Niektóre państwa skoncentrowały proces odnoszenia wyłącznie na kwalifikacjach z zakresu kształcenia i szkolenia zawodowego, natomiast szereg innych państw nie uwzględnił w tym procesie systemu kształcenia ogólnego. Sytuacja jest jeszcze bardziej zróżnicowana w przypadku kwalifikacji prywatnych, pozaformalnych i międzynarodowych, które w niektórych państwach stanowią część krajowych ram kwalifikacji, a w innych nie. W przedmiotowym zaleceniu nie przewidziano żadnych środków gwarantujących, że wszystkie rodzaje kwalifikacji (w tym kwalifikacje uzyskane w sektorze prywatnym) stanowią część krajowych ram kwalifikacji. Ponadto systemy i ramy kwalifikacji z czasem ulegają zmianie, a w zaleceniu brak jest postanowień zachęcających państwa członkowskie do uaktualniania odnoszeń ich krajowych ram kwalifikacji do europejskich ram kwalifikacji.

Europejskie ramy kwalifikacji są istotnym bodźcem do rozwoju krajowych ram kwalifikacji. Obejmuje to odnośną zmianę w kierunku skoncentrowania się na efektach uczenia się i odejście od przyznawania kwalifikacji na podstawie czynników wejściowych, takich jak czas trwania lub godziny spędzone w sali wykładowej. W związku z tym systemowe wprowadzenie opisów efektów uczenia się w odniesieniu do wszystkich poziomów i rodzajów kwalifikacji ma istotne znaczenie dla modernizacji polityk i praktyk w dziedzinie kształcenia i szkolenia, oferując osobom indywidualnym bardziej elastyczne ścieżki uczenia się.

Zalecenie z 2008 r. w sprawie europejskich ram kwalifikacji osiąga poziom pełnej realizacji. Obecnie 39 państw stosuje europejskie ramy kwalifikacji, wyrażając w ten sposób swoje zaangażowanie w realizację ogólnego celu zapewnienia przejrzystości i porównywalności kwalifikacji w całej Europie. Do początku 2016 r. 22 państwa członkowskie i 5 państw niebędących państwami członkowskimi ukończyło proces odnoszenia swoich krajowych poziomów kwalifikacji do europejskich ram kwalifikacji. Trzy państwa członkowskie przedstawiły pierwsze sprawozdanie dotyczące odnoszenia, ale proces przyjmowania tych sprawozdań przez grupę doradczą ds. europejskich ram kwalifikacji wciąż trwał. Pozostałe trzy państwa członkowskie planowały dokonać odniesienia w 2016 r. Wszystkie państwa z wyjątkiem Włoch odniosły swoje poziomy kwalifikacji do europejskich ram kwalifikacji za pośrednictwem krajowych ram kwalifikacji. Ponadto do początku 2016 r. 15 państw wskazywało poziomy europejskich ram kwalifikacji na świadectwach i dyplomach i ich liczba powinna szybko wzrosnąć przed końcem 2016 r.

(2)wskazywania poziomów europejskich ram kwalifikacji na nowo wydawanych świadectwach/dyplomach lub suplementach do świadectw/dyplomów do 2012 r.

(1)odniesienia swoich systemów i poziomów kwalifikacji do ośmiu poziomów europejskich ram kwalifikacji do 2010 r.;

Różnice między systemami kształcenia i szkolenia w UE sprawiają, że trudno jest ocenić, co dana osoba posiadająca kwalifikację z innego państwa wie, rozumie i potrafi wykonać w kontekście nauki lub kontekście zawodowym. Niewystarczające zrozumienie osłabia „zaufanie” do jakości i zakresu kwalifikacji nabytych w innym państwie członkowskim. To samo dotyczy kwalifikacji przyznanych poza formalnym systemem i przez międzynarodowe organy i organizacje. Niewystarczające zaufanie do wartości tych kwalifikacji spowalnia rozwój zawodowy pracowników i osób uczących się posiadających taki rodzaj kwalifikacji, ogranicza ich możliwości zatrudnienia i awansu oraz dalszego uczenia się, tworząc bariery utrudniające im mobilność na terytorium UE – w obrębie jej granic i poza nimi.

Kwalifikacje to wyraz tego, co ludzie wiedzą, rozumieją i potrafią wykonać. Dokumentowane są one w różny sposób – w formie dyplomów lub świadectw. Aby osoby indywidualne i pracodawcy mogli nadawać kwalifikacjom odpowiednią wartość gospodarczą, społeczną i akademicką, konieczne jest przejrzyste wyrażanie tego, czego ludzie faktycznie nauczyli się w procesie uzyskiwania kwalifikacji („efektów uczenia się”).

Właściwe zrozumienie i ocena dostępnych umiejętności ma zasadnicze znaczenie w pomaganiu osobom indywidualnym w pozyskiwaniu i aktualizowaniu swoich umiejętności przez całe życie, gdy przechodzą między różnymi rodzajami i poziomami kształcenia, między kształceniem a zatrudnieniem i przemieszczają się z państwa do państwa. W ten sposób można lepiej dostosować podaż umiejętności do potrzeb rynku pracy.

Znaczące rozbieżności między państwami w opisie podobnych kwalifikacji

Nie istnieje żaden wspólny europejski format do opisu kwalifikacji i ich efektów uczenia się, co utrudnia ich porównywanie. Ponadto często trudno jest zdobyć informacje dotyczące zakresu kwalifikacji, ponieważ zasadniczo nie są one systematycznie zamieszczane w bazach danych i rejestrach dotyczących kwalifikacji ani udostępniane na poziomie europejskim. Komisja i państwa członkowskie uzgodniły na poziomie technicznym minimalny zestaw informacji, jakie należy przedstawiać w tym kontekście. Obejmuje on nie tylko informacje dotyczące efektów uczenia się odpowiadających kwalifikacjom, ale również informacje dotyczące zapewnienia jakości i ewentualnych punktów zaliczeniowych.

Ograniczenie pojęcia „kompetencje” do „autonomii i odpowiedzialności”

Znaczenie pojęcia „kompetencje”, użytego w kontekście deskryptorów efektów uczenia się w trzeciej kolumnie deskryptorów europejskich ram kwalifikacji w załączniku II do zalecenia z 2008 r. w sprawie europejskich ram kwalifikacji, ogranicza się do „autonomii i odpowiedzialności”. Jest to niespójne z nadrzędną definicją kompetencji stosowaną powszechnie w ramach europejskiej polityki kształcenia i szkolenia, zawartą w załączniku I do zalecenia z 2008 r. w sprawie europejskich ram kwalifikacji, zgodnie z którą kompetencje oznaczają „udowodnioną zdolność stosowania wiedzy, umiejętności i zdolności osobistych, społecznych lub metodologicznych, okazywaną w pracy lub nauce oraz w karierze zawodowej i osobistej”.

Zaufanie do jakości i poziomu kwalifikacji, które zostały odniesione do europejskich ram kwalifikacji

Jest ono niezbędne dla wspierania mobilności osób uczących się i pracowników przemieszczających się w obrębie granic sektorowych i geograficznych i pomiędzy nimi. Aktualne wspólne zasady zapewniania jakości odnoszą się jednak ogólnie do zapewniania jakości, a nie konkretnie do kwalifikacji, które zostały odniesione do europejskich ram kwalifikacji. Ponadto, pomimo nadrzędnego charakteru europejskich ram kwalifikacji, przewidziane w nich zasady zapewniania jakości (załącznik III do zalecenia w sprawie europejskich ram kwalifikacji z 2008 r.) odnoszą się jedynie do kształcenia i szkolenia zawodowego i szkolnictwa wyższego, a zatem nie mają zastosowania do kwalifikacji:

–uzyskanych w ramach kształcenia ogólnego;

–wynikających z walidacji uczenia się pozaformalnego i nieformalnego i nabytych w sektorze prywatnym;

–kwalifikacji międzynarodowych (niezależnie od tego, czy mają charakter sektorowy, czy nie).

Uniemożliwia to stworzenie klimatu zaufania między państwami członkowskimi w odniesieniu do pełnego zestawu kwalifikacji.

Brak wspólnych rozwiązań dotyczących transferu i akumulacji punktów zaliczeniowych w odniesieniu do kwalifikacji, które zostały odniesione do europejskich ram kwalifikacji

Chociaż europejskie ramy kwalifikacji ukierunkowane są na promowanie elastycznych ścieżek kształcenia i koncentrują się na efektach uczenia się, niezależnie od tego, gdzie uzyskano kwalifikacje (tj. w jakimkolwiek sektorze kształcenia formalnego lub w drodze walidacji uczenia się pozaformalnego i nieformalnego), nie istnieją żadne wspólne rozwiązania dotyczące transferu i akumulacji punktów zaliczeniowych w odniesieniu do kwalifikacji, które zostały odniesione do europejskich ram kwalifikacji. Utrudnia to przechodzenie z jednego środowiska nauki do innego, zarówno w obrębie państw członkowskich, jak i między nimi. Możliwość takiego przechodzenia ma jednak zasadnicze znaczenie dla osób, które doświadczają szeregu takich zmian w trakcie swojej nauki i kariery zawodowej.

Rosnąca liczba międzynarodowych kwalifikacji (sektorowych) opartych na normach opracowanych przez przedsiębiorstwa międzynarodowe lub organizacje sektorowe

Rosnące umiędzynarodowienie łańcuchów wartości produktów i usług spowodowało wzrost liczby międzynarodowych kwalifikacji (sektorowych), branżowych szkoleń i certyfikatów, opartych na normach opracowanych przez przedsiębiorstwa międzynarodowe lub organizacje sektorowe, takich jak ramy e-kompetencji czy sektorowe ramy bankowe i sektorowe ramy w zakresie spawalnictwa.

W przedmiotowym zaleceniu przewidziano, że należy umożliwić międzynarodowym organizacjom sektorowym odnoszenie swoich systemów kwalifikacji do wspólnego europejskiego punktu odniesienia, co ułatwi wskazanie związku między systemami międzynarodowych kwalifikacji sektorowych a krajowymi systemami kwalifikacji. Zalecenie nie określało jednak jednoznacznie, w jaki sposób osiągnąć takie bezpośrednie powiązanie z europejskimi ramami kwalifikacji. Z powodu braku wspólnej procedury niektóre państwa członkowskie włączyły część międzynarodowych kwalifikacji (sektorowych) do swoich krajowych ram kwalifikacji. W rezultacie dana kwalifikacja musiałaby być zgodna ze wszystkimi procedurami krajowymi, co niesie ze sobą wysokie ryzyko wystąpienia niespójności między państwami, w szczególności ryzyko, że ta sama kwalifikacja zostałaby przyporządkowana do różnych poziomów europejskich ram kwalifikacji. Powoduje to także duże obciążenie administracyjne dla międzynarodowych organizacji (sektorowych), musiałyby one bowiem przestrzegać wszystkich krajowych procedur i wymogów w zakresie zapewniania jakości.

Wspólne ramy kształcenia oparte na poziomach europejskich ram kwalifikacji

W dyrektywie w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych (2005/36/WE) przewidziano, że Komisja może ustanowić w drodze aktów delegowanych wspólne ramy kształcenia odnoszące się do zawodów regulowanych na poziomie krajowym, jako minimalne zestawy efektów uczenia się oparte na poziomach europejskich ram kwalifikacji. Kwalifikacje zgodne z odnośnymi wspólnymi ramami kształcenia będą automatycznie uznawane w całej UE. Przepis ten jest nowy i dotychczas nie ustanowiono żadnych wspólnych ram kształcenia. W dyrektywie nie określono sposobu przypisywania poziomów europejskich ram kwalifikacji do wspólnych ram kształcenia.

Relacje między europejskimi ramami kwalifikacji a krajowymi ramami kwalifikacji państw trzecich

Europejskie ramy kwalifikacji służą jako źródło inspiracji przy opracowywaniu krajowych ram kwalifikacji i tworzeniu meta-ram poza UE. Szereg państw trzecich wyraziło zainteresowanie odniesieniem lub dostosowaniem swoich systemów do europejskich ram kwalifikacji, aby umożliwić porównanie ich kwalifikacji z kwalifikacjami UE. Pomimo licznych napływów i odpływów osób uczących się i pracowników do UE i z UE, zalecenie w sprawie europejskich ram kwalifikacji nie zawiera żadnych przepisów pozwalających na jakiekolwiek formalne dostosowanie ram państwa trzeciego. W praktyce uniemożliwia to formalne porównanie kwalifikacji państwa trzeciego z kwalifikacjami przyznanymi w UE.

Brak możliwości porównania kwalifikacji przyznanych w UE z kwalifikacjami państwa trzeciego osłabia zaufanie do kwalifikacji zdobytych zagranicą i utrudnia ich uznanie. Stawia to migrantów posiadających kwalifikacje zdobyte zagranicą (w tym uchodźców) w niekorzystnej sytuacji pod względem zatrudnienia w porównaniu z miejscową ludnością i osłabia ich szanse na rozwój zawodowy i awans. Tyczy się to zarówno osób posiadających kwalifikacje nabyte w państwie trzecim, przybywających do UE, jak i osób posiadających kwalifikacje nabyte w UE, jadących do państw trzecich. Na bardziej instytucjonalnym poziomie układy o stowarzyszeniu między UE a państwami trzecimi, takimi jak Maroko, Ukraina, Gruzja i Mołdawia, obejmują postanowienia dotyczące współpracy w zakresie odnoszenia do europejskich ram kwalifikacji. Nie stworzono jednak żadnych mechanizmów zarządzania zapewniających wdrożenie tych postanowień.