[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 14.7.2006

KOM(2006) 395 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI

Podsumowanie działań przeprowadzonych w latach 2004 i 2005 w związku z realizacją postanowień tytułu II, rozdziałów 3 do 10 traktatu Euratom {SEK(2006) 942}

SPIS TREŚCI

1. Wstęp 4

2. Reorganizacja służb komisji 4

3. Polityka i prace legislacyjne 5

3.1. Stan prac nad wnioskami legislacyjnymi Komisji 5

3.1.1. Pakiet jądrowy 5

3.1.2. Dyrektywa o przesyłaniu odpadów 5

3.1.3. Nowe rozporządzenie w sprawie zabezpieczeń 5

3.2. Wdrażanie przepisów – naruszenia prawa wspólnotowego 6

3.2.1. Prace legislacyjne 6

3.2.2. Transponowanie przepisów i naruszenia prawa wspólnotowego 6

4. Rozszerzenie 7

5. Główne wydarzenia w dziedzinie energii jądrowej na obszarze UE 8

5.1. Likwidacje elektrowni jądrowych, gospodarowanie odpadami oraz transport odpadów 8

5.1.1. Likwidacje elektrowni jądrowych 8

5.1.2. Odpady promieniotwórcze 8

5.1.3. Transport materiałów promieniotwórczych 9

5.2. Środki bezpieczeństwa jądrowego 9

5.2.1. Kontrole w zakresie środków bezpieczeństwa 9

5.2.2. Protokoły dodatkowe 9

5.3. Ochrona radiologiczna 10

5.3.1. Działania na mocy art. 31 traktatu Euratom 10

5.3.2. Realizacja wymogów Euratom w sprawie radioaktywności środowiska 11

5.3.3. Gotowość w przypadku zdarzenia radiacyjnego 11

5.4. Zaopatrzenie w materiały jądrowe 12

6. Współpraca międzynarodowa 13

6.1. Umowy z krajami trzecimi 13

6.1.1. Japonia 13

6.1.2. Ukraina 13

6.1.3. Kazachstan 13

6.1.4. Uzbekistan 13

6.2. Konwencje międzynarodowe 13

6.2.1. Konwencja bezpieczeństwa jądrowego 13

6.2.2. Wspólna konwencja 14

6.2.3. Konwencja o ochronie fizycznej materiałów jądrowych 14

6.2.4. Konwencja o wczesnym powiadamianiu o awarii jądrowej i konwencja w sprawie pomocy w przypadku awarii jądrowej lub zagrożenia radiologicznego 14

6.3. Współpraca z MAEA i innymi organizacjami międzynarodowymi 15

KOMUNIKAT KOMISJI

Podsumowanie działań przeprowadzonych w latach 2004 i 2005 w związku z realizacją postanowień tytułu II, rozdziałów 3 do 10 traktatu Euratom.

1. WSTęP

W niniejszym komunikacie opisane są działania przeprowadzone przez Dyrekcję H (Energia jądrowa) oraz Dyrekcję I (Bezpieczeństwo w dziedzinie energii jądrowej) Dyrekcji Generalnej ds. Energii i Transportu (DG TREN) w ramach działań Komisji na mocy traktatu Euratom (zwanego dalej „traktatem”). DG TREN jest odpowiedzialna za realizację większości postanowień tytułu II traktatu Euratom (rozdziały od 3 do 10) dotyczących bezpieczeństwa jądrowego, inwestycji, wspólnych przedsięwzięć, środków bezpieczeństwa oraz stosunków zewnętrznych. Niniejszy komunikat zawiera także streszczenie działań Agencji Dostaw Euratomu (ESA)[1]. Działania związane ze wspieraniem badań naukowych można znaleźć w rocznych sprawozdaniach[2] z działalności DG RTD oraz Wspólnego Centrum Badawczego (JRC). Przygotowanie i realizacja programu TACIS należy do obowiązków DG RELEX oraz DG ADICO[3], natomiast program PHARE zarządzany jest przez DG ELARG[4]. Przyznawaniem pożyczek Euratom zajmuje się DG ECFIN[5]. Praca dwóch laboratoriów terenowych (w la Hague oraz w Sellafield) w zakładach utylizacji odpadów promieniotwórczych nadzorowana jest przez JRC i finansowana przez DG TREN.

2. REORGANIZACJA SłUżB KOMISJI

Od czasu utworzenia Dyrekcji H oraz I w 2003 r. trwała reorganizacja służb Komisji w dziedzinie jądrowej. Pracowników zajmujących się kwestiami prawnymi i technicznym oraz stosunkami międzynarodowymi i handlem w dziedzinie jądrowej, jak również kompetencje w tych dziedzinach, przeniesiono do Luksemburga. W rezultacie jedynie służby zajmujące się programem badawczym Euratom oraz programem TACIS mają swoją siedzibę w Brukseli. Dyrekcja H zajmuje się głównie negocjowaniem umów i konwencji międzynarodowych, realizacją postanowień traktatu oraz pochodnych aktów prawnych, technicznymi aspektami jądrowego cyklu paliwowego, prowadzeniem ewidencji materiałów jądrowych i sprawozdawczością w tym zakresie oraz ochroną radiologiczną. Dyrekcja I planuje i przeprowadza działania kontrolne w zakresie środków bezpieczeństwa, w tym również wsparcie logistyczne. Agencja Dostaw Euratomu jest odpowiedzialna za zapewnienie regularnego i sprawiedliwego zaopatrzenia użytkowników wspólnotowych w paliwo jądrowe za pomocą wspólnej polityki zaopatrzeniowej. Agencja ta również została przeniesiona do Luksemburga w 2004 r.

3. POLITYKA I PRACE LEGISLACYJNE

3.1. Stan prac nad wnioskami legislacyjnymi Komisji

3.1.1. Pakiet jądrowy

Komisja aktywnie uczestniczyła w dyskusjach w Radzie oraz w Parlamencie na temat przedstawionych przez nią w 2003 r. wniosków dotyczących dyrektyw Rady w sprawie bezpieczeństwa instalacji jądrowych oraz bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem i odpadami promieniotwórczymi. W dniu 8 września 2004 r. Komisja przyjęła dwa zmienione wnioski[6], uwzględniające stanowisko Parlamentu oraz dyskusje w Radzie. Pomimo pozytywnej opinii Parlamentu Europejskiego oraz poparcia tych wniosków przez większość Rady, nie uzyskano wymaganej większości kwalifikowanej, a zmienione propozycje nie były przedmiotem dalszej dyskusji Rady ani w roku 2004, ani w 2005.

Zamiast tego na podstawie konkluzji Rady z czerwca 2004 r. przedstawiony został „Plan działania w zakresie bezpieczeństwa jądrowego oraz bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem i odpadami promieniotwórczymi” w celu dokonania przeglądu odnośnych zagadnień. Powołana w tym celu grupa robocza ds. bezpieczeństwa jądrowego przygotowuje sprawozdanie techniczne, które ma być gotowe pod koniec 2006 r. W procesie tym uczestniczą służby Komisji.

3.1.2. Dyrektywa o przesyłaniu odpadów

Komisja przyjęła wniosek[7] dotyczący dyrektywy Rady w sprawie kontroli przesyłania odpadów promieniotwórczych oraz wypalonego paliwa, mającej zastąpić obecną dyrektywę 92/3. Proponowana dyrektywa, która powinna dotyczyć także wypalonego paliwa przeznaczonego do utylizacji, upraszcza procedury, zapewniając jednocześnie zgodność z dyrektywą o podstawowych normach bezpieczeństwa oraz z konwencjami międzynarodowymi. W listopadzie 2004 r. wniosek[8] został przekazany do zaopiniowania przez EKES[9]. Ostateczny projekt został przyjęty i przekazany Radzie w grudniu 2005 r.[10]

3.1.3. Nowe rozporządzenie w sprawie zabezpieczeń

Dyskusje dotyczące nowego rozporządzenia w sprawie zabezpieczeń[11] zostały zakończone w kwietniu 2004 r. Rada ministrów zatwierdziła to rozporządzenie w dniu 30 kwietnia 2004 r. Bezzwłocznie wszczęto procedurę jego ostatecznego przyjęcia przez Komisję. Tłumaczenie rozporządzenia na wszystkie języki oficjalne opóźniło jego publikację, która nastąpiła dnia 28 lutego 2005 r. Rozporządzenie weszło w życie z dniem 20 marca 2005 r.

Komisja przyjęła[12] – w formie zalecenia – Wytyczne do stosowania nowego rozporządzenia Euratom w sprawie zabezpieczeń , zawierające streszczenie objaśnień oraz zawartych z państwami członkowskimi porozumień i umów, a także niewiążące wskazówki dla operatorów elektrowni jądrowych.

3.2. Wdrażanie przepisów – naruszenia prawa wspólnotowego

3.2.1. Prace legislacyjne

Tuż przed końcem 2003 r. sfinalizowane zostały dwa ważne akty prawne.

Dyrektywa Rady w sprawie kontroli wysoce promieniotwórczych źródeł zamkniętych i odpadów promieniotwórczych[13] została uznana na arenie międzynarodowej za ważne osiągnięcie (G8, MAEA), wychodzące naprzeciw obawom o wykorzystanie w złych zamiarach źródeł medycznych i przemysłowych. Trudności napotykane przez państwa członkowskie przy transponowaniu dyrektywy były przedmiotem warsztatów zorganizowanych w marcu 2005 r. Do dnia 31 grudnia 2005 r., tj. terminu transponowania dyrektywy, 19 państw członkowskich zgłosiło projekty krajowych środków wdrażających dyrektywę, jak przewidziano w art. 33 traktatu; pięć z nich następnie przyjęło i zgłosiło środki ostateczne.

Zalecenie Komisji[14] w sprawie znormalizowanych informacji o wyziewach i ściekach promieniotwórczych emitowanych do środowiska z reaktorów jądrowych i zakładów utylizacji odpadów promieniotwórczych w czasie normalnej eksploatacji pomogło określić specyfikacje nowej, tworzonej obecnie bazy danych.

3.2.2. Transponowanie przepisów i naruszenia prawa wspólnotowego

Komisja dokonała szczegółowej oceny realizacji postanowień traktatu oraz wywodzącego się z niego prawa wtórnego zarówno w 2004, jak i w 2005 r.

Wszczęto 13 nowych spraw na mocy art. 141-143 traktatu. W sumie prowadzono 29 postępowań w sprawie naruszenia dotyczących nieprzestrzegania postanowień w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa (tytuł II, rozdział 3 traktatu), środków bezpieczeństwa (tytuł II, rozdział 7) oraz stosunków zewnętrznych (tytuł II, rozdział 10).

Na określone nieprawidłowości reagowano odpowiednimi środkami przewidzianymi w rozdziale 7. Na mocy art. 82 traktatu Komisja przyjęła dyrektywę wzywającą zainteresowane państwo do zagwarantowania prowadzenia ewidencji wszystkich materiałów jądrowych oraz jej dostępności dla inspektorów Euratom. Ponieważ odpowiedź władz krajowych nie była satysfakcjonująca, Komisja postanowiła skierować sprawę do Trybunału Sprawiedliwości.

W innym przypadku Komisja na mocy art. 83 traktatu podjęła decyzję nakładającą sankcje (na mocy art. 83 ust. 1 lit. a)) na operatora instalacji jądrowej, który nie wypełniał w zadowalający sposób swoich obowiązków.

Informacje o innych przypadkach znajdują się w załączniku do dokumentu roboczego personelu Komisji.

4. ROZSZERZENIE

W 2004 r. oraz w pierwszej połowie 2005 r. szczególną uwagę poświęcono przygotowaniu wdrażania środków bezpieczeństwa Euratom w nowych państwach członkowskich. Opracowano program informatyczny mający ułatwić nowym państwom członkowskim spełnienie wymogów związanych ze sprawozdawczością i uwzględniający wspomniane wyżej nowe rozporządzenie w sprawie środków bezpieczeństwa. Rozmieszczanie odpowiedniego sprzętu oraz oprogramowania rozpoczęto w drugiej połowie 2004 r. Oczekuje się, że pełne wdrożenie i rutynowe wykorzystanie programu przez użytkowników z nowych państw członkowskich będzie miało miejsce od początku 2006 r.

Zintensyfikowano regularne kontakty z władzami państw oraz operatorami instalacji jądrowych w celu zapewnienia płynnego przejścia od sprawozdawczości dotyczącej realizacji środków bezpieczeństwa w ramach dwustronnych umów z MAEA do realizacji środków bezpieczeństwa w ramach umowy pomiędzy państwami członkowskimi, Europejską Wspólnotą Energii Atomowej i MAEA.

Szczególną uwagę poświęcono także przyszłym działaniom kontrolnym w nowych państwach członkowskich. Przemysł jądrowy tych państw jest w większości ograniczony do reaktorów energetycznych oraz składowisk. Rozpoczęto program w zakresie zbierania informacji oraz misji technicznych.

W trakcie przygotowań do zbliżającego się rozszerzenia Unia Europejska wielokrotnie podkreślała znaczenie wysokiego poziomu bezpieczeństwa jądrowego w Bułgarii i Rumunii.

Bułgaria musi zagwarantować dostosowanie się do wymogów i procedur Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej. Po przeglądzie („peer review”) w zakresie bezpieczeństwa jądrowego przeprowadzonym w elektrowni jądrowej Kozłodój w 2003 r. przedstawione zostało sprawozdanie sytuacyjne. Potwierdziło ono znaczenie zobowiązania Bułgarii do definitywnego zamknięcia bloków 1-4 elektrowni Kozłodój w najbliższych możliwych terminach. Zobowiązanie to włączone zostało do Aktu Przystąpienia Bułgarii podpisanego w dniu 25 kwietnia 2005 r. w Luksemburgu.

Negocjacje z Rumunią w obszarze energii zostały zakończone pod koniec 2004 r. Rumunia kontynuuje doskonalenie posiadanych ram regulacyjnych w zakresie bezpieczeństwa jądrowego. Jednak państwo to musi jeszcze poprawić bezpieczeństwo w elektrowni jądrowej Cernavoda (elektrownia w technologii Candu[15]), kontynuować opracowywanie krajowych programów dotyczących bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem i odpadami promieniotwórczymi oraz poszerzyć możliwości organów regulacyjnych sektora jądrowego.

Trwa przegląd odnośnych przepisów prawa w Chorwacji i w Turcji.

5. GłÓWNE WYDARZENIA W DZIEDZINIE ENERGII JąDROWEJ NA OBSZARZE UE

5.1. Likwidacje elektrowni jądrowych, gospodarowanie odpadami oraz transport odpadów

5.1.1. Likwidacje elektrowni jądrowych

Komisja kontynuowała prace nad wdrożeniem protokołów Traktatu o Przystąpieniu w sprawie Ignaliny i Bohunic. W 2004 r. przyznano 138 mln EUR, a kolejne 139 mln EUR przydzielono na rok 2005. Większość tej pomocy dostarczono poprzez Międzynarodowe Fundusze Wspierania Likwidacji Elektrowni Jądrowych, zarządzane przez EBOR[16] i nadzorowane przez zgromadzenia ofiarodawców, którym przewodniczy przedstawiciel Komisji. Na życzenie beneficjenta część pomocy na likwidację elektrowni jądrowych zarządzana wspólnie przez Litwę oraz Komisję wzrosła prawie dwukrotnie – z 10 mln EUR w 2004 r. do 18 mln EUR w roku 2005. Pomoc ta jest przekazywana przy wykorzystaniu podejścia typu PHARE i przeznaczona na utrzymanie kultury bezpieczeństwa oraz kwestie społeczne.

W odpowiedzi na zaniepokojenie Parlamentu Europejskiego związane z dyrektywą w sprawie wspólnych zasad dla wewnętrznego rynku energii elektrycznej, w 2004 r. opublikowano sprawozdanie na temat wykorzystania środków finansowych przeznaczonych na likwidację elektrowni jądrowych[17]. Komisja stwierdziła, że konieczne jest zapewnienie poszanowania czterech podstawowych zasad: adekwatności, dostępności i wykorzystania funduszy oraz przejrzystego zarządzania nimi. W 2005 r. przygotowano drugie sprawozdanie dotyczące wszystkich rodzajów komercyjnych instalacji jądrowych w UE[18]. Podstawę do jego opracowania stanowiły konsultacje z państwami członkowskimi, Parlamentem Europejskim i specjalistami w branży oraz odpowiedzi na kwestionariusze dla poszczególnych państw. Wydane zostanie zalecenie, w którym państwa członkowskie zostaną poproszone o podjęcie niezbędnych działań w zakresie wspomnianych wyżej zasad.

5.1.2. Odpady promieniotwórcze

Dostępność technologii mających na celu ograniczenie ilości i radiotoksyczności długożyciowych radionuklidów oraz sprawiających, że manipulowanie takimi materiałami i ich unieszkodliwianie jest bezpieczniejsze i łatwiejsze do zaakceptowania, może sprzyjać krajowym decyzjom w sprawie gospodarowania odpadami promieniotwórczymi.

Roboczy program Komisji na 2005 r. zawierał propozycję powołania wspólnego przedsięwzięcia, w którym skoncentrowano by się na działaniach badawczych w zakresie gospodarowania odpadami promieniotwórczymi. Podejmowane są pewne wstępne kroki mające na celu osiągnięcie szerokiego konsensusu w sprawie tej inicjatywy. Służby Komisji badają, w jaki sposób powołać inicjatywę technologiczną służącą konsultacjom i budowaniu konsensusu z partnerami przemysłowymi oraz określeniu najbardziej obiecujących technologii skutecznego gospodarowania odpadami promieniotwórczymi. Ostatecznym celem inicjatywy będzie przedstawienie możliwości ograniczenia trwałości promieniotwórczych produktów odpadowych oraz wykonalności ich składowania pod ziemią. Przygotowania będą prowadzone w kontekście siódmego programu ramowego Euratom na rzecz badań naukowych.

5.1.3. Transport materiałów promieniotwórczych

W 2004 r. stała grupa robocza ds. transportu materiałów promieniotwórczych ukończyła swoje piąte sprawozdanie. Proponuje w nim środki mające na celu poprawę działania sektora oraz podniesienie poziomu bezpieczeństwa. Sprawozdanie to jest uaktualnione i uwzględnia obecną sytuację po ostatnim rozszerzeniu UE.

5.2. Środki bezpieczeństwa jądrowego

5.2.1. Kontrole w zakresie środków bezpieczeństwa

W dniu 30 kwietnia 2004 r. Komisja przyjęła komunikat[19] określający zasady nowego podejścia do środków bezpieczeństwa jądrowego, koncentrujący się bezpośrednio na celach traktatu oraz uwzględniający narastanie międzynarodowych obaw. W komunikacie przedstawiono w zarysie sposób przeprowadzania zadań kontrolnych przekazanych DG TREN.

Od października 2004 r. w Radzie regularnie omawiane były podejścia do środków bezpieczeństwa jądrowego. W ciągu roku 2005 odbyły się dwustronne konsultacje z kilkoma państwami członkowskimi (Belgią, Finlandią, Francją, Niemcami, Włochami, Hiszpanią, Szwecją i Wielką Brytanią), mające na celu przedstawienie i rozważenie nowej polityki w zakresie środków bezpieczeństwa. Prezydencja Wielkiej Brytanii przygotowała dokument w sprawie nowych ram środków bezpieczeństwa Euratom, który został przyjęty do wiadomości przez COREPER. Jest to krok w kierunku osiągnięcia powszechnego porozumienia pomiędzy państwami członkowskimi a Komisją w sprawie dalszej drogi wdrażania środków bezpieczeństwa przy poszanowaniu roli wszystkich zainteresowanych stron, zgodnie z postanowieniami traktatu. Równocześnie odbywały się spotkania z dużymi użytkownikami przemysłowymi w celu oceny wpływu nowych metod, takich jak kontrole stosowanych przez operatorów systemów ewidencjonowania i kontroli stanu ilościowego materiałów jądrowych oraz zmieniona podstawowa częstotliwość kontroli.

O pracach tych na bieżąco informowano MAEA. Opracowywane są ramy przyszłej współpracy pomiędzy Europejską Wspólnotą Energii Atomowej a Agencją.

Od dnia 1 maja 2004 r. służby Komisji przeprowadzają kontrole środków bezpieczeństwa w instalacjach jądrowych nowych państw członkowskich.

5.2.2. Protokoły dodatkowe

Protokoły dodatkowe dotyczące 15 państw członkowskich weszły w życie z dniem 30 kwietnia 2004 r. W porównaniu z tradycyjnymi umowami w sprawie środków bezpieczeństwa protokoły dodatkowe dają MAEA dwa nowe zestawy uprawnień. Po pierwsze, państwa powinny dostarczyć MAEA rozszerzone deklaracje dotyczące działań w dziedzinie jądrowej, a po drugie – MAEA uzyskuje prawo do odwiedzania po powiadomieniu z niewielkim wyprzedzeniem lokalizacji związanych z jądrowym cyklem paliwowym (dostęp uzupełniający).

Zgodnie z protokołami dodatkowymi Komisja przekazuje MAEA informacje dotyczące materiałów jądrowych w swoim własnym imieniu dla wszystkich państw członkowskich. Ponadto Komisja przygotowuje sprawozdania spełniające wymogi protokołów dodatkowych dotyczące rozszerzonych informacji dla 10 spośród 13 państw nieposiadających broni jądrowej (te 10 państw zwanych jest państwami, których dotyczy list towarzyszący – ang. „side-letter states”). Chociaż państwa te nadal ponoszą odpowiedzialność za ścisłość dostarczonych danych, Komisja zgodziła się zbierać te dane i składać sprawozdania w imieniu tych państw. Austria, Szwecja i Finlandia postanowiły zgłaszać tę część informacji, która należy do odpowiedzialności państwa, bezpośrednio do MAEA wraz z kopią dla Komisji. Dwa państwa posiadające broń jądrową (Francja i Wielka Brytania) wysyłają swoje deklaracje bezpośrednio do MAEA.

Wszystkie terminy dotyczące składania sprawozdań przez Komisję dla wspomnianej grupy 10 państw zostały dotrzymane, pomimo otrzymania wielu deklaracji z opóźnieniem.

W grudniu 2005 r. Słowacja i Estonia zakończyły procedury mające na celu dołączenie do umowy trójstronnej (INFCIRC[20]/193). Każde z pozostałych ośmiu nowych państw członkowskich ma obowiązującą dwustronną umowę o zabezpieczeniach oraz obowiązujący protokół dodatkowy. Przystąpienie tych państw do wspólnego porozumienia spodziewane jest w 2006 r., po zakończeniu krajowych procedur legislacyjnych.

W 2004 r. MAEA jeden raz skorzystała ze swoich uprawnień do przeprowadzenia czynności weryfikacyjnych (dostęp uzupełniający). Miało to miejsce dnia 21 grudnia 2004 r. w Helsinkach w Finlandii. Był przy tym obecny inspektor Komisji z DG TREN. Szereg kolejnych dostępów uzupełniających miał miejsce w 2005 r. w prawie wszystkich państwach członkowskich na mocy umowy INFCIRC 193. Ogólnie przepisy protokołów dodatkowych dotyczące praw dostępu są skomplikowane. Urzędnicy Komisji obecni w czasie dostępów uzupełniających otrzymują polecenie zapewnienia poszanowania dla praw MAEA, państwa członkowskiego oraz operatora obiektów podlegających dostępowi po powiadomieniu z niewielkim wyprzedzeniem.

5.3. Ochrona radiologiczna

5.3.1. Działania na mocy art. 31 traktatu Euratom

Mając na uwadze możliwą nowelizację podstawowych norm bezpieczeństwa, pod koniec 2004 r. Komisja przeprowadziła konferencję dotyczącą nowego projektu zaleceń ICRP[21] 2005 w sprawie ochrony przed promieniowaniem. Na podstawie wniosków grupy ekspertów naukowych Komisja przygotowała stanowisko negocjacyjne w sprawie proponowanych zaleceń i przekazała je ICRP.

Na mocy art. 31 traktatu powołana została nowa grupa ekspertów, w której skład weszli eksperci z nowych państw członkowskich. Grupa ustaliła program prac dotyczących nowelizacji podstawowych norm bezpieczeństwa.

5.3.2. Realizacja wymogów Euratom w sprawie radioaktywności środowiska

W roku 2004 Komisja przeprowadziła pięć weryfikacji na mocy art. 35[22] traktatu: trzy w państwach UE-15 (zakład utylizacji odpadów promieniotwórczych Sellafield, elektrownia jądrowa Trillo (E), obiekt Dounreay (UK)) oraz dwie w nowych państwach członkowskich (Temelin (CZ) oraz Paks (HU)). Liczba weryfikacji wzrosła do sześciu w 2005 r., przede wszystkim w nowych państwach członkowskich: w Ignalinie (LT), Temelinie (CZ), na Słowacji i w Estonii. Ponadto powtórnie poddano weryfikacji Grecję oraz zakład utylizacji odpadów promieniotwórczych w La Hague (FR).

Dokument określający przyjęte podejście oraz standardowe ustalenia w zakresie realizacji weryfikacji, o których mowa w art. 35, został uaktualniony i rozesłany do wiadomości 10 nowych państw członkowskich. Projekt został omówiony z przedstawicielami państw członkowskich w grudniu 2004 r. Chociaż w przypadku niektórych nowych państw członkowskich dokument ten został włączony do indywidualnego protokołu dwustronnego, Komisja przedstawiła wniosek dotyczący komunikatu w sprawie realizacji weryfikacji, o których mowa w art. 35, w celu zharmonizowania działań we wszystkich państwach członkowskich. Przyjęcie komunikatu jest zaplanowane na rok 2006.

Do państw członkowskich został rozesłany kwestionariusz, by zebrać informacje w sprawie krajowych wymogów i działań kontrolnych związanych z realizacją postanowień art. 35. Trwa analiza odpowiedzi i opracowywanie zaleceń dotyczących przyszłych ustaleń odnośnie do realizacji tych postanowień.

Na mocy art. 36 traktatu państwa członkowskie przekazują informacje o poziomach promieniotwórczości w środowisku naturalnym. Zalecenie Komisji[23] określa treść, czas oraz sposób przekazywania danych. Od czasu pierwszego zgłoszenia (w czerwcu 2002 r.) nie zgłaszano żadnych problemów w tym zakresie.

W 2004 r. oceniono dziewięć planów unieszkodliwiania odpadów promieniotwórczych, przedstawionych przez państwa członkowskie w myśl art. 37[24] traktatu. W 2005 r. oceniono trzynaście planów. Przedłożenie danych spowodowało przyjęcie odpowiednich opinii Komisji. W dniu 14 marca 2005 r. Komisja przyjęła raport dla Parlamentu Europejskiego w sprawie realizacji postanowień art. 37 w okresie od lipca 1994 r. do grudnia 2003 r.

5.3.3. Gotowość w przypadku zdarzenia radiacyjnego

Wspólnotowy system wczesnej wymiany informacji (ECURIE[25]) był utrzymywany całodobowo. Wszystkie państwa kandydujące podpisały umowę uczestnictwa na długo przed majem 2004. Wszystkie nowe państwa członkowskie uczestniczyły w systemie ECURIE przed majem 2004, więc wymagane punkty kontaktowe oraz właściwe organy zostały ustanowione przed przystąpieniem (prócz Malty, w czerwcu), a większość ma już w pełni sprawny wyspecjalizowany sprzęt. Do systemu ECURIE przystąpiły Rumunia i Bułgaria; Turcja i Chorwacja uczestniczą w systemie na poziomie obsługi. Stan eksploatacyjny systemu ECURIE był regularnie sprawdzany. DG TREN uczestniczyła w międzynarodowych ćwiczeniach sytuacji kryzysowych, w tym w bardzo ważnych ćwiczeniach Convex-3, których gospodarzem była Rumunia w maju 2005 r.

Komisja odegrała aktywną rolę w sprawie propozycji zawarcia na stałe w Codex Alimentarius WHO-FAO[26] (Kodeksie Żywnościowym) wytycznych dotyczących maksymalnego dopuszczalnego poziomu radionuklidów w środkach spożywczych do stosowania w obrocie międzynarodowym. Alternatywna propozycja Komisji uzyskała duże poparcie w Radzie. Stanowisko Komisji zostało w końcu poparte przez grupę ekspertów powołaną na mocy art. 31 traktatu, co dało Komisji silną pozycję w dążeniu do realizacji spraw zgodnie ze swoim punktem widzenia w Komitecie Kodeksu Żywnościowego w kwietniu 2005 r. „Wspólne stanowisko” Wspólnoty skłoniło Komitet Kodeksu do powierzenia Wspólnocie zadania przeredagowania wytycznych razem z MAEA (autorem pierwotnej propozycji). Nowy projekt, który być może zostanie przyjęty w 2006 r., w pełni odzwierciedla stanowisko Wspólnoty dotyczące zakresu wytycznych (wyłącznie na wypadek zdarzenia radiacyjnego) oraz oddzielnego uwzględnienia żywności dla niemowląt.

5.4. Zaopatrzenie w materiały jądrowe

Największym dostawcą naturalnego uranu do UE pozostaje Kanada, choć to Rosja jest największym dostawcą w ogóle, jeśli wziąć pod uwagę ponownie wzbogacane odpady oraz materiał zasilający pod postacią wysoko wzbogaconego uranu (HEU).

Bezpieczeństwo zaopatrzenia stało się kwestią jeszcze ważniejszą niż kilka lat temu, gdy ceny były niższe, a zasoby łatwiej dostępne. Prawie połowa światowego zapotrzebowania reaktorów na paliwo jądrowe pokrywana była w ostatnich latach przez zaopatrzenie wtórne z wcześniejszych zapasów oraz z rozrzedzania wysoko wzbogaconego uranu ze źródeł wojskowych. Zdaniem ESA, potrzebna jest większa produkcja pierwotna. Wzrost cen uranu od 2003 r. spowodował wzmożenie działań poszukiwawczych i wydobywczych, w wyniku czego światowa produkcja uranu zwiększyła się o 14 % w 2004 r. i ma szanse dalej wzrosnąć w roku 2005.

W UE głównym wydarzeniem w branży było zatwierdzenie przez Komisję (na mocy przepisów WE w sprawie połączeń) w październiku 2004 r. wspólnego przedsięwzięcia technologicznego dwóch europejskich przedsiębiorstw zajmujących się wzbogacaniem uranu. Przedsięwzięcie to pozwoli jednemu z przedsiębiorstw wejść w posiadanie technologii wirówkowej opracowanej przez drugie z nich i zbudować nowy zakład wzbogacania uranu z wykorzystaniem tej technologii. Zakład ten ma rozpocząć produkcję w 2007 r.

6. WSPÓłPRACA MIęDZYNARODOWA

6.1. Umowy z krajami trzecimi

6.1.1. Japonia

W 2004 r. Komisja zakończyła negocjacje oraz przyjęła i przekazała Radzie zalecenie[27] zatwierdzenia zawarcia z Japonią dwóch umów w sprawie współpracy w zakresie pokojowego wykorzystania energii jądrowej oraz w sprawie badań i rozwoju w dziedzinie jądrowej. W związku z wnioskami strony japońskiej dotyczącymi interpretacji, Komisja przedłożyła Radzie zmiany w brzmieniu tekstu, możliwe do przyjęcia przez Radę. Umowa została podpisana w lutym 2006 r.

6.1.2. Ukraina

We wrześniu 2004 r. Rada zatwierdziła zawarcie przez Komisję umowy w sprawie współpracy w zakresie pokojowego wykorzystania energii jądrowej pomiędzy Europejską Wspólnotą Energii Atomowej a Radą Ministrów Ukrainy[28]. Komisja podpisała umowę w dniu 28 kwietnia 2005 r.

Umowa ta dotyczy bezpieczeństwa jądrowego, kontrolowanej syntezy jądrowej, badań naukowych i rozwoju w dziedzinie jądrowej, transferów międzynarodowych, w tym obrotu materiałami jądrowymi i świadczenia usług w zakresie jądrowego cyklu paliwowego, jak również środków mających na celu zapobieganie nielegalnemu handlowi materiałami jądrowymi.

6.1.3. Kazachstan

W 2004 r. trwały negocjacje w sprawie umowy dwustronnej dotyczącej współpracy w zakresie pokojowego wykorzystania energii jądrowej. Zmieniona propozycja umowy została przedstawiona Kazachstanowi w lutym 2005 r.

6.1.4. Uzbekistan

Z dniem 1 sierpnia 2004 r. weszła w życie dwustronna umowa w sprawie współpracy w zakresie pokojowego wykorzystania energii jądrowej.

6.2. Konwencje międzynarodowe

6.2.1. Konwencja bezpieczeństwa jądrowego

Komisja zmieniła swoją decyzję 1999/819/Euratom z dnia 16 listopada 1999 r. w sprawie przystąpienia przez Europejską Wspólnotę Energii Atomowej do konwencji bezpieczeństwa jądrowego z 1994 r. w zakresie dołączonej do niej deklaracji[29]. W związku z orzeczeniem Trybunału[30] do Sekretariatu Generalnego MAEA przekazana została nowa deklaracja kompetencji.

W trzecim spotkaniu przeglądowym konwencji bezpieczeństwa jądrowego (w kwietniu 2005 r.) Europejska Wspólnota Energii Atomowej uczestniczyła po raz drugi jako umawiająca się strona, ale po raz pierwszy po złożeniu rozszerzonej deklaracji kompetencji. Komisja przedstawiła sprawozdanie dotyczące wszystkich głównych aspektów konwencji.

6.2.2. Wspólna konwencja

Negocjowana pod auspicjami MAEA „Wspólna konwencja bezpieczeństwa w postępowaniu z wypalonym paliwem jądrowym i bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi” weszła w życie z dniem 18 czerwca 2001 r. W październiku 2001 r. Komisja przedłożyła Radzie wniosek w sprawie przystąpienia do konwencji. W styczniu 2005 r. Rada przyjęła decyzję[31] zatwierdzającą przystąpienie Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej do konwencji oraz deklarację w sprawie dziedzin kompetencji.

W dniu 14 czerwca 2005 r. Komisja przyjęła niezbędną decyzję[32] zatwierdzającą przystąpienie Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej do wspólnej konwencji. Przystąpienie jest skuteczne od stycznia 2006 r.

6.2.3. Konwencja o ochronie fizycznej materiałów jądrowych

Propozycja zmian w konwencji o ochronie fizycznej materiałów jądrowych została rozesłana przez MAEA w 2004 r. Po spotkaniu przygotowawczym w kwietniu 2005 r., dnia 8 lipca konferencja poprawkowa przyjęła zmianę konwencji.

Decyzją[33] z dnia 28 czerwca 2005 r. Rada upoważniła Komisję do negocjowania zmian w konwencji o ochronie fizycznej materiałów jądrowych w odniesieniu do spraw wchodzących w zakres kompetencji Wspólnoty. Europejska Wspólnota Energii Atomowej uczestniczyła zatem w pełni w konferencji poprawkowej.

6.2.4. Konwencja o wczesnym powiadamianiu o awarii jądrowej i konwencja w sprawie pomocy w przypadku awarii jądrowej lub zagrożenia radiologicznego

Komisja przyjęła dwa wnioski w sprawie decyzji Rady[34] zatwierdzających zawarcie konwencji MAEA o wczesnym powiadamianiu o awarii jądrowej i konwencji w sprawie pomocy w przypadku awarii jądrowej lub zagrożenia radiologicznego, co pozwala na większe zaangażowanie Wspólnoty w mechanizmy przygotowane na podstawie tych konwencji oraz komplementarność z podobnymi postanowieniami uzgodnionymi na poziomie UE. Europejska Wspólnota Energii Atomowej jest w trakcie przystępowania do tych dwóch konwencji.

6.3. Współpraca z MAEA i innymi organizacjami międzynarodowymi

Na mocy traktatu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej MAEA jest odpowiedzialna za ogólnoświatowe środki bezpieczeństwa. Komisja pełni rolę „wspólnotowego systemu rozliczania i kontroli” dla celów MAEA. W związku z tym, na mocy trójstronnych umów o środkach bezpieczeństwa, działania kontrolne Komisji mogą być obserwowane przez inspektorów MAEA. Jeśli MAEA uzna, że istnieje taka potrzeba, przeprowadza ona działania uzupełniające wobec działań prowadzonych przez Wspólnotę. Komisja wspiera MAEA w wykonywaniu jej obowiązków poprzez wykorzystanie własnego sprzętu.

Współpraca z MAEA w obszarze rozliczania materiałów jądrowych oraz w obszarze protokołów dodatkowych była satysfakcjonująca. Zakończone zostały rozmowy dotyczące formalnych ustaleń w sprawie przystąpienia nowych państw członkowskich do wspólnotowej umowy o środkach bezpieczeństwa[35].

Zintensyfikowano uczestnictwo w pracach szeregu organizacji międzynarodowych i ich komitetów (jak np. MAEA, Agencja Energii Jądrowej OECD, ICPR). Szczególnie ważne były prace nad wymogami bezpieczeństwa w zakresie składowania odpadów promieniotwórczych w formacjach geologicznych. Szczegółowe normy bezpieczeństwa UE muszą niestety dopiero zostać określone i uzgodnione.

[1] Raport roczny dostępny na zamówienie lub na stronie internetowej http://europa.eu.int/comm/euratom/index_en.html

[2] Strony internetowe DG ds. Badań Naukowych: http://europa.eu.int/comm/research/; strony Wspólnego Centrum Badawczego (JRC): http://www.jrc.cec.eu.int/

[3] DG RELEX: DG ds. Stosunków Zewnętrznych, DG AIDCO: DG ds. Pomocy i Współpracy Europejskiej

[4] DG ELARG: DG ds. Rozszerzenia

[5] DG ECFIN: DG ds. Gospodarczych i Finansowych

[6] COM(2004) 526 z 8.9.2004

[7] COM (2004) 716 z 12.11.2004

[8] COM (2004) 716 wersja ostateczna – 2004/0249 (CNS)

[9] Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

[10] COM(2005) 673 wersja ostateczna z 21.12.2005

[11] Rozporządzenie (Euratom) nr 302/2005

[12] C(2005) 5127 z 15.12.2005

[13] Dz.U. L 346 z 31.12.2003, str. 57

[14] Dz.U. L 2 z 6.1.2004, str. 36-46

[15] „CANada Deuterium Uranium”. Reaktor ciężkowodny ciśnieniowy (ang. PWHR); zaprojektowany w Kanadzie reaktor energetyczny, w którym używa się ciężkiej wody (tlenek deuteru) jako moderatora i chłodziwa oraz uranu naturalnego jako paliwa.

[16] Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju

[17] Raport w sprawie wykorzystania zasobów finansowych przeznaczonych na likwidację elektrowni jądrowych (COM(2004) 719 wersja ostateczna)

[18] Sprawozdanie ma zostać przyjęte przez Komisję w 2006 r.

[19] C(2004) 1669 z 30.4.2004

[20] Okólnik informacyjny (ang. Information Circular)

[21] Międzynarodowa Komisja Ochrony Radiologicznej (ang. International Commission on Radiological Protection)

[22] Artykuł ten daje Komisji prawo do sprawdzenia działania instalacji monitorujących poziom promieniotwórczości w powietrzu, wodzie i glebie.

[23] Zalecenie Komisji z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie stosowania art. 36 traktatu Euratom, w zakresie śledzenia poziomu promieniotwórczości w środowisku naturalnym na potrzeby oceny stopnia narażenia ogółu ludności (2000/473/Euratom).

[24] Artykuł ten zobowiązuje Komisję do wydania opinii (po konsultacji z grupą specjalistów) dotyczącej wszystkich danych przesłanych przez państwa członkowskie i dotyczących ich planów w zakresie unieszkodliwiania odpadów promieniotwórczych, jeśli realizacja takich planów mogłaby spowodować skażenie promieniotwórcze w innych państwach członkowskich.

[25] System wczesnego powiadamiania i wymiany informacji o zagrożeniach radiologicznych (ang. European Commission Urgent Radiological Information Exchange)

[26] Światowa Organizacja Zdrowia – Organizacja ds. Wyżywienia i Rolnictwa (ang. World Health Organisation – Food and Agriculture Organisation)

[27] SEC(2004) 524 wersja ostateczna z 26.11.2004

[28] COM(2003) 129 wersja ostateczna

[29] Decyzja 2004/491/Euratom

[30] Komisja przeciw Radzie, sprawa C-29/99, Zb. Orz. 2002, str. I-11221. Sąd częściowo unieważnił deklarację złożoną przez Europejską Wspólnotę Energii Atomowej przy przystępowaniu do konwencji bezpieczeństwa jądrowego.

[31] 2005/84/Euratom, Dz.U. L 30 z 3.2.2005, str. 10

[32] C(2005) 1729

[33] COM(2005) 199

[34] COM(2004) 560 z 16.8.2004

[35] INFCIRC 193