UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Przedmiotowy wniosek wpisuje się w dążenia UE do opracowania kompleksowej polityki dotyczącej zarządzania migracjami, na podstawie art. 79 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), a w szczególności wpisuje się w nową politykę w zakresie legalnej migracji, a także przyczynia się do realizacji unijnej strategii na rzecz wzrostu zgodnie z nadrzędnymi celami strategii „Europa 2020”. Dyrektywa w sprawie niebieskiej karty UE z 2009 r. miała ułatwić przyjmowanie wysoce wykwalifikowanych pracowników będących obywatelami państw trzecich i członków ich rodzin oraz ich mobilność poprzez harmonizację warunków wjazdu i pobytu na terytorium całej UE i zapewnienie szeregu praw. Ponadto miała ona sprawić, by UE stała się bardziej atrakcyjna dla wysoce wykwalifikowanych pracowników z całego świata, tym samym dyrektywa miała przyczynić się do rozwiązania problemu, jakim jest niedobór siły roboczej i pracowników o określonych umiejętnościach na unijnym rynku pracy, a także zwiększyć konkurencyjność i wzrost gospodarczy UE. Dyrektywa z 2009 r. nie osiągnęła jednak tych celów.

Obecna dyrektywa w sprawie niebieskiej karty UE ma zasadnicze słabe punkty takie jak restrykcyjne warunki przyjmowania i bardzo ograniczone ułatwienia dla mobilności wewnątrz UE. Ponadto istnieje wiele różnych równoległych przepisów, warunków i procedur przyjmowania tej samej kategorii pracowników o wysokich umiejętnościach, które obowiązują w państwach członkowskich UE. To wszystko powoduje, że atrakcyjność i zakres korzystania z niebieskiej karty UE są ograniczone. Nie jest to ani wydajne, gdyż takie rozdrobnienie przepisów i procedur niesie za sobą obciążenia dla pracodawców i indywidualnych wnioskodawców, ani skuteczne, o czym świadczy bardzo ograniczona łączna liczba wydanych zezwoleń dla pracowników o wysokich umiejętnościach.

Z tego powodu przewodniczący Komisji Jean-Claude Juncker wyraził zamiar usunięcia niedociągnięć dyrektywy w sprawie niebieskiej karty UE i istotnego zwiększenia wpływu jej oddziaływania, tak by mogła ona przyciągać do UE więcej pracowników o wysokich umiejętnościach. W europejskim programie w zakresie migracji zapowiedziano przegląd niebieskiej karty UE w ramach nowej polityki w zakresie legalnej migracji, by skuteczniej skłaniała utalentowanych pracowników do podejmowania pracy w Europie. W programie pracy na 2016 r. Komisja zapowiedziała, że przedstawi odnowione podeście do legalnej migracji, w tym środki mające ulepszyć dyrektywę w sprawie niebieskiej karty UE, by zaspokoić przyszłe potrzeby demograficzne i potrzeby na rynku pracy w UE. W przedmiotowym wniosku przedstawiono wyniki wspomnianego wyżej przeglądu.

W komunikacie z dnia 6 kwietnia 2016 r. podkreślono, że konieczne są zrównoważone, przejrzyste i dostępne legalne możliwości migracji w ramach sprawnego zarządzania migracjami. Komisja ponownie wyraziła zamiar zgłoszenia zmian do dyrektywy w sprawie niebieskiej karty UE w celu jej udoskonalenia jako jednolitego ogólnounijnego systemu, który służy przyjmowaniu pracowników o wysokich umiejętnościach. W trakcie dyskusji, jakie następnie miały miejsce, Parlament Europejski domagał się stworzenia nowych legalnych sposobów migracji do Europy i wezwał Komisję, by ambitnie podeszła do tej kwestii. W sprawozdaniu z dnia 23 marca 2016 r. Parlament przypomniał, że przegląd dyrektywy w sprawie niebieskiej karty UE powinien być ambitny i ukierunkowany, a w szczególności powinien dążyć do wyeliminowania obecnych niespójności dotyczących m.in. równoległych systemów krajowych.

UE stoi już w obliczu problemu, jakim jest strukturalny niedobór pracowników o określonych umiejętnościach i niedopasowanie umiejętności w niektórych sektorach, które mogą ograniczyć wzrost, wydajność i innowacje (np. opieka zdrowotna, technologie informacyjno-komunikacyjne [ICT] i inżynieria) i tym samym spowalniają stałą poprawę sytuacji gospodarczej w Europie i ograniczają jej konkurencyjność. W radzeniu sobie z tym niedoborem ważną rolę muszą odgrywać zarówno aktywizacja, szkolenia, jak i podnoszenie umiejętności obecnej siły roboczej, szczególnie w sytuacji, gdy ogólny wskaźnik bezrobocia jest wysoki. Jest jednak mało prawdopodobne, by środki te były wystarczające, aby w pełni sprostać opisanym potrzebom, a w każdym razie konieczny jest czas, by miały one faktyczny wpływ na rynek pracy i wydajność. W przyszłości zmiany strukturalne w gospodarkach państw członkowskich UE będą w dalszym ciągu zwiększać popyt na umiejętności, które nie są łatwo dostępne na jej rynku pracy, co spowoduje powstanie dalszego niedoboru pracowników o określonych umiejętnościach.

Obecny system imigracyjny UE dla pracowników o wysokich umiejętnościach nie jest odpowiednio skonstruowany, by mierzyć się z obecnymi i przyszłymi problemami. Ogólny napływ pracowników o wysokich umiejętnościach będących obywatelami państw trzecich do uczestniczących państw członkowskich w ramach niebieskiej karty UE i systemów krajowych dotyczących pracowników o wysokich umiejętnościach wyniósł 23 419 w 2012 r., 34 904 w 2013 r. i 38 774 w 2014 r.. W porównaniu z prognozowanym zapotrzebowaniem na pracowników o wysokich umiejętnościach w niektórych sektorach podane wyżej liczby zdecydowanie nie są wystarczające, by rozwiązać problem, jakim jest obecny i przyszły niedobór siły roboczej i pracowników o określonych umiejętnościach w UE w przypadku zawodów wymagających wysokich umiejętności. Chociaż badania intencji wysoce wykształconych potencjalnych migrantów wskazują na względnie duże zainteresowanie migracją do UE, Unia nie działa wystarczająco skutecznie, by zainteresowanie to przełożyło się na duży napływ pracowników o wysokich umiejętnościach i zatrzymać utalentowanych pracowników, którzy kształcili się w UE, jak to ma miejsce w przypadku innych rozwiniętych gospodarek. Dane liczbowe pokazują, że ze wszystkich migrantów spoza UE przyjeżdżających do państw OECD 48 % nisko wykształconych migrantów oraz 31 % wysoce wykształconych migrantów wybiera UE jako miejsce docelowe.

Niniejszy wniosek, który zastępuje obecną dyrektywę w sprawie niebieskiej karty UE (2009/50/WE), ma na celu poprawę zdolności UE w zakresie przyciągania i zatrzymywania obywateli państw trzecich, którzy posiadają wysokie umiejętności, a także zwiększenie ich mobilności i możliwości zmiany pracy w różnych państwach członkowskich. Celem jest zwiększenie zdolności UE w zakresie skutecznego i szybkiego reagowania na istniejące i pojawiające się zapotrzebowanie na obywateli państw trzecich, którzy posiadają wysokie umiejętności, i rekompensowania niedoboru pracowników o określonych umiejętnościach, tak by imigracja ekonomiczna jeszcze korzystniej wpływała na konkurencyjność gospodarki UE i była pomocna przy eliminowaniu konsekwencji starzenia się społeczeństwa.