KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 4.5.2016 COM(2016) 278 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Trzecie sprawozdanie w sprawie postępów Turcji w realizacji wymogów planu działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego {SWD(2016) 161 final}



1. WPROWADZENIE W dniu 16 grudnia 2013 r. Unia Europejska (UE) i Turcja – równolegle z podpisaniem umowy o readmisji między UE a Turcją – rozpoczęły dialog na temat liberalizacji reżimu wizowego . Dialog opiera się na planie działania na rzecz ruchu bezwizowego z Turcją („plan działania”), który jest dokumentem określającym wymogi, które Turcja musi spełnić, aby Parlament Europejski i Rada mogły przyjąć zmiany do rozporządzenia (WE) nr 539/2001. Zmiany te umożliwiłyby obywatelom tureckim posiadającym paszporty biometryczne zgodne ze standardami UE bezwizowy pobyt krótkoterminowy w strefie Schengen (do 90 dni w dowolnym okresie wynoszącym 180 dni). 72 wymogi określone w harmonogramie można podzielić na pięć grup tematycznych (tzw. bloków): zabezpieczenia dokumentów; zarządzanie migracją; porządek publiczny i bezpieczeństwo; prawa podstawowe oraz readmisja nielegalnych migrantów. W dniu 20 października 2014 r. Komisja przyjęła swoje pierwsze sprawozdanie z postępów Turcji w zakresie wymogów planu działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego („pierwsze sprawozdanie”) . W pierwszym sprawozdaniu oceniono spełnienie poszczególnych wymogów i wydano zalecenia co do dalszych kroków we wszystkich obszarach. W dniu 29 listopada 2015 r. odbył się szczyt UE–Turcja, podczas którego obie strony uzgodniły rozwiązania służące zacieśnieniu współpracy między nimi, głównie w zakresie zarządzania syryjskim kryzysem uchodźczym oraz zwalczania nielegalnej migracji. Na szczycie strona turecka wyraziła swoje zaangażowanie w przyspieszenie realizacji planu działania, w tym poprzez wcześniejsze stosowanie wszystkich postanowień umowy o readmisji między UE a Turcją w dążeniu do uzyskania liberalizacji reżimu wizowego do października 2016 r. . Taka deklaracja została z zadowoleniem przyjęta przez UE. W dniu 4 marca 2016 r. Komisja przyjęła drugie sprawozdanie z postępów Turcji w zakresie wymogów planu działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego („drugie sprawozdanie”), któremu towarzyszył dokument roboczy służb Komisji . W dokumencie roboczym służb Komisji opisano postępy, jakie Turcja poczyniła w zakresie spełniania poszczególnych wymogów od czasu pierwszego sprawozdania, a w drugim sprawozdaniu wymieniono zalecenia dotyczące dalszych postępów we wszystkich obszarach. Ponadto dokument roboczy służb Komisji zawierał również ocenę ewentualnego wpływu liberalizacji reżimu wizowego dla Turcji na sytuację migracyjną w UE. W dniach 7 i 18 marca 2016 r. odbyły się posiedzenia szefów państw lub rządów z UE i Turcji. W wyniku tego ostatniego posiedzenia wydano oświadczenie UE–Turcja („oświadczenie”), które stanowi, że „realizacja harmonogramu liberalizacji reżimu wizowego zostanie przyspieszona względem wszystkich uczestniczących państw członkowskich, tak aby znieść wymogi wizowe dla obywateli tureckich najpóźniej z końcem czerwca 2016 r., pod warunkiem że spełnione zostaną wszystkie kryteria odniesienia. W tym celu Turcja podejmie kroki konieczne do spełnienia pozostałych wymagań, co pozwoli Komisji – po wymaganej ocenie zgodności z kryteriami odniesienia – przygotować do końca kwietnia stosowną propozycję, na podstawie której Parlament Europejski i Rada będą mogły podjąć ostateczną decyzję”. W niniejszym trzecim sprawozdaniu przedstawiono ocenę zgodności wymaganą w oświadczeniu. Opisano w nim najważniejsze postępy, jakie Turcja poczyniła od czasu drugiego sprawozdania z realizacji wymogów określonych w planie działania. Przedstawiono w nim również szczegółowe zalecenia dotyczące tych środków, które – do dnia 4 maja 2016 r. – Turcja nadal musi przedsięwziąć w celu spełnienia ostatnich niespełnionych kryteriów określonych w planie działania oraz aby umożliwić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie przyjęcie wniosku ustawodawczego Komisji. Trzeciemu sprawozdaniu towarzyszy dokument roboczy służb Komisji zawierający informacje faktyczne na temat stanu realizacji poszczególnych wymogów. Dokument roboczy służb Komisji zawiera również ocenę potencjalnego wpływu liberalizacji reżimu wizowego dla Turcji na stan bezpieczeństwa UE. Trzecie sprawozdanie odpowiada strukturze planu działania i dlatego omówiono w nim po kolei wspomniane pięć bloków, wskazując w odniesieniu do każdego z nich wymogi, które nie są jeszcze całkowicie spełnione, oraz środki, które Turcja powinna podjąć w celu spełnienia tych ostatnich niespełnionych wymogów. 2. BLOK 1: BEZPIECZEŃSTWO DOKUMENTÓW Od czasu publikacji drugiego sprawozdania Turcja poczyniła dalsze postępy w realizacji wymogów określonych w ramach tego bloku. W szczególności władze tureckie zaczęły wydawać obywatelom tureckim – na poziomie pilotażowym – nowe i bezpieczniejsze dowody tożsamości zawierające identyfikatory biometryczne. Zastąpienie starych dokumentów tożsamości nowymi u wszystkich mieszkańców Turcji zajmie około trzech lat. Stan tego procesu jest obecnie bardzo zaawansowany. Ponadto władze tureckie nawiązały współpracę z państwami członkowskimi UE w zakresie wymiany informacji na temat podrobionych lub sfałszowanych dokumentów podróży. Obecnie turecka policja krajowa regularnie i terminowo wprowadza do bazy danych Dial-doc należącej do Interpolu, do której dostęp mają wszystkie państwa członkowskie, informacje dotyczące podrobionych i sfałszowanych dokumentów podróży zidentyfikowanych w Turcji podczas działań w ramach kontroli granicznej. Jednocześnie w głównych tureckich portach lotniczych (w porcie lotniczym Atatürk w Stambule i w porcie lotniczym Antalya) turecka policja krajowa ustanowiła specjalne biura mające za zadanie wymianę informacji oraz porad z urzędnikami łącznikowymi ds. imigracji państw członkowskich na temat podejrzanych dokumentów podróży znalezionych przy osobach podróżujących do UE. Ponadto turecka policja krajowa zaczęła oferować dodatkowe możliwości szkoleniowe swoim funkcjonariuszom pracującym na przejściach granicznych w celu zwiększenia ich zdolności do wykrywania sfałszowanych dokumentów, ze szczególnym uwzględnieniem dokumentów wydawanych przez państwa członkowskie UE. W wyniku tych zmian Turcja nie spełniła w pełni tylko jednego kryterium w ramach bloku 1, mianowicie wymogu wydawania swoim obywatelom paszportów biometrycznych dostosowanych do norm UE określonych w rozporządzeniu Rady nr 2252/2004, tj. paszportów z mikroprocesorem bezstykowym, na którym zapisany jest nie tylko obraz twarzy posiadacza paszportu, lecz również odciski palców tej osoby, oraz który jest zabezpieczony systemem szyfrowania zapewniającym dodatkową kontrolę dostępu (SAC) . Od wielu miesięcy władze tureckie prowadzą działania na szczeblu technicznym, w tym dzięki projektowi finansowanemu przez UE, mające na celu spełnienie tego kryterium. Władze tureckie poinformowały jednak, że z powodów technicznych będą w stanie spełnić to kryterium w pełni dopiero w październiku 2016 r. Biorąc pod uwagę przyspieszenie procesu liberalizacji reżimu wizowego, o którym zadecydowali szefowie państw lub rządów UE i Turcji, z obiektywnego punktu widzenia nie jest możliwe, by władze tureckie spełniły to kryterium na czas. Władze tureckie zgodziły się jednak, by – w ramach rozwiązania przejściowego obowiązującego od czerwca 2016 r. do końca tego roku – wydawać wszystkim obywatelom paszporty zawierające zarówno obraz twarzy, jak i odciski palców posiadacza paszportu, tak aby umożliwić posiadaczowi paszportu korzystanie z możliwego ruchu bezwizowego, jeżeli i kiedy zostanie on przyznany. Wspomniane paszporty tymczasowe, które będą wydawane tylko do końca 2016 r. z krótkim okresem ważności, będą różnić się od paszportów wymaganych w ramach kryterium jedynie pod tym względem, że mikroprocesor zostanie zabezpieczony za pomocą rozszerzonej kontroli dostępu (EAC). Ten system szyfrowania jest zgodny z normami Organizacji Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO) i do końca 2014 r. stanowił normę również dla Unii Europejskiej. Władzom tureckim przypomina się, że przed wprowadzeniem ruchu bezwizowego Turcja powinna również udostępnić wszystkim państwom członkowskim certyfikaty dające im możliwość weryfikacji autentyczności i odczytu informacji przechowywanych na mikroprocesorze w paszportach tureckich.

3. BLOK 2: ZARZĄDZANIE PRZEPŁYWAMI MIGRACYJNYMI Wszystkie wymogi w ramach tego bloku zostały spełnione za pomocą szeregu inicjatyw stopniowo podejmowanych przez władze tureckie w obszarze zarządzania granicami, zarządzania przepływami migracyjnymi, ochrony międzynarodowej i polityki wizowej. Poprzez działania w obszarze zarządzania granicami władze tureckie zdołały znacznie ograniczyć liczbę osób nielegalnie przemieszczających się z terytorium Turcji na greckie wyspy. Podczas gdy w styczniu i w lutym 2016 r. każdego dnia przybywało średnio odpowiednio 1 987 i 1 942 osób, w marcu i kwietniu liczby te zmalały do 852 i 140. Osiągnięto to częściowo dzięki intensywniejszym patrolom obszarów przybrzeżnych i wód Morza Egejskiego oraz częściowo poprzez podjęcie surowszych środków służących ograniczeniu wewnętrznej mobilności osób ubiegających się o azyl i uchodźców na terytorium Turcji. Ważną rolę w zniechęcaniu do nielegalnych wyjazdów migrantów odegrało również wdrożenie oświadczenia UE–Turcja z dnia 18 marca 2016 r. W najbliższych miesiącach istotne znaczenie będzie miała kontynuacja przez władze tureckie wysiłków na rzecz zapobiegania nielegalnym wyjazdom, w tym poprzez walkę z organizacjami zajmującymi się przemytem nielegalnych imigrantów, oraz zachowanie czujności przez władze wobec możliwego pojawienia się nowych i alternatywnych szlaków migracyjnych do UE. Władze tureckie ratyfikowały porozumienie w sprawie ustanowienia trójstronnego centrum współpracy granicznej na przejściu granicznym w miejscowości Kapitan Andrejewo (ang. Kapitan Andreevo). Porozumienie to powinno zostać wdrożone jak najszybciej. Władze tureckie formalnie zgłosiły swoim greckim odpowiednikom gotowość ustanowienia bezpiecznej linii komunikacyjnej łączącej straże przybrzeżne obu państw. Rozpoczęto rozmowy na szczeblu technicznym. Ustanowienie takiej linii komunikacyjnej powinno ułatwić wymianę informacji na temat przemytu nielegalnych imigrantów i koordynację operacji w zakresie patrolowania na morzu. Władze tureckie podjęły również decyzję o ustanowieniu Krajowego Centrum Analizy Ryzyka (NACORAC), którego budowa będzie wspierana w ramach projektu finansowanego przez UE. Inne przewidziane już projekty finansowane przez UE przyczynią się do wzmocnienia ochrony granic wzdłuż wschodniej granicy Turcji, aby zapobiec niewykrytym przekroczeniom granicy. Ponadto władze tureckie przyjęły również wspólny kodeks postępowania i przepisy antykorupcyjne mające zastosowanie do personelu zatrudnionego przez agencje zarządzania granicami. Turcja podjęła również bardzo istotne środki w obszarze azylu. Przede wszystkim Dyrekcja Generalna ds. Zarządzania Migracją (DGZM), odpowiedzialna za zarządzanie tureckim systemem azylowym, przetwarza obecnie bez opóźnień wszystkie nowe wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej. DGZM zaczęła również zmniejszać zaległości w rozpatrywaniu wszystkich starych wniosków o udzielenie azylu oczekujących na ocenę, których łączna liczba pod koniec lutego wyniosła około 140 000. Dzięki nowemu aktywnemu podejściu DGZM oraz uruchomieniu dodatkowych zasobów ludzkich pod koniec kwietnia liczba oczekujących na rozpatrzenie wniosków o udzielenie azylu zmniejszyła się do około 100 000. Chociaż obecnie DGZM szybko rozpatruje wnioski o udzielenie azylu, z obiektywnego punktu widzenia nie jest możliwe, by wszystkie pozostałe wnioski o udzielenie azylu zostały rozpatrzone do końca czerwca 2016 r., tj. przed upływem terminu zakończenia procesu liberalizacji reżimu wizowego ustalonego w oświadczeniu UE–Turcja z dnia 18 marca. DGZM opracowała jednak i wdraża plan działania, na podstawie którego planuje zakończyć swoją pracę do końca 2016 r. Władze tureckie nadal czynią również postępy w zakresie zapewniania pomocy społecznej uchodźcom znajdującym schronienie w ich państwie. W dniu 27 kwietnia 2015 r. rząd turecki przyjął rozporządzenie, na mocy którego osoby ubiegające się o wizę i osoby objęte ochroną międzynarodową uzyskały dostęp do zezwoleń na pracę na warunkach porównywalnych do tych, jakie już w styczniu 2015 r. przyznano uchodźcom z Syrii objętych tymczasową ochroną. Istotne będzie, aby w niedalekiej przyszłości oraz przy wykorzystaniu pomocy finansowej zapewnianej przez UE i jej państwa członkowskie, którą zwiększono od czasu uruchomienia Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji, organy tureckie kontynuowały wdrażanie środków ułatwiających osobom ubiegającym się o wizę oraz osobom objętym ochroną międzynarodową dostęp do usług społecznych, godnych warunków mieszkaniowych, szkoleń zawodowych i językowych oraz by wspierały wszelkie inicjatywy przyczyniające się do włączenia społecznego i samodzielności gospodarczej tych osób w społeczeństwie tureckim. W okresie sprawozdawczym władze tureckie poczyniły również postępy w obszarze zarządzania migracją. W dniu 26 kwietnia 2016 r. przyjęto procedury i zasady wdrażania regulujące dobrowolny powrót cudzoziemców. Ratyfikowano umowę o readmisji z Pakistanem, która weszła w życie w dniu 20 kwietnia 2016 r. Władze tureckie zaproponowały również zawarcie umów o readmisji czternastu państwom pochodzenia będącym źródłem nielegalnej migracji, w tym: Afganistanowi, Algierii, Bangladeszowi, Erytrei, Ghanie, Iranowi, Irakowi, Kamerunowi, Kongu, Maroku, Mjanmie/Birmie, Somalii, Sudanowi i Tunezji. Rozpoczęły się negocjacje z niektórymi z tych państw. W obszarze polityki wizowej w dniu 2 maja 2016 r. rząd turecki przyjął dekret stwierdzający, że obywatele wszystkich państw członkowskich będą mogli wjeżdżać do Turcji od dnia zniesienia obowiązku wizowego wobec obywateli Turcji. Zapewnia to zakończenie obowiązywania dyskryminacyjnego obowiązku wizowego, któremu nadal podlegają obywatele jedenastu państw członkowskich. Władze tureckie podjęły również szereg środków służących wzmocnieniu tureckiego systemu wizowego względem państw, które uznano za stwarzające duże zagrożenie migracyjne. Poprzez przyjęcie w dniu 26 kwietnia 2016 r. dyrektywy w sprawie zasad i procedur dotyczących oceny wniosków wizowych władze tureckie zaostrzyły procedury i wymogi w zakresie wydawania wiz przez ambasady Turcji. Władze tureckie podjęły również decyzję o nałożeniu obowiązku posiadania tranzytowych wiz lotniskowych przez obywateli 18 państw (Afganistanu, Bangladeszu, Demokratycznej Republiki Konga, Erytrei, Ghany, Kamerunu, Konga, Mali, Mjanmy/Birmy, Nigerii, Pakistanu, Somalii, Republiki Południowej Afryki, Sri Lanki, Sudanu, Ugandy i Wybrzeża Kości Słoniowej), wprowadzając przepis, który zacznie obowiązywać z dniem 1 września 2016 r. Ponadto turecki elektroniczny system wizowy stał się dużo bezpieczniejszy. Możliwość korzystania z tego systemu ograniczono do obywateli państw niebędących źródłem nielegalnych przepływów migracyjnych albo obywateli państw będących źródłem nielegalnych przepływów migracyjnych posiadających ważną wizę lub dokument pobytowy wydany przez państwo strefy Schengen lub przez Stany Zjednoczone, Zjednoczone Królestwo lub Irlandię. Na większości przejść granicznych w państwie władze tureckie ustanowiły również specjalne punkty, w których specjalnie przeszkolony personel policyjny weryfikuje faktyczną obecność wiz lub dokumentów pobytowych w paszportach posiadaczy wizy elektronicznej. W najbliższej przyszłości podstawowe znaczenie będzie miało kontynuowanie przez Turcję stopniowego dalszego dostosowywania tureckiego systemu wizowego do norm UE. W perspektywie krótkoterminowej władze tureckie będą musiały w dalszym ciągu monitorować praktyczne skutki wynikające z faktu, że wykaz państw objętych ruchem bezwizowym w ramach systemu tureckiego nadal różni się od wykazu ustalonego na potrzeby wjazdu do UE, a także sprawnie reagować w przypadkach, w których wydaje się, że różnica ta ułatwia nielegalnym migrantom przybycie do UE przez Turcję. W styczniu i w lutym 2016 r. władze tureckie – stwierdziwszy, że taka sytuacja ma miejsce w przypadku Syryjczyków i Irakijczyków – nałożyły skuteczniej egzekwowany obowiązek wizowy na te dwie narodowości. Przyczyniło się to do zatrzymania nielegalnych przepływów migracyjnych skierowanych do UE. Władze tureckie powinny być przygotowane na podjęcie takich samych działań w przyszłości i na bezzwłoczne nałożenie obowiązku wizowego na kolejne państwa objęte ruchem bezwizowym, jeżeli tylko okaże się, że wielu obywateli takich państw nadużywa możliwości bezwizowego wjazdu do Turcji. Dotyczy to tym bardziej sytuacji, w której istnieje ryzyko późniejszej nielegalnej migracji do UE. Szczególną uwagę należy zwrócić na Iran, Maroko i Liban – trzy państwa objęte ruchem bezwizowym, z których w 2015 r. przybyło do UE przez terytorium tureckie odpowiednio 23 087, 7 419 i 2 044 nielegalnych migrantów.

4. BLOK 3: PORZĄDEK PUBLICZNY I BEZPIECZEŃSTWO Od chwili przyjęcia drugiego sprawozdania władze tureckie podjęły wiele środków w ramach bloku 3, które doprowadziły do znaczących postępów. W szczególności Turcja przyjęła nową strategię i plan działania na rzecz zwalczania przestępczości zorganizowanej, które obecnie należy w pełni wdrożyć, zwłaszcza w zakresie działań ukierunkowanych na ograniczenie przestępczości transgranicznej, na przykład nielegalnego handlu bronią palną. W dniu 18 kwietnia 2016 r. Turcja przyjęła również nową strategię i wieloletni plan działania na rzecz zwalczania nielegalnego obrotu środkami odurzającymi obejmujący lata 2016–2018. W dniu 30 kwietnia 2016 r. władze tureckie przyjęły również krajowy plan działania dotyczący korupcji. Ponadto Turcja ratyfikowała Konwencję Rady Europy o praniu, ujawnianiu, zajmowaniu i konfiskacie dochodów pochodzących z przestępstwa oraz o finansowaniu terroryzmu, przyjmując również przepisy w celu dostosowania ram krajowych do postanowień tej konwencji. Niezbędne jest wdrożenie tych nowych przepisów zgodnie ze zmienioną normą Grupy Specjalnej ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy. W międzyczasie władze tureckie podejmowały, również dzięki projektowi finansowanemu z UE, dalsze działania na rzecz wzmocnienia zdolności MASAK – tureckiej jednostki analityki finansowej (FIU) – na potrzeby współpracy z tureckimi organami ścigania w zakresie wykrywania prania pieniędzy i finansowania terroryzmu i prowadzenia analiz w tym zakresie oraz na potrzeby współpracy w tym obszarze z jednostkami analityki finansowej państw członkowskich. Turcja ratyfikowała także Protokół dodatkowy do Konwencji Rady Europy o przekazywaniu osób skazanych, wszystkie trzy protokoły do Europejskiej konwencji o ekstradycji oraz jeden protokół do Europejskiej konwencji o pomocy prawnej w sprawach karnych, której stroną dotychczas nie była. Ponadto Turcja ratyfikowała również Konwencję Rady Europy w sprawie działań przeciwko handlowi ludźmi i przyjęła rozporządzenie w sprawie handlu ludźmi. Co więcej, Turcja ratyfikowała konwencję Rady Europę dotyczącą przetwarzania danych osobowych oraz protokoły do tej konwencji, a także przyjęła przepisy w zakresie ochrony danych osobowych, które nie są jednak w pełni zgodne z dorobkiem prawnym UE. Turcja przyjęła jedną kompleksową ustawę, w której określono procedury, jakich muszą przestrzegać wszystkie właściwe organy tureckie przy realizacji międzynarodowych zobowiązań Turcji dotyczących współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych. Chociaż w tej ustawie nie określono konkretnych terminów ukończenia procedur opisanych w ustawie i mimo że nie zawiera ona obiektywnych i przejrzystych kryteriów uwzględnienia lub odrzucenia wniosku o współpracę, stanowi ona jednak wyraźny krok naprzód, który powinien usprawnić współpracę wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych pomiędzy Turcją a państwami członkowskimi. Turcja podjęła także konkretne działania w celu podniesienia na wyższy poziom stosunków roboczych z Eurojustem i oficjalnie wyraziła zdecydowaną chęć jak najszybszego zawarcia umowy o współpracy. Do momentu zawarcia takiej umowy ważne będzie, aby tureccy urzędnicy wyznaczeni na urzędników łącznikowych przy Agencji zaczęli skutecznie monitorować wnioski o udzielenie informacji i o współpracę, jakie otrzymują od innych stron. W obszarze współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach cywilnych w dniu 25 kwietnia 2016 r. Turcja ratyfikowała zarówno konwencję haską z 1996 r. o jurysdykcji, prawie właściwym, uznawaniu, wykonywaniu i współpracy w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej oraz środków ochrony dzieci, jak i konwencję haską z 2007 r. o międzynarodowym dochodzeniu alimentów na rzecz dzieci i innych członków rodziny. Turcja złożyła dokumenty ratyfikacyjne dotyczące wszystkich ratyfikowanych konwencji i protokołów, z wyjątkiem obu wymienionych wyżej konwencji haskich oraz protokołu dodatkowego do konwencji Rady Europy o ochronie danych osobowych, w przypadku których procedura nadal jest w toku i powinna zostać ukończona jak najszybciej. Co więcej, Turcja podjęła środki w celu rozwiązania problemu opóźnień, jakie wystąpiły przy wdrażaniu konwencji haskiej z 1980 r. dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę. Przyjąwszy do wiadomości, że opóźnienia te pojawiają się głównie na etapie odwoławczym i wynikają w szczególności z faktu, że w obecnym systemie wszystkie odwołania trafiają do Sądu Najwyższego w Ankarze, w dniu 25 marca 2016 r. Wysoka Rada Sędziów i Prokuratorów wydała dekret ustanawiający regionalne sądy cywilne w Ankarze, Antalyi, Erzurumie, Gaziantepie, Izmirze, Samsunie i Stambule. Sądy te będą rozpatrywać odwołania i rozpoczną działalność z dniem 20 lipca 2016 r. Pomimo tych znaczących zmian realizacja wymogów określonych w ramach bloku 3 pozostaje na znacznie mniej zaawansowanym poziomie niż w przypadku bloków 1 i 2. Kilka istotnych wymogów określonych w ramach bloku 3 pozostaje niespełnionych. W celu spełnienia tych pozostałych wymogów wzywa się Turcję do podjęcia następujących środków: zmiany nowo przyjętych przepisów o ochronie danych osobowych w celu zapewnienia ich zgodności z dorobkiem prawnym UE, w szczególności w celu zapewnienia, by organ ochrony danych mógł działać w sposób niezależny i by działania organów ścigania mieściły się w zakresie obowiązującego prawa; z kolei nowe przepisy o ochronie danych osobowych pozwolą Turcji zakończyć negocjacje dotyczące umowy o współpracy operacyjnej z Europolem; przyjęcia przepisów stanowiących skuteczną realizację zaleceń wydanych przez Grupę Państw Przeciwko Korupcji (GRECO) Rady Europy w ramach jej wszystkich rund oceniających, w szczególności przepisów dotyczących finansowania partii politycznych, immunitetów, przekupstwa i niezależności sądownictwa; zapewnienia współpracy sądowej ze wszystkimi państwami członkowskimi, w tym przez rozwijanie stosunków roboczych z urzędnikami łącznikowymi oddelegowanymi do Turcji w celu ułatwienia wzajemnego zrozumienia i wdrożenia właściwych procedur lub, jeżeli urzędnicy łącznikowi nie są dostępni, poprzez jakąkolwiek inną formę komunikacji i współpracy odpowiadającą obu stronom. 5. BLOK 4: PRAWA PODSTAWOWE Ocena sytuacji dotyczącej bloku 4 jest podobna do oceny sytuacji dotyczącej bloku 3: poczyniono postępy w realizacji niektórych wymogów, natomiast w odniesieniu do pozostałych wymogów konieczne są dalsze działania.

W szczególności w dniu 6 kwietnia 2016 r. turecki parlament przyjął ustawę o instytucji praw człowieka i o równości, która odnosi się między innymi do dyskryminacji ze względu na pochodzenie etniczne i rasowe. W dniu 26 kwietnia 2016 r. rząd przyjął krajową strategię i plan działania mające na celu usunięcie największych przeszkód utrudniających włączenie społeczne mieszkańców Turcji pochodzenia romskiego i podobnego. Władze tureckie ratyfikowały protokół 7 europejskiej konwencji praw człowieka i wysłały informacje wskazujące, że tureckie przepisy krajowe zawierają już postanowienia równoważne tym wymaganym przez protokół 4, który władze tureckie podpisały bez ratyfikacji. W dalszym ciągu nierozwiązana pozostaje kwestia najważniejszego kryterium w ramach bloku 4, tj. „zmiany – zgodnie z europejską konwencją praw człowieka oraz orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, unijnym dorobkiem prawnym i praktykami państw członkowskich UE – ram prawnych dotyczących przestępczości zorganizowanej i terroryzmu oraz ich interpretowania przez sądy oraz siły bezpieczeństwa i organy ścigania w taki sposób, by zapewnić w praktyce prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego, prawo do rzetelnego procesu sądowego oraz wolność wypowiedzi, wolność zrzeszania się i zgromadzeń.”. Władze tureckie będą musiały pilnie zająć się tym kryterium. W tym względzie zachęca się władze tureckie do skuteczniejszego dostosowania tureckich przepisów dotyczących terroryzmu do norm UE, Rady Europy i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz do przyjęcia wytycznych w celu zapewnienia, by sądy, siły bezpieczeństwa i organy ścigania interpretowały przepisy zgodnie z tymi normami; można to osiągnąć w szczególności poprzez skuteczniejsze dostosowanie definicji terroryzmu do definicji zawartej w decyzji ramowej 2002/475/WSiSW zmienionej w celu zawężenia zakresu definicji i poprzez wprowadzenie kryterium proporcjonalności. 6. BLOK 5: READMISJA NIELEGALNYCH MIGRANTÓW Blok 5 obejmuje obszar planu działania, co do którego Turcja poczyniła znaczne postępy w porównaniu z sytuacją opisaną w drugim sprawozdaniu. Jest to wyraźny skutek zobowiązania podjętego przez Turcję na szczycie, który odbył się dnia 18 marca 2016 r. W rezultacie w chwili obecnej Turcja zgadza się na readmisję wszystkich nielegalnych migrantów, którzy przybyli z Turcji na greckie wyspy po dniu 20 marca 2016 r. Nie należy lekceważyć znaczenia tego kroku, ponieważ przyczynił się on w znacznym stopniu do zmniejszenia nielegalnych przypływów migracyjnych z Turcji do UE. Innym ważnym krokiem była decyzja dotycząca przyspieszenia wejścia w życie – z pierwotnie planowanego dnia 1 października 2017 r. na dzień 1 czerwca 2016 r. – postanowień umowy o readmisji między UE a Turcją, które dotyczą readmisji obywateli państw trzecich. Turcja podjęła działania przygotowawcze w celu ustanowienia wraz z państwami członkowskimi elektronicznego systemu przekazywania wniosków o readmisję i zarządzania nimi. Test pilotażowy systemu odbył się dnia 2 maja 2016 r. Władze tureckie przyjęły również dokument określający procedury wewnętrzne, które należy stosować w odpowiedzi na wnioski o readmisję, jak zalecono w planie działania. Mimo to, w momencie publikacji niniejszego trzeciego sprawozdania, nadal nie zrealizowano podstawowego kryterium w ramach tego bloku, tj. „pełnego i skutecznego wdrożenia wszystkich postanowień umowy o readmisji pomiędzy UE a Turcją w sposób umożliwiający dostarczenie solidnych dowodów, że procedury readmisji właściwie funkcjonują w odniesieniu do wszystkich państw członkowskich”. Istnieją dwie różne przyczyny, dla których nie zrealizowano jeszcze tego wymogu. Jeżeli chodzi o przepisy umowy o readmisji między UE a Turcją związane z readmisją obywateli obu stron umowy, które obowiązują już od dnia 1 października 2014 r., przepisy te nie były wdrażane w systematyczny i spójny sposób przez wszystkie tureckie misje dyplomatyczne w UE. W dniu 27 kwietnia 2016 r. władze tureckie wydały wytyczne dla misji dyplomatycznych w celu zapewnienia, aby od tego czasu wnioski o readmisje były rozpatrywane zgodnie z terminami i procedurami określonymi w umowie oraz aby były dostępne wiarygodne statystyki dotyczące rozpatrywanych spraw. Z drugiej strony, jeżeli chodzi o postanowienia umowy o readmisji między UE a Turcją związane z readmisją obywateli państw trzecich, w niniejszym sprawozdaniu Komisja nie może uznać tego kryterium za wypełnione z tej prostej przyczyny, że postanowienia te wejdą w życie dopiero z dniem 1 czerwca 2016 r. 7. WNIOSKI I DALSZE DZIAŁANIA Na szczycie UE–Turcja, który odbył się dnia 29 listopada 2015 r., przyjęto ambitny program dla władz tureckich w celu liberalizacji reżimu wizowego jesienią 2016 r, natomiast wydanie oświadczenia UE–Turcja w dniu 18 marca jeszcze bardziej przyspieszyło ten proces. Zgodnie z oświadczeniem „realizacja harmonogramu liberalizacji reżimu wizowego zostanie przyspieszona względem wszystkich uczestniczących państw członkowskich, tak aby znieść wymogi wizowe dla obywateli tureckich najpóźniej z końcem czerwca 2016 r., pod warunkiem że spełnione zostaną wszystkie kryteria odniesienia. W tym celu Turcja podejmie kroki konieczne do spełnienia pozostałych wymagań, co pozwoli Komisji – po wymaganej ocenie zgodności z kryteriami odniesienia – przygotować do końca kwietnia stosowną propozycję, na podstawie której Parlament Europejski i Rada będą mogły podjąć ostateczną decyzję”. Na podstawie nowego poziomu zaangażowania i determinacji, jaki Turcja wykazywała od zakończenia szczytu UE–Turcja, który odbył się dnia 29 listopada 2015 r., władze tureckie zintensyfikowały swoje działania, aby spełnić ten warunek. Komisja docenia znaczne postępy osiągnięte przez władze tureckie i zachęca je do pilnego wzmożenia wysiłków w celu spełnienia wszystkich wymogów, aby uzyskać liberalizację reżimu wizowego do końca czerwca.