KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 29.3.2019 COM(2019) 161 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie wdrażania dyrektywy 2003/109/WE dotyczącej statusu obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi











I. WPROWADZENIE Pierwsze sprawozdanie Komisji („sprawozdanie z 2011 r.”) w sprawie wdrażania dyrektywy 2003/109/WE („dyrektywa”) opublikowano w dniu 28 września 2011 r. zgodnie z obowiązkiem sprawozdawczym określonym w art. 24 dyrektywy. W sprawozdaniu tym ujawniono ogólny brak informacji wśród obywateli państw trzecich na temat statusu rezydenta długoterminowego i związanych z nim praw, jak również liczne braki w zakresie transpozycji dyrektywy do prawa krajowego (np. restrykcyjna interpretacja zakresu dyrektywy, dodatkowe warunki zezwolenia na pobyt, wysokie opłaty administracyjne, niezgodne z prawem przeszkody dla mobilności wewnątrz UE, osłabienie prawa do równego traktowania i ochrony przed wydaleniem). Niniejsze drugie sprawozdanie zawiera zaktualizowany przegląd sposobu, w jaki państwa członkowskie transponują i wdrażają dyrektywę, w tym po raz pierwszy informacje na temat wdrażania dyrektywy 2011/51/UE , która zmieniła dyrektywę 2003/109/WE, rozszerzając jej zakres na osoby objęte ochroną międzynarodową. Państwa członkowskie miały obowiązek transponować dyrektywę 2011/51/UE do przepisów krajowych do dnia 20 maja 2013 r. Komisja wszczęła postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko 11 państwom członkowskim, które nie transponowały dyrektywy w terminie lub które nie zawiadomiły Komisji należycie o przyjęciu przepisów krajowych. Osiem takich spraw zamknięto. Niniejsze sprawozdanie opracowano na podstawie badania przeprowadzonego przez zewnętrznego wykonawcę w latach 2014–2016, a także innych źródeł, w tym skarg , petycji, wymian informacji z państwami członkowskimi i postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Przegląd danych statystycznych W sprawozdaniu z 2011 r. podkreślono nieznaczne skutki dyrektywy w wielu państwach członkowskich, wydano bowiem niewiele zezwoleń na pobyt rezydenta długoterminowego UE, przy czym za wydanie 80 % z nich odpowiadają zaledwie cztery państwa członkowskie. W 2017 r., chociaż można zauważyć ogólny wzrost liczby wydanych zezwoleń (3 055 411 zezwoleń na pobyt rezydenta długoterminowego UE w porównaniu z 1 208 557 zezwoleniami wydanymi w 2008 r.), te same cztery państwa odpowiadały za wydanie jeszcze większego odsetka zezwoleń na pobyt rezydenta długoterminowego UE (90 %), przy czym same Włochy wydały około 73 % zezwoleń . Tak niewielka liczba wydanych zezwoleń może wynikać z braku dostępu do informacji na temat statusu rezydenta długoterminowego nie tylko wśród obywateli państw trzecich, ale też wśród krajowych organów administracji odpowiedzialnych za migrację. Kolejną przyczyną może być „konkurencja”, jaką stanowią istniejące od dawna krajowe programy, które są dopuszczone na mocy art. 13 dyrektywy (21 z 25 państw członkowskich zachowało swoje krajowe programy). II. ZGODNOŚĆ ŚRODKÓW TRANSPOZYCJI Zakres podmiotowy – art. 3 W art. 3 zdefiniowano zakres dyrektywy i szereg wyłączeń (tj. przypadków, w których nie stosuje się dyrektywy). W sprawozdaniu z 2011 r. zwrócono uwagę na jeden szczególny problem w zakresie wdrażania w kilku państwach członkowskich związany z wyłączeniem dotyczącym obywateli państw trzecich, którym zezwolono jedynie na pobyt tymczasowy (art. 3 ust. 2 lit. e)), który wynika z tego, że niektóre państwa członkowskie stosują bardzo szeroką interpretację tego wyłączenia. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wyjaśnił znaczenie tego przepisu, orzekając, że z zakresu dyrektywy wyłączono „pobyty obywateli państw trzecich, które, będąc legalnymi i ewentualnie nieprzerwanymi, nie wskazują a priori na chęć stałego osiedlenia się na terytorium państw członkowskich”; oraz że „okoliczność, że zezwolenie na pobyt zawiera formalne ograniczenia, sama w sobie nie pozwala na ustalenie, czy obywatel ów może ewentualnie osiedlić się na stałe w państwie członkowskim, i to niezależnie od istnienia tego rodzaju ograniczenia” . Chociaż TSUE ostatecznie stwierdził, że indywidualna ocena legalności takich wyłączeń należy do właściwości sądów krajowych, Komisja nie otrzymała skarg w sprawie domniemanego nadużywania tego wyłączenia przez państwa członkowskie. Pierwotne wyłączenie uchodźców z zakresu dyrektywy uchylono w 2011 r. , dyrektywy nadal nie stosuje się jednak do obywateli państw trzecich objętych formą ochrony inną niż forma ustanowiona w dyrektywie w sprawie kwalifikowania (art. 3 ust. 2 lit. c)). W orzecznictwie TSUE ani sądów krajowych nie wyjaśniono jak dotąd w pełni, w jaki sposób należy rozróżnić krajowe statusy ochrony od innych krajowych statusów legalnego pobytu. Czas zamieszkania – art. 4 Wymaga się, by przed złożeniem wniosku o status rezydenta długoterminowego obywatele państw trzecich zamieszkiwali legalnie i nieprzerwanie na terytorium państwa członkowskiego przez pięć lat. W sprawozdaniu z 2011 r. podkreślono, że niektóre państwa członkowskie mogą stosować pojęcie „legalnego pobytu” w sposób zawężający, w szczególności przez wykluczenie posiadaczy określonych wiz lub dokumentów pobytowych. Komisja zbadała jeden z takich przypadków dotyczący prawa krajowego, na mocy którego wymaga się, aby wnioskodawcy ubiegający się o status rezydenta długoterminowego byli posiadaczami krajowego dokumentu pobytowego ze stałym okresem ważności. W następstwie wymiany informacji z Komisją wspominane państwo członkowskie zmieniło przepisy krajowe i dostosowało je do dyrektywy. W odniesieniu do osób objętych ochroną międzynarodową dyrektywa przewiduje, że uwzględnia się przynajmniej połowę okresu pomiędzy datą złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej a datą przyznania zezwolenia na pobyt w charakterze osoby objętej ochroną międzynarodową, jeżeli okres ten nie przekracza 18 miesięcy (art. 4 ust. 2) Większość państw członkowskich uwzględnia połowę tego okresu, natomiast inne twierdzą, że uwzględniają cały ten okres. Komisja nie otrzymała dotychczas żadnych skarg dotyczących nieprawidłowego wdrożenia art. 4 ust. 1a, który stanowi, że państwa członkowskie nie przyznają statusu rezydenta długoterminowego w pewnych przypadkach cofnięcia ochrony międzynarodowej zgodnie z dyrektywą w sprawie kwalifikowania. Warunki uzyskania statusu rezydenta długoterminowego – art. 5 W art. 5 określono warunki uzyskania statusu rezydenta długoterminowego, mianowicie obowiązek udowodnienia przez wnioskodawcę posiadania stałych i regularnych dochodów, ubezpieczenia zdrowotnego i (ewentualnie) spełnienia warunków integracji. Większość państw członkowskich ustanowiła krajowe minimalne wynagrodzenie lub minimum środków utrzymania jako próg na potrzeby oceny warunku posiadania stałych i regularnych dochodów. Niektóre państwa członkowskie określają również kwotę środków finansowych wymaganych w odniesieniu do członków rodziny rezydentów długoterminowych. Zgodnie z przedstawionym przez TSUE wyjaśnieniem dotyczącym dyrektywy 2003/86/WE w sprawie łączenia rodzin państwa członkowskie nie mogą narzucić kwoty dochodu minimalnego, poniżej którego wszystkie wnioski byłyby rozpatrywane odmownie, i to niezależnie od konkretnego zbadania indywidualnego przypadku. Interpretację tę można stosować również w odniesieniu do dyrektywy w sprawie rezydentów długoterminowych. Komisja ustaliła w odniesieniu do kilku państw członkowskich, że podczas oceny warunków dotyczących dochodów przeprowadza się ocenę proporcjonalności. W jednym z takich przypadków po przeprowadzeniu postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego dane państwo członkowskie (MT) zmieniło swoje przepisy, wprowadzając klauzulę elastyczności zobowiązującą właściwe organy krajowe do uwzględnienia wszystkich istotnych okoliczności dotyczących konkretnego przypadku przed podjęciem decyzji o odrzuceniu lub przyjęciu wniosku. Kilkanaście państw członkowskich wymaga, by wnioskodawcy ubiegający się o zezwolenie na pobyt długoterminowy spełniali warunki integracji, obejmujące na ogół wymóg znajomości języka urzędowego danego państwa. Kilka państw członkowskich wymaga również uczestnictwa w kursach edukacji obywatelskiej. W sprawie P i S TSUE rozważył możliwość ustanowienia przez państwa członkowskie wymogów integracji po uzyskaniu przez obywatela statusu rezydenta długoterminowego, orzekając, że w dyrektywie nie zakazano wprowadzenia tych wymogów, o ile nie powodują one cofnięcia statusu.

Porządek publiczny i bezpieczeństwo publiczne – art. 6 Wszystkie państwa członkowskie transponowały tę fakultatywną przyczynę odmowy, często stosując jednak inną terminologię i ustanawiając inne progi dotyczące wcześniejszych wyroków skazujących. Nie wszystkie państwa członkowskie dokonały jednak wyraźnej transpozycji kryteriów równoważących ustanowionych w art. 6 ust. 1 akapit drugi, w którym nałożono wymóg, by przy podejmowaniu decyzji uwzględniać sytuację osobistą wnioskodawcy. Może to prowadzić do problemów ze zgodnością w zakresie faktycznego wydawania decyzji odmownych przez właściwe organy. Jak dotąd Komisja nie otrzymała jednak skarg dotyczących tej kwestii. Dowody w postaci dokumentów – art. 7 ust. 1 W sprawozdaniu z 2011 r. podkreślono – jako problematyczną kwestię wynikającą z niektórych przepisów krajowych – fakt, że nieprzedstawienie dokumentacji dowodowej potwierdzającej posiadanie odpowiednich warunków mieszkaniowych uznaje się za przesłankę odrzucenia wniosku. Z dostępnych informacji dotyczących wdrażania tego przepisu w tych państwach członkowskich, które zdecydowały się wprowadzić taki wymóg dotyczący dokumentacji, wynika, że w większości przypadków dowód posiadania odpowiednich warunków mieszkaniowych uznaje się za warunek uzyskania statusu. Wobec braku wyjaśnienia tej kwestii przez TSUE stanowiska prezentowane w literaturze przedmiotu na temat spójności takiego wdrażania z dyrektywą są podzielone . Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko Malcie, której przepisy zawierały wymóg, że zakwaterowania nie można dzielić z innymi osobami niebędącymi członkami rodziny, Malta zmieniła przepisy krajowe, aby zapewnić ich spójność z dyrektywą. Termin rozpatrzenia wniosku – art. 7 ust. 2 Chociaż wszystkie państwa członkowskie prawidłowo transponowały sześciomiesięczny termin rozpatrzenia wniosków przewidziany w art. 7 ust. 2, wiele z nich nie przestrzega tego terminu w praktyce. W szczególności dłuższe opóźnienia zgłoszono w następstwie trwającego od 2015 r. kryzysu uchodźczego w tych państwach członkowskich, w których właściwe organy krajowe odpowiedzialne za rozpatrywanie wniosków o pobyt długoterminowy są również odpowiedzialne za rozpatrywanie wniosków o udzielenie azylu (np. w Szwecji). Zgodnie z art. 7 ust. 2 akapit czwarty dyrektywy wszelkie konsekwencje niepodjęcia decyzji w terminie sześciu miesięcy muszą zostać określone w przepisach krajowych. Większość państw członkowskich transponowała ten przepis prawidłowo: w większości przypadków przez odniesienie do ogólnych przepisów administracyjnych; w innych przypadkach – za pośrednictwem przepisów szczegółowych. Jak podkreślono jednak w sprawozdaniu z wdrażania dyrektywy 2011/98/UE w sprawie jednego zezwolenia, w praktyce środki odwoławcze stosowane w niektórych państwach członkowskich nie wydają się wystarczające i mogą prowadzić do braku pewności prawa i zbyt długiego okresu rozpatrywania wniosków. Opłaty za złożenie wniosku W odróżnieniu od nowszych dyrektyw dotyczących legalnej migracji dyrektywa w sprawie rezydentów długoterminowych nie zawiera żadnych przepisów regulujących opłaty za złożenie wniosku. W sprawozdaniu z 2011 r. podkreślono jednak, że nadmiernie wygórowane opłaty z tytułu rozpatrzenia wniosku należy uznać za niezgodne z zasadą proporcjonalności i równoważne z bezprawnym, dodatkowym warunkiem uzyskania zezwolenia na pobyt, co zagraża skuteczności dyrektywy. TSUE potwierdził tę interpretację w dwóch wyrokach , orzekając, że „ustalona wysokość [...] opłat nie może mieć na celu stworzenia przeszkody w uzyskaniu przyznanego przez tę dyrektywę statusu rezydenta długoterminowego ani nie może skutkować stworzeniem takiej przeszkody, w przeciwnym razie naruszone zostałyby zarówno cel, do którego dąży [...] dyrektywa, jak i jej duch ”. Trybunał dodał, że aby ocenić proporcjonalność takich opłat, należy wziąć pod uwagę różne elementy, w tym: 1) obciążenie finansowe, jakie opłaty mogą stanowić dla wnioskodawcy oraz 2) faktyczne koszty administracyjne rozpatrzenia wniosku i wydania zezwolenia, również w porównaniu z opłatami za wydanie podobnych dokumentów obywatelom danego państwa i obywatelom Unii. Na tej podstawie Komisja wszczęła postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w związku z nieproporcjonalnymi opłatami (w stosownych przypadkach obejmujące również inne dyrektywy w sprawie legalnej migracji) przeciwko kilku państwom członkowskim, tj. Niderlandom, Włochom, Bułgarii i Grecji – sprawy zamknięto po zmianie przepisów krajowych, na mocy których obniżono opłaty do proporcjonalnego poziomu; oraz Portugalii – sprawa jest nadal w toku. Zezwolenie na pobyt długoterminowy UE – art. 8 Wszystkie państwa członkowskie prawidłowo transponowały przepisy art. 8 dotyczące formy i okresu ważności zezwolenia na pobyt długoterminowy UE. Jeżeli chodzi o okres ważności zezwolenia, większość państw członkowskich zdecydowała się na pięcioletni okres ważności, inne natomiast – na dziesięcioletni lub nieograniczony okres ważności. Chociaż w art. 8 przewidziano, że okres ważności zezwolenia musi wynosić co najmniej pięć lat, raz uzyskany status rezydenta długoterminowego ma charakter stały, z zastrzeżeniem warunków cofnięcia określonych w art. 9. Uwagi, jakie należy wpisać w zezwoleniach na pobyt rezydenta długoterminowego UE dla osób objętych ochroną międzynarodową – art. 8 ust. 4–6 i art. 19a W przypadku gdy status rezydenta długoterminowego przyznaje się osobie objętej ochroną międzynarodową, w zezwoleniu należy wpisać uwagę, w tym nazwę państwa członkowskiego, które przyznało ochronę (lub któremu przekazano odpowiedzialność za ochronę w przypadkach mobilności wewnątrzunijnej). W następstwie wszczęcia postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w związku z niezgłoszeniem środków transpozycji dyrektywy 2011/51/UE kilka państw członkowskich zmieniło swoje przepisy w celu zapewnienia pełnej transpozycji przedmiotowych przepisów. Jak dotąd Komisja nie otrzymała żadnych skarg dotyczących prawidłowości wdrożenia tych przepisów. Cofnięcie lub utrata statusu – art. 9

Ogólnie rzecz biorąc, poza pewnymi niewielkimi problemami ze zgodnością państwa członkowskie transponowały przepisy art. 9 prawidłowo. Zgodnie z art. 9 ust. 2 państwa członkowskie mogą przewidzieć, że nieobecność na ich terytorium przekraczająca 12 kolejnych miesięcy bądź nieobecność z przyczyn szczególnych lub wyjątkowych nie powoduje cofnięcia lub utraty statusu rezydenta długoterminowego. Kilkanaście państw członkowskich skorzystało z tej możliwości, określając, że przekraczająca 12 kolejnych miesięcy nieobecność na terytorium UE prowadzi co do zasady do utraty statusu, ale przewidując również możliwość zezwolenia na dłuższą nieobecność z powodu wyjątkowych okoliczności. Inne państwa członkowskie co do zasady zdecydowały się jednak na dłuższy okres (np. Finlandia na okres dwóch lat, który może zostać następnie przedłużony w przypadku zaistnienia szczególnych i wyjątkowych okoliczności, zaś Francja – na okres trzech lat). Zgodnie z art. 9 ust. 3 państwa członkowskie mogą cofnąć status rezydenta długoterminowego, w przypadku gdy rezydent długoterminowy stanowi zagrożenie dla porządku publicznego, lecz takie zagrożenie nie jest powodem do wydalenia na podstawie art. 12. Na skorzystanie z tej możliwości zdecydowała się mniej niż połowa państw członkowskich. Zgodnie z art. 9 ust. 3a państwa członkowskie mogą cofnąć status rezydenta długoterminowego, w przypadku gdy uzyskano go na podstawie ochrony międzynarodowej, która została cofnięta na mocy niektórych przepisów dyrektywy w sprawie kwalifikowania (ponieważ beneficjenta należało wykluczyć z możliwości otrzymania ochrony międzynarodowej lub ponieważ zniekształcił on lub pominął fakty, które były decydujące dla przyznania mu tego statusu). Komisja nie otrzymała dotychczas żadnych skarg dotyczących nieprawidłowego wdrożenia tego przepisu przez państwa członkowskie. W art. 9 ust. 5 wprowadzono „uproszczoną procedurą” ponownego uzyskania statusu rezydenta długoterminowego. Państwa członkowskie dysponują szeroką swobodą decyzyjną we wdrażaniu tego przepisu, ponieważ warunki i procedura muszą być określone w prawie krajowym. W niektórych przypadkach warunki takie obejmują jednak dodatkowe wymogi, które wydają się niezgodne z celem uproszczonej procedury (np. Belgia wymaga przed wyjazdem 15-letniego okresu pobytu). Gwarancje proceduralne – art. 10 Jeżeli chodzi o gwarancje proceduralne na mocy art. 10, kilka państw członkowskich przewiduje rozwiązania administracyjne dla rezydentów długoterminowych w krajowych przepisach imigracyjnych, inne natomiast włączają jedynie odniesienie do ogólnych przepisów prawa administracyjnego. Komisja wszczęła ostatnio postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko Rumunii w związku z domniemanym naruszeniem obowiązku przedstawiania uzasadnienia w przypadku decyzji odmownej wydanej ze względów bezpieczeństwa publicznego, argumentując, że nawet w przypadkach, gdy informacje takie są objęte tajemnicą państwową, wnioskodawca ma prawo do poznania ich istoty, aby móc skorzystać z prawa do zaskarżenia takiej decyzji. Równe traktowanie – art. 11 Jak podkreślono w sprawozdaniu z 2011 r., szereg państw członkowskich nie wprowadziło do przepisów krajowych w zakresie imigracji szczegółowych środków transpozycji dotyczących zasady równego traktowania, lecz opiera się raczej na ogólnych przepisach regulujących zatrudnienie, edukację czy zabezpieczenie społeczne, często w połączeniu z ogólną zasadą niedyskryminacji. Brak wyraźnych środków transpozycji może powodować trudności w prawidłowym wdrożeniu zasady równego traktowania na szczeblu krajowym, co potwierdziły liczne skargi, które Komisja otrzymała w tym obszarze. Jeżeli chodzi o dostęp do zatrudnienia i prowadzenie działalności na własny rachunek, większość państw członkowskich ustanowiła przepisy, które ograniczają dostęp do działalności związanej nawet okazjonalnie z wykonywaniem władzy publicznej. Komisja wszczęła postępowanie przeciwko niektórym państwom członkowskim, gdy uznała, że przepisy te wykraczały poza zakres odstępstwa. W wyniku wymiany informacji między Komisją a organami krajowymi w 2014 r. pewne państwo członkowskie wprowadziło zmianę do przepisów krajowych, na mocy której obywatele państw trzecich, w tym rezydenci długoterminowi, nie mieli dostępu do sektora transportu publicznego oraz krajowej służby cywilnej. W 2018 r. Komisja wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko Węgrom w związku z obowiązującym tam prawem krajowym uniemożliwiającym rezydentom długoterminowym dostęp do zawodu weterynarza. Jeżeli chodzi o dostęp do zabezpieczenia społecznego, pomocy społecznej oraz ochrony socjalnej, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił zakres zastosowania odstępstwa dotyczącego „podstawowych świadczeń” określonego w art. 11 ust. 4, stwierdzając, że należy rozumieć, iż umożliwia ono państwom członkowskim ograniczenie równego traktowania, z wyjątkiem świadczeń z tytułu zabezpieczenia społecznego lub ochrony socjalnej, które przyczyniają się do zaspokojenia przez jednostkę elementarnych potrzeb, takich jak wyżywienie, mieszkanie lub zdrowie. Żaden specjalny wymóg dotyczący transpozycji nie był konieczny w odniesieniu do przepisu wprowadzonego na mocy ust. 4a, zgodnie z którym ograniczenia dotyczące równego traktowania pozostają bez uszczerbku dla przepisów dyrektywy w sprawie kwalifikowania. Komisja nie otrzymała dotychczas żadnych skarg dotyczących nieprawidłowego wdrożenia tego przepisu. Ochrona przed wydaleniem – art. 12 Większość państw członkowskich transponowała art. 12 dyrektywy prawidłowo. Kilka państw członkowskich nie transponowało jednak wyraźnie wymogu, że zagrożenie dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego powinno być faktyczne i wystarczająco poważne. Ponadto kilkanaście państw członkowskich nie dokonało pełnej transpozycji wszystkich czynników równoważących przewidzianych w ust. 3. W niedawnej sprawie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że hiszpańskie ustawodawstwo nie jest zgodne z dyrektywą w zakresie, w jakim nie przewidziano w nim oceny czynników określonych w art. 12 ust. 3 w odniesieniu do decyzji o wydaleniu w następstwie skazania za przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności powyżej jednego roku. W art. 12 ust. 3a, 3b, 3c oraz 6 ustanowiono przepisy szczegółowe dotyczące decyzji o wydaleniu w przypadku osób posiadających zezwolenie na pobyt długoterminowy w jednym z państw członkowskich, które uzyskały status ochrony międzynarodowej w innym państwie członkowskim. Komisja nie otrzymała żadnych skarg dotyczących nieprawidłowego wdrożenia tych przepisów. Korzystniejsze przepisy / związek z krajowym dokumentem pobytowym ze stałym okresem ważności – art. 13. W sprawozdaniu z 2011 r. podkreślono ryzyko rywalizacji między krajowymi i unijnymi dokumentami pobytowymi, co niekoniecznie przekłada się na stosowanie korzystniejszych przepisów wobec obywatela państwa trzeciego, jako że porównanie zalet i wad obu rodzajów dokumentów nastręcza trudności. Problem ten potwierdziły wyniki ankiety ad hoc przeprowadzonej przez Europejską Sieć Migracyjną (ESM) w 2016 r. , które wskazują na to, że krajowe zezwolenia na pobyt długoterminowy, mimo iż są przyznawane na korzystniejszych warunkach (np. pobyt krótszy niż pięć lat czy brak wymogu dotyczącego dochodu), zapewniają mniej praw w zakresie równego traktowania lub mniejszą ochronę przed wydaleniem. W międzyczasie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił zasady interpretacji art. 13, który pomimo swojego tytułu nie daje państwom członkowskim możliwości przyznania statusu rezydenta długoterminowego na korzystniejszych warunkach, lecz umożliwia raczej współistnienie odrębnych statusów rezydenta ze stałym lub nieograniczonym okresem ważności. Wszystkie państwa członkowskie z wyjątkiem czterech (Austrii, Luksemburga, Rumunii i Włoch) posiadają równoległe systemy. Warunki zamieszkania i pracy w innym państwie członkowskim – art. 14, 15, 16, 18 W sprawozdaniu z 2011 r. podkreślono, że transpozycja i wdrożenie przepisów dyrektywy dotyczących mobilności wewnątrzunijnej należą do jednych z najbardziej problematycznych kwestii. Ponadto przedstawiono w nim bardzo niską liczbę rezydentów długoterminowych, którzy skorzystali z prawa pobytu w innym państwie członkowskim (poniżej 50 osób na państwo członkowskie). Zgodnie z dostępnymi (częściowymi) danymi ESM wydaje się, że prawa dotyczące mobilności wewnątrzunijnej wynikające z dyrektywy nadal nie są w pełni wykorzystywane. Może być to spowodowane częściowo faktem, że prawo to nie jest automatyczne, lecz wymaga spełnienia szeregu szczegółowych warunków (zob. poniżej). Liczne skargi otrzymane przez Komisję potwierdzają, że warunki te oraz ich ścisłe stosowanie przez większość państw członkowskich sprawiają często, iż faktyczne korzystanie z praw dotyczących mobilności wewnątrzunijnej jest w praktyce bardzo trudne.