[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 7.5.2009

KOM(2009) 212 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Ponowne wykorzystywanie informacji sektora publicznego: – Przegląd dyrektywy 2003/98/WE –

[SEC(2009) 597]

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Ponowne wykorzystywanie informacji sektora publicznego: – Przegląd dyrektywy 2003/98/WE –

1. WPROWADZENIE

Celem niniejszego komunikatu jest dokonanie przeglądu stosowania dyrektywy o informacjach sektora publicznego (ISP)[1] oraz podkreślenie potencjału związanego z ponownym wykorzystywaniem informacji sektora publicznego w dobie cyfryzacji. Informacje sektora publicznego stanowią jedyne tak duże źródło informacji w Europie. Do przykładów należą: mapy i obrazy satelitarne, prawodawstwo i orzecznictwo, dane statystyczne i dane o spółkach, rejestry ludności i rejestry patentowe. ISP wykorzystuje się jako surowiec dla szeregu produktów i usług oferowanych codziennie obywatelom Europy, takich jak systemy nawigacji samochodowej, prognozy pogody, usługi finansowo-ubezpieczeniowe.

Wartość unijnego rynku ISP ocenia się na 27 miliardów EUR[2], czyli czterokrotność wartości unijnego rynku usług roamingowych w telefonii ruchomej[3]. Uwidacznia to istotną rolę, jaką w dobie cyfryzacji odgrywają treści sektora publicznego stanowiące siłę napędową dla działalności gospodarczej. Zwiększone wykorzystanie tego zasobu przybliża zatem bezpośrednio UE do osiągnięcia celów, takich jak poprawa konkurencyjności i tworzenie większej liczby miejsc pracy.

Dyrektywa ISP eliminuje z rynku wewnętrznego główne przeszkody uniemożliwiające ponowne wykorzystywanie ISP, takie jak dyskryminacja, monopol czy brak przejrzystości. Choć od przyjęcia dyrektywy poczyniono postępy, konieczne jest, aby państwa członkowskie podjęły dalsze kroki w celu pełnego uwolnienia potencjału ISP na rzecz gospodarki UE.

Przedstawiona analiza i wnioski poparte zostały dokumentem roboczym służb Komisji załączonym do niniejszego Komunikatu.

2. PONOWNE WYKORZYSTYWANIE ISP NA RZECZ INNOWACJI I WZROSTU

Z nadejściem internetu diametralnie zmieniły się sposoby, w jakie przedsiębiorstwa i obywatele mogą korzystać z ISP i ponownie je wykorzystywać. Dostępność treści w formacie cyfrowym tworzy nowe możliwości w zakresie ponownego wykorzystania informacji, które zbierane są z różnych źródeł i łączone w całość o dodanej wartości. Do przykładów należą usługi w zakresie nawigacji, informacje o ruchu na drogach w czasie rzeczywistym, prognozy pogody przesyłane bezpośrednio na telefony komórkowe czy usługi ratingu kredytowego. Dzięki produktom i usługom tego rodzaju, opartym w całości lub częściowo na ISP, powstają nowe przedsiębiorstwa i miejsca pracy, a klienci korzystać mogą z bogatszego wyboru i lepszego stosunku jakości do ceny. W kontekście zapotrzebowania na informacje nie istnieje pojęcie granic, dlatego produkty i usługi tego rodzaju często obejmują swoim zasięgiem więcej niż jedno państwo członkowskie.

Na niektóre usługi wykorzystujące ISP, jak osobiste urządzenia nawigacyjne, zapotrzebowanie jest tak duże, że ich sprzedaż wzrosła trzykrotnie między 2006 a 2007 r. (sprzedano 31 milionów urządzeń), przy czym oczekuje się ponad dwukrotnego wzrostu sprzedaży do wysokości 68 milionów sztuk w 2012 r.[4]. Urządzenia te plasują się wśród najszybciej rozwijających się dziedzin elektroniki użytkowej. Firma Nokia, czołowy producent telefonów komórkowych na świecie, wydała niemal 6 miliardów EUR na zakup firmy Navteq, światowego lidera w produkcji map cyfrowych.

Rynek ten wciąż się rozwija, a podstawowe instrumenty nawigacji zyskają wartość dodaną w postaci kolejnych warstw informacji, np. informacji o ruchu na drogach umożliwiających kierowcom przewidywanie korków, prognoz pogody z docelowego miejsca czy informacji na temat miejsc parkingowych lub możliwości skorzystania z transportu publicznego.

Choć coraz więcej ISP jest wykorzystywanych ponownie, część potencjału wciąż pozostaje niewykorzystana ze względu na sposób przetwarzania zasobów informacyjnych przez organy sektora publicznego. Jedną z przyczyn jest kładzenie większego nacisku na krótkoterminowy zwrot kosztów zamiast na szeroko rozumiane korzyści gospodarcze. Ten nacisk bierze się często z presji wywieranej na organy sektora publicznego, od których wymaga się częściowego samofinansowania własnej działalności. Skutkiem takiej sytuacji może być konkurencja między sektorem publicznym i prywatnym, restrykcyjne warunki przyznawania licencji i pobierania opłat oraz przyznawanie praw wyłącznych.

Ponadto istnieją także praktyczne przeszkody ograniczające ponowne wykorzystywanie ISP, np. brak informacji na temat ich dostępności. W innych przypadkach organy sektora publicznego pozostają obojętne wobec podstawowej idei ponownego wykorzystania posiadanych przez nie informacji lub nie uświadamiają sobie ich potencjału ekonomicznego.

W badaniu przeprowadzonym przez Office of Fair Trading[5] wskazuje się, iż sposób w jaki organy sektora publicznego udostępniają ISP przynosi corocznie gospodarce Wielkiej Brytanii straty w wysokości 500 milionów GBP, wynikające z niewykorzystanych możliwości.

W przeciwieństwie do UE w USA intensywnie wspiera się ponowne wykorzystywanie ISP. Obywatele i przedsiębiorstwa korzystają z szerokich praw dostępu do ISP w formacie elektronicznym oraz z szerokich możliwości wykorzystywania ich do celów komercyjnych. Nie istnieją prawa autorskie dotyczące ISP na szczeblu federalnym ani ograniczenia w zakresie ich ponownego wykorzystywania. Ponadto ograniczono opłaty z tytułu ponownego wykorzystywania, a ich maksymalna wysokość równa jest kosztom z tytułu powielania i rozpowszechniania.

3. WYKONANIE DYREKTYWY ISP

Dyrektywę ISP przyjęto w listopadzie 2003 r. Dyrektywa harmonizuje warunki udostępniania ISP ponownym użytkownikom w celu wsparcia rozwoju wspólnotowych produktów i usług opartych na ISP i zapobieżenia zaburzeniom konkurencji. Reguluje ona kwestie niedyskryminacji, pobierania opłat, umów o wyłączności, przejrzystości, przyznawania licencji i praktycznych narzędzi służących ułatwieniu wynajdywania i ponownego wykorzystywania dokumentów publicznych. Dla obowiązujących umów o wyłączności przewidziano okres przejściowy, który upłyną z dniem 31 grudnia 2008 r. Państwa członkowskie mają pełną swobodę w zakresie wychodzenia poza minimalne standardy określone przez dyrektywę.

Wszystkie państwa członkowskie wdrożyły dyrektywę, choć jedynie cztery z nich dotrzymały terminu 1 lipca 2005 r. Komisja wszczęła 18 postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego[6], a Europejski Trybunał Sprawiedliwości (ETS) wydał 4 wyroki w związku z niewykonaniem dyrektywy[7]. Państwa członkowskie wykonały przepisy dyrektywy na różne sposoby.

1) 11 państw członkowskich przyjęło szczegółowe środki w zakresie ISP (BE, DE, GR, ES, IE, IT, CY, LU, MT, RO, UK).

2) 4 państwa członkowskie połączyły nowe środki szczegółowo odnoszące się do ponownego wykorzystywania z przepisami poprzedzającymi dyrektywę (DK, AT, SI, SE), a 8 państw członkowskich dostosowało istniejące ramy prawne w zakresie dostępu do dokumentów, aby uwzględnić kwestię ponownego wykorzystania ISP (BG, CZ, FI, FR, LV, LT, NL, PT).

3) 4 państwa członkowskie poinformowały Komisję jedynie o środkach nieuwzględniających szczegółowych przepisów dotyczących ponownego wykorzystywania (EE, HU, PL, SK).

Komisja monitoruje wykonanie i stosowanie dyrektywy przy pomocy wszechstronnej analizy zgodności. Komisja wykorzystuje także intensywnie możliwości współpracy administracyjnej. Pozwoliło to na sprawne przeprowadzenie zmian w ustawodawstwie kilku państw członkowskich, np. DK, EL, IE, MT i SE, w przypadku których zgłoszone pierwotnie środki wykonawcze okazały się niewystarczające.

Komisja stosuje przepisy dyrektywy ISP również w przypadku własnych dokumentów poprzez swoją politykę ponownego wykorzystywania. Decyzja Komisji 2006/291/WE, Euratom [8] wykracza poza ramy dyrektywy, wprowadzając opłaty oparte (maksymalnie) na kosztach krańcowych oraz umożliwiając ponowne wykorzystanie wszystkich dokumentów. Do przykładów należą dane statystyczne EUROSTAT, pamięci tłumaczeniowe Komisji, baza danych EUR-Lex zawierająca akty prawne WE czy też analizy. Informacje są często udostępniane przez Komisję w 22 lub nawet 23 językach, przez co zyskują szczególną wartość, np. na potrzeby narzędzi do tłumaczenia maszynowego.

4. SKUTKI I ZAKRES DYREKTYWY ISP

4.1. Zmiany wprowadzone dyrektywą

Dyrektywa wyraźnie określa ramy prawne ponownego wykorzystywania ISP w ramach rynku wewnętrznego, gdzie stosowane dotychczas przez państwa członkowskie zasady i praktyki wyraźnie się od siebie różniły. Skutki wykonania dyrektywy ilustrują następujące przykłady:

1) Nowe przepisy ułatwiające ponowne wykorzystywanie W Belgii dyrektywa odmieniła fundamentalne podejście do ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego do celów komercyjnych, które kiedyś było zakazane, a obecnie jest promowane.

2) W niektórych państwach członkowskich wypowiedziano umowy o wyłączności zawarte przez organy sektora publicznego (np. w NL, SE; w tym drugim przypadku zmiana jest skutkiem działań Komisji podjętych w wyniku skargi). Niderlandy i Zjednoczone Królestwo przeprowadziły zakrojone na szeroką skalę analizy w celu wyszukania umów o wyłączności zawartych przez władze na szczeblu centralnym i lokalnym. Na Łotwie ustanowiono procedurę gwarantującą zgodność wszelkich praw wyłączności z dyrektywą, przy czym prawa te przed ich wydaniem poddawane są opinii organów ds. konkurencji.

3) Opłaty: Niderlandy ogłosiły, że będą dążyć do ograniczenia wysokości pobieranych opłat do kosztów krańcowych lub mniejszych, zgodnie z preambułą dyrektywy, która zaleca takie podejście. W innych państwach członkowskich poszczególne organy sektora publicznego przyjęły system oparty na kosztach krańcowych, np. hiszpański kataster, lub drastycznie obniżyły swoje ceny, np. austriacki urząd ds. kalibracji i miar. Tego rodzaju podejście przyniosło znaczący wzrost zarówno pod kątem ilości, jak i różnorodności ponownych użytkowników.

Austriacki urząd ds. kalibracji i miar (BEV) obniżył ceny niektórych zbiorów danych nawet o 97%. W efekcie nastąpił gwałtowny wzrost wykorzystania informacji, w niektórych przypadkach o 7000%. Nowi użytkownicy to małe i średnie przedsiębiorstwa oraz sektory, w których ponowne wykorzystywanie informacji jest nowością (np. zdrowie i rolnictwo). Spadek cen został zrównoważony olbrzymim wzrostem zapotrzebowania, a łączny obrót BEV pozostaje stabilny.

4) Uruchomiono mechanizmy rozwiązywania konfliktów w zakresie ponownego wykorzystywania ISP, np. w FR, SI i UK, a wykorzystanie tych mechanizmów wskazuje na zapotrzebowanie na sprawne i niedrogie środki pojednawczo-mediacyjne. We Francji CADA, Commission d’accès aux documents administratifs , rozpatrzyła w 2007 r. 53 sprawy dotyczące ponownego wykorzystywania ISP.

5) Stworzono portale internetowe na temat dostępnych ISP, służące jako narzędzie wyszukiwania, wykorzystywania i obrotu informacjami, np. w SI i UK.

W Wielkiej Brytanii, Office of Public Sector Information (Biuro ds. ISP) od lat zajmuje się ułatwianiem ponownego wykorzystywania. Biuro to uruchomiło system rządowych licencji „na kliknięcie” (ang. click-use licences ), z którego skorzystało już 15000 licencjobiorców, oraz prowadzi program uczciwego handlu informacjami, którego celem jest zapewnienie przestrzegania wymagań w zakresie uczciwości i przejrzystości przez organy sektora publicznego. Strona internetowa biura, gdzie znaleźć można obszerne informacje na temat dostępnych ISP oraz skorzystać z usługi „unlocking service”, w ramach której biuro pomaga rozwiązywać problemy związane z ponownym wykorzystaniem, jest dziewiątą najczęściej odwiedzaną rządową stroną internetową.

4.2. Badania i konsultacje potwierdzają skutki dyrektywy

W badaniu oceniającym skutki dyrektywy w trzech głównych sektorach ISP – geograficznym, meteorologicznym i prawno-administracyjnym – poszczególne wskaźniki monitorowane pod kątem pomiaru ponownego wykorzystywania ISP wskazują na odnotowany w ostatnich latach wzrost rynku i zwiększenie ponownego wykorzystania we wszystkich tych sektorach[9].

W sektorze geograficznym ilość pobranych w 2007 r. ISP wzrosła o ok. 350% w stosunku do roku 2002, a w samych Niemczech rynek ISP wyceniono na 1,5 miliarda EUR, co stanowi wzrost o 50% w porównaniu z rokiem 2000[10].

Krajowe urzędy meteorologiczne zgłosiły wzrost ilości pobranych informacji o 70% w latach 2002-2007, a unijny rynek meteorologiczny wyceniono w 2006 r. na 530 milionów EUR, co stanowi wzrost o 60% w stosunku do 1998 r.

Ponowni użytkownicy w sektorach geograficznym i meteorologicznym skarżą się głównie na wysokie ceny, restrykcyjną politykę przyznawania licencji i dyskryminację. Ponowni użytkownicy napotykający trudności w zakresie uzyskania europejskich ISP, w szczególności w sektorze meteorologicznym, pozyskują te dane z innych źródeł (USA bądź prywatne źródła danych) lub całkowicie zaniechują rozwoju określonych usług.

W sektorze prawno-administracyjnym większość właścicieli treści wprowadziło znaczące zmiany w stosowanej przez siebie polityce w zakresie danych w ciągu kilku ostatnich lat i udostępniają obecnie informacje za darmo w internecie. Zmiana ta przyczynia się do silnego rozwoju rynku. Według właścicieli treści rynek odnotował wzrost o 40% w porównaniu z rokiem 2002, a ponowni użytkownicy potwierdzają stały przyrost dochodów. Główną trudnością, z którą borykają się ponowni użytkownicy w tym sektorze, jest brak informacji na temat dostępności i lokalizacji ISP.

We Francji sektor informacji prawnych należy do najdynamiczniejszych na rynku profesjonalnych informacji cyfrowych, odnotowując znaczący wzrost (17% w 2007 r.) wynikający z dużej wartości dodanej[11].

Na potrzeby niniejszego przeglądu Komisja przeprowadziła konsultacje z państwami członkowskimi oraz zainteresowanymi stronami[12]. Respondenci uważają, że dyrektywa ISP przyniosła pozytywne skutki dla ponownego wykorzystywania ISP. Jednak zarówno zainteresowane strony, jak i państwa członkowskie wskazują, iż nie wykorzystano jak dotąd pełnego potencjału ISP. Organom sektora publicznego brakuje świadomości swoich obowiązków i możliwości, a przedsiębiorstwa prywatne dysponują ograniczoną wiedzą na temat swoich praw i dostępności ISP.

Ponowni użytkownicy proponują zmianę dyrektywy, tak aby zaostrzyć jej przepisy. Zaproponowano, między innymi, rozszerzenie zakresu dyrektywy, zobowiązanie organów publicznych do umożliwienia ponownego wykorzystania, narzucenie systemu opłat opartego na kosztach krańcowych, obowiązkowe ustanowienie niezależnych organów nadzoru i/lub mechanizmów rozwiązywania konfliktów, wyraźne określenie zadań publicznych, ustanowienie krajowych wykazów/repozytoriów aktywów i nałożenie na państwa członkowskie obowiązku corocznego przedstawiania sprawozdania Komisji. Ponadto użytkownicy zgłosili potrzebę objaśnienia niektórych terminów stosowanych w dyrektywie, które uważają za dwuznaczne, takich jak dokument, zadania publiczne, system opłat oparty na kosztach krańcowych i rozsądny zysk z inwestycji.

Większość państw członkowskich uczestniczących w konsultacjach uważa, że jest zbyt wcześnie, aby zmieniać dyrektywę i wołałaby, aby upłynęło więcej czasu od momentu jej pełnego wdrożenia. Organy sektora publicznego uważają, że obecne ramy przewidziane w dyrektywie funkcjonują prawidłowo.

4.3. Zakres stosowania dyrektywy

W art. 13 dyrektywy ISP zobowiązuje się Komisję do dokonania przeglądu zakresu stosowania dyrektywy. W praktyce oznacza to sprawdzenie, czy należy do zakresu stosowania dyrektywy włączyć organizacje kulturalne, jednostki edukacyjne i badawcze oraz publicznych nadawców, których ten zakres obecnie nie obejmuje.

Podmioty uczestniczące w konsultacjach podkreślają potencjał, jaki niesie ze sobą ponowne wykorzystywanie informacji będących w posiadaniu instytucji kulturalnych, badawczych oraz nadawców publicznych. Niektóre zainteresowane strony popierają rozszerzenie zakresu stosowania, wskazując na pozytywny skutek, jeśli chodzi o rozwój europejskiego rynku treści.

Państwa członkowskie (z wyłączeniem LV i LT) oraz zainteresowane strony reprezentujące sektory nieobjęte zakresem dyrektywy uważają jednakże, iż na obecnym etapie nie należy rozszerzać zakresu stosowania, ponieważ potencjalne korzyści nie zrównoważą obciążenia administracyjnego ani powiązanych kosztów. Zauważają one, iż znaczna część materiałów znajdujących się w posiadaniu tych instytucji podlega również prawom własności intelektualnej będących w posiadaniu osób trzecich, a więc w żadnym wypadku nie mieści się w zakresie stosowania dyrektywy. Za drugim argumentem przemawiają wyniki przeprowadzonego ostatnio badania[13], w którym stwierdza się, iż zakres stosowania dyrektywy nie powinien być obecnie rozszerzany na sektor kulturalny.

Komisja zachęca sektory nieobjęte zakresem dyrektywy ISP do stosowania jej zasad, w szczególności w zakresie przejrzystości, niedyskryminacji i braku umów o wyłączności, w sytuacjach dopuszczających ponowne wykorzystywanie ich zasobów informacyjnych.

Szczególnie interesującym obszarem jest dostępność informacji naukowych opłaconych z pieniędzy publicznych. Informacje te powinny zostać powszechnie udostępnione i być przez wszystkich wykorzystywane w celu zmaksymalizowania ich użyteczności na potrzeby badań i innowacji, zgodnie z Komunikatem Komisji w sprawie informacji naukowej w epoce cyfrowej[14].

Inny interesujący obszar to treści dostępne publicznie. W opublikowanym niedawno komunikacie na temat dostępu do dziedzictwa kulturowego Europy poprzez kliknięcie myszką[15] Komisja podkreśla wagę „dalszego umożliwiania dostępu do dzieł stanowiących własność publiczną po dokonaniu zmiany formatu. Innymi słowy, dzieła stanowiące własność publiczną po dokonaniu ich digitalizacji powinny nadal pozostawać w swoim poprzednim miejscu oraz być dostępne przez Internet”. Wśród instytucji kulturalnych panuje jednakże tendencja do tego, aby pobierać opłaty za dostęp do zdigitalizowanych materiałów stanowiących własność publiczną lub za ponowne ich wykorzystywanie. W dobie cyfryzacji może to prowadzić do prywatyzacji materiałów stanowiących własność publiczną, zamiast umożliwić jak najszerszy dostęp i wykorzystanie z korzyścią dla obywateli i przedsiębiorstw. Komisja będzie skrupulatnie monitorowała rozwój wydarzeń w tej dziedzinie.

5. DALSZE KROKI

Wiele państw członkowskich wdrożyło przepisy dyrektywy ISP ze znacznym opóźnieniem. Zakaz umów o wyłączności obowiązuje w pełni dopiero od 1 stycznia 2009 r. Nie wszystkie skutki dyrektywy w jej obecnej formie są zatem już w pełni odczuwalne.

W związku z tym, na obecnym etapie Komisja nie zamierza proponować zmian w dyrektywie . Komisja przeprowadzi kolejny przegląd najpóźniej w roku 2012 , kiedy ilość dostępnych dowodów w zakresie skutków, wpływu i stosowania dyrektywy powinna być większa, oraz poinformuje Parlament Europejski i Radę o jego wynikach. Jeżeli występować będą ograniczenia potencjału związanego z ponownym wykorzystywaniem, rozpatrzone zostaną wówczas zmiany legislacyjne .

W międzyczasie można wprowadzić wiele zmian pod kątem ulepszenia podejścia państw członkowskich do zasobów ISP w kontekście rynku. Komisja zwraca uwagę w szczególności na następujące obszary:

1) Pełne wdrożenie i stosowanie dyrektywy ISP

Jest to pierwszy tak istotny krok na rzecz zniesienia barier utrudniających ponowne wykorzystywanie ISP, takich jak monopol czy dyskryminacja. Komisja będzie nadal monitorowała wypełnianie obowiązków przez państwa członkowskie oraz podejmowała działania wobec tych, które naruszają przepisy dyrektywy.

2) Wypowiadanie umów o wyłączności

Wszystkie obowiązujące umowy o wyłączności należało wypowiedzieć do dnia 31 grudnia 2008 r., chyba że, w drodze wyjątku, umowy te są niezbędne dla zapewnienia usług w ramach interesu publicznego[16], co jest możliwe do udowodnienia. Istnieją jednak dowody na to, iż w państwach członkowskich wciąż obowiązują umowy o wyłączności. Komisja skrupulatnie przeanalizuje przestrzeganie tego obowiązku . W lecie 2009 r. Komisja podejmie działania w celu przeanalizowania skali wykorzystania tego rodzaju umów.

3) Opłaty

Sposób wyliczania opłat przez organy sektora publicznego powinien być przejrzysty, jeśli chodzi o przestrzeganie górnego limitu przewidzianego dla tych opłat w dyrektywie. Wyliczeń nie powinno się prowadzić w oparciu o kwotę całkowitego obrotu organu sektora publicznego, ale w odniesieniu do przedmiotowej bazy danych lub jej elementu.

W przeprowadzonym niedawno przez Cambridge University badaniu, podobnie jak w kilku innych, sugeruje się, że brak opłat lub opłaty oparte na kosztach krańcowych (koszty powielania i rozpowszechniania dokumentów) prowadzą do maksymalizacji ponownego wykorzystywania ISP, oraz że korzyści społeczno-ekonomiczne znacznie przewyższają bezpośrednie korzyści finansowe w postaci zwrotu kosztów[17]. Takie podejście zaleca się w preambule dyrektywy ISP. System opłat oparty na kosztach krańcowych stanowi także jedną z kluczowych zasad przyjętego ostatnio zalecenia OECD w sprawie polepszonego dostępu i efektywniejszego wykorzystywania informacji publicznych[18].

Ponadto priorytetem na przyszłość dla Komisji jest stała analiza uzasadnienia ekonomicznego dla kosztów krańcowych, prowadzona we współpracy z państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami.

4) Ułatwianie ponownego wykorzystywania

Zgodnie z art. 3 dyrektywy, organy sektora publicznego powinny zapewnić możliwość ponownego wykorzystywania do celów komercyjnych i niekomercyjnych tych dokumentów, które mogą być ponownie wykorzystane (tj. są dostępne w celu dowolnego wykorzystania wykraczającego poza pierwotne zadania publiczne, na potrzeby których zostały uprzednio opracowane). Ułatwiając ponowne wykorzystywanie, organy sektora publicznego powinny w pełni przestrzegać krajowych i europejskich przepisów o ochronie danych.

Zachęca się organy sektora publicznego do oznaczania i udostępniania swoich zasobów informacji w gotowej i łatwo dostępnej formie, w stałych formatach. W tym kontekście ważnymi narzędziami są rejestry zasobów informacyjnych i krajowe portale ISP. Kluczowa jest współpraca pomiędzy sektorem publicznym i prywatnym, przy czym należy stymulować partnerstwo i innowacje.

Komisja będzie promować wymianę dobrych praktyk w zakresie środków ułatwiających ponowne wykorzystywanie pomiędzy państwami członkowskimi, a w szczególności poprzez grupę ekspertów ds. ISP. Komisja będzie przyczyniać się do podnoszenia świadomości i wdrażania polityk w zakresie ponownego wykorzystywania poprzez projekty, takie jak platforma ISP.

5) Zapewnianie uczciwej konkurencji pomiędzy organami sektora publicznego i ponownymi użytkownikami

Organy sektora publicznego powinny zapewnić uczciwe zasady przyznawania licencji na rzecz prywatnych ponownych użytkowników - unikając dyskryminacji, subsydiowania skrośnego i praw wyłączności - nawet jeśli na rynku konkurują z tymi użytkownikami.

W ramach dyrektywy państwa członkowskie mogą dowolnie definiować zadania publiczne spoczywające na organach sektora publicznego. W niektórych przypadkach jednakże, brak jest wyraźnej linii podziału między zadaniami publicznymi a działaniami rynkowymi organów sektora publicznego. Z kolei w innych przypadkach zadania publiczne zdefiniowane są w taki sposób, że obejmują bardzo szeroki zakres działań i zawłaszczają niemal cały rynek usług dodanych ISP. Może to prowadzić w prosty sposób do subsydiowania skrośnego, czyli do sytuacji, w której organ sektora publicznego wykorzystywać będzie swoje „nieprzetworzone” informacje na potrzeby innych usług dodanych na korzystniejszych warunkach niż te proponowane konkurentom. W takich okolicznościach prywatnym ponownym użytkownikom informacji bardzo trudno jest konkurować z organami sektora publicznego.

W celu zapewnienia uczciwej konkurencji i niedyskryminacji, zgodnie z art. 10 ust. 2 dyrektywy, jeżeli organy publiczne wykorzystują ponownie własne dokumenty w celu wytworzenia usługi dodanej na zasadach konkurencji z innymi ponownymi użytkownikami, w stosunku do wszystkich z nich obowiązywać powinny te same warunki i opłaty. W osiągnięciu tego celu pomaga rozdzielenie księgowości organu sektora publicznego na osobne konta dla zadań publicznych i dla działań rynkowych. Ponadto definiując zadania publiczne spoczywające na organach sektora publicznego, państwa członkowskie muszą mieć świadomość określonych ograniczeń i kryteriów ustanowionych przez prawo WE, zgodnie z interpretacją ETS[19]. Komisja zachęca państwa członkowskie do zdefiniowania zadań publicznych w taki sposób, aby umożliwiały one maksymalne ponowne wykorzystywanie ISP, a także będzie promowała dobre praktyki i monitorowała zmiany w tym zakresie.

W stosownych przypadkach istotną i komplementarną rolę w uwalnianiu potencjału ISP mogą także odegrać reguły konkurencji, zapewniając wszystkim potencjalnym uczestnikom rynku możliwość ponownego wykorzystywania informacji na zasadach wolnych od dyskryminacji i zgodnych z przepisami dyrektywy.

6) Rozwiązywanie konfliktów

Ponowni użytkownicy są często zależni od swoich zasobów i niechętnie składają skargi na organy sektora publicznego, które bywają ich jedynymi dostawcami ISP. Formalne postępowania sądowe bywają długie i kosztowne. Dlatego należy udostępnić skuteczne, niedrogie i niezależne mechanizmy rozwiązywania konfliktów. W niektórych państwach członkowskich (np. FR, SI i UK) stworzono takie mechanizmy, co przyniosło wzrost liczby skarg. Dyrektywa nakłada obowiązek udostępnienia środków dochodzenia roszczeń, ale pozostawia państwom członkowskim swobodę decyzji w zakresie zastosowanych rozwiązań praktycznych. Komisja zachęca państwa członkowskie do stworzenia mechanizmów umożliwiających składanie skarg w zakresie ISP i będzie monitorowała zmiany w tym zakresie.

Podsumowanie głównych kwestii wymagających działania

Państwa członkowskie:

- zapewnienie pełnego i prawidłowego wykonania i stosowania dyrektywy

- wypowiedzenie umów o wyłączności zgodnie z dyrektywą

- zastosowanie modeli przyznawania licencji i pobierania opłat , które ułatwiają ponowne wykorzystywanie ISP

- zapewnienie uczciwej konkurencji pomiędzy organami sektora publicznego i ponownymi użytkownikami

Ponadto zachęca się państwa członkowskie do promowania oznaczania i bezpośredniej dostępności zasobów informacji oraz tworzenia sprawnych i niedrogich mechanizmów rozwiązywania konfliktów .

Komisja:

- ścisłe monitorowanie wykonania i stosowania dyrektywy

- analiza, w szczególności umów o wyłączności (2009-2010)

- analiza zasadności ekonomicznej kosztów krańcowych

- zachęcanie do wymiany dobrych praktyk (proaktywne polityki w zakresie ponownego wykorzystywania, zadania publiczne, rozwiązywanie konfliktów )

- kolejny przegląd do roku 2012 wraz z propozycjami zmian do dyrektywy w stosownych przypadkach

6. PODSUMOWANIE

Dyrektywą ISP ustanowiono podstawowe warunki w celu ułatwienia ponownego wykorzystywania ISP na terytorium UE. Od przyjęcia dyrektywy poczyniono postępy. Umożliwiono ponowne wykorzystywanie ISP do celów komercyjnych, rozbito monopole, wprowadzono warunki uczciwego handlu, obniżono ceny i zwiększono przejrzystość. Jednakże poczyniony postęp i stopień wykonania dyrektywy jest nierównomierny wśród państw członkowskich.

Nadal istnieją znaczące bariery. Należą do nich: działania organów sektora publicznego na rzecz maksymalizacji zwrotu kosztów zamiast szeroko rozumianych korzyści gospodarczych, konkurencja pomiędzy sektorem publicznym i prywatnym, kwestie praktyczne utrudniające ponowne wykorzystywanie informacji, takie jak brak informacji na temat dostępnych ISP, a także nastawienie organów sektora publicznego, które nie uświadamiają sobie potencjału ekonomicznego.

Zarówno te problemy, jak i postęp państw członkowskich w ich rozwiązywaniu wymagają monitorowania i oceny, zanim Komisja rozważy zmiany legislacyjne w dyrektywie ISP.

Państwa członkowskie powinny skupić swe aktualne wysiłki na pełnym i prawidłowym wykonaniu i stosowaniu dyrektywy, wypowiadając umowy o wyłączności, stosując modele przyznawania licencji i pobierania opłat, które ułatwiają dostęp do ISP i ich ponowne wykorzystywanie, zapewniając równe warunki dla organów publicznych wykorzystujących ponownie własne dokumenty i innych ponownych użytkowników, a także promując sprawne i niedrogie mechanizmy rozwiązywania konfliktów.

Komisja przeprowadzi kolejny przegląd do roku 2012, kiedy ilość dostępnych dowodów w zakresie skutków, wpływu i zastosowania dyrektywy powinna być większa i rozpatrzy wówczas zmiany legislacyjne, uwzględniając postęp poczyniony w międzyczasie w państwach członkowskich.

[1] Dyrektywa 2003/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego, Dz.U. L 345/90 z 31.12.2003.

[2] Study on Measuring European Public Sector Information Resources (MEPSIR), Helm et al ., 6/2006.

[3] Wyceniana na 6,5 miliarda EUR w 2007 r.; Komunikat Komisji z dnia 23 września 2008 r. dotyczący przeglądu rozporządzenia (WE) nr 717/2007, COM(2008) 579 wersja ostateczna.

[4] http://www.instat.com/press.asp?ID=2343&sku=IN0804074ID, 25.6.2008.

[5] The commercial use of public information (CUPI), OFT, 12/2006 .

[6] Niedopełnienie obowiązku zgłoszenia środków dotyczyło pierwotnie: BE, CZ, DE, GR, ES, IT, CY, LV, LT, LU, MT, NL, AT, PT i HU, a niezgodność krajowych środków wykonawczych z dyrektywą dotyczy obecnie IT, PL i SE.

[7] Dotyczy AT, BE, ES i LU.

[8] Dz.U. L 107 z 20.4.2006, s. 38.

[9] Assessment of the Re-use of Public Sector Information (PSI) in the Geographical Information, Meteorological Information and Legal Information sectors, MICUS, 12/2008.

[10] Idem.

[11] Notatka prasowa Serda GFII, 27.1.2009.

[12] Wyniki konsultacji i wkład poszczególnych stron udostępniono pod adresem: http://ec.europa.eu/information_society/policy/psi/index_en.htm.

[13] Assessment of the Economic and Social Impact of the Public Domain in the Information Society, Rightscom, 4/2009.

[14] COM(2007) 56 wersja ostateczna.

[15] COM(2008) 513 wersja ostateczna.

[16] Artykuł 11 ust. 2 i 3 dyrektywy

[17] Models of Public Sector Information Provision via Trading Funds, Newbery et al ., 2/2008.

[18] C(2008)36, 6/2008.

[19] Termin zadania publiczne jest blisko powiązany z usługami publicznymi lub usługami świadczonymi w ogólnym interesie gospodarczym, a w niektórych językach może być stosowany zamiennie (np. mission de service public w języku francuskim). ETS rozpatrzył poszczególne przypadki w celu ustalenia, czy określone działania w państwach członkowskich można uważać za tego rodzaju usługi i ustanowił określone kryteria, takie jak uniwersalność i ciągłość świadczenia usług, jednolite stawki opłat i równe warunki.