[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 10.12.2007

KOM(2007) 781 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI

w sprawie przeglądu postępów w realizacji planu działania UE w zakresie narkotyków (2005-2008) z roku 2007

KOMUNIKAT KOMISJI

w sprawie przeglądu postępów w realizacji planu działania UE w zakresie narkotyków (2005-2008) z roku 2007

I. WPROWADZENIE

ONZ szacuje, że w ciągu ubiegłego roku około 200 mln osób przynajmniej raz sięgnęło po narkotyki[1]. W odniesieniu do Unii Europejskiej, szacuje się, że około 25–30 mln dorosłych osób – w wieku 15–64 lat – zażyło w ciągu ostatniego roku jakiś rodzaj nielegalnego narkotyku[2]. Jest to najwyższy jak dotąd poziom odnotowany w Europie, nawet jeśli w ostatnich latach dostrzegalne jest wyhamowanie tendencji wzrostowej. Uważa się, że przemysł narkotykowy stanowi trzeci największy sektor na świecie, po ropie naftowej i broni.

Wraz z upływem czasu zmieniają się tendencje w zakresie zażywania narkotyków i modele tego zjawiska. Heroina jest w dalszym ciągu najczęstszym źródłem uzależnienia oraz powoduje największe spustoszenia zdrowotne. Najbardziej popuarną nielegalną substancją pozostaje marihuana, przy czym najnowsze tendencje wskazują na wzrost zażywania kokainy w szeregu państw członkowskich. Jeżeli chodzi o tabletki ecstasy i amfetaminę, popularność tych środków osiągnęła już punkt kulminacyjny i obecnie stabilizuje się lub stopniowo obniża. Coraz większe wyzwanie w dziedzinie profilaktyki i leczenia stanowi natomiast zażywanie mieszanek różnych legalnych i nielegalnych substancji odurzających.

Ze względu na globalny zasięg problemu, powstrzymanie stałego wzrostu konsumpcji i wytwarzania narkotyków na całym świecie wymaga zgodnych działań na szczeblu europejskim i międzynarodowym.

Nie ma prostej recepty na ten problem. Zjawisko zażywania narkotyków i handlu tymi środkami zakłóca funkcjonowanie społeczeństwa będąc źródłem przestępczości i korupcji, wpływa ono również w istotnym stopniu na stan zdrowia obywateli UE, a choroby zakaźne związane z zażywaniem narkotyków (HIV/AIDS, żółtaczka) stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego w UE. Już od pewnego czasu w Europie panuje opinia, że w poszukiwaniu sposobów skutecznego przeciwdziałania powyższym zjawiskom nie można ograniczać się wyłącznie do tych aspektów zażywania narkotyków, które (oczywiście całkowicie zasadnie) budzą obawy społeczeństwa. Unia Europejska forsuje zatem podejście empiryczne, skoncentrowane na stałej analizie problemu oraz obiektywnej ocenie publicznych działań zaradczych. Ma to pozwolić lepiej zrozumieć, które strategie polityczne przynoszą najlepsze rezultaty w tym zakresie.

Powyższe ogólne podejście znalazło wyraz w europejskiej strategii antynarkotykowej (2005-2012)[3] – zatwierdzonej przez Radę Europejską w grudniu 2004 r., jako element programu haskiego: wzmacnianie wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w Unii Europejskiej[4] – oraz planie działania UE w zakresie narkotyków (2005–2008)[5] – zatwierdzonym przez Radę w dniu 8 lipca 2005 r.

W antynarkotykowej strategii UE na lata 2005-2012 określono dwa ogólne cele:

1. UE będzie przyczyniać się do osiągnięcia wysokiego poziomu ochrony zdrowia, dobrobytu i spójności społecznej, uzupełniając działania państw członkowskich na rzecz profilaktyki i ograniczenia zażywania narkotyków, uzależnienia oraz szkód powodowanych przez narkotyki dla zdrowia i społeczeństwa.

2. UE i jej państwa członkowskie będą dążyć do zagwarantowania ogółowi społeczeństwa wysokiego poziomu bezpieczeństwa poprzez podejmowanie działań przeciwko wytwarzaniu narkotyków, transgranicznemu handlowi tym środkami i wykorzystywaniu na te potrzeby prekursorów oraz poprzez intensyfikację działań prewencyjnych w zakresie przestępczości narkotykowej, poprzez skuteczną współpracę w ramach wspólnego podejścia.

W strategii zaznaczono, że „do końca 2012 r. należy osiągnąć postępy w realizacji wszystkich priorytetów dotyczących dziedzin określonych w strategii” .

Plan działania w zakresie narkotyków stanowi praktyczną realizację strategii, w połączeniu z monitorowaniem i oceną zasadniczych elementów tego procesu. W strategii stwierdzono, że „Komisja będzie odpowiedzialna za stałą, ogólną ocenę strategii i planu działania przy wsparciu państw członkowskich, ECMNiN (Europejskiego Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii) i Europolu” .

Plan działania UE w zakresie narkotyków (2005-2008)

Jest to pierwszy z dwóch planów działania mający zapewnić przekucie generalnych celów i priorytetów strategii na konkretne działania z zastosowaniem wyraźnych wskaźników oceny postępów.

Ostatecznym celem tego planu jest „znaczne zmniejszenie powszechności zażywania narkotyków przez ludność oraz zmniejszenie społecznych i zdrowotnych skutków zażywania narkotyków oraz nielegalnego handlu nimi” . Cel ten ma zostać zrealizowany dzięki stworzeniu ram dla zintegrowanego, wyważonego podejścia, mającego doprowadzić do zmniejszenia zarówno podaży, jak i popytu na narkotyki, poprzez realizację szeregu konkretnych działań. Działania te zostały wybrane według następujących reguł:

- działania na szczeblu UE muszą zapewniać wyraźną wartość dodaną , a zakładane rezultaty muszą być realistyczne i wymierne ;

- działania muszą być relatywnie tanie i przyczyniać się bezpośrednio do osiągnięcia co najmniej jednego z celów lub priorytetów określonych w strategii;

- liczba działań w każdej dziedzinie powinna być odpowiednia do ich celu i realistyczna.

Na Komisji spoczywa obowiązek przedstawiania Radzie i Parlamentowi Europejskiemu przeglądu postępów w realizacji planu działania oraz propozycji zaradzenia ustalonym brakom i ewentualnym nowym potrzebom.

Pierwszy przegląd postępów, obejmujący lata 2005-2006 został przedstawiony przez Komisję jako dokument roboczy jej służb[6]. Został on zatwierdzony przez Radę w konkluzjach z dnia 4 czerwca 2007 r.[7].

Niniejszy komunikat zawiera wnioski z przeglądu postępów z roku 2007, wraz ze szczegółowym sprawozdaniem z realizacji planu działania, zamieszczonym w załączniku

W 2008 r. Komisja przeprowadzi końcową ocenę i zaproponuje nowy plan działania. Kolejny plan działania zostanie opracowany na bazie doświadczeń z trzech ostatnich lat.

II. METODOLOGIA

Przy opracowywaniu przeglądu postępów Komisja korzystała ze wsparcia państw członkowskich, ECMNiN i Europolu. Ocena z roku 2007, obejmująca drugą połowę 2006 i pierwszą połowę 2007 r. została przedstawiona z podziałem na poszczególne rozdziały planu działania.

W planie wyraźnie określono, kto odpowiada za poszczególne działania oraz obowiązujące terminy. Aby realizacja planu mogła biec właściwym torem, przedstawione zostaną wytyczne dotyczące celów, których termin realizacji już minął lub, które przypuszczalnie nie zostaną osiągnięte, albo też zostaną one zaliczone do celów, których nie udało się osiągnąć. Plan działania przewiduje zestaw wskaźników [8] lub instrumentów oceny poszczególnych celów i działań [9] .

Analizie poddano rezultaty w zakresie celów i działań, których termin realizacji już minął. Przedstawiono również sprawozdanie z aktualnie realizowanych działań oraz wnioski dotyczące każdego celu wyznaczonego w planie działania. Jedenaście celów i działań, których termin realizacji przypada w 2008 r., zostanie ocenionych w ramach przyszłorocznej, końcowej oceny.

III. GłÓWNE USTALENIA PRZEGLąDU POSTęPÓW Z ROKU 2007

Przegląd pokazuje, że realizacja większości celów przebiega właściwie, jednak w przypadku szeregu działań konieczne są dalsze prace w celu spełnienia wymogów planu działania. Podsumowanie głównych wniosków zawartych w szczegółowym sprawozdaniu zostało załączone do niniejszego komunikatu.

3.1 Koordynacja

Prezydencje UE w coraz szerszym stopniu opierają się przy planowaniu programu politycznego w zakresie narkotyków na priorytetach określonych w planie działania. W dodatku była, aktualna i przyszła prezydencja koordynują swoje działania. Poprawiła się również koordynacja między Horyzontalną Grupą Roboczą ds. Narkotyków (HGRN) i innymi właściwymi grupami roboczymi Rady.

Konieczna jest poprawa procesu przekazywania przez państwa członkowskie informacji zwrotnych dotyczących wdrażania planu działania. Pomóc mogłoby tutaj np. wyznaczenie w składzie każdej delegacji do HGRN korespondenta ds. planu działania w zakresie narkotyków odpowiedzialnego za koordynację przepływu informacji dotyczących wdrażania planu działania.

Roczny przegląd postępów ukazuje, że strategie polityczne i podejścia państw członkowskich w kwestii narkotyków stają się w pewnym zakresie coraz bardziej zbieżne . Umożliwia to UE np. częstsze niż uprzednio zajmowanie jednolitego stanowiska w sprawach dotyczących narkotyków na płaszczyźnie stosunków zewnętrznych.

Dwadzieścia pięć państw członkowskich wyznaczyło na szczeblu krajowym jednego lub więcej koordynatorów lub organów koordynacji w dziedzinie narkotyków. Nawet jeśli trudno ocenić, czy powyższe mechanizmy koordynacji w dziedzinie narkotyków funkcjonują „w pełni sprawnie”, już sama obecność jednostki koordynującej na szczeblu krajowym stanowi dowód uznania przekrojowego charakteru dziedziny politycznej, jaką jest problem narkotykowy oraz potrzeby przyjęcia wyważonego podejścia w tej dziedzinie. Wszystkie prezydencje HGRN organizowały posiedzenia krajowych koordynatorów ds. narkotyków, a programy tych posiedzeń odpowiadały planowi działania UE w zakresie narkotyków (2005-2008).

Potrzeba zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w politykę antynarkotykową UE została podkreślona w antynarkotykowej strategii UE (2005-2012). Widocznym rezultatem konsultacji rozpoczętych w 2006 r. była decyzja o utworzeniu, do końca 2007 r. , Forum Społeczeństwa Obywatelskiego ds. Narkotyków . Komisja jest przekonana, że wspomniane forum ułatwi skuteczną komunikację ze społeczeństwem obywatelskim.

Jeżeli chodzi o włączenie polityki antynarkotykowej w ramy stosunków zewnętrznych, wszystkie umowy między UE i krajami trzecimi, które były negocjowane lub zostały zawarte w 2006 r. zawierają konkretne postanowienia dotyczące współpracy w dziedzinie narkotyków. Kraje trzecie powinny przejąć odpowiedzialność za podejmowane w ramach tej współpracy działania, przejmując obowiązki związane z realizacją własnych obszarów polityki i wspólnych projektów. Jest to jednym z istotnych warunków udanej realizacji tych umów.

3.2 Ograniczenie popytu

UE czyni postępy w opracowywaniu całościowej, pragmatycznej odpowiedzi na szkody społeczne i zdrowotne powodowane zażywaniem narkotyków . Unia kontynuuje szerzenie najlepszych, wypróbowanych praktyk w profilaktyce narkotykowej, wczesnej interwencji, leczeniu, rehabilitacji, reintegracji społecznej i ograniczaniu szkód. Wszystkie państwa członkowskie biorą udział w realizacji polityki monitorowania i oceny krajowych działań w zakresie narkotyków, choć konieczne jest dalsze udoskonalenie metodologii ocen i zwiększenie ich liczby.

Sprawozdanie Komisji dotyczące realizacji zalecenia Rady z dnia 18 czerwca 2003 r. w sprawie „zapobiegania występowaniu i ograniczania szkód zdrowotnych związanych z uzależnieniem od narkotyków” [10] ukazuje, że ograniczanie szkód stanowi obecnie trwały element polityki antynarkotykowej we wszystkich państwach członkowskich UE . Stale rośnie także baza empirycznych danych pomagających w podejmowaniu interwencji służących ograniczeniu rozmiarów szkód. Niemniej jednak wiele jeszcze brakuje do jednolitego stosowania tego rodzaju środków we wszystkich państwach UE.

Jedna z głównych metod terapii stosowanych w państwach członkowskich UE polega na leczeniu substytucyjnym. Za korzystaniem z tej metody przemawia rozległy i ciągle poszerzany katalog badań naukowych , ukazujących, że może ona prowadzić do znacznego ograniczenia zażywania opiatów i ryzykownych zachowań. Programy te pozwalają również skutecznie przedłużyć okres kontynuowania leczenia przez osoby regularnie zażywające heroinę oraz mogą pomóc tym osobom w ustabilizowaniu a następnie poprawie warunków zdrowotnych i socjalnych. Ponieważ w Europie pojawiają się ciągle nowe modele i tendencje w zakresie zażywania narkotyków, konieczne jest dostosowanie arsenału działań służących profilaktyce i ograniczaniu szkód, jak również ośrodków i usług leczniczych i rehabilitacyjnych do nowych rodzajów potrzeb klientów. Niezależnie od tego, w jaki sposób powyższe elementy zostały wyważone w polityce poszczególnych państw, panuje wyraźna zgoda co do tego, że skoordynowane i kompleksowe podejście w zakresie zdrowia publicznego, w tym ograniczenia szkód, ma zasadnicze znaczenie dla ograniczenia zjawiska rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych wśród osób zażywających narkotyki.

Najpoważniejszą formą społecznych szkód powodowanych przez narkotyki jest niewątpliwie śmierć związana z ich zażywaniem. W związku z tym konieczne jest stałe monitorowanie i działania na rzecz wprowadzania i doskonalenia, w szczególności, skutecznych środków ograniczania szkód i reintegracji.

Na terytorium całej UE wyraźnie poprawiła się dostępność usług przeznaczonych dla osób zażywających narkotyki. Obecnie należy dalej rozwijać te usługi oraz opracować wskaźniki pozwalające weryfikować skuteczność terapii i środków ograniczania szkód.

Należy także ustanowić normy jakości dla usług i środków, poczynając od profilaktyki po leczenie osób uzależnionych od narkotyków i ograniczanie szkód; problemem jest jednak ograniczony zakres informacji na temat mechanizmów stosowanych przez państwa członkowskie w celu zagwarantowania jakości działań służących ograniczeniu popytu na narkotyki. Ponadto między państwami członkowskimi występują znaczne różnice, jeżeli chodzi o to, co dokładnie należy uznać za „normę”, a co za „wytyczną”. Szczegółowe sprawozdanie zamieszczone w załączniku ukazuje, że konieczne jest jeszcze dopracowanie wielu aspektów środków na rzecz zmniejszenia popytu przewidzianych w planie działania, a niektóre działania i wskaźniki będą musiały zostać dopracowane, by umożliwić ocenę skutków tych działań.

Już obecnie przestępcy uzależnieni od narkotyków mogą być poddawani szerokiemu wachlarzowi środków alternatywnych w stosunku do pozbawienia wolności , choć nie można jeszcze ocenić zakresu zastosowania tych środków ani ich skuteczności. Prawie wszystkie państwa wprowadziły środki mające zapobiegać rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych, jednak zakres usług służących ograniczeniu szkód oferowanych w więzieniu jest dużo skromniejszy niż ten oferowany narkomanom w innych ośrodkach. Konieczne będą dalsze interwencje w tym zakresie.

Potrzebę poprawy środków ograniczania szkód stosowanych w zakładach karnych została potwierdzona przez prezydencję w konkluzjach dotyczących działań następczych w stosunku do zalecenia Rady z 2003 r. w sprawie profilaktyki i ograniczania szkód zdrowotnych związanych z uzależnieniem od narkotyków. Komisja została wezwana do „przedłożenia wniosku dotyczącego zalecenia w sprawie narkotyków w zakładach karnych, przewidzianego w działaniu 13.2 planu działania UE (2005-2008) [11]”.

Aby uzupełnić działalność państw członkowskich w tej dziedzinie, w ramach programu wspólnotowych działań w dziedzinie zdrowia publicznego[12] (2003-2008) w dalszym ciągu wspierany jest szeroki wachlarz projektów w dziedzinie ograniczania popytu na narkotyki, w tym profilaktyki, ograniczania szkód i leczenia. Finansowanie tego typu działań będzie kontynuowane w ramach drugiego programu wspólnotowych działań w dziedzinie zdrowia publicznego (2008-2012) , a nawet zostanie zwiększone dzięki nowemu specjalnemu programowi „Profilaktyka narkotykowa i informacja o narkotykach”[13] (2007-2013) oraz za pośrednictwem 7. programu ramowego w zakresie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji[14] (2007-2013).

3.3 Zmniejszenie podaży

Unijne organy ścigania kontynuują intensywne wysiłki na rzecz wykrywania przemytu narkotyków i prekursorów do ich wytwarzania oraz przeciwdziałania temu zjawisku. W roku 2006 liczba wykrytych przypadków zwiększyła się. Komisja wraz z państwami członkowskimi opracowała dokument zawierający wytyczne dla podmiotów prowadzących legalny handel prekursorami, które mogą zostać wykorzystane do nielegalnego wytwarzania narkotyków. W dokumencie tym zawarto zalecenia mające pomóc podmiotom prowadzącym legalny handel w wykrywaniu i zgłaszaniu podejrzanych transakcji.

Państwa członkowskie wzbogacają robocze bazy danych analitycznych prowadzone przez Europol na potrzeby realizowanych projektów: COLA (kokaina), MUSTARD (heroina) i SYNERGY (narkotyki syntetyczne). Europol z kolei dostarcza państwom członkowskim informacje na potrzeby prowadzonych przez nie dochodzeń i operacji. Komisja nie zdołała sprawdzić, w jakim stopniu państwa członkowskie zastosowały się do zalecenia Rady w sprawie harmonizacji danych statystycznych dotyczących zajętych narkotyków i prekursorów, które miały być wykorzystane do ich wytworzenia [15], przyjętym w 2001 r. Brakowało bowiem jakichkolwiek informacji na temat jej realizacji na szczeblu UE.

Możliwe jest dalsze zacieśnienie współpracy między państwami członkowskimi, Europolem i Eurojustem, poprzez wykorzystanie istniejących instrumentów. Obecnie instrumenty takie jak wspólne zespoły dochodzeniowo-śledcze i wspólne operacje celne zdają się być wykorzystywane w ograniczonym stopniu. W latach 2005 i 2006 utworzono tylko dwa wspólne zespoły dochodzeniowo-śledcze i zrealizowano tylko cztery wspólne operacje celne. Europol i Eurojust przygotowują specjalne szkolenia i podręcznik dotyczący tworzenia i wykorzystywania projektów związanych z wykorzystaniem wspólnych zespołów dochodzeniowo-śledczych.

Jak dotąd nie udało się ustalić, by na szczeblu państw członkowskich lub UE realizowane były jakiekolwiek większe projekty, których szczególnym przedmiotem byłyby zasoby finansowe związane z handlem nielegalnymi narkotykami. Komisja zaleca państwom członkowskim pełne wykorzystanie platformy NET jednostek wywiadu finansowego. Komisja przygotowuje obecnie sprawozdanie na temat decyzji Rady z dnia 17 października 2000 r. dotyczącej uzgodnień w sprawie współpracy pomiędzy jednostkami wywiadu finansowego państw członkowskich w odniesieniu do wymiany informacji[16]. Zwrócono się także do państw członkowskich o szersze korzystanie z unijnych programów finansowania, takich jak program „Zapobieganie i walka z przestępczością” (2007-2013)[17] , w celu badania związków między wytwarzaniem narkotyków a finansowaniem terroryzmu.

W wymiarze operacyjnym obecnie siedem państw członkowskich bierze udział w działaniach MAOC-N, Morskiego Ośrodka Analitycznego i Operacyjnego ds. Narkotyków , z siedzibą w Lizbonie. Działania te obejmują ścisłą współpracę między organami ścigania, sądami oraz służbami morskimi i lotniczymi z zainteresowanych państw członkowskich w zwalczania handlu kokainą na szlaku atlantyckim i zachodnioafrykańskim. MAOC-N współpracuje z podobnymi agencjami w Stanach Zjednoczonych, takimi jak Joint Interagency Task Force South, z siedzibą na Florydzie. Współpraca opiera się na założeniu, że globalne podejście i elastyczność narkotykowych handlarzy wymagają globalnej odpowiedzi ze strony organów ścigania.

Zmniejszenie podaży należy do dziedzin, w których nadal trudno jest oceniać postępy na szczeblu UE. Większość działań w tej dziedzinie oceniana jest raczej na podstawie kryteriów ilościowych niż jakościowych , a dane dostępne na szczeblu UE są często fragmentaryczne i trudne do porównania. Wynika to po części z braku wspólnych norm rejestracji i gromadzenia danych, lecz także z nakładających się kompetencji sprawozdawczych.

Komisja we współpracy z Europolem i ECMNiN zamierza ocenić kwestię danych dotyczących zmniejszenia podaży w swoim końcowym sprawozdaniu z bieżącego unijnego planu działania w zakresie narkotyków, które zostanie przedstawione w 2008 r. Celem ma być ustalenie, jakich definicji problemów i danych wymaga obecnie ochrona porządku publicznego oraz w jakim zakresie dane te są już obecnie dostępne w znormalizowanej formie na szczeblu UE lub mogą zostać udostępnione w takiej formie w przyszłości.

Wreszcie wspomnieć należy o tym, że w 2007 r. wdrożono decyzję Rady w sprawie wymiany informacji, oceny ryzyka i kontroli nowych substancji psychoaktywnych[18]. Po raz pierwszy od czasu przyjęcia decyzji w 2005 r. przeprowadzono ocenę ryzyka dotyczącą nowej substancji psychoaktywnej, stymulanta o nazwie 1-benzylopiperazyna (BZP). Procedura oceny doprowadziła do wystąpienia przez Komisję z wnioskiem dotyczącym zamieszczenia BZP w odpowiednim wykazie i poddania jej środkom kontroli, zgodnie z właściwymi przepisami. Rada podejmie decyzję w tej sprawie po konsultacji z Parlamentem Europejskim.

3.4 Współpraca międzynarodowa

W strategii dotyczącej zewnętrznego wymiaru WSiSW: powszechnej wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, podkreślono, że w tych dziedzinach współpraca z krajami trzecimi oznacza długotrwałe wysiłki skoncentrowane na rozwoju instytucjonalnym i rozbudowie potencjału, które wymagają stałego zaangażowania obu stron. W pierwszym sprawozdaniu z postępów w realizacji strategii przedstawionej w 2006 stwierdzono stały postęp na tym polu, także w przypadku zagadnień związanych z narkotykami[19].

UE należy do podmiotów mających największy wkład w międzynarodową współpracę w sprawie nielegalnych narkotyków. Unia prowadzi aktywny dialog z większością krajów dotkniętych problemem narkotyków, będących głównymi ośrodkami produkcji narkotyków i handlu narkotykami oraz udziela im znacznej pomocy w postaci środków finansowych i wsparcia technicznego. Zaangażowanie UE na rzecz propagowania wyważonego podejścia , zakładającego równoczesne ograniczanie podaży i popytu, odzwierciedla podstawowe wartości i zasady Unii oraz postrzegane jest jako wzorzec do naśladowania przez inne kraje na całym świecie. Wyważone podejście znajduje także coraz szerszy wyraz w umowach o współpracy, partnerstwie i stowarzyszeniu zawieranych w krajami trzecimi oraz w zawartych w nich zapisach dotyczących narkotyków.

Działania na rzecz rozwiązania problemu narkotyków są regularnie omawiane podczas spotkań z przedstawicielami krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących, jak również z partnerami Komisji w ramach polityki sąsiedztwa. Państwa kandydujące biorą coraz szerszy udział w pracach ECMNiN, Europolu i Eurojustu. Różne projekty i struktury, które zdołano już uruchomić, umożliwiają UE wspieranie tych państw w wysiłkach mających zwiększyć ich potencjał we wdrażaniu wspólnotowego dorobku prawnego i powiązanych działań , np. w opracowywaniu krajowych planów i strategii działań antynarkotykowych.

W 2007 r. do najważniejszych wydarzeń na płaszczyźnie współpracy międzynarodowej należało pierwsze posiedzenie ekspertów w dziedzinie ograniczania popytu i podaży, w ramach procesu „paktu paryskiego” dotyczącego handlu heroiną. UE, Ameryka Łacińska i Karaiby uzgodniły również przegląd panamskiego planu działania z 1999 r. W deklaracji z Port of Spain z maja 2007 r. ustalono nowe priorytety współpracy w dziedzinie ograniczania podaży i popytu oraz innych dziedzinach związanych z narkotykami, takimi jak pranie pieniędzy oraz współpraca celna, policyjna i sądowa.

Obok tego kształtują się obecnie zręby nowego partnerstwa z Republiką Zielonego Przylądka, do którego istotnych elementów należy współpraca antynarkotykowa. Odnotowuje się również postępy we współpracy operacyjnej między UE i Rosją. W październiku 2007 r. rosyjski Federalny Urząd Kontroli Narkotyków oraz ECMNiN podpisały protokół ustaleń dotyczący wymiany informacji i najlepszych praktyk w dziedzinie nadużywania narkotyków. Unijna troika ds. narkotyków spotkała się z przedstawicielami krajów Bałkanów Zachodnich, Rosji, Afganistanu, Stanów Zjednoczonych oraz, po raz pierwszy w historii, z przedstawicielami Ukrainy.

Grupa Dublińska złożona z krajów będących głównymi donatorami pozostaje dla państw członkowskich i Komisji cennym forum analizy i wymiany poglądów na temat międzynarodowych problemów związanych z narkotykami. Jednakże regionalni przewodniczący Grupy Dublińskiej powinni składać sprawozdanie z zakresu realizacji zaleceń. W 2007 r. Grupa Dublińska spotkała się z Iranem – był to pierwszy przypadek zaproszenia na posiedzenie państwa spoza grupy.

Współpraca w dziedzinie działań i planów działania związanych z narkotykami zacieśnia się. Wzrastają również wydatki w tej dziedzinie.

Pod koniec 2005 r. wartość międzynarodowych projektów UE w dziedzinie narkotyków oceniano na blisko 760 mln EUR, co sprawia, że UE jest najsilniejszym filarem globalnego frontu antynarkotykowego .

Jak dotychczas mniej niż połowa państw członkowskich UE realizuje projekty pomocowe z udziałem krajów trzecich, z czego, biorąc pod uwagę wartości projektów, 80 % prowadzonych jest przez Komisję, Zjednoczone Królestwo i Niemcy.

Środki UE przeznaczone na pomoc w działaniach antynarkotykowych kierowane są przede wszystkim do Afganistanu; to właśnie tam trafia prawie dwie trzecie ogółu unijnych środków przeznaczonych na pomoc zewnętrzną w tej dziedzinie (452 mln EUR). Środki UE przeznaczone na wsparcie realizacji strategii antynarkotykowych wykorzystywane są do wspierania społeczno-gospodarczego rozwoju szeregu prowincji na północy i północnym-wschodzie Afganistanu, poprzez rozwój obszarów wiejskich, w tym zapewnianie alternatywnych źródeł utrzymania oraz pomoc sektorowi ochrony zdrowia. WE jest jednym z kluczowych donatorów Funduszu Powierniczego na rzecz Prawa i Porządku Publicznego w Afganistanie, Funduszu Powierniczego na rzecz Odbudowy Afganistanu oraz nowego, wartego 200 mln EUR projektu Państwo Prawne, uruchomionego w 2007 r.

Prawie jedna trzecie łącznej pomocy UE (220 mln EUR) trafia do trzech andyjskich państw, w których uprawiane są krzewy kokainowe. Pozostała część trafia do innych krajów na całym świecie, w szczególności w regionie Morza Śródziemnego/Bałkanów, Azji Południowo-Wschodniej, południowego Kaukazu i Azji Środkowej oraz obejmuje wsparcie na rzecz alternatywnego rozwoju (dwie trzecie łącznej pomocy), a w dalszej kolejności na projekty w zakresie rozwoju instytucjonalnego, ochrony porządku publicznego i ograniczania popytu na narkotyki .

W 2006 r. z funduszy „północno-południowej” pozycji budżetowej „narkotyki", którymi zarządza Komisja, przekazano ponad 7,5 mln EUR na wsparcie: współpracy między obszarami położonymi wzdłuż szlaków przerzutu kokainy z Ameryki Łacińskiej i Karaibów przez Afrykę, inicjatywy partnerstw miast UE oraz Ameryki Łacińskiej i Karaibów w dziedzinie ograniczania popytu na narkotyki, projektu wymiany informacji pochodzących z wywiadu kryminalnego, innej inicjatywy na rzecz ograniczania popytu w regionie południowo-śródziemnomorskim, na Bliskim Wschodzie i Azji Południowo-Wschodniej oraz analizy dotyczącej ograniczania szkód w krajach rozwijających się.

Istnieje również szereg inicjatyw o zasięgu globalnym, które także finansowane są z pozycji zawartej w budżecie na rok 2006. Wszystkie one realizowane są za pośrednictwem UNODC i służą m.in. finansowaniu globalnego systemu monitorowania upraw, wspieraniu procesu paktu paryskiego, antynarkotykowego forum organizacji pozarządowych przy ONZ oraz finansowaniu działań grupy ekspertów na rzecz podsumowania rezultatów 10-letniej oceny działań podjętych w wyniku specjalnej sesji Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych poświęconego nielegalnym środkom odurzającym z 1998 r. Obok tego wspierany jest rozpoczęty w 2005 r. projekt UNESCO mający pomóc organizacjom pozarządowym w realizacji bardziej efektywnych usług i działań na rzecz zwiększenia potencjału w dziedzinie ograniczania szkód w krajach rozwijających się.

UE coraz częściej zajmuje wspólne stanowisko na forum Komisji ds. Środków Odurzających (KŚO) Organizacji Narodów Zjednoczonych. Przykładem był projekt rezolucji UE w sprawie ustalania pochodzenia prekursorów wykorzystywanych do nielegalnej produkcji narkotyków, przyjęty podczas 50. sesji KŚO. UE, występująca jako jeden podmiot, była jednym z inicjatorów przyjęcia kolejnych dziesięciu rezolucji KŚO dotyczących narkotyków.

UE zamierza nadal pełnić tę pozytywną rolę koordynatora dbając o utrzymanie wspólnego stanowiska w sprawie oceny działań podjętych w wyniku specjalnej sesji Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych poświęconej nielegalnym środkom odurzającym, która przypadnie w 2008 r. i działań następczych wobec tej oceny w roku 2009.

Przekazanie UNODC środków na rzecz powołania grupy ekspertów ds. oceny powyższych działań stanowi potwierdzenie zaangażowania UE na rzecz opracowywania i wdrażania na szczeblu ONZ antynarkotykowych strategii politycznych, opartych w coraz szerszym stopniu na wynikach oceny naukowej i najlepszych dostępnych ustaleniach.

3.5 Informacje, badania i ocena

Nigdy wcześniej potrzeba oparcia strategii antynarkotykowych na rzetelnych dowodach naukowych nie była równie istotna co obecnie. Znajduje to wyraz w dążeniach państw członkowskich na rzecz poprawy unijnej współpracy w dziedzinie badań związanych z narkotykami.

Wielką wartość dla decydentów i specjalistów mają informacje na temat problemu narkotykowego przekazywane przez Europol i ECMNiN, które wzbogacają unijną bazę wiedzy w tej dziedzinie. W latach 2006-2007 zarówno ECMNiN, jak i Europol przedstawiły szereg sprawozdań dotyczących popytu na narkotyki i podaży tych środków w Europie, dostarczając decydentom politycznym i agencjom wykonawczym aktualnych informacji na temat stanu problemu narkotykowego i działań zaradczych.

Mimo to panuje ogólne wrażenie, że badania nad narkotykami w 27 państwach członkowskich cechuje w dalszym ciągu złożoność i fragmentaryzacja. Brakuje również całościowego zestawienia sieci badań naukowych i współpracy oraz istniejących i potencjalnych dziedzin badań związanych z narkotykami. Komisja przeprowadzi szczegółową analizę porównawczą badań w dziedzinie nielegalnych narkotyków, której wyniki mają zostać opublikowane w 2008.

Wspólne Centrum Badawcze (WCB) Komisji kładzie większy nacisk na badania związane z bezpieczeństwem w programie prac na lata 2007-2013. W 2007 r. na szczeblu Komisji uzgodniono, że WCB udostępni państwom członkowskim posiadane informacje mające stanowić bazę wiedzy na potrzeby potencjalnej europejskiej sieci w dziedzinie kryminalistycznego profilowania nielegalnych narkotyków. Baza ta zostałaby utworzona w oparciu o obecne i wcześniejsze projekty finansowane przez Komisję w tej dziedzinie.

Do pozostałych inicjatyw Komisji zaliczają się projekty DRUID na rzecz opracowania rzetelnych mechanizmów kontrolnych i urządzeń pozwalających wykrywać przypadki prowadzenia pojazdów pod wpływem alkoholu, leków i narkotyków i EURITRACK (europejski zestaw środków na rzecz zwalczania nielegalnego handlu), projekt służący opracowaniu nieinwazyjnej i bezpiecznej metody wykrywania nielegalnych materiałów schowanych w przesyłkach towarowych.

Program „Profilaktyka narkotykowa i informacja o narkotykach[20] (2007-2013)” zapewni dalsze finansowanie projektów i analiz w dziedzinie ograniczania popytu na narkotyki oraz polityki antynarkotykowej.

IV. WNIOSKI

Unijna strategia antynarkotykowa i plany działania – zarówno w wymiarze dotyczącym opracowywania strategii politycznych, jak i ich realizacji – sprzyjają zbliżeniu między państwami członkowskimi.

Ocena postępów przeprowadzona w 2007 r. pozwoliła ustalić dwie istotne kwestie.

3. Polityka antynarkotykowa prowadzona przez państwa członkowskie Unii Europejskiej jest coraz bardziej zbieżna, przy równoczesnym poszanowaniu indywidualnych modeli kulturalnych i politycznych poszczególnych państw.

4. Podejście oparte na dowodach naukowych przyjęte na potrzeby planu działania pomaga w ustaleniu dziedzin, w których niezbędne są udoskonalenia.

Wprawdzie przedwczesne byłoby przewidywanie wyników oceny zaplanowanej na 2008 r., jednak już teraz zarysowują się określone problemy:

- należy poprawić gromadzenie i wymianę krajowych danych, w szczególności dotyczących ograniczania podaży i ochrony porządku publicznego (wynikało to jasno z pierwszego rocznego przeglądu w 2006 r.);

- konieczne jest opracowanie metodologii pozwalającej zagwarantować, by konkretne działania przewidziane w planie działania miały większy wpływ na skalę i modele wytwarzania narkotyków, handlu narkotykami oraz ich zażywania;

- wskaźniki przewidziane w planie działania wymagają odpowiedniego dostosowania: niektóre z nich nie dostarczają informacji na temat działań, do których się odnoszą;

- ponadto brak informacji i danych na temat wpływu działań na stan problemu narkotykowego jest elementem szerszego problemu, jakim jest ocena wpływu polityki publicznej na szczególne, złożone problemy społeczne. Dostępne dane nie zawsze pozwalają należycie ocenić, czy rezultaty planu działania miały wpływ na rozwiązanie problemu, któremu starano się zaradzić.

Komisja zbada te kwestie bliżej podczas końcowej oceny planu działania UE w zakresie narkotyków (2005-2008). We wniosku Komisji dotyczącym kolejnego planu działania UE w zakresie narkotyków (2009-2012) szczególny nacisk położony zostanie na bardziej rygorystyczne powiązanie konkretnych działań z właściwymi wskaźnikami i instrumentami oceny.

Roczne przeglądy planu działania UE w zakresie narkotyków w okresie 2006-2007 umocniły w Komisji i tak już zdecydowane przekonanie, że strategie polityczne w dziedzinie narkotyków muszą być oparte na obiektywnych, najlepszych dostępnych dowodach naukowych - jest to warunek prowadzenia skutecznej i relatywnie taniej polityki; strategie antynarkotykowe muszą odzwierciedlać podstawowe wartości, na których opiera się Unia Europejska; oraz, że muszą one łączyć proporcjonalne, lecz zdecydowane działania organów ścigania na rzecz zwalczania nielegalnego handlu narkotykami i ich wytwarzania, z szeroko zakrojonymi działaniami w zakresie profilaktyki, ograniczania szkód, leczenia i rehabilitacji. Jest to nasz obowiązek wobec obywateli Europy.

Komisja zaleca Radzie przyjęcie niniejszego przeglądu postępów.

[1] Biuro ONZ ds. Środków Odurzających i Przestępczości, 2007 r.

[2] Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii, 2007 r.

[3] CORDROGUE 77, 22.11.2004

[4] COM (2005) 184 wersja ostateczna, 10.5.2005.

[5] Dz.U. C 168 z 8.7.2005.

[6] SEC(2006) 1803

[7] CORDROGUE 32, 4.6.2007

[8] Wskaźniki stanowią narzędzie pozwalające ocenić postępy lub realizację działania lub celu.

[9] Instrument oceny pozwala na weryfikację tych postępów lub realizacji działania.

[10] COM (2007) 199 wersja ostateczna.

[11] CORDROGUE 43 z 2.7.2007.

[12] Dz.U. L 271 z 9.10.2002.

[13] Dz.U. L 412 z 30.12.2006, str. 1.

[14] Dz.U. L 257 z 3.10.2007.

[15] 13618/01 STUP 29

[16] Dz.U. L 271 z 24.10.2000.

[17] Dz.U. L 58 z 24.2.2007.

[18] 2005/387/WSiSW z 10.5.2005.

[19] Dokument Rady 14366/3/05 REV 3 z 30.11.2005.

[20] Dz.U. L 257 z 3.10.2007.