Sprawozdanie za 2022 r. z osiągnięcia celów w zakresie efektywności energetycznej na 2020 r.

1.Wprowadzenie i przegląd

Dyrektywa 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej i dyrektywa 2010/31/UE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, obie zmienione odpowiednio dyrektywą (UE) 2018/2002 i dyrektywą (UE) 2018/844, stanowią główną część prawodawstwa Unii Europejskiej dotyczącego klimatu i energii i określono w nich cele UE w zakresie efektywności energetycznej oraz podstawowe środki służące wykorzystaniu pełnego potencjału w zakresie efektywności energetycznej gospodarki UE.

W dyrektywie w sprawie efektywności energetycznej wymaga się od wszystkich państw członkowskich, aby wdrażały środki z zakresu polityki w celu poprawy efektywności energetycznej na poszczególnych etapach łańcucha energetycznego, od produkcji do końcowego zużycia. Starania te mają zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia celów UE w zakresie efektywności energetycznej i w istotny sposób przyczyniają się do dekarbonizacji gospodarki UE do 2050 r. Unijne wartości docelowe efektywności energetycznej na 2020 r. (art. 3 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej) odpowiadają 20 % zmniejszeniu zużycia energii pierwotnej i końcowej do 2020 r. w porównaniu ze zużyciem energii przewidzianym w scenariuszu PRIMES z 2007 r. na 2020 r. Jeżeli chodzi o zużycie energii pierwotnej, cel ten wyznaczono na poziomie 1 312 Mtoe, a w odniesieniu do zużycia energii końcowej wynosi on 959 Mtoe.

Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków zawiera szeroki zakres polityki i środków wspierających mających na celu zwiększenie bieżących niskich wskaźników renowacji istniejących zasobów budowlanych. W szczególności w art. 2a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wymaga się od państw członkowskich ustanowienia kompleksowych długoterminowych strategii renowacji służących wspieraniu inwestycji w dekarbonizację krajowych zasobów budowlanych do 2050 r. (w tym orientacyjnych celów pośrednich na lata 2030, 2040 i 2050) oraz wspieraniu przekształcania zasobów budowlanych w celu zapewnienia ich wysokiej efektywności energetycznej i dekarbonizacji do 2050 r. W art. 5 wymaga się od państw członkowskich, aby ustanowiły optymalny pod względem kosztów poziom minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej nowych budynków i budynków poddawanych ważniejszym renowacjom. Art. 9 stanowi, że do 31 grudnia 2020 r. państwa członkowskie muszą zapewnić, aby wszystkie nowe budynki (a po 31 grudnia 2018 r. wszystkie nowe budynki publiczne) były budynkami o niemal zerowym zużyciu energii (NZEB).

W art. 27 rozporządzenia (UE) 2018/1999 w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu („rozporządzenie w sprawie zarządzania unią energetyczną”) wprowadzono wymóg, by państwa członkowskie przekazywały Komisji do 30 kwietnia 2022 r. informacje określone w części 2 załącznika IX do tego rozporządzenia. Jeżeli chodzi o dyrektywę w sprawie efektywności energetycznej, wymagane informacje obejmują postępy w realizacji przepisów art. 3 dotyczącego wartości docelowych efektywności energetycznej, art. 5 dotyczącego wzorcowej roli budynków instytucji publicznych, art. 7 dotyczącego obowiązku oszczędności energii i art. 8 dotyczącego audytów energetycznych. Ponadto w odniesieniu do dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wymóg sprawozdawczości zawarto w art. 9 dotyczącym nowych i odnawianych budynków o niemal zerowym zużyciu energii. Dodatkowo w art. 21 rozporządzenia (UE) 2018/1999 wymaga się, aby sprawozdania z postępów realizacji zintegrowanych krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu zawierały orientacyjne kamienie milowe długoterminowej strategii renowacji oraz informacje dotyczące sposobu, w jaki przyczyniają się one do osiągania unijnych celów w zakresie efektywności energetycznej, jak również odpowiednie polityki i środki przedstawione w długoterminowych strategiach renowacji. Zgodnie z sekcją B załącznika I do rozporządzenia (UE) 2018/1999 wymaga się informacji dotyczących optymalnych pod względem kosztów poziomów wymagań minimalnych dotyczących charakterystyki energetycznej wynikających z obliczeń krajowych, a także zgodnie z załącznikiem IX do rozporządzenia (UE) 2018/1999 informacji na temat liczby i powierzchni nowych i odnawianych budynków o niemal zerowym zużyciu energii.

W niniejszym sprawozdaniu przeanalizowano informacje przedstawione przez państwa członkowskie w ich sprawozdaniach i uzupełniono je o dane z Eurostatu. Ponadto przeanalizowano oceny krajowych długoterminowych strategii renowacji i sprawozdań dotyczących optymalnych kosztów przedłożonych Komisji przez państwa członkowskie. W odniesieniu do obowiązku sprawozdawczego za 2022 r. wszystkie 27 państw członkowskich złożyło swoje sprawozdania. Sprawozdanie Węgier nie zawierało jednak żadnych informacji dotyczących efektywności energetycznej, a sprawozdania Rumunii i Chorwacji uznaje się za wysoce niekompletne.

2.Postępy w osiąganiu wartości docelowych efektywności energetycznej na 2020 r. – art. 3 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej

W latach 2005–2020 zużycie energii w UE wykazywało ogólną tendencję spadkową, co przedstawiono na wykresie 1. Spadkowi zużycia energii towarzyszyło ogólne zmniejszenie energochłonności i zużycia energii na mieszkańca. W 2020 r. cele UE dotyczące zużycia energii pierwotnej i zużycia energii końcowej zrealizowano z nadwyżką i wyniosły one odpowiednio 1 236 Mtoe i 907 Mtoe. Należy zauważyć, że istotny wpływ na wartości zużycia energii pierwotnej i zużycia energii końcowej za 2020 r. miały kryzys związany z COVID-19 i ograniczenia w przemieszczaniu się nałożone przez organy krajowe, co w znacznym stopniu ograniczyło ogólną działalność i przyczyniło się w rezultacie do mniejszego zapotrzebowania na energię. Wartości z 2019 r. (tj. sprzed wpływu pandemii COVID-19 w UE) wskazywały już jednak tendencję spadkową w zużyciu energii, mimo że wartości zużycia energii pierwotnej i końcowej za 2019 r. plasowały się powyżej celu na 2020 r. i wyniosły odpowiednio 1 354 Mtoe i 986 Mtoe.

Wykres 1: Tendencje dotyczące zużycia energii końcowej i pierwotnej w UE-27 (linia przedstawia trajektorię od zużycia w 2005 r. do zużycia w 2020 r., a kropki przedstawiają cele zużycia energii pierwotnej i końcowej na 2020 r.)

Źródło: Wspólne Centrum Badawcze (JRC) na podstawie danych Eurostatu, zbiór danych z kwietnia 2022 r.

Na wykresie 2 określono czynniki napędzające, które umożliwiły osiągnięcie celu dotyczącego zużycia energii pierwotnej na 2020 r. dzięki kumulacyjnemu rozkładowi zmian w UE-27 w latach 2014–2020. Po okresie niewielkiego wzrostu zużycia energii w latach 2014–2017 intensywność zużycia energii pierwotnej zaczęła w 2018 r. rekompensować wzrost gospodarczy. Zużycie energii spadło jednak poniżej wartości z 2013 r. dopiero w 2020 r. z uwagi na łączne skutki spadku gospodarczego (6 %) spowodowanego kryzysem związanym z pandemią i ciągłego wzrostu intensywności zużycia energii pierwotnej (3 %), co odzwierciedla wpływ unijnej polityki energetycznej i klimatycznej oraz przepisów UE w tym zakresie.

Wykres 2: Wpływ różnych skutków na zmiany w zużyciu energii pierwotnej w UE-27 w latach 2014–2020

Źródło: JRC na podstawie danych Eurostatu, zbiór danych z kwietnia 2022 r.

Kryzys związany z pandemią spowodował w 2020 r. spadek zużycia energii pierwotnej i końcowej w każdym państwie członkowskim. Spadek zużycia energii pierwotnej wyniósł od 15 % (Malta) do 1 % (Litwa). Na wykresie 3 przedstawiono wpływ różnych skutków na zmiany w zużyciu energii pierwotnej w UE-27 i państwach członkowskich w latach 2019–2020. W okresie tym wyjątkowy spadek w gospodarce był decydującym czynnikiem obniżenia zużycia energii we wszystkich państwach członkowskich poza dwoma, Irlandią i Litwą.

Zwiększenie intensywności zużycia energii końcowej również przyczyniło się do obniżenia zużycia energii pierwotnej o ok. 2 % w UE-27 łącznie i w większości państw członkowskich. W Irlandii i na Malcie zwiększenie intensywności zużycia energii końcowej przyczyniło się do spadku zużycia energii o 15 %. Pojawiły się jednak wyjątki: w Bułgarii, Czechach, Chorwacji, w Rumunii, na Węgrzech i w Szwecji zużycie wzrosło nawet o 3 %. Fakt, że zima w 2020 r. była cieplejsza niż w 2019 r., również sprawił, że zapotrzebowanie nieco spadło.