KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY I TRYBUNAŁU OBRACHUNKOWEGO

Skonsolidowane sprawozdanie roczne Unii Europejskiej za rok budżetowy 2018

(2019/C 327/01)

SPIS TREŚCI

WPROWADZENIE 2

RAMY POLITYCZNE I FINANSOWE UNII EUROPEJSKIEJ, ZARZĄDZANIE I ROZLICZALNOŚĆ 3

OŚWIADCZENIE KSIĘGOWEGO DOŁĄCZONE DO SKONSOLIDOWANEGO SPRAWOZDANIA ROCZNEGO 9

NAJWAŻNIEJSZE WYDARZENIA W ROKU BUDŻETOWYM 2018 10

SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ORAZ INFORMACJE DODATKOWE 12

BILANS 13

SPRAWOZDANIE Z FINANSOWYCH WYNIKÓW DZIAŁALNOŚCI 14

RACHUNEK PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH 15

ZESTAWIENIE ZMIAN W AKTYWACH NETTO 16

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO 17

OMÓWIENIE I ANALIZA SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO 90

SPRAWOZDANIA Z WYKONANIA BUDŻETU ORAZ INFORMACJE DODATKOWE 104

GLOSARIUSZ 159

WYKAZ SKRÓTÓW 163

WPROWADZENIE

Rok 2018 był piątym rokiem, który wchodzi w zakres bieżących wieloletnich rama finansowych; wszystkie programy finansowe funkcjonują w pełnym zakresie. Wykonanie budżetu UE r. wyniosło ogółem 173,1 mld EUR w środkach na zobowiązania i 156,7 mld EUR w środkach na płatności.

W ciągu roku dzięki budżetowi UE w dalszym ciągu mogliśmy reagować na wyzwania wynikające ze złożonego otoczenia geopolitycznego, gwarantując jednocześnie inwestycje strategiczne i zrównoważony rozwój w Europie.

Blisko połowa środków pieniężnych została wykorzystana w celu stymulowania wzrostu, zatrudnienia i konkurencyjności. Przeznaczono środki finansowe na badania i innowacje w ramach programu „Horyzont 2020”, na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw w ramach programu COSME czy na rzecz kształcenia w ramach programu Erasmus+. Kluczową rolę odegrały również Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych, instrument „Łącząc Europę” oraz europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne. Zapraszamy Państwa do poznania historii, które kryją się za wieloma unijnym inwestycjami prezentowanymi na portalu „InvestEU” (https://europa.eu/investeu/home_pl/).

Z budżetu UE udzielono również znaczącego wsparcia w innych obszarach priorytetowych, takich jak kompleksowe podejście UE do migracji, unia bezpieczeństwa oraz działania zewnętrzne UE. Umożliwił on również Unii odegranie istotnej roli poza naszymi granicami w burzliwym okresie w państwach sąsiadujących z Europą i przyczynił się do osiągnięcia przekrojowych celów polityki związanych ze zmianą klimatu i różnorodnością biologiczną.

W 2018 r. kwota przeznaczona na uwzględnianie kwestii klimatu wyniosła ponad 32 mld EUR, co stanowiło 20 % całkowitego budżetu.

Udzielano ponadto ciągłego wsparcia na rzecz promowania trwałego wzrostu gospodarczego oraz zachowania zasobów naturalnych Europy w ramach wspólnej polityki rolnej i wspólnej polityki rybołówstwa oraz działań w dziedzinie klimatu i środowiska w ramach programu LIFE.

Skonsolidowane sprawozdanie roczne Unii Europejskiej sporządza się zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości Sektora Publicznego. Aby utrzymać te standardy Komisja nieustannie ulepsza swoje zasady i procedury, strukturę organizacyjną oraz elastyczność. Spójna i skuteczna sprawozdawczość zwiększa stopień rozliczalności wydatków UE nie tylko w celu zapewnienia zgodności prawnej. Ułatwia ona współpracę z obywatelami i innymi zainteresowanymi stronami oraz utrzymanie ich zaufania do Unii Europejskiej.

Günther H. OETTINGER

Komisarz ds. budżetu i zasobów ludzkich

RAMY POLITYCZNE I FINANSOWE UNII EUROPEJSKIEJ, ZARZĄDZANIE I ROZLICZALNOŚĆ

Unia Europejska (UE) jest unią, której państwa członkowskie przyznają kompetencje do osiągnięcia ich wspólnych celów. Unia opiera się na wartościach poszanowania godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości, praworządności, jak również poszanowania praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości. Wartości te są wspólne państwom członkowskim w społeczeństwie opartym na pluralizmie, niedyskryminacji, tolerancji, sprawiedliwości, solidarności oraz na równości kobiet i mężczyzn.

1. RAMY POLITYCZNE I FINANSOWE

Traktaty UE

UE realizuje cele ustanowione w Traktacie za pomocą szeregu narzędzi, jednym z których jest budżet UE. Inne narzędzia to np. proponowanie przepisów lub realizowanie strategii politycznych.

Priorytety polityczne Komisji

Priorytety polityczne Komisji zostały określone w wytycznych politycznych przewodniczącego Komisji. Stanowią one dla Komisji plan działania, który jest w pełni zgodny i spójny ze strategią „Europa 2020” – unijną długoterminową strategią wzrostu.

10 PRIORYTETÓW

— Pobudzenie zatrudnienia, wzrostu gospodarczego i inwestycji — Zrównoważona i postępowa polityka handlowa mająca na celu wykorzystanie możliwości płynących z globalizacji — Połączony jednolity rynek cyfrowy — Obszar sprawiedliwości i przestrzegania praw podstawowych, którego podstawą jest wzajemne zaufanie — Stabilna unia energetyczna z perspektywiczną polityką w kwestii zmiany klimatu — W kierunku nowej polityki w dziedzinie migracji — Pogłębiony i bardziej sprawiedliwy rynek wewnętrzny oparty na wzmocnionej bazie przemysłowej — Silniejsza pozycja Europy na arenie międzynarodowej — Pogłębiona i bardziej sprawiedliwa unia gospodarcza i walutowa (UGW) — Unia demokratycznych zmian

Strategia „Europa 2020”

W strategii „Europa 2020” zatwierdzonej w 2010 r. przez szefów państw lub rządów państw członkowskich UE określono 10-letnią strategię dla UE na rzecz zatrudnienia i wzrostu gospodarczego (1). Strategia obejmuje trzy wzajemnie ze sobą powiązane priorytety – inteligentny i trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu – oraz pięć zasadniczych celów UE.

Budżet UE jest tylko z wielu unijnych narzędzi przyczyniających się do osiągania celów strategii „Europa 2020”. Aby osiągnąć konkretne wyniki w ramach tej strategii, uruchomiono szeroki wachlarz działań na szczeblu krajowym, unijnym i międzynarodowym.

Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 (2)

Trwały rozwój od dawna stanowi centralny element projektu europejskiego. W traktatach UE uznano, że jego gospodarczy, społeczny i środowiskowy wymiar to kwestie, którymi należy zająć się wspólnie. UE angażuje się w rozwój, który odpowiada obecnym potrzebom, nie ograniczając zdolności przyszłych pokoleń do zaspokojenia ich własnych potrzeb. Budżet UE odgrywa kluczową rolę w wyzwaniach związanych z trwałym rozwojem, począwszy od bezrobocia młodzieży po starzenie się społeczeństwa, zmianę klimatu, zanieczyszczenie, zrównoważoną energię i migrację. Obecna Komisja włącza trwały rozwój do głównych przekrojowych projektów, a także do polityk i inicjatyw sektorowych.

Strategie polityczne wspierane ze środków z budżetu UE są realizowane zgodnie z wieloletnimi ramami finansowymi (WRF) i odpowiednimi przepisami sektorowymi określającymi programy wydatków.

Wieloletnie ramy finansowe i programy wydatków

Wieloletnie ramy finansowe przekładają priorytety polityczne UE na warunki finansowe w wystarczająco długim okresie, aby były one skuteczne i zapewniły spójną długoterminową wizję beneficjentom funduszy UE i współfinansującym organom krajowym. Określa się roczne maksymalne kwoty (pułapy) dla łącznych wydatków UE oraz dla głównych kategorii wydatków (działów). Suma pułapów dla wszystkich działów daje łączny pułap środków na zobowiązania Wieloletnie ramy finansowe przyjmuje się jednomyślnie, co wskazuje na zgodę wszystkich państw członkowskich w odniesieniu do celów i poziomu wydatków (maksymalny poziom zobowiązań budżetowych i płatności), za zgodą Parlamentu Europejskiego.

Porozumienie międzyinstytucjonalne

Uzupełnieniem wieloletnich ram finansowych jest porozumieniem międzyinstytucjonalne (3), które jest porozumieniem politycznym pomiędzy Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją. Celem tego porozumienia, przyjętego w 2013 r. zgodnie z art. 295 TFUE, jest: wdrożenie dyscypliny budżetowej oraz poprawa funkcjonowania corocznej procedury budżetowej oraz współpracy między instytucjami w kwestiach budżetowych, jak również zapewnienie należytego zarządzania finansami.

Budżet roczny

Budżet roczny jest sporządzany przez Komisję i zazwyczaj zostaje uzgodniony do połowy grudnia z Parlamentem Europejskim i Radą zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 314 TFUE. Zgodnie z zasadą równowagi budżetowej łączne dochody muszą odpowiadać łącznym wydatkom (środkom na płatności) w danym roku budżetowym.

Głównymi źródłami finansowania UE są dochody z tytułu zasobów własnych, które są uzupełniane innymi dochodami. Istnieją trzy rodzaje zasobów własnych: tradycyjne zasoby własne (takie jak cła i opłaty wyrównawcze od cukru), zasoby własne oparte na podatku od wartości dodanej (VAT) oraz zasoby oparte na dochodzie narodowym brutto (DNB). Inne dochody wynikające z działań UE (np. grzywny za naruszenie zasad konkurencji) stanowią na ogół mniej niż 10 % łącznej kwoty dochodów. Całkowita kwota zasobów własnych niezbędna do sfinansowania budżetu jest uwarunkowana łączną kwotą wydatków pomniejszoną o pozostałe dochody. W obecnych WRF całkowita kwota zasobów własnych nie może przekroczyć 1,20 % łącznego dochodu narodowego brutto (DNB) państw członkowskich.

Wydatki operacyjne UE obejmują różne działy wieloletnich ram finansowych i przyjmują różne formy w zależności od sposobu wypłacania środków pieniężnych i zarządzania nimi. Budżet UE jest wykonywany w trzech trybach zarządzania:

— Zarządzanie dzielone: w ramach tej metody wykonania budżetu realizację zadań powierza się państwom członkowskim. 75 % wydatków podlega właśnie tej metodzie zarządzania, która ma zastosowanie w takich dziedzinach jak wydatki rolne i działania strukturalne.

— Zarządzanie bezpośrednie: gdy budżet jest wykonywany bezpośrednio przez służby Komisji.

— Zarządzanie pośrednie: dotyczy to sytuacji, w których Komisja powierza zadania związane z wykonaniem budżetu osobom trzecim, takim jak agencje regulacyjne UE lub organizacje międzynarodowe.

Rozporządzenie finansowe

Rozporządzenie finansowe (RF) (4) mające zastosowanie do budżetu ogólnego stanowi główny akt w prawodawstwie dotyczącym finansów UE, który zawiera przepisy finansowe mające zastosowanie do budżetu UE.

2. ZARZĄDZANIE I ROZLICZALNOŚĆ

2.1. STRUKTURA INSTYTUCJONALNA

Ład organizacyjny UE tworzą instytucje, agencje i inne organy UE, które zostały wymienione w informacji dodatkowej 9 w informacjach dodatkowych do skonsolidowanego sprawozdania finansowego. Europejski Bank Inwestycyjny (EBI), Europejski Fundusz Inwestycyjny (EFI) oraz Europejski Bank Centralny (EBC) nie są objęte zakresem rozporządzenia finansowego. Najważniejszymi instytucjami, na których spoczywa główna odpowiedzialność za opracowanie polityk i podejmowanie decyzji, są Parlament Europejski, Rada Europejska, Rada oraz Komisja.

Komisja Europejska jest wyjątkową organizacją. Na mocy Traktatu Komisja jest odpowiedzialna za planowanie, przygotowywanie i przedstawianie wniosków w sprawie przepisów; zarządzanie politykami UE, w tym monitorowanie wdrażania przepisów UE oraz zapewnianie ich egzekwowania i przyznawania finansowania z UE; oraz reprezentowanie UE na forum międzynarodowym.

Jak przewidziano w Traktacie (5), Komisja wykonuje budżet we współpracy z państwami członkowskimi. Wspólnie zapewniają wykorzystanie środków zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami. Przepisy określają również obowiązki państw członkowskich w zakresie kontroli i audytu związane z wykonaniem budżetu oraz wynikającą z nich odpowiedzialność. Przewidują one także obowiązki i szczegółowe zasady, według których każda instytucja uczestniczy w wykonywaniu swoich własnych wydatków.

Komisja wykonuje te zadania pod przewodnictwem kolegium komisarzy, które wyznacza priorytety i ponosi ogólną odpowiedzialność polityczną za decyzje Komisji. Przewodniczący Komisji, którego rolę wzmocniono na mocy traktatu nicejskiego i lizbońskiego, decyduje o wewnętrznej organizacji Komisji, tak aby zapewnić spójność, skuteczność i kolegialność jej działania.

Funkcjonowanie wewnętrzne Komisji opiera się na szeregu kluczowych zasad leżących u podstaw dobrego rządzenia: jasnym określeniu ról i obowiązków, silnym zaangażowaniu w zarządzanie wynikami i zgodności z ramami prawnymi, przejrzystych mechanizmach rozliczalności, ramach regulacyjnych o wysokiej jakości i sprzyjających włączeniu społecznemu, otwartości i przejrzystości oraz na wysokich standardach zachowania etycznego.

2.2. STRUKTURA ZARZĄDZANIA KOMISJI

Komisja Europejska posiada unikalny system zarządzania z wyraźnym podziałem na struktury nadzoru politycznego i nadzoru administracyjnego oraz odpowiednio określone linie odpowiedzialności i rozliczalności finansowej (6). System opiera się na Traktatach, a w strukturze zachodziły zamiany wynikające z konieczności dostosowania się do zmieniającego się środowiska i zachowania zgodności z najlepszymi praktykami określonymi w odpowiednich normach międzynarodowych (7).

W 2018 r. Komisja przyjęła „pakiet dotyczący zarządzania” (8), który znacząco uprościł i udoskonalił jej zasady w zakresie ładu korporacyjnego oraz umożliwił wykorzystanie ostatnio przeprowadzonych przez Europejski Trybunał Obrachunkowy (9) i Służbę Audytu Wewnętrznego prac audytowych.

— Kolegium komisarzy ponosi wspólną odpowiedzialność polityczną za pracę Komisji. Operacyjne wykonanie budżetu powierza się dyrektorom generalnym i szefom służb, którzy odpowiadają za strukturę administracyjną Komisji (10).

— Kolegium powierza zadania z zakresu zarządzania finansami dyrektorom generalnym lub szefom służb, którzy tym samym stają się delegowanymi urzędnikami zatwierdzającymi. Zadania te mogą następnie zostać powierzone dyrektorom, kierownikom działu i innym urzędnikom, którzy tym samym stają się subdelegowanymi urzędnikami zatwierdzającymi. Kompetencje urzędników zatwierdzających obejmują cały proces zarządzania, poczynając od określenia, co należy zrobić, aby zrealizować cele polityki ustalone przez daną instytucję, aż po zarządzanie działaniami pod względem operacyjnym i budżetowym.

— Komitet ds. Audytu monitoruje przeprowadzanie kontroli, w szczególności przez Służbę Audytu Wewnętrznego, ale również w oparciu o kontrole Europejskiego Trybunału Obrachunkowego.

— Pod nadzorem przewodniczącego Rada Zarządzania Korporacyjnego, której przewodniczy Sekretarz Generalny, regularnie organizuje posiedzenia z udziałem dyrektorów generalnych odpowiedzialnych za budżet, zasoby ludzkie i bezpieczeństwo oraz dyrektora generalnego Służby Prawnej. W posiedzeniach uczestniczą jako obserwatorzy: członek lub członkowie gabinetu przewodniczącego odpowiedzialni za budżet i administrację oraz szef lub szefowie gabinetu członka lub członków Komisji odpowiedzialnych za budżet, zasoby ludzkie i administrację. Rada zapewnia koordynację, nadzór, doradztwo i kierunki strategiczne w zakresie kwestii związanych z zarządzaniem korporacyjnym w obszarach obejmujących zarządzanie zasobami finansowymi i ludzkimi, zarządzanie ryzykiem, zarządzanie wynikami, zarządzanie systemami informatycznymi, cyberbezpieczeństwo i bezpieczeństwo fizyczne, ciągłość działania oraz zarządzanie informacjami. W ten sposób Rada Zarządzania Korporacyjnego przyczynia się do zapewnienia niezbędnych struktur, procesów i polityk administracyjnych w Komisji, aby mogła ona osiągnąć priorytety polityczne kolegium i zrealizować zadania, jakie powierzono mu na mocy Traktatów, w sposób skuteczny i efektywny.

2.3. ZARZĄDZANIE FINANSAMI W KOMISJI

W Komisji role i obowiązki związane z zarządzaniem finansami są wyraźnie określone (np. w rozporządzeniu finansowym) i wykonywane. Takie podejście uznaje się za podejście zdecentralizowane z wyraźnie określonymi obowiązkami mające na celu stworzenie kultury administracyjnej, która zachęca urzędników do wzięcia odpowiedzialności za działania, nad którymi sprawują kontrolę, oraz do przekazania im kontroli nad działaniami, za które są odpowiedzialni.

Realizację określonych programów Komisja może również powierzyć agencjom wykonawczym. Decyzje dotyczące wydatków mogą być także zarządzane za pośrednictwem innej instytucji lub organu lub wraz z nimi. Zarządzanie znaczną częścią budżetu odbywa się w ramach systemu zarządzania dzielonego z państwami członkowskimi; dotyczy to w szczególności funduszy strukturalnych i rolnictwa.

Zadania związane z wykonaniem budżetu powierza się również:

— agencjom krajowym,

— Grupie Europejskiego Banku Inwestycyjnego,

— państwom trzecim,

— organizacjom międzynarodowym (na przykład Bankowi Światowemu lub Organizacji Narodów Zjednoczonych),

— innym podmiotom.

Jako delegowani urzędnicy zatwierdzający dyrektorzy generalni są odpowiedzialni za należyte zarządzanie zasobami finansowymi. Przy wykonywaniu budżetu UE delegowani urzędnicy zatwierdzający muszą przestrzegać przepisów rozporządzenia finansowego i ustanowić odpowiednie ramy kontroli wewnętrznej. W ramach celów kontroli wewnętrznej skoncentrowano się między innymi na:

— skuteczności, efektywności i oszczędności w odniesieniu do operacji,

— kontroli finansowej i zwalczaniu nadużyć finansowych,

— uczciwości i etyce,

— zarządzaniu zasobami ludzkimi,

— rzetelnej sprawozdawczości,

— komunikacji,

— ochronie aktywów i informacji.

Każdy delegowany urzędnik zatwierdzający może korzystać ze wsparcia jednego lub dwóch przedstawicieli kadry kierowniczej wyższego szczebla lub szczebla średniego odpowiedzialnych za zarządzanie ryzykiem i kontrolę wewnętrzną w celu prowadzenia nadzoru wdrażania systemów kontroli wewnętrznej i monitorowania tego procesu. Centralne służby Komisji zapewniają wytyczne oraz doradztwo i promują najlepsze praktyki.

W ramach cyklu planowania i programowania strategicznego Komisji każdy urzędnik zatwierdzający jest zobowiązany do przygotowania „rocznego sprawozdania z działalności” na temat działalności i osiągnięć w zakresie polityki oraz wyników osiągniętych w danym roku. W sprawozdaniu tym urzędnik zatwierdzający oświadcza, że zasoby wykorzystano zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami oraz że ustanowił procedury kontroli zapewniające niezbędną gwarancję legalności i prawidłowości operacji leżących u podstaw rozliczeń. Na poziomie Komisji sprawozdanie roczne z zarządzania i wykonania dotyczące budżetu UE jest głównym instrumentem, za pośrednictwem którego kolegium komisarzy przyjmuje na siebie odpowiedzialność za zarządzanie budżetem.

Księgowy Komisji jest odpowiedzialny na szczeblu centralnym za zarządzanie zasobami finansowymi, procedury odzyskiwania należności, ustanawianie reguł rachunkowości na podstawie Międzynarodowych Standardów Rachunkowości Sektora Publicznego i metod w tym zakresie, zatwierdzanie systemów rachunkowości oraz sporządzanie sprawozdań Komisji i skonsolidowanego sprawozdania rocznego UE. Ponadto księgowy ma obowiązek podpisania rocznego sprawozdania finansowego z oświadczeniem, że przedstawia ono rzetelnie, we wszystkich istotnych aspektach, sytuację finansową, wyniki operacji oraz przepływy pieniężne Unii. Roczne sprawozdanie finansowe jest przyjmowane przez kolegium komisarzy. Księgowy sprawuje niezależną funkcję i ponosi główną odpowiedzialność, jeżeli chodzi o sprawozdawczość finansową w Komisji. Audytor wewnętrzny Komisji to także funkcja scentralizowana i niezależna, która polega na udzielaniu niezależnych porad i wydawaniu opinii oraz zaleceń dotyczących jakości i funkcjonowania systemów kontroli wewnętrznej w Komisji, agencjach UE i innych autonomicznych organach.

2.4. RAMY WYKONANIA

Wdrażanie rzetelnych ram wykonania ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia silnego koncentrowania się na wynikach, europejskiej wartości dodanej i prawidłowym zarządzaniu programami UE. Ramy wykonania budżetu UE są w wysokim stopniu uszczegółowione i uzyskały lepsze wyniki niż system któregokolwiek z państw Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) w standardowym indeksie ram budżetowania wynikowego. Ramy wykonania budżetu UE obejmują kilku rodzajów i poziomów celów, dążeń i zadań strategicznych, w tym strategię „Europa 2020” i inne priorytety polityczne. Muszą również uwzględnić komplementarność i włączenie do głównego nurtu polityki i programów, a także kluczową rolę państw członkowskich w wykonywaniu budżetu UE.

— Cele, wskaźniki i zadania zajmują ważne miejsce w podstawie prawnej programów i każdego roku Komisja przedstawia sprawozdania na ich temat w dokumentach programowych towarzyszących projektowi budżetu. Zawierają one wszystkie najważniejsze informacje, które są niezbędne do przeprowadzenia uważnej kontroli programu i pomiaru wykonania: obejmuje to siedmioletnie zobowiązania finansowe, wskaźniki bazowe wyników programu (punkty wyjścia działań w ramach polityki), cele końcowe (które należy osiągnąć na koniec wieloletniego okresu programowania) oraz cele cząstkowe.

— Aby zapewnić przydzielenie środków na realizację priorytetów oraz aby zagwarantować wysoką wydajność i wartość dodaną każdego działania, Komisja promuje w swoich służbach kulturę nastawioną na osiąganie wyników. Ponadto w ostatnich latach opracowała ona podejście, które promuje lepszą równowagę między zgodnością a wykonaniem.

— Roczne sprawozdanie z zarządzania i wyników dotyczące budżetu UE zawiera kompleksowy przegląd wykonania budżetu UE, zarządzania tym budżetem i jego ochrony. Zawiera również wyjaśnienie, w jaki sposób budżet UE wspiera realizację priorytetów politycznych Unii Europejskiej, objaśnienie wyników osiągniętych w ramach budżetu UE oraz roli, jaką Komisja odgrywa w zapewnianiu i promowaniu najwyższych standardów zarządzania budżetem i finansami.

— Europejski Trybunał Obrachunkowy stosuje systematyczne i szczegółowe podejście do oceny aspektów jakościowych budżetowania, w tym kwestii wyników, w ramach zwykłej części swojej corocznej sprawozdawczości oraz w sprawozdaniach specjalnych.

Wszystkie te elementy sprawiają, że władza budżetowa jest w stanie uwzględnić wyniki jako znaczący czynnik podczas decydowania o kolejnym budżecie rocznym.

2.5. SPRAWOZDAWCZOŚĆ FINANSOWA

Głównym elementem sprawozdawczości finansowej UE jest zintegrowana sprawozdawczość finansowa i sprawozdawczość w zakresie rozliczalności UE, która obejmuje skonsolidowane sprawozdanie roczne UE, sprawozdanie roczne z zarządzania i wykonania dotyczące budżetu UE, które zawiera sprawozdanie z oceny sporządzone zgodnie z art. 247 ust. 1 lit. e) RF, sprawozdanie roczne dotyczące audytów wewnętrznych, długoterminową prognozę przyszłych wpływów i wypływów obejmującą kolejne pięć lat, a także sprawozdanie dotyczące działań następczych podjętych po absolutorium. Zintegrowana sprawozdawczość finansowa i sprawozdawczość w zakresie rozliczalności zapewnia obywatelom pełny wgląd w sytuację finansową i operacyjną UE każdego roku.

Skonsolidowane sprawozdanie roczne UE zawiera informacje finansowe na temat działalności instytucji, agencji i innych organów UE z punktu widzenia rachunkowości memoriałowej i budżetowej. Nie obejmuje ono sprawozdań rocznych państw członkowskich.

Skonsolidowane sprawozdanie roczne UE obejmuje dwie oddzielne, choć powiązane ze sobą części:

a) skonsolidowane sprawozdanie finansowe; oraz

b) sprawozdania z wykonania budżetu, które zawierają zbiorczą ewidencję wykonania budżetu.

Ponadto do skonsolidowanego sprawozdania rocznego UE dołącza się omówienie i analizę sprawozdania finansowego, w których podsumowano istotne zmiany i tendencje w sprawozdaniu finansowym oraz wyjaśniono istotne zagrożenia i niepewności, w obliczu których staje UE i którym musi sprostać w przyszłości.

Sprawozdawczość i rozliczalność w Komisji:

Zintegrowana sprawozdawczość finansowa i sprawozdawczość w zakresie rozliczalności Art. 247 RF — Skonsolidowane sprawozdanie roczne UE — Sprawozdanie roczne z zarządzania i wykonania dotyczące budżetu UE (w tym sprawozdanie z oceny finansów UE) — Sprawozdanie roczne dotyczące audytów wewnętrznych — Długoterminowa prognoza przyszłych wpływów i wypływów na okres 5 lat — Sprawozdanie w sprawie działań następczych w związku z absolutorium Inne sprawozdania — Pakiet komunikacyjny w związku z orędziem o stanie Unii — Sprawozdanie ogólne z działalności UE — Roczne sprawozdania z działalności dyrekcji generalnych — Sprawozdanie z zarządzania budżetem i finansami

2.6. KONTROLA ZEWNĘTRZNA I PROCEDURA UDZIELANIA ABSOLUTORIUM

Kontrola zewnętrzna

Europejski Trybunał Obrachunkowy (ETO) jest audytorem zewnętrznym instytucji (i organów) UE. Misją ETO jest przyczynianie się do poprawy zarządzania finansami UE, działanie na rzecz rozliczalności i przejrzystości, a także działanie w charakterze niezależnego strażnika interesów finansowych obywateli UE. Rola ETO jako niezależnego kontrolera zewnętrznego UE polega na sprawdzaniu, czy unijne środki są właściwie rozliczane oraz czy są pobierane i wydawane zgodnie ze stosownymi przepisami i rozporządzeniami, a także czy przynoszą odpowiednią wartość w stosunku do kosztów.

ETO w ramach swoich działań sporządza dla Parlamentu Europejskiego i Rady:

1) roczne sprawozdanie dotyczące działań finansowanych z budżetu ogólnego, przedstawiając w nim swoje uwagi na temat rocznego sprawozdania finansowego UE i operacji leżących u podstaw rozliczeń;

2) opinię, opartą na wynikach swoich kontroli i zawartą w sprawozdaniu rocznym w postaci poświadczenia wiarygodności, dotyczącą: (i) wiarygodności rozliczeń oraz (ii) legalności i prawidłowości operacji leżących u podstaw rozliczeń, obejmujących zarówno pobrane dochody, jak i płatności na rzecz beneficjentów końcowych; oraz

3) sprawozdania specjalne dotyczące określonych obszarów, jak również specjalne sprawozdania roczne (na przykład dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju, agencji UE).

Absolutorium

Ostatnim etapem cyklu budżetowego jest procedura udzielania absolutorium z wykonania budżetu za dany rok budżetowy. Odzwierciedla ona polityczny wymiar zewnętrznej kontroli wykonania budżetu i stanowi decyzję, którą organ udzielający absolutorium (tj. Parlament Europejski, działając na zalecenie Rady) „zwalnia” Komisję (oraz inne organy UE) z odpowiedzialności za zarządzanie danym budżetem. Wydanie tej decyzji opiera się na badaniu skonsolidowanego sprawozdania rocznego UE i zbioru sprawozdań Komisji (sprawozdania rocznego z zarządzania i wykonania dotyczącego budżetu UE, sprawozdania dotyczącego działań następczych podjętych po absolutorium za poprzedni rok i sprawozdania rocznego dla organu udzielającego absolutorium na temat przeprowadzonych audytów wewnętrznych), a także na sprawozdaniu rocznym Europejskiego Trybunału Obrachunkowego, opinii pokontrolnej („poświadczeniu wiarygodności”) i sprawozdaniach specjalnych. W decyzji w sprawie absolutorium uwzględnia się także pisemne odpowiedzi Komisji na pytania i inne zapytania o informacje, jak również przesłuchania komisarza ds. budżetu, komisarzy i dyrektorów generalnych odpowiedzialnych za główne obszary wydatków oraz sekretarza generalnego przed Komisją Kontroli Budżetowej Parlamentu Europejskiego.

Procedura udzielania absolutorium może przynieść trzy rodzaje wyników: udzielenie, przesunięcie terminu udzielenia lub odmowa udzielenia absolutorium. Ostateczne sprawozdanie dotyczące absolutorium zawiera również szczególne wnioski skierowane do Komisji zarówno przez Parlament Europejski, jak i Radę. Wnioski te są przedmiotem sprawozdania z działań następczych, w którym Komisja przedstawia w zarysie konkretne działania, jakie już podjęła, lub jakie zamierza podjąć.

OŚWIADCZENIE KSIĘGOWEGO DOŁĄCZONE DO SKONSOLIDOWANEGO SPRAWOZDANIA ROCZNEGO

Skonsolidowane sprawozdanie roczne Unii Europejskiej za 2018 r. sporządzono na podstawie informacji przedstawionych przez instytucje i organy na mocy art. 246 ust. 2 rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Unii Europejskiej. Niniejszym oświadczam, że sprawozdanie to zostało sporządzone zgodnie z tytułem XIII tego rozporządzenia finansowego oraz z zasadami, regułami i metodami rachunkowości określonymi w informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego.

Księgowi tych instytucji i organów przekazali mi wszystkie informacje niezbędne w celu sporządzenia sprawozdania prezentującego aktywa i zobowiązania Unii Europejskiej oraz wykonanie budżetu, jak również potwierdzili ich wiarygodność.

Niniejszym poświadczam, że w oparciu o wyżej wymienione informacje oraz kontrole, które uznałem za niezbędne przed podpisaniem sprawozdania finansowego Komisji Europejskiej, mam wystarczającą pewność, że sprawozdanie rzetelnie przedstawia, we wszystkich istotnych aspektach, sytuację finansową, wyniki operacji oraz przepływy pieniężne Unii Europejskiej.

Rosa ALDEA BUSQUETS Księgowy Komisji 21 czerwca 2019 r.

NAJWAŻNIEJSZE WYDARZENIA W ROKU BUDŻETOWYM 2018

Wykonanie budżetu Unii na 2018 r.

Budżet przyjęty na 2018 r. został ukierunkowany na dwa główne priorytety polityczne dotyczące Europy, należące do dziesięciu priorytetów wyznaczonych przez przewodniczącego Junckera na początku mandatu obecnej Komisji. Jednym z nich była europejska reakcja na nowe wyzwania wynikające ze złożonego otoczenia geopolitycznego, począwszy od zarządzania migracją, aż po ochronę granic zewnętrznych UE i bezpieczeństwo jej obywateli. Drugi priorytet stanowiły inwestycje strategiczne i trwały wzrost gospodarczy w celu wspierania spójności gospodarczej i tworzenia miejsc pracy, w szczególności dla młodych ludzi. Oprócz tych dwóch jasnych priorytetów w 2018 r. budżet i inne instrumenty UE wykorzystywano w dalszym ciągu w celu wspierania rolników i rozwoju obszarów wiejskich, a także rozbudowy i wzmocnienia strategicznych połączeń międzysystemowych i sieci między krajami UE przez wdrażanie jednolitego rynku cyfrowego i unii energetycznej. Komisja w dalszym ciągu wspierała oddziaływanie zewnętrzne UE jako kluczowego partnera gospodarczego i politycznego, a także czołowego międzynarodowego inwestora i dostarczycielem pomocy humanitarnej.

Wykonanie budżetu UE w 2018 r. wyniosło ogółem 173,1 mld EUR w środkach na zobowiązania i 156,7 mld EUR w środkach na płatności.

Niemal połowa środków – 87,4 mld EUR w postaci środków na zobowiązania – miała na celu stymulowanie inteligentnego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, tworzenia miejsc pracy, konkurencyjności i spójności. Obejmowało to finansowanie badań naukowych i innowacji w ramach programu „Horyzont 2020”, edukacji w ramach programu Erasmus+, małych i średnich przedsiębiorstw w ramach programu COSME, instrumentu „Łącząc Europę”, funduszu gwarancyjnego Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS), który jest narzędziem umożliwiającym realizację planu inwestycyjnego dla Europy, a także wspieranie konwergencji między państwami członkowskimi i między regionami za pośrednictwem europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (fundusze ESI). Ponadto płatności dokonane z budżetu UE z przeznaczeniem na wsparcie europejskich rolników wyniosły 44,4 mld EUR.

Środki z budżetu przeznaczono również na wzmocnienie granic zewnętrznych Unii oraz zażegnanie kryzysu migracyjnego i uchodźczego poprzez finansowanie działań, w tym pomoc w sytuacjach wyjątkowych, relokację, kontrolę graniczną, przesiedlenie, powrót i integrację uchodźców oraz osób ubiegających się o azyl. Ponadto z budżetu UE nadal finansowano programy mające na celu ochronę sprawiedliwości i praw podstawowych oraz wspieranie spójności społecznej, tak by nasze europejskie społeczeństwa pozostały otwarte, wolne i sprawiedliwe.

Wystąpienie Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej

Kontekst

Dnia 23 czerwca 2016 r. większość obywateli Zjednoczonego Królestwa, którzy zagłosowali w referendum w sprawie członkostwa w Unii Europejskiej, opowiedziała się za opuszczeniem UE. W dniu 29 marca 2017 r. Zjednoczone Królestwo oficjalnie powiadomiło Radę Europejską o swoim zamiarze opuszczenia UE i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Euratom). Zjednoczone Królestwo uruchomiło tym samym procedurę wystąpienia państwa członkowskiego z Unii Europejskiej przewidzianą w art. 50 Traktatu o Unii Europejskiej.

Proces negocjacji

W dniu 19 marca 2018 r. Komisja opublikowała projekt umowy o wystąpieniu, w którym przedstawiono postępy poczynione w negocjacjach. W części projektu umowy o wystąpieniu dotyczącej porozumienia finansowego UE i Zjednoczone Królestwo dokonały przełożenia postępów osiągniętych na pierwszym etapie negocjacji na tekst prawny.

Dnia 14 listopada 2018 r. opublikowano wspólne sprawozdanie zawierające informację o osiągnięciu porozumienia na poziomie negocjatorów w odniesieniu do pełnego tekstu projektu umowy o wystąpieniu oraz projektu deklaracji politycznej w sprawie ram przyszłych stosunków między Zjednoczonym Królestwem a Unią Europejską. Tego samego dnia opublikowano wspomniany zaktualizowany i uzgodniony projekt umowy o wystąpieniu, w ramach którego Zjednoczone Królestwo zgodziło się wywiązać się ze wszystkich swoich zobowiązań wynikających z obecnych wieloletnich ram finansowych (WRF) i poprzednich perspektyw finansowych, tak jakby nadal było państwem członkowskim, w tym z udziału w zobowiązaniach i zobowiązaniach warunkowych Unii. Rząd Zjednoczonego Królestwa zatwierdził projekt umowy o wystąpieniu dnia 14 listopada, a Rada Europejska zatwierdziła go dnia 25 listopada 2018 r. Dnia 11 stycznia 2019 r. Rada (art. 50) zatwierdziła decyzję dotyczącą zawarcia umowy o wystąpieniu i wysłała ją do Parlamentu Europejskiego w celu uzyskania jego zgody. Na wniosek Zjednoczonego Królestwa, zgodnie z procedurą określoną w art. 50 TFUE, dnia 21 marca 2019 r. Rada Europejska zgodziła się na przedłużenie okresu na wystąpienie Zjednoczonego Królestwa do dnia 22 maja 2019 r. pod warunkiem, że umowa o wystąpieniu zostanie zatwierdzona przez Izbę Gmin najpóźniej do dnia 29 marca 2019 r., oraz do dnia 12 kwietnia 2019 r., jeśli to nie nastąpi (11). Następnie Izba Gmin nie zatwierdziła umowy o wystąpieniu do dnia 29 marca 2019 r., w związku z czym na wniosek Zjednoczonego Królestwa dnia 10 kwietnia 2019 r. Rada Europejska zgodziła się na przedłużenie okresu na wystąpienie Zjednoczonego Królestwa do dnia 31 października 2019 r. (12). Wystąpienie powinno nastąpić pierwszego dnia miesiąca następującego po zakończeniu procedur ratyfikacji lub dnia 1 listopada 2019 r., w zależności od tego, co nastąpi wcześniej. Zjednoczone Królestwo pozostanie do nowej daty wystąpienia państwem członkowskim z pełnią praw i obowiązków zgodnie z art. 50 TUE oraz zachowa prawo do cofnięcia w każdym momencie swojej notyfikacji.

Porozumienie finansowe i roczne sprawozdanie finansowe UE za 2018 r.

W odniesieniu do porozumienia finansowego w projekcie umowy o wystąpieniu opublikowanym w dniu 14 listopada, zapisano, że Zjednoczone Królestwo wywiąże się ze wszystkich swoich zobowiązań wynikających z obecnych wieloletnich ram finansowych i poprzednich perspektyw finansowych, tak jakby nadal było państwem członkowskim. W szczególności projekt umowy o wystąpieniu stanowi, że Zjednoczone Królestwo odpowiada przed Unią w szczególności za swoją część:

— zobowiązań budżetowych z budżetu Unii i budżetów agencji zdecentralizowanych Unii pozostających do realizacji na dzień 31 grudnia 2020 r. – zob. art. 140 projektu umowy o wystąpieniu,

— finansowania zobowiązań Unii zaciągniętych do dnia 31 grudnia 2020 r., z pewnymi wyjątkami – zob. art. 142,

— warunkowych zobowiązań finansowych Unii wynikających z operacji finansowych, co do których podjęto decyzję/które zostały zatwierdzone przed datą wystąpienia – zob. art. 143 i 144, oraz

— płatności wymaganych do uregulowania zobowiązań warunkowych Unii, które stają się wymagalne w związku ze sprawami sądowymi dotyczącymi interesów finansowych Unii (pod warunkiem że fakty stanowiące przedmiot tych spraw miały miejsce nie później niż dnia 31 grudnia 2020 r.) – zob. art. 147.

W momencie podpisania niniejszego sprawozdania i w obliczu braku ratyfikacji przez Zjednoczone Królestwo rzeczywista data i sposób wystąpienia (z porozumieniem lub bez niego) nie są jeszcze znane. W związku z obecną sytuacją nie ma wpływu finansowego do wykazania w skonsolidowanym sprawozdaniu rocznym UE za 2018 r.

SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ORAZ INFORMACJE DODATKOWE (13)

SPIS TREŚCI

BILANS 13

SPRAWOZDANIE Z FINANSOWYCH WYNIKÓW DZIAŁALNOŚCI 14

RACHUNEK PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH 15

ZESTAWIENIE ZMIAN W AKTYWACH NETTO 16

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO 17

1. ISTOTNE ZASADY (POLITYKI) RACHUNKOWOŚCI 17

2. INFORMACJE DODATKOWE DO BILANSU 30

3. INFORMACJE DODATKOWE DO SPRAWOZDANIA Z FINANSOWYCH WYNIKÓW DZIAŁALNOŚCI 57

4. ZOBOWIĄZANIA I AKTYWA WARUNKOWE 65

5. ZOBOWIĄZANIA BUDŻETOWE I PRAWNE 69

6. ZARZĄDZANIE RYZYKIEM FINANSOWYM 73

7. UJAWNIENIE INFORMACJI NA TEMAT PODMIOTÓW POWIĄZANYCH 84

8. ZDARZENIA NASTĘPUJĄCE PO DNIU BILANSOWYM 86

9. ZAKRES KONSOLIDACJI 86

BILANS

w mln EUR Informacja dodatkowa 31.12.2018 31.12.2017 AKTYWA TRWAŁE Wartości niematerialne i prawne 2.1 446 405 Rzeczowe aktywa trwałe 2.2 11 185 10 745 Inwestycje rozliczane zgodnie z metodą praw własności 2.3 591 581 Aktywa finansowe 2.4 65 231 59 980 Płatności zaliczkowe 2.5 26 006 25 022 Należności z tytułu transakcji wymiany i należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany 2.6 416 611 103 875 97 344 AKTYWA OBROTOWE Aktywa finansowe 2.4 4 168 8 655 Płatności zaliczkowe 2.5 23 968 24 005 Należności z tytułu transakcji wymiany i należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany 2.6 24 248 11 755 Zapasy 2.7 73 295 Środki pieniężne i ich ekwiwalenty 2.8 18 113 24 111 70 570 68 821 AKTYWA OGÓŁEM 174 444 166 165 ZOBOWIĄZANIA DŁUGOTERMINOWE Świadczenia emerytalno-rentowe oraz inne świadczenia pracownicze 2.9 (80 456 ) (73 122 ) Rezerwy 2.10 (3 281 ) (2 880 ) Zobowiązania finansowe 2.11 (53 289 ) (50 063 ) (137 025 ) (126 065 ) ZOBOWIĄZANIA KRÓTKOTERMINOWE Rezerwy 2.10 (852) (659) Zobowiązania finansowe 2.11 (2 617 ) (6 850 ) Zobowiązania 2.12 (32 227 ) (39 048 ) Bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów i przychody przyszłych okresów 2.13 (63 186 ) (63 902 ) (98 882 ) (110 459 ) ZOBOWIĄZANIA OGÓŁEM (235 907 ) (236 524 ) AKTYWA NETTO (61 463 ) (70 359 ) Kapitały rezerwowe 2.14 4 961 4 876 Kwoty, do wniesienia których należy wezwać państwa członkowskie (*1) 2.15 (66 424 ) (75 234 ) AKTYWA NETTO (61 463 ) (70 359 )

SPRAWOZDANIE Z FINANSOWYCH WYNIKÓW DZIAŁALNOŚCI

w mln EUR Informacja dodatkowa 2018 2017 PRZYCHODY Przychody z transakcji innych niż transakcje wymiany Zasoby własne oparte na DNB 3.1 105 780 78 620 Tradycyjne zasoby własne 3.2 22 767 20 520 Zasoby własne oparte na VAT 3.3 17 624 16 947 Grzywny 3.4 6 740 4 664 Odzyskanie wydatków 3.5 2 215 1 879 Inne 3.6 3 312 10 376 158 438 133 006 Przychody z transakcji wymiany Przychody finansowe 3.7 3 115 1 845 Inne 3.8 1 379 1 332 4 494 3 177 Przychody ogółem 162 932 136 183 KOSZTY Wydatkowane przez państwa członkowskie 3.9 Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji (43 527 ) (44 289 ) Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz inne instrumenty na rzecz rozwoju obszarów wiejskich (13 149 ) (11 359 ) Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego oraz Fundusz Spójności (30 230 ) (17 650 ) Europejski Fundusz Społeczny (11 935 ) (7 353 ) Inne (2 826 ) (1 253 ) Wydatkowane przez Komisję, agencje wykonawcze i fundusze powiernicze 3.10 (17 551 ) (15 738 ) Wydatkowane przez inne agencje i organy UE 3.11 (3 396 ) (2 667 ) Wydatkowane przez państwa trzecie i organizacje międzynarodowe 3.11 (4 016 ) (4 115 ) Wydatkowane przez inne podmioty 3.11 (3 569 ) (1 478 ) Koszty personelu oraz rent i emerytur 3.12 (10 929 ) (10 002 ) Zmiany w założeniach aktuarialnych dotyczących świadczeń pracowniczych 3.13 — (3 544 ) Koszty finansowe 3.14 (1 677 ) (1 896 ) Inne koszty 3.15 (6 208 ) (6 756 ) Koszty ogółem (149 014 ) (128 101 ) WYNIK EKONOMICZNY ZA ROK 13 918 8 082

RACHUNEK PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH

w mln EUR 2018 2017 Wynik ekonomiczny za rok 13 918 8 082 Działalność operacyjna Amortyzacja wartości niematerialnych i prawnych 104 99 Amortyzacja rzeczowych aktywów trwałych 998 888 Odpisy z tytułu utraty wartości inwestycji (lub ich odwrócenie) — — (Zwiększenie)/zmniejszenie stanu udzielonych pożyczek 1 041 497 (Zwiększenie)/zmniejszenie stanu płatności zaliczkowych (947) (3 557 ) (Zwiększenie)/zmniejszenie stanu należności z tytułu transakcji wymiany i należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany (12 299 ) (745) (Zwiększenie)/zmniejszenie stanu zapasów 222 (130) Zwiększenie/(zmniejszenie) stanu zobowiązań z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych oraz innych świadczeń pracowniczych 7 334 5 891 Zwiększenie/(zmniejszenie) stanu rezerw 594 928 Zwiększenie/(zmniejszenie) stanu zobowiązań finansowych (1 007 ) (438) Zwiększenie/(zmniejszenie) stanu zobowiązań (6 821 ) (957) Zwiększenie/(zmniejszenie) stanu biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów i przychodów przyszłych okresów (716) (3 678 ) Nadwyżka budżetowa za poprzedni rok ujęta jako przychód niepieniężny (556) (6 405 ) Aktualizacja wyceny zobowiązań z tytułu świadczeń pracowniczych (w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności nie uwzględniono zmian stanu pozycji niepieniężnych) (4 396 ) — Pozostałe zmiany stanu pozycji niepieniężnych (71) 3 Działalność inwestycyjna (Zwiększenie)/zmniejszenie stanu wartości niematerialnych i prawnych oraz rzeczowych aktywów trwałych (1 583 ) (1 687 ) (Zwiększenie)/zmniejszenie stanu inwestycji rozliczanych zgodnie z metodą praw własności (9) (53) (Zwiększenie)/zmniejszenie stanu aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży (1 811 ) (3 190 ) (Zwiększenie)/zmniejszenie aktywów finansowych wycenianych według wartości godziwej przez nadwyżkę lub deficyt 7 (22) PRZEPŁYWY PIENIĘŻNE NETTO (5 998 ) (4 474 ) Zwiększenie/(zmniejszenie) netto stanu środków pieniężnych i ich ekwiwalentów (5 998 ) (4 474 ) Środki pieniężne i ich ekwiwalenty na początek roku 24 111 28 585 Środki pieniężne i ich ekwiwalenty na koniec roku 18 113 24 111

ZESTAWIENIE ZMIAN W AKTYWACH NETTO

w mln EUR Kwoty, do wniesienia których należy wezwać państwa członkowskie Skumulowana nadwyżka/(Skumulowany deficyt) Inne kapitały rezerwowe Kapitał z aktualizacji wyceny Aktywa netto STAN NA 31.12.2016 (76 881 ) 4 516 325 (72 040 ) Zmiany stanu kapitału rezerwowego Funduszu Gwarancyjnego (20) 20 — — Zmiany wartości godziwej — — (2) (2) Inne (11) 62 (46) 5 Wynik budżetowy za 2016 r. zapisany na dobro państw członkowskich (6 405 ) — — (6 405 ) Wynik ekonomiczny za rok 8 082 — — 8 082 STAN NA 31.12.2017 (75 234 ) 4 598 278 (70 359 ) Zmiany stanu kapitału rezerwowego Funduszu Gwarancyjnego (186) 186 — — Zmiany wartości godziwej — — (47) (47) Aktualizacja wyceny zobowiązań z tytułu świadczeń pracowniczych (4 396 ) — — (4 396 ) Inne 30 (54) — (24) Wynik budżetowy za 2017 r. zapisany na dobro państw członkowskich (556) — — (556) Wynik ekonomiczny za rok 13 918 — — 13 918 STAN NA 31.12.2018 (66 424 ) 4 730 231 (61 463 )

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO

1. ISTOTNE ZASADY (POLITYKI) RACHUNKOWOŚCI

1.1. PODSTAWA PRAWNA I ZASADY RACHUNKOWOŚCI

Księgi rachunkowe UE prowadzi się zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2018/1046 z dnia 18 lipca 2018 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii, zmieniającym rozporządzenia (UE) nr 1296/2013, (UE) nr 1301/2013, (UE) nr 1303/2013, (UE) nr 1304/2013, (UE) nr 1309/2013, (UE) nr 1316/2013, (UE) nr 223/2014 i (UE) nr 283/2014 oraz decyzję nr 541/2014/UE, a także uchylającym rozporządzenie (UE, Euratom) nr 966/2012 (14), dalej zwanym rozporządzeniem finansowym (RF).

Zgodnie z art. 80 rozporządzenia finansowego UE sporządza swoje sprawozdanie finansowe w oparciu o system rachunkowości memoriałowej bazujący na międzynarodowych standardach rachunkowości dla sektora publicznego (MSRSP). Wspomniane zasady rachunkowości przyjęte przez księgowego Komisji muszą być stosowane przez wszystkie instytucje i organy UE objęte konsolidacją, co pozwala na wprowadzenie jednolitych zasad rachunkowości, wyceny oraz prezentacji sprawozdań w celu harmonizacji procesu sporządzania sprawozdań finansowych i konsolidacji.

Stosowanie nowych i zmienionych reguł rachunkowości Unii Europejskiej

Zaktualizowane reguły rachunkowości Unii Europejskiej mają zastosowanie w odniesieniu do okresów rocznych rozpoczynających się z dniem 1 stycznia 2018 r. lub później

W bieżącym roku moc obowiązującą uzyskały następujące reguły rachunkowości przyjęte przez księgowego Komisji:

— Zmiany reguły rachunkowości Unii Europejskiej nr 12 „Świadczenia pracownicze”: zmieniona reguła rachunkowości Unii Europejskiej nr 12, która została przyjęta przez księgowego w 2017 r., jest oparta na nowym MSRSP nr 39 „Świadczenia pracownicze” opublikowanym w lipcu 2016 r. Pierwsze zastosowanie zmienionej reguły rachunkowości Unii Europejskiej nr 12 nie miało znacznego wpływu na skonsolidowane sprawozdanie finansowe UE oprócz zmiany ujęcia zysku lub straty wynikających ze zmian w założeniach aktuarialnych. Zgodnie ze zmienioną regułą rachunkowości Unii Europejskiej zysk ten lub stratę tę ujmuje się bezpośrednio w aktywach netto, w przeciwieństwie do poprzedniego wymogu ujmowania ich w nadwyżce lub deficycie.

Nowe reguły rachunkowości Unii Europejskiej przyjęte, lecz jeszcze nieobowiązujące w dniu 31 grudnia 2018 r.

UE nie zastosowała następujących nowych reguł rachunkowości Unii Europejskiej, które zostały przyjęte przez księgowego Komisji, ale które jeszcze nie weszły w życie:

— Nowa reguła rachunkowości Unii Europejskiej nr 20 „Połączenia podmiotów sektora publicznego” (mające zastosowanie w odniesieniu do okresów rocznych rozpoczynających się z dniem 1 stycznia 2019 r. lub później): EAR nr 20, która opiera się na MSRSP nr 40 „Połączenia podmiotów sektora publicznego”, ustanawia zasady klasyfikacji połączeń w sektorze publicznym do jednej z dwóch różnych kategorii w zależności od tego, czy transakcja ma miejsce w ramach wspólnej kontroli, czy też nie: (i) połączenie, w przypadku którego transakcja opiera się na wartościach bilansowych jednostki połączonej z UE; oraz (ii) nabycie, w przypadku którego transakcja jest oparta na wartościach godziwych na dzień nabycia jednostki nabytej przez UE. W obu przypadkach obowiązują różne wymogi i poziomy ujawniania informacji, aby skutki połączenia były bardziej zrozumiałe dla użytkowników sprawozdań finansowych UE. Wpływ na sprawozdania finansowe UE w roku pierwszego zastosowania zależeć będzie od tego, czy w tym okresie UE zawrze transakcję polegającą na połączeniu podmiotów sektora publicznego.

1.2. ZASADY RACHUNKOWOŚCI

Celem sprawozdania finansowego jest dostarczenie przydatnych dla szerokiego kręgu odbiorców informacji o sytuacji finansowej, wynikach i przepływach pieniężnych danego podmiotu. W przypadku UE, będącej podmiotem sektora publicznego, bardziej konkretnym celem jest dostarczenie informacji przydatnych w procesie decyzyjnym oraz wykazanie, że podmiot rozlicza się z powierzonych mu środków. Niniejszy dokument został sporządzony w oparciu o wyżej wymienione cele.

Ogólne założenia (lub zasady rachunkowości), których należy przestrzegać przy sporządzaniu sprawozdania finansowego, są określone w regule rachunkowości UE nr 1 „Sprawozdania finansowe”, są identyczne z zasadami opisanymi w Międzynarodowych Standardach Rachunkowości Sektora Publicznego (MSRSP) nr 1 i obejmują: rzetelną prezentację, zasadę memoriału, założenie kontynuowania działalności, ciągłość prezentacji, istotność, agregowanie, kompensowanie i porównywalność informacji. Cechy jakościowe sprawozdawczości finansowej to przydatność, wierne odzwierciedlenie (wiarygodność), zrozumiałość, terminowość, porównywalność i sprawdzalność.

1.3. KONSOLIDACJA

Zakres konsolidacji

Skonsolidowane sprawozdanie finansowe UE obejmuje wszystkie znaczące jednostki kontrolowane (tj. instytucje UE, w tym Komisję, i agencje UE), jednostki stowarzyszone i wspólne przedsięwzięcia. Pełna lista jednostek objętych konsolidacją znajduje się w informacji dodatkowej 9 do sprawozdania finansowego UE. Na chwilę obecną znajdują się na niej 52 jednostki kontrolowane i 1 jednostka stowarzyszona. Jednostki objęte konsolidacją, które nie mają istotnego znaczenia dla skonsolidowanych sprawozdań finansowych UE jako całości, nie muszą podlegać konsolidacji ani być rozliczane zgodnie z metodą praw własności, jeżeli będzie się to wiązało z nadmiernym nakładem czasu lub nadmiernymi kosztami dla UE. Jednostki te określa się mianem „mniejszych jednostek” i umieszcza na osobnej liście w informacji dodatkowej 9. W 2018 r. siedem jednostek zostało zaklasyfikowanych jako mniejsze jednostki.

Jednostki kontrolowane

Decyzja o objęciu jednostki konsolidacją opiera się na koncepcji kontroli. Do jednostek kontrolowanych zalicza się wszystkie jednostki, przez które UE jest narażona na zmienne świadczenia, lub ma prawo do zmiennych świadczeń, na podstawie swojego udziału, lub ma możliwość wpływania na charakter i wysokość tych świadczeń dzięki swojej władzy nad daną jednostką. Wykonywanie tego typu uprawnień musi być możliwe na bieżąco i musi dotyczyć określonej działalności jednostki. Jednostki kontrolowane są w pełni objęte konsolidacją. Konsolidacja rozpoczyna się od samego początku objęcia kontroli, a kończy się z momentem zakończenia sprawowania kontroli.

Najpowszechniejszymi wskaźnikami sprawowania kontroli w ramach UE są: utworzenie jednostki na mocy traktatów założycielskich lub prawa wtórnego, finansowanie jednostki z budżetu UE, posiadanie praw głosu w organach zarządzających, przeprowadzanie kontroli przez Trybunał Obrachunkowy i udzielanie absolutorium przez Parlament Europejski. Dla każdej jednostki dokonuje się oceny, aby móc zadecydować, czy co najmniej jedno z wyżej wymienionych kryteriów jest wystarczające do stwierdzenia faktu sprawowania kontroli.

Zgodnie z tym podejściem uznaje się, że instytucje (poza Europejskim Bankiem Centralnym) oraz agencje UE (poza agencjami wchodzącymi w skład dawnego drugiego filara) są pod wyłączną kontrolą UE, a zatem są objęte konsolidacją. Za jednostkę kontrolowaną uznaje się również Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (EWWiS) w likwidacji.

Wszystkie istotne transakcje i salda pomiędzy jednostkami kontrolowanymi przez UE podlegają wyeliminowaniu, a niezrealizowane zyski i straty z takich transakcji nie są istotne, więc nie zostały wyeliminowane.

Wspólne ustalenia umowne

Wspólne ustalenie umowne to umowa, w ramach której UE i druga strona lub większa ich liczba sprawują wspólną kontrolę. Wspólna kontrola jest to określony w umowie podział kontroli nad ustaleniem umownym, który występuje tylko wówczas, gdy decyzje dotyczące istotnej działalności wymagają jednomyślnej zgody stron sprawujących wspólną kontrolę. Wspólne umowy mogą mieć formę wspólnych operacji lub wspólnych przedsięwzięć. Jeżeli wspólne ustalenie umowne jest zorganizowane za pośrednictwem oddzielnego narzędzia, a strony wspólnego ustalenia umownego mają udział w aktywach netto wynikających z tego ustalenia, wspólne ustalenie umowne klasyfikuje się jako wspólne przedsięwzięcie. Udziały we wspólnych przedsięwzięciach wykazywane są zgodnie z metodą praw własności (zob. informacja dodatkowa 1.5.4). Jeżeli strony mają udział w aktywach oraz udział w zobowiązaniach związanych z ustaleniem, to wspólne ustalenie umowne klasyfikuje się jako wspólną operację. W odniesieniu do udziału we wspólnych operacjach UE ujmuje w swoim sprawozdaniu finansowym: swoje aktywa i zobowiązania, przychody i koszty oraz udział we wspólnych aktywach, zobowiązaniach i przychodach i wspólnie ponoszonych kosztach.

Jednostki stowarzyszone

Jednostki stowarzyszone to jednostki, na które UE bezpośrednio lub pośrednio wywiera znaczący wpływ, lecz nie ma nad nimi kontroli. Przyjmuje się, że znaczący wpływ występuje wtedy, gdy UE posiada bezpośrednio lub pośrednio przynajmniej 20 % praw głosu. Udziały w jednostkach stowarzyszonych wykazywane są metodą praw własności (zob. informacja dodatkowa 1.5.4).

Jednostki nieobjęte konsolidacją, których środkami zarządza Komisja

Środkami wspólnego systemu ubezpieczenia chorobowego dla pracowników UE, Europejskiego Funduszu Rozwoju oraz funduszu gwarancyjnego dla uczestników zarządza w ich imieniu Komisja. Z uwagi na to, że jednostki te nie są kontrolowane przez UE, nie są one jednak ujęte w jej skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym.

1.4. PODSTAWA SPORZĄDZENIA SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO

Sprawozdania finansowe są przedkładane co roku. Rok budżetowy rozpoczyna się dnia 1 stycznia i kończy dnia 31 grudnia.

1.4.1. Waluta i zasady przeliczania

Waluta funkcjonalna i sprawozdawcza

O ile nie określono inaczej, sprawozdanie finansowe prezentowane jest w mln euro, przy czym euro jest walutą funkcjonalną i sprawozdawczą UE.

Transakcje i salda

Transakcje w walutach obcych przelicza się na euro według kursu obowiązującego w dniu transakcji. Dodatnie i ujemne różnice kursowe wynikające z rozliczenia transakcji w walutach obcych oraz z ponownego przeliczenia według kursów wymiany obowiązujących na koniec roku pieniężnych składników aktywów i zobowiązań denominowanych w walutach obcych ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. Różnice wynikające z przeliczenia dotyczące niepieniężnych instrumentów finansowych zaklasyfikowanych jako aktywa finansowe dostępne do sprzedaży wykazywane są w kapitale z aktualizacji wyceny.

Inne metody przeliczania stosuje się w przypadku rzeczowych aktywów trwałych i wartości niematerialnych i prawnych, które zachowują wartość w euro według kursu na dzień zakupu.

Stan na koniec roku pieniężnych składników aktywów i zobowiązań denominowanych w walutach obcych przelicza się na euro według kursu Europejskiego Banku Centralnego (EBC) obowiązującego na dzień 31 grudnia:

Kurs wymiany euro

Waluta 31.12.2018 31.12.2017 Waluta 31.12.2018 31.12.2017 BGN 1,9558 1,9558 PLN 4,3014 4,177 CZK 25,7240 25,5350 RON 4,6635 4,6585 DKK 7,4673 7,4449 SEK 10,2548 9,8438 GBP 0,8945 0,8872 CHF 1,1269 1,1702 HRK 7,4125 7,4400 JPY 125,8500 135,01 HUF 320,9800 310,3300 USD 1,145 1,1993

1.4.2. Wykorzystanie szacunków

Zgodnie z MSRSP i ogólnie przyjętymi zasadami rachunkowości kwoty wykazane w sprawozdaniu finansowym muszą opierać się na szacunkach i założeniach kierownictwa, których podstawą są możliwie jak najbardziej wiarygodne dostępne informacje. Istotne szacunki dotyczą m.in.: kwot na zobowiązania z tytułu świadczeń pracowniczych, rezerw, ryzyka finansowego związanego z zapasami i należnościami, naliczonych przychodów i biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów, aktywów i zobowiązań warunkowych oraz stopnia utraty wartości w przypadku wartości niematerialnych i prawnych oraz rzeczowych aktywów trwałych, a także kwot ujawnionych w informacji dodatkowej dotyczącej instrumentów finansowych. Rzeczywiste wyniki mogą nie pokrywać się z tymi szacunkami. Zmiany w zakresie szacunków znajdują odzwierciedlenie w okresie, w którym stają się one wiadome.

1.5. BILANS

1.5.1. Wartości niematerialne i prawne

Zakupione licencje na oprogramowanie komputerowe wykazywane są według kosztu historycznego pomniejszonego o zakumulowaną amortyzację i straty z tytułu utraty wartości. Te aktywa amortyzuje się metodą liniową przez szacowany okres ich użytkowania (3–11 lat). Szacowany okres użytkowania tych aktywów odpowiada ich okresowi ekonomicznej użyteczności lub okresowi użyteczności określonemu w drodze umowy. Wartości niematerialne i prawne powstałe w wyniku procesów wewnętrznych są kapitalizowane, gdy spełnione są odpowiednie kryteria określone w zasadach rachunkowości UE, a koszty dotyczą wyłącznie etapu wytworzenia danego składnika aktywów. Koszty, które można kapitalizować, obejmują wszystkie koszty, które da się bezpośrednio przyporządkować i które są niezbędne do opracowania, wytworzenia i przygotowania danego składnika aktywów, aby mógł on funkcjonować w sposób zgodny z zamierzeniami kierownictwa. Koszty powiązane z działalnością naukowo-badawczą, koszty prac rozwojowych oraz koszty utrzymania, których nie można kapitalizować, ujmuje się jako koszty okresu, w którym zostały poniesione.

1.5.2. Rzeczowe aktywa trwałe

Wszystkie rzeczowe aktywa trwałe wykazywane są według kosztu historycznego pomniejszonego o umorzenie i odpisy z tytułu utraty wartości. Koszt obejmuje wydatki, które da się bezpośrednio przyporządkować do nabycia, budowy lub przekazania składnika aktywów.

Późniejsze koszty są uwzględniane w wartości bilansowej składnika aktywów lub ujmowane jako odrębny składnik aktywów, jedynie gdy jest prawdopodobne, że przyszłe korzyści ekonomiczne lub świadczenia związane z danym składnikiem aktywów wpłyną do UE oraz pod warunkiem że możliwa jest wiarygodna wycena kosztu tego składnika aktywów. Koszty związane z naprawą i utrzymaniem wykazywane są w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności w okresie obrachunkowym, w którym zostały poniesione.

Grunty i dzieła sztuki nie podlegają amortyzacji, jako że uznaje się, że mają one nieokreślony okres użytkowania. Środki trwałe w budowie nie podlegają amortyzacji, ponieważ aktywa te nie są jeszcze dostępne do użytku. Inne składniki aktywów amortyzowane są metodą liniową w celu alokacji ich kosztu pomniejszonego o ich wartość końcową przez szacunkowy okres ich użytkowania w następujący sposób:

Rodzaj aktywów Stawka amortyzacji metodą liniową Budynki 4 % do 10 % Sprzęt kosmiczny 8 % do 25 % Urządzenia i wyposażenie techniczne 10 % do 25 % Meble i środki transportu 0 % do 25 % Sprzęt komputerowy 25 % do 33 % Inne 10 % do 33 %

Zyski i straty ze zbycia ustala się, porównując wpływy, pomniejszone o koszty sprzedaży, z wartością bilansową zbywanego składnika aktywów, i ujmuje się je w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności.

Leasing

Leasing rzeczowych aktywów trwałych, w przypadku którego zasadniczo całe ryzyko oraz wszystkie korzyści związane z własnością przypadają na UE, uznaje się za leasing finansowy. Leasing finansowy kapitalizuje się w kwocie równej wartości godziwej przedmiotu leasingu, ustalonej na dzień rozpoczęcia leasingu, lub w kwocie równej wartości bieżącej minimalnych opłat leasingowych, jeżeli jest ona niższa od wartości godziwej. Część odsetkowa raty leasingu finansowego ujmowana jest jako koszt przez okres leasingu według stałej okresowej stopy procentowej w stosunku do nieuregulowanego salda zobowiązania. Zobowiązania z tytułu opłat leasingowych bez uwzględnienia kosztów finansowych ujmuje się w zobowiązaniach finansowych (długo- i krótkoterminowych). Odsetki od kosztów finansowych ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności przez okres leasingu, tak aby uzyskać stałą okresową stopę procentową w stosunku do nieuregulowanego salda zobowiązania w każdym z okresów. Aktywa posiadane na podstawie leasingu finansowego amortyzuje się przez okres użytkowania składnika aktywów lub przez okres leasingu, w zależności od tego, który z nich jest krótszy.

Leasing, w przypadku którego leasingodawca zachowuje znaczącą część ryzyka i korzyści związanych z własnością, jest leasingiem operacyjnym. Raty leasingu operacyjnego ujmuje się metodą liniową jako koszt w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności przez okres leasingu.

1.5.3. Utrata wartości aktywów niefinansowych

Aktywa o nieokreślonym okresie użytkowania nie podlegają amortyzacji ani umorzeniu i są corocznie kontrolowane pod kątem utraty wartości. Składniki aktywów podlegające amortyzacji i umorzeniu są analizowane pod kątem utraty wartości, gdy zdarzenia lub zmiana okoliczności wskazują, że wartość bilansowa może być niemożliwa do odzyskania. Stratę z tytułu utraty wartości ujmuje się w kwocie, o którą wartość bilansowa składnika aktywów przewyższa jego wartość odzyskiwalną. Wartość odzyskiwalna to wartość godziwa składnika aktywów pomniejszona o koszty sprzedaży lub wartość użytkowa, w zależności od tego, która z tych wartości jest wyższa.

Wartości końcowe i okresy użytkowania wartości niematerialnych i prawnych oraz rzeczowych aktywów trwałych poddawane są przeglądowi i w razie konieczności korygowane, co najmniej raz do roku. Wartość bilansowa składnika aktywów jest natychmiast odpisywana do jego wartości odzyskiwalnej, jeżeli wartość bilansowa składnika aktywów jest wyższa niż jego szacunkowa wartość odzyskiwalna. Jeżeli przyczyny utraty wartości ujętej w poprzednich latach nie mają już zastosowania, odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości są odpowiednio odwracane.

1.5.4. Inwestycje rozliczane zgodnie z metodą praw własności

Udziały w jednostkach stowarzyszonych i wspólnych przedsięwzięciach

Inwestycje rozliczane zgodnie z metodą praw własności początkowo ujmuje się według kosztu będącego wartością bilansową, którą następnie zwiększa się lub zmniejsza, aby ująć udział UE w nadwyżce lub deficycie jednostki, w której dokonano inwestycji, po dacie nabycia. Udział UE w nadwyżce lub deficycie jednostki, w której dokonano inwestycji, ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności, a jej udział w zmianach w kapitale własnym jednostki, w której dokonano inwestycji, ujmuje się w kapitałach rezerwowych w aktywach netto. Wartość księgowa inwestycji w sprawozdaniu finansowym na dzień bilansowy jest równa kosztowi początkowemu wraz ze wszystkimi zmianami (dalsze wkłady, udział w wynikach ekonomicznych i zmianach stanu kapitału rezerwowego, utraty wartości oraz dywidendy). Otrzymane wypłaty z inwestycji obniżają wartość bilansową aktywów.

Jeżeli udział UE w deficycie inwestycji rozliczanej zgodnie z metodą praw własności jest równy jej udziałowi w tej inwestycji lub go przekracza, UE przestaje ujmować swój udział w przyszłych stratach („nieujęte straty”). Po zredukowaniu udziału UE do wartości zerowej na wszelkie dodatkowe straty tworzy się rezerwy, a zobowiązanie ujmuje się tylko w takiej wysokości, w jakiej UE powzięła prawny lub zwyczajowo oczekiwany obowiązek lub dokonała płatności w imieniu danej jednostki.

Jeżeli występują oznaki utraty wartości, w razie konieczności dokonuje się odpisu do niższej wartości odzyskiwalnej. Wartość odzyskiwalną określa się zgodnie z zasadami opisanymi w informacji dodatkowej 1.5.3. Jeżeli przyczyny utraty wartości przestają mieć zastosowanie w późniejszym terminie, dokonuje się odwrócenia odpisu aktualizującego z tytułu utraty wartości do wartości bilansowej, jaka zostałaby określona, gdyby nie dokonano żadnego odpisu aktualizującego z tytułu utraty wartości.

W przypadku gdy UE posiada przynajmniej 20 % funduszu kapitału inwestycyjnego, nie dąży do wywierania znaczącego wpływu. Takie fundusze traktuje się zatem jako instrumenty finansowe i klasyfikuje jako aktywa finansowe dostępne do sprzedaży.

Jednostek stowarzyszonych i wspólnych przedsięwzięć zaklasyfikowanych jako mniejsze jednostki nie rozlicza się według metody praw własności. Wkłady UE na rzecz tych jednostek rozlicza się jako koszty poniesione w danym okresie.

1.5.5. Aktywa finansowe

Klasyfikacja

UE dzieli swoje aktywa finansowe na następujące kategorie: aktywa finansowe wyceniane według wartości godziwej przez nadwyżkę lub deficyt; pożyczki i należności; inwestycje utrzymywane do terminu zapadalności; oraz aktywa finansowe dostępne do sprzedaży. Klasyfikacja instrumentów finansowych ustalana jest w momencie początkowego ujęcia i podlega ponownej wycenie na każdy dzień bilansowy.

(i) Aktywa finansowe wyceniane według wartości godziwej przez nadwyżkę lub deficyt

Składnik aktywów finansowych zalicza się do tej kategorii, jeżeli został nabyty zasadniczo w celu sprzedaży w perspektywie krótkoterminowej lub jeżeli został do niej zaklasyfikowany przez jednostkę. W kategorii tej ujmuje się również instrumenty pochodne. Należące do tej kategorii aktywa uznaje się za aktywa obrotowe, jeżeli ich zbycie przewidziane jest w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego.

(ii) Pożyczki i należności

Pożyczki i należności to aktywa finansowe niebędące instrumentami pochodnymi, ze stałymi lub ustalonymi płatnościami, nienotowane na aktywnym rynku. Powstają one, gdy UE przekazuje środki pieniężne, towary lub usługi bezpośrednio dłużnikowi i nie ma zamiaru wprowadzać należności do obrotu lub w przypadku, gdy UE wstępuje w prawa pierwotnego kredytodawcy po dokonaniu przez UE płatności w ramach umowy gwarancji. Płatności należne w terminie do 12 miesięcy od dnia bilansowego uznaje się za aktywa obrotowe. Płatności należne w terminie przekraczającym 12 miesięcy od dnia bilansowego uznaje się za aktywa trwałe. Pożyczki i należności obejmują depozyty terminowe o pierwotnym terminie zapadalności powyżej trzech miesięcy.

(iii) Inwestycje utrzymywane do terminu zapadalności

Inwestycje utrzymywane do terminu zapadalności to aktywa finansowe niebędące instrumentami pochodnymi, ze stałymi lub ustalonymi płatnościami i stałymi terminami zapadalności, które UE ma zamiar i może utrzymywać do terminu zapadalności. W ciągu ostatniego roku budżetowego UE nie utrzymywała żadnych inwestycji zaliczających się do tej kategorii.

(iv) Aktywa finansowe dostępne do sprzedaży

Aktywa finansowe dostępne do sprzedaży to aktywa niebędące instrumentami pochodnymi, które zostały przypisane do niniejszej kategorii lub które nie zaliczają się do żadnej z pozostałych kategorii. Klasyfikuje się je jako aktywa obrotowe lub trwałe, w zależności od okresu, przez który UE planuje je posiadać. Inwestycje w jednostkach nieobjętych konsolidacją ani nieujmowanych metodą praw własności oraz inne inwestycje kapitałowe (np. operacje w oparciu o kapitał podwyższonego ryzyka) również klasyfikuje się jako aktywa finansowe dostępne do sprzedaży.

Początkowe ujęcie i wycena

Zakup i sprzedaż aktywów finansowych wycenianych według wartości godziwej przez nadwyżkę lub deficyt, utrzymywanych do upływu terminu zapadalności i dostępnych do sprzedaży, ujmuje się na dzień transakcji, czyli dzień, w którym UE zobowiązała się kupić lub sprzedać składnik aktywów. Ekwiwalenty środków pieniężnych i pożyczki ujmuje się, gdy środki pieniężne są deponowane w instytucji finansowej lub przekazywane pożyczkobiorcom. Instrumenty finansowe ujmuje się początkowo według wartości godziwej. W przypadku wszystkich aktywów finansowych niewycenianych według wartości godziwej przez nadwyżkę lub deficyt koszty transakcji dodaje się do wartości godziwej przy początkowym ujęciu. Aktywa finansowe wyceniane według wartości godziwej przez nadwyżkę lub deficyt ujmuje się początkowo w wartości godziwej, a koszty transakcji ujmuje się jako koszty w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności.

W początkowym ujęciu wartość godziwa składnika aktywów finansowych odpowiada zwykle cenie transakcji (tj. wartości godziwej otrzymanej zapłaty), chyba że wartość godziwa tego instrumentu została potwierdzona poprzez porównanie z obserwacjami innych bieżących transakcji rynkowych na takich samych instrumentach lub na podstawie techniki wyceny, której zmienne obejmują jedynie dane pochodzące z obserwacji rynków (np. w przypadku niektórych kontraktów na instrumenty pochodne). Jednakże wartość godziwą udzielonej pożyczki długoterminowej, która jest nieoprocentowana lub oprocentowana poniżej rynkowych stóp procentowych, ustala się jako wartość bieżącą wszystkich przyszłych wpływów środków pieniężnych dyskontowanych w oparciu o obowiązującą rynkową stopę procentową dla podobnego instrumentu o podobnym ratingu.

Pożyczki udzielone wycenia się w ich kwocie nominalnej, którą uznaje się za wartość godziwą pożyczki. Istnieją ku temu następujące powody:

— „Otoczenie rynkowe” pożyczek UE jest bardzo specyficzne i różni się od rynku kapitałowego, na którym emitowane są obligacje komercyjne lub skarbowe. Pożyczkodawcy na rynku kapitałowym mają bowiem możliwość wyboru alternatywnych inwestycji, co znajduje swoje odzwierciedlenie w cenach rynkowych. UE jest jednak pozbawiona tej możliwości, jako że nie może ona inwestować środków na rynkach kapitałowych; pożycza ona środki tylko po to, by udzielić pożyczek o takiej samej stopie procentowej. Oznacza to, że w odniesieniu do pożyczonych przez siebie środków UE nie dysponuje innymi możliwościami udzielania pożyczek ani inwestowania tych środków. Dlatego też nie istnieją koszty alternatywne i tym samym nie ma podstawy do porównania ze stopami rynkowymi. W rzeczywistości pożyczki udzielane przez UE same w sobie stanowią osobny rynek. Zasadniczo, jako że nie można zastosować opcji kosztu alternatywnego, cena rynkowa nie oddaje rzetelnie istoty operacji udzielania pożyczek przez UE. W związku z tym nie jest właściwe ustalanie wartości godziwej pożyczek UE poprzez odniesienie do obligacji komercyjnych i skarbowych.

— Ponadto, jako że nie istnieje aktywny rynek ani podobne transakcje, z którymi można by porównać operacje udzielania pożyczek przez UE, stopa procentowa stosowana przez UE do ustalenia wartości godziwej pożyczek udzielanych w ramach EFSM, pożyczek na wsparcie bilansu płatniczego oraz innych takich pożyczek, powinna być równa pobieranej stopie procentowej.

— Co więcej, w przypadku tych pożyczek, między pożyczkami udzielonymi i zaciągniętymi występują efekty równoważące z uwagi na ich charakter wzajemny (ang. back-to-back). Stąd też efektywna stopa procentowa dla pożyczki udzielonej równa się efektywnej stopie procentowej powiązanych pożyczek zaciągniętych. Poniesione przez UE koszty transakcji, którymi następnie obciąża się beneficjenta pożyczki, są bezpośrednio ujmowane w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności.

Instrumenty finansowe usuwa się z ksiąg w przypadku wygaśnięcia praw do otrzymywania przepływów pieniężnych z inwestycji oraz w przypadku, gdy UE przeniosła zasadniczo całe ryzyko i wszystkie korzyści związane z prawem własności na inny podmiot.

Późniejsza wycena

a) Aktywa finansowe wyceniane według wartości godziwej przez nadwyżkę lub deficyt wycenia się następnie według wartości godziwej. Zyski i straty wynikające ze zmiany wartości godziwej kategorii „instrumenty finansowe wykazywane według wartości godziwej przez nadwyżkę lub deficyt” ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności w okresie, w którym powstały.

b) Pożyczki i należności ujmuje się po zamortyzowanym koszcie w oparciu o metodę efektywnej stopy procentowej. W przypadku pożyczek udzielonych z pożyczonych funduszy ta sama efektywna stopa procentowa stosowana jest do udzielonych i zaciągniętych pożyczek, gdyż pożyczki te mają cechy operacji wzajemnych (ang. back-to-back), a różnice między warunkami i kwotami pożyczek udzielonych i zaciągniętych nie są istotne. Poniesione przez UE koszty transakcji, którymi następnie obciąża się beneficjenta pożyczki, są bezpośrednio ujmowane w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności.

c) Aktywa utrzymywane do upływu terminu zapadalności ujmuje się po zamortyzowanym koszcie w oparciu o metodę efektywnej stopy procentowej. UE obecnie nie posiada inwestycji utrzymywanych do terminu zapadalności.

d) Aktywa finansowe dostępne do sprzedaży wycenia się następnie według wartości godziwej. Zyski i straty wynikające ze zmiany wartości godziwej aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży ujmuje się w kapitale z aktualizacji wyceny, z wyjątkiem różnic wynikających z przeliczenia walut dotyczących składników aktywów pieniężnych, które ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. W przypadku usunięcia z ksiąg lub sprzedaży lub utraty wartości aktywów sklasyfikowanych jako aktywa finansowe dostępne do sprzedaży, skumulowane korekty wartości godziwej ujęte uprzednio w kapitale z aktualizacji wyceny ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. Odsetki od aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży obliczone w oparciu o metodę efektywnej stopy procentowej ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. Dywidendy od instrumentów kapitałowych dostępnych do sprzedaży ujmuje się po stwierdzeniu prawa UE do otrzymania płatności.

Wartość godziwą inwestycji notowanych na aktywnych rynkach ustala się w oparciu o bieżące oferowane ceny zakupu. W przypadku składników aktywów finansowych, dla których nie ma aktywnego rynku (oraz w przypadku nienotowanych papierów wartościowych i instrumentów pochodnych będących przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym), UE określa wartość godziwą w oparciu o techniki wyceny. Obejmują one wykorzystanie niedawnych transakcji na warunkach rynkowych, odniesienie do innych analogicznych instrumentów, analizę zdyskontowanych przepływów pieniężnych, modele wyceny opcji oraz inne metody wyceny powszechnie stosowane przez uczestników rynku.

Inwestycje w fundusze venture capital, sklasyfikowane jako aktywa finansowe dostępne do sprzedaży, które nie są notowane na aktywnym rynku, wycenia się według przypisanej wartości aktywów netto, którą uznaje się za równą ich wartości godziwej.

W przypadku gdy nie można w wiarygodny sposób wycenić wartości godziwej inwestycji w instrumenty kapitałowe, które nie są notowane na aktywnym rynku, inwestycje te wycenia się po koszcie pomniejszonym o straty z tytułu utraty wartości.

Utrata wartości aktywów finansowych

Utrata wartości danego składnika aktywów finansowych następuje tylko i wyłącznie wtedy, gdy istnieją obiektywne dowody na utratę wartości w związku z jednym lub większą liczbą zdarzeń, które miały miejsce po początkowym ujęciu składnika aktywów, oraz gdy zdarzenie (lub zdarzenia) powodujące stratę ma (mają) wpływ na szacunkowe przyszłe przepływy pieniężne związane z danym składnikiem aktywów finansowych, który to wpływ można w wiarygodny sposób oszacować. Dokonywany jest wówczas odpis aktualizujący z tytułu utraty wartości. Na każdy dzień sprawozdawczy UE ocenia, czy istnieją obiektywne dowody utraty wartości danego składnika aktywów finansowych.

a) Aktywa wykazywane po zamortyzowanym koszcie

Jeżeli istnieją obiektywne dowody straty z tytułu utraty wartości pożyczek i należności lub inwestycji utrzymywanych do terminu zapadalności wykazywanych po zamortyzowanym koszcie, kwotę straty wycenia się jako różnicę między wartością bilansową składnika aktywów a wartością bieżącą szacunkowych przyszłych przepływów pieniężnych (z wyłączeniem przyszłych strat kredytowych, które nie zostały poniesione), dyskontowaną według pierwotnej efektywnej stopy procentowej dla składnika aktywów finansowych. Wartość bilansowa składnika aktywów jest zmniejszana, a kwota straty ujmowana jest w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. Jeżeli pożyczka lub inwestycja utrzymywana do terminu zapadalności ma zmienne oprocentowanie, w celu wyceny straty z tytułu utraty wartości przyjmuje się stopę dyskontową odpowiadającą bieżącej efektywnej stopie procentowej określonej w umowie. Wartość bieżącą szacunkowych przyszłych przepływów pieniężnych z tytułu zabezpieczonego składnika aktywów finansowych oblicza się na podstawie przepływów pieniężnych, które mogą wynikać z zajęcia, pomniejszonych o koszty uzyskania i sprzedaży zabezpieczenia, bez względu na prawdopodobieństwo zajęcia. Jeżeli w kolejnym okresie kwota straty z tytułu utraty wartości ulegnie zmniejszeniu oraz jeżeli zmniejszenie to można w obiektywny sposób powiązać ze zdarzeniem mającym miejsce po ujęciu utraty wartości, w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności dokonuje się odwrócenia uprzednio ujętego odpisu aktualizującego z tytułu utraty wartości.

b) Aktywa wyceniane według wartości godziwej

W przypadku inwestycji kapitałowych zaklasyfikowanych jako aktywa finansowe dostępne do sprzedaży, podczas ustalania, czy nie nastąpiła utrata wartości papierów wartościowych, należy wziąć pod uwagę istotny lub trwały (trwający przez dłuższy okres) spadek wartości godziwej papierów wartościowych poniżej ich kosztu. Jeżeli istnieją tego rodzaju dowody dla aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży, łączną kwotę straty – ustaloną jako różnica między kosztem nabycia a bieżącą wartością godziwą, pomniejszoną o wszelkie straty z tytułu utraty wartości tego składnika aktywów finansowych ujęte uprzednio w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności – usuwa się z kapitałów rezerwowych i ujmuje w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. Odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości instrumentów kapitałowych ujęte w odpowiednim sprawozdaniu z finansowych wyników działalności nie są odwracane w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. Jeżeli w kolejnym okresie wartość godziwa instrumentu dłużnego zaklasyfikowanego jako składnik aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży wzrośnie i jeżeli wzrost ten w obiektywny sposób można powiązać ze zdarzeniem mającym miejsce po ujęciu odpisu aktualizującego z tytułu utraty wartości, dokonuje się odwrócenia odpisu aktualizującego z tytułu utraty wartości w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności.

1.5.6. Zapasy

Zapasy wycenia się według kosztu lub według wartości netto możliwej do uzyskania, w zależności od tego, która z tych kwot jest niższa. Koszt ustala się z zastosowaniem metody FIFO („pierwsze weszło, pierwsze wyszło”). Koszt wyrobów gotowych i produkcji w toku obejmuje koszty surowców, robocizny bezpośredniej, inne koszty, które da się bezpośrednio przyporządkować, oraz powiązane pośrednie koszty produkcji (przy normalnej zdolności produkcyjnej). Możliwa do uzyskania wartość netto stanowi szacunkową cenę sprzedaży w toku zwykłej działalności gospodarczej pomniejszoną o koszty realizacji i koszty sprzedaży. Zapasy utrzymywane w celu dystrybucji nieodpłatnej lub za stawkę nominalną wycenia się według kosztu lub aktualnego kosztu odtworzenia, w zależności od tego, która z tych wartości jest niższa. Aktualny koszt odtworzenia stanowi koszt, który UE musiałaby ponieść, aby nabyć składnik aktywów na dzień sprawozdawczy.

1.5.7. Kwoty płatności zaliczkowych

Płatności zaliczkowe są formą płatności z wyprzedzeniem na rzecz beneficjenta, mającą na celu zapewnienie finansowania z góry. Może być ono rozbite na szereg płatności dokonywanych w okresie wskazanym w danej umowie, decyzji, danym porozumieniu lub akcie podstawowym. Płatność lub zaliczka musi zostać wykorzystana na cele, na które była przeznaczona, w okresie wskazanym w umowie albo podlega zwrotowi. Beneficjent, który nie poniesie kosztów kwalifikowalnych, zobowiązany jest do zwrotu UE przyznanej zaliczki. Kwota płatności zaliczkowych może zostać pomniejszona (całkowicie lub częściowo) o zatwierdzone koszty kwalifikowalne (które ujmuje się jako koszty).

W kolejnych dniach bilansowych płatności zaliczkowe są wyceniane w kwocie początkowo ujętej w bilansie pomniejszonej o wydatki kwalifikowane (w tym w stosownych przypadkach kwoty szacunkowe) poniesione w danym okresie.

Odsetki od płatności zaliczkowych ujmuje się w chwili ich uzyskania zgodnie z przepisami odnośnej umowy. Szacunek przychodów z tytułu naliczonych odsetek dokonywany jest na koniec roku w oparciu o najbardziej wiarygodne dane, a następnie uwzględniany jest w bilansie.

Pozostałe zaliczki dla państw członkowskich, wynikające ze zwracania przez UE kwot wypłaconych przez państwo członkowskie jako zaliczki na rzecz beneficjentów (w tym w ramach instrumentów finansowych objętych zarządzaniem dzielonym), uwzględnia się jako aktywa i ujmuje w pozycji „Płatności zaliczkowe”. Następnie pozostałe zaliczki dla państw członkowskich wycenia się w kwocie początkowo ujętej w bilansie pomniejszonej o najlepsze możliwe oszacowanie wydatków kwalifikowanych poniesionych przez beneficjentów końcowych, obliczone na podstawie rozsądnych i mających poparcie faktograficzne założeń.

Wkłady UE do funduszy powierniczych Europejskiego Funduszu Rozwoju lub innych jednostek nieobjętych konsolidacją również klasyfikuje się jako płatności zaliczkowe, gdyż ich celem jest umożliwienie funduszowi powierniczemu finansowania działań określonych w celach danego funduszu. Wkłady UE do funduszy powierniczych wycenia się w kwocie początkowo ujętej w bilansie pomniejszonej o wydatki kwalifikowane, w tym w stosownych przypadkach kwoty szacunkowe, poniesione przez fundusz powierniczy w okresie sprawozdawczym i alokowane do wkładu UE zgodnie z umową dotyczącą danego projektu.

1.5.8. Należności z tytułu transakcji wymiany i należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany

Ponieważ zgodnie w wymogami zasad rachunkowości UE konieczna jest odrębna prezentacja transakcji wymiany i transakcji innych niż transakcje wymiany, na potrzeby sporządzenia sprawozdania finansowego należności dzieli się na należności wynikające z transakcji wymiany oraz na należności wynikające z transakcji innych niż transakcje wymiany, tj. kiedy UE otrzymuje wartości od innej jednostki, nie przekazując bezpośrednio w zamian wartości zbliżonej (na przykład należności od państw członkowskich związane z zasobami własnymi).

Należności z tytułu transakcji wymiany spełniają kryteria definicji instrumentów finansowych i w związku z tym klasyfikuje się je jako pożyczki i należności i odpowiednio wycenia (zob. informacja dodatkowa 1.5.5). Ujawnienia w informacjach dodatkowych na temat instrumentów finansowych w odniesieniu do należności z tytułu transakcji wymiany obejmują naliczone przychody i czynne rozliczenia międzyokresowe kosztów z tytułu transakcji wymiany, ponieważ nie są one istotne. Na podstawie doświadczeń z ubiegłych lat dokonuje się ogólnego odpisu aktualizującego wartość w odniesieniu do nierozliczonych nakazów odzyskania środków nieobjętych jeszcze żadnym określonym odpisem.

Należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany wykazuje się w kwocie początkowej (skorygowanej o odsetki i kary) pomniejszonej o odpis aktualizujący z tytułu utraty wartości. Odpisu aktualizującego z tytułu utraty wartości należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany dokonuje się, gdy istnieją obiektywne dowody na to, że UE nie będzie w stanie pobrać wszystkich należnych kwot zgodnie z pierwotnymi warunkami należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany. Kwota odpisu aktualizującego stanowi różnicę między wartością bilansową składnika aktywów a jego wartością odzyskiwalną. Kwota odpisu ujmowana jest w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. Na podstawie doświadczeń z ubiegłych lat dokonuje się również ogólnego odpisu aktualizującego wartość w odniesieniu do nierozliczonych nakazów odzyskania środków nieobjętych jeszcze żadnym określonym odpisem. W informacji dodatkowej 1.5.14 przedstawiono informacje dotyczące ujęcia naliczonych przychodów na koniec roku. Kwoty wykazane w bilansie i ujawnione jako należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany nie są instrumentami finansowymi, ponieważ w przeciwieństwie do nich nie wynikają z umowy, która powodowałaby powstanie zobowiązań finansowych lub instrumentów kapitałowych. Niemniej jednak, w informacjach dodatkowych do sprawozdania finansowego należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany ujawnia się w stosownych przypadkach razem z należnościami z tytułu transakcji wymiany.

1.5.9. Środki pieniężne i ich ekwiwalenty

Środki pieniężne i ich ekwiwalenty są instrumentami finansowymi, które obejmują środki pieniężne w kasie, depozyty bankowe płatne na żądanie lub w krótkim terminie i inne krótkoterminowe wysoce płynne inwestycje o pierwotnym terminie zapadalności do trzech miesięcy.

1.5.10. Świadczenia pracownicze

Politykę rachunkowości w zakresie świadczeń pracowniczych zaktualizowano zgodnie z wymogami określonymi w zmienionej regule rachunkowości Unii Europejskiej nr 12 „Świadczenia pracownicze” obowiązującej w odniesieniu do okresów rozpoczynających się dnia 1 stycznia 2018 r. lub później, która jest oparta na nowym MSRSP nr 39 („Świadczenia pracownicze”) opublikowanymi w lipcu 2016 r. Najważniejsza zmiana wynikająca ze zmiany reguły rachunkowości nr 12 to przedstawianie zysków i strat aktuarialnych jako zmiany w aktywach netto zamiast w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności.

Rachunkowość programów określonych świadczeń jest złożona, ponieważ przy ustalaniu zobowiązania wymagane jest przyjęcie założeń aktuarialnych i dokonanie osądu. Stosując zmienioną regułę rachunkowości, UE ponownie zbadała zastosowany osąd, w szczególności w odniesieniu do szacowania ostatecznego kosztu świadczenia przyporządkowanego pracownikom. W wyniku tego działania potwierdzono stosowność wykorzystania oczekiwanego okresu służby czynnej pracownika jako podstawy przyporządkowywania świadczeń do okresów służby. Świadczenia, do jakich uprawnieni są pracownicy UE, podane są w ramach jednego planu – który jest jednak podzielony na dwa programy – i muszą być traktowane podobnie, aby rzetelnie przedstawiać sytuację i odzwierciedlać rzeczywistość gospodarczą.

UE zapewnia pracownikom szereg świadczeń (wynagrodzenie oraz świadczenia z tytułu zabezpieczenia społecznego). Do celów rachunkowości należy je zaklasyfikować jako krótkoterminowe świadczenia pracownicze lub świadczenia po okresie zatrudnienia.

Krótkoterminowe świadczenia pracownicze

Krótkoterminowe świadczenia pracownicze to te świadczenia należne, które podlegają rozliczeniu przed upływem dwunastu miesięcy od końca okresu sprawozdawczego, w którym pracownik wykonywał pracę, takie jak wynagrodzenia, urlop wypoczynkowy, płatne zwolnienie chorobowe, a także inne krótkoterminowe dodatki pracownicze. Krótkoterminowe świadczenia pracownicze ujmowane są jako koszty, kiedy wykonywana jest związana z nimi praca. Zobowiązanie ujmuje się w kwocie, która ma być wypłacona, jeśli na UE ciąży prawny lub zwyczajowo oczekiwany obowiązek zapłaty w wyniku przeszłego zatrudnienia pracownika i jeśli zobowiązanie to można w sposób wiarygodny oszacować.

Świadczenia pracownicze po okresie zatrudnienia

UE przyznaje pracownikom szereg świadczeń po okresie zatrudnienia, które obejmują świadczenie emerytalne, rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz rentę rodzinną, jak również opiekę medyczną (zob. informacja dodatkowa 2.9).

UE zapewnia swoim pracownikom program świadczeń po okresie zatrudnienia, który obejmuje:

i. System emerytalno-rentowy urzędników europejskich: Świadczenia przyznawane w ramach tego umownego systemu (15) odnoszą się do stażu pracy, renty inwalidzkiej i rodzinnej, jak również dodatków rodzinnych, śmierci przed odejściem na emeryturę w przypadku tych pracowników, którzy pracują lub pracowali w instytucjach Unii Europejskiej, agencjach lub innych organach UE, lub członków rodzin po zmarłych urzędnikach lub emerytach. Wkład pracowników z ich wynagrodzeń w przewidywane koszty tych świadczeń wynosi jedną trzecią tych kosztów.

ii. Wspólny system ubezpieczenia chorobowego (JSIS). W ramach tego systemu UE zapewnia pracownikom Komisji Europejskiej, instytucji, agencji i innych organów UE zabezpieczenie zdrowotne poprzez zwrot kosztów leczenia. Świadczenia przyznane w ramach tego systemu osobom biernym zawodowo (tj. emerytom, sierotom itp.) uznaje się za świadczenia pracownicze po okresie zatrudnienia.

UE zapewnia również członkom instytucji Unii Europejskiej świadczenia pracownicze po okresie zatrudnienia za pośrednictwem odrębnych systemów emerytalno-rentowych. Przedstawiono je w dziale „Inne systemy świadczeń emerytalnych”. W ramach tych systemów UE zapewnia świadczenia emerytalne członkom Komisji, Trybunału Sprawiedliwości i Sądu, Europejskiego Trybunału Obrachunkowego, Rady Unii Europejskiej, Parlamentu Europejskiego i Sądu do spraw Służby Publicznej oraz Europejskiemu Rzecznikowi Praw Obywatelskich i Inspektorowi Ochrony Danych. UE zapewnia zabezpieczenie zdrowotne członkom instytucji Unii poprzez wspólny system ubezpieczenia chorobowego.

Wyżej wymienione świadczenia po okresie zatrudnienia uznawane są za zobowiązania UE z tytułu określonych świadczeń i oblicza się je na każdy dzień sprawozdawczy poprzez oszacowanie kwoty przyszłych świadczeń, które wypracowali pracownicy w okresie bieżącym i we wcześniejszych okresach, dyskontując tę kwotę oraz odejmując wartość godziwą wszelkich aktywów programu. Obliczanie zobowiązań z tytułu określonych świadczeń dokonywane jest corocznie w oparciu o metodę prognozowanych uprawnień jednostkowych. Wartość bieżącą zobowiązania z tytułu określonych świadczeń określa się, dyskontując szacunkowe przyszłe wypływy środków pieniężnych w oparciu o stopy procentowe obligacji państwowych denominowanych w walucie, w której zostaną wypłacone świadczenia, i których termin zapadalności jest zbliżony do terminu realizacji powiązanych zobowiązań emerytalno-rentowych.

Świadczenia po okresie zatrudnienia przyznawane pracownikom UE są włączone do jednego planu obejmującego zarówno system emerytalno-rentowy urzędników europejskich, jak i system ubezpieczenia chorobowego z prawem do ubezpieczenia w ramach wspólnego systemu ubezpieczenia chorobowego, które zależy od nabycia prawa do ubezpieczenia w ramach systemu emerytalno-rentowego. Zgodnie z warunkami tego jednego planu, jak określono w regulaminie pracowniczym, niektóre uprawnienia, takie jak prawo do opóźnionego wypłacenia emerytury lub niższego świadczenia emerytalnego w ramach systemu emerytalno-rentowego urzędników europejskich, nabywa się po 10 latach służby. Uprawnienia nabyte w ramach jednego planu przez kolejne lata służby pracownika są jednak istotnie wyższe niż te początkowo ustalone uprawnienia, co znajduje odzwierciedlenie w kolejnych corocznie nabywanych prawach emerytalno-rentowych.

Stąd też, aby zobrazować ekonomiczny charakter zaistniałej transakcji, czego wymaga wierne odzwierciedlenie będące jedną z cech jakościowych sprawozdawczości finansowej, jak określono zarówno w regule rachunkowości Unii Europejskiej nr 1, jak i w ramach koncepcyjnych MSRSP, poniesione koszty zatrudnienia ujmowane są w oparciu o metodę liniową w trakcie szacowanego okresu służby czynnej pracownika, tj. okresu od dnia, gdy praca wykonywana przez pracownika uprawniła go do świadczeń w ramach programu świadczeń (niezależnie od tego, czy świadczenia te są uzależnione od dalszej pracy, czy też nie), do dnia, począwszy od którego dalsza praca wykonywana przez pracownika nie będzie prowadziła do powstania istotnej kwoty dodatkowych świadczeń w ramach programu, poza kwotą wynikającą ze wzrostu wynagrodzeń. Podejście to jest stosowane konsekwentnie względem świadczeń przewidzianych w ramach jednego planu.

Aktualizacja wyceny zobowiązania netto z tytułu określonych świadczeń obejmuje zyski i straty aktuarialne oraz zwrot z aktywów programu; są one ujmowane bezpośrednio w aktywach netto.

UE ujmuje koszty odsetkowe netto (dochody) i inne koszty związane z programami określonych świadczeń w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności pod pozycją „Koszty personelu oraz rent i emerytur”.

Kiedy przewidziane świadczenia są zmieniane lub ograniczane, powiązana zmiana w świadczeniach, która odnosi się do przeszłego zatrudnienia bądź zysku lub straty spowodowanych ograniczeniem, ujmowana jest niezwłocznie w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. Zyski i straty wynikające z rozliczenia są ujmowane w dniu rozliczenia. Koszty przeszłego zatrudnienia ujmuje się niezwłocznie w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności, chyba że zmiany uzależnione są od pozostawania pracowników w służbie przez określony czas (okres nabywania uprawnień).

1.5.11. Rezerwy

Rezerwy ujmuje się, gdy UE związana jest prawnym lub zwyczajowo oczekiwanym zobowiązaniem wobec osób trzecich w wyniku przeszłych zdarzeń, gdy istnieje większe prawdopodobieństwo, że w celu realizacji zobowiązania konieczny będzie wypływ środków, niż że nie będzie to konieczne, oraz gdy kwotę można wiarygodnie oszacować. Nie ujmuje się rezerw na przyszłe straty operacyjne. Kwotę rezerwy ustala się poprzez najlepsze możliwe oszacowanie kosztów, które według przewidywań trzeba będzie ponieść w celu realizacji bieżącego zobowiązania na dzień sprawozdawczy. W przypadkach, w których rezerwa odnosi się do zbioru wielu pozycji, przy szacunkowym określaniu kwoty zobowiązania uwzględnia się wszystkie możliwe wyniki oraz odpowiadające im prawdopodobieństwa (metoda „oczekiwanej wartości”).

Rezerwy na umowy rodzące obciążenia wycenia się według wartości bieżącej przewidywanych kosztów rozwiązania umowy lub przewidywanych kosztów netto kontynuacji umowy, w zależności od tego, która tych kwot kosztów jest niższa.

1.5.12. Zobowiązania finansowe

Zobowiązania finansowe są klasyfikowane jako zobowiązania finansowe wyceniane według wartości godziwej przez nadwyżkę lub deficyt, jako zobowiązania finansowe ujmowane po zamortyzowanym koszcie lub jako zobowiązania z tytułu gwarancji finansowych.

Zaciągnięte pożyczki obejmują pożyczki od instytucji kredytowych i zobowiązania potwierdzone certyfikatami. Zaciągnięte pożyczki ujmuje się początkowo w wartości godziwej, czyli w wysokości wpływów z tytułu uzyskania pożyczki (wartości godziwej otrzymanej zapłaty) po odliczeniu poniesionych kosztów transakcji, a następnie wykazuje się je po zamortyzowanym koszcie w oparciu o metodę efektywnej stopy procentowej; wszelkie różnice pomiędzy wpływami (po odliczeniu kosztów transakcji) a wartością wykupu ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności w okresie pożyczkowym w oparciu o metodę efektywnej stopy procentowej. W przypadku pożyczek udzielonych z pożyczonych środków metody efektywnej stopy procentowej nie można stosować do udzielonych i zaciągniętych pożyczek ze względu na zasadę istotności. Poniesione przez UE koszty transakcji, którymi następnie obciąża się beneficjenta pożyczki, są bezpośrednio ujmowane w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności.

Zobowiązania finansowe zaklasyfikowane jako wyceniane według wartości godziwej przez nadwyżkę lub deficyt obejmują instrumenty pochodne, jeśli ich wartość godziwa jest ujemna. Są księgowane w taki sam sposób jak aktywa finansowe wyceniane według wartości godziwej przez nadwyżkę lub deficyt; zob. informacja dodatkowa 1.5.5.

Zobowiązania z tytułu gwarancji finansowych ujmuje się początkowo według wartości godziwej, którą jest wartość otrzymanej premii. Następnie zobowiązanie z tytułu gwarancji finansowej jest aktualizowane do wyższej z dwóch wartości: najlepszego możliwego oszacowania kosztów, które według przewidywań trzeba będzie ponieść w celu realizacji zobowiązania z tytułu gwarancji finansowej, lub początkowo ujętej kwoty, w odpowiednich przypadkach pomniejszonej o zakumulowaną amortyzację. UE ujmuje zobowiązanie z tytułu gwarancji finansowych, gdy otrzymuje zapłatę za udzielenie gwarancji, tj. na warunkach rynkowych lub gdy wartość godziwą gwarancji można wycenić w wiarygodny sposób. Jeżeli dla bezpośrednio równoważnej umowy gwarancji nie istnieje aktywny rynek, UE ujawnia udzieloną gwarancję jako zobowiązanie warunkowe (zob. informacja dodatkowa 1.7.2) lub – gdy istnieje większe prawdopodobieństwo, że w celu realizacji zobowiązania konieczny będzie wypływ środków, niż że nie będzie to konieczne – UE ujmuje rezerwę (zob. informacja dodatkowa 1.5.11).

Zobowiązania finansowe klasyfikuje się jako zobowiązania długoterminowe, z wyjątkiem składników, których termin wymagalności przypada w terminie krótszym niż 12 miesięcy od dnia bilansowego.

Fundusze powiernicze UE uznawane za część działań operacyjnych Komisji uwzględnia się w zapisach księgowych Komisji i poddaje dalszej konsolidacji w rocznych sprawozdaniach finansowych UE. W związku z tym wkłady do funduszy powierniczych UE od innych darczyńców spełniają warunki przychodów z transakcji innych niż transakcje wymiany i są ujmowane jako zobowiązania finansowe do momentu spełnienia warunków związanych z przekazywanymi wkładami, tj. poniesienia kosztów kwalifikowalnych przez fundusz powierniczy. Fundusz powierniczy musi finansować określone projekty i w momencie likwidacji zwrócić pozostałe środki. Na dzień bilansowy pozostającą kwotę zobowiązań związanych z wkładami wycenia się w kwocie otrzymanych wkładów pomniejszonej o koszty poniesione przez fundusz powierniczy, w tym w stosownych przypadkach kwoty szacunkowe. Do celów sprawozdawczych koszty netto przydziela się do wkładów innych darczyńców proporcjonalnie do wkładów netto wpłaconych na dzień 31 grudnia. Taka alokacja wkładów ma jedynie charakter orientacyjny. W przypadku likwidacji funduszu powierniczego rzeczywisty podział pozostałych zasobów zostanie określony przez zarząd funduszu powierniczego.

1.5.13. Zobowiązania

Znacząca kwota zobowiązań UE stanowi kwoty do zapłaty z tytułu zestawień poniesionych wydatków od beneficjentów dotacji lub innych form finansowania przez UE (transakcje inne niż transakcje wymiany). Są one ujmowane jako zobowiązania w kwocie roszczenia w momencie otrzymania zestawienia poniesionych wydatków. Po weryfikacji i zatwierdzeniu kosztów kwalifikowalnych zobowiązania wycenia się w wysokości zatwierdzonej i kwalifikowalnej kwoty.

Zobowiązania z tytułu zakupu towarów i usług ujmowane są w momencie otrzymania faktury w wysokości pierwotnej kwoty, a powiązane koszty ujmowane są w momencie realizacji i akceptacji dostaw i usług przez UE.

1.5.14. Rozliczenia międzyokresowe kosztów i przychodów

Transakcje i zdarzenia ujmuje się w sprawozdaniu finansowym w okresie, do którego się odnoszą. Na koniec roku, w przypadku gdy faktura nie została jeszcze wystawiona, a usługa lub dostawa została zrealizowana przez UE, lub w przypadku istnienia porozumienia umownego (np. poprzez odniesienie do traktatu), w sprawozdaniu finansowym ujmuje się naliczone przychody. Ponadto na koniec roku, w przypadku gdy faktura została wystawiona, ale usługi lub dostawy nie zostały jeszcze zrealizowane, przychody uznaje się za przychody przyszłych okresów i ujmuje w kolejnym okresie obrachunkowym.

Również koszty ujmuje się w okresie, do którego się odnoszą. Na koniec okresu obrachunkowego bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów są ujmowane w oparciu o szacowaną kwotę zobowiązań do przeniesienia przypadających na dany okres. Obliczenia biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów dokonuje się zgodnie z wydanymi przez Komisję szczegółowymi wytycznymi operacyjnymi i praktycznymi, które mają zapewnić wierne odzwierciedlenie w sprawozdaniu finansowym zjawisk ekonomicznych i innych zjawisk, które ma ono przedstawiać. Analogicznie, jeżeli za usługi lub towary, których jeszcze nie otrzymano, dokonano płatności z góry, koszty zostaną odroczone i ujęte w kolejnym okresie obrachunkowym.

1.6. SPRAWOZDANIE Z FINANSOWYCH WYNIKÓW DZIAŁALNOŚCI

1.6.1. Przychody

PRZYCHODY Z TRANSAKCJI INNYCH NIŻ TRANSAKCJE WYMIANY

Zdecydowana większość przychodów UE dotyczy transakcji innych niż transakcje wymiany:

Zasoby własne oparte na DNB oraz zasoby własne oparte na VAT

Przychody ujmuje się za okres, za który Komisja wysyła do państw członkowskich wezwanie do zapłaty należnych składek. Wykazywane są w wysokości „kwoty, do której wniesienia wezwano”. Ponieważ zasoby oparte na VAT i DNB bazują na szacunkach za dany rok budżetowy, można wprowadzać w nich zmiany do czasu podania ostatecznych danych przez państwa członkowskie. Wpływ zmian w zakresie wartości szacunkowych uwzględnia się przy ustalaniu nadwyżki lub deficytu netto za okres, w którym nastąpiła zmiana.

Tradycyjne zasoby własne

Należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany i powiązane przychody ujmuje się w chwili otrzymania właściwego miesięcznego wyciągu z konta „A” (obejmującego pobrane cła oraz kwoty należne, które są zabezpieczone i nie są kwestionowane) od państw członkowskich. Na dzień sprawozdawczy dochody pobrane przez państwa członkowskie za dany okres, lecz niewypłacone jeszcze Komisji, szacuje się i ujmuje jako naliczone przychody. Kwartalne wyciągi z konta „B” (obejmującego cła niepobrane i niezabezpieczone, jak również kwoty zabezpieczone zakwestionowane przez dłużnika) otrzymane od państw członkowskich ujmuje się jako przychody pomniejszone o koszty poboru, do których zatrzymania uprawnione są państwa członkowskie. Ponadto ujmuje się zmniejszenie wartości w wysokości szacunkowych środków, które mogą nie zostać odzyskane.

Grzywny

Przychód z tytułu grzywien ujmuje się po podjęciu przez UE decyzji o nałożeniu grzywny i oficjalnym powiadomieniu o takiej decyzji jej adresata. W razie wątpliwości co do wypłacalności przedsiębiorstwa ujmuje się zmniejszenie wartości należnej kwoty. Po podjęciu decyzji o nałożeniu grzywny, od daty powiadomienia dłużnicy mają dwa miesiące na:

a) zaakceptowanie decyzji – wówczas zobowiązani są do uiszczenia grzywny we wskazanym terminie, a kwota zostaje ostatecznie pobrana przez UE;

b) lub odrzucenie decyzji – wówczas składają skargę na mocy prawa UE.

Jednak nawet w wyp