Stanowisko Europejskiego Ministra Gospodarki i Finansów przyczyniłoby się do lepszego wspierania ogólnego interesu gospodarki Unii i strefy euro, zarówno na poziomie wewnętrznym, jak i na świecie. Stanowisko Ministra oznaczałoby ustanowienie na poziomie UE głównego partnera do rozmów dla instytucji i organów UE, państw członkowskich i ogółu społeczeństwa w obszarze polityki gospodarczej, fiskalnej i finansowej. Minister przejąłby także naturalnie funkcję zewnętrznej reprezentacji strefy euro.

Komisja w ostatnich latach stopniowo podnosiła rangę koordynacji spraw gospodarczych w ramach kolegium komisarzy. W Komisji pod przewodnictwem Jeana-Claude’a Junckera rola wiceprzewodniczącego, m.in. w sprawach dotyczących euro, europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej i dialogu społecznego, została dodatkowo wzmocniona tak, aby w jeszcze większym stopniu pełnić funkcję koordynacyjną. Pozwala to uzyskać całościowa wizję odnośnie do szerokiej gamy tematów związanych z obszarami polityki wchodzącymi w zakres odpowiedzialności kilku komisarzy i podlegających im służb.

Obecna struktura unii gospodarczej i walutowej jest ze swej istoty złożona. W porównaniu z polityką pieniężną, która jest jednolita dla wszystkich państw członkowskich strefy euro i łatwa do zidentyfikowania przez obywateli, polityka gospodarcza jest zasadniczo prowadzona przez poszczególne państwa członkowskie, a działania koordynacyjne na poziomie UE i strefy euro są prowadzone przez wiele podmiotów. W miarę upływu czasu zaczęły stopniowo powstawać określone instytucje, które łączą instytucje unijne i niektóre organy międzyrządowe. Organy te mają swoich własnych przewodniczących, wypracowały swoje własne systemy rozliczalności i funkcjonują w różnych, czasem pokrywających się ramach prawnych. Doprowadziło to do powstania złożonych procesów decyzyjnych, które są często krytykowane za to, że nie są wystarczająco zrozumiałe i skuteczne. Oznacza to również, że unijne strategie polityczne i instrumenty wymagają dużej koordynacji pomiędzy podmiotami, aby były stosowane w spójny sposób.

W swoim orędziu o stanie Unii z 2017 r. oraz towarzyszącym mu liście intencyjnym przewodniczący Jean-Claude Juncker wspomniał o możliwości utworzenia stanowiska Europejskiego Ministerstwa Gospodarki i Finansów. Stwierdził on: „Rolę ministra gospodarki i finansów powinien objąć komisarz odpowiedzialny za sprawy gospodarcze i finansowe – najlepiej sprawujący też funkcję wiceprzewodniczącego Komisji. Powinien też przewodniczyć Eurogrupie.” Niniejszy komunikat jest rozwinięciem tej idei. Opiera się on na dokumencie otwierającym debatę w sprawie pogłębienia unii gospodarczej i walutowej i zawiera opis konkretnych działań w tym kierunku. Opiera się on również na pomysłach zawartych w sprawozdaniu pięciu przewodniczących, ideach wyrażonych przez Parlament Europejski oraz pomysłach przedstawionych na szczycie strefy euro w październiku 2011, podczas którego szefowie państw i rządów już omawiali możliwość utworzenia pełnoetatowego stanowiska przewodniczącego Eurogrupy.

Umacnianie koordynacji polityki i nadzorowanie przestrzegania przepisów o charakterze gospodarczym, fiskalnym i finansowym

W rezultacie kryzysu gospodarczego i finansowego znacząco usprawniono koordynację polityki gospodarczej w UE. Europejski semestr jest stale usprawniany w celu wspierania reform i ich realizacji. Utworzona niedawno Służba Komisji ds. Wspierania Reform Strukturalnych zapewnia wsparcie techniczne państwom członkowskim, aby im pomóc w wysiłkach na rzecz reform. Następnie uruchomiono dalsze inicjatywy na szczeblu UE, dotyczące m.in. przeciwdziałania bezrobociu wśród młodzieży, walki z oszustwami podatkowymi, a ostatnio – proklamacji Europejskiego filaru praw socjalnych. UE poczyniła zdecydowane kroki w kierunku utworzenia unii rynków kapitałowych i dokończenia budowy unii bankowej, które należy kontynuować. Reformy w państwach członkowskich są jednak wdrażane nierównomiernie. Nie wykorzystano też jeszcze w pełni możliwości lepszej koordynacji i uczenia się od siebie nawzajem, trzeba też stale korygować krajowe i unijne priorytety w świetle zmieniających się okoliczności.

Europejski Minister Gospodarki i Finansów mógłby przyczynić się do dalszego wzmocnienia koordynacji polityki gospodarczej i zapewnienia spójności różnych obszarów polityki, w oparciu o prace już wykonane przez Komisję wraz z państwami członkowskimi. Utrzymując bliski dwustronny i wielostronny dialog z państwami członkowskimi i Parlamentem Europejskim, Minister mógłby przyczynić się do wdrażania i koordynacji reform w państwach członkowskich. Ponieważ reformy strukturalne mogą mieć pozytywny efekt mnożnikowy, Minister mógłby wnieść wartość dodaną przy opracowywaniu optymalnego programu reform dla UE i strefy euro jako całości.

Wypowiadanie się w sprawie odpowiedniej polityki fiskalnej dla strefy euro w ramach wspierania polityki pieniężnej Europejskiego Banku Centralnego

Wraz z polityką pieniężną polityka fiskalna odgrywa znaczącą rolę w stabilizowaniu otoczenia makroekonomicznego, służąc jednocześnie szerszym celom stabilności budżetowej i redystrybucji dochodów.

Komisja regularnie przedkłada zalecenia dla Rady dotyczące polityki fiskalnej państw członkowskich, z uwzględnieniem elastyczności zapisanej w istniejącym zbiorze unijnych zasad budżetowych. W ostatnich latach Komisja i Rada zwracają też większą uwagę na ogólny kurs polityki fiskalnej strefy euro, biorąc pod uwagę interes ogólny i zbiorową odpowiedzialność w odniesieniu do strefy euro jako całości . Jednakże pomyślne wdrożenie odpowiedniego ogólnego kursu polityki fiskalnej w strefie euro wymaga indywidualnej i zbiorowej gotowości państw członkowskich do trzymania się tego kursu.

Europejski Minister Gospodarki i Finansów mógłby pomagać w określaniu i realizacji odpowiedniej polityki fiskalnej dla strefy euro jako całości. Jako członek Komisji Minister koordynowałby nadzór nad politykami fiskalnymi państw członkowskich, zapewniając stabilność budżetową i stosując zasady paktu stabilności i wzrostu zgodnie z analizą ekonomiczną przewidzianą w tych zasadach. Do zadania tego należałaby również ocena adekwatności kursu polityki budżetowej strefy euro, co przyczyniłoby się do znalezienia równowagi między interesami fiskalnymi państw członkowskich i najlepszego rozwiązania dla strefy euro jako całości. Kolejnym zadaniem byłoby promowanie jakości i najlepszej struktury finansów publicznych oraz funkcjonowania krajowych ram budżetowych, aby zmaksymalizować ich wpływ na zatrudnienie i wzrost gospodarczy. Wykonując to zadanie, Minister opierałby się na opiniach Europejskiej Rady Budżetowej i byłby głównym partnerem do rozmów dla krajowych rad polityki fiskalnej.

Nadzorowanie wykorzystania instrumentów budżetowych UE i strefy euro, w tym instrumentów na rzecz reform, stabilizacji makroekonomicznej i konwergencji

Budżet UE oraz instrumenty budżetowe UE i strefy euro już teraz odgrywają strategiczną rolę we wspieraniu państw członkowskich UE w dążeniu do konwergencji, długoterminowego wzrostu gospodarczego, inwestycji i stabilności finansowej. Około połowa środków unijnych jest obecnie kierowana na konkretne projekty za pośrednictwem pięciu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Przez lata związek między tymi funduszami i priorytetami europejskiego semestru został wzmocniony z myślą o wspieraniu wspólnych priorytetów. Działania wspierane z budżetu UE są uzupełniane przez szereg narzędzi i organów UE i strefy euro, takich jak Europejski Bank Inwestycyjny i Europejski Mechanizm Stabilności. Kryzys pokazał jednak, że struktura i zakres finansów publicznych UE jeszcze nie w pełni uwzględnia szczególne potrzeby strefy euro. Mimo że UE i strefa euro w ostatnich latach zwiększyły swoje zdolności do udzielania pożyczek, ich potencjał w zakresie stabilizacji makroekonomicznej i zachęcania do konwergencji nadal jest ograniczony. Z myślą o przyszłości Komisja proponuje dzisiaj szereg nowych instrumentów budżetowych na rzecz stabilnej strefy euro, osadzonych w ramach Unii.

Europejski Minister Gospodarki i Finansów koordynowałby również stosowanie odpowiednich instrumentów budżetowych UE i strefy euro, aby umożliwić ich jak najlepsze wykorzystanie w celu osiągnięcia wspólnych priorytetów. Minister starałby się zapewnić, aby instrumenty te były stosowane w sposób spójny i skuteczny, i stale dążyłby do uzyskania synergii przy ich realizacji, w ścisłej współpracy z poszczególnymi komisarzami i organami publicznymi wszystkich szczebli. Szczególnie ważnym zadaniem byłoby koordynowanie prac Komisji nad planem inwestycyjnym dla Europy. W ramach tej funkcji Minister odpowiadałby również za stosunki Komisji z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym.

3.ASPEKTY INSTYTUCJONALNE: DEMOKRATYCZNA ROZLICZALNOŚĆ I LEGITYMACJA DEMOKRATYCZNA

Nowe stanowisko Europejskiego Ministra Gospodarki i Finansów może przyczynić się do dalszego usprawnienia ram zarządzania UE i wzmocnienia europejskiego wymiaru kształtowania polityki gospodarczej. W istocie podwójna funkcja – członka Komisji i przewodniczącego Eurogrupy – jest możliwa już na podstawie istniejących traktatów UE. W art. 2 Protokołu nr 14 dotyczącego Eurogrupy, załączonego do traktatów, określono, że „ministrowie państw członkowskich, których walutą jest euro, wybierają przewodniczącego na okres dwóch i pół roku większością głosów tych państw członkowskich”. Stanowisko Ministra nie spowodowałoby powstania nowego ponadnarodowego biurokratycznego poziomu, ani nie naruszyłoby kompetencji krajowych. Poprzez połączenie istniejących struktur instytucjonalnych stanowisko Ministra przyczyniłoby się do stworzenia synergii, a tym samym do bardziej efektywnych ram zarządzania.

Minister jako wiceprzewodniczący Komisji

Mając na względzie instytucjonalną rolę Komisji jako promotora interesu ogólnego, wiceprzewodniczący Komisji mógłby także pełnić funkcję Europejskiego Ministra Gospodarki i Finansów.

Pozwoliłoby to na stworzenie jednolitego stanowiska wyraźnie upoważnionego przedstawiciela interesów gospodarczych i fiskalnych całej Unii i strefy euro, co służyłoby także za główny punkt odniesienia wewnątrz Komisji, jak i poza nią.

Minister mógłby sterować i koordynować pracę kilku dyrekcji generalnych Komisji i podlegających im służb, które zajmują się szeregiem obszarów polityki. Reprezentowałby on Komisję, bez prawa głosowania, w posiedzeniach Rady Prezesów Europejskiego Banku Centralnego, jak przewidziano w art. 284 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Byłby też odpowiedzialny za dialog społeczny i kontakty na poziomie UE z głównymi zainteresowanymi stronami.

Minister jako przewodniczący Eurogrupy

Europejski Minister Gospodarki i Finansów mógłby być wybierany na przewodniczącego Eurogrupy w celu uwzględniania interesów strefy euro jako całości. Jak dotąd Eurogrupie przewodniczy minister finansów państwa członkowskiego należącego do strefy euro. Jako przewodniczący Eurogrupy Minister dążyłby do osiągnięcia porozumienia w sprawie ogólnych kierunków polityki i całościowej strategii dla strefy euro, pomagając wyważyć i uzgodnić punkty widzenia krajowych ministrów ze wspólnymi priorytetami realizowanymi na poziomie strefy euro i Unii. Minister zapewniałby także spójne przygotowanie posiedzeń szczytu strefy euro.