[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 9.4.2008

SEC(2008) 443

DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI

Dokument uzupełniający Wniosek ZALECENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie ustanowienia Europejskiego systemu transferu i akumulacji punktów w kształceniu i szkoleniu zawodowym (ECVET) STRESZCZENIE OCENY SKUTKÓW [SEC(2008)442 COM(2008) 180 wersja ostateczna]

DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI

STRESZCZENIE OCENY SKUTKÓW USTANOWIENIA EUROPEJSKIEGO SYSTEMU TRANSFERU I AKUMULACJI PUNKTÓW W KSZTAłCENIU I SZKOLENIU ZAWODOWYM (ECVET)

Jedną z głównych przeszkód utrudniających zwiększenie zainteresowania mobilnością w ramach kształcenia i doskonalenia zawodowego są trudności w rozpoznaniu i walidacji efektów uczenia się uzyskanych za granicą. Ponadto barierą hamującą mobilność uczących się i ograniczającą dostępność działań z zakresu uczenia się przez całe życie jest brak uzgodnień, które umożliwiałyby obywatelom transfer uzyskanych przez nich efektów uczenia się z jednego kontekstu do innego oraz zapewniały ich uznawalność w różnych kontekstach.

Niniejsza ocena skutków przedstawia różne warianty, które rozważyła Komisja, poszukując sposobu rozwiązania powyższych problemów i zagwarantowania przyjęcia Europejskiego systemu transferu i akumulacji punktów w kształceniu i szkoleniu zawodowym (ECVET)[1]. Podkreśla ona wartość dodaną, jaką wniósłby Europejski system transferu i akumulacji punktów w kształceniu i szkoleniu zawodowym, ułatwiając uczenie się przez całe życie oraz zmniejszając przeszkody w mobilności w Europie.

Kształcenie i szkolenie stanowią integralny element strategii lizbońskiej – programu reform UE, którego celem jest sprostanie wyzwaniom związanym z gospodarką i społeczeństwem opartym na wiedzy. Ujmując tę kwestie w konkretnych kategoriach, pogłębianie wiedzy, umiejętności i kompetencji obywateli poprzez kształcenie i szkolenie jest kluczem do realizacji celów lizbońskich w zakresie konkurencyjności, wzrostu gospodarczego, zatrudnienia i spójności społecznej.

Jak stwierdzono w śródokresowym przeglądzie strategii lizbońskiej z 2005 r., obecnie wyzwania te pozostają bez odpowiedzi. Co szczególnie ważne w kontekście niniejszego dokumentu, nadal istnieją poważne przeszkody utrudniające realizację idei uczenia się przez całe życie oraz mobilności uczących się i pracowników. Konieczne jest zatem stworzenie takich narzędzi i mechanizmów współpracy, które przyczyniłyby się do zwiększenia uczestnictwa w działaniach z zakresu uczenia się przez całe życie oraz ułatwiłyby transfer kwalifikacji – w ramach instytucji, systemów i w skali międzynarodowej. Warunkiem wstępnym realizacji tej strategii i czynnikiem koniecznym dla pogłębienia wiedzy oraz zwiększenia umiejętności i kompetencji obywateli Europy jest zwiększenie przejrzystości kwalifikacji.

Europejski system transferu i akumulacji punktów w kształceniu i szkoleniu zawodowym jest skierowany do obywateli, a jego celem jest ułatwienie uznawania efektów uczenia się, uzyskanych przez nich w procesie uczenia się przez całe życie, którego nie zakłócałyby granice państwowe. Specyfikacje techniczne w zakresie ECVET opierają się na praktykach funkcjonujących już w niektórych państwach członkowskich. Składają się na nie następujące elementy:

- opis kwalifikacji w kategoriach jednostek efektów uczenia się (wiedza, umiejętności i kompetencje), które mogą podlegać transferowi i akumulacji;

- opracowanie i zapewnienie przejrzystości procesu transferu i akumulacji efektów uczenia się, dzięki któremu zaliczone i ocenione w określonym kontekście jednostki efektów uczenia się mogą podlegać transferowi do innego kontekstu i mogą być w tym kontekście akumulowane;

- ustanowienie partnerstw właściwych instytucji, aby stworzyć warunki do pogłębiania wzajemnego zaufania oraz ustanowienie ramowych zasad transferu punktów ECVET, stanowiących element przyszłego spójnego obszaru uczenia się i szkolenia ponad granicami;

- określenie liczby punktów ECVET, jakiej odpowiada dana kwalifikacja i jednostka, jako niezbędnego źródła informacji uzupełniających. Określenie liczby punktów opiera się na wspólnych konwencjach europejskich.

W celu zastosowania ECVET jednostki efektów uczenia się lub ich części uzyskane i ocenione w jednym kontekście, są przenoszone do innego kontekstu. W tym drugim kontekście właściwa instytucja waliduje je i uznaje, stwierdzając spełnienie części wymogów koniecznych do uzyskania przez daną osobę określonej kwalifikacji. Celem uzyskania danej kwalifikacji, jednostki efektów uczenia się mogą być akumulowane zgodnie z zasadami właściwymi dla danego kraju, regionu lub sektora.

Jak stwierdzono w ocenie skutków oraz w projekcie zalecenia, ECVET jest instrumentem zwiększającym przejrzystość i porównywalność oraz ułatwiającym transfer i akumulację efektów uczenia się w różnych kontekstach nauczania. Celem systemu nie jest rozbicie kwalifikacji na części ani zharmonizowanie systemów kwalifikacji i systemów kształcenia i szkolenia zawodowego. Został on stworzony z myślą o uzupełnieniu i wzmocnieniu istniejących instrumentów mobilności, takich jak Europejski system transferu i akumulacji punktów (ECTS), Europass oraz europejskie ramy kwalifikacji (EQF). W dalszej kolejności oczekuje się, że ECVET przyczyni się do reformy krajowych systemów kształcenia i szkolenia zawodowego oraz do urzeczywistnienia idei uczenia się przez całe życie.

A zatem celem ECVET jest wniesienie wartości dodanej w dziedzinie mobilności i uczenia się przez całe życie.

Proponowany system ECVET jest integralną częścią programu prac Edukacja i szkolenie 2010, który ma przyczynić się do osiągnięcia tych aspektów celów lizbońskich, które odnoszą się do kształcenia i szkolenia. Komisja opracowała projekt ECVET w odpowiedzi na wielokrotnie powtarzane prośby ze strony państw członkowskich, partnerów społecznych i innych zainteresowanych stron.

W pierwszej kolejności rozważono opcję niewprowadzania żadnego instrumentu prawnego, tzn. niepodjęcie działań przez Unię Europejską. Oznaczałoby to kontynuowanie działań w zróżnicowanych w zależności od kraju warunkach, ponieważ w niektórych państwach europejskich systemy punktacji i transferu punktów już funkcjonują, a w innych – nie. Brakowałoby punktu odniesienia, pozwalającego na uzyskanie informacji nt. dalszego rozwoju w dziedzinie transferu i uznawania efektów uczenia się osiąganych przez mobilnych uczących się. Utrudniłoby to podejmowanie działań w związku z zacieśnieniem współpracy zainicjowanym decyzją i deklaracją Rady z 2002 r., w których przewidziano opracowanie systemu punktowania na poziomie europejskim. Oznaczałoby to również nieudzielenie przez Komisję odpowiedzi na wnioski państw członkowskich dotyczące stworzenia systemu punktowania na potrzeby kształcenia i szkolenia zawodowego. Opcja ta byłoby nie do przyjęcia dla wielu zainteresowanych stron, a ponadto oznaczałyby niewypełnienie mandatu wyraźnie udzielonego Komisji przez państwa członkowskie.

Drugą opcją jest komunikat Komisji. Jednak instrument taki nie umożliwia zaangażowania państw członkowskich ani Parlamentu Europejskiego w jego przyjęcie. Opcja ta nie doprowadziłaby zatem do koniecznego zaangażowania politycznego w tworzenie i skuteczne wdrażanie funkcjonalnego systemu ECVET.

Trzecią opcją jest zalecenie Komisji na mocy art. 150 Traktatu, który odnosi się do szkolenia zawodowego. Choć zalecenie Komisji jest instrumentem prawnym, to jednak nie miałoby ono większego wpływu niż poprzednia opcja, gdyż w tym przypadku ani państwa członkowskie ani Parlament Europejski nie brałyby udziału w formalnym przyjęciu zalecenia, a tym samym zaangażowanie polityczne, będące niezbędnym warunkiem skutecznego wdrożenia systemu ECVET, byłoby nadal niewystarczające.

Czwartą rozważaną opcją jest ustanowienie ECVET w drodze zalecenia Parlamentu Europejskiego i Rady zgodnie z art. 149 i 150 Traktatu. Instrument ten zalecałby stosowanie systemu ECVET w państwach członkowskich na zasadzie dobrowolności , jako instrumentu zwiększającego przejrzystość i porównywalność oraz ułatwiającego transfer i akumulację efektów uczenia się w różnych kontekstach nauczania w całej Europie. Komisja opracowała projekt ECVET mając na uwadze proces jego tworzenia – współpracę Komisji z państwami członkowskimi i EOG, krajami kandydującymi i europejskimi partnerami społecznymi – oraz szeroko zakrojony proces konsultacji z odpowiednimi podmiotami i zainteresowanymi stronami, działającymi w sferze kształcenia i szkolenia zawodowego na poziomie europejskim.

Piątą opcją jest ustanowienie ECVET decyzją Parlamentu Europejskiego i Rady, na mocy art. 149 i 150 Traktatu. Jednak takie rozwiązanie oznaczałoby przyjęcie poprzez decyzję pewnych zasad i zobowiązań przez te państwa członkowskie, w których systemy krajowe są powiązane z systemem ECVET; tymczasem zainteresowane strony (państwa członkowskie, partnerzy społeczni, sektory i inni) w przeważającej większości stwierdziły, że stosowanie ECVET powinno być całkowicie dobrowolne.

Porównując wady i zalety powyższych opcji, Komisja postanowiła zaproponować opcję czwartą, która umożliwi jej – we współpracy z państwami członkowskimi i partnerami społecznymi – podjęcie określonych wyzwań i znalezienie stosownych rozwiązań. Opcja ta najbardziej odpowiada też oczekiwaniom państw członkowskich i zainteresowanych stron Stwarza ona najlepsze warunki pomyślnego wdrożenia ECVET na poziomie operacyjnym i osiągnięcia rzeczywistej wartości dodanej, jakie wymiar europejski może zapewnić obywatelom w dziedzinie uczenia się przez całe życie i mobilności, poprzez możliwość akumulacji efektów uczenia się uzyskiwanych w różnych kontekstach oraz ich transferu z jednego kontekstu nauczania do innego.

Realizacja celów ECVET będzie stale monitorowana i oceniana. Jeżeli ECVET zostanie przyjęty przez Parlament i Radę, nie stanie się zamkniętym zbiorem zasad, lecz będzie podlegać przeglądom i stworzy podstawy do dalszego rozwoju. W takim wypadku Komisja monitorowałaby wdrożenie ECVET i po czterech latach od jego przyjęcia złożyłaby Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie na temat zgromadzonych doświadczeń i wniosków na przyszłość, w tym, w razie konieczności, możliwego przeglądu tego instrumentu prawnego. Sprawozdanie to będzie się opierać m.in. na wynikach oceny zewnętrznej.

[1] Na końcu oceny skutków zamieszczono w formie tabeli orientacyjny glosariusz specjalistycznej terminologii związanej z ECVET.