Nowe rozporządzenie w sprawie EFG przyjęte przez Parlament Europejski i Radę w grudniu 2013 r. rozszerza zakres wsparcia w celu włączenia dodatkowych, często najsłabszych segmentów siły roboczej, takich jak pracownicy tymczasowi, osoby samozatrudnione oraz – na zasadzie odstępstwa do końca 2017 r. – młodzież niekształcąca się, niepracująca ani nieszkoląca się (młodzież NEET) w celu wspierania realizacji gwarancji dla młodzieży. Ramy prawne zostały uproszczone, by środki finansowe mogły być szybciej udostępniane w terenie. Od dnia 1 kwietnia 2015 r. przewiduje się dalszy wzrost wydajności dzięki wprowadzeniu platformy komunikacyjnej on-line, którą państwa członkowskie będą stosować do składania elektronicznych wniosków o wsparcie z EFG. Zmiany te dobrze wróżą przyszłej roli EFG polegającej na łagodzeniu potencjalnych niekorzystnych skutków krótkoterminowych w celu uzyskania długoterminowych korzyści z globalizacji dotyczących gospodarki i zatrudnienia oraz pełnego wyjścia z kryzysu gospodarczego.

Od 1 maja 2009 r., możliwe było tymczasowe „odstępstwo związane z kryzysem”, które pozwalało państwom członkowskim przytaczać kryzys finansowy i gospodarczy jako podstawę wniosku EFG. Odstępstwo to wygasło z dniem 31 grudnia 2011 r., ponieważ nie osiągnięto porozumienia w Radzie w sprawie przedłużenia okresu jego obowiązywania. Przez pozostały okres pierwotnego rozporządzenia EFG, tj. do dnia 31 grudnia 2013 r., wniosków o wsparcie z EFG nie można było zatem uzasadniać kryzysem finansowym i gospodarczym, a jedynie zmianami strukturalnymi w światowym handlu. Jednocześnie poziom współfinansowania obniżono do pierwotnych 50 % łącznych kwalifikowalnych kosztów.

W art. 19 rozporządzenia (WE) nr 1309/2013 zobowiązano Komisję do przedkładania co dwa lata Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania z działalności EFG z poprzednich dwóch lat w ujęciu ilościowym i jakościowym. Sprawozdania te powinny koncentrować się głównie na wynikach osiągniętych przez EFG i zawierać w szczególności informacje dotyczące:

Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji (EFG) ma na celu zapewnienie wsparcia dla pracowników zwalnianych w wyniku poważnych zmian strukturalnych w światowym handlu. EFG, który został utworzony rozporządzeniem (WE) nr 1927/2006, był zaplanowany jako środek służący pogodzeniu ogólnych długoterminowych korzyści płynących z otwartego handlu w zakresie wzrostu gospodarczego i zatrudnienia oraz krótkoterminowych negatywnych skutków, jakie może nieść globalizacja, w szczególności dla zatrudnienia najmniej wykwalifikowanych pracowników o najsłabszej pozycji. EFG umożliwia współfinansowanie aktywnych instrumentów rynku pracy tworzonych przez państwa członkowskie w celu udzielenia pomocy zwalnianym pracownikom w zdobywaniu nowej pozycji na rynku pracy i znalezieniu nowego zatrudnienia. EFG stanowi uzupełnienie krajowych instrumentów rynku pracy w tych obszarach, gdzie nagłe zwolnienia grupowe wywierają niezwykłą presję na publiczne służby zatrudnienia. Jest on w stanie zapewnić bardziej zindywidualizowane i ukierunkowane podejście wobec zwolnionych pracowników o najsłabszej pozycji.

W 2013 i 2014 r. władza budżetowa podjęła 28 decyzji dotyczących finansowania z EFG w odniesieniu do aktywnych instrumentów rynku pracy w odpowiedzi na wnioski złożone przez państwa członkowskie – zob. tabele 2 i 3 zawierające przegląd przyznanych wkładów oraz profil pracowników objętych pomocą. Dziewięć z nich dotyczyło wniosków złożonych w 2013 r., natomiast 11 decyzji odnosiło się do wniosków złożonych w 2014 r. Kolejne osiem decyzji dotyczyło wniosków złożonych w 2011 r. (4) i 2012 r. (4). W przypadku czterech wniosków złożonych w 2011 r. zastosowanie miał wyższy poziom współfinansowania w wysokości 65 % w odpowiedzi na kryzys. Dla 13 wniosków złożonych w 2012 r. i 2013 r., poziom współfinansowania wyniósł 50 %, a dla pozostałych 11 wniosków złożonych w 2014 r. zastosowanie miał poziom współfinansowania w wysokości 60 %.

Pakiet zindywidualizowanych usług, który państwa członkowskie mogą zaproponować dla danej grupy zwolnionych pracowników, leży w gestii tych państw członkowskich tak długo jak pozostaje w ramach warunków określonych w rozporządzeniu. W związku z tym wnioskowana kwota w przeliczeniu na zwolnionego pracownika może być różna zależnie od skali zwolnień, sytuacji na danym rynku pracy, indywidualnej sytuacji pracowników przewidzianych do objęcia pomocą, środków już podjętych przez państwo członkowskie oraz kosztu świadczenia usług w danym państwie członkowskim lub jego regionie. Zależność ta pozwala na wyjaśnienie, dlaczego wnioskowane kwoty, w przeliczeniu na pracownika, wynosiły w 2013 r. i 2014 r. od około 1 152 EUR do nieco ponad 6 675 EUR, czyli średnio 3 352 EUR na pracownika.

Liczba pracowników przewidzianych do objęcia pomocą wynosiła od 50 do 3 886, przy czym cztery wnioski obejmowały ponad 1 000 pracowników, a 11 wniosków mniej niż 500 pracowników. Liczba pracowników dotkniętych zwolnieniami i liczba osób przewidzianych do objęcia wsparciem z EFG mogą się różnić, ponieważ wnioskujące państwo członkowskie może zdecydować o skoncentrowaniu pomocy z EFG tylko na określonych grupach pracowników, takich jak osoby mające wyjątkowe trudności w utrzymaniu się na rynku pracy lub osoby najbardziej potrzebujące wsparcia. Niektórzy zwolnieni pracownicy mogą otrzymać pomoc z innego źródła niż EFG, podczas gdy inni mogą samodzielnie znaleźć nową pracę lub podjąć decyzję o przejściu na wcześniejszą emeryturę, co oznacza, że nie zostaną objęci środkami EFG.

Całkowita liczba pracowników przewidzianych do objęcia środkami, które miały być współfinansowane przez EFG, wyniosła 28 390, co stanowi 76 % całkowitej liczby około 37 000 zwolnionych pracowników zgłoszonych przez 10 państw członkowskich w 30 wnioskach.

Każde państwo członkowskie składające wniosek o wsparcie z EFG musi zaplanować skoordynowany pakiet środków, który najlepiej odpowiada profilowi pracowników przewidzianych do objęcia pomocą, oraz ustalić wnioskowaną kwotę pomocy. Rozporządzenie w sprawie EFG określa maksymalny poziom współfinansowania ze strony Komisji dla wniosków EFG. Podczas oceny wniosku przez Komisję mogą pojawić się kwestie, z powodu których państwo członkowskie będzie musiało zmienić proponowany pakiet zindywidualizowanych usług, co w rezultacie wpłynie na wnioskowaną kwotę.

Trzydzieści wniosków otrzymanych w trakcie okresu objętego przeglądem odnosiło się do szerokiej gamy sektorów (24). Wnioski o wsparcie z EFG przedłożono po raz pierwszy w 10 sektorach. Objęte sektory to: — artykuły spożywcze, usługi rzeźnicze, chemikalia, szkło, produkcja komputerów, wyrobów elektronicznych i optycznych, wyroby jubilerskie, transport/magazynowanie, transport lotniczy, usługi związane z wyżywieniem, usługi związane z nadawaniem programów ogólnodostępnych i abonamentowych, naprawa i instalowanie maszyn i urządzeń oraz informacja i komunikacja.

Wnioski na rok 2013 zostały objęte rozporządzeniem (WE) nr 546/2009, które przewiduje zastosowanie poziomu współfinansowania wynoszącego 50 % i niestosowanie kryterium odstępstwa związanego z kryzysem. Wnioski z 2014 r. objęte były natomiast rozporządzeniem (WE) nr 1309/2013, które uwzględnia poziom współfinansowania wynoszący 60 % oraz możliwość przytoczenia światowego kryzysu finansowego i gospodarczego jako kryterium interwencji.

Tabela 2 – Szczegółowe informacje na temat wkładów przyznanych w latach 2013–2014



Tabela 3 – Wkłady z EFG przyznane w latach 2013–2014: Profil pracowników (wyłączając NEET)

4.2.1.Działania finansowane przy wsparciu z EFG

Artykuł 3 rozporządzenia (WE) nr 1927/2006 i art. 7 rozporządzenia (UE) nr 1309/2013 stanowią, że współfinansowanie z EFG może być przeznaczone jedynie na aktywne instrumenty rynku pracy, których celem jest udzielenie pomocy zwolnionym pracownikom w ponownym znalezieniu zatrudnienia. Ponadto rozporządzenia przewidują, że finansowanie z EFG może być przeznaczone na działania wykonawcze prowadzone przez państwo członkowskie, tj. działania przygotowawcze, działania w zakresie zarządzania, informowania, upowszechniania i kontroli związane z wykorzystywaniem wkładu.

Środki zatwierdzone w ramach 28 wkładów z EFG przyznanych w 2013 r.i 2014 r. miały na celu reintegrację 27 610 zwolnionych pracowników na rynku pracy. Na środki te składały się głównie:

intensywna indywidualna pomoc w szukaniu pracy i zarządzanie konkretnymi sprawami;

różnorodne szkolenia zawodowe, środki służące podnoszeniu kwalifikacji i przekwalifikowaniu;

różnorodne tymczasowe zachęty/dodatki finansowe na okres korzystania z aktywnych instrumentów wsparcia aż do czasu rzeczywistego powrotu do zatrudnienia;

pewne formy opieki mentorskiej na początkowym etapie wykonywania nowej pracy;

inne rodzaje działań, takie jak propagowanie przedsiębiorczości/zakładanie przedsiębiorstw, jednorazowe zachęty do zatrudniania pracowników/podjęcia zatrudnienia.

Opracowując pakiety wsparcia, państwa członkowskie uwzględniły profile, doświadczenia i poziom wykształcenia poszczególnych pracowników, ich zdolność do mobilności oraz obecne i oczekiwane możliwości pracy w danym regionie.

4.2.2.Komplementarność z działaniami finansowanymi z funduszy strukturalnych, w szczególności z Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS)

Celem, dla którego utworzono EFG, jest zwiększanie zdolności do zatrudnienia i zapewnianie szybkiej reintegracji zawodowej zwolnionych pracowników poprzez aktywne instrumenty rynku pracy, co umożliwia uzupełnienie EFS będącego głównym instrumentem służącym wspieraniu zatrudnienia w UE. Zasadniczo komplementarność obu funduszy polega na tym, że umożliwiają one zajęcie się tymi kwestiami w dwóch różnych perspektywach czasowych: EFG udziela zwolnionym pracownikom wparcia dostosowanego do ich potrzeb w odpowiedzi na konkretne masowe zwolnienia na dużą skalę, podczas gdy EFS wspiera realizację strategicznych celów długoterminowych (np. zwiększenie kapitału ludzkiego, zarządzanie zmianą) w ramach wieloletnich programów o ustalonym programowaniu, których zasoby zwykle nie mogą być realokowane w celu zaradzenia sytuacjom kryzysowym powstałym w wyniku masowych zwolnień. Środki EFG i EFS są niekiedy stosowane w komplementarny sposób, aby zapewnić zarówno rozwiązania krótkoterminowe, jak i długoterminowe. Decydującym kryterium jest potencjał dostępnych instrumentów pod względem umożliwienia udzielania pomocy pracownikom, a do państw członkowskich należy wybór oraz zaplanowanie instrumentów i działań najlepiej dostosowanych do osiągnięcia założonych celów.

Zawartość skoordynowanego pakietu zindywidualizowanych usług, który ma być współfinansowany z EFG, powinna być zrównoważona z innymi działaniami i je uzupełniać. Środki współfinansowane przez EFG mogą wykraczać daleko poza standardowe kursy i działania. Z doświadczeń wynika, że EFG umożliwia państwom członkowskim zapewnienie zwolnionym pracownikom bardziej szczegółowej i lepiej dostosowanej do ich potrzeb pomocy niż byłoby to możliwe bez jego wsparcia, w tym środków, do których w innym przypadku nie mieliby dostępu (np. kształcenia na poziomie średnim i wyższym). EFG pozwala państwom członkowskim skoncentrować się w większym stopniu na grupach najsłabszych, obejmujących m.in. osoby o niższych kwalifikacjach lub wywodzące się ze środowisk migracyjnych, a także zapewnić wsparcie przy korzystniejszym stosunku liczby doradców do liczby pracowników lub przez dłuższy okres, niż byłoby to możliwe bez środków z EFG. Wszystkie powyższe aspekty zwiększają szanse pracowników na poprawę ich sytuacji. Na zasadzie odstępstwa do końca 2017 r. nowe rozporządzenie EFG pozwala państwom członkowskim na rozszerzenie wsparcia na młodzież niekształcącą się, niepracującą ani nieszkolącą się (NEET) w regionach charakteryzujących się wysokim bezrobociem wśród młodzieży. Celem jest wspieranie wdrażania gwarancji dla młodzieży, która została zatwierdzona przez Radę w kwietniu 2013 r.

Wszystkie państwa członkowskie muszą ustanowić niezbędne mechanizmy, aby uniknąć ryzyka podwójnego finansowania z instrumentów finansowych UE, zgodnie z wymogiem art. 6 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 1927/2006 i art. 9 ust. 5 rozporządzenia (UE) nr 1309/2013.

4.3.Wnioski niespełniające warunków przyznania wkładu finansowego z EFG

Ani Komisja, ani władza budżetowa nie odrzuciły żadnego wniosku o finansowanie z EFG złożonego przez państwa członkowskie.

4.4.Wyniki osiągnięte przez EFG

Głównymi źródłami informacji o wynikach osiągniętych przez EFG są sprawozdania końcowe przedstawiane przez państwa członkowskie zgodnie z art. 15 rozporządzenia (WE) nr 1927/2006 i art. 19 rozporządzenia (UE) nr 1309/2013. Uzupełnieniem do sprawozdań końcowych są informacje przekazywane przez państwa członkowskie w bezpośrednich kontaktach z Komisją oraz w trakcie odbywających się spotkań i konferencji.