[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 11.4.2008

KOM(2008) 187 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Rola WPRyb we wprowadzaniu podejścia ekosystemowego do gospodarki morskiej [SEK(2008) 449]

Wstęp i zakres

W art. 6 Traktatu zawarto obowiązek uwzględniania wymogów związanych z ochroną środowiska w politykach wspólnotowych, takich jak wspólna polityka rybacka (WPRyb)[1]. Rozporządzenie Rady w sprawie ochrony i zrównoważonej eksploatacji zasobów rybołówstwa w ramach WPRyb[2] stanowi, że jednym z celów operacyjnych WPRyb jest stopniowe wprowadzenie podejścia ekosystemowego do zarządzania rybołówstwem.

Podejście ekosystemowe określono również jako jeden z nadrzędnych celów w szeregu umów międzynarodowych podpisanych przez państwa członkowskie np. w konwencji o różnorodności biologicznej (CBD) oraz w deklaracji będącej wynikiem Światowego Szczytu w sprawie Zrównoważonego Rozwoju zorganizowanego w 2002 r. w Johannesburgu.

W 2002 r. opublikowano dokument roboczy służb Komisji dotyczący możliwości i priorytetów współpracy międzynarodowej w zakresie podejścia ekosystemowego do zarządzania rybołówstwem[3]. Dokument ten oparto na deklaracji z Reykjaviku przyjętej kilka miesięcy wcześniej przez Organizację Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO)[4].

Wprowadzenie podejścia ekosystemowego w ramach WPRyb dotyczy nie tylko wód terytorialnych Wspólnoty, lecz również wszystkich mórz świata. Działania wspólnotowe będą więc prowadzone w odniesieniu do wód terytorialnych Wspólnoty za pośrednictwem obowiązujących instrumentów WPRyb oraz w regionalnych organizacjach ds. zarządzania rybołówstwem (RFMO), za pomocą procedur ONZ i FAO lub, w odpowiednich przypadkach, poprzez umowy dwustronne.

Podejścia ekosystemowego do zarządzania morzami nie można i nie należy wprowadzać tylko w jednym sektorze – musi to być działanie międzysektorowe. Zintegrowana polityka morska[5] wyznacza ogólne ramy zintegrowanych działań w gospodarce morskiej, a jej filar ekologiczny, czyli dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej[6], stanowi ogólną podstawę wprowadzania podejścia ekosystemowego do środowiska morskiego. Dyrektywa siedliskowa[7], która nakłada wymóg ustanawiania sieci obszarów chronionych na morzach, zapewnia istotne narzędzia do wprowadzania wyżej wspomnianego podejścia.

Ogólny cel polityczny, tj. podejście ekosystemowe do gospodarki morskiej, nie zostanie osiągnięty tylko poprzez polityki sektorowe takie jak WPRyb. Działania w różnych politykach sektorowych należy powiązać ze wspomnianymi ramami integracyjnymi poprzez rozwijanie i wdrażanie tych środków wspierających cele ogólne, które można podjąć w ramach danej polityki sektorowej.

W ramach WPRyb podjęto już różne inicjatywy, które przyczyniają się do realizacji powyższego celu, lecz do tej pory nie postrzegano ich jako części ogólnej strategii na rzecz wdrożenia omawianego podejścia.

Niniejszy komunikat ma na celu:

- przedstawienie tych aspektów WPRyb, które do tej pory przyczyniły się do wprowadzania podejścia ekosystemowego;

- wykazanie, w jaki sposób WPRyb łączy się z integracyjnym, międzysektorowym wprowadzaniem podejścia ekosystemowego do gospodarki morskiej oraz

- pokazanie, w jaki sposób środki podjęte w ramach WPRyb w przyszłości będą zgodne z podejściem ekosystemowym, które będzie stanowić zasadę nadrzędną.

1. CO TO JEST PODEJśCIE EKOSYSTEMOWE?

Cel określony przez FAO[8] w odniesieniu do rybołówstwa polega na „planowaniu i rozwoju rybołówstwa oraz zarządzaniu nim w sposób odpowiadający wielorakim potrzebom i oczekiwaniom społecznym, nie zagrażając przy tym możliwościom korzystania przez przyszłe pokolenia z pełnego zakresu towarów i usług związanych z ekosystemami morskimi”. Podejście ekosystemowe definiuje się tutaj jako podejście, które „stara się zrównoważyć różne cele społeczne, poprzez uwzględnianie stanu wiedzy i wątpliwości dotyczących ożywionych, nieożywionych i związanych z działalnością człowieka elementów ekosystemów oraz zachodzących między nimi interakcji i poprzez stosowanie zintegrowanego podejścia do rybołówstwa w granicach uwzględniających wymogi ekologii”. Definicje te, oparte na bardziej ogólnych definicjach konwencji o różnorodności biologicznej[9] i Międzynarodowej Rady Badań Morza (ICES), jasno wykazują, że podejście ekosystemowe stanowi jeden ze sposobów realizacji założeń zrównoważonego rozwoju w jego trzech wymiarach (które stanowią również część celów strategii UE na rzecz zrównoważonego rozwoju), tj. ochrona środowiska, sprawiedliwość i spójność społeczna oraz dobrobyt gospodarczy, które to aspekty zawarto w rozporządzeniu podstawowym dotyczącym WPRyb[10].

Na tej podstawie Komisja uważa, że podejście ekosystemowe do zarządzania rybołówstwem polega na zapewnieniu obecnym i przyszłym pokoleniom możliwości korzystania z towarów i usług związanych z żywymi zasobami wodnymi w granicach uwzględniających wymogi ekologii. Zarządzanie w ten sposób rybołówstwem ma na celu zapewnienie znacznych korzyści z żywych zasobów morskich, przy niskim pośrednim i bezpośrednim oddziaływaniu działań połowowych na ekosystemy morskie oraz niepowodując szkód w funkcjonowaniu, różnorodności i integralności tych ekosystemów.

Podejście ekosystemowe opiera się więc na wcześniejszym „paradygmacie ograniczeń” stosowanym w tradycyjnym zarządzaniu rybołówstwem skupiającym się na zasobach docelowych. Jednak koncepcja „ograniczeń” nie uwzględnia już wyłącznie wpływu na daną populację docelową, lecz także fakt, że wszystkie ekosystemy posiadają granice, których przekroczenie może spowodować znaczące zmiany w tych ekosystemach. Granice oddziaływania połowów uwzględniają wymogi ekologii jeżeli odławiane populacje utrzymują się na zrównoważonych ekologicznie poziomach, jeżeli zachowana jest różnorodność biologiczna i jeżeli oddziaływanie na strukturę, procesy i funkcje ekosystemów kształtuje się na akceptowalnych poziomach[11]. Jako że rybołówstwo oddziałuje na inne rodzaje działalności człowieka i ich konsekwencje związane z morzem, należy również uwzględnić takie interakcje.

2. WłąCZENIE ZARZąDZANIA RYBOłÓWSTWEM DO PODEJśCIA EKOSYSTEMOWEGO DO GOSPODARKI RYBACKIEJ

Zarządzanie rybołówstwem może wnieść wkład do podejścia ekosystemowego, ale podejście ekosystemowe do gospodarki morskiej powinno połączyć wszystkie sektory gospodarki, które mają wpływ na ekosystem morski.

W niektórych krajach, np. w Australii, przyjęto podejście, zgodnie z którym zarządzanie rybołówstwem pełni funkcję integrującą różne interesy związane z ekosystemem morskim oraz zapewnia ogólne zintegrowane zarządzanie ryzykiem w odniesieniu do relacji człowieka ze środowiskiem morskim. Przyjęcie takiego podejścia nie jest raczej możliwe w przypadku Unii Europejskiej, gdzie istnieje wiele mórz regionalnych, a każde z nich jest przedmiotem zainteresowania kilku państw członkowskich, przy czym ekosystemy morskie przeważnie obejmują też wody znajdujące się pod jurysdykcją krajów trzecich. W tej złożonej sytuacji niezbędne są szczegółowe integracyjne działania polityczne, takie jak strategia morska[12], które mogą zapewnić międzysektorowe ramy dla gospodarki morskiej. WPRyb wniesie wkład do stworzenia tych ram poprzez podjęcie działań związanych z korzyściami czerpanymi z rybołówstwa oraz z jego oddziaływaniem. Stan zasobów rybnych i stan siedlisk ryb będą stanowiły istotne elementy oceny dobrego stanu ekologicznego, którą przewidziano w strategii morskiej. Zostaną opracowane i wdrożone środki zarządzania rybołówstwem, które przyczynią się do osiągnięcia dobrego stanu ekologicznego.

Obszary chronione stanowią istotne narzędzie ochrony wrażliwych siedlisk i gatunków w ramach podejścia ekosystemowego. Dyrektywa siedliskowa[13] nakłada wymóg ustanawiania sieci reprezentatywnych obszarów chronionych również w odniesieniu do morza. WPRyb zapewnia instrumenty potrzebne do regulacji rybołówstwa, umożliwiając realizację założeń takich obszarów chronionych.

Zadanie zarządzania rybołówstwem w ramach podejścia ekosystemowego w UE polega więc na:

1. ograniczaniu bezpośredniego i pośredniego oddziaływania rybołówstwa na ekosystemy morskie, mając na uwadze zdrowie ekosystemów morskich i zrównoważone ekologicznie populacje ryb, poprzez uwzględnianie całej wiedzy na temat relacji między rybołówstwem a ekosystemami morskimi przy podejmowaniu decyzji w ramach WPRyb, a także

2. gwarantowaniu, że działania podejmowane w rybołówstwie są spójne z działaniami podejmowanymi w ramach międzysektorowej strategii morskiej i na mocy dyrektywy siedliskowej oraz wspierają takie działania.

Zintegrowane podejście realizowane w ramach polityki morskiej i jej filaru ekologicznego, czyli strategii morskiej, przyniesie korzyści zrównoważonemu rybołówstwu poprzez zintegrowane zarządzanie wszystkimi interakcjami – społecznymi, środowiskowymi i gospodarczymi – zachodzącymi w gospodarce morskiej.

Korzyści dla rybołówstwa płynące z podejścia ekosystemowego do gospodarki morskiej są znaczne. Rybołówstwo jest prawdopodobnie jedynym sektorem gospodarki morskiej, który bezpośrednio zależy od zdrowych ekosystemów morskich i tym samym odnosi najwięcej korzyści ze zintegrowanej ochrony tych ekosystemów. Podejście ekosystemowe do gospodarki morskiej będzie stanowić odpowiedź na obawy, wyrażane często przez przedstawicieli sektora rybołówstwa, że wiele działań człowieka szkodliwie oddziałuje na ekosystemy morskie i zasoby rybne w nich żyjące i że w celu ochrony ekosystemów morskich i zasobów rybnych konieczne jest zarządzanie całokształtem tych oddziaływań – nie tylko tymi ze strony rybołówstwa. Zintegrowane podejście ekosystemowe umożliwi to, czego nie jest w stanie dokonać samo zarządzanie rybołówstwem: zapewni ekosystemom morskim powrót do zdrowego stanu i jego utrzymanie, ugruntowując w ten sposób podstawy produktywności zasobów rybnych w przyszłości.

3. KWESTIE PODSTAWOWE

W ramach ogólnego celu podejścia ekosystemowego należy określić cele szczegółowe dotyczące usług ekosystemowych (tj. społecznych i gospodarczych korzyści z rybołówstwa) oraz granic oddziaływania rybołówstwa uwzględniających wymogi ekologii (tj. utrzymywania populacji w stanie zrównoważenia, zachowania różnorodności biologicznej i utrzymywania oddziaływania na strukturę, procesy i funkcje ekosystemu na akceptowalnych poziomach[14]).

Punktem wyjścia jest opis ekosystemów oraz ich struktury, procesów i funkcji, przy wykorzystaniu całej dostępnej wiedzy. Istotnym elementem będzie również kontynuacja i rozszerzenie aktualnej oceny stanu zasobów rybnych i tendencji w nich występujących oraz oceny oddziaływania rybołówstwa na ekosystemy. Oceny te należy stale aktualizować wraz z napływem nowych informacji. Organy naukowe, których opinii zasięga się podczas opracowywania środków zarządzania rybołówstwem, korzystają z gromadzonej przez lata wiedzy o zmianach zachodzących w zasobach oraz skutkach środków zarządzania i już teraz uwzględniają w swoich ocenach informacje związane z ekosystemami.

Rybołówstwo oddziałuje na ekosystem morski głównie poprzez zabijanie zwierząt morskich. Ryby, skorupiaki i inne organizmy morskie odławia się z ekosystemu morskiego i wyładowuje na ląd, lecz są one także przypadkowo zabijane jako niepożądany przyłów i wyrzucane do morza albo ranione przez narzędzia połowowe.

Rybołówstwo może również oddziaływać na siedliska w przypadkach gdy narzędzia połowowe mają styczność z dnem i w ten sposób negatywnie oddziałują na strukturę dna morskiego i organizmy na nim lub w nim żyjące. Zarówno bezpośrednie oddziaływanie polegające na zabijaniu zwierząt morskich, jak i oddziaływanie na siedliska jest związane przede wszystkim z liczbą prowadzonych działań połowowych.

Presja połowowa wywierana na cztery piąte europejskich zasobów rybnych przewyższa obecnie wartości docelowe gwarantujące zrównoważenie. Oznacza to, że większość europejskich flot rybackich prowadzi działania połowowe, które przekraczają poziomy gwarantujące zrównoważenie łowisk, nawet przyjmując, że zrównoważenie dotyczy tylko pojedynczego stada ryb poławianego przez floty.

Głównym zadaniem zarządzania rybołówstwem jest zatem zmniejszenie ogólnej presji połowowej do poziomów gwarantujących zrównoważenie. Ograniczenie działalności połowowej redukuje liczbę poławianych zwierząt, a tym samym zmniejsza oddziaływanie na strukturę i funkcjonowanie ekosystemu morskiego; ponadto mniejsza liczba ryb, skorupiaków, ptaków i ssaków morskich zostanie zabita przypadkowo podczas połowów, a dzięki temu wpływ na populacje tych gatunków będzie niższy; mniej osobników gatunków narażonych na wyginięcie ulegnie połowowi jako przyłów, a oddziaływanie na siedliska ulegnie ograniczeniu.

Głównymi instrumentami oddziaływania na ogólną presję połowową są długoterminowe plany zarządzania opierające się na wymogu określonym przez Światowy Szczyt w sprawie Zrównoważonego Rozwoju, polegającym na odbudowie zasobów rybnych do poziomów gwarantujących maksymalny zrównoważony połów (MSY). Od roku 2002 w ramach WPRyb przyjęto szereg planów odbudowy i długoterminowych planów zarządzania. Opublikowano także komunikaty dotyczące wprowadzania MSY oraz nowych działań politycznych zmierzających do ograniczenia niepożądanych przyłowów (zob. rozdział 6).

Oprócz takiego zasadniczego ograniczenia oddziaływania rybołówstwa na ekosystem należy zająć się następującymi kwestiami szczegółowymi.

Po pierwsze, należy chronić wrażliwe siedliska morskie . Fizyczny kontakt z narzędziami połowowymi ma wpływ na wszystkie siedliska. O ile niektóre rodzaje dnia morskiego i zależne od niego organizmy mogą być odporne na takie oddziaływanie, istnieją także siedliska, w przypadku których oddziaływanie narzędzi połowowych może okazać się bardzo znaczące i długotrwałe. Powrót zimnowodnych raf koralowych takich jak Lophelia pertusa do dobrego stanu po jednorazowej styczności z włokiem dennym może trwać kilkadziesiąt lat. Ochronę reprezentatywnych siedlisk zapewni sieć morskich obszarów chronionych Natura 2000. Aby zrealizować cele obszarów Natura 2000 wprowadzi się skoordynowane wykorzystanie instrumentów WPRyb takich jak zamykanie obszarów dla określonych rodzajów rybołówstwa lub wprowadzanie stref zamkniętych dla wszelkich połowów. Oprócz tego podejmowane są środki szczegółowe w celu ograniczenia mechanicznego oddziaływania narzędzi połowowych również poza takimi obszarami chronionymi. Kolejne środki na rzecz ochrony wrażliwych siedlisk będą podejmowane po stwierdzeniu występowania takich siedlisk i dotyczących ich zagrożeń. W tej dziedzinie podjęto już szereg inicjatyw (zob. rozdział 6).

Należy ponadto chronić wrażliwe gatunki zabijane przypadkowo podczas połowów oraz gatunki będące celem połowów, których liczebność spadła poniżej bezpiecznych granic biologicznych. Podstawowym narzędziem odbudowy stad, które znajdują się poza bezpiecznymi granicami biologicznymi, są plany odbudowy, a nowa polityka w zakresie odrzutów przyczyni się do ochrony wrażliwych gatunków przed przypadkowym przyłowem. Inne instrumenty ochrony wrażliwych gatunków stanowią rozporządzenia dotyczące budowy i stosowania narzędzi połowowych, które ograniczają przypadkowe przyłowy takich gatunków, jak również zamykanie obszarów, na których takie przyłowy są prawdopodobne.

Niższa presja połowowa i szczególna ochrona wrażliwych gatunków i siedlisk zmniejszy oddziaływanie rybołówstwa na strukturę, różnorodność i funkcjonowanie ekosystemu. Istnieją jednak przypadki, w których może być konieczne podjęcie konkretnych środków w celu zapobieżenia zakłóceniom w sieci pokarmowej i naturalnych procesach zachodzących w ekosystemie . Przykładem może tu być zależność rozmnażania się niektórych kolonii ptaków morskich na zachodnim wybrzeżu Wielkiej Brytanii od dostępności ryb dobijakowatych (zob. rozdział 6).

Bodźce środowiskowe mają wpływ na ekosystemy morskie i zasoby rybne. W niektórych przypadkach rybołówstwo może pogłębić szkodliwe oddziaływanie takich bodźców. Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) uważa, że może to mieć miejsce w odniesieniu do pewnych rodzajów oddziaływania klimatu na zasoby rybne. Nieodłącznym aspektem ostrożnego podejścia jest założenie, że rybołówstwo należy prowadzić w sposób zapewniający odporność na zmiany środowiskowe, a co za tym idzie, że zasobów rybnych nie wolno nigdy eksploatować w stopniu naruszającym ich wytrzymałość na zmiany środowiskowe. Komisja zwróciła się do Komitetu Naukowo-Technicznego i Ekonomicznego ds. Rybołówstwa (STECF) oraz do ICES o uwzględnienie wszelkiej wiedzy o bodźcach środowiskowych przy sporządzaniu ocen stanu ekosystemów i łowisk oraz opinii naukowych.

4. REALIZACJA I ZARZąDZANIE

Podejście ekosystemowe do gospodarki morskiej wiąże się z koniecznością pogodzenia wielorakich i często sprzecznych interesów. Pomiędzy celami społecznymi a wymogiem prowadzenia połowów w granicach uwzględniających wymogi ekologii mogą wprawdzie występować krótkookresowe sprzeczności, jednak zanikają one w perspektywie długoterminowej, ponieważ zdrowe ekosystemy są podstawowym warunkiem funkcjonowania sektora rybołówstwa.

Wymienione wyżej szeroko zakrojone cele mają charakter ogólny, ale wymagają one również szczegółowego opisu oraz funkcjonalnego dostosowania w odniesieniu do konkretnych ekosystemów i rodzajów rybołówstwa. Należy to zapewnić w ramach współdziałania między instytucjami UE, rządami i zainteresowanymi stronami. Podstawowe procedury współpracy z zainteresowanymi stronami w ramach WPRyb stanowią regionalne komitety doradcze (RAC).

Zakres powszechnego podejścia ekosystemowego zostanie zdefiniowany przez określenie dobrego stanu ekologicznego poprzez wprowadzenie w życie dyrektywy w sprawie strategii morskiej. Dzięki długoterminowym planom zarządzania opartym na koncepcji MSY zostaną opracowane cele szczegółowe dla rybołówstwa, a w przyszłości będą one również obejmowały kwestie oddziaływania konkretnych rodzajów rybołówstwa na ekosystem.

Omawiane cele należy realizować w formie konkretnych działań. Zgodnie z jedną z teorii podejście ekosystemowe wymaga całościowego i zintegrowanego systemu zarządzania, opartego na przewidywaniu różnorodnych skutków oddziaływania rybołówstwa oraz środków zarządzania na ekosystem. Ponieważ jednak wiedza na temat dynamiki ekosystemów i rybołówstwa jest zawsze niepełna, wielu skutków rybołówstwa i środków zarządzania nie można dokładnie przewidzieć. Istniejącą wiedzę stosuje się też niekiedy zbyt wolno lub w niewystarczającym zakresie. W związku z powyższym niepełna wiedza czy niewystarczające narzędzia integracji nie powinny uniemożliwiać podejmowania działań. Postęp w omawianej dziedzinie można i należy osiągnąć posługując się wiedzą i narzędziami dostępnymi w chwili obecnej.

Aktualny stan wiedzy umożliwia nam podejmowanie właściwie ukierunkowanych środków zarządzania. Następnie należy wprowadzić mechanizmy służące do monitorowania wyników i podejmowania środków zaradczych. Zarówno we wskazówkach CBD[15] jak i ICES[16] stwierdzono, że podejście ekosystemowe wymaga adaptacyjnego zarządzania, które uwzględnia złożony i dynamiczny charakter ekosystemów oraz brak pełnej wiedzy na temat ich funkcjonowania. W ramach zarządzania muszą zatem istnieć możliwości reagowania w przypadku takiej niepełnej wiedzy oraz elementy uczenia się przez działanie lub uwzględniania wyników badań naukowych. Niekiedy należy podjąć określone środki, nawet jeśli nie stwierdzono naukowo z całkowitą pewnością pewnych związków przyczynowo-skutkowych.

Wyniki zarządzania należy następnie monitorować w celu wprowadzenia w nim ewentualnych modyfikacji. Należy zwrócić się o analizę wyników i opinie dotyczące modyfikacji zarządzania do instytucji zapewniających Komisji opinie naukowe, zwłaszcza STECF-u, który często opiera się na opiniach przedstawianych przez ICES.

Aby wspierać wprowadzanie podejścia ekosystemowego należy w jak najszerszym zakresie wykorzystywać instrumenty finansowe Wspólnoty. W dziedzinie rybołówstwa przyczyniają się już do tego fundusze udostępniane na cele badawcze i gromadzenie danych. Na szczeblu państw członkowskich w celu wprowadzania podejścia ekosystemowego należy w pełni wykorzystywać Europejski Fundusz Rybacki (EFR), na przykład poprzez wspieranie rozwoju praktyk i technologii rybackich o niskim stopniu oddziaływania na ekosystem oraz poprzez podnoszenie poziomu wiedzy na ten temat.

5. CO ZROBIONO DO TEJ PORY?

W ramach WPRyb podjęto różnorodne inicjatywy, które przyczynią się do realizacji celów zintegrowanego zarządzania morzami w oparciu o podejście ekosystemowe:

- Jako że w obecnej sytuacji w Europie pierwszym i najważniejszym etapem podejścia ekosystemowego jest znaczące zmniejszenie ogólnej presji połowowej na ekosystemy morskie, opracowano politykę na rzecz ograniczenia eksploatacji populacji ryb morskich do poziomów gwarantujących MSY, zgodnie z komunikatem dotyczącym MSY[17].

- Zmniejszenie presji połowowej do poziomów gwarantujących MSY uzupełnia polityka na rzecz ograniczenia i docelowej eliminacji niepożądanych przyłowów (polityka w zakresie odrzutów). Będzie ona wprowadzana stopniowo w odniesieniu do poszczególnych rodzajów rybołówstwa za pomocą nowej polityki w zakresie odrzutów[18].

- W ramach WPRyb podjęto inicjatywy zmierzające do ochrony wrażliwych siedlisk przed szkodliwym wpływem rybołówstwa, takie jak zamykanie obszarów zimnowodnych raf koralowych na zachód od Irlandii[19]. Powyższe działania zmierzają do realizacji celów w zakresie ochrony obszarów Natura 2000 należących do sieci ekologicznej ustanowionej dyrektywą siedliskową. W celu ochrony wrażliwych siedlisk głębokowodnych, w tym raf koralowych, w basenie Morza Śródziemnego wprowadzono zakaz stosowania drag i sieci ciągnionych poniżej głębokości 1000 metrów, a na mocy decyzji podjętych przez Generalną Komisję ds. Łowisk w Basenie Morza Śródziemnego (GFCM) i włączonych do prawa wspólnotowego zamknięto dla połowów trzy obszary na wodach międzynarodowych. Ponadto rozporządzenie dotyczące Morza Śródziemnego ma na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony wrażliwych siedlisk takich jak skupiska Posidonia oraz mäerl (które również wymieniono w dyrektywie siedliskowej) oraz nakłada na państwa członkowskie wymóg ustanowienia sieci obszarów chronionych w celu ochrony obszarów wzrastania narybku, tarlisk lub ekosystemów morskich jako takich przed oddziaływaniem rybołówstwa.

- Poprzez przyjęcie prawodawstwa nakładającego obowiązek stosowania sonarów w sieciach skrzelowych podjęto również środki zmierzające do powstrzymania przypadkowych przyłowów ssaków morskich ; opracowywane są plany działania dotyczące zmniejszenia przyłowów ptaków morskich i spodoustych.

- Rybołówstwo może oddziaływać na funkcjonowanie ekosystemów poprzez nadmierne odbieranie pożywienia drapieżnikom (lub, w przypadku odrzutów, poprzez dostarczanie pożywienia padlinożercom) i w ten sposób niekorzystnie oddziałuje na przykład na populacje ptaków morskich. Aby rozwiązać ten problem zamknięto pewne obszary dla połowów dobijakowatych w zasięgu kolonii ptaków morskich, które żywią się taką zdobyczą.

- Niedawno podjęto szereg działań zmierzających do ograniczenia szkodliwych skutków rybołówstwa, np. zakaz stosowania na pewnych obszarach sieci na głębokości poniżej 200 metrów, zakaz niszczycielskich praktyk połowowych czy też działania zwalczające nielegalne, nieraportowane i nieuregulowane połowy (IUU) na wodach europejskich i międzynarodowych[20].

- W ramach WPRyb coraz częściej stosuje się podejście adaptacyjne do sytuacji, w których występują wątpliwości oraz – w ramach polityki MSY – sytuacji, w których kilka gatunków o różnej dynamice i interakcjach zostaje złowionych w tym samym czasie, a zatem w których nie można określić ogólnych skutków środków politycznych.

- Aby zwiększyć wkład zarządzania rybołówstwem w podejście ekosystemowe należy przejść od podejmowania decyzji ad hoc do planów odbudowy i długoterminowych planów zarządzania opartych na zasadach zrównoważenia ekologicznego. W ostatnich latach opracowano takie plany dla szeregu stad w wodach UE oraz stad dzielonych z innymi partnerami, w tym plany odbudowy lub zarządzania dla śledzia w Morzu Północnym, morszczuka, wszystkich stad dorsza w wodach wspólnotowych i dla tuńczyka błękitnopłetwego w obszarze ICCAT.

- Podejście ekosystemowe należy oprzeć na informacjach badawczych . Za pośrednictwem programów ramowych na rzecz badań Komisja zainicjowała i sfinansowała szereg projektów naukowo-badawczych zmierzających do zrozumienia ekosystemów morskich i opracowania ram pozwalających na uwzględnianie tej wiedzy w podejściu ekosystemowym.

- Zakończono przegląd rozporządzenia dotyczącego zbierania danych, który miał pomóc w przestawieniu się na podejście ekosystemowe w celu uwzględnienia nowych informacji wymaganych do monitorowania szerszych skutków ekologicznych rybołówstwa. Nowe rozporządzenie prawdopodobnie wejdzie w życie od 2009 r. i obejmie gromadzenie danych, które mogą stanowić podstawę opracowywania wskaźników związanych ze skutkami ekologicznymi rybołówstwa i dzięki temu mogą wesprzeć podejście ekosystemowe do zarządzania rybołówstwem[21].

- Wybrano pierwszy zbiór wskaźników służących do monitorowania oddziaływania rybołówstwa na ekosystem; zbiór ten zostaje opublikowany wraz z niniejszym komunikatem jako dokument roboczy służb Komisji.

Wraz z udostępnieniem nowych informacji na temat oddziaływania rybołówstwa na ekosystemy Komisja będzie nadal opracowywać tego rodzaju środki w celu ograniczania lub eliminowania takiego wpływu. Z tego względu Komisja zwróciła się do ICES i STECF o przedstawianie opinii naukowych dotyczących wszelkich nowych informacji na temat interakcji między rybołówstwem a ekosystemem. Począwszy od 2009 r. gromadzenie danych w celu opracowywania wskaźników dotyczących oddziaływania rybołówstwa na ekosystemy zostanie uwzględnione w programach zbierania danych w państwach członkowskich.

6. KOLEJNE DZIAłANIA

Wspólna polityka rybacka będzie wspierać działania polityczne na rzecz wprowadzania podejścia ekosystemowego do gospodarki morskiej:

- w perspektywie krótko- i średnioterminowej będą kontynuowane starania na rzecz ograniczania całkowitej presji połowowej na ekosystemy morskie, w tym wprowadzenie podejścia opartego na MSY w długoterminowych planach zarządzania oraz w corocznych lub wieloletnich wnioskach dotyczących ograniczeń połowowych.

- zostanie opracowane prawodawstwo zmierzające do ograniczenia niepożądanych przyłowów dzięki polityce w zakresie odrzutów, a środki techniczne zostaną zweryfikowane w celu uwzględnienia kwestii niszczenia siedlisk oraz problemu przyłowów.

- W przypadku szczególnych grup wrażliwych gatunków opracowuje się plany działania, w których odpowiedni zestaw instrumentów ma zapewnić tym gatunkom szczególną ochronę. W 2008 r. zostanie opublikowany plan działania na rzecz ochrony rekinów i spodoustych, a w 2009 r. – plan działania na rzecz ochrony ptaków morskich.

- Uproszczone środki techniczne wprowadzone nowym rozporządzeniem, które zostanie przedstawione w 2008 r., spowodują poprawę selektywności narzędzi połowowych.

- Jednym z elementów oceny dobrego stanu ekologicznego w ramach strategii morskiej będzie stan populacji ryb, a w celu osiągnięcia celów związanych z populacjami ryb i oddziaływaniem rybołówstwa na siedliska i wrażliwe gatunki będą wprowadzane instrumenty WPRyb.

- Pierwszy zbiór wybranych wskaźników posłuży podmiotom odpowiedzialnym za zarządzanie rybołówstwem za praktyczną podstawę do wprowadzania podejścia ekosystemowego. Będzie on następnie rozwijany i uzupełniany, a odnośne dane będą zbierane zgodnie ze zweryfikowanym rozporządzeniem dotyczącym zbierania danych, które wejdzie w życie od 2009 r.

- W celu zagwarantowania odpowiedniego zarządzania działaniami połowowymi na obszarach chronionych prawodawstwem wspólnotowym (np. na obszarach Natura 2000 lub innych obszarach chronionych, w tym na mocy dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej) będą stosowane instrumenty WPRyb.

- Wspólnota będzie wspierać inicjatywy popularyzujące koncepcję podejścia ekosystemowego w regionalnych organizacjach ds. zarządzania rybołówstwem, w ONZ i na innych forach międzynarodowych, oraz – w odpowiednich przypadkach – poprzez umowy dwustronne.

- Podejście ekosystemowe będzie ponadto postrzegane jako zasada, którą należy się kierować przy podejmowaniu decyzji w ramach WPRyb, gdzie zostanie przyjęte podejście uwzględniające w coraz większym stopniu kwestię nadmiernej presji połowowej na populacje i ekosystemy, co pozwoli zmniejszyć oddziaływanie na siedliska wrażliwych gatunków oraz zapobiec zakłóceniom w strukturze i funkcjonowaniu ekosystemu.

- Badania naukowe nad podejściem ekosystemowym pozostaną jednym z priorytetów siódmego ramowego programu badań. Działania badawcze dotyczące wszystkich aspektów podejścia ekosystemowego będą nadal wspierane, w celu poszerzenia wiedzy na temat ekosystemów morskich i uzupełnienia braków w ich opisie, co wniesie wkład do adaptacyjnego procesu wprowadzania tego podejścia. Ponadto naukowcy i podmioty odpowiedzialne za zarządzanie powinni zwiększyć wzajemną komunikację, dzięki czemu można będzie stale ulepszać narzędzia służące do zarządzania.

- Zachęca się państwa członkowskie do wykorzystywania możliwości oferowanych przez Europejski Fundusz Rybacki (EFR) w celu wprowadzania podejścia ekosystemowego, na przykład poprzez środki polegające na poszerzaniu wiedzy i ulepszaniu zarządzania rybołówstwem, szkoleniu rybaków w zakresie praktyk połowowych o niewielkim oddziaływaniu na środowisko oraz rozwoju praktyk i technologii o niskim stopniu oddziaływania na ekosystem.

[1] Wersja skonsolidowana Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz.U C 325 z 24.12.2002, s. 42).

[2] Rozporządzenie (WE) nr 2371/2002 (Dz.U. L 358 z 31.12.2002, s. 59).

[3] SEC(2001) 1696.

[4] http://www.fao.org/docrep/meeting/004/Y2211e.htm.

[5] COM (2007) 575 wersja ostateczna i SEC (2007) 1278.

[6] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiająca ramy działań Wspólnoty w dziedzinie polityki środowiska morskiego (dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej) – jeszcze nieopublikowana .

[7] Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. L 206 z 22.7.1992, s. 7).

[8] FAO 2003. Podejście ekosystemowe do rybołówstwa. Wytyczne techniczne FAO na rzecz odpowiedzialnego rybołówstwa. Nr 4, supl. 2, Rzym, FAO, 112 s.

[9] Piąta Konferencja Stron Konwencji o Różnorodności Biologicznej, decyzja V/6 (http://www.cbd.int/convention/cop-5-dec.shtml?m=COP-05&id=7148&lg=0).

[10] Rozporządzenie 2371/2002.

[11] FAO 2003.

[12] Dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej – jeszcze nieopublikowana .

[13] Dyrektywa Rady 92/43/EWG

[14] FAO 2003.

[15] CBD – decyzja V/6, ust. 10.

[16] Sprawozdanie badawcze ICES nr 273, rozdział 6.1.

[17] COM(2006) 360 wersja ostateczna.

[18] COM(2007) 136 wersja ostateczna.

[19] COM(2007) 570 wersja ostateczna.

[20] COM(2007) 604 oraz 605 wersja ostateczna.

[21] Rozporządzenie 199/2008.