KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 2.3.2018 COM(2018) 84 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY w sprawie przeprowadzanego co pięć lat przeglądu wieloletnich wytycznych finansowych dotyczących zarządzania aktywami EWWiS w likwidacji i, po zakończeniu likwidacji, Majątkiem Funduszu Badawczego Węgla i Stali Review of the Financial Guidelines for the five-year period 2012 – 2017





Wprowadzenie Po wygaśnięciu Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (traktatu EWWiS) w 2002 r. państwa członkowskie postanowiły przenieść aktywa i pasywa Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali na Wspólnotę Europejską (obecnie UE), jednak bez włączania ich do budżetu ogólnego (protokół w sprawie skutków finansowych wygaśnięcia traktatu EWWiS załączony do traktatu z Nicei). Komisja jest odpowiedzialna za właściwą likwidację pasywów i zainwestowanie istniejących aktywów na rynkach kapitałowych, aby uzyskać środki na finansowanie badań w sektorze węgla i stali poprzez Fundusz Badawczy Węgla i Stali (FBWiS). Po zakończeniu procesu likwidacji (który ma potrwać do 2027 r.) aktywa te będą stanowić „Majątek Funduszu Badawczego Węgla i Stali”. W dniu 1 lutego 2003 r. Rada przyjęła trzy decyzje niezbędne do realizacji wspomnianego protokołu, tj. decyzję ogólną (2003/76/WE) oraz decyzje ustanawiające wytyczne dotyczące zarządzania aktywami (2003/77/WE) i programu badawczego Funduszu Badawczego Węgla i Stali (2003/78/WE, zastąpiona decyzją 2008/376/WE) . Zgodnie z art. 2 decyzji Rady 2003/77/WE Komisja ponownie ocenia działanie i skuteczność wytycznych finansowych dotyczących zarządzania aktywami EWWiS w likwidacji („wytyczne finansowe”) co pięć lat i proponuje wszelkie stosowne zmiany. W 2012 r. złożono sprawozdanie z ostatniej oceny; nie zaproponowano wówczas żadnych zmian. Obecnie upływa termin złożenia kolejnego sprawozdania z oceny dotyczącego kolejnego pięcioletniego okresu. Przegląd wytycznych finansowych dotyczący pięcioletniego okresu 2012–2017 Zgodnie z decyzją Rady 2003/77/WE, zmienioną decyzją Rady 2008/750/WE, Komisja ma zarządzać aktywami EWWiS w likwidacji w sposób zapewniający, by „fundusze były dostępne w razie potrzeby, a jednocześnie przynosiły nadal możliwie największy dochód, zgodnie z zasadą utrzymania wysokiego stopnia bezpieczeństwa i stabilności w długim okresie” (pkt 3 załącznika do decyzji Rady 2003/77/WE). Z perspektywy tych celów wytyczne finansowe funkcjonowały dobrze na początku pięcioletniego okresu 2012–2017. W kontekście utrzymujących się niskich stóp procentowych wydaje się jednak, że wytyczne te są zbyt restrykcyjne, aby stanowić skuteczną podstawę strategii ostrożnego zarządzania aktywami, która zapewniałaby zadowalający zwrot. W tej sytuacji właściwe wydaje się poszerzenie gamy kwalifikujących się inwestycji, aby umożliwić dywersyfikację portfela. Na podstawie danych historycznych można stwierdzić, że taki krok mógłby zwiększyć oczekiwany zwrot w długim terminie, nawet jeżeli nie można zagwarantować, że doprowadzi on do zwiększenia odnotowywanego zwrotu szczególnie w perspektywie krótko- i średnioterminowej. Jeżeli chodzi o warunki rynkowe, od 2012 r. stanowią one szczególne wyzwanie, ponieważ na rynkach obligacji denominowanych w euro utrzymują się niskie stopy procentowe, co wynika przede wszystkim z niskiego wzrostu gospodarczego i niskiej inflacji. Tendencję tę wzmacnia również akomodacyjna polityka pieniężna EBC, a w szczególności jego programy zakupu obligacji, które uruchomiono po raz pierwszy w 2015 r. W związku z tym stopy procentowe osiągnęły rekordowo niski, a nawet ujemny poziom. Na rynki finansowe wpływ miała również niepewność polityczna, która wiele razy doprowadziła do zawirowań i zmienności. Wśród ostatnich przykładów można wymienić kryzys w Grecji i referendum w sprawie członkostwa Zjednoczonego Królestwa w UE. W tym kontekście wyniki odnotowane po ostatnim przeglądzie w 2012 r. były korzystne: kwoty były wypłacane w wysokości i w czasie, o które wnosiła DG ds. Badań Naukowych i Innowacji; co więcej, zwrot z portfela był zadowalający w świetle kontekstu rynkowego i konserwatywnych wytycznych inwestycyjnych. W bardziej szczegółowym ujęciu portfel zapewnił łączny zwrot w wysokości +8,3 % w okresie od dnia 1 lipca 2012 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. Więcej szczegółowych informacji znajduje się w rocznych sprawozdaniach EWWiS oraz w załączniku do sprawozdania, w którym przedstawiono również strukturę portfela zgodnie ze stanem na grudzień 2016 r. (zob. również załącznik I do niniejszego sprawozdania). Wielkość portfela nieznacznie zmniejszyła się w omawianym pięcioletnim okresie, ponieważ łączny zwrot i nowe otrzymane wkłady nie zrównoważyły łącznych wypływów w wysokości 216,4 mln EUR, które wypłacono DG ds. Badań Naukowych i Innowacji i wykorzystano do sfinansowania badań w sektorze węgla i stali. Ogółem łączna wartość rynkowa portfela na dzień 31 grudnia 2016 r. wyniosła 1,69 mld EUR w porównaniu z 1,74 mld EUR na dzień 30 czerwca 2012 r., co oznacza spadek o około 2,8 %. Chociaż wyniki portfela EWWiS w porównaniu z miarodajnymi poziomami referencyjnymi były stosunkowo dobre, w ostatnich latach odnotowywano spadek zysków przeznaczanych na finansowanie projektów badawczych w sektorze węgla i stali. Wynika to przede wszystkim z kontekstu niskich stóp procentowych. Sytuacja ta istotnie obniżyła dochody i wpłynęła niekorzystnie na zyski z portfela, które można było przekazać na rzecz Funduszu Badawczego Węgla i Stali. Przyczyny zmian i wnioski dotyczące wytycznych finansowych Kontekst

Pod koniec 2016 r. wyniki portfela, które odnotowano od chwili przyjęcia decyzji Rady 2003/77/WE, były zadowalające w świetle konserwatywnych wytycznych inwestycyjnych. W ostatnich latach zaszły jednak istotne zmiany w warunkach rynkowych. W perspektywie przyszłości z rynkami finansowymi ogólnie oraz w szczególności z rynkami obligacji denominowanych w euro wiążą się jeszcze większe wyzwania ze względu na wysokie ujemne wartości stóp zwrotu (zwłaszcza w przypadku papierów wartościowych wyemitowanych przez podmioty o najwyższej jakości kredytowej), wysokie prawdopodobieństwo materializacji ryzyka stopy procentowej oraz istotnie ograniczoną płynność (zwłaszcza w zakresie obligacji dostępnych w sprzedaży), co sprawia, że utrzymanie się bardzo niskich lub nawet ujemnych zwrotów jest wysoce prawdopodobne. Obecnie istnieją dwa zasadnicze założenia robocze, tj.: 1) portfel EWWiS posiada długoterminowy horyzont inwestycyjny oraz 2) portfel ten jest stosunkowo wolny od istotnych zobowiązań, w związku z czym nie podlega dużym wypływom. Na tej podstawie proponuje się poszerzenie gamy potencjalnych inwestycji, na które zezwala się w wytycznych finansowych, aby w możliwie największym stopniu złagodzić wpływ niskich lub ujemnych stóp zwrotu oraz zwiększyć dywersyfikację i odporność portfela. Poniżej przedstawiono kilka propozycji. Te poszerzone możliwości inwestycyjne należy wdrożyć w sposób zgodny z zasadą zachowania kapitału w horyzoncie długoterminowym oraz z celami stabilności określonymi w upoważnieniu przy jednoczesnym zwiększeniu oczekiwanych zwrotów z portfela. Propozycje zmian wytycznych finansowych poszerzyłyby gamę kwalifikujących się inwestycji w postaci dostępnych aktywów/instrumentów i możliwe połączenia ekspozycji na ryzyko (np. ryzyko stopy procentowej i ryzyko kredytowe, a nawet niektóre zróżnicowane formy ryzyka rynku akcji). Nowe możliwości inwestycji umożliwią bardziej wydajne zarządzanie portfelem (w kategoriach dywersyfikacji i zależności ryzyko/zwrot) przy wyższych oczekiwanych zwrotach w długim terminie. Należy zdawać sobie sprawę, że w perspektywie krótko- i średnioterminowej te propozycje mogą – w zależności od warunków rynkowych – zwiększyć zmienność portfela, a także prowadzić przez ograniczone okresy do negatywnych wyników, gdy wystąpią nietypowe lub nieprzewidziane warunki rynkowe. Zarządzanie aktywami jest zasadniczo obarczone ryzykiem inwestycyjnym, którego nie da się w pełni wyeliminować, w związku z czym zwroty z inwestycji mogą być dodatnie lub ujemne. W okresach bardzo niskich stóp procentowych i możliwego wzrostu tych stóp w nadchodzących latach jedynym sposobem na zwiększenie oczekiwanych zwrotów jest zaakceptowanie wyższego ryzyka lub większej zmienności. Ze względu na charakter inwestycji, zmienne warunki na rynku i odnotowywane stopy procentowe, nawet bezpieczne aktywa o dużej płynności mogą przynieść ujemne zwroty. Obecne wytyczne finansowe W obecnych wytycznych finansowych stosuje się stosunkowo konserwatywne podejście. Jest ono widoczne np. w restrykcyjnych kwotach bezwzględnych limitów (np. maksymalnie 250 mln EUR na każde państwo członkowskie UE), wysokich ratingach kredytowych (np. minimalny rating kredytowy AA, z wyjątkiem państw członkowskich UE i instytucji UE) oraz ograniczeniach maksymalnego okresu zapadalności (np. maksymalnie 10,5 roku w momencie zakupu). Obecne ograniczenia uniemożliwiają inwestycje z portfela EWWiS w wiele różnych aktywów finansowych. Na przykład: -Ograniczenia dotyczące ratingu niemal całkowicie wykluczają rynki obligacji korporacyjnych i obligacji emitowanych przez instytucje finansowe. Inwestycje w tę drugą kategorię mogłyby zapewnić dywersyfikację i wyższe zwroty, co mogłoby być pomocne w łagodzeniu wpływu ujemnych stóp krótkoterminowych w obecnym kontekście. -Podobne argumenty można podnieść w odniesieniu do ograniczeń okresu zapadalności. Uniemożliwiają one inwestycje w obligacje o dłuższych terminach wykupu, które to obligacje mogłyby przynieść podobne korzyści. Zmiana tych ograniczeń pozwoliłaby na zróżnicowaną alokację aktywów przy wyższych oczekiwanych zwrotach z portfela i jednocześnie zachowaniu ogólnego ryzyka dotyczącego portfela na podobnych poziomach jak obecnie dzięki negatywnym skutkom korelacji. -Obecne wytyczne inwestycyjne wykluczają również szereg klas aktywów i technik zarządzania ryzykiem. W związku z tym zalecamy zmianę obecnych wytycznych, aby umożliwić zwiększenie zbioru możliwości inwestycyjnych poprzez poszerzenie limitów inwestycji oraz włączenie nowych klas aktywów, które mają umożliwić uzyskanie większych skorygowanych o ryzyko zwrotów z portfela EWWiS w długim terminie. Zmiany te byłyby zgodne z wymogami, o których mowa w art. 2 ust. 1 decyzji Rady 2003/76/WE. Proponowane zmiany w wytycznych finansowych A. Dostosowanie bezwzględnych limitów, ratingów i ograniczeń okresu zapadalności Proponuje się przyjęcie bardziej dynamicznego podejścia wobec technicznych aspektów wdrożenia, które muszą być do pewnego stopnia elastyczne (np. określanie limitów dotyczących ryzyka, okresu zapadalności i stopnia koncentracji). Umożliwi to bardziej systematyczne i dokładniejsze dostosowanie tych aspektów do zmieniających się warunków rynkowych. Takie bardziej dynamiczne podejście opierałoby się na wytycznych przyjętych niedawno w odniesieniu do funduszu gwarancyjnego Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych, jednego z innych dużych portfeli zarządzanych przez Komisję. Można również szerzej zdefiniować tolerancję ryzyka (np. poprzez wyszczególnienie kwalifikujących się kategorii aktywów). Limity można lepiej określić, wskazując wartość rynkową, a nie nominalną, oraz wyrażając je jako maksymalne procentowe wartości ekspozycji w stosunku do łącznej wartości rynkowej portfela. W ten sposób ekspozycje byłyby dokładniej zdefiniowane, ponieważ w kontekście niskich lub ujemnych stóp procentowych wiele papierów wartościowych wycenia się znacznie powyżej wartości nominalnej (100 %), a wartości nominalne mogą już nie odzwierciedlać rzeczywistej wartości gospodarczej takich ekspozycji. Inną przyczyną, dla której w tym przypadku bardziej właściwe jest podejście do limitów oparte na wartości rynkowej i ustalaniu procentowym, są zmiany w łącznej wartości rynkowej portfela, które wynikają albo z wyceny rynkowej, albo z wpływów lub wypływów. B. Umożliwienie inwestycji w innych walutach W obecnych wytycznych finansowych nie ma nic na temat kwalifikowalności inwestycji w walutach obcych. W tym kontekście należy zauważyć, że inwestycje denominowane w euro stanowią zaledwie około 25 % światowego rynku obligacji.