(7)Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. a) i sekcją 2.1 załącznika V do rozporządzenia (UE) 2021/241 plan odbudowy i zwiększania odporności stanowi w dużym stopniu (rating A) kompleksową i odpowiednio wyważoną reakcję na sytuację gospodarczą i społeczną, tym samym przyczyniając się odpowiednio do realizacji wszystkich sześciu filarów, o których mowa w art. 3 rozporządzenia (UE) 2021/241, z uwzględnieniem szczególnych wyzwań i alokacji finansowej dotyczących danego państwa członkowskiego.

(5)Plany odbudowy i zwiększania odporności powinny służyć realizacji ogólnych celów Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności ustanowionego rozporządzeniem (UE) 2021/241 oraz Instrumentu UE na rzecz Odbudowy ustanowionego rozporządzeniem Rady (UE) 2020/2094 w celu wspierania odbudowy po kryzysie wywołanym COVID-19. Powinny one promować spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną Unii poprzez przyczynianie się do realizacji sześciu filarów, o których mowa w art. 3 rozporządzenia (UE) 2021/241.

(3)W zaleceniu Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro wezwano państwa członkowskie będące członkami strefy euro do podjęcia działań, w tym poprzez ich plany odbudowy i zwiększania odporności, m.in. w celu zapewnienia kursu polityki wspierającego odbudowę oraz dalszej poprawy konwergencji i odporności oraz trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. W zaleceniu Rady wezwano również do wzmocnienia krajowych ram instytucjonalnych, zapewnienia stabilności makrofinansowej oraz dokończenia budowy UGW i wzmocnienia międzynarodowej roli euro.

(2)W dniach 9 lipca 2019 r. i 20 lipca 2020 r. Rada skierowała do Litwy zalecenia w kontekście europejskiego semestru. W szczególności Rada zaleciła Litwie, aby zwiększyła przestrzeganie przepisów podatkowych i rozszerzyła bazę podatkową o źródła, które wywierają mniej szkodliwy wpływ na wzrost gospodarczy, rozwiązała problem nierówności dochodowych, ubóstwa i wykluczenia społecznego, w tym przez poprawę struktury systemu podatkowego i systemu świadczeń. Ponadto zalecenia obejmowały poprawę jakości i efektywności systemów kształcenia i szkolenia na wszystkich poziomach, w tym systemu kształcenia dorosłych, jak również poprawę jakości, przystępności cenowej i efektywności systemu opieki zdrowotnej. Litwie zalecono również skoncentrowanie polityki gospodarczej związanej z inwestycjami na innowacjach, efektywności energetycznej i efektywnym gospodarowaniu zasobami, zrównoważonym transporcie i połączeniach międzysystemowych, z uwzględnieniem różnic regionalnych, a także stymulowanie wzrostu wydajności przez zwiększenie efektywności inwestycji publicznych. Ponadto zalecono również opracowanie spójnych ram polityki w celu wspierania współpracy między środowiskiem naukowym a przedsiębiorstwami oraz konsolidację agencji wykonawczych ds. badań naukowych i innowacji. Aby zażegnać kryzys związany z COVID-19, Litwie zalecono podjęcie wszelkich działań niezbędnych do skutecznego zwalczania pandemii, wspomożenia gospodarki i w dalszej kolejności wsparcia ożywienia gospodarczego. Ponadto Rada zaleciła, aby Litwa wzmocniła odporność systemu ochrony zdrowia, m.in. przez uruchomienie odpowiednich środków finansowych oraz rozwiązanie problemu niedoboru pracowników sektora zdrowia i kluczowych produktów medycznych, a także zapewniła lepszą dostępność i wyższą jakość usług zdrowotnych. Ponadto zalecenia obejmowały łagodzenie wpływu kryzysu na zatrudnienie, zwiększenie finansowania i zasięgu środków aktywnej polityki rynku pracy oraz promowanie umiejętności, zapewnienie odpowiedniego zakresu i adekwatności siatki bezpieczeństwa socjalnego oraz poprawę skuteczności systemu podatkowego i systemu zabezpieczenia społecznego w celu ochrony przed ubóstwem. Zalecono również wspieranie płynności przedsiębiorstw, zwłaszcza małych i średnich przedsiębiorstw oraz sektorów zorientowanych na wywóz, przyspieszenie realizacji gotowych projektów inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać ożywienie gospodarcze. Ponadto Rada zaleciła Litwie skoncentrowanie inwestycji na zielonej i cyfrowej transformacji, w szczególności na zasięgu i wykorzystaniu sieci szerokopasmowej o bardzo wysokiej przepustowości, na produkcji i wykorzystaniu energii w sposób czysty i efektywny oraz na zrównoważonym transporcie, jak również na promowaniu innowacji technologicznych w małych i średnich przedsiębiorstwach. Po dokonaniu oceny stanu wdrożenia tych zaleceń krajowych na chwilę przedłożenia planu odbudowy i zwiększania odporności Komisja stwierdza, że zalecenie dotyczące podjęcia wszelkich działań niezbędnych do skutecznego zaradzenia pandemii, wspomożenia gospodarki, a następnie wsparcia jej odbudowy zostało w pełni wdrożone. Poczyniono znaczne postępy w realizacji zalecenia dotyczącego ukierunkowania inwestycji na połączenia międzysystemowe.

(8)Plan obejmuje działania, które przyczyniają się do realizacji wszystkich sześciu filarów, a każdy z siedmiu komponentów planu dotyczy co najmniej jednego filaru. Takie podejście sprzyja zapewnieniu kompleksowego i spójnego podejścia do każdego filaru. Jednocześnie plan zawiera jeden komponent ukierunkowany w całości na zieloną transformację i jeden – ukierunkowany na transformację cyfrową. Do osiągnięcia celu w zakresie ekologii mają się przyczynić takie działania, jak: rozwój lokalnych odnawialnych źródeł energii, promowanie zrównoważonego transportu, działania w zakresie zielonych zamówień publicznych, a także renowacja budynków w celu wspierania zrównoważonego środowiska miejskiego, co jednoczenie będzie sprzyjać redukcji emisji gazów cieplarnianych. Oczekuje się, że inwestycje i reformy ukierunkowane na cyfryzację sektora publicznego, ekosystemów biznesowych i przemysłowych, a także poprawę poziomu umiejętności cyfrowych i promowanie wdrażania sieci 5G przyczynią się do osiągnięcia celów cyfrowych.

(9)Zgodnie z oczekiwaniami plan ma wesprzeć poprawę wyników makroekonomicznych poprzez łagodzenie skutków gospodarczych i społecznych kryzysu związanego z COVID-19 przy jednoczesnym wzmocnieniu spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej, co przyczyni się do realizacji trzeciego filaru, o którym mowa w art. 3 rozporządzenia (UE) 2021/241 dotyczącym inteligentnego, zrównoważonego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Działania te obejmują zwiększenie inwestycji i wspieranie długoterminowych innowacji, poprawę wyników w zakresie edukacji oraz rozszerzenie aktywnej polityki rynku pracy. W planie skupiono się na edukacji i innowacjach, w szczególności na poprawie ram kształcenia i szkolenia, które przyczynią się do realizacji filarów czwartego i szóstego, o których mowa w art. 3 tego rozporządzenia. Oczekuje się, że poprawa jakości edukacji na Litwie przyczyni się bezpośrednio do zwiększenia gospodarczej i społecznej odporności Litwy poprzez zmniejszenie braków edukacyjnych wynikających ze statusu społeczno-ekonomicznego uczniów. Celem planu jest także zapewnienie obywatelom umiejętności, które będą mogli wykorzystać w pracy w przyszłości. Ma temu służyć ulepszenie systemów kształcenia i szkolenia zawodowego, rozszerzenie systemu poradnictwa zawodowego oraz przebudowa systemu edukacji dorosłych. Zgodnie z oczekiwaniami działania na rzecz upowszechniania szkolnictwa wyższego i innowacji mają zwiększyć wydajność i konkurencyjność Litwy.

(10)W następstwie kryzysu pandemicznego w litewskim planie uwzględniono ukierunkowane na wzmocnienie opieki zdrowotnej oraz odporności gospodarczej, społecznej i instytucjonalnej, które stanowią piąty filar określony w art. 3 rozporządzenia (UE) 2021/241. Chociaż w planie skoncentrowano się bezpośrednio na zwiększeniu odporności, jakości, dostępności i efektywności systemu opieki zdrowotnej, włączono do niego również działania ukierunkowane na reformę litewskiej infrastruktury społecznej na Litwie. W planie zobowiązano się do poprawy efektywności sektora publicznego poprzez reformę służby cywilnej i transformację cyfrową, reformę systemu podatkowego ukierunkowaną na poprawę przestrzegania przepisów, większą sprawiedliwość, zwiększenie zdolności w zakresie redystrybucji i sprzyjanie wzrostowi, a także poprawę ram budżetowych, w tym przeglądy wydatków publicznych. Celem działań uwzględnionych w planie jest również poprawa wsparcia na rzecz zatrudnienia i ochrony w postaci minimalnego dochodu gwarantowanego w celu ograniczenia ubóstwa i zwiększenia spójności społecznej. Oczekuje się, że te działania przyczynią się do poprawy spójności terytorialnej.

Sprostanie wszystkim wyzwaniom wskazanym w zaleceniach krajowych lub znacznej części tych wyzwań

(11)Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) i sekcją 2.2. załącznika V do rozporządzenia (UE) 2021/241 plan odbudowy i zwiększania odporności ma przyczynić się do skutecznego sprostania wszystkim wyzwaniom lub znacznej części wyzwań (rating A), które zostały wskazane w skierowanych do Litwy zaleceniach krajowych, w tym w zakresie ich aspektów fiskalnych, lub wyzwaniom wskazanym w innych stosownych dokumentach formalnie przyjętych przez Komisję w ramach europejskiego semestru.

(12)Plan obejmuje obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które w różnym stopniu przyczyniają się do skutecznego sprostania wszystkim wyzwaniom gospodarczym i społecznym określonym w zaleceniach dla poszczególnych krajów skierowanych przez Radę do Litwy w ramach europejskiego semestru w 2019 r. i w 2020 r. lub znacznej części tych wyzwań, zwłaszcza w obszarach opieki zdrowotnej, jak np. odporność, dostępność, jakość, przystępność cenowa i efektywność systemu opieki zdrowotnej; edukacji i umiejętności, jak np. jakość i efektywność wszystkich poziomów kształcenia i szkolenia; włączenia społecznego, jak np. świadczenia zapewniające dochód minimalny; przestrzegania przepisów podatkowych oraz skuteczności systemu podatkowego i systemu zabezpieczenia społecznego oraz innowacji, efektywności energetycznej i efektywnego gospodarowania zasobami, zrównoważonego transportu i połączeń międzysystemowych.

(13)Reformy i inwestycje uwzględnione w planie mają w sposób zrównoważony zwiększyć potencjał wzrostu gospodarki. Plan ma przyczynić się do pobudzenia ponownego wzrostu poprzez wspieranie cyfrowej i zielonej transformacji, innowacji, edukacji i rozwoju umiejętności, a także zwiększenia efektywności sektora publicznego.

(14)Zalecenia dotyczące natychmiastowej reakcji na pandemię środkami polityki fiskalnej można uznać za wykraczające poza zakres litewskiego planu odbudowy i zwiększania odporności, niezależnie od faktu, że Litwa zasadniczo adekwatnie i wystarczająco zareagowała na potrzebę natychmiastowego wsparcia gospodarki za pomocą środków fiskalnych w latach 2020 i 2021, zgodnie z postanowieniami ogólnej klauzuli wyjścia. Ponadto zalecenia związane z połączeniami międzysystemowymi i wspieraniem płynności sektora prywatnego można również uznać za wykraczające poza zakres planu, ponieważ po pierwsze, projekty dotyczące połączeń międzysystemowych są realizowane zgodnie z harmonogramem, a po drugie rząd litewski wprowadził odroczenia płatności podatków, przyznał środki na płatności bezpośrednie i zobowiązał się udzielić dodatkowych gwarancji kredytowych w celu wsparcia płynności przedsiębiorstw w odpowiedzi na kryzys związany z COVID.

(15)Dalsza konwergencja pozostaje dla Litwy priorytetem i wymaga zmniejszenia różnic regionalnych, zaradzenia brakom siły roboczej posiadającej odpowiednie umiejętności i niskiemu poziomowi inwestycji, w tym w zakresie badań i rozwoju. Należy poprawić litewskie otoczenie działalności gospodarczej poprzez reformy i inwestycje mające na celu zapewnienie skuteczniejszego poboru podatków, poprawę efektywności systemu podatkowego oraz cyfryzację sektora publicznego. Celem planu jest poprawa jakości kształcenia i szkolenia na wszystkich poziomach oraz zwiększenie wskaźników uczestnictwa w edukacji dorosłych w celu lepszego zarządzania umiejętnościami. Reformy systemów szkolnictwa wyższego, kształcenia i szkolenia zawodowego oraz inwestycje w tym obszarze mają umożliwić tym systemom lepsze reagowanie na zmiany wynikające z zielonej i cyfrowej transformacji na rynku pracy i w polityce społecznej. Konsolidacja agencji odpowiedzialnych za promowanie innowacji ma przyczynić się do zwiększenia efektywności polityk w zakresie badań naukowych i innowacji. Różnice regionalne oraz wysokie ryzyko ubóstwa i wykluczenia społecznego są przedmiotem reform mających na celu poprawę adekwatności wsparcia dochodu minimalnego oraz zdolności redystrybucyjnej systemu podatkowego i systemu zabezpieczenia społecznego, poprawę opieki długoterminowej oraz jakości i dostępności systemu opieki zdrowotnej. Do niwelowania znaczących różnic regionalnych w pewnym stopniu przyczyniają się również polityki ukierunkowane na wspieranie cyfrowej i zielonej transformacji w tym państwie, takie jak dalszy rozwój sieci o bardzo dużej przepływności, wsparcie na rzecz produkcji i magazynowania energii ze źródeł odnawialnych oraz zastępowanie zanieczyszczających pojazdów pojazdami bezemisyjnymi. Dzięki tym działaniom plan w zrównoważony sposób ma przyczynić się do znacznego zwiększenia potencjału wzrostu litewskiej gospodarki.

Przyczynienie się do potencjału wzrostu gospodarczego, tworzenia miejsc pracy oraz odporności gospodarczej, społecznej i instytucjonalnej

(16)Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. c) i sekcją 2.3 załącznika V do rozporządzenia (UE) 2021/241 plan odbudowy i zwiększania odporności ma mieć duży wpływ (rating A) na wzmocnienie potencjału wzrostu gospodarczego, tworzenie miejsc pracy oraz zwiększenie odporności gospodarczej, społecznej i instytucjonalnej państwa członkowskiego, przyczyniając się do realizacji Europejskiego filaru praw socjalnych, w tym poprzez promowanie polityki na rzecz dzieci i młodzieży, złagodzenia skutków gospodarczych i społecznych kryzysu związanego z COVID-19, a przez to do wzmocnienia spójności i konwergencji gospodarczej, społecznej i terytorialnej w Unii.

(17)Z symulacji przeprowadzonych przez służby Komisji wynika, że plan ma potencjał, by przyczynić się do zwiększenia litewskiego PKB o 1,0–1,6 % do 2026 r. Zgodnie z oczekiwaniami zrównoważone oraz sprzyjające wzrostowi reformy i inwestycje uwzględnione w planie wyeliminują strukturalne niedoskonałości litewskiej gospodarki, a także wzmocnią jej odporność i zwiększą wydajność. Działania wspierające produkcję i magazynowanie energii ze źródeł odnawialnych, renowacje w celu zwiększenia efektywności energetycznej, cyfryzacja publicznych usług administracyjnych, działania wspierające szkolenia i przedsiębiorczość oraz współpraca w zakresie innowacji i nauki oraz biznesu są zgodne z europejską strategią przemysłową i mają bezpośrednio przyczynić się do zwiększenia liczby miejsca pracy, konkurencyjności gospodarczej i zrównoważonego wzrostu w perspektywie długoterminowej. Oczekuje się, że reforma systemu dochodów minimalnych, działania na rzecz modernizacji kształcenia ogólnego oraz reforma systemu kształcenia i szkolenia zawodowego wraz z działaniami mającymi na celu poprawę jakości i dostępności usług zdrowotnych będą miały trwały wpływ na włączenie społeczne i umiejętności na Litwie. Przewiduje się, że długoterminowy wpływ tych działań zostanie zintensyfikowany przez fiskalne i gospodarcze korzyści z planowanych reform w sektorze publicznym, szczególnie ukierunkowanych na poprawę ram budżetowych, zwiększenie przestrzegania przepisów podatkowych i poprawę efektywności systemu podatkowego.

(18)Oczekuje się, że plan przyczyni się do realizacji Europejskiego filaru praw socjalnych poprzez istotny pozytywny wpływ w perspektywie średnio- do długoterminowej na funkcjonowanie rynku pracy, edukację, ubóstwo i nierówności dochodowe, m.in. dzięki zwiększeniu finansowania i zasięgu aktywnych polityk rynku pracy; podniesieniu wysokości uniwersalnych świadczeń na rzecz samotnych osób starszych i osób z niepełnosprawnością oraz rozszerzeniu zakresu systemu ubezpieczeń społecznych dla osób bezrobotnych. Długoterminowe skutki mają zostać zintensyfikowane poprzez poprawę wyników w zakresie edukacji oraz zwiększenie efektywności systemu podatkowego i systemu zabezpieczenia społecznego. Skutków planu dla spójności terytorialnej nie określono ilościowo, jednak z analizy jakościowej wynika, że ma on pozytywny wpływ na redukcję różnic społeczno-ekonomicznych między litewskimi regionami.

Zasada „nie czyń poważnych szkód”

(19)Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. d) i sekcją 2.4 załącznika V do rozporządzenia (UE) 2021/241 plan odbudowy i zwiększania odporności ma przyczynić się do zapewnienia, aby żadne z działań (rating A) służących realizacji reform i projektów inwestycyjnych ujętych w planie odbudowy i zwiększania odporności nie czyniło poważnych szkód dla celów środowiskowych w rozumieniu art. 17 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 (zasada „nie czyń poważnych szkód”).

(20)W planie odbudowy i zwiększania odporności zapewnia się, aby żadna z reform i inwestycji nie powodowała poważnych szkód w zakresie żadnego z sześciu celów środowiskowych w rozumieniu art. 17 rozporządzenia (UE) 2020/852, obejmujących: łagodzenie zmian klimatu i adaptację do nich, zrównoważone wykorzystywanie i ochronę zasobów wodnych i morskich, gospodarkę o obiegu zamkniętym, zapobieganie zanieczyszczeniu i jego kontrolę oraz ochronę i odbudowę bioróżnorodności i ekosystemów. Litwa przedstawiła uzasadnienia w oparciu o wytyczne techniczne Komisji dotyczące zasady „nie czyń poważnych szkód” (2021/C 58/01). W stosownych przypadkach wymagania oceny „nie czyń poważnych szkód” są uwzględnione w strukturze działania i określone w ramach kamienia milowego lub wartości docelowej dotyczących danego działania. Oznacza to, że wszelkiej wypłaty środków na potrzeby odpowiednich działań można dokonać wyłącznie po zapewnieniu zgodności z zasadą „nie czyń poważnych szkód”.

(21)W planie szczególną uwagę zwrócono na działania, których wpływ na cele środowiskowe uzasadnia ścisłą kontrolę. W ramach komponentu ekologicznego szczególny nacisk położono na mobilność zgodną z zasadami zrównoważonego rozwoju poprzez reformę „Przemieszczanie się bez zanieczyszczania środowiska”. Wiąże się to w szczególności we wsparciem na rzecz rozwoju sektora paliw odnawialnych, takich jak biometan i ciekłe biopaliwa drugiej generacji, a także budowy stacji paliw alternatywnych. Te inwestycje mogą potencjalnie utrudniać osiąganie kilku celów środowiskowych, takich jak łagodzenie zmiany klimatu, zapobieganie zanieczyszczeniu powietrza i jego kontrola oraz różnorodność biologiczna. Należy temu zapobiegać, stosując wymaganie, aby biometan lub biopaliwa produkowano wyłącznie z surowców wymienionych w załączniku IX do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 oraz aby produkt końcowy był zgodny z przepisami tej dyrektywy, a także powiązanych aktów wykonawczych i delegowanych. Producenci powinni przedkładać certyfikaty poświadczające zrównoważony charakter ich produkcji. Co więcej, Litwa zapewniła, potwierdzając to w odpowiednich wartościach docelowych, że pojazdy objęte wsparciem w ramach planu odbudowy i zwiększania odporności są napędzane wyłącznie biopaliwem, biopaliwem ciekłym lub z biomasy zgodnie z dyrektywą (UE) 2018/2001, a udział biopaliw w krajowym koszyku paliw powinien z czasem wzrosnąć. Należy stworzyć system jednostek rozliczeniowych paliwa odnawialnego w celu rejestrowania ilości gazu biometanowego i innych paliw odnawialnych dostarczanych do sektora transportowego, zgodnie z którym operatorzy powinni otrzymywać certyfikaty proporcjonalne do przewidywanego wykorzystania paliwa odnawialnego. Ponadto ustawa o paliwach alternatywnych nakłada na producentów paliw nowe wymogi.

Przyczynienie się do zielonej transformacji, w tym do różnorodności biologicznej

(22)Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. e) i sekcją 2.5 załącznika V do rozporządzenia (UE) 2021/241 plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera działania, które przyczyniają się w dużym stopniu (rating A) do zielonej transformacji, w tym do różnorodności biologicznej, lub do sprostania związanym z tym wyzwaniom. Działania wspierające realizację celów klimatycznych stanowią kwotę wynoszącą 37,8 % łącznej alokacji w ramach planu, obliczoną zgodnie z metodyką określoną w załączniku VI do rozporządzenia (UE) 2021/241. Zgodnie z art. 17 rozporządzenia (UE) 2021/241 plan odbudowy i zwiększania odporności jest spójny z informacjami zawartymi w krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu na lata 2021–2030.

(23)Oczekuje się, że działania prowadzone w ramach planu odbudowy i zwiększania odporności Litwy skutecznie przyczynią się do zielonej transformacji oraz sprostania wyzwaniom z niej wynikającym. Plan sprzyja osiąganiu celów w zakresie obniżania emisyjności i transformacji energetycznej określonych przez Litwę w krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu. Komponent ekologiczny obejmuje działania mające na celu zwiększenie produkcji i magazynowania energii ze źródeł odnawialnych, mobilność zgodną z zasadami zrównoważonego rozwoju, renowację budynków, przywracanie zdegradowanych torfowisk i gospodarkę o obiegu zamkniętym. Ponadto komponent sektora publicznego obejmuje działanie polegające na przeglądzie aktualnego systemu podatkowego w celu zidentyfikowania i wygaszenia ulg podatkowych i zwolnień z podatku, które najbardziej szkodzą środowisku. Oczekuje się, że wdrożenie tych proponowanych środków będzie miało trwały wpływ, w szczególności poprzez przyczynianie się do zielonej transformacji, większej różnorodności biologicznej i ochrony środowiska.