−Szczególne rozwiązanie motywacyjne dotyczące zrównoważonego rozwoju i dobrych rządów („GSP Plus”) zapewnia krajom szczególnie narażonym pod kątem zróżnicowania ich gospodarek oraz wielkości przywozu całkowite zawieszenie ceł dla zasadniczo tych samych 66 % pozycji taryfowych, co w przypadku standardowego GSP. W zamian za to państwa beneficjenci muszą ratyfikować i skutecznie wdrożyć 27 podstawowych międzynarodowych konwencji, wymienionych w załączniku VIII do rozporządzenia w sprawie GSP. Konwencje te dotyczą praw człowieka i praw pracowniczych, ochrony środowiska oraz dobrych rządów. Obecnie 13 krajów korzysta z GSP Plus.

W rozporządzeniu w sprawie GSP zreformowano ogólny system preferencji taryfowych, aby lepiej ukierunkować preferencje GSP na kraje najbardziej potrzebujące, w szczególności kraje najsłabiej rozwinięte („kraje LDC”) i inne kraje rozwijające się o niskim i średnio-niskim dochodzie. Reformy GSP znacznie zmniejszyły liczbę beneficjentów – ze 178 do 92. Kraje, które zostały sklasyfikowane przez Bank Światowy jako kraje o średnio-wysokim dochodzie i kraje powyżej tego poziomu, są wyłączone z ogólnego systemu preferencji taryfowych. Kraje, które korzystają z rozwiązań polegających na preferencyjnym dostępie do rynku UE, zapewniającym co najmniej taki sam poziom preferencji taryfowych dla praktycznie całego handlu, również nie są objęte tym systemem.

Wykaz beneficjentów GSP był wielokrotnie modyfikowany, aby odzwierciedlić wycofywanie krajów z GSP, zgodnie z kryteriami określonymi w art. 4 rozporządzenia w sprawie GSP (tj. krajów, które zostały sklasyfikowane przez Bank Światowy jako kraje o średnio-wysokim dochodzie przez trzy kolejne lata, lub które rozpoczęły już korzystanie z umów o preferencyjnym dostępie do rynku UE, gwarantujących takie same lub lepsze preferencje taryfowe).

Sprawozdanie to ma uwzględniać skutki wszystkich trzech rozwiązań preferencyjnych GSP w poprzednich dwóch latach . W rozporządzeniu w sprawie GSP wymaga się jednak, by sprawozdanie to koncentrowało się zwłaszcza na rozwiązaniu GSP Plus. W sprawozdaniu powinny zostać szczegółowo opisane ratyfikacja odpowiednich konwencji przez państwa beneficjentów, powiązana sprawozdawczość i skuteczna realizacja tych konwencji .

Na mocy rozporządzenia w sprawie GSP Komisja jest zobowiązana do przedkładania Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania na temat funkcjonowania ogólnego systemu preferencji taryfowych co dwa lata, począwszy od dnia 1 stycznia 2016 r.

GSP Plus zapewnia dodatkowe preferencje taryfowe krajom rozwijającym się podatnym na zagrożenia z uwagi na brak zróżnicowania ich gospodarek w wywozie do UE oraz z uwagi na ich niewystarczający udział w międzynarodowej wymianie handlowej. Rozwiązanie to pomaga tym państwom skutecznie wdrażać 27 głównych konwencji międzynarodowych dotyczących praw człowieka i praw pracowniczych, ochrony środowiska oraz dobrych rządów.

Tabela 3 poniżej zawiera wartości łącznego, kwalifikowalnego i preferencyjnego przywozudo UE w podziale na kraje objęte rozwiązaniem EBA. Wzrost odnotowano zarówno w przywozie kwalifikowalnym (z 17,4 mld EUR w 2013 r. do 19,5 mld EUR w 2014 r.), jak i w poziomie wykorzystania (z 83,1 % do 87,1 %). Poziom wykorzystania ponownie znacznie różni się w poszczególnych krajach. Wykres 6 poniżej pokazuje, że Bangladesz jest zdecydowanie największym użytkownikiem rozwiązania EBA, przed Kambodżą. W 2014 r. tych dwóch beneficjentów wspólnie odpowiadało za 85,4 % całego przywozu, w odniesieniu do którego stosowano preferencje w ramach rozwiązania EBA.

Tabela 2 poniżej zawiera wartości łącznego, kwalifikowalnego i preferencyjnego przywozudo UE w podziale na kraje objęte standardowym GSP. Wysokość przywozu kwalifikowalnego zmniejszyła się nieznacznie (z 43,5 mld EUR w 2013 r. do 38,7 mld EUR w 2014 r.) mimo nieznacznego wzrostu przywozu ogółem. Co więcej, ogólny poziom wykorzystania w 2014 r. wyniósł 70,3 %, nieco mniej niż w roku poprzednim – 71,5 %. Poziom wykorzystania znacznie różni się w poszczególnych krajach. Wykres 5 poniżej pokazuje, że Indie są zdecydowanie największym użytkownikiem standardowego GSP, przed Wietnamem i Indonezją. W 2014 r. tych trzech beneficjentów wspólnie odpowiadało za 87,8 % całego przywozu, w odniesieniu do którego stosowano preferencje standardowego GSP.

Aby dane państwo mogło ubiegać się o objęcie preferencjami w ramach rozwiązania GSP Plus, musi wcześniej ratyfikować 27 przedmiotowych konwencji. Ponadto kraje kandydujące do objęcia GSP Plus muszą pisemnie zobowiązać siędo kontynuowania ratyfikacji tych konwencji oraz do ich skutecznego wdrożenia. Kraje kandydujące do objęcia systemem muszą również bez zastrzeżeń zaakceptować wymogi dotyczące sprawozdawczości i monitorowania związane z tymi konwencjami i zgodzić się na współpracę w ramach unijnej procedury monitorowania przeprowadzanej przez Komisję Europejską.

Okres sprawozdawczy 2014–2015 obejmuje łącznie 14 beneficjentów GSP Plus. Armenii, Boliwii, Republice Zielonego Przylądka, Kostaryce, Ekwadorowi, Gruzji, Mongolii, Pakistanowi, Paragwajowi i Peru przyznano status GSP Plus w dniu 1 stycznia 2014 r.. Salwador, Gwatemala i Panama otrzymały status GSP Plus od dnia 28 lutego 2014 r., a Filipiny od dnia 25 grudnia 2014 r..

Kostaryka, Gwatemala, Salwador, Panama, i Peru przestały być beneficjentami GSP/GSP Plus od dnia 1 stycznia 2016 r., ponieważ korzystają z preferencyjnego dostępu do rynku na mocy dwustronnych umów handlowych. Podobnie Gruzja przestanie być beneficjentem GSP/GSP Plus od dnia 1 stycznia 2017 r.. W dniu 25 listopada 2015 r. Komisja postanowiła przyznać status GSP Plus Kirgistanowi; decyzja ta jest obecnie przedmiotem dyskusji w Parlamencie Europejskim i Radzie.

Tabela 4 poniżej zawiera wartości łącznego i preferencyjnego przywozu do UE w podziale na beneficjentów GSP Plus. Przywóz preferencyjny ogółem w ramach GSP Plus wzrósł (z 5,99 mld EUR w 2013 r. do 6,48 mld EUR w 2014 r.). W związku z tym, że kilku beneficjentów zaczęło korzystać z nowych umów o wolnym handlu z UE ogólny poziom wykorzystania nieznacznie się zmniejszył (z 69,7 % w 2013 r. do 66,1 % w 2014 r.). Biorąc pod uwagę te najnowsze zmiany dotyczące dostępu do rynku, poziom wykorzystania znacznie się różnił w poszczególnych krajach. Jak pokazano na wykresie 7 poniżej, w 2014 r. Pakistan i Filipiny łącznie odpowiadały za 87,8 % przywozu preferencyjnego w ramach GSP Plus.

4.2.Monitorowanie GSP Plus

4.2.1.Cel monitorowania GSP Plus

GSP Plus jest instrumentem opartym na zachętach, którego zadaniem jest wspieranie beneficjentów w skutecznym wdrażaniu 27 konwencji międzynarodowych. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie GSP początkowy okres funkcjonowania GSP Plus wynosi 10 lat (tj. system ten będzie obowiązywać do dnia 31 grudnia 2023 r.). Jest to proces długofalowy. Braki, które utrudniają skuteczne wdrożenie konwencji, dotyczą często kwestii wymagających rozwiązań średnio- i długoterminowych. Konwencje GSP Plus obejmują szereg zagadnień, takich jak prawa człowieka i prawa pracownicze, ochrona środowiska, zmiana klimatu, zwalczanie narkotyków i korupcji. Ponadto braki te są często wynikiem wielu złożonych i wzajemnie powiązanych kwestii, odnoszących się do zmian społecznych, kulturalnych, historycznych, zmian w zakresie bezpieczeństwa lub sytuacji gospodarczej. Zakłada się, że jako kraje rozwijające się wszyscy beneficjenci mogą stawać w obliczu wyzwań związanych z wdrażaniem, zwłaszcza w perspektywie krótko- i średnioterminowej.

W związku z powyższym zreformowane monitorowanie GSP Plus stanowi silną zachętę dla beneficjentów GSP Plus do poprawy wdrażania konwencji i ulepszenia sprawozdawczości. Wymaga to zaangażowania nie tylko w perspektywie krótkoterminowej, ale także w perspektywie średnio- i długoterminowej, co system monitorowania GSP Plus ma w pełni odzwierciedlać.

4.2.2.Promowanie międzynarodowych norm

GSP Plus wpisuje się w zobowiązanie UE do wspierania i wzmacniania wdrażania prawa międzynarodowego, zapisane w Traktacie o Unii Europejskiej. Dąży do zapewnienia, że beneficjenci będą się wywiązywać ze zobowiązań wynikających z ratyfikacji przez nich konwencji międzynarodowych. System GSP Plus nie zobowiązuje beneficjentów do przyjmowania ani wdrażania standardów UE – beneficjenci są raczej zobowiązani spełniać wymogi, które już zdecydowali się spełniać na mocy tych konwencji międzynarodowych.

Komisja zamierza zatem w coraz większym stopniu angażować się we współpracę z odpowiednimi organizacjami międzynarodowymi (np. Międzynarodową Organizacją Pracy („MOP”) oraz Organizacją Narodów Zjednoczonych („ONZ”)), aby zagwarantować, że podczas monitorowania i oceny GSP Plus przez UE stale uwzględnia się ich opinie i doświadczenia. Ważne jest utrzymywanie bliskich kontaktów z lokalnymi biurami organizacji międzynarodowych w państwach beneficjentach.

Zaangażowanie tego rodzaju jest szczególnie istotne ze względu na długi cykl sprawozdawczy wielu konwencji wymienionych w załączniku VIII do rozporządzenia w sprawie GSP Plus. Na przykład sprawozdania ONZ są wydawane co 4–5 lat, co oznacza dłuższy okres przerwy w porównaniu z dwuletnim cyklem sprawozdawczym w przypadku GSP Plus. Aktywna współpraca z odpowiednimi organizacjami międzynarodowymi jest zatem szczególnie użyteczna między cyklami sprawozdawczymi.

Ponadto fachowa wiedza tych organizacji może być bardzo przydatna dla projektów współpracy realizowanych w państwach beneficjentach. Komisja i MOP rozpoczynają obecnie realizację projektu pilotażowego GSP Plus dotyczącego budowania zdolności w Pakistanie, Mongolii, Gwatemali i Salwadorze. Komisja będzie nadal ściśle współpracować z organizacjami międzynarodowymi w czasie obowiązywania GSP Plus, w tym w ramach specjalnych projektów.

Wreszcie, GSP Plus umożliwia UE prowadzenie konstruktywnej dyskusji na temat zobowiązań beneficjentów do przestrzegania przedmiotowych konwencji na forum poszczególnych organizacji międzynarodowych, takich jak Komitet trójstronny MOP ds. stosowania norm lub Rada Administracyjna MOP.

4.2.3.Proces monitorowania GSP Plus

W rozporządzeniu w sprawie GSP wymaga się wzmożonego monitorowania, czy beneficjenci GSP Plus wywiązują się ze swoich zobowiązań. Służby Komisji, wraz z Europejską Służbą Działań Zewnętrznych („ESDZ”), stworzyły zatem ustrukturyzowany proces monitorowania: prowadzenie ciągłego „dialogu GSP Plus” z organami w państwie beneficjencie, sformalizowanego za pomocą rocznych wykazów zagadnień („kart wyników”).

Gdy beneficjent zostaje objęty systemem GSP Plus, Komisja opracowuje wstępną ocenę przestrzegania przez beneficjenta zobowiązań GSP Plus (pierwsza oficjalna karta wyników). W tej oficjalnej karcie wyników odnotowuje się istotne braki zidentyfikowane przez organy monitorujące konwencji międzynarodowych. W ten sposób rozpoczyna się ciągły dialog GSP Plus, podczas którego Komisja zwraca uwagę beneficjenta na obszary wyszczególnione w karcie wyników.

W dialogu wykorzystuje się w miarę możliwości istniejące powiązania polityczne i instytucjonalne między UE i beneficjentami. Wykaz jest aktualizowany corocznie, a od beneficjentów oczekuje się, że podejmą zdecydowane starania, by rozwiązać zidentyfikowane problemy.

Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie GSP w procesie monitorowania GSP Plus uwzględnia się opinie pochodzące z szerokiego zakresu źródeł innych niż organy monitorujące konwencji międzynarodowych, w tym opinie społeczeństwa obywatelskiego, partnerów społecznych, Parlamentu Europejskiego i Rady. W państwach beneficjentach zaangażowanych jest również wiele zainteresowanych stron – nie tylko rząd centralny, ale również władze lokalne lub regionalne, społeczeństwo obywatelskie (np. partnerzy społeczni, organizacje pozarządowe), stowarzyszenia przedsiębiorców oraz lokalne biura organizacji międzynarodowych.