KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Dialog na rzecz migracji, mobilności i bezpieczeństwa z państwami południowego regionu Morza Śródziemnego

WPROWADZENIE

Wydarzenia o historycznym znaczeniu, które miały miejsce w południowym rejonie Morza Śródziemnego począwszy od końca 2010 r., dały zamieszkującej te państwa ludności niepowtarzalną okazję swobodniejszego wyrażenia pragnienia prawdziwej demokracji, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności, bardziej bezstronnego i lepszego funkcjonowania instytucji państwowych oraz bardziej sprawiedliwego wykorzystania zasobów publicznych. Wydarzenia te zainspirowały również obywateli innych państw świata arabskiego oraz reszty świata oraz umocniły ich determinację w realizacji ich demokratycznych aspiracji.

UE jest gotowa nadal wspierać wszystkich swoich południowych sąsiadów, którzy pragną upowszechniać w swoich państwach demokrację, prawa człowieka, dobre rządy i praworządność, a także jest gotowa nawiązać partnerstwa z tymi państwami w celu osiągnięcia konkretnych postępów przynoszących korzyści ich mieszkańcom.

Te historyczne wydarzenia spowodowały również znaczące przepływy migracyjne ludności .

Wybuch konfliktu w Libii w połowie lutego doprowadził do przesiedlenia około 800 tysięcy ludzi wielu różnych narodowości do państw sąsiednich, w szczególności do Tunezji i Egiptu. Część z nich uciekła przez Morze Śródziemne do Włoch i na Maltę, podejmując ryzykowną podróż statkiem, zakończoną niekiedy śmiercią na morzu. Od połowy stycznia z Tunezji i Libii przybyło do brzegów włoskiej wyspy Lampedusa i do brzegów Malty około 35 tysięcy migrantów.

Niektóre z głównych czynników będących przyczyną presji migracyjnej w południowym regionie Morza Śródziemnego, takie jak wysoki poziom bezrobocia wśród bardzo młodej populacji, nie są nowe. Stanowią one długoterminowe wyzwanie strukturalne zarówno dla UE, jak i dla tego regionu.

UE musi zapewnić wyraźne wsparcie dla mieszkańców południowego regionu Morza Śródziemnego, z których wielu – ze względu na brak perspektyw lepszego życia w kraju – może ulec pokusie szukania możliwości lepszego życia poza swoimi państwami pochodzenia. Aktywne zarządzanie przepływami migracyjnymi, umacnianie możliwości w zakresie migracji legalnej wraz ze środkami przeciwdziałania migracji nielegalnej mają pozytywny wpływ zarówno na UE, jak i na jej państwa partnerskie .

W ramach szerszego zaangażowania UE i zaoferowanego „partnerstwa na rzecz demokracji i wspólnego dobrobytu” oraz w kontekście rozszerzonej polityki europejskiej polityki sąsiedztwa wobec południowych sąsiadów UE i ich nowych aspiracji demokratycznych, w niniejszym komunikacie proponuje się podjęcie obecnych wyzwań w dziedzinie migracji i mobilności poprzez ustanowienie dialogu na rzecz migracji, mobilności i bezpieczeństwa między UE a państwami południowego regionu Morza Śródziemnego, zgodnie z celami globalnego podejścia UE do kwestii migracji .

Niniejszy komunikat opiera się na propozycjach w sprawie partnerstwa między UE a państwami południowego regionu Morza Śródziemnego w dziedzinie migracji, mobilności i bezpieczeństwa, przedstawionych w komunikacie Komisji w sprawie migracji, przyjętym w dniu 4 maja 2011 r. Równolegle z niniejszym komunikatem przyjmowany jest komunikat w sprawie przeglądu unijnej polityki sąsiedztwa.

PILNE ŚRODKI PODJĘTE PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ

Unia Europejska zareagowała na powyższe wyzwania w sposób szybki i skuteczny, podejmując w szczególności następujące konkretne działania:

- W celu opanowania nadzwyczajnej sytuacji humanitarnej wywołanej gwałtownym napływem migrantów i uchodźców do państw sąsiadujących z Libią, Komisja przydzieliła 40 mln EUR z ogólnego wkładu UE – łącznie Komisji i państw członkowskich – wynoszącego 102 mln EUR na rzecz ewakuacji i repatriacji obywateli państw trzecich i zapewnienia pomocy dla osób potrzebujących w Libii i państwach sąsiednich. Było to możliwe również dzięki godnej pochwały pracy wykonanej przez Międzynarodową Organizację ds. Migracji (IOM), Wysokiego Komisarza Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców (UNHCR), Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża (MKCK) i inne organizacje międzynarodowe. Interwencja UE miała kluczowe znaczenie dla zmniejszenia obciążenia Tunezji i Egiptu związanego z ogromnym napływem przesiedleńców do tych państw.

- Aby sprawnie zareagować na nielegalne i mieszane przepływy migracyjne przez środkową część Morza Śródziemnego, agencja FRONTEX rozpoczęła z pomocą kilku państw członkowskich w ramach europejskiej sieci patroli (EPN) wspólną operację „Hermes 2011”, mającą na celu wsparcie Włoch w kontroli statków przewożących migrantów i uchodźców. Również EUROPOL wysłał do Włoch zespół ekspertów w celu udzielenia pomocy włoskim organom ścigania w wykrywaniu potencjalnych przestępców wśród zatrzymanych osób.

- Aby w perspektywie krótkoterminowej te państwa członkowskie, które są najbardziej narażone na coraz większy napływ nielegalnych migrantów i uchodźców, poradziły sobie z finansowymi konsekwencjami tych przepływów , Komisja wyasygnowała w ramach Funduszu Granic Zewnętrznych i Europejskiego Funduszu na rzecz Uchodźców na 2011 r. dodatkową kwotę 25 mln EUR, udostępnianą na podstawie konkretnych wniosków państw członkowskich.

- Aby odpowiedzieć na nowe demokratyczne dążenia ludności kilku państw południowego regionu Morza Śródziemnego, Komisja Europejska i Wysoki Przedstawiciel wspólnie przedstawili w dniu 8 marca 2011 r. komunikat w sprawie partnerstwa na rzecz demokracji i dzielenia się dobrobytem z krajami południowej części regionu Morza Śródziemnego. We wspomnianym komunikacie, którego główne zalecenia zostały poparte przez Radę Europejską na posiedzeniach w dniu 11 i 25 marca 2011 r., proponuje się zaoferowanie państwom południowego regionu Morza Śródziemnego perspektywy rozwijania z nimi dialogu na rzecz migracji, mobilności i bezpieczeństwa , którego celem będzie rozszerzenie i ułatwienie regularnych kanałów migracji oraz mobilności obywateli między tymi państwami a UE.

TRWAŁY ROZWÓJ ZDOLNOŚCI W ZAKRESIE ZARZĄDZANIA PRZEPŁYWAMI MIGRANTÓW I UCHODŹCÓW

Reakcja UE na tę sytuację nadzwyczajną była szybka, kompleksowa i skuteczna. Z drugiej strony stało się jednak jasne, że sytuacja kryzysowa nie zostanie rozwiązana szybko. Konieczne jest zatem stworzenie warunków do wdrożenia bardziej zorganizowanego i trwałego planu , który – w oparciu o solidarność między państwami członkowskimi i partnerstwo z odnośnymi państwami trzecimi, przy pełnym poszanowaniu zobowiązań międzynarodowych UE - uwzględniałby różne wymiary tego zjawiska. Po nielegalnych przepływach migracyjnych z Tunezji mogą nastąpić podobne zjawiska w innych państwach południowego regionu Morza Śródziemnego, zwłaszcza w tych, które borykają się obecnie z brakiem stabilności i kryzysem społecznym. Sieci przemytnicze związane z przestępczością zorganizowaną mogą nasilić swoją działalność i rozszerzyć swój zasięg geograficzny na inne państwa afrykańskie poza Tunezją.

Ponieważ konflikt w Libii trwa nadal, oczekuje się, że w przyszłości dużo więcej osób będzie próbowało uciekać, w tym w coraz większym stopniu obywatele różnych innych państw trzecich, zwłaszcza państw Afryki Subsaharyjskiej, którzy przebywali w Libii przeważnie jako migranci lub uchodźcy. Możliwe jest również, że Libia stanie się ponownie kluczowym państwem tranzytu w przemycie nielegalnych migrantów kierowanych z Afryki do Europy.

O ile w początkowej fazie kryzysu znaczna większość osób uciekających przed konfliktem w Libii była na bieżąco repatriowana, w związku z przedłużaniem się kryzysu osoby niemające państwa, do którego mogłyby być bezpiecznie repatriowane, w coraz większym stopniu przemieszczają się z Libii do państw sąsiednich. Osoby te są Libijczykami lub obywatelami państw trzecich, którzy przebywali w Libii i którzy wcześniej opuścili swoje państwo pochodzenia w poszukiwaniu ochrony międzynarodowej. Osoby te, o ile nie zostaną przesiedlone, mogą być zmuszone pozostać przez dłuższy czas w państwach przyjmujących. Taka sytuacja dodatkowo nadweręża i tak już ograniczone możliwości przyjmowania migrantów w państwach takich jak Tunezja i Egipt, a tym samym przyczynia się do nasilenia napływu migrantów i uchodźców do państw członkowskich UE.

W związku z tą sytuacją i w oparciu o wspólną inicjatywę Komisji Europejskiej i Wysokiego Przedstawiciela, Rada Europejska zwróciła się do Rady, by ta, na podstawie tego impulsu ze strony Komisji, podjęła dalsze natychmiastowe działania i przed czerwcowym posiedzeniem Rady Europejskiej przedstawiła długoterminowe środki mające na celu rozwinięcie zdolności w zakresie zarządzania przepływami migrantów i uchodźców w regionie Morza Śródziemnego.

PLAN ŚRODKÓW KRÓTKO- I ŚREDNIOTERMINOWYCH

Jako natychmiastową odpowiedź na ten wniosek, na posiedzeniu Rady ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych w dniach 11-12 kwietnia br., Komisja przedstawiła pierwszy plan środków krótko- i średnioterminowych dotyczących przepływów migrantów i uchodźców z państw południowego regionu Morza Śródziemnego, w celu: 1) dopilnowania, by państwa UE i państwa sąsiadujące z Libią nabyły możliwości opanowania prawdopodobnego dalszego, nasilonego napływu uchodźców z tego państwa oraz 2) udzielenia pomocy najbardziej dotkniętym tym zjawiskiem państwom członkowskim UE i państwom Afryki Północnej, ponoszących główną odpowiedzialność za opanowanie przepływów migrantów i uchodźców.

Plan obejmuje następujące działania:

1. zapewnianie w dalszym ciągu środków finansowych na pomoc humanitarną dla osób potrzebujących w Libii i państwach sąsiadujących oraz na repatriację osób uciekających przed konfliktem w Libii, zgodnie z ustalonymi potrzebami;

2. wzmocnienie dodatkowymi zasobami technicznymi udostępnionymi przez państwa członkowskie koordynowanej przez FRONTEX wspólnej operacji „Hermes” w ramach europejskiej sieci patroli, przy jednoczesnej kontynuacji zarówno wspólnej operacji HERMES jak i POSEIDON tak długo, jak będzie to konieczne, w oparciu o zwiększenie budżetu dostępnego dla FRONTEX-u przeznaczonego na sieć patroli;

3. szybkie wzmocnienie kompetencji FRONTEX-u i udostępnienie mu większej liczby skutecznych narzędzi. Zmienione rozporządzenie ustanawiające agencję FRONTEX powinno zostać przyjęte przez Radę i Parlament w trybie pilnym;

4. wezwanie FRONTEX-u do przyspieszenia negocjacji w celu zawarcia ustaleń roboczych z właściwymi organami Egiptu, Maroka i Turcji, co do których dysponuje już mandatem, a także wezwanie do przyznania agencji w trybie pilnym mandatu do rozpoczęcia negocjacji w sprawie podobnych ustaleń roboczych z Tunezją;

5. rozpoczęcie specjalnego wspólnego projektu operacyjnego UE-Tunezja w ramach szerszego zestawu środków dotyczących poprawy ogólnej sytuacji w zakresie nielegalnej migracji w regionie Morza Śródziemnego. Projekt ten ma na celu zwiększenie zdolności władz Tunezji do kontrolowania swoich granic, zwalczania przemytu migrantów i handlu ludźmi, ułatwiania powrotów oraz reintegracji społecznej i zawodowej powracających migrantów, wspierania dostępu do legalnych kanałów migracji oraz traktowania migrantów wkraczających na terytorium Tunezji zgodnie z normami międzynarodowymi, w tym poprzez oferowanie azylu osobom potrzebującym ochrony międzynarodowej. Należy równolegle wspierać lokalne władze najbardziej dotkniętych tym problemem państw członkowskich UE w radzeniu sobie z bezpośrednimi skutkami dla lokalnej gospodarki i infrastruktury napływu migrantów z Tunezji;

6. dopilnowanie, by państwa członkowskie w pełni wykorzystywały środki finansowe przydzielone im w ramach Funduszu Granic Zewnętrznych, Europejskiego Funduszu Powrotów Imigrantów i Europejskiego Funduszu na rzecz Uchodźców, w tym – w razie konieczności – poprzez zaplanowanego przeznaczenia środków i koncentrację na najpilniejszych priorytetach (na programy na lata 2010-2011kwota 425 mln EUR dostępna jest w ramach tych trzech funduszy dla sześciu najbardziej dotkniętych napływem migrantów państw członkowskich, tj. Cypru, Francji, Grecji, Włoch, Malty i Hiszpanii);

7. zapewnienie dodatkowych środków z tych funduszy na wsparcie państw członkowskich dotkniętych sytuacjami nadzwyczajnymi , zgodnie z przepisami rozporządzenia finansowego;

8. wdrożenie regionalnego programu ochrony obejmującego Egipt, Libię i Tunezję, mającego na celu rozszerzenie możliwości w zakresie wsparcia uchodźców, którzy schronili się w tych państwach oraz w zakresie opracowania na szczeblu lokalnym prawodawstwa i zdolności administracyjnych umożliwiających postępowanie z tymi osobami zgodnie z normami międzynarodowymi. Równie ważnym elementem regionalnych programów ochrony jest przesiedlanie ;

9. planowanie i realizacja przesiedlenia możliwie największej liczby osób potrzebujących ochrony międzynarodowej z terytorium państw sąsiadujących z Libią do państw członkowskich UE i do innych państw, które będą skłonne przyjąć te osoby;

10. szybkie osiągnięcie porozumienia w sprawie przyjęcia wniosku dotyczącego ustanowienia unijnego wspólnego programu przesiedleń w celu ułatwienia działań w zakresie przesiedleń.

Jak wspomniano powyżej, poważne obawy budzi kwestia możliwego wzrostu napływu osób potencjalnie potrzebujących ochrony międzynarodowej , przyjeżdżających obecnie z Libii, a w przyszłości być może z innych państw tego regionu. Komisja docenia ogromne wysiłki podejmowane przez UNHCR, MKCK i IOM oraz inne organizacje międzynarodowe, a także wsparcie udzielone przez UE i jej państwa członkowskie w formie pomocy humanitarnej i innego rodzaju pomocy dla osób wysiedlonych z Libii. W tym kontekście ważne jest zapewnienie utrzymania odpowiedniego poziomu środków dostępnych na wsparcie świadczenia pomocy humanitarnej , zgodnie z ustalonymi potrzebami.

Wsparcie finansowe powinno również dotyczyć bezpośrednich skutków napływu migrantów i uchodźców dla lokalnej sytuacji gospodarczej i społecznej , a także dla lokalnej infrastruktury, niektórych peryferyjnych regionów państw członkowskich UE, tak jak miało to miejsce w ostatnich latach, na przykład w przypadku niektórych z Wysp Kanaryjskich, wysp sycylijskich, Malty, Cypru i niektórych wysp greckich na Morzu Egejskim. Komisja zamierza zbadać, jak środki przydzielone w ramach funduszy strukturalnych UE mogłyby przyczynić się do zaradzenia tym problemom.

Wsparcie dla najbardziej narażonych na napływ migrantów państw członkowskich powinien wykraczać poza pomoc finansową i umożliwiać dzielenie rzeczywistej odpowiedzialności za zarządzanie przepływami migrantów i uchodźców. Komisja zaproponowała już szereg środków, w tym w ramach konferencji ministerialnej w sprawie przemieszczania się i przesiedlania ludności, która odbyła się w Brukseli w dniu 12 maja 2011 r.; środki te należy dokładnie i pilnie przeanalizować, aby osiągnąć ten cel. W ramach tych środków ważne jest zasygnalizowanie możliwości wysłania do najbardziej potrzebujących państw członkowskich, na ich wniosek, zespołów wsparcia z Europejskiego Urzędu Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO) , aby pomóc odnośnym władzom w sprawdzaniu osób ubiegających się o azyl i udzielaniu wstępnej pomocy. Obecny budżet EASO umożliwiałby już sfinansowanie wysłania takich zespołów. Państwa członkowskie powinny okazać solidarność i udostępnić ekspertów w dziedzinie azylu, którzy dołączyliby do zespołów EASO, a także zgodzić się na przesiedlenie na swoje terytorium części beneficjentów ochrony międzynarodowej. Komisja jest gotowa wesprzeć finansowo te starania z Europejskiego Funduszu na rzecz Uchodźców, w ramach przedłużenia rozpoczętego w 2009 r. projektu pilotażowego na Malcie.

Proponowany plan środków jest wykonalny jedynie w przypadku uruchomienia wystarczających środków finansowych UE . Opierając się na dostępnych środkach finansowych Komisja zbada, jak zapewnić odpowiednie finansowanie pozwalające zmierzyć się z szeregiem wyzwań, przed którymi stoi UE w obliczu tej sytuacji nadzwyczajnej. Ponadto Komisja będzie propagować odpowiednią koordynację różnych wewnętrznych i zewnętrznych instrumentów finansowych, aby zapewnić w szczególności wsparcie dla współpracy między państwami członkowskimi i państwami trzecimi w zakresie konkretnych projektów dotyczących zarządzania granicami, migracji i azylu.

PLAN ŚRODKÓW DŁUGOTERMINOWYCH: ROZSZERZONA WSPÓŁPRACA Z PAŃSTWAMI POŁUDNIOWEGO REGIONU MORZA ŚRÓDZIEMNEGO

Zaproponowany przez Komisję plan środków (opisany powyżej) został w przeważającym stopniu zatwierdzony przez Radę ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych na posiedzeniu w dniach 11-12 kwietnia br. Obecnie wdrażane są te środki, które mają zasadniczo charakter krótkoterminowy.

Komisja jest jednak przekonana, że niezbędne są dodatkowe środki długoterminowe. Środki te powinny przede wszystkim mieć na celu zaradzenie pierwotnym przyczynom migracji na poziomie strukturalnym. Należy rozszerzyć współpracę z państwami południowego regionu Morza Śródziemnego, aby skutecznie zmierzyć się z wyzwaniami dotyczącymi stworzenia miejsc pracy i poprawy warunków życia w całym regionie . Współpraca powinna w szczególności dotyczyć konkretnych regionów i kategorii osób, które są najbardziej dotknięte brakiem możliwości zatrudnienia (np. młodzież jako priorytetowa grupa docelowa).

Aby zareagować na te wyzwania, Komisja Europejska i Wysoki Przedstawiciel we wspólnym komunikacie z dnia 8 marca 2011 r. zaproponowali rozwinięcie długoterminowego partnerstwa na rzecz demokracji i dzielenia się dobrobytem z krajami południowego regionu Morza Śródziemnego, w oparciu o trójaspektowe podejście, którego jeden z aspektów to trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu oraz rozwój gospodarczy ze szczególnym uwzględnieniem zatrudnienia i kwestii społecznych.

Konieczne są również środki długoterminowe, dzięki którym migracja i mobilność między UE a państwami południowego regionu Morza Śródziemnego będą mogły być realizowane za pośrednictwem legalnych procedur oraz odbywać się w sposób efektywny i uporządkowany. Wymagałoby to wysiłków zmierzających do udzielenia pomocy osobom z tych państw poszukującym pracy w znalezieniu zatrudnienia za granicą, we wspólnym interesie tych państw i ich ludności oraz UE i jej państw członkowskich. To ostatnie wyzwanie należy postrzegać w szerszym kontekście ewolucji sytuacji demograficznej w UE i niedoboru pracowników, z jakim zmaga się UE. Konieczne będzie uważne monitorowanie i weryfikacja potrzeb UE w zakresie ukierunkowanej migracji pracowników, aby wnioski w tym zakresie były precyzyjne, oparte na danych statystycznych i realnych potrzebach w zakresie zapotrzebowania na pracowników. W tym kontekście należy uznać znaczący wpływ imigrantów, ogółem ze wszystkich państw pochodzenia, na gospodarki państw członkowskich UE. Zaspokajają oni zapotrzebowanie na wysoko wykwalifikowanych pracowników w rozwijających się sektorach gospodarki UE, ale także pomagają obsadzić wiele miejsc pracy wymagających szeregu kwalifikacji niższego szczebla.

We wspólnym komunikacie z dnia 8 marca 2011 r. Komisja Europejska i Wysoki Przedstawiciel zaproponowali również rozwinięcie partnerstwa z państwami południowego regionu Morza Śródziemnego w dziedzinie migracji, mobilności i bezpieczeństwa .

Komisja jest przekonana, że nawiązanie partnerstw na rzecz mobilności z państwami południowego regionu Morza Śródziemnego jest bardzo ważnym narzędziem, korzystnym dla obu stron w celu zapewnienia lepszego i bardziej efektywnego zarządzania migracją i mobilnością, nie tylko obywateli państw partnerskich, lecz również obywateli innych państw, w szczególności państw Afryki Subsaharyjskiej i Bliskiego Wschodu, którzy w coraz większym zakresie przyjeżdżają do państw południowego regionu Morza Śródziemnego lub przejeżdżają tranzytem przez te państwa. Nawiązanie takich partnerstw umacniałoby wzajemne kontakty i dodatkowo zwiększałoby wzajemne zrozumienie, a także działalność gospodarczą i zatrudnienie. Byłoby to korzystne dla rozwoju gospodarczego i społecznego całego regionu Morza Śródziemnego i dla integracji migrantów w UE i innych państwach docelowych.

Proponowane partnerstwa nabiorą realnego wymiaru dzięki przyjęciu podejścia dostosowanego do konkretnej sytuacji każdego z państw i w oparciu o zobowiązanie każdego z państw do spełnienia określonych warunków oraz z uwzględnieniem ogólnych relacji z odnośnym państwem partnerskim. Równocześnie zgodnie z wytycznymi Rady Europejskiej ważne jest, by partnerstwa te obejmowały równolegle wszystkie zróżnicowane aspekty takiej współpracy; partnerstwa takie powinny również zapewniać, by stopniowemu ułatwianiu przepływu osób towarzyszyło wdrażanie środków zapewniających bezpieczeństwo tych przepływów.

DIALOG NA RZECZ MIGRACJI, MOBILNOŚCI I BEZPIECZEŃSTWA Z PAŃSTWAMI POŁUDNIOWEGO REGIONU MORZA ŚRÓDZIEMNEGO

Ogólnym celem dialogu na rzecz migracji, mobilności i bezpieczeństwa będzie wspieranie reform i zachęcanie do ich wprowadzania w celu poprawy bezpieczeństwa; państwa partnerskie mogą zaangażować się w ten dialog, stwarzający ich obywatelom możliwość większej mobilności do państw członkowskich UE, a jednocześnie sięgający do pierwotnych przyczyn przepływów migracyjnych. Dialog ten będzie elementem znacznie szerszego zaangażowania i pomocy na rzecz państw Afryki Północnej w ramach odnowionej europejskiej polityki sąsiedztwa. Ten tematyczny i konkretny dialog będzie prowadzony w szerszym kontekście w ramach stosunków dwustronnych i dialogu, z uwzględnieniem – na poziomie regionalnym – wspólnej strategii Afryka-UE oraz partnerstwa UE-Afryka w dziedzinie mobilności, migracji i zatrudnienia.

Aby osiągnąć ten ważny cel, o który zwróciła się Rada Europejska, Komisja zamierza w pełni wykorzystać istniejące narzędzie dostępne w ramach globalnego podejścia UE do kwestii migracji , czyli partnerstwa na rzecz mobilności , które okazało się skutecznym narzędziem pogłębiania dialogu i współpracy operacyjnej z państwami trzecimi. Partnerstwa na rzecz mobilności będą odpowiednio dostosowane do konkretnej sytuacji, a także do potrzeb odnośnych państw południowego regionu Morza Śródziemnego.

Zastosowanie będą miały następujące zasady:

11. zróżnicowania : dialog zostanie zaoferowany i będzie rozwijany w oparciu o indywidualne zasługi odnośnego państwa partnerskiego (podejście dostosowane do konkretnego państwa), z uwzględnieniem zakresu odnotowanych postępów i odzwierciedlenia ich w krajowych praktykach i podczas wdrażania polityki;

12. bilateralizmu : dialog będzie prowadzony w formie odrębnych uzgodnień między UE i jej państwami członkowskimi a każdym z państw partnerskich;

13. warunkowości : oczekiwane wyniki dialogu będą zależeć od wysiłków i postępów we wszystkich dziedzinach (migracja, mobilność i bezpieczeństwo), a także z uwzględnieniem postępów w dziedzinach związanych ze sprawowaniem rządów;

14. monitorowania : partnerzy uzgodnią ustanowienie efektywnych mechanizmów monitorowania konkretnego wdrażania partnerstwa. W mechanizmach tych będą uczestniczyć eksperci UE i jej państw członkowskich.

Takie wielopłaszczyznowe podejście umożliwi UE rozszerzenie korzyści oferowanych w ramach partnerstwa w odniesieniu do stron, które okażą wolę i zdolność do osiągania postępów, zwłaszcza w dziedzinach ważnych dla UE.

Partnerstwa na rzecz mobilności będą uzgadniane na szczeblu politycznym między UE i jej państwami członkowskimi a odnośnym państwem partnerskim i będą obejmować, zgodnie z wnioskami i uzgodnieniami obu stron, wszystkie środki (zarówno legislacyjne jak i praktyczne) pozwalające zagwarantować, by przepływ osób między UE a odnośnym państwem partnerskim był należycie zarządzany i odbywał się w bezpiecznym środowisku. Umożliwiłoby to zgromadzenie wszystkich odnośnych środków w sposób systematyczny i całościowy .

Środki te powinny przyczyniać się do zwiększenia zdolności w zakresie zarządzania migracją i mobilnością osób w państwach południowego regionu Morza Śródziemnego i ich stosunków z UE we wszystkich dziedzinach ujętych w globalnym podejściu UE do kwestii migracji , którego cele to: 1) lepsza organizacja migracji legalnej , 2) maksymalizacja pozytywnego wpływu migracji na rozwój oraz 3) skuteczne zwalczanie migracji nielegalnej . Ponadto powyższe partnerstwo obejmowałoby również zestaw środków mających na celu 4) propagowanie i poszanowanie praw migrantów , zarówno obywateli państw partnerskich, jak i obywateli państw trzecich przejeżdżających tranzytem przez te państwa.

W dziedzinie azylu celem partnerstwa na rzecz mobilności będzie zwiększenie możliwości w zakresie ochrony międzynarodowej w odnośnym państwie partnerskim. Częścią partnerstw na rzecz mobilności powinno być propagowanie inicjatyw w dziedzinie integracji w państwach członkowskich UE, co będzie korzystne również dla państw pochodzenia. Skuteczna integracja w państwach docelowych stwarza lepsze warunki do zapewnienia wkładu w rozwój państw pochodzenia oraz do skutecznej reintegracji osób wracających do swoich państw pochodzenia.

Partnerstwo na rzecz mobilności powinno również obejmować pakiet środków służących tworzeniu zdolności , które byłyby wdrażane w państwach partnerskich i które byłyby ustalane na podstawie analizy konkretnych potrzeb w odnośnym państwie południowego regionu Morza Śródziemnego, a także na podstawie propozycji i wniosków tych państw oraz UE i jej państw członkowskich, które będą w pełnym zakresie i aktywnie uczestniczyć w ich wdrażaniu. Można wymienić następujące środki służące tworzeniu zdolności w dziedzinie migracji, mobilności i integracji, przyczyniające się do realizacji tych celów (przy czym jest to wykaz niepełny):

- zwiększanie i ułatwianie dostępu do legalnych kanałów migracji dla potencjalnych migrantów, na podstawie wyraźnie ustalonego zapotrzebowania na pracowników w UE i innych państwach docelowych;

- regularna wymiana doświadczeń i najlepszych praktyk między publicznymi służbami ds. zatrudnienia, pomagająca w skutecznej realizacji programów w ramach aktywnej polityki rynku pracy w państwach wysyłających migrantów, dzięki którym szanse obywateli państw trzecich na znalezienie zatrudnienia wzrastają oraz poprawiają się ich perspektywy;

- tworzenie zdolności państw partnerskich w zakresie wsparcia w skutecznej i efektywnej organizacji migracji legalnej, w tym w dziedzinie rekrutacji, uznawania kwalifikacji, powrotów migrantów i ich reintegracji;

- wspieranie rozwoju i wdrażania w państwach partnerskich strategii politycznych propagujących wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu, a także zatrudnienie, zwiększanie szans w zakresie zatrudnienia i wszystkie aspekty dotyczące godnej pracy. Celem tego środka jest również łagodzenie zjawiska drenażu mózgów;

- maksymalizacja wpływu migracji na rozwój, w tym poprzez ułatwianie przelewów objętych niskimi opłatami oraz ukierunkowanie ich na trwałe inwestycje, wzmocniona współpraca ze stowarzyszeniami diaspor oraz środki przeciwdziałające drenażowi mózgów, z uwzględnieniem społecznych aspektów migracji;

- poprawa jakości rejestrów stanu cywilnego w państwach partnerskich oraz jakości wydawanych przez nie dokumentów tożsamości i dokumentów podróżnych;

- poszanowanie praw podstawowych wszystkich migrantów, w tym tych będących obywatelami państw trzecich;

- wspieranie skutecznej integracji w społeczeństwie państwa przyjmującego oraz niedyskryminujące traktowanie migrantów legalnych;

- zapewnianie konkretnego wsparcia dla migrantów należących do kategorii osób szczególnie zagrożonych, takich jak nieletni pozbawieni opieki, ofiary handlu ludźmi itp.;

- świadczenie porad dotyczących tworzenia zdolności w zakresie pomocy migrantom potrzebującym szczególnego wsparcia socjalnego, psychologicznego lub medycznego, również w kontekście współpracy w zakresie zapobiegania rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych;

- zapewnienie stosowania zasady non-refoulment oraz zaoferowanie rozwiązań zapewniających trwałą ochronę osobom potrzebującym ochrony międzynarodowej;

- opracowanie i wdrażanie w państwach partnerskich prawodawstwa dotyczącego azylu, zgodnie z międzynarodowymi normami, w tym poprzez współpracę z UHNCR;

- ułatwianie reintegracji społecznej i zawodowej obywateli państw partnerskich powracających do kraju;

- zapewnienie wsparcia na rzecz dobrowolnych powrotów obywateli państw trzecich zatrzymanych jako nielegalni migranci na terytorium państwa partnerskiego.

Powyższe środki służące tworzeniu zdolności ułatwiłyby przepływ osób z państw południowego regionu Morza Śródziemnego do UE. Taki zoptymalizowany przepływ będzie ponadto możliwy dzięki wprowadzeniu następujących kluczowych narzędzi:

- UE zaoferuje państwom partnerskim zawarcie umów w sprawie ułatwień wizowych . Treść tych umów byłaby jednak różna w przypadku poszczególnych państw partnerskich. Będą one uzgadniane w każdym przypadku indywidualnie , przy czym będą obejmować co najmniej wspieranie mobilności studentów, naukowców i przedsiębiorców .

- W zależności od rzeczywistych możliwości i potrzeb państw członkowskich UE zainteresowanych aktywnym uczestnictwem w partnerstwach na rzecz mobilności oraz możliwości i potrzeb ich rynków pracy, a także uwzględniając ich prawo do określenia ilości przyjmowanych migrantów z przyczyn ekonomicznych, partnerstwa na rzecz mobilności mogłyby również obejmować programy szczegółowe dotyczące ułatwiania migracji zarobkowej między zainteresowanymi państwami członkowskimi i państwami południowego regionu Morza Śródziemnego. Takie programy mogłyby umożliwiać 1) programy szczegółowe lub uproszczenie ram prawnych dotyczących przepływów migracyjnych (w tym w sektorze pracy sezonowej), 2) tworzenie zdolności w zakresie zarządzania przekazami pieniężnymi w celu zwiększenia ich wpływu na rozwój, 3) tworzenie zdolności w zakresie efektywnego dopasowania podaży pracy do popytu na nią oraz zarządzania powrotami migrantów i ich reintegracją, 4) uznawanie umiejętności i kwalifikacji zawodowych i naukowych, 5) opracowanie i wdrożenie ram prawnych poprawiających możliwość przenoszenia praw socjalnych, 6) lepszy dostęp do informacji o ofertach pracy na rynkach pracy państw członkowskich UE, 7) ustalenie środków mających na celu poprawę współpracy i koordynacji między państwami południowego regionu Morza Śródziemnego i państwami członkowskimi UE w sprawach dotyczących kwalifikacji oraz środków poprawiających dopasowanie podaży pracy i popytu na nią, na podstawie dotychczasowych prac Europejskiej Fundacji Kształcenia.

- W ramach partnerstwa na rzecz mobilności zainteresowane państwa członkowskie mogą zgodnie z własnym prawodawstwem podjąć decyzję o przyjęciu innych inicjatyw szczegółowych mających na celu ułatwienie dostępu do swoich rynków pracy dla migrantów z państwa partnerskiego. Opisana powyżej zwiększona mobilność będzie zależeć od uprzedniego spełnienia szeregu warunków, mających na celu stworzenie bezpiecznego środowiska, w którym przepływ osób odbywałby się legalnymi kanałami i zgodnie z przyjętymi ustaleniami. Warunki szczegółowe, które musiałyby spełnić poszczególne państwa, byłyby różne w zależności od oceny dotyczącej spełnienia celów uzgodnionych w ramach dialogu z danym państwem partnerskim, a także od poziomu współpracy z UE rozwiniętej przez dane państwo.

Można wymienić następujące środki szczegółowe, które należałoby wdrożyć (przy czym jest to wykaz niepełny):

- wprowadzenie ustaleń dotyczących dobrowolnych powrotów ;

- zawarcie z UE umów o readmisji , obejmujących postanowienia dotyczące readmisji własnych obywateli i obywateli państw trzecich wraz z zapewnieniem pełnego wdrożenia istniejących zobowiązań dotyczących readmisji;

- zawarcie ustaleń roboczych z FRONTEX-em ;

- tworzenie zdolności w dziedzinie zintegrowanego zarządzania granicami , bezpieczeństwa dokumentów i zwalczania przestępczości zorganizowanej, w tym handlu ludźmi i przemytu migrantów;

- współpraca w zakresie wspólnego nadzoru na Morzu Śródziemnym, w tym poprzez możliwość współpracy w ramach projektu EUROSUR, po tym jak zostanie on rozpoczęty;

- okazanie gotowości do współpracy z UE w zakresie identyfikacji swoich obywateli i rezydentów, w szczególności w przypadku współpracy policyjnej i sądowej, a także do celów readmisji i ekstradycji;

- ratyfikacja i wdrożenie Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej oraz załączonych do niej protokołów w sprawie handlu ludźmi i przemytu migrantów.

Partnerstwo na rzecz mobilności rozumiane jest jako ramy długoterminowe oparte na dialogu politycznym i współpracy operacyjnej , które będą w dalszym stopniu rozwijane w kontekście ogólnych stosunków między UE a odnośnym państwem partnerskim, i będą ewoluować wraz z upływem czasu.

Aby przygotować zawarcie partnerstwa na rzecz mobilności między UE i odnośnym państwem partnerskim, nawiązany zostanie dialog na poziomie urzędników wyższego szczebla między UE a odnośnym państwem partnerskim , przy pełnym udziale państw członkowskich, co umożliwi obu stronom wymianę poglądów, wyjaśnienie oczekiwań i potrzeb oraz ustalenie obszarów współpracy. Pozwoliłoby to na przygotowanie decyzji politycznych, które zostaną podjęte wspólnie na szczeblu politycznym. Taki dialog sprzyjałby realizacji dwóch celów: przygotowania i rozpoczęcia partnerstwa na rzecz mobilności oraz monitorowaniu jego wdrażania.

W fazie przygotowawczej państwa południowego regionu Morza Śródziemnego zostałyby wezwane do poczynienia postępów pod względem tworzenia zdolności w zakresie efektywnego zarządzania migracją oraz do zapewnienia wkładu w stworzenie bezpiecznego środowiska dla mobilności; byłyby to warunki do sprawiedliwego i trwałego wdrożenia partnerstwa na rzecz mobilności. UE będzie wspierać, zarówno technicznie jak i finansowo, wysiłki państw partnerskich, w tym poprzez agencje UE (FRONTEX, EASO i EUROPOL).

UE będzie również potrzebować zwiększenia środków finansowych na wsparcie postępów państw południowego regionu Morza Śródziemnego gotowych rozwijać swoje zdolności w zakresie zarządzania migracją, mobilnością i bezpieczeństwem oraz zaangażować się w długoterminową współpracę dotyczącą realizacji tego przedsięwzięcia.

UE i państwa partnerskie uczestniczące w tym dialogu będą zatem musiały rozważyć najlepsze rozwiązania zapewniające odpowiednie finansowanie, w ramach obecnie przydzielonych środków finansowych, działań mających na celu wsparcie tworzenia zdolności i współpracy w tych dziedzinach. Podobne rozważania miałyby zastosowanie do nowego instrumentu finansowego wspierającego współpracę z państwami południowego regionu Morza Śródziemnego w kontekście nowych ram finansowych UE.

Oprócz rozwijania partnerstwa na rzecz mobilności państwa członkowskie UE powinny rozważyć, analizując indywidualnie każdy przypadek, możliwość rozszerzenia obsługi konsularnej w regionie, w tym poprzez ustanowienie wspieranych przez UE wspólnych ośrodków składania wniosków wizowych. Ponadto należy zacieśnić lokalną współpracę w ramach Schengen i w pełni wykorzystać usprawnienia praktyczne i elastyczne rozwiązania, jakie zapewnia kodeks wizowy UE , w tym ograniczenie lub zniesienie opłat wizowych i wydawanie wiz wielokrotnego wjazdu osobom podróżującym w dobrej wierze oraz określonym kategoriom osób (np. studentom, naukowcom i przedsiębiorcom).

W perspektywie długookresowej – pod warunkiem, że porozumienia w sprawie ułatwień wizowych oraz readmisji zostaną skutecznie wdrożone – można rozważyć stopniowe wprowadzanie liberalizacji reżimu wizowego dla poszczególnych państw partnerskich, uwzględniając ogólne stosunki z danym państwem i zakładając, że istnieją odpowiednie warunki dla odpowiednio kontrolowanej i bezpiecznej mobilności.

Dialog na rzecz migracji, mobilności i bezpieczeństwa z państwami południowego regionu Morza Śródziemnego będzie rozpoczynany stopniowo, w tym poprzez rozwijanie partnerstw na rzecz mobilności , z uwzględnieniem 1) ogólnych stosunków UE z odnośnym państwem partnerskim, 2) obecnych zdolności państwa partnerskiego w zakresie zarządzania przepływami migracyjnymi, 3) gotowości państwa partnerskiego do zaangażowania się w konstruktywny i skuteczny dialog mający na celu ustanowienie partnerstwa. Na tej podstawie Komisja proponuje rozpoczęcie dialogu z Tunezją , Marokiem i Egiptem .

WNIOSKI

Środki zaproponowane w niniejszym komunikacie stanowią odpowiedź Komisji na wezwanie Rady Europejskiej, która na posiedzeniu w dniu 24 marca 2011 r. zwróciła się o przedstawienie „przed czerwcowym posiedzeniem Rady Europejskiej – planu dotyczącego rozwijania zdolności zarządzania przepływami migrantów i uchodźców”.

Propozycje zawarte w niniejszym komunikacie stanowią uzupełnienie inicjatyw zaproponowanych przez Komisję w dniu 4 maja br., dotyczących bardziej zorganizowanego, kompleksowego i zapewniającego szybką reakcję podejścia UE do wyzwań i możliwości, jakie stwarza migracja, w tym wzmocnienie kontroli granic i zarządzania strefą Schengen, ukończenie wspólnego europejskiego systemu azylowego oraz lepiej ukierunkowana migracja legalna.

Komisja jest gotowa zapewnić dalszy wkład w opracowanie tego planu, a także jego realizacji, na podstawie wytycznych Rady Europejskiej, które ta przedstawi na zbliżającym się posiedzeniu w dniu 24 czerwca 2011 r.

Komisja jest pewna, że zaproponowany zestaw środków pozwoli UE sprostać ciążącym na niej obowiązkom. Komisja jest również przekonana, że UE musi zapewnić prawdziwie europejską odpowiedź na te wyzwania. Taka odpowiedź będzie naprawdę skuteczna tylko pod warunkiem, że będzie poparta okazaniem konkretnej solidarności między państwami członkowskimi i solidarności z państwami po drugiej stronie Morza Śródziemnego, oraz że zmobilizowane zostaną wszystkie dostępne środki i instrumenty.