SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Ósme sprawozdanie roczne z 2013 r. w sprawie realizacji pomocy wspólnotowej w ramach rozporządzenia Rady (WE) nr 389/2006 z dnia 27 lutego 2006 r. ustanawiającego instrument wsparcia finansowego w celu stymulowania rozwoju gospodarczego tureckiej wspólnoty cypryjskiej /* COM/2014/0282 final */





SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Ósme sprawozdanie roczne z 2013 r. w sprawie realizacji pomocy wspólnotowej w ramach rozporządzenia Rady (WE) nr 389/2006 z dnia 27 lutego 2006 r. ustanawiającego instrument wsparcia finansowego w celu stymulowania rozwoju gospodarczego tureckiej wspólnoty cypryjskiej 1. Wprowadzenie Rozporządzenie Rady (WE) nr 389/2006[1] („rozporządzenie pomocowe”) stanowi podstawę dla pomocy na rzecz tureckiej wspólnoty cypryjskiej oraz nakłada wymóg składania rocznych sprawozdań dla Rady i Parlamentu Europejskiego. Niniejsze sprawozdanie dotyczy roku 2013. 2. Przygotowanie programu pomocy W okresie pomiędzy 2006 r. a końcem 2013 r. zaplanowano przeznaczenie kwoty 337 mln EUR na działania w ramach rozporządzenia pomocowego. Przy opracowywaniu programu na 2013 r. (budżet w wysokości 31 mln EUR[2]) wykorzystano wkład uzyskany podczas warsztatów z zainteresowanymi stronami oraz w ramach ocen zewnętrznych, w szczególności ogólnej oceny programu, która odbyła się w ciągu roku. Z uwagi na tymczasowy charakter pomocy (do czasu ponownego zjednoczenia) oraz finansowanie z rezerw budżetowych UE podstawowe zmiany niezbędne do ostatecznego wprowadzenia dorobku prawnego UE były trudne do zaplanowania. Trybunał Obrachunkowy potwierdził istnienie tego problemu w zaleceniu z 2012 r.[3]. Wieloletnie ramy finansowe na lata 2014–2020 zapewniają wieloletnią perspektywę dla programu i po raz pierwszy zapewniają finansowanie roczne. Umożliwi to lepsze planowanie przygotowań do przyszłego wprowadzania w życie dorobku prawnego UE. Przygotowania te nabrały znaczenia w kontekście wznowienia rozmów w sprawie porozumienia w 2014 r., ponieważ w rozporządzeniu pomocowym wzywa się do stosowania dorobku prawnego UE natychmiast po wejściu w życie porozumienia. 3. Mechanizmy wdrażania Program jest wdrażany na tych obszarach Republiki Cypryjskiej, na których rząd nie sprawuje faktycznej kontroli i na których stosowanie dorobku prawnego UE jest tymczasowo zawieszone zgodnie z protokołem 10 do traktatu o przystąpieniu. Pomoc realizowana jest przede wszystkim w ramach scentralizowanego zarządzania przez Komisję Europejską. Niektóre projekty podlegają wspólnemu zarządzaniu wraz z Programem Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP). Komisja realizuje program w wyjątkowym kontekście politycznym, prawnym i dyplomatycznym. Konieczne są ustalenia doraźne umożliwiające kontynuację realizacji programu przy jednoczesnym poszanowaniu zasad należytego zarządzania finansami. W przypadku programów pomocy finansowanych przez UE rolę ram prawnych realizacji pomocy pełni w zwykłych okolicznościach umowa z rządem kraju-beneficjenta. W przypadku pomocy dla tureckiej wspólnoty cypryjskiej nie można zawrzeć takich umów, a Komisja musi opierać się na przepisach i warunkach, które uważa za lokalnie obowiązujące. Wiąże się to z pewnym poziomem ryzyka. Zarządzenie tym ryzykiem i jego ograniczanie stanowią odpowiedzialność Komisji, a przyjęte przez nią środki obejmują intensywne monitorowanie beneficjentów i udzielanie im wsparcia, zmienione zasady płatności oraz ostrożne podejście do stosowania gwarancji bankowych. Aby zapewnić powodzenie i stabilność realizacji w opisanych warunkach, turecka wspólnota cypryjska musi w pełni zaangażować się w dostosowanie do dorobku prawnego UE. Współpraca pomiędzy wspólnotami Turków i Greków cypryjskich jest nadal konieczna dla osiągnięcia pełnej skuteczności programu oraz dla realizacji ostatecznego celu, jakim jest zjednoczenie. Zespół programowy korzysta z pomieszczeń unijnego biura terenowego ds. programu, znajdującego się w północnej części Nikozji. Przedstawicielstwo Komisji na Cyprze organizuje również spotkania i seminaria oraz informuje opinię publiczną o programie w ramach swojej normalnej działalności. Znaczna część środków programu jest przeznaczona na dotacje, szczególnie dla podmiotów niepublicznych. Zarządzanie stosunkowo niewielkimi umowami w ramach wspomnianych programów angażuje znaczne zasoby zespołu programowego, w związku z czym Komisja nadal bada tryby zarządzania pośredniego. W grudniu podpisano umowę o delegowaniu zadań dotyczącą zlecenia British Council zarządzania programem stypendialnym przez dwa lata akademickie w okresie 2014–2016. 4. Realizacja programu w okresie sprawozdawczym 4.1. Zarys ogólny W 2013 r. odnotowano pewne godne uwagi sukcesy: oddano do eksploatacji nową nikozyjską oczyszczalnię ścieków w Mia Milia/Haspolat, która służyć będzie obu społecznościom i jest największą oczyszczalnią na Cyprze; prace w ramach programu Komitetu ds. Osób Zaginionych nabrały tempa, osiągając najwyższy dotychczas wskaźnik identyfikacji osób zaginionych; w ramach prac z zakresu dziedzictwa kulturowego zakończono pewne najważniejsze projekty; w ramach wysoce cenionego programu stypendialnego w 2013 r. udzielono wsparcia większej liczbie studentów niż w poprzednich latach oraz podpisano dotacje przeznaczone na wsparcie szkół i rolników. W ogólnej ocenie programu wskazano, że jego jakość jest zasadniczo „dobra”. Komisji udało się również zapewnić wieloletnią perspektywę wsparcia na rzecz tureckiej wspólnoty cypryjskiej w ramach wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020. Podobnie jak w 2012 r. w ciągu roku dobiegło końca obowiązywanie wielu umów (229), w tym dużej liczby dotacji w ramach wcześniejszych programów, a na koniec 2013 r. 208 umów było w trakcie realizacji. Wśród nowych działań dominowały kampanie dotacji przeznaczonych na wspieranie MŚP, organizacji społeczeństwa obywatelskiego, szkół oraz rozwoju obszarów wiejskich i społeczności lokalnych. Ze względu na szczególne okoliczności interwencji niełatwo jest stworzyć programy rozwoju sektorowego. W połączeniu z brakiem ram dostosowanych do dorobku prawnego UE w wielu dziedzinach oznacza to trudności w rozwiązywaniu problemów dotyczących lokalnej efektywności organizacyjnej, zarządzania zasobami i planowania, którymi program cechuje się od początku i które przejawiają się szczególnie w wyzwaniach dotyczących jego stabilności. Komisja nadal monitoruje zakończone projekty, aby zapewnić, na przykład, ich właściwe utrzymanie i funkcjonowanie. Zarówno w sprawozdaniu specjalnym Trybunału Obrachunkowego z 2012 r., jak i w ocenie programu z 2013 r. zwrócono uwagę na kwestię stabilności. Kolejny ogólny problem stanowi zmienne finansowanie roczne z rezerw budżetowych UE oraz charakter instrumentu pomocy, który jest tymczasowy, ale nieokreślony pod względem długości. Taki stan rzeczy utrudnia planowanie i zmniejsza stabilność programu, ale kwestia ta zostanie rozwiązana w ramach wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020. Szczególnym problemem, który nasilił się w 2013 r., było kierowanie przez lokalnych wykonawców sporów związanych z umowami do lokalnych „sądów” oraz wynikające z tego wyroki „sądów” na niekorzyść Komisji, w tym nakaz sądowy uniemożliwiający żądanie wypłaty gwarancji bankowych wydanych przez lokalne banki. Problem ten częściowo rozwiązano poprzez zmiany lokalnych aktów prawnych, ale dopiero okaże się, czy ochrona lokalnie wydanych gwarancji bankowych jest odpowiednia. Dodatkowo wydaje się, że ochrona ta nie działa z mocą wsteczną, i Komisja w dalszym ciągu nie może uzyskać wypłaty z tytułu niektórych gwarancji bankowych. Problem ten spowodował opóźnienie podpisania umów o dotacje. 4.2. Postępy w ramach poszczególnych celów Ogólnym celem programu pomocy jest ułatwienie ponownego zjednoczenia Cypru poprzez wspieranie rozwoju gospodarczego tureckiej wspólnoty cypryjskiej. Szczególny nacisk kładzie się na gospodarczą integrację wyspy, poprawę kontaktów pomiędzy obydwiema wspólnotami i kontaktów z UE oraz na przygotowania do przyjęcia dorobku prawnego UE. W 2013 r. prowadzono działania w każdej z tych dziedzin. 4.2.1. Cel 1: Rozwój i przebudowa infrastruktury W sektorze energii z powodzeniem zakończono wszystkie projekty i do końca 2013 r. zamknięto związane z nimi umowy na łączną kwotę 11,6 mln EUR. Elektrownia słoneczna o mocy 1,27 MW funkcjonuje sprawnie i jest zintegrowana z systemem kontroli służącym do zdalnego monitorowania. Komisja w dalszym ciągu monitoruje jej eksploatację przez beneficjenta. Po opóźnieniach etap testowy dotyczący sprzętu telekomunikacyjnego przeznaczonego dla „sieci nowej generacji” był bliski zakończenia i oczekuje się, że system zacznie działać w pierwszej połowie 2014 r. Nadal nie wprowadzono jednak zasad niezbędnych do oddzielenia świadczenia usług i eksploatacji sieci, a więc przeprowadzenie pełnej liberalizacji sektora nie jest prawdopodobnie w 2014 r. W dziedzinie bezpieczeństwa na drogach w ramach programu pomocy zakończono projekty o wartości 2,4 mln EUR. Ostatnie umowy zakończyły się w 2013 r. W lipcu miało miejsce zakończenie budowy i oddanie do eksploatacji nowej oczyszczalni ścieków w Mia Milia/Haspolat przeznaczonej dla obu społeczności i współfinansowanej przez UE i zarząd sieci kanalizacyjnej Nikozji. Roboty budowlane były realizowane przez UNDP. Dwie gminy podpisały umowę dotyczącą funkcjonowania i utrzymania oczyszczalni. Kwestią do rozwiązania pozostaje ponowne wykorzystanie uzdatnionej wody, w tym zwrot na obszary kontrolowane przez rząd. Okres zgłaszania wad w odniesieniu do oczyszczalni ścieków Morphou/Güzelyurt, odebranej w 2012 r., przedłużono na 2014 r., głównie w celu rozwiązania pewnych problemów związanych z korozją. Beneficjent dysponuje już umową dotyczącą funkcjonowania i utrzymania. Nowy zakład oczyszczania ścieków w Famaguście oddano do eksploatacji w październiku, jednak w dalszym ciągu należy rozwiązać problemy dotyczące wysokiego zasolenia wcieku powodującego korozję. Funkcjonowanie i utrzymanie zakładu jest finansowane przez gminę i odpowiada za nie ten sam operator, co w przypadku oczyszczalni w Morphou/Güzelyurt. W Famaguście położono sieć wodociągową o długości 45 km i sieć kanalizacyjną o długości 47 km. Nadal pozostaje jednak wiele wad, w związku z czym odebrano jedynie sieć wodociągową oraz siedem pompowni. W realizacji projektu doszło do znacznego opóźnienia i w grudniu umowa została rozwiązana. Pod koniec 2013 r. toczyło się postępowanie arbitrażowe określone w umowie w odniesieniu do rozwiązywania sporów. Po zakończeniu programu zwiększania zdolności w zakresie wody/ścieków w 2012 r. przeprowadzono ocenę i zorganizowano warsztat mający na celu opracowanie programu, który będzie kontynuacją zakończonego programu. Przy pracach w sektorze wody/ścieków napotykano więc trudności, a jednocześnie występowały problemy związane z korozją spowodowane wysokim zasoleniem wód gruntowych oraz niską jakością pracy wykonawcy. Komisja musiała przedłużyć swoje zaangażowanie w celu zapewnienia stabilnych ustaleń w zakresie utrzymania i funkcjonowania oddanych do użytku zakładów oczyszczania ścieków. Jeśli chodzi o ochronę przyrody, w następstwie zakończenia umowy na roboty budowlane w 2011 r. do ukończenia pozostają centra informacji i zarządzania w czterech Specjalnych Strefach Ochrony Środowiska. Poczyniono przygotowania do zakończenia prac we wspomnianych obiektach dzięki umowie w sprawie wkładu finansowego z UNDP. Pozostają prace mające na celu ochronę środowiska naturalnego oraz pełną realizację planów zarządzania Specjalnymi Strefami Ochrony Środowiska. W dalszym ciągu Komisja wyraża wobec tureckiej wspólnoty cypryjskiej obawy dotyczące, na przykład, szeroko zakrojonych prac wydobywczych w górach Kyrenia. Jeśli chodzi o odpady stałe, w kwietniu wydano ostateczne świadectwa charakterystyki w odniesieniu do nowego składowiska Koutsoventis/Güngör, a we wrześniu w odniesieniu do zrewitalizowanego wysypiska odpadów Kato Dhikomo/Aşağı Dikmen. W czerwcu zorganizowano warsztat mający na celu omówienie dalszego zaangażowania w następstwie ukończenia infrastruktury i projektu zakładającego stworzenie zdolności do gospodarowania odpadami stałymi. Wykorzystano wkład pochodzący z oceny potrzeb sektora z 2012 r. 4.2.2. Cel 2: Promowanie rozwoju społeczno-ekonomicznego Rolnicy oraz podmioty działające na rzecz rozwoju obszarów wiejskich otrzymali pomoc techniczną w dziedzinie weterynarii, hodowli zwierząt oraz zwalczania chorób, zdrowia roślin, dywersyfikacji upraw, rolnictwa ekologicznego oraz wsparcia w zakresie wdrażania dotacji. Ogłoszono postępowania o udzielenie zamówienia na usługi z zakresu zwalczania chorób zwierząt oraz z zakresu opracowania systemu usuwania produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego. W ramach trzeciego zaproszenia do składania wniosków o dotacje w zakresie rozwoju obszarów wiejskich w 2013 r. podpisano 39 umów o wartości około 3 mln EUR z zakresu zwiększenia konkurencyjności, dywersyfikacji i stabilności. W maju ogłoszono trzecie zaproszenie do składania wniosków (3 mln EUR) dotyczących projektów dotacji z zakresu rozwoju społeczności lokalnych w obszarach wiejskich, a umowy mają być podpisywane w 2014 r. Wspomniane zaproszenie ma na celu poprawę wykorzystania zasobów naturalnych i zasobów z zakresu niematerialnego dziedzictwa kulturowego, usprawnienie podstawowych usług społecznych oraz wzmocnienie spójności społecznej i sprawowania władzy na szczeblu lokalnym w obszarach wiejskich. Cztery z 37 dotacji przyznanych w ramach wcześniejszych programów rozwoju społeczności dobiegły końca w 2013 r., a 13 było jeszcze w trakcie realizacji. Niektóre ze wspomnianych wcześniejszych dotacji nadal są opóźnione, w szczególności z powodów związanych z opóźnieniami beneficjentów dotacji w ukończeniu robót w zakresie infrastruktury. W ramach projektu modernizacji infrastruktury komunalnej i lokalnej, wdrażanego w ramach wspólnego zarządzania wraz z UNDP, w następstwie drugiego zaproszenia do składania wniosków z 2012 r., w 2013 r. przyznano 17 niewielkich dotacji i wdrożono je w miasteczkach, w których przeprowadzono prace renowacyjne, lub przeznaczono je na działania na rynkach Famagusty i Nikozji. Trzecie zaproszenie do składania wniosków o dotację zostało ogłoszone w czerwcu 2013 r. i było ukierunkowane na ochronę środowiska i dziedzictwa kulturowego w regionie Karpasia/Karpaz; przyznano 11 dotacji. W sektorze edukacji podpisano dziesięć dotacji dla szkół w następstwie zaproszenia do składania wniosków z budżetem w wysokości 700 000 EUR ogłoszonego w 2012 r. Wspierane projekty obejmują modernizację laboratoriów badawczych, wprowadzenie nowych metod nauczania w przedszkolach oraz projekty mające na celu wspieranie edukacji w dziedzinie kultury i edukacji środowiskowej oraz działań przeznaczonych dla obu społeczności. W pierwszej połowie 2013 r. przeprowadzono ocenę wsparcia UE na rzecz sektora edukacji oraz ocenę potrzeb. Po zakończeniu projektu kształcenia i szkolenia zawodowego oraz rynku pracy (VETLAM) w 2012 r. oraz po przeprowadzeniu jego oceny, rozpoczęto postępowanie o udzielenie zamówienia na kontynuację projektu (VETLAM II) obejmującą rozwój i promowanie systemów kształcenia i szkolenia zawodowego, uczenia się przez całe życie oraz aktywnych instrumentów rynku pracy. W następstwie zaproszenia do składania wniosków o dotacje w zakresie konkurencyjności MŚP z budżetem w wysokości 5 mln EUR z 2012 r. potencjalnym beneficjentom zapewniono szkolenia i rozpatrzono wnioski od 282 przedsiębiorstw. Przyznanie dotacji jest opóźnione do czasu otrzymania potwierdzenia zabezpieczenia lokalnie wydanych gwarancji bankowych. Bardzo aktywną pomoc techniczną na rzecz sektora gospodarki przedłużono na trzy miesiące do września 2013 r. i w ciągu roku udzielono wsparcia na rzecz strategii MŚP, e-strategii oraz przeprowadzono szkolenie przeznaczone dla organizacji wspierających przedsiębiorczość, MŚP, NGO, ośrodków akademickich i gmin z zakresu przedsiębiorczości, wywozu, badań i rozwoju, lokalnego rzemiosła, historii i kultury Cypru, ochrony przyrody, IT oraz innych tematów. W ramach pomocy technicznej szczególną uwagę poświęcono na działania przeznaczone dla obu społeczności w miasteczkach w regionie Karpasia/Karpaz. Opracowano również szereg publikacji wspierających przedsiębiorczość. We wrześniu odbyła się impreza końcowa. Pod koniec roku rozpoczęło się badanie rynku dotyczące żywności przetworzonej. W lipcu odbyły się obrady okrągłego stołu w sprawie handlu – forum darczyńców i beneficjentów. Bank Światowy monitoruje postępy gospodarcze i opracowuje specjalistyczne sprawozdania za pośrednictwem Funduszu Powierniczego, którego funkcjonowanie przedłużono do końca 2014 r. 4.2.3. Cel 3: Wspieranie pojednania, działania mające na celu budowę zaufania oraz wsparcie dla społeczeństwa obywatelskiego Nadal wspierano zarządzany wspólnie z UNDP Komitet ds. Osób Zaginionych. W 2013 r. odniesiono największy dotychczas sukces polegający na zidentyfikowaniu 140 osób i oddaniu ich rodzinom, co dało łączną liczbę 477 osób zidentyfikowanych od 2006 r. W 2013 r. uzyskano dostęp do obszaru, który wcześniej był niedostępny z powodu obecności tureckich sił zbrojnych. W grudniu podpisano z UNDP sześć umów w sprawie wkładu finansowego, dzięki czemu zapewniono dalsze wsparcie finansowe UE na rzecz Komitetu ds. Osób Zaginionych w wysokości 2,6 mln EUR. UE jest głównym darczyńcą Komitetu ds. Osób Zaginionych, a jej łączne wsparcie wynosi obecnie 12,1 mln EUR. W celu dalszego zwiększania zaufania pomiędzy obydwiema wspólnotami w ramach nowej umowy w sprawie wkładu finansowego zapewniono finansowanie mające na celu poprawę skuteczności działań uświadamiających i informacyjnych. Wszystkie pozostałe projekty finansowane w ramach ostatnich trzech programów dotacji z programu Społeczeństwo obywatelskie Cypru w działaniu zostały zakończone w 2013 r. Przeprowadzono ocenę zewnętrzną programu od 2007 r., a wyciągnięte wnioski uwzględniono w nowym programie dotacji z budżetem w wysokości 2,5 mln EUR, który uruchomiono we wrześniu w celu wzmocnienia roli organizacji społeczeństwa obywatelskiego w zakresie demokratycznego zaangażowania w tureckiej wspólnocie cypryjskiej i w Unii Europejskiej. Dotacje zostaną przyznane w 2014 r. i nowy program dotacji będzie wspierany w ramach umowy w sprawie pomocy technicznej mającej na celu budowanie zdolności w organizacjach. W 2013 r. poczyniono postępy w pracach z zakresu ochrony dziedzictwa kulturowego w ramach Komitetu Technicznego ds. Dziedzictwa Kulturowego, w którym reprezentowane są obie społeczności, zakończono projekty dotyczące kościoła Melandrina, kościoła Profitis Elias, kościoła Panagia oraz meczetu Denya. Na początku roku rozwiązano problem bojkotu prowadzonego przez wykonawców z tureckiej wspólnoty cypryjskiej. Zorganizowano wizyty w terenie i imprezy końcowe, które przyczyniły się do lepszego wyeksponowania programu, podkreślając znaczenie odtworzenia dziedzictwa kulturowego jako narzędzia pojednania pomiędzy obydwiema wspólnotami. Podpisano drugą umowę w sprawie wkładu finansowego z UNDP opiewającą na dodatkowe 2 mln EUR. Z tej okazji w listopadzie odbyła się impreza z udziałem przedstawicieli przywódców mieszkańców Cypru i członków Komitetu Technicznego ds. Dziedzictwa Kulturowego. 4.2.4. Cel 4: Zbliżenie tureckiej wspólnoty cypryjskiej do UE W następstwie oceny z 2012 r. rozszerzono zakres powszechnie docenianego programu stypendialnego i przyznano 181 dotacji studentom studiów wyższych pierwszego i drugiego stopnia, nauczycielom, naukowcom i specjalistom na rok akademicki 2013/2014. W ramach programu oferowano również stypendia na krótkie kursy zawodowe i staże. W rezultacie w 2013 r. program uzyskał największe rozmiary od czasu jego uruchomienia w 2007 r. Zbadano kwestię zlecenia na zewnątrz obsługi programu stypendialnego i podpisano z British Council dwuletnią umowę o delegowaniu zadań na lata 2014–2016, po którym to okresie zostanie poddana przeglądowi. W 2013 r. ukończono pierwszy projekt InfoPoint. Ogłoszono postępowanie o udzielenie zamówienia na nowy InfoPoint w 2014 r. Celem tego projektu jest przekazywanie opinii publicznej informacji na temat polityk UE i programu pomocy. Działania będą obejmowały znaczącą liczbę seminariów, konferencji, warsztatów i wydarzeń medialnych skierowanych do tureckiej wspólnoty cypryjskiej. 4.2.5. Cele 5/6: Przygotowanie tureckiej wspólnoty cypryjskiej do wprowadzenia i wdrożenia wspólnotowego dorobku prawnego Biuro Wymiany Informacji o Pomocy Technicznej Komisji Europejskiej (TAIEX) pomaga w przygotowaniu tureckiej wspólnoty cypryjskiej do wdrażania dorobku prawnego UE po rozwiązaniu problemu na Cyprze. W 2013 r. pomoc skoncentrowano na 13 głównych dziedzinach dorobku prawnego UE: swobodnym przepływie kapitału, udzielaniu zamówień publicznych, prawie spółek, polityce konkurencji, usługach finansowych, rolnictwie i rozwoju obszarów wiejskich, bezpieczeństwie żywności, polityce weterynaryjnej i fitosanitarnej, transporcie drogowym, statystyce, zatrudnieniu i polityce społecznej, środowisku, zdrowiu i ochronie konsumentów, kontroli finansowej. Podjęto również prace w trzech nowych dziedzinach: swobodnym przepływie towarów, prawach własności intelektualnej oraz uznawaniu kwalifikacji zawodowych. W 2013 r. eksperci państw członkowskich UE przeprowadzili 456 działań, w tym szkolenia, warsztaty, wizyty naukowe i specjalistyczne doradztwo prawne. Przygotowania tureckiej wspólnoty cypryjskiej do przyszłego wdrożenia dorobku prawnego UE są nadal ograniczone. Od lutego nie przeprowadzono żadnych działań biura TAIEX w dziedzinie statystyki. Turecka wspólnota cypryjska podjęła jednak działania dotyczące dobrostanu zwierząt, środowiska i ubezpieczeń. W styczniu i wrześniu 2013 r. Komisja zorganizowała w Brukseli spotkania zainteresowanych stron TAIEX w celu nadania kierunku ogólnej realizacji działań TAIEX. Nadal wspierana była wymiana handlowa przez zieloną linię (rozporządzenie nr 866/2004). Eksperci państw członkowskich przeprowadzali systematyczne inspekcje fitosanitarne ziemniaków i produktów cytrusowych. Analizy lokalnego miodu wykazały, że w dalszym ciągu spełnione były warunki decyzji Komisji 2007/330 dotyczące przepływu produktów pochodzenia zwierzęcego. Niezależni eksperci opracowali zaktualizowany wykaz statków, których połów może być przedmiotem handlu przez zieloną linię, ponieważ spełniają one wymogi tej samej decyzji. 4.3. Wykonanie finansowe (zawieranie umów i dokonywanie płatności) 4.3.1. Zawieranie umów W 2013 r. zaciągnięto zobowiązania w łącznej wysokości 19,7 mln EUR, pozostające na poziomie poniżej ambitnej prognozy opracowanej na ten rok. Podpisanie umowy o udzielenie dotacji w ramach programu dla MŚP z budżetem w wysokości 5 mln EUR z przydziału finansowego z 2011 r. będzie możliwe jedynie w momencie, gdy problem statusu lokalnych gwarancji bankowych zostanie rozwiązany w zadowalający sposób. 4.3.2. Płatności W porównaniu z prognozą na 2013 r wyniki dotyczące płatności za ten rok były lepsze niż w poprzednich dwóch latach (18,5 mln EUR, 76 % przewidywanej kwoty). Szczególny wpływ na płatności miały ciągłe problemy utrudniające oddanie do użytku sprzętu telekomunikacyjnego i dokonanie za niego płatności końcowej oraz opóźnienia w płatnościach zaliczkowych z tytułu dotacji (w ramach programu rozwoju obszarów wiejskich i programu dla MŚP). 4.4. Monitorowanie Komisja ponosi bezpośrednią odpowiedzialność za realizację większości projektów (zarządzanie scentralizowane). Pracownicy Komisji zapewniają wysoki poziom nadzoru; obejmuje on wizyty kontrolne na miejscu, spotkania na miejscu, działania komitetów sterujących. Ponadto odpowiednia jednostka zarządzająca projektem monitoruje wdrażanie dotacji przez uczestniczące miejscowości, MŚP i przedsiębiorstwa na obszarach wiejskich oraz wspiera beneficjentów dotacji. Działania biura TAIEX są monitorowane poprzez ponad 20 grup sterujących projektu oraz odbywające się dwa razy do roku spotkania komitetu monitorującego. Logistyka biura TAIEX jest monitorowana za pośrednictwem systemu zarządzania TAIEX on-line. Opracowywany jest bardziej systematyczny proces planowania w zakresie monitorowania i rejestracji wyników. 4.5. Audyty i kontrole W 2013 r. Komisja przeprowadziła audyt wspólnego zarządzania, aby ocenić systemy kontroli wewnętrznej Dyrekcji Generalnej ds. Rozszerzenia. Konieczna była poprawa w zakresie rejestracji wyników monitorowania w terenie (zob. pkt 4.4). W 2012 r. zakończono monitorowanie finansowe oraz program kontroli wczesnych kampanii dotacji. Nowy program kontroli jest planowany na 2014 r., kiedy uruchomione niedawno programy dotacji będą wystarczająco zaawansowane. Komisja w dalszym ciągu stosowała się do zaleceń Trybunału Obrachunkowego z kontroli przeprowadzonej w 2012 r. Wieloletnie ramy finansowe na lata 2014–2020 zapewniają zalecaną wieloletnią perspektywę finansowania. Począwszy od 2014 r., nowy regulamin pracowniczy pozwoli na dłuższy okres obowiązywania umów z pracownikami. 4.6. Ocena W 2013 r. przeprowadzono główną zewnętrzną ocenę programu. Ogólnie uznano, że programowanie jest „zasadniczo dobre”, jednakże sformułowano zalecenia dotyczące wyboru wskaźników, zarządzania ryzykiem, monitorowania i zaangażowania tureckiej wspólnoty cypryjskiej w planowanie. Przeprowadzono również oceny sektorowe: 1) dokonano przeglądu postępów w dziedzinie gospodarowania odpadami stałymi i sporządzono priorytetowy wykaz interwencji; 2) ocena pomocy w sektorze edukacji pokazała, że próby reformy sektora miały niewielki wpływ ze względu na niewielkie poparcie ze strony lokalnych zainteresowanych stron, ale programy dotacji dla szkół przyjęto dobrze; 3) w ocenie wsparcia finansowanego UE na rzecz społeczeństwa obywatelskiego zidentyfikowano potrzebę dalszego budowania zdolności; 4) rozpoczęto przeprowadzanie oceny TAIEX oraz oceny programu zwiększania zdolności w zakresie wody/ścieków, z których sprawozdania zostaną ukończone w 2014 r. 4.7. Informacja, promocja i obecność w mediach W 2013 r. odbyło się 49 działań propagujących program, w tym imprezy związane z projektami, wystawy i ceremonie, sesje informacyjne na temat dotacji, sesje szkoleniowe dotyczące projektów oraz inauguracja projektów na obszarach wiejskich. Imprezami szczególnie wartymi odnotowania były grudniowa ceremonia z okazji zakończenia projektu konserwacji kościoła Panagia w Trachoni/Demirhan oraz listopadowa ceremonia z okazji rozpoczęcia kolejnego etapu programu ochrony dziedzictwa kulturowego; imprezy dla beneficjentów dotacji w ramach wspólnotowego programu stypendialnego oraz dla beneficjentów dotacji w ramach programu rozwoju obszarów wiejskich. W kwietniu i w grudniu dla przedstawicieli państw członkowskich UE zorganizowano spotkania informacyjne i wizyty dotyczące projektów. Przedstawicielstwo Komisji na Cyprze wydało komunikaty prasowe dotyczące programu pomocy dla tureckiej wspólnoty cypryjskiej. 4.8. Konsultacje z rządem Republiki Cypryjskiej Odbywały się regularne spotkania z przedstawicielami rządu Republiki Cypryjskiej, w szczególności podczas wizyt wyższych rangą urzędników Komisji na wyspie. Komisja nadal polega na współpracy z rządem cypryjskim w celu weryfikacji praw własności, spotyka się również regularnie ze Stałym Przedstawicielstwem w Brukseli. 5. Wnioski Trudno jest osiągnąć postępy w realizacji głównego celu rozporządzenia, jakim jest ułatwienie zjednoczenia Cypru poprzez stymulowanie rozwoju gospodarczego, biorąc pod uwagę obecną sytuację w północnej części wyspy. Porozumienie zostanie osiągnięte w ramach procesu politycznego, ale program pomocy UE będzie odgrywał zasadniczą rolę w przyśpieszeniu integracji gospodarczej i społecznej. Mimo funkcjonowania w trudnym środowisku w północnej części Cypru widoczne są obecnie trwałe osiągnięcia opierające się na wcześniej zakończonych projektach, których nie opisano w niniejszym sprawozdaniu za 2013 r. Potwierdza się również wartość spójnego podejścia, gdyż niektóre projekty stają się obecnie, po kilku latach ich wdrażania, znacznie bardziej efektywne i wydajne. Stabilniejsza perspektywa, jaką oferują wieloletnie ramy finansowe na lata 2014–2020, powinna przyczyniać się do wzmocnienia tej tendencji. Wnioski zarówno z kontroli Trybunału Obrachunkowego z 2012 r., jak i z oceny programu z 2013 r. były zasadniczo pozytywne, chociaż wyciąganie wniosków z doświadczenia trwa nadal. W niektórych obszarach przeprowadzanie w pełni skutecznych interwencji pozostaje trudne, a długoterminowa stabilność nadal stanowi problem z powodu niskiej zdolności administracyjnej beneficjentów oraz braku lokalnych zasobów, co ogranicza zaangażowanie tureckiej wspólnoty cypryjskiej i wpływa na stabilność projektów.. Komisja nie może jednak wycofać się z prac w takich obszarach, ponieważ wiele z nich stanowi główne założenia dorobku prawnego UE oraz ma kluczowe znaczenie dla dobrobytu gospodarczego i dobrostanu społecznego obywateli Unii. Rok 2013 był rokiem, w którym wcześniej zidentyfikowane czynniki ryzyka, w szczególności dotyczące ochrony umów i gwarancji bankowych, faktycznie stały się przyczyną poważnych problemów i opóźnień w niektórych projektach. Sytuacja ta wywarła negatywny wpływ na zdolność absorpcyjną. Zadaniem Komisji jest nie tylko monitorowanie i kontrolowanie poziomu ryzyka, lecz także zapewnianie pełnej absorbcji przydzielonych funduszy w celu przezwyciężania problemów społecznych i gospodarczych, które niewątpliwie istnieją. W dalszym ciągu zapewnienie infrastruktury i głównego wyposażenia nastręcza trudności, ale w przypadkach, w których projekty zrealizowano z powodzeniem, odniesiono widoczne i znaczące sukcesy. Nawet wcześniej zrealizowane mniej wyeksponowane projekty, takie jak odnowione sieci wodociągowe, przyczyniły się do znacznej poprawy życia codziennego. [1] Dz.U. L 65 z 7.3.2006, s. 5. [2] Decyzja Komisji C(2013)7969. [3] Sprawozdanie specjalne nr 6/2012 http://www.eca.europa.eu/Lists/ECADocuments/SR12_06/SR12_06_PL.PDF