PL    PL PL 
PL    PL  KOMISJA WSPÓLNOT  EUROPEJSKICH 
Bruksela, dnia 18.9.2008 r. 
SEC(2008) 2445 
  
DOKUMENT ROBOCZY S ŁUŻB KOMISJI 
Dokument uzupe łniający 
 
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMEN TU EUROPEJSKIEGO, RADY, 
EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPO ŁECZNEGO I KOMITETU 
REGIONÓW 
 
Wielojęzyczność: atut dla Europy  
i wspólne zobowi ązanie  
 
   
STRESZCZENIE OCENY SKUTKÓW  
 
   
{COM(2008) 566 wersja ostateczna} 
{SEC(2008) 2443}  
{SEC(2008) 2444} 
Niniejsze sprawozdanie zobowi ązuje wyłącznie służby Komisji zaanga żowane w jego 
opracowanie i nie przes ądza o ostatecznej formie jakiejkolwiek decyzji podj ętej przez 
Komisję 
PL 2   PL STRESZCZENIE 
Niniejsze sprawozdanie z oceny skutków zawi era opis stanu rzeczy w zakresie polityki 
wielojęzyczności oraz propozycj ę nasilenia zwi ązanych z ni ą działań. Stanowi uzupe łnienie 
komunikatu Komisji „Wieloj ęzyczność: atut dla Europy i wspólne zobowi ązanie” (nr w 
harmonogramie: 2008/EAC/004). 
Różnorodność językowa od dawna stanowi fundamentaln ą cechę Unii Europejskiej, która 
liczy sobie 500 milionów obywateli, 23 j ęzyki urzędowe oraz 60 innych j ęzyków 
występujących wy łącznie w poszczególnych regionach lub w śród poszczególnych 
mniejszości, nie wspominaj ąc już o ponad 300 innych j ęzykach, jakie wnosz ą ze sobą do UE 
migranci. Szacuje si ę, że w granicach Unii Euro pejskiej zamieszkuj ą obecnie przedstawiciele 
co najmniej 175 narodowo ści. Przepływy migracyjne nak ładają się na istniej ącą już mozaikę 
mniejszości narodowych i kulturowych. W zwi ązku z tym, a tak że w wyniku zwi ększonej 
mobilności wewnątrz UE, nap ływu migrantów z krajów trzecich oraz procesów globalizacji w 
ostatnich latach znacz ąco nasiliły się interakcje mi ędzy osobami pos ługującymi się różnymi 
językami ojczystymi. W najbli ższej przysz łości możemy spodziewa ć się kontynuacji lub 
wręcz nasilenia si ę tej tendencji. W świetle tych faktów niniej sza ocena skutków dotyczy 
przede wszystkim dwóch kwestii1: 
(1) Poziom znajomo ści języków obcych jest wci ąż niewystarczaj ący; Europejczycy nie 
opanowali jeszcze, oprócz swego j ęzyka ojczystego, dwóch j ęzyków dodatkowych, o 
co apelowa ła Rada w Barcelonie; 
(2) Europejscy obywatele, pracodawcy i us ługodawcy nie zdaj ą sobie w pe łni sprawy z 
korzyści oraz wyzwa ń, jakie niesie ze sob ą różnorodność językowa w Europie.  
Definicja problemu opiera si ę na danych i opiniach zg romadzonych w ramach dzia łań 
następczych po dwóch ostatnich ko munikatach w sprawie wieloj ęzyczności2 (2007 r.) oraz 
podczas dziewi ęciomiesięcznego procesu konsultacji (2007-2008).  
W poprzednich komunikatach dotycz ących wieloj ęzyczności i różnorodności językowej 
określono plan dzia łań na okres do 2006-2007 r. oraz wezwano do dokonania przegl ądu i 
podjęcia ewentualnych dalszych środków. Przeprowadzona w roku 2007 ocena dokonanych 
postępów oraz realizacji wykaza ła, że, choć można mówi ć o postępach (szczególnie w 
nauczaniu j ęzyków w szko łach na poziomie podstawowym i gimnazjalnym), to jednak nie 
należy zaprzestawa ć prac nad realizacj ą planu dzia łań i należy zwiększyć wysiłki we 
wdrażaniu tego planu w perspektywie uczenia si ę przez ca łe życie. Nacisk nale ży położyć 
również na nieformalne uczenie si ę języków oraz ró żnorodność językową w środowiskach 
lokalnych. 
                                                 
1 Wieloj ęzyczność instytucji (tj. j ęzyki używane w Komisji Europejskiej do komunikacji wewn ętrznej 
oraz do kontaktów z obywatelami: publikacje, t łumaczenie ustne i pisemne) nie wchodzi w zakres 
objęty niniejsz ą oceną skutków ani zwi ązanych z ni ą inicjatyw politycznych. Cho ć wielojęzyczność 
instytucji w równym stopniu dotyczy j ęzyków, to jednak jej problematyka, cele i mo żliwe rozwi ązania 
są specyficzne, dlatego te ż podjęto decyzję, by nie rozpatrywa ć tych kwestii łącznie. 
2 COM(2003) 449 wersja ostat eczna, COM(2005) 596 wersja os tateczna, COM(2007) 554 wersja 
ostateczna/2 
PL 3   PL Z kolei w procesie konsultacji  państwa członkowskie, instytucje europejskie oraz 
zainteresowane strony wyrazi ły zgodność co do nast ępujących zagadnie ń: 
W kwestii zakresu polityki wieloj ęzyczności: 
• Różnorodność językowa i kulturowa postrzegana jest jako tradycyjna cecha 
społeczeństwa europejskiego: wi ększość obywateli docenia t ę różnorodność, 
jednocześnie wskazuj ąc jednak na potrzeb ę wydajnego i ostro żnego nią 
zarządzania. Wi ększość respondentów wykluczy ła możliwość posługiwania si ę 
wyłącznie jednym wspólnym j ęzykiem.  
• Polityka j ęzykowa propaguj ąca naukę tylko urz ędowych j ęzyków UE jest zbyt 
ograniczona dla nowoczesnego spo łeczeństwa, w którym obywatele (oraz 
rezydenci) na co dzie ń posługują się wieloma ró żnymi językami.  
• Naukę języków nale ży przedstawia ć w perspektywie uczenia si ę przez całe życie. 
• Wielojęzyczność jest zagadnieniem przekrojowym, którego znaczenie uwidacznia 
się zarówno w kontek ście konkurencyjno ści, jak i europejskiego obywatelstwa, i 
które, ze wzgl ędu na to, że wykracza poza dziedzin ę edukacji, powinno zosta ć 
włączone do g łównego nurtu dzia łań politycznych. 
• Propagowanie ró żnorodności językowej nie powinno za cel sam w sobie mie ć 
ochronę języków, lecz wr ęcz przeciwnie powinno podkre ślać wagę dialogu 
między językami i spo łecznościami.  
• Każdy obywatel potrzebuje innego zestawu umiej ętności językowych, 
dostosowanych do jego zainteresowa ń, miejsca zamieszkania oraz sytuacji 
rodzinnej i zawodowej. 
W kwestii metod: 
• Państwa członkowskie oraz Komisja Eur opejska powinny opracowa ć politykę 
językową sprzyjającą różnorodności językowej, tworz ącą korzystne dla nauki 
języków warunki – poprzez poszer zenie gamy nauczanych j ęzyków, 
dowartościowanie i podtrzymywanie znajomo ści językowych obywateli – oraz 
motywującą ich do dalszej nauki.  
• Uczenie si ę przez ca łe życie stanowi klucz do sukcesu w zdobywaniu 
umiejętności językowych: nauk ę należy bowiem zaczyna ć wcześnie, motywacj ę 
do niej podtrzymywa ć poprzez edukacj ę szkolną i szkolenia, a nast ępnie 
kontynuowa ć ją przez całe dorosłe życie. 
• Nieformalne uczenie si ę języków powinno by ć lepiej wykorzystywane poprzez 
coraz szerszy dost ęp do multimediów, wirtualn ą lub fizyczn ą mobilno ść i 
wymianę kulturow ą. Uczenie si ę języków w takiej w łaśnie perspektywie oznacza 
w rzeczywisto ści umożliwienie ludziom nauki w najbardziej odpowiadaj ącym im 
miejscu i czasie oraz wybranym przez ni ch sposobem. A to z kolei stworzy 
ludziom z ró żnych spo łeczności i środowisk warunki do porozumiewania si ę, 
odkrywania i porównywania ró żnych sposobów my ślenia. 
PL 4   PL • Społeczności lokalne, us ługodawcy oraz pracodawcy powinni wzi ąć pod uwag ę 
fakt, że często stykaj ą się z obywatelami i klientami pos ługującymi się różnymi 
językami i, w zwi ązku z tym, powinni opracowa ć strategie przystosowane do ich 
potrzeb językowych. 
Wartością dodaną nowego komunikatu b ędzie: 
• podtrzymanie wysi łków na rzecz osi ągnięcia celu „j ęzyk ojczysty plus dwa” poprzez 
sformułowanie ja śniejszych wskazówek co do dziedzin i grup docelowych, które 
wymagają dodatkowego wsparcia (uczniowie kszta łcący się w systemie zawodowym, 
dorośli o niskich kwalifikacjach i migr anci), a którym mniej uwagi po święcono we 
wcześniejszych komunikatach; 
• uczynienie z wieloj ęzyczności jednego ze sta łych elementów strategii na rzecz wzrostu 
gospodarczego i zatrudnienia poprzez upows zechnienie wiedzy na temat atutów 
związanych z ró żnorodnością językową oraz ich wp ływu na dialog mi ędzykulturowy. W 
tym kontek ście wieloj ęzyczność nabiera równie ż znaczenia jako element zewn ętrznej 
polityki UE, co zosta ło ostatnio podkre ślone podczas Euro śródziemnomorskiej 
Konferencji Ministrów Kultury3; 
• włączenie wieloj ęzyczności do głównego nurtu w łaściwych dzia łań politycznych na 
poziomie unijnym oraz partnerska wspó łpraca z pa ństwami cz łonkowskimi i 
zainteresowanymi stronami na rzecz zapew nienia realizacji ws pólnie uzgodnionych celów 
na najbardziej odpowiednim poziomie. 
W związku z tym dwa główne cele  polityki wieloj ęzyczności to: 
(1) umożliwienie wszystkim obywatelom opanowania dwóch j ęzyków, oprócz ich j ęzyka 
ojczystego (w skrócie: „j ęzyk ojczysty plus dwa”), 
(2) uświadomienie opinii publicznej warto ści różnorodności językowej europejskiego 
społeczeństwa oraz uczynienie z niej atutu w kontek ście dialogu mi ędzykulturowego i 
konkurencyjno ści.  
W zakresie realizacji  pierwszym celem operacyjnym b ędzie zapewnienie, że wyżej 
wymienione aspekty europejskiej polityki b ędą konsekwentnie propagowa ły wielojęzyczność 
poprzez włączanie jej do g łównego nurtu  działań oraz optymalne wykorzystywanie 
dostępnych w ramach programów unijnych źródeł finansowania. Zgodnie z zasad ą 
pomocniczo ści kluczowe decyzje w tych kwestiach podejmuj ą państwa członkowskie. W 
procesie realizacji z kolei niezb ędną rolę odgrywaj ą poszczególne zainteresowane strony 
(organizacje świadczące usługi edukacyjne, partnerzy spo łeczni, media, w ładze lokalne itd.). 
Dlatego te ż drugim celem operacyjnym b ędzie partnerska wspó łpraca z pa ństwami 
członkowskimi i zainteresowanymi stronami  oraz wspieranie ich wysi łków na rzecz 
realizacji wspólnie uzgodnionych celów i w łączenia tej tematyki do g łównego nurtu 
podejmowanych na ich poziomie dzia łań. 
                                                 
3 Uzgodnione wnioski przyj ęte przez Trzeci ą Eurośródziemnomorsk ą Konferencj ę Ministrów Kultury w 
Atenach, dn. 29-30 maja 2008 r.; Deklaracja Prezydencji na Konferencji „Nowe paradygmaty, nowe modele – kultura w zewn ętrznych stosunkach UE”, Lublana, dn. 13-14 maja,  
http://www.mzz.gov.si/si/zunanja_ politika/kulturno_sodelov anje/nove_paradigm e_novi_modeli_kultur
a_v_zunanjih_odnosih_eu/ .  
PL 5   PL W dążeniu do realizacji wyznaczonych celów wzi ęto pod uwag ę różne rozwiązania: 
(1) zaprzestanie podejmowania dzia łań z państwami cz łonkowskimi oraz strategicznego 
wykorzystywania programów UE (w łączanie do g łównego nurtu); 
(2) zastosowanie instrumentów prawnych (zalecenie); 
(3) zastosowanie otwartej metody koordynacji: opublikowanie komunika tu Komisji, który 
uzyska poparcie pozosta łych instytucji unijnych i b ędzie torowa ł drogę dla wspó łpracy 
z państwami cz łonkowskimi; w łączenie wieloj ęzyczności do g łównego nurtu 
bieżących dzia łań i inicjatyw UE. 
Porównuj ąc wady i zalety powy ższych opcji, Dyrekcja Genera lna ds. Edukacji i Kultury 
postanowi ła zaproponowa ć opcję 3, która umo żliwi Komisji – we wspó łpracy z pa ństwami 
członkowskimi i zainteresowanymi stronami – podj ęcie określonych wyzwa ń stojących przed 
wielojęzycznością i znalezienie stosownych rozwi ązań. Opcja ta, która te ż najlepiej 
odzwierciedla oczekiwania pa ństw członkowskich i zainteresowanych stron, zapewnia 
zgodność z zasadą pomocniczo ści, stanowi najlepsz ą podstaw ę do uświadamiania opinii 
publicznej co do wyzwa ń i trudności, a jednocze śnie przyczynia si ę do realnych post ępów w 
pokonywaniu tych przeszkód. 
Co do sposobu, w jaki Komisja poprzez sw ą politykę i programy powinna propagowa ć 
wielojęzyczność, opcja ustanowienia programu wydatków na rozwój wieloj ęzyczności została 
odrzucona, poniewa ż wielojęzyczność stanowi wspólny cel wielu ró żnych aspektów polityki 
(edukacja, kultura, media, za trudnienie, integracja spo łeczna, badania naukowe itd.) i 
wspieranie tych poszczególnyc h kwestii w oderwaniu od ic h naturalnego kontekstu nie 
wydaje si ę być ani stosowne, ani skuteczne. Dlatego te ż za wykonalne rozwi ązanie uznano 
przyjęcie podej ścia polegaj ącego na w łączeniu wieloj ęzyczności do g łównego nurtu 
odpowiednich dziedzin polityki Komisji i jej inicjatyw. W śród inicjatyw tych nale ży 
wymienić: wszystkie aspekty programu „Uczenie si ę przez ca łe życie”, wsparcie udzielane 
szkoleniom j ęzykowym ze środków funduszy strukturalnych, j ęzykowe kursy integracyjne dla 
migrantów wspierane przez Dyrekcj ę Generaln ą JLS, programy „M łodzież w działaniu” i 
„Obywatele dla Europy”, wspier ane przez program Kultura t łumaczenia literackie, program 
Media oraz program na rzecz bada ń naukowych i rozwoju te chnologii informacji. 
Biorąc pod uwag ę zarówno poczynione uwagi, jak i ograniczony zakres dla bezpo średnich 
działań Komisji, wybrana opcja b ędzie prawdopodobnie mia ła gospodarcze i spo łeczne 
skutki, których znaczenie zale żeć będzie od zaanga żowania pa ństw członkowskich i 
zainteresowanych stron w realizacj ę zalecanej strategii: 
• skutki gospodarcze: bior ąc pod uwag ę wpływ umiej ętności językowych na 
konkurencyjno ść obywateli i ich szanse na  rynku pracy, istnieje du że 
prawdopodobie ństwo, że oddźwięk tej nowej, zdefiniowanej w komunikacie strategii 
będzie pozytywny w dziedzinie handlu mi ędzynarodowego i inwestycji transgranicznych, 
w odniesieniu do rozwoju t echnologii i innowacji, ilo ści i jako ści miejsc pracy oraz 
stosunków z krajami trzecimi i stosunków mi ędzynarodowych. 
• skutki spo łeczne: bior ąc pod uwag ę fakt, że umiejętności językowe stanowi ą zasadniczy 
warunek dialogu mi ędzykulturowego, istnieje du że prawdopodobie ństwo, że strategia 
wywrze pozytywny wp ływ na integracj ę społeczną, zarządzanie i uczestnictwo. 
PL 6   PL Odnośnie do kosztów: na poziomie Komisji realizacja dzia łań zalecanych w komunikacie nie 
spowoduje zwi ększenia bud żetu. Celem jest skuteczn iejsze wykorzystanie środków w ramach 
już istniejących programów propaguj ących wieloj ęzyczność, zwłaszcza poprzez zapewnienie: 
• bardziej spójnego podej ścia (tzn. sformu łowanie jednolitego przes łania popieraj ącego 
różnorodność językową i zwrócenie uwagi na kwestie j ęzykowe w poszczególnych 
projektach i inicjatywach); 
• większej synergii miedzy pa ństwami cz łonkowskimi (tzn. wsparcie ich wysi łków na rzecz 
realizacji wspólnych celów poprzez inicjatywy Komisji i wymian ę dobrych praktyk). 
W odniesieniu do pa ństw członkowskich, stosownie do ju ż uzgodnionych celów UE, takich 
jak wyznaczony w Barcelonie cel „j ęzyk ojczysty plus dwa”, komunikat zawiera zalecenia 
dotyczące celów ogólnych i operacyjnych oraz  sugestie co do sposobów ich osi ągnięcia. Ich 
realizacja pozostaje natomiast w gestii pa ństw członkowskich. Komunikat Komisji zawiera 
zalecenie, aby, w ramach ogólnej zasady, dzia łania podejmowane by ły na szczeblu mo żliwie 
najbliższym obywatelowi, z uwzgl ędnieniem lokalnych potrzeb j ęzykowych oraz łącząc 
możliwości przedsi ębiorstw, spo łeczeństwa obywatelskiego oraz w ładz lokalnych celem jak 
najwydajniejszego ic h wykorzystania. 
W odniesieniu do monitorowania istniej ąca już grupa ds. wieloj ęzyczności złożona z 
przedstawicieli ró żnych służb może przyjąć na siebie zadanie koordynowania prac z Komisj ą 
oraz włączania wieloj ęzyczności do odpowiednich unijnych programów i inicjatyw poprzez 
interweniowanie na poziomie progr amów (priorytety tematyczne, bud żet na przygotowania i 
zajęcia językowe, odpowiedni monitoring itd.). Monitorowanie z pa ństwami cz łonkowskimi 
zostanie zapewnione przez grup ę roboczą wysokich przedstawicieli pa ństw członkowskich, w 
oparciu o ju ż istniejącą grupę roboczą ds. języków. Aby utrzyma ć wielojęzyczność w centrum 
uwagi oraz zagwarantowa ć okresowy przegl ąd dotyczący jej rozwoju, Komisja wezwie 
pozostałe instytucje europe jskie, aby co roku w swych pr ogramach prac zarezerwowa ły czas 
na związane z wieloj ęzycznością dyskusje. W przypadku Rady Komisja zaproponuje 
włączenie kwestii wieloj ęzyczności do bieżących ram programowych Rady ds. Edukacji. 
Komisja b ędzie systematycznie aktualizowa ła dane dotycz ące dostępnych wska źników oraz 
rozważy możliwość finansowania bada ń w rzadziej analizowanyc h dziedzinach, takich jak 
środowisko biznesu i us ługodawcy. W kwestii w łączania wieloj ęzyczności do głównego nurtu 
Komisja powinna zagwarantowa ć właściwe uwzgl ędnienie zagadnie ń językowych podczas 
oceny poszczególnych programów i aspektów polityki UE. Komisja b ędzie zachęcała państwa 
członkowskie i zainteresowane strony do uj ęcia języków w kryteriach dokonywanej na ich 
poziomie oceny dzia łań i strategii politycznych. Komi sja przeprowadzi ogólny przegl ąd 
dotyczący postępów w tej dziedzinie w roku 2012 i przed stawi Parlamentowi Europejskiemu i 
Radzie wnioski na temat zdobytych do świadczeń. W związku z tym pa ństwa członkowskie 
zostaną wezwane do przedstawienia swoich sprawozda ń z postępów do ko ńca 2011 r.