PL    PL PL 
PL    PL  KOMISJA EUROPEJSKA 
Bruksela, dnia 9.3.2010 
SEK(2010) 198 
  
DOKUMENT ROBOCZY S ŁUŻB KOMISJI 
STRESZCZENIE OCENY SKUTKÓW 
  
Dokument uzupe łniający 
  
decyzję Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiaj ącą działanie Unii Europejskiej na 
rzecz znaku dziedzictwa europejskiego 
 
{KOM(2010) 76 wersja ostateczna} 
{SEK(2010) 197}  
PL 2   PL STRESZCZENIE  
Niniejsza ocena skutków uzupe łniać będzie wniosek dotycz ący decyzji Parlamentu 
Europejskiego i Rady ustanawiaj ącej działanie Unii Europejskiej na rzecz znaku 
dziedzictwa europejskiego. 
1. OPIS ZAGADNIENIA  
Pierwotna koncepcja znaku dz iedzictwa europejskiego (ang. European Heritage 
Label  - EHL) powsta ła jako jedno z rozwi ązań problemu ró żnicy między sposobem 
postrzegania UE przez obywateli, a jej rzeczywisto ścią. Różnica ta wynika w du żym 
stopniu z niewiedzy na temat historii Eu ropy, roli UE i sposobu funkcjonowania jej 
instytucji.  
W związku z tym w kwietniu 2006 r. ustanowiony zosta ł odpowiedni program w 
ramach inicjatywy mi ędzyrządowej. Do dzi ś znak przyznano łącznie 64 obiektom 
mieszczącym się w 17 państwach cz łonkowskich UE, a tak że w Szwajcarii. Celem 
pierwotnej koncepcji EHL by ło wykorzystanie potencja łu dziedzictwa kulturowego 
do wzmocnienia poczucia przynale żności obywateli do Europy oraz do 
propagowania to żsamości europejskiej. Ju ż jednak na samym pocz ątku było 
oczywiste, że zbliżenie obywateli do UE nie b ędzie możliwe wyłącznie dzięki tej 
jednej inicjatywie. Zosta ła ona raczej zaproponowana jako jedna z inicjatyw w 
dziedzinie komunikacji, e dukacji, kultury i budowania pos tawy obywatelskiej, które 
starają się zaradzić temu samemu problemowi.  
Dochodzimy tym samym do jego drugie go aspektu, a mianowicie do faktu, że 
odczytywanie czy interpretacja znaczenia europejskiego dziedzictwa kulturowego, w 
tym najbardziej symbolicznych obiektów wspólnego dziedzictwa, ma nadal w du żym 
stopniu wyd źwięk narodowy. Europejski wymiar na szego wspólnego dziedzictwa nie 
jest wystarczaj ąco podkre ślany – nie wykorzystuje si ę też w pełni jego mo żliwości 
przy nawi ązywaniu dialogu mi ędzykulturowego. Ten stan rzeczy zosta ł wyraźnie 
potwierdzony przez ministrów kultury, którzy zapocz ątkowali mi ędzyrządową 
inicjatywę na rzecz EHL. Mia ła ona przynie ść rozwiązanie tego problemu poprzez 
wyszukanie i wyznaczenie obiektów, które odegra ły kluczow ą rolę w budowaniu i 
jednoczeniu Europy, jak równie ż przez promowanie ich europejskiej wymowy, 
rozwijanie ich potencja łu edukacyjnego oraz zach ęcanie do wymiany do świadczeń i 
najlepszych praktyk.  
Inicjatywa mi ędzyrządowa nie da ła jednak dotychczas konkr etnych wyników. 
Wynika to po cz ęści z faktu, że idea EHL powsta ła niedawno, natomiast problem, 
który stara si ę rozwiązać, jest złożony i głęboko zakorzeniony. Ponadto inicjatywa ta 
jest jeszcze daleka od pe łnego wykorzystania swoich mo żliwości, a w trakcie jej 
realizacji pojawi ło się wiele niedoci ągnięć, które nale ży usunąć. Sytuacja ta zosta ła 
potwierdzona w ocenie inicjatywy dokonanej przez konsultanta zewn ętrznego – 
firmę ECOTEC w ramach dzia łań pomocniczych dla nini ejszej oceny skutków. Z 
oceny tej wynika na przyk ład, że w rezultacie aktualnych procedur wyboru charakter 
wybranych obiektów, ich stosowno ść oraz dzia łalność znacznie si ę różnią, a w 
niektórych przypadkach s ą niejasne. Ponadto stwierdzono, że inicjatywa nie jest 
wystarczaj ąco rozpoznawalna nawet dla g łównych zainteresowanych podmiotów z 
PL 3   PL sektora dziedzictwa kulturowego i że osiągnięto niewielkie post ępy w kwestii 
wymiaru edukacyjnego czy tw orzenia sieci kontaktów mi ędzy obiektami 
opatrzonymi znakiem. Aby osi ągnąć konkretne wyniki i wywrze ć pewien wp ływ, 
należy podjąć bardziej aktywne dzia łania i podnie ść jakość inicjatywy. 
2. ANALIZA ZASADY POMOCNICZO ŚCI 
Rada Ministrów Unii Europejskiej, podczas  spotkania w dniu 20 listopada 2008 r., 
przyjęła konkluzje, w których zach ęca Komisj ę Europejsk ą, aby przedstawi ła jej 
„odpowiedni wniosek dotycz ący stworzenia przez Uni ę Europejsk ą „znaku 
dziedzictwa europejskiego” i okre ślający uwarunkowania praktyczne odno śnie do 
realizacji tego projektu”.  
Podstawa prawna ustanowienia EHL zaw arta jest w art. 167 Traktatu o 
funkcjonowaniu Unii Eu ropejskiej. Stanowi on, że Unia „przyczynia si ę do rozkwitu 
kultur pa ństw członkowskich, w poszanowaniu ich ró żnorodności narodowej i 
regionalnej, równocze śnie podkre ślając znaczenie wspólnego dziedzictwa 
kulturowego”. UE powinna równie ż zachęcać państwa członkowskie do „wspó łpracy 
w dziedzinie kultury” oraz, „je śli to niezb ędne, wspiera ć i uzupełniać ich działania”. 
Zgodnie z konkluzjami Rady pa ństwa członkowskie uczestniczy łyby w tej 
inicjatywie na zasadzie dobrowolno ści. Oczekuje si ę, że zaanga żowanie UE w 
inicjatywę EHL wzmocni wspó łpracę między państwami cz łonkowskimi i przyczyni 
się tym samym do opracowania i stosow ania nowych, wspólnych, jasnych i 
przejrzystych kryteriów wyboru, jak równie ż nowych procedur wyboru i 
monitorowania inicjatywy, gwarantuj ąc tym stosowno ść obiektów w świetle 
obranych celów. Wy żej wspomniane wyniki oceny aktualnej inicjatywy pokaza ły, że 
celu tego nie mo żna było osiągnąć w ramach ustale ń międzyrządowych. Oczekuje 
się, że inną korzyścią z działania UE b ędzie większa liczba pa ństw członkowskich 
uczestnicz ących w inicjatywie oraz rozwi ązanie problemów zwi ązanych z obecn ą 
rotacją sekretariatu. Powinno to przyczyni ć się do zwiększenia warto ści inicjatywy, 
podnosząc jej jakość, zwiększając wiarygodno ść i zapewniaj ąc długotrwały sukces. 
3. CELE DZIA ŁANIA UE 
Jak wspomniano powy żej, brak komunikacji mi ędzy UE i jej obywatelami jest 
problemem wieloaspektowym i sk omplikowanym, którego nie mo żna rozwi ązać 
jedynie za pomoc ą samej inicjatywy EHL. Kwestia ta jest przedmiotem wielu 
uzupełniających się inicjatyw i nale ży podkreślić, że EHL z pewno ścią nie wywrze 
tak dużego wpływu, jak np. wymiany studentów lub nauka j ęzyków obcych. 
Zdecydowano zatem o ustaleniu dla odnow ionego EHL czterech poziomów celów, 
przy czym cele ogólne odzwierciedlaj ą ogólne za łożenia EHL i w łączają je do 
szerszej agendy politycznej UE, natomiast cele po średnie wyra żają największy 
możliwy wpływ, jaki EHL mo że wywrze ć samodzielnie. Na poziomie bardziej 
podstawowym przewidziano cele szczegó łowe i operacyjne. 
3.1. Cele ogólne 
Wzmocnienie u obywateli europejskich poczucia przynale żności do Unii 
Europejskiej, opartego na wspólnych elemen tach historii i dzie dzictwa kulturowego, 
a także na uznaniu walorów ró żnorodności. 
PL 4   PL Wspieranie dialogu mi ędzykulturowego 
3.2. Cele pośrednie 
Podniesienie warto ści i rangi obiektów, które odegra ły kluczow ą rolę w historii i 
budowaniu Unii Europejskiej.  
Ułatwianie obywatelom europejskim zrozumie nia procesu integracj i europejskiej, a 
także poznania ich wspólnego, a jednocze śnie różnorodnego dziedzictwa 
kulturowego, szczególnie tego zwi ązanego z warto ściami demokratycznymi i 
prawami cz łowieka będącymi istot ą integracji europejskiej. 
3.3. Cele szczegó łowe 
Zwiększenie europejskiego wymiaru obiektów 
Podnoszenie świadomości wspólnego dziedzictwa kulturowego u osób m łodych 
Ułatwianie wymiany do świadczeń i najlepszych praktyk w ca łej Europie. 
Rozszerzenie dost ępu do obiektów dziedzictwa kulturowego na ogó ł społeczeństwa, 
szczególnie na osoby m łode. 
Intensyfikacja dialogu mi ędzykulturowego, szczególnie w śród osób m łodych, 
poprzez edukacj ę kulturaln ą, artystyczn ą i historyczn ą. 
Umożliwianie synergii dziedzictwa kulturowego i wspó łczesnej twórczo ści i 
kreatywno ści 
Wkład w atrakcyjno ść i zrównowa żony rozwój regionów 
3.4. Cele operacyjne 
a) Ustalenia praktyczne zwi ązane z EHL 
Zagwarantowanie stosowania wspólnych, ja snych i przejrzystych kryteriów wyboru 
obiektów 
Dążenie do równomiernego rozmieszczenia znaków w ca łej Unii Europejskiej  
Wprowadzenie procedury monitoro wania w celu zagwarantowania wype łniania 
zobowiązań podjętych przez obiekty opatrzone znakiem. 
Zwiększenie komplementarno ści względem innych inicjatyw w zakresie dziedzictwa 
kulturowego, przede wszystkim poprzez w łaściwą komunikacj ę z odpowiednimi 
organami mi ędzynarodowymi. 
Dopilnowanie, aby ustalenia praktyczne pozosta ły jasne i elastyczne na poziomie UE 
i jej państw członkowskich. 
Większe eksponowanie inicjatywy na poziomie europejskim, w szczególno ści przez 
uruchomienie strony internetowej. 
PL 5   PL Rozwój transnarodowych sieci obiektów w celu podniesienia ich rangi europejskiej i 
uruchomienia wymiany na poziomie europejskim 
b) Działalność obiektów opatrzonych znakiem 
Rozwój europejskiego wymiar u obiektów poprzez odpowiednie dzia łania 
informacyjne i wieloj ęzyczne oznakowanie 
Opracowanie programów dzia łań edukacyjnych 
Prowadzenie dzia łań marketingowych i promuj ących obiekty jako cel podró ży 
turystycznych na poziomie lokalnym, krajowym i europejskim. 
Ułatwianie dost ępu do obiektów dzi ęki ich odpowiedniemu dostosowaniu, 
udogodnieniom dla zwiedzaj ących, szkoleniom personelu i uprzywilejowanemu 
dostępowi dla osób m łodych. 
Opracowanie programów akcj i kulturalnych: wydarze ń, festiwali, pobytów 
„artystów-rezydentów”. 
4. WARIANTY STRATEGICZNE  
W konkluzjach Rady nadmieniono, że w nowym EHL powinno si ę zachowa ć 
„elastyczne i proste warunki zarz ądzania, zgodne z zasad ą pomocniczo ści”. Tę 
konieczno ść ograniczenia kosztów zarówno na poziomie krajowym, jak i 
europejskim, sygnalizowano cz ęsto w trakcie procesu konsultacji; sta ła się ona 
jeszcze bardziej wyra źna w kontek ście aktualnego kryzysu finansowego i 
gospodarczego, który sprawi ł, że w najbli ższych latach ma ło prawdopodobne b ędzie 
znalezienie funduszy na EHL na poz iomie krajowym i unijnym. W zwi ązku z 
powyższym wykluczono wariant kontynuacji EHL jako inicjatywy mi ędzyrządowej 
otrzymującej znaczne wsparcie z UE na cel prowadzenia obiektów i tworzenia 
między nimi sieci kontaktów. Nie wzi ęto też pod uwag ę wariantu przewiduj ącego 
przekszta łcenie EHL w inicjatyw ę UE, w ramach której obiekty otrzymywa łyby 
znaczne wsparcie finansowe.  
W wyniku pocz ątkowego procesu wyszukiwania rozwi ązań zidentyfikowano trzy 
realistyczne i mo żliwe do wykonania warianty, przy czym jeden z nich dzieli si ę na 
trzy podwarianty. Ka żdy z wariantów wywar łby bardzo ograniczony wp ływ na 
budżet UE i wszystkie trzy uwzgl ędniają zasady pomocniczo ści i proporcjonalno ści. 
4.1. Wariant 1: Utrzymanie stanu obecnego (poziom bazowy) 
Inicjatywa zachowuje charakter mi ędzyrządowy, a jej sekretariat, niefinansowany 
przez UE, prowadzony jest w pa ństwach uczestnicz ących na zasadzie rotacji. Nie 
podejmuje si ę żadnych dzia łań unijnych.  
4.2. Wariant 2: Utrzymanie stanu obecnego przy ograniczonym wsparciu 
finansowym UE  
Inicjatywa zachowuje charakter mi ędzyrządowy przy ograniczonym wsparciu 
finansowym z bud żetu unijnego pokrywaj ącego część bieżących kosztów 
PL 6   PL sekretariatu, cz ęść kosztów komunikacji, spotka ń ekspertów oraz tworzenia i 
utrzymywania sieci kontaktów. Środki finansowe pochodzi łyby z aktualnego lub 
przyszłego programu Kultura. 
4.3. Wariant 3: EHL zostaje przekszta łcony w inicjatyw ę UE na mocy decyzji Rady 
i Parlamentu  
W decyzji tej zosta łyby określone cele i zasady dotycz ące nowego znaku, wspólne 
kryteria wyboru, procedury wyboru i monitorowania oraz podzia ł obowiązków i 
odpowiedzialno ści między państwami cz łonkowskimi i Komisj ą. Komisja 
zapewniłaby prowadzenie sekretariatu. Prze znaczono by niewielkie wsparcie 
finansowe na rzecz tworzenia i utrzymyw ania sieci transnarodowych kontaktów, 
poprzez zaproszenia do sk ładania wniosków lub organizacj ę przez Komisj ę spotkań 
ekspertów. Komisja by łaby równie ż odpowiedzialna za komunikacj ę i eksponowanie 
EHL na poziomie europejskim. 
W zależności od różnych wskazanych podczas fazy konsultacji procedur wyboru i 
monitorowania mo żliwe są trzy podwarianty:  
3a) wybór obiektów nale ży do państw członkowskich i odbywa si ę na podstawie 
wspólnych, jasnych i przejrzystych kryteriów. Co roku pa ństwa członkowskie 
proponują pewną maksymaln ą liczbę obiektów do pu łapu przyznanego danemu 
państwu. Obiekty te s ą następnie zatwierdzane przez UE. Monitorowanie le ży w 
gestii państwa członkowskiego. Rol ą Komisji jest zapewnienie koordynacji mi ędzy 
państwami cz łonkowskimi i bezproblemowe st osowanie procedur oraz 
przestrzeganie ustale ń praktycznych. 
3b) Obiekty wybiera komitet ekspertów na szczeblu europejskim w ramach otwartej 
procedury wyboru, nie uwzgl ędniając lokalizacji obiektów kandyduj ących w 
konkretnym pa ństwie. W ci ągu danego roku przyznawano by tylko pewn ą określoną 
liczbę znaków. Monitorowanie odbywa łoby się na poziomie europejskim.  
3c) Po wst ępnej selekcji obiektów przez pa ństwa członkowskie ostateczny wybór 
dokonywany by łby przez niezale żny panel na poziomie unijnym. Monitorowanie 
należałoby głównie do pa ństw członkowskich, jednak nadzór i przegl ąd leżałyby w 
gestii niezale żnego panelu; istnia łaby możliwość cofnięcia przyznanego znaku.  
5. OCENA SKUTKÓW  
W celu dokonania oceny skutków zidentyfikow ano zakres potencjalnych skutków we 
współpracy z konsultantem zewn ętrznym. Zosta ły one zaczerpni ęte z różnych źródeł 
takich jak opracowania dotycz ące znaczenia kultury i dziedzictwa kulturowego, 
analiza celów EHL oraz opinie i punkt  widzenia osób, organizacji i pa ństw 
członkowskich, które uczestniczy ły w procesie konsultacji. 
Omówiono nast ępujące skutki: 
5.1. Skutki socjalne / spo łeczne 
Zwiększony dost ęp do zasobów dziedzictwa kulturowego 
PL 7   PL Zwiększony dost ęp osób młodych do dziedzictwa 
Zwiększone zainteresowanie wspólnym dz iedzictwem europejskim i bogatsza 
wiedza na ten temat 
Lepsze zrozumienie europejskiej ró żnorodności kulturowej 
Intensyfikacja dialogu mi ędzykulturowego 
Silniejsze poczucie przynale żności do Unii Europejskiej 
Szersze uczestnictwo w procesie demokratycznym 
5.2. Skutki ekonomiczne: 
Korzyści dla miejscowej bran ży turystycznej dzi ęki wzrostowi zatrudnienia 
Tworzenie powi ązań z branżami związanymi z kultur ą i twórczo ścią 
Wzrost innowacyjno ści i twórczo ści 
5.3. Oddziaływanie na środowisko naturalne 
Negatywne skutki wywo łane zbyt intensywnym ruchem turystycznym 
Ochrona dziedzictwa kulturowego Analiza ró żnych skutków wykaza ła, że głównymi bezpo średnimi skutkami 
funkcjonowania EHL b ędą skutki socjalne. Pocz ątkowo nale żałoby postrzega ć 
korzyści ekonomiczne raczej jako skutki drugorz ędne lub po średnie, co nie powinno 
przeszkodzi ć pań
stwom cz łonkowskim w bardziej aktywnym d ążeniu do ich 
osiągnięcia. Zdolno ść EHL do znacznego zwi ększenia liczby zwiedzaj ących dany 
obiekt mo że wzrosn ąć po pewnym czasie, jednak b ędzie to zale żeć od jakości, 
wiarygodno ści i presti żu, jakie osi ągnie ta inicjatywa. Oddzia ływanie na środowisko 
raczej będzie nieznaczne. 
Analiza wykaza ła równie ż, że przekszta łcenie EHL w inicjatyw ę UE na mocy 
decyzji Rady i Parlamentu (w ariant 3) przyniesie wyra źną wartość dodaną i korzyści, 
których nie mog łyby osiągnąć państwa członkowskie przez samodzielne dzia łanie, 
nawet przy wsparciu finansowym UE. Je żeli chodzi o trzy podwarianty w ramach 
wariantu 3, ten polegaj ący na wyborze dokonywanym przez pa ństwa członkowskie i 
pracy sekretariatu prowadz onego przez UE (3a) przyniós łby prawdopodobnie mniej 
wyraźne efekty we wszystkich kategoriach skutków.  
Co do podwariantu 3b) (wybór wy łącznie na poziomie unijnym) i 3c) (wspólny 
wybór pa ństw członkowskich i UE), w ramach wariantu 3b) mo żna się spodziewa ć 
poprawy jedynie w kwestii lepszego zrozumienia ró żnorodności kulturowej, podczas 
gdy wariant 3c) umo żliwi prawdopodobnie popraw ę w wielu aspektach takich jak 
zwiększony dost ęp do zasobów dziedzictwa kulturowego, zwi ększony dost ęp osób 
młodych oraz, w perspektywie d ługoterminowej, korzy ści dla bran ży turystycznej, w 
tym wzrost zatrudnienia.  
PL 8   PL 6. PORÓWNANIE WARIANTÓW  
Po przegl ądzie prawdopodobnych skutków poszczególnych wariantów dokonano ich 
oceny pod k ątem trzech g łównych kryteriów: skuteczno ści, wydajno ści i spójno ści. 
W ramach tych ogólnych kryteriów nale żało jednak równie ż wziąć pod uwag ę serię 
podkryteriów. Stanowi ą one cz ęść kluczowych aspektów obecnej inicjatywy, 
konkluzji Rady, procesu konsultacji oraz wniosków wyci ągniętych z do świadczeń z 
innymi programami przyznaj ącymi znaki lub nagrody. Wybrane kryteria 
odzwierciedlaj ą wszystkie cele zaproponowane dla odnowionego EHL. 
Co się tyczy skuteczno ści wariantów wzi ęto pod uwag ę równomierne 
rozmieszczenie znaków we wszystkich pa ństwach cz łonkowskich, propagowanie 
europejskiego wymiaru obiektów, tworzenie mi ędzy nimi sieci kontaktów, 
eksponowanie i rang ę EHL, realizacj ę działań edukacyjnych oraz kulturalnych. 
Jeżeli chodzi o wydajno ść wariantów, przeanaliz owano procedury wyboru, 
możliwość spełnienia zobowi ązań i zgodno ść z zasadami, wymagane ustalenia 
administracyjne, skutki finansowe oraz komunikacj ę z innymi organami 
międzynarodowymi. 
Jeżeli natomiast chodzi o spójno ść wariantów, rozwa żono ewentualne ograniczenia 
korzyści społecznych, gospodarczych i ekologicznych, potencja ł synergii i 
komplementarno ści względem innych inicjatyw i mo żliwość uczestnictwa pa ństw 
spoza UE, cho ć udział ten byłby możliwy dopiero gdy inicjatywa b ędzie już w pełni 
operacyjna. 
Z porównania wariantów wynika, że i w tym przypadku podwarianty 3b) i 3c) 
powinny przynie ść największe korzy ści. Podwariant 3c) (po łączony wybór pa ństw 
członkowskich i na poziomie unijnym) jest korzystniejszy z tego wzgl ędu, że 
zagwarantowa łby bardziej równomierne rozmieszczenie obiektów w ca łej Europie, a 
więc zwiększyłby poczucie odpowiedzialno ści i zaanga żowanie wszystkich pa ństw 
członkowskich. Wariant ten by łby równie ż bardziej skuteczny w d ążeniu do 
większego eksponowania i wy ższej rangi EHL, jako że oba poziomy by łyby 
zaangażowanie w marketing i reklam ę. Ponadto w procedurach wyboru i 
monitorowania mo żna by wykorzystywa ć zasoby zarówno pa ństw członkowskich, 
jak i unijne, przy jednoczesnym  konsekwentnym stosowaniu  kryteriów. Wariant 3c) 
okazał się również najbardziej racjonalny pod wzgl ędem kosztów. 
6.1. Preferowany wariant strategiczny 
Na podstawie powy ższej oceny, jak równie ż wyników procesu konsultacji, 
stwierdzono, że preferowanym wariantem strategicznym dla EHL jest wariant 3c).  
7. MONITOROWANIE I OCENA  
Zasady monitorowania i oceny funkcjonowania EHL zawiera ć będą dwa elementy, 
które nale ży wymieni ć: 
Monitorowanie obiektów opatrzonych znakiem 
PL 9   PL Celem tego dzia łania jest upewnienie si ę, że obiekty opatrzone znakiem wywi ązują 
się ze zobowi ązań podjętych przy zg łoszeniu swojej kandydatury i przyznania im 
znaku. Monitorowanie b ędzie leżeć w gestii pa ństw członkowskich, które b ędą 
przekazywa ć jego wyniki europejskiemu panelowi. Je śli konkretny obiekt nie b ędzie 
wywiązywał się ze zobowi ązań, po okresie dialogu b ędzie można cofnąć przyznany 
znak. 
Ocena programu EHL jako ca łości 
Będzie ona wymaga ła połączenia oceny zarówno aspektów operacyjnych programu, 
jak i faktycznych skumulowanych skutków  EHL na poziomie programu. Celem tej 
oceny będzie stwierdzenie, które aspekty programu dzia łają bez zarzutu, gdzie trzeba 
dążyć do poprawy i przede wszystki m, w jaki sposób osi ągnąć poprawę w 
przyszłości. Wyniki monitorowania obiek tów opatrzonych znakiem zostan ą 
naturalnie w łączone do tej oceny. Nale żeć ona będzie do odpowiedzialno ści Komisji 
i odbywać się będzie w formie oceny zewn ętrznej przeprowadzanej co 6 lat.