1. Wprowadzenie

Trwałe zakłócenia równowagi makroekonomicznej – o których świadczą znaczne i utrzymujące się deficyty bądź nadwyżki w bilansach płatniczych, trwała utrata konkurencyjności oraz narastanie zadłużenia – stanowiły jedną z głównych przyczyn kryzysu gospodarczego, a zachodzące obecnie procesy ich korekty i likwidacji mają znaczny wpływ na rozwój sytuacji gospodarczej. Decydują one nadal o charakterze wyzwań makroekonomicznych, przed którymi stoją niektóre państwa członkowskie, a także wywierają skutki uboczne zwiększające zagrożenia, z którymi boryka się aktualnie strefa euro. W grudniu 2011 r. wszedł w życie tzw. „sześciopak”, obejmujący dwa rozporządzenia regulujące procedurę dotyczącą zakłóceń równowagi makroekonomicznej[1]. Monitorowanie zakłóceń równowagi makroekonomicznej w ramach tej procedury stanowi część „europejskiego semestru”, który przyjmuje całościową i wybiegającą w przyszłość koncepcję nadzoru makroekonomicznego. Procedurę dotyczącą zakłóceń równowagi makroekonomicznej po raz pierwszy w pełni zastosowano w roku 2012. Pierwszym krokiem było opublikowanie przez Komisję w dniu 14 lutego 2012 r. pierwszego sprawozdania przedkładanego w ramach mechanizmu ostrzegania[2]. Dnia 30 maja 2012 r. opublikowano pogłębione analizy dotyczące 12 państw członkowskich[3]. W przypadku każdego z nich stwierdzono istnienie zakłóceń równowagi makroekonomicznej. Zalecenia, które w lipcu w ramach europejskiego semestru skierowała do poszczególnych państw Rada[4], zostały uzupełnione o właściwe działania polityczne, które należy podjąć w odpowiedzi na stwierdzone zakłócenia równowagi.

Niniejsze drugie sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania inicjuje procedurę dotyczącą zakłóceń równowagi makroekonomicznej w ramach europejskiego semestru w roku 2013.

Sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania służy jako narzędzie wstępnej diagnozy, w ramach której Komisja wskazuje państwa członkowskie, których sytuacja uzasadnia jej zdaniem dokładniejsze zbadanie, czy istnieją w nich zakłócenia równowagi makroekonomicznej lub ryzyko ich wystąpienia. Należy podkreślić, iż to nie w tym sprawozdaniu, lecz dopiero w ramach późniejszych pogłębionych analiz szczegółowo badane są czynniki wpływające na zaobserwowane zmiany sytuacji[5]. Na podstawie tych pogłębionych analiz Komisja decyduje, czy istnieją zakłócenia lub nadmierne zakłócenia, oraz przedstawia zalecenia dotyczące polityki. W trakcie drugiego cyklu stosowania procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej uwzględnione zostaną ustalenia dokonane w poprzednim cyklu oraz fakt, iż ogólna sytuacja gospodarcza nie uległa poprawie. Pogłębione analizy powinny zostać opublikowane wiosną, przed majowym pakietem przedkładanym w związku z europejskim semestrem.

Podstawą sprawozdania przedkładanego w ramach mechanizmu ostrzegania jest tabela wskaźników. Ocena, czy w państwach członkowskich istnieją lub mogą wystąpić zakłócenia równowagi makroekonomicznej, nie wynika z mechanicznego zastosowania wskaźników uwzględnionych w tabeli. Informacje zawarte w tabeli są uzupełnione dodatkowymi informacjami i wskaźnikami, z należytym uwzględnieniem okoliczności i struktur charakterystycznych dla poszczególnych krajów, jak również wniosków zawartych w pogłębionych analizach z maja 2012 r. Jeśli chodzi o kształt tabeli, pierwotny zbiór dziesięciu wskaźników został na wniosek Rady i Parlamentu Europejskiego uzupełniony o wskaźnik dotyczący sektora finansowego, tak by lepiej uwzględnić znaczenie tego ostatniego. Załącznik 1 zawiera dodatkowe wyjaśnienia oraz kontekst tegorocznej tabeli wskaźników.

W sekcji 2 omówiono niektóre przekrojowe i tematyczne konkluzje płynące z analizy tabeli. W sekcji 3 przeanalizowano wskaźniki dla poszczególnych krajów. Sekcja 4 zawiera wnioski końcowe.

2. Postępy w zakresie korygowania zakłóceń i przywracania równowagi

Gospodarki krajów UE w dalszym ciągu borykają się ze znacznymi problemami w procesie korekty zewnętrznych i wewnętrznych zakłóceń równowagi makroekonomicznej, narosłych w okresie poprzedzającym kryzys. W szeregu państw członkowskich zarówno sektor prywatny, jak i publiczny stoją pod presją zmniejszenia zadłużenia. Presja ta wynika z konieczności likwidacji narosłych zakłóceń równowagi o charakterze finansowym, związanych z wcześniejszymi poziomami wydatków i długu, które stały się niemożliwe do utrzymania. Procesy zmniejszania zadłużenia obciążają perspektywy wzrostu gospodarczego, gdyż zmniejszane są wydatki, a dochody są przeznaczane na spłatę długów. Jednocześnie pełne i trwałe zmniejszenie deficytów w bilansie płatniczym wymaga dalszej poprawy względnej konkurencyjności, w tym przez ograniczenie kosztów i wzrost wydajności. Oczekuje się, że korekta narosłych zakłóceń równowagi wewnętrznej i zewnętrznej potrwa przez dłuższy okres, odciskając piętno na ogólnej sytuacji gospodarczej w nadchodzących latach i określając ramy nadzoru prowadzonego w kontekście procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej. Aktualne, a także prognozowane na przyszły rok warunki do wzrostu gospodarczego uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu z założeniami, które przyjęto na początku br. w ramach poprzedniego sprawozdania przedkładanego w ramach mechanizmu ostrzegania, ale postępy w przywracaniu równowagi makroekonomicznej pozwolą utorować drogę dla wzrostu gospodarczego i dalszej konwergencji.

Jak potwierdzają najnowsze prognozy Komisji, dostrzec można sygnały osiągnięcia postępów w procesie przywracania równowagi gospodarkom w UE. Wysiłki na rzecz reform wydają się przynosić owoce, i to nie tylko w krajach objętych programami dostosowawczymi. W krajach o największych zakłóceniach równowagi zewnętrznej zmniejszeniu ulegają deficyty na rachunkach obrotów bieżących, do czego przyczynia się poprawa konkurencyjności. W przypadku niektórych krajów o wysokim deficycie obrotów bieżących konieczna jest jednak dalsza znaczna korekta, która musi być wspierana przez wdrożenie reform strukturalnych służących wzrostowi wydajności, uzgodnionych w ramach programów dostosowań gospodarczych oraz w zaleceniach skierowanych do poszczególnych krajów. Dalsze przywracanie równowagi w obrębie strefy euro (a także całej UE) ułatwiłyby większa dynamika popytu krajowego i zmiany poziomu płac w krajach odnotowujących nadwyżki.

Jeśli chodzi o poszczególne aspekty sytuacji gospodarczej uwzględnione w tabeli wskaźników, sformułować można pewne wnioski ogólne.

· Trwa proces niwelowania różnic pod względem sald na rachunkach obrotów bieżących między poszczególnymi krajami w obrębie strefy euro (oraz w UE). Dotychczas jest to głównie wynikiem dostosowań zachodzących w słabszych gospodarkach, aczkolwiek również zmiany obserwowane w państwach członkowskich o znacznej nadwyżce na rachunku obrotów bieżących przyczyniają się do przywrócenia równowagi w strefie euro (i w całej UE). Kraje z deficytem obrotów bieżących odnotowują wzrost eksportu dzięki poprawie konkurencyjności oraz realokacji zasobów do branż eksportowych, dochodzi jednak również do znacznego skurczenia się popytu wewnętrznego i spadku importu. Nawet jeśli zmiany te wynikają zarówno z czynników koniunkturalnych, jak i strukturalnych, w większości krajów wydaje się dominować korekta mająca swoje źródło w dostosowaniach o charakterze strukturalnym. Równolegle z korektą w państwach członkowskich o znacznym deficycie na rachunku obrotów bieżących w niektórych państwach członkowskich odnotowujących nadwyżkę na tymże rachunku dochodziło do jej spadku, choć w wolniejszym tempie. Rosnąca waga popytu krajowego wśród czynników wzrostu gospodarczego w krajach odnotowujących nadwyżki oraz stosunkowo dynamicznie rosnące w nich wynagrodzenia pozwalają liczyć na coraz większy w najbliższych latach wkład tych państw w przywrócenie równowagi makroekonomicznej.

· Korekta deficytów na rachunkach obrotów bieżących nie wystarcza jednak jeszcze, by zapewnić utrzymanie zadłużenia zagranicznego na zrównoważonym, pozwalającym na jego obsługę poziomie. Większość państw członkowskich odnotowuje (ujemną) wartość międzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto przekraczającą wartość progową. Odchylenie od wartości progowej jest jednak różne w poszczególnych krajach, od umiarkowanego (CZ, EE, LT, PL, SI i SK, a także RO) po znaczne (BG, ES, CY, LV i HU, jak również IE, EL i PT). W gospodarkach nadrabiających zaległości zadłużenie zagraniczne netto utrzymuje się zasadniczo na poziomie niższym od międzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto, co odzwierciedla wagę bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BG, CZ, SK, LT i LV). W wielu przypadkach można stwierdzić, że ujemne wartości w dalszym ciągu rosną, a jeśli ulegają zmniejszeniu, to spadek ten jest w dużej mierze wynikiem aktualizacji wyceny (ES i CY, a także EL i PT), w szczególności w związku ze spadkiem wartości rynkowej wyemitowanych w danym kraju papierów wartościowych, które znajdują się w posiadaniu osób zagranicznych.

· Wyniki osiągane w eksporcie są nieznacznie lepsze mimo słabszego popytu światowego. Z wyjątkiem krajów, których gospodarki nadrabiają zaległości (EE, MT, SK, BG, LV, LT, PL, a także RO), w ciągu ostatnich pięciu lat większość państw członkowskich straciła udział w rynkach eksportowych i to w stopniu znacznie przekraczającym wartość progową. W dłuższej perspektywie ta utrata udziału odzwierciedla po części ogólnounijny trend w kontekście globalnym i musi być rozpatrywana z uwzględnieniem ekspansji światowej wymiany handlowej. Niemniej w porównaniu z sytuacją sprzed roku trend utraty udziału w rynkach eksportowych uległ w wielu przypadkach spowolnieniu.

· Zmiany w zakresie konkurencyjności cenowej i pozacenowej przyczyniły się do ograniczenia zewnętrznych zakłóceń równowagi. Poprawa konkurencyjności cenowej i pozacenowej ma zasadnicze znaczenie dla procesu dostosowawczego w gospodarkach o znacznym deficycie na rachunku obrotów bieżących. Uchwalono już szereg refom strukturalnych. Ich pełny wpływ na podstawowe zmienne makroekonomiczne jest wprawdzie zazwyczaj widoczny dopiero z pewnym opóźnieniem, ale np. obszerne reformy rynku pracy w niektórych państwach członkowskich zaczęły się już przekładać na istotną poprawę konkurencyjności. Zmiany trendu w przypadku względnych jednostkowych kosztów pracy oraz realnego efektywnego kursu walutowego potwierdzają poprawę konkurencyjności w większości państw członkowskich. Według tabeli wskaźnik jednostkowych kosztów pracy (opisujący zmianę nominalną w latach 2009-2011) przekracza wartość progową jedynie w czterech państwach członkowskich (BG, LU, RO, FI) w porównaniu z dwukrotnie większą ich liczbą w poprzednim sprawozdaniu, co odzwierciedla presję na ograniczenie wzrostu wynagrodzeń panującą w ostatnich latach.

· Poprawa konkurencyjności cenowej – napędzana przez ogromną presję rynkową – miała dotychczas miejsce głównie w państwach członkowskich odnotowujących znaczne zakłócenia równowagi. Od 2010 r. tempo wzrostu nominalnych jednostkowych kosztów pracy na peryferiach strefy euro było niższe niż w krajach centrum strefy euro odnotowujących nadwyżki. Spadek jednostkowych kosztów pracy w słabszych gospodarkach w porównaniu z centrum strefy euro wynika ze wzrostu wydajności i presji konkurencyjnej, zwalniania pracowników kompensującego dotychczasowe starania o utrzymanie zatrudnienia, a także z obniżki nominalnych wynagrodzeń w wielu branżach.

· W wielu państwach członkowskich utrzymuje się presja na zmniejszenie zadłużenia w sektorze prywatnym. Zmniejszanie przez sektor prywatny, obejmujący przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe, pozycji finansowanych w nadmiernym stopniu ze środków obcych rozpoczęła się po wybuchu kryzysu finansowego. Zadłużenie sektora prywatnego przekracza wartość progową (160 % PKB) w większości państw członkowskich (AT, BE, CY, DK, FI, FR, HU, LU, MT, NL, ES, SE i UK, a także IE i PT). W rozbiciu na podsektory, zadłużenie przedsiębiorstw jest szczególnie wysokie w niektórych krajach (powyżej 120 % PKB w BE, BG, CY, MT, ES i SE, jak również w IE i PT). W innych przypadkach (np. SI i ES) znaczna część zadłużenia przedsiębiorstw niefinansowych przypada na firmy budowlane i dalsza korekta na rynku nieruchomości mieszkaniowych może prowadzić do zwiększenia odsetka zagrożonych kredytów i aktywów o obniżonej wartości w podsektorze przedsiębiorstw. W przypadku gospodarstw domowych presja na ograniczenie zadłużenia jest wyraźna w kilku państwach członkowskich (CY, DK, NL, ES, SE i UK, a także IE i PT) i wynika zasadniczo z uprzedniej hossy na rynku nieruchomości mieszkaniowych przed wybuchem kryzysu. Ewentualne dalsze korekty na rynkach nieruchomości mogą być źródłem ryzyka dla sytuacji finansowej gospodarstw domowych i poziomu konsumpcji.

· Akcja kredytowa na rzecz sektora prywatnego utrzymuje się na niskim poziomie i przepływy kredytowe tego sektora wykazują słabą dynamikę. Dane dotyczące wzrostu akcji kredytowej wskazują, że w 2011 r. utrzymywał się on zasadniczo poniżej wartości progowej, co tłumaczą zarówno czynniki wpływające na podaż kredytów, jak i na popyt na nie. Z jednej strony banki zmniejszały swoje sumy bilansowe, zwiększając jednocześnie rezerwy. Tym samym ogólnie w 2011 r. doszło do jedynie umiarkowanego wzrostu zobowiązań sektora finansowego. Na podaż kredytów miały również wpływ istniejące problemy strukturalne i problemy z płynnością w tym sektorze. Z drugiej strony pogarszające się perspektywy wzrostu gospodarczego w połączeniu ze znaczną niepewnością hamowały popyt na kredyty, zwłaszcza w krajach, w których potrzeba dostosowań makroekonomicznych jest największa.

· Złożone wzajemne powiązania między sektorami publicznym, prywatnym i bankowym często nasilają istniejące zakłócenia równowagi. Fakt, że branża finansowa w poszczególnych krajach inwestuje głównie w obligacje skarbowe państwa macierzystego, powoduje dużą ekspozycję banków na ryzyko emitenta długu państwowego. Co więcej, wysoka rentowność obligacji skarbowych może mieć również wpływ – za pośrednictwem sektora bankowego – na przedsiębiorstwa niefinansowe, pogarszając ich warunki finansowania. W tej sytuacji dochodzi do coraz większej rozbieżności między kosztami finansowania (zarówno dla sektora publicznego, jak i prywatnego) w poszczególnych państwach członkowskich, co prowadzi do fragmentacji rynku finansowego wzdłuż granic państwowych. Kryzys związany z długiem państwowym spowodował odpływ depozytów z niektórych słabszych gospodarczo krajów, prowadząc do dodatkowej presji na finansowanie i płynność w sektorze prywatnym w tych krajach. Bardziej narażone w tym względzie wydają się być małe i średnie przedsiębiorstwa, gdyż w znacznej mierze są one uzależnione od kredytów bankowych. W tym kontekście presja na zmniejszenie zadłużenia w sektorze prywatnym stanowi tym większy problem, gdy jednocześnie mają miejsce niezbędne procesy redukcji zadłużenia w sektorze publicznym (BE, ES, HU oraz IT, jak również IE, EL i PT).

· Rynki nieruchomości mieszkaniowych nadal przechodzą okres korekt, których następstwa są różne w zależności od dynamiki branży budowlanej. W 2011 r. niemal wszystkie państwa członkowskie odnotowały ujemne stopy wzrostu realnych cen nieruchomości, z wyjątkiem krajów bałtyckich, w których widoczna była poprawa sytuacji po uprzedniej hossie i późniejszym załamaniu na tym rynku. W rezultacie w żadnym kraju wzrost cen nieruchomości nie przekroczył wartości progowej. W niektórych krajach, które już wcześniej odnotowały znaczny skumulowany spadek cen domów i mieszkań (CY, ES i IE), korekty nabrały tempa w związku z gwałtownym pogorszeniem ogólnej sytuacji gospodarczej. Niekiedy prowadziło to również do niezbędnego skurczenia się branży budowlanej, co z kolei oznaczało wzrost bezrobocia i miało negatywny wpływ na bilanse banków (SI, ES oraz IE). W kontekście zaostrzonych warunków udzielania kredytów i braku pewności co do dalszego rozwoju sytuacji gospodarczej nie można wykluczyć dalszej korekty w dół w niektórych krajach (DK, NL i UK).

· Trwający proces korekty zakłóceń makroekonomicznych jest niezbędny, ale w perspektywie krótkookresowej wiąże się ze znacznymi kosztami i prowadzi do wzrostu bezrobocia. Proces dostosowań trwa, ale droga do pełnego i trwałego przywrócenia równowagi jest jeszcze daleka. Reformy mechanizmów ustalania wynagrodzeń przynoszą pierwsze owoce, prowadząc do poprawy konkurencyjności kosztowej. Wysokie lub rosnące w szeregu państw członkowskich bezrobocie wskazuje – w kontekście stłumionego łącznego popytu – na potrzebę dalszych dostosowań na rynkach pracy. Słaba koniunktura i – w niektórych przypadkach – kurczenie się istotnych branż (np. budowlanej w SI, ES oraz IE) stanowią część procesu dostosowawczego, który prowadzi do przekierowania zasobów z sektorów towarów i usług niepodlegających wymianie do sektorów towarów i usług podlegających wymianie handlowej oraz do przesunięcia wydatków na towary produkcji krajowej. Szanse przywrócenia wzrostu gospodarczego, powstania nowych miejsc pracy oraz osiągnięcia dostosowania w kategoriach zewnętrznych w wyniku wspomnianej zmiany struktury wydatków zależą w istotnej mierze od wysiłków na rzecz trwałych reform strukturalnych na rynku pracy i rynkach produktowych, jak również od wzmocnienia starań o regulację sektora finansowego. Jest to tym bardziej istotne w kontekście znacznej wewnętrznej presji na ograniczenie zadłużenia.

3. Uwagi dotyczące poszczególnych krajów w ramach analizy tabeli wskaźników

Poniższe uwagi nie obejmują państw członkowskich, które są objęte nadzorem w ramach realizacji programów dostosowań makroekonomicznych wspieranych finansowo ze środków publicznych. W strefie euro są to Grecja, Irlandia i Portugalia, a poza nią – Rumunia[6].

Belgia: W maju 2012 r. Komisja doszła do wniosku, że w Belgii występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej, w szczególności jeśli chodzi o konkurencyjność zewnętrzną i zadłużenie. Szereg wskaźników w zaktualizowanej tabeli przekracza wartości progowe: zmiana udziału w rynkach eksportowych, zadłużenie brutto sektora prywatnego oraz dług sektora instytucji rządowych i samorządowych. W kategoriach zewnętrznych Belgia w dalszym ciągu traciła udział w rynkach eksportowych, choć w wolniejszym tempie. Utrzymujący się spadek udziału w rynkach eksportowych wynika z pogarszania się od 2003 r. salda obrotów towarowych, które jest częściowo kompensowane stale rosnącym saldem osiąganym w wymianie usług. Prognozuje się, że w najbliższych latach saldo rachunku obrotów bieżących będzie w dalszym ciągu pozostawać bliskie równowagi. Istotnym czynnikiem wyjaśniającym spadek udziału w rynkach eksportowych jest pogorszenie się konkurencyjności kosztowej w wyniku m.in. większego skumulowanego wzrostu jednostkowych kosztów pracy niż mający przeciętnie miejsce w strefie euro. Przewiduje się utrzymanie tego trendu w przyszłości. Jeśli chodzi o zakłócenia równowagi w kategoriach wewnętrznych, wskaźnik zadłużenia sektora prywatnego utrzymuje się znacznie powyżej wartości progowej, choć wynika to w dużej mierze z wysokiego udziału wewnętrznych pożyczek udzielanych w obrębie grup przedsiębiorstw. Wzrost akcji kredytowej w 2011 r. był stosunkowo silny, ale pod koniec okresu uległ osłabieniu zarówno ze względu na spadek popytu, jak i zaostrzone warunki kredytowania przedsiębiorstw. Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych jest wysoki i rośnie w wyniku akumulacji znacznych deficytów w ostatnich latach, a także interwencji na rzecz sektora finansowego. W latach poprzedzających kryzys ceny nieruchomości mieszkaniowych szybko rosły, należy więc dokładniej zbadać prawdopodobieństwo korekty na tym rynku, w tym wpływu, jaki mogłaby ona mieć na zdolność obsługi przez gospodarstwa domowe zadłużenia z tytułu kredytów hipotecznych. Stosunek kapitału obcego do kapitału własnego w sektorze finansowym zwiększył się w 2011 r. w związku ze stratami poniesionymi przez tę branżę. Ogólnie Komisja jest zdania, biorąc również pod uwagę zakłócenie równowagi makroekonomicznej stwierdzone w maju, że przydatna byłaby pogłębiona analiza dotycząca utrzymywania się zakłóceń lub postępów w ich ograniczaniu.

Bułgaria: W maju 2012 r. Komisja doszła do wniosku, że w Bułgarii występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej, w szczególności jeśli chodzi o zadłużenie zagraniczne, zmniejszanie zadłużenia w sektorze przedsiębiorstw oraz proces dostosowań na rynku pracy. Niektóre wskaźniki w zaktualizowanej tabeli przekraczają wartości progowe, a mianowicie międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto i jednostkowe koszty pracy, podczas gdy zadłużenie brutto sektora prywatnego spadło poniżej wartości progowej. W kategoriach zewnętrznych odnotować można szybką poprawę sytuacji na rachunku obrotów bieżących, którego saldo osiągnęło w 2011 r. równowagę i zgodnie z oczekiwaniami powinno utrzymać się na poziomie poniżej wartości progowej przez cały okres objęty prognozą. Z kolei oczekuje się, że ujemna międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto, mimo poprawy odzwierciedlającej silną korektę salda obrotów bieżących, będzie się utrzymywać znacznie powyżej wartości progowej i w związku z tym pozostanie słabym punktem w dającej się przewidzieć przyszłości. Wskaźnik ten należy jednak interpretować w powiązaniu z bardzo wysokim poziomem bezpośrednich inwestycji zagranicznych, co prowadzi do dużo niższego poziomu zadłużenia zagranicznego netto. Napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych pozostawał stłumiony również w 2011 r., a ich ostatnio odnotowane ożywienie powinno być umiarkowane, aczkolwiek poziom tych inwestycji pozostaje wysoki. Bułgaria powiększa ponadto swój udział w rynkach eksportowych dzięki zwiększeniu wydajności i spadkowi realnego efektywnego kursu walutowego, mimo rosnących ostatnio nieznacznie jednostkowych kosztów pracy; ich wskaźnik utrzymuje się jednak powyżej wartości progowej i przewiduje się, że wzrost wynagrodzeń i jednostkowych kosztów pracy będzie w przyszłości stosunkowo silny. Po wcześniejszych ostrych spadkach cen nieruchomości mieszkaniowych nadal trwa proces korekty w dół na tym rynku. Warunki kredytowania pozostają stabilne, umożliwiając wzrost akcji kredytowej, aczkolwiek wysoki odsetek kredytów zagrożonych może działać pod tym względem jako hamulec. Mimo szybkiego zmniejszania zadłużenia (dane za 2011 r. wskazują na gwałtowny spadek krótkoterminowych kredytów dla przedsiębiorstw niefinansowych) sektor prywatny pozostaje stosunkowo wysoko zadłużony jak na gospodarkę nadrabiającą zaległości, co wynika głównie z transgranicznych wewnętrznych pożyczek udzielanych przedsiębiorstwom niefinansowym w obrębie grup przedsiębiorstw. Ponieważ dostosowanie w kategoriach zewnętrznych następuje częściowo w drodze kurczenia się popytu krajowego, w tym ograniczenia inwestycji, istnieje ryzyko, że gospodarce nie uda się powrócić na ścieżkę szybkiego wzrostu, co utrudni z kolei zmniejszenie poziomów zadłużenia, w tym międzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto. Źródłem wątpliwości co do długookresowego potencjału wzrostu gospodarki Bułgarii są również słabości rynku pracy, o których świadczy spadek wskaźników zatrudnienia, rosnące stopy bezrobocia i wysokie bezrobocie strukturalne. Ogólnie Komisja jest zdania, biorąc również pod uwagę zakłócenie równowagi makroekonomicznej stwierdzone w maju, że przydatna byłaby pogłębiona analiza dotycząca utrzymywania się zakłóceń lub postępów w ich ograniczaniu.

Republika Czeska: W poprzednim cyklu procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej Republika Czeska nie została wskazana jako kraj, w którym występują zakłócenia. W zaktualizowanej tabeli wskaźników międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto przekracza wartość progową. Wskaźnik ten uległ pogorszeniu ze względu na utrzymujące się przez ostatnie trzy lata, choć umiarkowane, deficyty na rachunku obrotów bieżących w wysokości ok. 3 % PKB; ich źródłem był głównie odpływ dywidend z tytułu bezpośrednich inwestycji zagranicznych, które utrzymują się na wysokim poziomie. Ogólnie rzecz biorąc, ryzyko zagrożeń zewnętrznych jest ograniczone dzięki stosunkowo niskiej wartości zadłużenia zagranicznego brutto. W bilansie handlowym odnotowano w 2011 r. solidną nadwyżkę, ale udział w rynkach eksportowych rośnie w coraz wolniejszym tempie, co odzwierciedla malejący udział nowych projektów od podstaw w bezpośrednich inwestycjach zagranicznych. Jednocześnie spodziewać się można wolniejszego tempa wzrostu importu. Ponieważ popyt krajowy pozostaje słaby, deficyt na rachunku obrotów bieżących powinien dalej się zmniejszać w nadchodzących latach, co powinno się przyczynić do ustabilizowania międzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto na poziomie zbliżonym do obecnego. Przed wybuchem światowego kryzysu finansowego odnotowywano tendencję do aprecjacji waluty, ale od 2009 r. realny efektywny kurs walutowy był zasadniczo stabilny. Napływowi kapitału do Republiki Czeskiej towarzyszył znaczny wzrost wynagrodzeń we wszystkich branżach gospodarki, mimo iż wzrost wydajności odnotowały zasadniczo jedynie branże należące do sektora towarów i usług podlegających wymianie handlowej. Łączny wzrost nominalnych jednostkowych kosztów pracy uległ w ostatnich trzech latach zmniejszeniu do poziomu bliskiego 3 % i prognozuje się, iż pozostanie stłumiony również w najbliższej przyszłości, jednakże narosłe rozbieżności pod względem wydajności w sektorze towarów i usług niepodlegających wymianie handlowej mogą zaciążyć na konkurencyjności całej gospodarki – po pierwsze dlatego, iż jego towary i usługi są wykorzystywane przez pozostałe sektory, a więc ma to bezpośredni wpływ na konkurencyjność tych sektorów, po drugie zaś dlatego, iż wyższy wzrost płac w tym sektorze może hamować alokację zasobów siły roboczej do branż eksportowych, w których potencjał wzrostu wydajności jest wyższy. W branży budowlanej i na rynku nieruchomości trwa proces dostosowań, któremu towarzyszy spadek realnych cen domów i mieszkań. W okresie przed kryzysem sektor ten odnotował dynamiczny wzrost dzięki stosunkowo luźnym warunkom kredytowania – udział kredytów bankowych w wartości dodanej sektora zwiększył się dwukrotnie w latach 2005-2008. Sektor bankowy w Republice Czeskiej, będący w większości własnością podmiotów zagranicznych, wykazał się odpornością, a umiarkowane poziomy zadłużenia zarówno w sektorze prywatnym, jak i publicznym pozwoliły uniknąć powstania negatywnych sprzężeń zwrotnych. Ogólnie Komisja jest zdania, że na tym etapie nie zachodzi konieczność przeprowadzenia pogłębionej analizy w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej.

Dania: W maju 2012 r. Komisja doszła do wniosku, że w Danii występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej, w szczególności jeśli chodzi o konkurencyjność zewnętrzną i zadłużenie gospodarstw domowych. Niektóre wskaźniki w zaktualizowanej tabeli przekraczają wartości progowe, a mianowicie zmiana udziału w rynkach eksportowych oraz zadłużenie sektora prywatnego. Utrata udziału w rynkach eksportowych utrzymuje się nadal powyżej wartości progowej i w 2011 r. była tego samego rzędu co w roku poprzednim. W ramach pogłębionej analizy z maja 2012 r. stwierdzono, że sytuację pod względem konkurencyjności Danii oraz jej słabe wyniki w eksporcie towarów należy wiązać ze wzrostem jednostkowych kosztów pracy w porównaniu z najważniejszymi konkurentami. Konkurencyjność kosztowa, mierzona procentową zmianą nominalnych jednostkowych kosztów pracy na przestrzeni trzech lat, uległa jednak poprawie i utrzymuje się w dalszym ciągu poniżej wartości progowej. W najbliższych latach przewiduje się utrzymanie stłumionej dynamiki zmian jednostkowych kosztów pracy. Również procentowa zmiana realnego efektywnego kursu walutowego na przestrzeni trzech lat wskazuje na postępującą od 2009 r. deprecjację waluty, która powinna mieć także miejsce w kolejnych latach. Postępująca utrata udziału w rynkach eksportowych mimo poprawy konkurencyjności kosztowej może oznaczać, że poprawa ta nie jest jeszcze wystarczająca do pełnego odzyskania konkurencyjności, którą łącznie utracono w ciągu poprzedniej dekady. W dalszym ciągu rosną jednak nadwyżki na rachunku obrotów bieżących, na co wpływ ma w szczególności dodatnie saldo obrotów towarowych i wymiany usług – częściowo dzięki eksportowi ropy naftowej i gazu ziemnego, który skorzystał na wzroście cen ropy – ale również napływ dochodów z bezpośrednich inwestycji dokonywanych za granicą. Ponieważ jednak nadwyżka w obrotach bieżących odzwierciedla również częściowo znaczne oszczędności w sektorze prywatnym, w najbliższych latach, w miarę stopniowego ożywienia popytu wewnętrznego, spodziewany jest jej spadek. Wskaźnik zadłużenia sektora prywatnego w dalszym ciągu utrzymuje się znacznie powyżej wartości progowej. Zmniejszał się on wprawdzie drugi rok z rzędu, co częściowo wynikało ze spadku wskaźnika zadłużenia gospodarstw domowych, ale nadal należy do najwyższych. Rozwój sytuacji na rynku nieruchomości mieszkaniowych sprawił, iż zadłużenie gospodarstw domowych wzrosło do poziomów, które są długoterminowo nie do utrzymania, co może zwiększyć zagrożenia dla stabilności finansowej i gospodarczej. Podczas gdy ryzyko dla stabilności finansowej można określić jako stosunkowo niskie, to zagrożenia dla stabilności całej gospodarki wydają się być dużo wyraźniejsze. Nadmierne zmiany cen nieruchomości i wysokie zadłużenie gospodarstw domowych, które przyczyniły się do znacznych wahań spożycia prywatnego, ograniczają dziś możliwości ożywienia koniunktury, gdyż gospodarstwa domowe muszą kontynuować spłatę długów. Po stabilizacji w roku 2010 realne ceny domów i mieszkań ponownie spadały w 2011 r. Nawet jeśli ich poziom jest obecnie prawdopodobnie bliski długoterminowego trendu, rynek pozostaje napięty w sytuacji zaostrzonych warunków kredytowania i mało dynamicznego wzrostu wynagrodzeń, co w obliczu perspektyw dla całej gospodarki oznacza ryzyko dalszej korekty w dół. Ogólnie Komisja jest zdania, biorąc również pod uwagę zakłócenie równowagi makroekonomicznej stwierdzone w maju, że przydatna byłaby pogłębiona analiza dotycząca utrzymywania się zakłóceń lub postępów w ich ograniczaniu.

Niemcy: W poprzednim cyklu procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej Niemcy nie zostały wskazane jako kraj, w którym występują zakłócenia. Dwa wskaźniki w zaktualizowanej tabeli przekraczają wartości progowe: zmiana udziału w rynkach eksportowych oraz dług sektora instytucji rządowych i samorządowych. W kategoriach zewnętrznych utrata udziału w rynkach eksportowych utrzymuje się w dalszym ciągu na poziomie powyżej wartości progowej, co wynika ze spadku odnotowanego w roku 2010, który w mniejszym stopniu miał również miejsce w roku 2011. Utrata udziału w rynkach eksportowych wydaje się być jednak ogólnie umiarkowana i odpowiada trwającemu zmniejszaniu się nadwyżki na rachunku obrotów bieżących. Wskaźnik salda obrotów bieżących znajduje się w 2011 r. minimalnie poniżej wartości progowej, podobnie jak w przypadku ostatniego sprawozdania przedkładanego w ramach mechanizmu ostrzegania. Spadek nadwyżki w obrotach bieżących przez ostatnich kilka lat, stanowiący element procesu przywracania równowagi makroekonomicznej, wynikał w szczególności z malejącej nadwyżki w obrotach handlowych z pozostałymi krajami strefy euro. Najnowsze prognozy zapowiadają dalszy umiarkowany spadek nadwyżki w obrotach bieżących w latach 2012-2014, gdyż spożycie prywatne oraz inwestycje powinny nabierać tempa. W ostatnich latach wzrosły również jednostkowe koszty pracy i w świetle zdrowej sytuacji na rynku pracy spodziewać się można ich dalszego wzrostu w najbliższej przyszłości i to w tempie szybszym niż przeciętnie w strefie euro. Mimo rosnących kosztów pracy realny efektywny kurs walutowy w dalszym ciągu ulega osłabieniu, w związku z tym, iż przedsiębiorstwa mogą jedynie w ograniczonym stopniu przerzucić koszty wyższych płac na konsumentów. W kategoriach wewnętrznych prognozuje się, iż począwszy od 2013 r., dług sektora instytucji rządowych i samorządowych zacznie spadać; Niemcy czynią również postępy, jeśli chodzi o osiągnięcie wartości odniesienia dotyczącej redukcji długu określonej w pakcie stabilności i wzrostu. Zadłużenie sektora prywatnego i akcja kredytowa utrzymują się na umiarkowanych poziomach. Ceny nieruchomości wzrosły umiarkowanie, przy nieco wyższym wzroście cen na niektórych obszarach miejskich. W przyszłości inwestycje w nieruchomości mieszkaniowe będą prawdopodobnie rosły w szybkim tempie. Ogólnie Komisja jest zdania, że na tym etapie nie zachodzi konieczność przeprowadzenia pogłębionej analizy w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej.

Estonia: W poprzednim cyklu procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej Estonia nie została wskazana jako kraj, w którym występują zakłócenia. Dwa wskaźniki w zaktualizowanej tabeli przekraczają wartości progowe: międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto oraz stopa bezrobocia. Trzeci wskaźnik, a mianowicie zadłużenie sektora prywatnego, spadł wyraźnie poniżej wartości progowej (wynosił 133 % PKB w 2011 r.). W kategoriach zewnętrznych zakończony został w dużej mierze proces dostosowań o bardzo dużej skali, które stały się konieczne w wyniku narosłych w latach 2005-2007 znacznych zakłóceń równowagi zewnętrznej. W 2011 r. rachunek obrotów bieżących nadal wykazywał znaczną nadwyżkę i oczekuje się, że w perspektywie średnioterminowej jego saldo będzie się utrzymywać na poziomie bliskim równowagi, do czego przyczyniać się będzie rosnący udział w rynkach eksportowych. Wprawdzie ujemna międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto w dalszym ciągu wyraźnie przekracza wartość progową, następuje jednak jej szybki spadek, na co mają wpływ stałe nadwyżki na rachunku obrotów bieżących oraz nieprzerwany wzrost nominalnego PKB (efekt mianownika). Ponadto połowa zobowiązań netto względem zagranicy przypada na inwestycje zagraniczne netto, co ogranicza zewnętrzne zagrożenia dla płynności – zadłużenie zagraniczne netto wynosi jedynie 6 % PKB. Zadłużenie sektora prywatnego, mimo iż nadal pozostaje wysokie, zmniejszyło się znacznie w latach 2010-2011, do czego przyczyniły się zarówno kontynuacja procesu jego spłaty, jak i rosnący PKB. W związku z tym, nawet jeśli proces ograniczania zadłużenia przez sektor prywatny może wkrótce ulec wyhamowaniu, spodziewać się można dalszego spadku wskaźnika zadłużenia tego sektora w 2012 r. W perspektywie średniookresowej stosunkowo wysoki poziom zadłużenia sektora prywatnego może jednak stanowić hamulec wzrostu gospodarczego. Stopa bezrobocia osiągnęła szczytowy poziom blisko 20 % w pierwszym kw. 2010 r., ale bardzo szybko spadła do 10,2 % w drugim kw. 2012 r. Można się spodziewać jej dalszego spadku, choć w nie tak szybkim tempie na skutek ponownego pojawienia się problemu niedopasowania umiejętności osób poszukujących pracy do potrzeb pracodawców, a także na skutek bardziej umiarkowanego wzrostu produkcji. Ogólnie Komisja jest zdania, że na tym etapie nie zachodzi konieczność przeprowadzenia pogłębionej analizy w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej.

Hiszpania: W maju 2012 r. Komisja doszła do wniosku, że w Hiszpanii występują bardzo poważne zakłócenia równowagi makroekonomicznej, w szczególności jeśli chodzi o bilans płatniczy, zadłużenie sektora prywatnego oraz sytuację sektora finansowego. Szereg wskaźników w zaktualizowanej tabeli przekracza wartości progowe: deficyt na rachunku obrotów bieżących, udział w rynkach eksportowych, międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto, zadłużenie sektora prywatnego, dług sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz stopa bezrobocia. W kategoriach zewnętrznych odnotowano zmniejszający się deficyt na rachunku obrotów bieżących dzięki ożywieniu eksportu i spadkowi popytu krajowego. Wskaźnik utrzymuje się powyżej wartości progowej, ale w nadchodzących latach można spodziewać się stopniowego zrównoważenia salda obrotów bieżących. Malejące jednostkowe koszty pracy i nieznaczna deprecjacja realnego efektywnego kursu walutowego przyczyniają się do częściowego odzyskania konkurencyjności utraconej w trakcie uprzedniej hossy. Dzięki temu udało się ograniczyć utratę udziału w rynkach eksportowych, aczkolwiek odpowiedni wskaźnik nadal przekracza wartość progową. W bieżącym roku można się spodziewać dalszego spadku jednostkowych kosztów pracy, a w kolejnych latach jedynie skromnego wzrostu gospodarczego. Przy trwającej korekcie przepływów kapitałowych zobowiązania względem zagranicy utrzymują się na wysokim poziomie, o czym świadczy znaczna ujemna międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto oraz wysokie zadłużenie zagraniczne netto. Stanowi to szczególny powód do zaniepokojenia, gdyż hiszpańska gospodarka stoi w obliczu ryzyka utraty płynności. Wysokie zadłużenie sektora prywatnego w połączeniu z szybko rosnącym długiem sektora instytucji rządowych i samorządowych prowadzi do istotnej presji na redukcję zadłużenia. W sektorze prywatnym proces ten rozpoczął się w roku 2011 i powinien być kontynuowany, co będzie hamowało ożywienie koniunktury ze względu na stłumienie popytu krajowego. Sytuacja w sektorze bankowym pozostaje napięta w wyniku pęknięcia bańki na rynku nieruchomości i w sektorze budowlanym oraz negatywnych sprzężeń zwrotnych z sytuacją finansów publicznych. Słabościom sektora bankowego próbuje się zaradzić przy pomocy programu dostosowań w sektorze finansowym, w ramach którego udostępniono publiczne środki finansowe na restrukturyzację i dokapitalizowanie hiszpańskich banków. Mimo malejących jednostkowych kosztów pracy sytuacja na rynku pracy uległa pogorszeniu – statystyki odnotowują rekordowo wysokie i dalej rosnące stopy bezrobocia, znacznie powyżej wartości progowej, a także postępującą likwidację miejsc pracy. Stanowi to dodatkowe zagrożenie dla trwającego dostosowania, w związku z wpływem sytuacji na rynku pracy na procesy ograniczania zadłużenia, a także negatywnymi następstwami dla starań o konsolidację budżetową. Ogólnie Komisja jest zdania, biorąc również pod uwagę bardzo poważne zakłócenie równowagi makroekonomicznej stwierdzone w maju, że przydatna byłaby pogłębiona analiza dotycząca postępów w ograniczaniu zakłóceń i związanych z tym procesem zagrożeń.

Francja: W maju 2012 r. Komisja doszła do wniosku, że we Francji występują poważne zakłócenia równowagi makroekonomicznej, w szczególności jeśli chodzi o wyniki eksportu oraz konkurencyjność. Szereg wskaźników w zaktualizowanej tabeli przekracza wartości progowe: zmiana udziału w rynkach eksportowych, dług sektora instytucji rządowych i samorządowych, a w tym roku również zadłużenie sektora prywatnego. W kategoriach zewnętrznych Francja nieprzerwanie traci udział w rynkach eksportowych (choć w nieco wolniejszym tempie) i odpowiedni wskaźnik znacznie przekracza wartość progową. Oczekuje się, że proces ten będzie trwał, o ile nie zostaną podjęte zdecydowane kroki polityczne. Wspomniana utrata udziału jest odzwierciedlona w stopniowo pogarszającym się bilansie handlowym i bilansie obrotów bieżących, a także w ujemnej międzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto, aczkolwiek w przypadku tych dwóch ostatnich parametrów nie doszło jeszcze do przekroczenia odpowiednich wartości progowych. Taki rozwój sytuacji jest związany z trwającym pogarszaniem się konkurencyjności cenowej i pozacenowej. Wskaźnik jednostkowych kosztów pracy nie przekracza wprawdzie wartości progowej, ale – mimo środków podjętych niedawno celem ograniczenia podatkowych obciążeń czynnika pracy – w przyszłości spodziewać się należy wzrostu tych kosztów w skali odpowiadającej w krótkim terminie średniej dla strefy euro, co oznacza, że w najbliższej przyszłości nie można się spodziewać nawet względnej poprawy sytuacji pod tym względem. Spadek rentowności francuskich przedsiębiorstw, która w 2011 r. osiągnęła rekordowo niski poziom, negatywnie wpływa zarówno na ich potencjał inwestycyjny, jak i w zakresie innowacji, ze szkodą dla ich konkurencyjności pozacenowej. Niska rentowność przedsiębiorstw wpływa również negatywnie na ich zdolność spłaty zadłużenia, a tym samym przyczynia się do wysokiego poziomu zadłużenia całego sektora prywatnego, który przekracza obecnie wartość progową. Stopa bezrobocia wzrosła i w nadchodzących latach spodziewany jest jej wzrost do poziomu powyżej wartości progowej. Zadłużenie gospodarstw domowych utrzymuje się na stosunkowo niskim poziomie, ale warto odnotować, iż ceny domów i mieszkań rosły zarówno przed wybuchem kryzysu, jak i w roku 2011 – prawdopodobieństwo korekty na rynku nieruchomości oraz jej skutki wymagają pogłębionej analizy. Wzrost poziomu zadłużenia w sektorze prywatnym jest szczególnie niepokojący w kontekście ciągle rosnącego długu sektora instytucji rządowych i samorządowych, który sięga obecnie niemal 90 % PKB. Ogólnie Komisja jest zdania, biorąc również pod uwagę poważne zakłócenie równowagi makroekonomicznej stwierdzone w maju, że przydatna byłaby pogłębiona analiza dotycząca postępów w ograniczaniu zakłóceń i związanych z tym procesem zagrożeń.

Włochy: W maju 2012 r. Komisja doszła do wniosku, że we Włoszech występują poważne zakłócenia równowagi makroekonomicznej, w szczególności jeśli chodzi o wyniki eksportu, konkurencyjność oraz skutki wysokiego zadłużenia publicznego. Dwa wskaźniki w zaktualizowanej tabeli przekraczają wartości progowe: utrata udziału w rynkach eksportowych oraz dług sektora instytucji rządowych i samorządowych. W szczególności od czasu wprowadzenia euro doszło do skumulowanego pogorszenia konkurencyjności kosztowej i pozakosztowej, o czym świadczy znaczne zmniejszenie udziału w rynkach eksportowych, istotnie przekraczające wartość progową. Włoski deficyt na rachunku obrotów bieżących ulega jednak zmniejszeniu, a w bilansie handlowym oczekuje się osiągnięcia nadwyżki w roku 2012. Wynika to w głównej mierze ze znacznego spadku importu, w kontekście osłabienia popytu krajowego w trakcie obecnej recesji, ale również z pozytywnego rozwoju sytuacji jeśli chodzi o wyniki w eksporcie, zwłaszcza do krajów spoza UE. Zasadniczą przeszkodą na drodze do trwałej poprawy pozycji konkurencyjnej Włoch i perspektyw wzrostu gospodarczego w tym kraju jest w dalszym ciągu słaby wzrost wydajności. Uchwalone niedawno reformy strukturalne – służące zaostrzeniu konkurencji, ograniczeniu segmentacji rynku pracy, przekształceniu systemu podatkowego tak, by sprzyjał wzrostowi gospodarczemu, a także poprawie warunków prowadzenia działalności gospodarczej – powinny przyczynić się w perspektywie średniookresowej do pobudzenia wzrostu wydajności. W obecnej chwili wynagrodzenia są jednak w niedostatecznym stopniu powiązane ze zmianami wydajności. Prognozuje się, że w najbliższych latach nominalne jednostkowe koszty pracy będą rosły w tempie zbliżonym do średniego w strefie euro. Wysokie zadłużenie publiczne w dalszym ciągu pozostaje jednym z głównych czynników obciążających włoską gospodarkę, zwłaszcza w świetle słabych perspektyw wzrostu gospodarczego. Podczas gdy niskie stopy wzrostu PKB utrudniają osiągnięcie i utrzymanie wysokich nadwyżek pierwotnych niezbędnych do trwałego sprowadzenia wskaźnika długu publicznego do PKB na ścieżkę spadkową, aktualne i oczekiwane również w przyszłości wysokie obciążenia podatkowe – wymagane celem obsługi wysokiego zadłużenia – hamują popyt wewnętrzny i aktywność gospodarczą. Ponadto w kontekście fragmentacji rynku finansowego wzdłuż granic państwowych stosunkowo wysokie stopy procentowe – powiązane z podwyższoną premią za ryzyko w przypadku włoskich obligacji rządowych – mają negatywny wpływ na warunki finansowania sektora prywatnego i prowadzą do zaostrzenia problemów z finansowaniem odczuwanych przez krajowy sektor bankowy. Jako pozytywny czynnik wspomnieć należy zadłużenie sektora prywatnego, które we Włoszech utrzymuje się na względnie ograniczonym poziomie. W szczególności sytuacja finansowa gospodarstw domowych jest we Włoszech stosunkowo dobra, aczkolwiek na przestrzeni ubiegłych dwóch dekad ich stopa oszczędności stopniowo spadała. Ogólnie Komisja jest zdania, biorąc również pod uwagę poważne zakłócenie równowagi makroekonomicznej stwierdzone w maju, że przydatna byłaby pogłębiona analiza dotycząca postępów w ograniczaniu zakłóceń i związanych z tym procesem zagrożeń.

Cypr: W maju 2012 r. Komisja doszła do wniosku, że na Cyprze występują bardzo poważne zakłócenia równowagi makroekonomicznej, w szczególności jeśli chodzi o bilans płatniczy, finanse publiczne oraz sytuację sektora finansowego. Szereg wskaźników w zaktualizowanej tabeli przekracza wartości progowe: deficyt na rachunku obrotów bieżących, międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto, udział w rynkach eksportowych, przepływy kredytowe sektora prywatnego, zadłużenie sektora prywatnego oraz dług sektora instytucji rządowych i samorządowych. Jeśli chodzi o kategorie zewnętrzne, saldo rachunku obrotów bieżących w dalszym ciągu przekracza ujemną wartość progową, mimo znacznego spadku importu, który nastąpił w ostatnim czasie w wyniku kurczenia się popytu krajowego. Utratę udziału w rynkach eksportowych tłumaczy w szczególności w dalszym ciągu pogarszające się saldo obrotów towarowych, podczas gdy w wymianie usług Cypr nadal odnotowuje nadwyżkę. W nadchodzących latach prognozowany jest ogółem spadek deficytu obrotów bieżących. Tempo spadku konkurencyjności cenowej i kosztowej ostatnio osłabło, przy czym zamrożenie płac w sektorze publicznym przyczyniło się również do złagodzenia presji na wzrost wynagrodzeń w sektorze prywatnym i w branżach eksportowych. Nie doszło jednak jeszcze do wdrożenia reform strukturalnych mających prowadzić do trwałej poprawy konkurencyjności. Jednocześnie szybko pogarsza się ujemna międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto, budząc obawy co do długoterminowej stabilności bilansu płatniczego kraju. Wskaźnik ten pogorszył się nie tylko w związku z deficytami na rachunku obrotów bieżących, ale również w wyniku spadku wartości portfeli zagranicznych aktywów znajdujących się w posiadaniu banków. W kategoriach wewnętrznych wysoko zadłużony sektor prywatny kontynuował starania o zmniejszenie swoich zobowiązań. Świadczy o tym m.in. znaczny w porównaniu z poprzednim rokiem spadek wskaźnika określającego przepływy kredytowe sektora prywatnego. Fakt, iż wskaźnik ten nadal utrzymuje się powyżej wartości progowej, nie wynika z udzielania nowych kredytów – jest on głównie związany z trwającymi procesami zmiany harmonogramu spłaty już udzielonych kredytów, gdyż kredyty o renegocjowanych warunkach spłaty są traktowane jako nowe przepływy. W przypadku gospodarstw domowych wysoki poziom zadłużenia jest równoważony przez znajdujące się w ich posiadaniu znaczne aktywa, aczkolwiek wartość tych ostatnich ucierpiała w wyniku nieprzerwanego spadku nominalnych i realnych cen nieruchomości. Dług publiczny przekracza wartość odniesienia wyznaczoną traktatowo i oczekuje się, że nastąpi jego szybki i znaczny wzrost. Ponadto Cypr odnotował w ostatnim czasie znaczny wzrost bezrobocia, które będzie prawdopodobnie dalej rosło, co wskazuje, że oprócz problemów związanych z cyklem koniunkturalnym rynek pracy stoi również przed wyzwaniami o charakterze strukturalnym. Wszelkie dodatkowe straty w wyniku zaangażowania cypryjskiego sektora bankowego w Grecji oraz dalsze pogorszenie koniunktury będą prowadzić do nasilenia ryzyka i utrudnią proces dostosowań strukturalnych. Sytuację pogarszają dodatkowo negatywne sprzężenia zwrotne między rozwojem sytuacji w branży nieruchomości i w sektorze bankowym a stanem finansów publicznych. Sektor finansowy na Cyprze należy ponadto do najbardziej zadłużonych w całej UE. Po złożeniu w dniu 25 czerwca 2012 r. wniosku o udzielenie pomocy finansowej ze środków publicznych Cypr negocjuje obecnie warunki programu działań z zakresu polityki gospodarczej mających służyć rozwiązaniu istniejących problemów finansowych, budżetowych i strukturalnych. Ogólnie Komisja jest zdania, biorąc również pod uwagę bardzo poważne zakłócenie równowagi makroekonomicznej stwierdzone w maju, że przydatna byłaby pogłębiona analiza dotycząca postępów w ograniczaniu zakłóceń i związanych z tym procesem zagrożeń.

Łotwa: W poprzednim cyklu procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej Łotwa nie została wskazana jako kraj, w którym występują zakłócenia. Dwa wskaźniki w zaktualizowanej tabeli przekraczają wartości progowe: międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto oraz stopa bezrobocia. Po okresie narastania zakłóceń równowagi zewnętrznej, zakończonych „twardym lądowaniem” w latach 2008-2009, doszło do znacznej poprawy konkurencyjności zewnętrznej dzięki procesowi dostosowań wewnętrznych, obejmującemu cięcia płac i zatrudnienia, konsolidację budżetową, zmniejszenie zadłużenia w sektorze prywatnym oraz szeroki wachlarz reform strukturalnych służących wsparciu wzrostu gospodarczego. Po tym jak w latach 2011-2012 gospodarka wróciła do wysokich stóp wzrostu PKB saldo obrotów bieżących znów zaczęło odnotowywać umiarkowany deficyt, który powinien się utrzymać również w najbliższych latach. Zobowiązania netto kraju, wyrażone jako międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto, utrzymują tendencję spadkową, aczkolwiek spadek ten dokonuje się ze stosunkowo wysokiego poziomu. Znaczną ujemną międzynarodową pozycję inwestycyjną netto w dużej mierze tłumaczy poziom bezpośrednich inwestycji zagranicznych netto (stanowiący niemal połowę jej wartości), podczas gdy zadłużenie zagraniczne spada w szybkim tempie. Po pomyślnym zakończeniu programu pomocy na rzecz wsparcia bilansu płatniczego na początku 2012 r. rentowność obligacji skarbowych ciągle się obniża, co przyczynia się do dalszego ograniczenia zagrożeń dla bilansu płatniczego kraju. Jeśli chodzi o kategorie wewnętrzne, dług publiczny ustabilizował się na poziomie nieco powyżej 40 % PKB, natomiast ceny nieruchomości mieszkaniowych i akcja kredytowa powoli rosną po okresie znacznej korekty, jaka miała miejsce w czasie kryzysu. Mimo pewnego ożywienia ceny domów i mieszkań utrzymują się na poziomach dużo niższych niż notowane w okresie przed wybuchem kryzysu, tj. w latach 2005-2007 – wyraźniejszą poprawę sytuacji można zaobserwować jedynie w segmencie nowych projektów deweloperskich. W sektorze finansowym, jeśli wziąć pod uwagę nowo podpisywane umowy, przepływ kredytów komercyjnych ustabilizował się w segmencie gospodarstw domowych i nieznacznie rośnie w segmencie przedsiębiorstw. Wprawdzie stosunek zadłużenia sektora prywatnego do PKB dalej spadał i w 2011 r. osiągnął poziom 125 % PKB, ale prywatne inwestycje rosły w szybkim tempie, również dzięki wysokim zyskom przedsiębiorstw. Stopa bezrobocia utrzymuje się w dalszym ciągu dużo powyżej średniej dla UE i wartości progowej, ale w chwili obecnej stopniowo maleje, który to trend powinien się utrzymać w nadchodzących latach dzięki ożywieniu koniunktury i aktywnej polityce rynku pracy. Niska liczba ofert pracy nie wskazuje na poważne niedostatki strukturalne na rynku pracy, gdyż jednocześnie rosną zarówno wskaźnik zatrudnienia, jak i współczynnik aktywności zawodowej. Ogólnie Komisja jest zdania, że na tym etapie nie zachodzi konieczność przeprowadzenia pogłębionej analizy w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej.

Litwa: W poprzednim cyklu procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej Litwa nie została wskazana jako kraj, w którym występują zakłócenia. Dwa wskaźniki w zaktualizowanej tabeli przekraczają wartości progowe: międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto oraz stopa bezrobocia. Litwa w dalszym ciągu powiększała swój udział w rynkach eksportowych dzięki deprecjacji realnego efektywnego kursu walutowego oraz znacznie niższym kosztom pracy. Jednostkowe koszty pracy spadły, ale w nadchodzących latach powinny w wolnym tempie rosnąć. Wskaźnik dotyczący rachunku obrotów bieżących jest wprawdzie bliski zeru, jednak silny popyt krajowy doprowadził do wzrostu importu i na skutek negatywnego salda w bilansie handlowym w 2011 r. na rachunku obrotów bieżących ponownie odnotowano deficyt (w wysokości niemal 4 % PKB), który został pokryty głównie ze środków przekazywanych z budżetu UE oraz napływających bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Najnowsze dane obejmujące okres do września 2012 r. wskazują tymczasem, że deficyt obrotów bieżących zmniejsza się, a w przyszłości powinien się ustabilizować. Międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto polepszyła się, choć nadal ma wartość ujemną przekraczającą wartość progową. Zadłużenie zagraniczne netto jest dużo niższe, gdyż wskaźnik ten uwzględnia stabilne źródło finansowania, jakim pozostają bezpośrednie inwestycje zagraniczne. Zadłużenie sektora publicznego utrzymuje się przy tym na umiarkowanych poziomach, a sektor prywatny kontynuuje proces zmniejszania zadłużenia – wolumen akcji kredytowej uległ zmniejszeniu w przypadku gospodarstw domowych i nieznacznie się zwiększył w przypadku przedsiębiorstw niefinansowych i sektora publicznego. Po znacznej korekcie w dół, jaka miała miejsce w poprzednich latach, ceny nieruchomości mieszkaniowych ustabilizowały się w ujęciu realnym. Powód do zaniepokojenia stanowi w dalszym ciągu sytuacja na rynku pracy – mimo iż od 2011 r. stopa bezrobocia spada (i tendencja ta powinna się utrzymać również w przyszłości), prawdopodobne jest, że w najbliższych latach utrzyma się ona na poziomie powyżej 10 %. Ogólnie Komisja jest zdania, że na tym etapie nie zachodzi konieczność przeprowadzenia pogłębionej analizy w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej.

Luksemburg: W poprzednim cyklu procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej Luksemburg nie został wskazany jako kraj, w którym występują zakłócenia. Szereg wskaźników w zaktualizowanej tabeli przekracza wartości progowe: nadwyżka na rachunku obrotów bieżących, nominalne jednostkowe koszty pracy, zadłużenie sektora prywatnego, a w tym roku również zmiana udziału w rynkach eksportowych. Jeśli chodzi o kategorie zewnętrzne, stale wysoka nadwyżka na rachunku obrotów bieżących, której poziom przekracza wartość progową, powinna w najbliższych latach ulec zmniejszeniu. Nie wydaje się ona być związana z nadmiernie stłumionym popytem krajowym, lecz wynika zasadniczo z bardzo wysokiej koncentracji aktywności gospodarczej w Luksemburgu, głównie w sektorze finansowym, której sprzyjają ogólnie korzystne warunki prowadzenia działalności gospodarczej w tym kraju (w tym system podatkowy). Wysoka nadwyżka obrotów bieżących nie powinna wprawdzie stanowić zakłócenia równowagi, które byłoby szkodliwe dla kraju lub jego partnerów gospodarczych, skrywa się jednak za nią trwały deficyt w obrotach towarowych, który odzwierciedla utratę przez Luksemburg łącznego udziału w rynkach eksportowych. Jednocześnie krajowi udaje się ciągle zwiększać udział w rynkach eksportowych w przypadku usług. O słabych wynikach w wymianie towarowej decydują prawdopodobnie zmiany poziomu nominalnych jednostkowych kosztów pracy – od 2000 r. rosną one dużo szybciej niż średnia dla strefy euro, w tym niemal pięciokrotnie szybciej niż w Niemczech. Oczekuje się, że również w najbliższych latach jednostkowe koszty pracy będą rosły w tempie szybszym niż przeciętne dla strefy euro, mimo podjętych ostatnio przez rząd środków zaradczych. Wysokie zadłużenie sektora prywatnego wynika w głównej mierze ze znacznego wolumenu operacji pożyczkowych pomiędzy międzynarodowymi przedsiębiorstwami niefinansowymi, a nie z nadmiernego zadłużenia sektora prywatnego. Zadłużenie gospodarstw domowych jest stosunkowo ograniczone i wynika głównie z zaciągniętych kredytów hipotecznych. Na przestrzeni ostatniej dekady odnotowano znaczny skumulowany wzrost cen nieruchomości mieszkaniowych, ale tempo ich wzrostu ulega obecnie spowolnieniu i odzwierciedla zasadniczo panujące na rynku stosunki, tj. wysoki popyt i ograniczoną podaż. Kondycja sektora finansowego pozostaje zasadniczo solidna, aczkolwiek wydaje się, że kryzys finansowy negatywnie wpłynął na jego potencjał wzrostu. Zważywszy na jego znaczne rozmiary w porównaniu z całą gospodarką, wyłania się pytanie, jaki będzie wpływ mniejszej dynamiki w tym sektorze na sytuację na rynku pracy i długoterminową stabilność finansów publicznych. Ogólnie Komisja jest zdania, że na tym etapie nie zachodzi konieczność przeprowadzenia pogłębionej analizy w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej.

Węgry: W maju 2012 r. Komisja doszła do wniosku, że na Węgrzech występują poważne zakłócenia równowagi makroekonomicznej, w szczególności jeśli chodzi o międzynarodową pozycję inwestycyjną netto oraz skutki wysokiego zadłużenia publicznego. Szereg wskaźników w zaktualizowanej tabeli przekracza wartości progowe: podobnie jak przed rokiem są to międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych, a w tym roku również stopa bezrobocia oraz zadłużenie sektora prywatnego, których wskaźniki nieznacznie przekroczyły odpowiednią wartość progową. Zakłócenia równowagi w kategoriach zewnętrznych zostały ograniczone, przy czym rachunek obrotów bieżących odnotował nadwyżkę trzeci rok z rzędu; dalszej poprawie uległa także międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto, choć wskaźnik ten utrzymuje się w dalszym ciągu znacznie powyżej wartości progowej. Sytuacja taka powinna się utrzymać przez kilka najbliższych lat. Odwrócenie trendu w przypadku rachunku obrotów bieżących było w głównej mierze wynikiem spadku popytu wewnętrznego – konkurencyjność eksportu nie uległa zasadniczo zmianie. Po wyraźnym spadku w trakcie recesji w 2009 r. deficyt w dochodzie z czynników produkcji zaczął ponownie rosnąć, choć utrzymuje się nadal poniżej poziomów notowanych przed kryzysem. Oba te aspekty wskazują, że korekta zakłóceń o charakterze zewnętrznym wynika częściowo z czynników koniunkturalnych. Konieczne jest zmniejszenie zadłużenia w sektorze prywatnym, tak by zlikwidować zakłócenia równowagi, głównie w podsektorze gospodarstw domowych. Proces ten wprawdzie trwa, jednak jednoczesny znaczny spadek wolumenu kredytów udzielanych przedsiębiorstwom – w kontekście niepewności politycznej i dodatkowych obciążeń nałożonych na sektor finansowy – przyczynił się do spadku inwestycji do rekordowo niskich poziomów, co istotnie zmniejszyło potencjał wzrostu węgierskiej gospodarki. W 2012 r. inwestycje będą prawdopodobnie jeszcze niższe i powinny się ustabilizować dopiero w kolejnych latach. Nieznacznie malejący, ale ciągle wysoki dług sektora instytucji rządowych i samorządowych, w połączeniu z działaniami politycznymi, które wpływają negatywnie na warunki prowadzenia działalności gospodarczej, oznacza rosnącą podatność na zagrożenia, którą można również odczytać ze stosunkowo wysokich kosztów finansowania zarówno sektora publicznego, jak i prywatnego. Wzrost stopy bezrobocia może być mniej problematyczny niż wydają się sugerować same dane statystyczne, zważywszy że odzwierciedla on głównie wzrost współczynnika aktywności zawodowej następujący wraz z powrotem wskaźnika zatrudnienia do poziomów sprzed kryzysu. W listopadzie 2011 r. rząd Węgier złożył formalny wniosek o rozpoczęcie negocjacji mających prowadzić do udzielenia zapobiegawczej pomocy finansowej. Jak dotąd w negocjacjach tych nie odnotowano jednak znaczących postępów. Ogólnie Komisja jest zdania, biorąc również pod uwagę poważne zakłócenie równowagi makroekonomicznej stwierdzone w maju, że przydatna byłaby pogłębiona analiza dotycząca postępów w ograniczaniu zakłóceń i związanych z tym procesem zagrożeń.

Malta: W poprzednim cyklu procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej Malta nie została wskazana jako kraj, w którym występują zakłócenia. Szereg wskaźników w zaktualizowanej tabeli przekracza wartości progowe: zadłużenie sektora prywatnego, saldo rachunku obrotów bieżących oraz dług sektora instytucji rządowych i samorządowych. Zadłużenie sektora prywatnego przekracza 200 % PKB, co wynika głównie z silnego wzrostu akcji kredytowej na rzecz przedsiębiorstw niefinansowych w okresie dobrej koniunktury. Jednakże sektor prywatny nie wydaje się obecnie nadmiernie zadłużony, gdyż gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa posiadają znaczne aktywa finansowe; również struktura terminów zapadalności ich zobowiązań jest stosunkowo korzystna – około dwie trzecie z nich ma charakter długoterminowy. Rachunek obrotów bieżących wykazywał w ciągu ostatniej dekady znaczne deficyty, ale wydaje się, że w ostatnim czasie dzięki wyższej stopie oszczędności oraz bardziej umiarkowanemu wzrostowi jednostkowych kosztów pracy dochodzi w tym zakresie do korekty, widocznej m.in. w rosnącym udziale w rynkach eksportowych. W najbliższych latach saldo obrotów bieżących powinno w dalszym ciągu wykazywać niewielką nadwyżkę, a jednostkowe koszty pracy powinny rosnąć w tempie zbliżonym do średniego w strefie euro. Status Malty jako wierzyciela netto względem reszty świata oraz dodatnia międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto kraju przyczyniają się do solidności bilansu płatniczego Malty. Jednakże ze względu na znaczny wolumen aktywów zagranicznych konieczne jest ścisłe monitorowanie ich podatności na niekorzystne zmiany sytuacji. Sektor finansowy ma bardzo duże rozmiary w porównaniu z całą gospodarką kraju – jego łączne zobowiązania sięgały w 2011 r. 900 % PKB. W ciągu ostatniej dekady stopa wzrostu zobowiązań finansowych ogółem wielokrotnie przekraczała wartość progową, w wyniku czego zakumulowany wzrost wg stanu na rok 2011 istotnie przekracza średnią wartość w strefie euro. Ryzyko negatywnych sprzężeń zwrotnych wydaje się być ograniczone ze względu na fakt, iż znaczna część tego napływu środków trafia do banków działających na skalę międzynarodową, których ekspozycja względem gospodarki krajowej jest bardzo ograniczona. Jednakże w obliczu pogarszającej się obecnie sytuacji gospodarczej uzasadnione jest ścisłe monitorowanie krajowego systemu bankowego ze względu na jego wysoką ekspozycję na rynek nieruchomości – przez ostatnią dekadę odnotowywał on bardzo wysoki wzrost cen, po którym nastąpiła jedynie stosunkowo ograniczona korekta; niski jest ponadto poziom rezerw z tytułu ewentualnych strat związanych z zagrożonymi kredytami. Ogólnie Komisja jest zdania, że przydatna byłaby pogłębiona analiza wskazanych zagrożeń celem stwierdzenia, czy istnieje zakłócenie równowagi makroekonomicznej.

Niderlandy: W poprzednim cyklu procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej Niderlandy nie zostały wskazane jako kraj, w którym występują zakłócenia. W międzyczasie, na co zwrócono już uwagę w najnowszych prognozach Komisji, doszło do pogorszenia perspektyw wzrostu gospodarczego w wyniku rozwoju sytuacji w zakresie popytu wewnętrznego. Szereg wskaźników w zaktualizowanej tabeli przekracza wartości progowe: nadwyżka na rachunku obrotów bieżących, zmiana udziału w rynkach eksportowych, zadłużenie sektora prywatnego oraz dług sektora instytucji rządowych i samorządowych. Jeśli chodzi o kategorie zewnętrzne, utrzymujące się wysokie nadwyżki na rachunku obrotów bieżących, które znacznie przekraczają wartości progowe, wynikają głównie z salda osiąganego w obrotach handlowych, w tym wysokiego eksportu netto gazu ziemnego. W coraz większym stopniu nadwyżki te wynikają również z rosnącego dodatniego salda wymiany usług oraz rosnących dochodów z bezpośrednich inwestycji zagranicznych, aczkolwiek Niderlandy utraciły jednocześnie udział w rynkach eksportowych w stopniu przekraczającym wartość progową. Odzwierciedla to w szczególności pozytywny trend jeśli chodzi o zyski osiągane za granicą, które prowadzą do znacznego wzrostu oszczędności przedsiębiorstw niefinansowych. W wyniku opisanego wyżej rozwoju sytuacji międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto Niderlandów uległa w ostatnich latach znacznej poprawie. Dostępne prognozy wskazują na prawdopodobieństwo dalszego wzrostu nadwyżki w obrotach bieżących do poziomu niemal 10 % PKB. Umiarkowane pogorszenie konkurencyjności krajowych towarów i usług zostało w dużej mierze skompensowane dynamiką reeksportu. Łączna utrata udziału w rynkach eksportowych była umiarkowana. Wskaźnik jednostkowych kosztów pracy nie przekracza wartości progowej i w krótkim okresie koszty te powinny rosnąć w tempie odpowiadającym notowanemu średnio w strefie euro. Zagrożenia dla gospodarki Niderlandów wiążą się głównie z sytuacją na rynku nieruchomości i wysokim zadłużeniem gospodarstw domowych, w wyniku którego wskaźnik zadłużenia sektora prywatnego znacznie przekracza wartość progową. Mimo iż sytuacja gospodarstw domowych w kategoriach posiadanych aktywów finansowych netto jest solidna, stosunek zadłużenia do aktywów nieprzerwanie rośnie i stanowi źródło ryzyka dla sytuacji finansowej gospodarstw domowych. Wysokie w porównaniu z dochodem do dyspozycji zadłużenie gospodarstw domowych z tytułu kredytów hipotecznych wynika w dużej mierze z ulg podatkowych, które przez wiele lat stanowiły zachętę do zaciągania wysokich kredytów tego rodzaju, a także z innowacji finansowych, które ułatwiały dostęp do kredytowania. Czynniki te miały wpływ na wzrost cen domów i mieszkań, które jednak od chwili wybuchu kryzysu finansowego spadają. Spadek ten nabrał tempa w ostatnim roku i jeszcze przez pewien czas oczekiwać można dalszego obniżania się cen. Nowo zaprzysiężony rząd uzgodnił wprawdzie wdrożenie szeregu reform, jednak prognozy dla rynku nieruchomości pozostaną prawdopodobnie niekorzystne tak długo, jak nie nastąpi ogólna poprawa perspektyw gospodarczych. Ma to wpływ na gospodarkę realną za pośrednictwem efektu majątkowego i efektu zaufania, jak również – pośrednio – na sektor finansowy, co prowadzi do wniosku, iż należy ściśle monitorować związane z tym zagrożenia. Ogólnie Komisja jest zdania, że przydatna byłaby pogłębiona analiza wskazanych zagrożeń celem stwierdzenia, czy istnieje zakłócenie równowagi makroekonomicznej.

Austria: W poprzednim cyklu procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej Austria nie została wskazana jako kraj, w którym występują zakłócenia. Szereg wskaźników w zaktualizowanej tabeli przekracza wartości progowe: zmiana udziału w rynkach eksportowych, zadłużenie sektora prywatnego oraz dług sektora instytucji rządowych i samorządowych. Udział Austrii w światowych rynkach eksportowych zmniejszył się w latach 2006-2011 o 11½ %, ale wydaje się, iż trend ten uległ zahamowaniu w 2011 r. Wskaźniki dotyczące realnego efektywnego kursu walutowego oraz jednostkowych kosztów pracy nie wskazują na istnienie problemów z konkurencyjnością cenową i kosztową, a ponadto oczekuje się, że w latach 2012-2014 wzrost jednostkowych kosztów pracy utrzyma się znacznie poniżej wartości progowej. Austria utrzymała silną pozycję konkurencyjną zarówno w kategoriach bezwzględnej wydajności (PKB wg standardu siły nabywczej na osobę zatrudnioną), jak i eksportu na osobą zatrudnioną. W latach 2010-2011 doszło jednak do nieco niespodziewanego spadku nadwyżki na rachunku obrotów bieżących, gdyż eksport w dalszym ciągu nie osiągnął poziomu notowanego przed wybuchem kryzysu. Dlatego też należy być ostrożnym ze zbyt łagodną oceną sytuacji, która może wskazywać na potrzebę zwiększenia zdolności austriackiej gospodarki do innowacji i dywersyfikacji. W przyszłości nadwyżka obrotów bieżących powinna utrzymać się na solidnym poziomie wraz ze stopniowym wzrostem eksportu netto. Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrósł do poziomu 72,3 % PKB. Wprawdzie kraj zdaje się planowo osiągać postęp na drodze do korekty nadmiernego deficytu, jednakże wskaźnik zadłużenia nie zmniejszy się zapewne przed rokiem 2014, a jego obniżenie wymagać będzie trwałych wysiłków na rzecz konsolidacji budżetowej. Proces restrukturyzacji upaństwowionych banków jest w dalszym ciągu do pewnego stopnia zagrożony opóźnieniami, aczkolwiek ogranicza on skutecznie ryzyko negatywnych sprzężeń zwrotnych między sytuacją sektora finansowego a stanem finansów publicznych. W 2010 r. zadłużenie sektora prywatnego przekroczyło nieznacznie wartość progową, po tym jak przez wiele lat dochodziło do ciągłej akumulacji zobowiązań w sektorze przedsiębiorstw. W 2011 r. zobowiązania finansowe zarówno gospodarstw domowych, jak i przedsiębiorstw rosły wolniej niż PKB. Wzrost akcji kredytowej na rzecz sektora prywatnego uległ osłabieniu w trakcie 2011 r. i trend ten utrzymał się również w roku 2012, gdyż zapotrzebowanie przedsiębiorstw i gospodarstw domowych pozostawało stłumione. Z jednej strony przedsiębiorstwa dysponowały znacznymi funduszami własnymi, a z drugiej strony zmniejszyły się inwestycje i popyt konsumentów. W związku z tym w 2011 r. wskaźnik zadłużenia przekraczał wartość progową tylko nieznacznie (wynosił 160,7 % PKB) i powinien dalej spadać, gdyż popyt na kredyt pozostaje słaby. Ogólnie Komisja jest zdania, że na tym etapie nie zachodzi konieczność przeprowadzenia pogłębionej analizy w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej.

Polska: W poprzednim cyklu procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej Polska nie została wskazana jako kraj, w którym występują zakłócenia. Dwa wskaźniki w zaktualizowanej tabeli przekraczają wartości progowe: saldo rachunku obrotów bieżących oraz międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto. Deficyt obrotów bieżących, który nieznacznie przekracza wartość progową, jest w znacznej mierze finansowany ze stosunkowo stabilnie napływających bezpośrednich inwestycji zagranicznych oraz środków z budżetu UE, które wspierają rozwój zorientowanych na eksport branż przemysłu wytwórczego oraz budowę nowoczesnych sieci infrastruktury transportowej. W najbliższej przyszłości oczekuje się przy tym stopniowego zmniejszenia tego deficytu w rezultacie słabego popytu wewnętrznego prowadzącego do spadku importu i poprawy konkurencyjności kosztowej. Międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto przekracza wartość progową, z kolei zadłużenie zagraniczne netto jest bardziej ograniczone, jednak rosnąca zależność państwa od zagranicznych wierzycieli może stanowić źródło ryzyka. w latach 2006-2008 doszło do nieznacznego spadku konkurencyjności cenowej w wyniku wzrostu nominalnego kursu walutowego, ale trend ten uległ do pewnego stopnia odwróceniu, począwszy od 2009 r., kiedy to rosnąca w skali światowej niechęć do ryzyka doprowadziła do nasilenia wahań kursów i deprecjacji waluty krajowej. Mimo tego Polska odnotowywała znaczne, choć z czasem malejące, wzrosty udziału w rynkach eksportowych; jednocześnie doszło do ograniczonego wzrostu nominalnych jednostkowych kosztów pracy, w przypadku których spodziewane jest dalsze złagodzenie trendu wzrostowego w związku z pogorszeniem sytuacji na rynku pracy. Poziom zadłużenia sektora prywatnego, wyrażony jako procent PKB, jest w dalszym ciągu umiarkowany, mimo znacznej dynamiki akcji kredytowej w latach 2006-2009. W przeszłości znaczny odsetek nowych kredytów, zwłaszcza hipotecznych, był denominowany w walutach obcych, co zwiększało ryzyko dla stabilności sektora bankowego i sytuacji finansowej gospodarstw domowych, szczególnie w niedawnym okresie nasilonych wahań kursowych i spadku wartości złotego. Ogólnie jednak tempo wzrostu akcji kredytowej uległo wyraźnemu spowolnieniu, a udział kredytów w walutach obcych gwałtownie spadł w latach 2010-2012. Od roku 2008 stale, choć w umiarkowanym tempie, spadają ceny nieruchomości mieszkaniowych, przy czym sektor finansowy był w stanie poradzić sobie z konsekwencjami tego procesu – większość zagrożonych kredytów stanowią kredyty dla przedsiębiorstw i kredyty konsumpcyjne. Ogólnie Komisja jest zdania, że na tym etapie nie zachodzi konieczność przeprowadzenia pogłębionej analizy w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej.

Słowenia: W maju 2012 r. Komisja doszła do wniosku, że w Słowenii występują poważne zakłócenia równowagi makroekonomicznej, w szczególności jeśli chodzi o zmniejszanie zadłużenia w sektorze przedsiębiorstw, stabilność systemu bankowego oraz w pewnym stopniu również konkurencyjność zewnętrzną. Od tego czasu Słowenia poczyniła pewne postępy jeśli chodzi o dokapitalizowanie banków i konsolidację budżetową, ale sytuacja jest w dalszym ciągu niestabilna. Dwa wskaźniki w zaktualizowanej tabeli przekraczają wartości progowe: międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto oraz w tym roku również zmiana udziału w rynkach eksportowych. W kategoriach zewnętrznych międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto utrzymuje się nadal, choć tylko nieznacznie, powyżej wartości progowej. Przy braku istotnych korekt wyceny prognozowany wzrost nadwyżki na rachunku obrotów bieżących powinien prowadzić do wyeliminowania tego zakłócenia. Wskaźnik jednostkowych kosztów pracy spadł poniżej wartości progowej dzięki utrzymującej się stabilności nominalnych wynagrodzeń i stale rosnącej wydajności pracy, który to trend powinien się utrzymać. Jednocześnie wskaźnik określający utratę udziału w rynkach eksportowych wzrósł, nieznacznie przekraczając wartość progową. Słowenia jest jednak podatna na zagrożenia w stopniu większym niż pozwalają sądzić te wskaźniki, ze względu na znaczne ryzyko tkwiące w systemie bankowym oraz trudności występujące w trwającym procesie zmniejszania zadłużenia, które nie do końca są ujęte w umiarkowanym spadku nowego wskaźnika określającego zobowiązania sektora finansowego. Branża budowlana skurczyła się do ułamka rozmiarów, jakie miała w okresie przed wybuchem kryzysu, ale wysokie ceny nieruchomości mieszkaniowych i niski wolumen transakcji pozwalają przypuszczać, że sytuacja na tym rynku nie do końca jeszcze wróciła do normy. Może to prowadzić do dalszych korekt, w szczególności jeśli chodzi o wycenę zabezpieczeń. Przedsiębiorstwa finansowe w dalszym ciągu są nadmiernie zadłużone i problematyczne kredyty udzielone temu sektorowi nadal obciążają banki. Na koniec należy wspomnieć, że w kontekście coraz bardziej napiętej sytuacji jeśli chodzi o finansowanie państwa słabym punktem pozostają w dalszym ciągu trudności z faktycznym wdrożeniem reform. Ogólnie Komisja jest zdania, biorąc również pod uwagę poważne zakłócenie równowagi makroekonomicznej stwierdzone w maju, że przydatna byłaby pogłębiona analiza dotycząca postępów w ograniczaniu zakłóceń i związanych z tym procesem zagrożeń.

Słowacja: W poprzednim cyklu procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej Słowacja nie została wskazana jako kraj, w którym występują zakłócenia. Dwa wskaźniki w zaktualizowanej tabeli przekraczają wartości progowe: międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto oraz stopa bezrobocia. W 2011 r. odnotowano minimalną poprawę międzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto, ale większość zobowiązań względem zagranicy stanowią instrumenty inne niż dłużne (w szczególności są to bezpośrednie inwestycje zagraniczne, które trafiają głównie do branż zorientowanych na eksport). Poprawa sytuacji jeśli chodzi o salda obrotów towarowych i wymiany usług oraz rosnące odpływy dochodów przyczyniły się ustabilizowania salda obrotów bieżących, począwszy od 2009 r. Dzięki silnemu wzrostowi eksportu w przemyśle wytwórczym oczekiwać można od 2012 r. poprawy salda obrotów towarowych oraz obrotów bieżących. Wskaźniki dotyczące realnego efektywnego kursu walutowego oraz nominalnych jednostkowych kosztów pracy utrzymują się obecnie poniżej wartości progowych, gdyż w kształtujących je statystykach coraz mniejszą rolę odgrywają znaczna nominalna aprecjacja, która miała miejsce przed wprowadzeniem euro, oraz spowodowany recesją spadek wydajności w roku 2009. Ponieważ oczekuje się, że w nadchodzących latach bezrobocie utrzyma się znacznie powyżej poziomu notowanego przed kryzysem, presja na wzrost wynagrodzeń powinna według prognoz pozostawać ograniczona. Stale stosunkowo korzystne zmiany wskaźników konkurencyjności widać również w ciągłym wzroście wydajności pracy oraz rosnącym udziale w rynkach eksportowych. Sektor bankowy, który znajduje się w większości w posiadaniu podmiotów zagranicznych, uniknął silnej ekspansji akcji kredytowej, co uchroniło Słowację przed nadmiernym wzrostem poziomu kredytowania i przyczyniło się do względnie niskiego poziomu zadłużenia sektora publicznego i prywatnego. Wskaźnik długu publicznego wzrósł jednak znacznie w ostatnich latach. Stopa bezrobocia – znacznie przekraczająca wartość progową – pozostaje jednym z najbardziej pilnych problemów strukturalnych obciążających gospodarkę kraju. Utrzymujące się wysokie bezrobocie wskazuje na brak strukturalnej poprawy sytuacji na rynku pracy od chwili wybuchu kryzysu oraz dalsze występowanie znacznych różnic regionalnych jeśli chodzi o wzrost gospodarczy i zatrudnienie. Ogólnie Komisja jest zdania, że na tym etapie nie zachodzi konieczność przeprowadzenia pogłębionej analizy w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej.

Finlandia: W maju 2012 r. Komisja doszła do wniosku, że w Finlandii występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej, w szczególności jeśli chodzi o konkurencyjność. Szereg wskaźników w zaktualizowanej tabeli przekracza wartości progowe: zmiana udziału w rynkach eksportowych, nominalne jednostkowe koszty pracy, zadłużenie sektora prywatnego oraz stopa wzrostu zobowiązań sektora finansowego. Jeśli chodzi o kategorie zewnętrzne, Finlandia nadal ma problemy z konkurencyjnością i odnotowuje znaczne straty udziału w rynkach eksportowych, choć w nieco wolniejszym tempie niż w czasie ostrych spadków w latach 2009-2010. Przed 2009 r. roczne straty udziału w rynkach eksportowych były nieznaczne, czasami udawało się też go nieznacznie zwiększyć. Następnie w latach 2009-2010 odnotowano wysokie straty tego udziału, w 2011 r. były one ograniczone. Spadek udziału Finlandii w rynkach eksportowych wynika po części z problemów związanych z czynnikami, które decydują o poziomie konkurencyjności pozacenowej, a także ze spadku eksportu branży elektronicznej. Zmianom tym towarzyszył wzrost nominalnych jednostkowych kosztów pracy oraz stopniowe przejście z nadwyżki do niewielkiego deficytu na rachunku obrotów bieżących w 2011 r. Przewiduje się, że jednostkowe koszty pracy będą dalej rosły w szybszym tempie niż średnia dla strefy euro, a ujemne saldo rachunku obrotów bieżących utrzyma się i deficyt nieco się nawet zwiększy. W kategoriach wewnętrznych gospodarka wydaje się być w bardziej zrównoważonym stanie niż przed rokiem. Zadłużenie sektora prywatnego (przedsiębiorstw niefinansowych) spada, ale w dalszym ciągu utrzymuje się powyżej wartości progowej. Podczas gdy podsektor przedsiębiorstw niefinansowych rozpoczął już proces zmniejszania zadłużenia, w przypadku gospodarstw domowych oczekuje się, że w wolnym tempie ruszy on w roku 2013. Realne ceny nieruchomości mieszkaniowych, które w 2010 r. wzrosły w stopniu przekraczającym wartość progową, nieznacznie spadły w 2011 r., co potwierdzałoby wyrażoną w poprzedniej pogłębionej analizie opinię o istnieniu ograniczonego ryzyka przegrzania na rynku nieruchomości. Sytuacja sektora finansowego jest w dalszym ciągu stabilna – przedstawia się on solidnie pod względem wypłacalności, natomiast płynność mogłaby być większa. Zobowiązania finansowe sektora finansowego odnotowały znaczny wzrost, ale znaczna jego część przypada na decyzję jednej z instytucji finansowych o scentralizowaniu działalności związanej z instrumentami pochodnymi w fińskiej spółce zależnej. Ogólnie Komisja jest zdania, biorąc również pod uwagę zakłócenie równowagi makroekonomicznej stwierdzone w maju, że przydatna byłaby pogłębiona analiza dotycząca utrzymywania się zakłóceń lub postępów w ich ograniczaniu.

Szwecja: W maju 2012 r. Komisja doszła do wniosku, że w Szwecji występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej, w szczególności jeśli chodzi o zadłużenie sektora prywatnego oraz sytuację na rynku nieruchomości mieszkaniowych. Niektóre wskaźniki w zaktualizowanej tabeli przekraczają wartości progowe: nadwyżka na rachunku obrotów bieżących, zmiana udziału w rynkach eksportowych oraz zadłużenie sektora prywatnego. Nadwyżka na rachunku obrotów bieżących wykazuje od 2007 r. tendencję spadkową, która powinna się utrzymać w perspektywie średniookresowej. Wysokie nadwyżki odzwierciedlają ambitne zasady polityki budżetowej oraz wysokie oszczędności dokonywane przez gospodarstwa domowe z myślą o zabezpieczeniu emerytalnym, a nie strategie polityczne mające na celu sztuczne ograniczanie popytu wewnętrznego. Znaczna utrata udziału w rynkach eksportowych odnotowana w latach 2005-2009 uległa wyraźnemu spowolnieniu w latach 2010-2011. Nie wydaje się ona wynikać z niekorzystnych zmian krajowej struktury cenowo-kosztowej, gdyż ceny oraz jednostkowe koszty pracy rosły w dużym wolniejszym tempie niż u głównych partnerów handlowych – podobnie jak w przypadku innych państw członkowskich utrata udziału w rynkach eksportowych stanowi odwrotną stronę procesu integracji szybko rozwijających się gospodarek z rynkiem światowym. W przyszłości spodziewany jest umiarkowany wzrost jednostkowych kosztów pracy. Jeśli chodzi o kategorie wewnętrzne, należy mieć na uwadze wysoki poziom zadłużenia prywatnego, który znacznie przekracza wartość progową. Zadłużenie przedsiębiorstw uległo nieznacznej korekcie w latach 2009-2011, ale pozostaje wysokie, nawet jeśli nie uwzględniać wewnętrznych pożyczek udzielanych w obrębie grup przedsiębiorstw. Poziom zadłużenia gospodarstw domowych prowadzi, mimo pewnych okoliczności łagodzących, do zwiększonego ryzyka dla stabilności makroekonomicznej, gdyż ich sytuacja finansowa staje się bardziej narażona na negatywne wstrząsy gospodarcze. Wprawdzie ceny nieruchomości ustabilizowały się w roku 2011 i przeprowadzona w 2012 r. pogłębiona analiza nie wskazała, by na tym rynku istniały znaczne zniekształcenia cenowe, jednak odnotowany uprzednio wzrost cen wymaga zachowania czujności. Rynek mieszkaniowy jest w dalszym ciągu podatny na niemające zrównoważonego charakteru zmiany w rezultacie działań politycznych, które stwarzają presję na wzrost cen i prowadzą do narastania zadłużenia wśród gospodarstw domowych. Mimo wysokiego poziomu zadłużenia sektora prywatnego ryzyko, na jakie narażone są banki, pozostaje ograniczone dzięki wysokiemu poziomowi ich kapitałów własnych i buforów płynności oraz wysokiej zdolności przedsiębiorstw i gospodarstw domowych do obsługi zadłużenia, jak również dzięki temu, że wskaźniki niewywiązywania się dłużników ze zobowiązań utrzymują się od dłuższego czasu na bardzo niskim poziomie. Z drugiej strony wysoki poziom zadłużenia sektora prywatnego sprawia, że szwedzkie banki są bardziej narażone w sytuacji ewentualnej utraty zaufania inwestorów w przypadku znacznego spadku cen nieruchomości. W krótko- i średniookresowej perspektywie stosunek zadłużenia sektora prywatnego do PKB oraz nominalne ceny domów i mieszkań powinny zasadniczo pozostać stabilne w świetle słabnącej akcji kredytowej na rzecz gospodarstw domowych i przedsiębiorstw oraz działań politycznych podjętych ostatnio w odniesieniu do rynku nieruchomości. Ogólnie Komisja jest zdania, biorąc również pod uwagę zakłócenie równowagi makroekonomicznej stwierdzone w maju, że przydatna byłaby pogłębiona analiza dotycząca utrzymywania się zakłóceń lub postępów w ich ograniczaniu.

Zjednoczone Królestwo: W maju 2012 r. Komisja doszła do wniosku, że w Zjednoczonym Królestwie występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej, w szczególności jeśli chodzi o zadłużenie gospodarstw domowych, sytuację na rynku nieruchomości mieszkaniowych oraz w pewnym stopniu również konkurencyjność zewnętrzną. Szereg wskaźników w zaktualizowanej tabeli przekracza wartości progowe: zmiana udziału w rynkach eksportowych, dług sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz zadłużenie sektora prywatnego. Jeśli chodzi o kategorie zewnętrzne, udział w rynkach eksportowych znacznie się zmniejszył w latach 2007-2008, co doprowadziło do znacznego przekroczenia wartości progowej, ale w 2011 r. odnotowano zasadniczo jego stabilizację. Deficyt na rachunku obrotów bieżących wyniósł w 2011 r. 1,9 % PKB, co przyczyniło się do utrzymania wskaźnika poniżej wartości progowej. W 2012 r. spodziewać się jednak można pogorszenia salda obrotów bieżących w rezultacie słabszych niż prognozowano wyników netto w wymianie handlowej, co z kolei jest skutkiem słabego popytu z zagranicy i zaskakująco wysokiego importu. W kolejnych latach deficyt obrotów bieżących powinien jednak ulec zmniejszeniu, gdyż gospodarka powoli osiąga korektę prowadzącą do statusu eksportera netto, aczkolwiek w dalszym ciągu utrzymywać się będzie znaczny deficyt w obrotach towarowych. Poprawa sytuacji w zakresie wymiany handlowej wymaga w dalszym ciągu realizacji szeregu istotnych reform strukturalnych. Obejmują one konieczność zwiększenia wydajności oraz konkurencyjności pozacenowej w sektorze produkcyjnym, podtrzymania dynamiki eksportu usług notowanej w okresie przed kryzysem oraz dalszej reorientacji eksportu na szybko rozwijające się rynki. Bilans płatniczy netto Zjednoczonego Królestwa jest nieznacznie ujemny, ale na zrównoważonym poziomie, przy czym międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto uległa poprawie w roku 2011. Jeśli chodzi o kategorie wewnętrzne, gospodarstwa domowe kontynuowały stopniowe zmniejszanie zadłużenia, podczas gdy rozwój sytuacji na rynku nieruchomości pozostawał stłumiony, podobnie jak akcja kredytowa na rzecz sektora prywatnego. Niemniej zadłużenie sektora prywatnego nadal utrzymuje się na poziomie znacznie powyżej wartości progowej. Proces ograniczania zadłużenia może stracić dynamikę wraz z ożywieniem koniunktury, gdyż niedostateczna podaż mieszkań oznacza, iż ceny nieruchomości prawdopodobnie utrzymają wysoki poziom w perspektywie średniookresowej i zadłużenie z tytułu kredytów hipotecznych może ponownie wzrosnąć, gdy tylko poprawią się warunki kredytowania. Z kolei jeśli dojdzie do ostrego spadku cen nieruchomości, odbije się to negatywnie na wydatkach konsumpcyjnych i zwiększy ryzyko dla kredytodawców. Wysoki i nadal rosnący dług publiczny w dalszym ciągu stanowi powód do niepokoju, tym bardziej iż należy odnotować, że – mimo podtrzymania prognoz mówiących o stopniowym spadku deficytu budżetowego – tempo konsolidacji finansów publicznych uległo spowolnieniu w kontekście niskiego wzrostu gospodarczego. Trwający proces uzdrawiania bilansów w sektorze finansowym – który w skali UE należy do grupy o najniższym poziomie środków własnych – oznacza, że zobowiązania banków nie powinny rosnąć w szybkim tempie, aczkolwiek z drugiej strony ograniczenie akcji kredytowej hamuje wzrost gospodarczy, a tym samym postęp w konsolidacji finansów publicznych. Ogólnie Komisja jest zdania, biorąc również pod uwagę zakłócenie równowagi makroekonomicznej stwierdzone w maju, że przydatna byłaby pogłębiona analiza dotycząca utrzymywania się zakłóceń lub postępów w ich ograniczaniu.

4. Wnioski

Zakłócenia równowagi makroekonomicznej, w postaci np. znacznych i trwałych deficytów bądź nadwyżek w bilansach płatniczych, utraty konkurencyjności oraz narastania zadłużenia publicznego i w sektorze prywatnym, przyczyniły się do zaostrzenia kryzysu gospodarczego. Drugi cykl stosowania procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej następuje w kontekście trwających napięć finansowych, niepewności oraz słabych perspektyw wzrostu gospodarczego. Proces przywracania równowagi w dużej mierze kształtuje obecnie rozwój sytuacji gospodarczej. W państwach członkowskich trwają procesy dostosowawcze w następstwie kryzysu, aczkolwiek wyzwania i skutki uboczne, z którymi musi się zmierzyć każde z nich, różnią się pod względem zakresu i stopnia trudności. Jak stwierdziła Komisja w rocznej analizie wzrostu gospodarczego[7], oprócz korygowania znacznych, skumulowanych w ubiegłych latach zakłóceń równowagi, Unia i państwa członkowskie zmagają się również ze wzajemnie powiązanymi problemami w postaci niskiego tempa wzrostu gospodarczego, wysokiego bezrobocia oraz konieczności zapewnienia długoterminowej stabilności finansów publicznych i przywrócenia stabilności systemu finansowego. Do zwiększenia potencjału wzrostu gospodarczego i likwidacji zakłóceń równowagi przyczynia się również właściwie funkcjonujący jednolity rynek[8].

W wielu państwach członkowskich zachodzi proces korekty zakłóceń równowagi makroekonomicznej, w szczególności w tych krajach, które odnotowują lub odnotowywały wysokie deficyty bilansu płatniczego oraz znaczne poziomy zadłużenia w sektorze gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw, jak również w sektorze publicznym. Proces ten potrwa jeszcze przez pewien czas i w szeregu państw członkowskich doprowadził do znacznego wzrostu bezrobocia oraz krótkookresowego zmniejszenia poziomu aktywności gospodarczej.

W poprzednim cyklu procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej Komisja wskazała 12 państw członkowskich, których sytuacja uzasadniała jej zdaniem przeprowadzenie pogłębionej analizy[9], i w przypadku każdego z nich potwierdzono w ramach zapobiegawczej funkcji tej procedury istnienie zakłóceń równowagi. Przyjęcie tak szerokiego podejścia wynikało z faktu, iż w ubiegłym roku zastosowano tę procedurę nadzoru po raz pierwszy, w związku z czym należało również uwzględnić korekty narosłych uprzednio zakłóceń równowagi. Niektóre państwa członkowskie muszą dokonać korekty skumulowanych zakłóceń równowagi makroekonomicznej zarówno w kategoriach wewnętrznych, jak i zewnętrznych. Będą one musiały zmniejszyć wysokie poziomy łącznego zadłużenia oraz odzyskać konkurencyjność, tak aby polepszyć swoje perspektywy wzrostu gospodarczego i wyniki w eksporcie. Pogłębiona analiza ułatwi ocenę czynników decydujących o wydajności, konkurencyjności oraz rozwoju sytuacji w handlu zagranicznym, a także skutków narosłego zadłużenia i zakresu powiązań między zakłóceniami równowagi w wielu państwach członkowskich. W niektórych krajach dostosowanie zachodzi szybko, częściowo dzięki efektom związanym z procesem nadrabiania zaległości, i procesy te również wymagają bliższego zbadania.

Uwzględniając sformułowane w maju 2012 r. wnioski dotyczące istnienia zakłóceń równowagi makroekonomicznej oraz zaktualizowaną tabelę wskaźników, Komisja jest zdania, iż konieczne jest przeprowadzenie pogłębionej analizy rozwoju sytuacji pod względem narastania i ograniczania zakłóceń równowagi oraz związanych z tymi procesami zagrożeń w 14 państwach członkowskich, do której to grupy należą: Belgia, Bułgaria, Dania, Hiszpania, Francja, Włochy, Cypr, Węgry, Malta, Niderlandy, Słowenia, Finlandia, Szwecja i Zjednoczone Królestwo. Państwa, które aktualnie wdrażają wynegocjowany z Komisją program reform i otrzymują w związku z tym zewnętrzną pomoc finansową, są już objęte wzmocnionym nadzorem makroekonomicznym, w związku z czym ich sytuacja gospodarcza oraz prowadzona przez nie polityka gospodarcza nie są przedmiotem oceny w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej. Dotyczy to Grecji, Irlandii, Portugalii oraz Rumunii.

14 państw członkowskich, w przypadku których Komisja zamierza przeprowadzić pogłębione analizy, stoi przed różnymi problemami i możliwymi zagrożeniami, w tym ewentualnymi skutkami ubocznymi. Pogłębione analizy przyczynią się do oceny istniejących i możliwych zagrożeń, do ostatecznego stwierdzenia, w których z tych państw członkowskich występują zakłócenia lub nadmierne zakłócenia równowagi, a także do oceny postępów osiągniętych w likwidowaniu stwierdzonych zakłóceń równowagi.

W kontekście wielostronnego nadzoru i zgodnie z art. 3 ust. 5 rozporządzenia Komisja zwraca się do Rady i Eurogrupy o omówienie niniejszego sprawozdania. Komisja oczekuje również na opinie Parlamentu Europejskiego i innych zainteresowanych stron. Uwzględniając te opinie, Komisja rozpocznie pogłębione analizy w odniesieniu do wymienionych państw członkowskich.

Załącznik 1: Tabela wskaźników stosowana w ramach mechanizmu ostrzegania – definicje i zmiany.

Tabela wskaźników stosowana w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej została opracowana, a następnie podana do wiadomości publicznej przez Komisję zgodnie z art. 4 rozporządzenia nr 1176/2011. W sprawozdaniu przedłożonym w lutym 2012 r. w ramach mechanizmu ostrzegania tabela składała się z dziesięciu wskaźników obejmujących zakres monitorowania odpowiadający określonemu w art. 4 ust. 3 rozporządzenia[10]. Zgodnie z późniejszymi uzgodnieniami na potrzeby tegorocznej procedury do tabeli włączono jedenasty wskaźnik określający stopę wzrostu zobowiązań sektora finansowego[11]. Definicje pozostałych dziesięciu wskaźników nie uległy zmianie.

Wprawdzie już pierwotna tabela wskaźników uwzględniała szereg kwestii finansowych (np. przepływy kredytowe sektora prywatnego, zadłużenie sektora prywatnego oraz dług publiczny), jednak Parlament Europejski[12] i Rada[13] poparły wyrażony przez Komisję zamiar uzupełnienia tabeli – jeszcze przed rozpoczęciem drugiego cyklu procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej – o dodatkowy wskaźnik służący lepszemu uwzględnieniu wzajemnych powiązań między gospodarką realną a sektorem finansowym[14]. Również Europejska Rada ds. Ryzyka Systemowego (ERRS) przedstawiła uwagi i swoją opinię na temat pierwotnej koncepcji tabeli wskaźników, a także na temat planów wprowadzenia dodatkowego wskaźnika dotyczącego sektora finansowego[15].

Tabela powinna umożliwić wczesne wykrywanie zakłóceń równowagi. Wybrane w tym celu wskaźniki koncentrują się na najbardziej istotnych aspektach zewnętrznych i wewnętrznych zakłóceń równowagi – obejmują one w szczególności dane na temat salda rachunku obrotów bieżących, międzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto, realnego efektywnego kursu walutowego, udziału w rynkach eksportowych, a także na temat cen aktywów, w tym nieruchomości mieszkaniowych, zadłużenia sektora prywatnego i publicznego, wzrostu akcji kredytowej oraz bezrobocia. Orientacyjne wartości progowe zostały wyznaczone na rozsądnych poziomach, tak by uniknąć zbyt częstego wywoływania „fałszywego alarmu”, ale jednocześnie nie aż tak łagodnie, by ujawniały one problemy dopiero wówczas, gdy doszło już do ich utrwalenia[16].

Definicje wskaźników wykorzystanych w tabeli zawiera tabela A1. Tabela A2 zawiera wartości zaktualizowanych wskaźników, a także odpowiednie wartości progowe. Wartości wskaźników za poprzednie lata zamieszczono w dołączonym załączniku statystycznym[17]. Wyróżnienie zacieniowaniem wskazuje na przypadki, w których wartość wskaźnika przekracza wartość progową. Wartości progowe są takie same dla wszystkich krajów (z wyjątkiem wskaźników dotyczących realnego efektywnego kursu walutowego oraz jednostkowych kosztów pracy, w przypadku których dokonano zróżnicowania na kraje należące do strefy euro i kraje spoza strefy euro). Ponadto należy podkreślić, że w ocenie uwzględniono również najnowsze dane oraz prognozy gospodarcze przedstawione w jesiennej prognozie Komisji opublikowanej w dniu 7 listopada 2012 roku[18].

Ocena zakłóceń równowagi makroekonomicznej – a dokładniej rzecz ujmując ocena, czy sytuacja w danym państwie członkowskim uzasadnia przeprowadzenie pogłębionej analizy – nie wynika z mechanicznego zastosowania wskaźników uwzględnionych w tabeli i powiązanych wartości progowych. Przeprowadzana przez Komisję ocena jest wynikiem ekonomicznej analizy tabeli wskaźników uzupełnionej dodatkowymi informacjami i wskaźnikami, z należytym uwzględnieniem okoliczności i struktur instytucjonalnych charakterystycznych dla poszczególnych krajów, jak również wniosków zawartych w pogłębionych analizach z maja 2012 r.

Zgodnie z rozporządzeniem rozpatrzono również dodatkowe wskaźniki, które przedstawiono w tabeli A3. Obejmują one aspekty związane z ogólną sytuacją makroekonomiczną (w tym działalność gospodarczą i inwestycje), nominalną i realną konwergencją wewnątrz strefy euro i poza nią, w tym dodatkowe aspekty wyników w handlu zagranicznym, a także bardziej szczegółowe dane na temat zobowiązań wobec zagranicy (w tym bezpośrednich inwestycji zagranicznych i zadłużenia zagranicznego netto). Odzwierciedlają one również potencjał wystąpienia zakłóceń równowagi, a także możliwości dostosowawcze gospodarki, o których decyduje np. wydajność. Zbiór tych dodatkowych wskaźników zawiera teraz również nowy wskaźnik dotyczący stopnia wykorzystania dźwigni finansowej w sektorze finansowym, który powinien ułatwić interpretację nowego wskaźnika tabeli określającego tempo wzrostu zobowiązań sektora finansowego.

Tabela wskaźników jest i powinna pozostać prostym i przejrzystym narzędziem mającym pełnić funkcję filtra ułatwiającego skoncentrowanie nadzoru w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej na najważniejszych elementach. W związku z tym celowe jest utrzymanie tabeli w możliwie niezmienionym kształcie przez dłuższy okres czasu. W chwili obecnej Komisja nie zamierza wprowadzać do tabeli kolejnych nowych wskaźników, zobowiązuje się natomiast do dalszej poprawy jakości tabeli. W tym celu Komisja będzie nadal współpracować ze specjalistami z państw członkowskich, EBC i ERRS, tak by zapewnić ciągłą aktualność koncepcji tej tabeli. Może to prowadzić do technicznych dostosowań w definicjach zmiennych uwzględnionych w tabeli. Ponadto Komisja (Eurostat) zobowiązuje się do zapewnienia wiarygodnej i wiążącej prawnie procedury dotyczącej jakości statystyk wykorzystywanych na potrzeby tabeli wskaźników oraz innych danych istotnych dla procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej[19].

Tabela A1. Użyte wskaźniki oraz orientacyjne wartości progowe

|| Zakłócenia równowagi w kategoriach zewnętrznych oraz konkurencyjność || Zakłócenia równowagi w kategoriach wewnętrznych

Wskaźnik || Saldo rachunku obrotów bieżących, średnia z 3 lat, w % PKB || Międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto, w % PKB || Realny efektywny kurs walutowy, zmiana w % w okresie 3 lat, deflatory zharmonizowanego indeksu cen konsumpcyjnych względem 35 krajów uprzemysłowionych (a) || Udział w rynkach eksportowych, zmiana w % w okresie 5 lat || Nominalne jednostkowe koszty pracy, zmiana w % w okresie 3 lat (b) || Ceny nieruchomości (w przeliczeniu na ceny stałe), zmiana w % w ujęciu rok do roku (c) || Przepływy kredytowe sektora prywatnego, w % PKB (d), (e) || Stopa bezrobocia, średnia z 3 lat || Zadłużenie sektora prywatnego, w % PKB (d), (e) || Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych, w % PKB (f) || Zobowiązania ogółem sektora finansowego, zmiana w % w ujęciu rok do roku, dane nieskonsolidowane

Źródło danych || EUROSTAT (statystyki bilansu płatniczego) || EUROSTAT (statystyki bilansu płatniczego) || DG ECFIN (baza danych dotyczących konkurencyjności cenowej i kosztowej) || EUROSTAT (statystyki bilansu płatniczego) || EUROSTAT (rachunki narodowe) || EUROSTAT. || EUROSTAT (rachunki narodowe) || EUROSTAT (badanie aktywności ekonomicznej ludności ) || EUROSTAT (rachunki narodowe) || EUROSTAT (procedura nadmiernego deficytu – definicja za Traktatem) || EUROSTAT (rachunki narodowe)

Orientacyjne wartości progowe || -4/+6 % Dolny kwartyl (stosowany również jako wartość odniesienia dla górnej wartości progowej) || -35 % Dolny kwartyl || +/-5 % dla państw strefy euro +/-11 % dla państw spoza strefy euro Dolny i górny kwartyl państw strefy euro -/+ odchylenie standardowe dla strefy euro || -6 % Dolny kwartyl || +/-9 % dla państw strefy euro +12 % dla państw spoza strefy euro Górny kwartyl państw strefy euro +3 pp || +6 % Górny kwartyl || +15 % Górny kwartyl || +10 % || 160 % Górny kwartyl || +60 % || 16,5 %

Okres obliczeniowy dla wartości progowych || 1970-2007 || Pierwszy rok, dla którego dostępne są dane (połowa lat 90-tych) - 2007 || 1995-2007 || 1995-2007 || 1995-2007 || Pierwszy rok, dla którego dostępne są dane - 2007 || 1995-2007 || 1994-2007 || 1994-2007 || || 1991-2007

Wybrane dodatkowe wskaźniki, które należy uwzględnić w analizie ekonomicznej || Wierzytelności/zadłużenie netto wobec reszty świata (salda rachunku kapitałowego + rachunku obrotów bieżących w % PKB) || Zadłużenie zagraniczne netto w % PKB || Realny efektywny kurs walutowy względem reszty strefy euro || Udział w rynkach eksportowych w oparciu o wolumen towarów; wydajność pracy; trend wzrostu ogólnej wydajności czynników produkcji || Nominalne jednostkowe koszty pracy (zmiana na przestrzeni 1 roku, 5 lat i 10 lat); efektywne jednostkowe koszty pracy względem reszty strefy euro || Realne ceny mieszkań (skumulowana zmiana na przestrz