[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 11.1.2006

SEC(2006) 25 końcowy

Zalecenie

OPINIA RADY

zgodnie z art. 9 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie zaktualizowanego programu konwergencji Republiki Czeskiej na lata 2005-2008

(przedstawiona przez Komisję)

UZASADNIENIE

Kontekst

Pakt na rzecz stabilności i wzrostu, który wszedł w życie dnia 1 lipca 1998 r., opiera się na dążeniu do zapewnienia solidnych finansów państwa jako środka służącego umocnieniu warunków stabilności cen oraz silnego, trwałego wzrostu sprzyjającego tworzeniu nowych miejsc pracy. W 2005 r. po raz pierwszy wprowadzono zmiany do paktu. Reforma potwierdziła przydatność paktu w zakresie utrzymywania dyscypliny fiskalnej, a jednocześnie dążyła do wzmocnienia jego skuteczności i podstaw gospodarczych oraz do zabezpieczenia stabilności finansów publicznych w perspektywie długoterminowej.

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych[1] stanowiące część paktu stanowi, że państwa członkowskie muszą przedstawić Radzie i Komisji programy stabilności lub konwergencji oraz ich coroczne aktualizacje (państwa członkowskie, które przyjęły już wspólną walutę przedstawiają (zaktualizowane) programy stabilności, a te, które jej jeszcze nie przyjęły przedstawiają (zaktualizowane) programy konwergencji. Pierwszy program konwergencji Republiki Czeskiej przedstawiono w maju 2004 r. Zgodnie z rozporządzeniem Rada wydała w dniu 5 lipca 2004 r. opinię na podstawie zalecenia Komisji i po zasięgnięciu opinii Komitetu Ekonomiczno-Finansowego. Zgodnie z tą samą procedurą zaktualizowane programy stabilności i konwergencji są oceniane przez Komisję i badane przez wyżej wymieniony Komitet, oraz istnieje możliwość zbadania ich przez Radę.

W programach tych państwa członkowskie muszą określić swój cel średniookresowy dla sytuacji budżetowej oraz przedstawić środki polityczne podejmowane w celu jego osiągnięcia i utrzymania wraz z odpowiednimi założeniami ekonomicznymi. Reforma paktu przewiduje zróżnicowanie celu średniookresowego dla poszczególnych państw członkowskich z uwagi na różnice ekonomiczne i budżetowe wewnątrz Unii, w tym różnice w zakresie ryzyka fiskalnego dla trwałości wzrostu. Reforma przewiduje również bardziej symetryczne podejście do polityki fiskalnej w ciągu całego cyklu poprzez z jednej strony zwiększoną dyscyplinę budżetową w dobrych okresach gospodarczych, zaś z drugiej poprzez uwzględnianie „poważnych reform strukturalnych”, których wpływ na długookresową stabilność można sprawdzić, w przypadku odstępstwa od celu średniookresowego lub od ścieżki dostosowania prowadzącej do tego celu.

Uwzględniając prognozę służb Komisji z jesieni 2005 r., kodeks postępowania[2], wspólnie uzgodnioną metodologię szacowania produktu potencjalnego i sald dostosowanych cyklicznie oraz ogólne wytyczne polityki gospodarczej zawarte w zintegrowanych wytycznych na lata 2005 – 2008, Komisja zbadała ostatnio przedstawioną zaktualizowaną wersję programu konwergencji Republiki Czeskiej i w oparciu o poniższą ocenę przyjęła zalecenie dotyczące opinii Rady w sprawie przedmiotowego programu.

Ocena

1. Drugą aktualizację programu konwergencji Republiki Czeskiej obejmująca lata 2005–2008 przedstawiono dnia 24 listopada 2005 r. Program zasadniczo odpowiada wzorowi programów stabilności i konwergencji określonemu w nowym kodeksie postępowania, zawiera także wszystkie dane obowiązkowe i większość opcjonalnych, których podania wymaga nowy kodeks postępowania.

2. Dnia 5 lipca 2004 r. Rada uznała, że w Republice Czeskiej istnieje nadmierny deficyt. Zgodnie z zaleceniem Rady na podstawie art. 104 ust. 7 z tego samego dnia deficyt ten należy skorygować do 2008 r. W opinii z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie poprzedniej aktualizacji programu konwergencji Republiki Czeskiej obejmującej lata 2004–2007, Rada zaleciła Republice Czeskiej „przeznaczenie wyższych od założonych w budżecie dochodów na zmniejszenie deficytu oraz ścisłe przestrzeganie średniookresowych pułapów wydatków ustalonych dla administracji centralnej, które stają się prawnie wiążące od 2006 r.”. Zwrócono się ponadto do Republiki Czeskiej o „zintensyfikowanie reformy systemu emerytalnego oraz przeprowadzenie reformy systemu opieki zdrowotnej w celu poprawy długookresowej stabilności finansów publicznych”.

3. Po postępie dokonanym do połowy lat dziewięćdziesiątych na polu reform gospodarczych i stabilizacji, Republika Czeska doświadczyła nierównowagi makroekonomicznej, która doprowadziła w maju 1997 r. do kryzysu walutowego i recesji gospodarczej w latach 1997–1999. Zakrojone na szeroką skalę reformy strukturalne sektora finansowego i sektora przedsiębiorstw spowodowały, że od 2000 r. w gospodarce nastąpiło ożywienie. Od tego czasu realny roczny wzrost PKB wynosił średnio ok. 3 %, w porównaniu do średniej rocznej stopy wzrostu w UE na poziomie 1,7 %.

4. Program przedstawia trzy różne scenariusze makroekonomiczne: scenariusz „bazowy”, „optymistyczny” oraz „pesymistyczny”. Scenariusz „bazowy” używany jest jako odniesienie przy ocenie przewidywań budżetowych. Przewiduje on, że realny roczny wzrost PKB wyniesie 4,8 % w 2005 r. i 4,4 % w 2006 r., po czym w latach 2007–2008 nastąpi nieznaczny spadek do 4¼ %. Jest to w dużym stopniu zbieżne z prognozą służb Komisji z jesieni 2005 r. na lata 2005–2007. W roku 2008 prognozowany w scenariuszu wzrost jest nieco wyższy niż wynika to z szacunków potencjalnego wzrostu dokonanych przez służby Komisji. Szacunki te będące podstawą programu mogą zatem zostać uznane za prawdopodobne, z wyjątkiem ostatniego roku, dla którego założenia mogą okazać się zbyt optymistyczne. Z uwagi na możliwość zawyżenia potencjalnego wzrostu, uwarunkowania o charakterze cyklicznym są prawdopodobnie dogodniejsze niż zakładają to przewidywania programu. Oczekuje się, że inflacja wzrośnie z 1,5 % w 2005 r. do 2,2 % w 2006 r. i zmaleje nieznacznie do 2.0 % w 2007 %, co wydaje się stosunkowo optymistyczne.

5. Po deprecjacji kursu korony względem euro o prawie 15 % w okresie od lipca 2002 r. do lutego 2004 r., waluta czeska dołączyła do marca 2005 r. do regionalnej tendencji trwałego wzrostu wartości i odzyskała około 12 % w stosunku do euro. Tendencja ta odwróciła się chwilowo w marcu-kwietniu 2005 r., jednak w czerwcu 2005 r. korona odzyskała tendencję zwyżkową. Długoterminowe stopy procentowe w Republice Czeskiej nadal są niskie. W wyniku ich uwolnienia w drugiej połowie 2004 r. rozpiętość w odniesieniu do strefy euro wahała się przez większość 2005 r. między 0 a 40 punktami bazowymi. Program konwergencji precyzuje, że Republika Czeska przygotowuje się do przystąpienia do strefy euro w 2010 r. i ponownie potwierdza, że czas udziału w ERM II powinien być ograniczony do minimalnego wymaganego okresu. Opublikowany ostatnio przez Ministerstwo Finansów orientacyjny kalendarz osiągnięcia pełnego członkostwa w strefie euro sugeruje możliwość wejścia do ERM II w drugiej połowie 2007 r.

6. W prognozach służb Komisji z jesieni 2005 r. deficyt sektora general government w roku 2005 r. jest szacowany na 3,2 % PKB w porównaniu do docelowej wartości deficytu wynoszącej 4,7 % PKB wskazywanej w poprzedniej aktualizacji. Oczekuje się, że na wynik deficytu będą miały wpływ przede wszystkim wyniki budżetowe administracji centralnej, a w szczególności budżetu państwa, w przypadku którego odnotowano (gotówkowo) wyższe niż przewidywano dochody z podatków oraz niższe od zakładanego wykorzystanie środków na wydatki o około 1,5 % PKB.

7. W obecnej aktualizacji jako cel wyznaczono zmniejszenie deficytu sektora general government w 2008 r. poniżej wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady na podstawie art. 104 ust. 7. Zakłada ona w szczególności zmniejszenie deficytu między rokiem 2005 a 2008 o 2 punkty procentowe PKB, a deficytu pierwotnego o 2,3 punkty procentowe. Pomijając jednak wpływ dwóch jednorazowych wydatków w 2005 r. poprawa deficytu nominalnego w tym okresie wynosi jedynie około 1 punktu procentowego PKB. Zmniejszenie deficytu odzwierciedla przede wszystkim obniżenie wskaźnika wydatków (o 2,3 punktu procentowego PKB) w okresie trwania programu, podczas gdy dochody pozostają w dużej mierze bez zmian (-0,2 punktu procentowego). Spożycie publiczne i transfery socjalne są pozycjami wydatków, w których licząc w punktach procentowych PKB planowany jest największy spadek. Przewiduje się, że inwestycje publiczne istotnie wzrosną z 5 % PKB w 2004 r. do ponad 6 % PKB w 2008 r., znacznie ponad średnią UE (2,5 % PKB w 2005 r.). W porównaniu z poprzednim programem aktualizacja z listopada 2005 r. zasadniczo potwierdza planowaną korektę, choć opiera się ona na znacznie korzystniejszym scenariuszu makroekonomicznym.

8. W oparciu o obliczenia służb Komisji na podstawie programu, zgodne z wspólnie uzgodnioną metodologią planuje się, że saldo strukturalne ulegnie jedynie nieznacznej poprawie w okresie trwania programu (o ½ punktu procentowego PKB). Planowany wysiłek fiskalny ulega opóźnieniu i koncentruje się na latach, w których przewidywana jest pozytywna luka produktowa. Oczekuje się, że sytuacja budżetowa w 2006 r. ulegnie pogorszeniu. Zgodnie z Paktem na rzecz stabilności i wzrostu omawiana aktualizacja określa cel średniookresowy dla sytuacji budżetowej jako stan salda strukturalnego o wartości „około -1 % PKB”, którego osiągnięcie przewiduje się do 2012 r.

9. Jako że cel ten jest bardziej ambitny niż wymaga tego minimalna pośrednia wartość odniesienia (szacowana jako deficyt wynoszący około 1½ % PKB), jego osiągnięcie powinno stworzyć margines bezpieczeństwa chroniący przed ryzykiem pojawienia się nadmiernego deficytu. Cel średniookresowy programu jest na właściwym poziomie, gdyż w odpowiedni sposób odzwierciedla wskaźnik długu i długookresowy średni wzrost produktu potencjalnego.

10. Ryzyko związane z prognozami budżetowymi zawartymi w programie wydaje się być zasadniczo zrównoważone. Z jednej strony dotychczasowe osiągnięcia wynikające z ostrożnego planowania budżetowego wskazują na to, że wyniki mogą być lepsze niż zakładano (jak miało to miejsce w 2004 r. i co służby Komisji przewidują także na 2005 r.). Szacunki odnośnie do wzrostu leżące u podstaw budżetów były dotychczas zazwyczaj realistyczne, a założenia dotyczące elastyczności podatków ostrożne. Ponadto zaplanowane z budżecie wydatki nie zawsze były w pełni realizowane, głównie ze względu na możliwość przeniesienia niewykorzystanych funduszy z poprzednich lat budżetowych. Z drugiej strony program wskazuje na kilka (proponowanych) środków w dziedzinie wydatków socjalnych, co mogłyby spowodować wzrost wydatków w ramach tej pozycji, zamiast ją zmniejszyć, jak przewiduje program. Ponadto w roku 2004 nagromadzone zostały przeniesienia w ramach wydatków wynoszące więcej niż 1 % PKB, a służby Komisji przewidują, że ich wartość będzie nadal rosła w 2005 r. W przypadku, gdyby te poważne przeniesienia zostały wydane oprócz wszystkich wydatków zaplanowanych w budżecie, czego nie można wykluczyć zwłaszcza w roku wyborów 2006, wyniki budżetowe – przede wszystkim w 2006 r. - mogłyby być gorsze niż zakładane. Ponadto założenia dotyczące wzrostu w ostatnim roku programu wydają się korzystne.

11. W świetle powyższej oceny ryzyka przedstawiona w programie postawa budżetowa wydaje się zgodna z korektą nadmiernego deficytu - zgodnie z zaleceniami Rady - do roku 2008, będącego jednocześnie ostatnim rokiem trwania programu. Jednak przewidywana ścieżka dostosowań pod względem strukturalnym wymaga jeszcze wzmocnienia, zwłaszcza, gdy weźmie się pod uwagę możliwości znacznie lepszego wyniku w 2005 r. oraz korekty w górę perspektyw wzrostu.

12. Oczekuje się, że między rokiem 2005 a 2008 zadłużenie publiczne wzrośnie o ½ punktu procentowego PKB osiągając niemal 38 % PKB w 2008 r., znajdując się tym samym znacznie poniżej wartości odniesienia wynoszącej 60 % PKB. Spodziewa się, że negatywny wpływ deficytu pierwotnego zostanie w znacznym stopniu skompensowany przez zwielokrotniony pozytywny wpływ wynikający stąd, że ujemny udział nieznacznie rosnącej obliczeniowej stopy procentowej powinien być z nadwyżką zrównoważony przez utrzymujący się na wysokim poziomie nominalny wzrost PKB. Oczekuje się także, że na wzrost zadłużenia łagodzący wpływ będzie miała korekta przepływów kapitału.

13. W zakresie zrównoważenia finansów publicznych daje się zauważyć wysokie zagrożenie dla Republiki Czeskiej ze względu na przewidywane koszty dla budżetu związane ze zjawiskiem starzenia się społeczeństwa. Przy stosunkowo niskim obecnie wskaźniku długu w skali UE, wysoki deficyt przyczynia się do podniesienia wskaźnika długu w perspektywie długookresowej do 2050 r., co zwiększa zagrożenie w zakresie spłacalności długu. Jednocześnie oczekuje się, że przewidywane znaczne zwiększenie nakładów związanych z wydatkami na emerytury w okresie objętym prognozą zwiększy w sposób znaczący obciążenie finansów publicznych. Rygorystyczne przeprowadzenie planowanej konsolidacji finansów publicznych w perspektywie średniookresowej i dalsze wzmocnienie sytuacji budżetowej przy jednoczesnym przeprowadzeniu dodatkowych reform strukturalnych w celu pokrycia wydatków związanych ze starzeniem się społeczeństwa, zwłaszcza na emerytury i opiekę zdrowotną, wydaje się mieć kluczowe znaczenie dla zminimalizowania zagrożeń dla trwałości finansów publicznych[3].

14. Środki przewidziane w dziedzinie finansów publicznych są w dużym stopniu zgodne z ogólnymi wytycznymi polityki gospodarczej zawartymi w zintegrowanych wytycznych na lata 2005 – 2008. Program przewiduje w szczególności skorygowanie nadmiernego deficytu zgodnie z zaleceniami Rady. Zawiera on także środki wspierające przydział zasobów ukierunkowany na wzrost i zatrudnienie, w szczególności poprzez zmniejszenie wagi sektora publicznego w gospodarce oraz przez przeniesienie obciążenia podatkowego z opodatkowania bezpośredniego na pośrednie. Mimo, że rząd jest świadomy problemu związanego z długookresową stabilnością, w programie nie zaproponowano konkretnych kroków zmierzających do jego rozwiązania.

15. Narodowy program reform Republiki Czeskiej przedstawiony w dniu 14 października 2005 r. w kontekście odnowionej strategii lizbońskiej na rzecz wzrostu i zatrudnienia wskazuje na długookresową stabilność jako główne wyzwanie mające wpływ na finanse publiczne. Skutki budżetowe niewielkiej liczby konkretnych środków reformatorskich określonych w Narodowym programie reform znajdują odzwierciedlenie w przewidywaniach budżetowych zawartych w programie konwergencji. Środki w sektorze finansów publicznych przewidziane w programie konwergencji pokrywają się z działaniami przewidzianymi w Narodowym programie reform. Program konwergencji określa środki na rzecz wsparcia wzrostu gospodarczego i zatrudnienia poprzez wprowadzenie zmian w strukturze przychodów i wydatków (a zwłaszcza poprzez przesunięcie obciążenia podatkowego z opodatkowania bezpośredniego na pośrednie, a także redukcji spożycia zbiorowego oraz transferów) oraz poprzez przyznanie inwestycjom publicznym priorytetowego miejsca w dziedzinie wydatków; nie przedstawia jednak żadnych konkretnych kroków w dziedzinie reform ukierunkowanych na problem długookresowej stabilności. Program przewiduje ponadto wzmocnienie roli średniookresowych pułapów wydatków poprzez stosowanie obowiązujących zasad dotyczących działów budżetu państwa oraz funduszy publicznych, a także poprzez włączenie władz lokalnych w proces planowania budżetowego.

Biorąc pod uwagę powyższą ocenę oraz w świetle zaleceń dokonanych przez Radę zgodnie z art. 104 ust. 7 z dnia 05 lipca 2004 r., właściwym byłoby, aby Republika Czeska:

(i) wzmocniła działania związane z korektą strukturalną budżetu z uwagi na niewielki margines poniżej wartości odniesienia na rok 2008 (który jest jednocześnie terminem skorygowania nadmiernego deficytu) oraz w celu pełnego wykorzystania korekty w górę stopy wzrostu w porównaniu z prognozą z podstawowych zaleceń Rady;

(ii) podniosła jakość planowania budżetowego, poprzez analizę przyczyn znacznych przeniesień wydatków oraz wzmocnienie średniookresowych pułapów wydatków;

(iii) poprawiła długookresową stabilność finansów publicznych, przede wszystkim poprzez przyspieszenie reformy systemu emerytalnego i poprzez podjęcie reformy systemu opieki zdrowotnej.

Zalecenie

OPINIA RADY

zgodnie z art. 9 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie zaktualizowanego programu konwergencji Republiki Czeskiej na lata 2005-2008

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych[4], w szczególności jego art. 9 ust. 3,

uwzględniając zalecenie Komisji,

po zasięgnięciu opinii Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

PRZEDSTAWIA NINIEJSZĄ OPINIĘ:

16. W dniu [24 stycznia 2006 r.] Rada zbadała zaktualizowany program konwergencji Republiki Czeskiej obejmujący lata 2005–2008. Program zasadniczo odpowiada wzorowi programów stabilności i konwergencji określonemu w nowym kodeksie postępowania, zawiera także wszystkie dane obowiązkowe i większość opcjonalnych, których podania wymaga nowy kodeks postępowania.

17. Po postępie dokonanym w połowie lat dziewięćdziesiątych w zakresie reform gospodarczych i stabilizacji, Republika Czeska doświadczyła nierównowagi makroekonomicznej, która doprowadziła w maju 1997 r. do kryzysu walutowego i recesji gospodarczej w okresie 1997–1999. Zakrojone na szeroką skalę reformy strukturalne sektora finansowego i przedsiębiorstw spowodowały, że od 2000 r. w gospodarce nastąpiło ożywienie. Od tego czasu realny roczny wzrost PKB wynosił średnio ok. 3 %, w porównaniu do średniej rocznej stopy wzrostu w UE na poziomie 1,7 %. Program zawiera trzy różne scenariusze przewidywań makroekonomicznych i budżetowych: scenariusz „optymistyczny”, „bazowy” i „pesymistyczny”. Scenariusz „bazowy” uznaje się za scenariusz odniesienia przy dokonywaniu oceny przewidywań budżetowych, ponieważ na podstawie obecnie dostępnych informacji wydaje się on być oparty na realnych założeniach z wyjątkiem ostatniego roku, dla którego założenia mogą okazać się zbyt optymistyczne. Przewiduje on, że realny wzrost PKB zmniejszy się nieznacznie z 4,8 % w 2005 r. do średnio 4,3 % przez resztę okresu objętego programem. Z uwagi na możliwe zawyżenie potencjalnego wzrostu, uwarunkowania o charakterze cyklicznym są prawdopodobnie dogodniejsze niż zakładają to przewidywania programu. Przewidywania programu odnośnie do inflacji wydają się być zaniżone.

18. Dnia 5 lipca 2004 r. Rada uznała, że w Republice Czeskiej istnieje nadmierny deficyt. Zgodnie z zaleceniem Rady na podstawie art. 104 ust. 7 z dnia 5 lipca 2004 r. deficyt ten należy skorygować do 2008 r. W opinii z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie poprzedniej aktualizacji programu konwergencji Republiki Czeskiej obejmującej lata 2004–2007, Rada zaleciła Republice Czeskiej „przeznaczenie wyższych od założonych w budżecie dochodów na zmniejszenie deficytu oraz ścisłe przestrzeganie średniookresowych pułapów wydatków ustalonych dla administracji centralnej, które stają się prawnie wiążące od 2006 r.” Zwrócono się ponadto do Republiki Czeskiej o „zintensyfikowanie reformy systemu emerytalnego oraz podjęcie reformy systemu opieki zdrowotnej w celu poprawy długookresowej stabilności finansów publicznych”.

19. W oparciu o prognozy służb Komisji z jesieni 2005 r. deficyt sektora general government w roku 2005 r. jest szacowany na 3,2 % PKB w porównaniu do wskazanej w poprzedniej aktualizacji docelowej wartości deficytu wynoszącej 4,7 % PKB. Oczekuje się, że na saldo deficytu będą miały przede wszystkim wpływ wyniki budżetowe administracji centralnej, a w szczególności budżetu państwa, w przypadku którego odnotowano wyższe niż przewidywano dochody z podatków oraz niższe od zakładanego wykorzystanie środków na wydatki o około 1,5 % PKB.

20. Obecna aktualizacja zawiera cel w postaci zmniejszenia deficytu sektora general government w 2008 r. poniżej wartości referencyjnej wynoszącej 3 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady na podstawie art. 104 ust. 7. Aktualizacja zakłada w szczególności obniżenie między rokiem 2005 a 2008 deficytu o 2 punkty procentowe PKB, a deficytu pierwotnego o 2,3 punkty procentowe. Pomijając jednak wpływ dwóch jednorazowych wydatków w 2005 r. poprawa deficytu nominalnego w tym okresie wynosi jedynie 1 punkt procentowy PKB. Zmniejszenie deficytu odzwierciedla przede wszystkim obniżenie wskaźnika wydatków (o 2,3 punktu procentowego PKB) w okresie trwania programu, podczas gdy dochody pozostają w dużej mierze bez zmian (-0,2 punktu procentowego). Spożycie publiczne i transfery socjalne są pozycjami wydatków, w których licząc w punktach procentowych PKB planowany jest największy spadek. Przewiduje się, że inwestycje publiczne istotnie wzrosną z 5 % PKB w 2004 r. do ponad 6 % PKB w 2008 r., znacznie ponad średnią UE (2,5 % PKB w 2005 r.) W porównaniu z poprzednim programem aktualizacja z listopada 2005 r. zasadniczo potwierdza planowaną korektę, choć opiera się ona na znacznie korzystniejszym scenariuszu makroekonomicznym.

21. W okresie trwania programu przewiduje się poprawę salda strukturalnego (tj. salda dostosowanego cyklicznie, bez uwzględnienia środków jednorazowych i tymczasowych), obliczanego według wspólnie uzgodnionej metodologii, o ½ % PKB. Celem średniookresowym programu dla sytuacji budżetowej jest osiągnięcie deficytu strukturalnego o wartości „około” 1 % PKB, co nie jest przewidywane w okresie trwania programu. Ponieważ cel ten jest bardziej ambitny niż wymaga tego minimalna wartość orientacyjna (szacowana jako deficyt wynoszący około 1½ % PKB), jego osiągnięcie powinno stworzyć margines bezpieczeństwa chroniący przed ryzykiem pojawienia się nadmiernego deficytu. Cel średniookresowy programu jest na właściwym poziomie, gdyż w odpowiedni sposób odzwierciedla wskaźnik zadłużenia i długookresowy średni wzrost produktu potencjalnego.

22. Ryzyko związane z celami budżetowymi zawartymi w programie wydaje się zasadniczo zrównoważone. Z jednej strony dotychczasowe osiągnięcia wynikające z ostrożnego planowania budżetowego wskazują na to, że wyniki mogą być lepsze niż zakładano (jak miało to miejsce w 2004 r. i co służby Komisji przewidują także na 2005 r.). Szacunki dotyczące wzrostu leżące u podstaw budżetów były dotychczas zazwyczaj realistyczne, a założenia odnośnie do elastyczności podatków ostrożne. Ponadto zaplanowane w budżecie wydatki nie zawsze były w pełni realizowane, głównie ze względu na możliwość przeniesienia niewykorzystanych funduszy z poprzednich lat budżetowych. Z drugiej strony program wskazuje na kilka (proponowanych) środków w dziedzinie wydatków socjalnych, które mogłyby spowodować wzrost wydatków w ramach tej pozycji, zamiast ją zmniejszyć, jak przewiduje program. Ponadto w roku 2004 nagromadzone zostały przeniesienia w ramach wydatków wynoszące więcej niż 1 % PKB, a służby Komisji przewidują, że ich wartość będzie nadal rosła w 2005 r. W przypadku, gdyby te poważne przeniesienia zostały wydane równolegle do wszystkich wydatków zaplanowanych w budżecie, czego nie można wykluczyć zwłaszcza w roku wyborów 2006, wyniki budżetowe – przede wszystkim w 2006 r. - mogłyby być gorsze niż zakładane. Ponadto założenia dotyczące wzrostu w ostatnim roku programu wydają się korzystne.

23. W świetle powyższej oceny ryzyka przedstawiona w programie postawa budżetowa wydaje się zgodna z korektą nadmiernego deficytu do – w myśl zaleceń Rady – roku 2008, będącego jednocześnie ostatnim rokiem trwania programu. Jednak przewidywana ścieżka dostosowań pod względem strukturalnym wymaga jeszcze wzmocnienia, szczególnie gdy weźmie się pod uwagę możliwości znacznie lepszego wyniku w 2005 r. oraz korekty w górę perspektyw wzrostu.

24. Szacuje się, że w 2005 r. wskaźnik długu osiągnie wartość 37,4 % PKB, o wiele poniżej wartości referencyjnej określonej traktatem, która wynosi 60 %. Program przewiduje wzrost wskaźnika długu o ½ punku procentowego w okresie objętym programem.

25. W zakresie zrównoważenia finansów publicznych daje się zauważyć duże zagrożenie dla Republiki Czeskiej ze strony przewidywanych kosztów budżetowych związanych ze zjawiskiem starzenia się społeczeństwa. Przy stosunkowo niskim obecnie wskaźniku długu w skali UE, wysoki deficyt przyczynia się do podniesienia wskaźnika długu w perspektywie długookresowej do 2050 r., co zwiększa zagrożenie w zakresie spłacalności długu. Jednocześnie oczekuje się, że przewidywane znaczne zwiększenie nakładów związanych z wydatkami na emerytury w okresie objętym prognozą zwiększy w sposób znaczący obciążenia dla finansów publicznych. Rygorystyczne przeprowadzenie planowanej konsolidacji finansów publicznych w perspektywie średnioterminowej i dalsze wzmocnienie sytuacji budżetowej przy przeprowadzeniu jednocześnie dodatkowych reform strukturalnych w celu pokrycia wydatków związanych ze starzeniem się społeczeństwa, zwłaszcza na emerytury i opiekę zdrowotną, wydają się mieć kluczowe znaczenie dla zminimalizowania zagrożeń dla trwałości finansów publicznych[5].

26. Środki przewidziane w dziedzinie finansów publicznych są w dużym stopniu zgodne z ogólnymi wytycznymi polityki gospodarczej zawartymi w zintegrowanych wytycznych na lata 2005 – 2008. Program przewiduje w szczególności skorygowanie nadmiernego deficytu zgodnie z zaleceniami Rady. Zawiera on także środki wspierające przydział zasobów ukierunkowany na wzrost i zatrudnienie, w szczególności poprzez zmniejszenie wagi sektora publicznego w gospodarce oraz przez przeniesienie obciążenia podatkowego z opodatkowania bezpośredniego na pośrednie. Mimo, że rząd jest świadomy problemu związanego z długookresową stabilnością, w programie nie zaproponowano konkretnych kroków zmierzających do jego rozwiązania.

27. Narodowy program reform Republiki Czeskiej przedstawiony w dniu 14 października 2005 r. w kontekście odnowionej strategii lizbońskiej na rzecz wzrostu i zatrudnienia określa długookresową stabilność, jako główne wyzwanie mające wpływ na finanse publiczne. Skutki budżetowe niewielkiej liczby konkretnych środków reformatorskich określonych w Narodowym programie reform znajdują odzwierciedlenie w przewidywaniach budżetowych zawartych w programie konwergencji. Środki w sektorze finansów publicznych przewidziane w programie konwergencji pokrywają się z działaniami przewidzianymi w Narodowym programie reform. Program konwergencji określa środki na rzecz wsparcia wzrostu gospodarczego i zatrudnienia poprzez wprowadzenie zmian w strukturze przychodów i wydatków (a zwłaszcza poprzez przesunięcie obciążenia podatkowego z opodatkowania bezpośredniego na pośrednie, a także redukcji spożycia zbiorowego oraz transfery) oraz poprzez przyznanie inwestycjom publicznym priorytetowego miejsca w dziedzinie wydatków; nie przedstawia on jednak żadnych konkretnych kroków w zakresie reform ukierunkowanych na problem długookresowej stabilności. Program przewiduje ponadto wzmocnienie roli średniookresowych pułapów wydatków poprzez stosowanie obowiązujących zasad w przypadku pozycji budżetu państwa oraz funduszy publicznych, a także poprzez włączenie władz lokalnych w proces planowania budżetowego.

Biorąc pod uwagę powyższą ocenę oraz w świetle zaleceń zgodnie z art. 104 ust. 7 Rada wyraża opinię, że Republika Czeska powinna:

(i) wzmocnić działania związane z korektą strukturalną budżetu z uwagi na niewielki margines istniejący poniżej wartości odniesienia na rok 2008 (który jest jednocześnie terminem skorygowania nadmiernego deficytu) oraz w celu pełnego wykorzystania korekty w górę stopy wzrostu w porównaniu z prognozą z podstawowych zaleceń Rady;

(ii) podnieść jakość planowania budżetowego poprzez analizę przede wszystkim przyczyny znacznych przeniesień w ramach wydatków oraz poprzez wzmocnienie średniookresowych pułapów wydatków;

(iii) poprawić długookresową stabilność finansów publicznych przede wszystkim poprzez przyspieszenie reformy systemu emerytalnego i poprzez podjęcie reformy systemu opieki zdrowotnej.

Porównanie głównych przewidywań makroekonomicznych i budżetowych

2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |

Realny PKB (% zmiana) | PK listopad 2005 | 4.4 | 4.8 | 4.4 | 4.2 | 4.3 |

KOM listopad 2005 | 4.4 | 4.8 | 4.4 | 4.3 | n.d. |

PK grudzień 2004 | 3.8 | 3.6 | 3.7 | 3.8 | n.d. |

Inflacja HICP (%) | PK listopad 2005 | 2.6 | 1.5 | 2.2 | 2.0 | 2.1 |

KOM listopad 2005 | 2.6 | 1.7 | 2.9 | 2.6 | n.d. |

PK grudzień 2004 | 2.7 | 3.2 | 2.6 | 2.2 | n.d. |

Luka produktowa (w % potencjalnego PKB) | PK listopad 20051 | -1.9 | -0.8 | -0.1 | 0.3 | 0.8 |

KOM listopad 20055 | -1.4 | -0.2 | 0.6 | 1.2 | n.d. |

PK grudzień 20041 | -1.3 | -0.9 | -0.4 | 0.3 | n.d. |

Saldo sektora general government (% PKB) | PK listopad 2005 | -3.0 | -4.8 | -3.8 | -3.3 | -2.7 |

KOM listopad 2005 | -3.0 | -3.2 | -3.7 | -3.3 | n.d. |

PK grudzień 2004 | -5.2 | -4.7 | -3.8 | -3.3 | n.d. |

Saldo pierwotne (% PKB) | PK listopad 2005 | -1.8 | -3.5 | -2.5 | -2.0 | -1.2 |

KOM listopad 2005 | -1.8 | -1.9 | -2.3 | -1.9 | n.d. |

PK grudzień 2004 | -4.0 | -3.4 | -2.4 | -1.7 | n.d. |

Saldo dostosowane cyklicznie (% PKB) | PK listopad 20051 | -2.4 | -4.5 | -3.8 | -3.4 | -3.0 |

KOM listopad 2005 | -2.5 | -3.1 | -3.9 | -3.8 | n.d. |

PK grudzień 20041 | n.d. | n.d. | n.d. | n.d. | n.d. |

Saldo strukturalne2 (% PKB) | PK listopad 20053 | -1.9 | -3.4 | -3.8 | -3.4 | -3.0 |

KOM listopad 20054 | -2.0 | -2.0 | -3.9 | -3.8 | n.d. |

PK grudzień 2004 | n.d. | n.d. | n.d. | n.d. | n.d. |

Dług publiczny brutto (% PKB) | PK listopad 2005 | 36.8 | 37.4 | 37.1 | 37.9 | 37.8 |

KOM listopad 2005 | 36.8 | 36.2 | 36.6 | 36.9 | n.d. |

PK grudzień 2004 | 38.6 | 38.3 | 39.2 | 40.0 | n.d. |

Uwagi: 1 Obliczenia służb Komisji na podstawie informacji zawartych w programie. 2 Saldo dostosowane cyklicznie (jak w poprzednich wierszach) bez uwzględnienia środków jednorazowych i innych środków tymczasowych. 3 Środki jednorazowe i inne środki tymczasowe zaczerpnięte ze zgłoszenia fiskalnego (0,5 % w 2004 r.) i z programu (1,1 % w 2005 r.); oba rodzaje środków zwiększają deficyt. 4 Środki jednorazowe i inne środki tymczasowe zaczerpnięte z prognozy służb Komisji z jesieni 2005 r. (0,5 % PKB w 2004 r., 1,1% w 2005 r.; oba rodzaje środków zwiększają deficyt). 5 W oparciu o szacowany potencjalny wzrost o odpowiednio 3,5%, 3,5%, 3,6% i 3,7% w latach 2004-2007. Źródło: Program konwergencji (PK), prognozy gospodarcze służb Komisji z jesieni 2005 r. (KOM); kalkulacje służb Komisji. |

[1] Dz.U. L 209 z 2.8.1997, str. 1. Rozporządzenie zmienione rozporządzeniem (WE) nr 1055/2005 (Dz.U. L 174 z 7.7.2005, str. 1). Wszystkie dokumenty przywołane w niniejszym dokumencie są dostępne na stronie: http://europa.eu.int/comm/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm

[2] Opinia Komitetu Ekonomiczno-Finansowego w sprawie „Szczegółowych zasad wdrażania Paktu na rzecz stabilności i wzrostu oraz wytycznych dotyczących formy i treści programów stabilności i konwergencji”, zatwierdzona przez Radę Ecofin dnia 11 października 2005 r.

[3] Szczegóły dotyczące długoterminowej stabilności zamieszczono w ocenie merytorycznej programu sporządzonej przez służby Komisji, która zostanie opublikowana na następującej stronie internetowej:http://europa.eu.int/comm/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm

[4] Dz.U. L 209 z 2.8.1997, str. 1. Rozporządzenie zmienione rozporządzeniem (WE) nr 1055/2005 (Dz.U. L 174 z 7.7.2005, str. 1). Dokumenty przywołane w niniejszym tekście są dostępne na stronie internetowej: http://europa.eu.int/comm/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm

[5] Szczegóły dotyczące długoterminowej stabilności zamieszczono w ocenie technicznej programu sporządzonej przez służby Komisji, która zostanie opublikowana na następującej stronie internetowej:http://europa.eu.int/comm/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm