Kwestie, w których UE ma kompetencje i co do których podczas posiedzeń zamkniętych nie osiągnięto jak dotąd porozumienia ad referendum, obejmują:

W przewidywanym wniosku wyraża się zaniepokojenie wpływem COVID-19 na dążenie do osiągnięcia trwałych rozwiązań, podkreśla się ich znaczenie oraz wzywa do dalszego zaangażowania na rzecz promowania sprzyjających warunków w krajach pochodzenia, w tym do podejmowania działań mających na celu zajęcie się przyczynami migracji oraz do przeprowadzania dobrowolnej repatriacji uchodźców w poczuciu bezpieczeństwa i godności, jak również ich trwałej reintegracji, aby wspierać działania w zakresie przesiedleń oraz ułatwić dostęp do uzupełniających dróg migracji, w tym do łączenia rodzin, szans na rynku pracy i możliwości nauki, zgodnie z przepisami prawa krajowego.

Jeżeli chodzi o ograniczenia wjazdu i przemieszczania się oraz dostępu do azylu, w przewidywanym wniosku z zadowoleniem przyjmuje się działania podjęte przez państwa w celu dopilnowania, by środki wdrożone w celu ograniczenia wjazdu na granice w związku ze stanami zagrożenia zdrowia publicznego były tymczasowe, niedyskryminujące, konieczne, proporcjonalne i uzasadnione w danych okolicznościach oraz stosowane z poszanowaniem prawa do ubiegania się o azyl i korzystania z niego oraz zasady non-refoulement. W przewidywanym wniosku z zadowoleniem przyjmuje się również środki adaptacyjne wprowadzone przez państwa i UNHCR w celu zapewnienia ciągłego funkcjonowania procedur azylowych i procedur stwierdzania statusu bezpaństwowca oraz ciągłego dostępu do takich procedur, a także rejestracji i wydawania dokumentów. W przewidywanym wniosku zwraca się uwagę na znaczenie zapewnienia, aby wszelkie ograniczenia w przemieszczaniu się osób objętych ochroną UNHCR podyktowane ochroną zdrowia publicznego były niedyskryminacyjne, przewidziane w przepisach prawa, konieczne, racjonalne w danych okolicznościach, a także zgodne z przepisami prawa międzynarodowego, oraz z zadowoleniem przyjmuje się stosowanie rozwiązań alternatywnych wobec zatrzymania, które zapewniają zgodność ze środkami ochrony zdrowia publicznego.

Jeżeli chodzi o przeciwdziałanie szerszym skutkom stanów zagrożenia zdrowia publicznego, w przewidywanym wniosku zachęca się państwa, aby dążyły do zapewnienia świadczeń zdrowotnych jeszcze większej liczbie osób objętych ochroną UNHCR oraz do określenia szczególnych potrzeb zdrowotnych i przeszkód w kontekście stanów zagrożenia zdrowia publicznego, jak również sposobów zaspokajania tych potrzeb i eliminowania tych barier, z uwzględnieniem zdrowia psychicznego i dobrostanu psychospołecznego, a także wzywa się państwa i innych partnerów do pilnego udzielenia wsparcia dla finansowania i sprawiedliwego podziału bezpiecznych i skutecznych narzędzi diagnostycznych, środków terapeutycznych oraz szczepionek.

W uzgodnionych punktach wniosku uznaje się, że stan zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym, taki jak pandemia COVID-19, wymaga globalnej reakcji opartej na jedności, solidarności i wzmocnionej współpracy wielostronnej, oraz potwierdza się zaangażowanie państw w międzynarodową solidarność i odpowiedzialność oraz podział obciążenia. We wniosku uznaje się prawo państw do wprowadzania środków mających na celu ochronę zdrowia publicznego, przypominając jednocześnie, że środki takie muszą być wdrażane w sposób zgodny z zobowiązaniami państw wynikającymi z prawa międzynarodowego, w tym międzynarodowego prawa uchodźczego, praw człowieka oraz, w stosownych przypadkach, międzynarodowego prawa humanitarnego. We wniosku przypomina się, że państwa mają suwerenne prerogatywy do regulowania wjazdu cudzoziemców, z pełnym poszanowaniem zasady non-refoulement i z zastrzeżeniem obowiązującego prawa międzynarodowego, w tym międzynarodowego prawa uchodźczego.

Celem projektu przewidywanego wniosku, określonym podczas posiedzeń zamkniętych, które odbyły się w dniach 12 i 18 maja, 1 i 16 czerwca oraz 8 lipca 2021 r., jest uznanie wpływu pandemii COVID-19 na uchodźców, osoby ubiegające się o azyl, uchodźców powracających, bezpaństwowców oraz osoby wewnętrznie przesiedlone (zwane dalej „osobami objętymi ochroną UNHCR”), a także na społeczności przyjmujące, przypomnienie kluczowych zasad międzynarodowego prawa uchodźczego i humanitarnego, których należy przestrzegać w kontekście stanu zagrożenia zdrowia, wyciągnięcie wniosków ze środków wdrożonych przez UNHCR, państwa i inne zainteresowane strony w celu przeciwdziałania pandemii COVID-19, przy jednoczesnym dążeniu do zapewnienia dostępu do ochrony międzynarodowej, w tym poprzez wykorzystanie innowacyjnych narzędzi, oraz zachęcaniu państw do dalszego wspierania trwałych rozwiązań i dostępu do świadczeń zdrowotnych dla osób objętych ochroną UNHCR.

Komitet Wykonawczy regularnie przyjmuje wnioski tematyczne w sprawach ochrony uchodźców w drodze konsensusu pomiędzy jego członkami. Wnioski wypracowuje się podczas posiedzeń zamkniętych w gronie członków Komitetu Wykonawczego i organizacji międzyrządowych, które zostały zaproszone w charakterze obserwatorów do udziału w tych posiedzeniach, oraz we współpracy z ekspertami Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (zwanego dalej: UNHCR).

W przeciwieństwie do członków obserwatorzy nie mają prawa głosu. Mogą oni jednak zabierać głos podczas posiedzeń otwartych Komitetu Wykonawczego. Jeżeli chodzi o organizacje międzyrządowe posiadające status obserwatora w Komitecie Wykonawczym, zgodnie z art. 38 ust. drugi regulaminu wewnętrznego Komitetu Wykonawczego w brzmieniu z października 2016 r.: „Na zalecenie Komisji Stałej Komitet może co roku zapraszać organizacje międzyrządowe posiadające status obserwatora w Komitecie do udziału w posiedzeniach zamkniętych Komitetu w sprawach podlegających ich kompetencji, dotyczących azylu i uchodźców”. Na podstawie powołanego przepisu w dniu 5 maja 2017 r. Komitet Wykonawczy zaprosił Unię Europejską do udziału w posiedzeniach zamkniętych Komitetu w sprawach dotyczących azylu i uchodźców w zakresie, w jakim znajdują się one we właściwości Unii Europejskiej.

1. uznanie ofiar przemocy seksualnej i przemocy ze względu na płeć za „osoby objęte ochroną UNHCR”, by zachęcić państwa do promowania dostępności doraźnego wsparcia w zakresie zdrowia psychicznego i wsparcia psychospołecznego dla takich osób oraz zachęcić do dalszego wzmacniania takich środków, w tym poprzez wsparcie międzynarodowe (OP6);

2. punkt zaproponowany przez Iran, w którym zdecydowanie wzywa się wszystkie państwa do powstrzymania się od wprowadzania jakichkolwiek jednostronnych środków przymusu, które mogą negatywnie wpłynąć na zdolność państw przyjmujących do ochrony uchodźców i ograniczyć przestrzeń humanitarną, zwłaszcza podczas trwającej pandemii (OP7terAlt). Punkt ten został zaproponowany przez Iran na bardzo późnym etapie procesu negocjacji i może jeszcze zostać odrzucony ze względów proceduralnych;

3. odniesienie dotyczące uznania świadczeń zdrowotnych w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego, jak również szczepionek za potrzeby humanitarne osób objętych ochroną UNHCR i ich społeczności przyjmujących, przy czym we wniosku wzywa się państwa do oceny i uwzględnienia tych potrzeb jako komponentów działań humanitarnych podejmowanych w stanach zagrożenia zdrowia publicznego (oznaczone jako OP13);

4. odniesienie do świadczeń zdrowotnych w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego jako uzupełniających podstawowe świadczenia zdrowotne i wsparcie psychospołeczne, przy czym wzywa się pilnie państwa członkowskie do zapewnienia bezpiecznego i niezawodnego dostępu do takich świadczeń i wsparcia osobom objętym ochroną UNHCR, we współpracy z UNHCR oraz innymi zainteresowanymi stronami (OP14).

3.Stanowisko, jakie ma być zajęte w imieniu Unii

Unia powinna poprzeć przyjęcie wniosku Komitetu Wykonawczego w sprawie ochrony międzynarodowej i trwałych rozwiązań w kontekście stanu zagrożenia zdrowia publicznego

Unia powinna poprzeć uzgodnione już części wniosku oraz powinna ustalić swoje stanowisko w sprawie wciąż otwartych kwestii, w odniesieniu do których UE ma kompetencje.

UE powinna poprzeć utrzymanie zasad międzynarodowego prawa uchodźczego w kontekście stanu zagrożenia zdrowia, w szczególności zasady non-refoulement, która jest również zasadą określoną w unijnym prawie azylowym, zapisaną w art. 78 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, jak również w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej („dyrektywa w sprawie procedur azylowych”) oraz w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony („dyrektywa w sprawie kwalifikowania”) i gwarantowaną jako prawo podstawowe na mocy art. 18 i art. 19 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

UE powinna również poprzeć, zgodnie z obowiązującym dorobkiem prawnym i polityką UE, stosowanie ograniczeń dotyczących wjazdu i innych środków wprowadzanych w celu ograniczenia wjazdu na granicach w związku ze stanami zagrożenia zdrowia publicznego w sposób zapewniający ochronę zdrowia publicznego, przy jednoczesnym zapewnieniu poszanowania prawa do ubiegania się o azyl i korzystania z niego oraz zasady non-refoulement. UE powinna również przyjąć z zadowoleniem oraz poprzeć wprowadzenie przez państwa środków adaptacyjnych, aby zapewnić ciągłe funkcjonowanie procedur azylowych i procedur stwierdzania statusu bezpaństwowca oraz ciągły dostęp do takich procedur, a także rejestracji i wydawania dokumentów, oraz innych istotnych procesów z myślą o osobach objętych ochroną UNHCR, z uwzględnieniem wykorzystania technologii służącej do zdalnego prowadzenia przesłuchań.

Dostęp do procedury azylowej określono w dyrektywie w sprawie procedur azylowych (2013/32/UE) jako podstawową zasadę i gwarancję, w szczególności w art. 3 dotyczącym zakresu dyrektywy, tj. jako mającą zastosowanie do wszystkich wniosków złożonych na terytorium, w tym na granicy, na wodach terytorialnych lub w strefach tranzytowych państw członkowskich, oraz w art. 6 dotyczącym przyznawania dostępu do procedury poprzez rejestrację i zapewnienie rzeczywistej możliwości złożenia wniosku. W dyrektywie potwierdzono zasadę non-refoulement zgodnie z Konwencją genewską dotyczącą statusu uchodźców z dnia 28 lipca 1951 r., zmienioną Protokołem nowojorskim z dnia 31 stycznia 1967 r. („Konwencja z 1951 r. i protokół z 1967 r.”), której to zasady należy przestrzegać w szczególności w przypadku stosowania wyjątków od prawa do pozostania przy rozpatrywaniu wniosków lub w ramach posługiwania się pojęciem bezpiecznego kraju pochodzenia lub bezpiecznego państwa trzeciego. W 2016 r. Komisja przedstawiła wniosek ustanawiający wspólną procedurę ubiegania się o ochronę międzynarodową w Unii i uchylający dyrektywę 2013/32/UE, w którym podtrzymano te same zasady i gwarancje.

Warunki legalnego wjazdu obywateli państw trzecich do strefy Schengen określone w kodeksie granicznym Schengen obejmują wymóg, aby dana osoba nie stanowiła zagrożenia dla zdrowia publicznego w żadnym z państw członkowskich, pozostaje to jednak bez uszczerbku dla praw uchodźców i osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, w szczególności w odniesieniu do zasady non-refoulement. W dniu 16 marca 2020 r. Komisja przyjęła komunikat do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej i Rady, w którym wezwała do tymczasowego ograniczenia podróży innych niż niezbędne do UE w związku z COVID-19, a w dniu 30 czerwca 2020 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie tymczasowego ograniczenia podróży innych niż niezbędne do UE oraz ewentualnego zniesienia takiego ograniczenia, w którym przewidziano zwolnienia z tych tymczasowych ograniczeń dla osób potrzebujących ochrony międzynarodowej lub osób, które muszą zostać wpuszczone na terytorium państw członkowskich z innych przyczyn humanitarnych. Jak określono we wskazówkach Komisji z dnia 16 kwietnia 2020 r., działania podejmowane przez państwa członkowskie w celu opanowania i ograniczenia dalszego rozprzestrzeniania się pandemii COVID-19 powinny opierać się na ocenach ryzyka i doradztwie naukowym oraz muszą pozostać proporcjonalne. Wszelkie ograniczenia w dziedzinie azylu, powrotów i przesiedleń muszą być proporcjonalne, wdrażane w sposób niedyskryminacyjny oraz muszą uwzględniać zasadę non-refoulement i zobowiązania wynikające z prawa międzynarodowego.

UE powinna poprzeć przypomnienie znaczenia, jakie ma zapewnienie, by wszelkie ograniczenia w przemieszczaniu się osób objętych ochroną UNHCR podyktowane ochroną zdrowia publicznego były niedyskryminujące, przewidziane w przepisach prawa, konieczne, racjonalne w danych okolicznościach, a także zgodne z przepisami prawa międzynarodowego, oraz powinna z zadowoleniem przyjąć rozwiązania alternatywne wobec zatrzymania. Zatrzymanie i ograniczenia w zakresie swobodnego przemieszczania się uregulowano w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/33/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia norm dotyczących przyjmowania wnioskodawców ubiegających się o ochronę międzynarodową („dyrektywa w sprawie warunków przyjmowania”)– do której odnosi się art. 26 dyrektywy w sprawie procedur azylowych – w szczególności w art. 7 dotyczącym pobytu i swobody przemieszczania się oraz w art. 8–11 dotyczących zatrzymania. Przed nakazem zatrzymania osoby ubiegającej się o azyl państwa członkowskie mają obowiązek rozważyć w pierwszej kolejności łagodniejsze środki przymusu. W art. 8 ust. 3 lit. e) tej dyrektywy przewiduje się możliwość zatrzymania, jeżeli wymaga tego bezpieczeństwo narodowe lub porządek publiczny.

UE powinna poprzeć, zgodnie z obowiązującymi przepisami UE, zapewnianie przez państwa niezawodnego i bezpiecznego dostępu do podstawowych świadczeń zdrowotnych i wsparcia psychospołecznego dla osób objętych ochroną UNHCR. Jeżeli chodzi o warunki przyjmowania, państwa członkowskie mogą, w uzasadnionych przypadkach oraz na rozsądny, możliwie najkrótszy okres, skorzystać z przewidzianej w dyrektywie w sprawie warunków przyjmowania (2013/33/UE) możliwości określenia w drodze wyjątku form świadczeń materialnych w ramach przyjmowania innych niż te, które są zwykle wymagane. W każdym przypadku formy takie muszą obejmować podstawowe potrzeby, w tym opiekę zdrowotną, w odniesieniu do której szczegółowe przepisy przewidziano w art. 19 dyrektywy w sprawie warunków przyjmowania.

Jeżeli chodzi o trwałe rozwiązania oraz zgodnie z obowiązującymi przepisami i polityką UE – w szczególności poszczególnymi konkluzjami Rady Europejskiej i Rady ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, paktem o migracji i azylu, strategią UE na rzecz dobrowolnych powrotów i reintegracji, planem działania na rzecz integracji i włączenia społecznego na lata 2021–2027, wnioskiem dotyczącym rozporządzenia ustanawiającego unijne ramy przesiedleń, UE powinna poprzeć wyrażenie zaniepokojenia wpływem COVID-19 na dążenie do osiągnięcia trwałych rozwiązań, podkreślenie ich znaczenia oraz wezwanie do dalszego zaangażowania na rzecz a) promowania sprzyjających warunków w krajach pochodzenia, w tym działań mających na celu zajęcie się przyczynami migracji oraz przeprowadzania dobrowolnej repatriacji uchodźców, b) wspierania działań w zakresie przesiedleń, c) ułatwiania dostępu do uzupełniających dróg migracji, w tym łączenia rodzin, szans na rynku pracy i możliwości nauki, zgodnie z przepisami prawa krajowego oraz d) sprzyjania samowystarczalności i zapewniania możliwości integracji.

Jeżeli chodzi o wciąż otwarte kwestie, UE powinna:

1. poprzeć uznanie ofiar przemocy seksualnej i przemocy ze względu na płeć za „osoby objęte ochroną UNHCR”, zachęcając państwa do promowania dostępności doraźnego wsparcia w zakresie zdrowia psychicznego i wsparcia psychospołecznego dla takich osób oraz zachęcając do dalszego wzmacniania takich środków, w tym poprzez wsparcie międzynarodowe (OP6);

Jak określono w europejskiej strategii na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025, UE dołoży wszelkich starań, aby zapobiegać przemocy ze względu na płeć i zwalczać tego rodzaju przemoc, wspierać i chronić ofiary, a także pociągać sprawców do odpowiedzialności.

W proponowanym punkcie 6 części właściwej (OP6) nie wprowadza się zobowiązania prawnego, a tylko zachęca państwa członkowskie do uwzględnienia zdrowia psychicznego i dobrobytu psychospołecznego w ich działaniach podejmowanych w celu przeciwdziałania pandemii poprzez promowanie dostępności doraźnego wsparcia w zakresie zdrowia psychicznego oraz wsparcia psychospołecznego dla osób objętych ochroną UNHCR. Państwa członkowskie są już zobowiązane do zapewnienia wnioskodawcom ubiegającym się o ochronę międzynarodową podstawowego leczenia chorób i poważnych zaburzeń psychicznych na mocy dyrektywy w sprawie warunków przyjmowania, a także do uwzględnienia kwestii związanych z płcią i wiekiem. Zgodnie z dyrektywą w sprawie kwalifikowania beneficjentom ochrony międzynarodowej należy zapewnić dostęp do opieki zdrowotnej, zarówno w zakresie zdrowia fizycznego, jak i psychicznego. Dotyczy to w razie potrzeby zapewnienia leczenia zaburzeń psychicznych beneficjentom ochrony międzynarodowej o specjalnych potrzebach, takim jak ofiary tortur, gwałtu lub innych poważnych form przemocy psychicznej, fizycznej lub seksualnej.

2. poprzeć uznanie świadczeń zdrowotnych w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego, jak również szczepionek za potrzeby humanitarne osób objętych ochroną UNHCR i ich społeczności przyjmujących, wzywając we wniosku państwa do oceny i uwzględnienia tych potrzeb jako komponentów działań humanitarnych podejmowanych w stanach zagrożenia zdrowia publicznego (oznaczone jako OP13);

Ponieważ zgodnie z proponowanym stanowiskiem UE (pkt 1) ofiary przemocy seksualnej i przemocy ze względu na płeć należy uznać za „osoby objęte ochroną UNHCR”, potrzeby tych osób w zakresie ochrony obejmują również wsparcie w postaci świadczeń zdrowotnych w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego.