2018/0254 (COD)

KOMUNIKAT KOMISJI

DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO



na podstawie art. 294 ust. 6 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej



dotyczący

stanowiska Rady w sprawie przyjęcia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Fundusz Obronny

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

1.Przebieg procedury

Data przekazania wniosku Parlamentowi Europejskiemu i Radzie (dokument COM(2018) 476 final – 2018/0254 COD):

13 czerwca 2018 r. Data częściowego podejścia ogólnego Rady: 19 listopada 2018 r. Data pierwszych rozmów trójstronnych: 16 stycznia 2019 r. Data drugich rozmów trójstronnych: 5 lutego 2019 r. Data trzecich rozmów trójstronnych: 19 lutego 2019 r. Data sprawozdania z postępu prac odzwierciedlającego wspólne rozumienie osiągnięte podczas trzecich rozmów trójstronnych w Komitecie Stałych Przedstawicieli: 27 lutego 2019 r. Data uchwalenia stanowiska Parlamentu Europejskiego w pierwszym czytaniu: 18 kwietnia 2019 r. Data osiągnięcia przez Radę porozumienia w sprawie zmienionego mandatu negocjacyjnego: 30 września 2020 r. Data czwartych rozmów trójstronnych: 30 listopada 2020 r. Data piątych rozmów trójstronnych (końcowych): 14 grudnia 2020 r. Data osiągnięcia porozumienia politycznego w Komitecie Stałych Przedstawicieli: 18 grudnia 2020 r. Data głosowania Komisji ITRE w Parlamencie Europejskim

nad wypracowanym kompromisem:

14 stycznia 2021 r. Data przyjęcia stanowiska Rady w pierwszym czytaniu: 16 marca 2021 r.

2.Przedmiot wniosku Komisji

W ciągu ostatniego dziesięciolecia sytuacja geopolityczna Unia Europejska (UE) zmieniła się diametralnie. Sytuacja na świecie i w sąsiednich regionach jest niestabilna, co stawia UE w obliczu złożonych i trudnych warunków, w których pojawiają się nowe zagrożenia, np. ataki cybernetyczne i inne zagrożenia hybrydowe, przy czym powtarzają się także bardziej tradycyjne wyzwania.

Europejska polityka obronności i europejski przemysł obronny stoją w obliczu poważnych niedomagań rynku związanych z niewykorzystanymi korzyściami skali (rozproszenie rynków krajowych z pojedynczymi nabywcami) i powielaniem zasobów na poziomie krajowym. Popyt pochodzi prawie wyłącznie ze strony państw członkowskich, ale ich budżety na obronę – w szczególności na badania i rozwój – zostały w znaczącym stopniu ograniczone w ostatnich 10 latach. Sektor jest w dużym stopniu rozdrobniony wzdłuż granic krajowych, przy czym występuje znaczny poziom powielania działań wynikający z niedociągnięć w zakresie braku wykorzystania korzyści skali i uczenia się. Pomimo iż następuje wzrost kosztów w połączeniu ze stagnacją lub zmniejszaniem się budżetów na obronność, to planowanie, wydatki na badania i rozwój oraz zamówienia i utrzymanie sprzętu pozostały w dużym stopniu w gestii poszczególnych państw członkowskich, a współpraca między nimi jest bardzo ograniczona. Ten brak współpracy między państwami członkowskimi jeszcze bardziej osłabia możliwości przemysłu obronnego UE w zakresie utrzymania zdolności przemysłowych i technologicznych niezbędnych do zachowania strategicznej autonomii UE oraz zaspokojenia jej obecnych i przyszłych potrzeb w zakresie obronności i bezpieczeństwa.

Europejski Fundusz Obronny jest instrumentem przeznaczonym do promowania konkurencyjności i innowacyjności bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego w Europie, co przyczyni się do strategicznej autonomii UE. Jego celem jest uruchomienie programów współpracy, które nie miałyby miejsca bez wkładu UE, a poprzez wspieranie działań w zakresie badań i rozwoju – zapewnienie zachęt niezbędnych do pobudzenia współpracy na każdym etapie cyklu przemysłowego.

Szczególnie mile widziane będą projekty oparte na współpracy ze znaczącym udziałem transgranicznym małych i średnich przedsiębiorstw. Dzięki temu fundusz pozostanie otwarty na uczestników ze wszystkich państw członkowskich, w zależności od ich zdolności do przyczyniania się do realizacji jego celów, bez względu na ich wielkość i lokalizację w Unii.

3.Uwagi dotyczące stanowiska Rady

Stanowisko Rady odzwierciedla porozumienie osiągnięte podczas rozmów trójstronnych. Najważniejsze zmiany wprowadzone do wniosku Komisji obejmują:

–Pula środków finansowych: Pula środków finansowych na realizację programu na lata 2021–2027 wynosi 7 953 000 000 EUR według cen bieżących. Wskaźnik podziału kwoty został utrzymany na poziomie jednej trzeciej w odniesieniu do działań badawczych i dwóch trzecich w odniesieniu do działań rozwojowych.

–Czas trwania: Dostosowanie Europejskiego Funduszu Obronnego do okresu obowiązywania WRF na lata 2021–2027.

–Zarządzanie: Roczne programy prac Europejskiego Funduszu Obronnego oraz decyzje dotyczące działań zarówno badawczych, jak i rozwojowych muszą być przyjmowane w formie aktów wykonawczych z zastosowaniem procedury sprawdzającej (podwójna procedura komitetowa), w przypadku której projekt aktu wykonawczego nie może zostać przyjęty, jeżeli nie wydano żadnej decyzji. Fundusz jest realizowany metodą zarządzania bezpośredniego, ale na zasadzie odstępstwa w uzasadnionych przypadkach działania szczególne mogą być realizowane w ramach zarządzania pośredniego przez podmioty, o których mowa w art. 62 ust. 1 lit. c) rozporządzenia finansowego; takie odstępstwo nie obejmuje jednak procedury kwalifikacji i wyboru.

–Działania kwalifikowalne: Działania służące opracowywaniu śmiercionośnej broni autonomicznej bez zapewnienia możliwości sprawowania przez człowieka merytorycznej kontroli nad decyzjami w sprawie wyboru i zaatakowania celu przy przeprowadzaniu ataków na ludzi, nie kwalifikują się do wsparcia z Funduszu, bez uszczerbku dla możliwości finansowania działań służących opracowaniu systemów wczesnego ostrzegania i środków przeciwdziałania do celów obronnych.

–Technologia przełomowa: Co najmniej 4 % i maksymalnie 8 % puli środków finansowych przydziela się na zaproszenia do składania wniosków lub przyznawanie finansowania na wsparcie przełomowych technologii obronnych, co oznacza podniesienie pułapu w wysokości 5 % początkowo zaproponowanego przez Komisję Europejską.

–Własność wyników: Wykluczenie wyników podlegających kontroli lub ograniczeniom ze strony niestowarzyszonego państwa trzeciego lub podmiotu z niestowarzyszonego państwa trzeciego oraz powiadomienie Komisji ex ante musi być obowiązkowe, co ogranicza margines swobody Komisji w zakresie stosowania tych warunków w poszczególnych przypadkach. Wyjaśnienie, że rozporządzenie w sprawie Europejskiego Funduszu Obronnego nie wpływa na swobodę państw członkowskich co do polityki dotyczącej wywozu produktów związanych z obronnością. Dodanie, że państwa członkowskie lub państwa stowarzyszone mają prawa nieodpłatnego dostępu do wyników działań badawczych, które są niezbędne do realizacji wspólnych działań następczych.