SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY EUROPEJSKIEJ

Sprawozdanie w sprawie barier w handlu i inwestycjach – 2014 r.

1. Wprowadzenie

Sprawozdanie w sprawie barier w handlu i inwestycjach z 2014 r. (Trade and Investment Barriers Report – TIBR), podobnie jak poprzednie trzy edycje, odnosi się do szeregu głównych barier, na jakie napotykają przedsiębiorstwa z Unii Europejskiej (UE) na rynkach strategicznych partnerów UE, tj. Chin, Indii, Japonii, państw Mercosuru[1], Rosji i Stanów Zjednoczonych (USA). Jego głównym celem jest podniesienie świadomości na temat głównych środków ograniczających handel oraz potwierdzenie wagi rozwiązania problemu tych barier w ukierunkowany i uzgodniony sposób.

Niniejsza czwarta edycja sprawozdania TIBR przedstawia postępy osiągnięte w odniesieniu do barier określonych w poprzednich edycjach oraz analizę szeregu nowych środków, które budzą poważne obawy. Chociaż poczyniono znaczne postępy w odniesieniu do wielu środków ograniczających handel, niektóre bariery utrzymują się, a zatem UE, wraz ze swoimi partnerami strategicznymi, w dalszym ciągu musi nieustępliwie dążyć do ich usunięcia. Znaczna liczba barier związana jest z wymaganiami dotyczącymi czynnika lokalnego, które często są ustanawiane przez kraje wschodzące (przede wszystkim Chiny, Indie i Brazylię).

Działania UE na rzecz egzekwowania prawa, których częścią jest sprawozdanie TIBR, stanowią uzupełnienie ambitnego programu negocjacyjnego mającego na celu zapewnienie, aby włączenie unijnego przemysłu w globalne łańcuchy dostaw aktywnie przyczyniało się do realizacji ogólnej strategii na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. W miarę stopniowego wychodzenia z recesji kluczowe znaczenia ma zapewnienie, aby warunki rynkowe na rynkach eksportowych i inwestycyjnych strategicznych partnerów sprzyjały otwartemu i sprawiedliwemu handlowi. W kontekście unijnej strategii dostępu do rynku Komisja podejmuje także aktywne działania w celu poprawy warunków dostępu do rynku dla unijnych przedsiębiorstw w ramach znacznie większej grupy partnerów handlowych.

Warunki transakcji również powinny się poprawić dzięki zakończeniu „pakietu z Bali” podczas 9. konferencji ministerialnej WTO w grudniu 2013 r., podczas której ustanowiono również nowe wielostronne zasady dotyczące ułatwień w handlu[2]. Na płaszczyźnie fakultatywnej prowadzone są negocjacje dotyczące Układu w sprawie handlu usługami (TISA), natomiast negocjacje dotyczące rozszerzenia zakresu Umowy o technologii informacyjnej (ITA) również są w toku, ale w listopadzie 2013 r. zostały zawieszone. Przy okazji Światowego Forum Ekonomicznego w Davos w styczniu 2014 r. UE wraz z 13 innymi członkami WTO zobowiązała się do rozpoczęcia fakultatywnych negocjacji dotyczących liberalizacji handlu produktami ekologicznymi.

Równolegle do przedmiotowego wielostronnego i fakultatywnego programu UE prowadzi duży i ambitny program dwustronny mający na celu otwarcie rynków państw trzecich. Przede wszystkim kluczowe znaczenie mają negocjacje z USA dotyczące transatlantyckiego partnerstwa w dziedzinie handlu i inwestycji (TTIP). Dalekosiężna i ambitna umowa w sprawie TTIP zawierająca ścisłe zasady dotyczące współpracy w zakresie regulacji oraz spójności regulacji może przyczynić się do ograniczenia barier pozataryfowych, na jakie unijne przedsiębiorstwa wciąż napotykają w USA. Może ona również przyczynić się do wyznaczenia światowych norm w wielu obszarach i zachęcenia szeregu państw trzecich do pójścia za tym przykładem, z korzyścią dla unijnego przemysłu eksportowego.

Negocjacje dwustronne z Japonią również są na dobrej drodze. Podczas czwartej rundy rozmów przeprowadzonej w Brukseli w styczniu 2014 r. obie strony omawiały już wnioski każdej ze stron dotyczące tekstu przyszłej umowy o wolnym handlu. UE w dalszym ciągu kładzie szczególny nacisk na bariery pozataryfowe, które w wielu sektorach znacząco utrudniają unijnym przedsiębiorstwom dostęp do rynku w Japonii.

Negocjacje z Kanadą dotyczące kompleksowej umowy gospodarczo-handlowej (CETA) na szczeblu politycznym zakończono dnia 18 października 2013 r. Umowę o handlu z Peru i Kolumbią stosowano tymczasowo w Peru od dnia 1 marca 2013 r. i w Kolumbii od dnia 1 sierpnia 2013 r. Filar handlowy układu o stowarzyszeniu między UE a Ameryką Środkową stosowano tymczasowo od 2013 r. Dnia 29 listopada 2013 r. Gruzja i Mołdawia parafowały układy o stowarzyszeniu, w tym pogłębione i kompleksowe umowy o wolnym handlu z UE, natomiast Ukraina i Armenia postanowiły na tym etapie nie parafować układów o stowarzyszeniu.

Ponadto UE jest zaangażowana w negocjacje dotyczące umów o wolnym handlu z szeregiem innych państw trzecich i regionów, mianowicie z państwami Mercosuru, Indiami, Malezją, Wietnamem, Tajlandią i Marokiem. Dnia 20 września 2013 r. UE i Singapur parafowały umowę o wolnym handlu; UE nadal jest na wczesnym etapie prac przygotowawczych z Indonezją i Filipinami mających na celu zbadanie zakresu i poziomu ambicji przyszłych negocjacji w sprawie umowy o wolnym handlu. Trwają rozmowy wyjaśniające z Meksykiem w sprawie możliwej aktualizacji istniejącej umowy o wolnym handlu.

UE w dalszym ciągu stara się także zapewnić pełną i sprawną realizację umowy o wolnym handlu pomiędzy UE i Koreą Południową, która weszła w życie dnia 1 lipca 2011 r.[3].

Mając na uwadze kompleksowy plan negocjacji UE, tym ważniejsze jest dopilnowanie, aby możliwości handlowe stworzone dzięki wspomnianym negocjacjom przekształciły się w rzeczywiste przepływy handlowe. W tym kontekście w sprawozdaniu TIBR z 2014 r. podkreślono najważniejsze bariery w dostępie do rynku postawione przez naszych strategicznych partnerów.

Przedmiotowe środki są nadal uwzględniane w unijnej strategii dostępu do rynku w ramach ciągłego procesu wyboru i ustalania hierarchii głównych barier, co skutkowało zidentyfikowaniem 220 barier na 32 rynkach państw trzecich. Ostatnio Komisja zaczęła angażować się w działanie mające na celu ilościowe określenie stopnia powodzenia UE w usuwaniu głównych barier. Według wspomnianej analizy od października 2012 r. z łącznej liczby 220 głównych barier pozytywne wyniki osiągnięto w 70 przypadkach, co przełożyło się na ogólne korzyści dla UE opiewające na kwotę około 2 mld EUR rocznie.

Ponadto Komisja regularnie publikuje „sprawozdanie na temat środków potencjalnie ograniczających handel”[4]. W dziesiątym takim sprawozdaniu, w którym dokonano oceny zmian w okresie od maja 2012 r. do maja 2013 r., wskazano, że członkowie G20 wprowadzili 154 nowe środki, natomiast zniesionych zostało jedynie 18 środków. Ogółem szacuje się, że łączna liczba środków potencjalnie ograniczających handel wzrosła do 688.

Jeżeli chodzi o inwestycje, ostatnie zmiany w państwach trzecich wskazują na niepokojące tendencje dla europejskich inwestorów w coraz większej liczbie państw. Bardzo często wspomniane przypadki obejmują nieprzestrzeganie istniejących umów dwustronnych w sprawie wzajemnego popierania i ochrony inwestycji (dwustronnych umów inwestycyjnych) z różnymi państwami członkowskimi UE, tj. zwłaszcza jeżeli chodzi o działania jednoznaczne z wywłaszczeniem inwestora, lecz także faktyczną lub nawet formalną renacjonalizacją przedsiębiorstw prowadzonych z powodzeniem przez inwestora zagranicznego. Przed sądy posiadające jurysdykcję międzynarodową wniesiono szereg skarg takich jak w sprawie Argentyny czy Rosji i część z nich przyniosła pozytywne rezultaty (zob. Argentyna/przedsiębiorstwo Repsol w pkt 2.1). Ponadto rozwiązanie lub plany dotyczące rozwiązania dwustronnych umów inwestycyjnych mają negatywny wpływ na klimat inwestycyjny w niektórych państwach oraz na ich atrakcyjność jako miejsca inwestowania przedsiębiorstw z UE. Szczególne obawy budzi decyzja Republiki Południowej Afryki o rozwiązaniu jej dwustronnych umów inwestycyjnych z państwami członkowskimi UE oraz projekt przepisów, które zgodnie z obecnym planem mają zastąpić wspomniane dwustronne umowy inwestycyjne i które nie będą w stanie zagwarantować inwestorom porównywalnego poziomu pewności i przewidywalności prawa, jaką cieszyli się dotychczas.

2. Wyniki działania UE podjętego w 2013 r. dotyczącego dostępu do rynku i barier inwestycyjnych

Liczne bariery na rynkach strategicznych partnerów zidentyfikowane w sprawozdaniu TIBR z 2013 r. traktowano jako kluczowe priorytety w naszych dwustronnych stosunkach z uwagi na ich duże znaczenie dla unijnych przedsiębiorstw oraz częste oddziaływanie systemowe. W związku z tym Komisja i państwa członkowskie stale podnosiły te kwestie na wszystkich spotkaniach dwustronnych, również na najwyższym szczeblu politycznym.

W odniesieniu do wielu barier uwzględnionych w sprawozdaniu TIBR z 2013 r. poczyniono istotne lub częściowe postępy. We wspomnianych przypadkach ważną rolę odegrało działanie UE podjęte w ramach strategii dostępu do rynku. W innych przypadkach nie odnotowano żadnych postępów mimo podjęcia wszelkich starań. W szczególności w odniesieniu do Rosji nadal istnieje znaczna liczba problemów związanych z dostępem do rynku, mimo przystąpienia tego państwa do WTO w sierpniu 2012 r. Podobnie jak w poprzednich latach, w sprawozdaniu TIBR z 2014 r. również przedstawiono szereg istotnych nowych barier.

2.1 Skutecznie działanie UE w 2013 r.

W 2013 r. całkowicie lub częściowo zniesiono znaczną liczbę barier w dostępie do rynku przedstawionych w poprzednich trzech edycjach sprawozdania TIBR.

Chiny

Chiny podjęły istotne kroki w celu przyjęcia bardziej przyjaznej dla przedsiębiorstw polityki inwestycyjnej. Dnia 27 września 2013 r. Rada Państwa wydała obwieszczenie Guo Fa 2013 nr 38 ustanawiające Chińską (Szanghajską) Strefę Wolnego Handlu. Mimo że jest to ograniczony i ukierunkowany eksperyment w ramach procesu otwierania rynku i procesu reform, ma on potencjał, aby stać się pierwszym krokiem do zmniejszenia ograniczeń inwestycyjnych. W przeszłości tego rodzaju eksperymenty o ograniczonym zakresie stanowiły podatny grunt dla większych reform.

Na 16. szczycie UE-Chiny w dniu 21 listopada 2013 r. obie strony formalnie rozpoczęły negocjacje w sprawie kompleksowej dwustronnej umowy inwestycyjnej obejmującej zarówno ochronę inwestycji, jak i dostęp do rynku. Proponowana umowa inwestycyjna pomiędzy UE a Chinami będzie stanowiła dla UE pierwszą okazję do wynegocjowania umowy dotyczącej wyłącznie inwestycji na podstawie nowych kompetencji przyznanych traktatem lizbońskim. Chiny potwierdziły, że w swoich negocjacjach w sprawie inwestycji z UE zastosują podejście oparte na wykazie negatywnym.

Chiny wdrożyły pozytywne orzeczenie przedstawione w sprawozdaniu Organu Apelacyjnego WTO z dnia 31 stycznia 2012 r. w sprawie ograniczeń wywozowych dotyczących surowców. Obecnie trwa postępowanie WTO w związku z drugą sprawą dotyczącą chińskich ograniczeń wywozowych w odniesieniu do metali ziem rzadkich, wolframu i molibdenu nałożonych dnia 13 marca 2012 r. Oczekuje się, że panel WTO przedstawi sprawozdanie końcowe na początku 2014 r.

W odniesieniu do zwolnienia z VAT samolotów regionalnych produkcji krajowej w dniu 9 września 2013 r. chińskie Ministerstwo Finansów powiadomiło UE, że uchyliło okólnik 51 wydany w 2000 r. i okólnik 97 z 2002 r., w których przyznano zwolnienie z VAT na sprzedaż w Chinach określonych modeli samolotów regionalnych produkcji krajowej. Jeżeli się to potwierdzi, będzie to pozytywna zmiana w kierunku wyeliminowania utrzymującej się od dawna dyskryminacji przywozu samolotów regionalnych. UE zwróciła się do Chin o przedstawienie udokumentowanych dowodów ogłoszonych środków gwarantujących pewność prawa podmiotom gospodarczym z UE.

W 2013 r. odbyły się trzy posiedzenia Międzynarodowej Grupy Roboczej ds. Kredytów Eksportowych (IWG), gospodarzem wrześniowego posiedzenia była UE. Międzynarodowa Grupa Robocza omawia warunki finansowania wywozu i subsydia wywozowe, co jest tematem szczególnie istotnym w stosunkach między UE a Chinami. Grupa rozpoczęła negocjacje dotyczące wytycznych w sprawie kredytów w odniesieniu do sektora statków i sprzętu medycznego mające na celu określenie międzynarodowych wytycznych w sprawie finansowania wywozu zgodnych z najlepszymi praktykami międzynarodowymi.

Chiny wprowadziły środki dyskryminacyjne w zakresie ceł i podatków mające wpływ na sektor logistyczny i żeglugowy w dniu 24 maja 2013 r., kiedy Ministerstwo Finansów (MF) i Państwowy Urząd Podatkowy (SAT) wydały nowy okólnik w sprawie VAT w odniesieniu do sektora transportowego, w którym rozszerzono zakres obecnego programu pilotażowego dotyczącego zmiany podatku od działalności gospodarczej na VAT (B2V) tak, aby obejmował cały kraj. Okólnik 37 wszedł w życie dnia 1 sierpnia 2013 r. Spedytorzy towarowi nie mogą już pomniejszać swojej podstawy opodatkowania o niektóre pozycje kosztów, takie jak międzynarodowy transport towarowy, oraz byli zobowiązani do stosowania VAT w wysokości 6 % oraz dodatkowego lokalnego podatku wyrównawczego w wysokości 0,8 % zysku brutto (w tym kosztów transportu) pobranego od klientów. Przedstawiciele przemysłu zagranicznego oszacowali, że możliwe koszty przedmiotowego środka w odniesieniu do ich interesów w zakresie transportu towarowego wyniosą ponad 2 mln EUR tygodniowo.

UE zaangażowała się wraz z lokalnymi partnerami w prowadzenie konstruktywnego dialogu z władzami chińskimi w celu rozwiązania tego poważnego problemu. Dnia 12 grudnia 2013 r. Ministerstwo Finansów i Państwowy Urząd Podatkowy wydały wspólny okólnik, w którym zaradzono dyskryminującym skutkom okólnika 37 i raz jeszcze zwolniono sektor logistyczny z VAT i podatku wyrównawczego.

Indie

W Indiach rząd wstrzymał wdrażanie preferencyjnych polityk zamówień publicznych w odniesieniu do produktów elektronicznych i telekomunikacyjnych produkcji krajowej ze względów bezpieczeństwa określonych w 2012 r. W planowanych i już przyjętych przepisach określono, że w przypadku produktów elektronicznych i telekomunikacyjnych mających wpływ na bezpieczeństwo stosowanie preferencji krajowych będzie obowiązkowe zarówno w odniesieniu do publicznych, jak i przede wszystkim prywatnych podmiotów zamawiających (np. operatorów usług telekomunikacyjnych). Stanowiłoby to znaczące obciążenie dla przedsiębiorstw. Chociaż polityki zamówień publicznych nie zostały unieważnione, ale są poddawane przeglądowi, w obwieszczeniu z lipca 2013 r. wyraźnie wykluczono wymagania dotyczące produkcji krajowej (na podstawie odsetka lub na innej podstawie) w sektorze prywatnym oraz ze względów bezpieczeństwa. W odniesieniu do produktów elektronicznych dnia 23 grudnia 2013 r. Indie przyjęły nową politykę preferencyjną, w ramach której rzeczywiście odstąpiono od względów bezpieczeństwa i odniesiono się jedynie do kwestii zamówień publicznych. UE nadal będzie podejmować działania na rzecz wycofania nieuzasadnionych wymogów stosowania materiałów miejscowego pochodzenia.

W dwóch przypadkach Indie odroczyły również obowiązkowe wymogi dotyczące badań i wymogi certyfikacyjne elementów sieci telekomunikacyjnych ze względów bezpieczeństwa do dnia 1 lipca 2014 r. UE nadal będzie jednak nalegać, aby Indie opierały swoje wymogi na stosownych międzynarodowych normach bezpieczeństwa dotyczących sprzętu telekomunikacyjnego i na przyjmowaniu sprawozdań z badań i certyfikatów wydanych przez wykwalifikowane laboratoria zagraniczne.

W odniesieniu do obowiązkowej zgodności wyrobów ze stali z nowymi normami krajowymi oraz certyfikacji przez Indyjski Urząd Standaryzacji datę wejścia w życie obowiązkowych wymogów certyfikacyjnych w odniesieniu do niektórych wyrobów ze stali przesunięto na kwiecień 2014 r. Ponadto w sierpniu 2013 r. niektóre produkty, które pod pewnymi warunkami są dostarczane bezpośrednio na potrzeby dużych projektów (w sektorze infrastruktury, w sektorze naftowym, w sektorze wytwarzania produktów z zastosowaniem wysokiej jakości technologii, w sektorze reaktorów jądrowych, w sektorze obrony, w sektorze chemicznym i petrochemicznym oraz w sektorze nawozów), zostały wyłączone z systemu certyfikacji. Utrzymują się jednak pewne trudności związane z procesem rejestracji.

Indie formalnie przedłużyły również okres karencji dotyczący obowiązkowej rejestracji 15 kategorii sprzętu IT i użytkowego sprzętu elektronicznego do dnia 3 stycznia 2014 r. (pierwotnym terminem był dzień 3 kwietnia 2013 r.). W zawiadomieniu z maja 2013 r. zezwolono na przyjmowanie badań przeprowadzonych przez zagraniczne jednostki certyfikujące, które są członkami jednostki certyfikującej w ramach Międzynarodowego Systemu Oceny Zgodności Wyrobów Elektrycznych IEC[5], albo przez laboratoria posiadające akredytację międzynarodową „do odwołania” na podstawie umowy o wzajemnym uznaniu w ramach Międzynarodowej Współpracy w dziedzinie Akredytacji Laboratoriów[6]. Istotne będzie zapewnienie, aby w praktyce nie wymagano już obowiązkowego badania przez laboratoria indyjskie, ponieważ może to spowodować istotne zaległości w dopuszczaniu do obrotu ogromnej liczby produktów elektronicznych wywożonych do Indii oraz może spowodować znaczące koszty dodatkowe i presję czasu w odniesieniu do dopuszczania do obrotu dla przedsiębiorstw zagranicznych. Nałożenie (krótkich) okresów ważności przedstawionych sprawozdań z badań również spowoduje dalsze pogłębienie problemu. Mimo przyjmowania wyników badań zagranicznych wydaje się, że system jest zbyt uciążliwy, biorąc pod uwagę niski poziom ryzyka dla bezpieczeństwa związanego z produktami objętymi postępowaniem.

Ponadto Indie wprowadziły pewne zmiany w przepisach inwestycyjnych i dopuściły możliwość posiadania przez podmioty zagraniczne do 100 % udziałów w sektorze telekomunikacyjnym. Nastąpiły również pozytywne zmiany w inwestycjach w handlu detalicznym obejmującym jedną markę. W następstwie otwarcia sektora pewne europejskie przedsiębiorstwa złożyły już wnioski o pozwolenia i otrzymały je. Jedno europejskie przedsiębiorstwo złożyło również wniosek o udzielenie pozwolenia na handel detaliczny obejmujący wiele marek – pierwszego pozwolenia dla przedsiębiorstwa zagranicznego w Indiach.

Brazylia/Argentyna

Jeżeli chodzi o Brazylię, można odnotować postępy w odniesieniu do wykazu 100 tymczasowych wyjątków w ramach wspólnej taryfy zewnętrznej. Stosowanie przedmiotowego wykazu, które rozpoczęto we wrześniu 2012 r., zakończono z końcem października 2013 r. Co ważniejsze, ostatecznie nie wprowadzono w życie nowego wykazu 100 wyjątków w ramach wspólnej taryfy zewnętrznej przewidywanego na początku 2013 r.

Jeżeli chodzi o dyskryminujące korzyści podatkowe, których Brazylia udziela w szczególności krajowym producentom pojazdów samochodowych i elektroniki, spełniającym niektóre wymagania dotyczące czynnika lokalnego, dnia 19 grudnia 2013 r. UE wystosowała wniosek o przeprowadzenie postępowania dotyczącego rozstrzygnięcia sporu w ramach WTO[7].

W Argentynie nieautomatyczne udzielanie pozwoleń (poza tymi dotyczącymi rowerów) wyeliminowano w styczniu 2013 r., ale inne środki ograniczające handel/przywóz wciąż są stosowane, zwłaszcza wymóg wypełniania „uprzednich oświadczeń importerów składanych pod przysięgą (DJAI)” w odniesieniu do całego przywozu. Na żądanie UE, USA i Japonii w maju 2013 r. powołano panel ds. rozstrzygania sporów w ramach WTO w celu zbadania sporu dotyczącego uprzednich oświadczeń importerów składanych pod przysięgą oraz innych nieoficjalnych środków ograniczających przywóz, takich jak wymogi związane z równoważeniem przywozu dotyczące importerów[8]. Argentyna utrzymuje również ograniczenia dotyczące transferu walut zagranicznych, dywidend i tantiem, które stały się istotną częścią jej polityki gospodarczej i są stosowane na przykład do zarządzania kursem walutowym. Argentyna stosuje również ograniczenia dotyczące sektora usług reasekuracyjnych.

W kwietniu 2012 r. rząd argentyński wywłaszczył 51-procentowy udział w przedsiębiorstwie YPF, argentyńskim oddziale hiszpańskiego przedsiębiorstwa paliwowego Repsol, nie zapewniając stosownego i terminowego odszkodowania. W odpowiedzi na wywłaszczenie przedsiębiorstwo Repsol zażądało odszkodowania za stratę dużej części swoich zdolności produkcyjnych i rezerw paliw. Pod koniec listopada 2013 r. Argentyna i przedsiębiorstwo Repsol osiągnęły porozumienie co do zasady w sprawie odszkodowania dotyczące zawieszenia wniesienia skarg oraz procesu ustalania wysokości odszkodowania. Rozpoczęły się negocjacje dotyczące szczegółów ostatecznego porozumienia.

Stany Zjednoczone

Stany Zjednoczone rozszerzyły wykaz państw członkowskich lub regionów UE, które uznaje się za wolne od klasycznego pomoru świń (CSF), ptasiej grypy, rzekomego pomoru drobiu oraz częściowo od choroby pęcherzykowej świń (SVD). Pod koniec 2013 r., po wielu latach dyskusji, opublikowano ostateczną decyzję w sprawie gąbczastej encefalopatii bydła (BSE). UE oczekuje, że wywóz wołowiny do USA zostanie wkrótce wznowiony. Nadal rozpatrywane są jednak oceny dotyczące chorób zwierząt w odniesieniu do niektórych państw członkowskich UE, które zgodnie ze zharmonizowanymi przepisami UE mają ten sam status w zakresie chorób. Zamiast traktować państwa członkowskie indywidualnie, amerykańskie warunki przywozu powinny odzwierciedlać rzeczywistość jednolitego rynku UE, jak również przyjęte w odpowiednim czasie przez UE decyzje dotyczące zarządzania zdrowiem zwierząt i obowiązujące przepisy międzynarodowych jednostek normalizacyjnych (np. Międzynarodowego Biura Epizootycznego). Wnioski UE dotyczące wywozu produktów pochodzenia zwierzęcego rozpatrywane są z dużym opóźnieniem, tak jest przykładowo w przypadku produktów mlecznych klasy A, żywych małży i produktów pochodzących od małych przeżuwaczy. UE jest także jednak wciąż zaniepokojona wyjątkowo długimi opóźnieniami w rozpatrywaniu innych wniosków wywozowych dotyczących środków sanitarnych i fitosanitarnych przedłożonych przez UE, np. w sprawie jabłek, gruszek, owoców pestkowych i papryki o wydłużonych strąkach. Trwające negocjacje z USA dotyczące transatlantyckiego partnerstwa w dziedzinie handlu i inwestycji (TTIP) zapewniają możliwość omówienia kwestii środków sanitarnych i fitosanitarnych w nowym kontekście.

Japonia

Od chwili rozpoczęcia negocjacji dotyczących kompleksowej umowy o wolnym handlu z Japonią w kwietniu 2013 r. odbyły się cztery rundy rozmów. Osiągnięto pewne postępy, ale niezbędne są dalsze działania. W kontekście umowy o wolnym handlu kontynuowane są dyskusje związane z barierami pozataryfowymi. W odniesieniu do niektórych z tych barier (np. dotyczących żywności ekologicznej, pozwoleń na hurtową sprzedaż napojów alkoholowych) Japonia spełniła już swoje zobowiązania uzgodnione na etapie przygotowawczym przed rozpoczęciem negocjacji dotyczących umowy o wolnym handlu (tzw. analizy dotyczącej zakresu rozmów), natomiast w odniesieniu do innych barier analiza zakresu i dyskusje dotyczące umowy o wolnym handlu przyniosły częściowe postępy (np. w odniesieniu do produktów farmaceutycznych, dodatków do żywności, wołowiny, certyfikacji urządzeń radiowych i telekomunikacyjnych, procedur wydawania pozwoleń dotyczących wyrobów medycznych). Przykładowo w odniesieniu do dodatków do żywności zatwierdzono już 38 z 46 substancji zgłoszonych przez UE, oczekuje się, że dwie zostaną zatwierdzone w czerwcu 2014 r., a pozostałych sześć jest obecnie poddawanych ocenie ryzyka. Japonia poczyniła również postępy w zakresie dostępu do rynku dla wołowiny z UE, zezwalając już trzem państwom członkowskim na wywóz mięsa ze zwierząt młodszych niż 30 miesięcy, a kilka innych państw członkowskich oczekuje na zatwierdzenie złożonych przez siebie wniosków.

2.2 Nieusunięte bariery w dostępie do rynku wymagające dalszych działań UE

Niestety utrzymuje się kilka barier przedstawionych w poprzednich trzech edycjach sprawozdania TIBR i w dalszym ciągu znacząco utrudniają one dostęp do rynku podmiotom gospodarczym z UE[9]. UE będzie prowadzić więcej działań w ramach strategii dostępu do rynku, aby zapewnić dokonywanie postępów w przedmiotowych kwestiach. Dotyczy to przede wszystkim środków ograniczających handel wymienionych poniżej.

Chiny

Ø polityka „rodzimych innowacji”;

Ø wymagania dotyczące czynnika lokalnego;

Ø bariery dotyczące bezpieczeństwa informacji, w tym rewizja rozporządzeń w sprawie kodowania komunikatów;

Ø rozporządzenia w sprawie kosmetyków;

Indie

Ø system certyfikacji Indyjskiego Urzędu Standaryzacji w odniesieniu do opon;

Ø kwestie środków sanitarnych i fitosanitarnych (np. materiał genetyczny świń, bydła, rośliny i produkty roślinne);

Brazylia/Argentyna

Ø Argentyna: wymagania dotyczące czynnika lokalnego;

Ø Brazylia i Argentyna: środki utrudniające świadczenie usług transportu morskiego między państwami Mercosuru.

2.3 W centrum uwagi – Rosja rok po przystąpieniu do WTO

Mimo że Rosja przystąpiła do WTO w sierpniu 2012 r., nadal nie zrealizowała ona w pełni swoich zobowiązań w ramach WTO. UE nadal jest zaniepokojona dużą liczbą barier, które w dalszym ciągu utrudniają podmiotom gospodarczym z UE dostęp do rosyjskiego rynku.

W odniesieniu do wykazu ponad 150 produktów, w tym m.in. mięsa, odzieży, chłodziarek, pojazdów używanych, karoserii samochodowych, produktów papierniczych i produktów technologii informacyjnej, Rosja nieprawidłowo wprowadziła swoje stawki związane w ramach WTO. Chociaż dnia 1 września 2013 r. poprawiono niektóre pozycje, nadal występują pewne problemy dotyczące produktów takich, jak papier, karoserie samochodowe i produkty rolne.

Dnia 9 lipca 2013 r. UE rozpoczęła swoje pierwsze postępowanie dotyczące rozstrzygania sporów w ramach WTO przeciwko Rosji w sprawie eliminacji opłaty recyklingowej od pojazdów silnikowych stosowanej do przywożonych samochodów. Dnia 15 października 2013 r. Duma uchwaliła poprawkę, w której wymaga się, aby krajowi producenci samochodów uiszczali taką samą opłatę recyklingową jak producenci zagraniczni, usuwając w ten sposób elementy dyskryminujące znajdujące się w pierwotnym projekcie ustawy. W nadchodzących miesiącach nadal trzeba jednak bardzo starannie monitorować wdrażanie wspomnianego projektu ustawy oraz ewentualne środki wyrównawcze dla krajowych producentów samochodów.

W odniesieniu do kontyngentów taryfowych dotyczących drewna w ramach porozumienia dwustronnego UE-Rosja w sprawie drewna, zawartego w kontekście przystąpienia Rosji do WTO, osiągnięto ostatnio pewne postępy dzięki zniesieniu dnia 4 listopada 2013 r. dyskryminującego „wykazu eksporterów” prowadzonego wcześniej przez Rosję. W dużym stopniu ograniczało to kwalifikowalność przedsiębiorstw w zakresie wywozu w ramach kontyngentów taryfowych dotyczących drewna.

W dziedzinie środków sanitarnych i fitosanitarnych nieprzejrzyste, dyskryminujące i nieproporcjonalne procedury kontroli i zatwierdzania, nadmiernie rygorystyczne wymogi dotyczące pozostałości antybiotyków, kryteria mikrobiologiczne i niewystarczające dostosowanie poziomów pozostałości pestycydów do Porozumienia WTO w sprawie stosowania środków sanitarnych i fitosanitarnych oraz innych międzynarodowych standardów i praktyk są źródłem wielu trudności. Wyniki inspekcji lub ustalenia z kontroli granicznych dotyczące produktów rolnych i roślin nadal wskazują na istnienie codziennych przeszkód w handlu. W odniesieniu do kilku państw członkowskich Rosja skierowała środki szczególne, np. dotyczące schłodzonego mięsa czy też zawieszenia wywozu od kategorii producentów, natomiast niektóre zakazy nałożono w całej UE po ustaleniu niezgodności z przepisami w niektórych państwach członkowskich. Wspomniane ograniczenia przywozu mają również negatywny wpływ na działalność detaliczną i hurtową oraz utrudniają sprawne zarządzanie łańcuchem dostaw. Od marca 2012 r. stosuje się ograniczenia dotyczące przywozu bydła i przeżuwaczy (z uwagi na wirus Schmallenberg) oraz żywych świń przeznaczonych do uboju.

W ramach unii celnej Rosja przyjęła procedury regulacyjne w zakresie dostosowania jej regulacji technicznych dotyczących środków sanitarnych i fitosanitarnych do międzynarodowych standardów i praktyk. UE przedłożyła partnerom w ramach unii celnej wykaz wniosków dotyczących harmonizacji. Dotychczas nie było jednak żadnych dowodów realizacji, z wyjątkiem tych w dziedzinie pestycydów.

W dziedzinie barier technicznych w handlu (w odniesieniu do Porozumienia w sprawie barier technicznych w handlu) podmioty gospodarcze z UE nadal napotykają liczne bariery horyzontalne i bariery dotyczące poszczególnych sektorów w handlu z Rosją z uwagi na uciążliwe regulacje techniczne, nieprzejrzyste stosowanie wymogów, współistnienie kilku, częściowo pokrywających się i zbyt skomplikowanych procedur certyfikacji, oceny zgodności i udzielania zezwoleń, które w znacznym stopniu są niezgodne z nowoczesnymi międzynarodowymi przepisami i standardami.

Obecnie regulacje techniczne przyjmuje się na szczeblu Euroazjatyckiej Unii Celnej (Rosja, Białoruś, Kazachstan). Często wspomniane regulacje techniczne nie są oparte na standardach międzynarodowych i ustanawia się w nich nadmiernie uciążliwe wymogi dotyczące certyfikacji, zgłaszania i etykietowania. Ostatnie przykłady obejmują regulację techniczną w ramach unii celnej dotyczącą bezpieczeństwa dóbr konsumpcyjnych i towarów przeznaczonych dla dzieci i młodzieży (właściwą między innymi w odniesieniu do tekstyliów, odzieży i obuwia) oraz projekt regulacji technicznej unii celnej dotyczącej bezpieczeństwa wyrobów alkoholowych. Ponadto, od wykrycia w dniu 24 stycznia 2014 r. w pobliżu granicy z Białorusią przypadku zarażenia afrykańskim pomorem świń u dzika, Federacja Rosyjska de facto zakazała wywozu żywych świń i produktów z wieprzowiny z całego terytorium UE. Środek ten wydaje się być nieproporcjonalny i nieuzasadniony.

3. Nowe istotne bariery, które pojawiły się w 2013 r.

Napotkano nowe bariery w dostępie do rynku w zakresie wywozu napojów spirytusowych i wina z UE, ponieważ w lutym 2013 r. władze chińskie podjęły decyzję o zbadaniu lub zwróceniu się z prośbą o przedstawienie wyników badań przedmiotowych produktów pod kątem zawartości ftalanów. Największe obawy budzi to, że wspomniane wywożone produkty są zgodne z przepisami UE i zapewniają skuteczną ochronę zdrowia i bezpieczeństwa konsumentów w Europie. Jednocześnie władze chińskie ograniczyły wymogi dotyczące badania każdej przesyłki. Chiny nie zakończyły jednak jeszcze swojej oceny ryzyka mającej na celu ustanowienie ograniczeń prawnych dotyczących zawartości ftalanów w środkach spożywczych.

Ponadto w czerwcu 2013 r. Chiny wszczęły dochodzenie antydumpingowe oraz antysubsydyjne dotyczące win przywożonych z UE. Komisja uważnie śledzi toczące się dochodzenie i dołoży wszelkich starań, aby zapobiec nałożeniu na wina z UE nieuzasadnionych środków antydumpingowych lub wyrównawczych.

W Indiach zwiększono cła na nowe wysokiej klasy samochody z 75 % do 100 % oraz cła na nowe motocykle o pojemności silnika >800ccm z 60 % do 75 %. Wydaje się, że wspomniane środki oraz zwiększenie ceł przywozowych na inne produkty są częścią szerszego kierunku polityki, którą trudno pogodzić ze zobowiązaniem politycznym Indii w ramach grupy G20 do odstąpienia od przyjmowania jakichkolwiek środków protekcjonistycznych.

Nowy sposób interpretowania i stosowania przez Indie wymogów dotyczących etykietowania żywności również jest przyczyną dużej liczby przypadków blokowania przesyłek przywożonej żywności. Ogłoszone nowe podejście oznacza, że informacje zamieszczone na etykiecie muszą być wydrukowane na oryginalnym opakowaniu w państwie pochodzenia, a nie jak dotychczas na naklejce, i jedynie informacje dotyczące Indii mogą być podane na naklejce przeklejonej w składzie celnym.

Dnia 1 kwietnia 2013 r. japońska agencja leśnictwa wprowadziła „program punktów za stosowanie drewna” (Wood Use Points Program – WUPP), który skutkuje dyskryminacyjnym traktowaniem przywożonego drewna w odniesieniu do krajowych gatunków drewna. W ramach wspomnianej inicjatywy uczestniczący konsumenci, którzy kupują nowe domy zbudowane w co najmniej 50,1 % z wykorzystaniem produktów z lokalnego drewna, kwalifikują się do otrzymania do 300 000 punktów za stosowanie drewna (o równoważnej wartości w jenach odpowiadającej kwocie do 2 250 EUR), które można spieniężyć poprzez zakup określonych lokalnych produktów leśnych/produktów rolnych/produktów rybołówstwa.

Dotychczas zatwierdzono jedynie japońskie gatunki drewna, natomiast wszystkie wnioski złożone w odniesieniu do gatunków zagranicznych, w tym ze Szwecji, Austrii i Rumunii, zostały odrzucone. Dnia 17 października 2013 r. agencja leśnictwa przyjęła nowe wytyczne określające kryteria kwalifikowalności w ramach programu.

4. Wnioski

W niniejszym sprawozdaniu ponownie zwrócono uwagę na fakt, że bariery w dostępie do rynków strategicznych partnerów UE w dalszym ciągu utrzymują się na różne sposoby. Szereg ostatnich pozytywnych zmian wskazuje jednak, że dokonują się postępy oraz że unijna strategia dostępu do rynku pod wieloma względami przynosi efekty. Nieustannie pojawiają się jednak nowe bariery i UE nadal będzie bardzo ściśle monitorować wspomniane rynki w celu stosowania skutecznej i ukierunkowanej strategii likwidowania tych barier.

Wraz z naszym ambitnym programem negocjacji dwustronnych, obejmującym wszystkich naszych strategicznych partnerów, strategia dostępu do rynku pozostaje kluczowa dla zapewnienia, aby zawierane umowy dwustronne przekształciły się w rzeczywiste przepływy handlowe. Ścisła współpraca między Komisją, delegaturami Unii, państwami członkowskimi i przedsiębiorstwami zarówno w Brukseli, jak i w państwach trzecich, raz jeszcze okazała się skutecznym narzędziem. Należy dalej wzmacniać przedmiotowy element partnerstwa w ramach strategii dostępu do rynku.

Aby kontynuować starania mające na celu eliminowanie barier handlowych w państwach trzecich, Komisja bez wahania będzie nadal wykorzystywała wszelkie narzędzia dostępne w ramach strategii dostępu do rynku, w tym działania dyplomatyczne w zakresie handlu, wykorzystywanie dwustronnych spotkań wysokiego szczebla oraz komitetów WTO, a także egzekwowanie zobowiązań stron trzecich poprzez właściwie ukierunkowane procedury rozstrzygania sporów.

[1] Brazylia/Argentyna

[2] Por. http://www.wto.org/english/news_e/news13_e/mc9_06dec13_e.htm

[3] http://ec.europa.eu/trade/policy/countries-and-regions/countries/south-korea/

[4] http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2013/september/tradoc_151703.pdf

[5] Jednostka certyfikująca (CB) Międzynarodowego Systemu Oceny Zgodności Wyrobów Elektrycznych IEC (IECEE): http://www.iecee.org/

[6] Umowa o wzajemnym uznaniu (MRA) w ramach Międzynarodowej Współpracy w dziedzinie Akredytacji Laboratoriów (ILAC): https://www.ilac.org/

[7] http://www.wto.org/english/tratop_e/dispu_e/cases_e/ds472_e.htm

[8] http://www.wto.org/english/tratop_e/dispu_e/cases_e/ds445_e.htm

[9] Opis przedmiotowych barier znajduje się w sprawozdaniu TIBR z 2013 r., zob. http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2013/march/tradoc_150742.pdf