Już w 2018 r. Szwajcaria zaproponowała podobną poprawkę, aby umożliwić zarządzanie populacjami wilków i ich kontrolę bez konieczności przyznawania odstępstw na mocy art. 9 konwencji. Głównym argumentem na poparcie wniosku był fakt, że liczba wilków w Europie znacznie wzrosła od czasu wejścia w życie konwencji, w związku z czym ścisły poziom ochrony jest zbędny. Na 38. posiedzeniu Stałego Komitetu przewodniczący postanowił nie poddawać wniosku pod głosowanie, po tym jak zauważył, że znaczna liczba stron nie jest gotowa do zajęcia stanowiska w tej sprawie. Szwajcaria zapowiedziała, że chce powrócić do wniosku po udostępnieniu odpowiednich sprawozdań zarówno opracowanych na podstawie konwencji berneńskiej (sprawozdanie na podstawie rezolucji nr 8 (2012) w sprawie stanu zachowania gatunków i siedlisk), jak i przestawionych przez UE (sprawozdanie na podstawie art. 17 dyrektywy siedliskowej).

Szwajcaria zaproponowała zmianę załączników do umowy. Zmiana przewiduje obniżenie poziomu ochrony wilka (Canis lupus), poprzez przeniesienie tego gatunku z załącznika II (ściśle chronione gatunki fauny) do załącznika III (chronione gatunki fauny, w przypadku których możliwa jest regulacja). Decyzja o umieszczeniu gatunków zwierząt w wykazie w załączniku II lub III opiera się na danych naukowych dostępnych w czasie negocjacji umowy oraz na wykazach ssaków, ptaków, płazów i gadów zagrożonych w Europie, sporządzonych przez Europejski Komitet ds. Ochrony Przyrody i Zasobów Naturalnych przy Radzie Europy. Na mocy umowy nie przyjęto żadnych kryteriów dalszego umieszczania gatunków w wykazach lub usuwania ich z wykazów zawartych w załącznikach.

Zgodnie z art. 17 umowy poprawkę do załączników przyjmuje się większością dwóch trzecich głosów umawiających się stron. Wchodzi ona w życie w stosunku do wszystkich stron trzy miesiące po przyjęciu przez Stały Komitet, chyba że jedna trzecia umawiających się stron zgłosiła zastrzeżenia. Poprawka staje się obowiązująca dla tych umawiających się stron, które nie zgłosiły zastrzeżeń. Celem planowanego aktu prawnego jest wprowadzenie poprawek do załącznika II i załącznika III do umowy, jak przewidziano w jej art. 17.

Stały Komitet jest organem decyzyjnym konwencji, który ma uprawnienia do oceny stanu zachowania gatunków i w konsekwencji do dokonywania przeglądu wykazów gatunków wymienionych w załącznikach do konwencji. Jego funkcje są wyliczone w art. 13–15 umowy. Komitet zbiera się przynajmniej co dwa lata, a także ilekroć zażąda tego większość umawiających się stron. Zwyczajowo Stały Komitet zbiera się co roku.

Niniejszy wniosek dotyczy decyzji określającej stanowisko, jakie ma zostać zajęte w imieniu Unii na czterdziestym drugim dorocznym posiedzeniu Stałego Komitetu Konwencji o ochronie gatunków dzikiej flory i fauny europejskiej oraz ich siedlisk, które odbędzie się w Strasburgu (Francja) w dniach 29 listopada – 2 grudnia 2022 r. Stanowisko to dotyczy planowanego przyjęcia przez Stały Komitet decyzji w sprawie (1) zmiany załącznika II i załącznika III do Konwencji oraz (2) decyzji dotyczącej proponowanych zmian w regulaminie wewnętrznym Stałego Komitetu.

W obecnym wniosku Szwajcaria przedstawia tę samą argumentację co we wniosku z 2018 r. Wniosek opiera się na założeniu pozytywnego rozwoju gatunku w całej Europie oraz rzekomej potrzebie harmonizacji stanu ochrony na mocy konwencji ze względu na istniejące zastrzeżenia niektórych umawiających się stron w odniesieniu do stanu ścisłej ochrony wilka. Gdyby wniosek został przyjęty, doprowadziłby w efekcie do objęcia populacji wilków w całej Europie najniższym stanem ochrony, niezależnie od ich odmiennego stanu zachowania i tendencji na terytorium stron i w regionach biogeograficznych.

Od 2018 r. dostępne są zaktualizowane informacje na temat stanu zachowania tego gatunku.

Najnowsze oceny zgodnie z kryteriami czerwonej księgi IUCN pochodzą z 2018 r. Na dziewięć głównie transgranicznych populacji wilków zamieszkujących w Unii i sąsiadujących z nią krajach tylko trzy kwalifikują się do kategorii „najmniejszej troski”, podczas gdy sześć populacji jest uznane za „narażone” lub „bliskie zagrożenia”. Populacja Alp zachodnio-środkowych obejmująca Szwajcarię i populacja skandynawska obejmująca Norwegię są „narażone” w ocenie czerwonej księgi IUCN.

Ponadto w 2020 r. z oceny stanu ochrony wilka na poziomie UE przeprowadzonej w oparciu o sprawozdania przedłożone przez państwa członkowskie wynika, że stan zachowania tego gatunku jest nadal niewłaściwy – niezadowalający w 6 z 7 regionów biogeograficznych UE. Chociaż tendencje w zakresie populacji i ich zasięgu zasadniczo się poprawiają, co świadczy o tym, że gatunek ten zasiedla ponownie części obszarów objętych jego historycznym zasięgiem, nie osiągnął on jednak jeszcze właściwego stanu zachowania w większości państw członkowskich i regionów biogeograficznych. Gatunek ten jest nadal narażony na poważne zagrożenia i presje, w tym wysoki poziom śmiertelności z przyczyn spowodowanych przez człowieka (tj. na skutek kłusownictwa).

W 2021 r. udostępniono również wyniki sprawozdawczości na podstawie rezolucji nr 8 (2012) konwencji berneńskiej. Sprawozdawczość dotycząca stanu zachowania w latach 2013–2019 była na etapie testowania i nie wszystkie umawiające się strony wniosły w nią swój wkład. Szwajcaria i Norwegia, kraje zasięgu w których występują transgraniczne populacje wilków zamieszkujące również państwa członkowskie UE, przesłały swoje sprawozdania. W Szwajcarii wilk jest zgłaszany w niewłaściwym – niezadowalającym stanie zachowania w odniesieniu do kontynentalnego regionu biogeograficznego, jednego z dwóch regionów biogeograficznych obejmujących terytorium tego państwa. Norwegia zgłosiła nieznany stan zachowania tego gatunku w obu regionach biogeograficznych na jej terytorium.

Unia Europejska zdaje sobie w pełni sprawę z problemów związanych ze współistnieniem ludzi i wilków, wynikających z rosnącej liczby osobników i zwiększającego się zasięgu ich występowania. Wyzwania te wymagają czujności i stałego monitorowania sytuacji. W oparciu o wyniki takiego monitorowania konieczne może być rozważenie dalszych działań, w tym oceny obecnych ram ochrony wilków. Unia Europejska oceni sytuację, biorąc pod uwagę wyniki zbliżającego się posiedzenia Stałego Komitetu. Jednak na tym etapie, w obliczu najnowszych danych przedstawionych powyżej, wniosek Szwajcarii dotyczący obniżenia poziomu ochrony wilków w całej Europie nie jest uzasadniony z punktu widzenia nauki i zachowania gatunku. Wniosek nie jest również zgodny z obecnym stanem ochrony prawnej gatunku przyznanym na mocy załącznika IV do dyrektywy siedliskowej. Główny cel zarówno konwencji berneńskiej, jak i dyrektywy siedliskowej, jakim jest zapewnienie odtworzenia i zachowania gatunków we właściwym stanie zachowania, nie został osiągnięty. Ścisły status ochrony prawnej wydaje się niezbędny do wspierania wysiłków na rzecz usunięcia poważnych zagrożeń dla tego gatunku. Istniejące ramy prawne umożliwiają ciągłą odbudowę gatunku i zapewniają stronom narzędzia niezbędne do rozwiązania konkretnych problemów, w tym możliwość wydawania odstępstw na mocy art. 9 konwencji (i art. 16 dyrektywy siedliskowej) zgodnie z wymaganymi warunkami.

Propozycja Szwajcarii zharmonizowałaby ochronę wilków na mocy konwencji berneńskiej poprzez zastosowanie wszędzie najniższego stanu ochrony. W świetle najnowszych ocen stanu zachowania wskazane jest wzmocnienie współpracy międzynarodowej między stronami dzielącymi transgraniczne populacje wilków, co mogłoby potencjalnie doprowadzić do zniesienia istniejących zastrzeżeń i lepszej koordynacji działań w zakresie zachowania populacji i zarządzania nimi. Należy zauważyć, że Szwajcaria i Norwegia nie zgłosiły żadnych zastrzeżeń, w związku z czym nie ma sprzeczności między stanem ochrony prawnej wilka w tych państwach a państwami członkowskimi, z którymi dzielą one populacje wilków.

Z tego względu, w oparciu o najnowsze dostępne dane naukowe i zgodnie z obecnymi ramami prawnymi UE, Unia Europejska powinna sprzeciwić się wnioskowi przedłożonemu przez Szwajcarię o przeniesienie wilka (Canis lupus) z załącznika II „Ściśle chronione gatunki fauny” do załącznika III „Chronione gatunki fauny” do umowy. Unia będzie jednak monitorować rozwój populacji wilków i wyzwania związane ze współistnieniem z ludźmi.

3.2.Zmiany w regulaminie wewnętrznym Stałego Komitetu

W 2020 i 2021 r. ze względu na pandemię COVID-19 Stały Komitet umowy spotkał się za pośrednictwem platformy internetowej. Doświadczenia były pozytywne, ale ujawniły konieczność dostosowania istniejących zasad, narzędzi i procesów decyzyjnych stosowanych w ramach umowy do nowych metod pracy i potrzeb. Sekretariat, we współpracy z Prezydium konwencji berneńskiej, zaproponował szereg zmian do regulaminu wewnętrznego Stałego Komitetu (dokument TPVS/Inf(2022)29)), ustanowionego zgodnie z art. 13 ust. 6 umowy.

Poza niewielkimi zmianami redakcyjnymi zaproponowanymi w celu zapewnienia większej jasności i spójności językowej proponowane zmiany dotyczą:

·Reguła 1 – Posiedzenia: wprowadzenie możliwości zdalnych wirtualnych posiedzeń i organizacji głosowania za pomocą środków elektronicznych;

·Reguła 2 – Zwoływanie: skrócenie terminu powiadomienia o zwołaniu posiedzenia Stałego Komitetu do sześciu tygodni (z dwóch miesięcy);

·Reguła 6 – Dokumentacja: wyjaśnienie dotyczące wykorzystania technologii informacyjnej do zestawiania i wysyłania dokumentów dotyczących posiedzeń umawiającym się stronom, w tym na potrzeby procedury pisemnej lub uproszczonej procedury pisemnej (procedura milczącej zgody);

·Reguła 7 – Kworum: wyjaśnienie, co stanowi kworum (ponad połowa umawiających się stron);

·Reguła 8 – Głosowanie: wyjaśnienie dotyczące zasad głosowania i głosowania w drodze procedury pisemnej;

·Reguła 11 – Przewodniczący: wyjaśnienie dotyczące procedury głosowania i większości przy wyborze członków Prezydium, w przypadku gdy wymagana jest trzecia tura głosowania;

·Reguła 19 – Prezydium: wprowadzenie wymogu dotyczącego kworum w odniesieniu do obrad Prezydium oraz włączenie przepisu 19 lit. c) precyzującego konkretne funkcje Prezydium;

·Dodatek 1 dotyczący reguł mających zastosowanie do ocen na miejscu: włączenie wymogu, aby umawiająca się strona i skarżący zgodziły się na wyznaczenie eksperta do celów misji oraz porozumiały się co do zakresu uprawnień tej misji, a także wymogu, aby państwo przyjmujące ponosiło koszty transportu lokalnego, tłumaczenia ustnego i tłumaczenia pisemnego dokumentów;