SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Z WYKONANIA DYREKTYWY 2000/53/WE

W SPRAWIE POJAZDÓW WYCOFANYCH Z EKSPLOATACJI



ZA LATA 2014–2017

1.Wprowadzenie

Głównym celem dyrektywy 2000/53/WE w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji („dyrektywa w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji”) jest zapobieganie produkcji odpadów z pojazdów i ich części, aby zmniejszyć ilość odpadów do ostatecznego unieszkodliwienia i ich ogólny wpływ na środowisko. Ponadto środki określone w dyrektywie mają na celu polepszyć wyniki działań związanych z ochroną środowiska, podejmowanych przez wszystkie podmioty gospodarcze zaangażowane w pełny cykl życia pojazdu, a szczególnie bezpośrednio zaangażowane w przetwarzanie pojazdów wycofanych z eksploatacji. Ogólnie rzecz biorąc, w dyrektywie w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji przyjęto podejście oparte na gospodarce o obiegu zamkniętym, zachęcając do realizacji ekoprojektów, przewidując wyeliminowanie stosowania substancji niebezpiecznych w pojazdach i ustanawiając ambitne cele dotyczące ponownego użycia/recyklingu/odzyskiwania, tym samym dążąc do ponownego użycia wartościowych materiałów z pojazdów wycofanych z eksploatacji i zachowania cennych zasobów w gospodarce.

W art. 9 dyrektywy w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji zobowiązano państwa członkowskie do przesyłania Komisji co trzy lata sprawozdania z wykonania dyrektywy sporządzonego na podstawie kwestionariusza ustanowionego decyzją Komisji 2001/753/WE. Kwestionariusz składa się z dwóch części: pierwsza część dotyczy szczegółowych danych na temat transpozycji dyrektywy do prawa krajowego, a druga zawiera informacje o faktycznym wykonaniu dyrektywy. Od Komisji wymaga się sporządzenia sprawozdania z wykonania na podstawie informacji przekazanych przez państwa członkowskie za okres sprawozdawczy.

Niniejsze sprawozdanie jest czwartym sprawozdaniem z wykonania dyrektywy w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji i obejmuje okres sprawozdawczy od dnia 22 kwietnia 2014 r. do dnia 21 kwietnia 2017 r. Wszystkie wcześniejsze sprawozdania dostępne są na stronie internetowej Komisji .

25 państw członkowskich przekazało odpowiedzi za okres sprawozdawczy 2014–2017. Trzy państwa (Łotwa, Malta i Węgry) jeszcze tego nie zrobiły. Jest to nieznacznie niższa liczba państw, które przesłały sprawozdania, w porównaniu z wcześniejszymi okresami sprawozdawczymi: ponieważ za lata 2008–2011 wszystkie państwa członkowskie przekazały Komisji sprawozdania z wykonania, a za lata 2011–2014 dwa państwa (Niderlandy i Hiszpania) nie przedłożyły sprawozdań.

Ogólnie rzecz biorąc, przekazane informacje były w przeważającej części kompletne i zadowalającej jakości. Informacje te uzupełniono o dodatkowe źródła danych, w szczególności prawodawstwo krajowe, które poddano kontroli bezpośrednio pod względem zgodności z dyrektywą w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji, oraz o informacje z innych sprawozdań Komisji. Ponadto uwzględniono również dane na temat celów ustanowionych w dyrektywie dotyczących ponownego użycia/recyklingu i ponownego użycia/odzyskiwania przekazane zgodnie z decyzją Komisji 2005/293/WE.

2. Informacje na temat transpozycji dyrektywy w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji

Uznaje się, że transpozycja tej dyrektywy odbyła się w zadowalający sposób we wszystkich państwach członkowskich i nie toczą się żadne postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

Na podstawie dyrektywy w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji od producentów pojazdów i wyposażenia wymaga się ograniczenia stosowania ołowiu, rtęci, kadmu i sześciowartościowego chromu w materiałach i częściach wprowadzanych do obrotu po dniu 1 lipca 2003 r., z zastrzeżeniem zwolnień wymienionych w załączniku II do dyrektywy. Wykorzystanie tych substancji niebezpiecznych zostało drastycznie ograniczone za pośrednictwem kilku zmian załącznika II. Chociaż ograniczenie stosowania substancji niebezpiecznych w pojazdach zazwyczaj transponowano do prawodawstwa dotyczącego w szczególności pojazdów wycofanych z eksploatacji, projektowanie pojazdów w taki sposób, aby uwzględnić ponowne użycie i odzyskiwanie lub włączenie materiałów uzyskanych z recyklingu do nowych pojazdów często transponowano do bardziej ogólnego prawodawstwa w zakresie odpadów, wraz z ogólnymi wymogami odnoszącymi się do tych przepisów na wszystkich rynkach. Przykład dobrych praktyk można wskazać w Austrii, gdzie od przedsiębiorstw zajmujących się zbieraniem i odzyskiwaniem wymaga się przeznaczania 0,5 % ich obrotu na projekty dotyczące zapobiegania powstawaniu odpadów. Ponadto dyrektywa stanowi również, że pojazdy projektuje się z uwzględnieniem ponownego użycia i odzyskiwania oraz że do pojazdów włącza się większe ilości materiałów uzyskanych z recyklingu.

Producenci, importerzy i dystrybutorzy muszą zapewnić systemy służące do zbierania pojazdów wycofanych z eksploatacji oraz, gdy jest to technicznie możliwe, części zużytych z naprawionych samochodów osobowych. Od producentów wymaga się pokrycia znacznej części, jeśli nie całości, kosztów związanych z dostarczaniem pojazdów wycofanych z eksploatacji do zakładów przetwarzania odpadów. Państwa członkowskie zazwyczaj transponowały te wymogi w sposób zapewniający podmiotom gospodarczym elastyczność z możliwością stosowania systemów indywidualnych lub zbiorowych. Zgodnie z wymogami zawartymi w dyrektywie w większości państw członkowskich odbiór jest bezpłatny, z wyjątkiem przypadków, w których brakuje niezbędnych części lub jeżeli dodano dodatkowe odpady. Ponieważ wartość złomu metalowego lub innych części usuniętych do celów recyklingu lub ponownego użycia niemal pokryje koszty zabrania pojazdu od ostatniego właściciela, spełnienie tego obowiązku nie stanowi znacznego wyzwania.

Aby wyrejestrować swój pojazd, właściciele pojazdów wycofanych z eksploatacji muszą otrzymać świadectwo złomowania. Wszystkie państwa członkowskie zgłosiły ustanowienie krajowych systemów wyrejestrowywania pojazdów, w których wystawienie świadectwa złomowania jest warunkiem wyrejestrowania. Procesy wyrejestrowywania mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia, aby pojazdy wycofane z eksploatacji zostały przekazane uprawnionym zakładom przetwarzania oraz dla ograniczenia nielegalnego wywozu pojazdów stanowiących odpady. Niewiele mniej niż połowa państw członkowskich wykorzystała przepis umożliwiający wydanie świadectwa złomowania producentom, sprzedawcom i punktom zbierania, a nie tylko uprawnionym zakładom przetwarzania. Chociaż we wszystkich państwach członkowskich istnieją systemy wyrejestrowywania pojazdów, w ostatnich latach odnotowano wzrost liczby pojazdów wycofanych z eksploatacji, których lokalizacja jest nieznana (tj. pojazdów, które wyrejestrowano, ale nie wydano dla nich świadectwa złomowania, lub w przypadku których świadectwo złomowania jest niedostępne dla władz). Wskazuje to na fakt, że krajowe systemy wyrejestrowywania pojazdów nie funkcjonują tak skutecznie, jak by mogły.

Dyrektywa w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji zawiera przepisy mające na celu zapewnienie, aby pojazdy wycofane z eksploatacji były właściwie i w stosownym czasie przetwarzane w zakładach przetwarzania, które uzyskały zezwolenie od właściwych władz. Zakłady te również podlegają inspekcjom. Warunki te wprowadzono w celu zmniejszenia wszelkiego negatywnego wpływu na środowisko oraz propagowania ponownego użycia i recyklingu części pojazdów. Wszystkie państwa członkowskie zgłosiły transpozycję środków zgodnie z odpowiednimi wymogami zawartymi w dyrektywie. Rumunia i Finlandia jako jedyne państwa członkowskie zgłosiły niewielkie zmiany w prawodawstwie od czasu ostatniego okresu sprawozdawczego: Rumunia zaktualizowała zezwolenia wymagane do celów postępowania z pojazdami wycofanymi z eksploatacji i ich demontażu, a Finlandia wprowadziła specjalny dekret rządowy w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji (123/2015), w którym zaktualizowano ograniczenia stosowania substancji niebezpiecznych w pojazdach. Większość państw nie zezwala na odstępstwa od wymagań dotyczących zezwolenia na prowadzenie działań mających na celu odzyskanie odpadów z pojazdów wycofanych z eksploatacji po ich właściwym przetworzeniu zgodnie z dyrektywą w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji i podlegających corocznej inspekcji, przy czym jedynie z odpowiedzi Danii, Włoch, Rumunii i Zjednoczonego Królestwa wynika, że państwa te tak postępują (jest to również zmiana wprowadzona w Rumunii od czasu poprzedniego okresu sprawozdawczego).

Od państw członkowskich wymaga się zachęcania do działań związanych z ponownym użyciem i recyklingiem, a w dyrektywie w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji określono cele dotyczące ponownego użycia, recyklingu i odzyskiwania. Do dnia 1 stycznia 2015 r. państwa członkowskie musiały osiągnąć następujące cele o terminach wyznaczonych na 2006 r. i 2015 r.:

·95 % ponownego użycia i odzyskiwania (średnio na pojazd rocznie według masy); oraz

·85 % ponownego użycia i recyklingu (średnio na pojazd rocznie według masy).

W 2017 r. 14 państw członkowskich osiągnęło oba cele wynoszące 85 % i 95 % w odniesieniu do recyklingu i odzyskiwania. Osiągnięcie celów omówiono bardziej szczegółowo w sekcji 3.