Czynniki te zostały doprecyzowane w art. 2 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1467/97, który stanowi, że uwzględnia się należycie „wszelkie inne czynniki, które w opinii danego państwa członkowskiego mają znaczenie dla wyczerpującej oceny zgodności z kryteriami deficytu i długu i które państwo członkowskie przedstawiło Radzie i Komisji”.. Jak określono w art. 2 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1467/97, jeżeli chodzi o spełnienie kryterium deficytu, ponieważ relacja długu publicznego do PKB przekracza wartość referencyjną wynoszącą 60 % i nie jest spełniony podwójny warunek – polegający na tym, że deficyt pozostaje bliski wartości referencyjnej, a jej przekroczenie ma charakter tymczasowy – te istotne czynniki nie mogą zostać uwzględnione w procesie podejmowania decyzji w sprawie istnienia nadmiernego deficytu na podstawie kryterium deficytu dla Finlandii. Komisja uznaje jednak wyjątkowy charakter okoliczności prowadzących do oceny, czy państwo spełniło kryterium deficytu w 2020 r.

W dniu 20 marca 2020 r. Komisja przyjęła komunikat w sprawie uruchomienia ogólnej klauzuli korekcyjnej w ramach paktu stabilności i wzrostu. Klauzula, jak określono w art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 3, art. 9 ust. 1 i art. 10 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 oraz w art. 3 ust. 5 i art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1467/97, ułatwia koordynację polityk budżetowych w czasie poważnego pogorszenia koniunktury gospodarczej. W swoim komunikacie Komisja przedstawiła Radzie opinię, że biorąc pod uwagę przewidywane poważne pogorszenie koniunktury gospodarczej w wyniku pandemii COVID-19, obecna sytuacja pozwala na uruchomienie klauzuli. W dniu 23 marca 2020 r. ministrowie finansów państw członkowskich zgodzili się z oceną Komisji. Uruchomienie ogólnej klauzuli korekcyjnej pozwala na czasowe odstępstwo od ścieżki dostosowania prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, pod warunkiem, że nie zagraża to stabilności finansów publicznych w średnim okresie. W przypadku części naprawczej Rada może również zdecydować, na podstawie zalecenia Komisji, o przyjęciu zmienionego kursu polityki budżetowej. Ogólna klauzula korekcyjna nie zawiesza procedur paktu stabilności i wzrostu. Pozwala ona państwom członkowskim na odstąpienie od wymogów budżetowych, które miałyby zastosowanie w normalnych warunkach, a jednocześnie umożliwia Komisji i Radzie wprowadzenie niezbędnych środków koordynacji polityki w ramach paktu.

Środki na pomoc w związku z pandemią, przyjęte do połowy kwietnia 2020 r., stanowią koszt budżetowy wynoszący w 2020 r. 1,7 % PKB. Większość środków polega na dotacjach dla najbardziej dotkniętych sektorów gospodarki oraz pomocy dla MŚP i osób samozatrudnionych w przezwyciężeniu skutków okresu izolacji. Rząd podjął również decyzję w sprawie tymczasowego obniżenia składek na ubezpieczenia społeczne. Pokrywane są również wydatki na zapewnienie opieki zdrowotnej i medycznej, na utrzymanie porządku publicznego i ochronę granic. Ponadto dalszy wpływ na finanse publiczne będą miały automatyczne stabilizatory wynoszące od 3 % do 4 % PKB, tj. niższe dochody z podatków i wyższe wydatki na zabezpieczenie społeczne. Ogólnie prognozuje się, że kryzys spowoduje obniżenie się salda sektora instytucji rządowych i samorządowych do -7,2 % PKB w 2020 r.

Dnia 13 lipca 2018 r. Finlandii zalecono zapewnić, aby nominalna stopa wzrostu pierwotnych wydatków publicznych netto w 2019 r. nie przekroczyła 2,9 % („wartość odniesienia dotycząca wydatków”), co odpowiadałoby korekcie strukturalnej wynoszącej -0,2 % PKB. Na podstawie danych dotyczących wyników i prognozy Komisji wzrost pierwotnych wydatków publicznych doprowadził do pewnego odchylenia od zalecanej ścieżki dostosowania prowadzącej do osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego w 2019 r. Saldo strukturalne również wskazuje na pewne odchylenie w 2019 r. Ocena ogólna wskazuje zatem na pewne odchylenie od zalecanej ścieżki dostosowania prowadzącej do osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego w 2019 r.

Pandemia COVID-19 doprowadziła do poważnego wstrząsu gospodarczego, który wywołuje znaczące negatywne skutki dla całej Unii Europejskiej. Konsekwencje dla wzrostu PKB będą zależały zarówno od czasu trwania pandemii, jak i od okresu obowiązywania środków wprowadzonych przez władze krajowe oraz na szczeblu europejskim i światowym w celu spowolnienia jej rozprzestrzeniania się, ochrony zdolności produkcyjnych i wspierania popytu zagregowanego. Państwa członkowskie już przyjęły lub właśnie przyjmują środki budżetowe mające na celu zwiększenie możliwości systemów ochrony zdrowia i udzielenie pomocy tym osobom i sektorom, które szczególnie ucierpiały na skutek pandemii. Wprowadzono również znaczące środki w zakresie pomocy na utrzymanie płynności finansowej oraz inne gwarancje. Właściwe urzędy statystyczne, pod warunkiem otrzymania bardziej szczegółowych informacji, dokonają analizy, czy środki te będą miały natychmiastowe skutki dla salda sektora instytucji rządowych i samorządowych. Środki te, wraz ze spadkiem aktywności gospodarczej, przyczynią się do znacznego wzrostu deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz pogorszenia sytuacji w zakresie zadłużenia.

W obecnej sytuacji kluczowym dodatkowym czynnikiem, który należy brać pod uwagę w odniesieniu do 2020 r., jest niedawne uruchomienie ogólnej klauzuli korekcyjnej w obliczu gospodarczych skutków pandemii COVID-19, które bardzo poważnie wpływają na sytuację budżetową i wywołują wysoki poziom niepewności co do perspektyw na przyszłość. Pandemia doprowadziła również do uruchomienia ogólnej klauzuli korekcyjnej.

W dniu 11 maja 2020 r. władze Finlandii przekazały pismo dotyczące istotnych czynników, o których mowa w art. 2 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1467/97. W analizie zawartej w powyższych sekcjach omówiono już ogólnie czynniki przedstawione przez władze Finlandii. Dodatkowe czynniki, o których nie wspomniano powyżej, to plany rządu dotyczące reform strukturalnych i poprawa długoterminowej stabilności. Do tych czynników należą w szczególności przygotowania do reformy usług opieki społecznej i zdrowotnej, a także plan dotyczący zmniejszenia luki w stabilności finansów publicznych. Ponadto w piśmie przypomina się, że Finlandia ma mocną pozycję pod względem aktywów netto, co można wykorzystać do stymulowania przyszłego wzrostu i poprawy długoterminowej stabilności gospodarki. Wreszcie rząd potwierdza, że w trakcie jesiennej sesji prac nad budżetem w 2020 r. opracuje pakiet strategii gospodarczych. Przygotuje także kompletny program stabilności, w tym wieloletnie cele dotyczące finansów publicznych. W piśmie podkreślono, że w programie stabilności przedłożonym dnia 30 kwietnia 2020 r. przedstawiono jedynie niezależne prognozy makroekonomiczne i budżetowe na lata 2020-2022, a nie oficjalnie przyjęte przez rząd cele budżetowe.

4. Wnioski

Zgodnie z programem stabilności na 2020 r. nominalny deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w Finlandii ma w 2020 r. osiągnąć 7,2 % PKB, czyli poziom, który przekracza wartość referencyjną określoną w Traktacie jako 3 % PKB i nie jest jej bliski. Planowane przekroczenie wartości referencyjnej ma charakter wyjątkowy, ale nie tymczasowy.

Jak tego wymaga Traktat i pakt stabilności i wzrostu, w niniejszym sprawozdaniu przeanalizowano również istotne czynniki. Jak określono w art. 2 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1467/97, jeśli chodzi o spełnienie kryterium deficytu w 2020 r., to ponieważ relacja długu publicznego do PKB przekracza jednak wartość referencyjna wynoszącą 60 % i nie jest spełniony podwójny warunek polegający na tym, że deficyt pozostaje bliski wartości referencyjnej, a jej przekroczenie ma charakter tymczasowy – te istotne czynniki nie mogą zostać uwzględnione w procesie podejmowania decyzji w sprawie istnienia nadmiernego deficytu na podstawie kryterium deficytu dla Finlandii.

W ogólnym ujęciu analiza sugeruje, że kryterium deficytu określone w Traktacie i w rozporządzeniu (WE) nr 1467/1997 nie zostało spełnione.