Chociaż osoby, które wyłapują i załadowują ptaki przed transportem do rzeźni, nie muszą posiadać świadectwa kwalifikacji, w dyrektywie przewidziano wymóg, aby opiekunowie zapewnili im instrukcje i wskazówki. Opiekun nie jest jednak zazwyczaj osobą organizującą wyłapywanie ptaków, szczególnie w przypadku silnie zintegrowanego sektora oraz kiedy to rzeźnia organizuje transport, w związku z czym nie ma on najlepszych możliwości do udzielania instrukcji zespołowi wyłapującemu. W przypadkach tego rodzaju w pewnych częściach sektora zapewniono dodatkowe szkolenia dla zespołów wyłapujących, w celu zapewnienia, by zaangażowane w te działania osoby znały najlepsze praktyki oraz swoje obowiązki prawne.

W badaniu z 2017 r. wskazano, że dyrektywa została w pełni transponowana do prawodawstwa krajowego oraz że jej wdrożenie ma charakter regionalny w Belgii, w Niemczech, we Włoszech i w Hiszpanii, a w Zjednoczonym Królestwie znajduje się w gestii poszczególnych terytoriów dysponujących autonomią.

W dyrektywie wprowadzono wymogi dotyczące dobrostanu zwierząt mające zastosowanie do kurników, w których utrzymywane są kurczęta z przeznaczeniem na produkcję mięsa, wymogi dotyczące maksymalnych poziomów zagęszczenia hodowli oraz dodatkowe wymogi dla opiekunów prowadzących działalność przy wyższych poziomach zagęszczenia hodowli. W przypadku wyższych poziomów zagęszczenia hodowli dane dotyczące śmiertelności muszą zostać przekazane do rzeźni wraz ze stadem drobiu i poddane ocenie. Jest to pierwszy akt prawny UE, w którym wprowadzono wskaźniki odnoszące się do zwierząt jako sposób na regulację dobrostanu zwierząt. Monitoring w rzeźniach stanowi działanie dodatkowe oprócz niedyskryminacyjnej kontroli gospodarstw i w pewnych przypadkach powinien prowadzić do kontroli gospodarstw hodowlanych przeprowadzanych w ramach działań następczych związanych z wynikami badań poubojowych.

Niniejsze sprawozdanie dotyczy dyrektywy Rady 2007/43/WE w sprawie ustanowienia minimalnych zasad dotyczących ochrony kurcząt utrzymywanych z przeznaczeniem na produkcję mięsa (dalej „dyrektywa”), a konkretnie art. 6 ust. 3 tej dyrektywy, w którym zobowiązuje się Komisję do przedłożenia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania dotyczącego stosowania i wpływu dyrektywy na dobrostan kurcząt utrzymywanych z przeznaczeniem na produkcję mięsa. W niniejszym sprawozdaniu uwzględniono warunki produkcji mające wpływ na dobrostan kurcząt rzeźnych oraz społeczno-gospodarcze i administracyjne skutki dyrektywy, w tym aspekty regionalne. Niniejsze sprawozdanie stanowi także jedno z działań przewidzianych w strategii Unii Europejskiej w zakresie ochrony i dobrostanu zwierząt na lata 2012–2015 . We wspomnianej strategii UE szczególny nacisk położono na oparte na rezultatach podejście w dziedzinie dobrostanu zwierząt oraz szersze wykorzystanie wskaźników w ocenie dobrostanu kurcząt rzeźnych oraz w uboju w przyszłości.

·Ogólna zasada brzmi, że zagęszczenie hodowli nie może przekraczać 33 kg/m2.

·Odstępstwo umożliwiające zwiększenie zagęszczenia hodowli z 33 kg/m2 do 39 kg/m2 może mieć miejsce, w przypadku gdy w odniesieniu do każdego kurnika przechowywane są pewne dodatkowe dokumenty oraz kurnik spełnia określone parametry klimatyczne. Dodatkowo dokumentacja przekazywana do rzeźni wraz ze stadem musi zawierać informacje na temat wskaźnika śmiertelności dziennej oraz skumulowanego wskaźnika śmiertelności dziennej.

·Dalsze zwiększenie zagęszczenia z 39 kg/m2 do 42 kg/m2 jest dozwolone, jeżeli oprócz spełnienia warunków wymienionych w poprzednim punkcie działania monitorujące prowadzone przez władze potwierdzają zapisy dotyczące niskich wskaźników śmiertelności oraz stosowanie dobrych praktyk zarządzania. W przypadku tych najwyższych poziomów zagęszczenia hodowli w dyrektywie przewidziano wskaźnik mający postać wzoru i dotyczący skumulowanego wskaźnika śmiertelności dziennej, który nie może zostać przekroczony.

Zgodnie z badaniem z 2017 r. Dania, Niemcy, Austria, Szwecja i Zjednoczone Królestwo podjęły przy transponowaniu dyrektywy do prawodawstwa krajowego decyzję o niekorzystaniu z niektórych lub wszystkich odstępstw dotyczących zagęszczenia hodowli. Zarówno Niemcy, jak i Zjednoczone Królestwo wskazały, że ich decyzja opiera się na dowodach naukowych, zgodnie z którymi wyższe poziomy zagęszczenia mogą zagrażać dobrostanowi zwierząt. W pozostałych 23 państwach członkowskich prawodawstwo krajowe stanowi prostą transpozycję dyrektywy. Tym samym w momencie przeprowadzania badania z 2017 r. pewna grupa państw członkowskich zezwalała na zagęszczenie hodowli do 33 kg/m2, inne państwa członkowskie zezwalały na zagęszczenie do 39 kg/m2, wreszcie w trzeciej grupie dozwolone było najwyższe zagęszczenie hodowli do 42 kg/m2 – w sumie niemal trzy czwarte kurcząt rzeźnych w UE utrzymywanych jest w warunkach zagęszczenia hodowli poniżej 39 kg/m2 (zob. wykres):

W badaniu z 2017 r. wskazano, że niewiele ponad jedna czwarta produkcji UE odbywa się w warunkach najwyższego zagęszczenia hodowli, w przypadku którego opiekunowie są zobowiązani do spełnienia pewnych dodatkowych wymogów wskazanych w dyrektywie. Ponad połowa (55 %) brojlerów hodowanych w warunkach najwyższego zagęszczenia utrzymywana jest we Francji, 18 % w Niderlandach i 9 % w Belgii.

Podczas wybiórczych kontroli władze zapewniają, by w okresach ryzyka nie występowało nadmierne zagęszczenie hodowli. Jeden z okresów ryzyka występuje tuż przed „przerzedzaniem”, praktyką stosowaną w wielu państwach członkowskich polegającą na przekazaniu pewnej liczby ptaków do rzeźni na kilka dni przed większością stada, dzięki czemu w kurniku powstaje dodatkowe miejsce. Inny okres, w którym zagęszczenie hodowli może być najwyższe, przypada bezpośrednio przed wysłaniem ptaków do rzeźni przy zakończeniu cyklu produkcji. Aby przeprowadzić skuteczną ocenę zgodności z wymogami prawnymi przewidzianymi w dyrektywie, państwa członkowskie muszą ustanowić jasne kryteria zgodności, aby ich inspektorzy mogli ocenić w praktyce, czy gospodarstwa przestrzegają przepisów prawa. Większość państw członkowskich zapewniła pewne wskazówki dotyczące praktycznych kroków do wykonania przy pomiarach zagęszczenia hodowli, jednakże tylko nieliczne udzieliły inspektorom wskazówek w zakresie wystarczalności wentylacji. Choć wentylacja ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia warunków klimatycznych w kurniku, jedynie mniejszość państw członkowskich określiła maksymalne poziomy stężenia gazów i zapewniła sprzęt do ich pomiaru. Wybiórcze kontrole gospodarstw są zasadniczo skupione na zapewnionych zasobach, a nie na samych ptakach, jako że trudno jest zbadać poszczególne żywe ptaki wśród kilku tysięcy osobników w kurniku.

Niektóre władze, szczególnie w Danii, która posiada najdłużej działający system monitorowania specjalnych wskaźników w rzeźni, wskazywały, że bardziej skutecznym rozwiązaniem było identyfikowanie problematycznych gospodarstw na podstawie monitorowania rzeźni, a nie wybiórczych kontroli gospodarstw. Władze te uważają wykorzystanie wskaźnika odnoszącego się do zwierząt, którego wartość można zmierzyć po uboju i który jest silnie skorelowany z warunkami klimatycznymi panującymi w kurniku podczas chowu, za najskuteczniejszy sposób organizowania kontroli i wykrywania potencjalnych problemów z warunkami środowiskowymi panującymi w gospodarstwie.

Zarówno przedstawiciele branży, jak i władze uważają wymóg przekazywania danych dotyczących zarówno wskaźnika śmiertelności dziennej, jak i skumulowanego wskaźnika śmiertelności dziennej wraz ze stadami wysyłanymi do rzeźni za nadmiernie obciążający. W większości państw członkowskich wraz ze stadami wysyłanymi do rzeźni przekazywane są tylko dane dotyczące skumulowanego wskaźnika śmiertelności dziennej. Aby zbadać, kiedy występuje śmiertelność, tj. w okresie poprzedzającym wysłanie do rzeźni czy wcześniej podczas chowu, władze muszą mieć dostęp do wskaźników śmiertelności dziennej w przypadku poziomów zagęszczenia hodowli przekraczających 33 kg/m2. Przekazywanie tych danych jest w niektórych państwach członkowskich łatwiejsze, ponieważ opiekunowie rejestrują wskaźniki śmiertelności dziennej bezpośrednio w bazie danych, do której mają również dostęp urzędowi lekarze weterynarii, mający dzięki temu możliwość przeprowadzenia odpowiedniego dochodzenia w przypadku śmierci ptaków.

W różnych państwach członkowskich zastosowanie mają różne maksymalne poziomy zagęszczenia hodowli. Bardziej surowe wymogi w zakresie zarządzania i monitorowania, których spełnienie jest konieczne w przypadku prowadzenia działalności w warunkach wyższego zagęszczenia hodowli, ograniczają potencjalne problemy z dobrostanem. Wymóg przeszkolenia opiekunów jest w branży ceniony, a w niektórych jej obszarach zapewnia się również dodatkowe szkolenia dla organizatorów transportu i personelu zaangażowanego w wyłapywanie ptaków przed transportem. Inspektorzy gospodarstw zapewniają zasadniczo spełnienie wymogów prawodawstwa, niemniej państwa członkowskie nie w każdym przypadku zapewniły jasne kryteria zgodności, aby ich inspektorzy mogli ocenić w praktyce, czy gospodarstwa przestrzegają przepisów prawa. Istnieją jednak pewne dobre praktyki, takie jak precyzyjnie określone maksymalne poziomy stężenia gazów oraz dostępny sprzęt do ich pomiaru. W niektórych państwach członkowskich istnieje dobra praktyka polegająca na automatycznym udostępnianiu danych na temat wskaźników śmiertelności, co ułatwia badanie – zgodnie z dyrektywą – przypadków, w których śmiertelność może być nadmierna.

4Opracowanie wskaźników dobrostanu

4.1Wskaźnik obowiązkowy

Aby wskaźnik był przydatny w programie monitoringu, powinien być jasno zdefiniowany, mierzalny w praktyce oraz powinien wspierać proces decyzyjny dotyczący dopuszczalności warunków w gospodarstwie. Maksymalny skumulowany wskaźnik śmiertelności dziennej określony w dyrektywie dla gospodarstw działających w warunkach najwyższego zagęszczenia hodowli jest właśnie takim wskaźnikiem.

Wskaźnik ten, ustalany w odniesieniu do każdego stada z wykorzystaniem wzoru określonego w dyrektywie, może być stosowany do sprawdzenia, czy opiekun był w stanie uniknąć nadmiernej liczby przypadków śmiertelności w okresie chowu. Jeżeli w odniesieniu do stad utrzymywanych w warunkach najwyższego zagęszczenia hodowli wyznaczony limit jest przekroczony, władze wymagają od opiekunów przekazania wystarczających wyjaśnień potwierdzających, że przyczyny przekroczenia znajdowały się poza ich kontrolą. W przeciwnym przypadku opiekunowie są zobowiązani do prowadzenia działalności przy niższym zagęszczeniu hodowli w odniesieniu do siedmiu kolejnych stad. Zanim opiekun będzie mógł znowu działać w warunkach wyższego zagęszczenia hodowli, w opisanym okresie nie może dojść do przekroczenia wspomnianego limitu.

Często kiedy wskaźniki śmiertelności są przekroczone, przypadki śmiertelne występują w pierwszym tygodniu produkcji i opiekun twierdzi, że spowodowane one były warunkami panującymi w wylęgarni lub w stadach rodzicielskich. Władze akceptują takie argumenty, ale nie badają warunków w wylęgarni. W prawie Unii nie przewidziano szczegółowych wymogów dla wylęgarni i żadne z państw członkowskich poddawanych audytowi przez DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności nie posiada kryteriów oceny ogólnych wymogów przewidzianych w dyrektywie 98/58/WE w odniesieniu do tego rodzaju zakładów.

Stosowanie skumulowanego wskaźnika śmiertelności dziennej, aby zmniejszyć zagęszczenie hodowli w kolejnych stadach, jest często postrzegane jako kara. Aby nie przekroczyć limitu i uniknąć redukcji zagęszczenia hodowli, opiekunowie, którzy w przeciwnym przypadku ubijaliby ptaki z przyczyn związanych z dobrostanem zwierząt, mogą zamiast tego transportować być może niezdolne do podróży ptaki do rzeźni, aby nie zostały one uwzględnione we wskaźnikach śmiertelności dotyczących ich gospodarstwa.

Monitorowanie takich warunków jak zwiększona częstotliwość występowania przypadków kontaktowego zapalenia skóry, zarobaczenia i chorób ogólnoustrojowych stanowi, zgodnie z wymogami, część rutynowego badania poubojowego w rzeźni. W dyrektywie nie określono jednak zakresu ani dotkliwości takich warunków odzwierciedlających niedostateczne warunki dobrostanu. Tym samym, chociaż urzędowy lekarz weterynarii ma obowiązek poinformować opiekuna oraz właściwy organ, jeżeli wyniki inspekcji są równoznaczne z niskim poziomem dobrostanu, to od państwa członkowskiego zależy dalsze określenie wymiernych kryteriów i zapewnienie wskaźnika, który mógłby wspierać tę decyzję.

4.2Wskaźniki dobrowolne

W badaniu z 2017 r. stwierdzono, że w 18 państwach członkowskich istnieje wymóg prawa krajowego, który przewiduje rejestrację przypadków zapalenia skóry opuszki podeszwowej, a 15 z tych państw łączy ten wymóg z ukierunkowanymi działaniami. Zapalenie skóry opuszki podeszwowej jest wskaźnikiem monitorowanym w rzeźni, który można wykorzystać do identyfikacji problematycznych gospodarstw, w których niezbędne jest podjęcie działań naprawczych w celu wyeliminowania podstawowych problemów. Zapalenie skóry opuszki podeszwowej jest rodzajem kontaktowego zapalenia skóry spowodowanego oparzeniami amoniakiem, kiedy dłuższy kontakt ze słabej jakości ściółką o wysokiej wilgotności i zawartości amoniaku powoduje chemiczne podrażnienie skóry. Zapalenie skóry opuszki podeszwowej jest skorelowane z innymi postaciami kontaktowego zapalenia skóry, takimi jak kontaktowe zapalenie stawu skokowego i zapalenie kaletki mostkowej, które wskazują nie tylko na złej jakości ściółkę, ale również na możliwą kulawiznę lub problemy z poruszaniem się. Ponieważ wyłapywanie, transport lub warunki panujące w rzeźni nie mają wpływu na to schorzenie, jest ono dobrym wskaźnikiem dobrostanu zwierząt w gospodarstwie. W 15 państwach członkowskich wskaźnik ten jest łączony z ukierunkowanymi działaniami, a w Hiszpanii i Zjednoczonym Królestwie takie systemy zostały wdrożone, choć nie są określone w przepisach prawa, co oznacza, że około 80% produkcji drobiu w UE objęte jest tym systemem punktacji.

W Danii, Niderlandach, Szwecji i Zjednoczonym Królestwie stosowano ten wskaźnik w praktyce przez najdłuższy czas. Państwa te korzystają z trzypoziomowego systemu punktacji, który najpierw został wprowadzony w Szwecji. W jedenastu państwach członkowskich, w których nie istnieją takie systemy punktacji powiązane z ukierunkowanymi działaniami, przeprowadza się pomimo to badania poubojowe zgodnie z wymogami przewidzianymi w rozporządzeniu (WE) nr 854/2004, jednak dane pochodzące z tych badań nie są systematycznie wykorzystywane do ustalania priorytetów w zakresie kontroli gospodarstw.