RAPORT KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO - Pierwszy raport monitorujący dotyczący restrukturyzacji przemysłu stalowego w Republice Czeskiej i Polsce {SEC(2004)891}

1. WSTĘP

Przemysł stalowy to ważny sektor przemysłowy w Republice Czeskiej i Polsce, który to fakt odzwierciedla poziom zatrudnienia w tym sektorze i wartość dodana tworzona przez producentów stali w obu krajach.

W ciągu ostatniego dziesięciolecia w obu krajach zaobserwowano znaczącą restrukturyzację przemysłu stalowego, poprawiającą konkurencyjność sektora. Duża liczba nierentownych zakładów została zamknięta na stałe. Istniejące zakłady zostały zmodernizowane, by umożliwić produkcję stali o klasie i jakości, jakiej wymagają rynki. Zmiany w strukturach zarządzania miały miejsce równolegle do nieprzerwanego procesu prywatyzacji i koncentracji. Przejście z kultury zorientowanej na produkt do kultury zorientowanej na rynek dostrzega się w poprawie wyników operacyjnych większości firm.

Wyraźne zmniejszenie zatrudnienia zaowocowało znaczącym wzrostem poziomów wydajności i sprawiło, że zastosowanie środków społecznych w celu zmniejszenia oddziaływania procesu restrukturyzacji stało się niezbędne. Restrukturyzacja techniczna producentów stali w Republice Czeskiej i Polsce spowodowała nie tylko zmniejszenie kosztów produkcji, lecz także znaczące obniżenie emisji zanieczyszczeń do środowiska.

Mimo tych wysiłków, proces restrukturyzacji sektora stalowego w Republice Czeskiej i Polsce nie jest jeszcze zakończony. Konieczna jest dalsza restrukturyzacja, jeśli wspomniane firmy mają osiągnąć rentowność i konkurencyjność na tyle wysokie, by działać w normalnych warunkach rynkowych, zwłaszcza związanych z konkurencją.

Dla wielu firm w obu krajach osiągnięcie rentowności było tylko możliwe do tej pory, dzięki wsparciu finansowemu swoich rządów. Z tego powodu wynegocjowano z Republiką Czeską i Polską okresy przejściowe, które pozwolą na udzielenie przez rządy pomocy określonym firmom (zob. odpowiednie Protokoły do Układów Europejskich [1]). Maksymalna dopuszczalna kwota pomocy państwa odpowiada prognozom finansowym zawartym w Krajowych Programach Restrukturyzacji i indywidualnych planach biznesowych firm, które zostały przyjęte przez rządy Czech i Polski oraz zatwierdzone przez Komisję w latach 2002 i 2003.

[1] Dz.U. L 360 z 31.12.1994 str. 79-80 i Dz.U. L 348 z 31.12.1993 str. 70.

Ten wyjątek od zasad UE dotyczących pomocy państwa jest uwarunkowany spełnieniem pewnych zobowiązań, wynegocjowanych przez UE i Republikę Czeską oraz Polskę. Zobowiązania te, zarówno dla odpowiednich rządów, jak i poszczególnych firm, zostały ustalone w protokołach włączonych do Traktatu o Przystąpieniu, podpisanego w Atenach 16 kwietnia 2003 przez głowy państw i rządy rozszerzonej Unii. Protokół 2 [2] odnosi się do restrukturyzacji czeskiego przemysłu stalowego, a Protokół 8 [3] do restrukturyzacji przemysłu stalowego w Polsce.

[2] Dz.U. L 236 z 23.09.2003 str. 934.

[3] Dz.U. L 236 z 23.09.2003 str. 948.

Protokoły określają także szczegółowe przepisy dotyczące monitorowania tych zobowiązań i składania raportów na ich temat, obejmujące co następuje:

* każdy kraj przedkłada Komisji raporty półroczne dotyczące restrukturyzacji firm-beneficjentów i spełnienia zobowiązań i wymogów zawartych w protokole;

* niezależna ocena zostanie przeprowadzona w latach 2003, 2004, 2005 i 2006; oraz

* Komisja będzie składać raporty Radzie.

Niniejszy dokument jest raportem dotyczącym postępów odnotowanych w roku 2003, pierwszym roku procesu restrukturyzacji, i zawiera następujące elementy:

* zarys globalnego rynku stali, na tle którego ma miejsce proces restrukturyzacji, jak również opis podstawowych osiągnięć powiązanych z procesem restrukturyzacji w każdym z tych krajów;

* specyficzną dla kraju ocenę odnoszącą się do pomocy państwa i kluczowych wyznaczników restrukturyzacyjnych zdefiniowanych w załącznikach do protokołów (produktywność i zatrudnienie, koszty, zmniejszenie zdolności produkcyjnych oraz rentowność);

* wnioski dotyczące niezbędnych kroków, jakie należy podjąć, by firmy-beneficjenci osiągnęły rentowność z końcem okresu restrukturyzacji.

Raporty postępów dla Rady będą przygotowywane corocznie. Ostatni raport, obejmujący postępy w roku 2006, zostanie przedłożony w 2007 r. Ten ostatni raport będzie także zawierał ogólną ocenę wyników uzyskanych wskutek procesu restrukturyzacji (2003-2006).

2. UWARUNKOWANIA GLOBALNEGO RYNKU STALI

Ponieważ na proces restrukturyzacji upływają nie tylko działanie wprowadzane przez firmy i instytucje publiczne, lecz także ogólne wydarzenia ekonomiczne i sytuacja rynkowa, niezbędne jest podanie informacji na temat uwarunkowań globalnego rynku stali; tylko wówczas możliwe będzie ocenienie wyników producentów stali w Republice Czeskiej i w Polsce.

Poprawa stanu światowej gospodarki w drugiej połowie 2003 r. miała pozytywny wpływ na popyt na stal i handel, po dwuletnim spadku. Wyniki gospodarki sprawiły, że światowe zużycie stali ustanowiło nowy rekord, 960 milionów ton w 2003 r., zaobserwowano też oznaki zwiększenia popytu na całym świecie. Ten trend wzrostowy prawdopodobnie utrzyma się w roku 2004.

Mimo wyraźnego wzrostu na poziomie światowym, popyt w UE, będącej głównym rynkiem eksportowym zarówno dla Republiki Czeskiej, jak i dla Polski, utrzymywał się na stałym poziomie w 2003 r. i dla 2004 r. przewiduje się jedynie niewielki wzrost popytu (między 1.4 % a 1.7 % dla większych krajów).

Choć ceny na całym świecie wzrosły w drugiej połowie 2003 r., wzrost w UE był o wiele bardziej umiarkowany niż w innych regionach. W tym samym okresie wzrost przychodów producentów stali został częściowo zrównoważony przez znaczący wzrost kosztów surowca, transportu i energii. Proces ten nabrał większego tempa pod koniec 2003 r.

3. WYNIKI PROGRAMÓW MONITOROWANIA W REPUBLICE CZESKIEJ I POLSCE

3.1. Republika Czeska

Zgodnie z informacjami udostępnionymi Komisji, w przypadku firm wymienionych w załączniku 1 do protokołu, Republika Czeska w ogólnym zarysie wywiązuje się ze swoich zobowiązań ujętych w protokole.

Kwota pomocy państwa udzielonej do końca 2003 r. jest niższa niż uzgodniony górny pułap. W okresie 1997-2003 Republika Czeska udzieliła pomocy państwa w łącznej kwocie 12 000 milionów CZK (371 milionów EUR [4]), co stanowi około 85 % pułapu z protokołu. Firmy-beneficjenci, które zgodnie z protokołem mogą otrzymać pomoc państwa, to: Ispat Nova Hut a.s., Vitkovice Steel a.s. i Valcovny Plechu Fridek-Mystek a.s.

[4] Kurs wymiany CZK/euro 32,329 (średnia z grudnia 2003 r.).

Choć nie przewidywano zmniejszenia zdolności produkcyjnych na rok 2003, firmy potwierdzają swoje zaangażowanie w wywiązanie się ze zobowiązań dotyczących zamknięcia nierentownych zakładów, zgodnie z Krajowym Programem Restrukturyzacji, w ciągu nadchodzących lat.

Pierwszy rok restrukturyzacji czeskiego przemysłu stalowego, objęty monitorowaniem, wykazuje rezultaty w dużym stopniu zadowalające. Jest oczywiste, że pozytywny rozwój rynku przyczynił się do uzyskanych wyników, ale firmy-beneficjenci także wykazały się usprawnieniami na drodze do realizacji ogólnego celu restrukturyzacyjnego, którym jest osiągnięcie rentowności do końca okresu restrukturyzacji.

Mimo istotnych postępów odnotowanych w 2003 r., Komisja zwraca Republice Czeskiej uwagę na potrzebę przyspieszenia procesu restrukturyzacji w nadchodzących latach. Dalsze wysiłki są niezbędne szczególnie w przypadku dwóch firm-beneficjentów w celu zakończenia ich restrukturyzacji. Szczególnie inwestycje, których celem jest obniżenie kosztów, oraz te, które są związane z produkcją wyrobów gotowych o wyższej wartości dodanej, będą konieczne, by umożliwić tym firmom osiągnięcie rentowności z końcem okresu restrukturyzacji.

3.2. Polska

Proces restrukturyzacji w Polsce należy oceniać w świetle faktu, że Krajowy Program Restrukturyzacji został zatwierdzony dopiero w połowie 2003 r., zaś negocjacje dotyczące prywatyzacji największego polskiego producenta stali, PHS, nadal trwały w drugiej połowie 2003 r. i oba te czynniki miały wpływ na uzyskane dotąd wyniki.

Zgodnie z informacjami udostępnionymi Komisji, w przypadku firm wymienionych w załączniku 1 do protokołu, Polska przestrzega zobowiązań nakreślonych w protokole, jeśli chodzi o udzielonej pomocy państwa, które kształtują się poniżej górnego pułapu. W okresie 1997-2003 Polska udzieliła łącznie pomocy państwana kwotę 2 750 milionów PLN (590 milionów EUR [5]), co stanowi około 80 % pułapu z protokołu. Firmy-beneficjenci, którym można udzielić pomocy państwa zgodnie z protokołem to: PHS, Huta Andrzej, Huta Bankowa, Huta Batory, Huta Buczek, Huta Lucchini-Warszawa (HLW), Huta Łabędy i Huta Pokój.

[5] Kurs wymiany PLN/euro 4,6595 (średnia z grudnia 2003 r.).

Zgodnie z dostępnymi informacjami, zobowiązania dotyczące zmniejszenia zdolności produkcyjnych w 2003 r. także były przestrzegane. Łączny spadek zdolności produkcyjnych w przypadku wyrobów płaskich walcowanych w latach 2002 i 2003 wyniósł 901 000 ton.

Niestety, pierwszy rok restrukturyzacji polskiego przemysłu stalowego wykazał znaczące opóźnienia. Z jednej strony, firmy-beneficjenci jak dotąd nie wykorzystały w pełni możliwości wynikłych z poprawy sytuacji na rynku stali i nie zwiększyły stosownie sprzedaży. Z drugiej strony, duży wzrost cen surowców nie pozwolił firmom na pełne wdrożenie strategii redukcji kosztów zgodnie z planem.

Opóźnienia w restrukturyzacji są spowodowane głównie negocjacjami prywatyzacyjnymi głównego polskiego producenta stali, PHS, które zostały zakończone dopiero w 2004 r. Jednakże oczekuje się, że finalizacja prywatyzacji będzie miała pozytywny wpływ na proces restrukturyzacji. Eksperci doradzający Komisji w kwestii procesu restrukturyzacyjnego sądzą, że opóźnienie może zostać szybko nadrobione przez nowego właściciela.

Komisja zauważa, że wszystkie firmy muszą zintensyfikować swoje działania związane z restrukturyzacją w nadchodzących latach, co pozwoli im osiągnąć rentowność z końcem okresu restrukturyzacji. Przewiduje się, że korzystny klimat rynkowy utrzyma się i wszystkie firmy-beneficjenci skorzystają na tym, co pozwoli im maksymalizować obroty w celu finansowania niezbędnych inwestycji i wprowadzania innych działań restrukturyzacyjnych.

4. DALSZE DZIAŁANIA

W oparciu o wnioski i spostrzeżenia z monitorowania procesu restrukturyzacji sektora stali w Republice Czeskiej i Polsce w roku 2003 Komisja wykryła opóźnienia, czasem znaczące, we wprowadzaniu zobowiązań i wymogów podanych w odnośnych protokołach . Komisja uważa za niezbędne zintensyfikowanie procesu restrukturyzacji w roku 2004 tak, by można było osiągnąć rentowność z końcem okresu restrukturyzacji. Należy zwrócić szczególną uwagę na inwestycje niezbędne do zmniejszenia kosztów produkcji oraz stymulowania sprzedaży produktów o wyższej wartości dodanej, co pozwoli na zwiększenie przychodów.

Komisja będzie ściśle nadzorować obszary, w których odnotowano opóźnienia i ogłosi odpowiednio wyniki w przyszłych raportach dotyczących postępów.

Komisja podkreśla, że postanowienia protokołów jednoznacznie zakładają, iż, poza pomocą przewidzianą w protokołach, Republika Czeska i Polska nie udzielą procesowi restrukturyzacji swojego przemysłu stalowego żadnej pomocy ze strony państwa. Wszelka dodatkowa pomoc restrukturyzacyjna byłaby zatem niezgodna z Traktatem o Przystąpieniu, a wówczas Komisja podjęłaby niezbędne kroki zmierzające do cofnięcia udzielonej pomocy [6].

[6] Komisja zdecydowała o otwarciu w dniu 19 maja 2004 r. formalnej procedury zgodnie z art. 88 ust. 2 Traktatu UE dotyczącej pomocy restrukturyzacyjnej dla Huty Częstochowa, producenta stali nie wymienionego w załączniku 1 do protokołu (sprawa C20/04 ex NN 25/2004).