[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 14.12.2007

KOM(2007) 801 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie wdrożenia decyzji nr 1608/2003/WE Parlamentu Europejskiego i Rady

STRESZCZENIE

Statystyki w zakresie nauki, techniki i innowacji (statystyki STI) opierają się na decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1608/2003/WE. Decyzja ta została wdrożona w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi przez Eurostat, z jednej strony w formie środków prawnych, a z drugiej strony w formie dodatkowych prac, których zakres wykracza poza te środki.

Dwa rozporządzenia Komisji odnoszące się do statystyk STI (nr 753/2004 i 1450/2004) zostały przyjęte w roku 2004. Z jednej strony dotyczą one statystyk z zakresu nauki i techniki, a z drugiej statystyk w zakresie innowacji. Te dwa środki prawne doprowadziły do znacznej poprawy statystyk B+R (statystyki w dziedzinie badań i rozwoju), jak również wspólnotowych statystyk w zakresie innowacji. Dodatkowy postęp zanotowano w statystykach dotyczących rozwoju kariery naukowców z tytułem doktora (statystyki CDH), w statystykach w zakresie zaawansowanej technologii oraz w statystykach w zakresie patentów. Przedstawione statystyki i wskaźniki zostały wykorzystane w wielu publikacjach i dokumentach strategicznych (np. w europejskiej tablicy wyników innowacyjności). Wspólnotowe środki doprowadziły również do dostosowania systemów statystyk krajowych do statystyk STI.

Dwa omawiane rozporządzenia Komisji poprawiły także znacznie jakość danych statystyk STI. Odnosi się to w szczególności do statystyk B+R oraz do statystyk Wspólnoty w zakresie innowacji. Niezbędna jest jednak dalsza poprawa jakości danych.

Przeprowadzono pierwszą próbę zmierzenia kosztów i obciążenia związanego ze statystykami STI dla respondentów i organów krajowych. Z państw członkowskich napłynęły różnorodne wyniki. Nie można jednak jeszcze dojść do jednoznacznych wniosków. Prace muszą być prowadzone dalej.

Dalszy rozwój statystyk STI jest z jednej strony niezbędny w odniesieniu do ulepszeń, jakie należy wprowadzić w istniejących dziedzinach statystycznych. Postęp należy poczynić np. w zakresie zwiększenia stosowności statystyk B+R, dokonania przeglądu pojęć i definicji statystyk w dziedzinie zasobów ludzkich dla nauki i techniki (HRST), osiągnięcia stabilności w statystykach CDH, lepszego wykorzystania surowej bazy danych statystyk w zakresie patentów PATSTAT bądź dokonania przeglądu definicji statystyk w obszarze zaawansowanej technologii.

W perspektywie średnio- i długoterminowej konieczne będą dalsze działania zmierzające do poprawy pomiaru internacjonalizacji STI, lepszego dostępu do danych cząstkowych STI bądź do poprawy wskaźników mierzących przepływy wiedzy, powiązania, wyniki i wpływ STI. Powinien temu również towarzyszyć przegląd obu wspomnianych powyżej rozporządzeń Komisji, jak również przyjęcie dodatkowego rozporządzenia Komisji w sprawie statystyk CDH.

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie wdrożenia decyzji nr 1608/2003/WE Parlamentu Europejskiego i Rady

1. Wstęp

Niniejsze sprawozdanie Komisji dotyczy wdrożenia decyzji nr 1608/2003/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie sporządzania i rozwoju statystyk Wspólnoty z zakresu nauki i techniki[1] zgodnie z art. 5 omawianej decyzji.

W sprawozdaniu Komisji na temat rocznej strategii politycznej na rok 2008 statystyki w zakresie nauki, techniki i innowacji („statystyki STI”) są ściśle powiązane ze strategią lizbońską na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia oraz z dobrobytem, w którym edukacja, badania naukowe i innowacja odgrywają znaczącą rolę.

Pierwsza część niniejszego sprawozdania skupia się na wdrażaniu decyzji od chwili jej przyjęcia. Następują po niej rozdziały dotyczące jakości danych, kosztów i obciążenia związanych ze statystykami. Ostatni rozdział sprawozdania rozpatruje strategiczne działania, które powinny zostać podjęte w najbliższych latach.

2. Wdrożenie decyzji nr 1608/2003/WE

2.1. Wdrażanie przez Komisję

Decyzja nr 1608/2003/WE została wdrożona przez Eurostat z jednej strony w formie środków prawnych, a z drugiej strony jako w formie dodatkowych prac, których zakres wykracza poza te środki.

W roku 2004 zostały przyjęte dwa rozporządzenia Komisji odnoszące się do statystyk STI:

- rozporządzenie Komisji (WE) nr 753/2004 z dnia 22 kwietnia 2004 r. wdrażające decyzję nr 1608/2003/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do statystyk z zakresu nauki i techniki[2], oraz

- rozporządzenie Komisji (WE) nr 1450/2004 z dnia 13 sierpnia 2004 r. wykonujące decyzję nr 1608/2003/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie sporządzania i rozwoju statystyk Wspólnoty z zakresu innowacji[3].

Rozporządzenie Komisji nr 753/2004 obejmuje statystyki B+R, statystyki w zakresie zasobów ludzkich dla nauki i techniki („statystyki HRST”), statystyki dotyczące sektorów przemysłu zaawansowanej technologii oraz usług opartych na wiedzy, a także statystyki w zakresie patentów i inne statystyki STI. Wymagane dokładne dane są wymienione tylko w odniesieniu do statystyk B+R. Rozporządzenie Komisji nr 1450/2004 obejmuje jedynie statystyki Wspólnoty w zakresie innowacji.

Głównymi osiągnięciami w różnych dziedzinach statystyk STI w ramach omawianych dwóch rozporządzeń były:

2.1.1 Statystyki B+R (w tym statystyki w zakresie publicznych środków budżetowych lub nakładów asygnowanych na B+R, statystyki Gbaord)

Statystyki B+R mierzą efektywność działalności w dziedzinie badań i rozwoju w Europie. Nakłady na badania i rozwój i personel pracujący w tej dziedzinie z punktu widzenia przedsiębiorstwa lub instytucji wykonującej działalność związaną z badaniami i rozwojem zostały zestawione w różnych wymiarach i podziałach. Statystyki te opierają się na tak zwanym podręczniku Frascati i służą do opracowania 3 % wskaźnika Rady z Lizbony i Barcelony w zakresie nasilenia badań i rozwoju.

Rysunek 1: Nasilenie badań i rozwoju (nakłady na badania i rozwój w % PKB), UE-25, 10 nowych państw członkowskich (NPC 10), Chiny, Japonia, Rosja i Stany Zjednoczone w okresie 1994–2005

[pic]

[pic]

Główne osiągnięcia :

- Reorganizacja oraz wzrost tworzenia danych i jakości danych

- Harmonizacja kwestionariusza zbierania danych i szeregów czasowych z OECD

- Stworzenie i wprowadzenie sprawozdań o jakości do statystyk B+R w odniesieniu do poszczególnych sektorów instytucjonalnych.

2.1.2. Statystyki Wspólnoty w zakresie innowacji

Badania wspólnotowe na temat innowacji mierzą osiągnięcia w zakresie innowacji w przedsiębiorstwach europejskich. Dostarczają one wskaźników dotyczących działań innowacyjnych, różnych rodzajów innowacji, nakładów na innowację, wyników lub współpracy w zakresie innowacji. Badania te są jedynym zharmonizowanym źródłem mierzącym innowacje w Europie i poza nią. Opierają się one na tak zwanym podręczniku Oslo.

[pic]

Źródło: Eurostat: Statystyki Wspólnoty w zakresie innowacji 2004

Główne osiągnięcia:

- Przygotowanie czwartego badania wspólnotowego na temat innowacji ze zharmonizowanym kwestionariuszem badań i metodologią, powszechnie wprowadzonego w uczestniczących w badaniu państwach.

- Zbieranie i rozpowszechnianie danych wymienionych w tabeli CIS 4 oraz wskaźników na koniec roku 2006 wraz ze sprawozdaniami o jakości CIS 4.

- Opublikowanie w 2005 r. przez Eurostat/OECD podręcznika Oslo 2005, który obejmuje również innowacje organizacyjne i marketingowe.

- Przygotowanie CIS 2006, w oparciu o rok odniesienia 2006, które powiela CIS 4 w wielu państwach członkowskich, oraz przygotowanie i wprowadzenie modułów pilotażowych dotyczących innowacji organizacyjnych i marketingowych w perspektywie CIS 2008.

- Otwarcie dostępu do danych cząstkowych CIS, jak dotąd dla ponad 50 instytutów badawczych.

2.1.3 Statystyki w zakresie zasobów ludzkich dla nauki i techniki („statystyki HRST”)

Statystyki HRST określają liczbę pracowników posiadających wykształcenie wyższe w dziedzinie nauki i techniki bądź zatrudnionych w sektorze nauki i techniki. Ta część pracowników jest monitorowana na wielu różnych płaszczyznach (takich jak sektor zatrudnienia, wiek oraz mobilność w kraju i zagranicą). Te statystyki opierają się na tak zwanym podręczniku Canberra.

Rysunek 3: Piramida wiekowa osób zatrudnionych w sektorze nauki i techniki (S&T) posiadających wykształcenie w zakresie nauki i techniki na tle całkowitego zatrudnienia w roku 2004 w UE-25

[pic]

Źródło: Eurostat : Statystyki HRST

Główne osiągnięcia:

- Kontynuacja regularnego tworzenia statystyk HRST opartych na danych cząstkowych ze wspólnotowego badania aktywności ekonomicznej ludności (CLFS) oraz rozwój pozwalający na lepsze mierzenie zjawiska mobilności.

- Wspólnie z OECD i Instytutem Statystycznym UNESCO (UIS) oraz w oparciu o wyraźne potrzeby użytkowników, przygotowanie i powszechne wdrażanie „statystyk dotyczących rozwoju kariery naukowców z tytułem doktora” („statystyki CDH”), monitorujących naukowców z tytułem doktora zamieszkujących w danym państwie, łącznie z ich cechami osobowymi, historią kształcenia i zatrudnienia, mobilnością w skali międzynarodowej itp.

2.1.4 Statystyki dotyczące sektorów przemysłu zaawansowanej technologii oraz usług opartych na wiedzy („statystyki dotyczące zaawansowanej technologii”)

Statystyki dotyczące zaawansowanej technologii monitorują sektory gospodarki charakteryzujące się wysokim poziomem wiedzy specjalistycznej (np. przemysł farmaceutyczny, informatyczny, telekomunikacyjny, lotniczy, badania i rozwój). W odniesieniu do tych gałęzi przemysłu sporządzane są wskaźniki ekonomiczne, dotyczące zatrudnienia i handlu zaawansowanymi technologiami.

Rysunek 4: Rozkład wywozu i przywozu zaawansowanych technologii w rozbiciu na grupy produktów dla UE-25, Japonii i Stanów Zjednoczonych w roku 2004

[pic]

Źródło: Eurostat: Statystyki dotyczące zaawansowanej technologii

Główne osiągnięcia:

- Kontynuacja i intensyfikacja regularnego sporządzania statystyk dotyczących zaawansowanej technologii, opartych zarówno na źródłach oficjalnych, jak i nieoficjalnych.

- Ocena oparta na podstawowych klasyfikacjach (łącznie z handlem zaawansowanymi technologiami) w perspektywie przyszłego przeglądu, odnoszącego się do przeglądu nomenklatury NACE dla działalności gospodarczej.

2.1.5 Statystyki w zakresie patentów

Statystyki w zakresie patentów wykorzystywane są głównie jako wskaźniki wyników osiąganych w nauce, technice i innowacjach. Wskaźniki te sporządzane są na podstawie danych administracyjnych pochodzących z Europejskiego Urzędu Patentowego lub innych urzędów patentowych. Ogólnoświatowe porównania działań patentowych pozwalają na ocenę potencjału innowacyjnego poszczególnych gospodarek.

Tabela 1: Wnioski patentowe w zakresie zaawansowanej technologii składane do EPO w podziale na sektory technologii dla UE-27, Japonii i Stanów Zjednoczonych w roku 2003

[pic]

Źródło: Eurostat: Statystyki w zakresie patentów

Główne osiągnięcia:

- Wraz z innymi instytucjami międzynarodowymi (takimi jak Europejski Urząd Patentowy, EPO, amerykański Urząd Patentów i Znaków Towarowych, USPTO i OECD), ustanowienie i późniejsze udoskonalenie PATSTAT, zharmonizowana surowa baza danych obejmująca m.in. wnioski patentowe składane do EPO oraz patenty przyznane przez USPTO.

- Stworzenie zautomatyzowanej metody znacznego zharmonizowania nazw podmiotów składających wniosek o patent. Stosowanie tej metody pozwala na sporządzanie dodatkowych statystyk dotyczących patentów, np. współczynników koncentracji patentów.

- Zwiększenie wykorzystania PATSTAT w celu sporządzenia statystyk i wskaźników lepiej dostosowanych do potrzeb użytkowników.

2.1.6 Tworzenie i rozpowszechnianie

W celu dalszej poprawy jakości danych statystyk STI oraz w celu ustanowienia dłuższych szeregów czasowych Eurostat zbudował wewnętrzną bazę tworzenia danych (STI DB) i rozpoczął tworzenie aplikacji rodzajowej IT przetwarzającej dane cząstkowe. Wydano wiele publikacji z wykorzystaniem statystyk STI udostępnianych nieodpłatnie w sieci. Można tu na przykład wymienić serie Eurostatu „Panoramas” na temat nauki, technologii i innowacji, publikowane corocznie, bądź ok. 15 wydań publikowanego regularnie wydawnictwa Statistics in Focus . Statystyki STI były również wykorzystywane w licznych dokumentach strategicznych i komunikatach. Znaczącymi przykładami są coroczna europejska tablica wyników innowacyjności wykonywana przez Dyrekcję Generalną ds. Przedsiębiorstw i Przemysłu lub „Key Figures” publikowane przez Dyrekcję Generalną ds. Badań Naukowych.

2.1.7 Jeszcze niewdrożone statystyki STI

Z powodu ograniczeń kadrowych, innymi obszarami wymienionymi w sekcji 3 Załącznika do rozporządzenia nr 753/2004, takimi jak statystyki dotyczące biotechnologii, nanotechnologii oraz technologicznego bilansu płatniczego, nie zajmowano się tak intensywnie.

Niepodejmowane działania zrównoważono jednak licznymi działaniami, które przeprowadzono z powodu potrzeb politycznych. Niektóre z nich, takie jak statystyki CDH, wymienione zostały we wcześniejszych punktach. Nad innymi należy kontynuować prace i w związku z tym stanowią one część rozdziału 5 (np. poprawa pomiaru internacjonalizacji badań i rozwoju).

2.2. Wdrożenie statystyk STI w państwach członkowskich

Sekcja ta krótko opisuje środki podjęte przez państwa członkowskie w zakresie statystyk STI zebranych bezpośrednio w tych państwach: statystyki B+R/statystyki Gbaord, statystyki Wspólnoty w zakresie innowacji oraz statystyki CDH. W odniesieniu do innych dziedzin wykorzystuje się inne oficjalne lub nieoficjalne źródła danych, które nie zostały włączone do badań prowadzonych przez państwa członkowskie.

Statystyki B+R/statystyki Gbaord

Aby zachować zgodność z wymogami rozporządzenia nr 753/2004, wiele krajów wprowadziło krajowe kwestionariusze i zbieranie danych od roku 2002/2003. Przejrzane krajowe kwestionariusze często zawierały już przekazane dobrowolnie dane B+R. Na ogół krajowe metody zbierania danych, często mające oparcie w badaniach prowadzonych u podmiotów znanych jako działające w dziedzinie B+R, pozostały niezmienione. Dostosowania natomiast wymagają rozmiar krajowych kwestionariuszy sondażowych B+R oraz wykorzystanie krajowych źródeł danych.

Wiele państw miało problem z przekazywaniem danych B+R i Gbaord za dwa pierwsze lata odniesienia (2003 i 2004), w szczególności z kompletnością danych i z terminowością narzuconą przez rozporządzenie Komisji. Jednakże powinny one mieć mniejsze trudności ze statystykami B+R w odniesieniu do roku odniesienia 2005 w obliczu dalszej poprawy terminowości tych statystyk. Dobrowolne przekazywanie wymaganych zmiennych B+R pozostaje jednak niepełne.

Statystyki Wspólnoty w zakresie innowacji

Czwarte badanie wspólnotowe na temat innowacji (CIS 4) było postrzegane jako mniej uciążliwe i łatwiejsze do wprowadzenia na poziomie krajowym. Państwa członkowskie w większości przyjęły zharmonizowany kwestionariusz badań CIS 4 i zharmonizowaną metodologię badań. Doprowadziło to do poprawy jakości danych, zwłaszcza w odniesieniu do porównywania danych i ich aktualności. Tabelaryczne dane (regionalne i krajowe) na ogół były przekazywane na czas. Jednakże Eurostat nie otrzyma wszystkich krajowych zestawów danych cząstkowych CIS 4, jako że niektóre kraje nie przekażą tych danych dobrowolnie. Ponadto wiele krajów nie przekaże danych regionalnych.

Statystyki dotyczące rozwoju kariery naukowców z tytułem doktora („statystyki CDH”)

Na skutek dużych potrzeb użytkowników, w latach 2006 i 2007 w ponad 20 państwach członkowskich rozpoczęło się tworzenie statystyk CDH na szerszą skalę. W tym kontekście kraje rozpoczęły pracę z wykorzystaniem krajowych administracyjnych źródeł danych i rejestrów, tworząc krajowe operaty próby obejmujące wszystkich naukowców z tytułem doktora, zamieszkujących w danym państwie, obliczając wielkość próby, sporządzając krajowy kwestionariusz badań i opracowując techniki zbierania danych. Szersza ocena sporządzania statystyk CDH na poziomie krajowym zostanie przeprowadzona w roku 2008.

Komisja Europejska (Eurostat) stwierdza, że: osiągnięto znaczny postęp w zakresie wdrażania decyzji nr 1608/2003/WE, dzięki przyjęciu rozporządzeń nr 753/2004 i 1450/2004 obejmujących wszystkie dziedziny statystyk STI; wprowadzenie dodatkowych projektów, takich jak statystyki CDH, było uzasadnione ich stosownością w kontekście potrzeb politycznych, środki te na płaszczyźnie międzynarodowej były na ogół przestrzegane przez poszczególne kraje, które zwiększyły swoje wysiłki w kierunku wprowadzenia koniecznych dostosowań na poziomie krajowym bądź niezbędnych inwestycji. Doprowadziło to do wzrostu dostępnych statystyk STI, np. w statystykach B+R oraz statystykach Gbaord o ok. jedną trzecią od roku 2001. |

- 3. Statystyki STI: jakość danych

Ramy jakości danych statystyk STI stanowi Europejski kodeks praktyk statystycznych[4], obejmujący 15 głównych zasad. Głównymi zasadami istotnymi dla jakości danych statystyk STI są:

- Zasada 3: Odpowiednia ilość zasobów dostępnych krajowym władzom statystycznym

- Zasada 4: Zobowiązanie do zapewnienia odpowiedniej jakości, wiążące wszystkich członków systemu ESS

- Zasada 7: Rzetelność metodologii, która musi leżeć u podstaw jakości statystyk.

- Zasada 9: Unikanie nadmiernego obciążania respondentów

- oraz Zasady od 11 do 15 odnoszące się do stosowności, dokładności, rzetelności, aktualności, terminowości, spójności i porównywalności sporządzanych statystyk.

Jakość danych, a także koszt i obciążenie respondentów, również stanowią część „Komunikatu Komisji w sprawie zmniejszenia obciążenia respondentów, wprowadzenia uproszczeń oraz ustalania priorytetów w dziedzinie statystyk wspólnotowych”[5]. Komunikat ten zajmuje się, między innymi, przeprojektowaniem statystyk dotyczących przedsiębiorstw, które również w perspektywie średnioterminowej będą oddziaływać na STI.

Niektóre z zagadnień dotyczących jakości statystycznej pojawiające się w różnych dziedzinach są przedstawione poniżej. Wiele z tych wniosków często pochodzi ze sprawozdań o jakości opartych na indywidualnych badaniach:

- Statystyki B+R : Jakość europejskich statystyk B+R poprawiła się wraz z wdrożeniem rozporządzenia nr 753/2004. Wzrost dostępności danych dało się zaobserwować od roku odniesienia 2003. Dokładność danych oraz porównywalność między krajami są również dobre. Zalecenia w sprawie kompilacji danych zawarte w podręczniku OECD Frascati były na ogół przestrzegane.

- Statystyki Wspólnoty w zakresie innowacji : Jakość danych CIS 4 również znacznie się poprawiła w porównaniu z poprzednim CIS. Często wynika to z krótszego, jaśniejszego kwestionariusza, szybszego tworzenia i procesu wdrażania na poziomie krajowym oraz z większego oswojenia się części respondentów z CIS. Aktualność, kompletność i porównywalność krajowych zestawów danych CIS 4 także uległa poprawie. Dokładność danych była satysfakcjonująca w większości krajów.

- Pozostałe statystyki STI : W innych dziedzinach poprawa jakości często zależy od postępu dokonanego w zakresie źródeł danych. Znacznego postępu w tej kwestii dokonano w danych ze wspólnotowego badania aktywności ekonomicznej ludności oraz w danych z PATSTAT.

Odnośnie do rozporządzeń nr 753/2004 i 1450/2004, Eurostat rozpoczął kontrolę zgodności z prawodawstwem statystyk B+R oraz statystyk Wspólnoty w zakresie innowacji w latach 2006/2007. Kontrola ta będzie regularnie powtarzana w następstwie zdefiniowanej uprzednio hierarchii ważności działań wobec państw członkowskich.

Komisja Europejska (Eurostat): stwierdza, że jakość statystyk B+R oraz statystyk Wspólnoty w zakresie innowacji znacznie się poprawiła w ostatnich latach, między innymi z powodu wdrożenia rozporządzeń nr 753/2004 i 1450/2004; uważa jednak, że w najbliższych latach konieczna jest dalsza poprawa jakości danych; zamierza również w przyszłości monitorować jakość danych statystycznych w różnych dziedzinach. |

- 4. Statystyki STI: koszty i obciążenia

Eurostat mierzy koszty i obciążenia narzucone przez statystyki dotyczące przedsiębiorstw w wielu dziedzinach statystyki. W przypadku statystyki STI koszty i obciążenia były mierzone jedynie w odniesieniu do statystyk B+R oraz statystyk Wspólnoty w zakresie innowacji, jako że dotychczas były to tylko dwa niezależne badania przedsiębiorstw.

Z uwagi na okoliczność, że nie każdy kraj odpowiedział oraz że otrzymane dane są niejednorodne i nie całkiem porównywalne, nie można wyciągnąć żadnych wiążących wniosków ogólnych dotyczących kosztów i obciążeń narzuconych przez statystyki B+R i CIS. Podaje się jednakże przykład dwóch krajów:

- W Estonii przedsiębiorstwo, które jest badane w ramach statystyk B+R, spędza średnio 4 godziny na kompilacji wszystkich wymaganych danych w zakresie badań i rozwoju. Z powodu niskiej liczby przedsiębiorstw w próbie czas ten jest ograniczony do zaledwie 8 minut, gdyby wziąć pod uwagę wszystkie przedsiębiorstwa w kraju. W przypadku statystyk Wspólnoty w zakresie innowacji obciążenie to wynosi 95 minut dla badanego przedsiębiorstwa i 55 minut w przeliczeniu na wszystkie przedsiębiorstwa.

- Z drugiej strony we Włoszech kompilacja wymaganych statystyk B+R spowodowała średnie obciążenie w wymiarze 95 minut w badanym przedsiębiorstwie oraz 40 minut, gdy wszystkie krajowe przedsiębiorstwa są brane pod uwagę. Odwrotnie niż w Estonii odpowiednie wartości w odniesieniu do statystyk Wspólnoty w zakresie innowacji są o wiele wyższe i wynoszą ok. 7 godzin w badanym przedsiębiorstwie i mniej niż 2 godziny w przeliczeniu na wszystkie przedsiębiorstwa krajowe.

Te dwa przykłady pokazują, że koszty i obciążenia spowodowane w przedsiębiorstwach przez statystyki B+R oraz statystyki Wspólnoty w zakresie innowacji są bardzo niejednorodne. Podobnie jest w przypadku pomiaru kosztów/obciążeń w innych dziedzinach, takich jak statystyki strukturalne dotyczące przedsiębiorstw, gdzie na tym etapie dostępne są dość niejednorodne informacje z jedynie 16 państw.

Obok przyszłych wysiłków zmierzających do znacznej poprawy pomiarów kosztów i obciążeń spowodowanych przez dwa omawiane badania statystyczne STI, Eurostat będzie również dążył do tego, aby krajowe metody kompilacji danych wykorzystywane przy tych dwóch badaniach były bardziej przejrzyste. Powinno to stanowić motywację do udoskonalenia krajowych metod i w związku z tym do zmniejszenia obciążeń przedsiębiorstw (np. poprzez zmniejszenie wielkości próby, która wydaje się być zbyt duża w niektórych krajach).

Obciążenie państw członkowskich statystykami CDH będzie także zróżnicowane w zależności od stosowanych w nich operatów badań lub od istniejących w tych państwach badań CDH bądź innych badań krajowych. Statystyki te są jednak przeprowadzane wśród osób, a nie przedsiębiorstw.

Komisja Europejska (Eurostat) przystąpiła do wstępnego pomiaru kosztów i statystycznych obciążeń narzuconych przez statystyki B+R oraz statystyki Wspólnoty w zakresie innowacji; stwierdza, że koszty i obciążenia, jakie te statystyki narzucają respondentom i krajowym władzom, są raczej zróżnicowane; uważa, że koszty i obciążenia mogą zostać wyraźnie zmniejszone w wielu krajach poprzez bardziej zaawansowane stosowanie metod statystycznych beż zagrożenia dla jakości danych. |

- 5. DALSZY ROZWÓJ STATYSTYK STI

Dalszy rozwój statystyk STI powinien odnosić się do całego systemu STI, tj. do wkładu nauki, powiązań, efektów i oddziaływania. W poniższym rozdziale omówiono plany na kilka następnych lat. Z jednej strony wiele można osiągnąć, udoskonalając istniejące statystyki w perspektywie krótko- do średnioterminowej. Z drugiej strony należy w perspektywie średnio- i długoterminowej poszukiwać nowych wskaźników, nowych źródeł danych oraz nowych dziedzin statystyk STI.

5.1 Doskonalenie istniejących statystyk STI

5.1.1 Poprawa jakości statystyk STI

W ścisłej współpracy z państwami członkowskimi Eurostat musi zapewnić pełne wdrożenie ram prawodawczych na poziomie krajowym w celu osiągnięcia dalszej poprawy jakości danych. Zakłada to dodatkowe zbieranie danych i inne działania, które muszą zostać przeprowadzone, a następnie udoskonalone.

Do szczególnych przypadków należą: zrównoważenie statystyk B+R wprowadzonych w rozporządzeniu nr 753/2004 (w oparciu o ocenę jakości danych i potrzeb użytkownika), obowiązkowe dokonanie wydzielenia „statystyk B+R finansowanych z zagranicy”, poprawa jakości statystyk B+R z zamiarem ich oczekiwanej kapitalizacji w europejskim systemem rachunków oraz w celu lepszego zaspokojenia potrzeb użytkowników odnoszących się do udziału kobiet w badaniach naukowych, zwiększenie harmonizacji metod kompilacji danych statystyk B+R bądź dalsza poprawa ich aktualności dzięki prognozowaniu (ang. now-casts ).

Jakość (spójność i stosowność) statystyk STI dotyczących naukowców powinna zostać poprawiona. Wreszcie zaktualizowane klasyfikacje działalności gospodarczej (Nace Rev. 2) powinny zostać w całości włączone do statystyk STI od roku 2008. Doprowadzi to do wzrostu stosowności tych statystyk.

5.1.2 Statystyki w zakresie zasobów ludzkich dla nauki i techniki („statystyki HRST”)

Podręcznik OECD Canberra z roku 1992, będący podstawą metodologiczną dla statystyk HRST, powinien zostać zaktualizowany. Weryfikacja powinna w szczególności zająć się stosownością pojęć i definicji HRST, w których stwierdzono mankamenty. Statystyki CDH również powinny zostać włączone do pojęć i definicji HRST. Prace nad tym już się rozpoczęły. W tym kontekście należy dążyć do ścisłej współpracy na poziomie międzynarodowym (w szczególności z OECD).

Nowe statystyki dotyczące rozwoju kariery naukowców z tytułem doktora („statystyki CDH”) wprowadzone przez OECD, UIS i Eurostat powinny zostać ocenione i ustabilizowane poprzez regularne ich tworzenie. Należy tego dokonać po pierwszym kompleksowym programie krajowym wdrażającym statystyki CDH w krajach europejskich w roku 2007. Jako drugi etap należy przewidzieć całkowitą integrację z europejskim systemem statystycznym.

5.1.3 Statystyki w zakresie patentów

PATSTAT, będący nowym źródłem surowych danych patentowych, otwiera wiele możliwości generowania wskaźników patentowych wykraczających poza te, które były dotychczas sporządzane. Dodatkowe wskaźniki mogą zostać skompilowane w odniesieniu do krajowych wniosków patentowych, czystych nazw wnioskodawców, internacjonalizacji patentów lub wynalazców. Można tu wymienić współczynniki koncentracji patentów lub wskaźniki lepiej mierzące powiązania przemysłu i nauki. Silne zapotrzebowanie użytkowników na dodatkowe wskaźniki mogłoby nawet doprowadzić do wprowadzenia dostosowań w systemie PATSTAT. Plik surowych danych PATSTAT mógłby później zostać wykorzystany do zbudowania powiązań z innymi zestawami danych cząstkowych (takimi jak europejska tablica wyników inwestycji przemysłowych w badania i rozwój). Poza tym należy poprawić aktualność statystyk w zakresie patentów, a także ustabilizować tworzenie regionalnych statystyk w zakresie patentów.

5.1.4 Statystyki dotyczące sektorów przemysłu zaawansowanej technologii oraz usług opartych na wiedzy („statystyki dotyczące zaawansowanej technologii”)

Zbiorcze statystyki dotyczące zaawansowanej technologii (w tym zbiorcze dane dotyczące handlu zaawansowanymi technologiami) muszą zostać zaktualizowane, ponieważ nomenklatura działalności gospodarczej NACE zostanie zastąpiona przez Nace Rev. 2 i należy zaktualizować grupy produktów. Udoskonalenia w strukturze działalności gospodarczej w Nace Rev. 2 otwierają również nowe możliwości dla bardziej wyrafinowanych i bardziej odpowiednich danych zbiorczych. W tym obszarze potrzebna jest współpraca z innymi międzynarodowymi partnerami.

Komisja Europejska (Eurostat) zamierza: wraz z państwami członkowskimi dalej doskonalić jakość statystyk STI; rozpocząć przegląd pojęć i definicji statystyk w zakresie zasobów ludzkich dla nauki i techniki; ocenić i ustabilizować statystyki dotyczące rozwoju kariery naukowców z tytułem doktora; usprawnić wykorzystanie PATSTAT w ramach porównywalnych na płaszczyźnie międzynarodowej statystyk w zakresie patentów, również poprzez tworzenie nowych wskaźników; zaktualizować pojęcia i definicje dotyczące sektorów przemysłu zaawansowanej technologii oraz usług opartych na wiedzy w celu ich lepszego dostosowania. |

- 5.2 Nowe wskaźniki, nowe źródła danych i nowe dziedziny

W perspektywie średnio- do długoterminowej należy również opracowywać nowe wskaźniki, otwierać nowe źródła danych i być może zamykać inne oraz dodać nowe dziedziny. Główne obszary w perspektywie planowania średnio- i długoterminowego zostały opisane poniżej.

5.2.1 Lepszy pomiar internacjonalizacji STI

Pomiar internacjonalizacji STI wydaje się niepełny, mając na uwadze fakt, że STI staje się coraz bardziej międzynarodowa. W danych znajdują się luki, np. w wydatkach na badania i rozwój ponoszonych przez spółki z UE poza terytorium badań lub na badania i rozwój prowadzone przez zagraniczne spółki powiązane, w mobilności wysoko wyspecjalizowanych zasobów ludzkich bądź we współpracy międzynarodowej w zakresie innowacji.

Udoskonalenia mogą być dokonywane stopniowo w różnych dziedzinach (np. statystyki B+R oraz dotyczące powiązanych zagranicznych statystyk). Potrzebna jest również ścisła współpraca z OECD.

5.2.2 Lepsze b adania wspólnotowe na temat innowacji dla większej liczby użytkowników

Podręcznik Eurostat/OECD Oslo z roku 2005 obejmujący dwa nowe rodzaje innowacji (w organizacji i w marketingu) należy całkowicie wprowadzić do CIS 2008. Poza tym nowe potrzeby użytkowników zostaną uwzględnione w zbliżających się badaniach wspólnotowych na temat innowacji, tj. w CIS 2008 i następnych. Przewidują one w szczególności lepszy pomiar innowacji ekologicznych i ekoprojektów, rejestrowanie innowacji wynikającej z potrzeb użytkowników lub zamówień publicznych i innowacji. Należy dodać następne sektory gospodarki, jak również w pełni objąć europejskie regiony następną falą badań wspólnotowych na temat innowacji. Z drugiej strony należy zatroszczyć się, aby kwestionariusz CIS 2008 nie był zbyt obszerny, co może mieć negatywny wpływ na jakość danych.

5.2.3 Lepszy dostęp do danych cząstkowych

Potrzebne jest bardziej intensywne wykorzystanie danych cząstkowych przez naukowców, wykraczające poza rozpowszechniane standardowe tablice i wskaźniki. Przykład CIS pokazuje, że przekazywanie danych cząstkowych do Eurostatu oraz zcentralizowane wykorzystywanie ich na miejscu przez naukowców znacznie poprawia współczynnik kosztu do zysku. Dane cząstkowe mogą być wykorzystywane albo jako dane cząstkowe z zachowaniem anonimowości, albo jako poufne dane cząstkowe w Centrum Bezpieczeństwa Eurostatu. Dostęp do obu tych zestawów danych regulowany jest przepisami rozporządzenia Komisji nr 831/2002. Centralna dostępność danych cząstkowych CIS w Eurostacie powinna zostać zapewniona za pomocą obowiązkowego przesyłania danych z poszczególnych krajów. Procedura dostępu naukowców do danych cząstkowych CIS powinna zostać uproszczona.

W perspektywie średnioterminowej należy przeanalizować możliwość przekazywania innych danych cząstkowych STI. Jako pierwsze mogłyby do tego kandydować statystyki B+R i CDH. Wymagałoby to jednak lepszej harmonizacji tworzenia danych na poziomie krajowym i wystarczającego zapotrzebowania użytkowego na te dane cząstkowe ze strony naukowców. Wreszcie powiązanie zestawów różnych danych cząstkowych STI z innymi zestawami danych cząstkowych powinno być częścią długoterminowego planu pracy.

5.2.4 Więcej wskaźników dotyczących przepływów wiedzy, powiązań, wyników i wpływu STI

Istnieje potrzeba dokonania przeglądu istniejących wskaźników dotyczących transferu wiedzy między uniwersytetami a przemysłem, aby ocenić jego zakres (np. udzielanie koncesji i patentowanie, tworzenie firm odpryskowych typu spin-off, współpraca w dziedzinie badań, publikacje, mobilność zasobów ludzkich) i określić jego wpływ gospodarczy w celu promowania bardziej spójnych danych potrzebnych do analizy transferu wiedzy w skali całej Europy oraz zdefiniowania zestawu zharmonizowanych wskaźników. W szczególności należy ocenić potrzebę stworzenia nowych wskaźników ilustrujących proces tworzenia i rozpowszechniania wiedzy w ramach B+R i systemu innowacji. Takie powiązanie wskaźników mogłoby skupić się na przykład na sieciach naukowców/wynalazców lub na stopniu, w jakim przemysł wykorzystuje wyniki pracy naukowej do swoich działań innowacyjnych. Specjalny rozdział poświęcony powiązaniom w zakresie innowacji został zamieszczony w podręczniku Oslo z roku 2005. Podobnie jak wskaźniki powiązań, wskaźniki wyników i wpływu STI również nie zostały jeszcze przeanalizowane w sposób wyczerpujący. Wprowadza się wiele udoskonaleń (np. dotyczących patentów lub statystyk bibliometrycznych), ale nie dokonano jeszcze kompletnej analizy potrzeb użytkowników w odniesieniu do danych wyprodukowanych w tych obszarach. Odnosi się to szczególnie do wskaźników STI mierzących wpływ gospodarczy, w odniesieniu do których nie istnieje zharmonizowany zestaw wskaźników.

Wymogi te mają zastosowanie do wszystkich dziedzin statystyk STI (statystyki B+R, statystyki w zakresie innowacji, statystyki HRST, statystyki w zakresie zaawansowanych technologii oraz statystyki w zakresie patentów). Po pierwsze potrzeby użytkowników powinny zostać wyjaśnione i skonsolidowane w stosunku do możliwości tworzenia statystyk. Następnie należy udoskonalić istniejącą produkcję danych, głównie poprzez zdefiniowanie i stworzenie nowych wskaźników. Nasuwa się tu natychmiast potrzeba lepszego wykorzystania danych cząstkowych w CIS. Z drugiej strony niezwłoczne włączenie dziedzin niebędących jeszcze częścią europejskiego systemu statystycznego, takich jak statystyka bibliometryczna, wydaje się trudne, ale nie niemożliwe. Dzieje się tak głównie z powodu braku zasobów w Eurostacie lub z powodu podstawowych praw własności intelektualnej. W ramach tej działalności należy podjąć dalsze środki w zakresie badań i konsolidacji.

5.2.5 Kontrola i powtórna ocena wskaźników nakładów STI

Tradycyjne statystyki B+R oraz różne zmienne, podpodziały i podziały sektorowe (sektor przedsiębiorstw BES, sektor państwowy GOV, sektor szkolnictwa wyższego HES oraz prywatny sektor non-profit PNP) istnieją od ponad 40 lat. Opierają się one na podręczniku Frascati (ostatnia wersja z roku 2002). Były one dostosowywane przez lata bez wprowadzenia podstawowych zmian pojęć i definicji. Ponadto przez te lata zgłaszano wiele potrzeb dodatkowych danych w statystykach B+R i Gbaord, na co nie zostały one pierwotnie przygotowane. Pojawiają się już nowe wymogi, np. dotyczące kapitalizacji B+R w ramach zaktualizowanego systemu rachunków narodowych lub lepszego pomiaru internacjonalizacji B+R. Również stosowność niektórych danych B+R i Gbaord tworzonych przez wiele lat może zostać poddana w wątpliwość. Przykładem są statystyki Gbaord, które nie obejmują danych dotyczących ulg podatkowych.

W perspektywie średniookresowej wydaje się zatem konieczne, aby skontrolować i ocenić tradycyjne statystyki B+R i Gbaord, a w szczególności ich stosowność. Powinno się tego dokonać nie tylko w obrębie środowiska statystyków, ale też we współpracy z użytkownikami i środowiskiem naukowym.

5.2.6 Dane dotyczące pojedynczych przedsiębiorstw, grup przedsiębiorstw oraz instytucji badawczych i szkolnictwa wyższego

Na poziomie europejskim należy podjąć wysiłki zmierzające do stworzenia i otw arcia dostępu do danych dotyczących pojedynczych przedsiębiorstw, grup przedsiębiorstw oraz instytucji badawczych i edukacyjnych, takich jak uniwersytety. Opracowywane informacje opierały się do tej pory na ogół na informacjach publicznie dostępnych, np. ogłoszonych w rachunkach odpowiednich jednostek bądź dostępnych jako dane administracyjne na poziomie krajowym. Najbardziej znaczącym przykładem tych wysiłków jest europejska tablica wyników inwestycji przemysłowych w badania i rozwój, sporządzona przez Komisję Europejską (przez IPTS na zlecenie DG ds. Badań Naukowych i Rozwoju). Informacja o pojedynczych przedsiębiorstwach lub instytucjach została dodana do zbiorczych statystyk i przedstawiona jako standardowy wynik.

W oparciu o takie istniejące działania należy w następnych latach rozważyć przyjęcie następujących środków:

- W perspektywie krótko- do średnioterminowej należy rozważyć dalsze ulepszanie europejskiej tablicy wyników inwestycji przemysłowych w badania i rozwój, dodając do niej bardziej zindywidualizowane rekordy danych (np. dotyczących patentów) lub dążąc do synergii z rejestrami działalności gospodarczej Eurostat Euro-group obejmującymi grupy przedsiębiorstw i ich strukturę. Jednym z celów mogłoby być dostarczanie danych o dostępie do finansowania dla innowacyjnych przedsiębiorstw. Jednakże w perspektywie długoterminowej podwójne tworzenie danych dotyczących jednej grupy przedsiębiorstw nie powinno mieć miejsca.

- Podobne informacje dotyczące poszczególnych instytucji (innych niż przedsiębiorstwa) mogłyby również w odpowiednim czasie być zbierane przez Eurostat. Na początek można by się zająć europejskimi uniwersytetami, które są równocześnie placówkami badawczymi i edukacyjnymi. Wskaźniki dotyczące poszczególnych uniwersytetów mogłyby zostać skompilowane ze źródeł statystycznych i administracyjnych na poziomie krajowym, a następnie przekazane do Eurostatu. Kilka działań badawczych w tym obszarze jest już w toku. Jako że potrzeby użytkowników w tej dziedzinie szybko rosną, Eurostat przeanalizuje wykonalność takiego tworzenia danych i podejmie się tego zadania w odpowiednim czasie.

5.2.7 Integrowanie statystyk dotyczących biotechnologii i nanotechnologii oraz innych nowych dziedzin wiedzy.

Opracowywanie statystyk w zakresie biotechnologii i nanotechnologii zostało przyspieszone w ostatnich latach, głównie przez OECD. W szczególności prace dotyczące statystyk w zakresie biotechnologii osiągnęły postęp w kierunku większej harmonizacji podstawowych pojęć i definicji oraz gromadzenia danych pilotażowych. Prace dotyczące pomiarów nanotechnologii nie są tak zaawansowane jak prace dotyczące biotechnologii. Jednakże użytkownicy (DG RTD) wielokrotnie wyrażali potrzebę informacji w tym zakresie.

W perspektywie średnioterminowej statystyki w zakresie biotechnologii i nanotechnologii powinny zostać w pewien sposób włączone do statystyk STI. Oznacza to na przykład udoskonalenie statystyk B+R, statystyk w zakresie patentów czy też statystyk HRST. Z drugiej strony statystyki w zakresie biotechnologii i nanotechnologii muszą być postrzegane jako coś więcej niż jedynie część statystyk STI. Dlatego w odpowiednim czasie inne oficjalne lub nieoficjalne dane powinny zostać również wykorzystane do dostarczenia dodatkowych potrzebnych informacji w zakresie biotechnologii i nanotechnologii. W statystykach oraz danych dotyczących nanotechnologii należy również w miarę możliwości przedstawiać odrębne dane i statystyki dotyczące wpływu nanotechnologii na środowisko naturalne, bezpieczeństwo i zdrowie oraz odnośne wydatki na badania.

Potrzeby polityczne w zakresie danych dotyczących nauki, technologii i innowacji niekiedy rozwijają się szybko. Chociaż infrastruktura statystyczna nie może zostać dostosowana w krótkim terminie, musi ona pomimo tego stanąć przed nowymi wyzwaniami. Pod tym względem znaczenie klasyfikacji i metod będzie regularnie ulegać poprawie. Silne obawy polityczne związane na przykład ze środowiskiem, zdrowiem publicznym, zmianą klimatu i produkcją energii są również związane z przyszłymi badaniami i rozwojem w tych obszarach. Chociaż obecnie istniejące nomenklatury są raczej dobrze dostosowane do tworzenia statystyk w tej dziedzinie, powinny one jednak być nadal udoskonalane w kontekście ich znaczenia dla kwestii politycznych.

Komisja Europejska (Eurostat) zamierza: poprawić pomiar internacjonalizacji STI; udoskonalić badania wspólnotowe na temat innowacji, aby poprawić ich stosowność; poprawić dostęp do danych cząstkowych STI poprzez wprowadzenie obowiązkowego przekazywania danych cząstkowych CIS do Eurostatu; udoskonalić wskaźniki STI dotyczące przepływów wiedzy, powiązań, wyników i wpływu STI; kontrolować wskaźniki wpływu STI w celu sprawdzenia ich stosowności; dokonać dalszej analizy posługiwania się danymi STI odnoszącymi się do poszczególnych instytucji szkolnictwa wyższego lub do grup przedsiębiorstw oraz podjąć w odpowiednim czasie stosowne działania; zintegrować statystyki w dziedzinie biotechnologii, nanotechnologii i innych pojawiających się obszarach ze statystykami STI, o ile jest to możliwe i konieczne. |

- 5.3 Aktualizacja ram prawnych w odniesieniu do statystyk STI

Ramy prawne w odniesieniu do statystyk STI powinny zostać dostosowane w perspektywie średnioterminowej. Eurostat planuje podjęcie w tym względzie następujących działań:

- rozporządzenie nr 753/2004 powinno zostać zrównoważone, biorąc pod uwagę dodatkowe potrzeby w zakresie danych, integrując niektóre dane zbierane dobrowolnie, eliminując inne dane o mniejszym znaczeniu lub ponownie rozpatrując częstotliwość tworzenia danych;

- rozporządzenie nr 1450/2004 również powinno zostać zaktualizowane, w oparciu o zharmonizowany kwestionariusz badań i zharmonizowaną metodologię dla CIS 2008 wraz z wprowadzeniem obowiązku przekazywania danych cząstkowych CIS;

- trzecie rozporządzenie Komisji w sprawie statystyk dotyczących rozwoju kariery naukowców z tytułem doktora („statystyki CDH”) powinno zostać przyjęte w stosownym czasie. Można by rozważyć tworzenie danych co dwa lata.

Dodatkowe prawodawstwo może okazać się niezbędne, np. w sprawie dostępu do danych cząstkowych oraz powiązań danych cząstkowych. Eurostat zamierza w tym zakresie podjąć odpowiednie działania.

Komisja Europejska (Eurostat) zamierza: zaktualizować rozporządzenia nr 753/2004 i 1450/2004, aby poprawić ich stosowność; przyjąć w odpowiednim czasie trzecie rozporządzenie Komisji w sprawie statystyk dotyczących rozwoju kariery naukowców z tytułem doktora. |

- [1] Dz.U L 230 z 16.9.2003, str. 1

[2] Dz.U L 118 z 23.4.2004, str. 23

[3] Dz.U. L 267 z 14.8.2004, str. 32

[4] COM (2005) 217

[5] COM (2006) 693