Jedno działanie specjalne, o którym mowa w pkt dziewiątym komunikatu w sprawie regionów przygranicznych, odnosi się do inicjatywy zapoczątkowanej w 2015 r. podczas prezydencji luksemburskiej: Szereg państw członkowskich rozważa zasadność ustanowienia nowego instrumentu służącego uproszczeniu realizacji projektów transgranicznych, który umożliwiłby stosowanie przepisów jednego państwa członkowskiego w sąsiednim państwie członkowskim na zasadzie dobrowolności oraz za zgodą właściwych organów. Instrument ten byłby stosowany w odniesieniu do określonych projektów lub ograniczonych czasowo działań, których zakres terytorialny obejmuje region przygraniczny i które zostały zainicjowane przez lokalne lub regionalne organy publiczne. Komisja uważnie śledziła przebieg tych prac, popiera tę koncepcję i proponuje w związku z tym ustanowienie dobrowolnego mechanizmu eliminującego bariery prawne w regionach przygranicznych.

Można zatem racjonalnie przyjąć, że bariery prawne (zwłaszcza te dotyczące opieki zdrowotnej, zatrudnienia, podatków, rozwoju biznesu), jak również bariery związane z różnicami pomiędzy krajowymi systemami prawnymi i kulturami administracyjnymi, za pomocą samych tylko programów są trudne do pokonania (ponieważ wymagają one podejmowania decyzji wykraczających poza struktury danego programu i zarządzania projektem). Szereg skutecznych mechanizmów współpracy transgranicznej funkcjonuje już obecnie na poziomie międzyrządowym, regionalnym i lokalnym.

W ramach „przeglądu transgranicznego”, który trwał ponad dwa lata, Komisja zgromadziła jednak dowody na to, że regiony przygraniczne osiągają na ogół gorsze wyniki gospodarcze niż pozostałe regiony w państwach członkowskich. W regionach przygranicznych dostęp do usług publicznych takich jak szpitale i uczelnie jest generalnie trudniejszy. Nawigacja między różnymi systemami administracyjnymi i prawnymi często nadal jest skomplikowana i kosztowna. Osoby fizyczne, przedsiębiorstwa, organy publiczne i organizacje pozarządowe podzieliły się z Komisją swoimi niekiedy negatywnymi doświadczeniami w zakresie współpracy ponad granicami wewnętrznymi. W konsekwencji tego Komisja przyjęła komunikat „Zwiększanie wzrostu gospodarczego i spójności w regionach przygranicznych UE” („komunikat w sprawie regionów przygranicznych”). Komunikat ten uwydatnia sposoby, dzięki którym UE i jej państwa członkowskie mogą zredukować złożoność regulacji, długość i koszty kontaktów transgranicznych, a także wspierać proces łączenia służb wzdłuż granic wewnętrznych. Wskazuje on obszary wymagające poprawy dla zapewnienia, aby obywatele i przedsiębiorstwa z regionów przygranicznych mogli w pełni wykorzystać możliwości dostępne po obu stronach granicy. W komunikacie zaproponowano dziesięciopunktowy plan działania; jeden z tych punktów odnosi się do barier prawnych i administracyjnych dotyczących granic.

Od 1990 r. w ramach finansowania z Interreg objęto wsparciem programy współpracy transgranicznej w regionach przygranicznych UE, w tym przy granicach z państwami EFTA. Dzięki tym środkom sfinansowano tysiące projektów i inicjatyw, które przyczyniły się do pogłębienia integracji europejskiej. Główne osiągnięcia w ramach programów Interreg to: wzrost zaufania, lepsze połączenia, poprawa stanu środowiska, poprawa zdrowia i wzrost gospodarczy. Ramy prawne na lata 2014–2020 umożliwiły Europejskiemu Funduszowi Rozwoju Regionalnego („EFRR”) wspieranie za pomocą programów Interreg projektów „wzmacniających zdolności instytucjonalne instytucji publicznych i zainteresowanych stron oraz sprawność administracji publicznej poprzez wspieranie współpracy prawnej i administracyjnej i współpracy między obywatelami i instytucjami”. Od samego początku Interreg wspierał również urzeczywistnianie rynku wewnętrznego. W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat proces integracji europejskiej pomógł przekształcić wewnętrzne regiony przygraniczne z obszarów przeważnie peryferyjnych w obszary wzrostu gospodarczego i większych możliwości. Utworzenie jednolitego rynku w 1992 r. zwiększyło produktywność UE oraz obniżyło koszty, co było możliwe dzięki zniesieniu formalności celnych, ujednoliceniu lub wprowadzeniu wzajemnego uznawania przepisów technicznych oraz obniżeniu cen w wyniku konkurencji; handel wewnątrzunijny wzrósł w ciągu 10 lat o 15 %; spotęgowano także wzrost gospodarczy i stworzono około 2,5 mln dodatkowych miejsc pracy.

Wpływ i wartość dodana UE programów Interreg cieszą się uznaniem. W wielu przypadkach jednak bariery transgraniczne (zwłaszcza w zakresie opieki zdrowotnej, zatrudnienia, lokalnego transportu publicznego i rozwoju biznesu) wynikają z różnic w stosowanych praktykach administracyjnych i obowiązujących krajowych ramach prawnych. Bariery takie są trudne do pokonania za pomocą samych tylko programów, ponieważ wymagają one podejmowania decyzji wykraczających poza struktury danego programu.

Od pewnego czasu o ustanowienie takiego instrumentu apelowały inne zainteresowane podmioty, przede wszystkim regiony i instytucje przygraniczne. Potwierdził to również przegląd transgraniczny przeprowadzony przez DG REGIO w latach 2015–2017. W ramach przeglądu zorganizowano konsultacje publiczne we wszystkich językach urzędowych UE. W ramach tych konsultacji nadesłano 620 opinii. Jeżeli chodzi o pytanie dotyczące możliwości rozwiązania problemów obszarów przygranicznych, niektórzy respondenci wprost zaapelowali do Komisji o większą elastyczność we wdrażaniu krajowych/regionalnych regulacji prawnych w regionach przygranicznych. Propozycję „uwolnienia” danego regionu przygranicznego spod prawodawstwa krajowego lub dostosowania tego prawodawstwa do warunków obszarów przygranicznych podnoszono już kilkukrotnie.

Również dyrektywa nie byłaby tutaj najskuteczniejszym instrumentem, ponieważ wiąże ona każde państwo członkowskie, do którego jest kierowana, w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom krajowym swobodę wyboru formy i środków (zob. art. 288 akapit trzeci TFUE). Zgodnie z sekcją 3.2 komunikatu w sprawie regionów przygranicznych transpozycja dyrektywy UE w dwóch sąsiadujących państwach członkowskich może doprowadzić do powstania dwóch różnych systemów, które następnie zetkną się ze sobą wzdłuż granic wewnętrznych. Może to prowadzić do złożoności regulacji, a w niektórych przypadkach nawet powodować niepewność prawa oraz generować dodatkowe koszty. Ponieważ nieliczne tylko państwa członkowskie zastosowały na poziomie krajowym własne, odrębne podejście, niniejszy wniosek zmierza właśnie do ustanowienia mechanizmu na poziomie unijnym. W związku z tym przyjęcie dyrektywy przyczyniłoby się do zwiększenia różnic pomiędzy regionami przygranicznymi.

Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w art. 5 ust. 4 TUE zakres i forma działania Unii nie wykraczają poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celów Traktatów. Stosowanie specjalnego mechanizmu ustanowionego w niniejszym rozporządzeniu jest dobrowolne. Państwo członkowskie może postanowić, że na danej granicy z co najmniej jednym sąsiadującym państwem członkowskim nadal będzie stosowało skuteczne krajowe mechanizmy eliminujące bariery prawne w określonym regionie transgranicznym lub mechanizmy ustanowione formalnie lub nieformalnie we współpracy z co najmniej jednym sąsiadującym państwem członkowskim. W takim przypadku państwo to może zdecydować o niestosowaniu mechanizmu ustanowionego w niniejszym rozporządzeniu. Podobnie państwo członkowskie może postanowić, że na danej granicy z co najmniej jednym państwem członkowskim przyłączy się do stosowania skutecznego mechanizmu ustanowionego formalnie lub nieformalnie przez co najmniej jedno sąsiadujące państwo członkowskie. Jeżeli mechanizm ten umożliwia przystąpienie innego państwa, może ono zdecydować o niestosowaniu mechanizmu ustanowionego w niniejszym rozporządzeniu. Niniejsze rozporządzenie nie wykracza zatem poza to, co jest konieczne do osiągnięcia jego celów w odniesieniu do tych regionów transgranicznych, dla których państwa członkowskie nie ustanowiły skutecznych mechanizmów eliminujących bariery prawne.

Tytuł 1 określa przedmiot i zakres zastosowania rozporządzenia, definicje i wyjaśnienia, możliwość wyboru przez państwa członkowskie co do stosowania mechanizmu ustanowionego w niniejszym wniosku, utworzenie w państwach członkowskich krajowych i regionalnych transgranicznych punktów koordynujących oraz punktu koordynującego na poziomie UE.

Jak wszystkie rozporządzenia UE, proponowane rozporządzenie będzie wiązać w całości i będzie bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Zgodnie z art. 291 ust. 1 TFUE państwa członkowskie są zobligowane do przyjmowania wszelkich środków prawa krajowego niezbędnych do wykonania wdrożenia aktów Unii. Jak określono w sekcji 3.2 komunikatu w sprawie regionów przygranicznych, nawet wówczas, gdy dana kwestia uregulowana jest w prawie unijnym, państwa członkowskie mają pewien stopień elastyczności i margines swobody co do sposobu stosowania prawa unijnego w swoich systemach krajowych i szczegółowego określania reguł wdrażania unijnych rozporządzeń. W rezultacie gdy dochodzi do zetknięcia się ze sobą dwóch różnych systemów wzdłuż granic wewnętrznych, może to prowadzić do złożoności regulacyjnej, a w niektórych przypadkach nawet powodować niepewność prawa oraz generować dodatkowe koszty. Wobec tego konieczne jest zapewnienie jednolitych warunków wykonywania prawnie wiążących aktów Unii. Zgodnie z art. 291 ust. 2 TFUE proponowane rozporządzenie może powierzyć uprawnienia wykonawcze Komisji. Kontrola wdrażania innych instrumentów prawnych na poziomie unijnym wymaga od państw członkowskich, aby te informowały o swoich przepisach wykonawczych. Podobnie jest w odniesieniu do niniejszego wniosku, który ogranicza się do wymogu poinformowania Komisji o krajowych przepisach wykonawczych dotyczących tego rozporządzenia, aby umożliwić Komisji dokonanie ich oceny pod względem skuteczności.

Niniejszy wniosek ustanawia mechanizm prawny służący eliminowaniu barier prawnych dotyczących granic. Dlatego też jest on adresowany przede wszystkim do organów państw członkowskich. Uzgodnione w nim rozwiązania przyniosą obywatelom korzyści. Działania służące usuwaniu barier prawnych realizowane na podstawie niniejszego wniosku powinny pomagać ludziom zamieszkałym na obszarach przygranicznych w korzystaniu z ich praw podstawowych. Odnosi się to w szczególności do prawa do ochrony danych osobowych (art. 8), prawa do nauki i dostępu do kształcenia zawodowego i ustawicznego (art. 14), wolności wyboru zawodu i prawa do podejmowania pracy (art. 15), a zwłaszcza swobody poszukiwania zatrudnienia, wykonywania pracy, korzystania z prawa przedsiębiorczości oraz świadczenia usług w każdym państwie członkowskim; wolności prowadzenia działalności gospodarczej (art. 16); dostępu do zabezpieczenia społecznego i pomocy społecznej (art. 34); dostępu do opieki zdrowotnej (art. 35); oraz dostępu do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym (art. 36).

Państwa członkowskie powinny określić, które organy będą monitorować przestrzeganie danego Zobowiązania oraz znowelizowanych przepisów przyjętych zgodnie z Oświadczeniem (art. 20). Na podstawie aktów administracyjnych należy monitorować przestrzeganie obowiązków i uprawnień adresatów. Należy umożliwić państwom członkowskim podejmowanie decyzji co do powierzania tego monitorowania organom państwa członkowskiego, które przekazało swoje regulacje prawne z tego względu, że organy te lepiej poruszają się po tych przepisach, lub organom państwa członkowskiego, w którym przepisy te się stosuje, ponieważ organy te lepiej poruszają się po pozostałym systemie prawnym zobowiązującego się państwa członkowskiego oraz prawie adresatów.

W stosownych przypadkach zobowiązanie wdraża się poprzez wprowadzenie zmian w obowiązujących aktach administracyjnych opartych na dotychczas obowiązujących przepisach prawa lub przyjęcie nowych aktów administracyjnych opartych na regulacjach prawnych sąsiadującego państwa członkowskiego (art. 18). Jeżeli każdy z kilku organów jest właściwy w odniesieniu do różnych aspektów jakiejś złożonej bariery prawnej, do Zobowiązania należy załączyć harmonogram dotyczący każdego z nich. Zgodnie z zasadą pomocniczości przyjmowanie i przekazywanie zmienionych lub nowych aktów administracyjnych powinno być uregulowane w krajowej procedurze administracyjnej (art. 18 ust. 5).

Jeżeli dokument inicjujący jest gotowy, transgraniczny punkt koordynujący przygotowuje projekt Zobowiązania lub Oświadczenia i w określonym terminie uzgadnia jego tekst z danym państwem członkowskim (art. 13–15 oraz podpisuje je (art. 16 i 17). W podpisanym Zobowiązaniu lub Oświadczeniu należy zawrzeć elementy wymienione w art. 14 ust. 1). Podpisane Zobowiązanie lub Oświadczenie należy przekazać nie tylko inicjatorowi, ale również do transgranicznego punktu koordynującego sąsiadującego państwa członkowskiego, właściwemu organowi w swoim państwie członkowskim, do unijnego punktu koordynującego oraz organowi lub podmiotowi wskazanemu przez zobowiązujące się państwo członkowskie w celu jego opublikowania (art. 17 ust. 2lit. e)).

Inicjator przygotowuje dokument inicjujący, który obejmuje elementy wymienione w art. 9. Derogacja obowiązujących dotychczas regulacji krajowych ogranicza się do ścisłego minimum, zarówno w odniesieniu do terytorium, które obejmuje, jak i okresu jej stosowania.

W art. 8 doprecyzowano, kto może być „inicjatorem”: a) podmiot publiczny lub prywatny odpowiedzialny za uruchomienie lub uruchomienie i wdrożenie wspólnego projektu (np. przedsiębiorstwo transportu publicznego w Strasburgu planujące poprowadzenie linii tramwajowej przez granicę do niemieckiego miasta Kehl); lub b) jeden lub większa liczba organów w danym regionie transgranicznym mających swoją siedzibę lub wykonujących władzę publiczną w tym regionie (np. władze miasta Strasburg lub międzygminna struktura eurometropolii Strasburga lub władze miasta Kehl); lub c) podmiot będący lub niebędący osobą prawną utworzony do celów współpracy transgranicznej, mający siedzibę w danym regionie transgranicznym lub przynajmniej częściowo obejmujący ten region, w tym europejskie ugrupowania współpracy terytorialnej, o których mowa w rozporządzeniu (WE) nr 1082/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady, euroregiony lub podobne podmioty (np. EUWT eurodystryktu Strasburg-Ortenau); lub d) organizacja utworzona w imieniu regionów transgranicznych, mająca na celu wspieranie interesów terytoriów transgranicznych i ułatwianie tworzenia sieci kontaktów podmiotów uczestniczących oraz wymianę doświadczeń, jak np. Stowarzyszenie Europejskich Regionów Granicznych, Mission Opérationnelle Transfrontalière czy Środkowoeuropejska Służba Inicjatyw Transgranicznych; lub e) kilka podmiotów, o których mowa w pkt a)–d), działających wspólnie.

Państwa członkowskie, które postanowią stosować mechanizm ustanowiony w proponowanym rozporządzeniu obowiązane są utworzyć krajowe, lub w przypadku państw o ustroju federacyjnym, regionalne transgraniczne punkty koordynujące (art. 5). Wreszcie w art. 6 wymieniono zadania punktu koordynacyjnego na poziomie UE, o którym mowa w komunikacie w sprawie regionów przygranicznych, który został już utworzony w Komisji, w Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Regionalnej i Miejskiej. W celu zapewnienia jednolitych warunków wykonywania niniejszego rozporządzenia w art. 7 powierzono Komisji uprawnienia wykonawcze zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011 w zakresie ustanowienia bazy danych oraz zasad dotyczących jej utrzymywania, ochrony danych i modelu służącego do przekazywania przez transgraniczne punkty koordynujące informacji o wdrażaniu i stosowaniu mechanizmu. Baza danych powinna być zgodna z przepisami dotyczącymi z przepisami o ochronie danych określonymi w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 45/2001.

Zgodnie z zasadą pomocniczości państwa członkowskie mogą postanowić o stosowaniu mechanizmu ustanowionego w proponowanym rozporządzeniu lub kontynuowaniu stosowania innych skutecznych mechanizmów służących eliminowaniu barier prawnych, lub w odniesieniu do niektórych granic, o przyłączeniu się do innych skutecznych mechanizmów (art. 4). Większość państw członkowskich będzie prawdopodobnie musiała najpierw przyjąć zmiany w swoim prawodawstwie umożliwiające ich właściwym organom zawarcie Zobowiązania, które pozwoliłoby im stosować przepisy prawa sąsiadującego państwa członkowskiego zamiast derogowanych, dotychczas obowiązujących regulacji krajowych. Niektóre państwa członkowskie mogą po prostu zezwolić swoim właściwym organom na podpisanie Oświadczenia, w którym zobowiążą się do formalnego uchwalenia zmian w prawodawstwie zmierzających do derogacji obowiązujących dotychczas regulacji krajowych. Skutkiem podjęcia Zobowiązania samowykonalnego jest pozostanie w mocy dotychczas obowiązujących regulacji krajowych, które na mocy tego Zobowiązania ulegają derogacji. Skutkiem podpisania Oświadczenia jest zobowiązanie się do formalnego uchwalenia zmian w regulacjach krajowych pozwalających na ich wyraźną derogację.

Art. 3 zawiera się definicje niezbędne do wdrożenia proponowanego rozporządzenia wraz z niektórymi wyjaśnieniami, które w szczególności odnoszą się do państw członkowskich obejmujących kilka jednostek terytorialnych wyposażonych we własne kompetencje ustawodawcze, aby zagwarantować uchwalenie na wszystkich poziomach w danym państwie członkowskim ewentualnych koniecznych zmian ustawodawczych znoszących bariery prawne w ramach tych kompetencji.

Przedmiotem rozporządzenia (art. 1) jest mechanizm adresowany do regionu transgranicznego w danym państwie członkowskim, polegający na zastosowaniu przepisów prawa państwa sąsiadującego w przypadku, gdy zastosowanie własnych przepisów prawa prowadziłoby do powstania bariery prawnej uniemożliwiającej wdrożenie wspólnego projektu (który może dotyczyć infrastruktury lub dowolnej usługi świadczonej w ogólnym interesie gospodarczym).

W celu zapewnienia jednolitych warunków wykonywania niniejszego rozporządzenia, w szczególności w odniesieniu do wymiany informacji pomiędzy transgranicznymi punktami koordynującymi i Komisją za pomocą bazy danych utworzonej i utrzymywanej przez Komisję, należy powierzyć uprawnienia wykonawcze zgodnie z przepisami procedury komitetowej. Ze względów praktycznych i koordynacyjnych będzie to „Komitet Koordynujący Europejskich Funduszy Strukturalnych i Inwestycyjnych” (art. 23).

Inne podejście powinno być stosowane w odniesieniu do występowania z roszczeniami przeciwko monitorowaniu stosowania Zobowiązań i Oświadczeń. Jeżeli dany organ sąsiadującego państwa członkowskiego (np. Francji) wyraził zgodę na monitorowanie stosowania znowelizowanych przepisów prawa w Niemczech (poprzez włączenie francuskich przepisów prawa i derogację dotychczas obowiązujących niemieckich przepisów prawa) i może działać w stosunku do osób zamieszkałych w obszarze transgranicznym w swoim własnym imieniu, sądami właściwymi będą sądy państwa członkowskiego, w którym osoby te zgodnie z prawem zamieszkują (art. 22 ust. 1). Zatem, jeżeli organ francuski we własnym imieniu może przyjąć akt administracyjny skierowany do operatora połączenia tramwajowego, który zgodnie z prawem ma siedzibę we Francji (w którym wskazuje się, że podmiot ten naruszył prawo francuskie w zakresie wymogów technicznych dotyczących sygnałów elektrycznych na terytorium Niemiec), wówczas właściwe będą sądy francuskie. Jeżeli jednak właściwy organ przekazujący nie może działać we własnym imieniu, lecz wyłącznie w imieniu właściwego organu zobowiązującego się, wówczas właściwe będą sądy państwa członkowskiego zobowiązującego się, niezależnie od tego, gdzie dana osoba legalnie zamieszkuje (lub ma siedzibę) (art. 22 ust. 2). Zatem, jeżeli organ francuski monitoruje przestrzeganie prawa francuskiego, lecz dany akt administracyjny wydano w imieniu organu niemieckiego, wówczas właściwe będą sądy niemieckie.

Prawo sąsiadującego państwa członkowskiego w odniesieniu do Zobowiązań i Oświadczeń stosuje się w zobowiązującym się państwie członkowskim jako włączone do jego krajowego prawodawstwa. Ochrona prawna powinna zatem być realizowana przez sądy zobowiązującego się państwa członkowskiego nawet wówczas, gdy dana osoba zgodnie z prawem zamieszkuje w państwie członkowskim przekazującym. To samo powinno odnosić się do występowania z roszczeniami przeciwko państwu członkowskiemu, którego akt administracyjny się kwestionuje (art. 21 ust. 2). Przykładowo akt administracyjny, który zezwala, aby tramwaj francuski kursował na terytorium Niemiec zgodnie z prawem francuskim, powinien być kwestionowany przed sądami niemieckimi.

(1)Art. 175 akapit trzeci Traktatu przewiduje podjęcie szczególnych działań poza funduszami, o których mowa w akapicie pierwszym tego artykułu, dla osiągnięcia celu spójności społecznej i gospodarczej, przewidzianego w Traktacie. Harmonijny rozwój całego terytorium Unii oraz większa spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna wymagają wzmocnienia współpracy terytorialnej. W tym celu właściwe jest zastosowanie środków niezbędnych do poprawy warunków, w których realizowane są działania związane ze współpracą terytorialną.

(2)W art. 174 Traktatu uznano wyzwania, z którymi borykają się regiony przygraniczne, i określono, że Unia powinna poświęcić tym regionom szczególną uwagę, opracowując i prowadząc działania służące wzmocnieniu jej spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej. Zwiększyła się liczba granic lądowych i morskich. W efekcie Unia i jej bezpośredni sąsiedzi zrzeszeni w Europejskim Stowarzyszeniu Wolnego Handlu („EFTA”) mają obecnie czterdzieści wewnętrznych granic lądowych.

(3)W swoim komunikacie „Zwiększanie wzrostu gospodarczego i spójności w regionach przygranicznych UE” („komunikat w sprawie regionów przygranicznych”) Komisja wskazała, że w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat proces integracji europejskiej pomógł przekształcić wewnętrzne regiony przygraniczne z obszarów przeważnie peryferyjnych w obszary wzrostu gospodarczego i większych możliwości. Utworzenie jednolitego rynku w 1992 r. zwiększyło produktywność Unii oraz obniżyło koszty, co było możliwe dzięki zniesieniu formalności celnych, ujednoliceniu lub wprowadzeniu wzajemnego uznawania przepisów technicznych oraz obniżeniu cen w wyniku konkurencji; handel wewnątrzunijny wzrósł w ciągu 10 lat o 15 %; spotęgowano także wzrost gospodarczy i stworzono około 2,5 mln dodatkowych miejsc pracy.

(4)Komunikat w sprawie regionów przygranicznych dostarczył również dowodów na to, że w regionach przygranicznych nadal utrzymują się liczne bariery prawne, w szczególności te dotyczące opieki zdrowotnej, zatrudnienia, podatków, rozwoju biznesu, jak również bariery związane z różnicami pomiędzy krajowymi ramami prawnymi. Ani finansowanie w ramach europejskiej współpracy terytorialnej, ani wsparcie instytucjonalne współpracy europejskich ugrupowań współpracy terytorialnej (EUWT) same w sobie nie są wystarczające, aby wyeliminować te bariery, które poważnie utrudniają skuteczną współpracę.

(5)Od 1990 r. w ramach finansowania celu „Europejska współpraca terytorialna”, znanego szerzej jako „Interreg”, objęto wsparciem programy współpracy transgranicznej w regionach przygranicznych Unii, w tym przy granicach z państwami EFTA. Dzięki tym środkom sfinansowano tysiące projektów i inicjatyw, które przyczyniły się do pogłębienia integracji europejskiej. Główne osiągnięcia w ramach programów Interreg to: wzrost zaufania, lepsze połączenia, poprawa stanu środowiska, poprawa zdrowia i wzrost gospodarczy. Dzięki realizacji zarówno projektów bazujących na kontakcie międzyludzkim, jak i inwestycji infrastrukturalnych oraz wspieraniu inicjatyw współpracy instytucjonalnej w ramach programu Interreg udało się dokonać prawdziwych zmian w regionach przygranicznych i przyczynić się do ich przekształcenia. W ramach Interreg wspierano również współpracę na niektórych granicach morskich. W przypadku regionów przygranicznych położonych przy granicach morskich bariery prawne są dużo mniej dotkliwe, ponieważ nie ma fizycznej możliwości przekraczania takiej granicy codziennie lub kilka razy w tygodniu w celach zarobkowych, edukacyjnych i szkoleniowych, zakupowych lub aby korzystać z usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, lub w tych celach łącznie lub w ramach interwencji kryzysowych.

(6)Wsparcie finansowe współpracy transgranicznej w ramach Interreg uzupełniały od 2006 r. inicjatywy EUWT, które zostały powołane rozporządzeniem (UE) nr 1082/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady. Zgodnie z art. 7 ust. 4 akapit pierwszy rozporządzenia (WE) nr 1082/2006 EUWT nie mogą jednak wykonywać uprawnień regulacyjnych w celu eliminowania barier prawnych i administracyjnych w kontekście transgranicznym.

(7)W swoim komunikacie w sprawie regionów przygranicznych Komisja odniosła się, oprócz innych środków, do inicjatywy zapoczątkowanej w 2015 r. w ramach prezydencji luksemburskiej: szereg państw członkowskich rozważa zasadność ustanowienia nowego instrumentu służącego uproszczeniu realizacji projektów transgranicznych, który umożliwiłby stosowanie przepisów jednego państwa członkowskiego w sąsiednim państwie członkowskim na zasadzie dobrowolności oraz za zgodą właściwych organów. Instrument ten byłby stosowany w odniesieniu do pojedynczego projektu lub ograniczonego czasowo działania, których zakres terytorialny obejmuje region przygraniczny i które zostały zainicjowane przez organy lokalne lub regionalne.

(8)Mimo że w niektórych regionach Unii istnieje już szereg skutecznych mechanizmów współpracy transgranicznej na poziomie międzyrządowym, regionalnym i lokalnym, nie obejmują one wszystkich regionów przygranicznych w Unii. W celu uzupełnienia obowiązujących systemów konieczne jest zatem ustanowienie dobrowolnego mechanizmu eliminowania barier prawnych i administracyjnych we wszystkich regionach przygranicznych („Mechanizm”).

(9)Ze względu na pełne poszanowanie konstytucyjnych i instytucjonalnych porządków państw członkowskich stosowanie Mechanizmu powinno być dobrowolne w odniesieniu do tych regionów przygranicznych danego państwa członkowskiego, w których skuteczne mechanizmy już istnieją lub w których mogłyby one powstać we współpracy z sąsiadującym państwem członkowskim. Mechanizm powinien polegać na zastosowaniu dwojakiego rodzaju środków: podpisaniu i zawarciu europejskiego zobowiązania transgranicznego („Zobowiązanie”) lub podpisaniu europejskiego oświadczenia transgranicznego („Oświadczenie”).

(10)Zobowiązanie powinno być samowykonalne, co oznacza, że na mocy zawartego Zobowiązania niektóre przepisy prawa państwa członkowskiego stosuje się na terytorium sąsiadującego państwa członkowskiego. Należy również dopuścić, aby państwa członkowskie przyjęły zmiany w swoich prawodawstwach umożliwiające zawieranie takich Zobowiązań, co pozwoli uniknąć sytuacji, w których w braku pewności prawa lub przejrzystości organ nieposiadający uprawnień do stanowienia prawa deroguje przepisy krajowe formalnie przyjęte przez organ prawodawczy.

(11)Oświadczenie nadal wymagałoby prac legislacyjnych w państwie członkowskim. Organ zawierający Zobowiązanie powinien formalnie oświadczyć, że w określonym terminie uruchomi prace legislacyjne służące przeprowadzeniu niezbędnych zmian w obowiązującym prawodawstwie krajowym, umożliwiających, w drodze wyraźnej derogacji, stosowanie prawa sąsiadującego państwa członkowskiego.

(12)Z barierami prawnymi zmagają się głównie osoby stykające się z innymi na granicach lądowych, ponieważ przekraczają one granice codziennie lub każdego tygodnia. Aby skoncentrować wpływ niniejszego rozporządzenia na regionach najbliżej położonych przy granicach oraz o najwyższym stopniu integracji i kontaktów pomiędzy sąsiadującymi państwami członkowskimi, niniejsze rozporządzenie powinno być stosowane w odniesieniu do regionu transgranicznego rozumianego jako terytorium objęte l sąsiadującymi ze sobą regionami położonymi przy granicach lądowych co najmniej dwóch państw członkowskich w przypadku regionów poziomu NUTS 3. Nie powinno to uniemożliwiać państwom członkowskim stosowania Mechanizmu również w odniesieniu do granic morskich i zewnętrznych innych niż te z krajami stowarzyszonymi w EFTA.

(13)Aby skoordynować realizację zadań różnych organów (które w niektórych państwach będą obejmować zarówno krajowe, jaki regionalne organy prawodawcze) w danym państwie członkowskim oraz pomiędzy organami jednego lub większej liczby sąsiadujących państw członkowskich, każde państwo członkowskie, które postanowiło stosować Mechanizm, powinno być zobligowane do utworzenia krajowych, a w niektórych przypadkach, regionalnych punktów koordynujących oraz określenia ich zadań i kompetencji na potrzeby poszczególnych etapów stosowania Mechanizmu obejmujących uruchomienie, zawarcie/podpisanie, wdrożenie i monitorowanie Zobowiązań i Oświadczeń.

(14)Zgodnie z zapowiedziami zawartymi w komunikacie w sprawie regionów przygranicznych Komisja powinna ustanowić punkt koordynujący na poziomie unijnym. Ten punkt koordynujący powinien współpracować z różnymi krajowymi, a w odpowiednich przypadkach, z regionalnymi transgranicznymi punktami koordynującymi. Komisja powinna utworzyć i utrzymywać bazę danych dotyczącą Zobowiązań i Oświadczeń zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 45/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady.

(15)W niniejszym rozporządzeniu należy ustanowić procedurę prowadzącą do zawarcia Zobowiązania lub podpisania Oświadczenia i szczegółowo opisać jej etapy; począwszy od sporządzenia i przedstawienia dokumentu inicjującego, przez analizę wstępną w państwie członkowskim, które ma stosować przepisy prawa sąsiadującego państwa członkowskiego, przygotowanie Zobowiązania lub Oświadczenia, skończywszy na jego zawarciu lub podpisaniu. Należy również szczegółowo określić elementy, które powinny znaleźć się w dokumencie inicjującym, projekcie i ostatecznej wersji Zobowiązania lub Oświadczenia, a także ustanowić odpowiednie terminy.

(16)Niniejsze rozporządzenie powinno w szczególności określać, kto może być inicjatorem wspólnego projektu. Ponieważ Mechanizm ma za zadanie usprawnić wdrażanie wspólnych projektów transgranicznych, w pierwszej grupie inicjatorów powinny się znaleźć podmioty inicjujące lub inicjujące oraz implementujące taki wspólny projekt. Termin „projekt” powinien być interpretowany szeroko, tak aby obejmował zarówno określone przedsięwzięcie infrastrukturalne, jak również szereg działań odnoszących się do pewnego terytorium lub oba te komponenty. Po drugie, organ samorządu lokalnego lub regionalnego mający swoją siedzibę w danym regionie transgranicznym lub wykonujący tam władzę publiczną powinien być uprawniony do podjęcia inicjatywy na rzecz stosowania regulacji prawnej stanowiącej barierę, pomimo nieposiadania kompetencji instytucjonalnej pozwalającej na zmianę lub derogację tej regulacji. Po trzecie, inicjatorami powinny być podmioty utworzone do celów współpracy transgranicznej, mające siedzibę w danym regionie transgranicznym lub przynajmniej częściowo obejmujące ten region, w tym europejskie ugrupowania współpracy terytorialnej lub podobne podmioty w sposób ustrukturyzowany działające na rzecz rozwoju transgranicznego. Wreszcie inicjatorami powinny być podmioty specjalizujące się we współpracy transgranicznej, które mogą wykazać się znajomością skutecznych rozwiązań, już zastosowanych w podobnych kwestiach problemowych w Unii. W celu stworzenia synergii pomiędzy podmiotami bezpośrednio dotkniętymi występowaniem danej bariery a podmiotami specjalizującymi się we współpracy transgranicznej w ogóle inicjatorami Mechanizmu mogą być wszystkie te grupy łącznie.

(17)Kluczowymi podmiotami w państwach członkowskich, które mają podpisywać Zobowiązania lub Oświadczenia są poszczególne krajowe lub regionalne transgraniczne punkty koordynujące, współpracujące ze wszystkimi właściwymi organami w państwach członkowskich i swoim partnerem oraz ich partnerami w sąsiadującym państwie członkowskim. Należy również jasno określić, że transgraniczny punkt koordynujący może podjąć decyzję co do uruchomienia procedury prowadzącej do zawarcia Zobowiązania lub o możliwości zastosowania rozwiązania pozwalającego na wyeliminowanie jednej lub większej liczby barier prawnych. Z drugiej strony rozporządzenie powinno również określać, że państwo członkowskie, którego przepisy prawa należy zastosować w innym państwie członkowskim, może odrzucić możliwość ich stosowania poza jego terytorium. Każda decyzja podjęta w tym zakresie wymaga uzasadnienia i zakomunikowania.

(18)W niniejszym rozporządzeniu należy ustanowić szczegółowe przepisy dotyczące wdrażania, stosowania i monitorowania Zobowiązań i Oświadczeń, które mają być zawarte i podpisane.

(19)Wdrożenie samowykonalnego Zobowiązania powinno polegać na zastosowaniu przepisów krajowych innego państwa członkowskiego. Skutkiem tego powinna być zmiana wiążących prawnie aktów administracyjnych przyjętych uprzednio zgodnie z obowiązującym dotychczas prawem krajowym lub, jeżeli tego dotąd nie uczyniono, przyjęcie nowych aktów administracyjnych na podstawie prawa innego państwa członkowskiego. Jeżeli każdy z kilku organów jest właściwy w odniesieniu do różnych aspektów jakiejś złożonej bariery prawnej, do Zobowiązania należy załączyć harmonogram dotyczący każdego z tych aspektów. Przy poszanowaniu zasady pomocniczości przyjmowanie i przekazywanie zmienionych lub nowych aktów administracyjnych powinno odbywać się zgodnie z krajowymi procedurami administracyjnymi.

(20)Wdrożenie Oświadczenia powinno polegać głównie na sporządzeniu i przedstawieniu wniosku ustawodawczego wprowadzającego zmiany w obowiązującym prawie krajowym lub jego derogację. Po przyjęciu zmiany te lub derogacje powinny zostać ogłoszone a następnie wdrożone, tak jak w przypadku Zobowiązań, poprzez zmianę lub przyjęcie wiążących prawnie aktów administracyjnych.