1. Wprowadzenie

Unia energetyczna jest jednym z podstawowych priorytetów Unii Europejskiej. Jej zasadniczym celem jest zapewnienie europejskim gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom bezpiecznej, zrównoważonej, konkurencyjnej i przystępnej cenowo energii. Podstawę unii energetycznej stanowi zintegrowany ogólnounijny system energetyczny, wspierający europejską długoterminową wizję strategiczną dobrze prosperującej, nowoczesnej i konkurencyjnej gospodarki sprzyjającej włączeniu społecznemu i neutralnej dla klimatu.

W ostatnich latach poczyniono duże postępy na drodze do realizacji celów unii energetycznej, w szczególności dzięki przyjęciu pakietu dotyczącego bezpieczeństwa energetycznego, pakietu „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków” (który jest największym kiedykolwiek uzgodnionym unijnym pakietem legislacyjnym), przepisów UE w dziedzinie klimatu oraz trzech pakietów na rzecz mobilności z lat 2017–2018. Ponadto, w kontekście pakietu „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków”, rozporządzenie w sprawie zarządzania unią energetyczną ułatwi realizację wszystkich wymiarów unii energetycznej w oparciu o ścisłą współpracę między UE i jej państwami członkowskimi. W czwartym sprawozdaniu na temat stanu unii energetycznej przedstawiono w ogólnym zarysie postępy poczynione na rzecz realizacji celów unii energetycznej.

Istnieją obszary stanowiące część przyszłościowego programu polityki energetycznej i klimatycznej, które trzeba będzie ulepszyć, aby osiągnąć wszystkie cele polityczne. Ważnym aspektem tego perspektywicznego programu przyszłej polityki energetycznej jest zbadanie sposobu podejmowania przez Unię decyzji w tej dziedzinie. W swoim orędziu o stanie Unii z 2017 r. przewodniczący Jean-Claude Juncker jasno stwierdził, że w przypadku ważnych zagadnień dotyczących jednolitego rynku decyzje w Radzie powinny być częściej podejmowane kwalifikowaną większością głosów – przy równoprawnym udziale Parlamentu Europejskiego. Ta ostatnia kwestia ma szczególne znaczenie w dziedzinie jądrowej, w której zgodnie z Traktatem Euratom Parlament Europejski nie uczestniczy w podejmowaniu decyzji na takich samych warunkach, jakie przewidziano w Traktacie z Lizbony dla zwykłej procedury ustawodawczej.

Z biegiem lat UE przeszła od jednomyślności do głosowania większością kwalifikowaną, rozszerzonego na mocy Jednolitego aktu europejskiego na większość obszarów polityki. W pozostałych obszarach, takich jak np. podatki, nie nastąpiła zmiana w procesie decyzyjnym. Powód zastąpienia jednomyślności większością kwalifikowaną jest prosty i istotny. Państwa członkowskie uznały, że gdy w określonym obszarze polityki potrzebny jest pewien poziom ambicji, osiągnięty zostaje punkt, w którym zasada jednomyślności spowalnia postęp i uniemożliwia Unii dostosowanie się do zmieniającej się rzeczywistości i zapewnienie Europejczykom najwłaściwszych środków obrony ich interesów. Pod tym względem każda zmiana w kierunku większości kwalifikowanej stanowi dla UE duży krok naprzód. Głosowanie większością kwalifikowaną opiera się na kulturze kompromisu. Stwarza ono większą przestrzeń do dyskusji i prowadzi do pragmatycznych rezultatów odzwierciedlających interesy wszystkich. To elastyczne, skuteczne i szybkie podejście do podejmowania decyzji pozwoliło Unii stać się globalnym punktem odniesienia i podmiotem wyznaczającym standardy w takich obszarach polityki, jak: ochrona środowiska i konsumentów, normy zatrudnienia i standardy społeczne, ochrona danych oraz swobodny i uczciwy handel.

Do przejścia od jednomyślności do większości kwalifikowanej nie jest konieczna zmiana Traktatu – można to osiągnąć dzięki tak zwanym „klauzulom pomostowym” w obecnych traktatach, po zatwierdzeniu przez Radę lub Radę Europejską.

W niniejszym komunikacie przedstawiono argumenty na rzecz skuteczniejszego i bardziej demokratycznego procesu podejmowania decyzji w niektórych obszarach polityki energetycznej, w tym w dziedzinie jądrowej. Poddano w nim analizie możliwość:

-rozszerzenia zakresu głosowania większością kwalifikowaną i stosowania zwykłej procedury ustawodawczej na podstawie Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, na co zwrócono już uwagę w komunikacie „W kierunku skuteczniejszego i bardziej demokratycznego procesu podejmowania decyzji w dziedzinie polityki podatkowej UE”;

-zwiększenia demokratycznej rozliczalności na podstawie Traktatu Euratom.

2. Możliwości rozszerzenia zakresu głosowania większością kwalifikowaną na podstawie Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Przy badaniu istniejącej struktury instytucjonalnej unii energetycznej jedną z głównych kwestii jest ustalenie, czy obecne procedury decyzyjne UE są w pełni odpowiednie do realizacji celów UE w zakresie energii i klimatu.

2.1 Obecny proces decyzyjny w dziedzinie polityki energetycznej i klimatycznej

Traktat z Lizbony stanowi, że standardowym sposobem podejmowania decyzji w Unii jest zwykła procedura ustawodawcza, w ramach której akty ustawodawcze przyjmowane są, na wniosek Komisji, przez Parlament Europejski i Radę, przy czym ta ostatnia stanowi większością kwalifikowaną. Zasada ta ma zastosowanie do tytułu dotyczącego energii w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE).

Traktat wyraźnie przewiduje głosowanie większością kwalifikowaną w sprawie środków z zakresu polityki energetycznej mających na celu:

-zapewnienie funkcjonowania rynku energii;

-zapewnienie bezpieczeństwa dostaw energii w Unii;