[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 30.8.2005

COM(2005) 394 końcowy.

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

aktualizujące śródokresową ocenę rozporządzenia (WE) nr 1655/2000 LIFE

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

aktualizujące śródokresową ocenę rozporządzenia (WE) nr 1655/2000 LIFE

STRESZCZENIE

Na mocy przepisów art. 1 ust. 5 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 1682/2004, zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1655/2000, program „Instrument finansowy na rzecz środowiska (LIFE) III” został przedłużony o dwa lata, do dnia 31 grudnia 2006 r. Przedłużenia dokonano aby nie dopuścić do powstania przerwy pomiędzy zakończeniem programu LIFE III z końcem roku 2004 a nowymi perspektywami finansowymi Wspólnoty, które będą obowiązywać od roku 2007.

Artykuł 12 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 1655/2000 z późniejszymi zmianami stanowi, że Komisja zobowiązana jest przedstawić sprawozdanie aktualizujące śródokresową ocenę przedłożoną w listopadzie 2003 r. i oceniające wykonanie tego rozporządzenia, jego wkład w rozwój wspólnotowej polityki w zakresie środowiska oraz wykorzystanie przydzielonych środków.

Niniejsza aktualizacja obejmuje okres od połowy roku 2003, kiedy przygotowana została śródokresowa ocena stanowiąca podstawę sprawozdania z dnia 5 listopada 2003 r. (COM(2003) 668 wersja ostateczna), do wiosny roku 2005.

W okresie od roku 1992 do 2004 w ramach programu LIFE współfinansowano niemal 2500 projektów obejmujących 40 krajów i terytoriów, a wysokość przyznanych zobowiązań wyniosła 1,3 mld EUR, przy całkowitym szacowanym koszcie projektów w wysokości 3,6 mld EUR.

W ramach programu zrealizowano wsparcie szerokiej gamy projektów, podejmując problemy i opracowując rozwiązania w szeregu sektorów oraz zajmując się większością istotnych zagadnień środowiskowych, zgodnie z priorytetami polityki UE w zakresie środowiska.

OPIS PROGRAMU LIFE

Ogólnym celem programu LIFE jest wdrażanie, rozwijanie oraz doskonalenie wspólnotowej polityki i legislacji w zakresie środowiska. Program powinien ponadto sprzyjać integracji zagadnień środowiskowych z innymi obszarami polityki UE oraz prowadzić do powstawania nowych rozwiązań badanych problemów środowiskowych UE.

W ramach programu współfinansowano projekty środowiskowe w Państwach Członkowskich, krajach przystępujących, krajach kandydujących, niektórych krajach objętych procesem stabilizacji i stowarzyszenia oraz krajach trzecich.

LIFE składa się z trzech komponentów tematycznych: „LIFE-Przyroda”, „LIFE-Środowisko” i „LIFE-Kraje trzecie”.

Szczególnym celem komponentu LIFE-Przyroda jest wkład we wdrażanie ustawodawstwa Wspólnoty w zakresie ochrony przyrody. W szczególności w ramach programu wspierane jest tworzenie sieci „Natura 2000”.

Celem komponentu LIFE-Środowisko jest wkład w rozwój nowatorskich i zintegrowanych technik oraz w dalszy rozwój polityki środowiskowej UE. W ramach tego programu projekty demonstracyjne skoncentrowane są na rozwoju innowacji, natomiast działania przygotowawcze skupiają się na aktualizacji istniejącej lub opracowaniu nowej polityki.

W ramach LIFE-Przyroda i LIFE-Środowisko współfinansowane są projekty w Państwach Członkowskich i krajach przystępujących, o ile wyraziły one zgodę na uczestnictwo w programie LIFE.

Składnik LIFE-Kraje trzecie funkcjonuje w ramach układów stowarzyszeniowych zawartych pomiędzy Unią Europejską a leżącymi nad Morzem Śródziemnym i Bałtyckim krajami trzecimi, niektórymi krajami kandydującymi oraz szeregiem krajów objętych procesem stabilizacji i stowarzyszenia. Celem programu jest wkład w tworzenie potencjału i struktur administracyjnych niezbędnych w sektorze środowiskowym oraz w opracowywanie polityki środowiskowej i programów działań.

REALIZACJA PROGRAMU LIFE III

W niniejszym rozdziale przedstawiono wyniki ogólne. Szczegółowe informacje znaleźć można w dwóch publikacjach dostępnych na stronach internetowych programu LIFE (http://europa.eu.int/comm/environment/life/home.htm): „LIFE for Natura 2000” oraz „Life Environment 1992-2004: demonstrating excellence in environmental innovation”.

LIFE-Przyroda

Finansowanie dostępne jest jedynie dla projektów odpowiadających celom prawodawstwa WE w zakresie ochrony środowiska, a mianowicie dyrektyw ptasiej oraz siedliskowej. W praktyce projekty powinny wspomagać tworzenie sieci obszarów chronionych Natura 2000 oraz zapewniać utrzymanie lub – w razie potrzeby – odtworzenie odpowiedniego stanu zachowania danych rodzajów siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków.

Działania finansowane w ramach programu LIFE III

Rok | Liczba zgłoszonych wniosków | Liczba finansowanych projektów | Łącznie zobowiązania UE (€) | Średnia wartość zobowiązań dla jednego projektu (€) |

2000-2001 | 310 | 94 | 79 483 006 | 845 564 |

2002 | 188 | 70 | 71 718 204 | 1 024 546 |

2003 | 182 | 77 | 70 944 574 | 921 358 |

2004 | 250 | 77 | 75 934 754 | 986 166 |

Ogółem | 930 | 318 | 298 080 538 | 937 360 |

Charakter projektów i ich rozkład geograficzny

W ramach programu LIFE-Przyroda realizowane są przede wszystkim projekty dotyczące ptaków na obszarach szczególnej ochrony (ang. Special Protection Areas – SPA) należących do sieci Natura 2000, dotyczące gatunków i siedlisk na proponowanych terenach mających znaczenie dla Wspólnoty (ang. proposed Sites of Community Interest – pSCI) oraz specjalnych obszarach ochrony (ang. Special Areas of Conservation – SAC) należących do sieci Natura 2000, a w uzasadnionych przypadkach także dotyczące gatunków poza terenami należącymi do sieci Natura 2000.

Do głównych beneficjentów należą władze krajowe i regionalne (73 %). Kolejne 25 % stanowią organizacje pozarządowe, które wraz z instytutami naukowymi często uczestniczą w realizacji projektów jako partnerzy.

Projekty w ramach programu LIFE III-Przyroda generalnie obejmują większość lub wszystkie z następujących działań:

- przygotowanie lub realizacja planów zagospodarowania terenu lub planów działań dotyczących pojedynczych gatunków;

- angażowanie różnych podmiotów zainteresowanych danymi terenami lub gatunkami;

- odtwarzanie terenów zniszczonych oraz – w wyjątkowych przypadkach – tworzenie nowych terenów;

- ochrona terenów istniejących i odtworzonych (w tym wykup i dzierżawa długoterminowa);

- podnoszenie świadomości wśród władz administracyjnych, ekspertów oraz ogółu społeczeństwa;

- naukowa obserwacja siedlisk i gatunków.

Projekty realizowane w północnych Państwach Członkowskich są zazwyczaj większe od realizowanych na południu, za to w południowych Państwach Członkowskich większa jest liczba realizowanych projektów. Do końca roku 2004 w programie LIFE-Przyroda uczestniczyły wszystkie z 25 Państw Członkowskich UE z wyjątkiem Litwy i Malty.

Od 30 września 2005 r. na stronach internetowych programu LIFE dostępne będą materiały informacyjne zawierające szczegółowe dane statystyczne.

Tereny Natura 2000

Projektami w ramach programu LIFE-Przyroda objętych zostało do tej pory co najmniej 10 % spośród 22 600 proponowanych terenów Natura 2000. Więcej niż jeden projekt zrealizowano tylko na 2,5 % terenów. Jest to zgodne ze stymulującą funkcją programu LIFE. W miarę możliwości do realizacji wybierane są projekty dotyczące nowych obszarów Natura 2000, natomiast finansowanie projektów kontynuacyjnych posiada niższy priorytet.

Siedliska i gatunki

Szczegółowa analiza projektów zrealizowanych w okresie czterech lat wykazuje, że 87 % ważnych dla Wspólnoty rodzajów siedlisk było co najmniej raz objęte projektem w ramach programu LIFE-Przyroda.

Większość projektów dotyczyła – przynajmniej częściowo – obszarów wodno-błotnych, dzięki czemu program LIFE przyczynia się także do realizacji celów międzynarodowej konwencji w sprawie terenów podmokłych (konwencji z Ramsar) z 1971 r. oraz komunikatu Komisji w sprawie obszarów wodno-błotnych z roku 1995.

Niemal 28 % spośród gatunków , o których mowa w dyrektywach ptasiej i siedliskowej, było bezpośrednio objętych co najmniej jednym projektem w ramach programu LIFE-Przyroda.

Kilka projektów LIFE-Przyroda dotyczyło działań interwencyjnych obejmujących całą światową populację gatunków bezpośrednio zagrożonych wyginięciem.

Zakres realizowanych projektów LIFE jest stosunkowo duży i wystarczająco znaczący, aby przyczynić się do zahamowania spadku bioróżnorodności na terenie Unii Europejskiej.

LIFE-Środowisko

Podstawową cechą projektów realizowanych w ramach programu LIFE-Środowisko jest ich potencjał w zakresie demonstrowania nowatorskich metod, technik i systemów, stanowiących punkt wyjścia do realizacji istniejących polityk UE w poszczególnych obszarach środowiskowych bądź do dalszego rozwoju polityki.

Działania finansowane w ramach programu LIFE III

Działania w ramach programu LIFE III-Środowisko obejmują projekty demonstracyjne, dotyczące tematów przewidzianych w rozporządzeniu.

Pomimo zmieniającej się liczby zgłaszanych wniosków, średnia wysokość finansowania projektu stopniowo wzrasta z roku na rok.

Rok | Liczba zgłoszonych wniosków | Liczba finansowanych projektów | Łącznie zobowiązania UE (€) | Średnia wartość zobowiązań dla jednego projektu (€) |

2000-2001 | 898 | 103 | 63 411 036 | 615 641 |

2002 | 479 | 114 | 71 766 257 | 629 529 |

2003 | 532 | 104 | 69 470 808 | 667 989 |

2004 | 679 | 109 | 76 670 530 | 703 399 |

Ogółem | 2 588 | 430 | 281 318 631 | 654 229 |

Charakter projektów i ich rozkład geograficzny

Projekty realizowane w północnych Państwach Członkowskich są zazwyczaj większe od realizowanych na południu. Krajami, gdzie realizowanych jest najwięcej finansowanych projektów, pozostają Hiszpania i Włochy. Największym beneficjentem pod względem zarówno liczby projektów, jak i wysokości wkładu finansowego Wspólnoty, pozostają Włochy.

Zestawienie tematyczne projektów finansowanych w ramach programu LIFE-Środowisko w latach 2000-2004 ujawnia dość jednolity podział środków pomiędzy ogólne obszary tematyczne (urbanistyka i planowanie, woda, czyste technologie, odpady oraz produkty). Najwięcej funduszy przeznaczono na obszary tematyczne „odpady” (23 %) oraz „produkty” (22 %). W przypadku czystych technologii, odpadów i produktów w omawianym okresie odnotowano wzrost, natomiast w przypadku planowania nastąpił spadek udziału projektów i ich finansowania.

[pic]

LIFE-Kraje trzecie

Celem programu LIFE-Kraje trzecie jest wkład w tworzenie potencjału i struktur administracyjnych oraz w opracowywanie polityki i programów działań w niektórych krajach sąsiadujących z Unią Europejską oraz niektórych krajach leżących nad Morzem Bałtyckim i Śródziemnym. Wraz z przystąpieniem do UE w roku 2004 Cypr i Malta utraciły prawo do składania nowych wniosków w ramach programu.

Działania finansowane w ramach programu LIFE III

Rok | Liczba zgłoszonych wniosków | Liczba finansowanych projektów | Łącznie zobowiązania UE (€) | Średnia wartość zobowiązań dla jednego projektu (€) |

2000-2001 | 92 | 28 | 9 013 840 | 321 923 |

2002 | 74 | 16 | 6 522 300 | 407 644 |

2003 | 70 | 17 | 6 567 232 | 386 307 |

2004 | 70 | 20 | 7 828 320 | 391 416 |

Ogółem | 306 | 81 | 29 931 692 | 369 527 |

Charakter projektów i ich rozkład geograficzny

Aktualnie program LIFE-Kraje trzecie obejmuje 14 krajów i terytoriów, w tym 8 w basenie Morza Bałtyckiego (rosyjskie obwody petersburski i kaliningradzki) oraz 6 w basenie Morza Śródziemnego (od Chorwacji po Maroko). W ramach ogólnego celu „tworzenia potencjału” większość projektów programu LIFE-Kraje trzecie obejmuje zbiór różnorodnych środków, stosownie do lokalnych lub krajowych potrzeb. Wszystkie projekty w ramach programu LIFE-Kraje trzecie dotyczą co najmniej jednego z następujących środków:

- opracowanie lub adaptacja prawodawstwa ;

- szkolenie personelu;

- tworzenie lub wzmocnienie struktur zarządzania środowiskiem naturalnym;

- tworzenie lub wzmocnienie struktur zbierania, archiwizacji, przechowywania, kontroli i rozpowszechniania danych ;

- definiowanie procesów planowania , w tym polityk, strategii i planów działań;

- opracowywanie norm i przepisów;

- podnoszenie świadomości; i/lub

- opracowywanie narzędzi technicznych , w tym wytycznych technicznych, transfer know-how oraz identyfikacja najlepszych praktyk.

OCENA I WYBÓR PROJEKTÓW W RAMACH PROGRAMU LIFE

Co roku ogłaszane jest zaproszenie do składania wniosków, które oceniane są w trzyetapowym postępowaniu obejmującym określenie dopuszczalności wniosku, jego wybór i przyznanie finansowania. Proces ten jest obecnie zarządzany komputerowo przy wykorzystaniu oprogramowania ESAP (Evaluation Selection Award Programme). Wiele starań wkłada się w zapewnienie sprawiedliwości i przejrzystości postępowania. Ocena poszczególnych kryteriów technicznych dokonywana jest zarówno przez podmioty zewnętrzne, jak i przez personel Komisji. Wspólna ocena syntetyczna uzgadniana jest podczas spotkań panelowych z udziałem wszystkich oceniających.

W ocenie wniosków jednostce odpowiedzialnej za program LIFE pomagają jednostki tematyczne Dyrekcji Generalnej oraz inne Dyrekcje Generalne. W wyniku tego procesu otrzymuje się krótką listę uporządkowaną według uzyskanej przez wniosek oceny, która przestawiana jest Komitetowi Programu LIFE przed wydaniem decyzji przez Komisję. Wyniki oceny przekazywane są wszystkim wnioskodawcom.

Liczba projektów, które w danym roku mogą otrzymać finansowanie w każdym z trzech wątków tematycznych, uzależniona jest od dostępnego budżetu oraz od łącznej kwoty współfinansowania, wynikającej z uporządkowanej krótkiej listy indywidualnych wniosków, które uzyskały najwyższe oceny. W związku z tym udział zatwierdzanych każdego roku wniosków, składanych w każdym z trzech wątków tematycznych w odpowiedzi na otwarte zaproszenie, uzależniony jest od liczby wniosków otrzymanych w danym roku, od jakości każdego z nich oraz od dostępnych środków budżetowych.

ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W RAMACH PROGRAMU LIFE PRZEZ KOMISJĘ

Zarządzanie techniczne

Uproszczenie zarządzania

Harmonizacja zarządzania i procedur dotyczących trzech wątków tematycznych programu LIFE została pomyślnie zakończona, a zharmonizowane narzędzia i standardy są już w pełni wdrożone.

Począwszy od roku 2005 standardowe umowy o przyznanie dotacji zostały zastąpione przez indywidualne decyzje o przyznaniu finansowania. Celem tej zmiany jest uproszczenie i przyspieszenie procedury finansowania.

Sprawność i przejrzystość procedur

Kryteria i zasady wyboru są opracowywane i udostępniane w Internecie przed rozpoczęciem procedury wyboru. Prezentacje programu LIFE są organizowane w większości Państw Członkowskich.

Nowe standardowe procedury administracyjne

Standardowe procedury administracyjne zostały dostosowane do wymagań Trybunału Obrachunkowego celem ograniczenia ryzyka podwójnego finansowania w ramach innych programów europejskich, lepszego zdefiniowania transakcji nabycia gruntów, ograniczenia ryzyka współfinansowania wynagrodzeń urzędników państwowych już finansowanych z podatków krajowych oraz nałożenia na beneficjentów nowych obowiązków w zakresie rachunkowości.

Monitorowanie i ocena działań

Wspólna baza danych zarządzania projektami została udoskonalona i obecnie obejmuje nowe narzędzia zapewniające wyższą jakość kontynuacji projektów. W każdej chwili możliwe jest dokładne zapoznanie się z sytuacją każdego projektu oraz zbieranie danych statystycznych dotyczących projektów do celów analizy ich wpływu na poszczególne sektory.

Począwszy od roku 2003 coraz częściej stosowany jest standardowy format prezentacji danych rachunkowych. Jest to komputerowe narzędzie umożliwiające kierownikowi projektu wypełnianie zestawienia wydatków w sposób ujednolicony.

Zarządzanie finansami

Program LIFE zarządzany jest z wykorzystaniem w pełni zdecentralizowanej struktury finansowej, w ramach której za wszystkie operacje związane z realizacją budżetu programu odpowiedzialna jest jednostka D1.

Zobowiązania

Od czasu rozpoczęcia realizacji programu LIFE III można odnotować pozytywną tendencję w zakresie wykorzystanych środków na zobowiązania, które wyniosło 83,18 % w roku 2000, 99,73 % w 2002, 99,95 % w 2003 i 99 % w 2004.

Płatności

Wykonanie środków na płatności od roku 2002 kształtuje się na stałym poziomie, pomiędzy 80 % i 95 %.

Opóźnienia płatności

Od roku 2000 opóźnienia płatności są systematycznie coraz rzadsze i w 2004 r. 90 % płatności było dokonanych w terminie 90 dni (64 % w roku 2000 i 82 % w 2002).

Zobowiązania zaległe po zakończeniu realizacji projektu/dokonaniu płatności końcowej

W marcu 2001 r. pozostawało 187 zaległych zobowiązań. Z czasem liczba ta systematycznie się zmniejszała i obecnie zobowiązania takie nie występują.

INFORMOWANIE O PROGRAMIE LIFE III I ROZPOWSZECHNIANIE WYNIKÓW

W rozporządzeniu w sprawie programu LIFE III wyraźnie podkreślono znaczenie informowania jako sposobu przekazywania wiadomości na temat projektów LIFE do innych, podobnych programów oraz upowszechniania wspólnotowego prawodawstwa w dziedzinie ochrony środowiska. Lata 2003 i 2004 poświęcone były realizowaniu ogłoszonej w marcu 2002 r. strategii informowania o programie LIFE, w ramach której przeprowadzono wiele różnorodnych działań informacyjnych.

W czerwcu 2002 r. nastąpiła całkowita przebudowa stron internetowych programu LIFE, które od tego czasu są systematycznie aktualizowane i doskonalone. Są to najczęściej odwiedzane strony internetowe Dyrekcji Generalnej. Na początku roku 2005 odnotowywano średnio 120 000 odwiedzin miesięcznie, w porównaniu z 65 000 miesięcznie w roku 2002. Zbudowano bazę danych o projektach i zainstalowano mechanizm szczegółowego wyszukiwania, umożliwiający łatwy dostęp do wyników projektów według obszarów tematycznych.

Opublikowano osiem broszur tematycznych, w których zamieszczono szczegółowe informacje o projektach realizowanych w poszczególnych wątkach tematycznych programu LIFE oraz o ich wkładzie w politykę UE. Wszystkie te broszury są dostępne w Internecie. Ponadto w 2004 r. opublikowano zestawienia nowo wybranych projektów w ramach programów LIFE-Przyroda i LIFE-Środowisko, wraz z dotyczącymi ich oświadczeniami prasowymi.

Comiesięczny, elektroniczny biuletyn jest obecnie przesyłany bezpośrednio do niemal 9000 subskrybentów, a pośrednio rozsyłany do 45 000 potencjalnych czytelników. Utworzono także bibliotekę medialną zawierającą materiały wideo, płyty CD i zdjęcia z realizacji projektów LIFE.

Trwają prace nad kilkoma nowymi inicjatywami w zakresie rozpowszechniania informacji, a na rok 2006 planuje się przegląd i aktualizację strategii informowania.

WNIOSEK

Program LIFE okazał się skutecznym instrumentem realizacji, rozwijania i doskonalenia wspólnotowej polityki w zakresie środowiska. Z tego względu na lata 2007-2013 Komisja postanowiła zaproponować program LIFE +, w zamierzeniu stanowiący kontynuację doświadczeń zyskanych podczas realizacji programu LIFE III, w ramach szerszego kontekstu szóstego wspólnotowego programu działań w zakresie środowiska naturalnego.

0

5 000 000

10 000 000

15 000 000

20 000 000

25 000 000

2000

2002

2003

2004

PLANOWANIE

WODA

CZYSTE TECNN.

ODPADY

PRODUKTY