KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.12.2022 COM(2022) 702 final 2022/0408(COD) Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie harmonizacji pewnych aspektów prawa dotyczącego niewypłacalności (Tekst mający znaczenie dla EOG) {SEC(2022) 434 final} - {SWD(2022) 395 final} - {SWD(2022) 396 final}



UZASADNIENIE 1.KONTEKST WNIOSKU •Przyczyny i cele wniosku Inicjatywa ta, ogłoszona we wrześniu 2020 r., jest częścią priorytetu Komisji mającego na celu rozwój unii rynków kapitałowych – kluczowego projektu, którego celem jest dalsza integracja finansowa i gospodarcza w Unii Europejskiej. Brak zharmonizowanych zasad postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności od dawna uznawany był za jedną z głównych przeszkód utrudniających swobodny przepływ kapitału w UE i większą integrację rynków kapitałowych UE. W 2015 r. Parlament Europejski, Rada, Komisja i Europejski Bank Centralny (EBC) wspólnie ustaliły, że prawo dotyczące niewypłacalności stanowi kluczowy obszar umożliwiający stworzenie „prawdziwej” unii rynków kapitałowych. Takie też było jednolite stanowisko instytucji międzynarodowych takich jak Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) i licznych ośrodków analitycznych. W 2019 r. MFW określił praktyki dotyczące niewypłacalności jako jedną z „trzech kluczowych barier utrudniających większą integrację rynku kapitałowego w Europie”, obok przejrzystości i jakości regulacji. EBC wielokrotnie podkreślał potrzebę „wyeliminowania głównych niedoskonałości i rozbieżności między ramami dotyczącymi upadłości [...] nieujętych w projekcie dyrektywy dotyczącej upadłości, restrukturyzacji i drugiej szansy, ponieważ „bardziej efektywne i zharmonizowane przepisy dotyczące niewypłacalności [wraz z innymi środkami] mogą zwiększyć pewność inwestorów, przyczynić się do obniżenia kosztów i ułatwienia inwestycji transgranicznych, jednocześnie powodując, że kapitał podwyższonego ryzyka stanie się bardziej atrakcyjny i dostępny dla przedsiębiorstw”. Przepisy prawa upadłościowego są niejednolite na rynkach krajowych. Prowadzą one zatem do uzyskania różnych wyników w poszczególnych państwach członkowskich, a w szczególności charakteryzują się różną skutecznością pod względem czasu potrzebnego do likwidacji przedsiębiorstwa oraz kwotą, którą można ostatecznie odzyskać. W niektórych państwach członkowskich prowadzi to do długotrwałych postępowań upadłościowych i niskiej średniej wysokości odzyskanej kwoty w przypadku likwidacji. Różnice w zasadach krajowych powodują również brak pewności prawa w odniesieniu do wyników postępowań upadłościowych i skutkują w przypadku wierzycieli transgranicznych wyższymi kosztami związanymi z pozyskiwaniem informacji i zdobywaniem wiedzy w porównaniu z wierzycielami, którzy działają wyłącznie w kraju. Wyniki postępowań upadłościowych różnią się znacznie w poszczególnych państwach członkowskich, przy czym średni czas odzysku wynosi 0,6–7 lat, a koszty sądowe wahają się w granicach 0 – 10 %. W 2018 r. średnia wysokość odzyskanej kwoty kredytów korporacyjnych w UE wynosiła 40 % kwoty pozostałej do spłaty w momencie niewykonania zobowiązania, a w przypadku kredytów na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) wynosiła 34 %. Niska wysokość odzyskanej kwoty, długotrwałe postępowania upadłościowe i wysokie koszty tych postępowań mają wpływ nie tylko na skuteczność likwidacji przedsiębiorstwa. Stanowią one również podstawowy czynnik brany pod uwagę przez inwestorów lub wierzycieli przy ustalaniu poziomu premii za ryzyko, którą spodziewają się uzyskać za poniesione nakłady inwestycyjne. Im mniej efektywne są zasady postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności, tym wyższej premii żądaliby inwestorzy przy założeniu, że wszystkie inne czynniki są stałe. Wysoka premia za ryzyko podwyższa koszt kapitału dla przedsiębiorstwa, a jeśli ryzyko jest szczególnie wysokie, zniechęca inwestorów do udzielenia pożyczki lub kredytu. To z kolei prowadzi do ograniczenia wyboru finansowania dostępnego dla przedsiębiorstwa i generalnie do mniejszej zdolności pozyskania przystępnego kosztowo finansowania w celu rozszerzenia działalności. 10–20 procent spośród 120 000–150 000 spraw dotyczących niewypłacalności w UE obejmowało transgraniczne udzielenie kredytu. Rozbieżne zasady postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności w UE stanowią szczególny problem dla inwestorów transgranicznych, którzy muszą potencjalnie brać pod uwagę 27 różnych zbiorów zasad postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności przy ocenie możliwości inwestycyjnych poza macierzystym państwem członkowskim. Warunki konkurencji nie są równe, przy czym podobne inwestycje w państwach członkowskich oparte na bardziej skutecznych zasadach postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności są postrzegane jako bardziej atrakcyjne niż w państwach członkowskich, w których zasady te są mniej skuteczne, co stanowi istotną przeszkodę dla transgranicznego przepływu kapitału i funkcjonowania jednolitego rynku kapitału w UE. Przedsiębiorstwom w państwach członkowskich, w których funkcjonują bardziej skuteczne ramy dotyczące upadłości, jest również łatwiej uzyskać dostęp do tańszego finansowania, co daje im przewagę konkurencyjną w porównaniu z przedsiębiorstwami z innych państw członkowskich. Ponadto rozbieżności pomiędzy obowiązującymi w państwach członkowskich zasadami postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności zniechęcają inwestorów do rozważania inwestycji w państwach członkowskich, których systemy prawne są im mniej znane. Dotyczy to zwłaszcza inwestorów, którzy nie dysponują zasobami umożliwiającymi ocenę 27 różnych zbiorów zasad postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności. Powoduje to zmniejszenie ogólnego potencjału inwestycji transgranicznych w UE i ograniczenie głębokości i rozmiaru rynków kapitałowych UE oraz zagraża pomyślnej realizacji projektu unii rynków kapitałowych. Trwający kryzys energetyczny i ograniczona przestrzeń fiskalna dla dotacji publicznych mogą w przyszłości spowodować wzrost liczby przypadków zakończenia działalności gospodarczej. Więcej przedsiębiorstw może znaleźć się w sytuacji, w której poziom ich zadłużenia okaże się nie do udźwignięcia. Ostatnie wydarzenia gospodarcze pokazują ponadto, że gospodarka UE jest nadal podatna na znaczne wstrząsy i napięcia gospodarcze. W przypadku wystąpienia tych ostatnich skuteczniejsze i lepiej dopasowane przepisy prawa upadłościowego w UE zwiększyłyby zdolność amortyzowania takich wstrząsów. Pomogłyby one również ograniczyć negatywne skutki (i koszty dla inwestorów) związane z nieuporządkowaną likwidacją działalności. W scenariuszu bazowym sprawy dotyczące niewypłacalności będą nadal stanowiły wyzwanie dla wydajności systemów sądownictwa, ale nie zostaną wdrożone żadne rozwiązania w celu wyeliminowania problemów związanych z długimi i nieskutecznymi postępowaniami, niższą wysokością odzyskanej kwoty oraz, ostatecznie, niższym poziomem dostępności kredytów i dostosowania strukturalnego w gospodarce. Brak większej zbieżności zasad postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności będzie oznaczał, że poziom inwestycji transgranicznych i transgranicznych stosunków gospodarczych nie osiągnie swojego potencjału. Aby znacząco ograniczyć niejednolitość zasad postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności konieczne są działania na szczeblu UE. Wspierałyby one zbieżność docelowych elementów przepisów prawa upadłościowego państw członkowskich i doprowadziłyby do określenia wspólnych standardów we wszystkich państwach członkowskich, ułatwiając w ten sposób inwestycje transgraniczne. Środki zastosowane na szczeblu unijnym zapewniłyby równe szanse i pozwoliłyby uniknąć zakłóceń transgranicznych decyzji inwestycyjnych spowodowanych brakiem informacji o zasadach postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności oraz różnicami w strukturze tych zasad. Przyczyniłoby się to do ułatwienia inwestycji transgranicznych i konkurencji przy jednoczesnej ochronie uporządkowanego działania jednolitego rynku. Ponieważ rozbieżności dotyczące zasad postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności stanowią główną przeszkodę dla inwestycji transgranicznych, usunięcie tej przeszkody ma kluczowe znaczenie dla urzeczywistnienia jednolitego rynku kapitałowego w UE. •Spójność z przepisami obowiązującymi w tym obszarze polityki Niniejszy wniosek jest w pełni spójny z pozostałymi aktami prawnymi w tym obszarze polityki, w szczególności z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1023 oraz rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848, gdyż podejmuje kwestie nieuwzględnione w innych obowiązujących przepisach prawa. Działanie na poziomie UE dotyczy zatem rzeczywistej luki prawnej. Dyrektywa (UE) 2019/1023 jest instrumentem ukierunkowanej harmonizacji, skoncentrowanym na dwóch szczególnych rodzajach procedur: procedurach poprzedzających postępowanie upadłościowe oraz procedurach umorzenia długów przedsiębiorców, którzy zbankrutowali. Obie procedury były nowe i w większości państw członkowskich nie występowały w ich krajowych ramach dotyczących upadłości. Procedury restrukturyzacji zapobiegawczej (tytuł II dyrektywy (UE) 2019/1023) to systemy dostępne dla dłużników w trudnej sytuacji finansowej, zanim staną się niewypłacalni, tzn. w przypadku, gdy zachodzi jedynie prawdopodobieństwo niewypłacalności. Opierają się one na fakcie, że istnieje o wiele większa szansa uratowania przedsiębiorstw wykazujących poważne trudności finansowe, gdy udostępnia im się narzędzia restrukturyzacji długów na bardzo wczesnym etapie, zanim przedsiębiorstwa te staną się ostatecznie niewypłacalne. Minimalne normy harmonizacji ustanowione w dyrektywie (UE) 2019/1023 w sprawie ram restrukturyzacji zapobiegawczej dotyczą wyłącznie przedsiębiorstw, które nie są jeszcze niewypłacalne, i mają właśnie na celu uniknięcie postępowania upadłościowego w przypadku przedsiębiorstw, którym można jeszcze przywrócić rentowność. Nie dotyczą one sytuacji, w której przedsiębiorstwo staje się niewypłacalne i musi zostać poddane postępowaniu upadłościowemu. Podobnie minimalne standardy dotyczące drugiej szansy dla przedsiębiorców, którzy zbankrutowali (tytuł III dyrektywy (UE) 2019/1023), nie dotyczą sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego. Dotyczą one natomiast umorzenia długów w przypadku niewypłacalnych przedsiębiorców i można je określić jako regulację skutków niewypłacalności, która jednak nie harmonizuje samych przepisów dotyczących niewypłacalności. Rozporządzenie (UE) 2015/848 przyjęto, opierając się na podstawie prawnej dotyczącej współpracy sądowej w sprawach cywilnych i handlowych (art. 81 TFUE). W rozporządzeniu (UE) 2015/848 wprowadzono jednolite przepisy dotyczące jurysdykcji krajowej i prawa właściwego, w których – w przypadku upadłości transgranicznej – określono, w którym państwie członkowskim należy wszcząć postępowanie upadłościowe i jakie prawo należy stosować. Równolegle istniały jednolite przepisy zapewniające, aby orzeczenia wydane przez sądy mające jurysdykcję w tych sprawach były uznawane, a w razie potrzeby także wykonywane na terytorium wszystkich państw członkowskich. Rozporządzenie (UE) 2015/848 nie ma wpływu na treść krajowego prawa dotyczącego niewypłacalności. Rozporządzenie to określa prawo właściwe, ale nie wskazano w nim żadnych cech ani minimalnych standardów dotyczących tego prawa. W związku z tym nie rozwiązuje ono kwestii rozbieżności przepisów państw członkowskich dotyczących niewypłacalności (oraz wynikających z tego problemów i kosztów). •Spójność z innymi politykami Unii Niniejszy wniosek jest w pełni spójny z priorytetem Komisji mającym na celu rozwój unii rynków kapitałowych, a w szczególności z działaniem 11 w ramach planu działania na rzecz unii rynków kapitałowych i późniejszym komunikatem Komisji w sprawie unii rynków kapitałowych. W planie działania na rzecz unii rynków kapitałowych z 2020 r. Komisja zapowiedziała, że podejmie inicjatywę ustawodawczą lub nieustawodawczą na rzecz minimalnej harmonizacji lub większej zbieżności w określonych obszarach prawa dotyczącego niewypłacalności przedsiębiorstw innych niż banki, aby wyniki postępowań upadłościowych były bardziej przewidywalne. 15 września 2021 r. w swoim liście intencyjnym skierowanym do Parlamentu i prezydencji Rady przewodnicząca von der Leyen ogłosiła inicjatywę dotyczącą harmonizacji niektórych aspektów prawa materialnego dotyczącego postępowań upadłościowych, którą włączono do programu prac Komisji na rok 2022. W komunikacie Komisji w sprawie unii rynków kapitałowych, opublikowanym w listopadzie 2021 r., zapowiedziano przyszłą dyrektywę dotyczącą kwestii niewypłacalności przedsiębiorstw, która zostanie ewentualnie uzupełniona zaleceniem Komisji. Wniosek jest również w pełni spójny z precyzyjnie określonymi zaleceniami dla poszczególnych krajów w kontekście europejskiego semestru, dotyczącymi poprawy skuteczności i szybkości funkcjonowania krajowych zasad postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności, które doprowadziły w niektórych państwach członkowskich do reform dotyczących niewypłacalności.

Wniosek jest również spójny z dyrektywą Rady 2001/23/WE, ponieważ nie narusza zasady, że pracownicy nie zachowują swoich praw, gdy przejęcie przeprowadza się w ramach postępowania upadłościowego. W art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/23/WE stwierdza się w szczególności, że – o ile państwa członkowskie nie ustalą inaczej – art. 3 i 4 dotyczące ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstwa nie mają zastosowania, jeżeli wobec zbywającego prowadzone jest postępowanie upadłościowe lub inne podobne postępowanie, które wszczęto w celu likwidacji aktywów zbywającego, i jeżeli znajduje się on pod nadzorem właściwego organu publicznego. Wniosek jest w pełni spójny z tym przepisem w zakresie regulowania „postępowania w trybie przygotowanej likwidacji”. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie „Heiploeg” w niniejszym wniosku wyjaśnia się w szczególności, że do celów art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/23/WE etap likwidacji w ramach postępowania w trybie przygotowanej likwidacji należy uznać za postępowanie upadłościowe lub podobne postępowanie wszczęte w celu likwidacji aktywów zbywającego pod nadzorem właściwego organu publicznego. Wniosek jest również spójny z dyrektywą 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, która ma na celu ograniczenie akumulacji odpowiedzialności za szkody w środowisku i zapewnienie zgodności z zasadą „zanieczyszczający płaci”. W dyrektywie 2004/35/WE zobowiązuje się państwa członkowskie do podjęcia środków w celu zachęcenia do rozwijania instrumentów i rynków zabezpieczeń finansowych przez odpowiednie podmioty gospodarcze i finansowe, w tym również mechanizmów finansowych stosowanych w wypadku niewypłacalności, mając na celu umożliwienie podmiotom gospodarczym wykorzystanie gwarancji finansowych, które obejmowałyby ich obowiązki powstałe na mocy dyrektywy 2004/35/WE. Mechanizmy te mają na celu zapewnienie zaspokojenia roszczeń nawet w przypadku niewypłacalności dłużnika. Wniosek nie koliduje z tymi środkami określonymi w dyrektywie 2004/35/WE. Przeciwnie, bardziej skuteczne ramy dotyczące upadłości sprzyjałyby generalnie szybszemu i skuteczniejszemu odzyskiwaniu wartości aktywów, a tym samym ułatwiałyby zaspokajanie roszczeń środowiskowych wobec niewypłacalnego przedsiębiorstwa nawet bez konieczności korzystania z finansowych instrumentów zabezpieczających, co byłoby w pełni zgodne z celami dyrektywy 2004/35/WE. Ponadto dzięki niniejszemu wnioskowi większa liczba przedsiębiorców skorzysta z umorzenia długów, ponieważ wszczynanie postępowań upadłościowych wobec mikroprzedsiębiorstw będzie łatwiejsze, a sposób ich prowadzenia – bardziej skuteczny. Jest to zgodne z celem pakietu pomocy gospodarczej dla MŚP ogłoszonego przez przewodniczącą von der Leyen we wrześniu 2022 r. w orędziu o stanie Unii. 2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ •Podstawa prawna Podstawą niniejszego wniosku jest art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) umożliwiający przyjęcie środków służących zbliżeniu przepisów krajowych, których celem jest ustanowienie i funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Przepisy dotyczące niewypłacalności zapewniają uporządkowaną likwidację przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej i gospodarczej. Uznaje się je za jeden z kluczowych czynników przy określaniu kosztu inwestycji finansowych, gdyż pozwalają ustalić ostateczną wysokość kwoty odzyskanej z inwestycji w niewypłacalne przedsiębiorstwa. Duże różnice w skuteczności krajowych postępowań upadłościowych tworzą bariery dla swobodnego przepływu kapitału i dobrego funkcjonowania rynku wewnętrznego, zmniejszając atrakcyjność inwestycji transgranicznych ze względu na ograniczoną przewidywalność wyników postępowań upadłościowych przedsiębiorstw w różnych państwach członkowskich i związane z tym wyższe koszty pozyskiwania informacji ponoszone przez inwestorów transgranicznych. Ponadto różnice te powodują duże rozbieżności na terenie UE w zakresie wysokości kwot odzyskanych z inwestycji w niewypłacalne przedsiębiorstwa. Warunki konkurencji w Unii nie są zatem równe, a podobne inwestycje w państwach członkowskich, w których obowiązują bardziej skuteczne przepisy dotyczące niewypłacalności, postrzega się jako bardziej atrakcyjne niż w państwach członkowskich, w których obowiązują mniej skuteczne przepisy. Spółki z państw członkowskich, w których obowiązują bardziej skuteczne przepisy dotyczące niewypłacalności mogą korzystać z niższego kosztu kapitału niż spółki z innych państw członkowskich, a tym samym mogą ogólnie korzystać z łatwiejszego dostępu do kapitału. Celem wniosku jest zmniejszenie różnic w krajowych przepisach dotyczących niewypłacalności, a tym samym rozwiązanie problemu nieskutecznych praw dotyczących niewypłacalności w niektórych państwach członkowskich, zwiększając przewidywalność postępowań upadłościowych oraz ograniczając przeszkody utrudniające swobodny przepływ kapitału. Celem niniejszego wniosku jest w szczególności zmniejszenie kosztów inwestorów transgranicznych związanych z pozyskiwaniem informacji i uczeniem się dzięki harmonizacji docelowych aspektów przepisów dotyczących niewypłacalności. Bardziej jednolite przepisy dotyczące niewypłacalności powinny zatem spowodować rozszerzenie wyboru finansowania dostępnego dla przedsiębiorstw w całej Unii. Niniejszy wniosek nie jest oparty na art. 81 TFUE, ponieważ nie dotyczy wyłącznie sytuacji mających skutki transgraniczne. Chociaż głównym celem wniosku jest usunięcie w szczególności barier utrudniających inwestycje transgraniczne, ma on zbliżyć przepisy krajowe, które niezmiennie miałyby zastosowanie do przedsiębiorstw i przedsiębiorców prowadzących działalność zarówno tylko w jednym państwie członkowskim, jak i w większej ich liczbie. W związku z tym wniosek dotyczyłby również sytuacji niemających wymiaru transgranicznego, a zastosowanie art. 81 jako podstawy prawnej nie byłoby uzasadnione. •Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych) Przeszkody wynikające z bardzo zróżnicowanych krajowych zasad postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności ogólnie utrudniają utworzenie jednolitego rynku w UE, a w szczególności budowę unii rynków kapitałowych, i dlatego uzasadniają bardziej ujednolicone unijne ramy regulacyjne dotyczące niewypłacalności. Jednak różne punkty wyjścia, tradycje prawne i preferencje państw członkowskich dotyczące kształtowania polityki oznaczają, że jest mało prawdopodobne, aby reformy na poziomie krajowym w tej dziedzinie doprowadziły do pełnej zbieżności systemów dotyczących niewypłacalności, a tym samym do poprawy ich ogólnej skuteczności. Harmonizacja krajowych przepisów dotyczących niewypłacalności może doprowadzić do bardziej jednolitego funkcjonowania rynków kapitałowych w UE, zmniejszając fragmentację rynku i zapewniając lepszy dostęp do finansowania przedsiębiorstw. Działanie na szczeblu unijnym jest bardziej odpowiednie do celów istotnego zmniejszenia fragmentacji krajowych zasad postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności i zapewnienia zbieżności ukierunkowanych elementów przepisów prawa upadłościowego państw członkowskich w stopniu, który ułatwiłby inwestycje transgraniczne we wszystkich państwach członkowskich. Działanie na szczeblu unijnym zapewniłoby też równe szanse i ograniczyło ryzyko zakłóceń transgranicznych decyzji inwestycyjnych spowodowanych faktycznymi różnicami dotyczącymi zasad postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności oraz brakiem informacji o tych różnicach. •Proporcjonalność Celem niniejszego wniosku jest przyczynienie się do prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego oraz wyeliminowanie przeszkód w korzystaniu z podstawowych wolności, takich jak swoboda przepływu kapitału i swoboda przedsiębiorczości, które wynikają z różnic między przepisami i postępowaniami w dziedzinie niewypłacalności przedsiębiorstw w poszczególnych państwach. Aby osiągnąć ten cel w niniejszym wniosku określono jedynie minimalne wymogi dotyczące harmonizacji i tylko w odniesieniu do docelowych obszarów materialnego prawa dotyczącego niewypłacalności, które prawdopodobnie będą miały najbardziej znaczący wpływ na skuteczność i długość takich postępowań. Niniejszy wniosek pozostawia państwom członkowskim wystarczającą elastyczność w przyjmowaniu środków w obszarach nieobjętych jego zakresem, jak również w ustanawianiu dodatkowych środków w obszarach podlegających harmonizacji pod warunkiem, że środki te są zgodne z celem niniejszego wniosku. Zatem zgodnie z zasadą pomocniczości, określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej, niniejszy wniosek nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia założonych w nim celów. •Wybór instrumentu Art. 114 TFUE pozwala na przyjęcie aktów w postaci rozporządzenia lub dyrektywy. Integrację rynku wewnętrznego UE w obszarze przepisów dotyczących niewypłacalności można najlepiej osiągnąć, zbliżając przepisy prawa w drodze harmonizacji poprzez dyrektywę, ponieważ dyrektywa zapewnia poszanowanie poszczególnych kultur prawnych i systemów prawnych państw członkowskich w dziedzinie prawa dotyczącego niewypłacalności oraz wystarczającą elastyczność w procesie transpozycji, umożliwiającą wdrożenie wspólnych minimalnych standardów w sposób zgodny z tymi poszczególnymi systemami. Zalecenie nie pozwoliłoby na osiągnięcie pożądanego zbliżenia w tym obszarze polityki, w którym stwierdzono znaczne różnice, których źródłem jest obowiązujące ustawodawstwo państw członkowskich. Jednocześnie zbliżenie przepisów w drodze rozporządzenia nie pozostawiłoby państwom członkowskim wystarczającej elastyczności w zakresie dostosowywania ich do warunków lokalnych oraz zachowania spójności proceduralnych przepisów prawa upadłościowego z szerszym krajowym systemem prawnym. 3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW

•Oceny ex post/oceny adekwatności obowiązującego prawodawstwa Nie dotyczy •Konsultacje z zainteresowanymi stronami W trakcie procesu przygotowywania niniejszego wniosku Komisja prowadziła konsultacje z zainteresowanymi stronami. Wśród innych inicjatyw, Komisja w szczególności: (i) przeprowadziła specjalne otwarte konsultacje publiczne (18 grudnia 2020 r. – 16 kwietnia 2021 r.); (ii) zasięgnęła opinii społeczeństwa na temat wstępnej oceny skutków (11 listopada 2020 r. – 9 grudnia 2020 r.); (iii) odbyła 22 marca 2022 r. i [25] października 2022 r. specjalne spotkania z ekspertami państw członkowskich; (iv) odbyła 8 marca 2022 r. specjalne spotkanie z zainteresowanymi stronami. W odpowiedzi na internetowe konsultacje publiczne przekazano 129 uwag z 17 państw członkowskich i ze Zjednoczonego Królestwa. Jedną trzecią odpowiedzi udzielono w imieniu praktyków i specjalistów zainteresowanych dziedziną niewypłacalności (kategoria ta obejmuje zarówno zarządców, jak i prawników). Około 20 % odpowiedzi przedłożyły zainteresowane strony z sektora finansowego, około 12 % – zainteresowane strony z sektora przedsiębiorstw i handlu, 7 % – ugrupowania interesów społecznych i gospodarczych oraz 5,5 % – pracownicy wymiaru sprawiedliwości (sędziowie). Ponadto otrzymano 10 odpowiedzi (7,75 %) od organów publicznych 8 państw członkowskich, przy czym 7 z tych odpowiedzi pochodziło od instytucji rządowych na szczeblu centralnym. Zainteresowane strony wskazały, że problemy, jakie dla rynku wewnętrznego stwarzają różnice wśród państw członkowskich w zakresie ram dotyczących upadłości, są poważne, a różnice w krajowych ramach dotyczących upadłości zniechęcają do transgranicznych inwestycji i udzielania pożyczek lub kredytów. Według zainteresowanych stron różnice te wpływają na funkcjonowanie rynku wewnętrznego w szczególności w odniesieniu do: 1) pozwów o stwierdzenie bezskuteczności czynności; 2) śledzenia i odzyskiwania aktywów wchodzących w skład masy upadłości; 3) obowiązków i prawnej odpowiedzialności członków zarządu w przypadku zbliżającej się niewypłacalności oraz 4) przesłanek wszczęcia postępowań upadłościowych. W związku z tym zdecydowana większość zainteresowanych stron opowiedziała się za działaniami na poziomie UE w celu zwiększenia zbieżności w tym obszarze polityki w formie ukierunkowanego prawodawstwa (37,21 %), zalecenia (23,26 %) albo połączenia obu tych form (27,13 %). Komisja zorganizowała również specjalne spotkanie z grupą wybranych zainteresowanych stron. Wśród zaproszonych osób byli przedstawiciele sektora finansowego oraz sektora przedsiębiorstw i handlu, przedstawiciele pracowników, konsumenci, zarządcy i specjaliści zajmujący się postępowaniami upadłościowymi, a także przedstawiciele kadry akademickiej i członkowie ośrodków analitycznych. Podczas spotkania przedstawiciele zainteresowanych stron wnieśli aktywny wkład, informując o praktycznych trudnościach wynikających z fragmentacji krajowych ram dotyczących upadłości i różnych poziomów ich wydajności. Wyrazili oni również poparcie dla większej zbieżności otoczenia prawnego w odniesieniu do postępowań upadłościowych w UE. Przygotowanie inicjatywy wspierała grupa ekspertów ds. prawa dotyczącego restrukturyzacji i niewypłacalności. Ta grupa ekspertów została pierwotnie powołana przez Komisję w celu przygotowania wniosku prowadzącego do opracowania dyrektywy (UE) 2019/1023. Grupę rozszerzono następnie o 10 indywidualnych ekspertów powołanych w charakterze przedstawicieli grup interesów, dla których dany obszar polityki stanowi przedmiot wspólnego zainteresowania (reprezentowane grupy interesów to wierzyciele z sektora finansowego, wierzyciele z sektora handlowego, kredytodawcy konsumenccy, wierzyciele pracowniczy, niewypłacalni lub nadmiernie zadłużeni dłużnicy). W ramach prac nad przygotowaniem wniosku Komisja zwróciła się o przeprowadzenie dwóch badań zewnętrznych dotyczących konkretnych obszarów niewypłacalności. Przeprowadzenie obu badań zlecono konsorcjum, w skład którego wchodziły przedsiębiorstwa Tipik i Spark Legal Network. W pierwszej analizie, w której przeprowadzono ocenę praktyk wyboru sądu ze względu na możliwość korzystniejszego rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniach upadłościowych po zmianach rozporządzenia (UE) 2015/848 z 2015 r., zbadano również kwestię zakresu, w jakim różnice między krajowymi ramami dotyczącymi upadłości działają jako zachęta do wyboru sądu przez zainteresowane strony ze względu na możliwość korzystniejszego rozstrzygnięcia sprawy. W drugiej analizie badano kwestię śledzenia i odzyskiwania aktywów w ramach postępowań upadłościowych. Obie analizy obejmują badanie empiryczne, na potrzeby którego gromadzenie danych przez wykonawcę odbywało się zarówno z wykorzystaniem publicznych ankiet internetowych, jak i ustrukturyzowanych rozmów z wieloma różnymi zainteresowanymi stronami ze wszystkich państw członkowskich. Komisja przeprowadziła ponadto specjalną analizę, zleconą firmie Deloitte/Grimaldi, dotyczącą wpływu ukierunkowanych środków dotyczących niewypłacalności przedsiębiorstw na kwoty możliwe do odzyskania i skuteczność postępowań upadłościowych. Wszystkie trzy analizy są dostępne na stronie internetowej Komisji. W trakcie przygotowywania wniosku Komisja przeprowadziła również kilkakrotnie konsultacje z państwami członkowskimi. Inicjatywę tę wielokrotnie omawiali ministrowie finansów państw członkowskich, które wyraziły dla niej poparcie. W konkluzjach Rady (ECOFIN) z dnia 3 grudnia 2020 r. w sprawie planu działania na rzecz unii rynków kapitałowych zachęcano Komisję do realizacji tej inicjatywy. Konkluzje te potwierdzono w oświadczeniu po szczycie państw strefy euro z 11 grudnia 2020 r. W kwietniu 2021 r. ministrowie ze strefy Eurogrupy stwierdzili, że krajowe reformy zasad postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności powinny postępować spójnie z równoległymi pracami prowadzonymi przez instytucje Unii w ramach planu działania na rzecz unii rynków kapitałowych. W oświadczeniu z posiedzenia szczytu państw strefy euro z 25 czerwca 2021 r. potwierdzono, że należy wskazać wyzwania strukturalne utrudniające integrację i rozwój rynków kapitałowych i zająć się nimi, w szczególności w określonych obszarach przepisów dotyczących niewypłacalności przedsiębiorstw. Podobnie Parlament Europejski również okazał poparcie dla bardziej skutecznych i zharmonizowanych zasad postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności, zwracając się do Komisji o większe zaangażowanie na rzecz osiągnięcia rzeczywistych postępów w tym obszarze, który, w opinii Parlamentu, nadal stanowi główną przeszkodę dla prawdziwej integracji rynków kapitałowych UE. Jednocześnie, biorąc pod uwagę ścisły związek przepisów dotyczących niewypłacalności z innymi dziedzinami prawa krajowego (takimi jak prawo własności i prawo pracy) oraz różnice w głównych celach strategicznych prawa dotyczącego niewypłacalności, niektóre państwa członkowskie wyraziły zastrzeżenia wobec wiążących przepisów harmonizujących prawo dotyczące niewypłacalności, w tym w piśmie przesłanym do Komisji 1 kwietnia 2021 r. 22 marca 2022 r. Komisja zorganizowała specjalne warsztaty z udziałem ekspertów rządowych z państw członkowskich. Państwa członkowskie podkreśliły potrzebę dogłębnej i szczegółowej analizy problemu, a także znaczenie dysponowania jasną diagnozą dotyczącą skali problemów, zainteresowanych stron, których one dotyczą, oraz rzeczywistego wpływu tych problemów na rynek wewnętrzny. Podobnie, jeżeli chodzi o charakter wszelkich przyszłych działań na poziomie UE, niektóre państwa członkowskie wyraziły pogląd, że potrzebne jest ostrożne podejście i zasugerowały, że środki powinny skupić się na poprawie skuteczności postępowań upadłościowych. 25 października 2022 r. Komisja zorganizowała po raz drugi warsztaty z udziałem ekspertów rządowych z państw członkowskich, aby poinformować ich o wariantach strategicznych zawartych w ocenie skutków oraz o stanie prac nad wnioskiem. •Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej Ocena skutków towarzysząca niniejszemu wnioskowi opiera się na danych uzyskanych w wyniku przeprowadzenia zintegrowanych badań, a w szczególności na następujących badaniach i wiedzy eksperckiej: Deloitte/Grimaldi (2022), Study to support the preparation of an impact assessment on a potential EU initiative increasing convergence of national insolvency laws [Badanie wspierające opracowanie oceny skutków potencjalnej inicjatywy unijnej zwiększającej zbieżność krajowych przepisów dotyczących niewypłacalności], Projekt sprawozdania końcowego, DG JUST, marzec 2022.

Spark, Tipik, Study on the issue of abusive forum shopping in insolvency proceedings [Badanie dotyczące wyboru sądu stanowiącego nadużycie ze względu na możliwość korzystniejszego rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniach upadłościowych], DG JUST, luty 2022 (konkretne zamówienie nr JUST/2020/JCOO/FW/CIVI/0160). Spark, Tipik, Study on tracing and recovery of debtor’s assets by insolvency practitioners [Analiza dotycząca śledzenia i odzyskiwania przez zarządców aktywów dłużników] DG JUST, marzec 2022 (konkretne zamówienie nr JUST/2020/JCOO/FW/CIVI/0172). Materiały zgromadzone i wykorzystane na potrzeby oceny skutków na ogół opierały się na faktach lub pochodziły z zaufanych i uznanych źródeł, które stanowią wskaźniki i punkty odniesienia dla danego tematu. Informacje otrzymane od zainteresowanych stron w trakcie działań konsultacyjnych traktowano na ogół jako opinie, chyba że były to informacje oparte na faktach. •Ocena skutków W ocenie skutków przeanalizowano trzy kluczowe wymiary prawa dotyczącego niewypłacalności: (i) odzyskanie aktywów z likwidowanej masy upadłości; (ii) skuteczność procedur oraz (iii) przewidywalny i sprawiedliwy podział odzyskanej kwoty pomiędzy wierzycieli. Te trzy wymiary obejmują w szczególności kwestie związane z pozwami o stwierdzenie bezskuteczności czynności, śledzeniem aktywów, obowiązkami i odpowiedzialnością członków zarządu, sprzedażą spółki jako działającego przedsiębiorstwa w ramach postępowania w trybie przygotowanej likwidacji, przesłanką wszczęcia postępowania upadłościowego, specjalnymi zasadami postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw, kolejnością spłacania wierzytelności i komitetami wierzycieli. Warianty określono na podstawie wkładu grupy ekspertów w dziedzinie prawa dotyczącego restrukturyzacji i niewypłacalności, specjalnego badania oraz wymiany informacji z zainteresowanymi stronami. Analizowano je pod kątem trzech celów, a mianowicie: (i) wyższej wysokości odzyskanych kwot; (ii) skrócenia czasu trwania postępowania upadłościowego oraz (iii) ograniczenia braku pewności prawa i kosztów pozyskiwania informacji, w szczególności dla inwestorów transgranicznych. We wniosku i zmienionej ocenie skutków uwzględniono uwagi otrzymane od Rady ds. Kontroli Regulacyjnej, która w swojej pierwszej opinii z 24 czerwca 2022 r. stwierdziła, że przed dalszą kontynuacją tej inicjatywy konieczne jest wprowadzenie korekt do oceny skutków. Zebrano dalsze dowody na negatywny wpływ obecnych zasad dotyczących postępowań upadłościowych na inwestycje transgraniczne na jednolitym rynku oraz na to, jak duży jest ten wpływ w porównaniu z innymi czynnikami. Do tekstu podstawowego i załącznika 5 dodano więcej informacji na temat różnic między krajami dotyczących przepisów prawa upadłościowego. Szerzej wyjaśniono różnice między dyrektywą (UE) 2019/1023, rozporządzeniem (UE) 2015/848 a niniejszym wnioskiem. Przeprowadzono dodatkową analizę wpływu poszczególnych środków na wydajność systemu sądownictwa oraz sposobu postrzegania poszczególnych środków przez zainteresowane strony. Wyraźniej sformułowano kompromisy pomiędzy wariantami strategicznymi i bardziej szczegółowo przedstawiono opinie zainteresowanych stron. Rada ds. Kontroli Regulacyjnej zbadała zmienioną ocenę skutków i 10 października 2022 r. wydała pozytywną drugą opinię bez zastrzeżeń. Rada zauważyła, że ocena skutków uległa znacznej poprawie i przedstawiła kilka sugestii dotyczących dalszych udoskonaleń. Niniejszy wniosek ma nieznacznie pozytywny wpływ na transformację cyfrową, wynikający w szczególności z większego stopnia automatyzacji procesów w ramach uproszczonego postępowania likwidacyjnego mikroprzedsiębiorstw oraz wykorzystania portalu cyfrowego (portalu „e-Sprawiedliwość”) w celu zapewnienia przystępnych informacji na temat głównych aspektów zasad postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności oraz na temat kolejności spłacania wierzytelności. •Sprawność regulacyjna i uproszczenie Zwiększenie skuteczności postępowań upadłościowych pomoże skrócić czas ich trwania i zwiększyć wysokość odzyskanej kwoty w sprawach dotyczących niewypłacalności, co przełożyłoby się na niższe koszty likwidacji przedsiębiorstw i wyższe stopy odzysku dla wierzycieli i inwestorów. Niniejszy wniosek ma również na celu poprawę otoczenia biznesowego MŚP. Celem wniosku jest zmniejszenie postrzeganego ryzyka inwestowania w MŚP dzięki zwiększeniu spodziewanych stóp odzysku dla wierzycieli i inwestorów narażonych na ryzyko związane z MŚP i innymi przedsiębiorstwami, co – przy niezmienności pozostałych warunków – powinno przełożyć się na niższe koszty finansowania MŚP. Wniosek nie nakłada natomiast obowiązków ani kosztów przestrzegania przepisów na czynne gospodarczo MŚP i upraszcza procedury dla tych, którym grozi niewypłacalność. Niniejszy wniosek wprowadza również specjalną procedurę ułatwiającą i przyspieszającą likwidację mikroprzedsiębiorstw, która umożliwia bardziej racjonalne pod względem kosztów postępowanie upadłościowe w przypadku tych mikroprzedsiębiorstw. Ustalenia te wspierają również uporządkowaną likwidację mikroprzedsiębiorstw, które nie posiadają aktywów, rozwiązując problem polegający na tym, że niektóre państwa członkowskie odmawiają dostępu do postępowania upadłościowego, jeżeli przewidywana wysokość odzyskanej kwoty jest niższa od kosztów sądowych. Dając wszystkim mikroprzedsiębiorstwom możliwość wszczęcia postępowania w celu rozwiązania ich trudności finansowych, niniejszy wniosek zapewnia, aby zakładający je przedsiębiorcy mogli skorzystać z umorzenia długów i rozpocząć na nowo działalność, zgodnie z przepisami określonymi w dyrektywie (UE) 2019/1023. •Prawa podstawowe Niniejszy wniosek nie narusza podstawowych praw i wolności określonych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej i musi być zgodnie z nimi wykonywany. Niniejszy wniosek nie narusza w szczególności praw i wolności określonych w art. 7 (poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego), art. 8 (ochrona danych osobowych), art. 15 (wolność wyboru zawodu i prawo do podejmowania pracy), art. 16 (wolność prowadzenia działalności gospodarczej), art. 17 (prawo własności), art. 27 (prawo pracowników do informacji i konsultacji) oraz art. 47 akapit drugi (prawo do bezstronnego sądu). Wniosek zapewni wyznaczonym sądom dostęp do krajowych rejestrów rachunków bankowych i elektronicznych systemów wyszukiwania danych, jak również do wzajemnie połączonego systemu scentralizowanych rejestrów rachunków bankowych – pojedynczego punktu dostępu do rejestrów rachunków bankowych. Wniosek zapewni również zarządcom dostęp do rejestru beneficjentów rzeczywistych ustanowionego w państwie członkowskim, w którym wszczęto postępowanie, jak również do systemu integracji rejestrów beneficjentów rzeczywistych – BORIS. Krajowe rejestry rachunków bankowych oraz elektroniczne systemy wyszukiwania danych, a także rejestry beneficjentów rzeczywistych gromadzą w jednym miejscu dane osobowe. Rozszerzenie dostępu do tych rejestrów i systemów oraz do pojedynczych punktów dostępu będzie zatem miało wpływ na prawa podstawowe osób, których dane dotyczą, w szczególności na prawo do prywatności i prawo do ochrony danych osobowych. Wszelkie wynikające z tego ograniczenia w korzystaniu z praw i wolności uznanych w Karcie muszą być zgodne z wymogami określonymi w Karcie, w szczególności w jej art. 52 ust. 1. Ograniczenie to jest przewidziane prawem i uzasadnione potrzebą skutecznego wzmocnienia śledzenia aktywów w ramach toczącego się postępowania upadłościowego, w tym w kontekście transgranicznym, w celu maksymalizacji kwot możliwych do odzyskania przez wierzycieli od niewypłacalnej spółki. Ponadto respektowana jest istota tych praw i wolności, a ograniczenia są proporcjonalne w stosunku do zamierzonego celu. Wpływ będzie stosunkowo ograniczony, ponieważ dostępne i możliwe do przeszukania dane obejmują jedynie zbiór danych, określonych w niniejszym wniosku, a także w instrumentach UE ustanawiających te systemy, które to dane są bezwzględnie konieczne na potrzeby śledzenia aktywów wchodzących w skład masy upadłości. Niniejszy wniosek zapewnia, aby przetwarzanie tych danych było zgodne z obowiązującymi unijnymi przepisami o ochronie danych. Do przetwarzania danych osobowych przez instytucje i organy Unii do celów niniejszego wniosku zastosowanie ma rozporządzenie (UE) 2018/1725. We wniosku określono w szczególności cele przetwarzania danych osobowych i zobowiązano państwa członkowskie do wyznaczenia sądów upadłościowych uprawnionych do zwracania się o informacje bezpośrednio do krajowych rejestrów rachunków bankowych i elektronicznych systemów wyszukiwania danych. Wniosek zobowiązuje również państwa członkowskie do zapewnienia, aby pracownicy wyznaczonych sądów zachowywali wysokie standardy zawodowe w zakresie ochrony danych, aby wdrożono spełniające wysokie standardy technologiczne środki techniczne i organizacyjne w celu ochrony bezpieczeństwa danych na potrzeby wykonywania przez wyznaczone sądy uprawnień w zakresie uzyskiwania dostępu do informacji o rachunkach bankowych i ich przeszukiwania, oraz aby organy prowadzące scentralizowane rejestry rachunków bankowych prowadziły ewidencję każdorazowego dostępu do informacji o rachunkach bankowych i ich przeszukiwania przez wyznaczony sąd. Co więcej, we wniosku wyraźnie wskazano zakres informacji przechowywanych w dostępnych dla zarządców rejestrach beneficjentów rzeczywistych. We wniosku określono ponadto, że Komisja nie będzie przechowywała danych osobowych w związku z wzajemnym połączeniem krajowych systemów aukcji elektronicznych, i zawarto przepisy dotyczące administrowania danymi przez Komisję.

4.WPŁYW NA BUDŻET Niniejszy wniosek ma wpływ na koszty i obciążenie administracyjne Komisji. Te koszty i obciążenia wynikają z określonego w art. 51 niniejszego wniosku obowiązku utworzenia systemu wzajemnego połączenia krajowych systemów aukcji elektronicznych za pośrednictwem europejskiego portalu „e-Sprawiedliwość”. Na podstawie doświadczeń z innymi projektami wzajemnego połączenia w ramach portalu „e-Sprawiedliwość” szacuje się, że koszty realizacji poniesione przez Komisję wyniosą 1,75 mln EUR w ramach obecnego budżetu długoterminowego (wieloletnich ram finansowych). Dodatkowe koszty zostaną pokryte dzięki przesunięciom w ramach programu „Sprawiedliwość”. Skutek finansowy niniejszego wniosku oraz jego wpływ na budżet wyjaśniono szczegółowo w ocenie skutków finansowych regulacji dołączonej do niniejszego wniosku. 5.ELEMENTY FAKULTATYWNE •Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania Ocena ma zostać przeprowadzona pięć lat po wdrożeniu środków i zgodnie z wytycznymi Komisji dotyczącymi lepszego stanowienia prawa. Celem oceny będzie określenie, jak skuteczna i efektywna była dyrektywa w osiąganiu celów polityki, oraz podjęcie decyzji, czy potrzebne są nowe środki lub zmiany. Państwa członkowskie muszą przekazać Komisji informacje niezbędne do przygotowania tej oceny. •Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku Niniejszy wniosek ukierunkowany jest na trzy kluczowe wymiary prawa dotyczącego niewypłacalności: (i) odzyskanie aktywów z likwidowanej masy upadłości; (ii) skuteczność postępowań oraz (iii) przewidywalny i sprawiedliwy podział odzyskanej kwoty pomiędzy wierzycieli. Jego elementy składowe dobrano starannie, opierając się na doświadczeniu zdobytym przy negocjowaniu dyrektywy w sprawie restrukturyzacji i niewypłacalności, obradach i zaleceniach końcowych grupy ekspertów, wynikach konsultacji publicznych, badaniu przeprowadzonym przez konsultanta zewnętrznego oraz szeroko zakrojonym kontaktom z zainteresowanymi stronami. Niniejszy wniosek ma na celu maksymalizację kwot możliwych do odzyskania przez wierzycieli z niewypłacalnej spółki. Na potrzeby osiągnięcia tego celu przepisy dotyczące pozwów o stwierdzenie bezskuteczności czynności oraz przepisy dotyczące śledzenia aktywów wzajemnie się wzmacniają. Dzieje się tak dzięki wprowadzaniu przez nie minimalnego zestawu zharmonizowanych warunków wykonywania pozwów o stwierdzenie bezskuteczności czynności oraz zwiększeniu możliwości śledzenia aktywów dzięki poprawie dostępu zarządców do informacji o rachunkach bankowych, informacji o beneficjentach rzeczywistych oraz niektórych krajowych rejestrów aktywów, w tym rejestrów z innych państw członkowskich. Przepisy te wiążą się z możliwością maksymalnego zwiększenia kwoty odzyskanej z przedsiębiorstwa na wczesnym etapie w wyniku postępowania w trybie przygotowanej likwidacji oraz zobowiązaniem członków zarządu do niezwłocznego złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego, mając na celu uniknięcie przez wierzycieli potencjalnej utraty wartości aktywów. Celem niniejszego wniosku jest również zwiększenie skuteczności proceduralnej, w szczególności w zakresie likwidacji niewypłacalnych mikroprzedsiębiorstw. Ważne jest zagwarantowanie, aby nowe przepisy dobrze funkcjonowały również w przypadku mikroprzedsiębiorstw w UE. Koszty zwykłych postępowań upadłościowych są w przypadku tych przedsiębiorstw nadmiernie wysokie, a możliwość skorzystania z umorzenia długów pozwoliłaby im odblokować kapitał przedsiębiorczości na nowe projekty. Uzupełnieniem tego jest zapewnienie wierzycielom większej przejrzystości dotyczącej podstawowych aspektów prawa krajowego w zakresie postępowań upadłościowych, w tym przesłanki wszczęcia postępowania upadłościowego. Co więcej, aby zapewnić sprawiedliwy i przewidywalny podział odzyskanych kwot między wierzycieli, we wniosku wprowadzono wymogi mające na celu poprawę reprezentacji interesów wierzycieli w postępowaniach z udziałem komitetów wierzycieli. Uzupełnieniem tego jest zapewnienie wierzycielom większej przejrzystości w odniesieniu do przepisów regulujących kolejność spłacania wierzytelności. Proponowana dyrektywa podzielona jest na dziewięć tytułów. Tytuł I zawiera przepisy ogólne dotyczące zakresu stosowania oraz definicje. W tytule II dotyczącym pozwów o stwierdzenie bezskuteczności czynności określono minimalne przepisy harmonizacyjne mające na celu ochronę masy upadłości przed niezgodnym z prawem usunięciem aktywów dokonanym przed wszczęciem postępowania upadłościowego. Celem jest zagwarantowanie, aby przepisy państw członkowskich w zakresie postępowań upadłościowych zapewniały minimalny standard ochrony dotyczący nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych przynoszących szkodę ogółowi wierzycieli. Jednocześnie państwa członkowskie mogą wprowadzić lub utrzymać przepisy zapewniające wyższy poziom ochrony wierzycieli, na przykład określając większą liczbę podstaw uznania bezskuteczności czynności. W przepisach zawartych w tym tytule określono ogólne przesłanki uznania czynności prawnej za nieważną, podstawy uznania bezskuteczności czynności oraz skutki prawne pozwów o stwierdzenie bezskuteczności czynności. W art. 4 określono ogólne przesłanki pozwów o stwierdzenie bezskuteczności czynności, stwierdzając, że wszystkie czynności prawne – w tym zaniechania – mogą być przedmiotem pozwów o stwierdzenie bezskuteczności czynności, pod warunkiem że przyniosły one szkodę ogółowi wierzycieli i że spełniono którąkolwiek ze wskazanych w kolejnych artykułach podstaw uznania bezskuteczności czynności. W art. 5 wyjaśniono, że przepisy dotyczące pozwów o stwierdzenie bezskuteczności czynności stanowią minimalne przepisy harmonizacyjne i że w związku z tym państwa członkowskie mogą utrzymać lub przyjąć przepisy zapewniające wyższy poziom ochrony wierzycieli. W art. 6 określono pierwszą podstawę uznania bezskuteczności czynności („uprzywilejowanie”). Są to czynności prawne, które przyniosły korzyść wierzycielowi (lub grupie wierzycieli) i zostały dokonane w ciągu trzech miesięcy przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego lub po złożeniu wniosku („okres istnienia podejrzenia”). Ponieważ tę podstawę uznania bezskuteczności czynności uruchamia samo dopełnienie czynności prawnej, okres istnienia podejrzenia jest najkrótszy w porównaniu z okresami istnienia podejrzenia w przypadku pozostałych podstaw uznania bezskuteczności czynności. Ponadto w przypadku „kongruentnego zaspokojenia wierzytelności” (tj. świadczeń w pełni zgodnych z roszczeniem wierzyciela, np. zaspokojenie roszczeń finansowych za pomocą zwykłych środków płatniczych), czynności prawne mogą być uznane za nieważne na tej podstawie tylko wtedy, gdy wierzyciel wiedział lub powinien był wiedzieć, że dłużnik nie jest w stanie spłacić swoich długów lub że został złożony wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego. Co więcej, w tym przepisie wymieniono pewne rodzaje czynności prawnych, które nie mogą być uznane za nieważne na tej podstawie. W art. 7 określono drugą szczególną podstawę uznania bezskuteczności czynności: czynności prawne o zaniżonej wartości. Podstawa ta obejmuje nie tylko darowizny, ale także czynności prawne dokonywane za wyjątkowo niskim wynagrodzeniem. Odgrywa ona istotną rolę w prawie dotyczącym pozwów o stwierdzenie bezskuteczności czynności, ponieważ jest (między innymi) skutecznym środkiem zaradczym przeciwko ewentualnym działaniom dłużnika zmierzającym do umieszczenia aktywów poza zasięgiem wierzycieli poprzez przekazanie go stronom trzecim, takim jak członkowie rodziny lub podmioty przechowujące aktywa, przy jednoczesnej dalszej możliwości korzystania z tego mienia. W art. 8 określono trzecią i ostatnią podstawę uznania bezskuteczności czynności – działania celowo nieuczciwe, tj. czynności prawne powodujące oszukanie wierzycieli. W art. 9 określono ogólne konsekwencje pozwów o stwierdzenie bezskuteczności czynności. Należy do nich względna bezskuteczność roszczeń wynikających z czynności prawnej, którą uznano za nieważną, a także zobowiązanie strony czerpiącej korzyści z tej czynności prawnej do pełnej rekompensaty na rzecz masy upadłości z tytułu wyrządzonej szkody . W artykule tym wyjaśniono, że zobowiązania do rekompensaty na rzecz masy upadłości nie można potrącić od wierzytelności drugiej strony unieważnionej czynności prawnej.

W art. 10 ustanowiono przepisy dotyczące praw drugiej strony czynności prawnej, którą to czynność uznano za nieważną. W szczególności wierzytelności zaspokajane w wyniku czynności prawnej uznanej za nieważną przywracane są w zakresie, w jakim strona rekompensuje masę upadłości. Art. 11 dotyczy odpowiedzialności stron trzecich: każdy spadkobierca lub następca prawny, pod tytułem ogólnym, drugiej strony czynności prawnej, którą uznano za nieważną, wstępuje na jej miejsce, także w zakresie skutków prawnych pozwów o stwierdzenie bezskuteczności czynności. Następcy prawni będący osobami fizycznymi ponoszą odpowiedzialność tylko w przypadku, gdy nabyli aktywa po zaniżonej wartości lub jeśli wiedzieli lub powinni byli wiedzieć o okolicznościach stanowiących podstawę pozwu o stwierdzenie bezskuteczności czynności. Przepisy art. 12 potwierdzają przywilej dotyczący restrukturyzacji wprowadzony na mocy art. 17 i 18 dyrektywy (UE) 2019/1023. Stwierdza się w nim, że zawarte w tym tytule przepisy dotyczące pozwów o stwierdzenie bezskuteczności czynności nie mają wpływu na art. 17 i 18 dyrektywy (UE) 2019/1023. Tytuł III dotyczący śledzenia aktywów wchodzących w skład masy upadłości jest ukierunkowaną interwencją, którą należy umieścić w kontekście rozporządzenia (UE) 2015/848, które stanowi, że w zasadzie zarządcy mogą wykonywać również w innych państwach członkowskich uprawnienia przyznane im na mocy prawa państwa członkowskiego, w którym wszczęto główne postępowanie upadłościowe i w którym zostali oni powołani. Ukierunkowane przepisy zawarte w tym tytule koncentrują się na dostępie zarządców do poszczególnych rejestrów zawierających istotne informacje o aktywach, które wchodzą w skład masy upadłości albo powinny wchodzić w jej skład.Niektóre krajowe rejestry elektroniczne są publiczne lub nawet dostępne za pośrednictwem jednolitych platform integracji utworzonych przez UE, takich jak system wzajemnego połączenia rejestrów upadłości (IRI). Przepisy proponowanej dyrektywy rozszerzają zakres rejestrów dostępnych dla zarządców o niektóre rejestry, które nie są publicznie dostępne, takie jak rejestry utworzone pierwotnie na podstawie unijnych ram przeciwdziałania praniu pieniędzy (krajowe centralne rejestry rachunków bankowych lub informacje na temat trustów w rejestrach beneficjentów rzeczywistych w państwach członkowskich). W tytule III zobowiązano również państwa członkowskie do zapewnienia zagranicznym zarządcom bezpośredniego i szybkiego dostępu do rejestrów wymienionych w załączniku (o ile są one już dostępne w danym państwie członkowskim). W art. 13 zobowiązano państwa członkowskie do wyznaczenia na swoim terytorium sądów upadłościowych, które będą miały bezpośredni dostęp do krajowych scentralizowanych automatycznych mechanizmów, takich jak scentralizowane rejestry rachunków bankowych lub elektroniczne systemy wyszukiwania danych, ustanowionych na mocy art. 32a dyrektywy (UE) 2015/849. W dyrektywie (UE) 2015/849 zobowiązano państwa członkowskie do ustanowienia scentralizowanych automatycznych mechanizmów, które umożliwiają identyfikację dowolnej osoby fizycznej lub prawnej posiadającej lub kontrolującej rachunki płatnicze oraz rachunki bankowe identyfikowane za pomocą IBAN, a także skrytki depozytowe w instytucji kredytowej. Dyrektywa w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy zapewnia również jednostkom analityki finansowej państw członkowskich natychmiastowy dostęp do tych rejestrów, z zachowaniem ich pierwotnej formy i treści. W dyrektywie 2019/1153 przyznaje się organom ścigania, wyznaczonym do tego celu przez państwa członkowskie, bezpośredni i natychmiastowy dostęp do krajowych rejestrów rachunków bankowych, gdy jest do niezbędne do wykonywania ich zadań w zakresie zwalczania poważnych przestępstw. Funkcjonariusze biur ds. odzyskiwania mienia mają również uzyskać bezpośredni dostęp na podstawie dyrektywy 2019/1153. Art. 12 zapewni, aby bezpośredni dostęp do rejestrów rachunków bankowych lub elektronicznych systemów wyszukiwania danych miały wyłącznie sądy upadłościowe, które należycie wyznaczono i zgłoszono Komisji. W art. 14 i 15 wyjaśniono szczegółowe warunki dotyczące dostępu wyznaczonych sądów do rejestrów rachunków bankowych. Wyznaczone sądy będą miały dostęp do krajowych centralnych rejestrów rachunków bankowych własnego państwa członkowskiego i innych państw członkowskich za pośrednictwem pojedynczego punktu dostępu do rejestrów rachunków bankowych (BAR), po utworzeniu i uruchomieniu systemu wzajemnego połączenia rejestrów centralnych państw członkowskich. Art. 16 dotyczy przeszukiwania rejestrów rachunków bankowych. W art. 17 określono przepisy dotyczące dostępu zarządców do rejestrów informacji o beneficjentach rzeczywistych. Obejmuje to zarówno dostęp do rejestru lub rejestrów beneficjentów rzeczywistych ustanowionych w państwie członkowskim, w którym wszczęto postępowanie, jak i do systemu wzajemnego połączenia rejestrów beneficjentów rzeczywistych. Podstawę prawną tych rejestrów stanowią art. 30 ust. 3 i art. 31 ust. 3a dyrektywy (UE) 2015/849. Podstawę prawną wzajemnego połączenia tych rejestrów stanowią art. 30 ust. 10 i art. 31 ust. 9 dyrektywy (UE) 2015/849. Minimalny zbiór informacji w rejestrach beneficjentów rzeczywistych jest publicznie dostępny dla osób prawnych i innych podmiotów prawnych. W przypadku trustów i podobnych porozumień prawnych dostęp do tego minimalnego zbioru informacji nie jest publiczny, lecz uzależniony od wykazania prawnie uzasadnionego interesu. W art. 17 wyjaśniono, że prawnie uzasadniony interes występuje zawsze wtedy, gdy informacji na temat trustów i podobnych porozumień prawnych poszukuje zarządca w celu identyfikacji i śledzenia aktywów na potrzeby postępowania upadłościowego, w ramach którego powołano zarządcę, a dostęp jest ograniczony do wcześniej określonego zakresu informacji. W art. 18 określono zasady bezpośredniego i szybkiego dostępu zarządców do krajowych rejestrów zawierających informacje o aktywach. Rejestry aktywów w tym kontekście powinny obejmować rejestry wymienione w załączniku do proponowanej dyrektywy, pod warunkiem że rejestry takie są dostępne w danym państwie członkowskim. W przepisie tym określono również wymóg, aby zarządcy powołani w innych państwach obowiązkowo mieli takie same warunki dostępu jak zarządcy powołani w państwach członkowskich, w których znajduje się rejestr aktywów. Tytuł IV dotyczący postępowania w trybie przygotowanej likwidacji ma na celu zagwarantowanie, aby postępowania te, zasadniczo uznawane za skuteczne w zakresie odzyskiwania wartości na rzecz wierzycieli, były dostępne w sposób usystematyzowany we wszystkich państwach członkowskich w ramach zasad postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności. W postępowaniu w trybie przygotowanej likwidacji sprzedaż przedsiębiorstwa dłużnika (lub jego części) jest przygotowywana i negocjowana przed formalnym wszczęciem postępowania upadłościowego. Umożliwia to przeprowadzenie sprzedaży i uzyskanie wpływów w krótkim czasie po wszczęciu formalnego postępowania upadłościowego mającego na celu likwidację spółki. W niniejszym wniosku przewidziano szereg zabezpieczeń, które mają zapewnić dotarcie do potencjalnych nabywców i uzyskanie najlepszej możliwej wartości rynkowej w wyniku konkurencyjnej procedury sprzedaży. Zabezpieczenia te są sformułowane w sposób, który daje państwom członkowskim wybór między zapewnieniem konkurencyjności, przejrzystości i uczciwości procesu sprzedaży realizowanego na „etapie przygotowawczym” (który jest zwykle poufny) a przeprowadzeniem szybkiej aukcji publicznej po wszczęciu formalnego postępowania na „etapie likwidacji”. W art. 19 zobowiązuje się państwa członkowskie do włączenia postępowania w trybie przygotowanej likwidacji, składającego się z dwóch kolejnych etapów („etapu przygotowawczego” i „etapu likwidacji”), do zasad postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności. Art. 20 dotyczy związku między proponowaną dyrektywą a innymi instrumentami Unii. Stanowi on, że etap likwidacji uznaje się za postępowanie upadłościowe w rozumieniu art. 2 pkt 4 rozporządzenia (UE) 2015/848. Pozostawia on również państwom członkowskim możliwość uznawania podmiotów monitorujących za zarządców w rozumieniu definicji w art. 2 pkt 5 rozporządzenia (UE) 2015/848. W ostatnim ustępie przepisu wyjaśniono związek między proponowaną dyrektywą a dyrektywą Rady 2001/23/WE zgodnie z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie Heiploeg. Przepis ten stanowi, że do celów stosowania art. 5 ust. 1 dyrektywy Rady 2001/23/WE etap likwidacji w postępowaniu w trybie przygotowanej likwidacji uznaje się za postępowanie upadłościowe wszczęte w celu likwidacji aktywów zbywającego pod nadzorem właściwego organu publicznego. W art. 21 określono zasady ustalania jurysdykcji dotyczące postępowania w trybie przygotowanej likwidacji. W artykule tym wyjaśniono, że sąd mający jurysdykcję krajową w głównym postępowaniu upadłościowym dłużnika jest również właściwy do celów postępowania w trybie przygotowanej likwidacji. W art. 22 określono zasady dotyczące „podmiotu monitorującego”, który jest głównym uczestnikiem „etapu przygotowawczego” w postępowaniu w trybie przygotowanej likwidacji. W artykule tym wymieniono zadania, które podmiot monitorujący musi wykonać na potrzeby kierowania procesem sprzedaży i znalezienia potencjalnych nabywców. Jako „przyszły zarządca” podmiot monitorujący musi spełniać wszystkie kryteria kwalifikowalności wymagane prawem dotyczącym niewypłacalności w państwie członkowskim, w którym wszczęto postępowanie w trybie przygotowanej likwidacji, w odniesieniu do wyznaczenia zarządcy, co gwarantuje, że ta sama osoba będzie pełnić obie role w dwóch kolejnych etapach postępowania w trybie przygotowanej likwidacji. W art. 23 rozszerzono (z niezbędnymi modyfikacjami) stosowanie zasad dotyczących wstrzymania indywidualnych czynności egzekucyjnych wobec dłużnika, określonych w art. 6 i 7 dyrektywy (UE) 2019/1023, na etap przygotowawczy postępowania w trybie przygotowanej likwidacji, pod warunkiem spełnienia przesłanki prawdopodobieństwa niewypłacalności lub ogłoszenia niewypłacalności dłużnika. Art. 24 dotyczy zasad mających zastosowanie do procesu sprzedaży. Podmiot monitorujący musi zapewnić, aby proces sprzedaży przeprowadzony na etapie przygotowawczym, co do zasady w sposób poufny, był konkurencyjny, przejrzysty, sprawiedliwy i spełniał standardy rynkowe. Zasady te mogą być pominięte wyłącznie wtedy, gdy państwo członkowskie zdecyduje się na wprowadzenie obowiązku przeprowadzenia przez sąd szybkiej aukcji publicznej po rozpoczęciu etapu likwidacji. W art. 25 zapewniono wyznaczenie podmiotu monitorującego jako zarządcy w momencie rozpoczęcia etapu likwidacji w postępowaniu w trybie przygotowanej likwidacji. Art. 26 dotyczy procesu udzielania przez sąd upadłościowy zezwolenia na sprzedaż przedsiębiorstwa dłużnika na etapie likwidacji. Zgodnie z ust. 1 sąd musi ocenić, czy proces sprzedaży przeprowadzony na etapie przygotowawczym był zgodny z obowiązującymi zasadami i warunkami. Jeżeli sąd nie potwierdzi sprzedaży przedsiębiorstwa nabywcy zaproponowanemu przez podmiot monitorujący, postępowanie upadłościowe wszczęte na początku etapu likwidacji jest kontynuowane bez zawarcia transakcji w ramach przygotowanej likwidacji. W ust. 2 zobowiązano państwa członkowskie, które postanowią nakazać przeprowadzenie aukcji publicznej na początku etapu likwidacji, do wykorzystania najlepszej oferty otrzymanej na etapie przygotowawczym jako oferty składanej ze względów strategicznych (ang. „stalking horse” bid), tj. jako oferty wstępnej służącej jako dolny próg ceny zakupu, tak aby inni oferenci nie mogli zaniżać ceny zakupu. Ustęp ten zawiera również wymóg, aby ochrona przyznana oferentowi składającemu ofertę ze względów strategicznych była współmierna i stosowana w takim zakresie, aby nie tłumiła rzeczywistej konkurencji. W art. 27 ustanowiono przepisy dotyczące cesji umów niewykonanych, tj. umów pomiędzy dłużnikiem a kontrahentem, na mocy których strony mają jeszcze niewykonane zobowiązania w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego. Umowy takie powinny być, co do zasady, cedowane na nabywcę, nawet bez zgody kontrahenta. Art. 28 stanowi, że w ramach sprzedaży w trybie przygotowanej likwidacji nabywa się wolne od długów i zobowiązań przedsiębiorstwo lub jego część.

W art. 29 zagwarantowano, aby odwołania od sprzedaży w trybie przygotowanej likwidacji, na którą udzielono zezwolenia, nie opóźniały wykonania ustaleń dotyczących sprzedaży, a tym samym upłynnienia aktywów. Zgodnie z tym przepisem odwołania te mogą mieć skutek zawieszający w stosunku do realizacji sprzedaży tylko wtedy, gdy wnoszący odwołanie złoży odpowiednie zabezpieczenie pokrywające ewentualne szkody poniesione w wyniku takiego zawieszenia. Jednocześnie w art. 29 przyznano swobodę uznania sądowi rozpatrującemu odwołanie w zakresie całkowitego lub częściowego zwolnienia osoby fizycznej wnoszącej odwołanie z obowiązku złożenia zabezpieczenia, jeżeli uzna takie zwolnienie za właściwe w świetle okoliczności danej sprawy. W art. 30 wyjaśniono, że kryteria wyboru najlepszej oferty powinny odpowiadać kryteriom stosowanym przy wyborze między konkurencyjnymi ofertami w standardowym postępowaniu upadłościowym. W art. 31 nałożono na podmiot monitorujący i zarządcę w postępowaniu w trybie przygotowanej likwidacji odpowiedzialność osobistą za wszelkie szkody spowodowane niewypełnianiem przez nich obowiązków. W art. 32 ustanowiono dodatkowe zabezpieczenia dotyczące przypadków, gdy potencjalny nabywca jest stroną blisko powiązaną z dłużnikiem. Dodatkowe zabezpieczenia obejmują obowiązek dokonania przez zarządcę oceny, czy oferta spełnia kryterium ochrony najlepszych interesów wierzycieli w sytuacji, gdy jedyna oferta pochodzi od strony blisko powiązanej z dłużnikiem. Jeżeli wynik oceny jest negatywny, zarządca powinien odrzucić tę ofertę. Art. 33 zawiera różne przepisy mające na celu maksymalizację wartości sprzedawanego przedsiębiorstwa. Gwarantuje to poszukiwanie finansowania przejściowego po możliwie najniższych kosztach oraz korzystanie przez podmioty udzielające finansowania przejściowego z pewnych zabezpieczeń. W artykule tym zakazano również przyznawania oferentom prawa pierwokupu, ponieważ możliwość wykonania takiego prawa zaszkodziłaby konkurencji w kontekście procesu sprzedaży. W innym przepisie ograniczono możliwość licytacji kredytu do części kwoty zabezpieczonej wierzytelności w stosunku do dłużnika. Art. 34 dotyczy ochrony interesów wierzycieli w trakcie postępowania w trybie przygotowanej likwidacji. Obejmuje to prawo do bycia wysłuchanym w trakcie procedury oraz dostosowanie, co do zasady, wymogów dotyczących zwolnienia zabezpieczeń do wymogów, które miałyby zastosowanie w postępowaniu upadłościowym na mocy prawa krajowego. Art. 35 dotyczy sytuacji, w których nabycie przedsiębiorstwa w drodze postępowania w trybie przygotowanej likwidacji jest przedmiotem decyzji organu ochrony konkurencji. Tytuł V dotyczący obowiązków członków zarządu obejmuje część środków mających na celu maksymalizację wartości masy upadłości. Chociaż proponowana dyrektywa nie zawiera zharmonizowanej definicji członków zarządu, przy transpozycji przepisów zawartych w tym tytule państwa członkowskie powinny wziąć pod uwagę, że termin „członek zarządu” należy rozumieć szeroko. Jest to zgodne z sugestią zawartą w przewodniku legislacyjnym na temat prawa dotyczącego niewypłacalności, opracowanego przez Komisję Narodów Zjednoczonych do spraw Międzynarodowego Prawa Handlowego (UNCITRAL), zgodnie z którą „jako ogólną wskazówkę można przyjąć, że osoba może być uznana za członka zarządu, jeżeli powierzono jej podejmowanie kluczowych decyzji dotyczących zarządzania spółką lub faktycznie podejmuje ona lub powinna podejmować takie decyzje”. Członkowie zarządu są zazwyczaj jednymi z pierwszych osób, które zdają sobie sprawę z tego, że dane przedsiębiorstwo zbliża się do granicy niewypłacalności lub ją przekracza. Na nich powinien zatem spoczywać obowiązek złożenia we właściwym czasie wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego. W proponowanej dyrektywie określono termin wypełnienia tego obowiązku połączony z odpowiedzialnością cywilną. Przepisy tego tytułu stanowią minimalne przepisy harmonizacyjne, państwa członkowskie mogą zatem utrzymać lub wprowadzić bardziej rygorystyczne obowiązki spoczywające na członkach zarządu spółek bliskich niewypłacalności. Tytuł VI zawiera zasady dotyczące uproszczonych postępowań likwidacyjnych dla mikroprzedsiębiorstw. Krajowe ramy dotyczące upadłości nie zawsze pozwalają na właściwe i proporcjonalne traktowanie niewypłacalnych mikroprzedsiębiorstw. Mikroprzedsiębiorstwa rzadko składają wnioski o wszczęcie standardowego postępowania upadłościowego, a gdy to uczynią, często jest za późno na zachowanie ich wartości. W wielu państwach członkowskich nie dochodzi do uporządkowanej likwidacji takich przedsiębiorstw, ponieważ standardowe postępowania upadłościowe są niedostępne albo wnioski o ich wszczęcie są odrzucane. Dzieje się tak, gdy w skład masy upadłości nie wchodzą żadne aktywa lub gdy wartość aktywów nie pokrywa administracyjnych kosztów postępowania. Celem proponowanej dyrektywy jest zatem zapewnienie, aby mikroprzedsiębiorstwa, nawet te nieposiadające aktywów, były likwidowane w sposób uporządkowany przy zastosowaniu szybkiej i racjonalnej pod względem kosztów procedury. Głównym celem przepisów zawartych w tytule VI jest uproszczenie procedury i obniżenie związanych z nią kosztów administracyjnych. Na przykład w ramach postępowania nie powinien, co do zasady, być powoływany zarządca, ponieważ działanie zarządcy jest głównym czynnikiem generującym koszty w postępowaniu upadłościowym, a działalność gospodarcza tych spółek zazwyczaj nie jest na tyle złożona, aby wymagała udziału zarządcy. Podobnie w proponowanej dyrektywie stwierdzono, że dłużnik powinien, co do zasady, zachować zarząd aktywami i sprawami przedsiębiorstwa przez cały czas trwania postępowania. Innym czynnikiem ograniczającym koszty jest możliwość przystąpienia sądu do upłynnienia aktywów za pośrednictwem systemu aukcji elektronicznej, który każde państwo członkowskie powinno wprowadzić jako część postępowania uproszczonego dla mikroprzedsiębiorstw. W art. 38 zobowiązano państwa członkowskie do włączenia do prawa krajowego przepisów dotyczących postępowania upadłościowego, które umożliwiają likwidację mikroprzedsiębiorstw w drodze uproszczonego postępowania zgodnego ze standardami określonymi w tytule VI. Przepis ten dotyczy również stanu niewypłacalności do celów wszczęcia uproszczonego postępowania likwidacyjnego oraz działań w przypadkach „braku aktywów”. W art. 39 wyjaśniono, że powołanie zarządcy w uproszczonym postępowaniu likwidacyjnym powinno być wyjątkiem. W art. 40 określono wymóg, aby państwa członkowskie umożliwiły korzystanie ze środków komunikacji elektronicznej na potrzeby wszelkiej komunikacji między właściwym organem i, w stosownych przypadkach, zarządcą a stronami postępowania. Art. 41 stanowi, że uproszczone postępowanie likwidacyjne można wszcząć na wniosek mikroprzedsiębiorstwa albo na wniosek wierzyciela. Na podstawie aktu wykonawczego Komisji zostanie utworzony standardowy formularz w celu uproszczenia procedury składania wniosków. Art. 42 dotyczy decyzji o wszczęciu uproszczonego postępowania likwidacyjnego w tym przesłanek, na podstawie których właściwy organ może odmówić wszczęcia takiego postępowania. Podobnie w art. 43 proponowanej dyrektywy stwierdzono, że dłużnik powinien, co do zasady, zachować kontrolę nad aktywami i sprawami przedsiębiorstwa przez cały czas trwania postępowania. W art. 44 określono, że dłużnik powinien mieć dostęp do wstrzymania indywidualnych czynności egzekucyjnych. Właściwy organ może jednak w określonych okolicznościach wyłączyć niektóre wierzytelności na podstawie analizy poszczególnych przypadków. W art. 45 zapewniono jawność wszczęcia uproszczonego postępowania likwidacyjnego. Art. 46 dotyczy zgłaszania i uznania wierzytelności przez wierzycieli w uproszczonym postępowaniu likwidacyjnym. W przepisie założono, że większość wierzytelności zgłaszanych jest na podstawie pisemnego oświadczenia złożonego przez dłużnika. Oprócz wierzytelności zawartych w przedmiotowym oświadczeniu wierzyciele mogą zgłaszać dalsze wierzytelności. Na potrzeby uproszczenia procedury ich uznawania, wierzytelności wymienione w oświadczeniu dłużnika uważa się za uznane, o ile wierzyciel nie zgłosi sprzeciwu w odniesieniu do konkretnych wierzytelności. Art. 47 zawiera przepisy szczegółowe dotyczące wnoszenia i przeprowadzania pozwów o stwierdzenie bezskuteczności czynności w ramach uproszczonego postępowania likwidacyjnego dla mikroprzedsiębiorstw. Art. 48 dotyczy ustanowienia masy upadłości w drodze ustalenia włączonych do niej aktywów oraz zapewnienia, aby właściwe organy jasno określiły – gdy dłużnik jest przedsiębiorcą – które aktywa są wyłączone z masy upadłości i w związku z tym mogą być przez niego zachowane.

Art. 49 stanowi, że po ustanowieniu masy upadłości właściwy organ decyduje, czy a) przystępuje do upłynniania aktywów, czy też b) niezwłocznie zamyka uproszczone postępowanie likwidacyjne, ponieważ z wartości aktywów wynika, że ich upłynnianie jest nieuzasadnione. W przepisie tym określono również, że aktywa dłużnika powinno się upłynniać w drodze elektronicznej aukcji publicznej, chyba że właściwy organ uzna, iż wykorzystanie innych środków w celu sprzedaży aktywów jest bardziej odpowiednie ze względu na charakter aktywów lub okoliczności postępowania. W art. 50 zobowiązano państwa członkowskie do utworzenia i prowadzenia co najmniej jednej platformy aukcji elektronicznych służącej do upłynniania, w ramach postępowania upadłościowego, aktywów wchodzących w skład masy upadłości. W przepisie umożliwiono również państwom członkowskim zapewnienie, aby użytkownicy takich platform mogli również składać oferty na zakup przedsiębiorstwa dłużnika jako przedsiębiorstwa kontynuującego działalność. Platforma lub platformy powinny być dostępne w uproszczonym postępowaniu likwidacyjnym, chociaż państwa członkowskie mogą zdecydować o rozszerzeniu ich stosowania na inne rodzaje postępowań upadłościowych. W przepisie tym zobowiązano państwa członkowskie do udostępnienia platformy lub platform albo wszystkim rezydentom, albo tym, którzy mają siedzibę statutową na terytorium UE. W art. 51, idąc za przykładem innych projektów UE łączących zdecentralizowane rejestry elektroniczne (np. system integracji rejestrów przedsiębiorstw (BRIS), system wzajemnego połączenia rejestrów upadłości (IRI)), zobowiązano Komisję do utworzenia systemu wzajemnego połączenia krajowych systemów aukcji elektronicznych za pośrednictwem europejskiego portalu „e-Sprawiedliwość”, który powinien służyć jako centralny elektroniczny punkt dostępu. Wartością dodaną takiego systemu wzajemnego połączenia jest dostępność wszystkich aukcji za pośrednictwem jednej platformy dostępnej we wszystkich językach urzędowych UE. Specyfikacje techniczne tego systemu wzajemnego połączenia zostaną określone w drodze aktu wykonawczego lub aktów wykonawczych. Opracowane rozwiązania informatyczne i wybory dotyczące zamówień będą podlegać wstępnemu zatwierdzeniu przez Radę ds. Technologii Informacyjnej i Cyberbezpieczeństwa Komisji Europejskiej. Art. 52 dotyczy kosztów utworzenia i zintegrowania systemów aukcji elektronicznych, natomiast w art. 53 określono obowiązki Komisji w związku z przetwarzaniem danych osobowych w systemie zintegrowanych elektronicznych platform aukcyjnych. W art. 54 określono zasady sprzedaży w drodze aukcji elektronicznej aktywów wchodzących w skład masy upadłości w uproszczonym postępowaniu likwidacyjnym. W art. 55 uregulowano kwestię decyzji o zamknięciu uproszczonego postępowania likwidacyjnego i określono, że w decyzji tej należy wskazać okres prowadzący do umorzenia długu. W art. 56 określono zasadę, że nie tylko przedsiębiorcy-dłużnicy, ale również założyciele, właściciele lub wspólnicy w mikroprzedsiębiorstwie z nieograniczoną odpowiedzialnością, którzy osobiście odpowiadają za długi danego dłużnika, powinni mieć skuteczny dostęp do całkowitego umorzenia długów w wyniku zamknięcia uproszczonego postępowania likwidacyjnego. Warunki, podstawy, okres i inne okoliczności postępowania prowadzącego do umorzenia długu mają być określone zgodnie z przepisami tytułu III dyrektywy (UE) 2019/1023. W art. 57 wyjaśniono, że postępowania w sprawie poręczeń osobistych udzielonych na potrzeby działalności gospodarczej mikroprzedsiębiorstw powinny być skoordynowane lub skonsolidowane z odpowiednim uproszczonym postępowaniem likwidacyjnym dotyczącym tego samego mikroprzedsiębiorstwa. W tytule VII ustanowiono przepisy dotyczące komitetu wierzycieli. Komitet wierzycieli jest głównym narzędziem zapewniającym prowadzenie postępowania upadłościowego w sposób chroniący interesy wierzycieli i zapewniającym udział poszczególnych wierzycieli, którzy w przeciwnym razie nie mogliby uczestniczyć w postępowaniu ze względu na ograniczone zasoby lub odległość geograficzną. Celem przepisów zawartych w tym tytule jest zatem wzmocnienie pozycji wierzycieli w postępowaniu. Odbywa się to poprzez zapewnienie ustanowienia komitetu wierzycieli, jeżeli zgodzi się na to walne zgromadzenie wierzycieli, oraz ustalenie minimalnych przepisów harmonizacyjnych w odniesieniu do kluczowych aspektów, takich jak powoływanie członków komitetu i jego skład, metody pracy, funkcja komitetu, jak również odpowiedzialność osobista jego członków. Art. 58 dotyczy wymogów warunkujących ustanowienie komitetu wierzycieli; określono w nim zasadę, że decyzja o ustanowieniu komitetu wierzycieli powinna być podjęta na walnym zgromadzeniu wierzycieli. W artykule tym pozwolono również państwom członkowskim na umożliwienie wierzycielom ustanowienia komitetu wierzycieli od momentu złożenia wniosku o ogłoszenie niewypłacalności (a przed wszczęciem postępowania), zapewniając jednocześnie zwołanie pierwszego walnego zgromadzenia wierzycieli w celu podjęcia decyzji o kontynuacji działania i składzie komitetu. Ponadto przyznaje się państwom członkowskim swobodę uznania dotyczącą wyłączenia w prawie krajowym możliwości ustanowienia komitetu wierzycieli w postępowaniu upadłościowym, gdy koszty ustanowienia i działania takiego komitetu nie są współmierne do wartości, jaką on wytwarza. W art. 59 określono procedurę powoływania członków komitetu wierzycieli oraz wymogi dotyczące sprawiedliwej reprezentacji wierzycieli w komitecie. W art. 60 ustanowiono zasadę, że komitet wierzycieli reprezentuje wyłącznie interesy ogółu wierzycieli i działa niezależnie od zarządcy. Artykuł ten pozwala również państwom członkowskim na zachowanie przepisów krajowych, które umożliwiają ustanawianie kilku komitetów wierzycieli reprezentujących różne grupy wierzycieli. W art. 61 i 62 określono liczbę członków oraz wymogi dotyczące odwoływania i zastępowania członków komitetu wierzycieli. W art. 63 określono minimalne ustalenia dotyczące pracy komitetu wierzycieli, w tym dotyczące procedury głosowania. W art. 64 określono funkcję oraz minimalne prawa, obowiązki i uprawnienia komitetu wierzycieli, takie jak prawo do bycia wysłuchanym w postępowaniu upadłościowym, obowiązek sprawowania nadzoru nad zarządcą oraz uprawnienie do zwracania się o porady zewnętrzne w niektórych sprawach. W art. 65 określono wymogi dotyczące wydatków ponoszonych przez komitet wierzycieli w związku z wykonywaniem jego praw i funkcji oraz wynagrodzenia członków. Członkowie komitetu wierzycieli podlegają również szczególnym przepisom dotyczącym odpowiedzialności na podstawie art. 66. Ponadto w art. 67 przyznano prawo do wnoszenia odwołań od decyzji komitetu wierzycieli w przypadku, gdy na mocy prawa krajowego komitetowi wierzycieli powierzono uprawnienia w zakresie zatwierdzania decyzji. Tytuł VIII dotyczy środków zwiększających przejrzystość przepisów prawa krajowego w zakresie postępowań upadłościowych. Zobowiązano w nim państwa członkowskie do przygotowania na potrzeby inwestorów wyraźnie zdefiniowanego, standardowego zestawienia informacji zawierającego informacje praktyczne na temat głównych elementów przepisów krajowych w zakresie postępowań upadłościowych, i do regularnej aktualizacji tego zestawienia. To zestawienie informacji musi być udostępnione na portalu „e-Sprawiedliwość”. Na portalu „e-Sprawiedliwość” dostępne są już pewne informacje na temat zasad postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności w państwach członkowskich w ramach treści dostarczanych przez Europejską Sieć Sądową w sprawach cywilnych i handlowych. Treść istniejących stron krajowych nie jest jednak ujednolicona w sposób umożliwiający inwestorom łatwe porównanie różnych zasad. W art. 68 określono wymogi dotyczące treści i publikacji zestawienia kluczowych informacji, które powinno zawierać istotne elementy prawa krajowego w zakresie postępowań upadłościowych. W tytule IX określono ostatni przepis proponowanej dyrektywy. W art. 69 określono wymogi dotyczące roli komitetu ds. restrukturyzacji i niewypłacalności, o którym mowa w art. 30 dyrektywy (UE) 2019/1023. W art. 70 wprowadzono klauzulę przeglądową, a w art. 71 określono warunki transpozycji proponowanej dyrektywy. W art. 72 określono datę wejścia w życie proponowanej dyrektywy, a w art. 73 wskazano adresatów proponowanej dyrektywy.

2022/0408 (COD) Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie harmonizacji pewnych aspektów prawa dotyczącego niewypłacalności (Tekst mający znaczenie dla EOG) PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 114, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym, uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, uwzględniając opinię Komitetu Regionów, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje: (1)Celem niniejszej dyrektywy jest przyczynienie się do prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego oraz wyeliminowanie przeszkód w korzystaniu z podstawowych wolności, takich jak swoboda przepływu kapitału i swoboda przedsiębiorczości, które wynikają z różnic między przepisami i postępowaniami w dziedzinie niewypłacalności w poszczególnych państwach. (2)Duże rozbieżności w materialnych przepisach prawa dotyczących niewypłacalności, potwierdzone w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848, tworzą bariery dla rynku wewnętrznego, zmniejszając atrakcyjność inwestycji transgranicznych, wpływając tym samym na transgraniczny przepływ kapitału w Unii oraz do i z państw trzecich. (3)Postępowania upadłościowe zapewniają uporządkowaną likwidację lub restrukturyzację przedsiębiorstw lub przedsiębiorców znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej i gospodarczej. Postępowania te są kluczowe dla inwestycji finansowych, gdyż decydują o ostatecznej wysokości kwoty odzyskanej z takich inwestycji. Rozbieżne przepisy w poszczególnych państwach członkowskich przyczyniły się do większej niepewności prawa i nieprzewidywalności wyników postępowań upadłościowych, stwarzając tym samym bariery, zwłaszcza dla inwestycji transgranicznych na rynku wewnętrznym. Duże różnice w Unii w odniesieniu do wysokości odzyskanej kwoty oraz czasu potrzebnego do zakończenia postępowań upadłościowych mają negatywny wpływ na przewidywalność kosztów ponoszonych przez wierzycieli i inwestorów w sytuacjach transgranicznych na rynku wewnętrznym. (4)Integracja rynku wewnętrznego w dziedzinie prawa dotyczącego niewypłacalności, do której zmierza niniejsza dyrektywa, jest kluczowym narzędziem do celów bardziej skutecznego funkcjonowania rynków kapitałowych w Unii Europejskiej, w tym większego dostępu do finansowania przedsiębiorstw. Konieczne jest zatem określenie minimalnych wymagań w docelowych obszarach krajowych postępowań upadłościowych mających istotny wpływ na skuteczność i długość tych postępowań, zwłaszcza w przypadku transgranicznych postępowań upadłościowych. (5)Aby chronić wartość masy upadłości na potrzeby wierzycieli, krajowe przepisy dotyczące niewypłacalności powinny zawierać skuteczne zasady umożliwiające unieważnienie czynności prawnych, które wyrządzają szkodę wierzycielom i których dopełniono przed wszczęciem postępowania upadłościowego (pozwy o stwierdzenie bezskuteczności czynności). Biorąc pod uwagę fakt, że pozwy o stwierdzenie bezskuteczności czynności mają na celu odwrócenie szkodliwych dla masy upadłości skutków czynności prawnej, jako właściwy punkt w czasie należy traktować sfinalizowanie przyczyny tej szkody, tj. dopełnienie czynności prawnej, a nie działania mające na celu wykonanie tej czynności. Na przykład w przypadku elektronicznego przekazu pieniężnego właściwym punktem w czasie nie powinien być moment, w którym dłużnik zleca instytucji finansowej przekazanie pieniędzy wierzycielowi (wykonanie czynności prawnej), ale raczej moment uznania rachunku wierzyciela (dopełnienie czynności prawnej). Przepisy dotyczące pozwów o stwierdzenie bezskuteczności czynności powinny również umożliwiać rekompensatę na rzecz masy upadłości z tytułu szkody wyrządzonej wierzycielom przez takie czynności prawne. (6)Zakres czynności prawnych, które mogłyby zostać zaskarżone na podstawie przepisów dotyczących pozwów o stwierdzenie bezskuteczności czynności, powinien zostać zdefiniowany szeroko, aby objął wszelkie zachowania wywołujące skutki prawne. Z zasady równego traktowania wierzycieli wynika, że czynności prawne powinny obejmować również zaniechania, nie ma bowiem istotnej różnicy, czy wierzyciele ponoszą szkodę na skutek działania, czy też bezczynności strony. Nie ma na przykład znaczenia, czy dłużnik aktywnie zrzeka się roszczenia wobec osoby zobligowanej do dokonania płatności na jego rzecz, czy też pozostaje bezczynny i godzi się na przedawnienie roszczenia. Dalsze przykłady zaniechań, które mogą być przedmiotem pozwów o stwierdzenie bezskuteczności czynności, obejmują zaniechanie zaskarżenia niekorzystnego wyroku lub innych decyzji sądów lub organów publicznych, lub zaniechanie rejestracji prawa własności intelektualnej. Z tego samego powodu przepisy dotyczące stwierdzenia bezskuteczności czynności nie powinny być ograniczone do czynności prawnych dokonywanych przez dłużnika, ale powinny obejmować również czynności prawne dokonywane przez kontrahenta lub stronę trzecią. Przepisom dotyczącym stwierdzenia bezskuteczności czynności powinny natomiast podlegać tylko takie czynności prawne, które przynoszą szkodę ogółowi wierzycieli. (7)Aby chronić uzasadnione oczekiwania kontrahenta dłużnika, wszelkie ingerencje w ważność lub wykonalność czynności prawnej powinny być proporcjonalne do okoliczności, w których czynność ta zostaje dopełniona. Do takich okoliczności należy zaliczyć zamiar dłużnika, wiedzę kontrahenta, czy też okres między dopełnieniem czynności prawnej a wszczęciem postępowania upadłościowego. W związku z tym konieczne jest rozróżnienie szeregu specyficznych podstaw uznania bezskuteczności czynności, które opierają się na powszechnych i typowych sytuacjach faktycznych i które powinny uzupełniać ogólne przesłanki pozwów o stwierdzenie bezskuteczności czynności. Wszelka ingerencja nie powinna też naruszać praw podstawowych uznanych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej.

(8)W kontekście pozwów o stwierdzenie bezskuteczności czynności należy rozróżnić czynności prawne w przypadkach, gdy roszczenie kontrahenta było wymagalne i zaspokojono je w należny sposób (kongruentne zaspokojenie wierzytelności) oraz takie, w których świadczenie zrealizowano nie w pełni zgodnie z roszczeniem wierzyciela (niekongruentne zaspokojenie wierzytelności). Niekongruentne zaspokojenie wierzytelności obejmuje w szczególności przedterminowe płatności, spłatę za pomocą nietypowych środków płatniczych, późniejsze zabezpieczenie dotychczas niezabezpieczonej wierzytelności, którego nie uzgodniono w pierwotnej umowie dłużnej, przyznanie nadzwyczajnego prawa do rozwiązania umowy lub inne zmiany nieprzewidziane w umowie bazowej, zrzeczenie się obrony prawnej lub sprzeciwu lub uznanie spornych długów. W przypadku kongruentnego zaspokojenia wierzytelności można powołać się na uprzywilejowanie jako na podstawę uznania bezskuteczności czynności wyłącznie wtedy, gdy wierzyciel czerpiący korzyści z czynności prawnej, która może być uznana za nieważną, wiedział lub powinien był wiedzieć w chwili dokonywania tej czynności, że dłużnik jest niewypłacalny. (9)Niektóre rodzaje kongruentnego zaspokojenia wierzytelności, mianowicie czynności prawne dokonane bezpośrednio za godziwym wynagrodzeniem na rzecz masy upadłości, powinny być wyłączone z zakresu aktów prawnych, które można uznać za nieważne. Te czynności prawne mają na celu wspieranie zwykłej, codziennej działalności gospodarczej dłużnika. Czynności prawne objęte tym wyjątkiem powinny mieć podstawę umowną i wymagać bezpośredniej wymiany świadczeń wzajemnych, ale niekoniecznie jednoczesnej wymiany świadczeń, gdyż w niektórych przypadkach nieuniknione opóźnienia mogą wynikać z okoliczności praktycznych. Wyłączenie to nie powinno jednak obejmować udzielania kredytów lub pożyczek. Ponadto świadczenie i świadczenie wzajemne w ramach tych czynności prawnych powinny być równoważnej wartości. Oprócz tego świadczenie wzajemne powinno przynosić korzyść na rzecz masy upadłości, a nie na rzecz strony trzeciej. Wyjątek ten powinien obejmować w szczególności niezwłoczne płatności za towary oraz płatności z tytułu wynagrodzeń lub opłaty za usługi, w szczególności na rzecz doradców prawnych lub ekonomicznych; zapłatę gotówką lub kartą za towary niezbędne do codziennej działalności dłużnika; dostawę towarów, produktów lub usług płatną przy odbiorze; ustanowienie prawa do zabezpieczenia przed wypłatą pożyczki; niezwłoczne uiszczanie opłat publicznych stanowiących wynagrodzenie (np. za wstęp na tereny publiczne lub do instytucji publicznych). (10)Nowe finansowanie lub finansowanie przejściowe udzielone podczas próby restrukturyzacji, w tym w trakcie zapobiegawczego postępowania upadłościowego na podstawie tytułu II dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1023, powinno podlegać ochronie w kolejnych postępowaniach upadłościowych. W związku z tym płatności lub zabezpieczenia na rzecz podmiotów udzielających nowego lub przejściowego finansowania nie mogą być przedmiotem pozwu o stwierdzenie bezskuteczności czynności na podstawie uprzywilejowania, jeżeli płatności tych dokonuje się lub zabezpieczenia ustanawia się zgodnie z roszczeniami podmiotów udzielających tego finansowania. Takie płatności lub zabezpieczenia należy zatem uznawać za czynności prawne dokonane bezpośrednio za godziwym wynagrodzeniem na korzyść masy upadłości. (11)Podstawowym skutkiem uznania czynności prawnej za nieważną w postępowaniach o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej jest zobowiązanie strony czerpiącej korzyści z czynności prawnej, którą uznano za nieważną, do rekompensaty na rzecz masy upadłości z tytułu szkody wyrządzonej przez tę czynność prawną. Rekompensata powinna obejmować uposażenia, w stosownych przypadkach, oraz odsetki, zgodnie z obowiązującym ogólnym prawem cywilnym. Rekompensata oznacza zapłatę kwoty odpowiadającej wartości otrzymanego świadczenia, jeżeli nie może być ono zwrócone w naturze do masy upadłości. (12)Strony blisko powiązane z dłużnikiem, takie jak krewni, w przypadku gdy dłużnik jest osobą fizyczną, lub podmioty pełniące funkcje decyzyjne w stosunku do dłużnika będącego osobą prawną, zazwyczaj mają przewagę informacyjną w odniesieniu do sytuacji finansowej dłużnika. Aby zapobiec nadużyciom, należy ustanowić dodatkowe zabezpieczenia. W związku z tym, gdy drugą stroną uczestniczącą w czynności prawnej, która może być uznana za nieważną, jest strona blisko powiązana z dłużnikiem, należy, w kontekście pozwów o stwierdzenie bezskuteczności czynności, wprowadzić domniemania prawne dotyczące znajomości okoliczności, na których opierały się warunki stwierdzenia bezskuteczności. Domniemania te powinny być wzruszalne i powinny mieć na celu odwrócenie ciężaru dowodu na korzyść masy upadłości. (13)Zwiększenie możliwości zarządców w zakresie identyfikacji i śledzenia aktywów wchodzących w skład masy upadłości ma zasadnicze znaczenie dla maksymalizacji wartości tej masy. W ramach wykonywania swoich obowiązków zarządcy mogą już obecnie uzyskać dostęp do informacji przechowywanych w publicznych rejestrach danych, częściowo utworzonych na podstawie prawa Unii i wzajemnie połączonych na szczeblu europejskim, takich jak system integracji rejestrów przedsiębiorstw (BRIS), system wzajemnego połączenia rejestrów upadłości (IRI) lub system integracji rejestrów beneficjentów rzeczywistych (BORIS). Dostęp do informacji przechowywanych w publicznych bazach danych często nie jest jednak satysfakcjonujący, jeżeli chodzi o identyfikację i śledzenie ważnych aktywów, które wchodzą lub powinny wchodzić w skład masy upadłości. Zarządcy napotykają praktyczne trudności w szczególności wtedy, gdy próbują uzyskać dostęp do zlokalizowanych za granicą rejestrów aktywów. (14)Konieczne jest zatem ustanowienie przepisów zapewniających zarządcom wykonującym swoje obowiązki w postępowaniu upadłościowym bezpośredni albo pośredni dostęp do informacji przechowywanych w bazach danych, które nie są publicznie dostępne. (15)Szybki bezpośredni dostęp do scentralizowanych rejestrów rachunków bankowych lub systemów wyszukiwania danych jest często niezbędny w celu maksymalnego zwiększenia wartości masy upadłości. Należy zatem ustanowić przepisy zapewniające wyznaczonym sądom państw członkowskich, które mają jurysdykcję w postępowaniach upadłościowych, bezpośredni dostęp do informacji przechowywanych w scentralizowanych rejestrach rachunków bankowych lub systemach wyszukiwania danych. W przypadku gdy państwo członkowskie zapewnia dostęp do informacji o rachunkach bankowych za pośrednictwem centralnych systemów wyszukiwania danych elektronicznych, dane państwo członkowskie powinno zapewnić, aby organ prowadzący system wyszukiwania danych bezzwłocznie przekazywał wyznaczonym sądom wyniki wyszukiwania, z zachowaniem ich pierwotnej formy i treści. (16)W celu przestrzegania prawa do ochrony danych osobowych i prawa do prywatności należy przyznawać bezpośredni i natychmiastowy dostęp do rejestrów rachunków bankowych wyłącznie sądom mającym jurysdykcję w postępowaniach upadłościowych, wyznaczonym do tego celu przez państwa członkowskie. Zarządca powinien zatem mieć możliwość dostępu do informacji przechowywanych w rejestrach rachunków bankowych wyłącznie pośrednio, zwracając się do wyznaczonych sądów w swoim państwie członkowskim o uzyskanie dostępu do informacji i ich przeszukiwania. (17)W dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) RRRR/XX [Urząd Publikacji: dyrektywa zastępująca dyrektywę (UE) 2015/849] przewidziano, że scentralizowane automatyczne mechanizmy są zintegrowane za pośrednictwem pojedynczego punktu dostępu do rejestrów rachunków bankowych, który ma zostać opracowany przez Komisję i będzie przez nią obsługiwany. Zważywszy na rosnące znaczenie spraw dotyczących niewypłacalności mających skutki transgraniczne oraz znaczenie istotnych informacji finansowych dla celów maksymalizacji wartości masy upadłości w postępowaniu upadłościowym, wyznaczone sądy krajowe mające jurysdykcję w sprawach dotyczących niewypłacalności powinny mieć możliwość bezpośredniego dostępu do scentralizowanych rejestrów rachunków bankowych innych państw członkowskich i ich przeszukiwania za pośrednictwem pojedynczego punktu dostępu do rejestrów rachunków bankowych utworzonego zgodnie z dyrektywą (UE) RRRR/XX [Urząd Publikacji: dyrektywa zastępująca dyrektywę (UE) 2015/849]. (18)Wszelkie dane osobowe uzyskane na podstawie niniejszej dyrektywy powinny być przetwarzane zgodnie z obowiązującymi przepisami o ochronie danych przez wyznaczone sądy i zarządców wyłącznie w przypadku, gdy jest to konieczne i proporcjonalne do celów identyfikacji i śledzenia aktywów należących do masy upadłości dłużnika w toczącym się postępowaniu upadłościowym. (19)W dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 zapewniono, by osoby mogące wykazać uzasadniony interes otrzymały dostęp do informacji o beneficjentach rzeczywistych, dotyczących trustów i innych rodzajów porozumień prawnych, z poszanowaniem przepisów o ochronie danych. Osobom tym udziela się dostępu do informacji obejmujących imię i nazwisko, miesiąc i rok urodzenia oraz państwo zamieszkania i obywatelstwo beneficjenta rzeczywistego, a także informacje o charakterze i zakresie sprawowanej kontroli. Niezbędne jest, aby zarządcy mogli szybko i łatwo uzyskać dostęp do tego zestawu informacji w celu wykonania swoich zadań związanych ze śledzeniem aktywów w kontekście toczącego się postępowania upadłościowego. Należy zatem doprecyzować, że w takim przypadku dostęp zarządców stanowi uzasadniony interes. Jednocześnie zakres danych dostępnych bezpośrednio dla zarządców nie powinien być szerszy niż zakres danych dostępnych dla innych stron mających uzasadniony interes. (20)Aby zapewnić możliwość skutecznego śledzenia aktywów w ramach transgranicznych postępowań upadłościowych, zarządcom powołanym w jednym państwie członkowskim należy zapewnić szybki dostęp do rejestrów aktywów również wtedy, gdy rejestry te znajdują się w innym państwie członkowskim. Warunki dostępu dotyczące zarządców zagranicznych nie powinny być zatem bardziej uciążliwe niż warunki dotyczące zarządców krajowych. (21)W kontekście likwidacji z powodu niewypłacalności krajowe przepisy dotyczące niewypłacalności powinny umożliwiać upłynnienie aktywów przedsiębiorstwa poprzez sprzedaż przedsiębiorstwa lub jego części jako przedsiębiorstwa kontynuującego działalność. Sprzedaż przedsiębiorstwa jako przedsiębiorstwa kontynuującego działalność powinna oznaczać w tym kontekście przeniesienie całości lub części przedsiębiorstwa na nabywcę w taki sposób, aby przedsiębiorstwo (lub jego część) mogło nadal funkcjonować jako jednostka produktywna gospodarczo. Sprzedaż przedsiębiorstwa jako przedsiębiorstwa kontynuującego działalność należy rozumieć jako przeciwieństwo sprzedaży poszczególnych aktywów przedsiębiorstwa (stopniowa likwidacja). (22)Zasadniczo przyjmuje się, że w przypadku likwidacji można odzyskać wyższą kwotę poprzez sprzedaż przedsiębiorstwa (lub jego części) jako przedsiębiorstwa kontynuującego działalność niż w drodze stopniowej likwidacji. Aby propagować sprzedaż przedsiębiorstw jako przedsiębiorstw kontynuujących działalność w przypadku likwidacji, krajowe zasady postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności powinny obejmować postępowanie w trybie przygotowanej likwidacji, w ramach którego dłużnik znajdujący się w trudnej sytuacji finansowej poszukuje z pomocą podmiotu monitorującego ewentualnych zainteresowanych nabywców i przygotowuje sprzedaż przedsiębiorstwa jako przedsiębiorstwa kontynuującego działalność przed formalnym wszczęciem postępowania upadłościowego, tak aby umożliwić szybkie upłynnienie aktywów wkrótce po wszczęciu formalnego postępowania upadłościowego. Postępowanie w trybie przygotowanej likwidacji powinno obejmować dwa etapy, a mianowicie etap przygotowawczy i etap likwidacji. (23)Dla skutecznego zarządzania postępowaniem w trybie przygotowanej likwidacji sąd, przed którym toczy się takie postępowanie, powinien być również uprawniony do rozstrzygania kwestii ściśle związanych ze sprzedażą przedsiębiorstwa lub jego części w trybie przygotowanej likwidacji. (24)W postępowaniu w trybie przygotowanej likwidacji należy zagwarantować, aby podmiot monitorujący wyznaczony na etapie przygotowawczym mógł przedstawić najlepszą ofertę uzyskaną w procesie sprzedaży do zatwierdzenia przez sąd wyłącznie wtedy, gdy oświadczy, że w jego opinii stopniowa likwidacja nie pozwoliłaby wierzycielom na odzyskanie zdecydowanie większej wartości niż cena rynkowa uzyskana w drodze sprzedaży przedsiębiorstwa (lub jego części) jako przedsiębiorstwa kontynuującego działalność. Wartość przedsiębiorstwa kontynuującego działalność jest, co do zasady, wyższa niż wartość likwidacyjna w przypadku stopniowej likwidacji, ponieważ opiera się na założeniu, że dane przedsiębiorstwo w dalszym ciągu prowadzi działalność z minimalnymi zakłóceniami, cieszy się zaufaniem wierzycieli finansowych, akcjonariuszy lub udziałowców oraz klientów, a także dalej generuje przychody. W związku z tym oświadczenie podmiotu monitorującego nie powinno wiązać się z wymogiem przeprowadzania wyceny w każdym przypadku. Podmiot monitorujący powinien wyłącznie stwierdzić w sposób uzasadniony, że cena sprzedaży nie jest znacząco niższa od środków, które można by odzyskać w drodze stopniowej likwidacji. W przypadkach, gdy jedyną istniejącą ofertą jest oferta złożona przez stronę blisko powiązaną z dłużnikiem, od podmiotu monitorującego lub zarządcy należy wymagać wzmożonej kontroli. W takich sytuacjach podmiot monitorujący lub zarządca powinni odrzucić tę ofertę, jeżeli nie spełnia ona kryterium ochrony najlepszych interesów wierzycieli. (25)Aby zapewnić sprzedaż przedsiębiorstwa po cenie odpowiadającej jego najwyższej wartości rynkowej podczas postępowania w trybie przygotowanej likwidacji, państwa członkowskie powinny zagwarantować wysokie standardy konkurencyjności, przejrzystości i uczciwości procesu sprzedaży przeprowadzonego na etapie przygotowawczym lub zapewnić przeprowadzanie przez sąd krótkiej aukcji publicznej po rozpoczęciu etapu likwidacji w ramach postępowania. (26)Jeżeli państwo członkowskie zdecyduje się na stosowanie wymogu wysokich standardów na etapie przygotowawczym, podmiot monitorujący (który następnie ma zostać wyznaczony jako zarządca na etapie likwidacji) powinien być odpowiedzialny za zapewnienie, aby proces sprzedaży był konkurencyjny, przejrzysty i sprawiedliwy oraz spełniał standardy rynkowe. Zgodność ze standardami rynkowymi w tym kontekście powinna oznaczać wymóg zgodności procesu ze standardowymi zasadami i praktykami dotyczącymi połączeń i przejęć w danym państwie członkowskim, co obejmuje zaproszenie potencjalnie zainteresowanych stron do udziału w procesie sprzedaży, ujawnienie tych samych informacji potencjalnym nabywcom, umożliwienie przeprowadzenia badania due diligence przez zainteresowanych nabywców oraz otrzymanie ofert od zainteresowanych stron w ramach uporządkowanego procesu. (27)Jeżeli państwo członkowskie zdecyduje się na to, aby są