SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Aktualne informacje na temat realizacji pozostałych kryteriów planu działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego przez Kosowo określonych w czwartym sprawozdaniu w sprawie postępów Kosowa z dnia 4 maja 2016 r.

I. WPROWADZENIE

W dniu 19 stycznia 2012 r. Komisja Europejska i Kosowo rozpoczęły dialog na temat liberalizacji reżimu wizowego w czterech głównych obszarach (bezpieczeństwo dokumentów, zarządzanie granicami i migracjami, porządek publiczny i bezpieczeństwo, prawa podstawowe związane ze swobodą poruszania się). 14 czerwca 2012 r. Komisja przedstawiła Kosowu plan działania określający wszystkie środki ustawodawcze i inne środki, które Kosowo powinno podjąć i wdrożyć w ramach dialogu na temat liberalizacji reżimu wizowego. Komisja zobowiązała się, że zaproponuje wprowadzenie ruchu bezwizowego dla obywateli Kosowa na pobyt krótkoterminowy (maksymalnie 90 dni w dowolnym 180-dniowym okresie) w Unii Europejskiej, gdy tylko Kosowo spełni wszystkie wymogi i wprowadzi inne środki określone w planie działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego.

Komisja przyjęła cztery sprawozdania w sprawie postępów Kosowa w realizacji dialogu na temat liberalizacji reżimu wizowego: pierwszy w dniu 8 lutego 2013 r., drugi w dniu 24 lipca 2014 r., trzeci w dniu 18 grudnia 2015 r. oraz czwarty i ostatni w dniu 4 maja 2016 r.. Sprawozdania te zawierały ocenę postępów poczynionych przez Kosowo pod względem realizacji 95 kryteriów planu działania dotyczącego liberalizacji reżimu wizowego, zalecenia skierowane do Kosowa oraz ocenę potencjalnych skutków liberalizacji reżimu wizowego dla migracji i bezpieczeństwa.

4 maja 2016 r. Komisja zaproponowała Radzie Unii Europejskiej i Parlamentowi Europejskiemu zniesienie obowiązku wizowego dla obywateli Kosowa poprzez ujęcie ich w wykazie umożliwiającym bezwizowy wjazd na krótki pobyt w strefie Schengen. W propozycji Komisja potwierdziła, że Kosowo spełniło wszystkie wymogi harmonogramu liberalizacji reżimu wizowego, przyjmując założenie, że do dnia przyjęcia wniosku przez Parlament i Radę Kosowo ratyfikuje umowę o przebiegu granicy z Czarnogórą i rozszerzy katalog spraw dotyczących dwóch ostatnich kryteriów – walki z przestępczością zorganizowaną i korupcją.

W dniu 21 marca 2018 r. Zgromadzenie Kosowa ratyfikowało umowę o przebiegu granicy z Czarnogórą, po czym w dniach 3-4 maja 2018 r. odbyła się misja techniczna w Kosowie w celu oceny postępów w realizacji kryteriów, w tym katalogu spraw dotyczących walki z przestępczością zorganizowaną i korupcją na wysokim szczeblu. Odbyły się spotkania z premierem, ministrem sprawiedliwości, minister integracji europejskiej i ministrem spraw wewnętrznych oraz głównymi podmiotami w obszarze praworządności, m.in. Radą Prokuratorów, Radą Sądownictwa i Policją Kosowa. Ponadto Komisja pytała o środki podejmowane przez władze Kosowa w celu ograniczenia zagrożeń w zakresie migracji i bezpieczeństwa. Ustalenia misji technicznej oraz szczegółowe prace w terenie i dalsza wymiana zdań z władzami Kosowa stanowią podstawę niniejszej oceny.

Od momentu przyjęcia czwartego sprawozdania w sprawie postępów Kosowa w maju 2016 r. Kosowo stale intensyfikuje działania w ramach czterech obszarów planu działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego: bezpieczeństwo dokumentów, zarządzanie granicami i migracjami, porządek publiczny i bezpieczeństwo, prawa podstawowe związane ze swobodą poruszania się. Doskonaląc swoje ramy prawne, Kosowo zapewnia wysoką spójność i bezpieczeństwo danych osobowych. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych wydaje biometryczne osobiste dokumenty podróży odczytywane maszynowo zgodne z normami Organizacji Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego i Unii Europejskiej w zakresie zabezpieczeń i danych biometrycznych w dokumentach podróży. Jak już wskazano w rocznym sprawozdaniu z 2018 r. dotyczącym Kosowa, Kosowo kontynuuje dostosowywanie swoich ram prawnych w obszarze granic do unijnego dorobku prawnego. Strategia i plan działania w zakresie zintegrowanego zarządzania granicami na lata 2013-2018 są zgodne z unijną koncepcją zintegrowanego zarządzania granicami z 2006 r. W lipcu 2017 r. zatwierdzono poprawioną i ponownie ocenioną wersję planu działania w zakresie zintegrowanego zarządzania granicami. Wspólna Jednostka Analizy Ryzyka i Zagrożeń Narodowego Centrum Zarządzania Granicami sporządza comiesięczne oceny ryzyka, w których określa zagrożenia napotykane we wszystkich regionach operacyjnych i zwraca uwagę na niezbędne działania, jakie należy podjąć, aby ograniczyć zagrożenia. Ponadto Kosowo dostosowało do unijnego dorobku prawnego swoje ustawodawstwo dotyczące azylu i migracji, a także osiągnęło znaczne postępy w udoskonaleniu współpracy z państwami członkowskimi w dziedzinie readmisji i powrotu. Organy ścigania kontynuują specjalizację w zwalczaniu przestępczości zorganizowanej, handlu ludźmi, narkotyków i terroryzmu. Siły policyjne są dobrze wyszkolone i są zdolne do walki z przestępczością zorganizowaną, również poprzez jednostki wyspecjalizowane. Ramy prawne Kosowa są zgodne z unijnym dorobkiem prawnym i międzynarodowymi aktami prawnymi w zakresie zwalczania terroryzmu, także jeśli chodzi o ustawodawstwo penalizujące zjawisko zagranicznych bojowników terrorystycznych. Kosowo zintensyfikowało działania na rzecz walki z terroryzmem, w tym poprzez działania zapobiegające brutalnemu ekstremizmowi i udziałowi krajowych bojowników terrorystycznych w konfliktach zagranicznych. Jako przykład udanej współpracy w tym zakresie można podać zatrzymanie szeregu osób podejrzewanych o terroryzm. Władze Kosowa współpracowały wówczas z organami ścigania z Albanii i byłej jugosłowiańskiej republiki Macedonii. Przykłady udanej współpracy organów ścigania odnotowano także w walce z przestępczością zorganizowaną. W tym zakresie organy ścigania współpracowały z kilkoma państwami członkowskimi i Europolem. Na przykład organy ścigania współdziałały w dniu 21 marca 2018 r. przy zatrzymaniu działających na Bałkanach Zachodnich przemytników migrantów. Słowenia, Kosowo, misja Unii Europejskiej w zakresie praworządności w Kosowie (EULEX) i Europol aresztowały przemytników w ramach operacji transgranicznej, której celem było rozbicie zorganizowanej grupy przestępczej działającej w regionie.

Niniejszą aktualizacją czwartego sprawozdania w sprawie postępów Kosowa w spełnianiu kryteriów przewidzianych w planie działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego Komisja potwierdza, że wszystkie te kryteria zostały spełnione.

II. STAN REALIZACJI POZOSTAŁYCH KRYTERIÓW

1. Umowa o przebiegu granicy z Czarnogórą

W dniu 21 marca 2018 r., po przeszło dwóch latach dyskusji politycznych w kraju, Zgromadzenie Kosowa ratyfikowało umowę o przebiegu granicy podpisaną z Czarnogórą w sierpniu 2015 r., tym samym spełniając jedno z dwóch pozostałych kryteriów liberalizacji reżimu wizowego. Ratyfikacja stanowiła moment przełomowy, co podkreślono w sprawozdaniu dotyczącym Kosowa z 2018 r.

2. Postępy w walce z przestępczością zorganizowaną i korupcją na wysokim szczeblu

Ostatnim kryterium w planie działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego była poprawa osiągnięć Kosowa w zakresie postępowań i prawomocnych orzeczeń sądowych w sprawach dotyczących przestępczości zorganizowanej i korupcji. Kosowo wdrożyło solidne ramy prawne i operacyjne na rzecz walki z korupcją i przestępczością zorganizowaną oraz ograniczenia zagrożeń w zakresie migracji i bezpieczeństwa. Znalazło to potwierdzenie w corocznych sprawozdaniach Komisji (chociaż zaznaczono, że pozostały określone wyzwania w tym zakresie) – ostatnio w sprawozdaniu dotyczącym Kosowa z 2018 r. Postępy w sprawach wysokiego szczebla wybranych do katalogu spraw dają wyobrażenie o postępach we wdrażaniu ram antykorupcyjnych w Kosowie i pozwalają ocenić, w jaki sposób władze walczą z przestępczością zorganizowaną i korupcją na wysokim szczeblu.

2.1 Przygotowanie i opracowanie katalogu spraw

Władze Kosowa podjęły znaczące działania przygotowawcze, aby spełnić kryteria w ramach omawianego wymogu.

Najpierw opracowano zestaw kryteriów wyboru odpowiednich spraw do katalogu spraw. Kryteria, określone w „Obowiązujących procedurach działania (SOP) dotyczących wyboru celów poważnych przestępstw i współpracy międzyinstytucjonalnej”, zostały przyjęte w dniu 18 lipca 2014 r. przez Radę Prokuratorów Kosowa. SOP określają kryteria, jakie dana sprawa musi spełniać, aby znaleźć się w katalogu spraw, takie jak: poważny charakter przestępstwa i wartość wyrządzonej szkody, poziom organizacji grupy przestępczej, konieczność koordynacji działań śledczych, konieczność zarządzania zasobami w trakcie śledztwa itp. (art. 2 SOP). Dzięki temu katalog obejmuje wyłącznie sprawy uznawane za najpoważniejsze i najistotniejsze. Ponadto na podstawie decyzji Rady Sądownictwa Kosowa z dnia 30 grudnia 2015 r. sądy powinny bezwarunkowo rozpatrywać wybrane sprawy dotyczące korupcji i przestępczości zorganizowanej w pierwszej kolejności. Prezesi sądów zostali zobowiązani do natychmiastowego przydzielania tego rodzaju spraw sędziom, którzy powinni niezwłocznie przystąpić do ich rozpatrzenia. Ponadto prezesi sądów zostali zobowiązani do składania Radzie Sądownictwa Kosowa comiesięcznych sprawozdań z postępów we wspomnianych sprawach.

Oprócz tego powstał zespół multidyscyplinarny, któremu powierzono koordynację rozpatrywania wybranych spraw. Zespół składa się z przedstawicieli prokuratury, sądownictwa, policji, urzędu celnego, organów podatkowych, jednostki analityki finansowej, Agencji ds. Zarządzania Mieniem Zajętym i Skonfiskowanym oraz służby więziennej. Koordynatorem zespołu jest dyrektor Biura Prokuratury Specjalnej Kosowa (SPRK).

W celu zmierzenia postępów w realizacji pozostałego wymogu w 2015 r. Kosowo ustanowiło nowoczesny informatyczny mechanizm monitorowania, który umożliwia koordynację i monitorowanie wybranych spraw dotyczących korupcji i przestępczości zorganizowanej na każdym etapie postępowania karnego. Ów zaawansowany informatyczny system zarządzania, do którego wszyscy członkowie zespołu multidyscyplinarnego mają dostęp na bieżąco, wymaga od wszystkich uczestników postępowania, od policji po prokuratorów i sędziów, wprowadzania informacji związanych z etapem postępowania, w którym uczestniczą.