KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 4.3.2019 COM(2019) 190 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW z wdrażania planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym













{SWD(2019) 90 final}



1Wprowadzenie W grudniu 2015 r. Komisja przyjęła plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym w celu pobudzenia zatrudnienia, wzrostu i inwestycji oraz wypracowania neutralnej pod względem emisji dwutlenku węgla, zasobooszczędnej i konkurencyjnej gospodarki. 54 działania w ramach planu działania zostały zakończone lub są wdrażane, chociaż prace nad niektórymi będą trwały jeszcze po 2019 r. Unijne ramy monitorowania gospodarki o obiegu zamkniętym wskazują, że transformacja pomogła UE powrócić na ścieżkę tworzenia miejsc pracy. W 2016 r. w sektorach istotnych dla gospodarki o obiegu zamkniętym zatrudniano ponad cztery miliony pracowników, co stanowiło wzrost o 6 % w porównaniu z 2012 r. W najbliższych latach tworzone mają być dodatkowe miejsca pracy, aby zaspokoić oczekiwany popyt generowany przez w pełni funkcjonujące rynki surowców wtórnych. Dzięki obiegowi zamkniętemu pojawiły się także nowe możliwości i modele biznesowe oraz możliwość rozwoju nowych rynków wewnątrz UE i poza jej granicami. W 2016 r. działania związane z obiegiem zamkniętym, takie jak naprawa, ponowne użycie lub recykling, wygenerowały niemal 147 mld EUR wartości dodanej, przyczyniając się do inwestycji wartych około 17,5 mld EUR. W latach 2008–2016 recykling odpadów komunalnych w Europie wzrósł, a udział materiałów pochodzących z recyklingu w ogólnym zapotrzebowaniu na materiały wskazuje na ciągłą poprawę. Materiały pochodzące z recyklingu zaspakajają jednak niecałe 12 % popytu na materiały w UE. Znajduje to odzwierciedlenie w niedawnym sprawozdaniu zainteresowanych stron, z którego wynika, że pełny obieg zamknięty ma zastosowanie jedynie do 9 % światowej gospodarki, co pozostawia ogromne pole do poprawy. Unijne ramy monitorowania gospodarki o obiegu zamkniętym przedstawione przez Komisję w 2018 r. uwzględniają 10 kluczowych wskaźników obejmujących każdy etap cyklu życia produktów oraz aspekty konkurencyjności. Wszystkie wskaźniki są regularnie aktualizowane i udostępniane na specjalnej stronie internetowej. Niektóre państwa członkowskie opracowały dodatkowe krajowe wskaźniki gospodarki o obiegu zamkniętym, uzupełniając tym samym przegląd przewidziany w unijnych przepisach. Parlament Europejski, Rada i Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny również podkreśliły rolę innych wskaźników w identyfikacji brakujących aspektów gospodarki o obiegu zamkniętym, takich jak ocena przepływów materiałów w symbiozie przemysłowej i uwzględnienie kapitału naturalnego. W ramach planu działania po raz pierwszy propagowano systemowe podejście w całych łańcuchach wartości. Dzięki niemu Komisja upowszechniła zasady dotyczące obiegu zamkniętego w obszarach produkcji i konsumpcji tworzyw sztucznych, gospodarki wodnej, systemów żywnościowych i zarządzania poszczególnymi strumieniami odpadów. Było to możliwe dzięki silnemu wsparciu i zaangażowaniu ze strony państw członkowskich, Parlamentu Europejskiego, środowiska biznesu i obywateli. Plan pozwolił również zbliżyć się do opracowania Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030. W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono główne wyniki wdrożenia planu działania. Nakreślono w nim także przyszłe wyzwania związane z kształtowaniem naszej gospodarki i dalszym tworzeniem przewagi konkurencyjnej, wytyczając drogę do gospodarki neutralnej dla klimatu, w której presja na zasoby naturalne i słodkowodne, jak również ekosystemy jest zminimalizowana. Sprawozdanie stanowi odpowiedź na wniosek Rady o przedstawienie „corocznej pisemnej aktualizacji informacji o postępach w realizacji planu działania”, który to wniosek powtórzył także Parlament Europejski. Aktualną sytuację w zakresie wdrażania planu działania przedstawiono w pełni w załączonym dokumencie roboczym służb Komisji. 2Budowanie gospodarki o obiegu zamkniętym 2.1Projektowanie i procesy produkcyjne w obiegu zamkniętym Projekt zapoczątkowuje cykl życia produktów i ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia obiegu zamkniętego. Wraz z wdrożeniem planu prac dotyczącego ekoprojektu na lata 2016–2019 Komisja w coraz większym stopniu propaguje projektowanie produktów w obiegu zamkniętym oraz cele w zakresie efektywności energetycznej. -Środki związane z ekoprojektem i etykietowaniem energetycznym dla kilku produktów obejmują aktualnie zasady dotyczące wymogów w zakresie efektywnego wykorzystania materiałów, takich jak dostępność części zamiennych, łatwość naprawy i ułatwienie przetworzenia pod koniec przydatności do użycia. -Komisja zleciła europejskim organizacjom normalizacyjnym opracowanie horyzontalnych kryteriów pomiaru trwałości, zdatności do ponownego użycia, możliwości naprawy, możliwości poddania recyklingowi i obecności surowców krytycznych. Kryteria te należy stosować w istniejących i nowych normach. Dzięki produktom i usługom zaprojektowanym w sposób pozwalający włączyć je do obiegu zamkniętego w przyszłości będzie można minimalizować wykorzystanie zasobów i wspierać ponowne użycie materiałów, ich odzysk i zdatność do recyklingu. W różnych strategiach politycznych UE odniesiono się już do kwestii zasobooszczędności: poza dyrektywą w sprawie ekoprojektu i rozporządzeniem w sprawie etykietowania energetycznego polityki te obejmują również narzędzia dobrowolne, takie jak oznakowanie ekologiczne UE lub kryteria zielonych zamówień publicznych. W dokumencie roboczym służb Komisji opublikowanym wraz z niniejszym sprawozdaniem zbadano możliwości w zakresie lepszego formułowania różnych istniejących narzędzi polityki produktowej na poziomie UE oraz ich wkład w gospodarkę o obiegu zamkniętym. Uwzględniono m.in. rozszerzenie polityki dotyczącej ekoprojektu, która okazała się skuteczna w przypadku produktów związanych z energią, grup produktów niezwiązanych z energią oraz w dalszym wspieraniu sektora napraw w UE. W dokumencie roboczym przeanalizowano także możliwości w dodatkowych sektorach, jak np. sektory opakowań i wyrobów włókienniczych oraz sektor meblarski. Trwają prace nad przeglądem zasadniczych wymagań w zakresie opakowań, które mają na celu poprawę projektowania pod kątem ponownego wykorzystania i zapewnienia wysokiej jakości recyklingu opakowań. Obieg zamknięty oznacza również dostosowanie procesów przemysłowych. Komisja wprowadziła aspekty obiegu zamkniętego (zużycie energii i wykorzystanie materiałów, zapobieganie powstawaniu odpadów, recykling i ograniczenie ilości niebezpiecznych chemikaliów) do poszczególnych dokumentów referencyjnych dotyczących najlepszych dostępnych technik (BREF) zgodnie z dyrektywą w sprawie emisji przemysłowych, przekształcając je w normy referencyjne dla państw członkowskich dotyczące udzielania zezwoleń zakładom przemysłowym. Ponadto wyniki oceny adekwatności systemu zarządzania środowiskowego i audytu (EMAS) potwierdziły jego potencjał poprawy efektywności środowiskowej organizacji. Podstawę transformacji stanowią małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP). Mają one dostęp do doradztwa Europejskiej Sieci Przedsiębiorczości i Europejskiego Centrum Wiedzy na temat Wydajności Zasobów, dzięki którym mogą zwiększyć swoją zasobooszczędność i usprawnić procesy produkcji. Komisja ustanowiła ponadto ogólnoeuropejską sieć poświęconą innowacyjnym i zaawansowanym technologiom produkcyjnym oraz opracowuje bazę wiedzy do celów zastępowania substancji niebezpiecznych, które wzbudzają obawy. MŚP korzystają również z programu pilotażowego w zakresie weryfikacji technologii środowiskowych przeznaczonego dla podmiotów zajmujących się rozwojem technologicznym, który ma potwierdzać informacje o wydajności innowacyjnych technologii i zapewnić większą wiarygodność na nowych rynkach. 2.2Wzmocnienie pozycji konsumentów Przejście na gospodarkę o bardziej zamkniętym obiegu wymaga aktywnego zaangażowania obywateli w zmianę struktury konsumpcji. W tym celu w towarzyszącym dokumencie na temat polityki dotyczącej produktów opisano strategiczne podejście do zwiększenia efektywności oznakowania ekologicznego UE, aby zapewnić konsumentom dokładne informacje o środowisku zgodnie z zaleceniami oceny adekwatności. Przedstawiono w nim także szczegółową ocenę pilotażowego etapu śladu środowiskowego. Metoda odnosząca się do śladu środowiskowego produktu i metoda odnosząca się do śladu środowiskowego organizacji opracowane przez Komisję mogą umożliwić przedsiębiorstwom sformułowanie twierdzeń dotyczących ekologiczności, które są wiarygodne, weryfikowalne i porównywalne. Metody te pozwalają na identyfikację aspektów o kluczowym oddziaływaniu na środowisko i wspieranie przedsiębiorstw w ekologizacji ich łańcucha dostaw, oraz w dążeniu do większego zrównoważenia i zapewnienia obiegu zamkniętego. Dzięki wiarygodnym informacjom również konsumenci będą w stanie dokonywać świadomych wyborów. Około 300 przedsiębiorstw z 27 różnych sektorów i ponad 2 000 zainteresowanych stron pracowało przez 5 lat nad przetestowaniem tych metod, które uznały za najlepsze praktyki w zakresie oceny cyklu życia. Informacje na temat trwałości produktów i ich zdatności do naprawy mogą się również przyczynić do przesunięcia decyzji zakupowych w kierunku bardziej zrównoważonych wyborów. Na podstawie pozytywnych doświadczeń zebranych w związku z rozporządzeniem w sprawie etykietowania energetycznego Komisja opracowuje system oceny punktowej dotyczący zdatności produktów do naprawy. Ponadto, aby chronić konsumentów przed wadliwymi produktami, we wniosku dotyczącym pewnych aspektów umów sprzedaży towarów, który aktualnie jest na ostatnich etapach procesu legislacyjnego, wydłuża się okres przeniesienia ciężaru dowodu, co pomoże konsumentom korzystać z ich gwarantowanych praw. Ponadto Komisja zaproponowała wzmocnienie ochrony konsumentów przed nieprawdziwymi twierdzeniami dotyczącymi ekologiczności i praktykami celowego przedwczesnego postarzania produktów poprzez poprawę możliwości indywidualnego lub zbiorowego dochodzenia roszczeń w związku z nieuczciwymi praktykami handlowymi. Stanowi to uzupełnienie informacji podanych w poprawionych wytycznych w zakresie stosowania i wdrażania dyrektywy dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych.

Aby wykorzystać potencjał organów publicznych w zakresie pobudzania rynków do stosowania produktów i usług w obiegu zamkniętym, Komisja przyjęła nowe i zmienione kryteria zielonych zamówień publicznych w UE, które obejmują aspekty gospodarki o obiegu zamkniętym, i propaguje ich stosowanie za pomocą wytycznych i sesji szkoleniowych. Komisja daje dobry przykład przy udzielaniu własnych zamówień publicznych. Służby Komisji w Brukseli stosowały kryteria zielonych zamówień publicznych w 93 % wszystkich zamówień o wartości powyżej 60 000 EUR . 2.3Przekształcanie odpadów w zasoby Solidne i wydajne systemy gospodarowania odpadami stanowią niezbędny element gospodarki o obiegu zamkniętym. W lipcu 2018 r. weszły w życie zmienione ramy legislacyjne dotyczące gospodarowania odpadami, które mają na celu zmodernizowanie systemów gospodarowania odpadami w Unii i skonsolidowanie europejskiego modelu jako jednego z najskuteczniejszych na świecie. Obejmują one: -nowe ambitne, ale realistyczne, współczynniki recyklingu; -uproszczenie i ujednolicenie definicji oraz metod obliczeniowych i jasny status prawny recyklatów oraz produktów ubocznych; -zaostrzone przepisy i nowe zobowiązania dotyczące selektywnego zbierania (bioodpadów, wyrobów włókienniczych i odpadów niebezpiecznych wytwarzanych przez gospodarstwa domowe, odpadów z budowy i rozbiórki); -minimalne wymagania dotyczące rozszerzonej odpowiedzialności producenta; -skuteczniejsze zapobieganie powstawaniu odpadów i wzmocnienie środków gospodarowania odpadami, w tym odpadami morskimi, odpadami spożywczymi i produktami zawierającymi surowce krytyczne. Komisja wspiera państwa członkowskie we wdrażaniu przepisów dotyczących odpadów i prowadzi z nimi współpracę w tym zakresie, aby zwiększyć widoczność i znajomość możliwości związanych z gospodarką o obiegu zamkniętym w państwach członkowskich, przed którymi stoją największe wyzwania pod względem realizacji ich celów w zakresie recyklingu. Dzięki ukierunkowanym wizytom w poszczególnych państwach prowadzonym przez komisarzy europejskich eksperci z różnych państw członkowskich będą dzielili się doświadczeniami i doradzali w sprawie najlepszych sposobów osiągania celów, o których mowa w polityce dotyczącej zarządzania odpadami. Komisja sprecyzowała relacje między poszczególnymi procesami odzyskiwania energii oraz ich znaczenie, aby uniknąć niepotrzebnej utraty wartościowych zasobów poprzez składowanie i spalanie. Ponadto zachęcała państwa członkowskie do wskazania technologii odzyskiwania wydajnych pod względem zużycia energii i materiałów w celu lepszego wykorzystania instrumentów ekonomicznych i poprawy planowania, aby uniknąć nadwyżki mocy produkcyjnych spalania. Bezpieczna dla środowiska gospodarka odpadami, zarówno w UE jak i poza jej granicami, ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia gospodarki o bardziej zamkniętym obiegu. Dzięki zwiększeniu klarowności kodeksu celnego UE podmioty zajmujące się odpadami oraz funkcjonariusze służb celnych mogą łatwiej identyfikować strumienie odpadów. Usprawniona wymiana danych elektronicznych również przyczyniła się do lepszego egzekwowania przepisów rozporządzenia w sprawie przemieszczania odpadów. Ponadto gospodarowanie odpadami staje się łatwiejsze dzięki zaproponowanemu obowiązku selektywnego zbierania odpadów ze statków zawijających do portów UE. 2.4Zamknięcie obiegu materiałów odzyskanych W nowym rozporządzeniu w sprawie produktów nawozowych, które znajduje się na ostatnich etapach procesu legislacyjnego, wprowadzono ujednolicone zasady dotyczące produkcji nawozów organicznych z surowców wtórnych, takich jak produkty uboczne pochodzenia rolniczego i odzyskane bioodpady. Nowe rozporządzenie: -przyczyni się do znacznego zmniejszenia istotnych barier wejścia na rynek dla produktów bardziej zrównoważonych i produktów w obiegu zamkniętym; -zawiera nowe ograniczenia dotyczące substancji niebezpiecznych w odniesieniu do wszystkich nawozów, w tym pochodzących z surowców pierwotnych, co zmniejsza ryzyko występowania cykli materiałowych zawierających niebezpieczne poziomy niektórych pierwiastków toksycznych; -obejmuje kryteria utraty statusu odpadu, tym samym przyczyniając się do usprawnienia interakcji między przepisami w zakresie chemikaliów, produktów i odpadów oraz zapewniając inwestorom większą pewność prawa. Zwiększenie wykorzystania surowców wtórnych jest jednym z celów planu działania UE dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym. Wymaga ono zrozumienia kluczowych wyzwań, przed którymi stoją podmioty rynkowe, i powinno opierać się na silnym i wydajnym jednolitym rynku. Dzięki systemowi informacji o surowcach uruchomionemu w 2017 r. możliwe jest określenie potrzeb pod względem wiedzy dla strategicznych sektorów przemysłu z naciskiem na monitorowanie recyklingu odpowiednich materiałów i dostępność danych w kluczowych sektorach. Komunikat w sprawie interakcji między przepisami w zakresie chemikaliów, produktów i odpadów wywołał obszerną dyskusję na temat sposobu pokonania czterech głównych przeszkód stojących na drodze do bezpiecznego wykorzystania surowców wtórnych. Wstępna analiza wyników konsultacji potwierdza ogólną zgodę co do istoty zidentyfikowanych kwestii panującą wśród zainteresowanych stron. Wskazuje ona na silne poparcie dla poprawy identyfikowalności substancji i przepływów informacji; lepsze egzekwowanie przepisów i wykorzystanie innych środków w celu zapewnienia równych szans podmiotom z UE i z państw trzecich; większe ujednolicenie i wzajemna uznawalność kryteriów utraty statusu odpadu; oraz poparcie dla wzmacniania aspektów gospodarki o obiegu zamkniętym w instrumentach takich jak dyrektywa w sprawie ekoprojektu. Co więcej, rozpoczęto trzy badania dotyczące różnych aspektów interakcji, które dostarczą dalszych istotnych informacji w 2019 r. i na początku 2020 r. Dostęp do informacji na temat obecności i składu substancji niebezpiecznych w strumieniu odpadów ma kluczowe znaczenie dla poprawy technik demontażu i dekontaminacji, które ułatwiają odzyskiwanie odpadów. Europejska Agencja Chemikaliów opracowuje bazę danych, aby gromadzić informacje i poprawić stan wiedzy na temat substancji, które budzą obawy, w produktach oraz w produktach, które stały się odpadami. Ponadto unijna platforma „Informacje dla podmiotów zajmujących się recyklingiem” służy do zbierania i wymiany informacji na temat przygotowania do ponownego użycia nowych urządzeń wprowadzonych po raz pierwszy na rynek UE oraz postępowania z nimi. Informacje na temat składu odpadów można także wykorzystać do celów wydajnego odzyskiwania surowców krytycznych. W swoim sprawozdaniu pt. „Surowce krytyczne i gospodarka o obiegu zamkniętym” Komisja wskazuje kluczowe działania niezbędne do wykorzystania tych potencjalnych korzyści – wydobycie kluczowych komponentów pod koniec przydatności do użycia, poprawa zarządzania danymi dotyczącymi odpadów wydobywczych oraz mobilizacja finansowania. W sprawozdaniu wykazano jednak również, że pozostaje wiele do zrobienia w kwestii poprawy recyklingu i zapewnienia, aby surowce krytyczne pozostały w Europie. Aby wspomóc budowanie zaufania do surowców wtórnych, Komisja wraz z europejskimi organizacjami normalizacyjnymi zainicjowała proces normalizacyjny i w pierwszej kolejności rozpoczęła obszerną analizę powiązanych działań normalizacyjnych. Organizacje normalizacyjne opracowują również potencjalne normy wydajnego pod względem materiałowym, wysokiej jakości recyklingu surowców krytycznych z zużytych baterii, zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego oraz innych złożonych produktów pod koniec przydatności do użycia. Plan działania ma również pobudzić rynek wody odzyskiwanej, aby rozwiązać problem niedoboru wody w UE. Komisja zaproponowała wprowadzenie specjalnych przepisów ustanawiających minimalne wymogi w zakresie wykorzystania wody odzyskiwanej w nawadnianiu w rolnictwie. Ponadto praktyki w zakresie ponownego wykorzystywania wody są częścią planowania i zarządzania w gospodarce wodnej lub przeglądu odpowiedniego BREF. 2.5Podejście systemowe: unijna strategia na rzecz tworzyw sztucznych w gospodarce o obiegu zamkniętym Unijna strategia na rzecz tworzyw sztucznych w gospodarce o obiegu zamkniętym stanowi pierwsze ogólnounijne ramy przyjmujące podejście oparte na cyklu życia materiału w celu uwzględnienia w łańcuchach wartości tworzyw sztucznych działań z zakresu projektowania w obiegu zamkniętym oraz użycia, ponownego użycia i recyklingu. Strategia ta sama w sobie jest więc katalizatorem działań. W strategii wytyczono jasną wizję celów na szczeblu UE w ujęciu ilościowym, tak aby m.in. do 2030 r. wszystkie opakowania z tworzyw sztucznych wprowadzane na rynek UE były zdatne do ponownego użycia lub recyklingu. W strategii określono także kluczowe działania umożliwiające zaangażowanie wielu zainteresowanych stron i współpracę na wszystkich ogniwach łańcucha wartości. Przykładem jest apel Komisji do zainteresowanych stron o podjęcie dobrowolnych zobowiązań, który dał przemysłowi silny impuls do większego wykorzystania tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu w produktach. Zgodnie z załączonym dokumentem zawierającym ocenę tych deklaracji należy jednak podjąć dalsze wysiłki, aby osiągnąć cel określony w strategii, tj. zapewnienie wykorzystywania 10 mln ton tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu w nowych produktach do 2025 r. Chociaż deklaracje dostawców tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu, o ile zostaną spełnione, pozwalają na osiągnięcie tego celu, popyt na tworzywa sztuczne pochodzące z recyklingu obliczony na podstawie deklaracji przemysłu wynosi około 6,2 mln ton rocznie do 2025 r. Niedawno powołany sojusz na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym w zakresie tworzyw sztucznych ułatwi przedsiębiorstwom podejmowanie kolejnych kroków w kierunku zmniejszenia tej rozbieżności i pomoże w osiągnięciu powyższego celu zgodnie z celem strategii polegającym na poprawie jakości i opłacalności recyklingu tworzyw sztucznych w Europie. Poczyniono już najważniejsze kroki na drodze do zapewnienia wyższej jakości recyklingu tworzyw sztucznych. Zaliczają się do nich: ustanowienie nowego celu w zakresie recyklingu opakowań z tworzyw sztucznych, tj. 55 % w 2030 r., podjęcie zobowiązań do selektywnego zbierania odpadów i ulepszenie systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Zgodnie z oczekiwaniami wspomniane usprawnienia ułatwią projektowanie pod kątem zdolności do recyklingu za pomocą „ekomodulacji” opłat uiszczanych przez producentów. Przyszłe ulepszenia będą wynikały z przeglądu zasadniczych wymagań w zakresie opakowań zaplanowanego na koniec 2020 r. Strategia pozwala tworzyć synergie między celami gospodarczymi i środowiskowymi. Dowody potencjalnego ryzyka dla zdrowia i ryzyka środowiskowego w związku z zanieczyszczeniem mikrodrobinami plastiku uzasadniają ograniczenie wykorzystania celowo dodanych mikrodrobin plastiku oraz gromadzenie wiedzy na temat pomiaru i etykietowania w przypadku niezamierzonego uwalniania mikrodrobin plastiku. Komisja zobowiązała się także do opracowania ram w zakresie biodegradowalności tworzyw sztucznych, aby sprzyjano projektowaniu i wykorzystaniu takich produktów z tworzyw sztucznych tylko wtedy, gdy jest ono korzystne dla środowiska i nie ingeruje w systemy gospodarowania odpadami ani nie zagraża bezpieczeństwu żywności. Działania w tym kierunku obejmują przekazywanie informacji na temat sposobów postępowania pod koniec przydatności do użycia (np. oznakowania kompostowalnych plastikowych toreb na zakupy). Ponadto w niedawno opublikowanym sprawozdaniu na temat gospodarki tworzywami sztucznymi opartej na obiegu zamkniętym zbadano także inne synergie polityczne, w szczególności w połączeniu z potrzebami badawczymi. Strategia przyspiesza zmiany poza granicami Europy. Dzięki pozytywnym wzorcom działania, szczególnie w zakresie tworzyw sztucznych jednorazowego użytku, przywództwo UE na forach dwu- i wielostronnych odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu międzynarodowego tempa działań w ramach agendy dotyczącej tworzyw sztucznych, co potwierdzają inicjatywy takie jak Globalna platforma tworzyw sztucznych Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska i zbliżające się międzynarodowe partnerstwo w zakresie odpadów tworzyw sztucznych w kontekście Konwencji bazylejskiej. Jednocześnie UE wspiera kraje rozwijające się w ich staraniach na rzecz rozwiązania problemu zanieczyszczenia tworzywami sztucznymi.

Przepisy dotyczące przedmiotów jednorazowego użytku wykonanych z tworzyw sztucznych i narzędzi połowowych – odnoszące się do dziesięciu przedmiotów najczęściej znajdowanych na plażach UE – portowych urządzeń odbiorczych oraz wnioski Komisji dotyczące kontroli rybołówstwa stawiają UE na pierwszym miejscu w światowej walce z odpadami morskimi, które stanowią jedną z głównych obaw obywateli Unii, jeśli chodzi o zanieczyszczenie tworzywami sztucznymi. Dzięki tym przepisom przedsiębiorstwa UE mają możliwość wprowadzania innowacji w zakresie produktów, materiałów, technologii i modeli biznesowych, przy uwzględnieniu zachowań konsumentów i dostępnych metod alternatywnych. Te zestawy dostosowanych do potrzeb środków, znajdujących się obecnie na ostatnim etapie procesu legislacyjnego, obejmują: -zakaz stosowania produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych oraz oksydegradowalnych tworzyw sztucznych. -środki na rzecz ograniczenia konsumpcji pojemników na żywność i kubków do napojów wykonanych z tworzyw sztucznych oraz specjalne oznakowanie i etykietowanie pewnych produktów; -cel polegający na włączeniu 30 % tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu do butelek na napoje od 2030 r. i 25 % do butelek PET od 2025 r., a także cel w zakresie selektywnego zbierania 90 % butelek wykonanych z tworzyw sztucznych do 2029 r. i wprowadzenie wymogów dotyczących projektu, zgodnie z którymi korki będą przyczepione do butelek; -rozszerzona odpowiedzialność producenta obejmująca koszty sprzątania odpadów w przypadku produktów takich jak filtry z wyrobów tytoniowych i narzędzia połowowe; -środki na rzecz zmniejszenia ilości odpadów z tworzyw sztucznych ze statków, takie jak ustalenie jednolitej opłaty za odpady pochodzące ze statków; -lepiej określone obowiązki sprawozdawcze dotyczące zagubionych narzędzi połowowych oraz obowiązki w zakresie oznaczania i kontroli narzędzi przeznaczonych do połowów rekreacyjnych. 3Przyspieszenie transformacji 3.1Innowacje i inwestycje Aby przyspieszyć przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym, konieczne jest inwestowanie w innowacje oraz zapewnienie wsparcia dla dostosowania bazy przemysłowej. W latach 2016–2020 Komisja zwiększyła wysiłki na obu frontach, przeznaczając na transformację fundusze publiczne opiewające na łączną kwotę ponad 10 mld EUR. Obejmują one: -1,4 mld EUR z programu „Horyzont 2020” do 2018 r. (przeznaczone na obszary takie jak zrównoważony przemysł przetwórczy, gospodarowanie odpadami i zasobami, systemy produkcji w obiegu zamkniętym lub biogospodarka w obiegu zamkniętym), z czego 350 mln EUR przeznaczono na wprowadzenie tworzyw sztucznych do obiegu zamkniętego. Komisja opublikowała wykaz projektów istotnych dla gospodarki o obiegu zamkniętym finansowanych w latach 2016–2018 w ramach programu „Horyzont 2020”; -co najmniej 7,1 mld EUR w ramach polityki spójności (1,8 mld EUR przeznaczone na wprowadzenie technologii innowacyjnych pod względem ekologicznym wśród MŚP i 5,3 mld EUR na wsparcie wdrożenia unijnych przepisów dotyczących odpadów); ponadto w ramach inteligentnej specjalizacji dostępne jest znaczne wsparcie na rzecz napędzanej przez rynek innowacji i wprowadzania jej do obiegu; -2,1 mld EUR za pośrednictwem organów finansowania, takich jak Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych i InnovFin; -co najmniej 100 mln EUR zainwestowano w ramach programu LIFE w ponad 80 projektów wnoszących wkład w rozwój gospodarki o obiegu zamkniętym. Aby zachęcić do dalszych inwestycji, w ramach Platformy wsparcia finansowego dla gospodarki o obiegu zamkniętym opracowano zalecenia dotyczące zwiększenia możliwości pozyskania finansowania bankowego dla projektów dotyczących gospodarki o obiegu zamkniętym, koordynacji działań w zakresie finansowania i wymiany dobrych praktyk. Platforma oraz Europejski Bank Inwestycyjny podejmą prace nad udzielaniem wsparcia finansowego i wykorzystaniem synergii z planem działania dotyczącym finansowania zrównoważonego wzrostu gospodarczego. Oprócz finansowania transformacji Komisja odniosła się również do kwestii przeszkód regulacyjnych, które mogłyby hamować innowacje w zakresie obiegu zamkniętego, inicjując w 2016 r. dwa pilotażowe porozumienia na rzecz innowacyjności. Na podstawie doświadczeń z tych dwóch projektów pilotażowych Komisja rozważa obecnie wypróbowanie tego podejścia w innych sektorach. Obieg zamknięty powinien pozostać filarem polityki spójności w okresie programowania na lata 2021–2027. We wniosku w sprawie nowego Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Funduszu Spójności Komisja nadaje gospodarce o obiegu zamkniętym priorytet w dążeniach UE do osiągnięcia bardziej przyjaznej dla środowiska i bardziej inteligentnej Europy oraz wyklucza inwestycje w składowanie odpadów i instalacje przetwarzania odpadów resztkowych zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami. 3.2Silne zaangażowanie zainteresowanych stron Zaangażowanie zainteresowanych stron ma kluczowe znaczenie dla transformacji gospodarki. Podejście systemowe określone w planie działania dało organom publicznym, podmiotom gospodarczym i społeczeństwu obywatelskiemu ramy, które można powielać w celu wspierania partnerstw w różnych sektorach i wzdłuż łańcuchów wartości. Działania UE stanowiły inspirację dla krajowych dyskusji na temat gospodarki o obiegu zamkniętym, a większość państw członkowskich przyjęła krajowe strategie przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym lub jest w trakcie ich przyjmowania. Ramy te są często powielane na szczeblu regionalnym i lokalnym, co zbliża gospodarkę o obiegu zamkniętym do obywateli i przedsiębiorstw. Rolę Komisji w promowaniu takiego podejścia systemowego oraz we włączeniu kwestii gospodarki o obiegu zamkniętym do europejskiego i międzynarodowego planu działania uznano również na Światowym Forum Ekonomicznym w 2019 r., gdy Komisja otrzymała nagrodę Circulars w kategorii sektora publicznego. Europejska platforma zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym zrzesza liczne sieci i inicjatywy w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym. Pomnaża ona najlepsze praktyki z sektora publicznego i prywatnego. W pierwszym roku funkcjonowania na platformie zebrano i rozpowszechniono ponad 300 przykładów najlepszych praktyk, strategii i sprawozdań. Zainteresowane strony napędzają transformację w różnych sektorach. Na przykład zaangażowanie ze strony przemysłu doprowadziło do przyjęcia protokołu i wytycznych UE dotyczących odpadów z budowy i rozbiórki, których ostatecznym celem jest zwiększenie zaufania do procesu gospodarowania odpadami oraz do jakości materiałów pochodzących z recyklingu w tym sektorze. Ponadto przedsiębiorstwa zobowiązały się do zwiększenia wydajności zasobów w przypadku budynków i testują Level(s) – pierwszy system wskaźników do pomiaru zrównoważoności w sektorze – w ponad 130 projektach w całej Europie. Analogicznie, kluczowe podmioty sektora publicznego i prywatnego w całym łańcuchu wartości żywności współpracują w ramach unijnej Platformy ds. Strat i Marnowania Żywności, aby przyspieszyć czynione przez UE postępy w zakresie osiągania celu zrównoważonego rozwoju, jakim jest zmniejszenie o połowę odpadów spożywczych na mieszkańca do 2030 r. Platforma umożliwiła Komisji poczynienie istotnych postępów we wdrażaniu działań zapobiegających powstawaniu odpadów spożywczych, do których należą wytyczne mające ułatwić dokonywanie darowizn żywności, w opracowaniu metody pomiaru marnowania żywności i poprawie praktyk w zakresie dat przydatności do spożycia. Zainteresowane strony przenoszą transformację także poza Europę. Europejskie przedsiębiorstwa regularnie angażują się we wspólne misje dotyczące gospodarki o obiegu zamkniętym, wzmacniając powiązania między europejskimi instytucjami, organizacjami pozarządowymi, przedsiębiorstwami i odpowiednimi zainteresowanymi stronami w państwach trzecich. 4Otwarte wyzwania Gospodarka o obiegu zamkniętym stanowi obecnie nieodwracalny ogólnoświatowy trend na wielką skalę. Potrzeba jednak jeszcze wielu starań, aby zintensyfikować działania na poziomie unijnym i światowym, w pełni zamknąć obieg oraz wykorzystać przewagę konkurencyjną, jaką gospodarka o obiegu zamkniętym zapewnia przedsiębiorstwom UE. Z interakcji z zainteresowanymi stronami wynika, że w celu wypełnienia agendy dotyczącej obiegu zamkniętego można uwzględnić obszary, które nie są objęte planem działania. Jeżeli UE chce utrzymać swoją wiodącą rolę w projektowaniu i produkcji produktów i usług w obiegu zamkniętym oraz pod względem umożliwiania konsumentom wyboru bardziej zrównoważonego stylu życia, potrzebne będą nowe działania. Jak zasugerowano w dokumencie otwierającym debatę pt. „W kierunku zrównoważonej Europy do 2030 r.”, gospodarka o obiegu zamkniętym powinna stanowić trzon strategii przemysłowej UE, co umożliwi obieg zamknięty w nowych obszarach i sektorach, ocena cyklu życia produktów powinna stać się normą, a przepisy dotyczące ekoprojektu powinny zostać rozszerzone w największym możliwym stopniu. Jeżeli UE chce czerpać pełne korzyści z przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym, należy przyspieszyć rozpoczęte prace dotyczące substancji chemicznych, nietoksycznego środowiska, oznakowania ekologicznego i ekoinnowacji, surowców krytycznych i nawozów. Analogicznie, konsumenci powinni mieć lepsze możliwości dokonywania świadomych wyborów, a sektor publiczny powinien zwiększyć starania w dziedzinie zrównoważonych zamówień publicznych. Przy wsparciu Komisji państwa członkowskie – a w szczególności regiony, które mogą nie zrealizować celów w zakresie recyklingu na 2020 r. lub borykają się ze szczególnymi problemami – i przedsiębiorstwa będą musiały zwiększyć starania, aby wdrożyć zmienione przepisy dotyczące odpadów i rozwinąć rynki surowców wtórnych. Celem jest zapewnienie, aby materiały, które wracają do gospodarki, były opłacalne i bezpieczne dla obywateli oraz środowiska. UE powinna nadal wspierać badania naukowe, innowacje i inwestycje w sektorach priorytetowych określonych w planie działania. Na przykładzie Europejskiej strategii na rzecz tworzyw sztucznych w gospodarce o obiegu zamkniętym z podobnego podejścia holistycznego mogłoby skorzystać wiele innych sektorów mających duży wpływ na środowisko i potencjał obiegu zamkniętego, takich jak sektor informatyczny, elektronika, sektor mobilności, środowisko zbudowane, górnictwo, branża meblarska, sektor żywności i napojów lub włókiennictwo. W żadnym z nich pełen potencjał jednolitego rynku UE nie został jeszcze wykorzystany. Wdrożenie niedawno zaktualizowanej strategii dotyczącej biogospodarki i zmienionych ram w zakresie energii ze źródeł odnawialnych będzie stanowiło kolejne kroki w kierunku wykorzystania zasobów biologicznych w obiegu zamkniętym, przy jednoczesnym przestrzeganiu granic ekologicznych i wkładzie w powstrzymanie utraty różnorodności biologicznej. Zgodnie z długoterminową wizją strategiczną dobrze prosperującej, nowoczesnej, konkurencyjnej i neutralnej dla klimatu gospodarki do 2050 r. przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym i gospodarkę neutralną dla klimatu powinno przebiegać jednocześnie, w oparciu o duże ambicje przemysłu oraz z wykorzystaniem wiodącej pozycji przedsiębiorstw UE w tych obszarach. Nowe modele biznesowe oparte na obiegu zamkniętym, recykling, wydajność energetyczna i materiałowa oraz nowe struktury konsumpcji mają znaczny potencjał do tego, by ograniczyć emisję gazów cieplarnianych na świecie. Propagowanie tego wspólnego podejścia w przedsiębiorstwach – także w MŚP – i społecznościach może jednocześnie zmniejszyć koszty produkcji i wesprzeć nowe rodzaje interakcji biznesowych, np. symbiozę przemysłową. Ponadto obieg zamknięty i zrównoważoność w zakresie pozyskiwania, wykorzystania i przetwarzania surowców (szczególnie tych krytycznych) będą kluczowe dla zapewnienia niezbędnego bezpieczeństwa dostaw, równych warunków działania dla konkurentów przemysłowych oraz wiodącej pozycji UE na świecie w zakresie kluczowych technologii prorozwojowych i technologii niskoemisyjnych. Sztuczna inteligencja i cyfryzacja mają potencjał, by zoptymalizować zużycie energii i zasobów oraz udostępniać informacje na potrzeby modeli biznesowych opartych na obiegu zamkniętym i świadomych wyborów konsumpcyjnych. Cyfrowa gospodarka o obiegu zamkniętym musi jednak mieć pozytywny wpływ netto na zasoby i uwzględniać istotne wyzwania, w tym ryzyko napędzania niezrównoważonych struktur konsumpcji, skracania trwałości produktów inteligentnych i zagrożeń dla bezpieczeństwa wrażliwych danych biznesowych.