(4)Biorąc pod uwagę szybko zmieniającą się sytuację gospodarczą i geopolityczną, europejski semestr ponownie służy do zakrojonej na szeroką skalę koordynacji polityki gospodarczej i polityki zatrudnienia w 2022 r., jednocześnie rozwijając się zgodnie z wymogami dotyczącymi wdrażania Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, jak opisano w rocznej analizie zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2022 r. Realizacja przyjętych planów odbudowy i zwiększania odporności jest nieodzowna do osiągnięcia priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia krajowe, wydane w cyklach semestru w odniesieniu do poszczególnych krajów w latach 2019 i 2020, lub znaczną część tych zaleceń. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019 i 2020 pozostają aktualne również w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241, obok zaleceń dla poszczególnych krajów wydanych do dnia przedłożenia zmodyfikowanego planu.

(3)Inwazja Rosji na Ukrainę, która nastąpiła wkrótce po globalnej pandemii, znacząco zmieniła kontekst geopolityczny i gospodarczy. Skutki tej inwazji odczuwane przez gospodarki państw członkowskich to m.in. wyższe ceny energii i żywności i słabsze perspektywy wzrostu gospodarczego. Wyższe ceny energii wpływają zwłaszcza na gospodarstwa domowe znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji, które doświadczają ubóstwa energetycznego lub są nim zagrożone. UE doświadcza również bezprecedensowego napływu osób uciekających z Ukrainy. W tym kontekście 4 marca 2022 r. uruchomiono po raz pierwszy dyrektywę w sprawie tymczasowej ochrony, przyznając osobom wysiedlonym z Ukrainy prawo do legalnego pobytu w UE, a także dostęp do kształcenia i szkolenia, rynku pracy, opieki zdrowotnej, mieszkań i opieki społecznej.

(1)Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności weszło w życie 19 lutego 2021 r. Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności zapewnia wsparcie finansowe na rzecz realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Przyczynia się on do ożywienia gospodarczego oraz wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, których celem jest w szczególności promowanie zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększając jednocześnie odporność i wzrost potencjalny gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić stabilność finansów publicznych oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie. Maksymalny wkład finansowy dla każdego państwa członkowskiego w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności [został] zaktualizowany [XX] czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

(5)Ogólna klauzula wyjścia ma zastosowanie od marca 2020 r. W komunikacie z dnia 3 marca 2021 r. Komisja przedstawiła opinię, że decyzję w sprawie dezaktywacji ogólnej klauzuli wyjścia lub dalszego jej stosowania należy podejmować w ramach oceny ogólnej stanu gospodarki, przy czym głównym kryterium ilościowym powinien być poziom aktywności gospodarczej w UE lub w strefie euro w porównaniu z poziomami sprzed kryzysu (na koniec 2019 r.). Zwiększona niepewność i poważne ryzyko pogorszenia się perspektyw gospodarczych w związku z wojną w Europie, bezprecedensowymi podwyżkami cen energii i utrzymującymi się zakłóceniami w łańcuchach dostaw uzasadniają przedłużenie do końca 2023 r. obowiązywania ogólnej klauzuli wyjścia przewidzianej w pakcie stabilności i wzrostu.

(6)Zgodnie z podejściem przyjętym w opinii Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. w sprawie programu stabilności na 2021 r. kurs polityki fiskalnej jest obecnie najlepiej mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych związanych z kryzysem wywołanym COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz innych funduszy UE, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Poza oceną ogólnego kursu polityki fiskalnej celem analizy jest również sprawdzenie, czy krajowa polityka fiskalna ma rozważny charakter, a jej struktura sprzyja trwałemu ożywieniu gospodarczemu zgodnemu z celami zielonej i cyfrowej transformacji; z tego powodu uwagę zwraca się również na zmiany bieżących wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych związanych z kryzysem wywołanym COVID-19) i inwestycji finansowanych ze środków krajowych.]

(7)2 marca 2022 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający ogólne wytyczne dotyczące polityki fiskalnej w 2023 r. w celu wsparcia państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienia koordynacji polityki. Komisja stwierdziła, że w oparciu o perspektywy makroekonomiczne prognozy z zimy 2022 r. stosowne wydaje się przejście w 2023 r. od ogółem wspierającego kursu polityki fiskalnej w latach 2020–2022 do zasadniczo neutralnego ogólnego kursu polityki fiskalnej, przy zachowaniu gotowości do odpowiedniej reakcji w przypadku zmiany sytuacji gospodarczej. Komisja oznajmiła, że zalecenia fiskalne na 2023 r. nadal powinny być różne dla poszczególnych państw członkowskich i uwzględniać potencjalne efekty zewnętrzne dla innych krajów. Komisja wezwała państwa członkowskie do uwzględnienia wytycznych w swoich programach stabilności i konwergencji. Komisja zobowiązała się, że będzie ściśle monitorować sytuację gospodarczą i w razie potrzeby dostosuje swoje wytyczne polityczne, najpóźniej pod koniec maja 2022 r. w wiosennym pakiecie europejskiego semestru.

(8)W stosunku do wytycznych fiskalnych przedstawionych 2 marca 2022 r. zalecenia fiskalne na 2023 r. uwzględniają gorsze perspektywy gospodarcze, większą niepewność i dodatkowe ryzyko pogorszenia sytuacji oraz wyższą inflację niż zakładano w prognozie zimowej. W tym kontekście działania fiskalne muszą mieć na celu rozwijanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, a także zachowanie siły nabywczej gospodarstw domowych znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, tak aby złagodzić skutki wzrostu cen energii i pomóc ograniczyć presję inflacyjną efektów drugiej rundy za pomocą ukierunkowanych środków tymczasowych; polityka fiskalna musi pozostać elastyczna, aby dostosowywać się do szybko zmieniających się okoliczności; musi także być różna dla poszczególnych krajów w zależności od ich sytuacji fiskalnej i gospodarczej, m.in. pod względem narażenia na kryzys i napływu wysiedleńców z Ukrainy.

(9)29 kwietnia 2022 r. Niderlandy przedłożyły swój program stabilności na 2022 r., zgodnie z art. 4 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. Niderlandy nie przedłożyły dotąd krajowego programu reform, ponieważ będzie on częścią planu odbudowy i zwiększania odporności.

(10)23 maja 2022 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Niderlandów na 2022 r.. Zawiera ono ocenę postępów Niderlandów w realizacji stosownych zaleceń dla tego kraju, przyjętych przez Radę w latach 2019, 2020 i 2021, a także w działaniu wobec nowych i pojawiających się wyzwań, m.in. wynikających z rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Oceniono w nim również postępy Niderlandów we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów UE dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju.

(11)Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Niderlandów na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki 23 maja 2022 r. Komisja stwierdziła, że Niderlandy borykają się z zakłóceniami równowagi makroekonomicznej. Podatność na zagrożenia wiąże się w szczególności z wysokim zadłużeniem sektora prywatnego oraz dużą nadwyżką obrotów bieżących, które to kwestie mają znaczenie transgraniczne.

(12)20 lipca 2020 r. Rada zaleciła Niderlandom podjęcie w 2020 i 2021 r. wszelkich działań, zgodnie z ogólną klauzulą wyjścia w ramach paktu stabilności i wzrostu, niezbędnych do skutecznego zaradzenia pandemii COVID-19 i do wspomożenia gospodarki, a następnie wsparcia jej odbudowy. Ponadto zaleciła Niderlandom – gdy pozwolą na to warunki ekonomiczne – prowadzenie polityk fiskalnych mających na celu osiągnięcie rozważnej sytuacji fiskalnej w średnim terminie i zapewnienie długookresowej zdolności do obsługi długu, przy jednoczesnym zwiększeniu inwestycji. Według danych zweryfikowanych przez Eurostat, w 2021 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Niderlandów spadł z poziomu 3,7 % PKB w 2020 r. do 2,5 % w 2021 r. Działania w zakresie polityki fiskalnej podjęte przez Niderlandy wspierały ożywienie gospodarcze w 2021 r., natomiast tymczasowe nadzwyczajne środki wsparcia wynosiły 3,3 % PKB zarówno w 2020 r., jak i w 2021 r. Działania podjęte przez Niderlandy w 2021 r. były zgodne z zaleceniem Rady z dnia 20 lipca 2020 r. Działania dyskrecjonalne w ramach polityki budżetowej, które rząd podjął w latach 2020 i 2021, miały charakter tymczasowy lub były zrównoważone środkami kompensacyjnymi. Według danych zweryfikowanych przez Eurostat dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniósł w 2021 r. 52,1 % PKB.

(13)Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2022 r., jest realistyczny. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2022 r. o 3,6 %, a w 2023 r. – o 1,7 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2022 r. przewiduje się wzrost realnego PKB na podobnym poziomie – o 3,3 % w 2022 r. i o 1,6 % w 2023 r. W programie stabilności na 2022 r. rząd oczekuje, że deficyt nominalny utrzyma się w 2022 r. na poziomie 2,5 % PKB, zaś w 2023 r. obniży się do 2,3 % PKB. W programie przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie w 2022 r. do 53,1 %, a w 2023 r. obniży się do 52,7 % PKB. Przy uwzględnieniu środków z zakresu polityki znanych w dniu będącym datą graniczną prognozy Komisji z wiosny 2022 r. przewiduje się w niej deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w wysokości 2,7 % PKB w 2022 r. i 2,1 % PKB w 2023 r. Wartość na 2022 r. jest wyższa niż deficyt przewidywany w programie stabilności na 2022 r., głównie dlatego, że program tylko częściowo obejmował środki podjęte w odpowiedzi na wysokie ceny energii; z kolei wartość na 2023 r. jest nieco niższa niż w programie stabilności, głównie z uwagi na to, że Komisja przewiduje niższy poziom nakładów brutto na środki trwałe oraz innych wydatków. W prognozie Komisji z wiosny 2022 r. przewiduje się niższą relację długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, która w 2022 r. wyniesie 51,4 %, a w 2023 r. – 50,9 %. Różnica ta wynika z odmiennej prognozy dotyczącej nominalnego PKB.

Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2022 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego szacowany jest na 1,5 %.

(14)W 2022 r. rząd stopniowo wycofał większość środków wprowadzonych w reakcji na kryzys związany z COVID-19, w związku z czym prognozuje się, że tymczasowe nadzwyczajne środki wsparcia zmaleją z 3,4 % PKB w 2021 r. do 0,9 % PKB w 2022 r. Na deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych mają wpływ środki, które wprowadzono, aby przeciwdziałać gospodarczym i społecznym skutkom wzrostu cen energii, i które w prognozie Komisji z wiosny 2022 r. szacuje się na 0,7 % PKB w 2022 r., zaś w 2023 r. przewiduje się ich wycofanie. Środki te obejmują głównie transfery socjalne kierowane do uboższych gospodarstw domowych oraz obniżki podatków pośrednich od zużycia energii. Środki te ogłoszono jako tymczasowe. Jeżeli jednak ceny energii pozostaną wysokie również w 2023 r., niektóre z tych środków mogą zostać utrzymane. Jeden z tych środków nie jest ukierunkowany, mianowicie obniżka podatków pośrednich od zużycia energii. Na deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych mają również wpływ koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które według prognozy Komisji z wiosny 2022 r. mają wynieść 0,1 % PKB w 2022 i 2023 r., a także wzrost kosztów wydatków na obronę o 0,1 % w 2023 r.

(15)18 czerwca 2021 Rada zaleciła, by w 2022 r. Niderlandy kontynuowały wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniony przez Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, oraz utrzymała inwestycje finansowane ze środków krajowych. Zaleciła również, by Niderlandy prowadziły – gdy pozwolą na to warunki ekonomiczne – politykę fiskalną mającą na celu osiągnięcie rozważnej sytuacji fiskalnej i zapewnienie stabilności finansów publicznych w średnim okresie, przy jednoczesnym zwiększeniu inwestycji w celu pobudzenia potencjału wzrostu gospodarczego.

(16)Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2022 r. i z uwzględnieniem informacji zawartych w programie stabilności Niderlandów na 2022 r. prognozuje się w prognozie Komisji z wiosny 2022 r., że kurs polityki fiskalnej w 2022 r. będzie wspierający, na poziomie -2,6 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Prognozuje się, że pozytywny wpływ, jaki na działalność gospodarczą mają wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz innych funduszy UE, pozostanie stabilny w porównaniu z 2021 r.. Przewiduje się, że inwestycje finansowane ze środków krajowych będą miały w 2022 r. neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który wyniesie 0,0 p.p. PKB. W związku z tym Niderlandy planują utrzymać inwestycje finansowane ze środków krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie prognozuje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych ze środków krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) w 2022 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na ogólny kurs polityki fiskalnej, wynoszący 2,0 p.p. Ten znaczący ekspansywny wpływ obejmuje dodatkowy wpływ środków mających zaradzić gospodarczym i społecznym skutkom wzrostu cen energii (0,7 % PKB), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,1 % PKB); prognozuje się, że do wzrostu wydatków bieżących netto przyczynią się również, poza innymi środkami, dodatkowe środki w dziedzinie klimatu, służące obniżeniu emisji gazów cieplarnianych i promowaniu zrównoważonej energii (wpływ w wymiarze 0,3 % PKB) oraz środki w dziedzinie edukacji, m.in. przekwalifikowanie i szkolenie nauczycieli (0,2 % PKB).

(17)W prognozie Komisji z wiosny 2022 r. kurs polityki fiskalnej w 2023 r. przewiduje się na poziomie +0,5 % PKB, przy założeniu kontynuacji dotychczasowej polityki. Prognozuje się, że pozytywny wpływ, jaki na działalność gospodarczą mają wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz innych funduszy UE, pozostanie stabilny w porównaniu z 2022 r. Przewiduje się, że inwestycje finansowane ze środków krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który wyniesie 0,1 p.p. w porównaniu z 2023 r.. Jednocześnie prognozuje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych ze środków krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na ogólny kurs polityki fiskalnej, wynoszący 1,0 p.p. Obejmuje to wpływ stopniowego wycofywania środków wprowadzonych w obliczu wzrostu cen energii (0,7 % PKB).

(18)W programie stabilności na 2022 r. przewiduje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie się stopniowo obniżał do poziomu 2,5 % PKB w 2024 r., a następnie w 2025 r. wzrośnie do 2,9 %. Planuje się zatem, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB w okresie objętym programem. Prognozy te zakładają pewne dodatkowe, dotąd niesprecyzowane, działania na rzecz konsolidacji fiskalnej. W programie przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie do 2025 r., mianowicie rosnąc w 2024 r. do 53,1, a w 2025 r. do 54,4 % PKB. Z analizy przeprowadzonej przez Komisję wynika, że zagrożenie dla długookresowej zdolności do obsługi długu wydaje się średnie w średnim okresie.

(19)Zakłócenia na rynku mieszkaniowym przyczyniają się do szybkiego wzrostu cen nieruchomości mieszkalnych i wysokiego zadłużenia gospodarstw domowych, co naraża je na wstrząsy gospodarcze. W 2021 r. wzrost cen nieruchomości mieszkalnych gwałtownie przyspieszył, osiągając roczną stopę 15 %; na rynku mieszkaniowym coraz bardziej widoczne są oznaki zawyżania cen, co zwiększa ryzyko i podatność na zagrożenia. Możliwość odliczania od podatku odsetek od kredytu hipotecznego jest stopniowo zmniejszana, ale jedynie częściowo – i nadal zapewnia znaczne obniżenie podatku w związku ze spłatą kredytów hipotecznych. Wraz ze stosunkowo wysokimi limitami stosunku wysokości kredytu do wartości zabezpieczenia nadal powoduje to wśród gospodarstw domowych silną preferencję w kierunku zadłużania się. Jednocześnie rynek wynajmu prywatnego pozostaje niewielki i słabo rozwinięty. Brak dobrze działającego środkowego segmentu na rynku wynajmu zachęca gospodarstwa domowe bardziej do zakupu niż do wynajmu, a to przyczynia się do wysokiego wskaźnika zadłużenia do dochodu i narażenia na trudności finansowe. Do zakłóceń na rynku mieszkaniowym przyczynia się również sztywność po stronie podaży. Stosunkowo mało elastyczna podaż mieszkań zwiększa ryzyko, że polityka, która miała sprzyjać przystępności cenowej mieszkań, będzie odnosić odwrotny skutek, pobudzając popyt i w konsekwencji dalszy wzrost cen nieruchomości mieszkalnych.

(20)System emerytalny funkcjonuje dobrze pod względem adekwatności świadczeń emerytalnych i stabilności fiskalnej, natomiast pracowniczy system emerytalny (drugi filar) ma wady pod względem sprawiedliwości międzypokoleniowej, przejrzystości uprawnień emerytalnych i elastyczności. Składki emerytalne w ramach drugiego filaru są wysokie i w celu zniwelowania nierównowagi w bilansach funduszy emerytalnych konieczne mogą być potencjalnie znaczne korekty składek. Również znaczne obowiązkowe oszczędności przyczyniają się do nadwyżki obrotów bieżących. Reforma systemu emerytalnego mogłaby zwiększyć odporność funduszy emerytalnych na wstrząsy. W następstwie zawarcia w 2019 r. porozumienia ramowego w sprawie ogólnych zasad reformy emerytalnej rząd i partnerzy społeczni uzgodnili w czerwcu 2020 r. nową strukturę umów w ramach drugiego filaru. Ogólnie rzecz biorąc, planowana reforma ma wyeliminować główne słabości systemu emerytalnego. Planuje się, że w 2022 r. parlament Niderlandów omówi i uchwali środki ustawodawcze służące wprowadzeniu uzgodnionej reformy emerytalnej. Głównym wyzwaniem będzie następnie pełne wdrożenie reformy, które będzie wymagać uważnego monitorowania.

(21)Niderlandy przedłożyły dokumenty programowe dotyczące polityki spójności 22 grudnia 2021 r., 23 grudnia 2021 r. i 22 marca 2022 r. Zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z 24 czerwca 2021 r. Niderlandy są zobowiązane do uwzględniania w programowaniu funduszy polityki spójności na lata 2021–2027 stosownych zaleceń krajowych. Jest to warunek wstępny poprawy skuteczności i zmaksymalizowania wartości dodanej wsparcia finansowego otrzymywanego z funduszy polityki spójności i jednocześnie przyczynia się do koordynacji, komplementarności i spójności między tymi funduszami a innymi instrumentami i funduszami unijnymi. Pomyślne wdrożenie programów polityki spójności zależy również od usunięcia przeszkód dla inwestycji wspierających zieloną i cyfrową transformację oraz zrównoważony rozwój terytorialny.

(22)Udział elastycznego zatrudnienia utrzymuje się na wysokim poziomie i stanowi znaczną część rynku pracy w Niderlandach. Skutkuje to coraz większym ryzykiem segmentacji rynku pracy. Na korzystanie z tych form zatrudnienia znacznie wpływają czynniki instytucjonalne i decyzje polityczne na szczeblu krajowym, m.in. różnice w traktowaniu pod względem podatkowym (w odniesieniu do osób pracujących na własny rachunek niezatrudniających pracowników), zakres objęcia zabezpieczeniem społecznym i przepisy dotyczące ochrony pracy. Te poszczególne zjawiska i zagadnienia instytucjonalne stanowią istotne finansowe czynniki zachęcające (lub zniechęcające), które w szczególny sposób zakłócają sytuację na marginesie rynku pracy. Pandemia COVID-19 uwypukliła również zagrożenia związane z segmentacją rynku pracy oraz niekorzystną sytuację w zakresie zatrudnienia i sytuację społeczną niektórych grup, a także znaczne wyzwania w zakresie dostępu do odpowiedniej ochrony socjalnej dla osób samozatrudnionych, które częściej są niedostatecznie ubezpieczone na wypadek choroby, niepełnosprawności, bezrobocia i starości. Ponadto dalsze środki doprecyzowujące sposób kwalifikowania stosunku pracy osób samozatrudnionych oraz egzekwowanie obowiązujących przepisów mogłyby sprzyjać ograniczeniu fikcyjnego samozatrudnienia.

(23)Niedobory siły roboczej jeszcze się zwiększyły i stają się coraz powszechniejsze we wszystkich sektorach w miarę ogólnego ożywienia gospodarczego i wzrostu popytu na pracę. Prognozy dotyczące rynku pracy wskazują na dalsze kurczenie się zasobów pracy w przyszłości, w szczególności w sektorach edukacji, opieki zdrowotnej i technologii informacyjno-komunikacyjnych oraz w zawodach technicznych. W krótkiej perspektywie czasowej występują również bardzo poważne niedobory w budownictwie. Zagrożenia związane z kurczącymi się zasobami pracy mogą utrudnić realizację dużych inwestycji potrzebnych w ramach zielonej i cyfrowej transformacji. Jednocześnie istnieją niewykorzystane lub niedostatecznie wykorzystywane zasoby pracowników, w szczególności w świetle niższego wskaźnika zatrudnienia osób ze środowisk migracyjnych oraz wysokiego odsetka osób zatrudnionych w niepełnym wymiarze godzin. Zachęcanie do zwiększenia czasu pracy pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze, których znaczną część stanowią kobiety (w 2021 r. w niepełnym wymiarze pracowało 62,5 % zatrudnionych kobiet), mogłoby dodatkowo złagodzić istniejące niedobory na rynku pracy oraz zmniejszyć średnie zróżnicowanie wynagrodzenia i emerytur ze względu na płeć. Ukierunkowane, odpowiednio dostosowane działania służące aktywizacji, przekwalifikowaniu i podnoszeniu kwalifikacji osób biernych zawodowo (osób, które nie pracują ani nie szukają pracy), długotrwale bezrobotnych oraz znajdujących się na marginesie rynku pracy mogłyby pomóc w złagodzeniu niedoborów pracowników i kwalifikacji, a jednocześnie sprzyjać wyrównywaniu szans i aktywnemu włączaniu.