SPIS TREŚCI

WPROWADZENIE 2

Program. 2

Rodzaje wspieranych działań 3

Realizacja programu FRC 4

Ocena okresowa 7

Znaczenie programu FRC 7

Skuteczność programu FRC 9

Efektywność programu FRC 11

Trwałość programu FRC 11

Zalecenia 12

Większy nacisk na priorytety polityki UE 12

Koncentracja na projektach o wyraźnym europejskim wymiarze 12

Zrównoważone uczestnictwo w programie FRC 13

Bardziej skuteczne zarządzanie programem FRC 13

Usprawnienie rozpowszechniania i wykorzystywania wyników 14

Wnioski. 14

WPROWADZENIE

W niniejszym dokumencie przedstawiono najważniejsze ustalenia i zalecenia zawarte w ocenie okresowej programu „Prawa podstawowe i obywatelstwo” na lata 2007–2013, jak również wnioski wyciągnięte na ich podstawie przez Komisję.

Program

Program szczegółowy „Prawa podstawowe i obywatelstwo” (zwany dalej „programem FRC”) został ustanowiony decyzją Rady 2007/252/WE z dnia 19 kwietnia 2007 r. na lata 2007–2013 jako część programu „Prawa podstawowe i sprawiedliwość”.

Cele ogólne:

1. Niniejszy program ma następujące cele ogólne:

a) wspieranie rozwoju społeczeństwa europejskiego, w którym szanuje się prawa podstawowe uznane w artykule 6 ustępie 2 Traktatu o Unii Europejskiej, w tym prawa wynikające z obywatelstwa Unii Europejskiej;

b) wzmacnianie społeczeństwa obywatelskiego oraz propagowanie otwartego, przejrzystego i regularnego dialogu z nim na temat praw podstawowych;

c) zwalczanie rasizmu, ksenofobii i antysemityzmu oraz upowszechnianie postawy większego zrozumienia dla innych kultur i wyznań i większej tolerancji w całej Unii Europejskiej;

d) rozwijanie kontaktów, wymiany informacji i tworzenie sieci pomiędzy organami sądowniczymi i administracyjnymi oraz środowiskiem prawniczym – m.in. przez wspieranie szkoleń w dziedzinie sądownictwa – w celu poprawy porozumienia między tymi organami oraz między przedstawicielami zawodów prawniczych.

2. Cele ogólne programu stanowią uzupełnienie celów realizowanych przez Agencję Praw Podstawowych Unii Europejskiej, ustanowioną na mocy rozporządzenia (WE) nr 168/2007.

3. Cele ogólne programu przyczyniają się do opracowywania i realizacji polityk wspólnotowych przy pełnym poszanowaniu praw podstawowych.

Cele szczegółowe:

4. Program ma następujące cele szczegółowe:

a) upowszechnianie praw podstawowych uznanych w artykule 6 ustępie 2 Traktatu o Unii Europejskiej oraz informowanie wszystkich o ich prawach, w tym prawach wynikających z obywatelstwa Unii Europejskiej w celu zachęcania obywateli do aktywnego udziału w życiu demokratycznym Unii;

b) w razie konieczności badanie, czy w Unii Europejskiej i państwach członkowskich podczas wdrażania prawa wspólnotowego przestrzega się konkretnych praw podstawowych, oraz uzyskiwanie opinii w konkretnych kwestiach związanych z prawami podstawowymi w tym zakresie;

c) wspieranie organizacji pozarządowych i innych podmiotów społeczeństwa obywatelskiego celem zwiększenia możliwości ich aktywnego uczestnictwa w upowszechnianiu praw podstawowych, praworządności i demokracji;

d) stworzenie odpowiednich struktur służących promowaniu dialogu międzywyznaniowego i wielokulturowego na szczeblu Unii Europejskiej.

rodzaje wspieranych działań

Aby zrealizować cele ogólne i szczegółowe, w ramach programu wspiera się następujące 4 rodzaje działań:

a) konkretne działania podejmowane przez Komisję, takie jak studia i badania naukowe, badania opinii publicznej i sondaże, określanie wskaźników i wspólnych metodologii, gromadzenie, opracowywanie i rozpowszechnianie danych i statystyk, seminaria, konferencje i spotkania ekspertów, organizowanie kampanii i imprez publicznych; tworzenie i prowadzenie witryn internetowych, przygotowywanie i rozpowszechnianie materiałów informacyjnych, wspieranie sieci ekspertów krajowych i zarządzanie tymi sieciami oraz działania w zakresie analizy, monitorowania i oceny;

b) konkretne projekty ponadnarodowe leżące w interesie Wspólnoty – zgłoszone przez organ państwa członkowskiego lub jakikolwiek jego podmiot, przez organizację międzynarodową lub pozarządową – w które w każdym przypadku zaangażowane są co najmniej dwa państwa członkowskie lub co najmniej jedno państwo członkowskie i jedno państwo przystępujące lub kandydujące, na warunkach określonych w rocznych programach prac;

c) wspieranie działalności organizacji pozarządowych lub innych podmiotów realizujących cele leżące w ogólnym interesie europejskim zgodnie z ogólnymi celami programu, na warunkach określonych w rocznych programach prac;

d) dotacje operacyjne przeznaczone na współfinansowanie wydatków związanych z programem stałych prac Konferencji Europejskich Sądów Konstytucyjnych oraz Stowarzyszenia Rad Stanu i Najwyższych Sądów Administracyjnych Unii Europejskiej – które prowadzą stosowne bazy danych umożliwiające gromadzenie w całej Europie krajowych wyroków związanych z wdrożeniem prawa wspólnotowego – o ile wydatki te są przeznaczone na dążenie do osiągnięcia celów leżących w ogólnym interesie europejskim poprzez propagowanie wymiany poglądów i doświadczeń w sprawach dotyczących orzecznictwa, organizacji i działań członków konferencji i stowarzyszenia w ramach wykonywania przez nich funkcji sądowniczych lub doradczych w kwestiach związanych z prawem wspólnotowym.

Realizacja programu FRC

Program FRC obejmuje 27 państw członkowskich UE. Chociaż co do zasady w programie mogą uczestniczyć również państwa trzecie, takie jak kraje przystępujące, kraje kandydujące i kraje Bałkanów Zachodnich objęte procesem stabilizacji i stowarzyszenia, kraje te nie skorzystały z tej możliwości.

Program jest zarządzany w całości na szczeblu centralnym przez Komisję Europejską, a na jego realizację w latach 2007–2013 przewidziano 95,2 mln EUR w rozbiciu na następujące roczne kwoty w mln EUR:

ŁĄCZNA KWOTA NA LATA 2007-2013: 95,2 MLN EUR 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 10,60 12,00 14,20 13,80 13,80 15,30 15,50 |

Jeżeli chodzi o podział budżetu, średnio 70% środków jest corocznie przyznawanych na dotacje na działania, 9% na dotacje operacyjne oraz 21% na inicjatywy Komisji.

BUDŻET DOSTĘPNY NA LATA 2007–2010

[pic]

Od 2007 r. Komisja opublikowała 3 zaproszenia do składania wniosków o dotacje na działania i 4 zaproszenia do składania wniosków o dotacje operacyjne oraz sfinansowała 61 inicjatyw Komisji w drodze zamówień publicznych.

DOTACJE NA DZIAŁANIA

Po opublikowaniu zaproszeń przez Komisję wpłynęła duża liczba wniosków. Komisja otrzymała i oceniła ogółem 415 wniosków o dotacje na działania złożonych przez partnerstwa składające się przeciętnie z 4,5 organizacji z przynajmniej dwóch państw członkowskich UE. Z tej liczby Komisja sfinansowała ogółem 93 wielostronnych projektów, które otrzymały średnio 341 000 EUR na projekt w okresie trwającym przeciętnie 21 miesięcy.

DOTACJE OPERACYJNE

Na mocy art. 4 lit. c) decyzji ustanawiającej program Komisja dofinansowała roczny program prac ośmiu organizacji pozarządowych lub innych podmiotów realizujących cele leżące w ogólnym interesie europejskim zgodnie z ogólnymi celami programu, w szczególności:

Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Dziecka ( European Network of Ombudspersons for Children );

Międzynarodowej Organizacji na rzecz Rzetelności Procesu Sądowego ( Fair Trials International );

Jezuickiej Służby Uchodźcom (Europa) ( Jesuit Refugee Service );

Stowarzyszenia Europejskich Sędziów Administracyjnych ( Association of European Administrative Judges ).

W akcie prawnym ustanawiającym program znajduje się odwołanie do dwóch stowarzyszeń, które mogą otrzymać dotacje operacyjne na dofinansowanie wydatków związanych z ich stałym programem prac. Są to:

1. Stowarzyszenie Rad Stanu oraz Najwyższego Sądownictwa Administracyjnego Unii Europejskiej

Celem stowarzyszenia jest propagowanie wymiany poglądów i doświadczeń w sprawach dotyczących orzecznictwa, organizacji i działań członków stowarzyszenia w ramach wykonywania przez nich funkcji sądowniczych lub doradczych, w szczególności w kwestiach związanych z prawem wspólnotowym. Stowarzyszenie stworzyło bazę danych, w której znajdują się przede wszystkim orzeczenia, opinie doradcze i badania przeprowadzone przez jego członków istotne dla celów stowarzyszenia, sprawozdania i wnioski wypracowane podczas sympozjów, jak również inne przydatne informacje.

2. Konferencja Europejskich Sądów Konstytucyjnych

Stowarzyszenie nie złożyło dotychczas (2011 r.) żadnego wniosku o dotację operacyjną przewidzianą w podstawie prawnej programu.

DZIAŁANIA PODJĘTE PRZEZ KOMISJĘ

Od 2007 r. do 2010 r. Komisja rozpoczęła realizację 61 swoich inicjatyw finansowanych ze środków programu w drodze zamówień publicznych. Odwrotnie niż w przypadku dotacji, działanie to jest w całości finansowane ze środków programu, a osiągnięte rezultaty i wyniki należą do Komisji.

Finansowane działania obejmują różne dziedziny, w tym:

- kampanie podnoszące świadomość społeczną oraz kampanie informacyjne na temat ochrony danych, praw dziecka, rasizmu i ksenofobii;

- tworzenie i prowadzenie witryn internetowych na temat praw dziecka i ochrony konsularnej;

- studia (12) i badania naukowe, w szczególności:

- badanie na temat wspólnego systemu wyborczego do Parlamentu Europejskiego; podwójnego kandydowania, uznawania pozbawienia praw,

- badanie porównawcze na temat ustawodawstw państw członkowskich oraz praktyk w dziedzinie ochrony dyplomatycznej i konsularnej,

- badanie na temat ustawodawstw państw członkowskich i sposobu postępowania w państwach członkowskich w odniesieniu do zbrodni popełnionych przez reżimy totalitarne, w szczególności metod i instrumentów przyjętych przez państwa członkowskie w celu rozliczenia zbrodni,

- badanie na temat praktycznych przeszkód, na jakie napotykają związki osób tej samej płci podczas przemieszczania się na terytorium UE,

- badanie na temat krajowych ustawodawstw w sprawie zwalczania rasizmu i ksenofobii, itd.,

- trzy badania Eurobarometru (administratorzy danych i obywatele, świadomość posiadania obywatelstwa UE, pamięć o zbrodniach popełnionych przez reżimy totalitarne);

- konferencje, seminaria, wydarzenia, itd.

OCENA OKRESOWA

Ocena okresowa została opracowana przez Komisję przy pomocy niezależnych ekspertów[1]. Zleceniobiorca przeprowadził szeroko zakrojone badania sondażowe wśród wszystkich bezpośrednich beneficjentów dotacji na działania i dotacji operacyjnych oraz przeprowadził wywiady z zainteresowanymi stronami z i spoza programu.

Na ogólne cele oceny składały się następujące elementy:

a) przygotowanie przeglądu wyników uzyskanych w ciągu trzech pierwszych lat funkcjonowania programu;

b) opracowanie oceny jakościowych i ilościowych aspektów wdrażania w kontekście znaczenia , skuteczności i efektywności ;

c) sformułowanie zaleceń i wytycznych umożliwiających lepsze wdrażanie programu w kolejnych latach.

Ocena przeprowadzona w drugiej połowie 2010 r., opierająca się na danych z lat od 2007 r. do 2010 r.[2], dostarczyła bardzo szczegółowych informacji na temat wyników funkcjonowania programu oraz wielu danych statystycznych na temat jego beneficjentów.

GŁÓWNE USTALENIA ZAWARTE W OCENIE

Znaczenie programu FRC

Program FRC jest doskonale dostosowany do potrzeb, które przyświecały jego powstaniu. Program FRC przyczynił się do rozwoju i wzmocnienia działań UE w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, a w szczególności wyszedł naprzeciw potrzebom ochrony praw podstawowych i propagowania praw związanych z posiadaniem statusu obywatela UE.

Cele programu są odpowiednie do potrzeb i problemów, dla których rozwiązania je zaprojektowano, tym samym są zewnętrznie spójne, na co wskazuje badanie przeprowadzone wśród beneficjentów. Ponadto priorytety roczne określone w programie prac pozwalają na elastyczne podejście i dostosowanie do zmieniających się potrzeb i głównych kierunków polityki Komisji. Za przykład może posłużyć dodanie do priorytetów walki z homofobią, co okazało się udanym uzupełnieniem programu. Program FRC obejmuje jednak liczne obszary polityki, które są częściowo uwzględnione w innych programach UE, a to w konsekwencji powoduje, iż wpływ prowadzonych przedsięwzięć nie jest wystarczająco ukierunkowany na konkretne dziedziny.

Konsekwencją tego jest ciągły wzrost liczby wniosków i nieustannie pogłębiające się współzawodnictwo o niewielkie środki przeznaczone na dotacje na działania. Liczba wniosków wzrosła ponad trzykrotnie w okresie trzech lat z 66 w 2007 r. do 215 w latach 2009–2010. Zmniejszyło się natomiast zainteresowanie finansowaniem w formie dotacji operacyjnych, o czym świadczy liczba wniosków, która nie przekroczyła 20 w okresie 4 lat, kiedy publikowano zaproszenia do składania wniosków.

[pic]

Rozpatrując wewnętrzną spójność programu, należy zauważyć, iż realizowane działania (finansowane projekty i określone przedsięwzięcia rozpoczęte przez Komisję) są dostosowane do celów programu oraz, że występuje wysoka korelacja miedzy przedsięwzięciami, które były (lub są) realizowane w ramach projektów, a priorytetami rocznymi zawartymi w planach prac, jak również szerszymi celami programu.

Przedsięwzięcia finansowane za pośrednictwem różnych działań (dotacje bezpośrednie lub inicjatywy Komisji) są jednak w pewien sposób niezależne od siebie. Wynika to częściowo z odrębności organizacyjnej w ramach dyrekcji generalnej, bowiem inicjatywy Komisji są prowadzone i realizowane przez trzy odrębne jednostki merytoryczne, podczas gdy dotacje na działania i dotacje operacyjne są zarządzane przez jednostkę operacyjną/finansową. Dalsze zróżnicowanie wynika z zapotrzebowania na dotacje na działania według obszarów priorytetowych i rozkładu inicjatyw Komisji finansowanych w tych obszarach. Inicjatywy w dziedzinie praw podstawowych, ochrony danych i obywatelstwa są realizowane w sposób proporcjonalny w każdym z tych obszarów, natomiast ponad 82% otrzymanych wniosków dotyczy finansowania obszarów powiązanych z prawami podstawowymi (rasizm, prawa dziecka i homofobia), podczas gdy wnioski o finansowanie działań dotyczących obywatelstwa i ochrony danych stanowią odpowiednio zaledwie 12% oraz 5%.

[pic]

Mimo że korelacja między priorytetami a finansowanymi projektami jest wysoka, wykorzystanie wyników realizowanych przedsięwzięć w celu wspierania rozwoju polityki mogłoby zostać usprawnione. Rozpowszechnianie wyników odbywa się bowiem ad-hoc i w sposób nieformalny, natomiast nie istnieją żadne formalne mechanizmy zapewniające, że jednostki merytoryczne lub inne zainteresowane strony zaangażowane w proces kształtowania polityki są informowane o wynikach osiągniętych dzięki dotacjom na działania i dotacjom operacyjnym.

Istnienie szeregu czynników jest dowodem na to, że działania finansowane w ramach programu FRC mają wartość dodaną dzięki udziałowi UE. Finansowanie przez UE jest uznawane za niezwykle istotną siłę napędową realizowanych przedsięwzięć, a wymiar europejski projektów pomaga na ogół w rozpowszechnianiu wyników. Dodatkowo zaangażowanie partnerów z różnych państw członkowskich umożliwia beneficjentom podniesienie innowacyjności, wymianę dobrych praktyk i wzmocnienie wpływu działań. Rozwiązania, które zostały wypracowane, oraz wyniki wielu projektów mogą być wdrażane z niewielkimi zmianami w innych krajach.

Skuteczność programu FRC

Na etapie oceny okresowej wysuwanie daleko idących wniosków na temat osiągnięcia celów programu byłoby nieco przedwczesne. Ponadto program ze względu na swoją strukturę, zróżnicowane priorytety i obszary tematyczne, różne grupy docelowe oraz wiele zainteresowanych stron utrudnia opracowanie konkretnych i przydatnych wskaźników i powoduje, że informacje wyinterpretowane z danych są do pewnego stopnia iluzoryczne.

Z przeprowadzonej oceny wynika jednak wyraźnie, że rodzaj projektów, które uzyskały dofinansowanie, jak również inicjatywy realizowane przez Komisję, mieściły się obszarze wyznaczonym celami i priorytetami programu. Dostępność środków jest jednak czynnikiem, który wyraźnie ogranicza możliwość przyczynienia się do osiągnięcie celów programu, szczególnie na szczeblu europejskim. Maksymalny próg 1 000 000 EUR na dwuletni projekt ze średnią liczbą 4 partnerów oznacza, że kwota środków na rok na partnera wynosi najwyżej nieco ponad 125 000 EUR, co zazwyczaj nie pozwala na wykroczenie poza te partnerstwa oraz pokazanie prawdziwego wymiaru europejskiego oraz wartości dodanej na poziomie europejskim.

Ogólnie rzecz ujmując, beneficjenci nie zidentyfikowali ważniejszych przeszkód, które mogłyby zostać uznane za utrudniające postęp w realizacji przedsięwzięć. Uznano, że pułap finansowania na poziomie do 80 % jest odpowiedni, a ogólna struktura, na którą składają się czas trwania oraz wymagania dotyczące partnerstwa, jest właściwa w przypadku dotacji na działania. W odniesieniu do dotacji operacyjnych niektórzy beneficjenci zasugerowali finansowanie w dłuższym okresie wykraczającym poza obecną roczną strukturę, tak aby zapewnić większe oddziaływanie.

Kryteria wyboru projektów, kwalifikujących się do otrzymania dotacji, same w sobie okazały się skutecznym narzędziem promowania współpracy między państwami uczestniczącymi. Ponadto nacisk na zapewnienie równowagi w partnerstwach, równy podział zadań oraz zrównoważone uczestnictwo w projekcie, zwłaszcza dzięki proporcjonalnemu podziałowi środków, przyczynił się do powstania dobrze funkcjonującego zarządzania partycypacyjnego projektami oraz korzystnych warunków tworzenia i wymiany dobrych praktyk.

Te pozytywne aspekty doprowadziły tak do pogłębienia współpracy między istniejącymi partnerstwami, jak i do powstania nowych partnerstw. Nieproporcjonalny udział niektórych państw (włoskie wnioski stanowią ponad jedną trzecią ogólnej liczby wniosków o dotacje na działania otrzymanych w ramach zaproszenia na lata 2009–2010), a w niektórych przypadkach zupełny brak innych wniosków powinien być jednak uznany za słabość, która prawdopodobnie wymaga ponownej uwagi.

[pic]

Efektywność programu FRC

Udział środków Komisji przyznanych na dotacje na działania dochodzi do pułapów przewidzianych w rozporządzeniu finansowym. W przypadku dotacji operacyjnych udział ten jest niższy, zwłaszcza ze względu na pułap finansowania wynoszący 300 000 EUR na organizację. Chociaż ze względu na to, że wśród beneficjentów znaczący odsetek stanowią organizacje pozarządowe, beneficjenci mają trudności z uzyskaniem dofinansowania z innych źródeł ze względu na wpływ kryzysu finansowego na dostępność środków krajowych na ten rodzaj działalności i tego typu organizacje.

Beneficjenci, którzy wzięli udział w badaniu, uznali, że służby Komisji wykazały się odpowiednimi umiejętnościami zarządzania, a udzielane przez nie wskazówki i przekazywane ustalenia na temat sprawozdawczości były właściwe. Jednak w związku ze wzrastającym powodzeniem programu i jego udanym funkcjonowaniem (liczba wniosków wzrosła ponad trzykrotnie między 2007 r. a 2010 r.) zasoby kadrowe Komisji stały się niewystarczające i niektóre istotne elementy zarządzania takie jak dokładne monitorowanie całego cyklu projektów stają się coraz mniej wykonalne. W konsekwencji nie wykorzystano optymalnie możliwości integracji pionowej przedsięwzięć finansowanych w ramach FRC, jak również możliwości rozpowszechnienia i wykorzystania wyników w celu wzmocnienia polityki.

Efektywność działania w trakcie procedury wyboru zmieniła się diametralnie, a odejście od wniosków papierowych na rzecz elektronicznego systemu „Priamos” uprościło znacząco pierwsze etapy procesu. Pomimo to beneficjenci uznają, że bardzo istotną przeszkodą jest przede wszystkim ogromna liczba dokumentów, które należy złożyć wraz z wnioskiem, oraz długotrwały proces oceny, który potem następuje. Ponadto obowiązek konsultowania komitetu w ramach procedury komitetowej na temat wyniku wyboru został uznany za kolejną wewnętrzną przeszkodę utrudniającą ograniczenie opóźnień w okresie od złożenia wniosków do ostatecznego przyznania dotacji.

Beneficjenci wskazali jako utrudnienie w sprawnym zarządzaniu projektami skomplikowane warunki finansowania regulujące ostatnią generację dotacji dla wielu beneficjentów oraz obowiązek sprawozdawczości finansowej w bardzo szerokim zakresie. Niektóre zainteresowane strony uznały, że przeszkodę stanowi tak wymóg dofinansowania przez beneficjentów, jak i konieczność ustanowienia partnerstwa oraz zapewnienia wymiaru europejskiego. Charakter finansowanych przedsięwzięć wskazuje, że dotacje na działania i dotacje operacyjne w ramach FRC przeznaczono w większości na koszty personelu, koszty konferencji i seminariów, publikacje i rozpowszechnianie wyników oraz inne koszty bezpośrednie. Koszty te są ponoszone bezpośrednio przy realizacji działań na rzecz grup docelowych. Na te kategorie kosztów przeznaczono 88% łącznych kosztów dotacji na działania oraz 86% łącznych kosztów dotacji operacyjnych. W przypadku dotacji na działania więcej środków przeznacza się na rozpowszechnianie wyników, jak równie na konferencje i seminaria, podczas gdy w przypadku dotacji operacyjnych wyższe koszty ponosi się na personel.

Trwałość programu FRC

Realizacja przedsięwzięć i osiągnięcie oddziaływania w terenie przez beneficjentów dotacji na działania i dotacji operacyjnych jest uzależnione od środków przekazywanych przez Komisję. Całkowite osiągnięcie celów, w szczególności w długookresowej perspektywie, jest również uzależnione od dalszego finansowania. Niektóre organizacje osiągnęły swoje cele dzięki zapewnieniu finansowania z programu FRC poprzez składanie kolejnych pozytywnie ocenianych wniosków, chociaż nie dotyczy to większości organizacji.

Wielu beneficjentów podejmuje wysiłki w celu uzyskania dodatkowego finansowanie na ich przedsięwzięcia, jednak niewielu się to udaje, w konsekwencji dofinansowanie jest zapewniane głównie z ich własnych środków.

Niemniej wydaje się, iż wyniki niektórych z zakończonych przedsięwzięć będą trwałe, nawet bez dodatkowego zastrzyku środków, ze względu na ich użyteczność wykraczającą poza cel projektu. Chodzi o wykorzystanie niektórych osiągnięć, takich jak podręczniki szkoleniowe, zestawy narzędzi i dobre praktyki, po zakończeniu projektów. O trwałości wyników programu może również świadczyć trwałość i stabilność partnerstw utworzonych dzięki dotacjom. Te partnerstwa w wielu przypadkach pogłębiły swoją współpracę lub nawet doszło do ich sformalizowania poprzez utworzenie formalnych i nieformalnych sieci, ponadto będą prawdopodobnie kontynuować wspólną realizację przedsięwzięć.

Przedsięwzięcia te będą kontynuowane w nowej formie, nawet jeżeli niekoniecznie będą im przyświecać tak samo wysokie aspiracje. W istocie potrzeby grup docelowych zmieniają się i w miejsce powielania tego samego rodzaju przedsięwzięć, inne podejście może być bardziej właściwe.

Zalecenia

W odpowiedzi na kwestie problemowe, które zostały zidentyfikowane w trakcie oceny programu, Komisja planuje zastosować następujące środki w celu wzmocnienia wpływu programu oraz polepszenia jego wdrażania.

Większy nacisk na priorytety polityki UE

Wszystkie zainteresowane strony wskazały na odpowiednio dobrane cele programu, jednak jego oddziaływanie było częściowo ograniczone z powodu zbyt wielu rozproszonych priorytetów finansowania. Zatem, aby podkreślić znaczenie programu, należy zawęzić jego szeroki zakres, co z kolei pomoże zwiększyć jego oddziaływanie. W tym kontekście można zracjonalizować i znacząco ograniczyć liczbę priorytetów rocznych.

Należy również rozważyć, w szczególności w odniesieniu do następnej generacji programów, ukierunkowanie finansowania na projekty mające na celu wzmocnienie obszarów polityki dotyczących praw podstawowych, w tym ochrony danych i obywatelstwa Unii. To rozwiązanie w połączeniu z właściwym wsparciem na rzecz rozwoju inicjatyw Komisji zwiększyłoby oddziaływanie rozwijającej się polityki i pozwoliłoby uniknąć pokrywania się realizowanych przedsięwzięć z istniejącymi programami innych dyrekcji generalnych, które mają zdecydowanie wyższy budżet na ten typ finansowania bezpośredniego.

Koncentracja na projektach o wyraźnym Europejskim wymiarze

W ciągu pierwszych pięciu lat finansowania w ramach programu FRC element wielostronnego partnerstwa i zaangażowanie dużej liczby podmiotów, a w niektórych przypadkach wielu państw członkowskich, był z powodzeniem wspierany. To podejście jednak miało również niekorzystny skutek w postaci przyznawania wielu beneficjentom ograniczonych środków, a zatem zmniejszania oddziaływania, jakie można uzyskać dzięki finansowanym przedsięwzięciom.

Dlatego w celu zwiększenia skuteczności programu obecnie ograniczone finansowanie powinno skoncentrować się na projektach o wyraźnie europejskim wymiarze. Projekty na większą skalę otrzymujące więcej środków wzmocniłyby widoczność programu i zapewniły szersze oddziaływanie, które nie ograniczałoby się jedynie do szczebla lokalnego lub regionalnego, ponieważ projekty takie byłyby szeroko zakrojone i lepiej opracowane, miały większą wartość dodaną na poziomie europejskim i przynosiły trwalsze rezultaty.

W tym samym celu Komisja przeanalizuje, czy oddziaływanie, jakie mają dotacje operacyjne na osiąganie celów programu, jest wystarczające, aby zachować ten rodzaj finansowania, zważywszy na utrzymujące się niewielkie zainteresowania wnioskodawców tą formą finansowania i ograniczoną widocznością programu FRC i jego celów, którą się dzięki niej uzyskuje.

Zrównoważone uczestnictwo w programie FRC

W programie FRC utrzymuje się przewaga beneficjentów z pewnych państw członkowskich przy niewystarczającym udziale beneficjentów, bezpośrednim i pośrednim, z 12 nowych państw członkowskich.

W celu rozwiązania tego problemu Komisja będzie dążyć do skierowania kampanii informacyjnych do organizacji w tych państwach członkowskich oraz do rozwinięcia kontaktów z właściwymi organami krajowymi i regionalnymi, żeby wykorzystać efekt mnożnikowy tych kampanii, tak aby pokonać ograniczenia wynikające z finansowania przeznaczonego na takie działania.

Bardziej skuteczne zarządzanie programem FRC

Przy coraz większym powodzeniu programu oraz zwiększającej się liczbie wniosków o finansowanie oraz liczbie finansowanych projektów nadal jednak potrzebny jest wysiłek w celu usprawnienia procesów regulujących cykl życia projektów.

Wprowadzeniu elektronicznego systemu PRIAMOS ułatwiło w znaczący sposób proces składania wniosków, pracę wnioskodawców i Komisji oraz spowodowało, że składanie wniosków na wstępnym etapie odbywa się bez użycia formularzy papierowych. Istnieje wiele dalszych potencjalnych korzyści, które może przynieść system, dlatego Komisja podejmie dodatkowe wysiłki w celu jego usprawnienia, tak aby był łatwiejszy w obsłudze, bardziej wydajny i szybszy, a także podejmie działania na rzecz przekształcenia go w zintegrowane narzędzie, które będzie służyło zarówno wnioskodawcom/beneficjentom, jak i Komisji w sprawnym zarządzaniu całym cyklem projektu.

Innym czynnikiem do rozważenia jest kwestia wyeliminowania nieodłącznych opóźnień wynikających z obowiązku konsultowania komitetu programu FRC w sprawie wyników procedury wyboru. Należy poddać ocenie, czy ciężar administracyjny procedury jest zasadny w przypadku tych bardzo ograniczonych środków.

Aby poprawić sprawność zarządzania programem, zostaną podjęte wysiłki mające na celu wzmocnienie umiejętności Komisji w zakresie wspierania i monitorowania beneficjentów w trakcie pełnego cyklu realizowanych działań. Takie rozwiązanie przyczyni się do lepszej realizacji przedsięwzięć, jak również pogłębienia zrozumienia priorytetów polityki i dobrych praktyk oraz ich lepszego uwzględnienia.

Usprawnienie rozpowszechniania i wykorzystywania wyników

W ocenie zawarto sugestię, że rezultaty osiągnięte w ramach projektów mogłyby być rozpowszechniane w bardziej ukierunkowany sposób oraz wykorzystywane jako zasoby dla rozwoju polityki.

Aby osiągnąć ten cel, Komisja zastosuje podejście oparte w większym stopniu na osiągnięciach i wynikach tak przy wyborze projektów, jak i w trakcie zarządzania nimi. To rozwiązanie w połączeniu z ukierunkowaniem priorytetów zapewni silniejszą korelację między inicjatywami realizowanymi bezpośrednio przez Komisję a projektami, tym samym stworzy warunki wzmacniające synergię między dwoma mechanizmami finansowymi programu.

Wraz z podejściem opartym na wynikach można przewidzieć dalsze środki promowania wyników programu, przy bardziej przemyślanym i dynamicznym ich rozpowszechnianiu za pomocą internetu, jak również za pośrednictwem konkretnych wydarzeń mających na celu wyróżnienie udanych projektów, dla zobrazowania wartości dodanej programu.

WNIOSKI

Ocena okresowa potwierdza wagę programu „Prawa podstawowe i obywatelstwo” w propagowaniu przestrzegania praw podstawowych, zachęcania do dialogu i zwalczania rasizmu i ksenofobii.

Wzrastające zainteresowanie możliwościami uzyskania finansowania z programu, jak również wzrastająca widoczność jego projektów oraz niedawne dołączenie dobrze znanych i szanowanych organizacji międzynarodowych do grona bezpośrednich beneficjentów, świadczą o znaczeniu programu i jego wartości dodanej. W czasie ostatnich naborów zapotrzebowanie na finansowanie przekroczyło pięciokrotnie dostępne środki, co wyraźnie wskazuje na potencjał programu, który należy dalej rozwijać i rozszerzać.

Mimo że w ocenie wskazano także na pewne trudności w realizacji programu FRC i zidentyfikowano pewną liczbę obszarów, które można usprawnić, nie ma wątpliwości co rzeczywistej jakości programu, jego dopasowania do obecnych priorytetów europejskich, potrzeb wybranych grup docelowych i zainteresowanych stron, jak również jego wartości dodanej.

Zatem w celu dalszego zwiększenia oddziaływania i skuteczności programu Komisja skonsoliduje priorytety programu, zapewni większą spójność między projektami opartymi na wynikach a rozwojem polityki, upowszechni program w państwach członkowskich UE 12, zracjonalizuje proces zarządzania programem i usprawni rozpowszechnianie jego osiągnięć.

[1] EPEC pod kierunkiem GHK Consulting, www.ghkint.com.

[2] Dotacje na działania: 18 projektów rozpoczętych w 2008 r. (zakończono), 26 projektów w 2009 r. (w połowie realizacji).

Dotacje operacyjne: 3 w 2008 r., 7 w 2009 r. i 5 w 2010 r.

Inicjatywy Komisji w latach 2007-2009: 47 z 12 przewidzianymi na 2010 r.