KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 6.6.2018 COM(2018) 457 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY I TRYBUNAŁU OBRACHUNKOWEGO























Sprawozdanie roczne na temat zarządzania budżetem UE i jego wyników za 2017 r.



Spis treści SPIS TREŚCI 1 PRZEDMOWA 2 STRESZCZENIE 4 WPROWADZENIE 14 SEKCJA 1 WYNIKI I REZULTATY 16 Wyniki osiągnięte dzięki budżetowi UE 17 Budżet UE na 2017 r. 18 Krótkie podsumowanie postępów w kwestiach horyzontalnych 19 1.1. Konkurencyjność na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia (dział budżetowy 1A) 22 1.2. Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna (dział budżetowy 1B) 35 1.3. Trwały wzrost gospodarczy: zasoby naturalne (dział budżetowy 2) 42 1.4. Bezpieczeństwo i obywatelstwo (dział budżetowy 3) 54 1.5. Globalny wymiar Europy (dział budżetowy 4) 71 1.6. Instrumenty szczególne 83 SEKCJA 2 Kontrola WEWNĘTRZNA I ZARZĄDZANIE FINANSAMI 84 2.1. Ocena ram kontroli wewnętrznej 87 2.2. Deklaracje zarządcze i zastrzeżenia 101 2.3. Ochrona budżetu UE: korekty finansowe i odzyskiwanie środków 106

2.4. Poświadczenie wiarygodności uzyskane dzięki pracy Służby Audytu Wewnętrznego (IAS) 109 2.5. Streszczenie wniosków na temat pracy przeprowadzonej przez Komitet ds. Audytu 111 2.6. Działania następcze prowadzone w związku z udzieleniem absolutorium i zaleceniami dotyczącymi kontroli zewnętrznej 113 2.7. Wnioski dotyczące osiągnięć w zakresie kontroli wewnętrznych i zarządzania finansami 116 2.8. Zarządzanie organizacyjne 117 ZAŁĄCZNIKI 120 PRZYPISY 179

Przedmowa O ile 2016 r. był rokiem wątpliwości związanych z realizacją projektu europejskiego, zwłaszcza w związku z decyzją Zjednoczonego Królestwa o wystąpieniu z Unii, w 2017 r. nadzieje odżyły, a perspektywy stały się obiecujące. Sześćdziesiąta rocznica podpisania traktatu rzymskiego stanowiła tło dla okresu głębokiej refleksji nad przyszłością Europy oraz okazję do potwierdzenia naszego zaangażowania w szerzenie wartości Unii i określenia priorytetów 27 państw członkowskich dotyczących Unii. Unia Europejska była w stanie skoncentrować się na zapewnieniu trwałego ożywienia gospodarczego. W 2017 r. wysokość stóp wzrostu w UE i w strefie euro przeszła najśmielsze oczekiwania i osiągnęła poziom 2,4 % – najwyższy od 10 lat. UE musiała również stawić czoła serii wyzwań, począwszy od konkurencyjności, migracji, bezpieczeństwa, skończywszy na solidarności i reagowaniu na niektóre klęski żywiołowe. Budżet UE jest wyjątkowym atutem Unii, gdyż pomaga przełożyć ambicje na wymierne wyniki w terenie. Uzupełnia on budżety krajowe, wnosząc europejską wartość dodaną w obszarach, w których skoordynowana reakcja stanowi najskuteczniejszy i najbardziej efektywny sposób realizacji naszych priorytetów. W sprawozdaniu rocznym na temat zarządzania budżetem UE i jego wyników opisano wiele sposobów, w jakie budżet UE przyczynił się do osiągnięcia naszych wspólnych celów w 2017 r. Rok 2017 był czwartym z kolei rokiem wdrażania obecnych wieloletnich ram finansowych i wszystkie programy finansowe zostały już w pełni wdrożone. Jednocześnie w obliczu wielu nieoczekiwanych wyzwań, ponownie potwierdzono znaczenie elastycznego podejścia do wykonania budżetu. Nadal najważniejszym priorytetem było zwiększenie inwestycji. W ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych, będącego częścią planu inwestycyjnego dla Europy, uruchomiono już nowe inwestycje o wartości ponad 287 mld EUR i stworzono ponad 300 000 miejsc pracy. W grudniu Parlament Europejski i Rada podjęły decyzję o zwiększeniu i rozszerzeniu środków w celu stymulowania inwestycji o wartości sięgającej 500 mld EUR do 2020 r. Solidarność i wsparcie również były ważne – np. po trzęsieniach ziemi w latach 2016–2017 we włoskich regionach Abruzji, Lacjum, Marche i Umbrii w ramach Funduszu Solidarności Unii Europejskiej zebrano 1,2 mld EUR, co stanowi najwyższą kwotę, jaka kiedykolwiek została jednorazowo uruchomiona. Ponadto budżet UE nadal stanowił podstawę kompleksowej odpowiedzi europejskiej na kryzys migracyjny i zarządzanie granicami zewnętrznymi Europy. Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej, finansowana z budżetu UE, dzięki rozszerzonemu mandatowi znacznie wzmocniła swoją obecność na zewnętrznych granicach UE w celu wspierania państw członkowskich w ich działaniach związanych z zarządzaniem granicami i wspólnego wdrażania zintegrowanego zarządzania granicami na poziomie UE. Budżet UE umożliwił również Unii odgrywanie znaczącej roli poza granicami Europy w okresie zawirowań w państwach sąsiadujących z Europą i globalnych wyzwań, takich jak zmiana klimatu. Optymalne wykonanie budżetu Unii stanowiło dla Komisji Junckera priorytet już od pierwszego dnia jej istnienia. Zdecydowanie popieramy Parlament Europejski, państwa członkowskie i Europejski Trybunał Obrachunkowy w przywiązywaniu coraz większej wagi nie tylko do sposobu zarządzania programami, ale także do tego, czy przynoszą one rezultaty w obszarach, które naprawdę mają znaczenie dla obywateli UE. Sprawozdanie roczne na temat zarządzania budżetem UE i jego wyników odzwierciedla uwagę, jaką Komisja Europejska poświęca nie tylko wynikom osiągniętym dzięki budżetowi UE, ale także należytemu zarządzaniu finansami. Niniejsze sprawozdanie wchodzi w skład zintegrowanego pakietu sprawozdawczości finansowej Komisji oraz stanowi istotny element naszego wysoko rozwiniętego systemu odpowiedzialności finansowej. Przedkładając niniejsze sprawozdanie, bierzemy na siebie ogólną odpowiedzialność polityczną za zarządzanie budżetem UE. Jest to odpowiedzialność, którą traktujemy niezwykle poważnie. Z myślą o przyszłości, Komisja przedłożyła ostatnio wnioski dotyczące przyszłych wieloletnich ram finansowych. Wnioski te, oparte na kompleksowym przeglądzie wydatków poniesionych w ramach obecnych programów finansowych, pokazują sposób, w jaki przyszły budżet UE będzie przyczyniać się do realizacji ambitnego programu uzgodnionego przez przywódców w Bratysławie i w deklaracji rzymskiej. Jest to wniosek w sprawie bardziej nowoczesnego, usprawnionego i elastycznego budżetu, ukierunkowanego na te obszary, w których łączenie zasobów wnosi rzeczywistą wartość dodaną wszystkim obywatelom Unii. Wnioski te opierają się głównie na wynikach i należytym zarządzaniu finansami.

Komisja wraz z państwami członkowskimi będzie nadal w pełni wywiązywać się ze swojej roli, aby wykorzystać potencjał budżetu UE w zakresie inwestowania we wzrost gospodarczy, tworzenie miejsc pracy i stawianie czoła wspólnym wyzwaniom. Günther H. Oettinger Komisarz ds. budżetu i zasobów ludzkich



Streszczenie Sprawozdanie roczne na temat zarządzania budżetem UE i jego wyników zawiera najnowsze informacje na temat wyników, jakie zostały osiągnięte dzięki budżetowi UE (sekcja 1), oraz na temat sposobu zarządzania tym budżetem i jego ochrony (sekcja 2). Niniejsze sprawozdanie wchodzi w skład rocznego zintegrowanego pakietu sprawozdawczości finansowej, który zawiera szczegółowe informacje na temat dochodów, wydatków, zarządzania budżetem UE i jego wykonania zgodnie z najlepszymi praktykami w zakresie przejrzystości i odpowiedzialności. Pakiet ten stanowi również główny wkład Komisji w coroczny proces udzielania absolutorium budżetowego. Sekcja 1 sprawozdania rocznego na temat zarządzania budżetem UE i jego wyników obejmuje wyniki osiągnięte dzięki budżetowi UE we wszystkich działach budżetowych i obszarach polityki. Wyjaśniono w niej, w jaki sposób unijne programy finansowe przyczyniły się do realizacji unijnych priorytetów politycznych oraz podsumowano najnowsze wyniki oceny dotyczącej wykonania programów unijnych w latach 2014–2020. Rok 2017 był czwartym rokiem okresu obowiązywania aktualnych wieloletnich ram finansowych oraz trzecim rokiem kadencji obecnej Komisji. Komisja przedłożyła propozycję budżetu, który odzwierciedla i wspiera priorytety polityczne określone przez przewodniczącego Junckera, a w szczególności przyczynia się w możliwie jak największym zakresie do tworzenia miejsc pracy, wzrostu gospodarczego i inwestycji, a także stanowi skoordynowaną reakcję Europy na wyzwania związane z zarządzaniem migracją oraz walką z terroryzmem i przestępczością zorganizowaną. Oprócz realizowania tych dwóch wyraźnych priorytetów, dzięki budżetowi UE i innym instrumentom Komisja będzie nadal dążyć do utworzenia połączonego jednolitego rynku cyfrowego, stabilnej unii energetycznej, z uwzględnieniem działań w dziedzinie klimatu, unii społecznej oraz wzmocnienia pozycji UE na arenie międzynarodowej, a także czynić postępy w dziedzinie obronności.





Zatrudnienie, wzrost gospodarczy i inwestycje W 2017 r. w gospodarce europejskiej nadal utrzymywało się ożywienie. Tworzone są miejsca pracy, finanse publiczne są znacznie bardziej stabilne, a reformy strukturalne stanowią podstawy trwałego wzrostu gospodarczego w dłuższej perspektywie. Nadal istnieje ryzyko pogorszenia sytuacji, np. w odniesieniu do gospodarki światowej i zmienności światowych rynków finansowych. Priorytetem w budżecie UE w 2017 r. było oparcie się na trwałym ożywieniu, ze szczególnym naciskiem na wypełnienie luki w inwestycjach europejskich. Podejmowane wysiłki były głównie ukierunkowane na Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych będący częścią planu inwestycyjnego dla Europy. Do połowy 2018 r. w ramach Funduszu uruchomiono ponad 287 mld EUR z przeznaczeniem na nowe inwestycje w dziedzinie transportu, technologii cyfrowych, energii, opieki zdrowotnej, badań naukowych i innowacji w całej UE. Przyczyniło się to już do stworzenia ponad 300 000 miejsc pracy. Dzięki tym inwestycjom 11 mln gospodarstw domowych uzyskało dostęp do szybkiego internetu, ponad 4 mln gospodarstw domowych uzyskały dostęp do energii ze źródeł odnawialnych, a milionowi obywateli zapewniono lepszą opiekę zdrowotną1. Szacuje się, że projekty finansowane z Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych przyczynią się do wzrostu PKB w Unii o 0,7 % i do stworzenia 700 000 nowych miejsc pracy do 20202. Istnieją również silne synergie między Europejskim Funduszem na rzecz Inwestycji Strategicznych a innymi instrumentami finansowymi wspieranymi z budżetu UE, np. instrumentem gwarancji kredytowych w ramach Programu na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (COSME). Do końca 2017 r. w ramach COSME zapewniono środki finansowe dla ponad 275 000 małych i średnich przedsiębiorstw (z czego 50 % to przedsiębiorstwa typu start-up) w 25 państwach, które to przedsiębiorstwa w przeciwnym razie miałyby trudności z pozyskaniem finansowania prywatnego ze względu na ich wysoki profil ryzyka. Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego również przyczynił się do sukcesu małych i średnich przedsiębiorstw, zapewniając finansowanie ponad 457 000 małych i średnich przedsiębiorstw. Przewiduje się, że w małych i średnich przedsiębiorstwach objętych wsparciem z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (projekty wybrane do końca 2016 r.) bezpośrednio utworzonych zostanie 156 000 miejsc pracy.





Instrument „Łącząc Europę” wspiera ukierunkowane inwestycje w projekty infrastrukturalne w obszarach energii, transportu i usług cyfrowych. 86 % inwestycji w sektorze transportu przeznacza się na projekty transgraniczne, które doprowadzą do znacznej poprawy europejskiej infrastruktury transportowej i wzmocnienia jednolitego rynku europejskiego. Instrument „Łącząc Europę” przyczynił się do: – modernizacji ważnego odcinka kolejowego w północno-wschodniej Polsce (Białystok-Ełk) w ramach projektu Rail-Baltica; – poprowadzenia nowej linii elektrycznej między Olitą (Litwa) a granicą litewską z Polską, która zakończyła izolację energetyczną państw bałtyckich; – stosowania w 16 państwach członkowskich platformy usług podstawowych w dziedzinie e-zdrowia, ułatwiającej zapewnienie bezpieczeństwa i ciągłości opieki pacjentom transgranicznym.



Program „Horyzont 2020”, przewodni europejski program w zakresie badań naukowych i innowacji, ma kluczowe znaczenie dla promowania innowacyjnej i opartej na wiedzy gospodarki. Przykładem dużej europejskiej wartości dodanej tego programu jest projekt badań nad grafenem „Graphen flagship”. Dzięki unikalnemu połączeniu doskonałych właściwości grafen stanowi wiarygodny punkt wyjścia dla nowych, przełomowych technologii w wielu dziedzinach. Ponad 150 partnerów w ponad 20 państwach europejskich, zarówno z sektora przemysłu, jak i środowisk akademickich, wspólnie opracowuje zastosowania w takich dziedzinach, jak technologie mobilne 5G, akumulatory, przemysł lotniczy i kosmiczny, zastosowania medyczne oraz motoryzacja. Dzięki unijnemu programowi w zakresie badań naukowych i innowacji opracowano pierwszy mikroprocesor do badania aktywności mózgu w wysokiej rozdzielczości, który znacznie ułatwi zwalczanie chorób takich jak padaczka. Za pośrednictwem działania „Maria Skłodowska-Curie” w ramach programu dofinansowano 36 000 naukowców na wszystkich etapach kariery, niezależnie od ich wieku i narodowości, co znacząco przyczyniło się do utrzymania, rozwoju i przyciągnięcia utalentowanych naukowców w Europie. W 2017 r. przedsiębiorstwa rolnicze otrzymały również silne wsparcie z budżetu UE w ramach wspólnej polityki rolnej. Korzyści płynące z tych inwestycji to zabezpieczenie jednego z największych zasobów UE, jej przemysłu rolnego, który pomimo zmniejszającej się wielkości utrzymał wzrost wynoszący prawie 9 % od 2005 r., jednocześnie ograniczając emisje gazów cieplarnianych o 24 % od 1990 r. oraz zużycie nawozów, co przełożyło się na poprawę jakości wód. Do końca 2016 r. programy rozwoju obszarów wiejskich przyczyniły się do restrukturyzacji i modernizacji prawie 45 000 gospodarstw rolnych. W ramach tej polityki znacznie zwiększono nacisk na środowisko, klimat i szerszy kontekst wiejski, w którym funkcjonuje rolnictwo. Reakcja Europy na wyzwania związane z migracją i walka z terroryzmem W 2017 r. rozwiązanie kryzysu uchodźczego i sprostanie wyzwaniom związanym z migracją stanowiło w dalszym ciągu priorytet w programie prac Komisji. Budżet UE zareagował na ten problem wsparciem finansowym na rzecz skutecznego zarządzania granicami i integracji uchodźców. W pełni wykorzystano elastyczność budżetu UE w zakresie pozyskiwania środków, zapewniając bezcenne wsparcie państwom członkowskim w dziedzinach, w których skoordynowane podejście europejskie ma zasadnicze znaczenie.



Wewnątrz UE... Zarządzanie przepływami migracyjnymi w UE objęte jest wsparciem w ramach Funduszu Azylu, Migracji i Integracji oraz Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. W latach 2013–2017 liczba osób objętych pomocą (w ramach systemów przyjmowania i systemów azylowych) wzrosła z 18 944 do 184 122. Do grudnia 2017 r. przesiedlono 26 849 osób potrzebujących ochrony międzynarodowej, a 33 151 osób relokowano. Na wsparcie dwóch systemów relokacji dla Włoch i Grecji (651 mln EUR) oraz programu przesiedleń (872 mln EUR) przeznaczono specjalne środki z budżetu UE. Również w 2017 r. środki z budżetu UE wykorzystano do wdrożenia podejścia „hotspot”, zgodnie z którym agencje UE pracują w terenie w celu szybkiego zidentyfikowania i zarejestrowania przybywających migrantów i pobrania od nich odcisków palców. Prace te kontynuowano w Grecji i we Włoszech, gdzie całkowita pojemność wynosi około 5 600 miejsc w Grecji3 i 1 850 we Włoszech.

Pod koniec 2017 r. ponad 45 000 uchodźców i migrantów nadal pozostawało w Grecji. Od połowy 2016 r. prawie 40 000 osób skorzystało w Grecji z programu wsparcia doraźnego na rzecz integracji i zakwaterowania oraz programu pomocy gotówkowej w ramach instrumentu wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych. W pierwszym półroczu 2017 r. około 1 000 miejsc dla nieletnich pozbawionych opieki w specjalnych schroniskach zostało objętych instrumentem wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych. Od sierpnia władze greckie przejęły finansowanie tych schronisk w ramach programu krajowego objętego Funduszem Azylu, Migracji i Integracji. Skuteczne zarządzanie granicami jest również istotne w świetle obecnych wyzwań związanych z migracją. Frontex, Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej, stała się ważnym podmiotem w egzekwowaniu przepisów w dziedzinie migracji na szczeblu europejskim, podejmując nowe obowiązki i narzędzia związane z powrotami osób, które wyczerpały wszystkie legalne drogi legitymizacji swojego pobytu w UE. Tempo operacji powrotowych organizowanych przez tę agencję nadal rosło, a całkowita liczba osób odesłanych w 2017 r. wyniosła 14 271. Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej przyczyniła się do uratowania 111 000 migrantów, którzy przybyli do Włoch szlakiem środkowośródziemnomorskim. Kontroli granic zewnętrznych towarzyszył również dalszy rozwój systemów informatycznych, w szczególności wizowego systemu informacyjnego oraz Systemu Informacyjnego Schengen. Na początku 2018 r. wizowy system informacyjny zawierał informacje na temat 55 mln wniosków o wydanie wiz krótkoterminowych.



W tym kontekście Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego przyczynił się do przeszkolenia 8 134 funkcjonariuszy organów ścigania w kwestiach transgranicznych (takich jak terroryzm, przestępczość zorganizowana czy korupcja). Pewną rolę w odpowiedzi na kryzys uchodźczy odegrały również duże projekty infrastrukturalne i kosmiczne finansowane z budżetu UE. Usługa poszukiwawczo-ratownicza Galileo radykalnie skraca czas wykrywania sygnałów alarmowych – z trzech godzin do zaledwie 10 minut, znacznie usprawniając dokładną lokalizację.



...jak i w partnerstwie z naszymi sąsiadami Przy podejmowaniu wyzwań związanych z migracją niezwykle ważne było wspieranie skoordynowanego i opartego na współpracy partnerstwa z sąsiednimi regionami i innymi państwami trzecimi w celu wyeliminowania przyczyn migracji. Z tego powodu coraz większą część unijnej pomocy innej niż humanitarna dla państw sąsiadujących z Syrią przekazywano za pośrednictwem regionalnego funduszu powierniczego Unii Europejskiej w odpowiedzi na kryzys w Syrii, funduszu „Madad”: 2017 r. wysokość finansowania przekroczyła w docelową kwotę 1 mld EUR. Dzięki funduszowi „Madad” ponad 450 000 dzieci i młodzieży ze środowisk uchodźców i społeczności przyjmujących uzyskało lepszy dostęp do wysokiej jakości kształcenia, ochrony i wsparcia psychospołecznego4. Libia pozostała głównym krajem wyjazdu w kierunku Włoch. W związku z tym znacznie zwiększono tempo realizacji segmentu „Afryka Północna” w ramach funduszu powierniczego UE dla Afryki: zatwierdzono osiem nowych programów na łączną kwotę 232,5 mln EUR oraz jeden program międzysegmentowy na kwotę 8,6 mln EUR. Do końca 2017 r. prawie całą kwotę 3 mld EUR przekazaną na Instrument Pomocy dla Uchodźców w Turcji przeznaczono na projekty, które zapewniają zaspakajanie potrzeb uchodźców i społeczności przyjmujących w Turcji w kompleksowy i skoordynowany sposób. Dzięki Instrumentowi Pomocy dla Uchodźców w Turcji prawie dwa miliony osób uzyskały dostęp do podstawowej opieki zdrowotnej, a około milion do opieki rehabilitacyjnej w zakresie zdrowia psychicznego5.



W 2017 r. budżet UE nadal stanowił silne wsparcie dla wielu innych priorytetów politycznych Unii. Oprócz postępów w realizacji wyżej opisanych priorytetów dzięki unijnym programom wydatków Komisja poczyniła również postępy w innych dziedzinach, takich jak unia społeczna, działania zewnętrzne, stabilna unia energetyczna, w tym działanie w dziedzinie klimatu, połączony jednolity rynek cyfrowy oraz obronność.

Inwestycje społeczne i młodzież Zatrudnienie, włączenie społeczne i edukacja również stanowiły ważny priorytet w budżecie na 2017 r. Inicjatywa na rzecz zatrudnienia ludzi młodych koncentruje się na ograniczaniu bezrobocia młodzieży w całej Unii. Program ten zapewnia wsparcie osobom młodym mieszkającym w regionach, w których w 2012 r. bezrobocie młodzieży przekroczyło 25 %. W 2017 r. środki budżetowe na ten cel zostały uzupełnione w przypadku regionów, w których w 2016 r. bezrobocie młodzieży przekroczyło 25 %. Od 2014 r. pracę ponownie podjęło około 790 000 osób, 820 000 uzyskało kwalifikacje, a 276 000 kształciło się lub szkoliło w wyniku działań sfinansowanych w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, w tym Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych. W wyniku wszystkich działań prowadzonych w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego prawie 8 mln osób otrzymało w latach 2014–2016 pomoc w poszukiwaniu pracy, szkoleniu lub kształceniu.



W 2017 r. obchodzono 30-lecie istnienia programu Erasmus+. Od 2014 r. ponad 1,8 mln studentów wzięło udział w działaniach związanych z mobilnością, a ponad 240 000 organizacji uczestniczy w projektach współpracy. Z oceny śródokresowej wynika, że: Uczestnicy programu Erasmus+ wykazują większą gotowość, aby przenieść się na stałe do innego państwa (o 31 % większa gotowość w porównaniu z osobami niebiorącymi udziału w programie); również w większym stopniu identyfikują się jako obywatele Unii (o 19 % więcej). Wolontariat wspierany w ramach programu Erasmus+ oraz ośmiu innych unijnych programów i instrumentów przyczynił się do stworzenia dalszych szans dla osób młodych w ramach Europejskiego Korpusu Solidarności. Rok po jego uruchomieniu przystąpiło do niego ponad 42 000 młodych osób ze wszystkich państw członkowskich. Do końca 2017 r., kiedy to minął rok od uruchomienia internetowego narzędzia rejestracji, zainteresowanym osobom zaoferowano ponad 2 500 miejsc pracy6. Działania zewnętrzne Budżet na 2017 r. pomógł również wzmocnić pozycję UE na arenie międzynarodowej. UE dostarczyła ponad 2,2 mld EUR w ramach pomocy humanitarnej w 80 różnych państwach7. Wraz z państwami członkowskimi Unia pozostała największym darczyńcą pomocy humanitarnej na świecie. Unijne fundusze humanitarne wspierały kształcenie ponad 4,7 mln dzieci, które znalazły się w sytuacji nadzwyczajnej w ponad 50 państwach8. W 2017 r. osiągnięto porozumienie w sprawie Europejskiego Funduszu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju. Fundusz ten stanowi część unijnego planu inwestycji zewnętrznych, którego zadaniem jest zwiększenie zaangażowania sektora prywatnego w rozwój społeczno-gospodarczy w krajach partnerskich. Odpowiedź na zaproszenie do składania wniosków dotyczących dwóch pierwszych przydziałów środków na inwestycje była bardzo pozytywna: otrzymano 30 wniosków od 12 instytucji partnerskich o łącznej wartości ponad 2,5 mld EUR.

Działania w dziedzinie klimatu i ochrona środowiska Budżet UE pozostał ważnym narzędziem w walce ze zmianą klimatu. Aby osiągnąć taki rezultat, we wszystkich głównych programach wydatków UE, w szczególności w zakresie polityki rozwoju regionalnego i spójności, polityki energetycznej, transportowej, polityki w dziedzinie badań naukowych i innowacji, wspólnej polityki rolnej oraz polityki rozwojowej UE, uwzględnia się działania na rzecz łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej. W 2017 r. całkowity wkład budżetu w działania związane z kwestią klimatu (tj. wydatki budżetowe na projekty związane z ochroną środowiska) oszacowano na 20,3 %. Pozytywne zmiany odnotowano również w dziedzinie efektywności energetycznej w Unii. UE wyznaczyła sobie cel, zgodnie z którym do 2020 r. jej zużycie energii ma zmniejszyć się o 20 % (w porównaniu z prognozowanym zużyciem energii w 2020 r.) – jest to mniej więcej równoznaczne z wyłączeniem 400 elektrowni. W wyniku projektów wybranych do 2016 r. w ramach Funduszu Spójności oczekuje się ponad 2 000 MW dodatkowej zdolności produkcji energii ze źródeł odnawialnych i ograniczenia emisji gazów cieplarnianych o ponad 3 mln ton ekwiwalentu dwutlenku węgla. Ponadto projekty finansowane w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego mają przyczynić się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych o 3 mln ton ekwiwalentu dwutlenku węgla. Jednolity rynek cyfrowy Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych, wraz z instrumentem „Łącząc Europę”, przyczynił się również do ukończenia procesu tworzenia jednolitego rynku cyfrowego. Ponadto do końca 2017 r. w ramach Funduszu Spójności wybrano około 5 500 projektów wspierających realizację celu polegającego na utworzeniu połączonego jednolitego rynku cyfrowego.

Do końca 2016 r. 1 mln dodatkowych gospodarstw domowych uzyskało dostęp szerokopasmowy w wyniku wsparcia z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Obrona Uruchomienie Europejskiego Funduszu Obronnego w 2017 r. było początkiem nowego rozdziału współpracy w dziedzinie obrony. Fundusz ten będzie stanowił wsparcie dla państw członkowskich w zakresie efektywniejszego wydawania środków na wspólne zdolności obronne, zwiększania bezpieczeństwa obywateli Unii oraz wspierania konkurencyjnej i innowacyjnej bazy przemysłowej.



Kontrola wewnętrzna i zarządzanie finansami Na ogólnie rozumiane wyniki wpływ ma nie tylko wysokość wydatków, lecz również sposób zarządzania budżetem UE. Z tego powodu Komisja dąży do osiągnięcia najwyższych standardów w zakresie zarządzania finansami pod względem efektywności, skuteczności i opłacalności. Jest to główny temat sekcji 2 sprawozdania rocznego na temat zarządzania i jego wyników. Wzmocnione ramy kontroli wewnętrznej Komisja dodatkowo wzmocniła ramy swojej kontroli wewnętrznej w 2017 r., opierając się na standardach międzynarodowych i najlepszych praktykach. Celem jest przejście z systemu opartego na zgodności na system oparty na wynikach. Zapewni to solidną kontrolę wewnętrzną, przy jednoczesnym zapewnieniu niezbędnej elastyczności, dzięki której służby Komisji mogą dostosować kontrolę do własnych potrzeb i okoliczności. Chociaż rok 2017 był rokiem przejściowym, już jedna trzecia służb zgłosiła wpływ nowych zasad na skuteczność przeprowadzanych przez nie kontroli. Ogólnie rzecz biorąc, wszystkie służby uznały, że standardy i zasady kontroli wewnętrznej działają sprawnie i są skutecznie wdrażane. Nowe ramy kontroli wewnętrznej umożliwiają również bardziej szczegółową ocenę; niektóre służby wskazały na potrzebę poprawy skuteczności wdrażania określonych przepisów lub standardów. Zarządzanie finansami i systemy kontroli związane z budżetem UE zostały z czasem znacznie usprawnione. Osiągnięcie to zostało również docenione przez Europejski Trybunał Obrachunkowy. Po raz pierwszy Europejski Trybunał Obrachunkowy, w ramach swojego ostatniego poświadczenia wiarygodności9, wydał opinię z zastrzeżeniem, a nie opinię negatywną, w sprawie legalności i prawidłowości płatności z budżetu UE. Poziom błędu obniżył się we wszystkich obszarach polityki, utrzymując tendencję spadkową ogólnego oszacowanego poziomu błędu. Poziom błędu wynosił poniżej 2 % dla około połowy wydatków UE. Nie stwierdzono ponadto istotnych błędów w obszarze dochodów. Komisja dalej jednak usprawnia swoje systemy kontroli. Skuteczne zarządzanie budżetem UE i ochrona tego budżetu Komisja przywiązuje szczególną wagę do zapewnienia rzetelnego zarządzania budżetem UE i zagwarantowania wszystkich niezbędnych środków w celu ochrony pieniędzy podatników. Chociaż Komisja ponosi ostateczną odpowiedzialność za zarządzanie budżetem, 68 % wydatków jest wykonywanych przez organy państw członkowskich w ramach zarządzania dzielonego, a 8 % przez podmioty, którym powierzono wykonanie budżetu w ramach zarządzania pośredniego. Komisja posiada dwa główne mechanizmy ochrony budżetu UE, tj. wydatków UE, przed wszelkimi niepożądanymi lub nieprawidłowymi wydatkami: -mechanizmy zapobiegawcze (np. kontrole ex ante, wstrzymywanie i zawieszanie płatności); oraz -mechanizmy korekcyjne (np. kontrole ex post; są to głównie korekty finansowe stosowane wobec państw członkowskich, a także odzyskiwanie środków z funduszy od beneficjentów płatności z budżetu UE). Błędy wykryte w danym roku można należycie skorygować także w kolejnych latach. Koniecznym i właściwym rozwiązaniem jest zatem przeprowadzanie wieloletniej analizy tych błędów. W kontekście wieloletnich ram finansowych programy wydatków, większość systemów kontroli i cykle zarządzania Komisji również mają charakter wieloletni. Szacuje się, że w 2017 r. ogólna kwota obarczona ryzykiem wyniesie 1,7 % wszystkich istotnych wydatków. Jeżeli chodzi o korekty finansowe i odzyskiwanie środków w 2017 r., wykorzystywane przez służby Komisji wieloletnie systemy kontroli umożliwiły im wykrycie i skorygowanie kwoty 897 mln EUR przed uwolnieniem środków oraz 1 949 mln EUR po uwolnieniu środków.

Szacuje się, że oczekiwana ogólna kwota obarczona ryzykiem przy zamknięciu budżetu, tj. gdy wszystkie korekty zostały wprowadzone, wyniesie 0,6 % wszystkich istotnych wydatków. Oznacza to, że wieloletnie mechanizmy kontroli stosowane przez służby Komisji zasadniczo zapewniają odpowiednie zarządzanie ryzykiem związanym z legalnością i prawidłowością transakcji oraz że korekty finansowe i środki odzyskane w kolejnych latach chronią cały budżet UE. W międzyczasie w odniesieniu do tych programów, które posiadają stały wysoki poziom błędu, podejmowane są dalsze działania mające na celu wyeliminowanie głównych przyczyn tych błędów oraz działania zmierzające do zapobiegania nadużyciom finansowym, ich wykrywania i korygowania10. Ponadto Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych jest upoważniony do prowadzenia niezależnych dochodzeń w sprawach nadużyć finansowych i korupcji z udziałem funduszy UE oraz do opracowywania polityki UE w zakresie zwalczania nadużyć finansowych. Deklaracje zarządcze W rocznych sprawozdaniach z działalności za 2017 r. wszystkich 50 delegowanych urzędników zatwierdzających oświadczyło, że (i) mają wystarczającą pewność co do tego, że informacje zawarte w ich sprawozdaniach są prawidłowe i rzetelne; (ii) że zasoby przeznaczone na działania zostały wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem oraz zgodnie z zasadą należytego zarządzania finansami; (iii) oraz że wprowadzone procedury kontroli dają niezbędne gwarancje legalności i prawidłowości operacji leżących u podstaw rozliczeń. W celu zapewnienia przejrzystości roczne sprawozdania z działalności zawierają zastrzeżenia dotyczące tych programów, w przypadku których w momencie składania sprawozdania poziom błędu resztowego nie spadł (jeszcze) poniżej 2 %. 30 delegowanych urzędników zatwierdzających przedstawiło poświadczenie wiarygodności bez zastrzeżeń, zaś w odniesieniu do 20 deklaracji przedstawiono łącznie 38 zastrzeżeń w 2017 r. (37 w 2016 r.). We wszystkich przypadkach odpowiedni delegowani urzędnicy zatwierdzający opracowali działania, które należy podjąć w celu usunięcia wykrytych uchybień i ograniczenia związanego z nimi ryzyka. Wpływ finansowy zastrzeżeń na deklaracje zarządcze zmalał do 1 053 mln EUR w przypadku wydatków (1 621 mln EUR w 2016 r.) i do 431 mln EUR w przypadku dochodów (517 mln EUR w 2016 r.). Programów na lata 2007–2013, które obecnie są stopniowo wycofywane, dotyczy połowa liczby zastrzeżeń, ale tylko niewielka część całkowitej kwoty obarczonej ryzykiem. Kolejny obszar zwiększonej przejrzystości dotyczy funduszy powierniczych UE. Biorąc pod uwagę ich rosnące znaczenie, służby odpowiedzialne za fundusze powiernicze zapewniają obecnie pełne uwzględnienie funduszy w swoich sprawozdaniach z zarządzania. Dotyczy to: (i) rozliczalności za wkłady z budżetu UE i Europejskiego Funduszu Rozwoju wpłacanych do funduszy oraz (ii) zarządzania transakcjami dokonywanymi z wykorzystaniem funduszy (w tym funduszy innych darczyńców).

Wydajne, skuteczne i opłacalne systemy kontroli wewnętrznej Wysokie standardy zarządzania finansami wymagają wprowadzenia opłacalnych środków zapewniających skuteczną ochronę budżetu UE. W związku z tym podejmowane są działania mające na celu rozwój synergii i poszukiwanie przyrostów wydajności, np. poprzez uproszczenie zasad i procedur, usprawnienie i powiązanie finansowych systemów informatycznych oraz dalsze gromadzenie specjalistycznej wiedzy finansowej. Prowadzi to ostatecznie do zmniejszenia obciążeń biurokratycznych, osiągnięcia proporcjonalnych kosztów kontroli beneficjentów, zmniejszenia poziomów błędu, poprawy jakości danych i skrócenia okresów płatności. Na przestrzeni lat średni czas dokonywania płatności przez służby Komisji stale ulegał skróceniu i wynosi obecnie mniej niż 30 dni. W 2017 r. całkowity średni czas dokonywania płatności netto wyniósł 20,4 dnia. Coraz częściej służby Komisji podejmują również działania, których celem jest zapewnienie, aby ich systemy kontroli nadal były zróżnicowane pod względem ryzyka (tj. więcej kontroli lub większa częstotliwość kontroli w obszarach wiążących się z większym ryzykiem oraz mniejsza liczba kontroli lub mniejsza częstotliwość kontroli w obszarach wiążących się z mniejszym ryzykiem) oraz opłacalne. Do końca 2017 r. przeglądy okresowe przeprowadzone przez wszystkie służby w celu zbadania ich systemów kontroli wykazały, że systemy te są opłacalne. W odniesieniu do następnej generacji programów wydatków służby są proszone o uzasadnienie (w ocenach skutków finansowych regulacji załączonych do ich wniosków ustawodawczych), dlaczego zaproponowane tryby zarządzania, mechanizmy finansowania i metody płatności uznaje się za najwłaściwsze rozwiązania – nie tylko pod względem celów polityki/programu, ale także pod względem sposobu zrównoważenia trzech celów kontroli wewnętrznej, tj. szybkich płatności, niskiego poziomu błędów i niskich kosztów kontroli.



Wprowadzenie Budżet UE ma kluczowe znaczenie dla wdrażania polityki i priorytetów europejskich. Inwestycje realizowane z budżetu UE same w sobie przynoszą wyniki i służą jako katalizator dla dodatkowych inwestycji z innych źródeł sektora prywatnego i publicznego. Budżet współdziała ściśle z innymi instrumentami polityki na szczeblu europejskim i krajowym, aby sprostać licznym wyzwaniom i wykorzystać możliwości, przed jakimi stoi obecnie Unia. W przeciwieństwie do budżetów krajowych budżet UE jest ukierunkowany głównie na inwestycje. Programy realizowane w ramach tego budżetu mają charakter wieloletni i zapewniają stabilne i przewidywalne ramy, które są idealnie przystosowane do wspierania inwestycji strategicznych w perspektywie średnio- i długoterminowej. Budżet UE koncentruje się na obszarach, w których zasoby zgromadzone w celu sprostania powszechnym wyzwaniom mogą przynieść wszystkim Europejczykom wyniki, których państwa członkowskie nie mogłyby osiągnąć w sposób tak skuteczny i wydajny, działając na własną rękę.

Dotyczy to obszarów tak różnych jak infrastruktura transgraniczna, zarządzanie granicami zewnętrznymi, wielkoskalowe projekty kosmiczne i badania ogólnoeuropejskie. We wszystkich tych obszarach budżet UE stwarza wyjątkową możliwość zapewnienia korzyści wszystkim Europejczykom. Stanowi to istotę „europejskiej wartości dodanej”. Ma to również zastosowanie do wspólnych polityk takich jak wspólna polityka rolna i polityka spójności. Komisja odgrywa główną rolę w zarządzaniu budżetem, zarządzając programami bezpośrednio (np. w dziedzinie badań lub mobilności młodzieży) albo wspólnie z państwami członkowskimi (np. w ramach polityki spójności). Komisja jest odpowiedzialna za zapewnienie odpowiedzialnego i zgodnego z odpowiednimi przepisami zarządzania budżetem UE w celu ochrony pieniędzy podatników. Aby to zapewnić, Komisja wdraża solidny system zarządzania i kontroli wewnętrznej. Zarządzanie budżetem UE podlega zewnętrznej kontroli Europejskiego Trybunału Obrachunkowego. Lepsze zarządzanie finansami w ostatnich latach pozwoliło zwiększyć nacisk na wykonanie budżetu: czy budżet UE jest jak najlepiej wykorzystywany do osiągnięcia wymiernych wyników dla wszystkich Europejczyków? Komisja nie może tego zapewnić we własnym zakresie – ponoszą za to wspólnie odpowiedzialność państwa członkowskie, regiony, organizacje pozarządowe, sponsorzy projektów i wszystkie podmioty zaangażowane we wdrażanie budżetu UE. W sprawozdaniu rocznym na temat zarządzania budżetem UE i jego wyników za 2017 r. połączono aspekty zarządzania i wykonania w jedno zintegrowane sprawozdanie. Zawiera ono przegląd najnowszych informacji na temat wykonania budżetu oraz szczegółowe informacje dotyczące kwestii związanych z zarządzaniem budżetem UE i jego ochroną. Niniejsze sprawozdanie stanowi główny wkład Komisji w roczną „procedurę udzielania absolutorium”, w ramach której Parlament Europejski i Rada kontrolują wykonanie budżetu UE. W sekcji 1 sprawozdania opisano i podano przykłady, w jaki sposób budżet UE wspiera priorytety polityczne Unii, oraz przedstawiono najnowsze dostępne dane na temat wyników osiągniętych do końca 2017 r. Niniejsze sprawozdanie opiera się na informacjach pochodzących z oświadczeń programowych stanowiących część wniosku budżetowego na 2019 r., rocznych sprawozdań z działalności za 2017 r. sporządzonych przez wszystkie służby Komisji oraz z innych źródeł, takich jak sprawozdania z realizacji programów UE. W przypadku tegorocznego sprawozdania cenne dodatkowe źródło informacji na temat wyników stanowiły oceny śródokresowe. W sekcji 2 przedstawiono informacje na temat zmian w obszarze kontroli wewnętrznej, zarządzania finansami i ochrony budżetu UE w 2017 r. Informacje te opierają się na rocznych sprawozdaniach z działalności sporządzanych przez poszczególne służby Komisji – opisano w nich szczegółowo warunki przeprowadzania kontroli wewnętrznych i kwestie powiązane z tymi kontrolami. Jeżeli w ciągu danego roku pojawiły się problemy, w sprawozdaniach wskazano, jak służby Komisji poradziły sobie z napotkanymi wyzwaniami. W tej sekcji zawarto podsumowanie informacji dotyczących realizacji: -celów kontroli wewnętrznej (zarządzania ryzykiem w zakresie legalności i prawidłowości, opłacalności kontroli oraz strategii zwalczania nadużyć finansowych), -ochrony budżetu UE oraz -deklaracji zarządczych przekazanych kolegium komisarzy. Deklaracje opierają się na wnioskach dotyczących zarządzania przez Komisję, które bazują na statystycznych i niestatystycznych wskaźnikach dotyczących wyników kontroli i korekt. Wspomniane wnioski są także porównywane z opiniami niezależnych stron, m.in. Służby Audytu Wewnętrznego Komisji (IAS) i Europejskiego Trybunału Obrachunkowego oraz z wnioskami z prac Komitetu ds. Audytu. Deklaracje zarządcze przekazane przez wszystkie służby oraz poświadczenia wydane po przeprowadzeniu audytu wewnętrznego stanowią podstawę ogólnego wniosku sformułowanego w niniejszym sprawozdaniu. Dzięki tym wnioskom Komisja może – przyjmując niniejsze sprawozdanie – przejąć ogólną odpowiedzialność polityczną za zarządzanie budżetem UE na 2017 r. W niniejszym sprawozdaniu uwzględniono również poprzedni komunikat w sprawie ochrony budżetu UE1, przy czym niniejsze sprawozdanie – podobnie jak sprawozdanie z ubiegłego roku – wejdzie w skład szerszego zintegrowanego pakietu sprawozdawczości finansowej z zakresu budżetu UE, który obejmuje również roczne sprawozdanie finansowe.







Sekcja 1

Wyniki i rezultaty Rok 2017 był dla Unii rokiem aktywnym na wielu frontach i przyniósł pozytywne skutki w zakresie tworzenia miejsc pracy dzięki ożywieniu gospodarczemu widocznemu w całej Unii. Umożliwiło to Unii skoncentrowanie się w coraz większym stopniu na skutecznej realizacji jej priorytetów politycznych w obszarach takich jak polityka społeczna, jednolity rynek cyfrowy oraz dokończenie budowy unii gospodarczej i walutowej. Kontynuowano prace nad opracowaniem kompleksowego podejścia do wewnętrznych i zewnętrznych aspektów migracji oraz nad ochroną granic zewnętrznych Unii. Podjęto nowe inicjatywy mające na celu zwiększenie zdolności Unii w zakresie bezpieczeństwa i obrony. Był to również rok refleksji nad przyszłością Unii po podjęciu przez Zjednoczone Królestwo decyzji o wystąpieniu z Unii. Biała księga Komisji w sprawie przyszłości Europy zapoczątkowała ogólnoeuropejską debatę na temat priorytetów przyszłej Europy 27 państw. W kolejnym dokumencie otwierającym debatę na temat przyszłości unijnych finansów przeanalizowano to wyzwanie i przedstawiono kluczowe elementy do omówienia. Pod względem budżetowym rok 2017 był czwartym z kolei rokiem wdrażania obecnych wieloletnich ram finansowych. Po pewnych początkowych opóźnieniach większość programów finansowych jest obecnie w pełni wdrażanych, a ich wyniki są widoczne w terenie.

Główny nacisk nadal kładziono na inwestycje, przy czym kontynuowano wdrażanie Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych w celu wypełnienia luki inwestycyjnej w Europie. Budżet ten uruchomiono również w celu wsparcia procesu przygotowania kompleksowej reakcji Europy na wewnętrzne i zewnętrzne aspekty migracji oraz w odpowiedzi na rosnące i różnorodne zagrożenia dla bezpieczeństwa. W 2017 r., w połowie okresu realizacji bieżących programów, zakończono szereg ocen okresowych, stanowiących kompleksową analizę europejskiej wartości dodanej, adekwatności, skuteczności, wydajności i spójności programów. Niniejsza sekcja rozpoczyna się krótkim podsumowaniem ram wykonania włączonych do programów finansowych UE. Następnie przedstawiono w niej najnowsze informacje na temat wyników osiągniętych dzięki budżetowi UE do końca 2017 r. Rodzaj przekazywanych danych zależy od stopnia zaawansowania programów i obejmuje od danych wejściowych po wyniki wydatkowania z początku tego okresu. Oceny końcowe wpływu programów nie są jeszcze dostępne, dlatego sporządzenie ostatecznego sprawozdania będzie możliwe dopiero na późniejszym etapie. Sekcja koncentruje się na działach aktualnych wieloletnich ram finansowych. Uwzględnione zostały główne programy w ramach każdego działu. W sprawozdaniu opisano również, w jaki sposób programy przyczyniają się do realizacji celów strategii „Europa 2020” i priorytetów politycznych Komisji Junckera. Podsumowano w nim również wyniki osiągnięte w ramach programów finansowych, w tym także obszary, w których wyniki były poniżej oczekiwań lub w których podczas oceny i audytu stwierdzono niedociągnięcia w konstrukcji programu. Informacje te wykorzystuje się do informowania o decyzjach wykonawczych dotyczących bieżących programów finansowych, ale także do informowania ustawodawców nadających kształt wnioskom Komisji w sprawie przyszłych wieloletnich ram finansowych, które Komisja przedstawiła w ostatnich tygodniach. Niniejsze sprawozdanie jest zatem powiązane z przeglądem wydatków towarzyszącym niedawnym wnioskom Komisji w sprawie przyszłych wieloletnich ram finansowych11. Formułując swoje wnioski, Komisja rzeczywiście starała się wykorzystać swoje doświadczenia związane z obecnymi i wcześniejszymi ramami finansowymi, aby stworzyć wysoce skuteczne programy, które w poszczególnych dziedzinach będą miały pozytywne skutki dla gospodarki i społeczeństwa europejskiego.

Wyniki osiągnięte dzięki budżetowi UE Ramy wykonania na lata 2014–2020 Solidne ramy wykonania budżetu UE stanowią warunek wstępny zorientowanych na wyniki i dobrze zarządzanych programów UE. W odniesieniu do wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020 ramy wykonania stały się nowym obowiązkowym elementem podstawy prawnej wszystkich programów finansowych. Umożliwiło to położenie większego nacisku na wyniki w całym budżecie. Ramy te obejmują określenie jasnych i wymiernych celów i wskaźników oraz niezbędnych rozwiązań dotyczących monitorowania, sprawozdawczości i oceny. Chociaż istnieje możliwość poprawy, Komisja uważa, że wskaźniki wraz z innymi źródłami informacji na temat wyników, takimi jak oceny, stanowią solidną podstawę do monitorowania postępów w realizacji celów programu. Umożliwiają one również przewidywanie i rozwiązywanie ewentualnych problemów związanych z realizacją programu. W pierwszych latach realizacji programu informacje na temat wyników zasadniczo dotyczą wkładu finansowego, tj. środków finansowych na konkretny program oraz, jeżeli to możliwe, produktów. Tego rodzaju informacje umożliwiają dobrą wstępną orientację, w jaki sposób wydatkowany jest budżet UE oraz w jaki sposób przyczynia się on do realizacji priorytetów politycznych. W miarę postępów w realizacji programu dostępne będą informacje na temat wyników i wpływu wydatkowania. Może jednak upłynąć trochę czasu zanim można będzie ocenić ostateczny wpływ na gospodarkę i społeczeństwo europejskie. Ten rok jest czwartym rokiem realizacji, a obecnie składane są sprawozdania z wyników bezpośrednich wielu programów; niektóre programy charakteryzują się jednak długimi cyklami realizacji i wskaźniki osiągnięć nie są jeszcze w pełni dostępne i przedstawione w oświadczeniach programowych, co ma miejsce w szczególności w przypadku programów objętych zarządzaniem dzielonym. Kontrole przeprowadzane przez Europejski Trybunał Obrachunkowy również przyczyniają się do poprawy wyników programów, a także efektywności i skuteczności działań, systemów zarządzania i procedur stosowanych przez organy i instytucje zarządzające funduszami unijnymi. Na przykład w 19 najnowszych sprawozdaniach potwierdzono potrzebę uproszczenia przepisów oraz wzmocnienia lub usprawnienia ram wykonania. Wnioski wyciągnięte z kontroli, praktyczne doświadczenie w realizacji oraz ustalenia z przeglądów śródokresowych zostały uwzględnione w kompleksowym przeglądzie wydatków dołączonym do niedawnych wniosków Komisji dotyczących przyszłych wieloletnich ram finansowych i towarzyszących im programów sektorowych. Uproszczenie i wzmocnienie zarówno przepisów wykonawczych, jak i ram wykonania stanowi ważny element tych wniosków. Sprawozdawczość w zakresie wyników W swoim sprawozdaniu rocznym za 2016 r. Europejski Trybunał Obrachunkowy skupił się przede wszystkim na jakości sprawozdań dotyczących wyników w odniesieniu do budżetu UE. Wiele spośród tych sprawozdań sporządzanych jest przez Komisję. Analiza wykazała, że chociaż jakość sprawozdawczości w zakresie wyników znacznie się poprawiła, istnieje kilka obszarów, w których można wprowadzić dalsze ulepszenia, np.: ·jakość danych: w swoich sprawozdaniach dotyczących wyników Komisja opiera się na wskaźnikach efektywności, które wymieniono w podstawie prawnej programów i które są co roku przedstawiane w oświadczeniach programowych. Dane pochodzą z wielu różnych źródeł. Trybunał i Służba Audytu Wewnętrznego zaleciły ujawnienie tych źródeł wraz z oceną jakości zebranych danych. Uznając znaczenie jakości danych, służby Komisji zwróciły w tym roku szczególną uwagę na jakość danych dotyczących wyników przy sporządzaniu rocznych sprawozdań z działalności za 2017 r. Źródła danych są jasno określone, a wszelkie zastrzeżenia dotyczące jakości danych wyraźnie sygnalizowane. W niektórych przypadkach, gdy służby Komisji uznały dostępne dane za niewystarczająco dokładne lub istotne, zaniechały składania sprawozdań dotyczących niektórych wskaźników; ·zrównoważona sprawozdawczość: w swoim sprawozdaniu rocznym za 2016 r. Trybunał zalecił w odniesieniu do sprawozdania rocznego na temat zarządzania budżetem UE i jego wyników za 2015 r., aby Komisja podjęła dalsze starania w celu zagwarantowania, by sprawozdania dotyczące wyników przedstawiały zrównoważony obraz obejmujący zarówno osiągnięcia programu, jak i napotkane problemy. Komisja zobowiązała się do sporządzania zrównoważonych sprawozdań i np. w niniejszym sprawozdaniu szczegółowo omówiła wnioski wyciągnięte z przeglądów śródokresowych programów finansowych; ·powiązania między ramami wykonania: Trybunał zalecił Komisji bardziej systematyczne korzystanie z odniesień między sprawozdaniami dotyczącymi wyników w celu wyraźniejszego przedstawienia powiązań i uzupełnień między sprawozdaniami oraz między ramami wykonania budżetu UE (np. oświadczeniami programowymi) a ramami na potrzeby służb Komisji; ·czytelność: zgodnie z zaleceniem Trybunału Komisja w dalszym ciągu usprawniała wizualną prezentację swoich sprawozdań, wykorzystując, w stosownych przypadkach, pomoce wizualne, wykresy, diagramy, tabele lub pola tekstowe w celu przedstawienia danych i przekazania kluczowych komunikatów dotyczących wykonania. Wspólna odpowiedzialność za wyniki Około trzy czwarte budżetu UE jest realizowane w ramach zarządzania dzielonego z państwami członkowskimi. Chociaż ostateczną odpowiedzialność finansową za zarządzanie budżetem UE ponosi Komisja, odpowiedzialność za wyniki osiągnięte dzięki budżetowi UE spoczywa również na wielu podmiotach na szczeblu europejskim, krajowym i regionalnym. Wszystkie te podmioty przyczyniają się do zapewnienia, aby każde euro wydane z budżetu UE zostało wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem w sposób skuteczny i wydajny.

Budżet UE na 2017 r. Wykres: Budżet UE na 2017 r. według działów budżetowych. Wszystkie kwoty przedstawiono w mld EUR. W 2017 r. budżet UE, łącznie z budżetami korygującymi, wyniósł 159,8 mld EUR. Około połowę tej kwoty, tj. 75,4 mld EUR, przeznaczono na inteligentny wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu. Wsparcie na rzecz europejskiego sektora rolnego wyniosło ogółem 58,6 mld EUR. Kwotę 4,3 mld EUR wydano na wzmocnienie granic zewnętrznych Unii oraz przeciwdziałanie kryzysowi uchodźczemu i nielegalnej migracji. Na działania poza granicami Unii przeznaczono 10,7 mld EUR, a 9,4 mld EUR wydano na administrację instytucji unijnych. W 2017 r. przyjęto sześć budżetów korygujących. Oprócz standardowych korekt dotyczących dochodów przyjęto dwa budżety korygujące w celu uruchomienia Funduszu Solidarności Unii Europejskiej. Korekty były również konieczne w związku z przyjęciem przeglądu śródokresowego. Poza pułapami wieloletnich ram finansowych istnieją instrumenty szczególne: rezerwa na pomoc nadzwyczajną , Fundusz Solidarności Unii Europejskiej , instrument elastyczności oraz Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji .



Krótkie podsumowanie postępów w kwestiach horyzontalnych Budżet UE a strategia „Europa 2020” Obecny budżet długoterminowy ma przyczynić się do realizacji strategii „Europa 2020” na rzecz inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Cele te stanowią wspólną odpowiedzialność Unii i jej państw członkowskich, a ich osiągnięcie wymaga połączenia wielu narzędzi politycznych, w tym budżetu UE i budżetów państwa. Komisja monitoruje postępy w realizacji głównych celów strategii „Europa 2020” za pomocą dziewięciu wskaźników. Informacje o postępach są regularnie aktualizowane i publikowane na stronie internetowej Eurostatu12. Poniższa tabela przedstawia najnowsze dostępne dane w odniesieniu do tych wskaźników. Państwa członkowskie czynią postępy w realizacji celów, które zostały ustalone osiem lat temu w strategii „Europa 2020”. Ogólnie rzecz biorąc, UE jest blisko spełnienia celów dotyczących edukacji, energii, klimatu i zatrudnienia. 14 państw członkowskich już osiągnęło swoje krajowe cele w zakresie obniżenia wskaźnika wczesnego kończenia nauki oraz zwiększenia udziału populacji z wykształceniem wyższym. 11 państw członkowskich zrealizowało swoje cele w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych. Realizacja unijnego celu zatrudnienia na poziomie 75 % w 2020 r. przebiega pomyślnie, przy założeniu, że utrzyma się obecna tendencja. Siedem państw członkowskich już osiągnęło swoje cele krajowe. Biorąc pod uwagę, jak poważny wpływ na zatrudnienie wywarł kryzys, jest to wyjątkowe osiągnięcie. Liczba osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym osiągnęła jednak najwyższą wartość w 2012 r. i od tamtej pory zmalała prawie do poziomu sprzed kryzysu. W związku z tym osiągnięcie wspomnianego celu do 2020 r. jest mało prawdopodobne. Podobnie cel zakładający inwestycje na poziomie 3 % produktu krajowego brutto w dziedzinie badań i rozwoju jest daleki od osiągnięcia i będzie wymagał podjęcia znacznych wysiłków13. Wkład w strategię „Europa 2020” nie powinien ograniczać się do jednego programu lecz być postrzegany jako wzajemnie zwiększany wkład budżetu UE jako całości. Szacuje się, że 59 % zobowiązań budżetowych UE w 2017 r. jest związanych ze strategią „Europa 2020”. Cele strategii „Europa 2020”

dla UE Dane za 2010 r. Ostatnie dostępne dane W 2020 r., na podstawie obecnych tendencji 1. Podniesienie co najmniej do poziomu 75 % zatrudnienia osób w wieku 20–64 lat 68,6 % 72,3 % (III kw. 2017 r.) Osiągnięcie celu jest prawdopodobne 2. Zwiększenie do 3 % PKB łącznych inwestycji sektorów publicznego i prywatnego w badania i rozwój 1,93 % 2,03 % (2016 r.) Osiągnięcie celu jest mało prawdopodobne 3a. Ograniczenie emisji gazów cieplarnianych co najmniej o 20 % w stosunku do poziomów z 1990 r. Ograniczenie o 14 % Ograniczenie o 23 % (2016 r.) Osiągnięcie celu jest prawdopodobne 3b. Zwiększenie do 20 % udziału energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu energii końcowej 12,5 % 17,04 % (2016 r.) Osiągnięcie celu jest prawdopodobne 3c. Dążenie do docelowego wzrostu efektywności energetycznej o 20 % 5,7 % (zużycie energii pierwotnej) 16,0 % (2016 r.) (zużycie energii pierwotnej) Osiągnięcie celu jest prawdopodobne 4a. Zmniejszenie do poziomu poniżej 10 % odsetka osób przedwcześnie kończących naukę 13,9 % 10,6 % (2017 r.)* Osiągnięcie celu jest prawdopodobne 4b. Podniesienie do co najmniej 40 % odsetka osób w wieku 30–34 lat, które posiadają wyższe wykształcenie 33,8 % 39,9 % (2017 r.)* Osiągnięcie celu jest prawdopodobne 5. Uchronienie co najmniej 20 mln ludzi przed ryzykiem ubóstwa i wykluczenia społecznego Wzrost o 0,5 mln (w stosunku do roku bazowego 2008) Wzrost o 1 mln (w stosunku do roku bazowego 2008) Osiągnięcie celu jest mało prawdopodobne Tabela: Postępy w realizacji celów strategii „Europa 2020”. Źródła: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52018DC0120&qid=1530730995602&from=PL oraz aktualizacje* dostępne na stronie Eurostatu: http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=t2020_40&plugin=1 ; http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=t2020_41&plugin=1



Zintegrowane działania w dziedzinie klimatu i różnorodności biologicznej Budżet UE jest również ważnym narzędziem w realizacji przekrojowych celów polityki, takich jak działanie w dziedzinie klimatu i różnorodność biologiczna. Aby sprostać tym wyzwaniom i potrzebom inwestycyjnym związanym ze zmianą klimatu, UE postanowiła, że co najmniej 20 % jej budżetu na lata 2014–2020 – aż 200 mld EUR przez cały wspomniany okres – należy przeznaczyć na działania związane ze zmianą klimatu. Aby osiągnąć taki rezultat, do wszystkich głównych programów wydatków UE, w szczególności do polityki rozwoju regionalnego i spójności, polityki energetycznej, transportowej, polityki w dziedzinie badań naukowych i innowacji, wspólnej polityki rolnej oraz polityki rozwojowej UE, wprowadza się działania na rzecz łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej. Począwszy od projektu budżetu na 2014 r. szacunki dotyczące wydatków związanych z klimatem są corocznie monitorowane za pomocą unijnych wskaźników klimatu dostosowanych na podstawie opracowanych OECD. „wskaźników z Rio”. W 2017 r. kwota ta wyniosła ponad 31 mld EUR, co stanowiło 20,3 % całkowitego budżetu. Łączna kwota przeznaczona na włączenie problematyki klimatu do głównego nurtu polityki do końca 2017 r. wynosi ponad 100 mld EUR. W ramach procedury monitorowania wydatków związanych z różnorodnością biologiczną przewidziano przeznaczenie 9,3 % budżetu na 2016 r. i 8,1 % budżetu na 2017 r. na zmniejszenie tempa utraty różnorodności biologicznej w UE i odwrócenie tendencji w tym zakresie, co stanowiło ważny wkład w realizację celów strategii „Europa 2020” na rzecz trwałego wzrostu gospodarczego.

Wykres: Zintegrowane działania w dziedzinie klimatu (2014–2017). Wszystkie kwoty przedstawiono w mln EUR. Faktyczna kwota na lata 2014–2017 wynosi 109 mld EUR; Kwota przewidziana w budżecie na lata 2014–2020 wynosi 200 mld EUR. Budżet UE a cele zrównoważonego rozwoju Program działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030 i jego 17 celów zrównoważonego rozwoju oraz 169 celów ogólnych przyjęty przez Organizację Narodów Zjednoczonych (ONZ) we wrześniu 2015 r. nadał nowy impuls ogólnoświatowym wysiłkom zmierzającym do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju. UE, dzięki konsultacjom publicznym, dialogowi z partnerami oraz dogłębnym badaniom naukowym, odegrała istotną rolę w kształtowaniu programu działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030. UE podejmuje aktywne działania, aby zmaksymalizować postępy w realizacji celów zrównoważonego rozwoju, co podkreślono w komunikacie (COM(2016) 739) „Kolejne kroki w kierunku zrównoważonej przyszłości Europy”. Cele zrównoważonego rozwoju są mocno zakorzenione w Traktatach europejskich oraz uwzględniane we wszystkich programach, politykach i inicjatywach sektorowych. Każdego roku UE kontynuuje swoje wysiłki poprzez swoją politykę i instrumenty regulacyjne, aby realizować cele zrównoważonego rozwoju, oraz odgrywa kluczową rolę we wspieraniu, koordynowaniu i uzupełnianiu polityk państw członkowskich, również pod względem finansowym, za pośrednictwem budżetu UE. W oświadczeniach programowych z 2018 r. podkreślono w szczególności najnowsze i najbardziej istotne inicjatywy wnoszące wkład w realizację celów zrównoważonego rozwoju, chociaż często w sposób pośredni i niemożliwy do zmierzenia. Elementy te przedstawiono w celach informacyjnych i nie stanowią one oficjalnej sprawozdawczości na temat wkładu z budżetu UE w realizację celów zrównoważonego rozwoju. Ponieważ cele zrównoważonego rozwoju są wzajemnie powiązane, wiele działań może przyczyniać się do realizacji kilku celów jednocześnie. 1.1.Konkurencyjność na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia (dział budżetowy 1A)14 W 2017 r. na programy w dziedzinie „Konkurencyjność na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia” (zobowiązania w dziale 1A) przeznaczono kwotę 21,3 mld EUR, co stanowi 13 % całkowitych rocznych wydatków budżetowych. Dział 1A składa się z 23 różnych programów wydatków. Do głównych programów w ramach działu budżetowego „Konkurencyjność na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia” zalicza się: „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji, programy dotyczące dużych projektów infrastrukturalnych (Galileo, międzynarodowy eksperymentalny reaktor termojądrowy, program Copernicus i europejski system wspomagania satelitarnego – EGNOS), program Erasmus+ na rzecz kształcenia, szkolenia, młodzieży i sportu, instrument „Łącząc Europę” na rzecz rozwoju transeuropejskich sieci w sektorze transportu, sektorze energetycznym i cyfrowym oraz Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych, część planu inwestycyjnego dla Europy. Wykres: Główne programy finansowane w 2017 r. z działu 1A. Kategoria „Inne programy” obejmuje m.in. program Unii Europejskiej na rzecz zatrudnienia i innowacji społecznych (EASI), programy „Cła” i „Fiscalis”. Wszystkie kwoty przedstawiono w mln EUR. Wsparcie priorytetów Komisji Europejskiej Programy w ramach tego działu budżetowego przyczyniają się głównie do realizacji następujących priorytetów Komisji pod przewodnictwem Junckera: „zatrudnienie, wzrost gospodarczy i inwestycje”, „jednolity rynek cyfrowy”, „unia energetyczna i klimat” oraz „pogłębiona i bardziej sprawiedliwa unia gospodarcza i walutowa”. Przyczyniają się one do realizacji priorytetów strategii „Europa 2020”, jakimi są „inteligentny i trwały wzrost gospodarczy” oraz „wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu”, głównie dzięki efektom programów „Horyzont 2020” i Erasmus+ w postaci tworzenia miejsc pracy i zwiększania możliwości zatrudnienia. Programy w ramach tego działu budżetowego przyczyniają się również do realizacji strategii „Europa 2020” poprzez pobudzanie badań naukowych i innowacji, podnoszenie poziomu umiejętności i kształcenia (ustawicznego), wspieranie przedsiębiorczości, ułatwianie korzystania z inteligentnych sieci oraz gospodarki cyfrowej, budowanie wzajemnie połączonych sieci transeuropejskich, inwestowanie w infrastrukturę paneuropejską oraz oszczędniejsze gospodarowanie energią i zasobami.



Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych

Wykres: Tablica dotycząca EFIS. Źródło: Dane liczbowe dotyczące grupy EBI na dzień 15.05.2018, http://www.eib.org/efsi/ Nadrzędnym celem planu inwestycyjnego dla Europy uruchomionego w 2014 r. było natychmiastowe rozpoczęcie inwestycji w Europie, a w konsekwencji przywrócenie konkurencyjności UE i pobudzenie wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Plan koncentruje się na Europejskim Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych, który łączy gwarancję UE z zasobami Europejskiego Banku Inwestycyjnego; Europejskim Centrum Doradztwa Inwestycyjnego, które stanowi pojedynczy punkt kontaktowy w zakresie usług doradczych i pomocy technicznej; oraz Europejskim portalu projektów inwestycyjnych, za pośrednictwem którego promotorzy projektu i inwestorzy nawiązują kontakt. Celem Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych było uruchomienie 315 mld EUR łącznych inwestycji w gospodarkę realną. W grudniu 2017 r. wielkość inwestycji uruchomionych w ramach zatwierdzonych działań Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych wynosiła 81 % celu początkowego. Łącznie, od czasu uruchomienia funduszu, zatwierdzone projekty odpowiadają inwestycjom na łączną kwotę 287 mld EUR rozdzieloną między dwa komponenty: 186,2 mld EUR na rzecz obszaru infrastruktury i innowacji oraz 101,2 mld EUR na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw. Oczekuje się, że skorzysta z tego ponad 445 000 mniejszych przedsiębiorstw i że pomogło to stworzyć ponad 300 000 miejsc pracy15. Pod koniec 2017 r. UE sformalizowała16 decyzję, aby wydłużyć czas trwania funduszu i zwiększyć jego wielkość do 500 mld EUR, które mają zostać uruchomione do 2020 r. w celu dalszego pobudzenia inwestycji i zapewnienia stabilności dla promotorów projektu. Wsparcie w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych koncentruje się na sektorach o kluczowym znaczeniu dla gospodarki europejskiej, w tym: -infrastrukturze strategicznej, m.in. infrastrukturze cyfrowej, transportowej i energetycznej; -kształceniu, badaniach naukowych, rozwoju i innowacjach; -energii ze źródeł odnawialnych oraz zasobooszczędności; -wsparciu małych i średnich przedsiębiorstw.



Inwestycje te pomogły m.in. w zapewnieniu dostępu do szybkiego internetu 11 mln gospodarstw domowych, dostępu do energii ze źródeł odnawialnych ponad 4 mln gospodarstw domowych i lepszej opieki zdrowotnej milionowi obywateli17. Komisja aktywnie zwiększa widoczność projektów. Pod koniec 2017 r. na Europejskim portalu projektów inwestycyjnych uruchomionym18 w 2016 r. opublikowano informacje na temat 239 projektów z 27 państw członkowskich. Projekty obejmują: -rozwój lądowej farmy wiatrowej w Szwecji, -badania naukowe w Hiszpanii nad nowymi sposobami leczenia Alzheimera i chorobami tętnic, -wsparcie w wytwarzaniu w Republice Czeskiej produktów wielokrotnego użytku, które można poddać procesowi kompostowania stanowiących alternatywę dla plastikowych toreb jednorazowego użytku, -rozszerzenie i udoskonalenie szerokopasmowego dostępu radiowego we Włoszech, -budowę mieszkań socjalnych w Polsce.

Oczekuje się, że Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych przyczyni się do zwiększenia produktu krajowego brutto w Unii o 0,7 % i do utworzenia 700 000 nowych miejsc pracy do 2020 r.19 We wstępnych ustaleniach trwającej oceny podkreślono, że pomimo zwiększania inwestycji i dostępu do finansowania dla małych i średnich przedsiębiorstw, potrzeby dotyczące finansowania nadal istnieją i w dalszym ciągu są znaczące. W ramach tej oceny wyraźnie wykazano efekt mnożnikowy tego funduszu. W przypadku niektórych projektów zapewniających wysokie korzyści społeczne efekt ten był niewielki, co wynikało z niechęci ze strony inwestorów prywatnych. Istnieje ponadto możliwość poprawy synergii między Europejskim Funduszem na rzecz Inwestycji Strategicznych a innymi instrumentami finansowymi wspieranymi z budżetu UE. Na przykład dzięki instrumentom finansowym Programu na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (COSME). Ponadto dotychczasowe doświadczenie związane z Europejskim Funduszem na rzecz Inwestycji Strategicznych pokazało, że istnieje możliwość zwiększenia inwestycji społecznych: nie więcej niż 4 % zatwierdzonych i podpisanych projektów dotyczyło infrastruktury społecznej20. Właśnie dlatego w ramach Europejskiego filaru spraw społecznych zdecydowano o połączeniu wkładu z Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych z wkładem z programu na rzecz zatrudnienia i innowacji społecznych. Program „Horyzont 2020” Celem programu „Horyzont 2020” jest wzmocnienie bazy naukowej UE, wzmocnienie wiodącej pozycji w przemyśle i potencjału innowacyjnego w sektorze prywatnym oraz wspieranie wkładu wynikającego z badań naukowych i innowacji mającego na celu sprostanie wyzwaniom społecznym (takim jak bezpieczeństwo żywnościowe lub działanie w dziedzinie klimatu). Program stanowi wsparcie dla priorytetów politycznych UE, jak w ramach celów zrównoważonego rozwoju. W 2017 r. w ramach programu „Horyzont 2020” zapewniono 8,5 mld EUR finansowania, które uruchomiły dalsze bezpośrednie dodatkowe inwestycje, co dało łącznie 10,6 mld EUR. Sfinansowano około 5 000 projektów, od dotacji na rzecz światowej klasy naukowców i nowoczesnych badań naukowych, po wsparcie dla innowacyjnych małych i średnich przedsiębiorstw, aby stworzyć nowe produkty i zapewnić nowe usługi21. Dotychczas dzięki działaniu „Maria Skłodowska-Curie” w ramach programu „Horyzont 2020” dofinansowano 36 000 naukowców na wszystkich etapach kariery, niezależnie od ich wieku i narodowości. Znacząco przyczyniło się to do utrzymania, rozwoju i przyciągnięcia utalentowanych naukowców w Europie. 2017 r. był rokiem 20. rocznicy działania „Maria Skłodowska-Curie” oraz rokiem 150 rocznicy urodzin osoby, której imieniem nazwano to działanie, dwukrotnej laureatki Nagrody Nobla polsko-francuskiej badaczki Marii Skłodowskiej-Curie. W całej Europie i poza nią odbyły się związane z tym wydarzenia. Dwóch spośród trzech naukowców, którym przyznano Nagrodę Nobla w 2017 r. w dziedzinie chemii za optymalizację mikroskopów elektronowych, uczestniczyło w działaniu „Maria Skłodowska-Curie” i innych projektach badawczych finansowanych przez UE, natomiast 14 doktorantów finansowanych w ramach działania „Maria Skłodowska-Curie” przyczyniło się do historycznego wykrycia fal grawitacyjnych, które doprowadziło do przyznania Nagrody Nobla w 2017 r. w dziedzinie fizyki.



Wykres: Najważniejsze dane liczbowe dotyczące przewodniego projektu badań nad grafenem, źródło: https://graphene-flagship.eu/SiteCollectionDocuments/EC_leaflet.pdf Projekt badań nad grafenem stanowi wymowny przykład dużej europejskiej wartości dodanej programu „Horyzont 2020”. Ta 10-letnia inicjatywa badawcza jest jedną z największych inicjatyw dotychczas finansowanych w Europie. Ponad 150 partnerów w ponad 20 państwach europejskich, zarówno z przemysłu, jak i środowisk akademickich, wspólnie opracowuje zastosowania w takich dziedzinach, jak technologie mobilne 5G, akumulatory, lotnictwo, zastosowania medyczne oraz technologia motoryzacyjna. Najnowszym przełomowym osiągnięciem jest pierwszy mikroprocesor wykonany z tworzywa podobnego do grafenu, który ma duże szanse wykorzystania w przedmiotach codziennego użytku oraz na potrzeby badań aktywności mózgu w wysokiej rozdzielczości, co może pomóc w lepszym zrozumieniu chorób takich jak padaczka.

W 2017 r. zespół finansowany przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych odkrył luki w zabezpieczeniach procesorów komputerowych zwane „Meltdown” i „Spectre”, otwierając nowe perspektywy dla zwiększonego bezpieczeństwa w opracowywaniu nowoczesnych systemów komputerowych. Program „Horyzont 2020” przyczynił się również do opracowania i wdrożenia zintegrowanych systemów obserwacji na Morzu Śródziemnym – w jego ramach przyznano 8,4 mln EUR międzynarodowemu konsorcjum ODYSSEA na zintegrowanie sieci obserwacji i systemów prognozowania w basenie Morza Śródziemnego. Konsorcjum liczy 28 partnerów z 14 państw, głównie z obszaru basenu Morza Śródziemnego. W ramach programu „Horyzont 2020” wsparto również projekt dotyczący promu zasilanego energią elektryczną, w ramach którego opracowuje się i prezentuje najbardziej wydajny na świecie pojazd elektryczny i prom pasażerski o średnim zasięgu. Projekt ten stanowi odpowiedź na pilną potrzebę zmniejszenia emisji CO2 i zanieczyszczenia powietrza wynikających z transportu wodnego. W promie zastosowano zaawansowane akumulatory litowo-tytanianowe o wadze 56 ton, wysokiej wydajności i zdolności szybkiego ładownia, aby zapewnić 7 podróży dziennie z 31 pojazdami i prawie 200 pasażerami na odcinku 40 km między kontynentalną częścią Danii i wyspą Aero. Prom elektryczny zużywa o 50 % mniej energii i co roku pozwala ograniczyć zanieczyszczenie o 2 000 ton CO2. W ramach najnowszego przeglądu śródokresowego dotyczącego programu „Horyzont 2020” zakończonego w 2017 r.22 stwierdzono, że program zapewnia istotne dodatkowe korzyści w porównaniu z mechanizmami wsparcia na poziomie krajowym i regionalnym w zakresie badań naukowych i innowacji pod względem skali, szybkości i zasięgu oraz poprawia przewagę konkurencyjną uczestników, jednocześnie ogólnie zwiększając atrakcyjność UE na świecie jako miejsca prowadzenia badań naukowych i innowacji. Program „Horyzont 2020” sprzyja tworzeniu konkurencji w obszarze badań naukowych i innowacji w całej UE dzięki ogłaszanym na poziomie ponadnarodowym zaproszeniom do składania wniosków, jak również identyfikacji najbardziej obiecujących projektów opartych na współpracy w obszarze badań naukowych i innowacji. W ramach oceny stwierdzono również, że środki upraszczające wprowadzone do programu „Horyzont 2020” (takie jak jednolita stawka zwrotu kosztów bezpośrednich, stawka ryczałtowa kosztów pośrednich lub portal dla uczestników) pozwoliły obniżyć koszty uczestnictwa i skrócić czas oczekiwania na przyznanie dotacji. Czas oczekiwania na przyznanie dotacji wynosi obecnie średnio 192 dni, a więc jest o ponad 100 dni krótszy w porównaniu z poprzednim, 7. programem ramowym. W porównaniu z poprzednim programem dołożono większych starań, aby zwiększyć synergie między programem „Horyzont 2020” i innymi programami, zwłaszcza europejskimi funduszami strukturalnymi i inwestycyjnymi oraz Europejskim Funduszem na rzecz Inwestycji Strategicznych. Przykłady zwiększonych synergii obejmują pieczęć doskonałości, tzn. europejski znak wysokiej jakości przyznawany wnioskom ocenionym powyżej progu jakości, które jednak nie są finansowane, aby umożliwić pozyskanie finansowania na ich realizację z alternatywnych prywatnych lub publicznych źródeł finansowania. Znak ten pomaga zainteresowanym organom finansującym, gotowym zainwestować w obiecujące wnioski (w tym organom krajowym i regionalnym za pośrednictwem europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych) w łatwiejszym zidentyfikowaniu odpowiednich projektów. Pieczęć doskonałości zyskałaby na zbliżeniu istniejących zasad, ich dostosowanie zwiększyłoby bowiem możliwości finansowania przedmiotowych projektów. Wyniki przeglądu śródokresowego ujawniły również szereg obszarów wymagających poprawy, zwłaszcza potrzebę większej elastyczności, umożliwiającej dostosowanie programu do pojawiających się priorytetów, oraz potrzebę dotyczącą systemów monitorowania, które byłyby odpowiedniejsze do zmierzenia postępów. Ponadto w ramach oceny śródokresowej wskazano potrzebę wywierania większego wpływu i kontaktu z obywatelami. Ma to duże znaczenie dla poprawy działań informacyjnych dotyczących wkładu badań naukowych i innowacji w rozwiązywanie problemów społecznych i technologicznych oraz dla przyjęcia w przyszłości podejścia w większym stopniu skoncentrowanego na skutkach i ukierunkowanego na działanie. Program Erasmus+ Wykres: Liczba uczestników programu Erasmus w podziale na państwa członkowskie,

źródło: https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/leaders-working-lunch-mobility_pl.pdf W 2017 r. obchodzono 30. rocznicę programu Erasmus. Program jest ukierunkowany na transgraniczną współpracę między państwami w drodze wymian między uczelniami i ma zwiększyć liczbę studiujących w wymiarze międzynarodowym. Zainicjowano go w 1987 r. jako niewielki program promujący mobilność studentów wyższych uczelni – w pierwszym roku uczestniczyło w nim jedynie 3 200 studentów. Obecnie jednak jest jednym z najbardziej skutecznych programów UE o rozpoznawalnej nazwie, która kreuje pozytywny wizerunek Unii daleko poza jej granicami. Trzydzieści lat od jego uruchomienia w obszarze szkolnictwa wyższego, zasięg programu Erasmus+ rozszerzono na inne sektory, takie jak szkoły, kształcenie i szkolenie zawodowe, kształcenie dorosłych, młodzież i sport. W 2017 r. kampanią „Od Erasmusa do Erasmusa+” obchodzono 30. rocznicę programu Erasmus+ w całej Europie oraz poza nią i ponad 750 000 osób wzięło udział w ponad 1 900 wydarzeniach w 44 państwach, aby uczcić i omówić wpływ działań wspieranych w ramach programu Erasmus oraz porozmawiać o jego przyszłości. Program ten jest konsekwentnie określany przez obywateli jako jeden z trzech najbardziej pozytywnych skutków integracji europejskiej. W czerwcu 2017 r. uruchomiono nową aplikację mobilną programu Erasmus+, aby pomóc studentom, w tym studentom zaangażowanym w wymianę z państw trzecich poza Europą lub do tych państw, uczniom zawodu oraz osobom zaangażowanym w wymianę młodzieży w lepszym przygotowaniu się do mobilności. Aplikacja umożliwia im monitorowanie postępów na różnych etapach przed, w trakcie oraz po zdobyciu doświadczeń za granicą. Od czasu jej uruchomienia, aplikację pobrano już ponad 27 000 razy. W ramach najnowszej oceny śródokresowej programu Erasmus+ (2018 r.)23 wykazano, że program jest na dobrej drodze do osiągnięcia założonych wyników przy dotychczasowym udziale ponad 1,8 mln osób w działaniach związanych z mobilnością oraz zaangażowaniu ponad 240 000 organizacji w projekty współpracy. Poziom zadowolenia beneficjentów programu przekracza 90 %. Program wspiera gotowość do pracy lub studiowania za granicą oraz rozwój znajomości języka obcego, zachęca do pozytywnych zachowań obywatelskich oraz pobudza poczucie bycia „Europejczykiem” (+19 % w porównaniu z osobami nieuczestniczącymi w programie). Program Erasmus+ pozytywnie wpływa na nabycie umiejętności i kompetencji, tym samym zwiększając zdolność do zatrudnienia oraz przedsiębiorczość i skracając czas przechodzenia od kształcenia do zatrudnienia (o 13 % szybciej w porównaniu z osobami, które nie brały udziału w programie Erasmus+ ani w programach poprzedzających). W świetle uzyskanych wyników w ramach oceny podkreślono niekwestionowaną europejską wartość dodaną programu Erasmus+. Wynika ona z dużej liczby finansowanych działań i ich szerokiego zasięgu, a także zapewnienia sprawiedliwego dostępu do mobilności edukacyjnej, uwzględnienia najlepszych praktyk, głębszej integracji w ramach UE oraz wyraźnie międzynarodowego wymiaru. Inne programy, w ramach których finansowane są porównywalne działania na poziomie krajowym, pozostają znacznie mniejsze zarówno pod względem rozmiarów, jak i zasięgu. Jest mało prawdopodobne, aby mogły one zastąpić finansowanie w ramach programu Erasmus+.

W ramach oceny zauważono również, że istnieje możliwość wprowadzenia lepiej ukierunkowanych działań, aby zmaksymalizować znaczenie działań „Jean Monnet”, spójność w obszarze sportu oraz wartość dodaną programu w sektorze kształcenia dorosłych. Stwierdzono, że wkład w sektor kształcenia dorosłych jest w wysokim stopniu fragmentaryczny ze względu na zróżnicowany charakter tego sektora; w obszarze sportu nie należy nadmiernie rozdrabniać zasobów, aby osiągnąć znaczący wynik. W przypadku działań „Jean Monnet” istnieje potrzeba zwiększenia świadomości na temat integracji europejskiej i jej zrozumienia w środowiskach najmłodszego pokolenia (zwłaszcza uczniów szkół).

Europejski Korpus Solidarności oferuje osobom młodym między 18 i 30 rokiem życia możliwość uczestniczenia w wielu działaniach solidarnościowych w całej UE. Zakłada się, że do 2020 r. 100 000 osób młodych weźmie udział w tej inicjatywie. Oprócz wolontariatu, staży i pośrednictwa pracy Korpus Solidarności zapewniłby uczestnikom w przyszłości Europejski również możliwość stworzenia własnych projektów solidarnościowych lub zgłoszenia się do wolontariatu jako grupa. Wolontariat wspierany w ramach programu Erasmus+ oraz 8 innych programów i instrumentów UE przyczynił się do stworzenia dalszych możliwości osobom młodym w ramach Europejskiego Korpusu Solidarności. W ciągu roku od uruchomienia zapisało się do niego ponad 42 000 młodych osób ze wszystkich państw członkowskich. Do końca 2017 r., kiedy to minął rok od uruchomienia internetowego narzędzia rejestracji, osobom młodym24 zaoferowano ponad 2 500 miejsc pracy. W sierpniu 2017 r. 16 wolontariuszy Europejskiego Korpusu Solidarności przybyło do Nursji we Włoszech, jednego z miast, które mocno ucierpiało na skutek silnych trzęsień ziemi w okresie między sierpniem 2016 r. i styczniem 2017 r. Pomagają oni w prowadzonych działaniach mających na celu naprawienie szkód i przywrócenie usług społecznych dla lokalnej społeczności. Do 2020 r. do włoskich regionów dotkniętych trzęsieniami ziemi zostanie wysłanych 230 wolontariuszy.



Program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (COSME) Program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw to zróżnicowany program obejmujący szereg działań na rzecz wsparcia małych i średnich przedsiębiorstw zapewnianych za pośrednictwem dotacji i instrumentów finansowych. Program ten ma następujące cztery cele szczegółowe: dostęp do finansowania dla małych i średnich przedsiębiorstw, dostęp do rynków, promowanie otoczenia sprzyjającego działalności gospodarczej i konkurencyjności oraz krzewienie przedsiębiorczości. Instrumenty finansowe wykorzystywane w ramach Programu na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw spotkały się z zainteresowaniem instytucji pośrednictwa finansowego w całej UE oraz w państwach trzecich uczestniczących w programie, zwłaszcza w przypadku instrumentu gwarancji kredytowych. Pod koniec 2017 r. w ramach Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego podpisano 87 umów dotyczących gwarancji kredytowych o łącznej wartości 859 mln EUR, z których 72 umowy zostały wsparte środkami z Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych. Do końca grudnia 2017 r. w ramach tych umów ponad 275 000 małych i średnich przedsiębiorstw otrzymało już finansowanie w wysokości ponad 12,8 mld EUR. System finansowania funkcjonujący w ramach programu gwarantuje duży efekt mnożnikowy przynoszący z 1 euro z budżetu UE zwrot w wysokości 30 euro finansowania w przypadku małych i średnich przedsiębiorstw. Podpisanie umów w przypadku instrumentu kapitałowego na rzecz wzrostu zajęło więcej czasu, ponieważ kapitał własny wymaga bardziej złożonego procesu analizy due diligence i gromadzenia środków finansowych. Pod koniec 2017 r. Europejski Fundusz Inwestycyjny za pośrednictwem instrumentu kapitałowego na rzecz wzrostu zainwestował w 12 funduszy, inwestując około 157 mln EUR w małe i średnie przedsiębiorstwa będące na etapie rozwoju i wzrostu. Dwie trzecie (365 mln EUR) środków przeznaczonych na realizację celu programu, jakim jest dostęp do rynków, przekazano na Europejską Sieć Przedsiębiorczości – największą na świecie sieć centrów usług biznesowych. Centra te zapewniają szeroki zakres wsparcia na rzecz umiędzynarodowienia i wsparcia zarządzania innowacjami, jak również usług doradczych i usług partnerstwa dla małych i średnich przedsiębiorstw pragnących dokonywać wywozu poza ich własne państwo w ramach jednolitego rynku UE, jak również poza Europę. Zakres usług obejmuje informacje na temat kwestii związanych z UE, wizyty w przedsiębiorstwie oraz kampanie informacyjne, jak również specjalistyczne usługi doradcze, wyjazdy w celach gospodarczych i wydarzenia służące nawiązywaniu kontaktów i pośrednictwu technologicznemu. Dane na temat beneficjentów za 2017 r. nie są jeszcze dostępne ze względu na 2-letni czas trwania dotacji, jednak w 2016 r. wsparcie otrzymało około 254 000 małych i średnich przedsiębiorstw i przewiduje się podobną liczbę beneficjentów w 2017 r. Około 3 000 pracowników sieci aktywnie uczestniczyło w lokalnych wydarzeniach i udzieliło specjalistycznych usług doradczych 70 000 małych i średnich przedsiębiorstw w kwestiach dostępu do finansowania, praw własności intelektualnej, usług dla przedsiębiorstw oraz usług dotyczących technologii i zasobooszczędności. Około 25 000 wzięło udział w giełdach współpracy. Od czasu przedłużenia tej inicjatywy w 2015 r. w ramach Europejskiej Sieci Przedsiębiorczości zawarte zostało 8 620 umów o partnerstwie między małymi i średnimi przedsiębiorstwami dzięki zapewnianej przez nią pomocy w znalezieniu partnerów biznesowych. W 2017 r. sieć rozszerzyła zakres swoich usług doradczych o wyspecjalizowanych doradców ds. rozwoju, pomagających nowym, innowacyjnym małym i średnim przedsiębiorstwom rozwinąć swoją działalność poza krajem pochodzenia. Ostateczne dane sprawozdawcze za lata operacyjne 2017–2018 mają być dostępne w marcu 2019 r. Od czasu jego uruchomienia w ramach programu „Erasmus” dla młodych przedsiębiorców osiągnięto poziom 5 800 wymian w 2017 r. między nowymi i doświadczonymi przedsiębiorcami. Obecnie program „Erasmus” dla młodych przedsiębiorców jest realizowany przez sieć 175 lokalnych organizacji pośredniczących w 33 państwach (spośród 38 uczestniczących). Wstępne wyniki przeglądu śródokresowego25 dotyczącego Programu na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw wykazały, że ogólna koncepcja programu okazała się skuteczna pod względem zaspokajania potrzeb przedsiębiorców na rynku europejskim. Nowi przedsiębiorcy, którzy w latach 2014–2016 uczestniczyli w programie, założyli dotychczas 241 nowych przedsiębiorstw i stworzyli ponad 1 000 nowych miejsc pracy. Przedsiębiorcy przyjmujący również potwierdzili ze swojej strony pozytywne skutki w postaci utworzenia ponad 1 000 miejsc pracy. 58 % doświadczonych przedsiębiorców uczestniczących w programie COSME zauważyło wzrost obrotów, a 41 % – wzrost zatrudnienia. Wstępne ustalenia w ramach przeglądu śródokresowego wskazują, że Program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (COSME) pozwala na osiągnięcie korzyści skali w obszarach takich jak wsparcie dla małych i średnich przedsiębiorstw za granicą lub egzekwowania praw własności intelektualnej dzięki łączeniu wysiłków krajowych oraz ustanowieniu usług, którym brakowałoby masy krytycznej, gdyby były świadczone na poziomie krajowym. Ustalenia wskazują również, że program wnosi europejską wartość dodaną, na przykład za pośrednictwem Europejskiej Sieci Przedsiębiorczości wspierającej europejskie przedsiębiorstwa w poszerzaniu ich rynku poza UE. 20 procent budżetu rozkłada się jednak na dużą liczbę działań o stosunkowo małej skali. Nie kwestionując użyteczności elastycznych działań pilotażowych, które ze względu na swój charakter prowadzone są na małą skalę, należy zauważyć, że fragmentacja ta ma negatywny wpływ na potencjalną opłacalność tych działań i może zakłócić utrzymanie strategicznego kierunku i koordynacji programu. Instrument „Łącząc Europę” Instrument „Łącząc Europę” to kluczowy unijny instrument finansowania, który stanowi wsparcie dla inwestycji infrastrukturalnych na rzecz rozwoju wysoce sprawnych, zrównoważonych i skutecznie połączonych transeuropejskich sieci transportowych, energetycznych i cyfrowych. Program koncentruje się na projektach UE mających na celu finansowanie odcinków transgranicznych i wyeliminowanie utrudnień w transporcie, zakończenie izolacji energetycznej i zwiększenie bezpieczeństwa dostaw energii oraz zapewnienie ogólnounijnych rozwiązań w zakresie infrastruktury usług cyfrowych, które mogą przynieść korzyść wszystkim Europejczykom.

Rozszerzenie sieci bazowej i korytarzy do państw sąsiadujących usprawnia łączność i przyczynia się do wzmocnienia pozycji UE jako podmiotu na arenie międzynarodowej. Na podstawie prowadzonej analizy dotyczącej trzeciej wersji planów prac w zakresie korytarzy sieci bazowej, inwestycja konieczna do celów rozbudowy dziewięciu korytarzy sieci bazowej do 2030 r. mogłaby wygenerować około 4 500 mld EUR skumulowanego PKB w trakcie tego okresu. Oznaczałoby to 1,8 % dodatkowego PKB w 2030 r. w porównaniu z 2015 r. Liczba roboczolat stworzonych dzięki realizacji 9 korytarzy sieci bazowej mogłaby osiągnąć poziom około 13 mln miejsc pracy26. W 2017 r. ukończono ważne odcinki korytarzy sieci bazowej, takie jak połączenie kolejowe między Berlinem i Monachium czy między Paryżem i Bordeaux, oba oddane do użytku publicznego. Ukończenie obu projektów zajęło wiele lat.



Projekty wybrane do finansowania w 2017 r. ramach instrumentu „Łącząc Europę” obejmują: W sektorze transportu: modernizację ponad 100-kilometrowego odcinka kolejowego Białystok-Ełk w północno-wschodniej Polsce w ramach projektu modernizacji Rail-Baltica; modernizację systemów zarządzania ruchem lotniczym we wszystkich państwach członkowskich; pełną rozbudowę tunelu drogowego Karawanki łączącego Słowenię i Austrię; rozwój sieci szybkiego ładowania pojazdów elektrycznych w Danii, Niemczech, Francji, Włoszech, Szwecji i Zjednoczonym Królestwie. W sektorze energetycznym: linię elektryczną Litpol Link. Projekt ten po raz pierwszy połączył sieci państw bałtyckich z sieciami państw Europy Zachodniej (połączenie między Litwą i Polską) i zakończył tym samym izolację energetyczną państw bałtyckich. W sektorze cyfrowym 16 państw członkowskich korzysta z platformy usług podstawowych w dziedzinie e-zdrowia ułatwiającej zapewnienie transgranicznego bezpieczeństwa pacjentom i ciągłości opieki. Pierwsze zaproszenie do składania wniosków łączące różne źródła finansowania uruchomiono w 2017 r. w ramach instrumentu „Łącząc Europę”, a dokładniej – jego komponentu dotyczącego transportu. Miało ono na celu połączenie dotacji w ramach instrumentu „Łącząc Europę” z finansowaniem z Europejskiego Banku Inwestycyjnego i Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych, jak również krajowych banków prorozwojowych lub inwestorów z sektora prywatnego. Celem jest wsparcie opłacalnych ekonomicznie projektów, wykorzystując finansowanie prywatne poprzez zapewnienie dotacji UE, aby wyeliminować lukę w finansowaniu.

W ramach pierwszego etapu tego zaproszenia z 2017 r. największą część finansowania przekazano na rozwój europejskiej sieci kolejowej (719,5 mln EUR), dekarbonizację i modernizację transportu drogowego (99,6 mln EUR), jak również rozwój portów morskich (78,9 mln EUR) oraz śródlądowych dróg wodnych (44,7 mln EUR). Projekty w ramach zaproszenia do składania wniosków z 2017 r. łączącego różne formy finansowania obejmują takie inicjatywy, jak zwiększenie transgranicznej szybkości linii kolejowego dostępu do tunelu Fehmarnbelt między Danią i Niemcami; powiększenie i modernizację linii kolejowej Divača-Koper na Słowenii, aby zwiększyć jej przepustowość, bezpieczeństwo i niezawodność; dostosowanie najważniejszej śródlądowej drogi wodnej w Belgii, kanału Alberta, do większego transportu towarowego; jak również przepustowości Portu Gdańsk w Polsce. W obszarze innowacji i paliw alternatywnych wybrano kilka projektów dotyczących wielu państw członkowskich umożliwiających budowę sieci punktów ultraszybkiego ładowania dla pojazdów elektrycznych. W ramach przeglądu śródokresowego27 dotyczącego instrumentu „Łącząc Europę” stwierdzono, że potrzeby inwestycyjne w zakresie rozwoju infrastruktury są nadal wysokie. Stwierdzono także, że utrzymują się niedoskonałości rynku, zwłaszcza w odniesieniu do dużych transgranicznych projektów, w przypadku których koszty są ponoszone na poziomie lokalnym lub krajowym, natomiast korzyści osiągane są na skalę europejską, lub jeśli podział kosztów i korzyści w projektach obejmujących wiele państw członkowskich jest nierównomierny. W związku z tym program nadal jest odpowiedni i w wysokim stopniu skuteczny, mimo że wielu długoterminowych projektów jeszcze nie sfinalizowano. W obszarze transportu 86 % przyznanych obecnie funduszy dotyczy transgranicznej infrastruktury transportowej z kierunkowaniem głównie na rozwój sieci bazowej i dziewięciu korytarzy, które należy ukończyć do 2030 r. W sektorze energetycznym instrument „Łącząc Europę” przyczynia się do wzmocnienia wzajemnych połączeń, mając na celu zakończenie izolacji energetycznej i ukończenie tworzenia wewnętrznego rynku energii. Stwierdzono, że w sektorze cyfrowym program przyczynia się do wdrażania infrastruktur usług cyfrowych, które pozwalają administracjom, obywatelom i przedsiębiorstwom korzystać z transgranicznych usług online. Nadal konieczne jest jednak zwiększanie świadomości, aby w pełni wykorzystać możliwości programu. W ramach instrumentu „Łącząc Europę” nadal wykorzystywano i opracowywano innowacyjne instrumenty finansowe, jednak w ocenie podkreślono, że ich wdrażanie jest ograniczone, częściowo z powodu nowych możliwości oferowanych przez Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych. Przestrzeń kosmiczna Gospodarka i społeczeństwo UE są w coraz większym stopniu zależne od zastosowań i usług wykorzystujących instalacje kosmiczne, przy czym potencjalne zakłócenia mogą być bardzo kosztowne pod względem dochodów przedsiębiorstw, i co ważniejsze, pod względem bezpieczeństwa osób28. Program Copernicus to program UE dotyczący obserwacji i monitorowania Ziemi i jako taki stanowi jedno z największych źródeł danych na świecie. Zapewnia znaczną wartość dodaną, zwłaszcza w porównaniu z tym, co można byłoby osiągnąć na poziomie krajowym. W oparciu o system satelitów i czujników (stacji naziemnych, czujników zainstalowanych na statkach powietrznych i morskich) program Copernicus dostarcza wiarygodnych i aktualnych informacji za pośrednictwem usług zajmujących się sześcioma obszarami tematycznymi: środowisko lądowe, środowisko morskie, stan atmosfery, zmiana klimatu, sytuacje kryzysowe i bezpieczeństwo. Informacje te stanowią wsparcie dla różnych obszarów polityki i zastosowań UE, od ochrony środowiska po regionalne i lokalne planowanie, rolnictwo, zrównoważony rozwój oraz ochronę granic. Galileo oraz EGNOS, europejski system wspomagania satelitarnego, to unijne programy nawigacji satelitarnej. Oba te programy zapewniają sygnały umożliwiające ustalenie położenia i czasu wykorzystywane w obszarach gospodarki o krytycznym znaczeniu, takich jak sieci telefonii komórkowych, nawigacja samochodowa oraz zwiększona precyzja w przypadku lądowania samolotów. W 2017 r. usługa programu Copernicus w zakresie zarządzania kryzysowego została aktywowana ponad 80 razy, aby wspomóc pilne działania w zakresie ochrony ludności i pomocy humanitarnej. Klęski żywiołowe, w związku z którymi aktywowano tę usługę, obejmują: burze i powodzie w Europie, pożary lasów w Grecji, Hiszpanii, Portugalii, huragan Ofelię w Irlandii, silne wiatry w Polsce, a w wymiarze międzynarodowym – trzęsienia ziemi w Meksyku i Iraku oraz huragany Harvey i Irma w USA i na Karaibach. Na orbicie znajdują się 22 satelity Galileo, z których 18 działa, a 4 wyniesione na orbitę w grudniu 2017 r. są w fazie testów. Również w 2017 r. wzrosło zainteresowanie rynku urządzeniami działającymi w tym systemie – sprzedano około 75 mln smartfonów działających w systemie Galileo. Na przykład urządzenia produkowane przez Apple, Samsung i Sony zawierają chipsety działające w systemie Galileo.

Według wyników przeglądu śródokresowego zakończonego w 2017 r.29 program Copernicus jest na dobrej drodze do osiągnięcia zakładanych celów i cele te realizuje, chociaż nie wszystkie w tym samym stopniu. Dostarczane dane są dobrej jakości i wiarygodne, co, wraz z przyjęciem polityki dotyczącej bezpłatnych danych, jest jedną z mocnych stron programu. Niemniej przegląd wykazał również potrzebę poprawy dystrybucji danych i dostępu do nich oraz zwiększenia integracji danych satelitarnych z innymi źródłami danych i innymi obszarami polityki oraz sektorami gospodarki, aby osiągnąć wyższy poziom wykorzystania programu przez użytkowników. Jak wykazano w ocenie śródokresowej30, zarówno Galileo, jak i europejski system wspomagania satelitarnego osiągają dobre wyniki realizacji swoich celów. Pod koniec 2016 r. ponad 250 portów lotniczych w 20 państwach korzystało z procedur podchodzenia do lądowania31 opartych na europejskim systemie wspomagania satelitarnego. Od 2018 r. wszystkie nowe modele samochodów sprzedane w Unii Europejskiej będą korzystać z europejskiego systemu wspomagania satelitarnego i Galileo, co w przypadku wypadków32 pozwoli ustalić położenie miejsca powiadomienia o wypadku. Ocena umożliwiła również zidentyfikowanie pewnych problemów dotyczących braku efektywności związanych ze strukturą zarządzania. Na przykład niska reakcyjność procesu decyzyjnego z powodu liczby zaangażowanych podmiotów, ale również ze względu na różne struktury zarządzania w zakresie wdrażania, eksploatacji i pracy między Agencją Europejskiego GNSS i Europejską Agencją Kosmiczną. Zarządzanie bezpieczeństwem również zostało zidentyfikowane jako źródło braku efektywności: uruchomienie pierwszych usług oraz przejście z etapu wdrażania do etapu eksploatacji spowodowało pojawienie się wyzwań, którym należy zaradzić, aby zapewnić odpowiedni poziom bezpieczeństwa i być w stanie je poprawić. Projekty te odegrały również rolę w kryzysie uchodźczym. Program Copernicus, unijny program obserwacji Ziemi zapewniał na przykład obrazy satelitarne na potrzeby monitorowania portów i plaż zidentyfikowanych jako punkty wyjazdu statków przewożących migrantów w 2015 r. i 2016 r. Usługa poszukiwawczo-ratownicza Galileo radykalnie skraca czas wykrywania sygnałów alarmowych z trzech godzin do zaledwie dziesięciu minut, znacznie usprawniając dokładną lokalizację. Międzynarodowy eksperymentalny reaktor termojądrowy (ITER) Międzynarodowy eksperymentalny reaktor termojądrowy (ITER) ma na celu wykazanie, że synteza jądrowa jest opłacalnym i zrównoważonym źródłem energii. W związku z budową i eksploatacją eksperymentalnego reaktora syntezy jądrowej wykonano ważny krok w kierunku wykazania, że synteza jądrowa stanowi zrównoważone źródło energii. Ze względu na jej istotne zalety, takie jak dostępność dużych rezerw paliwa i brak emisji CO2, synteza jądrowa mogłaby w dużym stopniu przyczynić się do długoterminowej strategii UE dotyczącej obniżenia emisyjności systemu energetycznego w bezpieczny, wydajny i pewny sposób. Jest to unikalny długoterminowy projekt współpracy naukowej uzgodniony na szczeblu międzynarodowym między siedmioma partnerami (UE, Stanami Zjednoczonymi, Rosją, Japonią, Chinami, Koreą Południową i Indiami). Cel stanowi udowodnienie przy pomocy budowanego eksperymentalnego reaktora, że synteza termojądrowa może stanowić zrównoważone źródło energii. W związku z tym, że projekt obejmuje budowę ponad 10 milionów komponentów, zawarto setki umów z przedstawicielami europejskiego przemysłu i instytucjami badawczymi. Do grudnia 2017 r. ukończono 50 % wszystkich prac budowlanych niezbędnych do realizacji pierwszego etapu operacyjnego ITER33. ITER wymaga stosowania magnesów zapewniających stabilność plazmy, a w 2017 r. pokazano najbardziej zaawansowany magnes nadprzewodzący w historii34, który jest budowany w Europie. Magnes ten ma 14 metrów wysokości, 9 metrów szerokości i waży 110 ton. Jest to pierwsza z 18 cewek pola toroidalnego, które będą działać w ITER. Cewki te stworzą mocną klatkę magnetyczną, w której zamknięte będzie paliwo termojądrowe, którego temperatura będzie osiągać 150 milionów stopni Celsjusza. Cewki pola toroidalnego ITER wytwarzać będą pole magnetyczne, które będzie około milion razy silniejsze od pola magnetycznego Ziemi. W Europie wyprodukowanych zostanie dziewięć z nich i jedna zapasowa. Pozostałe dziewięć zostanie wyprodukowanych w Japonii. W produkcji magnesów będzie uczestniczyć co najmniej 600 osób z 26 przedsiębiorstw. Opracowano pierwsze w swoim rodzaju produkty, które zapewniają europejskim przedsiębiorstwom przewagę pod względem innowacyjności i konkurencyjności, a także możliwości rozwoju wiedzy, know-how oraz potencjalnych technologii i produktów pochodnych. Od dnia 30 września 2017 r. podpisano 601 umów operacyjnych w sprawie zamówień publicznych i udzielono 322 dotacji na łączną kwotę 3,97 mld EUR (wartość na rok 2008). W Europie trwają również prace nad budową części powłoki magnetycznej, wewnątrz której będzie przebiegać synteza jądrowa (komora próżniowa). Zbudowano również jedyny w swoim rodzaju obiekt badawczy w celu zbadania układów ogrzewania, które będą niezbędne w ITER35.

1.2.Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna (dział budżetowy 1B)36 W ramach działu 1B w budżecie na 2017 r. na realizację programów przeznaczono kwotę 54 mld EUR, co stanowi 34 % całkowitego budżetu UE na 2017 r. Dział 1B składa się z 6 różnych programów wydatków. Obejmuje on Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Fundusz Spójności, Europejski Fundusz Społeczny37 – w tym „Inicjatywę na rzecz zatrudnienia ludzi młodych” (szczególny przydział na zapewnienie kwoty równoważnej), a także Europejski Fundusz Pomocy Najbardziej Potrzebującym. Wszystkie te programy są realizowane w ramach zarządzania dzielonego.

Wykres: Główne programy finansowane w 2017 r. z działu 1B. Kategoria „Inne programy” obejmuje wkład w instrument „Łącząc Europę”, pomoc dla najbardziej potrzebujących, wsparcie regionów najbardziej oddalonych i słabo zaludnionych, pomoc techniczną oraz projekty pilotażowe i działania przygotowawcze. Wszystkie wartości są podane w mln EUR. Wsparcie priorytetów Komisji Europejskiej Interwencje w ramach polityki spójności przyczyniają się do osiągnięcia kilku priorytetów Komisji Junckera, w szczególności są to „zatrudnienie, wzrost gospodarczy i inwestycje”. Polityka spójności jest najważniejszym instrumentem inwestycyjnym UE w odniesieniu do realizacji celów strategii „Europa 2020”, który wspiera wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy na szczeblu UE oraz reformy strukturalne na szczeblu krajowym. Stała się kluczowym elementem zarządzania gospodarką w Europie i głównym czynnikiem wszystkich elementów strategii polityki gospodarczej opartej na trzech fundamentach – inwestycjach, reformach strukturalnych i odpowiedzialnych finansach publicznych. Warunki wstępne sprzyjały korzystnym warunkom prawnym i strukturalnym dla solidnych inwestycji, których pozytywne efekty dały się również odczuć poza samym obszarem polityki spójności. Polityka spójności staje coraz ważniejszym sposobem radzenia sobie ze skutkami kryzysu gospodarczego w perspektywie krótkoterminowej oraz wzmacniania wewnętrznego potencjału rozwojowego regionów w perspektywie średnioterminowej. Oprócz warunków makroekonomicznych, które stwarzają dalszy bodziec dla zdrowej polityki makroekonomicznej, rozporządzenie regulujące politykę spójności przewiduje możliwość przeprogramowania środków przez Komisję w przypadku pojawienia się w trakcie corocznej analizy nowych zaleceń dla poszczególnych krajów mających znaczenie dla inwestycji. Polityka spójności przyczynia się do realizacji planu inwestycyjnego dla Europy i uzupełnia Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych. Odbywa się to na kilka sposobów: dzięki pozyskiwaniu publicznych i prywatnych inwestycji, wspieraniu reform strukturalnych oraz poprawianiu dostępu do finansowania. Środki finansowe są inwestowane w dziedziny strategiczne, takie jak w badania naukowe i innowacje, wsparcie dla małych przedsiębiorstw oraz technologie cyfrowe, dzięki czemu przyczyniają się do osiągnięcia unijnych celów inteligentnego wzrostu. Polityka spójności przyczynia się również do tworzenia jednolitego rynku cyfrowego oraz unii energetycznej i działań w zakresie klimatu. Dzięki największemu, jak dotychczas, budżetowi UE przeznaczonemu na inwestycje w dziedzinie energii, środowiska, klimatu i zrównoważonego transportu poczyniono istotny krok w skierowaniu Europy na drogę ku gospodarce niskoemisyjnej. Polityka spójności przyczynia się również do rozwoju rynku wewnętrznego oraz wnosi wkład w szereg działań związanych z reagowaniem na kryzys uchodźczy, polityką migracyjną oraz kwestiami społecznymi, takimi jak łagodzenie skutków ubóstwa i wykluczenia społecznego osób zagrożonych skrajnym ubóstwem oraz wspieranie zatrudnienia (ludzi młodych). Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego oraz