KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Strategia rozszerzenia i najważniejsze wyzwania na lata 2012-2013 /* COM/2012/0600 final */





KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Strategia rozszerzenia i najważniejsze wyzwania na lata 2012-2013 1. Wstęp Polityka rozszerzenia UE jest prowadzona od ponad czterech dziesięcioleci. Kolejne rozszerzenia zwiększyły liczbę państw członkowskich UE z pierwotnych sześciu do obecnych 27. Od dnia 1 lipca 2013 r. Chorwacja stanie się 28. członkiem. Od momentu swojego powstania UE poprzez politykę rozszerzenia odpowiadała na uzasadnione dążenie ludności naszego kontynentu do zjednoczenia we wspólnym europejskim przedsięwzięciu. Polityka ta zbliżyła narody i kultury i wzbogaciła UE poprzez różnorodność i dynamizm. Ponad trzy czwarte państw członkowskich UE to dawne kraje „objęte procesem rozszerzenia”. W czasie gdy na świecie panuje znaczna niepewność a UE stoi w obliczu poważnych wyzwań, równocześnie integracja gospodarcza, finansowa i polityczna nabiera nowej dynamiki, polityka rozszerzenia przyczynia się do pokoju, bezpieczeństwa i dobrobytu na naszym kontynencie. Warunki przystąpienia są rygorystyczne ale sprawiedliwe, a perspektywa członkostwa pobudza reformy polityczne i gospodarcze, przekształca społeczeństwa i otwiera nowe możliwości dla obywateli i przedsiębiorstw. Równocześnie rozszerzenie podbudowuje potencjał polityczny i gospodarczy UE. Dzięki roli przywódcy w ramach polityki rozszerzenia, UE może czerpać korzyści z silniejszego i bardziej zjednoczonego kontynentu, pokazując również swoją stałą zdolność do działania na arenie światowej. Ostatnie rozszerzenie, które objęło państwa Europy Środkowej i Wschodniej, zjednoczyło Wschód i Zachód po dziesięcioleciach sztucznego podziału. Ale nie tylko. Przyniosło również obopólne korzyści w zakresie ściślejszej integracji handlowej, większego rynku wewnętrznego, korzyści skali oraz szerszych możliwości inwestycji i tworzenia nowych miejsc pracy. W okresie od rozpoczęcia negocjacji do faktycznego przystąpienia wywóz z UE do krajów przystępujących zwiększył się ponad trzykrotnie. Szacuje się, że w tym samym okresie w krajach przystępujących do UE około jedna trzecia wysokiego już wzrostu była wynikiem rozszerzenia. Wzmocnienie praworządności i demokratycznych rządów ma kluczowe znaczenie dla procesu rozszerzenia. Doświadczenia wyciągnięte z poprzednich rozszerzeń wskazują, jak istotne jest silniejsze skupienie się na tych dziedzinach oraz dalsza poprawa jakości procesu. Stanowi to podstawę stabilności w regionie jeszcze niedawno targanym przez konflikty oraz wspiera tworzenie w południowo-wschodniej Europie otoczenia sprzyjającego wzrostowi i przyciągającego inwestycje, większej współpracy regionalnej oraz przezwyciężaniu wspólnych wyzwań, takich jak walka z przestępczością zorganizowaną i korupcją. Dotyczy to kwestii sprawiedliwości, bezpieczeństwa i praw podstawowych, bezpośrednio interesujących obywateli zarówno w UE jak i w krajach objętych procesem rozszerzenia. Po zatwierdzeniu przez Radę w czerwcu zaproponowanego przez Komisję nowego podejścia do sądownictwa i praw podstawowych oraz obszaru sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa jako części ram negocjacyjnych dla Czarnogóry, kwestia praworządności jest silnie zamocowana w centrum procesu akcesyjnego, stanowiąc również fundament dla przyszłych negocjacji. W zeszłym roku polityczna agenda UE była zdominowana poprzez obecne trudności w strefie euro. Te wydarzenia, podobnie jak niedawny światowy kryzys finansowy, unaoczniły wzajemne zależności między krajowymi gospodarkami państw w UE i poza nią. Wyzwania stojące przed strefą euro wskazują, jak wielkie znaczenie ma dalsze umacnianie stabilności gospodarczej i finansowej oraz propagowanie reform i wzrostu gospodarczego – także w państwach objętych procesem rozszerzenia. Wzmocniona integracja gospodarcza, finansowa i polityczna wynikająca z tego w ramach UE również będzie musiała zostać uwzględniona w procesie rozszerzenia. Zagadnieniem ważnym dla wszystkich stron jest wzmocnienie odporności państw objętych procesem rozszerzenia na warunki kryzysowe. Proces rozszerzenia jest narzędziem o wielkiej mocy, umożliwiającym realizację tego celu. Silniejsza, rozszerzona UE będzie miała lepsze możliwości sprostania tym wyzwaniom. Przykładem może być Turcja, której dynamiczna gospodarka, położenie geopolityczne, wkład w bezpieczeństwo energetyczne oraz młoda populacja otwierają możliwości zarówno dla Turcji jak i dla UE w perspektywie przystąpienia do Unii. Usunięcie zagrożenia niestabilnością na Bałkanach Zachodnich jest wyraźnie w naszym wspólnym interesie, biorąc pod uwagę historię wojen i podziałów, które prześladowały ten region. Proces rozszerzenia wspiera zwolenników reform w tym regionie i dalsze utrwalenie powojennej transformacji demokratycznej. Pomoże to uniknąć potencjalnie dużo większych kosztów, które spowodowałoby radzenie sobie ze skutkami niestabilności. Wzmocnienie stabilności i demokracji w południowo-wschodniej Europie jest również inwestycją w trwałą i silną demokrację w szerzej pojętym sąsiedztwie UE. Odnowiony konsensus w sprawie rozszerzenia, uzgodniony na szczycie Rady Europejskiej, pozostaje podstawą polityki rozszerzenia UE. Polityka ta jest oparta na zasadach konsolidacji zobowiązań, sprawiedliwych i rygorystycznych warunkach członkostwa oraz dobrej komunikacji z opinią publiczną, w połączeniu ze zdolnością UE do integracji nowych członków. Obecnie program rozszerzenia obejmuje Bałkany Zachodnie, Turcję i Islandię. UE wielokrotnie proklamowała, że jej polityka wobec Bałkanów Zachodnich ma na celu integrację, a na kolejnych szczytach Rady Europejskiej potwierdzano, że przyszłość całego regionu leży w UE. Proces stabilizacji i stowarzyszenia stanowi nadal wspólne ramy dla niezbędnych przygotowań. Utrzymanie wiarygodności procesu rozszerzenia ma podstawowe znaczenie dla jego powodzenia. Niezbędne jest zapewnienie, aby w krajach objętych procesem rozszerzenia przeprowadzono daleko idące reformy, tak aby kraje te zaczęły spełniać ustalone kryteria, w szczególności kryteria kopenhaskie. Należy również zapewnić tym krajom wsparcie państw członkowskich i ich obywateli. Niezbędne jest propagowanie zrozumienia i rzeczowej debaty na temat wpływu polityki rozszerzenia, zwłaszcza w okresie, gdy UE boryka się z poważnymi wyzwaniami. W tym kontekście najważniejsza jest zasada własnych osiągnięć. Tempo, w jakim poszczególne państwa postępują w kierunku członkostwa, zależy od ich osiągnięć w realizowaniu ustalonych kryteriów. Rozszerzenie jest więc z definicji procesem stopniowym, opartym na rzetelnym i trwałym wdrażaniu reform w zainteresowanych państwach. Nowe podejście do negocjacji w dziedzinie praworządności wprowadza potrzebę solidnego udokumentowania wdrażanych reform podczas procesu negocjacji. Reformy muszą być głęboko zakorzenione, gdyż założeniem jest ich nieodwracalność. Zbliżające się przystąpienie Chorwacji, rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych z Czarnogórą w czerwcu oraz przyznanie Serbii w marcu statusu kraju kandydującego pokazuje, że UE dotrzymuje swoich zobowiązań, jeśli warunki są spełnione. Te pozytywne wydarzenia są również silnym sygnałem, że rozszerzenie posiada moc transformacji; pokazują one także, co można osiągnąć w regionie, który jeszcze kilkanaście lat temu był rozdarty wojną. Są one bodźcem i zachętą dla wszystkich krajów w regionie, aby przyspieszyły swoje własne przygotowania do ewentualnego członkostwa w UE. W zeszłym roku w krajach objętych procesem rozszerzenia nastąpiło wiele pozytywnych zmian. Oprócz postępów w Chorwacji, Czarnogórze i Serbii osiągnięto pozytywne wyniki w byłej jugosłowiańskiej republice Macedonii, a dialog na wysokim szczeblu w sprawie przystąpienia sprawił, że władze bardziej skoncentrowały się na reformach. Dialog pomiędzy rządem a opozycją w Albanii pozwolił na przezwyciężenie w dużym stopniu impasu politycznego oraz przyjęcie reformy systemu wyborczego i reformy parlamentarnej. Negocjacje akcesyjne z Islandią posuwają się naprzód. Turcja aktywnie wspierała nową pozytywną agendę ogłoszoną przez Komisję w ubiegłym roku i zapoczątkowaną w maju 2012 r. Równocześnie jednak w większości państw nadal nie podjęto wszystkich reform. Głównymi wyzwaniami pozostają: prawa człowieka, praworządność, praworządność, w tym walka z korupcją i przestępczością zorganizowaną, zdolności administracyjne, bezrobocie, reformy gospodarcze i społeczne oraz włączenie społeczne. Często potrzebne jest przejęcie większej odpowiedzialności za reformy oraz pobudzenie woli politycznej niezbędnej do osiągnięcia postępów. Poważnym wyzwaniem pozostaje zwiększenie wolności wyrażania opinii oraz niezależności mediów. Na proces przystąpienia do UE czasami negatywnie wpływają kwestie dwustronne. Proces rozszerzenia jest z natury rzeczy bardzo otwarty i wymaga szerokiego zaangażowania zainteresowanych stron. W krajach objętych procesem rozszerzenia szerokie porozumienie polityczne oraz wsparcie ludności dla niezbędnych reform w znaczący sposób przyczyniają się do przemian niezbędnych do postępów w drodze do UE. Niniejszy komunikat ocenia obecny stan programu rozszerzenia Unii Europejskiej. W oparciu o załączone szczegółowe analizy poszczególnych państw[1] podsumowano w komunikacie osiągnięcia w ramach przygotowań do członkowstwa, oceniono obecną sytuację państw, ich perspektywy na nadchodzące lata i przedstawiono szereg zaleceń w tym względzie. Podobnie jak w poprzednich latach szczególną uwagę poświęcono kilku najważniejszym wyzwaniom, np. wparciu udzielanemu przez UE krajom objętym procesem rozszerzenia, w tym poprzez instrument pomocy przedakcesyjnej. 2. Główne wyzwania 2.1. Umieszczenie praworządności w centrum polityki rozszerzenia Doświadczenia z niedawnych rozszerzeń oraz wyzwania, przed którymi stoją kraje objęte procesem rozszerzenia, wskazują, jak ogromne znaczenie ma umieszczenie praworządności w centrum polityki rozszerzenia. W zeszłorocznym dokumencie strategicznym zaproponowano nowe podejście do negocjacji w dziedzinie sądownictwa i praw podstawowych oraz obszaru sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa zostało, które zostało zatwierdzone przez Radę. Podejście to znalazło obecnie odzwierciedlenie w ramach negocjacyjnych przyjętych w czerwcu 2012 r. dotyczących negocjacji z Czarnogórą, praworządność została silnie zamocowana w centrum procesu akcesyjnego i stanowi fundament również dla przyszłych negocjacji. Państwa aspirujące do członkostwa w UE muszą wykazać swoją zdolność do wzmocnienia praktycznego wdrażania wartości, na których opiera się Unia, na wszystkich etapach procesu akcesyjnego. Muszą one ustanowić i propagować od wczesnego etapu właściwe funkcjonowanie najważniejszych instytucji niezbędnych do demokratycznych rządów oraz praworządności, od parlamentu krajowego poprzez rząd i wymiar sprawiedliwości, w tym sądy, prokuratora generalnego oraz organy ścigania. Większość państw objętych procesem rozszerzenia stoi w obliczu poważnych wyzwań w tych dziedzinach. Jeśli chodzi o system sądownictwa, kraje muszą zapewnić jego niezależność, bezstronność i odpowiedzialność, a także zdolność do zapewnienia sprawiedliwych procesów. Muszą również zagwarantować, że system sądowniczy działa skutecznie, a postępowania nie przeciągają się nadmiernie. W tym zakresie w większości państw istnieją obecnie strategie reform sądownictwa. Osiągnięto postępy we wzmocnieniu niezależności Państwowych Rad Sądownictwa, a w niektórych przypadkach wprowadzono nowe procedury mianowania sędziów. Nadal istnieją jednak liczne wyzwania, w szczególności w zakresie zapewnienia wzmocnionych procedur mianowania sędziów i prokuratorów, znalezienia odpowiedniej równowagi pomiędzy niezależnością sędziów a odpowiedzialnością, w tym uregulowanie kwestii immunitetów sędziów, a także zmniejszenia w wielu przypadkach nadmiernych zaległości w rozstrzyganiu spraw. Problemem pozostaje wykonywanie orzeczeń sądów. Oprócz reform prawnych i administracyjnych w wielu przypadkach potrzebna jest zmiana w kulturze sądownictwa, tak aby w większym stopniu skupić się na tym, że jest to świadczenie usług dla obywateli. W większości krajów objętych procesem rozszerzenia nadal rozpowszechniona jest korupcja. Oddziałuje ona negatywnie na praworządność, otoczenie biznesowe i budżety krajowe oraz wpływa na codzienne życie obywateli w takich dziedzinach jak opieka zdrowotna i edukacja. Szerząca się korupcja umożliwia infiltrowanie przez zorganizowane grupy przestępcze sektora publicznego i prywatnego. Kraje muszą zapewnić silne ramy służące zapobieganiu korupcji, zwłaszcza poprzez większą przejrzystość w organach publicznych i w wykorzystywaniu środków publicznych. Organy ścigania powinny działać aktywnie i skutecznie oraz w dobrej koordynacji, aby zapewnić właściwe ściganie i karanie przypadków korupcji, również na wysokim szczeblu. W wielu krajach objętych procesem rozszerzenia potrzebne są dalsze wysiłki w odniesieniu do finansowani partii politycznych i kampanii wyborczych, zarządzania konfliktami interesów, przejrzystości w zamówieniach publicznych, dostępu do informacji oraz zajmowania i konfiskaty mienia. W niektórych przypadkach powołano wyspecjalizowane służby prokuratorskie, które dobrze funkcjonują. Znaczny wysiłek będzie niezbędny do udokumentowania niezbędnych osiągnięć. Do monitorowania skuteczności polityki antykorupcyjnej potrzebne jest stworzenie wiarygodnych statystyk. Zwalczanie przestępczości zorganizowanej pozostaje głównym priorytetem i stanowi poważny problem w większości krajów objętych procesem rozszerzenia. Transgraniczny charakter wielu działań przestępczych wymaga ścisłej współpracy organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości w regionie, jak również w państwach członkowskich UE i na świecie. Organy ścigania muszą dysponować skutecznymi instrumentami prawnymi i dochodzeniowymi, aby odpowiednio zwalczać i karać przestępczość zorganizowaną. Szczególnie należy poprawić ich zdolność do prowadzenia dochodzeń finansowych. Odnotowywane są postępy, lecz w większości krajów potrzebne są znacznie większe wysiłki, aby zagwarantować aktywne prowadzenie dochodzeń, skuteczne działania następcze w postaci postępowania przed sądem oraz ściślejszą współpracę na poziomie krajowym i międzynarodowym. Komisja nadal wspiera regionalną sieć prokuratorską; oddelegowani eksperci z państw członkowskich będą udzielać pomocy w ramach tej sieci. Kontynuować należy dalszą operacyjną współpracę z odpowiednimi agencjami europejskimi, szczególnie z Europolem. W większości krajów objętych procesem rozszerzenia priorytet w ramach kryteriów politycznych stanowi nadal reforma administracji publicznej. Jest to istotna części demokratycznych rządów i praworządności, a jej celem jest większa przejrzystość, odpowiedzialność i skuteczność, a także większe skupienie się na potrzebach obywateli i przedsiębiorstw. Podstawowe znaczenie dla funkcjonowania państwa i wdrażania reform koniecznych do integracji z UE mają odpowiednie procedury administracyjne, w tym w odniesieniu do zasobów ludzkich i zarządzania finansami publicznymi, łącznie z poborem podatków, a także wiarygodne i niezależne systemy statystyczne. Państwa muszą zwiększyć swoje wysiłki na rzecz poprawy swojej administracji publicznej na wszystkich szczeblach w oparciu o ogólne strategie krajowe. Uznając wyzwania, przed jakimi stoją kraje objęte procesem rozszerzenia, Komisja zwiększy swoje zdolności do oceny i monitorowania, określając najważniejsze braki i zapewniając pomoc w planowaniu, ustalaniu priorytetów i wdrażaniu reform. W większości krajów objętych procesem rozszerzenia poważnymi problemami są prawa obywatelskie, polityczne, społeczne i gospodarcze, jak również prawa osób należących do mniejszości. Te prawa podstawowe są w szerokim ujęciu gwarantowane przez prawo, lecz utrzymują się problemy dotyczące ich wykonywania. W niektórych przypadkach istnieją luki prawne, np. w odniesieniu do zakresu przepisów antydyskryminacyjnych. Konieczne jest znaczne wzmocnienie roli krajowych instytucji stojących na straży praw człowieka, np. rzecznika praw obywatelskich, trzeba również poprawić działania organów ścigania w zakresie przestępstw powodowanych nienawiścią oraz przemocy ze względu na płeć. Powszechnym problemem pozostają ogólne postawy społeczne wobec słabszych grup społecznych, takich jak mniejszości etniczne, osoby niepełnosprawne oraz lesbijki, geje, biseksualiści i osoby transgenderowe. Ogólnie rzecz biorąc, w krajach objętych procesem rozszerzenia krajobraz medialny ma charakter pluralistyczny. W niektórych państwach nastąpił postęp w kierunku depenalizacji zniesławienia. Jednak w wielu państwach wolność wyrażania opinii pozostaje poważnym problemem; dochodzi do ingerencji politycznych, nacisków gospodarczych, autocenzury, a poziom ochrony dziennikarzy przed prześladowaniami czy nawet aktami przemocy jest niewystarczający. Zwłaszcza w Turcji ramy prawne nie gwarantują dostatecznej wolności słowa; powodem do niepokoju jest duża liczba postępowań i spraw przeciwko dziennikarzom oraz wywieranie nacisków na media. W związku z utrzymującymi się wyzwaniami w tej dziedzinie, Komisja planuje w pierwszej połowie 2013 r. kolejne działanie w nawiązaniu do konferencji „Speak Up!”, która odbyła się w maju 2011 r. Konferencja ta powinna zgromadzić przedstawicieli mediów oraz społeczeństwa obywatelskiego z państw Bałkanów Zachodnich i Turcji w celu przedyskutowania, w jakim stopniu rządy zajmują się najważniejszymi priorytetami, które pozwolą osiągnąć standardy europejskie w dziedzinie wolności słowa. Komisja będzie kontynuować bliską współpracę z Parlamentem Europejskim w tej dziedzinie. Nadal będzie również przyznawać duże znaczenie tym kwestiom w procesie akcesyjnym. Biorąc pod uwagę wyzwania oraz długoterminowy charakter reform, rozdziały dotyczące sądownictwa i praw podstawowych oraz obszaru sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa będą przedmiotem negocjacji na etapie początkowym, aby zapewnić maksymalnie dużo czasu na ustanowienie niezbędnego prawodawstwa i instytucji oraz solidnie udokumentowanych osiągnięć przed zamknięciem negocjacji. Zostaną one otwarte na podstawie planów działań, które zostaną przyjęte przez władze krajowe. W swoich sprawozdaniach z przeglądu prawodawstwa krajowego pod kątem zgodności z dorobkiem UE Komisja zapewni istotne wytyczne, aby wspierać opracowywanie tych planów działań przez kraje kandydujące. Nowością jest wprowadzenie kryteriów pośrednich, które zostaną określone po otwarciu negocjacji. Po ich osiągnięciu Rada ustali kryteria zamknięcia. W ten sposób negocjacje będą prowadzone w sposób ustrukturyzowany, który uwzględnia czas potrzebny na właściwe wdrożenie reform oraz solidne udokumentowanie osiągnięć. Procesowi temu będą towarzyszyły środki ochronne i naprawcze, które pozwolą np. uaktualnić kryteria oraz zapewnić odpowiednią równowagę w postępach negocjacji we wszystkich rozdziałach. Nowe podejście przewiduje również większą przejrzystość w negocjacjach i procesie reform i uczestnictwo wszystkich zainteresowanych stron oraz zachęcanie krajów kandydujących do opracowania swoich priorytetów reform poprzez konsultacje z zainteresowanymi podmiotami, aby zapewnić maksymalne wsparcie dla wdrażania reform. Komisja w dalszym ciągu będzie monitorować głównie postępy osiągnięte w tych dziedzinach. Środki IPA będą nadal przeznaczane na wsparcie wdrażania reform. Wzmocnienie praworządności i administracji publicznej ma kluczowe znaczenie dla zbliżenia krajów objętych procesem rozszerzenia do UE oraz dla pełnego podjęcia przez nie zobowiązań wynikających z członkostwa. Jeszcze przed rozpoczęciem negocjacji akcesyjnych skupiono się bardziej na praworządności w duchu nowego podejścia. Przegląd najważniejszych rozdziałów związanych z praworządnością został wszczęty jeszcze przed rozpoczęciem ogólnych negocjacji. Inne kraje kandydujące, była jugosłowiańska republika Macedonii oraz Serbia, zostały zaproszone na sesje wyjaśniające dotyczące przeglądów zgodności. Najważniejsze priorytety stanowiące warunki rozpoczęcia negocjacji akcesyjnych z Albanią są ściśle skupione na praworządności. Kwestie praworządności są również w centrum różnych inicjatyw skierowanych do poszczególnych państw, uruchomionych w zeszłym roku przez Komisję i opisanych w części 3 niniejszego komunikatu. 2.2. Współpraca regionalna i pojednanie w regionie Bałkanów Zachodnich Zasadniczym elementem procesu stabilizacji i stowarzyszenia jest współpraca regionalna i dobre stosunki sąsiedzkie. W związku z tym Komisja ściśle monitoruje je na wszystkich etapach procesu przystąpienia. W zeszłym roku osiągnięto w tym względzie dalsze postępy. Kontynuowano kontakty dwustronne i wielostronne między przywódcami i politykami w regionie, również w tak delikatnych dziedzinach jak zbrodnie wojenne, granice, powrót uchodźców, przestępczość zorganizowana oraz współpraca policyjna, a także na forach regionalnych takich jak Wspólnota Energetyczna, wspólny europejski obszar lotniczy, Środkowoeuropejskie stowarzyszenie wolnego handlu (CEFTA) oraz Regionalna Szkoła Administracji Publicznej. Mianowano nowego sekretarza generalnego Rady Współpracy Regionalnej (RWR). Komisja oczekuje, że RWR będzie nadal działać w ramach współpracy regionalnej jako platforma służąca propagowaniu kwestii ważnych dla całego regionu oraz dla jego perspektywy europejskiej, tym samym upowszechniając współpracę regionalną w programach politycznych poszczególnych krajów. Współpraca regionalna powinna być inicjatywą regionalną i do regionu też należy kierowanie nią. Spory między poszczególnymi grupami etnicznymi lub kwestie związane ze statusem, zwłaszcza w Bośni i Hercegowinie oraz w Kosowie*, nadal utrudniają funkcjonowanie instytucji i zakłócają proces reform, czasem z szerszymi konsekwencjami dla regionu. Realizowanie przez te państwa idei integracji z UE jest dla nich najlepszą drogą do rozwiązania wspomnianych problemów. Jak pokazuje obecnie wdrażana w byłej jugosłowiańskiej republice Macedonii umowa ramowa z Ochrydy trudne kwestie związane z pochodzeniem etnicznym można rozwiązać poprzez dialog i kompromis. Brak porozumienia co do statusu Kosowa nadal utrudniał nawiązanie bliższych stosunków z UE. Poważnym wyzwaniem pozostaje kwestia północnego Kosowa. Aby osiągnąć postępy w tej kwestii konieczne będzie konstruktywne współdziałanie wszystkich zainteresowanych stron. Udało się osiągnąć nowe wyniki w dialogu Belgrad-Prisztina poprzez porozumienia w dziedzinach takich jak: współpraca regionalna i reprezentacja oraz zintegrowane zarządzanie granicami. Porozumienie w ostatniej z dziedzin dopiero zostanie wdrożone. Wykładnia umowy o współpracy regionalnej i reprezentacji Kosowa stosowana przez Serbię została ostatecznie wyjaśniona i w oparciu o wstępne wdrożenie nie przeszkadza już otwartości współpracy regionalnej. Wdrażanie pozostałych porozumień osiągniętych w dziedzinie swobody przemieszczania się, katastru, rejestrów urzędów stanu cywilnego, stempli celnych oraz wzajemnego uznawania dyplomów było nierównomierne i miało jak dotąd ograniczone skutki w praktyce. Konieczne są szybkie dalsze postępy w tym procesie. Głosy nawołujące do pojednania znajdują coraz większy oddźwięk w społeczeństwie, co przygotowuje grunt pod rozwiązanie kwestii związanych z dziedzictwem wojny, takich jak zbrodnie wojenne, uchodźcy i napięcia między grupami etnicznymi. Istotną rolę w nakłanianiu obywateli regionu do pojednania pełnią inicjatywy podejmowane przez organizacje pozarządowe i społeczeństwo obywatelskie, np. Inicjatywa Młodych na rzecz Praw Człowieka, Komisja Prawdy i Pojednania (RECOM), inicjatywa z Igman, które powinny być wspierane. Mimo to w nadchodzących latach należy zachować czujność na wypadek pojawienia się ruchów nacjonalistycznych. W szczególności rządy i przywódcy polityczni muszą podjąć większe wysiłki, aby popierać klimat sprzyjający rozliczeniu się z przeszłością. Kwestie wynikające z dawnych konfliktów, wraz z innymi otwartymi kwestiami dwustronnymi pozostają najważniejszymi wyzwaniami dla stabilności Bałkanów Zachodnich i muszą zostać rozwiązanie w trybie pilnym. Ich rozwiązanie usunie zasadniczą przeszkodę na drodze Bałkanów Zachodnich do integracji z UE. Dla trwałego pojednania niezbędne jest dokończenie procesu wymierzania sprawiedliwości za zbrodnie popełnione w czasie wojen w byłej Jugosławii. Współpraca z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla byłej Jugosławii była kontynuowana. Wynika to z wcześniejszych zdecydowanych kroków państw regionu stanowiących dobrą podstawę do zakończenia prac przez MTKJ, mimo że niektóre procesy prawdopodobnie nie zakończą się w pierwotnie wskazanym terminie (grudzień 2014 r.). Praca trybunału dobiega końca, jednak rządy nadal borykają się z poważnymi wyzwaniami związanymi z bezkarnością za zbrodnie wojenne w ramach swoich własnych jurysdykcji. Dzięki woli politycznej, większej koncentracji na zasobach, dalszej współpracy regionalnej oraz rozwiązaniu problemów związanych z ekstradycją własnych obywateli, państwa regionu mogą zapewnić wymierzenie sprawiedliwości w przypadku tysięcy ofiar wojny. Należy w pełni zająć się kwestią osób zaginionych. Komisja w pełni wspiera obecne dochodzenie pod auspicjami EULEX-u dotyczące domniemanych przestępstw, w tym handlu narządami ludzkimi, popełnionych w okresie konfliktu w Kosowie oraz po jego zakończeniu, których dotyczyło sprawozdanie Marty'ego zatwierdzone przez Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy. Jeśli chodzi o uchodźców, w listopadzie 2011 r. w Belgradzie Serbia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina oraz Czarnogóra podpisały deklarację ministerialną, odnawiając zaangażowanie polityczne na rzecz zakończenia procesu z Sarajewa. Uzgodniono regionalny program mieszkalnictwa i zaprezentowano go na międzynarodowej konferencji darczyńców w kwietniu 2012 r., na której UE i wspólnota międzynarodowa zadeklarowały dalsze znaczne wsparcie finansowe. Władze krajowe muszą zapewnić realizację tego programu, którego założeniem jest ułatwienie trwałego powrotu najsłabszych społecznie uchodźców do ich miejsc pochodzenia lub lokalna integracja w miejscu schronienia. Pozwoliłoby to zamknąć ośrodki, w których mieszkają osoby wewnętrznie przesiedlone oraz uchodźcy z regionu, oraz zakończyć formalne wyrejestrowanie 74 tys. pozostałych obecnie uchodźców. Komisja z zadowoleniem przyjmuje ten rozwój wydarzeń i wzywa państwa do intensywnych wysiłków w celu rozwiązania kwestii uchodźców i osób wewnętrznie przesiedlonych. Poważnym wyzwaniem na Bałkanach Zachodnich pozostają kwestie związane z mniejszościami. Ogólnie rzecz biorąc, istnieją solidne i starannie opracowane ramy prawne zapewniające ochronę mniejszości. Jednak wdrożenie ich w praktyce jest często skomplikowane, szczególnie w miejscach, w których niedawno trwały konflikty. Należy propagować ogólną kulturę akceptacji mniejszości, poprzez edukację, aktywizację szerokiej debaty publicznej oraz podnoszenie świadomości. Niezbędne jest aktywne działanie w przypadkach przestępstw z nienawiści i przypadkach dyskryminacji. W szczególnie niekorzystnej sytuacji w regionie są Romowie. Komisja będzie nadal wspierać środki w tym zakresie, w tym w ramach Dekady Integracji Romów. Kraje powinny wdrażać wnioski operacyjne, które poparły podczas seminariów dotyczących Romów zorganizowanych przez Komisję w 2011 r. Otwarte kwestie dwustronne powinny być rozwiązywane przez zainteresowane strony w duchu dobrych stosunków sąsiedzkich na jak najwcześniejszym etapie procesu rozszerzenia, w sposób zdecydowany i uwzględnieniem ogólnych interesów UE. W ubiegłym roku postępy w tych kwestiach były niewielkie. Komisja wzywa zainteresowane strony do podjęcia wszelkich wysiłków na rzecz rozwiązania otwartych sporów granicznych zgodnie z ustanowionymi zasadami i środkami, które w stosownych przypadkach obejmują przekazanie sporów do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości lub innych istniejących lub doraźnych organów rozwiązywania sporów. Spory dwustronne nie powinny hamować procesu rozszerzenia. Komisja jest gotowa ułatwić wypracowanie niezbędnego bodźca politycznego na etapie poszukiwania rozwiązań oraz wesprzeć powiązane z tym inicjatywy. Graniczne porozumienie arbitrażowe między Słowenią a Chorwacją, którego wdrażanie rozpoczęło się w 2012 r., toruje drogę do rozwiązania tej kwestii dwustronnej i jest przykładem dobrego wyjścia. Komisja podkreśla znaczenie deklaracji Chorwacji o promowaniu wartości europejskich w Europie Południowo-Wschodniej, a w szczególności zobowiązanie Chorwacji do tego, aby kwestie dwustronne nie zakłócały procesu przystąpienia krajów kandydujących. Jeśli chodzi o byłą jugosłowiańską republikę Macedonii, Komisja podkreśla, że niezbędne jest wynegocjowanie pod auspicjami ONZ zaakceptowanego przez obie strony rozwiązania sporu o nazwę państwa. Rozwiązanie należy znaleźć niezwłocznie. 2.3. Wyzwania gospodarcze i społeczne Wzmocnienie naprawy gospodarczej w krajach objętych procesem rozszerzenia Sytuacja w zakresie zmian społeczno-gospodarczych w krajach objętych procesem rozszerzenia jest bardzo zróżnicowana. Wszystkie kraje objęte procesem rozszerzenia zachowały w dużej mierze swoją stabilność makroekonomiczną, jednak w wielu z nich znacznie wzrosły zagrożenia fiskalne. Skutki kryzysu gospodarczego są odczuwalne w całym regionie; Bałkany Zachodnie pogrążają się w recesji w warunkach niskiego poziomu konkurencyjności, dochodów i inwestycji, a wysokiego i rosnącego bezrobocia. Wyniki dotyczące wzrostu w gospodarce Turcji można przypisać w dużej mierze ostrożnej polityce makroekonomicznej oraz reformom wszczętym na długo przed światowym kryzysem. Mimo to potrzebne są znaczne wysiłki, aby utrzymać wzrost i wzmocnić gospodarkę. Pozytywna dynamika w gospodarce tureckiej otwiera możliwość podjęcia reform strukturalnych, zwłaszcza w dziedzinie edukacji, infrastruktury oraz polityki rynku pracy. W następstwie załamania systemu bankowego gospodarka Islandii skurczyła się ogółem o 12%. Naprawa gospodarcza, związana zarówno z wywozem jak i silnym popytem krajowym, rozpoczęła się w 2011 r. i trwa nadal. Osiągnięto stabilizację gospodarki poprzez zdecydowaną restrukturyzację i wzmocnienie sektora bankowego, konsolidację finansów publicznych oraz rozsądną politykę, jednak nadal utrzymana została kontrola kapitałowa, której usunięcie pozostaje wyzwaniem. Po niewielkim ożywieniu w 2010 i 2011 r. większość gospodarek na Bałkanach Zachodnich skurczyła się w 2012 r. w następstwie trudności w Unii Europejskiej. W Chorwacji, Bośni i Hercegowinie oraz Serbii ponownie nastała recesja. Albania, Kosowo i była jugosłowiańska republika Macedonii lepiej radzą sobie z niekorzystnymi warunkami. Nadal utrzymuje się tam wzrost, ponieważ były one w stanie utrzymać krajowy popyt oraz są mniej dotknięte spadkiem obrotów w handlu. Sektor finansowy pozostał stabilny we wszystkich państwach, chociaż jakość portfolio pożyczek nadal się pogarszała. Przewlekła depresja pogorszyła w widoczny sposób już trudne warunki społeczne. Bezrobocie na Bałkanach Zachodnich nadal wzrastało i obecnie sięga średnio 21%, jednak jest znacznie wyższe w Bośni i Hercegowinie, Serbii, byłej jugosłowiańskiej republice Macedonii oraz w Kosowie. Problem ten dotyka szczególnie ludzi młodych. Jeszcze bardziej niepokojący jest fakt, że pozytywne trendy w zmniejszaniu ubóstwa sprzed kryzysu uległy odwróceniu. Nowa klasa średnia jest szczególnie podatna na skutki kryzysu, ponieważ jej oszczędności i domowe rezerwy finansowe są uszczuplone. Różne badania opinii publicznej wskazują, że rośnie niezadowolenie z sytuacji gospodarczej i społecznej, ponieważ wielu ludzi nie może pozwolić sobie na zakup podstawowych towarów i usług. Tendencje te, w połączeniu ze słabszym wzrostem w tym roku lub nawet z nową recesją, wskazują na potrzebę aktywniejszej reakcji politycznej, która pozwoli poprawić pogarszające się warunki społeczne, w tym zmniejszyć bezrobocie i ubóstwo, na przykład poprzez pobudzanie inwestycji, a tym samym tworzenie miejsc pracy, oraz przez lepsze ukierunkowanie inwestycji w sektorze społecznym. Kraje objęte procesem rozszerzenia mają świadomość, że potrzebne są priorytetowe reformy i środki na rzecz wzrostu i miejsc pracy. Jednak zobowiązanie polityczne do wdrożenia tych reform jest często zbyt słabe. W ostatnich latach pobór dochodów, planowanie budżetowe i wykonanie budżetu nie poprawiły się wystarczająco. Przesunięcia budżetowe są źle ukierunkowane i nie przyczyniają się do poprawy sytuacji społecznej. Rynki pracy pozostają w dużej mierze niereformowane, a system szkoleń zawodowych nie przyczynia się do ograniczenia rozdźwięku między umiejętnościami oferowanymi a potrzebnymi na rynku pracy. W konsekwencji pracownicy często szukają pracy za granicą, co na krótką metę przynosi gospodarce korzyści dzięki przekazom środków finansowych od emigrantów oraz zmniejszeniu bezrobocia; jednak w perspektywie długoterminowej ogranicza to możliwości wzrostu ze względu na brak siły roboczej oraz drenaż mózgów. Na poziomie mikroekonomicznym wiele krajów wdrożyło reformy w celu ułatwienia tworzenia przedsiębiorstw lub opracowało programy służące przyciągnięciu inwestorów zagranicznych, jednak przeszkodami w otoczeniu biznesowym pozostają niski poziom praworządności oraz znaczna szara strefa. UE zobowiązuje się do dalszego wspierania państw poprzez doradztwo polityczne oraz pomoc finansową; współpracuje również ściśle z międzynarodowymi instytucjami finansowymi, aby skierować korzystne pożyczki do obszarów priorytetowych. Komisja nadal będzie włączać kraje objęte procesem rozszerzenia w strategię „Europa 2020”. Będzie badać możliwość bardziej ukierunkowanego wykorzystania posiedzeń w ramach układów o stabilizacji i stowarzyszeniu do rozwiązywania kwestii konkurencyjności i zatrudnienia. W tym celu i zgodnie z podejściem strategii „Europa 2020”, kraje objęte procesem rozszerzenia są zachęcane do rozważenia założeń krajowych w dziedzinie zatrudnienia, innowacji, zmian klimatu, energii, edukacji, zmniejszenia ubóstwa oraz włączenia społecznego. Ponadto od 2013 r. Komisja stopniowo rozpocznie dialog z krajami objętymi procesem rozszerzenia na temat programów zatrudnienia i reform społecznych, stosując kompleksowe podejście do zatrudnienia i polityki społecznej. Komisja będzie również propagować lepszy udział w programach UE, tak aby kraje objęte procesem rozszerzenia mogły współpracować z państwami członkowskimi w dziedzinach flagowych inicjatyw strategii „Europa 2020”. Grupy polityki regionalnej oraz Rada Współpracy Regionalnej osiągnęły zadowalające postępy w dostosowaniu procesu „Europa 2020” do regionalnych potrzeb i sytuacji. W tym roku ministrowie odpowiedzialni za handel i inwestycje zobowiązali się do regularnego testowania polityk w dziedzinie handlu regionalnego, prywatnych badań naukowych, przedsiębiorczości i tworzenia nowych miejsc pracy. Komisja będzie wspierać te wspólne działania reformatorskie oraz regionalne podejście do monitorowania, w tym poprzez środki IPA. Ściślejsza współpraca regionalna może pomóc w łagodzeniu skutków kryzysu. Handel regionalny stanowi średnio ok. 17% łącznego handlu w regionie. Przepływy z krajów CEFTA zostały mniej dotknięte przez kryzys i powracają do normalnego poziomu szybciej niż handel z UE. Jednak handel jest zdominowany przez żywność i surowce, a dobra o wyższej wartości dodanej stanowią tylko niewielką część przepływów handlowych. CEFTA rozpoczęła proces liberalizacji niektórych usług, co może przynieść wszystkim stronom znaczne korzyści. Integracja rynków energii i transportu sprawia, że region staje się bardziej konkurencyjny i stwarza warunki pozwalające przyciągnąć inwestorów w tych dziedzinach. Ramy inwestycyjne dla Bałkanów Zachodnich zostały utworzone w celu zbliżenia krajowych darczyńców i międzynarodowych instytucji finansowych i stworzenia bazy projektów w tych państwach. Poprzez ramy inwestycyjne dla Bałkanów Zachodnich Komisja, darczyńcy w ramach stosunków dwustronnych oraz międzynarodowe instytucje finansowe wspierają inwestycje w dziedzinie transportu, energii, środowiska, zmian klimatu, sektora społecznego i sektora prywatnego / rozwoju MŚP o wartości 8 mld EUR. Ramy te będą odgrywały coraz ważniejszą rolę w przygotowaniu i wspieraniu inwestycji najbardziej koniecznych do pobudzenia wzrostu i tworzenia nowych miejsc pracy. Zarządzanie gospodarcze w UE a kraje objęte procesem rozszerzenia W świetle postępujących, daleko idących zmian w zarządzaniu gospodarczym w UE ważne jest, aby w dalszym ciągu informować o nich państwa objęte procesem rozszerzenia oraz w jeszcze większym stopniu zaangażować je w ten proces zmian, także biorąc pod uwagę ich obecnie wysoki poziom integracji gospodarczej z UE. Komisja Europejska dysponuje szeregiem instrumentów służących informowaniu państw objętych procesem rozszerzenia o zmianach w polityce gospodarczej UE. Obejmują one regularny dwustronny dialog polityczny i gospodarczy, jak również wielostronny dialog gospodarczy między Komisją, państwami członkowskimi UE i krajami kandydującymi w ramach przedakcesyjnego mechanizmu nadzoru budżetowego. Komisja będzie stopniowo dostosowywać nadzór gospodarczy nad krajami objętymi procesem rozszerzenia do wzmocnionego zarządzania gospodarczego w UE. W tym celu państwa członkowskie zostaną wezwane do wzmocnienia średniookresowych programów gospodarczych, poprzez położenie większego nacisku na równowagę ich bilansu płatniczego oraz na główne przeszkody strukturalne dla wzrostu gospodarczego, zgodnie ze strategią „Europa 2020”. Większy nacisk zostanie także położony na dalsze wzmocnienie krajowych ram budżetowych, które muszą być zgodne z normami jakości. Kraje kandydujące zostaną wezwane do zdecydowanego zobowiązania się do realizacji zaleceń uzgodnionych w ramach corocznego wspólnego posiedzenia Rady ECOFIN. Wspólne posiedzenie Rady ECOFIN, przygotowania do tego posiedzenia oraz fora w ramach układów o stabilizacji i stowarzyszeniu zostaną dodatkowo wykorzystane oprócz skupienia się na nadzorze gospodarczym i budżetowym, aby poinformować kraje kandydujące w stosownych przypadkach o innych zmianach, które wpływają na kształt zarządzania gospodarczego w UE. Przyszłe spotkania wyjaśniające dotyczące przeglądu zgodności zostaną również wykorzystane do zaznajomienia krajów ze zmianami w zobowiązaniach wynikających z prawodawstwa unii gospodarczej i walutowej, jak również z nowej struktury nadzoru finansowego. Komisja zbada możliwość zaproszenia na wspomniane spotkania tych krajów kandydujących, z którymi negocjacje jeszcze się nie rozpoczęły. Komisja może zorganizować również dodatkowe spotkania dotyczące przeglądu zgodności w trakcie negocjacji akcesyjnych po przyjęciu nowych znaczących przepisów dorobku prawnego UE. 3. Utrzymanie dynamiki rozszerzenia i reform Państwa objęte procesem rozszerzenia stoją przed wieloma wyzwaniami, w szczególności w dziedzinach takich jak praworządność, korupcja, przestępczość zorganizowana, gospodarka i spójność społeczna. Ponadto w kontekście stagnacji gospodarczej istnieje ryzyko gwałtownego zwrotu ku populizmowi i oporu wobec zasadniczych reform. Dla Bałkanów Zachodnich szczególnie ważne jest to, aby państwa zdecydowanie podążały drogą reform, pozostawiając za sobą spuściznę przeszłości, a inwestując w swoją przyszłość w Europie. Pomyślna realizacja reform leży również w interesie UE. Rozszerzenie to wspólne przedsięwzięcie. Utrzymanie tempa rozszerzenia i reform to dwa aspekty tej samej kwestii. Komisja w coraz większym stopniu szuka nowatorskich sposobów poradzenia sobie z wyzwaniami pojawiającymi się w krajach objętych procesem rozszerzenia oraz w ramach procesu akcesyjnego. Kryteria i warunki członkostwa w UE pozostają takie same. Jednak aby poradzić sobie z trudnymi sytuacjami, w tym przeszkodami w procesie akcesyjnym, w wielu dziedzinach konieczne jest podejście dostosowane do specyfiki kraju i do konkretnych potrzeb. Odnosi się to nie tylko do praworządności i reformy administracji publicznej, ale także do wzmocnienia demokracji, dobrych rządów oraz zagadnień gospodarczych i społecznych. Inicjatywy tego rodzaju zwiększają dynamikę reform. Stanowią one pomost do negocjacji akcesyjnych, lecz ich nie zastępują. Opierając się na dokumencie strategicznym w sprawie rozszerzenia z 2011 r. oraz konkluzjach Rady z grudnia 2011 r., w maju 2012 r. uruchomiono pozytywny program w stosunkach UE-Turcja, którego celem jest wspieranie procesu negocjacji zgodnie z ramami negocjacyjnymi i odpowiednimi konkluzjami Rady. Program ten obejmuje szeroki zakres sektorów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, w tym reformy polityczne, dialog w sprawie polityki zagranicznej, zbliżenie do dorobku prawnego UE, politykę wizową, mobilność i migrację, wymianę handlową, energię, walkę z terroryzmem oraz uczestnictwo w programach UE. W marcu 2012 r. rozpoczęto w Skopje dialog na wysokim szczeblu w sprawie przystąpienia z byłą jugosłowiańską republiką Macedonii. Dialog ten stawia integrację z UE na pierwszym planie polityki wewnętrznej, dając nowy impuls poprzez zapewnienie ustrukturyzowanej dyskusji na wysokim szczeblu na temat głównych trudności i możliwości związanych z reformami. Najważniejsze zagadnienia obejmują wolność słowa, praworządność i stosunki etniczne, wyzwania związane z reformą systemu wyborczego, reformę administracji publicznej, wzmocnienie gospodarki rynkowej i dobre stosunki sąsiedzkie. Rząd czyni postępy w realizacji ambitnych założeń zawartych w planie działania, określając konkretne środki i harmonogram wdrożenia reform. W Albanii Komisja ściśle współpracowała z rządem i opozycją, aby pomóc temu państwu w przezwyciężeniu przeszkód natury politycznej na drodze do dalszych reform systemu wyborczego i parlamentarnego oraz w stworzeniu warunków sprzyjających dalszym postępom, w szczególności w celu wspierania strategii UE. Pozwoliło to na przegląd w sposób przejrzysty i oparty na uczestnictwie planu działań dotyczącego priorytetów określonych w opinii Komisji. Ponieważ kwestie europejskie są na pierwszym planie działań rządowych, w kwestii założeń określonych w planie działań osiągane są konkretne rezultaty; także w dziedzinie reformy systemu parlamentarnego i wyborczego, praworządności oraz praw człowieka. W czerwcu 2012 r. rozpoczęto w Brukseli dialog wysokiego szczebla w sprawie procesu akcesyjnego z Bośnią i Hercegowiną. Inicjatywa ta ma na celu wspieranie postępów tego państwa w ramach procesu akcesyjnego poprzez wyjaśnienie wymagań i metodyki negocjacji akcesyjnych, a konkretnie tego, jakie są oczekiwania w stosunku do tego kraju w procesie przystąpienia do UE. Jego zadaniem jest utrzymanie silnego zaangażowania politycznego w agendę europejską pomimo trwającego obecnie kryzysu politycznego. W wyniku czerwcowego spotkania opracowano wspólne konkluzje oraz plan działań na rzecz integracji z UE, który zakłada spełnienie warunków wejścia w życie układu o stabilizacji i stowarzyszeniu oraz warunków wiarygodnego wniosku o członkostwo w UE. Wymagało to stworzenia mechanizmu koordynacji między wszystkimi właściwymi poziomami władzy w odniesieniu do kwestii europejskich, tak aby państwo wyrażało się w tej dziedzinie jednym głosem. Komisja ubolewa nad tym, że jak do tej pory wyniki pozostają znacznie poniżej oczekiwań. Zorganizowany dialog na temat sprawiedliwości rozpoczęty w 2011 r. z Bośnią i Hercegowiną wpłynął pozytywnie na realizację strategii reformy wymiaru sprawiedliwości na lata 2009 – 2013. Komisja Europejska i Kosowo rozpoczęły zorganizowany dialog dotyczący praworządności w maju 2012 r. Dialog ten ma na celu pomoc Kosowu w przezwyciężeniu wyzwań w dziedzinie praworządności, które są poważnym problemem dla Bałkanów Zachodnich jako całości. Na tym etapie Komisja będzie się skupiać na dziedzinie sądownictwa oraz walce z przestępczością zorganizowaną i korupcją. Komisja będzie kontynuować te i inne inicjatywy, tak aby utrzymać odpowiednie tempo procesu akcesyjnego i jego potencjał do wspierania transformacji, a także aby zagwarantować, że polityka rozszerzenia będzie odpowiednio reagować na zmiany sytuacji. 4. Postępy w krajach objętych procesem rozszerzenia oraz perspektywy na lata 2012 – 2013 4.1. Bałkany Zachodnie Chorwacja Równolegle z niniejszym komunikatem Komisja przyjęła komunikat na temat głównych ustaleń zawartych w wyczerpującym sprawozdaniu monitorującym dotyczącym gotowości Chorwacji do członkostwa w UE. Komisja będzie w dalszym ciągu monitorować zobowiązania podjęte przez Chorwację w trakcie negocjacji akcesyjnych do dnia przystąpienia, a wiosną 2013 r. przedstawi komunikat w sprawie końcowego sprawozdania monitorującego. Czarnogóra W dniu 29 czerwca 2012 r. Rada Europejska zatwierdziła - na podstawie sprawozdania Komisji – decyzję Rady o rozpoczęciu negocjacji akcesyjnych z Czarnogórą. Tego samego dnia na pierwszej konferencji międzyrządowej otwarto negocjacje. Negocjacje akcesyjne będą prowadzone zgodnie z ramami negocjacyjnymi przyjętymi przez Radę, które uwzględniają nowe podejście do rozdziałów dotyczących sądownictwa, praw podstawowych i sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa, kładąc większy nacisk w trakcie negocjacji na kwestię praworządności. Otwarcie negocjacji akcesyjnych odzwierciedla stałe postępy Czarnogóry w przeprowadzaniu najważniejszych reform. Czarnogóra w wystarczającym stopniu spełnia kryteria polityczne. Usprawniono ramy prawne i instytucjonalne oraz politykę w celu wzmocnienia funkcjonowania parlamentu, sądownictwa, usprawnienia polityki antykorupcyjnej, ochrony praw człowieka i ochrony mniejszości. Odnotowano dalszy postęp w trwającej reformie konstytucyjnej i reformie administracji publicznej. Czarnogóra nadal sprawnie wypełnia swoje zobowiązania podjęte w ramach układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Odgrywała ona nadal konstruktywną rolę w regionie oraz przestrzegała swoich międzynarodowych zobowiązań. Czarnogóra musi wzmożyć wysiłki, aby zadbać o udokumentowane osiągnięcia w dziedzinie praworządności w celu wprowadzenia trwałych reform, szczególnie w odniesieniu do zorganizowanej przestępczości i przypadków korupcji, także na wysokim szczeblu. Czarnogóra musi dokończyć proces zmiany konstytucji w celu zapewnienia niezależności sądownictwa. Kwestia rozliczalności sędziów nadal jest powodem do niepokoju. Biorąc pod uwagę niewielkie rozmiary czarnogórskiej administracji, zapewnienie niezbędnych zdolności administracyjnych do wdrażania dorobku prawnego również będzie złożonym wyzwaniem. Zgodnie z nowym podejściem i w następstwie wniosku z grudnia 2011 r. wystosowanego na posiedzeniu Rady Europejskiej Komisja wszczęła przegląd rozdziałów dotyczących sądownictwa, praw podstawowych i obszaru sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa wiosną 2012 r. Przegląd innych rozdziałów rozpoczął się we wrześniu 2012 r. i powinien zakończyć się w lecie 2013 r. Komisja będzie nadal wspierać Czarnogórę we wdrażaniu reform związanych z UE. Była jugosłowiańska republika Macedonii Była jugosłowiańska republika Macedonii uzyskała status kraju kandydującego w 2005 r. W 2009 r. Komisja oceniła, że kraj ten w wystarczającym stopniu spełnia kryteria polityczne i zaleciła otwarcie negocjacji. Zalecenie to zostało podtrzymane przez Komisję w roku 2010 i 2011, a także obecnie w 2012 r. Komisja jest przekonana, że przejście tego państwa do kolejnego etapu procesu przystąpienia jest konieczne do utrwalenia tempa i trwałości reform, w szczególności w zakresie praworządności, jak również do wzmocnienia stosunków między grupami etnicznymi. Byłoby to z korzyścią dla regionu jako całości. Była jugosłowiańska republika Macedonii nadal wypełnia swoje zobowiązania podjęte w ramach układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Komisja podtrzymuje swój wniosek, aby przejść do drugiego etapu procesu stowarzyszenia i zachęca Radę do działania w tej sferze bez dalszej zwłoki, zgodnie z odpowiednim przepisem układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Była jugosłowiańska republika Macedonii w dalszym ciągu w dostateczny sposób spełnia kryteria polityczne. Rząd umieścił agendę europejską w centrum swojej działalności. Dialog wysokiego szczebla z Komisją w sprawie przystąpienia przyczynił się do przyspieszenia reform i do znacznego postępu w kilku kluczowych obszarach polityki. Rząd przedstawił parlamentowi wnioski legislacyjne w celu poprawy ram prawnych dotyczących wyborów oraz w celu depenalizacji zniesławienia w dziedzinie wolności słowa. Pierwszy rządowy przegląd wdrażania umowy ramowej z Ochrydy stanowi przydatne narzędzie wzmocnienia dialogu pomiędzy społecznościami. Należy utrzymać dynamikę reform we wszystkich obszarach kryteriów politycznych w szczególności w celu zapewnienia ich wdrożenia. Wzmocnić należy zwłaszcza praworządność, w tym w odniesieniu do wolności słowa. Obrady okrągłego stołu między rządem a Stowarzyszeniem Dziennikarzy powinny nadal być użytecznym forum do rozwiązywania najważniejszych problemów w zakresie środków przekazu. Napięcia między społecznościami po gwałtownych incydentach w pierwszym półroczu 2012 r. dały powody do zaniepokojenia. Rząd z dojrzałością odpowiedział na to wyzwanie i musi oprzeć się na tych osiągnięciach w celu dalszego pojednania i zacieśnienia stosunków między grupami etnicznymi, również w kontekście debaty dotyczącej statusu ofiar konfliktu z 2001 r. Zbliża się 20. rocznica dołączenia przez byłą jugosłowiańską republikę Macedonii do Organizacji Narodów Zjednoczonych, a spór z Grecją dotyczący nazwy nadal pozostaje nierozwiązany. Od lat 90. prowadzony jest dialog pod auspicjami ONZ; od 2009 r. uzupełnieniem tego dialogu są kontakty dwustronne, w tym na szczeblu premierów. Jednakże procesy te jak dotąd nie przyniosły żadnych wyników. W grudniu Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości uznał, że Grecja naruszyła tymczasowe porozumieniem z byłą jugosłowiańską republiką Macedonii, wyrażając sprzeciw wobec jej przyjęcia do NATO podczas szczytu w Bukareszcie w 2008 r. Nadal konieczne jest utrzymanie dobrych stosunków sąsiedzkich, w tym przyjęcie wynegocjowanego pod auspicjami ONZ i zaakceptowanego przez obie strony rozwiązania problemu nazwy państwa. Rozwiązanie należy znaleźć niezwłocznie. Należy unikać działań i stwierdzeń mogących negatywnie wpłynąć na dobre stosunki sąsiedzkie. Serbia Na posiedzeniu Rady Europejskiej w marcu 2012 r. przyznano Serbii status kraju kandydującego. W okresie przed wyborami prezydenckimi, parlamentarnymi i samorządowymi oraz w Wojewodinie, a także po ich zakończeniu zagwarantowana była stabilność i funkcjonowanie instytucji. Pomimo pewnego spowolnienia działań legislacyjnych w związku z wyborami odnotowano postępy w realizacji reform w większości obszarów. Serbia kontynuowała ścisłą współpracę z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla Byłej Jugosławii (MTKJ). Serbia sprawnie realizuje swoje zobowiązania wynikające z umowy przejściowej i układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Dialog z Prisztiną przyniósł wyniki, ale wdrożenie osiągniętych porozumień nadal jest nierównomierne. Dwa ostatnie wydarzenia w tym zakresie to podpisanie przez Serbię protokołu technicznego zintegrowanego zarządzania granicami oraz wyjaśnienie stosowanej przez Serbię wykładni umowy o współpracy regionalnej i reprezentacji Kosowa, która dzięki wstępnemu wdrożeniu nie przeszkadza już współpracy regionalnej, obejmującej wszystkie zainteresowane strony. Nowi przywódcy Serbii podkreślają swoje zaangażowanie w wdrożenie wszystkich porozumień osiągniętych już w ramach dialogu z Prisztiną, a także w rozpoczęcie rozwiązywania szerszych kwestiach politycznych. Spełnienie tego zobowiązania jest kluczowe dla przejścia do kolejnego etapu integracji Serbii z UE. Serbia nadal znajduje się na dobrej drodze do spełnienia kryteriów politycznych i warunków procesu stabilizacji i stowarzyszenia. Serbia musi jednak zwrócić szczególną uwagę na praworządność, w szczególności na obszar sądownictwa, gdzie niedawne komplikacje wskazują na potrzebę odnowienia zobowiązań do dalszych reform, zapewnienia jego niezależności, bezstronności i skuteczności, biorąc również pod uwagę niedawne wyroki Trybunału Konstytucyjnego oraz konieczność przywrócenia zaufania obywateli po niedociągnięciach w procesie ponownego obsadzenia stanowisk w wymiarze sprawiedliwości. Również w świetle ostatnich wydarzeń szczególną uwagę należy zwrócić na prawa najsłabszych grup społecznych oraz na niezależność najważniejszych instytucji, takich jak bank centralny. Serbia powinna również w dalszym ciągu konstruktywnie angażować się we współpracę regionalną i zacieśniać stosunki z krajami sąsiadującymi. Należy ponownie ożywić tempo reform i dążyć do dalszej wyraźnej i trwałej poprawy stosunków z Kosowem. Z myślą o wydaniu zalecenia dotyczącego rozpoczęcia negocjacji z Serbią w sprawie przystąpienia do Unii Europejskiej oraz zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 5 grudnia 2011 r. Komisja przedstawi sprawozdanie niezwłocznie po tym jak uzna, że Serbia osiągnęła niezbędny poziom zgodności z kryteriami przystąpienia oraz spełniła warunki procesu stabilizacji i stowarzyszenia, w szczególności związane z priorytetową kwestią Kosowa, jak określono w konkluzjach Rady. Niezbędna jest widoczna i trwała poprawa stosunków między Serbią a Kosowem, aby umożliwić im dalsze postępy na drodze do UE, a równocześnie uniknąć sytuacji, w której jedna strona blokuje wysiłki drugiej. Albania Porozumienie polityczne z listopada 2011 r. pomiędzy rządzącą większością a opozycją zakończyło długi impas polityczny wywołany przez wybory parlamentarne z 2009 r. Porozumienie miało na celu podjęcie reformy systemu wyborczego i parlamentarnego oraz stworzenie odpowiedniego klimatu politycznego dla wspólnych działań reformatorskich w innych dziedzinach. W jego wyniku dialog polityczny i współpraca uległy znacznej poprawie, umożliwiając postęp w najważniejszych obszarach reform. Wybory prezydenckie przeprowadzono zgodnie z konstytucją, jednak związany z nimi proces polityczny nie sprzyjał uczestnictwu wszystkich stron w takim stopniu, jakiego oczekiwano. Pomimo tymczasowego spowolnienia reform po wyborach, porozumienie polityczne jest realizowane. Albania osiągnęła zadowalające postępy w wypełnianiu politycznych kryteriów członkostwa w UE, przeprowadzając szereg reform w obszarach dwunastu priorytetów określonych przez Komisję w opinii z 2010 r. Ogólnie rzecz biorąc, Albania kontynuuje sprawne wdrażanie układu o stabilizacji i stowarzyszeniu oraz odgrywa konstruktywną rolę w regionie. Albania spełnia cztery priorytetowe kryteria, mianowicie te dotyczące właściwego funkcjonowania parlamentu, przyjęcia wniosków legislacyjnych wymagających wzmocnionej większości w parlamencie, powołania rzecznika praw obywatelskich oraz procedury czytań i głosowania w odniesieniu do kluczowych instytucji, a także zmiany ram prawnych dotyczących wyborów. Albania jest na dobrej drodze do osiągnięcia dwóch głównych priorytetów w zakresie reformy administracji publicznej i poprawy sposobu traktowania zatrzymanych. Właściwa koordynacja procesu integracji z UE przez rząd i skuteczna współpraca z opozycją pozwoliła na osiągnięcie umiarkowanych postępów w zakresie reformy sądownictwa i walki z korupcją, np. poprzez reformę systemu immunitetów urzędników państwowych i sędziów oraz przyjęcie ustawy o sądach administracyjnych. Poczyniono również postępy w zakresie pozostałych priorytetów dotyczących zwalczania przestępczości zorganizowanej, reformy własności, jak również strategii walki z dyskryminacją, w szczególności wzmocnienia praw kobiet. Ważne osiągnięcia odnotowano w zakresie zwiększonej konfiskaty mienia pochodzącego z przestępstwa, przyjęcia kompleksowej strategii w zakresie reformy własności, a także zmian do kodeksu karnego zaostrzających kary za przemoc w rodzinie. Albania musi wykorzystać osiągnięty postęp i podjąć konkretne działania mające na celu przyspieszenie walki z korupcją, a także reformy sądownictwa w celu zapewnienia jego niezależności, skuteczności i odpowiedzialności. Konieczne jest zakończenie reformy administracji publicznej i sądownictwa oraz dokonanie przeglądu regulaminu parlamentu. Należy poświęcić uwagę wypełnieniu zobowiązań w dziedzinie praw człowieka, także w zakresie warunków życia społeczności romskiej. Kontynuowanie dialogu politycznego w sprawie reform jest konieczne w celu zapewnienia sprawnego funkcjonowania i dalszego wzmocnienia krajowych instytucji demokratycznych. Wybory parlamentarne w lecie 2013 r. będą ważnym sprawdzianem nowej ordynacji wyborczej i trwałego ponadpartyjnego zobowiązania do reform. Zasadniczą kwestią pozostaje jednak utrzymanie tempa reform, ze szczególnym naciskiem na wdrażanie prawodawstwa oraz polityki w obszarze rządów prawa. Bośnia i Hercegowina Ustanowienie organów wykonawczych i ustawodawczych zostało zakończone poprzez porozumienie dotyczące rządu państwowego po szesnastu miesiącach impasu politycznego w następstwie wyborów powszechnych z października 2010 r. Utworzenie nowej rady ministrów i przyjęcie dwóch kluczowych ustaw związanych z UE początkowo spowodowało przełom i skupienie się na integracji z UE. Ta dynamika nie została jednak utrzymana. Osiągnięte porozumienie polityczne zostało zaprzepaszczone, a realizacja agendy UE utknęła w martwym punkcie. Rozpoczęły się przetasowania we władzach państwowych, federacyjnych i kantonalnych, jednak spory polityczne i problemy prawne zablokowały ten proces. Postępy na drodze do spełnienia kryteriów politycznych przez Bośnię i Hercegowinę były ograniczone. Odnotowano niewielkie postępy w stworzeniu bardziej funkcjonalnych, skoordynowanych i trwałych struktur instytucjonalnych. Niezbędne jest podjęcie znaczących starań w celu wzmocnienia wymiaru sprawiedliwości, zgodnie z priorytetami określonymi w ramach zorganizowanego dialogu między UE a Bośnią i Hercegowiną w zakresie wymiaru sprawiedliwości. Konieczne są również wysiłki służące lepszemu zwalczaniu korupcji i przestępczości zorganizowanej, jak i przeprowadzeniu reformy administracji publicznej. Politycy nie mają wspólnej wizji w sprawie ogólnego kierunku i przyszłości kraju ani jego struktury instytucjonalnej, która pozwoliłaby uczynić decydujący krok naprzód na drodze do UE. Kwestią priorytetową jest stworzenie skutecznego mechanizmu koordynacji pomiędzy różnymi szczeblami rządu w sprawie transponowania, wdrażania i egzekwowania prawa UE, aby państwo mogło przemawiać jednym głosem na temat spraw UE i aby skutecznie wykorzystywało pomoc przedakcesyjną UE. W tym celu dnia 27 czerwca br. rozpoczęto w Brukseli dialog wysokiego szczebla w sprawie procesu akcesyjnego. Uzgodniono krajowy plan działań na rzecz integracji z UE w celu spełnienia warunków wejścia w życie układu o stabilizacji i stowarzyszeniu oraz wiarygodnego wniosku o członkostwo, zgodnie z definicją zawartą w odpowiednich konkluzjach Rady, ale nie dotrzymano określonego na dzień 31 sierpnia br. terminu uzgodnienia porozumienia politycznego w sprawie zmiany konstytucji, aby uwzględnić wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczący dyskryminacji na tle etnicznym w odniesieniu do reprezentacji w instytucjach krajowych (sprawa Sejdic-Finci). W sierpniu trzy partie polityczne przedstawiły Zgromadzeniu Parlamentarnemu oddzielne i nieskoordynowane wnioski o wprowadzenie zmian do konstytucji. Uporczywe opóźnienia w procesie harmonizacji konstytucji z wyrokiem ETPC w sprawie Sejdic-Finci nadal pozostają poważnym problemem. Do wypełnienia zobowiązań kraju wynikających z umowy przejściowej/układu o stabilizacji i stowarzyszeniu niezbędne jest ustanowienie wiarygodnego procesu wykonania orzeczenia ETSC i wdrożenie zobowiązań Bośni i Hercegowiny w zakresie pomocy państwa. System rządów w Bośni i Hercegowinie nadal wymaga obecności międzynarodowej z mandatem wykonawczym. W maju br. Komitet Sterujący Rady Zaprowadzania Pokoju zatwierdził decyzję Biura Wysokiego Przedstawiciela o zawieszeniu nadzoru i zamknięciu z dniem 31 sierpnia br. biura w okręgu Brczko w związku ze znacznymi postępami we wdrażaniu ostatecznej decyzji o jego przynależności. Biuro w okręgu Brczko zostało zamknięte w dniu 31 sierpnia br. Swoje biura w Brczku i Mostarze otworzyła Unia Europejska, wzmocniono także istniejące biuro w Banja Luce. Po wydzieleniu mandatu specjalnego przedstawiciela Unii Europejskiej (SPUE) z Biura Wysokiego Przedstawiciela, UE poprzez swoją wyraźniejszą obecność przejęła przewodnictwo w wielu dziedzinach, pomagając władzom we wdrażaniu założeń agendy UE. W tym kontekście UE będzie nadal wzmacniała swoje poparcie dla instytucji krajowych. Niezbędne są dalsze znaczne wysiłki w celu spełnienia pozostałych wymogów i ułatwienia przemian pozwalających odejść od międzynarodowego systemu zarządzania i bezpieczeństwa. Bośnia i Hercegowina powinna stać się krajem, którego wewnętrzne instytucje ponoszą pełną odpowiedzialność za proces polityczny i ustawodawczy, zgodnie z wymaganiami, jakie stawia się przed państwem dążącym do członkostwa w UE. Priorytetową kwestią jest potrzeba stworzenia stabilnego klimatu politycznego i umieszczenia agendy UE w centrum procesu politycznego Wola polityczna do osiągnięcia porozumienia w oparciu o kompromis ma podstawowe znaczenie dla realizacji aspiracji kraju i jego obywateli do przystąpienia do UE. Kosowo Równolegle z niniejszym komunikatem Komisja przyjęła komunikat na temat studium wykonalności w sprawie układu o stabilizacji i stowarzyszeniu z Kosowem. 4.2. Turcja Ze względu na dynamiczną gospodarkę, swoje strategiczne położenie oraz istotną rolę w regionie Turcja jest krajem o dużym znaczeniu dla UE, który przyczynia się do realizacji polityki zagranicznej UE i do bezpieczeństwa energetycznego. Poprzez unię celną Turcja jest już w dużej mierze zintegrowana z UE i odgrywa rolę ważnego czynnika konkurencyjności Europy. UE pozostaje natomiast najważniejszym punktem zaczepienia dla modernizacji tureckiej gospodarki i polityki. Obie strony odniosłyby korzyści z dalszego rozwoju tych powiązań. Potencjał stosunków UE-Turcja można w pełni wykorzystać tylko w ramach aktywnego i wiarygodnego procesu akcesyjnego. Proces akcesyjny jest nadal najbardziej odpowiednią strukturą do wspierania reform związanych z UE, rozwoju dialogu na temat polityki zagranicznej i kwestii bezpieczeństwa, wzmocnienia konkurencyjności gospodarczej i coraz szerszej współpracy w dziedzinie energii oraz sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. W procesie tym przestrzegane muszą być zobowiązania UE oraz ustalone warunki członkostwa. W tym kontekście Komisja uruchomiła w maju 2012 r. pozytywny program w stosunkach z Turcją w celu ożywienia procesu akcesyjnego po okresie stagnacji i nadania stosunkom między UE i Turcją świeżej dynamiki. Pozytywny program nie jest alternatywą dla negocjacji akcesyjnych, lecz raczej sposobem na ich wsparcie. Koncentruje się on na obszarach wspólnego zainteresowania, takich jak dostosowanie przepisów do dorobku prawnego UE, ściślejsza współpraca w zakresie energii, wiz, mobilności i migracji, unii celnej, polityki zagranicznej, reform politycznych, zwalczania terroryzmu i zwiększonego uczestnictwa w programach propagujących kontakty międzyludzkie. Sześć z ośmiu grup roboczych, które ustanowiono w ramach pozytywnego programu w celu wsparcia dostosowania przepisów do dorobku UE, odbyło swoje pierwsze posiedzenia. Kluczowe znaczenie ma aktywne wsparcie przez Turcję pozytywnego programu oraz jej perspektywy europejskiej. W interesie zarówno UE, jak i Turcji leży to, aby negocjacje w sprawie przystąpienia odzyskały swoją dynamikę, również po to aby zapewnić, że UE pozostaje punktem odniesienia dla reform w Turcji. Ponadto Rada zwróciła się do Komisji o ustanowienie szerszych ram dialogu i współpracy między UE a Turcją, aby objąć nimi pełne spektrum polityki w dziedzinie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. Rada zwróciła się również do Komisji o podjęcie kroków na rzecz stopniowej i długoterminowej liberalizacji reżimu wizowego, równolegle z podpisaniem umowy o readmisji między Turcją i UE. Umowę parafowano w czerwcu i obecnie niezbędne jest jej podpisanie przez Turcję, aby można było rozpocząć wdrażanie planu działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego. Biorąc pod uwagę dalszy rozwój Turcji jako potencjalnego centrum energetycznego, a także wspólne wyzwania, przed którymi stoi Turcja i UE, Komisja i Turcja podjęły również decyzję o zacieśnieniu współpracy w odniesieniu do szeregu ważnych kwestii energetycznych. Dialog polityczny z UE w zakresie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa stał się znacznie intensywniejszy. Postępy w polityce wspólnego sąsiedztwa Turcji i UE potwierdziły ważną rolę Turcji i jej cenny wkład w politykę zagraniczną UE i bezpieczeństwo energetyczne. Turcja w dalszym ciągu odgrywała pozytywną rolę, wspierając ruchy reformatorskie w krajach Afryki Północnej i na Bliskim Wschodzie. Współpraca w sprawie Syrii jest intensywna. Posiedzenia w ramach dialogu politycznego, w tym na poziomie ministerialnym, dotyczą kwestii polityki zagranicznej stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania UE i Turcji, takich jak Afryka Północna, Bliski Wschód, Bałkany Zachodnie, Afganistan/ Pakistan i południowy Kaukaz. Turecka gospodarka nadal szybko rośnie, ale znaczna nierównowaga zewnętrzna i znacząca presja inflacyjna pozostają największymi zagrożeniami dla stabilności makroekonomicznej. Wyzwaniem pozostaje wysoki udział zatrudnienia nieformalnego, segmentacja rynków pracy i zakończenie reformy prawodawstwa dotyczącego związków zawodowych. Komisja bada sposoby zaradzenia obawom Turcji w kwestiach związanych z unią celną, także tych dotyczących umów o wolnym handlu zawartych przez UE z państwami trzecimi. Jednocześnie Komisja podkreśla konieczność modernizacji unii celnej oraz rozwiązania niezgodności, które utrudniają wymianę handlową między Turcją i UE. Komisja zwróciła się do Banku Światowego o przeprowadzenie oceny funkcjonowania unii celnej, w celu jej unowocześnienia. Komisja będzie nadal prowadzić działania zmierzające do realizacji pozytywnego programu, aby nadać nową dynamikę procesowi akcesyjnemu i umożliwić bardziej konstruktywne stosunki. Rosną obawy związane z brakiem znaczącego postępu Turcji w kierunku pełnego osiągnięcia kryteriów politycznych. Pomimo wprowadzenia w ostatnim okresie poprawek do różnych przepisów prawnych w zakresie poszanowania praw podstawowych sytuacja w tej dziedzinie jest nadal źródłem poważnych problemów w terenie. Z powodu nieproporcjonalnego stosowania przepisów dotyczących terroryzmu i przestępczości zorganizowanej dochodzi do powtarzających się naruszeń prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego oraz prawa do rzetelnego procesu sądowego, jak również wolności słowa oraz wolności zgromadzeń i zrzeszania się. Ważne jest, aby Turcja zajęła się wszystkimi kwestiami dotyczącymi niezależności, bezstronności i skuteczności sądownictwa. Poważnymi kwestiami pozostają dalsze ograniczenie w praktyce wolności mediów i rosnąca liczba spraw sądowych przeciwko pisarzom i dziennikarzom. W rezultacie autocenzura staje się coraz bardziej powszechna. Komisja z zadowoleniem przyjmuje zaangażowanie rządu Turcji w szybkie przedstawienie czwartego pakietu reform sądownictwa i wzywa do usunięcia wszystkich głównych kwestii, które obecnie wpływają na korzystanie w praktyce z wolności słowa. Ponadto poważnym wyzwaniem dla tureckiej demokracji pozostaje kwestia kurdyjska; rozwiązanie polityczne jest pilnie potrzebne. Ogólnie rzecz biorąc, Turcja musi dołożyć dalszych znaczących wysiłków, aby osiągnąć najwyższe standardy demokracji i praw człowieka. Trwające obecnie prace nad nową konstytucją stanowią dobrą okazję w tym zakresie. Ataki terrorystyczne przeprowadzane przez PKK, która znajduje się na unijnej liście organizacji terrorystycznych, stały się znacznie częstsze, w szczególności w ciągu ostatnich kilku miesięcy. Ataki terrorystyczne były stanowczo i wielokrotnie potępiane przez UE. UE i Turcją prowadzą czynny dialog dotyczący zwalczania terroryzmu, a walka z terroryzmem jest ważnym aspektem pozytywnego programu dla Turcji. W drugiej połowie 2012 r. Turcja zamroziła swoje stosunki z rotacyjną prezydencją w Radzie Unii Europejskiej i odmówiła udziału we wszystkich posiedzeniach, którym przewodniczy prezydencja cypryjska. Komisja ponownie podkreśla swoje poważne zaniepokojenie oświadczeniami i groźbami ze strony Turcji i wzywa do pełnego poszanowania urzędu prezydencji Rady, który jest podstawowym elementem instytucjonalnym UE przewidzianym w Traktacie. Rozmowy pod auspicjami sekretarza generalnego ONZ w celu znalezienia kompleksowego rozwiązania kwestii Cypru wiosną 2012 r. znalazły się w martwym punkcie. Kompleksowe rozwiązanie leży w interesie wszystkich stron, ponieważ zwiększyłoby ono stabilność w południowo-wschodniej części basenu Morza Śródziemnego, oferując nowe możliwości gospodarcze państwom członkowskim i Turcji oraz silnie pobudzając negocjacje akcesyjne Turcji z UE. Wzywa się zatem Turcję do aktywnego zaangażowania się ze wszystkimi stronami na rzecz udanego zakończenia procesu. UE podkreśliła również wszystkie suwerenne prawa państw członkowskich UE, które obejmują zawieranie umów dwustronnych oraz poszukiwanie i wydobywanie ich zasobów naturalnych, zgodnie z dorobkiem prawnym UE oraz prawem międzynarodowym, w tym Konwencją Organizacji Narodów Zjednoczonych o prawie morza. Zgodnie z powtórzonymi stanowiskami Rady i Komisji z minionych lat Komisja podkreśla, że sprawą pilną jest wypełnienie przez Turcję jej zobowiązań polegających na pełnym wykonaniu protokołu dodatkowego i poczynienie postępów w kierunku normalizacji stosunków dwustronnych z Republiką Cypru. Komisja wzywa również do unikania wszelkiego rodzaju gróźb, źródeł napięć lub działań, które mogłyby zaszkodzić dobrosąsiedzkim kontaktom oraz idei pokojowego rozwiązywania sporów. UE będzie kontynuować działania następcze w stosunku do postępów dokonanych w tych obszarach i będzie te postępy weryfikować, zgodnie z odnośnymi decyzjami Rady. Turcja powinna wzmocnić wysiłki na rzecz rozwiązania otwartych kwestii dwustronnych z państwami sąsiadującymi, w tym sporów dotyczących granic. Grecja i Cypr złożyły liczne skargi formalne dotyczące naruszeń ich wód terytorialnych oraz przestrzeni powietrznej przez Turcję. 4.3. Islandia Przystąpienie Islandii do UE jest kwestią wzajemnych korzyści. Wzrasta liczba dziedzin, w których interesy UE oraz Islandii są zbieżne; dotyczy to m.in. odnawialnych źródeł energii oraz zmian klimatu, strategicznego znaczenia unijnej polityki dotyczącej Arktyki. Silna legitymacja demokratyczna Islandii będzie z korzyścią dla Unii. Negocjacje akcesyjne z Islandią rozwijają się prawidłowo, a ogólny poziom dostosowania przepisów do dorobku UE jest dobry ze względu na członkostwo w Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) oraz pełne uczestnictwo w strefie Schengen od 2001 r. Ponad połowa rozdziałów negocjacyjnych została otwarta, z czego 10 zostało tymczasowo zamkniętych. Kwestia przystąpienia do UE jest tematem ożywionej debaty publicznej w Islandii. Komisja będzie dalej wspierać Islandię w działaniach informacyjnych w tej dziedzinie oraz w propagowaniu kontaktów międzyludzkich. Komisja jest przekonana, że UE może przedstawić pakiet negocjacyjny uwzględniający specyfikę i oczekiwania Islandii, zgodny z ustalonymi ramami negocjacji akcesyjnych, a równocześnie w pełni respektujący zasady i dorobek prawny Unii. Umożliwi to również, we właściwym czasie, w pełni świadomą decyzję ludności Islandii. Islandia nadal spełnia kryteria polityczne. Jest państwem demokratycznym o silnej strukturze instytucjonalnej i głęboko zakorzenionych tradycjach demokracji pośredniej. System sądowy spełnia wysokie standardy, a Islandia zapewnia stałe podnoszenie zaawansowanego już poziomu ochrony praw podstawowych. Po głębokiej i długotrwałej recesji powróciło ożywienie gospodarcze z dobrym wzrostem w latach 2011-2012 i poprawą warunków makroekonomicznych. Ogólnie rzecz biorąc, osiągnięcia Islandii w wypełnianiu zobowiązań w ramach EOG są w dużej mierze zadowalające. Należy odnotować pewne niedociągnięcia w takich dziedzinach jak usługi finansowe, bezpieczeństwo żywności i swobodny przepływ kapitału. Tymczasowe ograniczenia w odniesieniu do swobodnego przepływu kapitału przyjęte w następstwie kryzysu finansowego w 2008 r. pozostają w mocy. Urząd Nadzoru EFTA (ESA) wszczął w Trybunale Sprawiedliwości EFTA postępowanie przeciwko Islandii w sprawie dotyczącej Icesave. 5. Wspieranie i wspomaganie państw objętych procesem rozszerzenia 5.1. Pomoc finansowa Komisja wspiera państwa objęte procesem rozszerzenia w przygotowaniach do akcesji poprzez oferowanie wsparcia finansowego i technicznego za pośrednictwem specjalnego instrumentu finansowego - instrumentu pomocy przedakcesyjnej (IPA). W okresie 2007-2013 budżet IPA wyniósł 11,6 mld EUR. Najważniejsze osiągnięcia to zwiększenie zdolności i przeprowadzenie w państwach będących beneficjentami reform w zakresie praworządności, sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, reformy administracji publicznej, praw podstawowych, rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i dialogu. Przyczyniły się one m.in. do pomyślnego zakończenia negocjacji w sprawie przystąpienia Chorwacji do UE i rozpoczęcia w czerwcu 2012 r. negocjacji akcesyjnych z Czarnogórą. Wspierane są inwestycje w rozwój gospodarczy i społeczny oraz rozwój obszarów wiejskich, jak również współpraca regionalna na Bałkanach Zachodnich. Przykładem konkretnych projektów wsparcia są m.in. szkolenia policji w Czarnogórze w dziedzinie przestępczości zorganizowanej i korupcji, prowadzenie programu dotacji wspierającego zatrudnienie kobiet w Turcji oraz finansowanie modernizacji kolei na odcinku korytarza X w Chorwacji zapewniającego połączenie z koleją serbską. W kwestii kolejnych wieloletnich ram finansowych na lata 2014-2020 Komisja zaproponowała przydział finansowy w wysokości 14,1 mld EUR w ramach nowego instrumentu IPA II, tj. podobny poziom finansowania w cenach stałych w porównaniu do obecnych ram finansowych. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący nowego rozporządzenia IPA II w grudniu 2011 r. jako część pakietu instrumentów dotyczących kolejnych wieloletnich ram finansowych. Głównymi nowościami w IPA II jest lepsze strategiczne ukierunkowanie przedakcesyjnej pomocy finansowej poprzez ustanowienie silniejszych powiązań z priorytetami określonymi w strategii rozszerzenia, jak również planowanie wieloletnie. Lepsze strategiczne planowanie pomocy przedakcesyjnej będzie odzwierciedlone we wspólnych ramach strategicznych oraz dokumentach strategicznych dotyczących jednego państwa (lub kilku państw) odnoszących się do całego okresu obowiązywania kolejnych ram finansowych i obejmujących w spójniejszy sposób ograniczoną liczbę obszarów polityki, które zastąpią obecne „komponenty”. W tym celu w dokumentach strategicznych wprowadzony zostanie czynnik wydajności oraz jasne cele dotyczące pomocy wraz z realistycznymi wskaźnikami. Czynnik wydajności pozwoli nagradzać państwa osiągające dobre wyniki, a także zwiększy elastyczność w zakresie realokacji funduszy również w przypadku słabych wyników. Ponadto w ramach IPA II, zarówno kraje kandydujące jak i potencjalne kraje kandydujące będą miały dostęp do tych samych rodzajów wsparcia, które będą uzależnione głównie od ich potrzeb i zdolności, jak również udokumentowanych wyników w wykorzystaniu pomocy przedakcesyjnej. Na poziomie programów operacyjnych i podobnie jak w przypadku innych zewnętrznych instrumentów UE wzmocnione zostanie współfinansowanie strategii sektorowych ustalonych z państwami będącymi beneficjentami, w przeciwieństwie do finansowania projektów indywidualnych. Tym samym zwiększy się udział pomocy udzielanej na poziomie sektorowym (w tym sektorowego wsparcia budżetowego dla wybranych obszarów polityki). Bardziej systematyczne programowanie wieloletnie będzie stosowane również do pomocy na rzecz przemian i tworzenia instytucji (np. reformy administracji publicznej, reformy systemu sprawiedliwości itp.), wspierając skuteczne wdrażanie powiązanych strategii sektorowych. Celem jest wykorzystanie funduszy do wsparcia szerokich reform w sposób pozwalający skuteczniej wykorzystać środki na rzecz przygotowania krajów do członkostwa niż poprzez oddzielne, pojedyncze projekty. Dwa główne cele IPA to wspieranie procesu akcesyjnego i rozwoju społeczno-gospodarczego beneficjentów. Umacnianie instytucji demokratycznych i państwa prawa, reformy administracji publicznej oraz dobrych rządów pozostanie jednym z najważniejszych celów przyszłej pomocy przedakcesyjnej we wszystkich państwach będących beneficjentami, podobnie jak zwalczanie korupcji i przestępczości zorganizowanej, rozwój społeczeństwa obywatelskiego oraz propagowanie i ochrona praw człowieka i podstawowych wolności. Ze względu na „nowe podejście” do rozdziałów 23 i 24 oraz z uwagi na długoterminowy charakter reform prowadzonych w tych dziedzinach i potrzebę udokumentowania osiągnięć przed przystąpieniem, IPA II będzie wspierać spełnienie wymagań przez państwa będące beneficjentami w tych dziedzinach od wczesnego etapu. Pomoc będzie również przeznaczona na wsparcie rozwoju gospodarczego i społecznego, współpracy regionalnej i współpracy terytorialnej (działania w zakresie współpracy transgranicznej, transnarodowej i międzyregionalnej). Wsparcie dla rozwoju gospodarczego i społecznego przeznaczone będzie na kwestie takie jak rozwój kapitału rzeczowego, poprawa połączeń z UE i sieciami regionalnymi, wspieranie wzrostu zatrudnienia i rozwoju kapitału ludzkiego, włączenie społeczne i gospodarcze. Wsparcie finansowe będzie wymagać od państw objętych procesem rozszerzenia przyjęcia kompleksowych i trwałych strategii w priorytetowych sektorach, takich jak sprawiedliwość i sprawy wewnętrzne, administracja publiczna, rozwój sektora prywatnego, transport, energia, środowisko i zmiany klimatu, rozwój społeczny, rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich. Proces ten ma spowodować zwiększenie odpowiedzialności na szczeblu lokalnym i szerokie porozumienie w sprawie tych strategii, poprawę zdolności państw będących beneficjentami pomocy w ramach IPA do planowania, wdrożenia i monitorowania ich realizacji oraz połączenie tych działań z szerszymi przygotowaniami do członkostwa w UE. 5.2. Korzyści wynikające z większej integracji przed przystąpieniem Obywatele państw objętych procesem rozszerzenia odczuwają znaczne korzyści jeszcze przed faktycznym przystąpieniem. Udział w programach UE, społeczeństwo obywatelskie oraz inne inicjatywy, ruch bezwizowy, a także handel w ramach układu o stabilizacji i stowarzyszeniu zbliżają obywateli do Unii Europejskiej. Udział w programach UE jest dostępny dla większości krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących, w 2012 r. Komisja przedstawiła wniosek mający na celu rozszerzenie tej możliwości także na Kosowo. W ten sposób państwa te zapoznają się z poszczególnymi obszarami polityki UE oraz jej metodami pracy i stopniowo integrują się z sieciami UE. Na przykład coraz większa liczba studentów wykorzystuje możliwość udziału w programach Erasmus i Erasmus Mundus, a naukowcy i badacze z regionu współpracują ze swoimi partnerami w UE w ramach 7. programu ramowego w dziedzinie badań naukowych. Bezwizowe podróże do UE są jedną z najbardziej widocznych korzyści bliższej integracji z UE dla obywateli państw objętych procesem rozszerzenia. W strefie Schengen znajduje się już Islandia. Na Bałkanach Zachodnich obywatele chorwaccy już od pewnego czasu korzystają z bezwizowego wjazdu na całe terytorium UE. Obywatelom byłej jugosłowiańskiej republiki Macedonii, Czarnogóry i Serbii przyznano prawo bezwizowego podróżowania do strefy Schengen w grudniu 2009 r.; ten sam status przyznano rok później obywatelom Albanii oraz Bośni i Hercegowiny. Te niedawne decyzje wynikały ze spełnienia przez te państwa szeregu wymogów określonych w ramach prowadzonych przez Komisję dialogów w sprawie zniesienia obowiązku wizowego. Dialogi stanowiły silną zachętę do przeprowadzania reform w kierunku osiągnięcia standardów UE w dziedzinie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, jak również w zakresie umacniania praworządności oraz zwalczania międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, korupcji i nielegalnej migracji. W świetle późniejszych wypadków, wskazujących na pewne nadużycia systemu bezwizowego i azylowego, Komisja ustanowiła, począwszy od stycznia 2011 r., mechanizm monitorowania związany z wprowadzeniem liberalizacji systemu wizowego, co doprowadziło do zwiększenia kontroli na miejscu. Liczba nieuzasadnionych wniosków o azyl jest nadal wysoka w niektórych państwach członkowskich UE, co będzie wymagało stałych, ukierunkowanych działań od każdego z państw w regionie. Ogólnie rzecz biorąc, przyjęto nowe wnioski umożliwiające tymczasowe zawieszenie istniejącego ruchu bezwizowego z państwem trzecim w przypadku nagłego napływu osób. W styczniu 2012 r. Komisja rozpoczęła dialog w sprawie liberalizacji reżimu wizowego z Kosowem. UE i Turcja nasiliły współpracę w zakresie kwestii związanych z wizami i migracją. Parafowano umowę o readmisji między UE a Turcją. Jej szybkie podpisanie i skuteczne wdrażanie mają kluczowe znaczenie, także z myślą o dalszych krokach w kierunku liberalizacji reżimu wizowego w sposób stopniowy i długoterminowy. UE nadal dostarcza szerokiego wsparcia dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego w państwach objętych procesem rozszerzenia, głównie w ramach instrumentu wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Pomaga to organizacjom społeczeństwa obywatelskiego wzmocnić swój potencjał i profesjonalizm oraz zachęca do tworzenia sieci kontaktów na wszystkich szczeblach – unijnym, krajowym, regionalnym, co umożliwi im angażowanie się w skuteczny dialog z podmiotami publicznymi i prywatnymi oraz monitorowanie rozwoju w obszarach takich jak praworządność i poszanowanie praw podstawowych. Zasadnicze znaczenie dla dojrzałej demokracji, poszanowania praw człowieka oraz praworządności mają działania w ramach społeczeństwa obywatelskiego. Prężne społeczeństwo obywatelskie przyczynia się do zwiększenia odpowiedzialności politycznej, pogłębienia zrozumienia i integracji oraz wsparcia dla reform związanych z przystąpieniem i pojednania w społeczeństwach podzielonych konfliktem. Czarnogóra podjęła działania w celu włączenia organizacji społeczeństwa obywatelskiego w przygotowania do negocjacji akcesyjnych. W większości państw objętych procesem rozszerzenia społeczeństwo obywatelskie nadal się rozwijało. W niektórych przypadkach należy silniej propagować akceptację organizacji społeczeństwa obywatelskiego i stworzyć klimat i warunki lepiej sprzyjające lepszemu dialogowi politycznemu. Nadal aktualne pozostają kwestie finansowania – także w zakresie wsparcia rządowego i stabilności. Wsparcie ze środków IPA jest ukierunkowane na te kwestie w ramach wspólnotowych ram strategicznych, natomiast dzięki zmianom przewidzianym w rozporządzeniu finansowym możliwa będzie współpraca Komisji z większymi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w regionie, aby zapewnić mniejsze dotacje dla lokalnych organizacji skupiających zwykłych obywateli, umożliwiając w ten sposób poprawę kontroli demokratycznej oraz zajęcie się kwestiami, które bezpośrednio dotyczą obywateli. 5.3. Informacja i komunikacja Aby polityka rozszerzenia, a w szczególności przystąpienie nowych państw członkowskich, była skuteczna i trwała, musi mieć wsparcie i zrozumienie opinii publicznej. Jest to trudne w sytuacji, gdy w szczególności w kontekście trwającego kryzysu finansowego i długu państwowego, rola organów publicznych, w tym Unii Europejskiej, jest coraz bardziej kwestionowana. Komisja jest zdania, że aby odpowiedzieć na te wyzwania, proces rozszerzenia musi być bardziej przejrzysty, spójny i wiarygodny dla obywateli i najważniejszych zainteresowanych stron, zarówno w państwach członkowskich, jak i w państwach objętych procesem rozszerzenia. Podobnie jak w innych dziedzinach polityki, opinia publiczna oczekuje namacalnych dowodów skuteczności rozszerzenia Unii Europejskiej i jego potencjału transformacyjnego we właściwych krajach, jak również wartości dodanej dla UE jako całości. W jeszcze większym stopniu niż w przeszłości wszystkie instytucje UE będą więc musiały dostarczać informacji na temat procesu rozszerzenia, zaangażowanych krajów i jego skutków dla UE, przyczyniając się do rzetelnej debaty publicznej na temat rozszerzenia. Należy obalać nieuzasadnione mity na temat procesu rozszerzenia, a równocześnie rozwiać uzasadnione obawy obywateli. Państwa członkowskie oraz państwa objęte procesem rozszerzenia odgrywają wiodącą rolę w działaniach informacyjno-komunikacyjnych wobec swoich obywateli; wkład rządowy w debaty krajowe powinien uzupełniać działania komunikacyjne instytucji UE. Państwa członkowskie muszą informować swoich obywateli o swoich decyzjach w kwestiach rozszerzenia podejmowanych wspólnie w ramach organów UE oraz wyjaśniać te decyzje. W państwach objętych procesem rozszerzenia przywódcy polityczni powinni wyjaśniać, że podejmowane przez nich decyzje w sprawie reform są związane z procesem akcesyjnym, ale również przyczyniają się same w sobie do lepszego funkcjonowania państwa. Może to pomóc w odzyskaniu podparcia w krajach, gdzie pogłębił się rozdźwięk między polityką rządu a opinią obywateli na temat rozszerzenia UE. Stworzy to również szerokie poparcie społeczne dla reform niezbędnych do umożliwienia państwom objętym procesem rozszerzenia spełnienia rygorystycznych lecz sprawiedliwych warunków członkostwa w UE. 6. Wnioski i zalecenia Na podstawie powyższej analizy Komisja przedstawia następujące wnioski i zalecenia: I 1. Od momentu swojego powstania UE poprzez politykę rozszerzenia odpowiadała na uzasadnione dążenie ludności naszego kontynentu do zjednoczenia we wspólnym europejskim przedsięwzięciu. Projekt europejski rozpoczął się od sześciu państw, a obecnie 1 lipca 2013 r. dołączy do niego Chorwacja jako 28 państwo członkowskie. 2. W czasie gdy na świecie panuje znaczna niepewność a UE stoi w obliczu poważnych wyzwań, równocześnie zaś integracja gospodarcza, finansowa i polityczna nabiera nowej dynamiki, polityka rozszerzenia przyczynia się do pokoju, bezpieczeństwa i dobrobytu na naszym kontynencie. Zbliżające się przystąpienie Chorwacji, rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych z Czarnogórą i przyznanie Serbii statusu kraju kandydującego wyraźnie świadczą o potencjale transformacyjnym rozszerzenia i pokazują, co można osiągnąć w regionie, który jeszcze kilkanaście lat temu był rozdarty wojną. Rozszerzenie o Europę Południowo-Wschodnią pomoże uniknąć dużo wyższych kosztów, z jakimi należałoby się liczyć, gdyby trzeba było radzić sobie z konsekwencjami niestabilności. Jest to inwestycja w trwałą demokrację i dowód na to, że UE nadal jest w stanie działać na arenie światowej. 3. Wyzwania stojące przed strefą euro podobnie jak niedawny światowy kryzys finansowy unaoczniły wzajemne zależności między krajowymi gospodarkami państw w UE i poza nią. Podkreślają one, jak wielkie znaczenie ma dalsze umacnianie stabilności gospodarczej i finansowej oraz promowanie wzrostu gospodarczego – także w państwach objętych procesem rozszerzenia. Proces rozszerzenia jest narzędziem o wielkiej mocy, umożliwiającym realizację tego celu. 4. Perspektywa przystąpienia do UE, obwarowana rygorystycznymi ale sprawiedliwymi warunkami, których podstawą jest ocena na podstawie własnych osiągnięć danego państwa, napędza reformy polityczne i gospodarcze, przekształca społeczeństwo, wzmacnia praworządność oraz otwiera nowe możliwości dla obywateli i przedsiębiorstw. W okresie stagnacji gospodarczej minimalizuje ona zagrożenie związane z oporem wobec zasadniczych reform. 5. Wiarygodność procesu rozszerzenia ma podstawowe znaczenie dla jego powodzenia. Utrzymanie tempa rozszerzenia oraz reform to dwa oblicza tego samego problemu. Odnowiony konsensus w sprawie rozszerzenia, uzgodniony na szczycie Rady Europejskiej, pozostaje podstawą polityki rozszerzenia UE. Rozszerzenie jest z definicji procesem stopniowym, opartym na rzetelnym i trwałym wdrażaniu reform w zainteresowanych państwach. Polityka rozszerzenia została dostosowana na podstawie wniosków wyciąganych z kolejnych przystąpień, aby zapewnić płynną integrację nowych państw członkowskich i aby wyjść naprzeciw potrzebom krajów w okresie transformacji, w szczególności w dziedzinie praworządności. 6. Wzmocnienie praworządności i demokratycznych rządów ma kluczowe znaczenie dla procesu rozszerzenia. Po zatwierdzeniu przez Radę zaproponowanego przez Komisję nowego podejścia do negocjacji dotyczących sądownictwa i praw podstawowych oraz obszaru sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa, praworządność, w tym wspólne wyzwania takie jak walka z przestępczością zorganizowaną i korupcją, jest silnie zamocowana w centrum polityki rozszerzenia. Negocjacje akcesyjne dotyczące tych rozdziałów będą otwierane na wczesnym etapie procesu i zamykane na jego końcu, aby zapewnić maksymalnie dużo czasu na osiągnięcie solidnych wyników i nieodwracalności reform. Komisja będzie w dalszym ciągu priorytetowo traktować kwestie związane z praworządnością już przed rozpoczęciem negocjacji akcesyjnych, również poprzez zorganizowany dialog i wsparcie sektorowe w ramach IPA II. 7. W kilku krajach poważnym problemem pozostaje kwestia wolności słowa. W związku z utrzymującymi się wyzwaniami w tej dziedzinie, Komisja nadal będzie priorytetowo traktować tę kwestię w ramach procesu akcesyjnego. Komisja planuje w pierwszej połowie 2013 r. kolejne działanie w nawiązaniu do konferencji „Speak Up!”, która odbyła się w maju 2011 r. Konferencja ta powinna zgromadzić przedstawicieli mediów oraz społeczeństwa obywatelskiego z państw Bałkanów Zachodnich i Turcji. Wyniki oraz działania następcze związane z tą konferencją zostaną wzięte pod uwagę podczas działań monitorujących i sprawozdawczych Komisji. Komisja będzie kontynuować bliską współpracę z Parlamentem Europejskim w tej dziedzinie. 8. Aby poradzić sobie z trudnymi sytuacjami, w tym przeszkodami w procesie akcesyjnym, w wielu dziedzinach konieczne jest podejście dostosowane do specyfiki kraju. Komisja uruchomiła m.in. pozytywny program dla Turcji oraz kilka dialogów wysokiego szczebla i zorganizowanych dialogów na Bałkanach Zachodnich. Inicjatywy tego rodzaju już zwiększają dynamikę reform. Stanowią one pomost do negocjacji akcesyjnych, lecz ich nie zastępują. Komisja zaangażowała się w tę formę rozszerzenia i nadal będzie skupiać się na kluczowych obszarach takich jak praworządność, demokratyczne rządy i reformy gospodarcze. 9. Współpraca gospodarcza oraz dobre stosunki sąsiedzkie są istotnymi elementami procesu stabilizacji i stowarzyszenia. Głównymi wyzwaniami dla stabilności na Bałkanach Zachodnich pozostają kwestie wynikające z przeszłych konfliktów, w tym zbrodnie wojenne, powrót uchodźców, traktowanie mniejszości i zagwarantowania równych praw dla wszystkich obywateli. Należy pilnie zająć się ich rozwiązaniem. Postępy na forach regionalnych powinny być większe, a współpraca regionalna powinna obejmować wszystkie strony. Spory pomiędzy grupami etnicznymi lub dotyczące kwestii statusu można skutecznie rozwiązać w drodze dialogu i kompromisu. 10. Zainteresowane strony powinny ‑ w duchu dobrych stosunków sąsiedzkich ‑ rozwiązywać otwarte kwestie dwustronne z determinacją i uwzględnieniem ogólnych interesów UE na jak najwcześniejszym etapie procesu rozszerzenia. Spory dwustronne nie powinny hamować procesu rozszerzenia. Komisja wzywa zainteresowane strony do podjęcia wszelkich wysiłków na rzecz rozwiązania otwartych sporów granicznych zgodnie z ustanowionymi zasadami i środkami, które w stosownych przypadkach obejmują przekazanie sporów do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości lub innych istniejących lub doraźnych organów rozwiązywania sporów. Ramy negocjacji akcesyjnych mogą dać silniejszy polityczny impuls do rozwiązania sporów. Komisja jest gotowa ułatwić poszukiwanie rozwiązań. 11. Olbrzymie znaczenie ma wzmocnienie naprawy gospodarczej w krajach objętych procesem rozszerzenia. Bezrobocie nadal rośnie, a większość gospodarek krajów Bałkanów Zachodnich ponownie się kurczy. Turecka gospodarka nadal rosła, jednak na poziomie niższym niż poprzednio. Odnowa gospodarcza w Islandii rozpoczęła się w 2011 r. i proces ten w bieżącym roku trwał nadal. UE zamierza nadal wspierać te kraje poprzez doradztwo polityczne i pomoc finansową. Ramy inwestycyjne dla Bałkanów Zachodnich będą wykorzystane w celu odpowiedniego przygotowania i wsparcia - w ścisłej współpracy z międzynarodowymi instytucjami finansowymi - inwestycji najbardziej potrzebnych do zwiększenia wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Komisja nadal będzie również włączać kraje objęte procesem rozszerzenia w strategię „Europa 2020”. 12. W obliczu trwających obecnie dalekosiężnych zmian zarządzania gospodarczego w UE Komisja będzie nadal informować o nich państwa objęte procesem rozszerzenia oraz włączać je w te zmiany. Będzie ona stopniowo dostosowywać w tym względzie istniejący nadzór gospodarczy nad krajami objętymi procesem rozszerzenia oraz badać możliwości bardziej celowego wykorzystania posiedzeń w ramach układu o stabilizacji i stowarzyszeniu do rozwiązania problemów konkurencyjności i zatrudnienia. 13. W grudniu 2011 r. Komisja przedstawiła swój wniosek dotyczący nowego rozporządzenia IPA II na okres wieloletnich ram finansowych 2014-2020. IPA II ma zapewnić ściślejsze powiązanie z priorytetami strategii rozszerzenia, w tym wzmocnienie instytucji demokratycznych i praworządności oraz położenie większego nacisku na rozwój społeczno-gospodarczy. Rozporządzenie to umożliwi większe wsparcie dla strategii sektorowych, przy zwiększonej elastyczności i uproszczonych procedurach. 14. Znacznie korzyści obywatelom państw objętych procesem rozszerzenia przynosi obecnie handel w ramach układu o stabilizacji i stowarzyszeniu, ruch bezwizowy oraz udział w programach wspólnotowych. W styczniu 2012 r. Komisja rozpoczęła dialog z Kosowem w sprawie liberalizacji reżimu wizowego. Parafowano umowę o readmisji między UE a Turcją. Teraz konieczne jest jej szybkie podpisanie i skuteczne wdrożenie, również w kontekście dalszych kroków w kierunku liberalizacji reżimu wizowego. Równocześnie państwa powinny wzmocnić środki zapobiegające nadużyciom podczas ruchu bezwizowego. 15. Polityka rozszerzenia, aby być skuteczna i trwała, potrzebuje zrozumienia i wsparcia opinii publicznej. Państwa członkowskie i państwa objęte procesem rozszerzenia mają do odegrania istotną rolę w działaniach informacyjno-komunikacyjnych skierowanych do swoich obywateli. Niezbędne jest propagowanie zrozumienia i rzeczowej debaty na temat wpływu polityki rozszerzenia, zwłaszcza w okresie, gdy UE boryka się z poważnymi wyzwaniami. Ze swojej strony Komisja będzie nadal dostarczać informacji na temat procesu rozszerzenia, wnosząc wkład w rzetelną debatę publiczną na temat rozszerzenia. 16. Proces rozszerzenia jest z natury rzeczy bardzo otwarty i wymaga szerokiego zaangażowania zainteresowanych stron. W krajach objętych procesem rozszerzenia szerokie porozumienie polityczne oraz wsparcie ludności dla niezbędnych reform w znaczący sposób przyczynia się do przemian niezbędnych do postępów w drodze do UE. Komisja będzie również nadal udzielać wparcia poprzez instrument wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, skupiając się w większym stopniu na mniejszych dotacjach dla lokalnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego. II 17. Chorwacja: Równolegle z niniejszym komunikatem Komisja przyjęła komunikat na temat głównych ustaleń zawartych w wyczerpującym sprawozdaniu monitorującym dotyczącym gotowości Chorwacji do członkostwa w UE. Komisja stwierdza, że Chorwacja nadal osiągała postępy w przyjmowaniu i wdrażaniu prawodawstwa UE, a obecnie kończy dostosowywanie swoich przepisów do dorobku prawnego UE. Mimo to Komisja podkreśliła, że w pewnych dziedzinach niezbędne są dalsze wysiłki, a w odniesieniu do niewielkiej liczby kwestii wymagane są wzmożone działania w nadchodzących miesiącach. Dotyczy to w szczególności obszarów polityki konkurencji, sądownictwa i praw podstawowych - zwłaszcza skuteczności sądownictwa – oraz sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa. Istotne jest, aby Chorwacja skupiała się bardziej na zapewnieniu zakończenia przygotowań w wymaganym terminie oraz aby można było to odzwierciedlić w komunikacie dotyczącym końcowego sprawozdania monitorującego w sprawie przygotowań Chorwacji do przystąpienia, który ma zostać przedstawiony przez Komisję wiosną 2013 r. 18. Czarnogóra: Kryteria polityczne są nadal spełnione w wystarczającym stopniu. Otwarcie negocjacji akcesyjnych w czerwcu 2012 r. świadczy o stałych postępach Czarnogóry w przeprowadzaniu najważniejszych reform. Rozpoczęto przegląd czarnogórskiego prawodawstwa, który prawdopodobnie zakończy się latem 2013 r. Negocjacje akcesyjne obejmują nowe podejście do rozdziałów dotyczących sądownictwa i praw podstawowych oraz sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa, kładąc większy nacisk na zasadę praworządności. Podczas negocjacji Czarnogóra będzie musiała udokumentować osiągnięcia w tym obszarze w celu nieodwracalnego wdrażania reform, w szczególności w odniesieniu do zwalczania przestępczości zorganizowanej i korupcji, w tym na wysokim szczeblu. 19. Była jugosłowiańska republika Macedonii: Kryteria polityczne są nadal spełnione w wystarczającym stopniu. Rząd umieścił agendę europejską w centrum swoich działań. Dialog wysokiego szczebla z Komisją w sprawie przystąpienia przyczynił się do przyspieszenia reform i do znacznego postępu w kilku kluczowych obszarach polityki. Należy utrzymać dynamikę reform we wszystkich obszarach, w szczególności w celu zapewnienia ich wdrożenia. Należy nadal skupiać się na praworządności, w tym wolności słowa oraz pojednaniu i stosunkach między poszczególnymi grupami etnicznymi. Komisja zaleca po raz czwarty otwarcie negocjacji akcesyjnych z byłą jugosłowiańską republiką Macedonii. Komisja jest przekonana, że przejście tego państwa do kolejnego etapu procesu przystąpienia jest konieczne do zwiększenia tempa i trwałości reform, obniżenia ryzyka odwrócenia procesu reform, jak również do wzmocnienia stosunków między grupami etnicznymi. Przyczyni się również do zwiększenia wiarygodności Unii Europejskiej i będzie stanowić zachętę do reform w innych częściach regionu. Komisja podkreśla, że kluczowe znaczenie ma utrzymanie dobrych stosunków sąsiedzkich, w tym przyjęcie wynegocjowanego pod auspicjami ONZ i zaakceptowanego przez obie strony rozwiązania kwestii nazwy państwa. Decyzja Rady Europejskiej o rozpoczęciu negocjacji akcesyjnych przyczyniłyby się do stworzenia warunków sprzyjających znalezieniu takiego rozwiązania. W tym względzie Komisja jest gotowa przedstawić bezzwłocznie wniosek dotyczący ram negocjacyjnych, który uwzględnia również konieczność rozwiązania kwestii nazwy na wczesnym etapie negocjacji akcesyjnych. W tym kontekście pod uwagę wzięte zostaną poprzednie ramy, a w szczególności zasady nowego podejścia zatwierdzonego przez Radę w grudniu 2011 r. Powyższe podejście wymaga intensywnego zaangażowania politycznego wszystkich stron przed szczytem Rady Europejskiej. 20. Serbia: Na posiedzeniu Rady Europejskiej w marcu 2012 r. przyznano Serbii statusu kraju kandydującego. Serbia nadal znajduje się na dobrej drodze do spełnienia kryteriów politycznych i warunków procesu stabilizacji i stowarzyszenia. Serbia musi jednak zwrócić szczególną uwagę na praworządność, a w szczególności na obszar sądownictwa, gdzie niedawne komplikacje wskazują na potrzebę odnowienia zobowiązań do dalszych reform, a także zapewnienia jego niezależności, bezstronności i skuteczności, biorąc również pod uwagę niedawne wyroki Trybunału Konstytucyjnego. Również w świetle ostatnich wydarzeń szczególną uwagę należy zwrócić na prawa najsłabszych grup społecznych oraz na niezależność najważniejszych instytucji, takich jak Bank Centralny. Serbia powinna również w dalszym ciągu konstruktywnie angażować się we współpracę regionalną i zacieśniać stosunki z krajami sąsiadującymi. Należy ponownie ożywić tempo reform i dążyć do dalszego wyraźnej i trwałej poprawy stosunków z Kosowem. Dwa ostatnie wydarzenia w ty