[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 31.7.2007

KOM(2007) 416 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY

sprawozdanie z lat 2001-2005 w sprawie wdrożenia krajowego programu pomocy długoterminowej dla rolnictwa w północnych regionach Szwecji na mocy decyzji Komisji 2004/291/WE

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY

sprawozdanie z lat 2001-2005 w sprawie wdrożenia krajowego programu pomocy długoterminowej dla rolnictwa w północnych regionach Szwecji na mocy decyzji Komisji 2004/291/WE

SPIS TREŚCI

1. WPROWADZENIE 3

1.1. Kontekst 3

1.2. Zasady ogólne 3

1.3. Podregiony 4

1.4. Administracja i kontrole 5

2. WDROżENIE POMOCY NORDYCKIEJ W LATACH 2001-2005 5

2.1. Decyzje Komisji 5

2.2. Pomoc wypłacona w Szwcji 5

2.3. Pomoc wspólnotowa 6

2.4. Wielkość produkcji objęta pomocą 6

3. ROZWÓJ GOSPODARKI ROLNEJ W REGIONACH POMOCY NORDYCKIEJ 7

3.1. Wielkość objęta pomocą 7

3.2. Rozwój kluczowej produkcji w podregionach 7

3.3. Zmiany w użytkowaniu gruntów i strukturze gospodarstw 9

3.4. Wpływ społeczno-ekonomiczny 10

3.5. Wpływ na stan środowiska naturalnego 10

3.6. Wpływ na łańcuch żywnościowy 11

4. PODSUMOWANIE 10

1. WPROWADZENIE

1.1. Kontekst

Mając na uwadze art. 142 Aktu przystąpienia do Unii Europejskiej Republiki Austrii, Republiki Finlandii i Królestwa Szwecji, Komisja upoważniła Szwecję do przyznania długoterminowej pomocy krajowej, aby zapewnić zachowanie działalności rolnej w północnych regionach. Pomoc ta, zwana dalej pomocą nordycką przyznawana jest w szczególności w celu zachowanie tradycyjnej produkcji produktów podstawowych i przetworzonych odpowiadających w szczególny sposób warunkom klimatycznym, w celu ulepszenia struktur związanych z produkcją, wprowadzaniem do obrotu i przetwórstwem produktów rolnych, w celu ułatwienia usuwania takich produktów oraz w celu zapewnienia odpowiedniej ochrony środowiska naturalnego i ochrony terenów wiejskich.

Regiony objęte programem pomocy nordyckiej to obszary położone na północ od 62. równoleżnika i niektóre przyległe obszary na południe od tego równoleżnika, których porównywalne warunki klimatyczne znacznie utrudniają prowadzenie działalności rolnej. Przy określaniu tych obszarów wzięto pod uwagę następujące czynniki: niską gęstość zaludnienia (maksymalnie 10 osób/km2), Wykorzystane Użytki Rolne (WUR) jako procent powierzchni całkowitej (mniej niż 10 procent) oraz obszar rolny wykorzystywany do uprawy zbóż przeznaczonych do spożycia przez ludzi jako odsetek WUR. Obecnie, obszar ten pokrywa w całości 355 017 hektarów WUR, czyli 11 % całkowitych WUR Szwecji[1].

Komisja przedstawi Radzie sprawozdanie dotyczące udzielonych pozwoleń i wyników pomocy przyznanej na podstawie tych pozwoleń, zgodnie z art. 143, rok po przystąpieniu oraz następnie kolejne sprawozdania co pięć lat. Poprzednie sprawozdania sporządzone zostały w latach 1996 i 2002.

Niniejsze sprawozdanie jest oparte na informacjach przekazanych przez władze Szwecji. Nie wyciągnięto wniosków na temat tego, czy cele programu zostały zrealizowane. W celu przeanalizowania tej kwestii Komisja zleciła przeprowadzenie osobnego badania.

1.2. Zasady ogólne

Pomoc nordycka jest zróżnicowana w zależności od regionu i przyznawana na podstawie jednostek produkcyjnych, przy uwzględnieniu ograniczeń ustalonych przez wspólną organizację rynku. Ograniczenie zatwierdzonej wielkości produkcji określane jest na szczeblu narodowym, a poziom regionalny ustalany jest w celu doprecyzowania. Pomoc nie może być połączona z przyszłą produkcją ani powodować wzrostu produkcji, bądź wzrostu wysokości połączonej pomocy przyznawanej w związku z pomocą przyznaną na okres referencyjny.

Pomoc nordycka została wypłacona producentom rolnym i ogrodniczym na produkcję mleka krowiego, hodowlę świń, gęsi, prosiąt, produkcję jaj, uprawę jagód i warzyw. Ponadto, udziela się pomocy na wsparcie transportu mleka krowiego pomiędzy miejscem jego produkcji a miejscem odbioru lub pierwszym punktem przetwórstwa. Pomocy udziela się albo według ilości zwierząt, albo według ilości hektarów. W przypadku dopłat do produkcji i transportu mleka, pomoc przyznawana jest w zależności od ilości dostarczanego i odbieranego mleka (kg).

Poziomy pomocy, a także ilości produkcyjne obliczone zostały na podstawie dostępnych statystyk krajowych z roku 1994 względem produkcji mleka, uprawy jagód i warzyw. Okres ten uznano za niedotknięty konsekwencjami przyszłego przystąpienia i jednocześnie odzwierciedlający sytuację w Szwecji po reformie sektora rolnego na początku lat dziewięćdziesiątych. W roku tym również po raz pierwszy udzielono wsparcia producentom jagód i warzyw. Dla produkcji w pozostałych sektorach jako okres referencyjny ustalono rok 1993. Pomoc może zostać wypłacona producentowi, który (lub którego małżonek) ma przynajmniej 18 lat i nie więcej niż 65 lat. Osoby korzystające z pomocy muszą posiadać co najmniej trzy hektary gruntów rolnych i co najmniej pół hektara upraw ogrodniczych.

1.3. Podregiony

Szwecję podzielono przestrzennie na podregiony w celu wdrożenia pomocy i programów wynikających z polityki rolnej. Północny region Szwecji podzielony został na cztery podregiony, tj. 1, 2a, 2b i 3 ( Rycina 1 ). Regiony te odzwierciedlają różne poziomy naturalnych utrudnień i tym samym warunki produkcyjne.

[pic][pic][pic]

Rycina 1 – Obszary objęte pomocą dla rolnictwa (podregiony 1 do 3 włączone zostały do pomocy nordyckiej)

1.4. Administracja i kontrole

Pomoc państwa w zakresie produkcji mleka, hodowli świń i produkcji jaj jest zarządzana, kontrolowana i przyznawana przez Szwedzką Radę Rolnictwa. Kontrole sprawdzające, czy beneficjenci spełniają wymogi odnoszące się do danej dotacji, przeprowadzane są według systemu płatności wspólnej polityki rolnej (WPR). Do kontroli stosowany jest system IACS oraz powiązane z nim systemy kar. Szwedzka Rada Rolnictwa odpowiedzialna jest za koordynację kontroli przeprowadzanych przez urząd administracji regionu. Kontrole przeprowadzane są przynajmniej w odniesieniu do 10 % podań dotyczących dopłat do produkcji zwierzęcej oraz 5 % podań dotyczących dopłat do obszarów uprawnych. Nieprawidłowości ujawnione podczas kontroli miały duże znaczenie ze względu na ograniczoną liczbę wszystkich beneficjentów, co może budzić wątpliwości dotyczące statystycznego znaczenia wyników.

Szwecja musi przedstawić Komisji sprawozdanie roczne dotyczące efektów przyznanej pomocy, a w szczególności rozwoju produkcji i związanych z tym środków kwalifikujących do przyznania pomocy, tendencji w rozwoju gospodarczym zainteresowanych regionów oraz wyników działań w zakresie ochrony środowiska. Komisja ocenia zgodność wdrożenia z odpowiednimi przepisami na podstawie tego sprawozdania oraz na podstawie innych dostępnych informacji.

2. WDROżENIE POMOCY NORDYCKIEJ W LATACH 2001-2005

2.1. Decyzje Komisji

Szwedzki program pomocy nordyckiej został zatwierdzony decyzją Komisji 96/228/WE z dnia 28 lutego 1996 r. Decyzja ta była trzykrotnie zmieniana.

Podczas pierwszych okresów sprawozdawczych niektóre istotne błędy zostały poprawione pierwszą zmianą (decyzja 97/557/WE) zezwalającą na pomoc w zakresie produkcji mleka na poziomie gospodarstwa rolnego, wypłacaną za całkowitą ilość mleka, zgodnie z art. 2 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 3950/92 oraz nieznacznie podnoszącą kwotę pomocy dla producentów wieprzowiny (wprowadzoną na podstawie bardziej dokładnych danych).

Kolejna zmiana (decyzja 2000/411/WE) przeniosła część pomocy na produkcję mleka na rzecz pomocy w zakresie transportu mleka, zmniejszając tym samym kwotę całkowitej pomocy na produkcję mleka, jednakże pozostawiając niezmienioną kwotę budżetu całkowitego. Poziomy odniesienia dla tuczników, macior i kur niosek zostały połączone w celu porównywania poziomów odniesienia i wyników.

Na podstawie decyzji 2004/291/WE z dnia 1 stycznia 2003 r., która weszła w życie, działając wstecz, całkowity poziom odniesienia został podniesiony do 318,67 mln SEK. Pomoc na hodowlę prosiąt została zwiększona na wszystkich obszarach objętych pomocą, a wsparcie dla produkcji mleka i hodowli gęsi zostało zwiększone na obszarze objętym pomocą 1. Zniesiono poziomy odniesienia dla produkcji obliczane w kilogramach lub w pogłowiu, a począwszy od wyżej wymienionej daty na mocy decyzji stosuje się tylko jeden roczny poziom odniesienia w mln SEK w odniesieniu do Szwecji.

2.2. Pomoc wypłacona w Szwecji

Tabela 1 przedstawia podsumowanie pomocy nordyckiej przyznanej w latach 2001 i 2005, w porównaniu do poziomów odniesienia. Pod koniec tego okresu wykorzystano 92 % przyznanej pomocy. We wszystkich sektorach kwota przyznanej pomocy była niższa niż dopuszczalna kwota pomocy. Wyjątek stanowi wsparcie dla produkcji jaj, które przekroczyło te poziomy w latach 2003, 2004 i 2005. Wynika to z podniesienia poziomów pomocy wprowadzonego w 2002 r. Jednakże nadwyżka ta zmniejsza się i w 2005 r. wyniosła już tylko 10 % ( Tabela 1 ).

Tabela 1 – Zestawienie kwot pomocy nordyckiej w latach 2001-2005

Produkt | Całkowita przyznana pomoc w 2001 r., mln SEK | Całkowita przyznana pomoc w 2005 r., mln SEK | Dopuszczalna pomoc nordycka w 2005 r., mln SEK |

Mleko* | 265,29 | 256,97 | 275,87 |

Tucznik | 11,96 | 12,63 | 14,17 |

Maciory | 1,43 | 1,85 | 4,40 |

Kury nioski | 1,80 | 2,64 | 2,40 |

Gęsi | 0,99 | 0,96 | 1,20 |

Transport mleka krowiego | 17,48 | 16,51 | 18,60 |

Jagody i warzywa | 1,05 | 1,25 | 2,03 |

RAZEM | 300,00 | 292,81 | 318,67 |

* w tym mleko z bezpośrednim udziałem sprzedaży |

2.3. Pomoc wspólnotowa

Rolnictwo na obszarach objętych programem pomocy nordyckiej korzysta również z instrumentów finansowanych przez UE, np. oba filary objęte wspólną polityką rolną. W ramach środka drugiego filaru szczególne znaczenie dla sektora rolnego na obszarach objętych pomocą ma wsparcie dla obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania (LFA) i środki rolnośrodowiskowe (AEM). W latach od 2001 do 2005 pomoc ta wzrosła o 10 % ( Tabela 2 ).

Tabela 2 – Zestawienie kwot pomocy w ramach LFA i AEM w roku 2001 i 2005

Rok | Dodatek wyrównawczy, LFA, mln SEK | Płatności rolno-środowiskowe, mln SEK | Łącznie mln SEK |

2001 | 292,66 | 372,32 | 664,98 |

2005 | 305,88 | 428,2 | 734,08 |

2.4. Wielkość produkcji objęta pomocą

Zmniejszyła się ilość produkowanego mleka, co również miało wpływ na poziom pomocy dla transportu. W hodowli gęsi i macior oraz hodowli prosiąt nastąpiły takie same zmiany. Hodowla tucznika i kur niosek od roku 2002 stopniowo się zwiększa. Powierzchnia upraw owoców i jagód objęta pomocą również się zwiększyła, wpływając na wzrost produkcji, jednak nadal jest ona daleka od poziomów odniesienia.

Tabela 3a – Zestawienie całkowitej wielkości produkcji w roku 2001 i 2005

Produkt | Liczba zwierząt/ha z dopłatą, 2001 r. | Liczba zwierząt/ha z dopłatą, 2005 r. | Poziomy odniesienia 2005 r. |

Mleko (t)* | 458 670 | 437 496 | brak |

Świnie przeznaczone do uboju | 97 940 | 99 691 | brak |

Maciory | 3 706 | 3 235 | brak |

Kury nioski | 208 256 | 243 522 | brak |

Ogółem LU świń, macior i kur | 13 100 | 13 472 | 16 532 |

Gęsi | 2 299 | 2 090 | 2 577 |

Jagody i warzywa | 387 | 445 | 750 |

Tabela 3b – Pomoc dla transportu wypłacona w roku 2001 i 2005

Produkt | Pomoc dla transportu wypłacona w 2001 r., mln SEK | Pomoc dla transportu wypłacona w 2001 r., mln SEK | Poziomy odniesienia 2005 r. |

Pomoc dla transportu producentów mleka krowiego | 17,48 | 16,51 | 18,60 |

3. ROZWÓJ GOSPODARKI ROLNEJ W REGIONACH POMOCY NORDYCKIEJ

Niniejsze wyniki oparte są na informacjach uzyskanych od władz szwedzkich na podstawie art. 143 ust. 2 Aktu przystąpienia.

3.1. Wielkość objęta pomocą

Do roku 2004 całkowita wielkość produkcji na obszarze objętym pomocą zmniejszała się, a następnie sytuacja się odwróciła. Produkcja mleka wyrównała się, a hodowla świń przeznaczonych do uboju oraz produkcja owoców i jagód zmniejszyła się. Jednakże całkowita wielkość produkcji w 2005 r. była mniejsza niż w latach poprzednich głównie ze względu na spadek udziału produkcji mleka.

3.2. Rozwój kluczowej produkcji w podregionach

Mleko

Kluczowym produktem rolnym w szwedzkich regionach północnych jest mleko, którego udział w całkowitej wielkości produkcji na tym obszarze wynosi 70 %. Tabela 4 obrazuje wielkość produkcji mleka (t) w poszczególnych podregionach. Ogółem, produkcja nieznacznie zmniejsza się, głównie ze względu na fakt, iż mniejsi producenci opuszczają sektor. Udział gruntów objętych pomocą w odniesieniu do całkowitej produkcji mleka szwedzkiego wynosi 14 %. Przystosowanie gruntów rolnych, rozpoczęte dnia 1 stycznia 2005 r., zmieniło przynależność gruntu do danego obszaru w kilku przypadkach, gdy grunty te przypisane zostały nie do obszaru 2b, a do obszaru 2a. W konsekwencji spowodowało to, że poziom odniesienia na obszarze objętym pomocą 2a w 2005 r. został podniesiony o 7 mln SEK, co równa się 2,6 % całkowitej produkcji mleka na obszarze objętym pomocą. Takie ponowne wyznaczenie obszarów wyjaśnia powstałe różnice w produkcji w regionach 2a i 2b ( Tabela 4 ).

Spadek w produkcji mleka był znacznie mniejszy niż spadek w ilości gospodarstw rolnych, co odzwierciedla proces dostosowania strukturalnego, trwający w tym okresie zarówno na tym obszarze, jak i w całym kraju. W okresie, którego dotyczy sprawozdanie, ilość gospodarstw mlecznych w tym regionie zmniejszyła się z 2 225 do 1 662, czyli o 25 % gospodarstw w regionie, w porównaniu ze zmniejszeniem się ilości gospodarstw mlecznych o 28 % w całym kraju. Porównując wielkość gospodarstw rolnych według średniej ilości krów na gospodarstwo, rozwój pod względem wielkości gospodarstw jest szybszy w całym kraju niż rozwój tylko w tym regionie. Statystyki dotyczące wydajności nie są kompletne, ale szacowana wydajność w tym sektorze w regionie objętym pomocą zmniejsza się pomimo zwiększonej wydajności produkcji.

Tabela 4 – Udział podregionów w produkcji mleka (t) w 1996 r. i w latach 2001-2005

Zmiany demograficzne 1995-2005 | –5 % | 4 % |

Zmiany w liczbie osób zatrudnionych 1995-2004 | 1 % | 10 % |

Zmiany w liczbie osób zatrudnionych w rolnictwie, leśnictwie, myślistwie, rybołówstwie 1995-2003 | –19 % | –20 % |

Zmiany w Produkcie Regionalnym Brutto 1995-2003 | 8 % | 29 % |

3.5. Wpływ na stan środowiska naturalnego

Zmiana krajobrazu wyrażona zmianą powierzchni gruntów ornych i gruntów rolnych na przełomie ostatnich lat jest prawdopodobnie najbardziej wyraźną zmianą, jaka zaszła w środowisku naturalnym i ma największe znaczenie dla ludzi zamieszkujących obszary objęte pomocą nordycką. W latach 1999-2003 tereny pastwiskowe na obszarach objętych pomocą 1-3 zmniejszyły się o 13 %.

Praktyki rolnicze na obszarach objętych pomocą charakteryzują się mniej intensywną produkcją, a głównymi uprawami są tutaj łąki i pastwiska, co, w połączeniu z sytuacją geograficzną, przyczynia się do mniej negatywnego wpływu na środowisko niż działania rolne na innych obszarach w kraju. Główną formą uprawy są pastwiska, co zwykle wiąże się z małą ilością stosowanych nawozów i pestycydów. Warunki klimatyczne również sprzyjają niewielkiemu wykorzystaniu środków ochrony roślin. Dość znaczna ilość tego gruntu wykorzystywana jest na rolnictwo ekologiczne, tj. 32,6 % całkowitego obszaru gruntów ornych.

Ogólnie można uznać, że tendencja tworzenia mniejszej ilości większych powierzchniowo pól, widoczna również w regionie objętym pomocą, nie zawsze jest korzystna dla środowiska. Nowoczesne systemy produkcji mleka, częściej wykorzystywane w większych gospodarstwach, często oparte są w niewielkim stopniu na wykorzystaniu pastwisk, podczas gdy pastwiska stanowią istotny element zachowania bioróżnorodności i terenów otwartych.

3.6. Wpływ na łańcuch żywnościowy

Głównym problemem szwedzkiego rynku rolnego są wysokie koszty transportu wynikające z dużych odległości i relatywnie małych rynków ze względu na małą gęstość zaludnienia. Sytuacja ta widoczna jest jeszcze bardziej w północnych regionach. W celu zwiększenia konkurencyjności, liczba ubojni i mleczarni w regionie objętym pomocą została zmniejszona, a produkcja bardziej skoncentrowana. Zmniejszająca się ilość zakładów przemysłu spożywczego zwiększyła odległości pomiędzy gospodarstwami a zakładami przemysłowymi, co w konsekwencji doprowadziło do wzrostu kosztów transportu.

4. PODSUMOWANIE

Niniejsze sprawozdanie przedstawia udzielone pozwolenia i osiągnięte wyniki. Sprawozdanie to opracowane zostało na podstawie danych przekazanych przez władze szwedzkie zgodnie z art. 143 ust. 2 Aktu przystąpienia do Unii Europejskiej. Ze sprawozdania wynikają następujące główne kwestie:

1. Jeśli chodzi o większość sektorów otrzymujących pomoc nordycką w ocenianym okresie, łączne dopuszczalne poziomy produkcyjne lub limity pomocy nie zostały przekroczone, z wyjątkiem sektora produkcji jaj (kur niosek), gdzie poziom produkcji oraz poziom pomocy zostały przekroczone w 2003, 2004 i 2005 r.

2. Poziom rozwoju strukturalnego w sektorze rolnym w zasadzie nie odbiega od poziomu rozwoju w tym sektorze w całym kraju.

3. Kontrole przeprowadzone przez państwo członkowskie wykazały pewne nieprawidłowości. Jednakże należy zauważyć, że selekcja kontroli jest ograniczona, co budzi większe wątpliwości co do wyników. Zgodnie z Aktem przystąpienia wymagane sprawozdania zostały przedstawione Komisji.

4. Celem programu pomocy nordyckiej jest zapewnienie, aby w regionie zachowana została produkcja rolna. Trudno jest zweryfikować, czy program pomocy nordyckiej osiągnął swój cel, gdyż istnieją również inne programy pomocy w zakresie rolnictwa wdrożone w tym regionie. Program ten nie był nigdy zweryfikowany po jego wdrożeniu, w tym nie zweryfikowano opłat i pojedynczych kwot ani podziału na podregiony. Dlatego też Komisja zleciła badania mające na celu uzyskanie dokładniejszego obrazu programu pomocy i jego efektywności oraz poprawności wdrożenia w latach 1995-2005. Badania te muszą też wziąć pod uwagę wdrożenie reformy wspólnej polityki rolnej. Wyniki tego badania dostępne będą jesienią 2007 r. i zostaną wykorzystane do dalszego rozwoju programu pomocy nordyckiej.

Na podstawie danych przekazanych przez władze szwedzkie, Komisja uznała, że ogółem władze Szwecji odpowiednio zastosowały się do decyzji Komisji 2000/411/WE i decyzji Komisji 2004/291/WE w odniesieniu do pomocy udzielanej regionom północnym.

[1] Ze względu na zmiany w definicji WUR wykres ten wzrósł od czasu opublikowania ostatniego sprawozdania. Do WUR włączane są tylko gospodarstwa o powierzchni większej niż 2 ha.

1

2a

2b

3