KOMISJA EUROPEJSKA 
Bruksela, dnia 7.12.2011 
SEK(2011) 1482 wersja ostateczna 
  
DOKUMENT ROBOCZY S ŁUŻB KOMISJI 
STRESZCZENIE OCENY SKUTKÓW 
Towarzysz ący dokumentowi: 
ROZPORZ ĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY 
ustanawiaj ące Instrument na rzecz Stabilno ści 
{KOM(2011) 845 wersja ostateczna} 
{SEK(2011) 1481 wersja ostateczna}  
 
PL 2   PL 1. DEFINICJA PROBLEMU  
Sytuacje kryzysowe i konflikty dotykaj ą państw na ca łym świecie i stanowi ą globalne 
zagrożenie dla bezpiecze ństwa i stabilno ści. Konflikty s ą często powiązane z niestabilno ścią 
państw i pog łębiają się wskutek nieudolno ści w sprawowaniu rz ądów oraz w wyniku 
ubóstwa. Sprostanie takim wyzwaniom st rukturalnym wymaga znacznych wspólnych 
wysiłków, opartych na silnych partnerstwach z innymi pa ństwami, podmiotami spo łeczeństwa 
obywatelskiego, partnerami wielostronnymi i re gionalnymi, w celu stworzenia warunków 
umożliwiających państwom unikni ęcie ponownych konfliktów.  
Wspieranie krajów dotkni ętych konfliktami politycznymi lub kl ęskami żywiołowymi wymaga 
od UE przede wszystkim wi ększej elastyczno ści – wychodz ącej poza pomoc humanitarn ą i 
pomoc w zakresie ochrony ludno ści, których celem jest ratowanie życia ludzkiego i 
zapobieganiu ludzkiemu cierpieniu – która umo żliwi szybkie wype łnienie luk w reagowaniu 
kryzysowym i podj ęcie działań uzupełniających operacje zarz ądzania w sytuacjach 
kryzysowych (w tym w ramach WPZiB) oraz u łatwi ściślejsze powi ązanie dzia łań na 
wczesnym etapie wychodzenia z kryzysu, w ramach odbudowy i d ługoterminowego rozwoju, 
niezbędnych do trwa łej stabilizacji pa ństw.  
Ponadto kl ęski żywiołowe lub spowodowane przez cz łowieka, handel narkotykami, 
przestępczość zorganizowana, terroryzm i zagro żenie cyberprzest ępczością utrudniaj ą rozwój, 
osłabiają rządy prawa i wp ływają destabilizuj ąco na wszystkie kraje na świecie. Zagro żenia 
humanitarne, zagro żenia związane ze środowiskiem, zmianami klimatu i bezpiecze ństwem, z 
materiałami chemicznymi, biologiczn ymi, radiologicznymi i j ądrowymi tak że wykraczaj ą poza 
granice krajowe i regionalne. 
Aby rozwi ązać problem wielorakich czynników destabilizuj ących, które mog ą prowadzi ć do 
konfliktów i rosn ących problemów z bezpiecze ństwem, oraz umo żliwić UE pełne odgrywanie 
na arenie mi ędzynarodowej swojej roli w zakresie promowania warto ści i interesów UE, 
Instrument na rzecz Stabilno ści musi jeszcze bardziej zwi ększyć swoją efektywno ść pod 
względem:  
(a) szybkości pomocy w sytuacjach kryzysowych lub gro żących kryzysem;  
(b) rozwijania w łasnych zdolno ści UE oraz zdolno ści jej krajów pa rtnerskich do 
zapobiegania konfliktom, gotowo ści w sytuacjach kryzysowych i zdolno ści 
budowania pokoju oraz  
(c) rozwiązywania szerszego zakresu pr oblemów globalnych stanowi ących zagro żenie 
dla międzynarodowego bezpiecze ństwa.  
2. ANALIZA ZASADY POMOCNICZO ŚCI  
Jako partner na arenie mi ędzynarodowej UE postrzegana jest jako wiarygodny, neutralny i 
bezstronny po średnik, który zapewnia przewag ę komparatywn ą w działaniach na rzecz 
zapobiegania konfliktom. Reagow anie w sytuacjach kryzysowyc h prowadzone na poziomie 
UE zwiększa spójno ść i skuteczno ść działań pomocowych. W tym wzgl ędzie nale ży 
zauważyć, że bardzo niewielka liczba pa ństw członkowskich UE prowadzi dzia łania 
 
PL 3   PL reagowania kryzysowego lub budowania pokoj u w zakresie porównywalnym z zakresem 
Instrumentu na rzecz Stabilno ści. 
W obliczu coraz bardziej z łożonych wyzwa ń żaden z priorytetów polityki wewn ętrznej UE, 
jakimi są bezpiecze ństwo, wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy, łagodzenie zmian 
klimatu, dost ęp do energii, zdrowie i pandemie oraz migracja, nie b ędzie móg ł zostać 
osiągnięty w oderwaniu od świata.  
3. CELE INICJATYWY UE  
W nowym Traktacie o Unii Eu ropejskiej (art. 21) okre ślono wspólne nadrz ędne zasady i cele 
działań zewnętrznych Unii, do których nale żą między innymi: utrzymanie pokoju, 
zapobieganie konfliktom i umacnianie bezpiecze ństwa międzynarodowego, niesienie pomocy 
narodom, krajom i regionom dotkni ętym klęskami żywiołowymi lub katastrofami 
spowodowanymi przez cz łowieka. 
 
PL 4   PL Szczegółowe cele nowego Instrumentu na rzecz Stabilno ści:  
1. w sytuacjach kryzysowych lub gro żących kryzysem spowodowanych przez cz łowieka 
lub klęskami żywiołowymi, przyczynianie si ę do zapewnienia stabilno ści poprzez 
skuteczną reakcję mającą na celu pomoc w ustanowieni u lub przywróceniu warunków 
niezbędnych do w łaściwej realizacji unijnej polityki rozwoju i wspó łpracy; 
2. zapewnienie gotowo ści UE oraz jej partnerów do  zapobiegania konfliktom i 
działania w sytuacjach przed- i pokryzysowych w ścisłej współpracy z organizacjami 
międzynarodowymi, regionalnymi i lokalnymi, a tak że podmiotami pa ństwowymi i 
niepaństwowymi; 
3. rozwiązywanie problemów globalnych i transgranicznych zagro żeń dla 
bezpiecze ństwa,  które stanowi ą ryzyko dla pokoju i stabilno ści.  
4. WARIANTY STRATEGICZNE  
W celu zwi ększenia efektywno ści, skuteczno ści i spójności działań UE na rzecz pokoju i 
bezpiecze ństwa, a tym samym zwi ększenia obecno ści UE, rozwa żano cztery  warianty. 
– Wariant 0. Brak nowego instrumentu po roku 2013.  
– Wariant 1.  Utrzymanie obecnego stanu rz eczy: zachowanie obecnego zakresu 
instrumentu i podobnych środków finansowych, jak w perspektywach 
finansowych na lata 2007-2013.  
– Wariant 2.  Zmiana instrumentu, zasadniczo z zachowaniem jego obecnego 
zakresu, ale w miar ę możliwości ze wzmocnieniem przepisów dotycz ących 
elastyczno ści oraz z umiarkowanym zwi ększeniem puli środków finansowych, 
co umożliwiłoby UE we w łaściwy sposób przej ąć rosnącą odpowiedzialno ść w 
dziedzinie pokoju i bezpiecze ństwa. 
– Wariant 3.  Nowy instrument lub instrumenty, obejmuj ące następujące kwestie: 
a) oddzielenie przepisów dotycz ących reagowania i gotowo ści w sytuacjach 
kryzysowych od kwestii zwi ązanych z bezpiecze ństwem, zw łaszcza 
terroryzmem, zagro żeniami ponadregionalnymi i zagro żeniem chemicznym, 
biologicznym, radiologicznym i j ądrowym; b) w łączenie narz ędzi działań 
zewnętrznych UE realizowanych obecnie w ramach innych instrumentów (np. 
unijnych misji obserwacji wyborów lub Instrumentu na rzecz Pokoju w Afryce). 
5. O
CENA SKUTKÓW  
Istnieje ogólny konsensus co do potrzeby zachowania g łównych elementów, które 
zadecydowa ły o skuteczno ści instrumentu. Rozpatrywane warianty strategiczne zmierzaj ą do 
jak najwi ększej konsolidacji i w miar ę możliwości równie ż poprawy obecnego kszta łtu IfS. 
Ze względu na charakter tego instrumentu wybór któregokolwiek z czterech wariantów 
wymienionych powy żej (z wyjątkiem wariantu 0) prawdopodobnie nie wp łynie znacz ąco na 
skutki „zewn ętrzne” (dotycz ące wymiaru gospodarczego, spo łecznego i środowiskowego). 
 
PL 5   PL Niemniej jednak ostateczny wybór mo że mieć poważne skutki z punktu widzenia zwi ększenia 
efektywno ści, skuteczno ści i spójności z pozostałymi zewn ętrznymi instrumentami.  
Bardziej skuteczny instrument powinien doprowadzi ć do intensyfikacji dzia łań UE w zakresie 
zapobiegania kryzysom, zachowania pokoju i wzmacniania mi ędzynarodowego 
bezpiecze ństwa, w tym do zwi ększania gotowo ści UE na wypadek sytuacji kryzysowej.  
 
PL 6   PL 6. PORÓWNANIE WARIANTÓW  
Poniższa tabela zawiera podsumowanie za let i wad poszczególnych wariantów. 
Warianty by ły oceniane pod wzgl ędem trzech kryteriów:  
Spójność oznacza mo żliwość stworzenia synergii w zakresie planowania i zdolno ści do 
osiągnięcia uzgodnionych celów oraz unikni ęcia negatywnych konsekwencji i skutków 
ubocznych, które mog łyby mieć niepożądany wpływ na wdra żanie polityk. Jest to szczególnie 
ważne w przypadku dwóch instrumentów o tym samym zasi ęgu geograficznym. 
Skuteczno ść oznacza podejmowanie odpowiednich dzia łań, ustalanie w łaściwych celów, a 
następnie zagwarantowanie ich osi ągnięcia.  
Pod pojęciem efektywno ści rozumie si ę podejmowanie odpowiednich dzia łań i jak 
najskuteczniejsze wykorzystanie zasobów: obejmu je to aspekty organizacyjne, jak równie ż 
spodziewane korzy ści płynące z uproszczenia instrumentu.  
 Skutki  Skuteczno ść  Spójność  
Efektywno ść 
0. brak instrumentu     
1. utrzymanie obecnego stanu rzeczy  _ = _ 
2. zmiana instrumentu  + + + 
3. nowy instrument lub instrumenty     
A) podzia ł obecnego instrumentu  =  + Wariant  
B) rozszerzenie zakresu  + +  
Wariant 0.  Ze względu na zobowi ązania spoczywaj ące na Unii Europejskiej na mocy art. 21 
Traktatu oraz wytycznych politycznych Rady dotycz ących, między innymi, bezpiecze ństwa i 
rozwoju (2007 r.), europejskiej strategii bezpiecze ństwa (2008 r.) oraz zapobiegania 
konfliktom (2011 r.), odwo łanie się do tego warian tu nie jest mo żliwe ze wzgl ędów 
politycznych, poniewa ż oznacza łoby utrat ę przez UE mi ędzynarodowej wiarygodno ści i 
zdolności do obrony swoich interesów.   
Wariant 1.  IfS może zachowa ć swoje znaczenie dzi ęki kontynuacji dzia łań podejmowanych 
od 2007 r. Jednak z punktu widzenia skuteczno ści i efektywno ści zabrak łoby poprawy i 
zwiększenia roli tego instrument u na podstawie zdobytych do świadczeń. 
Wariant 2. Utrzymanie g łównych cech i w łaściwości IfS, przy jednoczesnym usprawnieniu 
jego przepisów w celu zwi ększenia elastyczno ści i skuteczno ści, a tym samym umo żliwienie 
UE szybkiego reagowania na przysz łe wyzwania w dziedzinie mi ędzynarodowego pokoju i 
bezpiecze ństwa. Bardziej skuteczny instrument powinien doprowadzi ć do intensyfikacji 
działań UE w zakresie zapobiegania kryzysom , utrzymywania pokoju i wzmacniania 
międzynarodowego bezpiecze ństwa, w tym do zwi ększania gotowo ści UE na wypadek 
sytuacji kryzysowej. 
 
PL 7   PL IfS będzie nadal finansowa ć działania uzupe łniające lub wspieraj ące inne środki finansowane 
na mocy pozosta łych instrumentów zewn ętrznych i w razie potrzeby s łużyć jako substytut w 
przypadkach, gdy szybkie uruchomienie takich środków jest niemo żliwe. Nasuwa si ę 
przykład niezapowiedzianych wyborów, których obserwacji nie mo żna było wcześniej 
zaplanowa ć lub których przygotowanie wymaga od UE natychmiastowego wsparcia w celu 
zapewnienia lepszych warunków w trosce o wol ny i sprawiedliwy charakter takich wyborów, 
tak aby wyniki zosta ły zaakceptowane przez wi ększość ludności i nie by ły kwestionowane, co 
mogłoby prowadzi ć do konfliktów (Tunezja, Egipt w 2011 r.).  
Wariant 3.  Nowy instrument lub instrumenty:  
(a) nie jest wskazane ustanowienie dwóch nowych instrumentów osobno zajmuj ących 
się kwestiami reagowania i gotowo ści w sytuacjach kryzys owych, z jednej strony, i 
kwestiami zagro żeń dla bezpiecze ństwa światowego i mi ędzynarodowego.  
Ważne jest, aby zwróci ć uwagę na powiązania, które istniej ą między reagowaniem 
kryzysowym i budowaniem zdolno ści do dzia łania w sytuacjach przed- i 
pokryzysowych, z jednej strony, a rozwi ązywaniem problemów zwi ązanych z 
zagrożeniami dla bezpiecze ństwa światowego i mi ędzynarodowego, z drugiej strony. 
Łącznie środki te stanowi ą trzon dzia łań zewnętrznych UE na rzecz pokoju i 
bezpiecze ństwa (wraz z innymi instrumentami takimi jak EIDHR). Nie mo żna 
zapomina ć o ewentualnych kosztach w kategoriach utraty spójno ści spowodowanej 
rozdzieleniem tych dwóch komponentów. 
Jest to nie tylko niezgodne z ogólnym celem racjonalizacji liczby istniej ących 
instrumentów, ale mo że również prowadzi ć do tego, że współdziałanie w dziedzinie 
zapobiegania konfliktom b ędzie niespójne i niekomplementarne;  
(b) rozszerzenie zakresu nowe go instrumentu w celu osi ągnięcia większej spójno ści w 
realizacji ró żnych dzia łań UE równie ż nie wydaje si ę odpowiednie ze wzgl ędu na 
trudności związane z konieczno ścią pogodzenia w jednym instrumencie ró żnych 
podstaw prawnych i procesów decyzyjnych. Taka opcja nie by łaby rozwi ązaniem 
wydajnym: 
wręcz przeciwnie, istnia łoby ryzyko, że część elastyczno ści osiągniętej w ramach 
obecnych ustale ń mogłaby zosta ć utracona, je śli w tym samym akcie prawnym 
znalazłyby się różne instrumenty i metody pracy. Tytu łem przyk ładu: procesy 
decyzyjne odnosz ące się do misji obserwacji wyborów s ą w niewielkim stopniu 
kompatybilne z tempem dzia łań, jakie są konieczne w przypadku nieprzewidzianych 
wyborów w nast ępstwie kryzysu politycznego. Niektóre dzia łania finansowane w 
ramach Instrumentu na rz ecz Pokoju w Afryce (np. wyp łata dodatków dla 
afrykańskich żołnierzy bior ących udzia ł w operacjach pokoj owych UA), które s ą 
możliwe w ramach EFR, nie mog łyby otrzyma ć finansowania z bud żetu UE. To 
zaledwie dwa przyk łady będące dowodem na to, że takie po łączenie by łoby bardzo 
skomplikowane w praktyce.  
Podsumowuj ąc, najwłaściwszy wydaje si ę wariant 2.  
Na podstawie powy ższej analizy wariant 2 okaza ł się najodpowiedniejsz ą opcją – zmieniony 
instrument , zasadniczo zachowuj ący obecny zakres, ale bard ziej elastyczny, który umo żliwi 
 
PL 8   PL UE bardziej skuteczne i szybsze reagowanie na przysz łe wyzwania w dziedzinie 
międzynarodowego pokoju i bezpiecze ństwa.  
7. MONITOROWANIE I OCENA  
Systemy monitorowania i oceny wykorzystywane przez Komisj ę Europejsk ą są coraz bardziej 
ukierunkowane na wyniki. W systemy te zaanga żowany jest zarówno personel wewn ętrzny, 
jak równie ż pomoc ekspertów zewn ętrznych. Przeprowadzane oceny przyczyniaj ą się do 
poprawy odpowiedzialno ści i bieżących interwencji; pomagaj ą również wyciągać wnioski z 
doświadczeń z korzy ścią dla przysz łych polityk i dzia łań, z uwzgl ędnieniem kryteriów 
INCAF1. 
                                                 
1 Mi ędzynarodowa sie ć OECD DAC ds. konfliktów i niestabilno ści (INCAF).