(7)W planie odbudowy i zwiększania odporności Czech przewidziano kompleksową i wyważoną reakcję na kryzys spowodowany pandemią. Plan obejmuje działania, które przyczyniają się do realizacji wszystkich sześciu filarów określonych w art. 3 rozporządzenia (UE) 2021/241. W planie zawarto wyraźne odniesienia do sześciu filarów oraz wskazano, w jaki sposób są one uwzględniane w działaniach; uwzględniono w nim także komponenty przyczyniające się do realizacji co najmniej jednego filaru. Plan zawiera zestaw inwestycji i reform ukierunkowanych na kluczowe obszary, takie jak transformacja cyfrowa, zielona transformacja, kształcenie i szkolenie, dostęp do finansowania, kultura, badania naukowe i innowacje oraz opieka zdrowotna.

(6)Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. a) i sekcją 2.1 załącznika V do rozporządzenia (UE) 2021/241 plan odbudowy i zwiększania odporności stanowi w dużym stopniu (rating A) kompleksową i odpowiednio wyważoną reakcję na sytuację gospodarczą i społeczną, tym samym przyczyniając się odpowiednio do realizacji wszystkich sześciu filarów, o których mowa w art. 3 rozporządzenia (UE) 2021/241, z uwzględnieniem szczególnych wyzwań i alokacji finansowej dotyczących danego państwa członkowskiego.

(4)Plany odbudowy i zwiększania odporności powinny służyć realizacji ogólnych celów Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności ustanowionego rozporządzeniem (UE) 2021/241 oraz Instrumentu UE na rzecz Odbudowy ustanowionego rozporządzeniem Rady (UE) 2020/2094 w celu wspierania odbudowy po kryzysie wywołanym COVID-19. Powinny one promować spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną Unii poprzez przyczynianie się do realizacji sześciu filarów, o których mowa w art. 3 rozporządzenia (UE) 2021/241.

(2)W dniach 9 lipca 2019 r. i 20 lipca 2020 r. Rada skierowała do Czech zalecenia w kontekście europejskiego semestru. W szczególności Rada zaleciła wprowadzenie środków mających na celu wsparcie ożywienia gospodarczego, przy jednoczesnym zapewnieniu długoterminowej stabilności fiskalnej i zwiększeniu inwestycji; zapewnienie odporności systemu ochrony zdrowia, zwiększenie dostępności personelu medycznego, podstawowej opieki zdrowotnej oraz integracji opieki, a także wdrożenie usług e-zdrowia; wspieranie zatrudnienia poprzez aktywną politykę rynku pracy, zapewnianie umiejętności, w tym umiejętności cyfrowych, oraz dostęp do cyfrowego uczenia się; wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw poprzez większe wykorzystanie instrumentów finansowych w celu zapewnienia wsparcia płynności, zmniejszenie obciążeń administracyjnych i poprawę administracji elektronicznej; przyspieszenie realizacji gotowych projektów inwestycji publicznych i promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać odbudowę gospodarki; ukierunkowanie inwestycji na zieloną i cyfrową transformację, w szczególności na wysokiej przepustowości infrastrukturę i technologię cyfrową, czyste i wydajne wytwarzanie i wykorzystanie energii oraz zrównoważoną infrastrukturę transportową, m.in. w regionach górniczych; usunięcie barier utrudniających rozwój w pełni sprawnego ekosystemu innowacji; zapewnienie innowacyjnym przedsiębiorstwom dostępu do finansowania oraz poprawę współpracy publiczno-prywatnej w dziedzinie badań i rozwoju. Po dokonaniu oceny stanu wdrożenia tych zaleceń krajowych na chwilę przedłożenia planu odbudowy i zwiększania odporności Komisja stwierdza, że osiągnięto znaczny postęp w odniesieniu do zalecenia dotyczącego podjęcia wszelkich działań niezbędnych do skutecznego zaradzenia pandemii, wspomożenia gospodarki, a następnie wsparcia jej odbudowy.

(1)Pandemia COVID-19 ma destrukcyjny wpływ na gospodarkę Czech. W 2019 r. produkt krajowy brutto (PKB) na mieszkańca Czech wyniósł 68 % średniej unijnej. Według śródokresowej prognozy Komisji z lata 2021 r. realny PKB Czech zmalał w 2020 r. o 5,6 %, a jego łączny spadek w latach 2020 i 2021 wyniesie zgodnie z przewidywaniami 1,9 %. Utrzymujące się od dłuższego czasu wyzwania mające wpływ na wyniki gospodarcze w średnim okresie obejmują utrzymanie wzrostu wydajności, co wiąże się z koniecznością przeprowadzenia trwałych reform strukturalnych w zakresie edukacji, ekosystemu innowacji i zarządzania nim, a także ukierunkowanych inwestycji w obiekty infrastruktury oraz w badania i rozwój. Czechy nie są jeszcze w pełni przygotowane na zieloną i cyfrową transformację. Zmiany technologiczne, takie jak automatyzacja procesów produkcji, prawdopodobnie będą miały znaczący wpływ na gospodarkę czeską, biorąc pod uwagę ekspozycję jej dużego przemysłu wytwórczego, w tym sektora motoryzacyjnego, na tego rodzaju zmiany. Co więcej, system emerytalny i system opieki zdrowotnej stanowią zagrożenie dla długoterminowej stabilności finansów publicznych i gospodarki.

(8)W planie przewidziano przyszłościowe działania ułatwiające transformację cyfrową i zieloną transformację gospodarki czeskiej. Działania te obejmują rozwój administracji elektronicznej, w tym usługi w zakresie otwartych danych i e-zdrowia, inwestycje w cyfryzację krajowego systemu wymiaru sprawiedliwości, rozbudowę sieci o bardzo dużej przepływności i sieci 5G, innowacje cyfrowe i umiejętności cyfrowe oraz cyfryzację przemysłu. Celem planu jest zwiększenie udziału zrównoważonych rodzajów transportu, oszczędność energii i ograniczenie emisji gazów cieplarnianych, co jednocześnie przyczyni się do realizacji celów związanych z łagodzeniem zmiany klimatu i przystosowywaniem się do niej, do ochrony przyrody i odbudowy zasobów przyrodniczych oraz do wdrażania rozwiązań w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym. Działania te pozwalają wyeliminować szczególne wyzwania społeczno-gospodarcze, przed jakimi stoją Czechy, poprzez wspieranie ekosystemu innowacji i rozwijania umiejętności w ramach kształcenia i szkolenia, z jednoczesnym uwzględnieniem nierówności społecznych.

Sprostanie wszystkim wyzwaniom wskazanym w zaleceniach krajowych lub znacznej części tych wyzwań

(9)Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) i sekcją 2.2. załącznika V do rozporządzenia (UE) 2021/241 plan odbudowy i zwiększania odporności ma przyczynić się do skutecznego sprostania wszystkim wyzwaniom lub ich znacznej części (rating A), które zostały wskazane w skierowanych do danego państwa członkowskiego zaleceniach krajowych, w tym w zakresie ich aspektów fiskalnych, lub wyzwaniom wskazanym w innych stosownych dokumentach formalnie przyjętych przez Komisję w ramach europejskiego semestru.

(10)Plan obejmuje zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które przyczyniają się do skutecznego sprostania wszystkim wyzwaniom gospodarczym i społecznym określonym przez Radę w zaleceniach krajowych skierowanych do Czech w ramach europejskiego semestru w 2019 r. i w 2020 r. lub znacznej części tych wyzwań, zwłaszcza w takich obszarach, jak: opieka zdrowotna, umiejętności i kształcenie, zielona i cyfrowa transformacja, transport, wspieranie przedsiębiorstwa oraz badania naukowe i innowacje. Plan przyczynia się do sprostania wyzwaniom strukturalnym określonym w zaleceniach dla poszczególnych krajów, ponieważ obejmuje on szereg inwestycji i reform, co do których oczekuje się, że pobudzą rozwój gospodarczy i społeczny Czech. W planie skoncentrowano się głównie na inwestycjach w wyżej wymienionych dziedzinach, a szczególnie w obszarze energii, infrastruktury cyfrowej i zrównoważonego transportu. W dziedzinie energii Czechy planują modernizację sieci ciepłowniczych, zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii, poprawę efektywności energetycznej w budynkach mieszkalnych i publicznych oraz wymianę kotłów węglowych w gospodarstwach domowych. Projekty dotyczące infrastruktury cyfrowej i transportowej koncentrują się na sieciach cyfrowych o bardzo dużej przepływności i sieciach kolejowych, co powinno przyczynić się do stworzenia nowoczesnych i ekologicznych podstaw przyszłego wzrostu wydajności.

(11)Wspomnianym inwestycjom ma towarzyszyć reforma procedury udzielania pozwoleń na budowę, w tym cyfryzacja procedury, co ma znacznie skrócić czas jej trwania. Oczekuje się, że administracja elektroniczna i środki antykorupcyjne przyczynią się do dalszej poprawy otoczenia działalności gospodarczej. Potencjał wzrostu gospodarczego i konkurencyjność gospodarki czeskiej powinny być również wspierane poprzez inwestycje w badania i rozwój, które powinny być ukierunkowane na współpracę publiczno-prywatną, dostęp do finansowania i wsparcie pozafinansowe dla innowacyjnych przedsiębiorstw, zwłaszcza MŚP, poprawę ekosystemu innowacji, z głównym naciskiem na takie obszary jak: przemysł, środowisko, transport, kultura, technologie cyfrowe i opieka zdrowotna. Oczekuje się, że zalecenia Rady dotyczące rynku pracy, umiejętności i kształcenia zostaną zrealizowane dzięki programom przekwalifikowania, tworzeniu możliwości szkolenia i uczenia się przez całe życie w przedsiębiorstwach, nowym placówkom opieki nad dziećmi, rozwijaniu kompetencji cyfrowych nauczycieli, aktualizacji programu nauczania, tak by sprzyjał on rozwojowi umiejętności cyfrowych i kultury informatycznej, wyposażeniu szkół w sprzęt informatyczny, a także działaniom ukierunkowanym na nierówności w edukacji. Oczekuje się, że zalecenia dotyczące opieki zdrowotnej zostaną zrealizowane poprzez intensyfikację profilaktyki nowotworów i rehabilitacji leczniczej, stworzenie portalu e-Zdrowie promującego praktyki w zakresie zintegrowanej opieki i wsparcie kształcenia w zakresie opieki zdrowotnej. Dalsze działania uzupełniające obejmują środki mające na celu poprawę opieki długoterminowej.

(12)Zalecenia Rady dotyczące natychmiastowej reakcji na pandemię środkami polityki fiskalnej można uznać za wykraczające poza zakres planu odbudowy i zwiększania odporności Czech, niezależnie od faktu, że Czechy zasadniczo adekwatnie i wystarczająco zareagowały na potrzebę natychmiastowego wsparcia gospodarki za pomocą środków fiskalnych w latach 2020 i 2021, zgodnie z postanowieniami ogólnej klauzuli wyjścia paktu stabilności i wzrostu.

(13)W planie nie uwzględniono jednak długoterminowej stabilności finansów publicznych. Biorąc pod uwagę średnio- i długoterminowy charakter tego wyzwania, pilna potrzeba stawienia mu czoła w obecnej sytuacji gospodarczej jest mniej oczywista niż w przypadku pozostałych zaleceń. Czechy będą jednak prawdopodobnie w dalszym ciągu narażone na średnie ryzyko w obszarze długoterminowej stabilności finansów publicznych przede wszystkim ze względu na koszty starzenia się społeczeństwa. W związku z tym poprawa długoterminowej stabilności finansów publicznych w zakresie systemu emerytalnego i systemu opieki zdrowotnej pozostaje ważnym wyzwaniem, któremu należy stawić czoła w nadchodzących latach. Co więcej, dysproporcje terytorialne przy realizacji zaleceń zostały uwzględnione w planie tylko do pewnego stopnia.

Przyczynienie się do potencjału wzrostu gospodarczego, tworzenia miejsc pracy oraz odporności gospodarczej, społecznej i instytucjonalnej, a także do realizacji Europejskiego filaru praw socjalnych

(14)Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. c) i sekcją 2.3 załącznika V do rozporządzenia (UE) 2021/241 plan odbudowy i zwiększania odporności ma mieć duży wpływ (rating A) na wzmocnienie potencjału wzrostu gospodarczego, tworzenie miejsc pracy oraz zwiększenie odporności gospodarczej, społecznej i instytucjonalnej państwa członkowskiego, przyczyniając się do realizacji Europejskiego filaru praw socjalnych, w tym poprzez promowanie polityki na rzecz dzieci i młodzieży, złagodzenia skutków gospodarczych i społecznych kryzysu związanego z COVID-19, a przez to do wzmocnienia spójności i konwergencji gospodarczej, społecznej i terytorialnej w Unii.

(15)Z symulacji przedstawionych przez służby Komisji wynika, że plan może przyczynić się do zwiększenia PKB Czech do 2026 r. o wartość wynoszącą od 0,8 % do 1,2 %. Plan odbudowy i zwiększania odporności ma przyczynić się do wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy w Czechach. Plan w spójny sposób odnosi się do szeregu zidentyfikowanych niedoskonałości gospodarki, w szczególności do narażenia przemysłu na zagrożenia związane z automatyzacją i zieloną transformacją, niskich poziomów finansowania badań i rozwoju w przypadku innowacyjnych przedsiębiorstw na wczesnym etapie rozwoju, niedopasowania umiejętności, niskiego uczestnictwa kobiet w rynku pracy i niskich umiejętności oraz braków efektywności w administracji publicznej.

(16)W planie uwzględniono wspomniane niedoskonałości i zagrożenia w szczególności poprzez ukierunkowanie wsparcia finansowego i pozafinansowego na MŚP, duże przedsiębiorstwa i projekty, umożliwiając im udział w zielonej i cyfrowej transformacji, inwestycje w transport, działania na rzecz poprawy ekosystemu badań naukowych i innowacji, promowanie współpracy między środowiskiem naukowym a przedsiębiorstwami oraz finansowanie transformacji cyfrowej i badań naukowych i innowacji w sektorach strategicznych zgodnie ze strategią inteligentnej specjalizacji oraz zapewnianie finansowania na wczesnym etapie rozwoju przedsiębiorstw typu start-up. Środki dotyczące zdolności przystosowania się siły roboczej obejmują przegląd programów nauczania oraz działania w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji, natomiast zwiększenie liczby miejsc w placówkach opieki nad dziećmi ma pomóc rozwiązać problemu niskiego uczestnictwa w rynku pracy tych kobiet, które mają małe dzieci. W planie przewidziano środki mające na celu promowanie korzystania z usług administracji elektronicznej, uproszczenie procedur udzielania pozwoleń na budowę oraz skuteczniejsze zapobieganie korupcji poprzez działania ustawodawcze, co powinno przyczynić się do poprawy otoczenia działalności gospodarczej dla inwestorów prywatnych.

(17)Plan odbudowy i zwiększania odporności przyczynia się do sprostania szeregowi wyzwań społecznych istotnych dla Czech oraz wspiera realizację Europejskiego filaru praw socjalnych. Spodziewane jest, że środki będą wspierać spójność społeczną i przyczynią się do rozwiązania wielu problemów w tej dziedzinie. Zapewnienie dostępu do sieci o bardzo dużej przepływności na obszarach wiejskich ma złagodzić dysproporcje między obszarami wiejskimi a obszarami miejskimi w dostępie do łączności. Wzmocnienie wsparcia dla szkół, do których uczęszcza wyższy odsetek uczniów znajdujących się w niekorzystnej sytuacji społeczno-ekonomicznej, oraz zapewnienie sprzętu informatycznego dla uczniów i studentów znajdujących się w niekorzystnej sytuacji powinno pomóc rozwiązać problem nierówności w edukacji. Rozwój zdolności w zakresie edukacji przedszkolnej i zdolności szkoleniowych powinien przyczynić się do wzmocnienia równości szans i zwiększenia uczestnictwa kobiet w rynku pracy. Inne istotne środki służące zaspokojeniu potrzeb dzieci obejmują reformy programów nauczania w celu rozwijania umiejętności cyfrowych uczniów oraz zwiększenia wykorzystania zasobów cyfrowych.

(18)Inwestycje w sieci transportu publicznego i infrastrukturę łączności cyfrowej są szczególnie istotne dla regionów w niekorzystnym położeniu strukturalnym oraz osób nisko uposażonych na obszarach miejskich. Środki mają także wspierać dekarbonizację systemu ciepłowniczego i zapewnić oszczędności energii w gospodarstwach domowych. Ponadto inwestycje w zastępowanie zanieczyszczających środowisko systemów grzewczych opalanych węglem pompami ciepła i kotłami na biomasę w budynkach mieszkalnych rodzin o niskich dochodach powinny doprowadzić do ograniczenia ubóstwa energetycznego oraz obniżenia kosztów zielonej inwestycji. Należy również zaspokoić potrzeby społeczne osób znajdujących się w trudnej sytuacji poprzez ułatwienie im dostępu do programów badań przesiewowych, zwiększenie zdolności w zakresie opieki społecznej oraz inwestycje w infrastrukturę opieki społecznej.

Zasada „Nie czyń poważnych szkód”

(19)Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. d) i sekcją 2.4 załącznika V do rozporządzenia (UE) 2021/241 plan odbudowy i zwiększania odporności ma przyczynić się do zapewnienia, aby żadne z działań (rating A) służących realizacji reform i projektów inwestycyjnych ujętych w planie odbudowy i zwiększania odporności nie czyniło poważnych szkód dla celów środowiskowych w rozumieniu art. 17 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 (zasada „nie czyń poważnych szkód”). Czechy przeprowadziły ocenę zawartych w planie środków pod kątem zgodności z zasadą „nie czyń poważnych szkód”. Problem potencjalnie szkodliwego wpływu na środowisko wszystkich odpowiednich środków powinien być rozwiązany za pomocą właściwych zapewnień, w tym odpowiednich kamieni milowych i wartości docelowych, gwarantujących spełnienie mających zastosowanie kryteriów środowiskowych. W stosownych przypadkach należy określić kamienie milowe w celu zapewnienia wdrożenia środków łagodzących, aby uniknąć znaczących szkód. Dotyczy to działań wspierających modernizację sieci ciepłowniczych, wymianę kotłów węglowych na gazowe kotły kondensacyjne i kotły na biomasę w budynkach mieszkalnych i publicznych oraz ochronę przeciwpowodziową.

Przyczynienie się do zielonej transformacji, w tym do różnorodności biologicznej

(20)Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. e) i sekcją 2.5 załącznika V do rozporządzenia (UE) 2021/241 plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera działania, które przyczyniają się w dużym stopniu (rating A) do zielonej transformacji, w tym do różnorodności biologicznej, lub do sprostania związanym z tym wyzwaniom. Działania wspierające realizację celów klimatycznych stanowią kwotę wynoszącą 41,6 % łącznej alokacji w ramach planu, obliczoną zgodnie z metodyką określoną w załączniku VI do rozporządzenia (UE) 2021/241. Zgodnie z art. 17 rozporządzenia (UE) 2021/241 plan odbudowy i zwiększania odporności jest spójny z informacjami zawartymi w krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu na lata 2021–2030.

(21)Inwestycje w odnawialne źródła energii, modernizację sieci ciepłowniczych, wymianę kotłów węglowych i poprawę efektywności energetycznej budynków mieszkalnych i publicznych mają pomóc Czechom w osiągnięciu celów w zakresie dekarbonizacji na 2030 r., a także wspomagać przechodzenie na gospodarkę o obiegu zamkniętym. Inwestycje w gaz i biomasę podlegają szczególnym warunkom i powinny być zgodne z kryteriami zrównoważonego rozwoju, które mają zostać przyjęte przez Czechy w odniesieniu do odnawialnych źródeł energii. Inwestycje w zrównoważony transport powinny służyć poprawie infrastruktury kolejowej i infrastruktury czystej mobilności, w tym elektromobilności. Oczekuje się, że wzmocni to ogólny ekosystem mobilności, co ma kluczowe znaczenie dla czeskiej gospodarki.

(22)Oczekuje się, że reformy i inwestycje związane z ochroną przyrody i gospodarką wodną pomogą w pewnym stopniu sprostać wyzwaniom, przed jakimi stoją Czechy, jeżeli chodzi o przystosowanie się do zmiany klimatu oraz ochronę źródeł wody, przyrody i różnorodności biologicznej.

Przyczynianie się do transformacji cyfrowej