zgodnie z art. 16 rozporządzenia (WE) nr 648/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie detergentów, dotyczące fosforanów w detergentach dla konsumentów przeznaczonych do zmywarek do naczyń

Badanie detergentów do zmywarek potwierdza wykonalność techniczną w odniesieniu do bezfosforanowych detergentów do zmywarek – od 2012 r. złożono szereg wniosków patentowych dotyczących zastępników fosforanu. Ponadto stowarzyszenia konsumenckie z różnych państw członkowskich przeprowadziły badania porównujące skuteczność bezfosforanowych i fosforanowych detergentów do zmywarek. Ogólnie rzecz biorąc, oba rodzaje detergentów charakteryzują się podobną efektywnością zmywania. Większość zainteresowanych stron zauważyła, że skuteczność detergentów zależy od szeregu czynników (skład, zmiany w cenach surowców, postęp techniczny), które są niezależne od zawartości fosforanów.

Na rynku dostępnych jest kilka substancji zastępujących fosforany. Fosforany pełnią kilka różnych funkcji, substancje zastępcze muszą więc zapewniać realizację każdej z nich. W związku z tym do osiągnięcia takich samych wyników zazwyczaj niezbędne jest użycie kilku różnych składników. Do substancji zastępczych należą więc czynniki chelatujące, polimery dyspergujące, środki powierzchniowo czynne i enzymy. Producenci potwierdzają wykonalność techniczną zastąpienia fosforanów szeregiem związków.

Fosforan w postaci trójpolifosforanu sodowego (zwany dalej „STPP”) jest najczęściej stosowanym związkiem we współczesnych detergentach domowych i przemysłowych ze względu na jego właściwości poprawiające zmywanie oraz efektywność kosztową. Fosforany złożone, np. STPP, mają właściwości umożliwiające rozpad na mniejsze dużych cząstek zanieczyszczeń takich jak muł czy glina. Ponadto utrzymują one drobne cząsteczki w zawiesinie wodnej, dzięki czemu cząsteczki zanieczyszczeń nie osadzają się ponownie na naczyniach.

Dane zgromadzono głównie w drodze przeglądu piśmiennictwa i konsultacji z zainteresowanymi stronami. Jeśli chodzi o konsultacje, wysłano kwestionariusze do organów państw członkowskich, zakładów gospodarki wodnej, organizacji pozarządowych, stowarzyszeń branżowych, producentów i dostawców detergentów. Ogółem otrzymano 35 odpowiedzi, przy czym każda z kategorii zainteresowanych stron była reprezentowana. Niektóre zainteresowane strony przekazały również dodatkowe informacje oprócz odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu, co uwzględniono w analizie.

2.PRZEPROWADZONA PRZEZ KOMISJĘ OCENA STOSOWANIA FOSFORANÓW W DETERGENTACH DLA KONSUMENTÓW PRZEZNACZONYCH DO AUTOMATYCZNYCH ZMYWAREK DO NACZYŃ

Zgodnie z rozporządzeniem do dnia 31 grudnia 2014 r. Komisja przeprowadza gruntowną ocenę tego, czy ograniczenia dotyczące detergentów do zmywarek powinny ulec zmianie, w świetle nowych informacji o rynkach detergentów do zmywarek w państwach członkowskich oraz nowych danych naukowych. W niniejszym sprawozdaniu przedstawia się dokonaną przez Komisję analizę skutków dla środowiska, zdrowia, przemysłu i konsumentów w odniesieniu do detergentów do zmywarek o zawartości fosforu powyżej i poniżej wartości granicznej 0,3 g, z uwzględnieniem takich kwestii jak koszty dla producentów, dostępność substancji zastępczych dla fosforanów, efektywność zmywania detergentów zgodnych z ograniczeniem oraz wpływ na oczyszczanie ścieków i jego skuteczność.

W rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 259/2012 z dnia 14 marca 2012 r. wskazano na potrzebę ograniczenia stosowania fosforanów w detergentach dla konsumentów przeznaczonych do prania i detergentach dla konsumentów przeznaczonych do zmywarek do naczyń. W załączniku VIa do tego rozporządzeniu określono limit 0,3 g całkowitej zawartości fosforu w standardowym dozowaniu detergentów dla konsumentów przeznaczonych do automatycznych zmywarek do naczyń (dalej „detergentów do zmywarek”) obowiązujący od dnia 1 stycznia 2017 r. W tym samym załączniku określono limit 0,5 g całkowitej zawartości fosforu dla detergentów przeznaczonych do prania, który stosuje się już od czerwca 2013 r.

Szacuje się, że europejski rynek detergentów i środków utrzymania czystości był w 2013 r. wart 28,5 mld EUR. Produkty do zmywania naczyń stanowią 15,1 % rynku, a europejski rynek detergentów do zmywarek w 2013 r. stanowił 60 % tego rynku i był wart 2 489 mln EUR. Pozostałe 40 % rynku to produkty czyszczące do zastosowań przemysłowych oraz detergenty do ręcznego zmywania naczyń.

W niektórych państwach członkowskich UE wielu producentów już teraz oferuje bezfosforanowe detergenty do zmywarek. Wydaje się, że ceny detergentów do zmywarek zależą od skuteczności środka, nie od zawartości STPP, ponieważ oba rodzaje tych detergentów są sprzedawane w zbliżonych cenach. W przypadku pełnego przejścia na bezfosforanowe detergenty do zmywarek większość zainteresowanych stron spodziewa się dalszego spadku cen substancji zastępczych, co z kolei obniżyłoby ceny detergentów niezawierających fosforanów.

2.3.2. Rynek fosforu i udział detergentów do zmywarek w tym rynku

Fosforany otrzymuje się z fosforytu; używa się ich do produkcji nawozów sztucznych oraz w przemyśle chemicznym. Około 90 % światowego popytu na fosforany wiąże się z produkcją nawozów i innymi zastosowaniami w rolnictwie. Cena fosforytu na rynku światowym jest uzależniona od popytu na nawozy i ich podaży.

Europejski przemysł STPP odpowiada za mniej niż 10 % światowej produkcji STPP. W 2007 r. największa część produkcji STTP w UE była przeznaczona na wywóz; niewiele mniejszy udział stanowiło wykorzystanie w obrębie UE w detergentach przeznaczonych do prania. Od tego czasu na rynku detergentów przeznaczonych do prania zaszły zmiany w związku z ograniczeniem stosowania w nich fosforu.

2.4. Analiza skutków

Około 78 % spośród 35 zainteresowanych stron, które udzieliły odpowiedzi na kwestionariusz, stwierdziło, że spełnienie wymogu ograniczenia zawartości fosforu w detergentach do zmywarek do poziomu 0,3 g na jedno dozowanie jest możliwe począwszy od 2017 r.; 69 % uważa nawet, że ograniczenie takie jest pożądane. Żadna z zainteresowanych stron nie stwierdziła, że wymogi nie byłyby możliwe do spełnienia.

2.4.1. Skutki gospodarcze

Wpływ na dostawców fosforanów

Wpływ na dostawców STPP jest trudny do oszacowania ze względu na brak danych; dostawcy udostępnili tylko ograniczone informacje. W oparciu o dane z 2007 r. dotyczące europejskiej produkcji STPP, jak również podział zastosowań fosforanów na świecie i podział między różnymi detergentami w UE, w badaniu detergentów do zmywarek przedstawiono dane szacunkowe dotyczące rynku detergentów do zmywarek w UE w 2013 r. Zakłada się, że udział w wykorzystaniu STPP w detergentach do zmywarek jest podobny do udziału w wywozie STPP. W ostatnich latach liczba dostawców w UE spadła z czterech do trzech. W wyniku tego zlikwidowano 450 miejsc pracy w zakładach w Niderlandach. Z tego, co wiadomo służbom Komisji, nie ma to wyraźnego związku z rozporządzeniem (UE) nr 259/2012.

Ekstrapolując szacunki na okres po 2017 r. (w porównaniu z 2013 r.) oraz uwzględniając ewentualne zaprzestanie użycia STPP na rynku detergentów do zmywarek i zakładając brak zmian na innych rynkach, szacuje się, że całkowita produkcja STPP w UE spadłaby o ok. 37 % w porównaniu z sytuacją sprzed zakazu stosowania fosforanów w detergentach do zmywarek. Około 57 % produkcji byłoby przeznaczone na wywóz, podczas gdy zgodnie z szacunkami pozostałe 43 % byłoby przeznaczone na detergenty do zastosowań przemysłowych i hurtowych oraz na inne zastosowania. Szacunki te potwierdza fakt, że w ostatnich latach wzrosło wykorzystanie STPP w zastosowaniach innych niż do detergentów; jedno przedsiębiorstwo stwierdziło w swoim sprawozdaniu rocznym, że popyt na inne produkty zrekompensował spadek w sektorze detergentów. Jednakże jedna z zainteresowanych stron zakwestionowała scenariusz braku wpływu na dostawców fosforanów. Stwierdziła ona, że jest bardzo mało prawdopodobne, aby przedsiębiorcy mogli zrekompensować stratę dochodów ze sprzedaży STPP w UE przez wywóz; ponadto przy braku rynku wewnętrznego trudno by było utrzymać produkcję „tylko na wywóz” w przypadku takich produktów chemicznych jak STPP.

Wpływ na producentów detergentów

Według badania detergentów do zmywarek, stosunkowo niewielki spadek produkcji fosforu ze względu na ograniczenie fosforu w detergentach do zmywarek nie miałby znaczącego wpływu na światową cenę fosforu. Ponadto ograniczenie stosowania fosforanów stworzy równe reguły gry dla producentów/importerów/sprzedawców detergentów do zmywarek w UE, ponieważ detergenty zawierające fosforany zostały już ograniczone lub zakazane w innych częściach UE (np. w Szwecji) i świata (np. w kilku stanach USA, takich jak Illinois, Indiana, Maryland, Massachusetts, Michigan i Nowy Jork). Wycofanie detergentów do zmywarek zawierających fosforany z rynku UE wspierałoby zatem innowacje i stworzyłoby możliwości rynkowe w UE dla producentów i dostawców detergentów, którzy mogliby odegrać ważną rolę w kontekście globalnym, co przyczyniłoby się do konkurencyjności przemysłu UE.

Producenci, którzy odpowiedzieli na kwestionariusz, byli podzieleni co do kwestii dodatkowych kosztów przejścia na detergenty do zmywarek niezawierające fosforanów. 54 % zainteresowanych stron stwierdziło, że koszty zależą przede wszystkim od składu i wahań cen innych surowców i są niezależne od zawartości fosforu. Należy również zauważyć, że producenci detergentów regularnie zmieniają skład swoich produktów (średnio co 3,5 roku) w celu utrzymania konkurencyjności; zmiana składu polegająca na ograniczeniu stosowania fosforanów niekoniecznie wiązałaby się więc z dodatkowymi kosztami. Inne zainteresowane strony (18 %) poinformowały, że nie istnieje alternatywna technologia o podobnym profilu kosztów i efektywności, podczas gdy jeszcze inni (27 %) poinformowali, że koszty środków bezfosforanowych są po prostu wyższe.

Wśród najważniejszych uczestników rynku istnieje ogólna tendencja do odchodzenia od fosforanów również w krajach, gdzie przepisy są mniej restrykcyjne; oznacza to, że koszty nie są tak wysokie, żeby utrudniały producentom wprowadzenie zmiany. Europejscy producenci produkują również bezfosforanowe detergenty do zmywarek i sprzedają je na dużych rynkach, np. USA, gdzie ograniczenie fosforu obowiązuje w niektórych stanach już od 2013 r. Ponadto niektóre środki bez fosforanów okazały się lepsze niż detergenty zawierające fosforany. W związku z tym europejscy producenci detergentów bezfosforanowych powinni pozostać konkurencyjni niezależnie od uregulowań.