Zwrócono się do państw członkowskich o składanie sprawozdań z postępów we wdrażaniu określonych przez nie „głównych rodzajów środków” (GRŚ). Główne rodzaje środków (GRŚ) to typowe środki podejmowane w celu zmniejszenia oddziaływań, takie jak usuwanie przeszkód z rzek, modernizacja planów oczyszczania ścieków, stopniowe wycofywanie substancji priorytetowych itp.

Ponadto, w odniesieniu do drugiego cyklu sprawozdawczego dyrektywy powodziowej, zgodnie z art. 14 państwa członkowskie były zobowiązane do dnia 22 grudnia 2018 r. dokonać przeglądu i aktualizacji swoich wstępnych ocen ryzyka powodziowego w pierwszym cyklu. Złożenie sprawozdania Komisji było wymagane do dnia 22 marca 2019 r. Prawie wszystkie państwa członkowskie zgłosiły aktualizacje swoich pierwszych ocen ryzyka powodziowego.

W odniesieniu do dyrektywy w sprawie środowiskowych norm jakości w niniejszym sprawozdaniu oceniono postępy we wdrażaniu wymogów dotyczących 12 nowych substancji dodanych do wykazu substancji priorytetowych w wodach powierzchniowych, co uzgodniono w 2013 r. W szczególności art. 3 ust. 1a ppkt (ii) dyrektywy 2008/105/WE, zmienionej dyrektywą 2013/39/UE, zobowiązuje państwa członkowskie do ustanowienia i przedłożenia Komisji uzupełniającego programu monitorowania i wstępnego programu środków obejmujących nowo zidentyfikowane substancje. Wszystkie państwa członkowskie zgłosiły nowe substancje priorytetowe.

W 2019 r. Komisja oceniła drugie plany gospodarowania wodami w dorzeczu na mocy ramowej dyrektywy wodnej (których termin opracowania wyznaczono na grudzień 2015 r.). Sprawozdania okresowe z realizacji programów środków miały zostać sporządzone do grudnia 2018 r. Zgodnie z art. 18 ramowej dyrektywy wodnej Komisja musi poinformować Parlament i Radę o postępach we wdrażaniu programów środków w ciągu trzech lat od opublikowania sprawozdania z oceny planów gospodarowania wodami w dorzeczach. Wszystkie państwa członkowskie przedstawiły sprawozdania na temat dotychczasowego wdrażania swoich programów działań.

W ramowej dyrektywie wodnej określono główne ramy i ogólne cele polityki wodnej w Europie służące osiągnięciu dobrego stanu wszystkich wód powierzchniowych i gruntowych. Dyrektywa w sprawie środowiskowych norm jakości i dyrektywa w sprawie ochrony wód podziemnych uzupełniają ramową dyrektywę wodną w odniesieniu do norm dotyczących odpowiednio wód powierzchniowych i gruntowych. W przeprowadzonej w 2019 r. ocenie adekwatności unijnego prawa wodnego, obejmującej te trzy dyrektywy i dyrektywę powodziową, stwierdzono, że istniejące ramy prawne są zasadniczo adekwatne do zakładanych celów, z pewnymi możliwościami poprawy. Wskazano w niej, że osiągnięcie celów ramowej dyrektywy wodnej i dyrektywy powodziowej będzie wymagało odpowiedniego finansowania, szybszego wdrożenia i lepszego włączenia ich celów do prawodawstwa sektorowego. Niektóre niedociągnięcia w przepisach i ewentualne środki związane z chemikaliami zostaną ocenione w ramach trwającej oceny skutków dotyczącej wykazów substancji w wodach gruntowych i powierzchniowych.

Do połowy cyklu 2016–2021 wdrażanie środków we wszystkich państwach członkowskich było w toku, w niektórych przypadkach z opóźnieniem. W porównaniu z programami środków z 2015 r. wszystkie państwa członkowskie zgłosiły GRŚ, a kilka z nich zakończyło sprawozdawczość i obecnie obejmuje wszystkie obszary dorzeczy. Większość państw członkowskich poczyniła pewne postępy w identyfikowaniu różnic w stosunku do dobrego stanu w przypadku każdego znaczącego oddziaływania oraz w zakresie poziomu wdrożenia środków niezbędnych do osiągnięcia dobrego stanu. W przypadku tych państw członkowskich (18), które przekazały dane umożliwiające bardziej dogłębną analizę i porównanie, można zauważyć, że 70–100 % celów osiągnięto w odniesieniu do obszarów dorzeczy w trzech z nich, natomiast w kolejnych czterech 30–80 % wskaźników wskazuje na postępy w kierunku osiągnięcia celu, jakim jest wyeliminowanie różnic. W kolejnym państwie członkowskim cele zostały osiągnięte na 16 obszarach dorzeczy z 25. Jest to obiecująca poprawa, która umożliwi lepszą identyfikację i hierarchizację środków.

W przypadku państw członkowskich, które oprócz tych istotnych zidentyfikowały także inne oddziaływania, wprowadzono środki mające na celu ich wyeliminowanie, ogólnie określono różnice w stosunku do dobrego stanu oraz opracowano wskaźniki w celu ustalenia poziomu wdrożenia wymaganego do osiągnięcia dobrego stanu.

Państwo członkowskie Obszar dorzecza Wszystkie środki zrealizowano Wszystkie planowane środki zrealizowano Niektóre środki zrealizowano Niektóre planowane środki zrealizowano Nie zrealizowano żadnych środków AT 3 3 BE 8 1 5 1 1 BG 4 1 3 CY 1 1 CZ 3 3 DE 10 10 DK 4 4 EE 3 3 EL 14 14 ES 25 25 FI 8 8 FR 14 7 7 HR 2 2 HU 1 1 IE 3 3 IT 8 1 3 4 LT 4 4 LU 2 2 LV 4 4 MT 1 1 NL 4 4 PL 10 10 PT 10 9 1 RO 1 1 SE 5 5 SI 2 2 SK 2 2

Tabela 1: Stan i postępy od czasu drugich planów gospodarowania wodami w dorzeczach dla obszarów dorzeczy

Państwa członkowskie zgłosiły również przeszkody napotkane podczas wdrażania swoich programów środków. Jak przedstawiono w tabeli 2 poniżej, najpoważniejszymi przeszkodami są brak środków finansowych, opóźnienia i zarządzanie.

Przeszkody Państwo członkowskie Obszar dorzecza Zarządzanie Opóźnienia Brak środków finansowych Brak mechanizmu Brak środków Brak opłacalności Nadzwyczajne zdarzenia Inne AT 3 BE 8 3 3 2 2 BG 4 4 1 1 CY 1 CZ 3 3 3 3 3 3 3 DE 10 10 4 10 9 7 4 10 DK 4 4 4 EE 3 3 3 3 EL 14 14 ES 25 25 25 25 25 FI 8 8 8 FR 14 14 14 14 14 14 HR 2 2 2 2 HU 1 1 1 1 1 1 1 1 IE 3 3 3 3 3 IT 8 5 5 8 7 1 2 6 LT 4 LU 2 1 2 LV 4 4 4 MT 1 1 NL 4 4 4 4 4 PL 10 3 3 3 3 4 4 2 5 PT 10 8 9 8 8 RO 1 1 1 1 1 1 SE 5 5 SI 2 2 SK 2 2 2 2 2

Tabela 2: Przeszkody we wdrażaniu programów środków według obszarów dorzeczy

W tabeli 3 poniżej podsumowano oczekiwane tendencje w osiąganiu celów dotyczących różnych oddziaływań i odpowiednich GRŚ, zgodnie z przewidywaniami każdego państwa członkowskiego w połowie okresu w drugiej połowie cyklu (2018–2021). Tendencja wzrostowa wskazuje na odejście od celów dotyczących prawodawstwa, a tendencja spadkowa wskazuje, że różnica w osiąganiu celu staje się coraz mniejsza.

Tabela 3: Zgłoszone oczekiwane postępy w zakresie GRŚ 2018–2021



3.1Walka z zanieczyszczeniem

Wraz z Europejskim Zielonym Ładem walka z zanieczyszczeniami znalazła się w centrum uwagi. Dążenie do osiągnięcia zerowego poziomu zanieczyszczeń przełożyło się na kompleksowy plan działania UE na rzecz eliminacji zanieczyszczeń oraz strategię w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności. Strategia „Od pola do stołu” (koncentrująca się między innymi na ograniczeniu strat składników pokarmowych i pestycydów oraz rozwoju rolnictwa ekologicznego) oraz strategia farmaceutyczna dla Europy (m.in. mająca na celu ograniczenie obecności antybiotyków w środowisku) umożliwią przyspieszenie procesu zmniejszania zanieczyszczenia wód.

Zanieczyszczenia powodowane przez rolnictwo

Rolnictwo jest jednym z głównych czynników powodujących nieosiągnięcie dobrego stanu w jednolitych częściach wód UE. Może powodować rozproszone zanieczyszczenia azotanami i pestycydami w wodach powierzchniowych i gruntowych. Poza zanieczyszczeniami rozproszonymi, pobór wód do celów rolniczych stanowi również poważne oddziaływanie, które prowadzi do nieosiągnięcia dobrego stanu ilościowego jednolitych części wód gruntowych.

Państwa członkowskie pracują w szczególności nad środkami mającymi na celu zmniejszenie zanieczyszczenia związkami biogennymi pochodzącymi z rolnictwa (GRŚ 2), ograniczenie zanieczyszczeń pestycydami pochodzących z rolnictwa (GRŚ 3) oraz wdrożenie usług doradztwa rolniczego (GRŚ 12). Sprawozdawczość pokazuje również, że wszystkie państwa członkowskie dysponują ogólnymi zasadami dotyczącymi zrzutów z rolnictwa.

Dziesięć państw członkowskich stosuje te zasady na całym terytorium, natomiast pozostałe stosują różne przepisy w zależności od obszaru dorzecza lub, w dwóch przypadkach, jedynie na obszarach zagrożonych zanieczyszczeniem azotanami. Według informacji przekazanych przez państwa członkowskie sytuacja jest raczej pozytywna w przypadku GRŚ 2, a luki wskaźnikowe są eliminowane, co oznacza, że środki są skuteczne w odniesieniu do poprawy stanu i niwelowania różnic w stosunku do dobrego stanu. Ponadto nie ma dostrzegalnych tendencji, co świadczy o tym, że oddziaływania nie są skuteczne w poprawie stanu wód i w takich przypadkach konieczne są intensywniejsze działania. W przypadku GRŚ 3 i GRŚ 12 sytuacja jest niejednoznaczna, a wiele państw członkowskich nie zgłasza ani nie przyporządkowuje tych GRŚ. Jeżeli są przyporządkowane, okazuje się, że większość luk wskaźnikowych zmniejsza się, ale nie ma zauważalnych tendencji zgłaszanych przez znaczną liczbę państw członkowskich, co oznacza, że oddziaływanie wynikające z tych GRŚ nie wpływa skutecznie na poprawę stanu wód i w takich przypadkach konieczne są intensywniejsze działania.

Środki podejmowane przez państwa członkowskie w kontekście ich programów środków obejmują środki wynikające z dyrektywy azotanowej, a w najnowszym sprawozdaniu z jej wykonania zaleca się wzmocnienie środków na zanieczyszczonych obszarach, oraz środki w nowych planach strategicznych WPR, które powinny zostać przedłożone Komisji nie później niż 1 stycznia 2022 r. W niedawnym sprawozdaniu Europejskiego Trybunału Obrachunkowego przeanalizowano, w jakim stopniu WPR i polityka wodna UE wspierają zrównoważone korzystanie z wód w rolnictwie. Zdaniem Komisji WPR przyczynia się do osiągnięcia tego celu za pomocą różnych instrumentów i środków. Nowa WPR stwarza istotną okazję do zwiększenia ambicji i finansowania dodatkowych środków sprzyjających zrównoważonej gospodarce wodnej w rolnictwie poprzez nowe ekoprogramy w ramach filaru I oraz program rozwoju obszarów wiejskich w ramach filaru II. Nowa WPR koncentruje się na dziewięciu celach szczegółowych określonych w art. 6 wniosku Komisji, z których trzy są korzystne dla środowiska. Opracowując plany, państwa członkowskie muszą uwzględnić przyczynienie się do osiągnięcia tych celów szczegółowych. Istnieje również wymóg przyczynienia się do osiągnięcia celów Zielonego Ładu, w tym celu strategii „Od pola do stołu” dotyczącego ograniczenia strat składników pokarmowych o 50 % oraz ograniczenia ogólnego stosowania pestycydów chemicznych i związanego z nimi ryzyka o 50 %, które zostały przedstawione m.in. w zaleceniach dotyczących opracowania planów strategicznych WPR przesłanych do państw członkowskich.

Zanieczyszczenia pochodzące z gospodarstw domowych i przemysłu

Sprawozdawczość wykazuje pozytywną tendencję, w szczególności w odniesieniu do środków związanych z budową lub modernizacją oczyszczalni ścieków (GRŚ 1), stopniowym wycofywaniem substancji priorytetowych/priorytetowych substancji niebezpiecznych (GRŚ 15) oraz modernizacją lub ulepszeniem oczyszczalni ścieków przemysłowych (GRŚ 16). Prawie wszystkie państwa członkowskie posiadają systemy autoryzacji lub zezwoleń w celu kontrolowania zrzutów ze źródeł punktowych ścieków, które mają zastosowanie zarówno do wód gruntowych, jak i powierzchniowych. Niemniej jednak co najmniej połowa państw członkowskich nadal zezwala na niewielkie zrzuty, chociaż w niektórych przypadkach wymagana jest rejestracja takich zrzutów. Niemal bez wyjątku państwa członkowskie podjęły działania mające na celu wyeliminowanie zanieczyszczenia wód powierzchniowych.