KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 24.9.2021 JOIN(2021) 26 final WSPÓLNE SPRAWOZDANIE DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY na temat realizacji Planu działania na rzecz mobilności wojskowej w okresie od października 2020 r. do września 2021 r.



I.WPROWADZENIE 1.Od momentu wprowadzenia inicjatywy na rzecz mobilności wojskowej w 2017 r. unijny Plan działania na rzecz mobilności wojskowej (zwany dalej „planem działania”) z dnia 28 marca 2018 r. zapewnia spójne ramy dla realizowanych obecnie oraz w przyszłości programów, projektów, inicjatyw i działań będących częścią skoordynowanego podejścia UE. Instytucje, organy i agencje unijne, a także odpowiednie organy krajowe państw członkowskich UE w stabilnym tempie kontynuują realizację planu działania w trzech głównych obszarach – infrastruktura transportowa; kwestie regulacyjne i proceduralne oraz inne kwestie przekrojowe. Wszystkie zainteresowane strony w UE angażują się w tę współpracę z pełnym poszanowaniem suwerenności państw i ich odpowiednich kompetencji. 2.Zgodnie z postulatem zawartym w planie działania wysoki przedstawiciel i Komisja składają okresowe sprawozdania z postępu prac. Pierwsze wspólne sprawozdanie na temat realizacji Planu działania na rzecz mobilności wojskowej przedstawiono 3 czerwca 2019 r., a drugie – 19 października 2020 r. Niniejsze sprawozdanie stanowi uzupełnienie rocznego sprawozdania z postępu prac dotyczącego mobilności wojskowej przedstawionego przez Europejską Agencję Obrony, które obejmowało działania leżące w wyłącznej kompetencji Agencji w okresie od marca 2020 r. do marca 2021 r. 3.Realizacja planu działania odbywa się w sposób spójny z odpowiednim projektem podjętym przez państwa członkowskie w ramach stałej współpracy strukturalnej (PESCO), który to projekt dotyczy środków krajowych, w tym środków uzgodnionych przez państwa członkowskie UE 25 czerwca 2018 r. Odpowiednie instytucje, organy i agencje UE nadal uczestniczą w pracach nad projektem PESCO pt. „Mobilność wojskowa”, który wkrótce stanie się pierwszym projektem PESCO z udziałem państw trzecich – Stanów Zjednoczonych Ameryki, Kanady i Norwegii – zgodnie z decyzjami Komisji przyjętymi 6 maja 2021 r. 4.Co więcej, mobilność wojskowa nadal stanowi jeden z najważniejszych obszarów wzmocnionej współpracy między UE a NATO, który obejmuje skuteczną interakcję między służbami w ramach zorganizowanego dialogu dotyczącego mobilności wojskowej. Konkretne rezultaty osiągnięte w ostatnim roku znalazły odzwierciedlenie w szóstym sprawozdaniu z postępów w sprawie współpracy UE–NATO. 5.W swoich konkluzjach w sprawie bezpieczeństwa i obrony opublikowanych w maju 2021 r. Rada z zadowoleniem przyjęła postępy w dziedzinie mobilności wojskowej w kontekście stałej współpracy strukturalnej, poczynione zarówno przez Europejską Agencję Obrony, jak i na szczeblu krajowym. Wezwała ponadto do dalszej refleksji nad możliwościami podjęcia działań, zaangażowania odpowiednich podmiotów oraz osiągnięcia nowych rezultatów, aby usprawniać mobilność wojskową zarówno w UE, jak i poza jej granicami, w tym poprzez określenie potencjalnych obszarów, w których należy podejmować tego rodzaju działania. Strategiczny kompas, którego przyjęcie przez Radę jest planowane na marzec 2022 r., powinien ponadto zapewnić dalsze wytyczne dotyczące inicjatywy na rzecz mobilności wojskowej i wyznaczyć konkretne cele w tym zakresie. II.WYMOGI WOJSKOWE W ZAKRESIE MOBILNOŚCI WOJSKOWEJ W UE I POZA JEJ GRANICAMI 6.Zatwierdzone przez Radę wymogi wojskowe w zakresie mobilności wojskowej w UE i poza jej granicami (zwane dalej „wymogami wojskowymi”) wykorzystano jako punkt odniesienia do realizacji planu działania. Posłużyły w szczególności do określenia wymogów dotyczących podwójnego zastosowania oraz do wsparcia prac podjętych przez państwa członkowskie UE, aby przygotować serię projektów w dziedzinie infrastruktury transportowej podwójnego zastosowania (zob. pkt 9–11 i 15 poniżej). Dzięki wprowadzeniu danych dotyczących wojskowej sieci transportowej do interaktywnej przeglądarki map TENtec państwa członkowskie UE mogą łatwiej identyfikować w transeuropejskiej sieci transportowej wąskie gardła i obszary szczególnie narażone (zob. pkt 17–18 poniżej). 7.Kolejnym krokiem, jaki przewidują Europejska Służba Działań Zewnętrznych/Sztab Wojskowy Unii Europejskiej po przeprowadzeniu planowanego przeglądu rozporządzenia w sprawie transeuropejskiej sieci transportowej, jest aktualizacja wymogów wojskowych, która ma na celu m.in. umożliwienie dalszego uspójniania map i standardów transeuropejskiej sieci transportowej i wojskowej sieci transportowej UE (zob. pkt 16 poniżej). III.INFRASTRUKTURA TRANSPORTOWA 8.Ze względu na to, że państwa członkowskie UE korzystają z tej samej infrastruktury transportowej do celów cywilnych i wojskowych, zasadniczym filarem planu działania pozostaje zwiększenie synergii między istniejącymi strategiami politycznymi UE, w szczególności transeuropejską siecią transportową a potrzebami wojskowymi. A.Finansowanie infrastruktury transportowej podwójnego zastosowania 9.Wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027 obowiązują od 1 stycznia 2021 r. Po raz pierwszy uwzględniono w nich wydatki na bezpieczeństwo i obronę, w tym przydział w wysokości 1,5 mld EUR na mobilność wojskową w ramach instrumentu „Łącząc Europę” na lata 2021–2027 (w wysokości 1,69 mld EUR w cenach bieżących). 10.Następnie, z dniem 14 lipca 2021 r., weszło w życie rozporządzenie w sprawie instrumentu „Łącząc Europę” na lata 2021–2027 . Rozporządzenie wykonawcze w sprawie wymogów dotyczących podwójnego zastosowania określa wymogi dotyczące infrastruktury transportowej, których spełnienie jest niezbędne zarówno w przypadku mobilności cywilnej, jak i wojskowej. Rozporządzenie wykonawcze określa normy kwalifikowalności projektów w dziedzinie infrastruktury transportowej, które ubiegają się o współfinansowanie z budżetu przeznaczonego na mobilność wojskową przewidzianego w ramach instrumentu „Łącząc Europę”. Państwa członkowskie UE mogą ponadto wykorzystać normy określone w rozporządzeniu wykonawczym jako punkt odniesienia do planowania przyszłej infrastruktury. 11.Projekty w dziedzinie infrastruktury transportowej muszą spełnić wymogi dotyczące infrastruktury podwójnego zastosowania określone w rozporządzeniu wykonawczym, aby kwalifikować się do otrzymania współfinansowania z UE. Projekty przewyższające wymogi dotyczące podwójnego zastosowania będą kwalifikować się do współfinansowania jedynie w odniesieniu do kosztów, które odpowiadają normom określonym w wymogach dotyczących podwójnego zastosowania. Wnioski można składać w odniesieniu do projektów dotyczących wszystkich rodzajów transportu. 12.Wdrażanie instrumentu „Łącząc Europę” odbywa się poprzez programy prac, w których określa się przede wszystkim przewidywane harmonogramy i budżety zaproszeń do składania wniosków, ich cele, a także kryteria kwalifikacji i wyboru. Pierwszy wieloletni program prac dotyczący instrumentu „Łącząc Europę” przyjęto 5 sierpnia 2021 r. Określono w nim, że w latach 2021–2023 będą przekazywane coroczne zaproszenia do składania wniosków w sprawie projektów w dziedzinie infrastruktury transportowej podwójnego zastosowania w ramach budżetu na mobilność wojskową przewidzianego w instrumencie „Łącząc Europę”. Kwota przeznaczona na współfinansowanie projektów w dziedzinie podwójnego zastosowania wyniesie 330 mln EUR w cenach bieżących w każdym z tych trzech lat. 13.Europejska Agencja Wykonawcza ds. Klimatu, Środowiska i Infrastruktury (CINEA) ogłosiła pierwsze zaproszenie do składania wniosków w sprawie projektów w dziedzinie podwójnego zastosowania 16 września 2021 r. Zaproszenie to obejmuje wszystkie rodzaje transportu, a państwa członkowskie UE, które chcą otrzymać współfinansowanie, muszą złożyć wniosek najpóźniej do 19 stycznia 2022 r. Po upływie terminu składania wniosków niezależni eksperci oraz wewnętrzny panel Dyrekcji Generalnej ds. Mobilności i Transportu dokonają oceny kwalifikujących się wniosków. W ramach tego procesu Europejska Służba Działań Zewnętrznych/Sztab Wojskowy Unii Europejskiej ocenią, w jakim stopniu kwalifikujące się wnioski przyczyniają się do poprawy mobilności wojskowej w UE i poza jej granicami. Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności 14.Wraz z długofalowym budżetem UE na lata 2021–2027 UE przyjęła Europejski Instrument na rzecz Odbudowy NextGenerationEU, zgodnie z którym zapewnia się finansowanie Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. W ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności udostępnionych zostanie 672,5 mld EUR na pożyczki i dotacje, aby wspierać reformy i inwestycje prowadzone na szczeblu krajowym. Państwa członkowskie mogą wykorzystać środki przydzielone im w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności również na inwestycje w infrastrukturę transportową, w tym infrastrukturę podwójnego zastosowania.

Seria projektów w dziedzinie podwójnego zastosowania 15.Służby Komisji odbyły spotkania z przedstawicielami Ministerstw Transportu i Obrony państw członkowskich UE, aby ustalić, które projekty w dziedzinie podwójnego zastosowania będą traktowane przez nie priorytetowo w 2020 r. i na początku 2021 r. Ponad połowa państw członkowskich UE przedstawiła swoje projekty służbom Komisji oraz Europejskiej Służbie Działań Zewnętrznych/Sztabowi Wojskowemu Unii Europejskiej. Udostępnione informacje pomogły lepiej zrozumieć, jakie projekty państwa członkowskie UE zamierzają przedstawić w przyszłości, aby zaradzić brakom w infrastrukturze krajowej i wąskim gardłom utrudniającym przemieszczanie się wojsk. B.Przegląd rozporządzenia w sprawie transeuropejskiej sieci transportowej 16.Komisja przygotowuje wniosek dotyczący rewizji rozporządzenia w sprawie transeuropejskiej sieci transportowej . Kwestia mobilności wojskowej po raz pierwszy zostanie uwzględniona w transeuropejskiej sieci transportowej. Komisja, we współpracy z Europejską Służbą Działań Zewnętrznych/Sztabem Wojskowym Unii Europejskiej, oceni potrzebę włączenia do zmienionego rozporządzenia niektórych wymogów dotyczących infrastruktury podwójnego zastosowania, a także zawnioskuje o uwzględnienie w transeuropejskiej sieci transportowej tych elementów wojskowej sieci transportowej UE, które obecnie nie są w niej ujęte. Wnioski o dodanie tych elementów zostaną przedstawione w przypadkach, w których obserwuje się znaczące przepływy ludności cywilnej. Komisja zamierza przedstawić wniosek dotyczący rewizji rozporządzenia do grudnia 2021 r. C.System informacyjny TENtec 17.Po zaakceptowaniu wymogów wojskowych przez Radę w listopadzie 2018 r. służby Komisji, we współpracy z Europejską Służbą Działań Zewnętrznych/Sztabem Wojskowym Unii Europejskiej, wprowadziły dane dotyczące wojskowej sieci transportowej UE do interaktywnej przeglądarki map TENtec , umożliwiając tym samym wizualizację wojskowej sieci transportowej UE. Służby Komisji przeprowadziły aktualizację interaktywnych map wojskowej sieci transportowej po przyjęciu nowych wymogów wojskowych w lipcu 2019 r. oraz w następstwie wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE w styczniu 2020 r. System informacyjny TENtec pozostaje najważniejszym narzędziem umożliwiającym urzędnikom instytucji UE i administracji krajowych dostęp do wojskowej sieci transportowej UE oraz jej analizę. 18.Równolegle z aktualizacją map służby Komisji przygotowują istotną modernizację systemu informacyjnego TENtec, która przewiduje konsolidację poszczególnych przeglądarek, wprowadzenie dodatkowych funkcji, poprawę doświadczenia użytkownika, a także dodanie nowych narzędzi analitycznych. Zmodernizowana wersja systemu powinna zostać oddana do użytku do połowy 2022 r. W ramach tych działań służby Komisji, wraz z państwami członkowskimi UE i innymi zainteresowanymi stronami, przygotowują rozwiązania w zakresie zautomatyzowanej wymiany danych, które przyczynią się do znacznej poprawy jakości danych i terminowości ich przedstawiania. 19.Wreszcie, jeżeli chodzi o możliwość połączenia wojskowych i cywilnych baz danych, o czym mowa w planie działania, konsultacje z odpowiednimi stronami mają się rozpocząć w drugiej połowie 2021 r. IV.TRANSPORT TOWARÓW NIEBEZPIECZNYCH 20.Do wyników badania dotyczącego istniejących zasad i przepisów mających zastosowanie do transportu towarów niebezpiecznych odniesiono się w programie Europejskiej Agencji Obrony na rzecz optymalizacji europejskich procedur udzielania zezwoleń na ruch transgraniczny (ang. „Optimising Cross-Border Movement Permission procedures in Europe”). W ramach programu rozwija się dwa uzgodnienia techniczne (zob. pkt 27–29 poniżej), które dotyczą również transportu towarów niebezpiecznych w dziedzinie wojskowości. Gdy zostaną podpisane, ustanowią one ramy odniesienia dla obowiązujących zaleceń, na podstawie których państwa członkowskie wnoszące wkład będą wywiązywać się z porozumień międzynarodowych mających zastosowanie do transportu cywilnego w zakresie transportu towarów niebezpiecznych. W przypadku ruchów niepodlegających przepisom cywilnym państwa członkowskie wnoszące wkład zastosują odpowiednie porozumienie standaryzacyjne NATO. 21.Równolegle służby Komisji, w ścisłej współpracy z Europejską Służbą Działań Zewnętrznych/Sztabem Wojskowym Unii Europejskiej oraz Europejską Agencją Obrony, oceniły potrzebę przeprowadzenia dalszych działań w tej dziedzinie na szczeblu UE oraz ich stopień wykonalności i stwierdziły, że na ten moment nie są one konieczne. Oczekuje się, że podpisanie dwóch uzgodnień technicznych, a następnie ich wdrożenie, zapewni odpowiednie i skuteczne rozwiązania w zakresie transportu towarów niebezpiecznych w obszarze wojskowości. Służby Komisji oraz eksperci państw członkowskich w dziedzinie transportu towarów niebezpiecznych będą dalej dzielić się wiedzą, w szczególności w ramach współpracy z zespołem projektowym ds. przemieszczania i transportu Europejskiej Agencji Obrony lub poprzez kontakty między pracownikami. V.CŁA I PODATEK OD WARTOŚCI DODANEJ A.Cła 22.Konkretne działania określone w planie działania, mające na celu usprawnienie i uproszenie formalności celnych dla transgranicznych ruchów wojskowych przy jednoczesnym zapewnieniu synergii z działaniami NATO, obejmowały wprowadzenie zmian w dwóch rozporządzeniach Komisji związanych z unijnym kodeksem celnym, a także opracowanie wytycznych ukierunkowanych na zapewnienie prawidłowego i jednolitego wdrożenia przepisów prawa celnego w sprawach związanych z działaniami wojskowymi. 23.W następstwie zmian wprowadzonych w 2020 r. do dwóch rozporządzeń Komisji oraz w celu dalszego zapewniania jednolitego podejścia służby Komisji – w porozumieniu z Europejską Służbą Działań Zewnętrznych, w tym ze Sztabem Wojskowym Unii Europejskiej – opracowały dokument zawierający wytyczne dotyczące stosowania unijnego formularza 302 z 16 lutego 2021 r. Jest on dostępny w innych językach urzędowych UE i opiera się na wstępnym projekcie dokumentu zawierającego wytyczne przygotowanym przez Europejską Agencję Obrony. 24.Opisane powyżej ustanowienie unijnego formularza 302 w lipcu 2020 r.pozwala na ocenę potrzeby jego cyfryzacji, zgodnie z propozycją zawartą w planie działania, skierowaną do państw członkowskich UE. W maju 2021 r. 23 państwa członkowskie UE i Norwegia podpisały porozumienie programowe programu kategorii A w sprawie harmonizacji wymagań wojskowych dotyczących ceł (ang. „Harmonising Military Requirements Related to Customs”) Europejskiej Agencji Obrony, w ramach którego rozważy się możliwości cyfryzacji działań celnych związanych z wojskowością. 25.W programie określa się trzy główne cele: (i) dokonanie oceny potrzeb wojskowych w dziedzinie ceł; (ii) przeprowadzenie badania w celu uszczegółowienia specyfikacji i wymogów na podstawie oceny; oraz (iii) opracowanie wojskowego systemu ceł w oparciu o wyniki badania. Każdy z tych celów będzie realizowany w odrębnych etapach, pod warunkiem że poprzedni etap zakończy się pomyślnie. B.Podatek od wartości dodanej 26.Dyrektywa (UE) 2019/2235 przyjęta w grudniu 2019 r. gwarantuje równe traktowanie działań obronnych w ramach NATO i UE z perspektywy fiskalnej. Działania podjęte przez Komisję w związku z podatkiem od wartości dodanej, zgodnie z planem działania, zostały zatem zakończone, a do państw członkowskich UE należy przyjęcie praw, rozporządzeń i przepisów administracyjnych niezbędnych do zapewnienia zgodności z tą dyrektywą. Transpozycję dyrektywy 2019/2235 należy przeprowadzić najpóźniej do 1 lipca 2022 r., tak aby środki określone w dyrektywie (UE) 2019/2235 mogły być stosowane począwszy od tej daty. W okresie sprawozdawczym niniejszego sprawozdania pięć państw członkowskich powiadomiło Komisję o działaniach, które podjęły, aby dokonać transpozycji tej dyrektywy do swoich przepisów krajowych. VI.Zezwolenie na ruch transgraniczny