KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 13.7.2016 COM(2016) 467 final 2016/0224(COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY ustanawiające wspólną procedurę ubiegania się o ochronę międzynarodową w Unii i uchylające dyrektywę 2013/32/UE



UZASADNIENIE 1.KONTEKST WNIOSKU •Kontekst i uzasadnienie wniosku Unia Europejska dąży do zintegrowanej, zrównoważonej i całościowej polityki migracyjnej UE, opartej na solidarności i sprawiedliwym podziale odpowiedzialności oraz mogącej skutecznie funkcjonować zarówno w czasach spokoju, jak i kryzysu. Od momentu przyjęcia Europejskiego programu w zakresie migracji Komisja Europejska pracowała nad wdrożeniem środków służących skutecznemu i kompleksowemu wyeliminowaniu zarówno bezpośrednich, jak i długoterminowych wyzwań w zarządzaniu przepływami migracyjnymi. Wspólny europejski system azylowy opiera się na zasadach wyznaczania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową (w tym za bazę danych daktyloskopijnych osób ubiegających się o azyl), na wspólnych normach dotyczących procedur azylowych, warunków przyjmowania, ochrony osób korzystających z ochrony międzynarodowej i jej przyznawania. Ponadto Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu wspiera państwa członkowskie we wdrażaniu wspólnego europejskiego systemu azylowego. Pomimo znaczących postępów w rozwoju wspólnego europejskiego systemu azylowego pomiędzy państwami członkowskimi nadal istnieją znaczne różnice pod względem rodzajów stosowanych procedur, warunków przyjmowania oferowanych osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową, wskaźników przyznawania ochrony międzynarodowej oraz rodzajów ochrony udzielanej osobom korzystającym z ochrony międzynarodowej. Różnice te przyczyniają się do wtórnych przepływów osób ubiegających się o azyl i składania wielu wniosków o udzielenie azylu w różnych krajach („turystyka azylowa”), tworzą czynniki przyciągające i ostatecznie prowadzą do nierównego rozdziału między państwa członkowskie odpowiedzialności za zapewnienie ochrony osobom jej potrzebującym. Ostatnie duże napływy pokazały, że Europa potrzebuje skutecznego i efektywnego systemu azylowego zdolnego zagwarantować sprawiedliwy i zrównoważony podział odpowiedzialności pomiędzy państwa członkowskie, zapewnić wystarczające i godne warunki przyjmowania w całej UE, szybko i skutecznie przetwarzać wnioski o udzielenie azylu złożone w UE oraz zapewnić jakość wydawanych decyzji, tak aby osoby potrzebujące ochrony międzynarodowej faktycznie ją uzyskiwały. Jednocześnie UE musi zająć się nielegalnymi i niebezpiecznymi przepływami oraz położyć kres działalności osób dokonujących przerzutu przez granicę. W tym celu, z jednej strony, wnioski o udzielenie azylu składane przez osoby nieuprawnione do ochrony międzynarodowej muszą być rozpatrywane szybko i migranci ci muszą następnie zostać szybko odesłani z powrotem. Z drugiej strony, należy stworzyć bezpieczne i legalne możliwości dotarcia do UE dla pochodzących z państw trzecich osób potrzebujących ochrony międzynarodowej. Stanowi to również część szerszego partnerstwa z priorytetowymi państwami pochodzenia i państwami tranzytu. W dniu 6 kwietnia 2016 r. Komisja określiła priorytety związane z reformą strukturalną europejskich ram azylu i migracji w komunikacie pt. „W kierunku reformy wspólnego europejskiego systemu azylowego i zwiększenia liczby legalnych sposobów migracji do Europy”, w którym przedstawiła różne działania, jakie należy podjąć w celu stworzenia bardziej humanitarnej, sprawiedliwszej i skuteczniejszej europejskiej polityki azylowej, jak również w celu lepszego zarządzania polityką dotyczącą legalnej migracji. W dniu 4 maja 2016 r. Komisja przedstawiła pierwszy zestaw wniosków dotyczących reformy wspólnego europejskiego systemu azylowego i mających na celu zrealizowanie trzech priorytetów określonych w komunikacie: ustanowienie zrównoważonego i rzetelnego systemu dublińskiego na potrzeby ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, wzmocnienie systemu Eurodac w celu lepszego monitorowania wtórnych przepływów i ułatwienia zwalczania nielegalnej migracji oraz ustanowienie prawdziwej europejskiej agencji ds. azylu, aby zapewnić dobre funkcjonowanie europejskiego systemu azylowego. Wnioski te stanowiły pierwsze podstawowe elementy reformy struktury wspólnego europejskiego systemu azylowego. Wraz z drugim pakietem Komisja kończy reformę wspólnego europejskiego systemu azylowego poprzez przyjęcie czterech dodatkowych wniosków: wniosku dotyczącego zastąpienia dyrektywy w sprawie procedur azylowych rozporządzeniem harmonizującym obecne różne uregulowania proceduralne we wszystkich państwach członkowskich i tworzącym rzeczywistą wspólną procedurę; wniosku dotyczącego zastąpienia dyrektywy w sprawie kwalifikowania rozporządzeniem określającym jednolite standardy do celów uznawania osób potrzebujących ochrony oraz prawa przyznawane osobom korzystającym z ochrony międzynarodowej, a także wniosku dotyczącego zmiany dyrektywy w sprawie warunków przyjmowania, aby w dalszym stopniu zharmonizować warunki przyjmowania w UE, poprawić perspektywy integracji osób ubiegających się o ochronę międzynarodową i ograniczyć wtórne przepływy. Ponadto w związku ze zobowiązaniem do zwiększenia liczby legalnych sposobów migracji do UE, ogłoszonym w dniu 6 kwietnia 2016 r., Komisja proponuje również wprowadzenie zorganizowanych unijnych ram w zakresie przesiedleń, dążąc do lepiej ustrukturyzowanego podejścia do ochrony międzynarodowej w UE oraz zapewniając uporządkowane i bezpieczne drogi dotarcia do UE osobom potrzebującym ochrony międzynarodowej, aby stopniowo ograniczyć zachęty do nielegalnego przyjazdu. Wnioski te stanowią nieodłączną część kompleksowej reformy wspólnego europejskiego systemu azylowego i są ściśle ze sobą powiązane. Dzięki temu drugiemu etapowi prac nad wnioskami ustawodawczymi reformującymi dorobek w zakresie prawa azylowego obecnie zaprezentowane są wszystkie elementy solidnego, spójnego i zintegrowanego wspólnego europejskiego systemu azylowego, opartego na wspólnych, zharmonizowanych zasadach, które są zarówno skuteczne, jak i ochronne, w pełni zgodnego z konwencją genewską. Wspólny europejski system azylowy, który jest nadal rozwijany, charakteryzuje się zarówno skutecznością, jak i ochroną oraz ma na celu zapewnienie pełnej konwergencji między krajowymi systemami azylowymi, ograniczając zachęty do wtórnych przepływów, wzmacniając wzajemne zaufanie między państwami członkowskimi i ogólnie prowadząc do dobrze funkcjonującego systemu dublińskiego. Gwarantuje, że w dowolnym miejscu UE osoby ubiegające się o azyl będą traktowane w sposób jednakowy i odpowiedni. W systemie tym przewidziano narzędzia potrzebne do zapewnienia szybkiej identyfikacji osób rzeczywiście potrzebujących ochrony międzynarodowej oraz powrotu osób, które takiej ochrony nie potrzebują. System ten jest przychylny osobom wymagającym szczególnego traktowania i surowy względem potencjalnych nadużyć, przy czym zawsze respektuje prawa podstawowe. Ponadto wspólny system jest opłacalny i wystarczająco elastyczny, aby można go było dostosować do złożonych wyzwań, które stoją przed państwami członkowskimi w tym obszarze. •Cele wniosku Celem niniejszego wniosku jest ustanowienie prawdziwie wspólnej procedury ubiegania się o ochronę międzynarodową, która to procedura jest skuteczna, sprawiedliwa i wyważona. Poprzez wybór formy rozporządzenia, które stosuje się bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich, oraz poprzez usunięcie elementów uznaniowych, jak również poprzez uproszczenie, usprawnienie i konsolidację ustaleń proceduralnych wniosek ma na celu zapewnienie większej harmonizacji i uzyskanie większej jednolitości wyników stosowania procedur azylowych we wszystkich państwach członkowskich, a tym samym zlikwidowanie zachęt do składania wielu wniosków o udzielenie azylu w różnych krajach i wtórnych przepływów między państwami członkowskimi. Wniosek sprzyja realizacji celu, jakim jest zapewnienie szybkiego podejmowania decyzji przy zachowaniu wysokiej jakości na wszystkich etapach procedury. Wymaga to od państw członkowskich inwestowania w ich systemy azylowe od etapów administracyjnych procedury, co zapewni właściwym organom środki niezbędne do podejmowania szybkich, ale rzetelnych decyzji, tak aby osobom, które potrzebują ochrony międzynarodowej, przyznawano ten status szybko, a jednocześnie szybko odsyłano tych, którzy tej ochrony nie potrzebują. Proces szybkiego i skutecznego podejmowania decyzji leży interesie zarówno osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, umożliwiając im uzyskanie przejrzystości odnośnie do ich statusu prawnego, jak i państw członkowskich, prowadząc do oszczędności kosztów przyjmowania i kosztów administracyjnych. Sprawiedliwa i skuteczna wspólna procedura w całej Unii oznacza: –prostsze, jaśniejsze i krótsze procedury, które zastąpią obecne różne ustalenia proceduralne w państwach członkowskich. W niniejszym wniosku przewidziano krótkie, ale rozsądne terminy dla osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową w odniesieniu do przystąpienia do procedury, a także terminy zakończenia rozpatrywania wniosków zarówno na etapie administracyjnym, jak i odwoławczym. Zachowano wynoszący sześć miesięcy termin podjęcia pierwszej decyzji, natomiast w odniesieniu do rozpatrywania całkowicie nieuzasadnionych i niedopuszczalnych wniosków przewidziano znacznie krótsze terminy. Państwa członkowskie mają również możliwość priorytetowego traktowania i szybkiego rozpatrywania dowolnego wniosku. Terminy rejestrowania, składania i rozpatrywania wniosków są ustalone, ale mogą być w wyjątkowych okolicznościach wydłużone, w przypadku gdy państwa członkowskie otrzymają jednocześnie nieproporcjonalnie dużą liczbę wniosków. Aby przygotować się na taką ewentualność, państwa członkowskie powinny raczej dokonywać regularnych przeglądów swoich potrzeb i przewidywać je, by zapewnić dostępność wystarczających zasobów umożliwiających skuteczne zarządzanie systemem azylowym. W razie potrzeby państwa członkowskie mogą również liczyć na pomoc Agencji Unii Europejskiej ds. Azylu. Ponadto korzystanie z procedury badania dopuszczalności i procedury rozpatrywania wniosku prowadzonej w trybie przyspieszonym staje się obowiązkowe, a przepisy w sprawie kolejnych wniosków są wyjaśnione i umożliwiają wyjątki od prawa do pozostawania w państwie członkowskim na koniec lub w trakcie procedury administracyjnej; –gwarancje proceduralne chroniące prawa osób ubiegających się o ochronę międzynarodową w celu zapewnienia, aby wnioski o udzielenie azylu były odpowiednio oceniane w ramach usprawnionej i krótszej procedury. Zostaje to zapewnione poprzez informowanie wszystkich tych osób na początku procedury o ich prawach, obowiązkach i skutkach niewywiązywania się z obowiązków. Osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową muszą mieć rzeczywistą możliwość współpracy i odpowiedniego komunikowania się z odpowiedzialnymi organami, tak aby mogli przedstawić wszystkie fakty, którymi dysponują, w celu uzasadnienia swojego wniosku. W niniejszym wniosku zapewniono tym osobom wystarczające gwarancje proceduralne umożliwiające prowadzenie ich sprawy na wszystkich etapach procedury, w szczególności prawo do bycia wysłuchanym w trakcie przesłuchania, do tłumaczenia ustnego oraz do nieodpłatnej pomocy i reprezentacji prawnej. Ponadto z zasady osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową przysługuje prawo do pozostawania w państwie członkowskim w oczekiwaniu na wynik procedury. Osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową mają prawo do odpowiedniego powiadomienia o decyzji oraz o jej faktycznym i prawnym uzasadnieniu, a w przypadku decyzji odmownej mają prawo do skutecznego środka zaskarżenia przed sądem lub trybunałem. Wzmocnione gwarancje przewidziane są w przypadku osób ubiegających się o ochronę międzynarodową i mających szczególne potrzeby proceduralne oraz małoletnich bez opieki; obejmują one bardziej szczegółowe przepisy dotyczące oceniania, dokumentowania i uwzględniania szczególnych potrzeb proceduralnych tych osób;

–bardziej rygorystyczne przepisy mające na celu zapobieganie niewłaściwemu korzystaniu z systemu, nakładanie sankcji w odniesieniu do wniosków mających wyraźny charakter nadużycia oraz zlikwidowanie zachęt do wtórnych przepływów poprzez określenie jasnych obowiązków osób ubiegających się o ochronę międzynarodową w zakresie współpracy z organami na wszystkich etapach procedury oraz poprzez przewidzenie surowych skutków niewywiązywania się z tych obowiązków. W tym kontekście rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jest uzależnione od złożenia wniosku, umożliwienia pobrania odcisków palców, przekazania szczegółowych informacji potrzebnych do rozpatrzenia wniosku, jak również od obecności i pozostawania takiej osoby w odpowiedzialnym państwie członkowskim. Niewywiązanie się z któregokolwiek z tych obowiązków może skutkować odrzuceniem wniosku jako zaniechanego zgodnie z procedurą dorozumianego wycofania wniosku. Obecne nieobowiązkowe instrumenty proceduralne na potrzeby nakładania sankcji w odniesieniu do zachowań osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, które mają charakter nadużycia, wtórnych przemieszczeń i wniosków całkowicie nieuzasadnionych zostały przekształcone w instrumenty obowiązkowe i dodatkowo wzmocnione. W szczególności we wniosku przewidziano jasne, wyczerpujące i obowiązkowe wykazy okoliczności, w których rozpatrywanie wniosku musi zostać przyspieszone oraz w których wnioski muszą zostać odrzucone jako całkowicie nieuzasadnione lub zaniechane. Ponadto zwiększono możliwość reagowania na kolejne wnioski stanowiące nadużycie procedury azylowej, w szczególności poprzez umożliwienie wydalania takich osób ubiegających się o ochronę międzynarodową z terytorium państw członkowskich przed podjęciem decyzji administracyjnej w sprawie ich wniosków i po podjęciu tej decyzji. Jednocześnie przewidziano wszystkie gwarancje, w tym prawo do skutecznego środka zaskarżenia, zapewniające, aby prawa osób ubiegających się o ochronę międzynarodową były zawsze gwarantowane; –zharmonizowane przepisy dotyczące bezpiecznych krajów stanowią niezwykle istotny aspekt skutecznej wspólnej procedury, a w niniejszym wniosku przewidziano harmonizację proceduralnych skutków stosowania koncepcji bezpiecznego kraju. W przypadku gdy osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową wyraźnie jej nie potrzebują, ponieważ pochodzą z bezpiecznego kraju pochodzenia, należy szybko odrzucić ich wnioski i sprawnie zorganizować powrót. W przypadku gdy osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową już znalazły kraj pierwszego azylu, w którym korzystają z ochrony, lub gdy ich wnioski mogą zostać rozpatrzone przez bezpieczny kraj trzeci, wnioski muszą być uznane za niedopuszczalne. Komisja proponuje stopniowe dążenie do pełnej harmonizacji w tym obszarze i zastąpienie krajowych wykazów bezpiecznych krajów wykazami europejskimi lub uznaniami na poziomie unijnym w ciągu pięciu lat od wejścia rozporządzenia w życie. •Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki Niniejszy wniosek jest w pełni spójny z pierwszymi wnioskami dotyczącymi reformy wspólnego europejskiego systemu azylowego przedstawionymi w dniu 4 maja 2016 r. i odnoszącymi się do rozporządzenia dublińskiego, systemu Eurodac oraz Agencji Unii Europejskiej ds. Azylu, jak również z wnioskami dotyczącymi reformy rozporządzenia w sprawie kwalifikowania oraz przekształcenia dyrektyw w sprawie warunków przyjmowania oraz z wnioskiem dotyczącym zorganizowanego unijnego systemu przesiedleń. W odniesieniu do wniosku dotyczącego przekształcenia rozporządzenia dublińskiego niniejszy wniosek ma zastosowanie do osób ubiegających się o ochronę międzynarodową uczestniczących w procedurze dublińskiej. W szczególności niniejszy wniosek jest spójny z przepisami określonymi we wniosku dotyczącym przekształcenia rozporządzenia dublińskiego, a jednocześnie dalej je precyzuje, na przykład w odniesieniu do: badania dopuszczalności wniosku, procedury rozpatrywania wniosku prowadzonej w trybie przyspieszonym, kolejnych wniosków oraz gwarancji dla małoletnich i szczególnych gwarancji dla małoletnich bez opieki. Niniejszy wniosek jest również dostosowany do wersji przekształconej rozporządzenia Eurodac w odniesieniu do pobierania odcisków palców i obrazów twarzy osób ubiegających się o ochronę międzynarodową oraz ich znaczenia dla wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej. Jeżeli chodzi o wniosek dotyczący Agencji Unii Europejskiej ds. Azylu, w niniejszym wniosku przypomina się o znaczeniu wsparcia operacyjnego i technicznego, które Agencja może oferować państwom członkowskim w celu zapewnienia skutecznego zarządzania wnioskami o udzielenie ochrony międzynarodowej, jak również o znaczeniu budowania zdolności przez Agencję zgodnie z jej nowym proponowanym mandatem. Jeżeli chodzi o wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie kwalifikowania, oba wnioski wzajemnie się uzupełniają w zakresie, w jakim we wniosku dotyczącym rozporządzenia w sprawie kwalifikowania ustanawia się normy kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako osób korzystających z ochrony międzynarodowej, a w niniejszym wniosku ustanawia się wspólne przepisy proceduralne dotyczące udzielania i cofania ochrony międzynarodowej. Niniejszy wniosek jest również ściśle powiązany z wnioskiem dotyczącym przekształcenia dyrektywy w sprawie warunków przyjmowania. W celu zapewnienia szybkiego i skutecznego rozpatrywania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową koniecznie powinny wywiązywać się z obowiązków stawiennictwa określonych we wniosku dotyczącym przekształcenia dyrektywy w sprawie warunków przyjmowania; w niniejszym wniosku określono skutki proceduralne dla tych osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, które nie wywiązują się z tych obowiązków stawiennictwa. •Spójność z innymi politykami Unii Niniejszy wniosek jest spójny z kompleksową długoterminową strategią na rzecz lepszego zarządzania migracjami, określoną przez Komisję w Europejskim programie w zakresie migracji, w którym przełożono wytyczne polityczne przewodniczącego Komisji Jeana-Claude’a Junckera na zestaw spójnych i wzajemnie się umacniających inicjatyw opartych na czterech filarach. Filary te obejmują ograniczanie zachęt do nielegalnej migracji, zabezpieczenie granic zewnętrznych i ratowanie życia ludzkiego, silną politykę azylową oraz nową politykę dotyczącą legalnej migracji. Niniejszy wniosek, który w dalszym stopniu wdraża Europejski program w zakresie migracji i realizuje jego cel polegający na wzmocnieniu polityki azylowej Unii, powinien być postrzegany jako element szerzej zakrojonej polityki na szczeblu UE zmierzającej do zbudowania na przyszłość solidnego i skutecznego systemu zrównoważonego zarządzania migracjami, który jest sprawiedliwy dla społeczności przyjmujących i obywateli unijnych, a także dla obywateli państw trzecich oraz państw pochodzenia i tranzytu. 2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ •Podstawa prawna Podstawę prawną wniosku stanowi art. 78 ust. 2 lit. d) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), w którym przewidziane jest przyjęcie środków dotyczących wspólnych procedur przyznawania i pozbawiania jednolitego statusu azylu lub ochrony uzupełniającej. •Pomocniczość Celem niniejszego wniosku jest ustanowienie wspólnej procedury udzielania i cofania ochrony międzynarodowej, która zastępuje różne procedury azylowe w państwach członkowskich, zapewniając szybkość i skuteczność procedury. Wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej, z którymi występują obywatele państw trzecich lub bezpaństwowcy, powinny być rozpatrywane w ramach procedury regulowanej tymi samymi przepisami, niezależnie od tego, w którym państwie członkowskim wniosek został złożony, aby zapewnić osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową równe traktowanie tych wniosków, przejrzystość i pewność prawa. Ponadto państwa członkowskie nie mogą indywidualnie ustanowić wspólnych przepisów, które ograniczą zachęty do składania wielu wniosków o udzielenie azylu w różnych krajach i wtórne przepływy między państwami członkowskimi. Z tego względu potrzebne jest działanie Unii. Cel ten nie może być osiągnięty w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, natomiast ze względu na rozmiary i skutki niniejszego rozporządzenia możliwe jest lepsze jego osiągnięcie na poziomie Unii. W związku z powyższym Unia może przyjąć środki zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w tym artykule niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu. •Proporcjonalność Zgodnie z zasadą proporcjonalności, określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej, niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia jego celów.

W odniesieniu do ustanowienia wspólnej procedury udzielania i cofania ochrony międzynarodowej wszystkie elementy wniosku są ograniczone do tego, co jest koniecznie do ustanowienia i umożliwienia stosowania takiej wspólnej procedury, usprawnienia i uproszczenia jej, zapewnienia osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową równego traktowania pod względem praw i gwarancji, a także uniknięcia rozbieżności w procedurach krajowych, których niepożądanym skutkiem jest zachęcanie do wtórnych przepływów. Wprowadzenie terminów na wszystkich etapach procedury, w tym na etapie odwołania, oraz skrócenie terminów na etapie administracyjnym procedury to zmiany niezbędne do usprawnienia procedur i zwiększenia ich skuteczności. Terminy zaproponowane w odniesieniu do etapu odwołania umożliwią poszanowanie wszystkich stosownych gwarancji proceduralnych, w tym prawa do ustnego przesłuchania i zasady równości stron. Proponując te terminy, Komisja starała się osiągnąć równowagę między prawem osób ubiegających się o ochronę międzynarodową do tego, by ich sprawa została rozpatrzona w rozsądnym czasie, a ich prawem do skutecznego środka zaskarżenia i do obrony, w tym poprzez zapewnienie nieodpłatnej pomocy i reprezentacji prawnej. •Wybór instrumentu Niniejszy wniosek dotyczy rozporządzenia, które ma uchylić i zastąpić dyrektywę. Poziom harmonizacji krajowych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej, który osiągnięto poprzez dyrektywę 2013/32/UE, okazał się niewystarczający do usunięcia różnic pod względem rodzajów stosowanych procedur, czasu trwania procedur, praw i gwarancji proceduralnych dla osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową, wskaźników przyznawania ochrony międzynarodowej i rodzaju udzielonej ochrony. Wyłącznie rozporządzenie ustanawiające wspólną procedurę azylową w Unii, i to takie, którego przepisy stosują się bezpośrednio, może zapewnić konieczny poziom ujednolicenia i potrzebną skuteczność w zakresie stosowania przepisów proceduralnych prawa Unii w dziedzinie azylu. 3.KONSULTACJE Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI •Konsultacje z zainteresowanymi stronami Podczas przygotowywania tego drugiego pakietu wniosków Komisja przeprowadziła ukierunkowane konsultacje z państwami członkowskimi, Wysokim Komisarzem Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców i społeczeństwem obywatelskim, które były oparte na celach reformy wspólnego europejskiego systemu azylowego określonych w komunikacie Komisji z dnia 6 kwietnia 2016 r. Komisja dokładnie oceniła przedstawione argumenty i starała się odzwierciedlić w niniejszym wniosku te, które w dużej mierze były przedstawiane przez wszystkie zainteresowane strony. W czerwcu 2016 r. w Parlamencie Europejskim odbyła się nieformalna wymiana poglądów na temat drugiego pakietu wniosków. –Większość państw członkowskich pozytywnie odebrała fakt wybrania przez Komisję rozporządzenia jako instrumentu mającego zastąpić obecną dyrektywę, z wyjątkiem niektórych państw wyrażających obawy o zgodność z ich krajowym administracyjnym systemem prawnym. Niektóre państwa stale utrzymywały, od czasu debaty na temat wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie procedur azylowych, że rozporządzenie ustanawiające przepisy, które są bezpośrednio stosowane, jest najskuteczniejszym instrumentem prawnym zabezpieczającym prawa osób ubiegających się o ochronę międzynarodową i zapewniającym równe traktowanie w różnych państwach członkowskich. Pewne zainteresowane strony ostrzegały jednak przed ryzykiem związanym z obniżeniem norm ochrony w celu osiągnięcia wspólnego mianownika, zwłaszcza że Unia stanowi najważniejszy model do naśladowania w omawianym obszarze międzynarodowego prawa uchodźczego. –Większość państw członkowskich uznała potrzebę uproszczenia i sprecyzowania obecnych przepisów proceduralnych i wyraziła poparcie dla dalszej harmonizacji procedur azylowych w Unii. Państwa członkowskie uznały potrzebę wyjaśnienia i uproszczenia podstaw dopuszczalności, stosowania procedury na granicy i procedury rozpatrywania wniosku prowadzonej w trybie przyspieszonym oraz postępowania z kolejnymi wnioskami. Państwa członkowskie ogólnie opowiedziały się za wprowadzeniem maksymalnych terminów na poszczególnych etapach procedury, w tym na etapie odwołania. Większość państw członkowskich była usatysfakcjonowana obecnymi ramami czasowymi zwykłej procedury administracyjnej, ale uznała potrzebę ustanowienia krótszych terminów i usprawnienia procedur. Kilka państw członkowskich zwróciło jednak uwagę na potrzebę zapewnienia pewnego stopnia elastyczności, aby mieć możliwość radzenia sobie z sytuacjami napływu dużej liczby migrantów i nieproporcjonalnie dużej liczby wniosków złożonych jednocześnie. Państwa członkowskie zasadniczo opowiedziały się za wprowadzeniem obowiązkowych terminów w odniesieniu do etapu odwołania, ale wezwały do zróżnicowania terminów w zależności od tego, czy odwołania są wnoszone od decyzji wydanych w ramach procedur zwykłych czy przyspieszonych. Większość zainteresowanych podmiotów reprezentujących społeczeństwo obywatelskie zaapelowała o uproszczenie aktualnych przepisów proceduralnych. Były one jednak bardziej sceptycznie nastawione do skuteczności obowiązkowych terminów w odniesieniu do różnych etapów procedury. Dalsze wyrażone obawy dotyczyły sposobu zapewnienia zgodności proponowanych terminów ze skutecznym wykonywaniem gwarancji proceduralnych. –Większość państw członkowskich uznaje procedurę rozpatrywania wniosku prowadzoną w trybie przyspieszonym, procedurę na granicy oraz procedurę badania dopuszczalności za narzędzia niezbędne do skuteczniejszego rozpatrywania wniosków, które w sposób oczywisty wprowadzają organ w błąd, są całkowicie nieuzasadnione lub niedopuszczalne. Wyrażono różne opinie na temat obowiązkowego stosowania koncepcji kraju pierwszego azylu i bezpiecznego kraju trzeciego w odniesieniu do odrzucania wniosków jako niedopuszczalnych oraz na temat wprowadzenia obowiązku stosowania procedury rozpatrywania wniosku w trybie przyspieszonym i procedury na granicy. Większość państw członkowskich dostrzega potrzebę wprowadzenia środków służących zwiększeniu skuteczności systemu i popiera utworzenie unijnych wspólnych wykazów bezpiecznych krajów pochodzenia i bezpiecznych krajów trzecich, jednocześnie opowiadając się również za utrzymaniem możliwości posiadania wykazów krajowych. Kilka zainteresowanych stron zauważyło, że wprowadzenie obowiązku stosowania koncepcji kraju pierwszego azylu i bezpiecznego kraju trzeciego na potrzeby ustalenia, czy wnioski są dopuszczalne, w połączeniu z wprowadzeniem unijnych wspólnych wykazów bezpiecznych krajów trzecich, może nie wystarczyć do uzyskania pożądanej harmonizacji, dopóki nadal będzie istniała swoboda uznania odnośnie do stosowania tych koncepcji w indywidualnych przypadkach. Niektóre zainteresowane strony wyraziły obawy co do możliwego współistnienia unijnego i krajowych wykazów bezpiecznych krajów pochodzenia oraz zaznaczyły, że włączenie państwa do unijnego wspólnego wykazu bezpiecznych krajów pochodzenia lub usunięcie państwa z tego wykazu podlegałoby wyłącznie kontroli Trybunału Sprawiedliwości. Większość przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego ostrzegała przed obowiązkowym stosowaniem koncepcji kraju pierwszego azylu i bezpiecznego kraju trzeciego oraz ogólnie procedur specjalnych. Niektóre podmioty uważają, że procedurom przyspieszonym powinny podlegać wyłącznie wnioski, które bez zagłębiania się w sprawę są całkowicie nieuzasadnione lub mają wyraźny charakter nadużycia. W tym kontekście kilka zainteresowanych stron argumentowało, że osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową wymagające szczególnego traktowania, zwłaszcza małoletni bez opieki, powinny być wykluczone ze stosowania procedur specjalnych. Niektóre ze stron biorących udział w konsultacjach zaapelowały o zwiększone gwarancje dla małoletnich bez opieki, szczególnie w odniesieniu do szybkiego wyznaczania wykwalifikowanych opiekunów. –Państwa członkowskie uznały, że koniecznie jest uwzględnienie w procedurze środków mających na celu zniechęcanie do nieuzasadnionych i wtórnych przepływów. Większość państw członkowskich uznała, że we wniosku należy również określić jasne obowiązki osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, a w szczególności obowiązek współpracy z organami na wszystkich etapach procedury oraz przekazania informacji niezbędnych do rozpatrzenia wniosków. Osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową powinny również przestrzegać obowiązku nieopuszczania terytorium państwa członkowskiego rozpatrującego wniosek, zgodnie z przepisami proponowanej reformy rozporządzenia dublińskiego. Większość państw członkowskich poparła propozycję rozpatrywania wniosków osób, które uciekły bez uzasadnienia, w ramach procedury przyspieszonej, przy zapewnieniu jednocześnie pełnego poszanowania stosownych gwarancji proceduralnych. Jednocześnie niektóre główne zainteresowane podmioty reprezentujące społeczeństwo obywatelskie podkreśliły, że procedury nie powinny być stosowane jako sankcje oraz że powiązanie stosowania procedury przyspieszonej z ucieczką nie jest uzasadnione. •Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej Dane dotyczące wdrożenia dyrektywy w sprawie procedur azylowych zostały częściowo zgromadzone przez Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu w ramach procesu, którego celem jest mapowanie prawodawstwa i praktyk państw członkowskich w odniesieniu do wdrażania instrumentów wspólnego europejskiego systemu azylowego. Ponadto od czasu przyjęcia dyrektywy w sprawie procedur azylowych w 2013 r. Komisja zorganizowała szereg posiedzeń komitetu kontaktowego w sprawie tej dyrektywy, podczas których Komisja i państwa członkowskie omówiły problemy napotkane przez państwa członkowskie w trakcie wdrażania tej dyrektywy. Ustalenia z obu tych procesów zostały uwzględnione w niniejszym wniosku.

•Prawa podstawowe Niniejszy wniosek nie narusza praw podstawowych i jest zgodny z zasadami uznanymi w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, a także ze zobowiązaniami wynikającymi z prawa międzynarodowego, w szczególności Konwencji genewskiej dotyczącej statusu uchodźców, europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych, Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania oraz Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach dziecka. Wspólna procedura udzielania i cofania ochrony międzynarodowej powinna być przeprowadzana z pełnym poszanowaniem praw podstawowych zapisanych w Karcie, w tym prawa do godności człowieka (art. 1), zakazu tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (art. 4), prawa do ochrony danych osobowych (art. 8), prawa do azylu (art. 18), ochrony przed wydalaniem lub zawracaniem (art. 19), niedyskryminacji (art. 21), równości kobiet i mężczyzn (art. 23), praw dziecka (art. 24) oraz prawa do skutecznego środka prawnego (art. 47). W niniejszym wniosku w pełni uwzględniono prawa dziecka i szczególne potrzeby osób wymagających szczególnego traktowania. Niniejszy wniosek gwarantuje odpowiednie uwzględnienie szczególnych potrzeb małoletnich, zwłaszcza małoletnich bez opieki, poprzez zapewnienie, aby osoby te otrzymywały pomoc i wsparcie na wszystkich etapach procedury. We wniosku uwzględniono również obowiązki państw członkowskich wynikające z Konwencji Rady Europy w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. W świetnie wniosków Komisji dotyczących decyzji Rady w sprawie podpisania i zawarcia Konwencji Rady Europy w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej oraz w celu zagwarantowania odpowiedniego poziomu ochrony kobietom potrzebującym ochrony międzynarodowej, które doświadczyły przemocy ze względu na płeć, przy interpretowaniu i stosowaniu niniejszego rozporządzenia należy przyjąć podejście uwzględniające aspekty związane z płcią. We wniosku zezwala się na przechowywanie danych zgromadzonych przy rejestrowaniu i składaniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, co obejmuje dane osobowe oraz elementy istotne dla wniosku, jak również danych zgromadzonych w trakcie przesłuchania, w tym zapisu lub stenogramu przesłuchania. W celu zapewnienia, aby dane osobowe osób ubiegających się o ochronę międzynarodową były przechowywane tylko tak długo, jak jest to konieczne, we wniosku gwarantuje się prawo do ochrony danych osobowych poprzez ustanowienie maksymalnego okresu przechowywania tych danych. Mając na uwadze fakt, że dane te stanowią nieodłączną część akt osoby ubiegającej się, maksymalny okres przechowywania uważany za niezbędny wynosi dziesięć lat od wydania ostatecznej decyzji. Taki okres przechowywania uważa się za niezbędny w sytuacji, gdy ochrona międzynarodowa nie została udzielona, ponieważ obywatele państw trzecich lub bezpaństwowcy mogą starać się o ochronę międzynarodową w innym państwie członkowskim lub mogą składać kolejne wnioski w tym samym lub innym państwie członkowskim w późniejszych latach. Ten sam okres przechowywania jest konieczny w odniesieniu do osób, którym udzielono ochrony międzynarodowej, aby można było dokonać przeglądu ich statusu, w szczególności w ramach regularnego przeglądu statusu określonego w rozporządzeniu w sprawie kwalifikowania, jak również jest niezbędny ze względu na obowiązki w zakresie readmisji określone we wniosku dotyczącym przekształcenia rozporządzenia dublińskiego w odniesieniu do osób korzystających z ochrony międzynarodowej. Po tym okresie obywatele państw trzecich lub bezpaństwowcy, którzy pozostawali w Unii przez kilka lat, uzyskają prawo do zamieszkiwania lub nawet obywatelstwo państwa członkowskiego. Dane odnoszące się do osoby, która uzyskała obywatelstwo któregokolwiek z państw członkowskich przed upływem okresu 10 lat, powinny być niezwłocznie usuwane. W systemie Eurodac dane te są usuwane z centralnego systemu, gdy tylko państwo członkowskie pochodzenia otrzyma informację, że dana osoba uzyskała takie obywatelstwo, ponieważ osoba ta nie będzie już wchodzić w zakres Eurodac. 4.WPŁYW NA BUDŻET Niniejszy wniosek nie pociąga ze sobą obciążenia finansowego ani administracyjnego dla Unii. Nie ma zatem żadnego wpływu na budżet Unii. 5.INNE ELEMENTY •Monitorowanie, ocena i sprawozdania Komisja przedstawia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania ze stosowania niniejszego rozporządzenia w ciągu dwóch lat od jego wejścia w życie, a następnie co pięć lat. Państwa członkowskie są zobowiązane przesyłać Komisji i Agencji Unii Europejskiej ds. Azylu istotne informacje na potrzeby sporządzania tego sprawozdania. Agencja będzie również monitorowała przestrzeganie niniejszego rozporządzenia przez państwa członkowskie za pośrednictwem mechanizmu monitorowania, którego ustanowienie Komisja zaproponowała w swoim wniosku dotyczącym zmiany mandatu Agencji. •Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku Celem niniejszego wniosku jest zapewnienie szybkiego i skutecznego rozpatrywania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej poprzez ustanowienie wspólnej procedury udzielania i cofania ochrony międzynarodowej, która zastępuje różne procedury w państwach członkowskich i która ma zastosowanie do wszystkich wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, z jakimi występuje się w państwach członkowskich. W niniejszym wniosku wyjaśniono i usprawniono przepisy proceduralne oraz zapewniono organom krajowym narzędzia niezbędne do rozpatrywania wniosków i podejmowania w ich sprawie decyzji w skuteczny sposób, a także do zwalczania nadużyć i wtórnych przepływów w UE, jednocześnie wzmacniając niezbędne gwarancje proceduralne dla poszczególnych osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, przyspieszając w ten sposób procedurę i zwiększając jej skuteczność. Usprawnienie i uproszczenie procedury ubiegania się o ochronę międzynarodową We wniosku usprawnia i upraszcza się procedurę poprzez wyjaśnienie różnych etapów w odniesieniu do dostępu do procedury. Uznaje się, że wystąpiono z wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej, gdy tylko obywatel państwa trzeciego lub bezpaństwowiec wyrazi chęć otrzymania ochrony międzynarodowej od państwa członkowskiego (art. 25 ust. 1). Wniosek ten musi zostać zarejestrowany niezwłocznie lub najpóźniej w ciągu trzech dni roboczych od chwili otrzymania go przez organy krajowe (art. 27 ust. 1). Ten termin pozostaje bez zmian w porównaniu z dyrektywą w sprawie procedur azylowych. Następnie osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową zapewnia się rzeczywistą możliwość złożenia swojego wniosku, co powinno mieć miejsce w ciągu 10 dni roboczych od dnia zarejestrowania wniosku (art. 28 ust. 1). W przypadku małoletnich bez opieki termin ten liczy się dopiero od dnia wyznaczenia opiekuna i jego spotkania z dzieckiem (art. 32 ust. 2 ). Termin złożenia wniosku stanowi nowość w porównaniu z dyrektywą w sprawie procedur azylowych. Państwa członkowskie powinny dokonywać regularnych przeglądów swoich potrzeb i przewidywać je, aby zapewnić dostępność wystarczających zasobów umożliwiających im skuteczne zarządzanie systemem azylowym, w tym w razie potrzeby poprzez opracowanie planów awaryjnych. Agencja Unii Europejskiej ds. Azylu może udzielać państwom członkowskim niezbędnej pomocy operacyjnej i technicznej, aby umożliwić im dotrzymywanie ustalonych terminów. Jeżeli państwa członkowskie przewidują, że nie będą w stanie dotrzymać tych terminów, powinny zwrócić się o pomoc do Agencji Unii Europejskiej ds. Azylu na podstawie przepisów dotyczących nowego proponowanego mandatu Agencji. Jeżeli tego nie uczynią, a wskutek nieproporcjonalnej presji system azylowy w państwie członkowskim stanie się nieskuteczny w stopniu zagrażającym funkcjonowaniu wspólnego europejskiego systemu azylowego, Agencja może, na podstawie decyzji wykonawczej Komisji, podjąć środki w celu wsparcia tego państwa członkowskiego. We wniosku przewiduje się usprawnienie ram czasowych procedury administracyjnej. Dotychczas terminy obowiązujące w przypadku tej procedury znacznie różniły się w poszczególnych państwach członkowskich, mimo że zostały określone w dyrektywie w sprawie procedur azylowych, a w okresie od kwietnia 2015 r. do kwietnia 2016 r. średnio 50 % spraw w Unii Europejskiej oczekiwało na rozstrzygnięcie przez ponad sześć miesięcy. Termin rozpatrzenia wniosków w ramach zwykłej procedury przewidzianej we wniosku wynosi sześć miesięcy i może zostać jednokrotnie przedłużony o kolejne trzy miesiące w przypadku nieproporcjonalnej presji lub ze względu na złożoność sprawy (art. 34 ust. 2 i 3). Podobnie jak w dyrektywie w sprawie procedur azylowych nadal możliwe jest czasowe zawieszenie rozpatrywania wniosku ze względu na zmianę okoliczności w kraju pochodzenia. W takim przypadku termin rozpatrzenia wniosku również jednak nie powinien być dłuższy niż 15 miesięcy (art. 34 ust. 5). Ustanowiono nowe terminy w odniesieniu do procedury rozpatrywania wniosku prowadzonej w trybie przyspieszonym (art. 40 ust. 2) oraz postępowania z wnioskami niedopuszczalnymi (art. 34 ust. 1). Obecnie w dyrektywie w sprawie procedur azylowych nie przewidziano żadnych ram czasowych tych procedur, wskutek czego ich czas trwania znacznie się różni w poszczególnych państwach członkowskich i wynosi od kilku dni do kilku miesięcy. Procedury te powinny być celowe i z tego względu proponowany czas trwania procedury rozpatrywania wniosku prowadzonej w trybie przyspieszonym wynosi dwa miesiące, natomiast w odniesieniu do spraw dotyczących wniosków niedopuszczalnych jeden miesiąc. W przypadkach gdy podstawą niedopuszczalności jest fakt, że osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową pochodzi z kraju pierwszego azylu lub z bezpiecznego kraju trzeciego, termin rozpatrzenia dopuszczalności określono na dziesięć dni roboczych, aby zapewnić skuteczne stosowanie przepisów ustanowionych w proponowanej reformie rozporządzenia dublińskiego, zobowiązujących pierwsze państwo członkowskie, w którym złożono wniosek, do rozpatrzenia dopuszczalności przed zastosowaniem kryteriów w celu ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego (art. 34 ust. 1 akapit drugi). Czas trwania procedury na granicy nadal będzie wynosił cztery tygodnie, podobnie jak w dyrektywie w sprawie procedur azylowych (art. 41 ust. 2). Wniosek odnosi się do ogólnej procedury ubiegania się o ochronę międzynarodową i z tego względu określono w nim również terminy wnoszenia odwołań i wydawania decyzji w pierwszej instancji odwoławczej. Jest to konieczne do zapewnienia sprawiedliwości i skuteczności w ramach procedury oraz osiągnięcia ogólnego celu większej harmonizacji procedury (art. 55). Komisja zdaje sobie sprawę z tego, że czasami państwom członkowskim może być trudno dotrzymywać terminów określonych w niniejszym wniosku. Zasadnicze znaczenie ma jednak potrzeba zapewnienia osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową pewności prawa w odniesieniu do jej sytuacji. Przedstawiając wniosek, Komisja wzięła pod uwagę również swoją propozycję istotnego wzmocnienia mandatu Agencji Unii Europejskiej ds. Azylu oraz zapewnienia państwom członkowskim możliwości korzystania ze wsparcia operacyjnego i technicznego Agencji, innych państw członkowskich lub organizacji międzynarodowych.

Prawa i obowiązki osób ubiegających się o ochronę międzynarodową Wniosek zawiera jasne przepisy dotyczące praw i obowiązków osób ubiegających się o ochronę międzynarodową do celów procedury ubiegania się o ochronę międzynarodową. Przewidziano w nim niezbędne gwarancje dla osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową, aby mogła ona skutecznie korzystać z przysługujących jej praw, i jednocześnie przewidziano również szereg obowiązków osoby ubiegającej się, mając na uwadze zwiększenie jej odpowiedzialności w ramach całej procedury (art. 7). Zgodnie z wnioskiem Komisji dotyczącym reformy rozporządzenia dublińskiego osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową muszą wystąpić z wnioskiem w państwie członkowskim pierwszego wjazdu lub w państwie członkowskim, w którym legalnie przebywają (art. 7 ust. 1). Osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową zobowiązane są do współpracy z właściwymi organami, w tym poprzez przekazanie odcisków palców i obrazu twarzy, aby organy te mogły ustalić ich tożsamość. Osoby ubiegające się muszą również przedstawić wszystkie elementy, którymi dysponują, niezbędne dla rozpatrzenia wniosku (art. 7 ust. 2). Osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową musi poinformować odpowiedzialne organy o swoim miejscu pobytu oraz podać numer telefonu, tak aby można było się z nią skontaktować do celów procedury (art. 7 ust. 4). Osoby ubiegające się muszą zostać poinformowane o obowiązującej procedurze, o swoich prawach i obowiązkach w trakcie tej procedury oraz o skutkach niewywiązywania się z tych obowiązków, wyniku rozpatrywania wniosku i możliwości odwołania się od decyzji odmownej (art. 8 ust. 2). Spoczywający na państwach członkowskich obowiązek udzielenia osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową wszystkich niezbędnych informacji staje się tym bardziej istotny z powodu potencjalnych skutków niewywiązania się z tych obowiązków przez osobę ubiegającą się. Na przykład w przypadku gdy osoba ubiegająca się odmawia współpracy, nie dostarczając szczegółowych danych niezbędnych do rozpatrzenia wniosku oraz nie dostarczając swoich odcisków palców i obrazu twarzy, może to prowadzić do odrzucenia jej wniosku jako zaniechanego zgodnie z procedurą dotyczącą dorozumianego wycofania wniosku (art. 7 ust. 3 i art. 39 ust. 1 lit. c)). Obecnie odmowa wywiązania się z obowiązku dostarczenia odcisków palców stanowi podstawę zastosowania procedury rozpatrywania wniosku prowadzonej w trybie przyspieszonym. Biorąc pod uwagę fakt, że jest to istotny element dla uznania wniosku za kompletny, z niewywiązywaniem się przez osobę ubiegającą się z obowiązków powiązano jednak poważniejsze skutki. Osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową muszą pozostawać w państwach członkowskich, w których zobowiązani są przebywać zgodnie z rozporządzeniem dublińskim (art. 7 ust. 5), i muszą przestrzegać wszelkich ewentualnych obowiązków stawiennictwa wynikających z dyrektywy w sprawie warunków przyjmowania (art. 7 ust. 6). Niewywiązywanie się z obowiązków stawiennictwa może również prowadzić do odrzucenia wniosku jako zaniechanego (art. 39 ust. 1 lit. f)), a jeżeli osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową nie pozostaje w państwie członkowskim, w którym zobowiązana jest przebywać, jej wniosek jest obejmowany procedurą rozpatrywania wniosku prowadzoną w trybie przyspieszonym (art. 40 ust. 1 lit. g)). W ciągu trzech dni roboczych od złożenia wniosku osoba ubiegająca się musi otrzymać dokument potwierdzający, że jest ona osobą ubiegającą się o ochronę międzynarodową, stwierdzający, że osoba ta ma prawo do pozostawania na terytorium państwa członkowskiego, oraz stwierdzający, że dokument ten nie jest ważnym dokumentem podróży (art. 29). Główne przepisy dotyczące dokumentów pochodzą z dyrektywy w sprawie warunków przyjmowania i zostały włączone do niniejszego wniosku z myślą o usprawnieniu procedury ubiegania się o ochronę międzynarodową. We wniosku określono rodzaj informacji, które należy ująć w tym dokumencie, i przewidziano możliwość ustanowienia jednolitego formatu tych dokumentów w drodze aktu wykonawczego w celu zapewnienia, aby wszystkie osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową we wszystkich państwach członkowskich otrzymywały taki sam dokument (art. 29 ust. 5). Osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową przysługuje prawo do pozostawania na terytorium państwa członkowskiego do celów i na czas trwania procedury administracyjnej. Prawo to nie stanowi uprawnienia do otrzymania zezwolenia na pobyt i nie daje osobie ubiegającej się prawa do podróżowania na terytorium innego państwa członkowskiego bez zezwolenia. Podobnie jak w dyrektywie w sprawie procedur azylowych wyjątki od prawa do pozostawania na czas trwania procedury administracyjnej są ograniczone, wyraźnie określone we wniosku i odnoszą się do kolejnych wniosków i przypadków wydania lub ekstradycji do innego państwa członkowskiego na podstawie europejskiego nakazu aresztowania, do państwa trzeciego lub do międzynarodowego sądu lub trybunału (art. 9). Gwarancje proceduralne Usprawnienie procedury jest niezbędne do zapewnienia jej skuteczności we wszystkich państwach członkowskich przy jednoczesnym zagwarantowaniu, że osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową otrzyma decyzję – pozytywną lub negatywną – w możliwie krótkim czasie. Nie powinno to jednak mieć niepożądanego skutku o negatywnym wpływie na prawo osoby ubiegającej się do tego, aby jej wniosek został rozpatrzony w odpowiedni i kompleksowy sposób, umożliwiający tej osobie przedstawienie w toku rozpatrywania wniosku wszystkich elementów, które są istotne dla jego uzasadnienia. Z tego powodu niniejszy wniosek zawiera ważne gwarancje dla osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową, mające na celu zapewnienie, aby – z zastrzeżeniem ograniczonej liczby wyjątków – na wszystkich etapach procedury osobie ubiegającej się przysługiwało prawo do bycia wysłuchanym w trakcie przesłuchania oraz w razie konieczności pomoc tłumacza ustnego, a także aby osoba ubiegająca się miała zapewnioną nieodpłatną pomoc i reprezentację prawną. Wniosek gwarantuje osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową prawo do bycia wysłuchanym w trakcie przesłuchania w sprawie dopuszczalności lub istoty ich wniosków, niezależnie od rodzaju zastosowanej w ich przypadku procedury administracyjnej (art. 12 ust. 1). Aby prawo do przesłuchania było skuteczne, osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową korzysta z pomocy tłumacza ustnego (art. 12 ust. 8) i może w wyczerpujący sposób przedstawić uzasadnienie swojego wniosku. Istotne jest zapewnienie osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową wystarczająco dużo czasu na przygotowanie się i skonsultowanie się z jej doradcą prawnym lub innym doradcą oraz możliwości korzystania z pomocy doradcy prawnego lub innego doradcy podczas przesłuchania. W trakcie przesłuchań dotyczących merytorycznej treści wniosku prowadzonych w związku z rozpatrywaniem wniosku co do jego istoty osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową ma możliwość przedstawienia wszystkich elementów niezbędnych do uzasadnienia jej wniosku oraz złożenia wyjaśnień dotyczących jakichkolwiek brakujących elementów lub niespójności (art. 11 ust. 2). W kontekście procedury badania dopuszczalności osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową ma prawo do przesłuchania dotyczącego dopuszczalności, w trakcie którego ma możliwość przedstawienia odpowiednich przyczyn, dla których jej wniosek nie może zostać odrzucony jako niedopuszczalny (art. 10 ust. 2). Przesłuchanie powinno odbywać się w warunkach zapewniających odpowiednią poufność (art. 12 ust. 2) oraz powinno być prowadzone przez odpowiednio przeszkolony i kompetentny personel, w tym w stosownych przypadkach pracowników organów z innych państw członkowskich lub ekspertów oddelegowanych przez Agencję Unii Europejskiej ds. Azylu (art. 12 ust. 3 i 7). Przesłuchania można zaniechać wyłącznie w przypadku, gdy organ rozstrzygający zamierza podjąć pozytywną decyzję w sprawie wniosku lub gdy uważa, że osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową nie jest zdolna do uczestnictwa lub nie jest w stanie uczestniczyć w przesłuchaniu z powodu okoliczności, na które nie ma ona wpływu (art. 12 ust. 5). Biorąc pod uwagę fakt, że przesłuchanie stanowi zasadniczą część rozpatrywania wniosku, powinno ono zostać zarejestrowane, a osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową i ich doradcy prawni powinni otrzymać dostęp do zapisu, jak również do protokołu lub stenogramu przesłuchania, zanim organ rozstrzygający podejmie decyzję lub, w przypadku procedury rozpatrywania wniosku prowadzonej w trybie przyspieszonym, jednocześnie z podjęciem decyzji (art. 13). Zgodnie z dyrektywą w sprawie procedur azylowych w trakcie procedury administracyjnej osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową są uprawnione do otrzymania nieodpłatnych informacji prawnych i proceduralnych, a także powinny otrzymać nieodpłatną pomoc prawną na etapie odwołania w pierwszej instancji, jeżeli nie posiadają środków, aby samodzielnie opłacić taką pomoc prawną. W niniejszym wniosku dostęp do pomocy i reprezentacji prawnej na wszystkich etapach procedury uznaje się za konieczny do umożliwienia osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową pełnego korzystania ze swoich praw, biorąc pod uwagę bardziej rygorystyczne ramy czasowe procedury. Dlatego przewidziano w nim prawo osób ubiegających się o ochronę międzynarodową do wnioskowania o nieodpłatną pomoc i reprezentację prawną na wszystkich etapach procedury (art. 15 ust. 1), z zastrzeżeniem ograniczonej liczby wyjątków określonych we wniosku. Państwa członkowskie mogą zatem podjąć decyzję o niezapewnieniu nieodpłatnej pomocy i reprezentacji prawnej, w przypadku gdy osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową posiada wystarczające środki oraz gdy uznaje się, że wniosek lub odwołanie nie ma realnych szans powodzenia (art. 15 ust. 3 lit. a) i b) oraz art. 15 ust. 5 lit. a) i b)). W ramach procedury administracyjnej państwa członkowskie mogą również podjąć decyzję o wykluczeniu nieodpłatnej pomocy i reprezentacji prawnej w przypadku kolejnych wniosków (art. 15 ust. 3 lit. c)), a na etapie odwołania mogą podjąć taką decyzję w odniesieniu do drugiej lub wyższej instancji odwoławczej (art. 15 ust. 5 lit. c)). Komisja uznaje, że niezbędne i stosowne jest rozszerzenie tego prawa na procedurę administracyjną, uznając praktykę już stosowaną w 22 państwach członkowskich. Wymaga to przeznaczenia odpowiednich zasobów na zapewnienie jakości procesu decyzyjnego w trakcie procedury administracyjnej. Niemniej jednak praktyka państw członkowskich, które już przewidują tę możliwość, pokazuje, że zapewnienie nieodpłatnej pomocy i reprezentacji prawnej jest przydatne do zapewnienia wysokiej jakości pomocy, prowadząc do wydawania decyzji administracyjnych charakteryzujących się lepszą jakością oraz potencjalnie do mniejszej liczby odwołań. Małoletni bez opieki i osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową potrzebujące szczególnych gwarancji proceduralnych We wniosku utrzymano wysoki poziom szczególnych gwarancji proceduralnych dla kategorii osób ubiegających się o ochronę międzynarodową wymagających szczególnego traktowania (art. 19), a zwłaszcza dla małoletnich bez opieki (art. 21 i 22). Aby zapewnić tym osobom ubiegającym się sprawiedliwą procedurę, konieczne jest zidentyfikowanie ich potrzeb na jak najwcześniejszym etapie procedury i udzielenie im odpowiedniego wsparcia i wskazówek na wszystkich etapach procedury (art. 20 ust. 1). W przypadku gdy zapewnienie takiego odpowiedniego wsparcia w ramach procedury rozpatrywania wniosku prowadzonej w trybie przyspieszonym lub procedury na granicy jest niemożliwe, procedur tych nie należy stosować (art. 19 ust. 3). Jeżeli chodzi o dzieci w ujęciu ogólnym, interes dziecka jako kwestia nadrzędna jest dominującą zasadą przy stosowaniu wspólnej procedury. Wszystkie dzieci, niezależnie od wieku i tego, czy pozostają pod opieką, czy nie, mają również prawo do przesłuchania, chyba że wyraźnie nie służy to zabezpieczeniu interesu dziecka (art. 21 ust. 1 i 2). Jeżeli chodzi o małoletnich bez opieki, należy im wyznaczyć opiekuna jak najszybciej i nie później niż w ciągu pięciu dni roboczych od momentu wystąpienia z wnioskiem przez małoletniego bez opieki (art. 22 ust. 1). Rozbieżności między różnymi systemami opieki nad małoletnimi bez opieki w państwach członkowskich mogą prowadzić do nieprzestrzegania gwarancji proceduralnych, niezapewniania małoletnim odpowiedniej opieki lub do narażania ich na ryzyko lub niepewne sytuacje, co może prowadzić do ucieczki nieletnich. Niniejszy wniosek, przy uwzględnieniu badania dotyczącego systemów opieki przeprowadzonego przez Agencję Praw Podstawowych Unii Europejskiej, ma na celu znormalizowanie praktyk w zakresie opieki, aby zagwarantować szybkie i skuteczne zapewnianie opieki w całej Unii. Rolą opiekuna jest udzielenie pomocy małoletniemu bez opieki i reprezentowanie go z myślą o zabezpieczeniu interesu i ogólnego dobra dziecka w procedurze ubiegania się o ochronę międzynarodową. W stosownych przypadkach i o ile jest to możliwe zgodnie z prawem krajowym, opiekun może dokonywać w imieniu małoletniego czynności prawnych (art. 4 ust. 2 lit. f). Aby zagwarantować, że małoletni bez opieki otrzymują odpowiednie wsparcie, we wniosku przewidziano, że opiekunowi nie należy powierzać odpowiedzialności za nieproporcjonalnie dużą liczbę małoletnich (art. 22 ust. 4 akapit pierwszy). Ze względu na zadania i obowiązki opiekuna, w tym terminy różnych etapów proceduralnych przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu, konieczne jest, aby liczba spraw przydzielonych każdemu opiekunowi była rozsądna, oraz aby we wniosku przewidziano również ustanowienie odpowiedniego systemu monitorowania każdego opiekuna pod kątem wykonywania zadań (art. 22 ust. 4 akapit drugi). Stosowanie procedury rozpatrywania wniosku prowadzonej w trybie przyspieszonym oraz procedury na granicy W niniejszym wniosku procedura rozpatrywania wniosku prowadzona w trybie przyspieszonym staje się obowiązkowa w przypadku pewnych ograniczonych podstaw związanych z wnioskami, które bez zagłębiania się w sprawę są całkowicie nieuzasadnione, na przykład w przypadku gdy osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową składa wyraźnie niespójne lub fałszywe oświadczenia, wprowadza w błąd organy, podając nieprawdziwe informacje, lub gdy osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową przybywa z bezpiecznego kraju pochodzenia. Podobnie wniosek należy rozpatrywać w ramach procedury rozpatrywania wniosku prowadzonej w trybie przyspieszonym, gdy wniosek ma wyraźny charakter nadużycia, na przykład gdy osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową dąży do opóźnienia lub zakłócenia wykonania decyzji nakazującej powrót lub gdy osoba ta nie ubiega się o ochronę międzynarodową w państwie członkowskim pierwszego nielegalnego wjazdu lub w państwie członkowskim legalnego pobytu, lub gdy osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową, której wniosek jest rozpatrywany i która wystąpiła z wnioskiem w innym państwie członkowskim lub która znajduje się na terytorium innego państwa członkowskiego bez dokumentu pobytu, zostaje poddana readmisji zgodnie z nowymi przepisami zaproponowanymi przez Komisję w rozporządzeniu dublińskim, gdyż nie wykazała, że niewywiązywanie się przez nią z obowiązków było spowodowane okolicznościami, na które nie miała wpływu (art. 40 ust. 1).

Procedury na granicy, które zazwyczaj wiążą się z umieszczeniem osób ubiegających się o ochronę międzynarodową w ośrodku detencyjnym na cały czas trwania procedury, pozostają nieobowiązkowe i mogą być stosowane na potrzeby rozpatrywania dopuszczalności lub istoty wniosków na tych samych podstawach, jak w przypadku procedury rozpatrywania wniosku prowadzonej w trybie przyspieszonym. Jeżeli decyzja nie zostanie podjęta w ciągu czterech tygodni, osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową zyskuje prawo do wjazdu i pozostawania na terytorium państwa członkowskiego (art. 41). Mając na uwadze fakt, że procedura rozpatrywania wniosku prowadzona w trybie przyspieszonym staje się obecnie obowiązkowa, że w większości przypadków stosowanie procedury na granicy wiąże się z umieszczeniem osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową w ośrodku detencyjnym, że czas trwania obu tych procedur jest krótki oraz że decyzja podjęta w ramach którejkolwiek z tych procedur nie ma automatycznego skutku zawieszającego, konieczne jest, aby do osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową stosowały się wszystkie gwarancje proceduralne, w szczególności prawo do bycia wysłuchanym w trakcie przesłuchania, do tłumaczenia ustnego oraz do nieodpłatnej pomocy i reprezentacji prawnej (art. 40 ust. 1 i art. 41 ust. 1). Stosowanie tych procedur jest ograniczone w odniesieniu do małoletnich bez opieki (art. 40 ust. 5 i art. 41 ust. 5) i nie można z nich korzystać wobec osób ubiegających się o ochronę międzynarodową potrzebujących szczególnych gwarancji proceduralnych, chyba że osobom tym można zapewnić odpowiednie wsparcie w ramach tych procedur (art. 19 ust. 3). Dopuszczalność wniosków Zgodnie z zasadą ogólną wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej powinien być rozpatrywany co do jego istoty w celu ustalenia, czy osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową kwalifikuje się do ochrony międzynarodowej zgodnie z rozporządzeniem (UE) XXX/XXX (rozporządzenie w sprawie kwalifikowania). Rozpatrywanie wniosku co do istoty nie jest konieczne, w przypadku gdy wniosek należy uznać za niedopuszczalny zgodnie z niniejszym wnioskiem. W niniejszym wniosku przewiduje się, że jeżeli zastosowanie ma którakolwiek z określonych w nim podstaw dopuszczalności, wówczas wniosek należy odrzucić jako niedopuszczalny (art. 36 ust. 1), a rozpatrywanie nie powinno trwać dłużej niż jeden miesiąc (art. 34 ust. 1). Przed ustaleniem odpowiedzialnego państwa członkowskiego zgodnie z nowymi przepisami zaproponowanymi przez Komisję w rozporządzeniu dublińskim pierwsze państwo członkowskie, w którym złożono wniosek, powinno rozpatrzyć dopuszczalność tego wniosku, w przypadku gdy za kraj pierwszego azylu lub bezpieczny kraj trzeci w odniesieniu do osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową uznaje się państwo niebędące państwem członkowskim. Aby zapewnić skuteczne funkcjonowanie systemu dublińskiego, we wniosku przewidziano, że rozpatrywanie podstaw związanych z krajem pierwszego azylu lub bezpiecznym krajem trzecim nie powinno trwać dłużej niż dziesięć dni roboczych (art. 34 ust. 1 akapit drugi). Wniosek należy uznać za niedopuszczalny, gdy jest to kolejny wniosek niezawierający nowych istotnych elementów ani ustaleń lub gdy odrębny wniosek złożony przez małżonka, partnera lub małoletniego pod opieką uznaje się za nieuzasadniony (art. 36 ust. 1 lit. c) i d)). Podstawy odnoszące się do kraju pierwszego azylu i bezpiecznego kraju trzeciego nie powinny być stosowane względem osób korzystających z ochrony uzupełniającej, które zostają przesiedlone zgodnie z rozporządzeniem (UE) XXX/XXX (rozporządzenie w sprawie przesiedleń), w przypadku gdy osoby te postanawiają ubiegać się o status uchodźcy, kiedy już znajdują się na terytorium państw członkowskich. Sprawy, które wchodzą w zakres stosowania rozporządzenia dublińskiego, w tym przypadki udzielenia ochrony międzynarodowej przez inne państwo członkowskie, jak przewidziano w proponowanej reformie rozporządzenia dublińskiego, należy rozpatrywać w ramach systemu dublińskiego (art. 36 ust. 2). W przypadku gdy z oceny bez zagłębiania się w sprawę jasno wynika, że wniosek może zostać odrzucony jako całkowicie nieuzasadniony, wniosek ten można odrzucić na tej podstawie, nie rozpatrując jego dopuszczalności. Mając na uwadze fakt, że czas trwania procedury badania dopuszczalności jest bardzo krótki oraz że w określonych przypadkach dana decyzja, taka jak decyzja podjęta na podstawie związanej z krajem pierwszego azylu, nie ma automatycznego skutku zawieszającego, konieczne jest zapewnienie, aby osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową korzystała ze wszystkich gwarancji proceduralnych, w szczególności prawa do bycia wysłuchanym w trakcie przesłuchania, do tłumaczenia ustnego oraz do nieodpłatnej pomocy prawnej (art. 36 ust. 1). W przypadku kolejnych wniosków istnieją jednak wyjątki od tych gwarancji proceduralnych. Postępowanie z kolejnymi wnioskami W niniejszym wniosku sprecyzowano i uproszczono procedurę w odniesieniu do postępowania z kolejnymi wnioskami, jednocześnie zapewniając narzędzia niezbędne do zapobiegania nadużywaniu możliwości oferowanych przez kolejne wnioski. Kolejnym wnioskiem jest wniosek złożony przez tą samą osobę ubiegającą się o ochronę międzynarodową w którymkolwiek państwie członkowskim po odrzuceniu poprzedniego wniosku w drodze ostatecznej decyzji (art. 42 ust. 1). Kolejny wniosek podlega wstępnemu rozpatrzeniu, w trakcie którego ustala się, czy osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową przedstawiła istotne nowe elementy lub ustalenia, które mogłyby znacząco zwiększyć prawdopodobieństwo, że kwalifikuje się ona jako osoba korzystająca z ochrony międzynarodowej (art. 42 ust. 2). Jeżeli nie, wówczas kolejny wniosek jest odrzucany jako niedopuszczalny lub całkowicie nieuzasadniony, w przypadku gdy wniosek jest w tak oczywisty sposób bezpodstawny lub ma tak wyraźny charakter nadużycia, że nie ma realnych szans powodzenia (art. 42 ust. 5). W niniejszym wniosku przewidziano, że wstępne rozpatrzenie należy przeprowadzić na podstawie pisemnych oświadczeń i przesłuchania. Z przesłuchania można jednak zrezygnować w tych przypadkach, gdy z pisemnych oświadczeń wyraźnie wynika, że wniosek nie prowadzi do nowych istotnych ustaleń lub nie wprowadza nowych istotnych elementów lub że jest wyraźnie bezpodstawny i nie ma realnych szans powodzenia (art. 42 ust. 3). Ponadto na etapie wstępnego rozpatrywania osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową nie będzie przysługiwała nieodpłatna pomoc prawna (art. 15 ust. 3 lit. c). W przypadku kolejnych wniosków nie ma automatycznego skutku zawieszającego i można zastosować wyjątki od prawa osoby do pozostawania na terytorium danego państwa członkowskiego, gdy kolejny wniosek zostanie odrzucony jako niedopuszczalny lub całkowicie nieuzasadniony lub w przypadku wystąpienia z drugim lub dalszym kolejnym wnioskiem w jakimkolwiek państwie członkowskim po tym, jak została wydana ostateczna decyzja o odrzuceniu poprzedniego kolejnego wniosku jako niedopuszczalnego, nieuzasadnionego lub całkowicie nieuzasadnionego (art. 43). Komisja uważa to podejście za uzasadnione, biorąc pod uwagę, że wniosek zostałby już rozpatrzony w ramach procedury administracyjnej, jak również przez sąd lub trybunał oraz że osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową skorzystałaby już z gwarancji proceduralnych, w tym przesłuchania, tłumaczenia ustnego oraz nieodpłatnej pomocy i reprezentacji prawnej. Koncepcje bezpiecznego kraju W komunikacie z dnia 6 kwietnia 2016 r. Komisja stwierdziła, że krytyczny aspekt wspólnego podejścia dotyczy stosowania mechanizmów „bezpiecznego kraju”. W szczególności Komisja zapowiedziała, że zharmonizuje skutki proceduralne tej koncepcji i zlikwiduje uznaniowość jej stosowania. Korzystanie z koncepcji kraju pierwszego azylu i bezpiecznego kraju trzeciego umożliwia uznanie pewnych wniosków za niedopuszczalne, w przypadku gdy osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową mogłaby uzyskać ochronę w państwie trzecim (art. 36 ust. 1 lit. a) i b)). Te dwie koncepcje mogą być stosowane w odniesieniu do osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową po indywidualnym rozpatrzeniu wniosku, które obejmuje przesłuchanie dotyczące dopuszczalności. W niniejszym wniosku wyjaśniono te dwie koncepcje. Obie opierają się na istnieniu wystarczającej ochrony zdefiniowanej we wniosku (art. 44 i 45). Główna różnica między tymi dwiema koncepcjami dotyczy osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową. W ramach koncepcji kraju pierwszego azylu osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową korzystała z ochrony zgodnie z konwencją genewską lub z wystarczającej ochrony w tym państwie trzecim i nadal może korzystać z tej ochrony, natomiast w ramach koncepcji bezpiecznego kraju trzeciego istnieje możliwość otrzymania przez tą osobę ochrony zgodnie z materialnymi standardami konwencji genewskiej lub wystarczającej ochrony zgodnie z niniejszym wnioskiem. Różnica ta stanowi powód, dla którego w niniejszym wniosku, podobnie jak w obecnych ramach legislacyjnych, przewiduje się automatyczny skutek zawieszający odwołania od decyzji podjętej na podstawie koncepcji bezpiecznego kraju trzeciego, ale nie na podstawie koncepcji kraju pierwszego azylu (art. 53 ust. 2 lit. b)). Uznaje się, że przy stosowaniu koncepcji bezpiecznego kraju trzeciego istnieje wyższe ryzyko potencjalnego naruszenia art. 3 europejskiej konwencji praw człowieka (EKPC), dlatego skutek zawieszający odwołania nadal jest konieczny, aby zapewnić skuteczny środek zaskarżenia zgodnie z art. 13 tej konwencji. W odniesieniu do koncepcji bezpiecznego kraju trzeciego Komisja w swoim komunikacie z dnia 10 lutego 2016 r. zachęciła wszystkie państwa trzecie do uwzględnienia tej koncepcji i do wymagania jej stosowania w przepisach krajowych. W niniejszym wniosku Komisja proponuje zharmonizowane unijne podejście do stosowania tej koncepcji, przy pełnym poszanowaniu zobowiązań międzynarodowych przewidzianych w Karcie, EKPC oraz konwencji genewskiej, tak aby zagwarantować jednakowe jej stosowanie we wszystkich państwach członkowskich, jak również proponuje, by bezpieczne kraje trzecie były uznawane na poziomie unijnym w drodze zmiany niniejszego rozporządzenia w przyszłości na podstawie warunków określonych w niniejszym rozporządzeniu oraz po przeprowadzeniu szczegółowej oceny opartej na dowodach obejmujących badanie merytoryczne oraz szeroko zakrojone konsultacje z państwami członkowskimi i odpowiednimi zainteresowanymi stronami (art. 46). Koncepcja bezpiecznego kraju trzeciego może być jednak stosowana również w indywidualnych przypadkach bezpośrednio na podstawie warunków określonych w rozporządzeniu. Stosowanie koncepcji bezpiecznego kraju pochodzenia umożliwia państwu członkowskiemu rozpatrzenie wniosku na podstawie domniemania wzruszalnego, że kraj pochodzenia osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową jest bezpieczny. Stosowanie tej koncepcji umożliwia objęcie wniosków procedurą rozpatrywania wniosku prowadzoną w trybie przyspieszonym (art. 40 ust. 1 lit. e)), a w przypadku gdy wniosek zostaje odrzucony jako całkowicie nieuzasadniony na tej podstawie, nie istnieje automatyczny skutek zawieszający odwołania (art. 53 ust. 2 lit. a)).

We wrześniu 2015 r. Komisja zaproponowała przyjęcie rozporządzenia ustanawiającego unijny wspólny wykaz bezpiecznych krajów pochodzenia w celu ułatwienia szybkiego rozpatrywania wniosków osób pochodzących z tych krajów. Komisja jest zdania, że unijny wspólny wykaz bezpiecznych krajów pochodzenia powinien stanowić integralną część niniejszego projektu rozporządzenia. Z tego powodu w niniejszym wniosku zawarto wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia ustanawiającego unijny wspólny wykaz bezpiecznych krajów pochodzenia obejmujący ten sam wykaz krajów na podstawie tych samych uzasadnień, co we wspomnianym wniosku, z niewielkimi zmianami tekstu mającymi na celu uwzględnienie dyskusji toczących się między współprawodawcami (art. 48). Kiedy współprawodawcy dojdą do porozumienia w sprawie wniosku Komisji ustanawiającego unijny wspólny wykaz bezpiecznych krajów pochodzenia, wniosek ten powinien zostać przyjęty. Ostateczny tekst tego nowego rozporządzenia należałoby wówczas włączyć do rozporządzenia w sprawie procedury azylowej, zanim zostanie ono przyjęte, a rozporządzenie ustanawiające unijny wspólny wykaz bezpiecznych krajów pochodzenia powinno zostać uchylone. Celem jest doprowadzenie do w pełni zharmonizowanego uznania bezpiecznych krajów pochodzenia i bezpiecznych krajów trzecich na poziomie unijnym na podstawie wniosków Komisji wspieranej przez Agencję Unii Europejskiej ds. Azylu. Z tego względu niniejszy wniosek zawiera klauzulę wygaśnięcia, zgodnie z którą państwa członkowskie powinny zachować uznanie na poziomie krajowym bezpiecznych krajów pochodzenia lub bezpiecznych krajów trzecich jedynie przez maksymalnie pięć lat od wejścia w życie niniejszego projektu rozporządzenia (art. 50 ust. 1). Prawo do skutecznego środka zaskarżenia Z reguły, aby osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową była w stanie skorzystać ze swojego prawa do skutecznego środka zaskarżenia, ma ona prawo do pozostawania na terytorium państwa członkowskiego do czasu upływu terminu wniesienia odwołania w pierwszej instancji, a jeśli osoba ubiegająca się skorzysta z tego prawa w przewidzianym terminie – do czasu rozpatrzenia środka zaskarżenia (art. 54 ust. 1). Jedynie w ograniczonej liczbie przypadków skutek zawieszający odwołania mógłby nie być automatyczny i w takiej sytuacji osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową musiałaby zwrócić się do sądu lub trybunału o zawieszenie wykonania decyzji nakazującej powrót lub sąd musiałby z urzędu zawiesić wykonanie tej decyzji. W przypadku gdy w decyzji odmownej odrzuca się wniosek jako całkowicie nieuzasadniony lub nieuzasadniony w przypadkach podlegających procedurze rozpatrywania wniosku prowadzonej w trybie przyspieszonym lub procedurze na granicy, jako niedopuszczalny, ponieważ osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową pochodzi z kraju pierwszego azylu lub dany wniosek jest kolejnym wnioskiem, gdy wniosek zostaje odrzucony jako wyraźnie wycofany lub zaniechany, sąd lub trybunał może zezwolić osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową na pozostanie na terytorium państwa członkowskiego – na wniosek osoby ubiegającej się albo z urzędu – w celu zawieszenia wykonania decyzji nakazującej powrót (art. 54 ust. 2). W przypadku gdy osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową złożyła skargę kasacyjną w odniesieniu do pierwszej lub kolejnej decyzji w sprawie odwołania, zasadniczo nie ma ona prawa do pozostawania na terytorium państwa członkowskiego (art. 54 ust. 5). W przypadku stosowania wyjątku od prawa do środka zaskarżenia o automatycznym skutku zawieszającym prawa osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową powinny być odpowiednio zagwarantowane poprzez zapewnienie jej niezbędnej pomocy tłumacza ustnego i pomocy prawnej, jak również poprzez zapewnienie osobie ubiegającej się wystarczająco dużo czasu na przygotowanie i przedłożenie wniosku do sądu lub trybunału. Ponadto, jak orzekł Europejski Trybunał Praw Człowieka w sprawie M.S.S. przeciwko Belgii i Grecji, w takim kontekście sąd lub trybunał powinien mieć możliwość zbadania decyzji odmownej organu rozstrzygającego pod względem faktycznym i prawnym. W takich przypadkach, biorąc pod uwagę wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie I.M. przeciwko Francji oraz wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie Dörr, oraz ze względu na ściśle określone terminy wniesienia odwołania, Komisja proponuje rozszerzenie gwarancji, które w dyrektywie w sprawie procedur azylowych miały zastosowanie tylko do procedury na granicy, na wszystkie przypadki, w których osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową musi oddzielnie ubiegać się o ochronę tymczasową (art. 54 ust. 3). Osobie ubiegającej się należy zezwolić na pozostanie na terytorium do czasu zakończenia procedury mającej na celu rozstrzygnięcie, czy może ona pozostać na danym terytorium. Decyzja ta powinna jednak zostać podjęta w ciągu jednego miesiąca od wniesienia odwołania (art. 54 ust. 4). Cofnięcie ochrony międzynarodowej W swoim wniosku dotyczącym rozporządzenia w sprawie kwalifikowania Komisja proponuje wzmocnienie przepisów dotyczących przeglądu statusu mającego na celu sprawdzenie, czy kryteria kwalifikowalności są nadal spełniane, poprzez wprowadzenie systematycznych i regularnych przeglądów. Takie przeglądy mają być wykonywane, gdy następuje znaczna istotna zmiana w kraju pochodzenia, znajdująca odzwierciedlenie w informacjach o kraju pochodzenia opracowywanych na poziomie Unii oraz we wspólnej analizie przygotowywanej przez Agencję Unii Europejskiej ds. Azylu oraz gdy zezwolenie na pobyt jest przedłużane po raz pierwszy w przypadku uchodźców oraz po raz pierwszy i drugi w przypadku osób korzystających z ochrony uzupełniającej. Organy rozstrzygające cofną status, pozbawią statusu lub odmówią jego przedłużenia, gdy potrzeby w zakresie ochrony przestaną istnieć lub gdy po udzieleniu ochrony pojawią się podstawy wyłączenia. Procedura cofania ochrony międzynarodowej określona w niniejszym wniosku pozostaje bez większych zmian w porównaniu z obecnymi ramami prawnymi. Ze względu na proponowany regularny przegląd statusu uznano jednak za konieczne wzmocnienie gwarancji proceduralnych dla osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową, zapewniając jej możliwość przedstawienia swojej sprawy na przesłuchaniu, a nie tylko za pośrednictwem pisemnych oświadczeń, jak ma to miejsce obecnie, oraz zapewniając niezbędne tłumaczenie ustne (art. 52 ust. 1 lit. b) oraz art. 52 ust. 4). Osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową będzie nadal przysługiwało prawo do nieodpłatnej pomocy prawnej i reprezentacji (art. 52 ust. 4). 2016/0224 (COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY ustanawiające wspólną procedurę ubiegania się o ochronę międzynarodową w Unii i uchylające dyrektywę 2013/32/UE PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 78 ust. 2 lit. d), uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, uwzględniając opinię Komitetu Regionów, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje: (1)Celem niniejszego rozporządzenia jest usprawnienie, uproszczenie i zharmonizowanie ustaleń proceduralnych państw członkowskich poprzez ustanowienie wspólnej procedury ubiegania się o ochronę międzynarodową w Unii. Aby osiągnąć ten cel, w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE wprowadza się szereg istotnych zmian. Dyrektywę tę należy uchylić i zastąpić rozporządzeniem. Odesłania do uchylonej dyrektywy traktuje się jako odesłania do niniejszego rozporządzenia. (2)Wspólna polityka azylowa, w tym wspólny europejski system azylowy, oparty na pełnym i integralnym stosowaniu Konwencji genewskiej dotyczącej statusu uchodźców z dnia 28 lipca 1951 r., zmienionej Protokołem nowojorskim z dnia 31 stycznia 1967 r. („konwencja genewska”), jest integralnym elementem wytyczonego przez Unię Europejską celu, polegającego na stopniowym ustanawianiu przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości otwartej dla tych, którzy zmuszeni okolicznościami poszukują zgodnie z prawem ochrony w Unii. Polityce takiej powinna przyświecać zasada solidarności i sprawiedliwego podziału odpowiedzialności, w tym skutków finansowych, między państwami członkowskimi.

(3)Wspólny europejski system azylowy oparty jest na wspólnych normach dotyczących procedur azylowych, uznawania i ochrony oferowanej na szczeblu Unii, warunków przyjmowania i systemu określania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za osoby ubiegające się o azyl. Pomimo dotychczasowych postępów w stopniowym rozwoju wspólnego europejskiego systemu azylowego nadal istnieją pomiędzy państwami członkowskimi znaczne różnice pod względem rodzajów stosowanych procedur, wskaźników przyznawania ochrony międzynarodowej, rodzajów przyznanej ochrony, poziomu materialnych warunków przyjmowania oraz korzyści przyznawanych osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową i osobom korzystającym z ochrony międzynarodowej. Różnice te stanowią istotny czynnik zachęcający do wtórnych przepływów i utrudniają osiągnięcie celu, jakim jest zapewnienie, aby we wspólnym europejskim systemie azylowym wszystkie osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową były jednakowo traktowane przy ubieganiu się o ochronę międzynarodową w Unii. (4)W komunikacie z dnia 6 kwietnia 2016 r. Komisja określiła sposoby udoskonalenia wspólnego europejskiego systemu azylowego, a mianowicie utworzenie zrównoważonego i sprawiedliwego systemu ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za osoby ubiegające się o azyl, wzmocnienie systemu Eurodac, osiągnięcie większej konwergencji systemu azylowego UE, zapobieganie wtórnym przepływom w obrębie Unii oraz opracowanie nowego mandatu Agencji Unii Europejskiej ds. Azylu. Komunikat ten jest zgodny z apelem Rady Europejskiej z dnia 18–19 lutego 2016 r. o postępy w kierunku zreformowania obecnych ram UE, tak by zapewnić humanitarną i skuteczną politykę azylową. W komunikacie zaproponowano działania zgodne z całościowym podejściem do kwestii migracji, określonym przez Parlament Europejski w sprawozdaniu z własnej inicjatywy z dnia 12 kwietnia 2016 r. (5)Aby osiągnąć dobrze funkcjonujący wspólny europejski system azylowy, należy poczynić znaczne postępy w konwergencji krajowych systemów azylowych. Obecne zróżnicowane procedury azylowe we wszystkich państwach członkowskich należy zastąpić wspólną procedurą udzielania i cofania ochrony międzynarodowej mającą zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) XXX/XXX (rozporządzenie w sprawie kwalifikowania), zapewniając szybkość i skuteczność procedury. Wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej, z którymi występują obywatele państw trzecich lub bezpaństwowcy, powinny być rozpatrywane w ramach procedury regulowanej tymi samymi przepisami, niezależnie od tego, w którym państwie członkowskim wniosek został złożony, aby zapewnić osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową równe traktowanie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, przejrzystość i pewność prawa. (6)Wspólna procedura udzielania i cofania ochrony międzynarodowej powinna ograniczyć wtórne przepływy osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej między państwami członkowskimi, w przypadku gdy tego rodzaju przepływy byłyby spowodowane różnicami w ramach prawnych, poprzez zastąpienie obecnych uznaniowych przepisów zharmonizowanymi zasadami oraz poprzez sprecyzowanie praw i obowiązków osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, skutków niewywiązywania się z tych obowiązków, a także stworzenie równoważnych warunków stosowania rozporządzenia (UE) nr XXX/XXX (rozporządzenie w sprawie kwalifikowania) w państwach członkowskich. (7)Niniejsze rozporządzenie powinno stosować się do wszystkich wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, z którymi wystąpiono na terytorium państw członkowskich, w tym na granicy zewnętrznej, na morzach terytorialnych lub w strefach tranzytowych państw członkowskich, oraz do cofania ochrony międzynarodowej. Osoby ubiegające się o udzielenie ochrony międzynarodowej znajdujące się na morzach terytorialnych państwa członkowskiego powinny zostać przetransportowane na ląd, a ich wnioski powinny zostać rozpatrzone zgodnie z niniejszym rozporządzeniem. (8)Niniejsze rozporządzenie powinno stosować się do wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej w ramach procedury, w której rozpatruje się, czy osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową kwalifikują się jako osoby korzystające z ochrony międzynarodowej zgodnie z rozporządzeniem (UE) XXX/XXX (rozporządzenie w sprawie kwalifikowania). Poza ochroną międzynarodową państwa członkowskie mogą również przyznawać zgodnie ze swoim prawem krajowym inne krajowe statusy humanitarne osobom, które nie kwalifikują się do statusu uchodźcy lub statusu ochrony uzupełniającej. Aby usprawnić procedury w państwach członkowskich, państwa te powinny mieć możliwość stosowania niniejszego rozporządzenia również w odniesieniu do wniosków o udzielenie dowolnego rodzaju takiej innej ochrony. (9)W odniesieniu do traktowania osób objętych zakresem stosowania niniejszego rozporządzenia państwa członkowskie związane są zobowiązaniami wynikającymi z instrumentów prawa międzynarodowego, których są stronami. (10)Należy zmobilizować zasoby Funduszu Azylu, Migracji i Integracji w celu zapewnienia odpowiedniego wsparcia dla wysiłków państw członkowskich w zakresie stosowania niniejszego rozporządzenia, w szczególności tych państw członkowskich, których systemy azylowe i systemy przyjmowania poddawane są szczególnej i nieproporcjonalnej presji. (11)Agencja Unii Europejskiej ds. Azylu powinna udzielać państwom członkowskim niezbędnej pomocy operacyjnej i technicznej w zakresie stosowania niniejszego rozporządzenia, w szczególności poprzez delegowanie ekspertów wspomagających organy krajowe w przyjmowaniu, rejestrowaniu i rozpatrywaniu wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz poprzez dostarczanie aktualnych informacji na temat państw trzecich, w tym informacji o kraju pochodzenia oraz wytycznych dotyczących sytuacji w poszczególnych krajach pochodzenia. Stosując niniejsze rozporządzenie, państwa członkowskie powinny uwzględniać standardy operacyjne, wskaźniki, wytyczne i najlepsze praktyki opracowane przez Agencję Unii Europejskiej ds. Azylu. (12)W interesie prawidłowego uznania osób potrzebujących ochrony za uchodźców w rozumieniu art. 1 konwencji genewskiej lub za osoby kwalifikujące się do objęcia ich ochroną uzupełniającą każda osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową powinna mieć skuteczny dostęp do procedury, możliwość współpracy i właściwego komunikowania się z odpowiedzialnymi organami w celu przedstawienia istotnych okoliczności faktycznych swojej sprawy oraz wystarczające gwarancje proceduralne w celu prowadzenia swojej sprawy na wszystkich etapach procedury. (13)Osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową należy zapewnić rzeczywistą możliwość przedstawienia organowi rozstrzygającemu wszystkich elementów, którymi dana osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową dysponuje. Z tego względu osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową powinno przysługiwać w stosownych przypadkach – z nielicznymi wyjątkami – prawo do bycia wysłuchanym w trakcie przesłuchania dotyczącego dopuszczalności lub istoty jej wniosku. Aby prawo do przesłuchania było skuteczne, osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową powinna korzystać z pomocy tłumacza ustnego i mieć zapewnioną możliwość wyczerpującego przedstawienia wyjaśnień dotyczących powodów, dla których złożyła wniosek. Należy zapewnić osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową wystarczająco dużo czasu na przygotowanie się i skonsultowanie się z doradcą prawnym lub innym doradcą oraz możliwość korzystania z pomocy doradcy prawnego lub innego doradcy podczas przesłuchania. Przesłuchanie powinno odbywać się w warunkach zapewniających odpowiednią poufność oraz powinno być prowadzone przez odpowiednio przeszkolony i kompetentny personel, w tym w stosownych przypadkach pracowników organów z innych państw członkowskich lub ekspertów oddelegowanych przez Agencję Unii Europejskiej ds. Azylu. Przesłuchania można zaniechać wyłącznie w przypadku, gdy organ rozstrzygający zamierza podjąć pozytywną decyzję w sprawie wniosku lub gdy uważa, że osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową nie jest zdolna do uczestnictwa lub nie jest w stanie uczestniczyć w przesłuchaniu z powodu utrzymujących się okoliczności, na które nie ma ona wpływu. Biorąc pod uwagę fakt, że przesłuchanie stanowi zasadniczą część rozpatrywania wniosku, powinno ono zostać zarejestrowane, a osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową i ich doradcy prawni powinni otrzymać dostęp do zapisu, jak również do protokołu lub stenogramu przesłuchania, zanim organ rozstrzygający podejmie decyzję lub, w przypadku procedury rozpatrywania wniosku prowadzonej w trybie przyspieszonym, jednocześnie z podjęciem decyzji. (14)W interesie zarówno państw członkowskich, jak i osób ubiegających się o ochronę międzynarodową leży zapewnienie prawidłowego uznania potrzeb ochrony międzynarodowej już na etapie postępowania administracyjnego poprzez udzielanie wysokiej jakości informacji i pomocy prawnej, co prowadzi do skuteczniejszego podejmowania decyzji lepszej jakości. W tym celu dostęp do pomocy i reprezentacji prawnej powinien stanowić integralną część wspólnej procedury ubiegania się o ochronę międzynarodową. W celu zapewnienia skutecznej ochrony praw osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową, w szczególności prawa do obrony oraz zasady sprawiedliwości, oraz w celu zapewnienia opłacalności procedury, należy zagwarantować osobom ubiegającym się – na ich wniosek i na warunkach określonych w niniejszym rozporządzeniu – nieodpłatną pomoc i reprezentację prawną w trakcie procedury administracyjnej i w postępowaniu odwoławczym. Nieodpłatna pomoc prawna i reprezentacja powinny być zapewniane przez osoby uprawnione do takich czynności na mocy prawa krajowego. (15)Niektóre osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową mogą potrzebować szczególnych gwarancji proceduralnych, między innymi ze względu na swój wiek, płeć społeczno-kulturową, orientację seksualną, tożsamość płciową, niepełnosprawność, poważne choroby, zaburzenia psychiczne lub skutki tortur, zgwałcenia lub innych poważnych form przemocy psychicznej, fizycznej, seksualnej lub przemocy ze względu na płeć. Konieczne jest systematyczne ocenianie, czy dana osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową potrzebuje szczególnych gwarancji proceduralnych, oraz zidentyfikowanie tych ubiegających się osób jak najszybciej od momentu wystąpienia przez nich z wnioskiem, a przed wydaniem decyzji. (16)W celu zapewnienia, aby identyfikowanie osób ubiegających się o ochronę międzynarodową potrzebujących szczególnych gwarancji proceduralnych odbywało się jak najwcześniej, pracownicy organów odpowiedzialnych za przyjmowanie i rejestrowanie wniosków powinni być odpowiednio przeszkoleni pod kątem wykrywania oznak szczególnych potrzeb oraz powinni otrzymywać stosowne polecenia w tym względzie. Dalsze środki dotyczące identyfikowania oraz dokumentowania symptomów i oznak tortur oraz innych poważnych aktów przemocy fizycznej lub psychicznej, w tym aktów przemocy seksualnej, w procedurach objętych zakresem stosowania niniejszego rozporządzenia powinny opierać się między innymi na Podręczniku dotyczącym skutecznego badania i dokumentowania przypadków tortur i innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania (protokół stambulski). (17)Osobom uznanym za osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową potrzebujące szczególnych gwarancji proceduralnych należy zapewnić odpowiednie wsparcie, w tym dać wystarczająco dużo czasu, w celu stworzenia warunków niezbędnych do zapewnienia im skutecznego dostępu do procedur oraz do przedstawienia elementów potrzebnych do uzasadnienia ich wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. W przypadku gdy niemożliwe jest zapewnienie odpowiedniego wsparcia w ramach procedury rozpatrywania wniosku prowadzonej w trybie przyspieszonym lub procedury na granicy, z procedur tych należy wykluczyć osobę ubiegającą się o ochronę międzynarodową potrzebującą szczególnych gwarancji proceduralnych. Potrzeba szczególnych gwarancji proceduralnych o charakterze, który mógłby uniemożliwić stosowanie procedury rozpatrywania wniosku prowadzonej w trybie przyspieszonym lub procedury na granicy, powinna także oznaczać zapewnienie osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową dodatkowych gwarancji w przypadkach, gdy jej odwołanie nie wywołuje automatycznego skutku zawieszającego, z myślą o nadaniu skuteczności środkowi zaskarżenia w szczególnej sytuacji tej ubiegającej się osoby. (18)W celu zapewnienia równości materialnej między osobami ubiegającymi się o ochronę międzynarodową będącymi kobietami a osobami ubiegającymi się o ochronę międzynarodową będącymi mężczyznami w procedurach rozpatrywania wniosków należy uwzględnić aspekty związane z płcią. W szczególności przesłuchania należy zorganizować w taki sposób, aby zarówno osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową będące kobietami, jak i osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową będące mężczyznami mogli opisać swoje przeżycia w sprawach związanych z prześladowaniem ze względu na płeć. W tym celu należy zapewnić kobietom rzeczywistą możliwość bycia przesłuchiwaną oddzielnie od małżonka, partnera lub innych członków rodziny. W przypadku przesłuchań kobiet i dziewcząt osoby prowadzące przesłuchanie i tłumacze ustni również powinni być płci żeńskiej, o ile to możliwe. Badania lekarskie kobiet i dziewcząt powinny być przeprowadzane przez lekarzy płci żeńskiej, w szczególności mając na względzie fakt, że osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową może być ofiarą przemocy ze względu na płeć. W procedurach opartych na koncepcji kraju pierwszego azylu, bezpiecznego kraju trzeciego, koncepcji bezpiecznego kraju pochodzenia oraz w pojęciu kolejnych wniosków należy odpowiednio uwzględnić złożoność wniosków składanych z przyczyn związanych z płcią społeczno-kulturową. (19)W przypadku gdy w ramach rozpatrywania wniosku dokonuje się przeszukania osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową, powinno być ono przeprowadzane przez osobę tej samej płci. Powinno to pozostawać bez uszczerbku dla przeszukania przeprowadzanego ze względów bezpieczeństwa na podstawie prawa krajowego. (20)Stosując niniejsze rozporządzenie, państwa członkowskie powinny dbać w pierwszym rzędzie o interes dziecka, zgodnie z art. 24 Karty oraz z Konwencją Narodów Zjednoczonych o prawach dziecka z 1989 r. Dokonując oceny interesu dziecka, państwa członkowskie powinny w szczególności należycie uwzględnić dobro i rozwój społeczny małoletniego, w tym jego środowisko. Biorąc pod uwagę art. 12 Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach dziecka dotyczący prawa dziecka do bycia wysłuchanym, organ rozstrzygający zapewnia małoletniemu możliwość stawienia się na przesłuchanie, chyba że wyraźnie nie służy to zabezpieczeniu interesu dziecka. (21)Wspólna procedura skraca terminy wszczęcia procedury w odniesieniu do osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową, rozpatrzenia wniosku przez organ rozstrzygający, jak również rozpatrzenia odwołania w pierwszej instancji przez organy sądowe. Mając na uwadze, że nieproporcjonalnie duża liczba jednocześnie złożonych wniosków może stwarzać ryzyko opóźnienia dostępu do procedury i rozpatrzenia wniosków, czasami potrzebny może być pewien stopień elastyczności, aby w drodze wyjątku przedłużyć te terminy. W celu zapewnienia skutecznego procesu przedłużenie tych terminów powinno być jednak ostatecznością, biorąc pod uwagę, że państwa członkowskie powinny regularnie dokonywać przeglądu swoich potrzeb w celu utrzymania skutecznego systemu azylowego, w tym w stosownych przypadkach poprzez opracowanie planów awaryjnych, oraz że Agencja Unii Europejskiej ds. Azylu powinna zapewniać państwom członkowskim niezbędną pomoc operacyjną i techniczną. Jeżeli państwa członkowskie przewidują, że nie będą w stanie dotrzymać przewidzianych terminów, powinny zwrócić się o pomoc do Agencji Unii Europejskiej ds. Azylu. Jeżeli tego nie uczynią, a wskutek nieproporcjonalnej presji system azylowy w państwie członkowskim stanie się nieskuteczny w stopniu zagrażającym funkcjonowaniu wspólnego europejskiego systemu azylowego, Agencja może, na podstawie decyzji wykonawczej Komisji, podjąć środki w celu wsparcia tego państwa członkowskiego. (22)Dostęp do wspólnej procedury powinien opierać się na trzyetapowym podejściu obejmującym wystąpienie z wnioskiem, zarejestrowanie wniosku i złożenie go. Wystąpienie z wnioskiem jest pierwszym etapem, który wywołuje stosowanie niniejszego rozporządzenia. Uznaje się, że obywatel państwa trzeciego lub bezpaństwowiec wystąpił z wnioskiem, gdy wyraził chęć otrzymania ochrony międzynarodowej od państwa członkowskiego. Taką chęć można wyrazić w dowolnej formie, a osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową nie musi używać konkretnych słów, takich jak: ochrona międzynarodowa, azyl czy ochrona uzupełniająca. Zasadniczym elementem powinno być wyrażenie przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca obawy przed prześladowaniem lub poważną krzywdą po powrocie do kraju pochodzenia lub, w przypadku bezpaństwowca, do państwa poprzedniego miejsca zwykłego pobytu. W przypadku wątpliwości co do tego, czy dane oświadczenie można rozumieć jako wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, należy wyraźnie zapytać danego obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, czy chce otrzymać ochronę międzynarodową. Osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową powinny przysługiwać prawa zgodnie z niniejszym rozporządzeniem i dyrektywą XXX/XXX/UE (dyrektywa w sprawie warunków przyjmowania), gdy tylko wystąpi ona z wnioskiem.

(23)Wniosek powinien zostać zarejestrowany jak najszybciej po jego wniesieniu. Na tym etapie organy odpowiedzialne za przyjmowanie i rejestrowanie wniosków, w tym straż graniczna, policja, organy ds. imigracji i organy odpowiedzialne za ośrodki detencyjne, powinny zarejestrować wniosek wraz z danymi osobowymi osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową. Organy te powinny poinformować osobę ubiegającą się o ochronę międzynarodową o jej prawach i obowiązkach, a także o grożących jej skutkach niewywiązania się z tych obowiązków. Osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową powinna otrzymać dokument potwierdzający wystąpienie z wnioskiem. Termin na złożenie wniosku rozpoczyna swój bieg w momencie zarejestrowania wniosku. (24)Złożenie wniosku jest czynnością, która formalizuje wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej. Osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową należy udzielić niezbędnych informacji na temat sposobu i miejsca złożenia wniosku oraz zapewnić jej rzeczywistą możliwość złożenia wniosku. Na tym etapie osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową jest zobowiązana przedstawić wszystkie elementy, którymi dysponuje, niezbędne do uzasadnienia i wypełnienia wniosku. Termin na przeprowadzenie procedury administracyjnej rozpoczyna swój bieg w momencie złożenia wniosku. W tym czasie osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową powinna otrzymać dokument, który potwierdza jej status jako osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową i który powinien być ważny przez cały okres obowiązywania jej prawa do pozostawania na terytorium państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku. (25)Osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową powinna zostać prawidłowo poinformowana o swoich prawach i obowiązkach w odpowiednim czasie oraz w języku, który rozumie lub co do którego można zasadnie przyjąć, że zostanie przez nią zrozumiany. Mając na uwadze fakt, że w przypadku gdy na przykład osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową odmawia współpracy z organami krajowymi, nie dostarczając elementów niezbędnych do rozpatrzenia wniosku oraz nie dostarczając swoich odcisków palców lub obrazu twarzy, lub nie złożyła swojego wniosku w określonym terminie, wniosek może zostać odrzucony jako zaniechany, konieczne jest poinformowanie osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową o skutkach niewywiązania się z tych obowiązków. (26)Aby być w stanie spełniać swoje obowiązki zgodnie z niniejszym rozporządzeniem, pracownicy organów odpowiedzialnych za przyjmowanie i rejestrowanie wniosków powinni posiadać odpowiednią wiedzę i przejść niezbędne szkolenie w zakresie ochrony międzynarodowej, w tym przy wsparciu ze strony Agencji Unii Europejskiej ds. Azylu. Powinni także mieć zapewnione odpowiednie środki i polecenia umożliwiające im skuteczne wykonywanie swoich zadań. (27)Aby ułatwić dostęp do procedury na przejściach granicznych i w ośrodkach zatrzymań, należy udostępnić informacje o możliwości ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej. Podstawowa komunikacja niezbędna do tego, aby umożliwić właściwym organom zrozumienie, czy dana osoba deklaruje chęć otrzymania ochrony międzynarodowej, powinna być zapewniona za pośrednictwem tłumaczy ustnych. (28)W niniejszym rozporządzeniu należy przewidzieć możliwość składania przez osobę ubiegającą się o ochronę międzynarodową wniosku w imieniu małżonka, partnera, z którym pozostaje w stałym i trwałym związku, osób dorosłych pozostających na utrzymaniu osoby ubiegającej się oraz małoletnich. Możliwość ta pozwala na wspólne rozpatrzenie tych wniosków. Prawo każdego człowieka do ubiegania się o ochronę międzynarodową jest gwarantowane faktem, że jeżeli w wyznaczonym terminie złożenia wniosku osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową nie złoży wniosku w imieniu małżonka, partnera, osoby dorosłej pozostającej na jej utrzymaniu lub małoletniego, małżonek lub partner może nadal uczynić to we własnym imieniu, a osoba dorosła pozostająca na utrzymaniu osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową lub małoletni powinni otrzymać pomoc organu rozstrzygającego. Jeżeli jednak odrębny wniosek nie jest uzasadniony, należy go uznać za niedopuszczalny. (29)W celu zapewnienia małoletnim bez opieki skutecznego dostępu do procedury zawsze należy im wyznaczyć opiekuna. Opiekunem powinna być osoba lub przedstawiciel organizacji, których wyznacza się w celu udzielenia pomocy małoletniemu i przeprowadzenia go przez procedurę z myślą o zabezpieczeniu interesu i ogólnego dobra dziecka. W stosownych przypadkach opiekun powinien dokonywać w imieniu małoletniego czynności prawnych. W celu zapewnienia skutecznego wsparcia małoletnim bez opieki nie należy powierzać opiekunom nieproporcjonalnie dużej liczby małoletnich bez opieki jednocześnie. Państwa członkowskie powinny wyznaczyć podmioty lub osoby odpowiedzialne za wspieranie, nadzorowanie i monitorowanie opiekunów w zakresie wykonywania ich zadań. Małoletni bez opieki powinien złożyć wniosek we własnym imieniu lub za pośrednictwem opiekuna. W celu zabezpieczenia praw i gwarancji proceduralnych małoletniego bez opieki w jego przypadku bieg terminu złożenia wniosku należy liczyć od wyznaczenia małoletniemu opiekuna i od jego spotkania z nim. Jeżeli opiekun nie złoży wniosku w wyznaczonym terminie, małoletniemu bez opieki należy zapewnić