Aby ograniczyć niszczycielskie oddziaływanie na ekosystem morski, we wniosku zaproponowano, by stopniowo zaprzestać stosowania włoków dennych w omawianych połowach, ponieważ stanowią one najbardziej szkodliwą metodę połowów dla wrażliwych ekosystemów morskich i wiążą się z wysokimi ilościami niepożądanych połowów gatunków głębinowych. Przejściowe ograniczenia dotyczące stosowania sieci skrzelowych dennych w połowach na głębokościach poniżej 600 m oraz od 200 do 600 m należy uzupełnić zakazem ukierunkowanych połowów gatunków głębinowych.

W 2007 r. i 2010 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucje 61/105 i 64/72, w których państwa i regionalne organizacje ds. rybołówstwa wezwano do zapewnienia ochrony wrażliwych ekosystemów głębinowych przed oddziaływaniem dennych narzędzi połowowych, jak również do zrównoważonej eksploatacji głębinowych stad ryb.

Rozporządzeniem Rady (WE) nr 2347/2002 w odniesieniu do połowów zasobów głębinowych ustanowiono szczególne wymagania dotyczące dostępu oraz związane z nimi warunki. Z czasem jednak okazało się, że te środki nie są dość restrykcyjne i nie mogą już zapewnić zrównoważonego zarządzania stadami. Ponadto nie chronią one wrażliwych ekosystemów morskich przed znaczącym niekorzystnym oddziaływaniem.

Stada głębinowe to stada ryb poławiane w wodach położonych poza głównymi łowiskami znajdującymi się na szelfach kontynentalnych. Występują one na stokach kontynentalnych lub w okolicach podmorskich wzniesień. Połowy głębinowe objęto szczegółowym zarządzaniem za pomocą uprawnień do połowów (całkowity dopuszczalny połów, maksymalny nakład połowowy) dopiero w 2003 r. Przedtem połowy te przebiegały w sposób nieregulowany i niekiedy wykazywały cechy „wyścigu o ryby”, co powodowało uszczuplanie stad.

3.2. Poprawki Parlamentu Europejskiego zgłoszone w pierwszym czytaniu

Podczas negocjacji PE zmodyfikował swoje stanowisko w wyniku zmian ram prawnych i przyjęcia nowej WPRyb. W związku z tym stanowisko PE z pierwszego czytania przyjęte w dniu 10 grudnia 2013 r. uznano za mniej istotne dla negocjacji.

3.3. Nowe przepisy wprowadzone przez Radę i stanowisko Komisji w tym względzie

Parlament Europejski i Rada opowiedziały się przeciwko proponowanemu wycofaniu dennych narzędzi połowowych w ukierunkowanych połowach ryb głębinowych. Były jednak zgodne co do środków zastępujących to rozwiązanie, a także co do innych środków ochrony służących zachowaniu wrażliwych ekosystemów morskich. W tekście wprowadzono znaczne zmiany, aby uwzględnić w nim następujące środki wynikające z porozumienia politycznego:

dwa nowe rodzaje upoważnień do połowów: upoważnienie do połowów ukierunkowanych dla statków, które wyładowują ponad 8 % gatunków głębinowych w dowolnym rejsie połowowym oraz co najmniej 10 ton w danym roku kalendarzowym, oraz upoważnienia do przyłowów dla statków, które dokonują przyłowów gatunków głębinowych. Statki dokonujące przyłowów są objęte elastycznością, która wynosi 15 % powyżej 10 ton;

ograniczenie zdolności połowowej na podstawie zdolności statków, które wyładowały ponad 10 ton gatunków głębinowych w latach 2009–2011;

ograniczenie ukierunkowanych połowów gatunków głębinowych do obszaru, na którym prowadzono ukierunkowane połowy gatunków głębinowych w latach 2009–2011, tj. przed przedłożeniem wniosku Komisji (obszar oddziaływania);

zwiady rybackie poza obszarem oddziaływania będą podlegać ocenie skutków. Komisja określi warunki prowadzenia takich zwiadów w drodze aktów wykonawczych. Okres zwiadu rybackiego będzie ograniczony do maksymalnie roku, z możliwością jednorazowego przedłużenia;

obowiązek zgłaszania przez statki bioindykatorów wrażliwych ekosystemów morskich poniżej 400 m głębokości oraz przemieszczenia się na inny obszar co najmniej 5 mil morskich od obszaru napotkania bioindykatora;

zakaz połowów głębinowych z użyciem włoków dennych poniżej 800 m od powierzchni wody;

zamknięcie obszarów z wrażliwymi ekosystemami morskimi dla połowów głębinowych z użyciem dennych narzędzi połowowych, na podstawie oceny skutków oraz zgłoszonych bioindykatorów. Komisja będzie wprowadzać te rozwiązania w drodze aktów wykonawczych na podstawie doradztwa naukowego;

stosowanie bardziej rygorystycznych przepisów w sprawie kontroli, np. ograniczenie przeładunków, raportowanie wykorzystania kwoty w czasie rzeczywistym, ściślejsza kontrola nieprawidłowo zgłoszonych połowów, szczegółowe programy kontroli i inspekcji, wyższy mnożnik dotyczący przełowienia, możliwość przyjęcia przez Komisję środków nadzwyczajnych itp.;

obowiązek wyładunku gatunków głębinowych w ilości przekraczającej 100 kg wyłącznie w wyznaczonych portach oraz wymóg zgłoszenia zamiaru wyładunku z co najmniej czterogodzinnym wyprzedzeniem, a w przypadku statków poniżej 12 m długości – z co najmniej godzinnym wyprzedzeniem;

cofnięcie upoważnienia do połowów na co najmniej dwa miesiące w przypadku naruszenia warunków określonych w upoważnieniu do połowów w odniesieniu do stosowania narzędzi, obszarów operacji i limitów połowowych, a także w przypadku braku obserwatora na statku;

bardziej szczegółowe przepisy dotyczące zbierania danych oraz obecności obserwatorów na co najmniej 20 % statków prowadzących ukierunkowane połowy przy użyciu włoków dennych i sieci skrzelowych dennych i na 10 % pozostałych statków. Obecność obserwatorów można dostosować w drodze procedury współdecyzji na podstawie doradztwa naukowego;

powyższe środki dotyczą wód UE i niektórych obszarów CECAF, na których statki UE prowadzą połowy. W obszarze NEAFC nadal będą obowiązywać aktualne przepisy dotyczące zezwoleń połowowych, wyznaczonych portów i zbierania danych. W obszarze NEAFC będzie również obowiązywało zwiększenie obecności obserwatorów do 20 %;

ocena oddziaływanie środków w ciągu czterech lat od wejścia rozporządzenia w życie, aby stwierdzić, w jakim stopniu zrealizowano jego cele.

Tekst kompromisowy różni się znacznie od pierwotnego wniosku Komisji z 2012 r., ale jest zgodny z nowymi zasadami określonymi w nowym rozporządzeniu podstawowym, przewiduje wystarczające środki zastępujące stopniowe wycofanie dennych narzędzi połowowych, zapewnia warunki, które ochronią wrażliwe ekosystemy morskie przed znaczącym niekorzystnym oddziaływaniem, oraz ustanawia lepsze warunki służące poprawie zbierania danych. Komisja może zaakceptować wszystkie zmiany.

4.Podsumowanie

Służby prawne i prawników lingwistów z Parlamentu Europejskiego i Rady upoważniono do dokonania w tekście wszelkich stosownych dostosowań. Powstały w ten sposób dokument stanowi zatem wyraz porozumienia politycznego osiągniętego przez współprawodawców w dniu 30 czerwca 2016 r.