[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 5.7.2005

COM(2005) 304 końcowy

2005/0129 (CNS)

Propozycja

DECYZJA RADY

w sprawie strategicznych wytycznych Wspólnoty dla rozwoju obszarów wiejskich (Okres programowania 2007–2013)

(przedstawiona przez Komisję) {SEC(2005) 914 }

UZASADNIENIE

W celu zapewnienia zgodności polityki rozwoju obszarów wiejskich z priorytetami Wspólnoty, rozporządzenie Rady w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) przewiduje w art. 9 przyjęcie na szczeblu Wspólnoty strategicznych wytycznych na okres programowania od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. Wytyczne te załączono do decyzji, której dotyczy propozycja.

Przyjęcie wytycznych strategicznych Wspólnoty zakłada się jesienią 2005 r. Pełne opracowanie wspólnych ram dla monitorowania i oceny powinno zakończyć się do końca 2005 r.

W momencie ukończenia prac nad wymienionymi elementami Państwa Członkowskie będą mogły sfinalizować swoje krajowe plany strategiczne na koniec 2005 r.–początek 2006 r. oraz sfinalizować, po otrzymaniu zgody co do głównych orientacji, szczegóły programowania w pierwszej połowie 2006 r. Druga połowa 2006 r. będzie przeznaczona na proces zatwierdzenia.

2005/0129 (CNS)

Propozycja

DECYZJA RADY

w sprawie strategicznych wytycznych Wspólnoty dla rozwoju obszarów wiejskich (Okres programowania 2007–2013)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr …/… z dnia ….. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW)[1], w szczególności jego art. 9 ust. 2, zdanie pierwsze,

uwzględniając wniosek Komisji,

uwzględniając opinię Parlamentu Europejskiego[2],

a także mając na uwadze, co następuje:

(1) Artykuł 9 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr …/… przewiduje, że strategiczne wytyczne dotyczące rozwoju obszarów wiejskich na okres programowania od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. powinny zostać przyjęte na szczeblu Wspólnoty w celu ustanowienia priorytetów rozwoju obszarów wiejskich.

(2) Strategiczne wytyczne identyfikują obszary ważne z punktu widzenia realizacji priorytetów Wspólnoty, szczególnie w odniesieniu do celów zrównoważonego rozwoju uzgodnionych w Göteborgu oraz odnowionej Strategii Lizbońskiej na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia.

(3) Na podstawie niniejszych strategicznych wytycznych, każde Państwo Członkowskie przygotowuje krajową strategię rozwoju obszarów wiejskich stanowiącą ramy dla opracowania programów rozwoju obszarów wiejskich.

(4) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wydał opinię[3].

(5) Komitet Regionów wydał opinię[4],

STANOWI, CO NASTĘPUJE:

Artykuł

Niniejszym przyjmuje się strategiczne wytyczne Wspólnoty dotyczące rozwoju obszarów wiejskich na okres programowania 2007–2013, określone w Załączniku.

Sporządzono w

W imieniu Rady

Przewodniczący

ZAŁĄCZNIK

Strategiczne wytyczne Wspólnoty dotyczące rozwoju obszarów wiejskich na okres programowania 2007–2013

1. WPROWADZENIE

Nowe rozporządzenie w sprawie rozwoju obszarów wiejskich określa cel i zakres pomocy z funduszu rozwoju obszarów wiejskich. Strategiczne wytyczne Wspólnoty określają, w niniejszych ramach, obszary ważne z punktu widzenia realizacji priorytetów Wspólnoty, szczególnie w odniesieniu do celów zrównoważonego rozwoju uzgodnionych w Göteborgu oraz odnowionej Strategii Lizbońskiej na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia.

Strategiczne wytyczne Wspólnoty dotyczące rozwoju obszarów wiejskich będą pomocne:

- w określeniu i uzgodnieniu obszarów, w których wykorzystanie wsparcia UE na rzecz rozwoju obszarów wiejskich tworzy największą wartość dodaną na szczeblu UE;

- w tworzeniu powiązania z głównymi priorytetami UE (Lizbona, Göteborg) i przełożeniu ich na politykę rozwoju obszarów wiejskich;

- w zapewnieniu zgodności z innymi politykami UE, szczególnie w dziedzinie spójności i ochrony środowiska;

- w uzupełnieniu wdrożenia nowej prorynkowej Wspólnej Polityki Rolnej i związanej z nią niezbędnej restrukturyzacji zarówno w starych, jak i w nowych Państwach Członkowskich.

2. ROZWÓJ OBSZARÓW WIEJSKICH I OGÓLNE CELE WSPÓLNOTY

2.1. WPR i rozwój obszarów wiejskich

Rolnictwo jest w dalszym ciągu największym użytkownikiem gruntów na wsi, jak również kluczowym czynnikiem decydującym o jakości terenów wiejskich i środowiska naturalnego. Ostatnie rozszerzenie Unii Europejskiej zwiększyło wagę i znaczenie WPR i rozwoju obszarów wiejskich.

Bez obu filarów WPR, polityki rynkowej i rozwoju obszarów wiejskich, wiele obszarów wiejskich stanęłoby w obliczu narastających problemów ekonomicznych, społecznych i środowiskowych. Europejski model rolnictwa odzwierciedla wielofunkcyjną rolę, jaką odgrywa działalność rolnicza, tworząc bogactwo i różnorodność terenów wiejskich, produktów żywnościowych oraz dziedzictwo kultury i przyrody[5]. Rada Europejska w Göteborgu w 2001 r. ustaliła i potwierdziła w 2003 r. w Salonikach w Konkluzjach Strategii Lizbońskiej, przewodnie zasady WPR, polityki rynkowej i rozwoju obszarów wiejskich – Dobre wyniki gospodarcze muszą iść w parze ze zrównoważonym wykorzystaniem zasobów naturalnych .

„Dobre wyniki gospodarcze muszą iść w parze ze zrównoważonym wykorzystaniem zasobów naturalnych i zrównoważonym poziomem zanieczyszczeń, utrzymaniem bioróżnorodności, ochroną ekosystemów i zapobieganiem pustynnieniu. Aby sprostać tym wyzwaniom Rada Europejska uzgodniła, że Wspólna Polityka Rolna i jej przyszły rozwój powinny obrać jako jeden ze swych celów, przyczynienie się osiągnięcie zrównoważonego rozwoju, zwiększając nacisk na wsparcie zdrowych produktów wysokiej jakości, metod produkcji zachowujących równowagę środowiska naturalnego, obejmujących produkcję ekologiczną, surowce odnawialne i ochronę bioróżnorodności” Konkluzje Prezydencji, Rada Europejska, Göteborg 2001r. |

Zreformowana WPR i rozwój obszarów wiejskich mogą w nadchodzących latach mieć kluczowe znaczenie dla konkurencyjności i zrównoważonego rozwoju.

2.2. W kierunku zrównoważonego rolnictwa: reformy WPR w 2003 i 2004 r.

Reformy WPR z 2003 i 2004 roku stanowią zasadniczy krok naprzód w kierunku poprawy konkurencyjności i zrównoważonego rozwoju działalności rolniczej w UE i stanowią jednocześnie ramy dla przyszłych reform. Dotychczasowe reformy pobudzały konkurencyjność rolnictwa europejskiego poprzez obniżanie gwarantowanych dopłat do cen. Wprowadzenie bezpośrednich płatności niezwiązanych z poziomem produkcji zachęca rolników do reagowania na sygnały rynkowe generowane przez konsumentów, a nie na zachęty związane z wielkością produkcji wynikające z prowadzonej polityki. Wprowadzenie norm dotyczących ochrony środowiska, bezpieczeństwa żywności, zdrowia i dobrostanu zwierząt do zasady współzależności wzmacnia zaufanie konsumentów i przyczynia się do bardziej zrównoważonego rozwoju środowiska w otoczeniu rolnictwa.

2.3. Rozwój obszarów wiejskich w latach 2007–2013

Polityka przyszłego rozwoju obszarów wiejskich skupia się na trzech kluczowych obszarach: gospodarce rolnej i żywnościowej, ochronie środowiska oraz szerszej gospodarce wiejskiej i mieszkańcach wsi. Nowa generacja strategii i programów rozwoju obszarów wiejskich zostanie skonstruowana wokół osi konkurencyjność sektora rolno-żywnościowego i leśnictwa, osi zarządzanie gruntami/ środowisko oraz osi jakość życia/dywersyfikacja obszarów wiejskich.

Wachlarz działań w ramach osi konkurencyjność będzie nakierowany na kapitał fizyczny i ludzki w sektorach rolno-spożywczym i leśnictwa (promując transfer wiedzy i innowacji) oraz produkcję wysokiej jakości. Oś zarządzanie gruntam/środowisko zapewnia środki na ochronę i wzmocnienie zasobów naturalnych, zachowanie systemów rolnictwa i leśnictwa o wysokich wartościach przyrodniczych oraz tradycyjnych krajobrazów na europejskich obszarach wiejskich. Oś trzecia wspomaga rozwój lokalnej infrastruktury i kapitału ludzkiego na obszarach wiejskich i ma na celu poprawę warunków rozwoju i tworzenia miejsc pracy we wszystkich sektorach oraz dywersyfikację działalności gospodarczej.

Oś czwarta oparta na doświadczeniach programu Leader wprowadza możliwości innowacyjnych sposobów zarządzania i administracji poprzez oddolne, lokalne podejście do rozwoju obszarów wiejskich.

2.4. Sprostać wyzwaniom

Obszary wiejskie charakteryzują się bardzo różnorodną sytuacją, od oddalonych obszarów dotkniętych problemami wyludnienia i upadku, po obszary wokół miast, będące pod coraz większą presją centrów wielkomiejskich.

Według definicji OECD, opartej na gęstości zaludnienia, regiony wiejskie[6] stanowią 92% terytorium UE-25. Ponadto, 19 % ludności mieszka w regionach z przewagą obszarów wiejskich, a 37 % w regionach w znacznym stopniu wiejskich. Regiony te wytwarzają 45 % wartości dodanej brutto w UE-25 i zapewniają 53 % zatrudnienia, lecz zwykle są zacofane w porównaniu z obszarami niewiejskimi pod względem szeregu wskaźników społeczno-ekonomicznych, w tym wskaźników strukturalnych[7]. Na obszarach wiejskich dochód na mieszkańca jest o około jedną trzecią mniejszy[8], wskaźniki aktywności zawodowej kobiet są niższe, sektor usług jest mniej rozwinięty, poziom wykształcenia jest zwykle niższy i mniejszy procent gospodarstw domowych ma dostęp „szerokopasmowy” do internetu. W niektórych regionach wiejskich głównymi problemami są oddalenie i peryferyjność. Te niekorzystne tendencje nasilają się w regionach z przewagą obszarów wiejskich, chociaż ogólny obraz na szczeblu UE może wykazywać zasadnicze różnice pomiędzy poszczególnymi Państwami Członkowskimi. Brak szans zawodowych i kontaktów oraz infrastruktury szkoleniowej dotyka szczególnie kobiet i młodych ludzi w oddalonych obszarach wiejskich.

Rolnictwo wytwarza 2 % PKB w UE-15, 3% w nowych Państwach Członkowskich, natomiast w Rumunii i Bułgarii około 10 %. W nowych Państwach Członkowskich w rolnictwie pracuje trzy razy więcej osób (12 %) niż w UE-15 (4 %). W Bułgarii i Rumunii poziom zatrudnienia w rolnictwie jest jeszcze znacznie wyższy.

Sektor rolno-spożywczy stanowi ważną część gospodarki UE, dając około 15 mln miejsc pracy (8,3 % całkowitego zatrudnienia) i 4,4 % PKB w UE-25. UE jest największym w świecie producentem żywności i napojów, z łączną produkcją szacowaną na 675 miliardy EUR. Jednak sektor ten pozostaje silnie spolaryzowany i rozdrobniony pod względem wielkości wraz ze znaczącymi możliwościami i zagrożeniami dla firm.i choć posiada znaczne możliwości rozwojowe, lecz stoi również w obliczu zagrożeń[9]. Leśnictwo i związane z nim gałęzie przemysłu zatrudniają 3,4 mln osób, przy obrotach 350 miliardów EUR, lecz obecnie wykorzystuje się jedynie 60 % rocznego przyrostu lasu[10].

Rolnictwo i leśnictwo wykorzystuje 77 % gruntów w UE-25. W ostatnich latach wydajność środowiskowa rolnictwa odzwierciedlona w ochronie zasobów naturalnych i ich uwydatnianiu była zróżnicowana. Jeśli chodzi o jakość wody, to w starych Państwach Członkowskich całkowity nadmiar azotanów nie wzrósł znacząco od 1990 r. Na wielu obszarach niezmiennie występują problemy emisji amoniaku, eutrofizacja, degradacja gleby i spadek bioróżnorodności. Jednak coraz większą część obszarów rolniczych przeznacza się na produkcję ekologiczną (5,4 mln ha w UE 25) i surowce odnawialne (0,9 mln ha w UE 15). Model gospodarki rolnej i leśnej będzie w coraz większym stopniu kształtowany przez długoterminowe zmiany klimatyczne. Wraz z realizacją programu Natura 2000 nastąpił postęp w dziedzinie ochrony bioróżnorodności – zostało nią objętych około 12–13 % obszarów rolniczych i leśnych. Systemy działalności rolniczej charakteryzujące się wysoką jakością przyrodniczą, odgrywają ważną rolę w zachowaniu bioróżnorodności i naturalnych siedlisk, jak również w ochronie krajobrazów i jakości gleby. W większości Państw Członkowskich, takie systemy działalności rolniczej stanowią między 10 % a 30 % obszarów rolniczych[11]. Na niektórych obszarach porzucenie działalności rolniczej może pociągać za sobą poważne zagrożenia dla środowiska naturalnego[12].

Z tego względu w nadchodzących latach obszary wiejskie stoją w obliczu szczególnych wyzwań dotyczących wzrostu, tworzenia miejsc pracy i zrównoważonego rozwoju. Mają one jednak rzeczywiste potencjalne możliwości rozwojowe w nowych sektorach, jako miejsce do rekreacji i turystyki, atrakcyjne miejsce zamieszkania i pracy, czy jako skarbiec zasobów naturalnych i cennych krajobrazów.

By sprostać zmieniającemu się popytowi rynkowemu w Europie i w świecie sektor rolno-spożywczy musi wykorzystać możliwości, które oferują nowe rozwiązania, technologie i innowacje. Przede wszystkim to inwestycje w kluczowe zasoby kapitału ludzkiego pozwolą obszarom wiejskim i sektorowi żywnościowemu z ufnością patrzeć w przyszłość.

W związku z odnową Strategii Lizbońskiej, Rada Europejska ponownie potwierdziła, że Strategia Lizbońska winna być postrzegana w szerszym kontekście zrównoważonego rozwoju, które zakłada, że obecne potrzeby powinny być zaspakajane bez ograniczania możliwości spełniania potrzeb przez przyszłe pokolenia[13]. Nowy okres programowania daje wyjątkowe możliwości skierowania wsparcia z nowego funduszu rozwoju obszarów wiejskich na wzrost, zatrudnienie i zrównoważony rozwój. Pod tym względem całkowicie zgadza się z „Deklaracją w sprawie przewodnich zasad zrównoważonego rozwoju”[14] i odnowionym „Programem Działania na Rzecz Strategii Lizbońskiej”[15], który ma na celu skierowanie środków na uczynienie Europy atrakcyjniejszym miejscem do inwestowania i pracy, promowanie wiedzy i innowacji na rzecz rozwoju oraz tworzenia większej liczby lepszych miejsc pracy.

Polityka rozwoju obszarów wiejskich musi pomóc obszarom wiejskim wypełnić te cele w okresie 2007–2013. Wymaga to bardziej strategicznego podejścia do konkurencyjności, tworzenia miejsc pracy i innowacji w obszarach wiejskich i lepszego zarządzania realizacją programów. Należy zwiększyć nacisk na inwestycje na przyszłość: w kapitał ludzki, know-how i kapitał w sektorach rolnym i leśnictwa, na nowe, korzystne dla wszystkich sposoby świadczenia usług środowiskowych oraz na tworzenie większej ilości lepszych miejsc pracy poprzez dywersyfikację, ze szczególnym naciskiem na udział kobiet i ludzi młodych. Pomagając obszarom wiejskim UE zrealizować ich potencjał rozwoju, jako atrakcyjnych miejsc do inwestowania, pracy i zamieszkania, polityka rozwoju obszarów wiejskich może odegrać istotną rolę w zrównoważonym rozwoju terytorium Europy.

3. USTANOWIENIE PRIORYTETÓW WSPÓLNOTY W DZIEDZINIE ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH W LATACH 2007–2013

W ramach celów ustanowionych w rozporządzeniu w sprawie rozwoju obszarów wiejskich, niniejsze wytyczne określają priorytety Wspólnoty, zmierzające do integracji głównych priorytetów polityki zawartej w konkluzjach Rady Europejskiej w Lizbonie i Göteborgu. Dla każdego zestawu priorytetów przedstawiono kluczowe działania. Na podstawie niniejszych wytycznych strategicznych, każde Państwo Członkowskie przygotowuje swoją krajową strategię rozwoju obszarów wiejskich stanowiącą ramy dla opracowania programów rozwoju obszarów wiejskich.

3.1. Poprawa konkurencyjności sektorów rolnictwa i leśnictwa

Wytyczne Rolnictwo, leśnictwo i sektor żywnościowy w Europie mają ogromny potencjał do dalszego rozwoju produktów o wysokiej jakości i wartości dodanej, zaspokajających zróżnicowany i rosnący popyt konsumentów w Europie i na rynkach światowych. Środki przeznaczone na oś 1 powinny przyczynić się do rozwoju silnego i dynamicznego sektora produkcji żywności w Europie koncentrując się na transferze wiedzy i innowacji w produkcyjnym łańcuchu żywnościowym i sektorach priorytetowych dla inwestycji kapitału fizycznego i ludzkiego. |

Aby zrealizować te priorytety, Państwa Członkowskie powinny skoncentrować się na wsparciu kluczowych działań takich jak:

- ułatwienie innowacji i dostępu do badań i rozwoju. Innowacja staje się coraz ważniejsza dla sektorów rolno-spożywczego i leśnictwa w Europie. Wprawdzie największe przedsiębiorstwa spożywcze są często w czołówce nowych trendów, to jednak wprowadzenie nowych produktów i procesów mogłoby znacznie poprawić wydajność małych przedsiębiorstw przetwórczych i rolnych. W szczególności nowe formy współpracy mogłyby ułatwić dostęp do badań i rozwoju, innowacji i działań podjętych w ramach Siódmego Programu Ramowego[16];

- poprawa integracji rolno-spożywczego łańcucha produkcyjnego. Europejski przemysł żywnościowy jest jednym z najbardziej konkurencyjnych i innowacyjnych w świecie, lecz musi sprostać rosnącej konkurencji światowej. Gospodarka obszarów wiejskich posiada znaczne możliwości tworzenia i wprowadzenia na rynek nowych produktów, w celu zachowania większej wartości dodanej w obszarach wiejskich poprzez programy nastawione na jakość i zwiększenie obecności produktów europejskich poza jej granicami. Wykorzystanie usług doradczych i wsparcia w celu osiągnięcia norm wspólnotowych przyczyni się do tego procesu integracji. Zorientowany rynkowo sektor rolny pomoże skonsolidować pozycję europejskiego sektora produkcji żywności jako głównego pracodawcy i źródła wzrostu gospodarczego;

- zachęcanie do wdrażania i rozprzestrzeniania technologii informatycznych i łączności. Cały sektor produkcji żywności określono jako opóźniony pod względem wdrażania technologii informatycznych i łączności. Ma to miejsce szczególnie w przypadku mniejszych przedsiębiorstw. Wprowadzanie aplikacji przedsiębiorczości elektronicznej jest ciągle na niskim poziomie poza wielkimi przedsiębiorstwami międzynarodowymi i ich większymi dostawcami[17]. Fundusze rozwoju obszarów wiejskich powinny uzupełniać przyszłe inicjatywy Komisji takie jak i2010 w dziedzinie działalności gospodarczej z wykorzystaniem środków elektronicznych (e-business) (szczególnie w odniesieniu do małych i średnich przedsiębiorstw), kształtowania umiejętności korzystania ze środków elektronicznych (e-umiejętności) oraz uczenia się poprzez środki elektroniczne (e-kształcenie)[18];

- wspieranie dynamicznej przedsiębiorczości. Ostatnie reformy stworzyły środowisko prorynkowe dla działalności rolniczej w Europie. Daje to nowe możliwości przedsiębiorstwom rolnym. Jednak realizacja potencjału gospodarczego będzie zależeć od rozwinięcia umiejętności strategicznych i organizacyjnych ;

- rozwój nowych rynków zbytu produktów rolniczych i leśnych. Nowe rynki zbytu mogą zapewnić wyższą wartość dodaną. Wsparcie inwestycji i szkolenia w dziedzinie produkcji nieżywnościowej w ramach rozwoju obszarów wiejskich może uzupełniać środki stosowane w ramach pierwszego filaru poprzez tworzenie innowacyjnych nowych rynków zbytu produkcji lub pomaganie w tworzeniu surowców energii odnawialnej, biopaliw i zdolności przetwórczych;

- poprawa efektów działania gospodarstw rolnych i leśnictwa w dziedzinie środowiska. Równowaga długofalowa zależeć będzie od zdolności produkowania produktów, które konsumenci chcą kupować przy zachowaniu wysokich standardów ochrony środowiska. Inwestowanie w poprawę efektów działania w dziedzinie ochrony środowiska może również prowadzić do wzrostu wydajności produkcji, tworząc sytuacje na której wszyscy uczestnicy korzystają;

- restrukturyzacja sektora rolnictwa . Rozwój obszarów wiejskich jest głównym narzędziem restrukturyzacji, szczególnie w nowych Państwach Członkowskich. Rozszerzenie zmieniło mapę rolnictwa. Skuteczne dostosowanie rolnictwa może być kluczem do poprawy konkurencyjności i równowagi środowiskowej sektora rolnictwa oraz do pobudzenia tworzenia nowych miejsc pracy i rozwoju w powiązanych dziedzinach gospodarki. Wszystkie Państwa Członkowskie powinny popierać oczekiwane zmiany w sektorze rolnictwa w kontekście restrukturyzacji i rozwijać aktywne podejście do szkolenia i przekwalifikowania rolników, szczególnie w odniesieniu do kwalifikacji, które nadają się do wykorzystania w innej dziedzinie.

Należy rozważyć przyspieszenie wymiany pokoleń w rolnictwie poprzez łączenie środków dostępnych w ramach osi 1 dostosowanych do potrzeb młodych rolników .

3.2. Poprawa stanu środowiska naturalnego i terenów wiejskich

Wytyczne W celu ochrony i wzmacniania zasobów naturalnych i krajobrazowych obszarów wiejskich UE, środki przeznaczone na oś 2 powinny wspierać trzy priorytetowe obszary na szczeblu UE: bioróżnorodność i ochronę systemów działalności rolniczej i leśnej o wysokiej wartości przyrodniczej, stosunki wodne i zmiany klimatyczne. Środki dostępne w ramach osi 2 powinny zostać wykorzystane w celu integracji wymienionych celów środowiskowych i wspierania realizacji sieci Natura 2000 w dziedzinie rolnictwa i leśnictwa, zobowiązań podjętych w Göteborgu dotyczących odwrócenia tendencji spadkowej bioróżnorodności do roku 2010, celów Ramowej Dyrektywy Wodnej oraz celów zawartych w Protokole z Kioto dotyczących łagodzenia skutków zmian klimatycznych. |

Aby zrealizować te priorytety, Państwa Członkowskie powinny skoncentrować się na wspieraniu kluczowych działań takich jak:

- Wspieranie usług środowiskowych i sposobu gospodarowania w rolnictwie przyjaznego dla zwierząt . Obywatele Europy oczekują od rolników przestrzegania obowiązujących norm. Wiele osób zgadza się jednak z tym, że rolnicy powinni być opłacani za podpisanie zobowiązań, które idą dalej dostarczając usługi, których same działania rynkowe nie zapewnią, szczególnie mając na uwadze swoiste zasoby takie jak woda czy gleba;

- Ochrona krajobrazu rolniczego. W Europie, znaczna część cenionego środowiska wiejskiego została stworzona przez rolnictwo. Właściwe systemy działalności rolniczej pomagają zachować krajobrazy i siedliska, takie jak mokradła, suche łąki i pastwiska górskie. W wielu obszarach jest to ważna część dziedzictwa kultury i przyrody oraz ogólnej atrakcyjności obszarów wiejskich jako miejsca zamieszkania i pracy;

- Zapobieganie zmianie klimatu. Rolnictwo i leśnictwo znajdują się w czołówce rozwijania energii odnawialnej i dostarczają surowców do instalacji bioenergetycznych. Rozwijanie tych źródeł energii musi brać pod uwagę obniżanie emisji gazów wywołujących efekt cieplarniany oraz zachowanie efektu pochłaniania dwutlenku węgla przez lasy i wiązanie materii organicznej w składzie gleby;

- Utrwalenie korzystnego wpływu rolnictwa ekologicznego. Rolnictwo ekologiczne jest przykładem podejścia holistycznego do zrównoważonego rolnictwa. W tym względzie jego udział w osiąganiu celów związanych z ochroną środowiska i dobrem zwierząt można jeszcze zwiększyć.

- Promowanie inicjatyw korzystnych zarówno ze względów ekonomicznych jak i ze względu na ochronę środowiska naturalnego. Dostarczanie dóbr ekologicznych, szczególnie poprzez działania rolno-środowiskowe, może pomóc stworzyć wizerunek obszarów wiejskich i ich produktów żywnościowych. Mogą one stanowić podstawę rozwoju i tworzenia nowych miejsc pracy poprzez rozwój turystyki i zapewnienie wygód wiejskich, szczególnie w połączeniu z dywersyfikacją na turystykę, rzemiosło, szkolenia lub sektor nieżywnościowy.

- Promowanie równowagi terytorialnej. Programy rozwoju obszarów wiejskich mogą znacząco przyczyniać się do atrakcyjności obszarów wiejskich. Mogą także przyczynić się do zapewnienia trwałej równowagi pomiędzy obszarami wiejskimi i miejskimi w konkurencyjnej, opartej na wiedzy gospodarce. W połączeniu z innymi osiami programu, działania związane z zarządzaniem gruntami mogą pozytywnie przyczyniać się do przestrzennego rozkładu działalności gospodarczej i spójności terytorialnej.

3.3. Poprawa jakości życia na obszarach wiejskich i promowanie dywersyfikacji

Wytyczne Środki przeznaczone na dywersyfikację gospodarki wiejskiej i poprawę jakości życia na obszarach wiejskich w ramach osi 3 powinny wspierać nadrzędny priorytet tworzenia możliwości zatrudnienia. Środki dostępne w ramach osi 3 powinny być stosowane do wspierania budowy zdolności, nabywania kwalifikacji i organizowania rozwoju strategii lokalnej, a także przyczyniać się do zapewnienia atrakcyjności obszarów wiejskich dla przyszłych pokoleń. W promowaniu szkoleń, informacji i przedsiębiorczości należy wziąć pod uwagę szczególne potrzeby kobiet i ludzi młodych. |

Aby zrealizować te priorytety, Państwa Członkowskie powinny skoncentrować się na wsparciu kluczowych działań takich jak:

- mobilizacja działalności gospodarczej i podniesienie wskaźnika zatrudnienia w szeroko rozumianej gospodarce wiejskiej. Dywersyfikacja, będąc niezbędną dla rozwoju, zatrudnienia i zrównoważonego rozwoju w obszarach wiejskich, przyczynia się do lepszej równowagi terytorialnej, zarówno w sensie ekonomicznym jak i społecznym. Turystyka, rzemiosło i zapewnienie wygód wiejskich są sektorami rozwijającymi się w wielu regionach, oferując możliwości zarówno dla dywersyfikacji w gospodarstwie rolnym jak i tworzenie mikroprzedsiębiorstw w szerzej pojmowanej gospodarce wiejskiej;

- promowanie wkraczenia kobiet na rynek pracy. Lokalne inicjatywy tworzenia ośrodków opieki nad dziećmi na obszarach wiejskich mogą zwiększyć możliwości zatrudnienia i ułatwić dostęp kobiet do rynku pracy. Mogą one obejmować tworzenie infrastruktury opieki nad dziećmi, potencjalnie w połączeniu z inicjatywami zachęcającymi do tworzenia małych przedsiębiorstw związanych z działalnością wiejską;

- rozwój małej przedsiębiorczości i rzemiosła może opierać się na tradycyjnych umiejętnościach lub wprowadzać nowe umiejętności, szczególnie, gdy jest to związane z zakupem nowego sprzętu, szkoleniem, wspieraniem przedsiębiorczości i tworzeniem struktury ekonomicznej;

- szkolenie młodych ludzi w tradycyjnych umiejętnościach wiejskich może dopasować się do popytu na turystykę, rekreację, usługi środowiskowe i produkty wysokiej jakości;

- zachęcanie do wdrażania i rozprzestrzeniania technologii informatycznych i łączności. Zachęcanie do wdrażania i rozprzestrzeniania technologii informatycznych i łączności ma na obszarach wiejskich zasadnicze znaczenie dla dywersyfikacji jak również rozwoju lokalnego, zapewnienia miejscowych usług i promowania włączenia się do powszechnego stosowania środków elektronicznych[19]. Efekt skali można osiągnąć poprzez inicjatywy z dziedziny technologii informatycznych i łączności w danej miejscowości łączącej zastosowanie sprzętu informatycznego, łączenie się w sieć i zdobywanie kwalifikacji z dziedziny informatyki poprzez struktury wspólnotowe. Takie inicjatywy mogą w dużej mierze ułatwić wdrażanie informatyki w miejscowych gospodarstwach rolnych i przedsiębiorstwach wiejskich i prowadzenie działalności gospodarczej w oparciu o środki elektroniczne i handlu elektronicznego. Trzeba w pełni wykorzystać możliwości stworzone przez internet i łączność szerokopasmową, np. wspierane przez programy regionalne w ramach funduszy strukturalnych, aby przezwyciężyć niekorzystne strony lokalizacji[20];

- stworzenie i innowacyjne wykorzystanie odnawialnych źródeł energii może przyczynić się do stworzenia nowych rynków zbytu na produkty rolne i leśne, zapewnienia usług lokalnych oraz dywersyfikacji gospodarki wiejskiej;

- promowanie rozwoju turystyki. Turystyka jest głównym sektorem wzrostowym w wielu obszarach wiejskich. Zwiększone wykorzystanie technologii informatyki i łączności w turystyce do rezerwacji, promocji, marketingu, tworzenia usług i działalności rekreacyjnej może przyczynić się do wzrostu liczby turystów i długości pobytu, szczególnie tam, gdzie zapewnia dostęp do małych ośrodków i zachęca do agroturystyki;

- modernizacja miejscowej infrastruktury, szczególnie w nowych Państwach Członkowskich . W nadchodzących latach zostaną poczynione znaczne inwestycje w podstawową infrastrukturę telekomunikacyjną, transportową, energetyczną i wodną. Znaczne wsparcie dostępne będzie z funduszy strukturalnych, począwszy od sieci transeuropejskich poprzez zapewnienie połączenia z parkami naukowymi. Aby w pełni wykorzystać efekt mnożnikowy w sensie tworzenia nowych miejsc pracy i wzrostu, lokalna infrastruktura na małą skalę wspierana programami rozwoju obszarów wiejskich może odgrywać zasadniczą rolę w łączeniu tych znacznych inwestycji z lokalnymi strategiami dywersyfikacji i rozwoju potencjału rolnictwa i sektora produkcji żywności.

3.4. Budowanie lokalnych zdolności zatrudnienia i dywersyfikacji

Wytyczne Środki przeznaczone na oś 4 (Leader) powinny wspierać priorytety osi 1 i 2, a szczególnie osi 3, ale również odgrywać ważną rolę w priorytecie poprawy zarządzania i mobilizacji wewnętrznego potencjału rozwojowego obszarów wiejskich. |

W kontekście tworzenia lokalnej strategii rozwoju, lokalnych potrzeb i możliwości, wsparcie w ramach osi Leader, oferuje możliwość łączenia wszystkich trzech celów – konkurencyjność, środowisko naturalne i jakość życia/dywersyfikacja. Zintegrowane podejście obejmujące rolników, leśników i inne podmioty wiejskie może zachować i wzmocnić miejscowe dziedzictwo kultury i przyrody, zwiększyć świadomość potrzeby ochrony środowiska naturalnego, inwestować i promować produkty regionalne, turystykę i zasoby odnawialne i energię.

Aby zrealizować te priorytety, Państwa Członkowskie powinny skoncentrować się na wsparciu kluczowych działań takich jak:

- budowanie miejscowych zasobów partnerstwa , pobudzania i promowania nabywania umiejętności może pomóc zmobilizować miejscowy potencjał;

- promowanie partnerstwa prywatno-publicznego. Szczególnie Leader w dalszym ciągu będzie odgrywał ważną rolę w promowaniu innowacyjnego podejścia do rozwoju obszarów wiejskich i zbliżaniu sektora prywatnego z publicznym;

- promowanie współpracy i innowacyjności. Lokalne inicjatywy takie jak Leader i wsparcie dywersyfikacji mogą odgrywać zasadniczą rolę w skłąniając ludzi do stosowania nowych pomysłów i rozwiązań, wspierających innowacje i przedsiębiorczość oraz aktywizację i zapewnienie usług lokalnych. Społeczności lokalne mogą wspierać szerzenie wiedzy i wymianę dobrych praktyk i innowacji w produktach i usługach obszarów wiejskich przez Internet;

- poprawa lokalnego zarządzania. Leader może wspomagać innowacyjne podejścia do łączenia rolnictwa, leśnictwa i lokalnej gospodarki pomagając w ten sposób dywersyfikować bazę ekonomiczną i wzmacniać strukturę społeczno-ekonomiczną obszarów wiejskich.

3.5. Przekładanie priorytetów na programy

Zasoby przeznaczane na priorytety rozwoju obszarów wiejskich Wspólnoty (w ramach przepisowych minimalnych limitów finansowania dla każdej osi) będą zależeć od konkretnej sytuacji, silnych i słabych stron każdego obszaru programu. Każdy z priorytetów Wspólnoty i ich udział w realizacji celów określonych w Lizbonie i Göteborgu, należy przełożyć w Państwa Członkowskiego na plany strategii krajowych i programy rozwoju obszarów wiejskich. W wielu przypadkach będą istniały krajowe i regionalne priorytety dotyczące konkretnych problemów związanych z sektorem produkcji żywnościowej lub sytuacją środowiskową, klimatyczną i geograficzną rolnictwa i leśnictwa. Obszary wiejskie być może będą musiały zająć się innymi konkretnymi kwestiami, takimi jak napięcia w obszarach wokół miast, bezrobocie, oddalenie lub niska gęstość zaludnienia.

Wytyczne Opracowując strategie krajowe Państwa Członkowskie powinny zapewnić maksymalizację synergii między osiami i w ramach poszczególnych osi w celu uniknięcia potencjalnych sprzeczności. Powinny również uwzględniać inne strategie na szczeblu UE takie jak plan działania na rzecz rolnictwa ekologicznego[21], ostatni komunikat Komisji na temat energii odnawialnej[22], ostatni komunikat komisji na temat zmian klimatycznych[23], potrzebę przewidywania prawdopodobnych skutków w odniesieniu do rolnictwa i leśnictwa oraz sprawozdanie UE na temat strategii leśnictwa[24] (co może pomóc osiągnąć zarówno cele wzrostu i tworzenia nowych miejsc pracy jak i cele zrównoważonego rozwoju) jak również opracowywane strategie tematyczne z zakresu ochrony środowiska[25]. |

Na szczeblu UE i Państw Członkowskich istnieje wiele środków poprawy zarządzania i realizacji celów polityki. Można korzystać z pomocy technicznej do budowania europejskich i krajowych sieci rozwoju obszarów wiejskich, jako platformy wymiany najlepszych praktyk i wiedzy specjalistycznej na temat wszystkich aspektów tworzenia, zarządzania i realizacji polityki pomiędzy zainteresowanymi stronami. Podczas przygotowywania strategii krajowych należy wziąć pod uwagę informacje i promocję zapewniające szybkie zaangażowanie się różnych uczestników i opracować je w późniejszych etapach wdrażania.

3.6. Uzupełnianie się instrumentów wspólnotowych

Wytyczne Należy zachęcać do tworzenia synergii pomiędzy polityką strukturalną, polityką zatrudnienia oraz polityką rozwoju obszarów wiejskich. W tym kontekście Państwa Członkowskie powinny zapewnić wzajemne uzupełnianie się i spójność działań finansowanych z EFRROW, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Społecznego, Europejskiego Funduszu Rybołówstwa oraz EFOGR na danym terytorium i danym obszarze działania. Przewodnie zasady rozdziału i mechanizmów koordynacji pomiędzy działaniami wspieranymi z poszczególnych funduszy powinny być zdefiniowane na szczeblu krajowym w ramach krajowych strategii i planów strategicznych. |

Dla inwestycji w infrastrukturę przewodnią zasadą powinna być skala interwencji. Na przykład, przy inwestycjach w transport i inną infrastrukturę na szczeblu Państwa Członkowskiego lub regionu/podregionu, zastosowane byłyby instrumenty polityki spójności, a na bardzo lokalnym szczeblu możnaby zastosować środki usług podstawowych w ramach osi 3, zapewniające powiązanie pomiędzy szczeblami lokalnymi i regionalnymi.

Wsparcie w ramach rozwoju obszarów wiejskich dotyczące rozwoju kapitału ludzkiego skierowane byłoby do rolników i podmiotów gospodarczych włączonych w dywersyfikację gospodarki wiejskiej. Ludność obszarów wiejskich mogłaby otrzymywać wsparcie jako część zintegrowanego podejścia oddolnego. Działania w tych dziedzinach powinny być wdrażane w pełnej zgodności z celami Europejskiej Strategii Zatrudnienia, zawartej w zintegrowanych wytycznych dla rozwoju i tworzenia nowych miejsc pracy i spójne z działaniami krajowych programów reform w ramach procesu lizbońskiego. Program działana Praca i Szkolenia 2010zmierza do osiągnięcia celów Strategii Lizbońskiej z zakresu kształcenia i szkolenia. Sednem tego programu jest nauczanie ustawiczne zastosowane do wszystkich poziomów i typów kształcenia i szkolenia, obejmujących sektory rolnictwa, leśnictwa i produkcji żywności.

4. SYSTEM SPRAWOZDAWCZY

Nowe rozporządzenie w sprawie rozwoju obszarów wiejskich przewiduje strategiczny monitoring strategii wspólnotowych i krajowych. Podstawą sprawozdań na temat postępów będą wspólne ramy monitorowania i oceny, które zostaną ustanowione we współpracy z Państwami Członkowskimi.

Ramy te zapewnią ograniczoną liczbę wskaźników i wspólną metodologię. Zostaną uzupełnione wskaźnikami właściwymi dla danego programu odzwierciedlającego charakter każdej dziedziny programu.

Wspólny zestaw wskaźników umożliwi wspólne opracowanie wyników, rezultatów i wpływu na szczeblu UE i pomoże ocenić postępy w osiąganiu priorytetów Wspólnoty. Wskaźniki wyjściowe zdefiniowane na początku programu umożliwią ocenę sytuacji wyjściowej i stworzą podstawę budowania strategii programu.

Działania w ramach oceny prowadzone będą na bieżąco, obejmując na szczeblu programu ocenę ex-ante, etapu pośredniego oraz ocenę ex-post jak również inne działania oceniające pomocne w usprawnieniu zarządzania programem i jego oddziaływania. Towarzyszyć im będą badania tematyczne i oceny syntetyczne na szczeblu Wspólnoty, jak również działania europejskiej sieci rozwoju obszarów wiejskich jako platforma wymiany i tworzenia zdolności oceny w Państwach Członkowskich. Wymiana dobrych praktyk i dzielenie się wynikami oceny może w znacznym stopniu przyczynić się do skuteczności rozwoju obszarów wiejskich. W tym względzie sieć europejska powinna odgrywać kluczową rolę w ułatwianiu kontaktów.

[1] Dz.U. L z ….., str. ….

[2]

[3]

[4]

[5] Konkluzje Prezydencji Rady Europejskiej w: Luksemburgu 1997r., Berlinie 1999 r i Brukseli 2002 r., Rada ds. Rolnictwa z dnia 14 marca 2005 r.

[6] Definicja OECD bazuje na udziale ludności zamieszkującej gminy wiejskie (tj. o gęstości zaludnienia mniejszej niż 150 osób/km2) w danym regionie NUTS III. Zobacz: Rozszerzona Ocena Wpływu SEK(2004) 931. Jest to jedyna uznana na szczeblu międzynarodowym definicja obszarów wiejskich. Jednak w niektórych przypadkach, nie w pełni bierze pod uwagę ludność zamieszkałą w gęściej zaludnionych obszarach wiejskich, szczególnie w strefach okołomiejskich.

[7] Załącznik statystyczny do wiosennego sprawozdania skierowanego do Rady Europejskiej SEK(2005) 160.

[8] Mierzony jako parytet siły nabywczej PKB.

[9] Źródło: Obserwator rynkowy: technologie informatyczne i łączności oraz działalność gospodarcza z wykorzystaniem środków elektronicznych, DG ENTR, lipiec 2003 r.

[10] KOM(2005) 84 wersja ostateczna, Sprawozdanie z realizacji strategii leśnictwa UE, str. 2.

[11] Źródło: projekt IRENA, http://webpubs.eea.eu.int/content/irena/index.htm.

[12] W załączonej uaktualnionej ocenie wpływu przedstawione zostały wstępne wskaźniki SEK(2005) 914 w formie map, które oddają obraz sytuacji wyjściowej, w stosunku do której można oceniać postęp.

[13] Konkluzje Prezydencji, Rada Europejska w Brukseli w dniach 22 i 23 marca 2005 r., ust. 42.

[14] Konkluzje Prezydencji, Rada Europejska w Brukseli w dniach 16 i 17 czerwca 2005 r., Załącznik.

[15] Komunikat skierowany do wiosennej Rady Europejskiej „Pracując razem na rzecz rozwoju i tworzenia miejsc pracy – nowy początek Strategii Lizbońskiej”, KOM(2005) 24 wersja ostateczna, 2 lutego 2005 r.

[16] W tym kontekście należy również wziąć pod uwagę prace Stałego Komitetu ds. Badań z Zakresu Rolnictwa (SCAR).

[17] Źródło: Obserwator rynkowy: technologie informatyczne i łączności oraz działalność gospodarcza z wykorzystaniem środków elektronicznych, DG ENTR, lipiec 2003 r.

[18] KOM(2005) 229 “i2010 – “Europejskie społeczeństwo informacyjne w kierunku wzrostu i zatrudnienia.”.

[19] KOM(2005) 229 “i2010 – “Europejskie społeczeństwo informacyjne w kierunku wzrostu i zatrudnienia.”.

[20] KOM(2005) 24 - Wspólne działania na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Nowy początek Strategii Lizbońskiej, str. 29.

[21] KOM(2004) 415 wersja ostateczna.

[22] KOM(2004) 366 „Udział energii odnawialnej w UE”.

[23] KOM(2004) 35 „Zwyciężyć w walce ze zmianą klimatyczną”.

[24] KOM(1998) 649 „Strategia leśnictwa dla Unii Europejskiej”, KOM(2005) 84 wersja ostateczna „Sprawozdanie na temat wdrożenia strategii leśnictwa UE”.

[25] Ochrona gleby, ochrona i zachowanie środowiska morskiego, zrównoważone stosowanie pestycydów, zanieczyszczenie powietrza, środowisko miejskie oraz zrównoważone wykorzystanie zasobów i recyklingu odpadów decyzja 1600/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 lipca 2002 r. ustanawiająca szósty wspólnotowy program działań w zakresie środowiska naturalnego.