Z mapy wynika, że UE byłaby najbardziej dotknięta zmianą klimatu mającą miejsce w obu Amerykach i Azji Południowej. Spośród czterech ocenianych sektorów, to rolnictwo odgrywa największą rolę w kształtowaniu skutków transgranicznych; drugim w kolejności sektorem jest produktywność pracy. Przykładowo, jeżeli zmiana klimatu spowoduje spadek produkcji partnera UE w handlu rolnym, PKB tego partnera zmniejszy się, co oznacza (między innymi), że będzie on przywoził mniej produktów (między innymi) z UE. To z kolei zmniejszy również unijne PKB . Oczywiste jest jednak, że skutki mogą również wynikać z zakłóceń w łańcuchu dostaw w przywozie do UE, ze szkód w innych sektorach oraz z innych zmian strukturalnych, które nie zostały ocenione w tym badaniu.

Coraz więcej dowodów wskazuje na to, że Europa jest również narażona na skutki zmiany klimatu poza jej granicami, na przykład poprzez handel, międzynarodowe przepływy finansowe, migrację i bezpieczeństwo. Ryzyko zmiany klimatu funkcjonuje ponad granicami, ze względu na niezliczoną ilość złożonych i globalnych wzajemnych powiązań między ludźmi, ekosystemami i gospodarkami. Podejście do przystosowania się jako globalnego dobra publicznego pozwalającego przeciwdziałać zagrożeniom transgranicznym, może odsłonić możliwości wzmocnienia współpracy międzynarodowej w zakresie odporności . Pomagając innym w przystosowaniu się, państwa darczyńcy pomagają również samym sobie.

·w scenariuszu zakładającym wysoką emisję (wzrost temperatury na świecie od 3,2 ºC do 5,4 ºC w latach 2081–2100) regiony przybrzeżne mogą ponosić straty ekonomiczne w wysokości około 39 mld EUR rocznie do 2050 r., a pod koniec wieku – do 960 mld EUR rocznie ;

W dotychczasowym scenariuszu postępowania sama zmiana klimatu może spowodować dziesięciokrotny wzrost rocznych szkód w europejskiej infrastrukturze krytycznej do końca stulecia (z obecnej kwoty 3,4 mld EUR do 34 mld EUR) . Straty byłyby największe dla przemysłu, transportu i sektora energetycznego.

Oszacowano, że w momencie opracowywania strategii koszty bezczynności gospodarczej, środowiskowej i społecznej dla UE – w odniesieniu do szeregu sektorów gospodarki w 2020 r. – wyniosą 100 mld EUR rocznie, a w 2050 r. – 250 mld EUR rocznie . Obecne szacunki wskazują, że do 2080 r. koszt bezczynności może ulec gwałtownemu podwyższeniu . Obecne modele ekonomiczne łącznych globalnych skutków zmiany klimatu mogą być nieodpowiednie pod względem traktowania sektorów, uwzględniania skutków dla środowiska fizycznego, ekosystemów, różnorodności biologicznej i ich funkcji oraz pod względem niepewności i progów nieodwracalnych zmian. Modele mogą poważnie zaniżać przyszłe ryzyko .

4.uzupełnienia braków w wiedzy;

5.prowadzenia dalszych prac nad europejską platformą przystosowania się do zmiany klimatu jako punktu kompleksowej obsługi, jeśli chodzi o informacje na temat przystosowania w Europie;

6.działania na rzecz uodpornienia wspólnej polityki rolnej (WPR), polityki spójności i wspólnej polityki rybołówstwa na zmianę klimatu;

7.zapewnienia większej odporności infrastruktury;

8.promowania ubezpieczeń i innych produktów finansowych w celu zapewnienia inwestycji i decyzji handlowych odpornych na zmianę klimatu.

W latach 2013–2018 liczba państw członkowskich posiadających strategię krajową w zakresie przystosowania wzrosła z 15 do 25. UE promuje i monitoruje działania za pośrednictwem projektów LIFE oraz Porozumienia Burmistrzów w sprawie Klimatu i Energii („Porozumienie Burmistrzów”). Strategia pozwoliła zwiększyć wiedzę na temat przystosowania się do zmiany klimatu i upowszechniać ją na potrzeby świadomych procesów decyzyjnych. Dzięki tej strategii kwestia przystosowania się przeniknęła do wielu kluczowych obszarów polityki i programów finansowania UE oraz ukierunkowała je, a także została silniej powiązana z działaniami w celu zmniejszenia ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi, odpornością infrastruktury i sektorem finansowym.

3.1.Znaczenie

Od czasu przyjęcia strategii nadal zwiększa się liczba dowodów na to, że ekstremalne zjawiska pogodowe i klimatyczne w Europie stają się coraz częstsze i intensywniejsze. Obecne zobowiązania dotyczące redukcji emisji podjęte w ramach porozumienia paryskiego spowodowałyby globalne ocieplenie na poziomie powyżej 3 °C w stosunku do okresu przedindustrialnego. Z tego względu konieczne jest budowanie odporności UE na wstrząsy klimatyczne, aby ograniczyć krótko-, średnio- i długoterminowe koszty gospodarcze, społeczne i środowiskowe.

Konsekwencje zmiany klimatu będą w znaczący sposób oddziaływać na znaczną część ludności UE. Zarówno organy publiczne, jak i prywatne zainteresowane strony (gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa, inwestorzy) będą musiały wziąć pod uwagę działania zapobiegawcze. Początkowe cele strategii na rzecz umożliwienia świadomego podejmowania decyzji i zwiększenia odporności w całej Europie pozostają zatem aktualne i należy je nadal realizować.

Od 2013 r. zmiany w polityce międzynarodowej, takie jak porozumienie paryskie, cele zrównoważonego rozwoju i ramy z Sendai dotyczące ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych w znacznym stopniu zwiększyły polityczne zaangażowanie na rzecz wspierania przystosowania się do zmiany klimatu w skali światowej. Zobowiązania klimatyczne i cele zrównoważonego rozwoju należy realizować wspólnie, aby skutecznie rozwiązywać pilne problemy wynikające z degradacji ekosystemów, wpływu zmiany klimatu, wzrostu nierówności i niestabilności politycznej . Ponieważ zakres strategii miał obejmować głównie skutki zmiany klimatu na terytorium UE, nie uwzględniał on potencjalnych wzajemnych powiązań z przystosowaniem się do zmiany klimatu poza terytorium UE. Ze uwagi na brak dowodów tylko częściowo uwzględniono w nim również możliwe skutki zmiany klimatu poza Europą i ich konsekwencje dla UE.

Coraz więcej dowodów wskazuje jednak obecnie na potrzebę rozważenia przez UE powiązań między bezpieczeństwem klimatu a transgranicznymi skutkami przystosowania się do zmiany klimatu – lub brakiem przystosowania się – w państwach niebędących członkami UE.

3.2.Skuteczność

W ciągu pięciu lat nie udało się w pełni zrealizować rozległych celów strategii, jednak poczyniono postępy. Ogólnie rzecz biorąc, uwaga polityczna skupiła się na kwestiach związanych z przystosowaniem się do zmiany klimatu oraz na potrzebie przygotowania się na nieuniknione skutki tej zmiany.

Na szczeblu krajowym strategię w zakresie przystosowania ma obecnie 25 państw członkowskich – w 2013 r. strategię tę miało 15 państw. Od 2014 r. w ramach programu LIFE sfinansowano 60 projektów związanych z przystosowaniem się do zmiany klimatu o wartości 184 mln EUR, przy czym szacuje się, że za sprawą powielania i transferu projekty te będą mieć wpływ na obszar o powierzchni 1,8 mln km2, co odpowiada jednej czwartej terytorium UE. Poprzez ukierunkowane projekty program LIFE wspiera również wdrażanie krajowych i regionalnych strategii w zakresie przystosowania w Grecji i na Cyprze. Ponadto dzięki europejskim funduszom strukturalnym i inwestycyjnym (ESI) przyspieszono przyjmowanie strategii w zakresie przystosowania, wprowadzając ocenę ryzyka uwzględniającą przystosowanie się do zmiany klimatu jako warunek wstępny zapewnienia skutecznego i efektywnego wydatkowania funduszy .

W odniesieniu do szczebla regionalnego i lokalnego Komisja wprowadziła kwestię przystosowania się do Porozumienia Burmistrzów oraz podnosi świadomość, mobilizuje i wspiera miasta w przyjmowaniu lokalnych strategii w zakresie przystosowania. Do kwietnia 2018 r. 1 076 sygnatariuszy Porozumienia z 25 państw członkowskich UE, reprezentujących około 60 mln mieszkańców, zobowiązało się do przeprowadzenia oceny podatności na zagrożenia i oceny ryzyka oraz do opracowania i wdrożenia planów w zakresie przystosowania i przedstawienia sprawozdań w tym obszarze. Szacuje się, że w całej UE około 40 % miast liczących ponad 150 000 mieszkańców przyjęło plany przystosowania się do zmiany klimatu w celu ochrony Europejczyków przed wpływem zmiany klimatu .

Ocena potwierdza również znaczny wzrost wiedzy na temat przystosowania wynikający z działań Komisji, w szczególności z działań w ramach unijnych programów ramowych w zakresie badań naukowych i innowacji, a także w ramach europejskiej platformy przystosowania się do zmiany klimatu. Nie zlikwidowano jednak żadnej z priorytetowych luk w wiedzy, a nawet pojawiły się nowe luki. Po pierwsze, w 2013 r. luki w wiedzy sformułowano w sposób otwarty (a nie sektorowy), co utrudnia pomiar postępów. Po drugie, jak to często ma miejsce w przypadku luk w wiedzy w innych dziedzinach nauki, wiedza na ten temat nigdy nie jest kompletna ani pewna. Niepewność można jednak uwzględnić w modelowaniu oraz w przejrzystym i otwartym procesie decyzyjnym: nie jest to usprawiedliwienie dla bezczynności.

Wyraźne są również postępy pod względem włączania kwestii przystosowania do głównego nurtu obecnej polityki i programów UE. W tym zakresie może jeszcze istnieć miejsce na lepsze uwzględnienie kwestii przystosowania w niektórych wspólnych dziedzinach polityki UE, np. w dziedzinie handlu i rybołówstwa. W przypadku handlu istnieje luka w wiedzy na temat „efektu rozlania” (ang. spill-over effect) z państw trzecich, którego zrozumienie umożliwiłoby skuteczne włączenie kwestii przystosowania do polityki handlowej UE. W przypadku rybołówstwa przyczyną jest w dużej mierze niepoświęcanie wystarczającej uwagi przystosowaniu się do zmiany klimatu w ramach powiązanego funduszu UE.

Jeżeli chodzi o fundusze UE, w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w różnym stopniu uwzględniano problematykę przystosowania: wprowadzono system śledzenia wydatków związanych z klimatem, ale ocena tego, w jakim stopniu inwestycje przyniosły wymierne korzyści w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, stanowiła niekiedy wyzwanie. Całkowite oddzielenie wydatków na działania łagodzące i przystosowawcze nie zawsze jest możliwe ze względu na synergie między obszarami polityki, zwłaszcza w sektorze rolnictwa. W ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Funduszu Spójności znaczną kwotę finansowania można jednak bezpośrednio powiązać z inwestycjami na rzecz dostosowania do zmiany klimatu. Ponadto obecna wspólna polityka rolna, przyjęta kilka miesięcy po przyjęciu strategii w zakresie przystosowania, obejmuje szereg działań istotnych z punktu widzenia przystosowania się do zmiany klimatu, jak również łagodzenia zmiany klimatu (w tym niektóre wymogi dotyczące zasady wzajemnej zgodności i zazieleniania), rozłożonych na kilka priorytetów. Przydziały środków na przystosowanie się do zmiany klimatu w ramach poszczególnych programów finansowania przedstawiono w poniższej tabeli.

Unijne fundusze strukturalne i inwestycyjne na lata 2014–2020 – przydziały środków na działania związane z klimatem (w mld EUR i jako % całości)