Przenikanie broni na nielegalny rynek oraz nielegalny handel BSiL przyczyniają się do przedłużania konfliktów zbrojnych, co ma rozległe skutki w regionie Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej. Nielegalny handel bronią palną w tym regionie jest ułatwiony z różnych powodów, w tym ze względu na źle zabezpieczone zapasy i przenikanie legalnej broni palnej również pochodzącej z legalnej produkcji w państwach członkowskich UE i zgodnego z prawem wywozu z tych państw. W Afryce nielegalny handel bronią palną przyczynia się do niestabilnej sytuacji w regionie.

Nowe tendencje pojawiają się również w UE oraz w europejskich krajach sąsiadujących, które często stoją w obliczu podobnych wyzwań. Tendencje te obejmują zmiany technik przekształcania broni palnej na amunicję ślepą lub broni gazowej i alarmowej w broń palną oraz nowe metody ukrywania. Przestępcy często też starają się obejść przepisy prawa, wymieniając lufę w łatwo dostępnej broni na naboje Floberta (tzw. broni salonowej o małym kalibrze i niskiej mocy przeznaczonej do strzelania w pomieszczeniach zamkniętych). Nielegalne wytwarzanie broni palnej mogłyby w przyszłości ułatwić udoskonalenia technologiczne w zakresie drukowania przestrzennego. Pojawiają się nowe formy dystrybucji, w tym nielegalny handel częściami broni palnej za pośrednictwem usług kurierskich i pocztowych, które spowodowały w szczególności przejście z wywozu z Bałkanów Zachodnich tradycyjnej broni wykorzystywanej w konfliktach na przywóz nowej broni z Europy Zachodniej na Bałkany lub nieoznaczonych istotnych komponentów ze Stanów Zjednoczonych. Potencjalne źródło przywozu nielegalnej broni do UE stanowią również konflikty zbrojne w państwach wschodniego sąsiedztwa UE.

Ponadto nielegalny handel bronią palną jest w nierównym stopniu kryminalizowany: nie każdy przypadek bezprawnego transgranicznego transferu broni kwalifikuje się jako nielegalny handel, co stoi w sprzeczności z protokołem ONZ o handlu bronią. Niekiedy powoduje to brak ścigania i karania za takie przestępstwo. Ogranicza to również konfiskatę dochodów z przestępstwa generowanych przez nielegalny handel bronią palną. Różne podejścia krajowe uniemożliwiają przeprowadzanie wspólnych transgranicznych operacji takich jak dostawy niejawnie nadzorowane.

Pomimo dokładanych starań, zwłaszcza przeprowadzenia przez UNODC globalnego badania dotyczącego broni palnej sfinansowanego przez Komisję, obraz wywiadowczy pozostaje niepełny ze względu na brak kompleksowych i porównywalnych danych na temat konfiskowania broni palnej na całym kontynencie. Wymianę informacji do celów wywiadowczych i na potrzeby profilowania ogranicza prawo krajowe, utrudniające wzajemne przekazywanie informacji (także danych nieosobowych takich jak dane balistyczne), o ile nie odbywa się ono w ramach konkretnego dochodzenia. Problem nasila brak komunikacji i koordynacji między różnymi administracjami w obrębie państw i na szczeblu ponadnarodowym. W 20 państwach członkowskich UE i u 4 partnerów z Bałkanów Zachodnich istnieje pewna forma punktów kontaktowych ds. broni palnej. Często jednak nie dysponują one odpowiednimi kompetencjami (w zakresie kontroli administracyjnej, gromadzenia danych przez organy ścigania, dostępu do baz danych, śledzenia, współpracy międzynarodowej i kryminalistyki) ani personelem odpowiadającym zaleceniom określonym w wytycznych dotyczących najlepszej praktyki opracowanych przez krajowych ekspertów ds. broni palnej .

Współpraca organów ścigania na szczeblu unijnym i międzynarodowym zapewnia duże możliwości usprawnień. Krajowe ramy prawne i definicje pozostają rozbieżne, co utrudnia stosowanie wspólnych podejść i nadal może być wykorzystywane przez przestępców. Państwa członkowskie są w szczególności nadal dalekie od pełnej transpozycji i wdrożenia dyrektywy w sprawie broni palnej. Dnia 24 lipca 2019 r. Komisja wystosowała 20 uzasadnionych opinii do państw członkowskich, które nie zgłosiły pełnej transpozycji dyrektywy. Ponadto w grudniu 2017 r. Komisja opublikowała ocenę stosowania rozporządzenia (UE) nr 258/2012 w sprawie przywozu, wywozu i tranzytu broni palnej do użytku cywilnego, w której to ocenie określono luki wynikające z braku jednolitego wdrożenia tego rozporządzenia. Następnie w kwietniu 2018 r. wydano zalecenie, w którym wezwano do zaostrzenia unijnych przepisów w celu poprawy procedur kontroli dotyczących śledzenia i bezpieczeństwa wywozu i przywozu broni palnej oraz wzmocnienia współpracy między organami w walce z nielegalnym obrotem bronią palną.

W kilku sprawozdaniach z ocen zagrożenia przeprowadzonych przez Europol potwierdzono, że Bałkany Zachodnie pozostają jednym z głównych regionów zaopatrujących UE w broń pochodzącą z nielegalnego handlu, i wskazano konieczność zwiększenia przepływu informacji oraz danych wywiadowczych między UE a Bałkanami Zachodnimi. Zagrożenie utrzymujące się w tym regionie potwierdzono w ramach kilku badań, przy czym w najnowszym z nich podkreślono, że broń wykorzystywana w atakach terrorystycznych przeprowadzonych w UE „została nabyta za pośrednictwem lokalnych nielegalnych rynków broni palnej oraz że ustalono, iż pochodziła z Bałkanów”. W tym samym badaniu wskazano również Bałkany jako „głównego dostawcę nielegalnej broni palnej w Europie” oraz wspomniano o „powiązaniu między Bałkanami a bronią strzelecką wykorzystywaną w państwach członkowskich UE do różnych rodzajów działalności przestępczej”. Potwierdzono to w najnowszym globalnym badaniu UNODC dotyczącym broni palnej, zgodnie z którym Bałkany Zachodnie pozostają źródłem nielegalnej broni palnej, w szczególności karabinów automatycznych, ze względu na znaczne różnice w cenie w porównaniu z Europą Zachodnią.

W ramach najnowszego badania ustalono, że w latach 2009–2018 w Europie miały miejsce 23 przypadki masowych strzelanin w (częściowo) publicznej przestrzeni, w których zginęło 341 osób. W 2015 r. Europol odnotował 57 incydentów terrorystycznych z użyciem broni palnej . W 2017 r. broni palnej użyto w 41 % wszystkich ataków terrorystycznych, co stanowi nieznaczny wzrost w porównaniu z 2016 r. (38 %) . Niedawne sprawy prowadzone przez Eurojust potwierdzają, że nielegalną broń palną wielokrotnie wykorzystywano w atakach terrorystycznych oraz że sieci handlu nielegalną bronią miały kontakty z terrorystami indywidualnymi lub organizacjami terrorystycznymi. Koordynacja dochodzeń transgranicznych przez Eurojust doprowadziła do konfiskaty nielegalnej broni palnej w kilku przypadkach.

W 2019 r. Europol zauważył, że konkluzje ze swojej przeprowadzonej w 2017 r. oceny zagrożenia poważną i zorganizowaną przestępczością (SOCTA) nadal są aktualne oraz że proliferacja i dostępność nielegalnej broni palnej w państwach członkowskich UE zwiększa ryzyko jej wykorzystania w atakach terrorystycznych oraz do celów przestępczości zorganizowanej. Stwierdzono jednak, że „zmiany modi operandi, szlaków i obszarów geograficznych dotkniętych niektórymi rodzajami działalności przestępczej mogą wskazywać jednak na pewne długotrwałe przemiany i transformacje mające wpływ na przestępczość”. Nielegalne handel, dystrybucja i używanie broni palnej „pozostają dużym zagrożeniem”. W szczególności „wzrosła sprzedaż broni palnej pozbawionej cech użytkowych, przywróconej do użytku i przerobionej” . Nielegalna broń palna jest łatwiej dostępna w internecie (zwłaszcza w ciemnej sieci), a handel nią, oprócz zorganizowanych grup przestępczych, w coraz większym stopniu prowadzą pojedynczy przestępcy. Nielegalną bronią palną są głównie pistolety i strzelby (stanowiące odpowiednio 34 % i 27 % konfiskowanej broni).

Komisja dokona oceny skutków przepisów UE dotyczących przywozu i wywozu broni palnej do użytku cywilnego, [działanie 1.4 – KPI 6], w szczególności aby zbadać sposoby usprawnienia śledzenia (ujednolicone znakowanie przywozu), przeprowadzić wymianę informacji między organami krajowymi w celu przeciwdziałania obchodzeniu zakazów wywozu oraz zwiększyć poziom bezpieczeństwa zapewniany przez procedury kontroli wywozu i przywozu broni palnej (jaśniejsze i prostsze procedury). Komisja zbada, jak można zapewnić spójność między rozporządzeniem nr 258/2012 a dyrektywą w sprawie broni palnej, np. aby lepiej zaradzić przywozowi broni alarmowej i sygnałowej łatwej do przerobienia lub aby zastosować kontrole wywozu wobec wszystkich broni, których dotyczą przepisy dyrektywy. Aby zapewnić solidne egzekwowanie przepisów, Komisja planuje również objąć systemem ochrony sygnalistów wprowadzonym dyrektywą (UE) 2019/1937 osoby, które zgłoszą naruszenia zmienionego rozporządzenia nr 258/2012.

Komisja Europejska zwiększy swoje zaangażowanie, aby zapewnić właściwe transponowanie i skuteczne egzekwowanie przez wszystkie państwa członkowskie dyrektywy w sprawie broni palnej oraz jej odpowiednich aktów delegowanych i wykonawczych. Będzie nadal korzystać ze wszystkich uprawnień nadanych w tym celu na mocy Traktatu. Wdrożenie dyrektywy w sprawie broni palnej przez państwa członkowskie ma znaczenie priorytetowe. Komisja zachęca partnerów z Europy Południowo-Wschodniej do tego, aby ich ustawodawstwo w zakresie kontroli prawnej było w pełni zbliżone do norm unijnych i międzynarodowych. [Działanie 1.1 – KPI 1] Aby wesprzeć państwa członkowskie i partnerów z Europy Południowo-Wschodniej, Komisja wraz z Europolem opracuje unijną tabelę odniesienia dotyczącą broni palnej, która umożliwi łatwą klasyfikację broni palnej zgodnie z kategoriami UE. [Działanie 1.2]

Co roku Komisja Europejska będzie zwracać się do państw członkowskich UE i partnerów z Europy Południowo-Wschodniej zgodnie z decyzją Rady (WPZiB) 2018/1788 o przekazanie danych dotyczących wskaźników skuteczności działania, do których w stosownych sytuacjach zostaną załączone konkretne dowody (na przykład w przypadku niszczenia broni), aby mieć aktualną ocenę rocznych działań. Komisja udzieli wsparcia właściwym organom, opracowując w ścisłej współpracy z EMPACT ds. broni palnej metodykę i jasne wytyczne dotyczące sporządzania tego sprawozdania.

We wcześniejszych planach działania nie uwzględniono odpowiednich wskaźników, co komplikowało ocenę ich osiągania. W 2018 r. partnerzy Bałkanów Zachodnich i niektóre państwa członkowskie UE przygotowali pożyteczne wskaźniki w odniesieniu do regionalnego planu działania. Wskaźniki te, opracowane przez władze Bałkanów Zachodnich przy wsparciu ze strony SEESAC, zyskały uznanie wszystkich zainteresowanych stron.

Za pośrednictwem Instrumentu na rzecz Przyczyniania się do Stabilności i Pokoju Komisja sfinansowała również prace w ramach globalnego programu UNODC dotyczącego broni palnej ukierunkowane na wdrożenie w krajach partnerskich Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej oraz uzupełniającego ją protokołu ONZ o handlu bronią. Interpol także otrzymał wsparcie finansowe na utworzenie i rozwój swojego systemu do zarządzania rejestrowaniem i śledzeniem nielegalnej broni (iARMS).

W 2018 r. wspólny komunikat Komisji i Wysokiej Przedstawiciel Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa pt. „Elementy strategii UE na rzecz zwalczania nielegalnej broni palnej, broni strzeleckiej i lekkiej oraz amunicji do tych rodzajów broni” został zatwierdzony przez Radę, która przekształciła go w pełnoprawną strategię UE.

W grudniu 2014 r. UE, wraz z partnerami z Bałkanów Zachodnich, zatwierdziła plan działania w sprawie nielegalnego handlu bronią palną między UE a Europą Południowo-Wschodnią na lata 2015–2019 . W następstwie ataków terrorystycznych w Paryżu Komisja zaproponowała w listopadzie 2015 r. dalsze wzmocnienie ram prawnych UE w celu wyeliminowania szeregu luk, co doprowadziło do rewizji dyrektywy w sprawie broni palnej. Jednocześnie Komisja opublikowała nowy „Plan działania UE przeciwko nielegalnemu handlowi bronią palną i materiałami wybuchowymi oraz ich wykorzystywaniu do celów niezgodnych z prawem”.

Od 2002 r. UE udziela pomocy Bałkanom Zachodnim w drodze szeregu kolejnych decyzji Rady z zakresu WPZiB zapewniających finansowanie na potrzeby projektów związanych z kontrolą broni strzeleckiej w łącznej kwocie niemal 30 mln EUR. Działania dotyczą szeregu obszarów i przyczyniają się do poprawy kontroli broni strzeleckiej, zwalczania handlu bronią i zapobiegania mu. Ostatnia taka decyzja Rady z zakresu WPZiB, przewidująca bezprecedensową kwotę 11,8 mln EUR, została zaproponowana przez wysokiego przedstawiciela i przyjęta przez Radę w grudniu 2019 r. Pozostaje ona w mocy przez 4 lata. Głównym partnerem wykonawczym UE ds. wsparcia udzielanego temu regionowi jest Centrum Kontroli Broni Strzeleckiej i Lekkiej dla Europy Wschodniej i Południowo-Wschodniej (SEESAC). Stosuje ono kompleksowe podejście regionalne do kontroli broni palnej w regionie, w tym ulepszonego oznakowania, śledzenia i przechowywania zapisów. udoskonalonego egzekwowania prawa; wzmocnionego bezpieczeństwa fizycznego i zarządzania zapasami; kampanii uświadamiających i polityki równości płci oraz przejrzystości wywozu broni. To trwałe, długofalowe wsparcie dla Bałkanów Zachodnich przyczyniło się do budowy zaufania wśród organów krajowych w regionie i pomogło zacieśnić współpracę regionalną.

Ze względu na wysokie zagrożenie nielegalnym handlem bronią palną w Europie Południowo-Wschodniej (rozumianej jako obejmującą partnerów spoza UE z Bałkanów Zachodnich, Ukrainę i Mołdawię), specyfikę kontekstu geopolitycznego oraz znaczną liczbę i zróżnicowanie zaangażowanych podmiotów krajowych i międzynarodowych oraz obecną niestabilność w Europie Wschodniej – w sprawozdaniu oceniającym plan działania na lata 2015–2019 wskazano, że konieczny jest nowy plan działania. Takie samo zalecenie sformułowali również przedstawiciele wszystkich partnerów, którzy wzięli udział w trzecim posiedzeniu Wspólnego Komitetu ekspertów ds. broni palnej z UE i ekspertów z Europy Południowo-Wschodniej, które odbyło się w Brukseli w dniu 24 września 2018 r. W sprawozdaniu oceniającym podkreślono również konieczność włączenia Ukrainy i Mołdawii do szerszych spójnych ram współpracy przeciwko wspólnym zagrożeniom stwarzanym przez nielegalny handel bronią palną w całym regionie. Stanowi to również odpowiedź na wezwanie Rady do zaangażowania Ukrainy w odpowiednie plany działań operacyjnych w ramach cyklu polityki unijnej dotyczącej poważnej i zorganizowanej przestępczości międzynarodowej . W odniesieniu do Ukrainy plan działania uwzględnia wspieranie przez UE wysiłków Ukrainy na rzecz zwalczania nielegalnego handlu bronią, amunicją i materiałami wybuchowymi, we współpracy z OBWE i SEESAC. Dzięki finansowaniu unijnemu Komisja wspiera zintegrowane zarządzanie granicami oraz działania przeciwdziałające handlowi, w tym za pośrednictwem misji pomocy granicznej UE dla Mołdawii i Ukrainy. Prace Conflict Armament Research na Ukrainie, wspierane decyzją Rady (WPZiB) 2017/2283, są w toku.

Należy pogłębić współpracę z Tunezją, Libanem i Jordanią w zakresie śledzenia broni i usprawnienia kontroli broni. Komisja będzie ściśle współpracować z wysokim przedstawicielem i wzywa państwa członkowskie do zaangażowania większej liczby pracowników udzielających pomocy technicznej państwom Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu. [Działanie 4.1] Mając na uwadze fakt, że Turcję uznaje się za państwo pochodzenia wielu rodzajów łatwej w przeróbce – a tym samym nielegalnej – broni gazowej i alarmowej, zdecydowanie należy się skoncentrować również na współpracy z tym państwem. [Działanie 4.2]. W Afryce, w szczególności w Sahelu, będzie się zachęcać do poprawy bezpieczeństwa fizycznego i zarządzania zapasami, rejestracji i kontroli broni. [Działanie 4.3] Trwa już wymiana dobrych praktyk z Europą Południowo-Wschodnią.

Komisja poprawi również współpracę między organami ścigania a operatorami świadczącymi usługi kurierskie i pocztowe, aby zapewnić bardziej rygorystyczny nadzór nad przesyłkami zawierającymi broń palną lub jej komponenty. W szczególności Komisja zbada możliwości wykorzystania sztucznej inteligencji do lepszego rozpoznawania zwłaszcza za pomocą prześwietlania promieniami rentgenowskimi części broni ukrytych w gąszczu małych przesyłek. [Działanie 3.8] Komisja zaproponuje również przygotowanie protokołu ustaleń na szczeblu UE między operatorami doręczającymi paczki, policją i organami celnymi, aby ulepszyć przekazywanie danych dotyczących broni palnej i części broni palnej oraz możliwe metody wzajemnego wsparcia w oparciu o najlepsze praktyki już wdrożone na szczeblu krajowym. [Działanie 3.9] Stworzy to równe warunki działania i uniemożliwi tworzenie operatorów stosujących mniej rygorystyczne kontrole.

Komisja wzywa państwa członkowskie i partnerów z Europy Południowo-Wschodniej do dokończenia prac nad utworzeniem w każdej jurysdykcji w pełni obsadzonych przez przeszkolony personel punktów kontaktowych ds. broni palnej, jak zalecono w wytycznych dotyczących najlepszej praktyki przygotowanych przez ekspertów krajowych. [Działanie 3.1 – KPI 7.1] Takie punkty kontaktowe powinny być również systematycznie zaangażowane we wdrażanie programu działania ONZ w sprawie broni strzeleckiej i lekkiej oraz międzynarodowego instrumentu umożliwiającego państwom identyfikowanie i śledzenie, w odpowiednim czasie i w niezawodny sposób, nielegalnej broni strzeleckiej i lekkiej. Aby ułatwić współpracę na szczeblu unijnym i międzynarodowym, Komisja opublikuje tablicę wyników tych punktów kontaktowych z widocznymi danymi kontaktowymi i jasno określonymi obowiązkami. [Działanie 3.2 – KPI 7,1]

Opierając się na projekcie realizowanym przez UNODC, Komisja poczyni kroki w celu wprowadzenia systematycznego i ujednoliconego gromadzenia danych na temat konfiskat broni palnej, [działanie 2.5 – KPI 4] oraz publikowania rocznych danych statystycznych, podobnie jak w przypadku działań służących analizie konfiskat narkotyków. Dostarczyłoby to użytecznych informacji organom ścigania, w szczególności pomogłoby tym organom w rozpoznawaniu nowych tendencji w nielegalnym obrocie i tworzeniu dopracowanych profili ryzyka. W tym celu Komisja przedstawi – w oparciu o wstępne prace przeprowadzone przez różne podmioty, takie jak Europol, Frontex, UNODC, EMPACT ds. broni palnej i partnerów z Europy Południowo-Wschodniej – propozycję wspólnego formularza zgłaszania konfiskat. Komisja, we współpracy z Europolem, zbada również wykonalność wdrożenia na szczeblu unijnym narzędzia służącego do śledzenia w czasie rzeczywistym incydentów związanych z bronią palną i stworzenia stale aktualnego obrazu sytuacji. [Działanie 2.6 – KPI 10] W ten sposób Komisja zainspiruje się sfinansowanym ze środków UE projektem FIRE 2017 i platformą monitorowania przemocy zbrojnej obejmującej Europę Południowo-Wschodnią.

Komisja ponownie zaleca, aby państwa członkowskie systematycznie przesyłały do Systemu Informacyjnego Schengen informacje na temat zgubionej lub skradzionej broni palnej, jak również na temat sprzedawanej broni, którą łatwo przerobić na broń palną, oraz aby sprawdzały informacje w systemie w przypadku konfiskaty broni. [Działanie 2.1 – KPI 9.8] Komisja wesprze inicjatywy, które umożliwiają organom krajowym wyszukiwanie informacji lub wprowadzanie wpisów jednocześnie w Systemie Informacyjnym Schengen i systemie Interpolu iARMS, i zachęca państwa członkowskie do zareagowania na wezwanie Interpolu do zgłaszania się ochotników, którzy przetestują nowe funkcje. [Działanie 2.2 – KPI 9.6] Niezwykle ważne jest, aby wszystkie operacyjne i strategiczne dane wywiadowcze oraz informacje dotyczące zagrożeń istotne dla służb celnych były automatycznie przekazywane do wspólnego systemu zarządzania ryzykiem celnym. [Działanie 2.3 – KPI 9.9] Państwa członkowskie i partnerzy z Europy Południowo-Wschodniej powinni systematycznie rejestrować informacje dotyczące skradzionej i zgubionej broni palnej w systemie iARMS. [Działanie 2.4 – KPI 9,6]

Ponadto, aby wesprzeć wdrożenie odpowiednich konwencji międzynarodowych ONZ , Komisja wzmocni zdolności krajów partnerskich do wdrażania skutecznych mechanizmów kontroli broni palnej i dołoży jeszcze większych starań w dążeniu do osiągnięcia najwyższych standardów, aby zapewnić skuteczne śledzenie i uniknąć przepływu broni na czarny rynek. [Działanie 1.5 – KPI 1]

Prace przeprowadzone w 2018 r. w celu przygotowania regionalnego planu działania, przy wsparciu Francji i Niemiec, były efektem zastosowania przez wszystkich partnerów z Bałkanów Zachodnich podejścia opartego na konsensusie i aktywnym uczestnictwie. Wskazano wtedy wiele ważnych celów, które mogłyby być istotnym elementem planu działania. Na tej podstawie Komisja zaproponowała w załączniku 3 zbiór konkretnych działań, które zawierają ten plan działania, zgodnie z decyzją Rady o sfinansowaniu jego realizacji.

Wszystkie jurysdykcje w regionie mierzą się z podobnymi wyzwaniami. Nie wszyscy partnerzy osiągną jednak swoje cele w tym samym tempie i różne etapy zaawansowania będą wymagały różnych założeń. W stosownym czasie działania te powinny również obejmować w odpowiedni sposób Ukrainę i Mołdawię. Komisja, we współpracy z wysokim przedstawicielem, podejmie rozmowy z obydwoma krajami, aby omówić metody i sposoby włączenia ich do ogólnych ram.

Te działania poświęcone Europie Południowo-Wschodniej zostały określone przez władze Bałkanów Zachodnich w drodze opracowania i przyjęcia regionalnego planu działania, który stanowi załącznik do decyzji Rady (WPZiB) 1788/2018. Plan ten prowadzący do osiągnięcia nadrzędnego celu, tj. zwalczania nielegalnego handlu bronią palną i amunicją, koncentruje się na trzech głównych kierunkach, zapewniając większą jasność i lepszą strukturę niż plan działania na lata 2015–2019, w szczególności celem wyeliminowania pozostałych luk i niespójności prawnych w systemie kontroli broni palnej, które utrudniają współpracę policyjną i współpracę wymiarów sprawiedliwości. Te trzy kierunki to:

·harmonizacja otoczenia prawnego, unowocześnienie struktury administracyjnej i ułatwienie budowania zdolności;

·zwiększenie bezpieczeństwa zapasów broni i ich zmniejszenie;

·zwiększenie efektywności działania organów ścigania dzięki ułatwieniu współpracy operacyjnej, wymiany informacji oraz współpracy przy analizie balistycznej.

5.2.Unowocześnione systemy zarządzania na rzecz zapewnienia sprawnej realizacji

Aby w pełni zrealizować te działania, wszyscy partnerzy muszą wyciągnąć wnioski z dotychczasowych działań, w szczególności muszą stworzyć nowy system zarządzania, który pozwala uniknąć powielania działań lub braku koordynacji.

5.2.1.Zaspokojenie potrzeb w zakresie finansowania, aby sprostać wyzwaniom

Komisja zobowiązuje się do zacieśnienia współpracy z partnerami z Europy Południowo-Wschodniej i przeznaczenia specjalnych środków finansowych na potrzeby osiągnięcia przez nich wymaganych standardów. Poza 11,8 mln EUR, które Rada przyznała w grudniu 2019 r., Komisja zamierza uruchomić i przydzielić środki dostępne w ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej na sprostanie najpilniejszym wyzwaniom. W kontekście negocjacji na temat wieloletnich ram finansowych Komisja wzywa państwa członkowskie do zareagowania na te potrzeby przez uzgodnienie ambitnych rozwiązań budżetowych i zmobilizowanie ekspertów krajowych w terenie.

Komisja, wraz z wysokim przedstawicielem, zwoła komitet sterujący kluczowych partnerów wykonawczych i darczyńców obejmujący przedstawicieli państw członkowskich, Europejską Służbę Działań Zewnętrznych, odpowiednie agencje ONZ (UNDP i UNODC) oraz NATO. Ambitnym założeniem tego komitetu byłoby zapewnienie strategicznej globalnej koordynacji darczyńców, w tym tych niewchodzących w skład rady sterującej wielostronnego funduszu powierniczego ONZ na rzecz wdrożenia planu działania. W ramach dialogu z rządami w tym regionie Komisja zaproponuje tym uczestnikom podpisanie protokołu ustaleń w celu podejmowania wspólnych decyzji na temat finansowania projektów. Przy pełnym poszanowaniu autonomii prawnej darczyńców oraz przy pełnym poszanowaniu obowiązujących procedur decyzyjnych przewidzianych w Traktatach taki protokół ustaleń mógłby określać, w jaki sposób komitet opracuje plany budżetowe na poziomie regionów i krajów i otrzyma skonsolidowane sprawozdania finansowe dotyczące wszystkich odnośnych działań i instrumentów. Dzięki temu wszyscy darczyńcy i wszystkie zainteresowane strony uzyskają kompleksowy i aktualny obraz planowanych lub realizowanych działań oraz związanych z nimi kosztów. Aby zapewnić synergię wysiłków i skuteczne relacje z SEESAC, zwiększona zostanie koordynacja pracy darczyńców na szczeblu lokalnym i zapewniona zostanie funkcja koordynacyjna, w szczególności przez wyznaczenie regionalnego koordynatora ds. broni palnej, pracującego z jedną z delegatur Unii w Europie Południowo-Wschodniej, np. delegaturą UE w Belgradzie.

5.2.2.Całościowe kierowanie na rzecz realizacji działań w Europie Południowo-Wschodniej

Komisja uważa, że aby poprawić koordynację, należy usprawnić pracę istniejących organów. W UE kierownictwo polityczne powinna w dalszym ciągu sprawować Rada, jak również posiedzenia ministrów sprawiedliwości i spraw wewnętrznych oraz w razie potrzeby ministrów spraw zagranicznych i inne posiedzenia ministerialne między UE i partnerami z Europy Południowo-Wschodniej.

Aby zagwarantować objęcie działań regionalnym kierownictwem strategicznym, wszystkie krajowe międzyministerialne organy, w skład których wchodzą wszystkie instytucje istotne dla kontroli broni strzeleckiej (komisje ds. broni strzeleckiej), powinny nadal odbywać posiedzenia z udziałem przedstawicieli UE. Zgodnie z obecną praktyką przy okazji tych posiedzeń organizowane byłyby posiedzenia dotyczące koordynacji planu działania, które ułatwiałyby przegląd postępów we wdrażaniu tego planu i służyłyby wymianie wyciągniętych wniosków i dyskusji na temat wyeliminowania pozostałych luk.

Również na regionalnym szczeblu organów ścigania należałoby uprościć mozaikę istniejących organów. Komisja sugeruje, aby wspólne posiedzenia z udziałem ekspertów z UE i Europy Południowo-Wschodniej odbywały się w ramach EMPACT ds. broni palnej, tj. platformy, do której już zaproszono partnerów Bałkanów Zachodnich.

Na wszystkich szczeblach Komisja wzywa organy do wysyłania przedstawicieli jednoznacznie upoważnionych do przedstawienia stanowiska i przyjęcia zobowiązań lub przekazania informacji na temat potencjalnych rezultatów.

Wreszcie, w odniesieniu do zarządzania administracyjnego, od 2002 r. SEESAC wyraźnie ułatwiło pracę komisji ds. broni strzeleckiej, sieci ekspertów ds. broni palnej w krajach Europy Południowo-Wschodniej oraz koordynację regionalnych planów działania. Udzieliło ono partnerom w regionie znacznej pomocy technicznej, co pochwalają wszystkie zainteresowane strony w terenie. Proces ten należy kontynuować zgodnie z decyzjami Rady (WPZiB) 2013/710, 2016/2356, 2018/1788 i 2019/2111 w duchu przejrzystości w odniesieniu do zarządzania łącznym budżetem za pośrednictwem komitetu sterującego darczyńców. W szczególności przy planowaniu posiedzeń dokumenty budżetowe i sprawozdawcze należy przedstawiać zgodnie ze zintegrowanym podejściem, po konsultacji z Komisją.

Komisja przywiązuje olbrzymią wagę do prowadzenia i wspierania partnerów na drodze do spełnienia różnych zobowiązań i wykorzystywania wskaźników do mierzenia rezultatów: składanie SEESAC co dwa lata sprawozdań z postępów we wdrażaniu regionalnego planu działania i planowany przegląd śródokresowy dotyczący wdrażania regionalnego planu działania na mocy decyzji Rady (WPZiB) 2018/1788. W związku z tym wykorzysta w pełni okazję, jaką stanowi proces przystąpienia, do omówienia i monitorowania kroków poczynionych na rzecz realizacji planu działania. Oznacza to, że posiedzenia podkomitetu ds. WSiSW, jak również roczne sprawozdania krajowe zostaną wykorzystane do podsumowania poczynionych postępów. Negocjacje w sprawie przystąpienia dotyczące rozdziału 24 – Sprawiedliwość, wolność i bezpieczeństwo zostaną wykorzystane jako wsparcie w osiągnięciu celów planu działania. Jeżeli chodzi o państwa nieobjęte polityką rozszerzenia, bieżące informacje na temat postępów zostaną omówione w ramach podkomitetów WSiSW, platform na rzecz praworządności lub innych istniejących forów.

6.Wnioski

Zwalczanie nielegalnego dostępu do broni palnej powinno być przekrojowym priorytetem w obszarze bezpieczeństwa Unii Europejskiej oraz jej państw członkowskich i partnerów. Taki dostęp przyczynia się do braku poczucia bezpieczeństwa fizycznego oraz zwiększa ryzyko przemocy domowej, która może doprowadzić do aktów zabójstwa, oraz ryzyko, że broń palna może zostać użyta jako narzędzie samobójstwa. Działania w tym zakresie pomagają w walce z innymi rodzajami działalności przestępczej, takimi jak terroryzm, nielegalny obrót środkami odurzającymi, handel ludźmi, przemyt migrantów, piractwo morskie, fałszerstwa, przestępstwa przeciwko środowisku czy zorganizowana przestępczość przeciwko mieniu. Komisja wzywa Parlament Europejski, Radę, państwa członkowskie i partnerów z Europy Południowo-Wschodniej do pełnego uznania konieczności wzmożenia działań w tym obszarze podejmowanych na szczeblu krajowym i na szczeblu UE oraz w drodze współpracy międzynarodowej.