[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 6.11.2007

KOM(2007) 663 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Strategia rozszerzenia i najważniejsze wyzwania w latach 2007–2008

{SEK(2007) 1429}{SEK(2007) 1430}{SEK(2007) 1431}{SEK(2007) 1432}{SEK(2007) 1433}{SEK(2007) 1434}{SEK(2007) 1435}{SEK(2007) 1436}

KOMUNIKAT KOMISJIDO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Strategia rozszerzenia i najważniejsze wyzwania w latach 2007–2008

1. WSTęP

Rozszerzenie to jedno z najpotężniejszych narzędzi politycznych, jakimi dysponuje UE. Służy ono realizacji strategicznych interesów UE dotyczących stabilności, bezpieczeństwa i zapobiegania konfliktom. Przyczynia się do zwiększania dobrobytu i możliwości wzrostu gospodarczego, jak również do zabezpieczenia ważnych szlaków transportowych i energetycznych. Obecny program rozszerzenia obejmuje Bałkany Zachodnie i Turcję, którym zaoferowano perspektywę członkostwa w UE po spełnieniu niezbędnych warunków.

Następny rok będzie kluczowy dla ugruntowania procesu przekształceń na Bałkanach Zachodnich. Kraje tego regionu przejmą odpowiedzialność instytucji funkcjonujących w ramach od paktu stabilności za promowanie współpracy regionalnej, która odgrywa zasadniczą rolę w procesie pojednania i nawiązywania stosunków dobrosąsiedzkich. Negocjacje akcesyjne z Chorwacją postępują w dobrym tempie i wchodzą w decydującą fazę. Dzięki temu wszystkie kraje regionu mogą się przekonać, że istnieje dla nich realna perspektywa członkostwa w UE. Oczekuje się, że w ciągu następnego roku układy o stabilizacji i stowarzyszeniu, wiążące kraje regionu ściślej z UE i dające im perspektywę członkostwa, będą bliskie ukończenia.

Mimo to na Bałkanach Zachodnich nadal występują poważne problemy, jak chociażby konieczność uregulowania statusu Kosowa. Europejski kurs w polityce Serbii, proces budowy państwa w Bośni i Hercegowinie oparty na odpowiedzialności lokalnej oraz lepsze sprawowanie rządów w Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii, Albanii i Czarnogórze stanowią ważne elementy programu. Cześć tych krajów musi uporać się z ważnymi problemami dotyczącymi sprawowania rządów oraz spełnienia powszechnie znanych warunków związanych z uczestnictwem w procesie stabilizacji i stowarzyszenia. UE będzie musiała być gotowa udzielić tym krajom wsparcia w ciągu następnego roku oraz reagować na wydarzenia, w pełni wykorzystując dostępne narzędzia polityczne.

Ważne jest, aby po wyborach parlamentarnych i prezydenckich Turcja zdecydowanie kontynuowała najważniejsze reformy niezbędne do umocnienia podstawowych praw i wolności. Należy kontynuować negocjacje akcesyjne z Turcją w tempie, które najlepiej odzwierciedla tempo reform w tym kraju, jak również to, w jakim stopniu Turcja spełnia wszystkie postawione jej warunki.

W związku z powyższym konsekwentna realizacja nowego porozumienia określonego w trakcie obrad Rady Europejskiej w grudniu 2006 r. jest jeszcze ważniejsza niż kiedykolwiek wcześniej. Porozumienie opiera się na zasadzie konsolidacji zobowiązań, uczciwym stawianiu warunków i rygorystycznym ich przestrzeganiu oraz lepszym informowaniu opinii publicznej, w połączeniu z uwzględnieniem zdolności UE do zintegrowania nowych państw członkowskich. Tempo, w jakim dane państwo kandydujące lub potencjalne państwo kandydujące do członkostwa zbliża się do UE, odzwierciedla tempo przeprowadzanych przez nie reform politycznych i gospodarczych, jak również zdolność do pełnego przejęcia praw i obowiązków wynikających z członkostwa. Komisja poprawia jakość procesu rozszerzenia dzięki rozwiązywaniu na wczesnym etapie problemów reformy administracji publicznej i reformy sądownictwa oraz zwalczania korupcji poprzez szerokie wykorzystywanie kryteriów odniesienia oraz zwiększanie przejrzystości całego procesu. Komisja przygotowuje pierwsze oceny skutków, analizując wpływ przystąpienia poszczególnych państw kandydujących do członkostwa na poszczególne obszary polityki.

Podstawa prawna rozszerzenia to art. 49 Traktatu o Unii Europejskiej[1], który stanowi, że: „Każde państwo europejskie, które szanuje zasady określone w artykule 6 ustęp 1, może się ubiegać o członkostwo w Unii. (…)” [2] .

W trakcie obrad Rady Europejskiej w grudniu 2006 r. stwierdzono, że „rozszerzenie miało pozytywne skutki zarówno Unii Europejskiej, jak i całej Europy. Rozszerzenie przyczyniło się do przezwyciężenia podziału Europy i do utrwalenia pokoju i stabilności na całym kontynencie. Rozszerzenie było inspiracją do reform oraz przyczyniło się do utrwalenia wspólnych zasad: wolności, demokracji, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności oraz praworządności, jak również gospodarki rynkowej. Poszerzenie rynku wewnętrznego i współpraca gospodarcza przyczyniły się do zwiększenia dobrobytu i konkurencyjności, dzięki czemu rozszerzona Unia może lepiej radzić sobie z wyzwaniami globalizacji. Kolejne rundy rozszerzenia wzmocniły również pozycję UE w świecie i uczyniły ją liczącym się partnerem na arenie międzynarodowej.”

Dwanaście państw członkowskich, które przystąpiły do Unii w ramach piątego rozszerzenia, osiągnęło dobry stopień zgodności z prawodawstwem UE. Świadczy to o skuteczności połączenia rygorystycznych reform z presją partnerów z UE i środkami dyscyplinującymi. Dzięki solidnym przygotowaniom po rozszerzeniu UE funkcjonuje bez zakłóceń.

Państwa członkowskie we wszystkich częściach UE korzystają z rezultatów wysokiego tempa wzrostu gospodarczego. Słowenia przyjęła euro w styczniu 2007 r.; Cypr i Malta zrobią to w 2008 r. Staranne przygotowania poczynione przez poszczególne kraje oraz Komisję w połączeniu z rosnącą wymianą handlową i przepływem inwestycji ułatwiają nowym państwom członkowskim stopniowe podnoszenie średniego poziomu życia i zbliżanie go do średniej UE. Pomiędzy 1998 r. i 2006 r. PKB dwunastu państw członkowskich, które dołączyły do UE w ramach piątego rozszerzenia, rósł średnio o 4,3% rocznie w porównaniu z 2,2% w 15 starych państwach członkowskich[3]. Wymiana handlowa pomiędzy starymi i nowymi państwami członkowskimi zwiększyła się znacznie w ciągu ostatniej dekady. Wywóz i przywóz pomiędzy dziesięcioma państwami członkowskimi, które dołączyły do UE w 2004 r., i 15 starymi państwami członkowskimi zwiększyły się czterokrotnie pomiędzy 1995 r. i 2006 r., a ogólny poziom wymiany handlowej zwiększył się w tym okresie dwukrotnie. Włączenie do rynku wewnętrznego dwunastu dynamicznych gospodarek liczących ponad 100 milionów konsumentów o rosnącej sile nabywczej zwiększa konkurencyjność Unii oraz jej znaczenie w gospodarce światowej. Dziesięć miesięcy po przystąpieniu do UE Bułgaria i Rumunia osiągają jeszcze większy wzrost gospodarczy i przyciągają więcej inwestycji. Prognozy dotyczące wzrostu gospodarczego w 2007 r. dla Rumunii i Bułgarii są znacznie wyższe niż przewidywane przeciętne tempo wzrostu gospodarczego w UE. Komisja podjęła pod koniec 2006 r. działania mające na celu przeciwdziałanie pewnym problemom występującym w tych krajach. W czerwcu Komisja opublikowała swoje pierwsze sprawozdania na temat mechanizmu współpracy i weryfikacji w dziedzinie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, jak również na temat zabezpieczeń[4]. Komisja dokona przeglądu postępów osiągniętych w tej dziedzinie oraz opublikuje sprawozdanie na ten temat na początku 2008 r.

Co się tyczy kwestii cypryjskiej, przywódcy wspólnot Greków cypryjskich i Turków cypryjskich powinni zintensyfikować wysiłki mające na celu ponowne rozpoczęcie negocjacji na temat porozumienia pod auspicjami ONZ. Komisja wdraża instrument wsparcia finansowego mający na celu poprawę sytuacji gospodarczej wspólnoty Turków cypryjskich, co ułatwi ponowne zjednoczenie wyspy w przyszłości. Szersze zastosowanie rozporządzenia w sprawie „zielonej linii”, które umożliwia swobodny przepływ osób i towarów na terenie wyspy, będzie służyło interesom obydwu wspólnot. Rozporządzenie o bezpośredniej wymianie handlowej z północną częścią Cypru, zaproponowane przez Komisję w celu dalszego zmniejszenia izolacji wspólnoty Turków cypryjskich, nadal czeka na przyjęcie przez Radę.

W krajach zaangażowanych w realizację obecnego programu rozszerzenia – krajach Bałkanów Zachodnich i Turcji – siła przyciągania UE przyczynia się do zwiększenia stabilności i zachęca do dokonania ważnych reform politycznych i gospodarczych. Jednak przeprowadzenie reform nadal napotyka wiele poważnych problemów. Istotne jest, aby szanse tych krajów na członkostwo nadal były wyraźne i wiarygodne; należy także starać się o poparcie dla rozszerzenia w państwach członkowskich.

Komisja będzie nadal działać na rzecz poprawy jakości procesu rozszerzenia. W polityce rozszerzenia będzie kłaść się większy nacisk na podstawowe problemy związane z budową państwa, dobrym sprawowaniem rządów, reformą administracji i reformą systemu sądownictwa, praworządnością, pojednaniem, współpracą z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla Byłej Jugosławii (MTKJ) i rozwojem społeczeństwa obywatelskiego. Należy promować kontakty międzyludzkie; nadszedł też właściwy moment, aby rozpocząć dialog w sprawie liberalizacji obowiązku wizowego dla obywateli krajów Bałkanów Zachodnich. Należy kontynuować rozwijanie współpracy regionalnej na Bałkanach Zachodnich, a szczególnie przejmowanie odpowiedzialności przez kraje regionu za inicjatywy podejmowane na tym obszarze.

We wszystkich krajach objętych procesem rozszerzenia UE będzie nadal w pełni wykorzystywała instrumenty przedakcesyjnej pomocy finansowej w celu rozwiązywania najważniejszych problemów. Zakres realizacji zobowiązań, szczególnie tych wynikających z układów stowarzyszeniowych, ma szczególne znaczenie dla przechodzenia do kolejnych etapów na drodze do integracji z UE i jest rygorystycznie monitorowany. Komisja przedstawia w niniejszym dokumencie szereg propozycji mających na celu zwiększenie wiedzy na temat prawodawstwa i poszczególnych dziedzin polityki UE oraz przygotowanie następnych etapów procesu rozszerzenia.

Komisja dostosowuje swoje przedakcesyjne narzędzia polityczne do obecnych wyzwań polityki rozszerzenia. Od stycznia 2007 r. Komisja wykorzystuje nowy instrument finansowy: instrument pomocy przedakcesyjnej (IPA). W trakcie planowania pomocy w ramach IPA większy nacisk kłaść się będzie na priorytetowe reformy, związane z etapem osiągniętym przez poszczególnych partnerów w procesie przekształceń. Komisja proponuje obecnie dokonanie przeglądu partnerstw dla członkostwa i partnerstw europejskich, które będą stanowiły podstawę przy wyznaczaniu priorytetów. Komisja proponuje także nowe wieloletnie orientacyjne ramy finansowe na potrzeby IPA, obejmujące lata 2009-2011. Dzięki temu powstanie możliwość wspierania budowy społeczeństwa obywatelskiego, głównie poprzez rozwijanie zdolności i projekty wymiany. Dodatkowy nacisk zostanie położony na programy, które wspierają budowę państwa, dobre sprawowanie rządów, reformy instytucjonalne i rozwój potencjału administracyjnego.

Dzięki bardziej intensywnej współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym (EBI), Europejskim Bankiem Odbudowy i Rozwoju (EBOR) oraz innymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi możliwe będzie maksymalne wykorzystanie pomocy w postaci dotacji na rzecz rozwoju sektora prywatnego i inwestycji infrastrukturalnych. Komisja zagwarantuje bliską współpracę z innymi ofiarodawcami pomocy we wszystkich dziedzinach ich działań oraz będzie ich zachęcała do aktywności w priorytetowych obszarach wskazanych w niniejszym komunikacie. Realizację pomocy ułatwi także przekazanie obowiązków Europejskiej Agencji Odbudowy delegaturom i biurom Komisji.

Państwa członkowskie mają najlepsze warunki do przejęcia czołowej roli w informowaniu opinii publicznej o tym, że rozszerzenie leży w interesie UE. Komisja nadal będzie wypełniała swoją rolę w tym zakresie, dbając o lepszy przepływ informacji i danych dotyczących kwestii związanych z rozszerzeniem. W niniejszym komunikacie przeanalizowano, przyjmując za punkt wyjścia obecną strategię UE, główne problemy na drodze do integracji z UE. W komunikacie przedstawiono propozycje dotyczące dostosowania instrumentów polityki rozszerzenia oraz zagwarantowania, że większy nacisk będzie się kłaść na obszary, gdzie istnieje najbardziej pilna potrzeba dokonania zmian; uwzględniono przy tym doświadczenia zebrane w trakcie poprzednich rund rozszerzenia.

2. OBECNIE ISTNIEJąCE PROBLEMY W KRAJACH OBJęTYCH PROCESEM ROZSZERZENIA

Krajom Bałkanów Zachodnich i Turcji zaoferowano perspektywę członkostwa w UE po spełnieniu określonych warunków. Biorąc pod uwagę obecny stan przygotowań w tych krajach, ich przystąpienie do UE prawdopodobnie będzie miało miejsce w perspektywie średnio- lub długoterminowej. Najważniejsze w chwili obecnej są staranne przygotowania mające na celu zagwarantowanie, że kraje zaangażowane w procesy rozszerzania będą w stanie poradzić sobie z najważniejszymi problemami politycznymi i gospodarczymi, jak również z problemami związanymi z prawodawstwem i poszczególnymi dziedzinami polityki UE.

2.1. Bałkany Zachodnie

Zaangażowanie UE w krajach Bałkanów Zachodnich, wyrażające się poprzez proces stabilizacji i stowarzyszenia prowadzący do ewentualnego członkostwa, przyczyniło się w znacznym stopniu do postępów osiągniętych w ostatnich latach przez kraje regionu.

Utrzymano stabilność polityczną, a odbudowa po wojnach, które miały miejsce w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, jest prawie zakończona. Władzę w całym regionie sprawują rządy wyłonione na drodze demokratycznej. Wzrosło tempo wzrostu gospodarczego, zwiększyła się stabilność makroekonomiczna i podniósł się poziom życia. Trwają ważne reformy, które pozwolą na umocnienie praworządności oraz zmodernizowanie struktur społecznych i gospodarczych. Rozwija się współpraca regionalna, w tym współpraca w dziedzinie handlu, energii, transportu i ochrony środowiska. Kraje Bałkanów Zachodnich w coraz większym stopniu przejmują odpowiedzialność za inicjatywy regionalne.

Wszystkie kraje Bałkanów Zachodnich posuwają się naprzód na drodze do członkostwa w UE, chociaż w różnym tempie. Chorwacja prowadzi negocjacje akcesyjne z UE, a Była Jugosłowiańska Republika Macedonii uzyskała status państwa kandydującego do UE. Proces zawierania układów o stabilizacji i stowarzyszeniu z krajami regionu jest bliski zakończenia, a poziom ich integracji gospodarczej z UE jest zaawansowany. Kraje Bałkanów Zachodnich podpisały już umowy o ułatwieniach wizowych i readmisji z UE.

W chwili obecnej należy skonsolidować i utrwalić te osiągnięcia. Należy również rozwiązać szereg kolejnych, istotnych problemów. W wielu krajach ogólne tempo procesu reform uległo spowolnieniu. Budowa państwa, jak również lepsze sprawowanie rządów pozostają wśród najważniejszych przedmiotów dążeń wielu krajów Bałkanów Zachodnich. Sytuacja w Kosowie[5] nadal wymaga znacznej obecności międzynarodowej. Nie da się utrzymać obecnego statusu Kosowa. Należy rozstrzygnąć tę kwestię bez dalszych opóźnień, aby umożliwić polityczny i gospodarczy rozwój Kosowa oraz zagwarantować stabilność w regionie. W Bośni i Hercegowinie nacjonalistyczna retoryka najważniejszych polityków doprowadziła do zakwestionowania zasad ustalonych w porozumieniu pokojowym z Dayton/Paryża oraz do spowolnienia tempa reform. Nie udało się osiągnąć postępu w kwestii niezbędnych reform policji oraz systemu konstytucyjnego. Rząd Bośni i Hercegowiny musi przejąć pełną odpowiedzialność za sprawowanie rządów w tym kraju, które w chwili obecnej opiera się w dużej mierze na znacznej obecności międzynarodowej. W niektórych innych krajach niezbędne jest ukończenie budowy (lub wprowadzania w życie) systemów konstytucyjnych.

W całym regionie Bałkanów Zachodnich potrzeba więcej dialogu i więcej ducha tolerancji, szczególnie w kwestiach etnicznych. W Kosowie stosunki pomiędzy Albańczykami i Serbami nadal są napięte. Ponadto kosowscy Serbowie w zasadzie są nieobecni w tamtejszych instytucjach i administracji. Funkcjonowaniu instytucji państwowych w Bośni i Hercegowinie nadal zagrażają podziały etniczne. Mimo zwycięstwa sił demokratycznych w wyborach parlamentarnych w Serbii oraz powstaniu proreformatorskiego rządu, skrajne partie i retoryka nacjonalistyczna są tam nadal silne i mają negatywny wpływ na ogólny klimat polityczny w tym kraju. Siły demokratyczne są słabe. W Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii często występujące napięcia i niewystarczający poziom współpracy sił politycznych miały negatywny wpływ na funkcjonowanie instytucji oraz spowolniły tempo reform. Spór konstytucyjny pomiędzy rządem a partią opozycyjną doprowadził do bojkotu parlamentu przez tę partię. Wysoce konfrontacyjna atmosfera polityczna w Albanii i długotrwały proces przyjmowania konstytucji w Czarnogórze to kolejne przykłady problemów przy budowie nowoczesnych demokracji. Chorwacja musi podjąć dalsze działania w celu propagowania tolerancji wobec mniejszości.

Znaczące postępy odnotowano w kwestii współpracy z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla Byłej Jugosławii (MTJK), która jest kluczowym warunkiem wynikającym z procesu stabilizacji i stowarzyszenia. Chorwacja i Była Jugosłowiańska Republika Macedonii nadal w pełni współpracują z Trybunałem. Współpraca Czarnogóry z Trybunałem jest zadowalająca. Postępy poczynione w tej dziedzinie przez Serbię pozwoliły na wznowienie oraz zakończenie z technicznego punktu widzenia negocjacji w sprawie układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Bośnia i Hercegowina także dokonała postępów w kwestii współpracy z MJTK. Mimo to Serbia oraz Bośnia i Hercegowina nadal muszą wykazywać gotowość do pełnej współpracy z Trybunałem, co pozwoli na aresztowanie pozostałych oskarżonych. Kosowo poczyniło pewne postępy we współpracy z MJTK, ale zastraszanie świadków nadal jest tam problemem.

Niewielkie postępy osiągnięto w kwestii powrotu uchodźców. Wielu uchodźców oraz przesiedleńców wewnętrznych żyje w bardzo trudnych warunkach. Odnotowano także pewne postępy w kwestii większej obecności grup mniejszościowych w administracji publicznej. Mimo to Romowie nadal są mniejszością znajdującą się w najgorszej sytuacji w całym regionie. Wszystkie kraje powinny promować tolerancję wobec mniejszości oraz podejmować odpowiednie działania, aby chronić osoby, które mogą być przedmiotem dyskryminacji, wrogości lub aktów przemocy. Najważniejsze jest osiągnięcie pojednania i długotrwałej stabilności.

Nadrzędne priorytety to zagwarantowanie przestrzeganie zasady praworządności, szczególnie poprzez reformę systemu sądownictwa, jak również zwalczanie korupcji i przestępczości zorganizowanej. Większość krajów regionu podjęła działania w celu poprawy organizacji i skuteczności ich systemów sądownictwa. Podejmowane są działania mające na celu zintensyfikowanie walki z przestępczością zorganizowaną. Przynoszą one pierwsze rezultaty. Opracowywane są przepisy oraz powstają instytucje powołane do zwalczania korupcji. W kilku krajach trwają śledztwa, pewną liczbę osób postawiono także w stan oskarżenia. Mimo to nadal niezbędne jest znaczne ulepszenie systemów sądownictwa w całym regionie. Należy wdrażać w sposób ciągły głębokie reformy mające na celu zagwarantowanie niezależności i sprawnego funkcjonowania systemów sądownictwa oraz odpowiedzialności władzy sądowniczej. Korupcja nadal jest rozpowszechniona i głęboko zakorzeniona w wielu społeczeństwach regionu. We wszystkich krajach Bałkanów Zachodnich podejmowane działania nie są wystarczające wobec skali tego problemu. Wyeliminowanie korupcji i postawienie osób podejrzanych przed sądem wymaga silnej woli politycznej, szczególnie w przypadku głośnych spraw. Przestępczość zorganizowana nadal jest poważnym problemem. Organizacje przestępcze są obecne w różnych obszarach gospodarki i życia społecznego, jak również w życiu politycznym. Korzystają one często z niewystarczającej przejrzystości w systemach zamówień publicznych, planowania inwestycji i prywatyzacji. Cały region jest miejscem pochodzenia, jak i miejscem tranzytowym w handlu żywym towarem oraz przemytu narkotyków. Konieczne są dalsze znaczne wysiłki w tej dziedzinie.

Potencjał administracyjny jest istotną kwestią z punktu widzenia możliwości wypełnienia kryterium kopenhaskiego dotyczącego zdolności do przyjęcia zobowiązań wynikających z członkostwa, co podkreśliła Rada Europejska obradująca w Madrycie w 1995 r. W całym regionie trwają reformy administracji publicznej; przynoszą one pozytywne rezultaty w postaci strategii ramowych i aktów prawnych. Chorwacja udowodniła, że posiada znaczny potencjał administracyjny, umożliwiający realizację układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Serbia również posiada znaczny potencjał administracyjny, umożliwiający realizację takiego układu. Kraje te muszą teraz wykorzystać ten potencjał i zmodernizować go, aby uzyskać zgodność z prawodawstwem i polityką UE. W pozostałych krajach potencjał administracyjny nadal jest na niskim poziomie i ma negatywny wpływ na wdrażanie reform oraz proces dostosowywania się do UE; niezbędne są dodatkowe działania w tej dziedzinie. We wszystkich krajach niezbędne jest silniejsze zaangażowanie w stworzenie służby cywilnej, zarówno na szczeblu centralnym, jak i lokalnym, która byłaby sprawna, stabilna i odpowiedzialna za swoje działania. W kilku krajach zatrudnianie, awansowanie i zwalnianie urzędników służby cywilnej nie opiera się na obiektywnych i przejrzystych kryteriach. Należy podnieść standardy etyczne w służbie cywilnej. W Bośni i Hercegowinie oraz w innych krajach należy przeprowadzić reformy policji i służb specjalnych.

Społeczeństwo obywatelskie jest ważnym elementem życia publicznego w Europie. Kraje Bałkanów Zachodnich podjęły działania mające na celu przyjęcie aktów prawnych i strategii bardziej sprzyjających rozwojowi społeczeństwa obywatelskiego. Podjęto pierwsze kroki zmierzające do budowy demokracji uczestniczącej. Mimo to społeczeństwa obywatelskie nadal są słabe w całym regionie. Wojny i napięcia etniczne w poważnym stopniu uszkodziły tkankę społeczną regionu. Lokalne organizacje pozarządowe potrzebują szkoleń, aby dostosować się do obecnej sytuacji. Potrzebne są dalsze działania na rzecz umocnienia wolności stowarzyszania się, ramy prawne i zachęty ze strony władz publicznych sprzyjające powstawaniu organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

Ogólnie rzecz biorąc tempo wzrostu gospodarczego pozostaje na stosunkowo wysokim poziomie w całym regionie, a średnie płace zwiększyły się. Inflacja jest niska i stabilna. W większości krajów regionu prowadzi się racjonalną politykę fiskalną i monetarną. Rozwinęły się jeszcze bardziej systemy finansowe. Systemy zarządzania finansami publicznymi zostały ulepszone. Podejmuje się działania aby poprawić warunki dla przedsiębiorczości. Wszystkie kraje Bałkanów Zachodnich w dalszym ciągu restrukturyzują i otwierają swoje gospodarki. Ich gospodarki są już zintegrowane z UE w wysokim stopniu, a poziom integracji nadal zwiększa się. Układy o stabilizacji i stowarzyszeniu oraz nowa Środkowoeuropejska umowa o wolnym handlu (CEFTA) tworzą razem ramy sprzyjające rozwojowi handlu i napływowi inwestycji na Bałkany, podobnie jak miało to miejsce w przypadku Europy środkowej i wschodniej w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Kilka krajów ma ambitne plany poprawy stanu infrastruktury oraz modernizacji systemów ubezpieczeń społecznych.

Zwiększenie konkurencyjności, zmniejszanie wysokiego bezrobocia oraz wspieranie rozwoju społecznego i infrastruktury to nadal poważne problemy do rozwiązania w całym regionie. Utrzymuje się nadal poważne zagrożenie fiskalne, a poziom nierównowagi bilansu płatniczego jest znaczny w wielu krajach. Postępy w tworzeniu nowych miejsc pracy są zróżnicowane (w niektórych krajach regionu poziom bezrobocia osiąga wartości powyżej 35%), a luka pomiędzy dostępnymi a potrzebnymi umiejętnościami na rynku pracy cały czas się zwiększa. Na rynkach pracy nadal brakuje odpowiedniego połączenia elastyczności i bezpieczeństwa dla pracowników, a podatki od wynagrodzeń w przypadku zarejestrowanych przedsiębiorstw są stosunkowo wysokie. Oparte na rolnictwie gospodarki potrzebują dalszej dywersyfikacji. Trzeba kontynuować konsolidację finansów publicznych i restrukturyzację przedsiębiorstw Należy zrealizować plany prywatyzacyjne poszczególnych krajów. Niezbędne jest dalsze pobudzanie napływu inwestycji oraz rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw, między innymi poprzez łatwiejszy dostęp do finansowania. Rządy powinny nadal poprawiać warunki dla przedsiębiorstw oraz pobudzać wzrost zatrudnienia. Muszą one zmniejszyć biurokrację, umocnić praworządność, wprowadzić wiarygodny system rejestracji gruntów oraz przejrzyste procedury prywatyzacyjne. W niektórych krajach należy zakończyć tworzenie oraz zagwarantować przestrzeganie ram prawnych zapewniających poprawne funkcjonowanie rynków. Niezbędne jest uproszczenie systemów podatkowych. Doprowadzi to do pobudzenia działalności gospodarczej oraz do zmniejszenia dużego znaczenia szarej strefy w gospodarce. Ponadto niezbędne są działania ułatwiające dostęp do finansowania oraz wykorzystanie technologii elektronicznych.

Turcja

Od grudnia 1999 r., kiedy Rada Europejska przyznała status państwa kandydującego Turcji, kraj ten dokonał znacznych zmian. Perspektywa członkostwa w UE okazała się jednym z wielu bodźców skłaniających Turcję do zreformowania systemu politycznego i prawnego oraz gospodarki. Zniesiono karę śmierci, kompetencje i skład Narodowej Rady Bezpieczeństwa zostały zmienione, tak aby zwiększyć cywilną kontrolę nad wojskiem, a szereg poprawek do konstytucji zwiększył zakres wolności demokratycznych. Dokonano postępów w takich obszarach jak prawa kobiet i dzieci oraz zwalczanie tortur; nastąpił dalszy spadek liczby odnotowanych przypadków tortur i złego traktowania.

Pod względem ekonomicznym po głębokim kryzysie finansowym w 2001 r. racjonalna polityka makroekonomiczna i reformy strukturalne mające na celu zagwarantowanie długoterminowej stabilności gospodarczej pozwoliły na szybką poprawę gospodarczą i polepszenie klimatu inwestycyjnego. W rezultacie uzyskano wysokie tempo wzrostu gospodarczego, które osiągnęło 6,1% w 2006 r. Inflacja obniżyła się od 2001 r., a turecka lira była silna. Mimo to rozwój gospodarczy Turcji nadal w znacznym stopniu pozostaje pod wpływem tendencji na światowym rynku finansowym. Od ustanowienia unii celnej w 1995 r. wartość handlu z Unią Europejską zwiększyła się trzykrotnie (według cen bieżących). Wzrost wymiany handlowej wynika z silnego zapotrzebowania na towary i usługi pochodzące z UE oraz z dobrych wyników osiąganych przez turecki przemysł produkujący na eksport. Ponadto poziom zagranicznych inwestycji bezpośrednich osiągnął nowy rekord w wysokości 16 miliardów EUR w 2006 r., co stanowi 4,9% tureckiego PKB. Inwestycje pochodzą głównie z Unii Europejskiej.

Reformy oraz strategiczne znaczenie stosunków UE z Turcją doprowadziły do rozpoczęcia negocjacji akcesyjnych w październiku 2005 r. Opierają się one na założeniu, że tempo negocjacji zależy od tempa reform w Turcji.

Tempo wdrażania reform było jednak zróżnicowane i obniżyło się od 2005 r. W ciągu ostatniego roku w Turcji miał miejsce kryzys konstytucyjny związany z wyborem prezydenta, który doprowadził do przyśpieszonych wyborów parlamentarnych. Wojskowi wygłaszali publicznie oświadczenia wykraczające poza ich kompetencje. Mimo to w trakcie kampanii wyborczej miały miejsce otwarte debaty dotyczące tradycyjnie trudnych tematów, a silne społeczeństwo obywatelskie zademonstrowało swoje przywiązanie do demokracji i zasad państwa laickiego. Wybory do Wielkiego Zgromadzenia Narodowego przeprowadzono przy pełnym poszanowaniu demokratycznych norm i zasad praworządności. Nowy parlament odzwierciedla różnorodność poglądów politycznych w kraju. Prezydent został wybrany zgodnie z przepisami konstytucyjnymi, a zasady demokratyczne zwyciężyły w stosunkach pomiędzy władzami cywilnymi a wojskiem. Rząd rozpoczął prace nad nową konstytucją.

Turcja musi obecnie nabrać nowego rozmachu w przeprowadzaniu reform politycznych. Konieczne są dalsze znaczące wysiłki, szczególnie w kwestiach wolności słowa, oraz praw społeczności religijnych innych niż muzułmańskie. Dalsze postępy są niezbędne szczególnie w kwestii zwalczania korupcji, reformy sądownictwa, praw związków zawodowych oraz praw kobiet i dzieci. Administracja publiczna musi także w większym stopniu ponosić odpowiedzialność za swoje działania. W południowo-wschodniej części Turcji należy stworzyć warunki umożliwiające dominującej tam liczebnie ludności kurdyjskiej pełne korzystanie z przysługujących jej praw i wolności. Komisja będzie nadal ściśle monitorowała proces reform politycznych, w tym kwestię cywilnej kontroli nad siłami bezpieczeństwa.

W odpowiedzi na szereg ataków Partii Pracujących Kurdystanu (PKK), których rezultatem było wiele ofiar, parlament turecki przyjął w październiku 2007 r. uchwałę upoważniającą rząd do wojskowej interwencji w północnym Iraku. Prezydencja UE wyraziła w dniu 22 października całkowite potępienie dla terrorystycznych działań PKK w Turcji. Stwierdzono także, że „wspólnota międzynarodowa, a w szczególności wszystkie najważniejsze państwa regionu, muszą wspierać wysiłki Turcji mające na celu ochronę jej ludności i zwalczenie terroryzmu, przy jednoczesnym poszanowaniu praworządności, zagwarantowaniu pokoju i stabilności na poziomie międzynarodowym i w regionie oraz powstrzymaniu się od nieproporcjonalnych działań wojskowych”.

Aby wyeliminować pozostałe zagrożenia dla stabilności makroekonomicznej niezbędne są dalsze strukturalne reformy gospodarcze i konsolidacja fiskalna. Najważniejsze problemy obejmują nieprawidłowości strukturalne i brak elastyczności rynku pracy, jakość siły roboczej, niskie stopy zatrudnienia (szczególnie w przypadku kobiet), duże rozmiary szarej strefy w gospodarce oraz konieczność przeprowadzenia reform systemu ubezpieczeń społecznych i w sektorze energetycznym. Gospodarka opiera się na rolnictwie i jest w małym stopniu zróżnicowana. Konieczne jest poprawienie sytuacji społeczności Romów. Turcja musi opracować całościowy program rozwoju gospodarczego i społecznego południowo-wschodniej części kraju.

Dobre stosunki sąsiedzkie pozostają istotną kwestią. Oczekuje się także, że Turcja zapewni pełne wdrożenie, w sposób niedyskryminacyjny, protokołu dodatkowego do układu stowarzyszeniowego.

3. STRATEGIA ROZSZERZENIA: REALIZACJA OBECNEGO PROGRAMU ROZSZERZENIA

3.1. Nowe porozumienie w sprawie rozszerzenia

Proces rozszerzenia UE przyczynia się do umacniania pokoju i stabilności, oraz do promowania reform i wartości europejskich. Skuteczność uzależnienia postępów w negocjacjach od tempa reform zależy od utrzymania wiarygodnej perspektywy integracji z Unią. Musi być ona szczególnie wyraźna dla ludności krajów objętych procesem rozszerzania. Perspektywa członkostwa nigdy wcześniej nie była bardziej ważna niż obecnie, ponieważ pomaga ona państwom przezwyciężać kryzysy, słabość instytucji państwowych i zagrożenia dla demokracji.

Ścisłe uzależnienie postępów negocjacji od tempa reform na wszystkich etapach rozszerzenia pomaga w konsolidacji reform we wszystkich państwach kandydujących i potencjalnych państwach kandydujących oraz przygotowuje przyszłe państwa członkowskie do wypełniania zobowiązań, które przyjmą na siebie w momencie przystąpienia do UE. Postępy poszczególnych państw na drodze do Unii Europejskiej zależą od ich indywidualnych starań zmierzających do spełnienia kryteriów kopenhaskich, a w przypadku krajów Bałkanów Zachodnich, od spełnienia warunków określonych w procesie stabilizacji i stowarzyszenia.

Duży nacisk kładzie się na zdolność UE do przyjmowania nowych państw w trakcie najważniejszych etapów procesu przystąpienia. Poprawa jakości procesu rozszerzenia, o której postanowiono w trakcie obrad Rady Europejskiej w grudniu 2006 r., gwarantuje, że postępy państw kandydujących i potencjalnych państw kandydujących na drodze do członkostwa w UE będą zależeć od ich sukcesów w spełnianiu podstawowych warunków. Kryteria odniesienia, od których zależy otwarcie i zamknięcie poszczególnych rozdziałów negocjacji, oceny wpływu przygotowywane w kluczowych momentach procesu rozszerzenia na temat najważniejszych dziedzin polityki UE oraz powiązanie negocjacji z reformami politycznymi odgrywają coraz większą rolę w tym procesie.

3.2. Skupienie się na najważniejszych problemach

Powyższe problemy wymagają skupienia się na najbardziej priorytetowych reformach, dotyczących budowy państwa, sprawowania rządów i reform społeczno-ekonomicznych. Komisja proponuje obecnie zmodyfikowane partnerstwa dla członkostwa i partnerstwa europejskie, które odzwierciedlają te priorytety. Partnerstwa prowadzą poszczególne kraje na ich drodze do Europy oraz definiują priorytety przedakcesyjnej pomocy finansowej. Przyznają one już na wczesnych etapach wyższy priorytet podstawowym problemom związanym ze sprawowaniem rządów, w tym budowie instytucji, reformie systemu sądownictwa i administracji oraz zwalczaniu przestępczości zorganizowanej i korupcji. Większy nacisk będzie się kładło na tego typu trudne problemy, szczególnie w kontekście dialogu politycznego i gospodarczego. Zwalczanie przestępczości międzynarodowej wymaga większej współpracy pomiędzy krajami Bałkanów Zachodnich, instytucjami i agencjami UE oraz państwami członkowskimi. Problemy związane z wdrażaniem prawodawstwa i polityki UE należy ustawić we właściwej kolejności w zależności od potencjału poszczególnych krajów oraz postępów osiągniętych podejmowaniu podstawowych reform.

Przedakcesyjny mechanizm nadzoru budżetowego, obejmujący od 2006 r. także potencjalne państwa kandydujące, będzie nadal wspierał reformy gospodarcze we wszystkich państwach kandydujących i potencjalnych państwach kandydujących.

Współpraca regionalna i stosunki dobrosąsiedzkie nadal mają fundamentalne znaczenie dla integracji europejskiej. Postępy w tych dziedzinach umacniają zaufanie i przynoszą konkretne korzyści dzięki stabilności regionalnej, bardziej intensywnym kontaktom transgranicznym i lepszej infrastrukturze. Przynoszą także korzyści gospodarcze, takie jak większe tempo wzrostu gospodarczego i zwiększony napływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich.

Aby społeczeństwa państw członkowskich UE i państw objętych procesem rozszerzenia więcej o sobie wiedziały i lepiej się rozumiały niezbędne jest, aby nastąpił dalszy rozwój społeczeństwa obywatelskiego oraz dialogu pomiędzy tymi społeczeństwami. Od 2005 r. Komisja udziela pomocy finansowej na rzecz projektów dotyczących dialogu, realizowanych wspólnie z krajami Bałkanów Zachodnich i Turcją, a także projektów tego rodzaju realizowanych tylko przez te kraje. Pomoc dla społeczeństwa obywatelskiego jest kluczem do wzajemnego zrozumienia oraz do wzmocnienia postaw demokratycznych w społeczeństwie. Komisja podejmie dodatkowe działania, aby wspierać rozwój społeczeństwa obywatelskiego i dialog, wykorzystując w tym celu IPA.

3.3. Kontynuowanie negocjacji akcesyjnych

Negocjacje akcesyjne z Chorwacją i Turcją rozpoczęły się w październiku 2005 r. na mocy jednogłośnej decyzji podjętej przez państwa członkowskie, po serii głębokich reform politycznych i prawnych. Proces negocjacyjny zbliża oba te kraje do UE i służy jej strategicznym interesom. Negocjacje prowadzone są na podstawie precyzyjnie określonych ram negocjacyjnych, zatwierdzonych przez Radę. Postępują one równolegle z realizacją reform politycznych i gospodarczych oraz z transpozycją i wdrażaniem prawodawstwa UE.

W trakcie obrad Rady Europejskiej w grudniu 2006 r. podjęto decyzje dotyczące realizacji procesu przystąpienia i jego jakości. W celu wdrożenia konkluzji Rady Europejskiej podjęto intensywne działania. Komisja w pełni wykorzystała możliwość proponowania kryteriów odniesienia w celu ustalenia warunków otwierania i zamykania poszczególnych rozdziałów negocjacji na postawie poczynionych postępów. Komisja wydaje swoje pierwsze oceny wpływu, w miarę jak najważniejsze rozdziały stają się centralnym elementem negocjacji. Jesienią Komisja opublikuje ocenę wpływu dotyczącą wejścia Chorwacji w przyszłości do sektora kabotażu drogowego UE. W zależności od postępów w negocjacjach w nadchodzącym roku przedstawione zostaną dalsze oceny wpływu, w których omówiony zostanie swobodny przepływ pracowników w kontekście ewentualnego przystąpienia Chorwacji do UE oraz dostaw energii w kontekście ewentualnego przystąpienia Turcji do UE. Unia angażuje się w intensywny dialog polityczny i ekonomiczny, którego rezultaty są uwzględniane w procesie negocjacyjnym. W tym kontekście szczególną uwagę zwraca się na uregulowanie nierozwiązanych problemów w stosunkach dwustronnych pomiędzy państwami kandydującymi i państwami członkowskimi oraz na rozwój stosunków dobrosąsiedzkich. Problemy dotyczące systemu sądownictwa i praw podstawowych omówione są szczegółowo w poświęconym im rozdziale negocjacji. Należy przypomnieć, że negocjacje akcesyjne mogą zostać zawieszone w przypadku poważnego i utrzymującego się naruszenia zasad wolności, demokracji, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności, a także praworządności, na których opiera się Unia.

Postępy Chorwacji na drodze do członkostwa są silnym sygnałem dla innych krajów Bałkanów Zachodnich i świadczą o tym, że mają one realną szansę na członkostwo, jeśli spełnią niezbędne warunki. Proces przystępowania Chorwacji do UE przyczynia się do rozwiązania problemów w stosunkach dwustronnych oraz problemów regionalnych, jak również promuje pojednanie. Służy także strategicznym interesom UE dotyczącym bezpieczeństwa i zapobiegania konfliktom w regionie, z którym graniczą państwa członkowskie.

Obecny stan negocjacji akcesyjnych w rozdziałach poświęconych polityce UE wymaga rozwiązania problemów technicznych związanych z dostosowaniem przepisów do prawodawstwa UE. Komisja przedstawiła Radzie wszystkie sprawozdania z przeglądu prawodawstwa krajowego dotyczące Chorwacji. Punkt ciężkości przesuwa się teraz w stronę spełnienia przez Chorwację kryteriów odniesienia niezbędnych do rozpoczęcia negocjacji w odpowiednich rozdziałach. Jeśli kryteria te zostaną spełnione, możliwe będzie osiągnięcie w nadchodzącym roku znacznych postępów w negocjacjach akcesyjnych z Chorwacją. Chorwacja musi jeszcze osiągnąć dalsze postępy w kwestii reform administracji i systemu sądownictwa, praw mniejszości, powrotu uchodźców oraz restrukturyzacji przemysłu ciężkiego.

Zaangażowanie Turcji w przeprowadzanie reform ma duże znaczenie strategiczne dla bezpieczeństwa i stabilności samej UE. Turcja jest jedynym w swoim rodzaju pośrednikiem pomiędzy Zachodem a światem muzułmańskimi. Pokazuje to wyraźnie inicjatywa Sojusz Cywilizacji, mająca na celu wspieranie dialogu pod auspicjami ONZ. Integrację Turcji do UE, bazującą na głębokich przemianach demokratycznych w tym kraju, śledzą z zainteresowaniem państwa i społeczeństwa Bliskiego Wschodu oraz całego świata muzułmańskiego. Turcja wspiera także bliskowschodni proces pokojowy oraz dialog z Iranem dotyczący kwestii nuklearnej. Turcja dysponuje ważnymi aktywami w dziedzinie bezpieczeństwa i udostępnia je w ramach misji UE i NATO w różnych częściach świata, od Bałkanów Zachodnich po Demokratyczną Republikę Konga, od Darfuru po Afganistan. Istnieje możliwość, że przez Turcję będzie przebiegał jeden z najważniejszych szlaków przesyłu nośników energii, łączący UE i największych dostawców ropy naftowej i gazu ziemnego na świecie. Dzięki temu Turcja pełniłaby kluczową rolę w zabezpieczaniu dostaw energii do Europy. Dostosowanie Turcji do polityki UE przyniesie jej korzyści w takich dziedzinach jak kontrola ruchów migracyjnych czy ochrona środowiska. Turcja regularnie osiąga wysoki i stabilny wzrost gospodarczy oraz należy do najważniejszych partnerów UE w dziedzinie handlu i inwestycji.

Powyższe względy strategiczne były brane pod uwagę od początku stosunków pomiędzy UE i Turcją w 1959 r. Możliwość przystąpienia Turcji do UE zasygnalizowano po raz pierwszy w 1963 r., kiedy podpisała ona układ o stowarzyszeniu z Europejską Wspólnotą Gospodarczą. Układ ten wyraźnie przewiduje możliwość przystąpienia Turcji do UE, zarówno w preambule, jak i w art. 28. Odzwierciedla to dużą strategiczną rolę, jaką Turcja odgrywała od początku integracji europejskiej. Turcja jest obecnie jedynym krajem, z którym UE zawarła unię celną (przyjętą w 1995 r.). Turcja uzyskała status państwa kandydującego w 1999 r. Wspólnym celem negocjacji jest przystąpienie Turcji do UE, jak uzgodniły wszystkie państwa członkowskie w październiku 2005 r. Negocjacje z Turcją to proces otwarty, nie można z góry zagwarantować jaki będzie jego wynik. Postępy w negocjacjach postępują równolegle z postępami w realizacji reform i procesu dostosowania prawa i polityki kraju do prawa i polityki UE.

Istotne jest aby Unia Europejska dotrzymała swoich zobowiązań i kontynuowała proces negocjacyjny, a także aby negocjacje dotyczące poszczególnych rozdziałów rozpoczynały się, jak tylko spełnione zostaną techniczne warunki, zgodnie z ramami negocjacyjnymi z października 2005 r. oraz decyzją Rady z dnia 11 grudnia 2006 r. Proces przeglądu prawodawstwa krajowego Turcji doszedł do ostatniego etapu; Komisja złoży większość sprawozdań Radzie do końca bieżącego roku. Turcja musi podjąć niezbędne działania, aby spełnić zdefiniowane przez Radę kryteria odniesienia niezbędne do rozpoczęcia negocjacji w większości rozdziałów. Jeśli Turcji uda się nadać na nowo rozmach procesowi reform politycznych, będzie to miało bezpośredni wpływ na tempo negocjacji akcesyjnych. Jeśli zostaną spełnione kryteria odniesienia, możliwe będzie osiągnięcie w nadchodzącym roku postępów w negocjacjach akcesyjnych z Turcją.

Stosunki dobrosąsiedzkie pozostają istotną kwestią. Zgodnie z deklaracją UE z dnia 21 września 2005 r. oraz konkluzjami Rady z dnia 11 grudnia 2006 r. Turcja musi spełni swoje zobowiązanie do pełnej realizacji, w sposób niedyskryminacyjny, protokołu dodatkowego do porozumienia z Ankary oraz do usunięcia wszystkich przeszkód uniemożliwiających swobodny przepływ towarów, w tym przeszkód dotyczących środków transportu stosowanych względem Republiki Cypru. Oczekuje się także, że Turcja poczyni postępy w normalizacji stosunków dwustronnych z Republiką Cypru.

3.4. Umocnienie europejskiej perspektywy dla Bałkanów Zachodnich i promowanie współpracy regionalnej

Wszystkie kraje Bałkanów Zachodnich mają perspektywę uzyskania członkostwa w UE. Przyszłość Bałkanów Zachodnich leży w Unii Europejskiej. Proces stabilizacji i stowarzyszenia oraz program z Salonik z 2003 r. nadal stanowią podstawę polityki UE wobec tego regionu. Współpraca regionalna przynosi wymierne korzyści obywatelom Bałkanów Zachodnich oraz promuje reformy i pojednanie.

UE nadal będzie uzależniała postęp krajów Bałkanów Zachodnich na drodze do członkostwa od dokładnego spełnienia określonych kryteriów. Satysfakcjonujące osiągnięcia wypełnianiu tych kryteriów, a szczególnie wypełnienia zobowiązań wynikających z układów o stabilizacji i stowarzyszeniu, w tym postanowień dotyczących handlu, są ważnymi elementami na drodze do członkostwa. Silne instytucje są niezbędne do realizacji postanowień wynikających z układów o stabilizacji i stowarzyszeniu oraz do sprawnego funkcjonowania różnych wspólnych instytucji.

Komisja nadal wspiera wszystkie kraje Bałkanów Zachodnich na obranym przez nie europejskim kursie polityki, w miarę osiąganych postępów zgodnie z mapą drogową przedstawioną w 2005 r. Komisja przyzna pełen priorytet kwestii stabilności w Kosowie i perspektywie przyjęcia Kosowa do UE.

Decyzje podjęte podczas szczytu Procesu Współpracy w Europie Południowo-Wschodniej (SEECP), który odbył się w maju 2007 r. w Zagrzebiu, oznaczały przejście do etapu przejmowania regionalnej odpowiedzialności za proces współpracy w regionie. Pakt stabilności w dużej mierze spełnił swoje zadanie i zostanie zastąpiony nową Radą Współpracy Regionalnej (RCC), powiązaną z SEECP. Nominowany został sekretarz generalny RCC, a Sarajewo wybrano na siedzibę jego sekretariatu. Aktualnie urzędujące bułgarskie przewodnictwo organizacji podpisało umowę z krajem przyjmującym (Bośnią i Hercegowiną); obecnie trwa organizowanie sekretariatu. Oczekuje się, że ostatnie spotkanie okrągłego stołu paktu stabilności i pierwsze spotkanie RCC odbędą się w Sofii na początku 2008 r., kiedy specjalny koordynator paktu stabilności przekaże swoje obowiązki sekretarzowi generalnemu RCC. Nowe struktury będą musiały szybko zacząć funkcjonować, szczególnie dotyczy to sekretariatu i jego biura łącznikowego w Brukseli. SEECP i RCC będą stanowiły ogólne ramy dla współpracy regionalnej. Komisja będzie uczestniczyła w RCC i zachęca wszystkie zainteresowane strony do odgrywania aktywnej roli. Korzystając z ważnych doświadczeń wyniesionych z wdrażania paktu stabilności Komisja ma zamiar współpracować z SEECP i RCC przy realizacji inicjatywy na rzecz zmniejszenia ryzyka wystąpienia klęsk żywiołowych rady europejskiej, jak również przy realizacji inicjatywy na rzecz zapobiegania klęskom żywiołowym i przygotowania do ich zwalczania, uruchomionej w ramach paktu stabilności. Komisja ma także zamiar jeszcze bardziej zaangażować kraje Bałkanów Zachodnich w prace dotyczące wspólnotowego mechanizmu ochrony ludności, który służy podejmowaniu odpowiednich działań w sytuacjach kryzysowych, takich jak powodzie, pożary lasów czy trzęsienia ziemi.

W lipcu weszła w życie nowa Środkowoeuropejska umowa o wolnym handlu (CEFTA). Wszyscy sygnatariusze zakończyli ratyfikację tego dokumentu; regionalna strefa wolnego handlu obejmuje obecnie cały region. Komisja Europejska ma zamiar wspierać CEFTA poprzez udzielanie pomocy technicznej oraz finansowanie funkcjonowania sekretariatu CEFTA przez pierwsze trzy lata. Wszystkie kraje regionu współpracują w ramach Europejskiej karty małych przedsiębiorstw. Postępuje wdrażanie postanowień Traktatu o Wspólnocie Energetycznej. Trwa ratyfikacja Umowy o europejskiej wspólnej przestrzeni lotniczej. Część sygnatariuszy musi obecnie przejść do ratyfikowania tych umów. Pozwolą one na wczesną integrację z wewnętrznym rynkiem energii i wewnętrznym rynkiem lotniczym UE. Przygotowano szczegółowe mapy drogowe i plany działań dotyczące elektryczności i gazu.

Aby zwiększyć wiedzę o prawodawstwie i polityce UE, biuro TAIEX Komisji[6] zorganizuje w potencjalnych państwach kandydujących szkolenia dotyczące informacji technicznych dla zainteresowanych podmiotów w administracji, wśród przedsiębiorstw oraz wśród innych organizacji. Regionalna Szkoła Administracji Publicznej będzie uczestniczyła we rozwijaniu potencjału administracyjnego na Bałkanach Zachodnich. Zmobilizowano fundusze UE, aby przekształcić obecnie istniejącą sieć w szkołę z siedzibą na Bałkanach Zachodnich.

Obywatele krajów Bałkanów Zachodnich muszą poczuć konkretne korzyści wynikające z udziału ich krajów w procesie integracji europejskiej. Jest to niezbędne, aby zaangażowali się oni w proces pojednania i poparli niezbędne reformy. Powinno się zmaksymalizować kontakty międzyludzkie pomiędzy państwami członkowskimi i krajami regionu, jak również pomiędzy poszczególnymi krajami regionu.

Ułatwienie podróżowania do Unii Europejskiej jest kwestią o kluczowym znaczeniu dla obywateli i rządów krajów Bałkanów Zachodnich. W Salonikach UE uznała znaczenie tego faktu i zobowiązała się do podjęcia działań umożliwiających osiągnięcie tego celu. Działania zmierzające do ułatwienia podróżowania do UE muszą uwzględniać wewnętrzne bezpieczeństwo i związane z migracją interesy UE. W stosunkach z Chorwacją od wielu lat obowiązuje ruch bezwizowy. Komisja niedawno wynegocjowała umowy o ułatwieniach wizowych oraz umowy o readmisji z innymi krajami regionu. Zostały one podpisane we wrześniu i oczekuje się, że zostaną wkrótce zatwierdzone przez Radę, tak aby mogły wejść w życie w dniu 1 stycznia 2008 r. Porozumienia te znacznie ułatwią uzyskiwanie wiz niezbędnych do podróżowania do UE. Ważne jest, aby państwa członkowskie zapewniły właściwą realizację tych umów.

Umowy o ułatwieniach wizowych są ważnym krokiem w kierunku całkowitego zniesienia obowiązku wizowego. Komisja uważa, że nadszedł właściwy czas, aby stopniowo liberalizować obowiązek wizowy w stosunku do krajów Bałkanów Zachodnich poprzez dalsze konkretne działania. W tym celu Komisja proponuje nawiązanie dialogu z każdym krajem w celu przygotowania mapy drogowej dotyczącej warunków, które należy spełnić. Obejmowałyby one skuteczne wdrażanie umów o readmisji, jak również osiągnięcie postępów w takich kluczowych dziedzinach jak zarządzanie granicami, bezpieczeństwo dokumentów czy zwalczanie przestępczości zorganizowanej. Tego typu mapy drogowe pozwolą tym krajom skoncentrować się na wysiłkach związanych z przeprowadzaniem reform, a jednocześnie uwidocznią zaangażowanie UE na rzecz obywateli krajów tego regionu.

Działania zmierzające do zintensyfikowania kontaktów międzyludzkich obejmują także rozwój współpracy w dziedzinie edukacji oraz poszerzenie możliwości studiowania w UE dla studentów studiów pierwszego i drugiego stopnia w ramach programów Tempus i Erasmus-Mundus. Kolejnych 100 studentów z krajów regionu może rozpocząć studia podyplomowe w UE w roku akademickim 2007/2008. Od 2008 r. do 500 studentów studiów pierwszego stopnia rocznie będzie mogło korzystać z programów wymiany pomiędzy państwami członkowskimi UE i krajami regionu. Komisja przeanalizuje, razem z państwami członkowskimi i innymi ofiarodawcami bilateralnymi, możliwość dalszej rozbudowy systemu stypendiów. Przedakcesyjna pomoc finansowa zostanie także wykorzystana, aby umożliwić udział młodzieży, organizacji młodzieżowych, podmiotów działających w dziedzinie kultury, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i naukowców z Bałkanów Zachodnich w programach UE. Komisja będzie promowała inicjatywy i projekty związane z Europejskim Rokiem Dialogu Międzykulturowego (2008 r.). W ramach nowego instrumentu wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego Komisji podejmowane będą działania mające na celu wsparcie nawiązywania kontaktów i wymiany pomiędzy organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i ich odpowiednikami w regionie oraz na poziomie europejskim.

Aktywne zaangażowanie parlamentów jest niezbędne do osiągnięcia przez aby kraje Bałkanów Zachodnich postępów na drodze do UE. Współpraca parlamentarna rozwinęła się zarówno pomiędzy poszczególnymi krajami Bałkanów Zachodnich, jak i pomiędzy nimi a UE. Komisja we współpracy z Parlamentem Europejskim będzie wspierać działania dotyczące integracji europejskiej.

3.5. Większe poparcie dla reform

Od dnia 1 stycznia funkcjonuje instrument pomocy przedakcesyjnej. Jego celem jest zapewnienie spójnego systemu udzielania pomocy państwom kandydującym i potencjalnym państwom kandydującym. Wspólnota nadal będzie wspierać te kraje w ich wysiłkach mających na celu umocnienie instytucji demokratycznych i praworządności, jak również reformowanie administracji publicznej i budowę funkcjonujących gospodarek rynkowych. Pomoc będzie miała formę projektów dotyczących budowania instytucji i współpracy transgranicznej, jak również, w zależności od poziomu zaawansowania przygotowań danego kraju, pomocy na rzecz działań związanych z rozwojem poszczególnych regionów, zasobów ludzkich i obszarów wiejskich.

Osiągnięto postępy w przygotowywaniu płynnego przejścia od udzielania pomocy poprzez Europejską Agencję Odbudowy (EAR) do etapu, w którym swoją rolę przejmą delegatury i biura Komisji w Belgradzie, Podgoricy, Prisztinie i Skopje. Proces ten zostanie zakończony do końca 2008 r. Agencja odegrała kluczową rolę w udzielaniu pomocy przeznaczonej na odbudowę po zakończeniu konfliktów. Wraz ze wprowadzeniem IPA władze krajów otrzymujących pomoc będą miały większy wpływ na programowanie pomocy przedakcesyjnej. Muszą one przygotować się do przejęcia odpowiedzialności za zarządzanie środkami UE.

Kosowo zasługuje na szczególną uwagę. Ofiarodawcy będą musieli w dużym stopniu wziąć na siebie koszty niezbędnego finansowania zewnętrznego dla Kosowa. UE i państwa członkowskie będą musiały pokierować działaniami wspólnoty międzynarodowej zgodnie z kluczową rolą, jaką UE będzie odgrywać po ostatecznym ustaleniu statusu Kosowa.

Instrument pomocy przedakcesyjnej pomoże krajom otrzymującym pomoc na wzmocnienie ich potencjałów poprzez budowę instytucji, dobre sprawowanie rządów oraz rozwój małych i średnich przedsiębiorstw. Szczególną uwagę poświęci się reformie administracji i reformie systemu sądownictwa oraz praworządności. Podejmowane będą także działania mające na celu poprawę zarządzania środkami publicznymi przez państwa regionu, jak również wzmocnienie ich potencjału, tak aby mogły w pełni wykorzystać pomoc przedakcesyjną. TAIEX oferuje możliwość udzielenia szybkiej pomocy instytucjom publicznym krajów objętych procesem rozszerzenia przez urzędników z sektora publicznego. Korzystając z rezultatów osiągniętych w ramach programu SIGMA[7] oraz TAIEX, programy partnerstwa administracji publicznej różnych krajów umożliwią udzielenie średnioterminowego wsparcia na rzecz lepszego rządzenia w połączeniu z tradycyjnymi programami partnerstwa związanymi z prawodawstwem lub różnymi dziedzinami polityki UE.

Komisja uruchomi nowy instrument finansowania w ramach IPA aby wspierać rozwój społeczeństwa obywatelskiego i dialog. Krajowe i wielostronne projekty będą programowane w sposób skoordynowany, aby pobudzać rozwój społeczeństwa obywatelskiego we wszystkich krajach. Ich celem będzie wzmocnienie organów społeczeństwa obywatelskiego i ich roli w procesie politycznym, zwiększenie zdolności organizacji społeczeństwa obywatelskiego do realizacji transgranicznych projektów i rozwoju sieci kontaktów, a także zaznajomienie przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego i liderów opinii z tematyką związaną z UE. Instrument ten zwiększy zdolność lokalnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego do mobilizowania obywateli, reprezentowania interesów określonych środowisk, przygotowywania projektów sprzyjających nawiązywaniu kontaktów i kierowania nimi oraz będzie służył wspieraniu dialogu tych organizacji z ich odpowiednikami w UE. Pomocą w ramach tego instrumentu objęte zostaną następujące dziedziny: ochrona praw człowieka, promowanie równości płci, promowanie integracji społecznej, ochrona zdrowia, ochrona środowiska, wspieranie i reprezentowanie interesów przedsiębiorstw oraz ochrona konsumentów. Instrument ten będzie wspierał współpracę i przekazywanie wiedzy specjalistycznej pomiędzy przedsiębiorstwami, związkami zawodowymi i organizacjami zawodowymi w krajach partnerskich oraz odpowiadającymi im organizacjami w UE. Przygotowany zostanie program wizyt mający na celu zaznajomienie z tematyką UE najważniejszych przedstawicieli środowisk opiniotwórczych działających w polityce krajowej i lokalnej oraz przedstawicieli organizacji religijnych, środowisk dziennikarskich, związków zawodowych, organizacji przedsiębiorstw oraz zbliżenie ich do ich odpowiedników z UE.

Lepsza koordynacja działań ofiarodawców jest ważnym elementem nowego rozporządzenia w sprawie IPA, głównie ze względu na ograniczenia budżetowe. Komisja będzie ściśle koordynowała pomoc w ramach IPA z pomocą udzielaną przez międzynarodowe instytucje finansowe oraz innych ofiarodawców, tak aby zaspokoić podstawowe potrzeby dotyczące rozwoju gospodarczego i społecznego. Komisja przygotowuje instrument wsparcia infrastruktury, który będzie finansowany przez IPA od 2008 r. i który będzie pomocny przy przygotowywaniu projektów infrastrukturalnych. Pomocą w ramach tego instrumentu objęte zostaną następujące dziedziny: transport, infrastruktura energetyczna i infrastruktura ochrony środowiska, ale także inwestycje w sektorze socjalnym, w takich dziedzinach jak ochrona zdrowia, edukacja, mieszkalnictwo i pomoc dla uchodźców. Wśród innych inicjatyw wymienić należy Europejski Fundusz na rzecz Europy Południowo-Wschodniej (EFSE), mający na celu wspieranie rozwoju sektora prywatnego oraz instrument wspierania efektywności energetycznej. Dzięki temu pomoc IPA będzie mogła być najbardziej oszczędnym połączeniem dotacji i pożyczek. We wspólnych działaniach będą uczestniczyły przede wszystkim EBI, jak również EBOR i inne międzynarodowe instytucje finansowe takie jak Bank Światowy i Bank Rady Europy.

3.6. Zapewnienie poparcia społeczeństwa dla rozszerzenia

Komunikacja jest podstawą strategii rozszerzenia UE. Należy lepiej informować opinię publiczną o korzyściach i wyzwaniach związanych z rozszerzeniem. Na poglądy opinii publicznej w UE na temat przyszłych faz rozszerzenia mają wpływ jej poglądy na temat poprzednich etapów tego procesu. Ważne jest, aby słuchać obywateli, odpowiadać na ich potrzeby i dostarczać im dodatkowych informacji. UE musi przedstawiać więcej faktów dotyczących rozszerzenia, tak aby opinia publiczna była dobrze poinformowana o korzyściach i wyzwaniach związanych z rozszerzeniem.

Informowanie o rozszerzeniu sprawia UE trudności zarówno w państwach w członkowskich, jak i w krajach kandydujących i potencjalnych krajach kandydujących.

W państwach członkowskich główne problemy to przedstawienie faktów dotyczących piątego rozszerzenia, a szczególnie jego rezultatów - sukcesu gospodarczego i umocnienia roli UE na arenie międzynarodowej - oraz zwrócenie uwagi na korzyści i wyzwania dotyczącego obecnego procesu rozszerzenia. Instytucje UE i państwa członkowskie muszą zapewnić opinii publicznej w UE informacje o krajach kandydujących i potencjalnych krajach kandydujących oraz wyjaśnić, że rozszerzenie jest procesem stopniowym i starannie zarządzanym. Musimy promować na wszystkich poziomach społeczeństwa debatę publiczną dotyczącą problemów związanych z rozszerzeniem.

W krajach kandydujących i potencjalnych krajach kandydujących główne problemy to konieczność podkreślenia zaangażowania UE w europejską perspektywę dla tych krajów oraz wyjaśnienia, jakie warunki muszą zostać spełnione, aby możliwe były postępy na drodze do UE, przy założeniu, że każdy kraj jest oceniany według jego własnych zasług. Obywatele tych krajów muszą zrozumieć, że postępy na drodze do UE zależą od tempa reform realizowanych w poszczególnych krajach. Im szybszy i im bardziej efektywny będzie proces reform w tych krajach, tym szybsze będą ich postępy na drodze do członkostwa i wszystkich wynikających z niego korzyści. UE musi wspierać rządy tych krajów w ich wysiłkach na rzecz wyjaśnienia, czym jest UE i pokazania, jak ich obywatele mogą skorzystać z bliższych stosunków z UE podczas przygotowań do członkostwa. Obywatele muszą wiedzieć więcej o korzyściach takich jak przedakcesyjna pomoc finansowa i porady techniczne, ułatwienia wizowe czy stypendia.

Aby móc lepiej informować o rozszerzeniu Komisja zachęca rządy państw członkowskich oraz krajów kandydackich i potencjalnych krajów kandydackich do przygotowania planów informowania o rozszerzeniu. Plany te powinny być skierowane do liderów środowisk opiniotwórczych aktywnych w polityce, mediach, życiu akademickim, wśród przedsiębiorców, partnerów społecznych i młodzieży. Nowy instrument Komisji służący do promowania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i dialogu także będzie wspierał te działania.

Państwa członkowskie muszą przyjąć na siebie główną rolę w wyjaśnianiu i obronie polityki, którą uzgodniły, promowaniu dialogu i informowaniu o korzyściach wynikających z rozszerzenia. Członkowie Parlamentu Europejskiego i parlamentów krajowych oraz władz regionalnych i lokalnych, jak również przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego również mają istotną rolę do odegrania. Są oni najbliżsi opinii publicznej i odgrywają ważną rolę w pobudzaniu rzeczowej debaty na temat rozszerzenia.

Komisja będzie uzupełniała te działania poprzez informowanie o polityce rozszerzenia UE, w tym o pomocy przedakcesyjnej. Komisja będzie zwalczała mity poprzez prezentowanie faktów. Wykorzysta w tym celu w pełni swoje przedstawicielstwa w państwach członkowskich i swoje delegatury w państwach objętych procesem rozszerzenia. Komisja będzie starała się uczestniczyć w dialogu na temat rozszerzenia z najważniejszymi liderami opinii oraz będzie wykorzystywała doświadczenia zgromadzone w 2007 r. w wyniku realizacji wielu udanych projektów związanych z komunikacją, a szczególnie tych dotyczących izb handlowych i organizacji studenckich.

4. WNIOSKI I ZALECENIA

Na podstawie powyższej analizy Komisja przedstawia następujące wnioski:

1) Rozszerzenie przyczyniło się do umocnienia pokoju, demokracji i stabilności na całym kontynencie europejskim oraz przyniosło konkretne korzyści w postaci zwiększonego obrotu handlowego, napływu inwestycji i wzrostu gospodarczego. Unia Europejska jest obecnie bardziej konkurencyjna i jest w stanie lepiej reagować na wyzwania wynikające z globalizacji. Rozszerzenie zwiększyło znaczenie UE w świecie.

2) Proces rozszerzenia UE jest starannie zarządzany zgodnie z nowym porozumieniem określonym w grudniu 2006 r. przez Radę Europejską. Porozumienie opiera się na zasadzie konsolidacji zobowiązań, uczciwym stawianiu warunków i rygorystycznym ich przestrzeganiu oraz lepszym informowaniu opinii publicznej, w połączeniu z uwzględnieniem zdolności UE do zintegrowania nowych państw członkowskich. Obecny program rozszerzenia obejmuje Bałkany Zachodnie i Turcję, którym zaoferowano perspektywę członkostwa w UE po spełnieniu określonych warunków.

3) Komisja podejmuje działania na rzecz poprawy jakości procesu rozszerzenia. Trudne problemy dotyczące reform rozwiązuje się obecnie już na wczesnym etapie. Istnieje zależność pomiędzy dialogiem w sprawach politycznych i gospodarczych a procesem rozszerzenia. W trakcie negocjacji akcesyjnych w pełni wykorzystuje się obecnie kryteria odniesienia jako warunki, których spełnienie jest niezbędne do otwarcia i zamknięcia poszczególnych rozdziałów negocjacji. Komisja promuje większą przejrzystość, na przykład poprzez udostępnianie publiczne sprawozdań z przeglądów prawodawstwa krajowego oraz przygotowuje pierwsze oceny wpływu. Każdy kraj objęty procesem rozszerzenia przechodzi do kolejnych etapów na drodze do UE po spełnieniu niezbędnych warunków, zgodnie z mapą drogą dla Bałkanów Zachodnich z 2005 r.

4) Kraje objęte procesem rozszerzenia nadal mają poważne problemy do rozwiązania. Ważne jest, aby perspektywy ich członkostwa nadal były wyraźne i wiarygodne. Każdy z krajów będzie oceniany indywidualnie. Pozostało jeszcze wiele do zrobienia w przypadku takich kwestii jak budowa państwa, praworządność, pojednanie, reforma administracji i reforma systemu sądownictwa oraz zwalczanie korupcji i przestępczości zorganizowanej. Dobre stosunki sąsiedzkie pozostają istotną kwestią .

5) Negocjacje akcesyjne z Chorwacją postępują w dobrym tempie i wchodzą w decydującą fazę. Dzięki temu wszystkie państwa tego regionu mogą się przekonać, że perspektywa członkostwa w UE jest realna. Chorwacja musi jeszcze dokonać postępów szczególnie w kwestii reform administracji i systemu sądownictwa, praw mniejszości, powrotu uchodźców oraz restrukturyzacji przemysłu stalowego i stoczniowego.

6) Po uzyskania statusu państwa kandydującego w 1999 r. Turcja przeprowadziła głębokie reformy. W ciągu ostatniego roku w Turcji miał miejsce kryzys konstytucyjny, który doprowadził do przyśpieszonych wyborów parlamentarnych. Wybory były wolne i uczciwe, a nowy parlament odzwierciedla różnorodność poglądów politycznych w kraju. Prezydent został wybrany zgodnie z przepisami konstytucyjnymi, a zasady demokratyczne zwyciężyły w stosunkach pomiędzy władzami cywilnymi a wojskiem. Turcja musi obecnie nadać nowy rozmach reformom politycznym. Konieczne jest podjęcie bez zwłoki dalszych znaczących wysiłków, szczególnie w kwestiach wolności słowa (art. 301 kodeksu karnego i inne akty prawne dotyczące tej kwestii), oraz praw społeczności religijnych innych niż muzułmańskie. Niezbędne są także dalsze postępy, szczególnie w kwestii reformy systemu sądownictwa, zwalczania korupcji, lepszego przestrzegania praw kobiet, dzieci i związków zawodowych, praw kulturalnych, jak również cywilnej kontroli nad siłami bezpieczeństwa.

Turcja nie wypełniła swoich zobowiązań do pełnego wdrożenia, w sposób niedyskryminacyjny, dodatkowego protokołu do układu o stowarzyszeniu ani nie poczyniła postępów w normalizacji dwustronnych stosunków z Republiką Cypru. Komisja będzie nadal przygotowywała swoje doroczne sprawozdania, zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 11 grudnia 2006 r. zatwierdzonymi przez Radę Europejską.

7) Należy jak najszybciej ustalić, jaki będzie status Kosowa. Niezbędna jest tutaj jedność w UE. Komisja w pełni popiera prace trójki. Należy znaleźć trwałe rozwiązanie tego problemu, które umożliwi istnienie demokratycznego i wielonarodowego Kosowa oraz przyczyni się umocnienia stabilności w regionie.

8) Była Jugosłowiańska Republika Macedonii poczyniła postępy, ale nadal musi przyśpieszyć tempo reform w najważniejszych dziedzinach. Albania i Czarnogóra poczyniły postępy w wielu dziedzinach, ale nadal muszą rozwiązać poważne problemy. Bośnia i Hercegowina musi przejąć pełną odpowiedzialność za sprawowanie rządów oraz musi kontynuować reformy, a szczególnie reformę policji. Serbia zademonstrowała, że posiada potencjał administracyjny umożliwiający dokonanie znacznych postępów na drodze do zrealizowania jej europejskiej perspektywy. Świadczy o tym sprawny przebieg negocjacji technicznych w sprawie Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Jednak aby móc podpisać układ, Serbia jeszcze zacząć w pełni współpracować z MJTK. Wszystkie kraje regionu muszą osiągnąć postępy w budowaniu nowoczesnych systemów demokratycznych oraz politycznej kultury dialogu i tolerancji.

W związku z powyższym:

(a) W ciągu następnego roku Komisja oczekuje znacznych postępów w negocjacjach akcesyjnych z Chorwacją; znaczna ilość rozdziałów powinna zostać otwarta, a kilka rozdziałów powinno zostać wstępnie zamkniętych, pod warunkiem że Chorwacja utrzyma niezbędne tempo reform i wypełni kryteria odniesienia.

(b) W ciągu następnego roku Komisja oczekuje postępów w negocjacjach akcesyjnych z Turcją. Rozdziały, w przypadku których zakończone zostały przygotowania techniczne, należy otworzyć zgodnie z ustalonymi procedurami:

Tempo negocjacji zależy od rezultatów reform w Turcji. Postępy Turcji mogłyby nabrać przyśpieszenia, jeśli udałoby jej się spełnić kryteria odniesienia, pozwalające na otwieranie rozdziałów negocjacji.

Komisja zaproponowała Radzie, że zmiana przepisów dotyczących wolności słowa w tureckim Kodeksie karnym (art. 301 i inne artykuły dotyczące tej kwestii) powinna być kryterium odniesienia, od którego będzie zależało otwarcie najważniejszego rozdziału dotyczącego systemu sądownictwa i praw podstawowych.

Turcja powinna wypełnić swoje zobowiązania dotyczące pełnego wdrożenia, w sposób niedyskryminacyjny, dodatkowego protokołu do układu o stowarzyszeniu zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 11 grudnia 2006 r.; dopóki Turcja tego nie zrobi, nie będzie można otworzyć ośmiu rozdziałów negocjacji.

(c) UE jest gotowa nadal udzielać wsparcia na rzecz stabilności w Kosowie i w całym regionie oraz reagować na wydarzenia, w pełni wykorzystując dostępne narzędzia polityczne.

(d) Jeśli warunki zostaną spełnione, w 2008 r. możliwe będzie zakończenie procesu zawierania układów o stabilizacji i stowarzyszeniu ze wszystkimi krajami Bałkanów Zachodnich – układy te będą albo już podpisane, albo będą obowiązywały.

(e) Wraz z przejściem od etapu paktu stabilności do etapu współdziałania w nowej Radzie Współpracy Regionalnej w ramach Procesu Współpracy w Europie Południowo-Wschodniej kraje Bałkanów Zachodnich przejmą odpowiedzialność za współpracę regionalną. UE będzie nadal wspierała przejęcie przez państwa regionu odpowiedzialności za inicjatywy współpracy regionalnej.

(f) Priorytet przyznany zostanie promowaniu kontaktów międzyludzkich pomiędzy krajami Bałkanów Zachodnich a UE. Komisja rozpocznie dialog w sprawie liberalizacji obowiązku wizowego dla obywateli krajów Bałkanów Zachodniej. Będzie to kolejny krok po zawarciu umów w sprawie ułatwień wizowych oraz umów o readmisji.

(g) Na początku 2008 r. Komisja przyjmie komunikat, w którym opisane zostaną dotychczasowe wydarzenia i który wskaże, jak dalej będzie realizowany program z Salonik oraz komunikat z Salzburga w sprawie promowania europejskiego kursu Bałkanów Zachodnich.

(h) Komisja proponuje obecnie zmodyfikowane partnerstwa dla członkostwa i partnerstwa europejskie, które zawierają zaktualizowane priorytety dotyczące reform. Podstawowe problemy dotyczące budowania państwa, sprawowania rządów oraz reformy administracji i systemu sądownictwa należy rozwiązywać na wczesnym etapie.

(i) Powyższe priorytety zostaną uwzględnione w trakcie programowania pomocy finansowej w ramach nowego IPA. Komisja stworzy także w ramach IPA instrument finansowania służący wspieraniu dialogu i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, głównie poprzez rozwijanie potencjału i projekty wymiany. Komisja zapewni ściślejszą współpracę z innymi ofiarodawcami oraz zintensyfikuje współpracę z EBI, jak również z EBOR i innymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi.

(j) Konieczne jest zapewnienie szerokiego poparcia społecznego dla rozszerzenia. Ważne jest, aby słuchać obywateli i odpowiadać na ich obawy, dostarczając im jasnych i konkretnych informacji. Informowanie o rozszerzeniu to wspólna odpowiedzialność Komisji i państw członkowskich. Niezbędne jest tutaj aktywne zaangażowanie państw członkowskich. Komisja będzie wypełniała swoje zadania wraz z Parlamentem Europejskim, władzami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi oraz przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego.

ZAŁĄCZNIK

Wnioski dotyczące Albanii, Bośni i Hercegowiny, Chorwacji, Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii, Czarnogóry, Serbii, Kosowa [8] i Turcji

Albania

W odniesieniu do kryteriów politycznych Albania osiągnęła pewien postęp w kwestii demokracji i praworządności. Dalej pełniła też pozytywną rolę w utrzymywaniu stabilności regionalnej. Konieczny jest jednak dalszy rozwój kultury demokratycznej, a w szczególności konstruktywnego dialogu między stronami, tak by umożliwić sprawne i przejrzyste funkcjonowanie systemu politycznego. Parlament musi poczynić dalsze znaczące postępy w kontynuowaniu reform. Zwalczanie korupcji i przestępczości zorganizowanej stanowi ważne wyzwanie.

Poczyniono pewne postępy w zakresie demokracji i praworządności . Parlament Albanii wypełnił swoją konstytucyjną rolę w wyborze nowego prezydenta. Jednak brak woli współpracy ze strony partii politycznych nadal hamował proces reform, w szczególności w dziedzinie wyborów i sądownictwa. Albania osiągnęła pewien postęp w umacnianiu swoich struktur rządowych w celu wypełniania zobowiązań wobec UE oraz realizowania potrzeb rozwoju państwa. Koordynacja i potencjał są słabo rozwinięte, a planowanie strategiczne wymaga poprawy. W administracji publicznej Albanii obserwowano mniejszą rotację. Konieczne jest jednak podjęcie znaczących wysiłków w celu zapewnienia sprawnego działania i bezstronności, w tym także pełne wdrożenie ustawy o służbie cywilnej. Konieczne jest umocnienie autorytetu Departamentu Administracji Publicznej. Nadal powszechne jest nieumiejętne zarządzanie zasobami ludzkimi w administracji publicznej.

W kwestii reformy sądownictwa osiągnięto ograniczony postęp. Poprawiono procedury oceny sędziów, zracjonalizowano system sądów, a wykonywanie wyroków przebiega nieco sprawniej. System sądownictwa nadal jednak funkcjonuje słabo ze względu na korupcję oraz niedostateczną niezależność, przejrzystość i sprawność. Występują opóźnienia w uchwalaniu ustaw mających rozwiązać te kwestie.

Rząd przyjął bardziej strategiczne podejście do kwestii zwalczania korupcji , co jest jednym z głównych priorytetów partnerstwa europejskiego. Ustawodawstwo w dziedzinie zamówień publicznych uległo poprawie. W wyniku dochodzeń antykorupcyjnych aresztowano kilku wysokich rangą urzędników. Korupcja jest jednak zjawiskiem powszechnym i stanowi bardzo poważny problem. Konieczne jest nadal podejmowanie wytężonych wysiłków w odniesieniu do wszystkich aspektów tego problemu, w tym także w kwestii pociągania sędziów do odpowiedzialności oraz przejrzystości w finansowaniu partii politycznych.

Odnotowano pewien postęp w zakresie praw człowieka i ochrony mniejszości . Albania zniosła stosowanie kary śmierci za wszystkie przestępstwa. Opracowano nową ustawę mającą pomóc rozwiązać problem podżegania do krwawej zemsty. W formalnych instrukcjach skierowanych do prokuratorów i policji sądowej podkreślono konieczność poszanowania praw człowieka w postępowaniu karnym. Standardy przetrzymywania osób zatrzymanych są nadal niskie. Warunki panujące w obiektach, w których przetrzymywane są osoby zatrzymane, uległy pewnej poprawie, a większość aresztowanych przeniesiono do nowych, dla nich przeznaczonych części więzień. Więzienia są jednak nadal przepełnione. Nadal konieczna jest znacząca poprawa w egzekwowaniu zasad wynikających z obowiązku poszanowania praw człowieka oraz systematyczne ściganie tych, którzy je naruszają. Przepisy ustawowe o świadczeniu nieodpłatnej pomocy prawnej uznaje się za niewystarczające.

Albania osiągnęła pewien postęp w dziedzinie wolności słowa , co jest jedną z kwestii zasadniczych w partnerstwie europejskim. Przyjęto plan działania w celu opracowania nowych przepisów ustawowych w zakresie usług nadawczych. W skład komitetu sterującego ds. radia publicznego i telewizji publicznej wchodzą obecnie przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego. Podstawy konkurencji w tym sektorze zostały wzmocnione. Jednakże decyzje rządu w sprawie koncesji dla mediów oraz egzekwowania podatków spotkały się z zarzutami braku bezstronności. Konieczne jest przeprowadzenie bardziej skoordynowanych i uzgodnionych reform, w szczególności w kwestii usług nadawczych oraz przejrzystości struktury własnościowej mediów. Konieczne jest lepsze stosowanie istniejących przepisów ustawowych.

Ramy prawne dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego są korzystne. Ugrupowania społeczeństwa obywatelskiego postają jednak słabe. Nie są w wystarczającym stopniu zaangażowane w opracowywanie i realizację polityki, nie dysponują odpowiednimi zasobami, możliwościami organizacyjnymi, umiejętnościami reprezentacji interesów i powiązaniami regionalnymi.

Odnotowano pewną poprawę w kwestii poszanowania praw kobiet . Nowe przepisy ustawowe mają pomóc w rozwiązaniu problemu przemocy w rodzinie i umożliwiły utworzenie wydziału w jednym z ministerstw, który zajmie się kwestiami równości płci. Mimo to ochrona kobiet przed wszelkimi formami przemocy pozostaje niewystarczająca. Konieczne jest dopracowanie przepisów ustawowych oraz ich pełne stosowanie. Odnotowano pewną poprawę w kwestii poszanowania praw dziecka . Zaobserwowano korzystne zmiany w funkcjonowaniu sądów dla nieletnich, szkolnictwie podstawowym oraz w zakresie monitorowania przestrzegania praw dziecka. Dalszy postęp utrudniają opóźnienia w pracach legislacyjnych nad kluczowymi ustawami, w szczególności o rejestracji urodzeń, oraz niedostatki zasobów. Pewne korzystne zmiany dostrzega się w obszarze usług socjalnych, a zasoby dostępne dla obywateli uległy zwiększeniu. Natomiast środki na wspieranie osób słabszych społecznie oraz osób niepełnosprawnych pozostają ograniczone. Do poprawy sytuacji mogłaby się przyczynić lepsza koordynacja działań agencji rządowych.

Obserwuje się postęp w kwestii zapewnienia lepszej ochrony prawa własności , co jest jedną z kwestii zasadniczych w partnerstwie europejskim. Rząd przyjął strategię, która łączy procesy pierwszej rejestracji nieruchomości, zwrotu mienia, wypłaty odszkodowań oraz legalizacji budynków wybudowanych bez zezwolenia. Lepsze przeprowadzanie zwrotu mienia oraz wypłaty odszkodowań zaowocowało pewnym przyspieszeniem tempa rozpatrywania wniosków, ale nadal odbywa się to powoli. Konieczna jest właściwa koordynacja rejestracji, zwrotu mienia, wypłat odszkodowań oraz legalizacji; należy także jeszcze przyspieszyć rozpatrywanie wniosków.

Albania podjęła pewne działania w celu wypełnienia swoich zobowiązań w dziedzinie ochrony mniejszości , w szczególności do wykazania przychylnej postawy w kwestii używania języków mniejszości oraz tradycyjnych nazw miejsc. Osiągnięcie dalszej poprawy uniemożliwia brak rzetelnych danych dotyczących liczebności oraz sytuacji mniejszości. Podjęto pewne kroki w kierunku poprawy sytuacji Romów , lecz ich efekty są ograniczone. Mniejszość romska nadal boryka się z trudnymi warunkami życia i dyskryminacją, w szczególności w obszarach edukacji, ochrony socjalnej, ochrony zdrowia, warunków mieszkaniowych i zatrudnienia.

Jeśli chodzi natomiast o kwestie regionalne oraz zobowiązania międzynarodowe , Albania dalej pielęgnuje dobre stosunki dwustronne i wielostronne z innymi krajami Bałkanów Zachodnich i państwami ościennymi należącymi do UE. Albania nadal aktywnie uczestniczy we współpracy regionalnej, w tym w Procesie Współpracy Państw Europy Południowo-Wschodniej (SEECP), pracach Rady ds. Współpracy Regionalnej, a także przystąpiła do Środkowoeuropejskiej umowy o wolnym handlu (CEFTA) w wersji zmienionej. Albania utrzymuje swoje konstruktywne stanowisko w procesie określania statusu Kosowa. Przyczyniło się to do stabilizacji w regionie. Jeżeli chodzi natomiast o Międzynarodowy Trybunał Karny, dwustronne porozumienie ze Stanami Zjednoczonymi o niewydawaniu osób nadal nie jest zgodne ze stosownym wspólnym stanowiskiem i zasadami przewodnimi UE.

Gospodarka Albanii nadal rozwija się dynamicznie. Ogólna stabilność makroekonomiczna została utrzymana, ale deficyt bilansu płatniczego pogłębił się, przede wszystkim z uwagi na kryzys w sektorze energetycznym. Zasada praworządności nie została wdrożona w wystarczającym stopniu, co nadal utrudnia sprawne funkcjonowanie gospodarki rynkowej i nie wpływa korzystnie na warunki rozwoju przedsiębiorczości. Słabo rozwinięta infrastruktura oraz brak pewności dostaw energii hamują rozwój gospodarczy.

W zakresie kryteriów gospodarczych Albania osiągnęła postęp na drodze do przekształcenia swojej gospodarki w sprawnie funkcjonującą gospodarkę rynkową. Konieczne są nadal poważne reformy, dzięki którym Albania będzie w stanie sprostać presji konkurencyjnej oraz siłom rynkowym w Unii Europejskiej w perspektywie długoterminowej.

Ogólnie rzecz biorąc, nadal panuje porozumienie polityczne w sprawie zasadniczych elementów polityki gospodarczej. Stabilność makroekonomiczna została w dużej mierze utrzymana. Wzrost gospodarczy nadal był dynamiczny mimo braków energii. Kontynuowano wiarygodną politykę monetarną, co zapewnia niską inflację. Stopa bezrobocia zarejestrowanego dalej się obniża, chociaż utrzymuje się jeszcze na wysokim poziomie. Wyniki w zakresie dochodów z podatków były zasadniczo zgodne z wyznaczonymi celami, a wykonanie budżetu uległo poprawie. Zaobserwowano dalszy postęp reform finansów publicznych, chociaż ryzyko fiskalne nadal istnieje. Ogólnie można stwierdzić, że prowadzona polityka makroekonomiczna była zasadniczo odpowiednia. Po znaczących opóźnieniach w 2006 r. tempo prywatyzacji wzrosło w 2007 r. Prywatny sektor bankowy rozwija się i można stwierdzić ogólnie, że jest w dobrej kondycji. Działalność kredytowa nadal rozwijała się dynamicznie. Ramy prawne nadzoru bankowego są dobrze rozwinięte. Stopień integracji handlowej z EU pozostawał dosyć wysoki.

Mimo to deficyt bilansu płatniczego dalej się pogłębiał, przede wszystkim ze względu na trudności w sektorze energetycznym. Osiągnięto pewien postęp w zakresie wykonywania orzeczeń sądowych i ustanawiania praw własności, lecz mimo to niewłaściwe funkcjonowanie systemu sądownictwa oraz egzekwowania prawa wpływają niekorzystnie na warunki rozwoju przedsiębiorczości. Wprawdzie usprawniono procedury rejestracji działalności gospodarczej, ale niewydolność administracji utrudnia podmiotom wchodzenie na rynek i wycofywanie się z rynku. Pewien postęp osiągnięto w obszarze nadzoru instytucji finansowych innych niż banki, nadal jednak możliwa jest dalsza poprawa, w szczególności w branży funduszy emerytalnych. Utrzymuje się bezrobocie strukturalne. Niedostatek wykwalifikowanych pracowników oraz słabo rozwinięta infrastruktura hamują rozwój sektora prywatnego, który może wnieść trwały wkład w rozwój kraju. Rozległa szara strefa, której rozwojowi sprzyjają problemy z egzekwowaniem prawa i niedoskonałe prawodawstwo, powoduje ograniczenie bazy podatkowej, utrudnia rządowi wdrażanie polityki ekonomicznej oraz wpływa niekorzystnie na warunki prowadzenia działalności gospodarczej.

Albania osiągnęła postęp w dostosowywaniu ustawodawstwa, polityki w różnych dziedzinach oraz swojego potencjału do standardów europejskich i wykonuje swoje zobowiązania handlowe wynikające z umowy przejściowej. W niektórych obszarach, takich jak np. cła, konkurencja i zwalczanie przestępczości zorganizowanej, postęp osiągnięty w latach poprzednich został utrzymany. Natomiast w innych obszarach, takich jak np. energia, transport czy prawa własności intelektualnej, postęp był ograniczony. Kontynuowanie reform w dziedzinie kontroli weterynaryjnej i fitosanitarnej ma natomiast fundamentalne znaczenie dla pełnego wykorzystania możliwości, jakie wynikają z układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Rozwijanie potencjału administracyjnego niezbędnego do realizacji postanowień układu o stabilizacji i stowarzyszeniu niezwiązanych z handlem oraz skutecznego wdrażanie prawa stanowi wyzwanie z punktu widzenia dążenia do trwałych osiągnięć w realizacji układu.

Odnotowuje się pewien postęp w niektórych obszarach rynku wewnętrznego , ale konieczne są dalsze wysiłki w celu wypełnienia zobowiązań Albanii wynikających z układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Postęp w przyjmowaniu standardów i akredytacji można ocenić jako dobry. Zwiększa się potencjał w dziedzinie metrologii i nadzoru rynkowego, ale konieczne są zmiany przepisów prawnych. W dziedzinie ochrony konsumenta konieczne jest usprawnienie procesu rozpatrywania skarg i rozstrzygania sporów. Niepewności wokół praw własności hamują przedsiębiorczość . Nadal istnieją pewne ograniczenia w przepływie kapitału .

W dziedzinie komputeryzacji służby celnej osiągnięto postęp. Umożliwiło to Albanii bardziej skuteczne wdrażanie postanowień układu o stabilizacji i stowarzyszeniu dotyczących handlu. Dochody z ceł nadal wzrastają. Albania wprowadziła obniżki taryf przewidziane w umowie przejściowej. Konieczne jest jednak rozwijanie infrastruktury oraz dostosowanie praktyk to tych, które są stosowane w UE. Administrację podatkową poddano racjonalizacji i osiągnięto postęp w komputeryzacji i rozpatrywaniu odwołań składanych przez podatników. Ściągalność podatków utrzymuje się na niskim poziomie. Potrzebna jest całościowa strategia poboru i kontroli podatków oraz dalsze dostosowanie przepisów i praktyk do tych stosowanych w UE.

Poczyniono postępy w dziedzinie konkurencji . Umocniono pozycję Urzędu Ochrony Konkurencji. Urząd zbadał kilka zgłoszeń planowanej koncentracji oraz nałożył kary za naruszenie zasad konkurencji. Konieczne są jednak dalsze działania w celu zapewnienia pracownikom urzędu odpowiednich szkoleń. Albania osiągnęła postęp w wypełnianiu swoich zobowiązań dotyczących pomocy państwa, wynikających z układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Departament ds. Pomocy Państwa uzyskał niezależność od Ministerstwa Gospodarki w zakresie sprawozdawczości. Nadal zajmuje się on oceną programów pomocy państwa i uaktualnianiem ich wykazu.

Uchwalono nowe przepisy dotyczące zamówień publicznych , które są bardziej dostosowane do standardów UE. Umacnia się pozycję Urzędu Zamówień Publicznych, lecz jego potencjał administracyjny musi być dalej rozwijany, tak by umożliwić mu odpowiednie wykonywanie nowych przepisów. Konieczne jest zagwarantowanie bezstronności procedur odwoławczych. Jeśli chodzi o prawa własności intelektualnej, działalność rozpoczął Urząd Ochrony Praw Autorskich, a Albania ratyfikowała międzynarodowe instrumenty prawne dotyczące rejestracji znaków przemysłowych. Skuteczność egzekwowania praw własności intelektualnej nadal jest niewielka. Zarówno Dyrekcja Generalna ds. Patentów i Znaków Towarowych, jak i Urząd Ochrony Praw Autorskich nie dysponują odpowiednimi zasobami i wiedzą. Konieczne są nowe przepisy w zakresie praw własności przemysłowej, które będą zgodne ze standardami europejskimi. Konieczne są dalsze wytężone wysiłki w celu wypełnienia zobowiązań dotyczących praw własności intelektualnej, określonych w umowie przejściowej.

Odnotowano pewien postęp we wdrażaniu standardów europejskich w zakresie polityki zatrudnienia i polityki społecznej . Wdrożono programy w celu wspierania zatrudniania osób z grup słabszych społecznie, a przyjęcie ustawy o inspekcji pracy przyczyniło się do ulepszenia ram prawnych. Potencjał inspektoratu pracy jest jednak nadal ograniczony, a sytuacja w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy jest nadal zła. Systemy administracyjne i informacyjne nie funkcjonują tak, jak powinny, co utrudnia diagnozowanie sytuacji w zakresie rozwoju społecznego i zatrudnienia oraz opracowywanie odpowiednich strategii dotyczących zatrudnienia i integracji społecznej. Odnotowano pewne postępy we wdrażaniu standardów europejskich w dziedzinie edukacji . Znacznie zwiększono środki w budżecie przewidziane na edukację. Rozpoczęto wdrażanie krajowych strategii na rzecz edukacji do poziomu szkoły średniej i kształcenia zawodowego i uchwalono nową ustawę o szkolnictwie wyższym.

Postępy dały się zauważyć w niektórych obszarach polityki sektorowej . Jeśli chodzi o przemysł i MSP , utworzono Krajowe Centrum Rejestracji, które ma ułatwić rejestrowanie działalności gospodarczej. Zatwierdzono strategię wspierania konkurencyjności MŚP. Przyjęto zaktualizowany plan działania, który ma służyć likwidacji problemu szarej strefy w gospodarce oraz znoszeniu barier administracyjnych utrudniających inwestycje. Utworzono fundusze gwarancji eksportowych. Przyjęto zaktualizowany plan działania mający na celu znoszenie barier administracyjnych utrudniających inwestycje. Konieczny jest jednak dalszy postęp w rozwiązywaniu problemu szarej strefy w gospodarce oraz dalsza poprawa warunków rozwoju przedsiębiorczości. Postępy w dziedzinie rolnictwa są ograniczone. Wprowadzono pewne zachęty w celu zwiększenia produkcji, ale konkurencyjność sektora rolnego jest nadal niska. Nie osiągnięto zgodności z unijnymi standardami weterynaryjnymi i fitosanitarnymi , co ma ogromne znaczenie dla możliwości korzystania z ustępstw handlowych przewidzianych w układzie o stabilizacji i stowarzyszeniu i umowie przejściowej. Pewne postępy poczyniono w zakresie kontroli i inspekcji połowów , lecz zjawiska nadmiernej eksploatacji zasobów i nielegalnych połowów nadal występują.

W obszarze ochrony środowiska osiągnięto pewien postęp w zakresie przepisów horyzontalnych, problemem pozostaje jednak ich stosowanie. Konieczne są dalsze wysiłki w dziedzinie gospodarki odpadami i jakości wody. Należy rozwinąć potencjał administracyjny, tak by można było wdrażać przepisy, które już transponowano do krajowego porządku prawnego. W dziedzinie transportu osiągnięto ograniczony postęp. Albania ratyfikowała Umowę o europejskiej wspólnej przestrzeni lotniczej i podejmuje działania na rzecz wdrożenia pierwszej fazy przejściowej. Albania aktywnie uczestniczy w rozwoju podstawowej sieci transportu regionalnego i Obserwatorium ds. Transportu w Europie Południowo-Wschodniej, w szczególności poprzez zatwierdzenie drugiego cyklicznego planu wieloletniego, tym razem na lata 2007-2011. Konieczna jest znacząca poprawa sytuacji w zakresie bezpieczeństwa transportu morskiego.

Jeśli chodzi o sektor energii , Albania nie była w stanie zapewnić bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej. Konieczne są znaczące wysiłki w celu wypełnienia wymogów Traktatu o Wspólnocie Energetycznej. Jako strona tego traktatu Albania jest od lipca 2007 r. zobowiązana do wdrożenia odpowiedniego prawodawstwa UE, w szczególności dotyczącego energii. Mimo pewnych postępów, do których zaliczyć należy m.in. przyjęcie nowych przepisów o koncesjach na wytwarzanie energii w elektrowniach wodnych oraz pewną poprawę w ściągalności opłat, sektor energii jest w stanie krytycznym. Hamuje to społeczny i gospodarczy rozwój kraju.

Dostrzeżono opóźnienia w wypełnianiu przez Albanię zobowiązań dotyczących społeczeństwa informacyjnego i mediów , określonych w układzie o stabilizacji i stowarzyszeniu. Liberalizacja rynku w obszarze łączności elektronicznej i technologii informatycznych jest jeszcze na wczesnym etapie. Ramy prawne nie zostały jeszcze w pełni dostosowane do wspólnotowego dorobku prawnego , a potencjał urzędu regulacji telekomunikacji należy rozwijać. Jeśli chodzi o kontrolę finansową , przyjęto nową ustawę o kontroli wewnętrznej. Konieczne jest natomiast rozwinięcie odpowiednich służb kontrolnych. W dziedzinie statystyki osiągnięto zadowalający postęp. Wprowadzono większość głównych klasyfikacji statystycznych, które są zgodne ze standardami UE.

W obszarze sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa osiągnięto postępy w niektórych dziedzinach. Konieczna jest jednak dalsza ogólna poprawa. Ulepszono technologię stosowaną przy wydawaniu wiz oraz zabezpieczaniu paszportów dyplomatycznych i służbowych. Podpisano umowa o ułatwieniach wizowych pomiędzy UE a Albanią. Konieczne jest wydawanie paszportów biometrycznych zgodnych ze standardami UE. Należy wprowadzić dalsze zmiany w ustawie o cudzoziemcach, by dostosować ją do standardów UE.

Nowa infrastruktura, rozwinięcie powiązań informatycznych, a także lepsza współpraca urzędów i lepsza transgraniczna współpraca policyjna przyczyniły się do poprawy sytuacji w zakresie kontroli granicznej . Rząd przyjął strategię zintegrowanego zarządzania granicami. Infrastruktura na przejściach granicznych nie spełnia jednak standardów UE. Przepisy prawne dotyczące azylu są zgodne ze standardami międzynarodowymi, lecz nie są stosowane w wystarczającym stopniu; nie przyjęto jeszcze spójnej strategii dotyczącej azylu. Utworzono jednostkę, która będzie się zajmować nadzorowaniem procesu wdrażania krajowej strategii dotyczącej migracji . Kontrola ruchów migracyjnych na granicach stała się nieco bardziej skuteczna, lecz możliwe jest nadal uzyskanie znacznej poprawy. Albania podpisała protokół o readmisji z Austrią na mocy Umowy między Wspólnotą Europejską a Republiką Albanii o readmisji z 2006 r. Konieczne jest jednak bardziej skuteczne zarządzanie danymi oraz lepsza współpraca z krajami ościennymi. Sytuacja kadrowa straży granicznej powinna być bardziej stabilna, tak by umożliwiała w szczególności odpowiednie wdrażanie umowy o readmisji między WE a Albanią.

System bankowy jest lepiej przystosowany do zwalczania zjawiska prania pieniędzy ; większość wynagrodzeń administracji publicznej wypłacana jest już za pośrednictwem banków. Paserstwo jest obecnie przestępstwem. Utworzono wspólny dział dochodzeniowy łączący Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Finansów, Urząd Prokuratora Generalnego oraz Państwową Służbę Wywiadu. Jednakże konkretne osiągnięcia w dziedzinie zwalczania zjawiska prania pieniędzy są niewielkie. Trzeba ulepszyć przepisy prawne, zwiększyć zasoby dochodzeniowe i rozwijać wiedzę w tym zakresie, a także zapewnić lepsze wsparcie technologiczne i rozwinąć współpracę międzyinstytucjonalną.

W większym stopniu korzysta się z międzyresortowych grup zadaniowych ds. zwalczania narkotyków . Współpraca z partnerami zagranicznymi przebiega coraz lepiej. Trwa budowa odpowiedniej infrastruktury do przechowywania skonfiskowanych narkotyków. Handel narkotykami pozostaje jednak poważnym problemem. Skonfiskowano znaczące ilości narkotyków , lecz nadal są to niewielkie ilości w porównaniu z szacunkami dotyczącymi ilości narkotyków przewożonych przez Albanię. Ściganie osób podejrzanych o handel narkotykami oraz skorumpowanych urzędników oraz stawianie im odpowiednich zarzutów wymaga większej determinacji i ściślejszej współpracy policji i sądownictwa. Na granicach konieczne jest stosowanie lepszych środków i urządzeń do wykrywania narkotyków.

Przyjęto nową ustawę o policji państwowej, która powinna pomóc w odpolitycznieniu policji. Ratyfikowano już konwencję o współpracy policyjnej w Europie Południowo-Wschodniej, a umowa strategiczna z Europolem przewiduje zacieśnienie współpracy międzynarodowej. Redukcje kadrowe w policji przeprowadzono jednak nie uwzględniając należycie kwestii utrzymania potencjału i zapewnienia ciągłości prac najważniejszych działów. Skuteczne prowadzenie dochodzeń i ściganie są utrudnione ze względu na brak odpowiedniej wymiany informacji między policją i prokuraturą. Konieczne jest utrwalenie struktur zarządzania w policji i kontroli wewnętrznej.

Przestępczość zorganizowana pozostaje bardzo poważnym problemem. Zaaresztowano kilka osób o znaczącej pozycji w kręgach przestępczości zorganizowanej. Policja działa skuteczniej w przypadku poważnych przestępstw. Wprowadzono do użytku nowy sprzęt taktyczny i dochodzeniowy. Współpraca z Interpolem uległa poprawie, dzięki czemu można było wykonać kilka międzynarodowych nakazów aresztowania. Jednakże na podstawie wielu innych międzynarodowych nakazów aresztowania nie podjęto żadnych działań. Zwalczanie przestępczości zorganizowanej jest utrudnione ze względu na korupcję i słabą ochronę świadków. Problemy informatyczne utrudniają prowadzenie wywiadu kryminalnego. Wprawdzie współpraca z krajami ościennymi w sprawie kradzieży samochodów uległa poprawie, współpraca urzędów krajowych jest niewystarczająca, co obniża je skuteczność.

Albania kontynuuje intensywne dochodzenia i ściganie handlu ludźmi . Kontrole graniczne stały się nieco skuteczniejsze, a współpraca międzynarodowa uległa poprawie. Albania jest jednak nadal znaczącym krajem tranzytowym, a natężenie handlu ludźmi w celu ich seksualnego wykorzystania wzrosło. Niewiele ofiar chętnych jest do składania zeznań przeciwko osobom uprawiającym handel ludźmi ze względu na niewystarczającą ochronę świadków. Brak odpowiedniej koordynacji utrudnia wdrażanie krajowej strategii zwalczania handlu ludźmi.

Lepiej funkcjonują już struktury, które utworzono w policji i służbie wywiadu w celu zwalczania terroryzmu . Współpracę z partnerami międzynarodowymi można ocenić jako dobrą. Albania przyjęła ustawę o kontroli wywozu sprzętu wojskowego, która jest zgodna ze wspólnotowym dorobkiem prawnym . Jednakże wyposażenie oraz wyszkolenie analityków i pracowników śledczych z sekcji antyterrorystycznych pozostaje niewystarczające.

Trwa wprowadzanie zmian do ustawy o ochronie danych osobowych w celu dostosowania jej do standardów europejskich. Nie utworzono jeszcze niezależnego organu nadzoru nad ochroną danych dysponującego odpowiednimi uprawnieniami i zasobami.

Bośnia i Hercegowina

Jeżeli chodzi o kryteria polityczne , spadło tempo postępów czynionych w tym zakresie przez Bośnię i Hercegowinę. Program reform państwa został osłabiony przez skomplikowane porozumienia instytucjonalne, nieprzestrzeganie układu pokojowego z Dayton/Paryża oraz retorykę nacjonalistyczną. Nadrzędne zadania priorytetowe określone w partnerstwie europejskim nadal muszą zostać zrealizowane. Politycznym przywódcom Bośni i Hercegowiny nie udało się przeprowadzić reformy policji. Brak postępu w tej dziedzinie oraz innych ważnych kwestiach opóźnia zawarcie układu o stabilizacji i stowarzyszeniu.

Poczyniono pewne postępy w zakresie demokracji i państwa prawa . System rządów w Bośni i Hercegowinie nadal wymaga znacznej obecności międzynarodowej. Biuro Wysokiego Przedstawiciela/Specjalnego Przedstawiciela UE (OHR) ściśle współpracowało z Komisją Europejską w celu zbliżenia Bośni i Hercegowiny do UE. Władze Bośni i Hercegowiny nie były jednak zdolne do większego zaangażowania politycznego i przejęcia większej odpowiedzialności. Konieczne są pilne działania w celu zapewnienia skutecznego funkcjonowania instytucji państwowych. Rada Wdrażania Pokoju podjęła decyzję o przesunięciu zamknięcia OHR na dzień 30 czerwca 2008 r. oraz ponownej ocenie sytuacji w lutym 2008 r.

Wybory w październiku 2006 r. odbyły się w zasadzie zgodnie z międzynarodowymi standardami. Rząd Republiki Serbskiej został utworzony w listopadzie, ale proces tworzenia rządu na szczeblu państwa oraz rządu Federacji Bośni i Hercegowiny trwał ponad cztery miesiące. Poczyniono pewne postępy w zakresie poprawy zasobów kadrowych i technicznych zgromadzenia parlamentarnego na szczeblu państwa, ale ważne komitety, np. Komitet ds. Integracji Europejskiej, wymagają dalszego wzmocnienia. Nie poczyniono postępów w zakresie koordynacji między władzami na szczeblu państwa a władzami części składowych, czyli Republiki Serbskiej i Federacji Bośni i Hercegowiny. Ogólna sprawność instytucji wykonawczych i ustawodawczych pozostała niska. Dyskusje na temat reform konstytucyjnych przeciągają się.

Poczyniono pewne postępy w zakresie administracji publicznej , ale konieczne są znaczne dalsze wysiłki. Urząd ds. koordynacji reformy administracji publicznej został wzmocniony i podjęto pierwsze kroki w celu wdrożenia strategii na rzecz reformy administracji publicznej, która jest jednym z nadrzędnych zadań priorytetowych określonych w partnerstwie europejskim. Utworzono wspieraną przez UE fundsz wsparcia reformy administracji publicznej. Organy służby cywilnej poprawiły swoją efektywność oraz podjęto kolejne kroki szczególnie w kierunku zagwarantowania ministerstwom i instytucjom na szczeblu państwowym odpowiedniej powierzchni biurowej i obsady kadrowej. Konieczne są konsekwentne starania w celu zapewnienia prawidłowego wdrożenia krajowej strategii na rzecz administracji publicznej oraz postępu w tworzeniu efektywnej, fachowej, stabilnej, przejrzystej i ponoszącej odpowiedzialność za swoje działania służby cywilnej.

Jeżeli chodzi o system sądowniczy, Bośnia i Hercegowina poczyniła postępy polegające na zmniejszeniu zależności od wspólnoty międzynarodowej przez zastąpienie międzynarodowych sędziów i prokuratorów krajowymi. Jednak niespójność systemu sądownictwa oraz rozbieżności w ramach prawnych nadal utrudniają funkcjonowanie władzy sądowniczej. Nadal trzeba zwiększać niezależność i efektywność systemu sądownictwa. Izba ds. zbrodni wojennych na szczeblu państwa funkcjonuje efektywnie. Jednak w Republice Serbskiej i Federacji Bośni i Hercegowiny przestępcy powinni być ścigani bardziej skutecznie.

Bośnia i Hercegowina poczyniła niewielkie postępy w zwalczaniu korupcji , która nadal jest rozpowszechniona i stanowi poważny problem. Krajowa strategia antykorupcyjna nie została prawidłowo wprowadzona w życie. Konieczne są bardziej zdecydowane akcje antykorupcyjne.

W zakresie praw człowieka i ochrony mniejszości postępy są ograniczone. Ogólne wdrożenie międzynarodowych konwencji praw człowieka wymaga poprawy, nie została również jeszcze osiągnięta pełna zgodność prawodawstwa Bośni i Hercegowiny z europejską konwencją praw człowieka. Potrzebne jest skuteczniejsze zapobieganie złemu traktowaniu obywateli przez organy egzekwowania prawa, kontynuowanie walki z bezprawiem oraz podjęcie działań na rzecz poprawy dostępu do wymiaru sprawiedliwości i zapewnienia równości obywateli wobec prawa. Konieczne są dalsze starania w celu ogólnej poprawy działania systemu więziennictwa , w tym poprawy złych warunków życia osób odbywających karę. Problemem pozostaje nietolerancja religijna . W dziedzinie wolności słowa i mediów nie przyjęto federalnej ustawy o publicznej radiofonii i telewizji; jest to niezbędne do wypełnienia jednego z nadrzędnych zadań priorytetowych określonych w partnerstwie europejskim. Bośnia i Hercegowina zrobiła postępy w likwidowaniu zaległości w rozpatrywaniu spraw dotyczących praw człowieka, ale orzeczenia sądowe w tej dziedzinie nie zawsze są prawidłowo wykonywane.

Prawodawstwo Bośni i Hercegowiny zawiera przepisy mające na celu ochronę praw kobiet , dzieci i osób słabszych społecznie , ale ich wykonywanie jest mało skuteczne. Nie ma kompleksowej ustawy o zakazie dyskryminacji .Nie poczyniono postępów w zakresie rejestracji konfederacji związków zawodowych . Złożony system rządowy i fragmentaryczność prawodawstwa w państwie nadal utrudniają dialog społec