Umożliwi to lepsze wykorzystanie narzędzi służących ukierunkowaniu wsparcia UE tam, gdzie jest ono najbardziej potrzebne. Opracowanie dokładnych map dostępności łóżek intensywnej opieki medycznej pomogłoby na przykład w przemieszczaniu pacjentów lub zespołów medycznych między państwami członkowskimi, co można wesprzeć w ramach już realizowanego działania na rzecz mobilności o wartości 220 mln EUR.

Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) odgrywa kluczową rolę jako centralny punkt przepływu danych i musi dysponować wymaganymi informacjami. Prowadzony przez centrum nadzór nad sytuacją powinien opierać się na danych zgromadzonych zgodnie ze wspólnymi definicjami UE, co umożliwi skuteczniejsze wykrywanie wczesnych sygnałów oraz dokładniejsze oceny ryzyka i reagowanie na zagrożenia. Komisja przedstawi wnioski dotyczące poprawy długoterminowych ram bezpieczeństwa zdrowotnego na szczeblu UE w przyszłym miesiącu, ale w międzyczasie państwa członkowskie muszą zintensyfikować wymianę danych na wspólnych zasadach oraz zapewnić wzmocniony i zintegrowany system nadzoru w całej UE. Powinno to wykraczać poza dane dotyczące samej pandemii i obejmować takie dziedziny jak dane dotyczące sytuacji gospodarczej i systemów opieki zdrowotnej (dostępność łóżek szpitalnych i niedobory leków). Krytyczne znaczenie zarówno dla skuteczności, jak i efektywności reagowania ma również dzielenie się wiedzą na temat skutków różnych metod leczenia. Komisja, w ścisłej współpracy z ECDC, powinna ułatwiać dyskusję epidemiologów i innych ekspertów na poziomie UE w celu koordynacji podejść krajowych i wymiany najlepszych praktyk. Zbadana zostanie możliwość wykorzystania istniejących sieci lub potrzeba stworzenie nowej platformy.

Aktualne, dokładne, wszechstronne i porównywalne dane epidemiologiczne są niezbędne do ustalenia stanu rozprzestrzeniania się koronawirusa na poziomie regionalnym i krajowym. Zapewnienie liczbowych i jakościowych informacji na temat wykonywania testów, ustalania kontaktów zakaźnych i nadzoru nad zdrowiem publicznym będzie mieć w najbliższych miesiącach fundamentalne znaczenie. Wymiana danych na europejskiej platformie danych dotyczących COVID-19 musi stać się normą: obecnie do wymiany informacji wykorzystuje ją tylko pięć państw członkowskich. Nowy portal wzmocnionego nadzoru będzie pełnił funkcję internetowego punktu dostępu do wszystkich kluczowych działań.

W październiku br. Rada Europejska podkreśliła potrzebę ściślejszej współpracy na rzecz: „kontynuowania starań w zakresie ogólnej koordynacji, w oparciu o najlepsze dostępne dane naukowe, zwłaszcza w odniesieniu do przepisów dotyczących kwarantanny, transgranicznego ustalania kontaktów zakaźnych, strategii w zakresie testowania, wspólnej oceny metod przeprowadzania testów, wzajemnego uznawania testów oraz tymczasowego ograniczenia innych niż niezbędne podróży do UE”. Odzwierciedla to pragnienie obywateli, którzy chcą silnej roli UE. W niniejszym komunikacie przedstawiono kolejne kroki w kluczowych obszarach, mające na celu wzmocnienie reakcji UE.

Od początku pandemii Komisja nie ustawała w wysiłkach, aby wspierać starania krajowe. Wprowadzone przez nią środki przyczyniły się m.in. do utrzymania przepływu podstawowych towarów i usług, wspierały krajowe systemy opieki zdrowotnej, które znalazły się pod presją, wspierały gospodarkę, ułatwiały swobodny przepływ osób i przekraczanie granic oraz zwiększały gotowość. Również współpraca z agencjami unijnymi pomogła UE w budowaniu jej reakcji operacyjnej. Prace mające na celu zwalczenie wirusa i utrzymanie gospodarki prowadzone są równolegle, z uwzględnieniem zrozumiałego niepokoju i „zmęczenia” obywateli. Konieczne jest utrzymanie i wzmocnienie starań do czasu upowszechnienia się i szerokiego stosowania wiarygodnych metod leczenia lub szczepek.

Od momentu uznania COVID-19 przez Światową Organizację Zdrowia za poważny stan zagrożenia zdrowia publicznego, który wymaga globalnych wysiłków, minęło osiem miesięcy. Europa dostosowała się do bezprecedensowej sytuacji i przewodziła światowej reakcji. Teraz, gdy nasza Unia stoi w obliczu nawrotu pandemii, państwa członkowskie są lepiej przygotowane i skoordynowane niż w pierwszych jej miesiącach. Dysponujemy większą wiedzą na temat tego, jak zwalczać rozprzestrzenianie się koronawirusa i jak to robić, by ograniczyć szkody w naszym codziennym życiu. Obywatele, rodziny i społeczności w całej Europie nadal są jednak narażeni na bezprecedensowe zagrożenie dla ich zdrowia i dobrostanu, a utrzymująca się niepewność osłabia nasze społeczeństwa i gospodarki. W ostatnich tygodniach odnotowano alarmujące tempo rozprzestrzeniania się wirusa w całej Europie i konieczne było zastosowanie nowych środków. W sytuacji, gdy systemy opieki zdrowotnej ponownie znajdują się pod presją, należy zrobić więcej, aby sytuacja znalazła się pod kontrolą i by przezwyciężyć kryzys, chronić życie i źródła utrzymania oraz promować solidarność europejską.

Testy – w połączeniu z ustalaniem kontaktów zakaźnych i skutecznymi praktykami izolacji – są jednym z głównych dostępnych narzędzi służących spowolnieniu rozprzestrzeniania się koronawirusa. Dokładne i powszechne testy stanowią najlepszą podstawę podejmowania decyzji dotyczących zdrowia publicznego; szybkie testy pozwalają na minimalne przerwy w tej szczególnie ważnej pracy personelu szpitali lub domów opieki oraz na szybkie podjęcie działań w miejscach występowania ognisk takich jak uniwersytety. W pewnych okolicznościach może to również ułatwiać podróżowanie. Komisja zachęca do opracowywania wiarygodnych testów, krajowych strategii testowania i szybkich testów antygenowych. Obecne braki w zdolnościach testowania w obliczu nawrotu infekcji pokazują, że nieodzowne są dalsze szybkie działania.

Obecnie opracowano dwa rodzaje testów w odniesieniu do COVID-19. Kategoria testów „łańcuchowa reakcja polimerazy z odwrotną transkrypcją” uważana jest za „złoty standard” ze względu na ich dokładność, ale wymagają one czasu, a do ich przeprowadzania stosuje się różne odczynniki, które mogą podlegać ograniczeniom związanym z zapotrzebowaniem. Szybkie testy antygenowe to nowa generacja szybszych i tańszych testów na obecność COVID-19, pozwalających na uzyskanie wyniku często w czasie krótszym niż 30 minut. Zaczynają one wchodzić na rynek, a państwa członkowskie w coraz większym zakresie badają ich szersze zastosowanie. Testy te oferują możliwość szybkiego, niedrogiego i wczesnego wykrywania najbardziej zakaźnych przypadków, ale uznaje się je za znacznie mniej czułe. Wskazuje to na potrzebę uważnej strategii ich stosowania: szczególne korzyści mogą one przynieść w scenariuszach takich jak podejrzenie wystąpienia ognisk epidemii COVID-19 w odległych lokalizacjach lub jako pomoc w badaniu ognisk epidemii w obiektach mieszkalnych, takich jak domy opieki, lub gdy występuje rozprzestrzeniania się zakażenia na szeroką skalę.

Komisja przyjmuje w dniu dzisiejszym zalecenie Komisji w sprawie strategii testowania COVID-19, w tym stosowania szybkich testów antygenowych w celu promowania skutecznego wykonywania testów. W zaleceniu określono kluczowe elementy, które należy uwzględnić w krajowych, regionalnych lub lokalnych strategiach testowania: zakres strategii testowania na obecność COVID-19, grupy, które należy traktować priorytetowo w przypadku problemów ze zdolnością, oraz kluczowe punkty związane ze zdolnościami i zasobami w zakresie wykonywania testów. UE powinna monitorować te krajowe strategie wspólne dla państw członkowskich, aby umożliwić wzajemne uczenie się i określić luki, na podstawie aktualnych, dokładnych i porównywalnych danych na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym. Zalecenie powinno również przyspieszyć wybór i wdrożenie szybkich i wiarygodnych testów antygenowych.

Pierwszym krokiem jest uruchomienie teraz przez Komisję 100 mln EUR w ramach instrumentu wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych w celu bezpośredniego zakupu szybkich testów antygenowych i dostarczenia ich państwom członkowskim w oparciu o jasne kryteria odzwierciedlające określone potrzeby na szczeblu krajowym i rygorystyczne kryteria jakości. Równolegle Komisja rozpoczyna wspólne zamówienia, które zapewnią państwom członkowskim drugą ścieżkę dostępu do tych obiecujących testów.

Testy odgrywają ważną rolę w ułatwianiu swobodnego przepływu w UE. Niektóre państwa członkowskie stosują wcześniejsze wymogi dotyczące testów, które zależą od zdolności innych państw członkowskich do ich przeprowadzania. Podróżni, którzy nie mogą uzyskać takich testów, na przykład ze względu na brak możliwości przeprowadzenia testów dla podróżnych bezobjawowych w państwie członkowskim wyjazdu, powinni otrzymać propozycję poddania się testowi po przyjeździe. Zasadnicze znaczenie ma wzajemne uznawanie testów obu rodzajów. Jeżeli w odniesieniu do dowolnej działalności wymagane lub zalecane mają być negatywne wyniki testów na COVID-19, zależy to od dostępności takich testów oraz od konieczności uznania za ważne wszystkich testów spełniających uzgodnione minimalne i wystarczające normy. Brak takiego wzajemnego uznawania mógłby w szczególności stać się poważną przeszkodą, gdyby państwa członkowskie wymagały lub zalecały przeprowadzenie testów przed podróżą (por. sekcja 2.6 poniżej). Jak określono w zaleceniu Rady w sprawie skoordynowanego podejścia do ograniczenia swobodnego przepływu, państwa członkowskie powinny zacieśnić współpracę w zakresie różnych aspektów związanych z testami, w tym weryfikacji zaświadczeń o przeprowadzeniu testu, uwzględniając badania naukowe i porady ekspertów w dziedzinie epidemiologii oraz najlepsze praktyki. Współpraca transgraniczna w zakresie testowania (np. w zakresie przetwarzania laboratoryjnego) byłaby jednym ze sposobów zmniejszenia niedoborów zdolności, dopóki nie zostaną one usunięte.

Dalsze działania: ·Komisja uruchamia 100 mln EUR z instrumentu wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych w celu bezpośredniego zakupu szybkich testów antygenowych i jak najszybszego rozprowadzenia ich wśród państw członkowskich w oparciu o określoną strategię przydziału. ·Komisja uruchomi wspólne zamówienia publiczne w celu udostępnienia szybkich testów antygenowych i wzywa wszystkie państwa członkowskie do udziału. ·Krajowe strategie testowania powinny zostać przedłożone do połowy listopada br., a analiza zakończona do końca listopada.

2.3. Pełne wykorzystanie aplikacji służących do ustalania kontaktów zakaźnych

Ustalanie kontaktów zakaźnych jest jednym z najważniejszych narzędzi służących do zapobiegania rozprzestrzenianiu się wirusa i przerywania łańcuchów przenoszenia. Wraz ze wzrostem liczby infekcji, ręczne ustalanie kontaktów zakaźnych staje się jednak coraz trudniejsze. Aplikacje do ustalania kontaktów zakaźnych i ostrzegania mogą odegrać istotną rolę dzięki wykorzystaniu technologii cyfrowej do szybszego wysyłania ostrzeżeń. Aplikacje te ostrzegają użytkowników, jeśli przez określony czas znajdowali się w pobliżu osoby, która zgłosiła pozytywny wynik testu na COVID-19: przy jednoczesnym zapewnieniu pełnej zgodności z przepisami dotyczącymi ochrony danych i prywatności. Unijny zestaw narzędzi wspierał rozwój wielu krajowych aplikacji, które zostały uruchomione w 19 państwach członkowskich i pobrane przez 50 milionów Europejczyków. Jest to dobry początek, ale jeśli aplikacje mają odgrywać istotną rolę w kontrolowaniu rozprzestrzeniania się koronawirusa, potrzeba znacznie więcej. Wszystkie państwa członkowskie powinny wprowadzić aplikację, a na szczeblu unijnym i krajowym należy podjąć nowe działania w zakresie komunikacji w celu promowania korzystania z tych aplikacji.

Na wniosek państw członkowskich Komisja uruchomiła również niedawno rozwiązanie służące łączeniu krajowych aplikacji w całej UE za pośrednictwem „europejskiej usługi bramki federacyjnej”. Trzy krajowe aplikacje (niemiecka, irlandzka i włoska) są już teraz połączone za pośrednictwem tej usługi, a w najbliższych dniach mają do nich dołączyć aplikacje kolejnych pięciu państw członkowskich. Oznacza to, że na przykład osoba korzystająca z niemieckiej aplikacji może otrzymać ostrzeżenie o kontakcie z osobą, która zgłosiła dodatni wynik testu na obecność wirusa wywołującego COVID-19 za pośrednictwem aplikacji włoskiej. Do końca listopada kolejnych 16 państw członkowskich planuje połączyć swoje aplikacje w ramach tego rozwiązania. Komisja pozostaje w gotowości, aby w każdy możliwy sposób wspierać państwa członkowskie w opracowywaniu i wdrażaniu krajowych aplikacji służących do ustalania kontaktów zakaźnych oraz w celu połączenia ich między sobą za pośrednictwem bramki.

Dalsze działania: ·Komisja będzie wspierać państwa członkowskie w opracowywaniu krajowych aplikacji służących do ustalania kontaktów zakaźnych i w łączeniu ich z europejską usługą bramki federacyjnej. ·Wszystkie państwa członkowskie powinny opracować skuteczne i kompatybilne aplikacje, które pozwolą zbudować ogólnounijny system.

2.4. Skuteczne szczepienia

Aby zakończyć obecny kryzys, kluczowe jest opracowanie i zamówienie skutecznej szczepionki. Zgodnie ze strategią UE dotyczącą szczepionek przeciwko COVID-19 Komisja negocjuje i zawiera z producentami szczepionek umowy zakupu z wyprzedzeniem w celu zabezpieczenia dostępu do obiecujących potencjalnych szczepionek w najszybszym możliwym terminie, gdy tylko zostanie potwierdzone, że są one bezpieczne i skuteczne, a także na możliwie najkorzystniejszych warunkach. Dotychczas podpisano już umowy zakładające płatności początkowe w wysokości 1,02 mld EUR, a z trzema przedsiębiorstwami zakończono rozmowy wstępne dotyczące kolejnych płatności początkowych w wysokości 1,45 mld EUR.

Nie ma gwarancji, że którakolwiek z rozważanych potencjalnych szczepionek okaże się skuteczna. W związku z tym konieczne jest zapewnienie szerokiego portfela producentów szczepionek. W miarę rozwoju prac nad opracowaniem szczepionki zestaw ten będzie stale poddawany przeglądowi. Oznacza to również konieczność zapewnienia dodatkowego finansowania ze strony państw członkowskich w ramach instrumentu wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych. Ponadto obecnie powstaje sieć mająca na celu zapewnienie wsparcia mniejszym podmiotom, które prowadzą rokujące prace nad szczepionką. UE przewodzi także globalnym staraniom na rzecz zapewnienia sprawiedliwego i równego dostępu do szczepionek oraz umożliwienia ich wprowadzenia na całym świecie jako dóbr publicznych, za pośrednictwem programu COVAX.

Szczepionki same w sobie nie ratują życia – szczepienia owszem. Nie wystarczy sama dostępność szczepionki. W celu zapewnienia najlepszych efektów niezbędne jest zapewnienie jej dystrybucji i wprowadzenia do obrotu. W dniu 15 października 2020 r. Komisja określiła kluczowe działania, jakie państwa członkowskie powinny podjąć, aby się odpowiednio przygotować. Obejmują one przygotowanie całego wyposażenia i całej infrastruktury do prowadzenia immunizacji, a także wyraźne określenie grup priorytetowych, które jako pierwsze powinny zostać poddane szczepieniom. Wezwano państwa członkowskie do ustanowienia krajowych strategii szczepień w celu zapewnienia pełnej gotowości oraz określenia podejścia w przypadku wprowadzenia szczepień powszechnych.

Działania należy sukcesywnie podejmować i wdrażać w sposób jak najbardziej skoordynowany. Komisja wprowadzi wspólne ramy sprawozdawczości, tak aby państwa członkowskie mogły ze sobą współpracować i uczyć się od siebie nawzajem. Aby umożliwić wyciągnięcie wniosków i dzielenie się doświadczeniami, do końca października 2020 r. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób przygotuje pierwszy przegląd krajowych planów szczepień. Zorganizowany zostanie „dzień testów”, podczas którego plany dotyczące strategii i wprowadzania szczepionek będzie można poddać testom warunków skrajnych.

Obywatele muszą mieć pewność, że szczepionki są bezpieczne. To wymaga solidnych danych, ścisłej kontroli i pełnej przejrzystości. Oprócz zastosowania solidnej procedury dopuszczenia do obrotu przed wprowadzeniem szczepionki oznacza to konieczność ciągłej obserwacji procesu wprowadzania szczepionki oraz prowadzenia w czasie rzeczywistym oceny wpływu szczepionki po rozpoczęciu masowych szczepień. Przed wprowadzeniem szczepionki będzie ona musiała uzyskać pozwolenie na dopuszczenie do obrotu od Europejskiej Agencji Leków, a ponadto Komisja będzie wspierała platformę do badań dotyczących bezpieczeństwa, skuteczności i wpływu szczepienia prowadzonych po wydaniu pozwolenia.