[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 26.10.2006

KOM(2006) 1370

DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI Dokument towarzyszący

WNIOSEK DOTYCZĄCY ROZPORZĄDZENIA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY W SPRAWIE BEZPIECZNEGO SKŁADOWANIA I ZAKAZU WYWOZU RTĘCI METALICZNEJ STRESZCZENIE {KOM(2006) 636 finalSEK(2006) 1369}

DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI Dokument towarzyszący

WNIOSEK DOTYCZĄCY ROZPORZĄDZENIA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY W SPRAWIE BEZPIECZNEGO SKŁADOWANIA I ZAKAZU WYWOZU RTĘCI METALICZNEJ STRESZCZENIE

Niniejsza ocena wpływu została przygotowana przez służby Komisji w odniesieniu do wdrożenia dwóch kluczowych działań Strategii Wspólnoty w zakresie rtęci[1]: zakazu wywozu rtęci (działanie 5) i bezpiecznego składowania nadmiaru rtęci (działanie 9).

Celem jest dokonanie oceny konkretnych działań, które mają zostać podjęte, aby wprowadzić skuteczne przepisy legislacyjne. Scenariusz podstawowy obejmuje zakaz wywozu rtęci metalicznej i obowiązek składowania/unieszkodliwiania nadmiaru rtęci pochodzącego z sektora chloro-alkalicznego. Problemami wybranymi do dokładniejszej oceny w ramach niniejszej oceny wpływu są:

- Zakres zakazu wywozu: czy powinny być nim objęte związki rtęci i produkty już podlegające ograniczeniom w Unii Europejskiej?

- Zakres obowiązku składowania: czy potrzebny jest również obowiązek składowania/unieszkodliwiania w odniesieniu do rtęci będącej produktem ubocznym produkcji metali nieżelaznych, oczyszczania gazu ziemnego i pochodzącej z recyklingu?

- Sprawozdawczość i wymiana informacji: w jaki sposób zaprojektować narzędzie wdrażania zakazu wywozu i obowiązku składowania/unieszkodliwiania w sposób skuteczny i bezpieczny?

- Instrumenty prawne

W ocenie wpływu wysnuto wniosek, że rozszerzenie zakazu wywozu rtęci na produkty, których wprowadzanie na rynek UE jest poddane ograniczeniom, jak również na związki, takie jak kalomel, byłoby na tym etapie przedwczesne. Powinno to być przedmiotem dalszej oceny w odpowiednim czasie, zanim zakaz wywozu wejdzie w życie w 2011 r. W szczególności, zgodnie z zasadami lepszego stanowienia prawa, może być potrzebna głębsza analiza kosztów administracyjnych takiego rozszerzenia, a także jego wpływu na konkurencyjność gospodarki UE.

Analiza rozwoju sytuacji na rynkach globalnych zdecydowanie potwierdza wnioski wysnute wcześniej w Strategii Wspólnoty w zakresie rtęci: zakaz wywozu rtęci należy postrzegać z szerszej perspektywy. Aby zakaz zapewnił maksimum korzyści dla środowiska naturalnego, musi być uzupełniony o działania podejmowane na poziomie globalnym. Ze względu na znaczne ilości rtęci metalicznej, o które tu chodzi, ważne jest jednak, aby UE zachowywała się w sposób aktywny i kontynuowała działania mające na celu zmniejszenie narażenia na kontakt z rtęcią, bez oczekiwania na w pełni opracowany instrument prawny na poziomie globalnym.

Głównymi źródłami podaży rtęci w Unii Europejskiej są: nadmiary z sektora chloro-alkalicznego powstające po zmianie technologii na technologię bezrtęciową lub po zamknięciu zakładu, rtęć będąca produktem ubocznym górnictwa metali nieżelaznych i operacji wytapiania (np. w produkcji cynku), rtęć będąca produktem ubocznym oczyszczania gazu ziemnego, rtęć z recyklingu (rtęć z procesów i rtęć z produktów, np. lamp fluorescencyjnych itp.) i zapasy rtęci nagromadzone w ciągu ubiegłych lat przez pośredników handlowych i firmy handlowe, np. firmę MAYASA[2]. Całkowita podaż rtęci (z wyłączeniem rtęci pochodzącej z zapasów) z Unii Europejskiej zgłoszona w 2005 r. wyniosła 625 ton.

Całkowite zużycie rynkowe (z uwzględnieniem rtęci w produktach wwożonych do Unii Europejskiej) wynosi około 440 ton na rok. Największym użytkownikiem (około 50%) rtęci metalicznej jest sektor chloro-alkaliczny. W 2005 r. wielkość popytu ze strony tego sektora wyniosła około 190 ton. Drugim najistotniejszym zastosowaniem rtęci w Unii Europejskiej jest amalgamat dentystyczny. Głównymi czynnikami odpowiadającymi za spadek zużycia rynkowego rtęci w obszarze UE-25 jest znaczne zmniejszenie ilości lub zastąpienie rtęci zawartej w regulowanych produktach i procesach (farby, baterie, pestycydy, chloroalkalia, itp.) oraz ogólne przenoszenie operacji wytwarzania produktów zawierających rtęć (termometry, baterie, itp.) z państw UE-25 do państw trzecich.

Popyt na rtęć w latach 2005–2015 do zastosowań innych niż w sektorze chloro-alkalicznym[3] wynosi około 190 ton/rok. W tym samym czasie szacowana wielkość podaży w Unii Europejskiej (bez uwzględniania po 2011 r. rtęci pochodzącej z sektora chloro-alkalicznego i rtęci będącej produktem ubocznym z produkcji metali nieżelaznych i oczyszczania gazu ziemnego) będzie wynosić około 481 ton/rok.

Ceny rtęci wykazywały tendencję spadkową przez większość ostatnich 40 lat. W trakcie ostatnich 10 lat ustabilizowały się na najniższym z dotychczasowych poziomów – rzędu 4–5 USD za kg rtęci – po czym gwałtownie wzrosły powyżej 20 USD od połowy 2004 r. do początku 2005 r. i nieco się obniżyły w 2006 r.[4]. Trudno jest przewidzieć, jak będzie się kształtować cena rtęci w średnioterminowej lub długoterminowej perspektywie. Po zalaniu rynku rtęcią z sektora chloro-alkalicznego Unii Europejskiej do chwili wprowadzenia zakazu wywozu należałoby w następnym roku oczekiwać dalszego obniżania się ceny tego pierwiastka do 10 USD/kg lub mniej. W niniejszej ocenie wpływu zakładamy, że cena na rynku wewnętrznym Unii Europejskiej będzie odpowiadać cenie globalnej, ponieważ po 2011 r. będzie dozwolony wwóz do Unii Europejskiej. W kalkulacjach w niniejszej ocenie wpływu zastosowano cenę 10 USD/kg[5] .

Proponuje się zakaz wywozu rtęci metalicznej. Unia Europejska jest głównym eksporterem rtęci metalicznej. Po zamknięciu wydobycia w kopalni w hiszpańskim Almaden w 2003 r. największym źródłem rtęci jest obecnie w Unii Europejskiej sektor chloro-alkaliczny. Sektor ten sprzedaje obecnie nadmiary rtęci po przestawieniu się na technologie bezrtęciowe. Szacuje się, że ilość pozostała w ogniwach w sektorze chloro-alkalicznym wynosi ogółem około 12000 ton. Popyt na rtęć w Unii Europejskiej jest niski. W związku z czym większość nadmiaru rtęci jest eksportowana. Według międzynarodowych statystyk handlowych, w 2004 r. wyeksportowano 824 tony. Rtęć jest problemem globalnym, którego rozwiązanie wymaga działań na skalę międzynarodową. Unia Europejska nie mogłaby w sposób wiarygodny z jednej strony podnosić argumentów na rzecz podjęcia aktywnych działań mających na celu zmniejszenie podaży i popytu rtęci na całym świecie i wspierać takich działań, a z drugiej strony pozostawać głównym globalnym dostawcą.

Proponuje się obowiązek składowania rtęci metalicznej, która nie jest już wykorzystywana w sektorze chloro-alkalicznym, rtęci będącej produktem ubocznym wytwarzania metali nieżelaznych i rtęci będącej produktem ubocznym oczyszczania gazu ziemnego. Obecnie wewnętrzna podaż rtęci w UE przeważa nad popytem. Z uzyskanych informacji wynika, że sytuacja ta utrzyma się w przyszłości. Wydaje się również, że będzie zapewniona wystarczająca ilość rtęci na rynek wewnętrzny Unii Europejskiej bez korzystania z nadmiarów rtęci z sektora chloro-alkalicznego i z rtęci będącej produktem ubocznym z produkcji metali nieżelaznych i oczyszczania gazu ziemnego. Popyt na rtęć w Unii Europejskiej stale się zmniejsza i po wejściu w życie zakazu wywozu i obowiązku składowania będzie on mniejszy niż podaż rtęci pochodzącej z odzysku i zapasów pozostałych w Unii Europejskiej. Obowiązek składowania celowo nie obejmuje rtęci odzyskiwanej z zawierających ją produktów. To źródło jest źródłem preferowanym z punktu widzenia ochrony środowiska. Tak pożądany odbiór rtęci mógłby zostać zarzucony, jeżeli wprowadzi się obowiązek składowania również w odniesieniu do rtęci odzyskiwanej z odpadów. Bez odbioru duża część z tej rtęci mogłaby zostać uwolniona do środowiska.

Proponuje się aby sprawozdawczość i wymiana informacji w celu śledzenia wwozu i wywozu rtęci oraz jej związków w obrębie państw członkowskich, a także do i ze Wspólnoty stanowiły narzędzie wdrażające zakaz wywozu i obowiązek składowania w sposób skuteczny i bezpieczny. Celem będzie jak najlepsze wykorzystanie dostępnych danych, uproszczenie ich przepływu oraz ograniczenie do ścisłego minimum obciążenia administracyjnego. Powinno to również ułatwić szybkie reagowanie na zmieniające się wzorce produkcji i konsumpcji. Celowo uniknięto sztywnego systemu, opartego na przykład na okresowym kwestionariuszu.

Rozporządzenie wydaje się być jedynym właściwym instrumentem prawnym do wprowadzenia zakazu wywozu i obowiązku składowania/unieszkodliwiania. Nie proponuje się szczegółowego rozwiązania dotyczącego składowania/unieszkodliwiania nadmiaru rtęci; akt prawny ogranicza się do określenia tych instalacji składowania/unieszkodliwiania, które zapewniają wystarczającą gwarancję bezpiecznej obsługi rtęci metalicznej, z uwzględnieniem szczególnych cech tej substancji. W celu zagwarantowania długotrwałego bezpieczeństwa zaproponowano ocenę ryzyka związanego z rtęcią ograniczoną do określonego zakładu. Decyzja o wyborze pomiędzy składowaniem a unieszkodliwianiem musi zostać podjęta dla każdego przypadku indywidualnie przez przedstawicieli sektora oraz przez zainteresowane państwa członkowskie.

Rozporządzeniu będzie towarzyszyć dobrowolna zgoda ze strony sektora chloro-alkalicznego , który jest sektorem przemysłu w największej mierze zainteresowanym ilościami rtęci.

Konieczne jest również przeanalizowanie zakazu wywozu i obowiązku składowania łącznie z działaniami międzynarodowymi uzgodnionymi w Strategii Wspólnoty w zakresie rtęci. Konieczne jest podjęcie działań na poziomie globalnym w celu stopniowego wycofania produkcji nowej rtęci z cynobru oraz w celu zapobieżenia wchodzeniu nadmiarów rtęci ponownie na rynek. Planuje się współpracę z krajami rozwijającymi się, a ponadto Unia Europejska wspiera również inicjatywy międzynarodowe, takie jak Globalny program rtęci UNEP. Komisja systematycznie poprawia swoje kontakty z tymi państwami spoza UE, które są znacznymi producentami, użytkownikami i eksporterami rtęci i/lub które borykają się z problemami zanieczyszczeń rtęciowych. Międzynarodowa konferencja w sprawie rtęci, która odbędzie się w dniach 26–27 października 2006 r. w Brukseli, ze znacznym udziałem państw spoza UE, dodatkowo przyspieszy międzynarodowe negocjacje, m.in. na tematy handlowe, na długo przed 24. sesją Rady Zarządzającej UNEP w 2007 r.

Szacunek kosztów i korzyści . Wydaje się, że nawet przy ostrożnych szacunkach niższa granica korzyści (lub kosztów, których udało się uniknąć na tonę rtęci) będzie wyższa niż górna granica kosztów,, jednak analizy przedstawionej w załączniku III nie należy uważać za wyczerpującą analizę stosunku kosztów do korzyści, ponieważ dostępne dane nie pozwalają na wykonywanie bezpośrednich porównań pomiędzy oczekiwanymi kosztami i korzyściami.

Do oceny kwestii związanych z ochroną środowiska w ramach oceny wpływu wykorzystuje się mieszaninę analiz jakościowych i ilościowych. Pozostałe, globalne zastosowania i nadmiary rtęci, które zostaną wywiezione z UE, przedstawiono ilościowo. Zakłada się, że istotna część tych zastosowań może doprowadzić do przedostania się rtęci metalicznej do środowiska. Oczekuje się, że emisje ulegną zmniejszeniu wskutek zakazu wywożenia rtęci i wprowadzenia obowiązkowego składowania, jednak skala tych emisji jest trudna do wyrażenia ilościowego[6].

Ocena korzyści pod względem wpływu na zdrowie ludzi wymagałaby opracowania modelu łączącego uwolnienia do środowiska, powstawanie metylortęci w organizmach ryb i identyfikowanie pochłaniania przez podatne populacje. Po rozważeniu zakresu analizy modelowej (właściwe elementy środowiska, zasięg geograficzny, analizowane populacje itp.) stwierdzono, że przystąpienie do takiej analizy byłoby niezgodne z zasadą proporcjonalności analiz, określoną w wytycznych do oceny wpływu.

W wyniku przeprowadzonych w USA nowych badań na temat korzyści[7][8] uzyskano zakres od 3 mln € rocznie na jedną tonę emisji, których udało się uniknąć do 70–100 mln €/r./t. Badania te sugerują również, że korzyści na tonę zwiększają się wraz ze wzrostem całkowitej redukcji, chociaż ze znacznie mniejszą szybkością. Dane te można porównać z górną częścią zakresu kosztów trwałego unieszkodliwienia (głębokie podłoże skalne), tj. 37–70.000 tys. €/r. (na okres 40 lat), i utratą przychodów (10.000 €/t).

[1] COM(2005) 20 wersja ostateczna

[2] Miñas de Almadén y Arrayanes, S.A.

[3] Sektor chloro-alkaliczny będzie wykorzystywać własne nadmiary rtęci, w związku z czym popytu tego powyżej nie uwzględniono.

[4] Podmioty handlujące metalami nieżelaznymi na skalę międzynarodową podają na ogół ceny w USD.

[5] 7,85 €/kg lub 7851,76 € za tonę

[6] Zagrożenia wobec środowiska i zdrowia, m.in. powodowane przez metylortęć powstającą w środowisku wodnym, zostały ocenione m.in. przez UNEP i nie zostały w pełni przedstawione w ocenie wpływu.

[7] Economic valuation of human health benefits of controlling mercury emissions from U.S. coal-fired power plants [Wycena ekonomiczna korzyści dla zdrowia ludzi związanych z ograniczeniem emisji rtęci z elektrowni opalanych węglem z USA], www.nescaum.org, luty 2005 r.

[8] Public health and economic consequences of methyl mercury toxicity to the developing brain , [Skutki dla gospodarki i zdrowia publicznego wynikające z toksyczności metylortęci i jej wpływu na rozwój mózgu] Environmental Health Perspectives 113, maj 2005 r.