KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.12.2021 COM(2021) 765 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie realizacji Programu szczególnych opcji na rzecz regionów oddalonych i wyspiarskich w Unii (POSEI)



1.Wprowadzenie Regiony najbardziej oddalone – Gwadelupa, Gujana Francuska, Martynika, Majotta, wyspa Reunion oraz Saint-Martin (Francja), Azory i Madera (Portugalia) oraz Wyspy Kanaryjskie (Hiszpania) – stanowią wyjątkową wartość dla Unii Europejskiej. Ich wyjątkowa, bogata różnorodność biologiczna, rozległe wyłączne strefy ekonomiczne, bliskość państw trzecich oraz lokalizacja odpowiednia do prowadzenia działalności związanej z przestrzenią kosmiczną i astrofizyką są ważne dla całej UE. Położenie geograficzne (oddalenie, wyspiarski charakter, mniejsza powierzchnia, trudne warunki topograficzne i klimatyczne) regionów najbardziej oddalonych stanowi jednak przeszkodę dla ich rozwoju i utrudnia ich integrację z rynkiem wewnętrznym. Szczególna sytuacja tych regionów jest uznawana od 1999 r. na mocy traktatów UE oraz od 2009 r. na mocy art. 349 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), który zapewnia im możliwość korzystania ze szczególnych środków w ramach kluczowych dziedzin polityki UE, takich jak rolnictwo, polityka spójności i polityka konkurencji. Program POSEI (Program szczególnych opcji na rzecz regionów oddalonych i wyspiarskich) wpisuje się w ogólne podejście strategiczne Komisji do regionów najbardziej oddalonych: w okresie programowania 2014–2020 z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych oraz Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) do tych regionów trafiło prawie 13,3 mld EUR, co stanowi ważne źródło inwestycji i tworzenia miejsc pracy. Ponadto mają do nich zastosowanie szczególne zasady, takie jak szczegółowe zasady pomocy państwa w zakresie pomocy operacyjnej i inwestycyjnej oraz szczegółowe przepisy podatkowe i celne mające na celu zwiększenie ich konkurencyjności. W tym kontekście w ramach programu POSEI wprowadzono szczególne środki dotyczące rolnictwa. Niniejsze sprawozdanie służy ocenie realizacji programu POSEI w latach 2015–2019. Uwzględniono w nim w szczególności doświadczenia Komisji w realizacji programu do 2019 r. (rok budżetowy 2020), a także analizę i wnioski z badania podsumowującego roczne sprawozdania z realizacji programów POSEI i programu dla mniejszych wysp Morza Egejskiego na lata 2015–2019, przeprowadzonego przez Ecorys w okresie od stycznia do października 2021 r. 2.Program POSEI: początek, rozwój i sytuacja obecna Program POSEI został utworzony dla francuskich regionów zamorskich (Gwadelupy, Martyniki, Gujany Francuskiej, Reunion i, od 2014 r., Majotty) w 1989 r. i rozszerzony na Wyspy Kanaryjskie, Azory i Maderę w 1991 r. W 2006 r. rozporządzeniem Rady (WE) nr 247/2006 program gruntownie zmieniono poprzez wprowadzenie podejścia opartego na programowaniu. Następnie zainteresowane państwa członkowskie przedłożyły Komisji do zatwierdzenia kompleksowe programy. Program POSEI został poddany przeglądowi w 2013 r. zgodnie z Traktatem z Lizbony. W 2013 r. przyjęto rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 228/2013, a następnie przyjęto rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 179/2014 oraz rozporządzenie wykonawcze Komisji nr 180/2014. Program POSEI jest finansowany ze środków EFRG. W rozporządzeniu (UE) nr 228/2013 określono pułap na rok budżetowy dla: francuskich regionów najbardziej oddalonych (278,41 mln EUR), Wysp Kanaryjskich (268,42 mln EUR) oraz Azorów i Madery (106,21 mln EUR). W ramach reformy wspólnej polityki rolnej (WPR) na lata 2023–2027 współprawodawcy uzgodnili, że program POSEI pozostanie niezmieniony, tj. będzie odrębny od planów strategicznych WPR. Finansowanie unijne programu POSEI zostanie utrzymane na obecnym poziomie, co oznacza uznanie szczególnej roli programu we wspieraniu rolnictwa w regionach najbardziej oddalonych. W regionach najbardziej oddalonych program POSEI zastępuje środki należące do pierwszego filara WPR z wyjątkiem środków uwzględnionych we wspólnej organizacji rynków produktów rolnych w sektorach owoców i warzyw, wina oraz pszczelarstwa. Na wykresie 1 w załączniku przedstawiono wykonanie finansowe (kwoty wypłacone w porównaniu z kwotami zaprogramowanymi) w odniesieniu do programów na lata 2015–2019. 3.Podstawa prawna sprawozdania Art. 32 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 228/2013 stanowi, że do dnia 30 czerwca 2015 r., a następnie co 5 lat, Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie ukazujące skutki działań zrealizowanych na podstawie tego rozporządzenia. 4.Cele, program i programowanie Celem programu POSEI jest przyczynienie się do realizacji następujących celów określonych w art. 2 rozporządzenia (UE) nr 228/2013:

·zapewnienie zaopatrzenia regionów najbardziej oddalonych w podstawowe produkty rolne; ·zabezpieczenie rozwoju w dziedzinie dywersyfikacji produkcji zwierzęcej i roślinnej; oraz ·utrzymanie rozwoju i wzmocnienie konkurencyjności tradycyjnej działalności rolniczej. W ramach programów wdrożono dwie kategorie środków, mianowicie szczególny system dostaw (SSA) i wsparcie produkcji lokalnej (SLP). Środki te muszą być zgodne z prawem Unii oraz spójne ze wspólną polityką rolną i polityką EU w innych dziedzinach. 4.1.Szczególny system dostaw (SSA) Możliwe są dwa rodzaje wsparcia: zwolnienie z należności celnych przywozowych w przypadku przywozu z państw trzecich oraz pomoc na dostawy produktów unijnych. W rozporządzeniu (UE) nr 228/2013 ustanowiono pułap na rok budżetowy w odniesieniu do SSA: 72,7 mln EUR dla Wysp Kanaryjskich, 26,9 mln EUR dla francuskich regionów najbardziej oddalonych oraz 21,2 mln EUR dla Azorów i Madery. Ilość produktów objętych wsparciem w ramach SSA ustala się każdego roku w oparciu o prognozy sporządzane przez zainteresowane państwa członkowskie. SSA nie może szkodzić lokalnej produkcji ani jej wzrostowi. 4.2.Wsparcie produkcji lokalnej (SLP) Środki w ramach SLP przeznaczone są na lokalną produkcję oraz lokalne przetwórstwo i wprowadzanie do obrotu lokalnych produktów rolnych. Istnieją dwa rodzaje takich środków: środki na rzecz produkcji tradycyjnej, która odpowiada historycznym sektorom eksportowym (takim jak sektor bananów w Gwadelupie, Martynice i na Wyspach Kanaryjskich), oraz środki na rzecz produktów objętych dywersyfikacją, zasadniczo przeznaczonych do spożycia lokalnego (owoce, warzywa i produkcja zwierzęca). Zasada wzajemnej zgodności ma zastosowanie do płatności przyznawanych rolnikom w ramach WPR i ustanawia związek między danymi płatnościami a przestrzeganiem przez rolników zbioru regulacji UE dotyczących środowiska oraz zdrowia publicznego, zdrowia zwierząt i zdrowia roślin. 4.3.Programowanie środków przez państwa członkowskie W programie POSEI środki w ramach zarówno SSA, jak i SLP są szczegółowo określone w poszczególnych programach. W związku z tym każdy program krajowy jest dość szczegółowy i odzwierciedla priorytety wynikające z decyzji podjętej przez organy krajowe w odniesieniu do danego sektora rolnego w ścisłej współpracy z zainteresowanymi stronami. Priorytety te mogą być corocznie dostosowywane w celu zaspokojenia wyrażonych potrzeb poprzez wprowadzenie zmian w programie (art. 40 rozporządzenia (UE) nr 180/2014). Do dnia 30 września każdego roku państwa członkowskie przedkładają roczne sprawozdanie dotyczące realizacji ich programów w roku poprzednim (art. 39 ust. 1 wspomnianego wyżej rozporządzenia). 4.3.1.Program POSEI we Francji SSA jest głównie ukierunkowany na towary rolne przeznaczone dla lokalnego przemysłu przetwórstwa paszowego i przemysłu przetwórstwa rolno-spożywczego. Na 2019 r. przeznaczono 26,9 mln EUR, co stanowi około 10 % maksymalnych środków finansowych. Głównym beneficjentem SSA jest Reunion, a kolejne miejsca zajmują Gwadelupa i Martynika. SLP obejmuje grupę środków mających na celu wspieranie różnych części łańcucha wartości: wsparcie przeznaczone (i) dla sektora bananów (129,1 mln EUR przydzielonych w 2019 r.), (ii) dla sektora cukru/trzciny cukrowej/rumu (74,86 mln EUR), (iii) na produkty roślinne objęte dywersyfikacją (14,1 mln EUR), (iv) na produkcję zwierzęcą (30,7 mln EUR) oraz (v) na pomoc techniczną, sieć referencyjną itp. (2,8 mln EUR). W budżecie SLP w ramach POSEI pochodzącym z EFRG 73,3 % środków przydzielono na produkcję tradycyjną (46,4 % na banany i 26,9 % na trzcinę cukrową/cukier/rum). Od 2009 r. Francja przydziela dodatkowe finansowanie krajowe (45 mln EUR w 2019 r.) wyłącznie na środki dywersyfikacji w ramach SLP. 4.3.2.Program POSEI w Hiszpanii SSA dotyczy głównie środków produkcji rolnej, produktów przeznaczonych do spożycia przez ludzi i przetwórstwa żywności (na 2019 r. przeznaczono 62,09 mln EUR, co stanowi około 23 % maksymalnych środków finansowych – najwyższy udział SSA/SLP w regionach najbardziej oddalonych).

SLP obejmuje 3 grupy środków: wsparcie dla (i) sektora owoców i warzyw (36 mln EUR), (ii) sektora bananów (141,1 mln EUR) i (iii) produkcji zwierzęcej (25 mln EUR). Z całkowitej kwoty środków POSEI przeznaczonych na SLP 72 % przydzielono na produkcję tradycyjną (70 % na banany i 5 % na pomidory przeznaczone na wywóz). W ramach SLP przydzielono dodatkowe krajowe finansowanie uzupełniające na wsparcie produkcji zwierzęcej i roślinnej. Kwota na rok budżetowy wynosiła od 11 do 17 mln EUR w przypadku warzyw i od 6 do 8 mln EUR w przypadku produkcji zwierzęcej. 4.3.3.Program POSEI w Portugalii Portugalski program obejmuje dwa dość znacznie różniące się podprogramy, jeden – dla Azorów (76,8 mln EUR w 2019 r.), drugi – dla Madery (30,6 mln EUR) . Na Azorach SSA dotyczy głównie zbóż i innych produktów ubocznych przeznaczonych dla przemysłu paszowego oraz sektora produkcji zwierzęcej; na Maderze SSA również dotyczy głównie, chociaż w mniejszym stopniu, surowców paszowych i obejmuje produkty przeznaczone do spożycia przez ludzi. Ogólny przydział środków w ramach SSA na 2019 r. wynosi 17,17 mln EUR (około 16 % maksymalnych środków finansowych). SLP na Azorach obejmuje pięć środków: wsparcie na rzecz (i) produkcji zwierzęcej (57,76 mln EUR w 2019 r.), (ii) upraw lokalnych (11,9 mln EUR w 2019 r.), (iii) przetwórstwa (0,85 mln EUR w 2019 r.) oraz (iv) pomocy technicznej (1,29 mln EUR). Z całkowitej kwoty środków POSEI przeznaczonych na SLP 81,8 % przydzielono na produkcję tradycyjną (produkcję mleka i mięsa). W ramach SLP na wsparcie produkcji zwierzęcej i roślinnej w 2019 r. przeznaczono dodatkowe środki regionalnego finansowania uzupełniającego w wysokości 8 mln EUR. SLP na Maderze obejmuje trzy główne środki: (i) podstawowe wsparcie dla rolników (4,3 mln EUR w 2019 r.), (ii) wsparcie dla łańcucha wartości produkcji rolnej i zwierzęcej (13,3 mln EUR w 2019 r.) oraz (iii) wsparcie na wprowadzanie do obrotu produktów lokalnych (1,56 mln EUR w 2019 r.). Z całkowitej kwoty środków POSEI przeznaczonych na SLP 54 % przydzielono na produkcję tradycyjną (banany i wino). W 2019 r. przydzielono dodatkowe środki regionalnego finansowania uzupełniającego w wysokości 1,17 mln EUR na wsparcie środka (ii) na rzecz łańcuchów wartości produkcji rolnej i zwierzęcej. 4.3.4.Podsumowanie programów Strategiczne decyzje państw członkowskich dotyczące udziału SSA/SLP są dość odmienne, jak wyraźnie wskazano w załączniku na wykresie 2 w odniesieniu do SSA oraz na wykresie 3 w odniesieniu do SLP. W przypadku SSA Azory i francuskie regiony najbardziej oddalone przyznają pierwszeństwo wspieraniu pasz lub zbóż przeznaczonych do spożycia przez zwierzęta, zmniejszając w ten sposób koszty produkcji zwierzęcej na wyspach. Wyspy Kanaryjskie i Madera, które nadają większe znaczenie SSA niż inne regiony (odpowiednio 24 % i 36 % maksymalnych środków finansowych w ramach POSEI), koncentrują się na produktach przeznaczonych do bezpośredniego spożycia przez ludzi oraz na wsparciu przetwórstwa. Pomimo traktowania przywozu pasz mniej priorytetowo, na tę ostatnią kategorię produktów nadal przeznaczały one prawie jedną trzecią wsparcia w ramach SSA. We wszystkich regionach najbardziej oddalonych SLP dotyczy głównie tradycyjnych sektorów wywozu, które odpowiadają za 77 % łącznych kwot przeznaczonych na środki SLP w analizowanym okresie, podczas gdy udział przeznaczony na dywersyfikację wynosi około 23 %. Najwyższy udział w sektorach tradycyjnych odnotowano w przypadku Francji (około 82 %), natomiast najniższy w odniesieniu do Madery (55–56 %). Wysokie kwoty przydzielane do tych sektorów stanowią potwierdzenie, że ich utrzymanie traktuje się priorytetowo. Ogólnie rzecz biorąc, udziały przeznaczone na sektory tradycyjne w zestawieniu z udziałami na dywersyfikację utrzymują się na stałym poziomie. 5.Wykonanie finansowe Wskaźnik wykonania finansowego pozostaje w odniesieniu do całego okresu objętego niniejszym sprawozdaniem bardzo wysoki, przy czym średni wskaźnik wykonania mieści się w przedziale od 97,9 % do 98,9 %. Szczegółowe dane dotyczące wykonania finansowego za lata 2015–2019 przedstawiono w załączniku w tabeli 1. 6.Ocena programu 6.1.Zagwarantowanie dostaw produktów rolnych Programy POSEI zagwarantowały dostawy produktów specjalnie wybranych przez regiony najbardziej oddalone w ramach ograniczonego budżetu SSA oraz przyczyniły się do zmniejszenia kosztów dodatkowych. W całym okresie prognozowany bilans dostaw produktów z UE został wykorzystywany niemal w całości, przy bardzo wysokim wskaźniku wykonania we wszystkich regionach, podczas gdy kontyngenty taryfowe na przywóz z państw trzecich (produkty zwolnione z ceł) wykorzystywano w znacznie mniejszym stopniu. Zgodnie z wnioskiem ze sprawozdania podsumowującego POSEI był całkiem skuteczny, jeśli chodzi o realizację celu, jakim jest zagwarantowanie zaopatrzenia zainteresowanych obszarów w podstawowe produkty przeznaczone do spożycia przez ludzi lub do przetwórstwa stanowiące środki produkcji rolnej. Stwierdzono, że poziomy wsparcia jednostkowego w ramach SSA są prawie zawsze niższe niż szacowane koszty dodatkowe. Pomoc w ramach SSA można zatem uznać za proporcjonalną. W związku z powyższym stwierdzono również, że POSEI skutecznie przyczynia się do osiągnięcia celu ogólnego.

6.2.Spójność między SSA i SLP Zasadniczo instrumenty szczególnego systemu dostaw i wsparcia produkcji lokalnej wdrażano za pomocą modyfikacji programu w sposób spójny, tj. tak, że liczba potencjalnie konkurencyjnych produktów była ograniczona, a wsparcie w ramach SSA nie spowodowało szkody dla produkcji lokalnej ani jej rozwoju. 6.3.Utrzymanie działalności rolnej Wsparcie z POSEI przyczyniło się do utrzymania produkcji rolnej w regionach najbardziej oddalonych. W ramach programu zapewniono również znaczne wsparcie na rzecz dochodów. Chociaż programy były całkiem skuteczne pod względem zabezpieczenia długoterminowej przyszłości i zapewnienia rozwoju sektorów produkcji zwierzęcej i roślinnej objętych dywersyfikacją, okazały się mniej skuteczne w sektorach upraw tradycyjnych, w przypadku których stwierdzono, że większość podsektorów wykazuje spadkową tendencję produkcji. Nawet biorąc to pod uwagę nie ma jednak wątpliwości co do istotnej roli POSEI w utrzymaniu produkcji w tych sektorach w latach 2015–2019. Można było zaobserwować znaczące różnice w zakresie zmian dotyczących użytków rolnych i zatrudnienia. Chociaż powierzchnia eksploatowanych użytków rolnych wzrosła w przypadku Wysp Kanaryjskich, Azorów i Gujany Francuskiej, na Martynice utrzymała się na stałym poziomie, a w innych francuskich regionach najbardziej oddalonych oraz na Maderze uległa zmniejszeniu. Jeśli chodzi o zmiany w zatrudnieniu w rolnictwie, na Martynice i Maderze odnotowano znaczny spadek zatrudnienia. Tendencja odnotowana w przypadku Azorów, Gujany Francuskiej i Wysp Kanaryjskich była pozytywna. 6.3.1.Produkcja tradycyjna W sektorze bananów całkowita wielkość produkcji zmniejszyła się w analizowanym okresie o około 10 %. Poziom produkcji bananów na Gwadelupie spadł o połowę, ale również dane dotyczące Martyniki wskazują na znaczny spadek – o 28 %; tendencje te wynikają głównie z powtarzających się katastrof klimatycznych. Jednocześnie Wyspy Kanaryjskie, największy producent wspierany w ramach POSEI, odnotowały w tym samym okresie wzrost o 5 %. Podobnie wielkość produkcji bananów w 2019 r. na Maderze była o 22 % wyższa niż w 2015 r. W sektorze cukru, pomimo znacznej kwoty wsparcia z POSEI, produkcja trzciny cukrowej spadła (-15 %), podobnie jak produkcja cukru (-11 %), natomiast tendencję wzrostową wykazywało przetwórstwo rumu (+15 %). Ta pozytywna tendencja wydawała się szczególnie wyraźna w Gujanie Francuskiej. Pomimo prób restrukturyzacji obszar bazowy produkcji pomidorów przeznaczonych na wywóz na Wyspach Kanaryjskich znacznie się zmniejszył, z 2 478 ha w 2006 r. do 352 ha w 2020 r. Sektor ten stracił swoją główną przewagę komparatywną, która opierała się na koncentracji wywozu na rynki europejskie podczas miesięcy zimowych. Wynika to z konkurencji ze strony Maroka, Hiszpanii kontynentalnej i produkcji europejskiej, ale też z rosnących kosztów pracy. Tendencja dotycząca produkcji jest wyraźnie ujemna. POSEI przyczynił się do utrzymania produkcji mleka w regionach najbardziej oddalonych. W głównym regionie produkcji mleka i wołowiny – na Azorach – produkcja mleka utrzymywała się na stabilnym poziomie, podczas gdy produkcja wołowiny wzrosła. Obszary przeznaczone do produkcji wołowiny zwiększyły się od 1999 r. ponad dwukrotnie. Całkowita liczba zwierząt również wzrosła. Na Wyspach Kanaryjskich i Maderze odnotowano również wzrost produkcji mleka. Jednocześnie w głównym francuskim regionie produkcji mleka – Reunion – produkcja w analizowanym okresie uległa zmniejszeniu, a w przypadku Martyniki w ostatnich latach niemal zniknęła. Wszystkie regiony najbardziej oddalone (z wyjątkiem Azorów) nadal w znacznym stopniu nie zaspokajają lokalnych potrzeb w zakresie konsumpcji mleka i mięsa. Wydaje się, że produkcja wina na Maderze w odnośnym okresie uległa pewnemu zmniejszeniu, a sektor ten wykazuje potencjalny spadek poziomu konkurencyjności. Produkcja wina Madera spadła w latach 2015–2019 o około 11 %, natomiast wzrost w odniesieniu do wina niemusującego posiadającego oznakowanie ChNP wyniósł około 20 %. 6.3.2.Produkcja objęta dywersyfikacją Sektory objęte dywersyfikacją otrzymały około 23 % rocznego przydziału SLP. Sektory kwalifikujące się do wsparcia różnią się w zależności od kraju, ale obejmują zarówno sektor produkcji roślinnej, jak i zwierzęcej we wszystkich regionach. W odniesieniu do całego łańcucha wartości stosowano różne środki wsparcia, zwłaszcza dotyczące przetwórstwa i wprowadzania do obrotu. Jeśli chodzi o objęte dywersyfikacją sektory produkcji roślinnej, w analizie rocznych sprawozdań z realizacji stwierdzono, że produkcja owoców i warzyw zmniejsza się, podobnie jak wskaźnik pokrycia zapotrzebowania wynikającego z lokalnej konsumpcji. Produkcja w niektórych podsektorach wzrosła i wydaje się, że sektory te zwiększyły swoją konkurencyjność: dotyczy to sektora produkcji pomidorów we wszystkich francuskich regionach najbardziej oddalonych (w szczególności Gujanie Francuskiej), papryki (Gujana Francuska), melonów (Gujana Francuska i Gwadelupa), produkcji kwiatów (Madera) itp. Wielkość produkcji innych podsektorów zmniejszyła się i mogła przestać być konkurencyjna: przykłady obejmują ziemniaki na Reunion, owoce (w szczególności pomarańcze) na Azorach, do pewnego stopnia ananasy i mango w Gujanie Francuskiej oraz warzywa na Maderze. Wydaje się, że konkurencyjność sektora owoców i warzyw na Wyspach Kanaryjskich spadła, podczas gdy w sektorze wina uległa wzmocnieniu. Produkcja rumu na Maderze również wykazuje pozytywną tendencję. Ogólny wzrost liczby zwierząt gospodarskich w regionach najbardziej oddalonych pozostaje w analizowanym okresie raczej ujemny, przy czym liczba dużych jednostek przeliczeniowych inwentarza ogólnie maleje. Spadek ten jest szczególnie widoczny na Martynice (-28 %). Odnotowano jednak pozytywną tendencję w szczególności w odniesieniu do Reunion, a także Gujany Francuskiej i Azorów. Wydaje się, że niektóre lokalne rodzaje produkcji podlegały presji ze strony taniego przywozu, zwłaszcza presji ze strony przywozu mięsa mrożonego. Pomimo wszystkich starań państw członkowskich wydaje się, że struktura tych sektorów w regionach najbardziej oddalonych pogorszyła się, ponieważ w 2019 r. mniej producentów było członkami organizacji producentów niż w 2015 r., zarówno w sektorach produkcji roślinnej, jak i zwierzęcej. Wszystkie regiony najbardziej oddalone opracowały różne środki wsparcia zachęcające do produkcji produktów wysokiej jakości (np. ChNP/ChOG lub produktów z krajowymi/regionalnymi znakami jakości). Wynik był jednak stosunkowo zróżnicowany.

6.4.Wkład w realizację celów WPR Program szczególnych opcji na rzecz regionów oddalonych i wyspiarskich przyczynił się w analizowanym okresie do realizacji ogólnych celów WPR. Wsparcie w ramach POSEI pomogło w utrzymaniu poziomu produkcji w większości sektorów, wspierając tym samym w znaczący i stabilny sposób dochody rolników, a więc również rentowną produkcję żywności. Zrównoważone zarządzanie opierało się głównie na przestrzeganiu wymagań w zakresie wzajemnej zgodności. Ponieważ POSEI umożliwia w szczególności wspieranie działalności produkcyjnej prowadzonej w regionach bardziej oddalonych, program przyczynił się do zapewnienia zrównoważonego rozwoju terytorialnego. Występuje silna spójność między programami POSEI a programami rozwoju obszarów wiejskich, co ma zasadnicze znaczenie dla realizacji celów WPR ze względu na współzależność obu tych rodzajów wsparcia. Stwierdzono występowanie szeregu synergii między POSEI i programami rozwoju obszarów wiejskich (w zakresie szkolenia, rozpoczynania działalności przez młodych rolników i inwestycji wspieranych w ramach programu rozwoju obszarów wiejskich oraz produkcji wspieranej w ramach POSEI). Spójność ze wsparciem krajowym, innymi środkami w ramach WPR (dotyczącymi wina oraz owoców i warzyw) i Europejskim Funduszem Rozwoju Regionalnego (EFRR) pozostaje jednak również wyraźna. 6.5.Znaczenie programu POSEI i europejska wartość dodana Programy POSEI zostały opracowane w sposób umożliwiający regionom najbardziej oddalonym zadowalające rozwiązywanie problemów związanych z rolnictwem, w szczególności wyzwań gospodarczych. Jeżeli chodzi o cele szczegółowe nowej WPR, odnoszą się one przede wszystkim do trzech celów gospodarczych służących zwiększeniu odporności w sektorze rolnictwa, przy czym aspekt zrównoważonego rozwoju jest nadal gwarantowany dzięki zasadom wzajemnej zgodności. Jeżeli ramy legislacyjne POSEI wydają się spójne z nowymi celami WPR, w nadchodzących latach konieczna będzie ocena skutecznego wdrażania programów, aby określić, w jakim stopniu spełniają one wymogi dotyczące bardziej zrównoważonego rozwoju i działań w dziedzinie klimatu. Na poziomie polityki europejską wartość dodaną ocenia się zasadniczo pozytywnie: regiony najbardziej oddalone borykają się z szeregiem poważnych wspólnych ograniczeń wymagających wdrożenia szczególnych środków, które są objęte wspólnym podejściem strategicznym Komisji, w tym POSEI. Na poziomie opracowywania i realizacji programów przedmiotowy program okazał się także pozytywny pod względem elastyczności pozostawionej państwom członkowskim w zakresie określania swoich programów w oparciu o szczególne potrzeby przy jednoczesnym uwzględnieniu wspólnych celów ogólnych, co przyczyniło się do spójności pomiędzy poszczególnymi programami. 6.6.Administrowanie i zarządzanie programami Biorąc pod uwagę wysokie wskaźniki wykonania i wyniki kontroli, programy POSEI są co do zasady zarządzane w zadowalający sposób. Poprawiła się sprawozdawczość państw członkowskich w zakresie realizacji, szczególnie w ostatnich latach, dzięki nowemu wzorowi wprowadzonemu w 2018 r., który przyczynił się do wyjaśnienia i uproszczenia wymogów dotyczących sprawozdawczości. Poprawiły się również wypłaty uzupełniającej pomocy państwa na podstawie art. 23 rozporządzenia (UE) nr 228/2013 oraz sprawozdawczość w tym zakresie. Nadal istnieje jednak pole do poprawy: przede wszystkim w programach należy lepiej wyjaśnić strategię państwa członkowskiego, w tym przez dalsze opracowanie szczegółowych wskaźników przedstawianych w rocznych sprawozdaniach z realizacji. W sposób wyraźniejszy należy także przedstawić w programie wkład programu w osiąganie nowych ogólnych celów WPR i powiązać go ze szczegółowymi celami ilościowymi. Konieczne są dalsze starania na rzecz poprawy sprawozdawczości, ponieważ sprawozdania z realizacji nie odnoszą się w sposób zadowalający do realizacji celów szczegółowych i ogólnie zawierają bardzo ograniczone informacje na temat wyników programu pod względem osiągania celów. 7.Zalecenia 7.1.Nie ma potrzeby zmiany rozporządzenia UE Biorąc pod uwagę ocenę programu zawartą w pkt 6, uznaje się, że zmiana rozporządzenia (UE) nr 228/2013 nie jest konieczna. 7.2.Zalecenia dla państw członkowskich Chociaż ogólna ocena realizacji jest dość pozytywna, konieczne są dalsze działania, w szczególności w odniesieniu do strategii, sprawozdawczości i niektórych innych elementów. W swoich programach państwa członkowskie powinny określić wyraźniejszą strategię, podkreślić cele ogólne oraz określić ilościowo cele szczegółowe poprzez zastosowanie odpowiednich wskaźników. Tabela 2 w załączniku zawiera przegląd konkretnych punktów wymagających poprawy. Należy udoskonalić sprawozdawczość, zwłaszcza w celu przeprowadzania lepszej oceny, czy cele są osiągane, oraz przedstawiania lepszego opisu sytuacji sektora rolnego i jego rozwoju. W sprawozdaniach należy lepiej przedstawiać wskaźniki efektywności. Ponadto zalecenia sformułowane w sprawozdaniu Komisji Europejskiej z 2016 r. są nadal aktualne. Dotyczą one sprawiedliwego podziału wsparcia, promowania praktyk zrównoważonego rolnictwa, jakości produktu (produkcja ekologiczna lub inny rodzaj oznakowania i certyfikacji), różnicowania produktów (brązowy cukier, banany ze zrównoważonych upraw, świeże mleko, wino objęte chronioną nazwą pochodzenia itp.) oraz wymiany dobrych praktyk z innymi regionami najbardziej oddalonymi (zob. załącznik).