PL    PL  KOMISJA WSPÓLNOT  EUROPEJSKICH 
Bruksela, dnia 12.07.2004 
COM(2004) 473 koncowy 
2004/0146 (COD)   
Wniosek dotycz ący 
DYREKTYWY PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY  
w sprawie wspólnotowej licencji kontrolera ruchu lotniczego  
  
(przedstawiona przez Komisj ę) 
 
PL 2   PL UZASADNIENIE  
1. W PROWADZENIE  
Europejska przestrze ń powietrzna jest jednym z najbardziej przeci ążonych środowisk 
komunikacyjnych. Fragmentacja systemu kontro li lotniczej na krajowe “wyspy” zasad, 
procedur, rynków i poziomów wykonawczych by ła rozpoznana przez Grup ę Roboczą 
Wysokiego Szczebla na Jednolitej Europejs kiej Przestrzeni Powietrznej, jako g łówne 
utrudnienie w dokonaniu znacz ącego post ępu w przemy śle kontroli ruchu lo tniczego. Pakiet 
Jednolitej Europejskiej Przestrzen i Powietrznej identyfikuje te ró żne formy fragmentacji 
poprzez szereg inicjatyw: certyfikacj ę usługodawców nawigacji lo tniczej, ustanowienie 
funkcjonalnych bloków przestrze ni powietrznej, harmonizacj ę klasyfikacji przestrzeni 
powietrznej, interoperacyjno ść urządzeń, itp. Wspólnotowa licencja kontrolera ruchu 
lotniczego równie ż dokonuje niniejszego poprzez ustanowienie zasad wspólnotowych 
prowadzących do wy ższych poziomów kompetencji, które stan ą się bardziej porównywalne 
na poziomie europejskim. Ogó ł zagadnie ń staje się tym ważniejszy, skoro kontrola ruchu 
lotniczego jest przemys łem pracoch łonnym z rynkiem o warto ści ok. 6bln. EUR. Oko ło 60% 
kosztów lotniczej nawig acji dotyczy personelu.  
W 2001 roku, w europejskim przemy śle kontroli ruchu lotniczego (15 Pa ństw 
Członkowskich) by ło zawodowo czynnych oko ło 33.000 osób ogó łem, z czego mniej wi ęcej 
35%, tj. oko ło 13.500 to kontrolerzy ruchu powietrznego. Zawód kontrolera ruchu 
powietrznego stanowi kluczow ą pozycję w “łańcuchu” bezpiecze ństwa. Niniejsza dyrektywa 
będzie odnosi ć się do wszystkich tych kontrolerów ruchu powietrznego, łącznie z 
kontrolerami wojskowymi, którzy bior ą udział w zapewnieniu kontroli ruchu powietrznego w 
ogólnym ruchu powietrznym.  
2. E LEMENT PAKIETU JEDNOLITEJ EUROPEJSKIEJ PRZESTRZENI POWIETRZNEJ  
Adaptacja czterech rozporz ądzeń tworzących pakiet Jednolitej Europejskiej Przestrzeni 
Powietrznej fundamentalnie zmieni krajobraz kontroli ruchu lotniczego. Niniejszy projekt 
uzupełniający do licencji kontrolera ruc hu powietrznego jest donios ły z szeregu powodów. 
Licencja wnosi wk ład do równowagi pomiędzy rozbie żnymi elementami pakietu Jednolitej 
Europejskiej Przestrzeni Powietrznej, aby zapewni ć, że uwzględnia nie tylko aspekty 
instytucjonalne, ekonomiczne, czy techniczne, ale równie ż i aspekty socjalne. 
Licencja jest cz ęścią szerszej polityki bezpiecze ństwa uważanej w pakiecie za zagadnienie o 
nienaruszalnej donios łości: powinna ona zapewni ć możliwość dla zrewidowania lub 
wzmocnienia aspektów bezpiecze ństwa kontroli ruchu lo tniczego i wprowadzi ć dla systemu 
szkoleniowego normy o wy sokich wymaganiach.  
Ustawodawstwo Jednolitej Europejskiej Przestrze ni Powietrznej doprowadzi do ustanowienia 
transgranicznych  funkcjonalnych bloków przestrzeni powietrznej. Proces konsolidacji 
jednostek świadczących usługi nawigacji lotniczej b ędzie wymaga ć łatwo przystosowuj ącej 
się siły roboczej. Licencja u łatwi organizacj ę prac transgranicznych.  
Projekt uznaje szkolenie  jako szczególn ą usługę i wnosi jako ść do różnorodnego rodzaju 
szkoleń. Proces certyfikacji fakt ycznie stworzy równe regu ły gry dla us ług szkoleniowych. 
 
PL 3   PL 3. P RACE PRZYGOTOWAWCZE  
W celu przygotowania niniejszej inicja tywy legislacyjnej, Komisja rozpocz ęła badanie 
mające za zadanie przedstawienie st anu udzielania licencji w ró żnych Pa ństwach 
Członkowskich. Analiza dowiod ła, że mimo wielu mi ędzynarodowych regulacji wydanych 
przez ICAO lub Eurokontrol,  udzielanie licencji w Pa ństwach Cz łonkowskich UE pozostaje 
w znacznym stopniu rozdrobnione. Przeprowadzone badanie zaleci ło, aby prawodawstwo 
wspólnotowe odnios ło się do następujących obszarów: 
– Ograniczenia wiekowe, wa żność zatwierdze ń kategorii i zatwierdze ń jednostkowych 
powinna by ć przewidziana w odniesieniu do wa runków uzyskania i utrzymania 
licencji. 
– Kompetentne sprawdzanie kontrolerów, pr oces szkolenia i wymagania stawiane 
egzaminom, w łączając kwalifikacje lingwistyczn e i dokonywanie oceny, które 
należy opisać w odniesieniu do szkolenia kandydat a i standardów kompetencji.  
– Wszelkie us ługi powinny by ć akredytowane, a wymagania, co do kwalifikacji 
instruktora powinny by ć uściślone, co do uznawania instytutów szkoleniowych i 
jednostek szkoleniowych. 
– Okoliczno ści i procedura apelacji powinny by ć opisane pod wzgl ędem uprawnie ń 
kandydatów, którzy nie zdadz ą egzaminów oraz kontrolerów, których oceny b ędą 
chybione. 
– Należy, w sposób przejrzyst y i jasny, zdefiniowa ć wyróżnienie, co do niezawis łości 
pomiędzy organami regulacyjnymi i jednostkami świadczącymi usługi. 
– Stanowczo zalecana jest europejska norma dla uznawania instyt utów szkoleniowych 
obejmująca zrozumia ły i nieprzerwanie dzia łający system samooceny. 
– Pomimo, że wprowadzenie licencji wspólnotowe go kontrolera ruchu lotniczego jest 
pożądane, to dyrektywa powinna ostro żnie różnicować, co nale ży normowa ć na 
poziomie UE, a co nale ży pozostawi ć do rozpatrzenia na poziomie krajowym. 
– Właściwy dialog socjalny jest kluczowym elementem przyczyniaj ącym się do 
przyjęcia bezpiecznych i skutecznych us ług kontroli ruchu lotniczego, co oznacza, 
do jakich us ług, proponowana dyrektywa powinna zawiera ć odniesienie dotycz ące 
uznawania licencji z pa ństw trzecich. 
– Wzajemne uznawanie li cencji wspólnotowej wzgl ędnie certyfikatu kompetencji 
może być skuteczne, tylko wtedy, je śli licencja b ędzie przyznawana za wiedz ę o 
takim samym zakresie i poziomie. 
4. P RZYGOTOWYWANIE DYREKTYWY  
Udzielanie licencji kontroler om ruchu lotniczego jest d ługą tradycją. Regulacje ICAO w 
sprawie ochrony udzielania licencji obejmuj ą wymagania dotycz ące wieku, wiedzy, kategorii, 
doświadczenia, j ęzyków i dobrego stanu zdrowia. Eurocontrol przyjmuje w łasny ustawowy 
warunek Eurocontrol nr 5 dotycz ący bezpiecze ństwa (ESARR5) w sprawie kadry świadczącej 
usługi dla kontroli ruchu lotniczego, łącznie z szeregiem dopuszczonych metod dla 
 
PL 4   PL zastosowania si ę do ESARR5. Wymagania dotycz ące kontrolerów ruchu lotniczego nale żało 
wdrożyć do 10 listopada 2003 r. Omawiane wymagania s ą skierowane do desygnowanych 
władz, jednostek świadczących usługi ruchu lotniczego i osób fizycznych. Projekt Komisji 
przenosi stosowne wyma gania niniejszego warunku ESARR do prawodawstwa 
wspólnotowego. 
Warunek ESARR5 jest poparty zbiorem materia łu opracowanego przez Eurocontrol w celu 
wdrożenia niniejszego warunku, dla wskazania  europejskiej instrukcji dotycz ącej udzielania 
licencji personelowi, która to instrukcja podaje bli ższe dane o kategoriach i strukturze 
zatwierdzania; wspóln ą istotę sprawy zapewniaj ącą wspólne uzasadnienie, jak Europa 
szeroka, dla licencji kontroleró w ruchu lotniczego i wymaga ń zdrowotnych. Warto ść 
niniejszego materia łu jest powszechnie uznana w ca łej Europie, materia ł niniejszy 
przedstawia zasadnicze elementy nini ejszego projektu, de facto toruj ąc drogę dla 
wprowadzenia licencji wspólnotowej. Je żeli wystąpi zgodno ść pomiędzy prawodawstwem 
wspólnotowym i warunkiem ESARR 5, „dostawy” Eurocontrol mog ą kontynuowa ć 
odgrywanie swojej roli w cel u zapewnienia skuteczne go wykonania prawodawstwa 
wspólnotowego. 
Prace przygotowawcze ujawni ły, że mimo istniej ących przepisów mi ędzynarodowych, silne 
tradycje narodowe ust ępują zmiennemu poziomowi jako ści i tworz ą kompetencje, które s ą 
trudne do porównania. Ta ka fragmentacja, w kontek ście Wspólnoty, nie mo że dłużej 
funkcjonowa ć, jako że może prowadzi ć to zwiększonego zagro żenia bezpiecze ństwa w 
zatłoczonej przestrzeni powietrznej Europy.  Harmonizacja licencji kontrolerów ruchu 
lotniczego podniesie bezpiecze ństwo, jeśli poziomy kompetencji zostan ą zharmonizowane 
wewnątrz i pomi ędzy jednostkami świadczącymi us ługi, przyczyniaj ąc się do 
skuteczniejszego i bezpieczniejszego interfejsu pomi ędzy nimi. Doprowadzi to do 
sprawniejszej organizacji rynku pracy dl a kontrolerów ruc hu lotniczego, zwi ększając ich 
dostępność i ułatwiając ustanowienie funkcjonalnych bl oków przestrzeni powietrznej. 
Licencja spowoduje, że swoboda poruszania si ę stanie si ę efektywniejsza poprzez 
wykorzenienie rozpowszechnionej dowolno ści, którą niektóre Pa ństwa Cz łonkowskie 
przyjmują wobec wzajemnego uznawania swoich licencji. 
5. Z ASADY STANOWI ĄCE PODSTAW Ę DYREKTYWY  
Jeżeli faktem jest, że większość Państw Członkowskich dysponuje ju ż w kraju 
ustawodawstwem opartym na zasadach ICAO, i że aktualnie wprowadza ustawodawstwo 
Jednolitej Europejskiej Przestr zeni Powietrznej oraz warunek ESARR5, to w tej sytuacji 
najistotniejszym jest zapewnienie pe łnej spójno ści z niniejsz ą dyrektyw ą. 
5.1. Zgodno ść z pakietem Jednolitej Europejs kiej Przestrzeni Powietrznej 
W ten sam sposób, co świadczenie us ług nawigacji lotniczej, certyfikacji nale ży również 
poddać założenia dotycz ące szkolenia. Z uwagi na tworzenie si ę określonego rynku 
szkoleniowego, w celu unikni ęcia “szkoleniowego dumpingu”, szczególn ą uwagę należy 
zwrócić na należyte zabezpieczenia. Dwa g łówne narz ędzia dla unikni ęcia takiego dumpingu 
to wykaz kompetencji, które opisuj ą wynikowy poziom procesu szkolenia oraz wymagania 
certyfikacji dla europejskiej jednostki szkoleniowej. Do przed łożenia krajowym organom 
nadzorczym cykli i planów szkolenio wych w celu ich zatwierdzenia b ędą upoważnione 
wyłącznie certyfikowane jednostki szkoleniowe. 
 
PL 5   PL 5.2. Zgodno ść z istniejącymi regulacjami 
Ustawodawstwo Jednolitej Europejskiej Przestrzeni Powietrznej, a w szczególno ści art. 4 
rozporządzenia w sprawie udost ępniania us ług przewiduje transpozycj ę warunków ESARR 
do prawodawstwa wspólnotowego. Niniej sza dyrektywa jest transpozycj ą wszystkich 
specyfikacji obowi ązkowych dotycz ących kontrolerów ruchu lo tniczego i wspiera dzia łania 
już podjęte przez Pa ństwa Członkowskie w ich usi łowaniu dla wdro żenia warunku ESARR5. 
Ponieważ dyrektywa zawiera wiele wi ęcej elementów krytycznych z zakresu bezpiecze ństwa, 
takich jak certyfikacja jednos tek szkoleniowych lub obowi ązek przeprowadzenia audytu 
kompletnego łańcucha udzielania licencji, samo wdro żenie warunku ESARR5 nie jest 
wystarczaj ące dla wprowadzenia dyrek tywy. Z drugiej strony, je śli nie wyst ępuje żadna 
sprzeczno ść pomiędzy niniejsz ą dyrektyw ą i warunkiem ESARR5, Pa ństwa Członkowskie 
mogą dobrać części Eurocontrol jako instrumenty dla wprowadzenia niniejszej dyrektywy.  
5.3. Porównanie z innymi licencjami wspólnotowymi 
Niniejsza dyrektywa przewy ższa istniej ące licencje dla pilotów w lotnictwie cywilnym 
(91/670/EWG), która jest dyrektyw ą w sprawie wzajemnego uznawania krajowych 
dyplomów. Jest ona bardziej porównywalna z licencjami w sektorach morskim i kolejowym 
(projekt zawarty w COM (2004)142), na mo cy niniejszej dyrektywy zasady dotycz ące 
kompetencji s ą określone na poziomie europejskim i nie s ą pozostawione dowolno ści Państw 
Członkowskich. Licencja marynarza (01/25/WE) wprowadza w życie Konwencj ę 
Międzynarodowej Organizacji Morskiej o wymaganiach w zakr esie wyszkolenia marynarzy, 
wydawania im świadectw oraz pe łnienia wacht. Ró żnica w przypadku tej dyrektywy jest taka, 
że licencja marynarza okre śla równie ż promowanie zatrudnienia marynarzy Wspólnoty przez 
narzucenie norm szkoleniowych dla ca łej załogi statków zawijaj ących do portów Wspólnoty. 
Jest bezsporne, że niniejsza dyrektywa w sprawi e kontrolerów ruchu lotniczego b ędzie mieć 
również znaczenie poza granicami Wspólnoty.  
6. S TRUKTURA I ZAWARTO ŚĆ DYREKTYWY  
Celem niniejszej dyrektywy jest ustanow ienie zasad dla wszystkich elementów łańcucha 
udzielania licencji.  
Artykuł 1 
Niniejszy artyku ł określa cele projektu dyrektywy oraz jej zakres.  
Artykuł 2 
Niniejszy artyku ł definiuje terminy stosowane w dyrektywie.  
Artykuł 3 
Niniejszy artyku ł tworzy instytucjonalne ramy za łożone w ustawodawstwie Jednolitej 
Europejskiej Przestrzeni Powietrznej, które maj ą zastosowanie dla szkolenia. Szkolenie 
należy rozumie ć jako usługę podobną do usług nawigacji lotniczej, obejmuj ących możliwość 
kontroli i przegl ądów. 
 
PL 6   PL Artykuł 4 
Niniejszy artyku ł określa podstawowe zasady systemu udziela nia licencji: utworzenie rynku 
pracy dla dzia łań kontrolnych i podstawowe charakterystyki licencji, która łączy, zarówno 
kompetencje okaziciela takiej licencji, ja k i pozwolenie udzielone przez krajowy organ 
nadzorczy.  
Artykuły 5 i 6  
Niniejsze artyku ły określają warunki dla uzyskania i utrzymania licencji.  
Artykuł 7 
Niniejszy artyku ł przedstawia harmonizacj ę kompetencji przez narzucenie struktury 
klasyfikacji i zatwierdze ń, które okre ślają rodzaj us ługi, którą kontroler ruchu lotniczego jest 
kompetentny świadczyć.  
Artykuł 8 
Niniejszy artyku ł wprowadza w życie ostatnie zmiany do za łącznika I do ICAO w sprawie 
wymagań językowych.  
Artykuł 9  
Niniejszy artyku ł dotyczy niedawno podj ętych wymaga ń zdrowotnych rozwini ętych przez 
Eurocontrol.  
Artykuły 10 i 11  
Niniejsze artyku ły określają warunki dla ustanowienia certyfik owanej jednostki szkoleniowej. 
Zapewniona jest pe łna spójno ść z certyfikacj ą innych us ług nawigacji lotniczej. 
Artykuł 12 
Niniejszy artyku ł podaje kolejne gwarancje wys okiego poziomu kompetencji, w śród wielu 
wymienionych, jako pochodnej wymogu przeprowa dzenia audytu i systemu zatwierdzania 
instruktorów- egzaminatorów.  
Artykuł 13 
Niniejszy artyku ł określa jak nale ży administrowa ć wzajemnym uznawaniem, potwierdzaj ąc 
zasady ustanowione orzecznic twem Europejskiego Trybuna łu Sprawiedliwo ści. 
Artykuły 14 i 18  
Niniejsze artyku ły zawieraj ą reprezentatywne za łożenia dotycz ące stosowania procedur 
komitetu, kar i zarejestrowania dyrek tywy w ustawodawstwie krajowym.  
Załącznik I  
Niniejszy za łącznik podaje zawarto ść szkolenia wymaganego dla uzyskania i utrzymania 
aktualnych kompetencji. 
 
PL 7   PL Załącznik II  
Niniejszy za łącznik okre śla wymagania j ęzykowe przej ęte z ICAO.  
Załącznik III  
Niniejszy za łącznik wyszczególnia kryteria certy fikacji dla ustanowienia jednostki 
szkoleniowej, i identyfikuje warunki,  które krajowy organ nadzorczy mo że dołączyć do 
certyfikatu. 
7. F AZA KONSULTACJI  
Zgodnie z zaleceniami analizy, w oparciu o do świadczenie zgromadzone w ICAO, 
Eurocontrol i Pa ństwach Cz łonkowskich opracowano wewn ętrzny dokument roboczy. Ten 
roboczy dokument by ł szeroko dyskutowany na spotkaniach ze zwi ązkami zawodowymi, 
organizacjami pracodawców, Eurocontrol i w ładzami krajowymi. Opracowany dokument 
uwzględnia wszystkie komentarze zebrane w trakcie fazy konsultacji. 
8. EKONOMICZNE I FINANSOWE ODDZIA ŁYWANIE DYREKTYWY  
Oddziaływanie niniejszej dyrektywy b ędzie różne zależnie od norm szkoleniowych uprzednio 
stosowanych w ró żnych Państwach Cz łonkowskich. 
Koszty dla organów administracji publicznej: 
Z uwagi na to, że wszystkie Pa ństwa Członkowskie ju ż posiadaj ą system licencji, nie 
występują jakiekolwiek dodatkowe koszty zwi ązane z samym wydaniem licencji. W 
zależności od aktualnego poziomu monitorowania i kontroli, mo że, w uzasadnionym okresie 
czasu, wyst ąpić potrzeba wzmocnienia organów admini stracyjnych dla sprostania zadaniom 
założonym w niniejszej dyrektywie, np. w celu dostarczenia zatwierdzenia.  
Dyrektywa wyra źnie przewiduje mo żliwość outsourcingu, np. przeprowadzenie audytu mo że 
być delegowane do uznanych organizacji.  
Koszty nadzoru mog ą, albo obci ążać jednostki wyst ępujące o certyfikacj ę i zatwierdzenie, 
albo mogą być włączone do podstawy kosztów w systemie obci ążania. 
Koszty dla jednostek świadczących usługi nawigacji lotniczej: 
W tym miejscu, koszty b ędą również zależeć od aktualnego poziomu jako ści systemu 
szkolenia. Niniejsza dy rektywa doprowadza jako ść efektu z systemu szkoleniowego do 
poziomu wymaganego w celu spro stania wymogom bezpiecze ństwa wynikaj ącym z 
zatłoczonego i skomplikowanego syst emu komunikacji Europy. Poniewa ż wstępna analiza 
odsłoniła szachownic ę różnych sytuacji, jak Unia szeroka, jednolita analiza kosztów/zysków 
nie jest mo żliwa. Ponadto, trudno jest rozró żnić koszty pomi ędzy kosztem niniejszej 
dyrektywy a kosztem spowodowanym przez inne  ustawodawstwo wspólnotowe, lub przez 
wymogi ICAO, lub Eurocontrol. Mo żna wymieni ć jedynie szereg symptomów jako ściowych. 
Przy ustaleniu norm o wysokich wymaganiach  dla przygotowawczego szkolenia i przy 
narzuceniu wi ększej liczby gwarancji dla bezstr onnych i obiektywnych instruktorów- 
 
PL 8   PL egzaminatorów podczas jednostkow ego szkolenia, powinien wzrosn ąć wskaźnik powodzenia 
szkolenia przygotowawczego. Nale ży pamiętać, że całkowite koszty szkolenia kontrolera 
ruchu lotniczego, uwzgl ędniając jego wynagrodzenie, s ą szacowane w przedziale pomi ędzy 
150,000 EUR i 400,000 EUR. Niepowodzenia na samym ko ńcu szkolenia s ą rzeczywi ście 
drogie. 
Koszt dodatkowej obsady w wyniku norm o wy ższych wymaganiach dla jednostkowego lub 
kontynuowanego szkolenia jest ogr aniczony stosownie do nale żytego wykorzystania 
pomocniczo ści, gdyż krajowe organy nadzorcze s ą najlepiej umiejscowione dla dokonywania 
oceny funkcjonalnych potrzeb jednostek przy zatwierdzaniu  planów szkoleniowych lub 
układów kompetencji. 
Koszt dla uzupe łnienia różnych elementów łańcucha udzielania licencji mo że nieznacznie 
wzrosnąć, z uwagi po cz ęści na przechowywanie ksi ąg dla przeprowadzenia  audytu. Ponadto, 
muszą być oszacowane dodatkowe koszty, w szczególno ści spowodowane niniejsz ą 
dyrektyw ą, na skutek kosztów wynikaj ących z innych wymogów, np. systemów zarz ądzania 
jakością i bezpiecze ństwem.  
Zharmonizowane kompetencje zwi ększą bezpiecze ństwo i przyczyni ą się do skuteczniejszej 
organizacji pracy, wliczaj ąc w to ustanowienie funkcjonalnych bloków przestrzeni 
powietrznej. 
Konkluzje: 
Reasumuj ąc, ewentualny wzrost kosztów w krótkim okresie czasu powinien by ć 
skompensowany obni żeniem kosztów dzi ęki racjonalniejszem u wykorzystaniu si ły roboczej 
w długim okresie czasu. Rzecz nie mniej wa żna, niniejsza dyrektywa zwi ększy 
bezpiecze ństwo lotnictwa publicznego. 
9. O DDZIAŁYWANIE FINANSOWE  
Niniejszy projekt nie obejmuje sprawozdania finansowego. 
Istniejący Komitet (Komitet Jednolitej Przestrzeni Powietrznej, zgodnie z tym jak ustalono 
art.5 rozporz ądzenia ramowego (2004/549/WE)) b ędzie wykorzystywany do procedur 
podejmowania decyzji ustanowione j niniejszym projektem.  
10. K ONKLUZJE  
Komisja, podsumowuj ąc, proponuje, aby za łączony projekt dla dyrektywy zosta ł przyjęty 
przez Parlament i Rad ę Europejsk ą.  
 
PL 9   PL 2004/0146 (COD) 
Wniosek dotycz ący 
DYREKTYWY PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY  
w sprawie wspólnotowej licencji kontrolera ruchu lotniczego  
(Tekst maj ący znaczenie dla EOG) 
PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, 
uwzględniając Traktat ustanawiaj ący Wspólnot ę Europejsk ą, a w szczególno ści jego art. 80 
ust. 2, 
uwzględniając projekt przedstawiony przez Komisj ę,1 
uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Spo łecznego,2 
uwzględniając opinię Komitetu Regionów,3 
stanowiąc zgodnie z procedur ą określoną w art. 251 Traktatu,4 
a także mając na uwadze, co nast ępuje: 
(1) Wprowadzenie w życie ustawodawstwa Jednolitej  Europejskiej Przestrzeni 
Powietrznej wymaga ustanowienia bardziej szczegó łowego prawodawstwa, w 
szczególno ści w sprawie przepisów dotycz ących udzielania licen cji kontrolerom ruchu 
lotniczego w celu zwi ększenia ich dost ępności oraz promowania wzajemnego 
uznawania licencji, jak przewidziano w art. 5 rozporz ądzenia (WE) nr 550/2004 
Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 marca 2004 r. w sprawie udost ępniania 
usług nawigacji lotniczej w Jednolitej Eu ropejskiej Przestrzeni Powietrznej 
(rozporządzenie dotycz ące udostępniania us ług)5. 
(2) Wprowadzenie przedmiotowej licenc ji wspólnotowej jest sposobem pozwalaj ącym na 
uznanie szczególnej roli, jak ą odgrywaj ą kontrolerzy ruchu lotniczego w zapewnieniu 
bezpiecze ństwa kontroli ruchu lotniczego.  Ustalenie wspólnotowych norm 
kompetencji obni ży równie ż fragmentacj ę w tej dziedzinie, przyczyniaj ąc się do 
sprawniejszej organizacji pracy w ramach rosn ącej współpracy regionalnej pomi ędzy 
jednostkami świadczącymi usługi nawigacji lotniczej.  Tym samym, niniejsza 
dyrektywa stanowi zasadnicz ą część ustawodawstwa Jednol itej Europejskiej 
Przestrzeni Powietrznej. 
                                                 
1 Dz.U. 
2 Dz.U. 
3 Dz.U. 
4 Dz.U. 
5 Dz.U. L  96 z 31.03.2004, str. 10. 
 
PL 10   PL (3) Dyrektywa jest najodpowiedniejszym instrumentem dla us talenia norm dla 
kompetencji, które pozostaj ą w gestii Pa ństw Członkowskich, aby zadecydowa ć o 
sposobach osi ągnięcia powszechnie uzgodnionych norm. 
(4) Niniejsza Dyrektywa powinna by ć skonstruowana w oparciu o istniej ące normy 
międzynarodowe. Mi ędzynarodowa Organizacja Lotnictwa Cywilnego (ICAO) 
przyjęła przepisy w sprawie udzielania licencji kontrolerom ruchu lotniczego, 
obejmujące wymagania j ęzykowe. Europejska Organizacja Bezpiecze ństwa Nawigacji 
Lotniczej (Eurocontro l) ustanowiona mi ędzynarodow ą konwencj ą z 13 grudnia 1960r. 
dotyczącą współpracy w zakresie bezpiecze ństwa nawigacji lotniczej przyj ęła wymogi 
Eurocontrol reguluj ące zagadnienia bezpiecze ństwa. Stosownie do art. 4 
rozporządzenia (WE) nr 550/2004, niniejsza dyrektywa transponuje wymagania 
określone w wymogu nr 5 Eurocontrol reguluj ącym zagadnienia bezpiecze ństwa 
stosowne dla kontrolerów ruchu lotniczego. 
(5) Szczególne cechy wspólnotowego ruchu lotniczego nak łaniają do skutecznego 
stosowania wspólnotowych norm dotycz ących kompetencji dla kontrolerów ruchu 
lotniczego wykorzystywanych przez jednostki świadczące usługi nawigacji lotniczej 
zaangażowane w powszechnym ruchu lotniczym. 
(6) W krajach, w których Pa ństwa Członkowskie podejmuj ą działania dla zapewnienia 
zgodności z wymogami wspólnotowymi, organa sprawuj ące nadzór i weryfikacj ę 
zgodności, powinny by ć dostatecznie niezawis łe wobec jednostek szkoleniowych. 
Ponadto, organa takie musz ą realizowa ć swoje zadania w sposób skuteczny. 
(7) Udost ępnienie us ług nawigacji lotniczej wymaga wy soko kwalifikowanego personelu, 
którego kompetencje mog ą być zademonstrowane poprzez szereg elementów. 
Właściwym elementem dla kontroli  ruchu lotniczego jest licencja wspólnotowa, która 
może być rodzajem dyplomu nale żącego do indywidualnego kontrolera ruchu 
lotniczego. Klasyfikacja na licencji wskazuje rodzaj us ługi ruchu lotniczego, jaki 
kontroler ruchu lotniczego mo że wyświadczyć. Równocze śnie, potwierdzenia zawarte 
na licencji, odzwierciedlaj ą, zarówno okre ślone kompetencje kontrolera, jak i 
uprawnienie instancji nadzoruj ących do świadczenia us ług dla okre ślonego sektora lub 
grupy sektorów. Jest to powodem, dla które go organa przy wyst awianiu licencji lub 
przedłużaniu ważności kwalifikacji, musz ą być przygotowane do oceny kompetencji 
kontrolerów ruchu lotniczego; organa te musz ą być również przygotowane do 
zawieszania licencji przez cofni ęcie kwalifikacji licen cji, w przypadku, gdy 
kompetencja budzi w ątpliwości. Aby sprosta ć promowaniu takiej  kultury, niniejsza 
dyrektywa nie powinna stanowi ć automatycznego powi ązania pomi ędzy zdarzeniem i 
zawieszeniem licencji. Cofni ęcie licencji powinno by ć uważane za ostateczny środek 
dla skrajnych przypadków, które nie maj ą związku z wątpliwymi kompetencjami. 
(8) W celu zbudowania zaufania Pa ństw Członkowskich we wzajemnych systemach 
udzielania licencji, niezb ędne są reguły wspólnotowe w sprawie uzyskania i 
utrzymania licencji. Dlatego te ż, istotne jest zhar monizowanie warunków 
wykonywania zawodu kontrolera ruc hu lotniczego. Powinno to prowadzi ć do 
uznawania licencji w ca łej Wspólnocie, tym samym zwi ększając swobod ę przepływu 
kontrolerów ruchu lotniczego, oraz poprawiaj ąc ich dost ępność. 
(9) Aby kompetencje mog ły być porównywalne w ca łej Wspólnocie, wymagane jest, aby 
ich struktura by ła jasna i opracowana w sposób ogólnie przyj ęty. Pomo że to 
 
PL 11   PL zagwarantowa ć bezpiecze ństwo, nie tylko w przestrzen i powietrznej kontrolowanej 
przez jedn ą jednostkę świadczącą usługi nawigacji lotniczej, ale szczególnie na styku 
różnych jednostek świadczących usługi. 
(10) Cele szkolenia przygotowawczego s ą opisane w materiale wyja śniającym 
opracowanym zgodnie z zapotrzebowaniem cz łonków Eurocontrol, i s ą one uwa żane 
za normy odpowiednie. Dla jednostkow ego szkolenia, brak ogólnie przyj ętych norm 
wymaga wyrównania poprzez zakres dzia łań obejmuj ących zatwierdzanie 
instruktorów-egzaminatorów, którzy powinni gwarantowa ć normy kompetencji o 
wysokich wymaganiach. Omawiane zagadnienia nabieraj ą coraz wi ększej wagi, 
ponieważ szkolenie jednostkowe jest bard zo kosztowne i krytyczne pod wzgl ędem 
bezpiecze ństwa. 
(11) W wielu zdarzeniach i wypa dkach, komunikacja odgrywa znaczn ą rolę. Dlatego te ż, 
ICAO przyj ęła wymagania znajomo ści języków. Niniejsza dyrektywa ma by ć 
środkiem dla wprowadzenia w życie norm przyj ętych w skali mi ędzynarodowej. 
(12) Wymogi zdrowotne zosta ły opracowane zgodnie z zapotrzebowaniem Pa ństw 
Członkowskich Eurocontrol, i poniewa ż spełniają określone wymagania, s ą one 
uważane za środki przyj ęte. 
(13) Certyfikacja świadczenia us ługi szkoleniowej powinna by ć rozpatrywana jako jeden z 
krytycznych filarów bezpiecze ństwa przyczyniaj ących się do jako ści szkolenia. 
Szkolenie powinno by ć traktowane jak us ługa podobna do us ług nawigacji lotniczej, 
która równie ż powinna podlega ć procesowi certyfikacji. Ni niejsza dyrektywa powinna 
umożliwiać certyfikowanie szkoleni a z uwagi na rodzaj szkolenia, na pakiet us ług 
szkoleniowych, lub pakiet us ług szkoleniowych i nawigacji lo tniczej, bez utraty z pola 
widzenia, szczególnych cech szkolenia. W łaściwe podej ście powinno by ć również 
skierowane do instytucji szkoleniowych, przygotowuj ących zezwolenie dla licencji 
wojskowych, tak, aby wojskowi kontrolerzy ruchu lotniczego byli uwzgl ędnieni, w 
możliwie szerokim zakresie. 
(14) Niniejsza dyrektywa potwierdza za dawnione orzecznictwo Europejskiego Trybuna łu 
Sprawiedliwo ści w zakresie wzajemnego uznawania dyplomów i swobody przep ływu 
pracowników. Zasada proporcjonalno ści, potrzeba równowa żności oceny, uzasadniona 
motywacja do narzucenia wyrównania środków oraz udost ępnienie w łaściwych 
procedur odwo ławczych konstytuuj ą podstawowe zasady, które zostan ą przyjęte przez 
sektor zarz ądzania w bardziej widoczny sposób.  
(15) Zawód kontrolera ruchu lotnicze go podlega technicznym innowacjom, które 
wymagają systematycznej aktualizacji uprawnie ń. Dyrektywa, poprzez zastosowanie 
komitologii, powinna pozwoli ć na takie dostosowania do  rozwoju technicznego i 
postępu naukowego. 
(16) Niniejsza dyrektywa mo że oddziaływać na codzienne zwyczaje dzia łania kontrolerów 
ruchu lotniczego. Partnerzy spo łeczni powinni, we w łaściwy sposób, by ć informowani 
oraz nale ży im przekazywa ć wskazówki na temat wszelkich środków maj ących 
doniosłe implikacje spo łeczne. Dlatego te ż, konsultacji zosta ł poddany Sektorowy 
Komitet ds. Dialogu zorgan izowany zgodnie z decyzj ą Komisji 1998/500/WE z dnia 
 
PL 12   PL 20 maja 1998r. w sprawie ustanowienia  Sektorowych Komitetów ds. Dialogu 
promujących dialog pomi ędzy partnerami spo łecznymi na poziomie europejskim6. 
(17) Pa ństwa Członkowskie powinny ustali ć zasady w sprawie kar stosowanych za 
naruszenie krajowych przepisów przyj ętych zgodnie z niniejsz ą dyrektyw ą, i podjąć 
wszelkie środki niezb ędne do zapewnienia, aby te zasady zosta ły wprowadzone. Takie 
kary powinny by ć skuteczne, proporcjonalne i odstraszaj ące.  
(18) Środki niezb ędne dla wprowadzenia niniejszej dyrektywy powinny by ć przyjęte 
zgodnie z decyzj ą Rady 1999/468/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. ustalaj ącej procedury 
dla realizacji wdro żenia kompetencji powierzonych Wspólnocie7,  
PRZYJMUJ Ą NINIEJSZ Ą DYREKTYW Ę: 
Artykuł 1 
Cel i zakres 
1. Celem niniejszej dyrektywy jest podwy ższenie norm bezpiecze ństwa oraz 
udoskonalenie operacji wspólnotowego syst emu kontroli ruchu lotniczego poprzez 
wydanie wspólnotowej licencji kontrolera ruchu lotniczego. 
Licencja b ędzie ustala ć warunki dla uzyskania i wykonywania zawodu kontrolera 
ruchu lotniczego. 
2. Niniejsza dyrektywa b ędzie dotyczy ć ubiegających się o licencj ę kontrolera 
praktykanta ruchu lotniczego oraz kontrole rów ruchu lotniczego zatrudnionych przez 
jednostki świadczące usługi nawigacji lotniczej oferuj ące swoje us ługi przede 
wszystkim w powszechnym ruchu lotniczym. 
Artykuł 2 
Definicje 
Następujące definicje b ędą mieć zastosowanie dla celów niniejszej dyrektywy: 
1. “kontroler ruchu lotniczego” oznacza osob ę uprawnion ą do świadczenia us ług 
kontroli ruchu lotniczego, albo pod nadzorem instruktora ds. szkolenia praktycznego, 
albo niezale żnie; 
2. “us ługa kontroli ruchu lotniczego” oznacza us ługę przewidzian ą w celu zapobiegania 
kolizjom mi ędzy samolotami, i na polu wzlotów pomi ędzy samolotem i 
przeszkodami, oraz przy śpieszanie i utrzymywanie uporz ądkowanego strumienia 
ruchu lotniczego; 
3. "jednostki świadczące usługi nawigacji lotn iczej" oznacza ka żdą publiczn ą lub 
prywatną jednostk ę świadczącą usługi nawigacji lotniczej  dla powszechnego ruchu 
lotniczego; 
                                                 
6 Dz.U. L 225 z 12.8.1998, str. 27. 
7 Dz.U. L 184 z 17.7.1999, str. 23. 
 
PL 13   PL 4. “licencja” oznacza certyfikat znany pod dowoln ą nazwą, wystawiony oraz 
potwierdzony zgodnie z niniejsz ą dyrektyw ą i uprawniaj ący jego prawowitego 
właściciela do świadczenia us ług kontroli ruchu lotniczego stosownie do 
przywilejów zawartych w tym dokumencie; 
5. “kwalifikacja” oznacza uprawnienie wp isane na licencji lub jej towarzysz ące i 
stanowiące część tej licencji, okre ślające szczególne warunki , przywileje, lub 
ograniczenia odnosz ące się do takiej licencji; kwalifikacje przywo łane na licencji s ą, 
co najmniej, jedn ą z poniższych: 
a) wizualn ą kontrolą lotniska; 
b) instrumentaln ą kontrolą lotniska; 
c) proceduraln ą kontrolą podejścia do lądowania; 
d) radiolokacyjn ą kontrolą podejścia do lądowania; 
e) proceduraln ą kontrolą obszaru; 
f) radiolokacyjn ą kontrolą obszaru; 
6. “zatwierdzenie” oznacza upowa żnienie wpisane w licencji, a w szczególno ści: 
a) zatwierdzenie kwalifikacji wskazuj ące szczególne warunki, przywileje lub 
ograniczenia dotycz ące kwalifikacji, 
b) jednostkowe zatwierdzenie wskazuj ące czujnik usytuowania ICAO oraz 
sektory i/lub pozycje pracy, w których pos iadacz licencji ma kompetencje, aby 
pracować, 
c) zatwierdzenie j ęzyka wskazuj ące biegłość językową właściciela, oraz 
d) zatwierdzenie instrukcji wskazuj ące kompetencje do podawania instrukcji 
szkoleniowych w zakresie praktycznych czynno ści do wykonania; 
zatwierdzenie mo że dotyczy ć kwalifikacji lub licencji, i b ędzie ono stanowi ć część 
licencji; 
7. “czujnik usytuowania ICAO” oznacza czteroliterow ą kategorię kodową utworzon ą 
zgodnie z zasadami zaleconymi przez ICAO w podr ęczniku DOC 7910 i 
przypisanymi dla usytuowania sta łego stanowiska lotniczego; 
8. “sektor” oznacza cz ęść obszaru kontroli i/lub cz ęść informacyjn ą regionu/górnego 
regionu lotu; 
9. “szkolenie” to ca łość kursów teoretycznych, ćwiczenia praktyczne obejmuj ące 
symulację, i szkolenie w zakresie czynno ści praktycznych wymagane w celu 
zdobycia kompetencji dla świadczenia bezpiecznych i wysokiej jako ści usług 
kontroli ruchu lotniczego; szkolenie obejmuje: 
 
PL 14   PL a) szkolenie przygotowawcze zapewniaj ące szkolenie w zakresie podstawowym i 
kwalifikacji, doprowadzaj ące do przyznania licencji praktykanta; 
b) szkolenie jednostkowe, obejmuj ące szkolenie przej ściowe, szkolenie wst ępne 
dla zakresu czynno ści praktycznych, oraz szkolenie w zakresie czynno ści 
praktycznych, prowadz ące do przyznania licencji kont rolera ruchu lotniczego; 
c) szkolenie kontynuowane dla podtrzymania zatwierdze ń ważności licencji; 
d) szkolenie instruktorów szkol ących w zakresie czynno ści praktycznych, 
prowadzące do zatwierdzenia inst ruktora w zakresie czynno ści praktycznych; 
e) szkolenie instruktorów- eg zaminatorów i/lub osób oceniaj ących; 
10. “jednostka świadcząca usługi szkoleniowe” oznacza organizacj ę, która jest 
certyfikowana przez krajowy organ nadzorczy dla świadczenia szkolenia jednego lub 
więcej rodzajów zgodnie z definicj ą w niniejszym artykule, oraz, która dla tego celu, 
jest uprawniona do przedk ładania do zatwierdzania kursów szkoleniowych, planów 
szkoleń jednostkowych lub program ów kompetencji jednostki; 
11. “wymagania w zakresie kompetencji usta nowione w celach Wytycznych dla istoty 
wspólnych za łożeń i celów szkoleniowych dla szkolenia kontrolerów ruchu 
lotniczego” to cele do osi ągnięcia przez kontrolerów praktykantów ruchu lotniczego 
w ramach szkolenia w zakresie pods tawowym i kwalifikacji, zgodnego z 
określeniem w wymogu Eurocontrol, ‘Wytyczne dla istoty wspólnych za łożeń i 
celów szkoleniowych dla szkolenia kontrolerów ruchu lotniczego’ (Faza 
1:poprawiona), HRS/TSP-002-GUI-01, dr uga edycja z dnia 20.07.2001r.; oraz w 
wymogu Eurocontrol, ‘Wytyczne dla istoty wspólnych za łożeń i celów 
szkoleniowych dla szkolenia kontrolerów ruchu lotniczego”(Faza II), HUM.ET1.ST05.1000-GUI-02, pierws za edycja z dnia 20.07.2000r.; 
12. “Wymagania dla europejskiej certyf ikacji stanu zdrowia kontrolerów ruchu 
lotniczego, wg klasy 3” to wymagania okre ślone w wymogu Eurocontrol, 
Wymagania dla europejskiej certyfik acji stanu zdrowia kontrolerów ruchu 
lotniczego, wg klasy 3, HUM.ET1.ST 08.10000-STD-02, pierwsza edycja z dnia 
31.01.2003; 
13. “Program kompetencji jednostki” je st zatwierdzonym programem wskazuj ącym 
metodę, w której trybie jednostka utrzym a kompetencje posiadaczy licencji. 
Artykuł 3 
Krajowe organa nadzorcze 
1. Pa ństwa Członkowskie wyznacz ą i ustanowi ą podmiot lub podmioty jako ich 
krajowy organ nadzorczy, aby sprosta ć zadaniom przydzielonym takiemu 
podmiotowi zgodnie z niniejsz ą dyrektyw ą. 
2. Krajowe organa nadzorcze b ędą niezawis łymi jednostkami świadczącymi usługi 
szkoleniowe. Niezawis łość będzie zapewniona pr zez odpowiednie rozdzielenie, co 
najmniej na poziomie funkcjonalnym, pomi ędzy krajowymi organami nadzorczymi i 
jednostkami świadczącymi usługi.  
 
PL 15   PL Państwa Członkowskie zabezpiecz ą, aby krajowe organa nadzorcze realizowa ły 
swoje uprawnienia w sposób bezstronny i przejrzysty. 
3. Pa ństwa Członkowskie przeka żą Komisji nazwy i adresy krajowych organów 
nadzorczych, a tak że zmiany w danych tych instytucji, oraz powiadomi ą Komisję o 
środkach podj ętych dla zapewnienia zgodno ści z ustępem 2.  
Artykuł 4 
Zasady udzielania licencji 
1. Pa ństwa Członkowskie zapewni ą, aby usługi ruchu lotniczego by ły świadczone 
wyłącznie przez stosownie licencjonowanych kontrolerów ruchu lotniczego. 
2. Licencje b ędą przyznawane wszystkim osobom, które s ą kompetentne do pe łnienia 
funkcji kontrolera ruchu lotniczego, lub kont rolera praktykanta ruchu lotniczego. 
3. Udzielanie licencji b ędzie obejmowa ć: 
(a) jedn ą lub więcej kwalifikacji dla licencji kontrolera praktykanta ruchu 
lotniczego, i 
(b) jedn ą lub więcej kwalifikacji i zatwierdze ń dla licencji kontrolera ruchu 
lotniczego. 
4. Ubiegaj ący się o licencj ę dostarcz ą dokument stwierdzaj ący ich kompetencje do 
pełnienia funkcji kontrolerów ruchu lotnicze go, lub kontrolerów praktykantów ruchu 
lotniczego. Dokument stwierdzaj ący kompetencje ubiegaj ących się będzie dotyczy ć 
wiedzy, do świadczenia, umiej ętności i biegłości językowej. 
5. Licencja pozostanie w łasnością osoby, której ta licencja je st przyznana, i która t ę 
licencję podpisze.  
Licencja mo że być zawieszona, je śli kompetencje kontrolera ruchu lotniczego b ędą 
poddane w w ątpliwość, lub w przypadku ra żącego zaniedbania. W przypadku 
nadużycia, licencja mo że być cofnięta. 
6. Licencja kontrolera prak tykanta ruchu lotniczego b ędzie uprawnia ć jej posiadacza do 
świadczenia us ług kontrolera ruchu lotniczego pod nadzorem instruktora ds. 
praktycznego szkolenia. W ty m celu, licencja praktykanta b ędzie obejmowa ć 
klasyfikacj ę określającą, do świadczenia jakiego rodzaju us ługi kontroli ruchu 
lotniczego, posiadacz licencji zosta ł przeszkolony. 
7. Licencja jest wa żna tylko wtedy, je śli zawiera aktualne świadectwo zdrowia. 
Artykuł 5 
Warunki dla uzyskania licencji 
1. Licencje kontrolerów praktyka ntów ruchu lotniczego, obejmuj ące co najmniej jedn ą 
kwalifikacj ę będą przyznawane ubiegaj ącym się, którzy: 
 
PL 16   PL (a) okazuj ą się co najmniej dyplomem uko ńczenia szko ły średniej, lub dyplomem 
przyznającym przyj ęcie na wy ższą uczelnię; 
(b) pomy ślnie ukończyli zatwierdzony kurs pr zygotowawczy odpowiedni dla 
kwalifikacji lub zatwierdzen ia kwalifikacji, obejmuj ący szkolenie praktyczne i 
symulacyjne, zgodnie z cz ęścią A załącznika I do niniejszej dyrektywy; 
(c) posiadaj ą ważne zaświadczenie lekarskie; i 
(d) wykazali si ę odpowiednim poziomem zdolno ści językowych zgodnym z 
wymaganiami podanymi w za łączniku II. 
2. Licencje kontrolerów ruchu lotniczego zawieraj ące kwalifikacje, dla których 
pomyślnie uko ńczono szkolenie i niezb ędne zatwierdzenia, b ędą przyznane 
ubiegającym się, którzy: 
(a) są w wieku co najmniej 21 lat, jednak, Pa ństwa Członkowskie mog ą 
przewidzie ć procedur ę dla odst ąpienia od niniej szego wymogu, w 
szczególno ści, jeśli osoba ubiegaj ąca się, w trakcie szkolenia, 
zademonstrowa ła kompetencje zapewniaj ące bezpieczne operacje; 
(b) są posiadaczami licencji praktykanta i uko ńczyli zatwierdzony kurs szkolenia 
jednostkowego, oraz pomy ślnie zdali stosowne egzaminy lub oceny zgodnie z 
wymaganiami podanymi w cz ęści B załącznika I; 
(c) posiadaj ą ważne zaświadczenie lekarskie; i 
(d) wykazali si ę odpowiednim poziomem zdolno ści językowych zgodnym z 
wymaganiami podanymi w za łączniku II. 
3. Zatwierdzenie licencji dla ustanow ienia instruktora praktycznego b ędzie 
przyznawane posiadaczom  licencji kontrolera ruchu lotniczego, którzy: 
(a) wykonywali ćwiczenia w okresach bezpo średnio poprzedzaj ących, których 
trwanie b ędzie potwierdzone przez kraj owy organ nadzorczy, a dzi ęki 
przywilejom z tytu łu kwalifikacji i zatwierdzenia, mog ą prowadzi ć instrukta ż 
w takiej jednostce; 
(b) pomy ślnie ukończyli zatwierdzony kurs instrukt ora ds. szkolenia praktycznego, 
podczas którego wymagana wiedza i umiej ętności pedagogiczne by ły ocenione 
przez stosowne egzaminy. 
Artykuł 6 
Warunki dla utrzymania kwa lifikacji i zachowania wa żności zatwierdze ń 
1. Pa ństwa Członkowskie zagwarantuj ą, że ważność zatwierdzenia b ędzie przed łużona 
na następne 12 miesi ęcy, jeśli jednostka świadcząca usługi nawigacji lotniczej 
wykaże, że: 
 
PL 17   PL (a) w ci ągu ostatnich 12 miesi ęcy, ubiegaj ący się korzystał z przywilejów licencji 
przez minimaln ą liczbę godzin, zgodnie z wykazaniem w zatwierdzonym 
programie pojedynczej kompetencji, ; 
(b) kompetencje ubiegaj ącego się do korzystania z przy wilejów zatwierdzenia 
zostały ocenione, stosuj ąc się do norm przedstawionych w cz ęści C załącznika 
I; i 
(c) ubiegaj ący się posiada wa żne zaświadczenie lekarskie. 
2. Bez uszczerbku dla ust. 1, zat wierdzenie dla instruktorów szkoleniowych w zakresie 
praktycznych czynno ści będzie ważne przez odnawialny okres 36 miesi ęcy. 
3. Posiadacz kwalifikacji, który nie świadczył usług kontroli ruchu lotniczego zgodnie z 
zatwierdzeniem towarzysz ącym danej kwalifikacji poprzez dowolny okres pi ęciu lat, 
nie może korzysta ć z przywilejów tej kwalifikacji bez poddania si ę wymogom oceny 
i szkolenia, kt óre gwarantuj ą, że ten posiadacz jest kompetentny do rozpocz ęcia 
jednostkowego szkolenia w danej kwalifikacji. 
4. Bez uszczerbku dla ust. 3, pojedyn cze zatwierdzenie przestanie by ć ważne, jeśli 
posiadacz nie zapewnia ł kontroli ruchu lotniczego przez minimaln ą liczbę godzin, tj. 
usługi zgodnej z takim zatwierdzeniem poprzez okresy ustalone dla programu 
pojedynczej kompetencji. 
5. Minimalna liczba godzin roboczych bez zada ń instrukta żowych wymaganych dla 
utrzymania wa żności zatwierdzenia mo że być zmniejszona za instrukcje szkoleniowe 
w zakresie praktycznych czynno ści w proporcji do czasu sp ędzonego na instrukta żu 
szkolonych na stanowiskach roboczych, dla którego przed łużenie ma zastosowanie. 
Artykuł 7 
Kwalifikacje i zatwierdzenia kontrolera ruchu lotniczego 
1. Licencje b ędą zawierać jedną lub więcej kwalifikacji, jak opisano w ust ępach od 2 
do 7, aby wskaza ć rodzaj us ługi, któr ą posiadacz licencji mo że świadczyć. 
Dodatkowo do zatwierdzenia kwalifikacji wskazanych w niniejszym artykule, 
kwalifikacje zostan ą potwierdzone przez zatwierdzenie wskazuj ące biegłość 
językową, czujnik usytuowania ICAO i jednostki, stanowisko pracy, sektor lub grup ę 
sektorów. 
2. Kwalifikacje Wizualnej Kontroli Lotniska (ADV) b ędą wskazywa ć, że posiadacz 
licencji jest kompetentny do świadczenia us ługi kontroli ruchu lotniczego dla ruchu 
lotniskowego na lotnisku, które nie ma opublikowanych żadnych procedur 
instrumentalnych podchodzenia lub odlotu. 
3. Kwalifikacja instrumentu kontroli lotniska (ADI) b ędzie wskazywa ć, że posiadacz 
licencji jest kompetentny do świadczenia us ługi kontroli ruchu lotniczego dla ruchu 
lotniskowego na lotnisku, które opublikowa ło procedury instrumentalne 
podchodzenia lub odlotu, i kwalifikacji tej b ędzie towarzyszy ć co najmniej jedno z 
następujących zatwierdze ń kwalifikacji:  
 
PL 18   PL (a) Zatwierdzenie kontroli wie ży (TWR) b ędzie wskazywa ć, że posiadacz jest 
kompetentny do świadczenia us ług kontroli, gdzie kontrola lotniska jest 
zapewniana z jednej pozycji operacyjnej; 
(b) Zatwierdzenie kontroli ruchu naziemnego (GMC) b ędzie wskazywa ć, że 
posiadacz licencji jest kompetentny do świadczenia us ług kontroli ruchu 
naziemnego; 
(c) Zatwierdzenie nadzoru ruchu nazi emnego (GMS), przyznane dodatkowo do 
zatwierdzenia kontroli ruchu naziem nego lub zatwierdzenia kontroli wie ży, 
będzie wskazywa ć, że posiadacz jest kompetentny do świadczenia us ług 
kontroli ruchu naziemnego za pomoc ą ruchomych systemów nawierzchni 
lotniska; 
(d) Zatwierdzenie kontroli lotniczej (AIR) b ędzie wskazywa ć, że posiadacz 
licencji jest kompetentny do prowadzenia kontroli lotniczej; 
(e) Zatwierdzenie kontroli radarowej lotniska (RAD), przyznane dodatkowo do 
zatwierdzenia kontroli lotniczej lub zatwierdzenia kontroli wie ży, będzie 
wskazywa ć, że posiadacz licencji jest kompe tentny do prowadzenia kontroli 
lotniczej przy pomocy radarowych urz ądzeń nadzoru. 
4. Kwalifikacja proceduralnej kontroli podchodzenia (APP) b ędzie wskazywa ć, że 
posiadacz licencji jest kompetentny do świadczenia us ługi kontroli ru chu lotniczego 
dla samolotu przylatuj ącego, odlatuj ącego lub przelatuj ącego, bez wykorzystywania 
urządzeń nadzoru. 
5. Kwalifikacja nadzoru kont roli podchodzenia (APS) b ędzie wskazywa ć, że posiadacz 
licencji jest kompetentny do świadczenia us ługi kontroli ruchu lotniczego dla 
samolotu przylatuj ącego, odlatuj ącego lub przelatuj ącego, przy wykorzystywaniu 
urządzeń nadzoru, i kwalifikacji tej b ędzie towarzyszy ć co najmniej jedno z 
następujących zatwierdze ń: 
(a) Zatwierdzenie radaru (RAD) b ędzie wskazywa ć, że posiadacz licencji jest 
kompetentny świadczyć usługę kontroli podchodzenia przy u życiu głównych 
i/lub drugorz ędnych urz ądzeń radarowych; 
(b) Zatwierdzenie radaru precyzyjn ego podchodzenia (PAR), przyznane 
dodatkowo do zatwierdzenia radaru, b ędzie wskazywa ć, że posiadacz licencji 
jest kompetentny prowadzi ć precyzyjne podchodzenia kontrolowane naziemnie 
przy użyciu radarowych urz ądzeń precyzyjnego podchodzenia, dla samolotu 
przy końcowym podchodzeniu do pasa startowego; 
(c) Zatwierdzenie nadzoru nad rada rem podchodzenia (SRA), przyznane 
dodatkowo do zatwierdzenia radaru, b ędzie wskazywa ć, że posiadacz jest 
kompetentny prowadzi ć nieprecyzyjne podchodzenia kontrolowane naziemnie 
przy użyciu urządzeń nadzoru, dla samolotu przy ko ńcowym podchodzeniu do 
pasa startowego; 
 
PL 19   PL (d) Zatwierdzenie automatycznego nadzoru zale żnego (ADS) b ędzie wskazywa ć, 
że posiadacz jest kompetentny świadczyć usługę kontroli podchodzenia przy 
użyciu automatycznego nadzoru zale żnego; 
(e) Zatwierdzenie kontroli terminala (T CL), przyznane dodatkowo do zatwierdze ń 
radaru i automaty cznego nadzoru zale żnego, będzie wskazywa ć, że posiadacz 
jest kompetentny świadczyć usługi kontroli ruchu lotniczego przy u życiu 
urządzeń nadzoru, dla samolotu eksploatowanego w okre ślonym obszarze 
terminala i/lub w przyleg łych sektorach. 
6. Kwalifikacja proceduralne j kontroli obszaru (ACP) b ędzie wskazywa ć, że posiadacz 
licencji jest kompetentny świadczyć usługę ruchu lotniczego dla samolotu bez u życia 
urządzeń nadzoru. 
7. Kwalifikacja nadzoru kontroli obszaru (ACS) b ędzie wskazywa ć, że posiadacz 
licencji jest kompetentny świadczyć usługę ruchu lotniczego dla samolotu bez u życia 
urządzeń nadzoru, i kwalifikacji tej b ędzie towarzyszy ć co najmniej jedno z 
następujących zatwierdze ń kwalifikacji: 
(a) Zatwierdzenie radaru (RAD) b ędzie wskazywa ć, że posiadacz jest 
kompetentny świadczyć usługi kontroli obszaru przy u życiu urządzeń nadzoru 
radaru; 
(b) Zatwierdzenie automatycznego nadzoru zale żnego (ADS) b ędzie wskazywa ć, 
że posiadacz jest kompetentny świadczyć usługi kontroli obszaru przy u życiu 
automatycznego nadzoru zale żnego; 
(c) Zatwierdzenie kontroli terminala (T CL), przyznane dodatkowo do zatwierdze ń 
radaru i automaty cznego nadzoru zale żnego, będzie wskazywa ć, że posiadacz 
jest kompetentny świadczyć usługi kontroli ruchu lotniczego przy u życiu 
dowolnych urz ądzeń nadzoru, dla samolotu eksploatowanego w okre ślonym 
obszarze terminala i/lub w przyleg łych sektorach; 
(d) Zatwierdzenie kontroli oceanicznej (OCL) b ędzie wskazywa ć, że posiadacz 
jest kompetentny świadczyć usługi kontroli ruchu lotn iczego dla samolotu 
eksploatowanego w Obszarze kontroli Oceanicznej. 
8. Bez uszczerbku dla ust. 1, Pa ństwa Członkowskie mog ą, jeśli będzie to wymagane 
szczególnymi w łaściwościami ruchu lotniczego w przestrzeni lotniczej, za któr ą te 
Państwa są odpowiedzialne, rozwin ąć krajowe zatwierdzenia. 
9. Zatwierdzenie licencji instruktora szkol eniowego w zakresie praktycznych czynno ści 
będzie wykazywa ć, że właściciel licencji jest kompetentny do przeprowadzenia 
szkolenia i nadzoru nad operacyjnym stanowiskiem roboczym dla obszarów obj ętych 
ważną kwalifikacj ą. 
10. Zmiany do niniejszego artyku łu, ze wzgl ędu na post ęp w dziedzinie techniki i rozwój 
w dziedzinie nauki, b ędą przyjęte zgodnie z procedur ą przywołaną w art. 14 ust. 2. 
 
PL 20   PL Artykuł 8 
Wymagania j ęzykowe 
1. Pa ństwa Członkowskie zagwarantuj ą, że kontrolerzy ruchu lotniczego mog ą 
wykazać się umiejętnością mówienia i rozumienia j ęzyka angielskiego w stopniu 
zadawalaj ącym. Bieg łość kontrolerów b ędzie zgodna ze skal ą kwalifikacji podan ą w 
załączniku II. Kontrolerzy osi ągną, co najmniej, poziom 4 wymaga ń dotyczących 
biegłości językowej okre ślonych w przywo łanym załączniku. 
2. Zmiany do niniejszego artyku łu i załącznika II, ze wzgl ędu na post ęp w dziedzinie 
techniki i rozwój w dziedzinie nauki, b ędą przyjęte zgodnie z procedur ą przywołaną 
w artykule 14 ust ęp 2. 
3. Wymagania dotycz ące biegłości w języku ubiegaj ącego się będą formalnie oceniane 
w regularnych przedzia łach czasu, za wyj ątkiem przypadku, gdy ubiegaj ący się będą 
wykazywa ć biegłość na poziomie 6. 
 Taki przedzia ł nie będzie dłuższy niż 3 lata dla ubiegaj ących się, którzy reprezentuj ą 
biegłość na poziomie 4, i nie d łuższy niż 6 lat dla ubiegaj ących się, którzy 
reprezentuj ą biegłość na poziomie 5. 
4. Pa ństwa Członkowskie mog ą narzucić wymagania dla j ęzyka miejscowego, je śli 
będą tego wymaga ć względy bezpiecze ństwa. Jednak, wymagany poziom 
znajomości językowej nie b ędzie wyższy od poziomu 4 wg testu bieg łości ICAO. 
Biegłość będzie wykazana certyfikatem  wydanym przez instytucj ę prowadz ącą 
szkolenie lub równowa żnym certyfikatem wydanym przez instytucj ę prowadz ącą 
kursy językowe. 
5. Dowód bieg łości językowej b ędzie zawarty w licen cji na podstawie okre ślonego 
zatwierdzenia bieg łości w języku. 
Artykuł 9 
Wymagania zdrowotne 
1. Świadectwa zdrowia b ędą wystawiane zgodnie z wymaganiami zdrowotnymi dla 
Klasy 3 Europejskiej certyfikacji kontro lerów ruchu lotniczego w zakresie stanu 
zdrowia. 
Osoby oceniaj ące w zakresie zagadnie ń zdrowia zatwierdzone przez krajowy organ 
nadzorczy b ędą sporządzać sprawozdawczo ść w oparciu o wymagania przywo łane 
powyżej 
Dla oceny ubiegaj ących się, szczególn ą wagę będzie mieć wiek ubiegaj ącego się i 
określone właściwości miejsca pracy, w ocenie b ędzie stosowana zasada 
proporcjonalno ści. 
2. Pa ństwa Członkowskie zapewni ą przyjęcie skutecznych proce dur apelacyjnych, 
które zagwarantuj ą bezstronne traktowanie osób egzaminowanych, i, że jednostki 
świadczące usługi nawigacji lotniczej podejm ą niezbędne działania, jeśli posiadacze 
nie uzyskaj ą obowiązującego dokumentu o stanie zdrowia. 
 
PL 21   PL 3. Pa ństwa Członkowskie zagwarantuj ą ustanowienie procedur, które b ędą dotyczyć 
przypadków obni żonej kondycji zdrowotnej, a które umo żliwią posiadaczom licencji 
powiadomienie swoich pracodawców, w celu ich u świadomienia, że wykazuj ą 
obniżoną kondycj ę zdrowotn ą, lub że są pod wp ływem jakiej ś substancji 
psychotropowej lub lekarstw, które mog ą sprawić, że będą niezdolni do wype łnienia 
przywilejów z licencji w sposób bezpieczny i w łaściwy. Dzi ęki temu, jednostki 
świadczące usługi nawigacji lotniczej b ędą mogły monitorowa ć kontrolerów pod 
względem nadu żywania substancji psychotropowych, i b ędą mogły zapewni ć 
doradztwo dla kontrolerów za żywających środki farmakologiczne.  
4. Nowelizacje do zakresu ust. 12 art. 2, ze wzgl ędu na post ęp w dziedzinie techniki i 
rozwój w dziedzinie nauki, b ędą przyjęte zgodnie z procedur ą przywołaną w art. 14 
ust. 2.  
Artykuł 10 
Certyfikacja jednostek świadczących usługi szkoleniowe 
1. Prowadzenie szkolenia kontrolerów ruchu lotniczego w obr ębie Wspólnoty b ędzie 
podlegać certyfikacji przez krajowe organa nadzorcze. 
2. Wymagania dla certyfikacji b ędą dotyczyć technicznych i oper acyjnych kompetencji 
oraz umiej ętności organizowania kursów szkoleniowych efektywnych pod wzgl ędem 
pedagogicznym, zgodnie z ust. 1 za łącznika III.  
3. Zg łoszenia w sprawie certyfikacji b ędą przedkładane krajowym organom 
nadzorczym Pa ństwa Członkowskiego, w miejscu g łównego dzia łania składającego 
zgłoszenie, lub w miejscu statutowej siedziby, je śli taka jest. 
Krajowe organa nadzorcze b ędą wydawać certyfikaty, które b ędą spełniać wymogi 
określone w ust. 1 za łącznika III.  
Certyfikaty mog ą być wystawiane dla ka żdego rodzaju szkolenia, zgodnie z definicj ą 
w ust. 9 art. 2, lub w kombinacji z innymi us ługami nawigacji lotniczej, i wtedy 
rodzaj szkolenia i rodzaj us ługi nawigacji lotniczej b ędą certyfikowane jako pakiet 
usług. 
4. Certyfikaty b ędą określać prawa i obowi ązki jednostek świadczących usługi 
szkoleniowe. 
Certyfikacji mog ą podlegać wyłącznie warunki okre ślone w ust. 2 i 3 za łącznika III. 
Warunki takie b ędą obiektywnie uzasadnione, niedyskryminacyjne, proporcjonalne i 
przejrzyste. 
5. Krajowe organa nadzorcze b ędą monitorowa ć dostosowanie do wymaga ń i 
warunków zwi ązanych z przedmiotowymi certyfika tami. W przypadku stwierdzenia 
przez krajowy organ nadzorczy, że posiadacz certyfikatu d łużej nie spe łnia takich 
wymagań i warunków, krajowy organ nadzorczy podejmie stosowne środki włącznie 
z cofnięciem certyfikatu. 
6. Pa ństwo Cz łonkowskie uzna ka żdy certyfikat wystawiony w innym Kraju 
Członkowskim. 
 
PL 22   PL Artykuł 11 
Kontrola ksi ęgowości jednostek świadczących usługi szkoleniowe 
1. Jednostki świadczące usługi szkoleniowe, bez wzgl ędu na rodzaj w łasności, czy 
formę prawną, będą sporządzać swoje rachunki finansowe, przedk ładać je do 
kontroli rachunkowej i og łaszać. 
Rachunki maj ą odpowiada ć międzynarodowym normom rachunkowo ści przyjętym 
przez Wspólnot ę. W tych przypadkach, w któryc h wskutek statusu prawnego 
jednostki świadczącej usługi szkoleniowe, pe łna zgodno ść z międzynarodowymi 
normami rachunkowo ści nie b ędzie mo żliwa, jednostka świadcząca usługi 
transportowe b ędzie, w mo żliwie najwi ększym zakresie, d ążyć do osiągnięcia takiej 
zgodności. 
2. We wszystkich przypadkach, jednostki świadczące usługi szkoleniowe b ędą ogłaszać 
sprawozdanie roczne i regularnie podlega ć niezależnej finansowej kontroli 
rachunków. 
3. W przypadku świadczenia ró żnego rodzaju szkole nia, jednostki świadczące usługi 
szkoleniowe, rozpoznaj ą koszty zwi ązane z tematem i dochód z tytu łu usług 
szkoleniowych, a w uzasadnionych przypadkach, za inne us ługi niż szkoleniowe, 
będą prowadzi ć bilans skonsolidowany, co mo że być wymagane, je śli usługi, o 
których mowa by ły świadczone przez odr ębne instytucje. 
4. Pa ństwa Członkowskie wyznacz ą właściwe władze, które b ędą mieć prawo dost ępu 
do rachunków jednostek świadczących usługi szkoleniowe. 
5. Pa ństwa Członkowskie mog ą stosować przepisy przej ściowe art. 9 rozporz ądzenia 
(WE) nr 1606/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady8 wobec jednostek 
świadczących us ługi szkoleniowe, które wchodz ą w zakres omawianego 
rozporządzenia. 
6. Jednostki świadczące usługi szkoleniowe zapewniaj ące szkolenie prowadz ące do 
przyznania licencji wojskowych b ędą zwolnione z obowi ązków okre ślonych w ust. 
1, 2 i 3. 
Artykuł 12 
Gwarancja zgodno ści z normami dotycz ącymi uprawnie ń 
1. Aby zapewni ć poziomy uprawnie ń nieodzownych dla kontrolerów ruchu lotniczego 
w celu wykonywania ich pracy zg odnie z wysokim poziomem wymaga ń dla norm 
bezpiecze ństwa, Państwa Członkowskie zagwarantuj ą, że krajowe organa nadzorcze 
będą nadzorowa ć i monitorowa ć szkolenie kontrolerów.  
 Taka odpowiedzialno ść obejmie: 
(a) wydanie, utrzymanie, zawieszenie i cofni ęcie licencji; 
                                                 
8 Dz.U. L 243 z 1.9.2002, str. 1. 
 
PL 23   PL (b) certyfikacj ę jednostek świadczących usługi szkoleniowe; 
(c) zatwierdzenie kursów szkoleniowyc h, programów szkolenia jednostkowego i 
system kompetencji jednostkowych; 
(d) zatwierdzenie kompetentnych instruktorów- egzaminatorów; (e) monitorowanie i przeprowadzanie  audytu systemu szkoleniowego; oraz 
(f) ustanowienie w łaściwych mechanizmów sk ładania apelacji i zg łoszeń. 
2. Krajowe organa nadzorcze przygotuj ą bazę danych obejmuj ącą kompetencje 
wszystkich posiadaczy licenc ji wraz z datami daty wa żności ich zatwierdze ń. 
Jednostki operacyjne wewn ątrz jednostek świadczących usługi nawigacji lotniczej 
będą utrzymywa ć rejestry, w zakresie utwo rzonej bazy danych, dotycz ące 
efektywnie przepracowanych godzin w sektor ach, grupie sektorów, lub na pozycjach 
operacyjnych dla ka żdego posiadacza licencji zaanga żowanego w jednostce, i dane 
te, na żądanie, będą udostępniane krajowym organom nadzorczym. 
3. Krajowe organa nadzorcze zatwierdz ą posiadaczy licencji, którzy s ą uprawnieni do 
działania jako kompetentni inspektorzy- egzaminatorzy lub kompetentne osoby 
oceniające dla szkolenia jednostkowego lub kontynuowanego. Zatwierdzenie b ędzie 
w mocy przez odnawialny okres trzech lat. 
4. Krajowe organa nadzorcze przeprowadz ą audyt wszystkich elementów systemu 
przyznawania licencji, na zasadzie regulaminowej, maj ąc na wzgl ędzie 
zagwarantowanie skutecznej zgodno ści z normami ustalonymi w niniejszej 
dyrektywie. 
W uzupełnieniu regulaminowego audytu, kr ajowe organa nadzorcze mog ą losowo 
wizytowa ć jednostki dla celów kontroli skut ecznego wprowadzania niniejszej 
dyrektywy, oraz stwierdzenia dostosowani a do norm w tej dyrektywie zawartych. 
Krajowe organa nadzorcze b ędą przekazywa ć Komisji roczne sprawozdanie w 
sprawie stosowania niniej szej dyrektywy, zawieraj ące wnioski z przeprowadzonych 
audytów. 
5. Krajowe organa nadzorcze mog ą zadecydowa ć o delegowaniu funkcji 
przeprowadzenia audytu i kontroli, w ca łości lub w cz ęści, wymienionych w ust. 4 
niniejszego artyku łu uznanym organizacjom, któr e opisuje art. 3 rozporz ądzenia 
(WE) nr 550/2004. 
Artykuł 13 
Wzajemne uznawanie licencji k ontrolera ruchu lotniczego 
1. Ka żde Państwo Członkowskie uzna licencj ę i towarzysz ące jej kwalifikacje oraz 
zatwierdzenia wydane przez krajowe organa nadzorcze innego Pa ństwa 
Członkowskiego stosownie do postanowie ń niniejszej dyrektywy. 
2. Aby przyzna ć zatwierdzenie dla z łożonego wniosku, krajowe organa nadzorcze b ędą 
wymagały, aby ubiegaj ący się spełnił określone warunki towarzysz ące takiemu 
 
PL 24   PL zatwierdzeniu, okre ślając jednostk ę, sektor lub stanowis ko robocze. W ocenie 
równoważności pomiędzy zatwierdzeniami, które ubiegaj ący się aktualnie posiada, i 
które potrzebuje uzyska ć, jednostka świadcząca usługi nawigacji lotniczej, przy 
ustalaniu jednostkowego program u szkoleniowego, powinna uwzgl ędnić jego 
posiadane kompetencje i do świadczenie. 
3. Je śli ubiegaj ący się posiada licencj ę zatwierdzon ą przez państwo trzecie lub licencj ę 
wojskową Państwa Członkowskiego, krajowy organ nadzorczy mo że wymaga ć, aby 
ubiegający się spełnił warunki dla uzyskania szczególnej kwalifikacji i 
zatwierdzenia. Ocena równowa żności licencji b ędzie stosowna do kompetencji 
uzyskanych zgodnie z mi ędzynarodowymi normami. 
4. Krajowe organa nadzorcze zatwierdz ą i wydadz ą umotywowan ą decyzję w sprawie 
programu jednostkowego szkolenia zawieraj ącego szkolenie proponowane dla 
ubiegającego się nie później niż cztery tygodnie po pr zedstawieniu dowodu, bez 
uszczerbku dla opó źnienia wynikaj ącego z ewentualnej apelacji, która mo że być 
wniesiona. W swoich decyzjach, kraj owe organa nadzorcze zagwarantuj ą, że będą 
respektowane zasady niedyskryminacji i proporcjonalno ści. 
Artykuł 14 
Komitet 
1. Komisja b ędzie wspierana przez Komitet Je dnolitej Europejskiej Przestrzeni 
Powietrznej ustanowi ony art. 5 rozporz ądzenia WE/549/2004. 
2. Tam, gdzie wyst ąpi odniesienie do niniejszego ust ępu, zastosowanie b ędę mieć art. 5 
i 7 decyzji 1999/468/WE, a w szczególno ści postanowienie jej art. 8. 
Okres założony w art. 5 ust. 6 decyzji 1999/468/WE b ędzie ustalony jako jeden 
miesiąc. 
3. Komitet przyjmuje regulamin. 
Artykuł 15 
Kary 
Państwa Członkowskie ustal ą zasady w sprawie kar stosowa nych za naruszenia krajowych 
przepisów przyj ętych zgodnie z niniejsz ą dyrektyw ą i podejm ą wszelkie środki niezb ędne dla 
zapewnienia ich wprowadzenia. Przewidziane kary musz ą być skuteczne, proporcjonalne i 
odstraszaj ące. Państwa Członkowskie zawiadomi ą Komisję o takich przepisach najpó źniej do 
dnia okre ślonego w art. 16, i bez zw łoki powiadomi ą Komisję o późniejszych poprawkach 
oddziałujących na te przepisy.   
 
PL 25   PL Artykuł 16 
Transpozycja 
1. Pa ństwa Członkowskie wprowadz ą w życie ustawodawstwo, ur egulowania i przepisy 
administracyjne niezb ędne dla przestrzegania ni niejszej dyrektywy najpó źniej do9. 
Państwa Członkowskie, bezzw łocznie, przeka żą Komisji tekst tych uregulowa ń i 
tabelę współzależności pomiędzy tymi uregulowaniami i niniejszej dyrektywy. 
Przepisy przyj ęte przez Pa ństwa Członkowskie b ędą zawierały odniesienie do 
niniejszej dyrektywy lub odniesienie takie b ędzie towarzyszy ć ich urz ędowej 
publikacji. Pa ństwa Członkowskie okre ślą formę dokonania odniesienia.  
2. Pa ństwa Członkowskie zapoznaj ą Komisję o tekście głównych przepisów prawa 
krajowego, które przyj ęto w dziedzinie obj ętej niniejsz ą dyrektyw ą. 
Artykuł 17 
Wejście w życie 
Niniejsza dyrektywa wchodzi w życie 20 dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urz ędowym 
Unii Europejskiej . 
Art. 8 stosuje si ę od [dwóch lat po dniu przewidzianym w ust. 1]. 
Artykuł 18 
(Adresy) 
Niniejsza dyrektywa je st skierowana do Pa ństw Członkowskich. 
Sporządzono w Brukseli,  
W imieniu Parlamentu Europejskiego W imieniu Rady 
Przewodnicz ący Przewodnicz ący 
  
                                                 
9 Dwudziestu czterech miesi ęcy następujących po dacie wej ścia w życie. 
 
PL 26   PL ZAŁĄCZNIK I  
Wymagania szkoleniowe  
CZĘŚĆ  A 
WYMAGANIA DOTYCZ ĄCE SZKOLENIA PRZYGOTOWAWCZEGO DLA 
KONTROLERÓW RUCHU LOTNICZEGO 
Szkolenie przygotowawcze ma za zapewni ć, aby kontrolerzy praktykanci ruchu lotniczego 
mogli sprosta ć, co najmniej wymaganiom dotycz ącym kompetencji okre ślonych w celach 
Wytycznych dla wspólnej is toty sedna sprawy i za łożeń edukacyjnych dla szkolenia 
kontrolerów ruchu lotniczego, tak aby kontrolerzy ruchu lotniczego mogli obs ługiwać ruch 
publiczny w sposób bezpieczny, szybki i sk uteczny. Nowelizacje do zakresu ust ępu 11 
artykułu 2, ze wzgl ędu na post ęp w dziedzinie techniki i ro zwój w dziedzinie nauki, b ędą 
przyjęte zgodnie z procedur ą przywołaną w artykule 14 ust ęp 2. 
Szkolenie przygotowawcze obejmie nast ępujące przedmioty: Ustaw ę o lotnictwie, Kontrol ę 
ruchu lotniczego, uwzgl ędniającą procedury o wspó łpracy cywilno-wojskowej, meteorologi ę, 
nawigację, statki powietrzne i zasady lotu, obejmuj ące ustalenia pomi ędzy kontrolerem i 
pilotem ruchu lotniczego, czynniki ludzkie, wyposa żenie i systemy, środowisko zawodowe, 
sytuacje nadzwyczajne/wyj ątkowe, systemy degradacji, umiej ętności językoznawcze 
uwzględniające frazeologi ę radiotelefoniczn ą. 
Przedmioty b ędą tak nauczane, aby przygotowa ć ubiegających się o różnego rodzaju us ługi 
ruchu lotniczego, i aby na świetlić aspekty bezpiecze ństwa. Szkolenie przygotowawcze b ędzie 
obejmowa ć kursy teoretyczne i praktyczne, obejmuj ące symulacj ę, a czas ich trwania b ędzie 
ustalany w zatwierdzonych projektach szkolen ia przygotowawczego. Uzyskane kompetencje 
zagwarantuj ą, aby kandydat móg ł być uznany za kompetentnego do sprostania 
kompleksowym i powa żnym sytuacjom komunikacyjnym. Stosowne egzaminy oceni ą stopień 
znajomości zagadnie ń kandydata po odbytym szkoleniu przygotowawczym. 
CZĘŚĆ  B 
WYMAGANIA DOTYCZ ĄCE SZKOLE Ń JEDNOSTKOWYCH DLA 
KONTROLERÓW RUCHU LOTNICZEGO 
Programy szkole ń jednostkowych szczegó łowo okre ślą przebieg i harmonogram konieczny 
dla umożliwienia ubiegaj ącemu się o licencj ę kontrolera ruchu lotn iczego zastosowania 
jednostkowych procedur dla lo kalnej strefy pod nadzorem instruktora ds. szkolenia 
praktycznego. Zatwierdzony program obejmie oznaczenia wszystkich elementów systemu 
oceny kompetencji, z uwzgl ędnieniem organizacji pracy, oceny post ępów i ich 
egzaminowania łącznie z procedurami zg łoszeniowymi do krajowych w ładz nadzorczych.  
Czas trwania jednostkowego szkolenia b ędzie określany w projekcie szkole ń jednostkowych. 
Wymagane kompetencje b ędą oceniane poprzez odpowiednie egzaminy lub system ci ągłej 
oceny dokonywany przez kompetentnych instruktorów- egzaminatorów lub osoby oceniaj ące, 
którzy w swojej ocenie b ędą bezstronni i obiektywni. W ty m celu, krajowe organa nadzorcze 
wprowadz ą mechanizmy apelacyjne, aby zapewni ć uczciwe traktowanie kandydatów.  
 
PL 27   PL CZĘŚĆ  C 
WYMAGANIA DOTYCZ ĄCE SZKOLE Ń KONTYNUOWANYCH DLA 
KONTROLERÓW RUCHU LOTNICZEGO 
Ważność kwalifikacji i zatwierdze ń jednostkowych licencji kontrolerów ruchu lotniczego 
będzie utrzymywana poprzez za twierdzone szkolenie kontynuowane, które obejmuje 
szkolenie dla utrzymania przez kontrolerów ruchu lotniczego zdolno ści do ich zatrudniania, 
kursy dla przypomnienia zdobytych wiadomo ści, szkolenie w zakresie dzia łania w nag łych 
wypadkach, i, je śli to będzie uzasadnione, szkolenie j ęzykowe. 
Szkolenie kontynuowane b ędzie obejmowa ć kursy teoretyczne i praktyczne, łącznie z 
symulacją. W tym celu, jednostka świadcząca usługi szkoleniowe za łoży plany kompetencji 
jednostkowych, w których szczegó łowo okre śli przebieg, obsad ę kadrową i harmonogram 
niezbędny dla w łaściwego szkolenia kontynuowanego i dl a przedstawienia kompetencji. 
Plany takie b ędą poddawane przegl ądowi i zatwierdzeniu w okresach, co najmniej, co trzy 
lata. Czas trwania sz kolenia kontynuowanego b ędzie okre ślony zgodnie funkcjonalnymi 
potrzebami kontrolerów ruchu lotniczego pracuj ącymi w zespole, w szczególno ści z punktu 
widzenia zmiany lub planowanej zmiany procedur lub sprz ętu, lub z uwagi na ogólne 
wymagania zwi ązane z zarz ądzaniem w zakresie bezpiecze ństwa. Kompetencje ka żdego 
kontrolera ruchu lotniczego b ędą stosownie oceniane, co najm niej, co trzy lata. Jednostka 
świadcząca usługi nawigacji lotniczej zabezpieczy, aby mia ły zastosowanie mechanizmy 
gwarantuj ące bezstronne traktowanie posia daczy licencji, dla których wa żność zatwierdze ń 
nie może być przedłużona. 
 
PL 28   PL ZAŁĄCZNIK II  
WYMAGANIA DOTYCZ ĄCE BIEG ŁOŚCI JĘZYKOWEJ 
Wymagania dotycz ące biegłości językowej, okre ślone w art. 8 maj ą zastosowanie, zarówno 
do frazeologii, jak i do niewyszukanego j ęzyka. Aby odpowiada ć wymaganiom dotycz ącym 
biegłości językowej, ubiegaj ący się o licencję lub posiadacz licencji b ędzie podlega ć ocenie i 
musi wykaza ć zgodność, z co najmniej poziomem operacyjnym (Poziom 4) skali klasyfikacji 
biegłości językowej opisanym w niniejszym za łączniku. 
Biegli spikerzy b ędą: 
a) skutecznie komunikowa ć się, wyłącznie, za pomoc ą głosu, (telefon/radi otelefon) oraz 
w sytuacjach twarz ą w twarz; 
b) dok ładnie i precyzyjnie komunikowa ć się w tematach wspólnych, okre ślonych i 
dotyczących pracy; 
c) wykorzystywa ć stosowne strategie komunikacyjne, aby dokona ć wymiany 
komunikatów, ich rozpoznania oraz wyja śniania nieporozumie ń (np. sprawdza ć informacje, 
potwierdza ć je lub wyja śniać) w kontek ście ogólnym lub zwi ązanym z prac ą; 
d) pomy ślnie kierowa ć, z odpowiedni ą łatwością, językowymi wyzwaniami powsta łymi 
w wyniku komplikacji lub nieo czekiwanego obrotu zdarze ń, które wyst ąpią w stosunku do 
rutynowych sytuacji w pracy, lub dial ogowego zadania, w czym spikerzy maj ą zazwyczaj 
wprawę, i  
e) mówi ć dialektem lub z akcentem, który jest zrozumia ły dla wspólnoty aeronautycznej. 
 
PL 29  
 PL Skala klasyfikacji bieg łości w języku: poziomy: bieg ły, rozszerzony i operacyjny.  
POZIOM  WYMOWA  
ZAKŁADA  GWARĘ I/LUB 
AKCENT ZROZUMIA ŁY DLA 
WSPÓLNOTY AERONAUTYCZNEJ
. STRUKTURA  
STOSOWNE KONTRUKCJE 
GRAMATYCZNE I WZORY 
ZDAŃ SĄ OKRE ŚLONE 
FUNKCJAMI J ĘZYKOWYMI 
WŁAŚCIWYMI DLA ZADANIA . SŁOWNICTWO  ŁATWOŚĆ WYSŁAWIANIA SI Ę Z ROZUMIENIE  W ZAJEMNE REAGOWANIE  
 
BIEGŁY 
6 Wymowa, akcent, rytm, i 
intonacja, mimo 
prawdopodobnego wp ływu 
pierwszego j ęzyka lub 
regionalnej odmiany, w 
zasadzie nigdy nie koliduj ą 
w łatwym zrozumieniu.  Zarówno, podstawowe, jak i 
złożone konstrukcje 
gramatyczne oraz wzory zdań są spójne i dobrze 
opanowane.  Zakres słownictwa i trafno ść 
są wystarczaj ące dla 
skutecznej komunikacji w szerokiej gamie znanych i 
nieznanych zagadnie ń. 
Słownictwo jest 
idiomatyczne, uwzgl ędnia 
subtelne ró żnice w 
znaczeniu, i nadaje si ę do 
szybkiego reagowania.  Potrafi mówi ć szczegó łowo, 
bez wymuszania i wysi łku. 
Różnicuje wymow ę dla 
efektów stylistycznych, np. dla 
uwypuklenia sedna sprawy. 
Spontanicznie stosuje w rozmowie w łaściwe znaczniki i 
łączniki.  Zrozumienie jest dok ładne i spójne 
w prawie wszystkich kontekstach i 
obejmuje zrozumienie subtelno ści 
językowych i kulturowych.  Łatwa reakcja w prawie 
wszystkich sytuacjach. Jest 
wrażliwy na słowne i nies łowne 
repliki, i stosownie na nie 
reaguje.  
 
ROZSZERZONY  
5 Wymowa, akcent, rytm, i 
intonacja, mimo wp ływu 
pierwszego j ęzyka lub 
regionalnej odmiany, 
rzadko koliduj ą w łatwym 
zrozumieniu. Podstawowe konstrukcje 
gramatyczne i wzory zda ń są 
spójne i dobrze opanowane. Widać starania 
konstruowania sk ładni 
złożonej, ale z b łędami, 
które czasami koliduj ą ze 
znaczeniem. Zakres słownictwa i trafno ść 
są wystarczaj ące dla 
skutecznej komunikacji w zagadnieniach 
powszechnych, zasadniczych 
i związanych z prac ą. 
Wypowiedzi s ą spójne i 
trafne. Czasami s łownictwo 
jest idiomatyczne. Potrafi mówi ć szczegółowo, z 
właściwą łatwością na tematy 
znane, ale nie ró żnicuje potoku 
słów jako narz ędzia 
stylistycznego. W rozmowie 
potrafi stosowa ć właściwe 
znaczniki i łączniki.  Zrozumienie jest dok ładne w sprawach 
powszechnych, zasadniczych i 
związanych z prac ą, i w wi ększości 
dokładne, gdy mówi ący staje w obliczu 
komplikacji j ęzykowej lub sytuacyjnej, 
lub w obliczu niespodziewanego obrotu zdarzeń. Jest w stanie zrozumie ć lub 
rejestrowa ć zakres odmian mowy 
(dialekt i/lub akcent). Odpowiedzi s ą 
natychmiastowe, w łaściwe, i 
zawiera informacje. Skutecznie radzi sobie w relacji mówca / 
słuchacz.  
OPERACYJNY  
POZIOM  4 Wymowa, akcent, rytm, i 
intonacja wykazuj ą 
wpływ pierwszego j ęzyka 
lub regionalnej odmiany, 
ale tylko czasami koliduj ą 
to w łatwym zrozumieniu. Podstawowe konstrukcje 
gramatyczne i wzory zda ń są 
wykorzystywane twórczo i 
zwykle dobrze opanowane. 
Mogą występować błędy, 
szczególnie w okoliczno ściach 
nadzwyczajnych i Zakres słownictwa i trafno ść są 
zazwyczaj wystarczaj ące dla 
skutecznej komunikacji w 
zagadnieniach powszechnych, 
zasadniczych i zwi ązanych z 
pracą. Wypowiedzi cz ęsto są 
trafne, gdy w okoliczno ściach Z właściwym tempem wytwarza 
napięcie językowe. Sporadycznie mo że 
tracić biegłość w szczegó łowym 
przekazie us łyszanego lub 
formułowanego s łowa przy wzajemnym 
spontanicznym reagowaniu, co nie 
przeszkadza w skutecznej komunikacji. 
Potrafi ograniczy ć stosowanie Zrozumienie, w wi ększości, jest dok ładne w 
sprawach powszechnych, zasadniczych i 
związanych z prac ą, jeśli akcent i odmiana s ą 
dostatecznie przyst ępne dla 
międzynarodowej wspólnoty u żytkowników. 
Mówca, w obliczu komplikacji j ęzykowej lub 
sytuacyjnej, wzgl ędnie nieoczekiwanego 
obrotu zdarze ń, rozumie wolniej lub wymaga Odpowiedzi s ą zwykle 
natychmiastowe, w łaściwe i 
zawierają informacje. Inicjuje i 
utrzymuje wymian ę zdań, nawet 
gdy ma do czynienia z 
niespodziewanym obrotem 
zdarzeń. Odpowiednio radzi sobie 
 
PL 30  
 PL POZIOM  WYMOWA  
ZAKŁADA  GWARĘ I/LUB 
AKCENT ZROZUMIA ŁY DLA 
WSPÓLNOTY AERONAUTYCZNEJ
. STRUKTURA  
STOSOWNE KONTRUKCJE 
GRAMATYCZNE I WZORY 
ZDAŃ SĄ OKRE ŚLONE 
FUNKCJAMI J ĘZYKOWYMI 
WŁAŚCIWYMI DLA ZADANIA . SŁOWNICTWO  ŁATWOŚĆ WYSŁAWIANIA SI Ę Z ROZUMIENIE  W ZAJEMNE REAGOWANIE  
niespodziewanych, które 
rzadko kiedy koliduj ą ze 
znaczeniem .  nadzwyczajnych i 
niespodziewanych brakuje 
słownictwa. znaczników i łączników w rozmowie. 
Nie łatwo rozproszy ć jego uwag ę. procesu wyja śnień.  z oczywistymi nieporozumieniami 
przez sprawdzenie, potwierdzenie 
lub wyjaśnienie.  
 
PL 31  
 PL Skala klasyfikacji bieg łości w języku: poziomy: poni żej operacyjny, podstawowy, poni żej podstawowy . 
POZIOM  WYMOWA  
ZAKŁADA  GWARĘ I/LUB 
AKCENT ZROZUMIA ŁY DLA 
WSPÓLNOTY AERONAUTYCZNEJ
. STRUKTURA  
STOSOWNE KONSTRUKCJE 
GRAMATYCZNE I WZORY 
ZDAŃ SĄ OKRE ŚLONE 
FUNKCJAMI J ĘZYKOWYMI 
WŁAŚCIWYMI DLA ZADANIA . SŁOWNICTWO  ŁATWOŚĆ WYSŁAWIANIA SI Ę Z ROZUMIENIE  W ZAJEMNE REAGOWANIE  
 
PONIŻEJ 
OPERACYJNY  
3 Wymowa, akcent, rytm, i 
intonacja wykazuj ą wpływ 
pierwszego j ęzyka lub 
regionalnej odmiany i 
często koliduj ą w łatwym 
zrozumieniu. Podstawowe konstrukcje 
gramatyczne i wzory zda ń 
towarzysz ące sytuacjom, 
które można przewidzie ć, są 
nie zawsze dobrze 
opanowane. B łędy często 
kolidują ze znaczeniem. Często zakres s łownictwa i 
trafności jest wystarczaj ący 
do komunikowania si ę w 
zagadnieniach 
powszechnych, zasadniczych 
i związanych z prac ą, jednak 
zakres jest ograniczony a 
dobór s łów jest cz ęsto 
niewłaściwy. Cz ęsto mały 
zasób słów, nie pozwalaj ący 
na trafne wypowiadanie si ę.  Wytwarza napi ęcie językowe, 
ale zwroty i przestankowanie 
jest cz ęsto niew łaściwe. 
Niezdecydowanie i powolno ść 
w przetwarzaniu mog ą być 
przeszkod ą w skutecznej 
komunikacji. Mo żna 
rozproszy ć jego uwag ę.  Często zrozumienie jest dok ładne w 
sprawach powszechnych, 
zasadniczych i dotycz ących pracy, 
jeśli akcent i odmiana s ą 
dostatecznie przyst ępne dla 
międzynarodowej wspólnoty 
użytkowników. Mo że sobie nie 
poradzić ze zrozumieniem 
komplikacji j ęzykowej lub 
sytuacyjnej, wzgl ędnie 
nieoczekiwanego obrotu zdarze ń. Czasami odpowiedzi s ą 
natychmiastowe, w łaściwe i 
zawierają informacje. Potrafi 
inicjować i utrzymywa ć 
wymianę zdań z umiarkowan ą 
łatwością na znane tematy i w 
sytuacjach mo żliwych do 
przewidzenia. Generalnie, 
niezadawalaj ący, gdy ma do 
czynienia z niespodziewanym 
obrotem zdarze ń.  
 
PODSTAWOWY  
2 Wymowa, akcent, rytm, i 
intonacja wykazuj ą wpływ 
pierwszego j ęzyka lub 
regionalnej odmiany i 
zawsze koliduj ą w łatwym 
zrozumieniu. Wykazuje ograniczone 
opanowanie zaledwie kilku prostych zapami ętanych 
konstrukcji gramatycznych i 
wzorów zda ń.  Ograniczony zasób 
słownictwa obejmuj ący 
zaledwie pojedyncze s łowa i 
zapamiętane zwroty.  Potrafi wypowiedzie ć bardzo 
krótkie, pojedyncze i zapamiętane wyra żenia robi ąc 
częste przerwy, wykorzystuj ąc 
rozproszenie uwagi na szukanie formuł i wypowiadanie mniej 
znanych s łów.  Zrozumienie ogranicza si ę do 
odrębnych, zapami ętanych 
zwrotów, je śli są wypowiadane z 
uwaga i powoli..  Czas odpowiedzi jest d ługi i 
często odpowied ź jest 
niewłaściwa. Wzajemna reakcja 
ogranicza si ę do prostej 
rutynowej wymiany zda ń.  
PONIŻEJ 
PODSTAWOWY  
1 Wyniki poni żej poziomu 
podstawowego. Wyniki poni żej poziomu 
podstawowego. Wyniki poni żej poziomu 
podstawowego. Wyniki poni żej poziomu 
podstawowego. Wyniki poni żej poziomu 
podstawowego. Wyniki poni żej poziomu 
podstawowego. 
 
PL 32  
 PL Uwaga.— Poziom operacyjny (Poziom 4) jest minimalnym wymaganym poziomem bieg łości dla komunikacji radiotelefonicznej. Poziomy od 1 do 3 opisuj ą, kolejno, poziomy 
biegłości językowej: „poni żej podstawowy”, ”podstawowy” i „poni żej operacyjny”, z których wszystkie przedstawiaj ą poziom bieg łości poniżej wymogu ICAO dotycz ącego 
biegłości językowej. Poziomy 5 i 6 przedstawiaj ą poziomy “rozszerzony” i” bieg ły” o poziomach bieg łości powyżej zaawansowanej od minimalnego wymaganego poziomu 
„Wzorcowego”. W ca łości, skala b ędzie służyć jako stopnie oceny dotycz ące szkolenia i sprawdzania, wspieraj ąc kandydatów w osi ągnięciu „poziomu operacyjnego ICAO” 
(Poziomu 4). 
 
PL 33   PL ZAŁĄCZNIK III  
WYMAGANIA I WARUNKI, KTÓRE NALE ŻY DOŁĄCZYĆ DO CERTYFIKATÓW 
PRZYZNANYCH JEDNOSTKOM ŚWIADCZ ĄCYM US ŁUGI SZKOLENIOWE 
(1) Wymagania przewidziane w art. 10 i 11 w szczególno ści dotyczą: 
(a) istoty, organizacji i czasu trwania kursów, (b) sposobu organizacji egzaminów, (c) zalet i do świadczenia instruktorów i kadry dydaktycznej, 
(d) urządzeń, wyposa żenia i zakwaterowania jednostek świadczących usługi 
szkoleniowe, 
(e) systemu i procedur zarz ądzania jako ścią, 
(f) jako ści usług, 
(g) tendencji cenowej, (h) zakresu odpowiedzialno ści i ubezpieczenia, oraz 
(i) własności i struktury organizacyjnej  
(2) Certyfikaty okre ślą i wyszczególni ą: 
(a) krajowy organ nadzorczy wydaj ący certyfikat; 
(b) ubiegaj ącego się (nazwisko i imi ę / nazwę oraz adres); 
c) rodzaj certyfikowanych us ług; 
(d) oświadczenie ubiegaj ącego się o zgodno ści z wymaganiami okre ślonymi w 
punkcie (1); 
(e) datę wystawienia i okres wa żności certyfikatu. 
(3) Dodatkowe warunki do łączone do certyfikatów mog ą, jeśli będą mieć zastosowanie, 
dotyczyć: 
(a) specyfikacje operacyjne dla poszczególnych us ług; 
(b) termin, do którego us ługi powinny by ć świadczone; 
(c) wszelkie inne uwarunkowan ia prawne, które nie s ą określone w us ługach 
nawigacji lotniczej, takie jak warunki dotycz ące zawieszenia lub cofni ęcia 
certyfikatu.