moduł ogólnogospodarczych rachunków przepływów materialnych: wartość fizycznych wkładów do gospodarki, akumulacji materialnej w gospodarce oraz wypływów materialnych do innych gospodarek lub z powrotem do środowiska.

moduł rachunków emisji do powietrza: emisja do atmosfery sześciu gazów cieplarnianych (w tym między innymi: CO2 i CO2 z biomasy wykorzystywanej jako paliwo) oraz siedmiu czynników zanieczyszczenia powietrza, z podziałem na 64 gałęzie przemysłu powodujące emisje oraz gospodarstwa domowe;

Rachunki ekonomiczne środowiska tworzą zintegrowane ramy do celów wytwarzania danych, obliczania wskaźników i przeprowadzania analiz. Wprowadzenie danych związanych ze środowiskiem do ram rachunków narodowych sprawia, że obliczane wskaźniki są bardziej spójne, oraz umożliwia uwzględnienie w analizie aspektów środowiskowych zrównoważonego rozwoju oraz aspektów zielonego wzrostu związanych z zatrudnieniem.

Rachunki ekonomiczne środowiska dostarczają informacji dotyczących szerokiego spektrum zagadnień z zakresu ochrony środowiska i gospodarki. W szczególności można je wykorzystać do oceny tendencji w wykorzystywaniu zasobów naturalnych, poziomu emisji i uwolnień do środowiska wynikających z działalności gospodarczej oraz zakresu działalności gospodarczej prowadzonej w celu ochrony środowiska. Rachunki ekonomiczne środowiska pokazują ilość zanieczyszczeń produkowanych przez przemysł i gospodarstwa domowe oraz pozwalają na ich ocenę w kontekście zatrudnienia i wartości produkcji wytwarzanej przez te sektory oraz ich wydatków na ograniczanie zanieczyszczeń.

Rachunki ekonomiczne środowiska stanowią system statystyczny łączący informacje dotyczące gospodarki i środowiska, aby umożliwić zmierzenie z jednej strony wkładu środowiska do gospodarki, a z drugiej – oddziaływania gospodarki na środowisko. Oferują one środki służące monitorowaniu presji wywieranych przez gospodarkę na środowisko oraz badaniu sposobów łagodzenia tych presji. Rachunki ekonomiczne środowiska porządkują dane środowiskowe pochodzące z wielu różnych obszarów z zastosowaniem tych samych pojęć i tej samej terminologii co rachunki narodowe. Ukazują interakcje między czynnikami ekonomicznymi, czynnikami związanymi z funkcjonowaniem gospodarstw domowych i czynnikami środowiskowymi, a co za tym idzie dostarczają więcej informacji niż same rachunki narodowe.

Do dnia 31 grudnia 2013 r. a następnie co trzy lata, Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu oraz Radzie sprawozdanie z wykonania niniejszego rozporządzenia. W sprawozdaniu tym ocenia się w szczególności jakość przekazywanych danych, metody gromadzenia danych, obciążenia administracyjne ponoszone przez państwa członkowskie i respondentów, a także wykonalność i skuteczność tych statystyk.

Pracę związaną z opracowywaniem rachunków, która obejmuje przetwarzanie istniejących danych i zwiększanie ich potencjału analitycznego, w dużej mierze wykonują organy krajowe (zazwyczaj krajowe urzędy statystyczne). Liczbę pracowników każdego organu krajowego niezbędną do zestawienia rachunków średnio szacuje się na łącznie cztery do sześciu ekwiwalentów pełnego czasu pracy na potrzeby wszystkich sześciu załączników do rozporządzenia. Wspomniany koszt pracowników dodaje znaczną wartość do danych podstawowych i powoduje wzrost potencjału w zakresie analizy wzajemnych interakcji. Kilka organów krajowych przeprowadziło badania pilotażowe (współfinansowane przez Komisję), aby ustanowić metody przetwarzania i analizy danych.

Fakt, że w rachunkach ekonomicznych środowiska ponownie wykorzystuje się istniejące dane, oznacza, iż dodatkowe obciążenie przedsiębiorstw i gospodarstw domowych związane z udzielaniem odpowiedzi jest utrzymywane na bardzo niskim poziomie, pod warunkiem że istnieją źródła danych i że są one utrzymywane. Państwa mogą również podjąć decyzję o ustanowieniu szczególnych procesów gromadzenia danych do celów rachunków ekonomicznych środowiska, które pomogą poprawić jakość danych. Jednym z przykładów obszarów, w których tego dokonano, są rachunki sektora towarów i usług związanych z ochroną środowiska (załącznik V do rozporządzenia), na potrzeby których niektóre państwa wprowadziły niewielkie, dedykowane kwestionariusze, aby uzupełnić inne źródła danych. Odpowiedzi na te kwestionariusze zbiera się raz do roku lub co kilka lat, dzięki czemu obciążenie przedsiębiorstw jest niewielkie.

Rachunki ekonomiczne środowiska nie wymagają co do zasady gromadzenia żadnych nowych danych, ponieważ opierają się na wykorzystaniu istniejących danych. Wynika to z faktu, że poza danymi z zakresu rachunków narodowych gromadzą one dane z wielu różnych źródeł, np. ze statystyk dotyczących energii, transportu, rolnictwa, wydatków publicznych i opodatkowania oraz ze źródeł niezwiązanych ze statystyką. Państwa członkowskie mogą dostosować istniejące dane do pojęć wykorzystywanych w rachunkach narodowych, a tym samym spełnić wymogi ustanowione w rozporządzeniu.

Drugie i trzecie zagadnienie mają znaczenie dla wszystkich modułów rozporządzenia. Dzięki normom wykonawczym w zakresie formatu technicznego, w którym dane europejskich rachunków ekonomicznych środowiska mają być przesyłane Komisji (Eurostatowi) (drugie zagadnienie), nastąpi poprawa wydajności i obniżenie obciążenia administracyjnego organów krajowych. Te same normy można również zastosować przy przesyłaniu danych statystycznych do celów międzynarodowych, np. do OECD i do agencji Organizacji Narodów Zjednoczonych. Dzięki tym normom osiągnięta zostaje poprawa wydajności, np. transmisje danych między instytucjami mogą być przeprowadzane dzięki połączeniu maszyna-maszyna, bez interwencji człowieka. Wprowadzenie wymagań w zakresie sprawozdań dotyczących jakości (zasad, struktury i częstotliwości składania) (trzecie zagadnienie) zapewni natomiast Komisji (Eurostatowi) elementy umożliwiające monitorowanie jakości danych statystycznych. Sprawozdania dotyczące jakości, wymagane zgodnie z art. 7 rozporządzenia, mają zasadnicze znaczenie dla Komisji (Eurostatu), ponieważ umożliwiają ocenę jakości danych dostarczonych przez państwa członkowskie. Są również niezbędne do zatwierdzania danych i identyfikacji obszarów, w których potrzebna jest dalsza poprawa jakości;

W odniesieniu do pierwszego ze wspomnianych trzech zagadnień w akcie definiuje się zakres rachunków towarów i usług związanych z ochroną środowiska (załącznik V do rozporządzenia), aby ułatwić stosowanie tego załącznika w taki sam sposób we wszystkich państwach.

moduł rachunków fizycznych przepływów energii: przepływ energii ze środowiska do gospodarki (pozyskanie zasobów naturalnych) w ramach gospodarki (produkcja i wykorzystanie produktów energetycznych) oraz z gospodarki do środowiska (uwolnienie pozostałych przepływów).

Moduły ustanowione w rozporządzeniu są testowane i poddawane badaniom pilotażowym, zanim Komisja zaproponuje ramy prawne, co zapewnia ich wykonalność (zob. sekcja 4.2 poniżej). Testy przeprowadzane są we współpracy z państwami członkowskimi, tak aby skorzystać z ich wiedzy fachowej oraz zapewnić wspólne zrozumienie kwestii wykonalności modułów. Obecnie trwają badania pilotażowe w zakresie dalszych potencjalnych nowych modułów.

Skuteczność rachunków ekonomicznych środowiska zależy od dwóch czynników: po pierwsze od tego, w jaki sposób istniejące informacje można zreorganizować, tworząc wspólne ramy, a po drugie od tego, w jakim zakresie rachunki są wykorzystywane.

Jeżeli chodzi o pierwszy punkt, moduł rachunków emisji do powietrza (załącznik I do rozporządzenia) stanowi przykład tego, w jaki sposób zreorganizowano istniejące informacje. W rachunkach emisji do powietrza wykorzystuje się informacje, które już zgromadzono na potrzeby wykazów emisji do powietrza, które są wymagane w sprawozdawczości na podstawie Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) oraz Konwencji w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ (EKG ONZ). Dodaje się następnie dalsze informacje do danych, aby dostosować je do klasyfikacji i pojęć zawartych w tablicach podaży i wykorzystania oraz w tablicach przepływów międzygałęziowych wykorzystywanych w rachunkach narodowych. Można je następnie wykorzystać razem z podobnymi rachunkami np. w sektorze energii, podatków i opłat środowiskowych czy gospodarki. Informacje te mogą być wykorzystane w ramach związków przyczynowych do opisu interakcji między społeczeństwem a środowiskiem, takich jak ramy DPSIR, (ang. Driving forces, Pressures, State, Impact and Responses – czynniki napędowe, presja, stan, wpływy, reakcje) przyjęte przez Europejską Agencję Środowiska .

Jeżeli chodzi o drugi punkt, rachunki środowiska stanowią podstawę siódmego unijnego programu działań w zakresie środowiska „Dobra jakość życia z uwzględnieniem ograniczeń naszej planety”, który ma być punktem odniesienia dla polityki UE do 2020 r. . Są one także wykorzystywane w inicjatywie przewodniej strategii „Europa 2020” – „Europa efektywnie korzystająca z zasobów” , ponieważ główny wskaźnik „produktywności zasobów” zaczerpnięto z rachunków przepływów materialnych (załącznik III do rozporządzenia). Załącznik ten może również odgrywać rolę w planie działań UE dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym w szczególności w zakresie obliczania współczynników recyklingu. Podatki i opłaty środowiskowe (załącznik II do rozporządzenia) są wykorzystywane w badaniach dotyczących reformy podatkowej w dziedzinie środowiska w zakresie ekologizacji europejskiego semestru. Oczekuje się, że rachunki ekonomiczne środowiska będą wykorzystywane do monitorowania ustanowionych przez ONZ celów zrównoważonego rozwoju .

Chociaż rachunki środowiska przyczyniają się już do realizacji szeregu inicjatyw w zakresie kształtowania polityki, nie osiągnęły one jeszcze swojego pełnego potencjału. Rachunki są czymś nowym i wciąż jeszcze stosunkowo nieznanym wśród użytkowników instytucjonalnych. Statystycy mogą przyspieszyć wzrost wiedzy na ten temat poprzez lepszą komunikację i promowanie danych, które są już dostępne. Wyjaśnienie możliwości analitycznych rachunków ekonomicznych środowiska również stanowi część obecnie wdrażanych inicjatyw. Wysiłki mające na celu podniesienie świadomości są podejmowane równolegle ze środkami mającymi na celu konsolidację rachunków i zapewnienie ich jakości.

3.5.Jakość dostarczonych danych

Niniejsza sekcja zawiera krótkie omówienie jakości danych dostarczonych przez państwa członkowskie na potrzeby załączników I–III do rozporządzenia w latach, które nastąpiły po publikacji ostatniego sprawozdania z wykonania, tj. 2013–2015. Państwa członkowskie będą miały obowiązek przekazywać dane na potrzeby załączników IV–VI do rozporządzenia od 2017 r.

Rok 2015 był pierwszym rokiem, w którym, zgodnie z rozporządzeniem, wszystkie 28 państw członkowskich przekazało dane. Norwegia i Szwajcaria również dostarczyły dane, w odróżnieniu od Islandii (mimo że rozporządzenie ma znaczenie dla EOG). Ponadto szereg kandydatów i potencjalnych krajów kandydujących do członkostwa w UE również przekazało pewne dane. Eurostat udostępnia publicznie wspomniane dane na swojej stronie internetowej wraz z wyjaśnieniami technicznymi (metadanymi) oraz dedykowaną sekcją zawierającą informacje ogólne.

Jakość otrzymanych danych znacznie poprawiła się w latach 2013–2015. Wynika to z dwóch przyczyn: po pierwsze, zakończyły się czasowe odstępstwa przyznane sześciu państwom członkowskim w zakresie przekazywania danych na mocy załączników I–III do rozporządzenia. Oznacza to, że w 2015 r. dostępne były dane dotyczące wszystkich państw członkowskich, co ułatwiło tworzenie danych zagregowanych dla UE. Po drugie, niektóre z trudności z wypełnianiem kwestionariusza na czas, które napotkano w latach 2013 i 2014, zostały rozwiązane do 2015 r.

Inną kwestią jest kompletność kwestionariuszy. Jeżeli chodzi o załącznik I do rozporządzenia, większość państw przedłożyła w miarę kompletne kwestionariusze w 2015 r. Zakres danych dotyczących Malty był niewystarczający, w związku z czym Komisja (Eurostat) oszacowała większość opublikowanych danych. Jeżeli chodzi o załącznik II do rozporządzenia, wszystkie tabele zostały zgłoszone za wszystkie wymagane lata. Chorwacja nie przypisała jednak wszystkich przychodów z podatków według działalności gospodarczej. Jeżeli chodzi o załącznik III do rozporządzenia, w 2015 r. wszystkie państwa zgłosiły wszystkie obowiązkowe tabele. W ubiegłych latach niektóre państwa nie były w stanie konsekwentnie dostarczać danych dotyczących handlu zewnętrznego z państwami trzecimi i zamiast tego zgłaszały dane dotyczących handlu zewnętrznego z państwami spoza UE-27 przynajmniej dla niektórych statystyk.

Zidentyfikowano szereg obszarów i szczegółowych pozycji, w przypadku których państwa mają problemy z zapewnianiem wysokiej jakości danych. Sprawozdania dotyczące jakości umożliwiły identyfikację następujących kwestii technicznych, w przypadku których wymagane są dalsze usprawnienia:

załącznik I: główne trudności dotyczą uzgodnienia danych z szacunkami opracowanymi, aby wypełnić obowiązki w zakresie sprawozdawczości ustanowione w Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu oraz Konwencji EKG ONZ w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości („pozycje pomostowe”), zakresu emisji fluorowanych gazów cieplarnianych oraz przypisania emisji zanieczyszczeń pochodzących z transportu drogowego do gałęzi przemysłu NACE;

załącznik II: główną trudność dla około połowy państw członkowskich stanowi oszacowanie podatków płaconych przez nierezydentów. Co więcej, niektóre państwa przypisały przychody z podatków według działalności gospodarczej, wykorzystując dane administracyjne, które nie są odpowiednie do tego celu. Kwestie te są obecnie rozwiązywane. Zacieśnienie współpracy z organami opracowującymi rachunki narodowe ułatwi zachowanie spójności;

załącznik III: pozycjami sprawiającymi trudności są te, które należy oszacować, przynajmniej częściowo, z powodu braku dostępności statystyk. Należą do nich: resztki pożniwne, rośliny pastewne oraz biomasa wypasana, wydobycie piasku i żwiru, a także modyfikacje odnośnie do zasady siedziby.

Dane statystyczne przekazane przez państwa członkowskie na mocy rozporządzenia są zasadniczo wysokiej jakości. W dalszym ciągu konieczna jest poprawa w szeregu obszarów. Komisja (Eurostat) wciąż współpracuje z państwami członkowskimi, aby rozwiązać problemy na poziomie technicznym. Wdraża się szereg środków, a także planuje się poprawę jakości, jak określono w sekcji 4.2.

4.Działania usprawniające

Niniejsza sekcja dotyczy wniosków w sprawie wprowadzenia nowych modułów rachunków ekonomicznych środowiska (podsekcja 4.1) oraz środków podejmowanych w celu poprawy jakości danych i metod gromadzenia danych (podsekcja 4.2) zgodnie z wymogami określonymi w art. 10 rozporządzenia.

Zaprezentowane w niniejszej sekcji inicjatywy są wynikiem dwóch głównych strategii. Pierwszą z nich jest strategia wdrażania zatwierdzona przez Komisję Statystyczną ONZ w lutym 2013 r. dla centralnych ram systemu rachunków ekonomicznych środowiska stanowiących międzynarodową normę statystyczną, z którą europejskie rachunki ekonomiczne środowiska są zgodne. W ramach tej ogólnoświatowej strategii wdrażania zaleca się przyjęcie elastycznego i modułowego podejścia, aby uwzględnić różne potrzeby polityczne oraz poziomy dostępności danych.

Drugą strategią jest europejska strategia rachunków środowiska na lata 2014–2018 . Jest to program dalszej współpracy uzgodniony przez Komisję (Eurostat) oraz państwa członkowskie w ramach Komitetu ds. Europejskiego Systemu Statystycznego. Strategia zapewnia koordynację działań europejskich oraz otwiera drogę dla ewentualnych nowych modułów w rozporządzeniu. Program prac w ramach strategii na lata 2014–2018 skupia się na:

konsolidacji jakości rachunków, o których mowa w załącznikach I–III do rozporządzenia (emisje do powietrza, podatki i opłaty środowiskowe oraz przepływy materialne);