KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 25.5.2020 COM(2020) 209 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Roczne sprawozdanie z wdrożenia inicjatywy "Wolontariusze pomocy UE" w 2019 r.



I. Wprowadzenie Działając zgodnie z art. 214 ust. 5 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w 2014 r. UE zapoczątkowała inicjatywę „Wolontariusze pomocy UE”. Ma ona przyczynić się do poprawy zdolności UE do udzielania pomocy humanitarnej opartej na potrzebach oraz do zwiększenia możliwości reagowania i odporności ludności szczególnie narażonej na zagrożenia lub dotkniętej klęskami żywiołowymi w państwach niebędących członkami UE. Jednocześnie zapewnia ona obywatelom Unii Europejskiej możliwość wzięcia udziału w operacjach humanitarnych prowadzonych w państwach trzecich i okazania w ten sposób solidarności z potrzebującymi. W niniejszym sprawozdaniu opisano wdrażanie inicjatywy „Wolontariusze pomocy UE” w 2019 r. Sporządzono je zgodnie z art. 27 ust. 4 rozporządzenia (UE) nr 375/2014, w którym nałożono na Komisję obowiązek przedkładania Parlamentowi Europejskiemu i Radzie rocznych sprawozdań z postępów we wdrażaniu tego rozporządzenia. Poprzednie sprawozdania za lata 2014, 2015, 2016, 2017 i 2018 są dostępne w internecie. Niniejsze sprawozdanie oparte jest na danych zgromadzonych oraz przeanalizowanych zgodnie z zasadami dotyczącymi monitorowania oraz wdrażania działań w ramach inicjatywy. Zasady te zostały opracowane i uzgodnione przez Komisję oraz Agencję Wykonawczą ds. Edukacji, Kultury i Sektora Audiowizualnego (EACEA), odpowiedzialną za zarządzanie większością operacji przeprowadzanych w ramach inicjatywy. II. Cele i priorytety Działania opisane w niniejszym sprawozdaniu opierały się na rocznym programie prac Komisji na 2019 r. w zakresie wdrażania inicjatywy „Wolontariusze pomocy UE” zgodnie z art. 21 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 375/2014. Na wdrożenie inicjatywy zarezerwowano budżet w kwocie 18 365 000 EUR. Celem inicjatywy „Wolontariusze pomocy UE” jest przyczynianie się do zwiększenia zdolności UE do udzielania pomocy humanitarnej odpowiadającej potrzebom, której celem jest ochrona życia, przynoszenie ulgi w cierpieniu ludzi i zapobieganie mu oraz zachowanie godności ludzkiej, a także przyczynianie się do rozwijania zdolności i odporności społeczności w państwach trzecich podatnych na zagrożenia lub dotkniętych klęskami, zwłaszcza poprzez gotowość na wypadek klęsk żywiołowych, zmniejszenie ryzyka ich wystąpienia oraz lepsze łączenie pomocy doraźnej, odbudowy i rozwoju. III. Działania wdrożone w 2019 r.

Działania przedstawione w sekcjach 1–4 niniejszego sprawozdania są oddelegowane Agencji Wykonawczej ds. Edukacji, Kultury i Sektora Audiowizualnego i są przez nią wdrażane we współpracy z Komisją. EACEA ponosi odpowiedzialność za ogłaszanie zaproszeń do składania wniosków, zaproszeń do składania ofert, zarządzanie zamówieniami i wykorzystanie środków budżetowych zgodnie z przyjętymi przez Komisję rocznymi programami prac. Jeżeli chodzi o zarządzanie operacyjne, Komisja pozostaje bezpośrednio odpowiedzialna za utworzenie i prowadzenie sieci partnerów i wolontariuszy, a także platformy internetowej oraz za działania informacyjne. 1.Oddelegowywanie Oddelegowywanie wolontariuszy pomocy UE do projektów humanitarnych prowadzonych w krajach spoza UE stwarza obywatelom Unii i rezydentom długoterminowym UE konkretną możliwość okazania solidarności z potrzebującymi. Oddelegowania wolontariuszy w pełnym wymiarze godzin w państwach niebędących członkami UE są wspierane za pośrednictwem systemu wolontariatu online, w którym obywatele mogą uczestniczyć niezależnie od tego, w którym miejscu na świecie się znajdują. Ogłoszenia o naborze wolontariuszy finansowanym w ramach inicjatywy „Wolontariusze pomocy UE” są publikowane przez konsorcja organizacji wysyłających i przyjmujących na platformie „Wolontariusze pomocy UE”. W dniach od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. oddelegowano 374 wolontariuszy pomocy UE do projektów finansowanych w ramach budżetów na rok 2017 i 2018; w okresie tym odbyło się 61 staży. Dzięki tym stażom młodsi wolontariusze pomocy UE mieli możliwość spędzenia do sześciu miesięcy w siedzibie organizacji wysyłającej w państwie członkowskim UE przed oddelegowaniem do państwa trzeciego. Na poniższym wykresie przedstawiono liczbę wolontariuszy planowaną w ramach projektów oddelegowania wybieranych co roku od uruchomienia inicjatywy w 2015 r. W wyniku zaproszenia do składania wniosków o oddelegowanie opublikowanego w 2019 r. w latach 2020–2021 będą miały miejsce 424 oddelegowania. Wolontariusze pomocy UE mają różne doświadczenia i umiejętności, co odzwierciedla konieczność stosowania opartego na potrzebach podejścia do wyboru miejsca oddelegowania wolontariuszy oraz wyboru kandydatów na wolontariuszy pomocy UE. Na poniższym wykresie przedstawiono najbardziej popularne profile zawodowe, które organizacje publikują w informacjach o wolnych miejscach dla wolontariuszy. Od początku inicjatywy najbardziej pożądane są profile z obszarów (i) komunikacji, (ii) zarządzania ryzykiem związanym z klęskami żywiołowymi oraz (iii) zarządzania projektami.

Wolontariusze pomocy UE to obywatele państw członkowskich UE oraz obywatele państw trzecich legalnie przebywający w jednym z państw członkowskich UE. Wskaźnik uczestnictwa wolontariuszy poszczególnych narodowości pozostawał w 2019 r. stabilny. Dotychczas, jak przedstawiono na poniższym wykresie, w inicjatywie brali udział wolontariusze z 24 państw członkowskich, przy czym najwięcej wolontariuszy pochodziło z Włoch, Hiszpanii i Francji. Od momentu rozpoczęcia inicjatywy opublikowano online 205 zadań dla wolontariuszy, z czego 62 zrealizowano w 2019 r. Zadania, które najczęściej zlecano, dotyczyły tłumaczeń, ostatecznej korekty i projektowania grafiki. Przykłady wolontariatu w ramach projektów wdrożonych w 2019 r. W projekcie „Wolontariusze pomocy humanitarnej w akcji: wyzwania i możliwości” biorą udział dwie organizacje wysyłające z Francji i Słowacji, które wspólnie oddelegowują 18 wolontariuszy pomocy UE do udziału w akcjach pomocy humanitarnej prowadzonych przez dziewięć organizacji przyjmujących w Albanii, Maroku, Algierii, Ekwadorze, Gruzji i Turcji. W Albanii w ramach projektu zaoferowano słabszym grupom społecznym w Tiranie, np. dzieciom, potrzebującym oraz osobom cierpiącym na choroby przewlekłe, usługi w zakresie żywienia. Młodsza wolontariuszka pomocy UE pracująca nad kwestią żywienia tak pisze o swojej roli w Albanii, gdzie prowadziła warsztaty na temat dobrych praktyk żywieniowych dla dzieci i młodych dorosłych z niepełnosprawnością: W trakcie mojej misji w ramach wolontariatu jako dietetyk miałam okazję pracować z różnymi ośrodkami i szkołami. Raz w tygodniu udawałam się do ośrodka „Femijet e Botes ne Shqiperi”, do którego po zakończeniu zajęć szkolnych przychodziło dziesięcioro dzieci, oraz do ośrodka „Fondacioni Ndihmoni Jeten” we wsi Prush, który zajmuje się młodymi dorosłymi z niepełnosprawnością intelektualną, w tym szczególną grupą osób, które uczą się, by uzyskać możliwie największą niezależność. To z tymi dwiema grupami miałam okazję zbudować więź i prowadzić warsztaty z zakresu edukacji w dziedzinie odżywiania. ( https://webgate.ec.europa.eu/echo/eu-aid-volunteers_en/nutritional-education-food-pyramid_en ) W ramach projektu „Wolontariusze pomocy UE na rzecz odporności i zdolności reagowania społeczności szczególnie narażonych na zagrożenia poprzez oddelegowanie i działania służące budowaniu zdolności” organizacje wysyłające z Włoch i Hiszpanii wspólnie oddelegowują jako partnerzy 32 wolontariuszy do 13 państw spoza UE. Młodszy wolontariusz pomocy UE oddelegowany na Filipiny pisze o swoim doświadczeniu jako wolontariusza pomocy UE w dziedzinie logistyki. Od momentu wybuchu wulkanu Taal działania wolontariusza polegały przede wszystkim na koordynacji pod kątem logistycznym operacji reagowania kryzysowego na tym obszarze: W chwili obecnej wdrażamy kilka projektów – obejmujących komponenty, takie jak schronienie, WASH (woda, warunki sanitarne, higiena) i wsparcie pieniężne – po serii trzęsień ziemi, które miały miejsce w ostatnich tygodniach. W ciągu tych dwóch miesięcy przeszedł także silny tajfun Kammuri – już po raz dwudziesty w tym roku – ale szczęśliwie nie był tak niszczycielski, jak się spodziewano. Nie mylą się ci, którzy mówią, że w tych miesiącach zawsze jest dużo pracy!

Więcej relacji z terenu: https://webgate.ec.europa.eu/echo/eu-aid-volunteers_en/ Zaproszenie do składania wniosków o oddelegowanie wolontariuszy pomocy UE z 2019 r. opublikowano w dniu 12 kwietnia 2019 r., wyznaczając ostateczny termin składania wniosków na dzień 13 czerwca 2019 r. Celem zaproszenia było współfinansowanie projektów na rzecz oddelegowania wolontariuszy pomocy UE, w tym staży dla młodych specjalistów i dodatkowych działań służących budowaniu zdolności prowadzonych przez wolontariuszy. Początkowo budżet przeznaczony na to zaproszenie wynosił 10 000 000 EUR. Po rozpatrzeniu wniosków budżet zwiększono, przenosząc budżet przeznaczony na zaproszenie do składania wniosków dotyczących pomocy technicznej i budowania zdolności. Do współfinansowania za pomocą dotacji UE w łącznej wysokości 11 360 700 EUR wybrano w sumie dziesięć projektów. Wdrażanie projektów rozpoczęto w grudniu 2019 r., a w ich ramach począwszy od 2020 r. oddelegowanych zostanie – zgodnie z planem – 424 wolontariuszy pomocy UE. Liczba wolontariuszy proponowanych przez organizacje wzrosła z 368 w 2018 r. do 424 w 2019 r. Oddelegowania zaplanowane w 2019 r. miały mieć miejsce w Afryce (45,5 %), Ameryce Łacińskiej oraz na Karaibach (24,8 %), na Bliskim Wschodzie (15,8 %), w Azji Wschodniej (9,9 %) oraz w Azji Środkowej (3,1 %), a także na Bałkanach (0,9 %). 2.Pomoc techniczna i budowanie zdolności Projekty w zakresie pomocy technicznej oraz na rzecz budowania zdolności wspierane za pośrednictwem środków finansowych zapewnionych w ramach inicjatywy „Wolontariusze pomocy UE” wzmacniają zdolności organizacji zamierzających oddelegować wolontariuszy pomocy UE i zapewniają przestrzeganie przez nie norm i procedur określonych w inicjatywie. W dniu 22 maja 2019 r. EACEA opublikowała zaproszenie do składania wniosków, wyznaczając ostateczny termin składania wniosków na dzień 4 lipca 2019 r. Celem zaproszenia było współfinansowanie projektów na rzecz budowania zdolności w przypadku organizacji przyjmujących posiadających siedzibę poza UE oraz na rzecz pomocy technicznej w przypadku organizacji wysyłających posiadających siedzibę w UE, działających w różnych obszarach, takich jak zarządzanie ryzykiem związanym z klęskami żywiołowymi, zarządzanie wolontariatem i metodyka oceny potrzeb. Łączny budżet na współfinansowanie projektów wymienionych w rocznym programie prac Komisji obniżono z kwoty 4 600 000 EUR do kwoty 3 239 300 EUR w związku z przeznaczeniem pewnej części środków na projekty wybrane w ramach zaproszenia do składania wniosków o oddelegowanie wolontariuszy. Do współfinansowania za pomocą dotacji UE w łącznej wysokości 2 614 101 EUR wybrano pięć wniosków (jeden dotyczący pomocy technicznej i cztery dotyczące budowania zdolności). Ogólnie rzecz biorąc, w ramach zaproszeń w latach 2015–2019 sfinansowano 32 projekty na rzecz budowania zdolności oraz 13 projektów w zakresie pomocy technicznej obejmujących 440 beneficjentów / partnerów projektu. Celem tych projektów jest wzmocnienie systemów zarządzania i systemów operacyjnych organizacji uczestniczących oraz wsparcie współpracy tych organizacji na zasadzie partnerstwa w celu wdrożenia przez nie najlepszych praktyk w udzielaniu pomocy humanitarnej i zarządzaniu wolontariuszami.

Przykłady projektów wybranych do finansowania w 2019 r. Budowanie zdolności Projekt XCHANGE jest promowany i wdrażany przez konsorcjum 14 partnerów: 5 organizacji unijnych z Włoch, Słowacji i Hiszpanii oraz 9 organizacji z Etiopii, Kenii, Gwatemali, Kolumbii, Peru i Serbii. Głównym celem projektów jest zapewnienie członkom możliwości zarządzania wolontariuszami w ramach inicjatywy „Wolontariusze pomocy UE” oraz nauka dzięki wymianie dobrych praktyk z zakresu pomocy humanitarnej, zarządzania wolontariatem i rozwoju opartego na społecznościach. Projekt INPLACE to projekt na rzecz budowania zdolności skupiony wokół wyzwania, jakim jest przymusowe wysiedlanie w Ameryce Łacińskiej, oraz certyfikacji nowych organizacji przyjmujących na tym kontynencie. W tym 24-miesięcznym projekcie uczestniczą 2 organizacje unijne z Hiszpanii i Włoch oraz 13 organizacji z 9 państw niebędących członkami UE – z Kolumbii, Boliwii, Peru, Brazylii, Wenezueli, Chile, Hondurasu, Gwatemali i Meksyku – które to organizacje wnoszą swoje doświadczenie i poprawiają swoje zdolności lub zdobywają nowe. Projekt ten ma następujące cztery cele szczegółowe: (i) rozwijanie zdolności w zakresie ochrony populacji oraz społeczności szczególnie narażonych na zagrożenia i dotkniętych kryzysem wenezuelskim oraz przymusowym wysiedlaniem; (ii) wzmacnianie prowadzonych przez społeczność procesów w zakresie ochrony, gotowości oraz reagowania w związku z wysiedlaniem; (iii) wzmacnianie zdolności organizacji do otrzymania certyfikacji w ramach inicjatywy „Wolontariusze pomocy UE” oraz promowanie wolontariatu lokalnego i wolontariatu online; oraz (iv) wspieranie partnerstwa między członkami. Pomoc techniczna Pomoc techniczna w reakcji humanitarnej zapewniająca wartościowy międzynarodowy wolontariat oraz włączenie osób niepełnosprawnych ma na celu stworzenie globalnej wspólnoty praktyków składającej się z organizacji unijnych działających na rzecz włączenia osób niepełnosprawnych w działalność humanitarną i wolontariat. Projekt jest reprezentowany przez sześciu konsorcjantów z czterech państw UE: Finlandii, Włoch, Belgii oraz Irlandii. Projekt ten ma trzy główne cele: (i) organizacje unijne zwiększyły zdolności dotyczące zarządzania integracyjnymi projektami w zakresie pomocy humanitarnej i nadzorowania takich projektów, w tym w odniesieniu do zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi i przywracania stanu sprzed katastrofy; (ii) niektóre unijne organizacje członkowskie konsorcjum uzyskały status certyfikowanych organizacji wysyłających do celów oddelegowania wolontariuszy pomocy UE i prowadzą integracyjne programy wolontariackie; (iii) rozwój budowania zdolności w obrębie wspólnoty praktyków w zakresie integracji, działalności humanitarnej i wolontariatu między członkami, a także wymiana wniosków z sektorem oraz z ogółem społeczeństwa. 3.Certyfikacja Organizacje, które pragną delegować wolontariuszy pomocy UE, muszą posiadać certyfikat organizacji wysyłającej lub przyjmującej wystawiony w ramach mechanizmu certyfikacji inicjatywy „Wolontariusze pomocy UE”. Celem certyfikacji jest sprawdzenie, czy organizacje uczestniczące w inicjatywie są zdolne do spełnienia standardów zarządzania wolontariatem, aby zarządzać wolontariuszami przed oddelegowaniem i w jego trakcie.

W 2015 r. opublikowano otwarte zaproszenie do składania wniosków, dopuszczające zgłoszenia do dnia 30 września 2020 r. Do końca 2019 r. certyfikację uzyskały 282 organizacje wysyłające i przyjmujące (52 organizacje wysyłające i 230 organizacji przyjmujących), co umożliwia oddelegowanie większej liczby wolontariuszy pomocy UE. Na wykresie poniżej przedstawiono liczbę organizacji, które uzyskały certyfikację w latach 2015–2019. Zgodnie z art. 36 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji nr 1244/2014 certyfikowane organizacje wysyłające i przyjmujące muszą przejść ponowną certyfikację trzy lata po otrzymaniu decyzji o udzieleniu certyfikacji. W 2019 r. ponowną certyfikację musiało przejść 34 organizacji, które uzyskały certyfikację w 2016 r. 4.Program szkoleń Program szkoleń dla wolontariuszy pomocy UE opracowało konsorcjum kierowane przez przedsiębiorstwo ICF. Opiera się on na założeniach kompetencyjnych zawartych w rozporządzeniu delegowanym Komisji nr 1398/2014 i jest realizowany na podstawie łączonego podejścia do uczenia się w oparciu o przygotowawcze uczenie się online i szkolenie prowadzone w klasie w bezpośrednim kontakcie z nauczycielem, składające się z modułów obowiązkowych i nieobowiązkowych, oraz ćwiczenie w oparciu o scenariusz. Dotychczas odbyły się łącznie 23 cykle szkoleniowe: dwa w 2016 r., cztery w 2017 r., osiem w 2018 r. i dziewięć w 2019 r. Od 2016 r. przeszkolono 1 016 kandydatów na wolontariuszy; z roku na rok liczba kandydatów rośnie: w 2016 r. było 96 kandydatów, w 2017 r. – 179, w 2018 r. – 295, a w 2019 r. – 446. Od uruchomienia inicjatywy aż do chwili obecnej 99 % kandydatów na wolontariuszy uznano na koniec szkolenia za „spełniających warunki oddelegowania”. W latach 2016–2019 72 % uczestników stanowiły kobiety, podczas gdy mężczyźni stanowili jedynie 28 %. Ponadto 75 % kandydatów na wolontariuszy miało profil młodszych wolontariuszy (osoby o doświadczeniu krótszym niż pięcioletnie), a 25 % kandydatów miało profil starszych wolontariuszy (doświadczenie dłuższe niż pięcioletnie). Jeżeli chodzi o państwo pochodzenia, większość kandydatów na wolontariuszy pochodziło z Włoch (278), Hiszpanii (220) i Francji (177). Od marca do września 2019 r. w centrach szkoleniowych w Austrii, Belgii, we Włoszech i w Niderlandach przeprowadzono dziewięć cykli szkoleniowych. Łącznie przeszkolono 446 kandydatów na wolontariuszy. W szkoleniach tych – tak jak w poprzednich latach – brało udział szereg kandydatów rezerwowych, aby zapewnić możliwość wybrania kandydatów mogących zastąpić tych, którzy zrezygnują lub nie będą już dostępni. Ostateczna selekcja przez organizacje wysyłające i przyjmujące odbywa się po zakończeniu szkolenia. Zajęcia prowadzone były głównie w języku angielskim; niektóre grupy miały zajęcia w języku francuskim lub hiszpańskim. Prognozuje się wysoką liczbę przyszłych oddelegowań do Ameryki Południowej i Afryki. Może to prowadzić do wzrostu popytu na cykle szkoleniowe prowadzone w języku hiszpańskim i francuskim w 2020 r.

Poziom zadowolenia kandydatów na wolontariuszy ze szkolenia pozostaje wysoki przy średnim wyniku wynoszącym 8,8 w skali na 10 punktów. 5.Środki wsparcia Platforma wolontariuszy pomocy UE w dalszym ciągu stanowiła ośrodek informacji na temat wolontariatu, w tym szczegółów dotyczących wolnych miejsc w ramach wolontariatu w pełnym wymiarze godzin i wolontariatu online. W ramach tej platformy oferuje się również narzędzia do zarządzania wolontariuszami pomocy UE, bazę danych skutecznie przeszkolonych wolontariuszy, narzędzia do zarządzania zadaniami dla wolontariuszy online, przestrzenie przeznaczone na współpracę wolontariuszy i projekty, forum publiczne, na którym przekazuje się najnowsze informacje o inicjatywie, możliwość relacjonowania wydarzeń z terenu oraz narzędzia do sporządzania sprawozdań i badań. Z platformy korzysta 5 806 aktywnych zarejestrowanych użytkowników. Platformę odwiedzają osoby z całego świata, a w ramach usługi subskrypcji na powiadomienia o wolnych miejscach dla wolontariuszy zapisanych było pod koniec 2019 r. około 4 234 subskrybentów. Na poniższym wykresie przedstawiono znaczny wzrost liczby subskrybentów powiadomień o wolnych miejscach, przesyłanych w ramach platformy wolontariuszy pomocy UE. Inicjatywę „Wolontariusze pomocy UE” promowano również podczas kilku innych wydarzeń, takich jak Europejski Tydzień Młodzieży w Parlamencie Europejskim, wystawa objazdowa Komisji Europejskiej dotycząca reagowania przez UE na kryzysy „UE ratuje życie”, Europejskie Dni Rozwoju, Światowa Konferencja Pomocy Humanitarnej i Rozwojowej (AidEx) oraz coroczna Konferencja Partnerska dla partnerów Komisji w dziedzinie pomocy humanitarnej. Z okazji Międzynarodowego Dnia Wolontariusza zorganizowano specjalną sesję informacyjną, która odbyła się w dniu 5 grudnia w punkcie informacyjnym ds. współpracy zewnętrznej w Brukseli. W 2019 r. Komisja zorganizowała szeroko zakrojoną kampanię informacyjną, w ramach której przedstawiono relacje z terenu przygotowane przez wolontariuszy obecnych na trzech kontynentach. Wolontariusze pomocy UE w Kolumbii, na Filipinach i w Tunezji mieli okazję, by podzielić się swoją historią, opisać swoją konkretną rolę i zadania w ramach realizacji projektu, a także swoje kontakty z lokalnymi społecznościami. Spotkanie z wolontariuszami przebywającymi w terenie umożliwiło Komisji zgromadzenie materiałów audiowizualnych na potrzeby wydarzeń promocyjnych, a mianowicie Międzynarodowego Dnia Wolontariusza, który przypada 5 grudnia. Spotkanie to stanowiło także okazję do zebrania informacji zwrotnych na temat doświadczeń związanych z wolontariatem, w tym na temat warunków pracy i życia, a także cennych sugestii dotyczących usprawnienia wdrażania inicjatywy „Wolontariusze pomocy UE”. Osobom i organizacjom subskrybującym regularnie przesyłany jest biuletyn, w którym opisuje się najnowsze zmiany w inicjatywie „Wolontariusze pomocy UE”. W 2019 r. rozesłano siedem biuletynów inicjatywy „Wolontariusze pomocy UE” do setek zainteresowanych stron.