KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 19.9.2022 COM(2022) 459 final 2022/0278(COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY ustanawiające nadzwyczajny instrument jednolitego rynku i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 2679/98 (Tekst mający znaczenie dla EOG) {SEC(2022) 323 final} - {SWD(2022) 288 final} - {SWD(2022) 289 final} - {SWD(2022) 290 final}



UZASADNIENIE 1.KONTEKST WNIOSKU •Przyczyny i cele wniosku Jednolity rynek to jeden z największych atutów UE, stanowiący podporę unijnego wzrostu gospodarczego i dobrobytu. Niedawne kryzysy, takie jak pandemia COVID-19 czy inwazja Rosji na Ukrainę, pokazały pewną podatność jednolitego rynku i łańcuchów dostaw w sytuacji nieprzewidzianych zakłóceń, a jednocześnie zależność gospodarki europejskiej i wszystkich powiązanych z nią zainteresowanych stron od prawidłowo funkcjonującego jednolitego rynku. W przyszłości do innych, nowych sytuacji nadzwyczajnych mogą doprowadzić – oprócz niestabilności geopolitycznej – również zmiana klimatu i wynikające z niej klęski żywiołowe, utrata różnorodności biologicznej oraz globalna niestabilność gospodarcza. Z tego powodu należy zagwarantować funkcjonowanie jednolitego rynku w sytuacjach nadzwyczajnych. Skutki kryzysu dla jednolitego rynku mogą być dwojakie. Z jednej strony może doprowadzić on do wystąpienia przeszkód w swobodnym przepływie na jednolitym rynku, które zaburzają jego funkcjonowanie. Z drugiej strony, w przypadku fragmentacji jednolitego rynku i jego nieprawidłowego funkcjonowania kryzys może spowodować zwiększenie niedoborów towarów i usług istotnych w kontekście kryzysu. W efekcie łańcuchy dostaw mogą zostać nagle przerwane, a przedsiębiorstwa postawione w obliczu trudności z zaopatrzeniem, dostawami czy sprzedażą towarów i usług. Utrudnia to konsumentom dostęp do kluczowych produktów i usług. Dodatkowo skutki tych zakłóceń pogłębia brak informacji i jasności prawa. Poza bezpośrednimi zagrożeniami społecznymi wywołanymi przez kryzys obywatele, a w szczególności słabsze grupy, mierzą się z poważnymi skutkami gospodarczymi. Celem wniosku jest zatem rozwiązanie dwóch odrębnych, a jednak powiązanych ze sobą problemów – przeszkód w swobodnym przepływie towarów, usług i osób w czasach kryzysu oraz niedoborów towarów i usług istotnych w kontekście kryzysu. Razem ze ścisłą współpracą wszystkich państw członkowskich oraz wykorzystaniem innych istniejących unijnych instrumentów kryzysowych nadzwyczajny instrument jednolitego rynku (SMEI) zapewni silną, sprawną strukturę zarządzania, a także ukierunkowany zestaw narzędzi gwarantujących sprawne funkcjonowanie jednolitego rynku w przypadku wszelkich przyszłych kryzysów. Prawdopodobnie nie wszystkie narzędzia ujęte w niniejszym wniosku będą potrzebne w tym samym czasie. Celem jest raczej przygotowanie UE na przyszłość i wyposażenie jej w narzędzia, które mogą okazać się niezbędne w danej sytuacji kryzysowej mającej poważny wpływ na jednolity rynek. W konkluzjach z dnia 1 i 2 października 2020 r. Rada Europejska stwierdziła, że z UE wyciągnie wnioski z pandemii COVID-19 oraz zajmie się utrzymującymi się formami fragmentacji, barierami i słabościami jednolitego rynku w obliczu sytuacji nadzwyczajnych. W komunikacie dotyczącym aktualizacji strategii przemysłowej Komisja zapowiedziała opracowanie instrumentu mającego zapewnić swobodny przepływ osób, towarów i usług, jak również większą przejrzystość i koordynację w czasach kryzysu. Inicjatywa ta stanowi część programu prac Komisji na 2022 r. Parlament Europejski z zadowoleniem przyjął plan Komisji dotyczący stworzenia nadzwyczajnego instrumentu jednolitego rynku oraz wezwał Komisję, by opracowała ten instrument jako prawnie wiążące narzędzie strukturalne służące do zapewnienia swobodnego przepływu osób, towarów i usług w razie nowego kryzysu. •Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki Za pomocą szeregu instrumentów prawnych UE ustanowiono przepisy, które mają istotne znaczenie dla zarządzania kryzysowego w ujęciu ogólnym. Z drugiej strony w niektórych ramach unijnych i niedawno przyjętych wnioskach Komisji określono bardziej ukierunkowane środki, które koncentrują się na niektórych aspektach zarządzania kryzysowego lub mają znaczenie dla konkretnych sektorów. Nadzwyczajny instrument jednolitego rynku będzie miał zastosowanie, nie naruszając przepisów ustanowionych za pośrednictwem tych ukierunkowanych instrumentów zarządzania kryzysowego, które należy uznać za lex specialis. Z zakresu inicjatywy wyłączone są w szczególności usługi finansowe, produkty lecznicze, wyroby medyczne lub inne medyczne środki przeciwdziałania oraz produkty związane z bezpieczeństwem żywności, ponieważ w tych obszarach istnieją specjalne ramy istotne w kontekście kryzysu. Wzajemne oddziaływanie z horyzontalnymi mechanizmami reagowania kryzysowego Do horyzontalnych mechanizmów reagowania w sytuacjach kryzysowych należą zintegrowane uzgodnienia UE dotyczące reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych (IPCR). Prezydencja Rady UE wykorzystuje IPCR do usprawniania wymiany informacji i koordynacji politycznej między państwami członkowskimi w zakresie reagowania w złożonych sytuacjach kryzysowych. IPCR zostały wykorzystane po raz pierwszy w październiku 2015 r. do analizy kryzysu uchodźczego i migracyjnego oraz miały zasadnicze znaczenie w kontekście monitorowania i wspierania reagowania kryzysowego dzięki sprawozdaniom przedkładanym Komitetowi Stałych Przedstawicieli Państw Członkowskich, Radzie i Radzie Europejskiej. Posłużyły do kierowania reakcją Unii na poważne kryzysy spowodowane cyberatakami, klęskami żywiołowymi czy zagrożeniami hybrydowymi. W ostatnim czasie IPCR były również wykorzystywane po wybuchu pandemii COVID-19 i brutalnej agresji Rosji na Ukrainę. Innym unijnym mechanizmem ogólnego reagowania kryzysowego jest Unijny Mechanizm Ochrony Ludności i ustanowione w ramach tego mechanizmu Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego (ERCC). ERCC jest centralnym, operacyjnym, działającym całodobowo ośrodkiem Komisji odpowiedzialnym za pierwsze reakcje w sytuacjach kryzysowych, tworzenie zapasów strategicznych na szczeblu unijnym na potrzeby reagowania kryzysowego („rescEU”), oceny ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi, tworzenie scenariuszy, cele w zakresie odporności na klęski i katastrofy, ogólnounijny przegląd zagrożeń związanych z klęskami żywiołowymi i katastrofami spowodowanymi przez człowieka, inne środki w zakresie zapobiegania ryzyku i zapewniania gotowości, takie jak szkolenia i ćwiczenia. Wzajemne oddziaływanie z horyzontalnymi mechanizmami jednolitego rynku W stosownych przypadkach i w razie konieczności należy zapewnić koordynację między nadzwyczajnym instrumentem jednolitego rynku a działaniami Grupy Zadaniowej ds. Egzekwowania Przepisów dotyczących Jednolitego Rynku (SMET). W szczególności Komisja musi przekazywać Grupie Zadaniowej ds. Egzekwowania Przepisów dotyczących Jednolitego Rynku (SMET) do omówienia/przeglądu zgłoszone przeszkody, które w znacznym stopniu zakłócają swobodny przepływ towarów i usług o znaczeniu strategicznym. •Spójność z innymi politykami Unii Wzajemne oddziaływanie ze środkami ukierunkowanymi na szczególne aspekty zarządzania kryzysowego Wyżej wymienione horyzontalne mechanizmy reagowania kryzysowego uzupełniono o inne, bardziej ukierunkowane środki skoncentrowane na konkretnych aspektach jednolitego rynku, takich jak swobodny przepływ towarów, wspólne reguły wywozu lub udzielanie zamówień publicznych. Do takich ram należy rozporządzenie (WE) nr 2679/98 ustanawiające mechanizm reagowania na przeszkody w swobodnym przepływie towarów odnoszące się do państwa członkowskiego, które powodują poważne naruszenia i wymagają natychmiastowego działania („rozporządzenie truskawkowe”). W rozporządzeniu tym przewidziano mechanizm notyfikowania, jak również system wymiany informacji między państwami członkowskimi a Komisją. (Aby uzyskać więcej informacji na ten temat, zob. sekcje 8.1 i 8.2). Na podstawie rozporządzenia w sprawie wspólnych reguł wywozu Komisja ma możliwość objęcia niektórych kategorii produktów nadzorem wywozu z UE i pozwoleniem na wywóz z UE. Na tej podstawie Komisja objęła nadzorem wywóz niektórych szczepionek i substancji czynnych wykorzystywanych do produkcji takich szczepionek.

Inne środki gospodarcze obejmują procedurę negocjacyjną i okazjonalne wspólne udzielanie zamówień przez Komisję w imieniu państw członkowskich. Wzajemne oddziaływanie z sektorowymi środkami kryzysowymi W niektórych ramach unijnych określono bardziej ukierunkowane środki, które koncentrują się jedynie na niektórych szczególnych aspektach zarządzania kryzysowego lub dotyczą jedynie konkretnych sektorów. W komunikacie Komisji pt. „Plan awaryjny na rzecz zapewnienia zaopatrzenia w żywność i bezpieczeństwa żywnościowego w czasach kryzysu” wyciągnięto wnioski z pandemii COVID-19 i wcześniejszych kryzysów w celu wzmocnienia koordynacji i usprawnienia zarządzania kryzysowego, w tym gotowości. W tym celu w planie awaryjnym przedstawiono kluczowe zasady, których należy przestrzegać, aby zapewnić zaopatrzenie w żywność i bezpieczeństwo żywnościowe w przypadku przyszłych kryzysów. Aby zapewnić wdrożenie planu awaryjnego i zawartych w nim kluczowych zasad, Komisja ustanowiła jednocześnie europejski mechanizm gotowości i reagowania na kryzysy związane z bezpieczeństwem żywnościowym (EFSCM). Jego podstawę stanowi działająca pod przewodnictwem Komisji grupa ekspertów złożona z przedstawicieli państw członkowskich i państw niebędących członkami UE oraz zainteresowanych stron należących do łańcucha dostaw żywności, której celem jest poprawa koordynacji oraz wymiana danych i praktyk. Grupa ta zebrała się po raz pierwszy w marcu 2022 r. w celu omówienia skutków wzrostu cen energii i nakładów oraz konsekwencji inwazji Rosji na Ukrainę dla bezpieczeństwa żywnościowego i bezpieczeństwa dostaw. Centra monitorowania rynku i grupy dialogu obywatelskiego to kolejne fora, które zapewniają przejrzystość i przepływ informacji w sektorze spożywczym. Celem komunikatu Komisji pt. „Plan awaryjny dla transportu” jest zapewnienie gotowości na wypadek sytuacji kryzysowej i ciągłości działania w sektorze transportu. W planie przedstawiono „podręcznik kryzysowy”, który obejmuje zestaw narzędzi zawierający 10 środków służących łagodzeniu wszelkich negatywnych skutków dla sektora transportu, pasażerów i rynku wewnętrznego w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowej. Obejmują one m.in. środki mające na celu dostosowanie unijnych przepisów dotyczących transportu do sytuacji kryzysowych, zapewnienie odpowiedniego wsparcia dla sektora transportu, zagwarantowanie swobodnego przepływu towarów, usług i osób, wymianę informacji dotyczących transportu, testowanie reakcji w sytuacjach awaryjnych związanych z transportem w warunkach rzeczywistych itp. Rozporządzenie (UE) nr 1308/2013 ustanawiające wspólną organizację rynków produktów rolnych (rozporządzenie o wspólnej organizacji rynków produktów rolnych), jak również jego siostrzane rozporządzenie w sprawie wspólnej organizacji rynków produktów rybołówstwa i akwakultury stanowią podstawę prawną dla gromadzenia odpowiednich informacji przekazywanych przez państwa członkowskie w celu poprawy przejrzystości rynku. Rozporządzenie (UE) 2021/1139 ustanawiające Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury (rozporządzenie w sprawie EFMRA) stanowi podstawę prawną dla wspierania sektora rybołówstwa i akwakultury w przypadku wystąpienia wyjątkowych zdarzeń powodujących znaczące zakłócenia na rynkach. W rozporządzeniu (UE) 2021/953 ustanawiającym unijne cyfrowe zaświadczenie COVID określono wspólne ramy wydawania, weryfikowania i uznawania interoperacyjnych zaświadczeń o szczepieniu, o wyniku testu lub o powrocie do zdrowia w związku z COVID-19 w celu ułatwienia swobodnego przemieszczania się obywateli UE i członków ich rodzin w czasie pandemii COVID-19. Ponadto – na podstawie wniosków Komisji – Rada przyjęła szczegółowe zalecenia w sprawie skoordynowanego podejścia do ograniczania swobodnego przepływu w odpowiedzi na pandemię COVID-19. W sprawozdaniu na temat obywatelstwa w 2020 r. Komisja ogłosiła również, że zamierza dokonać przeglądu wytycznych z 2009 r. w sprawie swobodnego przemieszczania się w celu zwiększenia pewności prawa obywateli Unii korzystających z przysługującego im prawa do swobodnego przemieszczania się oraz zapewnienia bardziej skutecznego i jednolitego stosowania przepisów dotyczących swobodnego przemieszczania się w całej UE. Zaktualizowane wytyczne powinny uwzględniać m.in. kwestię stosowania ograniczeń w swobodnym przemieszczaniu się, w szczególności ze względów zdrowia publicznego. W rozporządzeniu (UE) 2022/123 w sprawie wzmocnienia roli Europejskiej Agencji Leków w zakresie gotowości na wypadek sytuacji kryzysowej i zarządzania kryzysowego w odniesieniu do produktów leczniczych i wyrobów medycznych ustanowiono ramy monitorowania i ograniczania potencjalnych i rzeczywistych niedoborów produktów leczniczych stosowanych u ludzi, dopuszczonych do obrotu zgodnie procedurą centralną i krajową, uznawanych za krytyczne w kontekście reagowania na dany „stan zagrożenia zdrowia publicznego” lub dane „poważne wydarzenie”. Ponadto decyzją Komisji z dnia 16 września 2021 r. ustanowiono Urząd ds. Gotowości i Reagowania na Stany Zagrożenia Zdrowia w odpowiedzi na potrzebę skoordynowanego działania na poziomie Unii w celu reagowania na stany zagrożenia zdrowia, obejmującego monitorowanie zapotrzebowania na medyczne środki przeciwdziałania, ich szybkie opracowywanie, produkcję, zamawianie i sprawiedliwą dystrybucję. Wzajemne oddziaływanie z bieżącymi inicjatywami Jednocześnie szereg inicjatyw, które zostały niedawno zaproponowane, a obecnie są przedmiotem dyskusji, dotyczy aspektów istotnych w kontekście reagowania i gotowości na kryzysy. Inicjatywy te mają jednak ograniczony zakres obejmujący konkretne rodzaje scenariuszy kryzysowych i nie służą ustanowieniu ogólnych horyzontalnych ram zarządzania kryzysowego. W zakresie, w jakim inicjatywy te obejmują sektorowe ramy reagowania i gotowości na kryzysy, ramy te będą miały pierwszeństwo przed nadzwyczajnym instrumentem jednolitego rynku jako lex specialis. Wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia oraz uchylającego decyzję nr 1082/2013/UE („decyzja w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia”) ma na celu wzmocnienie unijnych ram bezpieczeństwa zdrowotnego oraz wsparcie roli kluczowych agencji UE w zakresie gotowości na wypadek sytuacji kryzysowej i reagowania kryzysowego w odniesieniu do poważnych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia. Jeżeli wniosek zostanie przyjęty, przyczyni się do rozszerzenia planowania gotowości i reagowania oraz wsparcia nadzoru epidemiologicznego i monitorowania, poprawy przekazywania danych i wzmocnienia interwencji UE. We wniosku Komisji dotyczącym rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 851/2004 ustanowiono Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób. Wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia Rady w sprawie ram środków służących zapewnieniu zaopatrzenia w medyczne środki przeciwdziałania mające znaczenie w sytuacjach kryzysowych w przypadku stanu zagrożenia zdrowia publicznego na poziomie Unii przewiduje narzędzia reagowania w sytuacjach kryzysowych, takie jak wspólne udzielanie zamówień, wnioski o obowiązkowe udzielenie informacji kierowane do przedsiębiorstw dotyczące ich mocy produkcyjnych oraz reorientacja linii produkcyjnych w przypadku kryzysów w dziedzinie zdrowia publicznego po ogłoszeniu stanu zagrożenia zdrowia publicznego. Ogłoszenie sytuacji nadzwyczajnej w UE uruchomiłoby zwiększenie koordynacji oraz umożliwiłoby opracowanie, gromadzenie i nabywanie produktów istotnych w kontekście kryzysu. Wniosek obejmuje medyczne środki przeciwdziałania zdefiniowane jako produkty lecznicze stosowane u ludzi, wyroby medyczne oraz inne towary lub usługi, które są niezbędne do celów zapewnienia gotowości i reagowania na poważne transgraniczne zagrożenia zdrowia. Wniosek Komisji dotyczący europejskiego aktu w sprawie czipów ma na celu wzmocnienie europejskiego ekosystemu półprzewodników. Jednym z istotnych filarów tej strategii jest ustanowienie wspólnie z państwami członkowskimi i partnerami międzynarodowymi mechanizmu skoordynowanego monitorowania niedoborów dostaw półprzewodników i reagowania na nie, którego celem jest przewidywanie i szybkie reagowanie na wszelkie przyszłe zakłócenia łańcucha dostaw za pośrednictwem specjalnego zestawu narzędzi na wypadek sytuacji wyjątkowych. Planowany mechanizm dotyczy ewentualnego kryzysu związanego z niedoborem półprzewodników i będzie miał zastosowanie wyłącznie w przypadku uruchomienia trybu kryzysowego. Dzięki wnioskowi Komisji dotyczącemu aktu w sprawie danych organy sektora publicznego będą mogły uzyskać dostęp do danych znajdujących się w posiadaniu sektora prywatnego, które są niezbędne w wyjątkowych okolicznościach, w szczególności do wykonywania uprawnień, jeżeli dane nie są dostępne w inny sposób, lub w przypadku niebezpieczeństwa publicznego (tj. wyjątkowej sytuacji negatywnie wpływającej na ludność Unii, państwa członkowskiego lub jego części, która to sytuacja wiąże się z ryzykiem wystąpienia poważnych i trwałych następstw dla warunków życia lub stabilności gospodarczej, lub znacznego obniżenia wartości aktywów gospodarczych w Unii lub w odpowiednim państwie członkowskim). Wniosek Komisji dotyczący zmiany kodeksu granicznego Schengen ma na celu zapewnienie wspólnego reagowania na granicach wewnętrznych w sytuacjach zagrożenia mającego wpływ na większość państw członkowskich. Proponowana zmiana posłuży również do wprowadzenia gwarancji proceduralnych w przypadku jednostronnego przywrócenia kontroli na granicach wewnętrznych oraz zapewnienia stosowania środków zaradczych i szczególnych gwarancji w odniesieniu do regionów transgranicznych w przypadkach, gdy przywracane są kontrole na granicach wewnętrznych. Takie kontrole mają wpływ w szczególności na osoby przekraczające granicę w ramach życia codziennego (praca, edukacja, opieka zdrowotna, wizyty rodzinne), co unaoczniła pandemia COVID-19. We wniosku propaguje się zwiększone wykorzystanie skutecznych środków alternatywnych w celu przeciwdziałania zidentyfikowanym zagrożeniom dla bezpieczeństwa wewnętrznego lub porządku publicznego zamiast wprowadzania kontroli na granicach wewnętrznych, np. wzmożonych kontroli przeprowadzanych przez policję lub inne organy w regionach przygranicznych, z zastrzeżeniem spełnienia określonych warunków. Wniosek obejmuje również możliwość szybkiego przyjęcia przez Radę wiążących przepisów określających tymczasowe ograniczenia związane z podróżą dla obywateli państw trzecich na granicach zewnętrznych w przypadku zagrożenia dla zdrowia publicznego. Wyjaśniono w nim również, jakie środki mogą zastosować państwa członkowskie, aby skutecznie zarządzać granicami zewnętrznymi UE w sytuacji, gdy migranci są wykorzystywani instrumentalnie przez państwa trzecie do celów politycznych. Przyjęty przez Komisję w grudniu 2020 r. wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie odporności podmiotów krytycznych ma na celu zwiększenie odporności podmiotów świadczących usługi konieczne do utrzymania niezbędnych funkcji społecznych lub prowadzenia ważnej działalności gospodarczej w UE. Celem tej inicjatywy jest stworzenie kompleksowych ram wspierających państwa członkowskie w zapewnianiu, aby podmioty krytyczne świadczące usługi kluczowe były w stanie zapobiegać znaczącym incydentom powodującym zakłócenia, takim jak zagrożenia naturalne, wypadki lub terroryzm, chronić się przed nimi, reagować na nie, stawiać im opór, łagodzić i tłumić je, dostosowywać się do nich i usuwać ich skutki. Dyrektywa ta obejmie jedenaście kluczowych sektorów, w tym sektor energetyczny, transportu, bankowości i zdrowia. We wspólnym komunikacie z dnia 18 maja 2022 r. w sprawie analizy luk inwestycyjnych w zakresie obronności i dalszych działań określono kilka kwestii problematycznych, w tym zdolność europejskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego (a także światowej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego) do zaspokojenia przyszłych potrzeb państw członkowskich w zakresie zamówień w dziedzinie obronności, a także zaproponowano szereg środków.

W kontekście zmiany dyrektywy 2001/95/WE w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów Komisja zamierza zbadać, czy i w jakim zakresie lub na jakich zasadach można by opracować rozwiązania kwestii dotyczących produkcji, które są przedmiotem przepisów zbiorczych dotyczących towarów objętych różnymi systemami zharmonizowanymi, w odrębnym kontekście towarów niezharmonizowanych. Spójność z działaniami zewnętrznymi UE Europejska Służba Działań Zewnętrznych będzie wspierać wysokiego przedstawiciela w sprawowaniu funkcji wiceprzewodniczącego Komisji, polegającej na koordynowaniu działań zewnętrznych Unii w ramach Komisji. Delegatury Unii podlegające wysokiemu przedstawicielowi Unii będą pełnić funkcje zewnętrznych przedstawicieli Unii i w stosownych przypadkach pomagać w prowadzeniu dialogu zewnętrznego. Wzajemne oddziaływanie z innymi instrumentami Komisja może wspierać państwa członkowskie w opracowywaniu i wdrażaniu reform służących przewidywaniu skutków kryzysów naturalnych lub spowodowanych przez człowieka dla jednolitego rynku, przygotowaniu się oraz reagowaniu na nie za pośrednictwem Instrumentu Wsparcia Technicznego. 2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ •Podstawa prawna Podstawę wniosku stanowią art. 114 oraz art. 21 i 45 TFUE. W kontekście kryzysu na jednolity rynek mogą wpływać zarówno konkretne zakłócenia i niedobory związane z kryzysem, jak również ewentualne wewnątrzunijne ograniczenia swobodnego przepływu towarów, usług i osób, które mogą pojawić się podczas próby zaradzenia temu kryzysowi. Ogólnym celem inicjatywy jest ustanowienie mechanizmów i procedur, które pozwolą przygotować się na potencjalne kryzysy i zakłócenia w prawidłowym funkcjonowaniu jednolitego rynku oraz reagować na nie. Takie środki mają również zminimalizować wewnątrzunijne przeszkody w swobodnym przepływie w czasie trwania kryzysu. Podczas gdy podstawa prawna rynku wewnętrznego obejmuje środki dotyczące swobodnego przepływu towarów i swobody świadczenia usług, zgodnie z przepisami dotyczącymi swobodnego przepływu osób rozporządzenie musi opierać się dodatkowo na art. 21 i 45 TFUE. W przypadku kryzysu, który ma wpływ na łańcuchy dostaw na jednolitym rynku, należy wdrożyć środki, które zaradzą wszelkim stwierdzonym niedoborom oraz zagwarantują dostępność towarów i usług krytycznych w kontekście kryzysu w całej UE. Szereg środków zawartych w przedmiotowym wniosku stanowi odstępstwo od istniejącego prawodawstwa harmonizacyjnego Unii lub jego uzupełnienie i opiera się na ogólnej podstawie prawnej dotyczącej rynku wewnętrznego. Niektóre środki, takie jak ułatwienie zwiększenia zdolności produkcyjnych w zakresie towarów i usług istotnych w kontekście kryzysu, przyspieszenie procedur udzielania pozwoleń, priorytetowe traktowanie zamówień oraz tworzenie i dystrybucja rezerw strategicznych, mają charakter wyjątkowy, a ich celem jest zapewnienie spójnej reakcji na przyszłe kryzysy oraz uniknięcie fragmentacji jednolitego rynku. W przypadku znacznego ryzyka dla funkcjonowania jednolitego rynku lub w przypadku poważnych niedoborów towarów o znaczeniu strategicznym lub wyjątkowo dużego popytu na te towary do przywrócenia normalnego funkcjonowania jednolitego rynku niezbędne mogą okazać się środki na szczeblu unijnym mające na celu zapewnienie dostępności produktów istotnych w kontekście kryzysu, takie jak rezerwy strategiczne lub zamówienia priorytetowe. Środki te stosuje się stopniowo, przy czym bardziej wiążące środki należy wprowadzać w przypadku braku działania podmiotów gospodarczych w walce z danym kryzysem. •Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych) Działalność gospodarcza na jednolitym rynku jest głęboko zintegrowana. Coraz częściej dochodzi do interakcji między przedsiębiorstwami, usługodawcami, klientami, konsumentami i pracownikami zlokalizowanymi w różnych państwach członkowskich, którzy korzystają z prawa do swobodnego przepływu. Doświadczenia wyciągnięte z poprzednich kryzysów pokazały, że często rozkład zdolności produkcyjnych w UE jest nierówny. Jednocześnie w przypadku sytuacji kryzysowej popyt na towary lub usługi istotne w kontekście kryzysu na całym terytorium UE może również być nierównomierny, ponieważ niektóre regiony UE są nieproporcjonalnie bardziej podatne i narażone na zakłócenia w łańcuchu dostaw, w szczególności unijne regiony najbardziej oddalone, położone tysiące kilometrów od Europy kontynentalnej. Celu, jakim jest zapewnienie sprawnego i niezakłóconego funkcjonowania jednolitego rynku, nie można osiągnąć za pomocą jednostronnych środków krajowych. Ponadto, nawet jeśli środki przyjęte indywidualnie przez państwa członkowskie mogą w pewnym stopniu zaradzić niedociągnięciom wynikającym z sytuacji kryzysowej na szczeblu krajowym, w rzeczywistości istnieje większe prawdopodobieństwo, że jeszcze bardziej zaostrzą one wspomnianą sytuację kryzysową w całej UE, tworząc kolejne przeszkody w swobodnym przepływie lub wywołując dodatkową presję na produkty, w przypadku których już występują niedobory. Wprowadzanie przepisów regulujących funkcjonowanie jednolitego rynku należy do kompetencji dzielonych między UE i państwami członkowskimi. Wdrożono już znaczną liczbę unijnych ram regulujących różne aspekty, które przyczyniają się do sprawnego funkcjonowania jednolitego rynku dzięki ustanowieniu spójnych zbiorów przepisów mających zastosowanie na wszystkich terytoriach państw członkowskich. Obowiązujące ramy unijne określają jednak ogólnie przepisy dotyczące bieżącego funkcjonowania jednolitego rynku poza jakimikolwiek konkretnymi scenariuszami kryzysowymi. Nie istnieje obecnie żaden horyzontalny zestaw przepisów i mechanizmów dotyczących takich aspektów, jak planowanie awaryjne, przewidywanie i monitorowanie kryzysu oraz środki reagowania kryzysowego, który miałby spójne zastosowanie we wszystkich sektorach gospodarki i na całym jednolitym rynku. Celem instrumentu nadzwyczajnego jest zapewnienie skoordynowanego podejścia w celu przewidywania sytuacji kryzysowych, które mają istotne skutki transgraniczne lub wpływają w szczególności na regiony przygraniczne i zagrażają funkcjonowaniu jednolitego rynku, a także przygotowywania się i reagowania na takie sytuacje, jak również w przypadku, gdy nie istnieje jeszcze żaden instrument unijny lub gdy istniejące instrumenty nie obejmują przepisów istotnych w kontekście kryzysu. Wprowadzenie środków awaryjnych i środków podwyższonej czujności na całym jednolitym rynku może ułatwić koordynację środków reagowania w przypadku kryzysu. Ponadto takie środki można uzupełnić o skuteczną i sprawną koordynację i współpracę między Komisją a państwami członkowskimi w czasie kryzysu, aby zapewnić stosowanie najwłaściwszych środków służących zaradzeniu kryzysowi. Celem nadzwyczajnego instrumentu jednolitego rynku nie jest ustanowienie szczegółowego zestawu przepisów unijnych, na których należałoby się opierać na zasadzie wyłączności w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych. Instrument ten służy natomiast określeniu i zapewnieniu spójnego stosowania możliwych kombinacji przepisów przyjętych na szczeblu unijnym wraz z przepisami dotyczącymi koordynacji środków przyjętych na szczeblu państw członkowskich. W tym zakresie środki, które mogą zostać wdrożone na szczeblu unijnym na podstawie nadzwyczajnego instrumentu jednolitego rynku, byłyby skoordynowane ze środkami reagowania przyjętymi przez państwa członkowskie i stanowiłyby ich uzupełnienie. Aby umożliwić taką koordynację i komplementarność, w ramach nadzwyczajnego instrumentu jednolitego rynku określono konkretne środki, których państwa członkowskie nie powinny wprowadzać po uruchomieniu na szczeblu unijnym sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku. W tym kontekście europejską wartością dodaną tego instrumentu byłoby określenie mechanizmu szybkiej i uporządkowanej komunikacji między Komisją a państwami członkowskimi, koordynacji i wymiany informacji w momentach obciążenia jednolitego rynku, a także umożliwienie stosowania niezbędnych środków w sposób przejrzysty i sprzyjający włączeniu społecznemu – poprzez przyspieszenie istniejących mechanizmów, jak również dodanie nowych ukierunkowanych narzędzi na wypadek sytuacji kryzysowych. Zapewniłoby to również przejrzystość na całym rynku wewnętrznym, gwarantując przedsiębiorstwom i obywatelom, którzy korzystają z prawa do swobodnego przepływu, możliwość dysponowania odpowiednimi informacjami na temat środków mających zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich. Dzięki temu wzrośnie pewność prawa, co pozwoli im na podejmowanie świadomych decyzji. Kolejną zaletą działań w tej dziedzinie jest wyposażenie UE w narzędzia w zakresie odporności niezbędne do utrzymania konkurencyjności przemysłu unijnego w kontekście geopolitycznym, w którym międzynarodowi partnerzy i konkurenci UE mogą już korzystać z instrumentów prawnych umożliwiających zorganizowane monitorowanie zakłóceń w łańcuchu dostaw oraz przyjmowanie ewentualnych środków reagowania, takich jak rezerwy strategiczne. •Proporcjonalność Środki zawarte w przedmiotowym rozporządzeniu są starannie dostosowane, tak aby nie wykraczały poza to, co jest konieczne do osiągnięcia jego celu, jakim jest zapewnienie sprawnego i niezakłóconego funkcjonowania jednolitego rynku. Środki te stanowią uzupełnienie działań państw członkowskich w przypadkach, gdy nie można osiągnąć celów rozporządzenia w drodze jednostronnych działań państw członkowskich. Przy ich opracowywaniu uwzględniono konieczność zapewnienia podmiotom gospodarczym możliwości zarządzania normalnym ryzykiem biznesowym, posiadania własnych planów awaryjnych oraz występowania z inicjatywami mającymi na celu rozwiązywanie problemów związanych z łańcuchem dostaw. Zapewniono to w szczególności przez zobowiązanie Komisji do przeprowadzenia konsultacji z podmiotami gospodarczymi przed wdrożeniem obowiązkowych środków mających zastosowanie w sytuacjach nadzwyczajnych na jednolitym rynku, takich jak wnioski o obowiązkowe udzielenie informacji i zamówienia priorytetowe. •Wybór instrumentu

Inicjatywa w sprawie nadzwyczajnego instrumentu jednolitego rynku ma formę wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady. Biorąc pod uwagę, że w przypadku przepisów ustanowionych w rozporządzeniu nie ma potrzeby transponowania ich przez państwa członkowskie na grunt ich prawa krajowego, ten szczególny instrument prawny pozwoliłby na zapewnienie spójnego stosowania przepisów. W ramach proponowanego rozporządzenia wprowadzone zostaną procedury, które stanowią uzupełnienie dyrektywy w sprawie przejrzystości na jednolitym rynku lub dyrektywy usługowej i mają być stosowane w trybie sytuacji nadzwyczajnej. Wyjaśniono w nim związek między odpowiednimi ramami prawnymi, jednak bez ich zmiany. 3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW •Oceny ex post/oceny adekwatności obowiązującego prawodawstwa Rozporządzenie (WE) nr 2679/98 ustanawiające mechanizm reagowania na przeszkody w swobodnym przepływie towarów odnoszące się do państwa członkowskiego, które powodują poważne naruszenia i wymagają natychmiastowego działania (tzw. rozporządzenie truskawkowe) zostanie uchylone. Jak wynika z oceny tego rozporządzenia zakończonej w październiku 2019 r. i uzupełnionej badaniem zewnętrznym, mechanizm ten jest rzadko wykorzystywany, a przewidziany w nim system wymiany informacji jest niewystarczający, ponieważ jest zbyt wolny i przestarzały. •Konsultacje z zainteresowanymi stronami Jak przedstawiono w załączniku 2 do oceny skutków towarzyszącej niniejszemu wnioskowi, konsultacje z zainteresowanymi stronami prowadzono w okresie od października 2021 r. do maja 2022 r. Działania konsultacyjne obejmowały: zaproszenie do zgłaszania uwag opublikowane na portalu „Wyraź swoją opinię” i otwarte od 13 kwietnia do 11 maja 2022 r., konsultacje publiczne przeprowadzone za pośrednictwem kwestionariusza opublikowanego na tym samym portalu w tym samym okresie, warsztaty dla zainteresowanych stron, które odbyły się 6 maja 2022 r., ankietę przeprowadzoną wśród państw członkowskich w maju 2022 r. oraz ukierunkowane konsultacje zrealizowane w formie spotkań z państwami członkowskimi i konkretnymi zainteresowanymi stronami. Zainteresowane strony w znacznym stopniu zgadzają się co do konieczności zapewnienia swobodnego przepływu, a także większej przejrzystości i lepszej koordynacji w czasach kryzysu. Większość doświadczeń opisanych przez zainteresowane strony dotyczy kryzysu związanego z COVID-19. Jeśli chodzi o zapewnienie dostępności towarów istotnych w kontekście kryzysu, państwa członkowskie poparły takie środki, jak koordynacja udzielania zamówień publicznych, przyspieszona ocena zgodności i lepszy nadzór rynku. Szereg państw członkowskich wyraziło obawy dotyczące uwzględnienia szeroko zakrojonych środków służących zapewnieniu gotowości na wypadek sytuacji kryzysowej, gdy nie ma zagrożenia żadnym kryzysem, bez wyszczególnienia docelowych łańcuchów dostaw. Podczas gdy niektóre zainteresowane podmioty gospodarcze wyraziły obawy co do obowiązkowych środków dotyczących podmiotów gospodarczych, inne poparły lepszą koordynację i większą przejrzystość, środki służące zapewnieniu swobodnego przepływu pracowników, przyspieszone zgłaszanie środków krajowych, przyspieszone procedury opracowywania i publikowania norm europejskich, unijne i krajowe pojedyncze punkty informacyjne oraz symulacje dotyczące sytuacji nadzwyczajnych dla ekspertów. •Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej Dowody i dane wykorzystane do opracowania oceny skutków obejmowały: –„The impact of COVID-19 on the Internal Market” [„Wpływ COVID-19 na rynek wewnętrzny”] – badanie na zlecenie Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów Parlamentu Europejskiego; –ocenę rozporządzenia (WE) nr 2679/98 (tzw. rozporządzenia truskawkowe) i uzupełniające badanie zewnętrzne; –ocenę nowych ram prawnych; –istotne informacje lub dowody zebrane w kontekście przygotowania istniejących lub proponowanych unijnych inicjatyw i mechanizmów reagowania w sytuacjach kryzysowych, w tym przez działania konsultacyjne lub badania w ramach oceny skutków (np. akt w sprawie danych, narzędzie informacyjne dotyczące jednolitego rynku (SMIT), unijne ramy bezpieczeństwa zdrowotnego, kodeks graniczny Schengen, plan awaryjny na rzecz zapewnienia zaopatrzenia w żywność i bezpieczeństwa żywnościowego w czasach kryzysu, zintegrowane uzgodnienia UE dotyczące reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych (IPCR), plan awaryjny dla transportu, rozporządzenie w sprawie unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID, zalecenie Rady (UE) 2020/1475 w sprawie skoordynowanego podejścia do ograniczania swobodnego przepływu w odpowiedzi na pandemię COVID-19 oraz jego dostosowania); –badania naukowe i publikacje dotyczące wpływu poprzednich kryzysów na funkcjonowanie jednolitego rynku, a także przedstawione stanowiska i inne dokumenty sporządzone przez odpowiednie zainteresowane strony; –artykuły i materiały prasowe. Ocenę skutków oparto ponadto na informacjach uzyskanych w wyniku działań konsultacyjnych wyszczególnionych w sprawozdaniu zbiorczym zawartym w załączniku 2 do oceny skutków. Baza dowodowa sprawozdania jest mocno ograniczona ze względu na stosunkowo niską liczbę odpowiedzi na zaproszenie do zgłaszania uwag i w ramach konsultacji publicznych oraz brak badania uzupełniającego. Aby zaradzić tej sytuacji, 6 maja 2022 r. Komisja przeprowadziła warsztaty dla zainteresowanych stron, w których uczestniczyła ich duża liczba, oraz przeprowadziła szereg ukierunkowanych konsultacji, w szczególności z państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami. •Ocena skutków Zgodnie z polityką lepszego stanowienia prawa Komisja przeprowadziła ocenę skutków. W ramach oceny skutków oceniono trzy warianty strategiczne obejmujące ustanowienie organu zarządzającego, a także ramy planowania awaryjnego oraz trybów podwyższonej czujności i sytuacji nadzwyczajnej. Zarówno tryb podwyższonej czujności dotyczącej jednolitego rynku, jak i tryb sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku byłyby uruchamiane zgodnie z określonymi kryteriami i mechanizmami inicjującymi. Niektóre ze środków w ramach zestawu narzędzi wymagałyby dodatkowego uruchomienia.

Na podstawie analizy czynników stanowiących źródło problemów i luk w istotnych przepisach sektorowych określono osiem elementów składowych środków, które podzielono według ich zastosowania w poszczególnych okresach (elementy mające zastosowanie zawsze, w trybie podwyższonej czujności i w trybie sytuacji nadzwyczajnej). W odniesieniu do każdego z elementów składowych przeanalizowano trzy podejścia strategiczne, począwszy od środków o charakterze nielegislacyjnym (podejście 1), przez podejście hybrydowe (podejście 2), po bardziej kompleksowe ramy legislacyjne (podejście 3). Na podstawie tej analizy utrzymano niektóre lub wszystkie podejścia dotyczące poszczególnych elementów składowych i połączono je w trzy realistyczne warianty strategiczne odzwierciedlające różne poziomy ambicji politycznych i wsparcia zainteresowanych stron: Tryb Elementy składowe Wariant strategiczny 1 PRZEJRZYSTOŚĆ Wariant strategiczny 2 WSPÓŁPRACA Wariant strategiczny 3 SOLIDARNOŚĆ Zawsze 1. Zarządzanie, koordynacja i współpraca Podejście 2 Formalna grupa doradcza pełniąca rolę forum technicznego oraz zobowiązanie państw członkowskich do wymiany informacji w ramach grupy w związku z przewidywanym kryzysem i w trakcie kryzysu Zawsze 2. Kryzysowe planowanie awaryjne Podejście 2 Zalecenie dla państw członkowskich dotyczące oceny ryzyka, szkoleń i ćwiczeń oraz kompendium środków reagowania w sytuacjach kryzysowych Podejście 3 – Zalecenie dla państw członkowskich dotyczące oceny ryzyka i kompendium środków reagowania w sytuacjach kryzysowych – Zobowiązanie Komisji do oceny ryzyka na poziomie unijnym – Zobowiązanie państw członkowskich do regularnego szkolenia odpowiedniego personelu odpowiedzialnego za zarządzanie kryzysowe Podwyższona czujność 3. Podwyższona czujność dotycząca jednolitego rynku Podejście 2 – Zalecenie dla państw członkowskich w sprawie gromadzenia danych dotyczących zidentyfikowanych strategicznych łańcuchów dostaw – Zalecenia dla państw członkowskich dotyczące zwiększenia strategicznych rezerw towarów o znaczeniu strategicznym Podejście 3 – Zobowiązanie państw członkowskich do gromadzenia informacji dotyczących zidentyfikowanych strategicznych łańcuchów dostaw – Zobowiązanie Komisji do sporządzenia wykazu celów dotyczących rezerw strategicznych oraz jego regularnej aktualizacji – Zobowiązanie państw członkowskich do zwiększenia strategicznych rezerw wybranych towarów o znaczeniu strategicznym, jeśli rezerwy strategiczne są znacznie niższe, niż określono w celach Sytuacja nadzwyczajna 4. Kluczowe zasady i środki wspierające służące umożliwieniu swobodnego przepływu w sytuacji nadzwyczajnej Podejście 2 Umacnianie kluczowych zasad swobodnego przepływu towarów i usług istotne w kontekście kryzysu za pośrednictwem norm bezwzględnie wiążących, jeśli jest to stosowne z punktu widzenia skutecznego zarządzania kryzysowego Sytuacja nadzwyczajna 5. Przejrzystość i wsparcie administracyjne w sytuacji nadzwyczajnej Podejście 3 Wiążący kompleksowy i przyspieszony mechanizm zgłaszania, błyskawiczna wzajemna ocena oraz możliwość stwierdzania niezgodności z prawem Unii zgłoszonych środków; punkty kontaktowe i platforma elektroniczna Sytuacja nadzwyczajna 6. Przyspieszenie wprowadzania do obrotu produktów istotnych w kontekście kryzysu w sytuacji nadzwyczajnej Podejście 2 Ukierunkowane zmiany obowiązującego prawodawstwa harmonizacyjnego dotyczącego jednolitego rynku: szybsze wprowadzanie do obrotu produktów istotnych w kontekście kryzysu; Komisja może przyjąć specyfikacje techniczne; państwa członkowskie traktują priorytetowo nadzór rynku w odniesieniu do produktów istotnych w kontekście kryzysu Sytuacja nadzwyczajna 7. Udzielanie zamówień publicznych w sytuacji nadzwyczajnej Podejście 2 Nowe przepisy dotyczące zamówień wspólnych/wspólnych zakupów realizowanych przez Komisję na rzecz niektórych lub wszystkich państw członkowskich Sytuacja nadzwyczajna 8. Środki mające wpływ na łańcuchy dostaw istotne w kontekście kryzysu w trybie sytuacji nadzwyczajnej Podejście 1 Wytyczne dotyczące zwiększenia zdolności produkcyjnej; przyspieszenie procedur udzielania pozwoleń; przyjmowanie i priorytetowe traktowanie zamówień na towary istotne w kontekście kryzysu Zalecenia dla przedsiębiorstw dotyczące udostępniania informacji istotnych w kontekście kryzysu Podejście 2 Zalecenia dla państw członkowskich dotyczące dystrybucji zgromadzonych zapasów produktów; przyspieszenie procedur udzielania pozwoleń; zachęcanie podmiotów gospodarczych do przyjmowania i priorytetowego traktowania zamówień Uprawnienie państw członkowskich do zobowiązywania podmiotów gospodarczych do zwiększania zdolności produkcyjnej oraz kierowania do podmiotów gospodarczych wiążących wniosków o udzielenie informacji Podejście 3 Zobowiązanie państw członkowskich do dystrybucji produktów, które zostały wcześniej zgromadzone; przyspieszenie procedur udzielania pozwoleń Zobowiązanie przedsiębiorstw do przyjmowania i priorytetowego traktowania zamówień; zwiększenia zdolności produkcyjnej i udzielania informacji istotnych w kontekście kryzysu W ocenie skutków nie przedstawiono preferowanego wariantu, pozostawiając wybór wariantów do decyzji politycznej. Środki wybrane we wniosku legislacyjnym odpowiadają wariantowi strategicznemu 3 w odniesieniu do wszystkich elementów składowych z wyjątkiem elementu 8. W przypadku elementu 8 wybrano połączenie wariantu strategicznego 1 (dotyczącego zwiększenia produkcji), wariantu strategicznego 2 (dotyczącego dystrybucji zgromadzonych zapasów produktów i przyspieszenia procedur udzielania pozwoleń) oraz wariantu strategicznego 3 (dotyczącego zobowiązania przedsiębiorstw do przyjmowania i priorytetowego traktowania zamówień oraz udzielania informacji istotnych w kontekście kryzysu). 15 czerwca 2022 r. Komisja przedłożyła ocenę skutków Radzie ds. Kontroli Regulacyjnej. Rada ds. Kontroli Regulacyjnej wydała opinię negatywną, zwracając uwagę w szczególności na 1) potrzebę zapewnienia jasnych i szczegółowych informacji dotyczących przewidywanej sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku, w tym definicji, kryteriów i mechanizmów decyzyjnych dotyczących jej wprowadzenia i zakończenia oraz środków, które mają być wdrożone w czasie jej trwania; 2) potrzebę przedstawienia pogłębionej oceny skutków wariantów strategicznych oraz 3) potrzebę przedstawienia ewentualnych kombinacji odpowiednich wariantów strategicznych, oprócz podejść w zakresie polityki, a także potrzebę powiązania porównania z oceną skutków. W odpowiedzi na powyższe ustalenia Komisja przedstawiła jasną definicję sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku, określiła kryteria i mechanizmy procesu decyzyjnego, wyjaśniła trzy tryby funkcjonowania nadzwyczajnego instrumentu jednolitego rynku oraz określiła, który element składowy nadzwyczajnego instrumentu jednolitego rynku będzie uruchamiany w ramach danego trybu. Komisja dopracowała ocenę skutków, tak aby jej zakres obejmował więcej rodzajów skutków, tj. skutki gospodarcze dla kluczowych zainteresowanych stron (przedsiębiorstw, państw członkowskich i Komisji), skutki dla MŚP, wpływ na konkurencyjność, konkurencję, handel międzynarodowy, a także wprowadziła rozróżnienie między skutkami natychmiastowymi a skutkami, których można oczekiwać w trybie podwyższonej czujności i trybie sytuacji nadzwyczajnej. Ponadto w ocenie skutków określono trzy alternatywne warianty strategiczne oparte na połączeniu różnych podejść do niektórych elementów składowych, przedstawiono ocenę skutków tych wariantów oraz rozszerzono zakres porównania wariantów o kwestie dotyczące proporcjonalności i pomocniczości. 29 lipca 2022 r. Komisja przedłożyła Radzie ds. Kontroli Regulacyjnej zmienioną ocenę skutków. Następnie Rada ds. Kontroli Regulacyjnej wydała pozytywną opinię z uwagami. Uwagi te dotyczyły potrzeby dalszego zbadania poszczególnych rodzajów kryzysu, które mogą wpływać na funkcjonowanie jednolitego rynku, dokładniejszego określenia wzajemnego oddziaływania z ewentualnymi środkami wprowadzonymi na podstawie art. 4 ust. 2 TFUE oraz wystarczającego uzasadnienia niektórych proponowanych środków z punktu widzenia pomocniczości i proporcjonalności. W odpowiedzi na te uwagi dodano wskazania dotyczące skutków potencjalnych przyszłych kryzysów, lepiej wyjaśniono wzajemne oddziaływanie z ewentualnymi środkami na podstawie art. 4 ust. 2 TFUE oraz dodano dalsze szczegóły dotyczące środków obowiązkowych przewidzianych w trybie sytuacji nadzwyczajnej. Dodatkowe informacje na temat sposobu odzwierciedlenia zaleceń Rady ds. Kontroli Regulacyjnej w sprawozdaniu z oceny skutków znajdują się w pkt 3 załącznika 1 do oceny skutków. •Sprawność regulacyjna i uproszczenie Zgodnie z opracowanym przez Komisję programem sprawności i wydajności regulacyjnej (REFIT) celem wszystkich inicjatyw ukierunkowanych na zmianę obowiązujących przepisów UE powinno być uproszczenie i skuteczniejsza realizacja określonych celów polityki (tj. zmniejszenie zbędnych kosztów regulacyjnych). We wniosku przedstawiono zestaw środków na potrzeby reagowania w sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku, obejmujący zbiór środków mających zastosowanie zawsze, a także określone środki mające zastosowanie wyłącznie w trybie podwyższonej czujności lub w trybie sytuacji nadzwyczajnej, uruchamiane oddzielnie. Przedsiębiorstwa i obywatele nie ponoszą żadnych kosztów administracyjnych, które miałyby zastosowanie ze skutkiem natychmiastowym i podczas normalnego funkcjonowania jednolitego rynku. W przypadku środków, które prawdopodobnie prowadziłyby do poważnych skutków i potencjalnych kosztów ponoszonych przez MŚP, w szczególności środków, takich jak wnioski o obowiązkowe udzielenie informacji, wnioski o zwiększenie produkcji i przyjmowanie zamówień priorytetowych, podczas dodatkowego uruchamiania takich środków Komisja przeprowadzi szczegółową analizę i ocenę ich skutków i proporcjonalności, w szczególności ich wpływu na MŚP. Ocena ta będzie częścią procedury dodatkowego uruchomienia tych szczególnych środków w drodze aktu wykonawczego Komisji (dodatkowego w stosunku do ogólnego uruchomienia trybu sytuacji nadzwyczajnej). W zależności od charakteru kryzysu i określonych strategicznych łańcuchów dostaw oraz produktów istotnych w kontekście kryzysu MŚP będą mogły skorzystać ze szczególnych udogodnień. Chociaż nie jest możliwe całkowite wyłączenie mikroprzedsiębiorstw z zakresu stosowania środków, takich jak wnioski o obowiązkowe udzielenie informacji, ponieważ przedsiębiorstwa te mogą dysponować szczególną, niepowtarzalną wiedzą fachową lub patentami o kluczowym znaczeniu w sytuacji kryzysowej, szczególne udogodnienia będą obejmować uproszczone plany badań, mniej uciążliwe wymogi w zakresie sprawozdawczości oraz w miarę możliwości – mając na uwadze potrzebę pilnego działania w kontekście konkretnego kryzysu – dłuższe terminy na udzielenie odpowiedzi. Rozporządzenie (WE) nr 2679/98 ustanawiające mechanizm reagowania na przeszkody w swobodnym przepływie towarów odnoszące się do państwa członkowskiego, które powodują poważne naruszenia i wymagają natychmiastowego działania (tzw. rozporządzenie truskawkowe) zostanie uchylone. Doprowadzi to do uproszczenia ram prawnych. •Prawa podstawowe Niniejsze rozporządzenie, a w szczególności zamówienia priorytetowe i środki ułatwiające zmianę przeznaczenia linii produkcyjnych, a także środki ułatwiające rozbudowę zdolności produkcyjnej wpływają na wolność prowadzenia działalności gospodarczej, zapisaną w art. 16 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, przez podmioty gospodarcze działające na jednolitym rynku w czasie sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku. Takie ograniczenia zostały starannie dostosowane i zrównoważone w stosunku do istotnych interesów społeczeństwa. W przepisach dotyczących zamówień priorytetowych przewidziano szereg zabezpieczeń w odniesieniu do podmiotów gospodarczych podlegających takim zamówieniom w celu zrównoważenia intensywności ograniczenia. Wnioski o obowiązkowe udzielenie informacji kierowane do podmiotów gospodarczych mogą również wpłynąć na ochronę tajemnic handlowych i innych informacji szczególnie chronionych należących do podmiotów gospodarczych. W rozporządzeniu przewidziano jednak zabezpieczenia i gwarancje zapewniające, aby takie wnioski o udzielenie informacji składano wyłącznie w przypadku, gdy stosowne informacje są niezbędne do zaradzenia sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku, a nie są dostępne na zasadzie dobrowolności ani z publicznie dostępnych źródeł, oraz aby z uzyskanymi informacjami postępowano ostrożnie, przy jednoczesnym zapewnieniu zachowania tajemnicy i nieujawnianiu szczególnie chronionych informacji handlowych, a także aby takie ograniczenia były proporcjonalne i uzasadnione. Ponadto sankcje przewidziane za naruszenia w zakresie wniosków o obowiązkowe udzielenie informacji kierowanych do podmiotów gospodarczych i zamówień priorytetowych stanowią ograniczenie prawa własności określone w art. 17 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Biorąc pod uwagę fakt, że kwoty grzywien ustalono na odpowiednio zniechęcającym, ale nie nadmiernie wysokim poziomie, a okres ich stosowania jest ograniczony, z możliwością ich zaskarżenia do TSUE, stanowią one proporcjonalne i uzasadnione ograniczenia prawa własności. W niniejszym rozporządzeniu respektuje się prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu przewidziane w art. 47 Karty. W rozporządzeniu ponownie podkreślono prawo podmiotów gospodarczych, do których kierowane są wnioski o udzielenie informacji i zamówienia priorytetowe, do obrony swoich praw przed TSUE oraz przewidziano możliwości zakwestionowania takich wniosków Komisji w ramach wcześniejszych procedur administracyjnych. 4.WPŁYW NA BUDŻET Wpływ wniosków na budżet dotyczyłby trzech kategorii wydatków. Koszty stałe personelu w Komisji byłyby zasadniczo pokrywane w ramach działu „wydatki administracyjne”, natomiast koszty przewidywanych szkoleń i niezbędnej rozbudowy narzędzia informatycznego stosowanego do celów systemu zgłaszania byłyby pokrywane w ramach Programu na rzecz jednolitego rynku. W obecnej sytuacji koszty związane z trybem sytuacji nadzwyczajnej, a mianowicie z tworzeniem rezerw strategicznych, bezpiecznymi dostawami, takie jak koszty związane z zamówieniami na towary i usługi o znaczeniu strategicznym oraz towary istotne w kontekście kryzysu lub z zamówieniami priorytetowymi, będą ponosić wyłącznie państwa członkowskie i nie będą one miały wpływu na zasoby Unii. Dodatkowe koszty zarządzania w Komisji wynikające z wystąpienia kryzysu, których charakter jest nieprzewidywalny, będą zasadniczo pokrywane przez wewnętrzne przegrupowanie zasobów Unii w ramach działu 1 „jednolity rynek, innowacje i gospodarka cyfrowa” lub działu 7 „wydatki administracyjne”. 5.ELEMENTY FAKULTATYWNE •Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania

Komisja przeprowadzi ocenę efektywności, skuteczności, spójności, odpowiedniości i unijnej wartości dodanej tej inicjatywy ustawodawczej i przedstawi Parlamentowi Europejskiemu, Radzie, Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu i Komitetowi Regionów sprawozdanie dotyczące głównych ustaleń po upływie pięciu lat od daty rozpoczęcia stosowania aktów ustawodawczych. Na podstawie sprawozdania oceniającego Komisja może zaproponować sposób usprawnienia nadzwyczajnego instrumentu jednolitego rynku. W przypadku wszystkich zamówień i umów w sprawie finansowania złożonych i zawartych na podstawie niniejszego rozporządzenia przeprowadza się konsultacje z Europejskim Urzędem ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF), aby zapewnić właściwe uwzględnienie klauzul dotyczących zwalczania nadużyć finansowych. •Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku Celem nadzwyczajnego instrumentu jednolitego rynku jest ustanowienie kompleksowej struktury gotowości i reagowania na kryzysy złożonej z następujących głównych elementów: –grupy doradczej; –ram planowania awaryjnego; –ram podwyższonej czujności dotyczącej jednolitego rynku oraz –ram dotyczących sytuacji nadzwyczajnych na jednolitym rynku. 1.Grupa doradcza Zadaniem tej grupy będzie doradzanie Komisji w sprawie odpowiednich środków służących zapobieganiu lub przeciwdziałaniu skutkom kryzysu na jednolitym rynku. Może ona brać udział w uruchamianiu trybu podwyższonej czujności dotyczącej jednolitego rynku i trybu sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku oraz w określaniu ich zakresu, a także może dokonywać analizy istotnych informacji zgromadzonych w sposób dobrowolny lub obowiązkowy, w tym od podmiotów gospodarczych. W skład tego organu centralnego, w ramach stałego członkostwa, wejdzie po jednym przedstawicielu z każdego państwa członkowskiego dysponującym wiedzą fachową w zakresie jednolitego rynku oraz wejdą obserwatorzy reprezentujący inne organy istotne w kontekście kryzysu, takie jak grupa Rady ds. reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych, Rada ds. Kryzysów Zdrowotnych, Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia, Europejska Rada ds. Półprzewodników, grupa ekspertów ds. europejskiego mechanizmu gotowości i reagowania na kryzysy związane z bezpieczeństwem żywnościowym itp. Komisja będzie organizować posiedzenia i im przewodniczyć. 2.Ramy planowania awaryjnego W normalnych warunkach, gdy nie ma lub nie należy oczekiwać żadnych nagłych zdarzeń powodujących poważne zakłócenia na jednolitym rynku, mechanizmy rynkowe zapewniają funkcjonowanie przedsiębiorstw i jednolitego rynku. Ramy planowania awaryjnego nie wymagają etapu uruchomienia i składają się z: a)ustaleń dotyczących protokołów kryzysowych i komunikacji kryzysowej oraz szkoleń i symulacji dotyczących sytuacji nadzwyczajnej w celu zapewnienia terminowej współpracy i wymiany informacji między Komisją, państwami członkowskimi i właściwymi organami na poziomie Unii oraz organizacji szkoleń i prób dotyczących ewentualnych scenariuszy sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku; b)ostrzeżeń ad hoc w ramach systemu wczesnego ostrzegania o wszelkich incydentach, które znacząco/poważnie zakłócają lub mogą potencjalnie znacząco/poważnie zakłócać funkcjonowanie jednolitego rynku oraz jego łańcuchów dostaw towarów i usług. Przy określaniu znaczenia lub wagi zakłócenia będą brane pod uwagę wcześniej określone parametry, takie jak liczba podmiotów gospodarczych doświadczających zakłócenia, obszar geograficzny lub czas trwania zakłócenia. 3.Ramy w zakresie podwyższonej czujności dotyczącej jednolitego rynku Będą to ramy dotyczące skutków znaczących incydentów, które nie urosły jeszcze do rangi pełnowymiarowej sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku. Wymagają one uruchomienia w przypadku, gdy zaistniały incydent może w znacznym stopniu zakłócić funkcjonowanie łańcuchów dostaw towarów i usług o znaczeniu strategicznym, które są zależne od niedających się zdywersyfikować ani zastąpić i materiałów do produkcji, lub gdy incydent ten prowadzi do pojawienia się pierwszych oznak poważnych niedoborów takich towarów i usług. Ramy te obejmują zestaw środków, takich jak: a)monitorowanie łańcuchów dostaw towarów i usług o znaczeniu strategicznym, które określono w ocenie ryzyka na poziomie unijnym wspomnianej w ramach planowania awaryjnego i których dostawy mogły zostać znacznie zakłócone w wyniku wystąpienia incydentu. Takie monitorowanie będzie prowadzone przez państwa członkowskie na podstawie wniosków o dobrowolne udzielenie informacji na temat czynników wpływających na dostępność wybranych towarów i usług o znaczeniu strategicznym (takich jak zdolność produkcyjna, zapasy, ograniczenia dostawców, możliwości dywersyfikacji i zastąpienia, warunki popytu, wąskie gardła), kierowanych do wszystkich podmiotów odpowiedniego łańcucha dostaw towarów i usług o znaczeniu strategicznym oraz innych odpowiednich zainteresowanych stron mających siedzibę na terytorium państwa członkowskiego; b)tworzenie rezerw strategicznych stanowiące środek wymagający dodatkowego uruchomienia w drodze dodatkowych aktów wykonawczych Komisji. Komisja może sporządzić wykazy poszczególnych i niewiążących celów w odniesieniu do rezerw strategicznych, które państwa członkowskie powinny utrzymywać. Państwa członkowskie, działając wspólnie w duchu solidarności, dokładają wszelkich starań, aby stworzyć rezerwy strategiczne towarów określonych jako mające znaczenie strategiczne. W wyjątkowych okolicznościach Komisja może – z własnej inicjatywy lub na wniosek 14 państw członkowskich – ocenić potrzebę wprowadzenia dalszych środków w celu stworzenia rezerw strategicznych takich towarów. W następstwie takiej oceny popartej obiektywnymi danymi Komisja może przyjąć akt wykonawczy, aby zapewnić obowiązkowy charakter celu indywidualnego w odniesieniu do jednego państwa członkowskiego lub większej liczby państw członkowskich; c)zamówienia publiczne: (i) udzielanie zamówień publicznych na towary i usługi o znaczeniu strategicznym przez Komisję w imieniu państw członkowskich oraz (ii) udzielanie zamówień publicznych na towary i usługi o znaczeniu strategicznym przez państwa członkowskie. 4.Ramy dotyczące sytuacji nadzwyczajnych na jednolitym rynku

Uruchomienie trybu sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku spowoduje natychmiastowe rozpoczęcie stosowania szeregu środków reagowania w sytuacjach nadzwyczajnych, które obejmują: a)środki służące poprawie przejrzystości: obowiązki państw członkowskich w zakresie zgłaszania wszelkich projektów środków dotyczących towarów i usług istotnych w kontekście kryzysu oraz towarów i usług o znaczeniu strategicznym, a także istotnych w kontekście kryzysu ograniczeń w swobodnym przepływie osób, wraz z uzasadnieniem tych środków; b)działania na rzecz przywrócenia i ułatwienia swobodnego przepływu: ogólne wymogi dotyczące ograniczeń swobodnego przepływu w sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku (wykaz kluczowych zasad), a także przepisy dotyczące zakazanych ograniczeń; c)zakaz ograniczania praw swobodnego przepływu w sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku, co oznacza, że państwa członkowskie są zobowiązane do powstrzymania się np. od wprowadzania zakazów wywozu towarów lub usług istotnych w kontekście kryzysu wewnątrz Unii oraz wszelkich ograniczeń wywozowych produktów lub usług, które: –utrudniają ich swobodny przepływ; –zakłócają funkcjonowanie łańcuchów dostaw oraz –powodują niedobory na jednolitym rynku lub przyczyniają się do ich zwiększania; d)zamówienia publiczne: (i) udzielanie zamówień publicznych na towary istotne w kontekście kryzysu przez Komisję w imieniu państw członkowskich oraz (ii) udzielanie zamówień publicznych na towary istotne w kontekście kryzysu przez państwa członkowskie; e)działania ukierunkowane na zapewnienie dostępności i dostaw towarów istotnych w kontekście kryzysu: –ułatwianie rozbudowy lub zmiany przeznaczenia istniejących lub tworzenia nowych zdolności produkcyjnych w zakresie towarów istotnych w kontekście kryzysu; –ułatwianie rozbudowy istniejących lub tworzenia nowych zdolności związanych z działalnością; –wprowadzenie środków zapewniających elastyczność przepisów, w tym środków w zakresie udzielania pozwoleń, ukierunkowanych na ułatwienie produkcji i wprowadzania do obrotu towarów istotnych w kontekście kryzysu; f)ukierunkowana i skoordynowana dystrybucja rezerw strategicznych Komisja może zalecić państwom członkowskim, aby w sposób ukierunkowany rozdystrybuowały unijne rezerwy strategiczne, a w przypadku gdy nie są one dostępne lub wystarczające – rezerwy strategiczne państw członkowskich, w przypadku gdy istnieją konkretne i wiarygodne dowody świadczące o poważnych zakłóceniach w funkcjonowaniu łańcucha dostaw towarów istotnych w kontekście kryzysu prowadzących do poważnych niedoborów towarów o znaczeniu strategicznym, w tym na obszarach geograficznych szczególnie podatnych na takie zakłócenia, takich jak unijne regiony najbardziej oddalone; g)środki nadzwyczajne o wyjątkowym charakterze, wymagające dodatkowego uruchomienia: –wnioski o udzielenie informacji skierowane do podmiotów gospodarczych Komisja, w razie potrzeby w przypadku poważnych niedoborów towarów lub usług istotnych w kontekście kryzysu lub w przypadku bezpośredniego zagrożenia takimi niedoborami oraz po przeprowadzeniu konsultacji z wyznaczoną grupą doradczą, powinna zwracać się do organizacji reprezentujących podmioty gospodarcze lub – w stosownych przypadkach – do poszczególnych podmiotów gospodarczych w łańcuchach dostaw istotnych w kontekście kryzysu o dostarczenie Komisji ukierunkowanych informacji dotyczących ich zdolności produkcyjnych i bieżących zakłóceń w funkcjonowaniu łańcucha dostaw. Komisja powinna przedstawić wyznaczonej grupie doradczej informacje zbiorcze oparte na wszelkich ukierunkowanych wnioskach o udzielenie informacji skierowanych do podmiotów gospodarczych lub organizacji reprezentujących podmioty gospodarcze; –zamówienia priorytetowe W ramach pierwszego etapu Komisja może zwrócić się do podmiotów gospodarczych o przyjęcie i priorytetowe traktowanie zamówienia na materiały do produkcji towarów istotnych w kontekście kryzysu lub zamówień na produkcję lub dostawę towarów istotnych w kontekście kryzysu jako produktów końcowych.

W ramach drugiego etapu w wyjątkowych okolicznościach Komisja może – z własnej inicjatywy lub na wniosek 14 państw członkowskich – ocenić konieczność i proporcjonalność zastosowania zamówień priorytetowych na takie towary, biorąc pod uwagę stanowisko podmiotu gospodarczego i potencjalnych zainteresowanych stron. W następstwie takiej oceny Komisja może wydać akt wykonawczy, w którym zobowiąże podmioty gospodarcze do przyjmowania i priorytetowego traktowania zamówień na materiały do produkcji lub dostawy towarów istotnych w kontekście kryzysu lub zamówień na towary istotne w kontekście kryzysu jako produkty końcowe. Podmioty gospodarcze mogą w ciągu 10 dni roboczych odmówić przyjęcia tego zobowiązania i przedstawić wyjaśnienie należycie uzasadnionych powodów. Komisja może podać do wiadomości publicznej takie uzasadnione wyjaśnienie lub jego część. W przypadku przyjęcia zobowiązania ma ono mieć pierwszeństwo przed jakimkolwiek zobowiązaniem do wykonania świadczenia na podstawie prawa prywatnego lub publicznego. –Komisja powinna brać pod uwagę okoliczności sprawy, w tym zasadę konieczności i proporcjonalności. Zamówienia priorytetowe należy składać po uczciwej i rozsądnej cenie; ukierunkowane zmiany zharmonizowanego prawodawstwa dotyczącego produktów b)Środek ten umożliwi przyspieszenie wprowadzania do obrotu określonych towarów istotnych w kontekście kryzysu przez wprowadzenie procedur nadzwyczajnych w zakresie oceny zgodności, przyjęcia wspólnej specyfikacji technicznej i nadzoru rynku w kontekście sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku. 2022/0278 (COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY ustanawiające nadzwyczajny instrument jednolitego rynku i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 2679/98 (Tekst mający znaczenie dla EOG) PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 114, 21 i 45, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym, uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, uwzględniając opinię Komitetu Regionów, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje: (1)Poprzednie kryzysy, szczególnie początki pandemii COVID-19, pokazały, że rynek wewnętrzny (określany również jako jednolity rynek) i jego łańcuchy dostaw mogą poważnie ucierpieć w wyniku takich kryzysów, a odpowiednich narzędzi zarządzania kryzysowego i mechanizmów koordynacji albo brakuje, albo ich zakres nie obejmuje wszystkich aspektów jednolitego rynku, albo nie pozwalają one na szybkie reagowanie na skutki kryzysu. (2)Unia nie była w wystarczającym stopniu przygotowana do zapewnienia skutecznej produkcji i dystrybucji towarów niemedycznych istotnych w kontekście kryzysu, takich jak środki ochrony indywidualnej, ani udzielania na nie zamówień publicznych, szczególnie na wczesnym etapie pandemii COVID-19, a doraźne środki wprowadzone przez Komisję w celu przywrócenia funkcjonowania jednolitego rynku i zapewnienia dostępności towarów niemedycznych istotnych w kontekście kryzysu podczas pandemii COVID-19 miały z konieczności charakter reaktywny. Pandemia ujawniła również niedostateczny przegląd zdolności produkcyjnych w całej Unii, a także podatności na zagrożenia związane z globalnymi łańcuchami dostaw. (3)Działania prowadzone przez Komisję opóźniły się o kilka tygodni ze względu na brak jakichkolwiek ogólnounijnych środków w zakresie planowania awaryjnego oraz jasności co do tego, z którą częścią krajowej administracji należy się skontaktować, aby znaleźć szybkie rozwiązania problemu wpływu kryzysu na jednolity rynek. Ponadto stało się jasne, że nieskoordynowane działania ograniczające podejmowane przez państwa członkowskie jeszcze bardziej pogłębią wpływ kryzysu na jednolity rynek. Okazało się, że istnieje potrzeba dokonania ustaleń między państwami członkowskimi a organami Unii w zakresie planowania awaryjnego, koordynacji i współpracy na poziomie technicznym oraz wymiany informacji. (4)Organizacje reprezentujące podmioty gospodarcze wskazały, że podmioty gospodarcze nie dysponowały wystarczającymi informacjami na temat środków reagowania w sytuacjach kryzysowych stosowanych przez państwa członkowskie podczas pandemii, częściowo z powodu braku wiedzy na temat tego, gdzie można uzyskać takie informacje, częściowo z powodu ograniczeń językowych i obciążenia administracyjnego związanego z wielokrotnymi zapytaniami we wszystkich państwach członkowskich, szczególnie w stale zmieniającym się otoczeniu regulacyjnym. Uniemożliwiło im to podejmowanie świadomych decyzji biznesowych co do zakresu, w jakim mogą korzystać z praw swobodnego przepływu lub dalej prowadzić transgraniczną działalność gospodarczą w czasie kryzysu. Konieczne jest zwiększenie dostępności informacji na temat krajowych i unijnych środków reagowania w sytuacjach kryzysowych.

(5)Wspomniane niedawne wydarzenia świadczą o potrzebie lepszego przygotowania Unii na ewentualne przyszłe kryzysy, zwłaszcza biorąc pod uwagę ciągłe skutki zmiany klimatu i wynikające z niej klęski żywiołowe, a także globalną niestabilność gospodarczą i geopolityczną. Biorąc pod uwagę, że nie wiadomo, jakie kryzysy mogą wystąpić w przyszłości i wywołać poważne skutki dla jednolitego rynku i jego łańcuchów dostaw, konieczne jest zapewnienie instrumentu, który miałby zastosowanie w odniesieniu do skutków wielu rozmaitych kryzysów dla jednolitego rynku. (6)Skutki kryzysu dla jednolitego rynku mogą być dwojakie. Z jednej strony może doprowadzić on do wystąpienia przeszkód w swobodnym przepływie na jednolitym rynku, które zaburzają jego normalne funkcjonowanie. Z drugiej strony kryzys może spowodować zwiększenie niedoborów towarów i usług istotnych w kontekście kryzysu na jednolitym rynku. W rozporządzeniu należy uwzględnić oba rodzaje skutków dla jednolitego rynku. (7)Ponieważ trudno jest przewidzieć wszystkie konkretne aspekty przyszłych kryzysów, które miałyby wpływ na jednolity rynek i jego łańcuchy dostaw, w niniejszym rozporządzeniu należy określić ogólne ramy dotyczące przewidywania, łagodzenia i minimalizowania negatywnych skutków, jakie może powodować kryzys w odniesieniu do jednolitego rynku i jego łańcuchów dostaw, oraz przygotowania się na nie. . (8)Ramy środków określonych w niniejszym rozporządzeniu należy stosować w spójny, przejrzysty, skuteczny, proporcjonalny i terminowy sposób, z należytym uwzględnieniem potrzeby utrzymania niezbędnych funkcji społecznych, takich jak bezpieczeństwo publiczne, ogólne bezpieczeństwo, porządek publiczny lub zdrowie publiczne, z poszanowaniem obowiązków państw członkowskich w zakresie ochrony bezpieczeństwa narodowego oraz ich uprawnień do ochrony innych podstawowych funkcji państwa, w tym zapewnienia integralności terytorialnej państwa oraz utrzymania porządku publicznego. (9)W tym celu w niniejszym rozporządzeniu przewidziano: –środki niezbędne do zapewnienia ciągłości funkcjonowania jednolitego rynku, przedsiębiorstw działających na jednolitym rynku oraz jego strategicznych łańcuchów dostaw, w tym swobodnego obrotu towarami, usługami i swobodnego przepływu ludzi w czasie kryzysu oraz dostępności towarów i usług istotnych w kontekście kryzysu dla obywateli, przedsiębiorstw i organów publicznych w czasie kryzysu; –forum odpowiedniej koordynacji, współpracy i wymiany informacji oraz –środki umożliwiające terminowe udostępnianie informacji niezbędnych do zapewnienia ukierunkowanej reakcji i odpowiedniego zachowania rynkowego przedsiębiorstw i obywateli w czasie kryzysu. (10)W miarę możliwości niniejsze rozporządzenie powinno umożliwiać przewidywanie wydarzeń i kryzysów w oparciu o bieżącą analizę dotyczącą obszarów gospodarki jednolitego rynku o znaczeniu strategicznym oraz ciągłe prace Unii w zakresie prognozowania. (11)W niniejszym rozporządzeniu nie należy powielać istniejących ram dotyczących produktów leczniczych, wyrobów medycznych lub innych medycznych środków przeciwdziałania określonych w unijnych ramach bezpieczeństwa zdrowotnego, w tym w rozporządzeniu (UE) .../... w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia („rozporządzenie w sprawie PTZZ” (COM(2020) 727)), rozporządzeniu Rady (UE) .../... w sprawie ram środków służących zapewnieniu zaopatrzenia w medyczne środki przeciwdziałania mające znaczenie w sytuacjach kryzysowych („rozporządzenie w sprawie ram na wypadek stanów zagrożenia” (COM(2021) 577)), rozporządzeniu (UE) .../... w sprawie rozszerzonego zakresu mandatu ECDC („rozporządzenie w sprawie ECDC” (COM(2020) 726)) oraz w rozporządzeniu (UE) 2022/123 w sprawie rozszerzonego zakresu mandatu EMA („rozporządzenie w sprawie EMA”). W związku z tym produkty lecznicze, wyroby medyczne lub inne medyczne środki przeciwdziałania, jeżeli zostały umieszczone w wykazie, o którym mowa w art. 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ram na wypadek stanów zagrożenia, należy wyłączyć z zakresu stosowania niniejszego rozporządzenia, z wyjątkiem przepisów dotyczących swobodnego przepływu w sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku, a w szczególności przepisów ukierunkowanych na przywrócenie i ułatwienie swobodnego przepływu, jak również mechanizmu zgłaszania. (12)Niniejsze rozporządzenie powinno mieć charakter uzupełniający w stosunku do zintegrowanych uzgodnień UE dotyczących reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych stosowanych przez Radę na podstawie decyzji wykonawczej Rady (UE) 2018/1993 w odniesieniu do prac dotyczących skutków kryzysów międzysektorowych dla jednolitego rynku, które wymagają decyzji politycznych. (13)Niniejsze rozporządzenie powinno pozostawać bez uszczerbku dla Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności. Niniejsze rozporządzenie powinno stanowić uzupełnienie Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności oraz w razie potrzeby wspierać ten mechanizm w odniesieniu do dostępności towarów krytycznych oraz swobodnego przepływu pracowników służby ochrony ludności, w tym ich sprzętu, na wypadek kryzysów objętych zakresem tego mechanizmu. (14)Niniejsze rozporządzenie nie powinno naruszać art. 55–57 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 dotyczących planu ogólnego zarządzania kryzysami w obszarze żywności i pasz, wdrożonego decyzją Komisji (UE) 2019/300. (15)Niniejsze rozporządzenie powinno pozostawać bez uszczerbku dla europejskiego mechanizmu gotowości i reagowania na kryzysy związane z bezpieczeństwem żywnościowym. Niemniej jednak produkty spożywcze powinny być regulowane przepisami niniejszego rozporządzenia, w tym przepisami dotyczącymi mechanizmu zgłaszania oraz dotyczącymi ograniczeń w prawach swobodnego przepływu. Środki dotyczące produktów spożywczych, zgłaszane na podstawie niniejszego rozporządzenia, mogą także być poddawane przeglądom pod kątem ich zgodności z wszelkimi innymi odpowiednimi przepisami prawa UE. (16)Aby uwzględnić wyjątkowy charakter sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku oraz jej potencjalne dalekosiężne konsekwencje dla podstawowej działalności jednolitego rynku, należy wyjątkowo nadać Radzie uprawnienia wykonawcze na potrzeby uruchamiania trybu sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku na podstawie art. 281 akapit drugi Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. (17)Art. 21 TFUE ustanawia prawo obywateli Unii do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich, z zastrzeżeniem ograniczeń i warunków ustanowionych w Traktatach i w środkach przyjętych w celu ich wykonania. Szczegółowe warunki i ograniczenia w tym względzie określono w dyrektywie 2004/38/WE. Dyrektywa ta wprowadza zasady ogólne stosowane do tych ograniczeń oraz względy, którymi można uzasadnić takie środki. Są to względy porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego lub zdrowia publicznego. W tym kontekście ograniczenia swobody przepływu mogą być uzasadnione, jeśli mają one charakter proporcjonalny oraz niedyskryminacyjny. Celem niniejszego rozporządzenia nie jest wprowadzenie dodatkowych względów uzasadniających ograniczenie prawa do swobodnego przepływu osób ponad względy przewidziane w rozdziale VI dyrektywy 2004/38/WE. (18)Jeżeli chodzi o środki służące przywracaniu i ułatwianiu swobodnego przepływu osób oraz wszelkie inne środki wpływające na swobodny przepływ osób wprowadzone na podstawie niniejszego rozporządzenia, podstawę dla nich stanowi art. 21 TFUE, a w stosunku do dyrektywy 2004/38/WE mają one charakter uzupełniający i nie wpływają na jej stosowanie w momencie wystąpienia sytuacji nadzwyczajnych na jednolitym rynku. Takie środki nie powinny pociągać za sobą zatwierdzenia ani uzasadnienia ograniczeń w swobodnym przepływie sprzecznych z Traktatami lub innymi przepisami prawa Unii. (19)Art. 45 TFUE ustanawia prawo do swobodnego przemieszczania się pracowników, z zastrzeżeniem ograniczeń i warunków ustanowionych w Traktatach i w środkach przyjętych w celu ich wykonania. Niniejsze rozporządzenie zawiera przepisy, które uzupełniają istniejące środki w celu wzmocnienia swobodnego przepływu osób, zwiększenia przejrzystości oraz zapewnienia wsparcia administracyjnego w sytuacjach nadzwyczajnych na jednolitym rynku. Takie środki obejmują utworzenie i udostępnienie pojedynczych punktów kontaktowych dla pracowników oraz ich przedstawicieli w państwach członkowskich oraz na szczeblu unijnym w trybie podwyższonej czujności dotyczącej jednolitego rynku oraz w trybie sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku w rozumieniu niniejszego rozporządzenia. (20)Jeżeli w trakcie przygotowań do sytuacji nadzwyczajnych na jednolitym rynku lub podczas takich sytuacji państwa członkowskie przyjmą środki wpływające na swobodny przepływ towarów lub osób lub na swobodę świadczenia usług, powinny ograniczyć takie środki do tego, co jest konieczne, oraz usunąć je, gdy tylko sytuacja na to pozwoli. Takie środki powinny być opracowane z poszanowaniem zasady proporcjonalności i niedyskryminacji oraz uwzględniać szczególną sytuację regionów przygranicznych. (21)Uruchomienie trybu sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku powinno pociągać za sobą nałożenie na państwa członkowskie obowiązku zgłoszenia istotnych w kontekście kryzysu ograniczeń swobodnego przepływu.

(22)Dokonując oceny zgodności wszelkich zgłoszonych środków – proponowanych lub przyjętych – z zasadą proporcjonalności, Komisja powinna należycie uwzględnić zmieniającą się sytuację kryzysową oraz często ograniczone informacje, którymi dysponują państwa członkowskie, gdy dążą do zmniejszenia nowych zagrożeń pojawiających się w kontekście kryzysu. Jeżeli w danych okolicznościach jest to uzasadnione i konieczne, Komisja może rozważyć, na podstawie wszelkich dostępnych informacji, w tym informacji specjalistycznych lub naukowych, wartość merytoryczną argumentów państw członkowskich, podających jako powód przyjęcia ograniczeń swobodnego przepływu osób zasadę ostrożności. Zadaniem Komisji jest zapewnienie, aby takie środki były zgodne z prawem Unii oraz aby nie stwarzały nieuzasadnionych przeszkód w funkcjonowaniu jednolitego rynku. Komisja powinna reagować na zgłoszenia państw członkowskich możliwie jak najszybciej, uwzględniając okoliczności danego kryzysu, a najpóźniej w terminach określonych w niniejszym rozporządzeniu. (23)Aby zagwarantować, że konkretne środki mające zastosowanie w sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku przewidziane w niniejszym rozporządzeniu będą wykorzystywane wyłącznie wówczas, gdy jest to niezbędne do zareagowania na daną sytuację nadzwyczajną na jednolitym rynku, należy uruchamiać takie środki indywidualnie w drodze aktów wykonawczych Komisji, w których należy wskazać przyczyny takiego uruchomienia oraz towary lub usługi istotne w kontekście kryzysu, do których stosuje się takie środki. (24)Co więcej, aby zagwarantować proporcjonalność aktów wykonawczych oraz należyte poszanowanie roli podmiotów gospodarczych w zarządzaniu kryzysowym, Komisja powinna uciekać się do uruchomienia trybu sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku wyłącznie wówczas, gdy podmioty gospodarcze nie są w stanie zapewnić rozwiązania na zasadzie dobrowolności w rozsądnym terminie. W każdym takim akcie należy wskazać, dlaczego – w odniesieniu do wszystkich określonych aspektów kryzysu – podmioty gospodarcze nie są w stanie zapewnić rozwiązania. (25)Wnioski o udzielenie informacji przez podmioty gospodarcze powinny być stosowane przez Komisję wyłącznie wówczas, gdy z publicznie dostępnych źródeł lub w ramach informacji udzielonych dobrowolnie nie można uzyskać informacji, które są niezbędne do właściwego zareagowania na sytuację nadzwyczajną na jednolitym rynku, takich jak informacje niezbędne do udzielania zamówień publicznych przez Komisję w imieniu państw członkowskich lub do oszacowania zdolności produkcyjnych producentów towarów istotnych w kontekście kryzysu, których łańcuchy dostaw zostały zakłócone. (26)Uruchomienie – w stosownych przypadkach – trybu sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku powinno także prowadzić do zastosowania określonych procedur reagowania kryzysowego, w ramach których dostosowuje się przepisy regulujące projektowanie, produkcję, ocenę zgodności oraz wprowadzanie do obrotu towarów objętych unijnymi przepisami harmonizacyjnymi. Procedury reagowania kryzysowego powinny umożliwiać w kontekście sytuacji nadzwyczajnej płynne wprowadzenie do obrotu produktów zaprojektowanych jako towary istotne w kontekście kryzysu. Jednostki oceniające zgodność powinny traktować oceny zgodności towarów istotnych w kontekście kryzysu jako priorytetowe w stosunku do wszelkich innych rozpatrywanych wniosków dotyczących innych produktów. Z drugiej strony w przypadkach nieuzasadnionej zwłoki w procedurach oceny zgodności właściwe organy krajowe powinny mieć możliwość wydawania zezwoleń na wprowadzenie do obrotu na danym rynku produktów, których nie poddano obowiązującej procedurze oceny zgodności, pod warunkiem że są one zgodne z obowiązującymi wymogami w zakresie bezpieczeństwa. Takie zezwolenia powinny być ważne tylko na terytorium państwa członkowskiego wydającego zezwolenie oraz ograniczone do czasu trwania sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku. Co więcej, aby ułatwić zwiększenie dostaw produktów istotnych w kontekście kryzysu, należy wprowadzić określone środki elastyczności z poszanowaniem mechanizmu domniemania zgodności. W kontekście sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku producenci towarów istotnych w kontekście kryzysu powinni mieć możliwość opierania się także na normach krajowych i międzynarodowych, które zapewniają równoważny poziom ochrony w porównaniu ze zharmonizowanymi normami europejskimi. Jeżeli te ostatnie normy nie istnieją lub osiągnięcie zgodności z nimi jest nadmiernie utrudnione z powodu zakłóceń na jednolitym rynku, Komisja powinna mieć możliwość wydawania wspólnych specyfikacji technicznych stosowanych dobrowolnie lub obowiązkowo w celu zapewnienia producentom rozwiązań technicznych gotowych do użycia. (27)Wprowadzenie tych istotnych w kontekście kryzysu dostosowań we właściwych zharmonizowanych sektorowych przepisach Unii wymaga ukierunkowanych dostosowań w następujących 19 ramach sektorowych: dyrektywie 2000/14/WE, dyrektywie 2006/42/WE, dyrektywie 2010/35/UE, dyrektywie 2013/29/UE, dyrektywie 2014/28/UE, dyrektywie 2014/29/UE, dyrektywie 2014/30/UE, dyrektywie 2014/31/UE, dyrektywie 2014/32/UE, dyrektywie 2014/33/UE, dyrektywie 2014/34/UE, dyrektywie 2014/35/UE, dyrektywie 2014/53/UE, dyrektywie 2014/68/UE, rozporządzeniu (UE) 2016/424, rozporządzeniu (UE) 2016/425, rozporządzeniu (UE) 2016/426, rozporządzeniu (UE) 2019/1009 i rozporządzeniu (UE) nr 305/2011. Uruchomienie procedur nadzwyczajnych powinno być uwarunkowane uruchomieniem sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku i powinno być ograniczone do produktów wyznaczonych jako towary istotne w kontekście kryzysu. (28)W przypadku znacznego ryzyka dla funkcjonowania jednolitego rynku lub w przypadku poważnych niedoborów towarów o znaczeniu strategicznym lub wyjątkowo dużego popytu na te towary do przywrócenia normalnego funkcjonowania jednolitego rynku niezbędne mogą okazać się środki na szczeblu unijnym mające na celu zapewnienie dostępności produktów istotnych w kontekście kryzysu takie jak zamówienia priorytetowe. (29)Aby wykorzystać siłę nabywczą oraz pozycję negocjacyjną Komisji w trybie podwyższonej czujności dotyczącej jednolitego rynku oraz trybie sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku, państwa członkowskie powinny mieć możliwość zwracania się do Komisji o udzielanie zamówień publicznych w ich imieniu. (30)Jeżeli na jednolitym rynku w trakcie sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku ma miejsce poważny niedobór produktów lub usług istotnych w kontekście kryzysu oraz jest oczywiste, że podmioty gospodarcze działające na jednolitym rynku nie produkują żadnych takich towarów, ale zasadniczo byłyby w stanie zmienić przeznaczenie swoich linii produkcyjnych lub miałyby niewystarczającą zdolność do dostarczania potrzebnych towarów lub usług, Komisja powinna mieć możliwość zalecenia państwom członkowskim, jako ostateczność, wprowadzenia środków w celu ułatwienia zwiększenia lub zmiany przeznaczenia zdolności produkcyjnej producentów lub zdolności dostawców usług do świadczenia usług istotnych w kontekście kryzysu lub w celu zwrócenia się o zwiększenie lub zmianę przeznaczenia tych zdolności. W takim przypadku Komisja poinformuje państwa członkowskie o rozmiarze niedoboru oraz o rodzaju potrzebnych towarów lub usług istotnych w kontekście kryzysu, jak również zapewni wsparcie i porady dotyczące elastyczności w dorobku prawnym UE na potrzeby realizacji tych celów. (31)Środki zapewniające elastyczność regulacyjną umożliwią Komisji zalecenie państwom członkowskim przyspieszenia procedur udzielania pozwoleń niezbędnych do zwiększenia zdolności do produkowania towarów istotnych w kontekście kryzysu lub świadczenia usług istotnych w kontekście kryzysu. (32)Co więcej, aby zapewnić dostępność towarów istotnych w kontekście kryzysu w sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku, Komisja może wezwać podmioty gospodarcze, które działają w łańcuchach dostaw istotnych w kontekście kryzysu, do priorytetowego traktowania zamówień materiałów niezbędnych do produkcji towarów końcowych, które są istotne w kontekście kryzysu, lub zamówień samych takich towarów końcowych. Jeżeli podmiot gospodarczy odmówi przyjęcia i priorytetowego potraktowania takich zamówień, wówczas Komisja, po uzyskaniu obiektywnych dowodów na to, że dostępność towarów istotnych w kontekście kryzysu jest niezbędna, może podjąć decyzję o wezwaniu zainteresowanych podmiotów gospodarczych do przyjęcia i priorytetowego potraktowania określonych zamówień, których realizacja będzie miała pierwszeństwo przed wszelkimi innymi zobowiązaniami prywatnymi lub publicznoprawnymi. W przypadku nieprzyjęcia zamówienia dany podmiot powinien przedstawić uzasadnione powody odmowy realizacji żądania. Komisja może publicznie udostępnić takie uzasadnione wyjaśnienie lub jego część z należytym uwzględnieniem tajemnicy przedsiębiorstwa. (33)Co więcej, aby zapewnić dostępność towarów istotnych w kontekście kryzysu w sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku, Komisja może zalecić, aby państwa członkowskie rozdystrybuowały rezerwy strategiczne z należytym uwzględnieniem zasad solidarności, konieczności i proporcjonalności. (34)Jeżeli działania, które należy podjąć na podstawie niniejszego rozporządzenia, obejmują przetwarzanie danych osobowych, takie przetwarzanie powinno odbywać się zgodnie z właściwymi przepisami Unii dotyczącymi ochrony danych osobowych, mianowicie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1725 oraz rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679. (35)W celu zapewnienia jednolitych warunków wykonania niniejszego rozporządzenia należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze w odniesieniu do możliwości przyjmowania środków wspierających swobodny przepływ osób, z myślą o ustanowieniu wykazu celów indywidualnych (obejmującego cele ilościowe oraz terminy) dotyczących tych rezerw strategicznych, które państwa członkowskie powinny utrzymywać, aby zrealizować założenia inicjatywy. Ponadto należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze w zakresie uruchamiania trybu podwyższonej czujności oraz środków podwyższonej czujności, aby zapewnić uważne monitorowanie strategicznych łańcuchów dostaw oraz koordynację tworzenia rezerw strategicznych w odniesieniu do towarów i usług o znaczeniu strategicznym. Co więcej, należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze w zakresie uruchamiania określonych środków reagowania w sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku, aby umożliwić szybką i skoordynowaną reakcję. Uprawnienia te powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011. (36)Niniejsze rozporządzenie nie narusza praw podstawowych i jest zgodne z zasadami uznanymi w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej („Karta”). W szczególności nie narusza ono prawa podmiotów gospodarczych do prywatności zapisanego w art. 7 Karty, prawa do ochrony danych określonego w art. 8 Karty, wolności prowadzenia działalności gospodarczej i swobody umów chronionych na mocy art. 16 Karty, prawa własności chronionego na mocy art. 17 Karty, prawa do rokowań i działań zbiorowych chronionego na mocy art. 26 Karty ani prawa do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu przewidzianego w art. 47 Karty. Ponieważ cel niniejszego rozporządzenia nie może zostać osiągnięty w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, natomiast ze względu na rozmiary i skutki działań możliwe jest jego lepsze osiągnięcie na poziomie Unii, może ona podjąć działania zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 Traktatu. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w tym artykule niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu. Rozporządzenie nie powinno wpływać na autonomię partnerów społecznych uznaną przez TFUE. (37)Unia pozostaje w pełni oddana idei solidarności międzynarodowej i zdecydowanie popiera zasadę, zgodnie z którą wszelkie środki uznane za niezbędne wprowadzane na podstawie niniejszego rozporządzenia, w tym niezbędne do zapobiegania krytycznym niedoborom lub łagodzenia ich skutków, są wdrażane w sposób ukierunkowany, przejrzysty, proporcjonalny, na czas ograniczony oraz zgodnie ze zobowiązaniami wynikającymi z WTO. (38)Ramy unijne obejmują elementy międzyregionalne w celu ustanowienia spójnych, wielosektorowych, transgranicznych środków reagowania w przypadku podwyższonej czujności dotyczącej jednolitego rynku oraz w przypadku sytuacji nadzwyczajnych na jednolitym rynku, ze szczególnym uwzględnieniem zasobów, zdolności oraz podatności na zagrożenia na obszarach sąsiedzkich, w szczególności w regionach przygranicznych. (39)Ponadto w stosownych przypadkach Komisja podejmuje także konsultacje lub współpracę w imieniu Unii z właściwymi państwami trzecimi, ze szczególnym uwzględnieniem krajów rozwijających się, w celu znalezienia wspólnych rozwiązań w zakresie przeciwdziałania zakłóceniom łańcucha dostaw, zgodnie z międzynarodowymi zobowiązaniami. W stosownych przypadkach obejmuje to koordynację działań w ramach odpowiednich forów międzynarodowych. (40)Aby umożliwić wprowadzanie ram protokołów kryzysowych, należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów na podstawie art. 290 TFUE w celu uzupełniania ram regulacyjnych określonych w niniejszym rozporządzeniu przez doprecyzowanie form współpracy państw członkowskich i organów Unii w trybie podwyższonej czujności dotyczącej jednolitego rynku oraz w trybie sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku, zabezpieczenia wymiany informacji oraz komunikacji dotyczącej ryzyka i komunikacji kryzysowej. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów, oraz aby konsultacje te prowadzone były zgodnie z zasadami określonymi w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie lepszego stanowienia prawa. W szczególności, aby zapewnić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie udział na równych zasadach w przygotowaniu aktów delegowanych, instytucje te otrzymują wszelkie dokumenty w tym samym czasie co eksperci państw członkowskich, a eksperci tych instytucji mogą systematycznie brać udział w posiedzeniach grup eksperckich Komisji zajmujących się przygotowaniem aktów delegowanych. (41)Rozporządzenie Rady (WE) 2679/98, które przewiduje mechanizm dwustronnych dyskusji na temat przeszkód w funkcjonowaniu jednolitego rynku, było stosowane rzadko i jest przestarzałe. W ocenie tego rozporządzenia wykazano, że przewidziane w nim rozwiązania nie są w stanie sprostać realiom złożonych kryzysów wykraczających poza incydenty zdarzające się na granicach dwóch sąsiadujących państw członkowskich. Z tego względu należy je uchylić,

PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE: Część I

Przepisy ogólne Tytuł I

Zakres Artykuł 1

Przedmiot 1.W niniejszym rozporządzeniu ustanawia się ramy środków służących przewidywaniu skutków kryzysów na jednolitym rynku oraz przygotowaniu się i reagowaniu na nie, mających na celu zagwarantowanie swobodnego przepływu towarów, usług i osób na jednolitym rynku, a także zapewnienie na nim dostępności towarów i usług o znaczeniu strategicznym oraz towarów i usług istotnych w kontekście kryzysu. 2.Środki, o których mowa w ust. 1, obejmują: a)grupę doradczą, której celem jest doradzanie Komisji w sprawie odpowiednich środków służących przewidywaniu skutków kryzysu na jednolitym rynku, zapobieganiu tym skutkom lub reagowaniu na nie; b)środki służące pozyskiwaniu, przekazywaniu i wymianie odpowiednich informacji; c)środki awaryjne mające na celu przewidywanie i planowanie; d)środki służące łagodzeniu skutków znaczących incydentów dla jednolitego rynku, które jeszcze nie spowodowały sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku (podwyższonej czujności dotyczącej jednolitego rynku), w tym szereg środków podwyższonej czujności oraz e)środki służące zaradzeniu sytuacjom nadzwyczajnym na jednolitym rynku, w tym szereg środków reagowania na sytuacje nadzwyczajne. 3.Państwa członkowskie regularnie wymieniają między sobą oraz z Komisją informacje na temat wszystkich kwestii objętych zakresem niniejszego rozporządzenia. 4.Komisja może pozyskiwać wszelką istotną wiedzę specjalistyczną lub naukową niezbędną do stosowania niniejszego rozporządzenia. Artykuł 2

Zakres stosowania 1.Środki określone w niniejszym rozporządzeniu stosuje się w związku ze znaczącymi skutkami kryzysu dla funkcjonowania jednolitego rynku oraz jego łańcuchów dostaw. 2.Niniejszego rozporządzenia nie stosuje się do: a)produktów leczniczych zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 2 dyrektywy 2001/83/WE; b) wyrobów medycznych zgodnie z definicją zawartą w art. 2 lit. e) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/123; c) innych medycznych środków przeciwdziałania zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 8 rozporządzenia (UE) …/… w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia [rozporządzenia w sprawie PTZZ] oraz zawartych w wykazie ustanowionym zgodnie z art. 6 ust. 1 [wniosku dotyczącego] rozporządzenia Rady (UE) …/… w sprawie ram środków służących zapewnieniu zaopatrzenia w medyczne środki przeciwdziałania mające znaczenie w sytuacjach kryzysowych; d)półprzewodników zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego ramy dotyczące środków na rzecz wzmocnienia europejskiego ekosystemu półprzewodników („akt w sprawie czipów”);

e)produktów energetycznych zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 1 dyrektywy 2003/96/WE, energii elektrycznej zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 2 tej dyrektywy oraz innych produktów, o których mowa w art. 2 ust. 3 tej dyrektywy. f)usług finansowych, takich jak usługi w zakresie bankowości, działalności kredytowej, ubezpieczeń i reasekuracji, usług w zakresie emerytur pracowniczych lub indywidualnych, papierów wartościowych, funduszy inwestycyjnych, płatności oraz doradztwa inwestycyjnego – w tym usług wymienionych w załączniku I do dyrektywy 2013/36/UE, jak również działalności w zakresie rozrachunków i rozliczeń oraz usług doradczych, usług pośrednictwa i innych pomocniczych usług finansowych. 3.Na zasadzie odstępstwa od ust. 2 lit. a), b) i c), do produktów, o których mowa w tych przepisach, stosuje się art. 16–20 oraz art. 41 niniejszego rozporządzenia. 4.Niniejsze rozporządzenie pozostaje bez uszczerbku dla Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności określonego w decyzji nr 1313/2013/EU oraz planu ogólnego zarządzania kryzysami w obszarze bezpieczeństwa żywności i pasz zgodnego z rozporządzeniem (WE) nr 178/2002. 5.Niniejsze rozporządzenie pozostaje bez uszczerbku dla unijnych reguł konkurencji (art. 101–109 TFUE oraz rozporządzeń wykonawczych), w tym nie narusza przepisów antymonopolowych, przepisów dotyczących fuzji oraz zasad pomocy państwa. 6.Niniejsze rozporządzenie pozostaje bez uszczerbku dla uprawnień Komisji do: a)podejmowania konsultacji lub współpracy w imieniu Unii z właściwymi państwami trzecimi, ze szczególnym uwzględnieniem krajów rozwijających się, w celu znalezienia wspólnych rozwiązań w zakresie zapobiegania zakłóceniom łańcucha dostaw, zgodnie z międzynarodowymi zobowiązaniami. W stosownych przypadkach może to obejmować koordynację działań w ramach odpowiednich forów międzynarodowych lub b)dokonywania oceny, czy należy nałożyć ograniczenia na wywóz towarów zgodnie z międzynarodowymi prawami i obowiązkami Unii na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/479. 7.Wszelkie działania na podstawie niniejszego rozporządzenia powinny być zgodne ze zobowiązaniami Unii wynikającymi z prawa międzynarodowego. 8.Niniejsze rozporządzenie pozostaje bez uszczerbku dla odpowiedzialności państw członkowskich za ochronę bezpieczeństwa narodowego oraz ich uprawnienia do ochrony podstawowych funkcji państwa, w tym zapewnienia jego integralności terytorialnej oraz utrzymania porządku publicznego. Artykuł 3

Definicje Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje: 1)„kryzys” oznacza zdarzenie wyjątkowe, niespodziewane i nagłe, naturalne lub spowodowane przez człowieka, o nadzwyczajnym charakterze i skali, które ma miejsce w Unii lub poza nią; 2)„tryb podwyższonej czujności dotyczącej jednolitego rynku” oznacza ramy przeciwdziałania zagrożeniu znaczącymi zakłóceniami w dostawach towarów i usług o znaczeniu strategicznym, które w ciągu następnych sześciu miesięcy mogą przerodzić się w sytuację nadzwyczajną na jednolitym rynku; 3)„sytuacja nadzwyczajna na jednolitym rynku” oznacza szerokie skutki kryzysu dla jednolitego rynku, które poważnie zakłócają swobodny przepływ na jednolitym rynku lub funkcjonowanie łańcuchów dostaw koniecznych do utrzymania niezbędnej działalności społecznej lub gospodarczej na jednolitym rynku; 4)„obszary o znaczeniu strategicznym” oznaczają obszary o krytycznym znaczeniu dla Unii i jej państw członkowskich w tym sensie, że mają znaczenie systemowe i kluczowe dla bezpieczeństwa publicznego, porządku publicznego lub zdrowia publicznego, a zakłócenie, niewydolne funkcjonowanie, utrata lub zniszczenie tych obszarów miałoby znaczące skutki dla funkcjonowania jednolitego rynku; 5)„towary i usługi o znaczeniu strategicznym” oznaczają towary i usługi, które są niezbędne do zapewnienia funkcjonowania jednolitego rynku w obszarach o znaczeniu strategicznym oraz których nie da się zastąpić ani zdywersyfikować; 6)„towary i usługi istotne w kontekście kryzysu” oznaczają towary i usługi, które są niezbędne do reagowania na kryzys lub przeciwdziałania skutkom kryzysu na jednolitym rynku w sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku; 7)„rezerwy strategiczne” oznaczają będący pod kontrolą państwa członkowskiego zapas towarów o znaczeniu strategicznym, w przypadku których utworzenie rezerwy może być konieczne w celu przygotowania się do sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku. Tytuł II

Zarządzanie

Artykuł 4

Grupa doradcza 1.Ustanawia się grupę doradczą. 2.W skład grupy doradczej wchodzi jeden przedstawiciel z każdego państwa członkowskiego. Każde państwo członkowskie wyznacza przedstawiciela oraz zastępcę przedstawiciela. 3.Komisja przewodniczy grupie doradczej oraz zapewnia obsługę sekretariatu. Do udziału w posiedzeniach grupy doradczej w charakterze obserwatorów Komisja może zapraszać przedstawiciela Parlamentu Europejskiego, przedstawicieli państw EFTA będących Umawiającymi się Stronami Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym, przedstawicieli podmiotów gospodarczych, organizacji zainteresowanych stron, partnerów społecznych oraz ekspertów. Komisja zaprasza przedstawicieli innych organów na szczeblu unijnym istotnych w kontekście kryzysu na istotne posiedzenia grupy doradczej w charakterze obserwatorów. 4.Na potrzeby planowania awaryjnego na podstawie art. 6–8 grupa doradcza pomaga i doradza Komisji w zakresie następujących zadań: a)proponowanie ustaleń dotyczących współpracy administracyjnej między Komisją a państwami członkowskimi w trybie podwyższonej czujności dotyczącej jednolitego rynku oraz w trybie sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku, które to ustalenia zostaną zawarte w protokołach kryzysowych; b)dokonywanie oceny znaczących incydentów, o których państwa członkowskie ostrzegły Komisję. 5.Na potrzeby trybu podwyższonej czujności dotyczącej jednolitego rynku, o którym mowa w art. 9, grupa doradcza pomaga Komisji w następujących zadaniach: a)ustalanie, czy występuje zagrożenie, o którym mowa w art. 3 pkt 2, oraz jaki jest zakres takiego zagrożenia; b)gromadzenie prognoz, analiz danych oraz badań rynkowych; c)prowadzenie konsultacji z przedstawicielami podmiotów gospodarczych, w tym MŚP, oraz przemysłu w celu gromadzenia badań rynkowych; d)analiza danych zagregowanych otrzymanych przez inne organy na szczeblu unijnym i międzynarodowym istotne w kontekście kryzysu; e)ułatwianie wymiany informacji, w tym z innymi właściwymi organami oraz innymi organami na szczeblu unijnym istotnymi w kontekście kryzysu, a w stosownych przypadkach również z państwami trzecimi, ze szczególnym uwzględnieniem krajów rozwijających się i organizacji międzynarodowych; f)prowadzenie repozytorium krajowych i unijnych środków kryzysowych wykorzystywanych w poprzednich kryzysach, które wpłynęły na jednolity rynek oraz jego łańcuchy dostaw. 6.Na potrzeby trybu sytuacji nadzwyczajnej na jednolitym rynku, o którym mowa w art. 14, grupa dora