KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 2.3.2017 COM(2017) 130 final KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Pierwsze sprawozdanie roczne w sprawie Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji



Spis treści 1. Wprowadzenie 1.1. Turcja a kryzys uchodźczy 1.2 Reakcja UE na kryzys i ustanowienie instrumentu 2. Funkcjonowanie instrumentu 3. Zdolności finansowe, czas realizacji i charakter finansowania 4. Wdrażanie instrumentu 4.1. Pomoc humanitarna 4.2. Pomoc pozahumanitarna 5. Monitorowanie, ocena i audyt 5.1. Monitorowanie i ocena 5.2. Audyt 6. Komunikacja i eksponowanie działań 7. Wnioski i dalsze działania





1. Wprowadzenie Zgodnie z art. 8 ust. 1 decyzji Komisji z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie koordynacji działań Unii i państw członkowskich przy użyciu mechanizmu koordynacji Komisja ma za zadanie regularnie informować Parlament Europejski i Radę o postępach w realizacji Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji (dalej zwanego „instrumentem”). Art. 8 ust. 2 decyzji zobowiązuje Komisję do corocznego składania Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdań z wdrażania instrumentu. Niniejsze sprawozdanie stanowi pierwsze sprawozdanie roczne w sprawie instrumentu i opisuje jego funkcjonowanie, wdrażanie, system monitorowania i oceny, działania w zakresie komunikacji i dalsze działania. Sprawozdanie nawiązuje do wcześniejszych sprawozdań z postępów w realizacji postanowień oświadczenia UE–Turcja oraz różnych not informacyjnych wydanych w ramach komitetu sterującego instrumentem. W sprawozdaniu ujęto również przegląd zdolności finansowej, czasu realizacji i charakteru finansowania zgodnie z wymogiem zawartym w art. 9 ust. 2 decyzji, zob. w szczególności pkt 3. 1.1. Turcja a kryzys uchodźczy Położenie geograficzne Turcji sprawia, że jest ona ważnym krajem przyjmującym i tranzytowym dla wielu uchodźców i migrantów. W związku z napływem migrantów na niespotykaną dotąd skalę, głównie ze względu na konflikt w Syrii, kraj ten przyjął ostatnio największą liczbę uchodźców i migrantów na świecie – ponad 3 mln osób. Liczba ta obejmuje 2,8 mln zarejestrowanych uchodźców z Syrii, z czego 10 % przebywa w 26 obozach założonych przez rząd turecki w południowo-wschodniej Turcji, podczas gdy pozostałe 90 % żyje poza terenem obozów, na obszarach miejskich, podmiejskich i wiejskich. Przyjmowanie tak dużej liczby uchodźców i migrantów wiąże się dla Turcji z koniecznością zapewnienia im hojnej pomocy humanitarnej i wsparcia finansowego. Dane dotyczące syryjskich uchodźców w Turcji w rozbiciu na prowincje, źródło: UNHCR, grudzień 2016 r. 1.2 Reakcja UE na kryzys i ustanowienie instrumentu W 2015 r. Unia Europejska i jej państwa członkowskie postanowiły zwiększyć swoje zaangażowanie polityczne i finansowe we wspieranie wysiłków Turcji związanych z przyjmowaniem uchodźców. Kompleksowa współpraca między Unią Europejską a Turcją, oparta na współodpowiedzialności, wzajemnych zobowiązaniach i wspólnych efektach pracy, została uzgodniona w ramach oświadczenia UE–Turcja z dnia 29 listopada 2015 r.. Na szczycie w dniu 29 listopada 2015 r. uruchomiono wspólny plan działania UE–Turcja, aby pomóc Turcji w walce ze skutkami konfliktu w Syrii. Plan ten ma przyczynić się do opanowania obecnego kryzysu migracyjnego w dwojaki sposób: 1) poprzez wspieranie Syryjczyków i społeczności przyjmujących ich w Turcji, 2) poprzez zacieśnienie współpracy w celu przeciwdziałania migracji nieuregulowanej. W ramach planu Turcja zobowiązała się do tego, że będzie nadal chronić i wspierać Syryjczyków, między innymi zapewniając im edukację i opiekę zdrowotną oraz pozwalając im na podjęcie pracy. W odpowiedzi na wezwanie państw członkowskich UE do udostępnienia znacznej ilości dodatkowych środków na wsparcie dla uchodźców w Turcji Komisja ustanowiła Instrument Pomocy dla Uchodźców w Turcji w drodze decyzji z dnia 24 listopada 2015 r., zmienionej w dniu 10 lutego 2016 r. Instrument ten stanowi mechanizm koordynacji uruchamiania zasobów udostępnionych w ramach budżetu UE i dodatkowych wkładów od państw członkowskich włączonych do budżetu UE jako zewnętrzne dochody przeznaczone na określony cel, które łącznie w latach 2016–2017 wyniosą 3 mld EUR. Państwa członkowskie podjęły polityczne zobowiązanie do wpłacenia wkładów krajowych w ramach wspólnego porozumienia między państwami członkowskimi UE a Komisją Europejską, które przedstawiciele rządów państw członkowskich przyjęli w dniu 3 lutego 2016 r. Porozumienie ustanawia również warunki udzielania wsparcia. Wspomniana kwota 3 mld EUR została udostępniona dodatkowo do kwoty 345 mln EUR przyznanej Turcji przez Komisję w odpowiedzi na syryjski kryzys uchodźczy jeszcze przed rozpoczęciem wdrażania tego instrumentu i ma charakter uzupełniający w stosunku do pomocy dwustronnej państw członkowskich. Instrument został uruchomiony w dniu 17 lutego 2016 r., podczas pierwszego posiedzenia komitetu sterującego. Po posiedzeniu Komisja niezwłocznie przeszła do udzielania zamówień na pierwsze projekty w ramach instrumentu. W dniu 18 marca 2016 r. szefowie państw i rządów Unii Europejskiej oraz Turcji potwierdzili swoje zobowiązanie do realizacji wspólnego planu działania i uzgodnili dalsze działania mające na celu pogłębienie stosunków między Turcją a UE oraz rozwiązanie kryzysu migracyjnego. Turcja i Unia Europejska uznały, że potrzebne są szybkie i zdecydowane działania. Dokładniej rzecz biorąc, w oświadczeniu UE–Turcja z dnia 18 marca 2016 r. wezwano między innymi do wyeliminowania nieuregulowanej migracji z Turcji do UE przez zakłócenie modelu działalności przemytników oraz zaoferowanie migrantom alternatywy, która nie wiąże się z narażaniem życia, jak również do przyspieszenia procesu wdrażania Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji. Wspólne wysiłki UE i Turcji przyniosły już konkretne rezultaty. Po wprowadzeniu w życie oświadczenia z dnia 18 marca 2016 r. bardzo wyraźnie spadła liczba osób przekraczających nielegalnie granicę między Turcją a Grecją. W dniach 20 marca 2016 r. – 26 lutego 2017 r. na greckie wyspy przybywało dziennie średnio 84 uchodźców . Liczba ofiar śmiertelnych i osób zaginionych na Morzu Egejskim od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 23 lutego 2017 r. wyniosła 70 osób . Wprawdzie każda śmierć to tragedia, jednak powyższe dane świadczą o znaczącym spadku liczby ofiar śmiertelnych. Kluczowym elementem oświadczenia UE–Turcja było stworzenie legalnych dróg wjazdu dla migrantów ubiegających się o ochronę w UE. Przyspieszono tempo trwających obecnie przesiedleń z Turcji do UE. Od wprowadzenia w życie oświadczenia do dnia 27 lutego 2017 r. z Turcji do Europy przesiedlono 3 565 syryjskich uchodźców . Obydwie strony zobowiązały się do kontynuacji i usprawnienia współpracy. 2. Funkcjonowanie instrumentu

Instrument Pomocy dla Uchodźców w Turcji to mechanizm koordynacji, który umożliwia sprawne, skuteczne i wydajne wykorzystanie pomocy UE dla uchodźców w Turcji. Zapewnia on optymalne wykorzystanie odpowiednich istniejących unijnych instrumentów finansowych w formie pomocy humanitarnej albo pozahumanitarnej w celu zapewnienia, by potrzeby uchodźców i społeczności przyjmujących były spełniane w kompleksowy i skoordynowany sposób. Komitet sterujący instrumentem przedstawia wytyczne strategiczne w sprawie ogólnych priorytetów, wspieranych rodzajów działań, kwot, które mają być przydzielone i instrumentów finansowania, które należy uruchomić, a także, w stosownych przypadkach, w sprawie warunków dotyczących wdrażania przez Turcję jej zobowiązań w ramach wspólnego planu działania UE–Turcja. Komitetowi sterującemu przewodniczy Komisja. W skład komitetu wchodzi dwóch przedstawicieli Komisji i jeden przedstawiciel z każdego państwa członkowskiego. Turcja uczestniczy w pracach komitetu w charakterze doradczym. W trakcie pierwszego roku wdrażania instrumentu odbyło się pięć posiedzeń komitetu sterującego: w dniach 17 lutego, 12 maja, 30 czerwca i 4 października 2016 r. oraz 12 stycznia 2017 r. Szóste posiedzenie komitetu sterującego Komisja powinna zwołać w dniu 31 marca 2017 r. Na podstawie art. 3 ust. 2 decyzji Komisji ustanawiającej instrument na drugim posiedzeniu komitetu sterującego w dniu 12 maja 2016 r. uzgodniono, że instrument powinien skoncentrować się na sześciu obszarach priorytetowych: 1) pomoc humanitarna, 2) zarządzanie migracjami, 3) edukacja, 4) zdrowie, 5) infrastruktura miejska i 6) wsparcie społeczno-ekonomiczne. Główne zasady rządzące realizacją instrumentu to szybkość, wydajność i skuteczność przy jednoczesnym zapewnieniu należytego zarządzania finansami. Istotne jest też zagwarantowanie trwałości efektów interwencji w ramach instrumentu stabilności oraz współodpowiedzialności UE i władz tureckich. Priorytetowe obszary wsparcia w ramach instrumentu określa się w oparciu o kompleksową i niezależną ocenę potrzeb, którą przedstawiono komitetowi sterującemu w czerwcu 2016 r. W ramach instrumentu koordynuje się środki finansowe pochodzące z następujących instrumentów finansowania zewnętrznego: rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/96 dotyczące pomocy humanitarnej (HUMA), Europejski Instrument Sąsiedztwa (ENI), Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju (DCI), Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA II) oraz Instrument na rzecz Przyczyniania się do Stabilności i Pokoju (IcSP). Działania, które mają być finansowane z budżetu Unii, będą wdrażane zgodnie z unijnymi przepisami finansowymi, które regulują zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie zarządzanie regionalnym funduszem powierniczym UE w odpowiedzi na kryzys w Syrii (EUTF) oraz jego wdrażanie. Realizacja pomocy jest uzależniona od ścisłego przestrzegania przez Turcję zobowiązań określonych we wspólnym planie działania UE–Turcja oraz w oświadczeniach UE–Turcja z 29 listopada 2015 r. i 18 marca 2016 r. 3. Zdolności finansowe, czas realizacji i charakter finansowania Instrument obejmuje łączny budżet w kwocie 3 mld EUR, na którą mają zostać zawarte umowy w latach 2016–2017. Na tę kwotę składają się 1 mld EUR z budżetu UE i 2 mld EUR dodatkowych środków pochodzących od państw członkowskich. Wkłady państw członkowskich dokonywane są bezpośrednio do budżetu ogólnego UE w formie zewnętrznych dochodów przeznaczonych na określony cel na podstawie art. 21 ust. 2 lit. b) rozporządzenia finansowego i następnie przypisywane odpowiednio do linii budżetowych IPA II i HUMA. Z kwoty 1 mld EUR pochodzącej z budżetu UE w 2016 r. uruchomiono środki w wysokości 250 mln EUR, a 750 mln EUR zarezerwowano dla instrumentu w budżecie na 2017 r. Instrument jest finansowany z następujących źródeł: 2016 r. 2017 r. Ogółem (w mln EUR) BUDŻET UE Pomoc humanitarna 165 145 310 Pomoc pozahumanitarna IPA: 55* 595 650 DCI 10 10 20 IcSP 20 0 20 Łącznie pomoc pozahumanitarna 85 605 690 Ogółem 250 750 1 000 DOCHODY Z PAŃSTW CZONKOWSKICH PRZEZNACZONE NA OKREŚLONY CEL 2 000 * z czego 18 mln EUR przeniesione do Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA II) z Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa (ENI) Zgodnie z art. 7 ust. 2 zasad stosowania rozporządzenia finansowego Komisja zawarła ze wszystkimi państwami członkowskimi porozumienia o krajowych wkładach finansowych na łączną kwotę 2 mld EUR. W 2016 r. państwa członkowskie wpłaciły pierwszą roczną transzę na łączną kwotę 678 mln EUR, z czego wypłacono 575 mln EUR, czyli około 85 %, na które składa się 292 mln EUR w ramach IPA i 283 mln EUR w ramach ochrony ludności i pomocy humanitarnej (HUMA). Jak dotąd istnieje odpowiednia równowaga pomiędzy tempem wpłat dokonywanych przez państwa członkowskie z jednej strony a tempem pokrywanych z nich wypłat. Wysokość wpłat państw członkowskich na rzecz instrumentu w poszczególnych latach: Wpłaty państw członkowskich na rzecz instrumentu (w mln EUR) 2016 r. (wpłacone) 2017 r. 2018 r. 2019 r. Ogółem 2016–2019 r. 678 846 396 80 2 000 Na koniec 2016 r. z przyczyn technicznych przesunięto termin płatności salda końcowego w ramach instrumentu z końca 2019 r. na koniec 2021 r., aby umożliwić podpisanie niektórych umów długoterminowych przewidzianych w ramach środka specjalnego przyjętego w lipcu 2016 r. Na przykład w przypadku robót w zakresie infrastruktury płatność salda końcowego może być dokonana dopiero po formalnym odbiorze prac, co wymaga dłuższego terminu. W następstwie dyskusji na czwartym posiedzeniu komitetu sterującego i na forum Coreperu w grudniu 2016 r. przesłano zmienione pisma z potwierdzeniem odbioru. Przedłużenie wspomnianego terminu nie będzie miało negatywnego wpływu na tempo udzielania zamówień ani na realizację odnośnych działań i nie będzie miało wpływu na harmonogram wpłat państw członkowskich ani Komisji na rzecz instrumentu.

4. Wdrażanie instrumentu Instrument jest wdrażany zarówno w formie pomocy humanitarnej, jak i pozahumanitarnej. Na te komponenty przeznaczono wstępnie odpowiednio kwoty 1,4 mld EUR i 1,6 mld EUR. Pomoc humanitarna służy wspieraniu uchodźców znajdujących się w najgorszej sytuacji (i innych osób w podobnej sytuacji) za pomocą przewidywalnych i godnych środków służących zaspokojeniu podstawowych potrzeb oraz zapewnieniu ochrony. Pomoc pozahumanitarna polega na zapewnianiu uchodźcom długofalowych źródeł utrzymania oraz perspektyw społeczno-ekonomicznych i edukacyjnych. Ten rodzaj pomocy ma na celu ułatwienie dzieciom dostępu do edukacji na poziomie podstawowym i średnim oraz poprawę infrastruktury edukacyjnej, w tym zapewnienie budynków szkolnych i materiałów edukacyjnych. Skupia się również na najbardziej narażonych grupach osób, np. poprzez ochronę kobiet przed przemocą seksualną i przemocą ze względu na płeć oraz zapewnienie lepszego dostępu do opieki w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego. Na posiedzeniu komitetu sterującego w styczniu 2017 r. w oparciu o czwarte sprawozdanie w sprawie postępów we wdrażaniu oświadczenia UE–Turcja uznano, że oświadczenie to – choć stanowi kruche porozumienie – przynosi rezultaty i zapewnia ciągłe postępy we wdrażaniu instrumentu. Na koniec lutego 2017 r. łączna kwota przydzielona w ramach instrumentu na pomoc humanitarną i pozahumanitarną sięgnęła 2,2 mld EUR. W ramach tej kwoty zawarto umowy na realizację 39 projektów na łączną kwotę 1,5 mld EUR, co stanowi połowę przewidzianych środków. Z łącznej zakontraktowanej kwoty wypłacono 750 mln EUR, co świadczy o sprawnym i skutecznym wprowadzaniu instrumentu w życie. Środki finansowe wypłacane w ramach instrumentu mają bezpośredni wpływ na sytuację w odniesieniu do uchodźców i społeczności przyjmujących. Realizacja instrumentu odbywa się większość poza terenem obozów dla uchodźców, przede wszystkim w dziesięciu prowincjach najbardziej dotkniętych problemem migracji: Sanliurfa, Hatay, Gaziantep, Adana, Mersin, Kilis, Mardin, Kahramanmaras, Osmaniye i Stambuł. 4.1. Pomoc humanitarna Pomoc humanitarna UE jest realizowana zgodnie z Konsensusem europejskim w sprawie pomocy humanitarnej z 2007 r., który stanowi, że UE jako podmiot prowadzący działania humanitarne przestrzega zasad humanitarnych, tj. humanitaryzmu, neutralności, bezstronności i niezależności. Traktat z Lizbony zawiera szczegółową podstawę prawną dla pomocy humanitarnej (art. 214 TFUE), natomiast rozporządzenie w sprawie pomocy humanitarnej (nr 1257/96) zawiera ramy operacyjne w tym zakresie. Pomoc humanitarna Komisji Europejskiej opiera się na rocznych planach wdrażania pomocy dla poszczególnych krajów. Ramy współpracy między Komisją i jej partnerami w dziedzinie pomocy humanitarnej określone są w zawieranych z organizacjami międzynarodowymi ramowych umowach finansowo-administracyjnych oraz w zawieranych z organizacjami pozarządowymi umowach partnerstwa ramowego. Dotychczas z kwoty 1,4 mld EUR uruchomionej w ramach komponentu humanitarnego omawianego instrumentu przydzielono 595 mln EUR, z czego podpisano umowy na łączną kwotę 551 mln EUR w ramach 28 projektów w zakresie pomocy humanitarnej realizowanych przez 19 partnerów. Projekty te służą zaspokojeniu podstawowych potrzeb oraz zapewnieniu ochrony, dostępu do edukacji i opieki zdrowotnej. Z zakontraktowanej kwoty 551 mln EUR wypłacono dotychczas 411 mln EUR. Poniżej opisano umowy zawarte dotychczas w ramach instrumentu. Przykłady wsparcia UE w dziedzinie zdrowia Wsparciem objęte są konkretne usługi w dziedzinie ochrony zdrowia, w tym podstawowa opieka zdrowotna, rehabilitacja lub opieka pooperacyjna w przypadku osób z obrażeniami odniesionymi w wyniku działań wojennych, wsparcie dla osób niepełnosprawnych oraz opieka w zakresie zdrowia psychicznego i prokreacyjnego. Przeprowadzono 517 864 konsultacje zdrowotne. Szkolenia przeszło 276 syryjskich lekarzy i 175 syryjskich pielęgniarek. Powstało siedem ośrodków opieki zdrowotnej dla migrantów, w których rozpoczęto szkolenia praktyczne dla syryjskich pracowników opieki zdrowotnej. W marcu 2016 r. UE przyznała 40 mln EUR na rzecz Światowego Programu Żywnościowego (WFP), aby umożliwić wyposażenie 585 000 uchodźców mieszkających poza obozami i 150 000 uchodźców żyjących w obozach dla uchodźców w elektroniczne karty, za pomocą których w wyznaczonych sklepach można kupić żywność. Światowy Program Żywnościowy ściśle współpracuje w zakresie skutecznego świadczenia pomocy z tureckim Czerwonym Półksiężycem. Uchodźcy, którzy obecnie korzystają z tych kart, będą stopniowo włączani do siatki bezpieczeństwa socjalnego w sytuacjach nadzwyczajnych (patrz poniżej). Edukacja w sytuacjach nadzwyczajnych Jako jeden z obszarów priorytetowych pomocy humanitarnej została też wskazana edukacja w sytuacjach nadzwyczajnych. Realizuje się ją poprzez wspieranie kształcenia pozaformalnego i transportu szkolnego. Transport szkolny ma obecnie zapewnionych 9 380 dzieci. Ponadto za pośrednictwem siatki bezpieczeństwa socjalnego w sytuacjach nadzwyczajnych Komisja stara się zapewnić wsparcie edukacyjne celem zwiększenia liczby dzieci podejmujących naukę i poprawienia frekwencji wśród dzieci znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. Do dnia 15 kwietnia 2016 r. zawarto umowy na kolejne 50 mln EUR w ramach pomocy humanitarnej w celu zaspokojenia najpilniejszych potrzeb uchodźców w Turcji. Wśród 15 organizacji humanitarnych finansowanych w ramach tego przydziału środków znalazły się: Duńska Rada ds. Uchodźców, Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji (IOM), Międzynarodowy Korpus Medyczny Zjednoczonego Królestwa oraz Międzynarodowa Federacja Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca (IFCR), które ściśle współpracują z tureckimi organizacjami partnerskimi. Realizowane przez nie projekty dotyczą wszystkich głównych problemów humanitarnych: zapewniają pomoc żywnościową, pomoc w formie środków pieniężnych i bonów, specjalistyczna pomoc w sezonie zimowym, dostęp do służby zdrowia, edukację dla dzieci uchodźców, ochronę, zarządzanie informacjami, wyspecjalizowaną pomoc dla osób niepełnosprawnych, a także wsparcie psychospołeczne i wsparcie w dziedzinie zdrowia psychicznego. W czerwcu 2016 r. Komisja opublikowała plan realizacji działań w obszarze pomocy humanitarnej dla Turcji na łączną kwotę 505,65 mln EUR. W lipcu 2016 r. w ramach tego planu zawarto umowy na łączną kwotę 74 mln EUR dotyczące projektów w dziedzinie podstawowej opieki zdrowotnej, kształcenia pozaformalnego, przygotowań do zbliżającej się zimy oraz ochrony. W dniu 26 września 2016 r., we współpracy z tureckimi władzami oraz organizacjami partnerskimi wdrażającymi instrument, Komisja uruchomiła inicjatywę przewodnią jego komponentu humanitarnego – siatkę bezpieczeństwa socjalnego w sytuacjach nadzwyczajnych (ESSN). Jest to największy w historii unijny program pomocy humanitarnej. Na jego realizację przeznaczono wstępnie budżet w wysokości 348 mln EUR, a jego celem jest wyposażenie uchodźców będących w najtrudniejszej sytuacji w elektroniczne karty debetowe, na które co miesiąc realizowane będą przelewy środków pieniężnych, dzięki czemu uchodźcy ci będą mogli zaspokoić swoje podstawowe potrzeby. Miesięczna dotacja pieniężna przesyłana jest na kartę drogą elektroniczną, dzięki czemu posiadacz może sam płacić za to, czego najbardziej potrzebuje, co zapewnia mu godność wyboru. Ten elektroniczny system transferu środków pieniężnych jest nie tylko bardzo skutecznym sposobem świadczenia pomocy humanitarnej, ale również pobudza gospodarkę lokalną.

Siatka bezpieczeństwa socjalnego w sytuacjach nadzwyczajnych (ESSN) Rejestrację beneficjentów rozpoczęto w dniu 28 listopada, a pierwsze wypłaty środków – pod koniec grudnia 2016 r. Do końca lutego 2017 r. wsparcie za pośrednictwem sieci otrzymało łącznie ponad 250 000 uchodźców. Docelowo w ciągu 2017 r. siecią ma zostać objęty milion uchodźców znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. W grudniu 2016 r. podpisano z Mercy Corps umowę w dziedzinie ochrony na kwotę 5 mln EUR. Celem projektu jest poprawienie ochrony 50 000 uchodźców poprzez zwiększenie ich zdolności do samoobrony i tworzenie społecznych sieci bezpieczeństwa, aby ułatwić bezpieczny dostęp do takich usług, jak opieka zdrowotna, dokumentacja, wsparcie dochodu (np. ESSN), porady prawne, edukacja, tłumaczenia i transport. Niedawno podpisano z UNICEF umowę na 34 mln EUR dotyczącą warunkowego transferu pieniężnego na rzecz edukacji. Projekt ten będzie powiązany z ESSN i przyczyni się do wzrostu liczby dzieci podejmujących naukę oraz poprawienia frekwencji wśród dzieci znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. Do dnia 1 kwietnia 2017 r. zawarte zostaną umowy na pozostałe 41,65 mln EUR z kwoty dostępnej w ramach planu realizacji działań w obszarze pomocy humanitarnej. Środki te zostaną przeznaczone na cele ochrony i opieki zdrowotnej. Wiosną Komisja opublikuje plan realizacji działań w obszarze pomocy humanitarnej dla Turcji na 2017 r. Pierwsze umowy i płatności w ramach tego planu przewiduje się na drugi kwartał 2017 r. Skoncentrują się one na kontynuacji strategii pomocy humanitarnej i będą obejmowały kwestie ochrony, opieki zdrowotnej i edukacji, a także drugą transzę płatności na rzecz ESSN, na którą nadal będzie przeznaczana większość dostępnych funduszy. 4.2. Pomoc pozahumanitarna Kwota 1,6 mld EUR udostępniona w ramach komponentu pozahumanitarnego instrumentu została prawie w całości rozdysponowana. Podpisano umowy na 944 mln EUR, a wypłacono 339 mln EUR. Podział przydzielonych środków w rozbiciu na obszary priorytetowe przedstawia się następująco: Art. 2 ust. 1 wspólnego rozporządzenia wykonawczego mającego zastosowanie do IPA II upoważnia Komisję do przyjęcia w należycie uzasadnionych przypadkach środków specjalnych. Środki takie przyjmowane są po uzyskaniu pozytywnej opinii komitetu IPA II. Informację o nich przekazuje się Parlamentowi Europejskiemu i państwom członkowskim. Dotychczas w ramach instrumentu przyjęto trzy środki specjalne: środek specjalny dotyczący wkładu na rzecz regionalnego funduszu powierniczego UE w odpowiedzi na kryzys w Syrii (EUTF) na kwotę 55 mln EUR, przyjęty w marcu 2016 r.; środek specjalny dotyczący migrantów zawracanych do Turcji na kwotę 60 mln EUR, przyjęty w kwietniu 2016 r.; środek specjalny na rzecz edukacji, zdrowia, infrastruktury miejskiej oraz wsparcia społeczno-ekonomicznego na kwotę 1,415 mld EUR, przyjęty w lipcu 2016 r.. Zgodnie z art. 4 ust. 1 wspólnego rozporządzenia wykonawczego pomoc finansowa może być udzielana z wykorzystaniem następujących rodzajów finansowania: a) dotacje, b) zamówienia na usługi, dostawy lub roboty budowlane, c) ogólne lub sektorowe wsparcie budżetowe, d) wpłaty na rzecz funduszy powierniczych i instrumentów finansowych. W przypadku środków finansowych IPA II w ramach omawianego instrumentu art. 4 ust. 7 przewiduje również, że Komisja może wdrażać pomoc finansową za pośrednictwem np. organizacji międzynarodowych, organów państw członkowskich lub międzynarodowych instytucji finansowych. Środkami IPA II w ramach instrumentu zarządza się zgodnie z zasadami działań zewnętrznych zawartymi w części drugiej tytuł IV rozporządzenia finansowego i zasad jego stosowania. Interwencje służą finansowaniu zwrotów wcześniej uzgodnionych, faktycznie poniesionych i weryfikowalnych kosztów mających związek z realizacją dokładnie określonych zadań. Odnosi się to również do stron trzecich, w tym do międzynarodowych instytucji finansowych. Koszty związane z wykorzystaniem (w stosownych przypadkach) pośredników zostały ograniczone do absolutnego minimum. Istnieje możliwość zwiększenia i rozszerzenia programów i inicjatyw finansowych objętych koordynacją w ramach tego instrumentu, o ile przynoszą one zadowalające efekty. Odbywa się to zgodnie z unijnymi przepisami finansowymi i wymogami odnośnego aktu podstawowego, z zastosowaniem, w stosownych przypadkach, odpowiedniej procedury komitetowej. Dotacji udziela się na realizację konkretnych działań. Płatności w ramach dotacji dokonuje się w oparciu o poniesione koszty, zgodnie z ogólnymi warunkami danej umowy o udzielenie dotacji. Przed dokonaniem kolejnych płatności zaliczkowych lub płatności salda końcowego koszty te są weryfikowane przez zewnętrznych audytorów. W przypadku wykrycia jakichkolwiek nieprawidłowości lub uznania kosztów za niekwalifikowalne Komisja może odzyskać środki lub nałożyć karę. Współpraca Komisji z międzynarodowymi instytucjami finansowymi odbywa się w trybie zarządzania pośredniego (art. 60 i 61 rozporządzenia finansowego), w ramach którego Komisja powierza danej instytucji zarządzanie realizacją działań. Komisja może powierzyć realizację zobowiązań tym instytucjom, które przeszły pozytywnie ocenę opartą na filarach, mającą na celu potwierdzenie zgodności systemów tych instytucji z wymogami unijnego rozporządzenia finansowego. W jednym szczególnym przypadku współpraca odbywa się w trybie zarządzania bezpośredniego, w formie dotacji bezpośredniej, w ramach której międzynarodowa instytucja finansowa sama realizuje środki w ramach instrumentu. Pierwszy środek specjalny w ramach instrumentu przyjęto w marcu 2016 r. Przewidywał on wkład na rzecz EUTF w wysokości 55 mln EUR. Umowy dotyczące pierwszych projektów finansowanych w ramach instrumentu zostały podpisane w dniu 4 marca 2016 r.. W dziedzinie pomocy pozahumanitarnej środek ten obejmuje jeden projekt w zakresie edukacji o wartości 37 mln EUR, realizowany przez UNICEF. Dotychczasowe rezultaty przedstawiono dla ilustracji w ramce.

Przykładowe wyniki osiągnięte wspólnie z UNICEF 60 000 dzieci korzysta z materiałów edukacyjnych 7 950 syryjskich nauczycieli i innych pracowników oświaty otrzymuje odpowiednie zachęty 2 081 nauczycieli i innych pracowników oświaty odbyło szkolenia 10 392 dzieci korzysta z programów spójności społecznej i wsparcia psychospołecznego 44 337 dzieci skorzystało z sesji informacyjnych i sesji wsparcia prowadzonych przez młodzieżowych liderów powstało 6 specjalnych ośrodków dla nastolatków i młodzieży 9 organizacji pozarządowych wyposażono w środki umożliwiające wdrażanie działań w zakresie spójności społecznej i budowania pokoju 9 888 nastolatków i młodzieży korzysta z działań mających na celu szerzenie świadomości powstały 3 jednostki ochrony dzieci W ramach instrumentu wspierany jest szereg oddolnych działań w dziedzinie pomocy dla uchodźców w Turcji. Do chwili obecnej w ramach EUTF podpisano umowy na pięć projektów na łączną kwotę 64,4 mln EUR, dotyczące głównie wsparcia społeczno-ekonomicznego, edukacji i szkolnictwa wyższego. Trwa przygotowywanie dodatkowego pakietu projektów finansowanych za środków EUTF. W kwietniu 2016 r. uruchomiono 60 mln EUR w ramach drugiego środka specjalnego, który zapewnia wsparcie na pokrycie kosztów poniesionych w związku z przyjmowaniem migrantów, którzy zostali zawróceni z Grecji do Turcji zgodnie z postanowieniami oświadczenia UE–Turcja z dnia 18 marca 2016 r. Środek ten jest realizowany za pomocą dotacji bezpośredniej dla tureckiej dyrekcji generalnej ds. zarządzania migracją. Kwalifikacja wydatków opiera się na kosztach rzeczywiście poniesionych i pokrytych od dnia 4 kwietnia 2016 r. W sierpniu podpisano umowę z Międzynarodową Organizacją ds. Migracji (IOM) na kwotę 20 mln EUR, finansowaną w ramach Instrumentu na rzecz Przyczyniania się do Stabilności i Pokoju (IcSP), której celem jest rozwijanie zdolności tureckiej straży przybrzeżnej w zakresie operacji poszukiwawczo-ratowniczych. W następstwie dyskusji podczas drugiego posiedzenia komitetu sterującego instrumentu i zatwierdzenia przez komitet zarządzający IPA w dniu 28 lipca 2016 r. Komisja przyjęła trzeci środek specjalny w dziedzinie edukacji, zdrowia, infrastruktury miejskiej i wsparcia społeczno-ekonomicznego, o budżecie w wysokości 1,4 mld EUR. W ramach trzeciego środka specjalnego we wrześniu udzielono dwóch dotacji bezpośrednich na okres dwóch lat. W ramach pierwszej umowy, podpisanej z tureckim Ministerstwem Edukacji Narodowej na kwotę 300 mln EUR, 500 000 syryjskich dzieci uzyska dostęp do kształcenia formalnego i otrzyma materiały papiernicze, książki i mundurki szkolne, przy czym 360 000 spośród tych uczniów będzie uczestniczyć w kursach języka tureckiego, 40 000 w kursach arabskiego, 10 000 w kursach wyrównawczych, 20 000 w dodatkowych kursach uzupełniających, a 40 000 będzie miało zapewniony transport do szkół. Szkolenia w ramach bezpośrednich dotacji na edukację Od października 2016 r. zatrudniono i przeszkolono 5 200 nauczycieli języka tureckiego. 1800 dyrektorów szkół przeszło szkolenia mające pomóc w lepszej integracji syryjskich uczniów w ramach systemu szkolnictwa. Druga umowa – również opiewająca na kwotę 300 mln EUR – została zawarta z tureckim Ministerstwem Zdrowia i dotyczy zapewnienia około dwóm milionom uchodźców dostępu do podstawowych usług opieki zdrowotnej dzięki tworzeniu i uruchamianiu placówek opieki zdrowotnej, jak również dostępu do rehabilitacyjnych usług opieki w zakresie zdrowia psychicznego dla nawet miliona uchodźców w Turcji. Ponadto planuje się podejmowanie działań w obszarze planowania rodziny, zapobiegania chorobom zakaźnym, naboru i szkolenia pracowników służby zdrowia oraz działań informacyjnych. Oprócz powyższych umów w grudniu 2016 r. podpisano również dwie umowy o udzielenie dotacji na łączną kwotę 200 mln EUR z KfW i Bankiem Światowym. Umowy te przewidują budowę i wyposażenie 70 nowych szkół w prowincjach o wysokiej koncentracji syryjskich uchodźców. Przewiduje się, że z wybudowanych i wyposażonych w ten sposób tych szkół skorzysta 50 000 syryjskich dzieci. Działania te przyczynią się również do zwiększenia potencjału Ministerstwa Edukacji Narodowej w dziedzinie wdrażania i zarządzania. Kolejne umowy dotyczące interwencji w obszarze wsparcia społeczno-ekonomicznego oraz infrastruktury miejskiej i zdrowotnej powinny zostać podpisane w pierwszej połowie 2017 r. i powinny być realizowane we współpracy z międzynarodowymi instytucjami finansowymi. Trzeci środek specjalny, z lipca 2016 r., przewiduje także instrument dotyczący przygotowania projektów, z maksymalnym budżetem w wysokości 25 mln EUR, którego celem jest wsparcie w określaniu i formułowaniu przyszłych projektów inwestycyjnych w obszarach priorytetowych – zdrowie, edukacja i infrastruktura miejska – w wybranych tureckich prowincjach. Komisja dokonuje obecnie przeglądu wniosków złożonych w ramach instrumentu dotyczącego przygotowania projektów i wkrótce podejmie dalsze działania we współpracy z zainteresowanymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi oraz w porozumieniu z władzami tureckimi. Celem tych działań jest podpisanie umów do wiosny 2017 r. W założeniu wybrane rodzaje interwencji powinny rozwinąć się w solidny ciąg projektów inwestycyjnych, a zawieranie i realizacja umów powinny być możliwe na początku 2018 r. 5. Monitorowanie, ocena i audyt 5.1. Monitorowanie i ocena Instrument Pomocy dla Uchodźców w Turcji, jako mechanizm koordynacji, przewiduje finansowanie szerokiego wachlarza działań w różnych obszarach priorytetowych, które są wdrażane za pośrednictwem różnych unijnych instrumentów z pomocą rozmaitych partnerów. To kluczowa cecha instrumentu zdecydowała o kształcie systemu monitorowania i oceny. Instrument wymaga ram, które pozwoliłyby zmierzyć wyniki osiągnięte dzięki finansowanym dzięki niemu interwencjom, niezależnie od tego, którym ze szczególnych unijnych instrumentów się w tym celu posłużono. Ramy wyników instrumentu mają być narzędziem zarządzania i rozliczalności, umożliwiającym składanie sprawozdań z postępów, zarówno na poziomie samego instrumentu, jak i poszczególnych priorytetów. Pozwalają one na przegląd wyników w kontekście zamierzonych rezultatów i, w stosownych przypadkach, na korektę programów, jak również na przedstawienie danych dostosowanych do konkretnych potrzeb w odpowiedzi na wnioski o udzielenie określonych informacji. Projekt ram wyników instrumentu został omówiony na posiedzeniu komitetu sterującego w dniu 12 stycznia 2017 r. Zakończenie prac nad nim przewiduje się na marzec 2017 r. Ramy te są dokumentem podlegającym ciągłym zmianom, w związku z czym powinny umożliwić ciągły przegląd instrumentu pod kątem adekwatności i wpływu finansowanych działań. Funkcjonowanie systemu monitorowania ma zapewnić specjalna platforma internetowa. Powinna ona ułatwić generowanie, gromadzenie i analizowanie danych i umożliwić wizualizację postępów prowadzonych działań w regularnych odstępach czasu. Będzie można na niej znaleźć zestawienia z aktualnymi danymi liczbowymi i analizy wyników pod kątem założonych celów według różnych aspektów. W stosownych przypadkach dane z monitorowania powinny być przedstawione z podziałem ze względu na płeć, wiek czy niepełnosprawność. Platforma ma w założeniu służyć jako portal informacyjny, na którym zainteresowane podmioty będą mogły znaleźć wszelkie niezbędne informacje na temat instrumentu. Przewiduje się uruchomienie wsparcia technicznego w celu umożliwienia integracji różnych elementów mechanizmu monitorowania, tak aby uzyskać kompleksowy system monitorowania i oceny całego instrumentu. Wsparcie to powinno obejmować szereg różnorodnych zadań, w tym kodowanie oraz obsługę internetowej platformy monitorowania, opracowanie wytycznych dotyczących monitorowania i narzędzia monitorowania, monitorowanie przez strony trzecie działań finansowanych w ramach IPA oraz Instrumentu na rzecz Przyczyniania Się do Stabilności i Pokoju oraz zlecanie przeprowadzenia oceny. System ten powinien zacząć w pełni funkcjonować w drugiej połowie 2017 r., natomiast do tego czasu przewiduje się stopniowe wprowadzanie środków przejściowych. 5.2. Audyt