zmieniające rozporządzenie (UE) nr 1303/2013 i rozporządzenie (UE) nr 1301/2013 w odniesieniu do szczególnych środków w celu zapewnienia wyjątkowej elastyczności na potrzeby wykorzystania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w odpowiedzi na pandemię COVID-19

UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

We wszystkich państwach członkowskich narastają bezpośrednie i pośrednie skutki pandemii COVID-19. Obecna sytuacja jest bezprecedensowa, a okoliczności wymagają zastosowania nadzwyczajnych środków dostosowanych do sytuacji. W ramach pierwszego pakietu środków zaproponowanego przez Komisję w dniu 13 marca 2020 r. wprowadzono szereg istotnych zmian, które pozwalają na skuteczniejszą reakcję w obecnej sytuacji. W międzyczasie skutki pandemii dla naszych gospodarek i społeczeństw są coraz dotkliwsze. W ramach drugiego pakietu środków konieczne jest zatem wyjście poza to, co jest już możliwe i zapewnienie wyjątkowej i dodatkowej elastyczności w odpowiedzi na obecną bezprecedensową sytuację, która doprowadziła do uruchomienia ogólnej klauzuli korekcyjnej paktu stabilności i wzrostu. Dążąc do zapewnienia, aby wszelkie wsparcie z funduszy mogło zostać uruchomione na potrzeby przeciwdziałania negatywnym skutkom pandemii COVID-19 dla naszych gospodarek i społeczeństw, jako środek tymczasowy i nadzwyczajny, bez uszczerbku dla przepisów, które powinny obowiązywać w zwykłych okolicznościach, konieczne jest dopuszczenie możliwości 100 % współfinansowania z budżetu UE przeznaczonego na wdrażanie programów polityki spójności, a także dodatkowych możliwości przesuwania środków między Europejskim Funduszem Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejskim Funduszem Społecznym (EFS) i Funduszem Spójności, jak również między kategoriami regionów. Dodatkowo, proponuje się zwolnienie państw członkowskich z obowiązku przestrzegania wymogów koncentracji tematycznej, co pozwoli na przekierowanie środków na dziedziny najbardziej dotknięte obecnym kryzysem. Odstępstwo to umożliwi uruchomienie wszystkich dostępnych środków z EFRR, Funduszu Spójności i EFS oraz przeznaczenie ich na walkę z bezprecedensowymi wyzwaniami, w obliczu których znalazły się państwa członkowskie w związku z pandemią COVID-19. Państwa członkowskie i regiony będą mogły uruchomić więcej środków na zwiększenie liczby programów pracy w zmniejszonym wymiarze czasu oraz ich przedłużenie, na wsparcie kapitału obrotowego MŚP oraz na natychmiastowe wydatki w sektorze opieki zdrowotnej. Dodatkowo, mając na uwadze wyeliminowanie biurokratycznego obciążenia krajowych i europejskich administracji publicznych, zbędnego w obecnych okolicznościach, a wynikającego z modyfikacji programów, niezbędne jest odstąpienie od dokonywania zmian w umowach partnerstwa oraz przesunięcie terminu składania rocznych sprawozdań z wdrażania w 2020 r., a także terminu składania sprawozdań przez Komisję sporządzanych w oparciu o wspomniane sprawozdania krajowe. Niektóre wymogi proceduralne związane z audytami i instrumentami finansowymi zostaną ponadto uproszczone. Uwzględniając aktualne ograniczenia w wykonywaniu niezbędnych prac audytowych, co dotyczy EFRR, EFS, EFMR oraz Funduszu Spójności, należy wyraźnie przewidzieć rozszerzenie możliwości stosowania niestatystycznej metody pobierania próby. Aby umożliwić szybkie dostosowanie instrumentów finansowych w celu zapewnienia skutecznej reakcji na pandemię COVID-19, należy odstąpić od wymagania przeglądu oraz aktualizacji ocen ex ante i złożenia dokumentów potwierdzających, iż udzielone wsparcie zostało wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem. Należy rozszerzyć możliwość wspierania kapitału obrotowego za pomocą instrumentów finansowych tak, aby objęła ona swoim zakresem także EFRROW.

Proponuje się także dopuszczenie wsparcia ze środków EFRR dla przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji ze względu na zaistniałe szczególne okoliczności. Pozwoli to zapewnić spójność z podejściem przyjętym w tymczasowych ramach środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej pandemii COVID-19 oraz z zasadami przyznawania pomocy de minimis.

Pandemia COVID-19 będzie prawdopodobnie miała bardzo poważny wpływ na realizację bieżących operacji. Organy krajowe mogą zatem w koniecznych i uzasadnionych przypadkach rozważyć dostosowanie operacji (np. w kontekście wyników, terminów wykonania itp.) w myśl swoich przepisów krajowych, w sposób pozwalający zminimalizować wpływ pandemii COVID-19 na realizację programów. Organy krajowe mogą w razie konieczności rozważyć możliwość wyboru nowych operacji lub uruchomienia nowych bądź dodatkowych zaproszeń do składania wniosków.

Mogą zaistnieć przypadki, w których okoliczności spowodowane pandemią COVID-19 kwalifikują się, na podstawie prawa krajowego, jako działanie siły wyższej i stanowią w związku z tym uzasadnienie niezdolności do wywiązania się z obowiązku. Komisja uważa, że należy wykazać wszelką niezbędną elastyczność w postępowaniu wobec beneficjentów, którym nie udało się w terminie dopełnić obowiązków z przyczyn związanych z pandemią COVID-19 (na przykład z powodu niedoboru personelu). Komisja będzie stosowała taką samą elastyczność podczas oceny wypełniania zobowiązań przez państwa członkowskie. Dążąc do zapewnienia, aby państwa członkowskie i regiony mogły w pełni wykorzystać wsparcie z funduszy, należy na etapie ustalania kwoty salda końcowego, jakie ma zostać wypłacone na rzecz programów operacyjnych, dopuścić możliwość ograniczonego dostosowania maksymalnej kwoty wkładu z funduszy w odniesieniu do każdego priorytetu i każdej kategorii regionów. Środki te mają charakter uzupełniający i dodatkowy w stosunku do zmian legislacyjnych, których propozycję przedstawiono w dniu 13 marca 2020 r. Są one wynikiem ścisłej współpracy, która realizowana jest z państwami członkowskimi za pośrednictwem grupy zadaniowej ds. inicjatywy inwestycyjnej w odpowiedzi na koronawirusa, w ramach której udzielono odpowiedzi na ponad 200 pytań.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Wniosek jest zgodny z ogólnymi ustanowionymi ramami prawnymi dotyczącymi europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (EFSI) i ogranicza się do ukierunkowanej zmiany rozporządzenia (UE) nr 1303/2013 oraz rozporządzenia (UE) nr 1301/2013. Niniejszy wniosek stanowi uzupełnienie wniosku Komisji COM(2020) 113 z dnia 13 marca 2020 r. w odniesieniu do szczególnych środków służących uruchomieniu inwestycji w systemach ochrony zdrowia państw członkowskich oraz w innych sektorach ich gospodarek w odpowiedzi na wystąpienie pandemii COVID-19 (Inicjatywa inwestycyjna w odpowiedzi na koronawirusa), a także w odniesieniu do wszystkich pozostałych środków, których celem jest zaradzenie obecnej bezprecedensowej sytuacji.

•Spójność z innymi politykami Unii

Wniosek jest ograniczony do ukierunkowanych zmian rozporządzenia (UE) nr 1303/2013 i rozporządzenia (UE) nr 1301/2013 oraz zachowuje spójność z innymi politykami Unii.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna