SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO w sprawie realizacji, wyników i ogólnej ocenyEuropejskiego Roku Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym (2010) /* COM/2012/0107 final */





SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO w sprawie realizacji, wyników i ogólnej oceny Europejskiego Roku Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym (2010) 1. Kontekst: budowanie zaangażowania politycznego w czasach kryzysu 1.1. Wprowadzenie W 2008 r. Rada i Parlament Europejski potwierdziły, że walka z ubóstwem i wykluczeniem społecznym należy do priorytetów UE i jej państw członkowskich, oraz postanowiły ogłosić rok 2010 Europejskim Rokiem Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym (dalej ER2010)[1]. ER2010 zbiegł się w czasie z okresem wyzwań gospodarczych i społecznych, co sprzyjało mobilizacji i pomogło umieścić problem ubóstwa i wykluczenia społecznego w centrum strategii „Europa 2020”. Inicjatywa ta uwypukliła kluczowe znaczenie zaangażowania i świadomości obywateli oraz umożliwiło realny udział w tej inicjatywie kobiet i mężczyzn żyjących w ubóstwie. Dowiodła również, że Europa może propagować nowe modele zarządzania, oraz wskazało na potrzebę budowania nowych mostów między najważniejszymi podmiotami. Na skutek kryzysu ucierpiały jednak zarówno osoby, które doświadczają ubóstwa i wykluczenia społecznego, jak i te, które codziennie z nimi pracują, przez co trudno jest odczuć pełny wpływ inicjatywy. Zgodnie z decyzją ustanawiającą ER2010 niniejsze sprawozdanie stanowi przegląd realizacji, wyników i ogólnych osiągnięć Europejskiego Roku, sporządzony w oparciu o wnioski z oceny zewnętrznej[2]. 1.2. Koordynacja UE w zakresie włączenia społecznego W momencie rozpoczęcia realizacji strategii lizbońskiej w marcu 2000 r. Rada Europejska zwróciła się do państw członkowskich i Komisji o podjęcie działań, które w „zdecydowany sposób przyczyniłyby się do wyeliminowania problemu ubóstwa” do 2010 r. , który to cel Rada Europejska konsekwentnie podkreślała. Aby zapewnić koordynację polityki pomiędzy państwami członkowskimi, opracowano otwartą metodę koordynacji w dziedzinie ochrony socjalnej i włączenia społecznego („społeczna OMK”). Pomogło to zidentyfikować wspólne wyzwania, zwiększyło wspólną bazę wiedzy oraz wsparło dobre rządy. Wciąż potrzebne są jednak działania w zakresie wzmacniania zaangażowania politycznego i eksponowania jego znaczenia, interakcji z innymi obszarami polityki i odpowiedzialności wszystkich zainteresowanych podmiotów. 1.3. Europejski Rok 2010 i jego cele Ponieważ pierwsza dekada unijnej współpracy w zakresie walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym zbliżała się do końca, ER2010 zaprojektowano tak, aby odgrywał rolę katalizatora pobudzającego podnoszenie świadomości, budowanie nowych partnerstw i tworzenie nowej dynamiki. Realizowano cztery główne cele: Uznanie praw – uznanie prawa osób dotkniętych ubóstwem i wykluczeniem społecznym do godnego życia i pełnego uczestnictwa w życiu społecznym. Wspólna odpowiedzialność i uczestnictwo – zwiększanie odpowiedzialności publicznej za politykę i działania w dziedzinie włączenia społecznego, podkreślające zbiorową i indywidualną odpowiedzialność w zakresie zwalczania ubóstwa i wykluczenia społecznego. Spójność – propagowanie bardziej spójnego społeczeństwa poprzez uświadamianie korzyści płynących dla całego społeczeństwa ze zwalczania ubóstwa, wspierania sprawiedliwego podziału i niemarginalizowania nikogo. Zaangażowanie i konkretne działania – podkreślenie silnego zaangażowania politycznego UE na rzecz walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym oraz propagowanie tego zaangażowania i działań na wszystkich poziomach. 2. Europejski Rok 2010: realizacja i kluczowe działania 2.1. Zarządzanie i wykonanie finansowe Na działania w 29 uczestniczących państwach (UE-27 oraz Islandia i Norwegia) oraz na poziomie europejskim przeznaczono budżet w wysokości 17,25 mln EUR. Programowanie i zarządzanie finansami w państwach członkowskich Krajowe organy wykonawcze koordynowały ER2010 i zarządzały środkami unijnymi na poziomie krajowym, zgodnie z krajowym programem opracowanym w porozumieniu z najważniejszymi zainteresowanymi stronami. 29 krajowym organom wykonawczym (w 27 państwach członkowskich, Norwegii i Islandii) przyznano łączną kwotę w wysokości 9,27 mln EUR z budżetu UE w ramach procedury zarządzania scentralizowanego. W każdym państwie otrzymaną kwotę trzeba było uzupełnić sumą przynajmniej równą dotacji unijnej. Niektóre państwa przeznaczyły kwotę większą niż wymagana. Ponadto zapewniono finansowanie prywatne, publikując zaproszenia do składania wniosków zawierające wymóg zmiennej wartości procentowej współfinansowania. Programowanie i zarządzanie finansami na poziomie UE Na inicjatywy na poziomie europejskim, z których większość stanowiły kluczowe inicjatywy unijne, przeznaczono budżet wynoszący 8 mln EUR. W większości inicjatywy te zostały w pełni sfinansowane, a częściowo (konferencja inaugurująca i zamykająca) były współfinansowane w 80 %. Podczas gdy ogólnoeuropejskie inicjatywy koordynowano na poziomie europejskim, pozostałe wdrażano w uczestniczących państwach w sposób zdecentralizowany, przy ścisłej współpracy pomiędzy korespondentami krajowymi zewnętrznego wykonawcy ds. komunikacji oraz krajowymi organami wykonawczymi . Komitet doradczy złożony z przedstawicieli uczestniczących państw zbierał się regularnie, aby doradzać Komisji i wspierać ją w planowaniu i realizacji działań w ramach ER2010. Za kanał informacyjno-konsultacyjny służyła unijna grupa ekspertów zainteresowanych stron, składająca się z około 70 europejskich organizacji pozarządowych i innych podmiotów (sieci lub władz regionalnych/lokalnych, partnerów społecznych, fundacji, ośrodków analitycznych, organów europejskich/międzynarodowych), która odbyła pięć posiedzeń w okresie od marca 2009 r. do marca 2011 r. ER2010 w liczbach: – 29 uczestniczących państw (27 państw członkowskich, Norwegia i Islandia). – Około 900 współfinansowanych działań zorganizowanych przez krajowe organy wykonawcze lub przez zainteresowane strony; co najmniej 1800 dalszych działań krajowych i lokalnych wykorzystujących logo. – Około 40 imprez unijnych (zorganizowanych przez organy UE lub w ramach partnerstwa z dużymi imprezami). – 164 ambasadorów (160 na poziomie krajowym i 4 na poziomie europejskim). – 49 mln widzów i słuchaczy, do których dotarły nadawane relacje. – ponad 400 000 odwiedzin pojedynczych użytkowników na stronie internetowej. – Ponad 10 000 artykułów drukowanych/online. – 1200 zgłoszeń do konkursu dla dziennikarzy i 60 zwycięzców. – ponad 60 materiałów wideo wyprodukowanych na poziomie UE. – 200 zdjęć z 18 państw europejskich uczestniczących w projekcie Art Partner. – Całkowity budżet w wysokości 17,25 mln EUR (z budżetu UE) + 9 mln EUR (z budżetów krajowych), tj. łącznie 26,25 mln EUR. 2.2. Realizacja w uczestniczących państwach Działania w terenie Znaczną część działań na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym organizowały zainteresowane strony, w szczególności organizacje pozarządowe, które prowadziły 664 współfinansowanych projektów, oraz krajowe organy wykonawcze, które bezpośrednio zorganizowały 220 działań. Obejmowały one: – podnoszenie świadomości społecznej (debaty, materiały dydaktyczne, działalność medialna, konkursy artystyczne, łańcuchy solidarności, uniwersytety otwarte, serwisy społecznościowe itp.); – bezpośrednie wsparcie dla osób zainteresowanych (informacje na temat praw, wsparcie w ramach społeczności, upodmiotowienie poprzez sztukę, uczenie się pozaformalne itp.); – kształtowanie polityki (konferencje, seminaria, spotkania oparte na uczestnictwie, wprowadzanie nowych programów i planów działania itp.); – działania związane z wiedzą fachową (badania, analizy, publikacje itp.). Udział realizacji działań związanych z edukacją i mediami był większy niż analiz i badań, co odzwierciedla rolę Europejskiego Roku jako kampanii podnoszącej świadomość. Powstało około 10 000 artykułów drukowanych/online. Liczba i skala współfinansowanych projektów organizowanych przez zainteresowane strony była bardzo zróżnicowana – od 1 projektu w Finlandii, 2 na Litwie po 71 we Francji i 92 w Irlandii. W większości państw średnia kwota współfinansowania wynosiła poniżej 20 000 EUR, co umożliwiało wspieranie organizacji z ograniczoną zdolnością absorpcyjną. Ponadto ponad 1800 działań krajowych i lokalnych uzyskało „wsparcie moralne”, ponieważ posługiwały się logo Europejskiego Roku, ale nie otrzymały środków w ramach ER2010. Rola krajowych„ambasadorów” Aby dotrzeć do szerszych kręgów społeczeństwa, 22 państwa wyznaczyły łącznie 160 krajowych ambasadorów ER2010. Osoby te pochodziły z różnych środowisk: byli wśród nich aktorzy, piosenkarze, działacze organizacji pozarządowych, przedstawiciele środowisk akademickich, sportowcy, przedsiębiorcy oraz osoby, które bezpośrednio doświadczyły ubóstwa i wykluczenia społecznego, osoby z grup szczególnie zagrożonych (niepełnosprawni, Romowie, samotne matki itp.). Liczba wyznaczonych ambasadorów wahała się od jednego (we Francji i w Rumunii) do 26 w Austrii. 2.3. Działania na poziomie UE Wiele działań koordynowała i realizowała Komisja Europejska, jednak znaczną ich liczbę przeprowadziły również prezydencje hiszpańska i belgijska, zainteresowane strony oraz inne instytucje i organy UE. Kampania informacyjna, komunikacyjna i promocyjna Głównym działaniem na poziomie europejskim była wspólna kampania koordynowana przez Komisję Europejską, w większości w 23 językach, realizowana w uczestniczących państwach we współpracy z wykonawcą ds. komunikacji i krajowymi organami wykonawczymi. Obejmowała ona: – budowanie sieci relacji z mediami i regularne kontakty z nimi (prasa drukowana/internet/media audiowizualne) dotyczące najważniejszych imprez (np. śniadania prasowe); – narzędzia internetowe – w tym strona kampanii (http://ec.europa.eu/employment_social/2010againstpoverty/index_pl.htm) w 23 językach, korzystanie z grupy „Social Europe” na Facebooku, strona ze zdjęciami w serwisie Flickr, materiały zamieszczane na YouTube, EUTube i w Wikipedii; – publikacje – broszura Eurobarometru, biuletyn (6 numerów), kompendium dobrych praktyk („Wydostać się z ubóstwa”), magazyn po 2010 r. („Springboard into the Future”) i przegląd kluczowych statystyk; – produkcja materiałów audiowizualnych (jeden klip promocyjny w 23 językach, 29 krótkich materiałów dotyczących poszczególnych państw i klipy informacyjne z głównych imprez); – partnerstwo z 26 imprezami europejskimi (festiwalami muzycznymi i filmowymi, imprezami organizacji pozarządowych itp.); – materiały promocyjne (plakaty, zakładki do książek, długopisy, T-shirty, smycze); – czworo ambasadorów kampanii na poziomie UE (dr Vaira Vīķe-Freiberga, dr Lesley-Anne Knight, Michał Piróg i Tasha de Vasconcelos), którzy zwiększyli zainteresowanie mediów i zwracali uwagę na ER2010 poprzez aktywne zaangażowanie i identyfikowanie się z przesłaniem ER2010. Inauguracja i zamknięcie ER2010 W konferencji inaugurującej zorganizowanej w Madrycie w dniu 21 stycznia przez prezydencję hiszpańską wzięło udział 400 uczestników. Podczas konferencji zamykającej, która odbyła się w dniu 17 grudnia w Brukseli podczas prezydencji belgijskiej, dokonano przeglądu najważniejszych osiągnięć i zwrócono uwagę na wybrane projekty krajowe. Formalnie zatwierdzono wtedy przyjętą przez Radę Ministrów deklarację końcową Europejskiego Roku (zob. poniżej). O szerokim zaangażowaniu politycznym na rzecz osiągnięcia celów ER2010 świadczyli uczestnicy obu imprez: oprócz licznych decydentów i zainteresowanych strony wzięli w nich udział przedstawiciele wysokiego szczebla, w tym przewodniczący Rady Europejskiej i Komisji, szefowie rządów Hiszpanii i Belgii oraz wielu ministrów krajowych. Dwa tygodnie szczególnego zainteresowania W czerwcu i październiku zorganizowano dwa tygodnie szczególnego zainteresowania, aby nadać inicjatywie dynamikę, koncentrując się na szeregu unijnych i krajowych działań i imprez w krótkim okresie, ze szczególnym naciskiem na partnerstwo i uczestnictwo. Dwie inicjatywy roczne – Art Partner i ogólnoeuropejski konkurs dla dziennikarzy Projekt Art Partner (IN)VISIBLE (kwiecień 2010 r. – listopad 2010 r.) miał zachęcić studentów sztuk pięknych z całej UE do wizualizacji ubóstwa poprzez fotografię. Wszystkie zdjęcia zamieszczono na stronie internetowej ER2010, a 70 zaprezentowano na wystawie w Brukseli pod koniec 2010 r. Nagroda dla dziennikarzy (kwiecień 2010 r. – grudzień 2010 r.) miała natomiast na celu wspieranie dziennikarzy, których praca przyczyniła się do podniesienia świadomości i zrozumienia problemu ubóstwa i wykluczenia społecznego. Zgłoszono prawie 1 200 artykułów i reportaży radiowych i telewizyjnych, spośród których wyłoniono laureatów zarówno krajowych, jak i europejskich. Badania Eurobarometru i analizy Badanie Eurobarometru opublikowane w październiku 2009 r.[3] miało na celu poznanie opinii publicznej na temat polityki zwalczania ubóstwa i wykluczenia społecznego i zapobiegania im. Przeprowadzono i opublikowano również cztery badania Flash Eurobarometr na temat postrzegania społecznych skutków kryzysu przez opinię publiczną. Działania na poziomie UE zorganizowane przez partnerów Zorganizowano wiele europejskich działań uzupełniających te koordynowane przez DG EMPL w Komisji. – W ramach specjalnej koalicji organizacji pozarządowych[4] ponad 40 organizacji realizowało wspólne działania (ludzki łańcuch wokół Parlamentu Europejskiego, własna strona internetowa www.endpoverty.eu, wymiana informacji). – Wiele europejskich zainteresowanych stron opracowało działania w ramach Roku, obejmujące konferencje, imprezy służące podnoszeniu świadomości i konkretne działania promujące. – Parlament Europejski wydał kilka sprawozdań związanych z tematem, był gospodarzem czerwcowego spotkania osób doświadczających ubóstwa i zorganizował agorę obywatelską na ten temat w styczniu 2011 r. – Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny zorganizował konferencję na wysokim szczeblu na temat ubóstwa i wykluczenia społecznego (maj 2010 r.), utworzył stałą grupę ds. ER2010, oraz podjął kilka inicjatyw szczegółowych (Uniwersytet Powszechny, przesłuchanie). – Komitet Regionów zorganizował w czerwcu forum, a jedna z grup politycznych ogłosiła konkurs filmowy („Ubóstwo w Europie: jakie wyjście?”). – Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w uczestniczących państwach wniosły znaczący wkład, organizując wiele działań komunikacyjnych (np. konkurs fotograficzny, docieranie do grup w niekorzystnej sytuacji, koncerty na wolnym powietrzu, stanowiska informacyjne) oraz biorąc udział w różnych dyskusjach, debatach i konferencjach poświęconych przedmiotowym zagadnieniom. W wielu państwach aktywnie zaangażowane były również punkty informacyjne Europe Direct. – W samej Komisji Europejskiej liczne DG poza DG EMPL opracowały szczegółowe projekty i inicjatywy (np. dotyczące zdrowia, społeczeństwa informacyjnego, badań naukowych, młodzieży, kultury, turystyki itp.). – Przed ER2010 w 2009 r. w ramach unijnej nagrody dla dziennikarzy „Razem przeciw dyskryminacji” Komisja Europejska przyznała specjalne wyróżnienie dla artykułów koncentrujących się na problemie ubóstwa i dyskryminacji. 3. co osiągnięto w ramach Europejskiego roku? 3.1. Zdecydowane zaangażowanie polityczne pomimo trudnej sytuacji gospodarczej Europejski Rok odbywał się w krytycznej sytuacji społecznej, zbiegając się w czasie z rozmowami na temat przyszłości kluczowych obszarów polityki UE. Zorganizowane w całej UE imprezy związane z inauguracją ER2010 pomogły nadać nowy rozpęd działaniom i podkreśliły potrzebę zaangażowania politycznego na najwyższym szczeblu. W tym kontekście zwalczanie ubóstwa i wykluczenia społecznego uznano za jeden z kluczowych priorytetów strategii „Europa 2020” na rzecz inteligentnego, zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu. Po raz pierwszy w historii zaangażowanie to jest powiązane z celem wyrażonym liczbowo, zakładającym zmniejszenie liczby osób żyjących w ubóstwie i wykluczonych społecznie o co najmniej 20 mln do 2020 r. W deklaracji końcowej Europejskiego Roku[5] zobowiązano się do dalszego prowadzenia i rozszerzania tych działań. W strategii „Europa 2020” uznano potrzebę silnego zaangażowania na poziomie krajowym. W związku z tym zwrócono się do państw członkowskich o określenie w ramach krajowych programów reform szczegółowych krajowych celów dotyczących ograniczenia ubóstwa i wykluczenia społecznego. ER2010 przyczynił się również do zmian w polityce wewnętrznej wykraczających poza strategię „Europa 2020”, ponieważ kilka państw wykorzystało go jako okazję do opracowania lub wdrożenia nowych inicjatyw politycznych i wzmocnienia powiązań z innymi tematami polityki (takimi jak zdrowie, wymiar sprawiedliwości, walka z dyskryminacją czy finanse). Zmiany te stanowiły krok naprzód w kierunku zwiększenia zaangażowania UE i państw członkowskich, jednak muszą być postrzegane w kontekście sytuacji osób w szczególnie trudnej sytuacji, która w 2010 r. w wielu przypadkach się pogorszyła 3.2. Rozwój nowych partnerstw i sojuszy Europejski Rok stanowił ważny bodziec do zacieśnienia partnerstw i zaangażowania nowych podmiotów, od szczebla lokalnego po europejski. Sojusze te powstały głównie między zainteresowanymi stronami (w szczególności organizacjami pozarządowymi i fundacjami), ale obejmowały również podmioty instytucjonalne na różnych szczeblach (takich jak władze lokalne, środowiska akademickie, organizacje kulturalne, szkoły itp.) Ponadto ER2010 nadał impuls do pokonywania tradycyjnych podziałów poprzez zaangażowanie podmiotów, które, choć może mniej bezpośrednio zaangażowane w rozwiązywanie problemów ubóstwa i wykluczenia społecznego, nadal mają znaczący wpływ (np. przedsiębiorcy, media, organy publiczne inne niż te zajmujące się włączeniem społecznym). W niektórych państwach ważne znaczenie miało w tym względzie zaangażowanie „ambasadorów” ER2010. Na poziomie europejskim wzmocniono współpracę z szeregiem kluczowych organów i nowymi zainteresowanymi stronami, a także pomiędzy poszczególnymi departamentami w ramach Komisji Europejskiej. Jednak, pomimo pozytywnych przykładów, możliwości wzmocnienia powiązań z partnerami społecznymi i sektorem prywatnym nie zostały w pełni wykorzystane. 3.3. Zaspokajanie potrzeby lepszej komunikacji Szczególnie ambitnymi celami ER2010 było dotarcie do szerszej grupy odbiorców oraz kształtowanie postrzegania ubóstwa. Dane zebrane przez wykonawcę ds. komunikacji pokazują, że informacje na temat Roku dotarły do około jednej dziesiątej Europejczyków poprzez środki masowego przekazu, co pomogło zwiększyć poziom świadomości różnych obliczy ubóstwa w Europie i roli UE. ER2010, zwłaszcza najważniejsze imprezy i kluczowe etapy, był również szeroko komentowany w prasie, zarówno drukowanej jak i elektronicznej. Aby dotrzeć do szerszej grupy odbiorców, wykorzystywano również media społecznościowe. Trudniej ocenić wpływ na inicjatywy na obalanie stereotypów. Niemniej jednak szereg kluczowych działań, takich unijna konferencja „Ubóstwo: rzeczywistość i percepcja – wyzwanie dla sektora komunikacji” w październiku 2009 r., jak również inicjatywy krajowe, regionalne i lokalne, umożliwiły zabranie głosu osobom doświadczającym ubóstwa. Zapoczątkowały one również konieczną dyskusję na temat tego, w jaki sposób najlepiej relacjonować tę złożoną kwestię, łącząc interesy osób doświadczających ubóstwa z ograniczeniami pracy dziennikarskiej, która wiąże się z coraz większymi wyzwaniami. Wreszcie, ER2010 podniósł świadomość na temat potrzeby, by instytucje publiczne w inny, lepszy sposób informowały o kwestiach związanych z włączeniem społecznym, pogłębiały kontakty z mediami oraz docierały zarówno do osób z grup ryzyka, jak i do ogółu społeczeństwa. W tym celu przetestowano i rozwinięto nowe podejścia (np. partnerstwo z dużymi imprezami lub z mediami). 3.4. W kierunku większego udziału osób doświadczających ubóstwa Udział osób doświadczających ubóstwa uznano za ważny cel ER2010, pozwalający upodmiotowić jednostki oraz stanowiący bardziej bezpośrednią formę aktywności obywatelskiej. Europejski Rok częściowo spełnił pokładane oczekiwania, umożliwiając zabranie głosu kobietom i mężczyznom bezpośrednio dotkniętym problemem, także podczas kluczowych imprez (konferencja inaugurująca i zamykająca, imprezy dla wszystkich, uniwersytety powszechne). Prowadzono także pracę z mediami (wideo, konferencje na temat postrzegania ubóstwa) oraz promowano obecność tych osób jako uczestników takich imprez. Wspierano również rozwój zorganizowanych form uczestnictwa poprzez różne projekty realizowane w uczestniczących państwach. Ponadto Rok wniósł wkład w badanie związku między wykluczeniem społecznym, ubóstwem i dyskryminacją. Zrealizowane inicjatywy miały do pewnego stopnia pozytywny wpływ na wszystkie grupy zagrożone dyskryminacją (takie jak imigranci, mniejszości etniczne, osoby niepełnosprawne, osoby starsze). 3.5. Uzupełnienie istniejących inicjatyw UE Europejski Rok uzupełnił istniejące inicjatywy i programy UE w dziedzinie włączenia społecznego oraz zmniejszania nierówności, takie jak program PROGRESS[6] oraz społeczna OMK. Zapewniono możliwości finansowania projektów, które nie kwalifikowały się do innych programów UE, co pomogło dotrzeć do szerszego grona podmiotów. Nie wykorzystano jednak w pełni możliwości uzupełnienia innych inicjatyw finansowanych przez UE; kwestia ta zostanie na nowo podjęta w kontekście następnych wieloletnich ram finansowych. 3.6. Rozwój podejść innowacyjnych W ciągu Roku przetestowano szereg podejść innowacyjnych, takich jak: wykorzystywanie mediów społecznościowych do komunikacji, kontakty z dziennikarzami, zaawansowane podejścia do planowania polityki oparte na szerokim uczestnictwie; polityka społeczna oparta na dowodach i przedsiębiorczość społeczna. Niektóre inicjatywy tworzyły powiązania z innymi obszarami polityki: ochroną zdrowia, wymiarem sprawiedliwości i finansami. Wpływ tych innowacji jest potencjalnie znaczący i można by je dalej rozwijać. Obecne działania na rzecz konsolidacji budżetu będą jednak stanowić poważną przeszkodę dla dalszego ich rozwoju. 3.7 Uwzględnianie aspektu płci Wprowadzono przepisy zakładające uwzględnienie aspektu płci, na przykład w zarządzaniu Rokiem, a dowody pośrednie sugerują, że kwestie związane z płcią, takie jak samotne rodzicielstwo oraz bezdomność uwzględniano w sposób zrównoważony. Kluczowe podmioty zaangażowane w ER2010 r. nie uznały jednak tego aspektu za istotne i szczegółowe dane uwzględniające zagadnienia płci nie były systematycznie sporządzane. 4. Przyszłe działania: zapewnienie trwałych rezultatów Wpływ kryzysu gospodarczego jest nadal odczuwalny. Bezrobocie utrzymuje się na wysokim poziomie, a liczba mieszkańców UE, która nadal żyje poniżej progu ubóstwa lub na marginesie społeczeństwa, jest nie do przyjęcia. Zagrożona jest spójność europejskich społeczeństw[7]. Mimo że trzon polityki dotyczącej problemu ubóstwa i wykluczenia społecznego należy w głównej mierze do kompetencji państw członkowskich, UE ma do odegrania istotną rolę i musi sprostać pokładanym w niej oczekiwaniom. Unia dysponuje jasnymi kompetencjami i nowymi instrumentami, aby wspierać państwa członkowskie oraz realnie wpłynąć na życie osób w szczególnie trudnej sytuacji. Obejmują one strategię „Europa 2020”, jak również Europejską platformę współpracy w zakresie walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym[8], dzięki którym włączenie społeczne znalazło się wśród priorytetów polityki UE. 4.1. „Europa 2020”: od zobowiązania do realizacji Kryzys unaocznił, w jakim stopniu rozwój gospodarczy i społeczny w państwach członkowskich UE są ze sobą powiązane. Korzystając z tych doświadczeń, UE wprowadziła nową metodę pracy, europejski semestr, aby zapewnić UE koordynację w zakresie kluczowych priorytetów politycznych przed podjęciem decyzji na poziomie krajowym. W 2011 r. w ramach tej metody położono szczególny nacisk na zrównoważone finanse publiczne oraz tworzenie miejsc pracy i pobudzanie wzrostu. Walka z bezrobociem i społecznymi konsekwencjami kryzysu jest jednym z pięciu priorytetów rocznej analizy wzrostu gospodarczego na 2012 r.[9], zgodnie z którą państwa członkowskie powinny chronić osoby w trudnej sytuacji, zwiększając dalej skuteczność systemów zabezpieczenia społecznego, wdrażając strategie aktywnego włączania oraz zapewniając dostęp do usług wspierających integrację na rynku pracy i w społeczeństwie. Należy zintensyfikować wysiłki, aby historyczne zobowiązanie do ograniczenia ubóstwa i wykluczenia społecznego do 2020 r. przyniosło realne zmiany. W sumie 26 państw członkowskich zaproponowało krajowe cele w zakresie ograniczania ubóstwa i określiło konkretną strategię ich realizacji w krajowych programach reform przedłożonych w kwietniu 2011 r. Cele te nie są jednak na razie tak ambitne, jak uzgodniono wspólnie w czerwcu 2010 r. 4.2. Europejska platforma współpracy w zakresie walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym: ramy działania Jako jedna z inicjatyw przewodnich strategii „Europa 2020” platforma sprzyja realizacji planu Komisji zakładającego wzmożenie wysiłków na rzecz zwalczania ubóstwa i wykluczenia społecznego, bazując bezpośrednio na wnioskach wyciągniętych z ER2010. Promowanie podejścia partnerskiego i rozszerzanie udziału Jednym z kluczowych celów platformy jest rozszerzanie i zwiększanie zaangażowania zainteresowanych stron. W tym celu utrzymano i rozbudowano grupę przedstawicieli zainteresowanych stron ustanowioną w związku z ER2010. Komisja współpracowała także z prezydencjami Rady, aby przekształcić doroczny okrągły stół w sprawie walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym w szerszą doroczną konwencję, która dokona przeglądu dotychczasowych postępów w realizacji pierwszoplanowego celu i przeglądowi realizacji działań w ramach platformy. Pierwsza doroczna konwencja odbyła się w dniach 17–18 października 2011 r. Z czasem konwencja ta stanie okazją do zacieśnienia i pogłębienia współpracy z innymi instytucjami i organami UE, jak również wzmocnienia powiązań z innymi obszarami polityki oraz z głównymi zainteresowanymi stronami. Realizacja działań we wszystkich obszarach polityki W komunikacie w sprawie platformy zaproponowano pakiet środków w kluczowych obszarach polityki, wykraczających poza włączenie społeczne sensu stricto. Obejmują one usługi finansowe (zalecenie Komisji w sprawie dostępu do zwykłego rachunku płatniczego[10]), energię, edukację (np. komunikat Komisji i zalecenie Rady w sprawie strategii ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki[11]), zdrowie (inauguracja europejskiego partnerstwa na rzecz innowacji sprzyjającej aktywnemu starzeniu się w dobrym zdrowiu w 2011 r., wdrożenie komunikatu „Solidarność w zdrowiu: zmniejszanie nierówności zdrowotnych w UE[12]), migrację i integrację. Konieczne będzie w szczególności zwiększenie wysiłków na rzecz ułatwienia integracji Romów w społeczeństwach UE i wspierania integracji mniejszości w państwach sąsiednich, jak określono to w unijnych ramach dotyczących krajowych strategii integracji Romów do 2020 r.[13] Ochrona i integracja mniejszości, w tym Romów, jest również niezwykle istotna jako nieodzowna część procesu liberalizacji reżimu wizowego z państwami Partnerstwa Wschodniego i monitorowania sytuacji po liberalizacji reżimu wizowego wobec zwolnionych z obowiązku wizowego państw Bałkanów Zachodnich. Wykorzystywanie funduszy wspólnotowych i EFS w bardziej efektywny sposób Zgodnie z przeglądem budżetu, w komunikacie w sprawie platformy podkreślono, że Europejski Fundusz Społeczny powinien zostać wykorzystany do wspierania dążeń państw członkowskich do realizacji celów „Europy 2020”, w tym celu ograniczenia ubóstwa. W związku z tym w pakiecie prawodawczym dotyczącym polityki spójności na lata 2014–2020 przyjętym przez Komisję w dniu 5 października położono znacznie większy nacisk na włączenie społeczne. Walkę z ubóstwem i wykluczeniem społecznym uznano za jeden z czterech celów tematycznych Europejskiego Funduszu Społecznego. Zgodnie z wnioskiem Komisji[14] co najmniej 20 % środków z EFS będzie przeznaczonych na środki w zakresie włączenia społecznego, obejmujące poniższe priorytety: włączenie, integracja grup w niekorzystnej sytuacji, dostęp do usług, gospodarka społeczna i strategie rozwoju realizowane przez lokalną społeczność. Nadal wspierany będzie udział partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego oraz uproszczenie systemu realizacji. Ku opartemu na dowodach podejściu w zakresie innowacji społecznych i reform Rosnące zapotrzebowanie na interwencje społeczne sprawiło, że zwiększyła się świadomość potrzeby badania nowych podejść w celu zaspokojenia obecnych i pojawiających się wyzwań natury społecznej, poprawy opłacalności polityki społecznej i lepszego wykorzystania oceny w procesie tworzenia polityki. Platforma zapowiedziała w związku z tym ważną inicjatywę dotyczącą innowacji społecznych obejmującą: promowanie innowacji społecznych opartych na dowodach poprzez działania podnoszące świadomość, wsparcie polityczne i finansowe dla projektów, budowanie potencjału głównych podmiotów i dalsze rozwijanie podejść metodycznych. Lepsza koordynacja polityki między państwami członkowskimi Zgodnie z opinią Komitetu Ochrony Socjalnej w sprawie w sprawie wzmocnienia otwartej metody koordynacji w polityce społecznej w kontekście strategii „Europa 2020”, zatwierdzonej przez Radę w dniu 17 czerwca 2011 r., trzeba bardziej wyeksponować tę metodę i jej oddziaływanie. Wymiar społeczny strategii „Europa 2020” stanowi okazję do wzmocnienia społecznej OMK. Działania skupią się na udoskonalaniu wzajemnego uczenia się i zdolności analitycznych, zwiększaniu zaangażowania zainteresowanych stron i tworzeniu synergii z Europejską platformą współpracy w zakresie walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym. 5. Wnioski Inicjatywie ER2010 udało się nadać nową dynamikę walce z ubóstwem i wykluczeniem społecznym w Europie. W okresie niezwykle trudnym dla gospodarki i społeczeństwa Europejski Rok otworzył wielu osobom oczy na realia ubóstwa i wykluczenia społecznego w Europie, wywołując potrzebę wypracowania innowacyjnych i bardziej efektywnych programów. Zwrócił uwagę na obecny i potencjalny wkład zainteresowanych stron i decydentów, wskazał na istotną funkcję mediów, a także podkreślił, jak ważne jest wysłuchanie głosów kobiet i mężczyzn doświadczających ubóstwa. Wskazał również na potrzebę zobowiązania politycznego na najwyższym szczeblu oraz dotarcia do osób, które nie są tradycyjnie zaangażowane w politykę w zakresie włączenia społecznego. Kolejne takie inicjatywy (Europejski Rok Wolontariatu – 2011, Europejski Rok Aktywności Osób Starszych i Solidarności Międzypokoleniowej – 2012 oraz Europejski Rok Obywateli – 2013) są blisko powiązane z zagadnieniami poruszanymi w 2010 r., a wnioski wyciągnięte z ER2010 można wykorzystać podczas ich przygotowywania i realizacji. Teraz należy skupić uwagę na dynamice stworzonej przez Europejski Rok. Mając na względzie ten cel, Komisja Europejska będzie współpracować z Radą, Parlamentem Europejskim i wszystkimi najważniejszymi zainteresowanymi stronami, aby zrobić użytek z instrumentów przewidzianych w strategii „Europa 2020” i Europejskiej platformie współpracy w zakresie walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym. ZAŁĄCZNIK Przykłady inicjatyw uczestniczących państw, krajowych organów wykonawczych lub przedstawicielstw Komisji Europejskiej – Belgijski projekt mający na celu pomoc osobom wykluczonym społecznie w uzyskaniu punktu oparcia na rynku pracy poprzez odpowiednio dostosowane doradztwo i tworzenie sieci kontaktów. – Objazd Portugalii przez autobus z młodymi artystami w celu zwiększenia świadomości społeczeństwa na temat ubóstwa i wykluczenia społecznego. – Projekt w Niderlandach służący połączeniu partnerstw lokalnych w 60 różnych gminach i opracowaniu zintegrowanych strategii w zakresie zwalczania wykluczenia społecznego na tych obszarach. – Irlandzkie partnerstwo mające na celu wyemitowanie przez największą stację radiową w kraju audycji o osobach żyjących w ubóstwie. – Austriacki program przeszkolenia doradców finansowych w doradzaniu osobom, którym grożą długi i inne problemy finansowe. – Niemiecki projekt pomagający osobom w niekorzystnej sytuacji ze środowisk imigrantów w integracji ze społeczeństwem poprzez umożliwianie im wolontariatu na rzecz społeczności lokalnej. – Szereg seminariów regionalnych we Francji mających zwrócić uwagę na kompetencje władz regionalnych w walce z ubóstwem, przy uwzględnieniu różnorodności regionów i miast. – Program w Danii zaprojektowany, by pomóc osobom z zaburzeniami psychicznymi w znalezieniu pracy poprzez przeszkolenie personelu biura pośrednictwa pracy w uwzględnianiu ich szczególnych potrzeb. – Kampania w Luksemburgu służąca promowaniu usług w zakresie nieruchomości ułatwiających dostęp do mieszkań w przystępnej cenie w sektorze prywatnym, przy jednoczesnym zagwarantowaniu płatności czynszu właścicielom. – Włoski supermarket oferujący bezpłatnie podstawowe produkty spożywcze najbardziej potrzebującym. – Konkurs na esej poświęcony ER2010 i Dzień Wiosny zorganizowany przez przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Bułgarii. Najlepsze eseje opublikowano w formie broszury. – Warsztaty dla młodzieży (14–19 lat) na temat walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym zorganizowane przez Biuro Komisji Europejskiej w Walii, w których uczestniczyło ponad 480 uczniów. – Sesja informacyjna dla partnerów lokalnych na temat programów społecznych UE ukierunkowanych na poprawę włączenia społecznego Romów i innych zagrożonych grup zorganizowana przez punkt informacyjny Europe Direct w Komotini w Grecji. zalecenia dotyczące przyszłych europejskich lat Komisja Europejska zatwierdza poniższe zalecenia, wynikające głównie z oceny zewnętrznej, dotyczące planowania i realizacji przyszłych Europejskich Lat oraz zarządzania nimi. Planowanie z wyprzedzeniem i działania następcze – Opracowanie uzgodnień dotyczących szczegółowego planowania programów, tak by działania podejmowane na poziomie UE wyznaczano co najmniej rocznym wyprzedzeniem; zorganizowanie podobnego planowania z wyprzedzeniem w uczestniczących państwach. – Zapewnienie działań następczych, albo poprzez utrzymanie zespołu ds. Roku w mniejszym składzie do prowadzenia tych działań lub formalne upoważnienie do tego konkretnego działu Komisji Europejskiej. – Na poziomie krajowym, wzmocnienie powiązań między Latami, które są powiązane tematycznie, poprzez połączenie imprezy zamykającej jeden Rok z tą inaugurującą kolejny. – Wczesne zidentyfikowanie potencjalnych imprez partnerskich i ustanowienie partnerstw co najmniej na sześć miesięcy przed rozpoczęciem Roku. – Usprawnienie planowania i koordynacji pomiędzy wszystkimi służbami ds. komunikacji w Komisji Europejskiej przed rozpoczęciem ER. Procedury administracyjne – Dokonanie przeglądu ustaleń dotyczących zarządzania administracyjnego, umownego i finansowego środkami krajowymi w celu ograniczenia obciążenia administracyjnego i związanego z zarządzaniem w organach wykonawczych zarówno na poziomie UE, jak i na poziomie krajowym. – Przygotowanie podręcznika dla organizatorów projektów dotyczącego procedur zarządzania dotacjami, który zostanie dostosowany i będzie wykorzystywany przez krajowe organy wykonawcze. Narzędzia komunikacji – Dalsze rozwijanie innowacyjnych kanałów komunikacji dla Europejskich Lat, przede wszystkim narzędzi społecznościowych. – Rozważenie rezygnacji z ambasadorów na poziomie UE. Jeżeli zostaną uznani za niezbędnych, powinna to być wystarczająco liczna grupa osób (10–15) z różnych środowisk, aby zapewnić siłę oddziaływania. – Wyjaśnienie od samego początku ról wykonawcy ds. komunikacji i krajowych organów wykonawczych w realizacji kampanii komunikacyjnej na poziomie krajowym. – Kluczowe znaczenie regularnych kontaktów z prasą i dziennikarzami. – Utrzymanie marginesu elastyczności w realizacji kampanii komunikacyjnej na poziomie krajowym, tak by można ją było dostosować do lokalnych potrzeb i sytuacji. – Korzystanie z zaangażowanych ambasadorów krajowych, którzy faktycznie są dostępni, oraz urzędników wysokiego szczebla w celu przyciągnięcia uwagi krajowych mediów; rozwój partnerstw strategicznych z głównymi podmiotami w dziedzinie mediów. – Lepsze określenie roli przedstawicielstw Komisji Europejskiej i służb medialnych/informacyjnych w państwach członkowskich (prowadzonych przez rządy krajowe lub inne organizacje), takich jak punkty informacyjne Europe Direct, tak by ich wkład w działania komunikacyjne mógł być w dalszym ciągu udoskonalany. Zaangażowanie zainteresowanych stron – Dopilnowanie, aby ustalenia dotyczące zaangażowania zainteresowanych stron były odpowiednie do efektywnego reagowania na oczekiwania; utrzymanie rozróżnienia pomiędzy kwestiami administracyjnymi i politycznymi. – Umożliwienie zainteresowanym stronom większego udziału w działaniach podejmowanych na poziomie UE poprzez wniesienie wkładu w projekt kampanii komunikacyjnej; kluczowymi czynnikami są tu wzajemne zaufanie i wiarygodność. – Angażowanie krajowych zainteresowanych stron w projektowanie programów krajowych od samego początku, aby zapewnić ich pełne poparcie. Umożliwienie im dostarczania informacji zwrotnych podczas kampanii. – Świadomość powielania wysiłków w sytuacji, gdy zainteresowane strony będą wolały stworzyć własne strony internetowe, logo i slogany. [1] Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1098/2008/WE z dnia 22 października 2008 r. [2] Komisja Europejska zwróciła się do wykonawcy zewnętrznego o przeprowadzenie oceny ex post (od dnia 16 grudnia 2009 r. do dnia 16 kwietnia 2011 r.). Sprawozdanie zostało ukończone w czerwcu 2011 r. [3] Specjalne badanie Eurobarometru nr 321 http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_321_en.pdf. [4] http://endpoverty.eu. [5] Deklaracja Rady w sprawie Europejskiego Roku Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym: współpraca w walce z ubóstwem w 2010 roku i później. 3053. posiedzenie Rady ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Ochrony Konsumentów, Bruksela, dnia 6 grudnia 2010 r., Dz.U. C333/8 z 10.12.2010. [6] Co obrazuje zaproszenie do składania wniosków w sprawie projektów na rzecz zmniejszenia nierówności zdrowotnych z 2010 r. [7] Komitet Ochrony Socjalnej, Sprawozdanie w sprawie społecznego wymiaru strategii „Europa 2020” , 2011. [8] Europejska platforma współpracy w zakresie walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym: europejskie ramy na rzecz spójności społecznej i terytorialnej, COM/2010/0758 wersja ostateczna [9] COM(2011) 815 wersja ostateczna „Roczna analiza wzrostu gospodarczego na 2012 r.” [10] C(2011) 4977/4 [11] COM(2011)18, Dz.U. C 191(2011) [12] COM(2009) 567 wersja ostateczna [13] Unijne ramy dotyczące krajowych strategii integracji Romów (COM) 2011 173 wersja ostateczna [14] COM(2011) 607 wersja ostateczna, Wniosek dotyczący ROZPORZĄDZENIA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie Europejskiego Funduszu Społecznego i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1081/2006