[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 8.7.2009

KOM(2009) 286 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Trzecie sprawozdanie roczne za rok 2008 w sprawie realizacji pomocy wspólnotowej na mocy rozporządzenia Rady (WE) nr 389/2006 z dnia 27 lutego 2006 r. ustanawiającego instrument wsparcia finansowego w celu stymulowania rozwoju gospodarczego tureckiej wspólnoty cypryjskiej

Wprowadzenie

Rozporządzenie Rady (WE) nr 389/2006 ustanawiające instrument wsparcia finansowego w celu stymulowania rozwoju gospodarczego tureckiej wspólnoty cypryjskiej [1] (zwane dalej „rozporządzeniem o pomocy”) zostało przyjęte dnia 27 lutego 2006 r. Na podstawie tego rozporządzenia z budżetu wspólnotowego na 2006 r. przydzielono 259 mln EUR.

Niniejsze trzecie sprawozdanie obejmuje okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2008 r.

W 2008 r. rozpoczęły się wspierane przez ONZ rozmowy pomiędzy przywódcami obu cypryjskich wspólnot w sprawie trwałego uregulowania sytuacji na wyspie. Do końca roku odbyło się 13 tur negocjacji.

Przygotowanie programu pomocy

W budżecie na rok 2008 nie przyznano żadnych dodatkowych środków wymagających przygotowania programu.

Mechanizmy realizacji

Komisja Europejska jest odpowiedzialna za zarządzanie pomocą. Mechanizmy realizacji wynikają ze szczególnego charakteru tego powołanego ad hoc programu i jego beneficjentów. Program jest wprawdzie wdrażany w państwie członkowskim UE, jednak obszar, którego dotyczy, nie podlega efektywnej kontroli rządu tego państwa członkowskiego, a stosowanie unijnego dorobku prawnego jest na nim zawieszone.

W celu realizacji programu w 2006 r. w DG ds. Rozszerzenia utworzono specjalny zespół programowy, złożony z urzędników Komisji i personelu kontraktowego, stanowiący część Zespołu zadaniowego ds. tureckiej wspólnoty cypryjskiej. W okresie sprawozdawczym zespół programowy poszerzono o dodatkowych pracowników. W grudniu 2008 r. liczył 38 osób, w tym 3 urzędników Komisji, 23 pracowników kontraktowych oraz 12 członków personelu miejscowego udostępnionych przez prywatnego kontrahenta (Deutsche Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit - GTZ) w ramach wsparcia administracyjnego i logistycznego.

Zespół programowy działający na Cyprze na zasadzie misji długoterminowej w dalszym ciągu korzystał z pomieszczeń utworzonego w 2006 r. biura terenowego ds. programu, znajdującego się w północnej części Nikozji. Pomieszczenia biura terenowego ds. programu stanowią miejsce spotkań i seminariów z udziałem przedstawicieli tureckiej wspólnoty cypryjskiej. Pozwala ono także na bezpośrednie nadzorowanie kontrahentów. Ze względu na rosnącą liczbę pracowników, biuro zostało przeniesione do większych pomieszczeń w czerwcu 2008 r. Obsługę biura w dalszym ciągu zapewnia prywatny kontrahent (GTZ) na mocy umowy obowiązującej do czerwca 2012 r. Przedstawicielstwo Komisji na Cyprze także udostępnia pomieszczenia na potrzeby spotkań i seminariów.

W 2008 r., wraz z odejściem trzech pracowników i koniecznością ich zastąpienia, po raz pierwszy dał się odczuć skutki zasady, że pracownicy kontraktowi stanowiący część zespołu programu mogą być zatrudnieni maksymalnie na trzy lata.

Realizacja programu w okresie sprawozdawczym

Przegląd ogólny

Komisja wdraża program w wyjątkowym kontekście politycznym, prawnym i dyplomatycznym. Konieczne są ustalenia doraźne umożliwiające Komisji kontynuację realizacji programu przy jednoczesnym poszanowaniu zasad należytego zarządzania finansami.

Ogólnie rzecz biorąc, w ramach programów pomocy finansowych przez WE podstawę prawną realizacji pomocy stanowi porozumienie finansowe z rządem kraju-beneficjenta, regulujące takie kwestie jak opodatkowanie oraz zezwolenia na pracę i pobyt. Tego typu porozumienie nie istnieje w przypadku tego programu. W związku z powyższym Komisja zmuszona jest polegać na tym, co w jej rozumieniu stanowi obowiązujące w danym momencie miejscowe zasady i warunki, Nie można ich skutecznie egzekwować i mogą one ulegać zmianie w okresie obowiązywania umowy. Brak porozumienia finansowego oznacza, że Komisja, zawierając umowy ze swoimi kontrahentami, przyjmuje na siebie zobowiązania, które nie istniałyby w normalnych okolicznościach. Istnieje prawdopodobieństwo, że w trosce o ochronę przed takim ryzykiem kontrahenci będą wyżej wyceniać swoje usługi.

Ze względu na kontekst polityczny, wyegzekwowanie nakazów odzyskania środków w stosunku do kwot będących w posiadaniu podmiotów należących do tureckiej wspólnoty cypryjskiej (w przypadku nieprzestrzegania zasad umowy) może być trudne. Komisja zastosowała środki mające na celu zmniejszenie ryzyka wystąpienia powyższego problemu (np. intensywny nadzór i wsparcie, zmodyfikowane zasady płatności).

Aby program stał się trwałym sukcesem niezbędne jest wsparcie tureckiej wspólnoty cypryjskiej. W opracowywaniu specyfikacji technicznych oraz zakresu zadań biorą udział eksperci wywodzący się spośród tureckiej wspólnoty cypryjskiej. Eksperci wywodzący się spośród tureckiej wspólnoty cypryjskiej uczestniczą w komitetach oceniających przetargi. Po przyznaniu kontraktów beneficjenci wywodzący się z tureckiej wspólnoty cypryjskiej aktywnie uczestniczą w komitetach sterujących. Trzeba jednak dołożyć dalszych starań, aby zapewnić ich długoterminową trwałość.

Na potrzeby każdego projektu wyszukano podmioty wśród tureckiej wspólnoty cypryjskiej, mogące pełnić rolę partnerów. Turcy cypryjscy zaznajamiają się z procedurami WE, w szczególności zaś z przetargami konkurencyjnymi i procedurami selekcyjnymi. Jeżeli chodzi o plany dotacji, zdolność absorpcyjna zwiększyła się w ciągu 2008 r.

Niektóre rodzaje ryzyka wyszczególnione w drugim sprawozdaniu rocznym za 2007 r., w szczególności wpływ ogólnego kontekstu politycznego na wdrażanie pomocy, wystąpiły również w minionym okresie sprawozdawczym.

W lutym i marcu 2008 r. rząd Republiki Cypru wniósł do Sądu Pierwszej Instancji osiem spraw przeciwko Komisji, jak również osiem wniosków o podjęcie działań tymczasowych, argumentując, że teksty zawiadomień o zamówieniach użytych w ramach realizacji programu mogłyby wiązać się z uznaniem władzy publicznej innej niż rząd Republiki Cypru, i wnioskował o unieważnienie wszystkich procedur będących konsekwencją tych zawiadomień.

Przewodniczący Sądu Pierwszej Instancji odrzucił wnioski o działania tymczasowe w zarządzeniach wydanych w dniach 8 i 11 kwietnia 2008 r. Aby uniknąć dalszych sporów Komisja podjęła decyzję o zmianie standardowego tekstu zawiadomień o zamówieniach. W maju 2008 r. rząd Republiki Cypru wycofał wnioski dotyczące głównych spraw. Sprawy sądowe spowodowały opóźnienie wynoszące dwa do trzech miesięcy w zawarciu umów dotyczących ośmiu projektów.

Dalsze opóźnienia dotyczyły zakończenia procedur wewnętrznych i negocjacji niezbędnych w celu podpisania wartej 9 mln EUR umowy z KfW w celu zapewnienia MŚP finansowania w ramach pośredniego zarządzania scentralizowanego.

Jeżeli chodzi o prawa własności, Komisja z satysfakcją odnotowuje, że rząd Republiki Cypru dużo szybciej udzielał informacji na ten temat w drugiej połowie 2008 r.

Postępy w ramach poszczególnych celów

Ogólnym celem programu pomocy jest ułatwienie ponownego zjednoczenia Cypru poprzez wspieranie rozwoju gospodarczego tureckiej wspólnoty cypryjskiej. Szczególny nacisk kładzie się na gospodarczą integrację wyspy, poprawę kontaktów pomiędzy obydwiema wspólnotami i kontaktów z UE, oraz na przygotowania do przyjęcia wspólnotowego dorobku prawnego.

Pomoc finansowa w ramach programu koncentruje się na pięciu celach priorytetowych. Z łącznego przydziału w wysokości 259 mln EUR kwotę 240,15 mln EUR przyznano na część operacyjną programu pomocy. Główne działania i kwestie podjęte w okresie sprawozdawczym obejmowały, co następuje:

Cel 1: rozwój i przebudowa infrastruktury

Działania w okresie sprawozdawczym koncentrowały się na opracowaniu projektu koncepcyjnego oraz dokumentacji przetargowej na komponenty projektów związane z dużymi robotami budowlanymi i dostawami, finansowanych w ramach tego celu priorytetowego. W przypadku sektora zarządzania wodą i ściekami , jakość usług konsultanta ds. projektu była niższa niż oczekiwana. Niezbędne były znaczne wysiłki ze strony zespołu programowego, aby realizacja programu przebiegała zgodnie z założeniami.

W dziedzinie zarządzania wodą i ściekami, do grudnia 2008 r. ogłoszono trzy przetargi (w tym ponownie ogłoszono przetarg na wymianę azbestowych rur w północnej części Nikozji[2]). Po zakończeniu etapu projektowania szacunkowy budżet na realizację projektów związanych z zarządzaniem wodą i ściekami zwiększył się o ponad 20 mln EUR, głównie ze względu na zmianę planów wobec zakładu odsalającego wodę w Kümkoy/Sirianokhori. Początkowo zamierzano wyizolować i odsalać słonawą wodę z warstwy wodonośnej Morphou. Zmieniono jednak koncepcję i zdecydowano się na odsalanie wody morskiej, aby zapobiec dalszemu pogarszaniu sytuacji, jeżeli chodzi o warstwę wodonośną. Zmiana ta wiązała się ze znacznym zwiększeniem kosztów, co może mieć wpływ na finansowanie innych planowanych projektów.

W dziedzinie ochrony środowiska opracowano projekt strategii szkoleniowej i programu mającego na celu zwiększenie świadomości na temat tego zagadnienia, jak również przygotowano propozycje, jak zarządzać sześcioma potencjalnymi obszarami Natura 2000. W celu zwiększenia świadomości na temat tego zagadnienia zorganizowano dwa publiczne spotkania – jedno dla wszystkich zainteresowanych, drugie w jednym z sześciu[3] potencjalnych obszarów Natura 2000. Turcy cypryjscy podjęli dalsze działania mające na celu ochronę tych obszarów, zwiększając do czterech liczbę obszarów objętych specjalnymi działaniami ochronnymi.

Nadal trwało przygotowywanie analiz i projektów koncepcyjnych dotyczących rewitalizacji dawnych kopalń i miejsc przerobu rudy żelaza w regionie Lefte/Lefka. Działania mają na celu opracowanie rozwiązań umożliwiających rekultywację byłych obszarów górniczych oraz zminimalizowanie ich potencjalnego negatywnego wpływu na środowisko i zdrowie ludzkie. W 2008 odbyły się intensywne kontrole na miejscu.

W dziedzinie odpadów stałych Komisja podpisała umowę na przygotowanie ankiet, szczegółowych projektów i dokumentów przetargowych umożliwiających budowę i remont kilku zakładów przetwarzania odpadów w oparciu o zatwierdzony plan zarządzania odpadami stałymi. Główna część prac dotyczyła szczegółowych kontroli oraz określenia położenia i wyboru technologii na potrzeby przewidywanych zakładów. Także w tej dziedzinie szacunki dotyczące kosztów z 2006 r. okazały się zaniżone. Nie będzie możliwe przeprowadzenie rekultywacji wszystkich istniejących wysypisk w zakresie niniejszego programu.

W dziedzinie energii ogłoszono przetargi na trzy działania: wprowadzenie liczników zużycia energii elektrycznej, programu kalibracji i testowania liczników oraz programu reaktywnego mierzenia zużycia energii. Pierwszy przetarg nie zakończył się pomyślnie. Drugi przetarg przyniósł pozytywne rezultaty w końcu roku. Oszczędności uzyskane dzięki konkurencji pozwolą na zamówienie dodatkowych liczników w 2009 r. Wynajęto zespół pomocy technicznej, który ma pomagać Komisji w nadzorowaniu realizacji projektu, udzielać wsparcia należącemu do tureckiej wspólnoty cypryjskiej przedsiębiorstwu zajmującemu się dostawą energii elektrycznej w zarządzaniu tą dziedziną i wprowadzeniu zróżnicowanych programów taryfowych. Przygotowany został przetarg w celu zamówienia programu SCADA, pozwalającego na nadzorowanie i kontrolowanie w czasie rzeczywistym sieci elektrycznej, o specyfikacjach gwarantujących kompatybilność z programem SCADA obecnie stosowanych na obszarach kontrolowanych przez rząd Republiki Cypru. W dziedzinie energii odnawialnej przygotowano przetarg na budowę pilotażowej elektrowni słonecznej o planowanej zdolności produkcyjnej w wysokości 1 MW.

Przetarg na główny projekt telekomunikacyjny , polegający na modernizacji i wymianie obecnej sieci na nowoczesną, opartą na Internecie, strukturę szkieletową, trwał nadal w momencie zakończenia okresu sprawozdawczego. Zawarto umowę, umożliwiającą udzielanie pomocy technicznej, aby pomóc beneficjentom wywodzącym się spośród tureckiej wspólnoty cypryjskiej w zarządzaniu tą dziedziną zgodnie ze standardami UE oraz międzynarodowymi najlepszymi praktykami oraz w realizacji kompleksowego programu szkoleń niezbędnego ze względu na modernizację programu.

W lipcu 2008 r. zakończyła się kontrola organizacyjna Komitetu Bezpieczeństwa Drogowego . Głównym rezultatem było opracowanie zestawu możliwości restrukturyzacji komitetu w celu zwiększenia jego zdolności do rozwiązywania problemów dotyczących harmonizacji ze standardami UE w zakresie bezpieczeństwa drogowego. Kilka przetargów na zamówienia ogłoszono w celu ulepszenia programu informacji o wypadkach, inspekcji pojazdów i egzaminów na prawo jazdy, jak również ulepszenia operacyjnego zarządzania ruchem ulicznym i główną siecią dróg.

Cel 2: promowanie rozwoju społeczno-ekonomicznego

W czerwcu 2006 ustanowiono Zespół wsparcia na rzecz rozwoju obszarów wiejskich (RDST) po czterech miesiącach opóźnień wynikających z działań prawnych, jakie podjął przeciwko Komisji uczestnik przetargu, który nie został wybrany. Głównym zadaniem RDST jest pomoc w przygotowaniu planu rozwoju obszarów wiejskich w celu wyznaczenia priorytetów dla wartego 5 mln EUR programu dotacji mających na celu poprawę produkcji rolniczej. Podpisano 26 pilotażowych umów o dotacje o wartości ponad 0,5 mln EUR w celu poprawy higieny na farmach owczych i kozich. Ponadto uruchomiono program dotacji o wartości 5 mln EUR w celu poprawy warunków życia na wsi. RDST udzielał kompleksowej pomocy potencjalnym podmiotom ubiegającym się o dotację. Powołano specjalną Jednostkę zarządzania programem w celu wspierania Komisji w opracowywaniu ocen wniosków o dotacje, jak również w udzielaniu pomocy wybranym beneficjentom w realizacji projektów. W dziedzinie produkcji zbóż i zwierząt wynajęto zespoły pomocy technicznej w celu rozwoju usług dodatkowych świadczonych przez gospodarstwa rolne oraz poprawy zdolności świadczenia usług weterynaryjnych.

W 2008 r. ogłoszono dwa zaproszenia do składania wniosków przez szkoły . 13 szkołom przyznano dotację w ramach pierwszej transzy. Komisarz Figel odwiedził jedną z tych szkół w grudniu 2008 r. W ramach swoich projektów trzy szkoły odwiedziły swoje szkoły partnerskie na Węgrzech, w Finlandii i w Niemczech. Udzielono pomocy technicznej w celu wsparcia trwającej reformy szkolnictwa podstawowego i średniego. Nadal trwała współpraca z Europejską Fundacją Kształcenia, której rezultatem było uruchomienie Edukacyjnej Platformy Rozwoju we wrześniu 2008 r.

Aby wspierać działania na rzecz kształcenia się przez całe życie, integracji społecznej i budowy aktywnego rynku pracy , ogłoszono dwa zaproszenia do składania wniosków, w ramach których przyznano 11 dotacji. Trwa modernizacja infrastruktury miejskiej i lokalnej we współpracy z UNDP. Nadal trwają prace nad odnowieniem budynku Bedestan usytuowanego w obrębie murów miejskich Nikozji. Zakończono realizację projektów mających na celu uzupełnienie infrastruktury lokalnej w miejscowościach Kalevaç/Kalyvakia i Hisarköy/Kampyli. Osiągnięto znaczne postępy w przygotowaniu renowacji obszaru Desdemona usytuowanego w obrębie murów miejskich miasta Famagusta.

Działalność w ramach „Programu pożyczkowego dla bardzo małych i małych przedsiębiorstw” koncentrowała się na wynegocjowaniu umowy o wartości 9 mln EUR z Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW), w następstwie pozytywnych wyników kontroli co do zdolności banku do realizacji działań w ramach procedury pośredniego zarządzania scentralizowanego. Działania na rzecz zrównoważonego wzrostu gospodarczego koncentrowały się na przygotowaniu, uruchomieniu i ocenie programu dotacji o wartości 800 000 EUR dostępnych dla należących do tureckiej wspólnoty cypryjskiej małych i średnich przedsiębiorstw w celu poprawy ich konkurencyjności. Priorytetami programu było udzielanie pomocy MŚP w celu przygotowania ich do przyjęcia wspólnotowego dorobku prawnego na wypadek ponownego zjednoczenia wyspy.

Projekt Wsparcie dla rozwoju sektora prywatnego jest wspólnie realizowany i zarządzany z UNDP. Uruchomiony został program dotacji o wartości około 600 000 EUR mający pomagać małym przedsiębiorstwom należącym do tureckiej wspólnoty cypryjskiej w rozwoju platform handlu elektronicznego; do skorzystania z pomocy wybrano 29 przedsiębiorstw.

Cel 3: wspieranie pojednania, działania mające na celu budowę zaufania oraz wsparcie dla społeczeństwa obywatelskiego

1. Wspieranie pojednania, działania mające na celu budowę zaufania oraz wsparcie dla społeczeństwa obywatelskiego: dotyczyło głównie wzmacniania organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Pierwszy program dotacji „Cypryjskie społeczeństwo obywatelskie w akcji I” dysponował budżetem 2 mln EUR; został on poddany ocenie, w wyniku której wybrano 15 projektów. Drugi program dotacji „Cypryjskie społeczeństwo obywatelskie w akcji II” dysponował budżetem 2,5 mln EUR; otrzymane propozycje były nadal w trakcie oceny w grudniu 2008 r. Zespół wsparcia społeczeństwa obywatelskiego (zespół wsparcia technicznego) udzielał podmiotom składającym wnioski wskazówek i wsparcia. Zrealizowano kampanię w celu zwiększenia świadomości na temat roli społeczeństwa obywatelskiego i znaczenia aktywnej postawy obywatelskiej. Kampania została zainaugurowana w obecności komisarza Špidli. W ramach tego projektu UE przekazała 1,5 mln EUR Komitetowi Zaginionych Osób.

2. Rozminowywanie : Oczekuje się, że w ramach umowy o wartości 4 mln EUR 20 z 26 uzgodnionych pól minowych zostanie oczyszczonych z min. Niezbędne jest kolejne 5 mln EUR, aby całkowicie oczyścić z min strefę buforową do końca 2010 r.

3. Projekt nauczania historii: Rada Europy opóźniła podpisanie umowy o wartości 1 mln EUR dotyczącej nauczania historii ze względu na obawy wyrażane przez władze Republiki Cypru. Projekt ten został następnie anulowany, ponieważ przestał być aktualny w związku rozwojem sytuacji w tej dziedzinie.

4. Akademia studiów politycznych : projekt ten, realizowany przez Radę Europy, koncentrował się na rozwijaniu wzajemnego zrozumienia pomiędzy młodymi cypryjskimi przywódcami w najważniejszych kwestiach dotyczących przyszłości wyspy w ramach zintegrowanej Europy. W seminariach uczestniczyła wyselekcjonowana grupa młodych liderów z obu części wyspy.

Cel 4: Zbliżenie tureckiej wspólnoty cypryjskiej do Unii Europejskiej

Program stypendiów był nadal realizowany w roku akademickim 2008-2009. Przyznano 122 stypendia w porównaniu do 30 stypendiów w roku poprzednim. Stypendyści należący do tureckiej wspólnoty cypryjskiej studiują w Zjednoczonym Królestwie, Niderlandach, Francji, Finlandii, Belgii, Niemczech, Włoszech, Hiszpanii, Estonii i na Węgrzech. We wrześniu rozpoczęto trzecią fazę rekrutacji, dotyczącą roku akademickiego 2009-2010. Zorganizowane jesienią sesje informacyjne pozwoliły stwierdzić zwiększone zainteresowanie ze strony studentów należących do tureckiej wspólnoty cypryjskiej .

Uruchomiono pierwsze wezwanie do składania wniosków w ramach programu dotacji „Promocja wymian młodzieżowych i kontaktów międzyludzkich” o budżecie wynoszącym 1,5 mln EUR. Celem jest udzielenie pomocy Turkom cypryjskim w zrozumieniu europejskich wartości, doświadczeń i tradycji wielokulturowości. Wybrano jedynie siedem wniosków. Odrzucenie dużego odsetka wniosków w ramach tego projektu pokazuje jak trudno jest opracować projekty, które są zgodne z ogólnymi celami tego działania.

Wybór zleceniobiorcy, który miałby prowadzić w przyszłości punkt informacyjny w północnej części Nikozji, opóźnił się ze względu na trudności w znalezieniu odpowiednich ekspertów na potrzeby tego projektu.

Cel 5: Przygotowanie tureckiej wspólnoty cypryjskiej do wprowadzenia i wdrożenie wspólnotowego dorobku prawnego

Cel ten jest realizowany głównie za pośrednictwem Biura Wymiany Informacji o Pomocy Technicznej (TAIEX) Komisji Europejskiej. W 2008 r. TAIEX zorganizował 220 imprez takich jak warsztaty czy seminaria z udziałem 466 ekspertów z państw członkowskich UE. Pomoc dotyczyła głównie przygotowania Programu przyszłego stosowania dorobku prawnego UE (PFAA). Głównym celem PFAA jest ustanowienie ram umożliwiających określenie i spriorytetyzowanie poszczególnych dziedzin wspólnotowego dorobku prawnego, w których udzielana będzie pomoc w celu przygotowania do ponownego zjednoczenia. PFAA wybrał 12 dziedzin wspólnotowego dorobku prawnego.

W związku z obawami dotyczącymi możliwości prania pieniędzy i finansowania terroryzmu w północnej części Cypru, wyrażanymi przez należącą do OECD Grupę Specjalną ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (FATF), TAIEX udzielił pomocy w celu dostosowania prawa do standardów międzynarodowych i ich stosowania. W rezultacie FATF wydała w październiku 2008 r. oficjalne oświadczenie, stwierdzając, że problem prania pieniędzy w północnej części Cypru został w dużej mierze rozwiązany. Komisja zgodziła się kontynuować działania w imieniu FATF i monitorować zmiany sytuacji w przyszłości.

W dziedzinie ochrony środowiska pomocy udzielono w celu wyznaczenia i opisania na mapach sześciu szczególnie ochranianych obszarów wrażliwych z punktu widzenia ochrony środowiska; jak również w celu wypracowania strategii zarządzania wodą oraz utworzenia wykazu wszystkich studni.

Jeżeli chodzi o politykę rolną podjęto prace nad dokumentem strategicznym dotyczącym reformy i zawierającym pogłębioną analizę gospodarczą sektora rolniczego, dotyczącą najważniejszych dziedzin (wyroby mleczne, zbożowe, ziemniaki i cytrusy), jak również konkretne propozycje zmian politycznych.

W ramach projektu z zakresu budowy zdolności w dziedzinie ochrony środowiska najważniejsze działania dotyczyły rozwoju programów nadzorowania jakości powietrza i jej poprawy. Wskazano niezbędne wyposażenie, przygotowano specyfikacje techniczne oraz rozpoczęto procedurę przetargu.

Ważne było również wsparcie udzielane ze względu na konieczność poprawy jakości informacji statystycznych .

Zrekrutowani zostali eksperci fitosanitarni w celu nadzorowania handlu ziemniakami pomiędzy obydwiema częściami wyspy, którego wolumen wzrósł trzykrotnie w 2008 r. w porównaniu do 2007 r., osiągając wartość ponad 2 mln EUR. Eksperci pomagali także w nawiązaniu wymiany handlowej rybami i owocami cytrusowymi.

Pomoc techniczna nieprzydzielona oraz rezerwa programowa

W okresie sprawozdawczym nie korzystano z tego instrumentu.

Pomoc finansowa na pokrycie wydatków administracyjnych na mocy art. 4 ust. 3 rozporządzenia o pomocy

Na wsparcie dla Komisji przy realizacji niniejszego programu pomocy przeznaczono kwotę 18,85 mln EUR (tzn. 7,2% łącznego przydziału finansowego). Obejmuje ona koszty związane z zatrudnieniem pracowników uczestniczących w realizacji programu i koszty związane z funkcjonowaniem biura terenowego ds. programu.

Wykonanie finansowe (zawieranie umów i dokonywanie płatności)

Zawieranie umów

W okresie sprawozdawczym zawarto umowy na łączną kwotę 37 mln EUR. Z kwoty tej około 31 mln EUR przeznaczono na część operacyjną programu pomocy, zaś około 5 mln EUR na działania wspierające zgodnie z art. 4 ust. 3 rozporządzenia o pomocy.

Do końca roku 2008 zawarto umowy na łączną kwotę niemal 70 mln EUR (27%). Z kwoty tej około 63 mln EUR przeznaczono na część operacyjną programu pomocy.

Płatności

W okresie sprawozdawczym Komisja wydała w sumie około 13 mln EUR.

Do końca 2008 r. Komisja wydała, w ramach programu, całkowitą sumę w wysokości 26 mln EUR (10%).

Monitorowanie

W okresie sprawozdawczym odbyły się trzy spotkania tymczasowego komitetu ds. przeglądu (IRM). IRM służy jako forum do szczegółowych dyskusji z beneficjentami na temat realizacji programu.

Kontrole i inspekcje

W 2008 r. jednostka kontroli wewnętrznej DG ds. Rozszerzenia przeprowadziła kontrolę wewnętrzną. Najważniejsze zalecenia dotyczyły zagwarantowania racjonalnego zarządzania finansami w specyficznej sytuacji prawnej panującej w północnej części Cypru.

Informacja, promocja i obecność w mediach

W trakcie okresu sprawozdawczego opublikowano 33 komunikaty prasowe dotyczące zagadnień związanych z programem. Zorganizowano w sumie 23 imprezy publiczne. Zespół programu i przedstawicielstwo KE wykorzystały wiele sprzyjających okoliczności, aby popularyzować program, w tym m.in. wizytę komisarzy europejskich w północnej części Cypru. Prowadzono kampanie informacyjne z wykorzystaniem środków masowego przekazu, głównie na temat programów dotacji takich jak program stypendialny. Współpraca pomiędzy przedstawicielstwem KE na Cyprze przy rozpowszechnianiu komunikatów prasowych, wywiadów i innych działań także przyczyniła się do popularyzacji programu. W ciągu okresu sprawozdawczego znacznie zwiększyła się świadomość istnienia programu w ramach tureckiej wspólnoty cypryjskiej.

Konsultacje z rządem Republiki Cypryjskiej

Odbyły się spotkania z przedstawicielami rządu Republiki Cypryjskiej, w szczególności podczas wizyty wyższych rangą urzędników Komisji na wyspie. W okresie sprawozdawczym odbyło się osiem wizyt tego typu. Przeprowadzono również spotkania na szczeblu roboczym z przedstawicielami stosownych ministerstw, w szczególności w obszarach środowiska, energetyki i telekomunikacji, w celu uwzględnienia kwestii planowania w skali całej wyspy, w stosownych przypadkach zgodnie z motywem 8 rozporządzenia o pomocy.

Jeżeli chodzi o prawo do własności, nastąpił znaczny wzrost w ramach przygotowań do projektu w 2008 r., co wymagało weryfikacji praw własności. W tym celu Komisja zwróciła się o pomoc do rządu Republiki Cypryjskiej w potwierdzeniu nazwisk prywatnych właścicieli. Ustalenie nazwisk prywatnych właścicieli to dopiero pierwszy krok. Komisja musi następnie poprosić ich o zgodę i uzyskać ją przed podpisaniem umów o wykonanie prac.

Wnioski

Działania podjęte w okresie sprawozdawczym obejmowały w szczególności następujące zagadnienia:

5. Realizacja: przygotowywanie i sprawdzanie dokumentów przetargowych, wezwania do nadsyłania propozycji dotyczących programów dotacji, umowy i przetargi na prace i usługi, jak również nadzorowanie podpisanych umów.

6. Dalsze wzmocnienie zespołu programowego: zatrudniono dziesięć dodatkowych osób w celu ułatwienia zawierania umów i realizacji programu.

Niektóre problemy wspomniane w poprzednich sprawozdaniach pojawiają się nadal. W okresie sprawozdawczym realizację programu pomocy utrudniały następujące problemy:

7. Trudności w zakresie współpracy pomiędzy wspólnotami Turków i Greków cypryjskich – od tej współpracy zależy powodzenie programu. Lepszy poziom współpracy w 2008 r. ułatwił realizację programu.

8. Niska zdolność absorpcyjna wspólnoty otrzymującej pomoc: Turecka wspólnota cypryjska jest mała i nie jest dobrze przygotowana, jeżeli chodzi o istnienie odpowiednich struktur, aby otrzymywać tak duże środki w krótkim czasie. Na przestrzeni 2008 r. odnotowano znaczną poprawę.

9. Sprawy sądowe, obecnie wycofane: spowodowały opóźnienia przy realizacji niektórych projektów sięgające od dwóch do trzech miesięcy .

10. Opóźnienia dotyczące ustalenia stanu własności: ilość czasu niezbędna do określenia nazwisk właścicieli i uzyskania ich zgody musi być zgodna ze ściśle określonym harmonogramem. Problem ten staje się coraz ważniejszy w miarę zbliżania się terminu podpisywania umów w 2009 r.

11. Niedostatek środków finansowych: w wyniku przygotowania dokumentacji technicznej i dostosowania projektów wystąpił znaczny niedobór środków finansowych, skutkiem czego sfinansowanie jednego lub większej liczby planowanych projektów może być niemożliwe w ramach obecnie dostępnych środków.

[1] Dz.U. L 65 z 7.3.2006, s. 5

[2] Pierwsza umowa o wykonaniu prac została podpisana w lutym 2009 r.

[3] Dodatkowe spotkanie w pozostałych pięciu obszarach odbyły się w pierwszym półroczu 2009 r.