KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, TRYBUNAŁU SPRAWIEDLIWOŚCI, TRYBUNAŁU OBRACHUNKOWEGO, EUROPEJSKIEGO BANKU INWESTYCYJNEGO , EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Pakiet na rzecz rozwoju zintegrowanych infrastruktur europejskich

(Text with EEA relevance)

WPROWADZENIE I STRESZCZENIE

W ciągu ostatniej dekady średnia wydatków na infrastrukturę w Europie wykazywała tendencję zniżkową. Kryzys gospodarczo-finansowy przywrócił jednakże zainteresowanie potrzebami w zakresie inwestycji infrastrukturalnych. W trakcie kryzysu gospodarczego inwestycje ukierunkowane na modernizację lub budowę infrastruktury stały się istotnym elementem planów na rzecz pobudzenia i naprawy gospodarki na poziomie UE i państw członkowskich jako sposób wspierania agregacji popytu przy jednoczesnym zapewnieniu długoterminowego zwrotu z wydatkowanych środków. Co ważne, kryzys pokazał kluczowe znaczenie infrastruktury dla przyszłości gospodarczej Europy.

Prawdziwa integracja jednolitego rynku, jak wskazano w sprawozdaniu Montiego[1], nie będzie możliwa bez trwałych połączeń między wszystkimi jego elementami składowymi. Drogi i inne połączenia transportowe, sieci przesyłowe energii elektrycznej i gazu, jak również sieci szerokopasmowe, mają kluczowe znaczenie dla funkcjonowania zintegrowanego obszaru gospodarczego oraz dla jego spójności społecznej i terytorialnej. Niemniej jednak, pomimo postępów w zakresie integracji prawnej w obrębie UE i większego zintegrowania rynków, ostatnio w sektorze energetycznym wraz przyjęciem i wejściem w życie trzeciego pakietu liberalizacyjnego, rozwój wzajemnych fizycznych połączeń transgranicznych opóźnia się. Brakujące obecnie połączenia, zwłaszcza w młodszych państwach członkowskich, tworzą linie podziału między centrum Unii Europejskiej i jej peryferiami oraz utrudniają dalszy rozwój wymiany wewnątrzwspólnotowej bądź nowych sektorów gospodarki, takich jak handel elektroniczny.

Pojawiają się również nowe potrzeby w związku z realizacją strategii „Europa 2020”. Wspieranie przejścia Europy na gospodarkę opartą na wiedzy, niskoemisyjną i wysoce konkurencyjną wymaga odpowiednich – nowoczesnych i elastycznych – sieci infrastruktury energetycznej, transportowej oraz ICT. Wskazując swoje priorytety dotyczące wzrostu gospodarczego[2], Komisja podkreśliła konieczność dokonania postępów w zakresie infrastruktury transportowej, energetycznej i telekomunikacyjnej, które są niezbędne do ustanowienia naprawdę zintegrowanego jednolitego rynku. Wezwała również państwa członkowskie, w kontekście udoskonalonego zarządzania gospodarczego, do dalszej aktywności w tych kluczowych obszarach, w wymiarze regulacyjnym i finansowym, pomimo obecnego kryzysu gospodarczego.

Ogólne potrzeby inwestycyjne w zakresie sieci o znaczeniu europejskim w trzech wymienionych wyżej sektorach wynoszą ok. 1 biliona EUR do 2020 r.[3] Znalezienie odpowiedzi na pytanie, jak zaspokoić wspomniane potrzeby inwestycyjne, to jedno z wielkich wyzwań dla Unii Europejskiej w następnej dekadzie. Chociaż oczekuje się, że dużą rolę w zapewnianiu niezbędnej infrastruktury odgrywać będzie rynek dzięki odpowiednim nakładom i mechanizmom cenowym, niektóre potrzebne inwestycje bez pomocy państwa nie zostaną zrealizowane lub zostaną przesunięte znacznie poza rok 2020. Dlatego też Komisja proponuje obecnie pakiet infrastrukturalny, obejmujący nowe narzędzie budżetowe – instrument „Łącząc Europę”, a także zmienione wytyczne dotyczące transportu, energetyki i ICT.

WSPÓLNE WYZWANIA ORAZ WYTYCZNE DLA POLITYK SEKTOROWYCH

W trzech sektorowych infrastrukturach (transportowej, energetycznej i cyfrowej) można zauważyć podobne problemy i ograniczenia, które wymagają podobnych rozwiązań. Chociaż większość inwestycji w infrastrukturę mogłaby zostać zapewniona przez państwa członkowskie i rynki (dzięki środkom regulacyjnym), jest mało prawdopodobne, że zakres i tempo inwestycji pozwoliłyby wówczas na realizację celów strategii „Europa 2020”. Działania podejmowane na poziomie UE, za pomocą dotacji i instrumentów finansowych, koncentrować się będą na inicjatywach eliminujących lub ograniczających rozdrobnienie rynku, zwiększających bezpieczeństwo Europy, oferujących znaczący potencjał w zakresie wzmacniania wzrostu gospodarczego lub przedstawiających korzyści społeczno-gospodarcze, których nie można uchwycić ani wyliczyć na poziomie projektu. Pozwoli to również odblokować krótkoterminowe zatrudnienie w fazach budowy.

Istotna jest również wewnętrzna synergia w zakresie zarządzania instrumentem: wykorzystanie wspólnej agencji pomoże osiągnąć korzyści skali. Wysoki stopień koordynacji na poziomie programu umożliwi uzyskanie synergii między działaniami sektorowymi: sieć energetyczna, sieć transportowa i sieć szerokopasmowa mogą korzystać ze wspólnych instalacji (studzienki, kanały, dostęp do obiektów) i dlatego ma sens promowanie skoordynowanego rozmieszczania nieaktywnych elementów sieci we współpracy z właściwymi organami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi.

Transport

W chwili obecnej, mimo znacznej liczby realizowanych inwestycji, Unia Europejska nie posiada w wystarczającym stopniu połączonej, interoperacyjnej i zasobooszczędnej sieci transgranicznej infrastruktury transportowej. Jak podkreślono w komunikacie „Plan utworzenia jednolitego europejskiego obszaru transportu – dążenie do osiągnięcia konkurencyjnego i zasobooszczędnego systemu transportu”[4], infrastruktura transportowa ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia funkcjonowania jednolitego rynku i musi wpierać konkurencyjność oraz zrównoważony rozwój. Oprócz braku koordynacji między państwami członkowskich w obszarach zarządzania projektami, ich planowania i finansowania, główną przeszkodą, jaką należy usunąć w kontekście następnych wieloletnich ramach finansowych, jest nieobecność na poziomie europejskim globalnych ram finansowania ukierunkowanych na najistotniejsze wąskie gardła i brakujące połączenia transgraniczne.

Nowe wytyczne TEN-T zapewnią ramy strategiczne dla infrastruktury europejskiej służącej ustanowieniu jednolitej europejskiej przestrzeni transportowej. W wytycznych określa się również ramy regulacyjne, które zawierają normy zapewniające efektywność i interoperacyjność. Tworzą one ponadto solidniejsze i bardziej wiążące ramy planowania, obejmujące sieć kompleksową i sieć bazową, które umożliwią skoncentrowanie działań europejskich – podejmowanych przez państwa członkowskie, instytucje UE oraz zainteresowane strony – na wpieraniu utworzenia, odpowiednio do roku 2030 i 2050, działających sieci infrastruktury europejskiej.

Sieć kompleksowa stanowi podstawowy poziom TEN-T. Składa się z całej istniejącej i planowanej infrastruktury, która spełnia wymogi wytycznych. Sieć kompleksowa ma powstać najpóźniej do 31 grudnia 2050 r.

Sieć bazowa stanowi nakłada się na sieć kompleksową i obejmuje jej strategicznie najważniejsze części. Stanowi ona kręgosłup multimodalnej sieci mobilności, jakiej potrzebują europejscy obywatele i przedsiębiorcy. Skupia się na tych elementach TEN-T, które posiadają największą wartość dodaną dla Europy: brakujących ogniwach transgranicznych, najważniejszych wąskich gardłach i węzłach multimodalnych. Sieć bazowa ma powstać najpóźniej do 31 grudnia 2030 r. i będzie finansowana poprzez instrument „Łącząc Europę”.

Wytyczne TEN-T mają również na celu wzmocnienie narzędzi wdrażania dzięki zastosowaniu koncepcji korytarzy sieci bazowej, z należytym uwzględnieniem kolejowych korytarzy towarowych[5]. Korytarze te będą stanowić instrument ramowy do skoordynowanego wdrażania sieci bazowej. Jeżeli chodzi o ich zakres, korytarze sieci bazowej będą obejmować zasadniczo trzy rodzaje transportu i przechodzić przez co najmniej trzy państwa członkowskie. W miarę możliwości powinny też utworzyć połączenia z portami morskimi. Jeżeli chodzi o działania, korytarze sieci bazowej zapewnią platformę do celów zarządzania przepustowością, inwestycji, tworzenia i koordynowania multimodalnych ośrodków przeładunkowych i wdrażania interoperacyjnych systemów zarządzania ruchem.

Energetyka

Realizacja kluczowych celów unijnej polityki energetycznej – konkurencyjności, stabilności i bezpieczeństwa dostaw – wymaga szeroko zakrojonych działań w zakresie modernizacji i rozbudowy europejskiej infrastruktury energetycznej oraz transgranicznych połączeń międzysystemowych sieci. Z tego względu w komunikacie Komisji w sprawie priorytetów w odniesieniu do infrastruktury energetycznej na 2020 r. i w dalszej perspektywie[6], przyjętym dnia 17 listopada 2010 r., wezwano do opracowania nowej unijnej strategii w sprawie infrastruktury energetycznej, aby koordynować i optymalizować rozwój sieci w skali całego kontynentu. W komunikacie potwierdzono w szczególności konieczność przeglądu dotychczasowej polityki dotyczącej transeuropejskich sieci energetycznych (TEN-E) i ram finansowania. Tego rodzaju nowa polityka ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia solidarności między państwami członkowskimi, pełnego wdrożenia wewnętrznego rynku energetycznego i połączenia regionów odizolowanych z siecią europejską, stworzenia alternatywnych dróg dostaw lub przesyłu i źródeł energii oraz dla rozwoju odnawialnych źródeł energii i ich konkurencyjności wobec źródeł tradycyjnych, na co wskazano na posiedzeniu Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r.

Nowe wytyczne dotyczące transeuropejskich infrastruktur energetycznych ustanawiają przepisy w zakresie terminowego rozwoju i interoperacyjności transeuropejskich sieci energetycznych.

Mają one w szczególności na celu stworzenie najlepszych warunków dla opracowania projektów w zakresie infrastruktury energetycznej wspierających pełną integrację wewnętrznego rynku energii, między innymi poprzez zagwarantowanie, że żadne państwo członkowskie nie będzie odizolowane od sieci europejskiej, oraz przyczyniają się do zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska, gdyż umożliwiają Unii realizację do 2020 r. celów takich jak obniżenie o 20 %[7] emisji gazów cieplarnianych, podniesienie o 20 % efektywności energetycznej i zwiększenie do 20 % udziału energii ze źródeł odnawialnych w ostatecznym zużyciu energii, przy zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw i solidarności między państwami członkowskimi.

W tym celu, na okres do 2020 r. i w dalszej perspektywie, w wytycznych ustalono ograniczoną liczbę priorytetowych korytarzy i obszarów obejmujących transeuropejskie sieci elektroenergetyczne i gazowe, a także infrastrukturę przesyłu ropy naftowej i dwutlenku węgla, w przypadku których działanie na szczeblu europejskim jest najbardziej uzasadnione. Celem inicjatywy jest więc wdrożenie tych priorytetów poprzez:

- usprawnienie procedur wydawania pozwoleń w celu znacznego skrócenia czasu ich trwania w przypadku projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania oraz w celu zwiększenia udziału społeczeństwa w realizacji takich projektów i jego akceptacji dla nich;

- uproszczenie regulacji dotyczących energetycznych i gazowych projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania poprzez transgraniczny podział kosztów w zależności od zapewnianych korzyści, przy zachowaniu adekwatności dopuszczalnej stopy zwrotu do ponoszonego ryzyka;

- zapewnienie realizacji projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania poprzez udostępnienie koniecznego wsparcia rynkowego i bezpośredniego wsparcia finansowego UE. W tej ostatniej kwestii wniosek określa podstawę dla kwalifikowalności do pomocy finansowej UE w ramach instrumentu „Łącząc Europę”.

Infrastruktury cyfrowe

Inwestycje mające na celu zapewnienie połączeń i usług o bardzo wysokiej przepustowości świadczonych z wykorzystaniem nowoczesnych sieci internetowych są inwestycjami w przyszłość. Infrastruktury cyfrowe – zarówno fizyczne, jak i oparte na usługach – są kluczowymi czynnikami umożliwiającymi inteligentny wzrost, jaki musi osiągnąć Europa w nadchodzącej dekadzie, aby zapewnić sobie zdolność konkurowania w skali międzynarodowej oraz generowania tworzenia dobrobytu swoich obywateli. Przedmiotowa inicjatywa stanowi w rzeczywistości część strategii „Europa 2020” na rzecz inteligentnego, trwałego i sprzyjającego włączeniu społecznemu wzrostu gospodarczego, zgodnie z którą w ramach Europejskiej agendy cyfrowej, będącej jedną z inicjatyw przewodnich, priorytetowe znaczenie nadano infrastrukturze usług informatycznych. W agendzie cyfrowej podkreślono konieczność podjęcia dalszych działań w celu udostępnienia i upowszechnienia szerokopasmowego internetu oraz zwiększenia przepustowości połączeń, zarówno przy użyciu technologii stacjonarnych, jak i bezprzewodowych, oraz w celu ułatwienia inwestycji w nowe, bardzo szybkie, otwarte i konkurencyjne sieci internetowe, które staną się nieodzownym elementem gospodarki przyszłości.

Wytyczne mają ustanowić cele i priorytety przewidziane dla sieci szerokopasmowych oraz infrastruktury usług informatycznych w dziedzinie telekomunikacji. W wytycznych określono ponadto projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania w zakresie rozwoju sieci szerokopasmowych i infrastruktury usług informatycznych (np. e-zdrowie, e-tożsamość, zamówienia elektroniczne itp.). Projekty te pomogą w rozwiązaniu kwestii zidentyfikowanych jako stanowiące poważne bariery dla rozwoju jednolitego rynku cyfrowego, takich jak m.in.: niedobór inwestycji w sieci szerokopasmowe w Europie w stosunku do naszych głównych konkurentów, co oznacza niewykorzystanie potencjału w zakresie wzrostu gospodarczego i korzyści społecznych; konieczność zwiększenia presji konkurencyjnej w dziedzinie nowoczesnych sieci szerokopasmowych; a także konieczność opracowania odpowiednich strategii w celu publicznego wsparcia rozwoju sieci szerokopasmowych na obszarach, w odniesieniu do których brak jest uzasadnienia ekonomicznego. Jeśli chodzi o usługi cyfrowe, ograniczenia polegają głównie na braku technicznej interoperacyjności, co sprawia, że świadczenie kluczowych usług publicznych online nie wychodzi poza granice państw. Nie istnieją podmioty, które w naturalny sposób poczuwają się do odpowiedzialności za rozwój europejskiej infrastruktury interoperacyjnych usług, więc ani poszczególne państwa członkowskie, ani inwestorzy prywatni nie są w stanie zapewnić wprowadzenia interoperacyjnych usług. Wartość dodana UE jest zatem wysoka.

Jeśli chodzi o infrastruktury cyfrowe, instrument „Łącząc Europę” wspierać będzie, wykorzystując kombinację dotacji oraz innowacyjnych instrumentów finansowych, inwestycje w sieci, które mogą umożliwić realizację przewidzianych w Europejskiej agendzie cyfrowej celów: zapewnieniu powszechnego dostępu do łączy szerokopasmowych o przepustowości 30 Mb/s; lub zapewnieniu co najmniej połowie gospodarstw domowych dostępu do łączy o przepustowości przekraczającej 100 Mb/s. Przygotowany zostanie zrównoważony zestaw projektów dotyczących łączy o przepustowości 30 Mb/s oraz projektów obejmujących łącza o przepustowości 100 Mb/s, przy czym należycie uwzględnione zostaną potrzeby inwestycyjne państw członkowskich, które w przybliżeniu sięgają 270 mld EUR.

Jeśli chodzi o infrastrukturę usług informatycznych, ramy interoperacyjne są finansowane poprzez dotacje bezpośrednie i obejmują m.in.: wysokoprzepustowe transeuropejskie sieci szkieletowe łączące organy administracji publicznej, transgraniczne usługi administracji elektronicznej oparte na interoperacyjnych usługach identyfikacji i uwierzytelniania (umożliwiające świadczenie usług zamówień elektronicznych, e-sprawiedliwości i e-zdrowia); dostęp do zasobów cyfrowych stanowiących część europejskiego dziedzictwa kulturowego; zapewnienie bezpieczeństwa i ochrony (działania związane z inicjatywą „Bezpieczniejszy Internet” i ochroną krytycznej infrastruktury usługowej) oraz zapewnienie inteligentnych sieci energetycznych.

Projekty te powinny zapewnić zwiększenie konkurencyjności gospodarki europejskiej, w tym małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), wspierać rozwój wzajemnych połączeń między sieciami krajowymi oraz ich interoperacyjność i dostęp do nich, a także wspierać rozwój jednolitego rynku cyfrowego. Aby umożliwić adaptację do zmieniających się priorytetów politycznych, sytuacji w zakresie rozwoju techniki i sytuacji na stosownych rynkach, możliwe będzie ustalenie nowych projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w trakcie wdrażania tych wytycznych.

INSTRUMENT „ŁąCZąC EUROPę” – WSPÓLNE NARZęDZIE FINANSOWANIA INFRASTRUKTURY

Na podstawie doświadczeń i wniosków płynących z obowiązujących ram strategicznych dotyczących sieci transeuropejskich Komisja proponuje obecnie nowy pakiet na rzecz infrastruktury europejskiej (EIP), oparty na instrumencie „Łącząc Europę” (CEF), który będzie wspólnym instrumentem finansowania sieci transeuropejskich, stanowiącym ramy dla stosowania przedstawionych wyżej wytycznych dotyczących polityki w poszczególnych sektorach. Ponieważ niektóre projekty infrastrukturalne będące przedmiotem unijnego zainteresowania mogą dotyczyć terytorium państw ubiegających się o członkostwo, państw sąsiadujących i innych państw trzecich, w ramach instrumentu „Łącząc Europę” możliwe będzie wspieranie, w razie potrzeby, odpowiednich projektów będących przedmiotem wzajemnego zainteresowania w celu łączenia sieci transeuropejskich z sieciami infrastruktury w tych państwach.

Celem instrumentu „Łącząc Europę” jest uproszczenie i ułatwienie wsparcia UE na rzecz infrastruktury poprzez optymalizację portfela dostępnych instrumentów, standaryzację zasad operacyjnych dotyczących ich stosowania, a także wykorzystanie możliwych synergii w trzech przedmiotowych sektorach. Tego rodzaju skoordynowane podejście nie tylko pozwoli uzyskać możliwie największą wartość dodaną dla UE, lecz także pozwoli uprościć procedury i zmniejszyć koszty zbiorowe.

W tym celu we wniosku dotyczącym instrumentu „Łącząc Europę” opracowano wspólne ramy finansowe dla wszystkich sektorów, uwzględniające skoordynowane roczne programy prac, wspólny komitet, elastyczność pomiędzy budżetami sektorowymi, poprawione wskaźniki efektywności i warunki oraz korzystanie ze wspólnych specjalnych instrumentów finansowania infrastruktury.

Środki CEF będą zarządzane centralnie, albo bezpośrednio przez służby Komisji (w razie potrzeby przy wsparciu ze strony agencji wykonawczej), albo w drodze partnerstwa między Komisją a instytucją finansową/instytucjami finansowymi. Rozwiązania w zakresie zarządzania operacyjnego różnymi instrumentami objętymi zakresem CEF będą proponowane w oparciu o odpowiednie ramy prawne, na podstawie doświadczeń uzyskanych w wyniku działań Agencji Wykonawczej TEN-T oraz dotychczasowej współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym.

Instrument będzie skoordynowany z innymi działaniami wynikającymi z unijnego budżetu, takimi jak „Horyzont 2020” oraz Fundusz Spójności i fundusze strukturalne.

Jeśli chodzi o koordynację z programem „Horyzontem 2020”, zapewni to komplementarność przy równoczesnym unikaniu ewentualnego powielania działań. Koordynacja między instrumentem „Łącząc Europę” a programem „Horyzont 2020” zagwarantuje, że nie zostanie przerwana ciągłość procesu badawczo-rozwojowego prowadzącego do wdrażania infrastruktury. Jest to szczególnie ważne w sytuacji, gdy dla realizacji ambitnych celów strategii „Europa 2020” konieczny będzie istotny postęp technologiczny w dziedzinie transportu, energetyki i ICT.

Co do powiązań z Funduszem Spójności i funduszami strukturalnymi, wspólne ramy strategiczne polityki spójności, a także umowy partnerskie z państwami członkowskimi będą podlegać ścisłej koordynacji z ramami polityki w sektorach transportu, energetyki i ICT. Odpowiednie wytyczne dla poszczególnych sektorów odwoływać się będą do Funduszu Spójności i funduszy strukturalnych, aby możliwa była realizacja infrastruktury lokalnej i regionalnej oraz jej powiązanie z infrastrukturą priorytetową dla UE, co umożliwi połączenie wszystkich obywateli w całej UE.

Budżet instrumentu „Łącząc Europę” wynosić będzie 50 mld EUR[8] na lata 2014-2020, z czego 10 mld EUR zostało zarezerwowane na infrastrukturę transportową w ramach Funduszu Spójności. Chociaż instrument ten będzie zarządzany centralnie, możliwie największym priorytetem stanie się przestrzeganie alokacji krajowych w ramach Funduszu Spójności podczas rozdziału tych 10 mld EUR. Owe 10 mld EUR zostanie zarezerwowane dla państw członkowskich uprawnionych do korzystania z Funduszu Spójności, a stawki współfinansowania z budżetu UE zostaną ustalone na tym samym poziomie jak w przypadku Funduszu Spójności.

CEF | 40 mld EUR |

Energetyka | 9,1 mld EUR |

Transport | 21,7 mld EUR |

Telekomunikacja/Technologie cyfrowe | 9,2 mld EUR |

Środki przeznaczone na infrastrukturę transportową w ramach Funduszu Spójności | 10 mld EUR |

Ogółem | 50 mld EUR |

NARZęDZIA FINANSOWE W RAMACH INSTRUMENTU „ŁąCZąC EUROPę” – MAKSYMALIZACJA WPłYWU UE

Wprawdzie rządy UE przeznaczają na inwestycje w infrastrukturę średnio 1 % PKB[9], jednak coraz częściej do finansowania tych inwestycji zachęcają podmioty sektora prywatnego. Odbywa się to na zasadach pełnego zaangażowania sektora prywatnego w drodze prywatyzacji, poprzez koncesje lub – ostatnio – w ramach modelu partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP).

Jednakże obecny napływ funduszy prywatnych nie wystarcza do zaspokojenia znacznych potrzeb inwestycyjnych sektorów infrastruktury. Co więcej, prywatne finansowanie nie jest łatwo dostępne w terminach zapadalności i na warunkach, jakie odzwierciedlałyby we właściwy sposób ekonomiczny cykl życia komercyjnie opłacalnych długoterminowych projektów infrastrukturalnych. Dlatego też potrzebne są instrumenty kapitałowe i dłużne, aby zmniejszyć konkretne przeszkody, które ograniczają dostępność finansowania dłużnego i kapitałowego dla projektów będących przedmiotem zasadniczego zainteresowania unijnego, tzn. projektów objętych instrumentem „Łącząc Europę”.

Celem instrumentów infrastrukturalnych jest przyciąganie finansowania z sektora prywatnego, aby pomóc w uwolnieniu potencjału Europy w dobie kluczowego przejścia na gospodarkę zasobooszczędną i niskoemisyjną. Wspomniane instrumenty odgrywają coraz ważniejszą rolę, jeśli chodzi o osiąganie strategicznych celów Unii, dzięki zapewnieniu możliwości zgromadzenia środków finansowych niezbędnych do realizacji projektów, które mają potencjał w zakresie stymulowania wzrostu gospodarczego. Instrumenty finansowe przedstawiają konkretną wartość dodaną, gdy zachodzi konieczność szybkiego wdrożenia strategii UE, ale niepewność w odniesieniu do projektów i rynków finansowych jest większa niż zwykle, jak ma to miejsce w obecnej sytuacji gospodarczej. Ponadto instrumenty finansowe powodują efekt mnożnikowy dla budżetu UE poprzez ułatwianie i przyciąganie prywatnego finansowania dla projektów będących przedmiotem unijnego zainteresowania, a tym samym maksymalizują oddziaływanie budżetu UE.

Zestaw instrumentów powinien zapewnić podstawę dla długoterminowych stabilnych ram inwestycyjnych oraz zadziałać jako katalizator i stymulator. Instrument „Łącząc Europę” ma służyć osiągnięciu tego celu poprzez dwa rodzaje głównych instrumentów:

- udziały kapitałowe w funduszach kapitałowych, które zapewniają kapitał wysokiego ryzyka projektom będącym przedmiotem wspólnego zainteresowania;

- pożyczki i gwarancje dla projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania ułatwiane poprzez instrumenty oparte na podziale ryzyka, w tym mechanizmy na rzecz wsparcia długoterminowych kredytów bankowych oraz obligacji projektowych emitowanych przez przedsiębiorstwa odpowiedzialne za projekt.

Wspomniane instrumenty zostaną ukierunkowane na realizację celów zgodnie z priorytetami strategii „Europa 2020” i będą obejmować trzy obszary polityki dotyczące infrastruktury transportowej, energetycznej i cyfrowej, aby uniknąć niepotrzebnego mnożenia instrumentów o podobnym charakterze lub ukierunkowanych na podobnych beneficjentów i projekty o podobnej strukturze. Zgodnie z założoną logiką interwencji Komisja ma ściśle współdziałać z odpowiednimi międzynarodowymi instytucjami finansowymi, takimi jak Europejski Bank Inwestycyjny.

Zważywszy jednak na długoterminowe planowanie, czas realizacji i okres funkcjonowania projektów infrastrukturalnych, wdrożenie instrumentów finansowych również wymaga długoterminowego przygotowania. Dlatego też, równocześnie z wnioskiem dotyczącym instrumentu „Łącząc Europę”, Komisja proponuje uruchomienie fazy pilotażowej inicjatywy w zakresie obligacji projektowych w ramach strategii „Europa 2020” już w trakcie obowiązywania obecnych ram finansowych. Działający rynek obligacji projektowych, jaki w tej chwili praktycznie nie istnieje w Europie, mógłby stanowić pomost między projektami infrastrukturalnymi oraz unikającymi ryzyka inwestorami długoterminowymi, takimi jak fundusze emerytalne i zakłady ubezpieczeń. Faza pilotażowa ma utorować drogę kompleksowemu instrumentowi opartemu na podziale ryzyka w zakresie finansowania projektów infrastrukturalnych za pomocą pożyczek i obligacji projektowych w kontekście wejścia w życie instrumentu „Łącząc Europę”.

RADYKALNA ZMIANA PODEJśCIA DO FINANSOWANIA INFRASTRUKTURY W EUROPIE

Dla Europy koszty wynikające z niedostatecznego inwestowania w przyszłe sieci mogą być bardzo wysokie. Wzrost wzajemnej zależności gospodarek europejskich oraz zmiana kierunku obrotów handlowych wywierają presję na istniejące systemy infrastruktury, a do tworzenia nowych możliwości biznesowych i zaspokojenia potrzeb obywateli potrzebne są nowoczesne, inteligentne i elastyczne sieci. Cele strategii „Europa 2020”, takie jak wspieranie przejścia na gospodarkę niskoemisyjną i zasobooszczędną czy tworzenie gospodarki cyfrowej, są faktycznie niemożliwe do osiągnięcia bez właściwego uwzględnienia ich konsekwencji dla infrastruktury.

Poprzez swoją politykę wspierania rozwoju sieci transeuropejskich UE odgrywała tradycyjnie istotną rolę, jeśli chodzi o stymulowanie państw członkowskich i rynków do dokonywania inwestycji w infrastrukturę będącą przedmiotem europejskiego zainteresowania i przynoszącą szerokie korzyści społeczno-gospodarcze. Strategiczne znaczenie modernizacji i poprawy stanu infrastruktury fizycznej w Europie, jak również skala związanych z tym niezbędnych inwestycji, wymagają obecnie radykalnej zmiany sposobu ustalania, wspierania i wdrażania przez UE transgranicznych sieci infrastruktury.

Wniosek dotyczący zintegrowanego wielosektorowego instrumentu „Łącząc Europę”, uzupełniony szczegółowymi wytycznymi dla branży transportowej, energetycznej i telekomunikacyjnej, ma na celu stworzenie odpowiednich warunków do pobudzenia rozwoju infrastruktury, zwiększenia finansowania ze źródeł prywatnych w dobie surowych ograniczeń budżetów publicznych, a także pomoc w przywróceniu zainteresowania wyspecjalizowanych inwestorów długoterminowych dokonywaniem inwestycji w Europie, przyczyniając się tym samym do wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy. Przedmiotowy pakiet propozycji, wraz z nowym podejściem do kwestii wykorzystania innowacyjnych instrumentów finansowych i uruchomieniem projektu pilotażowego w zakresie europejskich obligacji projektowych, ma na celu nadanie dynamiki, jakiej potrzebuje Europa, aby sprostać wyzwaniom związanym z infrastrukturą.

[1] „Nowa strategia na rzecz jednolitego rynku – w służbie gospodarki i społeczeństwa Europy”. Sprawozdanie Mario Montiego dla Przewodniczącego Komisji Europejskiej z dnia 9 maja 2010 r., s. 64-65.

[2] Roczna wizja wzrostu gospodarczego 2011, COM(2011) 11.

[3] Ok. 500 mld EUR w sektorze transportowym, 200 mld EUR w sektorze energetycznym i 270 mld EUR w przypadku infrastruktury szybkich sieci szerokopasmowych.

[4] COM(2011) 144.

[5] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 913/2010 z dnia 22 września 2010 r. w sprawie europejskiej sieci kolejowej ukierunkowanej na konkurencyjny transport towarowy, Dz.U. L 276 z 20.10.2010, s. 22.

[6] COM(2010) 677.

[7] 30 % w sprzyjających warunkach.

[8] Wszystkie kwoty podano w cenach stałych z 2011 r.

[9] Między 0,5 % a 2 %, zob. Alegre et al., EIB Papers, tom 13/1 (2008 r.). Głównym czynnikiem wpływającym na rozbieżność szacunków jest zaliczanie inwestycji dokonywanych przez przedsiębiorstwa prowadzące działalność handlową do inwestycji prywatnych, nawet jeżeli przedsiębiorstwa te należą do podmiotów sektora publicznego.