[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 24.3.2009

KOM(2009) 140 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

SPRAWOZDANIE OKRESOWE NA TEMAT JEDNOLITEGO EUROPEJSKIEGO RYNKU ŁĄCZNOŚCI ELEKTRONICZNEJ W 2008 R. (SPRAWOZDANIE NR 14) {SEK(2009) 376}

1. WPROWADZENIE

Sektor łączności elektronicznej w UE w dalszym ciągu pozostaje źródłem znacznych korzyści dla użytkowników i konsumentów. Kraje Unii są światowymi liderami pod względem upowszechnienia się usług szerokopasmowych, szybko rozwija się internet mobilny, ceny większości usług wciąż spadają, a konsumenci coraz częściej pozwalają sobie na zakup pakietów usług. Mimo że sektora łączności elektronicznej również dotyka obecny kryzys ekonomiczny[1], wykazuje on pewną odporność dzięki stosunkowo mocnym przepływom pieniężnym wynikającym z charakteru podstawowych usług telekomunikacyjnych, które w coraz większym stopniu oferowane są po stałych stawkach, oraz dzięki stosunkowo niskiemu poziomowi zadłużenia. Przychody stale rosną, a realny wzrost w sektorze jest szybszy niż w całej gospodarce. Jednak z uwagi na coraz bardziej wymagające warunki konieczne staje się przyjęcie podejścia regulacyjnego, które zwiększyłoby poziom przewidywalności i pewności oraz stworzyło równe warunki konkurowania na jednolitym rynku unijnym.

Mimo korzyści odnoszonych przez konsumentów, potencjał konkurencyjnego rynku telekomunikacyjnego wciąż nie jest w pełni wykorzystywany z powodu nieskutecznego i niekonsekwentnego wdrażania regulacji. Przykładem tego może być zróżnicowanie podejść do dostępu następnej generacji (NGA) czy regulacyjnych metod ustalania stawek za zakończenie połączeń w sieciach komórkowych. Potrzebne jest bardziej spójne podejście do takich istniejących i nowopowstających wyzwań, które zwiększyłoby poziom pewności oraz pozwoliło zarówno konsumentom, jak i przedsiębiorstwom wyciągnąć większe korzyści ze wzmocnionego i bardziej konkurencyjnego jednolitego rynku.

W ramach swoich starań o zapewnienie skutecznej i spójnej regulacji Komisja kończy właśnie prace nad zaleceniem w sprawie regulacji dotyczących stawek za zakańczanie połączeń w sieciach stacjonarnych i komórkowych oraz opracowuje zalecenie w sprawie regulowanego dostępu do sieci dostępowej następnej generacji.

W bardziej ogólnym wymiarze, celem wniosków Komisji[2] dotyczących reformy unijnych ram regulacyjnych jest nadanie większych uprawnień konsumentom, wzmocnienie prawdziwej konkurencji oraz usunięcie przeszkód strukturalnych, które w dalszym ciągu utrudniają rozwój rynku wewnętrznego. Wnioski te są obecnie przedmiotem dyskusji w Parlamencie Europejskim i Radzie.

W niniejszym komunikacie przedstawiono sprawozdanie na temat rozwoju sytuacji w branży łączności elektronicznej w 2008 r[3].

2. Rozwój rynku

W 2008 r. unijny sektor telekomunikacji wciąż odnotowywał wzrost, którego realne tempo wyniosło 1,3%[4], podczas gdy realny wzrost PKB w całej gospodarce wyniósł 1%. Sektor radzi sobie z obecnym gwałtownym pogorszeniem koniunktury stosunkowo lepiej niż pozostałe sektory dzięki stabilności przepływów pieniężnych u większości operatorów, niemniej jednak, podobnie jak cała gospodarka, boryka się obecnie z trudnościami w dostępie do kredytów, co w nieunikniony sposób wpływa na jego zdolność inwestycyjną.

W omawianym okresie ceny większości standardowych usług telekomunikacyjnych wciąż spadały, a sektor łączności w dalszym ciągu hamował tempo inflacji. W ogólnym ujęciu przeciętny europejski konsument usług łączności elektronicznej był w lepszej sytuacji niż rok wcześniej.

[pic]

Konsumenci korzystali również z większej dostępności nowych usług poszerzających potencjał konkurencji infrastrukturalnej, takich jak ruchome usługi szerokopasmowe i stacjonarne usługi szerokopasmowe udostępniane przez łącza światłowodowe. Szczególnie ważnym zjawiskiem w 2008 r. był, zaobserwowany zarówno w usługach ruchomych, jak i stacjonarnych, wzrost możliwości przenoszenia numeru, ułatwiający zmianę operatora i będący kluczowym instrumentem stymulowania konkurencji. .

Unia Europejska również przyczyniła się do tych tendencji, interweniując w tych przypadkach, w których konkurencja była niewystarczająca by spowodować spadek cen. Dobrym przykładem jest unijne rozporządzenie w sprawie roamingu[5], które doprowadziło do obniżenia stawek w roamingu o ok. 60%. Oczekuje się, że w 2009 r. zakres rozporządzenia w sprawie roamingu, które obecnie jest przedmiotem rozmów w Parlamencie Europejskim i Radzie, zostanie rozszerzony o kwestie zawyżonych cen sms-ów i usług przesyłania danych w roamingu.

Inwestycje i przychody

W 2008 r. przychody sektora telekomunikacji stanowiły ponad 52 % przychodów całego sektora technologii informacyjno-komunikacyjnych. Dane za 2007 r., zgromadzone przez krajowe organy regulacyjne (NRA) wskazują, że przychody unijnego sektora telekomunikacji wyniosły blisko 357 mld euro, co stanowi 2,9% PKB.

[pic]

Dane dotyczące inwestycji w Niderlandach i Zjednoczonym Królestwie pochodzą z szacunków OECD.

[pic]

Inwestycje w 2007 r. wzrosły o ok. 1,5%, co oznacza, że był to już szósty rok nieprzerwanego wzrostu. Ten trend prawdopodobnie utrzyma się w 2008 r., chociaż nieco osłabnie w wyniku kryzysu finansowego[6].

Kapitalizacja rynku w sektorze telekomunikacji spadła od początku 2008 r., jednak spadek ten był mniej odczuwalny niż w innych sektorach. Index Dow Jones SXKP[7], odzwierciedlający sytuację całego sektora, spadł o 20 %, w porównaniu do spadku o 25 % w całej gospodarce[8].

Usługi łączności ruchomej

Rynek łączności ruchomej pozostaje najbardziej dynamicznym elementem sektora łączności elektronicznej dzięki wzrostowi wolumenu połączeń oraz pojawieniu się ruchomych usług szerokopasmowych.

Generalnie ceny usług łączności ruchomej spadły w ciągu roku, przede wszystkim w wyniku obniżenia cen usług ruchomej łączności głosowej i sms-ów krajowych. Wynikający z tego spadek przychodów operatorów został jednak częściowo zrekompensowany przez wzrost wolumenu usług. Mimo tego, jak wynika z poniższego wykresu, ceny w UE są nadal bardzo zróżnicowane. Niektóre z tych różnic mogą być spowodowane zróżnicowaniem lokalnych kosztów i siły nabywczej, inne – różnicami w modelach biznesowych, a jeszcze inne – warunkami konkurencyjnymi, jednak ogólnie są one zbyt wielkie, by mogły wynikać wyłącznie z tych czynników. Wydaje się, że do różnic istotnie przyczyniają się różnice regulacyjne pomiędzy państwami członkowskimi.

[pic]

[pic]

Powyższe wykresy sporządzono na podstawie koszyków opartych na metodzie OECD z 2002 r[9].

Ceny telefonii ruchomej, mierzone przy użyciu tzw. „metody koszyków OECD”, spadły od 2004 r. o 34,5 % dla wszystkich kategorii konsumentów.

Na ruchome usługi internetowe przypada obecnie ok. 3 % obrotów branży, przy czym w tej dziedzinie wciąż obserwowany jest dynamiczny wzrost. Rosnący popyt na ruchome usługi szerokopasmowe świadczy o potrzebie przyjęcia bardziej skoordynowanego podejścia do zarządzania zasobami częstotliwości na szczeblu Wspólnoty, co jest głównym celem wniosków Komisji dotyczących przeglądu.

Szacuje się, że sms-y odpowiadają za 11% łącznych przychodów operatorów łączności ruchomej. Chociaż ceny sms-ów pozostają stabilne, operatorzy korzystają z „pakietów” wiadomości, które na poziomie krajowym mogą oznaczać bardzo niskie ceny jednostkowe, a jednocześnie generować znaczny wolumen. W zeszłym roku okazało się, że niektórzy operatorzy zaczęli oferować usługi przesyłania danych po ryczałtowych stawkach. W Europie przychody z ruchomych usług internetowych są wyższe niż w Stanach Zjednoczonych.

Mimo tego trendy obserwowane na poziomie krajowym nie przekładają się na ceny sms-ów w roamingu czy też, w mniejszym stopniu, na ceny usług przesyłania danych w roamingu, które w całej Unii w dalszym ciągu są niezasadnie wysokie. Z tych powodów Komisja przyjęła wnioski dotyczące rozszerzenia zakresu obecnego rozporządzenia w sprawie roamingu na te rodzaje usług.

Średni wskaźnik penetracji rynku w UE, który już w zeszłym roku był wysoki, wzrósł ponownie z 112 % do 119 %[10]. Wzrasta również wskaźnik korzystania z usług „3G” – szacuje się, że pod koniec 2008 r. korzystało z nich ok. 91,3 mln użytkowników w UE (15,5 % łącznej liczby abonentów operatorów łączności ruchomej). Średni udział w rynku największych operatorów, który w poprzednich latach utrzymywał się na stałym poziomie, spadł o ok. 3 %.

[pic]

Stawki za zakończenie połączenia w sieci komórkowej

Dzięki interwencjom krajowych organów regulacyjnych stawki za zakończenie połączenia w sieciach komórkowych w dalszym ciągu spadały, chociaż wciąż są one dość wysokie. W październiku 2008 r. średnia wysokość tych stawek wyniosła 8,55 eurocenta, co oznacza spadek o 11,6% w stosunku do poziomu z października 2007 r., kiedy to stawki wynosiły średnio 9,67 eurocenta. Nadal utrzymuje się znaczne zróżnicowanie stawek, od 2,10 eurocenta na Cyprze do 15,92 eurocenta w Bułgarii.

Usługi telefonii stacjonarnej

W 2008 r. przychody z rynku tradycyjnej telefonii stacjonarnej spadły ponownie o 5 %, podobnie jak w roku poprzednim. W dużej mierze trend ten wyjaśnia przechodzenie z usług w tradycyjnych sieciach komutowanych na usługi ruchome i szerokopasmowe (takie jak np. telefonia internetowa świadczona za pomocą łączy szerokopasmowych, czyli voice over broadband).

Udziały w rynku zasiedziałych operatorów telefonii stacjonarnej ogólnie stabilizują się, chociaż w kilku państwach udział operatora zasiedziałego powiększył się. Zaobserwowano znaczny wzrost w zakresie bezpośredniego dostępu z sieci operatorów alternatywnych: w okresie od lipca 2007 r. do lipca 2008 r. dostęp ten wzrósł o 5 punktów procentowych do poziomu 18,6 % abonentów.

Ceny w ujęciu ogólnym stabilizują się, chociaż na niektórych rynkach lokalnych nastąpił ich wzrost. Ceny hurtowe na rynku stacjonarnych połączeń międzyoperatorskich również ulegają stabilizacji.

[pic]

Telefonia internetowa (VoIP) oraz konwergencja

Telefonia internetowa w dalszym ciągu wypiera tradycyjną telefonię stacjonarną. Udział w rynku zarządzanych systemów telefonii IP w Unii Europejskiej uległ niemal podwojeniu, osiągając poziom 8,33 %.

12,25 % Europejczyków jest obecnie abonentami pakietów usług, co oznacza wzrost o 33,3 % w stosunku do ubiegłego roku[11].

Ustalanie taryf

Ceny połączeń trzyminutowych i dziesięciominutowych spadły w ciągu roku o 11,7 %, co oznacza największą obniżkę od 2004 r.

[pic]

Łączność szerokopasmowa

Wskaźnik penetracji rynku w przypadku stacjonarnych usług szerokopasmowych nadal wzrastał – w 2008 r. pojawiło się 14 milionów nowych łączy, wskutek czego średni wskaźnik penetracji usług szerokopasmowych dla UE osiągnął poziom 22,9 %.

[pic]

Przodujące kraje UE pozostają światowymi liderami pod względem penetracji usług szerokopasmowych. Dziewięć krajów Unii obecnie wyprzedza USA, a UE dogania Japonię i Australię.

[pic]

Różnica między najlepiej i najgorzej radzącymi sobie krajami w Europie zmniejsza się, chociaż nadal pozostaje znaczna: wynosi ona 26,3 punkty procentowe między państwem o najsłabszych wynikach (Słowacja) a europejskim liderem (Dania).

Główną technologią szerokopasmową w UE pozostaje DSL, ale technologie alternatywne (łącza światłowodowe i internet bezprzewodowy) są coraz powszechniejsze. Nadal następuje szybka ekspansja produktów opartych o uwolnioną pętlę lokalną, które obecnie stanowią 69,3 % wszystkich łączy DSL wykorzystywanych przez operatorów alternatywnych. Hurtowe ceny dostępu spadają. Komisja weźmie pod uwagę implikacje tych zmian w swoim zaleceniu dotyczącym dostępu nowej generacji.

Ceny abonamentów szerokopasmowych również są coraz niższe.

[pic]

Szybkość transmisji trzech czwartych łączy szerokopasmowych w UE wynosi przynajmniej 2 megabity na sekundę (Mbps), co umożliwia, na przykład, oglądanie przez Internet telewizji.

[pic]

Pojawia się także ruchomy dostęp szerokopasmowy (którego penetracja wynosi średnio 13 %). Liczba ruchomych łączy szerokopasmowych wykorzystujących wyłącznie dedykowane karty/modemy/klucze jest jedna znacznie niższa (penetracja wynosząca 2,8 %). W szeregu państw abonamenty na ruchomy dostęp szerokopasmowy stają się opłacalną alternatywą dla stałych łączy szerokopasmowych, mimo iż technologie ruchome generalnie nie umożliwiają tak dużych szybkości transmisji jak technologie łączy stałych.

[pic]

Realizowana przez państwa członkowskie polityka na rzecz wyeliminowania przepaści cyfrowej zaczyna przynosić efekty, chociaż konieczne są dalsze działania zmierzające do jej zmniejszenia. Na koniec roku 2007 sieci DSL były dostępne dla 93 % ludności w Europie, chociaż trzeba pamiętać, że na terenach wiejskich 30 % mieszkańców nadal nie może korzystać z dostępu[12].

3. Otoczenie regulacyjne

Struktury instytucjonalne

Niezależność krajowych organów regulacyjnych

Istnienie niezależnych organów regulacyjnych jest nieodzownym warunkiem sprawiedliwej i skutecznej regulacji sektora. Niezależność tych organów może być zagrożona w szczególności tam, gdzie państwa członkowskie nadal sprawują kontrolę nad operatorami. Komisja była zmuszona wszcząć postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko Litwie, Łotwie i Luksemburgowi w celu zagwarantowania skutecznego rozdziału między funkcjami regulacyjnymi a funkcjami związanymi z własnością/kontrolą. Sprawa dotycząca Luksemburga została zamknięta na początku 2009 r. Z powodu warunków powołania bądź odwołania szefa krajowego organu regulacyjnego Komisja wniosła pozew do Trybunału Sprawiedliwości przeciwko Polsce oraz wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko Rumunii. Służby Komisji badają również warunki odwołania szefa słowackiego krajowego organu regulacyjnego. Po dokonaniu przez Bułgarię skutecznego rozdziału między funkcjami regulacyjnymi a funkcjami związanymi z własnością Komisja zamknęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom toczące się przeciwko temu państwu członkowskiemu.

Uprawnienia krajowych organów regulacyjnych i środki, jakimi dysponują

Chociaż w kilku państwach członkowskich poziom środków, jakimi dysponują krajowe organy regulacyjne, nadal budzi obawy, wydaje się, że generalnie organy regulacyjne posiadają stosowne uprawnienia niezbędne do wykonywania swoich zadań przewidzianych w ramach regulacyjnych. Komisja wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko Szwecji z powodu braku odpowiedniego organu, który zajmowałby się sporami dotyczącymi połączeń międzyoperatorskich.

Odwołania

Systematyczne odwołania i długość procedur w dalszym ciągu podważają pewność prawną i utrudniają skuteczne wdrażanie ram prawnych w kilku państwach członkowskich (np. w Belgii, na Węgrzech, w Portugalii, Rumunii i Szwecji). Pewne wysiłki w kierunku usunięcia tych trudności zostały natomiast dokonane w Grecji i w Polsce. W międzyczasie Trybunał Sprawiedliwości wyjaśnił, które kategorie przedsiębiorstw i użytkowników mogą składać odwołania od decyzji krajowych organów regulacyjnych, wskutek czego oczekuje się, że w niektórych państwach członkowskich (np. Szwecji) zwiększy się liczba uprawnionych do tego podmiotów, a także że podniesie się poziom ochrony prawnej w wyniku poprawy sytuacji konkurentów.

Środki regulacyjne

Analiza rynku

W ramach drugiej rundy analiz rynku dokonane zostały znaczne postępy, a w niektórych przypadkach (np. w Finlandii, Austrii i na Węgrzech) rozpoczęto już rundę trzecią. W następstwie przesłanych niedawno powiadomień pierwszą rundę analiz rynku zakończyły wszystkie państwa członkowskie z wyjątkiem Bułgarii, Polski i Rumunii.

Środki zaradcze

Wiele państw członkowskich nie wdraża ani nie egzekwuje środków zaradczych właściwie i terminowo. Oprócz Zjednoczonego Królestwa również kilka innych państw członkowskich rozważa możliwość lub rozpoczęło pierwszy etap pewnej formy podziału operatora posiadającego znaczącą pozycję rynkową (SMP). W Szwecji przyjęto prawo umożliwiające krajowemu organowi regulacyjnemu narzucenie operatorowi zasiedziałemu podziału funkcjonalnego po uzyskaniu zatwierdzenia od Komisji.

Wykorzystując swoje doświadczenia we wdrażaniu ram regulacyjnych, Komisja będzie nadal wspierać krajowe organy regulacyjne i współpracować z nimi w celu poprawy poziomu przewidywalności i pewności na rynku.

Problemem nadal pozostaje jednak brak spójności w podejściu do środków zaradczych, jak wskazano poniżej:

Łączność szerokopasmowa

Chociaż w niektórych państwach członkowskich (np. Niemcy, Słowenia, Hiszpania) zostały w końcu udostępnione pewne produkty dostępowe, takie jak dostęp do pętli abonenckiej na potrzeby sprzedaży usług szerokopasmowych (bitstream) czy usługa „naked DSL”, w innych (np. w Bułgarii, Słowacji, na Węgrzech, Cyprze, w Szwecji i na Łotwie) problemy takie jak brak wdrożenia nałożonych środków zaradczych lub opóźnienia w ich wdrażaniu, niewłaściwe warunki techniczne lub ekonomiczne dla dostępnych produktów dostępowych czy brak spójnych warunków dla różnych produktów dostępowych opóźniły tempo ich upowszechniania się i utrudniły alternatywnym operatorom konkurowanie.

W poszczególnych państwach członkowskich przyjęto bardzo różne podejścia do wprowadzania zobowiązań dotyczących kontroli cen w odniesieniu do hurtowego dostępu szerokopasmowego. Niektóre krajowe organy regulacyjne opierają się na metodzie „cena detaliczna minus”, podczas gdy inne stosują metodę orientacji kosztowej. Niektóre krajowe organy regulacyjne nie były w stanie wdrożyć nałożonych przez siebie zobowiązań dotyczących orientacji kosztowej i w międzyczasie stosują inne metody, np. metodę wartości odniesienia (np. Portugalia i Polska).

Źródłem poważnych trudności dla krajowych organów regulacyjnych jest również uregulowanie kwestii ofert dotyczących pakietów usług w taki sposób, by zagwarantowana była zdolność operatorów do konkurowania.

Wyzwaniem regulacyjnym pozostają sieci dostępowe następnej generacji, i chociaż wiele krajowych organów regulacyjnych zastanawia się już nad uregulowaniem kwestii NGA oraz przyjęciem odpowiednich środków, inne są dopiero w początkowej fazie dyskusji, co stawia operatorów w niepewnej sytuacji oraz powoduje brak spójności pomiędzy państwami członkowskimi.

Niektóre krajowe organy regulacyjne wycofały zobowiązania nałożone na rynku hurtowego dostępu szerokopasmowego poprzez zdefiniowanie różnych rynków geograficznych (Zjednoczone Królestwo i Portugalia).

Usługi łączności ruchomej

Nadal stosowane są zróżnicowane metody obliczania stawek za zakańczanie połączeń w sieciach komórkowych. W niektórych państwach członkowskich nie wprowadzono regulacji cen, a stawki za zakańczanie połączeń w sieciach komórkowych są negocjowane na zasadach komercyjnych (dzieje się tak np. w Słowacji). W UE nadal występują również różnice dotyczące określania symetrycznych bądź niesymetrycznych stawek za zakańczanie połączeń w sieciach ruchomych. W wyniku braku spójności pomiędzy praktykami poszczególnych państw stawki za zakańczanie połączeń w sieciach komórkowych znacząco różnią się między poszczególnymi krajami, o czym wspomniano już wcześniej.

Usługi łączności stacjonarnej

Na rynkach zakańczania połączeń w poszczególnych państwach członkowskich stosowane są różne metody ewidencjonowania kosztów, takie jak model LRIC czy metoda kosztów historycznych.

Wiele krajowych organów regulacyjnych wycofało regulacje dotyczące rynku detalicznego połączeń (np. w Niemczech, Hiszpanii, Francji, Republice Czeskiej, Irlandii i Niderlandach).

W trakcie konsultacji wspólnotowych Komisja zaobserwowała praktykę polegającą na tym, że podczas zmiany definicji rynku dokonywanej w celu uwzględnienia wyrażonych przez Komisję zastrzeżeń jednocześnie wprowadza się na takim rynku, na którym uprawnienia Komisji są bardziej ograniczone, środki zaradcze, wskutek których sytuacja pozostaje taka sama, jak przed zmianą definicji rynku. Wniosek Komisji dotyczący reformy unijnych ram regulacyjnych pozwoliłby uniknąć takich sytuacji, dając Komisji możliwość działania również wtedy, gdy środki zaradcze zaproponowane przez krajowy organ regulacyjny mogą zagrażać skutecznemu funkcjonowaniu jednolitego rynku.

Gospodarka częstotliwościami

- Decyzje dotyczące harmonizacji w dziedzinie widma radiowego, przyjęte przez Komisję do 2007 r., zostały na ogół wdrożone w większości państw członkowskich, za wyjątkiem decyzji w sprawie jednolitego dostępu do informacji o wykorzystaniu widma radiowego we Wspólnocie. W międzyczasie niektóre państwa członkowskie podjęły kroki w kierunku zastosowania podejścia rynkowego w swoich praktykach zarządzania widmem radiowym (np. Dania, Grecja, Niderlandy i Portugalia).

- W listopadzie 2008 r. Komisja wystąpiła z wnioskiem dotyczącym aktualizacji i uproszczenia dyrektywy w sprawie GSM w celu umożliwienia wprowadzania nowych usług łączności ruchomej, poczynając od usług UMTS, w paśmie częstotliwości 900 MHz. Kilka państw członkowskich podjęło konkretne działania regulacyjne w celu umożliwienia wykorzystania pasm częstotliwości 900 MHz i 1800 MHz w ramach usług opierających się na technologiach innych niż GSM.

Na szczeblu UE Parlament Europejski i Rada przyjęły decyzję[13] w sprawie selekcji i zezwoleń dotyczących systemów dostarczających satelitarne usługi komunikacji ruchomej (MSS), której celem jest powstanie jednolitego rynku paneuropejskich satelitarnych usług ruchomych.

Wydaje się jednak, że skuteczne wdrożenie decyzji w sprawie harmonizacji widma radiowego przyjętych przez Komisję będzie wymagać zwiększonych starań.

Dywidenda cyfrowa

Niektóre państwa członkowskie (np. Finlandia, Francja i Zjednoczone Królestwo) skorzystały z możliwości, jakie oferuje dywidenda cyfrowa, w celu umożliwienia wdrożenia innowacyjnych usług, natomiast kilka innych państw zamierza zachować całość lub większą część dywidendy cyfrowej do zastosowań nadawczych. Kilka państw członkowskich nie podjęło jeszcze decyzji w tej sprawie. W 2009 r. Komisja przygotuje środki niezbędne do zarezerwowania i skoordynowania tych pasm na szczeblu unijnym.

4. Interes konsumentów

Przejrzystość taryf

Gwarancja przejrzystych taryf oraz dostępności aktualnych informacji na temat standardowych warunków jest jednym z filarów środków ochrony konsumentów przewidzianych w dyrektywie o usłudze powszechnej.

Niektóre państwa członkowskie uznały potrzebę wprowadzenia środków służących poprawie przejrzystości taryf, chociaż wciąż konieczne są dalsze działania. W kilku państwach członkowskich opracowano różnorodne sieciowe narzędzia do porównywania cen. Tam, gdzie takie narzędzia są dostępne, obserwuje się wyraźną tendencję do poszerzania ich zakresu i włączania nowych platform, takich jak oferty dotyczące pakietów usług.

Kwestiami budzącymi coraz więcej obaw konsumentów są przejrzystość informacji dotyczących szybkości łączeń szerokopasmowych oraz utrzymanie jakości usług szerokopasmowych.

Kilka państw członkowskich podjęło działania mające na celu zapewnienie klientom gwarancji szybkości łączy szerokopasmowych. Kodeksy praktyk, dobrowolne umowy z przedstawicielami branży oraz rozmaite środki dotyczące jakości usługi, wprowadzone na Węgrzech, w Grecji, na Łotwie, we Francji i Hiszpanii, określają jasne wymogi dotyczące szybkości łączy szerokopasmowych.

Niektóre z państw członkowskich wprowadziły środki mające poprawić przejrzystość cen w przypadku usług o podwyższonej opłacie i innych usług z wykorzystaniem numerów niegeograficznych, gdzie często występuje problem braku informacji taryfowych.

Usługa powszechna

Po przeprowadzeniu regularnego przeglądu zakresu usługi powszechnej Komisja w 2008 r. wydała komunikat na ten temat, który zapoczątkował unijną debatę na temat przyszłości usługi powszechnej, ze szczególnym uwzględnieniem usług szerokopasmowych.

Kilka państw członkowskich ograniczyło zakres obecnych zobowiązań dotyczących usługi powszechnej, ponieważ niektóre jej elementy są dostępne na rynku bez konieczności wyznaczania konkretnych przedsiębiorstw (dotyczy np. Republiki Czeskiej, Danii, Węgier i Łotwy).

W czerwcu 2008 r. Europejski Trybunał Sprawiedliwości wydał ważny wyrok w sprawie dotyczącej Francji, kwestionując krajową zasadę, zgodnie z którą wyznaczone mogły być tylko przedsiębiorstwa posiadające zdolność świadczenia usługi powszechnej na terytorium całego kraju. Zdaniem Trybunału państwa członkowskie mają obowiązek zapewnić świadczenie usługi powszechnej w sposób efektywny kosztowo, z poszanowaniem zasad obiektywizmu, braku dyskryminacji oraz ograniczania zakłóceń działania rynku.

Wydaje się, że wiele państw członkowskich napotkało trudności w zapewnianiu kompleksowych książek telefonicznych oraz usług biura numerów, które obejmowałyby zarówno abonentów stacjonarnych, jak i komórkowych, wyrażających zgodę na umieszczenie ich numeru w spisie. Komisja wszczęła łącznie jedenaście postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w tym zakresie, spośród których wszystkie zostały zamknięte po udostępnieniu omawianych usług, za wyjątkiem sprawy dotyczącej Portugalii, toczącej się nadal przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości. Kompleksowe książki telefoniczne i usługi biura numerów wciąż pozostają niedostępne w Bułgarii i Rumunii.

Dostawcy usług wyrazili obawy dotyczące stawek stosowanych przez operatorów sieci komórkowych w odniesieniu do połączeń z biurem numerów.

Przenośność numerów

Przenoszenie numerów, zarówno stacjonarnych jak i komórkowych, jest już dostępne we wszystkich państwach członkowskich z wyjątkiem Bułgarii (numery stacjonarne), który to kraj w swoim akcie przystąpienia uzyskał zwolnienie z obowiązku wprowadzenia takiej możliwości do stycznia 2009 r.

Liczba przeniesionych numerów komórkowych wzrosła przez ostatni rok (o 14,1 mln w 2008 r.)[14]. Od momentu wprowadzenia tej możliwości do października 2008 r. swoje numery przeniosło 60,2 mln abonentów (10,3 % wszystkich numerów komórkowych; w październiku 2007 r. odsetek ten wynosił 8,3 %).

Od czasu wprowadzenia przenośności numerów stacjonarnych do października 2008 r. numery przeniosło blisko 26 mln abonentów (co stanowi wzrost o 37 % w stosunku do 2007 r.).

Ceny za przeniesienie numeru są bardzo zróżnicowane. W niektórych państwach nie stosuje się żadnej opłaty hurtowej, np. w Estonii i Hiszpanii nie ma takiej opłaty dla numerów komórkowych, a w Niemczech – dla numerów stacjonarnych, natomiast w innych krajach opłaty te mogą wynosić aż 49 EUR za przeniesienie numeru stacjonarnego (Słowacja), czy 45 EUR za przeniesienie numeru komórkowego (Malta).

[pic]

Bardzo ważna jest w tym kontekście kwestia czasu. W październiku 2008 r. średni czas potrzebny na przeniesienie numeru komórkowego wynosił 8,5 dnia, a w przypadku numeru stacjonarnego – 7,5 dnia (w porównaniu do 7,8 dnia w październiku 2007 r.).

Okresy te są jednak bardzo różne w poszczególnych państwach członkowskich, a różnice te nie wynikają z uwarunkowań w danym kraju. Istnieje w związku z tym możliwość znacznego skrócenia czasu potrzebnego na przeniesienie numeru, dlatego też Komisja w swoich wnioskach opracowanych na podstawie przeglądu zaleca czas wynoszący jeden dzień. Przynajmniej sześć państw członkowskich (Zjednoczone Królestwo, Portugalia, Hiszpania, Słowacja, Włochy i Polska) zaproponowało skrócenie czasu potrzebnego na przeniesienie numeru tak, by wynosił on od jednego do pięciu dni.

[pic]

(Brak danych z Danii i Luksemburga)

Europejski numer alarmowy 112

Możliwość bezpłatnego łączenia się z europejskim numerem alarmowym 112 z telefonów komórkowych i stacjonarnych w celu skontaktowania się ze służbami ratunkowymi jest już dostępna w całej Unii Europejskiej. Nadal jednak poprawy wymagają niektóre aspekty, takie jak dostarczanie informacji o lokalizacji osoby dzwoniącej na numer 112 z telefonu komórkowego, obsługa połączeń czy poziom świadomości.

Postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko Bułgarii, dotyczące braku dostępności numeru 112, zostało zamknięte na początku 2009 r., a spośród siedmiu postępowań w sprawie uchybienia, które dotyczyły braku zapewnienia informacji o lokalizacji dzwoniącego na numer 112, do stycznia 2009 r. cztery zakończyły się wydaniem wyroków (sprawy dotyczące Niderlandów, Litwy, Słowacji oraz Włoch). Do tej pory jedynie Słowacja zastosowała się do decyzji Trybunału. Komisja wszczęła także postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko Włochom, w którym to państwie nie dopilnowano, by obsługa i przyjmowanie połączeń z numerem 112 były równie efektywne, jak w przypadku połączeń z innymi krajowymi numerami alarmowymi.

W czerwcu 2008 r. Komisja uruchomiła stronę internetową[15] poświęconą numerowi 112, na której udostępniane są informacje we wszystkich językach urzędowych UE. W ramach dalszych starań służących popularyzowaniu numeru 112 dzień 11 lutego ogłoszono europejskim dniem numeru 112, a Komisja zamierza kontynuować działania promujące ten numer i upowszechniać najlepsze praktyki w państwach członkowskich.

Prywatność w łączności elektronicznej (ePrivacy)

Pomimo podjęcia międzynarodowych inicjatyw współpracy w egzekwowaniu przepisów, osiągnięcie prawdziwej poufności i bezpieczeństwa danych w łączności elektronicznej pozostaje dużym wyzwaniem, zwłaszcza w dziedzinie internetu, czego przykładem może być szereg naruszeń bezpieczeństwa i kontrowersyjnych internetowych strategii marketingowych w państwach członkowskich takich jak Niemcy, Zjednoczone Królestwo czy Malta.

5. Wnioski

W 2008 r. sektor telekomunikacji nadal notował wzrost i wykazywał znaczną odporność na obecne trudne warunki ekonomiczne. Jednak chociaż wzrasta poziom konkurencji a nowe technologie upowszechniają się, wciąż widoczny jest brak spójności w podejściach regulacyjnych do kwestii takich jak usuwanie trwałych „wąskich gardeł” czy upowszechnianie łączy światłowodowych.

W coraz trudniejszych warunkach niezmiernie istotne jest zapewnienie właściwego wdrożenia przepisów oraz spójności podejść regulacyjnych – i właśnie te dwa dążenia stanowią główne cele reformy ram regulacyjnych zainicjowanej przez Komisję w listopadzie 2007 r. Konieczne jest ukończenie przeglądu w możliwie najkrótszym terminie w celu przyspieszenia budowy jednolitego runku, zapewnienia pewności prawnej uczestnikom rynku oraz zagwarantowania większych korzyści konsumentom.

[1] Obecny kryzys różni się od spowolnienia, które obserwowano w 2002 r., a które dotyczyło konkretnie sektora telekomunikacji.

[2] COM(2007)697-699.

[3] O ile nie wskazano inaczej, przedstawiono sytuację na dzień 31 grudnia 2008 r., a dane rynkowe na dzień 1 października 2008 r.

[4] EITO listopad 2008 r.

[5] http://ec.europa.eu/information_society/activities/roaming/regulation/index_en.htm

[6] EITO listopad 2008 r.

[7] Indeks Dow Jones SXKP Telecoms (na dzień 22 sierpnia 2008 r.): informacje o składnikach w załączniku.

[8] Według indeksu Dow Jones 50 Stoxx.

[9] Bardziej szczegółowe informacje w załącznikach.

[10] Według danych OECD w 2007 r. penetracja rynku łączności ruchomej wyniosła w USA 87 % a w Japonii 84 %.

[11] Pakiet usług oznacza ofertę handlową obejmującą dwie lub większą liczbę usług, sprzedawanych w ramach jednej oferty i za jedną cenę.

[12] COM(2008) 572, Komunikat na temat zakresu usługi powszechnej - Komisja otworzyła debatę na temat przyszłości usługi powszechnej ze szczególnym uwzględnieniem usług szerokopasmowych.

[13] Nr 626/2008/WE.

[14] Brak danych ze Zjednoczonego Królestwa.

[15] http://ec.europa.eu/112