Wdrażanie porozumienia paryskiego - Postępy na drodze do osiągnięcia celu redukcji emisji o co najmniej 40 %

Według prognoz dostarczonych w 2015 r. przez państwa członkowskie i opartych na istniejących środkach szacuje się, że w 2020 r. emisje będą o 24 % niższe niż w 1990 r. W ramach strategii „Europa 2020” UE zobowiązała się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych w 2020 r. o 20 % w porównaniu z poziomem z 1990 r. UE jest zatem na dobrej drodze do osiągnięcia tego celu na poziomie krajowym.

Według prognoz państw członkowskich opartych na istniejących środkach szacuje się, że w 2030 r. całkowite emisje w UE będą o 26 % niższe niż w 1990 r. Wprowadzana jest nowa polityka łagodzenia zmiany klimatu, aby osiągnąć uzgodniony w Paryżu cel UE polegający na redukcji do 2030 r. krajowych emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 40 % w stosunku do poziomu z 1990 r. W miarę wdrażania tej polityki poziom emisji w UE będzie odpowiadał przebiegowi zaznaczonemu na wykresie 1 kolorem zielonym. Opis przedmiotowych instrumentów ustawodawczych i o charakterze nieustawodawczym udostępniono w poniższych sekcjach.

1.2.Postępy na drodze do osiągnięcia celu na 2030 r. przewidującego ograniczenie emisji o co najmniej 40 %

Porozumienie paryskie zastąpi podejście przyjęte zgodnie z protokołem z Kioto z 1997 r., który zawiera zobowiązania obowiązujące do końca 2020 r. Drugi etap protokołu z Kioto służy jako pomost do osiągnięcia globalnego porozumienia w sprawie klimatu na okres po 2020 r. UE już uzyskuje rezultaty przepisów na okres do 2020 r. (decyzji dotyczącej wspólnego wysiłku redukcyjnego, unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji, rozporządzenia w sprawie mechanizmu monitorowania), a UE i jej państwa członkowskie są na dobrej drodze, aby wspólnie osiągnąć ich cel w odniesieniu do drugiego okresu rozliczeniowego protokołu z Kioto.

Porozumienie paryskie stanowi globalny przełom w mobilizowaniu wysiłków zbiorowych i przyspieszaniu transformacji populacji światowej w społeczność niskoemisyjną i odporną na zmianę klimatu. Komisja przedstawiła ocenę porozumienia paryskiego w marcu 2016 r. Na podstawie tego komunikatu europejscy przywódcy podkreślili zobowiązanie UE do redukcji emisji gazów cieplarnianych na poziomie krajowym oraz do zwiększenia udziału energii ze źródeł odnawialnych i poprawy efektywności energetycznej zgodnie z ustaleniami z października 2014 r. Dostosowanie przepisów w celu wdrożenia tych ram pozostaje priorytetem dla UE.

Unijny system handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) jest podstawą unijnej polityki przeciwdziałania zmianie klimatu. Dotyczy on przede wszystkim sektorów przemysłu i energetyki. W latach 2005–2015 emisje objęte EU ETS, które stanowią nieco mniej niż połowę całkowitych emisji w UE, zmniejszyły się o 24 %. W tym okresie emisje nieobjęte EU ETS zmalały o 12 %. Szacuje się, że w 2015 r. emisje gazów cieplarnianych z instalacji objętych EU ETS uległy zmniejszeniu o niespełna 0,4 %. Potwierdza to tendencję spadkową panującą przez ostatnie pięć lat. Ponadto w wyniku wprowadzenia opóźnienia sprzedaży nadwyżka uprawnień do emisji, która narastała w systemie od 2009 r., znacznie zmalała – do około 1,78 mld uprawnień. Nadwyżka ta znajduje się zatem na najniższym poziomie od początku bieżącego okresu rozliczeniowego w 2013 r. W ramach opóźnienia sprzedaży przełożono sprzedaż aukcyjną 400 mln uprawnień w 2014 r., 300 mln w 2015 r. i 200 mln w 2016 r. Uprawnienia te zostaną przeniesione do rezerwy stabilności rynkowej, która zacznie działać od stycznia 2019 r. i rozwiąże problem obecnej nadwyżki uprawnień. Sprawozdanie na temat funkcjonowania rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla zostanie opublikowane jeszcze w tym roku.

Zgodnie z decyzją dotyczącą wspólnego wysiłku redukcyjnego państwa członkowskie muszą osiągnąć wiążące roczne cele redukcji emisji gazów cieplarnianych na lata 2013–2020 w sektorach nieobjętych systemem handlu emisjami, na przykład w budownictwie, transporcie, sektorze odpadów i rolnictwie. Według wykazu gazów cieplarnianych za lata 2013 i 2014 oraz przybliżonego wykazu za 2015 r. (zob. wykres 2) cele w odniesieniu do okresu trzech lat, tj. 2013–2015, osiągnęło 27 państw członkowskich. Jedynie emisje Malty przekroczyły cel ustalony dla każdego z tych trzech lat. Emisje Malty są w związku z tym wyższe niż pierwotnie szacowano w prognozach krajowych. Państwo to musi zatem skorzystać z zasad elastyczności w ramach decyzji dotyczącej wspólnego wysiłku redukcyjnego (na przykład w zakresie kupowania uprawnień od innych państw członkowskich) i może być również zmuszone do uaktualnienia swoich prognoz na 2020 r. na podstawie najnowszych danych dotyczących emisji.

Ponadto zgodnie z prognozami krajowymi opartymi na już wprowadzonych instrumentach polityki oczekuje się, że w 2020 r. większość państw członkowskich osiągnie swoje cele określone w decyzji dotyczącej wspólnego wysiłku redukcyjnego. Według własnych prognoz kilku państw członkowskich państwa te nadal powinny wprowadzić dodatkowe środki lub w 2020 r. skorzystać z mechanizmów elastyczności:

oczekuje się, że w Irlandii emisje pozostaną na stałym poziomie do 2020 r., przy czym do tego czasu spodziewany jest znaczny wzrost emisji z transportu. W czerwcu 2016 r. w kontekście europejskiego semestru (rocznego cyklu koordynacji polityki makroekonomicznej, budżetowej i strukturalnej w UE) przywódcy UE zalecili Irlandii dalsze złagodzenie emisji poprzez większe inwestycje w transport publiczny;

według najnowszych prognoz krajowych emisje w Luksemburgu przekroczą do 2020 r. cel krajowy o 5 %;

należy się spodziewać, że również Belgia przekroczy o 5 % cel na 2020 r. Dalsze inwestycje w infrastrukturę transportową i moce wytwórcze w sektorze energii mogłyby jednak przyczynić się do redukcji emisji. Utrzymujące się preferencyjne traktowanie samochodów służbowych powoduje wzrost zanieczyszczenia, zagęszczenia ruchu i emisji gazów cieplarnianych;

Według swoich prognoz Austria, Dania i Finlandia również mogą nie osiągnąć celów redukcji emisji do 2020 r., lecz przekroczą ten poziom o mniej niż 5 %. Jeżeli Austria i Finlandia wprowadzą planowane środki dodatkowe, może im się jednak nadal udać osiągnąć te cele.

1.4.Zgodność z celem określonym w protokole z Kioto odnośnie do pierwszego okresu rozliczeniowego oraz postępy w realizacji celu odnośnie do drugiego okresu rozliczeniowego

W dniu 2 sierpnia 2016 r. UNFCCC opublikowała sprawozdania końcowe stron protokołu z Kioto za pierwszy okres rozliczeniowy, który odpowiada okresowi 2008–2012. Zobowiązania na ten okres przyjęło 26 państw członkowskich i UE jako strona. Podczas pierwszego okresu rozliczeniowego emisje UE wynosiły 23,5 Gt ekwiwalentu dwutlenku węgla, natomiast łączny cel wynosił 26,7 Gt ekwiwalentu dwutlenku węgla. Cel ten został zatem osiągnięty z zachowaniem marginesu 12 %, jak wyjaśniono bardziej szczegółowo w tabeli 7 w dokumencie roboczym służb Komisji.

Na potrzeby zgodności UE jako całość wykorzystała 21,8 mld jednostek przyznanej emisji (AAU), 818 mln jednostek poświadczonej redukcji emisji (CER), 1,6 mln tymczasowych jednostek CER, 508 mln jednostek redukcji emisji (ERU) i 390 mln jednostek pochłaniania (RMU). UE przeniosła ponad 4 mld AAU, 1,5 mld CER i 1,7 mld ERU. Przeniesione jednostki można wykorzystać na potrzeby zgodności odnośnie do drugiego okresu rozliczeniowego zgodnie z zasadami określonymi w poprawce dauhańskiej do protokołu z Kioto. Przeniesionych AAU nie można jednak wykorzystać na potrzeby zgodności z celami określonymi w przepisach UE dotyczących klimatu i energii, a wykorzystanie CER i ERU jest ograniczone pod względem ilości i jakości.

W drugim okresie rozliczeniowym (lata 2013–2020) wszystkie 28 państw członkowskich wspólnie zobowiązało się do osiągnięcia celu wiążącego dla całej UE. Zgodnie z prognozami państw członkowskich UE i jej 28 państw członkowskich powinny osiągnąć ten cel z nadwyżką.

2.Działanie na poziomie krajowym i międzynarodowym poprzez finansowanie działań w związku ze zmianą klimatu

2.1.Uruchamianie dochodu ze sprzedaży na aukcji uprawnień EU ETS

Wykorzystanie dochodów ze sprzedaży na aukcji przez państwa członkowskie

W 2015 r. sprzedaż na aukcji uprawnień systemu handlu emisjami przyniosła państwom członkowskim 4,9 mld EUR dochodu, z czego 98 % pochodziło z instalacji stałych, a 2 % z lotnictwa. Według informacji przekazanych Komisji państwa członkowskie wydały lub planowały wydać 77 % tych dochodów na cele związane z klimatem.

Jak widać na wykresie 4, dochody te wydano na podstawie priorytetów państw członkowskich. Na przykład Węgry postanowiły niedawno zainwestować część tych dochodów w elektromobilność. Francja i Republika Czeska wydają większość dochodów na efektywność energetyczną. Priorytetem Hiszpanii nadal jest rozwój w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych. Więcej informacji na temat wykorzystania dochodów ze sprzedaży na aukcji można będzie znaleźć w następnym sprawozdaniu dotyczącym stanu unii energetycznej.