UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

W dniu 14 stycznia 2020 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek ustawodawczy w sprawie ustanowienia Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji wraz ze zmienionym wnioskiem dotyczącym rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów.

Zgodnie z celem, jakim jest osiągnięcie neutralności klimatycznej UE do 2050 r. w sposób skuteczny i sprawiedliwy, Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji służy zmniejszeniu gospodarczych, środowiskowych i społecznych kosztów transformacji w kierunku neutralności klimatycznej, z korzyścią dla obszarów najbardziej dotkniętych tą transformacją. Wsparcie w ramach Funduszu koncentruje się na działaniach w zakresie restrukturyzacji ekonomicznej, przekwalifikowania pracowników i pomocy w poszukiwaniu pracy.

W obliczu pandemii choroby koronawirusowej („COVID-19”) wiele rządów wprowadziło bezprecedensowe środki w celu jej opanowania. To z kolei doprowadziło do gwałtownego spadku aktywności w wielu gospodarkach, co powoduje poważne skutki społeczne. W nadchodzących latach będzie to stanowić poważne wyzwanie dla finansów publicznych i zarządzania długiem, co z kolei może ograniczyć inwestycje publiczne niezbędne do odbudowy gospodarki.

Ponadto krajowe i regionalne zdolności sprostania skutkom kryzysu różnią się w poszczególnych państwach członkowskich i regionach ze względu na zróżnicowane struktury gospodarcze i sytuacje budżetowe. Przy braku odpowiednich działań takie różnice mogą prowadzić do asymetrii w odbudowie gospodarki i do zwiększenia dysproporcji regionalnych, co z kolei może zagrozić rynkowi wewnętrznemu oraz stabilności finansowej strefy euro i Unii jako całości.

Aby zapobiec pogłębianiu się dysproporcji oraz uniknąć nierówności w procesie odbudowy, konieczne jest zatem zapewnienie państwom członkowskim i regionom w perspektywie krótko- i średnioterminowej dodatkowego wsparcia pozwalającego im przetrwać trudną sytuację i umożliwiającego szybką i trwałą odbudowę gospodarki.

W tym kontekście należy przyspieszyć inwestycje w transformację ekologiczną, aby stworzyć warunki dla długoterminowego wzrostu gospodarki europejskiej i jej odporności na przyszłe wstrząsy. Powinno to być w pełni odzwierciedlone w przyszłych programach i priorytetach inwestycyjnych. Szybsze wycofywanie się z wydobycia paliw kopalnych i działań generujących wysoką emisję CO2 poprzez ukierunkowane wsparcie na rzecz dywersyfikacji gospodarczej i tworzenia nowych możliwości gospodarczych i miejsc pracy ma ogromny potencjał sprzyjania wzrostowi gospodarczemu w Europie. Umożliwienie regionom i obywatelom pomyślnej transformacji w kierunku gospodarki neutralnej dla klimatu musi znaleźć się na pierwszym planie naszych działań.

W związku z tym proponuje się udostępnienie zasobów dodatkowych w wysokości 35 613 048 000 EUR (w cenach bieżących) na Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. Z tych zasobów dodatkowych 2 810 048 000 EUR powinno pochodzić ze środków budżetowych, co oznacza, że wysokość środków przeznaczonych na ten program w następnych wieloletnich ramach finansowych wyniesie 11 270 459 000 EUR; środki te powinny zostać przydzielone w trakcie trwających negocjacji na szczeblu Rady Europejskiej. Pozostałe zasoby dodatkowe w wysokości 32 803 000 000 EUR będą obejmować lata 2021–2024 i będą stanowiły zewnętrzne dochody przeznaczone na określony cel pochodzące z Europejskiego Instrumentu na rzecz Odbudowy.

Kwoty te będą rozdzielane między państwa członkowskie w sposób odzwierciedlający ich zdolność do finansowania niezbędnych inwestycji w celu transformacji w kierunku neutralności klimatycznej zgodnie z metodyką określoną w załączniku I do rozporządzenia w sprawie Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, będącego przedmiotem wniosku.

Na zasadzie odstępstwa od określonych w rozporządzeniu finansowym zasad mających zastosowanie do zewnętrznych dochodów przeznaczonych na określony cel te zasoby dodatkowe powinny, po ich przypisaniu do programów, być regulowane odnośnymi zasadami określonymi w rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów („RWP”), w tym z przepisami dotyczącymi zobowiązań i ich anulowania.

W celu zachowania zdolności państw członkowskich i regionów do wykorzystywania zasobów polityki spójności będących do ich dyspozycji na potrzeby wspierania spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej, zasoby dodatkowe z Europejskiego Instrumentu na rzecz Odbudowy nie będą wymagały przeniesienia środków z krajowych przydziałów w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego Funduszu Społecznego Plus.

•Spójność z innymi instrumentami Unii

Wsparcie udzielane w ramach Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji jest uzupełniane specjalnym systemem sprawiedliwej transformacji w ramach InvestEU. Będzie on wspierać szerszy zakres inwestycji, w szczególności poprzez wnoszenie wkładu w transformację przez wspieranie niskoemisyjnych i odpornych na zmianę klimatu działań, takich jak inwestycje w odnawialne źródła energii i systemy efektywności energetycznej. System sprawiedliwej transformacji będzie również w stanie finansować infrastrukturę energetyczną i transportową, w tym infrastrukturę gazową i sieci ciepłownicze, ale również projekty w zakresie dekarbonizacji oraz dywersyfikację gospodarczą regionów i infrastrukturę społeczną. Ponadto nowy instrument pożyczkowy na rzecz sektora publicznego wdrożony wraz z EBI będzie wspierał łączenie dotacji z zasobów UE z pożyczkami udzielanymi przez EBI podmiotom publicznym w celu zapewnienia korzyści terytoriom najsilniej dotkniętym negatywnymi skutkami, określonym w terytorialnych planach sprawiedliwej transformacji. Synergie i komplementarność między trzema filarami zostaną zapewnione poprzez terytorialne plany sprawiedliwej transformacji, w których określone zostaną potrzeby rozwojowe obszarów najsilniej dotkniętych transformacją klimatyczną.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ