[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 3.9.2010

KOM(2010) 458 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie działań Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych i realizacji celów zawartych w programie szczegółowym „Pomysły” w 2009 r.

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

WPROWADZENIE I PODSTAWA PRAWNA

Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERBN), utworzona w 2007 r. na mocy decyzji Komisji[1], realizuje program szczegółowy „Pomysły” stanowiący część siódmego programu ramowego (7PR).

W skład ERBN wchodzi niezależna rada naukowa, której pracę wspomaga specjalna jednostka ds. realizacji. W 2007 r., zgodnie z ogólnymi przepisami dla agencji wykonawczych[2], utworzono Agencję Wykonawczą Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych[3], aby przejęła od Komisji rolę specjalnej jednostki ds. realizacji. Odpowiedzialność za realizację programu „Pomysły” i za wspieranie rady naukowej powierzono Agencji Wykonawczej ERBN za pośrednictwem dokumentu upoważniającego[4], a w lipcu 2009 r. przyznano Agencji autonomię. Kolejnym istotnym etapem w 2009 r. był „Przegląd struktur i mechanizmów” ERBN, niezależna ocena określonych istotnych zagadnień dotyczących ERBN, uwzględniająca doświadczenia zdobyte od momentu utworzenia Rady.

Zgodnie z art. 4 ust. 4 i załącznikiem I do decyzji Rady dotyczącej programu szczegółowego „Pomysły” niniejsze roczne sprawozdanie Komisji sporządzone we współpracy z radą naukową ERBN przedstawia ocenę działań ERBN i osiągnięte przez nią cele w 2009 r. Uznano wkład Agencji Wykonawczej ERBN.

KWESTIE STRATEGICZNE

Na radzie naukowej spoczywa obowiązek ustalania strategii naukowej ERBN i rocznego programu prac programu „Pomysły”.

Systemy finansowania

Rada naukowa miała na celu określenie jasnej i stabilnej wizji działalności badawczej ERBN za pośrednictwem dwóch systemów grantów we wszystkich dziedzinach badań:

- Granty ERBN dla badaczy rozpoczynających niezależną karierę („ERC Starting Grants”): przeznaczone na wsparcie naukowców, którzy niedawno otrzymali tytuł doktora, w celu zdobycia niezależności;

- Granty dla badaczy zaawansowanych („ERC Advanced Grants”): na najlepsze badania prowadzone przez doświadczonych naukowców pracujących w Europie.

Program prac programu szczegółowego „Pomysły” na 2010 r.

Program prac programu szczegółowego „Pomysły” na 2010 r.[5] został opracowany przez radę naukową w dniu 2 kwietnia 2009 r., a następnie przyjęty przez Komisję w dniu 29 lipca 2009 r.

W programie prac na 2010 r. nie wprowadzono żadnych istotnych zmian w strategii, chociaż systemy grantów zostały dostosowane na podstawie zdobytego doświadczenia. W celu zapewnienia dodatkowo bardziej odpowiedniej oceny obu podgrup, które ubiegają się o granty ERBN dla badaczy rozpoczynających niezależną karierę (tj. główni badacze na wczesnym etapie przechodzenia na niezależność badawczą i badacze na etapie konsolidowania swojej działalności badawczej albo swojego zespołu badawczego), rada naukowa rozszerzyła okres kwalifikowalności wnioskodawców do 2-10 lat po uzyskaniu doktoratu. Było to możliwe również dzięki znacznie zwiększonemu budżetowi na rok 2010.

W ramach powyższego okresu kwalifikowalności głównych badaczy składających wnioski dzieli się podczas oceny na dwie główne grupy, w których wnioskodawcy uzyskali tytuł doktora co najmniej 2 lata temu, ale nie więcej niż 6 (zasadniczo określani jako „rozpoczynający”) lub ponad 6 lat temu, ale nie więcej niż 10 (zasadniczo określani jako „konsolidujący”), przed opublikowaniem zaproszenia. Aby zapewnić porównywalny poziom pozytywnych ocen badaczy „rozpoczynających” i „konsolidujących”, przybliżony budżet każdego zespołu podzielono proporcjonalnie do zapotrzebowania w zakresie budżetu przedstawionego we wnioskach złożonych przez obie kategorie wnioskodawców.

Inne dostosowania objęły dalsze uproszczenie zasad dotyczących ponownego składania i wielokrotnych wniosków oraz wprowadzenie środków mających na celu zwiększenie atrakcyjności UE i powiązanych z nią krajów w oczach naukowców przebywających w państwach trzecich oraz dalsze zachęcanie do udziału kobiet naukowców. Naukowcom z państw trzecich ma zostać udostępnione dodatkowe finansowanie, aby zachęcić ich do osiedlania się w Europie i pomóc im w tym; ponadto z większą uwagą rozpatrywane będą przypadki wcześniejszych przerw w karierze zawodowej oraz niekonwencjonalne ścieżki kariery, co miałoby zachęcić do większego udziału kobiet naukowców.

Metodyka wzajemnej oceny

ERBN stosuje strukturę zespołów wysokiego szczebla ds. wzajemnej oceny wybranych przez radę naukową oraz obejmujących naukowców, inżynierów i badaczy zarówno z UE, jak i spoza niej. Zespoły te obejmują wszystkie dyscypliny naukowe i są zorganizowane zarówno dla grantów dla badaczy zaawansowanych, jak i grantów dla badaczy rozpoczynających niezależną karierę w ramach trzech głównych obszarów badań: nauk fizycznych i inżynieryjnych, nauk przyrodniczych oraz nauk społecznych i humanistycznych.

REALIZACJA PROGRAMU

W pełni zrealizowano zobowiązania w wysokości ponad 794 861 770 EUR i płatności w wysokości ponad 221 422 331,50 EUR, co stanowi 100 % środków operacyjnych programu szczegółowego „Pomysły” na 2009 r.

Granty

Począwszy od programu prac na 2008 r. zaproszenia ERBN obejmują jednoetapowy proces składania wniosków, w którym wnioskodawcy są zobowiązani do złożenia pełnego wniosku, oraz dwuetapową ocenę[6].

Granty przyznaje się najlepszym wnioskom w zależności od dostępnego budżetu, na podstawie samego wniosku i poziomu finansowania zalecanego w wyniku wzajemnej oceny.

Granty ERBN dla badaczy rozpoczynających niezależną karierę

Zaproszenie dotyczące grantów na 2009 r. ERBN dla badaczy rozpoczynających niezależną karierę zostało opublikowane w lipcu 2008 r. i wyznaczono w nim terminy przypadające na jesień 2008 r. oraz przybliżony budżet w wysokości 295,8 mln EUR. Ogółem otrzymano 2 503 wnioski w podziale na następujące dziedziny: 1 112 w naukach fizycznych i inżynierskich, 927 w naukach przyrodniczych i 464 w naukach społecznych i humanistycznych. Z ogólnym budżetem zwiększonym do 325 mln EUR dzięki wkładom krajów stowarzyszonych w ramach 7PR udało się sfinansować 242 wnioski[7].

Zaproszenie dotyczące grantów na 2010 r. ERBN dla badaczy rozpoczynających niezależną karierę zostało opublikowane w lipcu 2009 r. i wyznaczono w nim terminy od października do grudnia 2009 r. oraz przybliżony budżet w wysokości 528 mln EUR. Ogółem otrzymano 2 873 wnioski w podziale na następujące dziedziny: 1 205 w naukach fizycznych i inżynierskich, 1 029 w naukach przyrodniczych i 639 w naukach społecznych i humanistycznych[8].

Granty ERBN dla badaczy zaawansowanych

Ogółem sfinansowano 282 wnioski złożone w odpowiedzi na zaproszenie dotyczące grantów na 2008 r. dla badaczy zaawansowanych z ostatecznego budżetu w wysokości 553 mln EUR obejmującego wkłady krajów stowarzyszonych w ramach 7PR[9].

Zaproszenie dotyczące grantów ERBN na 2009 r. dla badaczy zaawansowanych zostało opublikowane w listopadzie 2008 r. i wyznaczono w nim terminy przypadające na wiosnę 2009 r. oraz przybliżony budżet w wysokości 489,5 mln EUR. W związku z tym, że oczekiwano wysokiego zapotrzebowania, rada naukowa zdecydowała, że pierwsze dwa zaproszenia dotyczące grantów ERBN dla badaczy zaawansowanych (na 2008 i 2009 r.) zostaną połączone. Z tego względu w programie prac programu „Pomysły” na 2008 r. stwierdzono, że żaden wnioskodawca nie może być powiązany z więcej niż jednym wnioskiem złożonym w odpowiedzi na którekolwiek z obu zaproszeń. W odpowiedzi na zaproszenie na 2009 r. wpłynęły 1 583 wnioski, z czego 236 zostało wstępnie wybranych do finansowania. Dodatkowe wnioski można sfinansować w zależności od dostępności wkładów krajów stowarzyszonych w ramach 7PR.

Zaproszenie dotyczące grantów ERBN na 2010 r. dla badaczy zaawansowanych zostało opublikowane w październiku 2009 r. i wyznaczono w nim terminy przypadające od lutego do kwietnia 2010 r. oraz przybliżony budżet w wysokości 590 mln EUR. Sprawozdawczość w zakresie tego zaproszenia będzie dostępna w rocznym sprawozdaniu Komisji za 2010 r.

Komitet programu

Poza swoimi formalnymi obowiązkami komitet programu[10] szczegółowego „Pomysły” pełni również funkcję ważnej sieci komunikacji między państwami członkowskimi i krajami stowarzyszonymi w ramach 7PR, radą naukową, sekretarzem generalnym ERBN a Komisją. W 2009 r. posiedzenia komitetu odbyły się w dniach 23 kwietnia i 30 września.

Ocena etyczna

Zewnętrzny zespół ds. etyki przeprowadził przegląd 133 projektów wybranych do finansowania w ramach zaproszenia dotyczącego grantów ERBN na 2009 r. dla badaczy rozpoczynających niezależną karierę i dokonał pełnej oceny etycznej 42 z tych projektów. Wszystkie poza jednym projektem zostały zatwierdzone w wyniku oceny[11].

Jeżeli chodzi o zaproszenie dotyczące grantów ERBN na 2009 r. dla badaczy zaawansowanych, do oceny etycznej zgłoszono 146 wniosków. W jej trakcie okazało się, że 49 wniosków wymaga pełnej oceny etycznej, a 78 wymaga zatwierdzenia przez władze krajowe. Pełną ocenę etyczną organizowała Agencja Wykonawcza ERBN, z wyjątkiem 19 wniosków, które wymagały zastosowania metod inwazyjnych na ludziach – głównie dzieciach – i zwierzętach z rzędu naczelnych i które w związku z tym złożono do Komisji ze względu na ich wrażliwy charakter.

Odwołania

Komitet odwoławczy programu „Pomysły”[12] rozpatrzył 85 odwołań w związku z wnioskami złożonymi zgodnie z zaproszeniem dotyczącym grantów ERBN na 2009 r. dla badaczy rozpoczynających niezależną karierę i 74 odwołania w związku z zaproszeniem dotyczącym grantów ERBN dla badaczy zaawansowanych na 2009 r., co stanowi około 3,5 % i 4,5 % wniosków przedłożonych w ramach każdego z zaproszeń.

Komitet odwoławczy stwierdził, że oceny lub ponownej oceny wymaga 10 wniosków odnoszących się do zaproszenia dotyczącego grantów ERBN dla badaczy rozpoczynających niezależną karierę na 2009 r. W przypadku jednego wybranego projektu zmieniono wcześniejszą decyzję w odniesieniu do kwoty finansowania. Decyzji dotyczących odwołań w przypadku grantów ERBN na 2009 r. dla badaczy zaawansowanych nie zakończono do końca roku.

Komunikacja

ERBN uczestniczyła w wielu wydarzeniach będących przedmiotem zainteresowania środowiska naukowego oraz opracowała i rozpowszechniała materiały promocyjne.

Posiedzenia

W dniu 13 marca 2009 r. w Stambule odbyła się konferencja poświęcona wyłącznie ERBN, która zbiegła się z odbywającą się tam sesją plenarną rady naukowej[13]. W trakcie konferencji głos zabrali przedstawiciele ERBN, rząd Turcji i lokalne środowisko naukowe oraz beneficjenci grantów ERBN i zainteresowane strony.

ERBN odegrała znaczną i wyraźną rolę podczas konferencji Research Connection (7-8 maja 2009 r.) zorganizowanej przez Komisję w Pradze w trakcie czeskiej prezydencji UE.

ERBN uczestniczyła również w 58. spotkaniu laureatów Nagrody Nobla w Lindau (28 czerwca-3 lipca), w Source Event, targach kariery naukowej w Londynie (25 września) i pierwszych europejskich targach kariery naukowej zorganizowanych w Berlinie (4 grudnia).

Inauguracja Agencji Wykonawczej ERBN, pod nazwą ERC – The future starts today , odbyła się we wrześniu 2009 r. z okazji uzyskania autonomii i przeniesienia do nowej siedziby.

Przeprowadzono kilka dni informacyjnych dla zainteresowanych stron, często organizowanych za pośrednictwem sieci krajowych punktów kontaktowych. Miejsca wydarzeń znajdowały się w całej UE i we wszystkich krajach stowarzyszonych w ramach 7PR i obejmowały miasta w Danii, Irlandii, Luksemburgu, Niderlandach, Norwegii, Portugalii, Serbii, Szwecji, na Węgrzech, we Włoszech i w Zjednoczonym Królestwie.

ERBN chciała również zwiększyć swoją widoczność w USA poprzez udział w europejskich targach kariery (w Bostonie), na dorocznym posiedzeniu Amerykańskiego Towarzystwa Postępu Naukowego (American Association for the Advancement of Science - AAAS) (w Chicago) i w międzynarodowych targach kariery (w San Francisco).

Publikacje

Opublikowano drugie roczne sprawozdanie ERBN, opracowane na podstawie upoważnienia przez radę naukową oraz przedstawiające działalność i osiągnięcia ERBN. Szczególną uwagę poświęcono perspektywom i oczekiwaniom odnośnie do sfinansowanych projektów głównych badaczy.

Publikacje papierowe objęły również ulotki, arkusze informacyjne, broszury i plakaty, które nadal są szeroko rozpowszechniane jako sposób przedstawienia ERBN i jej pracy. Wyprodukowano film wideo przedstawiający strategię, misję i finansowanie ERBN za pośrednictwem grantów ERBN dla badaczy rozpoczynających niezależną karierę i oczekuje się, że zostanie on szeroko rozpowszechniony. Aktualne informacje są udostępniane również za pośrednictwem strony internetowej ERBN[14] i CORDIS[15], europejskiego portalu dotyczącego badań i rozwoju.

Monitorowanie i ocena programu szczegółowego „Pomysły”

Uprzednio opracowaną strategię i ramy monitorowania i oceny ERBN stosowano nadal w 2009 r.

W 2008 r. wybrano dwa wnioski dotyczące skoordynowanych działań wspierających, z których jeden analizował skutki programu w odniesieniu do naukowców, organizacji badawczych, instytucji finansujących i struktur politycznych, zaś drugi w odniesieniu do rozwoju kariery, instytucji przyjmujących, struktur badawczych oraz wyników badań naukowych.

Po uzyskaniu wyników tej analizy w 2009 r. opublikowano drugą rundę zaproszeń dla skoordynowanych działań wspierających ze szczególnym uwzględnieniem „luk” w tematach i obszarach zainteresowań, dla których w poprzednim zaproszeniu nie wybrano żadnych wniosków do finansowania. Oczekuje się, że pierwsze wyniki zostaną przedstawione do końca 2010 r.

Inne skoordynowane działania wspierające, dla których zaproszenie ogłoszono w 2008 r., zapewniają wspieranie przewodniczącego i wiceprzewodniczących rady naukowej w ich miejscach pracy.

STRUKTURY I MECHANIZMY EUROPEJSKIEJ RADY DS. BADAń NAUKOWYCH

Rada naukowa

W 2009 r. rada naukowa spotkała się na sesji plenarnej pięć razy w różnych miejscach w państwach członkowskich i krajach stowarzyszonych w ramach 7PR w ramach promowania ERBN i programu szczegółowego „Pomysły” w tych krajach oraz w ramach zwrócenia uwagi na miejscowe środowisko naukowe i badawcze. W 2009 r. rada naukowa spotkała się dwa razy w Brukseli (27-29 kwietnia i 12-14 października) i raz w Stambule (10-12 marca), w Warszawie (29 czerwca-1 lipca) i w Rechowot w Izraelu (14-16 grudnia).

Zarząd ERBN powołany przez radę naukową celem zaplanowania posiedzeń rady naukowej i współpracy z AW ERBN spotkał się pięć razy w ciągu roku.

Powoływanie nowych członków

W 2008 r. Komisja ustanowiła „komitet identyfikacyjny”[16] w celu wskazania nowych członków na wolne stanowiska w radzie naukowej i przedstawiania rekomendacji odnośnie do metody przyszłego zastępowania członków[17]. W styczniu 2009 r. po konsultacji ze środowiskiem naukowym komitet przedstawił swoje wnioski Komisji[18].

Na podstawie wniosków komitetu Komisja nominowała prof. dr. Sierda A. P. L. Cloetingha (Wolny Uniwersytet Amsterdam), prof. Carlosa M. Duarte (hiszpańska rada ds. badań naukowych) i prof. Henriettę L. Moore (Uniwersytet Cambridge) na nowych członków rady naukowej[19]. Jeżeli chodzi o powoływanie członków w przyszłości, komitet zaproponował, aby co dwa lata wymieniać ok. jedną trzecią rady naukowej (i zasugerował wprowadzenie odnawialnej kadencji trwającej zasadniczo sześć lat) oraz ustanowić komitet identyfikacyjny jako stały komitet mający na celu wyznaczanie nowych członków w miarę pojawiania się wolnych stanowisk.

Sekretarz generalny ERBN

W dniu 30 czerwca skończyła się kadencja pierwszego sekretarza generalnego ERBN, prof. Ernsta-Ludwiga Winnackera. Prof. Andreu Mas-Colell, profesor ekonomii na Uniwersytecie Pompeu Fabra w Barcelonie i przewodniczący Barcelona GSE, został powołany na to stanowisko na kadencję trwającą do grudnia 2011 r.[20].

Sekretarz generalny ERBN działa na podstawie upoważnienia udzielonego mu przez radę naukową, jest odpowiedzialny za efektywne kontakty między radą naukową, Komisją i Agencją Wykonawczą ERBN oraz monitoruje skuteczną realizację przez Agencję strategii i stanowisk przyjętych przez radę naukową.

Agencja Wykonawcza ERBN

Autonomię administracyjną przyznano Agencji Wykonawczej ERBN w dniu 15 lipca 2009 r. Oficjalnie zainaugurowano ją w nowej siedzibie w Brukseli w dniu 24 września 2009 r. podczas wydarzenia o nazwie ERC – The future starts today , w trakcie którego głos zabrali dr Tobias Krantz (szwedzki minister szkolnictwa wyższego i badań, reprezentujący prezydencję UE), Janez Potočnik (europejski komisarz ds. nauki i badań), Herbert Reul, poseł do Parlamentu Europejskiego (przewodniczący komitetu ITRE w Parlamencie Europejskim), prof. Fotis C. Kafatos (przewodniczący ERBN i przewodniczący rady naukowej) i dr Jack Metthey (tymczasowy dyrektor Agencji Wykonawczej ERBN i dyrektor w Komisji) oraz w którym uczestniczyły zaproszone zainteresowane strony i zaproszony personel AW ERBN.

Od lipca 2009 r. Agencja jest odpowiedzialna za wszystkie aspekty administracyjnego wdrażania i realizacji programu, zgodnie z postanowieniami programu prac.

Działania Agencji Wykonawczej ERBN nadzoruje komitet sterujący, powołany przez Komisję i składający się z trzech urzędników Komisji, jednego członka rady naukowej i jednego niezależnego naukowca; sekretarz generalny ERBN jest obserwatorem. W 2009 r. komitet sterujący zorganizował cztery posiedzenia i przyjął decyzje dotyczące rocznego programu prac oraz budżetu Agencji Wykonawczej ERBN, struktury organizacyjnej i daty uzyskania autonomii. Na każdym posiedzeniu komitet sterujący otrzymał od dyrektora Agencji Wykonawczej ERBN szczegółowe sprawozdanie z okresowe.

Personel Agencji Wykonawczej ERBN

Tempo rekrutacji i rzeczywiste obejmowanie stanowisk wzrosły drastycznie w 2009 r. w porównaniu z poprzednim rokiem. Ogółem liczba personelu Agencji Wykonawczej ERBN wzrosła do 262 dzięki 201 nowym pracownikom, co stanowi czterokrotny wzrost od 2008 r.

Jeżeli chodzi o zarząd Agencji Wykonawczej ERBN, obecnie obsadzonych jest 13 z 16 stanowisk.

Poza doborem i rekrutacją w 2009 r. Agencja Wykonawcza ERBN nadzorowała konsolidację i rozwój swoich zasobów ludzkich. Komitet sterujący przyjął w szczególności przepisy wykonawcze dotyczące zarządzania personelem.

Protokół ustaleń

W lipcu 2009 r. podpisano protokół ustaleń między Komisją a Agencją Wykonawczą ERBN zgodnie z art. 4 ust. 3 dokumentu upoważniającego. Protokół ma na celu wypracowanie ustaleń dotyczących codziennej współpracy między macierzystą dyrekcją generalną i Agencją Wykonawczą ERBN w zakresie realizacji programu szczegółowego „Pomysły”.

Przegląd struktur i mechanizmów

Proces przeglądu

Załącznik I do decyzji Rady ustanawiającej program szczegółowy „Pomysły” stanowi, że „przeprowadzany będzie niezależny przegląd struktury i mechanizmów ERBN na podstawie kryteriów doskonałości naukowej, niezależności, efektywności oraz przejrzystości, z pełnym zaangażowaniem rady naukowej[21]”.

Przegląd miał miejsce od lutego do lipca 2009 r. Rada naukowa ERBN była w pełni zaangażowana w proces przeglądu i zasadniczo zgodziła się z kierunkami obranymi ostatecznie przez zespół.

Komisja, rada naukowa i europejskie organizacje badawcze[22] przedstawiły zespołowi pisemne dowody i dokumenty. Zorganizowano spotkania wyjaśniające z urzędnikami Komisji (z Dyrekcji Generalnej ds. Badań Naukowych i Dyrekcji Generalnej ds. Budżetu oraz ze Służby Prawnej) i radą naukową (przewodniczącym, wiceprzewodniczącymi i sekretarzem generalnym) oraz przewodniczącym szefów krajowych organizacji unijnych finansujących i przeprowadzających badania, EUROHORC. Przygotowano kwestionariusz on-line dla wnioskodawców, członków zespołu i arbitrów dotyczący w szczególności procesu oceny wzajemnej, a Europejski Instytut Uniwersytecki nadzorował procedurę i przeanalizował wyniki.

Wyniki przeglądu

Zespół przedstawił swoje sprawozdanie w lipcu[23]. Stwierdzono w nim, że zasadniczo ERBN odniosła „nadspodziewany sukces”, ponieważ jej utworzenie było punktem zwrotnym w europejskich badaniach, i ogólnie spełniła ona swój założony cel wolności, doskonałości i osiągnięć akademickich oraz miała „pozytywny wpływ” na niektóre europejskie systemy badawcze.

Zespół wskazał jednak kilka konkretnych problemów związanych z zasadami i praktykami stosowanymi w zarządzaniu ERBN, które nie były w pełni dostosowane do misji ERBN dotyczącej finansowania pionierskich badań naukowych; problemy te powinny zostać rozwiązane w celu zapewnienia stabilności ERBN w perspektywie długoterminowej. Zasady finansowe są „niewygodne” i oparte w większym stopniu na zapobieganiu ryzyku nadużyć finansowych lub złemu zarządzaniu niż na zaufaniu.

Środki natychmiastowe zalecane w przeglądzie obejmują ujednolicenie i zintegrowanie struktur zarządzania wraz z połączeniem stanowisk sekretarza generalnego ERBN i dyrektora Agencji Wykonawczej ERBN, dostosowanie strategii finansowania do badań pionierskich, ustanowienie stałych komitetów w odniesieniu do kilku zagadnień, przyjęcie nowych i ujednoliconych procedur dla osób dokonujących przeglądów i członków zespołów, poprawę przejrzystości, rekompensaty finansowe dla członków rady naukowej oraz ułatwienie rekrutacji naukowców przez Agencję Wykonawczą ERBN.

Zespół wezwał również do zmiany grantu na zasadzie „stosunków prawnych zbliżonych do umownych” w zryczałtowaną „dotację” zapewniającą beneficjentom grantów elastyczność w obieraniu kierunku prowadzonych przez nich na bieżąco badań. Zaproponowano łagodniejsze procedury powoływania i zarządzania w przypadku ekspertów w procesie oceny wzajemnej.

Zespół zatwierdził również wniosek komitetu identyfikacyjnego w sprawie powoływania nowych członków rady naukowej[24] i zaproponował opublikowanie protokołu rady naukowej w celu zapewnienia większej przejrzystości.

Po uwzględnieniu możliwości i potencjalnych zagrożeń wynikających z obu rodzajów struktur w przeglądzie przyjęto stanowisko, że chociaż model agencji wykonawczej w swoim obecnym standardowym kształcie wiąże się z szeregiem ograniczeń, to trudności i zagrożenia związane z przekształceniem w nową strukturę opartą na art. 187 TFUE[25], w tym możliwość politycznej ingerencji w niezależność naukową ERBN, nie uzasadniają zmiany struktury – przynajmniej do momentu wykorzystania wszystkich możliwości rozwoju i zmian Agencji Wykonawczej ERBN w celu spełnienia ambicji ERBN. Zespół zaleca kolejny niezależny przegląd za dwa lata.

Odpowiedź rady naukowej na wyniki przeglądu

Rada naukowa wydała odpowiedź na wyniki przeglądu, w której przedstawiła uwagi dotyczące szczegółowych zaleceń[26]. Rada zwróciła szczególną uwagę na wnioski dotyczące lepszego dostosowania przepisów administracyjnych do realizowania misji ERBN oraz na potrzebę dodatkowego rozważenia jej struktury prawnej.

Odpowiedź Komisji na wyniki przeglądu i na działania następcze

W październiku 2009 r. w odpowiedzi na wyniki przeglądu opublikowano komunikat Komisji[27]. Określono w nim strategię i proponowane działania na następny etap działalności ERBN w oparciu o zalecenia zawarte w sprawozdaniu zespołu ds. oceny ERBN.

Działania te obejmują: zatrudnienie na stanowisko dyrektora Agencji Wykonawczej ERBN wybitnego naukowca posiadającego solidne doświadczenie administracyjne, zintegrowanie strategii komunikacyjnej ERBN w celu osiągnięcia jasnej i jednolitej wizji, wzmocnienia przejrzystości, zmniejszenia ryzyka występowania konfliktów interesu, wyjaśnienia roli Agencji Wykonawczej ERBN i rady naukowej oraz wykorzystanie możliwości oferowania wynagrodzenia członkom rady naukowej uczestniczącym w posiedzeniach plenarnych rady naukowej (w uznaniu ich osobistego zaangażowania, w szczególności przewodniczącego i wiceprzewodniczących).

Komisja zamierza również ustanowić stały niezależny komitet identyfikacyjny w odniesieniu do przyszłych członków rady naukowej w celu zapewnienia stopniowego odnawiania składu rady naukowej.

Działania średniookresowe zaproponowane w komunikacie dotyczą głównie wniosków w sprawie procedur finansowych i administracyjnych. Komisja wykorzysta możliwość oferowaną przez nadchodzący, prowadzony co trzy lata przegląd rozporządzenia finansowego w celu sprawdzenia, w jaki sposób można lepiej dostosować ramy ustanowione przez to rozporządzenie do polityki europejskiej w tym sektorze i w jaki sposób je uprościć zgodnie z ostatnio przyjętym komunikatem[28].

Uznając ERBN za „organizację uczącą się”, Komisja postępuje zgodnie z programem szczegółowym „Pomysły”, który stanowi, że: „… Wdrażanie działania i zarządzanie będą poddawane bieżącemu przeglądowi oraz ocenie w celu analizy osiągnięć oraz dostosowania i poprawy procedur na podstawie zdobytych doświadczeń ”.

WNIOSKI I PROGNOZA NA 2010 R.

Dwie istotne zmiany dokonane w ERBN w trakcie 2009 r. obejmują przyznanie Agencji Wykonawczej ERBN autonomii oraz przegląd struktur i mechanizmów.

W 2010 r. osiągnie się dalsze postępy w zakresie powyższych zmian. Działania następcze w odniesieniu do przeglądu ERBN obejmą powołanie dyrektora Agencji Wykonawczej ERBN; przewiduje się również zmiany w prawodawstwie w celu wprowadzenia ulepszeń w strukturze i działaniach ERBN, w tym zarządzanie niezależnymi ekspertami w procesie oceny wzajemnej. Ponadto powołany zostanie stały komitet identyfikacyjny w związku z odnowieniem kadencji niektórych członków rady, którzy mają zakończyć swoją pierwszą kadencję w lutym 2011 r.

Oczekuje się utrzymania ścieżki wzrostu finansowania grantów ERBN przy wzroście rocznego budżetu podczas 7PR. Komisja z zadowoleniem odnotowuje, że ERBN nadal cieszy się popularnością wśród badaczy i że jej reputację wzmacnia zdobyty przez nią dorobek. Ponieważ istnieje duże prawdopodobieństwo, że wzrośnie liczba wniosków wysokiej jakości, ERBN powinna móc w większym stopniu przyczynić się do spełnienia ambicji Europy osiągnięcia światowej doskonałości w zakresie badań i tym samym do osiągnięcia celu strategii „Europa 2020”[29] dotyczącego rozwoju gospodarki opartej na wiedzy i innowacji. Cele oraz główne elementy przyszłej struktury i mechanizmów finansowania badań przez UE będą dalej rozwijane w projekcie przewodnim „Unia innowacji”, który ogłoszono w komunikacie „Europa 2020” i który zostanie przedstawiony jesienią 2010 r.

[1] 2007/134/WE (Dz.U. L 57 z 24.2.2007, s. 14).

[2] Rozporządzenie Rady (WE) nr 58/2003 (Dz.U. L 11 z 16.1.2003, s. 1).

[3] 2008/37/WE (Dz.U. L 9 z 12.1.2008, s. 15).

[4] C(2008) 5694 (nieopublikowany).

[5] C(2009) 5928 z dnia 29 lipca 2009 r., nieopublikowany.

[6] Zob. także pkt 3.3

[7] Dodatkowi najlepsi badacze wybrani w ramach drugiego konkursu dotyczącego grantów ERBN dla badaczy rozpoczynających niezależną karierę (ERC ScC News release z dnia 29 października 2009 r.).

[8] W odpowiedzi na trzecie zaproszenie dotyczące grantów na ERBN dla badaczy rozpoczynających niezależną karierę złożono ogółem 2873 wnioski, ERC Update z dnia 18 grudnia 2009 r. (http://erc.europa.eu/pdf/NewsRelease_StG3_submissions.pdf).

[9] Sprawozdanie w sprawie tego zaproszenia zostało włączone do rocznego sprawozdaniu Komisji za 2008 r. [COM(2009) 488 wersja ostateczna].

[10] Art. 8 decyzji Rady 2006/972/WE.

[11] Jeden projekt, który nie został od razu zatwierdzony w wyniku pierwszej oceny, został poddany dodatkowej ocenie, która nadal trwała pod koniec roku.

[12] Dz.U. L 391 i Dz.U. L 400 z 30.12.2006 (odpowiednio przepisy WE i Euratom) oraz sprostowanie dotyczące Euratom Dz.U. L 54 z 22.2.2007, s. 4.

[13] Zob. także pkt 4.1.

[14] http://erc.europa.eu/

[15] http://cordis.europa.eu/

[16] Członkami tego komitetu byli: profesor Eero Vuorio (kanclerz Uniwersytetu w Turku) jako przewodniczący i profesor Hélène Ahrweiler (honorowy rektor i kanclerz Akademii w Paryżu), profesor Zita Aušrelė Kučinskienė (dziekan Wydziału Medycznego Uniwersytetu Wileńskiego) oraz profesor Arnold Schmidt (Uniwersytet Techniczny w Wiedniu) jako członkowie.

[17] Powiadomienia o nowościach w dziedzinie badań naukowych w UE: skład komitetu identyfikacyjnego ERBN. Bruksela, dnia 23 września 2008 r. (http://ec.europa.eu/research/index.cfm?pg=newsalert&lg=en&year=2008&na=na-230908).

[18] Komitet identyfikacyjny rady naukowej ERBN. Wersja ostateczna sprawozdania (19 stycznia 2009 r.).

[19] Komunikat prasowy Komisji Europejskiej. Powołanie nowych członków rady naukowej ERBN (27 kwietnia 2009 r.).

[20] Nowy sekretarz generalny ERBN, komunikat prasowy z dnia 2 lipca 2009 r. (http://erc.europa.eu/pdf/Press_release_New_SecGen_02_07_09.pdf).

[21] Zespół ten, któremu przewodniczy Vaira Vike-Freiberga, z Lordem Sainsburym jako wiceprzewodniczącym i następującymi członkami: Yves'em Ménym (który był również sprawozdawcą zespołu), Fiorellą Kostoris Padoa Schioppą, Larsem-Hendrikiem Röllerem i Eliasem Zerhounim, ustanowiono na mocy decyzji Komisji C(2009) 1871

[22] Były to: ALLEA (Zrzeszenie Europejskich Akademii Nauk), EARTO (Europejskie Stowarzyszenie Organizacji Badawczych i Technologicznych), EFN (Europejska Fundacja Naukowa), EUROHORC (Europejscy Kierownicy Rad ds. Badań Naukowych), EIRMA (Europejskie Stowarzyszenie Zarządzania Badaniami Przemysłowymi), BusinessEurope (Konfederacja Europejskiego Biznesu), EUA (Europejskie Stowarzyszenie Uniwersytetów), EASAC (Rada Doradcza Europejskich Akademii Nauk) i Academia Europaea.

[23] Zespół ds. oceny, W kierunku światowej klasy organizacji na rzecz pionierskich badań naukowych: przegląd struktur i mechanizmów Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ang. Towards a Word class Frontier Research Organisation: Review of the European Reseach Council’s Structures and Mechnisms ), (23 lipca 2009 r.)

[24] Zob. pkt 4.1.

[25] Poprzedni art. 171 Traktatu WE: „Unia może tworzyć wspólne przedsiębiorstwa lub jakiekolwiek inne struktury niezbędne do skutecznego wykonywania unijnych programów badawczych, rozwoju technologicznego i demonstracyjnych”.

[26] Odpowiedź rady naukowej ERBN na sprawozdanie z przeglądu struktur i mechanizmów Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych: „ W kierunku światowej klasy organizacji na rzecz pionierskich badań naukowych ” (25 sierpnia 2009 r.).

[27] (COM(2009) 552 wersja ostateczna).

[28] COM(2010) 187.

[29] COM(2010) 2020.