Rząd zapowiedział również plany wzmocnienia procesu mianowania do Sądu Konstytucyjnego. W ostatnich latach mianowanie nowych sędziów Sądu Konstytucyjnego wielokrotnie wzbudzało kontrowersje między rządem, parlamentem i prezydentem Słowacji, co regularnie prowadziło do znacznych opóźnień w procesie mianowania sędziów, a nawet zagrażało należytemu funkcjonowaniu Sądu. Co więcej, w 2019 r. tylko czterech z przewidzianych 13 sędziów zajmowało stanowisko , gdyż nie ukończono procedury wyboru i mianowania pozostałych sędziów . Kwestię tę poruszono w zaleceniu dla tego państwa w kontekście europejskiego semestru w 2019 r. Pozytywnym aspektem jest to, że w październiku 2019 r. prezydent Słowacji mianował pozostałych sędziów Sądu Konstytucyjnego, kończąc tym samym impas, który trwał od lutego 2019 r.

Rząd zapowiedział plany reform mających na celu wzmocnienie niezależności i uczciwości sądów. W tym kontekście konieczne jest przypomnienie prób, podejmowanych przez poprzednie rządy w celu wyeliminowania niektórych długotrwałych obaw związanych z uczciwością sędziów, które to próby doprowadziły do zmiany konstytucji słowackiej i obejmowały kontrowersyjne wprowadzenie obowiązkowego podstawowego sprawdzania sędziów i kandydatów na sędziów na podstawie informacji ze słowackiego Narodowego Urzędu Bezpieczeństwa . Słowacki Sąd Konstytucyjny w przełomowym orzeczeniu z dnia 30 stycznia 2019 r. orzekł, że to podstawowe sprawdzanie stanowiło naruszenie zasady niezależności sądów oraz że poprawka do konstytucji z 2014 r. była niekonstytucyjna .

Od sierpnia 2019 r. wciąż nasilają się długotrwałe obawy o niezależność i uczciwość słowackiego systemu wymiaru sprawiedliwości. Ujawnione informacje i ustalenia z dochodzeń wskazują na szereg przypadków korupcji na wysokim szczeblu. Wiążą się z tym obawy dotyczące możliwego wywierania nadmiernego wpływu oraz zmowy ze strony poszczególnych członków władzy wykonawczej i innych polityków wobec pracowników wymiaru sprawiedliwości, w tym sędziów wyższej rangi . Ponadto pojawiły się podejrzenia dotyczące indywidualnych przypadków nadużycia stanowiska przez sędziów i prokuratorów, w tym byłego prokuratora generalnego . Jesienią 2019 r. wydarzenia te wywołały protesty społeczne i spowodowały nasilenie apeli do władz o zwiększenie wysiłków w celu ograniczenia korupcji w słowackim systemie wymiaru sprawiedliwości. Wszczęto szereg postępowań dyscyplinarnych i dochodzeń przeciwko pewnej liczbie sędziów i prokuratorów, z których część została zawieszona lub podała się do dymisji. W niektórych przypadkach prowadzone dochodzenia przyczyniły się również do zatrzymania sędziów i prokuratorów .

Jeżeli chodzi o mechanizmy kontroli i równowagi na Słowacji, konieczne jest ulepszenie procesu legislacyjnego przez wzmocnienie zaangażowania zainteresowanych stron i społeczeństwa obywatelskiego oraz lepsze wykorzystywanie istniejących ram oceny skutków. Niezależne organy, takie jak Krajowe Centrum Praw Człowieka lub Publiczny Obrońca Praw, mają do odegrania ważną rolę w zapewnianiu kontroli i równowagi, lecz by skutecznie wykonywać swoje zadania, muszą być w pełni do tego uprawnione i przygotowane. Rząd zapowiedział plany reform mających na celu wzmocnienie praworządności, w szczególności reform zwiększających uprawnienia Sądu Konstytucyjnego. Praworządność jako przedmiot debaty publicznej zyskała w ostatnich latach na znaczeniu, co może przyczynić się do powstania silniejszej kultury praworządności.

Konstytucja Słowacji i przepisy wykonawcze zapewniają solidne ramy prawne w odniesieniu do ochrony wolności wypowiedzi, prawa dostępu do informacji publicznej, ustanowienia struktur zapewniających pluralizm mediów oraz prawa prasy. Słychać jednak obawy dotyczące braku solidnych przepisów zapewniających przejrzystość struktury własności mediów, zapobiegających konfliktom interesów między właścicielami mediów a partiami politycznymi oraz ustanawiających ramy dystrybucji reklam państwowych. Powszechnie uważa się, że zabójstwo dziennikarza śledczego Jána Kuciaka i jego narzeczonej w 2018 r. stanowiło prawdziwy punkt zwrotny dla społeczeństwa słowackiego i przyczyniło się do zwiększenia świadomości pod względem potrzeby poprawy bezpieczeństwa dziennikarzy.

Podejmowane w ostatnich latach wysiłki mające na celu poprawę jakości i efektywności słowackiego systemu wymiaru sprawiedliwości zaczęły przynosić obiecujące rezultaty. Jednak zarówno w ocenie opinii społecznej, jak i środowiska biznesu niezależność sądów jest na bardzo niskim poziomie. Od 2019 r. sytuacja pod tym względem uległa pogorszeniu z powodu poważnych obaw co do pełnej uczciwości sądownictwa i prokuratury. Powołany w marcu 2020 r. rząd zapowiedział szereg reform we wrażliwych obszarach, takich jak procedury mianowania członków Rady Sądownictwa, Sądu Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego oraz Prokuratora Generalnego, a także wprowadzenie stałego wieku emerytalnego sędziów.

Obecnie na Słowacji nie ma przepisów regulujących działalność lobbingową, a ograniczenia dotyczące zatrudnienia po opuszczeniu sprawowanego urzędu publicznego są niewystarczające. Środki i zasady o charakterze częściowym takie jak ograniczenia dotyczące prezentów otrzymywanych przez urzędników publicznych w związku z ich funkcjami publicznymi są objęte ustawą o konflikcie interesów . W programie nowego rządu znalazło się również zobowiązanie do przyjęcia ustawy o działalności lobbingowej, w której połączone zostaną środki legislacyjne, obowiązkowy rejestr lobbystów, kodeks postępowania oraz utworzenie specjalnego rejestru (dotyczącego obszarów zamierzonej działalności lobbingowej oraz informacji o klientach, kosztach i wynagrodzeniu za tę działalność) . W tym względzie w planie antykorupcyjnym przyjętym we wrześniu 2019 r. przewidziano już, że Ministerstwo Sprawiedliwości powinno do końca 2021 r. przedłożyć rządowi projekt przepisów. Jeżeli chodzi o efekt „drzwi obrotowych”, przepisy dotyczące zatrudnienia po opuszczeniu sprawowanego urzędu publicznego znajdują się w ustawie o konflikcie interesów. Ma ona zastosowanie wyłącznie do urzędników publicznych, którzy sprawowali funkcje wykonawcze lub byli członkami kolegialnego organu decyzyjnego, nie obejmuje natomiast doradców i wyższych urzędników służby cywilnej ściśle związanych z funkcjami wykonawczymi najwyższego szczeble. Ograniczenia po sprawowaniu urzędu publicznego (okres przerwy) obowiązują przez rok od upływu kadencji (w przypadku gdy dana osoba posiadała uprawnienia decyzyjne w zakresie wsparcia, świadczeń lub zwolnienia z zobowiązań przez dwa lata przed upływem kadencji lub w czasie sprawowania urzędu zawarła umowę w sprawie zamówienia publicznego). Grupa GRECO odnotowała w tym względzie dość ograniczony zakres stosowania przepisów i zaleciła szerzej zakrojone ograniczenia, które powinny obejmować także wyższych urzędników służby cywilnej zaangażowanych w funkcje wykonawcze najwyższego szczeble oraz wprowadzenie zasad uniemożliwiających byłym urzędnikom najwyższego szczebla prowadzenie działalności lobbingowej po opuszczeniu sprawowanego urzędu .

Skuteczność wyspecjalizowanych instytucji antykorupcyjnych stanowi poważne wyzwanie. Narodową Agencję ds. Przestępczości (NAKA) zreorganizowano w 2019 r., lecz nie zwiększono jej zasobów. Jednym z głównych wyzwań wskazanych przez zainteresowane strony w odniesieniu do wykrywania i ścigania korupcji, w tym spraw na wysokim szczeblu, są zdolności w zakresie prowadzenia dochodzeń. Zwłaszcza zdolność wykrywania pierwszych oznak korupcji jest ograniczona wskutek braku zasobów i konkretnej wiedzy specjalistycznej . Prokuratura Specjalna wyrażała zaniepokojenie w odniesieniu do swoich zasobów. Zatrudniony jest w niej jeden prokurator na stanowisku Naczelnika Wydziału Antykorupcyjnego oraz czterech dodatkowych prokuratorów. Każdy prokurator prowadzi jednocześnie średnio około 80 spraw, co budzi obawy o skuteczne nadzorowanie dochodzeń. Prokuratura Specjalna występowała o zwiększenie zasobów, lecz wydaje się, że jak dotąd zwiększenie liczby prokuratorów nie jest planowane.

W ostatnich latach tylko kilka spraw korupcji na wysokim szczeblu było przedmiotem postępowań przygotowawczych i ścigania. Według statystyk Prokuratury Specjalnej w 2018 r. tylko 48 osobom postawiono zarzut korupcji, co stanowi najniższą liczbę od 2009 r., natomiast 63 osoby zawarły ugodę sądową. W zaleceniach dla poszczególnych krajów skierowanych do Słowacji w kontekście europejskiego semestru w 2019 r. zwrócono uwagę, że korupcja nadal stanowi wyzwanie, gdyż Słowacja ma tylko ograniczone możliwości prowadzenia postępowań przygotowawczych w sprawach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu i ścigania tych przestępstw . W związku z tym Specjalny Sąd Karny wydał orzeczenia tylko w bardzo niewielu sprawach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu. W tym względzie obawy wzbudza słaba ochrona zapewniana sygnalistom. Ujawnianie przestępstw korupcyjnych nadal ma miejsce na bardzo niskim szczeblu i tylko nieliczne przypadki korupcji na wysokim szczeblu.

Kompetencje w zakresie zapobiegania korupcji, jej wykrywania i ścigania są podzielone między kilka organów. Biuro Rządu jest centralnym organem koordynującym zapobieganie korupcji; należą do niego również sektorowi koordynatorzy ds. zapobiegania korupcji, którzy od 2019 r. są przydzielani do każdego organu administracji centralnej. W grudniu 2019 r. Biuro Rządu wprowadziło narzędzie w postaci ukierunkowanego oprogramowania, aby zwiększyć skuteczność, jeżeli chodzi o zarządzanie ryzykiem w odniesieniu do korupcji. Narodowa Agencja ds. Przestępczości przy Prezydium Policji jest odpowiedzialna za wykrywanie przestępstw korupcyjnych i prowadzenie dochodzeń w ich sprawie, z wyjątkiem przestępstw korupcyjnych popełnionych przez funkcjonariuszy samej policji i niektórych organów ścigania – przestępstwa te wchodzą w zakres kompetencji Biura Służby Kontroli. Prokuratura Specjalna jest właściwa do prowadzenia dochodzeń w sprawie przestępstw w ramach właściwości rzeczowej Specjalnego Sądu Karnego, który jest sądem pierwszej instancji utworzonym w 2009 r.

Ramy prawa karnego służące do walki z korupcją zasadniczo funkcjonują, a ponadto powołano wyspecjalizowane instytucje. Wszystkie formy korupcji czynnej, biernej, bezpośredniej i pośredniej są uznawane za przestępstwo. W wyniku trzeciej rundy oceny wdrożenia Konwencji OECD o zwalczaniu przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych w międzynarodowych transakcjach handlowych zmieniono przepisy krajowe dotyczące przestępstw przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych. Słowacja przyjęła nowe przepisy dotyczące odpowiedzialności karnej, które regulują sankcje mające zastosowanie do osób prawnych .

Walkę z korupcją uznano za jeden z głównych priorytetów w programie politycznym nowego rządu, który zapowiedział szereg reform w tym obszarze. Jest to odpowiedź na oburzenie opinii publicznej w związku z ujawnionymi informacjami w kontekście dochodzeń w sprawie morderstwa dziennikarza Jána Kuciaka i jego narzeczonej Martiny Kušnírovej, z których wynikało, że czołowy oligarcha wywierał znaczący wpływ na polityków, organy ścigania i sądownictwo. Informacje te doprowadziły m.in. do rezygnacji prokuratora generalnego w marcu 2019 r.

Nadal istnieją pewne wyzwania, jeżeli chodzi o dostęp do wymiaru sprawiedliwości i potencjalnie wysokie opłaty sądowe. Pomoc prawna wciąż nie jest w pełni dostępna dla osób zagrożonych ubóstwem, a opłaty sądowe w określonych sporach handlowych należą do najwyższych w UE . Rząd zapowiedział przegląd obecnego systemu pomocy prawnej w celu zrewidowania istniejących opłat sądowych i objęcia tym systemem większej grupy osób o niskich dochodach, które w przeciwnym wypadku nie miałyby dostępu do wymiaru sprawiedliwości.

Słowacja aktywnie angażuje się w osiąganie postępów w cyfryzacji swojego systemu wymiaru sprawiedliwości. Rząd zapowiedział dalsze propagowanie upowszechniania technologii informacyjnych w sądach . Stanowiłoby to uzupełnienie obecnych wysiłków w zakresie modernizacji dostępnych narzędzi IT i zdolności analitycznych . W szczególności obiecującym przykładem jest ukończony projekt dotyczący tablic wyników dla wszystkich sądów słowackich, który ma na celu zwiększenie przejrzystości i umożliwienie wizualizacji kluczowych wskaźników efektywności i który przyciągnął już uwagę zainteresowanych podmiotów spoza Słowacji. Pewne projekty IT uzyskały wsparcie techniczne na poziomie europejskim . W badaniu z 2018 r. stwierdzono, iż sądownictwo słowackie ma już stosunkowo wysoki poziom przejrzystości .

Konstytucja Słowacji gwarantuje wolność wypowiedzi, prawo dostępu do informacji oraz prawo do wyrażania swoich poglądów w słowie, piśmie, druku, obrazie lub w inny sposób, jak również do szukania, otrzymywania i rozpowszechniania idei i informacji. Prawo dostępu do informacji od strony prawnej znajduje wyraz w ustawie o swobodnym dostępie do informacji . Ustawa o nadawaniu i retransmisji ma na celu zapewnienie pluralizmu informacji, w ustawie o prasie ustanowiono natomiast przepisy dotyczące prasy i dziennikarzy. Chociaż wolność wypowiedzi ogólnie uznaje się za solidnie chronioną na Słowacji, w przepisach karnych przewidziano najwyższą wśród wszystkich państw członkowskich UE karę za zniesławienie – pozbawienie wolności do 8 lat. Rząd zapowiedział zamiar zreformowania ram prawnych w odniesieniu do określonych usług medialnych w internecie, jak również zasobów finansowych przydzielanych odpowiednim organom regulacyjnym .

Istnieje Rada ds. Radiofonii i Retransmisji, która ma jasno określone kompetencje i obowiązki. Misją Rady jest wzmocnienie interesu publicznego w ramach korzystania przez społeczeństwo z prawa do informacji, wolności wypowiedzi oraz prawa dostępu do wartości kulturowych i edukacji. Ponadto Rada ma za zadanie wprowadzać regulację państwową w dziedzinie nadawania, retransmisji i świadczenia audiowizualnych usług medialnych. Rada m.in. przyznaje licencje na nadawanie, rozpatruje wszystkie stosowne skargi, może nakazać zawieszenie retransmisji, nakłada sankcje na nadawców, operatorów retransmisji i dostawców audiowizualnych usług medialnych na żądanie oraz zapewnia współpracę z organami samoregulacyjnymi. Rada dysponuje własnym budżetem, a przydzielone jej zasoby uznaje się za odpowiednie do realizacji jej zadań . W prawie ustanowiono jasne zasady dotyczące mianowania i odwoływania członków Rady . W monitorze pluralizmu mediów w 2020 r. stwierdzono, że niezależność Rady jest ogólnie gwarantowana, a czynnik ryzyka utrzymuje się na stałym poziomie w małym marginesie ryzyka, lecz wspomniano pojawiający się problem, jakim jest rosnąca liczba nominacji politycznych. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego uskarżały się, że w ostatnim okresie wyborczym Rada nie monitorowała odpowiednio telewizji publicznej .

Na Słowacji nie istnieją żadne systemowe ramy regulacyjne zapewniające przejrzystość własności mediów. Z tego powodu w monitorze pluralizmu mediów z 2020 r. stwierdza się, że stanowi to dla tego państwa obszar najwyższego ryzyka. Zwrócono w nim również uwagę, że chociaż ustawa o rejestrze partnerów sektora publicznego umożliwia pośrednie ujawnienie rzeczywistych właścicieli najważniejszych elementów mediów, media, które nie prowadzą interesów z państwem lub nie otrzymują środków publicznych, nie są w tym rejestrze wymienione. Chociaż zarówno Rada ds. Radiofonii i Retransmisji, jak i Ministerstwo Kultury gromadzą informacje cząstkowe o właścicielach mediów tradycyjnych, nie dysponują narzędziami prawnymi umożliwiającymi uzyskiwanie informacji na temat właścicieli i beneficjentów rzeczywistych. Władze słowackie zwróciły uwagę, że stanowi to znaczący problem w odniesieniu do mediów elektronicznych oraz że oczekuje się rozwiązania tej kwestii w drodze interwencji legislacyjnej. W tym kontekście należy również przypomnieć, że w zmienionej dyrektywie o audiowizualnych usługach medialnych zachęca się państwa członkowskie do przyjmowania środków legislacyjnych służących zapewnieniu, aby dostawcy usług medialnych podlegający ich jurysdykcji udostępniali informacje na temat swojej struktury własności, w tym właścicieli rzeczywistych.

Jeżeli chodzi o niezależność polityczną, Słowacja nie posiada gwarancji prawnych, które skutecznie wykluczałyby konflikty interesów między właścicielami mediów a partiami rządzącymi, stronnictwami lub politykami. Problem ten wydaje się szczególnie poważny w przypadku publikacji lokalnych w okresach wyborczych, biorąc pod uwagę fakt, że większość mediów lokalnych jest finansowana przez lokalne władze gminne lub władze te są ich współwłaścicielem. Z drugiej strony najważniejsze gazety i agencje prasowe nadal wykazują opór wobec nacisków politycznych.

Obecnie nie istnieją ramy regulujące dystrybucję reklam państwowych. Władze słowackie zwróciły uwagę, że ustawa o nadawaniu i retransmisji nie zawiera definicji terminu „reklama państwowa”. Wszystkie umowy między państwem a sektorem prywatnym są jednak rejestrowane w centralnym rejestrze umów. Rejestr ten jest publicznie dostępny, a zatem zapewnia pewien stopień przejrzystości w tym zakresie. Niezależność redakcyjna zależy od samoregulacji, którą w monitorze pluralizmu mediów w 2020 r. uznaje się zazwyczaj za skuteczną w przypadku tych elementów mediów, które stosują kodeks etyki Słowackiego Związku Dziennikarzy.

Morderstwo dziennikarza Jána Kuciaka i jego narzeczonej Martiny Kušnírovej w 2018 r. doprowadziło w społeczeństwie słowackim do szeroko zakrojonej dyskusji na temat bezpieczeństwa dziennikarzy. W dyskusji tej skoncentrowano się na doniesieniach o przypadkach nielegalnego szpiegowania dziennikarzy przez m.in. byłego członka państwowej służby bezpieczeństwa, braku reakcji policji na zgłoszenia o grożeniu dziennikarzom śmiercią oraz informacjach, że czołowy oligarcha wywierał znaczący wpływ na polityków .

Panuje powszechna zgoda co do tego, że słowackie społeczeństwo obywatelskie, szczebel polityczny i odpowiednie władze zareagowały w sposób zdecydowany na zabójstwo oraz w późniejszym okresie. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego i dziennikarzy dały jasno do zrozumienia, że zabójstwo to stanowiło prawdziwy punkt zwrotny w kraju, nie tylko pod względem pozycji dziennikarstwa śledczego w społeczeństwie słowackim .

Nadal istnieje w pewnym stopniu zjawisko nękania dziennikarzy. W 2019 r. na platformie Rady Europy propagującej ochronę dziennikarstwa i bezpieczeństwo dziennikarzy opublikowano cztery wpisy dotyczące Słowacji . Wpisy te dotyczyły ataków słownych i negatywnych kampanii informacyjnych wymierzonych w dziennikarzy, inwigilacji dziennikarzy oraz ustawy zapewniającej politykom prawo do odpowiedzi . W 2020 r. na platformie pojawiły się dwa wpisy – dotyczyły zarzutów zniesławienia postawionych autorowi opinii opublikowanej w prasie oraz groźby wobec dziennikarza .

IV.Inne kwestie instytucjonalne związane z mechanizmami kontroli i równowagi

Słowacja jest republiką parlamentarną, w której Rada Narodowa (parlament) jest wyłącznym organem ustrojodawczym i ustawodawczym . Inicjatywa ustawodawcza przysługuje komisjom parlamentarnym, poszczególnym członkom parlamentu i rządowi . Sąd Konstytucyjny decyduje o zgodności ustaw z konstytucją, ustawami konstytucyjnymi i umowami międzynarodowymi oraz zapewnia poszanowanie praw podstawowych i konstytucyjnych. W ochronie praw podstawowych rolę odgrywają również organy niezależne.

Zapowiedziano usprawnienia w procesie przygotowywania i uchwalania ustaw. Powołany w marcu 2020 r. rząd zaznaczył, że jego celem jest poprawa stabilności i przewidywalności ram prawnych dzięki takim działaniom, jak usprawnienie planowania i zwiększenie przejrzystości procesu legislacyjnego. Ponadto rząd zapowiedział, że zamierza skupić się na zwiększeniu zgodności z istniejącym ustawodawstwem oraz na wzmocnieniu jednostek analitycznych . Obecnie przeprowadzanie ocen skutków oraz konsultacje z zainteresowanymi stronami nie są jeszcze ugruntowanymi praktykami w procedurze ustawodawczej na Słowacji. Chociaż proces kształtowania polityki formalnie jest oparty na konsultacjach i dowodach, priorytety polityczne partii tworzących rząd oraz rzeczywiste zaangażowanie podmiotów społecznych są ograniczone . Inicjatywy ustawodawcze podejmowane przez ministerstwa mają przejrzyste, ujęte na piśmie zasady i podlegają ocenie skutków, ale regularne stosowanie przyspieszonych procedur parlamentarnych utrudnia kształtowanie polityki opartej na dowodach, na przykład poprzez brak możliwości przeprowadzenia właściwej oceny skutków i konsultacji z zainteresowanymi stronami . Ponadto zdolności analityczne ministerstw są niewystarczające i ograniczają skuteczne kształtowanie polityki . W strategii na rzecz lepszego stanowienia prawa określono podejście do kształtowania polityki regulacyjnej obejmujące całą administrację rządową. Pomogło ono wzmocnić podstawy metodologiczne dla oceny ekonomicznych skutków regulacji. Jak dotąd nie przyniosło to oczekiwanych rezultatów, gdyż oceny skutków mają zastosowanie tylko do środków legislacyjnych inicjowanych przez rząd .

Rząd rozważa zwiększenie uprawnień Sądu Konstytucyjnego. Dotyczyłoby to wzmocnienia uprawnień Sądu Konstytucyjnego w odniesieniu do oceny zgodności ustaw z Konstytucją oraz rozpatrywania skarg konstytucyjnych w zakresie naruszeń praw podstawowych i poprzez indywidualną kontrolę zgodności z konstytucją. Rząd rozważa również możliwość wprowadzenia kontroli ex ante zgodności przepisów z konstytucją .

Niezbędne są dalsze prace w celu zwiększenia przejrzystości, efektywności i odpowiedzialności administracji publicznej. Chociaż istnieją mechanizmy koordynacji, wyraźny rozdział departamentów stanowi wyzwanie pod względem koordynacji i efektywnego planowania . Opracowanie narodowego planu strategicznego zgodnie z propozycją nowego rządu mogłoby poprawić koordynację wewnętrzną. Cykl polityczny ma duży wpływ na rotację pracowników . Nowy rząd wskazał, że jego celem jest wzmocnienie służby cywilnej przez uczynienie przejrzystości i etyki kluczowymi elementami tej reformy .

Z dniem 16 marca 2020 r. rząd ogłosił stan wyjątkowy w systemie opieki zdrowotnej, aby stawić czoła pandemii COVID-19 . Po zatwierdzeniu przez rząd w dniu 10 czerwca stan wyjątkowy oficjalnie zakończył się w dniu 13 czerwca. W dniu 13 maja 2020 r. Sąd Konstytucyjny częściowo zawiesił kontrowersyjne ustawodawstwo związane z informacjami dotyczącymi śledzenia zbieranymi podczas pandemii.

Niezależne organy odgrywają rolę w ochronie praw podstawowych, lecz zyskałyby na bardziej przejrzystym mandacie, w tym na pełnym statusie prawnym i zasobach wystarczających do skutecznego pełnienia swojej roli. Słowackie Krajowe Centrum Praw Człowieka jest właściwą krajową instytucją praw człowieka, jak również organem ds. równości na Słowacji. Przygotowuje i publikuje sprawozdanie roczne na temat przestrzegania praw człowieka, w tym zasady równego traktowania. Nadal istnieją pewne obawy co do niezależności Krajowego Centrum Praw Człowieka. W 2018 r. Ministerstwo Sprawiedliwości opublikowało projekt zmiany ram prawnych mający na celu zapewnienie pełnej zgodności Centrum z Zasadami ONZ dotyczącymi statusu i funkcjonowania krajowych instytucji powołanych do ochrony i promocji praw człowieka („zasady paryskie”) . Projekt poprawek spotkał się z krytyką ze strony Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE , a w czerwcu 2019 r. wnioski legislacyjne odrzucono . Pod względem wysokości otrzymywanych środków finansowych słowackie Krajowe Centrum Praw Człowieka plasuje się w dolnej części europejskiej skali porównawczej, a brak kompetencji do wydawania prawnie wiążących decyzji lub nakładania sankcji budzi wątpliwości co do jego ogólnej skuteczności .

Słowacki Publiczny Obrońca Praw jest niezależnym organem uprawnionym do ochrony podstawowych praw i wolności osób fizycznych i osób prawnych w postępowaniu przed organami administracji publicznej i innymi organami władzy publicznej, jeżeli postępowanie, rozstrzygnięcie lub brak działania tych organów są niezgodne ze słowackim porządkiem prawnym. Może on również wnieść skargę do słowackiego Sądu Konstytucyjnego, jeżeli powszechnie obowiązujący przepis prawa narusza podstawowe prawa lub wolności osoby fizycznej lub osoby prawnej. Ponadto Publiczny Obrońca Praw składa sprawozdanie roczne z działalności i jest uprawniony do przedłożenia sprawozdania nadzwyczajnego, jeśli stwierdzi, że naruszenie podstawowych praw i wolności jest istotne lub dotyczy większej liczby osób . W sprawozdaniu z działalności za 2019 r. Publiczny Obrońca Praw wskazał, że zasoby budżetowe były niewystarczające do właściwej realizacji wszystkich jego zadań . Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE w swojej opinii prawnej w sprawie słowackiego Krajowego Centrum Praw Człowieka zaleciło zdefiniowanie relacji między Publicznym Obrońcą Praw a Krajowym Centrum Praw Człowieka, sprecyzowanie podziału kompetencji między tymi organami i wspieranie współpracy w celu uniknięcia nakładania się mandatów .

Najwyższy Urząd Kontroli jest kolejnym kluczowym organem mającym za zadanie nadzór nad rozliczalnością, jakością i pracą organów publicznych. Celem Najwyższego Urzędu Kontroli jest zwracanie uwagi na nieekonomiczne, nieefektywne i nieskuteczne wykorzystywanie środków finansowych w organizacjach rządowych i samorządowych, przedsiębiorstwach państwowych, państwowych spółkach akcyjnych lub podmiotach, w których państwo ma udziały kapitałowe lub które realizują interes publiczny . W ciągu ostatnich lat Najwyższy Urząd Kontroli poprawił częstotliwość i jakość przeprowadzanych przez siebie kontroli wyników, lecz ich wpływ był jak dotąd ograniczony, gdyż może on egzekwować wyłącznie ograniczone zmiany . Rząd sygnalizował zamiar zwiększenia kompetencji tego urzędu i rozważa możliwość nakładania sankcji, w przypadku gdy organ skontrolowany nie wyeliminuje uchybień stwierdzonych w ramach kontroli.

Dostęp do informacji, w tym do decyzji administracyjnych, jest zapewniony w ustawodawstwie słowackim dotyczącym dostępu do informacji rządowych. Polityka ta mogłaby jednak zyskać na podejściu całościowym, które obejmuje również rozliczalność i działania antykorupcyjne . Jeżeli zapowiadane przez rząd plany rozszerzenia dostępu do informacji i powszechniejszego stosowania podejścia otwartego rządu zostaną w pełni zrealizowane, mogą dodatkowo wzmocnić słowacką politykę przejrzystości.

Na Słowacji istnieją ramy wspomagające społeczeństwo obywatelskie, rząd ogłosił jednak politykę dalszego wzmacniania tego społeczeństwa . W swoim programie politycznym rząd słowacki zapowiedział, że zamierza wzmocnić system finansowania organizacji pozarządowych oraz wspierać organizacje zajmujące się m.in. ochroną i promowaniem praw człowieka, kształtowaniem demokratycznego obywatelstwa, wyeliminowaniem wszelkich form dyskryminacji oraz wykrywaniem korupcji .

Społeczeństwo poświęca coraz większą uwagę tematom związanym z praworządnością. Zabójstwo dziennikarza śledczego Jána Kuciaka i jego narzeczonej w lutym 2018 r. wywołało największe protesty społeczne na Słowacji od czasu aksamitnej rewolucji w 1989 r. Morderstwa te powszechnie postrzegano jako atak na praworządność, społeczeństwo obywatelskie i wolność wypowiedzi. Zainteresowane strony poinformowały, że wydarzenia te stanowią dla Słowacji okazję do zerwania z przeszłością cechującą się dużą polaryzacją polityczną, która miała wpływ na funkcjonowanie instytucji i administracji publicznej. Rząd priorytetowo potraktował praworządność w swoim programie politycznym przyjętym w kwietniu 2020 r. i zawarł w nim plany daleko idących reform w tej dziedzinie. Ponadto prezydent Słowacji w swoim pierwszym orędziu o stanie republiki w czerwcu 2020 r. podkreśliła znaczenie praworządności dla społeczeństwa i demokracji .