Dlatego też w Europejski Fundusz Obronny ma na celu zapewnienie niezbędnych zachęt na każdym etapie cyklu przemysłowego. Główną miarą jego sukcesu będzie zatem to, czy w łącznych wydatkach na obronność znacząco wzrośnie odsetek wydatków przeznaczony na wspólne projekty w dziedzinie obronności. Fundusz musi pomóc w rozwijaniu umiejętności technologicznych i zapewnić zachęty do tworzenia zintegrowanych i konkurencyjnych międzynarodowych łańcuchów dostaw. Ewentualna komplementarność z zastosowaniami cywilnymi i odpowiednimi europejskimi programami wsparcia cywilnego będzie analizowana podczas całego cyklu programowania i realizacji. Pozwoli to zagwarantować jak najbardziej wydajne wykorzystanie i komplementarność europejskich zasobów, zarówno w cywilnych, jak i wojskowych działaniach w dziedzinie badań naukowych, innowacji i rozmieszczania. Szczególne znaczenie będzie miał uzupełniający charakter w stosunku do unijnej polityki w innych obszarach związanych z bezpieczeństwem, w tym cyberbezpieczeństwem.

Koordynacja decyzji inwestycyjnych wymaga wspólnego zdefiniowania potrzeb i priorytetów. To zadanie pozostanie w gestii państw członkowskich. Niektóre z tych priorytetów zostały już określone, jak na przykład zdalnie sterowane bezzałogowe systemy powietrzne (drony), zdolności w zakresie tankowania w powietrzu, łączność satelitarna oraz cyberobrona. Znaczenie tych priorytetów potwierdzono w globalnej strategii UE zawierającej dodatkowe obszary priorytetowe, w których Europa musi inwestować i wspierać rozwój współpracy. Należą do nich: wywiad, obserwacja i rozpoznanie, autonomiczny dostęp do przestrzeni kosmicznej i stała obserwacja Ziemi, a także ochrona na morzu.

Ten plan działania określa środki niezbędne do zacieśnienia unijnej współpracy w dziedzinie obrony i wspierania konkurencyjności europejskiego przemysłu obronnego. W planie działania zaproponowano utworzenie Europejskiego Funduszu Obronnego. Fundusz powinien ułatwić państwom członkowskim współpracę, a tym samym opracowywanie i nabywanie kluczowych zdolności obronnych. Rada Europejska z zadowoleniem przyjęła zarówno tę inicjatywę, jak również to, że Komisja ma zamiar przedstawić wnioski w sprawie utworzenia Europejskiego Funduszu Obronnego w pierwszej połowie 2017 r.

Aby przygotować się na zagrożenia, jakie mogą się pojawić w przyszłości, i chronić swoich obywateli, Europa musi zwiększyć swoją strategiczną autonomię. Wymaga to opracowywania kluczowych technologii w najważniejszych obszarach strategicznych i budowania zdolności strategicznych w celu zapewnienia przewagi technologicznej. Jedyną metodą spełnienia oczekiwań obywateli UE jest współpraca na wszystkich szczeblach. Poprzez zachęcanie do współpracy Unia Europejska może pomóc zmaksymalizować wydajność i jakość inwestycji państw członkowskich w dziedzinie obronności.

Zapewnienie bezpieczeństwa obywatelom UE jest kwestią o wymiarze głównie europejskim. Dlatego państwa członkowskie inwestują w obronność. 28 państw członkowskich należących obecnie do UE wydaje na obronność 1,34 % PKB (w przypadku UE–27 jest to 1,32 %), ale potrzebne są wyższe nakłady.

Unia Europejska stoi w obliczu coraz większego braku stabilności i konfliktów w krajach sąsiadujących oraz nowych zagrożeń dla bezpieczeństwa. Mało prawdopodobne jest, aby w najbliższej przyszłości sytuacja ta miała ulec zmianie. Mieszkańcy Europy w coraz większym stopniu oczekują, że UE zapewni im ochronę zarówno na jej terytorium, jak i poza jej granicami. Wynika to z faktu, że skala zagrożeń, o których mowa, jest tak duża, że poszczególne kraje nie są w stanie same się przed nimi obronić.

Badania naukowe w dziedzinie obronności są niezbędne do opracowania przyszłych kluczowych zdolności i wyrównywania dysproporcji w poziomie rozwoju technicznego, a co za tym idzie – rozwiązywania nowych lub mogących wystąpić w przyszłości zagrożeń dla bezpieczeństwa, z jakimi musi lub będzie musiała się zmierzyć Europa. Badania umożliwiają rozwój wiedzy specjalistycznej i umiejętności w dziedzinie technologii.

Pion zdolności, który w perspektywie średniookresowej powinien dążyć do osiągnięcia kwoty referencyjnej w wysokości 5 mld EUR rocznie, będzie wspierał wspólne opracowywanie i wspólne nabywanie kluczowych zdolności obronnych. Będą one zgodne z priorytetami w zakresie zdolności obronnych uzgodnionymi przez państwa członkowskie UE. Chociaż wkłady przeznaczone na pion zdolności pochodzić będą głównie z państw członkowskich, środki z budżetu UE będą stanowić zachętę do współpracy w dziedzinie obronności poprzez ograniczenie ryzyka na wcześniejszych etapach cyklu rozwoju przemysłowego. Wkłady pochodzące z programu rozwoju europejskiego przemysłu obronnego przyczynią się do zwiększenia konkurencyjności europejskiego przemysłu obronnego. Uzupełnią one wkłady uzyskane od państw członkowskich na wsparcie dla europejskiego przemysłu obronnego i rozpoczęcie oraz realizację wspólnych projektów. Wymóg dotyczący wspólnego finansowania na rzecz dalszego opracowywania i zakupu produktów lub technologii końcowych przez państwa członkowskie, sprawi, że unijne środki i inwestycje trafią do rentownych projektów w obszarach priorytetowych. Dostępne będą elastyczne narzędzia finansowe, które pomogą zaspokoić różne potrzeby państw członkowskich przy realizacji wspólnych programów po fazie prototypu, jak również w świetle wspólnego zakupu.

Pion badawczy już teraz zaczyna finansować współpracę na poziomie UE w zakresie badań naukowych w dziedzinie innowacyjnych produktów i technologii obronnych. Pierwsze kroki na rzecz realizacji przyszłego programu zostały już podjęte wraz z rozpoczęciem projektu pilotażowego i działania przygotowawczego dotyczącego współpracy na rzecz obrony i bezpieczeństwa, przy czym całkowity przewidywany budżet ma wynieść 90 mln EUR w okresie trzech lat. Z programu mogą być finansowane projekty, w tym opracowane w ramach stałej współpracy strukturalnej (PESCO), uwzględniające priorytety w zakresie zdolności obronnych uzgodnione przez państwa członkowskie w ramach UE. Będzie on w pełni finansowany z budżetu UE za pośrednictwem specjalnego unijnego programu w ramach kolejnych wieloletnich ram finansowych. Szacunkowy budżet będzie wynosił około 500 mln EUR rocznie. Wniosek w sprawie programu badań naukowych w dziedzinie obronności zostanie złożony w 2018 r., tak aby program mógł zacząć działać od 1 stycznia 2021 r. Przyszły program badań w dziedzinie obronności będzie miał specjalnie dostosowaną do jego potrzeb strukturę zarządzania, odzwierciedlającą specyfikę sektora obronności. Zostanie on opracowany w oparciu o doświadczenia zdobyte podczas projektów pilotażowych, działania przygotowawczego oraz o strukturę zarządzania programem „Horyzont 2020”.

Różne programy i narzędzia opracowane w ramach pionu badań naukowych oraz pionu zdolności będą miały charakter integracyjny i otwarty na udział beneficjentów ze wszystkich państw członkowskich. Istotne jest to, aby wszystkie firmy, niezależnie od ich wielkości i tego, w którym kraju UE mają swoją siedzibę, mogły korzystać z dostępnych narzędzi. W szczególności dotyczy to MŚP, które są fundamentem innowacyjności w Europie i mają zasadnicze znaczenie dla łańcuchów dostaw.

Europejski Fundusz Obronny obejmuje dwa piony, które z prawnego punktu widzenia są odrębne, lecz nawzajem się uzupełniają (zob. rys. 1). Obydwa piony są wdrażane stopniowo. Pionami zarządza rada ds. koordynacji, w której skład wchodzą przedstawiciele Komisji, wysokiego przedstawiciela, państw członkowskich, Europejskiej Agencji Obrony, a także przemysłu, stosownie do sytuacji. Wsparcie z budżetu UE zostanie dostosowane do fazy danego cyklu przemysłowego.

- Publikacja pierwszych zaproszeń do składania wniosków. Zaproszenia do składania wniosków są skoncentrowane przede wszystkim na demonstracyjnych projektach technologicznych dla bezzałogowych statków morskich oraz na ochronie sił i systemach wojskowych.

Konkretne warunki realizacji zostały opracowane w ścisłej konsultacji z państwami członkowskimi i przemysłem obronnym, aby odzwierciedlić specyfikę działalności badawczej w zakresie obronności. Wsparcie UE będzie przyznawane głównie w formie dotacji. Pierwsze zaproszenia do składania wniosków zostaną opublikowane dzisiaj. Wnioski będą oceniane w oparciu o najlepszą jakość, a także ich ogólne skutki oraz jakość i efektywność realizacji. Zostaną one poddane przeglądowi przez grupę ekspertów ds. kwestii etycznych i prawnych związanych z obronnością pod kątem aspektów etycznych, prawnych i społecznych.

Program rozwoju europejskiego przemysłu obronnego sfinansuje część kosztów związanych z rozwojem. Kwota 500 mln EUR z tego programu może zatem doprowadzić do znaczącego wzrostu łącznych inwestycji do wysokości co najmniej 2,5 mld EUR w okresie dwóch lat w fazie rozwoju wspólnych zdolności obronnych.

Siłą napędową pionu zdolności będą państwa członkowskie, ich potrzeby i zasoby. Jednak UE może uzupełniać nakłady krajowe i tworzyć zachęty do realizacji wspólnych projektów rozwojowych. Dzisiejszy wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia programu rozwoju europejskiego przemysłu obronnego jest ważnym krokiem w tym kierunku. We wniosku przewidziano budżet w wysokości 500 mln EUR na okres dwóch lat, w wysokości 245 mln EUR na 2019 r. i 255 mln EUR na 2020 r.

- Pion zdolności powinien zachęcać do łączenia popytu, które doprowadzi ostatecznie do realizacji wspólnych przedsięwzięć i konsolidacji potencjału europejskiego przemysłu.

Projekty takie jak budowa myśliwca Eurofighter Typhoon pokazują również, że programy współpracy w dziedzinie obronności mogą przynosić większe korzyści ekonomiczne. Z badania dotyczącego programu Typhoon wynika, że program wspierał ok. 100 000 miejsc pracy w uczestniczących państwach członkowskich, w tym wysoki odsetek miejsc pracy wymagających wysokich kwalifikacji. Projekt przyniósł istotne korzyści w formie technologii i firm typu spin-off, jak również w formie umiejętności, które w znacznym stopniu są przenoszone do innych sektorów, a nawet przyczyniają się do wprowadzania nowoczesnych praktyk biznesowych w sektorze.

Pociski rakietowe Meteor, które od 2016 r. są stosowane przez szwedzką marynarkę wojenną, uważane są za jedne z najlepszych pocisków BVR (ang. beyond visual range) klasy powietrze-powietrze. Zostały one opracowane z myślą o zaspokojeniu potrzeb sześciu państw członkowskich (Wielkiej Brytanii, Niemiec, Francji, Włoch, Hiszpania i Szwecji) i są w nie wyposażone co najmniej trzy platformy europejskie.

Niektóre projekty rozwojowe o dużym znaczeniu dla zapewnienia podstawowych zdolności w przyszłości nie były kontynuowane, mimo że na etapach początkowych sfinansowano działania w zakresie badań i technologii związanych z obronnością. W związku z tym szczególnie ważne jest, aby wypełnić lukę między badaniami naukowymi i rozwojem, tzn. dopilnować, aby wyniki badań przełożyły się na opracowanie potrzebnych zdolności. Ten etap cyklu niesie ze sobą znaczne ryzyko techniczne i finansowe, na jakie państwa członkowskie nie chcą lub nie są w stanie się narażać. Szczególnie opracowywanie i testowanie prototypów wiąże się z dużymi kosztami wstępnymi, a ryzyko technologiczne na tym etapie pozostaje duże. W ramach programów współpracy łatwiej jest rozwiązać te problemy, co często prowadzi do osiągnięcia najnowocześniejszych zdolności, które są obecnie wykorzystywane przez siły zbrojne państw członkowskich.

W celu spełnienia oczekiwań opinii publicznej i odzwierciedlenia wysokiego poziomu ambicji, przyszły program badań w dziedzinie obronności potrzebuje dużego budżetu. W europejskim planie działań w sektorze obrony Komisja zasygnalizowała kwotę referencyjną w wysokości 500 mln EUR rocznie. Sprawi to, że UE będzie jednym z największych inwestorów w badania i technologie związane z obronnością w Europie oraz największym inwestorem we wspólne badania w dziedzinie obronności.

Program rozwoju europejskiego przemysłu obronnego będzie wspierać przemysł w fazie rozwoju w odniesieniu do zbiorowego inwestowania w nowatorskie produkty i technologie. Program może również wspierać włączanie innowacji komercyjnych do przyszłych projektów w dziedzinie obrony, na przykład rozwiązań z zakresu sztucznej inteligencji, dużych zbiorów danych, robotyki i superkomputerów.

Projekty opracowane wspólnie przez beneficjentów programu będą musiały przyczynić się do zaspokojenia interesów UE w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony, w szczególności biorąc pod uwagę priorytety w zakresie zdolności uzgodnione wspólnie przez państwa członkowskie na poziomie UE (w ramach planu rozwoju zdolności), i również biorąc pod uwagę europejską współpracę regionalną lub wielostronną dotyczącą strategicznych priorytetów UE. W celu zwiększenia konkurencyjności europejskiego przemysłu obronnego projekty te powinny przyczyniać się do osiągnięcia poziomu ambicji w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony wynikającego z globalnej strategii UE na rzecz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa w zakresie zarządzania kryzysowego i ochrony w Europie.

Program będzie uzupełnieniem pionu badawczego dzięki działaniom wspierającym skoncentrowanym na działalności następującej po działaniach badawczych, w oparciu o wspólne wymogi techniczne. Pomoże to przedsiębiorstwom w realizowaniu wspólnych programów lub w modernizacji istniejących programów dzięki działaniom umożliwiającym definiowanie wspólnych wymagań technicznych, przeprowadzanie analiz wykonalności oraz opracowywanie prototypów i testów. Dzięki niemu ogólnounijne wyzwania i konkurencja w zakresie przemysłu i technologii będą mogły skorzystać z różnorodności europejskiej bazy technologicznej i przemysłowej. Program powinien wspierać innowacyjne MŚP i ułatwiać ich integrację w europejskich łańcuchach dostaw. Powinien on obniżyć poziom rozdrobnienia, które uniemożliwia osiągnięcie korzyści skali i wykorzystanie w skali międzynarodowej. Wsparcie finansowe może mieć formę dotacji lub instrumentów finansowych. Z programu pokryta zostanie jedynie część kosztów rozwoju.

Program początkowo obejmie lata 2019–2020. Do uzyskania pomocy kwalifikują się tylko te projekty, w których uczestniczą co najmniej trzy przedsiębiorstwa z co najmniej dwóch państw członkowskich. Wspólnymi projektami może zarządzać kierownik projektu wybrany przez państwa członkowskie współfinansujące projekt. Program obejmie różne rodzaje projektów. Przyniesie on korzyści zarówno dużym firmom, jak i MŚP działającym w sektorze obronności, ponieważ jest otwarty dla wszystkich rodzajów firm ze wszystkich państw członkowskich. Umożliwi on zatem zacieśnienie współpracy międzynarodowej w przemyśle i zwiększy konkurencyjność całego sektora przemysłu obronnego. Z tego powodu część całkowitego budżetu zostanie przeznaczona na projekty umożliwiające MŚP uczestnictwo w projektach międzynarodowych.

Podczas kolejnych wieloletnich ram finansowych opracowany zostanie bardziej kompleksowy program oparty na wcześniejszych doświadczeniach. Przyszły program może objąć szerszy zakres projektów niż aktualny program, którego czas trwania i zakres są ograniczone.

Jeśli chodzi o zarządzanie, Komisja odpowiada za ogólne wykonanie programu. Może jednak powierzyć niektóre zadania organowi wdrażającemu. EDA odegra kluczową rolę w określaniu priorytetów w zakresie zdolności, jak również w harmonizacji wymogów technicznych. Będzie ona uczestniczyła w charakterze obserwatora w komitecie programu składającym się z przedstawicieli państw członkowskich, jak również w grupie doradczej złożonej z przedstawicieli przemysłu i innych specjalistów z sektora obronności. Zaangażowana w program będzie ESDZ, która będzie uczestniczyła w pracach komitetu programu zgodnie z obowiązującymi przepisami. Komitet programu będzie przedstawiał Komisji opinie na temat rocznego programu prac oraz przyznania finansowania na wybrane wspólne działania.

Program zapewnia synergię z filarem zdolności stałej współpracy strukturalnej (PESCO). Stała współpraca strukturalna (PESCO) jest jednym z kluczowych instrumentów w Traktacie, który pomaga w realizacji poziomu ambicji UE w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony, zwiększa zdolności operacyjne UE i wspiera ściślejszą współpracę i efektywność rozwoju zdolności obronnych. Projekty opracowane w ramach stałej współpracy strukturalnej mogłyby zapewnić ściślejszą współpracę między przedsiębiorstwami w różnych państwach członkowskich w sposób ciągły i bezpośrednio przyczynić się do realizacji celów programu, który przewiduje zwiększenie finansowania dla takich projektów.

Jednak w związku z tym, że program obejmuje większy zakres projektów, uczestnictwo w systemie stałej współpracy strukturalnej nie będzie warunkiem wstępnym do otrzymania wsparcia z programu. Do uzyskania finansowania mogą kwalifikować się również inne projekty przyczyniające się do tworzenia wspólnie uzgodnionych priorytetów w dziedzinie zdolności, w tym projekty realizowane w ramach EDA lub oparte na współpracy regionalnej, zgodnie z interesami UE w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony.

Kolejne działania: - Dyskusje z udziałem państw członkowskich na temat rozpoczęcia przygotowań do szeregu ewentualnych projektów, które mogłyby korzystać ze wsparcia w ramach programu rozwoju europejskiego przemysłu obronnego - Szybka analiza i przyjęcie przez współprawodawców. W tym celu konieczne jest zdecydowane poparcie Parlamentu Europejskiego i Rady. Komisja zaproponuje zatem, aby program rozwoju europejskiego przemysłu obronnego był traktowany jako jeden z priorytetów ustawodawczych przez wszystkie trzy instytucje. Porozumienie z Parlamentem Europejskim i Radą na początku 2018 r. pozwoli na sfinansowanie pierwszego projektu w 2019 r. - Opracowanie bardziej ambitnego programu rozwoju europejskiego przemysłu obronnego w następnych wieloletnich ramach finansowych, wraz z oceną skutków, z kwotą referencyjną w wysokości 1 mld EUR co roku w celu zapewnienia znaczącej kwoty rocznych inwestycji we współpracę w zakresie zdolności obronnych w Europie

b.Perspektywy na przyszłość: umożliwienie wspólnego zakupu zdolności

Rozwój zdolności obronnych i ich nabywanie są ze sobą nierozerwalnie powiązane, zwłaszcza jeśli chodzi o finansowanie. Aby skorzystać ze wsparcia w ramach programu rozwoju przemysłu obronnego, przedsiębiorstwa będą musiały wykazać, że państwa członkowskie zobowiązały się do wspólnego finansowania dalszego rozwoju kwalifikującego się działania i skoordynowanego zakupu produktów lub technologii końcowych, w tym również w stosownych przypadkach poprzez wspólne zamówienia. Podjęcie takiego zobowiązania gwarantowałoby, że środki z budżetu UE zostaną przeznaczone jedynie na te projekty, co do których istnieje uzasadnione oczekiwanie, że z jednej strony wyniki rozwoju zostaną zakupione w drodze zamówień publicznych, a z drugiej strony, że odbędzie się to na zasadzie współpracy, w celu optymalizacji inwestycji i zapewnienia synergii.

Zamówienia publiczne pozostają zasadniczo w gestii państw członkowskich. Konieczne jest zatem rozważenie dalszych zachęt do zakupu sprzętu obronnego na zasadzie współpracy. Ma to bowiem takie zalety jak: interoperacyjność, korzyści skali, wspieranie rentowności europejskiej bazy przemysłowej, oszczędności cyklu życia w zakresie utrzymania, wsparcie logistyczne obiekty szkoleniowe oraz struktury dowodzenia. Tego rodzaju zachęty mogłyby również ułatwić międzynarodowe dostawy oraz wspólne korzystanie ze sprzętu, co może być szczególnie odpowiednie dla zdolności, które nie są używane w sposób ciągły (np. strategiczne mosty powietrzne).

Zestaw narzędzi finansowych

Choć rola budżetu UE jest z konieczności ograniczona, jeśli chodzi o zakup zdolności obronnych, Komisja może wspierać państwa członkowskie na różne sposoby, w szczególności pomagając im w znalezieniu najodpowiedniejszych i najbardziej oszczędnych rozwiązań finansowych związanych ze wspólnym zakupem zdolności obronnych. Obecnie projekty wspólnych zamówień publicznych są przeważnie negocjowane i wdrażane na zasadzie ad hoc przez zainteresowane państwa członkowskie. Wiedza i najlepsze praktyki w zakresie możliwych uzgodnień finansowych nie są systematycznie odnotowywane, normalizowane ani rozpowszechniane. A mogłyby one przynieść korzyści wszystkim państwom członkowskim. Poza tym, choć państwa członkowskie mają dużą wiedzę i doświadczenie w zakresie metod przeprowadzania krajowych zamówień publicznych w dziedzinie obronności, w przypadku wspólnych projektów nie mają one wiedzy specjalistycznej ani narzędzi. Informacje i narzędzia służące optymalizacji rozwiązań finansowych nie są dostępne w ramach jednej, wspólnej „platformy”. Każdy wspólny projekt w dziedzinie rozwoju i zamówień publicznych posiada unikalne cechy i wiążą się z nim również unikalne wymogi. Dlatego nie byłoby tutaj właściwe stosowanie jednego, uniwersalnego podejścia. Jednak w przypadku wspólnych projektów istnieją wyzwania, które mogą pojawiać się regularnie. W związku z tym miałoby sens opracowanie wspólnego zestawu narzędzi oraz fachowej wiedzy na temat ich stosowania w kontekście określonego projektu, które byłyby dostępne na żądanie. Komisja we współpracy z państwami członkowskimi określiła niektóre z najczęściej pojawiających się wyzwań i możliwe rozwiązania.

·Pierwszym wyzwaniem jest wykorzystanie synergii i synchronizacja wydatków budżetowych: współpraca między państwami członkowskimi może doprowadzić do synergii i korzyści skali. Osiągnięcie synergii hamuje niejednokrotnie brak synchronizacji przy planowaniu wkładów budżetowych, co z kolei może prowadzić do opóźnień w udostępnianiu zasobów budżetowych na projekty realizowane w ramach współpracy. Jednym z możliwych sposobów rozwiązania tego problemu jest łączenie środków krajowych na finansowanie konkretnych projektów realizowanych w ramach współpracy, co zapewniłoby niezbędny stopień koordynacji budżetowej i synchronizacji przez długi okres, a także pozwoliłoby uniknąć niedoboru środków w danym roku.

·Drugim wyzwaniem jest sprawiedliwy podział ryzyka i kosztów: koszty rozwoju zdolności mogą być początkowo „ograniczone” do (potencjalnie) niewielkiej liczby uczestniczących państw członkowskich, mimo że mogłyby one następnie generować korzyści dla innych krajów (np. w postaci „gotowych” zamówień publicznych). Możliwe jest opracowanie mechanizmów, za pomocą których te państwa członkowskie otrzymają „zwrot kosztów” za pośrednictwem mechanizmu zwrotu kosztów od pozostałych państw biorących udział w procedurze udzielenia zamówień dotyczącej zdolności obronnych. Obejmuje to możliwość utworzenia związanych z projektem instrumentów finansowych. Jeżeli jest to uzasadnione, instrumenty te mogą również być wykorzystywane do związanej z projektem emisji kapitału (instrumenty dłużne lub kapitałowe), aby uelastycznić strukturę i zapewnić pełną dostępność środków w momencie, gdy są one potrzebne.

·Trzecim wyzwaniem jest uniknięcie ograniczeń finansowych w łańcuchu dostaw: rozwój zdolności jest realizowany przez różne elementy łańcucha dostaw w sektorze obronności – dostawców dużych systemów działających w charakterze głównych wykonawców, lecz również przez MŚP i spółki pośrednie w charakterze podwykonawców. Te ostatnie mogą mieć trudności w uzyskaniu dostępu do niezbędnego finansowania. W celu przezwyciężenia tych trudności można by wykorzystać odpowiednio ukierunkowane instrumenty finansowe, takie jak gwarancje, do zabezpieczania kredytów dla podwykonawców.