w sprawie stosowania przez państwa członkowskie dyrektywy 2000/30/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 czerwca 2000 r. w sprawie drogowej kontroli przydatności do ruchu pojazdów użytkowych poruszających się we Wspólnocie Okres sprawozdawczy 2013–2014

przepisy dotyczące dostępu do zawodu nakładające na przewoźników obowiązek posiadania zdolności finansowej wystarczającej do zapewnienia utrzymania pojazdów we właściwym stanie technicznym (rozporządzenie (WE) nr 1072/2009);

Niniejszy dokument jest piątym sprawozdaniem ze stosowania dyrektywy 2000/30/WE w państwach członkowskich. Obejmuje on lata 2013–2014. Dane zgromadzone przez państwa członkowskie odnoszące się do tego okresu miały zostać przekazane Komisji najpóźniej do dnia 31 marca 2015 r.

Jeżeli pojazd użytkowy, w którym wykryto niebezpieczne usterki, stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa drogowego, można zakazać jego użytkowania do czasu usunięcia tych usterek. Pojazdy zagraniczne, w których wykryto poważne usterki, muszą zostać zgłoszone do państwa członkowskiego pochodzenia, aby umożliwić stosowne działania następcze.

Wszystkie kontrole drogowe muszą być przeprowadzane bez dyskryminacji ze względu na obywatelstwo kierowcy lub państwo, w którym samochód użytkowy jest zarejestrowany lub dopuszczony do ruchu. Muszą one również być przeprowadzane w taki sposób, aby zminimalizować koszty i opóźnienia kierowców i podmiotów gospodarczych.

Przed wprowadzeniem zmian w sprawozdaniu z drogowej kontroli przydatności do ruchu (załącznik I) pojazdy były definiowane według klasy, np. pociąg drogowy oznaczał każdy pojazd silnikowy do przewozu rzeczy o maksymalnej masie przekraczającej 3,5 t (kategorie N2 i N3) połączony z przyczepą (kategorie O3 i O4). Jednocześnie pojazdy kategorii N2 musiały zostać wskazane jako „lekkie pojazdy ciężarowe”, pojazdy kategorii N3 jako „samochody ciężarowe”, a pojazdy kategorii O3 i O4 jako „przyczepy” i „naczepy”.

Dyrektywa 2010/47/UE wprowadziła zmiany do kategorii pojazdów i wykazu elementów w załączniku I do dyrektywy, obowiązujące od 1 stycznia 2012 r.

Zgodnie z dyrektywą 2009/40/WE w sprawie badań zdatności do ruchu drogowego pojazdów silnikowych i ich przyczep badania pojazdów wykorzystywanych w celach handlowych muszą być przeprowadzane co roku. Jednak coroczne badania nie są uważane za dostateczną gwarancję tego, że zbadane pojazdy pozostaną w stanie przydatności do ruchu przez cały rok – należy zatem stosować dodatkowe ukierunkowane kontrole stanu technicznego jako środek egzekucyjny.

W 2014 r. Parlament Europejski i Rada dokonały przeglądu przepisów i procedur dotyczących kontroli stanu technicznego pojazdów użytkowych. W dniu 3 kwietnia 2014 r. przyjęta została dyrektywa 2014/47/UE, która musi być stosowana przez państwa członkowskie od dnia 20 maja 2018 r. Nowa dyrektywa wprowadza między innymi wymóg, aby łączna liczba wstępnych drogowych kontroli w UE odpowiadała co najmniej 5 % łącznej liczby tych pojazdów, które są zarejestrowane na terytorium państw członkowskich. Pierwsze sprawozdanie z uwzględnieniem tego celu musi zostać przekazane Komisji do dnia 31 marca 2021 r. w odniesieniu do lat 2019–2020.

Art. 6 dyrektywy przewiduje, że państwa członkowskie powinny co dwa lata przekazywać Komisji dane zebrane w odniesieniu do dwóch poprzednich lat, odnoszące się do:

Punkty, które powinny być przedmiotem kontroli i które powinny zostać uwzględnione w danych przesyłanych przez państwa członkowskie, obejmują co najmniej elementy wymienione w punkcie 10 wzoru sprawozdania określonego w załączniku I do dyrektywy 2000/30/WE. Są to:

W porównaniu z poprzednim okresem liczba przeprowadzonych kontroli w 2013–2014 zmniejszyła się o 2 561 820, co stanowi spadek o 31,5 %.

Na podstawie danych dostarczonych przez Finlandię można zaobserwować wyraźną zmianę – dane te nie obejmują kontroli pojazdów poza UE, dlatego całkowita liczba kontroli zmniejszyła się o połowę w porównaniu z poprzednim okresem, a odsetek pojazdów zarejestrowanych w Finlandii wzrósł o 30 %.

Mimo że Polska uwzględniła w sprawozdaniu dane dotyczące państw niebędących członkami UE, w porównaniu do poprzedniego okresu całkowita liczba kontroli zmniejszyła się tam o połowę. Jednocześnie wskaźnik kontroli polskich pojazdów zmniejszył się z 92,1 % do 47,3 %, co oznacza, że Polska kładzie większy nacisk na kontrolę pojazdów zagranicznych, w szczególności tych zarejestrowanych w państwach niebędących członkami UE – w porównaniu z okresem 2011–2012 liczba takich kontroli wzrosła pięciokrotnie.

Belgia i Luksemburg zgłosiły wzrost udziału zagranicznych pojazdów w przeprowadzonych kontrolach drogowych, co miało już miejsce w dwóch poprzednich okresach (2011–2012 i 2009–2010). Inne państwa członkowskie o znacznym ruchu tranzytowym zgłosiły bardziej równomierne rozłożenie kontroli na pojazdy krajowe i zagraniczne. Ze względu na swoje położenie geograficzne Cypr i Irlandia zgłosiły jedynie pojazdy zarejestrowane lokalnie. Bardzo wysoki odsetek pojazdów krajowych można zaobserwować również na Malcie, w Estonii i Rumunii.

Tabela 2: Pochodzenie pojazdów poddanych kontroli

Państwo członkowskie przekazujące dane (PC) Pojazdy zarejestrowane w PC Pojazdy zarejestrowane w innym PC Pojazdy zarejestrowane poza UE Ogółem Pojazdy z PC (%) Belgia 6 203 11 287 583 18 073 34,3 % Bułgaria 254 651 65 752 922 321 325 79,3 % Republika Czeska 81 711 51 945 3 325 136 981 59,7 % Dania 1 748 333 2 081 84,0 % Niemcy 989 524 541 168 70 036 1 600 728 61,8 % Estonia 1 669 20 1 689 98,8 % Irlandia 12 939 12 939 100,0 % Grecja 14 922 1 424 470 16 816 88,7 % Hiszpania 652 259 70 991 723 250 90,2 % Francja* 460 918 572 841 19 933 1 053 692 43,7 % Włochy 10 153 4 576 414 15 143 67,0 % Cypr 1 174 1 174 100,0 % Łotwa 4 196 1 711 194 6 101 68,8 % Litwa 64 531 15 329 79 860 80,8 % Luksemburg 125 584 17 726 17,2 % Węgry 164 307 52 197 216 504 75,9 % Malta 3 968 44 4 012 98,9 % Niderlandy 4 373 4 256 231 8 860 49,4 % Austria 23 416 23 932 1 536 48 884 47,9 % Polska 420 147 74 007 393 957 888 111 47,3 % Portugalia 602 29 631 95,4 % Rumunia 7 404 516 215 8 135 91,0 % Słowenia 3 948 1 165 5 113 77,2 % Słowacja 11 135 5 076 16 211 68,7 % Finlandia 9 250 1 902 11 152 82,9 % Szwecja 46 059 7 468 53 527 86,0 % Wielka Brytania 174 678 118 160 292 838 59,7 % Ogółem 3 455 127 1 629 421 499 616 5 584 164 61,9 %

* Francja nie dostarczyła informacji na temat kategorii przyczep O3, O4.

5.2. Pojazdy, których użytkowania zakazano

W odniesieniu do pojazdów z niebezpiecznymi usterkami, które niosą ze sobą poważne zagrożenie dla pasażerów lub innych użytkowników dróg, można zakazać ich dalszego użytkowania do czasu usunięcia niebezpiecznych usterek. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez państwa członkowskie odsetek pojazdów, których użytkowania zakazano, w stosunku do ogółu pojazdów poddanych kontroli różni się zasadniczo w zależności od państwa członkowskiego, od 90,1 % w Estonii do zaledwie 0,2 % w Republice Czeskiej, a nawet 0 % w Portugalii.

Stosunek zakazów zastosowanych w przypadku pojazdów zarejestrowanych na rynku krajowym do tych zarejestrowanych w innych państwach członkowskich wskazuje, że pojazdy krajowe są prawdopodobnie w gorszym stanie technicznym, podczas gdy pojazdy wysyłane za granicę są utrzymywane w lepszym stanie. Istotne różnice można zauważyć w przypadku Estonii, gdzie 90,1 % zakazów dotyczy pojazdów krajowych, a 45 % zakazów dotyczy pojazdów z innych państw członkowskich. Ten sam stosunek w Szwecji wynosi 82,3 % do 39,6 %, na Malcie – 48,7 % do 13,6 %, a we Włoszech 44,6 % do 26,1 %.

Austria zgłosiła stosunkowo wysoki, ale jednocześnie zrównoważony wskaźnik zakazów zarówno w przypadku pojazdów krajowych (55,9 %), jak i zagranicznych (58,7 %). Dane te zdają się wskazywać, że Austria z większym powodzeniem ukierunkowuje kontrole na pojazdy w złym stanie technicznym, co zwiększa skuteczność operacyjną i zmniejsza obciążenie administracyjne. Niektóre państwa członkowskie, takie jak Estonia (od 90,1 % do 45 %), Finlandia (od 56 % do 34,9 %) czy Włochy (od 44,6 % do 26,1 %) z większym powodzeniem ukierunkowują kontrole na pojazdy krajowe, podczas gdy wskaźnik zakazów użytkowania pojazdów zarejestrowanych w innych państwach członkowskich wskazuje, że kontrole pojazdów w złym stanie technicznym stają się coraz mniej prawdopodobne. Szczególnie niskie wskaźniki zakazu użytkowania zarówno pojazdów krajowych, jak i zagranicznych, np. w Republice Czeskiej (od 0,5 % do 0,2 %), Bułgarii (od 1,7 % do 2,3 %), Niderlandach (od 1,2 % do 1,3 %), na Łotwie (od 0,7 % do 1,1 %) czy Litwie (od 1 % do 2 %) wskazują, że metoda ukierunkowana na pojazdy użytkowe jest raczej słabo rozwinięta.

W porównaniu do wskaźników zakazu użytkowania z poprzedniego okresu wyniki wskazują na imponujący rozwój w niektórych państwach członkowskich metody ukierunkowanej. Ogólny wskaźnik zakazu użytkowania na terenie UE w Szwecji za okres 2011–2012 wyniósł 17,8 %, a za bieżący okres – 76,4 %. Włochy również zgłosiły znaczną poprawę: ich wskaźnik wyniósł 12,9 % za poprzedni okres i 38,9 % za okres bieżący, natomiast dane dla Słowacji to kolejno 22,6 % i 38 %. Niemniej jednak dane liczbowe wskazują na ponowne pogorszenie sytuacji w Rumunii, gdzie wskaźnik zakazu użytkowania obniżył się z 39,9 % do 4,3 %, a w Luksemburgu z 58,9 % do 4,4 %. W Irlandii spadek wyniósł 37,4 %, a wskaźnik zakazu 43,4 % za poprzedni okres i 6 % za okres bieżący, biorąc również pod uwagę, że w odniesieniu do obydwu okresów Irlandia zgłosiła wyłącznie kontrole pojazdów krajowych. Komisja nie zna powodów spadku wskaźników zakazu.

Stosunek zakazów w Estonii (90,1 %), Szwecji (82,3 %) i na Cyprze (146,4 %) wskazuje na możliwe różnice nie tylko w odniesieniu do metod badania i oceny usterek, lecz także metody sporządzania sprawozdania w państwach członkowskich. W przypadku Cypru, który zgłosił więcej zakazów niż pojazdów poddanych kontroli, prawdopodobnie jeżeli wykazano kilka usterek prowadzących do zakazu, usterki te zostały zgłoszone jako odrębne zakazy. Dodatkowo warto podkreślić, że chociaż zgodnie z dyrektywą należy zgłosić „liczbę skontrolowanych pojazdów użytkowych”, ten sam pojazd może być poddany kontroli przez to samo państwo członkowskie więcej niż jeden raz w ciągu okresu sprawozdawczego, w wyniku czego w rzeczywistości sprawozdanie zawiera „liczbę przeprowadzonych kontroli”.

Tabela 3: Odsetek pojazdów objętych zakazem w stosunku do ogółu pojazdów w UE poddanych kontroli

Zgłaszające

państwo

członkowskie Pojazdy zarejestrowane w państwie członkowskim przekazującym dane Pojazdy zarejestrowane w UE (włącznie z państwem członkowskim przekazującym dane) Liczba

skontrolowanych

pojazdów Liczba

zakazów Odsetek

zakazów (%) Liczba

skontrolowanych

pojazdów Liczba

zakazów Odsetek

zakazów (%) Belgia 6 203 452 7,3 % 17 490 972 5,6 % Bułgaria 254 651 4 319 1,7 % 320 403 5 804 1,8 % Republika Czeska 81 711 402 0,5 % 133 656 507 0,4 % Dania 1 748 432 24,7 % 2 081 532 25,6 % Niemcy 989 524 13 628 1,4 % 1 530 962 32 125 2,1 % Estonia 1 669 1 504 90,1 % 1 689 1 513 89,6 % Irlandia 12 939 779 6,0 % 12 939 779 6,0 % Grecja 14 922 202 1,4 % 16 346 228 1,4 % Hiszpania 652 259 79 872 12,2 % 723 250 83 280 11,5 % Francja* 460 918 77 327 16,7 % 1 033 759 165 465 16,0 % Włochy 10 153 4 533 44,6 % 14 729 5 728 38,9 % Cypr 1 174 1 719 146,4 % 1 174 1 719 146,4 % Łotwa 4 196 28 0,7 % 5 907 47 0,8 % Litwa 64 531 625 1,0 % 79 860 933 1,2 % Luksemburg 125 8 6,4 % 709 31 4,4 % Węgry 164 307 2 955 1,8 % 216 504 5 651 2,6 % Malta 3 968 1 931 48,7 % 4 012 1 937 48,3 % Niderlandy 4 373 51 1,2 % 8 629 107 1,2 % Austria 23 416 13 078 55,9 % 47 348 27 123 57,3 % Polska 420 147 28 697 6,8 % 494 154 29 740 6,0 % Portugalia 602 11 1,8 % 631 11 1,7 % Rumunia 7 404 326 4,4 % 7 920 342 4,3 % Słowenia 3 948 386 9,8 % 5 113 477 9,3 % Słowacja 11 135 4 738 42,6 % 16 211 6 154 38,0 % Finlandia 9 250 5 177 56,0 % 11 152 5 840 52,4 % Szwecja 46 059 37 917 82,3 % 53 527 40 871 76,4 % Wielka Brytania 174 678 37 310 21,4 % 292 838 80 283 27,4 % Ogółem 3 455 127 319 420 9,2 % 5 084 818 499 837 9,8 %

* Francja nie dostarczyła informacji na temat kategorii przyczep O3, O4.