KOMUNIKAT KOMISJI

w sprawie wdrożenia programu ENERGY STAR w Unii Europejskiej w latach 2006-2010

1. Wprowadzenie

Technologie informacyjno-komunikacyjne (TIK), w tym urządzenia biurowe (tj. komputery, monitory, urządzenia do przetwarzania informacji graficznych, serwery itp.) są jedną z najszybciej rosnących grup odbiorców końcowych energii elektrycznej w Unii Europejskiej i na całym świecie. Urządzenia biurowe zużywają 17 %[1] energii elektrycznej wykorzystywanej w sektorze usług, podczas gdy zużycie energii elektrycznej przez sprzęt i usługi TIK stanowi ok. 8 % zużycia energii elektrycznej w UE. Wraz z pojawianiem się na rynku nowych aplikacji i funkcji oraz przy rosnącej liczbie urządzeń zużycie energii elektrycznej przez te urządzenia do końca 2030 r. wzrośnie trzykrotnie[2]. Obecne technologie umożliwiające znaczne zmniejszenie zużycia energii elektrycznej nie zostały w pełni wdrożone ze względu na utrzymujące się problemy na rynku, takie jak brak informacji lub rozbieżność interesów. Udostępnienie konsumentom jasnych, rzetelnych i porównywalnych informacji dotyczących efektywności energetycznej urządzeń biurowych pomaga oddzielić wzrost funkcjonalności i wykorzystania TIK od zużycia przez nie energii elektrycznej.

Obrót urządzeniami biurowymi odbywa się na całym świecie. Mimo że baza produkcyjna stopniowo przenosi się do Azji, to jednak znaczna liczba ośrodków badawczo-rozwojowych, marketingowych, a nawet produkcyjnych znajduje się w UE i USA. Wymiana handlowa między UE a USA w tym segmencie rynku spada, ale utrzymuje się na dość wysokim poziomie. USA są naszym największym rynkiem eksportowym urządzeń biurowych. Roczna wartość wymiany handlowej UE - USA w tym segmencie rynku przekracza 10 mld EUR (przy wartości wywozu do USA na poziomie ok. 4 mld EUR i przywozu do UE – na poziomie 6 mld euro)[3].

Rosnące zużycie energii przez urządzenia biurowe oraz globalny charakter rynku TIK są silnym argumentem przemawiającym za międzynarodową współpracą regulacyjną w tym zakresie. W tym kontekście w grudniu 2000 r. UE i USA podpisały Umowę w sprawie koordynacji programów etykietowania efektywności energetycznej urządzeń biurowych[4] (zwaną dalej „Umową”). Umowa ta, którą w 2006 r. przedłużono o kolejny okres 5-letni, stanowi podstawę dla wprowadzenia w życie programu ENERGY STAR w UE (zwanego dalej „Programem”). ENERGY STAR to dobrowolny program etykietowania efektywności energetycznej urządzeń biurowych, prowadzony przez amerykańską Agencję Ochrony Środowiska (zwaną dalej „EPA”). Program jest także realizowany w kilku innych gospodarkach, m.in. w Japonii, Kanadzie i Australii, na mocy umów podobnych do umowy z UE.

Na podstawie Umowy EPA i Komisja wspólnie zarządzają programem ENERGY STAR w odniesieniu do urządzeń biurowych. Obejmuje to współpracę w zakresie sporządzania specyfikacji produktów oraz wzajemne uznawanie produktów zarejestrowanych w UE i w USA.

Program ENERGY STAR stanowi integralną część unijnej polityki w dziedzinie efektywności energetycznej określonej w planie działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii[5]. Jego celem jest „pociągnięcie” rynku urządzeń biurowych w kierunku większej efektywności energetycznej. W ten sposób uzupełnia on dyrektywę w sprawie ekoprojektu 2009/125/WE[6], której zadaniem jest wprowadzenie na rynku obowiązkowych lub dobrowolnych minimalnych wymogów w zakresie efektywności.

W związku z tym, że Umowa wygasa w grudniu 2011 r., niniejszy komunikat zawiera ocenę korzyści płynących z ewentualnego jej przedłużenia (sekcja 5), na podstawie:

- doświadczenia w zakresie realizacji programu w UE (sekcja 2),

- oceny skuteczności programu w zakresie podnoszenia efektywności energetycznej urządzeń biurowych (sekcja 3),

- planowanych zmian w amerykańskim programie Energy Star (sekcja 4).

2. Wdrożenie programu Energy Star w UE

Program został wprowadzony w życie w UE decyzją Rady 2006/1005/WE[7] oraz rozporządzeniem (WE) nr 106/2008 w sprawie wspólnotowego programu etykietowania efektywności energetycznej urządzeń biurowych[8].

2.1. Elementy główne

Można wyróżnić następujące kluczowe aspekty wdrożenia programu w życie:

- Jednolitość: specyfikacje produktów są opracowywane wspólnie przez EPA i Komisję Europejską, przy udziale państw członkowskich (Biuro Wspólnoty Europejskiej ds. Energy Star, BWEES). Dzięki temu specyfikacje charakteryzują się tym samym stopniem restrykcyjności w USA i UE, i zasadniczo są wdrażane na obu tych obszarach jednocześnie. Ponadto produkty zarejestrowane przez jeden organ zarządzający (EPA lub Komisję) są uznawane za produkty zgodne ze specyfikacjami ENERGY STAR na terytorium drugiej strony Umowy.

- Dynamika: specyfikacje produktów są poddawane regularnej weryfikacji w celu ustanowienia ram polityki, których celem jest stałe podnoszenie efektywności urządzeń biurowych. Od 2000 r. specyfikacje zostały zaktualizowane trzykrotnie. Za każdym razem wprowadzano bardziej restrykcyjne poziomy efektywności energetycznej. Na mocy obowiązującej Umowy specyfikacje produktów powinny obejmować nie więcej niż 25 % modeli, których dane są dostępne w momencie opracowywania specyfikacji.

- Zachęty: W 2008 r. program został znacząco wzmocniony poprzez wprowadzenie obowiązku, aby w przypadku zamówień publicznych centralne organy rządowe państw członkowskich oraz instytucje europejskie określiły wymogi w zakresie efektywności energetycznej nie mniej restrykcyjne niż kryteria ENERGY STAR[9]. Zamówienia publiczne są głównym czynnikiem napędzającym rejestrację produktów w UE.

2.2 Zakres

Od początku obowiązywania Umowy program ENERGY STAR obejmował specyfikacje dotyczące komputerów, monitorów/wyświetlaczy oraz urządzeń do przetwarzania informacji graficznych (kopiarki, drukarki, skanery itp.). Specyfikacje te zostały już trzykrotnie zaktualizowane w celu dostosowania ich do poziomu postępu technicznego oraz zwiększenia efektywności energetycznej. Pierwsze specyfikacje dotyczące serwerów mają wejść w życie w pierwszym kwartale 2011 r. Ponadto EPA i Komisja obecnie współpracują nad stworzeniem kryteriów dla trzech kolejnych grup produktów (centrów przetwarzania danych, zasilaczy bezprzerwowych i małych urządzeń sieciowych). Szacuje się, że łącznie te 7 grup produktów pokrywa w zasadzie całe zużycie energii elektrycznej przez urządzenia biurowe. Poniższy wykres (obejmujący elektronikę użytkową oraz urządzenia biurowe) pokazuje, że produkty objęte Umową stanowią razem z odbiornikami telewizyjnymi największą grupę odbiorców końcowych energii elektrycznej w sektorze TIK i elektroniki użytkowej. Na wykresie widać też, że choć zużycie energii elektrycznej związane z niektórymi produktami takimi jak np. komputery będzie ulegało stabilizacji, ilość energii elektrycznej zużywanej przez pozostałe urządzenia, takie jak serwery czy centra przetwarzania danych będzie znacząco wzrastać. Są to więc produkty, na których należy się skupić w przyszłości.

[pic]

Rys. 1. Całkowite zużycie energii elektrycznej w branży TIK w UE do końca 2020 r. zgodnie z dotychczasowym scenariuszem postępowania (przy uwzględnieniu obecnych środków polityki, w tym programu ENERGY STAR) [10]

Aktualne specyfikacje dotyczące komputerów obowiązują od lipca 2009 r. i od 2006 r. zostały zaktualizowane dwukrotnie. Obejmują one szeroki zakres produktów (komputery stacjonarne, laptopy, stacje robocze, komputery typu thin client , małe serwery). Najnowsze specyfikacje określają poziomy o ok. 40 % bardziej restrykcyjne od wcześniejszych poziomów. Również w lipcu 2009 r. weszły w życie nowe kryteria dotyczące urządzeń do przetwarzania informacji graficznych . W tym przypadku oprócz wymogów ściśle związanych z efektywnością energetyczną kryteria obejmują przepisy dotyczące trybu dupleksowego (tj. drukowania dwustronnego) - istotnego ze względu na znaczący wpływ zużycia papieru na środowisko. Nowe kryteria dotyczące monitorów , które weszły w życie w październiku 2009 r., przyspieszą przejście na nowe, bardziej energooszczędne technologie, takie jak np. technologia podświetlenia LED.

Prace dotyczące serwerów i centrów przetwarzania danych skupiają się na zbieraniu informacji w celu zrozumienia związku, jaki zachodzi między konfiguracją sprzętu komputerowego i oprogramowania a charakterystyką energetyczną w trybie aktywnym i jałowym. Tworzenie specyfikacji dotyczących zasilaczy bezprzerwowych (UPS) czerpie z doświadczeń zdobytych w tej grupie produktów dzięki opracowaniu przez Wspólne Centrum Badawcze (JRC) kodeksu postępowania dotyczącego UPS. Ostatnia grupa produktów – małe urządzenia sieciowe – obejmuje produkty takie jak modemy i routery. Także tutaj poszukuje się efektu synergii płynącej z wykorzystania kodeksu postępowania dotyczącego sprzętu szerokopasmowego opracowanego przez JRC.

2.3 Promocja i rejestracja produktów oraz partnerów programu ENERGY STAR

Portal www.eu-energystar.org jest źródłem informacji dla poszczególnych podmiotów biorących udział w programie. Zawiera m.in. wytyczne dla producentów w sprawie udziału w programie, interfejs służący do przeszukiwania bazy danych produktów ENERGY STAR zarejestrowanych na rynku UE, porady dotyczące właściwej konfiguracji i zarządzania zużyciem energii itp. W latach 2006-2010 średnia dzienna liczba odwiedzin na stronie wzrosła o ok. 25 %.

Znacznie wzrosła liczba producentów uczestniczących w programie: z 16 przedsiębiorstw w 2006 r. do 74 w 2010 r. Ten gwałtowny wzrost może być wynikiem wprowadzenia w 2008 r. przepisów o zamówieniach publicznych. I rzeczywiście: 60 % uczestników wskazało zamówienia publiczne jako główny czynnik przesądzający o ich udziale w programie. Istotny wydaje się być przepis o wspólnych unijnych specyfikacjach zamówień publicznych, gdyż w badaniu skierowanym do uczestników programu[11] 65 % respondentów podało, że biorą oni udział w publicznych przetargach w państwach członkowskich innych niż te, w których mają oni swoje siedziby.

Brakuje danych dotyczących procentowego udziału konsumentów, którym jest znane logo programu ENERGY STAR. Można jednak przyjąć, że udział ten jest stosunkowo niski skoro tylko 27 % uczestniczących producentów wskazało informacje dla konsumentów jako główny czynnik przesądzający o ich udziale w programie. Nie jest to niczym zaskakującym: program jest nakierowany na urządzenia biurowe, a więc nie na konsumentów prywatnych, a raczej na sektor usług. Podsumowując, zamówienia publiczne są nadal najsilniejszym czynnikiem przesądzającym o udziale w programie.

3. Skutki

Celem niniejszej sekcji jest ilościowe określenie wpływu programu ENERGY STAR w UE poprzez a) ocenę tego, jak szybko rynek przechodzi w kierunku większej efektywności; b) oszacowanie stopnia szczegółowości informacji podawanych przez producentów oraz c) ocenę wpływu programu na oszczędność energii. Analiza ta opiera się przede wszystkim na badaniu rynku, które prowadzono nieprzerwanie od 2008 do 2010 r.[12].

3.1 Penetracja rynku przez produkty objęte programem ENERGY STAR

Aby ocenić tempo przechodzenia rynku w kierunku poziomów efektywności przewidzianych w programie ENERGY STAR, prowadzono regularną analizę rynku. Rys. 2 poniżej przedstawia procentowy udział rynkowy wszystkich modeli zgodnych ze specyfikacjami ENERGY STAR.

[pic]

Rys. 2. Procentowy udział rynkowy wszystkich modeli zgodnych ze specyfikacjami ENERGY STAR w latach 2008 - 2010

Wykres pokazuje, że program ENERGY STAR skutecznie przenosi rynek w kierunku większej efektywności: udział procentowy produktów zgodnych ze specyfikacjami wzrasta z roku na rok o co najmniej 20 punktów procentowych. Między pierwszą połową 2008 r. a pierwszą połową 2009 r., w przypadku wszystkich produktów łącznie (tzn. komputerów, monitorów i urządzeń do przetwarzania informacji graficznych), udział procentowy modeli zgodnych ze specyfikacjami wzrósł z 45 % aż do 66 %. Następnie w drugiej połowie 2009 r., wraz z wprowadzeniem nowych, bardziej restrykcyjnych specyfikacji, ta liczba znacznie spadła (do 30 %), ale potem zaczęła szybko rosnąć.

W niektórych grupach produktów wprowadzanie na rynek modeli ENERGY STAR postępowało szybciej niż w innych. Zwykle postępuje ono dość intensywnie na rynku monitorów i urządzeń do przetwarzania informacji graficznych. Tu poziom wprowadzania na rynek modeli ENERGY STAR jest zazwyczaj wysoki. Po uzyskaniu do 60-80 % rynku wprowadzanie na rynek modeli ENERGY STAR przestaje wzrastać, co pokazuje że niektóre segmenty rynku są poza zasięgiem Programu.

3.2 Zgodność i rzetelność przekazywanych informacji

Zgodnie z Umową każdy organ zarządzający (tj. Komisja i EPA) odpowiada za stosowanie zapisów programu ENERGY STAR na swoim terytorium, w tym również za monitorowanie zgodności z wymogami programu. Art. 12 rozporządzenia (WE) nr 106/2008 nakłada na Komisję i państwa członkowskie współodpowiedzialność za stosowanie programu na terenie UE. Podczas gdy państwa członkowskie odpowiadają za zapewnianie zgodności z rozporządzeniem na swoim terytorium, Komisja pełni funkcję koordynatora i w przypadku nadużyć musi podejmować działania naprawcze.

W ramach swoich obowiązków Komisja przeprowadziła badanie w celu sprawdzenia rzetelności informacji przekazywanych przez producentów. Badanie nie polegało na testowaniu czy dokonywaniu pomiarów produktów, ale raczej na porównywaniu zgłaszanych wartości z wartościami zgłaszanymi w odniesieniu do tych samych modeli w innym miejscu. Choć analiza wykazała wyraźną poprawę jakości poszczególnych kryteriów wprowadzanych do unijnej bazy danych ENERGY STAR w ciągu ostatnich trzech lat, zauważono rozbieżności między wartościami zgłaszanymi w ramach ENERGY STAR a wartościami zgłaszanymi w innych miejscach w odniesieniu do stosunkowo wysokiej liczby kryteriów (lub produktów).

Wyniki tego badania nie mogą być jednak podstawą do oceny skali niezgodności z programem ENERGY STAR. Takiej oceny można dokonać wyłącznie na podstawie faktycznego przetestowania produktów. Testy przeprowadzone przez EPA w 2009[13] r. na próbie 120 produktów wykazały, że:

- 100 % przetestowanych monitorów komputerowych ENERGY STAR oraz 95 % drukarek ENERGY STAR spełniało kryteria programu;

- 80 % przetestowanych monitorów komputerowych nieobjętych programem ENERGY STAR oraz 40 % drukarek nieobjętych programem ENERGY STAR również spełniało kryteria programu.

Wyniki te wskazują, że poziom zgodności z wymogami ENERGY STAR jest wysoki. Jednocześnie wysoki odsetek produktów nieobjętych programem ENERGY STAR, które spełniają kryteria tego programu może oznaczać, że kryteria te powinny być częściej poddawane weryfikacji, tak aby program rzeczywiście pozwalał na odróżnienie produktów efektywnych od produktów nieefektywnych pod względem zużycia energii. W zależności od grupy produktów zgodność z nowymi specyfikacjami staje się standardem dla znaczącej części rynku po 2–4 latach od ich wprowadzenia (szczególnie w przypadku monitorów, mniej w przypadku urządzeń do przetwarzania informacji graficznych, zwłaszcza komputerów). W tym momencie specyfikacje nie określają już aktualnie rekomendowanej efektywności energetycznej. Jak pokazuje poniższy wykres, znaczna część zarówno produktów objętych programem ENERGY STAR, jak i produktów nieobjętych tym programem, może charakteryzować się poziomami efektywności znacznie przewyższającymi kryteria ENERGY STAR.

[pic]

Rys. 3. Wyniki testów przeprowadzonych na 40 monitorach komputerowych pod kątem zgodności z wymogami ENERGY STAR[14].

Sformułowano następujące wnioski:

- Na podstawie dostępnych wyników testów poziom zgodności jest na tyle wysoki, że umożliwia zachowanie spójności programu. Próba testowanych produktów była stosunkowo niewielka, dlatego tego rodzaju testy powinny być przeprowadzane częściej, przez oba organy zarządzające, po to aby zapewnić wychwytywanie tendencji ku niskiej zgodności z kryteriami.

- Po pewnym czasie, w miarę wzrastania poziomów efektywności energetycznej, ENERGY STAR przestaje wyróżniać najbardziej efektywne produkty na rynku, dlatego należy zapewnić regularną aktualizację kryteriów.

3.3 Oszczędność energii

Ocena oszczędności energii związana z programem ENERGY STAR opierała się na danych sprzedaży udostępnionych przez Eurostat (Prodcom), sprzedawców, danych pochodzących z innych źródeł oraz danych z bazy ENERGY STAR dotyczącej zużycia energii elektrycznej przez produkty, badań przygotowawczych dla ekoprojektu, brytyjskiego programu transformacji rynku (UK Market Transformation Programme) itp. Oparte na sprzedaży obliczenia oszczędności[15] są przybliżone, gdyż opierają się na założeniach dotyczących potencjalnej struktury rynku bez programu ENERGY STAR. Z tym zastrzeżeniem obliczenia pokazują, że wpływ programu ENERGY STAR jest dość znaczący. Szacuje się, że bez programu ENERGY STAR zużycie energii elektrycznej przez nowe urządzenia biurowe sprzedawane w UE w ciągu ostatnich trzech lat wynosiłoby ok. 67 TWh Dzięki programowi ENERGY STAR udało się zmniejszyć tę liczbę o ok. 11 TWh, czyli o ok. 16 %. Przekłada się to na ponad 1,8 miliarda EUR zaoszczędzonych na rachunkach za energię elektryczną oraz na 3,7 Mt emisji CO2, którym udało się zapobiec. Należy podkreślić, że te liczby to jedynie „migawka”. Nie uwzględniają one obecnego wpływu wcześniejszych specyfikacji (sprzed 2008 r.) ani przyszłego wpływu obecnych specyfikacji. Gdyby jednak wziąć pod uwagę te dwa elementy, szacuje się, że dzięki programowi ENERGY STAR do końca 2020 r. uda się zmniejszyć zużycie energii przez bazę zainstalowanych komputerów, monitorów i urządzeń do przetwarzania informacji graficznych w UE o ponad 30 %. Poniższy wykres przedstawią tę tendencję w odniesieniu do komputerów i monitorów.

[pic]

Rys. 4. Przewidywany wpływ programu ENERGY STAR na zużycie energii elektrycznej przez komputery i monitory do końca 2020 r.[16]

Na razie nie ma dokładnych szacunków potencjalnych oszczędności związanych z aktualizacją obecnych specyfikacji, gdyż proces ten rozpoczął się niedawno. Można jednak przyjąć, że będzie on znaczący. Baza danych ENERGY STAR zawiera bowiem produkty, które zużywają mniej niż jedną czwartą obecnej wartości progowej określonej w ramach programu ENERGY STAR. Poza tym jak pokazano na Rys. 1 zużycie energii elektrycznej przez produkty, które nie zostały jeszcze objęte Umową, w najbliższych latach gwałtownie wzrośnie. Trzeba więc uwzględnić również to zapotrzebowanie.

4. PLANOWANE ZMANY W AMERYKAŃSKIM PROGRAMIE ENERGY STAR I ICH PRZEWIDYWANY WPłYW NA UMOWę

Od lutego 2011 r. EPA wymaga, aby wszystkie produkty ubiegające się o certyfikację w ramach programu w Stanach Zjednoczonych zostały przetestowane przez niezależne akredytowane laboratoria i aby po zaklasyfikowaniu były poddawane systematycznej kontroli. Ta zmiana jest wynikiem badania przeprowadzonego przez federalną izbę kontroli (Główny Urząd Rachunkowy), które wykazało istnienie ryzyka oszustwa spowodowanego niewystarczającym poziomem nadzoru (mimo iż żadnego oszustwa nie stwierdzono).

Komisja stara się zagwarantować, aby zmiany te nie naruszyły Umowy ani nie wpłynęły negatywnie na unijnych producentów uczestniczących w programie. Kwestia ta była szeroko omawiana w ramach Rady ds. Energii UE – USA oraz Forum Współpracy Regulacyjnej UE – USA Wysokiego Szczebla. W rezultacie EPA zapowiedziała, że zgodnie z obowiązującą Umową produkty zarejestrowane w UE będą nadal uznawane w USA, a więc nie będą podlegały obowiązkowi certyfikacji zewnętrznej[17]. Poza zakresem obecnej Umowy Stany Zjednoczone nie mogłyby zaakceptować tego rozwiązania, gdyż - jak twierdzi EPA – doprowadziłoby to do ciągłego „wycieku” w ich systemie rejestracji produktów (producenci rejestrowaliby swoje wyroby w UE, aby uniknąć kosztów i czasu potrzebnego do przeprowadzenia certyfikacji zewnętrznej). Niniejszy rozdział zawiera więc analizę możliwych wariantów dotyczących przyszłości programu ENERGY STAR w UE, przy uwzględnieniu ich przewidywanego wpływu na producentów, ich zdolności do przekształcania rynku w kierunku wyższej efektywności oraz ich narażenia na ryzyko oszustwa.

4.1. Wariant 1: wprowadzenie certyfikacji zewnętrznej w UE

W tym wariancie Umowa w sprawie programu ENERGY STAR zostałaby przedłużona o kolejne 5 lat, a UE wprowadziłaby system certyfikacji zewnętrznej. Przewiduje się, że to podejście miałoby następujące konsekwencje:

- Wzrósłby poziom zgodności z wymogami. Niemniej biorąc pod uwagę, że ostatnie testy urządzeń biurowych wykazały 95-procentowy poziom zgodności przy certyfikacji własnej, przewiduje się że dodatkowy wzrost będzie niewielki.

- Wzrósłby koszt rejestracji produktu, co miałoby niejednolity wpływ na poszczególne podmioty rynkowe. Już dziś własne laboratoria dużych producentów są akredytowane zgodnie z międzynarodowymi standardami stanowiącymi podstawę nowych wymogów USA. Zresztą w przypadku tych przedsiębiorstw, biorąc pod uwagę skalę ich działalności, poniesienie kosztu certyfikacji zewnętrznej nie powinno być zbyt dużym obciążeniem. W przypadku tego segmentu rynku informacje zwrotne otrzymane od dwóch dużych producentów wskazują na 30-procentowy wzrost kosztów rejestracji produktu. Natomiast w przypadku MŚP dodatkowy obciążenie związane z nowymi wymogami byłoby proporcjonalnie większe. Ponieważ program ENERGY STAR jest podstawą przy zamówieniach publicznych, nowe wymogi wprowadziłyby nierówne warunki dostępu do przetargów publicznych.

- Spadłaby liczba partnerów programu. 60 % przedsiębiorstw uczestniczących w unijnym programie ENERGY STAR, które w ankiecie na ten temat przekazały swoje informacje zwrotne, stwierdziło że wycofałoby się w przypadku wprowadzenia certyfikacji zewnętrznej.

- Nowe wymogi w zakresie testowania oznaczają wydłużenie procesu rejestracji produktu o co najmniej miesiąc. Przedstawiciele branży podkreślają, że w przypadku sprzętu komputerowego, z uwagi na krótki cykl rozwoju produktów, może to prowadzić do sytuacji, w której pozwolenie na używanie danej etykiety zostanie wydane po wprowadzeniu danego modelu na rynek.

Z powyższych punktów wynika, że certyfikacja zewnętrzna miałaby nieproporcjonalny charakter w UE i mogłaby negatywnie oddziaływać na program, zmniejszając jego wpływ na rynek. Ten wniosek jest zgodny z wynikami konsultacji państw członkowskich i zainteresowanych stron przeprowadzonych w ramach Biura Wspólnoty Europejskiej ds. Energy Star w czerwcu 2010 r.

4.2. Wariant 2: utrzymanie certyfikacji własnej w UE

Utrzymanie certyfikacji własnej w UE oznaczałoby, że następna Umowa nie byłaby już jednakowa dla obu stron: należałoby odrzucić zasadę wzajemnego uznawania, a więc istniałyby dwa odrębne systemy rejestracji produktów. Istotną kwestią w tym przypadku są konsekwencje dla producentów europejskich.

Chociaż 85 % urządzeń biurowych przywożonych do UE pochodzi z Azji, wymiana handlowa między UE a USA w tym segmencie rynku pozostaje nadal na wysokim poziomie. W 2008 r. wartość unijnego wywozu urządzeń biurowych do USA wynosiła blisko 4 mld EUR (mniej więcej połowę z tego stanowiły komputery), w porównaniu do 13 mld EUR w zakresie urządzeń elektrycznych i 20 mld EUR w zakresie samochodów osobowych. Jak ukazano powyżej, mimo że wywóz do USA systematycznie ulega zmniejszeniu (z 24 % w 2004 r. do 15 % w 2008 r.), dla UE jest to nadal największy rynek eksportowy urządzeń biurowych.

W kontekście powyższych liczb na początku może się wydawać, że zasada wzajemnego uznawania jest najważniejszą częścią Umowy w sprawie ENERGY STAR, ale spośród przedsiębiorstw, które przekazały informacje zwrotne dotyczące przyszłości programu, tylko jeden producent uczestniczący w europejskim programie ENERGY STAR wskazał, że rejestruje produkty w UE, a następnie eksportuje je do USA. To pokazuje, że partnerzy unijnego programu prawie całkowicie skupiają się na krajowych rynkach UE. Można więc założyć, że wywóz UE do USA pochodzi głównie z dużych przedsiębiorstw, które dotąd rejestrowały swoje produkty bezpośrednio w USA i którym łatwiej jest ponieść koszt nowych amerykańskich wymogów rejestracyjnych. Można też założyć, że znaczna część unijnego wywozu w tym segmencie rynku pochodzi z nisz, w których przemysł unijny ma silną pozycję i które nie są objęte specyfikacjami ENERGY STAR, takich jak np. urządzenia telekomunikacyjne lub oprogramowanie specjalistyczne.

Za tym wnioskiem przemawia struktura europejskiego sektora TIK. Podczas gdy w niektórych podsegmentach tego sektora przedsiębiorstwa europejskie należą do największych światowych uczestników rynku (przede wszystkim w telekomunikacji, elektronice specjalistycznej, np. dla branży motoryzacyjnej lub medycznej, specjalistycznego oprogramowania), to jednak nie należą one do grupy największych producentów urządzeń biurowych i komputerów[18]. Zatrudnienie w UE w tym ostatnim podsegmencie branży TIK systematycznie spada, natomiast w podsegmentach pokrewnych, głównie usługach telekomunikacyjnych i komputerowych, można zauważyć imponujący wzrost zatrudnienia[19]. W takiej sytuacji pozostaje baza produkcyjna znajdująca się na terenie UE, podzielona na dwie odrębne grupy. Poziom pierwszy obejmuje jednostki zależne zagranicznych przedsiębiorstw wielonarodowych. Ponad dziesięć dużych amerykańskich i japońskich przedsiębiorstw produkcyjnych ma swoje zakłady produkcyjne w państwach członkowskich UE (zwykle UE-15). Na drugą grupę składają się głównie MŚP, bardziej rozproszone geograficznie niż przedsiębiorstwa wielonarodowe mające silną pozycję na obszarze UE-10. Przedsiębiorstwa te skupiają się na rynku komputerów stacjonarnych. Ich działalność polega głównie na konstruowaniu komputerów osobistych z elementów pozyskiwanych ze źródeł lokalnych, na generowaniu wartości dodanej do łańcucha wartości (np. tworzeniu oprogramowania dla aplikacji specjalistycznych) lub też po prostu na odsprzedaży produktów zakupionych poza granicami UE. Z uwagi na ograniczoną skalę swojej działalności przedsiębiorstwa te nie konkurują z dużymi przedsiębiorstwami wielonarodowymi w zakresie ceny na rynkach światowych, ale raczej w zakresie dostawy zindywidualizowanych rozwiązań przystosowanych do rynku lokalnego. Z tej przyczyny większość dochodów tych przedsiębiorstw pochodzi często nie ze sprzedaży urządzeń komputerowych, ale z wykonywaniem związanych z nimi czynności serwisowych. Większość tych producentów konkuruje ze sobą w segmencie niskiej półki cenowej, a ich marża zysku jest stosunkowo niska (ok. 5 %). Tak wygląda typowy profil partnerów europejskiego programu ENERGY STAR.

Tak więc z punktu widzenia europejskich producentów utrzymanie nieskomplikowanego systemu rejestracji produktów jest ważniejsze od utrzymania systemu wzajemnego uznawania. Producenci z pierwszej grupy będą musieli przejść przez proces certyfikacji zewnętrznej w USA niezależnie od podejścia wybranego w UE, natomiast producenci z drugiej grupy koncentrują się na krajowych rynkach UE i z ich perspektywy utrzymanie nieskomplikowanego systemu rejestracji produktów ma zasadnicze znaczenie.

Jednocześnie należy zapewnić stosowanie tych samych warunków uzyskiwania etykiety ENERGY STAR w USA zarówno w odniesieniu do producentów amerykańskich, jak i pozostałych producentów. Stany Zjednoczone planowały wprowadzenie obowiązku dla organów certyfikujących (za pośrednictwem których działałby system rejestracji), aby wykazywały „znaczącą obecność w Ameryce Północnej”. W wyniku zastrzeżeń wniesionych przez UE i Koreę ten warunek został wycofany, a wymogi zharmonizowane ze standardami międzynarodowymi. W wyniku tych decyzji amerykańskie organy certyfikujące ENERGY STAR mają obecnie przedstawicielstwa w kilku państwach członkowskich.

Wreszcie choć testy urządzeń biurowych ENERGY STAR wykazały wysoki poziom zgodności z wymogami, pozostanie przy systemie certyfikacji własnej wymagałoby pełnego wdrożenia programu. Panuje przekonanie, że spójność programu ENERGY STAR można zapewnić poprzez kontrole wykonywane na miejscu, połączone z bezpośrednimi konsekwencjami związanymi z handlem produktami fałszywymi. Komisja będzie się starała pomóc państwom członkowskim w prawidłowym wdrożeniu programu.

4.3 Wariant 3: zastąpienie programu ENERGY STAR alternatywnymi instrumentami regulacyjnymi

Program ENERGY STAR skutecznie prowadzi rynek w kierunku wyższej efektywności. Jednocześnie zmiany planowane przez naszych amerykańskich partnerów, jeśli nie zostaną wprowadzone w UE, spowodują unieważnienie zasady wzajemnego uznawania i zmniejszenie liczby argumentów przemawiających za zawarciem nowej umowy. Niniejszy rozdział zawiera więc skrócony opis alternatywy dla programu ENERGY STAR, tj. obowiązkowego etykietowania energetycznego zgodnie z dyrektywą 2010/30/WE[20].

Program ENERGY STAR stanowi część większego zestawu środków politycznych dotyczących efektywności energetycznej produktów. Ramy te obejmują także dyrektywę w sprawie ekoprojektu oraz wymienione powyżej dyrektywy dotyczące etykietowania energetycznego. Podczas gdy ekoprojekt „naciska” na rynek poprzez wprowadzanie minimalnych wymogów w zakresie efektywności, etykietowanie energetyczne i program Energy Star „mobilizują” rynek poprzez zachęcanie producentów do konkurowania ze sobą pod względem efektywności energetycznej ich produktów. Tak więc ekoprojekt uzupełnia te dwa instrumenty dotyczące etykietowania poprzez zapewnianie szybszej i pełniejszej transformacji rynku. Ma ona także wpływ na te segmenty rynku, w których instrumenty dotyczące etykietowania nie są skuteczne. Ma to miejsce na przykład w przypadku komputerów do gier. Tutaj efektywność energetyczna nie jest dla konsumenta ważnym czynnikiem przy podejmowaniu decyzji o zakupie. Ekoprojekt nie jest więc alternatywą dla programu ENERGY STAR, ale jest jego uzupełnieniem, choć zastosowano go głównie do tak szybko rozwijającej się branży jaką jest branża TIK.

Alternatywą dla programu ENERGY STAR może być program Energy Label. Widoczna w punkcie sprzedaży porównawcza etykieta ze skalą A-G jest powszechnie uznawana przez konsumentów w UE i dzięki niej nastąpił imponujący wzrost efektywności produktów, do których się odnosi.

Można uznać, że w porównaniu do ENERGY STAR etykieta efektywności energetycznej ma następujące zalety i wady:

Zalety |

Jest obowiązkowa Dzięki temu można porównać efektywność energetyczną wszystkich produktów na rynku. Umożliwia to również dotarcie do wszystkich segmentów rynku, podczas gdy producenci ENERGY STAR nie mają motywacji do zwiększania efektywności w niektórych segmentach. Jest powszechnie uznawana przez europejskich konsumentów. W przypadku urządzeń biurowych wydaje się jednak, że uznanie konsumentów ma mniejsze znaczenie niż np. wymogi dotyczące zamówień publicznych. |

Wady |

W odróżnieniu od ENERGY STAR nie jest związana na szczeblu UE z obowiązującymi przepisami dotyczącymi zamówień publicznych. Proces legislacyjny jest wolniejszy i mniej elastyczny, co może być problemem w przypadku tak szybko rozwijających się i skomplikowanych produktów jak produkty TIK. Mimo że zaktualizowana dyrektywa dotycząca etykietowania energetycznego zakłada pewną swoistą dynamikę (w miarę rozwijania się rynku mają być zapełnione puste klasy „powyżej A”), cykl ustanawiania wymogów dotyczących ekoprojektu i etykietowania energetycznego zwykle trwa 3-4 lata, w porównaniu do 1 roku w przypadku programu ENERGY STAR. Jest to spowodowane tym, że w przypadku obowiązkowych instrumentów takie aspekty jak wpływ na poszczególne segmenty rynku lub możliwość porównania różnych zastosowań muszą być rozpatrywane z o wiele większą uwagą niż w przypadku programu dobrowolnego. Z tej przyczyny rozwój instrumentów obowiązkowych często nie jest w stanie nadążyć za coraz krótszym cyklem rozwoju produktów TIK. Ponadto w przypadku TIK opracowanie obowiązkowej etykiety mającej zastosowanie do wszystkich produktów byłoby wyjątkowo skomplikowane z uwagi na różnorodność konfiguracji produktów, ich zastosowań i modeli użytkowania (np. ENERGY STAR opiera się na modelu użytkowania typowym dla środowiska biurowego, który nie jest reprezentatywny dla zastosowań w gospodarstwach domowych). Przejście z programu ENERGY STAR na Energy Label mogłoby doprowadzić do rozpadu międzynarodowych ram regulacyjnych, co oznacza dodatkowe koszty dla przemysłu i sektora publicznego. Należy temu zapobiec, zważywszy na globalny charakter tego rynku. |

Choć etykietowanie efektywności energetycznej ma pewne zalety w stosunku do ENERGY STAR, to jednak w przypadku urządzeń biurowych program wydaje się bardziej odpowiedni. Obecnie ENERGY STAR oferuje gotowe rozwiązanie kwestii związanej z efektywnością energetyczną urządzeń biurowych. Zasadność powyższego stwierdzenia będzie jednak stale monitorowana, a argumenty wymienione w niniejszej sekcji będą rozpatrywane w odniesieniu do konkretnych produktów objętych Umową, w zależności od rozwoju rynku i technologii

4.4. Podsumowanie

Dynamika i dobrowolny charakter programu ENERGY STAR sprawiają, że jest on narzędziem szczególnie odpowiednim w kontekście produktów TIK. Sukces programu wynika w pewnym stopniu z nieskomplikowanego procesu rejestracji produktów. Przejście na certyfikację zewnętrzną pogorszyłoby pozycję MŚP w stosunku do większych przedsiębiorstw. Należy temu zapobiegać, gdyż program jest połączony z obowiązkowymi zamówieniami publicznymi, a MŚP to główni uczestnicy programu. Taka zmiana mogłaby też obniżyć liczbę partnerów programu, a więc także zmniejszyć jego wpływ na rynek. Analiza profilu producentów uczestniczących w programie oraz analiza rynku urządzeń biurowych w UE pokazuje zasadniczo, że wzajemne uznawanie nie jest kluczowym elementem Umowy UE – USA. Należy dążyć do zachowania podstawowego elementu Programu i jego głównego celu - wspólnie opracowywanych i stosowanych w UE i USA specyfikacji produktów, stanowiących motywację do stałego podnoszenia efektywności energetycznej urządzeń biurowych. Gwarancją tego jest opisany powyżej wariant 2. W tym wariancie UE zachowuje swój wpływ na tworzenie specyfikacji ENERGY STAR, które de facto są światowym standardem w zakresie efektywności energetycznej TIK .

5. WNIOSEK: Zalecenie w sprawie przedłużenia Umowy

Aktualnie obowiązująca umowa wygasa w grudniu 2011 r. W ciągu ostatnich 4 lat program umożliwił podwyższenie efektywności energetycznej urządzeń biurowych, a konsumentom pozwolił zaoszczędzić pieniądze. Jego wpływ na rynek jest jeszcze bardziej zauważalny, ponieważ zyskał on popularność wśród producentów. Ma silne poparcie branży, ponieważ stanowi elastyczne i dynamiczne ramy polityki, szczególnie odpowiednie dla tak szybko rozwijającej się branży, jaką jest branża TIK. Jednocześnie zmiany planowane przez USA stanowią wyzwanie dla przyszłości Umowy. W związku z powyższym zaleca się, aby Unia Europejska nadal uczestniczyła w programie ENERGY STAR, choć z pewnymi niezbędnymi zmianami. Mówiąc dokładniej proponuje się następujące rozwiązania dotyczące przedłużenia Umowy:

- UE i USA powinny kontynuować współpracę w zakresie tworzenia specyfikacji produktów, tzn. w tym samym czasie oba organy wprowadziłyby ten sam poziom wymogów.

- W przypadku, gdy USA postanowią wprowadzić do programu certyfikację zewnętrzną, Umowa powinna obowiązywać w ramach dwóch odrębnych systemów rejestracji produktów. Można ubolewać nad zniesieniem zasady wzajemnego uznawania, ale przewiduje się, że nie wpłynie to negatywnie na producentów uczestniczących w unijnym programie. Komisja będzie jednak dążyła do podjęcia odpowiednich kroków w celu zagwarantowania, aby wymogi USA nie pogorszyły pozycji europejskich eksporterów.

- Ponieważ producenci wskazali zamówienia publiczne jako główny czynnik przesądzający o ich udziale w programie oraz uwzględniając fakt, że znaczna ich część bierze udział w przetargach publicznych w państwach członkowskich innych niż te, w których mają oni swoją siedzibę, klauzula dotycząca zamówień publicznych w rozporządzeniu (WE) nr 106/2008 powinna być zachowana. Należy zbadać możliwość rozszerzenia jej również o podmioty inne niż centralne organy rządowe.

- W świetle dowodów świadczących o tym, że ze względu na szybki rozwój rynku i technologii, program ENERGY STAR nie zawsze wskazuje najbardziej efektywne produkty na rynku, specyfikacje powinny być regularnie i często aktualizowane.

- Choć dostępne dane wskazują na wysoki stopień zgodności z wymogami, Komisja i państwa członkowskie powinny ze sobą ściśle współpracować na rzecz skrupulatnego wdrażania Programu oraz powinny zbadać skuteczność egzekwowania jego wymogów w ciągu 18 miesięcy od zawarcia Umowy.

- Komisja będzie ciągle monitorowała wpływ zmiany proponowanej przez USA oraz wpływ programu ENERGY STAR na oszczędność energii i na producentów i przynajmniej na rok przed wygaśnięciem nowej Umowy zbada ewentualne przyszłe warianty rozwiązania kwestii zużycia energii elektrycznej przez urządzenia biurowe, w tym rozważy zastąpienie programu ENERGY STAR alternatywnymi instrumentami polityki.

[1] http://re.jrc.ec.europa.eu/energyefficiency/publications.htm

[2] Gadgets and Gigawatts — Policies for Energy Efficiency Electronics [Gadżety i gigawaty. Kierunki polityki w odniesieniu do elektroniki energooszczędnej] © OECD/IEA, 2009, [wykres 127], [strona 287], źródło: Grochowski, E. and M.Annavaram (2006), Energy per Instruction Trends in Intel Microprocessors, Technology@Intel Magazine, marzec 2006 .

[3] http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-GI-10-001/EN/KS-GI-10-001-EN.PDF (w jęz. angielskim).

[4] Dz.U. L 381 z 28.12.2006, s. 26.„Umowa między Stanami Zjednoczonymi Ameryki a Wspólnotą Europejską w sprawie koordynacji programów etykietowania w odniesieniu do efektywności energetycznej urządzeń biurowych”, Dz.U. L 172 z 26.06.2001, s. 3.

[5] COM(2006)545 wersja ostateczna

[6] Dz.U. L 285 z 31.10.2009, s. 10.

[7] Decyzja Rady 2006/1005/WE z dnia 18 grudnia 2006 r. dotycząca zawarcia Umowy między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Wspólnotą Europejską w sprawie koordynacji programów znakowania efektywności energetycznej urządzeń biurowych; Dz.U. L 381 z 28.12.2006, s. 24.

[8] Dz.U. L 39 z 13.02.2008, s. 1.

[9] Dz.U. L 39 z 13.02.2008, s. 3, art. 6.

[10] Impacts of Information and Communication Technologies on Energy Efficiency [Wpływ TIK na efektywność energetyczną], Bio Intelligence Service, wrzesień 2008

[11] W badaniu wzięło udział 30 spośród 74 firm partnerskich.

[12] EU ENERGY STAR Final Report [Końcowe sprawozdanie dotyczące unijnego programu ENERGY STAR], IDC, październik 2010. W celu obliczenia łącznej liczby modeli na rynku IDC korzystało z następujących źródeł: a) informacje o dystrybutorach i kanałach dystrybucji; b) informacje o sprzedawcach; c) baza danych raportów IDC

[13] Sprawozdanie z oceny USEPA: ENERGY STAR Program Integrity Can Be Enhanced Through Expanded Product Testing [Spójność programu ENERGY STAR można zwiększyć poprzez szeroko zakrojone testy produktów], Sprawozdanie nr 10-P-0040, 30 listopada 2009 r. http://www.epa.gov/oig/reports/2010/20091130-10-P-0040.pdf.

[14] Sprawozdanie z oceny USEPA: ENERGY STAR Program Integrity Can Be Enhanced Through Expanded Product Testing [Spójność programu ENERGY STAR można zwiększyć poprzez szeroko zakrojone testy produktów], Sprawozdanie nr 10-P-0040, 30 listopada 2009 r. http://www.epa.gov/oig/reports/2010/20091130-10-P-0040.pdf. Termin „odsetek przekraczający standard” na osi y należy rozumieć jako „odsetek, o który standard został przekroczony”.

[15] Obliczenia uwzględniały jedynie specyfikacje ENERGY STAR obowiązujące w latach 2008–2010 i tylko oszczędności osiągnięte dzięki tym specyfikacjom w okresie 3 lat.

[16] Szacunki te stanowiły część oceny wpływu rozporządzenia w sprawie wykonania dyrektywy 2009/125/WE ustanawiającej ogólne zasady ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla komputerów, serwerów i monitorów. Model ten nie uwzględniał wpływu specyfikacji wprowadzonych w latach 2000 – 2005.

[17] Ponieważ nowe amerykańskie wymogi certyfikacji mają zastosowanie wyłącznie do nowo rejestrowanych produktów, produkty te po uzyskaniu certyfikacji w UE przed wygaśnięciem aktualnie obowiązującej umowy nie będą musiały być ponownie rejestrowane w USA po wygaśnięciu tej umowy.

[18] „Perspektywy technologii informacyjnej OECD" 2008 r. - OECD © 2008 - ISBN 9789264055537

[19] Mapping the ICT in EU Regions: Location, Employment, Factors of Attractiveness and Economic Impact , JRC- IPTS, 2008

[20] Dz.U. L 153/1 z 18.6.2010, s. 1.