PL    PL  KOMISJA WSPÓLNOT  EUROPEJSKICH 
Bruksela, dnia 23.12.2005 
KOM(2005) 696 wersja ostateczna 
  
ZIELONA KSI ĘGA 
w sprawie kolizji jurysdykcji oraz zasady ne bis in idem  w postępowaniu karnym 
(przedstawiona przez Komisj ę) 
  
{SEK(2005) 1767} 
 
PL 2   PL ZIELONA KSI ĘGA 
w sprawie kolizji jurysdykcji oraz zasady ne bis in idem  w postępowaniu karnym 
Celem niniejszej Zielonej Ksi ęgi jest zainicjowanie szeroko zakrojonych konsultacji z 
zainteresowanymi stronami w kwestiach kolizji  jurysdykcji w spraw ach karnych, w tym tak że 
zasady ne bis in idem . W Zielonej Ksi ędze przedstawiono problemy, które mog ą wystąpić w 
obecnej sytuacji oraz zaproponowano mo żliwe rozwi ązania. Dokument roboczy znajduj ący 
się w załączeniu zawiera bardziej szczegó łową analizę. 
Komisja zaprasza zainteresowane strony do zg łaszania uwag do dnia 31 marca 2006 r. na 
następujący adres Dyrekcji Generalnej ds. Sprawiedliwo ści, Wolno ści i Bezpiecze ństwa: 
European Commission 
Directorate-General for Jus tice, Freedom and Security 
Unit D3 – Criminal Justice Biuro LX46 3/20 B-1049 Brussels 
E-mail: JLS-criminaljustice@cec.eu.int
 
Faks: +32-2/296 76 34 Jeżeli zainteresowane strony nie życzą sobie, by ich uwagi zamieszczone zosta ły na stronie 
internetowej Komisji, prosimy o dokonanie wyra źnego zastrze żenia. 
 
PL 3   PL 1. KONTEKST  
W miarę jak przest ępczość nabiera coraz bardziej mi ędzynarodowego charakteru we 
współpracy sądowej w ramach UE w sprawach karnych coraz cz ęściej dochodzi do 
sytuacji, w których kilka Pa ństw Członkowskich ma jurysdykcj ę karną do 
prowadzenia post ępowania w tej samej sprawie. Poza tym kilkakrotne post ępowanie 
w tych samych sprawach, czy te ż „pozytywna” kolizja jurysdykcji, mog ą obecnie 
występować coraz cz ęściej, poniewa ż zakres jurysdykcji karnej w przypadku wielu 
krajów uleg ł w ostatnich latach znacznemu poszerzeniu.  
Kilkakrotne post ępowanie narusza prawa i interesy osób oraz mo że prowadzi ć do 
powielania dzia łań. Osoby oskar żone, ofiary oraz świadkowie mog ą być wzywani na 
przesłuchania w kilku krajach. W szczególno ści powtórne post ępowanie zwi ązane 
jest z powielaniem ogranicze ń ich praw i interesó w, np. prawa do swobodnego 
przemieszczania si ę. Powoduje ono tak że zwiększenie obci ążenia psychicznego oraz 
kosztów zast ępstwa prawnego, które tak że staje się kwestią coraz bardziej z łożoną. 
W rozwini ętym obszarze wolno ści, bezpiecze ństwa i sprawiedliwo ści właściwe 
wydaje si ę unikanie - na ile jest to mo żliwe - tych niekorzystnych skutków poprzez 
ograniczenie wyst ępowania przypadków, w których dochodzi do kilkakrotnego 
postępowania w tej samej sprawie. 
Obecnie w ładze krajowe maj ą możliwość wszczęcia własnego, równoleg łego 
postępowania w tych samych sprawach. Jedyn ą przeszkod ą prawną jest zasada ne bis 
in idem  określona w art. 54 – 58 Konwencji wykonawczej do Uk ładu z Schengen. 
Jednak zasada ta nie zapobiega kolizjom jurysdykcji w przypadkach, gdy kilka postępowań prowadzonych jest w dwóch lub wi ęcej niż dwóch Pa ństwach 
Członkowskich; zasada ta mo że mieć zastosowanie, uniemo żliwiając wszczęcie 
drugiego post ępowania w tej samej sprawie, tylko wówczas, gdy post ępowanie w 
jednym z Pa ństw Członkowskich zako ńczone zosta ło orzeczeniem wykluczaj ącym 
dalsze post ę
powanie ( res judicata ). 
Ważniejsze tutaj jednak jest to, że bez systemu przydzielania spraw odpowiedniej 
jurysdykcji w toku post ępowania zasada ne bis in idem może prowadzi ć do 
przypadkowych lub nawet arbitr alnych rezultatów: udzielaj ąc pierwsze ństwa 
jurysdykcji, której organy mog ą pierwsze podj ąć decyzję, odnosi taki sam skutek, jak 
zasada „kto pierwszy, ten lepszy”. Wybór  jurysdykcji pozostawiony jest obecnie 
przypadkowi i to w łaśnie wydaje si ę przyczyn ą, dla której zasada ne bis in idem 
nadal podlega kilku wyj ątkom.  
Odpowiedni ą odpowiedzi ą na problem (pozytywnej) kolizji jurysdykcji by łoby 
stworzenie mechanizmu przydziela nia spraw odpowiedniej jurysdykcji. W 
przypadkach gdy post ępowanie skoncentrowane jest w jednej jurysdykcji, kwestia 
zasady ne bis in idem  nie miałaby zastosowania. Ponadto mechanizm taki stanowi łby 
uzupełnienie zasady wzajemnego uznawania orzecze ń, zgodnie z któr ą orzeczenie 
sądowe wydane w jednym Pa ństwie Cz łonkowskim jest uznawane i w razie 
konieczno ści wykonywane przez inne Pa ństwo Członkowskie. 
W niniejszej Zielonej Ksi ędze Komisja przedstawia mo żliwości utworzenia 
mechanizmu, który u łatwiałby dokonanie wyboru najb ardziej odpowiedniej 
jurysdykcji w post ępowaniu karnym, a tak że możliwości ewentualnego przegl ądu 
 
PL 4   PL reguł dotyczących zasady ne bis in idem . Stanowi to odpowied ź na pkt 3.3 programu 
haskiego oraz na Program Wzajemnego Uznawania Orzecze ń z dnia 29.11.2000 r. 
(w szczególno ści pkt 2.3 oraz środki 1 i 11 okre ślone w Programie Wzajemnego 
Uznawania Orzecze ń). Stosowne środki na poziomie UE mog łyby zosta ć podjęte w 
postaci decyzji ramowej, w której za podstaw ę przyjęto by art. 31 ust. 1 lit. d) 
Traktatu o Unii Europejskiej (TUE), zgodnie z którym wspólne dzia łanie obejmuje 
m.in. zapobieganie ko lizji jurysdykcji pomi ędzy Państwami Cz łonkowskimi. W razie 
konieczno ści za uzupe łniającą podstawę można by przyj ąć art. 31 ust. 1 lit. c), by 
zapewnić, w zakresie niezb ędnym do usprawnienia wspó łpracy sądowej, zgodno ść 
norm stosowanych w Pa ństwach Cz łonkowskich. 
2. UTWORZENIE MECHANIZMU WYBORU JURYSDYKCJI  
2.1. Warunki wst ępne 
Mechanizm przydzielania spraw odpowiedniej jurysdykcji powinien by ć jak 
najmniej zbiurokratyzowany, gwarantuj ąc jednocze śnie podej ście zrównowa żone 
oraz poszanowanie praw osób zainteresowanych. Aby zapewni ć jego sprawne 
działanie, konieczne jest spe łnienie dwóch podstawowych warunków wst ępnych. 
Po pierwsze, w łaściwe organy powinny otrzyma ć informacj ę o prowadzeniu 
postępowania i/lub zawi ązanych z tym decyzjach w i nnej jurysdykcji: powinny one 
mieć możliwość, a być może nawet obowi ązek, wymiany stosowych informacji. 
Po drugie, po otrzymaniu informacji o prowadzeniu post ępowania w innym Pa ństwie 
Członkowskim organy ścigania jednego Pa ństwa Członkowskiego powinny mie ć 
możliwość niewszczynania post ępowania lub wstrzymania tocz ącego się 
postępowania tylko z tego powodu, że postępowanie w tej samej sprawie toczy si ę w 
innym Pa ństwie Członkowskim.  
Niewszcz ęcie postępowania (lub wstrzymanie tocz ącego się postępowania) mog łoby 
zagrozić porządkowi prawnemu Pa ństw Członkowskich przestrzegaj ących zasady 
zgodności z prawem, w których organy w łaściwe maj ą obowiązek wszcz ęcia 
postępowania w ka żdej sprawie karnej wchodz ącej w zakres ich kompetencji. 
Mogłoby to przyczyni ć się do powstania problemów, zw łaszcza w przypadkach, gdy 
zasada ta zawarta jest w konstytucji danego pa ństwa. Z tego wzgl ędu wyjątek od 
stosowania tej zasady móg łby być przewidziany w przysz łym instrumencie 
prawnym. W tym wzgl ędzie można dowodzi ć w sposób zasadny, że na wspólnym 
obszarze wolno ści, bezpiecze ństwa i sprawiedliwo ści zasada ta jest przestrzegana, 
kiedy inne Pa ństwo Członkowskie prowadzi post ępowanie w tego rodzaju sprawie.  
2.2. Procedura 
Kiedy powy ższe warunki wst ępne będą spełnione, mo żna by przyj ąć następujące 
etapy procedury w ramach proponowanego mechanizmu. 
Etap 1.: identyfikacja „zainteresowanych  stron” i przekazanie im informacji 
Przede wszystkim wydaje si ę, że praktyczne by łoby zidentyfikowanie i 
poinformowanie Pa ństw Członkowskich, które mog łyby być zainteresowane 
uczestniczeniem w procesie wyboru najbar dziej odpowiedniej jurysdykcji dla danej 
 
PL 5   PL sprawy. W tym celu zasada na poziomie UE mog łaby przewidywa ć, że organy 
Państwa Członkowskiego, które wszcz ęło lub ma zamiar wkrótce wszcz ąć 
postępowanie karne  („państwo wszczynaj ące postępowanie”) w sprawie , która 
wykazuje znacz ące związki z innym Pa ństwem Cz łonkowskim, musz ą 
poinformowa ć w odpowiednim czasie w łaściwe organy tego drugiego Pa ństwa 
Członkowskiego. Obowi ązek taki móg łby mieć zastosowanie do organów ścigania 
i/lub innych organów s ądowych/śledczych lub innych organów ochrony porz ądku 
publicznego w zale żności od specyfiki systemu s ądownictwa karnego danego 
Państwa Członkowskiego. Natomiast organy, które otrzyma ły taką informacj ę, 
mogłyby zgłosić swoje zainteresowanie prowadzeniem post ępowania w danej 
sprawie. Mo żna by przyj ąć, że takie zainteresowania powinno zosta ć zgłoszone w 
określonym terminie. W wyj ątkowych przypadkach system móg łby jednak tak że 
dopuszcza ć zgłoszenia po terminie. Je żeli żadne Państwo Członkowskie nie wyrazi 
zainteresowania, pa ństwo wszczynaj ące postępowanie mog łoby je kontynuowa ć bez 
dalszych konsultacji – o ile nowe fakty nie spowoduj ą zmiany sytuacji.  
Etap 2.: konsultacja/dyskusja 
Kiedy prowadzeniem post ępowania w tej samej sprawie zainteresowane s ą dwa 
Państwa Członkowskie lub wi ększa ich liczba, odpowiednie organy w łaściwe winny 
mieć możliwość wspólnego rozstrzygni ęcia kwestii miejsca, które by łoby najbardziej 
odpowiednie do prowadzenia post ępowania w danej sprawie. Jedn ą z możliwości 
mogłoby być ustanowienie obowiązku przyst ąpienia do rozmów , tak by opinie 
wszystkich zainteresowanych Pa ństw Członkowskich mog ły zostać wzięte pod 
uwagę. Na obecnym etapie wydaje si ę, że kontakty bezpo średnie pomi ędzy tymi 
organami by łyby najskuteczniejszym sposobem wymiany pogl ądów. W razie 
konieczno ści organy te mog łyby zwróci ć się z prośbą o wsparcie do Eurojust i/lub 
innych służb wsparcia UE.  
Etap 2. mo że często doprowadzi ć do szybkiego porozumienia w sprawie wyboru 
najbardziej odpowiedniej jury sdykcji do prowadzenia post ępowania w sprawie, w 
której wyst ępuje kwestia kolizji jurysdykcji. W efekcie niektóre organy krajowe 
dobrowolnie zamkną lub wstrzymaj ą prowadzone przez siebie post ępowanie (b ądź 
też nie przyst ąpią do wszcz ęcia postępowania), podczas gdy inne organy przyst ąpią 
do wszcz ęcia postępowania lub b ędą kontynuowa ć swoje post ępowanie w danej 
sprawie. W takiej sytuacji w łaściwe władze krajowe mog łyby po prostu post ąpić 
zgodnie z prawem krajowym. Dlatego te ż wydaje si ę, że nie jest konieczne 
przyjmowanie wi ążących regu ł na poziomie UE dla tego rodzaju porozumie ń. W 
ramach proponowanego mechanizmu tego rodzaju decyzje podj ęte na poziomie 
krajowym mog łyby podlega ć weryfikacji przez Pa ństwa Członkowskie, których 
sprawa dotyczy, je żeli sytuacja ulegnie zmianie w wyniku nowych ustale ń. Mimo 
wszystko w niektórych przypadkach organy krajowe mog ą być za zawarciem 
wiążącego porozumienia dla zapewnienia pewno ści prawnej i unikni ęcia ponownego 
otwarcia rozmów. Gdy by organy krajowe chcia ły zawrze ć takie porozumienie, 
mogłyby skorzysta ć ze wzoru porozumienia UE , który móg łby m.in. okre ślać 
wspólne zasady wypowiadania takich porozumie ń.  
Etap 3.: rozstrzyganie sporów/mediacja 
W przypadkach, w których osi ągnięcie porozumienia b ędzie trudne, musi istnie ć 
mechanizm rozstrzygania sporów. Etap ten powinien przewidywa ć możliwość 
 
PL 6   PL nawiązana zorganizowanego dialogu pomi ędzy zainteresowanymi stronami, który 
pozwalałby na obiektywne rozwa żenie interesów zaanga żowanych stron. W tym celu 
właściwe wydaje si ę zaangażowanie organu na poziomie UE, który pe łniłby rolę 
mediatora , wspieraj ąc zainteresowane Pa ństwa Członkowskie w wysi łkach na rzecz 
zawarcia dobrowolnego porozum ienia przy zastosowaniu kryteriów przedstawionych 
poniżej. Wydaje si ę, że do przej ęcia tej roli dobrze przygotowany jest Eurojust. 
Można także rozważyć utworzenie nowego organu do ro zstrzygania sporów, np. rady 
lub komisji, w sk ład której wchodziliby prokuratorzy wy ższego szczebla i/lub 
sędziowie.  
Ten trzeci etap móg łby być inicjowany na wniosek Pa ństwa Członkowskiego, które 
wyraziło zainteresowanie prowadzeniem post ępowania karnego w danej sprawie. 
Można też argumentowa ć, że po upływie okre ślonego czasu na etapie 2. procedura 
rozstrzygania sporów powinna by ć obowiązkowa. To zapewni łoby bezzw łoczne 
przekazanie spraw, w których Pa ństwa Cz łonkowskie nie mog ą dojść do 
porozumienia, do etapu pomocy UE/etapu unijnego. Je żeli porozumienie osi ągnięte 
zostanie na etapie 3., wówczas organy w łaściwe powinny mie ć możliwość 
skorzystania z takich samych mo żliwości, jak na etapie 2. ( dobrowolne wstrzymanie 
postępowania w niektórych Pa ństwach Cz łonkowskich w celu wszcz ęcia 
postępowania w innym pa ństwie lub zawarcie wi ążącego porozumienia). 
Rozsądne stosowanie tych regu ł w ramach proponowanego trzyetapowego 
mechanizmu, w powi ązaniu z zespo łem kryteriów wyboru jurysdykcji 
przedstawionych poni żej (pkt 2.5), prawdopodobni e pozwoli na uzyskanie 
porozumienia w wielu przypadkach, a by ć może nawet w wi ększości z nich. 
Mechanizm taki mo żna ustanowi ć w niedalekiej przysz łości i może on być uznany za 
wystarczaj ący, o ile przysz łe doświadczenia nie wymusz ą dalszych kroków. W 
przypadku braku porozumienia zasada ne bis in idem  ponownie mog łaby mieć 
zastosowanie. 
Ewentualny etap dodatkowy: wi ążąca decyzja organu UE? 
W perspektywie d ługoterminowej w sprawach, w których zawiod łaby proponowana 
procedura rozstrzygania sporów, mo żna by rozwa żyć kolejny etap, w ramach którego 
organ na poziomie UE by łby ewentualnie upowa żniony do podj ęcia wiążącej decyzji 
co do wyboru najbardziej odpowiedniej jurysdykcji. Ten dodatkowy etap by łby 
jednakże bardzo trudny do zrealizowania, bior ąc pod uwag ę obecne ramy traktatowe. 
Po pierwsze, konieczne by łoby utworzenie nowego organu, poniewa ż role mediatora 
oraz instancji podejmuj ącej wiążące decyzje wydaj ą się trudne do pogodzenia. Po 
drugie zrodzi łoby to trudne do rozstrzygni ęcia kwestie zwi ązane z sądową kontrolą 
decyzji na poziomie UE , które przedstawiono poni żej.  
2.3. Rola osób zainteresowanych oraz kontrola s ądowa 
Na etapie postępowania przygotowawczego  proponowany mechanizm 
ukierunkowany by łby na konsultacje z w łaściwymi organami ścigania. Omawianie 
kwestii jurysdykcji z osobami zainteresowanymi mo że często doprowadzi ć do 
ujawnienia faktów, które mog łyby zaszkodzi ć postępowaniu lub wyp łynąć na prawa 
i interesy ofiar i świadków. Decyzja o tym, czy taki e ryzyko w danej sprawie istnieje, 
zapewne mog łaby być pozostawiona s ądom krajowym. Je żeli żadne tego rodzaju 
ryzyko nie zostanie zidentyfikowane, organy w łaściwe mog łyby zosta ć zobowiązane 
 
PL 7   PL do bezzw łocznego poinformowania obrony oraz of iar, których sprawa dotyczy, o 
wyznaczeniu najbardziej odpowiedniej jurysdykcji. W ka żdym przypadku osoby 
zainteresowane b ędą musiały zostać poinformowane o g łównych przyczynach 
wyboru okre ślonej jurysdykcji najpó źniej w momencie przesy łania do s ądu aktu 
oskarżenia.  
W odróżnieniu od post ępowania przygotowawczego, w którym zazwyczaj rola osób 
zainteresowanych jest do ść ograniczona, w fazie procesu (i/lub w fazie po średniej) 
sąd krajowy, który otrzymuje akt oskar żenia, bada zazwyczaj, czy posiada 
jurysdykcj ę do rozpoznania sprawy. Móg łby też istnieć zapis w ramach 
prawodawstwa UE, który zobowi ązywałby jurysdykcj ę - wybran ą z wykorzystaniem 
proponowanego mechanizmu - do zbadania, czy jej organy s ą odpowiednim forum 
do zajęcia się sprawą. Wydaje si ę, że sądy krajowe s ą dobrze przygotowane do 
przeprowadzenia takiej kontroli. Dokonanie gruntownej kontroli ka żdego aspektu 
mogącego ewentualnie odgrywa ć rolę przy wyborze jurysdykcji wydaje si ę 
niemożliwe, ale te ż niepotrzebne. Dlatego te ż kontrola s ądowa mog łaby sprowadza ć 
się do stwierdzenia, czy poszanowana zosta ła zasada racjonalno ści i czy zosta ły 
zachowane należyte procedury . Wybór jurysdykcji móg łby dzięki temu zosta ć 
odrzucony przez s ąd właściwy, gdyby uzna ł on, że dokonany wybór jest arbitralny. 
Kontrola ta mog łaby też zostać dokonana na podstawie doktryn, które znane s ą w 
porządkach prawnych Pa ństw Członkowskich, jak np. nadu życie procedury.  Zgodnie 
z art. 35 Traktatu UE kwestie in terpretacji ogólnounijnych zasad dotycz ących 
mechanizmów proceduralnych oraz kryteriów wyboru jurysdykcji mog łyby zosta ć 
przedstawione do rozpatrz enia Europejskiemu Trybuna łowi Sprawiedliwo ści w 
ramach procedury w trybie prejudycjalnym. 
Na wniosek osób zainteresowanych s ądowa kontrola wyboru jurysdykcji wydaje si ę 
konieczna przynajmniej w przypadkach, gdy sprawa przydzielana jest okre ślonej 
jurysdykcji w drodze wi ążącego porozumienia. Wynika to z tego, że takie wi ążące 
porozumienia ogranicza łyby możliwość odrzucenia decyzji o wyborze jurysdykcji 
przez zainteresowane Pa ństwa Członkowskie na pó źniejszym etapie. Rozstrzygni ęcie 
kwestii tego, czy dost ęp do kontroli s ądowej powinien by ć także możliwy w 
sytuacjach, w których nie dochodzi do wi ążącego porozumienia, mo że ewentualnie 
być pozostawiona decyzji Pa ństw Członkowskich na podstawie prawa krajowego. 
(np. w sytuacji, gdy organy jednego Pa ństwa Członkowskiego po prostu zamkn ęły 
postępowanie lub te ż postępowania nie wszcz ęły ze wzgl ędu na inne Pa ństwo 
Członkowskie prowadz ące postępowanie w danej sprawie).  
Bardziej z łożone pytania zrodzi łyby się wówczas, gdyby – w ramach dodatkowego 
etapu – kompetencje do podejmowania decyzji przekazane zosta ły organowi UE. 
Kontrola s ądowa w takim przypadku by łaby niezb ędna. Jednak powierzenie s ądom 
krajowym zadania kontroli de cyzji organu UE jest niew łaściwe i w chwili obecnej ze 
względów prawnych niemo żliwe. Z drugiej strony obowi ązujące traktaty nie 
zawierają zapisu, który móg łby stanowi ć podstaw ę prawną do przekazania 
kompetencji do przeprowadzenia taki ej kontroli Europejskiemu Trybuna łowi 
Sprawiedliwo ści. Traktat ustanawiaj ący konstytucj ę dla Europy zawiera podstaw ę 
prawną dla takiej kontroli w art. III-359. W obecnych ramach traktatowych mo żna 
by zbadać możliwość wprowadzenia podobnej poprawki. 
 
PL 8   PL 2.4. Pierwsze ństwo w prowadzeniu post ępowania w „g łównym” Pa ństwie 
Członkowskim 
Oprócz mechanizmu przydzia łu mógłby istnie ć zapis w prawodawstwie UE 
zobowiązujący Państwa Członkowskie do skoncentrowania post ępowania w tej 
samej sprawie w jednej „g łównej” jurysdykcji. Pocz ąwszy od okre ślonego etapu 
postępowania pozosta łe Państwa Członkowskie mog łyby być zobowiązane do 
wstrzymania prowadzonych przez siebie post ępowań oraz niewszczynania nowych 
postępowań. Taka zasada pierwsze ństwa musiałaby być stosowana równolegle z 
mechanizmem przedstawionym powy żej; w przeciwnym razie uzyskiwane wyniki 
byłyby przypadkowe.  
Ponieważ nowe ustalenia mog ą często doprowadzi ć do zmiany opinii w sprawie 
miejsca, które pocz ątkowo mog ło wydawa ć się „najbardziej odpowiednie” do 
prowadzenia post ępowania, mo że nie byłoby najw łaściwsze zmuszanie w łaściwych 
organów do podj ęcia ostatecznej decyzji w sprawie wyboru jurysdykcji na 
wczesnym etapie. Najodpowiedniejszym etapem zastosowania zasady zobowiązującej do skoncentrowania wszystkich równoleg łych postępowań w jednej 
jurysdykcji wydaje si ę moment przekazania aktu oskar żenia do sądu krajowego, 
ponieważ na tym etapie niezb ędne informacje, które by łyby potrzebne do dok ładnej 
oceny kwestii jurysdykcji, b ędą dostępne dla w łaściwych organów. Poza tym g łówne 
obciążenie osób zainteresowanych cz ęsto następuje po oskar żeniu. Zwi ększaniu tego 
obciążenia można by w du żej mierze zapobiec, gdyby wspomniana zasada mia ła 
zastosowanie, pocz ąwszy od tego etapu.  
By unikn ąć obchodzenia mechanizmu proceduralnego, nie powinno by ć 
dopuszczalne wnoszenie aktu oskar żenia do s ądu w trakcie procedury konsultacji 
i/lub rozstrzygania sporu. Innymi s łowy przed wniesieniem aktu oskar żenia organy 
krajowe musia łyby dope łnić obowi
ązków przekazania info rmacji i konsultacji. W 
przypadkach niedope łnienia tych obowi ązków władze musia łyby wstrzyma ć 
postępowanie s ądowe na wniosek innego Pa ństwa Członkowskiego. 
W żadnym przypadku jednak zasada pierwsze ństwa nie powinna uniemo żliwiać 
udzielenia państwu głównemu wsparcia przez inne Pa ństwo Członkowskie w 
jakiejkolwiek formie w ramach istniej ących porozumie ń międzynarodowych oraz 
porozumie ń na poziomie UE. Wr ęcz przeciwnie - Pa ństwa Członkowskie powinny 
aktywnie oferowa ć swoją pomoc. 
2.5. Odnośne kryteria 
Oprócz mechanizmu proceduralnego oraz zasady pierwsze ństwa trzecim elementem 
kompleksowej strategii zapobi egania kolizji jurysdykcji  oraz rozstrzygania tych 
kolizji powinien by ć wykaz kryteriów do zastosowania przez Pa ństwa Członkowskie 
przy wyborze g łównej jurysdykcji. Mo żna zdefiniowa ć kilka odno śnych kryteriów, 
które mia łyby być stosowane i wa żone w sposób elastyczny, indywidualnie w 
każdym przypadku, co znaczy, że właściwe organy musia łyby mieć możliwość 
podejmowania decyzji w du żej mierze wed ług własnego uznania. 
Kryteria te, lub isto tne czynniki, które b ędą miały wpływ na proces wyznaczania 
odpowiedniej jurysdykcji, powinny by ć obiektywne i mog łyby zosta ć wymienione w 
przyszłym instrumencie UE. W szczególno ści wykaz taki móg łby obejmowa ć 
 
PL 9   PL terytorialno ść, kryteria dotycz ące osoby podejrzanej lub osoby oskar żonej, interesy 
ofiar, kryteria dotycz ące interesów pa ństwa oraz pewne inne kryteria zwi ązane ze 
skutecznym i sprawnym prowadzeniem post ępowania . Być może można by tak że 
zidentyfikowa ć pewne czynniki, które nie powinny mie ć znaczenia.  
Na kolejnym etapie Pa ństwa Członkowskie mog łyby uzgodni ć pewne podstawowe 
zasady dotycz ące określania priorytetów lub kolejno ści w ramach wykazu kryteriów, 
gdyby okaza ło się to konieczne. Z drugiej strony mo żna by wybra ć bardziej 
elastyczne podej ście. Bez wzgl ędu na to, czy takie zasady okre ślania priorytetów lub 
kolejności w ramach odno śnych kryteriów zosta łyby określone w instrumencie UE, 
możliwe i niezb ędne wydaje si ę przynajmniej uzgodnienie ogólnej zasady 
przewodniej dotycz ącej wyznaczania jurysdykcji. Na przyk ład taka zasada mog łaby 
odwoływać się do racjonalno ści i/lub zachowania nale żytych procedur . Innymi 
słowy właściwe organy mog łyby zosta ć zobowiązane do uwzgl ędnienia interesów 
osób zainteresowanych. Miar ą, jak równie ż główną kwestią w ewentualnej kontroli 
sądowej, powinno by ć prawid łowe wymierzanie sprawiedliwo ści po 
wszechstronnym rozpatrzeniu odno śnych faktów oraz odpowiednim wywa żeniu 
odnośnych kryteriów. 
3. ZASADA NE BIS IN IDEM 
Art. 54 do 58 Konwencji wykonawczej do Uk ładu z Schengen w sprawie zasady ne 
bis in idem obowiązują obecnie na ca łym obszarze Schengen, w dziesi ęciu 
Państwach Cz łonkowskich, które przyst ąpiły do UE w 2004 r., a tak że w Islandii, 
Norwegii oraz Zjednoczonym Królestwie. Wkrótce do grona tych pa ństw powinna 
dołączyć Irlandia. W Programie Wzajemnego Uznawania Orzecze ń z grudnia 2000 r. 
wzywano do ponownego rozwa żenia tych przepisów, a zw łaszcza wyj ątków od 
zasady. Rada nie mog ła przyjąć odnośnej inicjatywy Grecji w sprawie decyzji 
ramowej1, lecz podkre śliła konieczno ść kontynuowania prac „w świetle publikacji 
komunikatu Komisji w sprawie ko lizji jurysdykcji, aby zapewni ć uzyskanie 
rzeczywistej warto ści dodanej”.  
Gdyby móg ł zostać ustanowiony mechanizm, który prowadzi łby do 
zrównowa żonego wyboru jurysdykcji, a nie przynosi łby wyłącznie skutek w postaci 
„najszybszego” post ępowania (na zasadzie „kto pier wszy, ten lepszy”), dyskusje na 
temat zasady ne bis in idem mogłyby zosta ć ponownie podj ęte przy zwi ększonych 
szansach na pomy ślne ich zako ńczenie. W tym kontek ście można by rozwa żyć 
następujące kwestie. 
Po pierwsze, nale żałoby dalej rozwa żyć, czy istnieje potrzeba wyja śnienia niektórych 
elementów i definicji, np. dotycz ących rodzajów decyzji, które mog ą mieć skutek ne 
bis in idem i/lub tego, co nale ży rozumie ć pod pojęciem idem  czy „takie same fakty”.  
Po drugie, w przypadku skazania zasada ma obecnie zastosowanie tylko wówczas, 
gdy nałożona kara „zosta ła wykonana lub jest ona w trakcie wykonywania lub nie 
może już być wykonana...”. Ten warunek by ł uzasadniony w tradycyjnym systemie 
wzajemnego wsparcia, kie dy wykonanie kary w innym Pa ństwie Członkowskim 
                                                 
1 Dz.U. C 100 z 26.4.2003 r., str. 24. 
 
PL 10   PL czasami napotyka ło trudności. Wątpliwe jest, czy warunek ten jest nadal konieczny 
w obszarze wolno ści bezpiecze ństwa i sprawiedliwo ści, gdzie wykonywanie kar 
odbywa si ę w sposób ponadgraniczny w oparciu o instrumenty w ramach systemu 
wzajemnego uznawania orzecze ń w UE. 
Po trzecie, w ątpliwe jest, czy obecne mo żliwości odstąpienia od zasady ne bis in 
idem nadal są niezbędne. Obecnie art. 55 Konwencji wykonawczej do Uk ładu z 
Schengen umo żliwia Państwom Cz łonkowskim ustanowienie wyj ątków, które wi ążą 
się z zainteresowaniem prowadzeniem post ępowania w okre ślonej sprawie w 
określonej jurysdykcji (np. terytorialno ść, przestępstwa naruszaj ące bezpiecze ństwo 
wewnętrzne lub dzia łania urzędników Pa ństwa Członkowskiego). Wyj ątki te 
mogłyby stać się nieaktualne, gdyby utworzono zrównowa żony mechanizm wyboru 
jurysdykcji.  
4. WZMOCNIENIE ZASADY WZAJEMNEGO UZNAWANIA ORZECZE Ń 
Proponowane środki mog łyby ułatwić Unii ograniczenie liczby powodów 
niewykonania orzecze ń sądów z innych Pa ństw Członkowskich, które zawarte s ą 
obecnie w instrumentach UE. Z racji tego, że w aktualnej sytuacji dochodzi do 
kolizji jurysdykcji w sprawach karnych, niektóre z tych powodów niewykonania 
orzeczeń mogą być uznane za zb ędne. Na przyk ład wydaje si ę tak w przypadku 
powodów wynikaj ących z faktu, że dany czyn mia ł miejsce na terytorium pa ństwa 
wykonującego, jak np. w art. 4 ust. 7 pkt a) decyzji ramowej w sprawie 
europejskiego nakazu aresztowania.  
 
PL 11   PL Pytania 
(1) Czy potrzebny jest zapis w prawodawstwie UE przewiduj ący, że prawo krajowe musi 
zezwalać na wstrzymanie post ępowania ze wzgl ędu na post ępowanie w innym 
Państwie Członkowskim? 
(2) Czy powinien istnie ć obowiązek informowania innych jurysdykcji o tocz ących się lub 
przewidywanych post ępowaniach, je żeli istniej ą istotne zwi ązki z tymi innymi 
jurysdykcjami? W jaki sposób powinna nast ępować wymienia informacji o tocz ących 
się postępowaniach, decyzjach os tatecznych i innych powi ązanych decyzjach?  
(3) Czy powinien istnie ć obowiązek przyst ąpienia do rozmów z Pa ństwami 
Członkowskimi, które s ą w sposób istotny zwi ązane z dan ą sprawą? 
(4) Czy potrzebny jest model wi ążącego porozumienia pomi ędzy właściwymi organami w 
ramach UE?  
(5) Czy potrzeby jest proces rozstrzygania sporów/mediacji w przypadkach, gdy rozmowy 
bezpośrednie nie prowadz ą do porozumienia? Jaki organ wydaje si ę najlepiej 
przygotowany do podj ęcia mediacji w sporach o jurysdykcj ę?  
(6) Czy oprócz etapu rozstrzygania sporów/mediacji potrzebne s ą dalsze etapy w 
perspektywie d ługoterminowej, takie jak np. decyzja organu na poziomie UE?  
(7) Jaki rodzaj mechanizmu kontroli s ądowej by łyby konieczny i odpowiedni przy 
wyznaczaniu jurysdykcji?  
(8) Czy potrzebna jest regu ła lub zasada, która wymaga łaby wstrzymania/przerwania 
postępowania równoleg łego w UE? Je żeli tak, to od jakiego etapu procedury winna 
ona mieć zastosowanie? 
(9) Czy potrzebne s ą zasady konsultacji i/lub przekazywania post ępowania w odniesieniu 
do państw trzecich, zw łaszcza pa ństw należących do Rady Europy? Jakie podej ście 
powinno by ć zastosowane w tym wzgl ędzie?  
(10) Czy przysz ły instrument w sprawie kolizji jurysdykcji powinien zawiera ć wykaz 
kryteriów do zastosowania pr zy wyborze jurysdykcji?  
(11) Jakie inne kryteria oprócz terytorialno ści powinny by ć wymienione w takim wykazie? 
Czy taki wykaz powinien by ć wyczerpuj ący?  
(12) Czy uważają Państwo, że taki wykaz powinien tak że obejmowa ć czynniki, które nie 
powinny by ć uznane za istotne przy w yborze odpowiedniej jurysdykcji? Je żeli tak, to 
jakie są to czynniki?  
(13) Czy konieczne, mo żliwe i w łaściwe jest ustalenie prio rytetów w odniesieniu do 
kryteriów wyznaczania jurysdykcji? Je żeli tak, to czy zgadzaj ą się Państwo z tym, że 
terytorialno ść powinna by ć jednym z kryteriów obj ętych pierwsze ństwem? 
(14) Czy potrzebna jest weryfikacja zasad UE dotycz ących ne bis in idem ?  
 
PL 12   PL (15) Czy zgadzaj ą się Państwo z nast ępującą definicją zakresu ne bis in idem ? „decyzja w 
sprawach karnych, która zosta ła podjęta przez organ s ądowy lub która jest 
przedmiotem apelacji przed takim organem” ?  
(16) Czy zgadzaj ą się Państwo z nast ępującą definicją „decyzji ostatecznej”: „decyzja, 
która zakazuje nowego post ępowania karnego zgodnie z prawem krajowym Pa ństwa 
Członkowskiego, w którym zosta ła podjęta, o ile taki zakaz krajowy nie jest sprzeczny 
z celami Traktatu UE” ?  
(17) Czy bardziej odpowiednie jest zastrze żenie w definicji „decyzji ostatecznej” 
wyraźnych wyj ątków? (np. „decyzja, która zakazuje nowego post ępowania karnego 
zgodnie z prawem Pa ństwa Członkowskiego, w którym zosta ła podjęta, z wyjątkiem 
gdy …”) 
(18) Ponadto, w odniesieniu do elementów wy mienionych w pkt 16 i 17, czy poprzednia 
ocena merytoryczna powinna by ć decydująca dla stwierdzenia, czy decyzja ma skutek 
ne bis in idem  na terenie ca łej UE.  
(19) Czy możliwe i konieczne jest definiowanie poj ęcia idem , czy nale żałoby tę kwestię 
pozostawi ć orzecznictwu Europejskiego Trybuna łu Sprawiedliwo ści? 
(20) Czy przychodz ą Państwu na my śl sytuacje, w których nadal konieczne by łoby 
zachowanie warunku wykonania; je żeli tak, to jakie s ą to sytuacje? Je żeli tak, to czy 
taki warunek mo że zostać zlikwidowany, je żeli ustanowiony zostanie mechanizm 
wyznaczania jurysdykcji?  
(21) W jakim zakresie odst ępstwa przewidziane w art. 55 Konwencji wykonawczej do 
Układu z Schengen mog ą być nadal uzasadnione? Czy te odst ępstwa mo żna 
zlikwidowa ć, jeżeli ustanowiony zostanie mechaniz m wyznaczania jurysdykcji lub czy 
dostrzegaj ą Państwo potrzeb ę jakichkolwiek dalszych środków, które 
„rekompensowa łyby” likwidacj ę odstępstw w tych okoliczno ściach?  
(22) Czy zasada ne bis in idem  powinna by ć powodem obligatoryjnej odmowy 
wzajemnego wsparcia prawnego? Je żeli tak, to które przepisy prawodawstwa UE 
powinny zosta ć zmienione?  
(23) Czy potrzebne jest ba rdziej spójne podej ście do zasady ne bis in idem w odniesieniu 
do państw trzecich? Czy nale żałoby dokona ć rozróżnienia pomi ędzy państwami 
należącymi do Rady Europy oraz innymi pa ństwami? 
(24) Czy zgadzaj ą się Państwo, że przy istnieniu zrównowa żonego mechanizmu 
wyznaczania jurysdykcji  
(a) pewne powody niewykonywania orzecze ń zawarte w instrumentach w ramach 
systemu wzajemnego uznawania orzecze ń UE mog łyby stać się zbędne, 
przynajmniej cz ęściowo? które by łyby to powody w szczególno ści? 
(b) niektóre powody ewentualnego niewykonania orzecze ń mogłyby zosta ć 
przekszta łcone w powody obligatoryjnej odmowy wykonania lub na odwrót ? 
które byłyby to powody w szczególno ści?