[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 25.9.2007

KOM(2007) 556 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Badanie sektorowe na podstawie art. 17 rozporządzenia 1/2003 w zakresie ubezpieczeń gospodarczych (sprawozdanie końcowe)

{SEK(2007) 1231}

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Badanie sektorowe na podstawie art. 17 rozporządzenia 1/2003 w zakresie ubezpieczeń gospodarczych (sprawozdanie końcowe)

1. Wprowadzenie

1. Dnia 13 czerwca 2005 r. Komisja podjęła decyzję o przeprowadzeniu badania sektorowego w sprawie produktów i usług ubezpieczeniowych dla przedsiębiorców we Wspólnocie na podstawie art. 17 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003. Biorąc pod uwagę oznaki, że konkurencja w tym sektorze wspólnego rynku może być ograniczona lub zakłócona, badanie sektorowe miało na celu zbadanie tego działu gospodarki oraz stosowanych w nim praktyk, mając na uwadze ostateczną identyfikację konkretnych praktyk ograniczających lub zakłócających konkurencję, które wchodzą w zakres art. 81 lub 82 Traktatu. Ubezpieczenia dla przedsiębiorstw obejmują między innymi objęcie ochroną ubezpieczeniową ryzyka majątkowego i ubezpieczenie od następstw przerwy w działalności gospodarczej, przewozów morskich, pojazdów mechanicznych, ogólnej odpowiedzialności cywilnej, odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone podczas wykonywania zawodu i odpowiedzialności za szkody wyrządzone środowisku naturalnemu, wypadków i ryzyka kredytowego.

2. Niniejszy dokument jest sprawozdaniem końcowym z badania sektorowego w zakresie ubezpieczeń gospodarczych[1] i zostaje wydany razem z obszernym dokumentem roboczym służb Komisji zawierającym wszystkie wnioski (dalej zwany „dokumentem roboczym”). Wcześniejsze sprawozdanie okresowe i dokument roboczy zawierają obszerne wyjaśnienia dotyczące organizacji rynków ubezpieczeniowych w UE włącznie z dużą ilością oryginalnych badań przeprowadzonych przez Komisję w trakcie badania. Publiczna debata, której przedmiotem była dyskusja o wnioskach przedstawionych w sprawozdaniu okresowym, odbyła się 9 lutego 2007 r. Sprawozdanie zostało udostępnione do publicznych konsultacji i spotkało się z dużą uwagą przedstawicieli sektora. Wszystkie opinie nieopatrzone klauzulą poufności zostały opublikowane na stronie internetowej Komisji.

3. Sprawozdanie końcowe i dokument roboczy koncentrują się na kilku kluczowych zagadnieniach i kwestiach dających powody do wątpliwości. Pominięcie jakiegoś zagadnienia w niniejszym sprawozdaniu nie oznacza, że Komisja z góry wykluczyła możliwe wątpliwości w innych obszarach dotyczących ubezpieczeń gospodarczych.

4. Ubezpieczenie ma decydujące znaczenie dla dużych i małych przedsiębiorców w całej Unii Europejskiej. Możliwość ubezpieczenia określonego ryzyka może być rozstrzygająca dla określonego modelu działalności gospodarczej. Wiele ważnych i mających symboliczne znaczenie sektorów przemysłowych świata, od lotnictwa i żeglugi po wielkie projekty na rynku nieruchomości, nie mogłoby funkcjonować bez ubezpieczeń. Jeżeli na rynku ubezpieczeń widoczny jest deficyt zdolności do ubezpieczania ryzyka, ma to uderzające skutki dla całej gospodarki. Ubezpieczyciele w Unii Europejskiej pobierają co roku składki na ubezpieczenia inne niż na życie w wysokości 375 mld EUR[2]. Europejscy ubezpieczyciele i reasekuranci prężnie działają również na rynkach międzynarodowych i są wielkimi inwestorami na rynkach kapitałowych. Zatem funkcjonowanie tego sektora w sposób sprzyjający konkurencji jest decydujące nie tylko dla sektora ubezpieczeń jako takiego, lecz dla całej gospodarki. Przy pomocy niniejszego sprawozdania Komisja zamierza przyczynić się do rozwoju jeszcze bardziej konkurencyjnego, dynamicznego i dochodowego europejskiego sektora ubezpieczeń, zdolnego do odegrania kluczowej roli w gospodarce i realizowania swojego potencjału w Unii Europejskiej dwudziestego pierwszego wieku.

5. Z wyjątkiem dużych klientów i dużego ryzyka, rynek ubezpieczeń pierwotnych ma zazwyczaj zasięg krajowy, nawet jeżeli ubezpieczenia te są głównie oferowane przez skonsolidowane międzynarodowe grupy ubezpieczeniowe. Przyczyn takiego stanu rzeczy jest wiele, najważniejsze z nich to prawdopodobnie zawieranie umów ubezpieczeniowych na podstawie ogólnego krajowego prawa umów i szczególnego prawa ubezpieczeniowego oraz podleganie temu prawu a także fakt, że kwestia odpowiedzialności jest uregulowana przez prawo krajowe i mogą występować znaczne różnice między orzecznictwem w poszczególnych krajach. Ponadto istnieje potrzeba obecności na rynku lokalnym, często ze względu na dystrybucję produktów ubezpieczeniowych, natomiast zawsze ze względu na regulowanie roszczeń. Pewną rolę mogą odgrywać również kwestie językowe. Naturalne jest więc określenie organizacji rynku ubezpieczeń jako różnorodnej, skierowanej na rynek krajowy, i wyłączenie w wielu przypadkach możliwości presji konkurencyjnej ze strony ubezpieczycieli międzynarodowych, nie posiadających rzeczywistego dostępu do rynku. Sposób wchodzenia na nowe rynki przez ubezpieczycieli polegał przeważnie na przejmowaniu lokalnej spółki, która stawała się spółką zależną lub (w niewielu przypadkach) oddziałem nabywcy. W konsekwencji rynki krajowe wykazują tendencję do koncentracji, w szczególności w odniesieniu do najważniejszych kategorii ubezpieczanego ryzyka.

2. GłÓWNE WNIOSKI Z BADANIA SEKTOROWEGO W ZAKRESIE UBEZPIECZEń GOSPODARCZYCH

2.1. Aspekty finansowe sektora

6. Komisja zgromadziła szereg danych dotyczących wyników finansowych ubezpieczycieli. Wstępne wyniki sugerują, że rentowność ubezpieczeń gospodarczych w UE-25 w ostatnich latach w większości państw członkowskich została utrzymana, aczkolwiek występowały znaczne wahania[3]. Przedstawiciele sektora argumentowali jednak, że w związku z cyklicznym charakterem działalności ubezpieczeniowej dla pełnej oceny rentowności konieczna byłaby perspektywa długoterminowa. Wielu przedstawicieli sektora twierdziło, że podejście Komisji miało szereg innych słabych punktów z punktu widzenia metodologii. Niektóre uwagi krytyczne były słuszne i Komisja skorygowała tę część dokumentu roboczego, uwzględniając zgłoszone uwagi. Jednak ogólny obraz wynikający ze sprawozdania okresowego pozostaje niezmieniony.

7. Rentowność ubezpieczeń jest bardzo zróżnicowana zarówno w odniesieniu do kategorii ubezpieczeń, jak i państw członkowskich. Wskaźniki zysku dla tej samej kategorii ubezpieczeń w obrębie UE-25 różnią się współczynnikiem o wartości od jednego do trzech, natomiast dla różnych kategorii ubezpieczeń w tym samym państwie wartość wskaźnika zysku może ulec podwojeniu[4]. Wprawdzie wiadomo, że ryzyko objęte ubezpieczeniem jest różne w poszczególnych kategoriach ubezpieczeń, a więc mogą wystąpić różnice w wysokości zwrotu z kapitału, ale ich rozmiar jest uderzający. Występują również znaczne różnice w dochodach ubezpieczycieli z poszczególnych kategorii produktów w obrębie tego samego państwa.

8. Rentowność ubezpieczycieli waha się znacząco w obrębie EU-25 w zależności od tego, czy klientami są MŚP, czy duże korporacje. W kilku przypadkach niektóre państwa członkowskie wydają się systematycznie wykazywać większą rentowność ubezpieczeń w segmencie MŚP. Pojawiła się sugestia, że w niektórych przypadkach może to być związane ze sposobem wynagradzania pośredników i sugerowano, że jeżeli pośrednicy ubezpieczeniowi mają silną pozycję na rynku, ubezpieczyciele mogą podnosić prowizje w celu zdominowania działalności. Należałoby jednak zweryfikować te sugestie przez zbadanie konkretnych przypadków.

9. Najważniejszym elementem w przeprowadzonej przez Komisję analizie wydaje się być podkreślenie rozdrobnienia rynku i możliwości oszczędności przez jego integrację. Jest wiele czynników, które mają wpływ na rozdrobnienie rynku ubezpieczeniowego i uniemożliwiają nazbyt uproszczoną analizę. Komisja zastrzega sobie dalsze badanie tych czynników oraz propozycje dodatkowych środków w celu wspierania większej efektywności rynku na poziomie UE.

10. Komisja zebrała także informacje dotyczące rentowności spółek reasekuracyjnych, ale ze względów metodologicznych nie może obecnie przedstawić sprawozdania na temat tego aspektu przeprowadzonego badania. Komisja zamierza jednak przedstawić takie sprawozdanie w formie uzupełnienia do dokumentu roboczego.

2.2. Harmonizacja zasad i warunków koasekuracji i reasekuracji

11. Zarówno (ko)reasekuracja jak i koasekuracja są ważnymi mechanizmami stanowiącymi fundament sektora ubezpieczeniowego w UE oraz zdolności ubezpieczania dużego ryzyka. Istnienie mechanizmu pozwalającego wielokrotnym ubezpieczycielom i reasekuratorom na przejęcie części określonego ryzyka prowadzi do większej zdolności do ubezpieczania ryzyka i większej różnorodności ryzyka a także do niższych cen i lepszych warunków oferowanych klientom. Jednak mimo oczywistych korzyści Komisja znalazła dowody, które sugerują, że niektóre praktyki szeroko rozpowszechnione w częściach rynku mogą wchodzić w zakres art. 81 Traktatu.

12. W sprawozdaniu okresowym Komisja zwróciła uwagę na praktykę stosowaną na rynku wspólnych reasekuracji, polegającą na stosowaniu klauzuli umownej, która gwarantuje danemu reasekuratorowi (z jego punktu widzenia) nie mniej korzystne warunki niż warunki zagwarantowane innym reasekuratorom, którzy są stronami umowy: tak zwana klauzula „najlepszych zasad i warunków” („best terms and conditions”/BTC). Komisja zauważyła również, że na rynku koasekuracji stosowana jest podobna forma tej praktyki.

13. W sprawozdaniu okresowym Komisja wyraziła opinię, że praktyka BTC może być niekorzystna dla niektórych klientów i może w pewnych okolicznościach prowadzić do ograniczenia konkurencji w rozumieniu art. 81 ust. 1 Traktatu WE. Komisja nie wyraziła wtedy swojej opinii na temat możliwości wyłączenia tej klauzuli na podstawie art. 81 ust. 3 Traktatu WE. Jednak w drugiej fazie badania dokładniej przyjrzała się tego typu praktykom i zebrała opinie na ten temat od uczestników rynku.

14. W pierwszej fazie badania okazało się, że klauzule BTC niekoniecznie są zapisywane w końcowej umowie reasekuracyjnej, lecz mogą np. zostać wprowadzone na etapie wyceny i odnosić się przy tym wyłącznie do procesu, gdy negocjowano i zawierano porozumienie o ko(re)asekuracji. W rezultacie przeprowadzonego badania Komisja szybko jednak doszła do wniosku, że praktyka rozpowszechniona zarówno na rynku usług reasekuracyjnych jak i koasekuracyjnych prawie zawsze prowadzi do faktycznego wyrównania składek ubezpieczeniowych i innych warunków pokrycia ochroną ubezpieczeniową, niezależnie od stosowania klauzuli BTC lub innego jej wykorzystywania. W związku z tym, Komisja rozszerzyła zakres badania w celu objęcia wszystkich mechanizmów, które prowadzą do takiego wyrównania i jednocześnie stwierdziła, że stosowanie klauzuli BTC może prowadzić do warunków mniej korzystnych dla klientów niż w sytuacji, gdy nie jest ona stosowana.

15. Tymczasowa opinia Komisji na temat opisanych praktyk jest taka, że w pojedynczych przypadkach, w których wynikają one z porozumień między przedsiębiorstwami, mogą one wchodzić w zakres art. 81 ust. 1 Traktatu WE. Ponadto na tym etapie nie przedstawiono Komisji przekonujących argumentów uzasadniających konieczność tych praktyk, czego wymaga art. 81 ust. 3. Oczywiście ocena, czy zostały spełnione przesłanki art. 81 ust. 3, będzie musiała zostać przeprowadzona na pojedynczych przypadkach oraz z uwzględnieniem stanu faktycznego i kontekstu prawnego. Jest mniej prawdopodobne, że praktyki ujawniania ceny wiodącego ubezpieczyciela na etapie prawa poboru, gwarantujące udział wiodącego ubezpieczyciela i prowadzące do ujednolicenia warunków ubezpieczenia innych niż składki, mogą być problematyczne z punktu widzenia prawa konkurencji, lub jest bardziej prawdopodobne, że praktyki te spełniają warunki wyłączenia.

16. Komisja ma świadomość, że praktyki te od dłuższego czasu są uznawane na niektórych rynkach za normalne praktyki rynkowe. Tym niemniej Komisja wierzy, że w świetle dokonanych ustaleń branża powinna przeprowadzić ich krytyczną ocenę. Komisja zamierza odgrywać w tym procesie ważną rolę, przestrzegając jednak ściśle zasady, że to uczestnicy rynku powinni sami ocenić zgodność z prawem stosowanych praktyk rynkowych na tle obowiązujących standardów prawnych.

17. Komisja podkreśla, że jej zastrzeżenia odnoszą się tylko do elementów niektórych praktyk handlowych, do których dochodzi w przypadku dwuetapowej procedury subskrypcji i które zgodnie z przekonaniem Komisji nie mają zasadniczego znaczenia dla działania tej procedury, a tym bardziej dla całego rynku. Komisja zwraca również uwagę klientom dokonującym ubezpieczeń gospodarczych i zawierającym umowy reasekuracyjne, które są zazwyczaj udzielane na zasadzie subskrypcji, aby mieli świadomość, że transakcje takie mogą być przeprowadzone na warunkach, które nie oznaczają jednolitych stawek, oraz aby upewniali się, że w stosownych przypadkach możliwość ta jest w pełni badana przez specjalistów ds. zarządzania ryzykiem oraz pośredników ubezpieczeniowych. Komisja nie wyraża w sprawozdaniu obaw dotyczących innych sposobów zawierania transakcji koasekuracji i reasekuracji, które obejmują marketing pionowy, doraźne porozumienia ubezpieczycieli oraz trwałe formy porozumień, takie jak grupy koasekuracyjne i reasekuracyjne. Ustalenie, czy stosowanie tych procedur w konkretnych sytuacjach może być przyczyną obaw o naruszenie zasad konkurencji, wymagałoby analizy poszczególnych przypadków.

2.3. Dystrybucja ubezpieczeń gospodarczych

18. Sprawozdanie okresowe zawiera szczegółowy opis głównych zagadnień dotyczących dystrybucji na terenie Unii Europejskiej produktów i usług ubezpieczeniowych dla przedsiębiorstw. Dystrybucja ubezpieczeń odbywa się poprzez niezależnych pośredników ubezpieczeniowych, multiagentów, banki (tzw. bancassurance ) oraz sprzedaż bezpośrednią, w tym sprzedaż przez Internet. Sprzedaż realizowana przez pośredników, multiagentów i sprzedaż bezpośrednia stanowią zdecydowaną większość transakcji. Konieczność zbudowania sieci dystrybucji może być barierą wejścia na rynek w przypadku braku silnej, niezależnej sieci pośrednictwa dostępnej na szczeblu krajowym.

19. Pośrednicy działają zarówno jako doradcy klientów, jak i jako kanał dystrybucji dla ubezpieczycieli, często dysponując uprawnieniami do ustalania warunków i podpisywania umów. Ta podwójna rola jest potencjalnym źródłem konfliktu interesów między obiektywizmem udzielanych klientom porad a własnym interesem handlowym pośredników. Tego typu konflikty interesów mogą również powstawać z kilku przyczyn związanych z ich wynagrodzeniem, w tym z prowizjami warunkowymi.

20. Jeśli chodzi o pośredników ubezpieczeniowych, badania rynkowe oraz konsultacje publiczne podkreślają fakt, że obecne praktyki rynkowe – szczególnie brak spontanicznego ujawniania wynagrodzenia otrzymywanego od ubezpieczyciela i inne możliwe formy konfliktu interesów – tworzą sytuację, w której klienci ubezpieczeń gospodarczych w wielu przypadkach nie dysponują wystarczającymi informacjami, aby dokonać racjonalnego wyboru.

21. Praktyki mające na celu zachęcenie pośredników do współpracy z określonymi ubezpieczycielami mogą potencjalnie naruszać zasady uczciwej konkurencji na rynku ubezpieczeniowym w zakresie warunków ochrony ubezpieczeniowej, obsługi i pozycji finansowej ubezpieczyciela. Takie praktyki mogą raczej prowadzić do konkurencji między ubezpieczycielami na poziomie wynagrodzenia dla pośredników, aby „kupić” kanał dystrybucji albo przynajmniej wpłynąć na decyzje pośrednika.

22. Ujawnianie przez pośredników istotnych informacji dotyczących wynagrodzenia otrzymywanego od ubezpieczycieli oraz usług świadczonych na ich rzecz może pomóc złagodzić konflikt interesów. Obecnie nawet jeśli informacje takie są ujawniane, wydaje się, że nie zawsze są kompletne, jasne i zrozumiałe dla klienta. Jednak w świetle podobnych sytuacji występujących w innych sektorach finansowych, zwłaszcza w obrocie papierami wartościowymi i w bankowości, można mieć wątpliwości, czy samo ujawnianie tych informacji wystarczy do złagodzenia konfliktu interesów, szczególnie jeśli chodzi o te typy wynagrodzenia, których bezpośrednim celem jest zrównanie interesów pośredników z interesami ubezpieczycieli.

23. Sprawozdanie okresowe wyjaśniało również, że zakazywanie przez ubezpieczycieli udzielania rabatów prowizyjnych może prowadzić do utrzymywania ceny odsprzedaży i w związku z tym nie będzie objęte przywilejem wyłączenia grupowego udzielanego na mocy rozporządzenia w sprawie porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych. Porozumienia horyzontalne i uzgodnione praktyki pośredników lub decyzje ich stowarzyszeń branżowych o nieudzielaniu klientom rabatów prowizyjnych mogą stanowić ograniczenie konkurencji w rozumieniu art. 81 Traktatu.

24. Badania rynku przeprowadzone w trzech państwach członkowskich oraz konsultacje publiczne nie dostarczyły dowodów istnienia tajnych porozumień lub praktyk mających na celu uniemożliwienie niezależnym pośrednikom udzielania klientom rabatów prowizyjnych lub zniechęcenie ich do tego. Jednakże odpowiedzi dostarczone przez pośredników z Włoch wskazują na pewne niejasności, jeśli chodzi o politykę stowarzyszenia pośredników w zakresie rabatów prowizyjnych, co wskazuje na potrzebę dodatkowego wyjaśnienia tej kwestii. W Niemczech prawo krajowe nadal zakazuje stosowania tej praktyki.

25. Obecna dynamika konkurencji na rynku w odniesieniu do cen usług pośrednictwa wydaje się ograniczona, szczególnie jeśli chodzi o klientów z sektora MŚP. Pozornie niskie zainteresowanie klientów z sektora MŚP ceną usług pośrednictwa ubezpieczeniowego może wynikać z rozpowszechnionego błędnego przekonania co do wysokości prowizji (a być może również innych form wynagrodzenia) rzeczywiście płaconej pośrednikowi i zawartej w składce ubezpieczeniowej, która jest zazwyczaj wyższa, niż sądzą.

26. Komisja wierzy, że kwestia ta, mimo że potencjalnie wywołuje poważne obawy o zakłócenie zasad rynkowych, ma wiele aspektów, które należy uważnie rozważyć. Komisja zamierza przyjrzeć się tej kwestii w kontekście planowanego przeglądu dyrektywy w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego, nie przesądzając jednak na obecnym etapie, czy jest to najwłaściwszy sposób rozwiązania tego problemu. Oceniając najwłaściwszy sposób reakcji na ten problem, Komisja weźmie również pod uwagę rozwiązania przyjęte w podobnych sytuacjach w innych sektorach – szczególnie w przypadku systemu RIF w odniesieniu do usług inwestycyjnych – aby zapewnić neutralność regulacji prawnych.

2.4. Współpraca horyzontalna między ubezpieczycielami

27. Niektóre formy współpracy między ubezpieczycielami są obecnie objęte wyłączeniem grupowym na mocy rozporządzenia 358/2003[5]. Obecne rozporządzenie o wyłączeniu grupowym zostało przyjęte na siedem lat i w związku z tym wygaśnie 31 marca 2010 r. W badaniu sektorowym zauważono, że rzeczywiste wykorzystanie tego rozporządzenia jest zróżnicowane w różnych państwach członkowskich i próbowano ustalić poglądy na temat przyszłości tego reżimu prawnego, w zakresie w jakim dotyczy ubezpieczeń gospodarczych.

28. W udzielonych odpowiedziach podmioty działające w tej branży zazwyczaj stwierdzały, że formy współpracy i porozumienia objęte wyłączeniem na mocy rozporządzenia o wyłączeniu grupowym wspierają konkurencyjność. Kilku respondentów stwierdziło, że brak historycznych informacji o ryzyku na poziomie rynku lub niedostępność standardowych warunków (wraz z powiązanym orzecznictwem zawierającym wykładnię ich zakresu) były barierami wejścia na niektóre rynki. Podczas konsultacji niewielu respondentów wyrażało obawy odnośnie do form współpracy objętych rozporządzeniem o wyłączeniu grupowym, z wyjątkiem kilku uwag dotyczących działania rynków niższego szczebla, np. rynków urządzeń zabezpieczających.

29. Znaczna większość respondentów, szczególnie z rynku ubezpieczeń, była zdecydowanie za przedłużeniem obowiązywania obecnego rozporządzenia o wyłączeniu grupowym po jego wygaśnięciu w 2010 r. Kilku respondentów uzasadnia, że Komisja w żadnym razie nie powinna na podstawie badania sektorowego wyciągać ostatecznych wniosków co do przyszłości tego rozporządzenia, ponieważ badanie obejmowało tylko ubezpieczenia gospodarcze, a rozporządzenie ma szerszy zakres. Jednak niektórzy respondenci twierdzili, że branża ubezpieczeniowa wymaga specjalnego traktowania w ramach przepisów antymonopolowych.

30. Komisja jest świadoma, że wiele podmiotów działających w tej branży, zwłaszcza ubezpieczycieli, jest przywiązanych do przepisów obecnego rozporządzenia o wyłączeniu grupowym. Jednak w prawie wszystkich odpowiedziach brakowało rozróżnienia między zaletami form współpracy objętych tym rozporządzeniem a zaletami samego rozporządzenia. W tym kontekście należy przypomnieć, że celem tego rozporządzenia przed wejściem w życie w maju 2004 r. rozporządzenia nr 1/2003 było wykluczenie niektórych typowych form porozumień z zakresu artykułu 81 ust. 1, a tym samym wyeliminowanie potrzeby wprowadzania oddzielnych, czasochłonnych, pojedynczych wyłączeń. Od tego czasu przedsiębiorstwa nie muszą informować Komisji o formach współpracy, które mogą wchodzić w zakres art. 81 ust. 1, aby otrzymać decyzję wyłączającą te formy współpracy na mocy art. 81 ust. 3. Przedsiębiorstwa powinny raczej same oceniać zgodność stosowanych przez nie praktyk z zasadami konkurencji, korzystając w razie potrzeby z pomocy zewnętrznych doradców.

31. Można argumentować, że w świetle rozporządzenia 1/2003 i na podstawie zebranych doświadczeń odnośnie do różnych form współpracy dozwolonej zgodnie z rozporządzeniem o wyłączeniu grupowym, przynajmniej w zakresie ubezpieczeń gospodarczych, podmioty rynkowe nie potrzebują już uzależnionego od formy współpracy sektorowego wyłączenia grupowego i powinny być w stanie – podobnie jak w innych sektorach – prowadzić samodzielną ocenę zastosowania art. 81 ust. 3. Z drugiej strony istnieje ryzyko, że rozporządzenie o wyłączeniu grupowym może czasem przypadkowo wyłączyć niektóre formy współpracy, powodując skutek w postaci ograniczenia konkurencji, szczególnie na powiązanych rynkach urządzeń zabezpieczających.

32. Komisja zauważa, że nawet gdyby nie było rozporządzenia o wyłączeniu grupowym dla ubezpieczycieli, branża ubezpieczeniowa nadal korzystałaby z warunków horyzontalnych i pionowych rozporządzeń o wyłączeniach grupowych[6].

33. Dyskusja będzie nadal trwała, ponieważ zgodnie z przepisami prawa wykonawczego Komisja jest zobowiązana do przedłożenia do dnia 31 marca 2009 r. sprawozdania na temat funkcjonowania i przyszłości rozporządzenia o wyłączeniu grupowym[7]. Dlatego bardzo zachęca się podmioty działające w branży i inne zainteresowane osoby do zgłaszania w międzyczasie swoich uwag, dotyczących głównie roli tego rozporządzenia w porządku prawnym UE, a nie konkretnych form współpracy, które reguluje.

2.5. Okres trwania umów ubezpieczeń gospodarczych

34. Podczas badania sektorowego Komisja przyjrzała się okresom trwania umów i klauzulom dotyczącym ich odnawiania i przedłużania, ponieważ istniały obawy, że powszechna praktyka zawierania umów o zbyt długim terminie może potencjalnie blokować dostęp do rynku nowym podmiotom[8]. Jeśli klienci są związani przez dłuższy czas z jednym ubezpieczycielem, może to mieć wpływ na konkurentów, którzy będą starać się uzyskać dostęp do rynku lub zwiększyć swój udział w rynku. Sytuacja taka może mieć miejsce, jeśli umowy długoterminowe wystąpią wraz z innymi czynnikami, wywierając skumulowany wpływ na konkurencję. Czynniki te to m.in. liczba podobnych umów, ich okres trwania, udział w rynku jaki ma dany typ porozumienia, stopień nasycenia rynku i lojalność klientów. Takie obawy wyrażali podczas badania sektorowego również niektórzy uczestnicy rynku, szczególnie w odniesieniu do Austrii i Włoch.

35. Aby uniknąć nieporozumień, Komisja chciałaby podkreślić, że z zasady przygląda się uważnie potencjalnym skutkom wykluczającym umów długoterminowych w ramach prawa konkurencji, jeśli ich skumulowany wpływ powoduje zamknięcie dostępu do rynku. Obawy mogą również powstać w przypadku, gdyby praktyka ta była stosowana przez dominujące przedsiębiorstwo z zamiarem lub skutkiem w postaci zapobiegania lub ograniczania konkurencji.

36. Komisja może interweniować w niektórych okolicznościach na mocy zasad konkurencji, jednak nie zawsze jest to najlepsze rozwiązanie. W tym przypadku Komisja jest przekonana, że należałoby bliżej zbadać sytuację w Austrii, nie przesądzając jednak o sposobie realizacji tego zamierzenia. Wydaje się, że w przypadku Włoch ostatnia interwencja regulacyjna zmieniła sytuację w taki sposób, że umowy długoterminowe nie powinny już sprzyjać zamykaniu dostępu do rynku.

3. PODSUMOWANIE

37. W wyniku badania sektorowego wskazano trzy zagadnienia, które powinny stać się przedmiotem dalszych działań ze strony Komisji i organów krajowych:

- niektóre praktyki prowadzące do ujednolicenia składek w przypadku nabywania usług koasekuracyjnych i reasekuracyjnych w dwuetapowej procedurze obejmującej ubezpieczyciela wiodącego i kolejnych ubezpieczycieli lub reasekurantów;

- przypadki, w których dominująca na rynku praktyka zawierania umów długoterminowych może prowadzić do skumulowanego efektu zamknięcia rynku oraz

- oznaki potencjalnej niedoskonałości mechanizmów rynkowych w odniesieniu do pośrednictwa ubezpieczeniowego.

38. Komisja zachęca strony zainteresowane różnymi przedstawionymi tu problemami do przeprowadzenia własnych ocen oraz udziału w dialogu w celu wyjaśnienia, czy praktyki te są zgodne z prawem konkurencji lub w celu przeglądu przedmiotowych praktyk.

39. W razie konieczności Komisja bez wahania skorzysta z przysługujących jej na mocy prawa konkurencji uprawnień wykonawczych. Zastosowanie jakichkolwiek procedur wykonawczych musi być oczywiście poprzedzone dokładnym zbadaniem specyfiki każdej sprawy i konsultacjami z krajowymi organami ochrony konkurencji. Komisja zachęca również działające na tym rynku podmioty do dalszego dostarczania dowodów niezgodnych z prawem praktyk, w razie potrzeby z zachowaniem poufności.

40. Jeśli chodzi o pośrednictwo ubezpieczeniowe, Komisja zamierza ponownie przyjrzeć się tym zagadnieniom w ramach przeglądu dyrektywy w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego, ale także zaprasza państwa członkowskie i podmioty działające w tej branży do przeglądu ustaleń Komisji i zgłaszania propozycji odpowiednich działań.

41. Wreszcie jeśli chodzi o rozporządzenie o wyłączeniu grupowym, badanie sektorowe nie dostarczyło – w zakresie ubezpieczeń gospodarczych – ważnych powodów do przedłużenia jego ważności po roku 2010. Komisja dokona jednak ostatecznego przeglądu tej sprawy w świetle sprawozdania, które ma być złożone do marca 2009 r., zgodnie z wymogami prawodawstwa wykonawczego.

42. Komisja zachęca do przesyłania dalszych uwag na temat sprawozdania na poniższy adres e-mail: Comp-Sector-Insurance@ec.europa.eu.

[1] Sprawozdanie okresowe zostało opublikowane 24 stycznia 2007 r.

[2] Źródło: Swiss Re, Sigma 2/2005, str. 39 i 5/2006, str. 35; Patrz sprawozdanie okresowe, str. 37.

[3] Bułgaria i Rumunia nie zostały objęte badaniem.

[4] Sprawozdanie okresowe, rozdział VI; Dokument roboczy, rozdział II.

[5] Rozporządzenie Komisji (WE) nr 358/2003 z dnia 27 lutego 2003 r. w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do niektórych kategorii porozumień, decyzji i praktyk uzgodnionych w sektorze ubezpieczeniowym (Dz.U. L 53 z 28.2.2003, str. 8).

[6] Rozporządzenie Rady nr 2821/71 w sprawie stosowania art. 85 ust. 3 [obecnie art. 81 ust. 3] Traktatu do niektórych kategorii porozumień, decyzji i praktyk uzgodnionych (Dz.U. L 285 z 29.12.1971, str. 46); zawiadomienie Komisji – Wytyczne w sprawie stosowania art. 81 do horyzontalnych porozumień o współpracy (Dz.U. C 3 z 6.1.2001, str. 2); rozporządzenie Rady (WE) nr 1215/1999 z dnia 10 czerwca 1999 r. zmieniające rozporządzenie nr 19/65/EWG w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do niektórych kategorii porozumień i praktyk uzgodnionych (Dz.U. L 148 z 15.6.1999, str. 1); rozporządzenie Komisji (WE) nr 2790/1999 z dnia 22 grudnia 1999 r. o stosowaniu art. 81 ust. 3 Traktatu do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych (Dz.U. L 336 z 29.12.1999, str. 21); zawiadomienie Komisji – Wytyczne w sprawie ograniczeń wertykalnych (Dz.U. C 291 z 13.10.2000, str. 1).

[7] Art. 8 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1534/91 z dnia 31 maja 1991 r. w sprawie stosowania art. 85 ust. 3 Traktatu do niektórych kategorii porozumień, decyzji i praktyk uzgodnionych w sektorze ubezpieczeniowym.

[8] Obliczono, że średni okres trwania umów wynosił w przybliżeniu 8 lat (101 miesięcy) w Austrii, 7 lat (81 miesięcy) w Słowenii, 6 lat (73 miesiące) we Włoszech oraz 6 lat (79 miesięcy) w Niderlandach.