KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 13.3.2017 COM(2017) 58 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie obowiązkowego podawania wykazu składników i informacji o wartości odżywczej na etykietach napojów alkoholowych



SPIS TREŚCI SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie obowiązkowego podawania wykazu składników i informacji o wartości odżywczej na etykietach napojów alkoholowych 1.Wprowadzenie 2.Kontekst historyczny 3.Ramy prawne UE dotyczące etykietowania napojów alkoholowych 3.1.Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 3.2.Inne przepisy UE dotyczące etykietowania napojów alkoholowych 4.Ustawodawstwo państw członkowskich oraz sytuacja na poziomie międzynarodowym i w państwach trzecich 4.1.Państwa członkowskie6 4.2.Organizacje międzynarodowe i państwa trzecie7

5.Wiedza i zainteresowanie konsumentów7 6.Zainteresowane strony9 7.Wezwania do podjęcia działań12 7.1.Światowa Organizacja Zdrowia12 7.2.Parlament Europejski i Rada12 7.3.Konsultacje Komisji z ekspertami z państw członkowskich13 8.Wnioski13 1.Wprowadzenie Niniejsze sprawozdanie opracowano w odpowiedzi na obowiązek nałożony na Komisję w art. 16 ust. 4 rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności („rozporządzenie”). W przepisie tym zwalnia się napoje alkoholowe o zawartości alkoholu większej niż 1,2 % obj. z wymogu przedstawiania obowiązkowego wykazu składników i obowiązkowej informacji o wartości odżywczej oraz stwierdza się, że Komisja sporządza sprawozdanie w celu uzyskania odpowiedzi na pytanie, czy napoje alkoholowe powinny w przyszłości być objęte w szczególności obowiązkiem podawania informacji na temat wartości energetycznej oraz powodów uzasadniających ewentualne wyłączenia, z uwzględnieniem potrzeby zapewnienia spójności z innymi właściwymi politykami Unii oraz rozważając w tym kontekście potrzebę zaproponowania definicji napojów alkoholizowanych (tzw. alkopopów). Rozporządzenie to ustanawia podstawę do wysokiego poziomu ochrony konsumentów w odniesieniu do informacji na temat żywności, zapewniając, aby konsumenci nie byli wprowadzani w błąd przez etykiety żywności i mogli dokonywać świadomych wyborów. Wykaz składników oraz informacja o wartości odżywczej należą do kluczowych danych szczegółowych, które umożliwiają dokonywanie tych świadomych wyborów. Chociaż określanie wartości odżywczej może odgrywać pewną rolę w promowaniu bardziej umiarkowanego spożywania alkoholu, kwestia podawania wykazu składników oraz informacji o wartości odżywczej na etykietach napojów alkoholowych jest badana w niniejszym sprawozdaniu z perspektywy informacji dla konsumentów o tożsamości i właściwościach środka spożywczego. Niniejsze sprawozdanie opiera się na stanowiskach w sprawie etykietowania napojów alkoholowych, które zostały wyrażone przez poszczególne zainteresowane strony przed przyjęciem rozporządzenia i po jego przyjęciu.



2.Kontekst historyczny Przedmiotowy system dotyczący napojów alkoholowych nie wywodzi się z rozporządzenia. Jeżeli chodzi o wykaz składników, kwestię tę uregulowano już w pierwszych ogólnych przepisach dotyczących etykietowania przyjętych na poziomie UE, w których przewidziano, że „w przypadku napojów o zawartości alkoholu większej niż 1,2 % objętościowo Rada, stanowiąc na wniosek Komisji, przed dniem 22 grudnia 1982 r., ustala zasady etykietowania składników”. W celu spełnienia tego wymogu Komisja przedstawiła wnioski w latach 1982 i 1992, lecz Rada nie mogła dojść do porozumienia w sprawie żadnego z nich. Następnie w lutym 1997 r. Komisja przestawiła nowy wniosek, który w końcu włączono do porządku obrad grupy roboczej Rady w grudniu 2002 r. Na tym posiedzeniu większość państw członkowskich zgodziła się, że etykietowanie składników napojów alkoholowych powinno być w większym stopniu zgodne ze zmienionymi ogólnymi przepisami dotyczącymi etykietowania. W następstwie tych dyskusji, mimo że określone wymogi UE w zakresie etykietowania składników, które mogą powodować alergie i reakcje nietolerancji, obejmowały również napoje alkoholowe, nie wprowadzono żadnych przepisów dotyczących etykietowania składników napojów alkoholowych w ujęciu ogólnym.

Zgodnie z wnioskiem Komisji dotyczącym rozporządzenia w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności napoje alkoholowe, w tym napoje alkoholizowane (mieszane napoje alkoholowe takie jak mieszanina napoju bezalkoholowego z napojem spirytusowym), zostały objęte wymogiem obowiązkowego podawania na etykiecie wykazu składników i informacji o wartości odżywczej, z wyjątkiem piwa, wina i napojów spirytusowych. Z inicjatywy Parlamentu Europejskiego zwolnienie z tego wymogu zostało rozszerzone na wszystkie napoje alkoholowe, a przyjęte rozporządzenie zobowiązywało Komisję do przedstawienia niniejszego sprawozdania. 3.Ramy prawne UE dotyczące etykietowania napojów alkoholowych 3.1.Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 W rozporządzeniu utrzymano obowiązkowy wykaz składników oraz wprowadzono obowiązkowe podawanie informacji o wartości odżywczej (wartość energetyczna oraz ilość tłuszczu, kwasów tłuszczowych nasyconych, węglowodanów, cukrów, białka i soli) od dnia 16 grudnia 2016 r. Napoje alkoholowe nie są objęte tymi przepisami. Jeżeli chodzi o wykaz składników, podobnie jak wcześniejsze przepisy art. 21 dotyczący etykietowania niektórych substancji lub produktów powodujących alergie lub reakcje nietolerancji ma zastosowanie do napojów alkoholowych. Konsumenci są zatem informowani, jeżeli napoje alkoholowe zawierają substancję lub produkt, które są wymienione w załączniku II do rozporządzenia jako najbardziej powszechne alergeny, jak siarczyny dodawane do wina. Inne składniki żywności, których współprawodawcy nie uwzględnili w wykazie substancji mogących powodować reakcje alergiczne u określonych grup konsumentów, nie są jednak wymienione w załączniku II do rozporządzenia, a zatem ze względu na brak wykazu składników nie zostałyby podane na etykiecie napojów alkoholowych. Chociaż w przypadku napojów alkoholowych nie istnieje wymóg podawania wykazu składników, podmioty prowadzące przedsiębiorstwa spożywcze mogą dobrowolnie podawać te informacje konsumentom. Zgodnie z art. 36 rozporządzenia informacje takie muszą być zgodne z przepisami regulującymi obowiązkowe wymienianie składników. Art. 41 rozporządzenia zezwala państwom członkowskim na utrzymanie w mocy przepisów krajowych dotyczących wymieniania składników napojów alkoholowych do czasu przyjęcia zharmonizowanych przepisów unijnych. Jeżeli chodzi o określanie wartości odżywczej, w motywie 42 rozporządzenia zachęca się podmioty prowadzące przedsiębiorstwa spożywcze, by dobrowolnie podawały dane zawarte w informacji o wartości odżywczej w odniesieniu do takich środków spożywczych jak napoje alkoholowe, w przypadku których należy zapewnić możliwość podawania tylko niektórych elementów informacji o wartości odżywczej. W tym celu rozporządzenie zezwala na ograniczenie dobrowolnej informacji o wartości odżywczej napojów alkoholowych do wartości energetycznej. Załącznik XIV do rozporządzenia zawiera współczynniki przeliczeniowe do obliczania wartości energetycznej. Wartość energetyczną alkoholu oblicza się z zastosowaniem współczynnika przeliczeniowego wynoszącego 29 kJ/g, co odpowiada 7 kcal/g. Art. 9 lit. k) rozporządzenia zawiera wymóg etykietowania dotyczącego rzeczywistej objętościowej zawartości alkoholu w odniesieniu do napojów o zawartości alkoholu większej niż 1,2 % obj. – są to obowiązkowe dane szczegółowe wymagane już we wcześniejszych przepisach . 3.2.Inne przepisy UE dotyczące etykietowania napojów alkoholowych Rozporządzenie (UE) nr 1308/2013 zawiera wyczerpujący zestaw norm technicznych, obejmujących pełny zakres praktyk enologicznych, metod produkcji oraz środków prezentacji i etykietowania wina. Rozporządzenie to zawiera opis substancji, które prawdopodobnie mogą być stosowane w procesie produkcji, wraz z określeniem warunków ich stosowania w postaci pozytywnej listy praktyk i procesów enologicznych. Zgodnie z przepisami UE dotyczącymi napojów spirytusowych w przypadku gdy w etykietowaniu napoju spirytusowego wskazany jest surowiec zastosowany do wytworzenia alkoholu etylowego pochodzenia rolniczego, każdy alkohol pochodzenia rolniczego musi zostać wymieniony w porządku malejącym według użytej ilości. Przepisy te regulują również etykietowanie dotyczące okresu dojrzewania, terminu „kupażować” i oznaczeń geograficznych. Wina aromatyzowane, aromatyzowane napoje na bazie wina i aromatyzowane koktajle na bazie wina muszą spełniać normy w zakresie przetwarzania i składu, a także określone wymogi dotyczące etykietowania w odniesieniu do nazwy handlowej i charakteru alkoholu, tj. surowców użytych do produkcji alkoholu. Napoje alkoholowe nie mogą być opatrywane oświadczeniami zdrowotnymi, a jedynymi dopuszczalnymi oświadczeniami żywieniowymi są oświadczenia odnoszące się do niskiego stężenia alkoholu, zmniejszonej zawartości alkoholu lub zmniejszonej wartości energetycznej. Jeżeli takie oświadczenia żywieniowe są podawane, wymagana jest informacja o wartości odżywczej. 4.Ustawodawstwo państw członkowskich oraz sytuacja na poziomie międzynarodowym i w państwach trzecich 4.1.Państwa członkowskie W niniejszej sekcji omówiono jedynie inicjatywy ustawodawcze państw członkowskich dotyczące wykazu składników i informacji o wartości odżywczej. Niektóre państwa członkowskie (Republika Czeska, Niemcy, Irlandia, Grecja, Chorwacja, Litwa, Luksemburg, Węgry, Austria, Portugalia, Rumunia, Finlandia) utrzymały lub przyjęły krajowe środki nakładające dodatkowe wymogi dotyczące etykietowania w odniesieniu do składników lub niektórych składników napojów alkoholowych lub niektórych napojów alkoholowych. Jeżeli chodzi o informację o wartości odżywczej, w przypadku niektórych wyrobów winiarskich Austria wymaga etykietowania ilości cukru. Chociaż w odniesieniu do informacji o wartości odżywczej rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 nie zapewnia takiej samej elastyczności pod względem krajowych środków jak w przypadku wykazu składników, Irlandia i Rumunia zgłosiły, w ramach procedury notyfikacyjnej określonej w dyrektywie (UE) 2015/1535, projekt przepisów wymagających szczegółowego określania wartości odżywczej napojów alkoholowych. 4.2.Organizacje międzynarodowe i państwa trzecie

Na poziomie międzynarodowym w zawartej w Kodeksie Żywnościowym normie dotyczącej znakowania żywności pakowanej nie wyłącza się napojów alkoholowych z zakresu stosowania przepisu dotyczącego obowiązkowego wykazu składników. Zgodnie z zawartymi w kodeksie wytycznymi dotyczącymi określania wartości odżywczej informacje o wartości odżywczej powinny być obowiązkowe, chyba że jest to niemożliwe ze względu na uwarunkowania krajowe. Niektóre środki spożywcze mogą być zwolnione z tego wymogu na przykład na podstawie niewielkiego znaczenia wartości odżywczej lub dietetycznej lub małego opakowania. W szeregu państw trzecich, takich jak: Brazylia, Chiny, Indie, Kanada, Meksyk, Nowa Zelandia, Rosja, Stany Zjednoczone i Szwajcaria, podawanie wykazu składników w przypadku niektórych napojów alkoholowych jest obowiązkowe. 5.Wiedza i zainteresowanie konsumentów W ramach zleconego przez Komisję badania dotyczącego wpływu informacji na temat żywności na podejmowanie decyzji przez konsumentów przeanalizowano zachowanie konsumentów w odniesieniu do informacji o napojach alkoholowych. Po przekazaniu informacji o wartości energetycznej napojów alkoholowych takich jak: piwo, wino i napoje spirytusowe 2 031 respondentów z ośmiu państw członkowskich zapytano o to, jakie informacje o napojach alkoholowych powinny być w idealnej sytuacji udzielane w przyszłości. Blisko połowa (49 %) uczestników badania była zainteresowana informacjami o wartości energetycznej napojów alkoholowych, a 16 % zdeklarowało zamiar ograniczenia spożycia alkoholu na podstawie tych informacji. Według badania przeprowadzonego w 2014 r. na zlecenie związku browarników wiedza konsumentów na temat wartości energetycznej napojów alkoholowych oraz na temat informacji o ich składnikach jest ograniczona. Celem badania było dostarczenie reprezentatywnego przeglądu dzięki zaangażowaniu niemal 5 400 respondentów w sześciu państwach członkowskich. Wyniki tego badania pokazują, że konsumenci mają braki w wiedzy o zawartości węglowodanów, kalorii i tłuszczu w różnych rodzajach napojów alkoholowych (piwo, wino i napoje spirytusowe) objętych badaniem oraz o różnych składnikach, które mogą wykorzystywane w ich produkcji. Jak przedstawiono na wykresie 1, badanie wykazało również, że istnieje duże zainteresowanie otrzymywaniem takich samych informacji na temat składników i wartości odżywczej napojów alkoholowych, jakie obecnie podaje się w odniesieniu do innych produktów spożywczych i napojów. Wykres 1: Zainteresowanie takimi samymi informacjami na temat wartości odżywczej i składników w odniesieniu do wszystkich produktów spożywczych i napojów, niezależnie od tego, czy zawierają one alkohol Źródło: GfK Belgium (2014) To samo badanie dostarczyło również informacji na temat dostępności i wykorzystywania tych informacji na innych nośnikach niż etykiety. Wygląda na to, że 34–51 % respondentów korzystało z tych informacji od czasu do czasu, często lub zawsze (wykres 2). Wykres 2: Korzystanie ze źródeł informacji innych niż etykieta, aby uzyskać informacje o wartości odżywczej i składnikach napojów alkoholowych Źródło: GfK Belgium (2014) 6.Zainteresowane strony Punktem odniesienia jest stanowisko poszczególnych podmiotów na temat etykietowania alkoholu opisane w badaniu, które przeprowadzono, kiedy Komisja przedstawiła wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności. Badanie to obejmuje stanowiska producentów, sprzedawców detalicznych, organów publicznych i organizacji pozarządowych.

Wykres 3: Reakcje na stwierdzenie: „Etykiety na napojach alkoholowych powinny zawierać wykaz składników i opis właściwości odżywczych napoju” Źródło: CRIOC (2007) Od czasu tego badania niektóre z przedstawionych w nim stanowisk uległy zmianie. Przedstawiciele konsumentów twierdzą , że brak spójności między etykietowaniem napojów alkoholowych a etykietowaniem pozostałych środków spożywczych jest niedopuszczalny oraz że wykaz składników i informacja o wartości odżywczej powinny być obowiązkowe w przypadku wszystkich napojów alkoholowych, aby pomóc konsumentom w dokonywaniu świadomych wyborów odnośnie do tego, co piją i w jakiej ilości. Europejska organizacja konsumentów piwa również zaapelowała o wprowadzenie obowiązku przedstawiania wykazu składników napojów alkoholowych . Stowarzyszenia w obszarze zdrowia publicznego opowiadają się za obowiązkowym etykietowaniem składników i informacji o wartości odżywczej w ramach kompleksowej strategii informowania i edukowania konsumentów na temat alkoholu, ponieważ – według grupy organizacji pozarządowych i organizacji zdrowia publicznego działających na rzecz profilaktyki i ograniczania szkodliwych skutków spożywania alkoholu w Europie – konsumenci mają prawo wiedzieć, jakie składniki zawierają napoje alkoholowe, które piją. Co ważniejsze, informacje o wartości odżywczej takiej jak wartość energetyczna powinny być podawane, aby umożliwić konsumentom lepsze monitorowanie swojej diety i ułatwić prowadzenie zdrowego stylu życia. Stanowisko branży w tej kwestii znacznie się ostatnio zmieniło. Podczas gdy w przeszłości podmioty prowadzące przedsiębiorstwa spożywcze były przeciwne dodatkowemu wymogowi w zakresie etykietowania, obecnie większość sektorów uznaje, że konsumenci mają prawo wiedzieć, jaki jest skład ich napojów, a podmioty z różnych sektorów opracowują i realizują szereg wspólnych lub niezależnych dobrowolnych inicjatyw w celu dostarczania konsumentom dodatkowych informacji. Zdaniem stowarzyszenia reprezentującego europejskich browarników konsumenci mają prawo wiedzieć, co spożywają. Wspomniani browarnicy zorganizowali dobrowolną ogólnoeuropejską inicjatywę, European Beer Pledge (zobowiązanie europejskiego sektora piwowarskiego) , której członkowie zobowiązali się do podjęcia skoordynowanych i wymiernych działań na rzecz poprawy informacji dla konsumentów poprzez podawanie m.in. informacji o wartości odżywczej piwa. Ich zdaniem podmiotom prowadzącym przedsiębiorstwa spożywcze należy dać wybór, czy chcą zamieszczać te informacje na etykiecie, czy na innych platformach, takich jak strony internetowe lub aplikacje wykorzystujące kody QR, w którym to przypadku na etykiecie piwa powinien znajdować się wyraźny link do informacji. Niektórzy członkowie tej organizacji już podają dobrowolnie na etykiecie lub poza nią wykaz składników, wartość kaloryczną lub pełną informację o wartości odżywczej (wartość energetyczna oraz ilość tłuszczu, kwasów tłuszczowych nasyconych, węglowodanów, cukrów, białka i soli). Sektor napojów spirytusowych jest zdania, że konsumenci skorzystaliby z bardziej przejrzystych i rzeczowych informacji na temat składu napojów oraz że powinni otrzymywać spójne informacje o odpowiedzialnym spożywaniu napojów spirytusowych, tak aby mogli dokonywać zdrowszych wyborów dotyczących stylu życia. Sektor ten popiera udzielanie konsumentom precyzyjnych informacji na temat wartości kalorycznej. Informacje te można byłoby przekazywać w formie innej niż oznaczenie na etykiecie. Można by zapewniać pełny dostęp do tego rodzaju informacji za pomocą alternatywnych nośników bardziej przyjaznych dla konsumenta. Chociaż niektórzy producenci zobowiązali się przekazywać takie informacje na etykietach, wielu producentów napojów spirytusowych już podaje wartość energetyczną na swoich stronach internetowych, jak również za pośrednictwem mediów społecznościowych i innych platform, a niektórzy z nich zobowiązali się do rozszerzenia zakresu tych informacji, aby przekazywać pełną informację o wartości odżywczej. Przedstawiciele sektora wina są zdania, że zbilansowana dieta stanowi kluczowy element zdrowego stylu życia oraz że konsumenci powinni uważnie wybierać, co piją i co jedzą. Sektor ten zobowiązał się do dobrowolnego udzielania konsumentom informacji o wartości odżywczej w zakresie wartości kalorycznej w sposób dostosowany, przy czym duży nacisk kładzie się na nośniki inne niż etykieta. Sektor rozpoczął wspólne działanie i podaje na wspólnej stronie internetowej informacje o wartości kalorycznej na porcję i w zależności od kategorii wina. Przedsiębiorstwo wielonarodowe produkujące napoje spirytusowe, wino i piwo zobowiązało się podawać konsumentom pełną informację o wartości odżywczej na porcję i na 100 ml napoju na etykiecie i stosować tę zasadę w odniesieniu do wszystkich napojów alkoholowych znajdujących się w jego ofercie. Nowa etykieta na opakowaniu zawierająca informację o wartości odżywczej już została opracowana na podstawie ogólnoświatowego badania, którego celem było ustalenie, jakie informacje należy podawać i jak najlepiej to zrobić. Zmiany te będą stopniowo wprowadzane na opakowaniach, przy czym pierwsze produkty z nowymi etykietami mają zostać wprowadzone do obrotu na początku 2017 r. Niektóre z tych zobowiązań, zostały podjęte również w kontekście Europejskiego Forum ds. Alkoholu i Zdrowia, platformy, w ramach której organy działające na poziomie europejskim mogą prowadzić dyskusje, porównywać podejścia i działać na rzecz ograniczenia szkodliwych skutków spożywania alkoholu. Jest zbyt wcześnie na jakąkolwiek ocenę wpływu tych niedawnych dobrowolnych inicjatyw. Można jednak oczekiwać, że mogą one zwiększyć zainteresowanie konsumentów bardziej systematycznym podawaniem wykazu składników i informacji o wartości odżywczej. Producenci napojów alkoholowych zasadniczo uważają, że jakiekolwiek nowe wymogi dotyczące etykietowania powinny mieć w równym stopniu zastosowanie do wszystkich rodzajów napojów alkoholowych,. 7.Wezwania do podjęcia działań 7.1.Światowa Organizacja Zdrowia