KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 26.6.2015 COM(2015) 313 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY dotyczące oceny finansów Unii opartej na uzyskanych wynikach {SWD(2015) 124 final}

{SWD(2015) 125 final}



Spis treści Wykaz skrótów: WPROWADZENIE Rola sprawozdania sporządzanego na podstawie art. 318 Tegoroczne sprawozdanie 1. Strategia „Europa 2020” i wartość dodana budżetu UE 1.1 Krótkie podsumowanie postępów w zakresie realizacji celów strategii „Europa 2020” 1.2 Przykłady sposobów, w jakie wykorzystano budżet UE w celu realizacji wewnętrznych i zewnętrznych priorytetów politycznych Przykład 1 – PAKT NA RZECZ WZROSTU GOSPODARCZEGO I ZATRUDNIENIA: sposób, w jaki inicjatywa w zakresie obligacji projektowych przyczyniła się do wywołania efektu dźwigni w odniesieniu do dodatkowego finansowania ważnych projektów infrastrukturalnych Przykład 2 – WALKA Z EBOLĄ: sposób, w jaki skoordynowana reakcja UE przyczyniła się do szybkiego udzielenia pomocy finansowej, organizacyjnej i humanitarnej przeznaczonej na walkę z epidemią eboli w Afryce 2. PRZEGLĄD UZYSKANYCH WYNIKÓW 2.1 Inteligentny wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu (dział budżetowy 1) A) KONKURENCYJNOŚĆ NA RZECZ WZROSTU GOSPODARCZEGO I ZATRUDNIENIA (dział budżetowy 1a) B) SPÓJNOŚĆ GOSPODARCZA, SPOŁECZNA I TERYTORIALNA (dział budżetowy 1B) 2.2 Trwały wzrost gospodarczy: zasoby naturalne (dział budżetowy 2) 2.3 Bezpieczeństwo i obywatelstwo (dział budżetowy 3) 2.4 Globalny wymiar Europy (dział budżetowy 4) 3. Wniosek





Wykaz skrótów: AMIF Fundusz Azylu, Migracji i Integracji WPR Wspólna polityka rolna CEF Instrument „Łącząc Europę” WPZiB Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa FS Fundusz Spójności WPRyb Wspólna polityka rybołówstwa COSME Program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw DCI Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju EFRG Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji EDF Europejski Fundusz Rozwoju EFRROW Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich EFR Europejski Fundusz Rybacki ESIP Europejski program na rzecz zatrudnienia i innowacji społecznych EBI Europejski Bank Inwestycyjny EIDHR Europejski Instrument na rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka EFMR Europejski Fundusz Morski i Rybacki ENI Europejski Instrument Sąsiedztwa EFRR Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

EFS Europejski Fundusz Społeczny EFSI Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne ESIP Europejski program na rzecz zatrudnienia i innowacji społecznych FEAD Europejski Fundusz Pomocy Najbardziej Potrzebującym 7PR Siódmy program ramowy Wspólnoty Europejskiej w zakresie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji (WRF na lata 2007–2013) Program „Horyzont 2020” Program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji (WRF na lata 2014–2020) IfS Instrument na rzecz Stabilności INSC Instrument Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego IcSP Instrument na rzecz przyczyniania się do Stabilności i Pokoju INSC Instrument Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego IPA Instrument Pomocy Przedakcesyjnej ISF Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego WRF Wieloletnie ramy finansowe PO Programy operacyjne UP Umowy partnerstwa PBI Inicjatywa w zakresie obligacji projektowych UCPM Unijny mechanizm ochrony ludności YEI Inicjatywa na rzecz zatrudnienia ludzi młodych



WPROWADZENIE Rola sprawozdania sporządzanego na podstawie art. 318

Na podstawie art. 318 TFUE wymaga się, aby Komisja przedstawiała Parlamentowi Europejskiemu i Radzie roczne sprawozdanie z oceny finansów Unii opartej na uzyskanych wynikach („sprawozdanie sporządzane na podstawie art. 318” lub „sprawozdanie”) jako część corocznej procedury udzielania absolutorium z wykonania budżetu UE. Umożliwia ono Parlamentowi Europejskiemu zbadanie wydajności budżetu UE oprócz kwestii dotyczących zgodności, legalności i prawidłowości wykonania budżetu. Te ostatnie aspekty uwzględniono w sprawozdaniu podsumowującym osiągnięcia Komisji w zakresie zarządzania. Około 80 % budżetu UE podlega zarządzaniu dzielonemu przez Komisję i państwa członkowskie, natomiast 20 % podlega zarządzaniu bezpośredniemu ze strony Komisji. Państwa członkowskie są zobowiązane do współpracy z Komisją w realizacji programów, a także w ocenianiu ich oraz sporządzaniu sprawozdań na ich temat. Komisja odpowiada przez Parlamentem i Radą za wykonywanie budżetu UE, w odniesieniu do którego Parlament na zalecenie Rady udziela Komisji absolutorium. Ramy monitorowania i oceny (w tym cele i wskaźniki skuteczności działania wraz z ustaleniami dotyczącymi oceny i sprawozdawczości) określono w programach wydatków w ramach wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020 przyjętych przez Parlament i Radę. W odniesieniu do sprawozdawczości w formie rocznych sprawozdań z działalności Komisja uwzględniła wspomniane cele i wskaźniki skuteczności działania oprócz wskaźników dotyczących zarządzania w ramach planów zarządzania swoich dyrekcji generalnych. Komisja podsumowuje i przedstawia swoje ustalenia dotyczące legalności i prawidłowości wydatkowania i zarządzania w ramach wykonywania budżetu UE w swoich rocznych sprawozdaniach podsumowujących sporządzanych na podstawie informacji zawartych w rocznych sprawozdaniach z działalności. W związku z tym występują różne kategorie informacji, które wnoszą wkład w coroczny proces udzielania absolutorium budżetowego. Obejmują one roczne sprawozdania finansowe i bilans finansowy przedstawiający aktywa i pasywa Unii., informacje dotyczące legalności i prawidłowości wydatkowania, informacje dotyczące postępów poczynionych w realizacji programów i zarządzaniu nimi oraz informacje dotyczące uzyskanych wyników. Komisja Jeana-Claude’a Junckera wskazała, że zapewni, aby „każde podejmowane przez nas działanie przynosiło maksymalne wyniki i wartość dodaną” . W połączeniu z polityką lepszego stanowienia prawa przekłada się to na silne zaangażowanie w dążenie do tego, aby w ramach wykonywania budżetu UE koncentrowano się na wynikach działalności. Parlament i Trybunał Obrachunkowy zażądały, aby w sprawozdaniu sporządzanym na podstawie art. 318 podawano co roku zaktualizowane informacje na temat postępów w osiąganiu celów programów oraz tego, w jaki sposób programy te przyczyniają się do realizacji ogólnych celów UE. Komisja odpowiedziała, podając informacje dotyczące osiągnięcia celów polityki UE oraz celów programów. Istnieją jednak różne czynniki, które należy wziąć pod uwagę w tym kontekście. Po pierwsze, bliskość między coroczną procedurą udzielania absolutorium a rokiem, w którym miały miejsce wydatki podlegające ograniczeniom absolutorium, wpływa na zakres, w jakim można dostarczyć aktualne informacje na temat wyników działania programów. Wynika to z faktu, że chociaż możliwe jest przedkładanie corocznych sprawozdań dotyczących wydanych środków, podejmowanych działań finansowanych ze środków UE oraz najszybciej występujących i bezpośrednich wyników tych działań, nie jest możliwe sporządzanie sprawozdań dotyczących szerszego zakresu wyników interwencji UE pod względem ich wpływu na gospodarkę i społeczeństwo w tak krótkich ramach czasowych. Jak zauważono w zasadach ramowych oceny i sprawozdawczości ujętych w WRF, informacje na temat szerszego zakresu wyników zaczynają pojawiać się dopiero mniej więcej w połowie czasu trwania danego programu. Wtedy to upłynęła już wystarczająca ilość czasu, aby wydane środki i podjęte działania wywarły pewien wpływ. Siłę i trwałość wpływu tych działań również można ocenić dopiero kilka lat później, analizując rozwijające się tendencje. Na przykład zapewnienie wsparcia finansowego na rzecz ponownego szkolenia osób długotrwale bezrobotnych w danym roku może doprowadzić do zwiększenia jakości lub ilości szkoleń dostępnych w kolejnym roku. To z kolei powinno sprawić, że osoby lepiej wykwalifikowane pojawią się na rynku pracy np. w następnym roku. Trwały wpływ takich zmian, tj. zdobycie przez te osoby stabilnego nowego zatrudnienia, będzie można ocenić, na podstawie tendencji zidentyfikowanych w ramach corocznej sprawozdawczości, dopiero kilka lat później. Z tego powodu regularne informacje podaje się w formie rocznych sprawozdań na temat wyników i rezultatów wydatków UE, natomiast sprawozdania dotyczące ogólnych wyników interwencji finansowych zaczyna się sporządzać dopiero mniej więcej w połowie siedmioletnich WRF poprzez oceny okresowe i kończy się je dopiero w latach następujących po zakończeniu WRF poprzez oceny ex post. Po drugie, występują dalsze trudności w ustalaniu powiązania między podejmowanymi działaniami a postępami w realizacji celów polityki UE, ponieważ wpływa na nie wiele czynników zewnętrznych. Pozostając przy wspomnianym powyżej przykładzie szkolenia osób bezrobotnych, liczne czynniki wpływające na globalne warunki wymiany handlowej oraz procesy decyzyjne w sektorze prywatnym dotyczące lokalizacji produkcji w różnych częściach świata mogą mieć silny wpływ na zatrudnienie w różnych państwach i regionach niezależnie od jakości i liczby zapewnianych szkoleń. Po trzecie, należy również wziąć pod uwagę fakt, że wydatkowanie UE stanowi jedynie około 2 % ogólnych wydatków publicznych w UE i 1 % dochodu narodowego brutto. Chociaż wydatkowanie środków UE może stanowić wartość dodaną wobec wydatków krajowych, przyczyniać się do zapewnienia skutecznego jednolitego rynku, ograniczać regionalne dysproporcje w poziomach rozwoju i dochodów itp. i dąży się do tego, aby tak się działo, istnieją jednak ograniczenia w zakresie wpływu wydatków dokonywanych za pośrednictwem unijnych programów finansowych z uwagi na stosunkowo niewielkie zaangażowane kwoty w porównaniu z ogólną sytuacją dotyczącą finansów publicznych i sytuacją rynkową. Wszystkie te czynniki należy wziąć pod uwagę, analizując wkład, jaki sprawozdanie sporządzane na podstawie art. 318 może wnieść w coroczny proces udzielania absolutorium z wykonania budżetu UE. Dalsze zmiany dotyczące tego sprawozdania trzeba rozważać w kontekście trwających prac Komisji dotyczących wyników działania w ramach całego cyklu budżetowego mających na celu zapewnienie dostępności najlepszych informacji służących wsparciu decyzji o przyznaniu środków; zmniejszeniu obciążeń administracyjnych, uproszczeniu i przyśpieszeniu dostępu do finansowania z UE oraz stosowaniu bardziej opłacalnych kontroli. Silny nacisk kładzie się również na komunikację i dialog między instytucjami na temat sposobów osiągnięcia najlepszych rezultatów i skuteczniejszego informowania społeczeństwa. Międzyinstytucjonalna grupa robocza ds. budżetowania zadaniowego, która ma być powołana na wniosek Parlamentu, powinna przyczynić się do bardziej powszechnego zrozumienia jako podstawa przyszłych decyzji dotyczących najlepszych kierunków przyszłych działań w ramach budżetu UE ukierunkowanego na wyniki. Tegoroczne sprawozdanie Budżet Unii na lata 2014–2020 („WRF na lata 2014–2020”) dzieli się na różne kategorie wydatków („działy budżetowe”) odpowiadające różnym obszarom działalności UE: 1) inteligentny wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu; 2) trwały wzrost gospodarczy: zasoby naturalne; 3) bezpieczeństwo i obywatelstwo; oraz 4) globalny wymiar Europy. Maksymalne środki finansowe przeznaczone na te obszary wynoszą 960 mld EUR na okres siedmiu lat. W roku budżetowym 2014 rozpoczęto wdrażanie programów realizowanych w ramach nowych WRF. W tym samym czasie nadal dokonywano wydatków na projekty realizowane w ramach programów finansowanych w poprzednim okresie objętym WRF na lata 2007–2013. Jak wskazano w zeszłorocznym sprawozdaniu sporządzanym na podstawie art. 318 , w sprawozdaniach za 2014 r. będzie się łączyć wczesne sygnały o postępach w realizacji programów objętych WRF na lata 2014–2020 z dostępnymi informacjami zwrotnymi na temat wyników i skutków projektów finansowanych z wcześniejszych programów WRF na lata 2007–2013. Sprawozdawczość opiera się na informacjach zawartych w rocznych sprawozdaniach z działalności przygotowanych przez służby Komisji, w których łączy się dane z monitorowania z dowodami z ocen i kontroli wykonania zadań przeprowadzonych przez Trybunał Obrachunkowy. Wspomniane roczne sprawozdania z działalności zapewniają szczegółowe informacje na temat wskaźników służących do mierzenia postępów w realizacji celów różnych polityk UE. Przegląd postępów w odniesieniu do kluczowych wskaźników skuteczności działania przedstawiono w sprawozdaniu podsumowującym osiągnięcia Komisji w zakresie zarządzania za 2014 r. Oceny ex post głównych programów wydatkowania finansowanych w ramach WRF na lata 2007–2013 nie są jeszcze dostępne. W związku z tym tegoroczne sprawozdanie sporządzono w okresie przejściowym między dalszą sprawozdawczością w zakresie wcześniejszych WRF a rozpoczęciem wydatkowania w ramach nowych WRF.

Niniejsze sprawozdanie nawiązuje do wniosków Parlamentu, Rady i Trybunału Obrachunkowego dotyczących większego skoncentrowania sprawozdawczości na wkładzie budżetu w realizację strategii „Europa 2020” i na europejskiej wartości dodanej budżetu. Sprawozdanie zawiera krótkie podsumowanie postępów w zakresie realizacji celów strategii „Europa 2020”. Kluczowym przykładem tych postępów jest sposób, w jaki zmobilizowano środki finansowe w odpowiedzi na inicjatywę szefów państw w 2012 r. służącą intensyfikacji działań na rzecz realizacji celów strategii „Europa 2020” w ramach Paktu na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. W ramach Paktu finansuje się inicjatywy mające na celu przeciwdziałanie recesji gospodarczej. Wyniki osiągnięte w ramach jednej z tych inicjatyw, inicjatywy w zakresie obligacji projektowych, zostały udostępnione w 2014 r. Sprawozdanie zawiera także przykłady wartości dodanej generowanej przez budżet UE, a towarzyszy mu dokument roboczy służb Komisji (SWD1) poświęcony skuteczności i efektywności interwencji UE oraz tworzonym przez nie synergiom przyczyniającym się do zwiększania europejskiej wartości dodanej. Ponadto, podobnie jak w poprzedniej edycji sprawozdania, dodano jeszcze jeden dokument roboczy służb Komisji (SWD2), w którym przedstawiono sposób, w jaki Komisja wdraża plan działania z 2013 r. na rzecz opracowania sprawozdania z oceny sporządzanego na podstawie art. 318. Struktura sprawozdania: w sekcji 1 zawarto krótkie podsumowanie postępów dokonanych w realizacji celów strategii „Europa 2020” oraz przedstawiono sposób, w jaki wykorzystano budżet UE w celu realizacji wewnętrznych i zewnętrznych priorytetów politycznych. Przykład 1 przedstawia sposób, w jaki budżet UE wywołuje efekt dźwigni w odniesieniu do finansowania ważnych projektów infrastrukturalnych w ramach inicjatywy w zakresie obligacji projektowych. Przykład 2 ukazuje wartość dodaną budżetu UE w zakresie koordynowania pomocy finansowej, organizacyjnej i humanitarnej przeznaczonej na walkę z epidemią eboli w Afryce; w sekcji 2 zawarto kompleksowy przegląd wyników osiągniętych za pomocą unijnych środków finansowych w odniesieniu do każdego działu WRF: sekcję podzielono na dwa główne rozdziały – politykę wewnętrzną i zewnętrzną Unii. W ramach tej struktury Komisja podsumowuje wyniki uzyskane w ramach programów oraz ich skutki, a także aspekty operacyjne związane z realizacją programów; sekcja 3 zawiera podsumowanie głównych ustaleń i wyciągnięte wnioski.



1. Strategia „Europa 2020” i wartość dodana budżetu UE 1.1 Krótkie podsumowanie postępów w zakresie realizacji celów strategii „Europa 2020” Strategia „Europa 2020” to dziesięcioletnia strategia Unii Europejskiej na rzecz zatrudnienia i wzrostu gospodarczego, której realizację rozpoczęto w 2010 r. Założeniem strategii jest osiągnięcie inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, poprzez realizację pięciu głównych celów dotyczących zatrudnienia, badań i rozwoju, klimatu i energii, edukacji oraz walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym, które każde państwo członkowskie uwzględnia w swoich celach krajowych. Budżet WRF na lata 2014–2020 stanowi jeden z instrumentów UE przyczyniających się do osiągnięcia tych celów. Rządy krajowe odgrywają główną rolę w realizacji założeń. W przypadku większości obszarów cele krajowe nie są wystarczająco ambitne, aby łącznie osiągnąć unijny poziom ambicji, a sam budżet UE stanowiący około 2 % całkowitych wydatków publicznych w UE jest niewystarczający, aby zaradzić tym brakom. Na poniższym wykresie przedstawiono postępy poczynione od 2008 r. i stopień zaawansowania w realizacji kluczowych celów strategii „Europa 2020”. Źródło: publikacja Eurostatu z dnia 2 marca 2015 r.

W miarę możliwości strukturę rozdziałów niniejszego sprawozdania oparto na priorytetach strategii „Europa 2020” w zakresie inteligentnego i trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, a wyniki programów UE powiązano z celami tej strategii. Wyniki przedstawione w różnych rozdziałach należy interpretować w kontekście ogólnych postępów w realizacji strategii „Europa 2020” opisanych powyżej. Budżet UE jest wykorzystywany zarówno, aby wspierać długoterminowe cele strategii „Europa 2020”, jak i aby sprostać wyzwaniom krótkoterminowym. Dwa poniższe przykłady odzwierciedlają sposób wydatkowania funduszy UE na realizację krótkoterminowych priorytetów politycznych, zarówno w domenie wewnętrznej, jak i zewnętrznej. 1.2 Przykłady sposobów wykorzystania budżetu UE w celu realizacji wewnętrznych i zewnętrznych priorytetów politycznych Przykład 1 – PAKT NA RZECZ WZROSTU GOSPODARCZEGO I ZATRUDNIENIA: jak inicjatywa w zakresie obligacji projektowych przyczyniła się do wywołania efektu dźwigni w odniesieniu do dodatkowego finansowania ważnych projektów infrastrukturalnych Aby dodatkowo zintensyfikować działania ukierunkowane na realizację celów strategii „Europa 2020”, szefowie państw UE przyjęli Pakt na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia w czerwcu 2012 r. W ramach tej inicjatywy przewidziano szereg dedykowanych działań, które mają zostać podjęte przez państwa członkowskie, Komisję i EBI. Jednym z tych działań było uruchomienie projektu pilotażowego „inicjatywa w zakresie obligacji projektowych (PBI)” finansowanego ze środków EBI oraz ze środków z budżetu UE wynoszących 230 mln EUR. Oszacowano, że pilotażowa inicjatywa w zakresie obligacji projektowych przyniosłaby dodatkowe inwestycje w wysokości około 4,5 mld EUR na rzecz projektów pilotażowych w kluczowych obszarach, takich jak infrastruktura transportowa, energetyczna i szerokopasmowa, zapewniając zatrudnienie i jednocześnie przyczyniając się do przyszłego wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Z informacji udostępnionych w 2014 r. dotyczących inicjatywy w zakresie obligacji projektowych wynika, że w ramach inicjatywy udało się pozyskać dodatkowe środki finansowe. Z kwoty 4,5 mld EUR, około 2,1 mld EUR kosztów kapitałowych projektu zostało pokrytych dzięki finansowaniu w ramach wsparcia jakości kredytowej projektów infrastrukturalnych w trzech sektorach, udzielonego przez UE/EBI. Kwota około 2 mld EUR dalszych kosztów kapitałowych realizowanych projektów zostanie pokryta w najbliższej przyszłości. Dotychczas zrealizowano umowy finansowe dotyczące czterech projektów otrzymujących środki z budżetu UE: 1.nowa belgijska autostrada A11 (łączny koszt projektu – 657,5 mln EUR): po zakończeniu autostrada A11 zapewni bezpośrednie połączenie z portem Zeebrugge oraz europejską siecią autostrad; 2.przedłużenie niemieckiej autostrady A7 Bordesholm-Hamburg (łączny koszt projektu – 772 mln EUR): autostrada A7 jest najdłuższą autostradą w Niemczech i jednym z najważniejszych połączeń północ-południe między Skandynawią a Europą Środkową. Projekt pozwala na zwiększenie ruchu na autostradzie; 3.projekt w zakresie infrastruktury szerokopasmowej (Axione) we Francji (łączny koszt projektu – 189,1 mln EUR): wsparcie jakości kredytowej zapewnione przez EBI przy wsparciu z budżetu UE w formie akredytywy umożliwiło przedsiębiorstwu wyemitowanie pierwszej notowanej na giełdzie i opatrzonej ratingiem obligacji projektowej w Europie w sektorze telekomunikacji. W ramach projektu wspiera się utrzymanie i rozbudowę sieci szerokopasmowych w regionach Francji głównie o niskiej gęstości zaludnienia; 4.projekt przesyłu morskiej energii wiatrowej (OFTO) z farmy wiatrowej Greater Gabbard o mocy 504 MW w Zjednoczonym Królestwie (łączny koszt projektu – 420 mln EUR): był to pierwszy projekt OFTO, który był wystarczająco duży, aby wzbudzić zainteresowanie rynków kapitałowych. Transakcja Greater Gabbard stanowi przykład znacznej przewagi cenowej, jaką można osiągnąć w ramach publicznej emisji obligacji przy zastosowaniu wsparcia jakości kredytowej w ramach inicjatywy w zakresie obligacji projektowych w porównaniu z konwencjonalnym kredytem bankowym. Dźwignia finansowa uzyskanaw ramach podpisanych do tej pory transakcji wynosi około dziewięć. W porównaniu z kredytami uprzywilejowanymi udzielanymi przez EBI, przyjęcie przez EBI stanowiska podporządkowanego w ramach inicjatywy w zakresie obligacji projektowych miało dostrzegalny efekt katalityczny, jeżeli chodzi o przyciągnięcie inwestorów prywatnych do projektów. Rola EBI jako podmiotu zapewniającego wsparcie jakości kredytowej stanowiła dla inwestorów prywatnych gwarancję, że bank już na wczesnym etapie będzie uczestniczył w przetargach w ramach projektu. Dzięki temu obligacje wyemitowane przez poszczególne przedsiębiorstwa w ramach projektu uzyskały atrakcyjne profile ryzyka z punktu widzenia szerokiego grona inwestorów instytucjonalnych. Opcja obligacji projektowych związana ze wsparciem jakości kredytowej w ramach inicjatywy w zakresie obligacji projektowych skutkowała znaczną przewagą cenową po stronie organu publicznego w porównaniu z kredytem bankowym, co z kolei przyniosło wyższą wartość konsumentom. Również w ramach Paktu na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia znaczną część funduszy strukturalnych (obecnie zwanych europejskimi funduszami strukturalnymi i inwestycyjnymi) przeznaczono na działania sprzyjające wzrostowi gospodarczemu, takie jak wsparcie na rzecz badań i innowacji, MŚP i zwiększenia zatrudnienia. Rozdział 2.1 B niniejszego sprawozdania zawiera bardziej szczegółowe zestawienie dotyczące wykorzystania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w tych obszarach oraz dotyczące inwestycji podjętych w tym zakresie w ramach nowych WRF. Przykład 2 – WALKA Z EBOLĄ: jak skoordynowana reakcja UE przyczyniła się do szybkiego udzielenia pomocy finansowej, organizacyjnej i humanitarnej przeznaczonej na walkę z epidemią eboli w Afryce Pandemia eboli w 2014 r. stanowi bieżącą sytuację kryzysową o wymiarze i znaczeniu globalnym. Zogniskowała się ona w trzech państwach Afryki Zachodniej (Liberii, Sierra Leone i Gwinei) i do końca 2014 r. doprowadziła do śmierci około 8 800 osób i 22 000 przypadków zakażeń. Zwalczanie eboli wymaga rozwiązań lokalnych, w dużej mierze zależnych od wkładu globalnego.

W ramach szerszej zakrojonej akcji międzynarodowej UE szybko zebrała środki finansowe na walkę z epidemią wynoszące ponad 1,1 mld EUR do grudnia 2014 r. Wkład pochodzący z budżetu UE wynosił około 417 mln EURi pozyskano go z różnych działów budżetowych, jak przedstawiono poniżej. Z budżetu UE opłacane jest monitorowanie epidemii, diagnostyka, leczenie i zaopatrzenie medyczne; rozmieszczenie lekarzy, pielęgniarek i laboratoriów mobilnych; szkolenia dla pracowników służby zdrowia i działania mające na celu podnoszenie świadomości. Ponadto oprócz koordynowania odpowiedzi UE odpowiadała za zwiększanie możliwości państw trzecich w zakresie reagowania na te zagrożenia. Wspierała ona stabilizację państw dotkniętych, a obecnie pomaga im w wychodzeniu z sytuacji kryzysowej. Przez cały 2014 r. Unia Europejska wykazywała swoją wartość dodaną pod kilkoma względami: skuteczność: podjęcie działania przez UE było jedynym rozwiązaniem zapewniającym szybkie i skuteczne wyniki w sposób skoordynowany. UE koordynowała na przykład na swoim terytorium działania zapobiegawcze, takie jak wymiana informacji i najlepszych praktyk, szkolenie pracowników służby zdrowia oraz utrzymywanie rozbudowanej sieci ekspertów ds. pomocy humanitarnej; efektywność: działanie na szczeblu UE stanowiło ofertę korzystniejszą ekonomicznie, ponieważ pozwoliło połączyć zarówno zasoby, jak i wiedzę fachową. Istniała możliwość wykorzystania korzyści skali, co doprowadziło do wytworzenia wartości dodanej. Na przykład w ramach programu „Horyzont 2020” opracowuje się opłacalne sposoby leczenia, szczepionki i metody szybkiego diagnozowania. synergia: działanie UE stanowiło uzupełnienie działań podejmowanych na szczeblu państw członkowskich i zapewniło efekt dźwigni, gdyż zmniejszyło dysproporcje i stworzyło synergie. Poniżej przedstawiono wkład wniesiony w ogólne starania w ramach różnych programów UE. Personel i sprzęt Epidemia eboli jest ściśle monitorowana przez Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego (ERCC), które służy jako centrum reagowania pod zwierzchnictwem komisarza UE Christosa Stylianidesa będącego koordynatorem UE ds. eboli. ERCC stanowi platformę koordynacyjną ułatwiającą skuteczne koordynowanie pomocy europejskiej. Powołano grupę zadaniową ds. eboli, która spotyka się codziennie, aby ustalić wspólne działania. Kolejnym ważnym elementem był transport lotniczy pozwalający na przywóz i przepływ pracowników służby zdrowia oraz zaopatrzenia. Dzięki wsparciu ze strony ERCC niderlandzki okręt marynarki wojennej wykorzystano do przewozu 5 000 ton ładunku stanowiącego pomoc z dziewięciu państw członkowskich, w tym ambulansów, samochodów ciężarowych, szpitali mobilnych i środków ochrony indywidualnej. UE ustanowiła także system ewakuacji medycznej dla wszystkich międzynarodowych pracowników organizacji pomocowych, co stanowi zasadniczy warunek wstępny umożliwiający przyjazd do danego regionu większej liczby pracowników służby zdrowia. Badania naukowe Po tym, jak Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wezwała społeczność międzynarodową do znalezienia sposobów pomocy w walce z ebolą, Komisja uruchomiła finansowanie w ramach programu „Horyzont 2020” i w niespotykanie krótkim czasie (październik 2014 r.) udało jej się rozpocząć realizację projektów badawczych. Równolegle w ramach inicjatywy w zakresie leków innowacyjnych (ILI), która stanowi partnerstwo publiczno-prywatne między Komisją Europejską a przemysłem farmaceutycznym w Europie, wykorzystano dźwignię finansową na kwotę 101 mln EUR pochodzącą ze środków przemysłu farmaceutycznego. Komisja pomaga także w monitorowaniu i śledzeniu epidemii. Za pośrednictwem Wspólnego Centrum Badawczego UE wspiera WHO w rozwijaniu jej systemu wykrywania zagrożeń i oceny ryzyka, który jest wykorzystywany do monitorowania trwającej epidemii na dotkniętych już obszarach i w dotkniętych państwach oraz do jak najszybszego identyfikowania wszelkich przypadków dalszego rozprzestrzeniania się choroby oraz określenia środków reagowania. Skoordynowane wysiłki badawcze zarówno w sytuacjach kryzysowych, jak i w okresach między wybuchami epidemii stanowią kluczowy element skutecznego i szybkiego reagowania na przyszłe ogniska chorób zakaźnych. Z tego powodu Komisja objęła przewodnictwo w nawiązywaniu globalnej współpracy na rzecz badań naukowych w dziedzinie gotowości zwalczania chorób zakaźnych, która zrzesza podmioty finansujące badania ze wszystkich kontynentów. Jej celem jest wywołanie skutecznej reakcji badawczej w ciągu 48 godzin od wybuchu epidemii. Zdrowie publiczne i gotowość w Europie Za pośrednictwem Programu działań w dziedzinie zdrowia kilka laboratoriów połączyło siły, aby zwiększyć możliwości diagnostyczne poprzez działania, które obejmowały sporządzenie planów gotowości operacyjnej, zakup materiałów (zestawów diagnostycznych), szkolenie personelu i przeprowadzenie działań z zakresu zewnętrznego zapewniania jakości. W ramach tej sieci zbadano ponad 220 próbek, zapewniła ona także wykwalifikowanych pracowników do prowadzenia podobnych działań laboratoryjnych w Afryce Zachodniej (Gwinea, Liberia). Doświadczenie to jest niezwykle ważne, ponieważ staje się punktem odniesienia dla reagowania na szczeblu europejskim w przypadku podobnych zdarzeń. Poczyniono także przygotowania na ewentualne przypadki eboli w UE, obejmujące wyznaczenie około 50 ośrodków w całej UE posiadających ponad 20 000 łóżek szpitalnych, sieć specjalistycznych laboratoriów, transport sanitarny i lotniczy, szkolenie tysięcy pracowników medycznych oraz publikację komunikatów informacyjnych w portach lotniczych i morskich oraz w środkach masowego przekazu. Ponadto w październiku 2014 r. we współpracy ze Światową Organizacją Zdrowia ustanowiono unijny mechanizm ewakuacji medycznej osób zakażonych ebolą z Afryki do Europy. Pod auspicjami WHO do szpitala w Europie przetransportowano czterech pacjentów cierpiących na gorączkę krwotoczną Ebola.

Gotowość na szczeblu regionalnym Aby wspierać gotowość w Afryce Zachodniej (i poza nią), udzielano pomocy w ramach Instrumentu na rzecz przyczyniania się do Stabilności i Pokoju oraz innych bieżących programów UE – na przykład pomagając zmodernizować i wyposażyć oddział leczenia eboli w centralnym szpitalu na Wybrzeżu Kości Słoniowej; pomagając prowadzić program dotyczący wody i warunków sanitarnych obejmujący wiadomości z zakresu higieny w Gwinei Bissau; lub uruchamiając w Burkinie Faso instytucję mającą na celu wspieranie krajowego planu gotowości na wypadek epidemii. Ogólnie jeżeli chodzi o reagowanie na wybuch epidemii eboli, a w szczególności jeżeli chodzi o wpływ zaangażowania UE, rozpoczęto już szereg działań opartych na zdobytych doświadczeniach, zarówno między służbami UE, jak i we współpracy z państwami członkowskimi oraz na szczeblu ONZ poprzez powołanie panelu wysokiego szczebla wyznaczonego przez Sekretarza Generalnego ONZ. Wyniki tych poszczególnych działań będą dostępne w 2015 r.

2. PRZEGLĄD UZYSKANYCH WYNIKÓW W poniższej sekcji przedstawiono przegląd wyników uzyskanych w 2014 r. w ramach głównych programów finansowych. Struktura tej sekcji odpowiada liniom budżetowym. W rozdziałach 2.1–2.3 opisano politykę wewnętrzną Unii a w rozdziale 2.4 jej politykę zewnętrzną. Skoncentrowano się na wstępnych wynikach, ponieważ długoterminowe wyniki i skutki jak dotąd nie wystąpiły. W skład każdego rozdziału wchodzą następujące sekcje: 1.sekcja poświęcona programom WRF na lata 2014–2020 objętym działem budżetowym, ich pokryciu finansowemu oraz, w stosownych przypadkach, sposobom, w jakie przyczyniają się one do realizacji strategii „Europa 2020”. W miarę możliwości przedstawiono przegląd wstępnych postępów w realizacji; 2.sekcja poświęcona wynikom i skutkom uzyskanym dzięki programom finansowanym w ramach WRF na lata 2007–2013, w tym przykłady europejskiej wartości dodanej; oraz 3.sekcja poświęcona wynikom operacyjnym, w której opisano dane dotyczące aspektów operacyjnych związanych z wynikami działalności oraz działania Komisji mające na celu poprawę zarządzania programami i ich wdrażania służące zwiększeniu wydajności programów. 2.1 Inteligentny wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu (dział budżetowy 1) A) KONKURENCYJNOŚĆ NA RZECZ WZROSTU GOSPODARCZEGO I ZATRUDNIENIA (dział budżetowy 1a) W 2014 r. do najważniejszych programów objętych działem budżetowym 1a „Konkurencyjność na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia” (na którą przeznaczono 95 % środków finansowych) zalicza się program „Horyzont 2020”, duże projekty infrastrukturalne (EGNOS oraz Galileo, ITER, program Copernicus), instrument „Łącząc Europę”, program Erasmus+ na rzecz kształcenia, szkolenia, młodzieży i sportu. Choć mniejsze w budżetowym ujęciu absolutnym, działania finansowane w ramach programu COSME są istotne dla MŚP w Europie. Pozostałe mniejsze programy stanowią 5 % środków finansowych i dotyczą konkretnych kwestii, które wymagają rozwiązania na szczeblu europejskim. Jeżeli chodzi o środki na zobowiązania budżetowe, na powyższe programy w ramach działu budżetowego 1a na 2014 r. przeznaczono kwotę 15,97 mld EUR, co stanowi 12 % całkowitego budżetu UE na działy budżetowe 1–4. Program Środki na zobowiązania budżetowe w 2014 r. (mln EUR) Program „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji 9 023,1 Duże projekty infrastrukturalne (ITER, EGNOS i Galileo, program Copernicus) 2 418,9 Instrument „Łącząc Europę” (CEF) 1 976,2 Kształcenie, szkolenie, młodzież i sport (Erasmus+) 1 558,8 Program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (COSME) 254,1 Inne programy (np. Program Unii Europejskiej na rzecz przemian i innowacji społecznych, program Cła, Fiscalis, Europejski program na rzecz zatrudnienia i innowacji społecznych, EGF) 743,6 OGÓŁEM 15 974,7 Przedmiotowe główne programy finansowe przyczyniają się do realizacji celów strategii „Europa 2020” na rzecz inteligentnego i trwałego wzrostu gospodarczego. W ramach tych programów wspiera się inwestycje w przyszłość Europy poprzez szereg różnych programów mających na celu pobudzanie badań naukowych i innowacji, podnoszenie poziomu umiejętności i kształcenia (ustawicznego), wspieranie przedsiębiorczości, ułatwianie korzystania z inteligentnych sieci oraz gospodarki cyfrowej, budowanie wzajemnie połączonych sieci transeuropejskich, inwestowanie w infrastrukturę paneuropejską oraz oszczędniejsze gospodarowanie energią i zasobami. Nie można ani nigdy nie planowano osiągnąć głównego celu strategii „Europa 2020”, którym jest wzrost inwestycji w badania i rozwój do 3 % PKB, wyłącznie za pomocą samych funduszy UE, biorąc pod uwagę fakt, że stanowią one około 10 % łącznych wydatków publicznych na badania i rozwój, wspieranych głównie przez państwa członkowskie. Budżet UE ma na celu zmaksymalizowanie efektów finansowania z UE przez wspieranie partnerstw pomiędzy państwami członkowskimi i organizacjami sektora prywatnego poprzez wspólne programowanie i partnerstwa publiczno-prywatne (PPP) oraz poprzez wywołanie efektów mnożnikowych dotyczących finansowania z UE za pośrednictwem instrumentów finansowych w ramach programu „Horyzont 2020”, instrumentu „Łącząc Europę” i COSME. Programy objęte tym działem budżetowym są realizowane w ramach zarządzania bezpośredniego. Począwszy od 2014 r., ich wdrażanie zlecono pięciu agencjom wykonawczym: REA, ERCEA, EASME, INEA i EACEA.

W 2014 r. rozpoczęła się realizacja wszystkich programów w ramach tego działu budżetowego. Zaproszenia do składania wniosków w ramach programu „Horyzont 2020” ogłoszone w 2014 r. wzbudziły już duże zainteresowanie. W ramach 79 ogłoszonych zaproszeń do składania wniosków podpisano 1 410 umów o udzielenie dotacji. W szczególności zapotrzebowanie dotyczące mobilności finansowanej w ramach programu Erasmus+ było wyższe niż oczekiwano (około 21 000 projektów złożonych w dziedzinie kształcenia i szkolenia i ponad 11 000 dotyczących młodzieży), a w przypadku projektów współpracy (około 12 000 złożonych projektów) zapotrzebowanie było bardzo wysokie w porównaniu z dostępnym budżetem (ze stawkami wyboru na poziomie około 15 % lub niższym). Atrakcyjność programu ramowego w zakresie badań znajduje odzwierciedlenie w liczbie państw spoza UE, które zwróciły się o włączenie do programu. W 2014 r. umowy o uczestnictwie w programie „Horyzont 2020” podpisano z 12 państwami, a kolejne dwa państwa wystąpiły z wnioskami o włączenie ich do programu. Zakończono także proces odnawiania umów o współpracy naukowej i technologicznej ze Stanami Zjednoczonymi, z Ukrainą i Chinami. Jeżeli chodzi o program Galileo, EGNOS i Copernicus, wyzwaniem, z jakim Komisja zmierzy się w latach 2015–2020, będzie promowanie ich większego wprowadzania i komercyjnego wykorzystywania przez środowiska użytkowników i podmioty komercyjne. Jest jeszcze bardzo wcześnie, ale perspektywy dotyczące możliwości dalszego rozszerzania zakresu świadczonych usług zgodnie z planem oraz komercyjnego upowszechnienia oferowanych usług na zadowalającym poziomie są optymistyczne. Wyniki i skutki uzyskane w ramach programów WRF na lata 2007–2013 Siódmy program ramowy Wspólnoty Europejskiej w zakresie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji (7PR) Polityka badawcza UE za pośrednictwem 7PR przyczyniła się do realizacji głównego celu strategii „Europa 2020”, którym jest „wzrost inwestycji w badania i rozwój do 3 % PKB” (2,02 % w 2013 r.). W oczekiwaniu na wyniki bieżących prac z zakresu oceny ex post, z najnowszych dostępnych statystyk dotyczących udziału w 7PR wynika, że w latach 2007–2013 w ramach 487 zaproszeń do składania wniosków otrzymano blisko 136 000 wniosków, złożonych przez ponad 600 000 wnioskujących organizacji i osób fizycznych, z czego sfinansowano około 20 %. Łączny koszt projektów przedstawionych we wnioskach wybranych na lata 2007–2013 wynosi 64,3 mld EUR, a odpowiadający im wymagany wkład finansowy UE wynosi 45,4 mld EUR z łącznej dostępnej kwoty 55,5 mld EUR. Małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) stanowią 46 % wszystkich organizacji branżowych uczestniczących w projektach w latach 2007–2013. Udział MŚP we wspólnych projektach badawczych osiągnął poziom 17,4 % (do października 2013 r.), tym samym przekraczając ustalony cel wynoszący 15 %. Średni wkład UE na rzecz MŚP uczestniczących w 7PR w latach 2007–2013 wynosi 259 772 EUR w przeliczeniu na jedno MŚP. Do grudnia 2014 r. zakończono 48 % wszystkich projektów badawczych w ramach 7PR. W ramach tych projektów opracowano ponad 38 600 publikacji stanowiących ich wynik naukowy, z których blisko 40 % opublikowano we wpływowych czasopismach recenzowanych. Na 7 288 projektów zrealizowanych w ramach 7PR, dorobek technologiczny objął 1 586 zgłoszeń dotyczących praw własności intelektualnej, w tym 1 291 zgłoszeń patentowych (81 %). Ten stosunkowo wysoki odsetek zgłoszeń patentowych służy do wskazania możliwego wykorzystania potencjału innowacyjnego prowadzonych badań. Udział w 7PR przyczynił się także do zapewnienia zrównoważonego poziomu zatrudnienia wśród naukowców w Europie. Zgodnie ze sprawozdaniem z oceny z 2014 r. około 142 000 dodatkowych naukowców zostało zatrudnionych w trakcie realizacji projektów w ramach 7PR przez zespoły badawcze będące beneficjentami programu. Około 43 % zostało w swoich zespołach po zakończeniu projektów (co oznacza, że wskaźnik zatrzymania netto wyniósł 1 z 2,3 zatrudnionych naukowców). Odpowiada to szacowanej liczbie 61 000 dodatkowych miejsc pracy utworzonych bezpośrednio w uczestniczących organizacjach po zakończeniu projektu. Udział w programie ramowym przyczynił się również do zwiększenia udziału kobiet naukowców w zespołach badawczych będących beneficjentami oraz udziału zagranicznych naukowców . Tymczasem w ramach działania „Maria Skłodowska-Curie” prowadzonego w latach 2007–2013 zapewniono wsparcie dla około 50 000 naukowców (w tym około 10 000 doktorantów), będących obywatelami 136 różnych państw i pracujących w ponad 81 krajach. W więcej niż jednym na pięć projektów 7PR realizowanych w ramach programu szczegółowego „Współpraca” brał udział uczestnik z państwa trzeciego (22 %) pochodzący z któregoś ze 105 państw trzecich. Główne obszary badawcze, którymi zajmują się uczestnicy z państw trzecich, obejmują zdrowie, żywność, rolnictwo i biotechnologię, ICT oraz ochronę środowiska. Pięć głównych uczestniczących państw trzecich to Stany Zjednoczone i kraje BRIC. Z sondażu przeprowadzonego w 2014 r. wśród międzynarodowych uczestników programu „Współpraca” w ramach 7PR wynika, że korzyści wynikające ze współpracy międzynarodowej w ramach 7PR przeważają nad krajowymi mechanizmami finansowania, ponieważ udział w programie ramowym zapewnia: • lepszy dostęp do międzynarodowej społeczności / sieci badawczej; • lepsze kontakty z największymi ekspertami w danej dziedzinie; • renomę, lepsze stanowisko i lepszy status uczestniczącym naukowcom/organizacjom; • większy efekt dźwigni w odniesieniu do dostępnego/dodatkowego finansowania; • lepsze warunki do zapewnienia tworzenia międzynarodowych konsorcjów. Duże projekty infrastrukturalne W 2014 r. Szwajcaria podpisała umowę o stowarzyszeniu z UE i EWEA obejmującą niektóre części programu „Horyzont 2020”, programu badań Euratom oraz działania w ramach ITER na lata 2014–2020. Umowa ta zapewnia zatem udział Szwajcarii w działaniach w ramach ITER jako pełnego członka Europejskiego Wspólnego Przedsięwzięcia na rzecz Realizacji Projektu ITER (F4E) odpowiedzialnego za przekazywanie wkładu UE na rzecz organizacji ITER. Programy finansowe zapewniające wsparcie na rzecz europejskich systemów nawigacji satelitarnej (EGNOS i Galileo) oraz europejskiego systemu obserwacji Ziemi GMES-Copernicus w 2014 r. nadal przynosiły korzyści. Około 65 % wszystkich istniejących modeli satelitarnych odbiorników nawigacyjnych jest obecnie kompatybilnych z systemem EGNOS, co oznacza, że odbiorniki te mogą wykorzystać wiadomość EGNOS. W Europie dostępnych jest obecnie ponad 170 podejść do lądowania w oparciu o system EGNOS w ponad 110 portach lotniczych w 15 państwach, co umożliwia lepszą nawigację podczas lądowania w porcie lotniczym w warunkach ograniczonej widoczności. Airbus A350 jest pierwszym dużym komercyjnym statkiem powietrznym, który daje możliwość lądowania przy użyciu systemu EGNOS. W większości z 750 wiążących zamówień zakontraktowano opcję EGNOS. EGNOS wykorzystuje się także w żegludze śródlądowej na 400-kilometrowym węgierskim odcinku Dunaju. Międzynarodowy koncern naftowy jest w trakcie wyposażania wszystkich swoich 1 500 samochodów ciężarowych we Włoszech i 400 samochodów ciężarowych poza Włochami w urządzenia kompatybilne z systemem EGNOS w celu monitorowania transportu węglowodorów. Około 90 % wysokiej klasy kombajnów rolniczych sprzedawanych obecnie przez wiodącego producenta maszyn rolniczych w Niemczech jest wyposażonych w odbiorniki kompatybilne z systemem EGNOS. W przypadku Galileo w następstwie podjęcia środków naprawczych program ponownie przebiega zgodnie z planem po wcześniejszych opóźnieniach. W sierpniu 2014 r. dwie satelity Galileo umieszczono na niewłaściwej orbicie z powodu anomalii mającej miejsce podczas wyniesienia. Od tego czasu zostały one przeniesione na właściwą orbitę, a wyniki badań okazały się pozytywne. W marcu 2015 r. ponownie podjęto próbę wyniesienia satelitów Galileo, trzymając się ogólnego planu rozmieszczenia konstelacji Galileo. Jeżeli chodzi o program Copernicus, w kwietniu 2014 r. wyniesiono satelitę Sentinel 1A. Cztery miesiące później pozyskano dane, które wykorzystano do odwzorowania pęknięcia spowodowanego przez największe trzęsienie ziemi, jakie miało miejsce w północnej Kalifornii w ciągu 25 lat. To pokazuje, że europejski przemysł satelitarny jest w stanie działać na skalę światową. Gwarancje kredytowe dla projektów związanych z transeuropejską siecią transportową

„Instrument gwarancji kredytowych dla projektów TEN-T” (LGTT) to wspólny instrument finansowy utworzony w 2008 r. przez Komisję i EBI w celu przyśpieszenia opracowywania i wdrażania projektów infrastrukturalnych związanych z TEN-T. Wpłaty Komisji na poczet kapitału w wysokości 250 mln EUR zapewniły efekt dźwigni w odniesieniu do całkowitej inwestycji kapitałowej wynoszącej ponad 12 mld EUR w ramach sześciu transakcji TEN-T dotyczących ryzyka związanego z przychodami z ruchu drogowego we Francji, w Niemczech, Portugalii, Hiszpanii i Zjednoczonym Królestwie w sektorach portowym, drogowym i kolejowym na koniec 2014 r. Program Erasmus i działanie „Maria Skłodowska-Curie” Działania europejskie w obszarze mobilności przyczyniły się do osiągnięcia głównego celu strategii „Europa 2020” zakładającego, że „co najmniej 40 % osób w przedziale wiekowym 30–34 lata ukończy studia wyższe” (obecnie 36,9 %). Od momentu rozpoczęcia program Erasmus przyczynił się do mobilności ponad 3 mln beneficjentów. W 2014 r. zakończono badanie mające na celu dokonanie oceny wpływu mobilności na umiejętności i zdolność do zatrudnienia studentów i stwierdzono, że 52 % studentów uczestniczących w programie Erasmus zwiększyło swoje „umiejętności przystosowania zawodowego” dzięki doświadczeniu zdobytemu za granicą. Tego rodzaju umiejętności są bardzo poszukiwane przez pracodawców, którzy uważają, że doświadczenie zdobyte za granicą ma duże znaczenie dla umiejętności przystosowania zawodowego. Z badania wynika, że studenci uczestniczący w programie Erasmus mają większe szanse na znalezienie pierwszej pracy i większe możliwości rozwoju zawodowego. COSME (Program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP)) i jego podprogram – program "Erasmus" dla młodych przedsiębiorców W wyniku działań europejskich ulepszono otoczenie biznesu dla przedsiębiorstw, przyczyniając się do skrócenia czasu i zmniejszenia kosztów związanych z rozpoczęciem działalności gospodarczej z 5,4 dni roboczych w 2012 r. do 3,5 dnia w 2014 r. (skrócenie o 35 %) przy średnim koszcie w wysokości 313 EUR w 2014 r. w porównaniu z kosztem wynoszącym 372 EUR w 2012 r. (zmniejszenie o 15 %). Z oceny programu „Erasmus” dla młodych przedsiębiorców wynika, że 36,5 % potencjalnych przedsiębiorców objętych tym programem rozpoczęło działalność po wymianie. Na tle 5-procentowego spadku liczby nowo powstałych przedsiębiorstw w Europie w latach 2009–2011 oraz 3-procentowego spadku liczby mikroprzedsiębiorstw w latach 2010–2012 jest to pozytywny i zachęcający wynik. Inne ważne aspekty przedstawione w sprawozdaniu z oceny dotyczą stosunkowo wysokich szans przetrwania nowych przedsiębiorców w porównaniu ze średnią dla europejskich MŚP oraz ich zdolności do zatrudniania nowych pracowników: jedynie 79 % podmiotów rozpoczynających działalność gospodarczą w Europie jest w stanie utrzymać się na rynku po dwóch latach od rozpoczęcia działalności, a jedynie 57 % z nich jest w stanie przetrwać trzy lata od rozpoczęcia działalności, natomiast 87 % nowych przedsiębiorców uczestniczących w programie „Erasmus” dla młodych przedsiębiorców nadal prowadzi swoją działalność. Inne programy Dane dotyczące wyników mniejszych programów (Fiscalis, program Cła i Herkules) udostępniono w 2014 r. Cele tych programów nie są bezpośrednio związane z celami strategii „Europa 2020”, ale dotyczą szczególnych potrzeb związanych ze współpracą między państwami członkowskimi w dziedzinie opodatkowania i ceł oraz ochrony interesów finansowych Unii. Z oceny zewnętrznej programu Fiscalis 2013 wynika, że program zapewnił administracjom podatkowym państw członkowskich środki umożliwiające skuteczną wymianę informacji (np. standardowe elektroniczne formularze podatkowe itp.). Około 75 % budżetu przeznaczono na obsługę i wsparcie systemów IT ułatwiających wymianę informacji między administracjami podatkowymi. Jednym z przykładów jest system wymiany informacji o VAT (VIES), który umożliwił podmiotom gospodarczym i administracjom krajowym zaoszczędzenie kwoty 160 mln EUR. Nastąpił istotny przyrost wydajności, jako że program przyczynił się do usprawnienia i uproszczenia wymiany informacji i monitorowania dzięki standaryzacji, cyfryzacji i interoperacyjności środków. Pod względem skuteczności program Fiscalis pomógł w określeniu kwoty należnego podatku wynoszącej około 3,26 mld EUR, tym samym bezpośrednio przyczyniając się do unijnej walki z oszustwami podatkowymi. W ocenie programu Cła 2013 stwierdzono, że program znacznie przyczynił się do zwiększenia bezpieczeństwa i ochrony, ochrony interesów finansowych UE oraz ułatwienia wymiany handlowej. Transeuropejskie systemy IT objęte finansowaniem umożliwiły podział obciążenia między Unią Europejską a krajami uczestniczącymi w programie. Ponadto systemy zarządzania ryzykiem objęte finansowaniem przyczyniły się do wzmożonej kontroli towarów niebezpiecznych oraz do skutecznego identyfikowania i pobierania należności celnych. Unia celna stała się bezpieczniejsza, co miało bezpośredni i pozytywny wpływ na ochronę interesów finansowych UE. W ramach oceny ustalono również, że objęte finansowaniem działania z zakresu tworzenia sieci kontaktów miały kluczowe znaczenie i przyczyniły się do zapewnienia spójnego stosowania przepisów prawa celnego, rozpowszechniając najlepsze praktyki i budując zaufanie niezbędne, aby administracje działały w taki sposób, jakby stanowiły jednolitą administrację. W ramach ocen wydano szereg zaleceń, z których większość miała charakter operacyjny (np. poprawki w systemach IT i aplikacjach). Opracowywany jest plan działania określający sposób, w jaki wspomniane zalecenia operacyjne zostaną zrealizowane w ramach bieżącego okresu programowania. W ocenie programu Herkules stwierdzono, że zrealizowano cele programu i osiągnięto zamierzone skutki, a mianowicie zapewniono ochronę interesów finansowych Unii, oraz że uzyskano konkretne rezultaty, jeżeli chodzi o (i) wsparcie organów ścigania i organów celnych; (ii) wzmocnioną współpracę oraz (iii) dostęp do danych i analiz. Z oceny wynika jednak także, że przyrost wydajności jest możliwy, jeżeli państwa członkowskie wymieniają się najlepszymi praktykami w zakresie zakupu i zamawiania sprzętu. Aspekty operacyjne związane z wynikami działalności W 2014 r. Komisja zaczęła intensywniej korzystać z agencji wykonawczych w następstwie pozytywnych doświadczeń związanych z realizacją części poprzednich programów WRF na rzecz badań i innowacji. W sprawozdaniu podsumowującym z 2014 r. określono szereg wyzwań w zakresie nadzoru nad procesem zarządzania lub odpowiedzialności związanej z przekazaniem zarządzania programami agencjom wykonawczym i wspólnym przedsiębiorstwom oraz zaproponowano odpowiednie działanie zaradcze. Ogólnie rzecz biorąc, w 2014 r. dyrekcje generalne odpowiedzialne za badania naukowe wprowadziły trzy główne zmiany mające na celu zwiększenie skuteczności i efektywności realizacji: utworzenie wspólnego centrum wsparcia: realizacja 7PR przez różne dyrekcje generalne i inne organy doprowadziła, w niektórych przypadkach, do stosowania rozbieżnych praktyk w różnych częściach programu. Dostrzegł to Trybunał Obrachunkowy, który domagał się spójnego i jednolitego traktowania wszystkich beneficjentów oraz spójnego wdrażania programu ramowego. Komisja podjęła się realizacji tych zaleceń: rola wspólnego centrum wsparcia polega na koordynowaniu, nadzorowaniu i zapewnieniu spójności różnych organów wykonawczych, co umożliwia jednolite traktowanie beneficjentów; utworzenie wspólnej służby audytu: w przypadku programu „Horyzont 2020” wspólna służba audytu przeprowadzi wszystkie audyty, w tym audyty agencji wykonawczych i wspólnych przedsiębiorstw. Jest to ważny krok w kierunku zapewnienia zharmonizowanego podejścia, a także zminimalizowania obciążenia beneficjentów audytami;

w 2014 r. utworzono nowy internetowy portal dla uczestników, przegrupowując wszystkie istotne informacje na temat programów UE na rzecz badań, innowacji i konkurencyjności. Portal zapewnia punkt kompleksowej obsługi wnioskodawcom i beneficjentom programu „Horyzont 2020”, w którym mogą uzyskać informacje na temat wszystkich programów wsparcia i wszystkich zaproszeń do składania wniosków w tym obszarze. Aby system był możliwie najłatwiejszy w obsłudze, Komisja stale zasięga porad użytkowników. B) SPÓJNOŚĆ GOSPODARCZA, SPOŁECZNA I TERYTORIALNA (dział budżetowy 1B) Dział budżetowy 1B ram finansowych obejmuje „Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego” (EFRR), „Fundusz Spójności” (FS), „Europejski Fundusz Społeczny” (EFS) – w tym szczególny przydział na zapewnienie kwoty równoważnej na „Inicjatywę na rzecz zatrudnienia ludzi młodych” (YEI), a także „Europejski Fundusz Pomocy Najbardziej Potrzebującym” (FEAD). Wszystkie te programy są realizowane w ramach zarządzania dzielonego. EFRR, FS i EFS tworzą politykę spójności UE. Jej głównym celem jest wzmocnienie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej między regionami i państwami członkowskimi poprzez koncentrację zasobów na słabiej rozwiniętych regionach i państwach członkowskich. Polityka spójności jest także najważniejszym instrumentem inwestycyjnym UE w odniesieniu do realizacji celów strategii „Europa 2020”, który wspiera wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy na szczeblu UE oraz reformy strukturalne na szczeblu krajowym. Finansowanie z Funduszu Spójności stanowi ponad 50 % budżetu inwestycyjnego w kilku państwach członkowskich (HU, SK, LT), co świadczy o jego znaczeniu dla wspierania inwestycji strategicznych tych państw. W innych państwach członkowskich wkład ten jest skromniejszy, w szczególności w bardziej rozwiniętych regionach i państwach członkowskich (objętych celem „Konkurencyjność”) Europejski Fundusz Pomocy Najbardziej Potrzebującym (FEAD) to nowy fundusz, który opiera się na przerwanym programie pomocy dla najbardziej potrzebujących, z dedykowanym finansowaniem, które przyczynia się do zwalczania ubóstwa i jest przeznaczane przede wszystkim na wsparcie żywnościowe i podstawową pomoc materialną oraz na włączenie społeczne osób najbardziej potrzebujących. Jeżeli chodzi o środki na zobowiązania budżetowe, na programy w ramach działu budżetowego 1B na 2014 r. przeznaczono kwotę 47,5 mld EUR, co stanowi 35,9 % całkowitego budżetu UE na działy budżetowe 1–4. Program Środki na zobowiązania budżetowe w 2014 r. (mln EUR) Konwergencja regionalna (regiony słabiej rozwinięte) 23 243,6 Regiony w okresie przejściowym 4 695,8 Regiony objęte celem „Konkurencyjność” (regiony lepiej rozwinięte) 7 400,5 Fundusz Spójności (FS) 7 936,2 Europejska współpraca terytorialna 505,7 Regiony najbardziej oddalone i słabo zaludnione 209,1 Europejski Fundusz Pomocy Najbardziej Potrzebującym 514,3 Inicjatywa na rzecz zatrudnienia ludzi młodych (szczególny przydział na zapewnienie kwoty równoważnej) 1 804,1 Inne 1 187,1 PROGRAMY OGÓŁEM 47 496,4 W sumie na inwestycje w ramach polityki spójności w latach 2014–2020 przeznaczono 351,8 mld EUR. Przyjęcie przepisów prawnych na lata 2014–2020 dopiero w grudniu 2013 r. opóźniło proces przyjęcia umów partnerstwa, w których określono strategiczne priorytety inwestycyjne państw członkowskich, oraz programów operacyjnych (PO), w których przełożono te priorytety na inwestycje. Uniemożliwiło to przewidywane rozpoczęcie realizacji na początku 2014 r., Komisja przyspieszyła jednak dalsze prace w celu zapewnienia przyjęcia wszystkich umów partnerstwa do końca 2014 r. W 2015 r. nadal toczyły się rozmowy z państwami członkowskimi na temat PO. W odniesieniu do Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym rozmowy te zakończyły się przyjęciem przez Komisję wszystkich PO do marca 2015 r. W odniesieniu do polityki spójności (EFRR; FS; EFS) do kwietnia 2015 r. przyjęto 241 z 311 PO (77 %). Jeżeli chodzi o Inicjatywę na rzecz zatrudnienia ludzi młodych (YEI), kwalifikowało się 20 państw członkowskich, a 34 PO obejmowało przedmiotową inicjatywę. Przyjęto już 33 z tych PO. Przyjęto także dodatkowe 24 programy europejskiej współpracy terytorialnej wspierane w ramach EFRR. W przypadku 20 państw członkowskich przyjęto wszystkie PO, natomiast w przypadku Hiszpanii, Włoch i Republiki Czeskiej szereg programów nie zostało jeszcze przyjętych. Oznacza to, że ograniczone wyniki w ramach tych programów będą dostępne w pierwszych latach nowego okresu programowania. W latach 2014–2020 w ramach programów polityki spójności zasoby zostaną skoncentrowane na ograniczonej liczbie obszarów polityki, co pozwoli na realizację strategii „Europa 2020” i tym samym maksymalizację wpływu inwestycji unijnych. W trakcie rozmów dotyczących PO Komisja dążyła do powiązania priorytetów inwestycyjnych w ramach PO z problemami zidentyfikowanymi w zaleceniach dla poszczególnych krajów w trakcie procesu europejskiego semestru. Na przykład w Bułgarii inwestycje w ramach polityki spójności będą miały na celu poprawę otoczenia biznesu, w szczególności w zakresie dostępu MŚP do finansowania, co stanowi problem strukturalny zidentyfikowany w powtarzających się zaleceniach dla poszczególnych krajów dotyczących tego państwa członkowskiego (w latach 2012–2014). Zgodnie z informacjami udostępnionymi w połowie marca 2015 r. ze wszystkich dotychczas przyjętych PO w ramach EFRR-FS kwota 86,1 mld EUR zostanie zainwestowana w inteligentny wzrost (40,2 mld EUR na rzecz badań, rozwoju technologicznego i innowacji, 13,5 mld EUR na rzecz agendy cyfrowej, 32,4 mld EUR na rzecz MŚP), a kwota 88,2 mld EUR w trwały wzrost gospodarczy (37,6 mld EUR na rzecz gospodarki niskoemisyjnej, 33,5 mld EUR na rzecz infrastruktury transportowej i energetycznej oraz 17,1 mld EUR na rzecz zachowania i ochrony środowiska). Jeżeli chodzi o EFS, poprzez swoje cztery cele tematyczne, przyczynia się on do realizacji celów strategii „Europa 2020” w zakresie zatrudnienia, kształcenia i walki z ubóstwem. Przyczyniając się zarówno do inteligentnego wzrostu, jak i do wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu, w 150 PO przyjętych do końca kwietnia (ze 187 PO) w ramach EFS oraz Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych zaprogramowano kwotę 73,7 mld EUR z przeznaczeniem na działania promujące trwałość i jakość zatrudnienia, włączenia społecznego i kształcenia oraz zwiększających możliwości instytucyjne i wzmacniających skuteczną administrację publiczną. Wyniki i skutki uzyskane w ramach programów WRF na lata 2007–2013 Programy polityki spójności na lata 2007–2013 będą kontynuowane do końca 2015 r., co oznacza, że poczynione zostaną dalsze znaczne postępy w realizacji celów końcowych. Zgłoszone osiągnięcia polityki spójności do 2013 r. oparto przede wszystkim na najnowszych dostępnych informacjach z monitorowania uzyskanych z rocznych sprawozdań z realizacji przedłożonych przez państwa członkowskie w połowie 2014 r. Osiągnięcia te należy interpretować w kontekście ogólnych postępów w realizacji strategii „Europa 2020” opisanych w sekcji 1.1 niniejszego sprawozdania. W odniesieniu do EFRR i FS informacje przedstawione na poniższych wykresach opierają się na podstawowych wskaźnikach, które można zebrać na szczeblu UE. W przypadku EFS wspomniane informacje obejmują głównie dane na temat beneficjentów oraz ustalenia ze sprawozdania podsumowującego sieci eksperckiej ds. oceny w ramach EFS (sprawozdanie sieci eksperckiej ds. oceny) i stanowią podsumowanie danych zgromadzonych przez państwa członkowskie. Należy zauważyć, że wykorzystanie wskaźników, w przypadku których informacje można zebrać na szczeblu UE, nie było obowiązkowe w latach 2007–2013, tak więc sprawozdawczość jest niewystarczająca, z wyjątkiem obowiązkowej sprawozdawczości dotyczącej uczestników EFS . Podstawowe wskaźniki odzwierciedlają jedynie część wyników polityki, a nie wyniki specyficzne dla danego programu. Ilustrują one skalę działań podjętych w ramach polityki spójności przyczyniających się (choć w niewielkim stopniu) do realizacji priorytetów strategii „Europa 2020”. Inteligentny wzrost (EFRR i EFS) Na podstawie informacji przekazanych przez państwa członkowskie inwestycje w ramach polityki spójności w obszarze inteligentnego wzrostu przyczyniły się do zwiększenia zatrudnienia wśród wysoce wykwalifikowanych i młodych osób, zwiększenia przedsiębiorczości i poprawy łączności cyfrowej w całej UE. Na przykład od 2007 r. do 2013 r. EFRR i FS przyczyniły się do utworzenia znacznej liczby miejsc pracy (wykres 1) oraz ułatwiły współpracę między 26 700 przedsiębiorstwami i instytutami badawczymi (wykres 2). Jeżeli chodzi o tworzenie nowych miejsc pracy, liczba ta stanowiła 59 % celu wyznaczonego w 2007 r., co dowodzi ograniczającego efektu globalnego pogorszenia koniunktury finansowej i gospodarczej. Rozpatrując te dane w kontekście, miejsca pracy utworzone w latach 2007–2013 stanowią 4,7 % wzrostu zatrudnienia wymaganego, aby osiągnąć cel strategii „Europa 2020” polegający na stopie udziału wynoszącej 75 %. Liczba przedsiębiorstw wspieranych w celu prowadzenia współpracy z instytutami badawczymi stanowiła 87 % wyznaczonego na początku celu, co sugeruje, że do 2015 r. cel ten zostanie w pełni zrealizowany. Liczba ta znów obejmuje jednak jedynie bardzo niewielki odsetek przedsiębiorstw w UE.

Wykres 1: Utworzone miejsca pracy Źródło: roczne sprawozdania z realizacji EFRR-FS Wykres 2: Liczba przedsiębiorstw współpracujących z ośrodkami badawczymi Źródło: roczne sprawozdania z realizacji EFRR Z pomocą dofinansowania z EFRR przeprowadzono około 74 100 projektów w zakresie badań, rozwoju technologicznego i innowacji, z czego większość w regionach lepiej rozwiniętych („regiony objęte celem »Konkurencyjność«”). Doprowadziło to do utworzenia prawie 34 800 miejsc pracy w pełnym wymiarze czasu pracy w dziedzinie badań, podzielonych równo między regiony słabiej rozwinięte („regiony objęte celem »Konwergencja«”) i regiony objęte celem „Konkurencyjność”. Dostęp do sieci telekomunikacyjnych o wysokiej przepustowości stanowi kluczowy czynnik konkurencyjności i wzrostu gospodarczego. Środki EFRR inwestowano, w szczególności w regionach słabiej rozwiniętych, w rozszerzenie zasięgu łączności szerokopasmowej. Dostęp do łączności szerokopasmowej wynosi obecnie blisko 100 % w prawie wszystkich regionach UE, ograniczając niekorzystne warunki w zakresie prowadzenia działalności w regionach słabiej rozwiniętych poprzez wykorzystywanie sieci cyfrowych. Zasięg jest jednak większy niż popyt ze strony gospodarstw domowych, mimo że wspomniany popyt znacznie zwiększył się w ostatnich latach (z 56 % w 2009 r. do 76 % w 2013 r.). Do końca 2013 r. w ramach polityki spójności zapewniono wsparcie w uzyskaniu zasięgu łączności szerokopasmowej dla około 5 mln dodatkowych gospodarstw domowych. Grecja, Francja, Portugalia i Polska miały trudności w realizacji, do których Komisja odniosła się w programach na lata 2014–2020. Ze wszystkich dotychczasowych interwencji współfinansowanych w ramach EFRR wsparcie na rzecz przedsiębiorstw stanowi główne źródło tworzenia nowych miejsc pracy. Ogółem do końca 2013 r. w całej UE podjęto ponad 209 000 projektów w ramach EFRR mających na celu wsparcie inwestycji w MŚP (82 % celu). Doprowadziło to bezpośrednio do utworzenia co najmniej 274 000 miejsc pracy w sektorze MŚP (wiele programów nie zgłosiło tego wskaźnika). Ponadto około 98 000 nowych przedsiębiorstw w całej UE otrzymało wsparcie w fazie rozruchu (105 % wyznaczonego na początku celu). Formy pomocy w ramach EFRR obejmowały pomoc finansową w formie dotacji i w innej formie oraz porady i wskazówki zapewniane przez centra wspierania biznesu finansowane z EFRR. Dostępne są już wstępne informacje zwrotne związane z analizą wsparcia na rzecz przedsiębiorstw w ramach trwającej oceny ex post dotyczącej EFRR i Funduszu Spójności: dotychczas 394 szczegółowo przeanalizowane instrumenty polityki zapewniły środki finansowe dla blisko 240 000 przedsiębiorstw, z których 54 % stanowiły mikroprzedsiębiorstwa (zatrudniające mniej niż 10 osób), 30 % małe przedsiębiorstwa (zatrudniające od 10 do 49 osób), a 16 % średnie przedsiębiorstwa (zatrudniające od 50 do 249 pracowników). W odniesieniu do 115 000 przedsiębiorstw, w przypadku których można określić sektor działalności, 43 % działało w przemyśle wytwórczym, 17 % w handlu hurtowym i detalicznym. Wśród tych przedsiębiorstw 9 % działało w branży ICT, 6 % w turystyce, 7 % w sektorze budowlanym, a 25 % w innych sektorach. W ramach trwającej oceny ex post dotyczącej EFRR przeanalizowano również wsparcie na rzecz dużych przedsiębiorstw i ustalono, że w siedmiu państwach, w których wartości bezwzględne dotyczące wsparcia na rzecz dużych przedsiębiorstw są najwyższe, 13 % (4,6 mld EUR) wsparcia na rzecz przedsiębiorstw trafia do dużych przedsiębiorstw. Wsparcie w trzech państwach – PL, PT i DE – stanowi połowę wydatków. Jeżeli chodzi o udział wsparcia na rzecz dużych przedsiębiorstw w stosunku do całkowitego wsparcia w ramach EFRR, koncentracja na dużych przedsiębiorstwach jest największa w Austrii, Portugalii i Republice Czeskiej. W siedmiu państwach objętych badaniem wsparcie otrzymało 2 800 dużych przedsiębiorstw. Średnia wysokość wsparcia na jedno przedsiębiorstwo wynosi 1,6 mln EUR. Na podstawie ekstrapolacji tych danych można oszacować, że łącznie około 4 000 dużych przedsiębiorstw otrzymało wsparcie w ramach EFRR w całej UE (w porównaniu z 230 000 projektami MŚP). Przemysł wytwórczy otrzymuje 79 % wsparcia w ramach EFRR. W przypadku EFS w sprawozdaniu sieci eksperckiej ds. oceny dotyczącym osiągnięć w latach 2007–2013 przedstawiono dane, z których wynika, że wiele interwencji finansowanych z EFS przeznaczono na młodzież. Osoby młode były zaangażowane w ponad 20,9 mln (31 %) z ogólnej liczby projektów. W obszarze dostępu do zatrudnienia blisko 5,6 mln (29 %) uczestników stanowiły osoby młode, a za większość tego wyniku odpowiadają ES, FR i UK. W obszarze zwiększania kapitału ludzkiego ponad 10,3 mln uczestników (40 %) stanowiła młodzież w wieku 15–24 lat. Stanowi to odzwierciedlenie ich wysokiego odsetka w kształceniu i szkoleniu, ponieważ wiele z tych młodych osób nadal uczy się lub studiuje. Trwały wzrost gospodarczy (EFRR i FS) Na podstawie najnowszych danych liczbowych przekazanych przez państwa członkowskie postępy w realizacji inwestycji polityki spójności w stosunku do trwałego wzrostu gospodarczego są nierówne w poszczególnych sektorach interwencji. Przyczyny tego stanu oraz działania naprawcze podjęte przez Komisję opisano poniżej. Aby zapewnić zrównoważony rozwój i trwały wzrost gospodarczy, w ramach polityki spójności zainwestowano w środki ochrony przeciwpowodziowej i środki ochrony lasów przed pożarami. Do końca 2013 r. ponad 7 mln osób skorzystało ze środków ochrony przeciwpowodziowej, a ponad 28 mln osób skorzystało z projektów ochrony lasów przed pożarami. Te ostatnie przewyższają cel wyznaczony na 2015 r. (24 mln osób), co wskazuje na duże postępy w zakresie inwestycji w tym sektorze. Poprzez przyczynianie się do realizacji istotnego celu strategii „Europa 2020” do końca 2013 r. zwiększono zdolność wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych o prawie 2 700 MW, co stanowi 0,72 % szacowanej minimalnej zdolności koniecznej do faktycznego generowania energii w całej UE (wykres 3). Wykres 3: Dodatkowa zdolność wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych (MW) Źródło: roczne sprawozdania z realizacji EFRR-FS Ponadto wiele projektów wdrożono w celu zwiększenia efektywności energetycznej budynków mieszkalnych i publicznych, zwłaszcza w państwach UE-12, w których oba rodzaje budynków zużywają duże ilości energii. Skuteczność i efektywność tych inwestycji oceniana jest w ramach bieżącej oceny ex post. Dzięki inwestycjom współfinansowanym przez UE do końca 2013 r. ponad 4,2 mln dodatkowych osób skorzystało z ulepszonego systemu zaopatrywania w wodę i ponad 5,5 mln osób zostało podłączonych do ulepszonych oczyszczalni ścieków. Wymienione osiągnięcia stanowią jednak zaledwie 25 % ogólnych celów na 2015 r., co wskazuje na poważna przeszkodę na drodze do osiągnięcia celów. Opóźnienia w realizacji projektu są szczególnie widoczne w BG, SI i ES ze względu na długotrwałe postępowania o udzielenie zamówienia, pogorszenie koniunktury gospodarczej w sektorze budowlanym i w następstwie ogłaszanie upadłości przez wykonawców, długie krajowe procedury planowania przestrzennego, a w kilku przypadkach niską zdolność techniczną i finansową beneficjentów – głównie władz lokalnych. Uwarunkowania ex ante wprowadzone wraz z nowymi ramami prawnymi polityki spójności pomogą pokonać przeszkody stojące na drodze do realizacji programów na lata 2014–2020 oraz powinny pozytywnie wpłynąć na realizację projektów w ostatnich latach wdrażania PO 2007–2013. Wspomniane uwarunkowania służą rozwiązaniu problemów, które, jak wynika ze zdobytego doświadczenia, mają duże znaczenie dla realizacji programu, takie jak transpozycja określonych przepisów UE, finansowanie strategicznych projektów UE lub zdolności administracyjne i instytucjonalne. W dziedzinie transportu zbudowano ponad 3 700 km nowych dróg, z czego 1 800 km należy do sieci TEN-T. Ponadto zmodernizowano ponad 3 000 km linii kolejowych ze środków UE (72 % celu ogólnego). PL, CZ, PT i BG są głównymi współautorami odnotowanych postępów. To samo dotyczy Węgier, mimo ostatnich problemów związanych z prawidłowością kryteriów wyboru projektów. Niektóre projekty w dalszym ciągu odczuwają jednak skutki opóźnień w postępowaniach o udzielenie zamówienia i procedurach planowania. Dotyczy to w szczególności projektów kolejowych w państwach objętych Funduszem Spójności, gdzie osiągnięcia zgłoszone do końca 2013 r. stanowią jedynie około 20 % celów ogólnych. Trudności zostaną usunięte w latach 2014–2016 dzięki planom działania opracowanym w ścisłej współpracy między Komisją a organami krajowymi. W ramach oceny ex post dotyczącej EFRR i Funduszu Spójności zadano pytanie, czy roczne sprawozdania z realizacji zapewniają wystarczającą ilość informacji na temat dużych projektów (wiele z nich dotyczy transportu i ochrony środowiska). Uznano, że albo brakuje istotnych informacji albo są one złej jakości. Na podstawie ankiety przeprowadzonej wśród instytucji zarządzających autorzy badania zidentyfikowali łącznie 50 zatwierdzonych dużych projektów, w przypadku których w październiku 2014 r. nie rozpoczęto jeszcze prac. Stanowi to około 7 % zatwierdzonych dużych projektów. Ponad połowa z nich realizowana jest w państwach UE-15.

EFRR przyczynia się również do bardziej zrównoważonego transportu publicznego, co wykazano na poniższym przykładzie: Pięć głównych europejskich przedsiębiorstw zajmujących się transportem publicznym połączyło swoje siły w transnarodowej inicjatywie pod nazwą „Bilet do Kioto”. Wspólnie wymieniają informacje, wprowadzają innowacje i eksperymentują z rozwiązaniami praktycznymi w zakresie redukcji emisji CO2 z transportu publicznego. Koordynacja pomiędzy pięcioma głównymi podmiotami w transporcie publicznym jest bezprecedensowa i stanowi dobry przykład wartości dodanej inicjatyw opartych na współpracy w całej UE. W wyniku inicjatywy obniżono koszty planowania poprzez zwiększenie liczby potencjalnych dostawców, organizację ostatecznych wspólnych przetargów i określenie warunków optymalnej realizacji oraz opracowanie wspólnego podejścia dającego się bezpośrednio odtworzyć w innych branżach. Całkowita wartość inwestycji w projekt wyniosła 12 mln EUR, z czego połowa (6 mln EUR) pochodziła z EFRR. Wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu (EFRR i EFS) W ramach funduszy EFRR i EFS prowadzona jest ścisła współpraca w celu zapewnienia rozwiązania istniejących problemów w sposób zintegrowany, inwestując zarówno w infrastrukturę twardą, jak i w środki miękkie obejmujące działania, takie jak kształcenie i szkolenie. Wyniki przedstawione w sprawozdaniu sieci eksperckiej ds. oceny dotyczącym EFS za lata 2007–2012 wskazują na szeroki zasięg finansowanych programów, w ramach których do grudnia 2012 r. zarejestrowano 68 mln indywidualnych uczestników. Dzięki tym środkom ponad 5,7 mln uczestników znalazło zatrudnienie, przy czym 79 % tych miejsc pracy utworzono w ES, FR, PL i UK. Prawie 8,6 mln osób uzyskało kwalifikacje w CZ, DE, ES, FR, IT, NL, PL, SK i UK, co stanowi 78 % wszystkich wyników dotyczących kwalifikacji, z których ponad 3,4 mln dotyczyło zwiększania kwalifikacji pracowników najemnych. Blisko 550 000 uczestników utworzyło własne miejsce pracy (w formie samozatrudnienia) lub rozpoczęło nową działalność, przy czym za większość tych wyników odpowiadają DE, ES, FI, FR, GR i IT. Z analizy sprawozdań z realizacji przedstawionych przez państwa członkowskie wynika, że działania w ramach EFS rozszerzają zakres istniejących interwencji poprzez wspieranie grup (takich jak osoby starsze (powyżej 50 roku życia), mniejszości etniczne, więźniowie, Romowie) lub obszarów polityki, które w przeciwnym razie nie otrzymałyby wsparcia (efekty zakresu). Tak jest w np. w przypadku Zjednoczonego Królestwa, gdzie organy krajowe uważają, że finansowanie z EFS rozszerza zakres kształcenia poprzez zwracanie się do grup, które nie kwalifikują się do głównego nurtu edukacji oraz poprzez rozszerzanie zakresu działalności i zapewnienie intensywniejszego wsparcia poszczególnym osobom zmagającym się z największymi trudnościami w integracji na rynku pracy (tj. osobom pochodzącym z dyskryminowanych mniejszości, osobom z problemami psychicznymi, osobom niepełnosprawnym fizycznie lub byłym więźniom). W dziedzinie dostępu do zatrudnienia skutki interwencji w ramach EFS mierzy się liczbą osób zdobywających zatrudnienie i rozpoczynających własną działalność gospodarczą lub zwiększających swoje szanse na znalezienie pracy. Oceny przeprowadzone przez państwa członkowskie wykazały, że działalność EFS przynosi istotne różnice netto pod względem zatrudnienia i bezrobocia. Na przykład, istnieje większe prawdopodobieństwo znalezienia zatrudnienia przez osoby biorące udział w interwencjach wspieranych w ramach EFS niż przez osoby z grup kontrolnych. W szeregu ocen zwrócono również uwagę na „miękkie” skutki związane z dostępem do interwencji dotyczących zatrudnienia, w tym takie zmiany, jak bardziej niezależne i skuteczne poszukiwanie pracy, większa pewność siebie, wyższy poziom motywacji do pracy i ogólnie większa integracja społeczna. W dziedzinie włączenia społecznego działania w ramach EFS ukierunkowane były na uczestników z grup znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji na rynku pracy: migrantów (7 %), mniejszości etniczne (12 %), osoby niepełnosprawne (14 %), osoby z wykształceniem podstawowym lub średnim I stopnia (45 %). Biorąc pod uwagę różnorodność grup docelowych, najskuteczniejsze interwencje w ramach EFS to te zaprojektowane bardzo szczegółowo w oparciu o potrzeby tych grup. W przypadku zwiększania kapitału ludzkiego EFS przyczynił się do rozszerzenia zakresu uczestnictwa w szkoleniu i kształceniu, przede wszystkim w odniesieniu do młodzieży, migrantów oraz osób o niskich kwalifikacjach (46 % uczestników miało co najwyżej wykształcenie średnie I stopnia). W niektórych państwach członkowskich wykorzystywano EFS również do podnoszenia kwalifikacji osób pracujących albo do wdrażania mechanizmów uznawania istniejących kwalifikacji (DK, ES). W przypadku wzmacniania zdolności administracyjnych zgłoszono udział ponad 913 000 uczestników, z których znaczną większość, blisko 891 000 osób (98 %), stanowili przede wszystkim pracownicy administracji publicznej, służb publicznych i partnerów społecznych. Głównym rezultatem w ramach przedmiotowej dziedziny polityki jest liczba osób zdobywających kwalifikacje – zwykle pracowników służb publicznych. Na podstawie danych z tylko pięciu państw członkowskich (CY, GR, HU, MT i RO) można stwierdzić, że kwalifikacje uzyskano w ponad 157 000 przypadkach. Jeżeli chodzi o EFRR, z dostępnych obecnie zbiorczych informacji dotyczących monitorowania wynika, że osiągnięto znaczne postępy w inwestycjach w infrastrukturę edukacyjną i związaną z zapewnieniem opieki nad dziećmi, przy czym wydajność infrastruktury objętej wsparciem sięga prawie 6,2 mln osób, co już przewyższa cel wyznaczony na 2015 r., obejmujący 5,2 mln osób. Aspekty operacyjne związane z wynikami działalności Komisja prowadzi kilka działań, aby zapewnić solidniejsze ramy realizacji, które ułatwią osiągnięcie celów programu. Oczekuje się również, że wspomniane działania przyczynią się do rozwiązania problemów wskazanych w 2014 r. przez Trybunał Obrachunkowy w pięciu sprawozdaniach specjalnych dotyczących inwestycji dofinansowanych z programów w ramach EFRR i FS w okresach programowania na lata 2000–2006 i 2007–2013. We wspomnianych sprawozdaniach Trybunał zalecił zapewnienie, aby organy zarządzające programami kładły większy nacisk na skuteczność, wydajność i oszczędność projektów podczas ustalania priorytetów inwestycyjnych oraz aby monitorowanie realizacji projektów odbywało się z wykorzystaniem odpowiednich i przejrzystych wskaźników skuteczności działania. Jednym z działań jest inicjatywa Komisji, w granicach jej kompetencji w ramach zarządzania dzielonego, dotycząca braków w zdolnościach administracyjnych państw członkowskich. Jest ona realizowana poprzez posiedzenia techniczne, ukierunkowane doradztwo i dialog z organami krajowymi. Ponadto w 2014 r. Komisja przedstawiła nowy podręcznik dotyczący zamówień publicznych, zawierający szczegółowe wytyczne dla beneficjentów, oraz program szkoleń, który zostanie zrealizowany w 2015 r. Oczekuje się, że ten nowy podręcznik przyczyni się do ogólnej poprawy praktyk udzielania zamówień publicznych, które są jednymi z głównych narzędzi zapewniających opłacalność interwencji współfinansowanych z środków Funduszy. Komisja opracowała instrument wzajemnej pomocy mający na celu wzmocnienie wdrażania Funduszy w terenie poprzez wymianę praktyk i porad między państwami członkowskimi oraz zaplanowała pilotażową wymianę ekspercką, która odbędzie się w 2015 r. Oczekuje się, że wspomniane działania znacznie wpłyną na programy realizowane w latach 2014–2020. Nowe ramy prawne na lata 2014–2020 zawierają nowe elementy, takie jak: większy nacisk na podejście ukierunkowane na rezultaty wraz z powiązaniem między finansowanymi działaniami a zaleceniami dla poszczególnych krajów w ramach europejskiego semestru; uwarunkowania ex ante zapewniające solidne ramy realizacji od momentu jej rozpoczęcia; roczna sprawozdawczość w zakresie wskaźników produktu i wskaźników wyników na poziomie osi priorytetowej oraz zdecydowane przepisy dotyczące ocen wpływu, które mają zostać przeprowadzone przez państwa członkowskie. Służba Audytu Wewnętrznego Komisji przeprowadziła kontrolę wykonania zadań, oceniając luki między pierwotnymi propozycjami Komisji dotyczącymi europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych a ostatecznymi wynikami procesu legislacyjnego i wszelkimi wynikającymi z niego zagrożeniami związanymi z osiągnięciem celów programów. Ustalenia z tej kontroli zostaną udostępnione w nadchodzących miesiącach za pośrednictwem rocznego sprawozdania Komisji dotyczącego audytów wewnętrznych. 2.2 Trwały wzrost gospodarczy: zasoby naturalne (dział budżetowy 2) Dział budżetowy 2 ram finansowych obejmuje dwa filary wspólnej polityki rolnej (WPR), a mianowicie filar I składający się z wydatków związanych z rynkiem i płatności bezpośrednich finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) oraz filar II obejmujący wsparcie na rzecz rozwoju obszarów wiejskich finansowane z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). WPR jest realizowana w ramach zarządzania dzielonego. Dział budżetowy obejmuje także Europejski Fundusz Morski i Rybacki (EFMR) (połączenie zarządzania dzielonego i bezpośredniego) i pulę dla międzynarodowego wymiaru wspólnej polityki rybołówstwa (WPRyb), jak również działania w dziedzinie klimatu i ochrony środowiska w ramach Programu działań na rzecz środowiska i klimatu (program LIFE) realizowanego poprzez zarządzanie bezpośrednie. Działania prowadzone w ramach tego działu budżetowego przyczyniają się głównie do realizacji celów strategii „Europa 2020” w zakresie trwałego wzrostu gospodarczego oraz nawiązują do inteligentnego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu w odniesieniu do inwestycji ukierunkowanych na tworzenie miejsc pracy i innowacje. W ramach WRF na lata 2014–2020 głównymi celami wspólnej polityki rolnej (WPR) są bezpieczeństwo żywnościowe oraz promowanie inteligentnego i trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu na obszarach rolnych i wiejskich w UE. Działania prowadzone w ramach EFRG skoncentrowane są na dalszej poprawie sytuacji producentów surowców w łańcuchu żywnościowym, zbliżeniu cen surowców w UE do cen światowych oraz wspieraniu dochodu rolniczego poprzez płatności bezpośrednie, które obecnie są w dużej mierze oddzielone od produkcji. W ramach drugiego filaru WPR EFRROW w dalszym ciągu ukierunkowany jest na poprawę sytuacji ekonomicznej, społecznej i ekologicznej obszarów wiejskich oraz zrównoważony rozwój środowiska wiejskiego. Za pośrednictwem nowych wspólnych ram strategicznych, które stosowane są również w odniesieniu do EFRR, EFS, FS oraz EFMR, EFRROW przyczyni się do realizacji celów strategii „Europa 2020”. Wspieranie ekologicznego, zasobooszczędnego, innowacyjnego, konkurencyjnego i opartego na wiedzy rybołówstwa i akwakultury, sprzyjanie realizacji WPRyb, zwiększenie zatrudnienia i spójności terytorialnej, promowanie przetwórstwa i wprowadzania do obrotu oraz sprzyjanie realizacji zintegrowanej polityki morskiej (IMP) stanowią główne priorytety EFMR zgodnie z nowymi ramami finansowymi. Nowy program LIFE to konkretny instrument finansowy dedykowany działaniom na rzecz środowiska i klimatu, który powinien funkcjonować jako uzupełnienie zintegrowanego podejścia przyjętego w ramach WRF na lata 2014–2020, z czego wynika, że działania na rzecz środowiska i klimatu stanowią integralną część wszystkich głównych instrumentów i interwencji.

Jeżeli chodzi o środki na zobowiązania budżetowe, na dział budżetowy 2 na 2014 r. przeznaczono kwotę 59 mld EUR, co stanowi 44,6 % całkowitego budżetu UE na 2014 r. na działy budżetowe 1–4. Program Środki na zobowiązania budżetowe w 2014 r. (mln EUR) Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji (EFRG) — wydatki związane z rynkiem i płatności bezpośrednie 43 778,1 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) 13 990,3 Europejski Fundusz Morski i Rybacki (EFMR) 861 Program działań na rzecz środowiska i klimatu (program LIFE) 403,4 OGÓŁEM 59 032,7 Rok 2014 był rokiem przejściowym, w którym zaczęto stosować zmieniony system interwencji na rynku po przeprowadzeniu reformy WPR w 2013 r., podczas gdy rok 2015 był rokiem, w którym rozpoczęto wdrażanie zreformowanego systemu płatności bezpośrednich. Komisja skoncentrowała swoje działania na przeanalizowaniu i zatwierdzeniu programów rozwoju obszarów wiejskich realizowanych w latach 2014–2020 i zapewnieniu wdrożenia nowego systemu płatności bezpośrednich. Przewiduje się, że do końca maja 2015 r. Komisja przyjmie łącznie 51 programów rozwoju obszarów wiejskich ze 118 programów, zaś pozostałe programy zostaną zatwierdzone w 2015 r. Wiele wysiłku włożono także w przyspieszenie procesu przyjmowania programów operacyjnych EFMR w celu zrekompensowania późnego przyjęcia rozporządzenia w sprawie EFMR w maju 2014 r. Do kwietnia 2015 r. Komisja zatwierdziła pięć programów operacyjnych z 27 programów. Późne przyjęcie rozporządzenia w sprawie programu LIFE oraz późniejszego wieloletniego programu prac na lata 2014–2017 nieznacznie opóźniło rozpoczęcie nowego programu LIFE. W 2014 r. ogłoszono jednak pomyślnie pierwsze zaproszenie do składania wniosków. Wyniki i skutki uzyskane w ramach programów WRF na lata 2007–2013 Osiągnięcia przedstawione poniżej opierają się głównie na najnowszych dostępnych informacjach z monitorowania dotyczących realizacji programów. W 2014 r. sektor rolny odczuł spadek cen towarów rolnych i cen energii oraz w znaczący sposób odczuł skutki zakazu dotyczącego unijnych produktów spożywczych wprowadzonego przez Rosję w sierpniu 2014 r. Mimo tej trudnej sytuacji gospodarczej dzięki WPR zapewniono, aby dochód z działalności rolniczej UE zmniejszył się jedynie w ograniczonym stopniu. Płatności bezpośrednie oraz działania WPR podjęte niezwłocznie po wprowadzeniu przez Rosję zakazu przyczyniły się do ustabilizowania rynków. W UE-27 dochód z działalności rolniczej spadł o 8 % w latach 2003–2013 i utrzymuje się poniżej średniej w UE. Chociaż dochód z działalności rolniczej zmniejszył się w UE-15, w tym samym okresie wzrósł on jednak o 43 % w UE-12 (choć z dużo niższej podstawy). Szacuje się, że dochód z działalności rolniczej byłby o 22 % niższy w UE-27, gdyby nie wsparcie bezpośrednie w ramach WPR, jednak z dużymi różnicami między poszczególnymi państwami członkowskimi, w zależności od struktury gospodarstw. W ramach WPR w dalszym ciągu promowano zrównoważone zarządzanie zasobami naturalnymi i działaniami w dziedzinie klimatu za pośrednictwem powiązanych wymogów łączących płatności bezpośrednie na rzecz rolników spełniających wymogi z podstawowymi normami dotyczącymi środowiska, bezpieczeństwa żywności, zdrowia zwierząt i roślin oraz dobrostanu zwierząt, jak również za pośrednictwem dedykowanych środków rozwoju obszarów wiejskich, takich jak środki rolnośrodowiskowe i rolnictwo ekologiczne. Rozszerzenie powierzchni w ramach programów rolnośrodowiskowych w okresie programowania obejmującym lata 2007–2013 (46,9 mln ha stanowiące ponad 25 % referencyjnej powierzchni gruntów wykorzystywanych rolniczo w UE-27 w 2013 r.) odegrało istotną rolę w poprawie efektywności środowiskowej rolnictwa unijnego. Emisje z sektora rolnego w dalszym ciągu ulegały zmniejszeniu, a średnie roczne tempo spadku wynosiło 1,7 % w latach 2001–2012. Zmniejszał się także udział rolnictwa w całkowitej emisji netto. W ramach WPR promowano także zrównoważony rozwój terytorialny w UE za pomocą różnych instrumentów. Na przykład wsparcie dochodów zapewnione zdecydowanej większości 12 mln gospodarstw rolnych i związanych z nimi 25 mln osób stanowi kluczowy element dla utrzymania zatrudnienia. Ponadto wsparcie innowacji przyznano jak dotąd 136 000 gospodarstw, które wprowadziły nowe produkty lub technologie w swojej działalności rolniczej, takim jak nowy zaawansowany zakład produkcji bioetanolu w Estonii przetwarzający odpady roślinne i buraki cukrowe. Nowy zakład stworzył 20 dodatkowych miejsc pracy w regionie i obecnie jest w stanie wyprodukować 5 000 litrów bioetanolu dziennie z przetwarzania odpadów roślinnych i buraka cukrowego, co jest wyraźną oznaką efektywności inwestycji. Jeżeli chodzi o EFR (poprzednik EFMR), jego realizacja uległa spowolnieniu, zwłaszcza w większości państw członkowskich położonych nad Morzem Śródziemnym i Czarnym ze względu na pogorszenie koniunktury finansowej i gospodarczej. Dowodem na to jest fakt, że do końca maja 2014 r. państwa członkowskie rozdysponowały jedynie 85 % całkowitych środków, nadal pozostawiając znaczną część EFR do przydzielenia. Oznacza to, że pełne osiągnięcie celów programu jest mało prawdopodobne, mimo działań naprawczych podejmowanych przez Komisję od lipca 2012 r., takich jak przyjęcie poprawek do programów operacyjnych w celu dostosowania poziomów współfinansowania, przesunięcia środków pomiędzy priorytetami i uwzględnienia automatycznego umorzenia. Procesy przetwarzania stanowią blisko 17 % zobowiązań EFR i są najczęściej stosowanym środkiem EFR. Poprzez zapewnienie wsparcia finansowego prawie jednej trzeciej wszystkich inwestycji w sektorze EFR przyczynił się do dobrych wyników gospodarczych unijnego sektora przetwórstwa rybnego, który według danych z 2014 r. przynosi dochód w wysokości 27,9 mld EUR. Z badania dotyczącego osi 4 w ramach EFR wynika, że zrównoważony rozwój obszarów rybołówstwa i akwakultury daje obiecujące, pozytywne wyniki. Większość z 312 RLGD (rybackich lokalnych grup działania) prowadzi aktywną działalność, a do końca 2014 r. zatwierdzono ponad 9 800 projektów, co stanowi znaczny wzrost w stosunku do 6 363 projektów zatwierdzonych do końca 2013 r. . Szacuje się również, że doprowadziłoby to do utworzenia ponad 200 nowych przedsiębiorstw przy wsparciu w ramach osi 4 oraz do utworzenia około 7 300 nowych miejsc pracy, natomiast dodatkowych 12 500 miejsc pracy zostałoby utrzymanych przy szacunkowym koszcie 32 000 EUR za utworzone lub utrzymane miejsce pracy. EFR pomógł także osiągnąć lepszą równowagę między zdolnością połowową a dostępnymi zasobami rybnymi, przyczyniając się do trwałego zaprzestania działalności przez około 4 100 statków rybackich do maja 2014 r., co stanowi wzrost o 2,5 % w ciągu jednego roku. W odniesieniu do ostatniego roku programowania programu LIFE+ (poprzednik – program LIFE) w 2014 r. Komisja zatwierdziła środki finansowe dla 225 nowych projektów. Wybrane projekty zostały przedstawione przez beneficjentów ze wszystkich 28 państw członkowskich UE i obejmują działania w dziedzinie ochrony przyrody, zmiany klimatu, polityki ochrony środowiska, a także popularyzowanie zagadnień związanych ze środowiskiem w UE. Całkowity koszt inwestycji wynosi około 589,3 mln EUR, z czego 282,6 mln EUR zapewni UE. Aspekty operacyjne związane z wynikami działalności W 2014 r. Trybunał Obrachunkowy opublikował cztery sprawozdania specjalne obejmujące obowiązki Komisji w dziedzinach takich jak rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich . Trybunał zalecił między innymi zwiększenie skuteczności i efektywności inwestycji oraz wzmocnienie systemów monitorowania i oceny w ramach WPR. Komisja uwzględniła zalecenia Trybunału podczas przygotowywania programów na lata 2014–2020. W odniesieniu do WPR wprowadzono wzmocnione ramy monitorowania i oceny, co pozwoli na lepsze śledzenie skuteczności i efektywności finansowanych interwencji. Po raz pierwszy ramy monitorowania i oceny obejmą całą WPR (oba filary) i będą zawierały zbiór wskaźników produktów, rezultatów i oddziaływań, który będzie pomocny podczas oceny osiągniętych celów ogólnych polityki.

Zgodnie z ogólną oceną europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, EFMR jest także funduszem bardziej zorientowanym na wyniki w okresie 2014–2020. Proces programowania zorganizowano w sposób bardziej systematyczny poprzez jasną logikę interwencji, wykorzystując hierarchię priorytetów unijnych, cele szczegółowe i środki. Te z kolei przekładają się na wspólne wskaźniki finansowe, wskaźniki produktów i rezultatów, które będą ściśle monitorowane w ramach wzmocnionego systemu monitorowania i oceny. W odniesieniu do EFR w swoim sprawozdaniu Trybunał Obrachunkowy wykazał, że instrument nie był w stanie zapewnić odpowiedniego stosunku wartości do ceny i skutecznego wsparcia na rzecz zrównoważonego rozwoju akwakultury. Audytorzy stwierdzili, że zazwyczaj w ramach projektów nie osiągano planowanych rezultatów. Aby zapewnić właściwe wydatkowanie funduszy unijnych dostępnych na rozwój akwakultury Komisja zwróciła się do organów krajowych o przygotowanie wieloletnich krajowych planów rozwoju akwakultury w każdym państwie członkowskim na podstawie strategicznych wytycznych . Zgodnie z uwarunkowaniami ex ante dotyczącymi akwakultury Komisja nie przyjmie programów operacyjnych dotyczących EFMR, chyba że państwa członkowskie dostarczyły odpowiednie wieloletnie krajowe plany strategiczne na rzecz promowania zrównoważonego rozwoju akwakultury, w stosownych przypadkach. Mając na uwadze zapewnienie sprawnego rozpoczęcia realizacji nowych programów w ramach tego działu budżetowego Komisja wprowadziła także pewne dodatkowe zmiany operacyjne na szczeblu roboczym. W 2012 r. utworzono „grupę zadaniową ds. rozwoju obszarów wiejskich po 2013 r.” w celu zapewnienia pomocy państwom członkowskim w przygotowaniu programów rozwoju obszarów wiejskich na lata 2014–2020. Od 2012 r. posiedzenia grupy zadaniowej odbywają się regularnie m.in. w celu opracowania wytycznych zarówno dla państw członkowskich w sprawie treści polityki, jak i dla urzędników w odniesieniu do oceny przedstawionych programów (np. szczegółowe listy kontrolne dla wszystkich działań na rzecz rozwoju obszarów wiejskich). Ponadto utworzono „radę zgodności”. Rada zapewniła spójne podejście do wybranych istotnych kwestii, takich jak synergie i komplementarność planowanych interwencji z interwencjami prowadzonymi w ramach pierwszego filaru WPR i innych funduszy unijnych, proponowane podejście do realizacji określonych działań na rzecz rozwoju obszarów wiejskich itp. W 2014 r. Komisja delegowała znaczną część swojego budżetu objętego zarządzaniem bezpośrednim na Agencję Wykonawczą ds. Małych i Średnich Przedsiębiorstw (EASME) w obszarze kontroli, doradztwa naukowego i zintegrowanej polityki morskiej. Na podstawie oceny kosztów i korzyści oczekuje się, że skorzystanie z usług agencji wykonawczej pozwoli zaoszczędzić prawie 5 mln EUR w okresie programowania obejmującym lata 2014–2020, w porównaniu z wewnętrznym scenariuszem. Od dnia 1 maja 2014 r. cześć programu LIFE także przekazano EASME. Część programu przekazana agencji dotyczy wdrożenia dotacji na działanie przeznaczonych na tzw. projekty tradycyjne i projekty z zakresu budowania zdolności oraz dotacji na działalność dla organizacji pozarządowych w ramach nowej podstawy prawnej. Przekazanie to pozwoli EASME na zidentyfikowanie synergii między programem LIFE, programem „Horyzont 2020” i innymi programami, którymi zarządza. 2.3 Bezpieczeństwo i obywatelstwo (dział budżetowy 3) Programy objęte działem budżetowym 3 zużywają niewielką część budżetu UE (1,2 % budżetu na działy budżetowe 1–4 na 2014 r.) i są realizowane w trybie zarządzania bezpośredniego lub dzielonego. Programy mają na celu wspieranie ambitnych celów politycznych, takich jak utworzenie otwartej i bezpiecznej UE, utworzenie europejskiej przestrzeni sprawiedliwości i praw, poprawa zdrowia obywateli UE, ochrona konsumentów i promowanie młodzieży, kultury i dialogu z obywatelami. Ze względu na ich małą wielkość budżetów tych nie można bezpośrednio powiązać z osiągnięciem tych celów. Jeżeli chodzi o środki na zobowiązania budżetowe, na dział budżetowy 3 na 2014 r. przeznaczono kwotę 1,49 mld EUR. Program Środki na zobowiązania budżetowe w 2014 r. (mln EUR) Fundusz Azylu, Migracji i Integracji (AMIF) 403,3 Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ISF) 399,1 Żywność i pasze 253,4 Program „Prawa, równość i obywatelstwo” 55,3 Program „Wymiar sprawiedliwości” 47,0 Unijny mechanizm ochrony ludności 28,2 Europa dla Obywateli 25,6 Program na rzecz konsumentów 24,1 Inne działania i programy, systemy IT, agencje 259,1 Ogółem 1 495 Wdrażanie Funduszu Azylu, Migracji i Integracji (AMIF) oraz Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ISF) ucierpiało z powodu opóźnień w przyjęciu ram prawnych: akty podstawowe, delegowane i wykonawcze przyjęto w kwietniu oraz w okresie od lipca do października 2014 r. Roczne programy prac, w których określono priorytety finansowania dla obu funduszy, przyjęto w sierpniu 2014 r. Na tej podstawie Komisja zatwierdza programy krajowe dla państw członkowskich: do kwietnia 2015 r. zatwierdzono łączną liczbę 22 z 58 programów krajowych, a pozostałe mają być zatwierdzone do końca 2015 r. Program „Kreatywna Europa” wdrożono prawie tak samo jak zaplanowany i zrealizowany projekt VALOR (system IT służący rozpowszechnianiu rezultatów) z pierwszymi projektami w czwartym kwartale roku. W ramach innych programów, takich jak program „Wymiar sprawiedliwości” i program „Prawa, równość i obywatelstwo”, w 2014 r. udało się jedynie podpisać kilka umów o udzielenie dotacji. Nie powinno to jednak wpłynąć na ogólne wykorzystanie środków budżetowych w 2014 r., które będzie kontynuowane w 2015 r.. Wyniki i skutki uzyskane w ramach programów WRF na lata 2007–2013 Z oceny ex post Instrumentu Finansowego Ochrony Ludności oraz wspólnotowego mechanizmu ochrony ludności, będących poprzednimi wersjami unijnego mechanizmu ochrony ludności, wynika, że skoordynowane mechanizmy reagowania na szczeblu UE stanowiły skuteczną i skoordynowaną pomoc. Jeżeli chodzi o europejską wartość dodaną, w ocenie stwierdzono, że 83 % projektów nie zostałoby zrealizowanych bez dofinansowania UE, mimo że są one bardzo istotne, gdyż zacieśniają współpracę między uczestniczącymi państwami; projekty te uzupełniają braki w krajowych zdolnościach do reagowania i zwiększają widoczność UE. Przeprowadzono także oceny dotyczące programu „Lepsze szkolenia na rzecz bezpieczniejszej żywności” i „Europejskiego Roku Obywateli – 2013”. W pierwszej ocenie stwierdzono, że jakość szkoleń jest wysoka (85 % uczestników wyraziło duże zadowolenie), zaś koszty programu są zasadniczo zgodne z innymi podobnymi programami. W ocenie podkreślono jednak także, że można było zwiększyć skuteczność poprzez lepsze ukierunkowanie na uczestników i szersze rozpowszechnianie. W drugiej ocenie stwierdzono, że zasoby finansowe przeznaczone na realizację Roku Obywateli w 2013 r. nie były wystarczające, aby zrealizować ambicje inicjatywy i zagroziły jego trwałości. Poszczególne działania okazały się jednak skuteczne pod względem zwiększania świadomości obywateli w zakresie ich praw w UE. Aspekty operacyjne związane z wynikami działalności Dwa sprawozdania specjalne Trybunału Obrachunkowego obejmowały programy finansowane w dziedzinie migracji, azylu i bezpieczeństwa wewnętrznego. Stwierdzono, że Fundusz Granic Zewnętrznych (EBF) przyczynił się do zarządzania granicami zewnętrznymi i promował solidarność finansową. W sprawozdaniu podkreślono także, że europejska wartość dodana była ograniczona i nieskuteczna ze względu na częściowo nieefektywne systemy zarządzania państw członkowskich i brak monitorowania. Drugie sprawozdanie z badania dotyczyło wdrożenia Systemu Informacyjnego Schengen II. W tym przypadku Trybunał stwierdził, że Komisja wprowadziła system centralny ponad sześć lat później niż pierwotnie planowano, a jego koszt był ośmiokrotnie wyższy niż początkowo szacowany budżet. Opóźnienie i nadmierne wydatki były w dużej mierze spowodowane przez trudne warunki zarządzania, które ograniczyły zdolność Komisji do rozwiązywania problemów operacyjnych. W 2014 r. Komisja wprowadziła kilka środków w celu wykorzystania doświadczeń zdobytych podczas poprzednich programów i odtworzenia najlepszych praktyk. Na przykład Komisja włączyła obowiązkowe wskaźniki monitorowania skuteczności i efektywności do podstawy prawnej Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Powinno to wzmocnić proces gromadzenia dowodów, zapewniając w ten sposób dane ilościowe stanowiące podstawę przyszłych ocen. Uwzględniono zalecenia zawarte w ocenie zewnętrznej dotyczące Instrumentu Finansowego Ochrony Ludności, a niektóre z nich włączono do projektu unijnego mechanizmu ochrony ludności. Priorytetowe znaczenie przypisuje się obecnie np. ćwiczeniom, szkoleniom, projektom i wymianie ekspertów, co powinno wzmocnić działanie mechanizmu.

W ramach innych programów także podjęto konkretne działania mające na celu zwiększenie ich skuteczności i efektywności. Na przykład w ramach programów w dziedzinie ochrony zdrowia i konsumentów uzyskano dostęp do platformy informatycznej programu „Horyzont 2020” w celu zarządzania dotacjami, co spowodowało oszczędności w wysokości około 60 osobodni w trakcie oceny i na etapie składania wniosków, stanowiące około 2 % całkowitych kosztów zasobów ludzkich jednostki. Ogólnie rzecz biorąc podjęto także wysiłki w celu zmniejszenia obciążeń administracyjnych nakładanych na uczestników oraz zmniejszenia kosztów i błędów po stronie Komisji.

2.4 Globalny wymiar Europy (dział budżetowy 4) W ramach programów objętych linią budżetową 4 i Europejskim Funduszem Rozwoju finansuje się różne wymiary polityki zewnętrznej UE. Ważna część finansowania w ramach działu budżetowego 4 jest pośrednio zarządzana i realizowana przez organizacje trzecie, takie jak organizacje ONZ, natomiast pozostałe części są albo bezpośrednio zarządzane przez Komisję (głównie dotacje) albo pośrednio przez państwa beneficjentów lub w ramach zarządzania dzielonego. Jeżeli chodzi o środki na zobowiązania budżetowe, na linię budżetową 4 na 2014 r. przeznaczono kwotę 8,3 mld EUR, co stanowi 6,3 % całkowitego budżetu UE na 2014 r. na działy budżetowe 1–4. Program Środki na zobowiązania budżetowe w 2014 r. (mln EUR) Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju (DCI) 2 345,0 Europejski Instrument Sąsiedztwa (ENI) 2 315,0 Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA) 1 478,6 Pomoc humanitarna 1 081,7 Instrument na rzecz przyczyniania się do Stabilności i Pokoju (IcSP) 276,8 Operacje w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB) 301,1 Inne 515,3 OGÓŁEM 8 313,5 Europejski Fundusz Rozwoju jest finansowany spoza budżetu UE. Najważniejsze programy w kategoriach finansowych przyczyniają się do osiągnięcia podstawowego celu unijnego w zakresie pomocy rozwojowej, tj. „zmniejszenia, a docelowo, likwidacji ubóstwa” (art. 208 TFUE). Do programów tych należą Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju; Europejski Fundusz Rozwoju i Europejski Instrument Sąsiedztwa (ENI), przy czym ten ostatni obejmuje również szeroki zakres celów dotyczących reform, przyczyniając się do reform politycznych, integracji gospodarczej i zarządzania migracjami. Do innych programów istotnych pod względem finansowym zalicza się Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA) zapewniający wsparcie krajom przystępującym w celu przygotowania ich do członkostwa w UE; pomoc humanitarna, która zapewnia