[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 14.10.2009

KOM(2009) 533 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Strategia rozszerzenia i najważniejsze wyzwania w latach 2009-2010

{SEK(2009) 1333}{SEK(2009) 1334}{SEK(2009) 1335}{SEK(2009) 1336}{SEK(2009) 1337}{SEK(2009) 1338}{SEK(2009) 1339}{SEK(2009) 1340}

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Strategia rozszerzenia i najważniejsze wyzwania w latach 2009-2010

WSTęP

Piąte rozszerzenie Unii Europejskiej pomogło umocnić demokrację i praworządność w Europie. Dzięki rozszerzeniu wzrosły możliwości gospodarcze oraz znaczenie UE w procesie rozwiązywania problemów o wymiarze globalnym, takich jak zmiany klimatu, konkurencyjność oraz regulacja i nadzór rynków finansowych. W poprzednich pięciu latach powiększona Unia Europejska wykazała zdolność do wspólnego działania na rzecz sprostania stojącym przed nią wyzwaniom. Rozszerzenie to jedno z najskuteczniejszych narzędzi polityki zagranicznej, jakimi dysponuje UE.

Trwającemu procesowi rozszerzenia Unii Europejskiej towarzyszy obecnie poważna i rozległa recesja, która dotknęła zarówno samą Unię, jak i kraje kandydujące. W tym samym czasie UE otrzymała trzy nowe wnioski o członkostwo złożone przez Czarnogórę (grudzień 2008 r.), Albanię (kwiecień 2009 r.) oraz Islandię (lipiec 2009 r.) Wnioski te są dowodem na niesłabnącą siłę przyciągania Unii oraz podkreślają jej rolę w szerzeniu stabilności, bezpieczeństwa i dobrobytu.

Kraje na drodze rozszerzenia przechodzą kolejne etapy procesu związanego z przystąpieniem dzięki realizacji podjętych reform. Zbliża się ostatni etap negocjacji akcesyjnych z Chorwacją. Negocjacje akcesyjne z Turcją osiągnęły bardziej skomplikowany etap, który wymagał będzie nadania nowej energii reformom. Była Jugosłowiańska Republika Macedonii poczyniła znaczne postępy w rozwiązywaniu najważniejszych problemów. Komisja przygotowuje właśnie opinię w sprawie wniosku o członkostwo złożonego przez Czarnogórę. Opracowuje również opinię w sprawie wniosku Islandii. Komisja przygotuje opinię w sprawie wniosku Albanii, gdy tylko otrzyma stosowny wniosek Rady. W przypadku wszystkich krajów Bałkanów Zachodnich objętych procesem rozszerzenia postęp może przełożyć się na uzyskanie statusu kraju kandydującego wówczas, gdy kraje te wykażą swoją gotowość.

Kraje Bałkanów Zachodnich i Turcja nadal mają przed sobą do wykonania, każde w różnym stopniu, znaczącą pracę w kierunku spełnienia ustalonych kryteriów i warunków. Tempo reform jest często powolne, a światowy kryzys ekonomiczny powoduje dodatkowe napięcia. W niektórych przypadkach także problemy dwustronne negatywnie oddziałują na proces przystąpienia.

W kontekście powyższych wyzwań nowe porozumienie w sprawie rozszerzenia, określone przez Radę Europejską na posiedzeniu w grudniu 2006 r., nadal wytycza kierunki na przyszłość. Porozumienie opiera się na zasadzie konsolidacji zobowiązań, uczciwym stawianiu warunków i rygorystycznym ich przestrzeganiu oraz skutecznym informowaniu opinii publicznej, w połączeniu z uwzględnieniem zdolności UE do zintegrowania nowych państw członkowskich. EU doprowadziła do poprawy jakości procesu rozszerzenia. Przede wszystkim obecnie na wczesnym etapie poświęca się więcej uwagi takim kwestiom, jak praworządność i dobre sprawowanie rządów.

Proces rozszerzenia stanowi silną zachętę do podejmowania reform politycznych i gospodarczych. W interesie strategicznym UE leży utrzymanie dynamiki tego procesu w oparciu o uzgodnione zasady i warunki.

Polityka prowadzona przez UE czyni z procesu rozszerzenia uważnie zarządzany proces, w którym dany kraj kandydujący lub potencjalny kraj kandydujący do członkostwa zbliża się do UE zgodnie z tempem przeprowadzanych przez siebie reform politycznych i gospodarczych, jak również przy uwzględnieniu jego zdolności do pełnego przejęcia praw i obowiązków wynikających z członkostwa w oparciu o kryteria przyjęte w Kopenhadze. Na Bałkanach Zachodnich najważniejszą kwestią pozostaje współpraca regionalna, stanowiąca główny element procesu stabilizacji i stowarzyszenia.

Traktat lizboński reformuje instytucje powiększonej Unii Europejskiej w taki sposób, aby UE była zdolna dostosowywać prowadzoną przez siebie politykę do szybko zmieniającego się świata. Jeśli chodzi o rozszerzenie, Traktat zapewni przede wszystkim ramy instytucjonalne, które powinny umożliwić sprawne dostosowanie instytucji unijnych za każdym razem, gdy nowe państwo członkowskie przystąpi do Unii. Ponadto przepisy Traktatu wprowadzą zmiany do procedury rozszerzenia polegające na tym, że Parlament Europejski oraz parlamenty krajowe będą informowane o wpłynięciu wniosków o członkostwo.

Ustanowienie ruchu bezwizowego dla obywateli Czarnogóry, Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii i Serbii począwszy od 2010 r., w oparciu o wniosek Komisji, będzie stanowiło dowód, że reformy przynoszą obywatelom namacalne korzyści. Komisja przedstawi podobne wnioski legislacyjne w odniesieniu do Albanii oraz Bośni i Hercegowiny do połowy 2010 r. pod warunkiem spełnienia przez te kraje ustalonych warunków.

Co się tyczy kwestii cypryjskiej, przywódcy wspólnot Greków cypryjskich i Turków cypryjskich rozpoczynają decydującą fazę negocjacji w sprawie kompleksowego rozwiązania dla Cypru pod auspicjami ONZ. Komisja wspiera ich wysiłki i udziela porad technicznych w kwestiach wchodzących w zakres kompetencji UE.

W niniejszym komunikacie omówiono osiągnięte postępy oraz najważniejsze wyzwania, przed którymi stoją kraje uczestniczące w procesie rozszerzenia. Przedstawia się w nim również, w jaki sposób Komisja będzie wspierać i ukierunkowywać wysiłki tych krajów w nadchodzącym roku. Ponadto w dokumencie towarzyszącym Komisja nakreśla kierunek działań dla Kosowa[1], mających doprowadzić je do dalszej integracji z UE, zgodnie z europejską perspektywą regionu.

GłÓWNE WYZWANIA

Niniejszy rozdział omawia najważniejsze kwestie, które mają obecnie wpływ na proces rozszerzenia. UE poprzez swoją politykę rozszerzenia może pomagać w rozwiązywaniu tych kwestii, ale główna odpowiedzialność za podejmowane działania należy do państw biorących udział w procesie rozszerzenia.

Kryzys gospodarczy

Światowy kryzys gospodarczy wpłynął – w różnym stopniu – na gospodarkę Bałkanów Zachodnich i Turcji. UE wpiera kraje uczestniczące w procesie rozszerzenia w łagodzeniu skutków kryzysu i torowaniu drogi dla trwałej odbudowy gospodarczej, koordynując swoje działania z międzynarodowymi instytucjami finansowymi.

Działalność gospodarcza na Bałkanach Zachodnich i w Turcji gwałtownie zmalała od drugiej połowy 2008 r. w wyniku zmniejszonego popytu na towary eksportowane z tych krajów i zmniejszenia się liczby zagranicznych inwestycji bezpośrednich i transgranicznej działalności kredytowej. Sytuacja fiskalna wszystkich gospodarek pogorszyła się. Bezrobocie, mimo że i tak wysokie w wielu krajach, zaczęło dalej wzrastać. Pogorszenie koniunktury na Bałkanach Zachodnich i w Turcji w 2009 r. miało taki sam zakres, jak przeciętne spowolnienie w państwach unijnych, ale mniej poważny niż w państwach członkowskich, które zostały najbardziej dotknięte kryzysem. Niemniej jednak we wszystkich krajach sytuacja makroekonomiczna pozostaje niepewna.

W krajach Bałkanów Zachodnich możliwość udzielenia silnej wewnętrznej makroekonomicznej odpowiedzi na kryzys jest ograniczona. Istnieją wysokie ograniczenia w stosowaniu środków polityki monetarnej i fiskalnej w związku z wcześniejszą procykliczną polityką finansową, kredytami i hipotekami wyrażonymi w obcej walucie oraz wysoką nierównowagą bilansu płatniczego. W tych okolicznościach reakcja na kryzys w większości krajów była jak najbardziej odpowiednia, mimo początkowego braku świadomości powagi zaistniałej sytuacji. Perspektywa przystąpienia do UE pomogła utrzymać zaufanie do gospodarek w regionie Bałkanów Zachodnich i zapewniła stabilność polityki gospodarczej w ostatnim niespokojnym okresie. Jednocześnie niektórym krajom znajdującym się na drodze do członkostwa udało się zebrać owoce reform strukturalnych przeprowadzanych w ostatnich latach, co pomogło im złagodzić skutki kryzysu. Lepsze przepisy finansowe, np. w Chorwacji i Turcji, przyczyniły się do stabilności i odporności sektora bankowego. Serbia oraz Bośnia i Hercegowina otrzymały wsparcie MFW, gdy w obu tych krajach – w wyniku poprzednio prowadzonej polityki ekspansywnej – powiększyła się nierównowaga bilansu płatniczego, wpływając w szczególności na finanse publiczne.

W krajach znajdujących się na drodze do członkostwa kryzys nadal się pogłębia, a przede wszystkim postępuje jego wpływ na gospodarkę realną, w tym sytuację związaną z zatrudnieniem i ochroną socjalną. Ponieważ przewiduje się, że działalność gospodarcza najważniejszych partnerów handlowych będzie wzrastać powoli, odbudowa gospodarcza będzie wymagała czasu. Napływ kapitału stymulującego popyt krajowy pozostanie najprawdopodobniej ograniczony. Podjęto krótkoterminowe działania w celu złagodzenia społecznych skutków kryzysu ponoszonych przez grupy słabsze społecznie. Średnioterminowo ogromne znaczenie ma zapewnienie racjonalnej polityki fiskalnej z naciskiem na większą efektywność i skuteczność wydatków publicznych oraz z naciskiem na inwestycje. Aby zaradzić problemowi bezrobocia strukturalnego i chronić grupy słabsze społecznie, potrzeba środków z zakresu polityki zatrudnienia i ochrony socjalnej.

Odpowiedź na kryzys musi uwzględniać potrzebę zagwarantowania trwałego rozwoju i wyzwania stawiane przez zmiany klimatu, a także nadawać pierwszeństwo środkom zmierzającym do budowy bezpiecznej i zrównoważonej gospodarki opartej na technologiach niskoemisyjnych. Reformy związane z UE przyczyniają się do zwiększenia konkurencyjności i otwartości i do stworzenia ram prawnych sprzyjających rozwojowi handlu i inwestycji. Do poprawienia warunków dla rozwoju przedsiębiorczości konieczne jest podjęcie środków na rzecz konsolidacji praworządności, w tym środków walki z korupcją.

Jeśli chodzi o pomoc finansową UE, to zaprogramowano pomoc przedakcesyjną na wspieranie sektora bankowego, projektów infrastrukturalnych, MŚP i tworzenia miejsc pracy, również na obszarach wiejskich. Na ten cel przeznaczono w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej 200 mln EUR w formie dotacji, co zaowocuje zwiększeniem inwestycji o co najmniej 1 mld EUR, dzięki współfinansowaniu z pożyczek międzynarodowych instytucji finansowych. Komisja zaproponowała, aby w odniesieniu do pomocy IPA obniżyć wymóg współfinansowania przez państwa-beneficjentów. Komisja zapewniła Serbii bezpośrednie wsparcie budżetowe w ramach IPA, przeznaczone na złagodzenie skutków kryzysu finansowego i gospodarczego. Ponadto Komisja przedstawiła Radzie wniosek o zatwierdzenie pomocy makrofinansowej dla Serbii w formie pożyczki w wysokości 200 mln EUR. W razie konieczności takie możliwości otwarte są również dla pozostałych krajów. W obu przypadkach pomoc finansowa podlega pewnym warunkom, w tym uzgodnieniu z MFW stabilnej polityki makroekonomicznej Komisja ściśle współpracuje z międzynarodowymi instytucjami finansowymi, które zobowiązały się do zwiększenia w 2009 r. pożyczek dla Bałkanów Zachodnich i Turcji do ponad 5 mld EUR.

Praworządność

Bałkany Zachodnie i Turcja nadal borykają się z poważnymi problemami związanymi z praworządnością, a przede wszystkim walką z korupcją i przestępczością zorganizowaną. Są to kwestie o pierwszorzędnym znaczeniu dla funkcjonowania demokracji i gospodarki i w znacznym stopniu warunkują przebieg procesu przystąpienia do UE. Mają one również – czasem w nieproporcjonalnie wysoki sposób – wpływ na postrzeganie rozszerzenia UE przez opinię publiczną. W krajach znajdujących się na drodze do przystąpienia czyni się wyraźne wysiłki na rzecz rozwiązania tych problemów. Komisja nadal będzie w pełni wykorzystywać potencjał procesu rozszerzenia do wspierania tych działań i ścisłego monitorowania osiąganych wyników.

Korupcja szerzy się w wielu obszarach, wpływając negatywnie na codzienne życie obywateli i warunki dla rozwoju przedsiębiorczości. Dziedziny wymagające szczególnej uwagi to zamówienia publiczne i prywatyzacja, sądownictwo, finansowanie partii politycznych i przejrzystość administracji publicznej i rządu. Niezbędne jest istnienie niezależnego i bezstronnego sądownictwa oraz prokuratury wyspecjalizowanej w walce z korupcją i związanymi z nią przestępstwami, a także odpolitycznionej zawodowej policji i administracji. W takich dziedzinach, jak zamówienia publiczne, prawa własności intelektualnej, kontrola finansowa, audyt i walka z nadużyciami finansowymi potrzebne są dobrze sformułowane i skutecznie wdrażane przepisy prawne.

Należy podjąć dodatkowe wysiłki na rzecz walki z przestępczością zorganizowaną, która stanowi problem w całym regionie. Organy ścigania muszą stać się skuteczniejsze i współpracować ze sobą w celu rozpracowania międzynarodowych organizacji przestępczych.

Zgodnie z nowym porozumieniem w sprawie rozszerzenia oraz uwzględniając doświadczenia z piątego rozszerzenia, praworządność jest jedną z najważniejszych kwestii, jakimi kraje na drodze do przystąpienia muszą zająć się na wczesnym etapie procesu przystąpienia. Z pomocą UE poczyniono pewne postępy w tworzeniu skutecznych przepisów prawnych i struktur mających służyć walce z korupcją i przestępczością zorganizowaną, ale aby osiągnąć namacalne skutki konieczne jest rygorystyczne wdrażanie i egzekwowanie tych przepisów. Około 80 mln EUR pomocy w ramach IPA w 2009 r. zostało przeznaczonych na wzmacnianie sądownictwa i organów ścigania. Komisja przeprowadziła misje oceny wzajemnej ( peer assessment ) z ekspertami państw członkowskich w dziedzinie sądownictwa, walki z korupcją i przestępczością zorganizowaną w krajach kandydujących; misje te będą odbywać się częściej. Zastosowanie w negocjacjach akcesyjnych określonych kryteriów oraz dialog w sprawie zniesienia obowiązku wizowego stanowiły zachętę do przeprowadzenia reform.

Komisja kontynuowała wsparcie dla współpracy regionalnej w dziedzinie przestępczości zorganizowanej między organami sądowniczymi, policją a prokuraturą. Kraje Bałkanów Zachodnich muszą wzmocnić współpracę sądową w regionie, aby zapewnić skuteczne funkcjonowanie systemów prawnych. W tym kontekście szczególne znaczenie ma rozwiązanie problemu bezkarności sprawców zbrodni wojennych i innych poważnych przestępstw. Państwa te powinny dokonać przeglądu obecnych ograniczeń w przepisach prawnych dotyczących ekstradycji własnych obywateli i przekazania ścigania.

Komisja nadal będzie wspierać kraje partnerskie w walce z korupcją i przestępczością zorganizowaną. Niemniej jednak trwałe skutki mogą być osiągnięte jedynie dzięki woli politycznej i prawdziwemu zaangażowaniu władz państw, których ta sytuacja dotyczy. Komisja będzie ściśle monitorowała postępy w tym zakresie, ze szczególnym naciskiem na osiągnięte wyniki.

W większości krajów znajdujących się na drodze do przystąpienia nadal obawy budzi kwestia wolności słowa. Ogólnie rzecz ujmując, chociaż istnieją już najważniejsze elementy przepisów prawnych w dziedzinie ochrony wolności słowa oraz wolności mediów, niepotrzebna presja polityczna na media oraz coraz większa liczba zastraszania dziennikarzy i ataków na nich oraz niektóre przeszkody prawne, są powodem poważnego niepokoju. Tym problemom należy stawić czoła w trybie pilnym.

Kwestie dwustronne

Kwestie dwustronne, w tym spory dotyczące granic, maja coraz większy wpływ na proces rozszerzenia. Dwustronne nieporozumienia powinny być rozwiązywane przez zainteresowane strony i nie powinny powstrzymywać procesu przystąpienia.

W okresie sprawozdawczym nieporozumienie graniczne między Słowenią a Chorwacją było przyczyną wstrzymania negocjacji z Chorwacją.

Wytyczne na potrzeby negocjacji z Chorwacją i Turcją uchwalone przez wszystkie państwa członkowskie stanowią, że UE oczekuje, iż kraje kandydujące rozwiążą wszystkie spory graniczne w zgodzie z zasadą pokojowego rozwiązywania sporów zgodnie z Karta Narodów Zjednoczonych, a jeśli to konieczne również przy udziale Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Poszukiwanie wzajemnie akceptowalnych rozwiązań i zawieranie porozumień w nierozwiązanych sporach z krajami sąsiedzkimi jest również częścią procesu stabilizacji i stowarzyszenia.

Komisja oczekuje, że wszystkie zainteresowane strony dołożą wszelkich starań na rzecz znalezienia rozwiązania dla problemów dwustronnych w zgodzie z tymi zasadami. W odpowiednich przypadkach, na wniosek zainteresowanych stron, Komisja jest gotowa udzielić pomocy w poszukiwaniu takich rozwiązań. Przykład godny naśladowania stanowi ogólne porozumienie osiągnięte przez Chorwację i Czarnogórę przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości, dotyczące wyznaczenia granicy w Prevlace.

Wszystkie strony zaangażowane w tego rodzaju spory dwustronne są odpowiedzialne za znalezienie rozwiązania w duchu dobrego sąsiedztwa i przy uwzględnieniu ogólnych interesów UE. Wzmocni to skuteczność nowego porozumienia w sprawie rozszerzenia, w którym potwierdza się, że tempo zbliżania się danego kraju do członkostwa w UE zależy od tempa przeprowadzanych reform.

Współpraca regionalna

W ostatnich latach współpraca regionalna w Europie Południowo-Wschodniej poczyniła istotne postępy, a region ten w coraz większym stopniu przejął odpowiedzialność za przebieg tej współpracy. Mimo tego współpraca regionalna nie przebiega tak dobrze, jak powinna. Spory dwustronne i nieporozumienia dotyczące Kosowa negatywnie oddziałują na współpracę w regionie. Skuteczność struktur regionalnych i inicjatyw również nie jest wystarczająca.

Różnica zdań w sprawie udziału Kosowa w spotkaniach regionalnych, inicjatywach i porozumieniach staje się przeszkodą we współpracy regionalnej. Normalne funkcjonowanie ważnych struktur, takich jak Środkowoeuropejska umowa o wolnym handlu (CEFTA), Rada Współpracy Regionalnej, Regionalna Szkoła Administracji Publicznej może być zagrożone, jeśli obecna sytuacja nie ulegnie zmianie. Komisja mocno zachęca wszystkie zainteresowane strony do szukania praktycznych i pragmatycznych rozwiązań w celu zagwarantowania integracji we współpracy regionalnej, bez uszczerbku dla różnicy opinii w sprawie statusu Kosowa. Udokumentowane osiągnięcia w prowadzeniu współpracy regionalnej podlegają ocenie jako element warunków procesu stabilizacji i stowarzyszenia na wszystkich etapach procesu rozszerzenia.

Rada Współpracy Regionalnej działa od ponad roku, jako regionalny następca Paktu na rzecz Stabilności funkcjonującego pod polityczną egidą procesu współpracy w Europie Południowo-Wschodniej. Rada Współpracy Regionalnej musi wzmocnić wysiłki, aby wykazać konkretne wyniki. Rada Współpracy Regionalnej odgrywa strategiczną rolę w rozwijaniu współpracy regionalnej oraz wskazywaniu zapotrzebowania w zakresie działań i struktur regionalnych. Ma ona również wkład w programowanie pomocy wspólnotowej związanej ze współpracą regionalną. Komisja wspiera działania Rady Współpracy Regionalnej i finansuje jedną trzecią budżetu jej sekretariatu na lata 2008-2010. Komisja rozpoczęła dialog z Sekretariatem Rady Współpracy Regionalnej na temat priorytetów organizacyjnych, polepszenia jego funkcjonowania i dalszego rozwoju. Komisja poszukuje również możliwych ustaleń w zakresie przyszłej pomocy i jak najlepszego jej wykorzystania do polepszenia skuteczności Rady Współpracy Regionalnej.

Handel regionalny jest szczególnie ważny w rozwoju gospodarczym Bałkanów Zachodnich i w procesie porozumienia. Może się również przyczynić do łagodzenia skutków kryzysu gospodarczego. Główną rolę ogrywa tu regionalna strefa wolnego handlu ustanowiona w ramach CEFTA. Dalsze ważne kroki w liberalizacji handlu, przede wszystkim handlu produktami rolnymi, zostały z powodzeniem wynegocjowane w ramach CEFTA i zaczną obowiązywać w przyszłości. Jednocześnie trwają prace nad usunięciem technicznych przeszkód w wymianie handlowej. Weszły w życie przepisy dotyczące diagonalnej kumulacji między UE a niektórymi krajami Bałkanów Zachodnich, wzmacniając regionalną integrację handlową. Niemniej istnieje ryzyko paraliżu CEFTA w związku z nieporozumieniami wokół kwestii statusu Kosowa, która już teraz stanowi przeszkodę w przyjęciu protokołu o liberalizacji wymiany handlowej w zakresie produktów rolnych. Naciski protekcjonistyczne wynikające z kryzysu międzynarodowego są coraz silniejsze, prowadząc do przyjęcia środków sprzecznych ze zobowiązaniami umownymi. Należy zatrzymać tę tendencję i usunąć tego rodzaju niezgodności.

Rozwija się współpraca regionalna, w tym współpraca w dziedzinie energii i transportu. Wspólnota Energetyczna promuje reformę sektora energii i zwiększanie bezpieczeństwa dostaw w tym regionie, jednocześnie przeprowadzając integrację regionu ze wspólnotowym rynkiem energii. Negocjacje dotyczące ustanowienia Wspólnoty Transportowej między UE a Bałkanami Zachodnimi są w toku i powinny zostać zakończone do końca bieżącego roku. Umowa w sprawie ustanowienia Wspólnego Europejskiego Obszaru Lotniczego przyczynia się do zwiększenia ruchu powietrznego między UE a Bałkanami Zachodnimi i stopniowo włącza kraje tego regionu do wewnętrznego rynku transportu lotniczego. Współpraca regionalna w dziedzinie środowiska oraz sprawiedliwości i spraw wewnętrznych ulega zacieśnieniu.

Regionalna Szkoła Administracji Publicznej poszerzyła swe działania szkoleniowe. Aby szkoła mogła funkcjonować w pełni, należy przede wszystkim kontynuować proces ratyfikacji umowy międzynarodowej, która nadaje szkole osobowość prawną.

Komisja, w kontekście procesu lublańskiego, wspiera odbudowę dziedzictwa kulturowego jako środka w procesie pojednania, przyczyniając się również do rozwoju gospodarki lokalnej. Na nadchodzącej konferencji ministerialnej w Lublanie w listopadzie 2009 r. Komisja będzie promowała dalsze działania związane z odbudową.

Do końca 2010 r. Komisja przygotuje strategię UE dla regionu Dunaju zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej z czerwca 2009 r. Państwa znajdujące się na drodze do przystąpienia do UE, jak również zainteresowane organizacje będą ściśle zaangażowane w te działania przygotowawcze. Jeśli chodzi o region Morza Czarnego, Turcja jest zaangażowana we współpracę w tym regionie i uczestniczy w synergii czarnomorskiej. Komisja popiera uczestnictwo Turcji w programie współpracy w basenie Morza Czarnego w ramach Instrumentu Europejskiej Polityki Sąsiedztwa i Partnerstwa.

Komisja nadal będzie dostarczać wsparcia działaniom i strukturom współpracy regionalnej na Bałkanach Zachodnich, w tym poprzez większe zaangażowanie regionu w planowanie i programowanie programu IPA przeznaczonego dla większej liczby beneficjentów.

INSTRUMENTY PRZEDAKCESYJNE: REALIZACJA NADRZęDNYCH PRIORYTETÓW

Wprowadzenie ruchu bezwizowego

Proces liberalizacji obowiązku wizowego dla krajów Bałkanów Zachodnich, zgodnie ze zobowiązaniem zawartym w agendzie z Salonik, wszedł w fazę decyzyjną. We wszystkich krajach od stycznia 2008 r. wdrożono umowy o ułatwieniach wizowych oraz umowy o readmisji. Harmonogram działań przyjęty w 2008 r. dla każdego z tych krajów w kontekście dialogu o liberalizacji obowiązku wizowego okazał się skutecznym motorem dla przyspieszenia reform w powiązanych dziedzinach, szczególnie w dziedzinie zabezpieczeń na dokumentach, zarządzania granicami i procesami migracyjnymi oraz walki z korupcja i przestępczością zorganizowaną.

W związku z postępami osiągniętymi przez każde z tych państw w realizacji poszczególnych kryteriów dla liberalizacji obowiązku wizowego, w czerwcu 2009 r. Komisja zaproponowała ustanowienie ruchu bezwizowego z Byłą Jugosłowiańską Republiką Macedonii, Czarnogórą i Serbią. Wprowadzenie ruchu bezwizowego do początku 2010 r. będzie stanowiło ważny wkład w kontakty międzyludzkie, pokazując obywatelom zainteresowanych krajów, że reformy związane z perspektywą przystąpienia do UE pociągają za sobą namacalne korzyści. Komisja przedstawi wnioski legislacyjne w odniesieniu do Albanii oraz Bośni i Hercegowiny do połowy 2010 r. pod warunkiem spełnienia przez te kraje ustalonych warunków. Analiza sytuacji dotyczącej Kosowa, która ma zostać przyjęta razem z niniejszym komunikatem, zawiera propozycję dalszego promowania ułatwień wizowych i rozpoczęcia podobnego procesu dla Kosowa, zmierzając do ewentualnej liberalizacji przepisów wizowych, gdy zostaną podjęte konieczne reformy i spełnione ustalone warunki.

Zapewnienie jakości przygotowań do przystąpienia

W ramach nowego porozumienia w sprawie rozszerzenia stale podejmowano wysiłki na rzecz polepszenia jakości procesu przedakcesyjnego. Sztywne kryteria ustanowione jako warunki dla otwarcia i zamknięcia poszczególnych rozdziałów negocjacyjnych okazały się skutecznym instrumentem dla zapewnienia zgodności z obowiązującymi zobowiązaniami umownymi i kierowania skomplikowanymi reformami gospodarczymi, prawnymi i administracyjnymi w krajach uczestniczących w negocjacjach, a co za tym idzie przyczyniły się do wczesnych przygotowań do przystąpienia. Przygotowywana jest analiza skutków finansowych przystąpienia Chorwacji do UE. W przyszłości opinie w sprawie wniosków o przystąpienie zawierać będą oszacowanie wpływu przystąpienia państwa składającego wniosek na najważniejsze obszary polityki UE. W celu monitorowania postępów prowadzony jest z tymi państwami intensywny dialog polityczny, w ramach którego podpisane partnerstwa stanowią najważniejsze dokumenty referencyjne. Dialog gospodarczy uległ dalszemu zacieśnieniu w kontekście kryzysu.

Państwa znajdujące się na drodze do przystąpienia muszą ze swej strony zagwarantować, że nowe przepisy były przygotowywane w sposób przemyślany i że poprzedzały je konieczne konsultacje z zainteresowanymi stronami. Należy również zapewnić odpowiednie wdrażanie tych przepisów. Do ułatwienia skutecznej implementacji dorobku wspólnotowego konieczna jest niezależna służba publiczna, której funkcjonowanie opiera się na zasadzie przejrzystości i rozliczalności, a awans zależy od osiągnięć zawodowych.

Zbliżanie obywateli i administracji do UE

Zwiększony udział organizacji społeczeństwa obywatelskiego wzmacnia jakość demokracji i przyczynia się do procesu pojednania. Zaangażowanie tych organizacji w przeprowadzanie reform w krajach znajdujących się na drodze do członkostwa poprawia jakość procesu przystąpienia, a także wpływa na utrzymanie publicznego poparcia dla członkostwa. Poprzez realizację instrumentu wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w ramach IPA, Komisja sfinansowała utworzenie biur wsparcia finansowego w każdym państwie będącym beneficjentem pomocy, przeznaczyła również środki na większą liczbę krótkich wizyt w instytucjach unijnych, a także uczestnictwo 800 osób w warsztatach na Bałkanach Zachodnich i w Turcji. Komisja nadal będzie wspierała programy wsparcia działań partnerskich z udziałem społeczeństwa obywatelskiego, przede wszystkim w dziedzinie kultury, mniejszości oraz organizacji przedsiębiorstw.

Uczestnictwo w programach i pracach agencji wspólnotowych zaowocowało zbliżeniem instytucji i obywateli krajów partnerskich do UE. Komisja zwiększyła wsparcie dla agencji wspólnotowych przeznaczone na przygotowanie uczestnictwa krajów, które w przyszłości wejdą do Unii. W związku z wprowadzeniem większych możliwości finansowania wspólnotowego, do nowych programów przystąpiły potencjalne kraje kandydujące. Komisja nadal będzie wspierała kraje partnerskie w budowaniu koniecznego potencjału i środków gwarantujących skuteczne uczestnictwo w programach i agencjach wspólnotowych.

Zgodnie z założeniem koncentrowania się na zagadnieniach związanych ze sprawowaniem rządów Komisja nadal będzie przywiązywała dużą wagę do istnienia zawodowej i sprawnie funkcjonującej administracji publicznej. Komisja będzie nadal zachęcała do prowadzenia wymiany najlepszych praktyk i wiedzy między państwami w zakresie reformy administracji publicznej. W tym celu skorzysta ona ze wszystkich dostępnych instrumentów, w tym „twinningu”, programu TAIEX i SIGMA[2] oraz rozwinie kontakty z innymi organizacjami międzynarodowymi i krajowymi, regionalnymi i europejskimi instytutami szkoleniowymi dla administracji publicznej.

Wspieranie państw na drodze do przystąpienia poprzez pomoc finansową

W 2009 r. pomoc dla Bałkanów Zachodnich oraz Turcji nadal przekazywana była przez Instrument Pomocy Przedakcesyjnej. W 2009 r. przeznaczone zostanie 1,5 mld EUR. Szczególny nacisk kładzie się na budowanie państwowości, kwestie związane z dobrym sprawowaniem rządów, praworządnością i rozwojem społeczeństwa obywatelskiego. IPA wspierał współpracę transgraniczną i zrównoważony rozwój na obszarach przygranicznych, przyczyniając się do procesu pojednania i dobrych stosunków sąsiedzkich oraz przygotowań do przystąpienia do UE. Komisja nadal będzie kierowała swą pomoc głównie na wspieranie przygotowań do przystąpienia, opierając się na priorytetach określonych w poszczególnych partnerstwach.

Kraje kandydujące poczyniły postępy w decentralizacji zarządzania funduszami unijnymi. Proces decentralizacji jest szeroko zakrojony w Chorwacji i w Turcji; oba kraje muszą skoncentrować swoje działania na wypełnianiu warunków z nim związanych. W Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii osiągnięto decentralizację komponentów IPA dotyczących rozwoju regionalnego oraz zasobów ludzkich, ale dalsza decentralizacja wymaga podjęcia kolejnych działań. Komisja nadal dostarcza konieczne wsparcie krajom kandydującym, udzielając im pomocy w dostosowaniu się do wymogów zdecentralizowanego zarządzania funduszami UE, obejmując również kwestie regionalne, zasoby ludzkie i rozwój obszarów wiejskich.

W pozostałych państwach na drodze do przystąpienia delegatury Komisji, które działają teraz w pełnym składzie po zamknięciu Europejskiej Agencji Odbudowy, są odpowiedzialne za wdrażanie pomocy UE i współpracę z beneficjentami, aby zapewnić skuteczne wykorzystanie pomocy WE. Decentralizacja pomocy pozostaje celem średnioterminowym i potrzebna jest przede wszystkim do przygotowania przyszłego zarządzania instrumentami polityki spójności.

Komisja wspiera rozwój strategii sektorowych w państwach będących beneficjentami pomocy w celu wsparcia bardziej strategicznego i opartego na konkretnych programach podejścia do dostarczania pomocy i przyczynienia się do poprawy efektywności pomocy.

Zgodnie z postanowieniami rozporządzenia ustanawiającego IPA Komisja usprawniła proces koordynacji donatorów, wśród których znajdują się państwa członkowskie UE, międzynarodowe instytucje finansowe i inne podmioty. Wymaga to określania i koordynacji priorytetów oraz regularnego nadzoru nad realizacją pomocy na miejscu.

Komisja, partnerskie międzynarodowe instytucje finansowe oraz państwa członkowskie kończą prace nad zasadami ustanawiającymi ramy inwestycyjne dla Bałkanów Zachodnich. Jest to duży krok w stronę ułatwienia wspierania inwestycji w infrastrukturę, MŚP i efektywność energetyczną. Jego celem jest zebranie środków przekazywanych przez Komisję, partnerskie międzynarodowe instytucje finansowe oraz państwa członkowskie i innych donatorów oraz połączenie tych środków na dotacje z pożyczkami z międzynarodowych instytucji finansowych, aby móc finansować projekty priorytetowe w sektorach objętych pomocą. Komisja przekazała dotacje w wysokości 100 mln EUR, która to suma stanowi największy wkład do wspomnianej puli. Ogólnie rzecz biorąc w najbliższych latach ramy inwestycyjne dla Bałkanów Zachodnich powinny wygenerować pożyczki w wysokości ponad 1 mld EUR.

Współpraca w przeciwdziałaniu zmianom klimatu

UE zacieśni swój stały dialog na temat zmian klimatu z państwami kandydującymi i potencjalnymi państwami kandydującymi, w szczególności poprzez przyszłą Regionalną Środowiskową Sieć na rzecz Przystąpienia. Komisja oczekuje, że wszystkie kraje na drodze do przystąpienia wspierać będą unijny cel w zakresie osiągnięcia ambitnego i kompleksowego porozumienia na konferencji na temat zmian klimatu, która odbędzie się w Kopenhadze pod koniec 2009 r. W poprzednich latach Komisja przeznaczyła dotacje w wysokości 120 mln EUR na instrumenty międzynarodowych instytucji finansowych, które wygenerują inwestycje w wysokości ok. 600 mln EUR na projekty w dziedzinie efektywności energetycznej i przez co pomogą zmniejszyć emisje gazów cieplarnianych na Bałkanach Zachodnich i w Turcji. Komisja będzie nadal wspierała inicjatywy dotyczące zmian klimatu w krajach na drodze do przystąpienia.

Informowanie o rozszerzeniu

Lepsze informowanie opinii publicznej o procesie rozszerzenia jest jednym z zasadniczych elementów nowego porozumienia w sprawie rozszerzenia. Aby proces rozszerzenia okazał się sukcesem, konieczne jest słuchanie opinii obywateli i odpowiadanie na ich obawy oraz pytania. Na poglądy opinii publicznej w UE na temat przyszłych faz rozszerzenia mają wpływ jej poglądy na temat poprzednich etapów tego procesu. Przy okazji piątej rocznicy rozszerzenia UE Komisja przedstawiła analizę osiągnięć gospodarczych oraz wyzwań postawionych przez to piąte rozszerzenie, w którym stwierdziła, że rozszerzenie przyczyniło się do wzrostu gospodarczego i zapewniło Unii Europejskiej silniejszą pozycję w gospodarce światowej. Komisja wspiera rzeczową debatę publiczną na temat skutków rozszerzenia. W ramach tego zorganizowała ona serię imprez z okazji rocznicy piątego rozszerzenia, które zbiegło się z 20 rocznicą upadku żelaznej kurtyny. Komisja uruchomiła specjalną stronę internetową i uczestniczyła w produkcji materiałów audiowizualnych.

Zapewnienie wsparcia publicznego pozostaje najważniejszym celem polityki rozszerzenia UE i Komisja będzie nadal realizowała aktywną politykę informacyjną w tej dziedzinie. W szczególności będzie ona wspierać i uzupełniać wysiłki państw członkowskich, w rękach których spoczywa odpowiedzialność za politykę informacji, oraz krajów partnerskich i skoncentruje działania informacyjne na środowiskach opiniotwórczych, w szczególności organizacjach społeczeństwa obywatelskiego i dziennikarzach, a także młodzieży. Szczególne działania podjęte zostaną w celu zwiększenia w UE wiedzy i świadomości dotyczącej innych kultur i sposobu życia w krajach na drodze do przystąpienia.

POSTęPY W KRAJACH NA DRODZE DO PRZYSTąPIENIA I AGENDA NA LATA 2009-2010

Kierowanie krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących w stronę UE

Bałkany Zachodnie zbliżyły się w ciągu ostatniego roku do członkostwa w UE, a poszczególne kraje w regionie poczyniły postępy, choć trzeba przyznać, że nierówne, w przeprowadzaniu reform oraz spełnianiu ustalonych kryteriów i warunków. Osiągnięto wyraźne postępy w zakresie liberalizacji przepisów wizowych, który doprowadził Komisję do złożenia w czerwcu 2009 r. wniosku legislacyjnego w sprawie zniesienia wymogu wizowego w stosunku do Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii, Czarnogóry i Serbii. Rozszerzono sieć układów o stabilizacji i stowarzyszeniu. Od państw w omawianym regionie wpłynęły dwa wnioski o członkostwo.

W przypadku wszystkich zainteresowanych krajów Bałkanów Zachodnich postęp może przełożyć się na uzyskanie statusu kraju kandydującego wówczas, gdy kraje te wykażą swoją gotowość. Do niezbędnych elementów postępów każdego kraju na drodze do UE zalicza się zadowalające osiągnięcia w wypełnianiu zobowiązań wynikających z układu o stabilizacji i stowarzyszeniu, w tym postanowień dotyczących handlu.

Poniższa część przedstawia w skrócie osiągnięte postępy i określa dla krajów na drodze do przystąpienia agendę na lata 2009-2010.

Chorwacja

Chorwacja czyniła dalsze postępy w przeprowadzaniu najważniejszych reform politycznych. Chorwacja nadal spełnia kryteria polityczne i poczyniła postępy w większości obszarów, w tym przeprowadziła intensywne działania w zakresie praworządności. W znacznym stopniu zrealizowano priorytety określone w Partnerstwie dla członkostwa.

W komunikacie „Strategia rozszerzenia i najważniejsze wyzwania na lata 2008-2009”[3] Komisja przedstawiła orientacyjny harmonogram dla osiągnięcia ostatniego etapu negocjacji akcesyjnych. Harmonogram pobudził Chorwację do działania na rzecz spełnienia kryteriów koniecznych do otwarcia i zamknięcia rozdziałów zgodnie z orientacyjnymi ramami czasowymi określonymi w harmonogramie. Opóźnienia, jakie wystąpiły w Chorwacji w niektórych dziedzinach oznaczają, że realizacja niektórych rozdziałów nie posuwała się zgodnie z harmonogramem. Niemniej jednak przygotowania we wszystkich dziedzinach wyraźnie posunęły się do przodu i negocjacje techniczne zbliżają się właśnie do fazy końcowej.

Wpływ kryzysu finansowego na Chorwację był silny, ale jego skutki zostały złagodzone przez odporny system bankowy i duże rezerwy zagraniczne. Do polepszenia konkurencyjności konieczne są szerzej zakrojone reformy strukturalne i wiarygodna średniookresowa strategia podatkowa.

Spór graniczny między Słowenią a Chorwacją zahamował negocjacje akcesyjne do tego stopnia, że duża liczba rozdziałów nie mogła zostać otwarta lub zamknięta do października 2009 r., mimo że praktycznie zostały one zakończone wcześniej. Komisja dostarczyła swoich usług w celu rozwiązania tego sporu, który powinien pozostawać jedynie kwestią dwustronną. Przez sześć miesięcy Komisja, wspierana przez trzy kraje, które sprawowały bądź sprawują prezydencję w Radzie, zintensyfikowała wysiłki, które utorowały drogę do osiągnięcia przez strony sporu zgody politycznej we wrześniu 2009 r. Komisja z zadowoleniem przyjmuje ostatnie postępy, które doprowadziły do otwarcia lub tymczasowego zamknięcia znacznej liczby rozdziałów na konferencji w sprawie przystąpienia w październiku. Spory dwustronne nie powinny hamująco wpływać na negocjacje akcesyjne.

Chorwacja musi przyspieszyć reformy w dziedzinie sądownictwa i praw podstawowych, w szczególności jeśli chodzi o niezawisłość i skuteczność systemu sądownictwa, walkę z korupcją i przestępczością zorganizowaną, prawa mniejszości, w tym powrót uchodźców, oraz ściganie zbrodni wojennych. Szczególną uwagę należy poświęcić reformie administracji publicznej. Chorwacja musi również zagwarantować, aby rząd chorwacki podjął wszystkie konieczne kroki na rzecz rozwiązania kwestii dostępu MTKJ do dokumentów. Komisja przygotowuje właśnie pakiet finansowy związany z przystąpieniem Chorwacji. Chorwacja musi zwiększyć wysiłki na rzecz ustanowienia wymaganych instrumentów zarządzania wspólnotowymi instrumentami finansowymi i kontroli nad ich wykorzystaniem. Komisja zaleca, aby Rada stworzyła techniczna grupę roboczą ad hoc , która zajmie się sporządzaniem projektu traktatu akcesyjnego na podstawie tekstu przygotowanego przez Komisję. Jeżeli Chorwacja spełni na czas wszystkie pozostałe warunki, negocjacje akcesyjne – w tym w zakresie ewentualnych postanowień przejściowych – będzie można zakończyć w przyszłym roku.

Była Jugosłowiańska Republika Macedonii

Od przyjęcia opinii Komisji[4] i uzyskania statusu kraju kandydującego w 2005 r. Była Jugosłowiańska Republika Macedonii umocniła ustrój demokratyczny i zapewniła stabilność instytucji gwarantujących praworządność i przestrzeganie praw podstawowych. należy kontynuować te działania.

Kraj ten w znacznym stopniu zrealizował nadrzędne priorytety określone w Partnerstwie dla członkostwa[5]. Wybory prezydenckie i lokalne w marcu i kwietniu 2009 r. zostały przeprowadzone zgodnie z większością standardów międzynarodowych. Parlament funkcjonuje sprawniej, w szczególności dzięki wprowadzeniu regulaminu wewnętrznego oraz nowej ustawy o parlamencie. Wdrożono ustawę o policji, przede wszystkim poprzez mianowanie regionalnych i lokalnych dowódców policji, a kolejnym etapem reformy policji było przyjęcie ustawy o sprawach wewnętrznych. Zrealizowano legislacyjną część strategii na rzecz reformy wymiaru sprawiedliwości, działają już nowe sądy i organy sądownicze, polepszyła się również ich ogólna skuteczność. Zadowalające postępy poczyniono w walce z korupcją – dzięki podjęciu ścigania spraw o korupcję na wysokim szczeblu, wzmocnieniu ram prawnych, w szczególności poprzez przyjęcie zmienionej ustawy o finansowaniu partii politycznych i wzmocnieniu zdolności instytucji antykorupcyjnych. Wprowadzono zmiany do ustawy o służbie cywilnej, aby wzmocnić władzę agencji służby cywilnej i aby poczynić kolejny krok w stronę stworzenia systemu awansu opartego na osiągnięciach zawodowych. W dziedzinie zatrudnienia przyspieszono realizację aktywnych środków dotyczących rynku pracy, polepszyły się ponadto warunki dla prowadzenia działalności gospodarczej, również dzięki wzmocnieniu agencji regulacyjnych.

Kraj ten spełnia wymogi określone w układzie o stabilizacji i stowarzyszeniu. Na tej podstawie Komisja przedstawiła w październiku wniosek w sprawie przejścia do drugiego etapu stowarzyszenia, zgodnie z art. 5 układu o stabilizacji i stowarzyszeniu.

Kraj ten został silnie dotknięty kryzysem gospodarczym, ale spowolnienie wzrostu gospodarczego zostało złagodzone przez odporny system bankowy i utrzymującą się konsumpcję indywidualną. Konkurencyjność gospodarki zwiększyłaby się dzięki racjonalnej polityce fiskalnej i działaniom na rzecz zmniejszenia bezrobocia strukturalnego.

Nierozwiązany pozostaje spór z Grecją dotyczący nazwy. Była Jugosłowiańska Republika Macedonii rozpoczęła rozmowy pod egidą ONZ w celu rozwiązania tego problemu. Należy unikać działań i stwierdzeń mogących negatywnie wpłynąć na dobre stosunki sąsiedzkie. Konieczne jest utrzymanie dobrych stosunków sąsiedzkich, w tym przyjęcie wynegocjowanego i wzajemnie przyjętego rozwiązania w kwestii nazwy, w ramach ONZ.

Czarnogóra

Czarnogóra kontynuowała reformy polityczne, a przeprowadzone w marcu 2009 r. wybory do parlamentu przebiegły w zgodzie z większością standardów międzynarodowych, choć wystąpiły pewne niedociągnięcia, które należy wyeliminować. Osiągnięto pewne postępy w zakresie reformy sądownictwa. Wdrażanie umowy przejściowej przebiega bez zakłóceń.

Czarnogóra została dotknięta kryzysem gospodarczym, ale jego skutki zostały złagodzone dzięki dobremu sezonowi turystycznemu i podjęciu środków antykryzysowych. Dla dalszej poprawy konkurencyjności kluczowe znaczenia ma kontynuacja reform strukturalnych.

Czarnogóra wystąpiła o członkostwo w UE w grudniu 2008 r., a w kwietniu 2009 r. Rada poprosiła Komisję o wyrażenie opinii. Trwają prace nad jej przygotowaniem. Czarnogóra musi osiągnąć konkretne wyniki w zakresie umacniania praworządności, przede wszystkim jeśli chodzi o reformę sądownictwa oraz walkę z korupcją. Konieczne jest dalsze umacnianie potencjału administracyjnego oraz zdolności do egzekwowania prawa.

Albania

Albania poczyniła dalsze postępy w przeprowadzaniu najważniejszych reform politycznych. Przeprowadzone w marcu 2009 r. wybory do parlamentu przebiegły w zgodzie z większością standardów międzynarodowych, choć wystąpiły pewne niedociągnięcia, które należy wyeliminować. Wprowadzanie w życie postanowień układu o stabilizacji i stowarzyszeniu, która weszła w życie w bieżącym roku, przebiega ogólnie bez zakłóceń.

Albania została dotknięta kryzysem gospodarczym na razie jedynie w ograniczonym zakresie. Dla dalszej poprawy konkurencyjności kluczowe znaczenie ma kontynuacja reform strukturalnych i polepszenie infrastruktury.

Wniosek Albanii o członkostwo w UE wpłynął w kwietniu 2009 r. W czerwcu 2009 r. Rada oświadczyła, że ponownie przyjrzy się albańskiemu wnioskowi o członkostwo, kiedy zakończy się proces wyborczy w tym kraju. Komisja jest gotowa rozpocząć prace nad swoją opinią, gdy tylko zostanie o to poproszona przez Radę. Albania musi poczynić postępy, w szczególności jeśli chodzi o kwestie praworządności i walki z korupcją, a także odpowiednie funkcjonowanie instytucji państwowych, przede wszystkim niezależność sądownictwa. Konieczne jest dalsze umacnianie potencjału administracyjnego oraz zdolności do egzekwowania prawa.

Bośnia i Hercegowina

W Bośni i Hercegowinie wdrażanie umowy przejściowej przebiega, jak dotąd, w sposób zadowalający. Niemniej jednak postępy tego kraju w przeprowadzaniu najważniejszych reform pozostały bardzo ograniczone. Klimat polityczny w kraju uległ pogorszeniu, a ponadto nadal nie zlikwidowano nieprawidłowości w funkcjonowaniu instytucji państwowych i kontynuowano retorykę podsycającą konflikty. Wymóg płynnego przejścia od działalności Biura Wysokiego Przedstawiciela w stronę wzmocnionej widoczności UE w tym kraju nie został całkowicie spełniony. W tym kontekście UE wyraziła zgodę na wzmocnienie biura oraz mandatu Specjalnego Przedstawiciela UE i rozważa „unię personalną/połączenie funkcji” specjalnego przedstawiciela i szefa delegatury Komisja, zgodnie z Traktatami i w poszanowaniu równowagi instytucjonalnej.

W Bośni i Hercegowinie istnieje pilna potrzeba przyspieszenia najważniejszych reform. Osiągnięcie postępów nie będzie możliwe bez wspólnej wizji przywódców Bośni i Hercegowiny co do ogólnego kierunku, w jakim podąża ten kraj oraz woli politycznej do spełnienia wymogów integracji europejskiej. Bośnia i Hercegowina musi również spełnić ustalone warunki dotyczące zamknięcia Biura Wysokiego Przedstawiciela. Unia Europejska nie będzie mogła rozważyć wniosku Bośni i Hercegowiny o członkostwo, dopóki Biuro Wysokiego Przedstawiciela nie zostanie zamknięte.

Zanim Komisja udzieli rekomendacji w sprawie nadanie Bośni i Hercegowinie statusu kraju kandydującego, Bośnia i Hercegowina musi zreformować swoje przepisy konstytucyjne, aby umożliwić skuteczne funkcjonowanie instytucji krajowych. W szczególności w kraju tym należy stworzyć warunki do przyjmowania, wdrażania i egzekwowania przepisów i zasad unijnych. Komisja wzywa Bośnię i Hercegowinę do bezzwłocznego dokonania koniecznych zmian konstytucyjnych. Komisja jest gotowa wspierać Bośnię i Hercegowinę w procesie przekształcania konstytucji i wdrażania innych kluczowych reform, które umożliwią jej dokonanie postępów w procesie przystąpienia.

Bośnia i Hercegowina została silnie dotknięta kryzysem gospodarczym i zwróciła się do MFW o pomoc finansową. Kraj ten musi podjąć reformy strukturalne gospodarki i zapewnić zdrowe finanse publiczne.

Serbia

Dowodem zaangażowania Serbii w zbliżenie się do UE są jej sukcesy w realizacji postanowień umowy przejściowej z UE i podjęcie najważniejszych reform politycznych zgodnie ze standardami europejskimi. Serbia dołożyła również starań w celu realizacji ambitnego programu na rzecz integracji europejskiej. Serbia pokazała, że posiada potencjał administracyjny umożliwiający dokonanie wyraźnych postępów na drodze do UE. Należy go wykorzystać do intensywnej realizacji zaplanowanych reform, doprowadzając do osiągnięcia namacalnych wyników w takich priorytetowych dziedzinach, jak wzmacnianie praworządności.

Serbia została silnie dotknięta kryzysem gospodarczym i zwróciła się do MFW oraz UE o pomoc finansową. Kraj ten musi przyspieszyć reformy gospodarcze i zapewnić stabilność finansów publicznych.

Współpraca z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla Byłej Jugosławii (MTKJ) uległa polepszeniu, ale oskarżeni Ratko Mladić i Goran Hadžić nadal przebywają na wolności. W świetle stałej współpracy z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla Byłej Jugosławii oraz odnowionego zaangażowania Serbii w proces integracji europejskiej, Komisja uważa, że UE powinna teraz zrealizować postanowienia umowy przejściowej. Serbia musi wykazać bardziej konstruktywną postawę w sprawie uczestnictwa Kosowa w regionalnej współpracy i wymianie handlowej. Należy nadal pogłębiać współpracę rozpoczętą z cywilną misją EULEX, w szczególności w odniesieniu do działań EULEX na północy Kosowa.

Kosowo

Mimo że w Kosowie utrzymano stabilność, sytuacja pozostaje delikatna. W wyniku zmian w układzie obecności sił międzynarodowych w Kosowie, cywilna misja europejska EULEX została rozmieszczona w całym Kosowie i jest w pełni operacyjna. Władze ułatwiły rozmieszczenie EULEX w Kosowie. Obawy budzą niedawne wydarzenia, w wyniku których doszło do zniszczenia własności misji EULEX. Kosowo musi zapewnić trwałe wsparcie dla działań misji EULEX. Kosowo stało się członkiem MFW i Banku Światowego. W Kosowie przyjęto niektóre najważniejsze przepisy prawne. Niemniej jednak Kosowo nadal zmaga się z poważnymi problemami, takimi jak zapewnienie praworządności, walka z korupcją i zorganizowaną przestępczością, wzmocnienie potencjału administracyjnego oraz ochrona Serbów i innych mniejszości oraz zacieśnienie dialogu i procesu porozumienia między wspólnotami. UE zachęca kosowskich Serbów do udziału w instytucjach w Kosowie oraz w wyborach lokalnych, które odbędą się w listopadzie. Kosowo musi wykazać bardziej konstruktywną postawę wobec współpracy regionalnej, w tym wobec uczestnictwa w regionalnej wymianie handlowej.

W wyniku ustaleń konferencji donatorów w 2008 r. Kosowo korzysta ze znacznie większej pomocy finansowej. W ramach IPA przekazano Kosowu prawie 500 mln EUR na lata 2007-2011. Kosowo zostało w niewielkim stopniu dotknięte przez kryzys gospodarczy. Niezwykle istotne jest, by rząd Kosowa działał na rzecz wypełnienia zobowiązań w zakresie dyscypliny podatkowej, zarządzania wydatkami publicznymi oraz reformy polityki gospodarczej i społecznej.

UE wspiera rozwój gospodarczy i polityczny Kosowa w ramach jasno określonej perspektywy europejskiej, zgodnie z perspektywą członkostwa krajów regionu w UE. Polepszenie warunków życia w Kosowie jest podstawą dobrobytu jego mieszkańców i stabilności szerzej pojętego regionu. W związku z tym oraz zgodnie ze strategią rozszerzenia 2008 oraz konkluzjami Rady z grudnia 2008 r., równocześnie z niniejszym dokumentem strategicznym, Komisja zatwierdziła komunikat zatytułowany „Kosowo* – realizacja perspektywy europejskiej”. W komunikacie wskazano instrumenty wspólnotowe, jakie UE może wykorzystać do promowania politycznego i społeczno-ekonomicznego rozwoju Kosowa. W szczególności, Komisja proponuje ustrukturyzowane podejście do zmniejszenia dystansu między UE i obywatelami Kosowa między innymi na drodze dialogu w sprawie wiz, z perspektywą ewentualnego złagodzenia wymogów wizowych. Komisja proponuje również przedłużenie obowiązywania autonomicznych środków handlowych. W odpowiednim czasie przedstawi ona wytyczne negocjacyjne w sprawie umowy handlowej.

Turcja

Turcja w dalszym ciągu wyrażała swoje zaangażowanie w proces przystąpienia do UE. Przeprowadzono wolne i uczciwe wybory lokalne. Podjęto pozytywne kroki w dziedzinie sądownictwa, między innymi przyjęto plan działania oraz strategie reform w dziedzinie sądownictwa, stosunków pomiędzy władzami cywilnymi a wojskiem oraz praw kulturalnych. W szczególności, parlament dokonał zmiany przepisów, dzięki której możliwe stało się pociąganie wojskowych do odpowiedzialności przed sądami cywilnymi w okresie pokoju. Rząd rozpoczął szeroko zakrojoną debatę publiczną zmierzającą do rozwiązania kwestii kurdyjskiej, a telewizja publiczna uruchomiła kanał, nadający programy wyłącznie w języku kurdyjskim.

Otwarto dodatkowe rozdziały w negocjacjach akcesyjnych. Turcja przyjęła krajowy program na rzecz przyjmowania dorobku wspólnotowego. Wyznaczenie pełnoetatowego głównego negocjatora powinno ułatwić ukierunkowanie wysiłków rządu w kontekście reform związanych z UE. Jest to szczególnie ważne w momencie, w którym negocjacje akcesyjne wchodzą w trudniejszą fazę, wymagającą od Turcji zwiększenia wysiłków na rzecz spełniania wyznaczonych kryteriów, aby umożliwić dalsze postępy w otwieraniu rozdziałów negocjacyjnych.

Turcja została silnie dotknięta kryzysem gospodarczym, ale jego skutki zostały złagodzone dzięki odpornemu systemowi bankowemu i podjęciu środków antykryzysowych. W celu dalszego zwiększenia konkurencyjności konieczna jest kontynuacja reform strukturalnych w połączeniu z rozsądną polityką podatkową.

Śledztwo w sprawie domniemanie przestępczej grupy Ergenekon doprowadziło do przedstawienia wielu osobom, w tym oficerom wojskowym oraz osobom z kręgów nacjonalistycznych, poważnych zarzutów karnych. Sprawa ta stanowi dla Turcji okazję do wzmocnienia wiary w odpowiednie funkcjonowanie instytucji demokratycznych oraz praworządności. Aby tak się stało, postępowanie musi przebiegać w pełnej zgodności z należytymi zasadami procesowymi, w szczególności jeśli chodzi o prawa pozwanych.

Obecnie należy znacznie zwiększyć tempo reform. Wiele dziedzin nadal budzi pewne obawy: wolność słowa, wolność prasy, wolność religii, prawa związkowe, kontrola cywilna nad wojskiem, prawa kobiet oraz równość płci. Bardzo wiele pozostaje do zrobienia w odniesieniu do kwestii bezkarności osób biorących udział w torturowaniu oraz niewłaściwym traktowaniu. Rządowa inicjatywa dotycząca kwestii kurdyjskiej powinna prowadzić do podjęcia konkretnych środków gwarantujących obywatelom tureckim, niezależnie od pochodzenia, korzystanie z pełni praw i wolności oraz do znacznego polepszenia sytuacji na południowym wschodzie. Ściślejszy dialog między partiami politycznymi przyczyniłby się do procesu reform, w tym do prac nad reformą konstytucji.

Turcja wyraziła wsparcie dla trwających pod egidą ONZ negocjacji między przywódcami wspólnot Greków cypryjskich i Turków cypryjskich w celu osiągnięcia ugody w odniesieniu do sytuacji na Cyprze. Nie poczyniono jednak żadnych postępów w normalizacji stosunków dwustronnych z Republiką Cypryjską. Turcja nie wdrożyła w pełni protokołu dodatkowego do układu ustanawiającego stowarzyszenie, ani nie usunęła wszystkich przeszkód dla swobodnego przepływu towarów, w tym ograniczeń dla bezpośrednich połączeń transportowych z Cyprem. Turcja musi w trybie pilnym wypełnić swoje zobowiązania do wdrożenia, w sposób niedyskryminacyjny, dodatkowego protokołu do układu o stowarzyszeniu oraz poczynić postępy w normalizacji dwustronnych stosunków z Republiką Cypru. UE będzie dalej śledzić i weryfikować postępy w kwestiach wchodzących w zakres deklaracji z dnia 21 września 2005 r., zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 11 grudnia 2006 r.

Grecja złożyła liczne skargi formalne dotyczące powtarzających się naruszeń jej przestrzeni powietrznej przez Turcję, w tym przelotów nad wyspami greckimi.

Dobre stosunki z państwami sąsiedzkimi mają bardzo duże znaczenie.

Turcja odgrywa kluczową rolę, jeżeli chodzi o bezpieczeństwo regionu i promowaniu dialogu między cywilizacjami. Turcja podjęła inicjatywy mające przyczynić się do stabilizacji na Zakaukaziu, Bliskim Wschodzie i innych regionach. Uczestniczy ona w wielu unijnych misjach pokojowych. Poczyniono znaczne wysiłki na rzecz normalizacji stosunków z Armenią, w wyniku których w październiku 2009 r. podpisano protokoły w sprawie normalizacji stosunków. Ważne jest, aby protokoły te zostały szybko ratyfikowane przez oba kraje.

W lipcu 2009 r. Turcja podpisała międzyrządowe porozumienie w sprawie gazociągu Nabucco. Projekt ten stanowi ważny krok strategiczny w stronę bliższej współpracy energetycznej UE, Turcji i innych państw w regionie, a także w stronę dywersyfikacji źródeł energii. Terminowe ukończenie budowy południowego korytarza przesyłu gazu poprzez przede wszystkim sprawne wdrożenie międzyrządowego porozumienia w sprawie Nabucco jest jednym z priorytetów UE w zakresie bezpieczeństwa energetycznego.

Proces przystąpienia do UE stanowi silna zachętę dla Turcji do dalszego prowadzenia reform, wzmacniania demokracji i przestrzeganie praw człowieka oraz dalszej modernizacji kraju. Tempo reform w Turcji jest nadal głównym czynnikiem branym pod uwagę w dalszej realizacji tego procesu.

Islandia

Islandia wystąpiła o członkostwo w UE w dniu 16 lipca 2009 r., a w dniu 27 lipca Rada poprosiła Komisję o przygotowanie opinii. Wniosek złożony przez Islandię będzie podlegał ocenie co do zgodności z zasadami ustanowionymi w Traktacie, kryteriami określonymi przez Radę Europejska w Kopenhadze w 1993 r. oraz konkluzjami Rady Europejskiej z grudnia 2006 r. w sprawie nowego porozumienia dotyczącego rozszerzenia, które przewidują stosowanie ścisłych lecz sprawiedliwych warunków w oparciu o zasadę osiąganych wyników.

Islandia jest państwem o stabilnym ustroju demokratycznym. Bardzo poważnie ucierpiała ona w wyniku światowego kryzysu gospodarczego i finansowego. Kraj ten jest w znacznym stopniu zintegrowany z rynkiem wewnętrznym poprzez swoje uczestnictwo w Europejskim Obszarze Gospodarczym. Jest również członkiem strefy Schengen. Islandia jest ważnym partnerem UE w ramach wymiaru północnego oraz w kontekście rozwijającej się polityki dotyczącej Arktyki. Komisja uwzględni te czynniki w swojej opinii. Do niezbędnych elementów oceny Komisji należeć będą osiągnięcia w wypełnianiu zobowiązań wynikających z Porozumienia EOG. Komisja przygotowuje właśnie zmiany do rozporządzenia ustanawiającego IPA, na podstawie których Islandia stanie się beneficjentem tego instrumentu.

WNIOSKI I ZALECENIA

Na podstawie powyższej analizy Komisja przedstawia następujące wnioski i zalecenia :

1. Proces rozszerzenia stanowi silną zachętę do przeprowadzania reform politycznych i gospodarczych w krajach znajdujących się na drodze do członkostwa oraz przyczynia się do wzmocnienia pokoju i stabilności w Europie. W interesie strategicznym UE leży utrzymanie dynamiki tego procesu w oparciu o uzgodnione zasady i warunki oraz nowe porozumienie w sprawie rozszerzenia.

2. Krajom znajdującym się na drodze do przystąpienia nie udało się uniknąć skutków światowej recesji gospodarczej. UE pomaga im w łagodzeniu skutków kryzysu i przygotowaniach do trwałej likwidacji jego skutków. Jej fundament stanowi realizacja reform związanych z UE.

3. Praworządność, a w szczególności walka z korupcją i przestępczością zorganizowaną, a także wzmacnianie potencjału administracyjnego są najważniejszymi wyzwaniami stojącymi przed krajami na drodze do przystąpienia. Komisja nadal będzie w pełni wykorzystywać wszystkie instrumenty procesu rozszerzenia do wspierania tych starań. W trybie pilnym należy rozwiązać problemy mające wpływ na wolność słowa i wolność mediów.

4. Spory dwustronne nie powinny hamująco wpływać na proces rozszerzenia. Spory dwustronne muszą zostać rozwiązane przez zaangażowane w nie strony, które są odpowiedzialne za znalezienie rozwiązania w duchu dobrego sąsiedztwa i przy uwzględnieniu ogólnych interesów UE.

5. Współpraca regionalna w Europie Południowo-Wschodniej polepszyła się, dzięki temu, że kraje w regionie w coraz większym stopniu przejmują odpowiedzialność za przebieg tej współpracy. Niemniej należy również zwiększyć skuteczność struktur i inicjatyw regionalnych. Spory dotyczące Kosowa[6] nie powinny hamować współpracy regionalnej.

6. Ustanowienie ruchu bezwizowego dla obywateli Czarnogóry, Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii i Serbii począwszy od 2010 r. w oparciu o wniosek Komisji, będzie stanowiło dowód, że reformy przynoszą obywatelom namacalne korzyści. Komisja przedstawi wnioski legislacyjne w odniesieniu do Albanii oraz Bośni i Hercegowiny do połowy 2010 r. pod warunkiem spełnienia przez te kraje warunków ustalonych w harmonogramach. Swobodny przepływ osób i wymiana, przede wszystkim młodych obywateli i studentów, są bardzo ważną pomocą dla Kosowa przy budowaniu trwałych struktur gospodarczych. W tym kontekście należy nadal wspierać proces wprowadzania ułatwień wizowych i rozpocząć taki proces dla Kosowa, zmierzając do ewentualnej liberalizacji przepisów wizowych, gdy zostaną podjęte konieczne reformy i spełnione ustalone warunki.

7. Chorwacja poczyniła zadowalające postępy w wypełnianiu kryteriów ustalonych w negocjacjach akcesyjnych. Postępy te zostały odnotowane na konferencji w sprawie przystąpienia w październiku 2009 r., po osiągnięciu we wrześniu 2009 r. porozumienia politycznego między Słowenią a Chorwacją w sprawie rozwiązania sporu dotyczącego granicy. Był to ważny krok nadający nowy rytm negocjacjom akcesyjnym. Chorwacja musi kontynuować wysiłki na rzecz reform, szczególnie w obszarze sądownictwa, administracji publicznej, walki z korupcją i przestępczością zorganizowaną oraz praw mniejszości, w tym powrotu uchodźców, oraz procesów o popełnienie zbrodni wojennych. Chorwacja musi rozwiązać kwestię dostępu MTKJ do dokumentów. Jeżeli Chorwacja spełni wszystkie pozostałe warunki, negocjacje akcesyjne będzie można zakończyć w przyszłym roku.

8. Była Jugosłowiańska Republika Macedonii w znacznym stopniu zrealizowała nadrzędne priorytety określone w Partnerstwie dla członkostwa. Na tej podstawie i w kontekście ogólnego stanu zaawansowania zrealizowanych reform Komisja uważa, że kraj ten w wystarczającym stopniu spełnia kryteria polityczne ustanowione w 1993 r. przez Radę Europejską w Kopenhadze oraz w ramach procesu stabilizacji i stowarzyszenia. Kraj ten staje się coraz lepiej funkcjonującą gospodarką rynkową i poczynił postępy w wielu dziedzinach, które są ściśle powiązane z jego zdolnością do przyjęcia obowiązków związanych z członkostwem.W świetle powyższych rozważań oraz uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej z grudnia 2005 r. i grudnia 2006 r., Komisja zaleca otwarcie negocjacji akcesyjnych z Byłą Jugosłowiańską Republiką Macedonii.Nadal konieczne jest utrzymanie dobrych stosunków sąsiedzkich, w tym przyjęcie wynegocjowanego i wspólnie przyjętego rozwiązania w kwestii nazwy, w ramach ONZ.

9. Czarnogóra wystąpiła o członkostwo w UE w grudniu 2008 r., a w kwietniu 2009 r. Rada poprosiła Komisję o przedstawienie opinii. Wybory do parlamentu w Czarnogórze przebiegły w zgodzie z większością standardów międzynarodowych, choć odnotowano jednak pewne niedociągnięcia, które należy wyeliminować. W Czarnogórze trzeba teraz przede wszystkim kontynuować zwiększanie potencjału administracyjnego i konsolidację praworządności.

10. Albania wystąpiła o członkostwo w UE w kwietniu 2009 r. Komisja gotowa jest przygotować opinię w tej sprawie, jak tylko otrzyma stosowny wniosek Rady. Wybory do parlamentu przebiegły w zgodzie z większością standardów międzynarodowych, nadal występowały jednak pewne niedociągnięcia, które przy kolejnych wyborach należy wyeliminować. Do najważniejszych wyzwań należy jednak nadal umacnianie praworządności oraz zapewnienie prawidłowego funkcjonowania instytucji państwowych.

11. W Bośni i Hercegowinie istnieje pilna potrzeba przyspieszenia najważniejszych reform. Osiągnięcie postępów nie będzie możliwe bez wspólnej wizji przywódców Bośni i Hercegowiny co do ogólnego kierunku, w jakim podąża ten kraj oraz woli politycznej do spełnienia wymogów integracji europejskiej. Bośnia i Hercegowina musi również spełnić ustalone warunki dotyczące zamknięcia Biura Wysokiego Przedstawiciela. Unia Europejska nie będzie mogła zająć się wnioskiem Bośni i Hercegowiny o członkostwo, dopóki Biuro Wysokiego Przedstawiciela nie zostanie zamknięte. Zanim Komisja udzieli rekomendacji w sprawie nadania Bośni i Hercegowinie statusu kraju kandydującego, Bośnia i Hercegowina musi zreformować swoje przepisy konstytucyjne, aby umożliwić skuteczne funkcjonowanie instytucji krajowych. W szczególności w kraju tym należy stworzyć warunki do przyjmowania, wdrażania i egzekwowania przepisów oraz zasad unijnych.

12. Dowodem zaangażowania Serbii w zbliżenie się do UE są jej sukcesy w realizacji postanowień umowy przejściowej z UE i podjęcie najważniejszych reform politycznych zgodnie ze standardami europejskimi. W świetle stałej współpracy Serbii z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla Byłej Jugosławii oraz jej odnowionego zaangażowania w proces integracji europejskiej, Komisja uważa, że UE powinna teraz zrealizować postanowienia umowy przejściowej. Ważna kwestią pozostaje wzmocnienie praworządności i przyspieszenie reform gospodarczych. Serbia musi wykazać bardziej konstruktywną postawę w sprawie uczestnictwa Kosowa w regionalnej współpracy i wymianie handlowej. Należy zacieśniać współpracę rozpoczętą z cywilną misją EULEX, w szczególności w odniesieniu do działań EULEX na północy Kosowa.

13. W Kosowie utrzymano stabilność, sytuacja pozostaje jednak delikatna. Cywilna misja europejska EULEX została rozmieszczona w całym Kosowie i jest w pełni operacyjna. Niemniej jednak Kosowo nadal zmaga się z poważnymi problemami, takimi jak zapewnienie praworządności, walka z korupcją i przestępczością zorganizowaną, konieczność wzmocnienia potencjału administracyjnego oraz zagwarantowanie ochrony Serbów i innych mniejszości, jak również zacieśnienie dialogu i procesu porozumienia między wspólnotami. Kosowo musi wykazać bardziej konstruktywną postawę wobec współpracy regionalnej oraz zagwarantować stale wsparcie dla działań misji EULEX. Komisja proponuje rozwiązania na rzecz uruchomienia instrumentów wspólnotowych w celu dalszego stymulowania rozwoju politycznego i społeczno-gospodarczego Kosowa, szczególnie w zakresie wiz i wymiany handlowej, oraz na rzecz osiągnięcia przez Kosowo, zgodnie z europejską perspektywą regionu, postępów na drodze integracji z UE w kontekście procesu stabilizacji i stowarzyszenia. W dziedzinie wymiany handlowej Komisja proponuje przedłużenie obowiązywania autonomicznych środków handlowych, a gdy Kosowo spełni odpowiednie wymogi, przedstawi ona w odpowiednim czasie wytyczne negocjacyjne w sprawie umowy handlowej.

14. Turcja musi nadal rozwijać odnowiony proces realizacji rozpoczętych już reform politycznych. Negocjacje akcesyjne osiągnęły trudniejszy etap, który wymaga od Turcji wzmożenia wysiłków na rzecz spełnienia odpowiednich warunków. Proces przystąpienia do UE stanowi silna zachętę dla Turcji do wzmacniania demokracji i praw człowieka, dalszej modernizacji kraju i zbliżenia kraju do UE. Turcja odgrywa kluczową role w bezpieczeństwie regionu i promowaniu dialogu między cywilizacjami. Poczyniono znaczne wysiłki dyplomatyczne na rzecz normalizacji stosunków z Armenią, w wyniku których w październiku 2009 r. podpisano protokoły w sprawie normalizacji stosunków. Turcja musi zagwarantować pełne wdrożenie, w sposób niedyskryminacyjny, dodatkowego protokołu do układu o stowarzyszeniu oraz postępów w normalizacji stosunków dwustronnych z Republiką Cypru. UE będzie dalej śledzić i weryfikować postępy w kwestiach wchodzących w zakres deklaracji z dnia 21 września 2005 r., zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 11 grudnia 2006 r. Dobre stosunki z państwami sąsiedzkimi mają bardzo duże znaczenie.

15. Jeżeli chodzi o kwestię cypryjską, przywódcy wspólnot Greków cypryjskich i Turków cypryjskich rozpoczynają decydujący etap negocjacji w sprawie kompleksowego rozwiązania dla Cypru pod auspicjami ONZ. Komisja wspiera ich wysiłki i jest gotowa udzielić porad technicznych w kwestiach wchodzących w zakres kompetencji UE. Wzywa ona przywódców obu wspólnot do silniejszego dążenia do jak najszybszego pomyślnego zakończenia rozmów w sprawie porozumienia. Wzywa ona Turcję do przedstawienia konkretnych środków mających przyczynić się do osiągnięcia rozwiązania problemu na Cyprze.

16. Islandia złożyła wniosek o członkostwo w UE i Komisja przygotowuje właśnie opinię, o którą wniosła Rada. Wniosek złożony przez Islandię będzie podlegał ocenie co do zgodności z zasadami ustanowionymi w Traktacie, kryteriami określonymi przez Radę Europejską w Kopenhadze w 1993 r. oraz konkluzjami Rady Europejskiej z grudnia 2006 r. w sprawie nowego porozumienia dotyczącego rozszerzenia. Islandia jest ściśle zintegrowana z UE w wielu dziedzinach, dzięki jej członkostwu w Europejskim Obszarze Gospodarczymi i strefie Schengen.

17. Poparcie społeczne dla procesu rozszerzenia jest kwestią fundamentalną. Ważne jest, by władze państw członkowskich, kraje partnerskie i instytucje UE podejmowały działania w celu przybliżania opinii publicznej polityki prowadzonej przez UE w zakresie rozszerzenia.

ZAŁĄCZNIK

Wnioski dotyczące Albanii, Bośni i Hercegowiny, Chorwacji, Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii, Czarnogóry, Serbii, Kosowa[7] i Turcji

Albania

Wdrażanie postanowień układu stabilizacji i stowarzyszeniu, który wszedł w życie w kwietniu, przebiega ogólnie bez zakłóceń. Albania w dalszym ciągu czyniła postępy w wypełnianiu kryteriów politycznych zgodnie z partnerstwem europejskim. W ocenie OBWE/ODHIR wybory do parlamentu w czerwcu przebiegły zgodnie z większością standardów międzynarodowych, choć wystąpiło kilka niedociągnięć, które należy wyeliminować. Widoczne postępy odnotowano jeśli chodzi o rejestrację wyborców oraz przepisy prawne, ale odnotowano pewne uchybienia w procedurze obliczania głosów. Na czas przed wyborami zrealizowano reformę prawa wyborczego i przyjęto nową ordynację wyborczą. Stworzono ulepszone listy wyborcze w oparciu o nowy spis obywateli, przez co w znacznym zakresie zrealizowano tę zasadniczą dla partnerstwa europejskiego kwestię. W dużej mierze zakończono dystrybucję dowodów tożsamości, aby umożliwić udział w głosowaniu obywatelom nieposiadającym paszportów. Niemniej kultura dialogu między najważniejszymi partiami politycznymi w okresie wyborczym uległa pogorszeniu. Dialog polityczny, będący jedną z kwestii zasadniczych w partnerstwie europejskim, musi powrócić na dawne tory.

Poczyniono pewne postępy w zakresie wzmacniania demokracji i praworządności . Najważniejsze zalecenia wystosowane przez OBWE/ODHIR przy okazji poprzednich wyborów zostały w znacznej mierze zrealizowane jako część ogólnej reformy wyborczej. Parlament przyjął liczne ważne ustawy, zbliżające przepisy krajowe do dorobku wspólnotowego. Niemniej jednak miejsce kultury dialogu zajęły plany polityczne poszczególnych partii i najważniejsze reformy zostały opóźnione. Albania poczyniła pewne postępy we wzmacnianiu struktur rządowych odpowiedzialnych za koordynację integracji europejskiej. Niemniej nadal konieczne pozostaje dalsze zwiększanie potencjału i poprawa planowania strategicznego. W dziedzinie administracji publicznej nie zaprzestano obsadzania stanowisk niezgodnie z ustawą o służbie cywilnej, wykorzystując do tego celu przede wszystkim umowy na czas określony. Należy znaleźć rozwiązanie dla problemu braku przejrzystości i odpowiedzialności za obsadzanie stanowisk, który stanowi jedną z kwestii zasadniczych w partnerstwie europejskim. Należy nadal wytrwale dążyć do ustanowienia niezależnej, skutecznej służby cywilnej, w której awans zależy od osiągnięć zawodowych i która wolna jest od ingerencji politycznej. Postępu nie można będzie osiągnąć bez pełnego wdrożenia ustawy o służbie cywilnej, wzmocnienia potencjału instytucjonalnego w wydziale administracji publicznej oraz realizacji strategii na rzecz reformy administracji publicznej.

W dziedzinie systemu sądownictwa postępy były niewielkie. Ustanowiono system komorników prywatnych. Niemniej jednak należy przyjąć kompleksową strategię reformy wymiaru sprawiedliwości. Przyjęcie ustawy lustracyjnej przebiegło bez pełnej konsultacji i nie osiągnięto w tej sprawie powszechnej zgody – została ona przyjęta zwykłą większością głosów w parlamencie. Wdrażanie tej ustawy zostało następnie zawieszone przez Trybunał Konstytucyjny. Tworzenie ram prawnych dotyczących reformy wymiaru sprawiedliwości nie zostało zakończone. Obecnie w zawieszeniu są prace nad przyjęciem najważniejszych aktów prawnych dotyczących funkcjonowania Sądu Najwyższego i sądów administracyjnych. Nadal nie rozwiązano problemu zaległości w rozpatrywaniu spraw i niewystarczającej infrastruktury sądowej. Powód do niepokoju stanowią próby ograniczania przez władzę wykonawczą niezależności sądownictwa. Opóźnianie spraw dotyczących osób na wysokim szczeblu – takich jak sprawa dotycząca Gërdec – z powodów proceduralnych rodzi pytania o niezależność sądownictwa. Ogólnie rzecz biorąc wymiar sprawiedliwości nadal funkcjonował słabo i droga do osiągnięcia tego nadrzędnego priorytetu określonego w partnerstwie europejskim poprzez zagwarantowanie niezależności, przejrzystości i skuteczności pozostaje jeszcze daleka.

Rząd nadal prowadził działania na rzecz zapobiegania korupcji i walki z nią. Rozpoczęto realizację strategii antykorupcyjnej i planu działania, będącej jedną z kwestii zasadniczych w partnerstwie europejskim. Wprowadzono przepisy, które nakładają obowiązek korzystania z procedur elektronicznych przy zamówieniach publicznych. Poczyniono wysiłki w celu zwiększenia przejrzystości w niektórych sektorach, takich jak edukacja. Są to korzystne zmiany. Niemniej jednak korupcja pozostaje zjawiskiem powszechnym w wielu dziedzinach, stanowiąc szczególnie poważny problem. Aby wyplenić dominujące nadal poczucie bezkarności konieczna jest silniejsza wola polityczna. Ogólnie rzecz biorąc należy dalej wzmacniać porozumienia międzyinstytucjonalne i poprawić koordynację działań dotyczącą walki z korupcją pomiędzy organami egzekwowania prawa. Konieczne jest nadal podejmowanie wytężonych wysiłków w odniesieniu do wszystkich aspektów tego problemu, w tym także w kwestii pociągania sędziów do odpowiedzialności oraz przejrzystości w finansowaniu partii politycznych.

Odnotowano pewne postępy w zakresie praw człowieka i ochrony mniejszości , w których to dziedzinach w większości przyjęto już wszystkie konieczne przepisy . Niemniej jednak należy nadal wytrwale dążyć do skuteczniejszego egzekwowania istniejących ram prawnych w wielu dziedzinach.

W zakresie praw publicznych i politycznych podjęto działania mające na celu rozwiązanie problemu niewłaściwego traktowania osób tymczasowo aresztowanych. Zbudowano nowe więzienia i areszty tymczasowe dla nieletnich oraz osób cierpiących na choroby psychiczne. Funkcjonuje system dozoru sądowego. Niemniej jednak złe warunki, w jakich przebywają aresztowani, których pogorszenie postępuje jeszcze bardziej w związku z przepełnieniem aresztów, są poważnym problemem, szczególnie w starszych więzieniach. Należy podejmować dalsze wysiłki na rzecz ochrony praw człowieka i wprowadzić w życie zalecenia rzecznika praw obywatelskich. Wątpliwości budzi kwestia dostępu do wymiaru sprawiedliwości oraz pomocy prawnej dla grup słabszych społecznie oraz niektórych mniejszości.

Przyjęto przepisy prawne w zakresie ochrony wolności słowa . Mimo tego występowały przypadki wywierania presji na niektóre media, wśród których można wymienić przypadek eksmisji z siedziby należącej do rządu. Należy zakończyć prace nad przepisami prawnymi dotyczącymi polityki medialnej oraz wdrożyć istniejące przepisy. Należy wytrwale dążyć do zakończenia opracowywania przepisów, polepszenia przejrzystości w dziedzinie własności mediów oraz zwiększyć niezależność publicznych organów regulujących nadawanie programów. W satysfakcjonującym stopniu przestrzegana jest wolność zgromadzeń i wolność religii. Rząd zwiększył wysiłki na rzecz wspierania społeczeństwa obywatelskiego. Podjęto starania mające na celu zwiększenie zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w tworzenie projektów najważniejszych przepisów. Należy jednak jeszcze zwiększyć wpływ organizacji społeczeństwa obywatelskiego na prowadzenie polityki.

Postępy w obszarze praw ekonomicznych i społecznych były ograniczone. Odnotowano pewną poprawę w kwestii zwiększenia poszanowania praw kobiet . W kodeksie wyborczym ustanowiono 30% parytet płci, który w czerwcowych wyborach zastosowało większość partii politycznych. Ustanowiono Krajową Radę ds. Równości Płci. Mimo to obowiązujące przepisy chroniące kobiety przed wszelkimi formami przemocy nie są w pełni wdrożone Przemoc w rodzinie nadal pozostaje poważnym problemem. Odnotowano stałą poprawę w kwestii poszanowania praw dziecka . Coraz częściej stosowano kary alternatywne w stosunku do nieletnich. Niemniej jednak potrzeba większych starań w celu zaradzenia problemom pracy dzieci i przerywania nauki, szczególnie w rodzinach romskich. Mechanizmy wsparcia osób słabszych społecznie oraz osób niepełnosprawnych pozostają ograniczone. Do poprawy sytuacji konieczna jest lepsza koordynacja działań agencji rządowych. Potrzeba dalszych starań na rzecz wzmocnienia ustawodawstwa w dziedzinie praw pracowniczych i praw związkowych . Brak postępów we wprowadzaniu zmian do prawa pracy nadal pozostaje przeszkodą w rozwoju dialogu społecznego. Ponadto nie przyjęto jednak jeszcze ustawy o przeciwdziałaniu dyskryminacji.

Zaobserwowano niewielkie postępy w konsolidacji prawa własności, która jest jednym z nadrzędnych priorytetów partnerstwa europejskiego. Dla całego kraju opracowano mapy z wyceną gruntów, które są konieczne, aby udzielić rekompensaty byłym właścicielom. Niemniej jednak należy znacznie wzmóc wysiłki we wszystkich aspektach w tej dziedzinie. Nierozwiązane kwestie własności gruntów nadal hamują rozwój funkcjonującego rynku obrotu gruntami, a także sprawiają, że inwestycje zagraniczne utrzymują się poniżej możliwości i stwarzają sytuacje faworyzujące zachowania korupcyjne. W tej dziedzinie najważniejsze jest przyjęcie kompleksowej strategii obejmującej zagadnienia prawne oraz instytucjonalne.

Osiągnięto dalsze postępy w dziedzinie ochrony mniejszości . Podjęto wysiłki na rzecz zatrudniania członków mniejszości w policji. Należy jednak przyspieszyć wdrażanie konwencji ramowej Rady Europy. Nadal nie ma dokładnych danych dotyczących mniejszości. Najlepszym rozwiązaniem dla tej kwestii będzie przeprowadzenie kolejnego spisu ludności, przy uwzględnieniu międzynarodowych standardów w zakresie ochrony danych. Należy dalej rozwijać i objaśniać ustawodawstwo w zakresie ochrony mniejszości, aby umożliwić mniejszościom pełne korzystanie z praw kulturalnych. Podjęto pewne kroki w kierunku poprawy sytuacji Romów , lecz realizacja strategii dotyczącej tej mniejszości przebiega powoli. Mniejszość romska nadal boryka się z bardzo trudnymi warunkami życia i dyskryminacją.

Jeśli chodzi natomiast o kwestie regionalne oraz zobowiązania międzynarodowe , Albania dalej odgrywa konstruktywną rolę w utrzymywaniu stabilności w regionie i pielęgnuje dobre stosunki z innymi krajami Bałkanów Zachodnich i państwami ościennymi należącymi do UE. Albania aktywnie uczestniczyła we współpracy regionalnej, w tym w Procesie Współpracy Państw Europy Południowo-Wschodniej (SEECP), pracach Rady ds. Współpracy Regionalnej, a także przystąpiła do Środkowoeuropejskiej umowy o wolnym handlu (CEFTA). Albania nadal utrzymywała dobre stosunki z innymi krajami na drodze do przystąpienia i państwami ościennymi należącymi do UE. Jeżeli chodzi natomiast o Międzynarodowy Trybunał Karny, dwustronne porozumienie ze Stanami Zjednoczonymi o niewydawaniu osób jest niezgodne z odpowiednim wspólnym stanowiskiem i wytycznymi UE w tej kwestii. Albania musi dostosować się do stanowiska UE.

Gospodarka Albanii zachowała stabilność makroekonomiczną w sytuacji międzynarodowego kryzysu finansowego i gospodarczego. Przez cały 2008 r. nadal następował wzrost gospodarczy, który jednakże uległ spowolnieniu w 2009 r. w wyniku zmniejszenia eksportu, przekazów emigrantów oraz wzrostu liczby kredytów. Polityka monetarna pozostawała stabilna i utrzymano stabilność cen. Niemniej ekspansywna polityka fiskalna, nawet mimo faktu, że nakierowana na przeprowadzenie bardzo potrzebnych prac publicznych na sieci dróg, spowodowała wysoki deficyt budżetowy. Niedostatki w funkcjonowaniu praworządności, niedostateczny poziom rozwoju infrastruktury i nieformalny sektor gospodarki nadal stwarzają problemy dla rozwoju gospodarczego i otoczenia biznesowego.

W zakresie kryteriów gospodarczych Albania osiągnęła zadowalające postępy na drodze do przekształcenia swojej gospodarki w sprawnie funkcjonującą gospodarkę rynkową. Aby poradzić sobie z presją konkurencyjności i siłami rynku działającymi w ramach Unii w średniej perspektywie czasowej, Albania musi zreformować i wzmocnić swój system prawny oraz zaradzić niedostatkom w potencjale ludzkim i infrastrukturalnym.

Reakcja rządu na kryzys międzynarodowy obejmowała użycie pełnego wachlarza instrumentów monetarnych i fiskalnych, a także środków regulacyjnych. Silny napływ kapitału, po części spowodowany przyspieszonym procesem prywatyzacji, z nawiązką wystarczył do pokrycia obecnego deficytu obrotów bieżących. Kontynuowano realizację reformy podatkowej, dzięki której zwiększyła się podstawa opodatkowania, ogólnie wzrosło przestrzeganie przepisów podatkowych i zmniejszył się sektor nieformalny gospodarki. Skuteczniejszy pobór podatków przyczynił się do nadwyżki we wstępnym saldzie budżetowym oraz do polepszenia doboru środków politycznych w 2008 r. Ponownemu zmniejszeniu uległ udział własności państwowej w gospodarce, w szczególności w sektorze energii i telekomunikacji. Wprowadzono dalsze ułatwienia w wejściu na rynek, a uczestnicy rynku korzystali z usprawnionych rejestrów gruntów i rejestrów kredytowych. W tak trudnym kontekście międzynarodowym sektor bankowy pozostał dobrze dekapitalizowany i płynny. Podjęte na szeroką skalę prace publiczne doprowadziły do polepszenia jakości sieci dróg.

Niemniej jednak ekspansywna polityka fiskalna w okresie wyborczym doprowadziła do wysokiego deficytu w 2008 roku, a deficyt przewidywany na rok 2009 również pozostaje wysoki. Konieczne są dodatkowe dążenia do konsolidacji finansów publicznych. Nadal nie wykorzystuje się procedur upadłościowych. Slaby potencjał administracyjny podważa autorytet administracji i wpływa na zmniejszenie akceptacji systemu prawnego. Nadal szeroko rozpowszechnione są nieformalne metody realizacji umów oraz obchodzenie przepisów prawnych. Nierozwiązane kwestie własności gruntów nadal hamują rozwój prawidłowo funkcjonującego rynku obrotu gruntami oraz sprawiają, że inwestycje zagraniczne utrzymują się na poziomie niższym niż byłoby to możliwe. Poważny problem stanowi nieformalny sektor gospodarki. Bezrobocie nadal jest wysokie. System edukacji wymaga znacznego zreformowania. Infrastruktura transportowa jest słaba, a bezpieczeństwo dostaw energii nie jest w pełni zagwarantowane w związku z małym zróżnicowaniem źródeł jej powstawania i niską zdolnością połączeń wzajemnych.

Albania poczyniła postępy w dostosowywaniu swojego prawodawstwa, polityki i potencjału do standardów europejskich . Zauważalne są też – acz nierównomierne – postępy w większości obszarów. Nadal odnotowywano postępy w takich dziedzinach, jak swobodny przepływ towarów, energia i polityka dotycząca MŚP. Natomiast w innych obszarach, takich jak np. prawa własności intelektualnej, polityka audiowizualna, rolnictwo i kontrole weterynaryjne/fitosanitarne, postępy były ograniczone. Ogólnie rzecz biorąc należy powziąć dalsze wysiłki na rzecz zwiększenia potencjału administracyjnego i skutecznego wdrażania prawodawstwa.

Postępy osiągnięto również niektórych dziedzinach rynku wewnętrznego . Jeśli chodzi o swobodny przepływ towarów , nadal odnotowywano zadowalające postępy jeśli chodzi o przyjmowanie standardów europejskich, a także w dziedzinie akredytacji i metrologii. Konieczne jest jednak dalsze umacnianie zdolności do egzekwowania prawa. Ustawodawstwo w dziedzinie przepływu kapitału uległo polepszeniu dzięki zmianie rozporządzenia w sprawie ryzyka walutowego. Przepisy prawne dotyczące ochrony konsumentów polepszyły się wraz z ustanowieniem organów konsultacyjnych i organów decyzyjnych.

Odnotowano dalsze postępy w informatyzacji sektora celnego i w zakresie infrastruktury celnej, ale konieczne jest dalsze zbliżanie do standardów europejskich i wzmacnianie potencjału administracyjnego. Funkcjonariusze służby celnej nie mają statusu urzędników służby cywilnej. Odnotowano dalsze postępy w dziedzinie podatków . Polepszyła się wydajność administracji podatkowej, a proces informatyzacji urzędów podatkowych niedługo zostanie zakończony. Niemniej jednak ściągalność podatków nadal utrzymuje się na niskim poziomie. Opodatkowanie importowanych samochodów używanych i materiałów drukowanych nie jest zgodne ze zobowiązaniami w ramach układu o stabilizacji i stowarzyszeniu.

Nadal odnotowywano postępy w zakresie konkurencji zarówno w dziedzinie przeciwdziałania praktykom monopolistycznym, jak i pomocy państwa. Ramy prawne są w większości dostosowane do wspólnotowego dorobku prawnego, ale konieczne jest dalsze dążenie do ich wdrażania.

Pewną poprawę dostrzega się jeśli chodzi o zamówienia publiczne . Większość umów publicznych została objęta procedurami elektronicznymi. Niemniej jednak oczekuje się dalszego zbliżenia przepisów dotyczących koncesji, usług publicznych i procedur odwoławczych. Możliwości Urzędu Zamówień Publicznych zwiększyły się, ale nadal wymagają wzmocnienia. Odnotowano pewne postępy jeśli chodzi o prawa własności intelektualnej i przemysłowej . Zwiększyła się liczba spraw o naruszenie przepisów wniesionych do sądów. Niemniej jednak konieczne są dalsze szeroko zakrojone działania. Egzekwowanie przepisów, a także zdolności urzędów patentowych i biur ds. praw autorskich oraz doświadczenie i kwalifikacje pracowników sądownictwa pozostają niskie.

Odnotowano niewielkie postępy w zakresie polityki socjalnej i zatrudnienia . Zwiększył się budżet przeznaczony na ochronę socjalną i przyjęto strategię dotyczącą higieny i bezpieczeństwa pracy. Mimo tego sytuacja w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy jest nadal zła, a potencjał inspektoratu pracy pozostaje ograniczony. W niektórych dziedzinach związanych ze zdrowiem publicznym kontynuowano zbliżanie przepisów do ustawodawstwa UE. Niemniej potencjał administracyjny jest nadal niewielki. Odnotowano pewne postępy we wdrażaniu standardów europejskich w zakresie polityki edukacji i badań naukowych .

Postępy dały się zauważyć w niektórych obszarach polityki sektorowej . Jeśli chodzi o przemysł i MŚP , poczyniono zadowalające postępy we wprowadzaniu w życie przepisów Europejskiej Karty Małych Przedsiębiorstw. W dziedzinie rolnictwa o dnotowano pewne postępy jeśli chodzi o przepisy prawne i ramy instytucjonalne, ale nie zniknęły trudności strukturalne. Zwiększyła się zdolność laboratoryjna w dziedzinie bezpieczeństwa żywności oraz polityki weterynaryjnej i fitosanitarnej , ale zgodność ze standardami UE jest nadal niska i stanowi przeszkodę w rozwijaniu możliwości eksportowych Albanii. Nadal odnotowywano postępy w dziedzinie rybołówstwa w zakresie przepisów horyzontalnych, inspekcji i współpracy międzynarodowej. Kontrole połowów i wyładunków pozostają jednak słabe.

W odniesieniu do środowiska nastąpiła pewna poprawa sytuacji jeśli chodzi o gospodarowanie odpadami i ochronę środowiska naturalnego. Jednak możliwości w zakresie kształtowania polityki oraz wdrażanie i egzekwowanie przepisów musi zostać znacznie wzmocnione. W dziedzinie transportu przepisy prawne dotyczące sektora powietrznego i morskiego uległy polepszeniu. Konieczne są jednak dalsze znaczne usprawnienia.

Odnotowano postępy w sektorze energii . Sprywatyzowano jednostki przemysłu elektrycznego zajmujące się dystrybucją. Postępuje realizacja środków mających na celu zwiększenie produkcji energii i zdolności połączeń wzajemnych. Mimo tego sektor energetyczny jest nadal słaby. Nie rozwiązano problemu braku pewności dostaw energii elektrycznej. Należy kontynuować wysiłki na rzecz zredukowania strat i zwiększenia skuteczności pobierania opłat.

Postępy w dziedzinie społeczeństwa informacyjnego i mediów były ograniczone. Postępowała liberalizacja rynków w sektorze komunikacji elektronicznej, ale zahamował ją brak instrumentów ochrony konkurencji. Potencjał administracyjny nadal jest niewielki, w szczególności w ramach rady agencji regulacyjnej. Ograniczone postępy odnotowano w dziedzinie polityki audiowizualnej . Konieczne są dalsze dążenia do wdrażania planu działania dotyczącego reformy mediów. Jeśli chodzi o kontrole finansowe odnotowano umiarkowany postęp, ale należy dalej wzmacniać ramy prawne i zdolności implementacyjne. Stałe postępy można było zauważyć w dziedzinie statystyki.

W obszarze sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa osiągnięto postępy w niektórych dziedzinach, były one jednak nierównomierne. W ramach dialogu dotyczącego liberalizacji przepisów wizowych podjęto kroki w celu wypełnienia kryteriów wyznaczonych w harmonogramie liberalizacji i rozpoczęto najważniejsze reformy w obszarze sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa. Nadal odnotowywano postępy w dziedzinie polityki wizowej. Podjęto kroki na rzecz realizacji kryteriów określonych w harmonogramie liberalizacji przepisów wizowych. Weszła w życie ustawa o cudzoziemcach, którą uzupełniono również o przepisy wdrażające. Uruchomiono godny zaufania spis obywateli i system adresowy i przeprowadzono proces dystrybucji dowodów tożsamości. Należy obecnie znacznie zwiększyć tempo wydawania paszportów biometrycznych. Konieczne są dalsze starania w celu dostosowania się do standardów europejskich. Kontynuowano realizację umowy o readmisji zawartej między Wspólnotą Europejską a Albanią.

W dziedzinie zarządzania granicami osiągnięto pewne postępy. Kontynuowano realizację zintegrowanej strategii zarządzania granicami. Niemniej należy nadal dążyć do osiągnięcia skutecznej koordynacji międzyagencyjnej i zapewnienia odpowiednich szkoleń, zasobów ludzkich i wyposażenia na przejściach granicznych. Trzeba skutecznie wdrożyć ustawę o krajowej kontroli granic. Konieczne jest dalsze umacnianie współpracy transgranicznej. Zadowalające postępy dostrzega się jeśli chodzi o kwestie azylu. Wprowadzono zmiany do ustawy o azylu. Niemniej ostateczne utworzenie ram prawnych w tej dziedzinie wymaga jeszcze przyjęcia przepisów wdrażających. Nadal odnotowywano postępy w dziedzinie migracji . Trwa wdrażanie krajowej strategii migracyjnej. Konieczne są dalsze działania na rzecz zwalczania nielegalnej migracji.

Osiągnięto umiarkowane postępy w zapobieganiu praniu pieniędzy . Polepszeniu uległa jakość przepisów prawnych oraz potencjał administracyjny. Konieczne jest jednak dalsze umacnianie zdolności śledczych i zdolności egzekwowania prawa w zakresie konfiskaty majątkowej. Współpraca między policją a sądownictwem pozostaje niezadowalająca. W dziedzinie walki z narkotykami postępy można określić jako niewielkie. Wyniki osiągnięte w tej dziedzinie są niewystarczające. należy przede wszystkim zacieśnić współpracę międzyagencyjną. Handel narkotykami jest poważnym problemem.

Wraz z wdrożeniem nowej ustawy o policji nadal można było obserwować pewne postępy w dziedzinie funkcjonowania policji . Dokonano pewnych usprawnień jeśli chodzi o zatrudnianie pracowników policji. Niemniej należy nadal dążyć do wzmocnienia zdolności śledczych, poprawy współpracy z organami ścigania i zarządzania zasobami ludzkimi. Niezbędne jest również dalsze polepszenie zarządzania policją, usprawnienie kwestii związanych z personelem, szkoleniami, strukturami kontroli wewnętrznej. Konieczne są dalsze wysiłki na rzecz tworzenia wiarygodnych statystyk na temat przestępczości.

Niewielkie postępy widać było w dziedzinie walki z przestępczością zorganizowaną , która pozostaje nadal poważnym problemem. Podjęto środki w celu polepszenia ochrony świadków, ale okazują się one niewystarczające. Współpraca z Interpolem uległa poprawie, dzięki czemu można było wykonać kilka międzynarodowych nakazów aresztowania. Niemniej działania na rzecz walki z przestępczością zorganizowaną są nadal hamowane przez korupcję, słabą ochronę świadków i niewystarczające wykorzystanie wywiadu kryminalnego. Trudności we współpracy między policja a prokuraturą nadal wpływały na mniejszą skuteczność prowadzonych dochodzeń.

Odnotowano pewne postępy w dziedzinie zwalczania handlu ludźmi . Uruchomiono internetową bazę danych o ofiarach tego rodzaju przestępstw. Zwiększono potencjał administracyjny koordynatora w zakresie zwalczania handlu ludźmi oraz krajowych mechanizmów ukierunkowanej pomocy. Mimo tego do wdrożenia strategii na rzecz walki handlem ludźmi konieczne są dodatkowe środki i lepsza koordynacja międzyagencyjna, w szczególności w dziedzinie ochrony świadków. Albania nadal jest pierwszym krajem w łańcuchu handlu ludźmi. Wzrasta międzynarodowy handel kobietami i dziećmi.

Odnotowano dalsze postępy w dziedzinie ochrony danych osobowych . Uchwalono ramy prawne i wyznaczono niezależny organ nadzoru nad ochroną danych osobowych. Aby biuro komisarza ds. ochrony danych mogło funkcjonować skutecznie, należy jednak zapewnić odpowiednie środki, w tym szkolenia. Konieczne są dalsze wysiłki w celu zapewnienia właściwego wdrażania obowiązujących przepisów i wzmocnienia potencjału administracyjnego.

Bośnia i Hercegowina

Postępy w wypełnianiu kryteriów politycznych przez Bośnię i Hercegowinę były bardzo niewielkie. Klimat polityczny w kraju uległ pogorszeniu, a ponadto nadal występowały nieprawidłowości w funkcjonowaniu instytucji państwowych i trwało wykorzystywanie zapalnej retoryki w dyskursie politycznym. Z powodu braku porozumienia i woli politycznej oraz skomplikowanej struktury instytucjonalnej realizacja reform przebiegała powoli. Przywódcy polityczni Bośni i Hercegowiny muszą wypracować wspólną wizję kierunku rozwoju kraju, zgodne stanowisko w sprawach dotyczących najważniejszych reform związanych z UE, aby dalej zbliżać się do członkostwa w Unii Europejskiej. Niezbędne jest wypełnienie celów i kryteriów związanych z zamknięciem Biura Wysokiego Przedstawiciela[8]. Unia Europejska nie będzie mogła zająć się wnioskiem Bośni i Hercegowiny o członkostwo, dopóki Biuro Wysokiego Przedstawiciela nie zostanie zamknięte. Zanim Komisja udzieli rekomendacji w sprawie nadania Bośni i Hercegowinie statusu kraju kandydującego, Bośnia i Hercegowina musi zreformować swoje przepisy konstytucyjne, aby umożliwić skuteczne funkcjonowanie instytucji krajowych. W tym celu przywódcy polityczni włączyli się do rozpoczętej w dniach 8/9 października w Sarajewie inicjatywy, którą kierują wspólnie UE i Stany Zjednoczone. Należy ją teraz wykorzystać do osiągnięcia konkretnych wyników, dzięki którym Bośnia i Hercegowina zacznie zmierzać w stronę UE poprzez zmiany konstytucyjne i nowe porozumienie wewnętrzne.

Jeśli chodzi o demokrację i praworządność , postępy w stronę utworzenia efektywnie funkcjonujących struktur państwowych i reformy konstytucyjnej , będących jedną z kwestii zasadniczych w partnerstwie europejskim, były niewielkie. Bardzo ważnym wydarzeniem i krokiem naprzód była pierwsza zmiana konstytucji Bośni i Hercegowiny, wprowadzona w związku z uregulowaniem przynależności okręgu Brczko. Nawet mimo tego Wysoki Przedstawiciel musiał odwołać się do swojej władzy wykonawczej, aby doprowadzić do zakończenia międzynarodowego nadzoru nad tym okręgiem.

System rządów w Bośni i Hercegowinie nadal wymaga obecności międzynarodowej. Kraj ten osiągnął pewne postępy w stronę wypełnienia wymogów związanych z zamknięciem Biura Wysokiego Przedstawiciela i przejściem w stronę wzmocnionej obecności UE. Niemniej jednak proces ten był utrudniony ze względu na niewystarczające zaangażowanie polityczne. Obecnie konieczne jest podjęcie natychmiastowych działań, aby osiągnąć pozostałe cele, czyli podział majątku między państwo a inne szczeble administracji; kwestię własności majątku związanego z obronnością oraz zagwarantowanie stabilnego środowiska politycznego w kraju.

Władza wykonawcza na szczeblu państwowym i ciała legislacyjne nie funkcjonują tak, jak powinny. Działanie parlamentu Bośni i Hercegowiny ciągle utrudnione jest przez niewystarczające zasoby techniczne i ludzkie, a jego współpraca z Radą Ministrów oraz parlamentami poszczególnych części kraju nadal pozostawała niewystarczająca. Parlament przyjął niewielką liczbę ustaw związanych z integracja europejską. W instytucjach rządowych na wszystkich poziomach występowały wewnętrzne tarcia polityczne i fragmentaryczne i nieskoordynowane podejście do nadawania kierunku prowadzonej polityce. Władza często okazywała się niezdolna do mianowania urzędników na wysokim szczeblu. Funkcjonowanie Urzędu ds. Integracji Europejskiej było utrudnione przez ogólny klimat polityczny i nieobsadzone stanowisko dyrektora przez większą część okresu sprawozdawczego. Powzięto kroki przygotowawcze do spisu ludności, który odbędzie się w 2011 r., ale nie została przyjęta – tak istotna dla tego procesu – ustawa o krajowym spisie ludności.

Poczyniono pewne postępy w zakresie administracji publicznej , ale konieczne jest podjęcie dalszych znacznych wysiłków. Realizowano – niemniej powoli – strategię na rzecz reformy administracji publicznej, która stanowi jedną z kwestii zasadniczych w partnerstwie europejskim. Fundusz ustanowiony dla wspierania reformy administracji publicznej rozpoczął działalność i realizowane są już niektóre projekty. Należy jednak zwiększyć koordynację między różnymi systemami administracji w kraju. Konieczne pozostają trwałe dążenia do zapobiegania wpływom politycznym, ograniczenia roli tożsamości etnicznej i przynależności politycznej przy obsadzaniu stanowisk w administracji oraz ustanowienia zawodowej, bezstronnej, odpowiedzialnej, przejrzystej i skutecznej służby publicznej, w której kariera opiera się na osiągnięciach zawodowych i posiadanych kompetencjach. Mianowano rzeczników praw obywatelskich na poziomie ogólnokrajowym, którzy nie są jeszcze w pełni operacyjni w związku z niechęcią poszczególnych części kraju do odwołania obecnych urzędów działających na ich poziomie.

Postępy, jakie Bośnia i Hercegowina poczyniła w usprawnianiu systemu sądownictwa był niewielki. Przyjęto nowe akty prawne i podjęto pewne działania zmierzające do zmniejszenia ilości przewlekłych spraw. Osiągnięto postępy w wyposażaniu sądów w odpowiednie technologie informatyczne. Niemniej wdrażanie krajowej strategii na rzecz rozwoju wymiaru sprawiedliwości i strategii dotyczącej przestępstw wojennych przebiegało w sposób niewystarczający i wymaga przyspieszenia. Skomplikowane przepisy, niespójność systemu sądownictwa oraz brak jednolitego budżetu nadal utrudniają przeprowadzenie reform w tej dziedzinie. Często używane są naciski polityczne. Ogromnym niedostatkiem jest brak Sądu Najwyższego o jurysdykcji ogólnokrajowej. Nadal występują problemy związane ze ściganiem przestępczości zorganizowanej. Władze Bośni i Hercegowiny nie dopowiedziały na wniosek władz sądowniczych w sprawie przedłużenia mandatów sędziom i prokuratorom międzynarodowym. Ściganie zbrodni wojennych przez sądy na poziomie ogólnokrajowym przebiegało w sposób satysfakcjonujący, ale musi ulec polepszeniu w poszczególnych częściach kraju i kantonach. Nadal trzeba zwiększać niezależność, odpowiedzialność i efektywność systemu sądownictwa. Władze Republiki Serbskiej coraz częściej kwestionowały legalność, właściwość i kompetencje policji ogólnokrajowej i jednostek sądowniczych działających na jej terytorium. Stanowi to poważny powód do niepokoju.

Bośnia i Hercegowina poczyniła niewielkie postępy w zwalczaniu korupcji , która nadal jest rozpowszechnionym i stanowiący poważny problem zjawiskiem. Przyjęto nową strategię i plan działania na okres 2009-2014, przy czym należy zauważyć, że stopień realizacji strategii na lata 2006-2009 był niski. Poczyniono niewielkie postępy w zakresie realizacji zaleceń wystosowanych przez Grupę Państw przeciw Korupcji (GRECO). Ściganie przestępstw tego rodzaju jest niewystarczające, a liczba wyroków skazujących – mała. Bośnia i Hercegowina musi zwiększyć zaangażowanie i wzmóc zdecydowane działania na rzecz walki z korupcją.

Odnotowano niewielkie postępy w zakresie praw człowieka i ochrony mniejszości . Bośnia i Hercegowina ratyfikowała najważniejsze konwencje międzynarodowe dotyczące praw człowieka, ale musi stale dążyć do zapewnienia ich skuteczniejszego wdrażania. Proces wykonywania wyroków krajowych, w tym wyroków Trybunału Konstytucyjnego Bośni i Hercegowiny, musi stać się skuteczniejszy. Należy natychmiast zaradzić rozbieżnościom między przepisami konstytucyjnym w Bośni i Hercegowinie a Europejską Konwencją o Praw Człowieka, jeszcze przede wyborami w 2010 r. i wejściem w życie układu o stabilizacji i stowarzyszeniu.

Prawa obywatelskie i polityczne są szeroko respektowane. Odnotowano pewne postępy jeśli chodzi o ujednolicanie praktyk w zakresie sankcji karnych na poziomie ogólnokrajowym i poszczególnych części kraju. Na poziomie ogólnokrajowym przyjęto ustawę o pomocy prawnej w postępowaniu karnym. Niemniej należy zwiększyć dostęp do wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych i karnych i zapewnić równość w postępowaniu przed sądami. Niepokój budzi niewłaściwe traktowanie osób przetrzymywanych. Nastąpiło duże opóźnienie w planowanej budowie więzienia krajowego.

Konstytucja krajowa oraz konstytucje poszczególnych części kraju zawierają przepisy o wolności słowa oraz wolności mediów, wolności zgromadzeń i zrzeszania się oraz wolności religii . Konieczne jest lepsze stosowanie istniejących przepisów ustawowych. Jest coraz więcej domnie