P6_TA(2005)0239

Sytuacja w Uzbekistanie

Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie Uzbekistanu

Parlament Europejski,

- uwzględniając Umowę o Partnerstwie i Współpracy [1], pomiędzy Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi a Republiką Uzbekistanu która weszła w życie z dniem 1 lipca 1999 r.,

- uwzględniając swoje poprzednie rezolucje w sprawie praw człowieka i demokracji w Uzbekistanie oraz państwach Azji Środkowej,

- uwzględniając konkluzje szóstego posiedzenia rady współpracy UE-Uzbekistan, które odbyło się dnia 1 lutego 2005 r. w Brukseli,

- uwzględniając konkluzje Rady z posiedzenia w dniach 23- 24 maja 2005 r. dotyczące niedawnych wydarzeń w Uzbekistanie, a zwłaszcza tych, które miały miejsce w Andiżanie na wschodzie kraju oraz jego okolicy,

- uwzględniając oświadczenie złożone przez Louise Arbour, Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka, dotyczące przeprowadzenia niezależnego międzynarodowego dochodzenia w sprawie przyczyn i okoliczności wydarzeń, które miały miejsce w mieście Andiżan na wschodzie Uzbekistanu,

- uwzględniając oświadczenie urzędującego Przewodniczącego OBWE w sprawie sytuacji w Uzbekistanie, złożone dnia 20 maja 2005 r.,

- uwzględniając art. 103 ust. 4 Regulaminu,

A. mając na uwadze, że zgodnie z doniesieniami naocznych świadków w dniu 13 maja 2005 r. w mieście Andiżan we wschodnim rejonie Uzbekistanu zginęło kilkaset osób, gdy rządowe wojska otworzyły ogień do uczestników marszu protestacyjnego przeciwko uwięzieniu 23 lokalnych biznesmenów,

B. mając na uwadze, że uzbecki prezydent Islam Karimow oskarżył o przemoc grupy islamskie, odpierając zarzut otwarcia ognia przez siły bezpieczeństwa do nieuzbrojonych cywili oraz poinformował, że liczba ofiar śmiertelnych wyniosła tylko 169 osób, z czego większość stanowili "islamscy ekstremistyczni terroryści",

C. mając na uwadze, że równocześnie ponad 500 osób uciekło z Uzbekistanu i znalazło schronienie w obozie Barash w Kirgistanie, po kirgiskiej stronie rzeki stanowiącej granicę między Uzbekistanem a Kirgistanem,

D. mając na uwadze, że wiele osób zostało aresztowanych w trakcie i po wydarzeniach w Andiżanie i wciąż przebywają one w areszcie,

E. mając na uwadze, że mieszkańcy Andiżanu wciąż obawiają się sankcji ze strony rządu za opowiadanie o wydarzeniach, a miasto pozostaje całkowicie zamknięte dla dziennikarzy i osób prowadzących dochodzenia w zakresie praw człowieka, podczas gdy rząd wydał instrukcje uzbeckim środkom przekazu dotyczące sposobu, w jaki mają przedstawiać wydarzenia związane z użyciem przemocy oraz zablokował dostęp do coraz większej liczby stron internetowych zagranicznych środków przekazu,

F. szczególnie mocno zaniepokojony nieustającymi zniknięciami rannych osób ze szpitali oraz samowolnymi aresztowaniami, zatrzymaniami i fizycznymi atakami na działaczy broniących praw człowieka, którzy donoszą o przypadkach i prowadzą dochodzenia w sprawie masowego użycia siły wobec ludności cywilnej,

G. mając na uwadze, że Organizacja Narodów Zjednoczonych, przy wsparciu między innymi Rady Unii Europejskiej, OBWE i NATO wezwała do bezzwłocznego przeprowadzenia niezależnego dochodzenia w sprawie przyczyn i okoliczności wydarzeń w Andiżanie; mając na uwadze, że dochodzenie to jest absolutnie konieczne, aby rzucić światło na wydarzenia i w odpowiedni sposób odnieść się do nich, co leży w interesie stabilności w regionie; odnotowując żenujące poparcie dla działań rządu ze strony Federacji Rosyjskiej i Chin,

H. mając na uwadze, że uzbeckie władze do chwili obecnej odmawiają odpowiedzi na wezwanie do przeprowadzenia międzynarodowego niezależnego dochodzenia, a nawet odrzuciły możliwość jakiegokolwiek kontaktu z przedstawicielami międzynarodowej wspólnoty w celu omówienia wszczęcia takiego dochodzenia,

I. mając na uwadze, że uzbecki rząd jest od lat obarczany odpowiedzialnością za torturowanie, brutalne traktowanie i poważne nadużycia praw człowieka w stosunku do więźniów, a także za surowe traktowanie działaczy broniących praw człowieka i politycznej opozycji,

J. uznając rolę odgrywaną przez Uzbekistan w zwalczaniu międzynarodowego terroryzmu, ale podkreślając też kluczową potrzebę kontynuowania tej walki poprzez środki zgodne z prawem, które nie ciemiężą całego społeczeństwa i respektują prawa człowieka,

K. mając na uwadze, że uzbeckie władze często twierdzą, że opozycję wobec rządu stanowią religijni ekstremiści z doliny Fergany, pragnący obalenia obecnego rządu i ustanowienia islamskiego kalifatu na obszarze całej Azji Środkowej, pomimo faktu, że uzbeckie społeczeństwo jest w znaczącej większości świeckie i że ograniczone przypadki religijnego ekstremizmu są raczej powodowane niesprawiedliwością społeczną,

L. mając na uwadze, że liderzy kilku grup działających na rzecz praw człowieka w Uzbekistanie donieśli, że po masakrze w Andiżanie nastąpiły szerokie działania represyjne wobec obrońców praw człowieka, członków opozycyjnych partii i innych politycznie aktywnych uzbeckich obywateli, oraz że uzbecki reżim zastosował wobec nich areszt i fizyczne szykany,

M. mając na uwadze, że uzbecki prezydent Islam Karimow stoi na czele kraju od chwili uzyskania przez niego niepodległości w 1989 r., a jego reżim nie dokonał żadnych znaczących starań na rzecz wprowadzenia niezbędnych reform politycznych, społecznych i gospodarczych reform i uczynił z Uzbekistanu jeden z najbardziej autokratycznych reżimów w Azji Środkowej,

N. mając na uwadze, że społeczeństwo obywatelskie w Azji Środkowej, w tym w Uzbekistanie, coraz silniej domaga się bardziej otwartego społeczeństwa, w którym swoboda jednostki i prawa człowieka są w pełni respektowane, a także skłania się ku demokracji,

O. mając na uwadze, że współpraca ze strony UE może nastąpić wyłącznie w oparciu o prawdziwą politykę promowania praw człowieka ze strony beneficjentów,

1. zdecydowanie potępia nadmierne, brutalne i masowe użycie siły przez uzbeckie siły bezpieczeństwa i wzywa uzbeckie władze do postawienia odpowiedzialnych za masakrę w Andiżanie przed wymiarem sprawiedliwości;

2. wyraża głębokie ubolewanie z powodu śmierci setek osób i składa wyrazy współczucia tym, którzy doznali cierpień w wyniku przemocy ze strony uzbeckich sił bezpieczeństwa;

3. wzywa uzbeckie władze do udzielenia bezzwłocznej odpowiedzi na międzynarodowe wezwania do przeprowadzenia niezależnego międzynarodowego dochodzenia w sprawie tych wydarzeń oraz do podjęcia niezbędnych kroków umożliwiających to dochodzenie;

4. podkreśla, że uzbecki rząd, poprzez dalsze odmawianie przeprowadzenia międzynarodowego dochodzenia, nie wypełnia swoich podstawowych zobowiązań wynikających z klauzuli dotyczącej praw człowieka i demokracji, zawartej w Umowie o Partnerstwie i Współpracy;

5. wzywa Radę i Komisję do skierowania pomocy UE i programów współpracy dla Uzbekistanu poprzez niezależne organizacje pozarządowe, do nasilenia programów TACIS na rzecz demokracji oraz do wstrzymania bezpośredniej pomocy dla instytucji rządowych, dopóki nie zostanie przeprowadzone prawdziwe międzynarodowe i niezależne dochodzenie, przy pełnym zaangażowaniu uzbeckich władz, i dopóki nie zakończy się powszechne naruszanie praw człowieka;

6. wyraża głębokie zaniepokojenie losem tych, którzy zdecydowali się szukać schronienia za kirgiską granicą i wzywa Uzbekistan oraz Kirgistan do pełnego poszanowania międzynarodowych konwencji w sprawie osób wysiedlonych i uchodźców; wzywa Radę i Komisję do przekazania pomocy humanitarnej w ścisłej współpracy z agencjami ONZ i innymi międzynarodowymi organizacjami, wzywa też uzbeckie władze do zapewnienia natychmiastowego dostępu do regionu w celu przekazania pomocy;

7. wzywa uzbeckie władze do natychmiastowego zaprzestania prześladowań i szykanowania opozycyjnych polityków, obrońców praw człowieka, niezależnych dziennikarzy i innych uzbeckich obywateli; wnosi o natychmiastowe uwolnienie osób aresztowanych w trakcie i po wydarzeniach w Andiżanie;

8. stoi na stanowisku, że zwalczanie terroryzmu musi odbywać się w zgodzie z międzynarodowymi konwencjami i zobowiązaniami OBWE oraz że w żadnym wypadku nie może być wykorzystywane jako uzasadnienie podejmowania zdecydowanych kroków przeciwko politycznej opozycji, łamania praw człowieka i ograniczania swobód obywatelskich;

9. wzywa administrację USA do zawieszenia prowadzonych przez nią z uzbeckim rządem negocjacji dotyczących oficjalnego i długoterminowego porozumienia, na mocy którego Stany Zjednoczone utrzymają w Uzbekistanie swoją bazę wojskową, a uzbecki rząd uzyska w zamian znaczące korzyści finansowe oraz wzywa do rozpatrzenia alternatywnych rozwiązań w tym regionie;

10. podkreśla znaczenie omówienia podstawowych przyczyn braku stabilności w regionie i wzywa uzbeckie władze to przeprowadzenia wewnętrznych reform, które są niezbędne dla rozwoju gospodarczego i osiągnięcia demokracji i stabilności w kraju; wzywa Radę i Komisję do skutecznego wsparcia rzeczonych reform, w ścisłej koordynacji z innymi właściwymi podmiotami międzynarodowymi;

11. wzywa zwłaszcza rząd Uzbekistanu do podjęcia konkretnych kroków w celu zniesienia kary śmierci, do wzmocnienia niezawisłości wymiaru sądowego, do dostosowania krajowego ustawodawstwa w dziedzinie środków przekazu do międzynarodowych wymogów i standardów, do zniesienia cenzury, do niewywierania nacisku na niezależnych dziennikarzy i redaktorów środków przekazu oraz do stworzenia warunków, w których możliwa będzie prawdziwa swoboda wypowiedzi;

12. wzywa uzbecki rząd do przeprowadzenia rewizji i uproszczenia procesu rejestracji organizacji pozarządowych, włączając w to przedstawicielstwa organizacji zagranicznych, oraz do przedłożenia i przyjęcia poprawek zmniejszających kontrolę ze strony państwowych organów i Ministerstwa Sprawiedliwości nad działaniami organizacji pozarządowych;

13. zobowiązuje swojego Przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji, Sekretarzom Generalnym Organizacji Narodów Zjednoczonych i OBWE oraz prezydentom, rządom i parlamentom Uzbekistanu, Kirgistanu, Federacji Rosyjskiej, Stanów Zjednoczonych i Chin.

[1] Dz.U. L 229 z 31.8.1999, str. 3.

--------------------------------------------------