UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Grupy przestępcze, w tym terroryści, działają w różnych państwach członkowskich, a ich aktywa, w tym rachunki bankowe, są zazwyczaj zlokalizowane w całej UE, a nawet poza nią. Korzystają one z nowoczesnych technologii, które umożliwiają im przekazywanie środków pieniężnych między kilkoma rachunkami bankowymi i różnymi walutami w ciągu zaledwie kilku godzin.

Aktualne informacje są istotne dla prowadzenia dochodzeń w sprawie poważnych przestępstw. Brak informacji finansowych może spowodować, iż niewykorzystane pozostaną możliwości zbadania poważnych przestępstw, przerwania działalności przestępczej, zatrzymania planów ataków terrorystycznych oraz wykrywania i zamrożenia korzyści pochodzących z przestępstwa. Brak informacji na temat wszystkich rachunków należących do podejrzanego może prowadzić do jedynie częściowego zabezpieczenia mienia, co może ostrzec podejrzanego, który następnie może usunąć niewykryte środki z innych rachunków. Wiele postępowań zakończyło się fiaskiem, ponieważ nie udało się zapewnić terminowego, dokładnego i kompleksowego dostępu do odpowiednich danych finansowych.

Obecne mechanizmy dostępu do informacji finansowych i ich wymiany są powolne w porównaniu z szybkim tempem przekazywania środków finansowych w Europie i na całym świecie. Uzyskanie informacji finansowych zajmuje zbyt wiele czasu, co zmniejsza skuteczność dochodzeń i postępowań. Istnieje potrzeba znalezienia szybszych i skuteczniejszych sposobów dostępu do informacji na temat rachunków bankowych, informacji finansowych i analiz finansowych oraz ich wymiany. Zwiększona liczba skutecznych dochodzeń w sprawach karnych doprowadzi do zwiększenia liczby wyroków skazujących i konfiskaty aktywów. Przyczyni się to do ograniczenia działalności przestępczej i zwiększenia bezpieczeństwa w państwach członkowskich i w całej Unii.

W dniu 2 lutego 2016 r. Komisja przyjęła plan działania na rzecz skuteczniejszego zwalczania finansowania terroryzmu, w którym przedstawiono, w jaki sposób Komisja pragnie zmodernizować czwartą dyrektywę w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy. Ponadto w planie wezwano również do określenia przeszkód w dostępie do informacji, ich wymianie i wykorzystywaniu oraz do współpracy operacyjnej między jednostkami analityki finansowej (FIU), a w stosownych przypadkach – do przedkładania wniosków ustawodawczych.

W grudniu 2017 r. współprawodawcy unijni uzgodnili szereg istotnych zmian w czwartej dyrektywie w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy (piąta dyrektywa w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy) . Obejmują one obowiązkowe ustanowienie krajowych scentralizowanych rejestrów rachunków bankowych lub systemów wyszukiwania danych we wszystkich państwach członkowskich, do których dostęp miałyby jednostki analityki finansowej i organy zwalczające pranie pieniędzy. Dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy, ze względu na ich podstawę prawną w art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), nie określają dokładnych warunków, na jakich władze i organy państw członkowskich właściwe do celów zapobiegania przestępstwom, ich wykrywania, prowadzenia dochodzeń w ich sprawie lub ich ścigania (zwane dalej „właściwymi organami”) mogą wykorzystywać informacje finansowe i inne informacje na potrzeby zapobiegania niektórym przestępstwom, ich wykrywania, prowadzenia dochodzeń w ich sprawie lub ich ścigania. Zamiast tego odnoszą się one głównie do działań zapobiegawczych mających na celu rozwiązanie problemu prania pieniędzy, powiązanych przestępstw źródłowych oraz finansowania terroryzmu, a główne określone w nich obowiązki są bezpośrednio powiązane z „podmiotami zobowiązanymi”, tj. podmiotami gospodarczymi, przedsiębiorstwami i specjalistami. Większość właściwych organów nie ma obecnie bezpośredniego dostępu do informacji na temat tożsamości posiadaczy rachunków bankowych, przechowywanych w scentralizowanych rejestrach rachunków bankowych lub systemach wyszukiwania danych. Takie rejestry i systemy funkcjonują obecnie w 15 państwach członkowskich, natomiast bezpośredni dostęp do nich właściwe organy mają tylko w sześciu państwach członkowskich (i to nie wszystkie z nich). W związku z tym zwykle zwracają się o informacje za pośrednictwem ogólnych wniosków skierowanych do wszystkich instytucji finansowych w ich państwie członkowskim lub, w przypadku przyznania im pośredniego dostępu, za pośrednictwem wniosku skierowanego do pośrednika. Ogólny wniosek oznacza, że właściwy organ musi czekać na odpowiedź od każdej instytucji finansowej. Wiąże się to z rzeczywistym ryzykiem znaczących opóźnień, które mogą mieć negatywny wpływ na dochodzenia w sprawach karnych. Ma to również wpływ na współpracę transgraniczną. Czas potrzebny na uzyskanie informacji finansowych od banków w różnych państwach członkowskich jest często różny i może dodatkowo opóźnić współpracę. Art. 32a ust. 4 piątej dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy zobowiązuje Komisję do przedłożenia do czerwca 2020 r. sprawozdania dla Parlamentu Europejskiego i Rady oceniającego ewentualne przyszłe połączenie scentralizowanych rejestrów rachunków bankowych. Komisja przedstawi swoją ocenę i ustalenia do połowy 2019 r. W związku z tym niniejszy wniosek przewiduje zapewnienie właściwym organom bezpośredniego dostępu do krajowych scentralizowanych rejestrów rachunków bankowych lub systemów wyszukiwania danych. Właściwe organy, którym udzielono dostępu, obejmują również organy podatkowe i organy antykorupcyjne w ramach ich uprawnień do prowadzenia dochodzeń w sprawach karnych na mocy prawa krajowego. Obejmują one również biura ds. odzyskiwania mienia, które są odpowiedzialne za wykrywanie i identyfikację mienia pochodzącego z działalności przestępczej w celu jego ewentualnego zabezpieczenia i konfiskaty. Aby mieć pewność, że „przestępczość nie będzie się opłacać” i że przestępcy będą pozbawiani swoich zysków, konieczne jest zapewnienie biurom ds. odzyskiwania mienia odpowiednich narzędzi umożliwiających dostęp do informacji, niezbędnych do wykonywania ich zadań. Europol otrzyma również pośredni dostęp za pośrednictwem jednostek krajowych państw członkowskich. Europol nie prowadzi dochodzeń, lecz wspiera działania państw członkowskich. Brak dostępu do informacji finansowych, w tym informacji zawartych w krajowych scentralizowanych rejestrach rachunków bankowych i systemach wyszukiwania danych, uniemożliwia Europolowi wykorzystywanie pełnego potencjału jego zdolności analitycznych. Ograniczenia te zostały podkreślone i wyjaśnione w sprawozdaniu Europolu „Od podejrzenia do działania” opublikowanym w 2017 r. W odniesieniu do współpracy między jednostkami analityki finansowej oraz współpracy między jednostkami analityki finansowej a właściwymi organami, mimo że jest to już uregulowane w czwartej dyrektywie w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy, zarówno jednostki analityki finansowej, jak i właściwe organy nadal napotykają przeszkody w kontaktach między sobą. 28 jednostek analityki finansowej w UE przedstawiło w grudniu 2016 r. wspólne sprawozdanie, aby zidentyfikować te przeszkody i zaproponować rozwiązania. W dokumencie roboczym służb Komisji w sprawie poprawy współpracy między jednostkami analityki finansowej, opublikowanym w czerwcu 2017 r., podsumowano wyniki sprawozdania i wskazano kwestie, które można rozwiązać za pomocą wytycznych i wzmocnionej współpracy w ramach prac prowadzonych przez platformę UE ds. FIU oraz inne kwestie, które wymagałyby rozwiązań regulacyjnych. Ponadto Parlament Europejski, wyrażając ubolewanie z powodu „braku większej harmonizacji w podejściu państw członkowskich do zwalczania przestępczości gospodarczej”, wezwał Unię do zajęcia się potrzebą skuteczniejszej wymiany informacji i ściślejszej koordynacji między zainteresowanymi organami krajowymi w celu osiągnięcia lepszych wyników, w tym poprzez ustanowienie niezbędnych przepisów unijnych. W niniejszym wniosku przewidziano zatem środki ułatwiające korzystanie z informacji finansowych i innych informacji w celu skuteczniejszego zapobiegania i zwalczania poważnej przestępczości, również ponad granicami. W szczególności zwiększono szybki dostęp właściwych organów do informacji zawartych w scentralizowanych rejestrach rachunków bankowych lub systemach wyszukiwania danych, jak ustanowiono na mocy czwartej dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy. Utrzymano w nim również wysoki poziom ochrony praw podstawowych, w szczególności prawa do ochrony danych osobowych, oraz zmniejszono obciążenia administracyjne związane z procedurą ogólnych wniosków, zarówno dla właściwych organów, jak i dla sektora bankowego. Bezpośredni dostęp jest najszybszym rodzajem dostępu do informacji finansowych. Wniosek ułatwia również współpracę między samymi jednostkami analityki finansowej oraz między jednostkami analityki finansowej a właściwymi organami. Określono w nim, jakiego rodzaju informacji (informacje finansowe, analizy finansowe, informacje dotyczące egzekwowania prawa) mogą żądać odpowiednio właściwe organy i FIU, a także wyczerpujący wykaz przestępstw, w odniesieniu do których każdy organ może wymieniać informacje w poszczególnych przypadkach, tj. w ramach konkretnego dochodzenia. Określono terminy, w jakich jednostki analityki finansowej powinny wymieniać się informacjami i zawarto wymóg korzystania z bezpiecznego kanału komunikacyjnego w celu usprawnienia i przyspieszenia wymiany informacji. Poza tym zobowiązano w nim państwa członkowskie do wyznaczenia wszystkich właściwych organów uprawnionych do zwracania się o informacje. Zapewniono również szerszą i skuteczniejszą, lecz zarazem proporcjonalną wymianę informacji. W tym kontekście Komisja podkreśla konieczność zapewnienia jednostkom analityki finansowej odpowiednich zasobów umożliwiających im wykonywanie ich zadań zgodnie z wymogami określonymi w czwartej dyrektywie w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy. Ponadto, zgodnie z wymogami określonymi w art. 65 ust. 2 piątej dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy, Komisja dokona do czerwca 2019 r. oceny ram współpracy jednostek analityki finansowej z państwami trzecimi oraz przeszkód i szans w zakresie zacieśnienia współpracy między jednostkami analityki finansowej w Unii, w tym możliwości ustanowienia mechanizmu koordynacji i wsparcia.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki