1. WPROWADZENIE

Różnorodność kulturowa stanowi integralną część wartości Unii Europejskiej. UE jest głęboko zaangażowana w promowanie porządku na świecie, którego podstawę stanowią pokój, praworządność, wolność słowa, wzajemne zrozumienie oraz poszanowanie praw podstawowych. Promowanie różnorodności poprzez międzynarodowe stosunki kulturalne stanowi zatem ważną część roli odgrywanej przez UE na arenie międzynarodowej. Rola ta wiąże się z zaangażowaniem zarówno w promowanie „międzynarodowych stosunków kulturalnych” dzięki zapewnianiu wparcia i pomocy państwom trzecim, a także we wspieranie promowania Unii i różnorodnych kultur państw członkowskich UE dzięki „dyplomacji kulturalnej”. Jako najważniejszy partner Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ), UE ściśle współpracuje z UNESCO, aby chronić światowe dziedzictwo kulturowe.

UE ma wiele do zaoferowania światu: różnorodność form wyrazu kulturowego, wysokiej jakości twórczość artystyczną oraz dynamiczny sektor kreatywny. UE czerpie również wiele korzyści ze nasilonej wymiany kulturalnej z resztą świata. Doświadczenia UE związane z różnorodnością i pluralizmem stanowią dużą pomoc w promowaniu polityk kulturalnych będących nośnikiem pokoju i rozwoju społeczno-ekonomicznego w państwach trzecich. W niniejszym wspólnym komunikacie przedstawiono wkład, jaki Unia obecnie wnosi w międzynarodowe stosunki kulturalne oraz zaproponowano sposoby rozwoju międzynarodowych stosunków kulturalnych UE, aby zrealizować cele Unii oraz promować pokój i stabilność na świecie, chronić różnorodność i stymulować tworzenie miejsc pracy oraz wzrost gospodarczy.

W 2007 r. Komisja zaproponowała „Europejską agendę kultury w dobie globalizacji świata”, która włączyła propagowanie kultury do dziedziny stosunków międzynarodowych Unii. Następnie wraz z wejściem w życie traktatu lizbońskiego oraz utworzeniem Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ) powstała nowa architektura stosunków zewnętrznych, która w jeszcze większym stopniu umożliwia wkład UE w międzynarodowe stosunki kulturalne. W ostatnich latach państwa członkowskie, Parlament Europejski i przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego zwrócili się z prośbą o bardziej skoordynowane podejście UE do kwestii międzynarodowych stosunków kulturalnych. W listopadzie 2015 r. Rada zwróciła się do Komisji oraz wysokiego przedstawiciela o opracowanie „strategicznego podejścia do kultury w stosunkach zewnętrznych UE z wskazaniem ogólnego zbioru zasad przewodnich w tym zakresie”. W związku z powyższym w niniejszym wspólnym komunikacie zaproponowano tego rodzaju zasady, a także bardziej strategiczne podejście UE do dyplomacji kulturalnej.

Jako strona Konwencji UNESCO z 2005 r. w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego, UE jest zobowiązana do promowania różnorodności form wyrazu kulturowego w ramach międzynarodowych stosunków kulturalnych. Stanowi to odzwierciedlenie oraz wsparcie dla wartości podstawowych UE, takich jak prawa człowieka, równouprawnienie płci, demokracja, wolność słowa i praworządność, a także różnorodność kulturowa i językowa. Kultura, a w szczególności dialog międzykulturowy, może przyczyniać się do rozwiązywania największych światowych problemów, takich jak zapobieganie konfliktom i rozwiązywanie ich, integracja uchodźców, walka z brutalnym ekstremizmem oraz ochrona dziedzictwa kulturowego. W komunikacie w sprawie dziedzictwa kulturowego z 2014 r. UE potwierdziła swoje zaangażowanie w ochronę dziedzictwa kulturowego we współpracy z organizacjami takimi jak Rada Europy i UNESCO. Działania w tym zakresie są bardzo pilne, zważywszy na niszczenie dziedzictwa kulturowego w strefach konfliktu w Iraku, Syrii i Afganistanie.

Wymiana kulturalna może również przynosić korzyści gospodarcze. Światowy handel produktami kreatywnymi wzrósł ponad dwukrotnie w latach 2004-2013, a kultura stanowi centralny element nowej gospodarki napędzanej przez kreatywność, innowacje i dostęp do wiedzy. Udział sektora kultury i sektora kreatywnego w światowym PKB wynosi około 3 %, a oba sektory zapewniają 30 mln miejsc pracy. W samej UE w sektorach tych zatrudnionych jest ponad 7 mln osób. Podobnie w krajach rozwijających się sektor kultury i sektor kreatywny mają istotny wkład we wspieranie zrównoważonego rozwoju i wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu. Kultura może zatem przyczyniać się do promowania tworzenia miejsc pracy oraz konkurencyjności zarówno wewnątrz Unii, jak i poza jej granicami. Rola kultury w tym zakresie została uznana w programie działań ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030 , w którym podkreślono, że kultura, w tym światowe dziedzictwo kulturowe oraz sektor kreatywny, może w znacznym stopniu przyczynić się do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju, który sprzyja włączeniu społecznemu. Kultura jest zatem jednym z najważniejszych sektorów promowanych w ramach współpracy na rzecz rozwoju UE.

Europa utrzymuje już bardzo bliskie stosunki kulturalne z innymi państwami. Państwa członkowskie łączą obecnie rozległe i wieloletnie więzi kulturowe, a Europa jest wysoko ceniona na całym świecie za sprawą jej tradycji kulturowych i twórczości. Zgodnie z prośbą Komisji i Parlamentu skoordynowane działanie na poziomie UE, oparte na „inteligentnej komplementarności”, może przyczynić się do wzmocnienia tych więzi dzięki tworzeniu synergii, łączeniu zasobów, ułatwianiu współpracy i zapewnianiu większej widoczności wymianom i działaniom w dziedzinie kultury.