Streszczenie oceny skutków

Ocena skutków dotycząca rozporządzenia wykonawczego Komisji ustanawiającego wykaz zbiorów danych o wysokiej wartości oraz warunki ich publikacji i ponownego wykorzystywania

A. Zasadność działań

Na czym polega problem i dlaczego jest to problem na szczeblu UE?

Sektor publiczny generuje ogromne ilości danych (np. dane meteorologiczne, cyfrowe mapy, dane statystyczne i informacje prawne) stanowiące cenne zasoby na potrzeby gospodarki cyfrowej. Dane te wykorzystuje się do tworzenia opartych na danych usług i aplikacji, skuteczniejszego świadczenia usług prywatnych i usługi użyteczności publicznej oraz umożliwienia podejmowania bardziej świadomych decyzji. Problem polega głównie na tym, że dane te – informacje sektora publicznego – nie są ponownie wykorzystywane, a przynajmniej nie w stopniu, który umożliwiłyby wykorzystanie ich pełnego potencjału społeczno-gospodarczego. U podstaw tej sytuacji leżą dwojakie przeszkody. Po pierwsze, istnieją utrudnienia w dostępie do rynku w związku ze stosowaniem opłat za ponowne wykorzystywanie. Po drugie, dane charakteryzują się niską interoperacyjnością (rozbieżne warunki udzielania licencji i słaba techniczna/semantyczna standaryzacja danych), a możliwość ich odczytu maszynowego jest ograniczona (uwzględniając dostęp za pośrednictwem interfejsów programowania aplikacji – API). Problem ten występuje powszechnie w przypadku wszystkich danych sektora publicznego, ale jest najbardziej nasilony w przypadku zbiorów danych o wysokiej wartości w sześciu obszarach: dane dotyczące przedsiębiorstw i ich własności, dane geoprzestrzenne, dane dotyczące obserwacji Ziemi i środowiska, dane meteorologiczne, dane dotyczące mobilności i dane statystyczne. Istnieje duże zapotrzebowanie na te zbiory danych, ale poziom ich ponownego wykorzystywania jest nieoptymalny ze względu na utrzymujące się przeszkody. Problem ten dotyczy wszystkich podmiotów ponownie wykorzystujących dane: podmiotów wykorzystujących dane do celów niekomercyjnych (organizacji pozarządowych (NGO), naukowców i ogółu społeczeństwa) oraz do celów komercyjnych – głównie przedsiębiorstw typu start-up i małych przedsiębiorstw nieposiadających zasobów na dokonanie inwestycji początkowych w pozyskanie danych.

Co należy osiągnąć?

Głównym celem polityki jest zwiększenie ponownego wykorzystywanie informacji sektora publicznego z korzyścią dla gospodarki (ponowne wykorzystywanie do celów komercyjnych) i społeczeństwa (ponowne wykorzystywanie do celów niekomercyjnych, np. do celów ochrony środowiska lub przejrzystości).

Jaka jest wartość dodana działania UE (pomocniczość)?

Jedynie kilka państw członkowskich wprowadziło środki krajowe w celu utworzenia i udostępniania najważniejszych kategorii danych (np. danych referencyjnych w Danii i Republice Czeskiej, danych w interesie publicznym we Francji). Celem takich środków nie jest jednak umożliwienie wykorzystywania danych w całej UE. Ze wskaźnika stopnia zaawansowania wdrożenia polityki otwartych danych dostępnego na Portalu Otwartych Danych UE wynika ponadto, że poziom ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego w UE nadal jest zróżnicowany, a najskuteczniejszym sposobem ograniczenia tego zróżnicowania jest podjęcia działania UE. Przyjęcie rozporządzenia wykonawczego stanowi prawny obowiązek przewidziany w dyrektywie w sprawie otwartych danych. W wyniku przeprowadzonej w 2018 r. oceny dyrektywy potwierdzono jej wartość dodaną w postaci poprawy wykorzystania danych publicznych w UE. Ustanowienie wykazu zbiorów danych o wysokiej wartości oraz warunków ich publikacji i ponownego wykorzystywania stanowi kolejny etap długoterminowej unijnej polityki otwartych danych, której celem jest zharmonizowanie i stopniowe udostępnienie danych sektora publicznego. Cel ten popierają państwa członkowskie.

B. Rozwiązania

Jakie są różne warianty działań służących osiągnięciu celów? Czy wskazano preferowany wariant? Jeżeli nie, dlaczego?

Zakres stosowania tego rozwiązania w dużym stopniu określono w art. 14 dyrektywy w sprawie otwartych danych: dane należy wybierać z sześciu kategorii tematycznych i udostępniać bezpłatnie, w formacie nadającym się do odczytu maszynowego i za pośrednictwem interfejsów API. Komisja opracowała zatem warianty dotyczące dwóch innych aspektów: zakresu zidentyfikowanych zbiorów danych oraz wymogów dotyczących ich publikacji i ponownego wykorzystywania. Warianty dotyczące wyższej i niższej intensywności interwencji w odniesieniu do każdej z sześciu kategorii tematycznych stanowiły przedmiot analizy i konsultacji z zainteresowanymi stronami, a także przeprowadzono ocenę związanych z nimi kosztów i korzyści. Wariantem preferowanym jest interwencja o mieszanej intensywności na podstawie wyników analizy opartej na wielu kryteriach. Wariant ten obejmuje optymalizację zakresu danych i metody publikacji w odniesieniu do każdej kategorii tematycznej. Zakłada on niższą intensywność interwencji w przypadku danych dotyczących przedsiębiorstw, danych geoprzestrzennych i danych dotyczących mobilności oraz wyższą intensywność w przypadku danych statystycznych, danych środowiskowych i danych meteorologicznych.

Jakie są opinie poszczególnych zainteresowanych stron? Jak kształtuje się poparcie dla poszczególnych wariantów?

W przypadku wszystkich inicjatyw dotyczących otwartych danych podmioty ponownie wykorzystujące dane (małe przedsiębiorstwa tworzące usługi z zakresu danych, naukowcy, NGO) zazwyczaj wykazują duże poparcie, natomiast mniejszy entuzjazm widać w przypadku sektora publicznego (posiadacze danych). Jest to jednak uzależnione od tematu danych (np. urzędy statystyczne wykazują duże poparcie, mimo że są posiadaczami danych). Wszystkie podmioty ponownie wykorzystujące dane opowiadają się za podejściem zakładającym wysoką intensywność interwencji. Organy sektora publicznego obawiają się ewentualnych kosztów (zwłaszcza jednorazowych kosztów ustanowienia interfejsów API). W ramach preferowanego wariantu zakładającego interwencję o mieszanej intensywności uwzględniono oba powyższe stanowiska.

C. Skutki wdrożenia preferowanego wariantu

Jakie korzyści przyniesie wdrożenie preferowanego wariantu lub – jeśli go nie wskazano – głównych wariantów?

W przypadku preferowanego wariantu mieszanego szacunkowa wartość gospodarki informacji sektora publicznego/zbiorów danych o wysokiej wartości ma wzrosnąć do 276 mld EUR w 2028 r. Wskaźnik w relacji do PKB w 2028 r. ma wzrosnąć do 2,00 % w porównaniu z poziomem 1,85 % w przypadku braku działania (scenariusz bazowy). Oznacza to, że w porównaniu z scenariuszem bazowym wariant preferowany ma dodatkowy wpływ na poziomie 21 mld EUR. Oznacza to również wartość o 8 mld EUR wyższą od wartości uzyskanej w przypadku wdrożenia wariantu zakładającego interwencję o niższej intensywności (268 mld EUR). Na całkowity wpływ składają się skutki bezpośrednie i pośrednie. W 2028 r. pośredni wpływ wdrożenia wariantu preferowanego wyniósłby 201 mld EUR. Jest to wartość o 16 mld EUR przekraczająca wartość, którą uzyskano by w przypadku scenariusza bazowego (185 mld EUR). Bezpośrednia wartość wpływu wariantu preferowanego wynosi 75 mld EUR, co oznacza dodatkowe 6 mld EUR w porównaniu z scenariuszem bazowym w 2028 r. Wyżej podane dane stanowią dane szacunkowe, ponieważ trudno jest określić konkretne korzyści odpowiadające jednemu zbiorowi danych – ich wartość często lepiej wyrazić w połączeniu z innymi zbiorami danych. Z wykorzystaniem ram opracowanych wraz z badaniem przeprowadzonym na potrzeby oceny skutków zbiory danych powiązano z zestawem wskaźników z różnych obszarów makroekonomicznych wraz z wynikami badania źródeł wtórnych i uwagami różnych zainteresowanych stron. Oprócz szacunkowego wpływu gospodarczego inicjatywa ta powinna również przynieść korzyści społeczne i korzyści dla środowiska. Dostępność większej ilości informacji o przedsiębiorstwach ma wyraźne korzyści społeczne między innymi w zakresie zwalczania przestępczości (w tym przestępstw finansowych), większego zaangażowania społecznego i rozliczalności sektora instytucji rządowych i samorządowych (np. w kontekście wsparcia publicznego dla przedsiębiorstw). Oczekuje się, że ponowne wykorzystywanie danych dotyczących środowiska, danych przestrzennych dotyczących mobilności i danych meteorologicznych przyczyni się między innymi do rozwoju badań nad zmianą klimatu, ograniczenia zanieczyszczenia powietrza na obszarach miejskich i poprawy infrastruktury transportowej. Środki w zakresie zarządzania pandemią COVID-19 uwidoczniły ponadto znaczenie geolokalizacji szpitali, odpowiedniej infrastruktury i osób.

Jakie są ewentualne koszty wdrożenia preferowanego wariantu (oprócz kosztów podstawowych)?

Koszty są różne w zależności od tematu danych. Ocena kosztów jest również skomplikowana z kilku powodów. Trudność stanowi oddzielenie kosztów zbiorów danych o wysokiej wartości od kosztów ponownego wykorzystywania innych zbiorów danych, ponieważ niektórych infrastruktur informatycznych nie można używać wyłącznie do zbiorów danych o wysokiej wartości (np. jeżeli modernizację infrastruktury przewidziano w innych przepisach, np. w dyrektywie INSPIRE, lub jeżeli stanowi ona element inicjatywy w zakresie dygitalizacji). Znaczne różnice występowałyby również pod względem ilości zmian, jakich wymagałyby poszczególne zbiory danych i poszczególne zainteresowane organy sektora publicznego. Na podstawie ogólnych szacunków można jednak przyjąć następujące założenia: ·koszty jednorazowe (np. ustanowienie interfejsu API) wahają się od 24,9 mln EUR (szacunek optymistyczny) do 435,9 mln EUR (szacunek pesymistyczny), przy czym średni szacunek wynosi 122,3 mln EUR; ·koszty powtarzające się (np. uszczuplenie dochodów i zasobów potrzebnych do podwyższenia jakości danych do 2028 r.) szacuje się na 473,6 mln EUR. Niektóre koszty można kompensować finansowaniem w ramach programu „Cyfrowa Europa” opracowanego właśnie po to, aby ograniczyć obciążenie związane z publikacją zbiorów danych o wysokiej wartości.

Jaki jest wpływ na małe przedsiębiorstwa i konkurencyjność?

Większa dostępność danych przyczyni się do rozwoju przedsiębiorczości i tworzenia nowych przedsiębiorstw, chociaż w różnym stopniu w przypadku poszczególnych tematów danych (co zależy na przykład od obecnego stopnia dostępności danych w poszczególnych tematach i ich dojrzałości). Zasadniczo otwarta dostępność zbiorów danych o wysokiej wartości powinna przyczynić się do utworzenia 537 000 nowych przedsiębiorstw w 2028 r., co będzie oznaczało wzrost z 485 000 w 2024 r. Oprócz tego, że zbiory danych o wysokiej wartości sprzyjają tworzeniu nowych przedsiębiorstw mogą również stanowić istotne czynniki umożliwiające przedsiębiorstwom typu start-up potwierdzenie uzasadnienia biznesowego i przyciągnięcie inwestorów. Wyniki programów inkubatorów danych wskazują na związek między zdecydowaną i aktywną polityką otwartych danych w państwach członkowskich a liczbą przedsiębiorstw typu start-up z powodzeniem świadczących w tych krajach usługi w zakresie danych. Dzięki otwartym danym może również pośrednio umocnić się pozycja małych przedsiębiorstw: niektóre małe przedsiębiorstwa rozwinęły tak zaawansowane umiejętności przetwarzania otartych danych, że rozwiązania programowe w zakresie danych stały się jednymi z głównych oferowanych przez nie produktów. Dostępność bezpłatnych danych może ponadto przyczynić się do zrównoważenia pozycji małych przedsiębiorstw i dużych przedsiębiorstw technologicznych (dla których koszt pozyskania danych nie stanowi istotnej przeszkody).

Czy przewiduje się znaczące skutki dla budżetów i administracji krajowych?

Wszystkie wskazane powyżej koszty zostaną poniesione przez administracje publiczne, przy czym koszty jednorazowe (ustanowienie interfejsów API) będą najistotniejsze.. Jeżeli chodzi o niektóre dane, za których uzyskanie obecnie podmioty ponownie je wykorzystujące muszą płacić (w szczególności dane dotyczące przedsiębiorstw, dane pogodowe i dane dotyczące działek katastralnych), na koszty będzie miało wpływ bezpłatne udostępnianie tych danych. Dyrektywa stanowi jednak, że państwa członkowskie mają dwa lata na dostosowanie się. Ponadto ze względu na dostępność bezpłatnych danych i możliwość ich odczytu maszynowego powinny spaść koszty przetwarzania danych (brak faktur, brak przetwarzania wniosków), a zarządzanie danymi powinno przebiegać sprawniej, co spowoduje spadek ogólnych kosztów w perspektywie średnioterminowej.

Czy wystąpią inne znaczące skutki?

Nie zidentyfikowano żadnych innych znaczących skutków.

Proporcjonalność?

W ramach wariantu preferowanego uwzględniono wymogi w zakresie wykonalności i proporcjonalności. Aby zminimalizować trudności prawne (np. związane z zapewnieniem zgodności z unijnymi przepisami dotyczącymi ochrony danych) i ograniczyć koszty, w ramach wariantu preferowanego przewidziano niższą intensywność interwencji w przypadku następujących tematów: dane geoprzestrzenne, dane dotyczące mobilności i dane dotyczące przedsiębiorstwa.

D. Działania następcze

Kiedy nastąpi przegląd przyjętej polityki?