[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 22.10.2009

KOM(2009) 558 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI

Roczne sprawozdanie na temat działalności Unii Europejskiej w dziedzinie badań naukowych i rozwoju technologicznego w 2008 r. {SEC(2009)1380}

1. WPROWADZENIE

Niniejsze sprawozdanie roczne opisuje zmiany wprowadzane i działania podejmowane w 2008 r. Zostało ono sporządzone zgodnie z art. 173[1] Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską.

Do sprawozdania dołączony jest dokument roboczy służb Komisji, który zawiera bardziej szczegółowe informacje oraz dane statystyczne. Główne rozdziały dotyczą działań podejmowanych i wyników osiągniętych w 2008 r. oraz rozwoju sytuacji w dziedzinie badań i rozwoju technologicznego w państwach członkowskich Unii Europejskiej (UE).

2. ROZWÓJ SYTUACJI W OBSZARZE POLITYKI: EUROPEJSKA PRZESTRZEń BADAWCZA (EPB)

Badania stanowią główny element strategii lizbońskiej od jej uruchomienia w 2000 r. Wspólnotowa polityka badawcza wzmacnia konkurencyjność europejskiego przemysłu i wspiera rozwój wspólnotowej polityki w innych obszarach, stanowiąc zasadniczą domenę polityki służącą znalezieniu odpowiednich rozwiązań dla wyzwań stojących przed Europą. Finalizując z powodzeniem drugi rok realizacji siódmego programu ramowego (7PR) oraz czyniąc dalsze postępy w kierunku urzeczywistnienia europejskiej przestrzeni badawczej, wspólnotowa polityka badawcza osiągnęła swoje ogólne cele.

Głównymi celami wspólnotowej polityki badawczej są nadal dążenie do coraz wyższego poziomu badań oraz większe znaczenie społeczno-gospodarcze poprzez zwiększenie otwartości i atrakcyjności EPB pod kątem realizacji piątej swobody (wolnego obiegu wiedzy) poprzez pogłębienie międzynarodowej współpracy w zakresie nauki i technologii oraz kształtowanie bliższych relacji z krajami sąsiednimi. Budowanie strategicznych stosunków z państwami członkowskimi stanowi nadal jedno z zasadniczych narzędzi dążenia do osiągnięcia tych celów.

Zaniechanie inwestowania większych środków w badania i rozwój światowej klasy systemu badawczego w Europie będzie drogo kosztować przyszłe pokolenia i będzie zagrażać naszemu dobrobytowi. Dane statystyczne dotyczące inwestycji w badania i rozwój[2] ujawniają trwałą rozbieżność pomiędzy UE a USA - inwestycje UE w badania i rozwój niezmiennie nie przekraczają 1,84 % produktu krajowego brutto (PKB), pozostając znacznie poniżej poziomu 2,61 % w USA.

Ciągłe zwiększanie inwestycji publicznych w badania i rozwój jest szczególnie istotne w kontekście kryzysu finansowego i gospodarczego, gdyż może on mieć efekt antycykliczny w czasie, gdy prywatne budżety na badania i rozwój znajdują się pod presją. Jednocześnie decydenci powinni zagwarantować, aby prywatne inwestycje w badania i rozwój nie były wypierane oraz aby zakłócenie konkurencji poprzez publiczne wydatki na badania i rozwój ograniczało się do minimum. Chociaż trudno przewidzieć wpływ obecnej tendencji zniżkowej, strukturalna reforma polityki w zakresie badań i rozwoju jest wciąż zasadniczym elementem łagodzenia skutków kryzysu i umocnienia procesu wychodzenia gospodarki z kryzysu. Stąd też badania i rozwój stanowiły istotny element planu naprawy gospodarczej zatwierdzonego przez Radę Europejską w grudniu 2008 r. W szczególności Komisja zaproponowała uruchomienie trzech głównych spółek publiczno-prywatnych w sektorze samochodowym („europejska inicjatywa ekologicznych samochodów”) i sektorze budowlanym („europejska inicjatywa energooszczędnych budynków”) oraz zwiększenie wykorzystania technologii w przemyśle wytwórczym („inicjatywa fabryki jutra”).[3]

Dnia 30 maja 2008 r. Rada ds. Konkurencyjności zapoczątkowała proces lublański, którego głównym celem jest poprawa zarządzania polityką badawczą w całej UE, tak aby osiągnąć postępy w zakresie realizacji EPB[4]. Stwarza on ramy dla głębokiego zaangażowania wszystkich właściwych podmiotów badawczych w realizację pięciu konkretnych inicjatyw polityki w zakresie EPB, które zapoczątkowano w 2008 r. (zob. pkt 3.1).

Dnia 2 grudnia 2008 r. Rada ds. Konkurencyjności przyjęła długoterminową wizję EPB 2020.[5] Wizja ta, będąca kluczowym odniesieniem dla wskazywania przyszłych działań, przedstawia w pełni rozwiniętą EPB do 2020 r., w której atrakcyjne warunki dla prowadzenia badań oraz inwestowania w sektory wymagające badań i rozwoju w Europie są zapewnione poprzez zoptymalizowaną konkurencję naukową, współpracę i koordynację.

Realizacja „piątej swobody”, zatwierdzonej przez Radę Europejską w marcu 2008 r.[6], jest centralnym elementem wizji EPB. Piąta swoboda przewiduje swobodny obieg w całej Europie badaczy, wiedzy naukowej i technologii. Usunięcie przeszkód i stworzenie nowych zachęt dla pobudzenia takiego obiegu są pod tym względem elementami kluczowymi, w tym poprzez zrewidowanie aspektów wspólnotowej polityki w różnych dziedzinach mających wpływ na badania i wiedzę.

3. DZIAłANIA UE W ZAKRESIE BADAń I ROZWOJU TECHNOLOGICZNEGO

3.1. Osiągnięcia polityki

Rada Europejska na posiedzeniu wiosną 2008 r. zapoczątkowała drugi cykl odnowionej strategii lizbońskiej oraz ponownie wskazała badania i wiedzę jako jeden z czterech priorytetów6. Osiągnięcie dalszych postępów w zakresie docelowej intensywności działań badawczo-rozwojowych UE oraz EPB wskazano jednoznacznie jako obszary, w których należy zintensyfikować działania.

Proces lublański zapewnia ramy dla przełożenia zaangażowania politycznego na wysokim szczeblu oraz całościowego sterowania EPB na konkretne postępy poprzez wspólne działania i trwałe partnerstwa między państwami członkowskimi, Komisją i właściwymi podmiotami badawczymi. W tym kontekście w 2008 r. zapoczątkowano pięć inicjatyw EPB w następstwie debaty i konsultacji zainteresowanych stron na temat zielonej księgi EPB z 2007 r.[7]:

- W celu przyspieszenia tworzenia rzeczywistego rynku pracy dla badaczy przyjęto komunikat „Rozwój kariery i zwiększona mobilność: europejskie partnerstwo na rzecz naukowców”[8]. Rozpoczęto proces zmierzający do wdrożenia komunikatu.

- Aby poprawić wykorzystanie wyników badań finansowanych ze środków publicznych, Komisja przyjęła zalecenie oraz Kodeks postępowania dla uczelni wyższych i innych publicznych instytucji badawczych (PRO) w sprawie zarządzania własnością intelektualną w ramach działań związanych z transferem wiedzy[9]. Ustanowiono grupę roboczą Komitetu Badań Naukowo-Technicznych UE (CREST)[10] oraz wyspecjalizowane forum celem wspierania wdrażania zalecenia oraz kodeksu postępowania.

- Przyjęto komunikat w sprawie wspólnego planowania[11] programów badań publicznych. Ustanowiono grupę wysokiego szczebla ds. wspólnego planowania (GPC) pod auspicjami Rady w celu dokonania wyboru tematów. Trwają prace, prowadzone przez państwa członkowskie, nad opracowaniem wspólnej inicjatywy w zakresie chorób zwyrodnieniowych układu nerwowego, w szczególności choroby Alzheimera („inicjatywa choroby Alzheimera”).

- Komisja przyjęła wniosek dotyczący ram prawnych europejskiej infrastruktury badawczej[12]. Jego celem jest zapewnienie dopasowanych ram prawnych ułatwiających państwom członkowskim wspólne ustanowienie i eksploatację elementów europejskiej infrastruktury badawczej działającej na dużą skalę.

- Przyjęto „Strategiczne ramy europejskie na rzecz międzynarodowej współpracy naukowo-technicznej”, podkreślając znaczenie rozwoju partnerstwa pomiędzy państwami członkowskimi i Komisją celem wsparcia koordynacji i tworzenia efektów synergii we współpracy naukowo-technicznej z resztą świata.[13] Jak podkreślono w komunikacie, coraz większe globalne wyzwania zwiększają potrzebę nowego podejścia do międzynarodowej współpracy naukowo-technicznej.

W czerwcu Rada Europejska podjęła decyzję o ustanowieniu w Budapeszcie siedziby Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii (EIT), a inicjatywa ta ma na celu lepszą integrację trzech biegunów trójkąta wiedzy, tj. badań naukowych, kształcenia i innowacji. Na członków Rady Zarządzającej mianowano osiemnastu przedstawicieli sektora badań, szkolnictwa wyższego i przedsiębiorstw. Pierwsze wspólnoty wiedzy i innowacji (WWiI) zostaną wybrane i uruchomione do końca 2009 r.

W 2008 r. europejskie platformy technologiczne (EPT)[14] zainicjowały realizację celu Komisji w zakresie wdrażania różnych form partnerstwa publiczno-prywatnego na dużą skalę: wyodrębniły one wspólne inicjatywy technologiczne (JTI), przyczyniły się do inicjatyw przemysłowych w kontekście strategicznego planu w dziedzinie technologii energetycznych (planu EPSTE)[15] oraz pomogły ukształtować partnerstwa publiczno-prywatne w ramach planu naprawy gospodarczej[16], o którym mowa powyżej. Działalność kilku EPT wykraczała poza program badań i miały one udział w Inicjatywie rynków pionierskich[17].

W 2008 r. w dalszym ciągu rozwijano istniejące instrumenty współpracy w ramach 7PR, na przykład inicjatywy na mocy art. 169 oraz JTI[18]. Komisja przyjęła wniosek dotyczący Europejskiego wspólnego programu badawczego w dziedzinie metrologii, działającego na mocy art. 169[19]. Ponadto osiągnięto porozumienie w zakresie inicjatywy dotyczącej nowoczesnych technologii w służbie osobom starszym[20] oraz inicjatywy EUROSTARS[21]. Po przyjęciu rozporządzeń ustanawiających pierwsze cztery JTI[22] w 2007 r., w 2008 r. Rada przyjęła piąte rozporządzenie JTI w sprawie technologii ogniw paliwowych i technologii wodorowych.[23] Wszystkie pięć JTI zostały uruchomione w 2008 r. Dokument roboczy służb Komisji dołączony do niniejszego sprawozdania rocznego zawiera dane statystyczne dotyczące działań w 2008 r. podejmowanych w ramach czterech JTI utworzonych w 2007 r. Dane te stanowią pierwsze sprawozdanie z postępów osiągniętych przez JTI , zgodnie z art. 11 ust. 1 odpowiednich rozporządzeń Rady.

Mechanizm finansowania oparty na podziale ryzyka (RSFF) zapewnia kredyty na inwestycje naukowo-badawcze i innowacyjne przy wsparciu 7PR. 7PR ma udział w tym programie do kwoty 1 mld EUR, co w połączeniu z powiązanym wkładem z Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI) umożliwi udzielenie kredytów w kwocie 8-12 mld EUR. W 2008 r. EBI podpisał 16 transakcji kredytowych w ramach RSFF o wartości 1020 mln EUR. Od uruchomienia programu w lipcu 2007 r. całkowita kwota kredytów udzielonych w ramach RSFF osiągnęła wartość 1480 mln EUR za okres 2007 - 2008 .

Należy zwrócić uwagę, że w grudniu 2008 r. Rada zatwierdziła stworzenie w ramach EBI europejskiego programu ekologicznego transportu (ECTF) celem wspierania inwestycji badawczo-rozwojowych i innowacyjnych w zakresie ograniczenia emisji i efektywności energetycznej europejskiego sektora transportu. ECTF będzie dysponował kwotą 4 mld EUR rocznie i jest skierowany do sektorów samochodowego, kolejowego, lotniczego i żeglugowego.

W 2008 r. w ramach 7PR podpisano umowy o stowarzyszeniu z Bośnią i Hercegowiną oraz Czarnogórą. Naukowcy z 39 państw (27 państw członkowskich i 12 krajów stowarzyszonych) posiadają obecnie takie same prawa i obowiązki wynikające z ich uczestnictwa w projektach badawczych w ramach 7PR. Oprócz tego w 2008 r. zawarto umowę o współpracy naukowo-technicznej z Egiptem, którą już stosowano tymczasowo, podpisano umowę o współpracy naukowo-technicznej z Nową Zelandią oraz rozpoczęto negocjacje w sprawie umowy o współpracy naukowo-technicznej z Jordanią (WE). Ponadto umowy o stowarzyszeniu ze Szwajcarią i Izraelem (WE), które już stosowano tymczasowo, zostały zawarte i weszły w życie.

W trakcie odbywającej się w Paryżu konferencji dotyczącej planu EPSTE15 stworzono europejskie stowarzyszenie badań nad energią (EERA). Europejskie inicjatywy przemysłowe w ramach planu EPSTE wypracują w ciągu roku 2009 plany działania dotyczące odpowiednich technologii. EERA zagwarantuje, że program badań zapewni tym inicjatywom ciągłość i bazę innowacyjną.

Trzy komunikaty[24] odnoszące się do dziedziny TIK określają kompleksową strategię dla badań i innowacji w dziedzinie TIK w UE. Strategia ta opiera się na pozytywnych doświadczeniach i wnioskach wynikających z działań w zakresie TIK w ramach programu ramowego.

Komunikaty proponują działania łączące podażowe i popytowe bodźce służące innowacjom, zamówienia publiczne w zakresie badań i rozwoju oraz partnerstwa publiczno-prywatne zajmujące się przede wszystkim rozwojem Internetu przyszłości. Komunikaty proponują również konkretne działania, które mają powstrzymać rozdrobnienie inicjatyw badawczych i innowacyjnych w dziedzinie TIK w celu lepszej koordynacji tych inicjatyw i skuteczniejszego gromadzenia zasobów, jeśli pojawi się taka potrzeba.

Komunikat „W kierunku spójnej strategii dla Europejskiej Agendy Badań Naukowych w dziedzinie Rolnictwa”[25] podkreśla wiele kluczowych inicjatyw, które odpowiadają na nowe wyzwania w europejskim rolnictwie. W 2008 r. przyjęto również komunikat[26] określający zarys europejskiej strategii na rzecz badań morskich.

Fundusze strukturalne odgrywają ważną rolę we wspieraniu regionów wdrażających strategię lizbońską. Strategiczne wytyczne Wspólnoty dotyczące polityki spójności coraz bardziej skupiają się na priorytetach lizbońskich, które obejmują badania. Analiza wszystkich zatwierdzonych programów operacyjnych[27] pokazuje, że prawie 25 % (86 mld EUR) całkowitej wartości funduszy strukturalnych UE na lata 2007-2013 jest przeznaczone na badania i rozwój oraz innowacje.[28]

3.2. Wdrażanie programów ramowych

Siódmy program ramowy (7PR), którego całkowity budżet wynosi ponad 50 mld EUR (w tym 7PR Euratom – 2,7 mld EUR na okres 5 lat), stanowi kluczowy instrument służący reagowaniu na potrzeby Europy w zakresie miejsc pracy, konkurencyjności i zrównoważonego rozwoju, zaspokajaniu potrzeb badawczych w obrębie innych polityk wspólnotowych i budowaniu przywództwa w globalnej gospodarce opartej na wiedzy.

Rok 2008 był drugim rokiem realizacji 7PR. W odpowiedzi na 55 zaproszeń do składania wniosków otrzymano około 14 000 wniosków od ponad 72 000 wnioskodawców. Do finansowania zostało wybranych około 2500 wniosków.

W ramach 7PR ustanowiono dwie agencje wykonawcze. W celu wdrożenia szczegółowego programu 7PR „Pomysły” stworzono Agencję Wykonawczą Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERCEA)[29]. Agencja Wykonawcza ds. Badań Naukowych (REA)[30] będzie wdrażać natomiast elementy szczegółowych programów 7PR „Współpraca” (tematy dotyczące przestrzeni kosmicznej i bezpieczeństwa), „Możliwości” (badania na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw) i „Ludzie” oraz oferować usługi ogólnego wsparcia 7PR[31] w zakresie przyjmowania/oceny wniosków, zarządzania angażami ekspertów oceniających, a także prawnego i finansowego zatwierdzania uczestników programu ramowego.

Dziesięć obszarów tematycznych określonych w programie „Współpraca” odzwierciedla kluczowe obszary wiedzy i technologii, w których wysoki poziom badań jest szczególnie istotny dla polepszenia możliwości radzenia sobie z przyszłymi wyzwaniami w Europie. Łącznie w 2008 r. złożono 4 619 wniosków, a 787 wybrano do finansowania, przy czym całkowite środki wspólnotowe, o jakie wnioskowano, wynosiły ponad 2,8 mld EUR. Podjęto wysiłki mające na celu zwiększenie działań interdyscyplinarnych i współpracy z krajami trzecimi poprzez uruchamianie wspólnych lub skoordynowanych zaproszeń do składania wniosków.

W ramach programu „Pomysły” w 2008 r. opublikowano pierwsze zaproszenie dotyczące „Grantów dla badaczy z dorobkiem” (ang. Advanced Grants ). W odpowiedzi na to zaproszenie otrzymano ponad 2 000 wniosków, a wybrano 275, przy czym całkowite środki wspólnotowe, o jakie wnioskowano, wynosiły około 589 mln EUR.

Program „Ludzie” wspiera szereg działań mających na celu promowanie szkoleń i sieci kontaktów między naukowcami, rozwoju karier, uczenia się przez całe życie i partnerstwa pomiędzy ośrodkami akademickimi i przemysłem. W 2008 r. złożono 4 563 wnioski, z których wybrano około 1 200.

Program „Możliwości” ma na celu rozwijanie możliwie najlepszych zasobów i warunków dla europejskiej wspólnoty naukowej. W sumie złożono ponad 1 659 wniosków dotyczących różnych działań w ramach programu, z których wybrano 281, a całkowite środki wspólnotowe, o jakie wnioskowano, wynosiły około 782 mln EUR.

W odniesieniu do 7PR Euratom , złożono 38 wniosków dotyczących badań nad rozszczepianiem jądrowym i ochroną przed promieniowaniem, z których wybrano 18, a całkowite środki wspólnotowe, o jakie wnioskowano, wynosiły około 52 mln EUR.

W roku 2008 Wspólne Centrum Badawcze kontynuowało działalność badawczą zgodnie ze szczegółowymi programami, przyczyniając się do wdrażania bezpośrednich działań 7PR wspierających europejskich decydentów.

W ciągu roku 2008 dokonano przeglądu wytycznych dotyczących procedury odwoławczej. Zasady składania wniosków i procedury ich oceny, selekcji i przyznawania wsparcia[32] również zostały zrewidowane pod kątem procedur przeglądu pod względem etycznym, pod kątem postępowania z działaniami w zakresie badań i rozwoju technologicznego wrażliwymi pod względem bezpieczeństwa oraz pod kątem punktacji przy ocenianiu. Ponadto w 2008 r. zaktualizowano programy prac[33] w odniesieniu do wszystkich szczegółowych programów 7PR. Prowadzono koordynację kontaktów międzyinstytucjonalnych z Radą, Parlamentem Europejskim, Europejskim Komitetem Ekonomiczno-Społecznym, Komitetem Regionów oraz CREST.

Na przestrzeni 2008 roku wprowadzono kilka poprawek w zakresie infrastruktury wspierania 7PR. Obejmują one pierwszy pełny rok działania centralnego modułu oceny i uruchomienie centralnego systemu rejestracji (URF). Trwają również prace nad opracowaniem kryteriów dopuszczalności, w ramach których beneficjenci 7PR mogą naliczać koszty personelu na podstawie wyliczenia przeciętnych kosztów personelu. Prowadzone są także prace przygotowawcze dotyczące rewizji przejściowej stawki ryczałtowej na koszty pośrednie w wysokości 60 %.

W roku 2008 potwierdził się wysoki poziom wykorzystania Wspólnotowego Serwisu Informacyjnego Badań i Rozwoju CORDIS (16,4 milionów odwiedzin)[34], a także wysoki poziom jego dostępności (97,8 %). Wszystkie zaproszenia do składania wniosków w ramach 7PR zostały opublikowane terminowo. Przeprowadzone w 2008 r. badanie zadowolenia użytkownika wykazało wysoki poziom zadowolenia, w szczególności w przypadku „Wiadomości CORDIS”, stron dotyczących 7PR i usług powiadamiania e-mailem. W ciągu roku 2008 liczba subskrypcji na research*eu supplements[35] podwoiła się, co wskazuje na poziom zainteresowanie użytkowników tą publikacją.

4. POSTęPY W PAńSTWACH CZłONKOWSKICH ORAZ ZASTOSOWANIE OTWARTEJ METODY KOORDYNACJI

4.1. Otwarta metoda koordynacji wspierająca realizację celu 3 %

W planie działania na rzecz realizacji celu 3 %[36] otwarta metoda koordynacji (OMC) została wskazana jako istotne narzędzie wspomagające intensyfikację działań UE w zakresie B&R, tak aby do 2010 r. nakłady na B&R zbliżyły się do poziomu 3 % PKB. OMC funkcjonuje w cyklach rocznych. CREST rozpoczął czwarty cykl w grudniu 2007 r., ustanawiając grupy robocze CREST zajmujące się wyższymi uczelniami, ośrodkami kompetencji w przemyśle, internacjonalizacją B&R oraz wzajemną weryfikacją kombinacji środków politycznych prowadzoną dla Austrii i Bułgarii.[37]

CREST prowadzi również coroczną akcję poświęconą wzajemnemu uczeniu się na podstawie krajowych programów reform w kontekście odnowionej strategii lizbońskiej. W 2008 r. akcja koncentrowała się na postępach w zakresie krajowych celów inwestycyjnych oraz na przyczynianiu się krajowych strategii na rzecz badań i rozwoju do realizacji europejskiej przestrzeni badawczej.

Stworzono system OMC-NET[38] w celu wspomagania działalności w obszarze wzajemnego uczenia się i koordynacji polityki prowadzonej przez mniejsze grupy państw członkowskich lub ich regionów w odniesieniu do zagadnień politycznych będących przedmiotem szczególnego zainteresowania dla tych grup. W wyniku zaproszenia ogłoszonego we wrześniu 2007 r. wybrano siedem projektów, które miały otrzymać finansowanie w 2008 r.

W szczególnej dziedzinie badań rolniczych istotną rolę w koordynacji badań rolniczych w Europie odgrywa Stały Komitet ds. Badań Naukowych w dziedzinie Rolnictwa (SCAR), który ściśle współpracuje z siecią przedstawicieli państw członkowskich zajmujących się gospodarką ekologiczną opartą na wiedzy.

4.2. Tendencje w zakresie publicznych i prywatnych inwestycji w badania naukowe

Intensywność działań badawczo-rozwojowych

Intensywność działań badawczo-rozwojowych w UE-27 w ujęciu wydatków brutto na badania naukowe i rozwój (GERD) jako procent PKB wyniosła w 2007 roku 1,83 %. Pomimo że realne wydatki na badania i rozwój wzrosły w tym okresie o 19,6 %, intensywność działań badawczo-rozwojowych pozostała na niezmienionym poziomie ze względu na równoległy wzrost PKB.

Ustabilizowanie się intensywności działań badawczo-rozwojowych na poziomie całej UE maskuje o wiele bardziej zróżnicowany obraz zmian na poziomie państw członkowskich. W szczególności, w okresie 2000-2007, intensywność działań badawczo-rozwojowych wzrosła w 17 państwach członkowskich. Z drugiej strony w pozostałych dziesięciu państwach członkowskich (Belgii, Bułgarii, Grecji, Francji, Luksemburgu, Niderlandach, Polsce, Słowacji, Szwecji, Zjednoczonym Królestwie – wytwarzających łącznie około 47,1 % PKB UE-27) obserwuje się spadek intensywności działań badawczo-rozwojowych na przestrzeni lat 2000-2007. Znaczący wzrost intensywności działań badawczo-rozwojowych miał przede wszystkim miejsce w państwach o niskiej intensywności działań B&R, przy czym wyjątkiem była tu Austria. Pokazuje to, że wzrost intensywności działań badawczo-rozwojowych wiąże się głównie z procesem dołączania do czołówki.

Od 2005 roku każde państwo członkowskie (z wyjątkiem Bułgarii) wyznaczyło docelową intensywność działań badawczo-rozwojowych. Te krajowe cele mogą się różnić od wspólnego celu UE na poziomie 3 %, w zależności od konkretnej sytuacji każdego państwa członkowskiego w zakresie wydatków na B&R. Wykres 1 pokazuje postępy poczynione przez poszczególne państwa członkowskie na drodze do docelowej intensywności działań badawczo-rozwojowych (kolor szary) i postępy, które należy jeszcze poczynić (kolor niebieski). Wykres pokazuje, że wiele państw członkowskich (i UE-27 jako całość) czeka jeszcze znaczny wysiłek, aby mogły one osiągnąć swoje wyznaczone cele.

Tendencje w zakresie finansowania działań badawczo-rozwojowych[39]

Nakłady na B&R w ujęciu % PKB w UE-27 wyniosły 0,63 % w roku 2005, w porównaniu z 0,64 % w roku 2000. Po dodaniu do tej liczby funduszy wspólnotowych i należnych dochodów podatkowych, rządowe dofinansowanie B&R zbliżyłoby się do poziomu osiągniętego w USA. Jeśli chodzi o ogólną intensywność działań badawczo-rozwojowych, na poziomie państw członkowskich sytuacja jest bardziej dynamiczna. Czternaście państw członkowskich zwiększyło wsparcie rządowe dla B&R w okresie 2000-2007. Z drugiej strony, zaobserwowano niewielki spadek w Niemczech i Francji oraz ograniczony wzrost w Zjednoczonym Królestwie i Włoszech. Fakt, że te cztery państwa członkowskie odpowiadają za bardzo dużą część całkowitego rządowego budżetu na badania i rozwój w UE-27, wyjaśnia stagnację obserwowaną na poziomie UE.

Wydatki na B&R w sektorze przedsiębiorstw znajdują się na poziomie 1,00 % PKB w UE-27, podczas gdy w USA wskaźnik ten jest znacznie wyższy (1,69 % PKB), a ponad dwa razy wyższy w Korei Południowej (2,43 % PKB) i Japonii (2,62 % PKB). Zwraca się uwagę, że poziom prywatnego finansowania B&R w latach 2000-2006 znacznie wzrósł w Japonii i Korei Południowej, ale w tym samym okresie spadł w USA.

Jeśli chodzi o ogólną intensywność działań badawczo-rozwojowych, wzrost wydatków na B&R w sektorze przedsiębiorstw jest przede wszystkim powiązany z procesem dołączania do czołówki w państwach członkowskich zaczynających od niskiego poziomu. Nie wystarcza to do zwiększenia ogólnego poziomu prywatnego finansowania B&R w UE.

[pic] |

Źródło : DG ds. Badań Naukowych

Dane: Eurostat, państwa członkowskie

Uwagi:

(1) IT: 2006; EE, IE, AT, FI: 2008.

(2) IT: 2000-2006; EE, IE, AT, FI: 2000-2008; EL: 2001-2007; FR, HU, MT: 2004-2007; SE : 2005-2007.

(3) IT: 2006-2010; UK: 2007-2014; FR: 2007-2012; EL: 2007-2015; EE, IE, AT: 2008-2010; FI: 2008-2011.

(4) IE: Cel w zakresie intensywności B&R na 2010 r. oszacowała DG ds. Badań Naukowych.

(5) BG nie wyznaczyła celu w zakresie intensywności B&R.

Wykres 1: Intensywność B&R - postępy w kierunku osiągnięcia celów na 2010 r. (w punktach procentowych); w nawiasach: intensywność B&R w 2007 r. (1)

4.3. Tendencje w zakresie polityki w dziedzinie badań i rozwoju

W 2008 r. polityka poszczególnych krajów w dziedzinie badań i rozwoju ewoluowała w kierunku bardziej złożonych i spójnych kombinacji środków politycznych, a wiele państw członkowskich skupiało się na wdrażaniu strategii, inne zaś na opracowywaniu nowych. Stałymi tendencjami są rozszerzanie zakresu strategii i zmiana otoczenia instytucjonalnego procesu tworzenia polityki w dziedzinie badań i rozwoju.

W reakcji na kryzys finansowy i gospodarczy państwa członkowskie uruchomiły plany naprawy gospodarczej, w ramach których wiele z nich przywiązuje dużą wagę do B&R, pomimo że w kilku państwach najbardziej dotkniętych kryzysem oczekiwane są znaczne cięcia w budżecie publicznym, a budżet prywatny znajduje się pod presją. W ramach bezpośredniej pomocy dla sektora prywatnego wiele państw członkowskich decyduje się na wzmocnienie istniejących zachęt podatkowych w dziedzinie B&R.

Prawie wszystkie państwa członkowskie skupiają się na rozwijaniu w gospodarce sektorów zaawansowanych technologii. W wielu państwach członkowskich określono strategiczne dziedziny naukowe lub sektory przemysłu, na których ma się koncentrować pomoc. Koncentracja taka może przybierać różne formy: tematycznych wspólnych programów badawczych, inicjatyw klastrowych, wyspecjalizowanych tematycznych instytutów badawczych lub wsparcia dla przedsiębiorstw sektora nowoczesnych technologii (NTBF). Nowatorskie podejście, które zdobywa popularność, polega na koncentracji zasobów w oparciu o wyzwania społeczne, a nie w oparciu o dziedziny badawcze lub sektory przemysłowe.

Poprawa jakości i zwiększanie skuteczności publicznej bazy badawczej w dalszym ciągu jest kluczowym aspektem reformy polityki w dziedzinie badań i rozwoju w wielu państwach członkowskich. W tym kontekście restrukturyzacja instytucjonalna publicznej bazy badawczej jest procesem ciągłym, który jest na ogół determinowany potrzebą upewnienia się, że badania publiczne mogą sprostać najwyższym standardom w skali światowej.

Ważne jest, aby krajowi decydenci w sposób wyraźny uwzględniali w krajowej polityce w poszczególnych obszarach perspektywę europejską w celu maksymalizacji korzyści płynących z efektów synergii i efektów zewnętrznych. Instrumenty oferowane w ramach programu ramowego są głównymi narzędziami zapewnienia koordynacji pomiędzy krajowymi programami badawczymi. Postęp w uruchamianiu krajowych programów badawczych jest wciąż ograniczony, pomimo że istnieją przykłady państw członkowskich wzmacniających współpracę na poziomie dwustronnym. Wiele państw członkowskich zaczęło w ostatnich latach tworzyć programy mające przyciągnąć czołowych zagranicznych naukowców, co ma być dodatkowym sposobem na wzmocnienie ich systemów krajowych. Wszystkie państwa członkowskie obserwują i aktywnie uczestniczą w działaniach Europejskiego Forum Strategii ds. Infrastruktur Badawczych (ESFRI), a w niektórych przypadkach uzupełniają je pracami w zakresie tworzenia krajowych planów działania lub poprzez rezerwowanie krajowych funduszy na udział w projektach ESFRI.

5. PERSPEKTYWY NA PRZYSZłOść

Powyższe osiągnięcia stanowiły przygotowanie do roku 2009, będącego trzecim rokiem realizacji 7PR oraz rokiem dalszych zmian EPB.

Po uruchomieniu w 2008 r. pięciu wspólnotowych inicjatyw w obszarze EPB, w roku 2009 nacisk zostanie położony na ich wdrożenie oraz na podejmowanie dalszych działań służących realizacji wizji EPB 2020. Ocena ex-post 6PR, sprawozdanie z postępu prac w ramach 7PR oraz przegląd ERBN wyznaczają kamienie milowe w kierunku okresowej oceny 7PR oraz przeglądu ram finansowych Unii Europejskiej.

6. ŹRÓDłA DODATKOWYCH INFORMACJI

Więcej szczegółów zawiera dokument roboczy służb Komisji dołączony do niniejszego sprawozdania. Dalsze informacje znajdują się w następujących źródłach, udostępnionych do wiadomości publicznej:

Roczne sprawozdania monitorujące w zakresie programu ramowego oraz programów szczegółowych;

Sprawozdania z pięcioletniej oceny;

Regularne sprawozdania dotyczące kluczowych danych naukowych, technologicznych i związanych z konkurencyjnością, podsumowujące wyniki Europy w dziedzinie nauki, technologii i konkurencyjności oraz przedstawiające informacje na temat postępów w urzeczywistnianiu europejskiej przestrzeni badawczej;

Statystyki dotyczące nauki i techniki w Europie (publikowane przez Eurostat);

Opracowania i analizy publikowane w związku ze wspólnotowymi działaniami badawczymi i polityką w zakresie badań;

Praktyczny przewodnik po funduszach UE na badania i innowacje[40]

Większość wyżej wymienionych dokumentów można uzyskać lub zamówić na następujących stronach internetowych:

Strona internetowa EUROPA: http://europa.eu/index_en.htm;

Strona internetowa CORDIS: http://cordis.europa.eu;

Strona internetowa Komisji poświęcona badaniom: http://ec.europa.eu/research;

Strona internetowa dotycząca EPB: http://ec.europa.eu/research/era;

Strona internetowa „Inwestowanie w europejskie badania”: http://ec.europa.eu/invest-in-research;

Strona internetowa ERAWATCH: http://cordis.europa.eu/erawatch;

Strona internetowa Dyrekcji Generalnej ds. Badań Naukowych: http://ec.europa.eu/dgs/research/index_en.html;

Strona internetowa Dyrekcji Generalnej ds. Społeczeństwa Informacyjnego: http://ec.europa.eu/dgs/information_society/index_en.html;

Strona internetowa Dyrekcji Generalnej ds. Przedsiębiorstw: http://ec.europa.eu/dgs/enterprise/index_en.html;

Strona internetowa Dyrekcji Generalnej ds. Energii i Transportu: http://ec.europa.eu/dgs/energy_transport/index_en.html;

Strona internetowa Wspólnego Centrum Badawczego (WCB): http://ec.europa.eu/dgs/jrc/index.cfm;

Strona internetowa Eurostatu: http://epp.eurostat.ec.europa.eu

[1] „Na początku każdego roku Komisja przedstawia sprawozdanie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie. Sprawozdanie to zawiera zwłaszcza informację o działaniach w zakresie badań, rozwoju technologicznego oraz upowszechniania wyników w roku poprzednim oraz program pracy na rok bieżący.”

[2] Zob. http://ec.europa.eu/research/era/pdf/key-figures-report2008-2009_en.pdf

[3] COM(2008) 800

[4] Zob. dokument 10231/08

[5] Zob. dokument 16767/08

[6] Zob. dokument 7652/1/08

[7] COM(2007) 161

[8] COM(2008) 317

[9] Zalecenie Komisji C(2008) 1329

[10] Zob. http://www.consilium.europa.eu/crest

[11] COM(2008) 468

[12] COM(2008) 467

[13] COM(2008) 588

[14] Zob. http://cordis.europa.eu/technology-platforms/

[15] COM(2007) 723

[16] COM(2008) 800

[17] Zob. http://ec.europa.eu/enterprise/leadmarket/leadmarket.htm.

[18] JTI są partnerstwami publiczno-prywatnymi w dziedzinie badań przemysłowych na poziomie europejskim tworzonymi na mocy art. 171 Traktatu.

[19] COM(2008) 814

[20] Dz.U. L 201 z 30.7.2008, s. 49.

[21] Dz.U. L 201 z 30.7.2008, s. 58.

[22] Pierwsze cztery JTI to: Leki innowacyjne (rozporządzenie Rady 2008/73/WE, http://imi.europa.eu ), Czyste niebo (rozporządzenie Rady 2008/71/WE, http://www.cleansky.eu), ARTEMIS (rozporządzenie Rady 2008/74/WE, http://www.artemis-ju.eu) i ENIAC (rozporządzenie Rady 2008/72/WE, www.eniac.eu).

[23] Rozporządzenie Rady 2008/521/WE z dnia 30 maja 2008 r., http://ec.europa.eu/research/fch

[24] COM(2009) 116; COM(2009) 184; COM(2009) 108

[25] COM(2008) 862

[26] COM(2008) 534

[27] Program operacyjny (PO) przedstawia priorytety państwa członkowskiego (lub regionów) korzystającego (korzystających) z funduszy

[28] Zob. http://ec.europa.eu/regional_policy/atlas2007/index_en.htm

[29] Zob. http://erc.europa.eu

[30] Zob. http://ec.europa.eu/research/rea

[31] Z wyjątkiem szczegółowego programu „Pomysły” i programu Euratom

[32] Zob. ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/fp7/docs/fp7-evrules_en.pdf

[33] Zob. http://cordis.europa.eu/fp7/find-doc_en.html#workprogrammes

[34] http://cordis.europa.eu

[35] http://ec.europa.eu/research/research-eu/index_en.html

[36] COM(2003) 226

[37] Zob. http://ec.europa.eu/invest-in-research/coordination/coordination01_en.htm

[38] Zob. http://ec.europa.eu/invest-in-research/coordination/coordination02_en.htm

[39] B&R są finansowane z czterech źródeł: przez przedsiębiorstwa krajowe, rządy krajowe, inne źródła krajowe i zagraniczne.

[40] Zob. http://cordis.europa.eu/eu-funding-guide/home_en.html