[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 09.03.2006

KOM(2006) 103 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

W SPRAWIE POPRAWY SYTUACJI EKONOMICZNEJ W SEKTORZE RYBOŁÓWSTWA

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie 3

2. Źródła trudności ekonomicznych i społecznych 3

2.1. Zmniejszające się dochody 4

2.1.1. Niezmienne ceny rynkowe 4

2.1.2. Mniejszy zbiór ryb 4

2.2. Wzrastające koszty 5

3. Zajęcie się trudnościami ekonomicznymi 6

3.1. Krótkoterminowe ratowanie i restrukturyzacja przedsiębiorstw połowowych 6

3.1.1. Pomoc na ratowanie i restrukturyzację przedsiębiorstw połowowych 6

3.1.2. Zgodność niektórych środków pomocy operacyjnej 9

3.2. Środki i inicjatywy bardziej długoterminowe 9

3.2.1. Poprawa gospodarki rybackiej 9

3.2.1.1. Dążenie do maksymalnie podtrzymywalnych odłowów (MSY) 9

3.2.1.2. Zarządzanie rybołówstwem 10

3.2.1.3. Poprawa zarządzania polityką rybołówstwa 10

3.2.1.4. Dostosowanie nakładu połowowego do dostępnych zasobów 10

3.2.2. Lepsze przestrzeganie przepisów gospodarki rybackiej 11

3.2.2.1. Poprawa instrumentów kontroli 11

3.2.2.2. Wzmożenie działań zmierzających do zwalczania nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów 11

3.2.3. Organizacja i zarządzanie rynkami rybnymi 12

3.2.4. Propagowanie badań nad metodami połowowymi bardziej przyjaznymi środowisku i zmierzającymi do uzyskania większej oszczędności paliwa 12

3.3. Wsparcie Wspólnoty 13

4. Wnioski 13

ANNEX 14

WPROWADZENIE

Znaczenie sektora rybołówstwa wykracza poza jego bezpośredni wkład w PKB Unii Europejskiej. Zapewnia on nie tylko znaczną część białek potrzebnych konsumpcji człowieka, lecz również stanowi znaczącą społeczną i ekonomiczną podporę wielu przybrzeżnych społeczności na terenie UE.

Ostatnimi laty sektor ten staje przed koniecznością dokonania trudnych dostosowań, gdyż uszczuplone zasoby rybne i niesprzyjające warunki rynkowe nadwerężyły jego rentowność. Reforma wspólnej polityki rybołówstwa (WPRyb) przyspieszyła proces modernizacji unijnego sektora rybołówstwa i wprowadziła go na ścieżkę zrównoważonego rozwoju. Proces ten przyczyni się do powstania zdrowszego z ekonomicznego punktu widzenia sektora rybołówstwa, lecz jest on jednocześnie bolesnym procesem, który w sposób nieunikniony pociąga za sobą środki oznaczające ograniczenie połowów rybnych, czasu poświęconego połowom i tym samym ograniczenie zysków. Proces ten będzie trwał nadal w przewidywanej przyszłości.

Stąd też niedawny wzrost kosztów operacyjnych spowodowany wyższymi cenami paliwa następuje we wrażliwym czasie, stwarzając bezprecedensowe trudności dla wielu gałęzi sektora. Zestawienie uszczuplonych zasobów rybnych, nieuchronnie restrykcyjnych środków gospodarki, poważnego wzrostu kosztów oraz niezmiennych lub spadających dochodów oznacza, iż wiele statków rybackich charakteryzujących się dużym zużyciem paliwa prowadzi działalność ze stratą.

W niniejszym komunikacie Komisja wskazuje na źródła trudności ekonomicznych i sugeruje możliwości stawienia czoła zarówno krótko- jak i długoterminowym wyzwaniom stojącym przed sektorem rybołówstwa.

Źródła trudności ekonomicznych i społecznych

W ciągu ostatnich kilku lat pogorszyła się sytuacja ekonomiczna wielu przedsiębiorstw połowowych, przede wszystkim ze względu na spadające dochody. Sytuację tę ostatnio pogorszył jeszcze drastyczny wzrost kosztów spowodowany zwiększeniem cen paliwa, co zagraża finansowej rentowności wielu przedsiębiorstw połowowych. Tenże wzrost kosztów odczuwają mocno również członkowie załóg, których uposażenie stanowi część dochodów pochodzących z połowu (po odliczeniu wszystkich kosztów operacyjnych, w tym także kosztów paliwa). W niektórych przypadkach utrata dochodu członków załóg może sięgać nawet 25%[1]. Istnieje również ryzyko, iż strata w opłacalności może skutkować mniejszym bezpieczeństwem na pokładzie.

Chociaż wymienione trudności ekonomiczne dotyczą w różnym stopniu wszystkich sektorów floty rybackiej, wpływają one szczególnie na statki wykorzystujące narzędzia ciągnione i poławiające gatunki denne, tzn. trawlery denne.

Zmniejszające się dochody

Niezmienne ceny rynkowe

Czynniki rynkowe przyczyniły się do erozji dochodów płynących z rybołówstwa. Ceny wielu ważnych gatunków handlowych nie szły w parze w ostatnich latach z tendencjami w sferze kosztów produkcji. Na przykład w przypadku wielu gatunków z rodziny łososiowatych średnie ceny sprzedaży pierwotnej nie zmieniły się lub nawet spadły w okresie między 2000 r. a pierwszą połową 2005 r.[2]

Wzrastający udział przywozu ryb na rynek UE oraz rozwój akwakultury podaje się często jako powody niezmiennych czy też spadających cen ryb. Niemniej jednak, ich wkład w ograniczenie dochodów rybaków jest prawdopodobnie mniej istotny aniżeli inne czynniki, takie jak koncentracja sprzedaży w dużych sieciach dystrybucji oraz większa konkurencja pomiędzy produktami rybnymi i innymi produktami spożywczymi, co sprawia, iż hurtownicy stoją pod presją, aby zmniejszać ceny i marże. Odbija się to szerokim echem w całym łańcuchu rynkowym, ale dotyka przede wszystkim producentów, tzn. w największym stopniu rybaków. W przypadku gatunków takich jak dorsz czy czarniak, sektor rybołówstwa UE nie może już dłużej zapewniać potrzebnych wielkości i ilości, tak więc dostawy pochodzą już teraz prawie wyłącznie z przywozu.

Mniejszy zbiór ryb

Intensywne rybołówstwo zwykle powodujące wzrost śmiertelności połowowej znacznie powyżej maksymalnego poziomu dla zrównoważonego rybołówstwa, uszczupliło zasoby rybne i drastycznie ograniczyło wielkość produkcji rybaków[3].

Międzynarodowa Rada Badań Morza (ICES) dokonała w 2003 r. oceny stopnia eksploatacji zasobów rybnych pod kątem ich trwałości, dla północno-wschodniej części Oceanu Atlantyckiego i wód sąsiadujących[4]. W 35 (tzn. 81%) z 43 ocenionych zasobów, wystąpiło przełowienie, a tylko 8 było odławianych na poziomie odpowiadającym najwyższym zbiorom długoterminowym (tzn. maksymalnemu podtrzymawalnemu odłowowi, MSY)[5]. Przełowienie przewyższało dwa do pięciu razy poziom, który wygenerowałyby najwyższe zbiory; był on szczególnie wysoki w przypadku gatunków dennych. Jednak przełowienie nie ogranicza się do północno-wschodniej części Oceanu Atlantyckiego, lecz występuje wszędzie.

W konsekwencji, rybacy musieli stawić czoła ograniczeniu ich możliwości połowowych. Kontyngenty przyznawane statkom poławiającym na zachód od Europy główne gatunki denne (dorsz, plamiak, witlinek, czarniak i morszczuk) i gatunki bentoniczne (gładzica, sola, żabnica i homarzec) zmniejszają się od połowy lat dziewięćdziesiątych. Na przykład w przypadku dorsza ogólne dopuszczalne połowy (TAC) zmniejszono o 54% w latach od 1998 do 2005[6]. Zasoby innych gatunków dennych wykazują również tendencję spadkową. To ograniczenie możliwości połowowych zasobów dorsza doprowadziło do ograniczeń w połowach gatunków spokrewnionych w kontekście połowów mieszanych, które są szczególnie powszechne na Morzu Północnym.

Jednocześnie, możliwości połowowe (tonaż statku oraz moc silnika) zmniejszały się powoli na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat (o 2% rocznie na mocy silnika)[7]. Tę niewielką redukcję zbilansował całkowicie stały wzrost efektywności statków rybackich[8]. Pomimo redukcji możliwości połowowych, ekspertyza naukowa nie wskazuje na jakąkolwiek znaczącą poprawę w kwestii komercyjnie istotnych zasobów[9].

Nadmierne połowy wywierają większą presję na zasoby i przyspieszają ich uszczuplanie, co z kolei zmusza statki do zwiększania ich ogólnego nakładu połowowego i ogranicza bodźce do stosowania się do przepisów gospodarki połowowej. Ta ciągła tendencja spadkowa, prowadząca do niższych zbiorów i przychodów dla rybaków, musi zostać odwrócona. Nakład połowowy musi powrócić do poziomów zgodnych z wyższymi i zrównoważonymi zbiorami połowowymi. Istnieje szereg sposobów na ograniczenie go, ale zbyt duży potencjał jest w oczywisty sposób kluczowym czynnikiem sprzyjającym przełowieniu. Zatem pozbycie się tego nadmiernego potencjału stanowi istotny cel.

Wzrastające koszty

Niedawny wzrost cen paliwa znacząco wpłynął na podwyższenie kosztów operacyjnych statków rybackich. Od stycznia 2003 r. do grudnia 2005 r. ceny paliwa typu „Maritime Bunker” znacznie wzrosły[10]. Ceny paliwa wykorzystywanego w rybołówstwie dalekomorskim (380 CST) pozostawały na stosounkowo stałym poziomie w 2004 r., lecz w 2005 r. wzrosły prawie dwukrotnie. Ceny paliwa wykorzystywanego w rybołówstwie przybrzeżnym (Marine Diesel Oil) wzrastały w stałym tempie do września 2005 r., a następnie nieznacznie się obniżyły. Taki rozwój sytuacji miał niebagatelny wpływ na opłacalność przedsiębiorstw połowowych, choć wpływ na koszty zależy od rodzaju narzędzi (ciągnione lub nie ciągnione) i gatunków docelowych.

W latach od 2003 do 2005 koszty paliwa wzrosły od około 18% do 36% wartości wyładunków dla trawlerów oraz od około 9% do 18% dla flot prowadzących działalność przy pomocy narzędzi statycznych. Sugeruje to, iż w przypadku większości trawlerów dennych – zdecydowanie największego sektora floty połowowej – zysk operacyjny netto jest ujemny[11].

Zajęcie się trudnościami ekonomicznymi

Aby poradzić sobie z obecnymi trudnościami ekonomicznymi sektora rybołówstwa, należy podjąć działania zarówno krótko- jak i długoterminowe.

W perspektywie krótkoterminowej należy zmobilizować dostępne instrumenty i zasoby, tak by wspierać proces ratowania i restrukturyzacji przedsiębiorstw połowowych, które są zdolne do odzyskania opłacalności w drodze zmian strukturalnych. Konieczne jest zatem zbadanie, w jaki sposób można zastosować istniejące instrumenty oraz obecne ramy pomocy państwa, w oparciu o Wytyczne wspólnotowe dotyczące pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw[12] oraz Wytyczne dla celów analizy pomocy państwa dla rybołówstwa i akwakultury[13] w celu ratowania i restrukturyzacji przedsiębiorstw połowowych znajdujących się w trudnej sytuacji.

Istotne jest również, aby umieścić środki na ratowanie i restrukturyzację przedsiębiorstw połowowych w perspektywie bardziej długoterminowej, tak by sektor rybołówstwa mógł dostosować się do nowej sytuacji charakteryzującej się wysokimi cenami paliwa. Podczas całego procesu Komisja zaprosi państwa członkowskie do korzystania z instrumentów strukturalnych Wspólnoty na rzecz rybołówstwa[14], aby towarzyszyły koniecznym dostosowaniom i wspierały społeczności połowowe w tej transformacji.

Krótkoterminowe ratowanie i restrukturyzacja przedsiębiorstw połowowych

W zakresie dopuszczonym przez prawo wspólnotowe, państwa członkowskie mogą zechcieć udzielić pomocy przedsiębiorstwom połowowym, które wydają się być na skraju bankructwa. Istnieje możliwość udzielenia takiej pomocy przedsiębiorstwom znajdującym się w trudnej sytuacji zgodnie z warunkami zawartymi w obecnie stosowanych wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji. Niniejsza sekcja objaśnia, w jaki sposób Komisja zamierza stosować wytyczne wobec sektora rybołówstwa.

Pomoc na ratowanie i restrukturyzację przedsiębiorstw połowowych

Przy prawdopodobieństwie pozostania cen paliwa na wysokim poziomie, przedsiębiorstwa połowowe muszą dostosować się do nowej sytuacji i poddać się restrukturyzacji, jeśli chcą odzyskać rentowność. Dotyczy to w szczególności statków korzystających z narzędzi ciągnionych i poławiających zasoby denne.

Pomoc na ratowanie należy postrzegać jako pomoc udzielaną krótkoterminowo dla utrzymania niewydolnego przedsiębiorstwa przez okres potrzebny do opracowania planu restrukturyzacji lub likwidacji. Pomoc taka, która może być udzielana przez okres nie dłuższy niż sześć miesięcy, musi mieć postać pożyczki zwrotnej lub gwarancji. W przypadku, gdy pomocy na ratowanie przedsiębiorstwa towarzyszy zatwierdzony plan restrukturyzacji, pomoc tę można spłacić dopłatą otrzymaną przez przedsiębiorstwo w formie pomocy na restrukturyzację.

Dalsza restrukturyzacja przedsiębiorstw połowowych w celu przywrócenia rentowności bardzo często oznacza inwestycje na rzecz przystosowania statków rybackich. Ogólne przepisy dotyczące pomocy na rzecz takich inwestycji są wymienione w punkcie 4.4 wytycznych w sprawie pomocy państwa w sektorze rybołówstwa. Dopuszczają one pomoc na rzecz modernizacji i wyposażenia statków rybackich z zastrzeżeniem przepisów ustanowionych w rozporządzeniu o Instrumencie Finansowym Orientacji Rybołówstwa (IFOR). Warunki przyznania pomocy krajowej na te cele są zatem takie same jak te stosowane względem pomocy Wspólnoty na mocy rozporządzenia IFOR.

Niemniej jednak, pomoc krajowa na rzecz niektórych rodzajów modernizacji i wyposażenia statków, która nie jest dopuszczona na mocy punktu 4.4., może być rozważona, jeżeli jej celem jest restrukturyzacja przedsiębiorstw połowowych w ramach programów ratowania i restrukturyzacji przedsiębiorstw zatwierdzonych przez Komisję[15]. Państwa członkowskie, które zdecydują się na udzielenie takiej pomocy, muszą uzyskać aprobatę Komisji na ogólne ramy swych krajowych „programów ratowania i restrukturyzacji przedsiębiorstw”, jeżeli programy te dotyczą małych i średnich przedsiębiorstw, które są zwolnione z oddzielnego zgłoszenia[16]. Komisja dokona oceny tychże programów w oparciu o wytyczne wspólnotowe w sprawie pomocy państwa dla przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, pod warunkiem że restrukturyzacja tychże przedsiębiorstw będzie oparta na realnych założeniach ekonomicznych. Pomoc na ratowanie winna ograniczać się do niezbędnego minimum. Celem restrukturyzacji musi być zapewnienie opłacalności przedsiębiorstwa w myśl ust. 37 tychże wytycznych poprzez ograniczenie kosztów operacyjnych bez zwiększania ogólnego bieżącego nakładu i potencjału połowowego.

Komisja zbada pomoc państwa w ramach tychże wytycznych dla następujących inwestycji w statki rybackie pod kątem tego, czy są one dokonywane w ramach tego rodzaju programów ratowania i restrukturyzacji przedsiębiorstw oraz czy są one niezbędne dla przywrócenia rentowności:

- pierwsza zmiana narzędzi połowowych skutkująca zastosowaniem metody połowowej, przy której występuje mniejsze zużycie paliwa,

- zakup narzędzi w celu zwiększenia oszczędności paliwa, takiego jak mierniki ekonomiczności, lub też

- jedna wymiana silnika pod warunkiem, że:

- dla statków, których całkowita długość nie przekracza 12 m i które nie wykorzystują narzędzi ciągnionych, nowy silnik posiada taką samą moc, co stary, lub mniejszą moc,

- dla wszystkich innych statków, których całkowita długość nie przekracza 24 m, nowy silnik posiada o co najmniej 20% mniej mocy niż stary, lub,

- dla trawlerów, których całkowita długość przekracza 24 m, nowy silnik posiada o co najmniej 20% mniej mocy aniżeli stary, a statek zmienia metodę połowową na taką, przy której występuje mniejsze zużycie paliwa.

Nowe silniki o mocy przekraczającej 130 kW objęte taką pomocą państwa będą weryfikowane w oparciu o „certyfikat NOx”[17]. Jakiekolwiek ograniczenie mocy silnika połączone z jego wymianą wiążące się z wykorzystaniem pomocy publicznej podlega odliczeniu od krajowych poziomów referencyjnych oraz progów potencjału floty[18].

W przypadku indywidualnych przedsiębiorstw dysponujących kilkoma statkami, Komisja może przyjąć, na mocy wytycznych wspólnotowych w sprawie pomocy państwa w sektorze rybołówstwa, że ograniczenie mocy silnika, o którym mowa w drugim i trzecim punkcie powyżej, może być stosowane „globalnie” na poziomie przedsiębiorstwa. Wycofanie statku z eksploatacji bez wykorzystania pomocy publicznej liczyłoby się również na poczet wymaganej stopy redukcji.

Podobnie, programy krajowe dopuszczające plan restrukturyzacji przedstawiony przez grupę małych i średnich przedsiębiorstw byłyby do przyjęcia[19]. W tym przypadku, można by zwiększyć opłacalność niektórych członków grupy (lub niektórych wykorzystywanych statków) poprzez działania podjęte przez innych, takie jak wycofanie z eksploatacji, o którym mowa w poprzednim akapicie.

Ponadto, idąc tym samym tokiem myślenia, co w przypadku pomocy na rzecz modernizacji i wyposażenia, pomoc państwa z tytułu tymczasowego zawieszenia działalności na czas potrzebny do przeprowadzenia inwestycji na pokładzie statków rybackich byłaby również do przyjęcia na mocy punktu 4.1.2 wytycznych wspólnotowych w sprawie pomocy państwa w sektorze rybołówstwa, jeżeli zostałaby ona przyznana w ramach tego rodzaju programów ratowania i restrukturyzacji przedsiębiorstw.

Jakakolwiek inna pomoc publiczna, w tym wsparcie Wspólnoty, przyznana przedsiębiorstwu znajdującemu się w trudnej sytuacji będzie musiała być uwzględniona w ogólnej ocenie planów restrukturyzacji i długoterminowej rentowności.

Aby możliwie jak najszybciej zająć się obecnymi trudnościami ekonomicznymi, Komisja jest gotowa zbadać krajowe „programy pomocy w celu ratowania i restrukturyzacji” małych i średnich przedsiębiorstw ustanowione przez państwa członkowskie. Państwa członkowskie powinny zgłosić Komisji te programy i, w przypadku większych przedsiębiorstw, indywidualne plany w ciągu dwóch lat od publikacji niniejszego komunikatu. Komisja zbada te programy w oparciu o odpowiednie przepisy dotyczące funduszy strukturalnych stosowanych w odniesieniu do sektora rybołówstwa oraz w szczególności w odniesieniu do intensywności pomocy w przypadkach, gdy pomoc ta dotyczy inwestycji na pokładzie statków rybackich. W ciągu dwóch lat od zatwierdzenia przez Komisję zgłoszonego planu, państwa członkowskie powinny wydać decyzje administracyjne dotyczące planów restrukturyzacji. Uwzględniając fakt, iż obecne trudności ekonomiczne dotknęły w szczególności statki wykorzystujące narzędzia ciągnione, Komisja uważa, iż taka pomoc na restrukturyzację powinna przede wszystkim objąć trawlery.

Zgodność niektórych środków pomocy operacyjnej

Obecne trudności ekonomiczne w sektorze rybołówstwa pogłębił ostatni wzrost cen paliwa. Doprowadziło to do żądań ze strony sektora rybołówstwa podjęcia interwencji publicznej, aby zrekompensować ten nagły wzrost cen. Pomoc taka stanowiłaby pomoc operacyjną, która jest niezgodna z traktatem. Komisja nie zatwierdzi żadnej pomocy zgłoszonej w tym celu.

Jako alternatywę dla pomocy bezpośredniej z tytułu kosztów paliwa niektóre zainteresowane strony proponują system gwarancji, na poziomie krajowym lub wspólnotowym, w którym pieniądze wpłacane przez sektor w sprzyjających czasach byłyby wypłacane w charakterze rekompensaty w przypadku nagłego wzrostu kosztów operacyjnych (na przykład wzrostu kosztów paliwa). Komisja mogłaby zatwierdzić taki system tylko wówczas, gdyby gwarantował on zwrot całej pomocy publicznej na warunkach rynkowych, co w obecnej sytuacji ekonomicznej wydaje się bardzo mało prawdopodobne.

Środki i inicjatywy bardziej długoterminowe

Jest rzeczą oczywistą, że pozytywne długoterminowe perspektywy dla sektora rybołówstwa mogą być zapewnione jedynie w kontekście odnowionych zasobów rybnych i zrównoważonych praktyk połowowych. Komisja będzie nadal dążyć do osiągnięcia tych celów i zachęca państwa członkowskie, Parlament Europejski oraz Radę do udzielenia wsparcia tymże środkom.

Poprawa gospodarki rybackiej

Dążenie do maksymalnie podtrzymywalnych odłowów (MSY)

Zreformowana wspólna polityka rybołówstwa (WPRyb) do tej pory koncentrowała się na odnowieniu najbardziej zagrożonych zasobów, które znajdują się wśród zasobów o największym znaczeniu handlowym, aby przywrócić je do bezpiecznych granic biologicznych tak szybko, jak pozwolą na to czynniki ekonomiczne i społeczne. Skupienie uwagi na najbardziej zagrożonych zasobach rybnych jest nieuniknione i konieczne, gdyż zdrowsze zasoby i zrównoważone połowy dadzą znacznie większe korzyści ekonomiczne niż ma to miejsce obecnie.

Podczas Światowego Szczytu w sprawie Zrównoważonego Rozwoju (WSSD), który odbył się w Johannesburgu, międzynarodowa społeczność postawiła sobie za cel gospodarkę zasobami rybnymi na poziomie maksymalnie podtrzymywalnych odłowów do roku 2015. Dla Wspólnoty, która w ramach reformy WPRyb z 2002 r. przyjęła w odniesieniu do gospodarki rybackej podejście ekosystemowe, jest to nie tylko wysoce pożądane ze względu na ochronę zasobów, lecz również ze względu na wkład do odzyskania opłacalności ekonomicznej w sektorze rybołówstwa. System gospodarki rybackiej, który zapewnia maksymalnie podtrzymywalny odłów , przyniesie większe korzyści ekonomiczne w postaci lepiej przewidywalnej podaży, zwiększenia ilości większych i lepiej wycenionych dorosłych osobników oraz bogatszych obszarów połowowych, co da znaczniejszy przychód na jednostkę nakładu. Wyzwaniem jest realizacja środków, przy pomocy których nastąpi odnowienie zasobów, co stanowi warunek umożliwiający dokonywanie połowów na poziomie maksymalnie podtrzymywalnych odłowów.

W pierwszej połowie 2006 r., Komisja zamierza opublikować komunikat dotyczący realizacji celu, jakim jest osiągnięcie do 2015 r. maksymalnego trwałego zbioru i tym samym rozpocząć debatę na temat strategii wspólnotowej dotyczącej stopniowego zmniejszania śmiertelności połowowej we wszystkich głównych sektorach rybołówstwa. Jednocześnie będą kontynuowane prace nad planami odnowy i gospodarki zasobami, gdyż stanowią one niezbędne kroki w kierunku ustabilizowania zagrożonego rybołówstwa zanim zostaną opracowane strategie eksploatacji maksymalnie podtrzymywalnych odłowów.

Zarządzanie rybołówstwem

Choć zarządzanie prawami połowowymi leży wyłącznie w gestii władz krajowych, metody przyznawania, podziału i przenoszenia możliwości połowowych pomiędzy statkami na poziomie krajowym mają również wpływ na sytuację ekonomiczną floty. W późniejszym okresie bieżącego roku planuje się na poziomie wspólnotowym debatę nad tymi kwestiami na podstawie komunikatu Komisji.

Poprawa zarządzania polityką rybołówstwa

Reforma WPRyb z 2002 r. zapewniła ustanowienie regionalnych komitetów doradczych (RAC) dla wzmocnienia zaangażowania zainteresowanych stron. Jak do tej pory ustanowiono trzy komitety, ma się pojawić następny, a kolejne trzy są w trakcie tworzenia. Gromadząc przedstawicieli wszystkich zainteresowanych stron służących Komisji radą w kwestiach polityki rybołówstwa, regionalne komitety doradcze mogą odegrać istotną rolę w budowaniu zaufania i wzmacnianiu współpracy pomiędzy zainteresowanymi stronami, naukowcami i organami publicznymi. Powinno to prowadzić do lepszego podporządkowania się przepisom, co z kolei przyczyni się do większej skuteczności procesu odbudowywania i ochrony zasobów rybnych.

Sukces regionalnych komitetów doradczych zależy od zainteresowanych stron. Komisja Europejska jest gotowa poczynić wszelkie wysiłki dla wsparcia tego procesu, a w roku 2007 dokona przeglądu funkcjonowania komitetów w celu zoptymalizowania ich wkładu w poprawę gospodarki rybackiej. Istniejące struktury konsultacyjne dla zainteresowanych stron, takie jak Komitet Doradczy ds. Rybołówstwa i Akwakultury (ACFA) oraz Komitet ds. Dialogu Społecznego, będą nadal zapewniały wartościowy wkład w opracowanie i realizację polityk wspólnotowych.

Dostosowanie nakładu połowowego do dostępnych zasobów

Nadmierny potencjał floty jest kwestią o charakterze tyleż samo ekonomicznym, co związanym z ochroną zasobów. Z punktu widzenia ochrony zasobów pożądaną równowagę pomiędzy stopami eksploatacji i dostępnością zasobów możnaby teoretycznie osiągnąć poprzez wykorzystywanie większej floty przez krótszy okres czasu lub mniejszej floty przez dłuższy okres czasu. Niemniej jednak, nadmierny potencjał w oczywisty sposób sprzyja przełownieniu i niewydolności ekonomicznej. Uwzględniając uszczuplenie wielu zasobów rybnych oraz potrzebę dalszych redukcji nakładu połowowego, obecna wielkość wielu flot w UE znacznie przewyższa pożądany stan, przy założeniu, że każdy statek będący częścią floty ma prowadzić opłacalną działalność, w szczególności w rybołówstwie dennym.

Problem braku równowagi pomiędzy nadmiernym nakładem i dostępnymi zasobami musi być rozwiązany w trybie pilnym, jeżeli wspólnotowy sektor rybołówstwa ma odzyskać opłacalność. Kontrolowane wycofywanie statków zwiększy możliwości połowowe statków, które pozostaną w eksploatacji.

W ostatnim czasie liczne państwa członkowskie rozpoczęły lub rozważają realizację programów wycofywania statków z eksploatacji (np. Belgia, Dania, Francja, Irlandia, Holandia i Zjednoczone Królestwo). Wycofanie statków z eksploatacji może być wspierane zarówno na poziome poszczególnych państw, jak i Wspólnoty. Państwa członkowskie oraz Wspólnota powinny również przyjrzeć się sposobom wzmocnienia środków na rzecz ograniczenia nadmiernego potencjału floty przy wsparciu ze strony przyszłego Europejskiego Funduszu Rybołówstwa (EFR). Można wykorzystać także inne środki wspierające dostosowanie potencjału połowowego, takie jak premia za przydzielenie statków rybackich do innego rodzaju działalności aniżeli działalność połowowa.

Lepsze przestrzeganie przepisów gospodarki rybackiej

Nieprzestrzeganie przepisów gospodarki rybackiej przez niektórych rybaków stanowi poważne zagrożenie ekonomiczne dla tych, którzy się do nich stosują i dbają o utrzymanie zdrowych zasobów. Nie zgłaszane połowy i wyładunki często stanowią znaczący odsetek całkowitych połowów. To z kolei obniża jakość wiedzy naukowej, co stanowi dodatkowe zagrożenie dla zasobów. Istotne jest zatem, aby Komisja, państwa członkowskie i zainteresowane strony pracowały wspólnie nad poprawą kwestii stosowania przepisów gospodarki rybackiej.

Poprawa instrumentów kontroli

Państwa członkowskie muszą zapewnić właściwe egzekwowanie przepisów WPRyb. Komisja sprawdza, czy ramy kontroli ustanowione przez państwa członkowskie są właściwe. Nowoutworzona Agencja Kontroli Rybołówstwa w Vigo, która ma rozpocząć swoją działalność w 2006 r., zapewni Wspólnocie znaczącą możliwość poprawy kontroli działalności połowowej i egzekwowanie przepisów połowowych w całej Unii. W tym celu Komisja będzie ściśle współpracować z Agencją. W niezbędnych przypadkach Komisja podejmie odpowiednie działania przeciwko państwom członkowskim, które nie będą wypełniały swoich zobowiązań w zakresie egzekwowania regulacji prawnych.

Wzmożenie działań zmierzających do zwalczania nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów

Nielegalne, nieraportowane i nieuregulowane połowy stanowią źródło nieuczciwej konkurencji dla floty wspólnotowej. Zgodnie ze wspólnotowym planem działań na rzecz likwidacji nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów[20], Komisja zamierza wzmóc swe działania zmierzające do zwalczania tych praktyk zarówno na wodach wspólnotowych, jak i międzynarodowych. Nielegalne, nieraportowane i nieuregulowane połowy są wysoce opłacalne i stanowią nierozłączną część strategii handlowej podmiotów zaangażowanych w ten proceder. Aby uporać się z tym problemem, Komisja skupi się na pozbawieniu beneficjentów nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów ich spodziewanych korzyści.

Organizacja i zarządzanie rynkami rybnymi

Komisja zamierza przeprowadzić kompleksową ocenę obecnej organizacji rynku, aby przyjrzeć się w szczególności skuteczności i efektywności istniejących mechanizmów zmierzających do zwiększenia zwrotów finansowych z wyładunku połowów oraz, w odpowiednich przypadkach, nowym instrumentom zmierzającym do poprawy wprowadzania do obrotu ryb i produktów rybołówstwa. Komisja zamierza też zbadać, przy pomocy profesjonalnych organizacji, wszelkie możliwości poprawy wartości dodanej, jakimi dysponują rybacy wprowadzający swe produkty do obrotu.

Przydatny byłby również kodeks postępowania dotyczący branży rybnej w Unii Europejskiej. Inicjatywa w tym względzie powinna wychodzić z sektora. Komisja zachęci Komitet Doradczy ds. Rybołówstwa i Akwakultury do sporządzenia takiego kodeksu.

Państwa członkowskie powinny w pełni wykorzystać możliwości wsparcia wspólnotowego (IFOR, później EFR) do inwestycji w poprawę jakości i wartości dodanej produktów rybnych lub struktur marketingowych.

Programy oznakowania ekologicznego mogą również zapewnić zróżnicowanie wprowadzanego do obrotu produktu oraz oddziaływać jako bodziec komercyjny na rzecz bardziej zrównoważonego i wartościowego rybołówstwa. Komisja życzyłaby sobie większego wykorzystania potencjalnych korzyści płynących z programów oznakowania ekologicznego dla produktów rybołówstwa i oczekuje, iż debata rozpoczęta jej ostatnim komunikatem na ten temat[21] przyniesie owoce.

Propagowanie badań nad metodami połowowymi bardziej przyjaznymi środowisku i zmierzającymi do uzyskania większej oszczędności paliwa

Chcąc zapewnić, aby potrzeby sektora rybołówstwa zostały stosownie uwzględnione w rocznych programach prac celem realizacji wspólnotowego siódmego programu ramowego w dziedzinie badań naukowych, Komisja zaproponowała badania nad poprawą zrównoważonego rozwoju i konkurencyjności sektora rybołówstwa i akwakultury oraz nad sposobami ograniczenia wpływu na środowisko naturalne. Rozwój nowych technologii, w szczególności ulepszonych narzędzi połowowych, powinien być jednym z obszarów priorytetowych.

Szczególny nacisk kładzie się na produkcję energii odnawialnej, w szczególności opracowanie i demonstrację nowych rodzajów biopaliw. Kwestią priorytetową będzie również efektywność energetyczna i oszczędność energii poprzez optymalizację, zatwierdzenie i demonstrację nowych koncepcji i technologii dla sektora. Komisja zamierza zorganizować warsztaty na temat oszczędności energii w sektorze rybołówstwa wiosną 2006 r. Dalsze inicjatywy Komisji mogą być organizowane w późniejszym okresie bieżącego roku.

Wsparcie Wspólnoty

Komisja proponuje, by podczas całego proces dostosowawczego państwa członkowskie korzystały ze wspólnotowych instrumentów finansowych na rzecz rybołówstwa, tak by towarzyszyć niezbędnym zmianom i wspierać społeczności połowowe w dostosowywaniu się do nowej sytuacji. Zarówno EFOR (do końca okresu programowania), jak i EFR (począwszy od dnia 1 stycznia 2007 r.) mogą wspierać środki restrukturyzacji przyjęte przez państwa członkowskie w ich krajowych programach ratowania i restrukturyzacji przedsiębiorstw, pomagać finansować środki dostosowania floty w dłuższej perspektywie czasowej oraz wspierać niezbędne zmiany społeczne w dotkniętych trudną sytuacją społecznościach połowowych.

Jeżeli rozporządzenie o EFR zostanie przyjęte wczesną wiosną 2006 r., Komisja rozważy zmianę rozporządzenia o EFOR w celu zharmonizowania z nim niektórych z jego przepisów, tak aby pozostałe fundusze w ramach EFOR mogły być wykorzystane na realizację środków na rzecz restrukturyzacji.

Oczekuje się, iż państwa członkowskie zapewnią właściwy przydział środków finansowych pomiędzy różne priorytety finansowania w ramach EFR. Poziom finansowania przyznany środkom na rzecz regulacji i dostosowania floty połowowej w programach operacyjnych państw członkowskich winien odzwierciedlać powagę obecnej sytuacji ekonomicznej oraz potrzebę przywrócenia sektorowi rybołówstwa opłacalności.

Wnioski

Nie istnieje łatwe wyjście z obecnej trudnej sytuacji sektora rybołówstwa. Jednak przywrócenie zrównoważonego stanu w tym sektorze jest możliwe i nieuniknione, biorąc pod uwagę jego znaczenie ekonomiczne, społeczne i kulturowe dla społeczności przybrzeżnych w całej UE.

Wszyscy zainteresowani, na poziomie wspólnotowym, krajowym i lokalnym powinni wspierać sektor rybołówstwa w jego wysiłkach na rzecz restrukturyzacji, przy jednoczesnej koncentracji na wspólnym celu, jakim jest zrównoważone rybołówstwo.

Niniejszy komunikat ma na celu ustanowienie ram umożliwiających zainteresowanym stronom, państwom członkowskim oraz instytucjom wspólnotowym przyczynienie się do zapewnienia zarówno krótkoterminowych środków ratowania przedsiębiorstw połowowych, jak i strukturalnych dostosowań w sektorze rybołówstwa, które są niezbędne dla jego długoterminowego zrównoważonego stanu i dobrej koniunktury.

ANNEX

Graph 1: average market prices 2000 – 2005 for cod, haddock and hake (fresh)

[pic]

Graph 2a: evolution of TACs for demersal species

[pic]

Graph 2b: evolution of TACs for benthic species

[pic]

Graph 2c: evolution of TACs for pelagic species

[pic]

Graph 3: evolution of fleet capacity (power)

[pic]

Graph 4: Trend in fuel prices 2003-2005

[pic]

Source: International Energy Agency (IEA )

Table 1: Estimated impact of increase of fuel costs on income of crew members (‘share fishermen’)

2004 | 2005 | Difference |

% | % |

Gross Value | 100 | 100 |

Taxes and Fees | 10 | 10 |

Operating Costs: - other than fuel. - fuel | 15 15 | 15 30 |

Total Operating Costs | 30 | 45 |

Remainder to be shared | 60 | 45 |

Share for the Ship-owner | 30 | 22,5 | -25% |

Share for the Crew | 30 | 22,5 | -25% |

Assumptions:

1. Marine fuel oil has doubled in price between 2003 and 2005, from 0,30€ to 0,60€/litre.

2. All other factors in income and costs function are supposed to have remained unchanged in % between 2003 and 2005.

Table 2: ICES report 2005 – long-term high yields evaluation

Area | Number of stocks | Number of stocks evaluated | Number of stocks overfished |

North Sea, eastern channel, Skagerrak and Kattegat | 23 | 12 | 8 |

West of Scotland | 10 | 3 | 2 |

Western waters | 26 | 14 | 13 |

Iberian Atlantic | 11 | 7 | 5 |

Baltic Sea | 13 | 2 | 2 |

Widely distributed[22] | 5 | 5 | 2 |

Total | 91 | 43 | 35 |

[pic]

[1] Patrz tabela 1.

[2] Patrz wykres 1.

[3] Inne czynniki, takie jak zmiany klimatyczne i zanieczyszczenie, być może również przyczyniają się do uszczuplania zasobów rybnych, choć w znacznie mniejszym stopniu niż przełowienie. Wniosek Komisji dotyczący strategii tematycznej na rzecz ochrony środowiska morskiego ma na celu osiągnięcie zdrowego środowiska morskiego sprzyjającego między innymi zdrowym zasobom rybnym.

[4] Sprawozdanie Komitetów Doradczych Międzynarodowej Rady Badań Morza (ICES) ds. Gospodarki Rybołówstwem (ACFM), ds. Środowiska Morskiego (ACME) oraz ds. Ekosystemów (ACE), 2005; ICES Advice, Wolumeny 1-11, 1418 str. Kopenhaga, 2005.

[5] Patrz tabela 2.

[6] Patrz wykresy 2a, b i c.

[7] Patrz wykres 3.

[8] Według sprawozdania sporządzonego dla Komisji w czerwcu 2001 r. („Wpływ postępu technologicznego na nakład połowowy”) statki rybackie stają się średnio, w granicach od 2 do 4% bardziej efektywne z każdym rokiem w zależności od rodzaju rybołówstwa.

[9] Sprawozdanie Międzynarodowej Rady Badań Morza (ICES) z 2005 r.

[10] Patrz wykres 4 oraz strona internetowa: http://europa.eu.int/comm/energy/oil/bulletin/index_en.htm.

[11] W oparciu o dane z bilansu za 2003 r. znajdującego się w „Wynikach ekonomicznych wybranych europejskich flot połowowych – Sprawozdanie roczne 2004” (patrz poprzedni przypis oraz tabela 3).

[12] Dz.U. C 244 z 1.10.2004, str. 2.

[13] Dz.U. C 229 z 14.9.2004, str. 5, w szczególności punkt 4.1.2.

[14] Instrument Finansowy Orientacji Rybołówstwa (IFOR), Dz.U. L 337 z 30.12.1999, str. 10, rozporządzenie ostatnio zmienione rozporządzeniem 485/2005 (Dz.U. L 81 z 30.3.2005, str. 1); od 1 stycznia 2007 r. Europejski Fundusz Rybołówstwa (EFR) (COM/2004/0497 wersja ostateczna).

[15] Patrz punkt 4.1.2 Wytycznych wspólnotowych w sprawie pomocy państwa w sektorze rybołówstwa.

[16] Patrz punkty 18 i 79 Wytycznych wspólnotowych w sprawie pomocy państwa na ratowanie i restrukturyzację przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji.

[17] Certyfikat EIAPP (Engine International Air Pollution Prevention, Międzynarodowy certyfikat o zapobieganiu zanieczyszczaniu powietrza przez silnik) wydany zgodnie z załącznikiem VI do konwencji MARPOL (Międzynarodowa konwencja o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki, 1973, zmieniona protokołem z 1978 r. odnoszącym się do tejże konwencji) (MARPOL 73/78).

[18] Rozdział III rozporządzenia 2371/2002 (Dz.U. L 358 z 31.12.2002, str. 59).

[19] Zgrupowania takie mogą być oparte, na przykład, na prowadzonych połowach, lokalizacji statków czy też powiązaniach handlowych.

[20] COM (2002) 181 wersja ostateczna.

[21] COM (2005) 275 wersja ostateczna.

[22] Including depleted pelagic shark stocks.