Wprowadzenie

W 2019 r. europejska gospodarka będzie się nadal rozwijać, dzięki czemu zapewni miejsca pracy rekordowej liczbie osób oraz pomoże milionom obywateli wydobyć się z ubóstwa i wykluczenia społecznego. Reformy strukturalne, inwestycje i odpowiedzialna polityka budżetowa realizowana przez państwa członkowskie, w połączeniu ze zdecydowanymi działaniami na poziomie europejskim, w tym planem inwestycyjnym dla Europy, przyczyniły się do przywrócenia stabilności i poprawy stanu gospodarki europejskiej, z jakim mamy obecnie do czynienia. Zatrudnienie wzrosło do rekordowego poziomu 239 mln osób, a bezrobocie wróciło do poziomu sprzed kryzysu, dzięki czemu w ostatnich latach ponad 10 mln osób przestało żyć w ubóstwie lub uniknęło wykluczenia społecznego.

Gospodarka europejska wchodzi obecnie w szósty rok nieprzerwanego wzrostu. Zróżnicowanie stóp wzrostu w całej strefie euro jest najmniejsze w historii unii gospodarczej i walutowej. Na nowo pojawiła się realna konwergencja – w państwach członkowskich o niższym PKB na mieszkańca odnotowano wyższe stopy wzrostu. Znaczący wzrost gospodarczy i niskie stopy procentowe pomogły uzyskać stały spadek deficytu w sektorze instytucji rządowych i samorządowych w poszczególnych państwach, który w większości przypadków powrócił do poziomu sprzed kryzysu. Luka inwestycyjna, spowodowana kryzysem, została już niemal zlikwidowana. Po wielu trudnych latach Grecja pomyślnie zakończyła realizację programu pomocy finansowej, zabezpieczając tym samym swoje miejsce w samym sercu strefy euro i Unii Europejskiej.

Wzrost gospodarki nie przynosi jednak korzyści wszystkim obywatelom i państwom w tym samym stopniu i pozostaje podatny na globalną niestabilność oraz wyzwania średnio- i długoterminowe. Podstawy zrównoważonego wzrostu w Europie zostały już zbudowane. Niemniej jednak przewiduje się, że tempo wzrostu gospodarczego ulegnie spowolnieniu i stanie on w obliczu poważnych zagrożeń. Warunki finansowania są w dalszym ciągu korzystne, ale w związku z trwającym wzrostem gospodarczym, rosnącą inflacją i stopniową normalizacją polityki pieniężnej oczekuje się wprowadzenia pewnych ograniczeń w tym zakresie. Obawy dotyczące stabilności finansów publicznych w państwach o wysokim poziomie zadłużenia mogą prowadzić do zwiększonych kosztów finansowania w całej gospodarce, w tym w sektorze bankowym. Niektóre państwa członkowskie w dalszym ciągu odnotowują wysokie wskaźniki bezrobocia, a dochody gospodarstw domowych utrzymują się na poziomie niższym niż przed kryzysem. W innych państwach mamy z kolei do czynienia z sytuacją niepełnego zatrudnienia lub niedoboru wykwalifikowanej siły roboczej. Wzrost wydajności jest ograniczony, a rozpowszechnianie technologii cyfrowych przebiega powoli. Pilne pozostają wyzwania długoterminowe, takie jak starzenie się społeczeństwa, transformacja cyfrowa i jej wpływ na pracę, zmiana klimatu oraz niezrównoważone wykorzystywanie zasobów naturalnych. Dodatkowe czynniki ryzyka obejmują szybsze zaostrzanie polityki pieniężnej w USA i jego potencjalne konsekwencje dla stabilności finansowej na rynkach wschodzących oraz utrzymujące się napięcia geopolityczne mające wpływ na handel światowy i dalsza niepewność co do przyszłych stosunków Unii ze Zjednoczonym Królestwem.

Rosnące wyzwania i niepewność na świecie przypominają nam, że obecna dynamika gospodarcza daje nam szansę, której nie możemy przegapić. Ponowienie wysiłków na rzecz reform, odpowiednio ukierunkowane inwestycje i zmniejszenie poziomów zadłużenia, zgodnie ze wspólnymi europejskimi zasadami budżetowymi, mają kluczowe znaczenie dla działań, które mają sprawić, że Unia i jej państwa członkowskie staną się silniejsze, bardziej odporne i będą bardziej sprzyjać włączeniu społecznemu. W polityce gospodarczej i budżetowej należy dążyć do zachowania stabilności makroekonomicznej, rozwiązania problemu wysokiego poziomu zadłużenia i stworzenia buforów na wypadek zewnętrznych lub krajowych wstrząsów, mające na celu złagodzenie skutków społecznych i związanych z zatrudnieniem. Konieczne jest jeszcze większe ukierunkowanie inwestycji i reform strukturalnych na pobudzenie potencjalnego wzrostu.

Odporna i sprzyjająca włączeniu społecznemu gospodarka pozwoli Unii wykorzystać jej mocne strony w skali globalnej i obronić korzyści płynące z multilateralizmu i integracji gospodarczej. Euro stanowi czynnik stabilizujący i stanowi osłonę w obliczu rosnących zagrożeń dla światowej koniunktury gospodarczej. Należy jednak jeszcze bardziej wzmocnić jego strukturę. W pełni zintegrowany i dobrze funkcjonujący jednolity rynek pomoże również chronić Europę przed przyszłymi wstrząsami i kryzysami, podczas gdy prawdziwa unia rynków kapitałowych uruchomi dalsze środki na finansowanie wzrostu gospodarczego w Europie. Sprawne zapewnienie naszej Unii długoterminowego budżetu, który odzwierciedla szybki rozwój innowacji, środowiska gospodarczego i geopolityki, ma również zasadnicze znaczenie dla wspierania zmian strukturalnych i uczynienia Europy silniejszą i spójniejszą w obliczu coraz większej niepewności, zarówno na jej obszarze, jak i poza nim. W celu wzmocnienia wymiaru socjalnego Unii i wsparcia pozytywnej konwergencji społeczno-gospodarczej w kierunku lepszych warunków życia i pracy konieczne jest przekształcenie zasad ogłoszonych w ramach Europejskiego filaru praw socjalnych w działania, zarówno na szczeblu europejskim, jak i krajowym.





1.Cztery lata później: zrealizowano zapowiedzi dotyczące wzrostu gospodarczego, miejsce pracy i inwestycji

W 2014 r. Europa dopiero wychodziła z najpoważniejszego od wielu pokoleń kryzysu finansowego i gospodarczego. Realne wyniki gospodarcze dopiero wracały do poziomów sprzed kryzysu i przedłużający się okres ograniczonych inwestycji, a także inne czynniki, ciążyły na wydajności i konkurencyjności. Wysokie poziomy deficytu publicznego i inne zakłócenia równowagi makroekonomicznej zagrażały delikatnemu ożywieniu gospodarczemu. Skutki społeczne kryzysu były mocno odczuwalne w całej Unii w postaci bardzo wysokiego bezrobocia, zwłaszcza wśród osób młodych, rosnącego ubóstwa i pogłębiających się nierówności społecznych.

Europie w dużej mierze udało się zapomnieć o kryzysie gospodarczym i finansowym. Gospodarka europejska wchodzi obecnie w szósty rok nieprzerwanego wzrostu. Temu dynamicznemu wzrostowi gospodarczemu towarzyszyło ożywienie inwestycji, większy popyt konsumpcyjny, poprawa finansów publicznych i dalsze tworzenie miejsc pracy, choć w poszczególnych państwach odbywało się to w różnym tempie. Zróżnicowanie stóp wzrostu wśród państw strefy euro spadło do najniższego poziomu od początku unii walutowej (zob. wykres 1).

Wyniki mikroekonomiczne również poprawiły się w ostatnich latach. Różnica w wydajności w stosunku do Stanów Zjednoczonych ustabilizowała się, a wielkość produkcji w UE znacznie wzrosła. Wyroby gotowe oraz usługi pochodzące z Europy pozostały atrakcyjne na rynku światowym, pomimo spadku popytu na rynkach wschodzących i wyższych cen ropy naftowej. Łączność cyfrowa w państwach członkowskich poprawiła się od 2014 r. o ponad 40 %.

Obejmując swój urząd, przewodniczący Juncker przedstawił ambitny program „na rzecz zatrudnienia, wzrostu, sprawiedliwości oraz zmian demokratycznych”. Miejsca pracy, wzrost gospodarczy i inwestycje zajmowały najwyższe miejsca na liście dziesięciu zaprezentowanych priorytetów. Od tego czasu polityka gospodarcza i społeczna UE opiera się na trzech głównych filarach: skoordynowanym ożywieniu inwestycji, ponowieniu zobowiązania do przeprowadzenia reform strukturalnych oraz dążeniu do odpowiedzialnej polityki budżetowej. Zgodnie ze zintegrowanymi wytycznymi elementy te utworzyły trzy fundamenty wzrostu gospodarczego, co przyczyniło się do wzmocnienia ożywienia gospodarczego i wsparcia wzrostu gospodarczego.

Plan inwestycyjny dla Europy w znacznym stopniu przyczynił się do spełnienia obietnic złożonych w 2014 r.Zwiększył on już unijne PKB o 0,6 %, a do 2020 r. ma przyczynić się do dalszego wzrostu w wysokości 0,7 %. Ułatwił on również ukierunkowanie inwestycji publicznych i prywatnych na projekty, które zapewniają długoterminowy wzrost. Uzupełniając działania krajowe mające na celu poprawę dostępu do finansowania, plan inwestycyjny dla Europy zwiększył i zróżnicował dostępność instrumentów finansowych w okresie ożywienia gospodarczego. Szacuje się, że działania prowadzone w ramach planu przyczyniły się jak dotąd do utworzenia ponad 750 000 miejsc pracy, a liczba ta ma wzrosnąć do 1,4 mln do 2020 r.

Postępy na drodze ku zapewnieniu prawidłowej polityki budżetowej i reform strukturalnych były niezbędne do obniżenia poziomów zadłużenia i pobudzenia tworzenia lepszych i liczniejszych miejsc pracy. W ramach europejskiego semestru reformy strukturalne wspierały wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu i zatrudnienie, a jednocześnie ułatwiały ograniczenie zaburzeń równowagi makroekonomicznej. Uwzględnienie problematyki Europejskiego filaru praw socjalnych w europejskim semestrze począwszy od 2018 r. dodatkowo ułatwiło przebieg tego procesu. W wielu państwach członkowskich dyscyplina budżetowa gwarantowała stabilność finansową. Finanse publiczne mają obecnie bardziej stabilne podstawy, chociaż w państwach o wysokim poziomie zadłużenia bufory fiskalne należy odbudować w większym stopniu. Nastąpiła poprawa jakości wydatków publicznych, m.in. dzięki ożywieniu inwestycji. Lepsze warunki dla przedsiębiorstw, w tym środki mające na celu zmniejszenie obciążeń administracyjnych lub zwiększenie wydajności systemów podatkowych, również miały zasadnicze znaczenie dla stworzenia właściwego otoczenia regulacyjnego i promowania klimatu sprzyjającego przedsiębiorczości i tworzeniu miejsc pracy. Postępy na szczeblu krajowym i unijnym w obszarach takich jak usługi, infrastruktura, sieci szerokopasmowe, energia, transport, gospodarka o obiegu zamkniętym, reformy rynku pracy, opieka zdrowotna, edukacja, badania naukowe, szkolenia i innowacje stworzyły nowe możliwości w zakresie zatrudnienia i wzrostu gospodarczego.

Wszystkie te zmiany wspierały wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu i przyczyniły się do znacznej poprawy sytuacji na rynku pracy i warunków socjalnych. Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku od 20 do 64 lat wzrósł w drugim kwartale 2018 r. do 73,2 % i jest to najwyższy poziom, jaki kiedykolwiek odnotowano w UE (zob. wykres 2). Jeśli obecna tendencja utrzyma się, UE osiągnie cel założony w strategii „Europa 2020”, tj. 75 % w 2020 r. W rezultacie stopa bezrobocia spadła jednocześnie ostatnio do poziomu 6,8 %, czyli do poziomu sprzed kryzysu. Zmniejszają się także stopy bezrobocia długotrwałego i bezrobocia młodzieży. W szeregu państw członkowskich pozostają one jednak na wysokim poziomie. Dzięki lepszym warunkom na rynku pracy liczba osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, wynosząca w 2017 r. 113 mln osób, spadła po raz pierwszy poniżej poziomów notowanych przed kryzysem. Mimo to ubóstwo pracujących jest wysokie i rośnie w kilku państwach członkowskich. Ryzyko ubóstwa lub wykluczenia społecznego pozostaje wyzwaniem w szczególności w przypadku dzieci, osób niepełnosprawnych i osób ze środowisk migracyjnych.

2.Najważniejsze wyzwania, przed którymi stoimy

Pomimo poczynionych postępów wzrasta ryzyko zewnętrzne i zwiększają się wyzwania, co wymaga bardziej zdecydowanych i jednolitych działań ze strony Europy. Począwszy od wzrostu znaczenia Chin w globalnym łańcuchu wartości aż po zakłócanie przez USA powojennego porządku gospodarczego poprzez rosnący protekcjonizm handlowy, UE będzie musiała stawić czoła wyzwaniu, jakim jest niepewna i szybko zmieniająca się sytuacja na świecie.

Dostatnia przyszłość zależy od zdolności Europy do radzenia sobie z utrzymującymi się słabościami, reagowania na wyzwania w dłuższej perspektywie czasowej i sprostania rosnącym globalnym zagrożeniom. Globalizacja sprzyja wzrostowi gospodarczemu, ale nie wszystkim przyniosła takie same korzyści. Niektóre regiony i sektory mają problemy z jak najlepszym wykorzystaniem integracji rynkowej i innowacji technologicznych. Pomimo sprzyjających warunków gospodarczych utrzymuje się wysoki poziom nierówności dochodowych.

W kilku państwach członkowskich takie czynniki, jak powolne tempo reform, niski wzrost wydajności i wysoki poziom zadłużenia, negatywnie wpływają na potencjał wzrostu gospodarczego. Starzenie się społeczeństwa, transformacja cyfrowa i zmiana klimatu wywierają rosnącą presję na naszą siłę roboczą, systemy opieki społecznej i przemysł, zmuszając nas do innowacji i reform w celu utrzymania wysokich standardów życia.