W konsekwencji Komisja proponuje, aby wraz z kolorystyczną mapą obszarów ryzyka usunąć również odniesienia do szczególnych dodatkowych środków stosowanych wobec osób podróżujących z obszarów ciemnoczerwonych. Niezależnie od tych propozycji, ECDC będzie nadal publikował dane na temat odpowiednich wskaźników epidemiologicznych. Pozwoli to zachować możliwość porównania sytuacji epidemiologicznej w różnych regionach, w szczególności w przypadku jej pogorszenia.

Należy również zagwarantować jak najszybsze podawanie informacji o wszelkich nowych środkach do wiadomości publicznej. Zgodnie z zaleceniem Komisji przedstawionym w jej komunikacie z 2 września 2022 r. państwa członkowskie powinny dołożyć wszelkich starań, aby potencjalni podróżni byli odpowiednio poinformowani o ewentualnych ograniczeniach związanych z podróżą, z jakimi mogą się spotkać przy wjeździe do innego państwa członkowskiego. Kluczowym punktem odniesienia dla wszystkich podróżujących po Unii pozostaje platforma internetowa Re-open EU.

Aby uzyskać dostęp do aktualnych, istotnych i reprezentatywnych informacji na temat pojawiania się i występowania wariantów SARS-CoV-2 budzących obawy lub będących przedmiotem zainteresowania, państwa członkowskie powinny ocenić skalę rozpowszechnienia różnych wariantów SARS-CoV-2 w danej społeczności, dobierając reprezentatywne próby do celów sekwencjonowania, dokonywać charakterystyki genetycznej i zgłaszać wyniki typowania wariantów zgodnie z wytycznymi w zakresie sekwencjonowania opublikowanymi przez ECDC.

Z ewentualnego wymogu posiadania unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID powinny być zwolnione pewne kategorie podróżnych, ze względu na ich szczególną sytuację lub pełnioną przez nich niezbędną funkcję. Biorąc pod uwagę aktualną sytuację pod względem bezpieczeństwa, ważne jest, aby wykaz takich podróżnych wyraźnie obejmował dyplomatów, pracowników organizacji międzynarodowych oraz osoby zaproszone przez organizacje międzynarodowe, których obecność fizyczna jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania tych organizacji, personel wojskowy oraz pracowników pomocy humanitarnej i personel zajmujących się ochroną ludności. We wspomnianym wykazie powinny również figurować osoby, o których mowa w art. 2 decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/382; wykaz ten powinien być ponadto spójny z treścią wniosku Komisji dotyczącego zalecenia Rady w sprawie skoordynowanego podejścia do podróżowania do Unii w trakcie pandemii COVID-19. Nie powinno to jednak uniemożliwiać państwom członkowskim oferowania tym kategoriom osób szczepionek i testów.

Jeżeli chodzi o ewentualny wymóg posiadania ważnego unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID, zmiany wprowadzone rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/1034 powinny zostać odzwierciedlone w zaleceniu (UE) 2022/107. Po pierwsze, należy doprecyzować, że w celu zwolnienia z ograniczeń swobodnego przemieszczania się państwa członkowskie mogą uznawać wydane przez inne państwa członkowskie unijne cyfrowe zaświadczenia COVID wydawane osobom uczestniczącym w badaniach klinicznych nad szczepionkami przeciwko COVID-19. Aby ułatwić korzystanie ze swobody przemieszczania się obywatelom Unii zaszczepionym szczepionką przeciwko COVID-19, która pomyślnie przeszła procedurę WHO dotyczącą nadzwyczajnego pozwolenia na stosowanie, państwom członkowskim należy również zalecić uznawanie unijnych cyfrowych zaświadczeń COVID wydawanych po podaniu takiej szczepionki. Ponadto zaświadczenia o wyniku testu i o powrocie do zdrowia mogą być obecnie wydawane na podstawie rezultatów laboratoryjnych testów antygenowych.

Jeżeli jednak ze względu na poważne pogorszenie się sytuacji epidemiologicznej państwo członkowskie uzna, że wprowadzenie ograniczeń swobodnego przemieszczania się jest konieczne do zagwarantowania ochrony zdrowia publicznego i proporcjonalne, takie ograniczenia powinny obejmować jedynie nałożenie na podróżnych wymogu posiadania ważnego unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID. Aby ustalić, czy daną sytuację należy uznać za poważne pogorszenie się sytuacji epidemiologicznej, państwa członkowskie powinny w szczególności wziąć pod uwagę obciążenie ich systemów opieki zdrowotnej w związku z COVID-19, zwłaszcza pod względem liczby przyjęć do szpitali oraz liczby hospitalizowanych pacjentów przebywających w szpitalach i na oddziałach intensywnej terapii. W tym kontekście ECDC publikuje stosowne dane dotyczące rozwoju sytuacji epidemiologicznej.

Przedłużenie okresu obowiązywania ram unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID zapewnia obywatelom Unii możliwość dalszego korzystania z interoperacyjnych i wzajemnie uznawanych zaświadczeń o szczepieniu, o wyniku testu i o powrocie do zdrowia w związku z COVID-19 w sytuacjach, w których państwa członkowskie mogą uznać za konieczne tymczasowe przywrócenie niektórych ograniczeń swobodnego przemieszczania się ze względów związanych ze zdrowiem publicznym. Jednocześnie należy podkreślić, że przepisy rozporządzenia (UE) 2021/953 w żadnym wypadku nie zobowiązują państw członkowskich do żądania okazania dowodu szczepienia, wyniku testu ani zaświadczenia o stanie zdrowia w kontekście korzystania ze swobody przemieszczania się.

Jednocześnie, jak podkreśliła Komisja w swoim komunikacie z dnia 2 września 2022 r., globalna pandemia COVID-19 nie dobiegła jeszcze końca. Nie można wykluczyć nowych fali zakażeń, które mogłyby doprowadzić do pogorszenia się sytuacji epidemiologicznej, w tym również wskutek pojawienia się nowego wariantu budzącego obawy. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) poinformowało 7 października 2022 r., że aktualny obraz sytuacji epidemiologicznej istotnie wskazuje na wzrost poziomu przenoszenia zakażeń w większości państw członkowskich, nie ma jednak przy tym przesłanek świadczących o zmianach w rozłożeniu aktualnie obserwowanych wariantów. Komisja wezwała zatem państwa członkowskie do dalszego koordynowania działań w zakresie gotowości w całej Unii. W ramach tych działań 29 czerwca 2022 r. Parlament Europejski i Rada przedłużyły okres stosowania rozporządzenia (UE) 2021/953 w sprawie unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID do 30 czerwca 2023 r.

Aby należycie uwzględnić tę sytuację, Komisja proponuje dostosowanie podejścia przewidzianego w zaleceniu (UE) 2022/107. W zaleceniu należy w szczególności podkreślić, że na obecnym etapie pandemii państwa członkowskie powinny co do zasady unikać nakładania jakichkolwiek związanych z pandemią ograniczeń swobodnego przepływu osób ze względów dotyczących zdrowia publicznego. Fala odnotowana latem 2022 r. dowodzi, że wysoka częstotliwość występowania wirusa w rezultacie pojawienia się nowego wariantu budzącego obawy niekoniecznie musi wiązać się ze znaczną presją na krajowe systemy opieki zdrowotnej. Fakt ten uwypukla znaczenie ostrożnego podejścia do wprowadzania ograniczeń związanych z podróżą w oparciu o liczbę przypadków zachorowań lub ze względu na pojawienie się nowego wariantu.

Komisja nieustannie zwraca uwagę na fakt, że wszelkie ograniczenia swobodnego przemieszczania się wprowadzane w odpowiedzi na pandemię COVID-19 nie mogą wykraczać poza to, co jest ściśle niezbędne do ochrony zdrowia publicznego. Jak wspomniano w pkt 1 i 2 zalecenia (UE) 2022/107 wszelkie ograniczenia tego rodzaju powinny, zgodnie z zasadami konieczności i proporcjonalności, zostać zniesione, gdy tylko pozwoli na to sytuacja epidemiologiczna. Do sierpnia 2022 r. państwa członkowskie zniosły wszystkie środki ograniczające swobodny przepływ osób w Unii, w tym wymóg posiadania przez podróżnych unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID.

Przyjęcie jednostronnych lub nieskoordynowanych środków może prowadzić do niespójnych i fragmentarycznych ograniczeń swobodnego przemieszczania się, co skutkuje niepewnością wśród obywateli Unii co do korzystania z praw przysługujących im w Unii. Wniosek nie wykracza poza to, co jest konieczne i proporcjonalne do osiągnięcia zamierzonego celu.

Na podstawie art. 292 TFUE Rada jest uprawniona do przyjmowania zaleceń. Zgodnie z tym artykułem Rada stanowi na wniosek Komisji we wszystkich przypadkach, gdy Traktaty przewidują przyjmowanie aktów przez Radę na wniosek Komisji.

Jeżeli państwa członkowskie będą chciały natomiast uruchomić system ustalania kontaktów zakaźnych w przypadku pasażerów transgranicznych, będą miały do dyspozycji wspólne narzędzia, takie jak unijna cyfrowa karta lokalizacji pasażera i platforma wymiany PLF, umożliwiające wymianę danych pasażerów w celu zwiększenia możliwości ustalania kontaktów zakaźnych, przy jednoczesnym ograniczeniu obciążeń dla pasażerów i przewoźników. Aby uniknąć konieczności przedstawiania PLF, państwa członkowskie mogłyby – w przypadkach, w których jest to możliwe w świetle przepisów prawa krajowego i zgodnie z przepisami o ochronie danych – rozważyć możliwość wykorzystania istniejących danych pasażerów do celów związanych z ustalaniem kontaktów zakaźnych.

I wreszcie, dodatkowym wymogiem na potrzeby swobody przemieszczania się jest, w kontekście podróży wewnątrzunijnych, obowiązek przedstawiania kart lokalizacji pasażera („PLF”) do celów związanych z ustalaniem kontaktów zakaźnych. Taki wymóg jest uzasadniony wyłącznie w przypadku, gdy jest konieczny i proporcjonalny. W szczególności państwa członkowskie nie powinny zobowiązywać do przedstawiania PLF podróżnych korzystających z prywatnych środków transportu – samochodów, rowerów czy też podróżujących pieszo. Wynika to z faktu, że stopień ich narażenia jest siłą rzeczy mniejszy niż w przypadku osób korzystających ze środków transportu publicznego, a także z faktu, że takie osoby zazwyczaj znają tożsamość swoich towarzyszy podróży.

–Punkt dotyczący zaświadczeń o powrocie do zdrowia ogranicza się do odniesienia do rozporządzenia (UE) 2021/953, również jeżeli chodzi o możliwość wydawania takich zaświadczeń na podstawie wyników testów antygenowych wprowadzonych na mocy rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2022/256.

–Państwa członkowskie powinny uznawać zaświadczenia o szczepieniu wydawane zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2021/953 w odniesieniu do szczepionki przeciwko COVID-19, która pomyślnie przeszła procedurę WHO dotyczącą nadzwyczajnego pozwolenia na stosowanie. Państwa członkowskie mogłyby również uznawać zaświadczenia o szczepieniu wydawane uczestnikom badań klinicznych zgodnie z art. 5 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/953.

–Jeżeli jednak ze względu na poważne pogorszenie się sytuacji epidemiologicznej wprowadzenie ograniczeń swobodnego przemieszczania się okaże się konieczne do zagwarantowania ochrony zdrowia publicznego i proporcjonalne, takie ograniczenia powinny obejmować jedynie wymóg posiadania ważnego unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID, z wyłączeniem osób odbywających podróż niezbędną, dzieci i pracowników przygranicznych. Jeżeli państwo członkowskie wprowadzi takie ograniczenia, powinno niezwłocznie przekazać Komisji i innym państwom członkowskim informacje dotyczące powodów ich wprowadzenia, ich oczekiwanego wpływu, daty ich wejścia w życie oraz okresu ich obowiązywania. Ograniczenia należy znieść, gdy tylko pozwoli na to sytuacja epidemiologiczna. Powyższe ograniczenia należy omówić w ramach sieci reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych (IPCR), m.in. w celu zapewnienia ich zgodności z przepisami regulującymi kwestie związane z odbywaniem podróży z państw trzecich.

Wszelkie ograniczenia swobody przemieszczania się w Unii uzasadnione względami zdrowia publicznego muszą być konieczne, proporcjonalne i oparte na obiektywnych i niedyskryminacyjnych kryteriach. Muszą być odpowiednie dla zapewnienia realizacji wyznaczonego celu i nie wykraczać poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu.

–Unijna kolorystyczna mapa obszarów ryzyka przedstawiona w załączniku do zalecenia i odpowiednie odniesienia w pkt 17–19 zostają usunięte – dotyczy to również powiązanych odniesień do obszarów ciemnoczerwonych.

–Punkt dotyczący PLF został dostosowany w taki sposób, aby był zgodny z komunikatem Komisji z dnia 2 września 2022 r.; zawarto w nim również zalecenie skierowane do państw członkowskich, aby nie wprowadzały wymogu przedstawiania PLF w odniesieniu do osób podróżujących prywatnymi środkami transportu lub pieszo.

2022/0334 (NLE)

Wniosek

ZALECENIE RADY

zmieniające zalecenie (UE) 2022/107 w sprawie skoordynowanego podejścia na rzecz ułatwienia bezpiecznego swobodnego przemieszczania się podczas pandemii COVID-19

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 21 ust. 2, art. 168 ust. 6 i art. 292 zdanie pierwsze i drugie,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)25 stycznia 2022 r. Rada przyjęła zalecenie (UE) 2022/107 w sprawie skoordynowanego podejścia na rzecz ułatwienia bezpiecznego swobodnego przemieszczania się podczas pandemii COVID-19 i zastępujące zalecenie (UE) 2020/1475. W zaleceniu (UE) 2022/107 zastosowano podejście do ograniczeń swobodnego przemieszczania się związanych z pandemią COVID-19 uwzględniające status danej osoby, stwierdzono w nim bowiem, że osoba posiadająca ważne zaświadczenie wydane na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/953 („unijne cyfrowe zaświadczenie COVID”) nie powinna co do zasady podlegać dodatkowym ograniczeniom, takim jak testy lub kwarantanna, niezależnie od miejsca rozpoczęcia podróży w Unii. Osoby nieposiadające ważnego unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID mogą być zobowiązane do poddania się badaniu przed przyjazdem lub nie później niż 24 godziny po przyjeździe. W zaleceniu (UE) 2022/107 dostosowano również metodykę kolorystycznej mapy obszarów ryzyka przedstawiającej sytuację epidemiologiczną na szczeblu regionalnym w całej Unii, która to mapa została ustanowiona na mocy zalecenia Rady (UE) 2020/1475 i którą co tydzień publikuje Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób.

(2)25 listopada 2021 r., gdy Komisja przyjmowała swój wniosek dotyczący aktu prawnego, który ostatecznie przybrał formę zalecenia (UE) 2022/107, sytuacja epidemiologiczna związana z pandemią COVID-19 istotnie różniła się od sytuacji obecnej. Na terenie Unii nadal powszechnie występował budzący obawy wariant delta. Ponad dziesięć miesięcy później wariantem dominującym w UE stał się wysoce zaraźliwy wariant omikron i jego różne podwarianty.

(3)Wariant omikron jest mniej zjadliwy niż wcześniej obserwowany wariant delta, co można przynajmniej po części złożyć na karb ochronnego działania szczepień i wcześniej przebytych zakażeń. W połączeniu z wyższymi poziomami ochrony, wynikającymi z zaszczepienia i wcześniej przebytych zakażeń, wspomniany fakt powoduje, że obecne obciążenie systemów opieki zdrowotnej utrzymuje się na akceptowalnym poziomie, nawet w trakcie chwilowych wzrostów liczby zakażeń takich jak fala wywołana podwariantami omikron BA.4 i omikron BA.5 latem 2022 r.

(4)Żadne ograniczenia swobodnego przemieszczania się wprowadzane w odpowiedzi na pandemię COVID-19 nie mogą wykraczać poza to, co jest ściśle niezbędne do ochrony zdrowia publicznego. Jak wspomniano w pkt 1 i 2 zalecenia (UE) 2022/107 wszelkie ograniczenia tego rodzaju powinny, zgodnie z zasadami konieczności i proporcjonalności, zostać zniesione, gdy tylko pozwoli na to sytuacja epidemiologiczna. Do sierpnia 2022 r. wszystkie państwa członkowskie zniosły wszystkie środki ograniczające swobodny przepływ osób w Unii, w tym wymóg posiadania przez podróżnych unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID.

(5)Z tego względu należy dostosować podejście przedstawione w zaleceniu (UE) 2022/107. W zaleceniu należy wprowadzić w szczególności podkreślić, że państwa członkowskie powinny, co do zasady, unikać nakładania jakichkolwiek ograniczeń swobodnego przepływu osób związanych z pandemią ze względów dotyczących zdrowia publicznego. Fala odnotowana latem 2022 r. dowodzi, że wysoka częstotliwość występowania wirusa w rezultacie pojawienia się nowego wariantu budzącego obawy niekoniecznie musi wiązać się ze znaczną presją na krajowe systemy opieki zdrowotnej. Fakt ten uwypukla znaczenie ostrożnego podejścia do wprowadzania ograniczeń swobodnego przepływu osób w oparciu o liczbę przypadków zachorowań lub ze względu na pojawienie się nowego wariantu.

(6)Jednocześnie globalna pandemia COVID-19 nie dobiegła jeszcze końca. Nie można wykluczyć nowych fali zakażeń, które mogłyby doprowadzić do pogorszenia się sytuacji epidemiologicznej, w tym również wskutek pojawienia się nowego wariantu budzącego obawy. Należy zatem w dalszym ciągu koordynować działania w zakresie gotowości w całej Unii. W ramach tych działań 29 czerwca 2022 r. Parlament Europejski i Rada przedłużyły okres stosowania rozporządzenia (UE) 2021/953 w sprawie unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID do 30 czerwca 2023 r.

(7)Przedłużenie okresu obowiązywania ram unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID zapewnia obywatelom Unii możliwość dalszego korzystania z interoperacyjnych i wzajemnie uznawanych zaświadczeń o szczepieniu, o wyniku testu i o powrocie do zdrowia w związku z COVID-19 w sytuacjach, w których państwa członkowskie mogą uznać za konieczne tymczasowe przywrócenie niektórych ograniczeń swobodnego przemieszczania się ze względów związanych ze zdrowiem publicznym. Jednocześnie należy podkreślić, że przepisy rozporządzenia (UE) 2021/953 w żadnym wypadku nie zobowiązują państw członkowskich do żądania okazania dowodu szczepienia, wyniku testu ani zaświadczenia o stanie zdrowia w kontekście korzystania ze swobody przemieszczania się.

(8)Jeżeli jednak ze względu na poważne pogorszenie się sytuacji epidemiologicznej państwo członkowskie uzna, że wprowadzenie ograniczeń swobodnego przemieszczania się jest konieczne do zagwarantowania ochrony zdrowia publicznego i proporcjonalne, takie ograniczenia powinny obejmować jedynie nałożenie na podróżnych wymogu posiadania ważnego unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID. W szczególności osoby podróżujące w obrębie Unii, które posiadają unijne cyfrowe zaświadczenie COVID, nie powinny być w takich sytuacjach zobowiązane do poddawania się kwarantannie, samoizolacji lub dodatkowym testom. Aby ustalić, czy daną sytuację należy uznać za poważne pogorszenie się sytuacji epidemiologicznej, państwa członkowskie powinny w szczególności wziąć pod uwagę obciążenie ich systemów opieki zdrowotnej w związku z COVID-19, zwłaszcza pod względem liczby przyjęć do szpitali oraz liczby hospitalizowanych pacjentów przebywających w szpitalach i na oddziałach intensywnej terapii. W tym kontekście Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób publikuje stosowne dane dotyczące rozwoju sytuacji epidemiologicznej.