[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 27.2.2008

KOM(2008) 122 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Europejski system finansowy: przystosowanie do zmian Wkład Komisji na Rady Europejskiej

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Europejski system finansowy: przystosowanie do zmianWkład Komisji na Rady Europejskiej(tekst mający znaczenie dla EOG)

Wprowadzenie

Wiosenny szczyt Rady Europejskiej przypadnie na okres, kiedy skutki zawirowań na międzynarodowych rynkach finansowych bedą wciąż odczuwalne. Globalizacja oraz możliwość komunikowania się rynków finansowych w czasie rzeczywistym sprawiły, że problemy powstałe w jednej części globu wywierają natychmiastowe skutki w innych częściach świata. Ostatnie wydarzenia miały wpływ na sytuację banków międzynarodowych i wielonarodowych spółek oraz osób prywatnych, które to podmioty stają coraz częściej przed problemem zaostrzonych warunków udzielania kredytów, co z kolei wpływa na zdolność przedsiębiorstw do inwestowania i rozwoju, na możliwość zakupu nieruchomości i wysokość dostępnych dochodów gospodarstw domowych. Wielu Europejczyków zadaje sobie pytanie, co to oznacza dla gospodarki ich kraju oraz dla ich osobistej sytuacji finansowej i bezpieczeństwa zatrudnienia. Ze względu na te obawy należy wyjaśnić, co udało się osiągnąć na szczeblu krajowym, unijnym i międzynarodowym. Pozwoli to utwierdzić zaufanie Europejczyków do sposobu działania rynków finansowych i ram gospodarczych UE. Ostatnie doświadczenia ujawniły istotne niedociągnięcia w międzynarodowym systemie finansowym, którym należy zaradzić, w szczególności poprzez poprawę jakości informacji dostępnych dla wszystkich inwestorów oraz jednoczesne wzmocnienie kontroli ostrożności i zarządzania ryzykiem. Podczas rozmów w trakcie wiosennego szczytu Rady Europejskiej należy zdecydować jakie będą kolejne kroki, dzięki którym UE będzie mogła sprostać tym wyzwaniom.

Obecny klimat gospodarczy

Sytuacja gospodarcza na świecie i rysujące się na początku 2008 r. perspektywy wydają się być niepewne jak nigdy dotąd, ze względu na zawirowania na rynkach finansowych, spowolnienie wzrostu gospodarczego w Stanach Zjednoczonych oraz znaczący wzrost cen surowców. W tych okolicznościach bardzo stabilny kurs waluty europejskiej jest szczególnym powodem do zadowolenia.

Dotychczas gospodarka europejska okazała się wystarczająco silna w obliczu podobnych wyzwań. Istotne wskaźniki, takie jak poziom oszczędności i bieżący obrót zapewniały rzeczywistą ochronę przed negatywnymi skutkami zawirowań na rynkach finansowych. Jednakże latem ubiegłego roku doszło do spadku zaufania, a w ostatnim kwartale 2007 r., zgodnie z oczekiwaniami, do spowolnienia wzrostu PKB.

W ostatnich prognozach Komisja zakłada spadek rocznego wzrostu PKB: 2,0 % dla UE i 1,8 % dla strefy euro. W tym samym czasie wysokie ceny surowców przyczyniły się do wzrostu inflacji do 2,9 % w UE i 2,6 % w strefie euro. Ponieważ podstawowe dane gospodarcze UE są wiarygodne, a władze państw członkowskich należycie dbają o finanse publiczne, można oczekiwać, że również w 2008 r. wzrost gospodarczy UE powinien utrzymać się na poziomie bliskim posiadanemu potencjałowi.

Reformy zapewniające obywatelom należytą ochronę

Ogólnie rzecz biorąc, aby zmierzyć się z obecnymi wstrząsami gospodarki światowej, UE powinna utrzymać prawidłową i stabilną politykę makroekonomiczną, opartą na zrównoważonym połączeniu polityki fiskalnej i pieniężnej oraz utrzymać dotychczasowy kierunek reform strukturalnych. Dzięki lizbońskiej strategii na rzecz wzrostu i zatrudnienia UE dysponuje właściwymi politykami i instrumentami, które przyczyniają się do zwiększania wzrostu i zatrudnienia, również w obecnym burzliwym okresie. Strategia skierowana na długoterminowy wzrost stanowi najlepszy sposób na ograniczenie skutków okresowego spowolnienia wzrostu gospodarczego. Dotychczas podjęte wysiłki, które miały na celu uzyskanie równowagi budżetowej lub nadwyżek, zgodnie z zapobiegawczą częścią Paktu Stabilności i Rozwoju, zaczynają przynosić efekty; mogą one w większości przypadków w pełni odgrywać swoją rolę jako automatyczne stabilizatory. Niektóre państwa członkowskie w projektach budżetów na rok 2008 przewidziały obniżenie podatków. Zdrowa, ukierunkowana na wzrost gospodarka stanowi najlepsze zabezpieczenie przed recesją. Wszystkie państwa członkowskie posiadają krajowe programy reform, które zostaną poddane wzajemnej weryfikacji na szczeblu unijnym. Państwa członkowskie uzgodniły zalecenia dla poszczególnych krajów, jednak nie zostały one jeszcze w pełni zrealizowane. Na szczeblu unijnym istnieje zgoda co do tego, w których dziedzinach należy podjąć dalsze reformy. Komisja podzieliła je na cztery dziedziny priorytetowe i określiła działania, które należy podjąć na poziomie unijnym w ramach wspólnotowego programu lizbońskiego:

- inwestycje w kapitał ludzki i modernizacja rynków pracy;

- uwolnienie potencjału przedsiębiorców;

- inwestycje w wiedzę i innowacje;

- pomoc UE w rozwijaniu gospodarki niskoemisyjnej.

Skoordynowane wysiłki na rzecz przyspieszenia tempa reform i pełnego wdrożenia tych polityk będą czytelnym znakiem dla obywateli, że decydenci nie są ani niezdolni do podejmowania działań, ani że nie pozostają bezczynni. Podczas wiosennego szczytu Rady Europejskiej ma zostać przyjęty kolejny trzyletni cykl strategii lizbońskiej, który zapewni, że proces reform i modernizacja będą w dalszym ciągu przynosiły korzyści w UE, gwarantując równocześnie dodatkowe bezpieczeństwo w przypadku zawirowań na rynkach międzynarodowych.

Regulacja europejskich rynków finansowych

Regulacja rynków finansowych w UE jest prawidłowa. Na długo przed obecnymi zawirowaniami na rynkach finansowych, UE aktywnie promowała stabilność finansową, proponując reguły wzmacniające mechanizmy ostrożności w systemie finansowym UE, podejmując szereg różnych inicjatyw regulacyjnych, obejmujących prawo miękkie oraz inicjatywy samoregulacyjne w sektorze przemysłu. Podczas gdy codzienny nadzór nad rynkami finansowymi i ich regulacja odbywa się na poziomie krajowym, opracowanie unijnych zasad ramowych dla jednolitego rynku kapitałowego doprowadziło do pojawienia się nowych transgranicznych produktów i usług finansowych, co z kolei wymaga bardziej spójnych ram nadzorczych na poziomie unijnym.

Europejski rynek kapitałowy, obecnie stanowiący największy rynek na świecie, znacznie się rozrósł w ostatnim dziesięcioleciu, do czego znacznie przyczyniła się wspólna waluta. Europejskie ramy składają się z szeregu kompleksowych zasad obejmujących papiery wartościowe, banki, ubezpieczenia, prawo spółek, sektory audytu i rachunkowości. Reguły te określają wysokie standardy dotyczące kontroli ostrożności i ochrony inwestorów, przy jednoczesnym nacisku na rozwój konkurencyjności i innowacyjności. Zasady te nakładają na organy regulacyjne i organy nadzoru obowiązek podjęcia współpracy obejmującej różne sektory i państwa członkowskie. Dzięki rozwojowi tych polityk, organy nadzoru państw członkowskich ściśle współpracują nad poprawą współpracy w zakresie zapobiegania kryzysom, zarządzania nimi i ich rozwiązywania[1]. Taka współpraca ma również miejsce na poziomie globalnym – dialog regulacyjny i współpraca na przykład w ramach Komitetu Bazylejskiego i pomiędzy władzami UE i Stanów Zjednoczonych doprowadziły do opracowania skutecznych metod dotyczących rozpoznawania wyzwań na rynkach finansowych i sposobów reagowania na te wyzwania.

PIERWOTNA ODPOWIEDź EUROPY

Światowe rynki finansowe ulegają ciągłym zmianom i ewolucji; decydenci polityczni muszą zwracać uwagę na to, aby tworzone przez nich zasady były w pełni skuteczne. Bezpośrednio po kryzysie na amerykańskim rynku ryzykownych kredytów hipotecznych, EBC i inne banki centralne skutecznie zajęły się problemem niedoborów gotówki spowodowanych zakłóceniami na wielu głównych rynkach finansowych. Ostatnie zawirowania finansowe ujawniły luki istniejące w przepisach regulujących funkcjonowanie międzynarodowego systemu finansowego, w szczególności w zakresie przejrzystości operacji, przewidywalności zasad i jakości zarządzania ryzykiem. Dlatego w październiku 2007 r. Rada ECOFIN przyjęła plan działania, określający szczegółowe środki, jakie należy podjąć w nadchodzących miesiącach w celu wzmocnienia ram regulacyjnych. Plan przewiduje prace w czterech głównych obszarach: zwiększenie przejrzystości; wycena produktów finansowych; rozbudowanie wymogów ostrożnościowych i poprawa funkcjonowania rynków (np. poprzez usprawnienie polityki ratingu kredytowego). Te priorytety polityki pozostają ważne w pełnym zakresie. Prace postępowały w szybkim tempie w różnych forach. W marcu na posiedzeniu Rady ECOFIN ministrowie omówią sprawozdanie okresowe skierowane do Rady Europejskiej, w którym przedstawione zostaną postępy osiągnięte w różnych kwestiach.

PAńSTWOWE FUNDUSZE MAJąTKOWE

Obecna sytuacja finansowa na rynkach międzynarodowych ukazała, w jaki sposób państwowe fundusze majątkowe mogą pomóc w stabilizacji rynków, poprzez zapewnienie bardzo potrzebnych źródeł gotówki i inwestycji. Jednakże wyrażono obawy dotyczące motywacji i braku przejrzystości niektórych z tych funduszy. W swoim komunikacie Komisja przedstawiła analizę państwowych funduszy majątkowych, zaproponowała zasady wspólnego unijnego podejścia i określiła wskazówki, które mogą zostać uwzględnione w uzgodnionym na arenie międzynarodowej kodeksie postępowania, który zostanie przyjęty przez podmioty funduszy.

Pomoc państwa

Jeśli przedsiębiorstwa lub banki borykają się z trudnościami finansowymi, wynika to zwykle z podejmowania nadmiernego ryzyka lub błędów w zarządzaniu. Niepodlegające kontroli dotacje dla przedsiębiorstw lub banków mogą w takiej sytuacji doprowadzić do zakłóceń na rynku, podważając istnienie systemu nagród i sankcji, który leży u podstaw funkcjonowania rynku. Dotacje te mogą powodować, że cały ciężar dostosowań strukturalnych spada na te podmioty gospodarcze, które nie korzystają z pomocy. Dlatego istotne jest, aby zapewnić kontrolę pomocy państwa i zagwarantować, aby pomoc przekazywana przedsiębiorstwom w trudnej sytuacji i związane z nią zakłócenia konkurencji zostały ograniczone do minimum.

Szczególną uwagę należy zwrócić na banki, ponieważ problemy konkretnego banku mogą szybko przełożyć się na problemy sektora bankowego i ostatecznie objąć cały system finansowy. W takich sytuacjach kluczową rolę odgrywa podjęcie zdecydowanych działań i bliskiej współpracy państw członkowskich i Komisji Europejskiej, co pozwoli na zapewnienie stabilności finansowej. W tym zakresie skuteczne okazały się procedury dotyczące pomocy państwa.

Dalsze kroki Unii Europejskiej

Pomimo wielkości i znaczenia unijnych rynków finansowych, UE nie może sama rozwiązać wszystkich problemów jakie istnieją na rynkach finansowych. UE może podjąć kroki zmierzające do wzmocnienia i ochrony swych własnych rynków finansowych, ale również musi współpracować z innymi partnerami międzynarodowymi, aby stworzyć bezpieczniejsze i bardziej przejrzyste międzynarodowe środowisko dla dużych i małych inwestorów. UE odgrywa istotną rolę w tworzeniu skoordynowanej globalnej odpowiedzi, czego wyrazem jest silna pozycja euro na rynku walut. Ze względu na znaczenie euro w międzynarodowym systemie finansowym, UE, a zwłaszcza państwa członkowskie należące do strefy euro, ponoszą szczególną odpowiedzialność za rozwiązywanie problemów powstałych w wyniku ostatnich zawirowań.

Ze względu na coraz intensywniejszy proces globalizacji, UE i jej partnerzy potrzebują ram działania, które mogłyby oferować prawidłowe bodźce dla długoterminowej wydolności finansowej i stabilności. Ramy te powinny być otwarte i sprzyjać podejmowaniu decyzji inwestycyjnych w klimacie zaufania do systemów regulacyjnych. Takie zaufanie zrodzi się, jeśli systemy te będą odpowiednio przygotowane do wypełniania swej roli nadzorczej, a także jeśli będą ze sobą ściśle współpracować, odzwierciedlać międzynarodowy charakter rynków finansowych i posiadać mechanizmy umożliwiające zapobieganie lub zarządzanie następnymi kryzysami o charakterze transgranicznym.

W planie działania ECOFIN określił szereg konkretnych kroków, które powinna podjąć UE. Wiosenny szczyt Rady Europejskiej stanowi okazję do opracowania strategii działania oraz uczynienia kolejnego kroku. Dzięki temu wszystkie państwa członkowskie będą mogły potwierdzić zasady, którymi UE będzie kierować się podczas swoich prac, jak również podczas prac na forach międzynarodowych, takich jak G8, OECD i Forum Stabilności Finansowej. Zgodnie z tymi zasadami:

- podstawowa odpowiedzialność za zarządzanie ryzykiem powinna spoczywać na poszczególnych instytucjach finansowych i inwestorach;

- krajowe ramy regulacyjne i nadzorcze powinny być w stanie realizować te zadania w kontekście coraz bardziej złożonych i ewoluujących systemów finansowych;

- współpraca między organami regulacyjnymi w UE i na arenie międzynarodowej, mająca na celu zapobieganie i zarządzanie ryzykiem musi odpowiadać na potrzeby coraz bardziej zglobalizowanego systemu finansowego.

UE powinna uzgodnić zasady współpracy z innymi międzynarodowymi partnerami w celu:

- poprawy jakości informacji dostarczanych przez agencje ratingowe, aby umożliwić inwestorom zrozumienie zagrożeń związanych ze skomplikowanymi produktami finansowymi i zagwarantować, że przekazywane ratingi opierają się na solidnej postawie. Agencje ratingowe muszą poprawić swoje zarządzanie, aby udowodnić, że potrafią uchronić się przed ryzykiem konfliktu interesów. Jeśli okaże się że agencje nie są w stanie lub nie chcą zmierzyć się ze swoimi słabościami, wówczas UE i inne podmioty opracują środki regulacyjne;

- uaktualniania zasad rachunkowości i wyceny, celem dostarczenia spójnych informacji o stopniu narażenia banków i innych instytucji finansowych na ryzyko wynikające z korzystania z instrumentów pozabilansowych oraz zapewnienia jasnych i spójnych wytycznych dotyczących wyceny i ujawniania takiego ryzyka;

- zachęcania do szybkiego i pełnego ujawniania strat przez instytucje finansowe;

- usprawnienia systemów wczesnego ostrzegania dotyczących stabilności finansowej poprzez systematyczne sprawozdania komitetów trzeciego poziomu;

- zwiększania skuteczności unijnych sieci organów nadzoru finansowego oraz zapewnienia silnego i skutecznego nadzoru grup transgranicznych.

- opracowania wspólnych praktycznych zasad ramowych oceny systemowych implikacji potencjalnego kryzysu, w tym wspólnych wskazówek zarządzania kryzysowego i usprawnienia wymiany informacji.

- osiągnięcia politycznego porozumienia Komisji, Rady i Parlamentu Europejskiego, umożliwiającego przyjęcie niezbędnych zmian legislacyjnych (np. zmiana dyrektywy w sprawie wymogów kapitałowych) do końca marca 2009 r. oraz aby uzgodnić szybkie ich wdrożenie.

*******

Obecne naciski gospodarcze stanowią wyzwanie dla wzrostu i zatrudnienia w Europie i na świecie. Decydenci polityczni i organy regulacyjne muszą być otwarci na zmieniające się okoliczności, gotowi na dostosowanie swoich działań i podjęcie właściwych rozwiązań w odpowiedniej chwili. Unia Europejska udowodniła, że jest zdolna do opracowania koniecznych zasad ostrożności i nadzorowania żywotnych rynków finansowych w Europie. Unia wzmocniła podstawy swojej gospodarki i obecnie jest odporniejsza na zawirowania finansowe oraz lepiej przygotowana, aby ograniczyć skutki tych zawirowań na wzrost gospodarczy. UE będzie się w dalszym ciągu cieszyć się zaufaniem podmiotów gospodarczych i konsumentów, jeśli zachowa nieustępliwą i pełną determinacji postawę w okresie wzmożonych napięć na rynkach finansowych, a także jeśli będzie szybko i skutecznie wykrywać niedociągnięcia i zaradzać im, we współpracy z międzynarodowymi partnerami. Komisja w dalszym ciągu będzie wspierała stabilność finansową oraz w razie potrzeby będzie przedstawiała nowe propozycje w tym zakresie.

[1] Prace te odbywają się w komitetach trzeciego poziomu Lamfalussiego.