Zalecenie dla OPINII RADY wydane zgodnie z trzecim akapitem art. 9 rozporządzenia Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie programu konwergencji dla Republiki Czeskiej 2004-2007

(przedstawione przez Komisję)

MEMORANDUM WYJAŚNIAJĄCE

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych [1] przewiduje, że nie uczestniczące Państwa Członkowskie, to jest te, które nie przyjęły wspólnej waluty, muszą przedstawiać Radzie i Komisji programy konwergencji w celu wielostronnego nadzoru w regularnych odstępach czasu zgodnie z art. 99 Traktatu.

[1] Dz.U. L 209 z 2.8.1997 r. Wszystkie dokumenty, o których mowa w niniejszym tekście, są dostępne na stronie http://europa.eu.int/comm/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm.

Zgodnie z art. 9 tego rozporządzenia Rada musi zbadać każdy program konwergencji w oparciu o oceny przygotowane przez Komisję i Komitet ustanowiony na mocy art. 114 Traktatu (Komitet Ekonomiczno-Finansowy). W oparciu o zalecenie Komisji i po konsultacji z Komitetem Ekonomiczno-Finansowym Rada, po zbadaniu programu, musi przedstawić opinię. Zgodnie z rozporządzeniem Państwa Członkowskie są zobowiązane przedstawiać coroczne aktualizacje swoich programów konwergencji, które Rada również może badać według tych samych procedur.

Dziesięciu krajom, które przystąpiły do UE 1 maja 2004 r., przysługuje odstępstwo; dlatego nie przystąpiły one jeszcze do wspólnej waluty. Zobowiązały się one do przedstawienia swoich programów konwergencji do 15 maja 2004 r. oraz ich pierwszej aktualizacji pod koniec 2004 r.

Program konwergencji dla Republiki Czeskiej, obejmujący okres 2004-2007, przedstawiono 13 maja 2004 r. Służby Komisji dokonały technicznej oceny tego programu, uwzględniając wyniki prognoz sformułowanych wiosną 2004 r., Kodeks Postępowania [2] oraz zasady określone w komunikacie Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego z 27 listopada 2002 r. w sprawie wzmocnienia koordynacji polityk budżetowych [3]. Po tej ocenie wydaliśmy następującą opinię.

[2] Zrewidowana opinia Komitetu Ekonomiczno-Finansowego w sprawie treści i formy programów stabilności i konwergencji zatwierdzona przez Radę ECOFIN dnia 10.7.2001 r.

[3] COM(2002) 668 końcowy, 27.11.2002 r.

Pierwszy czeski program konwergencji, obejmujący okres 2004-2007, przedstawiono 13 maja 2004 r. Program konwergencji wyraża intencję wejścia do strefy euro około roku 2009-2010, o ile zostaną spełnione kryteria z Maastricht i zostanie osiągnięty dostateczny poziom rzeczywistej konwergencji . Władze planują ograniczenie okresu uczestnictwa w ERM II do dwóch lat.

Program czeski tylko częściowo jest zgodny z "kodeksem postępowania dotyczącym treści i formy programów stabilności i konwergencji" [4]. W szczególności standardy statystyczne ESA95 nie są w pełni realizowane, a jakość danych ESA95 dotyczących dochodów i wydatków podskładników funkcjonalnych i podsektorów administracji rządowej wymagają dalszego udoskonalenia.

[4] W przypadku nominalnych poziomów PKB program konwergencji nie wykorzystał najnowszych danych zawartych w zawiadomieniu fiskalnym z marca 2004 r., co odzwierciedla brak koordynacji między Ministerstwem Finansów i czeskim Urzędem Statystycznym. Zaktualizowane tabele zawierające nowe dane o PKB wysłano 2 czerwca 2004 r. Ocena programu jest oparta na zaktualizowanych danych.

Deficyt publiczny wzrósł w 2003 r. do 12,9% PKB (5,9% PKB z wyłączeniem dużej, jednorazowej operacji związanej z kalkulacyjnymi gwarancjami państwowymi), powyżej przewidzianej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3% PKB. 12 maja 2004 r. Komisja rozpoczęła procedurę nadmiernego deficytu wobec Republiki Czeskiej przyjęciem raportu zgodnie z art. 104 ust. 3 Traktatu. Komitet Ekonomiczno-Finansowy wydał opinię w sprawie tego raportu 24 maja. [5 lipca] 2004 r. Rada ma podjąć decyzję co do istnienia nadmiernego deficytu w Republice Czeskiej w oparciu o dwa zalecenia Komisji oraz zalecić Republice Czeskiej jego likwidację.

Scenariusz makroekonomiczny przedstawiony w programie przewiduje wzrost realnego PKB w wysokości 2,8% w 2004 r. i późniejsze niewielkie jego przyspieszenie do poziomu 3,5% w 2007 r. Wielkość ta nieco przekracza potencjalny wzrost wydajności szacowany przez czeskie władze. Jest ona niższa od prognoz na lata 2004-2005 sformułowanych przez Komisję wiosną 2004 r. i od prognoz na lata 2004-2007 sformułowanych przez grupę niezależnych prognostów utworzoną przez Ministerstwo Finansów. Scenariusz makroekonomiczny będący podstawą programu można więc uznać za ostrożny. Przewiduje się, że wzrost będzie stymulowany przede wszystkim przez inwestycje i konsumpcję prywatną. Program przedstawia też dwa scenariusze alternatywne zakładające różne ścieżki rozwoju trzech kluczowych zmiennych zewnętrznych: popytu zagranicznego, kursu wymiany i cen ropy naftowej. Scenariusz podstawowy jest uważany za scenariusz odniesienia dla oceny prognoz budżetowych, ponieważ odzwierciedla ostrożne założenia dotyczące wzrostu.

Inflacja spadła z ponad 10% w styczniu 1998 r., kiedy wprowadzono planowanie docelowej wielkości inflacji, do niemal zera w połowie 2002 r. Ceny spadały przez większą część roku 2003 i zaczęły ponownie rosnąć w 2004 r. Niedawne zmiany VAT i podwyżki cen regulowanych mają się przyczynić do wzrostu inflacji ZWCK, która ma osiągnąć 2,8% w całym roku. Od stycznia 1999 r. do połowy 2002 r. trwała aprecjacja korony wobec euro. Ta tendencja czasowo się odwróciła między połową 2002 r. i początkiem 2004 r. Równocześnie ze spadkiem inflacji stopy procentowe rynku pieniężnego i rentowność obligacji znacznie się obniżyły między 1998 r. i 2003 r. Rentowność obligacji długoterminowych spadła nawet czasowo poniżej poziomów UE w latach 2002 i 2003. Czeska polityka pieniężna łączy planowanie docelowej inflacji ze sterowanymi zmianami kursów wymiany. Czeski Bank Narodowy zapowiedział zmianę planowanej inflacji od 1 stycznia 2006 r. ze stopniowo obniżającego się zakresu do docelowej wielkości 3% ą 1 punkt procentowy.

Program zmierza do stopniowej redukcji deficytu publicznego z 5,9% PKB w 2003 r. (bez dużej operacji jednorazowej) do 3,3% PKB w 2007 r. Ponadto mówi on, że proponowana metoda redukcji deficytu wskazuje, że eliminacja nadmiernego deficytu będzie zakończona do 2008 r. Konsolidacja fiskalna ma zostać zrealizowana poprzez obniżenie wskaźnika wydatków (o około 3,5 punktu procentowego), co z nadwyżką kompensuje spadek wskaźnika dochodów (o około 0,8 punktu procentowego). Władze centralne najsilniej przyczynią się do zmniejszenia deficytu. Niektóre środki wymagały podjęcia działań prawnych, aby można było je wdrożyć w 2004 r. Parlament stopniowo uchwalał niezbędne ustawy w drugiej połowie 2003 r. i w kwietniu 2004 r., na przykład ustawę o zmianach VAT i podatku akcyzowego, ustawy wprowadzające oszczędności w wydatkach na emerytury i zasiłki chorobowe. Środki te zastosowano w budżecie na 2004 r. Inne środki, zwłaszcza te, które mają stymulować wzrost, są przygotowywane przez rząd i mają zostać przyjęte w styczniu 2005 r. Nie podjęto konkretnych decyzji w sprawie innych planowanych środków, zwłaszcza tych, które zmierzają do zwalczania unikania płacenia podatków i poprawy długoterminowej stabilności finansów publicznych, takich jak reforma systemu emerytalnego i ochrony zdrowia.

W nakreślonych ramach makroekonomicznych dostosowanie budżetu wydaje się wiarygodne. Ryzyko symulacji budżetowych jest w znacznym stopniu zrównoważone. Z jednej strony, ostrożny scenariusz makroekonomiczny sugeruje, że dochody mogą być wyższe od przewidywanych, a wydatki - niższe od planowanych w budżecie. Z drugiej strony, wpływ licznych, jednoczesnych zmian podatkowych w 2004 r. na zachowanie czynników ekonomicznych pozostaje niepewny. Ponadto wciąż pozostają do uzgodnienia ważne środki oszczędnościowe, zwłaszcza te, które dotyczą konsumpcji rządowej. Ścieżka dostosowania nie jest zbyt ambitna z powodu braku podstawowych reform wydatków socjalnych i przy uwzględnieniu planowanego odzyskania.

Reformom wydatków i dochodów towarzyszy stworzenie nowych ram instytucjonalnych planowania budżetowego. Nowe zasady mają być przyjęte latem 2004 r., a rząd planuje przygotowanie budżetu na 2005 r. już w oparciu o nowe zasady. Największą instytucjonalną innowacją jest wprowadzenie ustalania celów fiskalnych w oparciu o ramy średnioterminowych wydatków dla władz centralnych. Przy każdym rocznym budżecie na rok n Parlament będzie zatwierdzał nominalne górne limity wydatków na lata n+1 i n+2. Późniejsza weryfikacja wydatków jest dopuszczalna tylko w przypadkach wyraźnie wymienionych w ustawie o zasadach budżetowych (na przykład, limity można zwiększyć o kwoty wydatków współfinansowanych przez UE).

Program przewiduje wzrost stosunku zadłużenia do PKB z 37,6% PKB w 2003 r. do 41,7% PKB w 2007 r. Głównym stymulatorem wzrostu wskaźnika zadłużenia będzie deficyt pierwotny, ale jego udział ma spaść z 4,1% w 2004 r. do 1,7% w 2007 r. w wyniku konsolidacji budżetowej. Między 2003 r. i 2005 r. wskaźnik zadłużenia ma wzrosnąć o dwa punkty procentowe. Jest to o 2,8 punktu procentowego mniej niż zapowiadają prognozy Komisji, które przewidują wyższe deficyty pierwotne i mniejszy wpływ dostosowania zapasów i przepływów z powodu mniej optymistycznych przewidywań dotyczących przyszłych wpływów z prywatyzacji.

Program zawiera przegląd rządowego programu reform strukturalnych, który koncentruje się na poprawie otoczenia gospodarczego i inwestycyjnego oraz na zwiększeniu elastyczności rynku pracy i zatrudnienia. Określa on także środki w znacznym stopniu odzwierciedlające zalecenia Szerokich Wytycznych Polityki Gospodarczej w tych dziedzinach.

Republika Czeska bardzo ryzykuje brakiem równowagi budżetowej w związku z pokrywaniem kosztów starzenia się społeczeństwa. W szczególności, niekorzystne zmiany demograficzne spowodują wzrost wydatków na emerytury i ochronę zdrowia. Środki polityki nakreślone w programie, zmierzające do ograniczenia tego ryzyka, obejmują głównie zmiany parametryczne systemów: emerytalnego i ochrony zdrowia, które mogą nie wystarczyć do zapewnienia długoterminowej stabilności finansów publicznych. Przy szybko rosnącym długu publicznym osiągnięcie i utrzymanie nadwyżki pierwotnej ma podstawowe znaczenie dla zapewnienia długoterminowej stabilności. Ponadto strategia budżetowa oparta na stopniowej konsolidacji w okresie objętym programem wymaga uzupełnienia środkami dotyczącymi bezpośrednio przewidywanego wzrostu wydatków związanych z wiekiem, w tym całościową reformą systemów: emerytalnego i ochrony zdrowia.

Tabela: Porównanie najważniejszych prognoz makroekonomicznych i budżetowych

>TABELPOSITION>

W oparciu o tę ocenę Komisja przyjęła załączone zalecenie dla opinii Rady w sprawie programu konwergencji Republiki Czeskiej i przekazuje je Radzie.

Zalecenie dla OPINII RADY wydane zgodnie z trzecim akapitem art. 9 rozporządzenia Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie programu konwergencji dla Republiki Czeskiej 2004-2007

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych [5], w szczególności jego art. 9 ust. 3,

[5] Dz.U. L 209 z 2.8.1997 r., str. 1. Dokumenty, o których mowa w niniejszym tekście, są dostępne na stronie http://europa.eu.int/comm/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm.

uwzględniając zalecenie Komisji,

po konsultacji z Komitetem Ekonomiczno-Finansowym,

WYDAJE NINIEJSZĄ OPINIĘ:

[5 lipca] 2004 r. Rada przeanalizowała program konwergencji dla Republiki Czeskiej obejmujący okres od 2004 r. do 2007 r. Program ten jest tylko częściowo zgodny z dotyczącymi danych wymogami zrewidowanego "kodeksu postępowania dotyczącego treści i formy programów stabilności i konwergencji". W szczególności jakość danych ESA95 dotyczących dochodów i wydatków podskładników funkcjonalnych i podsektorów władz centralnych wymaga dalszego udoskonalenia.

Strategia budżetowa będąca podstawą programu zmierza do stopniowej redukcji deficytu publicznego do 3,3% PKB w 2007 r. z 12,9% w 2003 r. (5,9% 5,9% PKB z wyłączeniem dużej, jednorazowej operacji związanej z kalkulacyjnymi gwarancjami państwowymi). Program wskazuje też, że proponowana ścieżka redukcji deficytu wskazuje, że eliminacja nadmiernego deficytu będzie zakończona do 2008 r. Cel ten ma zostać zrealizowany poprzez środki związane z konsolidacją fiskalną, przyjęte w znacznym stopniu w latach 2003 i 2004. Program przewiduje, że spadek stosunku dochodów do PKB w budżecie będzie skompensowany z nadwyżką przez obniżenie wskaźnika wydatków budżetowych. W zakresie dochodów program stanowi przejście z opodatkowania bezpośredniego na pośrednie. W zakresie wydatków przewiduje zmniejszenie transferów i subwencji oraz konsumpcji rządowej. Program przewiduje niewielki wzrost udziału wydatków na inwestycje publiczne w PKB.

Scenariusz makroekonomiczny będący podstawą programu odzwierciedla ostrożne założenia dotyczące wzrostu, tzn. wzrost o 2,8% w 2004 r. i późniejsze przyspieszenie do poziomu 3,5% w 2007 r. Scenariusz ten jest scenariuszem odniesienia dla oceny symulacji budżetowych. Symulacje inflacji wydają się realistyczne.

Program przewiduje redukcję deficytu do 3,3% PKB w 2007 r. i jego późniejsze zmniejszanie przy następujących celach pośrednich: 5,3% PKB w 2004 r., 4,7% PKB w 2005 r. i 3,8% PKB w 2006 r. Ryzyko symulacji budżetowych jest w znacznym stopniu zrównoważone. Z jednej strony, ostrożny scenariusz makroekonomiczny sugeruje, że dochody mogą być wyższe od przewidywanych, a wydatki - niższe od planowanych w budżecie. Z drugiej strony, wpływ licznych, jednoczesnych zmian podatkowych w 2004 r. na zachowanie czynników ekonomicznych pozostaje niepewny. Ponadto wciąż pozostają do uzgodnienia ważne środki oszczędnościowe, zwłaszcza te, które dotyczą konsumpcji rządowej. Stanowisko budżetowe w programie wydaje się wystarczające do redukcji deficytu do progu 3% PKB do roku 2008.

Wskaźnik zadłużenia rośnie o 4,1 punktu procentowego w okresie objętym programem i osiąga 41,7% PKB w 2007 r. Ewolucja wskaźnika zadłużenia może być mniej korzystna od przewidywanej z uwagi na możliwe zmiany wpływające na dostosowanie zapasów i przepływów, w szczególności niższe wpływy z prywatyzacji w przyszłości.

Republika Czeska bardzo ryzykuje brakiem równowagi budżetowej w związku z pokrywaniem kosztów starzenia się społeczeństwa. Zmierzanie do zapewnienia odpowiedniej nadwyżki pierwotnej ma podstawowe znaczenie dla zagwarantowania trwałej równowagi finansów publicznych. Ponadto strategia budżetowa oparta na stopniowej konsolidacji w okresie objętym programem wymaga uzupełnienia środkami dotyczącymi bezpośrednio przewidywanego wzrostu wydatków związanych z wiekiem, w tym całościową reformą systemów: emerytalnego i ochrony zdrowia.

* * *

W dniu [5 lipca] 2004 r., w oparciu o zalecenia Komisji, Rada stwierdziła istnienie nadmiernego deficytu w Republice Czeskiej zgodnie z art. 104 ust. 6 Traktatu i zaleciła Republice Czeskiej, zgodnie z art. 104 ust. 7, jego likwidację, udzielając w ten sposób doradztwa w zakresie polityki.

Najważniejsze prognozy programu konwergencji dla Republiki Czeskiej

>TABELPOSITION>