KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 1.6.2022 SWD(2022) 161 final DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI Analiza planu odbudowy i zwiększania odporności Polski Towarzyszący dokumentowi: Wniosek dotyczący DECYZJI WYKONAWCZEJ RADY w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Polski {COM(2022) 268 final}



Spis treści 1. Streszczenie 2. Wyzwania w zakresie odbudowy i zwiększania odporności: kontekst 2.1. Perspektywa makroekonomiczna i zmiany makroekonomiczne od czasu sprawozdania krajowego z 2020 r. 2.2. Wyzwania związane ze zrównoważonym wzrostem gospodarczym, spójnością, odpornością i polityką na rzecz przyszłych pokoleń 2.3. Wyzwania związane z zieloną i cyfrową transformacją 3. Cele i struktura planu oraz zarządzanie nim 3.1. Ogólna strategia planu 3.2. Aspekty wdrożeniowe planu 4. Streszczenie oceny planu 4.1. Kompleksowa i odpowiednio wyważona reakcja na sytuację gospodarczą i społeczną 4.2. Powiązanie z zaleceniami krajowymi i europejskim semestrem 4.3. Potencjał wzrostu, tworzenie miejsc pracy, odporność gospodarcza, instytucjonalna i społeczna, Europejski filar praw socjalnych, łagodzenie skutków kryzysu oraz społeczna spójność terytorialna i konwergencja 4.4. Zasada „nie czyń poważnych szkód” 4.5. Zielona transformacja 4.6. Transformacja cyfrowa 4.7. Trwały wpływ planu 4.8. Kamienie milowe, wartości docelowe, monitorowanie i realizacja

4.9. Kalkulacja kosztów 4.10. Kontrola i audyt 4.11. Spójność ZAŁĄCZNIK – Klimat i znakowanie cyfrowe

1.Streszczenie Oczekuje się, że realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności w znacznym stopniu przyczyni się do odbudowy po kryzysie wywołanym COVID-19. Pandemia COVID-19 w 2020 r. wpędziła polską gospodarkę w rozległą recesję. Po blisko trzech dziesięcioleciach nieprzerwanego wzrostu gospodarczego polska gospodarka skurczyła się o 2,2 % w 2020 r. Spadek PKB był jednak mniejszy od średniej dla UE, ponieważ niska ekspozycja Polski na najbardziej dotknięte kryzysem sektory oraz jej zdywersyfikowana struktura gospodarcza złagodziły wpływ środków powstrzymujących rozprzestrzenianie się pandemii na działalność gospodarczą. Pomimo kolejnych fal wzrostu zachorowań na COVID-19 i zakłóceń w łańcuchach dostaw w 2021 r. nastąpiło silne odbicie realnego PKB, dzięki czemu Polska szybko powróciła na ścieżkę PKB sprzed pandemii. Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej z wiosny 2022 r. przewiduje się, że realny PKB zmniejszy się do 3,7 % i 3,0 % odpowiednio w latach 2022 i 2023. Oczekuje się, że po spadku do rekordowo niskiego poziomu w 2020 r. stopa bezrobocia ponownie wzrośnie do 3,9 % w 2023 r., głównie wskutek znacznego napływu osób wysiedlonych z Ukrainy, który spowoduje wzrost siły roboczej w Polsce. W 2021 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszył się do 1,9 % PKB. Relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB ma zmaleć do 57,1 % PKB w 2020 r., a następnie do 49,8 % PKB w horyzoncie prognozy. Plan zakłada pełne wykorzystanie szacowanej przydzielonej dotacji w wysokości 23,9 mld EUR, a ponadto Polska zwróciła się o 11,5 mld EUR pożyczki w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. Wyzwania stojące przed Polską wiążą się głównie z przesunięciem gospodarki w kierunku większej wartości dodanej i niższej emisji przy jednoczesnej poprawie jakości kluczowych usług użyteczności publicznej, takich jak kształcenie i szkolenie, zdrowie, opieka długoterminowa oraz stabilne i przewidywalne otoczenie regulacyjne. Plan odbudowy i zwiększania odporności powinien w znacznym stopniu przyczynić się do pobudzenia ożywienia gospodarczego oraz wnieść wkład w zieloną, cyfrową, inkluzywną i odporną przyszłość. Plan opiera się na sześciu filarach i stanowi ukierunkowaną odpowiedź na szereg wyzwań strukturalnych Polski. Oczekuje się, że plan przyczyni się do skutecznego sprostania znacznej części wyzwań strukturalnych wskazanych w zaleceniach krajowych z lat 2019 i 2020. Silny nacisk, jaki położono w planie na transformację energetyczną i dekarbonizację gospodarki, zrównoważony transport, transformację cyfrową, lepsze dopasowanie kształcenia i szkolenia zawodowego oraz uczenia się przez całe życie do potrzeb rynku pracy, poprawę dostępności i jakości wczesnej edukacji i opieki nad dziećmi w wieku poniżej trzech lat, a także dostępności i jakości opieki zdrowotnej, wsparcie wspierające innowacje, rozwiązanie problemu segmentacji rynku pracy i poprawę klimatu inwestycyjnego, można uznać za kompleksową i adekwatną odpowiedź na wyzwania, przed którymi stoi Polska. Oczekuje się, że realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności w znacznym stopniu przyczyni się do wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy w Polsce, a jednocześnie zwiększy odporność gospodarczą, społeczną i instytucjonalną. Oczekuje się, że wsparcie w ramach RRF na rzecz badań naukowych i innowacji przyczyni się do intensyfikacji działań na rzecz komercjalizacji badań naukowych i ułatwi rozpowszechnianie innowacji w sektorze przedsiębiorstw, co powinno doprowadzić do wzrostu wydajności w perspektywie średnio- i długoterminowej. Oczekuje się, że wsparcie w ramach RRF pobudzi zagregowany popyt w perspektywie krótko- i średnioterminowej, poprawiając sytuację polskiej gospodarki w cyklu koniunkturalnym, a tym samym niwelując niekorzystne skutki gospodarcze spowodowane kryzysem związanym z COVID-19. W planie zawarto również szereg działań przyczyniających się do zwiększenia odporności społecznej. Wśród nich znajdują się działania na rzecz dalszego rozwoju opieki nad dziećmi i opieki długoterminowej, które mają zwiększyć poziom uczestnictwa kobiet w rynku pracy. Ponadto oczekuje się, że rozszerzenie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne na wszystkie umowy cywilnoprawne w jeszcze większym stopniu ograniczy segmentację rynku pracy i zapewni lepszą ochronę socjalną niektórym pracownikom. Obniżenie wysokości podatku dochodowego od osób fizycznych przewidziane dla podatników, którzy osiągnęli prawo do przejścia na emeryturę, ale zdecydują się na kontynuację zatrudnienia, ma na celu przedłużenie okresu pozostawania na rynku pracy i powinno przyczynić się do zmniejszenia nierówności dochodowych wśród osób starszych. Przewiduje się wzmocnienie odporności rynku pracy dzięki działaniom poprawiającym jakość i adekwatność funkcjonowania publicznych służb zatrudnienia oraz docierającym do pracowników w starszym wieku lub osób z grup defaworyzowanych i aktywizowaniu ich poprzez programy podnoszenia i zmiany kwalifikacji. Środki mające na celu przyciągnięcie i integrację migrantów zarobkowych oraz propagowanie elastycznych form zatrudnienia mają jeszcze bardziej zwiększyć odporność rynku pracy. Plan ma pomóc sprostać wyzwaniom związanym z klimatem inwestycyjnym, zwłaszcza w odniesieniu do polskiego systemu sądownictwa oraz procesu decyzyjnego i procesu stanowienia prawa. W szczególności w planie uwzględniono działania mające na celu zmniejszenie obciążeń regulacyjnych i poprawę jakości stanowienia prawa przez ograniczenie stosowania procedur przyspieszonych oraz wprowadzenie obowiązku stosowania ocen skutków i konsultacji publicznych. Ponadto specjalne działania mają na celu wzmocnienie niezależności i bezstronności sądów poprzez reformę systemu odpowiedzialności dyscyplinarnej mającego zastosowanie do sędziów. Polski plan odbudowy i zwiększania odporności, w którym 42,7 % środków przeznaczono na działania związane z klimatem, ukierunkowany jest w dużym stopniu na łagodzenie zmiany klimatu i przystosowywanie się do niej oraz na renaturalizację, a także przyczynia się do osiągnięcia celów klimatycznych na lata 2030 i 2050. Zwiększenie mocy zainstalowanej lądowych farm wiatrowych i instalacji fotowoltaicznych, inwestycje w produkcję energii ze źródeł odnawialnych – w szczególności z morskich farm wiatrowych – oraz zdolności w zakresie wodoru odnawialnego i niskoemisyjnego w połączeniu z pakietem reform mających na celu ułatwienie inwestycji w lądową energię wiatrową powinny pomóc Polsce w osiągnięciu celu na 2030 r. dotyczącego odnawialnych źródeł energii. Szeroko zakrojony program zastępowania węglowych urządzeń grzewczych w połączeniu z renowacją budynków zmniejszy ich wpływ na emisję gazów cieplarnianych i poprawi jakość powietrza. W sektorze transportu kompleksowy pakiet reform i inwestycji wspierać będzie mobilność bezemisyjną (zarówno w transporcie drogowym, jak i kolejowym), multimodalność, bezpieczeństwo ruchu drogowego i zrównoważony transport publiczny. Plan obejmuje także reformy i inwestycje w obszarze gospodarki wodnej na obszarach wiejskich. W ocenie ex ante wszystkie środki zawarte w polskim planie są zgodne z zasadą „nie czyń poważnych szkód”. Wszelkim potencjalnym szkodliwym skutkom środowiskowym i klimatycznym przeciwdziała się poprzez odpowiednie zapewnienia, że spełnione zostaną stosowne kryteria. W odniesieniu do niektórych środków w komponentach dotyczących energii i transportu, które są problematyczne z punktu widzenia środowiska i zmiany klimatu, Polska zapewnia o braku poważnych szkód dla środowiska, podejmując wiążące zobowiązanie do przestrzegania odnośnego wymogu wytycznych technicznych Komisji Europejskiej „nie czyń poważnych szkód” (2021/C 58/01). Biorąc pod uwagę, że 21,3 % alokacji przeznaczonych jest na środki cyfrowe, oczekuje się, że plan w znacznym stopniu przyczyni się do transformacji cyfrowej polskiej gospodarki i społeczeństwa. W planie położono duży nacisk na łączność, której celem jest zapewnienie dostępu do szybkiego internetu na białych obszarach dostępu nowej generacji (NGA), na których nie jest zapewniony dostęp do internetu o przepustowości co najmniej 30 Mb/s, oraz wspieranie inwestycji komercyjnych w nowoczesne sieci łączności elektronicznej. Rozwój umiejętności cyfrowych jest jednym z celów Programu Rozwoju Kompetencji Cyfrowych oraz nadrzędnych inwestycji w podstawowe umiejętności cyfrowe różnych grup ludności, w tym urzędników służby cywilnej, nauczycieli, obywateli o niewystarczającej podstawowej wiedzy cyfrowej oraz osób wykluczonych lub zagrożonych wykluczeniem. Nowa polityka transformacji cyfrowej edukacji, wspólne normy cyfrowe dla szkół oraz znaczne inwestycje w sprzęt ICT dla szkół i nauczycieli mają na celu zapewnienie równego dostępu do edukacji cyfrowej i wspieranie skutecznej integracji ICT w nauczaniu i uczeniu się. W planie skoncentrowano się również na poprawie jakości usług administracji elektronicznej i cyberbezpieczeństwa administracji publicznej i gospodarki, a także na innowacjach, rynku pracy, rolnictwie, zielonej energii i zmniejszeniu energochłonności, na e-zdrowiu i transporcie. Plan ma mieć trwały wpływ na Polskę. Plan obejmuje pakiet działań mających na celu sprostanie kilku wyzwaniom strukturalnym zidentyfikowanym w kontekście europejskiego semestru. Działania ujęte w planie mają również ułatwić zieloną i cyfrową transformację oraz wzmocnić potencjał wzrostu gospodarczego, tworzenie miejsc pracy oraz odporność gospodarczą i społeczną Polski. Działania przedstawione w tym kontekście obejmują zmiany strukturalne systemu administracji lub odpowiednich instytucji i polityk. Trwały wpływ dotyczy obszarów polityki, w których szacowany długoterminowy wpływ na potencjał wzrostu gospodarczego i zatrudnienie jest znaczny, ale również obszarów, co do których oczekuje się, że zmiany strukturalne poprawią aspekty społeczne, które niekoniecznie są kwantyfikowalne. Dokładniej rzecz ujmując, plan obejmuje istotne zmiany strukturalne w administracji publicznej i instytucjach publicznych. W szczególności reformy mające na celu poprawę klimatu inwestycyjnego i zachęcanie do wdrażania rozwiązań cyfrowych w sektorze publicznym mają mieć trwały wpływ. Wysiłki na rzecz cyfryzacji prowadzone w wielu różnych instytucjach publicznych i na różnych szczeblach administracji mogą przyczynić się do strukturalnej poprawy efektywności i podnieść jakość usług publicznych. Plan obejmuje szereg działań wspierających zieloną transformację, które mają trwały wpływ na wiele aspektów gospodarki, w tym na środowisko, zdrowie i konkurencyjność. Przewiduje się kilka zmian w polityce mających na celu poprawę otoczenia działalności gospodarczej, co będzie miało trwały wpływ na konkurencyjność kraju i jego potencjał w zakresie zwiększenia inwestycji. W dziedzinie zdrowia reforma systemu nadzoru szpitalnego prawdopodobnie przyczyni się do oszczędności kosztowej i podniesienia jakości usług. Jeśli chodzi o rynek pracy i edukację, plan obejmuje środki, które będą miały trwały pozytywny wpływ poprzez zwiększenie uczestnictwa w rynku pracy, ograniczenie segmentacji rynku pracy, poprawę jakości wczesnej edukacji i opieki nad dziećmi w wieku poniżej trzech lat, modernizację kształcenia i szkolenia zawodowego oraz zapewnienie możliwości podnoszenia i zmiany kwalifikacji. Ponadto reforma mająca na celu modernizację i uproszczenie zarządzania finansami publicznymi wzmocni polskie ramy budżetowe i zapewni skuteczniejsze zarządzanie wydatkami. W planie zaproponowano kompleksowy i spójny zestaw kamieni milowych i wartości docelowych, które są jasne, realistyczne i wystarczająco ambitne, aby umożliwić osiągnięcie celów każdego komponentu. Wskaźniki przypisane do kamieni milowych i wartości docelowych są adekwatne, akceptowalne i wiarygodne. Polska ustanowiła kompleksowy system wdrażania, w którym wiodącą rolę pełni Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej. Ministerstwo to jest odpowiedzialne konkretnie za monitorowanie realizacji planu, weryfikację osiągnięcia kamieni milowych i wartości docelowych, składanie sprawozdań Komisji Europejskiej, ustanawianie procedur realizacji audytu oraz sporządzanie i przedkładanie Komisji Europejskiej wniosków o płatność i deklaracji zarządczych. Plan zawiera również odpowiednie informacje na temat mechanizmów koordynacji i sprawozdawczości między ministerstwem a innymi podmiotami odpowiedzialnymi za realizację inwestycji i reform. To samo dotyczy informacji dotyczących zapewnienia kontroli zarządczych, zwłaszcza w odniesieniu do osiągnięcia kamieni milowych i wartości docelowych. Ponadto przedstawione informacje i dokumenty potwierdzające są wystarczające, by stwierdzić, że szacunkowy łączny koszt planu jest racjonalny i wiarygodny, proporcjonalny do spodziewanego wpływu na krajową gospodarkę i społeczeństwo oraz dodatkowy w stosunku do innych funduszy. Obliczenia oraz metodyka i założenia przyjęte w celu oszacowania kosztów poszczególnych środków planu są jasne i zrozumiałe. Polska przedstawiła również wystarczające uzasadnienie i dowody na poparcie zasadności i wiarygodności tych szacunków kosztów. Opierają się one najczęściej na wcześniejszych projektach zrealizowanych w przeszłości w odniesieniu do podobnych inwestycji. Plan obejmuje pewne koszty operacyjne, których nie można uznać za powtarzające się, ponieważ mają one charakter tymczasowy i ograniczają się wyłącznie do realizacji odpowiednich inwestycji lub reform. Jeśli chodzi o dodatkowość, plan zawiera, w stosownych przypadkach, informacje na temat innych źródeł finansowania unijnego oraz daje wystarczającą pewność, że ten sam rodzaj kosztów nie będzie finansowany z kilku źródeł finansowania unijnego. Ustalenia zaproponowane w planie odbudowy i zwiększania odporności są odpowiednie, aby przyczynić się do zapobiegania korupcji, nadużyciom finansowym i konfliktom interesów oraz ich wykrywania i korygowania, pod warunkiem że nierozwiązane kwestie zostaną rozwiązane w odpowiednim czasie za pomocą konkretnych działań uwzględnionych we wniosku dotyczącym decyzji wykonawczej Rady. Ustalenia te mają skutecznie zapobiegać podwójnemu finansowaniu i przyczynić się do zmniejszenia ryzyka związanego ze skutecznością walki z korupcją. W planie przedstawiono spójny i kompleksowy pakiet reform i inwestycji, które wzajemnie się wzmacniają i silnie pobudzają reformy. Synergie między działaniami przewidzianymi w planie i z innymi politykami krajowymi zapewnia się w ramach komponentów (na przykład w dziedzinie transportu, energii i cyfryzacji), a także horyzontalnie w kilku komponentach (na przykład przez poprawę e-kompetencji w komponencie cyfrowym i zwiększenie dopasowania kształcenia i szkolenia zawodowego do potrzeb rynku pracy, w tym podnoszenie umiejętności w zakresie umiejętności cyfrowych, w ramach podkomponentu edukacyjnego).









Brak/niewystarczające informacje Zadowalające Zadowalające, ale brak uzasadnienia Częściowo zadowalające Niezadowalające (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) Wyważona reakcja Zalecenia krajowe Wzrost, miejsca pracy… „nie czyń poważnych szkód” Zielony cel Cel cyfrowy Trwały wpływ M & T Kalkulacja kosztów Systemy kontroli Spójność A A A A A A A A B A A 2.Wyzwania w zakresie odbudowy i zwiększania odporności: kontekst 2.1.Perspektywa makroekonomiczna i zmiany makroekonomiczne od czasu sprawozdania krajowego z 2020 r. Pandemia COVID-19 wywarła znaczący wpływ na polską gospodarkę, ale ożywienie gospodarcze było szybkie i znaczne. Przed pandemią w Polsce utrzymywał się silny wzrost gospodarczy. W 2019 r. realny PKB wzrósł o 4,7 %, napędzany solidnym popytem krajowym. Spożycie prywatne kwitło na fali ufności konsumenckiej i dobrej sytuacji na rynku pracy, na którym notowano najniższe w historii stopy bezrobocia i silną dynamikę wynagrodzeń. Pandemia COVID-19 doprowadziła do nagłego zatrzymania wzrostu PKB w 2020 r., ponieważ środki powstrzymujące rozprzestrzenianie się koronawirusa zakłóciły działalność gospodarczą i spadł popyt zagraniczny. Po wprowadzeniu w marcu 2020 r. rządowych ograniczeń realny PKB zmniejszył się o 3,8 % w pierwszej połowie roku. Działalność gospodarcza odbiła znacznie w trzecim kwartale 2020 r., o 7,3 % w ujęciu kw/kw, ale wzrost liczby nowych zakażeń i ponowne wprowadzenie w ostatnich miesiącach 2020 r. środków powstrzymujących pandemię zahamowały ożywienie gospodarcze. W efekcie w 2020 r. realny PKB zmalał o 2,2 %, co doprowadziło do pierwszej od blisko trzech dziesięcioleci recesji gospodarczej w Polsce. W 2021 r., pomimo powtarzających się fal COVID-19, gospodarka kontynuowała silną ścieżkę wzrostu, osiągając poziom PKB sprzed kryzysu w II kw. 2021 r. Wzrost spożycia prywatnego był główną siłą napędową ożywienia gospodarczego, czemu towarzyszył wysoki poziom skumulowanych oszczędności i silny rynek pracy. Ogółem w 2021 r. realny PKB zwiększył się o 5,9 %, dzięki czemu Polska powróciła na ścieżkę PKB sprzed pandemii. Kryzys wywarł wpływ na wszystkie sektory gospodarki, ale najbardziej ucierpiał sektor usług. Na początku pandemii lockdown wpłynął na całą gospodarkę. W kwietniu 2020 r. przetwórstwo przemysłowe zmniejszyło się o 25,1 % w ujęciu rok do roku, co wynikało z bezprecedensowego spadku produkcji, zwłaszcza w przemyśle samochodowym. Zamknięcie sklepów doprowadziło również do spadku sprzedaży detalicznej, która w kwietniu 2020 r. zmniejszyła się o 11,8 % w ujęciu rok do roku. Ponieważ jednak ograniczenia stały się bardziej ukierunkowane, a zakłócenia w łańcuchu dostaw obserwowane na początku pandemii stopniowo zniknęły, większość sektorów gospodarki odnotowała silne i trwałe ożywienie począwszy od maja 2020 r. Niemniej jednak ograniczenia rodzajów działalności, które wymagają bezpośredniej interakcji z klientem, utrudniły ożywienie w sektorze usług. Po rekordowym spadku zaufania i obrotów podczas pierwszej fali pandemii sektor usług był w stanie tylko częściowo odrobić straty w okresie letnim 2020 r. Kolejne fale pandemii jeszcze bardziej ograniczyły ożywienie, co spowodowało spadek o blisko 6,3 % wartości dodanej brutto sektora usług w 2020 r. w porównaniu z -2,6 % dla całej gospodarki . Sektor ten otrzymał jednak znaczne wsparcie ze środków publicznych, głównie w postaci pożyczek i dotacji dla przedsiębiorstw, co zapobiegło ostremu i nagłemu wzrostowi liczby przypadków upadłości. Scenariusz makroekonomiczny zawarty w planie odbudowy i zwiększania odporności Polski zakłada ożywienie działalności gospodarczej w latach 2022–2023 po wywołanym przez COVID-19 spadku w 2020 r. W scenariuszu makroekonomicznym stanowiącym podstawę planu jako datę graniczną wskazano 31 marca 2021 r. Prognozy nie uwzględniają zatem zmian gospodarczych w 2021 r. i na początku 2022 r., w tym publikacji dotyczącej wzrostu realnego PKB na 2021 r., który wyniósł 5,9 %. W prognozie na 2022 r. przewiduje się, że wzrost realnego PKB wyniesie 4,3 % wskutek silnego ożywienia spożycia prywatnego i inwestycji, czemu mają sprzyjać inwestycje publiczne finansowane z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz wykorzystanie funduszy z wieloletnich ram finansowych (WRF). W latach 2023 i 2024 spodziewany jest bardziej umiarkowany wzrost o około 3,7 %–3,5 %. Szacuje się, że w 2022 r. luka produktowa zostanie zlikwidowana i w następnych latach produkcja przekroczy poziom potencjalny. Zgodnie z planem inflacja powróci na ścieżkę 2,5 % w horyzoncie prognozy. W tym kontekście scenariusz przewiduje, że bezrobocie osiągnie maksymalny poziom w 2021 r., a następnie zacznie stopniowo maleć do 2,0 % w 2024 r. Przed kryzysem polski rynek pracy wykazywał oznaki przegrzania: bezrobocie osiągnęło rekordowo niski poziom na początku 2020 r., a wzrost płac wyniósł 7,3 % w 2019 r. Pandemia COVID-19 miała ograniczony wpływ na rynek pracy, głównie ze względu na znaczne wsparcie fiskalne, które zachęcało do skrócenia czasu pracy zamiast stosowania redukcji zatrudnienia. Zgodnie ze scenariuszem bazowym (który nie uwzględnia pozytywnego wpływu planu) oczekuje się, że bezrobocie będzie stopniowo spadać do poziomu 2,0 % w 2024 r. Utrzymują się jednak wyzwania strukturalne na rynku pracy, pomimo jego dobrych wyników od czasu ożywienia gospodarczego. Należą do nich: niski współczynnik aktywności zawodowej niektórych grup społecznych, segmentacja w zakresie ochrony zatrudnienia, różnice we wskaźnikach zatrudnienia w poszczególnych regionach, a także niedobór siły roboczej i kwalifikacji. Chociaż wskaźnik zatrudnienia wzrósł do rekordowo wysokiego poziomu, udział kobiet w rynku pracy pozostaje znacznie niższy niż w przypadku mężczyzn, ponieważ zazwyczaj ponoszą one większą część obowiązków opiekuńczych. Pomimo inwestycji w e-edukację pandemia COVID-19 pogłębiła nierówności w edukacji, oddziałując szczególnie na uczniów znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, co może również prowadzić do wzrostu liczby osób wcześnie kończących naukę w perspektywie długoterminowej. Niedobory siły roboczej nadal stanowią poważny problem, ponieważ ograniczają zdolność gospodarki do restrukturyzacji w kierunku wysokiego wzrostu i wysoce produktywnego sektora. Nierówności dochodowe w Polsce plasują się około średniej unijnej, zaś odsetek osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w ostatnich latach stale się obniżał i w 2019 r. był poniżej średniej unijnej. Pandemia wywarła silny negatywny wpływ na finanse publiczne. Deficyt budżetowy w 2020 r. wyniósł 6,9 % PKB. Według prognozy Komisji z wiosny 2022 r. ma on spaść do 4,4 % PKB do 2023 r. Dyskrecjonalne środki z zakresu polityki w reakcji na pandemię w 2020 r. wyniosły 4,5 % PKB. W scenariuszu bazowym planu (który nie uwzględnia wpływu planu) na 2022 r. przewiduje się deficyt w wysokości 4,2 % PKB, który ma się zmniejszyć do 2,5 % PKB do 2024 r. Szacunki te nie uwzględniają wpływu działań przewidzianych w planie na finanse publiczne. W następstwie wzrostu relacji długu do PKB do 57,1 %, z powodu połączonego efektu pogorszenia sytuacji makroekonomicznej i pakietu fiskalnego w reakcji na kryzys w 2020 r., w prognozie Komisji z wiosny 2022 r. przewiduje się, że w 2023 r. dług wyniesie 49,8 % PKB. W planie wskazano szereg czynników ryzyka dla scenariusza makroekonomicznego. Ryzyko pogorszenia sytuacji wynika głównie z większego niż oczekiwano wzrostu inflacji wskutek ograniczeń podaży i niedoboru siły roboczej, co może negatywnie wpłynąć na siłę nabywczą i wzrost spożycia prywatnego. Nowe fale COVID-19, zwłaszcza biorąc pod uwagę stosunkowo niski wskaźnik szczepień w Polsce, mogą również utrudnić powrót do zdrowia. Z drugiej strony lepsze niż oczekiwano ożywienie głównych partnerów handlowych Polski mogłoby pobudzić wzrost gospodarczy, co stanowi znaczne ryzyko wzrostu. Ogólnie rzecz biorąc, ryzyko przechyla się w stronę pogorszenia, ale perspektywy pozostają zasadniczo niepewne. Tabela 1: Porównanie zmian i prognoz makroekonomicznych 2019 2020 2021 2022 2023 2024 KOM KOM KOM KOM KPO KOM KPO KPO Realny PKB

(zmiana w %) 4,7 -2,2 5,9 3,7 4,3 3,0 3,7 3,5 Inflacja

(zmiana w %) 2,1 3,7 5,2 11,6 2,8 7,3 2,6 2,5 Zatrudnienie (wiek 15–74 lata, zmiana w %) 0,0 0,0 1,5 0,4 0,0 0,3 0,0 0,0 Stopa bezrobocia (%) 3,3 3,2 3,4 4,1 3,0 3,9 2,5 2,0 Wierzytelności netto sektora instytucji rządowych i samorządowych

(% PKB) -0,7 -6,9 -1,9 -4,0 -4,2 -4,4 -3,2 -2,5 Dług publiczny

(% PKB) 45,6 57,1 53,8 50,8 - 49,8 - - Źródło: Prognoza Komisji z wiosny 2022 r.; Plan odbudowy i zwiększania odporności (KPO) Prognoza stanowiąca podstawę planu różni się od najnowszej prognozy Komisji, ale wynika to w dużej mierze z różnych dat granicznych . W prognozie stanowiącej podstawę planu jako datę graniczną wskazano 31 marca 2021 r. Nie została ona zaktualizowana po przedłożeniu planu w maju 2021 r. Jednocześnie najnowsze prognozy Komisji Europejskiej pochodzą z prognozy z wiosny 2022 r., w której datą graniczną jest 29 kwietnia 2022 r. W związku z tym różnice między prognozą zawartą w planie a prognozą Komisji Europejskiej wynikają głównie z różnych dat granicznych, co skutkuje zróżnicowanymi założeniami i danymi stanowiącymi podstawę obu prognoz. Prognoza stanowiąca podstawę planu jest nieco bardziej optymistyczna niż prognoza Komisji Europejskiej. Wzrost realnego PKB w prognozie Komisji z wiosny 2022 r. jest niższy niż wzrost zakładany w prognozie RRP. W szczególności w prognozie Komisji z wiosny 2022 r. przewiduje się, że w latach 2022 i 2023 realny PKB wzrośnie odpowiednio o 3,7 % i 3,0 %. Są to wartości mniej optymistyczne od tych zawartych w prognozie stanowiącej podstawę planu, w której przewiduje się wzrost o 4,3 % w 2022 r. i 3,7 % w 2023 r. Mniej optymistyczna prognoza Komisji Europejskiej wynika w dużej mierze z uwzględnienia inwazji Rosji na Ukrainę, która położyła się cieniem na perspektywy dla polskiej gospodarki. Zgodnie z opinią władz polskich Komisja uważa, że popyt krajowy, w szczególności spożycie prywatne, będzie głównym czynnikiem wzrostu w horyzoncie prognozy. Jeżeli chodzi o eksport netto, prognozy Ministerstwa Finansów przewidują, że wpływ eksportu netto na wzrost gospodarczy będzie ujemny w 2022 r., a następnie w 2023 r. pozostanie zasadniczo stabilny. Jest to sprzeczne z prognozą Komisji Europejskiej, która przewiduje pozytywny, choć niewielki, wkład eksportu netto we wzrost gospodarczy w latach 2022 i 2023. Jeżeli chodzi o rynek pracy, w prognozie Komisji Europejskiej przewiduje się, że w 2022 r. stopa bezrobocia wzrośnie ze względu na znaczny napływ osób wysiedlonych z Ukrainy. Jeżeli chodzi o inflację, w prognozie Komisji przewiduje się znacznie większe przyspieszenie tempa inflacji w horyzoncie prognozy. W kwestii deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych Komisja przewiduje lepsze wyniki w porównaniu z planem na 2022 r., ale gorsze w 2023 r., głównie ze względu na założenia dotyczące kosztów pomocy dla osób wysiedlonych z Ukrainy. Okres po 2023 r. nie wchodzi w zakres obecnej prognozy Komisji. Na perspektywy makroekonomiczne i budżetowe nadal wpływa wysoka niepewność związana z pandemią COVID-19 i niesprowokowana inwazja Rosji na Ukrainę.

Zawarty w planie scenariusz makroekonomiczny jest zasadniczo wiarygodny. Scenariusz ekonomiczny został opracowany przez Ministerstwo Finansów i jest identyczny ze scenariuszem zawartym w budżecie na 2021 r., krajowym programie reform i programie stabilności i konwergencji. Prognozy gospodarcze są zasadniczo podobne do prognoz innych instytucji międzynarodowych i niezależnych agencji rządowych. 2.2.Wyzwania związane ze zrównoważonym wzrostem gospodarczym, spójnością, odpornością i polityką na rzecz przyszłych pokoleń W okresie po przystąpieniu do UE Polska poczyniła szybkie postępy w nadrabianiu zaległości w stosunku do średniej UE, do czego przyczyniły się znaczny napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych i bliski dostęp do rynku UE. Pod względem parytetu siły nabywczej PKB na mieszkańca w Polsce wzrósł z 63 % średniej unijnej w 2010 r. do ok. 73 % w 2019 r. Ten okres szybkiej konwergencji opierał się na głębszej integracji polskiej gospodarki z globalnymi łańcuchami wartości, głównie dzięki względnej konkurencyjności polskich przedsiębiorstw, w tym niższym kosztom pracy w porównaniu ze średnią unijną. Pomimo znacznego postępu dokonanego w ostatnich latach Polska stoi jednak w obliczu istotnych długoterminowych wyzwań strukturalnych, które mogą ograniczyć jej możliwości utrzymania się na ścieżce zrównoważonego wzrostu gospodarczego, odporności i spójności w nadchodzących dziesięcioleciach. Najpoważniejszym wyzwaniem dla Polski jest transformacja w kierunku gospodarki o wyższej wartości dodanej. Transformacja obejmuje zwiększenie zdolności Polski w zakresie badań naukowych i innowacji, aby przekształcić jej model wzrostu z konkurencyjności kosztowej w model oparty na zrównoważoności i bardziej zaawansowanych produktach i usługach w perspektywie średnio- i długoterminowej. Działania w tym obszarze powinny skupiać się na usprawnieniu współpracy i transferu wiedzy między sektorem publicznym i prywatnym, na wzmocnieniu mechanizmów i struktur wsparcia na rzecz transferu badań, a także na wspieraniu komercjalizacji badań naukowych i innowacji, w tym ogólnie na poprawie ram zarządzania sektorem badań, rozwoju i innowacji. Poprawa inwestycji w innowacje oraz badania naukowe i rozwój, np. przez zachęty fiskalne, zmiany regulacyjne, edukację w dziedzinie nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM) oraz inwestycje publiczne, będzie niezbędna, by pomóc Polsce rozwijać produkty i usługi, które umożliwią jej gospodarce zdobycie wyższej pozycji w łańcuchu wartości. Pandemia uwypukliła potrzebę usunięcia słabości strukturalnych w usługach społecznych, na rynku pracy i w systemie edukacji Polski. Świadczenia społeczne powinny być lepiej ukierunkowane na osoby, które ich potrzebują. W zakresie usług społecznych utrzymują się problemy, takie jak słabo rozwinięta opieka nad dziećmi i opieka długoterminowa. Utrudniają one również uczestnictwo w rynku pracy różnych grup, w szczególności kobiet. Niedobory siły roboczej ograniczyły potencjał wzrostu i zdolność Polski do pięcia się w górę łańcucha wartości. Znaczne braki kwalifikacji oraz kurczenie się grupy ludności w wieku produkcyjnym przyczyniają się do niedoboru pracowników. Aby zaradzić zmniejszającej się liczbie osób w wieku produkcyjnym, ważne jest wspieranie migracji pracowników oraz integracji migrantów, zwłaszcza wysoko wykwalifikowanych. Z uwagi na fakt, że prawie połowa dorosłych nie posiada podstawowych umiejętności cyfrowych, a ogólny udział dorosłych w uczeniu się jest niski, zasadnicze znaczenie mają poprawa umiejętności cyfrowych i skuteczna koordynacja polityki uczenia się przez całe życie. Zwiększenie poziomu uczestnictwa w rynku pracy wśród kobiet, osób starszych, osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów oraz osób o niższych kwalifikacjach, usunięcie przeszkód dla bardziej trwałych form zatrudnienia oraz lepsze dostosowanie umiejętności do potrzeb rynku pracy są niezbędne, aby zwiększyć odporność w przyszłości. Ponadto częste stosowanie niestandardowych umów o pracę (umów cywilnoprawnych) doprowadziło do segmentacji rynku pracy. Choć w ostatnich latach zjawisko to jest ograniczone, ważne jest zajęcie się kwestią zróżnicowanej ochrony socjalnej. Pandemia pokazała, że rozszerzanie i zwiększanie elastycznej organizacji pracy (np. praca na odległość i ruchomy czas pracy), zwłaszcza w ramach stałych form zatrudnienia, może pomóc także osobom z grup o niższym współczynniku aktywności zawodowej w znalezieniu stałej pracy. Polski system opieki zdrowotnej jest niewydajny i nadmiernie polega na szpitalach, tj. na najbardziej kosztownym rodzaju opieki. W świetle spodziewanego w średnim i długim okresie znacznego wzrostu wydatków na opiekę zdrowotną, który przełoży się na obciążenie finansów publicznych, szczególne znaczenie ma przesunięcie nacisku na podstawową opiekę zdrowotną i leczenie ambulatoryjne. Niektóre szpitale mają wysokie zadłużenie i niski wskaźnik obłożenia, a tymczasem wiele zabiegów medycznych wykonywanych obecnie w szpitalach można przeprowadzać na niższych szczeblach systemu opieki zdrowotnej i po niższych kosztach. W związku z tym przejście od opieki szpitalnej do opieki ambulatoryjnej jest ważne i powinno opierać się na jasnej wizji reformy i konsolidacji sektora szpitalnego. System podstawowej opieki zdrowotnej cierpi na niedobór pracowników medycznych, a jego usługi są przeciążone. Jego potencjał pozostaje niewykorzystany, co powoduje nadmierne obciążenie wyższych poziomów opieki. Jednocześnie system szpitalny boryka się z problemami chronicznego niedofinansowania, w szczególności jeżeli chodzi o zasoby ludzkie. Ze względu na niekorzystne warunki pracy, m.in. niskie wynagrodzenia, zawody medyczne nie cieszą się dużą popularnością i można zaobserwować znaczący drenaż mózgów. Niedobór zasobów ludzkich plasuje Polskę na jednym z najniższych miejsc w porównaniu z innymi państwami członkowskimi i sprawia, że wysoko wykwalifikowani specjaliści są nakłaniani do kontynuowania pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego (w niektórych specjalizacjach 40 % lekarzy przekroczyło wiek emerytalny). Dostęp do opieki zależy od regionu. Pomimo postępu usługi e-zdrowia są słabo rozwinięte i niedostatecznie wykorzystywane. Ponieważ zapewnienie korzystnego otoczenia biznesowego i inwestycyjnego jest ważne dla gospodarki, zwłaszcza dla wsparcia ożywienia gospodarczego we wszystkich sektorach, Polska powinna stawić czoła wielu wyzwaniom w tej dziedzinie. Wspieranie stabilnych i przewidywalnych ram prawnych, zmniejszanie ilości obciążających wymogów i procedur administracyjnych oraz ograniczanie częstych zmian kluczowych przepisów (np. w dziedzinie podatków, składek na ubezpieczenia społeczne czy polityki energetycznej), lepsze wykorzystanie wiedzy ekspertów, ocen skutków i konstruktywnych konsultacji z partnerami społecznymi, a także ograniczanie korzystania z procedur szybkiej ścieżki legislacyjnej niewymagających konsultacji publicznych – pomogą budować bardziej odporną gospodarkę. Niski udział inwestycji prywatnych Polski w PKB w porównaniu ze średnią UE i krajami porównywalnymi może ograniczyć jej zdolność do przejścia na gospodarkę w większym stopniu opartą na wiedzy. Zapewnienie równego traktowania podmiotów gospodarczych przez niezależny wymiar sprawiedliwości również ma zasadnicze znaczenie dla solidnego klimatu inwestycyjnego. Ochrona i utrzymanie państwa prawa jest podstawowym warunkiem uczynienia polskiej gospodarki bardziej odporną. Zabezpieczenie zdrowych finansów publicznych jest niezbędne do ustanowienia odpowiednich warunków dla złagodzenia negatywnych skutków pandemii i uczynienia gospodarki bardziej odporną w przyszłości. W perspektywie średnio- i długoterminowej Polskę czekają znaczne presje na zwiększenie wydatków, będące efektem starzenia się społeczeństwa, spodziewanego niższego napływu unijnych funduszy, w miarę jak Polska nadrabia zaległości w stosunku do UE, a także inwestycji w zieloną transformację i przejścia na model wzrostu w większym stopniu opartego na wiedzy. Obecnie w odniesieniu do kwestii zarządzania wydatkami w Polsce można wskazać szereg niedociągnięć wynikających z przestarzałego systemu budżetowego i częstego obchodzenia reguł fiskalnych. Biorąc pod uwagę ograniczoną spodziewaną poprawę ściągalności podatków, skuteczne i wydajne zarządzanie wydatkami będzie miało kluczowe znaczenie dla zapewnienia stabilności finansów publicznych. 2.3.Wyzwania związane z zieloną i cyfrową transformacją Nadrzędnym celem Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności jest wspieranie dwojakiej transformacji – zielonej i cyfrowej. Polska gospodarka pozostaje w tyle, jeśli chodzi o dostosowanie poziomu redukcji emisji i zmian w sektorze energetycznym do celów unijnych i czerpanie korzyści z transformacji cyfrowej, co stwierdzono odpowiednio w ocenie Komisji dotyczącej przygotowanego przez Polskę krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu na 2020 r. oraz w indeksie gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego (DESI) na 2021 r. Aby przyspieszyć zieloną i cyfrową transformację społeczeństwa i gospodarki, Polska musi zwiększyć swój poziom ambicji i zobowiązać się do prowadzenia długoterminowej, spójnej polityki. W niniejszej sekcji przypomniano, jak wygląda sytuacja Polski w kontekście osiągania celów UE związanych z zieloną i cyfrową transformacją. Wymiar ekologiczny planu

Plan odbudowy i zwiększania odporności powinien przyczyniać się do zielonej transformacji i co najmniej 37 % łącznej alokacji finansowej musi przyczyniać się do osiągania celów klimatycznych. Działania przewidziane w planie mają przyczynić się do osiągnięcia celu neutralności klimatycznej do 2050 r. oraz celów na rok 2030 w dziedzinie energii i klimatu, z uwzględnieniem polskiego krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu. Powinny też przyczynić się do osiągnięcia celów środowiskowych dotyczących odpadów, ograniczenia zanieczyszczenia, mobilności zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju, ochrony i odbudowy różnorodności biologicznej, zasobów morskich i wodnych oraz wspierać przejście na zrównoważone systemy żywnościowe, a także – w stosownych przypadkach – na gospodarkę o obiegu zamkniętym, jednocześnie zapewniając, aby nikt nie został pominięty. Aby przejść na gospodarkę neutralną dla klimatu, Polska potrzebuje progresywnego podejścia do dekarbonizacji i transformacji energetycznej. Polska gospodarka jest bardzo energochłonna i w dużym stopniu zależna od paliw kopalnych. Około 72 % energii elektrycznej wciąż jest wytwarzane w konwencjonalnych elektrowniach węglowych. Kluczowe znaczenie mają zatem kompleksowe planowanie, terminowe inwestycje, a także przyjęcie ambitnych środków wspierających transformację energetyczną zgodnie z Zielonym Ładem. Brak działań w tym zakresie wpłynąłby niekorzystnie na konkurencyjność polskiej gospodarki w nadchodzących dziesięcioleciach, m.in. ze względu na wzrost kosztów energii. Ponadto uzależnienie od paliw kopalnych pogarsza jakość powietrza, co jest przyczyną problemów zdrowotnych i powiązanych kosztów świadczeń opieki zdrowotnej. Aby rozwiązać ten problem, Polska powinna zwiększyć inwestycje w energię ze źródeł odnawialnych, bezemisyjne i niskoemisyjne ogrzewanie i chłodzenie, poprawę efektywności energetycznej budynków, wymianę i stopniowe wycofywanie nieefektywnego i zasilanego węglem lokalnego i domowego ogrzewania, wspieranie oszczędności energii i zwalczanie ubóstwa energetycznego, a także promowanie bezemisyjnej i niskoemisyjnej, inteligentnej i bezpiecznej mobilności oraz zrównoważonego transportu publicznego. Ponadto należy podjąć intensywniejsze starania, by wspierać inwestycje w innowacje niskoemisyjne, a także efektywność energetyczną i zasobooszczędność w sektorach przemysłu. Niezbędne jest również zwiększenie integracji systemów energetycznych w sektorach energii elektrycznej i ogrzewania, przemysłu i transportu. Przejście na gospodarkę niskoemisyjną Polska jest nadal jedną z najbardziej energochłonnych gospodarek w UE, pomimo poprawy sytuacji w ostatnich latach. Intensywność emisji gazów cieplarnianych polskiej gospodarki jest jedną z najwyższych w UE z powodu opartej na węglu produkcji energii oraz uzależnienia gospodarki od przemysłu ciężkiego. Jakość powietrza należy do najgorszych w Unii, co budzi poważne obawy środowiskowe i zdrowotne. Z polskiego krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu na 2020 r. wynika, że aby osiągnąć do 2030 r. krajowy cel polegający na redukcji emisji gazów cieplarnianych o 7 % poniżej poziomów z 2005 r. – w sektorach nieobjętych unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji – konieczne będzie wdrożenie znacznych dodatkowych środków. Kompleksowa i sprawiedliwa transformacja w kierunku gospodarki neutralnej dla klimatu wymaga jasnej strategii zmniejszenia zależności Polski od węgla. Paliwa na bazie węgla odgrywają kluczową rolę w wytwarzaniu energii elektrycznej i ciepła, w przemyśle, transporcie i rolnictwie. Przemysł wygenerował 22 % krajowych emisji w 2017 r. Sektor ten ma znaczny potencjał w zakresie redukcji emisji, na przykład przez elektryfikację procesów przemysłowych oraz poprawę efektywności energetycznej i zasobooszczędności. Należy zdecydowanie dążyć do rozwiązania problemu emisji pochodzących z sektora transportu, które w 2017 r. stanowiły 15 % wszystkich emisji i zwiększają się z roku na rok głównie w transporcie drogowym. Obejmuje to przejście na mobilność bezemisyjną i niskoemisyjną, a w szczególności przejście z transportu drogowego na kolejowy i inne rodzaje zrównoważonego transportu. Polska powinna też rozważyć obniżenie emisyjności sektora rolnictwa, który odpowiadał za około 10 % emisji w 2017 r. Ponadto Polska powinna zwiększyć udział energii ze źródeł odnawialnych w ogólnej produkcji energii. Zwiększenie udziału alternatywnych bezemisyjnych lub niskoemisyjnych źródeł energii Choć udział energii ze źródeł odnawialnych wzrósł w ostatnich latach, Polska powinna przyspieszyć wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, aby przyczynić się do dekarbonizacji gospodarki zgodnie z celami wyznaczonymi na 2050 r. W sprawozdaniu w sprawie postępów w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych w 2018 r. Polskę uznano za jedno z niewielu państw członkowskich, w przypadku których istnieje poważne ryzyko, że nie osiągną celu na 2020 r. w zakresie energii ze źródeł odnawialnych. Chociaż cel na 2020 r. został osiągnięty, konieczne jest podjęcie dalszych przyspieszonych działań zmierzających do osiągnięcia nowych celów klimatycznych Unii. W celu osiągnięcia neutralności klimatycznej Polska będzie musiała znacznie podnieść swój poziom ambicji i zwiększyć produkcję energii ze źródeł odnawialnych. Nie tylko uznaje się, że obecny cel na 2030 r. jest mało ambitny w porównaniu ze stosownym poziomem odniesienia, ale środki ujęte w polskim krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu z 2020 r. są niewystarczające do osiągnięcia nawet tego celu. Krajowy wkład w osiągnięcie celu UE w dziedzinie energii odnawialnej na 2030 r. wynosi 2–4 punkty procentowe poniżej poziomu 25 % do 2030 r. na podstawie wzoru określonego w załączniku II do rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną. Jak stwierdziła Komisja w ocenie polskiego krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu na 2020 r., planowane polityki i środki nie pozwolą Polsce osiągnąć do 2030 r. zakładanego zużycia energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych na poziomie 32 %. Aby zachęcić do korzystania z odnawialnych źródeł energii, trzeba będzie wprowadzić dodatkowe środki. Między innymi chodzi o wsparcie instalacji na wielką skalę, takich jak morskie farmy wiatrowe, w przypadku których potrzebny jest specjalny system wsparcia. Aby stymulować inwestycje w lądowe farmy wiatrowe, należy usprawnić otoczenie regulacyjne przez złagodzenie ograniczeń dotyczących odległości lądowych instalacji wiatrowych, które wprowadzono w 2016 r. Rozważyć należy też dalsze środki, w szczególności jasny długoterminowy plan aukcji oraz wsparcie ułatwiające produkcję gazów odnawialnych (np. biometanu) oraz ich wprowadzenie do sieci gazowych, natomiast zwiększenie odnawialnych źródeł energii w systemach grzewczych powinno iść w parze z modernizacją systemów lokalnego ogrzewania i renowacją budynków. Jeżeli chodzi o infrastrukturę energii elektrycznej, integracja odnawialnych źródeł energii wymaga wzmocnienia i rozszerzenia linii transmisyjnych i dystrybucyjnych na terytorium kraju oraz rozwoju zdolności magazynowania. Do pozostałych ważnych działań należy ustanowienie ram wspomagających konsumpcję własną energii ze źródeł odnawialnych oraz wspólnoty energetyczne, a także promowanie rynkowych bezpośrednich umów zakupu odnawialnej energii elektrycznej. Zmniejszenie zużycia energii Jednym z głównych wyzwań w Polsce mających wpływ na poziom zużycia energii i jakość powietrza jest niska efektywność energetyczna budynków. Budynki użyteczności publicznej i budynki mieszkalne często mają niski standard techniczny, a w przybliżeniu 70 % domów ma słabą izolację cieplną. Postępy Polski w osiąganiu orientacyjnych krajowych wartości docelowych efektywności energetycznej na 2020 r. zostały uznane za niewystarczające w zakresie zużycia energii pierwotnej i zużycia energii końcowej. Choć poziom ambicji w stosunku do wartości docelowych na 2020 r. został zwiększony, planowany wkład krajowy Polski w cel w zakresie efektywności energetycznej na 2030 jest niewielki. Zanieczyszczenie powietrza jest istotnym wyzwaniem środowiskowym w całej Polsce, a kilka regionów jest poważnie dotkniętych tym problemem (np. Małopolska i Śląsk). Zanieczyszczenie powietrza pochodzi w dużej mierze z indywidualnych źródeł ogrzewania w budynkach mieszkalnych oraz z zagęszczenia ruchu drogowego na obszarach miejskich. Wymiany wymaga około 3 mln nieefektywnych i zanieczyszczających powietrze kotłów. Systemy lokalnego ogrzewania często są nieefektywne, a wytwarzanie ciepła odbywa się głównie z wykorzystaniem węgla (w około 78 %), przy czym zasięg tych systemów jest ograniczony, zwłaszcza w małych i średnich miastach. Zważywszy, że 42 % polskich gospodarstw domowych podłączonych jest do lokalnych sieci ciepłowniczych, Polska powinna zająć się tym problemem, stopniowo wyeliminować oparte na węglu źródła energii cieplnej i zastąpić je źródłami o mniejszej intensywności emisji dwutlenku węgla. Wraz z tymi inwestycjami należy tworzyć więcej połączeń domów z lokalnymi sieciami ciepłowniczymi oraz redukować popyt na ogrzewanie przez lepszą izolację cieplną budynków mieszkalnych i innych. Polskie programy wsparcia na inwestycje powinny zostać usprawnione i lepiej ukierunkowane, zwłaszcza jeśli chodzi o gospodarstwa domowe o niskich dochodach. Skutecznemu wsparciu inwestycyjnemu powinny towarzyszyć odpowiednie monitorowanie i kontrola istniejących przepisów i norm, np. w odniesieniu do norm emisji dla miejscowych ogrzewaczy i norm jakości paliw. W poniższej tabeli przedstawiono przegląd celów, wartości docelowych i wkładów Polski na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu. Ograniczenie wpływu człowieka na środowisko Skutki zmiany klimatu w Polsce, w szczególności stały wzrost średniej temperatury oraz coraz większa intensywność i częstotliwość ekstremalnych zdarzeń pogodowych, wywierają presję na zasoby naturalne, gospodarkę i dobrostan społeczny. Poważnym wyzwaniem dla Polski pozostaje przystosowanie się do zmiany klimatu i zwiększenie odporności gospodarki na jej skutki zarówno w perspektywie krótko-, jak i długoterminowej. Należy dostosować rozwój obszarów miejskich i infrastruktury do oczekiwanych skutków zmiany klimatu, takich jak fale upałów czy powodzie. Podobnie w kontekście praktyk rolniczych i gospodarowania gruntami na obszarach wiejskich należy unikać pogłębiania już występujących skutków zmiany klimatu takich jak susza. Obszary wiejskie stoją przed wyzwaniami związanymi ze świadczeniem zrównoważonych usług wodno-kanalizacyjnych. Należy lepiej ustalać priorytety inwestycji, tak aby zmaksymalizować korzyści dla środowiska i oszczędność kosztową projektów. Zasoby wodne są coraz bardziej ograniczone, również w wyniku zmiany klimatu. Retencja wody na obszarach rolniczych jest niska, w szczególności ze względu na istniejące nieodpowiednie systemy odwadniania, które zwiększają odpływ wody i pogarszają skutki susz. Priorytetem powinno być również podnoszenie świadomości na temat wpływu zmiany klimatu na dostępność wody dla rolnictwa. Nadal występują problemy związane z obecnością substancji zanieczyszczających i odpadów niebezpiecznych nagromadzonych w przeszłości w sposób zagrażający ludzkiemu życiu lub zdrowiu. Obecność odpadów niebezpiecznych w środowisku może skutkować ich emisją do wód powierzchniowych i podziemnych oraz emisją do powietrza, a także zanieczyszczeniem powierzchni gruntów, a w ostateczności mogą stwarzać ryzyko dla ludzkiego zdrowia lub życia. Ponadto pozostałości wojenne na dnie Morza Bałtyckiego nadal stanowią duże wyzwanie i stwarzają zagrożenie dla realizacji projektów energetycznych, morskich i środowiskowych.

Co więcej, aby wesprzeć zieloną transformację i uniknąć potencjalnych wąskich gardeł w jej realizacji, należy przyspieszyć rozwój odpowiednich umiejętności i promować wiedzę na temat klimatu. Stosunkowo niski odsetek absolwentów kierunków nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki w Polsce, brak edukacji w dziedzinie „zielonych” umiejętności oraz ogólnie niewielkie uczestnictwo w uczeniu się dorosłych, jeśli nie zostaną rozwiązane w sposób systematyczny, mogą osłabić wysiłki na rzecz przekształcenia gospodarki i społeczeństwa w neutralne klimatycznie. W poniższej tabeli przedstawiono przegląd celów, wartości docelowych i wkładów Polski na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu.





Tabela 2: Przegląd celów, wartości docelowych i wkładów Polski w dziedzinie energii i klimatu Cele i wkłady krajowe Ostatnie dostępne dane 2020 2030 Ocena poziomu ambicji na 2030 r. Wiążący cel w zakresie emisji gazów cieplarnianych w porównaniu z 2005 r. na podstawie rozporządzenia w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego (%) 21 % 14 % -7 % Tak jak w rozporządzeniu ESR Cel/wkład krajowy w zakresie energii ze źródeł odnawialnych: udział energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto (%) 11,3 % 15 % 21 %–23 % Mało ambitny (25 % jest wynikiem zastosowania wzoru OZE) Krajowy wkład w poprawę efektywności energetycznej: zużycie energii pierwotnej (Mtoe) 100,9 Mtoe 96,4 Mtoe 91,3 Mtoe Niewielki zużycie energii końcowej (Mtoe) 71,8 Mtoe 71,6 Mtoe 67,1 Mtoe Niewielki Poziom elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych (%) 4 % 4 % 8,7 % brak danych Źródło: Ocena ostatecznego krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu Polski, SWD(2020) 920 final. Zrównoważony transport Emisja gazów cieplarnianych z transportu w Polsce zwiększyła się o 219 % w latach 1990-2019. Trend ten jest w większości napędzany nasileniem ruchu w transporcie drogowym i jest przyczyną poważnych problemów dotyczących jakości powietrza, zatorów komunikacyjnych i bezpieczeństwa. Niezwykle istotne jest więc wzmożenie działań w celu dekarbonizacji transportu drogowego i promowania czystych środków transportu, które nie wykorzystują paliw kopalnych. Konieczny jest kompleksowy zestaw działań, które rozwiążą problem emisji związanych z transportem, zatorów komunikacyjnych w miastach oraz jakości i zasięgu usług transportu publicznego. Mimo że niektóre polskie miasta przyjęły plany zrównoważonej mobilności miejskiej, nie są one właściwie wdrażane. Pomimo znacznych inwestycji w mobilność miejską połowa mieszkańców obszarów miejskich nie ma bezpośredniego dostępu do transportu publicznego (średnia odległość do transportu publicznego wynosi 2 km), co utrudnia korzystanie z niego i ogranicza mobilność wielu osób. W latach 2008–2018 długość regionalnych i podmiejskich linii autobusowych w Polsce skróciła się o ponad 50 %. W rezultacie około 65 % ludności wiejskiej nie ma dostępu do transportu publicznego. Modernizacja polskich linii kolejowych w celu zapewnienia ich zgodności z normami TEN-T jest nadal opóźniona. Wiąże się to z niezadowalającym stanem technicznym infrastruktury kolejowej, ograniczeniami przepustowości i długimi robotami torowymi, co ma negatywny wpływ szczególnie na konkurencyjność kolejowych przewozów towarowych. Pociągi osobowe nie są atrakcyjną alternatywą dla prywatnych samochodów ze względu na niską częstotliwość przejazdów oraz niewystarczające zintegrowanie z innymi rodzajami transportu. Kwestia interoperacyjności jest szczególnie ważna w przypadku dalekobieżnego i transgranicznego towarowego transportu kolejowego. Inwestycje infrastrukturalne w Polsce powinny koncentrować się na ukończeniu kluczowych odcinków i węzłów kolejowej sieci bazowej TEN-T, w szczególności kolejowych korytarzy sieci bazowej. Podobnie, lepsze powiązanie kolei z innymi rodzajami transportu i węzłami komunikacyjnymi oraz poprawa dostępności przyczyniłyby się do przesunięcia międzygałęziowego i sprzyjałyby realizacji priorytetów środowiskowych. W Polsce brakuje też kompleksowej struktury instytucjonalnej w zakresie jej podejścia do transportu intermodalnego, w tym zarządzania nim, nie bierze się też pod uwagę funkcjonalnych współzależności między inwestycjami w różne rodzaje transportu. Szybsze wprowadzenie europejskiego systemu zarządzania ruchem kolejowym (ERTMS) jest konieczne do zwiększenia bezpieczeństwa i zdolności, ograniczenia kosztów utrzymania infrastruktury, poprawy efektywności oraz stworzenia płynnych połączeń kolejowych. W ostatnich latach poprawiła się przepustowość i jakość infrastruktury drogowej w Polsce, co przyczyniło się do znacznego wzrostu transportu drogowego, a w konsekwencji również do powiązanego zwiększenia emisji gazów cieplarnianych. Potrzebne są środki stymulujące przejście na mobilność bezemisyjną, zrównoważony transport publiczny i paliwa alternatywne. Należy zwiększać dostęp do miejsc ładowania pojazdów elektrycznych i infrastruktury wodorowej, które są jednym z głównych katalizatorów mobilności bezemisyjnej. W ostatnich latach poprawiło się bezpieczeństwo ruchu drogowego w Polsce, ale wciąż notuje się o 50 % więcej śmiertelnych wypadków drogowych niż średnio w UE. Aby poprawić bezpieczeństwo na drogach, Polska powinna skupić się na egzekwowaniu przepisów, kampaniach edukacyjnych i infrastrukturze zapewniającej ochronę niechronionych użytkowników ruchu drogowego. Polska powinna zbadać swoje możliwości w zakresie czystego wodoru, ponieważ oczekuje się, że odegra on istotną rolę i zastąpi wodór z paliw kopalnych lub paliwa kopalne, zwłaszcza w transporcie i zastosowaniach przemysłowych. Rozwój bezemisyjnego taboru wodorowego zapewniłby również realną opcję stanowiącą uzupełnienie elektryfikacji kolei w Polsce. Wymiar cyfrowy Plan odbudowy i zwiększania odporności powinien przyczyniać się do transformacji cyfrowej w Polsce i co najmniej 20 % łącznej alokacji finansowej musi przyczyniać się do osiągania celów cyfrowych. Działania przewidziane w planie powinny między innymi przyczyniać się do transformacji cyfrowej sektora gospodarczego i społecznego (w tym administracji publicznej, usług użyteczności publicznej, szkolnictwa podstawowego i kształcenia średniego oraz wymiaru sprawiedliwości i systemów opieki zdrowotnej). Celem planowanych środków powinna być poprawa nie tylko konkurencyjności, ale także odporności, sprawności i bezpieczeństwa przedsiębiorstw i podmiotów publicznych, przy jednoczesnym zapewnieniu inkluzywności. Polska zmaga się z szeregiem wyzwań, które opóźniają transformację cyfrową i ograniczają jej możliwości przejścia na gospodarkę o wyższej wartości dodanej. Polska zajmuje 24. miejsce wśród państw członkowskich UE w indeksie gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego (DESI) za 2021 r. Aby nadążyć za rozwojem technologii cyfrowych, czerpać korzyści gospodarcze z cyfryzacji oraz zmniejszyć przepaść cyfrową w edukacji i społeczeństwie, nadal potrzebne jest zintegrowane i strategiczne podejście do łączności, badań, rozwoju i innowacji, umiejętności cyfrowych oraz szerzej zakrojonej cyfryzacji gospodarki. Łączność Jeżeli chodzi o łączność szerokopasmową, Polska ma trudności z osiągnięciem wyznaczonych celów. Choć do 2020 r. planowano zapewnić wszystkim mieszkańcom dostęp do sieci o prędkości co najmniej 30 Mb/s, nie udało się tego spełnić. Mimo że Polska nadal ma najwyższy w UE poziom korzystania z mobilnych usług szerokopasmowych i bardzo konkurencyjne ceny, szybki internet nie jest jeszcze dostępny dla wszystkich gospodarstw domowych (w 2020 r. dostęp do stałego łącza szerokopasmowego miało 77 % gospodarstw domowych), a wiele obszarów wiejskich w ogóle nie jest podłączonych do stałych łączy szerokopasmowych. Mimo wielu inicjatyw ustawodawczych i administracyjnych mających na celu stworzenie lepszych podstaw dla inwestycji w sieci szerokopasmowe (zwłaszcza megaustawa telekomunikacyjna, która wdraża przepisy dyrektywy o ograniczeniu kosztów usług szerokopasmowych), nadal istnieją bariery utrudniające wprowadzenie ultraszybkich sieci szerokopasmowych, takie jak niejednolite stosowanie przepisów przez władze lokalne, niechęć właścicieli sieci energetycznych, kanalizacyjnych i wodociągowych do udostępnienia słupów energetycznych oraz infrastruktury wodociągowej i kanalizacyjnej, a także przeszkody w dostępie do budynków. Należy zapewnić łączność, aby zapobiec dalszemu pogłębianiu się przepaści między obszarami miejskimi i wiejskimi oraz umożliwić wykorzystanie technologii cyfrowych. Priorytetem powinno być zapewnienie dostępu do nowej generacji infrastruktury szerokopasmowej, zwłaszcza na obszarach wiejskich, a także wzmocnienie biur kompetencji w zakresie łączności szerokopasmowej na poziomie krajowym i regionalnym. Skuteczne uruchomienie sieci 5G może być pomocne w zapewnieniu niezawodnej i szybkiej łączności na obszarach wiejskich i odległych. Polska jednak wciąż jeszcze nie przydzieliła częstotliwości w pionierskich pasmach 5G, a więc 700 MHz i 3,6 GHz, utrzymując łączny zharmonizowany przydział widma 5G na poziomie 0 %. Aby przyspieszyć wprowadzanie sieci 5G, Polska powinna w szybkim czasie przydzielić częstotliwości w paśmie 700 MHz i 3,6 GHz na podstawie obiektywnych, przejrzystych, sprzyjających konkurencji, niedyskryminacyjnych i proporcjonalnych kryteriów, zgodnie z Europejskim kodeksem łączności elektronicznej. Umiejętności cyfrowe

Polska wciąż boryka się z poważnymi wyzwaniami w zakresie poprawy podstawowych i zaawansowanych umiejętności cyfrowych ludności. W 2019 r. zaledwie 44 % dorosłych mieszkańców miało przynajmniej podstawowe umiejętności cyfrowe. W 2020 r. specjaliści w dziedzinie ICT stanowili niższy odsetek siły roboczej (3,4 %) w porównaniu ze średnią UE (4,3 %), a kobiety stanowiły jedynie 15 % specjalistów w dziedzinie ICT. Należy poprawić jakość kształcenia oferowanego na poziomie podyplomowym w zakresie zaawansowanych umiejętności cyfrowych, ponieważ zarówno odsetek programów studiów magisterskich, jak i odsetek miejsc oferowanych studentom, obejmujących treści dotyczące cyberbezpieczeństwa, obliczeń wielkiej skali lub nauki o danych, jest w Polsce niższy niż średnia UE. Jedynie odsetek magistrów w dziedzinie sztucznej inteligencji jest w Polsce wyższy niż w UE . Wyzwania te stanowią poważną przeszkodę w rozwoju cyfrowej gospodarki i społeczeństwa cyfrowego, a także barierę dla innowacji i konkurencyjności, co pokazuje rosnąca luka kompetencyjna na rynku pracy. Potrzebne są inwestycje publiczne w uczenie się przez całe życie i podnoszenie kwalifikacji, zważywszy, że inwestycje polskich przedsiębiorstw w podnoszenie kwalifikacji ich siły roboczej są stosunkowo niskie. Polskie przedsiębiorstwa zaczęły jednak ostatnio więcej inwestować w szkolenia z zakresu ICT dla swoich pracowników, a 18 % z nich oferowało swoim pracownikom specjalistyczne szkolenia w zakresie ICT w 2020 r., co oznacza znaczny wzrost w porównaniu z poprzednim rokiem (13 %). Polska kontynuowała również wdrażanie krajowych inicjatyw w zakresie kompetencji cyfrowych, ale dotychczas nie przyjęto nowej kompleksowej strategii w zakresie kompetencji cyfrowych ani ukierunkowanej strategii cyfrowej dla szkół. Mimo znacznych starań różne elementy, które są niezbędne do zapewnienia rozwoju umiejętności cyfrowych w całej gospodarce i całym społeczeństwie, nie są uwzględniane w sposób zintegrowany albo nie są wystarczająco ambitne. Szczególną uwagę należy poświęcić zapewnieniu równego dostępu do kształcenia i szkolenia o wysokiej jakości, w tym do narzędzi informatycznych i sprzętu informatycznego, skutecznego uwzględnienia ICT w celu poprawy nauczania i uczenia się na wszystkich poziomach, a także rozwoju kompetencji pedagogicznych nauczycieli w zakresie technologii cyfrowych. Cyfryzacja i innowacje w MŚP Pomimo wysiłków, jakie Polska podjęła, by poprawić poziom cyfryzacji przedsiębiorstw, wiele z nich, zwłaszcza małe przedsiębiorstwa, cechuje słabe wykorzystanie technologii cyfrowych. Jedynie 23,7 % polskich przedsiębiorstw charakteryzuje się innowacyjnością, w porównaniu ze średnią unijną wynoszącą 50,3 % . W 52 % polskich MŚP wskaźnik wykorzystania technologii cyfrowych jest na co najmniej podstawowym poziomie, co stanowi wynik nieco poniżej średniej UE wynoszącej 60 %. W porównaniu z ubiegłym rokiem polskie przedsiębiorstwa w dalszym ciągu powoli wykorzystują możliwości oferowane przez technologie cyfrowe. Uczestniczą w handlu elektronicznym: 13 % MŚP prowadzi sprzedaż przez internet, a 5 % prowadzi sprzedaż transgraniczną w innych krajach UE. Wysoki poziom cyfryzacji cechuje jednak jedynie 10 % małych przedsiębiorstw, w porównaniu z 50 % dużych przedsiębiorstw. Udział w eksporcie zaawansowanych technologicznie produktów w ostatnich latach jest w zastoju, a braki kwalifikacji pogłębiają trudności przedsiębiorstw w podnoszeniu zdolności innowacyjnych, co zagraża trwałości polskiego modelu wzrostu. Zaledwie około 10 % polskich przedsiębiorstw oferuje możliwość pracy na odległość, co pokazuje niewystarczający poziom cyfryzacji i zdolności przystosowania się do nowych warunków. Zaawansowane technologie powoli zyskują popularność wśród polskich przedsiębiorstw: 15 % z nich wykorzystuje rozwiązania w chmurze, a 18 % włącza do swojej działalności technologię sztucznej inteligencji. Liczba firm zajmujących się sztuczną inteligencją w stosunku do PKB w Polsce (0,58 firm na miliard euro PKB) jest jednak niższa od średniej UE (0,71) (zbiór danych JRC AI TES z 2020 r.). Tymczasem jedynie 14 % polskich przedsiębiorstw aktywnie korzysta z mediów społecznościowych, a 29 % korzysta z elektronicznej wymiany informacji. Faktury elektroniczne i duże zbiory danych nie są jeszcze powszechnie wykorzystywane. Mimo wysokiego odsetka absolwentów nauk ścisłych, inżynierii i informatyki (20,1 %), odpowiadającego średniej UE, przedsiębiorstwa mają trudności z zatrudnieniem specjalistów, a w szczególności małe przedsiębiorstwa mają ograniczony dostęp do specjalistycznych szkoleń w zakresie ICT. e-Administracja i cyfrowa administracja publiczna Polska uzyskuje wyniki poniżej średniej unijnej w obszarze cyfrowych usług użyteczności publicznej. Poziom interakcji online między organami publicznymi a ogółem społeczeństwa pokazuje, że tylko 49 % użytkowników internetowych aktywnie korzysta z usług administracji elektronicznej (średnia UE wynosi 64 %). Polska plasuje się poniżej unijnej średniej również pod względem dostępności cyfrowych usług użyteczności publicznej: dostępnych jest tylko 65 na 100 cyfrowych usług użyteczności publicznej dla obywateli (w porównaniu ze średnią UE wynoszącą 75) oraz 67 na 100 usług cyfrowych dla przedsiębiorstw (średnia UE wynosi 84). Jednocześnie obserwuje się pozytywne zmiany w odniesieniu do stopnia zaawansowania wdrożenia polityki otwartych danych. W tym względzie Polska klasyfikuje się znacznie powyżej średniej UE. Rozwój e-usług jest nieodzownym elementem transformacji cyfrowej gospodarki i administracji publicznej na wszystkich szczeblach administracji państwowej. Konieczne jest podjęcie działań wspierających wykorzystanie ICT i rozwój e-administracji. Do modernizacji administracji publicznej, w tym służby cywilnej, konieczne są inwestycje w laboratoria testujące produkty, cyfryzację systemów IT oraz wykorzystanie zasobów ludzkich i programów szkoleniowych. Jedynie 28,6 % gmin zdigitalizowało badania, plany i mapy, co wskazuje na potrzebę inwestycji w zdolności cyfrowe na szczeblu lokalnym i regionalnym. Innowacje cyfrowe Aby czerpać korzyści z transformacji cyfrowej i wzmocnić odporność gospodarczą, Polska potrzebuje znacznych reform i inwestycji wykraczających poza sprzęt i narzędzia informatyczne. Zdolności innowacyjne polskiej gospodarki podlegają zagrożeniom strukturalnym wynikającym ze słabych wyników w zakresie badań, rozwoju i innowacji, w tym zarządzania tym sektorem. Konieczna jest strukturalna poprawa całego ekosystemu innowacji, aby ułatwić wykorzystanie technologii (cyfrowej) w przedsiębiorstwach, w oparciu o większy dostęp przedsiębiorstw i gospodarstw domowych do internetu i sieci, a tym samym by wspierać wzrost wydajności. Wymaga to wysiłków, np. poprawy współpracy między sektorem publicznym a prywatnym i struktur wsparcia na rzecz transferu wiedzy między środowiskami nauki i biznesu (w tym przez wzmocnienie biur transferu technologii na uczelniach dzięki lepszym mechanizmom zarządzania), wsparcia dla (międzynarodowych) projektów w dziedzinie badań i rozwoju oraz bardziej ogólnie usprawnienia koordynacji polityk na rzecz innowacji. Uwaga: Wartość zagregowana dla UE odnosi się do UE27, na podstawie sprawozdania DESI z 2021 r. Ramka 1: Postępy w osiąganiu celów zrównoważonego rozwoju Cele zrównoważonego rozwoju i cztery wymiary stanowiące podstawę rocznej strategii zrównoważonego wzrostu gospodarczego Cele zrównoważonego rozwoju są włączone do cyklu europejskiego semestru od 2020 r. Zapewnia to zdecydowane dążenie do zrównoważonego rozwoju w koordynacji polityki gospodarczej i polityki zatrudnienia w UE. W tym kontekście w poniższej sekcji przedstawiono wyniki Polski w zakresie celów zrównoważonego rozwoju, ze szczególnym uwzględnieniem czterech wymiarów stanowiących podstawę rocznej strategii zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2021 r. i mających znaczenie dla planów odbudowy i zwiększania odporności (zielona transformacja, sprawiedliwość, transformacja cyfrowa i wydajność oraz stabilność makroekonomiczna), a także wskazano możliwe obszary, w których inwestycje i reformy zgodne z celami Instrumentu mogłyby przyspieszyć postępy w osiąganiu celów zrównoważonego rozwoju. Zielona transformacja W latach 2014–2019 Polska poczyniła znaczny postęp w zakresie niektórych wskaźników związanych z celami zrównoważonego rozwoju nr 7 („Czysta i dostępna energia”) i 13 („Działanie w dziedzinie klimatu”), ale konieczne będą dodatkowe reformy i inwestycje, aby nadrobić zaległości w stosunku do średniej UE w kilku tych obszarach. Choć intensywność emisji gazów cieplarnianych związana z zużyciem energii zmniejszyła się z 92 w 2014 r. (gdzie 100 = wartość odniesienia z 2000 r.) do 86 w 2019 r., nadal przekraczała ona znacznie średnią unijną dla tego roku (82,7). Tempo spadku intensywności emisji nie wystarczyło też do zrównoważenia wzrostu emisji gazów cieplarnianych w ujęciu bezwzględnym w latach 2013–2018, co prawdopodobnie wynikało z silnego wzrostu gospodarczego. Najwięcej niepokoju budzi fakt, że udział zużycia energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu energii końcowej brutto w Polsce zwiększa się bardzo powoli, z 11,6 % w 2014 r. do 12,2 % w 2019 r., podczas gdy średnie dla UE wynoszą 17,5 % i 19,7 %. Obawy budzi też wzrost emisji gazów cieplarnianych z transportu w Polsce, o 219 % w latach 1990-2019, głównie z powodu nasilenia transportu drogowego, oraz stale zmniejszający się udział transportu publicznego w przewozie osób ogółem. Do pozytywnych zmian należy natomiast spadek odsetka ludności mieszkającej w niedogrzanych domach o połowę w latach 2014–2019 oraz znaczna poprawa jakości powietrza. W przypadku tego drugiego wskaźnika Polska musi jednak dołożyć jeszcze więcej wysiłku, aby nadrobić różnicę w stosunku do średniej unijnej. Sprawiedliwość Polska poczyniła postępy w osiąganiu celów zrównoważonego rozwoju dotyczących sprawiedliwości, ale wciąż czekają ją też wyzwania w tym obszarze. W latach 2014–2019 w ramach celu zrównoważonego rozwoju nr 1 (Koniec z ubóstwem) odsetek osób zagrożonych wykluczeniem społecznym zmniejszył się z 24,7 % do 18,2 %, a więc poniżej średniej UE wynoszącej 20,9 %. Jednocześnie jednak wskaźnik zagrożenia ubóstwem osób pracujących (9,7 %) utrzymuje się powyżej średniej unijnej (9,0 %). Obserwuje się pozytywne tendencje w zakresie Dobrego zdrowia i jakości życia (cel nr 3), ale konieczne są dalsze postępy, aby zbliżyć wyniki do unijnych średnich w przypadku większości wskaźników dotyczących tego celu zrównoważonego rozwoju. Przykładowo deklarowane przez respondentów niezaspokojone potrzeby w zakresie opieki medycznej zmniejszyły się z 7,8 % do 4,2 %, ale średnia UE to 1,7 %. W przypadku większości wskaźników mierzących zmniejszenie nierówności (cel zrównoważonego rozwoju nr 10) Polska osiąga stosunkowo lepsze wyniki niż średnia UE. Na przykład skorygowany dochód do dyspozycji brutto gospodarstw domowych na osobę wzrósł z 70 % do 74 % średniej UE. Zmniejszenie różnic między obszarami miejskimi i wiejskimi pod względem zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (z 13,4 % do 11,1 %) tylko w umiarkowanym stopniu przyczyniło się do nadrobienia budzących niepokój zaległości w stosunku do średniej UE (1,1 %). Jeżeli chodzi o Równość płci (cel nr 5) Polska poczyniła ograniczone postępy. Jej wyniki były gorsze od średniej UE w przypadku większości wartości docelowych, takich jak różnica w liczbie kobiet i mężczyzn z wykształceniem wyższym, która wzrosła z 18,8 % do 19,9 % w latach 2015–2020, znacznie powyżej średniej UE wynoszącej 10,8 %. Transformacja cyfrowa i wydajność

Polska osiąga gorsze wyniki w porównaniu ze średnią UE w przypadku większości wartości docelowych dotyczących wymiaru transformacji cyfrowej i wydajności, zgłaszanych w ramach celu zrównoważonego rozwoju nr 8 (Zrównoważony wzrost gospodarczy) i nr 9 (Innowacyjność, przemysł, infrastruktura). Choć nakłady krajowe brutto na badania i rozwój wzrosły w latach 2014–2019 z 0,94 % do 1,32 % PKB, wciąż są na poziomie znacznie niższym od średniej unijnej (2,11 % PKB w 2014 r. i 2,2 % PKB w 2019 r.). Liczba zgłoszeń patentowych do Europejskiego Urzędu Patentowego (EPO) zmniejszyła się w latach 2014–2019 z 15 do 13 zgłoszeń na milion mieszkańców. To znacznie mniej niż wynosi średnia unijna, której wartość w tym samym czasie wzrosła ze 141 do 147 zgłoszeń na milion mieszkańców. Polska infrastruktura transportowa charakteryzuje się lukami połączeń, zwłaszcza w sieci kolejowej TEN-T, oraz niskimi normami środowiskowymi i normami bezpieczeństwa. Potrzeba znacznych inwestycji, aby zapewnić zrównoważoną mobilność multimodalną, obejmującą sieci TEN-T i połączenia transgraniczne. Poważnym problemem jest bezpieczeństwo ruchu drogowego: w Polsce notuje się dużo więcej śmiertelnych wypadków drogowych na milion mieszkańców (75 w 2017 r.), niż wynosi średnia dla UE (49 w 2017 r.). W porównaniu z rokiem 2010 sytuacja znacznie się poprawiła, ale Polska wciąż pozostaje w tyle za średnią UE. Jednocześnie Polska poczyniła znaczne postępy w ostatnich pięciu latach, zwiększając sześciokrotnie odsetek gospodarstw domowych z dostępem do szybkiego internetu i przekraczając średnią UE o ponad 5 punktów procentowych. Stabilność makroekonomiczna W latach 2014–2019 Polska poczyniła znaczny postęp w zakresie większości wskaźników związanych z celem zrównoważonego rozwoju nr 8 (Wzrost gospodarczy i godna praca). Wzrost realnego PKB na mieszkańca wynosił średnio 3,6 % rocznie w latach 2010–2019, co świadczy o stopniowym przybliżaniu PKB do średniej UE i sygnalizuje stały postęp w procesie konwergencji Polski. Odsetek młodych osób niekształcących się, niepracujących ani nieszkolących się stale się zmniejsza, z 15,5 % łącznej populacji osób w wieku 15–29 lat w 2014 r. do 12 % w 2019 r. W tym samym czasie zmniejszył się też odsetek osób pracujących zagrożonych ubóstwem. Przed pandemią dług publiczny pozostawał poniżej progu określonego w traktacie z Maastricht wynoszącego 60 % PKB, a nawet po kryzysie utrzymywał się na nieco niższym poziomie niż średnia UE. Polska nadal jednak musi stawić czoła szeregowi wyzwań makroekonomicznych, które wymagają dobrze ukierunkowanych reform i inwestycji. Po pierwsze, udział inwestycji w PKB znacznie się obniżył w ostatnich latach, ograniczając potencjalny wzrost Polski i jej zdolność do awansu w łańcuchu wartości w perspektywie średnioterminowej. Po drugie, choć sytuacja na rynku pracy od 2014 r. jest zasadniczo korzystna i wskaźnik zatrudnienia w 2019 r. wyniósł 73 %, utrzymujące się niedobory pracowników ograniczają działalność inwestycyjną i wzrost polskich przedsiębiorstw, zwłaszcza MŚP. 3.Cele i struktura planu oraz zarządzanie nim 3.1.Ogólna strategia planu Plan odbudowy i zwiększania odporności Polski stanowi kompleksową reakcję na skutki kryzysu wywołanego COVID-19, a także odpowiedź na główne wyzwania i słabości systemowe polskiej gospodarki. Celem planu jest odbudowa potencjału wzrostu gospodarczego polskiej gospodarki, zwiększenie jej konkurencyjności i podniesienie poziomu życia mieszkańców. Plan zakłada następujące cele szczegółowe: ·wzmocnienie innowacyjnego rozwoju gospodarki, aby zwiększyć jej produktywność, przy uwzględnieniu zielonej i cyfrowej transformacji, ·rozwój zielonej, inteligentnej mobilności, ·wzrost kapitału społecznego i jakości życia, w szczególności przez zapewnienie poprawy stanu zdrowia obywateli oraz wyższej jakości kształcenia zawodowego i umiejętności dostosowanych do potrzeb nowoczesnej gospodarki. Plan odbudowy i zwiększania odporności Polski obejmuje sześć komponentów, których nadrzędnymi celami są: wzrost rozwoju gospodarczego i produktywności, wspieranie zielonej i cyfrowej transformacji oraz poprawa jakości życia. Komponenty te dotyczą wyzwań w następujących obszarach: A.Odporność i konkurencyjność gospodarki – celem tego komponentu jest budowanie gospodarki odpornej na kryzysy, zwiększenie produktywności i tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy przez: 1.ograniczenie wpływu COVID-19 i spowodowanego przez niego kryzysu na przedsiębiorstwa 2.wzmocnienie zdolności innowacyjnych oraz współpracy między przedsiębiorstwami i instytutami badawczymi w dziedzinach o kluczowym znaczeniu dla rozwoju gospodarki (cyfryzacja i ekologizacja) 3.poprawę rozwoju umiejętności, systemu kształcenia i szkolenia zawodowego oraz uczenia się przez całe życie w celu lepszego dostosowania się do potrzeb nowoczesnej gospodarki 4.zwiększenie uczestnictwa w rynku pracy, efektywności i odporności kryzysowej rynku pracy B.Zielona energia i zmniejszenie energochłonności – komponent ten skupia się na przejściu na wspieranie odnawialnych źródeł energii i wytwarzania paliw alternatywnych oraz efektywności energetycznej w celu zmniejszenia negatywnego wpływu na środowisko oraz zapewnienia konkurencyjności i bezpieczeństwa energetycznego w połączeniu z ekologizacją gospodarki przez: 1.poprawę efektywności energetycznej gospodarki 2.zwiększenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii i rozwój alternatywnych źródeł energii

3.przystosowanie się do zmiany klimatu oraz ograniczenie jej negatywnego wpływu na środowisko C.Transformacja cyfrowa – której celem jest inwestowanie w nowoczesne technologie w sektorze publicznym, społeczeństwie, edukacji i całej gospodarce przez: 1.poprawę dostępu do szybkiego internetu 2.rozwój e-usług i ich konsolidację, tworzenie warunków dla rozwoju technologii cyfrowych dla gospodarki oraz usprawnienie komunikacji między instytucjami publicznymi, obywatelami i biznesem 3.zwiększenie rozwoju umiejętności cyfrowych i transformację cyfrową edukacji 4.zwiększenie bezpieczeństwa w cyberprzestrzeni, zabezpieczenie i cyfryzacja infrastruktury bezpiecznego przetwarzania danych D.Efektywność, dostępność i jakość systemu ochrony zdrowia – komponent ten koncentruje się na zapewnieniu sprawnego funkcjonowania i modernizacji systemu opieki zdrowotnej przez: 1.poprawę efektywności systemu opieki zdrowotnej, zwłaszcza w sektorze szpitalnego, jego dostępności i jakości świadczeń zdrowotnych, w tym za sprawą szerszego wykorzystania rozwiązań cyfrowych 2.rozwój personelu w sektorze opieki zdrowotnej oraz wzmocnienie potencjału uniwersytetów medycznych i świadczeniodawców zaangażowanych w szkolenie personelu medycznego 3.wspieranie badań naukowych oraz sektora farmaceutycznego w celu wzmocnienia odporności systemu opieki zdrowotnej E.Zielona, inteligentna mobilność – komponent ten ma na celu rozwój zrównoważonego, bezpiecznego i odpornego systemu transportu, który spełnia potrzeby gospodarki i społeczeństwa, przez: 1.zwiększenie udziału bezemisyjnego i niskoemisyjnego transportu oraz zmniejszenie negatywnego wpływu transportu na środowisko 2.zwiększenie dostępności i cyfryzacji transportu oraz jego bezpieczeństwa i ochrony F.Jakość instytucji i warunków realizacji planu – komponent ten ma na celu poprawę klimatu inwestycyjnego i wprowadzenie ram realizacji planu przez: 1.wzmocnienie niezależności i bezstronności sądów oraz poprawę sytuacji sędziów, których dotyczą decyzje Izby Dyscyplinarnej polskiego Sądu Najwyższego 2.większe wykorzystanie konsultacji z partnerami społecznymi i ocen skutków oraz ograniczenie stosowania procedur przyspieszonych w procesie stanowienia prawa

3.zapewnienie odpowiednich konsultacji z partnerami społecznymi i zainteresowanymi stronami, a także stosowania narzędzia do punktowej oceny ryzyka Arachne przy wdrażaniu planu. W poniższej tabeli przedstawiono szacunkowe koszty środków. Tabela 3: Komponenty i powiązane koszty Komponent Koszty (mln EUR) Ogółem (mln EUR) Dotacje Pożyczki A.Odporność i konkurencyjność gospodarki 4 455 245 4 700 B.Zielona energia i zmniejszenie energochłonności 5 696 8 172 13 868 C.Transformacja cyfrowa 2 797 2 100 4 897 D.Efektywność, dostępność i jakość systemu ochrony zdrowia 4 092 289,5 4 381,5 E.Zielona, inteligentna mobilność 6 817 700 7 517 F.Poprawa jakości instytucji i warunków realizacji KPO 0 0 0 Ogółem 23 857 11 506,5 35 363,5 3.2.Aspekty wdrożeniowe planu Spójność z innymi programami W planie wykazano spójność z innymi odpowiednimi programami. Najważniejszym dokumentem strategicznym na poziomie krajowym, do którego odnosi się KPO, jest „Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (z perspektywą do 2030 r.)” przyjęta przez rząd w dniu 14 lutego 2017 r. Strategia koncentruje się miejscach pracy i wzroście, a jej głównym celem jest zwiększenie spójności społecznej, gospodarczej, środowiskowej i terytorialnej, co jest zgodne z wyzwaniami i priorytetami wskazanymi w ramach europejskiego semestru. Plan jest też spójny z Krajowym planem na rzecz energii i klimatu na lata 2021–2030, przekazanym Komisji Europejskiej w dniu 30 grudnia 2019 r., oraz ze strategią polityki energetycznej Polski do 2040 r. (PEP2040) przyjętą przez rząd w dniu 2 lutego 2021 r. KPO opiera się też na kilku strategiach sektorowych przyjętych przez rząd w ostatnich latach w dziedzinach rozwoju regionalnego, cyfryzacji, cyberbezpieczeństwa, rolnictwa zrównoważonego, infrastruktury oraz kapitału ludzkiego i społecznego. Plan ma stanowić uzupełnienie funduszy unijnych zarówno w obecnym okresie programowania (2014–2020), jak i w nowym okresie programowania (2021–2027). Ponieważ umowa partnerstwa i programy wciąż oczekują na finalizację i zatwierdzenie, w planie wyjaśniono główne synergie na poziomie strategicznym (między obszarami priorytetowymi finansowania w ramach polityki spójności i komponentami KPO), które są szerzej opisane w poszczególnych komponentach przez wskazanie obszarów, w których przewiduje się finansowanie z innych źródeł. W planie uznano duże znaczenie synergii z programami polityki spójności i podkreślono, że komplementarność i potencjalne nakładanie się działań będą systematycznie i stale oceniane na różnych poziomach wdrażania (w tym na poziomie strategicznym, programowym i projektowym), tak aby uniknąć podwójnego finansowania. Polska jest największym w UE beneficjentem netto funduszy spójności, a od momentu przystąpienia do Unii w 2004 r. kraj ten rozwinął skuteczne zdolności administracyjne w tym zakresie. Zdolność absorpcyjna Polski w odniesieniu do finansowania unijnego jest znacznie wyższa od średniej UE. Pomimo znacznych osiągnięć w rozwiązywaniu problemów strukturalnych potrzeby inwestycyjne w Polsce nadal przewyższają dostępne środki finansowe, zwłaszcza jeżeli chodzi o infrastrukturę, innowacje, gospodarkę cyfrową, kapitał ludzki i ochronę zdrowia. Ponadto zielona transformacja stanowi bezpośrednie i bardzo kosztowne wyzwanie dla gospodarki. Organizacja administracyjna KPO Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, które odpowiada również za programowanie w ramach polityki spójności, koordynuje przygotowanie i realizację planu. Do pozostałych ministerstw, które aktywnie uczestniczą w tym procesie, należą: Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii, które koordynuje europejski semestr, Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Ministerstwo Infrastruktury, Ministerstwo Zdrowia oraz Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. Plan przygotowano też w konsultacji z instytucjami samorządowymi na szczeblu lokalnym, partnerami społecznymi i gospodarczymi oraz organizacjami pozarządowymi. Aby zapewnić skuteczną realizację planu, ta sama struktura realizacji zostanie zastosowana do KPO i do umowy partnerstwa. Oczekuje się, że wykorzystanie systemu instytucjonalnego polityki spójności do celów programowania i wdrażania środków w ramach KPO umożliwi stworzenie synergii między programami oraz uniknięcie podwójnego finansowania tych samych inicjatyw. Instytucje biorące udział w programowaniu, wdrażaniu, monitorowaniu i kontroli działań w ramach polityki spójności posiadają zdolności administracyjne i doświadczenie instytucjonalne konieczne do wykonywania zadań związanych z KPO. Aby zapewnić prawidłową realizację planu, Polska powoła Komitet Monitorujący złożony z przedstawicieli instytucji zaangażowanych w realizację planu, a także szerokiego grona zainteresowanych stron, w tym związków zawodowych, pracodawców i organizacji pozarządowych. Instrument Wsparcia Technicznego (TSI) zapewnia wiedzę fachową w zakresie budowania zdolności do realizacji planu w szeregu obszarów. Dotyczy to w szczególności wsparcia na rzecz wdrażania środków przewidzianych w KPO w zakresie zielonej i cyfrowej transformacji oraz administracji publicznej. Na przykład w ramach TSI udzielane jest wsparcie na rzecz realizacji programu rozwoju kompetencji cyfrowych oraz zwiększenia konkurencyjności sektora kolejowego w celu promowania ekologicznej mobilności i konwergencji społeczno-gospodarczej. Ponadto w ramach TSI w dalszym ciągu udzielane jest wsparcie dotyczące reformy systemu budżetowego (działanie A1.1 Reforma ram fiskalnych), w szczególności poprzez pomoc w określeniu nowej klasyfikacji budżetowej. W trakcie realizacji planu wsparcie sektorowe na rzecz opracowywania, wdrażania i oceny reform polityki w zakresie badań naukowych i innowacji będzie dostępne za pośrednictwem narzędzia wspierania polityki programu „Horyzont”. Równość płci i równe szanse dla wszystkich W odniesieniu do równości płci i równych szans dla wszystkich Polska wskazuje, że wszystkie inicjatywy określone w planie opierają się na zasadach horyzontalnych, zgodnie z Europejskim filarem praw socjalnych. Polska opisuje wpływ kryzysu wywołanego COVID-19 na różne grupy oraz wyzwania związane z równością płci i zapewnieniem równych szans dla wszystkich, w szczególności w kontekście potrzeb rynku pracy. Plan zawiera konkretne środki mające zaradzić problemom w zakresie równości, na przykład przez poprawę jakości i dostępności placówek opieki nad dziećmi w celu ułatwienia uczestnictwa kobiet w rynku pracy. Polska zauważyła, że kontrolę wstępną różnych projektów przeprowadzono z uwzględnieniem kryteriów równości oraz że w planie nie zawarto niektórych proponowanych projektów, ponieważ nie spełniały one kryteriów dostępności dla osób z niepełnosprawnościami lub w inny sposób nie były zgodne z zasadą równości. Polska podkreśla, że zasady równości płci i równych szans dla wszystkich będą uwzględniane na wszystkich etapach zarządzania planem i jego realizacji. Ponadto Komitet Monitorujący, którego zadaniem jest nadzorowanie skutecznej realizacji planu, będzie obejmował w szczególności przedstawicieli organów reprezentujących społeczeństwo obywatelskie oraz promujących prawa podstawowe i niedyskryminację. Konsultacje z zainteresowanymi stronami Przed przedłożeniem KPO Polska przeprowadziła konsultacje z zainteresowanymi stronami za pośrednictwem różnych platform. Proces konsultacji publicznych oparto na przepisach ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju z dnia 6 grudnia 2006 r. Konsultacje publiczne w sprawie KPO rozpoczęto w dniu 26 lutego 2021 r. i prowadzono do dnia 2 kwietnia 2021 r. Otrzymano łącznie 5 275 uwag złożonych za pośrednictwem specjalnego formularza na stronie internetowej rządu. Komentarze przedstawiono ponadto podczas trzech debat zorganizowanych przez rząd oraz pięciu wysłuchań publicznych prowadzonych przez partnerów społecznych i inne organizacje. Projekt KPO omówiono też na forum Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Podczas prac tej komisji instytucje samorządowe na szczeblu lokalnym zgłosiły ponad 520 uwag. Rząd skonsultował KPO z partnerami społecznymi także w ramach Rady Dialogu Społecznego. W rezultacie konsultacji z zainteresowanymi stronami do wszystkich komponentów planu wprowadzono zmiany. W szczególności zmieniono planowaną reformę planowania przestrzennego, zwiększono inwestycje w morskie farmy wiatrowe i w transformację cyfrową edukacji oraz dodano inwestycje w zieloną transformację miast. Samoocena bezpieczeństwa

KPO nie zawiera samooceny bezpieczeństwa w odniesieniu do inwestycji w zdolności cyfrowe i łączność zgodnie z art. 18 ust. 4 lit. g) rozporządzenia (UE) 2021/241. Polska nie wskazała żadnych problemów związanych z bezpieczeństwem ani nie przedstawiła żadnych szczegółowych informacji na temat tego, w jaki sposób można zaradzić potencjalnym zagrożeniom dla bezpieczeństwa w celu zapewnienia zgodności z odpowiednimi przepisami unijnymi i krajowymi. Wskazała za to w całym planie, że projekty związane z technologiami cyfrowymi będą realizowane z zachowaniem wysokich norm cyberbezpieczeństwa, zgodnie z przyjętą przez Radę Ministrów 22 października 2019 r. Strategią Cyberbezpieczeństwa RP na lata 2019–2024. Głównym celem tej strategii jest podniesienie poziomu cyberodporności i ochrony danych w sektorach publicznym, prywatnym i wojskowym. Ponadto w KPO wskazano, że środki w zakresie łączności będą wdrażane zgodnie z przepisami krajowymi i europejskimi oraz z unijnym zestawem narzędzi łączności. Projekty transgraniczne i dotyczące wielu krajów W planie przewidziano udział Polski w projekcie dotyczącym wielu krajów poświęconym wspólnej infrastrukturze danych i wspólnym usługom w zakresie danych w obszarze przetwarzania danych. Oczekuje się, że ten projekt dotyczący wielu krajów zostanie zrealizowany jako potencjalnie ważny projekt stanowiący przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (IPCEI) w zakresie chmury obliczeniowej nowej generacji oraz infrastruktury i usług przetwarzania danych na obrzeżach sieci. Ten europejski projekt ma na celu opracowanie i zastosowanie w przemyśle po raz pierwszy wysoce innowacyjnych, ultrabezpiecznych i energooszczędnych rozwiązań w zakresie chmur obliczeniowych i przetwarzania brzegowego, których potrzebują przedsiębiorstwa, administracje publiczne i użytkownicy końcowi, aby tworzyć zrównoważone przedsiębiorstwa i świadczyć obywatelom lepsze usługi użyteczności publicznej. Strategia komunikacji Komunikacja na temat polskiego KPO będzie realizowana spójnie i komplementarnie z komunikacją na temat innych instrumentów wsparcia w ramach polityki spójności UE. Pozwoli to na kompleksową i komplementarną prezentację wsparcia UE dla Polski. Działania komunikacyjne rządu skoncentrują się na wynikach kluczowych projektów inwestycyjnych i reform strukturalnych. Podkreślona zostanie wszelka wartość dodana wsparcia UE na rzecz reform i inwestycji. Za prowadzenie i koordynację działań komunikacyjnych odpowiada Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej we współpracy z innymi ministerstwami i podmiotami zaangażowanymi w realizację KPO, a także organizacjami społecznymi, gospodarczymi i pozarządowymi oraz beneficjentami. Również beneficjenci KPO będą zobowiązani do informowania o swoich projektach w celu osiągnięcia synergii w tym zakresie. Celem będzie zapewnienie wysokiego poziomu wiedzy na temat działań rozwojowych kraju z pomocą funduszy europejskich oraz roli, jaką kraj odgrywa w UE. W odniesieniu do określonych grup docelowych wykorzystywane będą różne narzędzia i kanały komunikacji. Należy dążyć do koordynacji między UE a organami krajowymi, aby zmaksymalizować wpływ i skuteczność komunikacji. Działania komunikacyjne dotyczące KPO będą podlegały ciągłej ocenie i ciągłemu monitorowaniu przez odpowiednie organy. Pomoc państwa Zasady pomocy państwa i reguły konkurencji mają pełne zastosowanie do środków finansowanych z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. Fundusze unijne przekazywane za pośrednictwem organów państw członkowskich – takie jak fundusze z RRF – stają się zasobami państwowymi i mogą stanowić pomoc państwa, jeśli spełnione są wszystkie pozostałe kryteria określone w art. 107 ust. 1 TFUE. Jeżeli tak jest i istnieje pomoc państwa, odnośne środki należy zgłosić i muszą one zostać zatwierdzone przez Komisję, zanim państwa członkowskie będą mogły przyznać pomoc, chyba że środki te są objęte istniejącym programem pomocy lub spełniają mające zastosowanie warunki rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, w szczególności ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 TFUE. Jeżeli dane środki stanowią pomoc państwa i konieczne jej ich zgłoszenie, obowiązkiem państwa członkowskiego jest zgłoszenie środków pomocy państwa Komisji przed ich przyznaniem, zgodnie z art. 108 ust. 3 TFUE. W tym względzie analiza pomocy państwa przeprowadzona przez Polskę w planie odbudowy i zwiększania odporności nie może być uznana za zgłoszenie pomocy państwa. Jeżeli Polska uznaje, że konkretny środek zawarty w planie odbudowy i zwiększania odporności obejmuje pomoc de minimis lub pomoc zwolnioną z wymogu zgłoszenia, obowiązkiem Polski jest zapewnienie pełnej zgodności z mającymi zastosowanie przepisami. Oprócz zgodności z zasadami pomocy państwa środki wdrażane na podstawie planu powinny być zgodne z międzynarodowymi zobowiązaniami UE, w szczególności z zasadami Światowej Organizacji Handlu. 4.Streszczenie oceny planu 4.1.Kompleksowa i odpowiednio wyważona reakcja na sytuację gospodarczą i społeczną Plan odbudowy i zwiększania odporności Polski zapewnia kompleksową i wyważoną reakcję na skutki pandemii COVID-19, a jednocześnie podejmuje różne strukturalne wyzwania społeczno-gospodarcze (opisane szczegółowo w sekcji 4.3). Plan odwołuje się bezpośrednio do sześciu filarów Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, o których mowa w art. 3 rozporządzenia w sprawie Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. Zgodnie z art. 4 tego rozporządzenia celem planu odbudowy i zwiększania odporności jest promowanie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej przez zwiększanie odporności, gotowości na wypadek sytuacji kryzysowych, zdolności dostosowawczych i potencjału wzrostu gospodarczego, łagodzenie społecznych i gospodarczych skutków kryzysu, w szczególności dla kobiet (a przez to przyczynianie się do osiągnięcia celów Europejskiego filaru praw socjalnych). Plan ma też na celu wspieranie zielonej transformacji i przyczynianie się do realizacji unijnych celów klimatycznych oraz transformacji cyfrowej. Tym samym interwencje przewidziane w planie odbudowy i zwiększania odporności wspierają realizację celów UE w zakresie zwiększenia konwergencji społeczno-gospodarczej, odbudowy i promowania zrównoważonego wzrostu gospodarczego oraz integracji gospodarek Unii, a także tworzenia miejsc pracy wysokiej jakości, strategicznej autonomii Unii i otwartej gospodarki generującej europejską wartość dodaną. Zielona transformacja W polskim planie odbudowy i zwiększania odporności wskazano najważniejsze wyzwania dla Polski związane z klimatem i środowiskiem. Podkreślono w nim, że polska gospodarka w znacznym stopniu opiera się na stałych paliwach kopalnych, jak również na ropie naftowej i produktach naftowych, a ich udział w koszyku energetycznym stale maleje: w 2019 r. wyniósł około 72 %. Moc zainstalowana brutto w krajowym systemie energii elektrycznej na koniec 2019 r. wyniosła blisko 46,8 GW, z czego prawie 36,7 GW stanowiła energia wyprodukowana w elektrowniach konwencjonalnych, w większości opartych na węglu kamiennym i brunatnym. Rosnące ceny uprawnień do emisji CO2 przyczyniają się do wzrostu cen energii, co przy wysokiej energochłonności gospodarki i niskim poziomie efektywności energetycznej budynków prowadzi do ryzyka wzrostu ubóstwa energetycznego i zauważalnego wzrostu cen produktów i usług, a także do negatywnych skutków dla konkurencyjności gospodarki. W tym kontekście transformacja w kierunku gospodarki neutralnej dla klimatu jest kluczowym wyzwaniem dla Polski. Plan odbudowy i zwiększania odporności Polski kładzie duży nacisk na zieloną transformację. Znajduje to odzwierciedlenie w wysokim odsetku inwestycji związanych z klimatem w całym planie (według szacunków 42,7 %). Duże inwestycje zostaną przeznaczone na budowę morskich elektrowni wiatrowych na Morzu Bałtyckim; renowację budynków w połączeniu z usuwaniem kotłów na węgiel; budowę nowych budynków o bardziej ambitnym standardzie niż budynki o niemal zerowym zużyciu energii; rozwój infrastruktury i technologii wodorowych; inwestycje w efektywne systemy ciepłownicze; czyste projekty urbanistyczne, zrównoważoną gospodarkę wodną na obszarach wiejskich oraz zrównoważony transport publiczny. W planie położono duży nacisk na zrównoważony rozwój, przez uwzględnienie szeregu kluczowych reform. Do reform tych należą w szczególności: usuwanie barier dla budowy lądowych elektrowni wiatrowych, kompleksowy zestaw środków mających na celu stopniową eliminację węgla w indywidualnych systemach ogrzewania oraz ramy regulacyjne wspierające rozwój technologii wodorowych i paliw alternatywnych. Aby zapewnić inwestorom większą przewidywalność i umożliwić planowanie z większym wyprzedzeniem, opublikowany zostanie plan aukcji. Nowa baza danych źródeł ciepła w budynkach zwiększy niezawodność i kompletność informacji na temat zasobu budowlanego. Reformy promujące czyste środki transportu, zrównoważoną mobilność miejską oraz duże inwestycje przyczynią się do dekarbonizacji, cyfryzacji i bezpieczeństwa transportu. Reformy te zakładają większe zachęty do opracowywania i wdrażania planów zrównoważonej mobilności miejskiej, zachęty do promowania pojazdów bezemisyjnych i ograniczenia korzystania z pojazdów zanieczyszczających środowisko zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”, środki z zakresu bezpieczeństwa ruchu drogowego (np. egzekwowanie przepisów, usunięcie czarnych punktów, inwestycje) oraz zachęty dotyczące czystych ekologicznie pojazdów. Inwestycje skupiają się na transporcie kolejowym, bezemisyjnym taborze transportu miejskiego i międzymiastowego, transporcie publicznym oraz cyfryzacji transportu drogowego (ITS) i kolejowego (ERTMS). Przewiduje się, że plan odbudowy i zwiększania odporności przyczyni się do osiągnięcia odporności ekosystemów na zmianę klimatu w długiej perspektywie. Zwiększenie dostępności infrastruktury wodociągowej i kanalizacyjnej na obszarach wiejskich, gdzie występują największe niedobory, powinno przyczynić się do poprawy jakości życia mieszkańców. Reformy i inwestycje stworzą ramy dla bardziej efektywnego zarządzania ciekami wodnymi i zwiększą pojemność wodną gleby na obszarach wiejskich. Inwestycje ukierunkowane na ulepszenie retencji wody na terenach rolniczych lub leśnych powinny poprawić bilans wodny i zwiększyć dostęp do wody dla rolnictwa i leśnictwa. Oczekuje się, że wspomniane reformy i inwestycje w znaczny sposób przyczynią się do osiągnięcia celów klimatycznych na 2030 i 2050 r. Choć w planie nie przedstawiono ilościowej oceny tego wpływu, można racjonalnie oczekiwać, że środki zawarte w planie przyspieszą transformację Polski w kierunku większej zrównoważoności. Transformacja cyfrowa Pomimo pozytywnych zmian w ostatnich latach Polska nadal pozostaje w tyle za średnią UE pod względem wskaźników cyfrowych, zajmując 24. pozycję na 27 państw członkowskich UE w indeksie gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego (DESI) z 2021 r. Polska w dalszym ciągu ma słabe wyniki w integracji technologii cyfrowych i wykorzystaniu usług internetowych, i obszary te stanowią największe wyzwanie. Słabo rozwinięty jest kapitał ludzki, zaledwie 44 % ludności posiada przynajmniej podstawowe umiejętności cyfrowe. Uwagę zwraca także brak kobiet specjalistek w dziedzinie ICT (tylko 0,9 %). Pod względem łączności Polska osiąga jednak jedne z najlepszych wyników w UE, dzięki znacznemu postępowi w zakresie stałych sieci o bardzo dużej przepływności (zasięg 60 % w porównaniu z 29 % rok wcześniej).

W polskim planie odbudowy i zwiększania odporności 21,3 % ogólnego przydziału środków z RRF przypisano na sprostanie wyzwaniom cyfrowym, a także przedstawiono dobry zestaw interwencji mających na celu poczynienie postępów w zakresie lepszej administracji cyfrowej i e-usług – od infrastruktury, przez umiejętności pracowników sektora publicznego, efektywność procesów administracyjnych, aż po poprawę zdolności analitycznych na potrzeby podejmowania decyzji. Planowane działania mają na celu zapewnienie dostępu do szybkiego internetu dla mieszkańców, zwiększenie efektywności sektora publicznego, gospodarki i społeczeństwa oraz poprawę bezpieczeństwa usług cyfrowych. Należy to osiągnąć za pomocą inwestycji w sieci szerokopasmowe, w szczególności służących objęciu nią białych obszarów dostępu nowej generacji, przez zwiększenie wykorzystania procesów cyfrowych w administracji oraz rozwój umiejętności cyfrowych we wszystkich sektorach społeczeństwa. Jeżeli chodzi o interakcje między instytucjami publicznymi, obywatelami i przedsiębiorstwami, stworzenie systemów informacyjnych przyjaznych dla użytkownika powinno ograniczyć czas i koszty finansowe komunikacji z administracją państwową i usprawnić szeroką gamę usług użyteczności publicznej. Uwzględniono również poprawę cyberodporności administracji publicznej. Oczekuje się, że reformy i inwestycje pozwolą zmniejszyć wykluczenie cyfrowe przez podnoszenie i nabywanie nowych e-kompetencji oraz zwiększenie możliwości telepracy i uczenia się na odległość. Poprawa umiejętności cyfrowych ludności postrzegana jest jako kluczowy element cyfryzacji gospodarki. Polski KPO stosuje holistyczne i strategiczne podejście do nabywania umiejętności cyfrowych szerszej grupy ludności oraz do cyfryzacji edukacji i szkolenia. Proponowane działania w znacznym stopniu przyczyniają się do utworzenia szerszego ekosystemu cyfrowego uczenia się i mają na celu efektywną koordynację rozwoju kompetencji cyfrowych na szczeblu krajowym i lokalnym. Inwestycje w infrastrukturę cyfrową i sprzęt cyfrowy dla szkół o profilu ogólnym i zawodowym, wraz z podnoszeniem umiejętności nauczycieli, powinny stworzyć podstawę rozwoju umiejętności cyfrowych i informatycznych w społeczeństwie. Lepszy dostęp do szkoleń z zakresu technologii i e-umiejętności dla szerokiej grupy obywateli powinien łączyć osoby wykluczone cyfrowo, w szczególności osoby bierne zawodowo, oraz pomagać im w ponownej integracji z coraz bardziej cyfrowym społeczeństwem. Oczekuje się, że inwestycje cyfrowe przyczynią się do ambitnego celu modernizacji Polski we wszystkich komponentach planu odbudowy i zwiększania odporności. Wprowadzenie trzech nowych centralnych usług cyfrowych, w tym opartego na alg