[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 21.4.2009

KOM(2009) 196 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Śródokresowy przegląd instrumentów finansowania działań zewnętrznych {SEC(2009) 530}

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Śródokresowy przegląd instrumentów finansowania działań zewnętrznych

1. REFORMA INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH

Przeprowadzona niedawno reforma instrumentów finansowania działań zewnętrznych pozwoliła skutecznie połączyć ponad 30 różnych aktów prawnych przyjętych w trybie doraźnym w cztery instrumenty geograficzne oraz cztery instrumenty tematyczne, uzupełnione szeregiem programów tematycznych[1]. Tak istotna racjonalizacja i uproszczenie przyniosły ogromne korzyści w postaci:

- zapewnienia ogólnej spójności i jednolitości polityki, a także synergii w zakresie najważniejszych narzędzi polityki zewnętrznej Unii (dialogu politycznego, handlu, pomocy, współpracy gospodarczej, zewnętrznego wymiaru polityki wewnętrznej oraz multilateralizmu);

- usprawnienia procedur w celu zapewnienia większej skuteczności, sprawności oraz elastyczności w zakresie planowania i świadczenia pomocy oraz reagowania na sytuacje kryzysowe; a także

- ułatwienia dialogu i koordynacji działań w kontaktach z beneficjentami, pomiędzy instytucjami oraz z innymi donatorami.

Nowa struktura pozwoliła po raz pierwszy wprowadzić zestaw kompleksowych rozwiązań w dziedzinie współpracy poprzez kilka ściśle ukierunkowanych rozporządzeń, które są stosowane w koordynacji z uzupełniającymi je działaniami EBI, WPZiB/EPBiO oraz pomocą makrofinansową.

Nowe instrumenty są wdrażane za pośrednictwem krajowych, regionalnych i tematycznych dokumentów strategicznych, zaś w przypadku IPA – za pośrednictwem dokumentów dotyczących wieloletniego planowania orientacyjnego. Dokumenty te, wraz z wieloletnimi przydziałami finansowymi, pozwalają na jasne określanie zobowiązań w zakresie pomocy i jej świadczenie we współpracy z beneficjentami.

2. Klauzula o przeglądzie śródokresowym w instrumentach finansowych

Każde z siedmiu nowych rozporządzeń (z wyjątkiem rozporządzenia dotyczącego pomocy humanitarnej) zawiera zapis, zgodnie z którym Komisja jest zobowiązana do przedstawienia do dnia 31 grudnia 2010 r. sprawozdania oceniającego wdrażanie rozporządzenia oraz wniosku dotyczącego wprowadzenia niezbędnych zmian. W swej ocenie Komisja z osobna ujmuje indykatywny podział środków finansowych określony w załączniku IV do rozporządzenia ustanawiającego DCI, a także rozdział środków finansowych, o którym mowa w art. 29 ust. 1 rozporządzenia ustanawiającego ENPI.

Mimo że wspomniany zapis wyznacza termin na dzień 31 grudnia 2010 r., podczas ostatecznych negocjacji poprzedzających przyjęcie wspomnianych rozporządzeń Komisja zgodziła się – na wniosek Parlamentu – dokonać przeglądu przed wyborami do Parlamentu Europejskiego w 2009 r. oraz uwzględnić sprawozdania i zalecenia Parlamentu.

Omawiany przegląd śródokresowy dotyczy wyłącznie aktów prawnych. Zalecenia Parlamentu niewpływające na treść aktów prawnych zostaną przeanalizowane podczas przeglądu śródokresowego dokumentów strategicznych i programowych. Przegląd ten pozwoli ocenić dotychczasowe wyniki oraz zaktualizować realizowane strategie stosownie do sytuacji panującej w krajach partnerskich. W tym kontekście szczególnie uważnie przeanalizowana zostanie kwestia udziału społeczeństwa obywatelskiego oraz skuteczności pomocy. Proces przeglądu oraz przygotowanie zaktualizowanych dokumentów strategicznych wraz z wieloletnimi programami orientacyjnymi, określającymi przydział środków budżetowych na lata 2011–2013 w rozbiciu na poszczególne sektory, mają zostać ukończone przed upływem 2009 r. IPA podlega odrębnej strategii i zasadom planowania obejmującym odnawialny, trzyletni okres poddawany corocznej aktualizacji zgodnie z dokumentem strategicznym w sprawie rozszerzenia.

Pula środków finansowych jest analizowana wyłącznie pod względem zgodności z kwotami referencyjnymi i orientacyjnymi przydziałami określonymi w odnośnych aktach prawnych. Omawiany przegląd śródokresowy nie ma wpływu na przegląd budżetu, który ma zostać przedstawiony w dalszej części bieżącego roku, ani też na roczną procedurę budżetową.

Jego celem jest sprawdzenie, czy wspomniane akty prawne spełniają cele reformy, m.in. poprzez znaczne uproszczenie. Mając na uwadze, że uproszczenie jest procesem ciągłym, Komisja rozważy także możliwości wprowadzenia dalszych usprawnień, w tym także zmiany do rozporządzenia finansowego, szczególnie w zakresie warunków sprawowania kontroli.

Do niniejszego komunikatu dołączono:

- dokument roboczy służb Komisji przedstawiający szczegółowo poszczególne instrumenty;

- wnioski legislacyjne, w przypadku których w wyniku przeglądu Komisja dostrzegła konieczność wprowadzenia pewnych zmian.

3. Ustalenia wymagające przedłożenia wniosków legislacyjnych

3.1 Konieczność uzupełnienia luki prawnej

Pragnąc zagwarantować spójność i jednolitość prowadzonej polityki oraz nowych instrumentów z ogólnym kierunkiem polityki UE, Komisja zobowiązała się do podjęcia dialogu z Radą i Parlamentem na temat strategii politycznej. Odniesienie do tego dialogu znalazło się w deklaracjach nr 4 i 5 w sprawie demokratycznej kontroli i spójności działań zewnętrznych, załączonych do porozumienia międzyinstytucjonalnego w sprawie dyscypliny budżetowej i należytego zarządzania finansami (PMI)[2].

W 2007 r. rozpoczęły się zatem rozmowy na temat przedłożonych Radzie i Parlamentowi projektów dokumentów strategicznych dotyczących wdrażania poszczególnych instrumentów. W przypadku IPA rozmowy odbywają się co roku. Ogólnie rzecz ujmując, nowe instrumenty spełniły cele wyznaczone w związku z reformą instrumentów finansowania działań zewnętrznych (zob. dokument roboczy).

Najważniejszy problem poruszony w trakcie kontroli dotyczył Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju (DCI), w odniesieniu do którego Parlament stwierdził, że niektóre z działań ujętych w programach geograficznych nie spełniają kryteriów kwalifikowalności określonych ustanawiającym ten instrument rozporządzeniem. Parlament uznał, że programy te albo nie są wystarczająco skoncentrowane na eliminowaniu ubóstwa i realizacji milenijnych celów rozwoju, albo nie spełniają kryteriów przyznania oficjalnej pomocy rozwojowej wynikających z art. 2 ust. 4. Parlament przyjął cztery rezolucje, w których zaznaczył, że jego zdaniem Komisja przekroczyła swe uprawnienia wykonawcze, oraz wezwał do wycofania odnośnych środków.

Równocześnie, w celu wsparcia środków, które nie podlegają oficjalnej pomocy rozwojowej i nie mogą być finansowane w ramach DCI, władza budżetowa wdrożyła w latach 2007–2008 cztery następujące działania przygotowawcze:

- kontakty biznesowe i naukowe z Chinami,

- kontakty biznesowe i naukowe z Indiami,

- współpraca ze średnio zamożnymi krajami w Azji,

- współpraca ze średnio zamożnymi krajami w Ameryce Łacińskiej.

W związku z rozwojem gospodarek wschodzących, w szczególności Chin, Indii i Brazylii, oraz zacieśnieniem kontaktów UE z kilkoma dynamicznie rozwijającymi się krajami partnerskimi zapewnienie możliwości finansowania środków wykraczających poza oficjalną pomoc rozwojową w tych krajach zyskuje bowiem na znaczeniu.

Parlament wyraził także sprzeciw wobec wykorzystania DCI do finansowania jednego z komponentów programu Erasmus Mundus External Cooperation Window , dotyczącego mobilności europejskiej, ponieważ zdaniem Parlamentu nie spełnia on kryteriów kwalifikujących do uzyskania oficjalnej pomocy rozwojowej. Aby uniknąć wstrzymania całego programu, Komisja zgodziła się wyłączyć tego rodzaju finansowanie z zakresu DCI począwszy od 2010 r. oraz znaleźć inne rozwiązanie legislacyjne w ramach przeglądu śródokresowego.

Z powyższego wynika, że o ile rozporządzenie ustanawiające DCI powinno pozostać najważniejszym punktem odniesienia dla współpracy z odnośnymi krajami, w strukturze finansowej działań zewnętrznych brakuje obecnie podstawy prawnej do finansowania tego rodzaju środków. Proponuje się zatem uzupełnienie tej luki w granicach obowiązujących ram prawnych i budżetowych na lata 2007–2013 poprzez zmianę rozporządzenia ustanawiającego ICI, tak aby rozszerzyć jego zakres na kraje objęte DCI. Zmiana ta ma ograniczony zakres, jeśli chodzi o skutki polityczne, budżetowe oraz czas obowiązywania. Nie stanowi także przeszkody do przedłożenia w przyszłości wniosku dotyczącego instrumentów finansowania współpracy zewnętrznej w kolejnych ramach finansowych.

Na podstawie doświadczeń w zakresie działań przygotowawczych Komisja proponuje dostosowanie przepisów, które pozwoli na finansowanie środków niewchodzących w zakres oficjalnej pomocy rozwojowej w krajach podlegających rozporządzeniu ustanawiającemu Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju.

3.2 Inne potrzebne zmiany legislacyjne

W wyniku przeglądu śródokresowego omawianych instrumentów finansowych stwierdzono potrzebę wprowadzenia dwóch kolejnych serii zmian.

3.2.1 Instrument na rzecz Stabilności (IfS)

IfS to najnowszy i najbardziej innowacyjny instrument finansowy ustanowiony po to, by umożliwić spójne, zintegrowane reagowanie na zaistniałe oraz spodziewane sytuacje kryzysowe za pomocą pojedynczego aktu prawnego o uproszczonym procesie podejmowania decyzji. Przeznaczone na ten cel środki finansowe są też znacznie większe niż w przypadku jego pilotażowego poprzednika – mechanizmu szybkiego reagowania. Mimo że instrument, o którym mowa, wyraźnie spełnia swój cel, niezbędnych jest kilka niewielkich zmian.

- Cele i zakres

W dniu 20 maja 2008 r. Europejski Trybunał Sprawiedliwości uchylił decyzję Rady 2004/833/WPZiB z dnia 2 grudnia 2004 r. dotyczącą wykonania wspólnego działania 2002/589/WPZiB w ramach moratorium dotyczącego ręcznej broni strzeleckiej i broni lekkiej[3]. Sąd orzekł, że środki mające na celu zwalczanie rozpowszechniania ręcznej broni strzeleckiej wchodzą w zakres kompetencji przyznanych Wspólnocie w dziedzinie polityki rozwoju i nie mogą być realizowane w ramach WPZiB, jeżeli ich cel lub główna część składowa dotyczy polityki rozwoju. Pogląd ten nie spotkał się z aprobatą ze strony Rady, gdy w listopadzie 2006 r. przyjmowała ona rozporządzenie ustanawiające IfS, w związku z czym w art. 3 ust. 2 lit. i) rozporządzenia znalazło się następujące zastrzeżenie:

„ Nie obejmuje ono wsparcia dla środków zwalczania rozprzestrzeniania broni ”.

Po przyjęciu rozporządzenia w sprawie IfS Rada i Komisja wydały wspólne oświadczenie, w którym zgodziły się co do tego, że w ramach śródokresowego przeglądu rozporządzenia zakres zastosowania art. 3 ust. 2 lit. i) zostanie w razie potrzeby zmieniony. W związku z wyraźnym sformułowaniem wykluczającym tego rodzaju finansowanie proponuje się zmianę omawianego artykułu, tak aby zapewnić jego zgodność z orzecznictwem Trybunału. Z tego samego powodu należy zmienić art. 4 ust. 1 lit. a) dotyczący działań wspierających zwalczanie nielegalnego handlu, tak aby wyraźnie wymieniona w nim została „broń strzelecka i lekka”.

Proponuje się zmianę art. 3 ust. 2 lit. i) oraz art. 4 ust. 1 lit. a) zgodnie z orzecznictwem Trybunału oraz zniesienie ograniczeń w zakresie wsparcia dla walki z rozpowszechnianiem broni strzeleckiej i lekkiej.

- Uczestnictwo i reguły pochodzenia

Pewne trudności pojawiły się podczas wdrażania środków ustanowionych na mocy art. 4 ust. 3, dotyczących budowania zdolności do działania w sytuacjach przedkryzysowych i pokryzysowych. Wiele z tych środków wymaga ogłoszenia zaproszeń do składania wniosków dotyczących wsparcia na rzecz partnerstwa dla pokoju (budowania zdolności społeczeństwa obywatelskiego, działań społeczeństwa obywatelskiego w zakresie wczesnego ostrzegania oraz analiz terenowych dotyczących zapobiegania konfliktom, a także aktywnego doradztwa strategicznego ze strony społeczeństwa obywatelskiego). W świetle art. 17, odnoszącego się do uczestnictwa i reguł pochodzenia, partnerzy z krajów OECD nienależących do UE ani do Europejskiego Obszaru Gospodarczego nie kwalifikują się do przyznania zamówienia czy zawarcia umowy o dotację na mocy art. 4 ust. 3 dotyczącego budowania zdolności do działania w sytuacjach przedkryzysowych i pokryzysowych, mimo że tego rodzaju ograniczenia nie obowiązują w przypadku umów zawieranych na mocy art. 3, dotyczącego reagowania w sytuacjach kryzysowych. Zapis ten wyklucza udział takich krajów jak Szwajcaria czy Kanada, mimo że przedstawiały one znakomite wnioski. Stanowi to poważne zagrożenie dla jakości ewentualnych działań oraz dla osiągnięcia celów określonych w art. 4 ust. 3, które są ściśle powiązane z celami realizowanymi na mocy art. 3.

Proponuje się dodanie poprawki technicznej w art. 17 w celu rozszerzenia uczestnictwa w udzielaniu zamówień oraz zawieraniu umów o dotacje w odniesieniu do środków ustanowionych na mocy art. 4 ust. 3, jak to jest w przypadku środków wynikających z art. 3. |

- Przepisy finansowe

Rozporządzenie ogranicza finansowanie działań prowadzonych na mocy art. 4 ust. 1, dotyczących zagrożeń dla porządku publicznego, bezpieczeństwa i ochrony ludności, infrastruktury krytycznej oraz zdrowia publicznego, do 7% przydzielonych środków budżetowych. Odsetek ten okazał się nieodpowiedni i powinien zostać zwiększony. Prowadzenie skutecznych działań w wymienionych wyżej dziedzinach wymaga większego zaangażowania, tak aby nabrały one rzeczywistego znaczenia, wyrazistości i wiarygodności. Co więcej, zapewnienie działań transregionalnych, którymi uzupełniano by krajową i regionalną pulę środków, wymaga finansowania na odpowiednim poziomie w celu osiągnięcia masy krytycznej. Dotychczasowy przydział środków budżetowych, ograniczony do 7% zgodnie z art. 24 rozporządzenia ustanawiającego IfS, nie pozwala na zrealizowanie tych celów.

Proponuje się zmianę art. 24 w celu zwiększenia maksymalnego udziału środków wynikających z art. 4 ust. 1 z 7% do 10%. |

3.2.2 Podatki, cła i opłaty wynikające z rozporządzeń ustanawiających DCI i EIDHR

Najistotniejsze spośród napotkanych trudności we wdrażaniu programów i projektów związane są z uiszczaniem podatków, ceł i opłat na mocy rozporządzeń ustanawiających DCI i EIDHR. W wyjątkowych przypadkach i należycie uzasadnionych okolicznościach niezbędna jest elastyczność wpisana w charakter pozostałych instrumentów, tak aby umożliwić uiszczanie podatków, ceł i opłat. Jest to szczególnie ważne, w przypadku gdy projekty i programy są wdrażane przez organizacje pozarządowe, które mają obowiązek zlecać podwykonawstwo określonych prac lub usług podmiotom z sektora prywatnego. Ponadto jedną z podstawowych zasad EIDHR, z którego pomocy korzystają głównie organizacje pozarządowe, jest niezależność, jeżeli chodzi o decyzje rządów państw trzecich oraz innych władz publicznych. W tym kontekście konsekwentne wyłączanie podatków i ceł z grupy wydatków kwalifikowalnych jest w praktyce źródłem wielu problemów.

Należy zatem zharmonizować brzmienie art. 13 ust. 6 rozporządzenia ustanawiającego EIDHR oraz art. 25 ust. 2 rozporządzenia ustanawiającego DCI z odpowiednimi przepisami pozostałych instrumentów finansowania działań zewnętrznych w następujący sposób: „Finansowanie wspólnotowe co do zasady nie jest wykorzystywane na pokrycie podatków, ceł lub opłat w krajach będących beneficjentami”. W rozporządzeniu ustanawiającym ICI zapis ten ma inne, choć nie powodujące problemów brzmienie, lecz w celu zachowania spójności proponuje się jego dostosowanie.

Wewnętrzne wytyczne odnoszące się do poszczególnych instrumentów zapewnią ograniczoną, lecz stosowaną konsekwentnie elastyczność poprzez sprecyzowanie, że odstępstwa są możliwe wyłącznie w pojedynczych przypadkach i w wyjątkowych okolicznościach.

Proponuje się zharmonizowanie rozporządzeń ustanawiających EIDHR oraz DCI z pozostałymi instrumentami w kwestii uiszczania podatków, ceł i opłat. |

4. INNE NAJWAżNIEJSZE USTALENIA

Komisja jest zdania, że ogólnie rzecz biorąc, rozporządzenia są odpowiednie i nie wymagają innych niż proponowane zmian. W zakresie planowania nie stwierdzono istotnych problemów. Mimo że jest jeszcze zbyt wcześnie na ocenę wpływu zrealizowanych działań, proces wdrażania przebiega bez istotnych trudności. Rekordowo wysoki poziom wykonania zobowiązań i płatności budżetowych w 2008 r. oraz fakt, że kwota zobowiązań pozostających do spłaty nie wzrosła pomimo ogólnego zwiększenia zobowiązań, jest wyznacznikiem tempa realizacji.

4.1 Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI)

Zakres i cel ENPI, instrumentu stworzonego na potrzeby europejskiej polityki sąsiedztwa, okazały się odpowiednie do osiągnięcia założonych celów. Krajowe dokumenty programowe służą przede wszystkim jako wsparcie dla realizacji planów działania europejskiej polityki sąsiedztwa. Programy obejmujące wiele krajów podtrzymują regionalny wymiar tej polityki (partnerstwo wschodnie, Unia dla Śródziemnomorza oraz synergia czarnomorska). Innowacyjny element dotyczący współpracy transgranicznej został uruchomiony w ramach przewidzianej rozporządzeniem 5% kwoty referencyjnej. Komisja uwzględniła także w programie odpowiednie środki, aby przeznaczyć maksymalnie 3% finansowania skierowanego do krajów sąsiednich na dziedziny związane bezpośrednio lub pośrednio z migracją.

Brak jednoznacznie ustanowionej rozporządzeniem możliwości tworzenia „funduszy odnawialnych” stanowi problem w przypadku wspierania rozwoju sektora prywatnego i MŚP w ramach Instrumentu Eurośródziemnomorskiego Partnerstwa i Inwestycji oraz Sąsiedzkiego Funduszu Inwestycyjnego. W celu rozwiązania tego problemu w ubiegłym roku przedstawiono odpowiednią poprawkę legislacyjną[4].

Drugi problem dotyczy potrzeby reagowania poprzez ENPI na sytuacje kryzysowe wymagające dodatkowych środków. Porozumienie międzyinstytucjonalne w punkcie 37 dopuszcza zwiększenie określonej przepisami koperty finansowej o więcej niż 5%, jeżeli „pojawią się nowe obiektywne długoterminowe okoliczności, dla których podane zostaną wyraźne i ściśle określone przyczyny” . Komisja uważa, że wymieniony wyżej przepis stosuje się do sytuacji panującej na okupowanym terytorium palestyńskim oraz w Gruzji, w odniesieniu do których władza budżetowa zatwierdziła istotne zwiększenie środków.

Komisja odnotowuje rezolucję Parlamentu w sprawie przeglądu Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa[5]. Zgadza się z większością zaleceń i weźmie je pod uwagę podczas przeglądu dokumentów strategicznych.

Ogólnie rzecz ujmując, rozporządzenie ustanawiające ENPI wydaje się odpowiednie jako narzędzie podtrzymywania współpracy z krajami sąsiednimi, pod warunkiem że władza legislacyjna przyjmie przedstawione w maju 2008 r. poprawki dotyczące możliwości wykorzystania funduszy odnawialnych. Bez tej możliwości osiągnięcie założonych celów będzie poważnie utrudnione. Władza budżetowa powinna mieć również na uwadze ewentualne potrzeby związane z sytuacją kryzysową, w przypadku której może pojawić się konieczność skorzystania z mechanizmów elastyczności ustanowionych porozumieniem międzyinstytucjonalnym.

4.2 Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA)

Rozporządzenie ustanawiające IPA okazuje się jak najbardziej odpowiednie do pomyślnego poprowadzenia kandydatów i potencjalnych kandydatów w kierunku członkostwa w UE. Połączenie pięciu poprzednich rozporządzeń[6] w jeden dokument zawierający kilka komponentów pozwala na planowanie i świadczenie pomocy spójnej, a zarazem dostosowanej do potrzeb poszczególnych beneficjentów. Komponent dotyczący pomocy w okresie przejściowym oraz rozwoju instytucjonalnego umożliwia stopniowe dostosowanie do norm i polityki UE. Komponent dotyczący współpracy transgranicznej – w porównaniu do poprzednich instrumentów – uprościł planowanie i wdrażanie, odbywające się obecnie w ramach pojedynczego zbioru zasad i wspólnego budżetu realizowanego po obu stronach granicy, w tym także na granicach z państwami członkowskimi UE. Ponadto komponenty dotyczącego rozwoju regionalnego, rozwoju zasobów ludzkich oraz rozwoju obszarów wiejskich służą przygotowaniu krajów kandydujących (zgodnie z zasadą uczenia się poprzez działanie) do wdrażania funduszy spójności i rozwoju obszarów wiejskich oraz funduszy strukturalnych, a także do zarządzania nimi już po przystąpieniu.

Przejście z poprzednich pięciu instrumentów na programy wieloletnie odbyło się bez przeszkód i w 2008 r. rozpoczęło się wdrażanie. Realizacja wyznaczonych celów znajduje jak dotąd najwyraźniejsze odbicie w skutkach, jakie planowanie w ramach IPA przyniosło w dziedzinie sprawowania rządów. Wszystkie kraje korzystające z pomocy poczyniły postępy w przyjmowaniu większej odpowiedzialności za zarządzanie programami IPA według zasad należytego zarządzania finansami oraz zgodnie z rozporządzeniem finansowym.

Programy wieloletnie umożliwiły stworzenie lub skonsolidowanie ważnych inicjatyw (takich jak Instrument Wspierania Projektów Infrastrukturalnych, Instrument Wspierania Efektywności Energetycznej, Europejski Fundusz na rzecz Europy Południowo-Wschodniej przeznaczony na rozwój małych przedsiębiorstw) oraz programów edukacyjnych (Erasmus Mundus, Młodzież w działaniu, Tempus), a także rozwój inicjatyw w zakresie współpracy regionalnej (np. Rady Współpracy Regionalnej, Regionalnej Szkoły Administracji Publicznej, zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi, odnowy dziedzictwa kulturowego, Środkowoeuropejskiej umowy o wolnym handlu) oraz wspieranie rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i dialogu (Instrument Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego). Około jedna trzecia kwoty zaplanowanej na komponent dotyczący pomocy w okresie przejściowym oraz rozwoju instytucjonalnego (TAIB) została przeznaczona na poprawę sprawowania rządów, wspieranie reform administracji i sądownictwa, ustabilizowanie praworządności, wspieranie walki z korupcją i przestępczością zorganizowaną, obronę praw człowieka oraz budowanie społeczeństwa obywatelskiego.

Pula środków finansowych wydaje się jak dotąd odpowiednia, choć konieczne było skierowanie dodatkowych zasobów na potrzeby Kosowa (na mocy rezolucji RB ONZ nr 1244/1999). Przy braku istotnych zmian sytuacji panującej w krajach korzystających z pomocy wykonanie zobowiązań politycznych oraz utrzymanie tempa procesu rozszerzenia powinno być możliwe w ramach określonej przepisami puli środków finansowych z zachowaniem 5% elastyczności. Ewentualna zmiana statusu kraju objętego pomocą IPA z potencjalnego kraju kandydującego na kraj kandydujący będzie wymagała odpowiedniego dostosowania załączników do rozporządzenia Rady ustanawiającego IPA zgodnie z procedurą określoną artykułem 23.

4.3 Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju (DCI)

Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju (DCI) okazał się skuteczny w realizacji wyznaczonych celów w zakresie spójności, skuteczności i sprawności. Dokumenty strategiczne z pierwszej puli oraz roczne programy działania na pierwsze trzy lata zostały opracowane na podstawie koordynacji działań donatorów, dialogu z krajami partnerskimi oraz udziału społeczeństwa obywatelskiego. Poza koniecznością sfinansowania działań niewchodzących w zakres oficjalnej pomocy rozwojowej na mocy innego aktu prawnego, a także poza kwestią podatku nie stwierdzono istotnych problemów, oczekiwany jest zatem sprawny przebieg wdrażania na dalszych etapach. Jeżeli chodzi o pulę środków finansowych, z ostatecznych wersji budżetu na rok 2007, 2008 i 2009 wynika, że kwota referencyjna w wysokości 16 897 mln EUR wzrosła o 239 mln EUR (+ 1,4%). Znaczna część podwyżki (176 mln EUR) jest związana z programem tematycznym dotyczącym środowiska oraz energii i przeznaczona jest na rozwiązywanie światowych problemów wynikających ze zmiany klimatu. Pozostałe programy są zgodne z indykatywnym podziałem środków finansowych, który określono załącznikiem IV do rozporządzenia, natomiast pozostała część podwyżki (60 mln EUR) została przeznaczona na programy geograficzne.

Przyjęciu rozporządzenia ustanawiającego DCI towarzyszyło oświadczenie Komisji w sprawie art. 5 rozporządzenia, odnoszącego się do programów geograficznych. W oświadczeniu Komisja potwierdziła, że eliminowanie ubóstwa oraz realizowanie milenijnych celów rozwoju to kluczowy element świadczonej przez nią pomocy rozwojowej. 35% poziom referencyjny w zakresie infrastruktury i usług socjalnych został wyeliminowany, lecz Komisja zobowiązała się do dalszego przedstawiania rocznych sprawozdań w sprawie rzeczywistych wydatków w wymienionych dziedzinach. Zobowiązała się także do nadania priorytetu podstawowej opiece zdrowotnej i edukacji poprzez 20% poziom referencyjny. Komisja uwzględniła tę kwestię w dialogu z krajami i regionami otrzymującymi pomoc i nie spodziewa się trudności w osiągnięciu wyznaczonego celu. W 2007 r. bezpośrednie wsparcie na szkolnictwo podstawowe i ponadpodstawowe oraz na podstawową opiekę zdrowotną stanowiło około 17% łącznych zobowiązań w ramach odpowiednich programów geograficznych, nie wliczając związanego z tymi sektorami wsparcia z budżetu ogólnego. Monitorowanie poziomu referencyjnego zostało włączone do rocznego sprawozdania w sprawie pomocy zewnętrznej WE.

4.4 Europejski Instrument na rzecz Demokracji i Praw Człowieka (EIDHR), Instrument na rzecz Stabilności (IfS), Instrument Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego (INSC) oraz Instrument Finansowania Współpracy z Państwami i Terytoriami Uprzemysłowionymi oraz Innymi Państwami i Terytoriami o Wysokim Dochodzie (ICI)

W przypadku czterech wymienionych instrumentów nie stwierdzono żadnych problemów w zakresie opracowania strategii, zaś ustanawiające je rozporządzenia dowiodły swej skuteczności w realizacji celów strategicznych (z wyjątkiem proponowanych zmian w zakresie IfS oraz problemu podatków w przypadku EIDHR, o których mowa w pkt 3.2). Począwszy od 2011 r. wsparciem ICI objęte zostaną prace nad stworzeniem transatlantyckich metod rozwiązywania ogólnoświatowych problemów, znajdujące się obecnie na etapie projektu pilotażowego zainicjowanego przez Parlament. Nie będzie to wiązało się ze zmianą kwoty referencyjnej. Odrębna pula środków finansowych zostanie jednak dodana do zmienionego rozporządzenia ustanawiającego ICI w związku z rozszerzeniem jego zakresu obowiązywania na kraje objęte DCI.

Ponadto Komisja stara się dotrzymać zobowiązania do ograniczenia kosztów misji obserwacji wyborów do kwoty nieprzekraczającej 25% łącznych środków przeznaczonych na EIDHR w latach 2007–2013.

5. Podsumowanie

Nowa struktura instrumentów finansowania działań zewnętrznych w pełni służy celowi, jakim jest wspieranie polityki UE i współpracy za pomocą bardziej sprawnych i spójnych narzędzi. Dotychczasowe wdrażanie przebiegało bez większych trudności, zaś Komisja w pełni realizuje zobowiązania, które podjęła w trakcie negocjacji poprzedzających przyjęcie rozporządzeń.

Komisja stwierdziła jednak niewielką liczbę problemów, które wymagają podjęcia działań legislacyjnych, a zatem zwraca się do Parlamentu Europejskiego i Rady o przyjęcie następujących wniosków:

- zmiany rozporządzenia ustanawiającego ICI umożliwiającej finansowanie działań niewchodzących w zakres oficjalnej pomocy rozwojowej w krajach objętych DCI;

- zmian do rozporządzenia ustanawiającego IfS;

- zmiany rozporządzeń ustanawiających DCI oraz EIDHR w celu dostosowania ich brzmienia w odniesieniu do podatków, ceł i opłat;

- zmiany rozporządzenia ustanawiającego ENPI, zapewniającej możliwość tworzenia funduszy odnawialnych; odpowiedni wniosek został przedłożony w maju 2008 r.

Jeżeli w najbliższych tygodniach w ramach WTO zawarta zostanie umowa dotycząca bananów, potrzebne mogą być środki wsparcia dla krajów AKP, które są głównymi eksporterami tych owoców, w związku z czym Komisja proponuje dostosowanie w odpowiednim momencie rozporządzenia ustanawiającego DCI.

Komisja ma nadzieję, że powyższe wnioski wejdą w życie na początku 2010 r., co pozwoli jej wprowadzić konieczne zmiany.

[1] Instrumenty, o których mowa, to: Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju (DCI), Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI), Europejski Instrument na rzecz Demokracji i Praw Człowieka (EIDHR), Instrument na rzecz Stabilności (IfS), Instrument Finansowania Współpracy z Państwami Uprzemysłowionymi (ICI), Instrument Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego (INSC), Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA) oraz rozporządzenie dotyczące pomocy humanitarnej. Rozporządzenie w sprawie pomocy humanitarnej nie było do tej pory zmieniane.

[2] Dz.U. C 139 z 14.6.2006, s. 1.

[3] Wyrok ETS w sprawie C-91/05 (CEDEAO).

[4] COM(2008) 308 z 21.5.2008.

[5] P6-TA(2009)0078 z 19.2.2009.

[6] PHARE, ISPA, SAPARD, instrument przedakcesyjny dla Turcji oraz CARDS.