!!! Unsupported version of Word !!! /* */





KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Strategia rozszerzenia i najważniejsze wyzwania na lata 2011-2012 1. Wstęp Rozpoczął się nowy etap procesu rozszerzenia Unii Europejskiej. Zakończenie negocjacji akcesyjnych z Chorwacją otworzyło drogę do jej członkostwa w połowie 2013 r. Jest to jednocześnie potwierdzeniem polityki przyjętej w następstwie niszczących konfliktów, które w latach 90. miały miejsce na Bałkanach, i która zmierza do zapewnienia pokoju, stabilizacji, demokracji w całym tym regionie, a następnie do jego integracji z UE. Polityka ta dowodzi siły, z jaką przyjęta przez UE strategia prowadzi do zmian, oraz nadaje nowe tempo reform we wszystkich państwach w procesie rozszerzenia. Unijna polityka rozszerzenia jest, zgodnie z zapisem w Traktacie o Unii Europejskiej[1], odpowiedzią na uzasadnione dążenia mieszkańców naszego kontynentu do uczestnictwa we wspólnym przedsięwzięciu, jakim jest zjednoczona Europa. Integracja państw Europy Środkowej i Wschodniej, która dokonała się w minionym dziesięcioleciu, dowiodła, iż rozszerzenie przynosi korzyści Unii Europejskiej jako całości. Dzięki rozszerzeniu UE jest w stanie lepiej pokonywać wyzwania o wymiarze globalnym. Polityka rozszerzenia okazała się być istotnym narzędziem służącym transformacji społeczeństw. Zarówno w tych państwach, które już przystąpiły do UE, jak również w tych, które znajdują się na drodze do przystąpienia, miały miejsce ogromne zmiany, możliwe dzięki reformom demokratycznym i gospodarczym, dokonywanym w duchu przystąpienia. W sercu samego procesu przystąpienia znalazły się zaangażowanie, uwarunkowania i wiarygodność, które gwarantują jego sukces. Ramy dla unijnej polityki rozszerzenia w dalszym ciągu stanowi odnowiony konsensus w sprawie rozszerzenia, uzgodniony przez Radę Europejską w grudniu 2006 r. Opiera się on na zasadzie konsolidacji zobowiązań, na uczciwych i rygorystycznych warunkach oraz skutecznej komunikacji z opinią publiczną, uwzględniając jednocześnie zdolność UE do zintegrowania nowych państw członkowskich. Dzięki polityce rozszerzenia UE powiększy strefę pokoju, stabilizacji, demokracji i dobrobytu; w świetle najnowszych wydarzeń pojęcia te zyskały nowe znaczenie: · Dramatyczne wydarzenia w południowych krajach śródziemnomorskich oraz na Bliskim Wschodzie, jak również niepewna sytuacja będąca następstwem tych wydarzeń, potwierdzają znaczenie stabilności i demokracji w Europie Południowo-Wschodniej, zasad nierozerwalnie związanych z procesem rozszerzenia UE. · Niedawny kryzys finansowy na świecie oraz obecne trudności w strefie euro, uwypukliły wzajemne zależności gospodarki poszczególnych państw zarówno w obrębie UE jak i poza jej granicami. Podkreślają one, jak wielkie znaczenie ma dalsze umacnianie stabilizacji gospodarczej i finansowej oraz promowanie wzrostu gospodarczego – także w państwach w procesie rozszerzenia. Proces rozszerzenia jest narzędziem o wielkiej mocy, umożliwiającym realizację tego celu. Od momentu przyjęcia ostatniego pakietu rozszerzenia w regionie Bałkanów Zachodnich zaszły kolejne, pozytywne zmiany. Istotnym krokiem w kierunku porozumienia było zatrzymanie Ratko Mladića i Gorana Hadžića oraz przekazanie ich Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu dla byłej Jugosławii; dzięki temu pokonana została znaczna przeszkoda na drodze Serbii ku integracji europejskiej. Nawiązano dialog między Belgradem a Pristiną, którego celem jest między innymi osiągnięcie postępów na drodze do integracji z UE. Są już pierwsze rezultaty tego dialogu. W większości państw w procesie rozszerzenia zaobserwowano postępy w realizacji reform związanych z przystąpieniem do UE. Obywatelom dwóch kolejnych państw Bałkanów Zachodnich – Albanii oraz Bośni i Hercegowiny – zapewniono możliwość podróżowania bez wiz. Niemniej jednak w szeregu państw istotne reformy opóźniają się co jest nierzadko wynikiem rozwoju wewnętrznej sytuacji politycznej oraz konfliktów wewnętrznych. Szczególnie poważne były opóźnienia i przestoje w Bośni i Hercegowinie oraz w Albanii. Do najważniejszych wyzwań w większości państw w dalszym ciągu należą: dobre sprawowanie władzy, praworządność, potencjał administracyjny, bezrobocie, reformy gospodarcze oraz włączenie społeczne. Odnotowano szereg niepokojących zdarzeń w obszarze wolności słowa oraz mediów. W dalszym ciągu sytuacja w Kosowie, ale także w całym regionie, pozostaje pod negatywnym wpływem rozbieżnych stanowisk w sprawie statusu Kosowa[2]. Poważne obawy wzbudziły niedawne wydarzenia na północy Kosowa. Nierozwiązana pozostaje kwestia nazwy byłej jugosłowiańskiej republiki Macedonii. W ciągu minionego roku osiągnięto postępy w procesie przystąpienia Islandii. Postępy w negocjacjach możliwe są dzięki wysoce zintegrowanym strukturom Islandii, ugruntowanej od dawna demokracji, członkostwu w Europejskim Obszarze Gospodarczym oraz strefie Schengen, jak również administracji publicznej działającej na wysokim poziomie. Najskuteczniejsze ramy promujące reformy związane z przystąpieniem do UE w Turcji stanowi sam proces przystąpienia; proces ten przyczynia się do pogłębiania dialogu na temat kwestii dotyczących polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, wzmocnienia konkurencyjności i zróżnicowania oferty w obszarze źródeł energii. Niestety, przez ponad rok nie udało się otworzyć nowego rozdziału w negocjacjach w sprawie przystąpienia. Należy rozpocząć nowy etap konstruktywnych kontaktów z Turcją, opierając się w tym celu o konkretne osiągnięcia w sektorach leżących w obopólnym interesie. Zbliżające się przystąpienie Chorwacji jest dowodem na to, że rozszerzenie jest ukierunkowane na maksymalizację korzyści wynikających z transformacji w zainteresowanych państwach. Ulepszenia w procesie przystąpienia wprowadzone w oparciu o odnowiony w 2006 r. konsensus w sprawie rozszerzenia zostały wypróbowane w praktyce w odniesieniu do Chorwacji i dowiodły swojej wartości. Na tych doświadczeniach powinny opierać się negocjacje z innymi państwami w procesie rozszerzenia, zarówno te, które są realizowane obecnie, jak i te, które podjęte zostaną w przyszłości. Przede wszystkim należy jak najwcześniej zajmować się trudnymi rozdziałami negocjacyjnymi, takimi jak te, które dotyczą sądownictwa i praw podstawowych oraz sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa; w ten sposób państwo kandydujące zyskuje dość czasu na zapewnienie niezbędnych rezultatów przeprowadzanych reform. Przystąpienie Chorwacji będzie zasadniczym krokiem w zintegrowaniu Bałkanów Zachodnich z UE, co jest przedsięwzięciem o historycznym znaczeniu. UE nieustannie proklamuje otwarty charakter swojej polityki przyjętej wobec Bałkanów Zachodnich; politykę tę zapoczątkowano, realizując w połowie lat 90. strategię regionalną, a kontynuowano przede wszystkim w oparciu o proces stabilizacji i stowarzyszenia rozpoczęty w 1999 r., jak również szczyt w Salonikach, podczas którego potwierdzono, że w przyszłości państwa zachodniobałkańskie powinny znaleźć się w Unii Europejskiej. Idea ta daleka jest od podzielenia regionu Bałkanów, ma ona raczej posłużyć jako bodziec i katalizator dla pozostałej jego części oraz przyspieszyć jego zbliżenie do UE. Biorąc pod uwagę zobowiązania UE, jak również przeszłość i geografię regionu, do momentu włączenia całego regionu – po spełnieniu wszystkich warunków – pozostaną pewne „sprawy niezałatwione”. W tym kontekście Komisja pozostaje w pełni zaangażowana w realizację zasady oceny osiągnięć państwa kandydującego. Tempo, w jakim poszczególne państwa postępują w kierunku członkostwa, zależy przede wszystkim od ich osiągnięć w realizowaniu ustalonych kryteriów i warunków. Zwieńczone sukcesem doświadczenia Chorwacji stanowią cenny przekaz dla pozostałych państw w procesie rozszerzenia. · UE dotrzymuje swoich zobowiązań pod warunkiem dopełnienia warunków. · Kryteria i warunki przystąpienia są wymagające, zaś ich wypełnienie jest monitorowane ze zwiększoną uwagą. Nie jest to jednak przeszkoda; w rezultacie państwo kandydujące osiąga wyższy poziom gotowości, co po przystąpieniu przynosi korzyści zarówno zainteresowanemu państwu jak i całej UE. · Dwustronne spory sąsiedzkie powinny i mogą być rozwiązywane w drodze dialogu i kompromisu, zgodnie z ustalonymi zasadami. Istotnym elementem gwarantującym postępy w obrębie reform w państwach w procesie rozszerzenia oraz zapewniającym wsparcie państw członkowskich jest nieustająca wiarygodność procesu rozszerzenia. Rozwój sytuacji w minionym roku potwierdził, że w momencie spełnienia odnośnych warunków możliwe jest osiągnięcie wymiernych wyników na drodze do UE również w okresie poprzedzającym przystąpienie. Wiele mówiącymi przykładami są zawarte w niniejszym komunikacie zalecenia Komisji dotyczące przejścia do następnych etapów procesu przystąpienia oraz rozszerzenie liberalizacji reżimu wizowego, tak aby objęła ona Albanię oraz Bośnię i Hercegowinę. Z drugiej strony, tam, gdzie brak jest woli politycznej i zaangażowania w osiągnięcie konkretnych wyników oraz tam, gdzie są one niedostateczne, proces przystąpienia nie posunął się do przodu, zaś zagrożenia nawarstwiają się. W niniejszym komunikacie oceniono, na jakim etapie realizacji znajduje się obecnie strategia rozszerzenia Unii Europejskiej, obejmująca Bałkany Zachodnie, Turcję i Islandię. W oparciu o załączone szczegółowe analizy poszczególnych państw[3] w komunikacie podsumowano osiągnięcia w ramach przygotowań do członkowstwa, oceniono obecną sytuację państw, ich perspektywy na nadchodzące lata i przedstawiono szereg zaleceń w tym względzie. Podobnie jak w minionych latach, szczególną uwagę zwrócono na szereg kluczowych wyzwań. 2. Główne wyzwania 2.1. Zwiększenie nacisku na umacnianie rządów prawa oraz reformę administracji publicznej Niezmiennie istotnym wyzwaniem i zasadniczym warunkiem do spełnienia przez państwa dążące do integracji z UE jest umacnianie rządów prawa. Zgodnie z odnowionym konsensusem w sprawie rozszerzenia w minionych latach kwestii tej poświęcano większą uwagę na wszystkich etapach procesu przystąpienia. Nacisk na rządy prawa znalazł swoje odbicie podczas negocjacji w sprawie przystąpienia Chorwacji, gdy kwestiom tym poświęcono szczególną uwagę, przede wszystkim w odniesieniu do rozdziału negocjacyjnego dotyczącego sądownictwa i praw podstawowych oraz sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa. Znaczenie kwestii dotyczących rządów prawa, jakie przypisano im w obrębie kluczowych priorytetów będących warunkiem rozpoczęcia z Albanią i Czarnogórą negocjacji w sprawie przystąpienia, jest kolejnym przykładem na to, że zagadnienia te zyskują zasadnicze znaczenie jeszcze przed negocjacjami. Doświadczenie zgromadzone podczas prowadzonych z Chorwacją negocjacji w sprawie przystąpienia zostanie poddane ocenie i wykorzystane w negocjacjach prowadzonych obecnie oraz w przyszłości z innymi państwami. W tym celu Komisja zaproponuje nowe podejście do kwestii związanych z sądownictwem i prawami podstawowymi oraz wymiarem sprawiedliwości i sprawami wewnętrznymi. Kwestie te należy podejmować na wczesnym etapie procesu przystąpienia, zaś związane z nimi rozdziały powinny być otwierane w oparciu o plany działania, ponieważ w tym obszarze niezbędne jest dokonanie przekonujących osiągnięć. Przez cały czas trwania procesu Komisja będzie regularnie składać sprawozdania z postępów osiągniętych w powyższych obszarach, opierając się na poszczególnych etapach określonych w planach działania, proponując w razie potrzeby niezbędne środki korygujące. Na wsparcie tego procesu przeznaczone zostaną środki w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA). W ramach procesu poprzedzającego przystąpienie Komisja zachęca państwa do tworzenia niezależnego i skutecznego systemu sądownictwa i do wprowadzania środków zapobiegających istniejącym niedociągnięciom. W tym kontekście Chorwacja dokonała ulepszeń w swoim systemie mianowania sędziów, Serbia uruchomiła przegląd procedury ponownego mianowania sędziów i prokuratorów, Czarnogóra rozpoczęła weryfikację kluczowych przepisów prawnych i konstytucyjnych dotyczących sądownictwa. W Kosowie zakończono proces weryfikacji sędziów i prokuratorów. W większości państw w procesie rozszerzenia jednym z kluczowych wyzwań, z jakimi muszą zmierzyć się rządy prawa, jest walka z korupcją. Korupcja jest w dalszym ciągu poważnym problemem, który wpływa na codzienne życie obywateli w tak istotnych obszarach jak opieka zdrowotna czy edukacja. Co więcej, korupcja ma również poważny negatywny wpływ na inwestycje i działalność gospodarczą, szkodzi budżetom poszczególnych państw, przede wszystkim w obszarze zamówień publicznych i prywatyzacji. Od paru lat Komisja z zaostrzoną uwagą przygląda się zwalczaniu korupcji przez państwa w procesie rozszerzenia. Istotne doświadczenia uzyskane podczas współpracy z państwami w procesie rozszerzenia przyczyniło się do opracowania przez UE własnej strategii zwalczania korupcji we wszystkich obszarach polityki, zarówno w aspekcie wewnętrznym jak i zewnętrznym[4]. Z jednej strony Komisja ustala mechanizm monitorowania korupcji obowiązujący w państwach członkowskich; jednocześnie Komisja w dalszym ciągu duże znaczenie przykładać będzie do monitorowania polityki antykorupcyjnej w państwach w procesie rozszerzenia, począwszy od pierwszych etapów przygotowania do przystąpienia; szczególny nacisk położony zostanie na wyniki oraz na trwałe rozwiązania. Komisja będzie również promować ścisłą współpracę międzynarodowych donatorów, zapewniając tym samym optymalne wykorzystanie zasobów. Ważnym priorytetem dla państw w procesie rozszerzenia w dalszym ciągu jest walka z przestępczością zorganizowaną. Jest ona ściśle powiązana ze zwalczaniem korupcji oraz tworzeniem niezależnych systemów sądownictwa. Istotnym wyzwaniem w walce z przestępczością zorganizowaną jest transgraniczny charakter wielu działań przestępczych. Szczególnie duże znaczenie dla rozwiązania tego problemu ma regionalna współpraca organów ścigania i organów sądownictwa, w tym stworzenie sieci osób zajmujących się tym zagadnieniem zawodowo. Komisja wspiera utworzenie regionalnej sieci prokuratorów, która uzyskiwałaby pomoc oddelegowanych ekspertów z państw członkowskich i odpowiednich agencji europejskich. Komisja wspiera także stworzenie w regionie skoordynowanych programów ochrony świadków. Na przestrzeni minionego roku Komisja pogłębiła prowadzony z państwami Bałkanów Zachodnich dialog dotyczący rządów prawa. Jego celem jest usprawnienie przygotowań na wcześniejszych etapach procesu poprzedzającego przystąpienie, w oparciu o dogłębne analizy w dziedzinie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. W tym celu w większości państw w procesie rozszerzenia przeprowadzono misje eksperckie. Komisja pogłębiła współpracę i wymianę informacji z właściwymi agencjami UE, w tym Europolem, Frontexem, Eurojustem oraz Europejskim Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii, jak również z podmiotami podejmującymi inicjatywy regionalne, z Radą Europy oraz innymi organizacjami międzynarodowymi. W stosowanych przypadkach już na wczesnym etapie procesu zastosowano poziomy odniesienia. Nawiązano usystematyzowany dialog z Bośnią i Hercegowiną na temat wymiaru sprawiedliwości; Komisja zaproponowała nawiązanie podobnego dialogu z Kosowem, który dotyczyłby rządów prawa, i którego celem byłoby podjęcie wyzwań w tym obszarze oraz wsparcie reform sądownictwa. Wśród kryteriów politycznych w większości państw w procesie rozszerzenia w dalszym ciągu kluczowe znaczenie mają reformy administracji publicznej, zmierzające do zwiększenia przejrzystości, odpowiedzialności i skuteczności, zasadnicze z punktu widzenia demokracji i rządów prawa. Decydujące znaczenie dla wdrożenia dorobku prawnego UE mają odpowiednie procedury administracyjne, w tym procedury dotyczące zasobów ludzkich i zarządzania finansami publicznymi. Państwa muszą zwiększyć swoje wysiłki na rzecz poprawy ich administracji publicznej w oparciu o ogólne strategie krajowe. Gromadzonych jest coraz więcej dowodów na to, że w niektórych państwach w procesie rozszerzenia rozgraniczenie między partiami rządzącymi i państwem nie jest należycie przestrzegane. Takie praktyki grożą podważeniem rządów prawa i zasad funkcjonowania demokracji. 2.2. Gwarancja wolności słowa w mediach Wolność słowa jest prawem podstawowym, zagwarantowanym przez prawo międzynarodowe. Jest ona nierozerwalnie związana z funkcjonowaniem demokracji pluralistycznej. Zapewnienie wolności słowa jest kluczowym elementem politycznych kryteriów kopenhaskich, których spełnienie jest w procesie przystąpienia niezbędne. Ogólnie rzecz biorąc, krajobraz medialny w państwach w procesie przystąpienia ma charakter pluralistyczny. Jednak niedawno w szeregu państw zaobserwowano negatywne tendencje w tym obszarze. Są one źródłem poważnych obaw. Komisja analizuje kwestię wolności słowa w towarzyszących sprawozdaniach, w których zaprezentowana została sytuacja w poszczególnych państwach. Wyzwania związane z wolnością słowa i wolnością mediów obejmują: ingerencję polityczną, która czasami znajduje swój wyraz także w systemie prawnym; naciski polityczne; wykorzystywanie działalności przestępczej i korupcji do wywierania wpływu na media; niewystarczającą ochronę dziennikarzy przed szykanami, a czasem wręcz przemocą. Wyzwania gospodarcze wiążą się z brakiem przejrzystości, z koncentracją własności, brakiem uczciwej konkurencji oraz brakiem niezależności organów odpowiedzialnych za regulację rynku. W szeregu państw w procesie rozszerzenia niezadowalające jest ogólne wdrożenie ustawodawstwa regulującego działalność mediów. Nierozwiązane pozostają liczne przypadki napaści na dziennikarzy, w tym morderstwa, mimo że od tych zdarzeń upłynęło kilka lat. W Turcji ramy prawne nie gwarantują dostatecznej wolności słowa. Poważne obawy budzi także duża liczba spraw wszczynanych wobec dziennikarzy oraz dochodzeń związanych z ich działalnością, jak również niewłaściwe naciski na media. Powyższe tendencje poważnie ograniczają wolność słowa mediów krytycznych wobec rządzących oraz zniechęcają do uprawiania dziennikarstwa śledczego. Media i dziennikarze są nierzadko zmuszani do samocenzury. Bardzo ważne jest, aby państwa w procesie rozszerzenia zapewniły mediom otwarte i pluralistyczne otoczenie, dzięki któremu możliwy będzie rozwój krytycznego i niezależnego dziennikarstwa. Nadawcy publiczni muszą poprawić swoją sytuację ekonomiczną i zwiększyć niezależność, dzięki czemu będą mogli pełnić swą rolę. Jednocześnie grupy zawodowe związane z mediami powinny zobowiązać się do samoregulacji w oparciu o obszerne kodeksy etyki i normy zawodowe. W maju 2011 r. Komisja zorganizowała konferencję dotyczącą wolności słowa, podczas której spotkali się przedstawiciele mediów oraz społeczeństwa obywatelskiego reprezentujący Bałkany Zachodnie oraz Turcję. Celem tej konferencji było nawiązanie kontaktów – w uzupełnieniu do oficjalnych partnerów rządowych – z bezpośrednio zainteresowanymi podmiotami, a także poznanie ich poglądów i doświadczeń. Wnioski z konferencji będą w dalszym ciągu wspomagać Komisję w realizowanych przez nią pracach w tym sektorze. Komisja będzie ściślej nadzorować rozwój w ramach istniejących porozumień i usystematyzowanego dialogu prowadzonego z państwami w procesie rozszerzenia. W dalszym ciągu będzie uwzględniać te kwestie w negocjacjach dotyczących przystąpienia, zwłaszcza w ramach rozdziału dotyczącego sądownictwa i praw podstawowych. Komisja określi najważniejsze cele i zachęci do tego, aby wysiłki rządów zmierzały do osiągnięcia europejskich norm w obszarze wolności słowa. W tym celu pogłębiona zostanie współpraca z odpowiednimi państwami partnerskimi i organizacjami międzynarodowymi – przede wszystkim z Radą Europy i Organizacją Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. Pogłębiany będzie dialog z dziennikarzami i ich stowarzyszeniami. 2.3. Pogłębienie współpracy regionalnej i pojednanie w regionie Bałkanów Zachodnich Zasadniczymi elementami procesu stabilizacji i stowarzyszenia są współpraca regionalna i dobre stosunki sąsiedzkie. W związku z tym Komisja ściśle monitoruje je na wszystkich etapach procesu przystąpienia. Współpraca regionalna jest wsparciem i zachętą dla pojednania w regionie, w którym w niedawnej przeszłości doszło do poważnych konfliktów. Regionalna współpraca i wymiana handlowa mogą przynieść regionowi dalsze korzyści gospodarcze. Jest to również integralna część procesu integracji z UE, który często wymaga podejścia regionalnego i stosowania środków regionalnych. W tym obszarze osiągnięto w ciągu minionego dziesięciolecia znaczący postęp; poczynienie kolejnych istotnych kroków odnotowano w minionym roku. Do procesu pojednania w regionie w dużym stopniu przyczyniły się wizyty, jakie przywódcy pochodzący z tego regionu – zwłaszcza przywódcy z Serbii i Chorwacji – składali w sąsiadujących państwach, jak również oświadczenia złożone w sprawie konfliktów, które miały miejsce w latach 90. W nadchodzących dniach dobiegnie końca proces z Sarajewa w sprawie powrotu uchodźców, w który zaangażowane są Serbia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina oraz Czarnogóra. Istotną rolę w nakłanianiu obywateli regionu do pojednania – realizowanego równolegle do pojednania rządów – pełnią inicjatywy podejmowane przez organizacje pozarządowe i społeczeństwo obywatelskie, np. Inicjatywę Młodych na rzecz Praw Człowieka, Komisję Prawdy i Pojednania (RECOM), inicjatywę z Igman. W praktyce sprawdza się współpraca w określonych obszarach, która ulega pogłębieniu; realizowana jest ona między innymi przez Wspólnotę Energetyczną, Wspólny Europejski Obszar Lotniczy oraz wspólne szkolenia w Regionalnej Szkole Administracji Publicznej (ReSPA), która prowadzi już swoją działalność w pełnym wymiarze. W grudniu 2010 r. Komisja zaproponowała strategię, przyjętą następnie przez państwa członkowskie, która miała sprzyjać rozwojowi regionu Dunaju[5]. Rozwija się regionalna wymiana handlowa w ramach Środkowoeuropejskiej umowy o wolnym handlu (CEFTA); zakres umowy jest rozszerzany tak, by objął dalsze obszary, na przykład politykę konkurencji, dalsze znoszenie barier celnych oraz liberalizację usług. Rada Współpracy Regionalnej rozpoczęła wykonywanie swojej trzyletniej strategii i programu prac, skupiając się na działaniach lepiej ukierunkowanych na wyniki. Jednocześnie kluczowe wyzwania w kontekście stabilizacji w Bałkanach Zachodnich to zagadnienia wynikające z konfliktów z przeszłości, a także inne nierozwiązane kwestie dwustronne; mają one wpływ na regionalną współpracę, wzajemne kontakty państw oraz ich wewnętrzne funkcjonowanie i proces reform. Ważne jest podjęcie tych problemów. Ich rozwiązanie usunie zasadniczą przeszkodę na drodze Bałkanów Zachodnich w kierunku integracji z UE. W dalszym ciągu normalne funkcjonowanie instytucji utrudniają spory związane z różnymi grupami etnicznymi i statusem, zwłaszcza w Bośni i Hercegowinie oraz w Kosowie; spory te wpływają hamująco na proces reform i strategię europejską, czasami mogą mieć też szersze implikacje regionalne. Komisja jest zdania, że realizowanie przez te państwa idei integracji z UE jest dla nich najlepszą drogą do rozwiązania wspomnianych problemów. Niedawne zdarzenia, w szczególności postępy we wspieranym przez UE dialogu między Belgradem a Pristiną są w tym kontekście kluczowe. Dziesiąta rocznica podpisania umowy ramowej z Ochrydy, która przypadła w sierpniu tego roku, przypomina, że trudne kwestie etniczne mogą być skutecznie rozwiązywane w drodze dialogu i kompromisu. Niedawno osiągnięto pozytywne rezultaty w pokonywaniu wynikających z odmiennych poglądów na temat statusu Kosowa problemów dotyczących integrującego funkcjonowania inicjatyw regionalnych; należy jednak zrobić jeszcze więcej w tym zakresie. W ramach dialogu między Belgradem a Pristiną w sprawie akceptacji przez Serbię znaczków celnych Kosowa osiągnięto porozumienie; powinno to pomóc w przywróceniu regionalnej wymiany handlowej w obrębie CEFTA. Wcześniej przywrócono spotkania CEFTA i RCC z udziałem wszystkich stron i podpisano paneurośródziemnomorską konwencję w sprawie preferencyjnych reguł pochodzenia. Jednak doprowadzenie do końca i podpisanie Traktatu o Wspólnocie Transportowej oraz rozszerzenie autonomicznych środków wymiany handlowej dla Kosowa i innych partnerów z Bałkanów Zachodnich w dalszym ciągu utrudniały różnice w poglądach dotyczących statusu Kosowa. Wspomniane różnice w dalszym ciągu pozostają przeszkodą dla rozwoju stosunków umownych między UE a Kosowem. W ramach dialogu między Belgradem a Pristiną na kompleksowe rozwiązanie czekają kwestie dotyczące regionalnej współpracy. Komisja wzywa wszystkie zainteresowane strony do poszukiwania praktycznych i pragmatycznych rozwiązań w celu dopilnowania, aby we współpracę regionalną zostały zaangażowane wszystkie strony, niezależnie od różnicy opinii w sprawie statusu Kosowa. Postępy osiągnięte w minionych latach pokazały, że jest to możliwe. Dla trwałego pojednania niezbędne jest dokończenie procesu wymierzania sprawiedliwości za zbrodnie popełnione w czasie wojen w byłej Jugosławii. Niezbędnym warunkiem dla procesu przystąpienia Bałkanów Zachodnich jest pełna współpraca z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla Byłej Jugosławii. Niedawne zatrzymanie dwóch ostatnich oskarżonych przez ICTY i przekazanie ich do Hagi było ogromnym krokiem w tym kierunku. Komisja wzywa również rządy, których dotyczy ten problem, aby z większym zaangażowaniem przeprowadzały procesy w sprawie zbrodni popełnionych w czasie wojny domowej. Komisja bardzo poważnie traktuje sprawozdanie zatwierdzone przez Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy w styczniu (raport Marty’ego) dotyczące zbrodni, w tym handlu narządami ludzkim, rzekomo popełnionych w okresie konfliktu w Kosowie oraz po jego zakończeniu. Komisja w pełni wspiera dochodzenie prowadzone przez EULEX, odnotowuje znaczenie ochrony świadków w tym kontekście oraz z zadowoleniem przyjmuje stworzenie grupy zadaniowej EULEX z siedzibą w Brukseli, jak również współpracę zainteresowanych rządów z tą grupą zadaniową. Ogólnie rzecz biorąc, ważne jest aby rządy i organizacje społeczeństwa obywatelskiego w regionie poczyniły więcej w celu wyjaśnienia obywatelom, że pojednanie jest integralną częścią ich europejskiej przyszłości, oraz że sprawiedliwość w odniesieniu do zbrodni wojennych jest niezbędnym elementem tego procesu. Przywódcy polityczni powinni unikać wypowiedzi i działań, które mogłyby podważać te ważne zasady. Jeżeli chodzi o otwarte kwestie dwustronne, powinny być one rozwiązywane przez zainteresowane strony na etapie procesu rozszerzenia, jak najwcześniej, z determinacją, w duchu dobrych stosunków sąsiedzkich i z uwzględnieniem ogólnych interesów UE. Komisja wzywa zainteresowane strony do podjęcia wszelkich wysiłków na rzecz rozwiązania otwartych sporów granicznych zgodnie z ustanowionymi zasadami i środkami, które w stosownych przypadkach obejmują przekazanie sporów do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Dwustronne spory nie powinny hamować procesu rozszerzenia. Komisja jest gotowa ułatwić wypracowanie niezbędnego bodźca politycznego na etapie poszukiwania rozwiązań oraz wesprzeć powiązane z tym inicjatywy. Porozumienie dotyczące przekazania do arbitrażu sprawy sporu granicznego między Słowenią i Chorwacją, którego wykonanie ma rozpocząć się jeszcze w tym roku, toruje drogę do podejmowania kwestii dwustronnych. Komisja zdecydowanie zachęca strony do podjęcia dyskusji nad nazwą byłej jugosłowiańskiej republiki Macedonii, tak aby podczas rozmów toczących się pod auspicjami ONZ można było przyjąć zbliżone, konstruktywne podejście. 2.4. Osiągnięcie trwałego ożywienia gospodarczego i uwzględnienie strategii Europa 2020 Wszystkie państwa w procesie rozszerzenia weszły na ścieżkę ożywienia, aczkolwiek dzieje się to w różnym tempie: Turcja wyszła z kryzysu z silniejszą gospodarką, zaś jej wzrost gospodarczy w dalszym ciągu robi wrażenie, jednak pojawiają się coraz silniejsze oznaki przesilenia. Gospodarka Bałkanów Zachodnich również zaczyna się ożywiać, aczkolwiek osiągnięcie poziomu sprzed kryzysu zabierze jej jeszcze jakiś czas. Gospodarka Islandii w dalszym ciągu walczy z poważnymi zakłóceniami gospodarki, jakich doświadczyła w okresie kryzysu. Państwa w procesie rozszerzenia stoją jednak w obliczu ważnych wyzwań społeczno-ekonomicznych. W większości państw stopa bezrobocia utrzymuje się na wysokim poziomie i dalej rośnie. Bezrobocie w Kosowie, Bośni i Hercegowinie oraz w byłej jugosłowiańskiej republice Macedonii jest najwyższe w Europie. Niskie są współczynniki aktywności zawodowej, szczególnie w odniesieniu do kobiet i ludzi młodych; wyzwaniem pozostaje rozpowszechnione zatrudnienie nieformalne. Działalność eksportowa Bałkanów Zachodnich, która ma swój udział w ożywieniu gospodarczym, w dalszym ciągu zdominowana jest przez produkty o niskiej wartości dodanej, w tym surowce, które są narażone na duże wahania cen i poważną konkurencję ze strony rynków wschodzących. Większość państw w procesie rozszerzenia utrzymało w zasadzie rozsądną politykę makroekonomiczną. Najpilniejsze cele, które należy zrealizować szybko, to konsolidacja finansów i reforma rynków pracy; w dużym stopniu jest to odzwierciedleniem wyzwań, z jakimi mierzy się obecnie UE. Niezbędne jest zwiększenie liczby reform strukturalnych na rzecz konkurencyjności i poprawy klimatu dla inwestycji; dzięki temu przyciągnięte zostaną bezpośrednie inwestycje zagraniczne, co sprzyjać będzie tworzeniu miejsc pracy i zapewnieniu trwałego wzrostu gospodarczego. Zwiększenie potencjału administracji publicznej i wzmocnienie rządów prawa – w tym za sprawą reformy systemu sądownictwa i zwalczania rozpowszechnionej korupcji – wiąże się w Bałkanach Zachodnich ze szczególnymi wyzwaniami. Postęp w tych obszarach przyczyniłby się również do poprawy otoczenia biznesu. Niewielki jest w dalszym ciągu zakres usług publicznych na rzecz środowiska biznesu oraz inwestycje podejmowane w obrębie infrastruktury. Reformy rynku pracy, w tym przegląd systemów transferu świadczeń, kwestie podatkowe, gruntowna rewizja systemów kształcenia, powinny przyczynić się do pokonania zasadniczych braków strukturalnych w regionie Bałkanów Zachodnich oraz przeszkód na drodze do osiągnięcia silnego i trwałego wzrostu gospodarczego, sprzyjającego włączeniu społecznemu. Uwzględnienie celów strategii „Europa 2020” Strategia „Europa 2020” jest strategią wzrostu gospodarczego w obecnym dziesięcioleciu, która w zmieniającym się świecie poprowadzi Unię w kierunku inteligentnej, trwałej gospodarki sprzyjającej włączeniu społecznemu. Zachęca się państwa w procesie rozszerzenia do przyłączenia się do strategii „Europa 2020” i jej inicjatyw przewodnich[6]. Stanowi to przydatny punkt wyjścia dla reform. Cele zawarte w strategii „Europa 2020” znajdują swoje stosowne odzwierciedlenie w dialogach prowadzonych przez Komisję i państwa w procesie rozszerzenia na temat polityki gospodarczej oraz polityki zatrudnienia i społecznej. Komisja pokierowała programowaniem pomocy finansowej na rzecz realizacji celów strategii „Europa 2020”, szczególnie w odniesieniu do rozwoju społeczno-ekonomicznego. Cele te uwzględnione są we współpracy Komisji z międzynarodowymi instytucjami finansowymi. Utrzymujący się w Europie kryzys wywołany zadłużeniem podkreślił znaczenie zdrowych finansów publicznych. Komisja udostępnia niektóre ze swoich mechanizmów wzajemnej weryfikacji krajom kandydującym oraz potencjalnym krajom kandydującym. Wielostronny nadzór finansowy realizowany przez UE jest istotnym narzędziem służącym temu celowi. Będzie on stopniowo dostosowywany do silniejszego zarządzania gospodarczego w UE, z jakim będziemy mieli do czynienia w nadchodzącej przyszłości. Jeżeli chodzi o obszar rozwoju sektora prywatnego, koordynacja polityki z Bałkanami Zachodnimi i Turcją jest realizowana zgodnie z przepisami unijnego programu Small Business Act[7]. Powyższa koordynacja, oparta na regularnym dokonywaniu oceny w stosunku do określonych przez UE poziomów odniesienia, zaowocowała powstaniem sprawdzonych zaleceń będących odzwierciedleniem szczególnych właściwości poszczególnych państw w procesie rozszerzenia. Komisja proponuje, aby wyniki programu Small Business Act zostały wykorzystane jako narzędzie odniesienia dla potrzeb przyszłych działań związanych z MŚP, podejmowanych w regionie. Komisja zachęca partnerskie międzynarodowe instytucje finansowe do tego, aby w oparciu o ramy inwestycyjne dla Bałkanów Zachodnich wspierały nowe formy finansowania małych i średnich przedsiębiorstw, w szczególności mechanizmy kapitału własnego, kapitału ryzyka oraz gwarancji. Komisja będzie współfinansować zachodniobałkańską platformę MŚP, której celem jest ułatwienie MŚP dostępu do finansowania za pośrednictwem gwarancji i kapitału ryzyka. Jeżeli chodzi o obszar badań i innowacji, współpraca państw w procesie rozszerzenia z UE odnotowała postępy w kontekście kwalifikowalności do uczestnictwa w inicjatywach UE. Państwa w procesie rozszerzenia uczestniczą w 7. programie ramowym w zakresie badań i rozwoju technologicznego oraz w programie na rzecz konkurencyjności i innowacji. Bieżące wskaźniki dowodzą jednak, że w odniesieniu do inwestycji i rozwoju polityki badań i innowacji w większości przypadków znajdują się one grubo poniżej średniej UE. Zachęca się przywódców regionalnych do podejmowania zobowiązań na rzecz zwiększenia inwestycji w badania, innowacje oraz kapitał ludzki, w tym podczas nadchodzących konferencji na szczeblu ministerialnym. Państwa w procesie rozszerzenia powinny lepiej przygotować się do odpierania skutków zmian klimatu i dostosować się do wysiłków podejmowanych przez UE w celu realizacji tego wyzwania, w tym w drodze działań informacyjnych. Postępujące działania na rzecz klimatu przyniosą korzyści dzięki rozwiązaniom gwarantującym niską emisję węgla, mogą również przyczyniać się do tworzenia miejsc pracy. Rodzące się ożywienie gospodarcze powinno znaleźć swoje odbicie w poprawie sytuacji socjalnej. Odsetek osób żyjących poniżej granicy ubóstwa jest w dalszym ciągu wysoki; odsetek ten rośnie w regionie Bałkanów Zachodnich. Wysoki wskaźnik zatrudnienia nieformalnego negatywnie odbija się na sytuacji socjalnej, dotykając szczególnie ludzi młodych. Celem nadrzędnym jest zabezpieczenie miejsc pracy dla grup w trudnej sytuacji, a także ich włączenie społeczne. Jednak w sektorze socjalnym dokonano niewielu faktycznych inwestycji, zaś współpraca z donatorami międzynarodowymi napotykała trudności na etapie planowania strategicznego. Komisja podkreśla znaczenie polityki zatrudnienia i polityki społecznej w swoim dialogu politycznym i zachęca państwa do określania wyraźnych i realistycznych celów w tych dwóch obszarach, a także do lepszego przeznaczania wydatków na cele społeczne oraz lepszego definiowania priorytetów w tym zakresie. Państwa w procesie rozszerzenia powinny jak najszybciej rozpocząć realizację celów Europejskiej platformy współpracy w zakresie walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym. Należy podjąć trwałe działania w celu włączenia wszystkich grup w trudnej sytuacji społecznej do głównego nurtu społeczeństwa. Jeżeli chodzi o znajdującą się w szczególnie niekorzystnej sytuacji mniejszość romską, Komisja wezwała Bałkany Zachodnie oraz Turcję do współpracy w obrębie unijnych platform Romów, które systematycznie monitorują proces włączenia i proponują stosowne działania. Komisja zorganizowała szereg seminariów na temat kwestii dotyczących Romów, zachęcając państwa regionu do rewizji i wzmocnienia stosownych krajowych planów działania oraz ich wykonania, celem zwalczania dyskryminacji Romów i poprawy ich integracji, przede wszystkim w obszarze wykształcenia, zatrudnienia, mieszkalnictwa i opieki zdrowotnej. Państwa Bałkanów Zachodnich powinny podjąć znaczne wysiłki w celu przyspieszenia urzędowej rejestracji wewnętrznych przesiedleńców. Kluczowym czynnikiem umożliwiającym strukturalne zmiany na rzecz trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu jest poprawa systemu edukacji i szkoleń. Dotychczas inwestycje podejmowane w obrębie nauki, umiejętności i kwalifikacji były zazwyczaj ograniczone; kwalifikacje uzyskiwane w poszczególnych państwach są w niewystarczającym stopniu uznawane przez inne państwa w regionie. Systemy edukacji państwowej i infrastruktura powinny zostać zreformowane, zaś porównywalne na poziomie międzynarodowym programy zawodowe, edukacyjne i szkoleniowe powinny odpowiadać na istniejące problemy związane z niedopasowaniem umiejętności potencjalnych pracowników do potrzeb pracodawców. Komisja umożliwiła uczestnictwo krajów kandydujących w strategicznych ramach programu w zakresie kształcenia i szkolenia (ET 2020); dołączyć do nich miałyby jeszcze była jugosłowiańska republika Macedonii oraz Czarnogóra. Komisja zaproponowała stworzenie platformy Bałkanów Zachodnich dotyczącej szkolenia i edukacji, która opierałaby się na otwartych metodach koordynacji, co umożliwiłoby uczestnictwo wszystkich państw w procesie rozszerzenia. Pogłębi to dialog w sprawie podstawowych wyzwań politycznych i zabezpieczy wykonanie oraz monitorowanie działań. Państwa Bałkanów Zachodnich zostały zaproszone do udziału w scentralizowanych działaniach w ramach unijnego programu „Uczenie się przez całe życie”. 2.5. Rozszerzanie sieci transportowych i energetycznych Lepsza współpraca z państwami w procesie rozszerzenia realizowana w obszarze transportu i energii przynosi korzyści europejskim obywatelom i przedsiębiorstwom. We współpracy UE z wszystkimi państwami sąsiadującymi, zmierzającej do promowania trwałego wzrostu gospodarczego, wymiany handlowej i kulturalnej, zatrudnienia i poprawy warunków życia, kluczowymi elementami są wzajemne połączenia transportowe i energetyczne. W przypadku państw w procesie rozszerzenia współpraca ta zmierza również do przygotowania tych państw do pełnego przejęcia i wdrożenia dorobku prawnego w obszarze transportu i energii. Turcja, która jest strategicznie położona na skrzyżowaniu Europy, Bliskiego Wschodu i Kaukazu, stale rozwija i wzmacnia swoje powiązania z UE; dowodzi tego niedawny rozwój odnotowany w sektorze lotniczym lub rola, jaką Turcja pełniła w ustanowieniu południowego korytarza gazowego. Dalszy rozwój tych powiązań przyniósłby korzyści obu stronom. Południowy korytarz gazowy przyczyniłby się do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego w Europie , jako że miałby znaczny wkład w rozszerzenie tras dostawy i stymulowałby konkurencję na międzynarodowym rynku gazu. Komisja wspiera Turcję finansowo w dalszym rozwoju jej sieci transportu, w szczególności w odniesieniu do połączeń kolejowych o dużej prędkości i modernizacji infrastruktury portowej. Jednocześnie należy zachęcać Turcję do poszerzania jej rynku gazu, zwiększenia płynności i elastyczności w zawieraniu umów. Taki proces mógłby doprowadzić do stworzenia „centrum energii”, którego funkcjonowanie zapewniłoby większe bezpieczeństwo dostaw energii. W ramach Obserwatorium ds. Transportu w Europie Południowo-Wschodniej zdefiniowano sieć transportu regionalnego, określając priorytetowe projekty o znaczeniu regionalnym. Państwa Bałkanów Zachodnich uczestniczą, wraz z państwami członkowskimi UE oraz innymi państwami europejskimi, w Umowie o europejskiej wspólnej przestrzeni lotniczej, którą podpisano w 2006 r. Współpracę w dziedzinie transportu przewidziano także w strategii na rzecz Dunaju. Od 2008 r. Komisja prowadziła rokowania w sprawie zawarcia Traktatu o Wspólnocie Transportowej z państwami Bałkanów Zachodnich, który przyczyniłby się do stworzenia zintegrowanego rynku dla infrastruktury i transportu lądowego, wodnego transportu śródlądowego oraz morskiego. Rokowania zostały prawie zakończone, jednak wstrzymują je różnice dotyczące nazwy Kosowa. Komisja wzywa zainteresowane strony do podjęcia niezbędnych kroków, które pozwolą na szybkie zakończenie rokowań i podpisanie traktatu. Komisja zaproponowała rewizję unijnych sieci transeuropejskich w obszarze transportu (TEN-T), mając na względzie poprawę połączeń z krajami objętymi polityką rozszerzenia i polityką sąsiedztwa[8]. Również w sektorze energii UE realizuje integrację sieci, zwłaszcza za pośrednictwem wsparcia udzielanego Wspólnocie Energetycznej, która obejmuje UE oraz jej państwa członkowskie, wszystkie państwa Bałkanów Zachodnich oraz niektóre państwa sąsiadujące[9]. Wspólnota Energetyczna tworzy – w oparciu o unijne przepisy w sektorze energii – otwarty, przejrzysty i konkurencyjny rynek regionalny, który pomoże przyciągać inwestycje. Dorobek prawny Wspólnoty Energetycznej obejmuje już wewnętrzny rynek energii, efektywność energetyczną i źródła energii odnawialnej, jak również wybrane elementy dorobku prawnego w dziedzinie środowiska naturalnego, polityki społecznej i konkurencji. Zostanie on rozszerzony tak, aby swoim zasięgiem objąć obowiązkowe zapasy ropy naftowej, w uzupełnieniu rynku energii elektrycznej i gazu. 3. Postępy w państwach w procesie rozszerzenia i program działań na lata 2011–2012 3.1. Bałkany Zachodnie Chorwacja Negocjacje w sprawie przystąpienia Chorwacji zostały zamknięte w czerwcu. Było to możliwe dzięki temu, że w ciągu minionego roku Chorwacja osiągnęła poziomy odniesienia, niezbędne dla zamknięcia negocjacji, w tym dotyczące trudnych rozdziałów takich jak sądownictwo i prawa podstawowe oraz polityka konkurencji. Chorwacja osiągnęła istotne wyniki w walce z korupcją, wprowadziła nowy, obiektywny i przejrzysty system mianowania sędziów i prokuratorów, oraz znacząco poprawiła wykonanie programów mieszkaniowych dla powracających uchodźców. Znacznie posunęła się do przodu restrukturyzacja chorwackich stoczni znajdujących się w trudnej sytuacji. Wynik negocjacji w sprawie przystąpienia znajdzie swoje odzwierciedlenie w traktacie o przystąpieniu, który – jak przewidziała Rada Europejska podczas posiedzenia w czerwcu – powinien zostać podpisany przed upływem bieżącego roku. Powinno to umożliwić przystąpienie Chorwacji do UE w dniu 1 lipca 2013, pod warunkiem dopełnienia niezbędnych procedur ratyfikacyjnych. Chorwacja osiągnęła bardzo wysoki poziom przygotowań, dzięki któremu będzie w momencie przystąpienia w stanie przyjąć obowiązki związane z członkowstwem. Chorwacja spełnia polityczne kryteria kopenhaskie. Przewiduje się, że Chorwacja spełni kryteria dotyczące gospodarki i dorobku prawnego do dnia 1 lipca 2013 r. Należy utrzymać to tempo. Chorwacja powinna w dalszym ciągu opierać się na reformach przeprowadzonych w trakcie negocjacji w sprawie przystąpienia oraz wypracowanym w tym okresie potencjale. Komisja będzie dokładnie monitorować wypełnianie przez Chorwację wszelkich podjętych zobowiązań oraz jej nieustających przygotowań do przyjęcia w momencie przystąpienia obowiązków związanych z członkostwem. Czynności monitorujące skupią się w szczególności na zobowiązaniach podjętych przez Chorwację w następujących obszarach: sądownictwa i praw podstawowych; sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa; oraz polityki konkurencji. Monitorowanie będzie obejmowało regularnie aktualizowane zestawienia monitorujące, dialog w ramach układu o stabilizacji i stowarzyszeniu, misje w celu dokonywania wzajemnych ocen, program gospodarczy poprzedzający przystąpienie i notyfikacje fiskalne. Do momentu przystąpienia Chorwacji Komisja będzie co sześć miesięcy wydawać oceny dotyczące wywiązywania się z zobowiązań podjętych przez to państwo we wspomnianych rozdziałach. Jesienią 2012 r. Parlamentowi Europejskiemu i Radzie przedstawione zostanie obszerne sprawozdanie z procesu monitorowania. Jeżeli w trakcie procesu monitorującego stwierdzone zostaną kwestie budzące obawy, wobec których Chorwacja nie zastosuje środków naprawczych, Komisja skieruje do władz Chorwacji – w razie potrzeby i odpowiednio wcześnie – pisemne ostrzeżenia; Komisja może także zaproponować Radzie podjęcie wszystkich niezbędnych kroków jeszcze przed przystąpieniem. Ponadto – podobnie jak w przypadku piątego rozszerzenia, traktat o przystąpieniu będzie zawierał ogólną gospodarczą klauzulę ochronną, klauzulę ochronną dotyczącą rynku wewnętrznego oraz klauzulę ochronną dotyczącą sektora sprawiedliwości wolności i bezpieczeństwa. Oczekuje się, że Chorwacja w dalszym ciągu będzie odgrywać aktywną rolę w regionalnej współpracy w regionie Bałkanów Zachodnich. Komisja oczekuje na wykonanie porozumienia dotyczącego przekazania do arbitrażu sprawy sporu granicznego między Słowenią i Chorwacją. Komisja wesprze utworzenie sądu polubownego i jego działanie, zgodnie z postanowieniami wspomnianego porozumienia. Komisja z zadowoleniem przyjmuje oświadczenie rządu Chorwacji, iż będzie wspierać on inne państwa regionu w ich staraniach na rzecz członkostwa w UE, oraz zachęca Chorwację do tego, aby jeszcze przed przystąpieniem rozwiązała ostatnie otwarte kwestie dwustronne z sąsiadami. Jednocześnie przywódcy polityczni powinni unikać oświadczeń i działań, które mogłyby podawać w wątpliwość znaczenie pojednania lub lekceważyć wagę popełnionych zbrodni wojennych. Była jugosłowiańska republika Macedonii Wybory parlamentarne, które odbyły się w byłej jugosłowiańskiej republice Macedonii w czerwcu, przebiegały w przeważającej części zgodnie z normami międzynarodowymi, zaś państwo kontynuowało reformy związane z przystąpieniem. Koalicja rządząca była stabilna. Państwo w dalszym ciągu w dostateczny sposób spełnia kryteria polityczne. Odnotowano pewien postęp w odniesieniu do reform parlamentu, sądownictwa, administracji publicznej oraz poszanowania i ochrony mniejszości, aczkolwiek zasadnicze kwestie są w dalszym ciągu otwarte. Niezbędne są dalsze wysiłki, w szczególności w odniesieniu do wolności słowa, niezależności sądownictwa, reformy administracji publicznej oraz zwalczania korupcji. Wzmocnić należy wysiłki podejmowane przez siły polityczne na rzecz współpracy. Państwo nadal wypełnia swoje zobowiązania poczynione w ramach układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Komisja podtrzymuje swój wniosek o przejście do drugiego etapu stowarzyszenia, zgodnie z postanowieniami układu o stabilizacji i stowarzyszeniu, oraz zachęca Radę do tego, aby podjęła działania bez dalszej zwłoki. Komisja odnotowuje, że Rada nie była w stanie zrealizować zaleceń Komisji z 2009 r. dotyczących rozpoczęcia negocjacji z byłą jugosłowiańską republiką Macedonii. Przejście tego państwa do kolejnego etapu procesu przystąpienia przyniesie korzyści w kontekście tempa reform oraz poprawi klimat towarzyszący stosunkom między poszczególnymi grupami etnicznymi, a ponadto w pozytywny sposób odbije się na rozwoju regionu. Od niemal dwudziestu lat nierozwiązany pozostaje spór między Grecją a byłą jugosłowiańską republiką Macedonii dotyczący nazwy tej ostatniej. Od lat 90. prowadzony jest dialog pod auspicjami ONZ; od 2009 r. uzupełnieniem tego dialogu są kontakty dwustronne, w tym na szczeblu premierów. Procesy te jednak jeszcze nie przyniosły wyników. Zasadnicze znaczenie ma utrzymanie dobrych stosunków sąsiedzkich, w tym przyjęcie wynegocjowanego pod auspicjami ONZ i zadowalającego dla obu stron rozwiązania kwestii nazwy. Komisja podkreśla potrzebę podwojenia wysiłków na rzecz bezzwłocznego rozwiązania sporu. Komisja przypomina również, że należy unikać działań i oświadczeń, które w negatywny sposób mogłyby odbić się dobrych stosunkach sąsiedzkich. Rozwiązanie w kwestii nazwy jest już mocno spóźnione. Czarnogóra W grudniu 2010 r. Rada Europejska nadała Czarnogórze status kraju kandydującego i przyjęła siedem kluczowych priorytetów dla rozpoczęcia negocjacji w sprawie przystąpienia, które określono w opinii Komisji w sprawie wniosku Czarnogóry o członkostwo w UE. Od momentu przyjęcia opinii Czarnogóra poczyniła pozytywne postępy w kierunku spełnienia politycznych kryteriów kopenhaskich, osiągając wyniki ogólnie zadowalające, w szczególności w obszarze ustalonych kluczowych priorytetów. Poprawiono ramy legislacyjne i instytucjonalne, mając na uwadze wzmocnienie pracy parlamentu, system wyborczy, profesjonalizację i odpolitycznienie administracji publicznej, niezależności i odpowiedzialność sądownictwa, walkę z korupcją i przestępczością zorganizowaną, wolność mediów i współpracę ze społeczeństwem obywatelskim. Niezbędne są jednak nieustające wysiłki na rzecz dalszych osiągnięć w obszarze rządów prawa, przede wszystkim w odniesieniu do korupcji na wysokim szczeblu oraz przypadków przestępczości zorganizowanej. Odnotowano pozytywne działania w obszarze polityki antydyskryminacyjnej oraz w związku z poprawą sytuacji przesiedleńców. Teraz działania te należy przełożyć na ograniczenie dyskryminacji w życiu codziennym, z jaką stykają się osoby w trudnej sytuacji, w tym przesiedleńcy. Komisja będzie ze szczególną uwagą monitorować postępy Czarnogóry w obszarze rządów prawa i walki z dyskryminacją, mając w perspektywie utrzymanie tempa reform we wspomnianych obszarach. Komisja będzie w dalszym ciągu wspierać Czarnogórę w realizacji reform związanych z przystąpieniem do UE. Albania Krajowa scena polityczna w Albanii jest w dużym stopniu zdominowana przez utrzymujący się zastój polityczny oraz wydarzenia, które mają wzajemnie hamujący wpływ na siebie. Gwałtowne starcia policji z protestującymi przeciwko rządowi doprowadziły do śmierci czterech osób i zaostrzyły klimat braku zaufania między siłami politycznymi, a także wobec niektórych instytucji państwowych. Lokalne wybory w maju zostały wprawdzie ocenione jako przejrzyste i odbywające się w atmosferze konkurencji; jednak towarzyszyły im niedociągnięcia, które powinny zostać wyeliminowane. Przede wszystkim kontrowersje wokół liczenia głosów oddanych na burmistrza Tirany, związane z głosami wrzuconymi do niewłaściwych urn, zwiększyły polaryzację między rządzącą większością a opozycją. Obecnie sprawą pilną jest ponowne nawiązanie przez albańskie siły polityczne dialogu politycznego i utrzymanie go na poziomie, który umożliwiałby właściwe funkcjonowanie kluczowych instytucji demokratycznych, zwłaszcza parlamentu, a także postępy na drodze do integracji z UE. Znaczące niedociągnięcia, których istnienie stwierdzono podczas ostatnich dwóch procesów wyborczych, wymagałyby obszernej reformy systemu wyborczego, która zyskałaby dzięki niezależnym wskazówkom z zewnętrz oraz porozumieniu osiągniętemu przez partie polityczne. Propozycja UE dotycząca ponownego zaangażowania w realizację priorytetów związanych z integracją europejską Albanii została podjęta przez dwie najważniejsze partie polityczne. Obecnie najważniejsze dla albańskich partii politycznych jest to, aby zaangażowały się one w systematyczny i trwały proces współpracy na rzecz europejskich reform. Droga naprzód powinna obejmować proces wspólnego przeglądu i przyjęcia planu działania, w którym uwzględnione byłyby zalecenia zawarte w opinii, a także planu gruntownych reform, w tym w odniesieniu do pracy parlamentu i wyborów. Ogólnie rzecz biorąc, Albania poczyniła ograniczone postępy na drodze do spełnienia kryteriów politycznych umożliwiających członkostwo oraz realizacji dwunastu kluczowych priorytetów dla otwarcia negocjacji w sprawie przystąpienia; potwierdza to opinia Komisji przyjęta przez Radę w grudniu 2010 r. Odnotowano pewne sukcesy w kontekście walki z przestępczością zorganizowaną, traktowania osób przetrzymywanych w więzieniach oraz praw dziecka, jednak w dalszym ciągu niewystarczające postępy odnotowuje się w obszarze sądownictwa, polityki antykorupcyjnej, praw własności oraz poprawy warunków życia społeczności romskiej. Dodatkowo niezbędne jest podjęcie działań w obszarze procedur parlamentarnych i wyborów. Albania rozpoczęła wykonywanie planu działania, odpowiadając tym samym na zalecenia zawarte w opinii Komisji. Wymagane są jednak dalsze wysiłki w celu zapewnienia skuteczności i kompletności planowanych działań, w tym w drodze ścisłej współpracy z opozycją. Zanim Komisja będzie mogła zalecić nadanie Albanii statusu kraju kandydującego i rozpocząć negocjacje w sprawie przystąpienia do UE, Albania będzie musiała podjąć trwałe starania i osiągnąć widoczne postępy we wszystkich wymienionych wyżej obszarach. Albania w dalszym ciągu sprawnie wprowadzała w życie układ o stabilizacji i stowarzyszeniu. W grudniu 2010 r. obywatelom Albanii przyznano bezwizowy dostęp do strefy Schengen, co było wynikiem zadowalających osiągnięć dialogu na temat liberalizacji reżimu wizowego. Komisja w dalszym ciągu z zaangażowaniem wspiera Albanię w przeprowadzaniu reform pod kątem integracji z UE oraz w realizacji kluczowych priorytetów określonych w jej opinii. Bośnia i Hercegowina Jeżeli chodzi o Bośnię i Hercegowinę, działania jej politycznych przedstawicieli w dalszym ciągu odzwierciedlają brak porozumienia odnośnie do ogólnego kierunku i przyszłości państwa oraz jego struktury instytucjonalnej. Nie osiągnięto konsensusu w sprawie zagwarantowania funkcjonowania i poprawy funkcjonowania instytucji, przy jednoczesnym zabezpieczeniu interesów narodów Bośni i Hercegowiny, szczególnie w perspektywie powszechnie popieranych dążeń do integracji z UE. W dalszym ciągu zakończenia wymaga proces ustanowienia organów wykonawczych i legislacyjnych, rozpoczęty po wyborach w październiku 2010 r.; niezbędne jest powołanie rządu na szczeblu państwowym. To długie opóźnienie utrudniało przeprowadzenie w Bośni i Hercegowinie bardzo potrzebnych reform, które pozwoliłyby temu państwu na osiągnięcie dalszych postępów na drodze do UE. Proces przystąpienia do UE wymaga sprawnych instytucji na wszystkich szczeblach oraz skutecznego mechanizmu koordynującego dla potrzeb współpracy z UE, który pozwoliłby Bośni i Hercegowinie na zajęcie jednolitego stanowiska. W związku z powyższym ogólne tempo reform było bardzo ograniczone. Odnotowano pewne osiągnięcia, zwłaszcza te, które w grudniu 2010 r. doprowadziły do przyznania obywatelom Bośni i Hercegowiny możliwości bezwizowego wjazdu na obszar UE. W czerwcu przywódcy państwa osiągnęli porozumienie odnośnie do podjęcia – w ramach procesu stabilizacji i stowarzyszenia – usystematyzowanego dialogu z UE dotyczącego wymiaru sprawiedliwości; celem dialogu jest zapewnienie niezależnego, skutecznego, bezstronnego i odpowiedzialnego systemu sądowego. Zasadniczym wymogiem określonym w umowie przejściowej oraz w układzie o stabilizacji i stowarzyszeniu jest zgodność z europejską konwencją praw człowieka. W tym względzie poważne obawy budzi utrzymujące się opóźnienie w dostosowaniu konstytucji do orzeczenia wydanego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w sprawie dyskryminacji etnicznej w kontekście reprezentacji w instytucjach państwowych[10]. Należy uruchomić wiarygodny proces zapewniający odpowiednią reakcję na orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw człowieka, a także przyjąć na szczeblu państwowym ustawę w sprawie pomocy państwa. Dla przyspieszenia procesu integracji Bośni i Hercegowiny z UE niezbędny jest także postęp w kierunku uchwalenia ustawy o krajowym spisie ludności oraz przyspieszenie reform. Kwestią priorytetową dla zapewnienia stabilności fiskalnej jest przyjęcie globalnych ram fiskalnych System rządów w Bośni i Hercegowinie nadal wymaga obecności międzynarodowej z mandatem wykonawczym. Jeżeli chodzi o przynależność okręgu Brczko (kwestia ta była jednym z celów i warunków związanych z zamknięciem Biura Wysokiego Przedstawiciela)[11], osiągnięto postęp w rozwiązaniu kwestii elektryczności. Niezbędne są dalsze wysiłki w celu spełnienia pozostałych niezrealizowanych celów, ułatwienia przejścia od kraju o międzynarodowym systemie zarządzania i bezpieczeństwa w kierunku kraju, którego wewnętrzne instytucje ponoszą pełną odpowiedzialność za proces polityczny i ustawodawczy, zgodnie z wymaganiami, jakie stawia się przed państwem dążącym do członkostwa w UE. Uwzględnienie powyższych kwestii jest niezbędne dla zapewnienia stabilnej sytuacji politycznej. Drogę do przodu wskazuje usystematyzowany dialog dotyczący wymiaru sprawiedliwości, a także doświadczenia wypływające z reform, które zostały przeprowadzone w ramach procesu liberalizacji reżimu wizowego: poprzez przyjęcie strategii europejskiego dialogu i kompromisu oraz skupienie się na programie UE Bośnia i Hercegowina będzie w stanie stopniowo przejść od sytuacji paraliżu i konfrontacji w kierunku współpracy, od międzynarodowego nadzoru do przyszłości w UE. UE wzmocniła swoją rolę w Bośni i Hercegowinie; podjął tam swój urząd pierwszy pojedynczy przedstawiciel. UE w dalszym ciągu będzie kontynuować umacnianie swojego wsparcia dla instytucji państwowych wdrażających cele strategii UE, zgodnie z konkluzjami Rady przyjętymi na posiedzeniu w marcu tego roku. Serbia Równolegle z niniejszym komunikatem Komisja przyjęła opinię w sprawie wniosku Serbii o członkostwo w Unii Europejskiej. Wnioski i rekomendacje zawarte w opinii znajdują się w załączniku do niniejszego komunikatu. Kosowo W okresie wcześniejszych wyborów parlamentarnych i przedłużającego się wyboru nowego prezydenta przez parlament, dokonano niewielu postępów w kontekście programu reform. Samym wyborom towarzyszyły poważne niedociągnięcia, które należy pokonać. Pozytywną rolę odegrał sąd konstytucyjny, w drodze wykonywania swoich obowiązków. Nowy rząd dowiódł swojego zaangażowania na rzecz europejskiej perspektywy Kosowa, między innymi poprzez stałe wysiłki podejmowane w obszarach takich jak wizy i wymiana handlowa oraz poprzez utworzenie Krajowej Rady na rzecz Integracji Europejskiej. Nowy parlament niedawno rozpoczął uchwalanie odpowiednich przepisów umożliwiających zapoczątkowanie kluczowych reform. Należy dokonać znacznie więcej na rzecz walki z przestępczością zorganizowaną i korupcją. Administracja publiczna jest słaba, wyzwaniem pozostaje przeprowadzenie reformy wymiaru sprawiedliwości. W następstwie rezolucji Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych, podjętej we wrześniu 2010 r., nawiązano wspierany przez UE dialog między Pristiną a Belgradem. Celem dialogu jest promowanie współpracy, osiągnięcie postępu na drodze do integracji z UE oraz poprawa warunków życia ludności. Ogólnie rzecz biorąc, dialog prowadzony był w konstruktywnym duchu i doprowadził do porozumienia w odniesieniu do kilku kwestii: swobodnego przepływu towarów i osób, rejestru cywilnego i katastru. Należy kontynuować te konstruktywne starania i podjąć kolejne kroki na drodze do normalizacji stosunków. Osiągnięte porozumienia należy wprowadzać w życie w dobrej wierze. Osiągnięto poprawę w kwestii integracji kosowskich Serbów na południu rzeki Ibar. Kosowscy Serbowie wzięli udział w powszechnym spisie mieszkańców Kosowa, wzrosło ich uczestnictwo w przeprowadzonych niedawno wyborach parlamentarnych. Z drugiej strony w północnej części Kosowa trwają napięcia między poszczególnymi grupami etnicznymi oraz zdarzają się incydenty. Oddzielne struktury serbskie, wspierane przez Belgrad, sprzeciwiały się przeprowadzeniu spisu i zachęcały do bojkotu wyborów organizowanych przez władze Kosowa. Komisja wzywa wszystkie zainteresowane strony w Kosowie do łagodzenia napięć i do pełnej kooperacji z EULEX-em. Jedyną możliwą drogą zapewnienia postępu w Kosowie jest dążenie do osiągnięcia rozwiązań w drodze dialogu, odrzucanie jednostronnych działań i przemocy. Komisja wzywa wszystkie zainteresowane podmioty do odrzucenia przemocy i odstąpienia od podejmowania jakichkolwiek kroków zagrażających stabilizacji. Kosowo jest zaangażowane w realizację europejskiej perspektywy Bałkanów Zachodnich. W marcu Komisja przedstawiła wniosek porozumienia ramowego pozwalającego na uczestnictwo Kosowa w programach UE; jest to jedna z kluczowych inicjatyw zapowiedziana w komunikacie dotyczącym Kosowa z 2009 r.[12] Komisja będzie w dalszym ciągu wspierać dążenia Kosowa do zrealizowania dwóch pozostałych celów zasadniczych: ostatecznej liberalizacji reżimu wizowego i umowy handlowej z UE, jak również pozostałe wysiłki dotyczące reform i umacniające europejską perspektywę Kosowa. Komisja dokona przeglądu swojego komunikatu z 2009 r., tak aby Kosowo w dalszym ciągu mogło odnosić korzyści z procesu przystąpienia do UE. Komisja proponuje nawiązanie z Kosowem usystematyzowanego dialogu dotyczącego rządów prawa. Komisja podkreśla również, iż bardzo istotne jest zapoczątkowanie przez Kosowo kompleksowego programu obejmującego północ kraju. 3.2. Turcja Dzięki swojej dynamicznej gospodarce, dużym znaczeniu w regionie oraz zaangażowaniu w unijną politykę zagraniczną i bezpieczeństwo energetyczne, Turcja jest państwem o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa i dobrobytu Unii Europejskiej. Jeżeli chodzi o wymianę handlową oraz inwestycje zagraniczne, Turcja została już w dużej mierze zintegrowana z UE za pośrednictwem unii celnej. Turcja stała się istotną platformą przemysłową dla szeregu wiodących przedsiębiorstw europejskich, jest zatem cennym elementem składowym europejskiej konkurencyjności. Wysoki wzrost PKB Turcji, który w 2010 r. osiągnął niemal 9%, i który prawdopodobnie osiągnie 6,1% w tym roku, jak również uczestnictwo Turcji w grupie G-20 dodatkowo przyczyniają się do rosnącego znaczenia gospodarczego państwa. Wkład Turcji w Unię Europejską w szeregu kluczowych obszarów będzie w pełni skuteczny, jeżeli towarzyszyć mu będzie aktywnie realizowany i wiarygodny proces przystąpienia. W procesie tym przestrzegane muszą być zobowiązania UE oraz ustalone uwarunkowania. Zasadnicze znaczenie ma kontynuowanie przez Turcję reform dotyczących politycznych kryteriów przystąpienia. Zachęcającym sygnałem w tym kierunku jest utworzenie oddzielnego ministerstwa do spraw UE. W ciągu minionych dziesięciu lat dokonał się znaczący postęp, jednak niezbędne są dalsze istotne wysiłki gwarantujące w praktyce poszanowanie praw podstawowych, przede wszystkim wolności słowa, praw kobiet i wolności religii. Znaczącym krokiem do przodu jest niedawne przyjęcie przez Turcję przepisów w sprawie fundacji religijnych, które ułatwiają odzyskiwanie przez fundacje religijne skonfiskowanej własności. Komisja jest gotowa do tego, aby w dalszym ciągu wspierać Turcję w realizacji niezbędnych reform, w tym procesu reform konstytucji. Turcja w dalszym ciągu zwiększa swoją dyplomatyczną aktywność w następstwie wydarzeń, jakie miały miejsce w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie. Turcja pozostaje również konstruktywnym partnerem w regionie Bałkanów Zachodnich. Jako stabilne państwo posiadające demokratyczne instytucje i gospodarkę wykazującą szybki wzrost, a także jako kraj kandydujący, prowadzący negocjacje w sprawie przystąpienia do UE, Turcja może odegrać istotną rolę w promowaniu stabilizacji oraz wspieraniu reform w krajach sąsiadujących, które są jednocześnie krajami sąsiadującymi Unii Europejskiej. UE w dalszym ciągu pogłębia dialog polityczny prowadzony z Turcją w kwestiach polityki zagranicznej, które leżą w interesie obu stron. W obecnej sytuacji ważne jest, aby dialog ten był pogłębiany jako uzupełnienie procesu przystąpienia; jego celem powinna być lepsza koordynacja. W świetle postępów osiągniętych przez przywódców obu społeczności dzięki wykorzystaniu dobrych usług Sekretarza Generalnego ONZ, mających na celu ostateczne rozstrzygnięcie problemu cypryjskiego, zachęca się Turcję do konkretnego zwiększenia swego zaangażowania oraz wkładu w powyższe rozmowy. Ostateczne rozwiązanie leży w interesie wszystkich stron, jako że przyczyniłoby się ono do umocnienia stabilności w południowo-wschodnim regionie Morza Śródziemnego, zaowocowałoby nowymi możliwościami gospodarczymi i stanowiłoby silny bodziec dla negocjacji w sprawie przystąpienia do UE, które znajdują się w punkcie krytycznym. Komisja z niepokojem obserwuje napięcia, jakie pojawiły się niedawno w stosunkach Turcji z Cyprem. Komisja przypomina, że Rada wezwała do unikania wszelkiego rodzaju gróźb, źródeł napięć lub działań, które mogłyby zaszkodzić dobrym sąsiedzkim kontaktom oraz idei pokojowego rozwiązywania sporów. UE podkreśliła również wszystkie suwerenne prawa państw członkowskich UE, które obejmują zawieranie umów dwustronnych, zgodnie z dorobkiem prawnym UE oraz prawem międzynarodowym, w tym Konwencją Organizacji Narodów Zjednoczonych o prawie morza. Zgodnie z powtórzonymi stanowiskami Rady i Komisji z minionych lat Komisja podkreśla, że sprawą pilną jest wypełnienie przez Turcję jej zobowiązań polegających na pełnym wykonaniu protokołu dodatkowego i poczynienie postępów w kierunku normalizacji dwustronnych stosunków z Republiką Cypru. Komisja wzywa również do unikania wszelkiego rodzaju gróźb, źródeł napięć lub działań, które mogłyby zaszkodzić dobrym sąsiedzkim kontaktom oraz idei pokojowego rozwiązywania sporów. UE będzie kontynuować działania następcze w stosunku do postępów dokonanych w tych obszarach i będzie te postępy weryfikować, zgodnie z odnośnymi decyzjami Rady. Turcja powinna wzmocnić wysiłki na rzecz rozwiązania otwartych kwestii dwustronnych z państwami sąsiadującymi, w tym sporów dotyczących granic. Grecja złożyła liczne skargi formalne dotyczące naruszeń jej wód terytorialnych oraz przestrzeni powietrznej przez Turcję, w tym przelotów nad wyspami greckimi. Komisja będzie prowadzić działania zmierzające do uruchomienia nowej spirali korzyści płynących z procesu przystąpienia Turcji. W oparciu o pragmatyczne podejście i z uwzględnieniem konkretnych kroków w obszarach leżących we wspólnym interesie, należy opracować wspólne porozumienie w sprawie istniejących ograniczeń oraz pożądanych postępów w zbliżeniu Turcji do UE; należy ponadto opracować świeży i pozytywny program, który umożliwi bardziej konstruktywne i pozytywne relacje. Program ten powinien objąć szeroki zakres sektorów, w tym zintensyfikowany dialog i współpracę w zakresie reform politycznych, wiz, mobilności i migracji, energii, walki z terroryzmem, przyszłego uczestnictwa Turcji w programach wspólnotowych takich jak „Europa dla obywateli” czy partnerstwo miast, a także w zakresie wymiany handlowej i unii celnej; celem programu byłoby eliminowanie problemów utrudniających wymianę handlową, poszukiwanie ściślejszej koordynacji w obszarze negocjacji w sprawie umów o wolnym handlu i poszukiwanie nowych ścieżek w celu pełnego wykorzystania wspólnego potencjału gospodarczego UE i Turcji. Zgodnie z negocjacjami w sprawie przystąpienia Komisja zamierza pogłębić swoją współpracę z Turcją, wspierając jej dążenia do realizacji reform i zbliżenia do dorobku Wspólnoty, w tym w obrębie tych rozdziałów, odnośnie do których nie można obecnie rozpocząć negocjacji. Komisja będzie w dalszym ciągu informować Radę, gdy tylko uzna, że Turcja osiągnęła istotne poziomy odniesienia[13]. 3.3. Islandia Islandia w dalszym ciągu odradza się po załamaniu finansowym i gospodarczym, jakie miało miejsce w latach 2008 i 2009. Sytuacja polityczna pozostaje stabilna, aczkolwiek rząd koalicyjny został kilkakrotnie poddany próbie, a jego większość w parlamencie zmniejszyła się. Kontynuowano proces przystąpienia Islandii, zakończono przegląd (ang. screening) islandzkiego ustawodawstwa. Ogromną zaletą w procesie przystąpienia jest wysoki już poziom integracji państwa z UE w szeregu obszarów politycznych. Komisja uwzględniła szczególne właściwości i oczekiwania Islandii w istniejącej strategii negocjacji w sprawie przystąpienia, w pełni gwarantując przestrzeganie zasad i dorobku prawnego Unii. Nieustające prace – otwarte i konstruktywne – zaowocują rozwiązaniami, które będą odzwierciedleniem wysokiego poziomu współpracy między władzami UE a Islandii. Na tej podstawie rozpoczęto negocjacje w sprawie przystąpienia dotyczące konkretnych rozdziałów negocjacyjnych. Otwarto cztery rozdziały, z których dwa zostały tymczasowo zamknięte. Ogólnie rzecz biorąc, poziom dostosowania, przede wszystkim w obrębie rozdziałów objętych Europejskim Obszarem Gospodarczym i porozumieniami Schengen, jest dobry, negocjacje powinny zatem postępować sprawnie. Islandia musi jeszcze podjąć istniejące zobowiązania, takie jak te, które określił Urząd Nadzoru EFTA w ramach Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym. Rozpoczęły się działania informacyjne, które promują merytoryczną debatę na temat procesu przystąpienia Islandii. Przystąpienie do UE w dalszym ciągu jest w Islandii sprawą budzącą kontrowersje. Komisja będzie dalej wspierać Islandię w obszarze informacji i kontaktów międzyludzkich. 4. Wsparcie procesu rozszerzenia 4.1. Pomoc finansowa Komisja udostępnia państwom w procesie rozszerzenia wsparcie finansowe i techniczne na potrzeby przygotowań do przystąpienia. Pomoc jest zasadniczo realizowana w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA); środki przydzielone z tego źródła w okresie 2007–2013 wynoszą 11,6 mld EUR[14]. Od 2010 r. Komisja stopniowo przesuwa pomoc finansową – od wsparcia dla projektów indywidualnych do bardziej globalnego podejścia, obejmującego całe sektory. Komisja skupia się przy tym na kluczowych obszarach programu reform państw będących beneficjentami. Zachęca się rządy państw w procesie rozszerzenia do przyjmowania obszernych i zrównoważonych strategii w priorytetowych sektorach, takich jak administracja publiczna, rozwój sektora prywatnego, transport, energia, środowisko naturalne i zmiana klimatu, rozwój społeczny, rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich. W dokumentach dotyczących wieloletniego orientacyjnego planowania (MIPD) na lata 2011–2013 określono sektory kluczowe dla każdego państwa, zgodnie z konkretną sytuacją w danym państwie i postępem osiągniętym w procesie przystąpienia. Szczególną uwagę poświęcono walce z korupcją, rozwojowi społeczeństwa obywatelskiego i wolności słowa. Około 10% środków dostępnych w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej zostanie przeznaczonych na projekty obejmujące kilka państw obszaru Bałkanów Zachodnich i Turcji. Dzisiaj Komisja przyjęła corocznie weryfikowane wieloletnie orientacyjne ramy finansowe dla pomocy udzielanej w ramach IPA, które obejmują lata 2012–2013. Zgodnie ze swoim komunikatem z czerwca 2011 r. „Budżet z perspektywy „Europy 2020”[15] Komisja przygotowuje obecnie ramy prawne na potrzeby przyznania pomocy poprzedzającej przystąpienie w ramach kolejnych wieloletnich ram finansowych, które obejmą lata 2014–2020. Pomoc będzie stanowić element pakietu instrumentów w obszarze działań zewnętrznych. Pomoc udzielana na podstawie bieżącego rozporządzenia w sprawie IPA okazała się skuteczna i efektywna. Autorzy wniosku w sprawie nowego instrumentu finansowego, który ma zostać przedstawiony w grudniu 2011 r., skorzystają z doświadczeń zgromadzonych przy okazji realizacji bieżącego instrumentu. W oparciu o te doświadczenia, postanowiono, że nowy instrument obejmie zarówno wsparcie w celu realizacji kryteriów przystąpienia jak również wsparcie rozwoju społeczno-ekonomicznego. W drodze dialogu z państwami będącymi beneficjentami, z innymi donatorami oraz przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego, jak również opierając się na zgromadzonych dotychczas doświadczeniach, Komisja rozważała sposoby wzmocnienia powiązań między pomocą finansową a priorytetami określonymi w strategii rozszerzenia; Komisja rozważała również sposoby uczynienia pomocy finansowej bardziej strategiczną, lepiej ukierunkowaną, bardziej elastyczną oraz uproszczenia procedur. W tym kontekście rozważane elementy obejmują długoterminowe i obszerne planowanie pomocy obejmującej wszystkie sektory polityczne, większe skupienie się na potrzebach i priorytetach państw będących odbiorcami pomocy, nagradzanie postępów w procesie przystąpienia, wykorzystanie funduszy IPA w celu zmobilizowania kolejnych funduszy od innych donatorów i sektora prywatnego, a także zwiększenie roli społeczeństwa obywatelskiego. 4.2. Liberalizacja reżimu wizowego i mobilność Możliwość podróżowania do państw UE bez konieczności posiadania wizy ma dla obywateli wszystkich państw – partnerów w procesie rozszerzenia – ogromne znaczenie i stanowi element procesu przystąpienia. Podjęcie kroków w kierunku liberalizacji reżimu wizowego jest jednak uzależnione od tego, czy zainteresowane państwa spełniają warunki gwarantujące interesy UE w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego i polityki migracyjnej. W strefie Schengen znajduje się już Islandia. Jeżeli chodzi o Bałkany Zachodnie, obywatele Chorwacji zawsze podróżowali do UE bez wiz. Obywatelom byłej jugosłowiańskiej republiki Macedonii, Czarnogóry i Serbii przyznano prawo bezwizowego podróżowania do strefy Schengen w grudniu 2009 r.; ten sam status przyznano rok później obywatelom Albanii oraz Bośni i Hercegowiny. Niedawne decyzje prowadzące do rezygnacji z wymogów wizowych dla obywateli Bałkanów Zachodnich opierają się na tym, że wspomniane państwa osiągnęły poziomy odniesienia określone w planach działania sporządzonych w kontekście prowadzonych przez Komisję dialogów dotyczących liberalizacji reżimu wizowego. Dialogi były silnym bodźcem do podjęcia reform prowadzących do osiągnięcia unijnych standardów w obszarze sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, zwłaszcza w odniesieniu do wzmocnienia potencjału administracyjnego w obszarze zarządzania granicami i bezpieczeństwa dokumentów, ale również w odniesieniu do umocnienia rządów prawa i zwalczania transnarodowej przestępczości zorganizowanej, korupcji i nielegalnej migracji. W następstwie zniesienia obowiązku wizowego w niektórych państwach członkowskich UE odnotowano jednak znaczny wzrost liczby wniosków o azyl składanych przez obywateli wspomnianych państw, w szczególności Serbii i byłej jugosłowiańskiej republiki Macedonii, co wskazuje na nadużycia reżimu bezwizowego. W odpowiedzi Komisja uruchomiła – począwszy od stycznia 2011 r. – mechanizm monitorowania związany z wprowadzeniem liberalizacji reżimu wizowego w ramach procesu stabilizacji i stowarzyszenia, nawiązując dialog z powyższymi państwami w celu oceny wspólnego wykonania reform i skutecznych środków zaradczych. Państwa wzmocniły od tamtego momentu kontrolę w miejscu i uruchomiły kampanie informacyjne, przekazując obywatelom wiadomości dotyczące praw i obowiązków związanych z ruchem bezwizowym. Komisja zachęca władze powyższych państw do podjęcia wszelkich niezbędnych dalszych kroków, umożliwiających sprawne funkcjonowanie reżimu bezwizowego. Sukces takich działań będzie musiał być również uzupełniony o zwiększone wsparcie dla grup w najtrudniejszej sytuacji, w tym Romów, oraz działania na rzecz poprawy warunków ich życia. W wyniku obszernego przeglądu unijnej polityki wizowej Komisja przedstawiła Radzie projekt zmian do rozporządzenia wizowego, które pozwoliłoby na czasowe zawieszanie reżimu bezwizowego stosowanego wobec danego państwa trzeciego w przypadku nagłego napływu ludzi[16]. Wspomniany proces funkcjonujący w odniesieniu do Bałkanów Zachodnich dopełniłaby liberalizacja reżimu wizowego dla Kosowa. W grudniu 2010 r. Rada wyraziła się pozytywnie o tej perspektywie, pod warunkiem spełnienia wszystkich wymogów. W celu realizacji tych wymogów Kosowo przyjęło ramy prawne dotyczące readmisji i podpisało dwustronne umowy o readmisji z 13 państwami strefy Schengen. Kosowo przyjęło programy reintegracji i kontynuowało ich wykonanie. Pod koniec tego roku Komisja nawiąże zatem z Kosowem dialog w sprawie wiz. UE oraz Turcja rozpoczęły pogłębianie współpracy w kwestiach dotyczących wiz, zaś Komisja – zgodnie z konkluzjami Rady z lutego 2011 r. – nawiązała z Turcją dialog w sprawie wiz, mobilności i migracji. W następstwie tego procesu zaczęły pojawiać się pierwsze rezultaty, zarówno w przypadku wydawania wiz dla podróżnych z Turcji jak i rozwiązywania kwestii nielegalnej imigracji do UE. Proces ten pomoże również określić konkretne działania, które Turcja musi przeprowadzić w kontekście przyszłej liberalizacji reżimu wizowego. W związku z powyższym ważnym krokiem byłoby podjęcie przez Turcję niezbędnych działań na rzecz szybkiego zawarcia umowy o readmisji. 4.3. Informacja i komunikacja Kluczem do sukcesu polityki rozszerzenia jest poparcie społeczeństwa. W tym celu władze państw członkowskich i państw w procesie rozszerzenia na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym muszą odegrać wiodącą rolę, podejmując wysiłki związane z informowaniem i powiadamianiem. Komisja jest zaangażowana w ułatwienie merytorycznej debaty dotyczącej procesu rozszerzenia, opartej na faktach prezentowanych w przystępnej formie i udostępnianych w mediach wszelkiego rodzaju. Informacje muszą w pierwszym rzędzie kierować się do ludzi młodych oraz osób mających kluczowe znaczenie dla kształtowania opinii, takich jak dziennikarze oraz przedstawiciele organizacji społeczeństwa obywatelskiego i sektora biznesu. Do merytorycznej debaty i wzajemnego zrozumienia procesu rozszerzenia przyczynić się mogą również w znacznym stopniu wymiany parlamentarne. W nadchodzącym okresie tematem dyskusji będą kolejne kroki w drodze do akcesji państw w procesie rozszerzenia. Najlepszą reklamą unijnej polityki rozszerzenia są wymierne rezultaty. Wiele mówiącym przykładem mogą być zakończone sukcesem negocjacje z Chorwacją, podobnie jak gospodarcza odporność w Europie Południowo-Wschodniej oraz konkretne osiągnięcia w kluczowych sektorach, takich jak dostawy energii czy sieci transportu. Ogromnie ważne jest, aby wyjaśnić społeczeństwu, w jaki sposób realizowanie strategii rozszerzenia może pomóc UE w osiągnięciu jej celów w kontekście kryzysu gospodarczego, tworzenia miejsc pracy, polityki dotyczącej środowiska i zmian klimatu, bezpieczeństwa i migracji, przy jednoczesnym przyspieszaniu programu reform i poprawie warunków życia w państwach w procesie rozszerzenia. 5. Wnioski i zalecenia Na podstawie powyższej analizy Komisja przedstawia następujące wnioski i zalecenia: 1. Celem polityki rozszerzenia jest powiększenie unijnej strefy pokoju, stabilizacji, demokracji i dobrobytu. Rozszerzenie przynosi korzyści UE jako całości i pozwala jej zająć lepszą pozycję, umożliwiającą podejmowanie globalnych wyzwań. Wraz z zakończeniem negocjacji w sprawie przystąpienia Chorwacji, w czerwcu tego roku, rozpoczął się nowy etap procesu rozszerzenia Unii Europejskiej. 2. Polityka rozszerzenia okazała się być istotnym narzędziem służącym transformacji społeczeństw. Zarówno w tych państwach, które już przystąpiły do UE, jak również w tych, które znajdują się na drodze do przystąpienia, miały miejsce ogromne zmiany, możliwe dzięki reformom demokratycznym i gospodarczym, dokonywanym w duchu przystąpienia. Świeżym dowodem tego potencjału UE służącego przemianom jest rozwój Chorwacji, jaki miał miejsce od momentu, gdy państwo to weszło na ścieżkę przystąpienia. 3. Za pośrednictwem swojej polityki w sprawie rozszerzenia, opartej na odnowionym konsensusie zatwierdzonym przez Radę Europejską w grudniu 2006 r., UE stosuje wymagające uwarunkowania i ze zwiększoną uwagą monitoruje postępy. Dzięki temu państwa aspirujące do członkostwa osiągają wysoki poziom gotowości, który przyniesie korzyści zarówno im, jak i UE. 4. Doświadczenie pozyskane w toku negocjacji z Chorwacją zostanie wykorzystane podczas obecnych i przyszłych negocjacji. W tym celu Komisja zaproponuje nową strategię w odniesieniu do kwestii związanych z sądownictwem i prawami podstawowymi, jak również wymiarem sprawiedliwości oraz wolnością i bezpieczeństwem. Kwestie te należy podejmować na wczesnym etapie procesu przystąpienia, zaś związane z nimi rozdziały powinny być otwierane w oparciu o plany działania; niezbędne jest bowiem dokonanie przekonujących osiągnięć w tym obszarze. Przez cały czas trwania procesu Komisja będzie regularnie składać sprawozdania z postępów osiągniętych w powyższych obszarach, opierając się na poszczególnych etapach określonych w planach działania, proponując w razie potrzeby niezbędne środki korygujące. Na wsparcie tego procesu przeznaczone zostaną środki pochodzące z Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA). 5. Wiarygodny proces rozszerzenia, który stanowi wyraźną perspektywę rozszerzenia w oparciu o rygorystyczne warunki, ma zasadnicze znaczenie dla wsparcia reform w państwach w procesie rozszerzenia oraz zapewnia mieszkańcom państw w procesie rozszerzenia wymierne rezultaty jeszcze na etapie przygotowań do integracji z UE. Warunki umożliwiające zbliżenie się do UE stanowią silny bodziec dla rozpoczęcia trudnych reform. Jest to również klucz do zapewnienia wsparcia idei rozszerzenia przez państwa członkowskie. 6. Sukces Chorwacji na drodze do Europy wskazuje drogę pozostałym państwom w procesie rozszerzenia. Wraz z wejściem do Unii pierwszego państwa Bałkanów Zachodnich europejska przyszłość regionu staje się rzeczywistością. 7. Poważnym wyzwaniem dla większości państw w procesie rozszerzenia pozostają rządy prawa; jest to kluczowy warunek dla wejścia na drogę do członkostwa w UE. Komisja w dalszym ciągu priorytetowo traktuje reformy sądownictwa i administracji publicznej, walkę z przestępczością zorganizowaną i korupcją, w tym za pośrednictwem ich regularnego monitorowania, a także usystematyzowane dialogi, wzajemne oceny, tworzenie instytucji, programy partnerskie i pomoc finansową. 8. W szeregu państw w procesie rozszerzenia odnotowano negatywne tendencje w obszarze wolności słowa. Bardzo ważne jest, aby państwa w procesie rozszerzenia zapewniły otwarte i pluralistyczne otoczenie medialne, dzięki któremu możliwy będzie rozwój krytycznego i niezależnego dziennikarstwa. Komisja w dalszym ciągu będzie ściśle monitorować rozwój w tym obszarze i uwzględniać te kwestie w negocjacjach dotyczących przystąpienia, zwłaszcza w ramach rozdziału dotyczącego sądownictwa i praw podstawowych. 9. Zasadniczą częścią składową procesu stabilizacji i stowarzyszenia jest współpraca regionalna, która jest podstawą procesu pojednania i integracji z UE. Współpraca ta naznaczyła dalsze postępy w szeregu obszarów, jednak kwestie wynikające przede wszystkich z minionych konfliktów w dalszym ciągu w negatywny sposób odbijają się na stabilizacji Bałkanów Zachodnich, będąc dla niej wyzwaniem. Sprawą pilną jest podjęcie tych kwestii. Naglącą sprawą priorytetową jest zwłaszcza osiągnięcie integracyjnego charakteru współpracy regionalnej. Wszystkie strony przyjmujące konstruktywne i pragmatyczne podejście powinny być w stanie to osiągnąć, niezależnie od różnic w poglądach dotyczących statusu Kosowa. 10. Kwestie dwustronne powinny być rozwiązywane przez zainteresowane strony w sposób zdecydowany, w duchu dobrych stosunków sąsiedzkich oraz z uwzględnieniem ogólnych interesów UE. Powinny być one rozwiązywane możliwie najwcześniej, tak aby nie wstrzymywały procesu przystąpienia. Przestoje wywołane dwustronnymi nieporozumieniami mogą w negatywny sposób odbijać się na potencjale przekształceniowym, jaki niesie ze sobą proces rozszerzenia. Komisja wzywa zainteresowane strony do podjęcia wszelkich wysiłków na rzecz rozwiązania otwartych sporów granicznych zgodnie z ustanowionymi zasadami i środkami, które w stosownych przypadkach obejmują przekazanie sporów do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Kluczowe znaczenie mają dobre stosunki sąsiedzkie. UE jest gotowa ułatwić poszukiwanie rozwiązań oraz wesprzeć powiązane z tym inicjatywy. 11. Ogromne znaczenie dla obywateli wszystkich państw w procesie rozszerzenia ma możliwość podróżowania do państw UE bez konieczności posiadania wizy. Odnotowano dalsze postępy w obszarze liberalizacji reżimu wizowego, która stanowi element procesu przystąpienia. W grudniu 2010 r. zniesiono obowiązek posiadania wizy przez obywateli Bośni i Hercegowiny oraz Albanii, po tym jak oba te kraje dopełniły ustalonych warunków. Komisja wzywa władze państw Bałkanów Zachodnich do podjęcia wszystkich niezbędnych kroków dla zapobieżenia przypadkom nadużywania systemu bezwizowego. Ze swojej strony Komisja wzmocniła mechanizm monitorowania związany z wprowadzeniem liberalizacji reżimu wizowego, nawiązując z zainteresowanymi państwami dialog i przewidując środki zaradcze na wypadek nadużyć. 12. Biorąc pod uwagę postęp Kosowa w obszarze readmisji i ponownej integracji osób powracających, a także zgodnie z konkluzjami Rady z grudnia 2010 r., Komisja do końca tego roku nawiąże z Kosowem dialog w sprawie wiz. UE pogłębiła współpracę w sprawach wizowych z Turcją, natomiast Komisja nawiązała z Turcją dialog dotyczący wiz, mobilności i migracji; Komisja zamierza też określić konkretne kroki, których podjęcia wymagać się będzie od Turcji w kontekście przyszłej liberalizacji reżimu wizowego. Ważnym krokiem byłoby podjęcie przez Turcję niezbędnych działań na rzecz szybkiego zawarcia oraz wejścia w życie umowy o readmisji. 13. Po zmierzeniu się ze światowym kryzysem gospodarczym państwa w procesie rozszerzenia weszły na ścieżkę ożywienia gospodarczego, aczkolwiek dzieje się to w różnym tempie: Turcja wyszła z kryzysu z silniejszą gospodarką, zaś jej wzrost gospodarczy w dalszym ciągu robi wrażenie. Jednak wszystkie państwa w procesie rozszerzenia stoją w obliczu istotnych wyzwań. W większości państw stopa bezrobocia utrzymuje się na wysokim poziomie lub dalej rośnie. Najważniejszymi priorytetami niezbędnymi dla zapewnienia trwałości ożywienia gospodarczego i dla osiągnięcia wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu są: konsolidacja finansów, reformy strukturalne, poprawa otoczenia biznesu, w tym w drodze wzmocnienia rządów prawa i reformy rynku pracy. W związku z powyższym Komisja wzywa państwa w procesie rozszerzenia do wykorzystania celów strategii „Europa 2020” jako punktu wyjścia dla reform. 14. W grudniu 2011 r. Komisja przedstawi ramy przedakcesyjnej pomocy finansowej w wieloletnich ramach finansowych na lata 2014–2020; Komisja dokona tego w oparciu o pozytywne doświadczenia zgromadzone podczas realizacji bieżącego instrumentu. Opierając się na tym doświadczeniu, Komisja wesprze powiązania między pomocą a priorytetami strategii rozszerzenia, podkreślając rozwój społeczno-gospodarczy, zwiększając elastyczność pomocy oraz upraszczając procedury. 15. Kluczem do sukcesu polityki rozszerzenia jest poparcie społeczeństwa. W tym celu władze państw członkowskich i państw w procesie rozszerzenia na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym muszą odegrać wiodącą rolę, podejmując wysiłki związane z informowaniem i powiadamianiem. Komisja jest zaangażowana w ułatwienie merytorycznej debaty dotyczącej procesu rozszerzenia, opartej na faktach prezentowanych w przystępnej formie. Komisja zachęca do rozwoju aktywnego społeczeństwa obywatelskiego, które jest zasadniczą częścią składową demokracji, pełniącą między innymi rolę katalizatora przyczyniającego się do uruchomienia świadomej debaty dotyczącej rozszerzenia UE. 16. Komisja przyjęła pozytywną opinię w sprawie przystąpienia Chorwacji do UE z dniem 1 lipca 2013 r. Zamknięcie negocjacji w sprawie przystąpienia było możliwe dzięki temu, że Chorwacja osiągnęła poziomy odniesienia, niezbędne dla zamknięcia negocjacji, w tym dotyczące trudnych rozdziałów takich jak sądownictwo i prawa podstawowe oraz polityka konkurencji. Chorwacja musi dalej konsolidować swoje reformy, zgodnie z zobowiązaniami podjętymi na etapie negocjacji w sprawie przystąpienia. Komisja będzie uważnie monitorować dalsze przygotowania Chorwacji do przyjęcia obowiązków związanych z członkowstwem w momencie przystąpienia do UE. Oczekuje się, że Chorwacja w dalszym ciągu będzie wspierać proces przystąpienia pozostałych państw Bałkanów Zachodnich. 17. Kluczowym krajem dla Unii Europejskiej jest Turcja, która może pochwalić się dynamiczną gospodarką, i która pełni ważną rolę w regionie. Podkreśleniem tego są bieżące wydarzenia na płaszczyźnie regionalnej i światowej – zarówno w dziedzinie polityki, jak i gospodarki. Turcja kontynuowała realizację reform istotnych z punktu widzenia UE, jednak wymagane jest podjęcie dalszych wysiłków, w tym na rzecz zagwarantowania zasadniczych praw podstawowych. Niestety, od ponad roku negocjacje w sprawie przystąpienia nie posunęły się do przodu. Komisja podejmie prace nad odnowionym pozytywnym programem obejmującym stosunki między UE a Turcją, w dalszym ciągu zapewniającym wsparcie reform, przede wszystkim procesu reform konstytucjonalnych, oraz integracji gospodarczej. Program ten mógłby objąć szeroki zakres sektorów leżących we wspólnym interesie, w tym reformy polityczne, dialog w sprawie polityki zagranicznej, zbliżenie do dorobku prawnego UE, politykę wizową, mobilność i migrację, energię, walkę z terroryzmem, wymianę handlową oraz uczestnictwo w programach UE. Wkład Turcji w UE będzie w pełni skuteczny jedynie w ramach wiarygodnej i aktywnie realizowanej perspektywy przystąpienia. Komisja z niepokojem obserwuje napięcia, jakie pojawiły się niedawno w kontaktach Turcji z Cyprem. Komisja przypomina również, że Rada wezwała Turcję do unikania wszelkiego rodzaju gróźb, źródeł napięć lub działań, które mogłyby zaszkodzić dobrym sąsiedzkim kontaktom oraz idei pokojowego rozwiązywania sporów. Ponadto UE przypomniała również o wszystkich suwerennych prawach państw członkowskich UE, które obejmują zawieranie umów dwustronnych, zgodnie z dorobkiem prawnym UE oraz prawem międzynarodowym, w tym Konwencją Organizacji Narodów Zjednoczonych o prawie morza. UE wielokrotnie powtarzała, iż sprawą pilną jest, aby Turcja wypełniła swoje zobowiązania związane z wdrożeniem – w sposób niedyskryminacyjny – dodatkowego protokołu do układu o stowarzyszeniu, oraz aby poczyniła postępy w normalizacji dwustronnych stosunków z Republiką Cypru. W znacznym stopniu przyczyniłoby się to do osiągnięcia postępów w procesie przystąpienia. UE będzie kontynuować realizację działań następczych w stosunku do postępów dokonanych w obszarach objętych oświadczeniem z dnia 21 września 2005 r. i będzie te postępy weryfikować, zgodnie z właściwymi decyzjami Rady. Jeżeli postępy nie zostaną odnotowane, Komisja zaleca, aby UE utrzymała swoje środki z 2006 r. 18. Jeżeli chodzi o kwestię cypryjską, przywódcy wspólnot Greków cypryjskich i Turków cypryjskich zintensyfikowali negocjacje pod auspicjami ONZ w sprawie znalezienia kompleksowego rozwiązania. Komisja w zdecydowany sposób wspiera ich wysiłki i udziela technicznej pomocy w kwestiach wchodzących w zakres kompetencji UE. Komisja wzywa obydwu przywódców do tego, aby już teraz wypracowali niezbędne kompromisy prowadzące do skutecznego zakończenia negocjacji, wzywa również wszystkie zaangażowane w ten spór strony do skupienia wszystkich wysiłków i całego potencjału na doprowadzeniu kwestii cypryjskiej do ostatecznego rozwiązania. Ważne jest, aby podczas trwającej intensywnej fazy rozmów w kwestii cypryjskiej, wszystkie zainteresowane strony postępowały spokojnie i zrobiły wszystko co leży w ich mocy dla zapewnienia pozytywnego klimatu; dzięki temu możliwe będzie przyspieszenie skutecznego zamknięcia procesu, a tym samym kompleksowe rozwiązanie sporu. 19. Proces przystąpienia Islandii nabiera tempa, rozpoczęto negocjacje w sprawie konkretnych rozdziałów obejmujących dorobek prawny. Ogromną zaletą okazuje się wysoki poziom integracji państwa z UE w szeregu obszarów politycznych. Komisja uwzględniła szczególne właściwości i oczekiwania Islandii, w pełni przestrzegając ustalonej strategii negocjacji w sprawie przystąpienia i gwarantując przestrzeganie zasad i dorobku prawnego Unii, jak również ram negocjacyjnych. Komisja w dalszym ciągu będzie udostępniać fakty dotyczące członkowstwa w UE na potrzeby toczącej się w Islandii publicznej debaty w sprawie przystąpienia. 20. Była jugosłowiańska republika Macedonii w dalszym ciągu w dostatecznym stopniu spełnia kryteria polityczne. Dokonano pewnych postępów w sprawie reform zasadniczych. W dalszym ciągu jednak do najważniejszych wyzwań należą: wykonanie przyjętego ustawodawstwa, a także zagwarantowanie wolności słowa w mediach, wzmocnienie niezależności sądownictwa, reforma administracji publicznej, a także walka z korupcją. Komisja ponawia swoje zalecenie, aby rozpocząć negocjacje w sprawie przystąpienia byłej jugosłowiańskiej republiki Macedonii do Unii Europejskiej. Komisja powtarza również swój wniosek dotyczący bezzwłocznego przejścia do drugiego etapu przystąpienia, zgodnie z postanowieniami układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Zasadnicze znaczenie ma utrzymanie dobrych stosunków sąsiedzkich, w tym przyjęcie wynegocjowanego pod auspicjami ONZ i wspólnie zaakceptowanego rozwiązania w kwestii nazwy. Nie należy tracić kolejnego roku. 21. Czarnogóra skutecznie podjęła kluczowe priorytety, określone przez UE w 2010 r. jako wstępny warunek rozpoczęcia negocjacji w sprawie przystąpienia. Państwo umocniło krajowy konsensus w sprawie integracji europejskiej. Biorąc pod uwagę poczynione postępy, Komisja uznaje, że Czarnogóra osiągnęła niezbędny stopień zgodności z kryteriami członkostwa, a przede wszystkim z kopenhaskimi kryteriami politycznymi. Zasadniczą kwestią pozostaje jednak utrzymanie tempa reform, ze szczególnym naciskiem na wdrażanie ustawodawstwa oraz polityki w obszarze rządów prawa. W tym celu Komisja zamierza zaproponować zastosowanie w przypadku Czarnogóry nowej strategii dotyczącej rozdziałów negocjacyjnych w obszarze sądownictwa i praw podstawowych oraz sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa, o której mowa w punkcie 4 powyżej. W świetle powyższych rozważań, a także uwzględniając konkluzje Rady z grudnia 2010 r., Komisja zaleca rozpoczęcie negocjacji z Czarnogórą w sprawie przystąpienia. 22. W ciągu minionego roku polityczna scena Albanii była w dużym stopniu zdominowana przez zastój polityczny między rządzącą większością a opozycją i wydarzenia, które miały wzajemnie hamujący wpływ na siebie. Obecnie pilną kwestią jest, aby – opierając się na ostatnich zachęcających sygnałach – siły polityczne w Albanii ponownie stworzyły i utrzymały taki poziom dialogu politycznego, który pozwalałby na funkcjonowanie kluczowych instytucji demokratycznych, udoskonalenie ram wyborczych oraz przeprowadzenie zasadniczych reform. Komisja zachęca kluczowych aktorów do wspólnego wypracowania konkretnych metod pozwalających na pokonanie wewnętrznych rozbieżności w celu otwarcia Albanii drogi do perspektywy europejskiej. 23. W dniu dzisiejszym Komisja przedstawiła swoją opinię w sprawie wniosku Serbii o członkostwo w UE. Biorąc pod uwagę osiągnięte dotychczas postępy i wychodząc z założenia, że Serbia ponownie zaangażuje się w dialog z Kosowem oraz przystąpi szybko do wykonania w dobrej wierze osiągniętych dotychczas porozumień, Komisja zaleca Radzie Europejskiej nadanie Serbii statusu kraju kandydującego. Serbia jest na dobrej drodze do wystarczającego wypełnienia kryteriów politycznych określonych przez Radę Europejską w Kopenhadze w 1993 r., a także warunków związanych z procesem stabilizacji i stowarzyszenia, pod warunkiem, że będzie kontynuować te postępy i znajdzie praktyczne rozwiązanie problemów dotyczących Kosowa. Komisja zaleca zatem rozpoczęcie negocjacji w sprawie przystąpienia Serbii do Unii Europejskiej, gdy tylko państwo to osiągnie dalsze znaczne postępy w spełnieniu następującego celu będącego kluczowym priorytetem: – podjęcia dalszych kroków w celu normalizacji stosunków z Kosowem zgodnie z warunkami procesu stabilizacji i stowarzyszenia poprzez: pełne przestrzeganie zasad współpracy regionalnej, w której uczestniczą wszystkie zainteresowane strony; pełne przestrzeganie postanowień Traktatu o Wspólnocie Energetycznej; znalezienie rozwiązań w kwestii telekomunikacji i wzajemnego uznawania dyplomów; dalsze wykonywanie w dobrej wierze osiągniętych dotychczas porozumień; oraz czynne współdziałanie z misją EULEX na rzecz wykonywania przez nią funkcji we wszystkich częściach Kosowa. Jak tylko osiągnięte zostaną wystarczające postępy, Komisja przedstawi sprawozdanie dotyczące wdrażania wyżej wymienionego celu priorytetowego. 24. UE będzie nadal działać na rzecz pogłębienia dialogu między Belgradem a Prisztiną; celem dialogu jest promowanie współpracy, osiągnięcie postępu na drodze do Europy i poprawa warunków życia ludności. Dotychczas dialog ten sprawdzał się jako metoda odnoszenia się do różnic między dwiema stronami i doprowadził do osiągnięcia szeregu porozumień w obszarach takich jak swobodny przepływ towarów i osób, rejestr cywilny i kataster. 25. W roku, który naznaczały przedłużające się procesy wyborcze w Kosowie, postępy w obszarze programu reform były ograniczone. Prezydent i rząd dowiedli swojego zaangażowania na rzecz europejskiej perspektywy Kosowa. Zaowocowało to podjęciem pewnych reform początkowych. Utrzymują się w dalszym ciągu zasadnicze wyzwania dotyczące przestępczości zorganizowanej i korupcji, a także wzmocnienia administracji publicznej. Komisja proponuje podjęcie z Kosowem usystematyzowanego dialogu w sprawie rządów prawa, którego celem byłoby podjęcie tych wyzwań i wsparcie reformy wymiaru sprawiedliwości. Integracja kosowskich Serbów na południu poprawiła się, jednak zwiększyły się napięcia na północy Kosowa. Również mieszkańcy północy muszą mieć możliwość skorzystania z europejskiej perspektywy. W związku z tym Komisja podkreśla, iż bardzo istotne jest zapoczątkowanie przez Kosowo kompleksowego programu obejmującego północ kraju. Komisja w dalszym ciągu będzie wspierać wysiłki Kosowa na rzecz dalszej realizacji jego europejskiej perspektywy, zwłaszcza w odniesieniu do polityki wizowej, umowy o wymianie handlowej oraz uczestnictwa Kosowa w unijnych programach, zgodnie z komunikatem Komisji wydanym w 2009 r. W tym celu Komisja dokona przeglądu swojego komunikatu z 2009 r., tak aby Kosowo w dalszym ciągu mogło odnosić korzyści z procesu przystąpienia do UE. Komisja zachęca do podejmowania wysiłków na rzecz pokonywania przeszkód w rozwoju stosunków między UE a Kosowem, spowodowanych różnicami w poglądach na temat statusu Kosowa. 26. W Bośni i Hercegowinie w dalszym ciągu trwał impas polityczny i instytucjonalny, powodując przedłużające się zastoje w funkcjonowaniu państwa oraz wykonywaniu reform powiązanych z UE. Sprawą naglącą jest stworzenie rządu na szczeblu państwowym w celu zapewnienia skutecznego zarządzania krajem. W celu zbliżenia się do UE Bośnia i Hercegowina ciągle jeszcze musi zmienić swoją konstytucję w myśl orzeczenia wydanego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, eliminując dyskryminację na tle etnicznym w kontekście reprezentacji w instytucjach państwowych, a także przyjąć ustawę w sprawie pomocy państwa. Należy uchwalić ustawę o spisie ludności. Drogę do przodu – realizowaną poprzez dialog i kompromisy, a także skupienie się na programie UE – wytycza zaangażowanie Bośni i Hercegowiny w usystematyzowany dialog z UE dotyczący wymiaru sprawiedliwości, prowadzony w ramach procesu stabilizacji i stowarzyszenia. Zasadnicze znaczenie w dalszym ciągu ma osiąganie postępów w realizacji celów i wypełnianiu kryteriów związanych z zamknięciem Biura Wysokiego Przedstawiciela. Mianowanie pierwszego pojedynczego przedstawiciela UE w Bośni i Hercegowinie umacnia pozycję UE i wspiera państwo w jego drodze od międzynarodowego nadzoru do przyszłości europejskiej, w myśl konkluzji Rady, podjętych podczas jej posiedzenia w marcu 2011 r. 27. Polityka rozszerzenia UE doprowadziła do głębokich przemian demokratycznych i gospodarczych w państwach dążących do integracji z Unią. Osiągnięcia minionego roku podkreślają wartość wiarygodnej polityki rozszerzenia. Jednocześnie tam, gdzie brak jest woli politycznej i zaangażowania w osiągnięcie konkretnych wyników oraz tam, gdzie są one niedostateczne, proces przystąpienia nie posunął się do przodu, nawarstwiają się zagrożenia. Realizacja trudnych reform przybliża stabilne, lepiej przygotowane i lepiej prosperujące państwa w procesie rozszerzenia do UE. ZAŁĄCZNIK 1 Wnioski i zalecenia zawarte w opinii Komisji w sprawie wniosku Serbii o członkostwo w Unii Europejskiej W świetle znacznych reform przeprowadzonych w ostatnich latach, Serbia osiągnęła znaczne postępy na drodze do wypełnienia politycznych kryteriów związanych ze stabilnością instytucji gwarantujących demokrację, rządami prawa, prawami człowieka oraz poszanowaniem praw mniejszości i ich ochroną, określonych przez Radę Europejską w Kopenhadze w 1993 r., jak również uwarunkowań związanych z procesem stabilizacji i stowarzyszenia. Serbia posiada kompleksowe ramy konstytucyjne, legislacyjne i instytucjonalne, które, ogólnie rzecz biorąc, odpowiadają europejskim i międzynarodowym normom. W swojej działalności ustawodawczej w ramach obowiązującego prawa parlament stał się znacznie wydajniejszy. W zakresie rządów prawa istnieją kompleksowe ramy prawne i instytucjonalne, w tym w dziedzinie zwalczania korupcj