UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Gospodarka europejska doznała głębokiego i bezprecedensowego wstrząsu zewnętrznego w związku z pandemią COVID-19. Gospodarka ponosi straty, a bezrobocie rośnie. Niepewność sytuacji może prowadzić do wolniejszej odbudowy. Początkowe działania podejmowane w odpowiedzi na kryzys w dużej mierze zależały od zdolności krajowych i regionalnych, które w dużym stopniu różnią się w poszczególnych państwach członkowskich i regionach, ze względu na zróżnicowane struktury gospodarcze i przestrzeń fiskalną. Różnice te mogą prowadzić do asymetrycznej odbudowy i przyczyniać się do zwiększenia dysproporcji regionalnych, co z kolei może osłabiać jednolity rynek, stabilność finansową strefy euro i solidarność naszej Unii.

Rozprzestrzenianie się koronawirusa między krajami skłoniło wiele rządów do wprowadzenia bezprecedensowych środków w celu powstrzymania pandemii, takich jak tymczasowe wstrzymanie działalności gospodarczej lub powszechne ograniczenie podróży i mobilności, a także doprowadziło do większej niepewności na rynkach finansowych. To z kolei może prowadzić do gwałtownego spadku poziomu produkcji w wielu gospodarkach pociągającego za sobą poważne konsekwencje społeczne. W nadchodzących latach może to stanowić poważne wyzwanie dla finansów publicznych, co z kolei może ograniczyć inwestycje publiczne niezbędne do odbudowy gospodarki.

Komisja proponuje wykorzystanie pełnego potencjału budżetu UE w celu uruchomienia inwestycji i skoncentrowania wsparcia finansowego na działaniach przeprowadzanych w kluczowych pierwszych latach odbudowy. Te propozycje opierają się na dwóch filarach. Z jednej strony wprowadza się nadzwyczajny Europejski Instrument na rzecz Odbudowy, który tymczasowo zwiększy zasoby finansowe budżetu UE, wykorzystując margines elastyczności w budżecie UE w celu pozyskania dodatkowego finansowania na rynkach finansowych. Z drugiej strony przewiduje się wzmocnione wieloletnie ramy finansowe na lata 2021 – 2027. Komisja proponuje wzmocnienie kluczowych programów za pośrednictwem Europejskiego Instrumentu na rzecz Odbudowy, aby niezwłocznie skierować inwestycje tam, gdzie są one najbardziej potrzebne, wzmocnić jednolity rynek, zintensyfikować współpracę w obszarach takich jak zdrowie i zarządzanie kryzysowe oraz wyposażyć Unię w dostosowany do okoliczności budżet, który będzie sprzyjał długoterminowej transformacji wiodącej ku bardziej odpornej, ekologicznej i cyfrowej Europie.

Niniejszy wniosek należy do drugiego filaru, o którym mowa powyżej. Niezbędne jest zapewnienie szybkiej odbudowy gospodarki UE w następstwie pandemii COVID-19, przy jednoczesnym dążeniu do osiągnięcia celu traktatowego polegającego na wspieraniu konwergencji i zmniejszaniu dysproporcji. Wymaga to działań dostosowanych do indywidualnych potrzeb w kontekście gospodarek krajowych i regionalnych. Inwestycje w ramach polityki spójności powinny odgrywać wiodącą rolę w zapewnieniu powszechnej odbudowy, prowadząc do rozwoju gospodarczego w dłuższej perspektywie. Przy udzielaniu wsparcia należy w szczególny sposób uwzględnić regiony najbardziej dotknięte kryzysem i mniej przystosowane do pomyślnego wyjścia z obecnej sytuacji.

W związku z tym konieczne jest zaproponowanie zmian zakresu i celów szczegółowych Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), a także elastycznego mechanizmu, który może być szybko stosowany w przypadku wystąpienia innych nadzwyczajnych zdarzeń prowadzących do sytuacji kryzysowej mającej wpływ na Unię. Polityka spójności umożliwia już szeroki zakres możliwości finansowania, tak więc można dostosować ją do indywidualnych uwarunkowań państw członkowskich i regionów. Jednak w celu wzmocnienia ogólnej odporności gospodarczej i odbudowy UE proponuje się zwiększenie elastyczności inwestycji w ramach programów mających na celu wyeliminowanie niedociągnięć w sektorze opieki zdrowotnej, poprawę gotowości na wypadek niespodziewanych sytuacji kryzysowych, promowanie tworzenia miejsc pracy w małych i średnich przedsiębiorstwach oraz pełne wykorzystanie potencjału gospodarczego sektorów turystyki i kultury. Aby zwiększyć zdolności zapobiegania sytuacjom zagrożenia zdrowia, ochrony przed takimi sytuacjami, szybkiego reagowania na nie oraz sprawnego powrotu do normalnego funkcjonowania po wystąpieniu takich sytuacji, proponuje się, aby inwestycje mające na celu poprawę odporności systemów opieki zdrowotnej mogły być programowane i realizowane w sposób kompleksowy. Wymaga to, aby inwestycje wykraczały poza wdrażanie infrastruktury i mogły obejmować inwestycje w sprzęt i materiały niezbędne do zapewnienia odporności systemów opieki zdrowotnej. Ponadto, biorąc pod uwagę, że skuteczne reagowanie na wszelkie pojawiające się sytuacje kryzysowe wymaga zapewnienia odpowiednich materiałów, EFRR powinien również być w stanie, oprócz wzmacniania odporności systemów opieki zdrowotnej, finansować dostawy w celu zwiększenia odporności na klęski żywiołowe. W tym kontekście konieczne jest, aby państwa członkowskie zapewniły skoordynowane podejście i komplementarność między inwestycjami finansowanymi w ramach [programu w dziedzinie zdrowia] i EFRR. Blokada wprowadzona ze względu na pandemię COVID-19 poważnie wpłynie na regiony, w których sektory kultury i turystyki mają istotny udział w gospodarce regionalnej. Dostępne dane wskazują, że skutki gospodarcze i społeczne wynikające z nałożonych ograniczeń podróży oraz spadku zaufania klientów będą prawdopodobnie najpoważniejsze na obszarach w większym stopniu zależnych od turystyki i sektora usług gastronomicznych i hotelowych. Proponuje się zatem, oprócz możliwości wspierania turystyki i kultury w ramach innych celów politycznych, stworzenie odrębnego celu szczegółowego w ramach celu polityki nr 4, aby umożliwić wykorzystanie potencjału kultury i turystyki w zakresie wspierania rozwoju gospodarczego, włączenia społecznego i innowacji społecznych. W celu stymulowania wzrostu gospodarczego sprzyjającego zatrudnieniu oraz konkurencyjności MŚP cele szczegółowe EFRR powinny obejmować tworzenie miejsc pracy w małych i średnich przedsiębiorstwach. Proponuje się również, aby w ramach EFRR wspierano przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji, w których ustanowiono tymczasowe środki pomocy państwa w odpowiedzi na szczególne okoliczności. Jest to zgodne z podejściem przyjętym w tymczasowych ramach środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej pandemii COVID-19 oraz z zasadami przyznawania pomocy de minimis. Ponadto konieczne jest dostosowanie wskaźników, aby umożliwić stosowanie wskaźników produktu i rezultatu związanych z turystyką i kulturą wykraczające poza cel polityki 5, zgodnie z proponowanymi zmianami w celu szczegółowym w dziedzinie kultury i turystyki. Aby wyciągnąć wnioski z obecnego kryzysu, konieczne jest, aby ramy prawne polityki spójności zapewniały mechanizmy, które można szybko uruchomić w razie wystąpienia wyjątkowych okoliczności w ciągu najbliższych dziesięciu lat. W związku z tym proponuje się tymczasowe środki dotyczące wykorzystania EFRR w odpowiedzi na wyjątkowe i nadzwyczajne okoliczności, aby zapewnić, że w określonych i szczególnych okolicznościach można wprowadzić odstępstwa od niektórych przepisów w celu ułatwienia reagowania na takie okoliczności. Środki te obejmują możliwość rozszerzenia zakresu wsparcia z EFRR, obejmującego np. finansowanie kapitału obrotowego w MŚP w formie dotacji, a także umożliwienie w razie konieczności złagodzenia wymogów dotyczących koncentracji tematycznej jako środka tymczasowego, aby zapewnić skuteczną reakcję na takie wyjątkowe i nadzwyczajne okoliczności.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Wniosek ogranicza się do ukierunkowanej zmiany wniosku dotyczącego rozporządzenia COM (2018) 372 z dnia 29 maja 2018 r. i jest zgodny z ogólnymi ramami prawnymi ustanowionymi dla funduszy, w szczególności z wnioskiem dotyczącym rozporządzenia COM (2018) 375 z dnia 29 maja 2018 r. oraz wnioskiem w sprawie jego zmiany. Wraz ze zmienionym wnioskiem dotyczącym rozporządzenia COM (2018) 375 z dnia 29 maja 2018 r. stanowi on środek wspierania odbudowy gospodarki oraz mechanizm reagowania kryzysowego w ramach zasad zarządzania dzielonego w przypadku wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności prowadzących do sytuacji kryzysowej na poziomie Unii.

•Spójność z innymi obszarami polityki Unii