[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 3.1.2011

KOM(2010) 748 wersja ostateczna/2

2010/0383 (COD)

CORRIGENDUM : annule et remplace le document COM(2010) 748 final du 14.12.2010Concerne DA, ES, FI, IT, NL, PT, SV, BG, CS, ET, HU, LT, LV, MT, PL, RO, SK, SL

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych

(Przekształcenie)

{SEK(2010) 1547 wersja ostateczna}{SEK(2010) 1548 wersja ostateczna}

UZASADNIENIE

KONTEKST WNIOSKU

Kontekst ogólny

Niniejszy wniosek stanowi przekształcenie rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2001 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (zwanego dalej „Brukselą I”).

Rozporządzenie Bruksela I stanowi ramy współpracy sądowej w sprawach cywilnych w Unii Europejskiej. Ma ono zastosowanie do szerokiego zakresu zagadnień, które obejmują nie tylko roszczenia umowne, lecz także deliktowe i własnościowe. Określono w nim sądy właściwe do rozstrzygania sporów transgranicznych i zapewniono sprawne uznawanie i wykonywanie orzeczeń wydanych w innym państwie członkowskim. Rozporządzenie zastąpiło Konwencję brukselską z 1968 r., która została zawarta między państwami członkowskimi i podlegała regularnym aktualizacjom w celu odzwierciedlenia kolejnych rozszerzeń Unii. Obowiązuje ono w stosunku do wszystkich państw członkowskich, w tym, na mocy odrębnego porozumienia, do Danii, w której zgodnie z Traktatem o funkcjonowaniu Unii Europejskiej obowiązuje specjalny system współpracy sądowej.

Rozporządzenie weszło w życie w marcu 2002 r. Po ośmiu latach Komisja dokonała przeglądu jego funkcjonowania i rozważyła niezbędne zmiany do aktu.

Podstawa i cele wniosku

Mimo że zasadniczo uznaje się, że rozporządzenie funkcjonuje dobrze, konsultacje z zainteresowanymi stronami szereg analiz prawnych i empirycznych zleconych przez Komisję ujawniło szereg niedociągnięć w aktualnym funkcjonowaniu rozporządzenia, które należy naprawić. Zasadniczo można wyróżnić cztery główne niedociągnięcia:

- Procedura uznawania i wykonywania orzeczenia w innym państwie członkowskim („ exequatur ”) w dalszym ciągu stanowi przeszkodę dla swobodnego przepływu orzeczeń, z czym wiążą się niepotrzebne koszty i opóźnienia dla stron, co uniemożliwia zainteresowanym podmiotom i obywatelom uzyskania pełnych korzyści z rynku wewnętrznego.

- Dostęp do wymiaru sprawiedliwości w UE jest ogólnie niezadowalający w przypadku sporów z udziałem pozwanych spoza UE. z pewnymi wyjątkami obowiązujące rozporządzenie ma zastosowanie jedynie wówczas, gdy oskarżony ma miejsce zamieszkania na terytorium UE. W przeciwnym wypadku kwestie właściwości prawa reguluje prawo krajowe. Zróżnicowanie systemów prawa krajowego prowadzi do niejednakowego dostępu do wymiaru sprawiedliwości dla unijnych przedsiębiorstw w transakcjach z partnerami z państw trzecich: niektóre mogą z łatwością prowadzić postępowania sądowe w UE, inne nie, nawet w sytuacjach, w których nie występuje inny sąd właściwy zapewniający rzetelny proces. Ponadto, w przypadkach gdy prawo krajowe nie gwarantuje dostępu do sądów w sporach ze stronami spoza UE, egzekwowanie bezwzględnie obowiązujących norm prawa UE zapewniających ochronę np. konsumentów, pracowników lub pośredników handlowych, nie jest zagwarantowane.

- Należy zwiększyć skuteczność umów dotyczących jurysdykcji. Obecnie rozporządzenie zobowiązuje sąd określony przez strony w umowie dotyczącej jurysdykcji do zawieszenia postępowania, jeżeli w pierwszej kolejności zwrócono się do innego sądu. Zasada ta umożliwia stronom działającym w złej wierze opóźnianie rozstrzygnięcia postępowania przez uzgodniony sąd przez wytoczenie wcześniej powództwa przed sądem niebędącym sądem właściwym. Możliwość ta powoduje dodatkowe koszty i opóźnia rozstrzyganie sporów oraz podważa pewność prawną i przewidywalność tego procesu, które powinny być zagwarantowane przez umowy dotyczące jurysdykcji.

- Należy usprawnić powiązanie pomiędzy arbitrażem a postępowaniem sądowym. Arbitraż jest wyłączony z zakresu niniejszego rozporządzenia. Jednak zaskarżając umowę o arbitraż przed sądem, strona może ją skutecznie podważyć i doprowadzić do sytuacji, w której prowadzone będą, ze szkodą dla efektywności, równoległe postępowania sądowe, które mogą prowadzić do niemożliwych do pogodzenia rozstrzygnięć sporu. Powoduje to dodatkowe koszty i opóźnienia, podważa przewidywalność rozstrzygania sporów oraz stwarza zachęty do stosowania nieuczciwych taktyk w postępowaniu sądowym.

Szczegółową analizę problemów związanych z obowiązującym systemem oraz skutków różnych rozważanych wariantów ich rozwiązania przedstawiono w ocenie skutków załączonej do niniejszego wniosku.

Ogólnym celem rewizji jest dalszy rozwój europejskiej przestrzeni sprawiedliwości poprzez likwidację istniejących przeszkód w swobodnym przepływie orzeczeń sądowych zgodnie z zasadą wzajemnego uznawania. Znaczenie tego celu podkreśliła Rada Europejska w programie sztokholmskim z 2009 r.[1]. Bardziej konkretnie, wniosek ma na celu ułatwienie transgranicznych postępowań sądowych oraz swobodnego przepływu orzeczeń sądowych w Unii Europejskiej. Rewizja powinna też przyczynić utworzenia środowiska prawnego niezbędnego dla uzdrowienia gospodarki europejskiej.

KONSULTACJE I OCENA SKUTKÓW

Niniejszy wniosek poprzedziły szeroko zakrojone konsultacje , z państwami członkowskimi, innymi instytucjami oraz ekspertami oraz wszystkimi innymi zainteresowanymi, na temat istniejących problemów związanych z obowiązującym systemem oraz możliwymi ich rozwiązaniami. W dniu 21 kwietnia 2009 r. Komisja przyjęła sprawozdanie na temat stosowania rozporządzenia oraz zieloną księgę, w której przedstawiono sugestie dotyczące jego rewizji, w odniesieniu do których otrzymano łącznie 130 odpowiedzi. Komisja wzięła pod uwagę wyniki kilku analiz na temat różnych aspektów rewizji, w szczególności opracowanie z 2007 r. na temat praktycznego stosowania rozporządzenia[2] oraz z 2006 r. na temat jurysdykcji pozostałej[3]. Dane empiryczne na temat skutków różnych wariantów reformy zostały zgromadzone w ramach kolejnych dwóch badań zewnętrznych[4]. Komisja współorganizowała dwie konferencje na temat rewizji: w 2009 r.[5] i w 2010 r.[6]. W lipcu 2010 r. odbyło się spotkanie z ekspertami krajowymi. Odrębny zespół ekspertów utworzono na potrzeby przeanalizowania kwestii arbitrażu. Trzy spotkania tego zespołu odbyły się w lipcu, wrześniu i październiku 2010 r.

Z procesu konsultacji wynika, że opinie zainteresowanych podmiotów na temat najważniejszych elementów reformy są następujące. W odniesieniu do zniesienia procedury uznawania i wykonywania orzeczenia w innym państwie członkowskim („ exequatur ”), znakomita większość zainteresowanych podmiotów oraz wszystkie państwa członkowskie poparły cel swobodnego przepływu orzeczeń sądowych w Unii Europejskiej. Wyrażono również powszechne poparcie dla zniesienia procedury exequatur jako środka osiągnięcia tego celu. Zdecydowana większość zainteresowanych podmiotów wyraziła opinię, że zniesieniu procedury exequatur powinny towarzyszyć gwarancje, w szczególności mające na celu ochronę prawa do obrony dłużnika. Opinie były zróżnicowane w odniesieniu do zakresu takich gwarancji oraz miejsca, w którym powinny one być dostępne (w państwie członkowskim wykonania czy w państwie członkowskim pochodzenia). Szczególne wątpliwości podniesiono w związku ze zniesieniem exequatur w odniesieniu do spraw o zniesławienie oraz w postępowaniach z powództwa zbiorowego . W odniesieniu do funkcjonowania rozporządzenia w międzynarodowym porządku prawnym panowała powszechna opinia, że najbardziej odpowiednie ramy dla rozporządzenia stanowiłyby negocjacje wielostronne na szczeblu międzynarodowym. Opinie na temat optymalnych dalszych działań w przypadku niepowodzenia takich ram były zróżnicowane. Podczas gdy część zainteresowanych podmiotów i państw członkowskich wyrażała poparcie dla rozszerzenia zakresu przepisów jurysdykcyjnych na pozwanych z państw trzecich, zwłaszcza w celu zapewnienia dostępu do wymiaru sprawiedliwości przed sądami w Europie, większość zainteresowanych podmiotów była zdania, że uznawanie i wykonanie orzeczeń sądowych z państw trzecich powinno pozostać w ramach międzynarodowych, które zagwarantowałyby wzajemność na poziomie międzynarodowym. W kwestii umów o jurysdykcji, zainteresowane podmioty i państwa członkowskie okazały ogromne poparcie dla zwiększenia skuteczności takich umów. Pośród różnych sposobów osiągnięcia tego celu, preferowano wariant zapewnienia pierwszeństwa decyzji o swojej jurysdykcji wyznaczonemu sądowi. Taki mechanizm byłby w dużej mierze zgodny z systemem ustanowionym w Konwencji haskiej o umowach dotyczących właściwości sądu z 2005 r., zapewniając tym samym spójne podejście w ramach Unii oraz na poziomie międzynarodowym, w przypadku gdyby Unia postanowiła w przyszłości przystąpić do tej konwencji. W odniesieniu do powiązania między rozporządzeniem a arbitrażem, mimo że wiele zainteresowanych podmiotów dostrzegło problem i wyraziło poparcie dla przyszłych działań, kilka organizacji zrzeszających arbitrów wyraziło zaniepokojenie wpływem wszelkich regulacji na wiodącą rolę europejskich centrów arbitrażowych na szczeblu światowym. Panowały rozbieżne opinie na temat tego, czy najlepszym rozwiązaniem jest aktywne propagowanie umów o arbitrażu poprzez unikanie postępowań równoległych oraz nieuczciwych taktyk w postępowaniu sądowym, czy też szersze wykluczenie arbitrażu z zakresu rozporządzenia. W każdym wypadku większość zainteresowanych podmiotów wyraziła ogólne zadowolenie z funkcjonowania konwencji nowojorskiej z 1958 r., której nie należy podważać żadnym działaniem Unii w tej dziedzinie.

Komisja przeanalizowała koszty i korzyści płynące z najważniejszych aspektów proponowanej reformy w ocenie skutków załączonej do niniejszego wniosku.

ASPEKTY PRAWNE WNIOSKU

3.1 Streszczenie proponowanych działań

Proponowane aspekty reformy są następujące:

- Zniesienie tymczasowej procedury uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych ( exequatur ) z wyłączeniem orzeczeń w sprawach o zniesławienie i orzeczeń w sprawach o odszkodowanie z powództwa zbiorowego;

- Rozciągnięcie przepisów rozporządzenia dotyczących jurysdykcji na spory z udziałem pozwanych z państw trzecich, m.in. regulujących sytuacje, w których ta sama sprawa jest rozpatrywana przez sądy w UE i poza jej terytorium;

- Zwiększenie skuteczności umów o jurysdykcji;

- Udoskonalenie powiązań między rozporządzeniem i arbitrażem;

- Lepsza koordynacja postępowań przed sądami państw członkowskich;

- Poprawa dostępu do wymiaru sprawiedliwości w niektórych konkretnych sporach; oraz

- wyjaśnienie warunków przepływu środków tymczasowych i zabezpieczających w UE.

Zniesienie procedury exequatur

Współpraca sądowa w sprawach cywilnych rozwinęła się w kontekście utworzenia rynku wewnętrznego w Europie w oparciu o założenie wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych. Wzajemne uznawanie orzeczeń ulegało stopniowej poprawie w wyniku osłabiania kontroli zagranicznych orzeczeń w Unii. Obecnie współpraca sądowa oraz poziom zaufania wśród państw członkowskich osiągnęły poziom dojrzałości, który pozwala na przejście na prostszy, tańszy oraz bardziej zautomatyzowany system przepływu orzeczeń sądowych, który zastąpi obecne formalności między państwami członkowskimi. W związku z tym we wniosku znosi się procedurę exequatur dla wszystkich orzeczeń wchodzących w zakres rozporządzenia z wyłączeniem orzeczeń w sprawach o zniesławienie oraz postępowań o odszkodowanie z powództwa zbiorowego. Zniesieniu procedury exequatur będą towarzyszyć gwarancje proceduralne, które zapewnią odpowiednią ochronę prawa pozwanego do rzetelnego procesu oraz jego prawa do obrony, zagwarantowanych w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Pozwany miałby do dyspozycji trzy najważniejsze środki ochrony prawnej, dzięki którym w wyjątkowych sytuacjach mógłby on zapobiec wejściu w życie orzeczenia wydanego w jednym państwie członkowskim w innym państwie członkowskim: po pierwsze pozwany miałby możliwość zaskarżenia orzeczenia sądowego w państwie członkowskim pochodzenia w przypadku, jeżeli nie został należycie poinformowany o postępowaniu w danym państwie. Po drugie wniosek stworzyłby nadzwyczajny środek zaskarżenia w państwie członkowskim wykonania, który umożliwiałby pozwanemu zaskarżenie wszelkich innych uchybień proceduralnych, które mogły zaistnieć w toku postępowania przed sądem pochodzenia, a które mogły stanowić naruszenie jego prawa do rzetelnego procesu. Trzeci środek ochrony prawnej umożliwiłby pozwanemu wstrzymanie wykonania orzeczenia w przypadku, jeżeli nie daje się ono pogodzić z innym orzeczeniem wydanym w państwie członkowskim wykonania lub, pod warunkiem spełnienia określonych warunków, w innym państwie. Gwarancje te dotyczą sytuacji, które obecnie obejmują niektóre z obowiązujących podstaw odmowy wykonania orzeczenia, i mają na celu w szczególności zapewnienie ochrony prawa do obrony, przy czym największa różnica polega na tym, że zniesiona zostaje kontrola zgodności z materialnym porządkiem publicznym. Spowoduje to oszczędność czasu i kosztów związanych z procedurą exequatur , nie naruszając przy tym niezbędnej ochrony pozwanych.

Wniosek zawiera również szereg standardowych formularzy mających na celu ułatwienie uznawania lub wykonywania zagranicznych orzeczeń po zniesieniu procedury exequatur , a także składanie wniosków o ponowne zbadanie orzeczenia zgodnie z opisaną powyżej procedurą ochrony prawa do obrony. Formularze te ułatwią wykonanie orzeczenia przez właściwe organy, w szczególności w przypadku, w którym konieczne jest wyliczenie odsetek i opłat. Służą one również ograniczeniu konieczności tłumaczenia orzeczenia oraz ułatwieniu składania wniosku o ponowne zbadanie orzeczenia przez pozwanego, który zmuszony jest podejmować czynności w innym państwie członkowskim.

We wniosku utrzymano procedurę exequatur w odniesieniu do orzeczeń w sprawach o zniesławienie, w których osoba fizyczna oskarża media o naruszenie jej prywatności lub innych dóbr osobistych. Są to szczególnie delikatne sprawy, dlatego państwa członkowskie przyjęły różne podejścia do zapewnienia zgodności z różnymi wchodzącymi w grę prawami podstawowymi, których one dotyczą, takimi jak godność ludzka, poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego, ochrona danych osobowych, wolność wypowiedzi i informacji. Różnice te, w połączeniu z brakiem zharmonizowanej normy kolizyjnoprawnej na poziomie unijnym (zob. art. 1 ust. 2 lit. g) rozporządzenia (WE) nr 864/2007 („Rzym II”)[7]), sprawiają, że wychodzenie z założenia, że istnieje już poziom zaufania między państwami członkowskimi niezbędny, aby w tej kwestii wyjść poza status quo, jest przedwczesne. W związku z tym wydaje się korzystne tymczasowe utrzymanie procedury exequatur w odniesieniu do orzeczeń w sprawach o zniesławienie, do czasu uzyskania większej jasności w zakresie norm materialnych lub kolizyjnoprawnych w tym zakresie.

Exequatur zostaje również utrzymany w odniesieniu do orzeczeń w postępowaniach wszczynanych przez grupę powodów, reprezentatywny podmiot lub organ działające w interesie publicznym, które dotyczą odszkodowania za szkody spowodowane w wyniku nieuczciwych praktyk rynkowych większej liczbie powodów („powództwo zbiorowe”). Istniejące mechanizmy rekompensat dla grup osób pokrzywdzonych na skutek nieuczciwych praktyk rynkowych znacząco się różnią w UE. Zasadniczo każdy krajowy system powództw o odszkodowanie jest unikalny i nie ma dwóch podobnych systemów krajowych w tej dziedzinie. Niektóre procedury obowiązują w odniesieniu jedynie w odniesieniu do bardzo konkretnych sektorów (np. odzyskanie strat z tytułu inwestycji kapitałowych w Niemczech lub strat spowodowanych praktykami antykonkurencyjnymi w Zjednoczonym Królestwie); inne mają szerszy zakres (np. hiszpańskie postępowanie z powództwa zbiorowego). Kolejna różnica dotyczy zdolności sądowej w procedurach odwoławczych w postępowaniach o odszkodowanie: niektóre państwa członkowskie upoważniły organy publiczne do wszczynania postępowań w niektórych dziedzinach (np. rzecznik praw obywatelskich w Finlandii), inne przyznają prawo do działania organizacjom prywatnym, takim jak stowarzyszenia konsumentów (np. Bułgaria) lub osobom fizycznym występującym w imieniu grupy (np. Portugalia). Wiele państw członkowskich posiada kombinację wielu przepisów dotyczących zdolności sądowej. Kolejna różnica dotyczy kategorii poszkodowanych, którzy mogą korzystać z postępowań o odszkodowanie z powództwa zbiorowego. Większość wspomnianych krajowych systemów prawnych dopuszcza pozwy zbiorowe konsumentów, natomiast jedynie kilka zezwala również na roszczenia odszkodowawcze innych poszkodowanych, takich jak małe przedsiębiorstwa. Różnice występują również w odniesieniu do skutków orzeczenia dla członków danej grupy: w większości państw członkowskich decyzja jest wiążąca jedynie w stosunku do tych, którzy wyrazili wyraźną zgodę na udział w postępowaniu („opt-in”, np. Szwecja, Włochy). W kilku państwach członkowskich decyzja staje się wiążąca dla wszystkich członków grupy, chyba że wyraźnie z tego zrezygnowali („opt-out”, Portugalia, Dania, Niderlandy). Ponadto istnieją różnice między państwami członkowskimi w kwestii momentu indywidualnego określania uprawnionych do wystąpienia z roszczeniem; w niektórych państwach członkowskich określenie to musi nastąpić w momencie wniesienia pozwu (np. w Zjednoczonym Królestwie), natomiast w innych może nastąpić na późniejszym etapie (np. Polska i Hiszpania). Istnieją również istotne różnice dotyczące finansowania postępowań z powództwa zbiorowego, podziału uzyskanych kwot oraz wykorzystania alternatywnych mechanizmów rozwiązywania sporów. W związku z wymienionymi dużymi różnicami, na tym etapie nie można zakładać wymaganego poziomu zaufania. Dlatego właśnie Komisja ma za zadanie przeprowadzić konsultacje publiczne dotyczące europejskiego podejścia do pozwów zbiorowych w celu identyfikacji form pozwów zbiorowych, które pasowałyby do systemu prawnego UE i do porządków prawnych 27 państw członkowskich UE. Konsultacje publiczne umożliwią m.in. ustalenie jak skuteczne są przepisy europejskiego prawa cywilnego i prawa procesowego, aby pozwy zbiorowe i orzeczenia były wykonalne na całym terytorium UE. Wychodzenie poza status quo w kwestiach dotyczących postępowań o odszkodowanie z powództwa zbiorowego poprzez zniesienie procedury exequatur w odniesieniu do orzeczeń wydawanych w postępowaniach zbiorowych przed uzyskaniem wyników konsultacji byłoby przedwczesne. W przypadku, gdyby konsultacje doprowadziły do przyjęcia środków służących zbliżeniu lub harmonizacji w tej dziedzinie, przepisy niniejszego projektu rozporządzenia dotyczące zniesienia procedury exequatur należy konsekwentnie rozciągnąć na takie procedury. Rozciągnięcie takie powinno pozostać bez uszczerbku dla możliwości zgłaszania przez Komisję propozycji zniesienia środków tymczasowych w odniesieniu do postępowań z pozwów zbiorowych nawet w przypadku braku takich środków harmonizujących lub zbliżających, w świetle dowodów na skuteczność i dopuszczalność takich zmian europejskiego porządku prawnego.

Udoskonalenie funkcjonowania rozporządzenia w międzynarodowym porządku prawnym

Zaproponowano kilka zmian mających na celu poprawę funkcjonowania rozporządzenia w międzynarodowym porządku prawnym.

- Wniosek rozciąga przepisy rozporządzenia dotyczące jurysdykcji na pozwanych z krajów trzecich. Zmiana ta zasadniczo rozszerzy możliwości wszczęcia postępowania sądowego w UE przeciwko pozwanym z państw trzecich przez przedsiębiorstwa i obywateli, ponieważ daje możliwość skorzystania w tych przypadkach ze szczególnych norm jurysdykcyjnych , które przykładowo ustanawiają jurysdykcję w miejscu wykonywania umowy. Konkretniej zmiana ta zagwarantuje, że normy jurysdykcyjne chroniące konsumentów, pracowników i ubezpieczonych będą miały zastosowanie również w przypadku, gdy miejsce zamieszkania pozwanego znajduje się poza terytorium UE.

- Wniosek wprowadza dalszą harmonizację przepisów dotyczących jurysdykcji dodatkowej i tworzy dwa dodatkowe fora rozwiązywania sporów z udziałem pozwanych zamieszkałych poza UE. Po pierwsze, wniosek przewiduje, że przeciwko pozwanemu spoza UE można wytoczono powództwo w miejscu, w którym usytuowane są należące do niego ruchomości, pod warunkiem, że ich wartość nie jest nieproporcjonalna do wartości roszczenia i że spór jest w wystarczającym stopniu powiązany z państwem członkowskim, w którym znajduje się sąd, przed który wytoczono powództwo. Ponadto sądy danego państwa członkowskiego mogą wykonywać jurysdykcję, jeżeli nie jest dostępne żadne inne forum gwarantujące prawo do rzetelnego postępowania, a spór jest w wystarczającym stopniu powiązany z danym państwem członkowskim („ forum necessitatis ”). Harmonizacja jurysdykcji dodatkowej gwarantuje obywatelom i przedsiębiorstwom jednakowy dostęp do wymiaru sprawiedliwości na terytorium Unii Europejskiej, a także jednakowe warunki w tym względzie dla przedsiębiorstw na rynku wewnętrznym. Zharmonizowane przepisy rekompensują likwidację obowiązujących przepisów krajowych. Po pierwsze, kryterium usytuowania majątku równoważy nieobecność pozwanego na terytorium Unii. Zasada taka istnieje obecnie w wielu państwach członkowskich. Jej zaletą jest fakt, że orzeczenie może zostać wykonane w państwie, w którym zostało wydane. Po drugie, kryterium konieczności zapewnia prawo powodów z UE do rzetelnego procesu, co ma szczególne znaczenie w przypadku przedsiębiorstw UE inwestujących w państwach, których wymiar sprawiedliwości nie jest w pełni rozwinięty.

- We wniosku przedstawiono uznaniową regułę zawisłości sporu w odniesieniu do sporów dotyczących tego samego przedmiotu oraz między tymi samymi stronami, które toczą się przed sądami w UE i w państwie trzecim. Sąd w państwie członkowskim może w wyjątkowych przypadkach zawiesić postępowanie, jeżeli sprawę w pierwszej kolejności wniesiono do sądy w państwie trzecim i przewiduje się, że wyda on orzeczenie w rozsądnym terminie, a orzeczenie będzie mogło zostać uznane i wykonane w danym państwie członkowskim. Celem tej zmiany jest uniknięcie postępowań toczących się równolegle w UE i poza jej terytorium.

Zwiększenie skuteczności umów o jurysdykcji

We wniosku zawarto dwie zmiany, których celem jest zwiększenie skuteczności umów o jurysdykcji.

Jeżeli strony wyznaczyły do rozstrzygnięcia sporu konkretny sąd lub sądy, we wniosku przyznano pierwszeństwo podjęcia decyzji o swojej jurysdykcji wyznaczonemu sądowi, niezależnie od tego, czy był pierwszym, czy drugim sądem, do którego wniesiono sprawę. Wszystkie inne sądy zawieszają postępowania do momentu uznania, bądź – w przypadku nieważności umowy – odrzucenia jurysdykcji przez wybrany sąd. Zmiana ta spowoduje zwiększenie skuteczności umów o jurysdykcji oraz wyeliminuje zachęty do nieuczciwych taktyk wszczynania postępowań przed sądami nieposiadającymi właściwości.

Ponadto we wniosku wprowadzono zharmonizowaną normę kolizyjnoprawną dotyczącą materialnej ważności umów o jurysdykcji, zapewniając tym samym podobny skutek niezależnie od sądu, do którego zwrócono się w pierwszej kolejności.

Obie zmiany odzwierciedlają rozwiązania określone w Konwencji haskiej o umowach dotyczących właściwości sądu z 2005 r., ułatwiając tym samym ewentualne przystąpienie Unii Europejskiej do tej konwencji.

Udoskonalenie powiązań między rozporządzeniem i arbitrażem

Wniosek zawiera przepis szczególny dotyczący powiązań między arbitrażem a postępowaniem sądowym. Nakłada on na sąd, do którego wystąpiono o rozstrzygnięcie sporu, obowiązek zawieszenia postępowania, jeżeli zgłoszono wobec niego zarzut braku jurysdykcji na podstawie umowy o arbitraż i wytoczono powództwo przed sądem polubownym lub wszczęto postępowanie sądowe dotyczące umowy o arbitraż w państwie członkowskim, w którym znajduje się miejsce prowadzenia postępowania polubownego. Zmiana ta spowoduje zwiększenie skuteczności umów o arbitraż w Europie, uniemożliwi równoległe postępowania sądowe i polubowne oraz wyeliminuje zachęty do stosowania nieuczciwych taktyk w postępowaniu sądowym.

Lepsza koordynacja postępowań przed sądami państw członkowskich

Kolejny zestaw zmian ma na celu usprawnienie koordynacji postępowań sądowych w państwach członkowskich. Obejmują one:

- wniosek ma na celu poprawę ogólnej zasady zawisłości sporu przez określenie terminu, w którym sąd, przed który wytoczono powództwo wcześniej podejmuje decyzję o swojej jurysdykcji. Ponadto zmiana przewiduje wymianę informacji między sądami, przed które wytoczono powództwo w tej samej sprawie.

- wniosek ułatwia konsolidację spraw, które pozostają ze sobą w związku, przez zniesienie wymogu zgodnie z którym konsolidacja musi być możliwa zgodnie z przepisami prawa krajowego.

- jeżeli chodzi o środki zabezpieczające, w tym tymczasowe, wniosek przewiduje swobodny przepływ środków zarządzonych przez sąd właściwy co do istoty sprawy, w tym – z zastrzeżeniem pewnych warunków – środków zarządzonych ex parte . Natomiast uniemożliwia on przepływ środków tymczasowych zarządzonych przez sąd inny niż sąd właściwy co do istoty sprawy. Biorąc pod uwagę duże różnice między systemami prawa krajowego w tej kwestii, działanie tych środków powinno być ograniczone do terytorium państwa członkowskiego, w którym zostały one przyznane, co ogranicza ryzyko wyboru sądu ze względu na możliwość korzystniejszego rozstrzygnięcia sprawy (ang. forum-shopping ). Wreszcie jeżeli w jednym sądzie toczy się postępowanie w sprawie głównej, a wniosek o zarządzenie środka tymczasowego wpływa do innego sądu, wniosek wymaga współpracy obu sądów, aby zagwarantować, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wzięte pod uwagę przy wydawaniu środka tymczasowego.

Poprawa dostępu do wymiaru sprawiedliwości

Ostatni zestaw zmian służy poprawie funkcjonowania norm jurysdykcyjnych w praktyce. Obejmują one:

- utworzenie forum rozpoznawania roszczeń w zakresie praw rzeczowych w miejscu, w którym usytuowane są ruchomości;

- możliwość wnoszenia przez pracowników pozwów przeciwko wielu pozwanym w obszarze zatrudnienia zgodnie z art. 6 ust. 1. Możliwość ta istniała w ramach Konwencji brukselskiej z 1968 r. Ponowne uwzględnienie jej w rozporządzeniu będzie korzystne dla pracowników chcących wszczynać postępowania przeciwno pracodawcom łącznym, mającym siedzibę w różnych państwach członkowskich (zob. sytuację, o której mowa w sprawie C-462/06). Przywrócenie możliwości konsolidowania postępowań w tym kontekście przyniesie korzyści przede wszystkim pracownikom. Sytuacja odwrotna, tj. w której pracodawca mógłby skonsolidować postępowania przeciwko kilku pracownikom, nie wydaje się pojawiać w praktyce w kwestiach indywidualnych umów o pracę.

- możliwość zawierania umów o jurysdykcji w odniesieniu do sporów dotyczących wynajmu lub dzierżawy pomieszczeń do celów komercyjnych oraz

- obowiązek informowania pozwanego wdającego się w spór o konsekwencjach prawnych niezaskarżenia orzeczenia sądu.

3.2 Podstawa prawna

Niniejszy wniosek zmienia rozporządzenie 44/2001 oparte na art. 61 lit. c) oraz 67 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Od momentu wejścia w życie traktatu lizbońskiego, odpowiednią podstawę prawną stanowi art. 81 ust. 2 lit. a), c) i e) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Przepisy tytułu V części trzeciej Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej nie mają zastosowania w odniesieniu do Danii zgodnie z Protokołem w sprawie stanowiska Danii załączonym do traktatów. Jednak przepisy rozporządzenia 44/2001 zostały rozciągnięte na Danią na mocy Umowy pomiędzy Wspólnotą Europejską a Królestwem Danii w sprawie właściwości sądów oraz uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych z dnia 19 października 2005 r. Umowa ta zawiera również mechanizm umożliwiający Danii stosowanie każdego aktu zmieniającego rozporządzenie 44/2001.

Tytuł V nie ma także zastosowania do Zjednoczonego Królestwa i Irlandii, chyba że państwa te zdecydują inaczej zgodnie z odnośnymi postanowieniami ustanowionymi w Protokole w sprawie stanowiska Zjednoczonego Królestwa i Irlandii w odniesieniu do przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości.

3.3 Pomocniczość i proporcjonalność

Poszczególne elementy opisanej powyżej rewizji spełniają wymogi pomocniczości i proporcjonalności. Jeżeli chodzi o pomocniczość, zniesienie procedury exequatur nie może zostać osiągnięte przez państwa członkowskie działające indywidualnie, ponieważ procedura ta została zharmonizowana w rozporządzeniu Bruksela I i w związku z tym może zostać zmieniona wyłącznie w drodze rozporządzenia. To samo rozumowanie dotyczy poprawy obowiązujących norm jurysdykcyjnych i koordynacji postępowań między państwami członkowskimi. Jeżeli chodzi o proponowaną harmonizację jurysdykcji pozostałej przez państwa członkowskie, obecne zróżnicowanie przepisów prawa krajowego stwarza unikalne warunki rynkowe dla przedsiębiorstw zawierających transakcje z partnerami spoza UE. Jedynie ustawodawstwo na poziomie europejskim może utworzyć jednakowe warunki. Jeżeli chodzi wreszcie o powiązanie z arbitrażem, państwa członkowskie nie są w stanie same zapewnić właściwej koordynacji postępowań polubownych w swoich państwach członkowskich z postępowaniami sądowymi toczącymi się w innych państwach członkowskich, ponieważ wpływ ustawodawstwa krajowego jest ograniczony zasadą terytorialności. Niezbędne jest zatem działanie na szczeblu UE.

Załączona do niniejszego wniosku ocena skutków wskazuje, że korzyści płynące z każdego z proponowanych środków przewyższają ich koszty, dlatego też przedstawione we wniosku środki są proporcjonalne.

3.4 Wpływ na prawa podstawowe

Jak opisano szczegółowo w ocenie skutków dołączonej do niniejszego wniosku oraz zgodnie z unijną strategią skutecznego wprowadzania w życie Karty praw podstawowych Unii Europejskiej[8], wszystkie elementy reformy są zgodne z prawami określonymi w Karcie , w szczególności prawem do skutecznego środka odwoławczego oraz prawa do rzetelnego procesu sądowego, zagwarantowanych zgodnie z art. 47 Karty. Służą one również podwyższeniu poziomu ochrony konsumentów, o którym mowa w art. 38. Zniesieniu procedury exequatur będzie towarzyszyć utworzenie specjalnych procedur oceny, które zapewnią pozwanemu skuteczny środek ochrony prawnej oraz to że orzeczenie, które narusza jego prawo do rzetelnego procesu lub prawo do obrony, nie będzie miało do niego zastosowania. Przewidywane zmiany w międzynarodowym porządku prawnym poprawią dostęp do wymiaru sprawiedliwości w Unii Europejskiej dla obywateli, w szczególności stron słabszych, a także przedsiębiorstw. Likwidacja możliwości obejścia umowy dotyczącej jurysdykcji lub umowy o arbitraż ogranicza ryzyko równoległych postępowań, zwiększając tym samym ogólną skuteczność wymiaru sprawiedliwości i wolność działalności gospodarczej, o której mowa w art. 16 Karty. Żaden przepis niniejszego rozporządzenia nie narusza praw podstawowych pracowników i pracodawców lub ich odnośnych organizacji, do negocjowania i zawierania układów zbiorowych oraz do podejmowania, w przypadkach konfliktu interesów, działań zbiorowych, w tym strajku, w obronie swoich interesów, zgodnie z art. 28 Karty.

ê 44/2001

2010/0383 (COD)

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE RADY (WE nr 44/2001) PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

z dnia 22 grudnia 2000 r.

w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych

(Przekształcenie)

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

ê 44/2001 (dostosowany)

uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską √ o funkcjonowaniu Unii Europejskiej Õ ,oraz w szczególności jego art. 61 lit. c) √ 67 ust. 4 Õ i art. 67 ust. 1 √ 81 ust. 2 lit. a), c) i e) Õ,

ê 44/2001

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej[9],

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

uwzględniając opinię Parlamentu Europejskiego [10][2],

uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego[11],

stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą,

a także mając na uwadze, co następuje:

ò nowy

(1) Rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych[12] było kilkakrotnie zmieniane[13]. Ze względu na konieczność dalszych zmian, dla zachowania przejrzystości, rozporządzenie to należy przekształcić.

ê 44/2001 motyw 1 (dostosowany)

(2) Wspólnota √ Unia Õ wyznaczyła sobie za cel utrzymanie i dalszy rozwój obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, w którym zagwarantowany jest swobodny przepływ osób √ ułatwienie dostępu do wymiaru sprawiedliwości, w szczególności przy pomocy zasady wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych Õ . Celem stopniowej budowy tego obszaru Wspólnota √ Unia Õ między innymi w zakresie współpracy sądowej w sprawach cywilnych musi podejmować środki w zakresie współpracy sądowej w sprawach cywilnych, √ zwłaszcza gdy są one Õ niezbędne dla należytego funkcjonowania rynku wewnętrznego.

ê 44/2001 motyw 2

ð nowy

(3) Różnice pomiędzy przepisami poszczególnych państw o jurysdykcji i uznawaniu orzeczeń utrudniają należyte funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Dlatego nieodzownym jest wydanie przepisów celem ujednolicenia przepisów o jurysdykcji w sprawach cywilnych i handlowych oraz uproszczenia formalności ze względu na ð , aby zapewnić ï szybkie i nieskomplikowane uznawanie i wykonywanie orzeczeń z Państw Członkowskich związanych niniejszym rozporządzeniem.

ê 44/2001 motyw 3 (dostosowany)

(4) Dziedzina ta objęta jest współpracą sądową w sprawach cywilnych w rozumieniu art. 65 √ 81 Õ Traktatu √ o funkcjonowaniu Unii Europejskiej Õ .

ê 44/2001 motyw 6 (dostosowany)

(5) Celem zagwarantowania swobodnego przepływu orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych niezbędnym i stosownym jest, aby przepisy o jurysdykcji oraz uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń zostały określone w drodze aktu wspólnotowego √ unijnego Õ , który będzie wiążący i bezpośrednio stosowany.

ê 44/2001 motyw 4 (dostosowany)

(6) √ W związku z tym, że cel niniejszego rozporządzenia nie może zostać osiągnięty w wystarczającym stopniu przez państwa członkowskie, natomiast możliwe jest lepsze jego osiągnięcie na poziomie Unii, Unia może przyjąć środki Õ zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej. √ Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w tym artykule, niniejsza dyrektywa nie wykracza poza to, co jest niezbędne do osiągnięcia tego celu. Õ

ê 44/2001 motyw 5 (dostosowany)

(7) Na podstawie art. 293 tiret czwarte Traktatu √ ustanawiającego Wspólnotę Europejską Õ pPaństwa cCzłonkowskie zawarły dnia 27 września 1968 r. Konwencję brukselską o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, której tekst został zmieniony przez kKonwencje o przystąpieniu nowych pPaństw cCzłonkowskich do tej konwencji[14] (dalej zwaną „Konwencją brukselską”). Państwa cCzłonkowskie i pPaństwa EFTA zawarły dnia 16 września 1988 r. konwencję z Lugano o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, która stanowi konwencję równoległą do Konwencji brukselskiej z 1968 r.

ò nowy

(8) W dniu 22 grudnia 2000 r. Rada przyjęła rozporządzenie (WE) nr 44/2001 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych, które zastąpiło Konwencję brukselską w zakresie dotyczącym terytorium Unii, między wszystkimi państwami członkowskimi z wyłączeniem Danii. Decyzją Rady 2006/325/WE z 27 kwietnia 2006 r. Unia zawarła porozumienia z Danią zapewniające stosowanie przepisów rozporządzenia nr 44/2001 w odniesieniu do Danii. Konwencja lugańska z 1988 r. została zmieniona konwencją lugańską o jurysdykcji i uznawaniu oraz wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, zawartą w dniu 30 października 2007 r. przez Unię, Danię i państwa EFTA[15]. Należy zapewnić ciągłość interpretacji tych konwencji i rozporządzenia.

(9) W dniu 21 kwietnia 2009 r. Komisja przyjęła sprawozdanie dotyczące stosowania rozporządzenia (WE) nr 44/2001[16]. W sprawozdaniu stwierdzono, że zasadniczo funkcjonowanie rozporządzenia jest zadowalające, należy jednak usprawnić stosowanie niektórych jego przepisów, ułatwić w większym stopniu swobodny przepływ sędziów oraz jeszcze bardziej zwiększyć dostęp do wymiaru sprawiedliwości.

ê 44/2001 motyw 7 (dostosowany)

(10) Przedmiotowy zakres zastosowania niniejszego rozporządzenia powinien rozciągać się, pominąwszy kilka dokładnie określonych dziedzin prawa, na zasadniczą część prawa cywilnego i handlowego. √ W świetle przyjęcia rozporządzenia Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych, kwestie te powinny zostać wyłączone z zakresu niniejszego rozporządzenia. Õ

ò nowy

(11) Niniejsze rozporządzenie nie odnosi się do arbitrażu, z wyłączeniem ograniczonej liczby przewidzianych w nim przypadków. W szczególności nie odnosi się do formy, istnienia, ważności ani skutków umów arbitrażowych, uprawnień arbitrów, postępowań przed sądami arbitrażowymi ani do ważności, stwierdzenia nieważności oraz uznawania i wykonywania orzeczeń arbitrażowych.

ê 44/2001 motyw 8

Spory prawne podlegające niniejszemu rozporządzeniu muszą mieć łącznik z terytorium jednego spośród Państw Członkowskich związanych tym rozporządzeniem. Wspólne przepisy o jurysdykcji powinny zatem znajdować zastosowanie zasadniczo wtedy, gdy pozwany ma miejsce zamieszkania w jednym z tych Państw Członkowskich.

ê 44/2001 motyw 9

Pozwani bez miejsca zamieszkania w Państwie Członkowskim podlegają w ogólności krajowym przepisom o jurysdykcji, obowiązującym na terytorium Państwa Członkowskiego, w którym znajduje się sąd, przed który wytoczono powództwo, podczas gdy pozwani mający miejsce zamieszkania w Państwie Członkowskim, które nie jest związane niniejszym rozporządzeniem, nadal podlegają Konwencji brukselskiej.

ê 44/2001 motyw 10

Celem zagwarantowania swobodnego przepływu orzeczeń sądowych orzeczenia wydane w jednym spośród Państw Członkowskich związanych niniejszym rozporządzeniem powinny być uznawane i wykonywane w innym Państwie Członkowskim związanym niniejszym rozporządzeniem, i to również wtedy, gdy dłużnik egzekwowany ma swoje miejsce zamieszkania w państwie trzecim.

ê 44/2001 motyw 11

(12) Przepisy o jurysdykcji powinny być w wysokim stopniu przewidywalne i powinny zależeć zasadniczo od miejsca zamieszkania pozwanego, a tak ustalona jurysdykcja powinna mieć miejsce zawsze, z wyjątkiem kilku dokładnie określonych przypadków, w których ze względu na przedmiot sporu lub umowę stron uzasadnione jest inne kryterium powiązania. Siedziba osób prawnych musi być zdefiniowana wprost w rozporządzeniu celem wzmocnienia przejrzystości wspólnych przepisów i uniknięcia konfliktów kompetencyjnych.

ê 44/2001 motyw 12

ð nowy

(13) Jurysdykcja oparta na łączniku miejsca zamieszkania powinna zostać uzupełniona jurysdykcją opartą na innych łącznikach, które powinny zostać dopuszczone ze względu na ścisły związek pomiędzy sądem a sporem prawnym lub w interesie prawidłowego wymiaru sprawiedliwości. ð Istnienie silnego związku powinno zagwarantować pewność prawną oraz uniknięcie pozywania pozwanego przed sąd państwa członkowskiego, przed którego pozwania nie mógł zasadnie oczekiwać. Ma to istotne znaczenie zwłaszcza w przypadku sporów dotyczących zobowiązań pozaumownych wynikających z naruszenia prywatności i innych dóbr osobistych, w tym zniesławienia. ï

ê 44/2001 motyw 13

(14) W sprawach dotyczących ubezpieczenia, umów z udziałem konsumentówzawartych pomiędzy konsumentami i z zakresu prawa pracy strona słabsza powinna być chroniona przez przepisy jurysdykcyjne dla niej bardziej korzystne niż przepisy ogólne.

ê 44/2001 motyw 14

(15) Z zastrzeżeniem jurysdykcji wyłącznych określonych w niniejszym rozporządzeniu musi być przestrzegana swoboda stron w zakresie umownego wyboru jurysdykcji, z wyjątkiem spraw dotyczących ubezpieczenia, umów z udziałem konsumentówzawartych pomiędzy konsumentami i z zakresu prawa pracy, w których dopuszczalna jest jedynie ograniczona swoboda stron w zakresie umownego wyboru jurysdykcji.

ò nowy

(16) W celu ochrony interesów powodów i pozwanych, a także propagowania właściwego działania wymiaru sprawiedliwości w Unii, fakt, że pozwany ma miejsce zamieszkania w państwie trzecim nie powinien już oznaczać, że pewne unijne reguły dotyczące jurysdykcji nie będą stosowane, nie należy też stosować odesłania do przepisów w prawie krajowym.

(17) Niniejsze rozporządzenie powinno więc wprowadzać kompletny zestaw przepisów dotyczących międzynarodowej jurysdykcji sądów w państwach członkowskich. Obowiązujące przepisy o jurysdykcji zapewniają ścisłe powiązanie postępowania, do którego odnosi się niniejsze rozporządzenie, z terytorium państwa członkowskiego, co uzasadnia nimi rozciągnięcie ich na pozwanych niezależnie od miejsca ich zamieszkania. Niniejsze rozporządzenie powinno zatem określać przypadki, gdy sąd państwa członkowskiego może wykonywać jurysdykcję dodatkową.

ê 44/2001 motyw 15

(18) W interesie zgodnego wymiaru sprawiedliwości należy unikać tak dalece, jak jest to tylko możliwe, równoległych postępowań, aby w dwóch pPaństwach cCzłonkowskich nie zapadały niezgodne ze sobą orzeczenia. Należy przewidzieć jasną i skuteczną regulację w celu wyjaśnienia kwestii zawisłości sprawy i postępowań pozostających w związku, jak również w celu zapobiegania problemom wynikającym z różnego określenia w poszczególnych państwach momentu, od którego postępowanie uważa się za zawisłe. Dla celów niniejszego rozporządzenia moment ten powinien zostać określony autonomicznie.

ò nowy

(19) Aby zapewnić pełne poszanowanie woli stron i uniknąć nieuczciwych taktyk w postępowaniu sądowym, należy zwiększyć skuteczność umów o jurysdykcji. Niniejsze rozporządzenie powinno więc zapewnić pierwszeństwo podjęcia decyzji o swojej właściwości sądowi określonemu w umowie, niezależnie od tego, czy wniesiono do niego sprawę w pierwszej kolejności.

(20) Skuteczność umów o jurysdykcji należy zwiększyć również aby zapewnić pełne poszanowanie woli stron. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w której uzgodniono lub wyznaczono właściwość państwa członkowskiego. W związku z tym niniejsze rozporządzenie powinno zawierać przepisy szczególne mające na celu uniknięcie postępowań równoległych i nieuczciwych taktyk w postępowaniu sądowym w takich przypadkach. Miejsce arbitrażu powinno odnosić się do siedziby wyznaczonej przez strony lub sąd arbitrażowy, instytucję arbitrażową lub przez dowolny inny organ wybrany bezpośrednio lub pośrednio przez strony.

(21) Powinien istnieć elastyczny mechanizm, który pozwalałby sądom w państwach członkowskich na uwzględnienie postępowań toczących się przed sądami państw trzecich, biorąc pod uwagę przede wszystkim skuteczne sprawowanie wymiaru sprawiedliwości oraz fakt, czy jakiekolwiek orzeczenie wydane w państwie trzecim może zostać uznane i wykonane w danym państwie członkowskim.

(22) Należy objaśnić pojęcie środków tymczasowych, w tym środków zabezpieczających. Powinny one obejmować w szczególności nakazy o charakterze zabezpieczającym, które mają na celu uzyskanie informacji lub zabezpieczenie dowodów, uwzględniając tym samym nakazy przeszukania lub zajęcia, o których mowa w art. 6 i 7 dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej [17]. Nie powinny natomiast uwzględniać środków, które nie mają charakteru zabezpieczającego, takich jak środki nakazujące przesłuchanie świadków w celu umożliwienia powodowi podjęcia decyzji o wszczęciu postępowania.

ê 44/2001 motyw 16

Wzajemne zaufanie w wymiar sprawiedliwości w ramach Wspólnoty usprawiedliwia uznawanie orzeczeń wydanych w Państwie Członkowskim z mocy prawa, bez jakiegokolwiek szczególnego postępowania, z wyjątkiem przypadku sporu co do uznania.

ê 44/2001 motyw 17

Z uwagi na owo wzajemne zaufanie jest również uzasadnionym, aby postępowanie o stwierdzenie wykonalności orzeczenia wydanego w innym Państwie Członkowskim przebiegało szybko i skutecznie. Stwierdzenie wykonalności orzeczenia musi więc następować niemal automatycznie, po dokonaniu zwykłego formalnego sprawdzenia przedłożonych dokumentów, bez możliwości uwzględniania przez sąd z urzędu którejkolwiek z przeszkód wykonania orzeczenia przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu.

ê 44/2001 motyw 18

Dla zachowania praw dłużnika do obrony musi mieć on jednak możliwość złożenia środka zaskarżenia przeciwko stwierdzeniu wykonalności w postępowaniu, w którym wysłuchane zostają obydwie strony, jeśli uważa, że zachodzi jedna z podstaw odmowy wykonania. Możliwość złożenia środka zaskarżenia musi istnieć również dla wnioskodawcy, jeśli jego wniosek o stwierdzenie wykonalności został oddalony.

ò nowy

(23) Wzajemne zaufanie do sprawowania wymiaru sprawiedliwości w Unii oraz cel ograniczenia nakładów czasowych oraz kosztów, jakie wiążą się z transgranicznym postępowaniem sądowym uzasadniają zniesienie obowiązujących środków tymczasowych podejmowanych przed wykonaniem orzeczenia w państwie członkowskim wykonania. W związku z tym orzeczenie wydane przez sądy państwa członkowskiego powinno, do celów jego wykonania, być traktowane jak gdyby zostało doręczone w państwie członkowskim wykonania. Jednak w świetle różnic między systemami państw członkowskich oraz szczególnie delikatnej natury spraw dotyczących zniesławienia i odszkodowań uzyskiwanych z powództwa zbiorowego, w odniesieniu do orzeczeń z tej dziedziny należy utrzymać tymczasowo obowiązującą procedurę uznawania i wykonywania do czasu dalszych zmian prawa w tej dziedzinie. Zakres przepisów szczególnych odnoszących się do zniesławienia powinien odpowiadać zakresowi wyłączeń w tej kwestii z rozporządzenia (WE) nr 864/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lipca 2007 r. dotyczącego prawa właściwego dla zobowiązań pozaumownych (Rzym II) i powinien być interpretowany w ten sam sposób. Przepisy dotyczące zniesienia tymczasowych środków wykonawczych należy rozciągnąć na orzeczenia zarządzające odszkodowanie w postępowaniach z pozwów zbiorowych w przypadku przyjęcia środków służących harmonizacji lub zbliżeniu przepisów proceduralnych obowiązujących w takich postępowaniach. Rozciągnięcie takie powinno pozostać bez uszczerbku dla możliwości zgłaszania przez Komisję propozycji zniesienia środków tymczasowych w odniesieniu do postępowań z pozwów zbiorowych nawet w przypadku braku takich środków harmonizujących lub przybliżających, w świetle dowodów na skuteczność i dopuszczalność takich zmian europejskiego porządku prawnego.

(24) Zniesieniu środków tymczasowych powinny towarzyszyć niezbędne gwarancje, mające w szczególności na celu zapewnienie pełnego poszanowania prawa do obrony i rzetelnego procesu sądowego zgodnie z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Wymaga to wprowadzenia na etapie wykonania nadzwyczajnych środków na rzecz pozwanych, którzy nie wdali się w spór w wyniku niedoręczenia zawiadomienia lub których w inny sposób dotknęły uchybienia proceduralne w postępowaniach sądowych w państwie pochodzenia, które mogą stanowić naruszenie art. 47 Karty.

(25) Zniesienie środków tymczasowych wymaga dostosowania swobodnego przepływu środków tymczasowych, w tym środków zabezpieczających. Jeżeli środki takie zostały zarządzone przez sąd właściwy ze względu na przedmiot sporu, należy zapewnić ich swobodny przepływ. Jeżeli jednak środki takie zostały przyjęte przez sąd nieposiadający właściwości w sprawie głównej, działanie takich środków powinno być ograniczone do terytorium danego państwa członkowskiego. Ponadto należy dopuścić swobodny przepływ środków zarządzonych ex parte , jeżeli towarzyszą im odpowiednie gwarancje.

ê 44/2001 motyw 19 (dostosowany)

(26) W celu zapewnienia kontynuacji pomiędzy Konwencją brukselską a niniejszym rozporządzeniem powinny być przewidziane przepisy przejściowe. Dotyczy to również wykładni postanowień Konwencji brukselskiej √ oraz przepisów, które je zastąpią Õ przez Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot √ Unii Õ Europejskiejch. Protokół z 1971 r.[18] powinien być nadal stosowany do postępowań, które w momencie wejścia w życie niniejszego rozporządzenia już się toczą.

ò nowy

(27) Niniejsze rozporządzenie powinno zapewniać pełne poszanowanie praw podstawowych określonych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, w szczególności prawa do skutecznego środka odwoławczego oraz prawa do rzetelnego procesu sądowego, zagwarantowanych w art. 47 Karty. Żaden przepis niniejszego rozporządzenia nie powinien ograniczać wolności wypowiedzi i informacji (art. 11), prawa do życia prywatnego i rodzinnego (art. 7), ani praw pracowników i pracodawców, lub ich odpowiednich organizacji, zgodnie z prawem Unii oraz ustawodawstwami i praktykami krajowymi, do negocjowania i zawierania układów zbiorowych na odpowiednich poziomach oraz do podejmowania, w przypadkach konfliktu interesów, działań zbiorowych, w tym strajku, w obronie swoich interesów (art. 28).

ê 44/2001 motyw 20 (dostosowany)

ð nowy

(28) Zjednoczone Królestwo i Irlandia poinformowały na piśmie zgodnie z art. 3 Protokołu w sprawie stanowiska Zjednoczonego Królestwa i Irlandii załączonego do Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu ustanawiającego UnięWspólnotę Europejską, że chciałyby uczestniczyć √ uczestniczyły Õ w przyjęciu i stosowaniu niniejszego rozporządzenia (WE) nr 44/2001. ðZgodnie z art. 1 i 2 Protokołu w sprawie stanowiska Zjednoczonego Królestwa i Irlandii, załączonego do Traktatu o Unii Europejskiej oraz do Traktatu ustanawiającego Unię Europejską, [Zjednoczone Królestwo i Irlandia notyfikowały życzenie uczestniczenia w przyjęciu i stosowaniu niniejszego rozporządzenia]/[bez uszczerbku dla art. 4 wspomnianego Protokołu, Zjednoczone Królestwo i Irlandia nie będą uczestniczyć w przyjęciu niniejszego rozporządzenia, nie są nim związane ani nie ma ono do nich zastosowania] ï.

ê 44/2001 motyw 21 (dostosowany)

ð nowy

(29) Zgodnie z art. 1 i 2 Protokołu w sprawie stanowiska Danii, załączonego do Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską √ o funkcjonowaniu Unii Europejskiej Õ, Dania nie uczestniczy w przyjęciu niniejszego rozporządzenia, które dlatego nie jest dla Danii wiążące i nie znajduje w stosunku do niej zastosowania ð , bez uszczerbku dla możliwości stosowania przez Danię zmian do rozporządzenia (WE) nr 44/2001 zgodnie z art. 3 Umowy pomiędzy Wspólnotą Europejską a Królestwem Danii w sprawie właściwości sądów oraz uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych sporządzonej w dniu 19 października 2005 r.[19] ï .

ê 44/2001 motyw 22

Ponieważ w stosunkach pomiędzy Danią a Państwami Członkowskimi związanymi niniejszym rozporządzeniem obowiązuje Konwencja brukselska, Konwencja ta oraz Protokół z 1971 r. będą nadal stosowane w stosunku pomiędzy Danią a Państwami Członkowskimi związanymi niniejszym rozporządzeniem.

ê 44/2001 motyw 23 (dostosowany)

(30) Konwencja brukselska obowiązuje również nadal na terytoriach pPaństw cCzłonkowskich podlegających jej terytorialnemu zakresowi zastosowania i wyłączonych z niniejszego rozporządzenia na podstawie art. 299 √ 355 Õ Traktatu √ o funkcjonowaniu Unii Europejskiej Õ .

ê 44/2001 motyw 24 (dostosowany)

(31) W interesie spójności należy ponadto przewidzieć, że niniejsze rozporządzenie nie narusza przepisów o jurysdykcji i uznawaniu orzeczeń zawartych w szczególnych aktach prawa wspólnotowego √ Unii Europejskiej Õ.

ê 44/2001 motyw 25

(32) W celu zachowania międzynarodowych zobowiązań zaciągniętych przez pPaństwa cCzłonkowskie niniejsze rozporządzenie nie może wywierać skutków w zakresie zawartych przez pPaństwa cCzłonkowskie konwencji w sprawach szczególnych.

ê 44/2001 motyw 26

W celu uwzględnienia odrębności prawa procesowego niektórych Państw Członkowskich podstawowe zasady przewidziane w niniejszym rozporządzeniu powinny zostać złagodzone w zakresie, w jakim jest to niezbędne. W tym celu do niniejszego rozporządzenia powinny zostać włączone niektóre postanowienia Protokołu do Konwencji brukselskiej.

ê 44/2001 motyw 27

W celu umożliwienia prawidłowego przejścia w niektórych dziedzinach, co do których Protokół do Konwencji brukselskiej zawierał postanowienia szczególne, w niniejszym rozporządzeniu przewidziane są na okres przejściowy przepisy, które uwzględniają szczególną sytuację w niektórych Państwach Członkowskich.

ê 44/2001 motyw 28 (dostosowany)

Najpóźniej pięć lat po wejściu w życie niniejszego rozporządzenia Komisja przedstawi sprawozdanie o jej stosowaniu. W razie potrzeby Komisja może przy tym przedłożyć także propozycje dostosowawcze.

ê 44/2001 motyw 29

Załączniki I–IV dotyczące krajowych przepisów o jurysdykcji, sądów lub innych właściwych organów i środków zaskarżenia Komisja będzie zmieniała na podstawie zmian przekazanych przez dane Państwo Członkowskie; zmiany załączników V i VI będą dokonywane zgodnie z decyzją Rady 1999/468/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. ustanawiającą warunki wykonywania uprawnień wykonawczych przyznanych Komisji[20],

ò nowy

(33) Komisja powinna być upoważniona do przyjmowania aktów delegowanych zgodnie z art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w celu dostosowania załączników I, II, V, VI i VII.

ê 44/2001 (dostosowany)

PRZYJMUJĄPRZYJMUJE NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:

ROZDZIAŁ I

ZAKRES √ I DEFINICJE Õ

ê 44/2001

ð nowy

Artykuł 1

1. Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie w sprawach cywilnych i handlowych, niezależnie od rodzaju sądu. Nie obejmuje ono w szczególności spraw podatkowych, celnych i administracyjnych.

2. Niniejszego rozporządzenia nie stosuje się do:

a) stanu cywilnego, zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych, jak również ustawowego przedstawicielstwa osób fizycznych, stosunków majątkowych wynikających z małżeństwa, prawa spadkowego włącznie z testamentami;

b) upadłości, układów i innych podobnych postępowań;

c) ubezpieczeń społecznych.

d) sądownictwa polubownego ð , z zastrzeżeniem przepisów art. 29 ust. 4 oraz art. 33 ust. 3ï .

ò nowy

e) zobowiązań alimentacyjnych wynikających ze stosunku rodzinnego, pokrewieństwa, małżeństwa lub powinowactwa.

⎢ 44/2001

3. W niniejszym rozporządzeniu pojęcie „pPaństwo cCzłonkowskie” oznacza każde pPaństwao cCzłonkowskie z wyjątkiem Danii.

Artykuł 322

W rozumieniu niniejszego rozporządzenia ,:

ê 44/2001 (dostosowany)

√a)Õ „orzeczenie” oznacza każde orzeczenie wydane przez sąd pPaństwa cCzłonkowskiego, niezależnie od tego, czy jak zostanie określone jako wyrok, postanowienie, nakaz zapłaty lub nakaz egzekucyjny, włącznie z postanowieniem w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania wydanym przez urzędnika sądowego.

ò nowy

W rozumieniu rozdziału III „orzeczenie” obejmuje środki tymczasowe, w tym zabezpieczające, zarządzone przez sąd, który na mocy niniejszego rozporządzenia ma jurysdykcję do orzekania w sprawie głównej. Obejmuje on również środki zarządzone bez wzywania pozwanego do stawiennictwa, które mają być wykonane bez uprzedniego doręczania ich pozwanemu, jeżeli pozwany może następnie zaskarżyć środek na mocy prawa państwa członkowskiego pochodzenia;

b) „środki tymczasowe, w tym zabezpieczające” obejmują środki zabezpieczające zmierzające do uzyskania informacji i dowodów;

c) „sąd” obejmuje wszystkie organy, którym państwa członkowskie nadały jurysdykcję w sprawach należących do zakresu niniejszego rozporządzenia;

d) „ugoda sądowa” oznacza ugodę zatwierdzoną przez sąd lub zawartą przed sądem w trakcie postępowania;

e) „dokument urzędowy” oznacza dokument, który został formalnie sporządzony lub zarejestrowany jako dokument urzędowy w państwie członkowskim pochodzenia, i którego urzędowy charakter:

(i) wynika z podpisu i treści dokumentu, oraz

(ii) został stwierdzony przez organ publiczny lub inny organ uprawniony do tego;

„państwo członkowskie pochodzenia” oznacza, w zależności od przypadku, państwo członkowskie, w którym wydano orzeczenie, zatwierdzono lub zawarto ugodę sądową oraz sporządzono dokument urzędowy;

g) „państwo członkowskie wykonania” oznacza państwo członkowskie, w którym ma nastąpić wykonanie orzeczenia, ugody sądowej lub dokumentu urzędowego;

h) „sąd pochodzenia” oznacza sąd w którym wydano orzeczenie, które ma zostać uznane i wykonane.

⎢ 44/2001

ROZDZIAŁ II

JURYSDYKCJA

SEKCJA 1

PRZEPISY OGÓLNE

ARTYKUł 23

1. Z zastrzeżeniem przepisów niniejszego rozporządzenia osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium pPaństwa cCzłonkowskiego mogą być pozywane, niezależnie od ich obywatelstwa, przed sądy tego pPaństwa cCzłonkowskiego.

2. Do osób, które nie są obywatelami pPaństwa cCzłonkowskiego, w którym mają miejsce zamieszkania, stosuje się przepisy jurysdykcyjne właściwe dla obywateli tego państwa.

Artykuł 34

1. Osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium pPaństwa cCzłonkowskiego mogą być pozywane przed sądy innego pPaństwa cCzłonkowskiego tylko zgodnie z przepisami ustanowionymi w sekcjachi 2–7 niniejszego rozdziału.

2. W szczególności nie mają wobec tych osób zastosowania krajowe przepisy jurysdykcyjne wymienione w załączniku I.

ò nowy

2. Osoby nie mające miejsca zamieszkania w państwach członkowskich mogą być pozywane przed sądy państwa członkowskiego tylko zgodnie z przepisami ustanowionymi w sekcjach 2–8 niniejszego rozdziału.

⎢ 44/2001

Artykuł 4

1. Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania na terytorium Państwa Członkowskiego, jurysdykcję sądów każdego Państwa Członkowskiego, z zastrzeżeniem art. 22 i 23, określa prawo tego Państwa.

2. Przeciwko pozwanemu, który nie ma miejsca zamieszkania na terytorium Państwa Członkowskiego, każda osoba mająca miejsce zamieszkania na terytorium Państwa Członkowskiego, niezależnie od posiadanego obywatelstwa, może powoływać się w tym państwie na obowiązujące tam przepisy jurysdykcyjne, w szczególności te, które są wymienione w załączniku I, jak obywatel tego państwa.

SEKCJA 2

WłAśCIWOść SZCZEGÓLNA

ARTYKUł 5

ê 44/2001 (dostosowany)

Osoba, która ma miejsce zamieszkania na terytorium Państwa Członkowskiego, może być pozwana w innym Państwie Członkowskim:√ Właściwość przysługuje następującym sądom Õ :

1. a) jeżeli przedmiotem postępowania jest umowa lub roszczenia wynikające z umowy – przed sądowi miejsca gdzie zobowiązanie zostało wykonane albo miało być wykonane; ;

ê 44/2001 (dostosowany)

b) w rozumieniu niniejszego przepisu – i o ile co innego nie zostało uzgodnione – miejscem wykonania √ danego Õ zobowiązania jest:

- w przypadku sprzedaży rzeczy ruchomych – miejsce w pPaństwie cCzłonkowskim, w którym rzeczy te zgodnie z umową zostały dostarczone albo miały zostać dostarczone;

- w przypadku świadczenia usług – miejsce w pPaństwie cCzłonkowskim, w którym usługi zgodnie z umową były świadczone albo miały być świadczone;

c) jeśli lit. b) nie ma zastosowania, wówczas stosuje się lit. a);

2. w sprawach alimentacyjnych – przed sąd miejsca, gdzie uprawniony do alimentów ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu albo – w wypadku, gdy sprawa alimentacyjna jest rozpoznawana łącznie ze sprawą dotyczącą stanu cywilnego - przed sąd, który ma jurysdykcję do rozpoznania tej sprawy według własnego prawa, chyba że jurysdykcja ta opiera się jedynie na obywatelstwie jednej ze stron;

ê 44/2001 (dostosowany)

32. jeżeli przedmiotem postępowania jest czyn niedozwolony lub czyn podobny do czynu niedozwolonego albo roszczenia wynikające z takiego czynu – przed sądowi miejsca, gdzie nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę;

ò nowy

3. w odniesieniu do praw rzeczowych lub posiadania ruchomości, sąd miejsca położenia danego majątku;

ê 44/2001 (dostosowany)

4. w sprawach roszczeń √ cywilnoprawnych Õ o odszkodowanie lub przywrócenie stanu poprzedniego, które wynikają z czynu zagrożonego karą – przed sądowi karnemuy, do którego wniesiono akt oskarżenia, o ile sąd ten może według swojego prawa rozpoznawać roszczenia cywilnoprawne;

5. w sprawach dotyczących sporów wynikających z działalności filii, agencji lub innego oddziału – przed sądowi miejsca, gdzie znajduje się filia, agencja lub inny oddział;

6. w sprawach, w których występuje w charakterze założyciela, „trustee” lub uposażonego z tytułu „trustu” utworzonego na podstawie ustawy lub czynności prawnej dokonanej w formie pisemnej albo poświadczonej na piśmie – przed sądowi pPaństwa cCzłonkowskiego, na terytorium którego „trust” ma swoją siedzibę;

7. w sprawach dotyczących sporu o zapłatę wynagrodzenia za ratownictwo lub udzielenie pomocy dla ładunku lub frachtu, które żądane jest z tytułu działań związanych z ratownictwem lub udzieleniem pomocy – przed sądowi, na obszarze właściwości którego ten ładunek lub fracht:

⎢ 44/2001

a) został zajęty w celu zabezpieczenia zapłaty; lub

b) mógł zostać zajęty, lecz złożone zostało poręczenie lub inne zabezpieczenie,

pod warunkiem że przepis ten ma zastosowanie jedynie wówczas, jeżeli twierdzi się, że pozwany ma prawa do ładunku lub frachtu albo że takie prawa miał w czasie działań ratowniczych lub udzielenia pomocy.

Artykuł 6

ê 44/2001 (dostosowany)

Osoba mająca miejsce zamieszkania na terytorium Państwa Członkowskiego może być również pozwana:

1. jeżeli √ ma miejsce zamieszkania w państwie członkowskim i Õ pozywa się łącznie kilka osób – przed sąd miejsca, w którym ma miejsce zamieszkania jeden z pozwanych, o ile między sprawami istnieje tak ścisła więź, że pożądane jest ich łączne rozpoznanie i rozstrzygnięcie w celu uniknięcia wydania w oddzielnych postępowaniach sprzecznych ze sobą orzeczeń;

⎢ 44/2001

2. w sprawach dotyczących powództwa z tytułu rękojmi i gwarancji lub powództwa interwencyjnego – przed sąd, przed którym toczy się główne postępowanie, chyba że powództwo to zostało wytoczone jedynie w celu wyłączenia tej osoby spod jurysdykcji sądu dla niej właściwego;

3. w sprawach dotyczących powództwa wzajemnego, które opiera się na tej samej umowie lub na tym samym stanie faktycznym, na których zostało oparte powództwo główne – przed sąd, w którym zawisło powództwo główne;

4. jeżeli przedmiotem postępowania jest umowa lub roszczenia wynikające z umowy i powództwo może zostać połączone z powództwem przeciwko temu samemu pozwanemu o prawa rzeczowe na nieruchomościach – przed sąd pPaństwa cCzłonkowskiego, w którym położona jest nieruchomość.

Artykuł 7

Jeżeli na podstawie niniejszego rozporządzenia sąd pPaństwa cCzłonkowskiego ma jurysdykcję w sprawach dotyczących odpowiedzialności z tytułu używania lub eksploatacji statku, wówczas również w sprawach dotyczących ograniczenia tej odpowiedzialności rozstrzyga ten sąd lub inny sąd wskazany na jego miejsce przez prawo tego państwa.

Sekcja 3

JURYSDYKCJA W SPRAWACH DOTYCZąCYCH UBEZPIECZENIA

ARTYKUł 8

Bez uszczerbku dla art. 4 i art. 5 ust.pkt 5 w sprawach dotyczących ubezpieczenia jurysdykcję określa niniejsza sekcja.

Artykuł 9

ê 44/2001 (dostosowany)

1. Ubezpieczyciel mający miejsce zamieszkania na terytorium Państwa Członkowskiego może być pozwany:

ê 44/2001

a) przed sądy pPaństwa cCzłonkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania;

b) w innym pPaństwie cCzłonkowskim w przypadku powództw ubezpieczającego, ubezpieczonego lub uposażonego z tytułu ubezpieczenia – przed sąd miejsca, w którym powód ma miejsce zamieszkania; lub

c) jeżeli jest on współubezpieczycielem, przed sąd pPaństwa cCzłonkowskiego, przed który został pozwany główny ubezpieczyciel.

2. Jeżeli ubezpieczyciel nie ma miejsca zamieszkania na terytorium pPaństwa cCzłonkowskiego, ale posiada filię, agencję lub inny oddział w pPaństwie cCzłonkowskim, to w sporach wynikających z ich działalności jest traktowany tak, jak gdyby miał miejsce zamieszkania na terytorium tego pPaństwa cCzłonkowskiego.

Artykuł 10

W odniesieniu do ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej lub ubezpieczenia nieruchomości ubezpieczyciel może być ponadto pozwany przed sąd miejsca, gdzie nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Tę samą zasadę stosuje się, jeżeli ruchomości i nieruchomości objęte są tą samą umową ubezpieczenia, a powstała na nich szkoda wynika z tego samego zdarzenia.

Artykuł 11

1. W odniesieniu do ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel może być również pozwany przed sąd, w którym zawisło powództwo poszkodowanego przeciwko ubezpieczonemu, o ile jest to dopuszczalne według prawa tego sądu.

2. Przepisy art. 8, 9 i 10 mają zastosowanie do powództw wytoczonych przez poszkodowanego bezpośrednio przeciwko ubezpieczycielowi, jeżeli takie bezpośrednie powództwo jest dopuszczalne.

3. Jeżeli prawo właściwe dla takiego powództwa bezpośredniego przewiduje przypozwanie ubezpieczającego lub ubezpieczonego, to ten sam sąd ma jurysdykcję także wobec tych osób.

Artykuł 12

1. Bez uszczerbku dla art. 11 ust. 3 ubezpieczyciel może pozywać tylko przed sądy pPaństwa cCzłonkowskiego, na którego terytorium pozwany ma miejsce zamieszkania, bez względu na to, czy jest on ubezpieczającym, ubezpieczonym czy też uposażonym z tytułu ubezpieczenia.

2. Przepisy niniejszej sekcji nie naruszają prawa do wytoczenia powództwa wzajemnego przed sąd, przed którym zgodnie z niniejszą sekcją zawisło powództwo główne.

Artykuł 13

Od przepisów niniejszej sekcji można odstąpić na podstawie umowy tylko wówczas:

1. jeżeli umowa została zawarta po powstaniu sporu; lub

2. jeżeli przyznaje ona ubezpieczającemu, ubezpieczonemu lub uposażonemu z tytułu ubezpieczenia uprawnienie do występowania przed sądy inne niż wymienione w niniejszej sekcji; lub

3. jeżeli została ona zawarta między ubezpieczającym a ubezpieczycielem, którzy w chwili zawarcia umowy mają miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu w tym samym pPaństwie cCzłonkowskim, celem uzasadnienia jurysdykcji sądów tego Państwa także wówczas, gdy zdarzenie wywołujące szkodę nastąpiło za granicą, chyba że taka umowa nie jest dopuszczalna według prawa tego Państwa; lub

4. jeżeli została ona zawarta przez ubezpieczającego, który nie ma miejsca zamieszkania w pPaństwie cCzłonkowskim, z wyjątkiem ubezpieczenia obowiązkowego lub ubezpieczenia nieruchomości położonej w pPaństwie cCzłonkowskim; lub

5. jeżeli dotyczy ona umowy ubezpieczenia obejmującej jedno lub więcej ryzyk, wymienionych w art. 14.

Artykuł 14

Do zakresu regulacji artykułu 13 ustęp 5 należą następujące ryzyka:

1. wszelkie szkody:

a) w statkach morskich, urządzeniach umieszczonych na wodach przybrzeżnych lub na morzu otwartym albo w statkach powietrznych, wynikłe z ryzyk związanych z ich używaniem w celach gospodarczych;

b) w przewożonych towarach innych niż bagaż pasażerów, jeżeli towary te przewożone są wyłącznie lub częściowo przez te statki morskie lub powietrzne;

2. odpowiedzialność wszelkiego rodzaju, z wyjątkiem odpowiedzialności za szkody na osobie pasażerów lub za szkody w ich bagażu:

a) wynikająca z używania lub eksploatacji statków morskich, urządzeń lub statków powietrznych, o których mowa w pkt 1 lit. a), chyba że – co dotyczy tych ostatnich – przepisy prawne pPaństwa cCzłonkowskiego, w którym statek powietrzny został wpisany do rejestru, zakazują zawierania umów dotyczących jurysdykcji w sprawach ubezpieczenia od takich ryzyk;

b) za szkody spowodowane przez przewożone towary podczas przewozu w rozumieniu pkt 1 lit. b);

3. straty finansowe związane z używaniem lub eksploatacją statków morskich, urządzeń lub statków powietrznych, o których mowa w pkt 1 lit. a), w szczególności utrata frachtu lub opłaty czarterowej;

4. jakiekolwiek dodatkowe ryzyko pozostające w związku z jednym z ryzyk wymienionych w ust.pkt 1–3;

ê 44/2001 (dostosowany)

5. nie naruszając pkt 1–4, wszystkie „wielkie ryzyka” według definicji w dyrektywie Rady 73/239/EWG[21] dyrektywie 2009/138/WE Parlamentu Europejskiego i Rady[22] zmienionej dyrektywą Rady 88/357/EWG[23] i 90/618/EWG[24] w obowiązującej każdorazowo wersji.

⎢ 44/2001

ð nowy

SEKCJA 4

JURYSDYKCJA W SPRAWACH DOTYCZąCYCH UMÓW Z UDZIAłEM KONSUMENTÓW

ARTYKUł 15

1. Jeżeli przedmiotem postępowania jest umowa lub roszczenia z umowy, którą zawarła osoba, konsument, w celu, który nie może być uważany za działalność zawodową lub gospodarczą tej osoby, jurysdykcję określa się na podstawie niniejszej sekcji, bez uszczerbku dla art. 4 oraz art. 5 ust.pkt 5,

a) jeżeli chodzi o umowę sprzedaży na raty rzeczy ruchomych; lub

b) jeżeli chodzi o umowę pożyczki spłacanej ratami lub inną umowę kredytową, która przeznaczona jest do finansowania kupna rzeczy tego rodzaju; lub

c) we wszystkich innych przypadkach, gdy druga strona umowy w pPaństwie cCzłonkowskim, na terytorium którego konsument ma miejsce zamieszkania, prowadzi działalność zawodową lub gospodarczą lub taką działalność w jakikolwiek sposób kieruje do tego pPaństwa cCzłonkowskiego lub do kilku państw włącznie z tym Państwem Członkowskim, a umowa wchodzi w zakres tej działalności.

2. Jeżeli kontrahent konsumenta nie ma miejsca zamieszkania na terytorium pPaństwa cCzłonkowskiego, ale posiada filię, agencję lub inny oddział w pPaństwie cCzłonkowskim, to będzie on traktowany w sporach dotyczących ich działalności, tak jak gdyby miał miejsce zamieszkania na terytorium tego Państwa.

3. Niniejsza sekcja nie ma zastosowania do umów przewozu, z wyjątkiem umów podróży przewidujących w zamian za cenę ryczałtową połączone świadczenia przewozu i noclegu.

Artykuł 16

1. Konsument może wytoczyć powództwo przeciwko swemu kontrahentowi albo przed sądy pPaństwa cCzłonkowskiego, na którego terytorium ten kontrahent ma miejsce zamieszkania, albo przed sąd miejsca, w którym konsument ma miejsce zamieszkania.

2. Kontrahent może wytoczyć powództwo przeciwko konsumentowi tylko przed sądy pPaństwa cCzłonkowskiego, na którego terytorium konsument ma miejsce zamieszkania.

3. Przepisy niniejszego artykułu nie naruszają prawa do wytoczenia powództwa wzajemnego przed sąd, przed którym zgodnie z niniejszą sekcją zawisło powództwo główne.

Artykuł 17

Od przepisów niniejszej sekcji można odstąpić na podstawie umowy tylko wówczas:

1. jeżeli umowa została zawarta po powstaniu sporu; lub

2. jeżeli przyznaje ona konsumentowi uprawnienie do wytaczania powództwa przed sądy inne niż wymienione w niniejszej sekcji; lub

3. jeżeli została ona zawarta między konsumentem a jego kontrahentem, którzy w chwili zawarcia umowy mają miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu w tym samym pPaństwie cCzłonkowskim, a umowa ta uzasadnia jurysdykcję sądów tego pPaństwa cCzłonkowskiego, chyba że taka umowa nie jest dopuszczalna według prawa tego pPaństwa cCzłonkowskiego.

Sekcja 5

JURYSDYKCJA W ZAKRESIE INDYWIDUALNYCH UMÓW O PRACę

ARTYKUł 18

1. Jeżeli przedmiotem postępowania jest indywidualna umowa o pracę lub roszczenia z indywidualnej umowy o pracę, jurysdykcję określa się według niniejszej sekcji, bez uszczerbku dla art. 4 i art. 5 ust.pkt 5 ð oraz art. 6 ust. 1ï .

2. Jeżeli pracodawca, z którym pracownik zawarł indywidualną umowę o pracę, nie ma miejsca zamieszkania na terytorium pPaństwa cCzłonkowskiego, ale posiada filię, agencję lub inny oddział w pPaństwie cCzłonkowskim, to będzie traktowany w sporach dotyczących ich działalności, jak gdyby miał miejsce zamieszkania na terytorium tego pPaństwa cCzłonkowskiego.

Artykuł 19

ê 44/2001 (dostosowany)

Pracodawca mający miejsce zamieszkania w Państwie Członkowskim może być pozwany:

⎢ 44/2001

1. przed sądy pPaństwa cCzłonkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania; lub

2. w innym pPaństwie cCzłonkowskim:

ê 44/2001

a) przed sąd, miejsca, w którym pracownik zazwyczaj świadczy lub ostatnio zazwyczaj świadczył pracę; lub

⎢ 44/2001

b) jeżeli pracownik zazwyczaj nie świadczy lub zazwyczaj nie świadczył pracy w jednym i tym samym państwie – przed sąd miejsca, w którym znajduje się albo znajdował się oddział, który pracownika zatrudnił.

Artykuł 20

1. Pracodawca może wytoczyć powództwo tylko przed sądami pPaństwa cCzłonkowskiego, na terytorium którego pracownik ma miejsce zamieszkania.

2. Przepisy niniejszej sekcji nie naruszają prawa do wytoczenia powództwa wzajemnego przed sąd, przed którym zgodnie z niniejszą sekcją zawisło powództwo główne.

Artykuł 21

Od przepisów niniejszej sekcji można odstąpić na podstawie umowy tylko wówczas:

1. jeżeli umowa została zawarta po powstaniu sporu; lub

2. jeżeli przyznaje ona pracownikowi prawo do wytaczania powództwa przed sądy inne niż wymienione w niniejszej sekcji.

Sekcja 6

JURYSDYKCJA WYłąCZNA

ARTYKUł 22

ê 44/2001 (dostosowany)

ð nowy

Niezależnie od miejsca zamieszkania Jjurysdykcję wyłączną mają:

1. w sprawach, których przedmiotem są prawa rzeczowe na nieruchomościach oraz najem lub dzierżawa nieruchomości sądy pPaństwa cCzłonkowskiego, w którym nieruchomość jest położona. √Jednak:Õ

a) Jednak w sprawach dotyczących najmu lub dzierżawy nieruchomości zawartych na czasowy użytek prywatny, nieprzekraczający sześciu kolejnych miesięcy, jurysdykcję mają również sądy pPaństwa cCzłonkowskiego, w którym pozwany ma miejsce zamieszkania, jeżeli najemca lub dzierżawca jest osobą fizyczną, a właściciel oraz najemca lub dzierżawca mają miejsce zamieszkania w tym samym pPaństwie cCzłonkowskim ð w momencie zawarcia umowy lub w momencie wszczęcia postępowania ï ;

ò nowy

b) w umowach dotyczących najmu lub dzierżawy pomieszczeń do użytku profesjonalnego, strony mogą uzgodnić, że jurysdykcję ma sąd lub sądy państwa członkowskiego, zgodnie z art. 23

⎢ 44/2001

2. w sprawach, których przedmiotem jest ważność, nieważność lub rozwiązanie spółki lub osoby prawnej albo ważność decyzji ich organów sądy pPaństwa cCzłonkowskiego, na którego terytorium spółka lub osoba prawna ma swoją siedzibę. Sąd ustala miejsce siedziby w oparciu o przepisy swojego prawa prywatnego międzynarodowego;

3. w sprawach, których przedmiotem jest ważność wpisów do rejestrów publicznych sądy pPaństwa cCzłonkowskiego, na którego terytorium rejestry są prowadzone;

ê 44/2001 (dostosowany)

4. w sprawach, których przedmiotem jest rejestracja lub ważność patentów, znaków towarowych, wzorów i modeli, jak również podobnych praw wymagających zgłoszenia lub zarejestrowania √ niezależnie od tego, czy dana kwestia została podniesiona w pozwie czy też w drodze zarzutu procesowego; Õ sądy pPaństwa cCzłonkowskiego, na którego terytorium wystąpiono ze zgłoszeniem lub o rejestrację albo nastąpiło zgłoszenie lub rejestracja albo na podstawie aktu prawa wspólnotowego √ unijnego Õ lub umowy międzynarodowej uznaje się, że zgłoszenie lub rejestracja nastąpiły.

⎢ 44/2001

Bez uszczerbku dla jurysdykcji Europejskiego Urzędu Patentowego zgodnie z Konwencją o przyznawaniu europejskich patentów, podpisaną w Monachium dnia 5 października 1973 r., sądy każdego pPaństwa cCzłonkowskiego mają, bez względu na miejsca zamieszkania stron, jurysdykcję wyłączną we wszystkich postępowaniach dotyczących przyznania lub ważności europejskiego patentu przyznanego dla tego państwa;

5. w postępowaniach, których przedmiotem jest wykonanie orzeczeń sądy pPaństwa cCzłonkowskiego, na którego terytorium wykonanie powinno nastąpić lub nastąpiło.

Sekcja 7

UMOWA DOTYCZąCA JURYSDYKCJI

ARTYKUł 23

ê 44/2001 (dostosowany)

ð nowy

1. Jeżeli strony, z których przynajmniej jedna ma miejsce zamieszkania na terytorium Państwa Członkowskiego, uzgodniły, że sąd lub sądy pPaństwa cCzłonkowskiego powinny rozstrzygać spór już wynikły albo spór przyszły mogący wyniknąć z określonego stosunku prawnego, to sąd lub sądy tego pPaństwa cCzłonkowskiego mają jurysdykcję ð chyba, że umowa jest w swojej zasadniczej treści nieważna na mocy prawa danego państwa członkowskiego ï . Sąd lub sądy tego państwa mają jurysdykcję wyłączną, o ile strony nie uzgodniły czego innego. Taka umowa dotycząca jurysdykcji musi być zawarta:

⎢ 44/2001

a) w formie pisemnej lub ustnej potwierdzonej na piśmie; lub

b) w formie, która odpowiada praktyce przyjętej między stronami; lub

c) w handlu międzynarodowym – w formie odpowiadającej zwyczajowi handlowemu, który strony znały lub musiały znać i który strony umów tego rodzaju w określonej dziedzinie handlu powszechnie znają i którego stale przestrzegają.

2. Elektroniczne przekazy umożliwiające trwały zapis umowy są zrównane z formą pisemną.

3. Jeżeli taka umowa została zawarta przez strony, z których żadna nie ma miejsca zamieszkania na terytorium któregokolwiek Państwa Członkowskiego, to sądy innych Państw Członkowskich nie mogą orzekać, chyba że uzgodniony przez strony sąd lub sądy prawomocnie stwierdziły brak swej jurysdykcji.

3. Jeżeli w zawartych na piśmie warunkach powołania „trustu” zostało stwierdzone, że powództwa przeciwko założycielowi, „trustee” lub uposażonemu z tytułu „trustu” rozpoznawać ma sąd lub sądy pPaństwa cCzłonkowskiego, to ten sąd lub te sądy mają jurysdykcję wyłączną, jeżeli chodzi o stosunki między tymi osobami lub ich prawa lub obowiązki w ramach „trustu”.

4. Umowy dotyczące jurysdykcji i odpowiednie przepisy zawarte w warunkach powołania „trustu” nie wywołują skutku prawnego, jeżeli są sprzeczne z przepisami art. 13, 17 i 21 albo jeżeli sądy, których jurysdykcja została wyłączona przez strony w umowie, mają wyłączną jurysdykcję na podstawie art. 22.

Artykuł 24

1. Jeżeli sąd pPaństwa cCzłonkowskiego nie ma jurysdykcji na podstawie innych przepisów niniejszego rozporządzenia, uzyskuje on jurysdykcję, jeżeli pozwany przed sądem tym wda się w spór. Zasada ta nie ma zastosowania, jeżeli pozwany wdaje się w spór w tym celu, aby podnieść zarzut braku jurysdykcji lub jeżeli inny sąd ma na podstawie artykułu 22 jurysdykcję wyłączną.

ò nowy

2. W sprawach, o których mowa w sekcjach 3, 4 i 5 niniejszego rozdziału dokument wszczynający postępowanie lub dokument równorzędny musi zawierać informację dla pozwanego o prawie do zgłoszenia zarzutu braku jurysdykcji sądu oraz o konsekwencjach wdania się w spór. Przed przyjęciem jurysdykcji na podstawie niniejszego artykułu sąd upewnia się, że pozwany otrzymał takie informacje.

Sekcja 8

JURYSDYKCJA DODATKOWA I FORUM NECESSITATIS

ARTYKUł 25

Jeżeli żaden sąd państwa członkowskiego nie ma jurysdykcji zgodnie z art. 2–24, przysługuje ona sądom państwa członkowskiego, w którym znajduje się majątek pozwanego, o ile

a) wartość tego majątku nie jest niewspółmierna do wartości roszczenia; oraz

b) sprawa ma wystarczający związek z państwem członkowskim sądu, przed którym wytoczono powództwo.

Artykuł 26

Jeżeli żaden sąd państwa członkowskiego nie ma jurysdykcji na mocy niniejszego rozporządzenia, sądy państwa członkowskiego mogą w wyjątkowych przypadkach rozpoznać sprawę, jeśli jest to niezbędne dla zapewnienia prawa do rzetelnego procesu lub prawa do dostępu do wymiaru sprawiedliwości, w szczególności:

a) jeśli postępowanie nie może zostać we właściwy sposób wszczęte ani przeprowadzone lub nie jest możliwe w państwie trzecim, z którym sprawa jest ściśle związana; lub

b) jeżeli orzeczenie w sprawie roszczenia wydane w państwie trzecim nie zostałoby uznane i wykonane w państwie członkowskim sądu, w którym zawisło powództwo na mocy prawa tego państwa a takie uznanie oraz wykonanie jest konieczne do zagwarantowania realizacji praw powoda;

oraz sprawa ma wystarczający związek z państwem członkowskim sądu, przed którym wytoczono powództwo.

⎢ 44/2001

ð nowy

SEKCJA 89

BADANIE JURYSDYKCJI I DOPUSZCZALNOśCI POSTęPOWANIA

ARTYKUł 2527

Sąd pPaństwa cCzłonkowskiego stwierdza z urzędu brak swej jurysdykcji, jeżeli wystąpiono do niego o rozpoznanie sprawy ð do której rozpoznania nie ma jurysdykcji na mocy niniejszego rozporządzenia ï należącej na podstawie art. 22 do wyłącznej jurysdykcji sądu innego Państwa Członkowskiego.

ê 44/2001 (dostosowany)

Artykuł 2628

1. Jeżeli pozwany , który ma miejsce zamieszkania w jednym Państwie Członkowskim, jest pozwany przed sąd innego pPaństwa cCzłonkowskiego i nie wdaje się w spór, sąd z urzędu stwierdza brak swej jurysdykcji, jeżeli jego jurysdykcja nie wynika z przepisów niniejszego rozporządzenia.

2. Sąd zawiesza postępowanie do czasu ustalenia, że pozwany miał możliwość uzyskania dokumentu wszczynającego postępowanie albo dokumentu równorzędnego w czasie umożliwiającym mu przygotowanie obrony albo że podjęte zostały wszelkie niezbędne do tego czynności.

ê 44/2001 (dostosowany)

ð nowy

32. √ Zamiast Õ przepisówPrzepisy ust. 2 zastępuje się przepisami √ stosuje się przepisy Õ art. 19 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1348/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie doręczania dokumentów sądowych lub pozasądowych w sprawach cywilnych lub handlowych w Państwach Członkowskich[25], rozporządzenia (WE) nr 1393/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady[26] jeżeli dokument wszczynający postępowanie albo dokument równorzędny miał być przekazany z jednego pPaństwa cCzłonkowskiego do innego pPaństwa cCzłonkowskiego zgodnie z wymienionym rozporządzeniem.

43. Jeżeli przepisy rozporządzenia (WE) nr 1393/20071348/2000 nie znajdują zastosowania, obowiązuje art. 15 Konwencji haskiej z dnia 15 listopada 1965 r. o doręczaniu za granicą dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych i handlowych, jeżeli dokument wszczynający postępowanie albo dokument równorzędny miał być przekazany zgodnie z tą Konwencją.

Sekcja 910

ZAWISłOść SPRAWY – SPRAWY WIążąCE SIę ZE SOBą

ARTYKUł 2729

1. ðBez uszczerbku dla art. 32 ust.2,ïjJeżeli przed sądami różnych pPaństw cCzłonkowskich zawisły sprawy o to samo roszczenie między tymi samymi stronami, sąd, przed który wytoczono powództwo później, z urzędu zawiesza postępowanie do czasu stwierdzenia jurysdykcji sądu, przed który najpierw wytoczono powództwo.

ò nowy

2. W przypadkach, o których mowa w ust. 1, sąd, przed którym najpierw wytoczono powództwo, stwierdza swoją jurysdykcję w terminie sześciu miesięcy, chyba że uniemożliwiają to nadzwyczajne okoliczności. Na wniosek innego sądu, przed który wytoczono powództwo, sąd, przed którym najpierw wytoczono powództwo informuje ten sąd o dacie, w której wytoczono przed nim powództwo oraz czy stwierdził swoją jurysdykcję w danej sprawie, a jeśli nie, podaje szacunkowy termin jej stwierdzenia.

⎢ 44/2001

23. Jeżeli stwierdzona zostanie jurysdykcja sądu, przed który najpierw wytoczono powództwo, sąd, przed który wytoczono powództwo później, stwierdza brak swej jurysdykcji na rzecz tego sądu.

ò nowy

4. Jeżeli uzgodnione lub wyznaczone miejsce prowadzenia postępowania polubownego znajduje się w państwie członkowskim, sądy innego państwa członkowskiego, w odniesieniu do których zgłoszono zarzut braku jurysdykcji, zawieszają postępowanie po tym jak przed sądami państwa członkowskiego, w którym znajduje się miejsce prowadzenia postępowania polubownego, lub przed sądem polubownym wszczęto postępowanie, w którym głównym celem lub kwestią incydentalną jest stwierdzenie istnienia, ważności lub skutków tej umowy o arbitraż.

Niniejszy ustęp nie stanowi dla sądu, w odniesieniu do którego zgłoszono zarzut braku jurysdykcji, przeszkody dla stwierdzenia braku swojej jurysdykcji, jeśli nakazuje mu to jego prawo krajowe.

Jeżeli zostanie stwierdzone istnienie, ważność lub skutki umowy o arbitraż, sąd przed który wytoczono powództwo, stwierdza brak swojej jurysdykcji.

Niniejszy ustęp nie ma zastosowania do spraw dotyczących kwestii, o których mowa w sekcjach 3, 4 i 5 rozdziału II.

⎢ 44/2001

Artykuł 2830

1. Jeżeli przed sądami różnych pPaństw cCzłonkowskich zawisłe są sprawy, które pozostają ze sobą w związku, każdy sąd, przed który wytoczono powództwo później, może zawiesić postępowanie.

ê 44/2001 (dostosowany)

ð nowy

2. Jeżeli spraw y takie są √ sprawa taka jest przed sądem, przed którym najpierw wytoczono powództwo, Õ zawisłe Ö zawisła Õ w pierwszej instancji, każdy inny sąd, przed który wytoczono powództwo później, może na wniosek strony stwierdzić także brak swej jurysdykcji, jeżeli sąd, przed który najpierw wytoczono powództwo, ma jurysdykcję w tych sprawach, a połączenie spraw jest dopuszczalne zgodnie z jego prawem.

⎢ 44/2001

3. W rozumieniu niniejszego artykułu uważa się, że sprawy pozostają ze sobą w związku, jeżeli istnieje między nimi tak ścisła więź, że pożądane jest ich łączne rozpoznanie i rozstrzygnięcie w celu uniknięcia wydania w oddzielnych postępowaniach sprzecznych ze sobą orzeczeń.

ò nowy

Artykuł 31

Jeżeli przed sądem państwa członkowskiego zawisło powództwo główne, a do sądów innego państwa członkowskiego wniesiono wniosek o środki tymczasowe, w tym zabezpieczające, sądy te współpracują ze sobą w celu zagwarantowania odpowiedniej koordynacji postępowań dotyczących powództwa głównego i środków tymczasowych.

W szczególności sąd, do którego wniesiono wniosek o środki zabezpieczające, w tym tymczasowe, występuje do drugiego sądu o informacje na temat wszystkich istotnych okoliczności sprawy, takich jak pilność wnioskowanego środka lub odmowie orzeczenia podobnego środka przez sąd, przed który wytoczono powództwo główne.

⎢ 44/2001

Artykuł 2932

1. Jeżeli sprawy należą do wyłącznej jurysdykcji kilku sądów, sąd, przed który wytoczono powództwo później, stwierdz ai brak swej jurysdykcji na rzecz sądu, przed który najpierw wytoczono powództwo.

ò nowy

2. Z wyjątkiem umów podlegających przepisom sekcji 3, 4 i 5 niniejszego rozdziału, jeżeli umowa, o której mowa w art. 23 nadaje wyłączną jurysdykcję sądowi lub sądom państwa członkowskiego, sądy innych państw członkowskich nie mają jurysdykcji w sprawie dopóty, dopóki sąd lub sądy wyznaczone w umowie nie stwierdzą braku swojej jurysdykcji.

⎢ 44/2001

Artykuł 3033

1. Dla celów niniejszej sekcji przyjmuje się, że powództwo zostało wytoczone przed sąd:

1.a) w chwili, w której dokument wszczynający postępowanie albo dokument równorzędny został wniesiony do sądu, pod warunkiem że powód nie zaniechał następnie podjęcia czynności, do których podjęcia był obowiązany celem spowodowania doręczenia dokumentu pozwanemu; lub

2.b) jeżeli doręczenie pozwanemu powinno nastąpić przed wniesieniem dokumentu do sądu – w chwili, w której organ odpowiedzialny za doręczenie otrzymał dokument, pod warunkiem że powód nie zaniechał następnie podjęcia czynności, do których podjęcia był obowiązany celem wniesienia dokumentu do sądu.

ò nowy

Organem odpowiedzialnym za doręczenie, o którym mowa w lit. b), jest pierwszy organ otrzymujący dokumenty, które mają zostać doręczone.

2. Sądy i organy odpowiedzialne za doręczenie, o którym mowa w ust. 1 odnotowują, w odpowiednich przypadkach, datę i godzinę wniesienia dokumentu wszczynającego postępowanie lub otrzymania dokumentów, które mają zostać doręczone.

3. Dla celów niniejszej sekcji uznaje się, że powództwo zostało wytoczone przed sądem polubownym, jeżeli strona wyznaczyła sędziego polubownego lub zwróciła się do instytucji, organu lub sądu o pomoc w ustanowieniu sądu polubownego.

Artykuł 34

1. Nie naruszając przepisów art. 3–7, jeżeli w okresie, w którym przed sądami państwa trzeciego zawisły sprawy o to samo roszczenie między tymi samymi stronami, wytoczone zostaje powództwo przed sądem w państwie członkowskim, sąd ten może zawiesić postępowanie, jeżeli:

a) powództwo zostało wytoczone najpierw przed sądem państwa trzeciego;

b) można oczekiwać, że sąd w państwie trzecim wyda, w rozsądnym terminie, orzeczenie, które będzie można uznać i, w odpowiednich przypadkach, wykonać w tym państwie członkowskim; oraz

c) sąd upewnił się, że jest to potrzebne do zapewnienia prawidłowego wymiaru sprawiedliwości.

2. W okresie zawieszenia strona, która wytoczyła powództwo przed sądem w państwie członkowskim, nie traci korzyści związanych z przerwaniem biegu przedawnienia przewidzianych w prawie tego państwa członkowskiego.

3. Sąd może podjąć postępowanie w każdym czasie na wniosek jednej ze stron lub z urzędu, jeżeli spełniony został jeden z następujących warunków:

a) postępowanie przed sądem państwa trzeciego zostało zawieszone lub umorzone;

b) sąd ocenia, że postępowanie przed sądem państwa trzeciego nie zostanie przypuszczalnie zakończone w rozsądnym terminie;

c) podjęcie postępowania jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego wymiaru sprawiedliwości.

4. Sąd umarza postępowania na wniosek jednej ze stron lub z urzędu, jeżeli postępowanie przed sądem państwa trzeciego zakończyło się i doprowadziło do wydania orzeczenia, które można wykonać w tym państwie albo uznać, lub, w odpowiednich przypadkach, wykonać, w państwie członkowskim.

⎢ 44/2001

Sekcja 1011

ŚRODKI TYMCZASOWE WłąCZNIE ZE śRODKAMI ZABEZPIECZAJąCYMI

ò nowy

Artykuł 35

Jeżeli sądy państwa członkowskiego mają jurysdykcję w sprawie głównej, mają one jurysdykcję do orzekania środków tymczasowych, w tym środków zabezpieczających, przewidzianych w prawie tego państwa.

ê 44/2001 (dostosowany)

ð nowy

Artykuł 3136

Wniosek o zastosowanie środków tymczasowych, włącznie ze środkami zabezpieczającymi, przewidzianych w prawie pPaństwa cCzłonkowskiego, może zostać wniesiony do sądu tego Państwa także wówczas, gdy na podstawie niniejszego rozporządzenia sprawa główna należy do jurysdykcji sądu innego pPaństwa Członkowskiego ð lub sądu polubownego ï .

ê 44/2001 (dostosowany)

ROZDZIAŁ III

UZNAWANIE √ , WYKONALNOŚĆ Õ I WYKONANIE

Artykuł 32

W rozumieniu niniejszego rozporządzenia „orzeczenie” oznacza każde orzeczenie wydane przez sąd Państwa Członkowskiego, niezależnie od tego, czy zostanie określone jako wyrok, postanowienie, nakaz zapłaty lub nakaz egzekucyjny, włącznie z postanowieniem w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania wydanym przez urzędnika sądowego.

ò nowy

Artykuł 37

1. Niniejszy rozdział reguluje uznawanie, wykonalność i wykonywanie orzeczeń należących do zakresu niniejszego rozporządzenia.

2. Sekcja 1 dotyczy wszystkich orzeczeń, z wyjątkiem tych, o których mowa w ust. 3.

3. Sekcja 2 dotyczy orzeczeń wydanych w innym państwie członkowskim.

a) dotyczących zobowiązań pozaumownych wynikających z naruszenia prywatności i innych dóbr osobistych, w tym ze zniesławienia, oraz

b) w sprawach dotyczących odszkodowania za szkody wywołane przez nieuczciwe praktyki rynkowe wielu poszkodowanym, w których powództwo zostało wytoczone przez:

i. organ państwowy,

ii. organizację niekomercyjną, której głównym celem i przedmiotem działalności jest reprezentowanie i obrona interesów grup osób fizycznych i prawnych poprzez dostarczanie im, nie w celach zarobkowych, porady prawnej i reprezentowanie ich w sądzie, lub

iii. grupę ponad dwunastu powodów.

4. Bez uszczerbku dla uprawnienia Komisji do zaproponowania w każdym czasie rozciągnięcia przepisów sekcji 1 na orzeczenia należące do zakresu ust. 3 lit. b) uwzględniając stan zgodności przepisów krajowych i rozwój prawa unijnego, trzy lata od daty wejścia w życie niniejszego rozporządzenia lub wcześniej, w przypadku gdy Komisja proponuje dalszą harmonizację, Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu, Radzie i Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu sprawozdanie, w którym oceni potrzebę dalszego utrzymywania procedury uznawania i wykonywania orzeczeń wydanych w sprawach, o których mowa w ust. 3 lit. b).

Sekcja 1

ORZECZENIA NIEWYMAGAJąCE STWIERDZENIA WYKONALNOśCI

PODSEKCJA 1

ZNIESIENIE EXEQUATUR

ARTYKUł 38

1. Z zastrzeżeniem przepisów niniejszego rozdziału orzeczenie wydane w państwie członkowskim jest uznawane w innych państwach członkowskich bez konieczności przeprowadzenia jakiegokolwiek specjalnego postępowania oraz bez możliwości sprzeciwienia się uznaniu go.

2. Orzeczenie wydane w jednym państwie członkowskim, które jest wykonalne w tym państwie, jest wykonalne w innym państwie członkowskim bez potrzeby stwierdzenia jego wykonalności.

Artykuł 39

1. Strona, która chce powołać się w innym państwie członkowskim na orzeczenie uznane na mocy art. 38 ust. 1, przedstawia odpis orzeczenia spełniający warunki niezbędne do stwierdzenia jego autentyczności.

2. W razie potrzeby sąd, przed którym powołano się na uznane orzeczenie, może zwrócić się do strony powołującej się na to orzeczenie o przedstawienie zaświadczenia wydanego przez sąd pochodzenia na formularzu określonym w załączniku I oraz transliteracji lub tłumaczenia treści formularza, zgodnie z art. 69.

Sąd pochodzenia wydaje takie zaświadczenie także na wniosek każdej zainteresowanej strony.

3. Sąd, przed którym powołano się na uznane orzeczenie, może zawiesić swoje postępowanie, w całości lub części, jeżeli orzeczenie zostało zaskarżone w państwie członkowskim pochodzenia lub w przypadku złożenia wniosku o ponowne zbadanie orzeczenia na mocy art. 45 lub 46.

PODSEKCJA 2

WYKONYWANIE

ARTYKUł 40

Wykonalne orzeczenie upoważnia z mocy prawa do przyjęcia środków zabezpieczających przewidzianych w prawie państwa członkowskiego wykonania.

Artykuł 41

1. Z zastrzeżeniem przepisów niniejszego rozdziału, postępowanie w sprawie wykonania orzeczeń wydanych w innym państwie członkowskim podlega prawu państwa członkowskiego wykonania. Orzeczenie wydane w państwie członkowskim, które jest wykonalne w państwie członkowskim wykonania, jest wykonywane na tych samych warunkach, co orzeczenie wydane w tym państwie.

2. Nie naruszając przepisów ust. 1, podstawy odmowy lub zawieszenia wykonania na mocy prawa państwa członkowskiego wykonania nie obowiązują w zakresie dotyczącym sytuacji, o których mowa w art. 4346.

Artykuł 42

1. Do celów wykonywania w innym państwie członkowskim orzeczenia innego niż te, o których mowa w ust. 2, wnioskodawca przedstawia właściwym organom egzekucyjnym:

a) odpis orzeczenia spełniający warunki niezbędne do stwierdzenia jego autentyczności; oraz

b) zaświadczenie wydane zgodnie ze wzorem formularza określonym w załączniku I przez sąd pochodzenia, potwierdzające, że orzeczenie jest wykonalne oraz zawierające, w odpowiednich przypadkach, wyciąg z orzeczenia, jak również odpowiednie informacje o możliwych do odzyskania kosztach postępowania oraz naliczeniu odsetek.

2. Do celów wykonywania w innym państwie członkowskim orzeczenia zarządzającego środki tymczasowe, w tym zabezpieczające, wnioskodawca przedstawia właściwym organom egzekucyjnym:

a) odpis orzeczenia spełniający warunki niezbędne do stwierdzenia jego autentyczności; oraz

b) zaświadczenie wydane zgodnie ze wzorem formularza określonym w załączniku I przez sąd pochodzenia i zawierające opis środka oraz potwierdzające

(i) że sąd ten ma jurysdykcję w sprawie głównej; oraz

(ii) że pozwany ma prawo zaskarżyć środek na mocy prawa państwa członkowskiego pochodzenia, w przypadku gdy jest on zarządzany bez wezwania pozwanego do stawiennictwa i ma zostać wykonany bez uprzedniego doręczenia go pozwanemu,

3. W razie potrzeby właściwy organ może wymagać transliteracji lub tłumaczenia treści formularza, o którym mowa w lit. b) w ust. 1 i 2, zgodnie z art. 69.

4. Właściwy organ nie może wymagać od wnioskodawcy przedstawienia tłumaczenia orzeczenia. Tłumaczenie to może być jednak wymagane, jeżeli okaże się ono konieczne wskutek zaskarżenia wykonania orzeczenia.

Artykuł 43

Na wniosek pozwanego właściwy organ w państwie członkowskim wykonania odmawia wykonania orzeczenia, w całości lub w części, jeżeli:

a) orzeczenia nie da się pogodzić z orzeczeniem wydanym między tymi samymi stronami w państwie członkowskim wykonania;

b) orzeczenia nie da się pogodzić z wcześniejszym orzeczeniem wydanym w innym państwie członkowskim albo w państwie trzecim w sporze o to samo roszczenie między tymi samymi stronami, o ile to wcześniejsze orzeczenie spełnia warunki konieczne do jego uznania w państwie członkowskim wykonania.

Artykuł 44

1. W przypadku złożenia wniosku o ponowne zbadanie orzeczenia na mocy art. 45 lub art. 46 właściwy organ w państwie członkowskim wykonania może, na wniosek pozwanego:

a) ograniczyć postępowanie egzekucyjne do środków zabezpieczających;

b) uzależnić wykonanie od złożenia, określonego przez siebie, zabezpieczenia; lub

c) zawiesić, w całości lub w części, wykonanie orzeczenia.

2. Na wniosek pozwanego właściwy organ zawiesza wykonanie orzeczenia, jeżeli w państwie członkowskim pochodzenia zawieszono wykonalność tego orzeczenia.

3. W przypadku gdy środek zabezpieczający zarządzono bez wezwania pozwanego do stawiennictwa oraz wykonano bez uprzedniego doręczenia do pozwanemu, na wniosek pozwanego właściwy organ może zawiesić wykonanie, jeżeli pozwany zaskarżył środek w państwie członkowskim pochodzenia.

Podsekcja 3

PRZEPISY WSPÓLNE

Artykuł 45

1. Pozwany, który nie wdał się w spór przed sądem państwa członkowskiego pochodzenia, ma prawo złożyć do właściwego sądu tego państwa członkowskiego wniosek o ponowne zbadanie orzeczenia, jeżeli:

a) nie doręczono mu dokumentu wszczynającego postępowanie lub dokumentu równorzędnego w czasie i w sposób umożliwiający mu przygotowanie obrony; lub

b) nie miał możliwości zakwestionowania roszczenia z powodu działania siły wyższej lub ze względu na wyjątkowe okoliczności bez jakiejkolwiek winy z jego strony,

chyba że nie zaskarżył orzeczenia, chociaż miał taką możliwość.

2. Wniosek składany jest na formularzu określonym w załączniku II.

3. Wniosek może zostać złożony bezpośrednio do sądu w państwie członkowskim pochodzenia właściwego do ponownego zbadania wniosku na mocy niniejszego artykułu. Wniosek może być również złożony do właściwego sądu państwa członkowskiego wykonania, który bez nienależytej zwłoki przekazuje wniosek właściwemu sądowi w państwie członkowskim pochodzenia za pośrednictwem środków komunikacji zgłoszonych na mocy art. 87 lit. b).

4. Wniosek o ponowne zbadanie składany jest niezwłocznie, w każdym razie w terminie 45 dni od dnia, w którym pozwany faktycznie zapoznał się z treścią orzeczenia i był w stanie na nie zareagować. Jeżeli pozwany występuje o ponowne zbadanie wniosku w kontekście postępowania egzekucyjnego, termin biegnie najpóźniej od dnia, w którym przeprowadzono pierwszą czynność egzekucyjną mającą na celu zajęcie całości lub części jego majątku. Wniosek uznaje się za złożony w momencie, w którym został otrzymany przez jeden z sądów, o których mowa w ust. 3.

5. Jeżeli wniosek jest oczywiście bezzasadny, sąd oddala wniosek niezwłocznie, a w każdym razie w terminie 30 dni od otrzymania wniosku. W takim przypadku orzeczenie pozostaje w mocy.

Jeżeli sąd uzna wniosek o ponowne zbadanie orzeczenia za uzasadniony z uwagi na jedną z przesłanek ustanowionych w ust. 1, orzeczenie zostaje uchylone. Jednak strona, która uzyskała orzeczenie przed sądem pochodzenia, nie traci korzyści związanych z przerwaniem biegu przedawnienia uzyskanych w pierwotnym postępowaniu.

6. Niniejszy przepis stosuje się zamiast art. 19 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1393/2007, jeżeli dokument wszczynający postępowanie lub dokument równorzędny musiały zostać przekazane z jednego państwa członkowskiego do innego na mocy tego rozporządzenia.

Artykuł 46

1. W przypadkach innych niż te objęte zakresem art. 45, strona ma prawo złożyć wniosek o odmowę uznania lub wykonania orzeczenia, jeżeli takie uznanie lub wykonanie nie byłoby dozwolone w świetle podstawowych zasad stanowiących fundament prawa do rzetelnego procesu.

2. Wniosek składany jest do właściwego sądu państwa członkowskiego wykonania wymienionego w załączniku III. Właściwość miejscową określa się na podstawie miejsca zamieszkania dłużnika lub na podstawie miejsca, w którym egzekucja powinna zostać przeprowadzona.

3. Postępowanie w sprawie składania wniosku podlega prawu państwa członkowskiego wykonania.

4. Jeżeli wniosek jest oczywiście bezzasadny sąd oddala wniosek niezwłocznie, a w każdym razie w terminie 30 dni od otrzymania wniosku.

5. Jeżeli sąd uzna wniosek za uzasadniony, odmawia się uznania lub wykonania orzeczenia.

6. Od orzeczenia wydanego zgodnie z niniejszym artykułem może być wniesiony tylko środek zaskarżenia, o którym mowa w załączniku IV.

7. Sąd rozpoznający wniosek zgodnie z niniejszym artykułem może zawiesić postępowanie, jeżeli w państwie członkowskim pochodzenia został wniesiony od orzeczenia zwyczajny środek zaskarżenia lub jeżeli termin do wniesienia takiego środka zaskarżenia jeszcze nie upłynął; w tym ostatnim wypadku sąd może wyznaczyć termin, w którym środek