcyjna nie zawiesza procedur paktu stabilności i wzrostu. Pozwala ona państwom członkowskim na odstąpienie od wymogów budżetowych, które miałyby zastosowanie w normalnych warunkach, a jednocześnie umożliwia Komisji i Radzie wprowadzenie niezbędnych środków koordynacji polityki w ramach paktu.

(6)Potrzebne są stałe działania, aby ograniczać i kontrolować rozprzestrzenianie się pandemii, wzmocnić odporność krajowych systemów ochrony zdrowia, złagodzić skutki społeczno-ekonomiczne za pomocą środków wspierających przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe oraz aby zapewnić odpowiednie warunki bezpieczeństwa i higieny w miejscu pracy w celu wznowienia aktywności gospodarczej. Unia powinna w pełni wykorzystywać dostępne jej narzędzia, aby wspierać wysiłki państw członkowskich w tym zakresie. Jednocześnie państwa członkowskie i Unia powinny wspólnie przygotowywać środki konieczne do przywrócenia normalnego funkcjonowania naszych społeczeństw i gospodarek oraz zrównoważonego wzrostu gospodarczego, uwzględniając między innymi transformację ekologiczną i cyfrową oraz wyciągając wnioski z kryzysu.

(7)Kryzys związany z COVID-19 unaocznił elastyczność, jaką zapewnia jednolity rynek, umożliwiając dostosowanie się do nadzwyczajnych sytuacji. Aby jednak zapewnić szybkie i sprawne przejście do etapu odbudowy gospodarki oraz przywrócenia swobodnego przepływu towarów, usług i pracowników, należy znieść nadzwyczajne środki utrudniające normalne funkcjonowanie jednolitego rynku, gdy tylko przestaną one być konieczne. Obecny kryzys pokazał, że zwłaszcza sektor ochrony zdrowia musi na wypadek sytuacji kryzysowej dysponować solidnymi planami gotowości, które powinny w szczególności obejmować ulepszone strategie zakupów, zdywersyfikowane łańcuchy dostaw oraz rezerwy strategiczne podstawowych produktów i materiałów. Są to kluczowe elementy konieczne do opracowania szerzej zakrojonych planów gotowości na wypadek sytuacji kryzysowej.

(8)Prawodawca Unii już znowelizował odpowiednie ramy legislacyjne, aby umożliwić państwom członkowskim uruchomienie wszystkich niewykorzystanych zasobów z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w celu przeciwdziałania nadzwyczajnym skutkom pandemii COVID-19. Zmiany te zapewnią dodatkową elastyczność oraz uproszczą i usprawnią procedury. Aby zmniejszyć presję na przepływy środków pieniężnych, państwom członkowskim umożliwiono również skorzystanie w roku obrachunkowym 2020–2021 ze stopy dofinansowania z budżetu Unii w wysokości 100 %. Zachęca się Austrię do pełnego wykorzystania tych możliwości, aby wesprzeć osoby i sektory, które są najbardziej narażone na trudności.

(9)Społeczno-ekonomiczne konsekwencje pandemii prawdopodobnie będą rozkładać się nierównomiernie w poszczególnych regionach ze względu na różne modele specjalizacji; dotyczy to w szczególności regionów, które w znacznym stopniu zależą od turystyki. Wiąże się z tym ryzyko pogłębienia się dysproporcji regionalnych w Austrii. Obecna sytuacja, która grozi również przejściowym zniweczeniem procesu konwergencji między państwami członkowskimi, wymaga ukierunkowanych działań politycznych.

(10)W dniu 14 kwietnia 2020 r. Austria przedłożyła swój krajowy program reform na 2020 r., a w dniu 30 kwietnia 2020 r. – swój program stabilności na 2020 r. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je jednoczesnej ocenie.

(11)Austria jest obecnie objęta częścią zapobiegawczą paktu stabilności i wzrostu oraz podlega regule dotyczącej zadłużenia.

(12)W aktualizacji technicznej programu stabilności na 2020 r. rząd planuje pogorszenie salda nominalnego: z nadwyżki 0,7 % PKB w 2019 r. w kierunku deficytu wynoszącego 8,0 % PKB w 2020 r. Prognozuje się, że w 2021 r. deficyt obniży się do 1,9 % PKB. W programie stabilności na 2020 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, po spadku w 2019 r. do 70,4 % PKB, wzrośnie w 2020 r. do 81,4 %. Na perspektywy makroekonomiczne i budżetowe wpływa duża niepewność spowodowana pandemią COVID-19.

(13)W odpowiedzi na pandemię COVID-19 oraz w ramach skoordynowanego unijnego podejścia Austria wprowadziła środki budżetowe mające na celu zwiększenie możliwości systemu ochrony zdrowia, powstrzymanie pandemii oraz pomoc tym osobom i sektorom, które zostały szczególnie dotknięte jej skutkami. W programie stabilności na 2020 r. wskazano, że łączna wartość tych środków budżetowych wynosi 5,0 % PKB. Środki te obejmują wzmocnienie usług opieki zdrowotnej, pomoc doraźną dla przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji oraz rozwiązania dotyczące zatrudnienia w zmniejszonym wymiarze czasu pracy. Ponadto Austria zapowiedziała środki, które nie mając bezpośredniego wpływu na budżet, przyczynią się do wsparcia płynności dla przedsiębiorstw. Wartość tych środków oszacowano w programie stabilności na 2020 r. na 5,0 % PKB. Środki te obejmują odroczenie płatności podatku dochodowego od osób fizycznych i prawnych (2,6 % PKB) i gwarancje kredytowe (2,4 % PKB). Ogólnie rzecz biorąc, środki wprowadzane przez Austrię są zgodne z wytycznymi określonymi w komunikacie Komisji w sprawie skoordynowanej reakcji gospodarczej na pandemię COVID-19. Pełne wdrożenie tych środków, a następnie zmiana kierunku polityki budżetowej w sposób, który umożliwi osiągnięcie rozważnej średniookresowej sytuacji budżetowej, kiedy pozwolą na to warunki ekonomiczne, przyczyni się do zachowania stabilności finansów publicznych w perspektywie średnioterminowej.

(14)Według prognozy Komisji z wiosny 2020 r. przy założeniu niezmiennego kursu polityki saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych Austrii w 2020 r. wyniesie -6,1 % PKB, a w 2021 r. osiągnie -1,9 % PKB. Prognozuje się, że wskaźnik zadłużenia sektora instytucji rządowych i samorządowych osiągnie w 2020 r. poziom 78,8 % PKB, a w 2021 r. – 75,8 %.

(15)W dniu 20 maja 2020 r. Komisja opublikowała sprawozdanie sporządzone zgodnie z art. 126 ust. 3 Traktatu w związku z planowanym przekroczeniem przez Austrię w 2020 r. progu deficytu wynoszącego 3 % PKB. Ogólnie rzecz biorąc, analiza wskazuje, że kryterium deficytu określone w Traktacie i rozporządzeniu (WE) nr 1467/1997 nie jest spełnione.

(16)Rząd Austrii podjął bezprecedensowe działania, aby opanować rozprzestrzenianie się COVID-19. Wprowadził surowe zasady kwarantanny i ograniczenia kontaktów osobistych oraz udostępnił znaczne środki na rzecz systemu ochrony zdrowia, aby zakupić sprzęt i niezbędne produkty, wzmocnić zdolności laboratoriów oraz zwiększyć zasoby personelu. Podstawowa opieka zdrowotna znalazła się pod wyjątkową presją ze względu na niespotykany dotąd wzrost zapotrzebowania na porady telemedyczne, wizyty lekarskie i wizyty domowe. Nagły wybuch pandemii COVID-19 wywarł poważny wpływ na gospodarkę Austrii. Krajowe i międzynarodowe środki powstrzymujące rozprzestrzenianie się wirusa uderzyły w gospodarkę zarówno po stronie popytu, jak i podaży, co doprowadziło do powszechnego pogorszenia koniunktury. Przewiduje się zatem, że w 2020 r. PKB zmniejszy się o 5½ %, tj. o więcej niż podczas kryzysu gospodarczego i finansowego w latach 2008–2009. Z uwagi na stosunkowo szybki spadek liczby nowych zachorowań Austria była jednym z pierwszych krajów europejskich, które ogłosiły łagodzenie środków powstrzymujących rozprzestrzenianie się wirusa, począwszy od połowy kwietnia. Aby uniknąć długotrwałych szkód gospodarczych i złagodzić wpływ kryzysu na zatrudnienie i jego skutki społeczne, rząd przyjął kompleksowy pakiet środków (o wartości obecnie 43 mld EUR, tj. w przybliżeniu 10 % PKB) w celu wsparcia gospodarki Austrii. Pakiet obejmuje między innymi mechanizm zmniejszonego wymiaru czasu pracy (Kurzarbeit) przewidujący, że czas pracy może być zmniejszony średnio nawet o 90 % w zdefiniowanym okresie, a pracodawcy otrzymają zwrot kosztów w wysokości od 80 % do 90 % ostatniego wynagrodzenia netto danego pracownika, w zależności od wysokości ostatniego wynagrodzenia brutto. Kompleksowy pakiet środków dla przedsiębiorstw ma na celu zapobieganie tymczasowym problemom z płynnością i zapewnia wsparcie bezpośrednie dla przedsiębiorstw i branż, które najbardziej odczuły skutki kryzysu, ze szczególnym uwzględnieniem małych i średnich przedsiębiorstw. Środki te obejmują transfery pieniężne, pomoc na utrzymanie płynności finansowej w postaci pożyczek, gwarancji, zastrzyków kapitału i odroczenia płatności podatków. Przy opracowywaniu i wdrażaniu tych środków należy wziąć pod uwagę odporność sektora bankowego.

(17)Austriacki system ochrony zdrowia do tej pory dobrze sobie radzi z pandemią COVID-19. Dalszej poprawie zdrowia ludności może służyć rozszerzenie usług podstawowej opieki zdrowotnej i opieki ambulatoryjnej, ze szczególnym uwzględnieniem promocji zdrowia i profilaktyki chorób. Bardziej skuteczne udzielanie zamówień publicznych i stosowanie leków generycznych może zwiększyć efektywność kosztową, a jednocześnie pozwoli utrzymać wysokie standardy jakości. Ponadto austriacki system opieki długoterminowej musi sprostać wyzwaniom strukturalnym i budżetowym, których dotychczas nie udało się należycie rozwiązać. System zapewnia usługi stosunkowo wysokiej jakości, lecz boryka się z trudnościami związanymi z niedoborem personelu, co jeszcze wyraźniej daje się zauważyć w czasie obecnego kryzysu. Sektor opieki długoterminowej jest w dużym stopniu uzależniony od opieki świadczonej przez pracowników z innych państw członkowskich, konieczne jest zatem zabezpieczenie swobodnego przepływu pracowników transgranicznych. Ponadto można by zwiększyć atrakcyjność zawodów pielęgniarskich przez zapewnienie odpowiedniego wynagrodzenia w tym sektorze.

(18)Ważną rolę we wspieraniu gospodarstw domowych i przedsiębiorstw w czasie obowiązywania środków izolacji odgrywa polityka podatkowa, która będzie miała kluczowe znaczenie dla odbudowy gospodarki po kryzysie. Struktura podatkowa Austrii charakteryzuje się wysokim obciążeniem pracy, natomiast potencjał dochodowy podatków majątkowych i środowiskowych pozostaje w dużej mierze niewykorzystany; możliwa jest również poprawa wydajności podatków konsumpcyjnych. Reforma podatkowa pomogłaby przesunąć obciążenia podatkowe w kierunku źródeł, które mają mniej szkodliwy wpływ na zrównoważony wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu, oraz zapewniłaby solidną podstawę dla odbudowy gospodarki. W szczególności niewystarczające wykorzystanie podatków od alkoholu i wyrobów tytoniowych oraz podatków od zanieczyszczeń i zużycia zasobów wskazuje, że nie wykorzystuje się potencjału tych podatków w zakresie ukierunkowywania zachowań i generowania dochodów. Nierówny, lecz ogólnie niski poziom opodatkowania energii osłabia jego wydajność i skuteczność jako narzędzia polityki mającego zachęcać do zużycia korzystnego dla środowiska. W szczególności spójne opodatkowanie emisji CO2 zwiększyłoby konkurencyjność źródeł energii przyjaznych dla klimatu oraz zapewniłoby przestrzeń fiskalną dla ograniczenia podatków powodujących większe zakłócenia gospodarcze. Wyższe podatki od energii związane z CO2 pomogłyby zinternalizować koszty społeczne zanieczyszczenia środowiska, zmotywowałyby konsumentów do większego wykorzystania odnawialnych źródeł energii, a inwestorów zachęciłyby do inwestowania w technologie przyjazne dla klimatu. Wreszcie wykorzystywanie w szerszym zakresie podatków majątkowych sprawiłoby, że system opodatkowania byłby bardziej sprawiedliwy, zwłaszcza w obliczu utrzymujących się w Austrii znacznych nierówności majątkowych. W szczególności pobierane okresowo podatki majątkowe i spadkowe okazały się być stosunkowo sprzyjające wzrostowi i progresywne, nie należy ich zatem lekceważyć w kontekście uzyskiwania dochodów podatkowych w celu odbudowy finansów publicznych.

(19)Austria wykazuje wprawdzie dobre wyniki w tablicy wskaźników społecznych będącej elementem europejskiego filaru praw socjalnych, lecz niedostateczny zakres środków ochrony socjalnej może pozbawiać grupy szczególnie wrażliwe wystarczającej ochrony dochodów podczas kryzysu związanego z COVID-19 i wymagać wprowadzenia dodatkowych środków. Bezrobocie osób młodych wzrasta, a jednocześnie na ryzyko ubóstwa są w szczególności narażone osoby bezrobotne, długotrwale bezrobotne, pracujące w ramach niestandardowych form zatrudnienia oraz osoby pochodzące z innych krajów. Zasadnicze znaczenie nadal będą mieć aktywne polityki w zakresie rynku pracy zapewniające możliwości uczenia się przez całe życie i doskonalenia zawodowego. Uczniowie z grup defaworyzowanych, w tym niepełnosprawne osoby uczące się, bardziej odczuwają trudności związane z nauczaniem na odległość. Około 10 % uczniów w wieku poniżej 15 lat nie ma dostępu do wirtualnego środowiska edukacyjnego; rząd Austrii, w odpowiedzi na kryzys związany z COVID-19, wprowadził zatem środki łagodzące, zapewniając komputery uczniom z grupy ryzyka. Istniejące już nierówności w zakresie wyników w nauce, związane ze środowiskiem społeczno-ekonomicznym i pochodzeniem ze środowisk migracyjnych, mogą jednak się pogłębić. Strategia na rzecz odbudowy, która poprawiłaby dostęp do wysokiej jakości wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, sprzyjających włączeniu społecznemu – które, jak wykazano, niwelują trudności wynikające z upośledzenia społecznego – przyniosłyby korzyści społeczno-ekonomiczne w perspektywie średnio- i długoterminowej oraz zapewniłyby kobietom możliwość pełnego dostępu do rynku pracy. Ogólny wskaźnik zatrudnienia kobiet był wysoki przed kryzysem, lecz niemal połowa z nich pracowała w niepełnym wymiarze czasu pracy (w związku z krótkimi godzinami otwarcia szkół i placówek opieki nad dziećmi), co doprowadziło do znacznej nieskorygowanej luki płacowej między kobietami a mężczyznami.

(20)Skuteczność środków wsparcia w odpowiedzi na COVID-19 – jeżeli chodzi o pomoc dla przedsiębiorstw znajdujących się pod dużą presją, zachowanie otoczenia działalności gospodarczej oraz unikanie przypadków niewypłacalności – zależy od szybkiego i odbiurokratyzowanego wdrożenia tych środków przez organy publiczne i podmioty pośredniczące. Przedsiębiorstwa typu start-up i scale-up mogą wymagać szczególnego wsparcia, np. w postaci zakupu udziałów przez instytucje publiczne oraz zachęt dla funduszy venture capital do zwiększenia inwestycji w tego typu przedsiębiorstwa. Ma to na celu wzmocnienie tych przedsiębiorstw, które są kluczowe dla odbudowy gospodarki, jak również uniknięcie gwałtownej wyprzedaży europejskich przedsiębiorstw o strategicznym znaczeniu. Oprócz wsparcia finansowego przedsiębiorstwa znajdujące się pod dużą presją, w szczególności mniejsze przedsiębiorstwa, potrzebują przyjaznego otoczenia działalności gospodarczej. Obciążenia administracyjne i skomplikowane przepisy wiążą się z kosztami niekorzystnie wpływającymi na sytuację przedsiębiorstw, szczególnie w czasie obecnego kryzysu. Skutecznym sposobem zapewnienia przedsiębiorstwom natychmiastowej, wymiernej pomocy bez obciążania podatników są działania mające ograniczyć zbędne obciążenia i zapewnić wydajne cyfrowe usługi publiczne. Ramy prawne dotyczące niewypłacalności powinny być ukierunkowane na prewencję, lecz również na szybką restrukturyzację i umożliwienie tzw. „drugiej szansy”. Sieci rozstrzygania sporów, takie jak SOLVIT, pomagają przedsiębiorstwom w czasie zakłóceń na jednolitym rynku i wymagają odpowiednich zasobów.

(21)W celu sprzyjania odbudowie gospodarki ważne będzie przyspieszenie realizacji gotowych projektów w zakresie inwestycji publicznych i promowanie inwestycji prywatnych, w tym w drodze odpowiednich reform. Inwestycje te będą najbardziej skuteczne, jeżeli zostaną ukierunkowane na innowacje, cyfryzację oraz transformację ekologiczną; pozwoli to zwiększyć wydajność i zapewnić trwałą konkurencyjność. Intensywność badań i rozwoju w Austrii należy do najwyższych w Unii, lecz kraj ten pozostaje w tyle za liderami pod względem wyników innowacji. W sytuacji, gdy budżety na badania naukowe w wielu przedsiębiorstwach są ograniczane, jeszcze ważniejsze jest, aby działania badawczo-rozwojowe w Austrii przekładały się na doskonałą bazę naukową i przełomowe innowacje, a także aby utrzymać inwestycje publiczne w badania podstawowe oraz zapewnić finansowanie kapitałowe dla innowacyjnych przedsiębiorstw typu scale-up. Cyfryzacja nadal ma kluczowe znaczenie dla otwarcia gospodarki i przygotowania się na nowe realia po zniesieniu środków izolacji. Niewystarczające rozpowszechnienie technologii cyfrowych i cyfrowych modeli biznesowych wśród mniejszych przedsiębiorstw stanowi przeszkodę dla wzrostu wydajności. Umiejętności cyfrowe społeczeństwa austriackiego znajdują się ogólnie na poziomie powyżej średniej UE, jednak liczba absolwentów studiów informatycznych jest niewystarczająca, aby obsadzić wszystkie dostępne stanowiska. E-handel na wyższym poziomie, system pracy z domu oraz e-administracja (między innymi) będą wymagały zwiększenia inwestycji w infrastrukturę (w tym sieć 5G i sieci szerokopasmowe na obszarach wiejskich), wyposażenie i umiejętności.

(22)Przekształcenie Austrii w gospodarkę neutralną dla klimatu będzie wymagało znacznych inwestycji prywatnych i publicznych w dłuższym okresie. W krajowym planie Austrii w dziedzinie energii i klimatu wskazano poważne wyzwania w dążeniu do osiągnięcia celu na 2030 r. w zakresie emisji gazów cieplarnianych nieobjętych unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji. Poprawa produktywności zasobów jest kluczowym czynnikiem, który będzie napędzał przyszły wzrost, przy jednoczesnej minimalizacji wpływu na środowisko. Ograniczenie emisji związanych z transportem ma zasadnicze znaczenie dla spełnienia standardów jakości powietrza i osiągnięcia celów klimatycznych. Przyspieszenie już zaplanowanych inwestycji i realizacja nowych inwestycji w celu wsparcia transformacji ekologicznej przyczyni się do tworzenia nowych zielonych miejsc pracy oraz pobudzenia gospodarki po trybie kryzysowym. Inwestycje w ekoinnowacje uruchomiłyby wzrost wydajności, ograniczając jednocześnie ślad ekologiczny Austrii. Programowanie Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji na lata 2021–2027 mogłoby pomóc Austrii sprostać niektórym wyzwaniom związanym z przejściem na gospodarkę neutralną dla klimatu, w szczególności na terytoriach objętych załącznikiem D do sprawozdania krajowego. Pozwoliłoby to Austrii optymalnie wykorzystać ten fundusz.

(23)Jakkolwiek obecne zalecenia koncentrują się na łagodzeniu społeczno-gospodarczych skutków pandemii i na sprzyjaniu ożywieniu gospodarczemu, to wydane w 2019 r. zalecenia dla tego kraju, przyjęte przez Radę w dniu 9 lipca 2019 r., obejmowały również reformy, które są niezbędne do sprostania średnio- i długoterminowym wyzwaniom strukturalnym. Zalecenia te pozostają aktualne i będą nadal monitorowane w ramach kolejnego rocznego cyklu europejskiego semestru. Podobnie jest w przypadku zaleceń dotyczących polityk gospodarczych związanych z inwestycjami. Zalecenia te należy uwzględniać do celów strategicznego programowania finansowania w ramach polityki spójności w okresie po 2020 r., w tym do celów środków ograniczających i strategii wyjścia wdrażanych w odpowiedzi na obecny kryzys.