PL    PL PL 
 
PL 1   PL  KOMISJA WSPÓLNOT  EUROPEJSKICH 
Bruksela, dnia 20.10.2009 
SEK(2009) 1397  
  
DOKUMENT ROBOCZY S ŁUŻB KOMISJI 
STRESZCZENIE OCENY SKUTKÓW  
  
uzupełniające 
  
KOMUNIKAT KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, 
EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPO ŁECZNEGO I KOMITETU 
REGIONÓW 
 
Solidarno ść w zdrowiu: Zmniejszanie nierówno ści zdrowotnych w UE 
  
{KOM(2009) 567 wersja ostateczna} 
{SEK(2009) 1396}  
 
PL 2   PL 1. W PROWADZENIE  
Niniejszy dokument podsumowuje ocen ę skutków, w której rozwa żono warianty strategiczne 
dla inicjatywy UE „Solidarno ść systemów opieki zdrowo tnej: redukcja nierówno ści w 
dziedzinie opieki zdrowotnej w UE”. Komisja zauwa żyła konieczno ść działania w strategii 
UE w zakresie ochrony zdrowia1, a w odnowionej agendzie spo łecznej 20082 ogłosiła 
ogólnoeuropejsk ą inicjatyw ę w zakresie zmniejszania nierówno ści zdrowotnych. Niniejszy 
dokument uwzgl ędnia otrzymane od Rady ds. Ocen  Skutków komentarze dotycz ące celów, 
stosowania terminów „nierówno ści” i „rozbie żności”, zasady proporcjonalno ści i 
pomocniczo ści oraz kosztów. Sprawozdanie jest wi ążące jedynie dla s łużb Komisji 
zaangażowanych w jego przygotowanie i nie przes ądza o ostatecznej decyzji Komisji. 
Główna odpowiedzialno ść za rozwi ązywanie problemu nierówno ści zdrowotnych spoczywa 
na państwach cz łonkowskich, jednak polityka UE mo że mieć pośredni wpływ na zdrowie i 
może pomóc pokona ć trudności napotykane obecnie podczas dzia łania. Sprawozdanie ocenia 
działania UE maj ące na celu wspieranie i uzupe łnianie wysi łków państw członkowskich oraz 
zainteresowanych stron, a tak że mobilizacj ę polityki UE w zakresie zmniejszania nierówno ści 
zdrowotnych, z pe łnym poszanowaniem zasady pomocniczo ści.  
Działania UE powinny d ążyć do poprawy zdrowia ca łego społeczeństwa, z naciskiem na 
zmniejszanie mo żliwych do unikni ęcia i niesprawiedliwych ró żnic w zdrowiu mi ędzy 
różnymi grupami spo łecznymi i regionami UE – tj. powinny przyjmowa ć podejście 
„wyrównuj ące”.  
Na poziomie UE, jak równie ż na poziomie krajowym podj ęto już liczne wa żne działania. 
Działania te są jednak ograniczone przez poziom świadomości i ustanowionych priorytetów, 
brak zaanga żowania zainteresowanych stron, luki w informowaniu i wiedzy, niewystarczaj ącą 
wymianę dobrych praktyk oraz trudno ści w stosowaniu podej ścia międzysektorowego. W 
niniejszym dokumencie rozwa żono zatem sposoby rozwi ązania tych kwestii.  
2. O PIS PROBLEMU  
Obecnie ró żnica w oczekiwanej d ługości życia w momencie narodzin mi ędzy państwami 
członkowskimi wynosi 8 lat w prz ypadku kobiet i 14 w przypadku m ężczyzn. Istniej ą 
również znaczne ró żnice we wska źnikach dotycz ących umieralno ści, niepełnosprawno ści i 
chorobowo ści między państwami cz łonkowskim i regionami UE. W niektórych krajach 
różnice te w stosunku do średniej UE oraz krajów osi ągających najlepsze wyniki zwi ększyły 
się w ciągu ostatnich 20 lat. 
We wszystkich pa ństwach cz łonkowskich istniej ą znacznie ró żnice zdrowotne mi ędzy 
grupami spo łecznymi definiowanymi na podstawie zarobków, zawodu, poziomu 
                                                 
1 COM(2007) 630. 
2 COM(2008) 412. 
 
PL 3   PL wykształcenia lub przynale żności do grupy etnicznej3. Osoby gorzej wykszta łcone, o ni ższych 
zarobkach lub wykonuj ące gorszą pracę żyją krócej i wi ększą część życia prze żywają w 
gorszym zdrowiu. Ró żnica w oczekiwanej d ługości życia w momencie narodzin mi ędzy 
grupami w ró żnej sytuacji spo łeczno-ekonomicznej wynosi 4-10 lat w przypadku m ężczyzn i 
2-6 lat w przypadku kobiet. Ró żnicę tę odzwierciedla wiele wska źników zdrowia fizycznego i 
psychicznego. W niektórych krajach rozd źwięk ten jeszcze zwi ększył się w ciągu ostatnich 
kilkudziesi ęciu lat.  
Nierówno ści zdrowotne s ą związane z nierówno ściami w spo łecznych determinantach 
zdrowia, takich jak warunki życia (mieszkanie, środowisko), zachowania zwi ązane ze 
zdrowiem (dieta, palenie tytoniu, ćwiczenia fizyczne), warunki zatrudnienia i pracy, 
wykształcenie, dost ęp do opieki spo łecznej, w tym tak że do wysokiej jako ści opieki 
zdrowotnej. Wi ększości nierówno ści zdrowotnych mo żna uniknąć i zaradzić im przy pomocy 
odpowiednich dzia łań, na które mo że wpływać polityka UE. 
Zidentyfikowano trzy obszary, na których zaobserwowano s łabe strony stanowi ące 
przeszkod ę w podejmowaniu skutecznych dzia łań zwalczaj ących nierówno ści zdrowotne. UE 
może wspiera ć i uzupełniać działania państw członkowskich w nast ępujących obszarach:  
brak świadomości oraz niewystarczaj ąca priorytetowo ść polityki i zaanga żowania pa ństw 
członkowskich i innych zainteresowanych stron; 
brak porównywalnych i regularnych da nych, monitorowani a i sprawozdawczo ści; brak 
wiedzy na temat czynników warunkuj ących zdrowie oraz skutecznych dzia łań, możliwych do 
realizacji; niewystarczaj ąco zintegrowane podej ście UE do nierówno ści zdrowotnych (niew łączenie ich 
do głównego nurtu dzia łań na poziomie UE). 
Państwa członkowskie realizuj ą niektóre dzia łania polityczne, jedna k brakuje im spójnej 
strategii. Ponad po łowa państw członkowskich nie k ładzie żadnego nacisku politycznego na 
zwalczanie nierówno ści zdrowotnych. Ponadto brakuje oceny i rozpows zechnienia tych 
działań.  
Chociaż istnieją pewne dane, potrzeba jest wi ęcej informacji na temat skutków 
(przyczynowo ść) oraz znaczenia niektórych czynników warunkuj ących zdrowie, aby pa ństwa 
członkowskie mog ły skutecznie realizowa ć działania skierowane na poszczególne grupy 
społeczne lub czynniki. Potrzebne s ą również porównywalne, powszechnie dost ępne i 
ogólnoeuropejskie dane dotycz ące wyników zdrowotnych oraz nierówno ści zdrowotnych w 
podziale na grupy spo łeczno-ekonomiczne.  
Brak ogólnoeuropejskich da nych oraz wyników z bada ń jest przeszkod ą w opracowywaniu 
polityki. Lepsze i podzielane dane oraz przyczynki do dzia łania mog ą być podstaw ą 
zaangażowania, jakiego obecnie brakuje wielu zainteresowanym stronom. 
                                                 
3 Status zdrowotny i warunki życia. Sprawozdanie monitoruj ące przygotowane przez Europejskie 
Centrum Monitorowania Sytuacji Spo łecznej. Komisja Europejska 2008. 
 
PL 4   PL Na poziomie UE nierówno ści zdrowotne otrzyma ły wyższy priorytet polityczny; istnieje 
także szereg innych sektorów polityki UE, które wywieraj ą pozytywny wp ływ. Trudno to 
jednak przedstawi ć ilościowo, poniewa ż nierówno ści zdrowotnych nie w łącza się w 
wystarczaj ącym stopniu do g łównego nurtu dzia łań we wszystkich odpowiednich sektorach 
polityki UE.  
3. C ELE 
Działania UE dotycz ące nierówno ści zdrowotnych maj ą na celu wspieranie i uzupe łnianie 
działań państw członkowskich oraz innych zainte resowanych stron, a tak że zapewnienie, że 
polityka i dzia łania UE prowadz ą do osiągnięcia wysokiego poziomu opieki zdrowotnej, 
zgodnie z postanowieniami Traktatu. O ile to mo żliwe, opieka zdrowotna zapewniana w 
ramach polityki UE powinna obejmowa ć wszystkich obywateli, niezale żnie od ich miejsca 
zamieszkania lub pochodzenia spo łecznego. Realizuj ąc ten cel, dzia łania Wspólnoty mog ą 
przyczyni ć się do zmniejszenia nierówno ści zdrowotnych w UE.  
3.1. Cele ogólne 
Ogólnym celem niniejszej inicja tywy jest wspieranie i uzupe łnianie wysi łków państw 
członkowskich oraz zainteresowanych stron, a tak że mobilizowanie sektorów polityki UE w 
kierunku zmniejszania nierówno ści zdrowotnych. 
3.2. Cele szczegó łowe  
Cele szczegó łowe to: 
podnoszenie świadomości, wymiana informacji i najlepszych praktyk oraz koordynacja 
polityki i promowanie rozwi ązywania problemu nierówno ści zdrowotnych jako priorytetu 
politycznego zarówno na poziomie Wspólnoty, jak i pa ństw członkowskich oraz przez 
pozostałe zainteresowane strony; 
poprawa dost ępności danych oraz mechanizmów pomiaru, monitorowania i 
sprawozdawczo ści nierówno ści zdrowotnych w ca łej UE, a tak że poprawa stanu wiedzy na 
temat przyczyn tych nierówno ści oraz zebranie podstaw do dalszego dzia łania; 
opracowywanie wk ładu istotnych sektorów polityki UE w celu zmniejszania nierówno ści 
zdrowotnych, w tym wi ększe wspieranie wysi łków państw członkowskich oraz 
zainteresowanych stron w rozwi ązywaniu problemu nierówno ści, przy szczególnym nacisku 
na grupy w trudnej sytuacji spo łecznej i pa ństwa trzecie. 
4. A NALIZA ZASADY POMOCNICZO ŚCI: CZY DZIA ŁANIE UE JEST UZASADNIONE ?  
Chociaż podstawowa od powiedzialno ść za rozwi ązywanie kwestii nierówno ści zdrowotnych 
leży w gestii pa ństw członkowskich, problem ten dotyczy ca łej UE, z wielu powodów.  
Po pierwsze, powszechno ść oraz trwa łość nierówno ści zdrowotnych sugeruje rozbie żność 
pomiędzy istniej ącą sytuacją a niektórymi nadrz ędnymi celami UE, takimi jak zwi ększanie 
spójności gospodarczej i spo łecznej, zapewnianie równo ści szans, promowanie zmniejszania 
 
PL 5   PL nierówno ści oraz zwi ększania równo ści pomiędzy mężczyznami a kobietami, a tak że 
solidarności między państwami cz łonkowskimi (art. 2 Traktatu UE or az art. 2 Traktatu WE).  
Po drugie, problemy zdrowotne w niektórych grupach spo łeczeństwa UE poci ągają za sobą 
znaczne koszty dla Unii i stanowi ą powód natury ekonomicznej do promowania dzia łań 
zmierzających do ich rozwi ązania. Zdrowie spo łeczeństwa jest wa żne w kontek ście starzenia 
się populacji, pozwalaj ąc przedłużyć życie zawodowe oraz zwi ększać produktywno ść, 
konkurencyjno ść i zatrudnienie. Mo żliwe do unikni ęcia problemy zdrowotne prowadz ą także 
do większych kosztów systemów ochrony zdrowia i nak ładają niepotrzebne obci ążenie na 
budżety państw. Zmniejszenie niepotrzebnych st rat spowodowanych gorszym zdrowiem i 
przedwczesn ą umieralno ścią może przyczyni ć się do osiągnięcia celów strategii lizbo ńskiego 
oraz pełnego potencja łu dobrobytu Europy.  
Podstawa prawna do dzia łania obejmuje kilka artyku łów Traktatu WE, w tym: art. 12 i 13 
(przeciwdzia łanie dyskryminacji), art. 125 (promowa nie zatrudnienia oraz przeszkolonej i 
zdolnej do adaptacji si ły roboczej), art. 136 i 137 (poprawa warunków życia i pracy oraz 
ochrona socjalna i zwalczanie wykluczenia),  art. 152 (zapewnianie wysokiego poziomu 
ochrony zdrowia we wszystkich sektorach  polityki Wspólnoty), art. 158 i 159 (zwi ększanie 
spójności gospodarczej i spo łecznej). Artyku ły te stanowi ą dla Wspólnoty podstaw ę do 
wpierania i uzupe łniania dzia łań państw członkowskich. 
Konieczno ść działania UE mo żna uzasadni ć: 1) potrzeb ą gromadzenia i monitorowania 
ogólnoeuropejskich danych, poniewa ż UE lepiej ni ż poszczególne pa ństwa członkowskie 
zapewnia wiarygodno ść i porównywalno ść danych oraz 2) polityk ą spójności, poprzez któr ą 
UE udziela pomocy finansowej pa ństwom cz łonkowskim, przede wszystkim regionom mniej 
zamożnym, któr ą można zainwestowa ć w kluczowe czynniki determinuj ące nierówno ści 
zdrowotne, takie jak warunki życia, szkolenie i zatrudnienie oraz opieka zdrowotna 
(promocja, profilaktyka i leczenie). Dzia łania UE stanowi ą także wartość dodaną przez 
podnoszenie świadomości i kładzenie nacisku na problem nierówno ści zdrowotnych, popraw ę 
mechanizmów monitorowania, zach ęcanie do bada ń i zwiększania wiedzy, wysuwanie na 
pierwszy plan istotnych dzia łań poprzez popraw ę wymiany do świadczeń i dobrych praktyk 
oraz budowanie potencja łu i popraw ę powiązań między sektorami polityki UE. To by ły 
sugestie otrzymanie w odpowiedzi na konsultacje oraz wyra żone w badaniach.  
5. W ARIANTY STRATEGICZNE  
Przeanalizowano trzy warianty dzia łań prowadz ących do osi ągnięcia wyznaczonych celów: 
Wariant I to kontynuacja dotychczasowych dzia łań („Działania dotychczasowe”). Wariant II 
„Działania dotychczasowe rozszerzone” opiera si ę na dotychczasowo realizowanych 
działaniach, które mo żna w krótkim czasie rozszerzy ć, nie wprowadzaj ąc dalszych lub 
znacznych zmian do obecnych instrumentów Wspólnoty; obejmuje wydanie komunikatu. 
Wariat III „Dzia łania długookresowe” zak łada dłuższą perspektyw ę czasową i obejmuje 
zmiany istniej ących instrumentów UE oraz wydanie zalecenia Rady. Warianty te kumuluj ą 
się (wariant III obejmuje wariant II, który z kolei opiera si ę na wariancie I – zob. tabela). 
 
PL 6   PL 5.1. Wariant I: Dzia łania dotychczasowe  
W wariancie I dzia łania wspieraj ące zmniejszanie nierówno ści zdrowotnych s ą kontynuowane 
w ramach spo łecznej otwartej metody koordynacji (OMK ) i strategii w zakresie zdrowia. 
Równość w zdrowiu jest wiod ącą zasadą strategii w zakresie zdrowia, a zmniejszanie 
nierówno ści w dost ępie do opieki zdrowotnej oraz w wyni kach zdrowotnych jest wspólnym 
celem w ramach spo łecznej OMK. Poprzez wymian ę doświadczeń UE pomaga pa ństwom 
członkowskim prze łożyć ten cel na strategie krajowe. Mechanizmy te obejmuj ą: 
sprawozdania z wykonania strategii kraj owych, wspólne sprawozdanie w sprawie 
zabezpieczenia spo łecznego i integracji spo łecznej, wzajemne weryfikacje, posiedzenia 
Komitetu Ochrony Socjalnej, a tak że posiedzenia na wysokim szczeblu grupy ekspertów UE 
ds. społecznych determinantów zdrowia i nierówno ści zdrowotnych oraz Grupy Roboczej 
Rady ds. Zdrowia Publicznego. Wsparcie finansowe dostarczaj ą programy PROGRESS oraz 
program Zdrowie na lata 2008-2013. Tak że polityka spójno ści, wspólna polityka rolna oraz 
fundusze rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich wspieraj ą niektóre dzia łania dotycz ące 
kluczowych czynników warunkuj ących zdrowie. Pozosta łe działania UE b ędą kontynuowane, 
nie koncentruj ąc się jednak na nierówno ściach zdrowotnych. 
5.2. Wariant II: Dzia łania dotychczasowe rozszerzone  
W wariancie II Komisja pr zyjmuje komunikat podnosz ący świadomość na temat nierówno ści 
zdrowotnych i na świetlający ich aspekty gospodarcze, polityczne i etyczne. Wariant II 
potwierdza zmniejszanie nierówno ści zdrowotnych jako priorytetu  polityki, usprawnia dialog 
z zainteresowanymi stronami i d ąży do lepszego wykorzystania istniej ących informacji i 
mechanizmów wymiany oraz istniej ącego wsparcia finansowego. Wspiera dzia łania 
zwiększające wiedzę dla celów skutecznych dzia łań i zmierza do poprawy systemu pomiaru 
nierówno ści zdrowotnych mi ędzy państwami cz łonkowskimi, regionami UE i grupami 
społecznymi. Zach ęca do refleksji nad potencja łem działania istotnych sektorów polityki w 
tym zakresie (zgodnie z propozycj ą niektórych organów krajow ych w procesie konsultacji). 
Ogłasza też szereg szczegó łowych inicjatyw zmierzaj ących do usprawnienia dzia łań, nie 
wymagając opracowania nowej polityki. Obowi ązkiem pa ństw członkowskich pozostaje 
zaplanowanie konkretnych dzia łań politycznych. 
5.3. Wariant III: Dzia łania długookresowe 
W wariancie III Komisja proponuje dodatkowo: zalecenie Rady w sprawie nierówno ści 
zdrowotnych; cele zmniejszania tych nierówno ści w ca łej UE; utworzenie 
międzyinstytucjonalnego komitetu doradczego na wysokim szczeblu; przegl ąd szeregu 
sektorów polityki, aby w łączyć do nich zmniejszanie nierówno ści zdrowotnych w postaci 
wyraźnie sformu łowanego priorytetu, przy czym zasoby zosta łyby odpowiednio przesuni ęte 
lub dodane na okres poza 2013 r.; przegl ąd środków wspólnotowych przyczyniaj ących się do 
zapewnienia dost ępu do podstawowych us ług zdrowotnych (opieka zdrowotna, mieszkanie, 
jedzenie, woda, wykszta łcenie); oraz szeroko zakrojone dzia łania na szczeblu 
międzynarodowym, aby rozwi ązać problem nierówno ści zdrowotnych. 
 
PL 7   PL 6. A NALIZA SKUTKÓW  
Niniejsza inicjatywa nie ma charakteru legi slacyjnego, a jej celem jest usprawnienie dzia łań 
wspierających i uzupe łniających wysi łki państw członkowskich i innych zainteresowanych 
stron w zmniejszaniu nierówno ści zdrowotnych. Dzia łania proponowane w ramach wariantów 
I, II oraz III zak ładają: 1) wzmo żenie wysi łków w celu poprawy koordynacji i u łatwienia 
rozwiązywania tej kwestii na poziomie UE oraz 2) wzmo żenie wysi łków w celu podniesienia 
świadomości wśród państw członkowskich i innych zainteresowanych stron w sprawie 
znaczenia zdrowia i kwestii spo łecznych, szczególnie w kontek ście obecnego kryzysu 
gospodarczego. Zakres, w którym dzia łania te wspieraj ą wysiłki państw członkowskich i 
innych zainteresowanych stron, dotycz ące zmniejszania nierówno ści zdrowotnych, jest 
głównym czynnikiem warunkuj ącym wpływ wniosku.  
6.1. Skutki spo łeczne 
Oczekuje si ę, ż działania w ramach tych trzech wariantów przynios ą pozytywne skutki 
społeczne, a nie b ędą miały żadnych skutków negatywnych. W porównaniu z wariantem I, 
warianty II i III mog ą mieć przynieść więcej pozytywnych skutków spo łecznych. 
Co ważne, obecny kryzys gospodarczy mo że zwiększyć nierówno ści zdrowotne poprzez 
pogorszenie niektórych czynników warunkuj ących zdrowie. Warianty II i III, dzi ęki 
intensywniejszym dzia łaniom na rzecz zwi ększania świadomości, mogą pomóc zapewni ć, że 
w czasie ustalania priorytetów pa ństwa członkowskie nie zaniedbaj ą tego sektora polityki, 
ponosząc w przysz łości negatywne konsekwencje gospodarcze i spo łeczne.  
6.2. Skutki gospodarcze 
Pośrednie koszty gospodarcze znacznych nierówno ści zdrowotnych mog ą być znaczne. Nie 
można jednak dok ładnie ich okre ślić. W jednym badaniu potencjalne korzy ści gospodarcze z 
poprawy stanu zdrowia w ca łym społeczeństwie na poziom zdrowia osób z wy ższym 
wykształceniem oszacowano na 1,2-9 % PKB.  
Trudno jest okre ślić koszty dzia łań poprawiaj ących dost ępność i porównywalno ść danych, 
zwłaszcza w rozbiciu na status spo łeczno-ekonomiczny.  
Ogólnie, post ępy w zakresie czynników warunkuj ących zdrowie i nierówno ści zdrowotnych 
miałby pozytywne skutki dla gospodarki. W d ługim okresie zyski zdrowotne i p łynące ze 
zmniejszenia liczby utraconych lat życia w zdrowiu mog ą nie mieć wpływu na koszty lub 
przynieść ogólne korzy ści ekonomiczne.  
7. O CENA WARIANTÓW  
Wszystkie trzy warianty pomog łyby osiągnąć ogólne cele, jednak wariant III mia łby 
najpewniej najwi ększy wpływ. Wariant III generuje jednak dodatkowe koszty i napotyka na 
pewne bariery w realizacji. W oparciu o wykonalno ść (zdolność do działania w kontek ście 
obecnego kryzysu) a tak że związane z nim koszty preferowany jest wariant II. Wariant II 
 
PL 8   PL można uznać za krok w kierunku dalszych dzia łań na poziomie UE w zakresie zmniejszania 
nierówno ści zdrowotnych, przy pe łnym poszanowaniu zasady pomocniczo ści.  
8. M ONITOROWANIE I OCENA  
Oceniane dzia łania obejmuj ą propozycje poprawy informowania, monitorowania i 
sprawozdawczo ści w zakresie zmniejszania nierówno ści zdrowotnych i czynników ich 
warunkuj ących, które mo żna wykorzysta ć do monitorowania i oceny.  Komisja skorzysta 
także z pomocy ekspertów w zakresie sporz ądzania regularnych ana liz rozwoju polityki UE 
poprzez Europejskie Centrum Monitorowania Sytuacji Spo łecznej oraz Europejskie 
Obserwatorium Polityki i Systemów Opieki Zdrowotnej.  Dodatkowym mechanizmem 
monitorowania jest sprawozdanie Komisji w 2012 r. na temat realizacji tej inicjatywy oraz 
postępów, jakie poczyniono w zakresi e zmniejszania nierówno ści zdrowotnych. 
Przewidywane s ą również dalsze sprawozdania.  
 
PL 9   PL Wariant I  
− Działania dotychczasowe  Wariant II  
− Działania dotychczasowe rozszerzone  Wariant III  
− Działania 
długookresowe  
 
PL 10   PL