KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 29.11.2017 COM(2017) 708 final KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY I EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO Wytyczne dotyczące niektórych aspektów dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej {SWD(2017) 431 final}

{SWD(2017) 432 final}



I.WPROWADZENIE Prawa własności intelektualnej chronią wartości niematerialne i prawne, umożliwiając twórcom, wynalazcom i artystom czerpanie korzyści z ich kreatywnych i innowacyjnych działań. Wartości niematerialne i prawne stanowią ponad połowę wartości spółek, a ich znaczenie ciągle rośnie. W świecie, w którym przedsiębiorstwa unijne w coraz większym stopniu konkurują pod względem innowacji, kreatywności i jakości, własność intelektualna stanowi potężne narzędzie budowania konkurencyjności wszystkich spółek, w tym małych i średnich przedsiębiorstw („MŚP”). Dyrektywa 2004/48/WE w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej (zwana też dalej „dyrektywą”) przewiduje minimalny, lecz standardowy zestaw środków, procedur i środków naprawczych umożliwiających skuteczne egzekwowanie praw własności intelektualnej na drodze cywilnej. Celem dyrektywy jest zbliżenie krajowych systemów ustawodawczych w celu zapewnienia wysokiego, równoważnego i jednolitego poziomu ochrony na rynku wewnętrznym. Ocena dyrektywy wykazała, że środki, procedury i środki naprawcze nią przewidziane w skuteczny sposób pomogły lepiej chronić prawa własności intelektualnej w całej UE oraz lepiej radzić sobie z naruszeniami praw własności intelektualnej w sądach cywilnych. Dyrektywa doprowadziła do stworzenia wspólnych ram prawnych, dzięki którym w całej Unii ma mieć zastosowanie ten sam zestaw narzędzi. W tym względzie pozwoliła ona osiągnąć cel zbliżenia systemów ustawodawczych państw członkowskich na potrzeby egzekwowania praw własności intelektualnej na drodze cywilnej. Środki, procedury i środki naprawcze przewidziane w dyrektywie nie są jednak wdrażane i stosowane w państwach członkowskich w jednolity sposób. Dzieje się tak, ponieważ w wyniku tego, że dyrektywa przewiduje minimalną harmonizację (tj. art. 2 stanowi wyraźnie, iż przepisy krajowe mogą uwzględniać środki dające właścicielom praw większe korzyści), nie istnieje jednolita wykładnia przepisów dyrektywy, za to istnieją różnice w krajowych postępowaniach cywilnych oraz tradycji sądowej. W związku z tym korzystne dla ram prawnych Unii dotyczących egzekwowania praw własności intelektualnej na drodze cywilnej byłoby doprecyzowanie pewnych aspektów dyrektywy pozwalające na spójniejszą i skuteczniejszą interpretację oraz spójniejsze i skuteczniejsze stosowanie. Mając na względzie powyższe, jasnym jest, że zakres stosowania dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, nawet jeżeli stosowana jest ona właściwie, jest ograniczony do regulowania środków, procedur i środków naprawczych dostępnych dla celów egzekwowania praw własności intelektualnej na drodze cywilnej. Dlatego też dyrektywa jako taka nie może stanowić odpowiedzi na wszystkie wyzwania zgłoszone przez zainteresowane strony podczas oceny dyrektywy, w szczególności związane ogólniej z ochroną praw własności intelektualnej poza kontekstem sprawy sądowej lub przed jej rozpoczęciem. Przykładowo niektóre zainteresowane strony oczekiwałyby doprecyzowania lub przeglądu przepisów dotyczących ograniczenia odpowiedzialności usługodawców będących pośrednikami, o czym mowa jest w pierwszej kolejności w dyrektywie o handlu elektronicznym. Komisja uwzględniła informację zwrotną uzyskaną od zainteresowanych stron w tej kwestii i chociaż zobowiązała się do utrzymania obecnego systemu odpowiedzialności, w ostatniej inicjatywie przedstawiła również wyjaśnienia dotyczące odpowiedzialności pośredników w kwestii wykrywania i usuwania nielegalnych treści w internecie (w tym treści naruszających prawa własności intelektualnej). W tym kontekście, a w szczególności w oparciu o informacje zwrotne przekazane przez zainteresowane strony podczas oceny dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, Komisja podjęła decyzję o wydaniu niniejszych wytycznych w celu doprecyzowania swoich poglądów na temat przepisów dyrektywy, w przypadku których doszło do rozbieżności interpretacyjnych. Niniejsze wytyczne stanowią część kompleksowego pakietu dotyczącego własności intelektualnej. Wyzwania związane z egzekwowaniem praw własności intelektualnej, które nie dotyczą interpretowania i stosowania tych przepisów oraz możliwe sposoby reagowania na te wyzwania przedstawiono w komunikacie Komisji „Zrównoważony system egzekwowania praw własności intelektualnej odpowiadający na dzisiejsze wyzwania społeczne”, który to komunikat również stanowi część wspomnianego pakietu. Głównym tematem niniejszych wytycznych są następujące przepisy dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej: ·zakres stosowania (art. 1 i 2) ·obowiązki ogólne (art. 3); ·uprawnienie do występowania o zastosowanie środków, procedur i środków naprawczych (art. 4); ·domniemanie autorstwa lub własności (art. 5); ·zasady dotyczące uzyskiwania i zabezpieczenia dowodów (art. 6 i 7); ·prawo do informacji (art. 8); ·nakazy i zakazy sądowe (art. 9 i 11); ·środki naprawcze (art. 10); ·obliczenie odszkodowania (art. 13) oraz ·koszty sądowe (art. 14)

Celem niniejszych wytycznych jest ułatwienie interpretowania oraz stosowania dyrektywy przez właściwe organy sądowe i inne strony zaangażowane w egzekwowanie praw własności intelektualnej w postępowaniach prowadzonych przed tymi organami. W szczególności niniejszy dokument ma służyć: - wzmocnieniu wydajności i skuteczności ram egzekwowania praw własności intelektualnej na drodze cywilnej (sekcja II); - zapewnieniu zrównoważonego podejścia do egzekwowania praw własności intelektualnej oraz zapobiegania nadużyciom w wykorzystaniu środków, procedur i środków naprawczych przewidzianych dyrektywą (sekcja III); - zapewnieniu skutecznego egzekwowania praw własności intelektualnej, w tym w kontekście cyfrowym (sekcja IV) oraz - zapewnieniu egzekwowania praw własności intelektualnej w wymiarze jednolitego rynku (sekcja V). Chociaż w wytycznych uwzględniono fakt, iż środki, procedury i środki naprawcze przewidziane w dyrektywie są dostępne dla wszystkich użytkowników systemów egzekwowania praw własności intelektualnej, zwraca się w nich szczególną uwagę na środki szczególnie ważne dla MŚP. Przykładowo przyjrzano się zasadom obliczania odszkodowań oraz zasądzania kosztów sądowych, jak również środkom służącym zapobieganiu nadużyciom. Poglądy przedstawione w wytycznych opierają się na orzeczeniach wydanych w trybie prejudycjalnym przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej („TSUE”) od czasu przyjęcia dyrektywy, jak również na wnioskach płynących z oceny dyrektywy, w tym konsultacji społecznych, a także na najlepszych praktykach stwierdzonych na szczeblu krajowym. Wytyczne łączą zatem autorytatywną wykładnię prawną z poglądami Komisji, które mogą służyć za inspirację osobom z nich korzystającym. Niniejszy dokument nie jest prawnie wiążący, a zawarte w nim wytyczne nie mają wpływu na orzecznictwo TSUE. Wytyczne powinny ułatwić interpretowanie i stosowanie dyrektywy, a przez to dostarczać informacji i przyczynić się do polityki egzekwowania prawa przez Komisję na mocy art. 258 TFUE. II.WYDAJNIEJSZE I SKUTECZNIEJSZE RAMY EGZEKWOWANIA PRAW WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ NA DRODZE CYWILNEJ 1.Zapewnienie odpowiedniego odszkodowania za poniesiony uszczerbek Niemożliwa do przewidzenia kwota odszkodowania, które ma zostać przyznane, oraz niskie prawdopodobieństwo uzyskania odpowiedniego odszkodowania za poniesione szkody były głównymi przyczynami podawanymi w ramach wyjaśnienia, dlaczego właściciele praw nie dążą do zaspokojenia roszczeń na drodze cywilnej w sprawach dotyczących naruszenia praw własności intelektualnej. Aspekt ten ma szczególne znaczenie dla MŚP. Praktyka pokazuje, że wycena odszkodowań za naruszenia praw własności intelektualnej bywa skomplikowana. W rezultacie właściciele praw, sądownictwo, przedstawiciele zawodów prawniczych oraz społeczeństwo domagają się większej jasności prawnej w kwestii obliczania odszkodowań, a także bardziej sprawiedliwego przypisywania kwot. Obliczanie odszkodowania Zgodnie z art. 13 ust. 1 dyrektywy państwa członkowskie mają obowiązek umożliwić właściwym organom sądowym nakazanie naruszającemu, który – świadomie lub mając rozsądne podstawy do posiadania takiej wiedzy – zaangażował się w naruszającą działalność, wypłacenie podmiotowi uprawnionemu odszkodowań odpowiednich do rzeczywistego uszczerbku, jaki ten poniósł w wyniku naruszenia. Jeśli naruszający działał bez swojej wiedzy lub nie mając rozsądnych podstaw do posiadania takiej wiedzy, państwa członkowskie mogą umożliwić organom sądowym nakazanie albo zwrotu zysków, albo wypłacenia odszkodowania, zależnie od ustalenia (art. 13 ust. 2). Zgodnie z art. 13 ust. 1 odszkodowanie powinno być odpowiednie względem faktycznego uszczerbku poniesionego w wyniku naruszenia. Celem jest pełne zrekompensowanie uszczerbku. Dyrektywa przewiduje dwie możliwości ustalenia tego rodzaju odszkodowania. Jego kwota może być ustalona przez organy sądowe: ·poprzez uwzględnienie wszystkich właściwych aspektów, także poniesionych przez poszkodowaną stronę negatywnych skutków z utraconymi zyskami włącznie, wszelkich nieuczciwych zysków uzyskanych przez naruszającego oraz, we właściwych przypadkach, elementów innych niż czynniki ekonomiczne, w rodzaju np. uszczerbku moralnego, jaki naruszenie spowodowało dla właściciela praw (art. 13 ust. 1 lit. a) lub – alternatywnie – ·we właściwych przypadkach poprzez ustalenie odszkodowania ryczałtowego na podstawie elementów takich jak przynajmniej suma opłat licencyjnych, honorariów autorskich lub opłat należnych w razie poproszenia przez naruszającego o zgodę na wykorzystywanie praw własności intelektualnej, o którą chodzi („hipotetycznych opłat licencyjnych/honorariów autorskich”) (art. 13 ust. 1 lit. b)). Celem tego przepisu nie jest wprowadzenie obowiązku zastosowania odszkodowań o charakterze kary, ale dopuszczenie rekompensaty opartej na obiektywnym kryterium przy jednoczesnym uwzględnieniu wydatków poniesionych przez właściciela praw, takich jak koszty identyfikacji i badań. Brzmienie art. 13 ust. 1 dyrektywy wskazuje na to, że państwa członkowskie mają zapewnić, aby obydwie metody ustalania odszkodowań przewidziane w tym przepisie zostały odzwierciedlone w ich ustawodawstwie krajowym. W przeciwieństwie do, przykładowo, art. 13 ust. 2, nie są to zatem dwie opcje dla państw członkowskich; to raczej skarżący, a w ostatecznym rozrachunku właściwy organ sądowy, podejmuje decyzję, która z dwóch alternatywnych metod ma zostać zastosowana w celu ustalenia odszkodowania w danej sprawie.

Jeżeli chodzi o wybór między dwiema alternatywnymi metodami w danej sprawie, brzmienie art. 13 ust. 1 wskazuje, że „odpowiednie” powinno być zastosowanie metody kwoty ryczałtowej, o której mowa w lit. b) tego przepisu. W motywie 26 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej podano przykład, a mianowicie sytuacje, w których trudno byłoby ustalić kwotę faktycznie poniesionego uszczerbku. Zauważono, że w niektórych przypadkach zgodnie z obowiązującymi przepisami krajowymi skarżący mogą wnioskować o obliczenie odszkodowania z użyciem tej metody wyłącznie wówczas, gdy niemożliwe jest zastosowanie metody, o której mowa w lit. a). Tego rodzaju interpretacja w ocenie Komisji nie jest spójna z dyrektywą, biorąc pod uwagę, że w motywie 26 wskazano taką sytuację jedynie jako przykład, a ponadto wspomniano, że zastosowanie innej metody może być trudne, a nie niemożliwe. Z kolei w świetle motywu 17, wymogów ogólnych zawartych w art. 3, w tym wymogu skuteczności i proporcjonalności, jak również celu, jakim jest dopuszczenie odszkodowania opartego na obiektywnym kryterium, to, czy zastosowanie metody kwoty ryczałtowej jest odpowiednie, należy ustalić w kontekście okoliczności danej sprawy. W ocenie Komisji możliwość ustalenia odszkodowania w postaci kwoty ryczałtowej zgodnie z art. 13 ust. 1 lit. b) stanowi rozwiązanie alternatywne względem metody określonej w art. 13 ust. 1 lit. a) wymagającej określenia i ilościowego ujęcia wszystkich właściwych aspektów, natomiast właściwe organy sądowe powinny, co do zasady, mieć możliwość skorzystania z obydwu metod. Organy te powinny mieć możliwość zasądzenia odszkodowania w postaci kwoty ryczałtowej zgodnie z lit. b), jeżeli uważają to za odpowiednie w świetle okoliczności danej sprawy, którą rozpatrują, w szczególności gdy trudno jest określić odszkodowanie, stosując metodę przewidzianą w lit. a). Odszkodowanie za uszczerbek moralny Zgłaszano również trudność w obliczaniu odszkodowania w sytuacji, gdy istnieje możliwość uzyskania odszkodowania za poniesiony uszczerbek moralny. Przykładowe sytuacje, w których dochodzi się odszkodowania z tytułu uszczerbku moralnego, obejmują sprawy, w których doszło do uszczerbku na reputacji właściciela praw, rozstroju emocjonalnego, cierpienia spowodowanego naruszeniem itp. W tym względzie art. 13 ust. 1 lit. a) dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej jest jasny, ponieważ wprost wspomina się w nim, że elementy inne niż czynniki ekonomiczne, takie jak uszczerbek moralny doznany przez właściciela praw z powodu naruszenia, mogą być jednym z „właściwych aspektów” uwzględnianych przy ustalaniu odszkodowania zgodnie z metodą przewidzianą w tym przepisie. Z kolei w art. 13 ust. 1 lit. b) dyrektywy nie wspomniano wprost o możliwości rekompensowania uszczerbku moralnego przy ustalaniu odszkodowania z zastosowaniem metody kwoty ryczałtowej. TSUE wskazał jednak, że przepis ten nie wyklucza też zasądzenia takiego odszkodowania oraz że de facto uwzględnienie poniesionego uszczerbku moralnego przy ustalaniu kwoty ryczałtowej jest konieczne dla osiągnięcia celu zapewnienia pełnej rekompensaty faktycznie poniesionego uszczerbku. Strona poszkodowana z powodu naruszenia praw własności intelektualnej wnosząca roszczenie o odszkodowanie w celu uzyskania rekompensaty z tytułu poniesionego uszczerbku, które to odszkodowanie ustalane jest z zastosowaniem metody kwoty ryczałtowej przewidzianej w art. 13 ust. 1 lit. b) dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, może wnosić o odszkodowanie, a jeżeli roszczenie będzie uzasadnione, uzyskać nie tylko odszkodowanie za szkody materialne, ale również uszczerbek moralny spowodowany naruszeniem. Ustalenie odszkodowania jako kwoty ryczałtowej W trakcie oceny dyrektywy zgłaszano trudności w ustalaniu odszkodowania z zastosowaniem metody, o której mowa w art. 13 ust. 1 lit. b). W szczególności stwierdzano, że przyznawanie odszkodowania odpowiadającego jedynie samej kwocie hipotetycznej opłaty licencyjnej / hipotetycznego honorarium autorskiego nie jest wystarczające, aby zrekompensować faktycznie poniesiony uszczerbek i nie wywołuje dostatecznego efektu odstraszającego. W tym kontekście dyskutowano o tym, czy dyrektywa przewiduje możliwość przyznania odszkodowania, które stanowiłoby wielokrotność hipotetycznej opłaty licencyjnej / hipotetycznego honorarium autorskiego. W jednej z ostatnich spraw TSUE stwierdził, że właściciel naruszonych majątkowych praw autorskich może domagać się od osoby naruszającej te prawa rekompensaty z tytułu poniesionych strat w postaci kwoty odpowiadającej dwukrotności kwoty hipotetycznej opłaty licencyjnej, jeżeli mające zastosowanie przepisy krajowe przewidują taką możliwość. TSUE wyjaśnił ponadto, że w sytuacji naruszenia praw własności intelektualnej zwykła zapłata hipotetycznej opłaty licencyjnej nie może zapewniać odszkodowania za całość rzeczywiście poniesionych strat. Dzieje się tak, ponieważ – jak zauważył TSUE – zapłata tej należności nie zapewnia sama w sobie ani zwrotu ewentualnych wydatków związanych z badaniem i identyfikowaniem możliwych aktów naruszenia, ani zadośćuczynienia z tytułu ewentualnego uszczerbku moralnego, ani zapłaty odsetek od należnych kwot. W takiej sytuacji zauważono również, że w zastosowanie metody kwoty ryczałtowej wpisane jest, iż odszkodowanie ustalone w ten sposób może nie być dokładnie proporcjonalne do rzeczywiście poniesionych strat oraz że wymóg związku przyczynowego nie może być interpretowany i stosowany w tym względzie w sposób nadmiernie rygorystyczny. Na podstawie tego orzecznictwa Komisja uznaje, że odszkodowanie ustalone z zastosowaniem metody kwoty ryczałtowej w żaden sposób nie może być ograniczone jedynie do jednokrotności kwoty hipotetycznego honorarium autorskiego / hipotetycznej opłaty licencyjnej i w zależności od przypadku może stanowić wyższą kwotę. Wydaje się też, że właściwe organy sądowe dysponują marginesem swobody w ustalaniu odszkodowania z zastosowaniem tej metody. W związku z powyższym metoda, o której mowa w art. 13 ust. 1 lit. b), może być postrzegana jako uprawnienie tych organów do szacowania kwoty z tytułu doznanego uszczerbku na podstawie dostępnych elementów . Art. 13 ust. 1 lit. b) dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej nie wyklucza przepisów krajowych, na mocy których właściciel naruszonych praw własności intelektualnej może dochodzić od naruszającego zapłaty kwoty odpowiadającej dwukrotności hipotetycznego honorarium autorskiego / hipotetycznej opłaty licencyjnej. Chociaż w art. 13 ust. 1 lit. b) dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej nie zawarto wymogu podwojenia hipotetycznego honorarium autorskiego / hipotetycznej opłaty licencyjnej, krajowe ustawodawstwo wdrażające ten przepis powinno umożliwić właścicielowi praw domaganie się, aby odszkodowanie ustalone w postaci kwoty ryczałtowej obliczane było nie tylko na podstawie jednokrotności hipotetycznego honorarium autorskiego / hipotetycznej opłaty licencyjnej, ale również na podstawie innych właściwych aspektów. Może to obejmować rekompensatę kosztów związanych z badaniem i identyfikowaniem ewentualnych przypadków naruszeń oraz rekompensatę z tytułu uszczerbku moralnego bądź odsetki od należnych kwot. 2.Zapewnienie jasnych i skutecznych zasad zwrotu kosztów sądowych Wyniki konsultacji publicznych pokazują, że głównymi przyczynami, dla których właściciele praw nie decydują się na dochodzenie roszczeń na drodze cywilnej w związku z domniemanymi naruszeniami praw własności intelektualnej, są wynagrodzenia prawników i inne koszty związane z postępowaniem sądowym, jak również postrzegane niskie prawdopodobieństwo uzyskania właściwej rekompensaty kosztów sądowych i innych kosztów. Ocena dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej świadczy o tym, że zasady dotyczące zwrotu kosztów sądowych różnią się w UE i w niektórych sytuacjach zwrot ten nie wystarcza na pokrycie pełnych kosztów poniesionych przez stronę wygrywającą. Zgodnie z art. 14 dyrektywy rozsądne i proporcjonalne koszty sądowe oraz inne wydatki poniesione przez stronę wygrywającą są pokrywane z reguły przez stronę przegrywającą, chyba że sprawiedliwość na to nie pozwala. Zasada zwrotu kosztów sądowych wyrażona w art. 14 ma zastosowanie do wszystkich rodzajów postępowań sądowych objętych dyrektywą, tj. postępowań w sprawie naruszeń praw własności intelektualnej. Jak doprecyzował TSUE, obejmuje to również, na przykład, postępowania w sprawie odszkodowania za uszczerbek spowodowany stronom niesłusznie poddanym określonym środkom egzekucyjnym zgodnie z art. 7 ust. 4 oraz art. 9 ust. 7 dyrektywy , a także postępowanie w sprawie exequatur służące uznaniu i wykonaniu wyroku przewidującego egzekwowanie praw własności intelektualnej. Nie dotyczy to natomiast postępowań o unieważnienie. Chociaż ta ogólna zasada zapewnia krajowym organom sądowym podstawę do zasądzania zwrotu kosztów, organy te przy obliczaniu faktycznej kwoty, jaka ma być zasądzona, są na ogół związane bardziej szczegółowymi systemami krajowymi, które obowiązują w tej kwestii. Niektóre krajowe systemy nie dotyczą konkretnie własności intelektualnej, mają charakter kwot ryczałtowych (limitów) lub odnoszą się do krajowych przepisów regulujących minimalny koszt pomocy pełnomocników procesowych lub rzeczników patentowych. W związku z powyższym systemy poszczególnych państw członkowskich zdecydowanie różnią się pod względem obliczania i zwrotu kosztów sądowych oraz pod względem procedur regulujących to zagadnienie. System ryczałtowy W tym kontekście postawiono pytanie, czy systemy krajowe opierające się na kwotach ryczałtowych, w których określono maksymalną kwotę kosztów podlegającą zwrotowi, są zgodne z art. 14 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej. TSUE wyjaśnił, że ustawodawstwo przewidujące stawki ryczałtowe w odniesieniu do zwrotu honorariów adwokackich mogłoby co do zasady być uzasadnione, pod warunkiem że zmierza do zapewnienia rozsądnego charakteru kosztów, jakie mają być zwrócone. Musiałoby uwzględniać czynniki takie jak przedmiot sporu, jego wartość lub praca, jaką należy wykonać w celu reprezentowania danego klienta. Może się tak zdarzyć, jeżeli ustawodawstwo zmierza do wykluczenia zwrotu nadmiernych kosztów. Są to koszty powodowane nadzwyczajnie wysokim wynagrodzeniem ustalonym między stroną wygrywającą a jej prawnikiem lub świadczeniem przez prawnika usług, które nie są niezbędne dla egzekwowania danych praw własności intelektualnej. TSUE orzekł również, że wymóg z art. 14 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, aby strona przegrywająca ponosiła „rozsądne” koszty sądowe, nie może uzasadniać przepisów krajowych będących wdrożeniem wspomnianego przepisu dyrektywy, które wprowadzają uregulowanie określające stawki ryczałtowe znacznie niższe od średnich stawek rzeczywiście stosowanych w odniesieniu do usług adwokackich w tym państwie członkowskim. Tego rodzaju uregulowanie byłoby nie do pogodzenia z art. 3 ust. 2 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, który stanowi, że środki, procedury i środki naprawcze muszą być odstraszające.

Ponadto art. 14 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej przewiduje, że koszty sądowe, jakie ma pokryć strona przegrywająca sprawę, powinny być „proporcjonalne”. W tym względzie TSUE uznaje, że chociaż wymóg proporcjonalności nie oznacza, że strona przegrywająca powinna koniecznie zwrócić całość kosztów poniesionych przez drugą stronę, o tyle wynika z niego, że strona wygrywająca powinna mieć prawo do zwrotu co najmniej znacznej i stosownej części rozsądnych kosztów rzeczywiście przez nią poniesionych. Z tego względu uregulowanie krajowe, które przewiduje bezwzględną granicę w odniesieniu do kosztów związanych z pomocą adwokata, musi z jednej strony zapewniać, by ta granica odzwierciedlała rzeczywiste stawki stosowane w zakresie usług adwokackich w dziedzinie własności intelektualnej. Jednocześnie uregulowanie takie musi zapewniać, by co najmniej znaczna i stosowna część rozsądnych kosztów faktycznie poniesionych przez stronę wygrywającą została zwrócona przez stronę przegrywającą sprawę. Art. 14 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej nie sprzeciwia się stosowaniu w ustawodawstwie krajowym systemów ryczałtowych na potrzeby zwrotu kosztów pomocy prawnika, pod warunkiem, że stawki zapewniają rozsądny charakter kosztów, które ma pokryć strona przegrywająca, z uwzględnieniem specyfiki konkretnej sprawy. Jednocześnie jednak art. 14 wyklucza stosowanie w ustawodawstwie krajowym stawek ryczałtowych, które są zbyt niskie dla zapewnienia, aby strona przegrywająca pokrywała co najmniej znaczną i stosowną część rozsądnych kosztów faktycznie poniesionych przez stronę wygrywającą. Rodzaj kosztów podlegających zwrotowi Inne różnice między państwami członkowskimi i ich przepisami krajowymi odnoszą się do rodzajów kosztów objętych przepisami prawa krajowego wdrażającymi art. 14 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej. W praktyce chociaż opłaty sądowe za wszczęcie postępowania i inne koszty postępowania są często pokrywane w całości, koszty biegłych zewnętrznych, wynagrodzenie prawników oraz dodatkowe opłaty z tytułu usług prawnych przynajmniej w niektórych przypadkach są pokrywane jedynie częściowo. Zgodnie z art. 14 naruszający musi zasadniczo ponieść wszystkie konsekwencje finansowe swojego postępowania ; z drugiej strony strona wygrywająca ma prawo do uzyskania zwrotu co najmniej znacznej i stosownej części rozsądnych kosztów rzeczywiście przez nią poniesionych . Mówiąc konkretniej, chociaż art. 14 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej odwołuje się do „kosztów sądowych oraz innych wydatków poniesionych przez stronę wygrywającą”, w dyrektywie nie zdefiniowano, co dokładnie obejmują te pojęcia. TSUE orzekł, że pojęcie „kosztów sądowych” obejmuje – między innymi – honoraria adwokackie. Orzekł też, że pojęcie „innych wydatków” obejmuje, co do zasady, koszty poniesione z tytułu usług doradców dysponujących wiedzą techniczną. Niemniej TSUE wskazał też, że drugiemu z tych pojęć należy nadać ścisłą wykładnię i że objęte „innymi wydatkami” w rozumieniu wspomnianego art. 14 są jedynie koszty bezpośrednio i ściśle związane z danym postępowaniem sądowym. W tym kontekście TSUE uznał, że poniesione koszty badań i identyfikacji, między innymi w sytuacji gdy doradca dysponujący wiedzą techniczną dokonuje ogólnej obserwacji rynku i wykrywa możliwe naruszenia praw własności intelektualnej, które można na tym etapie przypisać nieznanym naruszającym, nie spełniają przesłanki istnienia takiego ścisłego związku. Z drugiej strony orzekł, że jeżeli usługi doradcy dysponującego wiedzą techniczną, niezależnie od ich charakteru, są niezbędne do skutecznego podjęcia działań prawnych mających na celu w konkretnym przypadku zapewnienie poszanowania takiego prawa, to koszty związane z pomocą tego doradcy są objęte „innymi wydatkami”. Na podstawie art. 14 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej są to „inne wydatki”, które musi ponieść strona przegrywająca. TSUE orzekł również, że art. 14 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej wyklucza przepisy krajowe stanowiące, że koszty doradcy dysponującego wiedzą techniczną mogą być zwrócone jedynie wówczas, gdy strona przegrywająca działała w sposób zawiniony, mając na uwadze, że koszty te są bezpośrednio i ściśle związane z postępowaniem sądowym, które ma prowadzić do poszanowania danego prawa własności intelektualnej. Ważne jest wreszcie wskazanie, że powyższe niekoniecznie oznacza, że nie ma możliwości pokrycia wydatków, o których nie wspomniano w art. 14. Oznacza to raczej, że w stosownych przypadkach roszczenia o odszkodowanie w odniesieniu do takich kosztów, przykładowo kosztów identyfikacji i badań, wnosi się na podstawie art. 13. Art. 14 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej odnosi się do kosztów sądowych, które obejmują honoraria adwokackie, jak również inne koszty bezpośrednio i ściśle związane z danym postępowaniem sądowym. Do drugiej grupy należą koszty z tytułu usług doradcy dysponującego wiedzą techniczną, w sytuacji gdy usługi te są niezbędne dla skutecznego wszczęcia postępowania sądowego mającego na celu poszanowanie prawa w konkretnym przypadku. 3.Ukierunkowanie na naruszenia na skalę handlową Niektóre środki określone w dyrektywie w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej są stosowane jedynie w odniesieniu do naruszeń praw własności intelektualnej na skalę handlową (art. 6 ust. 2 i art. 9 ust. 2) lub dotyczą osób innych niż naruszający (art. 8 ust. 1 lit. a)–c)), co do których stwierdzono, że były w posiadaniu towarów naruszających prawa albo wykorzystywały usługi naruszające prawa na skalę handlową, albo też świadczyły na skalę handlową usługi wykorzystywane do działań powodujących naruszenia. W kontekście ram prawnych egzekwowania praw własności intelektualnej pojęcie „skali handlowej” wymaga stosowania bardziej radykalnych lub inwazyjnych środków w sprawach naruszeń szczególnej wagi, co zapewni skuteczne rozwiązanie problemu najbardziej szkodliwych naruszeń przy jednoczesnym zapewnieniu proporcjonalnego i zrównoważonego podejścia. Zdaje się jednak, że pojęcie to w poszczególnych państwach członkowskich jest rozumiane i stosowane odmiennie. W dyrektywie nie zdefiniowano pojęcia skali handlowej. Nie odwołano się w niej również wprost do przepisów państw członkowskich w celu ustalenia znaczenia tego sformułowania. Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że w świetle potrzeby jednolitego stosowania prawa Unii oraz zasady równości pojęcie to powinno w całej UE zyskać w takich sprawach autonomiczną i jednolitą wykładnię. Ponadto w motywie 14 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej zawarto pewne doprecyzowanie, stwierdzając, iż pojęcie to dotyczy „działań skierowanych na uzyskiwanie bezpośredniego lub pośredniego zysku ekonomicznego lub korzyści handlowej, ale normalnie nie obejmuje to działań prowadzonych przez działających w dobrej wierze konsumentów końcowych”. Co więcej, pojęcie skali handlowej w rozumieniu art. 61 porozumienia TRIPS omówiono szczegółowo w sprawozdaniu panelu ds. rozstrzygania sporów Światowej Organizacji Handlu (WTO). Panel badający to zagadnienie uwzględnił zwykłe znaczenie terminów „skala” i „handlowy” oraz stwierdził, że pojęcie to należy rozumieć poprzez odniesienie do elementów ilościowych i jakościowych, a także, że odnosi się do natężenia lub zakresu typowej lub zwykłej działalności gospodarczej dla danego produktu na danym rynku. Chociaż w porozumieniu TRIPS pojęcie to stosuje się w nieco innym kontekście niż w dyrektywie w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, a w porządku prawnym Unii tego rodzaju sprawozdania panelu nie są same w sobie wiążące w przedmiocie wykładni aktu prawa wtórnego Unii, takiego jak dyrektywa w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, Komisja – mimo wszystko – uznaje to sprawozdanie za użyteczny punkt odniesienia. Z powyższego wynika, że w ocenie Komisji pojęcie skali handlowej, pojawiające się w różnych przepisach dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, nie powinno być rozumiane jedynie w ujęciu ilościowym; zamiast tego należy również uwzględnić pewne elementy jakościowe, takie jak to, czy dane działanie jest prowadzone normalnie dla korzyści gospodarczej lub handlowej. Pojęcie „skali handlowej” przewidziane art. 6 ust. 2, art. 8 ust. 1 i art. 9 ust. 2 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej należy interpretować i stosować z uwzględnieniem elementów jakościowych, takich jak korzyść gospodarcza lub handlowa, do której można dążyć poprzez dane naruszenia, jak również elementów ilościowych, takich jak liczba i zakres naruszeń, które są istotne w danej sprawie. III.ZAPEWNIENIE ZRÓWNOWAŻONEGO PODEJŚCIA DO EGZEKWOWANIA PRAW WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ ORAZ ZAPOBIEGANIA NADUŻYCIOM 1.Ogólny obowiązek i prawa podstawowe

Ogólnym obowiązkiem przewidzianym dyrektywą jest zapewnienie środków, procedur i środków naprawczych koniecznych do egzekwowania praw własności intelektualnej. Mają one być „sprawiedliwe i słuszne” oraz nie mogą być „nadmiernie skomplikowane czy kosztowne, ani też nie [mogą pociągać] za sobą nierozsądnych ograniczeń czasowych czy nieuzasadnionych opóźnień”; muszą być ponadto skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, nie mogą tworzyć ograniczeń handlu i muszą zapewniać zabezpieczenia przed ich nadużywaniem (art. 3 ust. 1 i 2). Co więcej, tego rodzaju środki, procedury i środki naprawcze powinny być w każdej sprawie określone w sposób umożliwiający uwzględnienie specyfiki danej sprawy, w tym szczególnych cech każdego prawa własności intelektualnej oraz – w stosownych przypadkach – umyślnego lub nieumyślnego charakteru naruszenia. W rezultacie w celu zapewnienia zrównoważonego wykorzystania systemu egzekwowania praw własności intelektualnej na drodze cywilnej właściwe organy sądowe, rozważając zasądzenie środków, procedur i środków naprawczych przewidzianych dyrektywą w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, powinny ogólnie przeprowadzić indywidualną ocenę danej sprawy. Dyrektywa w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej wyraża poszanowanie wszystkich praw podstawowych i zasad zapisanych w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej („Karcie praw podstawowych UE”); w szczególności ma służyć zapewnieniu pełnego poszanowania własności intelektualnej zgodnie z art. 17 ust. 2 Karty praw podstawowych UE. W rezultacie przepisy określone w dyrektywie należy interpretować i stosować w sposób, który nie tylko zabezpiecza konkretne prawo podstawowe, ale prowadzi również do pełnego uwzględnienia i poszanowania innych występujących w sprawie praw podstawowych. Mogą one obejmować – stosownie do przypadku – prawo do skutecznej ochrony sądowej oraz prawo do ochrony prywatności i danych osobowych, jak również wolność wypowiedzi oraz wolność prowadzenia działalności gospodarczej. Zagadnienie to poruszono w szeregu wyroków TSUE wydanych po przyjęciu dyrektywy. W szczególności w wyroku Promusicae TSUE odniósł się do kwestii osiągnięcia równowagi między różnymi prawami podstawowymi przy dokonywaniu wykładni przepisów dyrektywy o handlu elektronicznym, dyrektywy o społeczeństwie informacyjnym, dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej oraz dyrektywy o prywatności i łączności elektronicznej w świetle Karty praw podstawowych UE. TSUE wyjaśnił, że przy dokonywaniu wykładni wspomnianych dyrektyw zainteresowane organy krajowe i sądy muszą zapewnić właściwą równowagę między różnymi prawami podstawowymi występującymi w sprawie, jak również unikać kolizji z ogólnymi zasadami prawa Unii, takimi jak zasada proporcjonalności. W tej konkretnej sprawie TSUE uznał, że nie wymaga się od państw członkowskich wprowadzenia obowiązku przekazywania danych osobowych w celu zapewnienia skutecznej ochrony praw autorskich w postępowaniu cywilnym. Jednocześnie TSUE uznał jednak, że przy transpozycji wspomnianych dyrektyw do prawa krajowego państwa członkowskie powinny dokonywać ich wykładni w taki sposób, aby osiągnąć właściwą równowagę między prawem podstawowym gwarantującym ochronę danych osobowych i życia prywatnego a prawami podstawowymi do własności i skutecznej ochrony sądowej. To podejście odzwierciedlają też kolejne postanowienia TSUE, w których zawarto wytyczne dotyczące sposobu osiągnięcia właściwej równowagi między kolidującymi ze sobą prawami podstawowymi, między innymi przy podejmowaniu decyzji o wnioskach związanych z prawem do informacji oraz wydawaniu nakazów sądowych. Chociaż decyzje te wydano w konkretnym kontekście sprawy sądowej dotyczącej naruszenia praw autorskich, analiza TSUE dotyczy ogólnej równowagi między prawami podstawowymi występującymi w sprawie. Z tego względu Komisja uważa, że wymóg zapewnienia właściwej równowagi między tymi prawami w świetle ogólnej zasady proporcjonalności ma zastosowanie nie tylko do spraw związanych z naruszeniami praw autorskich, ale również wszystkich praw własności intelektualnej objętych zakresem dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej. We wszystkich sprawach, w których dokonuje się wykładni i stosowania przepisów dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej oraz w których dochodzi do kolizji praw podstawowych chronionych w porządku prawnym UE, należy zapewnić ich właściwą równowagę w świetle zasady proporcjonalności. 2.Osiągnięcie właściwej równowagi między mającymi zastosowanie prawami podstawowymi w przypadku prawa do informacji Osiągnięcie właściwej równowagi między różnymi prawami podstawowymi jest szczególnie istotne przy stosowaniu prawa do informacji, o którym mowa w art. 8 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej. W art. 8 zobowiązano państwa członkowskie do umożliwienia właściwym organom sądowym nakazania przedstawienia przez naruszającego lub inne osoby dokładnych informacji o pochodzeniu towarów lub usług naruszających prawa, kanałach dystrybucji oraz tożsamości osób trzecich zaangażowanych w naruszenie. W przypadku wniosków o prawo do informacji zgłaszanych na podstawie art. 8 może dochodzić do sytuacji, w których konieczne będzie znalezienie wzajemnej równowagi między kilkoma prawami podstawowymi. Dotyczy to szczególnie praw podstawowych dotyczących ochrony własności (w tym własności intelektualnej) oraz skutecznej ochrony sądowej – z jednej strony – oraz praw podstawowych dotyczących ochrony prywatności i danych osobowych, jak również wolności prowadzenia działalności gospodarczej z drugiej strony. Wszelkie postanowienia wydane przez właściwe organy sądowe odnośnie do udostępnienia informacji na podstawie art. 8 powinny dotyczyć wyłącznie informacji faktycznie koniecznych do rozpoznania źródła i zakresu naruszenia. Wynika to, w ocenie Komisji, z wymogu uzasadnionego i proporcjonalnego wniosku, o którym mowa w art. 8 ust. 1, oraz obowiązków ogólnych określonych w art. 3 (szczególnie wymogów, by wszelkie ustalone środki były sprawiedliwe i słuszne oraz nie były nadmiernie skomplikowane lub kosztowne i aby zapewniały zabezpieczenia przed ich nadużywaniem). TSUE doprecyzował, że prawo Unii, w szczególności art. 8 ust. 3 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej w związku z art. 15 ust. 1 dyrektywy o prywatności i łączności elektronicznej, nie wyklucza nakładania przez państwa członkowskie obowiązku ujawniania pewnym prywatnym osobom trzecim danych osobowych dotyczących ruchu internetowego w celu umożliwienia takim osobom trzecim wszczęcia postępowania cywilnego w związku z naruszeniami praw autorskich. Stwierdzono jednak, że przepisy prawa Unii, których dotyczy sprawa, nie wymagają też, by państwa członkowskie nakładały taki obowiązek. TSUE wskazał jednocześnie, że przepisy te nie wykluczają stosowania przepisów krajowych opartych na art. 8 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, które w celu zidentyfikowania abonenta lub użytkownika internetu przewidują możliwość, by w postępowaniu cywilnym dostawca usług internetowych udzielił właścicielowi praw autorskich lub jego pełnomocnikowi informacji o abonencie, któremu dostawca usług internetowych zapewnił adres IP rzekomo wykorzystany w naruszeniu. Tego rodzaju przepisy krajowe powinny jednak umożliwić sądowi krajowemu ocenę występującego w sprawie konfliktu interesów z uwzględnieniem okoliczności faktycznych każdej sprawy oraz z należytym uwzględnieniem wymogów zasady proporcjonalności. W innej sprawie TSUE doprecyzował, że art. 8 ust. 3 lit. e) dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej stoi na przeszkodzie przepisom prawa krajowego zezwalającym w sposób nieograniczony i bezwarunkowy na powoływanie się instytucji bankowej na tajemnicę bankową w celu odmowy udzielenia, na podstawie art. 8 ust. 1 lit. c) dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, informacji o nazwisku oraz adresie posiadacza rachunku. Tego rodzaju nieograniczone i bezwarunkowe zezwolenie na powoływanie się na tajemnicę bankową może poważnie osłabić skuteczność wykonywania podstawowego prawa do własności intelektualnej na korzyść prawa osoby, której dotyczy art. 8 ust. 1 dyrektywy w sprawie egzekwowania własności intelektualnej, do ochrony ich danych osobowych. Zgodnie z art. 8 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej właściwe organy sądowe mogą wymagać od naruszającego lub pewnych innych osób zapewnienia informacji o pochodzeniu i sieciach dystrybucji towarów lub usług naruszających prawo własności intelektualnej. Informacja ta może obejmować dane osobowe, jeżeli tego rodzaju ujawnienie odbywa się zgodnie z obowiązującymi przepisami w sprawie ochrony danych osobowych oraz istnieją zabezpieczenia gwarantujące właściwą równowagę między różnymi prawami podstawowymi występującymi w sprawie. 3.Przedstawienie określonych dowodów będących pod kontrolą strony przeciwnej Zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej właściwe organy sądowe mogą nakazać przedstawienie dowodu znajdującego się pod kontrolą strony przeciwnej, jeżeli wnioskodawca przedstawił należyte dostępne dowody wystarczające do poparcia jego roszczeń oraz, potwierdzające te roszczenia, wyszczególnione dowody. Podczas oceny zgłoszono, że w niektórych państwach członkowskich proces wyszczególniania dowodów będących pod kontrolą strony przeciwnej może być bardzo obciążający dla wnioskodawcy, a zatem w praktyce może w istotny sposób ograniczać możliwość uzyskania takich dowodów. Zgłaszano, że w niektórych sprawach od wnioskodawców oczekiwano określenia konkretnego charakteru, lokalizacji, sygnatury lub zawartości żądanych dokumentów, nawet jeżeli tego rodzaju informacje były w sposób oczywisty trudno dostępne, lub zupełnie niedostępne, dla osoby z zewnątrz, która niekoniecznie widziała żądane dokumenty. Chociaż pewnego rodzaju dookreślenie jest bez wątpienia konieczne, wymaganie nadmiernego poziomu szczegółowości podważa skuteczność środków ujawnienia przewidzianych w art. 6 ust. 1 i budzi obawy o proporcjonalność wymogów ustalonych na szczeblu krajowym. Rodzi to również pytanie o „sprawiedliwy i słuszny” charakter takich wymogów i może uczynić stosowanie środków przewidzianych dyrektywą nadmiernie skomplikowanym. W związku z tym szczegółowe wymogi krajowe tego rodzaju mogłyby stać w sprzeczności z art. 6 ust. 1 w związku z obowiązkami określonymi w art. 3 dyrektywy. Dyrektywa w sprawie odszkodowań w obszarze konkurencji jest pod tym względem bardziej rozbudowana. W art. 5 ust. 2 tej dyrektywy, dotyczącym ujawniania dowodów, zobowiązuje się państwa członkowskie do zapewnienia, aby sądy krajowe mogły nakazać ujawnienie dokładnie określonych środków dowodowych lub istotnych kategorii dowodów jak najdokładniej i jak najwęziej określonych w oparciu o racjonalnie dostępne fakty przedstawione w uzasadnieniu. Komisja jest zdania, że mogą istnieć podstawy przyjęcia podobnego podejścia przy dokonywaniu wykładni i stosowaniu art. 6 ust. 1 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej. Chociaż wnioskodawca powinien w możliwie najdokładniejszy sposób określić informacje, których ujawnienia żąda, obowiązek w tym zakresie należy interpretować w granicach rozsądku, mając na uwadze specyfikę danej sprawy. Oznacza to, że w ocenie Komisji, chociaż – co do zasady – wnioskodawca powinien określić w swoim wniosku konkretne dowody, art. 6 ust. 1 nie wyklucza możliwości, by w pewnych przypadkach wnioskodawca określił konkretną kategorię dowodów, pod warunkiem iż poziom doprecyzowania umożliwia stronie przeciwnej zidentyfikowanie konkretnego dowodu będącego pod jej kontrolą, a właściwemu organowi sądowemu pozwoliłby podjąć decyzję w sprawie wniosku o ujawnienie informacji.

Ponadto istnieją problemy w rozumieniu, co oznacza sformułowanie „dowody znajdujące się pod kontrolą strony przeciwnej”. Mówiąc konkretniej, pojawiły się niejasności co do tego, czy termin „kontrola” powinien odnosić się jedynie do posiadania dowodu czy też należy go rozumieć szerzej i obejmuje on nawet wymóg przeprowadzenia przez stronę przeciwną rozsądnego poszukiwania. Chociaż w ocenie Komisji wygląda na to, że art. 6 ust. 1 nie daje jasnej podstawy, by wymagać od strony aktywnego poszukiwania dowodu będącego w posiadaniu osób trzecich poza jej kontrolą w celu przedłożenia takiego dowodu, Komisja zauważa, że zastosowanie sformułowania „kontrola” sugeruje, że niekoniecznie jest wymagane, aby strona była faktycznie w posiadaniu danego dowodu. Z tego względu w ocenie Komisji, gdy jest to uzasadnione, art. 6 ust. 1 mógłby dawać podstawy do zobowiązania strony do przeprowadzenia należytego poszukiwania dowodu w ramach swojej organizacji (łącznie z odrębnymi podmiotami prawnymi pod jej kontrolą), pod warunkiem że wnioskodawca odpowiednio uzasadnił i doprecyzował wniosek o dany dowód, a taki obowiązek nie wykracza poza to co proporcjonalne, jego spełnienie nie jest nadmiernie kosztowne oraz w stosownych przypadkach przewidziano zabezpieczenia przed jego nadużywaniem. Wszelkie wnioski o przedstawienie dowodu na podstawie art. 6 ust. 1 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej powinny być odpowiednio uzasadnione i określone oraz ograniczone do tego, co proporcjonalne w konkretnych okolicznościach danej sprawy. Wymóg ten nie wyklucza jednak możliwości, aby strona objęta tym środkiem była w pewnych przypadkach zobowiązana do przedstawienia konkretnych kategorii dowodów lub przeprowadzenia należytego poszukiwania dowodu w ramach swojej organizacji. 4.Zapewnienie ochrony informacji poufnych Możliwość skorzystania ze środków wymienionych w art. 6 ust. 1, art. 6 ust. 2, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 i art. 8 ust. 2 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej podlega ochronie poufności. Ograniczenie to jest szczególnie ważne w sytuacji, gdy dokumenty wskazane jako dowody lub informacje potencjalnie podlegające przedstawieniu zawierają tajemnice przedsiębiorstwa lub inne szczególnie chronione informacje handlowe strony objętej wspomnianymi środkami. Jeżeli chodzi o wniosek związany z prawem do informacji składany na podstawie art. 8, zgłaszano, że fakt, iż pewnego rodzaju informacje mogą być objęte w różnych państwach członkowskich różnymi zasadami poufności, może powodować dodatkowe problemy dla właścicieli praw. Jest to spowodowane tym, iż nie jest jasne, czy mogliby oni informacje uzyskane zgodnie z prawem w jednym państwie wykorzystać w innym państwie, jeżeli poufność takich informacji podlegałaby tam bardziej rygorystycznym przepisom. Ze względu na proporcjonalność wnioski o przedstawienie dowodów na podstawie art. 6, o środki zabezpieczające na podstawie art. 7 oraz o udzielenie informacji na podstawie art. 8 powinny być istotne dla udowodnienia roszczeń występujących w danym postępowaniu sądowym. Jednak nawet jeżeli pewne informacje będące w posiadaniu strony przeciwnej będą kluczowe dla wykazania domniemanego naruszenia, jego zakresu lub konsekwencji, konkretny charakter takich informacji może w pewnych przypadkach, na przykład, mieć tak duże znaczenie handlowe, iż nie powinny być one ujawniane wnioskodawcy. Jak wynika z informacji zwrotnej uzyskanej w trakcie oceny, organy sądowe mogą mieć trudność z rozstrzygnięciem takiego konfliktu interesów, szczególnie gdy strony są dla siebie konkurencją. Komisja zauważa w tym względzie, że przywołane artykuły nie stanowią, iż w postępowaniu nie można wykorzystywać tego rodzaju informacji poufnych. Przewidują raczej konieczność ochrony tych informacji. W niektórych państwach członkowskich wprowadzono środki umożliwiające ujawnianie informacji poufnych jedynie sądowi lub osobie trzeciej objętej szczególnymi przepisami dotyczącymi zachowania poufności. Ponadto zgodnie z art. 60 ust. 3 Porozumienia w sprawie Jednolitego Sądu Patentowego przewiduje się możliwość, by Jednolity Sąd Patentowy (JSP) nakazał przeszukanie pomieszczeń przez osobę wyznaczoną przez JSP. Chociaż wnioskodawca nie może być obecny podczas takiej inspekcji, może reprezentować go niezależny specjalista, którego imię i nazwisko zostanie wymienione w postanowieniu sądu. W ocenie Komisji właściwe organy sądowe powinny mieć możliwość, by z własnej inicjatywy lub na wniosek strony postępowania, zgodnie ze szczegółowymi przepisami prawa krajowego podjąć decyzję o stosownych środkach służących ochronie informacji poufnych, jeżeli na takie informacje mogłyby mieć wpływ środki przewidziane w art. 6, 7 lub 8. Chociaż nie jest to wymagane wprost w tych przepisach, uznaje ona, że środki te mogłyby w uzasadnionych przypadkach obejmować możliwość przedstawienia informacji jedynie właściwym organom sądowym lub niezależnej i bezstronnej osobie trzeciej wyznaczonej do pomocy w postępowaniu bądź inspekcje mające na celu opisanie lub zajęcie, z zastrzeżeniem spełnienia właściwych obowiązków dotyczących zachowania poufności. Wszelkie tego rodzaju środki powinny zapewniać, aby informacje nie były ujawniane wnioskodawcy, innej stronie postępowania ani opinii publicznej, przy należytym poszanowaniu prawa do obrony przysługującego wnioskodawcy lub innym stronom. Obowiązek ochrony informacji poufnych przewidziany w art. 6, 7 i 8 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej powinien być realizowany poprzez właściwe środki, które zapewniają odpowiednie zabezpieczenia. Takie właściwe środki mogłyby obejmować przedstawianie informacji poufnych wyłącznie właściwym organom sądowym lub inspekcję pomieszczeń w celu opisu lub zajęcia prowadzoną jedynie przez pewne niezależne i bezstronne osoby trzecie. 5.Znaczenie zabezpieczeń W dyrektywie w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej przewidziano, iż środki służące zabezpieczeniu dowodów (art. 7 ust. 2) oraz środki tymczasowe (art. 9 ust. 6) mogą być zastosowane po złożeniu przez wnioskodawcę odpowiedniej gwarancji lub równoważonego zabezpieczenia w celu rekompensaty uszczerbku poniesionego przez pozwanego. Tego rodzaju gwarancje lub zabezpieczenia są ważnym instrumentem nie tylko ze względu na rekompensowanie w stosownych przypadkach uszczerbku ex post, ale również ze względu na zapobieganie potencjalnym nadużyciom środków przewidzianych w dyrektywie w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej. W tym względzie konkretne obowiązki przewidziane w art. 7 ust. 2 i art. 9 ust. 6 stanowią wdrożenie ogólnych obowiązków z art. 3 ust. 2, w szczególności, iż środki, procedury i środki naprawcze przewidziane dyrektywą muszą być stosowane w sposób zapewniający zabezpieczenie przed ich nadużywaniem. Art. 3 ust. 2 stanowi jednak również, że środki, procedury i środki naprawcze muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, a zgodnie z art. 3 ust. 1 muszą być sprawiedliwe i słuszne i nie mogą być nadmiernie kosztowne. Podkreśla to, że choć należy zapobiegać nadużyciom, środki służące temu celowi nie mogą stać w sprzeczności z wymienionymi wymogami. Oznacza to przykładowo, że zabezpieczenia, jakie należy wnieść, by można było zastosować środki tymczasowe, nie powinny być ustalone na poziomie, który sprawi, że w praktyce wnioskodawcy nie będą wnioskować o dane środki tymczasowe. Ma to szczególne znaczenie w przypadku MŚP, ponieważ koszty postępowań cywilnych, jak również ryzyko przegrania sprawy i konieczności pokrycia opłat obydwu stron, stanowią główne czynniki zniechęcające do egzekwowania praw własności intelektualnej w postępowaniach cywilnych . Wymaganie od wnioskodawcy wniesienia odpowiedniego zabezpieczenia lub równoważnej gwarancji jako warunku zastosowania środków tymczasowych i zabezpieczających zgodnie z art. 7 i 9 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw wartości intelektualnej może być odpowiednim sposobem zapobiegania nadużywaniu tego rodzaju środków. Przy ocenie, jakie zabezpieczenie lub równoważna gwarancja mają być uznane za odpowiednie w danej sprawie, należy wziąć pod uwagę między innymi sytuację gospodarczą wnioskodawcy oraz potencjalny wpływ na skuteczność wnioskowanego środka, szczególnie dla MŚP. 6.Możliwości i zalety dokumentu ochronnego Art. 7 ust. 1 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej przewiduje możliwość, by w stosownych przypadkach stosować środki służące zabezpieczeniu dowodów bez uprzedniego wysłuchania drugiej strony (tj. ex parte), zwłaszcza gdy jakiekolwiek opóźnienie może spowodować szkodę nie do naprawienia dla właściciela praw lub istnieje dające się udowodnić ryzyko zniszczenia dowodów. Podobnie, jak wynika z art. 9 ust. 4 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, środki tymczasowe i zabezpieczające można stosować ex parte, w szczególności gdy opóźnienie spowodowałoby szkody nie do naprawienia dla właściciela praw. W takich przypadkach z uwagi na pilny charakter sprawy lub konieczność nieinformowania pozwanego z wyprzedzeniem, decyzja o udzieleniu środka jest podejmowana jednostronnie bez uprzedniego zawiadomienia i rozprawy. Pozwany nie ma zatem szansy na przedstawienie argumentów na swoją obronę, nawet jeżeli może dotknąć go powaga skutków zastosowanego środka. Art. 7 i 9 przewidują szereg zabezpieczeń, między innymi takie, iż nakazy ex parte mogą być wydane tylko ze względu na szczególne przyczyny, muszą być zakomunikowane pozwanemu niezwłocznie po ich realizacji i podlegają kontroli sądowej ex post, w ramach której może dojść do wysłuchania pozwanego. Nie zmienia to faktu, że tego rodzaju środki ex parte w istotny sposób wpływają na podstawowe prawo pozwanego do bycia wysłuchanym oraz do obrony w sądzie, stanowiących część podstawowego prawa do rzetelnego procesu sądowego . Ograniczenia dotyczące prawa do bycia wysłuchanym zasadniczo powinny być zatem nakładane na podstawie tych artykułów tylko przy zapewnieniu odpowiednich zabezpieczeń oraz w zakresie, w jakim ograniczenia te są konieczne dla zapewnienia prawa do ochrony własności intelektualnej oraz skutecznej ochrony sądowej wnioskodawcy, które to prawa również są prawami podstawowymi zagwarantowanymi w Karcie praw podstawowych UE. W celu osiągnięcia równowagi między tymi sprzecznymi interesami a prawami podstawowymi niektóre państwa członkowskie (Belgia, Niemcy, Hiszpania, Francja i Niderlandy), jak również reguła 207 regulaminu Jednolitego Sądu Patentowego, przewidują instrument dokumentu ochronnego, zwanego również pismem ochronnym lub nakazem ochronnym. Dzięki dokumentowi ochronnemu pozwany obawiający się pozwu za naruszenie praw własności intelektualnej (przykładowo z powodu otrzymania pisma ostrzegawczego od właściciela praw) informuje właściwe organy sądowe z góry (tj. zanim złożona zostanie skarga), wyjaśniając, dlaczego potencjalne roszczenie dotyczące naruszenia jest w przekonaniu pozwanego bezzasadne. Głównym celem dokumentu ochronnego jest zapewnienie organom sądowym możliwie wielu istotnych informacji bez wysłuchania pozwanych po wpłynięciu wniosku o wydanie wstępnego nakazu sądowego, ale zanim podjęta zostanie decyzja w jego sprawie. Dokument ochronny, choć nie został wyraźnie przewidziany w dyrektywie w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, może być postrzegany jako dobry instrument umożliwiający osiągnięcie – w sposób sprawiedliwy i proporcjonalny – równowagi między różnymi kolidującymi interesami i prawami podstawowymi występującymi w sprawie w związku z możliwością zastosowania środków ex parte opisanych w art. 7 ust. 1 oraz art. 9 ust. 4 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej. IV.ZAPEWNIENIE SKUTECZNEGO EGZEKWOWANIA PRAW WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ, W TYM W KONTEKŚCIE CYFROWYM

Przedmiotem niniejszego rozdziału jest kwestia nakazów sądowych oraz pośredników. Opinie wyrażone podczas konsultacji społecznych świadczą o tym, że właściciele praw uważają wstępne nakazy sądowe za kluczowy instrument służący ochronie ich praw. Ponadto, jak wskazano w dyrektywie w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym („dyrektywie o społeczeństwie informacyjnym”) , usługi pośredników mogą być, w szczególności w środowisku cyfrowym, coraz częściej wykorzystywane przez osoby trzecie w działalności naruszającej prawa; w wielu sytuacjach tacy pośrednicy mają najwięcej możliwości, aby zakończyć takie naruszenia. 1.Nakazy sądowe i odpowiedzialność Dyrektywa w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej przewiduje dwa rodzaje nakazów sądowych. Po pierwsze, na podstawie art. 9 ust. 1 lit. a) państwa członkowskie mają obowiązek zapewnienia, aby właściciele praw mogli składać wniosek o tymczasowy nakaz sądowy wobec naruszającego lub pośrednika. Celem takich nakazów jest zapobieganie możliwemu naruszeniu lub zakazanie dalszego naruszania. Po drugie, w art. 11 zobowiązano państwa członkowskie do zapewnienia, aby w postępowaniu co do meritum sprawy właściwe organy sądowe mogły wydać zakaz sądowy wobec naruszającego w celu zakazania mu kontynuacji naruszenia lub wobec pośrednika, co ma na celu nie tylko zakończenie naruszeń, ale i zapobieżenie przyszłym naruszeniom. W tym kontekście ważne jest, by podkreślić, że w prawie Unii rozróżnia się pojęcie odpowiedzialności oraz możliwości wydania nakazu przeciwko pośrednikowi przewidziane w art. 9 ust. 1 lit. a) oraz art. 11 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej. TSUE potwierdził, że obowiązek nałożony na państwa członkowskie w art. 11 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej ma zastosowanie „niezależnie od ponoszenia ewentualnie własnej odpowiedzialności [pośrednika] w spornych stanach faktycznych”. Możliwość wydania nakazu przeciwko pośrednikowi na podstawie art. 9 ust. 1 lit. a) i art. 11 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej nie zależy od odpowiedzialności pośrednika za (domniemane) naruszenie, którego dotyczy sprawa. W rezultacie właściwe organy sądowe nie mogą wymagać od wnioskodawcy wykazania chociażby pośredniej odpowiedzialności pośrednika za (domniemane) naruszenie w ramach warunku wydania nakazu sądowego. 2.Doprecyzowanie pojęcia pośrednika W art. 9 ust. 1 lit. a) oraz art. 11 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej znajduje się wzmianka o możliwości wydania nakazów sądowych przeciwko „pośrednikowi, którego usługi są wykorzystywane przez osobę trzecią do naruszania prawa własności intelektualnej”. Dyrektywa ta nie określa, jakie podmioty gospodarcze są uważane dla jej celów za pośredników. TSUE doprecyzował, że podmiot gospodarczy może być uznany za pośrednika w rozumieniu tych przepisów, gdy świadczy usługę, która może być wykorzystana przez co najmniej jedną osobę do naruszenia co najmniej jednego prawa własności intelektualnej lub do uzyskania dostępu do treści lub towarów naruszających takie prawa . Podmiot gospodarczy, aby być uznanym za takowego pośrednika, nie musi jednak być powiązany w konkretny sposób z tymi osobami, na przykład poprzez stosunek umowny. W rezultacie stosowanie art. 9 ust. 1 lit. a) i art. 11 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej nie jest ograniczone do konkretnej grupy pośredników, ale rozkłada się na różne sektory i obejmuje zarówno usługi offline, jak i online. TSUE orzekł konkretnie, że za pośredników w okolicznościach faktycznych danej sprawy należy uznać dostawców usług internetowych, platformy portali społecznościowych, rynki internetowe oraz najemców hal targowych. Komisja, bazując na dostępnym jak dotąd orzecznictwie TSUE, uważa, że nie ma powodów, aby sądzić, że jest to wykaz wyczerpujący, a zatem do zakresu pojęcia pośrednika występującego w dyrektywie może należeć również szereg innych podmiotów gospodarczych świadczących usługi, które mogą być wykorzystane przez inne osoby do naruszenia praw własności intelektualnej, co ustala się indywidualnie dla każdego przypadku. W ocenie Komisji takie podmioty gospodarcze mogą, zależnie od przypadku, obejmować – przykładowo – dostawców pewnych usług społeczeństwa informacyjnego, dostawców usług pocztowych i kurierskich, przedsiębiorstwa transportowe i logistyczne oraz sprzedawców detalicznych. Komisja przypomina ponadto, że art. 9 ust. 1 lit. a) oraz art. 11 powinny być interpretowane i stosowane w świetle ogólnych wymogów art. 3 i mających zastosowanie praw podstawowych chronionych w porządku prawnym Unii. W związku z powyższym z jednej strony zaangażowanie takich podmiotów gospodarczych, które same w sobie nie angażują się w działalność stanowiącą naruszenie, może być wymagane w procesie egzekwowania praw własności intelektualnej na podstawie dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, aby zapewnić właścicielom praw możliwość skutecznego egzekwowania tych praw. Z drugiej strony w danej sprawie może nie być uzasadnienia dla takiego zaangażowania, w sytuacji gdy dostawcy usług są tak oddaleni i nieistotni dla (domniemanego) naruszenia, że nie można rozsądnie oczekiwać od danego podmiotu gospodarczego, aby w znaczący sposób przyczyniał się do skutecznego egzekwowania praw, co oznacza, że zaangażowanie go byłoby nieproporcjonalne i nadmiernie obciążające. Podmioty gospodarcze zapewniające usługę, która może zostać wykorzystana przez inne osoby do naruszenia praw własności intelektualnej, mogą – zależnie od okoliczności faktycznych danej sprawy – być uznane za pośredników w rozumieniu art. 9 ust. 1 lit. a) i art. 11 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, również w sytuacji braku konkretnego stosunku, na przykład stosunku umownego, między dwiema stronami. 3.Zapewnienie zrównoważonego systemu dla nakazów i zakazów sądowych oraz pośredników W kontekście zapewniania równowagi praw i interesów wymaganego na ogół w stosunku do interpretowania i stosowania systemu dotyczącego nakazów i zakazów sądowych oraz pośredników, przewidzianego dyrektywą w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, szczególnie istotne poza powyższym są dwie kwestie, a mianowicie zakres wszelkich wydanych nakazów i zakazów oraz filtrowanie. Zakres nakazów sądowych Chociaż początkowo to wnioskodawca określa we wniosku zakres nakazu sądowego, który uznaje za właściwy dla zapobieżenia możliwemu naruszeniu lub wstrzymaniu trwającego naruszenia, to właściwy organ sądowy podejmuje decyzje w sprawie wniosku. Zatem to właśnie właściwy organ sądowy ustala, czy i jakie działania będzie miał podjąć pozwany. Organ sądowy powinien ocenić wniosek, uwzględniając należycie specyfikę sprawy (zob. motyw 17 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej), a wszelkie wydane nakazy sądowe muszą być zgodne z zasadą proporcjonalności oraz wymogami ogólnymi przewidzianymi w art. 3, jak również mającymi zastosowanie prawami podstawowymi. Wynika z tego, że właściwe organy sądowe nie powinny wydawać nakazów sądowych wymagających podjęcia działań, które wykraczają poza to, co w świetle faktów i okoliczności danej sprawy jest właściwe i konieczne dla zapobieżenia możliwemu naruszeniu lub zakazania dalszego naruszania. W związku z powyższym wszelkie wydawane nakazy sądowe powinny być potencjalnie skuteczne, ale jednocześnie powinny mieć minimalny zakres wystarczający do realizacji tego celu. Nie jest konieczne, aby środki przewidziane nakazem sądowym prowadziły do pełnego zakończenia naruszeń praw własności intelektualnej; w pewnych okolicznościach wystarczające może być utrudnienie działalności stanowiącej naruszenie lub zniechęcenie do niej. Jednocześnie nie należy wymagać od osoby, wobec której wydaje się nakaz sądowy, niemożliwych do zaakceptowania poświęceń. W sprawie dotyczącej naruszenia praw autorskich TSUE wskazał, że środki przyjęte przez dostawcę usług internetowych jako pośrednika, wobec którego wydano nakaz sądowy, muszą być precyzyjnie ukierunkowane. Ściślej mówiąc, środki takie muszą służyć położeniu kresu naruszaniu przez osoby trzecie praw autorskich lub praw pokrewnych, lecz w taki sposób, aby użytkownicy internetu, korzystający z usług tego dostawcy dla celów uzyskania legalnego dostępu do zawartych w nim informacji, nie odczuli konsekwencji tego działania. TSUE uznał, że w okolicznościach rozpatrywanej wówczas sprawy sytuacja przeciwna stanowiłaby nieuzasadnioną w kontekście realizowanego celu ingerencję dostawcy w wolny dostęp do informacji przysługujący tym użytkownikom. Jak wskazano powyżej, w odniesieniu do pośredników TSUE sprecyzował dodatkowo, że nakazy i zakazy sądowe mogą służyć nie tylko usunięciu naruszenia, lecz również zapobieganiu kolejnym naruszeniom. W związku z tym w przypadku naruszenia praw własności intelektualnej polegającego na opublikowaniu pewnych treści w internecie właściwe może być zawarcie w nakazie sądowym wydanym wobec pośrednika wymogu, by ów pośrednik zablokował lub uniemożliwił dostęp do danej treści. Ogólnie rzecz biorąc, wymóg, aby zablokowano dostęp do całej strony, może być działaniem posuniętym zbyt daleko, chociaż mogą zaistnieć okoliczności, w których właściwy organ sądowy uzna to za konieczne i proporcjonalne (np. w przypadku naruszeń na dużą skalę lub naruszeń występujących w sposób systematyczny). W ocenie Komisji tego rodzaju decyzja powinna być zawsze podejmowana w zależności od specyfiki danej sprawy.

TSUE doprecyzował również , że właściwe organy sądowe mogą podjąć decyzję, by nie opisywać wprost konkretnych działań, jakie ma podjąć dostawca w celu osiągnięcia pożądanego celu. Jednak TSUE zaznaczył przy tym wyraźnie, że w takich sytuacjach konieczne jest spełnienie szeregu warunków, szczególnie, by środki nie wykraczały poza to, co rozsądne, były zgodne z zasadą pewności prawa, były zgodne z prawami podstawowymi stron zainteresowanych, w tym wolnym dostępem do informacji dla użytkowników internetu, były precyzyjnie ukierunkowane, a także aby właściwe organy sądowe miały możliwość zweryfikowania spełnienia wymienionych warunków, szczególnie poprzez umożliwienie użytkownikom internetu potwierdzenia swoich praw po poinformowaniu o takich środkach. W ocenie Komisji, chociaż wspominane powyżej orzecznictwo dotyczy naruszeń praw autorskich, zasady w nim wyrażone powinny mieć analogiczne zastosowanie w odniesieniu do naruszeń praw własności intelektualnej innych niż prawa autorskie i pokrewne. Nakazy i zakazy sądowe wydawane na podstawie art. 9 ust. 1 lit. a) i art. 11 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej powinny być skuteczne, ale nie powinny wykraczać poza to, co konieczne i proporcjonalne dla osiągnięcia celu w świetle okoliczności danej sprawy. Wystarczające może być utrudnienie działania stanowiącego naruszenie lub zniechęcenie do niego, co niekoniecznie doprowadzi do całkowitego jego zakończenia. W świetle orzecznictwa TSUE osoba, wobec której wydano nakaz sądowy, nie może być jednak zobowiązana do „niemożliwych do zaakceptowania poświęceń”. Nałożone środki muszą być wystarczająco precyzyjne i skuteczne, lecz nie jest wymagane, aby dany środek gwarantował zakończenie naruszenia. Należy zapewnić w tym względzie przestrzeganie praw podstawowych wszystkich zaangażowanych stron, w tym również osób trzecich, które mogą odczuwać negatywne skutki działań podjętych w celu zastosowania się do nakazu sądowego, takich jak użytkownicy internetu. Systemy filtrowania Należy dokonać rozróżnienia między nakazem wymagającym usunięcia ze strony internetowej jednej lub kilku konkretnych pozycji treści a nakazem, który może ostatecznie skutkować zobowiązaniem pośrednika do aktywnego nadzorowania wszystkich treści udostępnianych w danym miejscu w celu zapewnienia, aby żadna z treści nie naruszała praw własności intelektualnej. Zgodnie z art. 15 ust. 1 dyrektywy o handlu elektronicznym państwa członkowskie mają zakaz nakładania na pośredników internetowych w rozumieniu art. 12–14 tej dyrektywy obowiązku ogólnego nadzorowania. Tego rodzaju obowiązek byłby sprzeczny z ogólnymi wymogami sprawiedliwości i proporcjonalności oraz unikania nadmiernie kosztownych środków, o których to wymogach mowa w art. 3 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej. W sprawach Scarlet Extended i SABAM TSUE rozważał kwestię ograniczeń zakresu nakazu sądowego wynikającego z tych przepisów, jak również z mających zastosowanie praw podstawowych przysługujących zaangażowanym stronom. Sprawa Scarlet Extended dotyczyła systemu instalowanego przez dostawcę usług internetowych w celu filtrowania: ·całości łączności elektronicznej odbywającej się w ramach świadczonych przez niego usług, w szczególności tych z wykorzystaniem oprogramowania peer-to-peer, ·stosowanego masowo wobec klientów, ·w ramach środka zapobiegawczego, ·wyłącznie na koszt dostawcy i ·przez nieograniczony czas, który to system umożliwiał identyfikowanie w sieci dostawcy przepływu plików elektronicznych zawierających dzieła muzyczne, filmowe lub audiowizualne, w odniesieniu do których wnioskodawca twierdził, iż posiada prawa własności intelektualnej, w celu zablokowania przesyłu plików, których udostępnianie stanowi naruszenie praw autorskich. W dużej mierze podobnego systemu, który miał być zainstalowany przez dostawcę usług hostingowych w odniesieniu do informacji przechowywanych na jego serwerach, dotyczyła sprawa SABAM. W obydwu sprawach TSUE uznał, że wymaganie od dostawców zainstalowania tego rodzaju ogólnych systemów filtrujących byłoby niezgodne z art. 15 dyrektywy o handlu elektronicznym oraz art. 3 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej w związku z wymogami wynikającymi z ochrony mających zastosowanie praw podstawowych. Jednocześnie w motywie 47 dyrektywy o handlu elektronicznym przypomniano, że art. 15 dotyczy jedynie obowiązków nadzoru o charakterze ogólnym i nie obejmuje automatycznie obowiązków nadzoru mających zastosowanie do przypadków szczególnych. W szczególności przepis ten nie wpływa na zarządzenia organów krajowych wydane zgodnie z przepisami krajowymi. W motywie 48 dodano, że wspomniana dyrektywa nie ma wpływu na możliwość państw członkowskich wymagania od usługodawców, których to dotyczy, zachowania należytej staranności, jakiej można od nich w sposób uzasadniony oczekiwać, w celu wykrywania i zapobiegania niektórym rodzajom bezprawnej działalności. Zatem w stosownych przypadkach i w granicach wspomnianych przepisów można nałożyć pewne obowiązki zachowania należytej staranności przykładowo na dostawców internetowych usług hostingowych z myślą o zapobieganiu zamieszczaniu treści naruszających prawa własności intelektualnej rozpoznanych przez właścicieli praw i we współpracy z nimi. Nakazując pośrednikom wprowadzenie określonych środków służących zapobieganiu dalszym naruszeniom zgodnie z art. 9 ust. 1 lit. a) lub art. 11 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, właściwe organy sądowe mogą – w stosownych przypadkach – wydać nakazy lub zakazy sądowe obejmujące szczególne obowiązki nadzorowania. Zakaz nakładania ogólnego obowiązku nadzorowania wynikający z art. 15 ust. 1 dyrektywy o handlu elektronicznym i art. 3 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej w związku z wymogami wynikającymi z mających zastosowanie praw podstawowych wyklucza jednak możliwość zobowiązania pośredników w drodze takich nakazów sądowych do instalowania i obsługi nadmiernie rozbudowanych, nieukierunkowanych i kosztownych systemów filtrujących w rodzaju tych występujących w sprawach Scarlet Extended i SABAM oraz w takich okolicznościach. 4.Perspektywiczne, dotyczące całego zestawu praw i dynamiczne nakazy sądowe W przepisach krajowych państw członkowskich występują różnice co do zakresu nakazu sądowego wydawanego przez właściwy organ sądowy, w szczególności jeżeli chodzi o sposób, w jaki można reagować na możliwe lub powtarzające się naruszenia praw własności intelektualnej. Nie we wszystkich państwach członkowskich istnieją nakazy sądowe obejmujące pełen katalog lub wykaz praw, chociaż jest tak w niektórych jurysdykcjach, między innymi w Irlandii i Zjednoczonym Królestwie. Co więcej, nakazy sądowe mogą w pewnych sytuacjach tracić na skuteczności ze względu na zmianę przedmiotu sprawy, w odniesieniu do którego wydano nakaz sądowy. Może się tak zdarzyć przykładowo w sytuacji nakazu zablokowania strony internetowej, gdy właściwy organ sądowy wydaje nakaz sądowy w odniesieniu do konkretnych nazw domen, natomiast repliki strony mogą pojawiać się pod innymi nazwami domen, przez co nakaz sądowy nie ma na nie wpływu.

Sposobem na rozwiązanie tego problemu mogą być dynamiczne nakazy sądowe. Takie nakazy sądowe można wydać przykładowo w sprawach, gdy natychmiast po wydaniu nakazu ta sama pod względem materialnym strona internetowa staje się dostępna z innym adresem IP lub pod innym adresem URL, poprzez formułowanie nakazu w sposób, który umożliwia dodanie nowego adresu IP lub URL bez konieczności wszczynania nowej procedury sądowej w celu uzyskania nowego nakazu. Możliwość wydania tego rodzaju nakazów sądowych istnieje między innymi w Zjednoczonym Królestwie i Irlandii. Cel ten może być również realizowany poprzez interwencję organu publicznego lub policji, jak miało to miejsce w konkretnym przypadku w Belgii . Jak zauważono powyżej, z samego brzmienia art. 9 ust. 1 lit. a) dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej jasno wynika, że tymczasowe nakazy sądowe przewidziane w tym artykule można wydawać w celu zapobiegania możliwemu naruszeniu, natomiast TSUE doprecyzował, iż wobec pośredników zakazy sądowe, o których mowa w art. 11, mogą być wydawane również w celu zapobiegania dalszym naruszeniom. Poza tym nie ma obecnie żadnych jasnych wskazań co do zgodności takich nakazów lub zakazów lub zapotrzebowania na nie na podstawie dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej. W ocenie Komisji należy oceniać to indywidualnie, co oznacza, że w kwestii nakazów i zakazów sądowych wobec pośredników odpowiednie warunki i procedury mają być zasadniczo określone w prawie krajowym . Każdorazowo powinno się w sposób należyty uwzględnić cel, do którego mają prowadzić obydwa przywoływane artykuły, wymogi ogólne przewidziane w art. 3 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, jak również mające zastosowanie prawa podstawowe. Komisja odnotowuje, iż pewne państwa członkowskie przewidują możliwość wydawania perspektywicznych, obejmujących pełen wykaz praw i dynamicznych nakazów i zakazów sądowych. Chociaż nie zostało to wyraźnie poruszone w dyrektywie w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, Komisja uważa, że pod warunkiem zapewnienia odpowiednich zabezpieczeń takie nakazy i zakazy sądowe mogą być skutecznym sposobem zapobiegania dalszemu naruszaniu praw własności intelektualnej. 5.Dowód cyfrowy Gromadzenie, przedstawianie i zabezpieczenie dowodów naruszeń popełnionych w internecie może w pewnych okolicznościach stanowić poważne wyzwanie. W dyrektywie nie ma bezpośrednio mowy o wykorzystaniu i przedstawianiu dowodów cyfrowych w postępowaniach dotyczących egzekwowania praw własności intelektualnej. Podczas oceny wskazano, że dowód w formie cyfrowej może być trudny do zabezpieczenia i że obrazy treści strony internetowej w danym momencie (tzw. „zrzuty ekranu”) w pewnych sytuacjach nie są akceptowane jako dowód przez właściwe organy sądowe w niektórych państwach członkowskich. Stosowanie zrzutów ekranu to jednak jeden z najpopularniejszych sposobów wykazania, że w otoczeniu internetowym miało miejsce konkretne działanie. W praktyce zrzut ekranu może przykładowo świadczyć o cechach internetowej dystrybucji towaru naruszającego prawa, ponieważ treść strony internetowej może pokazywać, jakiego rodzaju towary były dostępne do sprzedaży, kto je oferował, na jakim terytorium i do kogo była skierowana oferta. Może to pomóc właścicielom praw w skutecznym egzekwowaniu praw także w kontekście internetowym. Również pozwani mogą zdecydować się na powołanie się na zrzuty ekranu, aby odpowiedzieć na zarzuty o działanie stanowiące naruszenie praw własności intelektualnej. W niektórych państwach członkowskich obecna praktyka właściwych organów sądowych polega na dopuszczaniu dowodów ze zrzutów ekranu, pod warunkiem że zostały wykonane przez notariusza lub pracownika sądu oraz że w sposób dostatecznie widoczny i precyzyjny przedstawiają towary lub usługi naruszające prawa. Z uwagi na brak wyraźnych zasad w tej kwestii w ocenie Komisji nie można uznać, że dyrektywa w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej wymaga tego rodzaju praktyki. W jej ocenie takie podejście jest jednak – ogólnie rzecz biorąc – spójne z dyrektywą w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej. Może być ono postrzegane jako jedna z najlepszych praktyk, ponieważ może stanowić dobry sposób na rozwiązanie wspomnianych wcześniej potrzeb stron postępowania przy jednoczesnym zapewnieniu dostatecznej pewności co do dokładności i rzetelności dowodów, na podstawie których właściwy organ sądowy ma orzekać w danej sprawie. W ocenie Komisji istniejącą w przepisach krajowych pewnych państw członkowskich możliwość dopuszczenia zrzutów ekranu jako dowodów w postępowaniu sądowym prowadzonym na podstawie dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, pod warunkiem że przedstawiają one w sposób dostatecznie widoczny i precyzyjny towary lub usługi rzekomo naruszające prawa oraz są zgodne z określonymi zabezpieczeniami proceduralnymi, można uznać za przykład najlepszej praktyki. W zależności od krajowego systemu prawnego takie zabezpieczenia mogą obejmować, przykładowo, obowiązek, by dowód taki został sporządzony przez notariusza lub pracownika sądu. V.ZAPEWNIENIE EGZEKWOWANIA PRAW WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ W WYMIARZE JEDNOLITEGO RYNKU 1.Doprecyzowanie praw objętych zakresem dyrektywy Dyrektywa w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej dotyczy środków, procedur i środków naprawczych niezbędnych do realizacji praw własności intelektualnej (art. 1). Dyrektywa ta ma zastosowanie do wszelkich naruszeń praw własności intelektualnej przewidzianych w prawie Unii lub prawie krajowym danego państwa członkowskiego, chociaż nie wpływa ona na środki, które są lub mogą być przewidziane w przepisach unijnych lub krajowych, w zakresie, w jakim środki te mogą dawać właścicielom praw większe korzyści (art. 2 ust. 1). Dyrektywa w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej ma zastosowanie bez uszczerbku dla przepisów szczególnych w sprawie stosowania praw oraz w sprawie wyjątków zawartych w prawodawstwie unijnym dotyczącym praw autorskich i praw pokrewnych (art. 2 ust. 2). Nie wpływa ona na prawo Unii w zakresie ochrony danych osobowych ani na dyrektywę o handlu elektronicznym ogółem, a w szczególności na art. 12–15 tej dyrektywy (art. 2 ust. 3 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej). Prawa własności intelektualnej objęte dyrektywą Chociaż dyrektywa nie zawiera wykazu konkretnych praw uznawanych za prawa własności intelektualnej dla jej celów, w motywie 13 wyjaśniono, że powinno się jak najszerzej zdefiniować zakres stosowania, tak aby obejmowała ona wszystkie prawa własności intelektualnej objęte przepisami unijnymi w tej dziedzinie lub prawem wewnętrznym danego państwa członkowskiego. W 2005 r. Komisja wydała niewiążące oświadczenie dotyczące art. 2 dyrektywy, aby pomóc w doprecyzowaniu zakresu pojęcia. Komisja wskazała w tym oświadczeniu, że uważa, iż objęte zakresem dyrektywy są co najmniej następujące prawa własności intelektualnej: ·prawo autorskie i prawa pokrewne; ·prawo sui generis twórcy bazy danych; ·prawa twórcy topografii produktów półprzewodnikowych; ·prawa ze znaków towarowych, ·prawa ze wzoru; ·prawa z patentu, włącznie z prawami wynikającymi z dodatkowych świadectw ochronnych;

·oznaczenia geograficzne; ·prawa ze wzoru użytkowego; ·prawa wynikające z systemu ochrony odmian roślin; ·nazwy handlowe, jeżeli są one chronione jako wyłączne prawa własnościowe w danym prawie krajowym. W ocenie Komisji środki, procedury i środki naprawcze określone w dyrektywie powinny być każdorazowo dostępne w postępowaniach o naruszenie dotyczące dowolnego z praw wymienionych w oświadczeniu z 2005 r. Powiązanie z dyrektywą w sprawie tajemnic przedsiębiorstwa Istnieją jednak nadal pewne niejasności, zwłaszcza co do innych praw chronionych prawem krajowym, takich jak nazwy domen, tajemnice przedsiębiorstwa i inne działania często objęte zakresem prawa krajowego dotyczącego nieuczciwej konkurencji (np. nielegalnych kopii). Chociaż zgodnie z motywem 13 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej państwa członkowskie mogą do celów wewnętrznych rozszerzyć przepisy dyrektywy o działania o charakterze nieuczciwej konkurencji, w tym produkcję nielegalnych kopii lub podobne działania, nie mają takiego obowiązku. Z przeprowadzonych dotąd ocen wynika, że żadne z państw członkowskich nie zdecydowało się na rozszerzenie przepisów dyrektywy na takie działania. Przyjęcie w 2016 r. dyrektywy w sprawie tajemnic przedsiębiorstwa dało pewną jasność w kwestii działań objętych dotąd krajowymi przepisami dotyczącymi nieuczciwej konkurencji. Dyrektywa w sprawie tajemnic przedsiębiorstwa stanowi, że nie wpływa ona na stosowanie innych właściwych przepisów w innych dziedzinach, w tym praw własności intelektualnej, oraz że powinno się ją postrzegać jako lex specialis, w sytuacji gdy jej zakres pokrywa się z zakresem dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej. Z tego względu po zakończeni transpozycji dyrektywy w sprawie tajemnic przedsiębiorstwa każda osoba, która doznała działań, które można zinterpretować jako bezprawne pozyskanie, wykorzystanie lub ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa według definicji zawartej w dyrektywie, będzie mogła skorzystać w pierwszej kolejności ze środków, procedur i środków naprawczych przewidzianych w dyrektywie w sprawie tajemnic przedsiębiorstwa. Tymczasem w odniesieniu do wszystkich działań o charakterze nieuczciwej konkurencji regulowanych na szczeblu krajowym i nieobjętych zakresem dyrektywy w sprawie tajemnic przedsiębiorstwa zastosowanie mają zasady ogólne; przepisy dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej będą mieć zastosowanie jedynie wówczas, gdy dane państwo członkowskie zdecyduje się rozszerzyć jej zakres stosowania na szczeblu krajowym zgodnie z motywem 13 tej dyrektywy. W odniesieniu do tajemnic przedsiębiorstwa dyrektywa w sprawie tajemnic przedsiębiorstwa stanowi lex specialis w stosunku do dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej. W odniesieniu do wszystkich działań o charakterze nieuczciwej konkurencji regulowanych prawem krajowym, które nie dotyczą naruszenia praw własności intelektualnej w rozumieniu dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej ani nie wchodzą w zakres stosowania dyrektywy w sprawie tajemnic przedsiębiorstwa, przepisy dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej mają zastosowanie jedynie wówczas, gdy państwo członkowskie decyduje się do celów wewnętrznych rozszerzyć zakres jej stosowania na takie działania. 2.Postępowania prowadzone poza zakresem dyrektywy W art. 2 ust. 1 dyrektywy odwołano się bezpośrednio do naruszenia praw własności intelektualnej. W tym kontekście zakwestionowano możliwość stosowania przepisów wdrażających dyrektywę w postępowaniach zmierzających do unieważnienia zakwestionowanych praw. TSUE doprecyzował , że choć dyrektywa ma zastosowanie do postępowań służących zapewnieniu ochrony praw własności intelektualnej, nie ma zastosowania do postępowań w sprawie unieważnienia, jeżeli ochronę udzieloną właścicielowi odpowiednich praw kwestionuje osoba, która nie jest właścicielem prawa własności intelektualnej. Ponadto TSUE orzekł , że dyrektywa nie ma zastosowania do postępowań, w których osoby odpowiedzialne za zapłatę godziwej rekompensaty wnoszą do sądu odsyłającego o orzeczenie przeciwko organowi odpowiedzialnemu za pobór takiej kwoty oraz za przekazanie jej właścicielom praw autorskich, który broni takiego działania. Na środki, procedury i środki naprawcze przewidziane w dyrektywie w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej nie można powoływać się w postępowaniu o unieważnienie praw własności intelektualnej ani w postępowaniu wiążącym się z działaniem związanym z wypłatą godziwej rekompensaty właścicielom praw autorskich, wytoczonym przeciwko organowi odpowiedzialnemu za pobór i przekazanie takiego wynagrodzenia. 3.Uprawnienie do występowania o zastosowanie środków, procedur i środków naprawczych W art. 4 dyrektywy wskazano, że z zastrzeżeniem pewnych warunków państwa członkowskie muszą uznać za osoby uprawnione do występowania o zastosowanie określonych w dyrektywie środków, procedur i środków naprawczych: (i) właścicieli praw własności intelektualnej, (ii) wszystkie inne osoby uprawnione do stosowania tych praw, zwłaszcza licencjobiorców, (iii) organizacje zbiorowego zarządzania prawami własności intelektualnej oraz (iv) profesjonalne organizacje zrzeszające pełnomocników. Licencjobiorcy W art. 4 lit. b) dyrektywy wskazano, że osoby uprawnione do korzystania z praw własności intelektualnej, zwłaszcza licencjobiorcy, w zakresie dozwolonym przez przepisy odpowiedniego prawa i zgodnie z nimi, są uprawnione do występowania o zastosowanie środków, procedur i środków naprawczych określonych w dyrektywie. Kwestionowano jednak, czy licencjobiorca jest również upoważniony do występowania o zastosowanie tych środków, jeżeli pomimo uzyskania licencji od właściciela praw licencjobiorca w stosownych przypadkach nie dokonał rejestracji licencji w odpowiednim rejestrze. TSUE doprecyzował, że w przypadku licencji wystawionych w odniesieniu do zarejestrowanego wzoru wspólnotowego lub znaku towarowego Unii Europejskiej licencjobiorca może wszcząć postępowanie na podstawie odpowiednich rozporządzeń, zarzucając naruszenie zarejestrowanego wzoru wspólnotowego / znaku towarowego Unii Europejskiej, który jest przedmiotem licencji, nawet jeżeli licencja nie została wpisana do odpowiedniego rejestru wzorów wspólnotowych lub rejestru znaków towarowych Unii Europejskiej, a ponadto taki licencjobiorca powinien mieć w szczególności możliwość wnioskowania o nakazy sądowe.

O ile wyroki te można postrzegać jako wskazanie, że ta sama zasada dotyczy art. 4 lit. b) dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, od przepisów krajowych w danym państwie członkowskim, do których wprost odnoszą się wspomniane przepisy, będzie zależeć ustalenie legitymacji takich osób w świetle dyrektywy. W orzecznictwie dotyczącym unijnych rozporządzeń w sprawie wzorów i znaków towarowych TSUE orzekł z kolei, że licencjobiorcy dysponują legitymacją procesową, by wnioskować o nakazy i zakazy sądowe, nawet bez uprzedniej rejestracji. W odniesieniu do innych praw własności intelektualnej – zgodnie z art. 4 lit. b) dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej – sprawy te zależą od prawa krajowego. Organizacje zbiorowego zarządzania prawami własności intelektualnej oraz profesjonalne organizacje zrzeszające pełnomocników Art. 4 lit. c) i d) stanowi, że – odpowiednio – organizacje zbiorowego zarządzania prawami własności intelektualnej oraz profesjonalne organizacje zrzeszające pełnomocników, zazwyczaj uznawane za uprawnione do reprezentowania właścicieli praw, mają prawo do wnioskowania o zastosowanie przewidzianych dyrektywą środków egzekwowania praw na drodze cywilnej „w zakresie dozwolonym przez przepisy odpowiedniego prawa i zgodnie z nimi”. W tym kontekście wprowadzenie możliwości wszczynania postępowania przez organizacje zbiorowego zarządzania prawami różni się w istotny sposób w zależności od państwa członkowskiego. Chociaż brzmienie tych przepisów wskazuje, że państwa członkowskie mają swobodę uznania w tym zakresie, kilka państw członkowskich przewiduje możliwość udzielenia takim organizacjom legitymacji procesowej do wszczynania postępowania w imieniu członków organizacji, jeżeli celem działalności jest obrona praw członków, a sprawa jest uznawana za leżącą w interesie tychże członków. Komisja zauważa, że takie działanie ogólnie zdaje się poprawiać możliwość skutecznego egzekwowania praw własności intelektualnej, w szczególności ze względu na to, iż organizacje tego rodzaju mogą w pewnych sytuacjach mieć lepsze możliwości i dysponować lepszymi narzędziami (pod kątem dostępu do informacji, wiedzy eksperckiej, zasobów ludzkich, pozycji finansowej itp.) niż sami właściciele praw, by w stosownych przypadkach skutecznie wytoczyć powództwo w reakcji na naruszenia praw własności intelektualnej, w szczególności, jeżeli właścicielami praw są MŚP. Kilka państw członkowskich zdecydowało się skorzystać z możliwości przewidzianej w art. 4 lit. c) i d) dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, aby uprawnić organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi oraz profesjonalne organizacje zrzeszające pełnomocników, które na ogół uznaje się za uprawnione, do reprezentowania właścicieli praw w celu wnioskowania o środki, procedury i środki naprawcze przewidziane tą dyrektywą. Takie działanie zasadniczo poprawia skuteczne egzekwowanie praw własności intelektualnej i może być uznawane za najlepszą praktykę. 4.Domniemanie autorstwa i własności W art. 5 dyrektywy określono wzruszalne domniemanie autorstwa i własności na korzyść osoby (autora lub właściciela praw pokrewnych), którego nazwisko pojawia się na utworze lub przedmiocie objętym ochroną w sposób zwyczajowo przyjęty. Przepis ten ma na celu ułatwienie możliwości egzekwowania praw przez takie osoby, mając na uwadze, że dowód autorstwa lub własności może być trudny do przedstawienia, szczególnie gdy chodzi o kilka utworów. W ocenie Komisji państwa członkowskie dysponują pewną swobodą uznania w kwestii stosowania art. 5, szczególnie jeżeli chodzi o szczegółowe przepisy regulujące kwestię czasu i sposobu przedstawienia dowodu w celu wzruszenia takiego domniemania, jako że przepis nie zawiera żadnych wyraźnych zasad w tym zakresie. Komisja zauważa jednak również, że takie szczegółowe przepisy i sposób ich stosowania nie mogą powodować zakwestionowania skuteczności art. 5. Wzruszalne domniemanie autorstwa lub własności przewidziane w art. 5 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej należy interpretować i stosować w taki sposób, by zabezpieczony był jego cel, jakim jest usprawnienie egzekwowania odpowiednich praw własności intelektualnej przez autorów i posiadaczy praw pokrewnych. 5.Dostępność pewnych środków szczególnych Dowody W art. 6 i 7 dyrektywy zobowiązano państwa członkowskie do zapewnienia, aby istniały skuteczne środki przedstawiania i zabezpieczania dowodów. Celem tych przepisów jest zagwarantowanie, aby informacje niezbędne do ustalenia, czy doszło do naruszenia praw własności intelektualnej, a jeżeli tak, jakie są jego konsekwencje, nawet jeżeli wnioskodawca nie jest w posiadaniu tych informacji, zostały udostępnione wnioskodawcy oraz właściwym organom sądowym. Procedury powinny jednak uwzględniać prawa pozwanego i zapewniać konieczne gwarancje, w tym ochronę informacji poufnych i ochronę danych osobowych oraz życia prywatnego. W art. 7 ust. 1 zezwolono właściwym organom sądowym na zarządzenie – w odpowiedzi na uzasadniony wniosek – szybkich i skutecznych środków tymczasowych zapewniających zabezpieczenie dowodów dotyczących zarzucanego naruszenia. Prawo do zabezpieczenia dowodów w sposób wyraźny ma zastosowanie przed rozpoczęciem postępowania co do meritum sprawy, z zastrzeżeniem ochrony informacji poufnych oraz pod warunkiem że w prawie krajowym istnieją opcjonalne zabezpieczenia i gwarancje (o których mowa w art. 7 ust. 2) służące uniknięciu potencjalnych nadużyć. Oznacza to w szczególności, że wnioskodawca może również złożyć stosowny wniosek w ramach postępowania wstępnego, w tym w pewnych przypadkach postępowania ex-parte. W niektórych państwach członkowskich trudnością jest nadal wnioskowanie o tego rodzaju tymczasowe środki zabezpieczające przed faktycznym rozpoczęciem postępowania co do meritum sprawy. Wyraźne brzmienie art. 7 ust. 1 dyrektywy wskazuje jednak, że nie należy odmawiać uwzględnienia wniosku o takie środki jedynie na podstawie, iż jeszcze nie rozpoczęło się postępowanie co do meritum sprawy. Prawo do informacji Opinie wyrażone w czasie konsultacji publicznych dały wyraz niepewności, czy prawo do informacji przewidziane w art. 8 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej może być wykonywane przed wydaniem jakiegokolwiek wyroku co do meritum sprawy w postępowaniu dotyczącym naruszenia praw własności intelektualnej. Art. 8 ust. 1 stanowi, że nakaz przedstawienia informacji może zostać wydany „w kontekście postępowania sądowego dotyczącego naruszenia prawa własności intelektualnej”. Nie oznacza to jednak, jak ma to miejsce w przypadku chociażby art. 7 ust. 1, że taki nakaz może zostać wydany „nawet przed wszczęciem postępowania nad meritum sprawy”, ani też nie wspomniano wprost, że może on być wydany przed zakończeniem postępowania nad meritum sprawy. W rezultacie w niektórych państwach członkowskich trudno jest uzyskać nakaz przedstawienia informacji przed ostatecznym postanowieniem w postępowaniu nad meritum sprawy. TSUE doprecyzował niedawno, że sformułowanie użyte w art. 8 ust. 1 nie oznacza, że prawo do informacji musi być wykonywane koniecznie w ramach tego samego postępowania sądowego co postępowanie dotyczące naruszenia praw własności intelektualnej. W szczególności uznał, że na prawo do informacji można powołać się, gdy po ostatecznym zakończeniu postępowania, w którym uznano, iż doszło do naruszenia praw własności intelektualnej, wnioskodawca w odrębnym, kolejnym postępowaniu dąży do uzyskania informacji dotyczących pochodzenia i sieci dystrybucji towarów lub usług, za sprawą których naruszono prawo własności intelektualnej, z zamiarem wytoczenia powództwa o odszkodowanie. Chociaż podejście w tej kwestii różni się w poszczególnych państwach członkowskich, można wyróżnić pewne najlepsze praktyki. Przykładowo w Niemczech ustawa o znakach towarowych przewiduje, że w sprawach ewidentnego naruszenia prawa własności intelektualnej obowiązek przedstawienia informacji można nałożyć w ramach nakazu wstępnego zgodnie z odpowiednimi przepisami niemieckiego kodeksu postępowania cywilnego. Wskazanie w art. 8 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, iż nakaz przedstawienia informacji jest dostępny „w kontekście postępowania sądowego dotyczącego naruszenia prawa własności intelektualnej” oznacza, że do nakazania przedstawienia informacji niekoniecznie musi dojść w ramach tego samego postępowania sądowego. Nakaz taki może zostać wydany w odrębnym, kolejnym postępowaniu wszczętym z zamiarem dochodzenia odszkodowania. W zależności od obowiązujących przepisów krajowych może być on również wydany na wcześniejszym etapie jako nakaz wstępny.

Środki naprawcze W art. 10 dyrektywy stwierdzono, że właściwe organy sądowe mogą nakazać wycofanie z handlu towarów, co do których stwierdzono naruszanie prawa własności intelektualnej, a we właściwych przypadkach również głównych materiałów i narzędzi użytych do tworzenia lub wytwarzania tych towarów. Ponadto możliwe jest też nakazanie ich definitywnego usunięcia z handlu lub zniszczenia. Takie działania są przeprowadzane na koszt naruszającego. Art. 10 dyrektywy opiera się na art. 46 porozumienia TRIPS. W art. 10 ust. 3 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, podobnie jak w art. 46 zdanie trzecie porozumienia TRIPS, przewidziano, iż rozpatrując żądanie zastosowania środków naprawczych, należy brać pod uwagę zachowanie proporcjonalności między powagą naruszenia a zarządzonymi środkami naprawczymi, a także interesy stron trzecich. Ponadto zgodnie z kolejnym zdaniem art. 46, w odniesieniu do towarów z podrobionym znakiem towarowym proste usunięcie bezprawnie umieszczonego znaku towarowego z wyjątkiem szczególnych przypadków nie jest wystarczające do zezwolenia na zwolnienie towarów do kanałów handlowych. Z ogólnego orzecznictwa TSUE w tym względzie wynika, że art. 10 dyrektywy należy w możliwie najszerszym zakresie interpretować i stosować w świetle przywołanego postanowienia porozumienia TRIPS. Warto również zauważyć, że w przeciwieństwie do przepisów dotyczących odszkodowania (art. 13) w art. 10 nie zawarto wyraźnego wymogu, w myśl którego dla nałożenia przedmiotowych środków konieczne jest, by naruszający zaangażował się w naruszającą działalność świadomie lub mając rozsądne podstawy do posiadania takiej wiedzy. Art. 10 dyrektywy należy w możliwie najszerszym zakresie interpretować i stosować w świetle art. 46 porozumienia TRIPS. Zgodnie z tym postanowieniem proste usunięcie znaku towarowego bezprawnie wykorzystanego na towarach podrobionych poza wyjątkowymi przypadkami nie jest wystarczające, aby zezwolić na wprowadzenie towarów do kanałów handlowych. 6.Wymiar transgraniczny Dyrektywa w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej nie ma na celu ustanowienia zharmonizowanych zasad współpracy sądowej, jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych, czy też zajmowania się prawem właściwym. Istnieją inne unijne narzędzia prawne, które tymi sprawami ogólnie się zajmują i które, co do zasady, mają zastosowanie tak samo do własności intelektualnej, jak i do postępowań sądowych związanych z prawami własności intelektualnej. Jeżeli chodzi o inne instrumenty prawne UE, w sprawach cywilnych i handlowych jurysdykcję sądów państw członkowskich określa się zgodnie z rozporządzeniem Bruksela I . Rozporządzenie to reguluje uznawanie i egzekwowanie postanowień takich sądów w całej UE. Zasady dotyczące prawa właściwego w odniesieniu do zobowiązań pozaumownych, które często występują w postępowaniach dotyczących egzekwowania praw własności intelektualnej, określono w rozporządzeniu Rzym II. Sądy właściwe, szczególnie dla celów nakazów i zakazów sądowych Wiele sporów dotyczących praw własności intelektualnej ma wymiar transgraniczny. W rezultacie postępowanie sądowe w sprawie naruszeń praw własności intelektualnej, w szczególności popełnionych w otoczeniu internetowym, może toczyć się jednocześnie w kilku państwach członkowskich. Może to stanowić wyzwanie dla właścicieli praw, szczególnie jeżeli chodzi o określenie właściwego sądu krajowego oraz zakresu wnioskowanych nakazów i zakazów sądowych. Warto zauważyć, że rozporządzenie Bruksela I zawiera szereg wyjaśnień dotyczących właściwości sądów w zakresie stosowania środków tymczasowych w sprawach transgranicznych. Motyw 25 rozporządzenia zawiera konkretne odniesienie do dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej i doprecyzowuje, że pojęcie „środków tymczasowych, w tym środków zabezpieczających” w rozumieniu między innymi art. 35 rozporządzenia obejmuje na przykład zarządzenia o charakterze zabezpieczającym, które mają na celu uzyskanie informacji lub zabezpieczenie dowodów, w rozumieniu art. 6 i 7 dyrektywy w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej. Zgodnie z rozporządzeniem Bruksela I właściciele praw mają zasadniczo pozywać domniemanych naruszających prawa własności intelektualnej przed sądem państwa członkowskiego miejsca zamieszkania domniemanego naruszającego (art. 4). Niemniej jednak w sprawach dotyczących czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego mogą to również uczynić przed sądem państwa członkowskiego miejsca, w którym nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę (art. 7 ust. 2). Ponadto rozporządzenie Bruksela I przewiduje również możliwość pozwania domniemanego naruszającego, który jest jednym z wielu pozwanych, w sądzie państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania jeden z pozwanych, o ile między sprawami istnieje tak ścisła więź, że pożądane jest ich łączne rozpoznanie i rozstrzygnięcie w celu uniknięcia wydania w oddzielnych postępowaniach sprzecznych ze sobą orzeczeń (art. 8 ust. 1). TSUE doprecyzował w kontekście sprawy o naruszenie praw autorskich, że zastosowania tego przepisu nie wyklucza się wyłącznie z uwagi na to, że powództwo przeciwko kilku pozwanym za przedmiotowo tożsame naruszenia praw autorskich zostaje wytoczone na krajowych podstawach prawnych, które różnią się w zależności od państwa członkowskiego. Uznawanie i wykonywanie wyroków Zgodnie z rozporządzeniem Bruksela I (art. 39) wszelkie orzeczenia wydane przez sąd w państwie członkowskim, które są wykonalne w tym państwie członkowskim, są wykonalne bezpośrednio również w innych państwach członkowskich bez potrzeby stwierdzania ich wykonalności (tj. zastosowanie ma uchylenie procedury exequatur). TSUE orzekł, że pojęcie „spraw cywilnych i handlowych” w rozumieniu art. 1 rozporządzenia Bruksela I musi być interpretowane jako oznaczające, że rozporządzenie to ma zastosowanie do uznawania i wykonywania orzeczenia sądu krajowego, które zawiera nakaz zapłaty kary finansowej, w celu zapewnienia zgodności z wyrokiem wydanym w sprawie cywilnej lub handlowej. O kwestiach związanych z jurysdykcją sądów, uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych oraz prawa właściwego w kontekście postępowań związanych z prawami własności intelektualnej decyduje się zgodnie z unijnymi instrumentami pra