Polityka spójności i wspólna polityka rolna będą w dalszym ciągu odgrywać ważną rolę w kształtowaniu przyszłości Europy. Komisja zaproponowała unowocześnienie tych podstawowych filarów budżetu UE, tak aby mogły one dostosowywać się do nowych priorytetów oraz zmieniających się realiów gospodarczych i społecznych. Modernizacja ta będzie polegać na lepszym ukierunkowaniu wsparcia tam, gdzie jest ono potrzebne, aktualizacji priorytetów zgodnie z celami wyznaczonymi w Bratysławie i w Rzymie, wprowadzeniu skuteczniejszych systemów realizacji oraz zacieśnieniu powiązań z procesem reform gospodarczych koordynowanym w ramach europejskiego semestru.

Budżet UE odzwierciedla wspólnie uzgodnione priorytety Unii i pokazuje, w jaki sposób można je zrealizować. Program polityczny wytyczony przez przywódców w Bratysławie i Rzymie stanowi plan działania w sprawie przyszłego długoterminowego budżetu. W dobie ogromnych wyzwań i szans Unia złożona z 27 państw członkowskich potrzebuje budżetu, który pomoże skutecznie zrealizować wszystkie priorytety. Budżet powinien oferować konkretne rozwiązania w obliczu wyzwań związanych ze zmianami technologicznymi, demograficznymi i klimatycznymi. Powinien on demonstrować stopień przygotowania Unii do ochrony przed nowymi zagrożeniami dla bezpieczeństwa i destabilizacją geopolityczną. Budżet powinien też jednoznacznie pokazywać, że Europa będzie w dalszym ciągu inwestować w zrównoważony wzrost gospodarczy oraz wzmacniać spójność społeczną i terytorialną.

Szybkie osiągnięcie porozumienia w sprawie przyszłego długoterminowego budżetu pozwoliłoby nam bez obaw patrzeć w przyszłość Unii. Byłoby dowodem siły i jedności Europy w ważnym dla Unii momencie oraz pokazałoby, że jesteśmy w stanie działać, aby chronić, wspierać i bronić. Stanowiłoby to także bodziec dla gospodarki i pozwoliłoby uniknąć szkodliwych opóźnień w realizacji istotnych inwestycji, takich jak te, do których doszło w 2014 r.

Komisja wzywa Radę Europejską do potwierdzenia celu, jakim jest osiągnięcie maksymalnego postępu w sprawie przyszłych ram do czasu szczytu w Sybinie zaplanowanego na 9 maja 2019 r. W październiku 2019 r. Rada Europejska powinna osiągnąć porozumienie polityczne w sprawie nowego długoterminowego budżetu. Umożliwiłoby to jego przyjęcie przez Radę do końca 2019 r., po uzyskaniu zgody Parlamentu Europejskiego.

Przekucie tych dynamicznych przygotowań w porozumienie polityczne będzie wymagać silnego przywództwa ze strony Rady Europejskiej i działania w ścisłej współpracy z Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją. W kontekście zbliżających się wyborów do Parlamentu Europejskiego osiągnięcie przez przywódców porozumienia w sprawie najważniejszych parametrów nowego długoterminowego budżetu przed szczytem w Sybinie, który ma odbyć się w dniu 9 maja 2019 r., pokazałoby, że Unia licząca 27 państw członkowskich jest zjednoczona i gotowa do osiągania celów, które mają największe znaczenie dla Europejczyków. Dzięki temu porozumieniu możliwe byłoby uruchomienie do dnia 1 stycznia 2021 r. nowych programów, co pozwoliłoby zapobiec niedopuszczalnym opóźnieniom, do jakich dochodziło w przeszłości.

Dzięki intensywnym pracom w Parlamencie Europejskim i Radzie osiągnięto zachęcające postępy. Parlament Europejski przyjął wstępne sprawozdanie w dniu 14 listopada 2018 r. , a do końca roku uzgodni swoje stanowisko w sprawie szeregu wniosków sektorowych. Prace prowadzone w Radzie pod przewodnictwem prezydencji bułgarskiej i austriackiej pozwoliły zidentyfikować najważniejsze kwestie polityczne związane z przyszłymi długoterminowymi ramami budżetowymi. Wskazano je w projekcie tzw. schematu negocjacyjnego . Częściowe podejścia ogólne zostały już uzgodnione w odniesieniu do kilku określonych programów, a uzgodnienia pozostałych przebiegają zgodnie z planem. Wkład w debatę wniosły również Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, Komitet Regionów i Europejski Trybunał Obrachunkowy.

Z czasem budżet UE stał się nadmiernie skomplikowany, rozdrobniony i uciążliwy, jeżeli chodzi o stosowanie przepisów dotyczących programów finansowych. Wszyscy interesariusze podkreślali dobitnie pilną potrzebę wprowadzenia uproszczeń i usprawnienia procedur. Postulaty takie były często zgłaszane ze strony Parlamentu Europejskiego i Rady, a także przez dużych i małych beneficjentów środków, m.in. studentów i rolników, małe przedsiębiorstwa i wielkie firmy, organizacje non-profit i organy publiczne.

W odpowiedzi na te wezwania Komisja zaproponowała radykalne uproszczenie budżetu. Wprowadzenie nowych działów i grupowanie programów według polityk lepiej oddaje cele budżetu UE i to, w jaki sposób wspiera on realizację priorytetów politycznych. Liczbę programów zmniejszono z 58 do 37. Nowe, usprawnione programy w takich strategicznych obszarach jak działania zewnętrzne i jednolity rynek sprawią, że inwestycje z budżetu UE staną się bardziej widoczne i lepiej ukierunkowane. Pomoże to również w pełni wykorzystać synergię między różnymi programami UE. Położono większy nacisk na efektywność i należyte zarządzanie finansami, w tym poprzez nowy mechanizm mający na celu zapewnienie, by uogólnione braki w zakresie praworządności nie narażały budżetu na ryzyko. Jest to także dowód na to, jak dużą wagę przywiązuje się do wydajnego i skutecznego wdrażania.

USPRAWNIONA STRUKTURA FINANSOWA Usprawnienie procedur i uproszczenie zasad budżetowych ułatwi też współdziałanie w ramach różnych programów i instrumentów celem zwiększenia wpływu budżetu UE. Oto przykłady: ·Program InvestEU: skupienie centralnie zarządzanych instrumentów finansowych w ramach Programu InvestEU przyniesie znaczne korzyści skali i umożliwi stosowanie standardowej metody. Uproszczone i usprawnione wsparcie dla inwestycji, w ramach którego będzie obowiązywać jeden zbiór zasad i procedur, a wszystkie zapytania będą trafiać do jednego punktu kontaktowego, pomoże zmaksymalizować wpływ tych instrumentów. ·Europejski Fundusz Społeczny Plus: połączenie kilku ważnych instrumentów zwiększy ich wpływ oraz zapewni synergię i komplementarność. Uelastycznia się wsparcie finansowe, aby móc lepiej odpowiadać na wyzwania gospodarcze i społeczne. Zmniejszy się obciążenie administracyjne organów i beneficjentów. ·Jednolity rynek: stworzenie jednego zintegrowanego programu zwiększy wsparcie z budżetu UE na rzecz jednolitego rynku. Nowy program ograniczy dublowanie się środków, zwiększy synergie oraz ułatwi komunikację i tworzenie sieci kontaktów z grupami interesariuszy, przynosząc lepsze efekty i oszczędność kosztową. ·Zarządzanie granicami: proponowany zintegrowany fundusz składający się z dwóch elementów – zarządzania granicami i wiz oraz sprzętu do kontroli celnych – pomoże zapewnić lepsze i bardziej zintegrowane zarządzanie granicami zewnętrznymi UE, a także wyższy poziom bezpieczeństwa granic w Unii. ·Działania zewnętrzne: nowy zintegrowany instrument sąsiedztwa oraz współpracy międzynarodowej i rozwojowej zwiększy skuteczność i widoczność działań zewnętrznych UE. Wzmocni on koordynację z polityką wewnętrzną i zapewni UE elastyczność konieczną do szybszego reagowania na nowe kryzysy i wyzwania.

Osiągnięto znaczne postępy w negocjacjach nad programami zaproponowanymi przez Komisję. Wiele z tych negocjacji zbliża się do przyjęcia częściowego podejścia ogólnego w Radzie. Do uzgodnienia pozostaje jeszcze szereg kwestii, ale dotychczasowe prace pokazują, że struktura wniosków Komisji dotyczących następnych ram finansowych i poszczególnych programów znalazła szerokie poparcie.

Na podstawie uproszczonej struktury i programów przedstawionych przez Komisję Rada Europejska powinna potwierdzić – jako zasadę – uproszczenie budżetu i usprawnienie procedur związanych z jego wykonywaniem.





4.Bardziej elastyczny budżet

Potrzeba elastyczności w budżecie nie była nigdy tak pilna i wyraźna. W bardzo niespokojnym i niepewnym świecie nie można przewidzieć, jakie działania UE będzie musiała podjąć w 2027 r. W całym budżecie wbudowano zatem instrumenty elastyczności. To, jak ważna jest ta elastyczność, okazało się, gdy Europa musiała pilnie reagować na kryzys gospodarczy i finansowy, a potem na kryzys migracyjny.

MECHANIZMY ZAPEWNIAJĄCE ELASTYCZNOŚĆ POZWALAJĄCĄ REAGOWAĆ NA POJAWIAJĄCE SIĘ PRIORYTETY I SYTUACJE NADZWYCZAJNE Od 2014 r. budżet UE pomagał realizować nowe priorytety i finansować nieprzewidziane potrzeby, a w sytuacjach nadzwyczajnych umożliwiał okazanie rzeczywistej solidarności wobec dotkniętych problemami regionów Europy i reszty świata. Mechanizmy elastyczności odegrały ważną rolę m.in. w opisanych poniżej przypadkach. ·Odpowiedź na kryzys gospodarczy i finansowy: uruchomiono środki w wysokości 196 mln EUR, aby pomóc w reintegracji na rynku pracy zwolnionych pracowników, którzy stracili pracę w wyniku poważnych zmian strukturalnych w sektorach takich jak przemysł motoryzacyjny, transport lotniczy, transport drogowy, maszyny i urządzenia, przemysł stoczniowy i przemysł wytwórczy. Zasilenie funduszu gwarancyjnego UE w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych dodatkową kwotą 2,4 mld EUR zwiększyło jego zdolność do pobudzania inwestycji w całej Europie. W ramach Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych przewidziano dodatkową kwotę 1,2 mld EUR na integrację młodych ludzi na rynku pracy w latach 2017–2020. ·Rozwiązanie kryzysu uchodźczego w Europie i w krajach sąsiadujących: w latach 2015–2018 przeznaczono dodatkowe środki w wysokości ponad 5,6 mld EUR, aby zaradzić skutkom kryzysu uchodźczego w UE i w krajach sąsiadujących, wzmocnić kontrolę granic i ich bezpieczeństwo oraz stworzyć możliwości inwestycyjne w krajach pochodzenia. ·Okazywanie solidarności przez Unię: udzielono wsparcia o wartości 1,6 mld EUR dla regionów w 16 państwach członkowskich dotkniętych klęskami żywiołowymi, takimi jak powodzie, pożary lasów, susze i trzęsienia ziemi; uruchomiono środki w wysokości 1,5 mld EUR, aby wesprzeć działania humanitarne Unii w krajach dotkniętych przez kryzysy, w szczególności pomoc uchodźcom i osobom przesiedlonym z powodu konfliktów.

Przyszły budżet powinien być bardziej elastyczny. Należało przyjrzeć się krytycznie temu, co można zrobić lepiej. Komisja dokonała w tym celu kompleksowego przeglądu wydatków. Z oceny tej wynika, że obecny system elastyczności działa dobrze. Wszystkie istniejące instrumenty służą odrębnym celom i powinny posłużyć jako podstawa przepisów dotyczących elastyczności w przyszłym długoterminowym budżecie.

Podkreślił to Parlament Europejski, który „zgadza się z ogólną strukturą mechanizmów elastyczności w wieloletnich ramach finansowych na lata 2021–2027; podkreśla, że instrumenty szczególne mają różne zadania i odpowiadają na różne potrzeby, i sprzeciwia się wszelkim próbom ich połączenia; zdecydowanie popiera wyraźny zapis, by środki na zobowiązania i płatności wywodzące się z zastosowania instrumentów szczególnych zapisać w budżecie poza odpowiednimi pułapami wieloletnich ram finansowych, a także by usunąć wszelkie ograniczenia korekt wynikających z łącznego marginesu na płatności”.

Rada Europejska powinna potwierdzić, że potrzebny jest bardziej elastyczny długoterminowy budżet, który umożliwi szybkie, zdecydowane i skuteczne reagowanie w szybko zmieniającym się świecie, w oparciu o strukturę zaproponowaną przez Komisję.

5.Sprawiedliwy budżet, który może spełnić oczekiwania

Sprawiedliwość leży u podstaw wniosków Komisji i ma kluczowe znaczenie dla porozumienia w sprawie przyszłego długoterminowego budżetu, zarówno jeśli chodzi o sposób wydatkowania środków budżetowych UE oraz ich przeznaczenie, jak i o źródła finansowania budżetu. Musi to być budżet dla wszystkich Europejczyków, zapewniający środki na inwestycje w obszarach, w których budżet UE może przynieść efekty, których nie można osiągnąć za pomocą krajowych środków budżetowych. Jeżeli finansowanie jest przydzielane przez państwo członkowskie, stosowane kryteria muszą być sprawiedliwe i obiektywne, a wszystkich powinny obowiązywać te same reguły.

Przyszły długoterminowy budżet musi również zapewnić Unii zasoby niezbędne do skutecznego działania i sprostania nowym wyzwaniom. Jednocześnie konieczne jest sprawiedliwe uwzględnienie skutków finansowych wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE. Nie da się w związku z tym uniknąć proporcjonalnych cięć w głównych obszarach wydatków.

Wielkość budżetu UE jako odsetek dochodu narodowego brutto (DNB)

Źródło: Komisja Europejska

Komisja zaproponowała budżet na poziomie ok. 1,11 % dochodu narodowego brutto przyszłej Unii złożonej z 27 państw członkowskich. Wartość ta opiera się na wnikliwej ocenie zasobów potrzebnych do osiągnięcia celów Unii i uzupełnia jednocześnie w zrównoważony sposób lukę spowodowaną wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa z UE. Niektóre państwa członkowskie opowiadały się za mniejszym budżetem, podczas gdy inne przyłączyły się do Parlamentu Europejskiego, który wzywał do jego zwiększenia. Wyważony wniosek Komisji zapewnia sprawiedliwą równowagę, gdyż jest ambitny, a jednocześnie realistyczny.