Szczegółowe wyniki tej oceny zawarto w dokumencie roboczym służb Komisji (SWD) dołączonym do niniejszego komunikatu. Zgodnie z wytycznymi Komisji dotyczącymi lepszego stanowienia prawa (Better Regulation Guidelines) przedmiotowa ocena została przeprowadzona w oparciu o pięć następujących kryteriów: skuteczność, efektywność, adekwatność, spójność i europejska wartość dodana. Szczegółowy przebieg tej oceny, przeprowadzonej w oparciu o powyższe kryteria, opisano w dokumencie roboczym służb Komisji, podczas gdy niniejszy komunikat zawiera przede wszystkim omówienie jej głównych ustaleń.

W 2011 r., według stanu na dzień złożenia propozycji utworzenia CEF, potrzeby inwestycyjne we wszystkich trzech omawianych sektorach oszacowano na ok. 970 mld EUR. Oczekiwano, że większość z tych inwestycji uda się zrealizować dzięki zaangażowaniu sektora prywatnego, pozyskaniu wsparcia publicznego na poziomie krajowym lub poprzez wprowadzenie odpowiednich środków regulacyjnych. Jednakże w wyniku przeprowadzonej oceny skutków stwierdzono, iż „należy jednak przeciwdziałać niedoskonałościom rynku – w celu wypełnienia utrzymujących się luk, usunięcia wąskich gardeł oraz zapewnienia odpowiednich połączeń transgranicznych”.

Jak podkreślono w komunikacie w sprawie budżetu z perspektywy „Europy 2020” , Komisja stwierdziła, że: „wprawdzie rynek może i powinien zapewnić większą część niezbędnych inwestycji, należy jednak przeciwdziałać niedoskonałościom rynku – w celu wypełnienia utrzymujących się luk, usunięcia wąskich gardeł oraz zapewnienia odpowiednich połączeń transgranicznych. Jednakże doświadczenie wskazuje, że inwestycje transgraniczne, wymagające udziału kilku krajów i zmierzające do wyposażenia jednolitego rynku w niezbędną infrastrukturę, nigdy nie będą traktowane w budżetach krajowych wystarczająco priorytetowo. Jest to jeszcze jeden przykład wartości dodanej, jaką wnosi budżet UE. Dzięki niemu można zapewnić finansowanie ogólnoeuropejskich projektów, które łączą centrum i regiony peryferyjne z korzyścią dla wszystkich. W związku z powyższym Komisja zdecydowała się zaproponować utworzenie instrumentu „Łącząc Europę”, aby przyspieszyć rozwój infrastruktury, której UE potrzebuje”.

W oparciu o odpowiednie wytyczne sektorowe CEF wspiera rozwój sieci transeuropejskich (Trans-European Networks, TEN), aby zapewnić większą spójność rynku wewnętrznego i konkurencyjność UE na rynku globalnym. Cel ustanowienia CEF można ogólnie zdefiniować jako wspieranie realizacji projektów przyczyniających się do wdrożenia TEN. Znalazło to odzwierciedlenie w priorytetach określonych w ramach wytycznych dla trzech omawianych sektorów: transportu, energetyki i telekomunikacji. Zadaniem CEF jest zaradzenie niedoskonałościom mechanizmów rynkowych, a wsparcie w ramach tego instrumentu ukierunkowane jest głównie na projekty o wysokiej europejskiej wartości dodanej oraz optymalne wykorzystanie dalszych inwestycji z sektora prywatnego.

W sektorze energii do tej kategorii zaliczyć można nieopłacalne ekonomicznie projekty z racji tego, iż zapewniają one takie efekty zewnętrzne jak regionalne bezpieczeństwo dostaw czy wysoce innowacyjne rozwiązania.

Ponadto nie udało się wyeliminować niedoskonałości mechanizmów rynkowych w odniesieniu do programów służących osiągnięciu celów polityki TEN. Przykładowo niedoskonałości te występują, gdy koszty ponoszone są na poziomie krajowym/lokalnym, a korzyści przypadają w skali europejskiej, lub gdy podział kosztów i korzyści, generowanych w wyniku projektów realizowanych z udziałem kilku państw członkowskich, odbywa się w sposób nierównomierny. Zwykle dotyczy to projektów transgranicznych oraz inicjatyw wdrożenia ogólnounijnych systemów technologicznych, które nie są zwykle finansowane wyłącznie przez rynek czy budżet krajowy.

Wielkość udziału inwestycji niezbędnych do realizacji celów w zakresie łączności jest bardzo znacząca we wszystkich trzech sektorach objętych programem. Ostatnie szacunki Komisji dotyczące sektora transportu, które znalazły potwierdzenie w planach pracy koordynatorów ds. korytarzy sieci bazowej, pokazują, że same tylko potrzeby inwestycyjne dla sieci bazowej TEN-T wyniosą – w perspektywie do 2030 r. – 750 mld EUR, a także trzykrotność tej kwoty przy uwzględnieniu sieci kompleksowej i innych inwestycji transportowych, np. w zakresie transportu miejskiego, cyfryzacji i utrzymania. W sektorze energii potrzeby inwestycyjne dla projektów kwalifikujących się jako PWZ wyniosą 179 mld EUR w latach 2021–2030, przy zdecydowanie największym udziale sektora elektroenergetycznego. Szacuje się, że potrzeby inwestycyjne w sektorze telekomunikacji – wymagane do realizacji strategicznych celów dotyczących łączności gigabitowej – wyniosą ok. 500 mld EUR w perspektywie do 2025 r. lub stanowić będą równowartość kwoty wyższej o 155 mld EUR od wartości przewidywanych na podstawie aktualnych trendów inwestycyjnych. Szacunki te nie obejmują jednak kolejnych inwestycji, które są niezbędne do zakończenia wdrażania transgranicznych infrastruktur usług cyfrowych.

W sektorze telekomunikacji za działanie priorytetowe uznano wdrożenie transeuropejskich usług cyfrowych, oferujących rozwiązania techniczne i organizacyjne o zaawansowanym stopniu rozwoju, zgodnie z wytycznymi telekomunikacyjnymi. Obejmuje to tak zróżnicowane obszary jak identyfikacja elektroniczna – opracowana z myślą o usprawnieniu procesu transgranicznego uznawania krajowych mechanizmów identyfikacji elektronicznej (e-identyfikacja lub e-ID), zapewniająca Europejczykom sprawny dostęp online do usług publicznych w całej Europie – czy interoperacyjne usługi zdrowotne, które służą zapewnianiu ciągłości opieki i bezpieczeństwa pacjentom korzystającym z transgranicznej opieki zdrowotnej, umożliwiając transgraniczną wymianę danych medycznych. W związku z tym, iż przedmiotowe usługi transgraniczne wpływają na poprawę jakości życia Europejczyków poprzez włączenie cyfrowe i zapewnienie wzajemnej łączności, mają one kluczowe znaczenie dla osiągnięcia jednolitego rynku cyfrowego. Przedmiotowa ocena wykazała jednak, że wytyczne dotyczące telekomunikacji ograniczają potencjał przedmiotowego programu w zakresie pełnego wykorzystania najnowszych osiągnięć technologicznych oraz realizacji nowych celów priorytetowych unijnej agendy politycznej, które ustanowiono w następstwie takich osiągnięć. Co się tyczy usług szerokopasmowego dostępu do internetu, biorąc pod uwagę ograniczoną ilość dostępnych zasobów, dotychczasowe wsparcie obejmowało głównie: (i) działania w zakresie pomocy technicznej, które mogą potencjalnie wspierać realizację projektów niezbyt opłacalnych z ekonomicznego punktu widzenia; oraz (ii) instrumenty finansowe, które mogą powodować znaczący efekt dźwigni finansowej.

W sektorze energii CEF pozwolił usprawnić proces integracji unijnego rynku energii poprzez wzmocnienie połączeń transgranicznych. Cele szczegółowe w tym zakresie obejmują zakończenie izolacji energetycznej oraz usunięcie wąskich gardeł. W ramach komponentu „CEF Energy” wsparcie otrzymują projekty, które przynoszą znaczące efekty zewnętrzne. Podjęte do tej pory działania przyczyniły się do zwiększenia bezpieczeństwa dostaw w państwach członkowskich najbardziej zagrożonych ryzykiem wystąpienia zakłóceń w dostawach. Wśród przykładowych osiągnięć w tym obszarze wymienić należy gazowe połączenie międzysystemowe na linii Polska-Litwa, pierwsze gazowe połączenie międzysystemowe pomiędzy wschodnim regionem Morza Bałtyckiego a Europą kontynentalną oraz pierwsze gazowe połączenie międzysystemowe na linii Finlandia-Estonia. Cele dotyczące zrównoważonego rozwoju zrealizowano w drodze wsparcia dla innowacyjnych projektów związanych z energią elektryczną poprzez współfinansowanie ważnych prac studyjnych i robót: podmorskie połączenie między Irlandią a Francją o długości 600 km, magazyn sprężonego powietrza w Irlandii Północnej oraz projekt inteligentnych sieci realizowany wspólnie przez Słowenię i Chorwację.

W sektorze transportu za szczególnie istotne uznano projekty służące tworzeniu nowych lub poprawie istniejących połączeń transgranicznych, uzupełnianiu brakujących połączeń i usuwaniu wąskich gardeł. Do tej kategorii zalicza się projekty mające wpływ na fizycznie istniejące odcinki sieci lub programy unijne ukierunkowane na rozwój efektywnych i interoperacyjnych systemów zarządzania ruchem o zwiększonym bezpieczeństwie dla różnych rodzajów transportu. Cel finansowania „CEF Transport”, dotyczący transgranicznej infrastruktury transportowej, realizowany jest przy udziale 86 % środków przeznaczanych obecnie na cele transportowe (18,35 mld EUR). Przykłady obejmują: połączenie Fehmarn Belt (multimodalny tunel łączący Danię z Niemcami), projekt Rail Baltica (usprawniający komunikację w kierunku wschód-zachód między Polską, Litwą, Łotwą i Estonią) oraz program SESAR (projekt badań w zakresie zarządzania ruchem lotniczym w ramach jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej). Podsumowując, CEF w wymierny sposób przyczynia się do realizacji ambitnego celu, jakim jest stworzenie jednolitego europejskiego obszaru transportowego.

Po trzech i pół roku funkcjonowania tego instrumentu można stwierdzić, że rodzaj projektów współfinansowanych przez CEF wpisuje się ściśle w poniższe cele unijne: (i) poprawa łączności w skali europejskiej na poziomie trzech omawianych sektorów; oraz (ii) skoncentrowanie wsparcia na dobrach publicznych o wymiarze europejskim. CEF przyczynia się do realizacji celów priorytetowych Komisji w zakresie zatrudnienia, wzrostu i inwestycji, rynku wewnętrznego, unii energetycznej oraz klimatu i jednolitego rynku cyfrowego, wzmacniając konkurencyjność UE na poziomie globalnym. Ponadto to właśnie CEF zapewnia znaczną część funduszy unijnych na projekty w dziedzinie transportu i energii, które mają znaczący udział w procesie dekarbonizacji europejskiej gospodarki, przyczyniając się tym samym do realizacji celów unijnych w zakresie redukcji poziomu emisji, zgodnie z postanowieniami porozumienia klimatycznego z Paryża.

Dotychczasowe doświadczenia z wdrażania CEF wskazują na istnienie znaczących, pozytywnych oddziaływań między tymi wymiarami. Długoterminowe planowanie oznacza, że projekty będą mogły być przygotowywane w państwach członkowskich, a możliwość uzyskania wsparcia dla projektów posiadających wyraźny wymiar europejski pozwala na rozwój bardziej zintegrowanych sieci. Przykładowo możliwość wspierania kluczowych transgranicznych odcinków infrastruktury w sektorze transportu ułatwia proces wdrażania koncepcji korytarzy przez państwa członkowskie, skutkując spójnym zaplanowaniem odcinków krajowych. W sektorze energii dynamiczny proces tworzenia – w odstępach dwuletnich – wykazu projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania (PWZ), zlokalizowanych w priorytetowych korytarzach i obszarach tematycznych, pozwala zarówno na długoterminowe planowanie, jak i dostosowanie do przyszłych potrzeb. W przypadku telekomunikacji wytyczne CEF dotyczącego tego sektora zawierają listę usług podstawowych oraz sektorowych infrastruktur usług cyfrowych, które kwalifikują się do finansowania.

W sektorze energii nadal występuje problem wąskich gardeł i potrzebne są dalsze połączenia międzysystemowe, aby dokonać pełnej integracji rynkowej, zapewnić bezpieczeństwo dostaw i umożliwić UE optymalne wykorzystanie zasobów odnawialnych w celu uniknięcia konieczności ograniczenia produkcji energii ze źródeł odnawialnych. Dotacje uznawane są za najbardziej odpowiedni instrument do wspierania projektów zapewniających znaczące pozytywne efekty zewnętrzne, które wykraczają poza korzyści wynikające z krajowych opłat taryfowych i do których zalicza się bezpieczeństwo dostaw, innowacje technologiczne i solidarność między państwami członkowskimi.

W sektorze transportu ma to miejsce w przypadku większości projektów transgranicznych dotyczących sieci transeuropejskiej oraz w przypadku priorytetów horyzontalnych, w szczególności w odniesieniu do systemów zarządzania ruchem, takich jak ERTMS dla kolei, SESAR dla lotnictwa oraz inteligentne systemy transportowe (ITS) dla transportu drogowego, jak również w odniesieniu do paliw alternatywnych. Dotyczy to również projektów generujących korzyści, które nie zostały jeszcze zinternalizowane. Liczba zgłoszeń otrzymywanych w odpowiedzi na zaproszenia do składania wniosków ogłaszane w tym sektorze przekracza założone limity, a dostępny budżet jest za każdym razem niewystarczający, aby pokryć potrzeby sektora, co świadczy o bardzo dużym zapotrzebowaniu na dotacje unijne.

W sektorze telekomunikacji CEF ułatwił państwom członkowskim koordynowanie działań mających na celu opracowanie norm i uruchomienie wzajemnie powiązanych usług transgranicznych. Mimo iż państwa członkowskie opracowały rozwiązania zapewniające dostęp internetowy do usług publicznych, korzyści z tym związane nie mogły być równomiernie rozdysponowane z powodu barier granicznych. CEF pomógł przełamać te bariery i zwiększyć skuteczność dostępnych rozwiązań poprzez nadanie im cech interoperacyjności, z korzyścią dla obywateli, przedsiębiorstw i administracji publicznej w całej Europie. Ponadto, w niektórych przypadkach, np. w odniesieniu do systemu elektronicznej wymiany informacji dotyczących zabezpieczenia społecznego (EESSI), w związku ze zobowiązaniem państw członkowskich do zapewnienia transgranicznej komunikacji między krajowymi instytucjami zabezpieczenia społecznego, CEF odegrał ważną rolę, jeśli chodzi o wzmocnienie ochrony przemieszczających się obywateli w zakresie ich praw do zabezpieczenia społecznego oraz wsparcie państw członkowskich w szybszym dostosowaniu przepisów. W innych obszarach, takich jak cyberbezpieczeństwo – w których nie istnieje prawny wymóg zastosowania transgranicznej interoperacyjności – CEF umożliwił wdrożenie dobrowolnej platformy współpracy, która pozwala lepiej zapobiegać i reagować na cyberataki, gdyż stanowi ogólnoeuropejskie narzędzie do walki z zagrożeniami występującymi niezależnie od granic państwowych.‑ W wyniku konsultacji z zainteresowanymi stronami stwierdzono, że gdyby nie udział środków z CEF wdrożenie niektórych infrastruktur usług cyfrowych byłoby znacznie opóźnione, a nawet zaniechane. Ponadto podstawowe rozwiązania wspierane ze środków CEF („usługi podstawowe”) zapewniają korzyści skali dzięki możliwości ich ponownego i wielokrotnego wykorzystania w ramach bardziej złożonych usług cyfrowych, w tym także poza obszarami zainteresowania CEF, tj. w dziedzinach takich jak rolnictwo, środowisko i edukacja.

W sektorze energii CEF jest kluczowym instrumentem wspierającym współpracę ponadnarodową i generującym korzyści skali. Instrument ten odgrywa również kluczową rolę w procesie wspierania transgranicznej infrastruktury energetycznej ze względu na to, że projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania muszą przynosić korzyści co najmniej dwóm państwom członkowskim. CEF jest czynnikiem silnie integrującym projektodawców, krajowe organy regulacyjne oraz przedstawicieli rządów we wspólnym pokonywaniu przeszkód na drodze do realizacji transgranicznych projektów infrastrukturalnych. Przewidziany w nim element dotacji ma zasadnicze znaczenie dla współpracy między krajami w zakresie rozwoju projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania wdrażających energetyczne połączenia międzysystemowe, które nie mogłyby powstać bez jego udziału. Dotyczy to w szczególności projektów transgranicznych, zlokalizowanych w krajach o mniejszej gęstości zaludnienia lub w miejscach odległych, w przypadku których zaspokojenie potrzeb inwestycyjnych wymagałoby znacznych podwyżek opłat taryfowych. Gazowe połączenie międzysystemowe Polska-Litwa jest typowym przykładem projektu, który nie mógłby zostać sfinansowany przy wyłącznym udziale środków krajowych.

W sektorze transportu CEF zapewnił wyraźną wartość dodaną, w szczególności w postaci wkładu w zakończenie prac nad wdrożeniem sieci bazowej TEN-T do 2030 r. oraz osiągnięcie ambitnych celów dotyczących mobilności niskoemisyjnej. Niektóre projekty dotyczące infrastruktury kolejowej czy śródlądowych dróg wodnych, uznawane za inwestycje długoterminowe (o cyklu życia wynoszącym od 30 do 50 lat), nie mogłyby zostać uruchomione bez unijnego dofinansowania w postaci dotacji publicznych dostępnych w ramach CEF. Przykładem jest tu projekt tunelu bazowego pod przełęczą Brenner, którego celem jest usunięcie głównego wąskiego gardła kolejowego w UE pomiędzy Austrią a Włochami. CEF zapewnia gwarancje, a czasami nawet pozwala uzyskać dodatkowe źródła finansowania, zwłaszcza od sektora bankowego i inwestorów prywatnych. Ponadto realizacja europejskich programów flagowych, takich jak europejski system zarządzania ruchem kolejowym (ERTMS), wymagała podjęcia skoordynowanych działań inwestycyjnych w obrębie wszystkich zainteresowanych krajów i podmiotów w celu uzyskania korzyści w zakresie efektywności, interoperacyjności i bezpieczeństwa. Dzięki wsparciu ze środków CEF, zarówno w postaci dotacji, jak i działań wspierających program, takich jak budowanie zdolności personelu administracji państw członkowskich, zapewniono odpowiednie warunki do realizacji takich skoordynowanych działań.

W sektorze telekomunikacji wszystkie infrastruktury usług cyfrowych składają się z dwóch warstw: platformy usług podstawowych (CSP), zaprojektowanej jako główny węzeł w celu zapewnienia interoperacyjności, oraz usług ogólnych (GS), które oznaczają usługi bramki łączące infrastrukturę krajową z CSP. Dotacje wykorzystywane są jako narzędzie wspierania realizacji usług ogólnych, podczas gdy proces udzielania zamówień wykorzystywany jest na potrzeby rozwoju i obsługi platform usług podstawowych. Jest to uzasadnione potrzebą zaradzenia problemowi niedoinwestowania na poziomie państw członkowskich w dziedzinie rozwiązań interoperacyjnych służących integracji usług w skali ogólnoeuropejskiej.

Wysunięta przez Komisję w 2011 r. propozycja dotycząca wielkości budżetu CEF opiewała na łączną kwotę 50 mld EUR (31,7 mld EUR na transport; 9,1 mld EUR na energię i 9,2 mld EUR na telekomunikację). Cięcia budżetowe dokonane w toku negocjacji oraz dalszych rozmów negocjacyjnych w sprawie Europejskiego Funduszu Inwestycji Strategicznych (EFIS) spowodowały obniżenie całkowitej kwoty finansowania do 30,44 mld EUR. Najbardziej ucierpiał na tym sektor telekomunikacji (redukcja o 8 mld EUR; ostatecznie przyznana kwota dofinansowania wyniosła 1,04 mld EUR). Całkowite wdrożenie systemu TEN, o którym mowa w unijnych priorytetach, nadal wymaga ogromnych inwestycji, przy czym realizacja części z nich zależeć będzie od dalszego wsparcia UE. Obecnie, ze względu na wielkość środków dostępnych w ramach CEF, możliwe jest zaradzenie tylko niektórym spośród stwierdzonych niedoskonałości rynku (np. zniwelowanie luki finansowej za pomocą wsparcia unijnego) we wszystkich trzech sektorach. W związku z tym istnieje potencjał do odblokowania dalszych inwestycji, zarówno publicznych jak i prywatnych, pod warunkiem udostępnienia dodatkowych środków unijnych na przeciwdziałanie niedoskonałościom rynku.

Proces kwalifikacji wniosków w ramach instrumentu „Łącząc Europę” gwarantuje, że finansowanie dotacji jest odpowiednio dostosowane do potrzeb sektora i kategorii inwestycji, z uwzględnieniem luki w finansowaniu dla poszczególnych projektów. Kwota wsparcia przypadająca na sektor transportu wahała się od 85 % stawek współfinansowania obowiązujących dla puli środków na Fundusz Spójności do maksymalnych stawek współfinansowania mieszczących się w przedziale od 10 % do 50 %, w zależności od priorytetu i rodzaju działania. Stawki finansowania obowiązujące w sektorze energii mogą być podniesione do maksimum 50 %, a w wyjątkowych przypadkach – do maksimum 75 %. Jest to jednak możliwe wyłącznie w przypadku, gdy proponowane działania zapewniają wysoki poziom regionalnego lub ogólnounijnego bezpieczeństwa dostaw, zwiększają poziom solidarności bądź obejmują wysoce innowacyjne rozwiązania. W sektorze telekomunikacji platformy usług podstawowych finansowane są głównie w drodze zamówień, podczas gdy usługi ogólne otrzymują wsparcie w postaci dotacji, przy stawce współfinansowania równej 75 % kosztów kwalifikowalnych. Konkurencyjny charakter zaproszeń do składania wniosków oraz obowiązujące procedury oceny i kwalifikacji oznaczają, że projekty, dla których nie wykazano potrzeby pomocy finansowej w formie dotacji, mogą być odrzucane. Uzyskanie finansowania dla tych projektów jest jednak możliwe za pośrednictwem EFIS lub w ramach instrumentów finansowych CEF, stosownie do przypadku.

Ze względu na to, że CEF służy realizacji określonych celów sektorowych, oraz biorąc pod uwagę, iż instrument ten został opracowany z myślą o złożonych projektach o transgranicznym lub ogólnounijnym wymiarze interoperacyjności, metoda zarządzania bezpośredniego okazała się skutecznym sposobem na zapewnienie szybkiej alokacji środków i bardzo rygorystycznej realizacji budżetu. Na etapie realizacji projekty są ściśle monitorowane przez Agencję Wykonawczą ds. Innowacyjności i Sieci (INEA), aby zapewnić właściwe wydatkowanie funduszy unijnych. Budżet CEF jest optymalnie wykorzystywany dzięki temu, że INEA posiada zdolność do elastycznego zarządzania przekierowanymi środkami finansowymi, które nie zostały wykorzystane w ramach określonych działań, poprzez ich zastępcze wykorzystanie na potrzeby sfinansowania nowych działań. Przykładowo, kwota w wysokości ok. 600 mln EUR została ponownie przydzielona w sektorze transportu na potrzeby zaproszenia do składania wniosków w 2016 r., a inwestycja o wartości 120 mln EUR została zaproponowana w 2016 r. w celu sfinansowania nowego flagowego projektu (WIFI4EU) w sektorze cyfrowym.

2.2 Innowacyjne zastosowania instrumentów finansowych i mechanizmu łączenia

Wsparcie CEF dla projektów generujących dochód może przybierać formę instrumentów finansowych. Budżet przeznaczony na instrumenty finansowe CEF może służyć dostarczeniu różnorodnych produktów, takich jak gwarancje czy – wspierany przez unijny kapitał – dług uprzywilejowany. W ten sposób powyższe rozwiązania sprzyjają optymalnemu wykorzystaniu funduszy publicznych. Tego rodzaju projekty obejmują, przykładowo, zwiększenie zdolności przepustowych portów, zapewnienie połączeń kolejowych z portami lotniczymi oraz rozwój infrastruktury paliw alternatywnych w sektorze transportu, a także pożyczki lub gwarancje podporządkowane na potrzeby wyodrębnionych projektów przesyłowych w sektorze energii.

Jednakże w żadnym z tych trzech sektorów instrumenty finansowe nie zostały wykorzystane w przewidzianym zakresie. Instrument dłużny CEF (CEF DI), bazując na doświadczeniach zdobytych w procesie wdrażania instrumentu gwarancji kredytowych dla projektów TEN-T (LGTT) oraz pilotażowej fazy projektu w zakresie obligacji projektowych (PBI), zapoczątkował stosowanie instrumentów finansowych, jednak wraz z utworzeniem EFIS nastąpił efekt substytucji. Oczekuje się, że poziom wykorzystania instrumentów finansowych CEF zwiększy się podczas wdrażania drugiej połowy programu, po zapewnieniu komplementarności między instrumentami finansowymi CEF a EFIS w następstwie wystosowanego przez Komitet Sterujący ds. instrumentu dłużnego CEF wezwania do opracowania szczegółowych wytycznych w celu zapewnienia komplementarności między tymi dwiema inicjatywami

Przyczyn braku wykorzystania instrumentu dłużnego CEF w sektorze energii jest wiele. Jedną z nich jest mała liczba projektów w przygotowaniu, akceptowalnych przez banki i kwalifikujących się do wsparcia w ramach CEF, które były dostępne w momencie uruchomienia instrumentu dłużnego CEF. Nie bez znaczenie jest też konkurencyjna oferta opcji dłużnych i opcji na akcje, która została już udostępniona promotorom projektów ze względu na ich skuteczny model regulacji wartości aktywów (Regulated Asset Base) służący finansowaniu projektów. Niemniej jednak, wskutek działań monitoringowych dotyczących projektów, podejmowanych wspólnie przez Europejski Bank Inwestycyjny i Komisję, wiele projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania otrzymało finansowanie za pośrednictwem tej pierwszej opcji.

Ponadto obecnie trwają prace nad opracowaniem instrumentu kapitałowego. W sektorze telekomunikacji mamy do czynienia z niezwykle różnorodną ofertą projektów wdrażających sieci szerokopasmowe, która wymaga zastosowania zróżnicowanych instrumentów, zdolnych sprostać wyzwaniom związanym z lokalizacją. Podczas gdy instrumenty dłużne mogą zaspokoić potrzeby związane z wdrażaniem komercyjnym, dla którego zachodzą wyraźne ekonomiczne przesłanki i które jest podejmowane przez większych graczy rynkowych, instrumenty kapitałowe znajdują z kolei zastosowanie przy niwelowaniu istniejących luk finansowych poprzez wspieranie projektów obarczonych większym ryzykiem ekonomicznej nieopłacalności. Fundusz o nazwie „Connecting Europe Broadband Fund” (CEBF), który ma rozpocząć działalność w pierwszej połowie 2018 r., został ustanowiony z myślą o zaspokojeniu tych właśnie potrzeb.

W lutym 2017 r. w ramach CEF Transport ogłoszono „mieszane” zaproszenie. Przedmiotowe zaproszenie, które stanowi połączenie dotacji CEF z finansowaniem rynkowym, a zwłaszcza instrumentami finansowymi dostępnymi w ramach EFIS, ma na celu zwiększenie stopnia komplementarności tych dwóch programów wsparcia i jednocześnie uruchomienie finansowania z innych źródeł, a mianowicie EFIS, inwestorów prywatnych lub krajowych banków prorozwojowych. Takie podejście zastosowano wcześniej z powodzeniem w ramach CEF (na zasadzie ad hoc) w kilku przypadkach, np. w odniesieniu do Portu Dublin i Portu Calais w sektorze transportu. Pierwsze doświadczenia w stosowaniu tego mechanizmu – przy wnioskowanej kwocie dofinansowania w ramach naboru równej 2,2 mld EUR i orientacyjnym budżecie na poziomie 1 mld EUR – są bardzo zachęcające.