Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie badań klinicznych produktów leczniczych stosowanych u ludzi oraz uchylenia dyrektywy 2001/20/WE /* COM/2012/0369 final - 2012/0192 (COD) */





UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU Badania kliniczne zgodnie z definicją w dyrektywie 2001/20/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 kwietnia 2001 r. w sprawie zbliżania przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich, odnoszących się do wdrożenia zasady dobrej praktyki klinicznej w prowadzeniu badań klinicznych produktów leczniczych, przeznaczonych do stosowania przez człowieka[1] są badaniami leków, w których uczestniczą ludzie i w których leki stosowane są poza zwykłą praktyką kliniczną na podstawie protokołu badawczego. Badania kliniczne wykonywane są w wielu różnych kontekstach. Wnioski o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu i publikacje w czasopismach medycznych opierają się na danych uzyskanych w badaniach klinicznych. Badania kliniczne są zatem niezbędną częścią klinicznych badań naukowych, które z kolei mają podstawowe znaczenie dla opracowywania produktów leczniczych i udoskonalenia opieki medycznej. Bez badań klinicznych nie byłoby nowych leków, dalszego rozwoju istniejących leków ani opartego na dowodach udoskonalenia metod leczenia przy pomocy leków. Co roku w UE/EOG składanych jest około 4 400 wniosków o pozwolenie na badania kliniczne[2]. Około 60 % badań klinicznych jest sponsorowanych przez przemysł farmaceutyczny, a 40 % przez inne zainteresowane strony, np. środowiska akademickie. Około 24 % wszystkich składanych w UE wniosków o pozwolenie na badania kliniczne dotyczy międzynarodowych badań klinicznych, tj. badań klinicznych, które zamierza się wykonać w co najmniej dwóch państwach członkowskich. Wydaje się, że to stosunkowo niewielka część, jednak te 24 % badań klinicznych obejmuje około 67 % wszystkich uczestników przyjętych do badań klinicznych. Oznacza to, że – przeciętnie biorąc – badanie kliniczne, w którym bierze udział ponad 40 uczestników, jest prowadzone w więcej niż jednym państwie członkowskim. Badania kliniczne prowadzone na terenie jednego państwa ograniczają się do badań na małą skalę z docelowo niewielką liczbą uczestników. Dyrektywą 2001/20/WE wprowadzono ważne udoskonalenia bezpieczeństwa i etyczności badań klinicznych w UE oraz wiarygodności danych pochodzących z badań klinicznych. Jednakże dyrektywa w sprawie badań klinicznych jest zapewne najostrzej krytykowanym aktem prawnym UE w dziedzinie produktów farmaceutycznych. Krytyka ta płynie ze strony wszystkich zainteresowanych podmiotów – pacjentów, przemysłu i badaczy akademickich. Dostępne dane przemawiają za tą krytyczną oceną. · W okresie od 2007 do 2011 r. liczba wniosków o pozwolenie na badania kliniczne spadła o 25 %[3]. · Koszty prowadzenia badań klinicznych wzrosły. W porównaniu z sytuacją sprzed rozpoczęcia stosowania dyrektywy 2001/20/WE potrzeby kadrowe sponsorów przemysłowych związane z obsługą procesu ubiegania się o pozwolenie na badanie kliniczne podwoiły się (wzrost o 107 %), a w przypadku małych przedsiębiorstw wzrost ten był jeszcze większy. W przypadku sponsorów niekomercyjnych zwiększenie wymogów administracyjnych spowodowane dyrektywą 2001/20/WE doprowadziło do wzrostu kosztów administracyjnych o 98 %. Dodatkowo od momentu wdrożenia dyrektywy 2001/20/WE składki ubezpieczeniowe dla sponsorów przemysłowych wzrosły o 800 %. · Średni okres potrzebny do rozpoczęcia badania klinicznego wzrósł o 90 %, osiągając 152 dni. Błędem byłoby wiązanie spadku aktywności w zakresie badań klinicznych jedynie i wyłącznie z dyrektywą 2001/20/WE. Dyrektywa 2001/20/WE na wiele sposobów wpłynęła jednak bezpośrednio na koszty i możliwość przeprowadzania badań klinicznych, co z kolei doprowadziło do spadku aktywności w zakresie badań klinicznych w UE. Ponadto inne czynniki (takie jak koszty wynagrodzeń i konieczność prowadzenia badań międzynarodowych w celu osiągnięcia zakładanej liczby uczestników) uległy pogorszeniu w związku z wymogami regulacyjnymi i powstałymi w ich następstwie kosztami, spowodowanymi dyrektywą 2001/20/WE. Wydaje się więc, że obowiązujące przepisy dyrektywy 2001/20/WE utrudniły prowadzenie badań klinicznych w Europie. Konieczne jest zatem działanie ze strony Komisji. 2. WYNIKI KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI ORAZ OCENA SKUTKÓW Przygotowując ocenę skutków na potrzeby niniejszego wniosku, Komisja dwukrotnie przeprowadziła konsultacje społeczne, pierwsze w dniach 9 października 2009 r. – 8 stycznia 2010 r., a drugie w dniach 9 lutego – 13 maja 2011 r. W ramach obu wspomnianych konsultacji uczyniono zadość wszystkim „Zasadom ogólnym i minimalnym standardom stosowanym przez Komisję w trakcie konsultacji z zainteresowanymi stronami”. Komisja opublikowała odpowiedzi oraz ich streszczenie. Dodatkowo począwszy od 2009 r. Komisja odbyła szereg spotkań z zainteresowanymi stronami w celu zapoznania się z ich oceną sposobu funkcjonowania dyrektywy w sprawie badań klinicznych i przedyskutowania skutków potencjalnych wariantów strategicznych. W dniu 31 marca 2011 r. odbyły się zakrojone na dużą skalę warsztaty dla zainteresowanych stron w celu wyjaśnienia różnych kwestii przedstawionych w dokumencie koncepcyjnym przedłożonym do konsultacji społecznych. Komisja przeprowadziła ocenę skutków zgodnie z własnymi wytycznymi w sprawie oceny skutków i opublikowała wyniki w sprawozdaniu z oceny skutków. 3. ASPEKTY PRAWNE WNIOSKU 3.1. Zakres (rozdziały I i II rozporządzenia, którego dotyczy wniosek) Zakres rozporządzenia, którego dotyczy wniosek, jest zasadniczo identyczny z zakresem dyrektywy 2001/20/WE. Zakres ten ogranicza się do klinicznych badań naukowych nad produktami leczniczymi, lecz jest on bardzo szeroki, ponieważ wyłączone są z niego jedynie badania biomedyczne nieobejmujące „interwencji” (np. ankiety przeprowadzane w środowisku lekarzy bez dodatkowej interwencji lub „eksploracja danych”). Co się tyczy „badań nieinterwencyjnych”, które są badaniami dotyczącymi bezpieczeństwa przeprowadzanymi po wydaniu pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, wszczynanymi, zarządzanymi lub finansowanymi przez posiadacza pozwolenia na dopuszczenie do obrotu dobrowolnie lub na podstawie obowiązków nałożonych przez organ właściwy ze względu na pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, odpowiednie przepisy określone są w dyrektywie 2001/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 listopada 2001 r. w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi[4]. 3.2. Procedura wydawania pozwoleń i związana z nią dokumentacja (składanie wniosku, ocena, decyzja; rozdziały II, III, XIV i XV rozporządzenia, którego dotyczy wniosek) We wniosku wprowadza się nową procedurę wydawania pozwoleń na badania kliniczne w oparciu o następujące koncepcje: · zharmonizowaną dokumentację związaną z procedurą wydawania pozwoleń, stanowiącą częściową kodyfikację obowiązujących wytycznych Komisji zawartych w zbiorze EudraLex w tomie 10; · „jeden portal” służący do składania wniosków o pozwolenie na przeprowadzenie badania klinicznego, połączony z bazą danych UE. Portal ten jest zarządzany przez Komisję Europejską, a korzystanie z niego przez sponsorów jest bezpłatne; · elastyczną i szybką procedurę oceny bez tworzenia nowej centralnej biurokracji. Ocena ta jest w dużej mierze kontrolowana przez państwa członkowskie. Wszystkie państwa członkowskie, w których sponsor zamierza prowadzić badanie kliniczne, są zaangażowane w tę ocenę; · jasny mechanizm mianowania „państwa członkowskiego pełniącego rolę sprawozdawcy”; · jasne ramy czasowe z pojęciem milczącej zgody w celu zapewnienia zgodności z wymogami; · forum ds. koordynacji i doradztwa, którego zadaniem jest zajmowanie się kwestiami, które mogą wyniknąć w trakcie procedury wydawania pozwoleń. Forum tym zarządza i przewodniczy mu Komisja; · jasne rozróżnienie kwestii, w których państwa członkowskie współpracują w ramach oceny, i aspektów o charakterze co do zasady etycznym lub krajowo-lokalnym, w przypadku których ocenę przeprowadza indywidualnie każde państwo członkowskie; · możliwość, w niektórych ściśle określonych przypadkach, „odstąpienia” przez dane państwo członkowskie od konkluzji z oceny wniosku o pozwolenie na przeprowadzenie badania klinicznego („kwalifikowane odstąpienie/opt-out”); · pozostawienie każdemu państwu członkowskiemu określenia ram organizacyjnych i wewnętrznych kompetencji dotyczących oceny pozwoleń na badania kliniczne, pod warunkiem przestrzegania międzynarodowych wytycznych w sprawie niezależności oceniających; · szybką procedurę „rozszerzania” badania klinicznego na dodatkowe państwa członkowskie; · w przypadku gdy po wydaniu pozwolenia na badanie kliniczne wprowadza się w nim zmiany, zmiany te podlegają obowiązkowi uzyskania pozwolenia, jeżeli – i tylko w takich przypadkach – dana zmiana ma istotny wpływ na bezpieczeństwo lub na prawa uczestników bądź na wiarygodność i odporność danych uzyskanych w ramach badania klinicznego. Zasadniczym elementem przepisów dotyczących wydawania pozwolenia na badanie kliniczne jest jasne rozróżnienie kwestii, w przypadku których państwa członkowskie współpracują w ramach oceny wniosku o pozwolenie na badanie kliniczne (art. 6 rozporządzenia, którego dotyczy wniosek), i kwestii, w przypadku których państwa członkowskie przeprowadzają ocenę indywidualnie (art. 7 rozporządzenia, którego dotyczy wniosek). Te drugie obejmują aspekty o charakterze ze swej istoty krajowym (na przykład odpowiedzialność), etycznym (na przykład świadoma zgoda) lub lokalnym (na przykład odpowiednia jakość ośrodków badawczych). Rozróżnienie to nie wpływa jednak w żaden sposób na to, jaki organ w danym państwie członkowskim przeprowadza ocenę. Wniosek nie ogranicza swobody państw członkowskich w zakresie wewnętrznej organizacji organów zaangażowanych w wydanie (lub niewydanie) pozwolenia na badanie kliniczne. Określenie ram organizacyjnych służących przestrzeganiu procedury wydawania pozwoleń ustanowionej w niniejszym rozporządzeniu pozostawione jest państwom członkowskim. W rezultacie w rozporządzeniu, którego dotyczy wniosek, inaczej niż w dyrektywie 2001/20/WE, nie określa się, który organ (czy organy) w danym państwie członkowskim wydaje (lub nie) pozwolenie na badanie kliniczne. Rozporządzenie, którego dotyczy wniosek, nie reguluje więc ani nie harmonizuje szczegółowych zasad działania komisji etycznych, nie narzuca obowiązku systematycznej współpracy na poziomie operacyjnym między komisjami etycznymi w UE ani nie ogranicza zakresu oceny dokonywanej przez komisje etyczne do kwestii ściśle etycznych (nie da się oddzielić nauki od etyki). Zamiast tego we wniosku pozostawia się państwom członkowskim swobodę w zakresie wewnętrznej organizacji podziału zadań pomiędzy różne organy. Tym, co ma w istocie znaczenie, jest fakt, że państwa członkowskie zapewniają niezależną, wysokiej jakości ocenę w ramach czasowych określonych w przepisach. Ponadto decydujące znaczenie ma zapewnienie jasności co do tego, którymi kwestiami państwa członkowskie zajmują się w ramach wzajemnej współpracy, a którymi zajmuje się indywidualnie każde państwo członkowskie za względu na ich co do zasady krajowy, lokalny lub etyczny charakter. Stosując takie podejście, w rozporządzeniu, którego dotyczy wniosek, twierdzi się jednak, że każdy wniosek o pozwolenie na badanie kliniczne będzie musiał zostać oceniony wspólnie przez rozsądną liczbę osób, które są niezależne, łącznie posiadają niezbędne kwalifikacje i doświadczenie we wszystkich odpowiednich dziedzinach, a w ramach oceny należy uwzględnić opinię osób nieposiadających fachowej wiedzy z dziedziny badań klinicznych. Wniosek jest zatem zgodny z międzynarodowymi wytycznymi i zapewnia dokładną, niezależną i wysokiej jakości ocenę wniosku o pozwolenie na badanie kliniczne w całej UE, nie naruszając kompetencji państw członkowskich w zakresie organizacji wewnętrznego procesu podejmowania decyzji w sprawie wniosku o pozwolenie na badanie kliniczne. 3.3. Związek z „doradztwem naukowym” Niezależnie od regulowania kwestii związanych z badaniami klinicznymi organy regulacyjne mogą być zaangażowane w fazę przygotowawczą badania w związku z pomocą w przygotowaniu protokołu[5], planem badań klinicznych z udziałem populacji pediatrycznej[6], doradztwem naukowym[7] oraz badaniami dotyczącymi bezpieczeństwa lub skuteczności po wydaniu pozwolenia[8] (zwanymi dalej „doradztwem naukowym”). W rozporządzeniu, którego dotyczy wniosek, nie miesza się kwestii doradztwa naukowego z kwestiami dotyczącymi wydawania pozwoleń na badania kliniczne – z dwóch powodów: · Zaangażowanie organu regulacyjnego w związku z doradztwem naukowym jest pojęciowo zupełnie inną kwestią niż wydawanie pozwolenia na badanie kliniczne – w tym pierwszym przypadku ustala się, które dane kliniczne są pożądane do celów ewentualnego wydania lub utrzymania w mocy pozwolenia na dopuszczenie do obrotu na późniejszym etapie, natomiast w drugim przypadku ustala się, czy badanie kliniczne jest dopuszczalne ze względu na prawa lub bezpieczeństwo pacjentów, jak również ze względu na wiarygodność i odporność danych. Można sobie w istocie jak najbardziej wyobrazić, że te dwa podejścia dają sprzeczne wyniki (co sporadycznie zdarzało się w przeszłości) – z perspektywy przyszłego udanego dopuszczenia do obrotu uzyskanie pewnych danych klinicznych na podstawie eksperymentów z udziałem ludzi może być pożądane, natomiast te badania kliniczne mogą być niedopuszczalne ze względu na ochronę uczestników. · Przepisy UE dotyczące badań klinicznych traktują badania kliniczne w sposób abstrakcyjny, tj. niezależnie od tego, czy wyniki mają być wykorzystane w przyszłym wniosku o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu lub w jakimkolwiek innym celu (np. do udoskonalenia strategii leczenia, porównania leczenia z użyciem różnych leków itd.). Ta różnica jest zwykle omawiana w ramach porównywania „komercyjnych” i „akademickich” badań klinicznych. Około 40 % wniosków o pozwolenie na badania kliniczne złożonych w UE dotyczy tych drugich badań. Koncepcja „mieszania” doradztwa naukowego i wydawania pozwoleń na badania kliniczne nie nadawałaby się zatem do zastosowania w przypadku ponad jednej trzeciej wszystkich badań klinicznych. Celem niniejszego wniosku jest jednak stymulowanie zwłaszcza tych „akademickich” badań klinicznych. 3.4. Ochrona uczestników i świadoma zgoda (rozdział V rozporządzenia, którego dotyczy wniosek) Zgodnie z art. 3 ust. 2 lit. a) Karty praw podstawowych UE żadna interwencja w dziedzinie medycyny i biologii nie może mieć miejsca bez swobodnej i świadomej zgody osoby zainteresowanej. Prawo UE musi być zgodne z tą zasadą. W procesie legislacyjnym prowadzącym do przyjęcia dyrektywy 2001/20/WE przepisy dotyczące ochrony uczestników oraz swobodnej i świadomej zgody poddano obszernej dyskusji. W rozporządzeniu, którego dotyczy wniosek, nie zmienia się istoty tych przepisów, z wyjątkiem kwestii badań klinicznych w sytuacjach nagłych (zob. akapit poniżej). Jednak jeśli chodzi o samo brzmienie przepisów, ze względu na jasność zmieniono układ niektórych przepisów i tam gdzie było to możliwe – niektóre skrócono. Na przykład przepisy związane z procedurą wydawania pozwoleń zostały przeniesione do rozdziałów II i III rozporządzenia, którego dotyczy wniosek, a przepisy związane z odszkodowaniami zostały przeniesione do rozdziału XII tego rozporządzenia. Jeśli chodzi o badania kliniczne w sytuacjach nagłych, w dyrektywie 2001/20/WE nie uwzględniono do tej pory określonej sytuacji, w której ze względu na naglące okoliczności niemożliwe jest uzyskanie swobodnej i świadomej zgody uczestnika lub przedstawiciela ustawowego („badania kliniczne w sytuacjach nagłych”). Aby temu zaradzić, dodano przepisy szczegółowe dotyczące badań klinicznych w sytuacjach nagłych, zgodne z obowiązującymi dokumentami zawierającymi międzynarodowe wytyczne w tej kwestii. Ponadto w odniesieniu do ochrony danych osobowych zastosowanie mają przepisy dyrektywy 95/46/WE[9] i rozporządzenia (WE) nr 45/2001[10]. W bazie danych UE nie będą gromadzone żadne dane osobowe uczestników biorących udział w badaniu. Ważne jest, by dane osobowe badaczy, które mogą być gromadzone w bazie danych UE, przechowywane były zgodnie z wyjątkiem przewidzianym w art. 17 ust. 3 lit. b) wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych (ogólne rozporządzenie o ochronie danych). W razie wykrycia przypadków niewłaściwego prowadzenia badań klinicznych ważne byłoby na przykład zidentyfikowanie wszystkich badań klinicznych, w które zaangażowani byli ci sami badacze, nawet kilka lat po zakończeniu tych badań klinicznych. 3.5. Zgłaszanie danych dotyczących bezpieczeństwa (rozdział VII rozporządzenia, którego dotyczy wniosek) W przepisach odnoszących się do zgłaszania danych dotyczących bezpieczeństwa kierowano się zasadami sformułowanymi w obowiązujących dokumentach zawierających międzynarodowe wytyczne. W porównaniu z dyrektywą 2001/20/WE przepisy te stały się bardziej funkcjonalne, prostsze i nowocześniejsze dzięki następującym rozwiązaniom: · możliwości niezgłaszania przez badacza sponsorowi zdarzeń niepożądanych, jeżeli tak przewidziano w protokole; · zgłaszaniu podejrzewanych nieoczekiwanych poważnych działań niepożądanych przez sponsora bezpośrednio do europejskiej bazy danych EudraVigilance; · uproszczonemu składaniu rocznego sprawozdania dotyczącego bezpieczeństwa przez sponsora. Co więcej, nie składa się rocznego sprawozdania dotyczącego bezpieczeństwa w przypadku badanych produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu, które są stosowane według zatwierdzonych dla nich wskazań. W przypadku tych produktów stosuje się zwykłe przepisy dotyczące nadzoru nad bezpieczeństwem farmakoterapii. Szczegółowe przepisy odnoszące się do zgłaszania danych dotyczących bezpieczeństwa, stanowiące częściową kodyfikację obowiązujących wytycznych Komisji[11], zawarte są w załączniku do rozporządzenia, którego dotyczy wniosek. Ułatwi to aktualizację obowiązujących przepisów, w drodze aktów delegowanych, ze względu na postęp techniczny i dostosowanie do ogólnoświatowych regulacji. Jeśli chodzi o europejską bazę danych EudraVigilance, jest już ona wykorzystywana do celów działań z zakresu nadzoru nad bezpieczeństwem farmakoterapii zgodnie z dyrektywą 2001/83/WE i rozporządzeniem 726/2004 oraz jest prowadzona i zarządzana przez Europejską Agencję Leków. W dyrektywie 2001/20/WE zawarto już odniesienie do tej bazy danych i do roli Europejskiej Agencji Leków w zarządzaniu tą bazą. W rozporządzeniu, którego dotyczy wniosek, nie wprowadza się żadnych zmian w tym zakresie. 3.6. Prowadzenie badania (rozdział VIII rozporządzenia, którego dotyczy wniosek) Dyrektywa 2001/20/WE zawiera stosunkowo niewiele przepisów dotyczących faktycznego prowadzenia badań. Przepisy te znajdują się częściowo w dyrektywie Komisji 2005/28/WE z dnia 8 kwietnia 2005 r. ustalającej zasady oraz szczegółowe wytyczne dobrej praktyki klinicznej w odniesieniu do badanych produktów leczniczych przeznaczonych do stosowania u ludzi, a także wymogi zatwierdzania produkcji oraz przywozu takich produktów[12], a częściowo w dokumentach Komisji stanowiących wytyczne. W rozporządzeniu, którego dotyczy wniosek, zebrano razem te przepisy. 3.7. Badane i pomocnicze produkty lecznicze, wytwarzanie, etykietowanie (rozdziały IX–X rozporządzenia, którego dotyczy wniosek) Produkty lecznicze przeznaczone do badań badawczo-rozwojowych, w tym zasady ich wytwarzania, przywozu i etykietowania, są wyłączone z zakresu dyrektywy 2001/83/WE. Odpowiednie przepisy znajdują się w dyrektywie 2001/20/WE, dyrektywie 2005/28/WE i wytycznych Komisji. W rozporządzeniu, którego dotyczy wniosek, zebrano razem te przepisy. Nowe przepisy w dalszym ciągu oparte są na pojęciu „badanego produktu leczniczego”. Proponowane nowe przepisy odzwierciedlają jednak w bardziej widoczny sposób fakt, że badane produkty lecznicze mogą być dopuszczone do obrotu, tj. że zostały już wprowadzone do obrotu zgodnie z dyrektywą 2001/83/WE. Doświadczenie związane ze stosowaniem dyrektywy 2001/20/WE pokazuje ponadto, że potrzebna jest jasność w odniesieniu do leków stosowanych w ramach badania klinicznego, które nie są badanymi produktami leczniczymi. Te „pomocnicze produkty lecznicze” (do tej pory zwane w wytycznych wykonawczych Komisji „innymi niż badane produktami leczniczymi”) podlegać będą odpowiednim dla nich przepisom dotyczącym wytwarzania i etykietowania. 3.8. Sponsorzy, współsponsorowanie, osoba wyznaczona do kontaktów w UE ((rozdział XI rozporządzenia, którego dotyczy wniosek) Każde badanie kliniczne musi mieć „sponsora”, tj. osobę prawną lub fizyczną, której obowiązkiem jest zainicjowanie badania klinicznego i zarządzanie nim. Tego „obowiązku” nie należy mylić z kwestiami „odpowiedzialności” za szkody poniesione przez pacjenta. Zasady rządzące odpowiedzialnością zależą od właściwych przepisów krajowych dotyczących odpowiedzialności i są niezależne od obowiązków sponsora. Jeśli chodzi o „obowiązki”, jest zdecydowanie najlepiej, aby badanie kliniczne miało tylko jednego sponsora. „Jedyny sponsor” jest najlepszą gwarancją, że wszystkie informacje dotyczące całego badania klinicznego przekazywane są organom nadzorującym badanie kliniczne i że stosowane są wszystkie niezbędne środki. Badania kliniczne są jednak coraz częściej inicjowane przez luźne sieci naukowców i instytucji naukowych w obrębie jednego lub kilku państw członkowskich. Z przyczyn praktycznych lub prawnych sieciom tym trudno jest w niektórych przypadkach ustalić, który spośród należących do nich podmiotów będzie występował jako „jedyny sponsor”. Sieci te mogą także mieć praktyczne lub prawne trudności przy wspólnym tworzeniu jednego podmiotu prawnego działającego jako „jedyny sponsor”. Aby zaradzić tym trudnościom, nie narażając jednocześnie na szwank skuteczności nadzoru badania klinicznego, w rozporządzeniu, którego dotyczy wniosek, wprowadza się pojęcie „współsponsorowania”. Na początku wszyscy współsponsorzy odpowiadają za całe badanie kliniczne. W rozporządzeniu, którego dotyczy wniosek, umożliwia się współsponsorom podzielenie między siebie obowiązków związanych z badaniem klinicznym. Jednak nawet gdy współsponsorzy podzielą się obowiązkami, wspólnym obowiązkiem ich wszystkich pozostaje określenie sponsora, który może stosować środki wymagane przez dane państwo członkowskie i który może udzielać informacji o badaniu klinicznym jako całości. Obowiązki sponsora są niezależne od tego, gdzie ma on siedzibę – w UE czy w państwie trzecim. Jeżeli jednak sponsor ma siedzibę w państwie trzecim, aby zapewnić skuteczny nadzór badania klinicznego, musi zostać wyznaczona osoba do kontaktów w UE. Komunikację z tą osobą wyznaczoną do kontaktów uznaje się za komunikację ze sponsorem. 3.9. Odszkodowanie (rozdział XII rozporządzenia, którego dotyczy wniosek) W dyrektywie 2001/20/WE wprowadzono „obowiązkowe ubezpieczenie lub odszkodowanie”. To obowiązkowe ubezpieczenie lub odszkodowanie spowodowało znaczny wzrost kosztów i obciążeń administracyjnych związanych z prowadzeniem badań klinicznych, lecz brak jest dowodów, by liczba lub kwoty odszkodowań wzrosły wraz z wejściem w życie dyrektywy. W rozporządzeniu, którego dotyczy wniosek, uznaje się, że badania kliniczne nie we wszystkich przypadkach stwarzają dodatkowe ryzyko dla uczestników w porównaniu z leczeniem zgodnym ze zwykłą praktyką kliniczną. Dlatego w przypadkach gdy nie ma dodatkowego ryzyka lub gdy to dodatkowe ryzyko jest nieistotne, nie jest konieczne zapewnienie określonego wynagrodzenia szkód (w formie ubezpieczenia bądź odszkodowania) w związku z badaniem klinicznym. W takich przypadkach ochrona ubezpieczeniowa lekarza lub instytucji bądź ubezpieczenie od odpowiedzialności za produkt zapewnia wystarczającą ochronę. W przypadkach gdy badanie kliniczne jednak stwarza dodatkowe ryzyko, w rozporządzeniu, którego dotyczy wniosek, zobowiązuje się sponsora do zapewnienia wynagrodzenia szkód – czy to w formie ubezpieczenia, czy poprzez mechanizm odszkodowawczy. Jeśli chodzi o wspomniany mechanizm, w rozporządzeniu, którego dotyczy wniosek, nakłada się na państwa członkowskie obowiązek utworzenia krajowego mechanizmu odszkodowawczego, nienastawionego na osiąganie zysku. Pomoże to zwłaszcza „sponsorom niekomercyjnym” uzyskać objęcie ochroną na poczet ewentualnych odszkodowań. Od czasu wprowadzenia „obowiązkowego ubezpieczenia lub odszkodowania” na mocy dyrektywy 2001/20/WE tacy sponsorzy niekomercyjni mieli wielkie trudności z uzyskaniem ochrony na poczet odszkodowań. 3.10. Inspekcje (rozdział XIII rozporządzenia, którego dotyczy wniosek) Przepisy dotyczące inspekcji oparte są w dużej mierze na dyrektywie 2001/20/WE. W odniesieniu do uprawnień do prowadzenia inspekcji rozporządzenie, którego dotyczy wniosek, zawiera podstawę prawną pozwalającą służbom Komisji na przeprowadzanie kontroli w państwach członkowskich i w państwach trzecich w związku z dorobkiem prawnym UE dotyczącym produktów leczniczych stosowanych u ludzi oraz badań klinicznych. 3.11. Uchylenia i wejście w życie (rozdział XIX rozporządzenia, którego dotyczy wniosek) Rozporządzenie, którego dotyczy wniosek, dotyczy kwestii uregulowanych w dyrektywie 2001/20/WE. Dyrektywa ta traci zatem moc. Aby umożliwić sprawne przejście od przepisów (transponowanej) dyrektywy 2001/20/WE do niniejszego rozporządzenia, oba zestawy przepisów będą stosowane równolegle przez trzy lata od daty rozpoczęcia stosowania niniejszego rozporządzenia. Przejście to będzie dzięki temu ułatwione, zwłaszcza w kwestiach związanych z procedurą wydawania pozwoleń. 3.12 Uproszczenie przepisów materialnych dotyczących badań klinicznych z użyciem produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu oraz badań klinicznych o niskim stopniu interwencji Regulacja badań klinicznych dotyczy dwóch odrębnych rodzajów ryzyka: ryzyka dla bezpieczeństwa uczestników i ryzyka dla wiarygodności danych. To pierwsze może się bardzo różnić, zależnie od szeregu czynników, a zwłaszcza: · zakresu wiedzy i wcześniejszych doświadczeń związanych z badanym produktem leczniczym (w szczególności zależnie od tego, czy badany produkt leczniczy jest dopuszczony do obrotu w UE, czy nie); oraz · rodzaju interwencji (która może być bardzo różna, począwszy od zwykłego pobrania próbki krwi aż po skomplikowaną biopsję). Dyrektywa 2001/20/WE jest ostro krytykowana z uwagi na niewystarczające uwzględnienie tych różnic dotyczących ryzyka. Obowiązki i ograniczenia określone w dyrektywie 2001/20/WE stosuje się raczej w dużej mierze niezależnie od ryzyka dla bezpieczeństwa uczestników. Tę kwestię omówiono szeroko w sprawozdaniu z oceny skutków. Na podstawie tej oceny skutków w całym rozporządzeniu, którego dotyczy wniosek, starannie wzięto pod uwagę kwestie proporcjonalności ryzyka. 3.13. Forma prawna rozporządzenia Akt prawny, którego dotyczy wniosek, ma postać rozporządzenia i zastępuje dyrektywę 2001/20/WE. Forma prawna rozporządzenia zapewnia spójną procedurę składania wniosków o pozwolenie na badania kliniczne lub na ich istotną zmianę. Doświadczenie pokazuje bowiem, że trudności powstają, gdy państwa członkowskie w ramach wzajemnej współpracy opierają swe działania na „podobnych, lecz różnych” krajowych przepisach transponujących. Jedynie forma prawna rozporządzenia sprawi, że państwa członkowskie będą oceniać wnioski o pozwolenie na badanie kliniczne w oparciu o identyczny tekst, a nie rozbieżne krajowe środki transpozycji. Powyższe spostrzeżenie dotyczy nie tylko całego procesu wydawania pozwoleń, lecz również wszelkich innych kwestii będących przedmiotem niniejszego rozporządzenia, takich jak zgłaszanie danych dotyczących bezpieczeństwa w trakcie badań klinicznych czy wymogi dotyczące etykietowania produktów leczniczych stosowanych w ramach badania klinicznego. Co więcej, z doświadczeń wynika, że państwa członkowskie nadużywały procesu transpozycji w celu wprowadzenia dodatkowych wymogów proceduralnych. Ponadto forma prawna rozporządzenia daje ważny skutek upraszczający. Zastąpienie środków transpozycji na szczeblu krajowym umożliwi właściwym podmiotom planowanie i prowadzenie badania klinicznego, w tym międzynarodowych badań klinicznych, na podstawie jednych ram regulacyjnych, a nie na podstawie „mozaiki” 27 ram krajowych zawartych w transponujących przepisach państw członkowskich. Jednakże pomimo przyjęcia formy prawnej rozporządzenia pozostają obszary, w których ramy regulacyjne na szczeblu UE będą uzupełnione przepisami krajowymi. Przykładem są przepisy dotyczące określania, kto jest „przedstawicielem ustawowym” uczestnika, oraz przepisy materialne dotyczące odpowiedzialności w związku z odszkodowaniem. 3.14. Kompetencje, podwójna podstawa prawna i pomocniczość Podstawą prawną rozporządzenia, którego dotyczy wniosek, podobnie jak w przypadku dyrektywy 2001/20/WE, jest art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („TFUE”). Dodatkową podstawę prawną rozporządzenia, którego dotyczy wniosek, stanowi art. 168 ust. 4 lit. c) TFUE. Podstawą prawną rozporządzenia, którego dotyczy wniosek, jest art. 114 TFUE, ponieważ celem rozporządzenia jest harmonizacja ram regulacyjnych badań klinicznych. Celem tego rozporządzenia jest ponadto przyczynienie się do harmonizacji przepisów dotyczących produktów farmaceutycznych wprowadzonych do obrotu, w tym wydawania pozwoleń na ich dopuszczenie do obrotu. Celem rozporządzenia, którego dotyczy wniosek, jest wreszcie harmonizacja przepisów dotyczących leków stosowanych w ramach badania klinicznego, co pozwoli na ich swobodny przepływ w Unii. Jeśli chodzi o harmonizację przepisów dotyczących badań klinicznych, praktycznie każde większe badanie kliniczne jest prowadzone w więcej niż jednym państwie członkowskim. Ponadto wyniki uzyskane w badaniu klinicznym mogą służyć jako podstawa dla innych badań klinicznych. W tym względzie decydujące znaczenie ma zapewnienie harmonizacji przepisów dotyczących praw i bezpieczeństwa pacjentów oraz wiarygodności i odporności danych, aby przepisy te były uznawane w całej Unii. W odniesieniu do harmonizacji przepisów dotyczących ogólnie produktów leczniczych, zharmonizowane przepisy dotyczące badań klinicznych otwierają możliwość odwoływania się do wyników i ustaleń z badań klinicznych we wnioskach o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu w Unii produktu leczniczego, również w przypadku późniejszych zmian i rozszerzeń pozwolenia na dopuszczenie do obrotu. W odniesieniu do harmonizacji przepisów dotyczących produktów leczniczych stosowanych w ramach badania klinicznego należy przypomnieć, że produkty lecznicze przeznaczone do badań badawczo-rozwojowych są wyłączone z zakresu wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi. Takie produkty lecznicze mogą być jednak produkowane w państwie członkowskim innym niż państwo, w którym prowadzone jest badanie kliniczne. Produkty te nie są więc objęte prawem wtórnym Unii, które zapewniałoby ich swobodny przepływ przy jednoczesnym zachowaniu wysokiego poziomu ochrony zdrowia człowieka. Dodatkową podstawę prawną rozporządzenia, którego dotyczy wniosek, stanowi art. 168 ust. 4 lit. c) TFUE, ponieważ celem rozporządzenia jest ustanowienie wysokich standardów jakości i bezpieczeństwa produktów leczniczych. Zgodnie z art. 168 ust. 4 i art. 4 ust. 2 lit. k) TFUE te kompetencje Unii są podobnie jak w przypadku art. 114 TFUE kompetencjami dzielonymi, które są wykonywane poprzez przyjęcie rozporządzenia, którego dotyczy wniosek. Celem rozporządzenia, którego dotyczy wniosek, jest ustanowienie wysokich standardów jakości i bezpieczeństwa produktów leczniczych pod dwoma względami: · Zapewnia ono wiarygodność i odporność danych uzyskanych w badaniach klinicznych, sprawiając w ten sposób, że metody leczenia i leki, co do których oczekuje się, że będą „bezpieczniejsze” dla pacjentów, opierają się wiarygodnych i odpornych danych. Jedynie w przypadku gdy dane, na podstawie których podejmowane są decyzje, są wiarygodne i odporne, organy regulacyjne, naukowcy, przemysł i społeczeństwo mogą podejmować właściwe decyzje w celu zapewnienia wysokich standardów jakości i bezpieczeństwa produktów leczniczych. Przepisy, które to zapewniają, związane są w szczególności z procedurą wydawania pozwoleń i zasadami prowadzenia badania klinicznego, w tym z zasadami monitorowania i nadzoru ze strony państw członkowskich. · Celem rozporządzenia jest ustanowienie wysokich standardów dla zapewnienia jakości i bezpieczeństwa leków podawanych uczestnikom w ramach badania klinicznego (przy jednoczesnym uznaniu, że pewność taką można jedynie uzyskać w ramach charakteryzujących badanie kliniczne ograniczeń związanych z brakiem wiedzy). Jest to zapewnione między innymi dzięki procedurze wydawania pozwoleń ustanowionej w rozporządzeniu, którego dotyczy wniosek, jak również dzięki przepisom dotyczącym wytwarzania produktów leczniczych stosowanych w ramach badań klinicznych, zgłaszania danych dotyczących bezpieczeństwa oraz inspekcji. Artykuł 168 ust. 4 lit. c) TFUE nie może służyć jako jedyna podstawa prawna, lecz musi być uzupełniony podstawą prawną, którą stanowi art. 114 TFUE, z następujących przyczyn: · Jak stwierdzono powyżej, celem rozporządzenia, którego dotyczy wniosek, jest w równym stopniu ustanowienie i funkcjonowanie rynku wewnętrznego, jak ustanowienie wysokich standardów jakości i bezpieczeństwa produktów leczniczych. · Celem rozporządzenia, którego dotyczy wniosek, jest ustanowienie wysokich standardów w odniesieniu do jakości i bezpieczeństwa, lecz również w odniesieniu do skuteczności produktów leczniczych stosowanych u ludzi. Właśnie jeśli chodzi o aspekt bezpieczeństwa, rozporządzenie sprawia, że uczestnicy biorący udział w badaniu klinicznym mogą skorzystać ze skutecznego leku lub terapii. Celem rozporządzenia jest również zapewnienie wiarygodności i odporności danych uzyskanych w badaniu klinicznym nie tylko w odniesieniu do aspektów jakości i bezpieczeństwa, lecz również aspektów skuteczności produktu leczniczego. Artykuł 168 ust. 4 lit. c) TFUE nie dotyczy jednak wprost tego aspektu skuteczności. To raczej art. 114 ust. 3 TFUE dotyczy tego aspektu zdrowia publicznego (wysoki poziom ochrony zdrowia). Z sytuacjami tego typu nie radzono sobie zadowalająco, dopóki dyrektywa 2001/20/WE nie weszła w życie. Przepisy ustawowe i wykonawcze oraz akty administracyjne różniły się w poszczególnych państwach członkowskich. Te różnice zmuszały posiadaczy pozwoleń na dopuszczenie do obrotu do dostosowywania swych wniosków o pozwolenie na dopuszczenie produktu leczniczego do obrotu. Utrudniały one również dystrybucję tych produktów. Miało to bezpośredni wpływ na realizację i działanie rynku wewnętrznego. Poprzez przepisy UE w sprawie badań klinicznych czyni się starania, aby rozwiązać ten problem. Określa się w nich – na poziomie Unii – zasady procedury, których należy przestrzegać w odniesieniu do takich kwestii, jak wydawanie pozwoleń na badania kliniczne i prowadzenie tych badań, zgłaszanie danych dotyczących bezpieczeństwa oraz wytwarzanie i etykietowanie produktów leczniczych stosowanych w badaniu klinicznym. Regulując kwestie badań klinicznych, Unia wykonuje swoje kompetencje dzielone zgodnie z art. 4 ust. 2 TFUE. Wszelkie zmiany wprowadzone do tych przepisów przez państwa członkowskie byłyby sprzeczne z wymogami Traktatu, ponieważ tylko Unia może je zmieniać. Co powiedziawszy, należy pamiętać, że jeśli chodzi o regulację badań klinicznych, w Traktacie wytyczono granice w odniesieniu do harmonizacji aspektów etycznych wydawania pozwoleń na badania kliniczne i ich regulowania. Aspekty etyczne związane są zwłaszcza z koniecznością uzyskania „świadomej zgody” uczestnika lub przedstawiciela ustawowego. Bez względu na ryzyko, jakie badanie kliniczne może stwarzać dla pacjenta, sam fakt, że terapia jest częścią eksperymentu, sprawia, że z punktu widzenia etyki konieczne jest uzyskanie świadomej zgody uczestnika. Ocena kwestii związanych ze „świadomą zgodą” nie wchodzi zatem w zakres współpracy między państwami członkowskimi, lecz jest przeprowadzana indywidualnie przez każde państwo członkowskie. Jest także szereg kwestii o zasadniczo krajowym charakterze, a w szczególności: · zasady określania, kto jest „przedstawicielem ustawowym” uczestnika, który nie może wyrazić świadomej zgody (na przykład dlatego, że uczestnik jest dzieckiem) – te zasady różnią się znacznie w całej UE, zależnie od krajowej tradycji i praktyki; · zasady dotyczące zakresu i podstawowych warunków odpowiedzialności za szkody poniesione przez uczestnika – są one głęboko zakorzenione w krajowych przepisach prawa cywilnego dotyczących odpowiedzialności medycznej. Dotyczy to nie tylko stopnia zaniedbania (np. odpowiedzialności bez winy lub odpowiedzialności obiektywnej), lecz również przepisów odnoszących się do ciężaru dowodu i obliczania rozmiaru szkody. W związku z powyższym, mimo że regulacja badań klinicznych, a w szczególności rewizja dyrektywy 2001/20/WE, jest zgodna z zasadą pomocniczości, istnieją granice wytyczone Traktatami, które należy brać pod uwagę. 4. WPŁYW NA BUDŻET Następujące elementy niniejszego wniosku mają wpływ na budżet: · koszty dotyczące baz danych (koszty jednorazowe i utrzymanie); · służby Komisji do zarządzania funkcjonowaniem rozporządzenia; · koszty posiedzeń państw członkowskich, służących zapewnieniu właściwego funkcjonowania procedury wydawania pozwoleń określonej w niniejszym rozporządzeniu; · służby Komisji i inne koszty związane z prowadzeniem kontroli unijnych i inspekcji unijnych. Szczegółowe dane na temat kosztów przedstawiono w ocenie skutków finansowych regulacji. Szczegółowe omówienie kosztów znajduje się w sprawozdaniu z oceny skutków. Koszty zostaną pokryte ze środków finansowych w ramach programu „Zdrowie na rzecz wzrostu” na lata 2014–2020. 2012/0192 (COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie badań klinicznych produktów leczniczych stosowanych u ludzi oraz uchylenia dyrektywy 2001/20/WE (Tekst mający znaczenie dla EOG) PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 114 i art. 168 ust. 4 lit. c), uwzględniając wniosek Komisji[13], po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym, uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego[14], uwzględniając opinię Komitetu Regionów[15], po konsultacji z Europejskim Inspektorem Ochrony Danych[16], stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą[17], a także mając na uwadze, co następuje: (1) W badaniu klinicznym należy chronić bezpieczeństwo i prawa uczestników, a uzyskane dane powinny być wiarygodne i odporne. (2) Aby umożliwić niezależną kontrolę przestrzegania powyższych zasad, badanie kliniczne powinno podlegać wymogowi uzyskania uprzedniego pozwolenia. (3) Należy sprecyzować obowiązującą definicję badania klinicznego zawartą w dyrektywie 2001/20/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 kwietnia 2001 r. w sprawie zbliżania przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich, odnoszących się do wdrożenia zasady dobrej praktyki klinicznej w prowadzeniu badań klinicznych produktów leczniczych, przeznaczonych do stosowania przez człowieka[18]. W tym celu pojęcie badania klinicznego należy precyzyjniej zdefiniować, wprowadzając szersze pojęcie „badania biomedycznego”, którego kategorię stanowi badanie kliniczne. Kategorię tę należy zdefiniować na podstawie szczegółowych kryteriów. Takie podejście uwzględnia w należyty sposób wytyczne międzynarodowe i jest zgodne z przepisami UE regulującymi kwestie produktów leczniczych, których podstawą jest podział na „badanie kliniczne” i „badanie nieinterwencyjne”. (4) Celem dyrektywy 2001/20/WE było uproszczenie i harmonizacja przepisów administracyjnych regulujących badania kliniczne w Unii Europejskiej. Doświadczenie pokazuje jednak, że udało się osiągnąć jedynie częściową harmonizację w zakresie regulacji badań klinicznych. To powoduje zwłaszcza, że prowadzenie badań klinicznych w kilku państwach członkowskich jest utrudnione. Z rozwoju naukowego wynika jednak, że celem przyszłych badań klinicznych będą dokładniej określone populacje pacjentów, na przykład podgrupy określone przy pomocy informacji genomicznych. W celu objęcia takimi badaniami wystarczającej liczby pacjentów może być konieczne włączenie kilku – jeśli nie wszystkich – państw członkowskich. Nowe procedury pozwoleń na badania kliniczne powinny sprzyjać włączaniu możliwie jak największej liczby państw członkowskich. Aby zatem uprościć procedury składania wniosków, należy unikać wielokrotnego przedkładania w dużej mierze identycznych informacji i zastąpić je składaniem jednej dokumentacji wniosku wszystkim zainteresowanym państwom członkowskim poprzez jeden portal służący do składania wniosków. (5) Z doświadczeń związanych z dyrektywą 2001/20/WE wynika również, że celu, którym jest uproszczenie i harmonizacja przepisów administracyjnych regulujących badania kliniczne w Unii, nie da się osiągnąć, korzystając z formy prawnej dyrektywy, lecz jedynie dzięki formie prawnej rozporządzenia. Jedynie forma prawna rozporządzenia sprawi, że państwa członkowskie będą oceniać wnioski o pozwolenie na badanie kliniczne w oparciu o identyczne kryteria, a nie rozbieżne krajowe środki transpozycji. Dotyczy to nie tylko całego procesu wydawania pozwoleń, lecz również wszelkich innych kwestii będących przedmiotem niniejszego rozporządzenia, takich jak zgłaszanie danych dotyczących bezpieczeństwa w trakcie badań klinicznych czy wymogi dotyczące etykietowania produktów leczniczych stosowanych w ramach badania klinicznego. (6) Zainteresowane państwa członkowskie powinny współpracować przy ocenie wniosku o pozwolenie na badanie kliniczne. Współpraca ta nie powinna obejmować kwestii o charakterze ze swej istoty krajowym ani aspektów etycznych badania klinicznego, takich jak świadoma zgoda. (7) Procedura powinna być elastyczna i skuteczna, aby unikać opóźniania rozpoczęcia badań klinicznych z przyczyn administracyjnych. (8) Czas na ocenę dokumentacji wniosku o pozwolenie na badania kliniczne powinien być wystarczająco długi, by umożliwić ocenę dokumentów, a jednocześnie zapewniać szybki dostęp do nowych innowacyjnych metod leczenia i sprawiać, że Unia nadal będzie atrakcyjnym miejscem do prowadzenia badań klinicznych. Z uwagi na powyższe względy w dyrektywie 2001/20/WE wprowadzono pojęcie milczącej zgody. Pojęcie to należy zachować, aby zapewnić przestrzeganie terminów. W przypadku sytuacji kryzysowych dotyczących zdrowia publicznego państwa członkowskie powinny mieć możliwość szybkiej oceny i zatwierdzenia wniosku o pozwolenie na badanie kliniczne. Nie należy zatem ustanawiać minimalnych terminów na wydanie pozwolenia. (9) Ryzyko dla bezpieczeństwa uczestników w badaniu klinicznym ma dwa główne źródła: badany produkt leczniczy i interwencję. Wiele badań klinicznych wiąże się jednak z jedynie minimalnym dodatkowym ryzykiem dla bezpieczeństwa uczestników w porównaniu ze zwykłą praktyką kliniczną. Ma to w szczególności miejsce, gdy badany produkt leczniczy objęty jest pozwoleniem na dopuszczenie do obrotu (tzn. jego jakość, bezpieczeństwo i skuteczność zostały już ocenione w trakcie procedury udzielania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu), i gdy interwencja wiąże się z jedynie bardzo ograniczonym dodatkowym ryzykiem dla uczestnika w porównaniu ze zwykłą praktyką kliniczną. „Badania kliniczne o niskim stopniu interwencji” mają często zasadnicze znaczenie dla oceny standardowych metod leczenia i diagnostyki, umożliwiając w ten sposób optymalne wykorzystanie produktów leczniczych i działając tym samym na rzecz wysokiego poziomu zdrowia publicznego. Powinny one podlegać mniej restrykcyjnym przepisom, na przykład powinny dla nich obowiązywać krótsze terminy zatwierdzania wniosków. (10) Ocena wniosku o pozwolenie na badanie kliniczne powinna się w szczególności odnosić do przewidywanych korzyści terapeutycznych i korzyści dla zdrowia publicznego („przydatność”) oraz ryzyka i niedogodności dla uczestnika. Jeśli chodzi o przydatność, należy wziąć pod uwagę liczne kwestie, w tym fakt ewentualnego zalecenia lub nałożenia obowiązku przeprowadzenia badania klinicznego przez organ regulacyjny odpowiedzialny za ocenę i dopuszczanie do obrotu produktów leczniczych. (11) W procedurze wydawania pozwoleń należy przewidzieć możliwość zawieszenia oceny w celu umożliwienia sponsorowi odniesienia się do pytań lub uwag zgłoszonych podczas oceny dokumentacji wniosku. Maksymalny okres zawieszenia powinien odzwierciedlać to, czy badanie kliniczne jest badaniem klinicznym o niskim stopniu interwencji, czy nie. Po upływie zawieszenia należy ponadto zawsze zapewnić wystarczający czas na ocenę przedłożonych dodatkowych informacji. (12) Niektóre aspekty wniosku o pozwolenie na badanie kliniczne wiążą się z kwestiami o zasadniczo krajowym charakterze lub z aspektami etycznymi badania klinicznego. Tych kwestii nie należy oceniać we współpracy pomiędzy wszystkimi zainteresowanymi państwami członkowskimi. (13) W pozwoleniu na badanie kliniczne należy odnieść się do wszystkich kwestii związanych z ochroną uczestników oraz wiarygodnością i odpornością danych. Zezwolenie na przeprowadzenie badania klinicznego powinno mieć zatem postać jednej decyzji administracyjnej wydanej przez zainteresowane państwo członkowskie. (14) Do zainteresowanego państwa członkowskiego powinno należeć określenie właściwego organu lub organów zaangażowanych w tę ocenę. Decyzja ta wchodzi w zakres kwestii wewnętrznej organizacji w każdym państwie członkowskim. Określając właściwy organ lub organy, państwa członkowskie powinny zapewnić udział osób nieposiadających fachowej wiedzy z dziedziny badań klinicznych oraz pacjentów. Powinny one również zapewnić dostępność niezbędnej wiedzy fachowej. W każdym jednak przypadku, i zgodnie z międzynarodowymi wytycznymi, ocena powinna być przeprowadzana wspólnie przez rozsądną liczbę osób, które łącznie posiadają niezbędne kwalifikacje i doświadczenie. Osoby oceniające wniosek powinny być niezależne od sponsora, instytucji ośrodka badawczego oraz od badaczy biorących udział w badaniu, jak też nie podlegać żadnym innym niepożądanym wpływom. (15) W praktyce, składając wniosek o pozwolenie na badanie kliniczne, sponsorzy nie zawsze mają całkowitą pewność co do państw członkowskich, w których badanie kliniczne ma zostać ostatecznie przeprowadzone. Sponsorzy powinni mieć możliwość złożenia wniosku wyłącznie na podstawie dokumentów ocenianych wspólnie przez te państwa członkowskie, w których dane badanie kliniczne mogłoby zostać przeprowadzone. (16) Powinna istnieć możliwość wycofania przez sponsora wniosku o pozwolenie na badanie kliniczne. Aby jednak zapewnić wiarygodne funkcjonowanie procedury oceny, wniosek o pozwolenie na badanie kliniczne powinien być wycofywany jedynie w odniesieniu do całego badania klinicznego. Sponsor powinien mieć możliwość złożenia nowego wniosku o pozwolenie na badanie kliniczne po wycofaniu wcześniejszego wniosku. (17) W praktyce, aby osiągnąć cele w zakresie naboru lub z innych przyczyn, sponsorzy mogą być zainteresowani rozszerzeniem badania klinicznego na dodatkowe państwo członkowskie po uzyskaniu pierwotnego pozwolenia na badanie kliniczne. Należy przewidzieć mechanizm udzielania pozwoleń na takie rozszerzenie, unikając jednocześnie ponownej oceny wniosku przez wszystkie zainteresowane państwa członkowskie zaangażowane w wydanie pierwotnego pozwolenia na badanie kliniczne. (18) Badania kliniczne zwykle podlegają wielu zmianom po udzieleniu na nie pozwolenia. Zmiany te mogą być związane z prowadzeniem, planem i metodyką badania, badanym lub pomocniczym produktem leczniczym, lub badaczem bądź ośrodkiem badawczym biorącym udział w badaniu. Jeżeli zmiany te mają istotny wpływ na bezpieczeństwo lub na prawa uczestników bądź na wiarygodność i odporność danych uzyskanych w ramach badania klinicznego, powinny one podlegać procedurze uzyskania pozwolenia podobnej do procedury uzyskania pierwotnego pozwolenia. (19) Treść dokumentacji wniosku o pozwolenie na badanie kliniczne powinna być zharmonizowana, aby zapewnić wszystkim państwom członkowskim dostępność tych samych informacji i uprościć proces składania wniosków o pozwolenie na badania kliniczne. (20) W celu zwiększenia przejrzystości w dziedzinie badań klinicznych dane z badań klinicznych przedkładane na poparcie wniosku o pozwolenie na badanie kliniczne powinny opierać się jedynie na badaniach klinicznych zarejestrowanych w ogólnodostępnej bazie danych. (21) Określenie wymogów językowych dotyczących dokumentacji wniosku należy pozostawić państwom członkowskim. Aby zapewnić sprawne przeprowadzanie oceny wniosków o pozwolenie na badania kliniczne, państwa członkowskie powinny wziąć pod uwagę możliwość zaakceptowania języka powszechnie używanego w dziedzinie medycyny jako języka dokumentów, których adresatami nie są uczestnicy. (22) Godność człowieka i prawo do integralności osoby są prawami uznanymi w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. W karcie tej zawarto w szczególności wymóg, by żadnej interwencji w dziedzinie biologii i medycyny nie można było przeprowadzać bez swobodnej i świadomej zgody osoby zainteresowanej. Dyrektywa 2001/20/WE zawiera obszerny zbiór przepisów dotyczących ochrony uczestników. Zasady te należy utrzymać w mocy. Jeśli chodzi o zasady ustalania przedstawiciela ustawowego osób niezdolnych do wyrażenia zgody i małoletnich, różnią się one w poszczególnych państwach członkowskich. Określenie sposobu ustalenia przedstawiciela ustawowego osób niezdolnych do wyrażenia zgody i małoletnich należy zatem pozostawić państwom członkowskim. (23) W niniejszym rozporządzeniu należy przewidzieć jasne zasady dotyczące świadomej zgody w sytuacjach nagłych. Sytuacje takie wiążą się z przypadkami, gdy na przykład pacjent nagle znalazł się w stanie zdrowotnym zagrażającym jego życiu z powodu licznych urazów, udarów lub ataków serca wymagających natychmiastowej interwencji medycznej. W takich przypadkach uzasadniona może być interwencja w ramach trwającego badania klinicznego, na które wydano już pozwolenie. Jednak w pewnych okolicznościach, ze względu na nieprzytomność pacjenta i niemożność natychmiastowego skontaktowania się z przedstawicielem ustawowym, nie jest możliwe uzyskanie świadomej zgody przed interwencją. W rozporządzeniu należy zatem określić jasne zasady, zgodnie z którymi możliwy byłby nabór takich pacjentów do badania klinicznego pod bardzo surowymi warunkami. Ponadto wspomniane badanie kliniczne powinno wiązać się bezpośrednio z przypadłością powodującą niemożność wyrażenia przez pacjenta świadomej zgody. Wszelkie wcześniej wyrażone przez pacjenta zastrzeżenia muszą być poszanowane, a świadomą zgodę uczestnika lub przedstawiciela ustawowego należy starać się uzyskać w najkrótszym możliwym terminie. (24) Zgodnie z międzynarodowymi wytycznymi swobodna i świadoma zgoda uczestnika powinna mieć formę pisemną, z wyjątkiem szczególnych sytuacji. Jej podstawę powinny stanowić informacje, które są jasne, istotne i zrozumiałe dla uczestnika. (25) Aby umożliwić pacjentom ocenę możliwości uczestnictwa w badaniu klinicznym oraz by umożliwić skuteczny nadzór nad badaniem klinicznym ze strony zainteresowanego państwa członkowskiego, należy powiadamiać o rozpoczęciu badania klinicznego, zakończeniu naboru uczestników badania klinicznego i zakończeniu badania klinicznego. Zgodnie z normami międzynarodowymi wyniki badania klinicznego należy zgłaszać właściwym organom w ciągu jednego roku od zakończenia badania klinicznego. (26) Aby umożliwić sponsorowi ocenę wszystkich potencjalnie istotnych informacji dotyczących bezpieczeństwa, badacz powinien mu zgłaszać wszystkie poważne zdarzenia niepożądane. (27) Sponsor powinien oceniać informacje otrzymane od badacza i zgłaszać Agencji informacje dotyczące bezpieczeństwa odnoszące się do poważnych zdarzeń niepożądanych stanowiących podejrzewane nieoczekiwane poważne działania niepożądane. (28) Agencja powinna przekazywać te informacje państwom członkowskim, aby umożliwić im ich ocenę. (29) Członkowie Międzynarodowej konferencji ds. harmonizacji wymagań technicznych dla rejestracji produktów leczniczych stosowanych u ludzi (ICH) uzgodnili szczegółowy zestaw wytycznych dotyczących Dobrej Praktyki Klinicznej, które stanowią obecnie przyjęty na szczeblu międzynarodowym standard w zakresie planowania, prowadzenia i rejestrowania badań klinicznych oraz związanej z nimi sprawozdawczości, spójny z zasadami mającymi swe źródło w Deklaracji Helsińskiej Światowego Stowarzyszenia Lekarzy. Przy planowaniu, prowadzeniu i rejestrowaniu badań klinicznych oraz związanej z nimi sprawozdawczości powstać mogą szczegółowe pytania dotyczące właściwej normy jakości. W takim przypadku w celu stosowania zasad określonych w niniejszym rozporządzeniu należy stosować wytyczne ICH dotyczące Dobrej Praktyki Klinicznej, pod warunkiem że brak jest innych szczegółowych wytycznych wydanych przez Komisję i że wytyczne te nie naruszają przepisów niniejszego rozporządzenia. (30) Prowadzenie badania klinicznego powinno być odpowiednio monitorowane przez sponsora w celu zapewnienia wiarygodności i odporności wyników. Monitorowanie może się również przyczyniać do bezpieczeństwa uczestników, uwzględniając cechy badania klinicznego i poszanowanie praw podstawowych uczestników. Ustalając zakres monitorowania, należy brać pod uwagę cechy badania klinicznego. (31) Osoby zaangażowane w prowadzenie badania klinicznego, w szczególności badacze i pozostały personel medyczny, powinny posiadać wystarczające kwalifikacje do wykonywania swoich zadań w ramach badania klinicznego, a ośrodek, w którym ma być prowadzone badanie kliniczne, powinien nadawać się do przeprowadzenia w nim badania klinicznego. (32) Zależnie od okoliczności badania klinicznego powinna być możliwa identyfikowalność badanych – i niektórych pomocniczych – produktów leczniczych ze względu na zapewnienie bezpieczeństwa uczestników oraz odporności i wiarygodności danych. Z tych samych powodów produkty te powinny być w stosownych przypadkach niszczone oraz zależnie od okoliczności badania klinicznego powinny podlegać szczegółowym warunkom przechowywania. (33) W trakcie badania klinicznego sponsor może dowiedzieć się o poważnych naruszeniach zasad prowadzenia badania klinicznego. Przypadki takie należy zgłaszać zainteresowanym państwom członkowskim, aby mogły one podjąć działania w stosownych przypadkach. (34) Oprócz zgłaszania podejrzewanych nieoczekiwanych poważnych działań niepożądanych mogą mieć miejsce inne zdarzenia istotne ze względu na stosunek korzyści do ryzyka, które należy zgłaszać w odpowiednim czasie zainteresowanym państwom członkowskim. (35) W przypadku gdy nieoczekiwane zdarzenia wymagają pilnej zmiany w badaniu klinicznym, sponsor i badacz powinni mieć możliwość wprowadzenia pilnych środków bezpieczeństwa bez oczekiwania na uprzednie pozwolenie. (36) W celu zapewnienia zgodności prowadzenia badania klinicznego z protokołem oraz poinformowania badaczy o podawanych przez nich badanych produktach leczniczych sponsor powinien dostarczyć badaczom broszurę badacza. (37) Informacje uzyskane w ramach badania klinicznego należy rejestrować i przechowywać oraz postępować z nimi odpowiednio do celu, jakim jest zapewnienie praw i bezpieczeństwa uczestników, odporności i wiarygodności danych uzyskanych w ramach badania klinicznego, dokładnej sprawozdawczości i interpretacji, skutecznego monitorowania przez sponsora i skutecznej kontroli ze strony państw członkowskich lub Komisji. (38) Aby móc wykazać zgodność z protokołem i z niniejszym rozporządzeniem, sponsor i badacz powinni przechowywać podstawową dokumentację badania klinicznego, zawierającą odpowiednie dokumenty umożliwiające skuteczny nadzór (monitorowanie przez sponsora oraz kontrolę ze strony państw członkowskich i Komisji). Podstawową dokumentację badania klinicznego należy odpowiednio archiwizować w celu umożliwienia nadzoru po zakończeniu badania klinicznego. (39) Produkty lecznicze przeznaczone do badań badawczo-rozwojowych nie są objęte zakresem dyrektywy 2001/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 listopada 2001 r. w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi[19]. Takie produkty lecznicze obejmują produkty lecznicze stosowane w ramach badania klinicznego. Powinny być one objęte szczegółowymi przepisami uwzględniającymi ich szczególne cechy. Ustanawiając te przepisy, należy dokonać rozróżnienia między badanymi produktami leczniczymi (testowanym produktem i jego produktami referencyjnymi, w tym placebo) a pomocniczymi produktami leczniczymi (produktami leczniczymi stosowanymi w ramach badania klinicznego, lecz nie jako badane produkty lecznicze), takimi jak produkty lecznicze stosowane w standardowej terapii, czynniki prowokujące, doraźne leki rezerwowe lub produkty stosowane do oceny punktów końcowych w badaniu klinicznym. Pomocnicze produkty lecznicze nie powinny obejmować leków towarzyszących, tj. leków niezwiązanych z badaniem klinicznym i nieistotnych dla planu badania klinicznego. (40) Ze względu na zapewnienie bezpieczeństwa uczestników oraz wiarygodności i odporności danych uzyskanych w ramach badania klinicznego oraz umożliwienie dystrybucji badanych i pomocniczych produktów leczniczych w ośrodkach badań klinicznych w całej Unii należy ustanowić przepisy dotyczące wytwarzania i przywozu zarówno badanych, jak i pomocniczych produktów leczniczych Jak to ma już miejsce w przypadku dyrektywy 2001/20/WE, przepisy te powinny odzwierciedlać obowiązujące zasady Dobrej Praktyki Wytwarzania dotyczące produktów objętych dyrektywą 2001/83/WE. W pewnych określonych przypadkach należy umożliwić odstępstwa od tych przepisów w celu ułatwienia przeprowadzenia badania klinicznego. Obowiązujące przepisy powinny zatem umożliwiać pewną elastyczność, pod warunkiem że nie zagraża to bezpieczeństwu uczestników ani wiarygodności i odporności danych uzyskanych w ramach badania klinicznego. (41) Badane i pomocnicze produkty lecznicze powinny być odpowiednio etykietowane ze względu na zapewnienie bezpieczeństwa uczestników oraz wiarygodności i odporności danych uzyskanych w ramach badania klinicznego oraz umożliwienie dystrybucji tych produktów w ośrodkach badań klinicznych w całej Unii. Zasady etykietowania powinny być dostosowane do ryzyka dla bezpieczeństwa uczestników oraz dla wiarygodności i odporności danych uzyskanych w ramach badania klinicznego. W przypadku gdy badany lub pomocniczy produkt leczniczy został już wprowadzony do obrotu jako dopuszczony produkt leczniczy zgodnie z dyrektywą 2001/83/WE, w badaniach otwartych co do zasady nie powinno być wymagane dodatkowe etykietowanie. Istnieją ponadto określone produkty, takie jak farmaceutyczne preparaty promieniotwórcze stosowane jako badany produkt leczniczy do diagnostyki, w przypadku których ogólne zasady etykietowania są nieodpowiednie ze względu na ściśle kontrolowany sposób użycia farmaceutycznych preparatów promieniotwórczych w badaniach klinicznych. (42) W celu jasnego określenia obowiązków w dyrektywie 2001/20/WE wprowadzono pojęcie „sponsora” badania klinicznego, zgodnie z międzynarodowymi wytycznymi. Pojęcie to należy zachować. (43) W praktyce mogą istnieć luźne, nieformalne sieci badaczy lub instytucji badawczych, które wspólnie prowadzą badanie kliniczne. Sieci te powinny mieć możliwość bycia współsponsorami badania klinicznego. Aby nie osłabiać pojęcia obowiązku w badaniu klinicznym, w przypadku gdy badanie kliniczne ma kilku sponsorów, wszyscy oni powinni podlegać obowiązkom sponsora określonym w niniejszym rozporządzeniu. Współsponsorzy powinni jednak móc podzielić obowiązki sponsora w drodze porozumienia umownego. (44) Sponsor badania klinicznego może mieć siedzibę w państwie trzecim. W celu ułatwienia nadzoru i kontroli sponsor mający siedzibę w państwie trzecim powinien wyznaczyć osobę do kontaktów w Unii, aby umożliwić właściwemu organowi w zainteresowanym państwie członkowskim komunikację ze sponsorem. Ta osoba wyznaczona do kontaktów może być osobą prawną lub fizyczną. (45) Jeżeli w trakcie badania klinicznego szkoda wyrządzona uczestnikowi skutkuje odpowiedzialnością cywilną lub karną sponsora lub badacza, warunki dotyczące odpowiedzialności w takich przypadkach, w tym kwestie przyczynowości oraz wymiaru odszkodowania i sankcji, powinny nadal podlegać przepisom krajowym. (46) W badaniach klinicznych z użyciem badanych produktów leczniczych niedopuszczonych do obrotu lub w przypadku gdy interwencja wiąże się z wyższym niż nieznaczne ryzykiem dla bezpieczeństwa uczestników, należy zapewnić odszkodowanie w przypadku roszczeń odszkodowawczych skutecznie dochodzonych zgodnie z właściwymi przepisami. (47) Obecnie odszkodowanie takie jest zapewniane dzięki ubezpieczeniu. Ubezpieczenie to może pokryć odszkodowanie należne uczestnikowi ze strony sponsora i badacza w przypadku ustalonej odpowiedzialności. Może ono również posłużyć do bezpośredniej wypłaty odszkodowania uczestnikowi bez uprzedniego ustalania odpowiedzialności sponsora czy badacza. Doświadczenie pokazuje, że rynek ubezpieczeniowy jest mały, a koszty ochrony ubezpieczeniowej są nieproporcjonalnie wysokie. Ponadto ponieważ systemy odpowiedzialności w poszczególnych państwach członkowskich znacznie się różnią, uzyskanie ubezpieczenia zgodnie z odpowiednimi przepisami krajowymi jest dla sponsora badania międzynarodowego trudne i uciążliwe. Każde państwo członkowskie powinno zatem stworzyć krajowy mechanizm odszkodowawczy umożliwiający wypłatę odszkodowań dla uczestników zgodnie z przepisami danego państwa członkowskiego. (48) Zainteresowane państwo członkowskie powinno mieć prawo do przedwczesnego zakończenia lub zawieszenia badania klinicznego bądź wprowadzenia w nim zmiany. (49) Aby zapewnić przestrzeganie niniejszego rozporządzenia, państwa członkowskie powinny mieć możliwość prowadzenia inspekcji i odpowiednie zasoby w tym zakresie. (50) Komisja powinna mieć możliwość kontroli, czy państwa członkowskie właściwie nadzorują przestrzeganie niniejszego rozporządzenia. Ponadto Komisja powinna mieć możliwość kontroli, czy ramy regulacyjne w państwach trzecich zapewniają przestrzeganie przepisów szczegółowych niniejszego rozporządzenia i dyrektywy 2001/83/WE dotyczących badań klinicznych prowadzonych w państwach trzecich. (51) Aby usprawnić i ułatwić przepływ informacji między sponsorami i państwami członkowskimi, jak również między samymi państwami członkowskimi, Komisja powinna stworzyć i prowadzić bazę danych, do której dostęp byłby możliwy poprzez portal. (52) Baza danych powinna zawierać wszystkie istotne informacje dotyczące badań klinicznych. W bazie danych nie powinno się rejestrować danych osobowych podmiotów danych będących uczestnikami badania klinicznego. Informacje w bazie danych powinny być publicznie dostępne, chyba że z określonych powodów dana informacja nie powinna być opublikowana, ze względu na ochronę prawa jednostki do życia prywatnego i prawa do ochrony danych osobowych, uznanych w art. 7 i 8 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. (53) W danym państwie członkowskim może być kilka organów zaangażowanych w wydawanie pozwoleń na badania kliniczne. Aby umożliwić efektywną i skuteczną współpracę między państwami członkowskimi, każde państwo członkowskie powinno wyznaczyć jeden punkt kontaktowy. (54) Procedura wydawania pozwoleń ustanowiona w niniejszym rozporządzeniu jest w dużej mierze kontrolowana przez państwa członkowskie. Komisja powinna jednak wspierać właściwe funkcjonowanie tej procedury zgodnie z niniejszym rozporządzeniem. (55) Aby prowadzić działania przewidziane w niniejszym rozporządzeniu, państwa członkowskie powinny mieć możliwość nakładania opłat. Państwa członkowskie nie powinny jednak wymagać wnoszenia wielu opłat do różnych organów oceniających w danym państwie członkowskim wniosek o pozwolenie na badanie kliniczne. (56) W celu zapewnienia jednolitych warunków wykonania niniejszego rozporządzenia należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze do przyjmowania aktów wykonawczych w odniesieniu do inspekcji. Uprawnienia te powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011 z dnia 16 lutego 2011 r. ustanawiającym przepisy i zasady ogólne dotyczące trybu kontroli przez państwa członkowskie wykonywania uprawnień wykonawczych przez Komisję[20]. (57) W celu dopilnowania, by informacje i dokumentacja przedkładane we wniosku o pozwolenie na badanie kliniczne lub na istotną zmianę umożliwiały ocenę wniosku w świetle postępu technicznego i ogólnoświatowych wymogów regulacyjnych, oraz aby zapewnić wysoki poziom bezpieczeństwa uczestników oraz wiarygodność i odporność danych uzyskanych w badaniu klinicznym dzięki dobrze funkcjonującemu procesowi zgłaszania danych dotyczących bezpieczeństwa i dzięki szczegółowym wymogom dotyczącym wytwarzania i etykietowania produktów leczniczych stosowanych w ramach badania klinicznego, Komisja powinna być uprawniona do przyjęcia aktów delegowanych zgodnie z art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w celu zmiany wykazu dokumentów i informacji, które należy składać we wniosku o pozwolenie na badanie kliniczne lub na istotną zmianę, zmiany aspektów technicznych odnoszących się do zgłaszania informacji dotyczących bezpieczeństwa w ramach badania klinicznego, przyjęcia szczegółowych wymogów dotyczących Dobrej Praktyki Wytwarzania oraz zmiany wykazu informacji, które należy podawać na etykietach produktów leczniczych stosowanych w ramach badania klinicznego. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów. Przygotowując i opracowując akty delegowane, Komisja powinna zapewnić jednoczesne, terminowe i odpowiednie przekazywanie stosownych dokumentów Parlamentowi Europejskiemu i Radzie. (58) Artykuł 4 ust. 5 dyrektywy 2001/83/WE stanowi, że dyrektywa ta ani żadne rozporządzenia w niej przywoływane nie powinny co do zasady mieć wpływu na przepisy krajowe zakazujące stosowania określonych typów komórek ludzkich lub zwierzęcych lub ograniczające takie stosowanie. Niniejsze rozporządzenie również nie powinno wpływać na przepisy krajowe zakazujące stosowania określonych typów komórek ludzkich lub zwierzęcych lub ograniczające takie stosowanie. Podobnie jak ma to miejsce w przypadku dyrektywy 2001/83/WE, państwa członkowskie powinny przedstawiać Komisji te przepisy krajowe. (59) Dyrektywa 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych[21] ma zastosowanie do przetwarzania danych osobowych prowadzonego w państwach członkowskich, pod nadzorem właściwych organów państw członkowskich, zwłaszcza niezależnych organów publicznych wyznaczonych przez państwa członkowskie, a rozporządzenie (WE) nr 45/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2000 r. o ochronie osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez instytucje i organy wspólnotowe i o swobodnym przepływie takich danych[22] stosuje się do przetwarzania danych osobowych prowadzonego przez Komisję i Agencję w ramach niniejszego rozporządzenia, pod nadzorem Europejskiego Inspektora Ochrony Danych. (60) Bez uszczerbku dla krajowych systemów regulujących koszty opieki medycznej i ich zwrot, uczestnicy nie powinni być zobowiązani do płacenia za badane produkty lecznicze. (61) Procedura wydawania pozwoleń ustanowiona w niniejszym rozporządzeniu powinna zacząć obowiązywać możliwie jak najwcześniej, aby umożliwić sponsorom czerpanie korzyści z usprawnionej procedury wydawania pozwoleń. Jednakże aby umożliwić stworzenie na poziomie Unii szerokich funkcjonalności informatycznych wymaganych do celów procedury wydawania pozwoleń, należy przewidzieć rozsądny termin rozpoczęcia stosowania niniejszego rozporządzenia. (62) Należy uchylić dyrektywę 2001/20/WE, aby zapewnić stosowanie tylko jednego zbioru przepisów do prowadzenia badań klinicznych w Unii. Aby ułatwić przejście do przepisów określonych w niniejszym rozporządzeniu, sponsorom należy zezwolić na rozpoczynanie i prowadzenie badań klinicznych zgodnie z dyrektywą 2001/20/WE w okresie przejściowym. (63) Niniejsze rozporządzenie jest zgodne z głównymi dokumentami zawierającymi międzynarodowe wytyczne dotyczące badań klinicznych, takimi jak najnowsza wersja (z 2008 r.) Deklaracji Helsińskiej Światowego Stowarzyszenia Lekarzy oraz Dobra Praktyka Kliniczna mająca swe źródło w Deklaracji Helsińskiej. (64) Niniejsze rozporządzenie ma podwójną podstawę prawną w postaci art. 114 i art. 168 ust. 4 lit. c) TFUE. Jego celem jest urzeczywistnienie rynku wewnętrznego w odniesieniu do badań klinicznych i produktów leczniczych stosowanych u ludzi, mając za podstawę wysoki poziom ochrony zdrowia. Jednocześnie niniejsze rozporządzenie ustanawia wysokie normy jakości i bezpieczeństwa produktów leczniczych w odpowiedzi na powszechne obawy dotyczące bezpieczeństwa związane z tymi produktami. Do obu tych celów dąży się jednocześnie. Oba cele są ze sobą nierozłącznie powiązane i żaden nie jest drugorzędny w stosunku do drugiego. W odniesieniu do art. 114 TFUE w niniejszym rozporządzeniu harmonizuje się przepisy dotyczące prowadzenia badań klinicznych w UE, zapewniając tym samym funkcjonowanie rynku wewnętrznego z uwagi na prowadzenie badania klinicznego w kilku państwach członkowskich, dopuszczalność w całej Unii danych uzyskanych w badaniu klinicznym i przedkładanych we wniosku o pozwolenie na inne badanie kliniczne lub na dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego, oraz swobodny przepływ produktów leczniczych stosowanych w ramach badania klinicznego. W odniesieniu do art. 168 ust. 4 lit. c) TFUE niniejsze rozporządzenie ustanawia wysokie normy jakości i bezpieczeństwa produktów leczniczych poprzez zapewnienie wiarygodności i odporności danych uzyskanych w badaniach klinicznych, sprawiając w ten sposób, że metody leczenia i leki, co do których oczekuje się, że poprawią leczenie pacjentów, opierają się wiarygodnych i odpornych danych. Niniejsze rozporządzenie ustanawia ponadto wysokie normy jakości i bezpieczeństwa produktów leczniczych stosowanych w ramach badania klinicznego, zapewniając w ten sposób bezpieczeństwo uczestników badania klinicznego. (65) W niniejszym rozporządzeniu respektuje się prawa podstawowe uznane w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej i przestrzega uznanych w niej zasad, zwłaszcza godności człowieka, integralności osoby, praw dziecka, poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, ochrony danych osobowych oraz wolności sztuki i nauki. Niniejsze rozporządzenie powinno być stosowane przez państwa członkowskie zgodnie z tymi prawami i zasadami. (66) Ponieważ cel niniejszego rozporządzenia, a mianowicie zapewnienie w całej Unii wiarygodności i odporności danych pochodzących z badań klinicznych przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa i praw uczestników, nie może zostać osiągnięty w sposób wystarczający przez państwa członkowskie i ze względu na rozmiary i skutki proponowanego działania możliwe jest lepsze jego osiągnięcie na poziomie Unii, Unia może przyjąć środki zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w tym artykule niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu, PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE: Rozdział I Przepisy ogólne Artykuł 1 Zakres Niniejsze rozporządzenie stosuje się do badań klinicznych prowadzonych w Unii. Niniejszego rozporządzenia nie stosuje się do badań nieinterwencyjnych. Artykuł 2 Definicje Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się definicje „produktu leczniczego”, „farmaceutycznego preparatu promieniotwórczego”, „działania niepożądanego”, „poważnego działania niepożądanego”, „opakowania zbiorczego bezpośredniego” i „opakowania zbiorczego zewnętrznego” zawarte w art. 1 pkt 2, 6, 11, 12, 23 i 24 dyrektywy 2001/83/WE. Stosuje się ponadto następujące definicje: (1) „badanie biomedyczne”: każde badanie z udziałem ludzi, mające na celu: a) odkrycie lub potwierdzenie klinicznych, farmakologicznych lub innych farmakodynamicznych skutków jednego lub większej liczby produktów leczniczych; b) stwierdzenie wszelkich działań niepożądanych jednego lub większej liczby produktów leczniczych; lub c) zbadanie wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i wydalania jednego lub większej liczby produktów leczniczych; zmierzające do określenia bezpieczeństwa lub skuteczności tych produktów leczniczych; (2) „badanie kliniczne”: badanie biomedyczne spełniające którykolwiek z następujących warunków: a) badane produkty lecznicze nie są dopuszczone do obrotu; b) według protokołu badania biomedycznego badane produkty lecznicze nie są stosowane zgodnie z warunkami pozwolenia na dopuszczenie do obrotu zainteresowanego państwa członkowskiego; c) przydział uczestnika do danej strategii terapeutycznej ustalany jest z góry i odbywa się w sposób niestanowiący zwykłej praktyki klinicznej zainteresowanego państwa członkowskiego; d) decyzja o przepisaniu badanego produktu leczniczego jest podejmowana łącznie z decyzją o włączeniu uczestnika do badania biomedycznego; e) oprócz zwykłej praktyki klinicznej u uczestników wykonuje się dodatkowe procedury diagnostyczne lub procedury monitorowania; (3) „badanie kliniczne o niskim stopniu interwencji”: badanie kliniczne spełniające wszystkie następujące warunki: a) badane produkty lecznicze są dopuszczone do obrotu; b) według protokołu badania klinicznego badane produkty lecznicze są stosowane zgodnie z warunkami pozwolenia na dopuszczenie do obrotu lub ich stosowanie stanowi standardowy sposób leczenia w którymkolwiek z zainteresowanych państw członkowskich; c) dodatkowe procedury diagnostyczne lub procedury monitorowania stwarzają najwyżej minimalne dodatkowe ryzyko lub obciążenie dla bezpieczeństwa uczestników w porównaniu ze zwykłą praktyką kliniczną w którymkolwiek z zainteresowanych państw członkowskich; (4) „badanie nieinterwencyjne”: badanie biomedyczne inne niż badanie kliniczne; (5) „badany produkt leczniczy”: produkt leczniczy, który jest badany lub stosowany w badaniu klinicznym jako produkt referencyjny, w tym jako placebo; (6) „zwykła praktyka kliniczna”: schemat leczenia typowo stosowany w zapobieganiu chorobom i zaburzeniom oraz w ich terapii i diagnostyce; (7) „badany produkt leczniczy terapii zaawansowanej”: badany produkt leczniczy, który jest produktem leczniczym terapii zaawansowanej zdefiniowanym w art. 2 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1394/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady[23]; (8) „pomocniczy produkt leczniczy”: produkt leczniczy stosowany w ramach badania klinicznego, lecz nie jako badany produkt leczniczy; (9) „badany produkt leczniczy dopuszczony do obrotu”: produkt leczniczy, dopuszczony do obrotu zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 726/2004, lub, w którymkolwiek zainteresowanym państwie członkowskim, zgodnie z dyrektywą 2001/83/WE, niezależnie od zmian w etykiecie produktu leczniczego, który jest stosowany jako badany produkt leczniczy; (10) „pomocniczy produkt leczniczy dopuszczony do obrotu”: produkt leczniczy, dopuszczony do obrotu zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 726/2004, lub, w którymkolwiek zainteresowanym państwie członkowskim, zgodnie z dyrektywą 2001/83/WE, niezależnie od zmian w etykiecie produktu leczniczego, który jest stosowany jako pomocniczy produkt leczniczy; (11) „zainteresowane państwo członkowskie”: państwo członkowskie, w którym na podstawie rozdziału II i III niniejszego rozporządzenia złożono wniosek o pozwolenie na badanie kliniczne lub na jego istotną zmianę; (12) „istotna zmiana”: każda zmiana w którymkolwiek aspekcie badania klinicznego, wprowadzona po powiadomieniu o decyzji, o której mowa w art. 8, 14, 19, 20 i 23, która to zmiana ma prawdopodobnie znaczny wpływ na bezpieczeństwo lub na prawa uczestników lub na wiarygodność i odporność danych uzyskanych w ramach badania klinicznego; (13) „sponsor”: osoba fizyczna, przedsiębiorstwo, instytucja lub organizacja, która jest odpowiedzialna za podjęcie badania klinicznego i zarządzanie nim; (14) „badacz”: osoba odpowiedzialna za prowadzenie badania klinicznego w ośrodku badawczym; (15) „uczestnik”: osoba, która bierze udział w badaniu klinicznym, przyjmując badany produkt leczniczy lub znajdując się w grupie kontrolnej; (16) „małoletni”: uczestnik, który nie osiągnął wieku, w którym w świetle przepisów zainteresowanego państwa członkowskiego jest zdolny do wyrażenia świadomej zgody; (17) „uczestnik niezdolny do wyrażenia zgody”: uczestnik, który, z innych przyczyn niż nieosiągnięcie wieku, w którym w świetle prawa przysługuje zdolność do wyrażenia świadomej zgody, nie jest zdolny do wyrażenia świadomej zgody w świetle przepisów zainteresowanego państwa członkowskiego; (18) „przedstawiciel ustawowy”: osoba fizyczna lub prawna, organ lub podmiot, który, zgodnie z prawem krajowym zainteresowanego państwa członkowskiego, wyraża zgodę za uczestnika, który jest niezdolny do wyrażenia zgody lub małoletni; (19) „świadoma zgoda”: proces, w drodze którego uczestnik dobrowolnie potwierdza swoją wolę udziału w danym badaniu, po uzyskaniu informacji o wszelkich aspektach badania, które mają znaczenie dla decyzji uczestnika o udziale; (20) „protokół”: dokument opisujący cele, plan, metodykę, zagadnienia statystyczne i organizację badania klinicznego; (21) „wytwarzanie”: całkowite i częściowe wytwarzanie, jak również różne procesy podziału, pakowania i etykietowania (w tym zaślepianie); (22) „rozpoczęcie badania klinicznego”: pierwszy nabór potencjalnego uczestnika, chyba że w protokole ustalono inaczej; (23) „zakończenie badania klinicznego”: ostatnia wizyta ostatniego uczestnika, chyba że w protokole ustalono inaczej; (24) „czasowe wstrzymanie badania klinicznego”: przerwanie badania klinicznego przez sponsora z zamiarem jego wznowienia; (25) „zawieszenie badania klinicznego”: przerwanie badania klinicznego przez państwo członkowskie; (26) „Dobra Praktyka Kliniczna”: zespół szczegółowych wymagań dotyczących etyki i jakości badań naukowych, odnoszących się do planowania, prowadzenia, wykonywania, monitorowania, audytu, rejestrowania, analizy i sprawozdawczości badań klinicznych, gwarantujących ochronę praw, bezpieczeństwa i dobra uczestników, oraz wiarygodność i odporność danych uzyskanych w ramach badań klinicznych; (27) „inspekcja”: dokonywany przez właściwy organ urzędowy przegląd dokumentów, ośrodków, zapisów, metod zapewnienia jakości i wszelkich innych zasobów, które właściwy organ uzna za związane z badaniem klinicznym i które mogą znajdować się w ośrodku prowadzącym badanie, w siedzibie sponsora lub podmiotu prowadzącego badania naukowe na zlecenie lub w innych miejscach, których inspekcję właściwy organ uzna za stosowną; (28) „zdarzenie niepożądane”: jakiekolwiek niekorzystne zdarzenie natury medycznej występujące u uczestnika, któremu podano produkt leczniczy; nie musi ono wykazywać związku przyczynowego z tym leczeniem; (29) „poważne zdarzenie niepożądane”: jakiekolwiek niekorzystne zdarzenie natury medycznej występujące przy jakiejkolwiek dawce, które powoduje konieczność hospitalizacji lub przedłużenia dotychczasowej hospitalizacji uczestnika, którego wynikiem jest długotrwałe lub znaczne inwalidztwo lub niepełnosprawność, które jest chorobą lub wadą wrodzoną, powoduje zagrożenie życia lub zgon; (30) „nieoczekiwane poważne działanie niepożądane”: poważne działanie niepożądane, którego rodzaj, powaga lub wynik nie jest zgodny z informacjami referencyjnymi dotyczącymi bezpieczeństwa. Do celów niniejszego rozporządzenia uczestnik, który objęty jest zarówno definicją „małoletniego”, jak i „uczestnika niezdolnego do wyrażenia zgody”, uważany jest za uczestnika niezdolnego do wyrażenia zgody. Artykuł 3 Zasada ogólna Badanie kliniczne można prowadzić tylko pod następującymi warunkami: – prawa, bezpieczeństwo i dobro uczestników podlegają ochronie; oraz – dane uzyskane w ramach badania klinicznego będą wiarygodne i odporne. Rozdział II Procedura wydania pozwolenia na badanie kliniczne Artykuł 4 Uprzednie pozwolenie Badanie kliniczne wymaga pozwolenia zgodnie z niniejszym rozdziałem. Artykuł 5 Złożenie wniosku 1. W celu uzyskania pozwolenia sponsor składa za pośrednictwem portalu, o którym mowa w art. 77 (zwanego dalej „portalem UE”), dokumentację wniosku do państw, które mają być zainteresowanymi państwami członkowskimi. Sponsor proponuje, które z zainteresowanych państw członkowskich ma pełnić rolę sprawozdawcy. Jeżeli państwo członkowskie, któremu zaproponowano rolę sprawozdawcy, nie chce jej pełnić, uzgadnia z innym zainteresowanym państwem członkowskim, że to inne państwo będzie państwem członkowskim pełniącym rolę sprawozdawcy. Jeżeli żadne zainteresowane państwo członkowskie nie zgadza się na przyjęcie roli sprawozdawcy, państwem członkowskim pełniącym rolę sprawozdawcy zostaje państwo członkowskie, któremu zaproponowano tę rolę. 2. W ciągu sześciu dni od złożenia dokumentacji wniosku państwo członkowskie, któremu zaproponowano rolę sprawozdawcy, za pośrednictwem portalu UE przekazuje sponsorowi następujące informacje: (a) czy państwo to jest państwem członkowskim pełniącym rolę sprawozdawcy, czy też rolę tę pełni inne zainteresowane państwo członkowskie; (b) czy badanie kliniczne objęte jest zakresem niniejszego rozporządzenia; (c) czy wniosek jest kompletny zgodnie z załącznikiem I; (d) czy badanie kliniczne jest badaniem klinicznym o niskim stopniu interwencji, w przypadku gdy tak je określił sponsor. 3. Jeżeli państwo członkowskie, któremu zaproponowano rolę sprawozdawcy, nie przekazało sponsorowi informacji w terminie, o którym mowa w ust. 2, badanie kliniczne, którego dotyczy wniosek, uznaje się za objęte zakresem niniejszego rozporządzenia, wniosek uznaje się za kompletny, badanie kliniczne uznaje się za badanie kliniczne o niskim stopniu interwencji, jeżeli tak je określił sponsor, a państwo członkowskie, któremu zaproponowano rolę sprawozdawcy, jest państwem członkowskim pełniącym rolę sprawozdawcy. 4. Jeżeli państwo członkowskie, któremu zaproponowano rolę sprawozdawcy, stwierdzi, że wniosek jest niekompletny, że badanie kliniczne, którego dotyczy wniosek, nie jest objęte zakresem niniejszego rozporządzenia, lub że badanie kliniczne nie jest badaniem klinicznym o niskim stopniu interwencji, podczas gdy tak je określił sponsor, państwo to powiadamia o tym sponsora za pośrednictwem portalu UE i wyznacza sponsorowi termin nie dłuższy niż sześć dni na przedstawienie uwag lub uzupełnienie wniosku za pośrednictwem portalu UE. Jeżeli sponsor nie przedstawi uwag ani nie uzupełni wniosku w terminie, o którym mowa w akapicie pierwszym, uważa się, że wniosek został wycofany. Jeżeli państwo członkowskie, któremu zaproponowano rolę sprawozdawcy, nie przekazało sponsorowi informacji określonych w ust. 2 lit. a)–d) w ciągu trzech dni od otrzymania uwag lub uzupełnionego wniosku, wniosek uznaje się za kompletny, badanie kliniczne uznaje się za objęte zakresem niniejszego rozporządzenia, badanie kliniczne uznaje się za badanie kliniczne o niskim stopniu interwencji, jeżeli tak je określił sponsor, a państwo członkowskie, któremu zaproponowano rolę sprawozdawcy, jest państwem członkowskim pełniącym rolę sprawozdawcy. 5. Do celów niniejszego rozdziału data, w której przekazano informacje sponsorowi zgodnie z ust. 2, jest datą zatwierdzenia wniosku. Jeżeli sponsorowi nie przekazano informacji, datą zatwierdzenia jest ostatni dzień terminów, o których mowa w ust. 2 i 4. Artykuł 6 Sprawozdanie z oceny – Aspekty objęte częścią I 1. Państwo członkowskie pełniące rolę sprawozdawcy ocenia wniosek pod kątem następujących aspektów: (a) zgodność z rozdziałem V w odniesieniu do: (i) przewidywanych korzyści terapeutycznych i korzyści dla zdrowia publicznego, przy uwzględnieniu wszystkich następujących czynników: – cechy badanych produktów leczniczych oraz wiedza na ich temat; – przydatność badania klinicznego, przy uwzględnieniu aktualnego stanu wiedzy naukowej, oraz ewentualnego zalecenia lub nałożenia obowiązku przeprowadzenia badania klinicznego przez organ regulacyjny odpowiedzialny za ocenę i dopuszczanie do obrotu produktów leczniczych; – wiarygodność i odporność danych uzyskanych w ramach badania klinicznego, przy uwzględnieniu przyjętego podejścia statystycznego, planu badania i metodyki (w tym wielkości próby i randomizacji, komparatora i punktów końcowych); (ii) ryzyka i niedogodności dla uczestnika, przy uwzględnieniu wszystkich następujących czynników: – cechy badanych produktów leczniczych i pomocniczych produktów leczniczych oraz wiedza na ich temat; – cechy interwencji w porównaniu do zwykłej praktyki klinicznej; – środki bezpieczeństwa, w tym rozwiązania dotyczące minimalizacji ryzyka, monitorowanie, zgłaszanie danych dotyczących bezpieczeństwa oraz plan w zakresie bezpieczeństwa; – ryzyko dla zdrowia uczestnika stwarzane przez chorobę, w związku z którą poddaje się badaniu badany produkt leczniczy; (b) zgodność z określonymi w rozdziale IX wymogami dotyczącymi wytwarzania i przywozu badanych produktów leczniczych i pomocniczych produktów leczniczych; (c) zgodność z wymogami dotyczącymi etykietowania określonymi w rozdziale X; (d) kompletność i adekwatność broszury badacza. 2. Państwo członkowskie pełniące rolę sprawozdawcy sporządza sprawozdanie z oceny. Ocena aspektów, o których mowa w ust. 1, stanowi część I sprawozdania z oceny. 3. Sprawozdanie z oceny zawiera jedną z następujących konkluzji dotyczących aspektów ujętych w części I sprawozdania z oceny: a) przeprowadzenie badania klinicznego jest dopuszczalne w świetle wymogów niniejszego rozporządzenia; b) przeprowadzenie badania klinicznego jest dopuszczalne w świetle wymogów niniejszego rozporządzenia, lecz z zastrzeżeniem spełnienia określonych warunków, konkretnie wymienionych w tej konkluzji; c) przeprowadzenie badania klinicznego jest niedopuszczalne w świetle wymogów niniejszego rozporządzenia. 4. Państwo członkowskie pełniące rolę sprawozdawcy przedstawia część I sprawozdania z oceny, obejmującą konkluzję, sponsorowi oraz pozostałym zainteresowanym państwom członkowskim w następujących terminach: (a) w ciągu 10 dni od daty zatwierdzenia w przypadku badań klinicznych o niskim stopniu interwencji; (b) w ciągu 25 dni od daty zatwierdzenia w przypadku badań klinicznych innych niż badania o niskim stopniu interwencji; (c) w ciągu 30 dni od daty zatwierdzenia w przypadku badań klinicznych z zastosowaniem badanego produktu leczniczego terapii zaawansowanej. Do celów niniejszego rozdziału datą oceny jest data, w której sprawozdanie z oceny przedkładane jest sponsorowi oraz pozostałym zainteresowanym państwom członkowskim. 5. Do daty oceny każde zainteresowane państwo członkowskie może przekazać państwu członkowskiemu pełniącemu rolę sprawozdawcy wszelkie uwagi dotyczące wniosku. Państwo członkowskie należycie uwzględnia te uwagi. 6. Tylko państwo członkowskie pełniące rolę sprawozdawcy może, w okresie od daty zatwierdzenia do daty oceny, zwrócić się do sponsora o dodatkowe wyjaśnienia, uwzględniając uwagi, o których mowa w ust. 5. W celu uzyskania tych dodatkowych wyjaśnień państwo członkowskie pełniące rolę sprawozdawcy może zawiesić bieg terminu, o którym mowa w ust. 4, na okres nie dłuższy niż 10 dni w przypadku badań klinicznych o niskim stopniu interwencji oraz nie dłuższy niż 20 dni w przypadku badań innych niż badania kliniczne o niskim stopniu interwencji. Jeżeli po otrzymaniu dodatkowych wyjaśnień pozostały okres na przedłożenie części I sprawozdania z oceny wynosi mniej niż trzy dni w przypadku badań klinicznych o niskim stopniu interwencji oraz mniej niż pięć dni w przypadku badań klinicznych innych niż badania kliniczne o niskim stopniu interwencji, okres ten przedłuża się odpowiednio do trzech i do pięciu dni. Jeżeli sponsor nie przedstawi dodatkowych wyjaśnień w terminie wyznaczonym przez państwo członkowskie pełniące rolę sprawozdawcy zgodnie z akapitem drugim, uznaje się, że wniosek został wycofany. Wniosek o dodatkowe wyjaśnienia oraz dodatkowe wyjaśnienia składane są za pośrednictwem portalu UE. 7. Sponsor może z własnej inicjatywy zmienić treść wniosku wyłącznie w okresie w okresie od daty zatwierdzenia do daty oceny oraz wyłącznie z należycie uzasadnionych przyczyn. W takim przypadku państwo członkowskie pełniące rolę sprawozdawcy może, w zależności od zakresu zmiany w treści wniosku, zawiesić bieg terminu, o którym mowa w ust. 4, na okres nie dłuższy niż 60 dni. Artykuł 7 Sprawozdanie z oceny – Aspekty objęte częścią II 1. Każde zainteresowane państwo członkowskie ocenia wniosek, w odniesieniu do swojego własnego terytorium, pod kątem następujących aspektów: (a) zgodność z wymogami dotyczącymi świadomej zgody, określonymi w rozdziale V; (b) zgodność rozwiązań dotyczących wynagradzania lub rekompensaty dla badaczy i uczestników z wymogami określonymi w rozdziale V; (c) zgodność rozwiązań dotyczących naboru uczestników z wymogami określonymi w rozdziale V; (d) zgodność z dyrektywą 95/46/WE; (e) zgodność z art. 46; (f) zgodność z art. 47; (g) zgodność z art. 72; (h) zgodność z właściwymi przepisami dotyczącymi pobierania od uczestników próbek biologicznych oraz przechowywania i przyszłego wykorzystania tych próbek. Ocena aspektów, o których mowa w akapicie pierwszym, stanowi część II sprawozdania z oceny. 2. Każde zainteresowane państwo członkowskie dokonuje oceny w terminie dziesięciu dni od daty zatwierdzenia. Jedynie w tym terminie każde zainteresowane państwo członkowskie może, z uzasadnionych przyczyn, zwrócić się do sponsora o dodatkowe wyjaśnienia dotyczące aspektów, o których mowa w ust. 1. 3. W celu uzyskania dodatkowych wyjaśnień od sponsora zainteresowane państwo członkowskie może zawiesić bieg terminu, o którym mowa w ust. 2, na okres nie dłuższy niż dziesięć dni. Jeżeli po otrzymaniu dodatkowych wyjaśnień pozostały okres na dokonanie oceny, o której mowa w ust. 1, wynosi mniej niż pięć dni, okres ten przedłuża się do pięciu dni. Jeżeli sponsor nie przedstawi dodatkowych wyjaśnień w terminie wyznaczonym przez państwo członkowskie zgodnie z akapitem pierwszym, uznaje się, że wniosek został wycofany. Wycofanie wniosku ma zastosowanie tylko w odniesieniu do danego zainteresowanego państwa członkowskiego. Wniosek o dodatkowe wyjaśnienia oraz dodatkowe wyjaśnienia składane są za pośrednictwem portalu UE. Artykuł 8 Decyzja w sprawie badania klinicznego 1. Każde zainteresowane państwo członkowskie powiadamia sponsora za pośrednictwem portalu UE, czy wydaje pozwolenie na badanie kliniczne, czy wydaje na nie pozwolenie pod pewnymi warunkami, czy też odmawia wydania pozwolenia. Powiadomienie odbywa się w drodze pojedynczej decyzji w terminie dziesięciu dni od daty oceny lub od ostatniego dnia oceny, o której mowa w art. 7, w zależności od tego, która z tych dat przypada później. 2. Jeżeli według konkluzji państwa członkowskiego pełniącego rolę sprawozdawcy, dotyczącej części I sprawozdania z oceny, przeprowadzenie badania klinicznego jest dopuszczalne lub dopuszczalne pod pewnymi warunkami, konkluzja zainteresowanego państwa członkowskiego jest taka sama, jak konkluzja państwa członkowskiego pełniącego rolę sprawozdawcy. Niezależnie od przepisu akapitu pierwszego zainteresowane państwo członkowskie może nie zgodzić się z konkluzją państwa członkowskiego pełniącego rolę sprawozdawcy jedynie z następujących przyczyn: (a) znaczne różnice w zwykłej praktyce klinicznej stosowanej w zainteresowanym państwie członkowskim i w państwie członkowskim pełniącym rolę sprawozdawcy, które doprowadziłyby do uzyskania przez uczestnika gorszego leczenia niż to, które stanowi zwykłą praktykę kliniczną; (b) naruszenie przepisów krajowych, o których mowa w art. 86. Jeżeli zainteresowane państwo członkowskie nie zgadza się z konkluzją na podstawie akapitu drugiego lit. a), za pośrednictwem portalu UE powiadamia o swoim braku zgody Komisję, wszystkie państwa członkowskie oraz sponsora, załączając szczegółowe uzasadnienie oparte na argumentach naukowych i społeczno-gospodarczych oraz jego streszczenie. 3. Jeżeli w odniesieniu do części I sprawozdania z oceny badanie kliniczne jest dopuszczalne lub dopuszczalne pod pewnymi warunkami, zainteresowane państwo członkowskie zawiera w swojej decyzji swoją konkluzję dotyczącą części II sprawozdania z oceny. 4. Jeżeli zainteresowane państwo członkowskie nie powiadomiło sponsora o swojej decyzji w terminach, o których mowa w ust. 1, uważa się, że konkluzja dotycząca części I sprawozdania z oceny jest decyzją zainteresowanego państwa członkowskiego w sprawie wniosku o pozwolenie na badanie kliniczne. 5. Po dacie oceny zainteresowane państwa członkowskie nie zwracają się do sponsora o dodatkowe wyjaśnienia. 6. Dla celów niniejszego rozdziału datą powiadomienia jest data, w której sponsor został powiadomiony o decyzji, o której mowa w ust. 1. Jeżeli sponsor nie otrzymał powiadomienia zgodnie z ust. 1, datą powiadomienia jest ostatni dzień terminu przewidzianego w ust. 1. Artykuł 9 Osoby oceniające wniosek 1. Państwa członkowskie dopilnowują, by osoby zatwierdzające i oceniające wniosek nie pozostawały w konflikcie interesów, były niezależne od sponsora, instytucji ośrodka badawczego oraz od badaczy biorących udział w badaniu, jak też by nie podlegały one żadnym innym niepożądanym wpływom. 2. Państwa członkowskie dopilnowują, by ocena była prowadzona wspólnie przez rozsądną liczbę osób, które łącznie posiadają niezbędne kwalifikacje i doświadczenie. 3. W ocenie uwzględnia się stanowisko co najmniej jednej osoby, której głównym obszarem zainteresowania jest dziedzina spoza nauk ścisłych. Uwzględnia się stanowisko co najmniej jednego pacjenta. Artykuł 10 Szczególne względy dotyczące osób o słabszej pozycji 1. Jeżeli uczestnicy są małoletni, szczególną uwagę poświęca się ocenie wniosku o pozwolenie na badanie kliniczne na podstawie wiedzy pediatrycznej lub po zasięgnięciu opinii w sprawie klinicznych, etycznych i psychospołecznych problemów pediatrycznych. 2. Jeżeli uczestnicy są niezdolni do wyrażenia świadomej zgody, szczególną uwagę poświęca się ocenie wniosku o pozwolenie na badanie kliniczne na podstawie wiedzy o danej chorobie oraz o danej populacji pacjentów lub po zasięgnięciu opinii w sprawie kwestii klinicznych, etycznych i psychospołecznych dotyczących danej choroby oraz danej populacji pacjentów. 3. W przypadku wniosków o pozwolenie na badanie kliniczne, o których mowa w art. 32, szczególną uwagę poświęca się okolicznościom prowadzenia badania klinicznego. Artykul 11 Składanie i ocena wniosków ograniczonych do aspektów objętych częścią I sprawozdania z oceny Jeżeli sponsor tego sobie życzy, wniosek o pozwolenie na badanie kliniczne, jego ocena i decyzja w jego sprawie są ograniczone do aspektów objętych częścią I sprawozdania z oceny. Po otrzymaniu powiadomienia o decyzji w sprawie aspektów objętych częścią I sprawozdania z oceny, sponsor może złożyć wniosek o pozwolenie ograniczone do aspektów objętych częścią II sprawozdania z oceny. W takim przypadku wniosek oceniany jest zgodnie z art. 7, a zainteresowane państwo członkowskie powiadamia o swojej decyzji dotyczącej części II sprawozdania z oceny zgodnie z art. 8. Artykuł 12 Wycofanie wniosku Sponsor może wycofać wniosek w każdej chwili do daty oceny. W takim przypadku można wycofać wniosek tylko w odniesieniu do wszystkich zainteresowanych państw członkowskich. Artykuł 13 Ponowne złożenie wniosku Niniejszy rozdział pozostaje bez uszczerbku dla możliwości przedłożenia przez sponsora, po otrzymaniu odmowy wydania pozwolenia lub po wycofaniu wniosku, wniosku o pozwolenie do któregokolwiek z państw, które mają być zainteresowanymi państwami członkowskimi. Wniosek ten uważa się za nowy wniosek o pozwolenie na inne badanie kliniczne. Artykuł 14 Późniejsze dodanie zainteresowanego państwa członkowskiego 1. Jeżeli sponsor chce rozszerzyć badanie kliniczne, na które otrzymał pozwolenie, na inne państwo członkowskie (zwane dalej „dodatkowym zainteresowanym państwem członkowskim”), sponsor składa do tego państwa członkowskiego dokumentację wniosku za pośrednictwem portalu UE. Wniosek można złożyć tylko po dacie powiadomienia o pierwotnej decyzji w sprawie pozwolenia. 2. Państwem członkowskim pełniącym rolę sprawozdawcy w przypadku wniosku, o którym mowa w ust. 1, jest państwo członkowskie pełniące rolę sprawozdawcy w postępowaniu w sprawie pierwotnego pozwolenia. 3. Dodatkowe zainteresowane państwo członkowskie powiadamia sponsora za pośrednictwem portalu UE w drodze pojedynczej decyzji, czy wydaje pozwolenie na badanie kliniczne, czy wydaje na nie pozwolenie pod pewnymi warunkami, czy też odmawia wydania pozwolenia, w następujących terminach: (a) 25 dni od złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1, w przypadku badań klinicznych o niskim stopniu interwencji; (b) 35 dni od złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1, w przypadku badań klinicznych innych niż badania kliniczne o niskim stopniu interwencji; (c) 40 dni od złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1, w przypadku badań klinicznych z zastosowaniem badanego produktu leczniczego terapii zaawansowanej. 4. Jeżeli według konkluzji państwa członkowskiego pełniącego rolę sprawozdawcy, dotyczącej części I sprawozdania z oceny, przeprowadzenie badania klinicznego jest dopuszczalne lub dopuszczalne pod pewnymi warunkami, konkluzja dodatkowego zainteresowanego państwa członkowskiego jest taka sama, jak konkluzja państwa członkowskiego pełniącego rolę sprawozdawcy, o której mowa w art. 6 ust. 3. Niezależnie od przepisu akapitu pierwszego dodatkowe zainteresowane państwo członkowskie może nie zgodzić się z konkluzją państwa członkowskiego pełniącego rolę sprawozdawcy jedynie z następujących przyczyn: (a) znaczne różnice w zwykłej praktyce klinicznej stosowanej w zainteresowanym państwie członkowskim i w państwie członkowskim pełniącym rolę sprawozdawcy, które doprowadziłyby do uzyskania przez uczestnika gorszego leczenia niż to, które stanowi zwykłą praktykę kliniczną; (b) naruszenie przepisów krajowych, o których mowa w art. 86. Jeżeli dodatkowe zainteresowane państwo członkowskie nie zgadza się z konkluzją na podstawie akapitu drugiego lit. a), za pośrednictwem portalu UE powiadamia o swoim braku zgody Komisję, wszystkie państwa członkowskie oraz sponsora, załączając szczegółowe uzasadnienie oparte na argumentach naukowych i społeczno-gospodarczych oraz jego streszczenie. 5. W okresie od daty złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1, do upływu odpowiedniego terminu, o którym mowa w ust. 3, dodatkowe zainteresowane państwo członkowskie może przekazać państwu członkowskiemu pełniącemu rolę sprawozdawcy wszelkie uwagi dotyczące wniosku. 6. Tylko państwo członkowskie pełniące rolę sprawozdawcy może, w okresie od daty złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1, do upływu odpowiedniego terminu, o którym mowa w ust. 3, zwrócić się do sponsora o dodatkowe wyjaśnienia dotyczące części I sprawozdania z oceny, uwzględniając uwagi, o których mowa w ust. 5. W celu uzyskania tych dodatkowych wyjaśnień państwo członkowskie pełniące rolę sprawozdawcy może zawiesić bieg odpowiedniego terminu, o którym mowa w ust. 3, na okres nie dłuższy niż 10 dni w przypadku badań klinicznych o niskim stopniu interwencji oraz nie dłuższy niż 20 dni w przypadku badań innych niż badania kliniczne o niskim stopniu interwencji. Jeżeli po otrzymaniu dodatkowych wyjaśnień pozostały okres na powiadomienie o decyzji, o której mowa w ust. 4, wynosi mniej niż trzy dni w przypadku badań klinicznych o niskim stopniu interwencji oraz mniej niż pięć dni w przypadku badań klinicznych innych niż badania kliniczne o niskim stopniu interwencji, okres ten przedłuża się odpowiednio do trzech i do pięciu dni. Jeżeli sponsor nie przedstawi dodatkowych wyjaśnień w terminie wyznaczonym przez państwo c