[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 17.9.2009

COM(2009) 461 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

SPRAWOZDANIE UE NA TEMAT SPÓJNOŚCI POLITYKI NA RZECZ ROZWOJU ZA ROK 2009SEC(2009) 1137 wersja ostateczna

SPIS TREŚCI

1. Zaangażowanie UE w obszarze spójności polityki na rzecz rozwoju 3

2. Mechanizmy organizacyjne 4

3. Postęp w obszarach tematycznych 5

3.1. Handel 6

3.2. Ochrona środowiska 6

3.3. Zmiany klimatu 7

3.4. Bezpieczeństwo 7

3.5. Rolnictwo 8

3.6. Rybołówstwo 8

3.7. Społeczny wymiar globalizacji, zatrudnienie i godna praca 8

3.8. Migracja 9

3.9. Badania 9

3.10. Społeczeństwo informacyjne 9

3.11. Transport 10

3.12. Energia 10

4. Ocena wpływu większej spójności polityki na rzecz rozwoju na realizację milenijnych celów rozwoju: podejście oparte na wynikach 11

5. Podsumowanie 13

1. Zaangażowanie UE w obszarze spójności polityki na rzecz rozwoju

W związku ze świadomością, że działania prowadzone w obszarach innych niż rozwój wywarły niezamierzone skutki na krajach trzecich, oraz opierając się na działaniach OECD w tym obszarze, Unia opracowała koncepcję spójności polityki na rzecz rozwoju, której celem jest wzmocnienie efektu synergii między obszarami polityki UE niezwiązanymi z pomocą i celami w zakresie rozwoju. Dokładnie opracowane i zrealizowane strategie unijne miały za zadanie zwiększyć wspólną skuteczność pomocy rozwojowej i niezwiązanych z pomocą obszarów polityki oraz poprawić wykorzystanie zasobów poprzez ograniczenie niespójności między poszczególnymi obszarami polityki i wytworzenie efektu synergii.

Aby urzeczywistnić te założenia, w 2005 r. UE podjęła śmiałe zobowiązania w zakresie spójności polityki na rzecz rozwoju w 12 obszarach polityki[1] i od tego czasu poświęca czas i energię na ulepszanie procedur, instrumentów i mechanizmów wykorzystywanych w tej dziedzinie na wszystkich poziomach. Działania te zostały sformalizowane w ramach przyjętego w grudniu 2005 r. Konsensusu europejskiego w sprawie rozwoju, a we wrześniu 2007 r., zgodnie z upoważnieniem otrzymanym od Rady w maju 2005 r., Komisja opublikowała pierwsze sprawozdanie z postępów w zakresie spójności polityki na rzecz rozwoju w Unii, obejmujące wnioski i wiedzę zdobytą przez Komisję i państwa członkowskie.

Ocena spójności polityki na rzecz rozwoju w oparciu o wyniki

Debata, jaka miała miejsce po publikacji sprawozdania na temat spójności polityki na rzecz rozwoju za rok 2007, jak również konsultacje w tej dziedzinie prowadzone z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i organizacjami międzynarodowymi, szczególnie OECD, doprowadziły do przeformułowania metodyki sprawozdania za rok 2009 r. oraz do zwrócenia większej uwagi na skutki dla krajów rozwijających się.

Przygotowując sprawozdanie za rok 2009, zastosowano podejście dwutorowe: przejęto pozytywne doświadczenia z 2007 r. i jednocześnie wykorzystano analizę spójności polityki na rzecz rozwoju opartą na konkretnych danych. Na podstawie informacji przekazanych przez państwa członkowskie i różne służby Komisji sporządzono aktualną analizę zmian w tym obszarze polityki. Sprawozdanie za rok 2009 r. jest więc wynikiem działań całej UE, mających na celu odzwierciedlenie europejskich starań w zakresie wspierania spójności polityki na rzecz rozwoju na poziomie krajowym, unijnym lub międzynarodowym oraz przekazanie informacji na temat postępów w wypełnianiu zobowiązań podjętych w tym zakresie.

Sprawozdanie za rok 2009 zawiera również ogólną koncepcję, łączącą wspomniane 12 obszarów polityki UE z milenijnymi celami rozwoju w krajach rozwijających się, a także opisuje trzy konkretne studia przypadku w krajach rozwijających się, szczególnie w Afryce, w związku ze szczególnie dramatyczną sytuacją na tym kontynencie, jeżeli chodzi o realizację wspomnianych celów. Dwa studia przypadku dotyczą milenijnych celów rozwoju (cel nr 1 dotyczący głodu i cel nr 6 dotyczący walki z HIV/AIDS) w trzech krajach rozwijających się (Etiopia, Mozambik i Senegal - cel nr 1; Ruanda, Tanzania i Zambia – cel nr 6), a trzeci skupia się na wspólnej strategii Afryka-UE i jej dużym potencjale jako mechanizmu umożliwiającego zapewnienie spójności polityki na rzecz rozwoju.

2. Mechanizmy organizacyjne

Od 2007 r. w UE znacznie wzrosła rola spójności polityki na rzecz rozwoju, ze szczególnym naciskiem na realizację zobowiązań podjętych w 2005 r., a także podkreślenie mechanizmów wspierających spójność polityki na rzecz rozwoju, ich skuteczniejsze wykorzystanie i podnoszenie poziomu wiedzy o nich.

Działania Komisji w zakresie spójności polityki na rzecz rozwoju odegrały ważną rolę, co odnotowano przy okazji ostatniej wzajemnej oceny pomocy UE przeprowadzonej przez Komitet Pomocy Rozwojowej (DAC)[2]. W roku 2008 Komisja zintensyfikowała te działania, usprawniając i lepiej wykorzystując konsultacje między służbami i ocenę skutków, dwa ważne mechanizmy wspierania spójności polityki na rzecz rozwoju. Na poziomie międzynarodowym Komisja wzięła udział w debacie Komitetu Pomocy Rozwojowej (DAC) OECD na temat mandatu DAC, przyczyniając się w ten sposób do ponownego uczynienia kwestii spójności polityki na rzecz rozwoju priorytetem OECD.

Pewne postępy poczyniono również w Radzie w ramach kroczącego programu prac w zakresie spójności polityki na rzecz rozwoju, dokonując przeglądu programu działań Rady pod kątem spójności polityki na rzecz rozwoju oraz na wspólnych sesjach Rady, chociaż skala systematycznych działań następczych okazała się być raczej ograniczona. Pełnienie prezydencji UE może być okazją do odegrania ważnej roli w kwestii spójności polityki na rzecz rozwoju, jednak wysiłki te są z konieczności ograniczone czasem sprawowania urzędu, czego skutkiem jest często brak ciągłości między kolejnymi prezydencjami.

W drugiej połowie kadencji Parlamentu Europejskiego wzrosło jego zainteresowanie kwestią spójności polityki na rzecz rozwoju. Posłowie zadawali wiele pisemnych zapytań o konkretne aspekty obszarów polityki UE, w tym migrację, handel i rybołówstwo, oraz ich wpływ na kraje rozwijające się. Dnia 17 czerwca 2008 r. PE przyjął rezolucję w sprawie spójności polityki na rzecz rozwoju oraz skutków eksploatacji przez UE określonych biologicznych zasobów naturalnych dla rozwoju Afryki Zachodniej.

Postępy odnotowano również w poszczególnych państwach członkowskich. Wiele z nich zwiększyło swoje zaangażowanie na rzecz spójności polityki na rzecz rozwoju, usprawniło swoje mechanizmy instytucjonalne w celu wspierania tej spójności i nawiązało bardziej intensywny dialog ze społeczeństwem. Wspieranie spójności polityki na rzecz rozwoju było łatwiejsze w tych państwach członkowskich, w których istniała podstawa prawna w tym zakresie. Problemem pozostaje brak wiedzy na temat rozwoju w ministerstwach niezwiązanych z polityką rozwojową. Nakłada się na to trudność udowodnienia ostatecznego wpływu polityki niezwiązanej bezpośrednio z rozwojem na poziom ubóstwa w krajach rozwijających się, co utrudnia wykazanie zalet większej spójności polityki na rzecz rozwoju.

Niestety, należy również wspomnieć o zjawiskach mniej pozytywnych. Problemy napotykane na poziomie krajowym mają często negatywny wpływ na działania unijne i bywa, że mają charakter samonapędzający. Poważną przeszkodę w osiąganiu spójności polityki na rzecz rozwoju państwa członkowskie widzą w braku woli politycznej i niedostatecznie wysokiej randze, jaką nadaje się ograniczaniu ubóstwa na świecie. Rozbieżne interesy mogą czasem utrudniać zapewnienie jednolitego przekazu Rady na temat spójności polityki na rzecz rozwoju.

Biorąc pod uwagę przedstawioną wyżej sytuację, możliwe wydaje się zaproponowanie bardziej strategicznego podejścia. Sprawozdania z postępów osiągniętych w 12 obszarach polityki w odniesieniu do spójności polityki na rzecz rozwoju są ważnym narzędziem podnoszenia świadomości i podkreślania znaczenia szerszego programu polityki UE w zakresie rozwoju. Ulepszenie instrumentów dotyczących spójności polityki na rzecz rozwoju było konieczne, aby lepiej wykorzystać potencjał obszarów unijnej polityki rozwoju. Jeśli jednak UE ma osiągnąć prawdziwy postęp, musi zmienić swoje podejście. Zamiast monitorować wpływ wszystkich obszarów polityki na kraje rozwijające się, UE mogłaby skuteczniej propagować kwestię spójności polityki na rzecz rozwoju poprzez skoncentrowanie swoich działań. UE powinna wybrać kilka ważnych zadań z dziedziny rozwoju, następnie przeanalizować, jak może się przyczynić do ich realizacji za pomocą szerokiego wachlarza swoich obszarów polityki i instrumentów, i wreszcie zrealizować odpowiednie działania polityczne.

W tej trzeciej fazie UE powinna zacząć stosować podejście partnerskie do kwestii spójności polityki na rzecz rozwoju. UE i kraje rozwijające się mogłyby na przykład zainicjować debatę w sprawie mechanizmów konsultacyjnych przewidzianych w wytycznych w sprawie oceny skutków, umowie z Kotonu i ewentualnie również w partnerstwie Afryka-UE, i w razie konieczności ulepszyć je.

3. Postęp w obszarach tematycznych

Postęp, jaki daje się zauważyć w wymienionych wcześniej 12 obszarach polityki, jest nierówny. W sprawozdaniu na temat spójności polityki na rzecz rozwoju oceniono postępy poczynione w każdym z obszarów i określono kwestie, które należy rozwiązać w celu wzmocnienia efektu synergii między różnymi obszarami polityki.

[pic]

3.1. Handel

Postęp w realizacji zobowiązań podjętych w ramach spójności polityki na rzecz rozwoju w zakresie handlu osiągnięto w tych obszarach, w których UE ma kontrolę nad wynikami – np. w zakresie autonomicznych preferencji handlowych dla krajów rozwijających się (takich jak ogólny system preferencji oraz przejściowe rozporządzenie w sprawie dostępu do rynku dla krajów AKP, które przystąpiły do umowy o partnerstwie gospodarczym). Na innych polach UE aktywnie działa w celu osiągnięcia satysfakcjonujących rezultatów i zamierza kontynuować te działania, dążąc do wyników sprzyjających polityce rozwoju. Jeśli chodzi o współpracę wielostronną, aby nastąpił przełom w realizacji dauhańskiej agendy rozwoju WTO[3], konieczne jest zaangażowanie wszystkich najważniejszych uczestników, w tym krajów o gospodarkach wschodzących. W zakresie stosunków dwustronnych, podstawą umożliwiającą zawarcie umów o partnerstwie gospodarczym i umów o wolnym handlu są znaczne wysiłki obu stron (kraju UE i kraju partnerskiego) na rzecz osiągnięcia porozumienia, które odpowiednio wspierałoby integrację regionalną i uwzględniało kwestie rozwoju.

3.2. Ochrona środowiska

Jeśli chodzi o uwzględnienie kwestii rozwoju w polityce ochrony środowiska, daje się zauważyć w UE pewien postęp. Za przykłady mogą służyć inicjatywa na rzecz zrównoważonej konsumpcji i produkcji, pakiet leśny lub nawiązanie bliższego dialogu z krajami rozwijającymi się, w tym z krajami o gospodarkach wschodzących. Rozwiązania wymaga jednak wciąż kilka ważnych kwestii, takich jak usprawnienie międzynarodowego systemu zarządzania środowiskiem oraz skuteczniejsze wdrażanie postanowień Konwencji o różnorodności biologicznej.

Większa spójność działań w zakresie rozwoju jest niezwykle istotna z punktu widzenia ochrony środowiska, jeśli chcemy, aby „ekologizacja” krajów rozwiniętych i rozwijających się przyniosła wyniki w postaci bezpieczniejszego i bardziej przyjaznego świata. Aby możliwa była szybka i płynna zmiana w kierunku globalnej gospodarki przyjaznej środowisku, konieczne są zdecydowane i zbieżne strategie publiczne, będące źródłem jasnych wytycznych i wskazówek dla całego społeczeństwa. Spójność polityki na rzecz rozwoju zapewniają odpowiednie narzędzia (np. mechanizmy konsultacyjne i ocena skutków), dzięki którym kraje rozwijające się będą uczestniczyć w realizacji tych działań.

3.3. Zmiany klimatu

W miarę jak dotyczący rozwoju aspekt polityki zmian klimatu jest stopniowo coraz lepiej rozumiany i przedstawiany, daje się zauważyć postęp na tym polu. Na obszarze UE kraje rozwijające się będą mogły skorzystać z istotnych możliwości, jakie oferuje im przyjęty w 2008 r. pakiet klimatyczno-energetyczny, szczególnie w odniesieniu do mechanizmów czystego rozwoju, wychwytywania i składowania dwutlenku węgla, zrównoważonej produkcji biopaliw, rozwoju strategii niskoemisyjnych itp. Postęp osiągnięto również jeżeli chodzi o utworzony w 2007 r. światowy sojusz na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatycznym, w zakresie negocjacji ONZ w sprawie zmian klimatu w okresie po 2012 r., w których należy uwzględnić kwestie rozwoju w przededniu konferencji ONZ w sprawie zmian klimatu zaplanowanej na grudzień 2009 r. w Kopenhadze, a także w zakresie polityki rozwoju, która dziś w większym stopniu uwzględnia środki podejmowane w celu ograniczenia skutków zmian klimatu oraz działania adaptacyjne, nawet jeśli jej realizacja jest wciąż w bardzo wczesnym stadium.

W kontekście kryzysu finansowego i ekonomicznego, który najprawdopodobniej skieruje uwagę i środki zarówno krajów rozwiniętych, jak i rozwijających się w stronę najpilniejszych kwestii, większego znaczenia powinien zdecydowanie nabrać dialog polityczny, mający na celu wypracowanie razem z najbardziej podatnymi na zagrożenia krajami rozwijającymi się wspólnej wizji przyszłości, podkreślając w ten sposób konieczność spójności naszych działań w zakresie zmian klimatu, energii i rozwoju.

3.4. Bezpieczeństwo

Unia Europejska wspiera procesy pokojowe w wielu krajach rozwijających się za pomocą środków politycznych, finansowych i wojskowych, zapewniając tym krajom niezbędne do rozwoju stabilność i pokój. Istnieje jednak potrzeba dalszego zwiększenia spójności tych działań, jak wykazano w sprawozdaniu na temat wdrożenia europejskiej strategii bezpieczeństwa, zatwierdzonym przez Radę Europejską w grudniu 2008 r.

Spójne działania misji EPBiO oraz współpracę w zakresie rozwoju na poziomie Unii nadal utrudnia filarowa struktura UE. Poszczególne służby Komisji i Rady informują się nawzajem o swoich działaniach, ale wciąż jeszcze wiele jest do zrobienia jeśli chodzi o usprawnienie koordynacji międzyinstytucjonalnej, planowania i procesu decyzyjnego. Szczególnie ważne są odpowiednia kolejność i koordynacja działań UE oraz ich skorelowanie z inicjatywami kraju partnerskiego. UE powinna również przykładać większą wagę do tego, aby przemawiać jednym głosem. Strategiczne partnerstwo Afryka–UE na rzecz pokoju i bezpieczeństwa jest niewątpliwie ważnym krokiem na drodze do większej spójności polityki na rzecz rozwoju.

3.5. Rolnictwo

Światowy kryzys cen żywności w latach 2007-2008 rzucił nowe światło na sytuację żywnościową w krajach rozwijających się, pokazując, od jak wielu misternie ze sobą powiązanych czynników ona zależy. Z uwagi na tę złożoność należy zatem uważnie rozważyć skutki polityki rolnej UE. Krokiem we właściwym kierunku były niedawne zmiany we wspólnej polityce rolnej, szczególnie zwiększenie wsparcia dochodów rolników niezależnego od ich działalności produkcyjnej oraz ograniczenie subsydiów wywozowych w UE w ostatnich latach. UE zajmowała się nie tylko wprowadzaniem zmian w swojej wewnętrznej polityce rolnej. Szybko zareagowała na kryzys cen żywności, ustanawiając m.in. instrument żywnościowy o budżecie 1 mld EUR, wykazując w ten sposób swoje zaangażowanie na rzecz eliminacji ubóstwa i bezpieczeństwa zaopatrzenia w żywność w krajach partnerskich. Ponadto UE zdecydowała się zwiększyć nacisk na kwestie rolnictwa w swoich działaniach rozwojowych, oferując klauzulę ochronną dotyczącą bezpieczeństwa żywnościowego w umowach o partnerstwie gospodarczym negocjowanych z krajami Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP). Jej celem jest zapewnienie bezpieczeństwa zaopatrzenia w żywność .

Żywność i rolnictwo będą w nadchodzących latach niezmiennym priorytetem w polityce międzynarodowej. W dalszej perspektywie w polityce rolnej, tak w UE jak i w krajach rozwijających się, należy wziąć pod uwagę ograniczenia spowodowane zmianami klimatu, tendencjami demograficznymi, zmianami modelu konsumpcji oraz ograniczonymi nowymi obszarami dostępnymi pod uprawę. Aby wyżywić wciąż rosnącą liczbę ludności konieczne będzie podwojenie produkcji żywności w skali światowej do 2050 r., przy czym w samej Afryce wzrost produkcji będzie musiał być czterokrotny. Najważniejszymi zadaniami będą w związku z tym postęp w produkcji rolnej, szczególnie w krajach rozwijających się, oraz zrównoważona produkcja. W ich realizacji pomoże spójność działań w obszarach polityki rolnej i rozwoju w UE.

3.6. Rybołówstwo

Wraz z zastąpieniem dawnych porozumień w sprawie połowów umowami o partnerstwie w sprawie połowów UE wdrożyła bardziej przyjazną kwestiom rozwoju politykę, ustanowioną w drodze reformy wspólnej polityki rybołówstwa (WPRyb) zgodnie z decyzjami podjętymi w latach 2002 i 2004. Środki podjęte na poziomie UE mające na celu zwalczanie nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów są ważnym krokiem w kierunku zapobiegania zmniejszaniu się zasobów oraz utracie przez kraje rozwijające się potencjalnych połowów i dochodów. Istnieją jednak zastrzeżenia co do zrównoważonego rozwoju i konsekwencji społecznych tych umów. Podczas nadchodzącej reformy WPRyb będzie możliwość ponownej oceny jej zewnętrznego wymiaru w celu nadania jej charakteru bardziej sprzyjającego rozwojowi.

3.7. Społeczny wymiar globalizacji, zatrudnienie i godna praca

Jeśli chodzi o społeczny wymiar globalizacji to wachlarz kwestii, którymi trzeba się zająć, jest bardzo szeroki (godna praca, kwestie płci, dzieci, młodzież, programy zatrudnienia), a koordynacja i spójność są w tym przypadku bardzo ważne, mimo że niełatwe do osiągnięcia. Unia nieustająco podnosi te ważne kwestie na forach międzynarodowych. W związku ze światowym kryzysem gospodarczym społeczny wymiar globalizacji i konieczność zapewnienia godnych warunków pracy nabrały jeszcze większego znaczenia z punktu widzenia rozwoju i eliminacji ubóstwa. W rozwiązaniu wyżej wymienionych problemów może pomóc wykorzystanie do walki z kryzysem takich narzędzi jak podniesienie poziomu ochrony społecznej, finansowanie siatek bezpieczeństwa socjalnego oraz program godnej pracy. Niezwykle ważne jest propagowanie wymiaru płci, tak by jego uwzględnianie stało się automatycznym i powszechnym odruchem.

3.8. Migracja

Unia Europejska stara się, aby dzięki jej globalnemu podejściu do kwestii migracji udało się wykorzystać pozytywne skutki migracji z korzyścią zarówno dla UE, jak i krajów partnerskich. Spójność polityki na rzecz rozwoju ma zasadniczą rolę w zachowaniu tej delikatnej równowagi na przyszłość. UE zacieśniła dialog z krajami trzecimi w sprawie migracji i rozwoju, jednocześnie uwzględniając we współpracy obawy obu stron dotyczące migracji i problemy w tym zakresie. Starania te należy kontynuować w celu zaoferowania obywatelom krajów rozwijających się, poszukującym legalnego zatrudnienia w UE, realnej opcji migracji i mobilności. Podjęto również kwestię przenoszenia praw społeczno-ekonomicznych, będzie ona jednak wymagała dalszej uwagi w nadchodzących latach. W wielu obszarach realizacja zadań już się rozpoczęła i powinna być kontynuowana (szczególnie w obszarze przekazów pieniężnych emigrantów, zwiększonej mobilności i silniejszych związków i dialogu z diasporami). Ważne jest również ułatwianie migracji zarobkowej, dopasowanie migracji do potrzeb rynku pracy, skuteczny transfer i uznawanie nowych umiejętności oraz rozwiązanie problemu odpływu wykwalifikowanych kadr z krajów trzecich. Dalszej uwagi będą wymagać również nowe kwestie takie jak wpływ, jaki mają na migrację kryzys gospodarczy i zmiany klimatu.

3.9. Badania

UE wciąż uczestniczy w realizacji celów rozwoju poprzez programy badawcze oraz wspiera udział naukowców z krajów rozwijających się w projektach badawczych i programach mobilności. Polityka w dziedzinie badań naukowych wiele wniosła do obszaru rozwoju poprzez finansowanie projektów z wielu różnych dziedzin, takich jak zdrowie lub bezpieczeństwo zaopatrzenia w żywność.

Jednak ogólny udział w tych pracach naukowców z krajów rozwijających się jest często stosunkowo niewielki. Największa trudność we włączaniu tych krajów do współpracy badawczej leży w ich ograniczonym potencjale i infrastrukturze badawczej.

Oprócz działań wspierających kraje rozwijające się, w tym szczególnie zwiększania ich potencjału badawczego, coraz większą wagę przywiązuje się do zacieśniania stosunków z organami regionalnymi w celu określenia wspólnych priorytetów badawczych i możliwości wspólnych projektów. Ważną rolę mogłaby w tym kontekście odegrać Komisja Unii Afrykańskiej, np. zarządzając afrykańskim programem badań i odgrywając aktywną rolę w ułatwianiu afrykańsko-europejskiego partnerstwa w dziedzinie badań.

3.10. Społeczeństwo informacyjne

UE podjęła istotne kroki na rzecz propagowania społeczeństwa informacyjnego o charakterze integrującym. Zacieśniła współpracę badawczą z krajami rozwijającymi się w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych (TIK) oraz współpracę nad zagadnieniami regulacyjnymi. W ramach nowego strategicznego partnerstwa na rzecz nauki, społeczeństwa informacyjnego i przestrzeni kosmicznej Unia Afrykańska i Unia Europejska zajmują się również kwestią rozwoju Internetu. Poprzez to nowe partnerstwo UE wspiera budowę infrastruktury i rozwój możliwości krajów rozwijających się w dziedzinie TIK. Wskazane jest wykorzystanie potencjału tego partnerstwa na rzecz zacieśnienia współpracy badawczej, kontynuowania dialogu politycznego i zwiększenia starań na rzecz rozbudowy infrastruktury TIK.

3.11. Transport

Kwestia spójności w obszarze transportu nabiera coraz większego znaczenia. Służą temu bardziej zrównoważone działania w zakresie różnych rodzajów transportu, szczególnie na terenie Afryki subsaharyjskiej, oraz rozwiązywanie problemów przekrojowych. Konieczne są lepsze ramy prawne współpracy i koordynacji działań w celu określenia celów i inicjatyw w zakresie spójności polityki na rzecz rozwoju. Jeśli zainteresowane strony chciałyby wykorzystać nadarzającą się okazję, dobrym punktem wyjścia byłoby partnerstwo na rzecz infrastruktury.

Wzmocnienie współpracy między Europą a Afryką w sektorze transportu leży u podstaw komunikatu w sprawie partnerstwa między Unią Europejską a Afryką. Jego celem jest połączenie sieci transeuropejskiej i afrykańskiej. Komisja udostępni swoim afrykańskim partnerom doświadczenia, jakie zgromadziła na etapie realizacji Europejskiej polityki transportowej. W ten sposób Komisja przyczyni się do uruchomienia efektywniejszego systemu transportu, wpierając rozwój na kontynencie afrykańskim i reagując na problemy związane z ubóstwem, degradacją środowiska oraz zakłóceniami równowagi migracyjnej.

3.12. Energia

W ciągu dwóch ostatnich energia stała się ważnym zagadnieniem z politycznego punktu widzenia. Rozważano ewentualny efekt synergii, jaki mógłby wyniknąć z łącznego traktowania kwestii energii i rozwoju. Na przykład przyjęty w 2008 r. pakiet klimatyczno-energetyczny, a szczególnie rozdział dotyczący biopaliw, mógłby mieć wpływ na kraje rozwijające się poprzez stworzenie nowych możliwości eksportu biopaliw. Rezultatem będą zarówno nowe możliwości jak i zagrożenia, które trzeba będzie starannie wyważyć. W tym kontekście dokładnie przeanalizowano skutki unijnej polityki biopaliw dla rozwoju. Strategie rozwoju w poszczególnych krajach rozwijających się można również realizować synergicznie, pomagając krajom dysponującym potencjałem do produkcji i wykorzystania biopaliw, mając jednocześnie na uwadze system zrównoważonego rozwoju określony w dyrektywie UE w sprawie energii odnawialnej. Postęp osiągnięto także w innych dziedzinach, czego dowodem jest nawiązanie i utrzymywanie dialogu w sprawie energii z krajami rozwijającymi się, w tym krajami o gospodarkach wschodzących, lub przyjęcie programu tematycznego mającego na celu wsparcie ochrony środowiska i zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi, w tym energią, w krajach rozwijających się.

W przyszłości polityka energetyczna oraz strategia dotycząca technologii energetycznych będą istotnymi elementami zagwarantowania zrównoważonego rozwoju gospodarczego Unii, jej reakcji na zmiany klimatu i jej pomocy krajom rozwijającym się w osiągnięciu milenijnych celów rozwoju. Konieczne będzie wykorzystanie efektu synergii, jaki powstaje na styku polityki UE i krajów rozwijających się. To wzajemne uzupełnianie się przyczyni się do lepszego dostępu dla wszystkich zainteresowanych do zrównoważonej energii, a jednocześnie umożliwi osiągnięcie ważnych celów w zakresie przeciwdziałania zmianom klimatu. Są to sprzyjające okoliczności dla rozwoju gospodarczego, który powinien doprowadzić do osiągnięcia dwóch celów: eliminacji ubóstwa poprzez lepszy dostęp do energii i utrzymania zmian klimatu na dopuszczalnym poziomie[4].

4. Ocena wpływu większej spójności polityki na rzecz rozwoju na realizację milenijnych celów rozwoju: podejście oparte na wynikach

Opracowanie UE pt. Millennium Development Goals at Midpoint: Where do we stand and where do we need to go ? (Milenijne cele rozwoju w połowie drogi: gdzie jesteśmy dziś i w jakim kierunku powinniśmy iść jutro?)[5] jest punktem wyjścia dla koncepcji oceny wpływu spójności polityki na rzecz rozwoju na kraje rozwijające się. Podkreśla się w nim znaczenie trzech elementów polityki istotnych dla osiągnięcia milenijnych celów rozwoju, a mianowicie: kontekstu globalnego, pomocy rozwojowej i polityki krajowej.

Zrozumienie zależności między tymi trzema elementami ma zasadnicze znaczenie dla oceny postępów w zakresie osiągania milenijnych celów rozwoju, jednak w przypadku spójności polityki na rzecz rozwoju nacisk kładzie się raczej na zależności między obszarami polityki w zakresie pomocy rozwojowej i innymi obszarami polityki UE, jak przedstawiono to poniżej (rys. 1).

Rysunek 1: najważniejsze zależności między poszczególnymi obszarami polityki oraz postęp w zakresie milenijnych celów rozwoju.

[pic]

Taka koncepcja umożliwia systematyczne badanie pozytywnego i negatywnego wpływu, jaki obszary polityki UE niezwiązane z pomocą, mogą mieć na kwestię rozwoju, a szczególnie na osiągnięcie milenijnych celów rozwoju. Nacisk kładzie się zwykle na ewentualne skutki negatywne, podczas gdy warto wychwytywać również potencjalne efekty synergii i pozytywny wpływ na rozwój, wykraczające poza podstawowe cele poszczególnych obszarów polityki.

Wyniki badań terenowych w Mozambiku, Etiopii i Senegalu prowadzonych w ramach studium przypadku nad milenijnym celem rozwoju nr 1 (dotyczącym głodu) potwierdziły, że w zależności od cech charakterystycznych danego kraju wystąpić mogą różne skutki w odniesieniu do unijnych standardów bezpieczeństwa żywności, rolnictwa i handlu. Jednak problem oszacowania roli poszczególnych czynników, takich jak względna rola UE oraz innych dziedzin polityki międzynarodowej i krajowej ma tutaj ograniczone znaczenie, a wszelkim próbom sformułowania zaleceń strategicznych na podstawie takich wzajemnych zależności powinna towarzyszyć ogromna ostrożność. Poza tym polityka UE i krajowa bywają zbieżne i mogą wywoływać podobne skutki: np. w Etiopii i Senegalu przejście z handlu produktami podstawowymi na wprowadzanie do obrotu na konkretne rynki UE produktów zróżnicowanych jest wynikiem zarówno inicjatyw polityki UE (standardów bezpieczeństwa żywności, polityki rolnej i handlowej), jak i zamierzonych starań tych krajów na rzecz przestawienia się na produkty bardziej zróżnicowane z większą wartością dodaną. Jeśli chodzi o rybołówstwo, sytuacja w Senegalu obrazuje możliwość uzyskania efektu synergii między umową UE o partnerstwie w sprawie połowów i senegalską polityką rybołówstwa, który należy wzmocnić i wspierać. Jeśli chodzi o zmiany klimatu i energię, obecne wysiłki UE na forum międzynarodowym na rzecz ułatwienia krajom rozwijającym się dostępu do spójności polityki na rzecz rozwoju powinny pomóc trzem badanym krajom skorzystać w przyszłości z projektów w tej dziedzinie. Dzięki możliwościom, jakie oferuje dotyczący biopaliw rozdział przyjętego w 2008 r. pakietu klimatyczno-energetycznego, Mozambik i Etiopia powinny być w stanie zrobić dalsze postępy w tym obszarze, przy czym spodziewany jest również pozytywny wpływ na eliminację ubóstwa w Mozambiku.

Studium przypadku nad milenijnym celem rozwoju nr 6 (walka z HIV/AIDS) dotyczyło wpływu, jaki na dostęp do leczenia wirusa HIV w Tanzanii, Zambii i Ruandzie miały polityka handlowa, a szczególnie handlowe aspekty praw własności intelektualnej, polityka badawcza i polityka migracyjna UE. Wykazało ono, że ani w Ruandzie, ani w Zambii nie udało się wykorzystać elastyczności, jaką oferuje Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (TRIPS) z przyczyn niezależnych od tego porozumienia. Z kolei w Tanzanii zdaje się istnieć możliwość zbadania i wykorzystania elastyczności oferowanej przez porozumienie TRIPS i zrobienia postępów w osiąganiu milenijnego celu rozwoju nr 6.

W odniesieniu do polityki w dziedzinie badań naukowych wyniki studium pokazały, że niektóre ważne projekty finansowane przez Komisję już przyczyniły się do walki z HIV/AIDS lub dają na to duże szanse. Obecny rozwój sytuacji w zakresie polityki migracyjnej dowodzi większej świadomości w UE tego, jaki wpływ ma ta polityka na poziom zatrudnienia w sektorze zdrowia w krajach rozwijających się. Nie udało się jednak jak dotąd dotrzeć do konkretnych dowodów praktycznych skutków podjętych kroków.

Studium przypadku dotyczące wspólnej strategii Afryka-UE miało na celu zbadanie jej ewentualnego wpływu na spójność polityki na rzecz rozwoju. Przyjęta w grudniu 2007 r. strategia jest nową strukturą prawną, która przesuwa granice długotrwałej współpracy między tymi dwoma kontynentami poza Afrykę, poza politykę rozwojową i poza instytucje. Jest to ważny krok w kierunku traktowania Afryki jako jednego organizmu oraz praktycznego zastosowania zasady podziału pracy w celu zwiększenia spójności i komplementarności działań UE. Mimo jej niedawnego powstania i wprowadzenia w życie, wspólna strategia Afryka-UE wywarła już pewien – choć na razie ograniczony – wpływ na spójność polityki na rzecz rozwoju. Ponieważ z realizacją tej strategii wiążą się stosunkowo duże problemy, oczekiwania powinny być realistyczne.

5. Podsumowanie

Zgodnie z pierwotnym upoważnieniem sprawozdanie z 2009 r. stanowiło podstawę umożliwiającą przygotowanie oceny postępów w zakresie spójności polityki na rzecz rozwoju w UE. Przyjęto w nim ponadto podejście oparte o wyniki. Oceniany jest wpływ, jaki polityka UE ma na kraje rozwijające się i ich możliwości osiągnięcia milenijnych celów rozwoju, oraz potencjał wspólnej strategii Afryka-UE pod kątem spójności polityki na rzecz rozwoju. Dzięki takiemu połączonemu podejściu w sprawozdaniu zawarto konkretne dowody z krajów rozwijających się dotyczące znaczenia spójności polityki na rzecz rozwoju, jak również pokazano, jak – poprzez wiele różnych obszarów polityki – UE może wspierać kraje rozwijające się w walce z ubóstwem. Celem sprawozdania jako narzędzia informacyjnego jest wywołanie debaty i odzewu ze strony jak najszerszej grupy podmiotów w sektorze prywatnym i publicznym.

[1] Maj 2005 r., konsultacje w Radzie w sprawie spójności polityki na rzecz rozwoju. Wymienione obszary to: handel, ochrona środowiska, zmiany klimatu, bezpieczeństwo, rolnictwo, rybołówstwo, społeczny wymiar globalizacji, zatrudnienie i godna praca, migracja, badania, innowacje, społeczeństwo informacyjne, transport i energia.

[2] OECD Development Assistance Committee (DAC) Peer Review of the European Community, 2007 (Wzajemna ocena Wspólnoty Europejskiej przeprowadzona przez Komitet Pomocy Rozwojowej (DAC) OECD, 2007 r.).

[3] Światowa Organizacja Handlu.

[4] Celem UE jest ograniczenie wzrostu średniej temperatury w skali światowej do 2°C powyżej poziomu sprzed uprzemysłowienia.

[5] http://ec.europa.eu/development/icenter/repository/mdg_paper_final_20080916_en.pdf , Bourguignon i in. (2008b).