W listopadowych wyborach do rad dzielnic nie zaobserwowano istotnej zmiany w preferencjach wyborców. Pojawiło się jednak kilka nowych ugrupowań politycznych, a wyborcy chętniej głosowali na – jak się wydaje – nowych i młodych kandydatów niż na osoby kandydujące już od dawna. Jedna z nowych partii, Neodemokraci, zdobyła 15 z 16 miejsc, o które się ubiegała. Frekwencja wyborcza wyniosła rekordowe 47 %. Wybory do rad dzielnic przeprowadzono w sposób profesjonalny i sprawiedliwy. Obie strony podniosły w pewnych przypadkach zarzuty kupowania głosów, ale Komisja do Spraw Wyborczych stwierdziła, że te zarzuty były bezpodstawne.

UE uważa sprawę zaginięcia pięciu wydawców książek za najpoważniejsze wyzwanie w kontekście prawidłowego funkcjonowania ustawy zasadniczej Hongkongu i zasady „jeden kraj, dwa systemy” od czasu przekazania Hongkongu Chińskiej Republice Ludowej w 1997 r. Sprawa ta budzi poważne obawy co do przestrzegania praw człowieka i podstawowych wolności, a także stosowania przepisów prawa karnego Chińskiej Republiki Ludowej w odniesieniu do czynów, które nie podlegają karze zgodnie z prawem Hongkongu. Sprawa potencjalnie może przynieść długotrwałe konsekwencje dla praworządności w Hongkongu i może mieć wpływ na pozycję Hongkongu jako międzynarodowego ośrodka biznesu. UE wzywa rząd centralny do pełnego przestrzegania przepisów konstytucyjnych ustanowionych dla SRA Hongkong w ramach Chińskiej Republiki Ludowej oraz do przywrócenia zaufania, jakie mieszkańcy Hongkongu i społeczność międzynarodowa pokładają w ustawie zasadniczej oraz zasadzie „jeden kraj, dwa systemy”.

W związku z powstaniem ruchu „Occupy” i niepowodzeniem reformy ordynacji wyborczej stosunki między Hongkongiem a Chinami kontynentalnymi przechodzą obecnie trudny okres. Znaczna część społeczeństwa Hongkongu poważnie obawia się stopniowego ograniczania „wysokiego stopnia autonomii” Hongkongu w Chińskiej Republice Ludowej i spadającego szacunku dla wartości Hongkongu, a także sposobu życia zgodnie z zasadą „jeden kraj, dwa systemy”. Obawy wzbudziło przyjęcie nowej chińskiej ustawy o bezpieczeństwie narodowym w dniu 1 lipca, ponieważ uczyniono w niej konkretne odniesienie do Hongkongu, co zwiększyło ryzyko użycia tej ustawy jako podstawy karania czynów dokonanych przez mieszkańców Hongkongu na terytorium Hongkongu, nawet jeżeli nie podlegają one karze zgodnie z prawem Hongkongu.

Poważne wątpliwości dotyczące prawidłowego funkcjonowania zasady „jeden kraj, dwa systemy” wzbudził fakt, że pod koniec 2015 r. doszło do zaginięcia pięciu osób – w tym dwóch posiadających obywatelstwo UE – powiązanych z działającymi w Hongkongu wydawnictwem i księgarnią, które sprzedają publikacje o treściach krytycznych wobec rządu centralnego. O ile cztery z tych osób widziano po raz ostatni na terytorium Chin kontynentalnych bądź też, w jednym przypadku w Tajlandii, o tyle piąta osoba zaginęła na terytorium Hongkongu i została – jak się wydaje – uprowadzona. Wszystkie te osoby odnalazły się później na terytorium Chin kontynentalnych i oświadczyły, że dobrowolnie współpracowały w oficjalnym dochodzeniu. Pomimo próśb o informacje i wyjaśnienia ponawianych przez najwyższych szczeblem urzędników SRA Hongkong, a także przez UE i innych członków społeczności międzynarodowej władze Chińskiej Republiki Ludowej nie przedstawiły żadnego wiarygodnego wyjaśnienia.

Sprawa ta pociąga za sobą poważne naruszenie praw człowieka i podstawowych wolności oraz budzi poważne obawy co do praworządności w ramach zasady „jeden kraj, dwa systemy” i stosowania przez władze Chin kontynentalnych ustaw Chińskiej Republiki Ludowej w odniesieniu do czynów dokonanych przez mieszkańców Hongkongu na terytorium Hongkongu. UE wzywa rząd centralny do pełnego przestrzegania przepisów konstytucyjnych ustanowionych dla SRA Hongkong w ramach Chińskiej Republiki Ludowej oraz do przywrócenia zaufania, jakie mieszkańcy Hongkongu i społeczność międzynarodowa pokładają w ustawie zasadniczej oraz zasadzie „jeden kraj, dwa systemy”.

Napięcia między Hongkongiem a Chinami kontynentalnymi pojawiły się również ponownie na poziomie społecznym. W północnych częściach Hongkongu, w pobliżu granicy z Chinami kontynentalnymi doszło do protestów i wybuchów przemocy skierowanych przeciwko przedsiębiorstwom handlu równoległego i odwiedzającym z Chin kontynentalnych, ponieważ na tych obszarach handel równoległy doprowadził do braków artykułów pierwszej potrzeby i obciążenia infrastruktury publicznej i transportu publicznego. Grupy lokalnych działaczy podnosiły, że wybory polityczne i gospodarcze powinny w większym stopniu służyć realizacji lokalnych interesów Hongkongu niż interesów przedsiębiorstw.

Praworządność i wymiar sprawiedliwości

Pomijając obawy, jakie wzbudziło zaginięcie pięciu wydawców książek, w 2015 r. przestrzegano praworządności, a wymiar sprawiedliwości utrzymał wysokie standardy pracy. W światowym wskaźniku konkurencyjności na lata 2015–2016 opracowanym w ramach Światowego Forum Ekonomicznego Hongkong zajął czwarte miejsce pod kątem niezależności wymiaru sprawiedliwości, osiągając wynik 6,3 na 7. W projekcie Banku Światowego dotyczącym wskaźników dobrego rządzenia na świecie Hongkong uzyskał wynik 93,8 % za praworządność w 2014 r.; Hongkong znajduje się wśród 10 % państw z najlepszym wynikiem od 2003 r.

W następstwie kampanii „Occupy” z 2014 r. osądzono i skazano niewielka liczbę protestujących aresztowanych. Przewodniczący kampanii, których również aresztowano, usłyszeli zarzuty, ale zostali zwolnieni za kaucją. Siedmiu funkcjonariuszom policji postawiono zarzuty znęcania się nad jednym z demonstrantów; w tej sprawie toczy się postępowanie sądowe. Demonstrant, który padł ofiarą tego traktowania, sam usłyszał zarzuty napaści na funkcjonariusza policji i stawiania mu oporu, co było wyrazem skrupulatnej bezstronności prokuratora. Przebieg postępowania sądowego był krytykowany w niektórych dzielnicach. Kluczowe znaczenie ma zatem zapewnienie dalszego przebiegu procesów sądowych związanych z kampanią „Occupy” przy pełnym poszanowaniu zasad praworządności i sprawiedliwości proceduralnej.

Aby zapewnić dalsze skuteczne działanie wymiaru sprawiedliwości, należy rozwiązać problemy, takie jak utrudnienia w rekrutacji sędziów, niedobór personelu pomocniczego w sądach oraz niskie stawki wynagrodzenia dla prawników uczestniczących w sprawach obejmujących pomoc prawną, w szczególności w sprawach karnych. Zachowanie niezależności sądów i pełne poszanowanie praworządności są kluczowe dla utrzymania wiarygodności demokratycznej Hongkongu, jego pozycji jako międzynarodowego ośrodka biznesu i jego rosnącej roli jako międzynarodowego centrum arbitrażu i mediacji.

Działania antykorupcyjne

Uznaje się, że korupcja znajduje się pod kontrolą i że system antykorupcyjny nadal jest skuteczny i odporny, pomimo że w 2015 r. liczba skarg dotyczących korupcji otrzymanych przez Niezależną Komisję przeciwko Korupcji (ICAC), zwiększyła się do rekordowych 2 800, co stanowiło 18 % wzrost w porównaniu z 2014 r. Trudno jest wyciągnąć wnioski z tego wzrostu, ponieważ jego przyczyną mogło być zarówno wzmożenie działań antykorupcyjnych, jak i większa świadomość społeczna i gotowość społeczeństwa do wnoszenia skarg.

W dniu 5 października były szef rządu Donald Tsang usłyszał zarzuty z powodu dwóch przewinień podczas sprawowania urzędu publicznego, co uczyniło go najwyżej postawionym urzędnikiem SRA, wobec którego toczyło się postępowanie karne. Dzięki tej sprawie będzie można sprawdzić zdolność ICAC i sądów do prowadzenia dochodzeń i procesów w sprawach obejmujących wysoko postawione osoby w sposób niezależny i bezstronny oraz bez ulegania naciskom politycznym. Trwało dochodzenie w sprawie zarzutów niezłożenia oświadczeń o stanie majątkowym postawionych obecnemu szefowi rządu. Zarzuty te skłoniły niektórych przedstawicieli władzy ustawodawczej do wystąpienia z wnioskiem o nowelizację rozporządzenia w sprawie zapobiegania przekupstwu, aby miało ono zastosowanie do szefa rządu w czasie sprawowania przez niego urzędu; Rada Ustawodawcza zagłosowała jednak za odrzuceniem tego wniosku. Mimo wszystko ogólny wniosek jest taki, że Hongkong cieszy się bardzo wysokimi standardami przejrzystości i środków antykorupcyjnych. Władze, przywódcy polityczni i wiodące przedsiębiorstwa rozumieją, że mniejsza przejrzystość miałaby negatywny wpływ na silną pozycję Hongkongu jako międzynarodowego ośrodka biznesu, w tym na postrzeganie go przez przedsiębiorstwa z Chin kontynentalnych.

Równość szans, prawa i wolności

Media, także cyfrowe, były nadal w znacznym stopniu wolne i wyrażano w nich cały szereg różnych poglądów. Mimo to panowało coraz większe przekonanie odzwierciedlone w sprawozdaniu rocznym Stowarzyszenia Dziennikarzy w Hongkongu (HKJA), że zarówno media tradycyjne, jak i elektroniczne praktykowały autocenzurę, w szczególności przekazując wiadomości na temat wydarzeń w Chinach kontynentalnych. Ponadto Stowarzyszenie Dziennikarzy wskazało, że niektóre media cyfrowe były stale odsuwane od rządowych konferencji prasowych, a jako przyczynę podawano fakt, że nie mają one swojego wydania drukowanego; jest to tym bardziej niepokojące, że rząd wykazuje coraz silniejszą tendencję zastępowania konferencji prasowych formą jednostronnych komunikatów. W związku z tendencjami panującymi w 2014 r. Hongkong spadł o dziewięć miejsc w rankingu wolności prasy z 2015 r. opracowanym przez Reporterów bez Granic, zajmując 70. miejsce; jako powody podano autocenzurę i rosnący wpływ wywierany przez Biuro Łączności rządu centralnego. Według niektórych danych przedsiębiorstwa o silnych powiązaniach z Chinami kontynentalnymi wycofywały swoje reklamy z mediów, które krytykowały Pekin.

W następstwie ujawnienia nagrań dźwiękowych z posiedzeń za zamkniętymi drzwiami, których przedmiotem były budzące kontrowersję kwestie związane z mianowaniem (zob. poniżej), Uniwersytet w Hongkongu uzyskał orzeczenie sądowe zakazujące przekazów medialnych na temat szczegółów poufnych rozmów rady zarządzającej uniwersytetu. W nakazie sądowym podniesiono obawy dotyczące wolności prasy w związku z ograniczeniem przez media swoich przekazów w reakcji na orzeczenie sądowe.

W grudniu 2015 r. grupa Alibaba, chiński gigant handlu elektronicznego, nabyła South China Morning Post (SCMP), gazetę o stuletniej tradycji wydawaną w języku angielskim. Stowarzyszenia dziennikarzy wyraziły swoje obawy dotyczące niezależności redakcyjnej SCMP po tym, jak grupa stwierdziła, że jej celem będzie zapewnienie bezstronnej i „sprawiedliwej” sprawozdawczości na temat Chin.

Największe obawy dotyczące ograniczania wolności słowa wzbudziło zaginięcie, w podejrzanych okolicznościach, pięciu osób związanych z działającym w Hongkongu wydawnictwem publikującym treści krytyczne wobec władz kontynentalnych. Według późniejszych informacji niektóre księgarnie wycofały ze sprzedaży publikacje zawierające te krytyczne treści.

Wolność słowa, wolność mediów i wolny dostęp do informacji stanowią podstawowe wartości Hongkongu w ramach zasady „jeden kraj, dwa systemy” i są niezbędnym elementem silnej pozycji Hongkongu jako światowego ośrodka biznesu. UE wzywa wszystkie zainteresowane strony do strzeżenia tych wartości.