[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 8.10.2008

KOM(2008) 626 wersja ostateczna

komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów

WŁADZE LOKALNE: PODMIOTY ROZWOJU {SEK(2008) 2570}

KOMUNIKATU KOMISJI DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOłECZNEGO ORAZ KOMITETU REGIONÓW

WŁADZE LOKALNE: PODMIOTY ROZWOJU

1. WłADZE LOKALNE: NOWY WYMIAR POLITYKI ROZWOJU

W ramach inicjatywy na rzecz rekonstrukcji rynku w mieście Mahajanga na Madagaskarze, francuskie miasto Mulhouse zapewnia swojemu miastu partnerskiemu wiedzę fachową i doradztwo w zakresie zarządzania i organizacji funkcjonowania rynku w czasie trwania prac rekonstrukcyjnych. Niewielka włoska gmina Santa Croce Sull'Arno (liczba ludności 13 000) odegrała istotną rolę w opracowywaniu nieistniejących wcześniej systemów rejestrowania urodzeń w pięciu gminach w Burkina Faso. Przy wsparciu Ministerstwa Administracji Lokalnej i Decentralizacji Burkina Faso zdobyte doświadczenia będą wykorzystywane w innych regionach.

Od lat dziewięćdziesiątych władze lokalne coraz częściej postrzegane są jako podmioty polityki rozwoju[1]. Niedawno Konsensus Europejski w sprawie rozwoju, zmieniona umowa z Kotonu oraz liczne konkluzje, rezolucje i opinie instytucji europejskich[2] podkreśliły znaczną wiedzę fachową władz lokalnych nie tylko pod względem świadczenia usług, lecz również motywowania do zmian, zapobiegania konfliktom, decentralizacji i budowania zaufania w ramach procesu rozwoju.

Władze lokalne w niektórych państwach członkowskich UE przeznaczają znaczne środki finansowe na cele rozwoju (przykładowo w Hiszpanii niemal 15% krajowej pomocy państwa na rzecz rozwoju (ODA)) i stworzyły konkretne narzędzia w zakresie udzielania pomocy (programy, instrumenty współfinansowania, związki między miastami, umowy o współpracy bezpośredniej). Jednocześnie nie istnieje jasno sprecyzowane podejście strategiczne na poziomie UE, które określałoby i usprawniało różne aspekty wzmożonego zaangażowania władz lokalnych w politykę rozwoju UE.

Zintensyfikowany udział, kwoty aktywowanych środków finansowych, a także rosnące zróżnicowanie i coraz większa liczba zaangażowanych podmiotów wskazuje na potrzebę jakościowego i ilościowego zdefiniowania tych zmian i sformułowania podstaw jednolitego podejścia do zorganizowanego udziału władz lokalnych w polityce współpracy w zakresie rozwoju. Strategiczne podejście na poziomie UE umożliwi bardziej skoordynowane zaangażowanie władz lokalnych w politykę rozwoju UE, przy jednoczesnym przestrzeganiu zasady pomocniczości[3].

Niniejszy komunikat ma dwojaki cel. Z jednej strony chodzi o podkreślenie wagi tego nowego zjawiska, z drugiej zaś strony komunikat stanowi próbę zarysowania pierwszych elementów strategii reagowania opartej na doświadczeniach władz lokalnych jako partnerów polityki rozwoju, która umożliwiłaby osiągnięcie możliwie najlepszych wyników. Dokument ten ma zainicjować proces wspierający udział władz lokalnych w planowaniu i realizacji działań rozwojowych w skoordynowany i strategiczny sposób.

2. WŁADZE LOKALNE: dlaczego mają znaczenie?

2.1. Władze lokalne w Europie

Pojęcie „władz lokalnych” obejmuje wiele różnych podmiotów na różnych szczeblach. Władze lokalne w Europie liczą ponad 91 000 podmiotów na szczeblu lokalnym (gminy), 1 150 organizacji szczebla średniego (okręgi, hrabstwa) oraz ponad 100 organów regionalnych[4]. Niektórym organom władz lokalnych nadano rzeczywiste uprawnienia rządu centralnego w zakresie polityki rozwoju, natomiast zaangażowanie innych ma charakter działań uzupełniających względem działań władz centralnych. Dla niektórych władz lokalnych współpraca zdecentralizowana stanowi kluczowy element strategii w zakresie stosunków zewnętrznych, podczas gdy dla innych jest pochodną ich coraz intensywniejszej obecności na scenie międzynarodowej. Współpraca zdecentralizowana odbywa się zwykle z innymi podmiotami lokalnymi (np. organizacjami pozarządowymi, uniwersytetami), uwzględnia jednak również bezpośrednie świadczenie pomocy lub świadczenie pomocy za pośrednictwem partnerów wielostronnych (np. ONZ).

Pojęcie władz lokalnych stosowane jest w niniejszym komunikacie w jego najszerszym znaczeniu, obejmującym wiele różnych niższych szczebli i działów władz państwowych, np. gmin, wspólnot, okręgów, hrabstw, prowincji, regionów itp. W kwestii współpracy na rzecz rozwoju na każdym szczeblu oraz w ramach każdego ze szczebli istnieje znaczne zróżnicowanie pod względem zakresu mandatu, środków finansowych i funkcji.

Współpraca zdecentralizowana stosowana jest w tekście do opisu pomocy państwa i prywatnej świadczonej przez lub za pośrednictwem władz lokalnych, sieci i innych podmiotów lokalnych.

Ponieważ wkład władz lokalnych w proces rozwoju jest coraz szerzej doceniany przez decydentów i donatorów na szczeblu UE, nadszedł czas, by zastanowić się nad tym, w jaki sposób wykorzystać tę wiedzę fachową i zapewnić bardziej skuteczną komunikację i współpracę pomiędzy poszczególnymi podmiotami. Władze lokalne wprowadziły wiele różnych mechanizmów umożliwiających ich odpowiednią organizację w celu koordynacji swoich działań, tworzenia korzyści skali, zwiększenia wydajności pracy oraz wypowiadania się na szczeblu niższym, państwowym, europejskim i międzynarodowym. Mechanizmy te obejmują stowarzyszenia, fora, obserwatoria regionalne i krajowe, sieci tematyczne i regionalne itp.

2.2. Władze lokalne a rozwój

Chociaż zaangażowanie władz lokalnych we współpracę zewnętrzną i politykę rozwojową, w szczególności poprzez partnerstwo miast, ma długą historię, w ciągu ostatnich dziesięciu lat nastąpiły radykalne zmiany w jego charakterze. Nowym istotnym wymiarem współpracy na rzecz rozwoju stała się współpraca zdecentralizowana. Opierając się na zinstytucjonalizowanych sieciach obejmujących też kraje rozwijające się i wykorzystując różnorodne narzędzia we wszystkich regionach świata, jak również dzięki znacznemu wzrostowi przyznawanych środków finansowych (zob. ramka 1), współpraca ta zyskała bardziej kompleksowy i profesjonalny charakter.

Ramka 1 – Nowy wymiar – Katalonia, Hiszpania

Utworzona w 2003 r. Katalońska Agencja Współpracy na Rzecz Rozwoju odpowiada za zarządzanie współpracą na rzecz rozwoju prowadzoną przez rząd Katalonii w oparciu o kompleksowy czteroletni plan ramowy opracowany z 11 krajami priorytetowymi w takich obszarach jak dostęp do służby zdrowia i wody pitnej; edukacja, zdolności produkcyjne oraz niezależność żywnościowa; budowanie pokoju; płeć: ład administracyjno-regulacyjny i prawa człowieka; a także ochrona środowiska. Budżet Katalonii na cele współpracy na rzecz rozwoju w ciągu ostatnich trzech lat uległ podwojeniu z łącznej kwoty 30,5 mln EUR w 2004 r. do niemal 60 mln EUR w 2007 r. Celem jest osiągnięcie do 2012 r. środków budżetowych wynoszących 0,7 % dochodu podlegającego opodatkowaniu, czyli blisko 80 mln EUR. Pod względem instytucjonalnym władze lokalne charakteryzuje wysoki stopień koordynacji. Wiele katalońskich władz lokalnych angażuje się we współpracę zdecentralizowaną i utworzyło Kataloński Fundusz Współpracy zrzeszający 290 organów władz lokalnych, których większość to gminy, lecz również rady, delegatury, inne podmioty lokalne, organizacje pozarządowe i podmioty socjalne.

Władze lokalne wnoszą unikalną wartość dodaną do procesów rozwojowych (ramka 2). Poza prowadzeniem konkretnych działań w krajach rozwijających się, władze lokalne odgrywają kluczową rolę w mobilizowaniu do współpracy różnych zainteresowanych podmiotów, tym samym tworząc zbiorowe podejścia umożliwiające osiągnięcie wspólnych celów rozwojowych, chętnie pełnią też rolę rzecznika rozwoju (podnoszenie poziomu świadomości społecznej oraz pozyskiwanie dodatkowego wsparcia dla rozwoju). Ze względu na ich bliskość i obecność na danym terytorium, jak również znajomość lokalnych potrzeb i wiedzę fachową na temat tradycyjnych sektorów sprzyjających ograniczaniu ubóstwa – urbanizacji, dostępu do wody i warunków sanitarnych, pomocy grupom najbardziej zagrożonym i ludności ubogiej zamieszkującej obszary oddalone – władze lokalne mogą odegrać znaczącą rolę w maksymalizacji efektów pomocy rozwojowej udzielanej przez donatorów dwustronnych i wielostronnych (Ramka 3). Władze lokalne dysponują doświadczeniami z pierwszej ręki oraz cennymi umiejętnościami w zakresie rozwoju terytorialnego, decentralizacji oraz wzmacniania demokratycznego ładu administracyjno-regulacyjnego. Wraz ze zmianą koncepcji w zakresie polityki rozwoju i dostarczaniem pomocy rozwojowej jeszcze bardziej na znaczeniu zyskały kwestie ładu administracyjno-regulacyjnego i demokratyzacji, procesach, w których władze lokalne odgrywają strategiczną rolę. Towarzyszył temu wzrost reprezentacji władz lokalnych UE na międzynarodowej scenie politycznej oraz intensyfikacja działań pomocowych.

Ramka 2: Wartość dodana władz lokalnych

Szeroki zakres działań:

Sektor społeczny: współpraca pomiędzy miastami Barcelona i Puebla (Meksyk) w sprawach związanych z przemocą seksualną. Działania prowadzone w mieście Puebla mogłyby zostać wykorzystane również w Barcelonie do zwalczania przemocy seksualnej wśród społeczności imigrantów z Ameryki Łacińskiej.

Odnowa terenów miejskich lub środków niezbędnych do życia: Dolna Saksonia (wraz z Fundacją Jayawickreme) wspiera rodziny rybaków w miejscowości Weligama, Sri Lanka, gdzie w roku 2006 tsunami poczyniło spustoszenia niszcząc zarówno domy, jak i środki niezbędne do życia (łodzie i sieci).

Zdrowie: partnerstwo pomiędzy regionem Rhône-Alpes i regionem Khammouane / LAOS zrzeszające różnych partnerów, takich jak organizacje pozarządowe i uniwersytety. Udział Katalonii w podejściu sektorowym w zakresie ochrony zdrowia w Mozambiku.

Solidarność humanitarna: miejscowość Übach-Palenberg oraz duża przemysłowa instytucja finansująca wspólnie budują szkołę w południowej Sri Lance, zapewniając bezpłatną edukację dla dziewcząt z regionu dotkniętego tsunami.

Katalizator zmian : w toku realizacji projektu zmierzającego do urbanizacji rejonu miasta Gaza, miasto Barcelona promowało aktywne podejście, z powodzeniem nakłaniając palestyńskie władze gminne do współpracy z przedstawicielami okolicznych miejscowości. Utworzono sieć zrzeszającą różne miasta prowadzące działania w ramach współpracy na terenie Gazy (EuroGaza), w ramach której raz do roku odbywają się spotkania w celu koordynacji prowadzonych działań.

Długoterminowe partnerstwa i współpraca bliźniacza : Lipsk ustanowił partnerstwo z regionem Ambalangoda (południowa Sri Lanka), które rozpoczęło działalność od kampanii pozyskiwania środków na pomoc nadzwyczajną w celu zapewnienia wody pitnej oraz elektryczności, a następnie zostało poszerzone o projekty edukacyjne i rekonstrukcję infrastruktury technicznej i socjalnej.

Reagowanie na lokalne potrzeby : region Toskanii utworzył ramy współpracy długoterminowej ze spółdzielniami w Burkina Faso w zakresie produkcji, rozpowszechniania i dostaw zielonego groszku do włoskich supermarketów bez potrzeby tworzenia równoległych struktur rynkowych.

Partnerstwa wielostronne : związek pomiędzy miastami Nueva Guinea w Nikaragui a Sint-Truiden we Flandrii (Belgia) powstał na bazie grup społeczeństwa obywatelskiego w Sint-Truiden i Nueva Guinea. Rada gminna miasta Nueva Guinea potraktowała partnerstwo jako impuls dla projektów młodzieżowych, środowiskowych, edukacyjnych, w zakresie planowania przestrzennego i zarządzania, a także jako zachętę dla obywateli do udziału w działaniach władz lokalnych.

Podnoszenie poziomu świadomości : region Rhône Alpes wspiera różne sieci, których celem jest promowanie uczciwego handlu, Barcelona współpracuje z regionalnym wydziałem edukacji regionu Cataluña nad opracowaniem programów nauczania dotyczących rozwoju.

Tego rodzaju działania otwierają szereg możliwości w zakresie potencjalnej roli władz lokalnych w polityce rozwoju. Jednocześnie mnogość podmiotów w połączeniu z szerokim zakresem sektorowym, czyni pole działania jeszcze bardziej złożonym i wielowarstwowym. Partnerstwa wielostronne mają w tym względzie duże znaczenie, ponieważ łączą wartość dodaną wnoszoną przez władze lokalne z wartością wnoszoną przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego, dlatego też popieranie takich partnerstw ma duży potencjał pozytywnego wpływu na wkład władz lokalnych. By w pełni wykorzystać potencjał tej różnorodności i uniknąć ryzyka dalszego rozdrobnienia pomocy rozwojowej, należy uważnie przyjrzeć się wkładowi, jaki władze lokalne mogą wnieść w dziedzinie skuteczności pomocy oraz efektów działań rozwojowych.

Otwiera to możliwości budowania bardziej strategicznych i długoterminowych partnerstw wbudowanych w szersze procesy. Ma to ogromne znaczenie, szczególnie teraz, gdy realizacja zobowiązań społeczności międzynarodowej w zakresie finansowania rozwoju i osiągania milenijnych celów rozwoju nie przedstawia się obiecująco.

Komisja wspiera władze lokalne w UE i w krajach partnerskich na szeroką skalę, w szczególności poprzez bezpośrednią pomoc w decentralizacji dzięki programom geograficznym, jak również współpracę zdecentralizowaną w ramach programu tematycznego „Podmioty niepaństwowe i władze lokalne[5]. Celem wzmocnienia roli władz lokalnych jako podmiotów rozwoju w ramach współpracy WE jest wywieranie skutecznego wpływu na ograniczenie ubóstwa oraz realizacja milenijnych celów rozwoju, a także włączenie demokratycznego ładu administracyjno-regulacyjnego w główny nurt działań na szczeblu lokalnym.

Faktem jest, że niektórym władzom lokalnym udaje się zmobilizować na potrzeby rozwoju znaczne ilości środków finansowych (zob. Ramka 3). Mimo że zgromadzenie danych nastręcza trudności, kwoty te wyraźnie rosną, na co wskazują na przykład kwoty przeznaczane na działania tego rodzaju przez niemieckie władze lokalne, które wzrosły z 607 mln EUR w 2003 r. do 764 mln EUR w 2006 r.

RAMKA 3: ZNACZĄCE KWOTY FINANSOWANIA[6] Kwoty przeznaczane w UE na zdecentralizowaną współpracę są wysokie i szybko rosną. Brakuje aktualnych kompleksowych informacji dotyczących wkładu finansowego władz lokalnych we współpracę międzynarodową. Informacje są rozdrobnione i trudne do zgromadzenia, dlatego niniejsza ramka ma na celu jedynie zasygnalizowanie znaczenia tego zjawiska. Dlatego właśnie tak istotne znaczenie mają działania opisane w punkcie 3.3.2. Cztery państwa członkowskie UE – Hiszpania, Niemcy, Belgia i Francja – świadczą pomoc rozwojową na szeroką skalę. Inne państwa członkowskie UE albo nie zgłaszają pomocy rozwojowej świadczonej na szczeblu władz lokalnych, albo nie prowadzą regularnych działań WKłAD HISZPAŃSKICH WłADZ LOKALNYCH W POMOC NA RZECZ ROZWOJU W roku 2006 władze lokalne przekazały 442,8 mln EUR w ramach pomocy państwa na rzecz rozwoju, czyli około 14,8 % hiszpańskiej pomocy państwa na rzecz rozwoju, co wskazuje na znaczny wzrost netto w ciągu ostatnich 5 lat. Przykładowo w latach 2004-2006 na szczeblu regionalnym: Katalonia podwoiła ilość środków finansowych przeznaczonych na zdecentralizowaną współpracę z 18,9 mln EUR to 44 mln EUR; Navarra z 15,5 mln EUR do 16,4 mln EUR; a Cantabria z 3,2 mln EUR do 4,4 mln EUR. Ponadto 5 wspólnot przyjęło międzynarodowy cel 0,7% DNB (do roku 2012). WKŁAD NIEMIECKICH WŁADZ LOKALNYCH W POMOC NA RZECZ ROZWOJU Niemieckie władze lokalne odpowiadały w 2006 r. za 10% niemieckiej ODA. Finansowanie współpracy zdecentralizowanej przez władze lokalne znacząco wzrosło z 607 mln EUR w 2003 r. do 764 mln EUR w 2006 r.[7]. WKŁAD BELGIJSKICH WŁADZ LOKALNYCH W POMOC NA RZECZ ROZWOJU W Belgii odnotowuje się podobną tendencję. Belgijskie władze lokalne odpowiadają za 4% belgijskiej pomocy państwa na rzecz rozwoju. Władze lokalne stopniowo zwiększają ilość środków finansowych przeznaczanych na cele współpracy zdecentralizowanej: 53,5 mln EUR w 2003 r. 58,2 mln EUR w 2004 r. 63,5 mln EUR w 2005 r. aż po 64,9 mln EUR w 2006 r. WKŁAD FRANCUSKICH WŁADZ LOKALNYCH W POMOC NA RZECZ ROZWOJU Francja przeznacza coraz na cele współpracy zdecentralizowanej większe kwoty - od 115 mln EUR w 2005 r. do 150 mln EUR pomocy państwa na rzecz rozwoju netto w 2007 r.[8], czyli 1,5% francuskiej pomocy państwa na rzecz rozwoju. Obejmuje to działania 3250 organów władz lokalnych (regionów, departamentów, wspólnot i struktur międzywspólnotowych), które utworzyły blisko 6 000 środków współpracy (z czego 1983 uwzględniających współpracę na rzecz rozwoju) w 115 krajach. Przykładowo region Rhône–Alpes przeznaczył na ten cel 5,7 mln EUR w 2003 r. i 6,3 mln w 2005 r.; region Ile de France natomiast od 4,3 mln EUR do 5 mln EUR w tym samym okresie. |

3. WłADZE LOKALNE A POLITYKA ROZWOJU DążąC DO OPRACOWANIA STRATEGII UE

W relacjach z krajami rozwijającymi się UE powinna wspierać tworzenie struktur ramowych dla władz lokalnych pełniących role podmiotów rozwoju . Stanowiłoby to formę uznania znaczenia tego nowego wymiaru rozwoju, oparcia się na ostatnich zmianach struktury pomocy, uznania wartości zdecentralizowanej pomocy i uczczenia długiej historii i wagi działalności władz lokalnych w dziedzinie rozwoju. W tym celu Komisja zachęca władze lokalne do prowadzenia działań na szczeblu europejskim i krajowym, do angażowania się w politykę rozwoju i jej realizację.

Struktura ramowa powinna skupić się na ogólnych zasadach współpracy na rzecz rozwoju przyjętych na szczeblu międzynarodowym oraz na przełożeniu ich na działania władz lokalnych, na przykład na: specyfice kraju, co zakłada dostosowanie wsparcia do specyficznej sytuacji danego kraju; poczuciu odpowiedzialności i partnerstwie, przy uwzględnieniu krajowych procesów i ram decentralizacji; elastyczności i pragmatyzmie, dostosowaniu się do dynamiki procesów reformatorskich i reagowaniu na nowe wyzwania i priorytety; koordynacji i harmonizacji, w tym komplementarności instytucji finansujących; tworzeniu związków strategicznych w celu ograniczenia kosztów transakcji i obciążeń dla administracji kraju partnerskiego; należy również pamiętać, że będzie to proces długotrwały i stopniowy, wymagający kompleksowego i rosnącego wsparcia.

3.1. Władze lokalne: zorganizowany dialog

Biorąc pod uwagę znaczenie obecności władz lokalnych i prowadzonych przez nie działań, jako podmioty niższego szczebla powinny one być lepiej reprezentowane na scenie europejskiej. Władze lokalne w UE i w krajach partnerskich mogą się organizować, tak by mieć możliwość przedstawienia swoich poglądów różnym międzynarodowym, dwustronnym i wielostronnym grupom donatorów. Władze lokalne muszą lepiej rozpowszechniać informacje na temat wartości dodanej, jaką mogą wnieść na różnych obszarach, takich jak walka ze zmianami klimatycznymi, rozstrzyganie konfliktów lub osiąganie milenijnych celów rozwoju, również po to, by uczestniczyć w pewnych debatach/działaniach, z których do tej pory były wykluczane, w szczególności dotyczących skuteczności pomocy. Dotyczy to na przykład wykorzystania istniejących krajowych dokumentów strategicznych lub istniejących już sprawozdań z misji, a także udziału w podziale prac na szczeblu lokalnym itp.

Na szczeblu UE Komisja proponuje ustanowienie zorganizowanego dialogu z władzami lokalnymi na temat polityki rozwoju . Mógłby się on toczyć z udziałem władz lokalnych i sieci władz lokalnych pod auspicjami Komitetu Regionów ze względu na jego rolę w gwarantowaniu możliwości wypowiadania się władz lokalnych na poziomie UE. Dialog powinien mieć formę dorocznych zgromadzeń z udziałem wszystkich podmiotów uczestniczących w systemie współpracy w celu wzmocnienia sieci, zwiększenia skuteczności pomocy i zapewnienia trwałości efektów działań jednorazowych i pilotażowych. Tego typu dialog prowadzony przy udziale Komitetu Regionów nie wyklucza prowadzenia dwustronnych doraźnych rozmów na konkretne tematy z władzami lokalnymi lub ich stowarzyszeniami.

W tym zakresie UE mogłaby opracować specjalne narzędzia umożliwiające udział władz lokalnych w tego typu zorganizowanym dialogu oraz utworzenie bardziej skutecznej, spójnej, skoordynowanej, wzmocnionej i komplementarnej podstawy dla ich działań. Komisja proponuje, żeby pierwszym krokiem było opracowanie wytycznych operacyjnych wspierających zaangażowanie władz lokalnych w programowanie pomocy i dialog polityczny na poziomie krajów partnerskich, na poziomach regionalnym i UE, tym samym uzupełniając działania prowadzone przez Komisję[9].

3.2. Władze lokalne w krajach rozwijających się

Władze lokalne w krajach partnerskich również mają ogromne znaczenie, ponieważ mogą odgrywać rolę kluczowych podmiotów pod względem wspierania lokalnego ładu administracyjno-regulacyjnego oraz świadczenia usług publicznych, w szczególności w kontekście decentralizacji. Wiele krajów partnerskich w rzeczywistości już teraz wdrożyło różne formy decentralizacji. Procesy decentralizacji wiążą się z wieloma wyzwaniami, które mogłyby pomóc przezwyciężyć silniejsze więzi z władzami lokalnymi państw członkowskich UE.

Dziedziny, w których władze lokalne mogłyby mieć przewagę komparatywną sięgają od wdrażania demokracji lokalnej (co wiąże się z przekazaniem władzy wybranym w drodze wyborów organom lokalnym o stosunkowo dużej autonomii) oraz lokalnego ładu administracyjno-regulacyjnego (obejmującego przejście od wyłącznie wertykalnego wymiaru rozliczalności do rozliczalności horyzontalnej i odgórnej, w połączeniu z zasadami udziału, przejrzystości i rozliczalności, w czym kluczową rolę odgrywa społeczeństwo obywatelskie) do nowego paradygmatu lokalnego (gospodarczego) rozwoju (w którym samorządy mogą odgrywać rolę katalizatora) oraz planowania terytorialnego (regionalnego), które włącza lokalny rozwój w szerszy kontekst przestrzenny i stymuluje synergię pomiędzy różnymi podmiotami sektora publicznego i prywatnego.

Ze względu na ich potencjalną rolę w rozwoju lokalnym i wyzwania, którym muszą sprostać, władze lokalne w krajach partnerskich mogą skorzystać na bardziej zorganizowanym i stałym dialogu na powyższe tematy ze swoimi odpowiednikami na terytorium UE, a także na współpracy w ramach wspierania lokalnego ładu administracyjno-regulacyjnego.

3.3. Władze lokalne a współpraca Dbając o wzajemne zrozumienie

Podstawę przyszłego europejskiego podejścia mogłyby stanowić poniższe elementy:

3.3.1. Podmioty lokalne – skuteczność pomocy i władze lokalne państw członkowskich UE

Opisany powyżej złożony, wielowarstwowy ład administracyjno-regulacyjny, obejmujący liczne podmioty z terytorium UE i krajów partnerskich, uznaje skuteczność pomocy za jeden z kluczowych elementów debaty na temat podmiotów władz lokalnych na rzecz rozwoju . Potrzebę uwzględnienia takich kwestii zwiększa jeszcze fakt, ze niewiele organów władz lokalnych realizuje międzynarodowe cele i przestrzega zasad świadczenia skoordynowanej pomocy rozwojowej. Niektóre regiony i miasta UE zobowiązały się do przestrzegania Deklaracji paryskiej w sprawie skuteczności pomocy (deklaracja Paryska), dla większości jednak podstawę planowania działań rozwojowych wciąż jeszcze stanowią własne kompetencje i uprawnienia. W związku z powyższym konieczne jest poczynienie postępów w zakresie kluczowych aspektów realizacji założeń deklaracji Paryskiej, które są równie istotne dla współpracy na rzecz rozwoju za pośrednictwem podmiotów lokalnych, jak dla relacji między donatorem a krajem partnerskim. Obejmuje to ograniczanie rozdrobnienia poprzez wprowadzanie w życie i wdrażanie zasad Unijnego kodeksu postępowania w sprawie komplementarności i podziału , wspieranie wykorzystania systemów krajowych i promowanie demokratycznego poczucia odpowiedzialności, czyli obszary, w których władze lokalne odgrywają znaczącą rolę.

Dlatego też Komisja proponuje, by podmioty lokalne wspierały rozwój współpracy na rzecz wspierania lokalnego ładu administracyjno-regulacyjnego przy udziale władz lokalnych na szczeblu unijnym. Celem jest zwiększanie spójności, komplementarności i skuteczności różnych podmiotów lokalnych. Kluczowe zasady i warunki, których dobrowolnie zobowiązują się przestrzegać, obejmowałyby stosowanie zasad deklaracji Paryskiej w sprawie skuteczności pomocy na szczeblu lokalnym, wspieranie lokalnego demokratycznego ładu administracyjno-regulacyjnego, rozwój krajowych struktur ramowych jako podstawy lokalnego ładu administracyjno-regulacyjnego oraz promowanie rozwoju społecznego i gospodarczego. Stosowny dokument jest obecnie opracowywany przez zainteresowane podmioty, a ostatnia wersja projektu została załączona do niniejszego komunikatu. Wyniki podobnej inicjatywy prowadzonej w Afryce mogłyby stać się przedmiotem wymiany w drodze dialogu przewidzianego w ramach Strategicznego partnerstwa Afryka-UE w sprawie demokratycznego ładu administracyjno-regulacyjnego i praw człowieka.

3.3.2. Określanie podmiotów i działań

Współpraca na rzecz rozwoju prowadzona przez władze lokalne jest koncepcją rozwijającą się, dla której wyzwaniem jest brak szczegółowych danych. W celu lepszej identyfikacji zaangażowanych podmiotów i działań, należy wprowadzić mechanizmy umożliwiające bardziej skuteczną sprawozdawczość w zakresie współpracy na rzecz rozwoju władz lokalnych, co z kolei umożliwiłoby określenie potrzeb w zakresie koordynacji i innych . Mechanizmy te mogą obejmować Atlas Współpracy Zdecentralizowanej dający przegląd działań, kompendium najlepszych praktyk lub obserwatorium utworzone na bazie istniejących zdolności.

3.3.3. „Giełda" – dopasowywanie podaży i popytu

Rozdrobnienie, dublowanie oraz brak informacji są często poważnymi przeszkodami ograniczającymi efekty i szanse działań władz lokalnych. Konieczne jest utworzenie systemu rozpowszechniania informacji oraz dopasowywania ofert i zapotrzebowania na współpracę rozwojową prowadzoną przez władze lokalne – w celu dobierania wiedzy fachowej i środków finansowych, wzmocnienia sieci Unijnych władz lokalnych zaangażowanych we współpracę terytorialną oraz tworzenia partnerstw. Komisja postuluje, by Unia wspierała wdrożenie platformy wymiany informacji – „Giełdy” – pod auspicjami Komitetu Regionów, przy udziale kluczowych sieci zrzeszających państwa członkowskie UE i kraje partnerskie.

Celem „Giełdy” byłoby pełnienie funkcji skrzynki kontaktowej dla władz lokalnych z państw członkowskich UE i krajów partnerskich oraz narzędzia ułatwiającego tworzenie nowych partnerstw pomiędzy władzami lokalnymi z państw członkowskich UE poszukującymi partnerów do realizacji działań w zakresie współpracy zdecentralizowanej. System ten ułatwi także odfiltrowanie działań dublujących się i koncentrację współpracy w obszarach, w których zapewnia ona wartość dodaną.

3.3.4. Sieci w UE i krajach partnerskich – wzmacnianie partnerstw / współpraca bliźniacza władz lokalnych

Wzmacnianie kulturalnej i instytucjonalnej współpracy bliźniaczej pomiędzy władzami lokalnymi z państw członkowskich UE i krajów partnerskich ma długą historię tworzenia udanych partnerstw. Wiele partnerstw, na których opiera się współpraca zdecentralizowana wynikło z procesów współpracy bliźniaczej. Komisja proponuje, by Unia wspierała szersze zastosowanie partnerstw rozwojowych (współpracy bliźniaczej) w celu intensyfikacji wymiany doświadczeń oraz budowania bardziej ścisłych i długoterminowych partnerstw na rzecz rozwoju.

Unia i władze lokalne państw członkowskich UE powinny popierać znaczenie krajowych stowarzyszeń organów władz lokalnych w krajach partnerskich, by mogły one uczestniczyć w krajowym dialogu politycznym (na przykład w trakcie opracowywania krajowych dokumentów strategicznych z Komisją Europejską) zgodnie z zasadami poczucia odpowiedzialności i wzajemnej rozliczalności. Wsparcie dla krajowych stowarzyszeń organów władz lokalnych w państwach członkowskich UE ma również duże znaczenie dla zwiększania wewnętrznej wzajemnej rozliczalności pomiędzy władzami lokalnymi i rządem centralnym.

4. Dalsze działania

Celem niniejszego komunikatu jest podkreślenie znaczenia rosnącego udziału władz lokalnych jako kluczowych podmiotów rozwoju, a także określenie pierwszych elementów strategii reagowania na poziomie UE. Celem dokumentu jest zainicjowanie procesu wspierającego udział władz lokalnych w planowaniu i realizacji działań na rzecz rozwoju w skoordynowany i strategiczny sposób.

Dlatego też Komisja wzywa Radę, państwa członkowskie obradujące w ramach Rady, Komitet Regionów, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny i Parlament Europejski do wspierania rozwoju całościowego podejścia do władz lokalnych jako podmiotów rozwoju na poziomie globalnym, europejskim i krajowym, przy użyciu narzędzi takich jak określone powyżej.

[1] Ich rolę formalnie uznano na konferencjach ONZ (w Rio de Janeiro w 1992 r., w Istambule w 1996 r.) w sprawie ochrony środowiska i rozwoju oraz osiedli ludzkich, szczycie milenijnym ONZ w 2000 r. oraz światowym szczycie w sprawie zrównoważonego rozwoju w Johannesburgu z 2002 r..

[2] Komunikat w sprawie zarządzania i rozwoju (ang. Communication Governance and Development) COM 2003, 615, wersja ostateczna, Opinie Komitetu Regionów w sprawie współpracy zdecentralizowanej nad reformą polityki rozwoju UE (ang. Opinions of the Committee of the Regions on Decentralised Cooperation in the reform of the EU's Development Policy)2006/C115/09. Opinia w sprawie ładu administracyjno-regulacyjnego w ramach Konsensusu Europejskiego w sprawie rozwoju (ang. Opinion on Governance in the European Consensus on Development) 2007/C197/09. Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 15 marca 2007 r. w sprawie samorządów lokalnych i współpracy na rzecz rozwoju (ang. European Parliament Resolution of 15 March 2007 on local Authorities and Development Cooperation) 2006/2235 INI. Wspólna strategia Afryka-UE i Plan Działania 2007 (ang. Africa-EU Joint Strategy and Action Plan 2007). Komunikat Komisji Europejskiej Strategia UE na rzecz Afryki: Europejsko-afrykański pakt na rzecz przyspieszenia rozwoju Afryki COM 2005, 489 wersja ostateczna.

[3] Pomocniczość jest zasadą o charakterze organizacyjnym, zgodnie z którą poszczególne kwestie należy rozwiązywać na najbardziej odpowiednim szczeblu.

[4] Rada Gmin i Regionów Europy: Sytuacja władz lokalnych i regionalnych w Europie, wydanie 2006/2007 (The state of Europe's local and regional government in 2006/2007 Edition)

[5] Podmioty niepaństwowe i władze lokalne COM 2006 19.

[6] Trudno jest oszacować łączną wartość środków finansowych zmobilizowanych przez władze lokalne na współpracę w zakresie rozwoju ze względu na różnorodność zaangażowanych w nią podmiotów, zróżnicowany i dynamiczny charakter inicjatyw, środków i narzędzi opracowywanych do tych celów, a także fakt, że istniejąca międzynarodowa nomenklatura i kategoryzacja (np. OECD/Komitet Pomocy Rozwojowej − DAC) nie jest dostosowana do specyfiki tej formy współpracy zdecentralizowanej.

[7] 90% tych kwot odnosi się do zakładanych wstępnie stypendiów naukowych

[8] OECD/DAC zadeklarowano 60 mln EUR, jednak „Délégation pour l'action extérieur des collectivités locales” (DAECL) szacuje, że łączna kwota wynosi 115 mln EUR.

[9] Wsparcie wspólnotowe świadczone było przede wszystkim w ramach programów geograficznych i tematycznych, w szczególności w ramach programu „Podmioty niepaństwowe i władze lokalne”