1. WPROWADZENIE

Decyzją Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1080/2011/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie udzielenia gwarancji UE dla Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI) na pokrycie strat poniesionych w związku z pożyczkami i gwarancjami udzielonymi na zabezpieczenie pożyczek na potrzeby projektów poza granicami Unii[1] („decyzja” lub „gwarancja UE”) Komisję zobowiązano do corocznego składania sprawozdania, w oparciu o roczne sprawozdanie przedstawione przez EBI, dotyczącego działań EBI z zakresu finansowania realizowanych w ramach gwarancji UE.

W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono również podsumowanie operacji na własne ryzyko prowadzonych przez EBI w 2013 r. w regionach objętych decyzją. Operacje EBI w państwach Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) oraz w krajach i terytoriach zamorskich są przedmiotem odrębnego sprawozdania rocznego[2].

W art. 17 decyzji zobowiązano Komisję do przedstawienia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania końcowego w sprawie stosowania tej decyzji. Sprawozdanie końcowe przedstawiono w załączniku i obejmuje ono działania EBI z zakresu finansowania zewnętrznego zatwierdzone w okresie od 2007 r. do dnia 30 czerwca 2014 r. w związku z przedłużeniem o sześć miesięcy okresu obowiązywania decyzji.

Bardziej szczegółowe informacje i tabele statystyczne dotyczące powyższych działań, w rozbiciu na projekty, sektory, państwa i regiony, przedstawione są w załączonym dokumencie roboczym służb Komisji.

Po upływie drugiego pełnego roku wdrażania nowych ram pomiaru wyników EBI niniejsze sprawozdanie zawiera bardziej szczegółowe informacje na temat wyników oczekiwanych w oparciu o działania EBI z zakresu finansowania zatwierdzone w 2013 r. Faktycznie osiągnięte wyniki w oparciu o badanie wybranych sześciu realizowanych operacji przedstawiono w dokumencie roboczym służb Komisji.

W dniu 16 kwietnia 2014 r. Parlament Europejski i Rada przyjęły nową decyzję nr 466/2014/UE[3] w sprawie udzielenia gwarancji UE dla Europejskiego Banku Inwestycyjnego na pokrycie strat poniesionych w związku z działaniami z zakresu finansowania wspierającymi projekty inwestycyjne poza granicami Unii w latach 2014-2020.

2. NAJWAŻNIEJSZE OSIĄGNIĘCIA

Na mocy decyzji pułap upoważnienia ogólnego ustalono na poziomie 27 484 mln EUR oraz wprowadzono dodatkowe upoważnienie związane z działaniami w zakresie zmian klimatu w wysokości 2 000 mln EUR, które zostało aktywowane.

Pomimo trudnego otoczenia biznesowego w 2013 r. EBI zwiększył wolumen zatwierdzonych pożyczek w regionach objętych decyzją do 6,8 mld EUR (6,5 mld w 2012 r.). Kwota finansowania w ramach gwarancji UE zwiększyła się o około 0,4 mld EUR do 4,4 mld EUR, podczas gdy kwota finansowania na własne ryzyko EBI zmniejszyła się o 0,1 mld EUR do 2,4 mld EUR.

EBI nadal wykazywał swoje zdecydowane zobowiązanie do wspierania programu działań UE w dziedzinie klimatu. Ogólnie wartość zatwierdzonych działań w dziedzinie klimatu w regionach objętych upoważnieniem do działań zewnętrznych określonych w decyzji wyniosła w 2013 r. 2,1 mld EUR , co stanowiło 31 % zatwierdzonych kwot ogółem. W styczniu 2012 r. EBI wprowadził ramy pomiaru wyników, co udoskonaliło pomiary i sprawozdawczość dotyczące wyników i wpływu jego operacji, zgodnie z wymogiem zawartym w decyzji. Opracowano obszerny zbiór obiektywnie wymiernych i możliwych do monitorowania wskaźników, które będą stanowić wytyczne dla oceny przez cały cykl trwania poszczególnych projektów. Oczekiwane wyniki dla wszystkich operacji EBI zatwierdzonych w 2013 r. przedstawiono w dokumencie roboczym służb Komisji. Sprawozdanie EBI dotyczące wyników działań EBI poza granicami UE zostało opublikowane na jego stronie internetowej[4].

W decyzji podkreślono konieczność większego dostosowania działań zewnętrznych EBI do zewnętrznej polityki, jak również zewnętrznych programów i instrumentów UE. W ciągu 2013 r. EBI nadal ściśle współpracował z Komisją i ESDZ w celu wzmocnienia zgodności i spójności działań podejmowanych przez EBI z zewnętrzną polityką UE. W tym kontekście protokół ustaleń między Komisją Europejską a EBI został uaktualniony, rozszerzony na ESDZ i podpisany przez strony dnia 12 września 2013 r.

3. DZIAŁANIA Z ZAKRESU FINANSOWANIA

3.1. Przegląd wysokości finansowania EBI w regionach objętych decyzją

Poniższa tabela zawiera przegląd wysokości finansowania EBI w 2013 r. w regionach objętych decyzją.

Tabela 1: Działania EBI z zakresu finansowania zewnętrznego zatwierdzone w 2013 r.

Państwa objęte operacjami || Operacje w ramach upoważnienia || Operacje EBI na własne ryzyko || Ogółem

(w mln EUR) || Gwarancja ogólna || Gwarancja obejmująca ryzyko polityczne || Ogółem

Państwa ubiegające się o członkostwo || 960 || 0 || 960 || 1998 || 2958

Państwa regionu Morza Śródziemnego || 397 || 133 || 530 || 0 || 530

Państwa sąsiedztwa wschodniego i Rosja || 1126 || 560 || 1686 || 119 || 1805

Azja i Ameryka Łacińska || 782 || 215 || 997 || 242 || 1240

Afryka Południowa || 0 || 260 || 260 || 0 || 260

Ogółem || 3265 || 1168 || 4433 || 2359 || 6793

Uwagi: Oprócz wyżej wymienionych wolumenów finansowania ze środków własnych EBI, w odniesieniu do państw regionu Morza Śródziemnego zatwierdzono inwestycje w kapitał własny i działania o charakterze mikrofinansowania w wysokości 53 mln EUR ze środków osób trzecich.

Udział działalności na podstawie upoważnienia UE w wolumenie ogólnym wzrósł w 2013 r. o 4 % i osiągnął wartość 4,43 mld EUR (3,96 mld EUR w 2012 r.) lub 65 % łącznego finansowania w 2013 r. w regionach objętych decyzją. Większość (85 %) operacji finansowanych na własne ryzyko EBI zostało zatwierdzonych w odniesieniu do państw ubiegających się o członkostwo.

W 2013 r. 74 % pożyczek zatwierdzonych w ramach upoważnienia objętych było gwarancją ogólną (3,26 mld EUR), która jest wykorzystywana na potrzeby operacji z sektorem rządowym i sektorem władz niższego szczebla, natomiast 26 % zabezpieczonych było gwarancją obejmującą ryzyko polityczne (1,17 mld EUR) stosowaną w przypadku operacji z sektorem prywatnym, w przypadku których inne rodzaje ryzyka były ponoszone przez EBI.

W 2013 r. nadal odnotowywano przypadki niewywiązania się ze zobowiązań przez rząd Syrii w postaci nieuregulowania płatności odsetek i braku spłaty niektórych pożyczek[5]. Podczas gdy w 2012 r. EBI uruchomił Fundusz Gwarancyjny w odniesieniu do łącznej kwoty 42 mln EUR i odzyskał 2,1 mln EUR, w 2013 r. uruchomił dodatkowe środki z Funduszu Gwarancyjnego w łącznej kwocie 64,8 mln EUR.

Wykres 1: Zmiany w ujęciu rocznym wolumenu pożyczek zewnętrznych EBI ze środków własnych

Na koniec 2013 r. (zob. tabela 2) łączna kwota finansowania zatwierdzonego na podstawie decyzji (po odjęciu kwot anulowanych) wyniosła 27 mld EUR, czyli 92 % maksymalnego pułapu w ramach upoważnienia. W ramach upoważnienia dostępna była ogółem kwota 2,46 mld EUR dla nowych działań EBI. Okres obowiązywania decyzji został automatycznie przedłużony o sześć miesięcy pod koniec 2013 r., ponieważ Parlament Europejski i Rada nie przyjęły jeszcze wówczas nowej decyzji.

Tabela 2: Łączna wysokość pożyczek zatwierdzonych oraz kwot wypłaconych przez EBI w ramach upoważnienia w latach 2007-2013.

w mln EUR || Pułap || Kwoty zatwierdzone netto || Kwoty zatwierdzone netto jako % pułapu || Kwoty wypłacone || Kwoty wypłacone netto jako % kwot zatwierdzonych netto

Państwa ubiegające się o członkostwo || 9 048 || 8 949 || 99 % || 5 648 || 63 %

Państwa regionu Morza Śródziemnego || 9 700 || 8 381 || 86 % || 4 145 || 49 %

Państwa sąsiedztwa wschodniego i Rosja || 3 848 || 3 844 || 100 % || 898 || 23 %

Azja i Ameryka Łacińska || 3 952 || 3 284 || 83 % || 2 322 || 71 %

Afryka Południowa || 936 || 911 || 97 % || 558 || 61 %

Upoważnienie ogólne łącznie || 27 484 || 25 369 || 92 % || 13 571 || 53 %

Upoważnienie związane z działaniami w zakresie zmian klimatu (2011-2013) || 2 000 || 1 656 || 83 % || 217 || 13 %

Upoważnienie łącznie || 29 484 || 27 025 || 92 % || 13 788 || 51 %

Uwaga: Kwoty wypłacone obliczane są na podstawie równowartości w euro w oparciu o kurs wymiany w momencie dokonania transakcji.

Z tabeli 2 wynika, że pod koniec 2013 r. EBI osiągnął lub prawie osiągnął pułapy regionalne w państwach ubiegających się o członkostwo, państwach sąsiedztwa wschodniego i w Afryce Południowej. Do dyspozycji pozostawały środki głównie w odniesieniu do państw regionu Morza Śródziemnego oraz państw Azji i Ameryki Łacińskiej. W decyzji przewidziano możliwość przesunięcia środków między poszczególnymi pułapami regionalnymi o +/– 10 %.

Jeśli chodzi o kwoty wypłacone, które stanowią wskaźnik postępów w realizacji projektów, na koniec 2013 r. EBI wypłacił 51 % (13,8 mld EUR) kwot zatwierdzonych netto na podstawie decyzji. Odzwierciedla to typową średnią długość okresu upływającego między zatwierdzeniem finansowania a dokonywaniem wypłat. Wyniki w państwach Azji i Ameryki Łacińskiej były najlepsze, gdyż w regionach tych wypłacono 71 % kwot zatwierdzonych netto, na drugim miejscu plasowały się państwa ubiegające się o członkostwo (63 %), a następnie Afryka Południowa (61 %). W państwach sąsiedztwa wschodniego i w Rosji kwoty wypłacone pozostawały poniżej średniej na poziomie 23 % kwot zatwierdzonych netto, odzwierciedlając początkowe opóźnienia w realizacji projektów i opóźnienia administracyjne w państwach otrzymujących finansowanie. Wskaźnik wypłat w ramach upoważnienia związanego z działaniami w zakresie zmian klimatu jest stosunkowo niski ze względu na jego uruchomienie dopiero pod koniec 2011 r.

Tabela 3: Zatwierdzone pożyczki na podstawie obowiązującej decyzji w ujęciu rocznym (lata 2007-2013).

w mln EUR || 2007 || 2008 || 2009 || 2010 || 2011 || 2012 || 2013 || Łączna kwota brutto || Kwoty anulowane || Łączna kwota netto

Państwa ubiegające się o członkostwo || 389 || 2 009 || 2 859 || 1 535 || 874 || 821 || 610 || 9 096 || 147 || 8 949

Państwa regionu Morza Śródziemnego || 1 205 || 1 195 || 1 510 || 2 009 || 926 || 1 305 || 530 || 8 680 || 299 || 8 381

Państwa sąsiedztwa wschodniego i Rosja || 0 || 170 || 233 || 631 || 675 || 934 || 1 443 || 4 085 || 241 || 3 844

Azja i Ameryka Łacińska || 305 || 469 || 1 051 || 643 || 310 || 300 || 584 || 3 662 || 378 || 3 284

Afryka Południowa || 0 || 203 || 280 || 50 || 115 || 100 || 260 || 1 008 || 96 || 912

Upoważnienie ogólne łącznie || 1 899 || 4 045 || 5 932 || 4 867 || 2 900 || 3 460 || 3 427 || 26 530 || 1 161 || 25 369

Upoważnienie związane z działaniami w zakresie zmian klimatu (2011-2013) || || || || || 150 || 500 || 1 006 || 1 656 || -- || 1 656

Państwa ubiegające się o członkostwo || || || || || 150 || - || 350 || 500 || -- || 500

Państwa regionu Morza Śródziemnego || || || || || || 350 || - || 350 || -- || 350

Państwa sąsiedztwa wschodniego i Rosja || || || || || || - || 243 || 243 || -- || 243

Azja i Ameryka Łacińska || || || || || || 150 || 413 || 563 || -- || 563

Afryka Południowa || || || || || || - || - || - || -- || -

Upoważnienie łącznie || 1 899 || 4 045 || 5 932 || 4 867 || 3 050 || 3 960 || 4 433 || 28 186 || 1161 || 27 025

|| (*) Do dnia 31 lipca 2007 r. pożyczki udzielano również na podstawie poprzedniej decyzji obejmującej lata 2000-2007.

Jeżeli chodzi o liczbę projektów, w 2013 r. na podstawie decyzji zatwierdzono 42 nowe operacje w porównaniu z 43 operacjami w 2012 r. Zob. tabela poniżej.

Tabela 4: Liczba zatwierdzonych operacji w podziale na regiony i według rodzaju środków, w 2013 r.

Regiony || Upoważnienie || Ryzyko własne EBI || Ogółem || Zasoby osób trzecich

Azja i Ameryka Łacińska || 11 || 2 || 13 || -

Państwa regionu Morza Śródziemnego || 7 || - || 7 || 9

Państwa ubiegające się o członkostwo || 6 || 19 || 25 || -

Państwa sąsiedztwa wschodniego i Rosja || 16 || 1 || 17 || -

Afryka Południowa || 2 || - || 2 || -

Międzyregionalne* || - || 4 || 4 || -

Ogółem || 42 || 26 || 68 || 77

* Zatwierdzone operacje ukierunkowane na co najmniej dwa regiony.

W 2013 r. państwa ubiegające się o członkostwo – z zatwierdzonym finansowaniem na poziomie 2,96 mld EUR (25 nowych operacji), co stanowi 43,5 % ogółu finansowania w regionach objętych decyzją – nadal były głównymi beneficjentami działań EBI z zakresu finansowania prowadzonych poza granicami UE. EBI na pierwszym miejscu stawiał linie kredytowe dla MŚP oraz dla transeuropejskich projektów infrastrukturalnych. Kwota pożyczek udzielonych w ramach gwarancji UE obniżyła się do 0,96 mld EUR, podczas gdy kwota pożyczek przyznanych na własne ryzyko w ramach instrumentu przedakcesyjnego wyniosła 2,0 mld EUR w porównaniu z 2,3 mld EUR w 2012 r. (zob. tabela 1).

W 2013 r. państwa regionu Morza Śródziemnego znalazły się w trudnym otoczeniu operacyjnym w związku z wydarzeniami politycznymi. Wolumen działań EBI spadł o 66 %, z poziomu 1,7 mld EUR w 2012 r. do 0,6 mld EUR (16 nowych operacji). Podobnie jak w latach poprzednich sektor energetyczny i sektor transportowy były największymi beneficjentami działań EBI z zakresu finansowania w regionie Morza Śródziemnego. EBI zintensyfikował również udzielanie pożyczek dla sektora prywatnego, o czym świadczy 9 zatwierdzonych operacji dla kapitału private equity oraz mikrofinansowania ze środków osób trzecich.

Wolumen działań EBI z zakresu finansowania w państwach sąsiedztwa wschodniego i w Rosji wzrósł w wyniku 17 nowych operacji do 1,8 mld EUR (zob. tabele 1 i 4). Wynikało to głównie z działalności w Rosji. Wydarzenia polityczne zmusiły jednak EBI do odroczenia trzech operacji na Ukrainie i w Rosji, które w przeciwnym razie zostałyby zakończone przed upływem obowiązywania upoważnienia. Zatwierdzenie ewentualnych dalszych operacji w Rosji będzie zależało od odpowiednich sankcji UE. Komisja będzie monitorować i oceniać prawdopodobieństwo dalszego uruchamiania Funduszu Gwarancyjnego (i ewentualnej potrzeby jego uzupełnienia).

Ponadto od 2012 r. zamrożony jest dialog UE-Rosja dotyczący transportu. Do tej pory nie zostały spełnione warunki wznowienia współpracy w dziedzinie transportu, a ogólne stosunki dwustronne uległy dalszemu pogorszeniu w 2014 r. w następstwie kryzysu na Ukrainie.

W Azji i Ameryce Łacińskiej łączna kwota pożyczek wzrosła do 1,24 mld EUR (w porównaniu z 700 mln EUR w 2012 r.).

Jak przedstawiono w tabeli 5, linie kredytowe dla instytucji finansowych na rzecz rozwoju sektora prywatnego stanowiły najistotniejsze działanie według wolumenu operacji zatwierdzonych w 2013 r., w szczególności w regionie państw ubiegających się o członkostwo oraz w państwach sąsiedztwa wschodniego. Na dalszych pozycjach znalazły się energetyka – zwłaszcza w regionach Azji i Ameryki Łacińskiej – oraz transport i rozwój obszarów miejskich. Podział według sektora i regionu przedstawiono poniżej.

Tabela 5: Zestawienie operacji zewnętrznych zatwierdzonych w 2013 r. finansowanych w ramach upoważnienia i na własne ryzyko EBI, wg sektorów

w mln EUR || Państwa ubiegające się o członkostwo || Państwa regionu Morza Śródziemnego || Państwa sąsiedztwa wschodniego i Rosja || Azja i Ameryka Łacińska || Afryka Południowa || Ogółem

Energetyka || 199 || 253 || 105 || 867 || 110 || 1534

Transport || 460 || 50 || 438 || - || || 948

Infrastruktura wodno-kanalizacyjna || 6 || 77 || 64 || 60 || || 207

Linie kredytowe || 1450 || 80 || 1193 || 283 || || 3 006

Rolnictwo, rybołówstwo i leśnictwo || 150 || || 6 || 21 || || 177

Przemysł || || 20 || || 9 || || 29

Usługi finansowe || 192 || || || - || || 192

Telekomunikacja || 300 || || || - || || 300

Rozwój obszarów miejskich || 200 || 50 || || - || 150 || 400

Ogółem || 2 958 || 530 || 1805 || 1240 || 260 || 6 793

Uwagi: Oprócz wyżej wymienionych wolumenów finansowania, w odniesieniu do państw regionu Morza Śródziemnego zatwierdzono inwestycje w kapitał własny i działania o charakterze mikrofinansowania w wysokości 53 mln EUR ze środków osób trzecich.

3.2. Wkład w realizację celów polityki UE

W decyzji przewidziano trzy nadrzędne cele o charakterze horyzontalnym dla wszystkich regionów objętych gwarancją budżetową UE:

(i) łagodzenie skutków zmiany klimatu i przystosowanie się do tej zmiany;

(ii) rozwój infrastruktury społecznej i gospodarczej;

(iii) rozwój lokalnego sektora prywatnego, w szczególności wsparcie dla MŚP.

Ponadto działania EBI z zakresu finansowania mają się przyczyniać do realizacji podstawowych zasad leżących u podstaw działań zewnętrznych Unii, o których mowa w art. 21 TUE, jak również do integracji regionalnej między państwami partnerskimi, w tym integracji gospodarczej między państwami ubiegającymi się o członkostwo, państwami sąsiadującymi oraz Unią.

Regionalne techniczne wytyczne operacyjne[6] mają na celu zapewnienie, by finansowanie udzielane przez EBI w ramach gwarancji UE było spójne z odpowiednimi programami i instrumentami polityki zewnętrznej UE oraz uzupełniało te programy i instrumenty w poszczególnych regionach objętych decyzją.

Wkład w osiągnięcie celów upoważnienia pokazano na poniższym wykresie, z uwzględnieniem zarówno operacji w ramach upoważnienia, jak i w ramach instrumentów na własne ryzyko w 2013 r. Prawie połowa operacji przyczynia się do osiągnięcia więcej niż jednego celu. Jest to szczególnie istotne dla projektów dotyczących działań w dziedzinie klimatu.

Wykres 2: Wkład w osiągniecie celu upoważnienia (%)

Łagodzenie zmian klimatu i przystosowanie się do tych zmian

W 2013 r. EBI w dalszym ciągu intensyfikował udzielanie pożyczek na działania w dziedzinie klimatu. Dodatkowe środki w ramach upoważnienia związanego z działaniami w zakresie zmian klimatu w wysokości 2 mld EUR przyczyniły się do zwiększenia, poza wschodzące gospodarki rynkowe, liczby państw rozwijających się, w których przeprowadzane są inwestycje w działania na rzecz klimatu. Jeżeli chodzi o środki zatwierdzone, do końca 2013 r. wykorzystano 83 % środków z puli 2 mld EUR (udostępnionych w październiku 2011 r.), a pozostałe środki zostały w całości zarezerwowane na dodatkowe zaplanowane projekty, które zostały zatwierdzone przed wygaśnięciem obecnego upoważnienia w czerwcu 2014 r. Udzielanie pożyczek na działania w dziedzinie klimatu było nadal intensywne w Azji, gdzie stanowiły one 90 % wolumenu nowego finansowania, w Ameryce Łacińskiej i Azji Środkowej odsetek ten wyniósł blisko 50 %, a w Afryce Południowej – 88 % . W państwach regionu Morza Śródziemnego 50 % finansowania zatwierdzonego w 2013 r. wspiera działania w dziedzinie klimatu. Znaczne kwoty na finansowanie działań w dziedzinie klimatu uruchomiono również w odniesieniu do projektów w państwach ubiegających się o członkostwo oraz w państwach sąsiedztwa wschodniego, jednak ogólnie udział finansowania na te działania jest tam niższy z uwagi na inne priorytety w zakresie udzielania pożyczek, w szczególności rozwój sektora prywatnego.

Tabela 6: Zatwierdzone w 2013 r. pożyczki zewnętrzne na działania w dziedzinie klimatu w regionach objętych decyzją

|| Działania w dziedzinie klimatu w ramach || Ogółem działania w dziedzinie klimatu || jako % kwot zatwierdzonych ogółem

mln EUR || Upoważnienia związanego z działaniami w zakresie zmian klimatu || Upoważnienia ogólnego || Działalności na własne ryzyko EBI

Azja || 286 || 127 || 51 || 464 || 88 %

Azja Środkowa || 127 || || || 127 || 58 %

Ameryka Łacińska || || 52 || 191 || 243 || 49 %

Państwa regionu Morza Śródziemnego || || 253 || || 253 || 48 %

Państwa ubiegające się o członkostwo || 350 || || 159 || 509 || 17 %

Państwa sąsiedztwa wschodniego i Rosja || 243 || 5 || 19 || 267 || 15 %

Afryka Południowa || || 230 || || 230 || 88 %

Ogółem w regionach objętych upoważnieniem || 1006 || 667 || 421 || 2 094 || 31 %

Sektor energetyczny miał największy udział pod względem wolumenu finansowania działań w dziedzinie klimatu (1,3 mld EUR) oraz liczby projektów w tej dziedzinie (16), co odzwierciedla w szczególności duże zapotrzebowanie na inwestycje w zakresie efektywności energetycznej i odnawialnych źródeł energii. Inne projekty, które przyczyniły się do realizacji celu EBI w dziedzinie zmian klimatu, dotyczyły zrównoważonego transportu (357 mln EUR) i sektorów związanych z rozwojem obszarów miejskich (177 mln EUR) lub „zasobami naturalnymi” (120 mln EUR).

W 2013 r. wartość zatwierdzonych działań w dziedzinie klimatu wyniosła 2,1 mld EUR, co stanowiło 31 % łącznej kwoty finansowania zewnętrznego EBI w regionach objętych decyzją. Odsetek ten jest wyższy od docelowego łącznego poziomu EBI wynoszącego 25 %. Stosunkowo wysoki wolumen zatwierdzony w 2013 r. można wyjaśnić zatwierdzeniem stosunkowo dużej liczby projektów.

Rozwój infrastruktury społecznej i gospodarczej

EBI zatwierdził ogółem 46 operacji zewnętrznych o wartości 3,6 mld EUR w celu wsparcia rozwoju infrastruktury społecznej i gospodarczej w różnych sektorach. Liczba ta obejmuje 9 działań realizowanych przez pośredników, w przypadku których faktyczny podział na sektory nie jest z góry znany. Podobnie jak w poprzednich latach sektor energetyczny (18 projektów) i sektor transportowy (10 projektów) były największymi beneficjentami.

Rozwój lokalnego sektora prywatnego, w szczególności wsparcie dla MŚP

EBI wspiera rozwój lokalnego sektora prywatnego w różny sposób, najczęściej poprzez linie kredytowe dla pośredników finansowych (głównie banków) na pożyczki udzielane małym i średnim przedsiębiorstwom. Ogólnie rzecz biorąc, spośród 51 operacji zewnętrznych, które przyczyniły się do rozwoju lokalnego sektora prywatnego, 36 stanowiły pożyczki dla pośredników zapewniające finansowanie o wartości 3,3 mld EUR na udzielanie pożyczek MŚP i spółkom o średniej kapitalizacji. Kolejne 12 % z tych operacji stanowiły bezpośrednie pożyczki dla większych przedsiębiorstw prywatnych, natomiast 9 operacji stanowiły inwestycje w fundusze private equity oraz w instytucje mikrofinansowe (MIF).

Integracja regionalna

Projekty w wielu sektorach mają przyczynić się do integracji regionalnej. Z 17 projektów (1,1 mld EUR) na rzecz integracji regionalnej 6 stanowiły operacje bezpośrednie w sektorze transportowym. Są to przede wszystkim transgraniczne drogi i regionalne sieci służb żeglugi powietrznej. Cztery projekty wniosą wkład w realizację celu w sektorze energetycznym. Wymiar ten był najważniejszy w państwach ubiegających się o członkostwo oraz w państwach sąsiedztwa wschodniego, w których skoncentrowane jest około trzy czwarte całkowitego wolumenu pożyczek zewnętrznych na wsparcie integracji regionalnej.

3.3. Wpływ i wartość dodana operacji EBI

Ramy pomiaru wyników zapewniają ocenę działań EBI z zakresu finansowania w całym okresie ich realizacji. Pomagają one wybrać solidne projekty, które w oparciu o konkretne wyniki są zgodne z priorytetami UE i w przypadku których zaangażowanie EBI zapewni wartość dodaną. W ramach oceny określane są wskaźniki dotyczące wyników, obejmujące punkty odniesienia i cele, które uwzględniają spodziewane gospodarcze, społeczne i ekologiczne skutki danej operacji. Wyniki monitorowane są w oparciu o te określone wskaźniki efektywności w całym cyklu trwania poszczególnych projektów, a następnie przedstawiane po zakończeniu dwóch kluczowych etapów: po zakończeniu projektu i 3 lata po zakończeniu projektu w przypadku operacji bezpośrednich; na koniec okresu inwestycyjnego i na koniec funkcjonowania funduszy private equity; oraz na koniec okresu przydziału w przypadku pożyczek udzielanych przez pośredników.

Projekty oceniane są w oparciu o trzy filary:

(i) Filar 1 ocenia przewidywany wkład w realizację priorytetów UE i poszczególnych państw oraz kwalifikowalność na mocy celów upoważnienia EBI.

(ii) Filar 2 ocenia jakości i prawidłowość operacji, na podstawie oczekiwanych rezultatów.

(iii) Filar 3 ocenia przewidywaną finansową i niefinansową wartość dodaną działań EBI.

Więcej informacji na temat założeń koncepcyjnych ram pomiaru wyników znajduje się w dokumencie roboczym służb Komisji. Ponieważ upłynie kilka lat, zanim zostaną osiągnięte faktyczne wyniki działań prowadzonych zgodnie z ramami pomiaru wyników, które zostały wprowadzone dopiero w 2012 r., na przykładzie sześciu wybranych studiów przypadku w dokumencie roboczym służb Komisji przedstawiono faktycznie osiągnięte wyniki projektów, które nadal są realizowane. W związku z tym oczekiwane wyniki przedstawiono i omówiono poniżej dla wszystkich operacji zatwierdzonych w regionach objętych upoważnieniem.

Wykres 3: Podział przewidywanych ocen według filarów ram pomiaru wyników dotyczących projektów zatwierdzonych w 2013 r.

Oczekiwane wyniki wszystkich operacji zatwierdzonych w 2013 r. w regionach objętych upoważnieniem:

Jak wynika z podziału ocen w ramach filara 1, oczekuje się, że ponad połowa działań zatwierdzonych w 2013 r. będzie miała doskonały wkład realizację celów upoważnienia, co oznacza duży wkład w realizację zarówno celów krajowych dotyczących rozwoju, jak i priorytetów UE dotyczących danego państwa lub regionu. Te projekty, które zgodnie z oczekiwaniami będą miały „dobry” wkład w realizację celów, są zgodne z celami upoważnienia i mogą wnieść duży wkład w realizację celów krajowych lub unijnych dotyczących rozwoju i umiarkowany wkład w realizację innych celów.

W odniesieniu do filara 2 przewiduje się, że 9 % zatwierdzonych operacji otrzyma doskonałe oceny, w tym operacje bezpośrednie o ekonomicznej stopie zwrotu (ERR) wyższej niż 15 % lub działania realizowane przez pośredników (linie kredytowe), które w wyjątkowy sposób przyczyniają się do zwiększenia dostępu do finansowania, a także do rozwoju sektora finansowego, w otoczeniu o stosunkowo niskim ryzyku. Przewiduje się, że ponad 86 % operacji otrzyma ocenę „dobrą”. Należą do nich operacje bezpośrednie o średniej ekonomicznej stopie zwrotu rzędu 10 %–15 % lub działania realizowane przez pośredników, które przyczyniają się do zwiększenia dostępu do finansowania i rozwoju sektora finansowego, jednakże w otoczeniu o wysokim ryzyku i z mniejszym prawdopodobieństwem osiągnięcia pozytywnych rezultatów.

W przypadku filara 3 oceny pokazują, że w przypadku około 21 % operacji zatwierdzonych w 2013 r. oczekuje się, że będą one miały wysoką wartość dodaną, zazwyczaj przedłużając najdłuższy termin zapadalności długu, którym dysponują kredytobiorcy na rynku, o ponad 100 %, pokrywając okres gospodarczego użytkowania aktywów, które mają być finansowane, w co najmniej 80 %, pełniąc wiodącą rolę na etapie przygotowania projektu, ustalania jego struktury lub wsparcia w zakresie wdrażania. Przewiduje się, że kolejne 62 % będzie miało dobry wkład, dostarczając znaczną wartość dodaną – zazwyczaj łącząc znaczący wkład w kategoriach technicznych i sektorowych, bądź pod względem wyższych standardów i wiarygodności. Pozostałe 17 % zatwierdzonych operacji, które zostały ocenione jako przynoszące umiarkowaną wartość dodaną, to zazwyczaj produkty standardowe, w przypadku których konieczny był niewielki wkład w kształtowanie, strukturyzację lub realizację projektu.

4. WSPÓŁPRACA Z KOMISJĄ

Wykaz istniejących ram współpracy wykorzystywanych w 2013 r. przez EBI i Komisję w celu zwiększenia spójności ogólnego wsparcia UE w regionach objętych decyzją znajduje się w towarzyszącym dokumencie roboczym służb Komisji wraz z tabelą dotyczącą wolumenów działań z zakresu finansowania zatwierdzonych przez EBI w ramach jego zarządzania środkami budżetowymi UE. Ponadto niektóre z głównych działań koordynowanych w 2013 r. w ramach współpracy między tymi dwoma instytucjami przedstawiono w dokumencie roboczym służb Komisji.

5. WSPÓŁPRACA Z MIĘDZYNARODOWYMI INSTYTUCJAMI FINANSOWYMI

Współpraca z innymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi stanowi integralną część działań EBI i obejmuje różne formy, począwszy od dialogu na temat kwestii instytucjonalnych, tematów horyzontalnych i zagadnień tematycznych, poprzez wzajemne konsultacje, aż po rozszerzone formy współfinansowania operacyjnego i podziału pracy. W 2013 r. operacje współfinansowania zrealizowane wspólnie z innymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi lub europejskimi instytucjami dwustronnymi stanowiły 47 % całkowitej kwoty zatwierdzonych pożyczek EBI w ramach gwarancji UE. Zestawienie operacji współfinansowania zatwierdzonych w 2013 r. w regionach objętych upoważnieniem znajduje się w dokumencie roboczym służb Komisji.

Dialog między międzynarodowymi instytucjami finansowymi odbywa się zazwyczaj w ramach wyspecjalizowanych grup roboczych odbywających regularne posiedzenia w celu wymiany sprawdzonych rozwiązań lub rozwiązania konkretnych problemów. Jedna z takich grup pracuje nad harmonizacją wyników między instytucjami finansowymi działającymi w sektorze prywatnym, a podobna grupa robocza została utworzona w 2013 r. w odniesieniu do harmonizacji wyników dla projektów w sektorze publicznym.

Ponadto ustanawiane są grupy robocze ad hoc w celu rozwiązywania określonych kwestii, przykładowo kiedy G-20 i G-8 zwracają się do Banku Światowego i wielostronnych banków rozwoju o wniesienie odpowiedniego wkładu. EBI bierze udział w innych inicjatywach polegających na dialogu, takich jak posiedzenie szefów wielostronnych banków rozwoju (styczeń 2014 r.), które zostało zorganizowane przez EBI. EBI odgrywa również kluczową rolę w unijnej platformie na rzecz instrumentów łączonych w ramach współpracy zewnętrznej.

[1] Dz.U. L 280 z 27.10.2011, s. 1.

[2] EIB – 06/2014 – ISBN 978-92-861-2059-6 „Sprawozdanie roczne za 2013 r. dotyczące operacji EBI w państwach Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) oraz w krajach i terytoriach zamorskich”(„Annual Report 2013 on EIB activity in Africa, the Caribbean and Pacific, and the overseas territories”).

[3] Dz.U. L 135 z 8.5.2014, s. 1.

[4] http://www.eib.org/attachments/country/eib_rem_annual_report_2013_en.pdf

[5] Zob. sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczące Funduszu Gwarancyjnego i zarządzania nim w 2013 r. – COM(2014) 463 final z 16.7.2014 r. oraz SWD (2014) 241 final.

[6] Zob. dokument roboczy służb Komisji – COM(2012) 357 final.

Zgodnie z decyzją nr 1080/2011/UE z dnia 25 października 2011 r. Komisja przedstawia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie końcowe w sprawie stosowania tej decyzji. Sprawozdanie obejmuje działania EBI z zakresu finansowania zatwierdzone w okresie objętym decyzją[1], tj. od 2007 r. do dnia 30 czerwca 2014 r., w związku z przedłużeniem o sześć miesięcy okresu obowiązywania decyzji. Niniejsze sprawozdanie stanowi uzupełnienie analizy rocznego sprawozdania za 2013 r. dotyczącego działań zewnętrznych EBI objętych gwarancją budżetową UE i uwzględnia cały okres obowiązywania decyzji, w tym jego przedłużenie o sześć miesięcy w 2014 r.

W decyzji maksymalny wolumen dla działań EBI z zakresu finansowania udzielanego w ramach gwarancji UE (29,5 mld EUR) został podzielony na upoważnienie ogólne w wysokości 27,5 mld EUR oraz upoważnienie związane z działaniami w zakresie zmian klimatu w wysokości 2 mld EUR. Upoważnienie ogólne zostało podzielone na pułapy regionalne i pułapy cząstkowe.

Wykorzystanie upoważnienia do działań zewnętrznych

Ostateczne wykorzystanie upoważnienia na dzień 30 czerwca 2014 r. wynosi ogółem 99 % (98 % w przypadku upoważnienia związanego z działaniami w zakresie zmian klimatu), z niewielkimi różnicami regionalnymi, jak pokazano w tabeli poniżej (w mln EUR). Wydarzenia polityczne zmusiły EBI do odroczenia trzech operacji na Ukrainie i w Rosji, które w przeciwnym razie zostałyby sfinalizowane przed końcem czerwca. Ostatecznie, ze względu na te nieprzewidziane okoliczności, kwotę przesuniętą podczas ostatnich 6 miesięcy na projekty w państwach sąsiedztwa wschodniego można było wykorzystać tylko częściowo (82 mln EUR z 200 mln EUR). Wydarzenia w Tajlandii wywarły podobny wpływ na jedną operację.

Tabela 1: Wykorzystanie upoważnienia do działań zewnętrznych w latach 2007-2014 (30/06/2014)

Operacje z sektorem władz niższego szczebla finansowane w ramach upoważnienia

Operacje z sektorem władz niższego szczebla okazały się najbardziej użyteczne i miały duży wkład w realizację celów polityki zewnętrznej UE, ponieważ umożliwiły EBI udzielenie wsparcia dla kilku bardzo istotnych projektów, w szczególności na rzecz MŚP, rozwoju infrastruktury miejskiej, mieszkalnictwa socjalnego i działań w dziedzinie klimatu. Do końca czerwca 2014 r. wykorzystano pułap w wysokości 2,6 mld EUR na operacje z sektorem władz niższego szczebla w ramach gwarancji ogólnej UE. W 9 państwach zatwierdzono 27 operacji.

Wypłaty pożyczek na projekty wspierane w ramach upoważnienia

Do końca czerwca 2014 r. pożyczkobiorcy wykorzystali 14,4 mld EUR, co odpowiada 50 % kwot zatwierdzonych netto, na realizację projektów inwestycyjnych wspieranych w ramach upoważnienia. Biorąc pod uwagę niedawne sfinalizowanie części działań w zakresie udzielania pożyczek oraz zazwyczaj długi okres realizacji projektów, oczekuje się, że wskaźnik wypłat będzie stopniowo wzrastał w nadchodzących latach.

Tabela 2: Łączna kwota pożyczek zatwierdzonych netto oraz kwot wypłaconych w ramach upoważnienia na koniec czerwca 2014 r.

Działania EBI z zakresu finansowania ogółem – w ramach upoważnienia oraz operacje EBI na własne ryzyko

Ogólnie rzecz biorąc, w okresie od 2007 r. do czerwca 2014 r. EBI zatwierdził kwotę 47,2 mld EUR na działania z zakresu finansowania w regionach objętych upoważnieniem, z czego 64 % (kwota zatwierdzona brutto w wysokości 30,4 mld EUR) z gwarancją UE, a pozostałą część w ramach instrumentów pożyczkowych EBI na własne ryzyko. Gwarancja ogólna UE obejmuje 22,7 mld EUR operacji udzielania pożyczek realizowanych z sektorem rządowym i sektorem władz niższego szczebla, natomiast pożyczki dla sektora prywatnego w kwocie 7,7 mld EUR zabezpieczone są gwarancją obejmującą ryzyko polityczne.

Tabela 3: Działania EBI z zakresu finansowania na obszarach geograficznych objętych upoważnieniem według charakteru gwarancji

W okresie obowiązywania upoważnienia EBI zatwierdził pożyczki w 46 państwach objętych decyzją. W 40 państwach finansowanie zostało zapewnione w ramach upoważnienia z gwarancją UE, zaś w 26 państwach – w ramach instrumentów realizowanych na własne ryzyko EBI. Wszystkie państwa będące beneficjentami (z wyjątkiem trzech, tj. Chorwacji, Izraela i Rosji[2]) są państwami rozwijającymi się według wykazu OECD państw odbiorców oficjalnej pomocy rozwojowej. Jeżeli chodzi o udział w wolumenie finansowania EBI, 25 % kwoty zostało zatwierdzone dla państw o średnio-niskich dochodach (17 państw będących beneficjentami), niskich dochodach (Tadżykistan) lub dla najsłabiej rozwiniętych państw (Bangladesz, Nepal).

Wspieranie rozwoju infrastruktury stanowi największy obszar działalności, szczególnie w sektorze energetycznym i transportowym, które łącznie odpowiadają za około połowę (52 %) wolumenu finansowania zatwierdzonego w ramach upoważnienia. Na drugim miejscu znajduje się rozwój prywatnej przedsiębiorczości, przede wszystkim poprzez linie kredytowe dla banków pośredniczących, obejmując 47 % pożyczek udzielanych na własne ryzyko EBI i 20 % kwot zatwierdzonych w ramach upoważnienia. Finansowanie służące poprawie systemów wodno-kanalizacyjnych, jak również inwestycje w opiekę zdrowotną i edukację zostały pokryte prawie wyłącznie w ramach upoważnienia.

Wkład udzielania pożyczek w realizację celów polityki UE

Od 2007 r. EBI przeprowadził 437 operacji, z czego 271 w ramach upoważnienia, 132 w ramach instrumentów realizowanych na własne ryzyko EBI i 34 w ramach operacji w oparciu o kapitał podwyższonego ryzyka ze środków osób trzecich. Na poniższym wykresie przedstawiono wkład wszystkich tych operacji w realizację celów upoważnienia pod względem wolumenu i udziału operacji zatwierdzonych w okresie od 2007 r. do czerwca 2014 r.

Wykres 1: Łączny wkład w realizację celów upoważnienia[3]

W okresie obowiązywania upoważnienia sfinansowano 108 projektów o istotnym znaczeniu dla klimatu. Finansowanie działań w dziedzinie klimatu wyniosło 12 mld EUR, co stanowi 25 % całkowitego wolumenu kwot zatwierdzonych ze środków własnych EBI (z wyłączeniem operacji ze środków osób trzecich). Udział w przypadku samego upoważnienia wynosi 26 %.

Tabela 4: Działania w dziedzinie klimatu w okresie od 2007 r. do czerwca 2014 r. w regionach objętych upoważnieniem

Współfinansowanie z innymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi i udzielanie pożyczek w połączeniu z dotacjami

Podczas całego okresu obowiązywania upoważnienia 58 % działań EBI z zakresu finansowania było współfinansowanych przez inne międzynarodowe instytucje finansowe.

Tabela 5: Działania EBI z zakresu finansowania w połączeniu ze środkami z dotacji UE lub współfinansowanie z innymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi

Z dotacjami, głównie w formie dotacji inwestycyjnych lub pomocy technicznej, połączone było 27 % wolumenu pożyczek udzielonych w ramach upoważnienia. Jeżeli chodzi o środki budżetowe UE, ramy inwestycyjne dla Bałkanów Zachodnich (WBIF) oraz sąsiedzki fundusz inwestycyjny (NIF) otrzymały najwięcej środków w latach 2007-2013, odpowiednio 229 mln EUR i 223 mln EUR. W tym okresie Instrument Inwestycyjny dla Ameryki Łacińskiej (LAIF) otrzymał 25 mln EUR, instrument inwestycyjny dla Azji (AIF) – 5,7 mln EUR, a instrument inwestycyjny dla Azji Środkowej (IFCA) – 4,3 mln EUR. W ponad połowie (22) spośród 40 państw, w których EBI udzielił finansowania w ramach upoważnienia, dokonano udzielania pożyczek w połączeniu z dotacjami.

[1] Realizację upoważnienia rozpoczęto w dniu 1 sierpnia 2007 r. (po podpisaniu porozumienia gwarancyjnego UE) i przedłużono do dnia 30 czerwca 2014 r.

[2] Zatwierdzenie ewentualnych dalszych operacji w Rosji będzie zależało od odpowiednich sankcji UE.

[3] Jeden projekt może przyczynić się do osiągnięcia więcej niż jednego celu upoważnienia.