IZGW pozwoli na większą elastyczność w porównaniu z poprzednim okresem programowania, zapewniając jednocześnie ukierunkowanie finansowania na priorytety i działania Unii o znacznej wartości dodanej dla Unii. Nowe mechanizmy przydzielania środków finansowych na zarządzanie dzielone, bezpośrednie i pośrednie pozwolą sprostać nowym wyzwaniom i priorytetom. Obejmuje to tzw. instrument tematyczny, który oferuje różne opcje w odniesieniu do sposobów wdrażania w okresie programowania.

W związku z tym Komisja zaproponowała ustanowienie funduszu zastępującego Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego na lata 2014–2020 poprzez ustanowienie Instrumentu na rzecz Zarządzania Granicami i Wiz (IZGW) w ramach Funduszu Zintegrowanego Zarządzania Granicami (IBMF). Druga część IBMF składa się z instrumentu dotyczącego sprzętu do kontroli celnej (CCEI). Wniosek Komisji dotyczący instrumentu wsparcia finansowego na rzecz sprzętu do kontroli celnej, miał na celu uznanie roli, jaką odgrywają organy celne w ochronie wszystkich granic Unii (morskich, powietrznych, lądowych oraz hubów pocztowych), ułatwiając wymianę handlową i chroniąc obywateli przez towarami niebezpiecznymi lub podrobionymi.

Stanowisko Rady przyjęte w pierwszym czytaniu w pełni odzwierciedla porozumienie osiągnięte w ramach posiedzenia trójstronnego między Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją, zawarte w dniu 10 grudnia 2020 r. Główne punkty tego porozumienia to:

Budżet: Pule środków finansowych zostały dostosowane do kwot uzgodnionych w WRF na lata 2021–2027. Kwota 6,2 mld EUR według cen bieżących w ramach Funduszu Zintegrowanego Zarządzania Granicami została podzielona między IZGW – 5,2 mld EUR i CCEI – 1,0 mld EUR. Ponadto IZGW skorzysta z dodatkowej alokacji w wysokości 1 mld EUR w cenach z 2018 r., wynikającej z dostosowania specyficznego dla programu, o którym mowa w art. 5 rozporządzenia Rady (UE, Euratom) 2020/2093 (tj. w rozporządzeniu w sprawie WRF) i w załączniku II do tego rozporządzenia. Ta dodatkowa kwota 1 mld EUR w cenach z 2018 r. zostanie w całości (100 %) przydzielona na instrument tematyczny. Ponadto utrzymany został wniosek Komisji w sprawie warunkowości otrzymania dodatkowego finansowania na etapie przeglądu śródokresowego. Zgodnie z propozycją państwo członkowskie musi przedłożyć wnioski o płatność obejmujące co najmniej 10 % początkowej alokacji dla swojego programu, aby w ramach przeglądu śródokresowego kwalifikować się do otrzymania dodatkowej alokacji na swój program.

Minimalny udział procentowy finansowania: Minimalny próg 10 % zasobów przeznaczonych na programy państw członkowskich zostanie przeznaczony na cel szczegółowy wspierający wspólną politykę wizową, aby zapewnić zharmonizowane podejście do wydawania wiz i ułatwić legalne podróżowanie, a jednocześnie pomóc w zapobieganiu zagrożeniom związanym z migracją i bezpieczeństwem, z zastrzeżeniem możliwości odejścia przez państwa członkowskie od tej zasady w należycie uzasadnionych przypadkach.

Zakres wsparcia: Uzgodniono, że działania kwalifikowalne wymienione w załączniku III (Zakres wsparcia) do IZGW będą zarządzane w następujący sposób:

a)załącznik III pozostaje niewyczerpującym wykazem działań („otwarty wykaz”) do celów programów sporządzanych przez państwa członkowskie;

b)załącznik III, z wyjątkiem pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych, staje się wyczerpującym wykazem działań („zamknięty wykaz”) do celów programów prac instrumentu tematycznego. Komisja może dodać działania do załącznika III za pomocą aktu delegowanego.

Państwa trzecie i zewnętrzny wymiar Funduszu: Porozumienie osiągnięto na podstawie następujących założeń:

a)dalsze zabezpieczenia przewidziane w odniesieniu do działań prowadzonych w państwach trzecich i dotyczących państw trzecich (np. projekty państw członkowskich w państwach trzecich lub dotyczące państw trzecich wymagają uprzedniego zatwierdzenia przez Komisję, a kwalifikujące się podmioty mające siedzibę w państwach trzecich mogą otrzymać finansowanie wyłącznie wtedy, gdy są częścią konsorcjum z co najmniej jednym podmiotem mającym siedzibę w państwie członkowskim);

b)Przepisy zawarte w celu uwypuklenia wewnętrznego charakteru funduszu oraz fakt, że chociaż działania w państwach trzecich lub w odniesieniu do państw trzecich pozostają możliwe, programy muszą przede wszystkim służyć polityce wewnętrznej Unii.

Procedury przyjmowania aktów wykonawczych: Uzgodniono, że programy prac instrumentu tematycznego będą przyjmowane w drodze aktów wykonawczych w ramach procedury sprawdzającej (z „klauzulą o braku opinii”). W odniesieniu do pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych przewidziano szybszą procedurę aktów wykonawczych mających natychmiastowe zastosowanie. Wzór rocznego sprawozdania z realizacji celów zostanie przyjęty w drodze aktu wykonawczego podlegającego procedurze doradczej.

Sprzęt wielozadaniowy: Umowa rozszerza zakres wielofunkcyjnego wykorzystania sprzętu i systemów ICT. Mogą one być wykorzystywane nie tylko do kontroli celnej i operacji morskich o charakterze wielozadaniowym, ale również do osiągnięcia celów pozostałych dwóch funduszy spraw wewnętrznych, w szczególności Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, o ile podstawowy cel tego sprzętu (maksymalnie 30 % całkowitego okresu użytkowania) i systemów ICT jest zgodny z rozporządzeniem i uniknie się podwójnego finansowania.

Wyposażenie operacyjne: Uzgodniono, że państwa członkowskie będą odpowiedzialne za zapewnienie zgodności z normami ustanowionymi przez Europejską Agencję Straży Granicznej i Przybrzeżnej, jednak bez konieczności ubiegania się o zatwierdzenie przez Agencję.

Działania poszukiwawczo-ratownicze: IZGW zapewni wsparcie dla operacji poszukiwawczo-ratowniczych prowadzonych w sytuacjach, które mogą wystąpić podczas operacji ochrony granic na morzu.

Wsparcie operacyjne: Odsetek przydziału IZGW, który może zostać przeznaczony na wsparcie operacyjne, został zwiększony do 33 % (z 30 % we wniosku Komisji).

Wizy: Uzgodniono, że pomoc kwalifikuje się do wydawania ze względów humanitarnych wiz o ograniczonej ważności terytorialnej, z uwagi na interes państwowy lub zobowiązania międzynarodowe zgodne z unijnym dorobkiem prawnym dotyczącym wiz.

Finansowanie wielkoskalowych systemów informatycznych: Uzgodniono, że zostanie utworzona zamknięta lista kwalifikowalnych systemów ICT i wielkoskalowych systemów informatycznych, które mogą otrzymać wyższą stopę współfinansowania w wysokości 90 %.

Działania łączone: Art. 19, w którym przewidziano możliwość działań łączonych, został skreślony.

Organizacje międzynarodowe: Włączono nowe przepisy dotyczące audytu i kontroli organizacji międzynarodowych.

Wskaźniki skuteczności działania: Usprawniono wskaźniki rezultatu i produktu w załącznikach V i VIII.

Retroaktywność: Dodano przepisy dotyczące mocy wstecznej, aby uwzględnić fakt, że akt nie zostanie przyjęty przed końcem 2020 r.