SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Z KOŃCOWEJ OCENY REALIZACJI WSPÓLNOTOWEGO PROGRAMU STATYSTYCZNEGO NA LATA 2008-2012 /* COM/2013/0883 final */





SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Z KOŃCOWEJ OCENY REALIZACJI WSPÓLNOTOWEGO PROGRAMU STATYSTYCZNEGO NA LATA 2008-2012 1. Wprowadzenie Decyzja nr 1578/2007/WE[1] Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wspólnotowego programu statystycznego na lata 2008–2012 (WPS) została przyjęta 11 grudnia 2007 r. Artykuł 6 tej decyzji stanowi, że „Pod koniec okresu objętego programem Komisja, po konsultacji z Komitetem ds. Programu Statystycznego, przedstawia sprawozdanie oceniające realizację programu, z uwzględnieniem opinii niezależnych ekspertów. Sprawozdanie to zostanie sporządzone do końca 2013 r., a następnie przedłożone Parlamentowi Europejskiemu i Radzie”. W artykule 6 dodano, że „Częścią sprawozdania pośredniego z postępów w realizacji programu i końcowego sprawozdania oceniającego jest sprawozdanie z wyników ponownego ustalania priorytetów, w tym oszacowanie kosztów i obciążenia dla projektów statystycznych i dziedzin objętych tym programem statystycznym, jak również ocena pojawiających się potrzeb w zakresie statystyki, szczególnie w zakresie nowych polityk wspólnotowych”. Niniejszy dokument stanowi obowiązkowe końcowe sprawozdanie oceniające. Został opracowany na podstawie sprawozdania sporządzonego przez zewnętrzną firmę oceniającą oraz śródokresowego sprawozdania oceniającego. Rozdział 2 zawiera podsumowanie głównych osiągnięć programu WPS. W rozdziale 3 przedstawiono wyniki ponownego ustalania priorytetów, a w rozdziale 4 opisano wdrażanie komunikatu w sprawie wizji Eurostatu[2], ważnej nowej inicjatywy, która — choć została podjęta po przyjęciu programu WPS — wpłynęła na kształt działań realizowanych w latach 2010–2012 i ma również znaczenie dla działań, które będą podejmowane w przyszłości. W rozdziale 5 przedstawiono rozważania dotyczące zaleceń konsultanta zewnętrznego. Pod adresem http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/quality/documents/Report_expert.pdf można znaleźć streszczenie sprawozdania końcowego sporządzonego przez konsultanta zewnętrznego. 2. Główne osiągnięcia programu W niniejszym rozdziale omówiono osiągnięcia programu z punktu widzenia wszystkich jego celów. Streszczenie Program WPS zawiera ponad 130 celów. Większość z nich została w znacznym stopniu zrealizowana. W największym stopniu powiodła się realizacja celów instytucjonalnych oraz celów związanych z usprawnieniem ram prawnych — odpowiednio 100% i 95% tych celów można uznać za osiągnięte. W dostatecznym stopniu nie zrealizowano natomiast około 10% celów dotyczących opracowywania danych. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w streszczeniu sprawozdania konsultanta zewnętrznego. W stosunku do tych celów należy uwzględnić to, że statystyka europejska opiera się na statystykach opracowywanych przez państwa członkowskie, w związku z czym realizacja niektórych celów podlega ograniczeniom związanym z procesami sporządzania danych i dostępnością zasobów w poszczególnych państwach członkowskich. Zaistniała również konieczność reorganizacji zasobów, tak aby możliwe było zaspokojenie nowych potrzeb statystycznych, które pojawiły się w okresie objętym programem WSP, zwłaszcza w dziedzinie statystyki makroekonomicznej i społecznej, wskutek kryzysu finansowego. Realizację programu pod względem finansowym można ogólnie ocenić jako dobrą, z zauważalną tendencją do wzrostu wydajności. Zagadnienia przekrojowe Rola statystyki w integracji europejskiej Zwieńczeniem procesu opracowywania nowego europejskiego systemu rachunków (ESA 2010) było przyjęcie rozporządzenia w sprawie ESA 2010 przez Parlament Europejski (PE) i Radę w maju 2013 r.[3]. Ponadto znacznie posunęło się do przodu wdrażanie klasyfikacji działalności gospodarczej NACE Rev. 2. Przewiduje się, że prace nad wspólnotowym rejestrem przedsiębiorstw wielonarodowych zostaną zakończone do końca 2013 r. Już w tej chwili jest on wykorzystywany przez niektóre państwa członkowskie. W Europejskim Systemie Statystycznym (ESS) coraz szerzej udostępniano statystyczne i informatyczne standardy wymiany danych i metadanych, np. standard Statistical Data and Metadata eXchange (SDMX). Opracowano również narzędzie ESS Metadata Handler, służące do opracowywania i rozpowszechniania zharmonizowanych metadanych systemu ESS. Stale rosło wykorzystanie internetu, w tym również do celów innych niż rozpowszechnianie danych. Opracowano politykę oraz narzędzia zharmonizowanego zarządzania poufnością w obrębie systemu ESS. Do przechowywania wyników prac badawczych w dziedzinie statystyki publicznej wykorzystywany jest portal współpracy badaczy i statystyków (CROS). Ponadto promowano korzystanie z programów narzędziowych typu „open source”, takich jak „Demetra” czy „R”, i udostępniono te narzędzia na stronie internetowej Open Source Observatory and Repository. Stosunki z zainteresowanymi stronami ESS Komitet ds. ESS w 2011 r. zatwierdził nową wersję Europejskiego kodeksu praktyk statystycznych, a pod koniec 2012 r. uaktualnił ramy zapewnienia jakości ESS (v1.1). Europejska Rada Konsultacyjna ds. Zarządzania Statystyką przedkłada Parlamentowi Europejskiemu oraz Radzie coroczne sprawozdania z wdrażania kodeksu praktyk. W ramach strategii długoterminowej co roku opracowywano europejski program szkoleń statystycznych. Współpraca z użytkownikami Utworzenie Europejskiego Komitetu Doradczego ds. Statystyki (ESAC) pomogło usprawnić komunikację z różnymi użytkownikami. W 2009 r. przeprowadzono ogólne badania satysfakcji użytkowników Eurostatu. Od 2011 r. badanie to jest przeprowadzane raz w roku. Przeprowadzono również ankiety wśród użytkowników dotyczące poszczególnych dziedzin podlegających przeglądowi bieżącemu. Satysfakcja użytkowników była także oceniana poprzez kontakt bezpośredni, na przykład podczas pracy w grupach roboczych oraz spotkań wyjaśniających w Komisji. Współpraca techniczna z państwami trzecimi oraz współpraca z organizacjami międzynarodowymi Eurostat zgromadził i opublikował szeroki zakres danych dotyczących procesu rozszerzenia oraz, w mniejszym stopniu, krajów objętych europejską polityką sąsiedztwa. Dane te zostały opracowane przy pomocy regionalnych programów współpracy realizowanych przez Eurostat. Instrumenty Lepsze uregulowania prawne oraz bilans kosztów i korzyści Wzrosła liczba dziedzin statystyki uregulowanych w prawodawstwie (energia, rachunki środowiskowe) w celu zapewnienia terminowego przekazywania wszystkich wymaganych danych przez państwa członkowskie. Ponadto przyjęto podstawowy akt prawny – rozporządzenie w sprawie statystyki europejskiej[4]. Jeszcze przed zakończeniem WPS przedstawiono wnioski dotyczące nowelizacji tego aktu i rozpoczęto procedurę legislacyjną. Złożono wnioski w sprawie uproszczenia i przekształcenia przepisów dotyczących statystyki w dziedzinie energii, transportu, systemu Intrastat, statystyk strukturalnych dotyczących przedsiębiorstw, rolnictwa, turystyki i sprawozdań statystycznych w odniesieniu do transportu drogowego towarów. Niektóre zmiany zostały już wprowadzone, na przykład te dotyczące systemu Intrastat, rolnictwa, transportu i turystyki. Bardziej szczegółowo omówiono to w części dotyczącej dziedzin statystyki według tytułów. Opracowano system ustalania priorytetów w systemie ESS, wykorzystując podejście strategiczne. Ustalenie skali obciążeń i kosztów okazało się jednak trudne, ponieważ nie wszystkie państwa członkowie obliczają je w systematyczny czy jednorodny sposób we wszystkich dziedzinach statystyki. Więcej informacji znajduje się w rozdziale dotyczącym ponownego ustalenia priorytetów. Monitorowanie zgodności Wprowadzono systematyczne monitorowanie zgodności w celu podniesienia jakości statystyk europejskich. Zwiększona zdolność reagowania na potrzeby użytkowników Przeprowadzono prace badawcze mające na celu zestawienie różnych źródeł danych statystycznych, polegające na łączeniu danych z różnych badań (np. zestawienie danych z badań dotyczących technologii informacyjnych i komunikacyjnych oraz SBS w celu oceny wpływu technologii informacyjnych i komunikacyjnych, parowanie statystyczne danych z badań społecznych, danych handlowych i danych dotyczących przedsiębiorstw oraz danych o emisjach gazów cieplarnianych z sektorów energetyki i lotnictwa). Część państw członkowskich rutynowo zestawia dane z badań z danymi administracyjnymi. W dziedzinie statystyki społecznej i statystyki przedsiębiorstw poszerzono wykorzystanie modułów ad hoc, aby lepiej dostosować się do nowych potrzeb użytkowników. Wsparcie finansowe w okresie objętym programem Co roku przyjmowano decyzję w sprawie finansowania operacyjnej realizacji programu prac. Finansowe wykonanie dostępnych środków budżetowych zostało ocenione jako zadowalające i było monitorowane na szczeblu centralnym. Polityka dotacji była ukierunkowana na projekty o wymiarze ogólnoeuropejskim, w szczególności na umowy dotacji zawierane z wieloma beneficjentami. Od 2011 r. zainteresowani beneficjenci mogą korzystać ze standardowej skali kosztów jednostkowych według kategorii personelu oraz ryczałtowej stawki kosztów pośrednich. Korzystanie z wiedzy specjalistycznej partnerów do celów unijnych W celu dzielenia się wiedzą specjalistyczną oraz przekazywania wiedzy i zasobów w ramach ESS utworzono nowe rodzaje sieci współpracy (sieci ESS). Obejmują one prace w zakresie projektów, które zostały zrealizowane przez niektóre państwa członkowskie i których wyniki są udostępniane dla wszystkich użytkowników w ramach ESS oraz wykorzystywane w wielu różnych dziedzinach. W 2012 r. Komitet ds. ESS przyjął nową politykę, kładącą większy nacisk na umieszczanie projektów sieci ESS w programie ESS.VIP (Vision infrastructure projects) oraz na tworzenie ośrodków kompetencji. Rozpowszechnianie danych Po uruchomieniu w 2009 r. zmodernizowanej strony internetowej zawierającej nowe sekcje, takie jak podręcznik na temat statystyk europejskich „Statistics Explained”, oraz udoskonalone funkcje, w 2010 r. wprowadzony został nowy łańcuch rozpowszechniania danych. Opiera się on na wspólnej bazie danych referencyjnych, wykorzystywanej we wszystkich dziedzinach statystycznych systemu Eurostat, usprawniającej i ułatwiającej integrację danych statystycznych z różnych dziedzin. Liczba pobrań systematycznie rośnie. Census Hub stanowi cenne doświadczenie w zakresie współpracy w obrębie ESS przy rozpowszechnianiu danych w oparciu o wspólne standardy. Działania przekrojowe Ponieważ strategia lizbońska została zastąpiona strategią Europa 2020, Eurostat opublikował nowe wskaźniki w miejsce dotychczasowych wskaźników strukturalnych. Uaktualniono listę wskaźników zrównoważonego rozwoju (SDI). Inicjatywa „Wyjść poza PKB” zaowocowała wprowadzeniem usprawnień oraz opracowaniem nowych wskaźników w wielu obszarach statystyki, zwłaszcza w statystyce gospodarczej, społecznej i statystyce środowiska. Inicjatywa była m.in. bodźcem do opracowania zbioru wskaźników jakości życia. Opracowano i udostępniono standardy jakości dla wskaźników europejskich. Utworzenie stron dotyczących wskaźników SDI w sekcji „Statistics Explained” oraz strony internetowej dotyczącej wskaźników Europa 2020 umożliwiło lepsze rozpowszechnianie danych. Udzielano wsparcia na rzecz rozszerzenia oraz dla krajów objętych europejską polityką sąsiedztwa w celu poprawy ich systemów statystycznych, tak aby osiągnęły trwałą zdolność do opracowywania statystyk o wysokiej jakości, zgodnie z europejskimi standardami, na potrzeby podejmowania decyzji politycznych w oparciu o fakty. Dziedziny statystyki według tytułów Swobodny przepływ towarów: W 2009 r. przyjęto nowy akt prawny dotyczący Intrastatu[5], wprowadzający nowe progi zwolnień, umożliwiające państwom członkowskim znaczne zmniejszenie obciążenia przedsiębiorstw związanego z udzielaniem odpowiedzi. W ramach programu modernizacji europejskiej statystyki przedsiębiorstw i handlu (MEETS) opracowano metody i narzędzia umożliwiające lepszą integrację różnych rodzajów informacji statystycznych wymaganych od przedsiębiorstw[6]. We wrześniu 2010 r. grupa zadaniowa ds. uzgadniania statystyki bilansu płatniczego (BoP) i statystyki handlu międzynarodowego (ITS) złożyła sprawozdanie końcowe. W 2012 r. rozpoczęto projekt SIMSTAT (statystyki jednolitego rynku) obejmujący szereg działań upraszczających, m.in. wniosek zmierzający do umożliwienia stosowania danych jednostkowych (na poziomie przedsiębiorstw) dotyczących wywozu towarów wewnątrz UE – z państw członkowskich do innych państw członkowskich. Rolnictwo: Przyjęto lub zmieniono podstawy prawne dla statystyki rolnej (spis rolny, badanie struktury gospodarstw rolnych (FSS)[7], produkcja rolna[8], statystyki dotyczące zwierząt gospodarskich i mięsa[9]). Na stronie internetowej Eurostatu opublikowano dane z badania reprezentacyjnego struktury gospodarstw rolnych z 2007 r. oraz ze spisu rolnego z lat 2009/2010. Udostępniono dane dotyczące produkcji (upraw, zwierząt gospodarskich) oraz wskaźniki dotyczące obszarów wiejskich i wskaźniki rolnośrodowiskowe. Dla uproszczenia postanowiono nie zbierać informacji o dochodach gospodarstw domowych rolników na zharmonizowanym szczeblu unijnym ze względu na trudności państw członkowskich związane z opracowaniem porównywalnych danych statystycznych, a także ze względu na wysokie koszty i duże obciążenie respondentów. Dołożono starań, aby zaspokoić potrzeby prowadzonej przez Komisję polityki morskiej w zakresie informacji statystycznych. Przyjęto rozporządzenie w sprawie upraw trwałych[10], stanowiące uproszczenie dotychczas obowiązującego prawodawstwa. Swobodny przepływ osób, usług i kapitału: Wdrożono nomenklaturę NACE Rev. 2. Wdrożono i zaktualizowano najważniejsze akty prawne dotyczące bilansu płatniczego (BoP)[11], międzynarodowego handlu usługami (ITS), zagranicznych inwestycji bezpośrednich i zagranicznych podmiotów zależnych (FATS)[12]. Przeprowadzono studia wykonalności, których przedmiotem były dane dotyczące internacjonalizacji badań i rozwoju. Opracowano i wdrożono metodologię statystyki związanej z dokumentami pobytowymi. Sprawiedliwość, wolność i bezpieczeństwo: W 2010 r. zakończono prace nad środkami wykonawczymi na potrzeby statystyk dotyczących migracji i azylu[13]. Zrealizowano moduł ad hoc w zakresie integracji migrantów na rynku pracy. W planie działania w zakresie statystyk dotyczących przestępczości UE z 2011 r. stwierdzono potrzebę uzupełnienia dostępnych danych o statystyki dotyczące pokrzywdzonych i zaproponowano przeprowadzenie unijnego badania wiktymizacji. Transport: Skonsolidowano podstawę prawną dla statystyki transportu i udostępniono wskaźniki dotyczące udziałów poszczególnych rodzajów transportu (transportu drogowego, kolejowego, wodnego śródlądowego) w transporcie ogółem. Opublikowano pewną ilość wstępnych danych dotyczących komunikacji miejskiej oraz dodatkowe wskaźniki wykonania, nie było wśród nich jednak wskaźników dla transportu intermodalnego. Uproszczono rozporządzenie w sprawie statystyki transportu morskiego[14]. Polityka gospodarcza i pieniężna: Eurostat uczestniczył w przeglądzie systemu rachunków narodowych ONZ, który zakończono w 2009 r., oraz w opracowaniu nowego wydania Podręcznika bilansu płatniczego (BPM6). Opracowano nowy europejski system rachunków (ESA 2010), co zaowocowało przyjęciem rozporządzenia w sprawie ESA 2010 przez Parlament Europejski i Radę w maju 2013 r. Zmiany metodologiczne obejmowały również wprowadzenie NACE Rev. 2 w większości dziedzin statystyki gospodarczej. Zaostrzono monitorowanie zgodności rachunków narodowych i cen, dzięki czemu znacznie poprawiła się dostępność danych, zarówno w ujęciu ilościowym, jak i jakościowym. Dostępne są materiały świadczące o zidentyfikowanych rozbieżnościach pomiędzy statystykami rynku pracy a danymi dotyczącymi zatrudnienia pochodzącymi z rachunków narodowych. Z opublikowanych metadanych wynika natomiast, że istnieje spójność pomiędzy ESA 95 a wzrostem zatrudnienia (w poszczególnych branżach) wynikającym z unijnego badania aktywności ekonomicznej ludności (BAEL). Kryzys grecki stał się przyczynkiem do odnowienia możliwości Eurostatu w zakresie wspierania polityki gospodarczej i monetarnej. Utworzono nową dyrekcję zajmującą się statystyką finansów publicznych i zwiększono uprawnienia Eurostatu w zakresie nadzoru. Zatrudnienie: Z powodzeniem realizowano coroczne moduły ad hoc w ramach badania BAEL. Osiągnięto wszystkie planowane rezultaty w zakresie realizacji badania BAEL, jego podstawy prawnej oraz rozpowszechniania wyników. Opracowano dane o zatrudnieniu i bezrobociu na poziomie regionalnym i miejskim. Zrezygnowano z wykorzystywania europejskich systemów doboru prób do opracowywania comiesięcznych danych dotyczących bezrobocia, ponieważ rosnąca liczba krajów umożliwiała dokonywanie oszacowań miesięcznych. Zwiększono zakres badań struktury wynagrodzeń oraz badania kosztów pracy. Klasyfikacja została dostosowana do nomenklatury NACE Rev. 2, a dane zostały rozpowszechnione wraz ze zbiorami danych jednostkowych. Przyjęto podstawę prawną do statystyk dotyczących wolnych miejsc pracy[15]. Wspólna polityka handlowa: Wdrożono nowe rozporządzenie w sprawie systemu Extrastat[16], a metodologia statystyki handlu została przystosowana do wymogów podręcznika dotyczącego statystyk międzynarodowego handlu usługami z 2010 r. Uruchomiono program MEETS. Zaktualizowano podstawy prawne dla statystyki bilansu płatniczego i zagranicznych podmiotów zależnych. Polityka społeczna, edukacja, szkolenie zawodowe i młodzież: Podczas kryzysu zwiększyło się zapotrzebowanie na dane statystyki społecznej, które stały się bardziej istotne — zwłaszcza unijne badanie dochodów i warunków życia ludności. Dane te zostały skonsolidowane. Udoskonalono także ich rozpowszechnianie (dotyczące danych jednostkowych w zakresie zmian w czasie). Uruchomiono program modernizacji statystyki społecznej. W swoim wymiarze społecznym inicjatywa „Wyjść poza PKB” kładła duży nacisk na pomiar dobrobytu i wielowymiarowego ubóstwa w UE. Jest to zamierzenie bardziej ambitne niż pomiar wskaźnika rozwoju społecznego, zakładany w programie WPS. Wdrożono podstawy prawne dla statystyk na temat ochrony socjalnej[17], spisu powszechnego ludności i mieszkań z 2011 r.[18] oraz statystyk z dziedziny edukacji i uczenia się przez całe życie[19], umożliwiając lepszą harmonizację badań dotyczących kształcenia dorosłych (AES) oraz ustawicznego kształcenia zawodowego. Komisja przyjęła również wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie demografii[20]. Ponadto co roku udostępniano dane dotyczące ludności na potrzeby głosowania większością kwalifikowaną. Opracowano portal Census Hub. Udostępniono dane jednostkowe do badań AES. Na stronie internetowej Eurostatu uruchomiono specjalną sekcję dotyczącą młodzieży. Przygotowano przegląd wszystkich statystyk dotyczących płci oraz opracowano szczegółowe dane w tym zakresie, a Eurostat podpisał protokół ustaleń z Europejskim Instytutem ds. Równości Mężczyzn i Kobiet. Zdrowie publiczne: Przyjęto ramowe rozporządzenie w sprawie statystyk Wspólnoty w zakresie zdrowia publicznego oraz bezpieczeństwa i higieny pracy[21] i uzupełniono je o dwa rozporządzenia wykonawcze w sprawie statystyk dotyczących przyczyn zgonu i wypadków przy pracy[22]. Przeprowadzono Europejskie Ankietowe Badanie Zdrowia oraz rozpoczęto europejskie badanie zdrowia i integracji społecznej (European Health and Social Integration Survey). W 2011 r. wydano podręcznik dotyczący systemu rachunków zdrowia. Ochrona konsumentów: Statystyka cen konsumpcyjnych jest w ESS dobrze rozwinięta i obejmuje ważne wskaźniki gospodarcze, badane z dużą częstotliwością i szczegółowością. Dane o prawach konsumentów były udostępniane przez Eurobarometr. Dane statystyczne dotyczące rolnictwa ekologicznego są obecnie w opracowaniu, ale zrezygnowano z danych dotyczących działań w zakresie kontroli i monitorowania oraz łańcucha żywnościowego, ponieważ statystyka bezpieczeństwa żywności znalazła się na liście priorytetów negatywnych. Przemysł: Istotnym osiągnięciem w zakresie poprawy statystyki przedsiębiorstw jest program MEETS, obejmujący lata 2009–2013 i realizowany w odrębnych ramach finansowych. Ponadto w 2012 r. wprowadzono mapę drogową na rzecz poprawy i integracji prawodawstwa w zakresie statystyki przedsiębiorstw (FRIBS). Przeprowadzono badania wspólnotowe na temat innowacji (CIS) za lata 2008 i 2010 oraz przygotowano badanie na rok 2012. Opracowano wskaźniki globalizacji i przedsiębiorczości. Wdrożono nomenklaturę NACE Rev. 2 w dziedzinie statystyki przedsiębiorstw. Zmieniono rozporządzenie w sprawie społeczeństwa informacyjnego[23] oraz opracowano i udostępniono nowe wskaźniki na potrzeby sprawozdania w sprawie konkurencyjności Europy w dziedzinie technologii cyfrowych. Przyjęto rozporządzenie w sprawie statystyki w dziedzinie turystyki[24], a w 2011 r. rozpowszechniono rachunki satelitarne turystyki. Przyjęto rozporządzenie w sprawie statystyki energii[25] oraz zgromadzono stosowne dane. Opracowano metodologię i wskaźniki dotyczące efektywności energetycznej i oszczędzania energii. Nie wprowadzono prawnego obowiązku gromadzenia statystyki w zakresie cen energii elektrycznej i gazu dla gospodarstw domowych, ponieważ dane gromadzone na zasadach dobrowolności w wystarczającym stopniu spełniają obecne potrzeby. Spójność gospodarcza i społeczna: Dane regionalne zostały dostosowane po dwóch przeglądach klasyfikacji jednostek terytorialnych NUTS. Wdrożono roczne zbieranie danych na drugim poziomie lokalnych jednostek administracyjnych (gmin). W 2012 r. wznowiono gromadzenie danych do audytu miejskiego. Eurostat dopilnował wdrożenia INSPIRE w obszarach związanych ze statystyką, a inne dyrekcje generalne (DG) – w pozostałych aspektach. Badania i rozwój technologiczny: Wdrożono szereg badań (w zakresie CIS, badań i rozwoju, rozwoju zawodowego osób posiadających tytuł doktora), które zostały w znacznym stopniu zharmonizowane. Badania naukowe w zakresie statystyki publicznej, przewidziane w siódmym programie ramowym, nabrały zdecydowanego rozmachu dzięki uruchomieniu sieci ESS. Zainaugurowano różne projekty dotyczące harmonizacji kontroli ujawniania statystyk w systemie ESS oraz wprowadzenia zintegrowanej infrastruktury dostępu do informacji poufnych. W przypadku wielu badań dostarczono zanonimizowane dane jednostkowe przeznaczone do celów naukowych. Środowisko naturalne: Działają centra danych dotyczących odpadów, zasobów naturalnych i produktów. Rozporządzenie w sprawie statystyk odpadów[26] zostało uproszczone i dostosowane do pozostałych obowiązków sprawozdawczych. Rozporządzenie z 2009 r. w sprawie statystyk dotyczących pestycydów[27] wymaga, by od 2012 r. państwa członkowskie przekazywały dane dotyczące sprzedaży pestycydów. W ramach projektu optymalizacji wskaźników środowiskowych opracowano wykaz oraz około 120 arkuszy danych dotyczących wskaźników wraz z propozycjami ich optymalizacji. Opublikowano spójny zbiór europejskich wskaźników środowiskowych, natomiast brakuje metadanych. Kontynuowano prace nad metodologią rachunków środowiskowo-ekonomicznych i w 2011 r. przyjęto stosowną podstawę prawną. Opracowano wytyczne i podręczniki metodologiczne dla poszczególnych dziedzin tych rachunków. Współpraca na rzecz rozwoju: Współpraca koncentrowała się na pomaganiu darczyńcom i regionalnym organizacjom statystycznym w zwiększaniu widoczności i znaczenia statystyki w kształtowaniu polityki i monitorowaniu, a także na świadczeniu pomocy technicznej w tym zakresie. Opracowano szereg narzędzi współpracy statystycznej w celu ułatwiania opracowywania danych statystycznych (rachunków narodowych i handlu zewnętrznego) lub wspierania delegacji UE w projektowaniu przedsięwzięć dotyczących statystyki w krajach rozwijających się. Współpraca gospodarcza, finansowa i techniczna z państwami trzecimi: Współpraca techniczna dotyczyła głównie regionalnych programów statystycznych, w ramach których dostarczano krajom rozwijającym się narzędzia techniczne i szkoleniowe oraz narzędzia do budowy potencjału. Dane wynikające z projektów współpracy były publikowane. 3. Wyniki ponownego ustalania priorytetów Metodologia procesu ponownego ustalania priorytetów została opracowana przez powołaną specjalnie do tego celu grupę zadaniową. Metodologia ta opierała się na administracyjnym mechanizmie ustalania priorytetów bazującym na dowodach, w którym sprawdza się koszty produkcji i obciążenie statystyczne, a do spełniania nowych oraz dotychczasowych wymogów statystycznych wykorzystuje się formularze informacji zbiorczych (SIS). Konsekwentne wdrożenie tej metodologii na szczeblu krajowym było jednak trudne, ponieważ nie wszystkie państwa członkowskie wyliczały obciążenia i koszty w systematyczny czy jednorodny sposób. W rezultacie większość formularzy SIS nie zawierało ostatecznej oceny opłacalności, co z kolei sprawiło, że to narzędzie ustalania priorytetów okazało się nieefektywne. W związku z tym Eurostat zaproponował nowe strategiczne podejście do systemu ESS oparte na corocznym przeglądzie istniejących wymogów statystycznych, określaniu priorytetów negatywnych oraz klauzulach wygaśnięcia. Priorytety zostały wyznaczone podczas przygotowywania rocznych programów pracy. Ich wyznaczanie obejmowało proces ciągłych konsultacji pomiędzy Eurostatem a pozostałymi dyrekcjami generalnymi Komisji, a także różnymi członkami ESS, w tym ESAC. To właśnie dzięki mechanizmowi rocznego ustalania priorytetów można było uwzględniać nowe priorytety statystyki w programach rocznych, nawet jeżeli nie były one zapisane w WPS. Od 2010 r. mechanizm ustalania priorytetów obejmuje również określanie priorytetów negatywnych, czyli działań, z których należy zrezygnować. Lista nowych działań i priorytetów negatywnych jest zamieszczona w streszczeniu sprawozdania końcowego zewnętrznego konsultanta. Ponadto nie można było oprzeć mechanizmu ustalania priorytetów na obiektywnych kryteriach, ponieważ nie były dostępne żadne systematyczne informacje o kosztach związanych z nowymi wymogami statystycznymi ani o możliwych oszczędnościach związanych z priorytetami negatywnymi. Należy jednak zauważyć, że decyzja Komisji 2012/504/UE z dnia 17 września 2012 r. w sprawie Eurostatu, która wprowadza rozróżnienie pomiędzy statystykami europejskimi a pozostałymi statystykami (art. 2), pozwala Eurostatowi skupiać się na statystykach europejskich oraz obsłudze pozostałych dyrekcji generalnych, zwiększając w ten sposób spójność i przejrzystość mechanizmu ustalania priorytetów. Jeżeli nawet nie ma dowodów na to, że w procesie ponownego ustalania priorytetów częściowo kierowano się systematycznymi rozważaniami na temat wzrostu wydajności, Eurostat poczynił ogromne wysiłki, żeby zwiększyć wydajność systemu opracowywania danych statystycznych. Rezultaty można ocenić w pewnym przybliżeniu i w syntetycznym ujęciu, przyglądając się stosunkowi liczby opublikowanych tabel do liczby pracowników Eurostatu. Podczas gdy liczba tabel gwałtownie wzrosła, liczba pracowników zajmujących się opracowywaniem danych statystycznych pozostawała przez cały okres na niemal niezmienionym poziomie, a w latach 2010 i 2011 nawet się zmniejszyła. 4. Realizacja wizji Eurostatu Wizja Eurostatu obejmuje niemal wszystkie – jeśli nie wszystkie – fazy procesu działalności statystycznej, dlatego jej realizacja w ciągu zaledwie trzech lat była niemożliwa. W europejskim programie statystycznym na lata 2013–2017 (EPS) przewidziano poważne zmiany[28], jednak podstawa jego realizacji została już ustalona pod względem organizacyjnym, prawnym i rzeczowym. Można tu wspomnieć o utworzeniu grup sponsorujących w ramach ESS w celu wspierania wymiany wiedzy i dobrych praktyk wśród członków ESS na szczeblu strategicznym, rozpoczęciu modernizacji statystyki społecznej oraz wprowadzeniu europejskich studiów magisterskich w zakresie statystyki publicznej. Eurostat rozpoczął wewnętrzne i zewnętrzne rozważania nad zmianą prawodawstwa w dziedzinie statystyki przedsiębiorstw w celu wprowadzenia ramowego rozporządzenia (FRIBS). Wdrażanie aktów ustawodawczych jest jednak procesem długotrwałym. Konkretne inicjatywy obejmowały głównie projekty VIP i projekty sieci ESS. Projekty VIP dotyczą przekrojowej problematyki rozwoju. Sieci ESS to przedsięwzięcie polegające na formalizacji wieloletniej tradycji współpracy pomiędzy członkami ESS, której ostatecznym celem jest opracowanie narzędzi i wspólnych rozwiązań, przyjmowanych powszechnie przez wszystkie krajowe urzędy statystyczne. Reorganizacja prac statystycznych to długotrwały i złożony proces. Dlatego też w większości przypadków rezultaty projektów VIP i projektów sieci ESS nie są jeszcze uwzględniane w procesie opracowywania danych przez krajowe urzędy statystyczne. Krajowe urzędy statystyczne będą potrzebowały środków na inwestycje związane ze zmianą procesów, mimo że w dłuższej perspektywie zmiany mogą doprowadzić do oszczędności. Eurostat zintensyfikował prowadzone działania komunikacyjne i zapewnia państwom członkowskim fachową wiedzę techniczną oraz wsparcie w związku z realizacją swojej wizji. Jednak stopień, w jakim poszczególne krajowe urzędy statystyczne wdrożyły strategię ESS i realizują wizję, jest wciąż różny. Postawy poszczególnych urzędów sięgają od entuzjazmu po sceptycyzm, a nawet niechęć. Ryzyko zahamowania działań w przypadku braku zasobów w systemie ESS można ograniczyć, nadając wizji centralną rolę w programie EPS. Strategii muszą jednak towarzyszyć odpowiednie środki, a w szczególności należy zapewnić odpowiednie zarządzanie. Uruchomienie programu ESS.VIP, który korzysta z wniosków wyciągniętych z programów sieci ESS i VIP, zapewnia nowe ramy do realizacji wizji. 5. Rozważania dotyczące zaleceń konsultanta zewnętrznego Konsultant zewnętrzny, który przeprowadził ocenę programu, przedstawił swoje końcowe sprawozdanie oceniające WPS dopiero po przyjęciu nowego programu EPS na lata 2013–2017. Jego sprawozdanie zawiera zalecenia oparte na przeprowadzonej przez niego analizie WPS. Biorąc pod uwagę czas przedstawienia ostatecznej oceny, przy projektowaniu programu EPS można było uwzględnić jedynie te zalecenia dotyczące lepszego opracowania programu EPS oraz jego wyraźnego powiązania z rocznym programem prac, które zostały już przedstawione w sprawozdaniu ze śródokresowej oceny[29] WPS, oraz zalecenia Europejskiego Trybunału Obrachunkowego[30]; niemożliwe było uwzględnienie zaleceń dotyczących ponownego ustalania priorytetów oraz wizji. W tym rozdziale przedstawiono krótkie omówienie działań podjętych przez Eurostat w odpowiedzi na zalecenia konsultanta zewnętrznego[31]. Jeden ze zbiorów zaleceń dotyczy efektywności programu WPS i został już wdrożony lub jest wdrażany w programie EPS. W nowym programie uwzględniono wymierne cele oraz możliwość przeprowadzenia przeglądu śródokresowego. Utworzono wyraźne powiązanie pomiędzy celami i działaniami zapisanymi w rocznym programie prac a celami programu EPS oraz przewidziano wskaźniki służące do pomiaru stopnia realizacji celów. Jeżeli chodzi o ponowne ustalanie priorytetów, Eurostat zamierza kontynuować przegląd strategicznych priorytetów z uwzględnieniem priorytetów negatywnych po konsultacjach z użytkownikami, jednocześnie stale dążąc do ograniczania kosztów, zgodnie z ogólną polityką Komisji. Eurostat rozważy również możliwość opracowania analizy kosztów i korzyści we współpracy z państwami członkowskimi. Informacje powinny obejmować koszty (ponoszone przez Eurostat i państwa członkowskie, przynajmniej w ujęciu jakościowym), obciążenie respondentów oraz alternatywne dostępne informacje z danego zakresu. Ponadto art. 6 EPS wyraźnie przewiduje, że przy przygotowywaniu rocznych programów prac Komisja zapewnia efektywne określanie priorytetów statystycznych i ich coroczny przegląd oraz przedstawia sprawozdania na ich temat. Artykuł ten mówi również, że określanie priorytetów przyczynia się do obniżenia kosztów i zmniejszenia obciążeń związanych z nowymi wymogami statystycznymi przez zmniejszenie wymogów statystycznych w istniejących dziedzinach statystyki europejskiej i odbywa się w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi. Realizacja wizji stanowi również ważny instrument umożliwiający zwiększanie wydajności systemów opracowywania danych statystycznych i ograniczanie kosztów. Eurostat zapewnia wsparcie finansowe i techniczne dla państw członkowskich w zakresie realizacji swojej wizji. Omawiany niedawno program ESS.VIP obejmuje już pięć lat. We wrześniu 2013 r. podczas 18. posiedzenia Komitetu ds. ESS utworzono grupę zadaniową wysokiego szczebla, której zadaniem jest rozważenie pierwotnej wizji i jej aktualizacja z uwzględnieniem dotychczasowych doświadczeń z jej realizacji, obecnej sytuacji krajowych organów statystycznych i Eurostatu, a także zmieniających się potrzeb użytkowników i rozwoju informatycznego. [1] Dz.U. L 344 z 28.12.2007. [2] Komunikat Komisji (2009) 404 w sprawie metod tworzenia statystyk UE: wizja na kolejną dekadę. [3] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 549/2013 — Dz.U. L 174 z 26.6.2013, s. 1. [4] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 223/2009 – Dz.U. L 87 z 31.3.2009, s. 164 [5] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 222/2009 — Dz.U. L 87 z 31.3.2009, s. 160. [6] Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1297/2008/WE — Dz.U. L 340 z 19.12.2008, s. 76. [7] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1166/2008 — Dz.U. L 321 z 1.12.2008, s. 14. [8] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 543/2009 — Dz.U. L 167 z 29.6.2009, s. 1. [9] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1165/2008 — Dz.U. L 321 z 1.12.2008, s. 1. [10] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1337/2011 — Dz.U. L 347 z 30.12.2011, s. 7. [11] Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1055/2008 — Dz.U. L 283 z 28.10.2008, s. 3 oraz rozporządzenie Komisji (UE) nr 555/2012 — Dz.U. L 166 z 27.6.2012, s. 22. [12] Rozporządzenie Komisji (WE) nr 834/2009 — Dz.U. L 241 z 12.09.2009, s. 3. [13] Rozporządzenie Komisji (UE) nr 351/2010 z dnia 23 kwietnia 2010 r. — Dz.U. L 104 z 24.4.2010, s. 37. [14] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/42/WE z dnia 6 maja 2009 r. — Dz.U. L 141 z 6.6.2009, s. 29. [15] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 453/2008 — Dz.U. L 145 z 4.6.2008, s. 234. [16] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 471/2009 — Dz.U. L 152 z 16.6.2009, s. 23. [17] Rozporządzenie Komisji (UE) nr 263/2011 — Dz.U. L 71 z 18.3.2011, s. 4. [18] Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1201/2009 — Dz.U. L 329 z 15.12.2009, s. 29. [19] Rozporządzenie Komisji (UE) nr 823/2010 z dnia 17 września 2010 r. — Dz.U. L 246 z 18.9.2010, s. 33. [20] COM(2011) 903. [21] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1338/2008 — Dz.U. L 354 z 31.12.2008, s. 70. [22] Rozporządzenie Komisji (UE) nr 328/2011 — Dz.U. L 90 z 6.4.2011, s. 22 oraz rozporządzenie Komisji (UE) nr 349/2011 — Dz.U. L 97 z 12.4.2011, s. 3. [23] Rozporządzenie (WE) nr 1006/2009 — Dz.U. L 286 z 31.10.2009, s. 31. [24] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 692/2011 — Dz.U. L 192 z 22.7.2011, s. 17. [25] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1099/2008 — Dz.U. L 304 z 14.11.2008, s. 1. [26] Rozporządzenie Komisji (UE) nr 849/2010 z dnia 27 września 2010 r. — Dz.U. L 253 z 28.9.2010, s. 2. [27] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1185/2009 — Dz.U. L 324 z 10.10.2009, s. 1. [28] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 99/2013 — Dz.U. L 39 z 9.2.2013, s. 12. [29] http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0346:FIN:PL:PDF. [30] Sprawozdanie specjalne nr 12 // 2012. [31] http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/quality/documents/Report_expert.pdf.