We Francji ramy instytucjonalne i legislacyjne zasadniczo funkcjonują. Obowiązują ustawy mające na celu zapobieganie i zwalczanie korupcji w sektorze prywatnym i publicznym, obejmujące przepisy w zakresie ochrony sygnalistów, oświadczeń majątkowych, działań lobbingowych oraz efektu „drzwi obrotowych”. Organy zaangażowane w walkę z korupcją obejmują Agencję Antykorupcyjną (Agence française anticorruption - AFA), Wysoki Urząd ds. Przejrzystości w Życiu Publicznym oraz Główny Urząd ds. Zwalczania Korupcji i Przestępstw Podatkowych (Office central de lutte contre la corruption et les infractions financières et fiscales - OCLCIFF). Krajowy Prokurator Finansowy jest organem właściwym do prowadzenia postępowań przygotowawczych w sprawach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu.

Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych stoi w obliczu pewnych wyzwań związanych z jego efektywnością. Szacunkowy czas potrzebny na rozstrzygnięcie procesowych spraw cywilnych i gospodarczych wydłużył się w ostatnich latach, a w 2018 r. wynosił średnio ponad 400 dni. Ponadto wskaźnik zamykanych spraw cywilnych i gospodarczych spadł do 96 % w 2018 r., a znaczna liczba spraw cywilnych i handlowych jest w toku. Wprowadzony niedawno środek w postaci tymczasowego wykonywania orzeczeń sądów pierwszej instancji ma na celu dalsze wzmocnienie efektywności wymiaru sprawiedliwości. Ponadto niedawne połączenie różnych rodzajów sądów pierwszej instancji w jeden „tribunal judiciaire” może również przyczynić się do osiągnięcia tego celu, chociaż zainteresowane strony wyraziły pewne obawy co do wpływu tej reformy na dostęp obywateli do wymiaru sprawiedliwości.

Inicjatywy te mają na celu zwiększenie zasobów dla systemu wymiaru sprawiedliwości. Podczas gdy całkowite wydatki publiczne na sądownictwo w EUR na mieszkańca są wyższe od średniej, wydatki wyrażone jako procent PKB są raczej niskie. Ustawa programowa dotycząca systemu wymiaru sprawiedliwości na lata 2018–2022 przewiduje znaczne zwiększenie środków finansowych przeznaczanych na system wymiaru sprawiedliwości, a różnica między budżetem na rok 2017 w wysokości 6,7 mld EUR a planowaną kwotą 8,3 mld EUR w 2022 r. wynosi 24 %. Ponadto od lipca 2019 r. trwają konsultacje między Ministerstwem Sprawiedliwości a zainteresowanymi stronami w celu opracowania wiarygodnego narzędzia pomiaru obciążenia pracą. Udostępnienie takiego narzędzia przyniosłoby korzyści w zakresie optymalnego zarządzania zasobami ludzkimi i finansowymi w systemie sądownictwa. Jeżeli chodzi o pomoc prawną, próg przychodów kwalifikujący się do pełnej pomocy prawnej znajduje się nieco poniżej granicy ubóstwa Eurostatu. Ustawa programowa dotycząca systemu wymiaru sprawiedliwości na lata 2018–2022 wprowadza obowiązek mediacji w niektórych sprawach dotyczących drobnych roszczeń, co może mieć wpływ na dostęp obywateli do wymiaru sprawiedliwości.

Trwają prace na rzecz dalszego rozwoju cyfryzacji systemu wymiaru sprawiedliwości. Ogół społeczeństwa ma pełny dostęp do informacji o systemie wymiaru sprawiedliwości w internecie, a sądy powszechnie wykorzystują możliwość przekazywania wezwań do stawiennictwa i monitorowania etapów postępowania przez internet. Możliwość wniesienia sprawy przez internet pozostaje jednak ograniczona; ograniczone są również kategorie wyroków, które są publikowane w internecie. W związku z tym przyjęty niedawno dekret w sprawie publicznego udostępniania orzeczeń sądowych stanowi kolejny krok naprzód w procesie cyfryzacji. Wcześniej jednak zainteresowane strony krytykowały sposoby publikacji i podkreślały potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa i prywatności pracowników wymiaru sprawiedliwości. Ponadto ustawa programowa dotycząca systemu wymiaru sprawiedliwości na lata 2018–2022 służy dalszej cyfryzacji procedur prawnych, a obecnie trwa proces mający na celu ułatwienie składania wniosków o pomoc prawną przez internet.

Niedawno zaproponowano reformy mające na celu dalsze wzmocnienie niezależności sądów. Najwyższa Rada Sądownictwa odgrywa kluczową rolę w ochronie niezależności sądów. Do jej kompetencji należy przedstawianie kandydatów na szereg ważnych stanowisk, przy czym sędziowie co do zasady są powoływani przez Ministra Sprawiedliwości po otrzymaniu wiążącej opinii Rady. Prokuratorów powołuje Minister Sprawiedliwości, po uzyskaniu opinii Rady, która ma charakter wyłącznie doradczy. Pracownicy wymiaru sprawiedliwości są następnie formalnie powoływani przez Prezydenta Republiki. Proponowana reforma konstytucyjna uczyniłaby opinię Najwyższej Rady w sprawie wyznaczania kandydatów na prokuratorów wiążącą dla władzy wykonawczej, wzmacniając jej rolę w procesie powoływania. Ponadto Najwyższa Rada jest organem właściwym do podejmowania decyzji w sprawie środków dyscyplinarnych dotyczących sędziów, natomiast Minister Sprawiedliwości przyjmuje decyzje dyscyplinarne dotyczące prokuratorów na podstawie niewiążącej opinii Najwyższej Rady. Proponowana reforma uczyniłaby również Najwyższą Radę organem właściwym do podejmowania decyzji w sprawie środków dyscyplinarnych dotyczących prokuratorów. GRECO z zadowoleniem przyjęła te proponowane zmiany konstytucyjne. Ponadto wskutek proponowanej reformy byłym Prezydentom Republiki nie przysługiwałoby już prawo do bycia członkami Rady Konstytucyjnej po zakończeniu ich służby. Zniesiony zostałby również Trybunał Sprawiedliwości Republiki (Cour de justice de la République), który jest właściwy do orzekania w sprawach karnych dotyczących czynów popełnionych przez członków rządu w ramach pełnionych funkcji. Zamiast tego właściwość w tym zakresie uzyskałby Sąd Apelacyjny w Paryżu (Cour d’appel de Paris). Oprócz tych proponowanych reform miały miejsce inne wydarzenia, takie jak przyjęcie przez Najwyższą Radę w styczniu 2019 r. nowego kompendium etycznych obowiązków sędziów. W kompendium zaleca się, aby pełniący służbę pracownicy wymiaru sprawiedliwości nie wnioskowali o przyznanie odznaczeń honorowych dla ich samych w celu uniknięcia jakichkolwiek podejrzeń ze strony ogółu społeczeństwa co do ich niezawisłości. W tym względzie Rada Europy wyraziła wcześniej obawy co do możliwości przyznawania sędziom oficjalnych wyróżnień i odznaczeń honorowych.

Francja posiada ugruntowane ramy prawne i instytucjonalne wspierające pluralizm mediów. Organ regulacyjny ds. mediów audiowizualnych jest niezależny i ściśle monitoruje rynek mediów. Przepisy dotyczące przejrzystości własności mediów zapewniają publiczny dostęp do informacji na temat własności mediów. Ponadto w przypadku zmian własności mediów ocenia się wpływ właścicieli bezpośrednich i pośrednich na konkurencję. Środki z reklam państwowych podlegają regulacjom i są dzielone na różne rodzaje mediów. Wpływ polityczny na media uznaje się za niewielki, również ze względu na zabezpieczenia odnoszące się do urzędników publicznych i członków organu regulacyjnego ds. mediów. Niezależność redakcyjna jest silnie chroniona, ale znaczna część tej ochrony dotyczy tylko dziennikarzy kontraktowych. Co więcej, w ostatnich latach nastąpił gwałtowny wzrost gróźb wobec dziennikarzy w internecie i nie tylko, w tym również ataków fizycznych.

Francja uzyskała wynik 69/100 w ostatnim opublikowanym przez Transparency International wskaźniku postrzegania korupcji, zajmując 9. miejsce w Unii Europejskiej i 23. na świecie. Wśród respondentów francuskich 70 % twierdzi, że korupcja w ich państwie jest powszechna (średnia UE wynosi 71 %), a 10 % respondentów czuje się nią bezpośrednio dotkniętych w swoim codziennym życiu. Jeżeli chodzi o przedsiębiorstwa, 55 % uznaje korupcję za powszechne zjawisko (średnia UE wynosi 63 %), a 51 % uważa, że korupcja stanowi problem przy prowadzeniu działalności (średnia UE – 37 %). 26 % respondentów uważa, że ściganie korupcji jest wystarczająco skuteczne, aby odstraszyć ludzi od takich praktyk (średnia UE wynosi 36 %), a 43 % przedsiębiorstw uważa, że osoby fizyczne i przedsiębiorstwa przyłapane na wręczaniu łapówki urzędnikowi wyższego szczebla podlegają odpowiedniej karze (średnia UE – 31 %).

W ustawodawstwie krajowym za przestępstwo uznaje się wszystkie formy czynnej i biernej korupcji w sektorze publicznym i prywatnym. Obejmuje to korupcję w dziedzinie sportu, jak również korupcję i płatną protekcję w sektorze publicznym. W styczniu 2020 r. Francja przyjęła swój pierwszy wieloletni krajowy plan walki z korupcją. Opracowany przez AFA w porozumieniu ze wszystkimi zainteresowanymi administracjami i władzami lokalnymi plan obejmuje lata 2020–2022. Uwzględnia zarówno prewencyjny, jak i represyjny wymiar korupcji oraz przewiduje wzmocnienie środków zapobiegawczych, a także zwiększenie skuteczności współpracy międzynarodowej w zakresie zwalczania korupcji. Pod koniec 2021 r. planowane są konsultacje społeczne w celu zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego i wszystkich zainteresowanych stron w ocenę pierwszych wyników działań prowadzonych w ramach planu krajowego.

Agencję Antykorupcyjną (AFA) powołano w dniu 9 grudnia 2016 r. Na czele AFA stoi sędzia pokoju powołany w drodze dekretu Prezydenta Republiki na nieodnawialną sześcioletnią kadencję. Z pełnienia funkcji może zostać zwolniony wyłącznie na wniosek własny lub w przypadku niezdolności do pracy lub stwierdzenia poważnego uchybienia. W ramach sprawowanych funkcji kontrolnych dyrektor AFA nie może otrzymywać poleceń od żadnego organu administracyjnego lub rządowego ani zwracać się o instrukcje od takich organów. AFA przygotowuje wieloletni plan walki z korupcją oraz wspiera prywatne i publiczne osoby prawne w zakresie sposobów zapobiegania i wykrywania korupcji. AFA monitoruje także jakość systemów prewencyjnych w organach publicznych, zarówno na szczeblu centralnym, jak i lokalnym, w organizacjach i fundacjach nienastawionych na zysk, działających w interesie publicznym, oraz w przedsiębiorstwach publicznych i prywatnych podlegających jej jurysdykcji, a także monitoruje przyjmowanie programów zgodności na mocy orzeczeń sądowych.

Wysoki Urząd ds. Przejrzystości w Życiu Publicznym (HATVP) odpowiada za zapewnianie uczciwości instytucji publicznych. Zadania niezależnego organu, ustanowionego w 2013 r., obejmują kontrolę kompletności, dokładności i rzetelności oświadczeń majątkowych i oświadczeń o interesach osób upoważnionych w ramach procedury specjalnej lub pracowników publicznych, zgłaszanie podejrzanych przypadków do Krajowego Prokuratora Finansowego oraz udzielanie porad etycznych urzędnikom publicznym. Oświadczenia majątkowe przekazuje się organowi powołującemu lub HATVP. Oświadczenia dotyczące interesów składane przez urzędników i ministrów są dostępne w formacie otwartych danych, chociaż te składane przez posłów do parlamentu nie są publicznie dostępne. W 2018 r. HATVP otrzymał 5 787 oświadczeń dotyczących interesów i oświadczeń majątkowych. Według szacunków HATVP urzędnicy wypełniają swoje obowiązki zgłoszenia w 99,82 %. W 2018 r. HATVP przekazał prokuraturze 30 spraw. HATVP może również przedstawić propozycje dotyczące ewentualnych ulepszeń ram prawnych i instytucjonalnych zawartych w jego sprawozdaniach rocznych. Wraz z przyjęciem ustawy Sapin II w 2016 r. HATVP rozszerzył swój mandat o zarządzanie rejestrem podmiotów wykonujących działalność lobbingową. Od tego czasu jest również odpowiedzialny za regulację efektu „drzwi obrotowych”. W 2018 r. Wysoki Urząd zatrudniał 52 pracowników, otrzymał 5 787 oświadczeń majątkowych i oświadczeń dotyczących interesów, a jego budżet wynosił 5,5 mln EUR. Inne instytucje zaangażowane w ramy antykorupcyjne to: Krajowa Komisja ds. Rozliczania Kampanii i Finansowania Politycznego oraz Komisarz ds. Etyki Zgromadzenia Narodowego, któremu niedawno powierzono nowe misje i z którym coraz częściej konsultują się posłowie do parlamentu.

Podczas gdy wszystkie oddziały policji mogą prowadzić dochodzenia w sprawie przestępstw korupcyjnych, Główny Urząd ds. Zwalczania Korupcji i Przestępstw Podatkowych (Bureau central de lutte contre la corruption et les infractions fiscales - OCLCIFF) zajmuje się w szczególności prowadzeniem dochodzeń w sprawie korupcji i przekupstwa zagranicznych urzędników publicznych. Główny Urząd (OCLCIFF) działa pod kierownictwem Krajowego Prokuratora Finansowego będącego urzędem wysoce wyspecjalizowanym w walce z korupcją. W lutym 2020 r. Ministerstwo Sprawiedliwości opublikowało sprawozdanie na temat spraw dotyczących korupcji prowadzonych w 2018 r. Ministerstwo wskazuje, że od 2013 r. liczba takich spraw wzrosła o 24 %. Aby sprostać wyzwaniom związanym z tym wzrostem w lipcu 2019 r. zreorganizowano struktury policji finansowej. W celu połączenia różnych wydziałów zajmujących się sprawami dotyczącymi przestępstw finansowych utworzono poddyrekcję odpowiedzialną za prowadzenie takich spraw: dyrekcję ds. walki z przestępstwami finansowymi. W ramach tej nowej struktury OCLCIFF zajmuje się sprawami korupcji, sprzeniewierzania środków publicznych i oszustw podatkowych. W 2020 r. personel OCLCIFF liczy 90 pracowników.

W wyniku prowadzonych działań Krajowy Prokurator Finansowy wszczął postępowania sądowe w kilku sprawach na wysokim szczeblu dotyczących polityków i przedstawicieli firm międzynarodowych i doprowadził do ich skazania. Krajowy Prokurator Finansowy poinformował, że nawiązał bliskie stosunki ze swoimi zagranicznymi odpowiednikami i zawarł kilka porozumień w wyniku wspólnych postępowań przygotowawczych, opierając się na konwencjach prawnych mających znaczenie dla interesu publicznego. Według stanu na grudzień 2019 r. w dokumentacji Krajowego Prokuratora Finansowego znajdowały się 582 akta, z czego 50 % dotyczyło naruszeń etyki zawodowej. Na dzień 6 stycznia 2020 r. Krajowy Prokurator Finansowy miał do dyspozycji 17 sędziów pokoju, a także 5 wyspecjalizowanych asystentów i 15 urzędników sekretariatu. Zasoby te uznano za niewystarczające i GRECO zaleciła, aby biuro Krajowego Prokuratora Finansowego zatrudniło dodatkowy personel. Ponadto GRECO doradziła, by zapewnić niezależność od władzy wykonawczej poprzez dodatkowe zabezpieczenia dotyczące przekazywania rządowi informacji na temat toczących się postępowań przeciwko wysokim urzędnikom sprawującym funkcje wykonawcze w celu zachowania rzetelności postępowań przygotowawczych.

Porozumienia sądowe o znaczeniu dla interesu publicznego (Conventions judiciaires d’intérêt public - CJIP) stanowią alternatywę dla instytucji postępowania sądowego we Francji. Taki instrument można wdrożyć po przeprowadzeniu dochodzenia wstępnego, co pozwoli zapobiec – dzięki programowi zgodności realizowanemu pod kontrolą AFA – ponownemu popełnieniu przestępstw korupcyjnych przez osobę prawną. Do chwili obecnej zawarto jedenaście porozumień sądowych, z czego sześć dotyczyło korupcji.

Przedsiębiorstwa o określonej wielkości mają obowiązek ustanawiania programów antykorupcyjnych. Osoby kierujące przedsiębiorstwami i zakładami publicznymi o charakterze przemysłowym lub handlowym, zatrudniającymi co najmniej 500 pracowników i osiągającymi obroty przekraczające 100 mln EUR, są zobowiązane do wprowadzenia środków mających na celu zapobieganie czynom związanym z korupcją lub płatną protekcją popełnianym we Francji lub za granicą, a także wykrywanie takich czynów. Dotyczy to również popełniania takich czynów w spółkach zależnych i kontrolowanych. Organy administracji państwowej, samorządy terytorialne oraz ich zakłady publiczne i przedsiębiorstwa z kapitałem mieszanym publiczno-prywatnym, a także stowarzyszenia i fundacje uznane za przedsiębiorstwa użyteczności publicznej są również zobowiązane do wdrożenia środków mających na celu zapobieganie przypadkom korupcji i innym naruszeniom etyki zawodowej oraz ich wykrywanie.

Wdrożono jednolity system ochrony sygnalistów. Od 2007 r. w poszczególnych sektorach wprowadzono szereg mechanizmów, w tym dotyczących korupcji, szkód dla środowiska i zdrowia publicznego. Wraz z przyjęciem ustawy Sapin II w 2016 r. ustanowiono ogólny system ochrony sygnalistów w sektorze publicznym i prywatnym.

Wprowadzono szeroko zakrojone przepisy regulujące działalność lobbingową i efekt „drzwi obrotowych”. Zadaniem Wysokiego Urzędu ds. Przejrzystości w Życiu Publicznym jest wspomaganie administracji publicznej w regulowaniu efektu „drzwi obrotowych”. Ustawa o przekształceniu służby cywilnej łączy Komisję Etyki ds. Służby Publicznej z Wysokim Urzędem ds. Przejrzystości w Życiu Publicznym (HATVP). Przed powołaniem na stanowisko publiczne wysokiego szczebla osoby wcześniej zatrudnionej w sektorze prywatnym HATVP wydaje opinię, od której będzie zależeć rekrutacja. Przed powołaniem któregokolwiek z członków rządu i w odniesieniu do osoby, którą planuje się powołać, Prezydent Republiki może zwrócić się do prezesa HATVP o przekazanie informacji wskazujących, w dniu złożenia wniosku oraz z uwzględnieniem informacji, którymi dysponuje HATVP, czy osoba ta znajduje się w sytuacji, która może stanowić konflikt interesów, jak również może zwrócić się o środki niezbędne do zapobieżenia takiemu konfliktowi interesów lub podjęcia działań mających na celu natychmiastowe zakończenie tego konfliktu interesów. Francja posiada otwarty rejestr lobbystów, podczas gdy niektóre organizacje, np. religijne, są wyłączone z obowiązku rejestracji. GRECO zauważyła jednak potrzebę zapewnienia pełnej dokładności rejestru, ponieważ zarejestrowane muszą być tylko te organizacje prowadzące działalność lobbingową, które inicjują kontakt z urzędnikami wyższego szczebla. HATVP dostarcza informacji dotyczących grup interesów zapisanych w rejestrze utworzonym po przyjęciu ustawy Sapin II w formacie otwartych danych.

III.Pluralizm mediów

We Francji istnieje tradycja wolności wypowiedzi i informacji, a także pluralizmu i niezależności mediów, które są zapisane w konstytucji i zagwarantowane w drodze specjalnych przepisów sektorowych, których przestrzeganie egzekwuje niezależny organ regulacyjny ds. mediów. Przejrzystość własności mediów jest określona w prawie. To samo dotyczy niezależności mediów, które tradycyjnie cieszą się silną ochroną.

Niezależność organu regulacyjnego ds. mediów we Francji jest gwarantowana przez prawo. Francuska Wyższa Rada ds. Audiowizualnych (Conseil Supérieur de l'Audiovisuel - CSA) jest niezależnym organem administracji utworzonym w 1989 r. Siedmiu członków CSA powoływanych jest na mocy dekretu na nieodnawialną, sześcioletnią kadencję. Przewodniczącego CSA powołuje Prezydent Republiki, a trzej członkowie są powoływani przez każdą z dwóch izb parlamentarnych. Członek Rady może zostać zawieszony lub odwołany tylko z powodu niekompetencji, niezdolności do pełnienia funkcji lub z innych ważnych powodów związanych z daną osobą. Wprowadzono ogólne przepisy mające na celu zminimalizowanie ingerencji ze strony sektora mediów i zakazujące przyjmowania poleceń od innych organów publicznych. Podczas gdy budżet organu regulacyjnego jest zatwierdzany przez parlament, w gestii organu pozostają kwestie zasobów finansowych i ludzkich, co stanowi podstawę jego niezależnego statusu. Aby zapewnić właściwe i odpowiedzialne wykorzystanie zasobów, organ regulacyjny musi co roku przedstawiać rządowi i parlamentowi sprawozdanie finansowe. CSA jest uprawniona do nakładania sankcji, które podlegają zaskarżeniu w sądzie. Ustawowy obowiązek publikowania porządków obrad i decyzji z posiedzeń Rady przyczynia się do zapewniania wysokiej przejrzystości prowadzonych przez nią działań. Jak wynika z monitora pluralizmu mediów z 2020 r., zagrożenie dla niezależności CSA jest bardzo niskie. Oprócz CSA w 2019 r. utworzono Francuską Radę ds. Dziennikarstwa, której celem jest przyczynianie się do przestrzegania norm deontologicznych. Jest ona organem samoregulacyjnym, składającym się z przedstawicieli środowiska dziennikarzy, wydawców i społeczeństwa. Na podstawie skargi lub z własnej inicjatywy Rada może zaproponować mediację między zainteresowanymi stronami lub w razie potrzeby wydawać opinie.

Przepisy dotyczące przejrzystości w zakresie własności mediów wymagają od przedsiębiorstw podawania do publicznej wiadomości określonych informacji dotyczących własności. Przedsiębiorstwa są prawnie zobowiązane do publicznego ujawnienia swoich trzech największych właścicieli. Ponadto są one zobowiązane do informowania CSA, gdy własność lub kontrola w przedsiębiorstwie radiowym lub telewizyjnym osiągnie próg przynajmniej 10 %. CSA publikuje informacje o strukturze kapitałowej wydawców na swojej stronie internetowej i uczestniczy w konsultacjach z organem ochrony konkurencji w przypadku zmian własności mediów, za które ocenia zarówno bezpośrednich, jak i pośrednich właścicieli mediów.

Podział środków z reklam państwowych jest regulowany prawem zamówień publicznych oraz ustawą o służbie informacji publicznej. Zgodnie z monitorem pluralizmu mediów (Media Pluralism Monitor - MPM) z 2020 r. środki z reklam państwowych są dzielone na różne rodzaje mediów, a odpowiadający im wskaźnik ryzyka dotyczący regulowania przez państwo środków finansowych i wsparcia dla sektora mediów wskazuje na minimalne zagrożenie. CSA odpowiada za egzekwowanie zasad dotyczących relacji politycznych w sektorze audiowizualnym, zapewniając sprawiedliwy przydział czasu antenowego podczas debat politycznych. Informacje te są przekazywane co miesiąc obu izbom parlamentarnym, co gwarantuje dobry poziom przejrzystości i kontroli.

Ugruntowane ramy prawne i istnienie pluralizmu podmiotów minimalizują ryzyko kontroli politycznej nad mediami. Na przykład przepisy prawne w tej dziedzinie dotyczą oświadczeń o konflikcie interesów obowiązujących urzędników publicznych i powiązanych mechanizmów bezpieczeństwa w obrębie CSA, które zakazują członkom Rady pełnienia funkcji w przedsiębiorstwie medialnym. Media mają również obowiązek posiadania karty deontologicznej oraz ustanowienia komitetu ds. dokładności, niezależności i pluralizmu informacji oraz programów. W monitorze pluralizmu mediów z 2020 r. wskazano niskie zagrożenie w odniesieniu do kontroli politycznej nad mediami publicznymi lub prywatnymi we Francji.

Wolność redakcyjną dziennikarzy gwarantuje stosowanie „klauzuli sumienia” i „klauzuli wypowiedzenia”. Odpowiedni przepis kodeksu pracy pozwala dziennikarzom, którzy zawarli umowę z pracodawcą, na jej rozwiązanie bez wypowiedzenia, jeżeli wykonywana przez nich praca zagraża ich zasadom moralnym, bez utraty świadczeń socjalnych. W pewnym stopniu zapobiega to wywieraniu presji redakcyjnej na dziennikarzy. Zabezpieczenie to nie ma jednak zastosowania wobec dziennikarzy niekontraktowych. Dziennikarze mają ustawowe prawo do nieujawniania źródeł. Odstępstwa od tego prawa istnieją z uwagi na kwestie bezpieczeństwa narodowego. Szereg zainteresowanych stron poinformowało, że dziennikarze są poddawani naciskom i zastraszaniu w celu ujawnienia ich źródeł. Takie postępowanie może mieć wpływ na codzienną pracę dziennikarzy i prowadzić do ograniczenia wolności mediów. Zniesławienie uznaje się za przestępstwo, a wśród możliwych sankcji znajduje się kara pozbawienia wolności (gdy zniesławienie jest związane z pochodzeniem rasowym lub etnicznym).

W ramach prawnych przewidziano środki na rzecz zapewnienia fizycznego bezpieczeństwa dziennikarzy, jednak liczba gróźb pod adresem dziennikarzy rośnie. Władze wskazują, że nie przewidziano konkretnego przepisu dotyczącego bezpieczeństwa dziennikarzy oraz że dziennikarze są objęci ochroną na równi z innymi obywatelami. W ostatnich latach odnotowano pewne przypadki gróźb i ataków fizycznych ze strony podmiotów państwowych i niepaństwowych, w szczególności podczas różnych demonstracji w 2019 r. Towarzyszy temu rosnąca liczba ataków i gróźb w internecie, których sprawcy mogą łatwo pozostać anonimowi. W 2019 r. i 2020 r. na platformie Rady Europy propagującej ochronę dziennikarstwa i bezpieczeństwo dziennikarzy opublikowano 19 wpisów dotyczących Francji. Dotyczyły one w szczególności ataków na integralność fizyczną, nękania dziennikarzy i zarzutów o zniesławienie. W świetle dowodów potwierdzających takie ataki oraz faktu, że kilkakrotnie zgłaszano, iż ochrona źródeł dziennikarskichjest „zagrożona” w monitorze pluralizmu mediów z 2020 r. zagrożenie w zakresie standardów ochrony dziennikarzy skategoryzowano jako średnie. Zainteresowane strony zgłaszają również obawy dotyczące wzrostu liczby ataków na dziennikarzy, w szczególności podczas demonstracji.

IV.Inne kwestie instytucjonalne związane z mechanizmami kontroli i równowagi

Francja posiada półprezydencki system rządów, z prezydentem wybieranym bezpośrednio przez naród i premierem odpowiedzialnym przed parlamentem. Dwuizbowy parlament składa się ze Zgromadzenia Narodowego i Senatu. Wnioski ustawodawcze mogą być przedkładane z inicjatywy rządu lub członków obu izb parlamentu. Rada Konstytucyjna sprawdza zgodność ustaw z konstytucją, przed ich przyjęciem lub po ich przyjęciu. Niezależne organy odgrywają ważną rolę w odniesieniu do mechanizmów kontroli i równowagi.