KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 18.11.2021 COM(2021) 713 final KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Polityka konkurencji gotowa na nowe wyzwania



1.Wprowadzenie Od momentu utworzenia Unii Europejskiej polityka konkurencji przyczynia się do zachowania i stymulowania dobrobytu gospodarczego Unii. Dzięki stanowczemu egzekwowaniu reguł konkurencji europejscy konsumenci i klienci – obywatele i przedsiębiorstwa – zyskali możliwość dokonywania wyborów na rynku i korzystania z innowacyjnych produktów i usług po przystępnych cenach. Pomogło to w pobudzaniu dynamicznej i tętniącej życiem tkanki naszej europejskiej gospodarki złożonej z przedsiębiorców, przedsiębiorstw typu start-up i liderów globalnego przemysłu wszystkich rozmiarów, od małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) po międzynarodowe konglomeraty. Pandemia COVID-19 po raz kolejny pokazała, w jaki sposób europejska gospodarka może odgrywać wiodącą rolę dzięki swojej odporności i zdolnościom do innowacji. Europejski przemysł uczestniczył w wyścigu o opracowanie i wprowadzenie na rynek skutecznych szczepionek przeciwko COVID-19 w rekordowym tempie, oraz dostarczenie ich światu. Zdołał on dostosować się do potrzeb wynikających z kryzysu, przekształcając linie produkcyjne do celów produkcji masek i środków ochrony indywidualnej, z korzyścią dla wszystkich Europejczyków. Europejskie przedsiębiorstwa sprawnie zmieniły modele biznesowe, a wiele z nich z dnia na dzień przeszło na handel elektroniczny. Nie byłoby to możliwe bez elastyczności, dążenia do innowacyjności i stosowania zachęt do realizowania celów, które od dziesięcioleci kształtują europejską gospodarkę za sprawą egzekwowania i regulowania konkurencji. Polityka konkurencji odgrywa również istotną rolę w zestawie unijnych narzędzi reagowania na kryzys, co dowodzi jej wbudowanej zdolności do szybkiego reagowania na nagłe zmiany w gospodarce. Tymczasowe ramy pomocy państwa przyjęte przez Komisję w marcu 2020 r. umożliwiły państwom członkowskim udzielenie koniecznego i proporcjonalnego wsparcia przedsiębiorstwom, które go potrzebowały, zapewniając jednocześnie równe traktowanie i ograniczając nadmierne zakłócenia konkurencji, które wpłynęłyby negatywnie na jednolity rynek. W tymczasowych ramach antymonopolowych przyjętych w kwietniu 2020 r. zapewniono wytyczne i pewność prawa dla przedsiębiorstw, np. w przypadkach, gdy współpracują w celu zachowania łańcuchów dostaw w sytuacji zamkniętych granic lub aby zaradzić problemowi niedoborów leków szpitalnych i produktów medycznych o krytycznym znaczeniu lub wąskich gardeł w produkcji szczepionki. W różnych obszarach polityka konkurencji działała spójnie z innymi unijnymi politykami społecznymi i gospodarczymi, aby wspierać najbardziej dotknięte sektory i pracowników oraz aby załagodzić wpływ kryzysu na przedsiębiorstwa, w tym MŚP i przedsiębiorstwa typu start-up. Dzięki sukcesowi kampanii szczepionkowych i stopniowemu ponownemu otwieraniu działalności społecznej i gospodarczej europejska gospodarka znajduje się obecnie na drodze do szybkiego powrotu do wcześniejszego stanu, choć wciąż odbywa się to w zróżnicowanym tempie i podlega zagrożeniom z uwagi na rosnące napięcia w łańcuchach dostaw, wzrost cen energii i nawrót zakażeń COVID-19 w niektórych państwach członkowskich. Choć byliśmy świadkami odporności, kreatywności i zdolności adaptacji przemysłu UE, zostaliśmy również narażeni na nowe słabości i dawniejsze zależności, a także na nierówności społeczno-gospodarcze i terytorialne, którymi należy się zająć. Kryzys ujawnił współzależność globalnych łańcuchów wartości i znaczenie globalnie zintegrowanego jednolitego rynku. Zadanie na przyszłość może wydawać się niełatwe: musimy pokonać stromą ścieżkę odbudowy po kryzysie związanym z COVID-19 i wyciągnąć wnioski z zaobserwowanych słabości, a jednocześnie umożliwić europejskim branżom wzmocnienie odporności i przewodzenie dwojakiej transformacji – ekologicznej i cyfrowej, przy zapewnieniu, aby nikt nie pozostawał w tyle. Europejska gospodarka istotnie znajduje się na szczególnym rozdrożu – potrzebuje odbudowy gospodarczej po głębokim kryzysie naznaczonym ogromną zmiennością zarówno podaży, jak i popytu, tak w Europie, jak i poza nią; potrzebuje również głębokich zmian w praktykach i modelach biznesowych oraz ogromnych inwestycji długoterminowych, aby zabezpieczyć transformację ekologiczną i cyfrową oraz przyszłą konkurencyjność i otwartą strategiczną autonomię w kontekście globalnym. Długoterminowy budżet UE na lata 2021–2027 i instrument NextGenerationEU, szczególnie za sprawą Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz pakietu Wsparcia na rzecz odbudowy służącej spójności oraz terytoriom Europy (REACT-EU), stanowią niepowtarzalną możliwość inwestowania w gospodarkę prawdziwie przystosowaną do przyszłych wyzwań. Samo wsparcie publiczne nie może jednak zagwarantować wystarczającej zmiany w praktyce – chociaż może pomóc w zapewnieniu środków, przedsiębiorstwa muszą również odczuwać potrzebę innowacji, aby znajdować nowe, skuteczniejsze rozwiązania i inwestować na większą skalę. Konkurencja przyczynia się od tego dążenia, stymulując przedsiębiorstwa do wprowadzania innowacji i inwestowania w odnoszenie sukcesu na rynku, zapewniając jednocześnie sprawiedliwe warunki dla europejskich przedsiębiorstw wszystkich rozmiarów, oraz dopilnowując, aby konsumenci w UE nadal odnosili korzyści wynikające z procesu konkurencyjności. Aby zrealizować te cele, Europa potrzebuje silnego i odpornego jednolitego rynku, który wspiera przedsiębiorczość na wszystkich etapach, pozwala przedsiębiorstwom wszystkich rozmiarów jak najwięcej skorzystać ze skali Europy i zwiększyć skalę własnej działalności, aby skuteczniej konkurować w warunkach zglobalizowanej gospodarki. Potrzebuje konkurencyjnych rynków wysyłających odpowiednie sygnały dotyczące cen, aby stymulować inwestycje umożliwiające wprowadzanie i wykorzystywanie przełomowych innowacji na rzecz bardziej ekologicznych produktów, usług i łańcuchów wartości, bardziej zaawansowanej infrastruktury cyfrowej i bardziej zaawansowanych narzędzi (np. chmura, mikroprocesory, sztuczna inteligencja) oraz w mniejszym stopniu zanieczyszczających i wydajniejszych technologii produkcyjnych. Potrzebuje sprawiedliwego rynku pracy wraz z konkretnymi działaniami niwelującymi istniejące i powstające niedobory wykwalifikowanej siły roboczej i nierówności w sile roboczej. Potrzebuje wyboru produktów i usług przyczyniających się do wiarygodnych i zróżnicowanych łańcuchów dostaw oraz do terminowego zaspokojenia popytu europejskich przedsiębiorstw i konsumentów. Dodatkowo konieczne jest, aby wybory te były przystępne cenowo dla wszystkich, w szczególności z korzyścią dla gospodarstw domowych i MŚP. Potrzebuje w końcu zachować spójność jednolitego rynku, aby jego wzmocnienie nie prowadziło do zwiększenia dysproporcji gospodarczych, społecznych i terytorialnych. Wszystkie powyższe kwestie sprawiają, że istnieje potrzeba realizacji skutecznej polityki konkurencji i skutecznego egzekwowania reguł konkurencji, aby nadać europejskiej gospodarce sprawność, która pozwoli jej na podążanie ścieżką odbudowy i realizację dwojakich ambicji – ekologicznych i cyfrowych, w sposób zrównoważony oraz włączający pod względem społecznym i terytorialnym. Aby osiągnąć taki skutek w Unii Europejskiej, Komisja pracuje wspólnie z krajowymi organami ochrony konkurencji państw członkowskich i pod kontrolą unijnych sądów. Obecnie Komisja prowadzi przegląd narzędzi polityki konkurencji o niespotykanym dotąd zakresie i poziomie ambicji: aby upewnić się, że wszystkie instrumenty dotyczące konkurencji (kontrola w zakresie łączenia przedsiębiorstw, ochrony konkurencji i pomocy państwa) pozostawały adekwatne do potrzeb. Jednocześnie Komisja dąży również do stworzenia nowych instrumentów mających na celu sprostanie nowym wyzwaniom pojawiającym się na jednolitym rynku, takim jak cyfrowi strażnicy dostępu lub zakłócający wpływ subsydiów zagranicznych. Przegląd ten, w połączeniu ze zdecydowanym egzekwowaniem reguł konkurencji, ma na celu umożliwienie branżom UE realizację dwojakiej transformacji i zwiększenie odporności jednolitego rynku. Szczegółowe informacje na temat tego przeglądu i jego ramy czasowe podano w załączniku do niniejszego komunikatu. Jednocześnie poza europejskimi granicami dąży się do skuteczniejszego egzekwowania i międzynarodowego ujednolicenia polityki konkurencji i praktyk egzekwowania w coraz liczniejszych jurysdykcjach. Istotne jest, aby zapewnić uczciwą konkurencję we wszystkich sektorach i umożliwić europejskim firmom osiągnięcie progu efektywności. Zgodnie z przewidywaniami w 2024 r. 85 % światowego wzrostu PKB będzie pochodziło spoza UE. Międzynarodowy Fundusz Walutowy podkreślił ostatnio istotną rolę konkurencji w zapobieganiu nadmiernej koncentracji na rynku, stymulowaniu innowacji i wspieraniu zdrowej odbudowy. Podobne rozmowy toczą się na poziomie G7, a podobnie myślący partnerzy przyjmują podejście angażujące cały rząd, aby promować konkurencję w obrębie całej gospodarki. Jest jednak mało prawdopodobne, aby miało to miejsce we wszystkich jurysdykcjach. Takie popieranie międzynarodowej konkurencji i współpraca stanowią zatem uzupełnienie narzędzi unijnej polityki handlowej opracowanych w celu ochrony swobodnego i uczciwego handlu na poziomie globalnym i dwustronnym; jest również uzupełnieniem inicjatyw UE na rzecz rozwoju i współpracy międzynarodowej, takich jak partnerstwa międzynarodowe mające zaradzić słabościom strategicznych łańcuchów dostaw. W związku z powyższym w niniejszym komunikacie określono: -ścieżkę stopniowego wycofywania środków wsparcia kryzysowego stosowanych na podstawie tymczasowych ram pomocy państwa, której towarzyszyć mają środki służące uruchomieniu i pobudzeniu inwestycji prywatnych na etapie odbudowy (sekcja 2); oraz -wkład trwającego, szeroko zakrojonego przeglądu polityki konkurencji i egzekwowania reguł konkurencji w starania Unii zmierzające do realizacji ekologicznej i cyfrowej transformacji na odpornym jednolitym rynku (sekcja 3). 2.Wkład tymczasowych ram pomocy państwa w przyspieszenie odbudowy Gdy w marcu 2020 r. rozpoczęła się pandemia COVID-19, społeczne i gospodarcze życie ludzi w UE nagle się zatrzymało: zalecono im, aby zostali z domach, zamknięto szkoły, sklepy i biura, fabryki przerwały pracę. Bez nadzwyczajnego publicznego wsparcia przedsiębiorstwa, które w innej sytuacji byłyby rentowne, musiałyby wycofać się z rynku i utracono by niezliczone źródła utrzymania. Komisja wykorzystała pełną elastyczność zasad pomocy państwa w sytuacjach nadzwyczajnych w celu przyjęcia tymczasowych ram pomocy państwa, aby wyposażyć państwa członkowskie w zestaw odpowiednio dostosowanych narzędzi służących wspieraniu gospodarki podczas tego trudnego okresu. Przez ostatnie 18 miesięcy za pomocą pięciu nowelizacji tych ram Komisja w dalszym ciągu dostosowywała zasady do zmieniających się potrzeb państw członkowskich i przedsiębiorstw, umożliwiając państwom członkowskim stosowanie szerokiej gamy środków wsparcia. Komisja przyjęła dotychczas ponad 670 decyzji zatwierdzających ponad 3 bln EUR pomocy państwa we wszystkich 27 państwach członkowskich i obejmujących różne sektory gospodarki poprzez różne rodzaje pomocy, w tym wsparcie dla MŚP. Dzięki specjalnym procedurom przyjmowania i ścisłej współpracy między Komisją a państwami członkowskimi przyjęcie tych decyzji nastąpiło w rekordowym czasie. Tymczasowe ramy pomocy państwa zawierają zabezpieczenia służące zapewnieniu, aby publiczne wsparcie nie zakłócało równych szans na jednolitym rynku. Komisja zachowuje jednak czujność co do wpływu nadzwyczajnego wsparcia, w kontekście znacznych różnic pod względem zdolności krajowych budżetów państw członkowskich do reagowania na kryzys i zapewnienia wsparcia. Komisja dokona również oceny ex post stosowania tymczasowych ram pomocy państwa i wyciągnie wnioski na przyszłość z ich wdrażania w odniesieniu zarówno do aspektów proceduralnych, jak i wpływu poszczególnych dopuszczalnych rodzajów pomocy, np. dla MŚP, na konkurencję na jednolitym rynku. Stopniowe wycofywanie tymczasowych ram pomocy państwa na drodze do odbudowy Jak określono już w aktualizacji strategii przemysłowej, należy stopniowo wycofywać środki wsparcia w sytuacjach kryzysowych, gdy umożliwia to sytuacja gospodarcza, unikając jednocześnie zjawiska nagłych spadków. Ma to na celu uniknięcie asymetrycznej odbudowy i ryzyka powstania jeszcze większych rozbieżności gospodarczych w ramach jednolitego rynku. Odbudowanie silnej gospodarki UE jest możliwe tylko wówczas, gdy odbudowa będzie prowadzona wspólnie.

Na tej podstawie Komisja przyjmuje obecnie szóstą zmianę tymczasowych ram pomocy państwa, mając dwa cele: Po pierwsze, określiła w niej drogę do stopniowego wycofywania środków wsparcia w sytuacjach kryzysowych w świetle obserwowanej odbudowy gospodarczej i w zależności od przebiegu pandemii. Sześciomiesięczne przedłużenie obowiązujących środków w ramach tymczasowych ram pomocy państwa do dnia 30 czerwca 2022 r. umożliwi uniknięcie sytuacji nagłego odcięcia przedsiębiorstw od wciąż niezbędnej pomocy publicznej w czasie, gdy nie skończyły się jeszcze poważne zaburzenia wpływające na gospodarki państw członkowskich. Umożliwi ono skoordynowane wycofywanie poziomu wsparcia w świetle różnego tempa odbudowy poszczególnych gospodarek, w sytuacji gdy pewne sektory w różnych państwach członkowskich wciąż pozostają w tyle za innymi. Po drugie, w zmianie wprowadzono dwa nowe narzędzia służące uruchomieniu i pobudzeniu inwestycji prywatnych na rzecz szybszej, bardziej ekologicznej i cyfrowej odbudowy: -Wsparcie inwestycji w dążeniu do trwałej odbudowy (do 31 grudnia 2022 r.): Narzędzie to umożliwia państwom członkowskim ustanowienie bezpośrednich zachęt dla inwestycji prywatnych w celu rozruchu gospodarki. Państwa członkowskie mogą zastosować to narzędzie w celu wspierania sektorów lub określonych rodzajów przedsiębiorstw, aby pomóc zniwelować lukę inwestycyjną powstałą w wyniku pandemii COVID-19. Aby uniknąć nadmiernych zakłóceń konkurencji, wprowadzono zabezpieczenia, np. w celu zapewnienia, aby państwa członkowskie ustanawiały programy, z których skorzysta znaczna liczba przedsiębiorstw, oraz aby przedsiębiorstwa wnosiły wystarczający wkład własny. Państwa członkowskie mogą skorzystać z tego narzędzia, aby przyspieszyć ekologiczną i cyfrową transformację dzięki umożliwieniu wsparcia każdej inwestycji, którą uznają za istotną w przyspieszeniu odbudowy swojej gospodarki w następstwie wyniszczających skutków pandemii, w sposób zrównoważony i dostosowany do przyszłych wyzwań. Co do zasady jest mało prawdopodobne, aby inwestycje, które w znacznym stopniu szkodzą celom środowiskowym, wywierały wystarczająco pozytywny wpływ, aby przeważył on negatywne skutki dla konkurencji i wymiany handlowej. W zależności od potrzeb poszczególnych gospodarek państw członkowskich, to do nich należy ustalenie priorytetów i opracowanie systemów wsparcia, które pomogą przyciągnąć inwestycje prywatne. Niewyczerpująca lista przykładów może obejmować: owprowadzenie lub ulepszenie infrastruktury cyfrowej niezbędnej do cyfryzacji przedsiębiorstw; oprzekształcenie linii produkcyjnych w celu dostosowania do nowych produktów (np. wyposażenia do celów cyfryzacji, pojazdów elektrycznych); oinwestycje w nowe linie produkcyjne lub maszyny służące rozszerzeniu produkcji w celu poradzenia sobie z niedoborem dostaw; ozastąpienie starych maszyn lub starego wyposażenia bardziej wydajnym lub powodującym mniejsze zanieczyszczenie sprzętem; oinwestycje w wyposażenie potrzebne do usprawnienia gospodarki o obiegu zamkniętym/recyklingu i zrównoważonego dostępu do zasobów; owsparcie na potrzeby zwiększenia efektywności energetycznej budynków; owsparcie dla przedsiębiorstw, które chcą nabyć rowery elektryczne typu e-bike, pojazdy elektryczne lub inne rodzaje ekologicznych środków transportu; lub owsparcie na programy zmiany lub podnoszenia kwalifikacji, aby zabezpieczyć dostęp przemysłu do wykwalifikowanej siły roboczej. -Wsparcie na potrzeby wypłacalności (do 31 grudnia 2023 r.): Środek ten umożliwia państwom członkowskim przyciągnięcie funduszy prywatnych i udostępnienie ich na potrzeby inwestycji w MŚP, w tym przedsiębiorstwa typu start-up i małe spółki o średniej kapitalizacji. Narzędzie to ma szczególne znaczenie w świetle rosnących poziomów zadłużenia w trakcie kryzysu, szczególnie w przypadku mniejszych przedsiębiorstw. Zapewnia ono dostęp do finansowania kapitałowego, którego indywidualne pozyskanie często jest dla takich przedsiębiorstw trudne. Na przykład państwa członkowskie mogą udzielić gwarancji specjalnym funduszom inwestycyjnym, co obniży ryzyko dla inwestorów prywatnych i sprawi, że inwestowanie w MŚP, przedsiębiorstwa typu start-up i małe spółki o średniej kapitalizacji stanie się bardziej atrakcyjne. Te dwa nowe narzędzia mogą również przyczynić się do wdrażania Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. 3.Wkład polityki konkurencji w ekologiczny, cyfrowy i odporny jednolity rynek Dobrobyt Unii jest głęboko zakorzeniony w jej zobowiązaniu względem zasad społecznej gospodarki rynkowej, co zawarto w Traktacie z Lizbony. Polityka konkurencji stanowi część szeroko zakrojonego zestawu narzędzi regulacyjnych i narzędzi egzekwowania, które służą zapewnianiu, aby rynki służyły klientom i konsumentom. Utrzymując otwarte i konkurencyjne rynki, oraz zapewniając równe szanse, polityka konkurencji pomaga w osiąganiu szerszych priorytetów Unii określonych w jej polityce regulacyjnej.

W dokładniejszym ujęciu celem polityki konkurencji jest zapobieganie zakłóceniom na rynku i zaradzanie im przy pomocy skutecznej interwencji publicznej. Kontrola połączeń umożliwia przedsiębiorstwom wzrost przez nabywanie innych przedsiębiorstw, w tym konkurentów, dostawców lub klientów, przy jednoczesnym zapewnieniu, aby na danym rynku wciąż prowadziła działalność wystarczająca liczba innych przedsiębiorstw mogących zaoferować alternatywne produkty, co przyczynia się do wiarygodnych i zdywersyfikowanych łańcuchów dostaw. Egzekwowanie ochrony konkurencji zapewnia, aby partnerstwa między przedsiębiorstwami przynosiły korzyści, nie prowadząc do tworzenia szkodliwych karteli lub zawierania innych porozumień ograniczających konkurencję, które powodują ograniczanie dostępności produktów lub wzrost cen. Zapewnia ono również, aby przedsiębiorstwa dominujące nie wykorzystywały swojej siły rynkowej w celu wyeliminowania konkurentów lub wykorzystywania klientów. Kontrola pomocy państwa służy regulacji korzystania przez państwa członkowskie z ograniczonych zasobów publicznych w celu wspierania celów polityki publicznej, przyczyniając się do osiągania optymalnych poziomów inwestycji w europejską gospodarkę, bez wypychania przy tym inwestycji prywatnych lub angażowania się w szkodliwe prześciganie się w udzielaniu dotacji, które wpływają negatywnie na jednolity rynek. Przeważająca większość wydatków publicznych nie stanowi pomocy państwa, a niemal wszystkie wydatki, które wchodzą w zakres kontroli pomocy państwa, są przyznawane przedsiębiorstwom bezpośrednio przez państwa członkowskie bez konieczności wcześniejszego zgłaszania ich i zatwierdzania ze strony Komisji. W tym kontekście polityka konkurencji udowodniła swoją skuteczność, reagując na nowe sytuacje na rynku i zmieniające się cele polityki Unii. Nieodłączną cechą reguł konkurencji jest zdolność do przystosowania, gdyż stosuje się je do indywidualnych przypadków przy uwzględnieniu szczególnych cech przedsiębiorstw i rynków w momencie oceny dokonywanej na podstawie aktualnych informacji dostarczonych przez podmioty gospodarki rynkowej, dotyczących bieżących warunków i przewidywalnych zmian na rynku. Doświadczenie zdobyte w poszczególnych przypadkach wykorzystuje się, aby dokonywać ciągłego przeglądu reguł konkurencji. Przez lata dzięki takim przeglądom dokonano w stosownych przypadkach kilku rund dostosowania reguł konkurencji, jak również utworzono nowe narzędzia. Dzięki dostosowaniom tym zapewniono, aby polityka konkurencji służyła pobudzaniu innowacji i zachowaniu, zgodnie z Traktatami, wysoce konkurencyjnej społecznej gospodarki rynkowej, która ostatecznie przynosi korzyści obywatelom UE. Bieżący przegląd wszystkich instrumentów dotyczących konkurencji (połączeń, kwestii antymonopolowych, kontroli pomocy państwa) umożliwi branżom UE przyjęcie pozycji lidera w dwojakiej transformacji i zwiększy odporność jednolitego rynku, umożliwiając jednocześnie klientom i konsumentom uzyskanie słusznej części zysku, jak zostanie to wyjaśnione w kolejnych podsekcjach. Polityka konkurencji służy zachowaniu dobrze funkcjonujących rynków przy jednoczesnym niwelowaniu istotnych niedoskonałości rynku, przyczyniając się w ten sposób do dwojakiej transformacji – ekologicznej i cyfrowej i do odporności jednolitego rynku. W swojej praktyce Komisja będzie w dalszym ciągu uwzględniała kwestie ekologiczne, cyfrowe i związane z odpornością w stopniu, w jakim jest to istotne z perspektywy oceny konkurencji. Bieżący przegląd obejmuje przegląd horyzontalnych narzędzi konkurencji, które mają znaczenie między sektorami i instrumentami. Komisja dokona w szczególności aktualizacji obwieszczenia w sprawie definicji rynku z 1997 r., uwzględniając istotne zmiany, jakie zaszły w ostatnich dwudziestu latach, szczególnie cyfryzację i nowe sposoby oferowania towarów i usług, oraz aby odzwierciedlić charakter wymian handlowych, które są w coraz większym stopniu wzajemnie połączone i zglobalizowane . W tym kontekście definicja rynku jest istotnym elementem oceny Komisji w sprawach dotyczących połączeń i kwestii antymonopolowych, służącym zrozumieniu konkurencyjnego środowiska, w którym firmy prowadzą działalność, zarówno w danym momencie, jak i w ujęciu bardziej dynamicznym. Ponieważ rynki nie są statyczne, analizę tę należy powtarzać w każdym przypadku, aby uwzględnić zmiany w procesach produkcji, preferencjach konsumenta i innych cechach charakterystycznych rynku, takich jak cykle innowacji, łańcuchy dostaw, specyfika rynków cyfrowych i powiązanych modeli biznesowych oraz łatwość dostępu do nowych dostawców, lub zareagować na zmiany regulacyjne. Podobnie zakres geograficzny rynku również podlega w każdym przypadku nowej ocenie, co może prowadzić do zdefiniowania rynków w przedziale od lokalnych po globalne, w zależności od sposobu ich realnego funkcjonowania w praktyce, szczególnie z perspektywy konsumentów i klientów. Komisja nie decyduje o tym jak powinny wyglądać rynki. Na podstawie dowodów dostarczonych przez uczestników rynku Komisja bada sposób, w jaki dany rynek funkcjonuje w praktyce, co stanowi podstawę oceny konkurencji. W ramach indywidualnej oceny spraw Komisja będzie stale usprawniała swoje narzędzia analityczne, aby uwzględniać prawdopodobne przyszłe trendy i zmiany rynkowe, w tym pod kątem modeli biznesowych, technologii i struktury handlu, jako część swojej oceny konkurencji w sprawach dotyczących kwestii monopolowych i połączeń, pod kątem potencjalnej konkurencji, a także prawdopodobieństwa wejścia na rynek lub rozszerzania działalności przez konkurentów, w tym spoza UE. Ostatecznie polityka konkurencji UE i egzekwowanie reguł konkurencji stanowi odpowiedź na aktualne i przewidywalne warunki rynkowe. Ponadto Komisja prowadzi aktualnie przegląd ram pomocy państwa dotyczących ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (IPCEI). Ramy te umożliwiają państwom członkowskim i przemysłowi wspólne przezwyciężenie niedoskonałości rynku lub wyzwań społecznych dzięki ustanowieniu ambitnych paneuropejskich projektów w przejrzysty i włączający sposób, przy jednoczesnym zapewnieniu pozytywnych skutków ubocznych na innych rynkach w odniesieniu do ogółu gospodarki UE. Ocena istniejących ram wykazała, że działają one dobrze. Należy jednak wprowadzić pewne ukierunkowane zmiany, zachowując jednocześnie aktualny zakres ram, aby umożliwić wprowadzanie przełomowych innowacji do pierwszych zastosowań w przemyśle i inwestycji w infrastrukturę, gdy konieczna jest interwencja publiczna. 3.1Wspieranie transformacji ekologicznej Walka ze zmianą klimatu i degradacją środowiska to najważniejsze wyzwania, jakie stoją przez naszym pokoleniem. Unia umieściła Europejski Zielony Ład w centrum swojej wizji i strategii wzrostu, dążąc do zapewnienia zrównoważenia środowiskowego i do uzyskania neutralności klimatycznej do 2050 r. Cel redukcji emisji o co najmniej 55 % do 2030 r. w porównaniu z poziomami z 1990 r. stał się wraz z wejściem w życie Europejskiego prawa o klimacie prawnie wiążącym zobowiązaniem. Zrealizowanie tych celów wymaga solidnych i sprzyjających ram regulacyjnych, aby ustalić wiążące normy, zwiększyć poziom ambicji i zaoferować zainteresowanym stronom odpowiednie zachęty, aby dostosowały swoje zachowania. W lipcu tego roku Komisja przyjęła pakiet „Gotowi na 55” – zestaw wniosków służących dostosowaniu polityki UE w dziedzinie klimatu, energii, użytkowania gruntów, transportu i opodatkowania w taki sposób, aby obniżyć emisje gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55 % do 2030 r. Szereg innych strategii w ramach Zielonego Ładu ma na celu zaradzenie szerzej zakrojonemu kryzysowi środowiskowemu i osiągnięcie zasobooszczędnej i czystej gospodarki o obiegu zamkniętym. Polityka konkurencji może stanowić uzupełnienie ram regulacyjnych dzięki zapewnianiu silnych i konkurencyjnych rynków, które wysyłają właściwe sygnały cenowe, aby niezbędne inwestycje płynęły w stronę technologii koniecznych dla transformacji, przy jednoczesnym utrzymaniu niskich kosztów dla podatników. Może ona pomóc w ustanowieniu właściwych zachęt dla przedsiębiorstw, aby korzystały z zasobów w sposób wydajny, unikały aktywów osieroconych i wprowadzały innowacje do swoich procesów proces produkcji, dążąc do większego stopnia zrównoważoności. Ponadto może ona wspierać sprawiedliwą transformację, która łagodzi skutki społeczno-gospodarcze i regionalne wynikające z przechodzenia na gospodarki neutralne dla klimatu. W 2020 r. Komisja zainicjowała na tej podstawie debatę na temat roli polityki konkurencji w transformacji ekologicznej. Debata ta pokazała zbieżność poglądów co do znaczenia polityki konkurencji w jej roli towarzyszącej unijnej polityce środowiskowej, klimatycznej i energetycznej. Skuteczne wzajemne oddziaływanie między ramami regulacyjnymi a polityką konkurencji jest istotnie niezbędne, aby osiągnąć cele Zielonego Ładu. Niwelowanie luki w zielonych inwestycjach i umożliwianie sprawiedliwej transformacji Osiągnięcie celów Europejskiego Zielonego Ładu będzie wymagało dużych inwestycji publicznych i prywatnych, dlatego co najmniej 30 % z 1,8 bln EUR z nowego długoterminowego budżetu UE i instrumentu NextGenerationEU zostanie wydane na zapobieganie zmianie klimatu. W ramach flagowego instrumentu NextGenerationEU, Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, co najmniej 37 % środków przeznaczonych dla państw członkowskich muszą stanowić środki na rzecz klimatu, które przyczyniają się do transformacji ekologicznej. Takie finansowanie publiczne będzie również istotne, aby pomóc w przyciągnięciu inwestycji prywatnych, które z konieczności będą finansowały największą część potrzebnych inwestycji. Zasady pomocy państwa również wykazały już swoją przydatność: na przykład wytyczne w sprawie pomocy państwa na cele związane z energią i ochroną środowiska pomogły ukierunkować dobrze opracowane programy wsparcia publicznego na osiąganie celów klimatycznych na 2020 r. przez wniesienie do gospodarki ponad 202 mld EUR, w tym w celu zwiększenia wykorzystania odnawialnych źródeł energii tam, gdzie inwestycje prywatne okazały się niewystarczające. Przyczyniły się one również do skutecznego wykorzystania ograniczonych zasobów publicznych: od kiedy w zasadach pomocy państwa zaczęto wymagać prowadzenia przetargów konkurencyjnych na pomoc na rzecz dużych elektrowni produkujących energię odnawialną, koszt takiej pomocy spadł w kilku przypadkach o ponad połowę, a niektóre projekty dotyczące energii wiatrowej w Europie są w trakcie realizacji bez jakiejkolwiek dotacji publicznej. W dalszej perspektywie szeroko zakrojony przegląd Komisji dotyczący jej zasad pomocy państwa będzie dalej służył wspieraniu ambitnych celów klimatycznych, energetycznych i środowiskowych, skupiając się jednak również na pobudzaniu inwestycji prywatnych. Oto kilka przykładów: Zmienione EEAG, nazywane również wytycznymi w sprawie pomocy państwa na ochronę klimatu i środowiska oraz cele związane z energią, które zgodnie z przewidywaniami będą miały zastosowanie od 2022 r., i przegląd powiązanych sekcji ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych mają na celu zapewnienie spójnych, zorientowanych na przyszłość i elastycznych ram, aby umożliwić państwom członkowskim zapewnienie niezbędnego wsparcia pozwalającego na realizację Zielonego Ładu. W tym celu Komisja przewiduje, że nowe wytyczne w sprawie pomocy państwa na ochronę klimatu i środowiska oraz cele związane z energią umożliwią, na przykład, wspieranie starań zmierzających do obniżenia emisyjności przemysłu w oparciu o dowolną technologię, która może przyczynić się do realizacji celów transformacji ekologicznej, przy wykorzystaniu takich instrumentów jak kontrakty na transakcje różnicowe dotyczące dwutlenku węgla np. w związku z dostawą wodoru niskoemisyjnego. Ponadto proponuje w nich, na przykład, wspieranie środków, dzięki którym zeroemisyjne lub niskoemisyjne procesy produkcji stają się opłacalne gospodarczo (w tym dzięki przekształcaniu istniejących obiektów w kontekście, gdy potrzeba większej elektryfikacji). W celu odzwierciedlenia potrzebnego szerokiego podejścia Komisja przewiduje również ułatwianie wsparcia także w takich obszarach jak gospodarka o obiegu zamkniętym i bioróżnorodność, a także czysta lub bezemisyjna mobilność i efektywność energetyczna budynków. Bieżący przegląd zasad pomocy państwa ma również na celu zapewnienie spójności zarówno z ugruntowanymi, jak i nowymi zasadami regulacyjnymi istotnymi w kontekście Europejskiego Zielonego Ładu, takimi jak zasada „zanieczyszczający płaci”. W zasadach tych zwraca się również szczególną uwagę na zasadę „nie czyń poważnych szkód” w ramach zindywidualizowanej oceny pozytywnych i negatywnych skutków. W tym celu projekt wytycznych w sprawie pomocy państwa na ochronę klimatu i środowiska oraz cele związane z energią służyłby wspieraniu wycofywania paliw kopalnych dzięki wyjaśnieniu, że jest mało prawdopodobne, aby pomoc publiczna na projekty obejmujące takie paliwa, szczególnie paliwa, które zanieczyszczają w największym stopniu, takie jak ropa naftowa, węgiel i węgiel brunatny, została uznana za zgodną z zasadami pomocy państwa. Mówiąc ogólniej, Komisja może, w stosownych przypadkach, uwzględnić negatywne efekty zewnętrzne jako część oceny negatywnego wpływu pomocy na konkurencję i wymianę handlową. W Europejskim Zielonym Ładzie wymagane są również stosowne zachęty na rzecz wprowadzania innowacji i dostarczania konsumentom bardziej ekologicznych produktów. Chociaż starania takie realizuje się głównie poprzez regulacje, polityka konkurencji może pomóc w dalszym stymulowaniu popytu konsumentów na bardziej ekologiczne produkty i stworzeniu właściwych warunków ramowych. Na przykład w projekcie wytycznych w sprawie pomocy państwa na ochronę klimatu i środowiska oraz cele związane z energią zaproponowano ułatwienie udzielania pomocy na nabycie bezemisyjnych lub niskoemisyjnych pojazdów i na inwestycje w powiązaną infrastrukturę ładowania i tankowania, i projekt ten umożliwi wspieranie bardziej ekologicznych procesów produkcji. W swojej strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności Komisja szczególnie podkreśla wkład prawa konkurencji w realizację celu osiągnięcia dwojakiej transformacji we wszystkich rodzajach transportu. W szczególności bieżący przegląd zasad pomocy państwa istotnych dla sektora transportu zostanie wykorzystany do wspierania trwałej odbudowy sektora po pandemii COVID-19 i do zwiększenia jego zdolności przejścia na neutralność klimatyczną do 2050 r., mianowicie oferując mniej zanieczyszczającym rodzajom transportu coraz większe możliwości konkurowania na równych warunkach i zapewniając ramy umożliwiające zielone inwestycje. Od 2008 r. Komisja zatwierdziła ok. 130 środków mających na celu promowanie wydajności i zrównoważonego charakteru wewnętrznego rynku transportu UE, w tym usprawniając cyfryzację i zwiększając interoperacyjność transportu kolejowego oraz wspierając więcej rozwiązań związanych ze zrównoważonym transportem niż z transportem drogowym, takich jak śródlądowa droga wodna i transport intermodalny. Dzięki przeglądowi zasad pomocy państwa mających zastosowanie do transportu kolejowego będą one w pełni dostosowane do kluczowych priorytetów Unii. Przegląd ten ma na celu wspieranie dalszego przechodzenia na bardziej zrównoważone rodzaje transportu, przy jednoczesnym wprowadzaniu coraz liczniejszych ułatwień proceduralnych dotyczących środków pomocy w dziedzinie bardziej ekologicznego transportu lądowego i intermodalnego poprzez wyłączenia grupowe. W tym celu Komisja rozważa również przyjęcie wniosku w sprawie rozporządzenia Rady, które umożliwi Komisji przyjęcie rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych w dziedzinie transportu lądowego, zgodnie z art. 93 TFUE. Polityka pomocy państwa ma również do odegrania ważną rolę w kwestii umożliwiania przełomowych innowacji potrzebnych do realizacji Zielonego Ładu, jeżeli ryzyko jest zbyt duże, aby miało je samodzielnie podejmować jedno przedsiębiorstwo lub państwo członkowskie. Dwa projekty IPCEI dotyczące łańcucha wartości baterii, z kwotą ponad 6 mld EUR finansowania państw członkowskich odblokowującego dodatkowe 14 mld EUR inwestycji prywatnych, przyczyniły się do umożliwienia dokonania znacznych inwestycji w badania naukowe i innowacje, a także pierwszego zastosowania w przemyśle nowych technologii baterii, przy jednoczesnym zapewnieniu pozytywnych skutków ubocznych na innych rynkach dla do ogółu europejskiej gospodarki. Podobnie, Komisja będzie nadal aktywnie wspierać państwa członkowskie w opracowywaniu projektów IPCEI służących wspieraniu czystych technologii i systemów wodorowych. Ponadto w nowych wytycznych w sprawie regionalnej pomocy państwa umożliwiono państwom członkowskim wspieranie regionów najmniej uprzywilejowanych, a także regionów stojących przed transformacją lub wyzwaniami natury strukturalnej, szczególnie regionów objętych Funduszem na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, a także przystosowanie się do transformacji ekologicznej i klimatycznej, przy jednoczesnym zapewnieniu równych szans między państwami członkowskimi. Jest to istotne, gdyż w ramach zasad pomocy państwa należy nadal zachowywać integralność rynku wewnętrznego, uwzględniając cele spójności zawarte w Traktatach UE, które pełnią centralną rolę w integracji europejskiej.

Egzekwowanie i współpraca w celu osiągania celów Europejskiego Zielonego Ładu Poza umożliwianiem niezbędnego publicznego finansowania, Komisja może również realizować cele Europejskiego Zielonego Ładu dzięki stanowczemu egzekwowaniu przepisów antymonopolowych i dotyczących połączeń. Na przykład w lipcu 2021 r. Komisja nałożyła grzywnę w wysokości 875 mln EUR na pięciu producentów samochodów za zmowę mającą na celu spowolnienie wykorzystania zmian technicznych mających potencjał do ograniczenia zanieczyszczania przez samochody. Polityka konkurencji może jeszcze bardziej przyczynić się do transformacji ekologicznej, umożliwiając przedsiębiorstwom współpracę w celu wspólnego dążenia do prawdziwie ekologicznych inicjatyw, przy jednoczesnym zapobieganiu pseudoekologicznemu marketingowi, który byłby szkodliwy dla konsumentów. W stosownych przypadkach należy uwzględnić w ocenie konkurencji preferencje konsumenta odnośnie do zrównoważonych produktów, usług i technologii. Na przykład porozumienia ograniczające konkurencję można by ewentualnie wyłączyć spod zakazu ujętego w art. 101 ust. 1 TFUE, jeżeli wynikające z nich korzyści dla klientów równoważą wyrządzaną przez nie szkodę. Korzyści te mogą na przykład obejmować zastąpienie produktu, którego charakter nie jest zrównoważony, produktem zrównoważonym, i poprawienie tym samym jego trwałości lub innych cech, i zwiększenie w ten sposób wartości, którą konsument przypisuje temu produktowi. Ponadto, aby pomóc europejskim rolnikom zająć się problemem zanieczyszczeń, zmiany klimatu i innymi wyzwaniami w zakresie zrównoważonego rozwoju, w reformie wspólnej polityki rolnej przewidziano nowe odstępstwo od zasad ochrony konkurencji w związku z porozumieniami w sprawie zrównoważonego charakteru rolnictwa. Komisja opracuje wytyczne, aby pomóc zainteresowanym stronom wdrożyć nowe odstępstwo. Komisja jest gotowa odpowiadać na wnioski przedsiębiorstw o wskazówki w zapewnieniu pewności prawa, w tym gdy przedsiębiorstwa rozważają porozumienia, aby realizować cele związane ze zrównoważonym charakterem. Jednocześnie w ramach bieżącego przeglądu wytycznych i rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień horyzontalnych prowadzi ona również konsultacje dotyczące warunków, w jakich współpraca między konkurentami może przyczynić się do bardziej zrównoważonych produktów lub procesów produkcji. 3.2 Wspieranie transformacji cyfrowej Kryzys związany z COVID-19 doprowadził do ogromnego przyspieszenia transformacji cyfrowej europejskiej gospodarki. Niemal z dnia na dzień zdalna praca i nauka stały się normą, przedsiębiorstwa przeszły na handel elektroniczny na niespotykaną dotąd skalę, a administracja publiczna uruchomiła cyfrowe aplikacje w celu świadczenia usług publicznych. Sytuacja taka świadczy o wewnętrznej zdolności do dostosowania się i o obecnym w Europie potencjale innowacyjnym. Nie powinno to jednak być podstawą do samozadowolenia – wiele części europejskiej gospodarki i kilka regionów, szczególnie najsłabiej rozwiniętych, wciąż pozostaje w tyle pod względem transformacji cyfrowej, od dostępu do odpowiednich umiejętności lub wdrażania nowoczesnej infrastruktury i rozwoju zdolności, po przyjmowanie cyfrowych narzędzi w przedsiębiorstwach w celu zwiększania produktywności. W komunikacie „Cyfrowy kompas na 2030 r.: europejska droga ku cyfrowej dekadzie” określono cele ogólne i szczegółowe dotyczące transformacji cyfrowej UE do 2030 r., które zmierzają do kształtowania cyfrowej przyszłości obywateli Unii i przedsiębiorstw, ukierunkowanej na człowieka, zrównoważonej i dostatniej. W dniu 15 września 2021 r. Komisja zaproponowała decyzję współprawodawców ustanawiającą program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie”, który obejmuje cele i założenia w zakresie transformacji cyfrowej oraz zapewnia konkretne narzędzia umożliwiające ich osiągnięcie poprzez współpracę między Komisją a państwami członkowskimi Co najmniej 20 % środków przeznaczonych dla państw członkowskich w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności należy wykorzystać na potrzeby środków przyczyniających się do transformacji cyfrowej. Biorąc pod uwagę wzrastającą rolę gospodarki cyfrowej, UE nie powinna pozostawać w tyle w dziedzinie transformacji cyfrowej, a jednocześnie powinna chronić konkurencyjne warunki i równe szanse na jednolitym rynku cyfrowym. Polityka pomocy państwa może pomóc w zaspokojeniu zapotrzebowania na inwestycje na szeroką skalę w celu wsparcia rozwoju niezbędnej infrastruktury stanowiącej podstawę gospodarki cyfrowej, nie wypierając przy tym inwestycji prywatnych i przyczyniając się do zmniejszenia przepaści cyfrowej. Jednocześnie głównym celem polityki konkurencji pozostaje utrzymanie konkurencyjności rynków cyfrowych. Jeżeli chodzi o platformy internetowe, które zazwyczaj odznaczają się silnymi efektami sieciowymi i dynamiką „zwycięzca bierze wszystko”, a także znacznymi korzyściami skali i kosztami krańcowymi bliskimi zera, nadrzędną kwestią jest zapewnienie od samego początku otwartości, sprawiedliwości i kontestowalności. Zważywszy na specyfikę platform internetowych, niezbędne jest zarówno kontynuowanie egzekwowania reguł konkurencji, jak i uzupełnienie i finalizacja zestawu narzędzi w celu maksymalnego wykorzystania platform internetowych i gospodarki opartej na danych. Zmniejszenie przepaści związanej z inwestycjami cyfrowymi Istnieją różne rodzaje infrastruktury cyfrowej, a znaczące przepaści związane z inwestycjami utrzymują się. Pośród nich szczególnej uwagi wymagają sieci łączności, ponieważ stanowią one podstawę gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego, co ma znaczenie dla niemal wszystkich przedsiębiorstw i konsumentów. Transformacja cyfrowa oznacza, że zapotrzebowanie użytkowników na przepustowość pobierania i wysyłania danych stale rośnie. W komunikacie „Cyfrowy kompas” przewidziano, że najpóźniej do 2030 r. wszystkie europejskie gospodarstwa domowe powinny zostać objęte siecią gigabitową, a wszystkie zaludnione obszary powinny znaleźć się w zasięgu sieci 5G. Większość inwestycji w infrastrukturę telekomunikacyjną pochodzi od inwestorów prywatnych. Aby zwiększyć efektywność kosztową ich inwestycji w sieci, Komisja zachęca podmioty prywatne do współpracy w ramach tzw. wspólnego korzystania z sieci, przy jednoczesnym zapewnianiu, aby współpraca ta nie wiązała się z nieuzasadnionym ograniczeniem konkurencji w poszczególnych przypadkach. W przyszłości Komisja może oferować bardziej szczegółowe wytyczne dotyczące dzielenia się siecią w kontekście przeglądu wytycznych horyzontalnych. Polityka pomocy państwa odgrywa kluczową rolę w umożliwianiu osiągnięcia założeń programu „Droga ku cyfrowej dekadzie” w sposób, który przyczynia się do zmniejszenia przepaści cyfrowej, poprzez zapewnienie wyższego poziomu zasięgu łączności szerokopasmowej – w szczególności na obszarach wiejskich i w regionach oddalonych – i penetracji, a także we wspieraniu usług o wyższej jakości i o bardziej przystępnej cenie. Zasady przewidziane w wytycznych w sprawie pomocy państwa w odniesieniu do sieci szerokopasmowych i w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych ułatwiają tworzenie bezpiecznych i wydajnych sieci w nakierowany, zrównoważony sposób, w przypadku gdy istnieje małe prawdopodobieństwo, że prywatni usługodawcy dokonają inwestycji lub zapewnią poziom infrastruktury odpowiadający szybko zmieniającym się potrzebom klientów. Bieżący przegląd wytycznych ma na celu dalsze ułatwienie wdrażania i wykorzystania sieci szerokopasmowych, przyspieszając przy tym transformację cyfrową i zwiększając łączność. Na przykład w nowych wytycznych Komisja zamierza skupić znaczną uwagę na ustaleniu, jakie rodzaje inwestycji w łączność uznaje się zwykle za niezbędne w celu zaspokojenia zmieniających się potrzeb, pozostając przy tym otwarta na wskazanie bardziej zaawansowanych potrzeb przez państwa członkowskie. Ponadto Komisja planuje poszerzenie zakresu wytycznych o inwestycje w infrastrukturę mobilną i środki związane z jej wykorzystaniem, takie jak bony łączności i bony społeczne, zgodnie z rozwojem technologicznym oraz celami cyfrowymi i społecznymi Unii. Ponadto przegląd ram pomocy państwa na działalność badawczą, rozwojową i innowacyjną oraz odpowiadających im przepisów ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych ma za zadanie aktualizację tych przepisów w celu odzwierciedlenia ostatnich zmian rynkowych i technologicznych, a przez to ułatwienie inwestycji z sektora prywatnego, które przyspieszają dwojaką transformację. Kontrolowanie władzy rynkowej dominujących platform Komisja jest światowym liderem w dziedzinie egzekwowania zasad ochrony konkurencji w sektorze cyfrowym. Komisja bada obecnie w kilku sprawach, czy dominujące platformy cyfrowe naruszyły unijne zasady ochrony konkurencji, na przykład poprzez dyskryminację dostępu stron trzecich do danych lub nadużycie swoich ról strażników dostępu w celu rozpowszechnienia treści za pomocą sklepu z aplikacjami. Jeżeli wątpliwości Komisji się potwierdzą, może ona nałożyć grzywny i nakazać zaniechania działań antykonkurencyjnych lub zaakceptować przyszłościowe zobowiązania zmieniające sposób prowadzenia działalności w UE przez zainteresowane spółki. W przeszłości Komisja objęła już sankcjami działania antykonkurencyjne dominujących podmiotów cyfrowych w kilku postępowaniach. Na przykład w czerwcu 2017 r. Komisja nałożyła na Google grzywnę w wysokości 2,42 mld EUR za niezgodne z prawem uprzywilejowanie swoich własnych usług porównywania cen względem usług konkurencji. W dniu 10 listopada 2021 r. Sąd podtrzymał w mocy decyzję Komisji, potwierdzając, że jej podejście było prawidłowe i uzasadnione z prawnego punktu widzenia. W konsekwencji przedsiębiorstwo Google dostosowało tzw. „shopping box” w taki sposób, aby możliwe w nim było reklamowanie usług porównywania cen stron trzecich. Od dzisiaj około 75 % wszystkich produktów reklamowanych we wspomnianym okienku pochodzi od stron trzecich, podczas gdy przed interwencją Komisji nie było ich wcale. W lipcu 2018 r. Komisja nałożyła na Google grzywnę w wysokości 4,34 mld EUR za szereg niezgodnych z prawem praktyk biznesowych związanych z systemem operacyjnym i aplikacjami Android, których celem było chronienie i wzmocnienie dominującej pozycji Google w dziedzinie ogólnie pojętego wyszukiwania informacji w internecie. W rezultacie przedsiębiorstwo Google zniosło nałożony na producentów telefonów zakaz dotyczący wypuszczania modeli wykorzystujących wersje otwartego systemu operacyjnego Android inne niż wersja Google. Przedsiębiorstwo Google rozwinęło również ekran wyboru w nowych urządzeniach z systemem Android, w ramach którego aż jedenastu konkurencyjnych usługodawców jest obecnie prezentowanych użytkownikom podczas konfiguracji urządzenia. Ze względu na znaczenie danych jako kluczowego składnika potencjału innowacyjnego przedsiębiorstw egzekwowanie reguł konkurencji uzupełnia działania regulacyjne Komisji mające na celu promowanie udostępniania danych i wyrównywania szans między strażnikami dostępu a mniejszymi przedsiębiorstwami. Dostęp do danych lub gromadzenie danych odegrały rolę w szeregu niedawnych spraw dotyczących połączeń oraz stanowią podstawę twierdzeń dotyczących szkody w niektórych zawisłych wyżej wspomnianych sprawach dotyczących ochrony konkurencji. Jednocześnie w swojej praktyce z zakresu egzekwowania Komisja uznała znaczenie prywatności jako parametru konkurencji, a także zaakceptowała zobowiązania do m.in. zapewnienia zachowania tego wymiaru konkurencyjności. Dodatkowo Komisja pracowała nad dostosowaniem się do szybko zmieniającej się natury i specyfiki rynków cyfrowych. Na przykład Komisja skorzystała ze środków tymczasowych nakładających na przedsiębiorstwo Broadcom obowiązek zaniechania praktyki polegającej na narzucaniu warunków wyłączności na swoich klientów w przypadku układów scalonych wykorzystywanych w modemach i dekoderach telewizyjnych i będzie kontynuować korzystanie z tego narzędzia, aby skutecznie eliminować jakiekolwiek ryzyko poważnej i nienaprawialnej szkody dla konkurencji. Mówiąc ogólniej, Komisja będzie stale monitorować skuteczność swoich narzędzi proceduralnych i analitycznych z zakresu ochrony konkurencji w celu zapewnienia, aby były one dostosowane do wyzwań ery cyfrowej. Komisja skorzystała również z badań sektora w celu wczesnego i kompleksowego ustalenia potencjalnych problemów dotyczących konkurencji na danym rynku. Ostatnie badanie sektora rozpoczęło się w lipcu 2020 r. i dotyczyło konsumenckiego internetu rzeczy, tj. rozwijającego się sektora obejmującego produkty i usługi połączone z siecią, którymi można sterować zdalnie za pomocą asystenta głosowego lub urządzenia mobilnego. W czerwcu 2021 r. w sprawozdaniu wstępnym określono potencjalne problemy, takie jak wyłączność lub ustalenia związane ze sprzedażą wiązaną, problemy z interoperacyjnością i nagromadzenie danych, które to ustalenia zostaną wykorzystane w ramach egzekwowania reguł konkurencji i bieżących prac regulacyjnych Komisji.

Doświadczenie Komisji w zakresie egzekwowania reguł w sprawach z zakresu konkurencji stanowiło wkład we wniosek ustawodawczy w sprawie aktu o rynkach cyfrowych, tj. nowego narzędzia regulacyjnego ustanawiającego zasady dotyczące dużych platform cyfrowych działających jako strażnicy dostępu na rynkach cyfrowych. Po przyjęciu akt o rynkach cyfrowych i egzekwowanie reguł konkurencji będą ze sobą współdziałać: akt o rynkach cyfrowych ustanowi zasady ex ante mające zastosowanie do dostawców wyznaczonych jako strażnicy dostępu celem zapewnienia kontestowalnych i uczciwych rynków cyfrowych, natomiast reguły konkurencji będą nadal egzekwowalne ex post indywidualnie dla każdego przypadku. Reguły konkurencji odzwierciedlające specyfikę rynków cyfrowych Aby wzmocnić swoją zdolność do kontrolowania wszystkich przejęć potencjalnie naruszających reguły konkurencji, Komisja wydała wytyczne dotyczące stosowania art. 22 rozporządzenia w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw w celu zachęcenia w stosownych przypadkach państw członkowskich do odsyłania do niej do zbadania potencjalnie problematycznych transakcji, nawet jeżeli w ich przypadku nie dochodzi do osiągnięcia krajowych progów powodujących obowiązek zgłoszenia. W szczególności mogłoby to dotyczyć niektórych przejęć innowacyjnych przedsiębiorstw cyfrowych o potencjale konkurencyjnym przewyższającym poziom, na jaki wskazywałyby ich obroty. Wniosek Komisji w sprawie aktu o rynkach cyfrowych zawiera przepis, który powinien umożliwić Komisji otrzymywanie od cyfrowych strażników dostępu informacji dotyczących przejęć spółek świadczących usługi cyfrowe, dzięki czemu zwiększy ona swoją wiedzę na temat tych transakcji oraz ich uzasadnienia biznesowego, a tym samym ulepszy swoje narzędzia analityczne i zdolność do wykrywania transakcji mających negatywny wpływ na konkurencję. W tym nowym środowisku biznesowym, w którym dane stały się siłą napędową innowacji i wzrostu, spółki muszą wiedzieć, kiedy mogą udostępniać dane konkurentom, dostawcom lub klientom, i jakich danych to dotyczy. Przewidywalność w zakresie zgodności z regułami konkurencji będzie nadrzędna w kontekście umożliwienia zwiększonego udostępniania danych, które Komisja promuje w ramach swoich inicjatyw dotyczących danych, takich jak akt w sprawie zarządzania danymi i przyszły akt w sprawie danych. W odpowiedzi na to zapotrzebowanie bieżąca zmiana wytycznych horyzontalnych zapewni zaktualizowane wytyczne dotyczące udostępniania danych celem zapewnienia, aby przedsiębiorstwa mogły wykorzystywać dane w jak najskuteczniejszy sposób, nie zaburzając przy tym konkurencji i pozwalając na pełne wykorzystanie potencjału aktu w sprawie zarządzania danymi i aktu w sprawie danych w tym zakresie. Podobnie jest w przypadku wzrostu handlu elektronicznego i platform internetowych – przedsiębiorstwa muszą wiedzieć, jakie ograniczenia mogą w sposób zgodny z prawem uwzględnić w umowach z dostawcami lub internetowymi dystrybutorami. Z myślą o zaspokojeniu tej potrzeby przegląd wytycznych i rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień wertykalnych zapewni przedsiębiorstwom zaktualizowane wytyczne, w tym dotyczące nowych modeli dostawy i dystrybucji. Podmioty gospodarcze muszą współpracować, aby wprowadzić na rynek innowacyjne, skuteczniejsze rozwiązania przyczyniające się do transformacji cyfrowej. Zważywszy na szybko zmieniającą się naturę i specyfikę rynków cyfrowych, w stosownych przypadkach Komisja jest gotowa zapewnić wytyczne mające na celu ułatwienie zawierania porozumień prokonkurencyjnych, na podstawie których jakakolwiek potencjalna szkoda klienta jest mniejsza niż korzyści, których nie dałoby się osiągnąć w inny sposób. Na przykład Komisja niedawno wystosowała pismo do Gaia-X – organizacji, której celem jest promowanie i ułatwianie rozwoju otwartego oprogramowania, infrastruktury udostępniania danych oraz usług federacji chmur w Europie – przekazując informacje zwrotne dotyczące tego, jak ocenić zgodność z zasadami ochrony konkurencji zasad dotyczących członkostwa i pracy w organizacji. Rozwój platform cyfrowych doprowadził do zwiększenia elastyczności i dostępności rynków pracy, lecz w niektórych przypadkach spowodował trudne warunki pracy w gospodarce platformowej i poza nią. Oprócz inicjatywy ustawodawczej Komisji mającej na celu poprawę warunków pracy w gospodarce platformowej Komisja jednocześnie zapoczątkowała inicjatywę służącą wyjaśnieniu okoliczności, w jakich reguły konkurencji nie kolidują z układami zbiorowymi pracy zawieranymi przez pojedyncze osoby samozatrudnione znajdujące się w słabszej pozycji celem poprawienia ich warunków pracy. 3.3Zwiększenie odporności jednolitego rynku Ostatnie klika miesięcy przypomniało nam również, że jednolity rynek jest ważnym czynnikiem przyczyniającym się do wzrostu, konkurencyjności i zatrudnienia w Unii oraz kluczowym zasobem w budowaniu silniejszej, bardziej zrównoważonej i sprawiedliwszej gospodarki. Kryzys związany z COVID-19 pokazał, że aby przetrwać kryzysy, jednolity rynek musi być odporny i zdolny do szybkiego dostosowania się do zmieniających się okoliczności. Uwidocznił on również zagrożenia dla jednolitego rynku powodowane przez ograniczenia swobodnego przepływu osób, towarów, usług i kapitału, zaburzenia łańcuchów dostaw i brak podstawowych produktów. Aby zapewnić lepszą gotowość przy okazji przyszłych kryzysów, Komisja zapowiedziała również swój zamiar zaproponowania instrumentu nadzwyczajnego jednolitego rynku w celu zapewnienia strukturalnego rozwiązania zabezpieczającego odporność, równość szans i dobre funkcjonowanie jednolitego rynku oraz jego łańcuchów dostaw w kontekście ewentualnych przyszłych kryzysów. Jako narzędzie odpowiedzi na kryzys instrument nadzwyczajny jednolitego rynku jest uzależniony od stałych działań mających na celu zachowanie i dalsze pogłębianie jednolitego rynku. W większości przypadków sam sektor jest najlepiej przygotowany, dzięki swoim decyzjom biznesowym, do poprawy odporności i zmniejszenia wszelkich zależności, które mogą prowadzić do podatności na zagrożenia, w tym poprzez dywersyfikację dostawców, zwiększone użycie surowców wtórnych i stosowanie alternatywnych materiałów do produkcji. Jeżeli nie jest to możliwe, w sytuacjach, w których koncentracja produkcji lub zaopatrzenia ogranicza dostępność alternatywnych dostawców, Komisja w swojej aktualizacji nowej strategii przemysłowej przedstawiła zestaw narzędzi polityki, aby wesprzeć wysiłki sektora na rzecz rozwiązania problemu tych zależności i rozwijania strategicznych zdolności w świetle istniejących potrzeb; są to: dywersyfikacja podaży i popytu dzięki, w miarę możliwości, różnym partnerom handlowym, a także gromadzenie zapasów i niezależne działanie w razie potrzeby. Polityka konkurencji i egzekwowanie uzupełniają te cele jako kluczowy filar odporności jednolitego rynku, ponieważ dzięki nim rynki zachowują otwarty i dynamiczny charakter. Ustanawiają one przewidywalne warunki rynkowe dla przedsiębiorstw, które mogą się dzięki temu rozwijać, ze szczególną uwagą poświęconą MŚP i przedsiębiorstwom typu start-up, umożliwiają istnienie silnych i zróżnicowanych łańcuchów dostaw oraz ograniczają zachowania prowadzące do fragmentacji jednolitego rynku, takie jak porozumienia uniemożliwiające swobodny przepływ towarów przez granice państw. Jednocześnie konkurencyjne warunki i zakłócenia poza granicami Unii, w tym działania rządów, będą miały często znaczenie dla konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw i naszej ogólnej odporności. W szczególności europejska kontrola połączeń może przyczynić się do zapobiegania zależnościom i zwiększenia odporności gospodarki UE poprzez zapewnienie różnorodności łańcuchów dostaw. Pozwala ona przedsiębiorcom na wzrost i osiągnięcie skali niezbędnej do nabycia konkurencyjności, z zastrzeżeniem utrzymania poziomu konkurencji i wyboru na rynku wystarczającego do ciągłego rozwoju innowacji i inwestycji. Podobnie w przypadku połączeń między przedsiębiorstwami prowadzącymi działalność na różnych poziomach łańcucha dostaw kontrola połączeń umożliwia upewnienie się, że dostęp do kluczowych zasobów dla konkurentów działających na rynku niższego szczebla pozostaje utrzymany na konkurencyjnych warunkach w odniesieniu do wszystkich przedsiębiorstw na jednolitym rynku lub że konkurenci działający na rynku wyższego szczebla nie mają zablokowanego dostępu do wystarczającej liczby klientów na niższym szczeblu rynku. Na potrzeby swojej oceny połączeń Komisja uwzględnia szereg czynników, takich jak cena, jakość, wybór i innowacja. Parametry jakości postrzeganej przez klientów mogą się różnić – może to być na przykład niezawodność dostawy lub przewidywany czas realizacji. Jednocześnie polityka konkurencji umożliwia przedsiębiorstwom w UE połączenie sił w celu przyspieszenia swoich działań związanych z badaniami i rozwojem, opracowywania, produkowania i wprowadzania na rynek produktów lub wspólnego nabywania produktów i usług, których mogą potrzebować w swojej działalności. To może przyczynić się do ograniczenia zależności i zwiększenia odporności gospodarki. Na przykład tymczasowe ramy antymonopolowe umożliwiły przedsiębiorstwom współpracę celem uniknięcia niedoborów leków o krytycznym znaczeniu na potrzeby leczenia szpitalnego pacjentów z COVID-19 lub celem wyeliminowania wąskich gardeł w produkcji szczepionek. Przedsiębiorstwa mogą zawierać porozumienia o wspólnej produkcji, w przypadku gdy współpraca pozwala im na połączenie swoich zdolności w celu wprowadzenia nowego produktu lub nowej usługi. Ponadto przedsiębiorstwa mogą zawierać porozumienia badawczo-rozwojowe, w przypadku gdy podmioty te posiadają uzupełniające się umiejętności i zasoby, które mogą doprowadzić do opracowania i wprowadzenia na rynek ulepszonych lub nowych produktów i technologii szybciej, niż byłoby to możliwe w innym wypadku, zapewniając w ten sposób odporność gospodarki UE. Bieżący przegląd wytycznych i rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień horyzontalnych i wertykalnych doprowadzi do aktualizacji narzędzi antymonopolowych w celu wsparcia takich sprzyjających konkurencji porozumień. Podobnie Komisja opracowała program zgodności z regułami konkurencji celem zapewnienia wytycznych dotyczących zawiązywania sojuszów przemysłowych w kluczowych obszarach strategicznych, takich jak baterie, półprzewodniki, przetwarzanie w chmurze i przetwarzanie brzegowe. Umożliwi to ściślejszą współpracę i wspólne działanie między wszystkimi zainteresowanymi stronami, które będą prowadzone w otwarty i przejrzysty sposób i nie będą zagrażały efektywnej konkurencji, biorąc pod uwagę ewentualny wymiar globalny. W celu osiągnięcia skali wystarczającej do finansowania projektów badawczych i infrastrukturalnych prowadzonych na szeroką skalę, istnieje potrzeba połączenia działań sektora publicznego i prywatnego. Jednym z dostępnych instrumentów są ramy dotyczące projektów IPCEI, które promują łączenie środków krajowych z finansowaniem unijnym lub prywatnym. Na przykład Komisja jest gotowa umożliwić współfinansowanie ze środków unijnych ewentualnych projektów IPCEI dotyczących zdrowia, które mogą przyczynić się do osiągnięcia celów UE z dziedziny zdrowia i odporności poprzez opracowywanie nowych generacji medycznych środków przeciwdziałania lub przełomowych technologii produkcyjnych. Ponadto unijne zasady pomocy państwa również oferują szereg narzędzi zapewniających gotowość i odpowiedź na ewentualne przyszłe stany zagrożenia zdrowia, jeżeli chodzi o możliwości produkcyjne. Państwa członkowskie mogłyby na przykład koordynować swoje działania w celu zapewnienia bezpieczeństwa dostaw szczepionek, aby ograniczyć ryzyko niedoborów w czasie kryzysu, zgodnie z warunkami określonymi w ramach dotyczących usługi świadczonej w ogólnym interesie gospodarczym (UOIG), na podstawie których państwom członkowskim przysługuje margines decyzyjności w określaniu celów UOIG. Takie projekty można by powierzyć przedsiębiorstwom wyłonionym w ramach ogólnoeuropejskiej procedury otwartej; mogłyby one uzupełnić działania UE mające na celu ustanowienie Urzędu ds. Gotowości i Reagowania na Stany Zagrożenia Zdrowia (HERA). W zasadach pomocy państwa przewidziano również szereg możliwości wzmocnienia odporności unijnego sektora mikroprocesorów. Na przykład kontynuując sukces pierwszego projektu IPCEI dotyczącego układów scalonych w celu umożliwienia wsparcia rozwoju innowacyjnych technologii w dziedzinie układów scalonych i komponentów oraz ich pierwszego zastosowania w przemyśle, Komisja aktywnie wspiera działania państw członkowskich mające na celu stworzenie drugiego projektu IPCEI. Dodatkowo za pomocą ostatniej zmiany ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych Komisja uprościła zasady pomocy państwa mające zastosowanie do krajowego finansowania projektów lub instrumentów finansowych kwalifikujących się do programu „Horyzont Europa”, tj. unijnego centralnego programu finansowania badań naukowych i innowacji, i programu InvestEU, który stworzono celem pobudzenia inwestycji publicznych i prywatnych, aby osiągnąć cele polityczne UE. Zwiększa to efekt synergii między politykami krajowymi i politykami finansowania unijnego w celu wzmocnienia przyszłej konkurencyjności UE, w tym w dziedzinie półprzewodników. Ponadto europejski akt o mikroczipach został zapowiedziany w kontekście światowego niedoboru półprzewodników, który unaocznił wyjątkowe znaczenie tego przemysłu w szeroko zakrojonym europejskim śladzie przemysłowym, od sektora motoryzacyjnego po opiekę zdrowotną. W przyszłości znaczenie to wzrośnie w postępie geometrycznym ze względu na zapotrzebowanie na łączność, cyberbezpieczeństwo i efektywność energetyczną w miarę przyspieszenia dwojakiej transformacji. Osiągnięcie odpornych i bezpiecznych dostaw półprzewodników dla europejskiego przemysłu jest warunkiem koniecznym do osiągnięcia celów przewidzianych w programie „Droga ku cyfrowej dekadzie” i jego założeń na 2030 r., które zatwierdziła Rada Europejska. Niedobór ten ukazał również zależność Europy od dostaw z ograniczonej liczby przedsiębiorstw i miejsc geograficznych oraz jej podatność na ograniczenia wywozowe państw trzecich i inne zakłócenia w obecnym kontekście geopolitycznym. Dodatkowo zależność tę zwiększają ekstremalnie wysokie bariery wejścia i kapitałochłonność w sektorze, a także jego szczególne znaczenie dla obecnych i przyszłych zastosowań z zakresu bezpieczeństwa i obrony. Biorąc pod uwagę wszystkie czynniki, Komisja może rozważyć zatwierdzenie wsparcia publicznego w celu wyeliminowania ewentualnych luk w finansowaniu w ekosystemie półprzewodników na potrzeby ustanowienia – w szczególności – pierwszych w Unii europejskich zakładów, na podstawie art. 107 ust. 3 TFUE. Taka pomoc musiałaby być uzależniona od solidnych zabezpieczeń celem upewnienia się, że pomoc jest niezbędna, odpowiednia i proporcjonalna, nieuzasadnione zakłócenia konkurencji są ograniczone do minimum, a korzyści są szeroko współdzielone i nie wiążą się z dyskryminacją w ramach europejskiej gospodarki. Wszystkie przypadki dotyczące dostaw takiego produktu o krytycznym znaczeniu muszą zostać dogłębnie zbadane w oparciu o ich odpowiednie znaczenie. W zglobalizowanym świecie z międzynarodowymi łańcuchami wartości europejska odporność nie jest możliwa bez dobrze funkcjonujących wielostronnych i dwustronnych systemów handlu. Otwartość jednolitego rynku na handel i inwestycje stanowi siłę oraz źródło wzrostu i odporności Unii jako głównego importera i eksportera. Skala i równe szanse, które oferuje jednolity rynek, mogą nie zabezpieczać jednak konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw, jeżeli uczciwa konkurencja nie jest również zapewniona na skalę globalną. Otwartość wymaga uczciwości zarówno za granicą, jak i w kraju. W dniu 5 maja 2021 r. Komisja zaproponowała nowe rozporządzenie mające na celu ograniczenie zakłócającego wpływu subsydiów zagranicznych na jednolitym rynku. Zadaniem rozporządzenia jest wypełnienie luki regulacyjnej poprzez uzupełnienie poszczególnych istniejących instrumentów dotyczących jednolitego rynku i konkurencji, przyczyniając się do zwiększenia sprawiedliwości i kontestowalności europejskich rynków oraz uzupełniając istniejące narzędzia z zakresu polityki handlowej. 4.Wnioski