UZASADNIENIE

Na posiedzeniu w dniu 4 lutego 2011 r. Rada Europejska stwierdziła, że istnieje potrzeba lepszej koordynacji działań UE i państw członkowskich w celu zapewnienia konsekwencji i spójności w stosunkach zewnętrznych UE w zakresie energii z głównymi państwami będącymi producentami, państwami tranzytowymi i państwami będącymi odbiorcami. W związku z powyższym Rada wezwała państwa członkowskie do przekazywania Komisji informacji, począwszy od dnia 1 stycznia 2012 r., na temat wszystkich nowych i istniejących dwustronnych umów energetycznych z państwami trzecimi[1].

W niniejszym wniosku przekształca się konkluzje Rady Europejskiej w mechanizm obejmujący szczegółowe procedury wymiany informacji między państwami członkowskimi a Komisją w zakresie umów międzyrządowych, tj. prawnie wiążących umów między państwami członkowskimi a państwami trzecimi, które mogą mieć wpływ na działanie lub funkcjonowanie rynku wewnętrznego energii bądź na bezpieczeństwo dostaw energii w UE.

Do wniosku dołączono komunikat Komisji w sprawie bezpieczeństwa dostaw energii i międzynarodowej współpracy energetycznej – „Polityka energetyczna UE: stosunki z partnerami spoza UE”[2].

1. CEL POLITYKI

Procentowy udział importowanej energii w Unii stale wzrasta[3]. Państwa członkowskie i firmy energetyczne stale poszukują nowych źródeł energii poza UE. Negocjacje z potężnymi dostawcami energii w państwach trzecich zazwyczaj wymagają wsparcia politycznego w postaci zawarcia umów międzyrządowych między państwami członkowskimi a państwami trzecimi. Takie umowy międzyrządowe są zwykle negocjowane dwustronnie i często są podstawą bardziej szczegółowych umów handlowych.

W następstwie liberalizacji rynków energii elektrycznej i gazu w Unii Europejskiej, w szczególności wraz z wdrożeniem trzeciego pakietu energetycznego[4], państwa członkowskie wprowadziły znaczące zmiany w swoim prawodawstwie w zakresie energii. Zastosowanie się do tych zmian legislacyjnych nie zawsze leży w komercyjnym interesie dostawców energii z państw trzecich. W obliczu możliwego niedoboru dostaw energii państwa członkowskie stają pod coraz większą presją akceptowania ustępstw regulacyjnych w umowach międzyrządowych z państwami trzecimi, które są niezgodne z prawem UE w zakresie energii. Takie ustępstwa regulacyjne zagrażają działaniu i właściwemu funkcjonowaniu unijnego rynku wewnętrznego energii.

Na przykład gdy zawierana jest umowa międzyrządowa w celu wsparcia konkretnego projektu gazociągowego, nie powinna ona uwzględniać jakichkolwiek zapisów zastrzegających prawo danego dostawcy do zakontraktowania pełnej przepustowości lub części przepustowości gazociągu, chyba że dopuszcza się taką klauzulę na mocy prawa unijnego w następstwie podjęcia pozytywnej decyzji przez właściwe organy na poziomie krajowym i unijnym dotyczącej zwolnienia z obowiązku zapewnienia dostępu do sieci stronom trzecim wynikającego z prawodawstwa UE w zakresie energii oraz z zastrzeżeniem warunków określonych w tym prawodawstwie. W przeciwnym razie porozumienie będzie sprzeczne z prawem unijnym i w konsekwencji nie zapewni inwestorom pewności prawa. Co więcej, projekt gazociągowy nie będzie się kwalifikował do ewentualnego finansowania ze środków UE. Ponieważ państwa członkowskie nie mogą po prostu jednostronnie dokonywać zmian w umowach międzyrządowych zawartych z państwami trzecimi, w przypadku gdy okaże się, że niektóre postanowienia w nich zawarte naruszają zasady rynku wewnętrznego, umowy międzyrządowe zawierające niezgodne z prawem postanowienia stawiają państwa członkowskie w sytuacji sprzecznych zobowiązań prawnych i zagrażają działaniu i właściwemu funkcjonowaniu unijnego rynku wewnętrznego energii. Dlatego państwa członkowskie nie powinny podpisywać takich umów.

Ponadto, jak pokazał spór gazowy między Federacją Rosyjską a Ukrainą w styczniu 2009 r., gdy rynek wewnętrzny nie funkcjonuje prawidłowo, UE jest bardziej podatna na zagrożenia związane z bezpieczeństwem dostaw. Dlatego ważne jest, aby państwa członkowskie i Komisja miały wiedzę na temat ilości i źródeł importowanej energii.

Aby rozwiązać te problemy, istotne znaczenie ma poprawa wymiany informacji między państwami członkowskimi oraz między państwami członkowskimi a Komisją w zakresie istniejących, stosowanych tymczasowo i przyszłych umów międzyrządowych. Ułatwi to koordynację na poziomie unijnym oraz skuteczne wdrażanie polityki energetycznej UE. Ponadto wspomniana poprawa wymiany informacji wzmocni pozycję negocjacyjną poszczególnych państw członkowskich względem państw trzecich, przyczyniając się do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw, właściwego działania i funkcjonowania unijnego rynku wewnętrznego energii i pewności prawa w przypadku decyzji inwestycyjnych oraz umożliwi potencjalne finansowanie projektu ze środków UE. Większa przejrzystość w odniesieniu do umów międzyrządowych zwiększy zatem konsekwencję i spójność, w duchu solidarności, w stosunkach zewnętrznych Unii w zakresie energii i umożliwi państwom członkowskim lepsze wykorzystywanie politycznego i gospodarczego znaczenia Unii oraz fachowej wiedzy Komisji w zakresie prawa unijnego. Z tego powodu przewiduje się, że państwa członkowskie mogą zwracać się do Komisji o wsparcie podczas negocjacji. Nowy instrument umożliwi zatem Komisji skuteczne wspieranie państw członkowskich.

2. WARIANTY POLITYKI I KONSULTACJE Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI

Biorąc pod uwagę ograniczone skutki o charakterze gospodarczym i społecznym niniejszego wniosku, nie uznano za konieczne przeprowadzenia formalnej oceny skutków. Mając na względzie określone cele polityki, Komisja przeprowadziła jednak ocenę kilku wariantów w celu uzyskania właściwej transpozycji konkluzji Rady Europejskiej. Konsultacje społeczne na temat zewnętrznego wymiaru polityki UE w zakresie energii odbyły się w dniach od 21 grudnia 2010 r. do 7 marca 2011 r. Podczas konsultacji podniesiono kwestie dotyczące potrzeby koordynacji między państwami członkowskimi a Komisją w odniesieniu do umów międzyrządowych w celu zapewnienia bezpieczeństwa dostaw oraz właściwego działania i funkcjonowania unijnego rynku wewnętrznego energii. W sumie otrzymano ponad 90 odpowiedzi. W otrzymanych odpowiedziach podkreślano istotną rolę Unii w promowaniu solidnych ram prawnych i instytucjonalnych w celu osiągnięcia wzajemnie korzystnych relacji z jej głównymi dostawcami energii i państwami tranzytowymi. Dnia 6 kwietnia 2011 r. w Brukseli odbyło się również spotkanie z ekspertami w dziedzinie energii.

Stan obecny

Komisja obecnie nie ma wiedzy na temat większości umów międzyrządowych między państwami członkowskimi a państwami trzecimi, gdyż nie istnieje obowiązek udzielania Komisji pełnych informacji na temat takich umów[5]. Komisja z grubsza szacuje, że między państwami członkowskimi a państwami trzecimi może istnieć około 30 umów międzyrządowych dotyczących ropy naftowej oraz około 60 dotyczących gazu[6]. Umowy te prawdopodobnie odnoszą się bądź to do ilości ropy czy gazu importowanych do Unii z państw trzecich, bądź też do warunków dostaw tych ilości za pośrednictwem stałej infrastruktury. Jeżeli chodzi o umowy międzyrządowe między państwami członkowskimi a państwami trzecimi dotyczące energii elektrycznej, szacuje się, że ich całkowita liczba jest mniejsza. Do porozumień tych należy tak zwana umowa BRELL RING między Białorusią, Rosją, Estonią, Litwą i Łotwą dotycząca eksploatacji i wykorzystania sieci w państwach bałtyckich. Podobne umowy prawdopodobnie istnieją również z państwami bałkańskimi, gdzie sieci państw trzecich są synchronicznie połączone z państwami członkowskimi UE. Nie jest możliwe dokładne określenie tego, jak regularnie wprowadzane są zmiany do tych umów międzyrządowych, ani ile nowych umów jest zawieranych. W państwach członkowskich nie ma też mechanizmu bieżącego monitorowania rozwoju wydarzeń w tym zakresie w 27 państwach członkowskich. Choć przyjęto już pewne wymogi w zakresie przejrzystości[7], odnoszą się one jednak tylko do sektora gazowego (dotyczą istniejących umów międzyrządowych i nowych umów, gdy zostają one zawarte) i do wymiany informacji między Komisją a państwami członkowskimi (z wyłączeniem wymiany między samymi państwami członkowskimi), a więc już z tych tylko powodów nie są w stanie przetransponować konkluzji Rady Europejskiej. Obecna sytuacja jest zatem niezadowalająca i Komisja uważa, że konieczne jest zaproponowanie ustanowienia nowego, bardziej szczegółowego i kompleksowego mechanizmu wymiany informacji.

Instrument prawny czy środki dobrowolne

Jedynie klarowne zobowiązania dotyczące wymiany informacji na temat umów międzyrządowych między państwami członkowskimi oraz między państwami członkowskimi a Komisją mogą zapewnić niezbędną przejrzystość, konieczną do koordynacji na poziomie unijnym. Choć proponowany mechanizm uwzględnia również elementy miękkiego prawa, na przykład wspólne opracowanie standardowych klauzul, to jak dotąd same środki dobrowolne nie okazały się wystarczające, aby zagwarantować taką wymianę informacji, która jest niezbędna dla zapewnienia zgodności z prawem umów zawartych między państwami członkowskimi a państwami trzecimi oraz niezagrożonego, właściwego działania i funkcjonowania unijnego rynku wewnętrznego energii. Dlatego też instrument prawny, najlepiej w formie decyzji, zapewniający obowiązkową wymianę informacji jest jedyną opcją, która zagwarantuje realizację wyznaczonych celów polityki[8].

Zakres

Aby dokładnie przetransponować konkluzje Rady, proponuje się, aby decyzja obejmowała wszystkie istniejące, tymczasowo stosowane i nowe umowy międzyrządowe, które mogą mieć wpływ na działanie lub funkcjonowanie unijnego rynku wewnętrznego energii lub na bezpieczeństwo dostaw energii w UE, gdyż te dwie sprawy są ze sobą istotnie powiązane. Szczególnie ważne jest, aby decyzja obejmowała wszystkie umowy międzyrządowe, które mają wpływ na dostawy gazu, ropy i energii elektrycznej za pośrednictwem stałej infrastruktury (na przykład rurociągów czy sieci) lub na ogólną ilość energii importowanej do UE.

Właściwy czas na wymianę informacji

Decydujące znaczenie ma wczesne przekazywanie innym państwom członkowskim oraz Komisji informacji na temat przyszłych umów międzyrządowych. Również niezbędna jest pełna wiedza na temat treści już obowiązujących umów międzyrządowych. Dlatego uznaje się za właściwe, aby państwa członkowskie przede wszystkim informowały Komisję o swym zamiarze rozpoczęcia negocjacji i przekazywały ratyfikowaną wersję umowy międzyrządowej. Komisja powinna odgrywać główną rolę w szybkim rozpowszechnianiu tych informacji wśród pozostałych państw członkowskich, uwzględniając wnioski państw członkowskich o poufne traktowanie informacji.

Jednak bez wymiany informacji już w trakcie negocjacji trudno będzie wpłynąć na przyszłe umowy międzyrządowe, tak aby były one zgodne z prawodawstwem UE w zakresie energii oraz z polityką UE w zakresie bezpieczeństwa dostaw. Co ważne, stracono by sposobność zagwarantowania niezbędnej pewności prawa w odniesieniu do statusu i mocy umów międzyrządowych dotyczących głównych projektów energetycznych i związanego z nimi finansowania. Miałoby to szkodliwy wpływ na unijne inwestycje, a zatem na bezpieczeństwo dostaw energii w UE.

Istniejący mechanizm kontroli ex-post w formie postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego nie rozwiązuje tego problemu w sposób najbardziej efektywny[9]. Dzieje się tak dlatego, ponieważ z chwilą podpisania umów międzyrządowych, a tym bardziej z chwilą ich ratyfikacji, państwa członkowskie nie mogą ich jednostronnie zmienić, w przypadku gdyby okazało się, że niektóre zawarte w nich postanowienia naruszają zasady rynku wewnętrznego, ale muszą one renegocjować umowy międzyrządowe z danymi państwami trzecimi. Dlatego za niezbędne uznaje się stałe kontakty i wymianę informacji w trakcie negocjacji oraz możliwość sprawdzenia zgodności na wniosek danego państwa członkowskiego lub Komisji przed podpisaniem umowy międzyrządowej. Ponadto proponuje się, aby państwa członkowskie mogły wnioskować o wsparcie Komisji w trakcie negocjacji. Doświadczenia zdobyte w ramach tych mechanizmów wymiany informacji powinny umożliwić wspólne opracowanie dobrowolnych standardowych klauzul, które państwa członkowskie mogłyby stosować w przyszłych umowach międzyrządowych. Wykorzystanie takich standardowych klauzul sprzyjałoby unikaniu niezgodności umów międzyrządowych z prawem UE.

Obowiązkowa kontrola ex-ante czy bardziej elastyczne sprawdzanie zgodności

Nie proponuje się stworzenia wyczerpującego obowiązkowego mechanizmu kontroli ex-ante obowiązującego wszystkie stosowne umowy międzyrządowe, gdyż taki mechanizm stanowiłby zbyt duże obciążenie państw członkowskich i opóźniałby zawarcie wszystkich przyszłych umów międzyrządowych o przynajmniej kilka miesięcy.

Natomiast wystarczającym rozwiązaniem wydaje się zapewnienie bardziej elastycznego mechanizmu kontroli zgodności, w którym Komisja, na swój własny wniosek lub na wniosek państwa członkowskiego, które negocjuje umowę międzyrządową, ocenia zgodność negocjowanej umowy z prawem UE, zanim umowa zostanie podpisana. W przypadku przeprowadzenia sprawdzenia zgodności na wniosek danego państwa członkowskiego lub Komisji, aby nie opóźniać nadmiernie negocjacji, jeżeli Komisja nie wyda jednoznacznej opinii w ciągu czterech miesięcy, uznaje się, że Komisja nie wniosła zastrzeżeń.

Proponowany wariant w znaczny sposób zwiększy zdolność Unii do utrzymania właściwego działania i funkcjonowania unijnego rynku wewnętrznego energii, zapewni bezpieczeństwo dostaw energii oraz realizację dużych projektów energetycznych poprzez skoordynowane, a zatem efektywne wykorzystanie siły przetargowej UE. W tym względzie pozytywne skutki wniosku przeważają nad raczej ograniczonym dodatkowym obciążeniem w postaci obowiązków w zakresie przejrzystości nałożonych na państwa członkowskie w trakcie negocjowania umów międzyrządowych z państwami trzecimi.

3. ASPEKTY PRAWNE WNIOSKU

Celem niniejszego wniosku jest przekształcenie konkluzji Rady Europejskiej z dnia 4 lutego 2011 r. w mechanizm obejmujący szczegółowe procedury wymiany informacji między państwami członkowskimi a Komisją w zakresie umów międzyrządowych, aby ułatwić koordynację na poziomie UE w celu zapewnienia bezpieczeństwa dostaw, właściwego działania i funkcjonowania unijnego wewnętrznego rynku energii oraz pewności prawa w przypadku decyzji inwestycyjnych.

Na poziomie indywidualnym trudno jest państwom członkowskim zapewnić realizację tych celów polityki. Państwa członkowskie nie mają obecnie wystarczających informacji, aby ocenić całokształt skutków ich umów międzyrządowych na sytuację w zakresie bezpieczeństwa dostaw w UE. Własne oceny państw członkowskich dotyczące właściwej realizacji przepisów UE w zakresie energii w odniesieniu do tych umów międzyrządowych również nie dają inwestorom wystarczającej pewności prawa. Z drugiej strony koordynacja na poziomie unijnym będzie sprzyjać wszystkim wymienionym celom. Ponieważ proponowana wymiana informacji poprawi pozycję negocjacyjną państw członkowskich względem państw trzecich, zapewni także właściwą realizację przepisów i polityki UE. Umożliwi przyjęcie perspektywy wspólnego bezpieczeństwa dostaw w UE, w miejsce perspektywy krajowej. Ponadto wykorzystanie wspólnie opracowanych standardowych klauzul oraz proponowana kontrola zgodności zagwarantują inwestorom zwiększoną pewność prawa dotyczącą zgodności umowy międzyrządowej z przepisami UE. Wniosek jest zatem uzasadniony na podstawie zasady pomocniczości. Wniosek uwzględnia również zasadę proporcjonalności, gdyż przeanalizowane alternatywne rozwiązania oparte na dobrowolności nie gwarantują wystąpienia wystarczającej wymiany informacji zapewniającej realizację celów polityki.

Umowy międzyrządowe określa się jako wszystkie prawnie wiążące umowy między państwami członkowskimi a państwami trzecimi, które mogą mieć wpływ na działanie lub funkcjonowanie rynku wewnętrznego energii lub na bezpieczeństwo dostaw energii w UE.

Aby uniknąć powielania działań, z wniosku wyłącza się umowy międzyrządowe, dla których przewiduje się już konkretne zgłoszenie w innych aktach prawodawstwa UE, z wyjątkiem umów międzyrządowych, które muszą być przedłożone Komisji zgodnie z rozporządzeniem w sprawie bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego[10]. Proponuje się również, aby nowy mechanizm nie dotyczył umów między operatorami komercyjnymi, chyba że umowa międzyrządowa w sposób wyraźny odnosi się do tych umów handlowych.

Państwa członkowskie przesyłają Komisji wszystkie istniejące i tymczasowo stosowane umowy międzyrządowe między nimi a państwami trzecimi najpóźniej trzy miesiące po wejściu w życie proponowanej decyzji. Komisja otrzymuje również jak najwcześniej informacje o zamiarze państw członkowskich rozpoczęcia negocjacji dotyczących przyszłych umów międzyrządowych lub zmiany istniejących umów międzyrządowych. Komisja jest regularnie informowana o przebiegu negocjacji. Na wniosek Komisja uczestniczy w negocjacjach jako obserwator. W tym kontekście państwa członkowskie również mają prawo zwrócić się do Komisji o wsparcie w trakcie negocjacji z państwami trzecimi.

Z chwilą ratyfikacji umowy międzyrządowej ratyfikowany tekst przesyła się Komisji. Umowy międzyrządowe przedstawia się w całości, w tym załączniki do nich, inne teksty, do których się odnoszą umowy, oraz poprawki do nich. Komisja udostępnia państwom członkowskim wszystkie otrzymane informacje za pośrednictwem bazy danych. Przekazując Komisji informacje, państwo członkowskie może wskazać, czy którakolwiek część informacji w przedkładanych umowach ma być traktowana jako poufna.

Komisja ułatwia koordynację między państwami członkowskimi w celu przeprowadzania przeglądu zmian w odniesieniu do umów międzyrządowych, rozpoznawania wspólnych problemów i rozwiązań oraz opracowywania standardowych klauzul, które państwa członkowskie mogą wykorzystywać w przyszłych umowach międzyrządowych.

Ponadto Komisja ma prawo, z własnej inicjatywy najpóźniej w terminie czterech tygodni od momentu, gdy została poinformowana o zakończeniu negocjacji, lub na wniosek państwa członkowskiego, które negocjowało umowę międzyrządową, dokonać oceny zgodności wynegocjowanej umowy z prawem UE celem zagwarantowania, że umowa jest zgodna z prawem. W takim przypadku państwa członkowskie muszą przedłożyć Komisji w pełni wynegocjowane porozumienie międzyrządowe, zanim zostanie ono podpisane. Na dokonanie oceny Komisja ma cztery miesiące. Jeżeli złożono wniosek o takie sprawdzenie zgodności, wobec braku opinii Komisji w ciągu tego okresu analizowania, uznaje się, że Komisja nie wniosła żadnych zastrzeżeń.

Komisja sporządza sprawozdanie na temat stosowania proponowanej decyzji cztery lata po jej wejściu w życie.

Proponowana decyzja wejdzie w życie 20 dni po jej publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

4. WPŁYW WNIOSKU NA BUDŻET

Wniosek nie ma wpływu na budżet UE. Ograniczone dodatkowe obciążenie administracyjne Komisji Europejskiej nie oznacza żadnych dodatkowych kosztów.

2011/0238 (COD)

Wniosek

DECYZJA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

ustanawiająca mechanizm wymiany informacji w odniesieniu do umów międzyrządowych w dziedzinie energii między państwami członkowskimi a państwami trzecimi

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 194,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego[11],

uwzględniając opinię Komitetu Regionów[12],

stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1) Rada Europejska wezwała państwa członkowskie do przekazywania Komisji informacji, począwszy od dnia 1 stycznia 2012 r., na temat ich wszystkich nowych i istniejących dwustronnych umów energetycznych z państwami trzecimi. Komisja powinna udostępniać te informacje wszystkim pozostałym państwom członkowskim w odpowiedniej formie, uwzględniając konieczność ochrony szczególnie chronionych informacji handlowych.

(2) W prawie UE przewidziano wymóg, zgodnie z którym państwa członkowskie zobowiązane są do podejmowania wszelkich właściwych środków w celu zapewnienia wypełnienia zobowiązań wynikających z Traktatów lub z aktów instytucji UE. Państwa członkowskie powinny zatem unikać wszelkich niezgodności między prawem UE a umowami międzyrządowymi zawartymi między państwami członkowskimi a państwami trzecimi, lub powinny takie niezgodności eliminować.

(3) Dla właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego energii konieczne jest, aby energia importowana do Unii z państw trzecich podlegała w pełni zasadom ustanawiającym rynek wewnętrzny energii. Nieprawidłowo funkcjonujący rynek wewnętrzny energii powoduje, że UE jest podatna na zagrożenia związane z bezpieczeństwem dostaw energii. Wysoki stopień przejrzystości w odniesieniu do umów między państwami członkowskimi a państwami trzecimi w zakresie energii umożliwi Unii podejmowanie skoordynowanych działań, w duchu solidarności, w celu zagwarantowania, że umowy takie są zgodne z prawodawstwem UE i skutecznie zabezpieczają dostawy energii.

(4) Nowy mechanizm wymiany informacji powinien obejmować jedynie umowy międzyrządowe, które mogą mieć wpływ na rynek wewnętrzny energii lub na bezpieczeństwo dostaw energii, gdyż te dwie sprawy są ze sobą istotnie powiązane. Powinien obejmować w szczególności wszystkie umowy międzyrządowe, które mają wpływ na dostawy gazu, ropy i energii elektrycznej za pośrednictwem stałej infrastruktury lub które mają wpływ na ilość energii importowanej do Unii z państw trzecich.

(5) Umowy międzyrządowe, które muszą być zgłaszane Komisji w całości na podstawie innych aktów UE, na przykład [rozporządzenia (UE) nr …/… Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia … ustanawiającego przepisy przejściowe w zakresie dwustronnych umów inwestycyjnych między państwami członkowskimi a państwami trzecimi[13]] powinny być wyłączone z mechanizmu wymiany informacji ustanowionego na mocy niniejszej decyzji.

(6) Zwolnienie ze wspomnianego obowiązku zgłoszenia nie powinno dotyczyć umów międzyrządowych, które muszą być przedłożone Komisji zgodnie z art. 13 ust. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 994/2010 z dnia 20 października 2010 r. w sprawie środków zapewniających bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego i uchylenia dyrektywy Rady 2004/67/WE[14]. Takie umowy międzyrządowe z państwami trzecimi, które mają wpływ na rozwój i wykorzystanie infrastruktury gazowej i dostawy gazu należy odtąd zgłaszać zgodnie z przepisami ustanowionymi w niniejszej decyzji. Aby uniknąć powielania działań, zgłoszenie przekazane zgodnie z niniejszą decyzją należy uznać za spełniające obowiązek zgłoszenia określony w rozporządzeniu (UE) nr 994/2010.

(7) Niniejsza decyzja nie powinna dotyczyć umów między podmiotami komercyjnymi, chyba że umowy międzyrządowe w sposób wyraźny odnoszą się do takich umów handlowych. Operatorzy komercyjni negocjujący umowy handlowe z operatorami z państw trzecich mogą mimo wszystko zwrócić się o wskazówki do Komisji w celu uniknięcia potencjalnych niezgodności z prawem UE.

(8) Państwa członkowskie powinny przedłożyć Komisji wszystkie istniejące, tymczasowo stosowane, w rozumieniu art. 25 konwencji wiedeńskiej[15], oraz nowe umowy międzyrządowe.

(9) Państwa członkowskie powinny zgłaszać Komisji sam zamiar rozpoczęcia negocjacji dotyczących nowych umów międzyrządowych lub zmian w istniejących umowach międzyrządowych. Komisja powinna być regularnie informowana o toczących się negocjacjach. Powinna mieć prawo udziału w negocjacjach jako obserwator. Państwa członkowskie mogą również wystąpić do Komisji z wnioskiem o wsparcie podczas negocjacji z państwami trzecimi.

(10) Komisja powinna mieć prawo, z własnej inicjatywy lub na wniosek państwa członkowskiego, które negocjowało umowę międzyrządową, dokonania oceny zgodności wynegocjowanej umowy z prawem UE, zanim umowa zostanie podpisana.

(11) Wszystkie ostateczne, ratyfikowane umowy objęte niniejszą decyzją powinny być przekazywane Komisji celem udostępnienia pełnej informacji wszystkim pozostałym państwom członkowskim.

(12) Komisja powinna udostępniać wszystkie uzyskane informacje wszystkim pozostałym państwom członkowskim w formie elektronicznej. Komisja powinna uwzględniać wnioski państw członkowskich o traktowanie przekazanych informacji, w szczególności informacji handlowych, jako poufne. Wnioski o zachowanie poufności nie powinny jednak ograniczać dostępu samej Komisji do informacji poufnych, gdyż Komisja musi dysponować pełnymi informacjami na potrzeby własnej oceny. Wnioski o zachowanie poufności nie stanowią uszczerbku dla prawa dostępu do dokumentów przewidzianego w rozporządzeniu (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji[16].

(13) Stała wymiana informacji na temat umów międzyrządowych na poziomie UE powinna umożliwić opracowanie najlepszych praktyk. Na podstawie tych najlepszych praktyk Komisja powinna zalecać stosowanie standardowych klauzul w umowach międzyrządowych między państwami członkowskimi a państwami trzecimi. Stosowanie tych niewiążących standardowych klauzul powinno zapobiec niezgodności umów międzyrządowych z prawem UE.

(14) Lepsza wzajemna wiedza na temat istniejących i nowych umów międzyrządowych powinna umożliwić lepszą koordynację w kwestiach energetycznych między samymi państwami członkowskimi oraz między państwami członkowskimi a Komisją. Taka usprawniona koordynacja powinna umożliwić państwom członkowskim pełne korzystanie ze pozycji politycznej i gospodarczej UE.

(15) Mechanizm wymiany informacji przewidziany w niniejszej decyzji nie powinien stanowić uszczerbku dla stosowania przepisów UE w zakresie uchybień zobowiązaniom państwa członkowskiego i konkurencji,

PRZYJMUJĄ NINIEJSZĄ DECYZJĘ:

Artykuł 1 Przedmiot i zakres

1. Na mocy niniejszej decyzji ustanawia się mechanizm wymiany informacji między państwami członkowskimi a Komisją w odniesieniu do umów międzyrządowych.

2. Niniejsza decyzja swoim zakresem nie obejmuje umów międzyrządowych, które już podlegają w całości innym szczegółowym procedurom zgłaszania, z wyłączeniem umów międzyrządowych, które muszą być przedkładane Komisji zgodnie z art. 13 ust. 6 rozporządzenia (UE) nr 994/2010.

Artykuł 2 Definicje

Na potrzeby niniejszej decyzji zastosowanie mają następujące definicje:

(1) „umowy międzyrządowe” oznaczają prawnie wiążące umowy między państwami członkowskimi a państwami trzecimi, które mogą mieć wpływ na działanie lub funkcjonowanie rynku wewnętrznego energii bądź na bezpieczeństwo dostaw energii w UE;

(2) „istniejące umowy międzyrządowe” oznaczają umowy rządowe, które weszły w życie przed wejściem w życie niniejszej decyzji.

Artykuł 3 Wymiana informacji między Komisją a państwami członkowskimi

1. Państwa członkowskie przekazują Komisji w całości wszystkie istniejące i tymczasowo stosowane umowy międzyrządowe między nimi a państwami trzecimi, w tym załączniki do nich, inne teksty, do których się bezpośrednio odnoszą, oraz wszystkie poprawki do nich, najpóźniej trzy miesiące po wejściu w życie niniejszej decyzji. Wszystkim pozostałym państwom członkowskim Komisja udostępnia w formie elektronicznej wszystkie otrzymane dokumenty. Istniejące lub tymczasowo stosowane umowy międzyrządowe, które już zgłoszono Komisji zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 994/2010 na dzień wejścia w życie niniejszej decyzji i które spełniają wymogi niniejszego ustępu, uznaje się za zgłoszone na potrzeby niniejszej decyzji.

2. Gdy państwo członkowskie zamierza przystąpić do negocjacji z państwem trzecim w celu zmiany istniejącej umowy międzyrządowej lub zawarcia nowej umowy międzyrządowej, państwo członkowskie informuje Komisję pisemnie o swoim zamiarze jak najwcześniej, przed przewidzianym rozpoczęciem negocjacji. Informacje przekazane Komisji obejmują odpowiednią dokumentację, informację o przepisach będących przedmiotem negocjacji, cele negocjacji i inne istotne informacje. W przypadku zmiany istniejącej umowy w informacjach przekazanych Komisji wskazane są przepisy mające być przedmiotem renegocjacji. Otrzymane informacje Komisja udostępnia w formie elektronicznej wszystkim państwom członkowskim. Zainteresowane państwo członkowskie regularnie informuje Komisje o prowadzonych negocjacjach. Na wniosek Komisji lub zainteresowanego państwa członkowskiego Komisja może uczestniczyć w negocjacjach jako obserwator.

3. Z chwilą ratyfikacji umowy międzyrządowej lub zmiany umowy międzyrządowej zainteresowane państwo członkowskie przekazuje Komisji umowę lub zmianę umowy, w tym załączniki do nich i inne teksty, do których bezpośrednio się odnoszą te umowy lub zmiany, a Komisja udostępnia wszystkim pozostałym państwom członkowskim otrzymane dokumenty, z wyjątkiem części poufnych wskazanych zgodnie z art. 7, w formie elektronicznej.

Artykuł 4 Wsparcie Komisji

Gdy państwo członkowskie informuje Komisję, zgodnie z art. 3. ust. 2, o swoim zamiarze przystąpienia do negocjacji w celu zmiany istniejącej umowy międzyrządowej lub zawarcia nowej umowy międzyrządowej, państwo członkowskie może wystąpić do Komisji z wnioskiem o wsparcie w negocjacjach z państwem trzecim.

Artykuł 5 Kontrola ex-ante w zakresie zgodności z prawem UE

Komisja może, z własnej inicjatywy najpóźniej w terminie czterech tygodni od momentu, gdy została poinformowana o zakończeniu negocjacji, lub na wniosek państwa członkowskiego, które negocjowało umowę międzyrządową, dokonać oceny zgodności wynegocjowanej umowy z prawem UE, zanim umowa zostanie podpisana. W przypadku gdy Komisja lub zainteresowane państwo członkowskie występuje o taką ocenę ex-ante zgodności wynegocjowanej umowy z prawem UE, wynegocjowany, ale jeszcze nie podpisany projekt umowy międzyrządowej zostaje przedłożony Komisji do analizy. Zainteresowane państwo członkowskie nie podpisuje umowy przez okres czterech miesięcy od momentu złożenia projektu umowy międzyrządowej. Okres analizowania może zostać przedłużony w porozumieniu z zainteresowanym państwem członkowskim. W przypadku gdy wystąpiono o kontrolę zgodności, wobec braku opinii Komisji w ciągu okresu analizowania, uznaje się, że Komisja nie wniosła zastrzeżeń.

Artykuł 6 Koordynacja z państwami członkowskimi

1. Komisja ułatwia koordynację między państwami członkowskimi w celu:

a) przeprowadzania przeglądu zmian w zakresie umów międzyrządowych;

b) rozpoznawania wspólnych problemów związanych z umowami międzyrządowymi oraz analizowania odpowiednich działań służących rozwiązywaniu tych problemów;

c) opracowywania, na podstawie najlepszych praktyk, standardowych klauzul, których zastosowanie zapewni pełną zgodność przyszłych umów międzyrządowych z prawodawstwem UE w zakresie energii.

Artykuł 7 Poufność

Przekazując Komisji informacje zgodnie z art. 3, państwo członkowskie może wskazać, czy którekolwiek z tych informacji, zwłaszcza informacje handlowe, należy traktować jako poufne, oraz czy przekazane informacje mogą być udostępnione innych państwom członkowskim. Komisja przestrzega takich wskazań. Wnioski o zachowanie poufności nie ograniczają dostępu samej Komisji do informacji poufnych.

Artykuł 8 Przegląd

1. Cztery lata po wejściu w życie niniejszej decyzji Komisja przedkłada sprawozdanie na temat stosowania niniejszej decyzji Parlamentowi Europejskiemu, Radzie i Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu.

2. W sprawozdaniu ocenia się w szczególności, czy w decyzji przewidziano odpowiednie ramy w celu zapewnienia pełnej zgodności umów międzyrządowych z prawem UE oraz wysokiego poziomu koordynacji między państwami członkowskimi w odniesieniu do umów międzyrządowych.

Artykuł 9 Wejście w życie

Niniejsza decyzja wchodzi w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Artykuł 10 Adresaci

Niniejsza decyzja skierowana jest do państw członkowskich.

Sporządzono w Brukseli dnia […] r.

W imieniu Parlamentu Europejskiego W imieniu Rady

Przewodniczący Przewodniczący

[1] Konkluzję tę potwierdziła Rada ds. Energii na posiedzeniu dnia 28 lutego 2011 r.: „Udoskonalona i terminowa wymiana informacji między Komisją a państwami członkowskimi, obejmująca informacje przekazywane Komisji przez państwa członkowskie na temat ich nowych i istniejących dwustronnych umów energetycznych z państwami trzecimi”.

[2] COM(2011) 539.

[3] Według scenariuszy na 2030 r. całkowity udział energii importowanej z państw trzecich może sięgnąć 57 %.

[4] Dz. U. L 211 z 14.8.2009.

[5] Jedyny obowiązek, jaki istnieje dotychczas, jest przewidziany w art. 13 ust. 6 rozporządzenia (UE) nr 994/2010 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 października 2010 r. w sprawie środków zapewniających bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego i uchylenia dyrektywy Rady 2004/67/WE (rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego), Dz.U. 295 z 12.11.2010, s. 1 - 22. Ten przepis nakłada na państwa członkowskie obowiązek zgłaszania Komisji umów międzyrządowych w dziedzinie gazu ziemnego. Istniejące umowy międzyrządowe mogą być zgłaszane do dnia 3 grudnia 2011 r.

[6] Odwołując się do nielicznych znanych umów międzyrządowych między państwami członkowskimi a państwami trzecimi, na przykład dotyczących gazociągu południowego (South Stream), te bardzo ostrożne szacunki opierają się na założeniu, że szereg państw członkowskich ma takie umowy międzyrządowe z głównymi dostawcami ropy i gazu, w szczególności w przypadkach gdy ropa lub gaz są dostarczane rurociągami.

[7] Zob. art. 13 ust. 6 rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego.

[8] Chociaż możliwe wydają się zarówno rozporządzenie, jak i decyzja, decyzję uznaje się za bardziej właściwą, ponieważ ten instrument prawny nie będzie miał bezpośredniego wpływu na osoby fizyczne, ale będzie skierowany wyłącznie do państw członkowskich.

[9] Należy zwrócić uwagę, że zgłoszenie istniejących umów międzyrządowych nie uniemożliwia Komisji wszczynania postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, tj. jeżeli można wykazać w danej sprawie, że dane porozumienie jest sprzeczne z zasadami rynku wewnętrznego.

[10] Powieleń unika się również w przypadku rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego, gdyż zgłoszenie zgodne z bardziej szczegółowymi zasadami przewidzianymi w niniejszym wniosku spełnia wymogi wymienione w rozporządzeniu w sprawie bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego.

[11] Dz.U. C, s. . .

[12] Dz.U. C, s. . .

[13] [COM 2010 (344) wersja ostateczna, jeszcze nie przyjęta].

[14] Dz.U. L 295 z 12.11.2010, s. 1.

[15] Konwencja wiedeńska o prawie traktatów z 1969 r.

[16] Dz.U. L 8 z 12.1.2001, s. 28.