KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 4.8.2016 COM(2016) 494 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY Dwunaste sprawozdanie w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 866/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. oraz skutków jego stosowania, obejmujące okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2015 r. {SWD(2016) 281 final}



SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY Dwunaste sprawozdanie w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 866/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. oraz skutków jego stosowania, obejmujące okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2015 r. Rozporządzenie Rady (WE) nr 866/2004 w sprawie systemu na podstawie art. 2 Protokołu 10 do Aktu Przystąpienia (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie zielonej linii”) weszło w życie dnia 1 maja 2004 r. Rozporządzenie to określa, na jakich warunkach przepisy prawa UE stosują się do przepływu osób, towarów i usług przez linię oddzielającą obszary Republiki Cypryjskiej, na których faktyczną kontrolę sprawuje rząd, od tych, na których nie sprawuje on takiej kontroli. Aby zapewnić skuteczność tych przepisów, ich stosowanie zostało również rozszerzone na obszar graniczny między tymi dwoma obszarami oraz na teren wschodniej strefy suwerennej Zjednoczonego Królestwa („wschodnia strefa suwerenna”) . Niniejsze sprawozdanie obejmuje okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2015 r. W tym okresie sprawozdawczym Komisja zmieniła załącznik I do rozporządzenia w sprawie zielonej linii, dodając dwa nowe przejścia graniczne w Deryneia i Lefka-Apliki. Komisja prowadzi konstruktywny dialog dotyczący wdrażania rozporządzenia z odpowiednimi władzami Republiki Cypryjskiej, administracją strefy suwerennej, a także Izbą Handlową Turków Cypryjskich. 1.RUCH OSOBOWY 1.1.Przekraczanie linii na uznanych przejściach granicznych Przedmiotowe rozporządzenie zapewnia stabilne ramy prawne dla swobodnego przepływu Cypryjczyków, innych obywateli UE oraz obywateli państw trzecich przekraczających zieloną linię (zwaną dalej „linią”) na uznanych przejściach granicznych. W 2015 r. – w porównaniu z latami poprzednimi – nastąpił wzrost liczby Turków cypryjskich oraz niewielki spadek liczby Greków cypryjskich przekraczających linię. Według danych przekazanych przez Republikę Cypryjską w okresie sprawozdawczym 534 879 Greków cypryjskich (poprzednio 589 906) oraz 189 027 pojazdów należących do Greków cypryjskich (poprzednio 200 562) przekroczyło linię, przechodząc z obszarów znajdujących się pod kontrolą rządu na tereny północnej części Cypru, a 1 055 130 Turków cypryjskich (poprzednio 927 141) oraz 382 621 pojazdów należących do Turków cypryjskich (poprzednio 346 495) przekroczyło linię, przechodząc z terenów północnej części Cypru na obszary znajdujące się pod kontrolą rządu . Liczba obywateli UE spoza Cypru oraz obywateli państw trzecich przekraczających linię znacznie spadła. Według danych policji Republiki Cypryjskiej (zwanej dalej „CYPOL”) w okresie sprawozdawczym liczba obywateli UE spoza Cypru oraz obywateli państw trzecich przekraczających linię wyniosła 491 860 (poprzednio 732 856). 71 % z nich (351 299 osób) przekroczyło przejście graniczne przy ulicy Ledra, z którego nadal korzystała zdecydowana większość obywateli spoza Cypru (głównie turystów). Wyżej wspomniane dane zebrane przez CYPOL nie obejmują jednak osób i pojazdów przekraczających linię z terenów północnej części Cypru na przejściach granicznych w Pergamos i Strovilii . Administracja wschodniej strefy suwerennej poinformowała, że 115 335 Greków cypryjskich (poprzednio 108 893) przeszło na teren północnej części Cypru, a 389 412 Turków cypryjskich (poprzednio: 273 607) przekroczyło linię, przechodząc w przeciwnym kierunku, natomiast 258 810 obywateli UE spoza Cypru oraz obywateli państw trzecich przekroczyło linię w obu kierunkach, przechodząc przez przejścia graniczne zlokalizowane we wschodniej strefie suwerennej. Liczba pracowników CYPOL pracujących bezpośrednio na przejściach granicznych zmalała z 72 w 2014 r. do 69 w 2015 r. Dane zgromadzone przez wspólnotę Turków cypryjskich wskazują na wzrost liczby przekroczeń przez Greków cypryjskich (tj. 907 329) oraz wzrost liczby przekroczeń przez pojazdy Greków cypryjskich (tj. 313 498) z obszarów kontrolowanych przez rząd do północnej części Cypru. Ponadto dane te wskazują na wzrost liczby przekroczeń przez Turków cypryjskich (1 589 339) oraz wzrost liczby przekroczeń przez pojazdy Turków cypryjskich (642 043) w przeciwnym kierunku. Linię przekroczyło 1 164 131 obcokrajowców przechodzących z obszarów kontrolowanych przez rząd na tereny północnej części Cypru. W 2015 r. nie odnotowano incydentów dotyczących przekroczeń linii. Władze Republiki Cypryjskiej nadal nie zezwalają jednak autobusom należącym do Turków cypryjskich i przewożącym obywateli UE na przejechanie na obszary kontrolowane przez rząd. W świetle globalnej sytuacji w zakresie bezpieczeństwa władze Republiki Cypryjskiej wdrożyły wzmocnione kontrole na przejściach granicznych w okresie sprawozdawczym. Niektóre wymogi dotyczące przechodzenia na teren północnej części Cypru przez zieloną linię – choć nieobjęte zakresem rozporządzenia w sprawie zielonej linii – zniesiono jako jednostronny środek budowy zaufania (CBM) w maju 2015 r. decyzją społeczności Turków cypryjskich. Przy wsparciu Sił Pokojowych Organizacji Narodów Zjednoczonych na Cyprze w dalszym ciągu ułatwiano stosowanie praktyk kultu religijnego, jak wspomniano w sprawozdaniu SG ONZ ze stycznia 2016 r. . Przywódcy religijni i wyznawcy nadal korzystali z możliwości łatwiejszego przekraczania granicy w obu kierunkach. 1.2.Nielegalna migracja przez zieloną linię i azyl

Dane CYPOL za 2015 r. wskazują na wzrost liczby migrantów, którzy nielegalnie przekroczyli linię z północnej części Cypru na obszary kontrolowane przez rząd. W 2015 r. ich liczba wyniosła 1 290, podczas gdy w 2014 r., 2013 r. i 2012 r. było to odpowiednio 970, 1 043 i 1 265 osób . Jako prawdopodobną przyczynę tego wzrostu CYPOL wskazuje na osoby ubiegające się o azyl pochodzące z Syrii. Najwięcej nielegalnych migrantów zatrzymanych po przekroczeniu linii pochodziło z Syrii (757), Pakistanu (111), Somalii (63), Indii (50) i Gruzji (38). Spośród tych 1 290 nielegalnych migrantów 1 049 osób (81 %) złożyło wnioski o objęcie ochroną międzynarodową w Republice Cypryjskiej, przy czym najliczniejszą grupę wśród nich stanowią Syryjczycy (745). Nielegalni migranci są zazwyczaj zatrzymywani podczas kontroli prowadzonych wzdłuż linii oraz w portach lotniczych, podczas próby opuszczenia Cypru, lub na posterunkach policji, gdy składają wnioski o objęcie ochroną międzynarodową. Stwierdzając, że migranci przedostali się na obszary kontrolowane przez rząd przez nielegalne przekroczenie linii, CYPOL opierała się na tych samych kryteriach, co w poprzednich latach, wykorzystując głównie informacje zawarte w ich dokumentach, oświadczenia migrantów oraz inne formy dowodów. Z takiej analizy wynika, że niemal wszyscy migranci zatrzymani na obszarach kontrolowanych przez rząd po nielegalnym przekroczeniu linii przybyli wcześniej do północnej części Cypru z terytorium Turcji. Społeczność Turków cypryjskich poinformowała Komisję, że w północnej części Cypru podejmowane są starania, aby zapobiegać nielegalnej migracji. Z otrzymanych informacji wynika, że w 2015 r. odmówiono wjazdu do północnej części Cypru 3 181 osobom , a 642 osoby zatrzymane w północnej części Cypru wydalono na terytorium Turcji, która była ostatnim miejscem ich pobytu przed przybyciem na wyspę. Przedstawiciele obu społeczności spotykają się regularnie w ramach komitetu technicznego ds. przestępstw i spraw karnych działającego pod egidą ONZ. Jako rozszerzenie działalności wspomnianego komitetu obie społeczności aktywnie wykorzystują też ustanowiony wcześniej tzw. obszar wspólnej komunikacji („Joint Communications Room”), który stanowi forum wymiany informacji w sprawach karnych. W ocenie CYPOL współpraca z innymi właściwymi jednostkami rządowymi oraz administracją wschodniej strefy suwerennej przebiega bardzo dobrze. Wschodnia strefa suwerenna Ogólnie rzecz biorąc, nastąpił nieznaczny spadek nielegalnej migracji z północnej części Cypru przez wschodnią strefę suwerenną. W 2015 r. zatrzymano 7 nielegalnych migrantów, którzy przekroczyli linię niezgodnie z prawem. Zgody na jej przekroczenie nie otrzymały 1 353 osoby, których znaczną większość stanowili obywatele Turcji. Pozostali cudzoziemcy, którzy przybyli przez północną część Cypru, pochodzili z Rosji, Stanów Zjednoczonych, Syrii i Iranu . Osoby te zostały skierowane na przejście graniczne w Agios Dhometios w celu dopełnienia formalności związanych z wymogami dotyczącymi wjazdu na teren Republiki Cypryjskiej. Funkcjonariusze strefy suwerennej podtrzymują opinię, że ich współpraca z Republiką Cypryjską przebiega doskonale. Aby zapobiegać nielegalnej migracji w oddaleniu od przejść granicznych, policja strefy suwerennej prowadzi wyrywkowe patrole w oparciu o ocenę ryzyka i dane wywiadowcze. Oprócz nich tereny patrolowane są przez Wydział Celny strefy suwerennej oraz wojsko. Wiele niedozwolonych przejść granicznych znajdujących się w wiosce Pergamos lub w jej pobliżu, z których korzystają lokalni mieszkańcy i rolnicy, jest szczególnie trudnych do kontrolowania. Jak wspomniano w poprzednich sprawozdaniach, te niedozwolone przejścia graniczne wciąż budzą zaniepokojenie, a zatem należy znaleźć właściwe rozwiązanie tej kwestii zgodnie z art. 5 ust. 2 Protokołu 3 do Aktu Przystąpienia z 2003 r. . Przedstawiciele strefy suwerennej poinformowali, że w razie potrzeby możliwe jest szybkie rozmieszczenie pracowników w okolice tych niedozwolonych przejść granicznych. 2.PRZEPŁYW TOWARÓW 2.1.Wartość wymiany handlowej Zgodnie z art. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1480/2004 Izba Handlowa Turków Cypryjskich oraz władze Republiki Cypryjskiej co miesiąc przekazywały Komisji dane dotyczące rodzaju, ilości oraz wartości towarów, dla których wystawiono dokumenty towarzyszące. Obie strony donoszą w swoich sprawozdaniach o towarach wwożonych na obszary kontrolowane przez rząd przez przejścia graniczne Pergamos i Strovilia, znajdujące się pod zwierzchnictwem administracji strefy suwerennej. Według Izby Handlowej Turków Cypryjskich łączna wartość towarów, dla których w okresie sprawozdawczym wystawiono dokumenty towarzyszące, wyniosła 3 933 918 EUR (poprzednio: 3 911 189 EUR). Liczby te wskazują na niewielki wzrost – o 0,58 % – łącznej wartości towarów, dla których wystawiono dokumenty towarzyszące, w porównaniu z 2014 r. Według sprawozdań przedstawionych przez Republikę Cypryjską łączna wartość wymiany handlowej obejmującej towary, dla których wystawiono dokumenty towarzyszące, a które przekroczyły linię, nieznacznie wzrosła, o 2,8 %, do kwoty 3 619 736 EUR (poprzednio: 3 520 045 EUR). Szczególny wzrost nastąpił w przypadku wyrobów z tworzyw sztucznych, materiałów budowlanych/artykułów z kamienia i złomu. Jako główną przyczynę tego wzrostu zainteresowane strony wymieniają ustabilizowanie warunków ekonomicznych. Chociaż handel z obszarów kontrolowanych przez rząd do północnej części Cypru nie jest objęty zakresem stosowania rozporządzenia w sprawie zielonej linii, to według danych liczbowych Cypryjskiej Izby Handlowo-Przemysłowej jego wartość wzrosła o ok. 5,4 %, z 1 246 930 EUR w 2014 r. do 1 314 271 EUR w 2015 r. Handel z obszarów kontrolowanych przez rząd do północnej części Cypru stanowi 36,3 % wymiany handlowej odbywającej się w przeciwnym kierunku (w 2014 r. odsetek ten wynosił 35,4 %).

Wspólnota Turków cypryjskich nadal stosuje system handlu, który zasadniczo stanowi lustrzane odbicie ograniczeń przewidzianych w rozporządzeniu w sprawie zielonej linii. System ten nie zawsze jest jednak spójnie stosowany, co utrudnia nawiązanie trwałych stosunków handlowych. Jako główny powód przedstawiciele tureckiej wspólnoty cypryjskiej otwarcie podają ochronę lokalnych przedsiębiorstw. 2.2.Rodzaje towarów W 2015 r. najczęstszym przedmiotem wymiany handlowej były wyroby z tworzyw sztucznych, a następnie świeże ryby i materiały budowlane/artykuły z kamienia . Wprowadzono nowe produkty, takie jak materiały włókiennicze. Cały handel przez zieloną linię stanowił wymianę w obrębie wyspy, a wywozu do innych państw członkowskich UE czy państw trzecich nie zarejestrowano. 2.3.Nieprawidłowości W okresie objętym sprawozdaniem nie zgłoszono przypadków nieprawidłowości. Republika Cypryjska skierowała jednak do Komisji pismo z prośbą o przekazanie informacji na temat pochodzenia i ilości owoców i warzyw będących przedmiotem wymiany handlowej przez zieloną linię. Komisja zwróciła się w tej sprawie do Izby Handlowej Turków Cypryjskich, która potwierdziła, że towary będące przedmiotem wymiany handlowej w podanych ilościach są faktycznie produkowane w północnej części Cypru. 2.4.Przeszkody i utrudnienia w przepływie towarów Przeszkody w wymianie handlowej przekraczającej linię nadal istnieją i jest to – zdaniem Komisji i podmiotów gospodarczych należących do Turków cypryjskich – przyczyna niskiego poziomu wymiany handlowej. Jak wspomniano w poprzednich sprawozdaniach, nadal nie rozwiązano kwestii pojazdów użytkowych Turków cypryjskich przejeżdżających na obszary kontrolowane przez rząd i jak dotąd żadne pojazdy użytkowe powyżej 7,5 tony należące do Turków cypryjskich nie mogą przekraczać linii, chyba że posiadają oni dokumenty w pełni zgodne z dorobkiem prawnym UE, wydane przez Republikę Cypryjską. Władze Republiki Cypryjskiej poinformowały Komisję, że wprowadziły przepisy ułatwiające uzyskiwanie świadectw przydatności do ruchu drogowego i zawodowych praw jazdy przez Turków cypryjskich. Komisja jest przekonana, że rozwiązanie tego problemu znacznie przyczyniłoby się do podniesienia poziomu wymiany handlowej, gdyż ułatwiłoby przewóz towarów. Wzmocniłoby też kontakty między cypryjskimi podmiotami gospodarczymi, znacząco przyczyniając się do wzrostu wzajemnego zaufania między obiema wspólnotami. Komisja została poinformowana przez Republikę Cypryjską, że przewiduje się znalezienie rozwiązania tej kwestii. Jak przedstawiano w sprawozdaniach z poprzednich lat, władze Republiki Cypryjskiej nadal nie pozwalają na przewożenie przetworzonych produktów spożywczych ze względu na obawy służby ds. zdrowia dotyczące procesów produkcyjnych stosowanych w północnej części Cypru. Podobnie jak w poprzednich sprawozdaniach Komisja nadal deklaruje, że na mocy rozporządzenia w sprawie zielonej linii nie ma podstaw do kontroli przedsiębiorstw położonych w północnej części Cypru w celu stwierdzenia, czy proces produkcji przebiega zgodnie z przepisami unijnymi . Władze Republiki Cypryjskiej mogą pobierać próbki produktów do dalszej analizy w ramach stosowania rozporządzenia w sprawie zielonej linii, ale nie mogą blokować całego przewozu przetworzonych produktów spożywczych. Komisja została poinformowana przez Republikę Cypryjską, że przewiduje się znalezienie rozwiązania kwestii pojazdów użytkowych. Podobnie jak w poprzednich latach Turcy cypryjscy zajmujący się handlem nadal zgłaszali trudności z zaopatrywaniem sklepów w swoje produkty i reklamowaniem tych produktów oraz usług na obszarach kontrolowanych przez rząd, co utrudnia wymianę handlową. Przedsiębiorcy nadal informują o niechęci Greków cypryjskich do zakupu produktów Turków cypryjskich. Ponadto stwierdzono, że przedsiębiorcy z obu społeczności, którzy chcą rozpocząć współpracę ze wspólnotą po drugiej stronie linii, napotykają wiele problemów administracyjnych. Podmioty gospodarcze z obu stron muszą mieć swobodę nawiązywania stosunków handlowych, zależnie od wymogów biznesowych. W 2015 r. do Komisji wpłynęły skargi od producentów ze społeczności Turków cypryjskich dotyczące rzekomej odmowy przez właściwe władze Republiki Cypryjskiej zezwolenia na wymianę handlową materiałami, a konkretnie tworzywami sztucznymi, przeznaczonymi do kontaktu z żywnością. Komisja zwróciła się w tej sprawie do władz Republiki Cypryjskiej i otrzymała informację, że względem tych produktów stosuje się takie same wymogi jak w przypadku żywności przetworzonej. 2.5.Przemyt towarów Przemyt towarów pozostaje zjawiskiem rozpowszechnionym, odzwierciedlając geograficzny charakter zielonej linii. Na obszarach przylegających do zielonej linii organizowane są kontrole mające na celu rozwiązanie problemów o charakterze sezonowym, zwłaszcza takich jak transport dzikiej zwierzyny, dzikiego ptactwa lub petard (również przez tereny wschodniej strefy suwerennej) na obszary kontrolowane przez rząd. W 2015 r. Republika Cypryjska dokonała zajęcia towarów w 2 689 przypadkach (poprzednio: 2 627). W 2015 r. nastąpił wzrost ilości tytoniu przeznaczonego do samodzielnego skręcania papierosów i liczby papierosów skonfiskowanych przez Republikę Cypryjską: 244 457 papierosów i 399 283 gr tytoniu przeznaczonego do samodzielnego skręcania (poprzednio: odpowiednio 140 029 papierosów i 370 794 gr tytoniu). Odnotowano, że w większości przypadków przemyt dotyczył małych ilości. Wynika on z różnic w cenach oraz wyższego podatku od wyrobów tytoniowych w Republice Cypryjskiej. Inne skonfiskowane towary to głównie towary naruszające prawa własności intelektualnej, produkty rolne, a także produkty pochodzenia zwierzęcego i produkty mleczne. W sądzie rejonowym wszczęto jedno postępowanie karne dotyczące przemytu. W większości zgłoszonych przypadków nakładane są kary administracyjne. W 2015 r. zmniejszyła się liczba wykrywanych towarów we wschodniej strefie suwerennej. W 2015 r. dokonano 351 konfiskat (poprzednio: 452 konfiskaty) i – tak jak poprzednio – najczęściej konfiskowano papierosy i tytoń przeznaczony do samodzielnego skręcania. Jeśli chodzi o tradycyjne dostawy dla społeczności Turków cypryjskich z wioski Pyla, usytuowanej w strefie buforowej (art. 4 ust. 10 rozporządzenia w sprawie zielonej linii), administracja wschodniej strefy suwerennej kontroluje i rejestruje ilość przekazywanych materiałów budowlanych, ryb, papierosów itp. 2.6.Ułatwienie wymiany handlowej Komisja nadal dąży do znalezienia sposobów na wzmożenie wymiany handlowej przez zieloną linię .