KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY OCHRONA BUDŻETU UE DO KOŃCA 2013 R. /* COM/2014/0618 final */





Spis treści 1........... STRESZCZENIE I WNIOSKI. 3 2........... CEL I KONTEKST.. 4 2.1....... Cel 4 2.2....... Kontekst. 5 2.3....... Procedura korekt finansowych i odzyskiwania środków.. 6 2.4....... Dalsze skutki korekt finansowych i odzyskania środków.. 7 3........... Korekty finansowe i odzyskanIe środkÓW w 2013 r.. 8 3.1....... Informacje ogólne.. 8 3.2....... Korekty finansowe.. 9 3.3....... Odzyskanie środków.. 12 4........... ‎‎‎‎‎‎‎Skumulowane korekty finansowe i odzyskanie środków do końca 2013 r.. 12 4.1....... Informacje ogólne.. 12 4.2....... Korekty finansowe.. 14 4.3....... Odzyskane kwoty.. 24 5........... KOREKTY FINANSOWE NETTO I USPRAWNIENIA PLANOWANE NA OKRES PROGRAMOWANIA 2014-2020.. 25 5.1....... Informacje wprowadzające.. 25 5.2....... Korekty finansowe netto w 2013 r.: wpływ na budżet UE.. 26 5.3....... Wpływ na budżety krajowe.. 27 5.4....... Rolnictwo.. 27 5.5....... Spójność. 30 6........... ŚRODKI ZAPOBIEGAWCZE.. 34 6.1....... Rolnictwo.. 34 6.2....... Spójność. 36 7........... DZIAŁANIA NAPRAWCZE PODJĘTE PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE Z ICH WŁASNEJ INICJATYWY.. 38 7.1....... Rolnictwo.. 38 7.2....... Spójność. 39 8........... INNE ODZYSKANE KWOTY.. 40 8.1....... Odzyskanie kwot zaliczek.. 40 8.2....... Odzyskane kwoty związane z dochodami z tytułu zasobów własnych.. 40 1. STRESZCZENIE I WNIOSKI Niniejszy komunikat w sprawie ochrony budżetu Unii Europejskiej (UE) ma na celu szczegółowe opisanie funkcjonowania mechanizmów zapobiegawczych i naprawczych stosowanych w celu ochrony budżetu UE przed niezgodnymi z prawem lub nieprawidłowymi wydatkami oraz przedstawienie możliwie najlepszego oszacowania kwot wynikających z ich stosowania. Działania zapobiegawcze i związane z tym obowiązki są uzależnione od metody wykonywania budżetu UE – na przykład wstrzymywanie lub zawieszanie płatności jest powszechnie stosowane w ramach polityki spójności, a obecnie stosuje się je również w odniesieniu do wydatków na rolnictwo. Działania naprawcze, tj. korekty finansowe i odzyskiwanie środków, są podejmowane w wyniku działań nadzorczych i kontrolnych zarówno Komisji, jak i – w przypadku wydatków w ramach zarządzania dzielonego – państw członkowskich w zakresie kwalifikowalności wydatków finansowanych z budżetu UE. Z uwagi na wieloletni charakter programów, przepisy dotyczące kontroli oraz złożoność mechanizmów i procedur naprawczych, ich wyniki (tj. korekty) zasadniczo wykonuje się po kilku latach od stwierdzenia słabości lub nieprawidłowości. W niniejszym komunikacie skupiono się przede wszystkim na efektach roli nadzorczej Komisji, ale w sekcji 7 podano również dane na temat korekt finansowych i odzyskanych środków w wyniku kontroli przeprowadzanych przez państwa członkowskie. Należy podkreślić, że nadrzędnym celem korekt finansowych i odzyskiwania środków jest zapewnienie wykorzystywania funduszy UE zgodnie z ramami prawnymi. Korekty finansowe i odzyskiwanie środków dotyczące wspólnej polityki rolnej (WPR) oaz polityki wewnętrznej i zewnętrznej skutkują zwrotem wypłaconych wcześniej nieprawidłowych kwot do budżetu UE (korekty finansowe netto). Nieprawidłowe kwoty wykryte w obszarze polityki spójności były dotychczas korygowane głównie przez zastąpienie ich nowymi wydatkami, które powinny być prawidłowe – w tym przypadku środki pieniężne nie wracają do budżetu UE. Po stosowaniu z powodzeniem przez wiele lat korekt finansowych netto w obszarze rolnictwa prawodawca uznał, że podobny mechanizm należy zastosować w polityce spójności w okresie programowania 2014-2020. W odniesieniu do wpływu środków naprawczych podjętych przez Komisję, główne dane za rok budżetowy 2013 są następujące: potwierdzone korekty finansowe i odzyskane środki (objęte decyzją lub przyjęte) wyniosły w 2013 r. 3,4 mld EUR, co odpowiada 2,3 % płatności budżetowych w tym roku; zob. tabela 3.1; kwoty wykonane były w 2013 r. na podobnym poziomie – 3,3 mld EUR, czyli 2,2 % płatności budżetowych. Zob. tabela 3.1. Skumulowane dane liczbowe stanowią jednak cenniejsze źródło informacji na temat znaczenia mechanizmów naprawczych stosowanych przez Komisję, ponieważ bierze się w nich pod uwagę wieloletni charakter większości wydatków UE oraz neutralizuje skutki zdarzeń jednorazowych. W latach 2009-2013 kwoty korekt finansowych i odzyskanych środków potwierdzonych i objętych decyzją wykazywały tendencję wzrostową. Średnia kwota potwierdzona wyniosła 2,9 mld EUR lub 2,2 % średniej kwoty płatności z budżetu UE, podczas gdy średnia kwota wykonana w tym okresie wyniosła 2,7 mld EUR lub 2,1 % płatności; zob. wykres 4.1; W przypadku EFRG średni wskaźnik korekty na rok budżetowy w okresie 1999-2013 wyniósł 1,5 % wydatków;. zob. sekcja 4.2.2; · W przypadku funduszy EFRR i EFS na lata 2000-2006 (w przypadku których zamknięcie jest niemal zakończone) na koniec 2013 r. łączny wskaźnik korekt finansowych, oparty jedynie na działaniach nadzorczych Komisji, stanowił 4,5 % przydzielonych środków (wskaźnik korekty wzrasta do 5,1 % przydzielonych środków, jeśli uwzględni się dodatkowe korekty finansowe zgłaszane przez państwa członkowskie i dotyczące ich własnych działań kontrolnych). Zob. sekcja 4.2.4. Dane liczbowe przedstawione w niniejszym komunikacie dowodzą pozytywnych wyników wieloletnich działań zapobiegawczych i naprawczych podejmowanych zarówno przez Komisję, jak i państwa członkowskie. Ostateczny rezultat jest taki, że budżet UE jest odpowiednio chroniony przed dokonywaniem wydatków z naruszeniem obowiązujących przepisów – zob. również sprawozdanie podsumowujące Komisji za 2013 r., szczególnie sekcja 4.1[1]. Ponadto wysokość zgłoszonych kwot korekt finansowych i odzyskanych środków należy uznać za potwierdzenie zaangażowania obu stron w zapewnienie wykorzystywania pieniędzy europejskich podatników zgodnie z wymogami prawnymi. 2. CEL I KONTEKST 2.1. Cel Niniejszy komunikat w sprawie ochrony budżetu UE jest sporządzany co roku na wyraźny wniosek Parlamentu Europejskiego w kontekście procedury udzielenia absolutorium za rok 2011; w związku z tym komunikat ten jest skierowany do tej instytucji, jak również do Rady. Otrzymuje go również Europejski Trybunał Obrachunkowy (ETO). Należy go interpretować w powiązaniu z danymi liczbowymi przedstawionymi w nocie 6 rocznego sprawozdania finansowego UE za rok 2013, sprawozdania podsumowującego Komisji, a także stosownych części rocznych sprawozdań z działalności właściwych dyrekcji generalnych. Niniejszy komunikat ma na celu: 1. przegląd, na wysokim poziomie, mechanizmów przewidzianych w prawodawstwie, które określają proces stwierdzania i dalszego postępowania w odniesieniu do błędów administracyjnych, nieprawidłowości i podejrzeń nadużyć finansowych[2] wykrytych przez organy UE i przez państwa członkowskie oraz 2. możliwie najlepsze oszacowanie łącznych kwot[3] korekt finansowych i odzyskanych środków za 2013 r. oraz kwot skumulowanych w celu zilustrowania w ujęciu realnym: a. w jaki sposób budżet UE jest chroniony przed dokonywaniem wydatków z naruszeniem prawa, oraz b. jak zaangażowane są państwa członkowskie i jaki ma to na nie wpływ. Oprócz wymienionych powyżej informacji podano również dane dotyczące dodatkowych korekt zgłoszonych jako wykonane przez państwa członkowskie w ramach polityki spójności (tylko okres programowania 2007-2013) i rolnictwa w wyniku ich własnych kontroli i audytów. Przedstawiono również informacje o odzyskanych kwotach dotyczących wypłaconych zaliczek (w ramach zaliczkowania), które nie zostały wykorzystane przez beneficjenta, oraz o odzyskanych środkach dotyczących dochodów z tytułu zasobów własnych w budżecie UE. 2.2. Kontekst Komisja i państwa członkowskie wykonują istotną pracę związaną z zarządzaniem ryzykiem w zakresie legalności i prawidłowości operacji finansowanych z budżetu UE oraz jego skutkami zgodnie z Traktatem o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („TFUE”[4]), rozporządzeniem finansowym[5], zasadami stosowania rozporządzenia finansowego[6] i różnymi sektorowymi aktami prawnymi. Komisja chroni budżet UE, tj. wydatki UE, przed wszelkimi niepożądanymi lub nieprawidłowymi wydatkami za pomocą dwóch głównych metod: 1. działań zapobiegawczych oraz 2. mechanizmów naprawczych (głównie korekt finansowych nakładanych na państwa członkowskie oraz, w mniejszym stopniu, kwot odzyskanych od beneficjentów płatności z budżetu UE). Zwraca się uwagę na fakt, że wynikiem korekt finansowych jest wykluczenie z finansowania przez Unię wydatków, których dokonano z naruszeniem mających zastosowanie przepisów, w celu zapewnienia wykorzystywania funduszy UE zgodnie z wymogami prawnymi. Należy rozróżnić różne rodzaje korekt finansowych: – korekty finansowe w odniesieniu do funduszy w ramach polityki spójności są to w większości przypadków kwoty, które państwa członkowskie zgadzają się odliczyć od wydatków przedstawianych Komisji i które zastępuje się prawidłowymi wydatkami. Kwoty te nie są zwracane do budżetu UE; – stosowane korekty finansowe dotyczące funduszy rolnych są to kwoty, które zostaną ostatecznie odzyskane przez Komisję i których państwa członkowskie nie mogą zastąpić innymi wydatkami. Kwoty te są traktowane jako „dochody przeznaczone na określony cel” w budżecie UE i są wykorzystywane do obniżania krajowych wkładów do budżetu przeznaczonych na rolnictwo. Są one określane jako „korekty finansowe netto”. Należy również podkreślić, że w odniesieniu do znacznej części wydatków UE, np. w dziedzinie spójności, badań naukowych i polityki rozwoju obszarów wiejskich, odnośne programy mają charakter wieloletni. Zgodnie z art. 32 ust. 2 lit. e) rozporządzenia finansowego uwzględnia się to przy opracowywaniu i wdrażaniu środków zapobiegawczych i naprawczych, jak również przy ocenie wyników tych działań. Korekty finansowe i odzyskiwanie środków przeprowadza się zresztą na wszystkich etapach realizacji programu, po poniesieniu wydatków lub dokonaniu płatności. W obszarze polityki spójności, z uwagi na przepisy mające zastosowanie do okresu programowania 2000-2006, większość korekt wykonuje się w momencie zamknięcia projektu/programu, co może mieć miejsce wiele lat po poniesieniu pierwszych wydatków lub dokonaniu pierwszych płatności. Jednak w odniesieniu do okresu programowania 2007-2013, w wyniku podjętych działań zapobiegawczych, wzrosła liczba korekt finansowych zastosowanych już w okresie wdrażania programów. W związku z tym można oczekiwać, że liczba korekt finansowych zastosowanych przy zamknięciu programów będzie niższa. W okresie programowania 2014-2020 tendencja ta zostanie utrzymana poprzez wprowadzenie pewnych przepisów w rozporządzeniach sektorowych odnoszących się do rocznych zestawień wydatków i korekt finansowych netto. Jeśli chodzi o politykę rozwoju obszarów wiejskich, korekty finansowe netto mogą być stosowane w całym okresie realizacji programu. Znaczenie korekt finansowych i odzyskanych środków jest szczególnie istotne przy analizie wieloletnich poziomów błędu resztowego. Wynika to z faktu, że w poziomach tych uwzględnia się zarówno poziomy wykrytych błędów, jak i korekty finansowe i odzyskane środki w całym okresie realizacji programów i projektów. Pokazują one zatem faktyczny wpływ nieprawidłowych wydatków oraz są kluczowymi wskaźnikami oceny tego, jak systemy nadzoru i kontroli pozwalają zarządzać ryzykiem dotyczącym legalności i prawidłowości operacji finansowanych z budżetu UE w całym okresie realizacji programów (zob. sprawozdanie podsumowujące Komisji za 2013 r., szczególnie sekcja 4.1). 2.3. Procedura korekt finansowych i odzyskiwania środków Korekty finansowe i odzyskiwanie środków przebiegają zgodnie z jasno określoną i logiczną procedurą[7]: przeprowadzana jest kontrola (lub inspekcja) na miejscu lub też Komisja bądź inny organ UE (OLAF, ETO) ocenia sprawozdanie z audytu UE lub audytu krajowego; w wyniku kontroli lub oceny dokumentacji określa się ewentualne słabości systemu. W ramach formalnego postępowania kontradyktoryjnego Komisja przekazuje państwu członkowskiemu lub zainteresowanemu beneficjentowi końcowemu informacje o szacowanych wydatkach niekwalifikowalnych (korekty finansowe i odzyskiwanie środków „w toku”); w następstwie tych dyskusji oraz ewentualnego otrzymania dodatkowych dowodów kontroli od państw członkowskich lub beneficjentów końcowych, korekta finansowa lub odzyskanie środków zostają potwierdzone, tj. zaakceptowane przez państwo członkowskie lub przyjęte decyzją Komisji; ostatnim krokiem jest ostateczne skorygowanie stwierdzonej sytuacji zaistnienia nieprawidłowych wydatków (korekty finansowe i odzyskanie środków „wykonane”) z wykorzystaniem różnych mechanizmów przewidzianych w sektorowych ramach regulacyjnych. Korekty finansowe i odzyskane środki zgłoszone przez Komisję są wynikiem jej funkcji nadzorczej i działań kontrolnych opisanych powyżej. W obszarach polityki w ramach zarządzania dzielonego państwa członkowskie również przeprowadzają kontrole i dokonują własnych korekt zgodnie z ich zobowiązaniem do „przyjęcia wszelkich środków koniecznych (...) dla ochrony interesów finansowych Unii” – zob. sekcja 7. Oznacza to, że fundusze UE w obszarach objętych zarządzaniem dzielonym są zawsze podwójnie chronione przez dwie strony. Trzeba pamiętać, że dane liczbowe dotyczące zarządzania dzielonego przedstawione w niniejszym komunikacie odnoszą się zarówno do korekt wynikających z indywidualnych przypadków wykrytych przez Komisję, jak również do korekt ekstrapolowanych lub ryczałtowych. Te ostatnie są to korekty nakładane przez Komisję na poziomie programów i są przewidziane w art. 80 ust. 4 rozporządzenia finansowego: „Jeżeli kwot tych [nienależnie wypłaconych] nie można dokładnie ustalić, Komisja może zastosować ekstrapolację korekty lub korekty ryczałtowe zgodnie z przepisami sektorowymi”. Wykonuje się je w przypadku wykrycia defektów lub słabości w zakresie systemów zarządzania i kontroli w administracjach krajowych w odniesieniu do danego środka lub programu. Mają one postać stałego odsetka stosowanego w odniesieniu do wszystkich wniosków otrzymanych w odniesieniu do danego wydatku, dopóki państwa członkowskie nie zastosują działań zaradczych, a stwierdzone słabości nie zostaną naprawione. W związku z tym takich korekt ryczałtowych nie oblicza się na podstawie stwierdzonych indywidualnych nieprawidłowości na poziomie beneficjenta, lecz ustala się je proporcjonalnie do wagi zauważonych defektów. 2.4. Dalsze skutki korekt finansowych i odzyskania środków Obowiązujące przepisy dają Komisji i państwom członkowskim szereg narzędzi i mechanizmów kontroli. Oprócz znaczących kwot wykazanych powyżej państwa członkowskie akceptują także dalsze kwoty korekt finansowych w następstwie nadzorczej roli Komisji. Plany działań zaradczych mogą mieć zapobiegawczy wpływ na wydatki już poniesione przez beneficjentów i zarejestrowane na szczeblu krajowym w rachunkach instytucji certyfikującej, lecz jeszcze niezgłoszone Komisji. W odniesieniu do tego rodzaju wydatków instytucja certyfikująca (w ramach polityki spójności) stosuje korektę finansową, o którą zwróciła się Komisja przed zgłoszeniem wydatków. W szczególności w przypadku korekt ekstrapolowanych lub ryczałtowych, gdy w systemie zarządzania i kontroli istnieją słabości obejmujące dużą liczbę projektów, odnośne kwoty mogą być znaczące. Ten zapobiegawczy skutek nadzorczej roli Komisji nie zawsze znajduje odzwierciedlenie w oficjalnej sprawozdawczości, mimo że kwoty mogą być znaczące oraz że zwiększa on ochronę budżetu UE. Innym przykładem są pisemne ostrzeżenia wysyłane przez dyrekcje generalne w przypadku stwierdzenia słabości systemowych przed złożeniem wniosku o płatność do Komisji. Dyrektorzy generalni wysyłają pisemne ostrzeżenia z własnej inicjatywy, jako właściwi delegowani urzędnicy zatwierdzający Komisji, a nie z powodu jakichkolwiek wyraźnych wymogów prawnych. Takie pisemne ostrzeżenia mogą mieć taki sam skutek zapobiegawczy w zakresie ochrony budżetu UE, jednak w tym przypadku ani Komisja, ani państwa członkowskie nie zgłaszają korekt finansowych. Odzyskanie środków od beneficjentów może również wynikać z kontroli i korekt finansowych służb Komisji w obszarze rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich. Gdy państwo członkowskie odzyskuje nieprawidłowe kwoty od rolników, zanim Komisja podejmie decyzję o korektach finansowych, kwoty te są zwracane do budżetu UE i odliczane od korekty finansowej. Kwoty odzyskane od beneficjentów końcowych po wykonaniu korekty finansowej nie muszą być zwracane do budżetu UE. System ten zachęca państwa członkowskie do podejmowania wysiłków zmierzających do rzeczywistego odzyskania nieprawidłowych płatności bez nieuzasadnionej zwłoki. Dodatkowym narzędziem kontroli w przypadku stwierdzenia przez Komisję, że odzyskiwanie przez państwo członkowskie środków od beneficjenta końcowego trwa zbyt długo, jest wszczęcie przeciwko danemu państwu członkowskiemu postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Jest to oczywiście działanie dodatkowe względem faktu, że budżet UE mógł już być chroniony poprzez dokonanie pierwotnej korekty finansowej. W obszarze WPR istnieje również specjalny mechanizm, w ramach którego 50 % nienależnych płatności, których po czterech latach (lub ośmiu w przypadku postępowania sądowego) państwa członkowskie nadal nie odzyskały od beneficjentów, automatycznie obciąża ich budżety krajowe. Stwarza to silną zachętę dla władz krajowych do zakończenia procedury odzyskiwania środków w odpowiednim terminie. Państwa członkowskie mają obowiązek odzyskania pozostałych należnych 50 %, które należy zwrócić do budżetu UE. Ponadto Komisja może również obciążyć budżet krajowy całą kwotą do odzyskania (a nie tylko 50 %), jeżeli uzna, że władze państwa członkowskiego dopuściły się zaniedbania w zarządzaniu procedurą odzyskiwania środków w poszczególnych przypadkach. 3. Korekty finansowe i odzyskanIe środkÓW w 2013 r. 3.1. Informacje ogólne Korekty finansowe zgłoszone w tej sekcji (jak również w sekcji 4 i 5) wynikają z nadzoru Komisji, w toku którego stwierdzono potrzebę dodatkowych korekt, których państwa członkowskie wcześniej nie nałożyły (naruszając ciążący na nich obowiązek „ponoszenia w pierwszym rzędzie odpowiedzialności za (...) dokonanie niezbędnych korekt finansowych”). Kwoty korekt finansowych i odzyskanych środków są uzależnione przede wszystkim od poziomu nieprawidłowości stwierdzonych w poprzednich latach. Kontrole Komisji lub państw członkowskich na przestrzeni wielu lat mogą ujawnić wyższy poziom słabości lub nieprawidłowości, co zwiększa poziom korekt finansowych i odzyskanych środków. Z uwagi na wieloletni charakter ram kontroli oraz złożoność mechanizmów i procedur naprawczych, ich wyniki (tj. korekty) zasadniczo wykonuje się po kilku latach od stwierdzenia słabości lub nieprawidłowości. Ogólnie rzecz biorąc, z uwagi na charakter korekt finansowych i wieloletni charakter wydatków, których one dotyczą, bardziej przydatne są skumulowane dane liczbowe (zob. sekcja 4). Biorąc jednak pod uwagę wyłącznie rok 2013 oraz aby mieć wyobrażenie o poziomie potwierdzonych i wykonanych w 2013 r. korekt finansowych i odzyskania środków, należy zauważyć, że odnośne kwoty, dotyczące głównie słabości lub nieprawidłowości systemowych z lat poprzednich, stanowią pod względem finansowym odpowiednio 2,3 % i 2,2 % wszystkich płatności budżetowych (więcej informacji - zob. sekcje poniżej). Tabela 3.1: Przegląd korekt finansowych i odzyskania środków w 2013 r. || || || || || || || || || || w mln EUR || Dziedzina polityki || Płatności z budżetu UE w 2013 r. ogółem || Ogółem korekty finansowe w toku na koniec 2013 r. || Ogółem korekty finansowe potwierdzone w 2013 r. || Ogółem odzyskanie środków potwierdzone w 2013 r. || Ogółem potwierdzone w 2013 r. || % płatności z budżetu UE || Ogółem korekty finansowe wykonane w 2013 r. || Ogółem odzyskanie środków wykonane w 2013 r. || Ogółem wykonane w 2013 r. || % płatności z budżetu UE || Rolnictwo || || || || || || || || || || || EFRG || 45 011 || 3 258 || 843 || 227 || 1 070 || 2,4 % || 481 || 155 || 636 || 1,4 % || Rozwój obszarów wiejskich || 12 960 || 660 || 247 || 139 || 386 || 3,0% || 230 || 129 || 359 || 2,8 % || Polityka spójności** || || || || || || || || || || || EFRR || 31 133 || 1 459 || 337 || 1 || 338 || 1,1 % || 622 || - || 622 || 2,0 % || Fundusz Spójności || 11 906 || 148 || 220 || - || 220 || 1,8 % || 277 || - || 277 || 2,3 % || EFS || 13 776 || 583 || 834 || 40 || 874 || 6,3 % || 842 || 40 || 882 || 6,4 % || IFOR/EFR || 566 || 18 || 10 || 24 || 34 || 6,0 % || 4 || 23 || 27 || 4,8 % || Sekcja Orientacji EFOGR || 192 || - || 1 || 2 || 3 || 1,6 % || 14 || 2 || 16 || 8,3 % || Inne || 116 || - || - || 16 || 16 || 13,8 % || - || 16 || 16 || 13,8 % || Zarządzanie dzielone - suma cząstkowa || 115 660 || 6 126 || 2 492 || 449 || 2 941 || 2,5% || 2 469 || 365 || 2 834 || 2,5 % || Obszary polityki wewnętrznej || 16 986 || 1 || 3 || 393 || 396 || 2,3 % || 3 || 398 || 401 || 2,4% || Obszary polityki zewnętrznej || 7 055 || nie dotyczy || nie dotyczy || 93 || 93 || 1,3 % || nie dotyczy || 93 || 93 || 1,3 % || Administracja || 8 693 || nie dotyczy || nie dotyczy || 6 || 6 || 0,1 % || nie dotyczy || 6 || 6 || 0,1 % || OGÓŁEM || 148 394* || 6 127 || 2 495 || 941 || 3 436 || 2,3 % || 2 472 || 862 || 3 334 || 2,2 % || * Z wyłączeniem 75 mln EUR wypłaconych Chorwacji w ramach działu „Wyrównania”. ** Z całkowitej kwoty 1 402 mln EUR potwierdzonych korekt finansowych, 514 mln EUR przypadało na okres programowania 2007-2013, 714 mln EUR na okres programowania 2000-2006, a pozostała kwota 174 mln EUR dotyczyła okresu programowania 1994-1999. Z kwoty 1 759 mln EUR wykonanych korekt finansowych dotyczących polityki spójności 693 mln EUR przypadało na okres programowania 2007-2013, 889 mln EUR na okres programowania 2000-2006, a pozostała kwota 177 mln EUR dotyczyła okresu programowania 1994-1999. W 2013 r. zamknięto największe i najbardziej złożone programy związane z okresem programowania 2000-2006, co spowodowało zgłoszenie wysokich kwot. Kwoty odnoszące się do lat 2007-2013 są stosunkowo niższe w wyniku działań zapobiegawczych prowadzonych przez Komisję (zob. sekcja 6). Trzeba pamiętać, że korekty są jeszcze bardziej skoncentrowane na etapie zamykania. Łączna wysokość korekt finansowych i odzyskań środków potwierdzonych w 2013 r. wzrosła o 20 % w porównaniu z 2012 r. (korekty finansowe wzrosły o 15 %, a odzyskane środki – o 35 %). Kwota wykonanych korekt finansowych i wykonanego odzyskania zmniejszyła się z 4,4 mld EUR w 2012 r. do 3,3 mld EUR w roku 2013. Spadek ten wynika z dużej sprawy związanej z wykonaniem w 2012 r. korekty finansowej w wysokości 1,8 mld EUR w odniesieniu do programów spójności na lata 2000-2006 w Hiszpanii. Wynikający z tego spadek korekt finansowych wykonanych w 2013 r. o 34 % (z 3,7 mld EUR do 2,5 mld EUR) został częściowo zrekompensowany przez wzrost o 27 % środków z odzyskania wykonanego w 2013 r. (z kwoty 0,7 mld EUR do 0,9 mld EUR). 3.2. Korekty finansowe 3.2.1 Korekty finansowe w toku na dzień 31.12.2013 r. W przypadku rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich kwota korekt finansowych netto w toku opiera się na szacunku kwoty wydatków, które najprawdopodobniej zostaną zwrócone do budżetu UE przez państwo członkowskie w wyniku procedury kontroli zgodności rozliczeń. W przypadku polityki spójności kwota ujęta jako korekty finansowe w toku opiera się na ustaleniach kontroli Komisji i Trybunału Obrachunkowego lub OLAF-u. Wobec tych ustaleń odpowiednie dyrekcje generalne podejmują we wszystkich przypadkach działania następcze na drodze toczących się postępowań kontradyktoryjnych wobec odnośnych państw członkowskich. Wykres 3.2.1.1: Korekty finansowe w toku na dzień 31.12.2013 r. w ramach zarządzania dzielonego, podział według funduszy Ponieważ programy na lata 2007–2013 są finansowane z wielu funduszy, kwota EFRR obejmuje kwoty FS odnoszące się do tego okresu. Wykres 3.2.1.2: Korekty finansowe w toku na dzień 31.12.2013 r. w ramach zarządzania dzielonego, podział według państw członkowskich W odniesieniu do EFRG kwota ta wynosi 2 387 mln EUR, z czego 1 697 mln EUR dotyczy Francji. Należy podkreślić, że kwoty te odpowiadają wstępnym szacunkom ryzyka dla budżetu UE, sporządzonym przez Komisję przed zakończeniem procedury kontroli zgodności rozliczeń, oraz że, jak przewidziano w przepisach, Komisja, podejmując ostateczną ocenę, należycie uwzględnia wszelkie zaprzeczające jej ustaleniom dowody dostarczone przez państwo członkowskie. Ostateczna kwota korekty finansowej netto może być zatem niższa na przykład w sytuacjach, gdy pierwotne szacunki dokonane przez Komisję były oparte na metodzie ryczałtowej, a później państwo członkowskie przedstawiło dodatkowe dowody, które pozwoliły na sporządzenie bardziej precyzyjnych szacunków. W związku z tym kwoty szacowane jako kwoty w toku mogą być wyższe niż ostateczna korekta finansowa netto wynikająca z decyzji Komisji. Ponadto należy podkreślić, że podział według poszczególnych państw członkowskich jest w znacznym stopniu uzależniony od toczących się procedur kontroli zgodności rozliczeń, które zwykle w danym momencie koncentrują się tylko na kilku państwach członkowskich, ponieważ decyzje o audytach podejmuje się po przeprowadzeniu analizy ryzyka, dzięki czemu obejmują one tylko te państwa członkowskie, które są najbardziej obarczone ryzykiem. W odniesieniu do EFRG tabela 4.2.2 pokazuje długoterminowy podział według państw członkowskich. W odniesieniu do EFRR kwoty dotyczą głównie okresu programowania 2000-2006 oraz zamknięcia nierozstrzygniętych kwestii dotyczących programów we Włoszech (966 mln EUR), w Irlandii (142 mln EUR), Hiszpanii (119 mln EUR) i Grecji (65 mln EUR). W odniesieniu do EFS większość korekt finansowych w toku na koniec 2013 r. dotyczy zamknięcia programów na lata 2000–2006, co odzwierciedla korekty finansowe zaproponowane przez Komisję w pismach zamykających, lecz jeszcze niezaakceptowane przez państwa członkowskie. Główne kwoty dotyczą Włoch (388 mln EUR) i Hiszpanii (141 mln EUR). 3.2.2 Korekty finansowe potwierdzone w 2013 r. Należy zwrócić uwagę na fakt, że przedstawione poniżej dane i mapy dotyczą tylko jednego roku, tj. 2013 r. Zarówno wysokość ogólnej kwoty korekt, jak i ich podział na państwa członkowskie mogą być znacząco różne w zależności od roku. Dlatego też konstruktywna ocena zdolności korygującej systemów nadzoru i kontroli musi być oparta, zgodnie z charakterem tych wydatków, na perspektywie wieloletniej (zob. również pkt 4). Mapa i tabela 3.2.2: Korekty finansowe potwierdzone w 2013 r. w ramach zarządzania dzielonego w porównaniu z płatnościami otrzymanymi z UE, podział według państw członkowskich Państwo członkowskie || Płatności otrzymane z budżetu UE w 2013 r. (w mln EUR) || Korekty finansowe potwierdzone w 2013 r. (w mln EUR) || Korekty finansowe potwierdzone w 2013 r. w porównaniu z płatnościami otrzymanymi z budżetu UE w 2013 r. Belgia || 1 144 || 18 || 1,6 % Bułgaria || 1 829 || 5 || 0,3 % Republika Czeska || 4 771 || 146 || 3,1 % Dania || 1 066 || 12 || 1,1 % Niemcy || 11 179 || 37 || 0,3 % Estonia || 914 || 0 || 0,0 % Irlandia || 1 607 || 26 || 1,6 % Grecja || 6 866 || 138 || 2,0 % Hiszpania || 12 408 || 458 || 3,7 % Francja || 12 170 || 222 || 1,8 % Chorwacja || 2 || 1 || 43,4 % Włochy || 11 091 || 370 || 3,3 % Cypr || 178 || 0 || 0,0 % Łotwa || 1 003 || 23 || 2,3 % Litwa || 1 718 || 14 || 0,8 % Luksemburg || 67 || 0 || 0,4 % Węgry || 5 676 || 158 || 2,8 % Malta || 125 || 0 || 0,1 % Niderlandy || 1 321 || 82 || 6,2 % Austria || 1 546 || 4 || 0,2 % Polska || 15 782 || 175 || 1,1 % Portugalia || 5 948 || 17 || 0,3 % Rumunia || 5 409 || 278 || 5,2 % Słowenia || 726 || 23 || 3,2 % Słowacja || 1 943 || 63 || 3,3 % Finlandia || 1 243 || 7 || 0,5 % Szwecja || 1 174 || 1 || 0,2 % Zjednoczone Królestwo || 4 554 || 214 || 4,7 % INTERREG || 2 199 || 1 || 0,0 % OGÓŁEM || 115 660 || 2 492 || 2,2 % Powyższa mapa odzwierciedla względną wagę korekt finansowych potwierdzonych dla poszczególnych państw członkowskich w porównaniu z płatnościami otrzymanymi z budżetu UE w 2013 r. Kolorem jasnoszarym zaznaczono państwa członkowskie, które są poniżej średniej wynoszącej 2,2 %. Na czerwono zaznaczono państwa członkowskie, które są powyżej średniej wynoszącej 2,2 %. 3.2.3 Korekty finansowe wykonane w 2013 r. Mapa i tabela 3.2.3: Korekty finansowe wykonane w 2013 r. w ramach zarządzania dzielonego w porównaniu z płatnościami otrzymanymi z UE, podział według państw członkowskich Państwo członkowskie || Płatności otrzymane z budżetu UE w 2013 r. (w mln EUR) || Korekty finansowe wykonane w 2013 r. (w mln EUR) || Korekty finansowe wykonane w 2013 r. w porównaniu z płatnościami otrzymanymi z budżetu UE w 2013 r. Belgia || 1 144 || 24 || 2,1 % Bułgaria || 1 829 || 19 || 1,0 % Republika Czeska || 4 771 || 76 || 1,6 % Dania || 1 066 || 12 || 1,1 % Niemcy || 11 179 || 39 || 0,3 % Estonia || 914 || 10 || 1,1 % Irlandia || 1 607 || 9 || 0,6% Grecja * || 6 866 || - 18 || -0,3 % Hiszpania || 12 408 || 717 || 5,8 % Francja || 12 170 || 96 || 0,8 % Chorwacja || 2 || 1 || 43,4 % Włochy || 11 091 || 381 || 3,4 % Cypr || 178 || 0 || 0,0 % Łotwa || 1 003 || 24 || 2,3 % Litwa || 1 718 || 8 || 0,5 % Luksemburg || 67 || 0 || 0,1 % Węgry || 5 676 || 160 || 2,8 % Malta || 125 || 0 || 0,1 % Niderlandy || 1 321 || 47 || 3,5 % Austria || 1 546 || 1 || 0,1 % Polska || 15 782 || 195 || 1,2 % Portugalia || 5 948 || 31 || 0,5 % Rumunia || 5 409 || 284 || 5,3 % Słowenia || 726 || 23 || 3,2 % Słowacja || 1 943 || 73 || 3,8 % Finlandia || 1 243 || 6 || 0,4 % Szwecja || 1 174 || 22 || 1,9 % Zjednoczone Królestwo || 4 554 || 228 || 5,0 % INTERREG || 2 199 || 1 || 0,0 % OGÓŁEM || 115 660 || 2 469 || 2,1 % Powyższa mapa odzwierciedla uwzględnia względną wagę korekt finansowych wykonanych dla poszczególnych państw członkowskich w porównaniu z płatnościami otrzymanymi z budżetu UE w 2013 r. Kolorem jasnoszarym zaznaczono państwa członkowskie, które są poniżej średniej wynoszącej 2,1 %. Na czerwono zaznaczono państwa członkowskie, które są powyżej średniej wynoszącej 2,1 %. * Negatywna wartość procentowa dla Grecji wynika z zastosowania w 2013 r. korekty wcześniej wykazanych kwot. Bez tej korekty odsetek dla Grecji wyniósłby 2,1 %, a ogólny odsetek 2,3 %. 3.3. Odzyskanie środków Dane dotyczące odzyskania środków potwierdzonego i wykonanego w 2013 r. przedstawiono w tabeli 3.1 powyżej. W 2013 r. potwierdzono odzyskanie środków na kwotę 941 mln EUR, a poziom wykonania wyniósł 862 mln EUR. Jak widać w tabelach 4.3.1 i 4.3.2 poniżej, kwoty te znacząco wzrosły od 2012 r., głównie ze względu na zwiększone odzyskiwanie środków w dziedzinach polityki wewnętrznej. 4. ‎‎‎‎‎‎‎Skumulowane korekty finansowe i odzyskanie środków do końca 2013 r. 4.1. Informacje ogólne Skumulowane dane liczbowe stanowią cenne źródło informacji na temat znaczenia mechanizmów korygujących stosowanych przez Komisję, w szczególności ponieważ bierze się w nich pod uwagę wieloletni charakter programów i projektów oraz neutralizuje skutki zdarzeń jednorazowych. Poniższe wykresy obrazują zmiany w zakresie korekt finansowych i odzyskań środków potwierdzonych i wykonanych w ciągu ostatnich 5 lat: Wykres 4.1: Korekty finansowe i odzyskanie środków w latach 2009-2013 Korekty finansowe i odzyskanie środków potwierdzone - lata 2009-2013 Korekty finansowe i odzyskanie środków wykonane - lata 2009-2013 Średnia kwota korekt finansowych i odzyskań środków potwierdzanych przez Komisję rocznie w latach 2009-2013 wynosiła 2,9 mld EUR, czyli 2,2 % średniej kwoty płatności z budżetu UE wynoszącego 131 mld EUR (w ramach zarządzania dzielonego: 2,6 mld EUR, czyli 2,5 % średniej kwoty płatności z 101 mld EUR); wszystkie inne rodzaje zarządzania: 353 mln EUR, czyli 1,2 % średniej kwoty płatności z 30 mld EUR. Występuje nieznaczny wzrost kwot potwierdzonych, co świadczy o tym, że wieloletnie ramy kontroli skutecznie chronią budżet UE. Średnia kwota korekt finansowych i odzyskań środków wykonanych w latach 2009-2013 wynosiła 2,7 mld EUR, czyli 2,1 % średniej kwoty płatności z budżetu UE w tym okresie. Przedstawioną powyżej rosnącą tendencję można wytłumaczyć zamknięciem okresu programowania 2000-2006, jako że korekty finansowe i odzyskanie środków wykonuje się w znaczącej liczbie przypadków dopiero na tym etapie (zob. poniżej). 4.2. Korekty finansowe 4.2.1 Przegląd Tabela 4.2.1: ‎‎‎‎‎‎‎Skumulowane potwierdzone korekty finansowe i procent wykonania do końca 2013 r. w mln EUR || Wydatki || Okres programowania || Decyzje dotyczące EFRG łącznie || Potwierdzone korekty finansowe na koniec 2013 r. ogółem || Korekty finansowe jeszcze niewykonane na koniec 2013 r. || Wykonane / potwierdzone na koniec 2013 r. || Potwierdzone korekty finansowe na koniec 2012 r. || Okres 1994-1999 || Okres 2000-2006 || Okres 2007-2013 || Rolnictwo || 0 || 112 || 374 || 9 148 || 9 634 || 1 001 || 89,6 % || 8 525 || EFRG || - || - || - || 9 148 || 9 148 || 920 || 90,0 % || 8 286 || Rozwój obszarów wiejskich || 0 || 112 || 374 || nie dotyczy || 486 || 82 || 83,2 % || 239 || Polityka spójności || 2 719 || 7 729 || 1 741 || nie dotyczy || 12 189 || 756 || 93,8 % || 10 786 || EFRR || 1 788 || 5 188 || 667 || nie dotyczy || 7 643 || 477 || 93,8 % || 7 305 || Fundusz Spójności || 271 || 688 || 245 || nie dotyczy || 1 204 || 113 || 90,7 % || 984 || EFS || 560 || 1 678 || 820 || nie dotyczy || 3 057 || 65 || 97,9 % || 2 224 || IFOR/EFR || 100 || 102 || 9 || nie dotyczy || 211 || 102 || 51,8 % || 201 || Sekcja Orientacji EFOGR || 0 || 73 || 0 || nie dotyczy || 73 || 0 || 100,0 % || 72 || Inne || - || - || - || nie dotyczy || 4 || 0 || 100,0 % || 2 || Ogółem || 2 719 || 7 840 || 2 116 || 9 148 || 21 827 || 1 757 || 91,9 % || 19 313 || Różne okresy programowania w ramach polityki spójności wyraźnie pokazują wieloletni charakter cyklu budżetowego UE. Ponieważ zbliża się koniec procesu zamknięcia okresu programowania 2000-2006, kwota korekt finansowych jest dość wysoka, szczególnie w porównaniu z okresem 2007-2013. Oczekuje się, że w nadchodzących latach korekty finansowe dla tego niedawnego okresu będą nadal rosły wraz z rozpoczęciem zamykania programów związanych z tym okresem (niektóre z nich zbliżają się do progu płatności 95 %). Powinny być one jednak mniejsze niż w poprzednim okresie programowania dzięki skutecznym środkom zapobiegawczym. Stosowanie mechanizmów wstrzymywania i zawieszania płatności okazało się szczególnie skutecznym narzędziem zachęcania państw członkowskich do usprawniania swoich systemów zarządzania i kontroli we współpracy ze służbami Komisji. 4.2.2 Rolnictwo: Korekty finansowe w ramach rozliczania rachunków EFRG W odniesieniu do EFRG kwota korekt finansowych nałożonych przez Komisję od 1999 r. wynosi 9 148 mln EUR (z 43 przyjętych decyzji). Średni wskaźnik korekty na rok budżetowy w okresie 1999-2013 wyniósł 1,5 % wydatków.. Po podjęciu decyzji przez Komisję odnośne korekty są zazwyczaj automatycznie wykonywane, chyba że państwu członkowskiemu przyznano możliwość spłaty w ratach. Tabela 4.2.2: Skumulowane korekty finansowe, o których zadecydowano w ramach rozliczenia rachunków EFRG od 1999 r. do końca 2013 r., podział według państw członkowskich || w mln EUR Państwo członkowskie || Płatności w ramach EFRG otrzymane z budżetu UE || % płatności otrzymanych w porównaniu do płatności ogółem || Skumulowane korekty finansowe dotyczące EFRG na koniec 2013 r. || % w stosunku do płatności otrzymanych z budżetu UE || % w stosunku do łącznej kwoty korekt finansowych Belgia || 11 638 || 1,9 % || 42 || 0,4 % || 0,5 % Bułgaria || 1 980 || 0,3 % || 37 || 1,9 % || 0,4 % Republika Czeska || 4 742 || 0,8 % || 6 || 0,1 % || 0,1 % Dania || 16 345 || 2,7 % || 183 || 1,1 % || 2,0 % Niemcy || 82 340 || 13,5 % || 186 || 0,2 % || 2,0 % Estonia || 523 || 0,1 % || 0 || 0,0 % || 0,0 % Irlandia || 19 474 || 3,2 % || 48 || 0,2 % || 0,5 % Grecja || 38 139 || 6,3 % || 2 328 || 6,1 % || 25,4 % Hiszpania || 85 336 || 14,0 % || 1 457 || 1,7 % || 15,9 % Francja || 133 217 || 21,9 % || 1 272 || 1,0 % || 13,9 % Chorwacja || 0 || 0,0 % || - || nie dotyczy || nie dotyczy Włochy || 68 953 || 11,3 % || 1 757 || 2,5 % || 19,2 % Cypr || 338 || 0,1 % || 10 || 2,9 % || 0,1 % Łotwa || 749 || 0,1 % || 0 || 0,0 % || 0,0 % Litwa || 2 089 || 0,3 % || 8 || 0,4 % || 0,1 % Luksemburg || 435 || 0,1 % || 5 || 1,2 % || 0,1 % Węgry || 7 279 || 1,2 % || 45 || 0,6 % || 0,5 % Malta || 27 || 0,0 % || 0 || 1,1 % || 0,0 % Niderlandy || 16 371 || 2,7 % || 212 || 1,3 % || 2,3 % Austria || 10 459 || 1,7 % || 11 || 0,1 % || 0,1 % Polska || 16 755 || 2,8 % || 92 || 0,6 % || 1,0 % Portugalia || 10 278 || 1,7 % || 193 || 1,9 % || 2,1 % Rumunia || 4 782 || 0,8 % || 97 || 2,0 % || 1,1 % Słowenia || 629 || 0,1 % || 10 || 1,5 % || 0,1 % Słowacja || 2 077 || 0,3 % || 2 || 0,1 % || 0,0 % Finlandia || 7 916 || 1,3 % || 26 || 0,3 % || 0,3 % Szwecja || 10 542 || 1,7 % || 116 || 1,1 % || 1,3 % Zjednoczone Królestwo || 55 077 || 9,1 % || 1 007 || 1,8 % || 11,0 % Ogółem || 608 491 || 100,0 % || 9 148 || 1,5 % || 100,0 % Powyższa tabela zawiera zestawienie korekt finansowych, które są zwracane do budżetu UE przez odnośne państwa członkowskie. Z roku na rok łączne kwoty korekt finansowych pozostają względnie stabilne i wykazują pozytywną tendencję w odnośnym okresie, zarówno w ujęciu kwot bezwzględnych, jak i pod względem odsetka wydatków. Poniższy wykres ilustruje łączne kwoty korekt finansowych dla poszczególnych państw członkowskich oraz odsetek tych korekt finansowych w porównaniu z płatnościami otrzymanymi z budżetu UE. Należy zauważyć, że dziewięć państw członkowskich odnotowało wskaźniki korekt powyżej średniego wskaźnika 1,5 %, co stanowi 75 % łącznej kwoty korekt, ale jednocześnie należy pamiętać, że tych dziewięć państw członkowskich otrzymało 44 % płatności z budżetu UE. Wykres 4.2.2: Skumulowane korekty finansowe państw członkowskich w ramach rozliczania rachunków EFRG od 1999 r. do końca 2013 r. w stosunku do płatności otrzymanych z budżetu UE 4.2.3 Rolnictwo: Słabości w systemach kontroli państw członkowskich Istotne słabości w systemach zarządzania i kontroli państw członkowskich, stwierdzone przez same państwa członkowskie, DG AGRI, Europejski Trybunał Obrachunkowy lub OLAF (dochodzenia dotyczące nadużyć finansowych) są ściśle monitorowane przez DG AGRI aż do uzyskania przez nią wiarygodnych dowodów na to, że problem został naprawiony poprzez wdrożenie odpowiednich działań przez państwo członkowskie, zadeklarowane w przeszłości nieprawidłowe wydatki zostały skorygowane, a nowy system sprawdził się w praktyce. Na przykład w przypadku programów pomocy w Polsce w 2013 r. DG AGRI stwierdziła istnienie poważnych słabości strukturalnych w odniesieniu do wstępnego uznania grup producentów owoców i warzyw. W przypadku kwot wcześniej wypłaconych ryzyko finansowe dla funduszu pokrywa procedura kontroli zgodności rozliczeń, która umożliwia odzyskanie nienależnie wypłaconych środków UE. Komisja zwróciła się do Polski o podjęcie w przyszłości niezbędnych działań zaradczych. Działania te będą monitorowane przez DG AGRI. Jeżeli chodzi o słabości w sektorze wina, w lutym i kwietniu 2013 r. wydano dwa zestawy wytycznych w sprawie stosowania krajowego programu wsparcia. W obszarze płatności bezpośrednich w 15 hiszpańskich agencjach płatniczych oraz w Grecji stwierdzono istnienie utrzymujących się słabości dotyczących nieprawidłowej definicji pewnych rodzajów pastwisk jako kwalifikowalnych. W połowie 2013 r. skontrolowano działania zaradcze w Hiszpanii i stwierdzono, że problemy nie zostały całkowicie zlikwidowane. W konsekwencji nasilone zostanie monitorowanie oraz kontynuowane będą działania następcze w odniesieniu do hiszpańskiego planu realizacji i korekty finansowe. Utworzony w 2008 r. system identyfikacji działek rolnych (LPIS) w Grecji obejmował obszary, które ze względu na swoją konkretną sytuację nie powinny kwalifikować się do wsparcia w ramach WPR. Warunkiem wydania decyzji o odroczeniu korekt finansowych było zobowiązanie się Grecji do zaradzenia tej sytuacji poprzez plan działania. Procedury kontroli zgodności rozliczeń uruchamiające korekty finansowe netto w odniesieniu do wniosków dotyczących lat 2009–2012 i kolejnych są w toku. Brak wdrożenia działań zaradczych w przewidzianym terminie spowodował ponadto cofnięcie odroczenia korekt finansowych netto w odniesieniu do słabości dotyczących pastwisk oraz wystosowanie w dniu 24 czerwca 2014 r. pisma do władz greckich zawiadamiającego o możliwości zawieszenia płatności i jasno określającego termin zakończenia pozostałych ważnych etapów. W 2013 r. Portugalia ukończyła kompleksowy plan działania mający na celu wyeliminowanie poważnych słabości w zakresie jakości LPIS-GIS. We Francji uruchomiono szeroko zakrojony plan działania w celu uaktualnienia i uzupełnienia systemu LPIS. Przewiduje się, że plan zostanie w pełni zrealizowany w odniesieniu do roku składania wniosków 2016. W przypadku Portugalii procedura kontroli zgodności rozliczeń pozwoliła odzyskać środki w wysokości ponad 100 mln EUR w korektach finansowych netto w odniesieniu do lat budżetowych 2007-2009. Procedury kontroli zgodności rozliczeń w odniesieniu do kolejnych lat są nadal w toku. W przypadku Francji szereg znaczących korekt finansowych jest w toku w odniesieniu do lat budżetowych 2008-2010, w przypadku których procedura kontroli zgodności rozliczeń jest w zaawansowanym stadium. Kontrola przeprowadzona w lutym 2014 r. wykazała, że zasadniczo realizacja planu działania przebiega zgodnie z planem, jednak nie wypełniono niektórych zobowiązań pośrednich. W związku z tym zwrócono się do Francji o zajęcie się tymi kwestiami, a jednocześnie poproszono o bardziej szczegółową sprawozdawczość, aby umożliwić DG AGRI bardziej bezpośredni nadzór. Należy zauważyć, że plan działania obejmujący zarządzanie uprawnieniami do płatności oraz zasada wzajemnej zgodności zostały we Francji wdrożone z powodzeniem. Monitorowanie jakości zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli (ZSZIK) oraz systemu identyfikacji działek rolnych (LPIS), w tym niezbędne wytyczne i wsparcie, wchodzą obecnie w zakres odpowiedzialności nowego działu w DG AGRI, który zaczął działać w 2014 roku. Po tym jak ETO oceniło niektóre systemy kontroli jako „nieskuteczne” lub „częściowo skuteczne” (np. w Rumunii, Bułgarii, Portugalii), lub po kontrolach audytach DG AGRI oraz z braku pewności co do przekazywanych statystyk z kontroli (np. w Grecji i Niderlandach) wprowadzono plany działania w wyniku korekty poziomów błędu powyżej 5 %. Znaczące słabości systemowe stwierdzono na przykład zarówno w wyniku kontroli zgodności przeprowadzonych przez DG AGRI, jak i kontroli przeprowadzanych przez ETO w Rumunii w odniesieniu do działania 312 „wsparcie na tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw”. Po wniosku DG AGRI władze rumuńskie wprowadziły plan działania w celu poprawy sytuacji. Ponadto w 2013 r. zwroty ze strony Komisji na rzecz Rumunii zostały wstrzymane w odniesieniu do tego środka. W wyniku nieustającej współpracy DG AGRI z władzami rumuńskimi w maju 2014 r. uznano, że mimo konieczności kontynuowania wysiłków służących realizacji specjalnego planu działań w odniesieniu do środka 312 możliwe byłoby wznowienie płatności, pod warunkiem zgody władz rumuńskich na ścisłe monitorowanie przez DG AGRI w celu zmniejszenia ryzyka. Niemniej jednak ostateczne potwierdzenie skutecznego rozwiązania kwestii słabości systemowych dotyczących wdrażania działania 312 można uzyskać jedynie w wyniku przyszłej kontroli. Budżet UE będzie chroniony przez procedury kontroli zgodności prowadzące do korekt finansowych netto i odzyskania środków od państwa członkowskiego; jednocześnie trwa bardzo ścisłe monitorowanie rumuńskich programów rozwoju obszarów wiejskich. Kontrole DG AGRI w zakresie rozwoju obszarów wiejskich przeprowadzone w Bułgarii wykazały poważne niedociągnięcia w zakresie kontroli administracyjnych, a także słabości w zakresie kontroli na miejscu. Główne słabości dotyczyły kontroli postępowań o udzielenie zamówienia, istnienia niekwalifikowalnych lub nieracjonalnych kosztów, zakresu kontroli na miejscu oraz wczesnych i wysokich płatności zaliczek. Wysoki poziom zaliczek trzeba oceniać w świetle zasady umarzania n+2. Władze bułgarskie poproszono o wyjaśnienie, dlaczego konieczne były tak wczesne i wysokie płatności zaliczek. Wyjaśnienia te zostaną należycie uwzględnione przy stwierdzaniu istnienia ewentualnego obejścia zasady n+2 i przy podejmowaniu decyzji o konieczności dokonania korekty finansowej. Po pierwszym piśmie wysłanym na początku 2013 r. przez DG AGRI do wszystkich państw członkowskich wprowadzono w życie proces ustanawiania i monitorowania krajowych planów działania na rzecz zmniejszenia wskaźników błędów. Państwa członkowskie przedstawiły swoje plany działania, w ścisłej współpracy ze służbami DG AGRI. W 2013 i 2014 r. zorganizowano trzy seminaria, aby przedstawić aktualną sytuację i wytyczne. 4.2.4 Polityka spójności: EFRR i EFS w latach 2000-2006 Ponieważ dobiega końca zamknięcie okresu 2000-2006, możliwe jest dokonanie pomocnego porównania ogólnych wyników działań naprawczych z ogółem wydatkowanych środków oraz uzyskanie dzięki temu bardziej całościowego obrazu skutków mechanizmów naprawczych. W przypadku środków z EFRR i EFS na koniec 2013 r. łączna kwota korekt finansowych, oparta jedynie na nadzorze Komisji, wyniosła 8,8 mld EUR. Odpowiada to około 4,5 % przydzielonych środków (196,9 mld EUR) na koniec 2013 r. Wskaźnik korekty wzrasta do 5,1 % przydzielonych środków, jeśli uwzględnia się dodatkowe korekty finansowe zgłaszane przez państwa członkowskie i dotyczące ich własnej działalności kontrolnej. Korekty finansowe nakładane przez Komisję na etapie zamknięcia stanowią około jednej trzeciej łącznej kwoty korekt finansowych nakładanych przez Komisję w omawianym okresie programowania. Obejmuje to kwoty korekt w toku na koniec 2013 r. stanowiące 0,8 % przydzielonych środków (1 502 mln EUR), które ujęto w pismach zamykających formalnie przedłożonych władzom państw członkowskich, lecz jeszcze przez nie niezaakceptowanych. Dane te stanowią aktualizację danych liczbowych przedstawionych przez zainteresowane dyrekcje generalne Parlamentowi Europejskiemu w ich sprawozdaniu[8] z dnia 12.4.2013 w sprawie korekt finansowych przeprowadzonych w odniesieniu do EFRR i EFS dotyczących programów na lata 2000–2006. Tabela 4.2.4: Okres programowania 2000-2006 – Korekty finansowe w związku z EFRR i EFS potwierdzone i w toku na dzień 31.12.2013 r., podział według państw członkowskich || w mln EUR Państwo członkowskie || Kwota wkładu z EFRR + EFS || Kwota wkładu jako % wkładów ogółem || Korekty finansowe potwierdzone || Korekty finansowe w toku (wysłano pisma zamykające) || Korekty finansowe nałożone za lata 2000-2006 ogółem || Odsetek korekt finansowych w odniesieniu do wkładów z EFRR i EFS || Udział nałożonych korekt finansowych w stosunku do korekt finansowych ogółem Belgia || 1 945 || 1,0 % || 15 || 0 || 16 || 0,8 % || 0,2 % Republika Czeska || 1 456 || 0,7 % || 5 || 6 || 11 || 0,8 % || 0,1 % Dania || 570 || 0,3 % || 1 || - || 1 || 0,1 % || 0,0 % Niemcy || 26 960 || 13,7 % || 50 || 0 || 50 || 0,2 % || 0,6 % Estonia || 305 || 0,2 % || 2 || - || 2 || 0,5 % || 0,0 % Irlandia || 3 067 || 1,6 % || 21 || 142 || 163 || 5,3 % || 1,9 % Grecja || 20 211 || 10,3 % || 1 154 || 66 || 1 221 || 6,0 % || 13,9 % Hiszpania || 40 686 || 20,7 % || 3 246 || 260 || 3 506 || 8,6 % || 40,0 % Francja || 14 825 || 7,5 % || 332 || 23 || 355 || 2,4 % || 4,1 % Włochy || 27 501 || 14,0 % || 1 229 || 1 354 || 2 582 || 9,4 % || 29,5 % Cypr || 53 || 0,0 % || - || - || - || 0,0 % || 0,0 % Łotwa || 518 || 0,3 % || 4 || - || 4 || 0,8 % || 0,1 % Litwa || 773 || 0,4 % || 3 || - || 3 || 0,3 % || 0,0 % Luksemburg || 71 || 0,0 % || 2 || - || 2 || 2,6 % || 0,0 % Węgry || 1 695 || 0,9 % || 12 || - || 12 || 0,7 % || 0,1 % Malta || 57 || 0,0 % || - || - || - || 0,0 % || 0,0 % Niderlandy || 2 702 || 1,4 % || 44 || - || 44 || 1,6 % || 0,5 % Austria || 1 647 || 0,8 % || 0 || 0 || 0 || 0,0 % || 0,0 % Polska || 7 032 || 3,6 % || 180 || - || 180 || 2,6 % || 2,1 % Portugalia || 18 178 || 9,2 % || 190 || - || 190 || 1,0 % || 2,2 % Słowenia || 215 || 0,1 % || 2 || - || 2 || 0,9 % || 0,0 % Słowacja || 1 245 || 0,6 % || 44 || 1 || 45 || 3,6 % || 0,5 % Finlandia || 1 789 || 0,9 % || 0 || - || 0 || 0,0 % || 0,0 % Szwecja || 1 634 || 0,8 % || 12 || - || 12 || 0,7 % || 0,1 % Zjednoczone Królestwo || 16 129 || 8,2 % || 293 || 1 || 294 || 1,8 % || 3,4 % Interreg || 5 645 || 2,9 % || 26 || 41 || 67 || 1,2 % || 0,8 % Ogółem || 196 911 || 100,0 % || 6 866 || 1 895 || 8 761 || 4,5 % || 100,0 % Cztery państwa członkowskie odnotowały wskaźniki korekty powyżej średniej wynoszącej 4,5 %. Korekty tych państw stanowią 85 % korekt finansowych ogółem, a otrzymane przez nie wkłady to 47% otrzymanych wkładów ogółem. Warto podkreślić, że ogromna większość problemów prowadzących do korekt finansowych zgłoszonych przez Komisję w odniesieniu do tych państw członkowskich jest już rozwiązana. W szczególności chodzi na przykład o kwotę 2,6 mld EUR korekt w ramach EFRR zgłoszonych w odniesieniu do Hiszpanii (dotyczących słabości stwierdzonych przez Komisję w hiszpańskich systemach zarządzania i kontroli w latach 2000-2006, które zostały usunięte i nie występują już w programach operacyjnych na lata 2007-2013) oraz o kwotę 1,1 mld EUR korekt w ramach EFRR dotyczących Grecji (w wyniku środków podjętych w celu wyeliminowania słabości w procedurach przetargowych dotyczących zamówień publicznych na roboty budowlane i w realizacji zamówień przed 2005 r.). Większość zgłoszonych korekt dotyczących Włoch i Irlandii to korekty „w toku”, zaproponowane przez Komisję na etapie zamknięcia i zakwestionowane przez państwo członkowskie, które przedstawiło dodatkowe informacje w tym zakresie. Znaczna część tych korekt w odniesieniu do Włoch dotyczy nieukończonych projektów. Jeśli chodzi o EFS, celem DG EMPL jest odejście od konieczności korygowania błędów do sytuacji, w której błędów się unika. Jest to szczególnie ważne dla tych państw członkowskich, w których korekty finansowe były w ostatnich latach najwyższe, takich jak Hiszpania, Włochy i Rumunia (zob. tabela 4.2.4 powyżej i tabela 4.2.5 poniżej). Biorąc pod uwagę poważną i powtarzającą się liczbę zastrzeżeń do programów hiszpańskich, w 2011 r. DG EMPL postanowiła wprowadzić w życie specjalny plan działania skierowany do hiszpańskich organów realizujących EFS, w szczególności w celu nakłonienia ich do wykorzystania w pełni wszystkich możliwości uproszczeń, jakie dają przepisy UE, oraz zlikwidowania niepotrzebnie surowszych krajowych przepisów dotyczących kwalifikowalności (np. programy pomocy na zatrudnienie). Utworzono grupę roboczą złożoną z kontrolerów i urzędników odpowiedzialnych za rejony geograficzne w celu nadzorowania skutecznego wprowadzania w życie uzgodnionych działań. Podobne działania podjęto we Włoszech. Innym przykładem ścisłej współpracy z państwami członkowskimi w celu zajęcia się przyczynami powtarzających się problemów jest Rumunia, gdzie Komisja współpracowała z organami krajowymi w celu wzmocnienia ich systemów zarządzania i kontroli w odniesieniu do poprzedniego i nowego okresu programowania. W szerszej perspektywie, udoskonalone ramy prawne na lata 2014-2020, w tym w szczególności pakiet do celów procesu corocznego poświadczenia wiarygodności i możliwość stosowania korekt finansowych netto w przypadku poważnych słabości, w połączeniu z kontynuacją obecnej restrykcyjnej polityki w zakresie wstrzymywania i zawieszania płatności oraz silnymi zachętami do wykorzystywania wszystkich możliwych uproszczeń, powinny prowadzić do dalszej poprawy wdrażania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w nowym okresie programowania. DG EMPL będzie również kontynuować działania podjęte w ostatnich latach mające na celu wsparcie państw członkowskich w usprawnianiu ich systemów z wykorzystaniem najlepszych dostępnych praktyk. Wykres 4.2.4: Łączne korekty finansowe państw członkowskich potwierdzone i w toku na dzień 31.12.2013 r. dla okresu programowania EFRR i EFS 2000-2006 w stosunku do otrzymanych wkładów 4.2.5 Polityka spójności: EFRR/FS i EFS w latach 2007-2013 Jako że okres programowania 2007-2013 nie został jeszcze zamknięty, skumulowane kwoty objęte korektami są oczywiście o wiele niższe niż w latach 2000–2006. Wynika to z tego, że najbardziej znaczących korekt finansowych dokonuje się w momencie zamknięcia. W nadchodzących latach poniższe kwoty powinny wzrosnąć. Wspomniano również korekty dokonywane w tym okresie przez państwa członkowskie – zob. sekcja 7. Tabela 4.2.5 Okres programowania 2007-2013 – Korekty finansowe dotyczące EFRR/FS i EFS potwierdzone i w toku na dzień 31.12.2013 r., w podziale na państwa członkowskie || w mln EUR Państwo członkowskie || Kwota wkładu z EFRR/FS i EFS za lata 2007-2013 || Kwota wkładu jako % wkładów ogółem || Korekty finansowe potwierdzone || Korekty finansowe w toku (wysłano pisma zamykające) || Korekty finansowe nałożone za lata 2007-2013 ogółem || Odsetek korekt finansowych w stosunku do wkładów z EFRR/FS i EFS || Udział nałożonych korekt finansowych w stosunku do korekt finansowych ogółem Belgia || 2 063 || 0,6% || 10 || 0 || 10 || 0,5 % || 0,5 % Bułgaria || 6 674 || 1,9 % || 8 || 8 || 16 || 0,2 % || 0,8 % Republika Czeska || 26 540 || 7,6 % || 285 || 2 || 287 || 1,1 % || 15,0 % Dania || 510 || 0,1 % || 0 || - || 0 || 0,0 % || 0,0 % Niemcy || 25 488 || 7,3 % || 19 || 0 || 19 || 0,1 % || 1,0 % Estonia || 3 403 || 1,0 % || 10 || - || 10 || 0,3 % || 0,5 % Irlandia || 751 || 0,2 % || 21 || 0 || 21 || 2,8 % || 1,1 % Grecja || 20 210 || 5,8 % || 144 || - || 144 || 0,7 % || 7,5 % Hiszpania || 34 649 || 10,0 % || 276 || 39 || 316 || 0,9 % || 16,5 % Francja || 13 449 || 3,9 % || 26 || 0 || 27 || 0,2 % || 1,4 % Chorwacja || 858 || 0,2 % || - || - || - || 0,0 % || 0,0 % Włochy || 27 923 || 8,0 % || 72 || 0 || 72 || 0,3 % || 3,7 % Cypr || 612 || 0,2 % || - || - || - || 0,0 % || 0,0 % Łotwa || 4 530 || 1,3 % || 23 || - || 23 || 0,5 % || 1,2 % Litwa || 6 775 || 2,0 % || 0 || - || 0 || 0,0 % || 0,0 % Luksemburg || 50 || 0,0 % || 0 || - || 0 || 0,0 % || 0,0 % Węgry || 24 908 || 7,2 % || 174 || - || 174 || 0,7 % || 9,1 % Malta || 840 || 0,2 % || - || - || - || 0,0 % || 0,0 % Niderlandy || 1 660 || 0,5 % || - || - || - || 0,0 % || 0,0 % Austria || 1 204 || 0,3 % || 2 || 7 || 9 || 0,7 % || 0,5 % Polska || 67 186 || 19,3 % || 205 || 3 || 208 || 0,3 % || 10,9 % Portugalia || 21 412 || 6,2 % || 1 || 26 || 28 || 0,1 % || 1,4 % Rumunia || 19 058 || 5,5 % || 358 || 5 || 362 || 1,9 % || 18,9 % Słowenia || 4 101 || 1,2 % || 14 || 1 || 15 || 0,4 % || 0,8 % Słowacja || 11 496 || 3,3 % || 102 || 30 || 132 || 1,1 % || 6,9 % Finlandia || 1 596 || 0,5 % || 0 || - || 0 || 0,0 % || 0,0 % Szwecja || 1 626 || 0,5 % || 1 || - || 1 || 0,1 % || 0,1 % Zjednoczone Królestwo || 9 891 || 2,8 % || 36 || 7 || 43 || 0,4 % || 2,2 % Transgraniczne || 7 987 || 2,3 % || 0 || - || 0 || 0,0 % || 0,0 % Ogółem || 347 450 || 100,0 % || 1 790 || 128 || 1 918 || 0,6% || 100,0 % Ponieważ programy z lat 2007-2013 są finansowane z wielu funduszy, w powyższej tabeli nie dokonano podziału na EFRR i FS. Osiem państw członkowskich odnotowało wskaźniki korekty powyżej średniej wynoszącej 0,6%. Korekty tych państw stanowią 75% korekt finansowych ogółem, a otrzymane przez nie wkłady to 40% otrzymanych wkładów ogółem. Wykres 4.2.5: Łączne korekty finansowe państw członkowskich potwierdzone i w toku na dzień 31.12.2013 r. dla okresu programowania 2007-2013 w stosunku do otrzymanych wkładów (dotyczy EFRR/FS i EFS) Jeżeli chodzi o EFRR/FS i Fundusz Spójności, w 2013 r. Komisja w dalszym ciągu rygorystycznie pełniła swoją rolę nadzorczą, dbając o to, by państwa członkowskie usunęły słabości stwierdzone w swoich systemach zarządzania i kontroli. Miało to na celu ustalenie ewentualnego istnienia jakiegokolwiek poważnego pozostałego ryzyka materialnego i podjęcie w związku z nim działań, aby zapewnić odpowiednią ochronę budżetu UE oraz uzyskać akceptowany poziom ryzyka rezydualnego przy zamknięciu programów. Dzięki temu w okresie programowania 2007-2013 nastąpiła ogólna poprawa w stosunku do okresu 2000-2006 i z biegiem lat, dzięki działaniom Komisji podejmowanym we współpracy z państwami członkowskimi, zaobserwowano pozytywne zmiany, jeżeli chodzi o występowanie błędów w przypadku wydatków w ramach polityki spójności. Po pierwsze w ramach krajowych systemów zarządzania i kontroli zapewniono lepszą zdolność do zapobiegania błędom, ich wykrywania i korygowania przed zgłoszeniem wydatków Komisji. Z jednej strony służby Komisji włożyły wiele wysiłku w działania w zakresie zarządzania i kontroli, aby usprawnić weryfikację pierwszego stopnia w państwach członkowskich. Z drugiej strony w rozporządzeniach dotyczących okresu 2007-2013 na instytucje audytowe nałożono obowiązek korzystania z prób statystycznych przy kontroli operacji. Jednocześnie Komisja zapewniła gruntowny nadzór kontrolny oraz przekazała liczne wskazówki, w efekcie czego podjęto znaczące wysiłki w zakresie budowania zdolności. Wszystko to łącznie bardzo przyczyniło się do poprawy wiarygodności poziomów błędów wykazywanych w rocznych sprawozdaniach z kontroli przekazywanych co roku Komisji i wykorzystywanych jako wskaźniki skuteczności systemów zarządzania i kontroli w procesie poświadczania wiarygodności stosowanym w Komisji. Komisja mogła zatem ukierunkować swoje prace kontrolne na uzyskiwanie pewności co do pracy instytucji audytowych, koncentrując się na najsłabszych z nich lub tych, które swoim zasięgiem prac obejmują najwięcej środków z funduszy unijnych. Ponadto Komisja nieustannie prowadzi działania następcze w odniesieniu do stwierdzonych słabości, a także monitoruje, czy jakość pracy instytucji audytowej jest zadowalająca, gdy któremuś z programów przyznano status uprawniający do stosowania modelu jednorazowej kontroli. Ścisła współpraca z instytucjami audytowymi umożliwia odpowiednio wczesne wykrywanie i rozwiązanie problemów już na poziomie krajowym. Przyczynia się także do usprawnienia procesu poświadczania wiarygodności na poziomie Komisji. Na podstawie oceny ryzyka Komisja przeprowadza także własne kontrole na miejscu, w tym kontrole na poziomie beneficjentów, jeżeli uważa, że pewne słabości (dotyczące w szczególności tak złożonych kwestii, jak zamówienia publiczne czy pomoc państwa w związku z EFRR/FS) mogłyby pozostać niewykryte lub nie zostać wykryte odpowiednio wcześnie. Obejmuje to weryfikację wdrażania planów działań zaradczych w przypadku wstrzymań płatności i korekt finansowych. Kontrole te przyczyniają się do usprawnienia systemów zarządzania i kontroli w przypadku programów objętych zastrzeżeniem, a jednocześnie pozwalają zapewnić legalność i prawidłowość już dokonanych wydatków oraz tych, które będą zgłaszane Komisji w przyszłości. Dla Komisji stanowi to dodatkowe, bardziej bezpośrednie źródło uzyskiwania pewności. Po drugie lepszą zdolność wykrywania problemów wykorzystano proaktywnie, aby usprawnić funkcjonowanie systemów zarządzania państw członkowskich, wykonując przy tym niezbędne korekty finansowe. Systematyczne i konsekwentne korzystanie przez Komisję od 2008 r. z prawnej możliwości wstrzymania lub zawieszenia płatności na rzecz programów obarczonych znacznymi słabościami w zakresie zarządzania oraz decyzje dyrektorów generalnych o wysyłaniu pisemnych ostrzeżeń, gdy nie ma płatności oczekujących na realizację, pozwoliły UE uniknąć zwrotów wydatków obarczonych wysokim ryzykiem błędu, a jednocześnie dały państwom członkowskim silny impuls do szybkiego usprawnienia systemów zarządzania i kontroli. Wstrzymane i zawieszone płatności można w praktyce przywrócić dopiero po uzyskaniu wystarczającej pewności co do postępów we wdrażaniu niezbędnych środków, w tym w wykonywaniu korekt finansowych (zob. sekcja 6). Jednocześnie wspólne działania instytucji kontrolnych państw członkowskich i UE pozwoliły osiągnąć lepsze porozumienie w kwestii niezbędnych korekt finansowych i ich lepsze wykonywanie, aby należycie chronić budżet UE przed nieprawidłowymi wydatkami, m.in przez korekty ryczałtowe. Państwa członkowskie miały natomiast możliwość ponownie wykorzystać zasoby unijne objęte tymi korektami na inne projekty. Takie korekty mają jednak nadal znaczący wpływ finansowy i polityczny w państwach członkowskich, których dotyczą, ponieważ nieprawidłowe wydatki trzeba sfinansować z zasobów krajowych, chyba że odzyska się je od beneficjentów. Aby ograniczyć pozostałe ryzyko i słabości stwierdzone w państwach członkowskich i programach na poziomie instytucji zarządzających, DG REGIO także podjęła dodatkowe inicjatywy, aby pobudzić działania w zakresie budowania zdolności w odniesieniu do programów z lat 2007-2013. Na początku 2013 r. utworzono nowe centrum kompetencji, które ma się zająć budowaniem zdolności administracyjnych, aby wspierać organy administracji publicznej w poszczególnych krajach zajmujące się zarządzaniem środkami z EFRR i Funduszu Spójności. Jeżeli chodzi o zamówienia publiczne, centrum kompetencji opracowało plan działania w dziedzinie zamówień publicznych w koordynacji z DG ds. Rynku Wewnętrznego i innymi europejskimi funduszami strukturalnymi i inwestycyjnymi. Podjęto także działania na rzecz jeszcze większego usprawnienia wdrażania zasad pomocy państwa, a jednocześnie opracowuje się platformę, która umożliwi wymianę doświadczeń między organami administracji zarządzającymi środkami, aby jak najlepiej wykorzystać istniejące dobre praktyki stosowane na co dzień. Jeżeli chodzi o EFS, zmiany, jakie zaszły w 2013 r., potwierdzają, że w ujęciu długookresowym wydatki DG EMPL są w coraz mniejszym stopniu narażone na błędy, gdy tymczasem liczba płatności znacznie wzrosła. Oprócz wspólnych czynników wymienionych powyżej w kontekście EFRR i Funduszu Spójności wprowadzenie możliwości zgłoszenia wydatków związanych z EFS w oparciu o koszty uproszczone znacznie zmniejszyło prawdopodobieństwo wystąpienia błędów. Metoda ta jest coraz szerzej stosowana w ostatnich latach dzięki znaczącym wysiłkom, jakie Komisja podejmuje, aby przekonać państwa członkowskie do korzystania w pełni z uproszczeń, które są dostępne na mocy rozporządzeń dotyczących funduszy strukturalnych na lata 2007-2013 i które jeszcze rozszerzono dla okresu programowania 2014-2020. Jednocześnie Komisja stara się w ścisłej współpracy z kilkoma państwami członkowskimi wyeliminować zbyt złożone przepisy krajowe dotyczące kwalifikowalności i wprowadzić w nich niezbędne zmiany. Ma to miejsce przede wszystkim w Hiszpanii i we Włoszech. Dostrzegając możliwości dalszego ulepszenia systemów zarządzania i kontroli oraz dostosowań w poszczególnych obszarach polityki, dla okresu programowania 2014-2020 przyjęto udoskonalone ramy regulacyjne. Zwiększone możliwości dokonywania przez Komisję korekt finansowych netto w ramach polityki spójności, a także większa rozliczalność na poziomie państw członkowskich będą głównymi czynnikami, które wpłyną na dalsze zmiany – zob. sekcja 5. 4.3. Odzyskane kwoty W poniższej tabeli przedstawiono odzyskane kwoty (odzyskanie potwierdzone i wykonane) za okres 2009-2013. W obu kategoriach obserwuje się tendencję rosnącą. Tabela 4.3.1 Odzyskanie środków potwierdzone - lata 2009-2013 w mln EUR || Lata || Ogółem 2009-2013 || Ogółem 2008-2012 Odzyskane kwoty || 2009 || 2010 || 2011 || 2012 || 2013 Rolnictwo || || || || || || || EFRG || 163 || 178 || 174 || 162 || 227 || 905 || 1 038 Rozwój obszarów wiejskich || 25 || 114 || 161 || 145 || 139 || 585 || 446 Spójność || 102 || 24 || 50 || 22 || 83 || 280 || 228 Obszary polityki wewnętrznej || 100 || 188 || 270 || 252 || 393 || 1 202 || 849 Obszary polityki zewnętrznej || 81 || 137 || 107 || 107 || 93 || 524 || 463 Administracja || 9 || 5 || 8 || 7 || 6 || 35 || 30 Ogółem || 480 || 646 || 770 || 695 || 941 || 3 530 || 3 053 Tabela 4.3.2 Odzyskanie środków wykonane - lata 2009-2013 w mln EUR || Lata || Ogółem 2009-2013 || Ogółem 2008-2012 Odzyskane kwoty || 2009 || 2010 || 2011 || 2012 || 2013 Rolnictwo || || || || || || || EFRG || 148 || 172 || 178 || 161 || 155 || 814 || 1 015 Rozwój obszarów wiejskich || 25 || 114 || 161 || 166 || 129 || 595 || 466 Spójność || 102 || 25 || 48 || 14 || 81 || 270 || 219 Obszary polityki wewnętrznej || 100 || 162 || 268 || 229 || 398 || 1 157 || 799 Obszary polityki zewnętrznej || 81 || 136 || 77 || 99 || 93 || 486 || 425 Administracja || 9 || 5 || 2 || 9 || 6 || 31 || 25 Ogółem || 464 || 614 || 734 || 678 || 862 || 3 353 || 2 949 5. KOREKTY FINANSOWE NETTO I USPRAWNIENIA PLANOWANE NA OKRES PROGRAMOWANIA 2014-2020 5.1. Informacje wprowadzające Wpływ poszczególnych mechanizmów naprawczych na budżet UE zależy od takich czynników, jak metoda wykonania budżetu oraz obszar polityki. Jednak we wszystkich przypadkach mechanizmy naprawcze przynoszą taki sam efekt – budżet UE jest chroniony przed wydatkami ponoszonymi z naruszeniem prawa. Korekta finansowa netto polega na tym, że dane państwo członkowskie nie może ponownie wykorzystać objętych korektą i odzyskanych kwot, co oznacza utratę środków finansowych. To prowadzi do zmniejszenia finansowania danych wydatków ze środków UE. W szczególności w ramach WPR działania naprawcze prowadzą do zwrotu wcześniej wypłaconych kwot w formie dochodów przeznaczonych na określony cel, które zasilają budżet UE. W przypadku polityki spójności zgodnie z przepisami na lata 2007-2013 kwoty objęte korektami można ponownie wykorzystać, pod pewnymi warunkami, na finansowanie innych projektów kwalifikowalnych, co umożliwia osiągnięcie celów danego programu. Korekty finansowe netto prowadzące do zwrotu wcześniej wypłaconych kwot do budżetu UE stanowiły zazwyczaj wyjątek. Po stosowaniu z powodzeniem przez wiele lat korekt finansowych netto w obszarze rolnictwa prawodawca uznał, że korekty finansowe netto należy stosować w szerszym zakresie w polityce spójności w nowym okresie programowania 2014-2020. Należy zwrócić uwagę, że Komisja zgłosi korekty finansowe netto (w przypadku środków innych niż te, które są przeznaczone na rolnictwo) nie wcześniej niż przed 2016 r., co wynika z rytmu realizacji programów (pierwsze zestawienia wydatków dotyczące programów mają być przedstawione do 15 lutego 2016 r.). 5.2. Korekty finansowe netto w 2013 r.: wpływ na budżet UE Tabela 5.2: Wpływ korekt finansowych i odzyskanych środków na budżet UE Dziedzina polityki || Kwota wykonanych korekt ogółem w 2013 r. (w mln EUR) || Wykluczenie wydatków dokonanych z naruszeniem prawa (tak/nie) || Zwrot do budżetu UE (tak/nie) || Wpływ na budżet UE || Główne rozdziały wydatków w budżecie, w których odnotowano wpływ Rolnictwo: || 995 || || || || Korekty finansowe dotyczące EFRG || 481 || T || T || Dochody przeznaczone na określony cel || 05 02 05 03 Odzyskane środki w ramach EFRG || 155 || T || T || Dochody przeznaczone na określony cel || 05 02 05 03 Korekty finansowe w ramach dziedziny „Rozwój obszarów wiejskich” || 230 || T || T || Dochody przeznaczone na określony cel || 05 04 Odzyskane środki w ramach dziedziny „Rozwój obszarów wiejskich” || 129 || T || T* || - || - Polityka spójności: || 1 839 || || || || Korekty finansowe wykonane poprzez wycofanie || 775 || T || N || - || - Korekty finansowe wykonane poprzez odzyskanie środków || 489 || T || T || Dochody przeznaczone na określony cel || 13 03 13 04 04 02 11 06 Korekty finansowe wykonane poprzez umorzenie/odliczenie w chwili zamknięcia || 494 || T || T** || - || - Odzyskane kwoty || 81 || T || T || Dochody przeznaczone na określony cel || 13 03 13 04 04 02 11 06 Inne obszary polityki: || 500 || || || || Korekty finansowe wykonane poprzez umorzenie/odliczenie w chwili zamknięcia || 1 || T || N** || - || - Korekty finansowe wykonane poprzez odzyskanie środków || 2 || T || T || Dochody przeznaczone na określony cel || 18 03 Odzyskane kwoty || 497 || T || T || Dochody przeznaczone na określony cel || Różne OGÓŁEM || 3 334 || || || || * Zgodnie z obowiązującymi obecnie ramami prawnym dotyczącymi EFRROW kwoty do odzyskania kompensuje się płatnościami, zwalniając kwoty, które można wydać ponownie, do wykorzystania przez dane państwo członkowskie; przy zamknięciu (po 2015 r.) ponowne wykorzystanie nie będzie możliwe i konieczne będzie wystawienie nakazu odzyskania środków. W przypadku SAPARD i TRDI odzyskanie odbywa się poprzez wystawienie nakazów odzyskania środków, ponieważ programy finansowane z tych środków są w fazie zamykania. ** Zgodnie z obowiązującymi obecnie ramami prawnymi dotyczącymi w szczególności polityki spójności, ale także innych obszarów polityki, korekty finansowe mogą prowadzić do ograniczenia wydatków /puli środków (ale nie do faktycznego przepływu środków pieniężnych z powrotem do budżetu UE) wyłącznie: - jeśli państwa członkowskie nie są w stanie przedstawić wystarczających wydatków kwalifikowalnych, - po zamknięciu programów, kiedy nie jest już możliwe zastąpienie wydatków, - w przypadku braku porozumienia z Komisją. Korekty finansowe netto przekładają się na „dochody pochodzące ze zwrotów nienależnie wypłaconych kwot” i są traktowane jako dochody przeznaczone na określony cel[9]. Rozporządzenie finansowe[10] nie zawiera, poza dwoma wyjątkami, szczegółowych przepisów określających sposób wykorzystania dochodów przeznaczonych na określony cel, których źródłem są korekty finansowe netto. Artykuł 7 zasad stosowania rozporządzenia finansowego stanowi jednak, że w uwagach do budżetu wskazuje się, w których liniach budżetowych można zapisać środki odpowiadające dochodom przeznaczonym na określony cel. Podsumowując, można stwierdzić, że dochody przeznaczone na określony cel wracają do linii budżetowej lub funduszu, z których pierwotnie sfinansowano wydatki, i można je ponownie wydać, zob. tabla poniżej, o ile nie są przeznaczone dla określonych państw członkowskich. 5.3. Wpływ na budżety krajowe W obszarach objętych zarządzaniem dzielonym wszystkie korekty finansowe i odzyskania środków mają wpływ na budżety krajowe niezależnie od tego, w jaki sposób je wykonano. Należy podkreślić, że nawet jeśli nie dokonano zwrotu środków do budżetu UE, wpływ korekt finansowych na poziomie państwa członkowskiego jest zawsze ujemny. Aby nie stracić finansowania ze środków UE, państwa członkowskie muszą zastąpić wydatki niekwalifikowalne działaniami kwalifikowalnymi. Oznacza to, że dane państwo członkowskie z własnych zasobów (pochodzących z budżetu krajowego) ponosi skutki finansowe utraty współfinansowania przez UE wydatków uznanych za niekwalifikowalne na mocy przepisów UE dotyczących programów (w postaci kosztów utraconych korzyści), chyba że odzyska odnośne kwoty od poszczególnych beneficjentów. Nie zawsze jest to możliwe, na przykład w przypadku korekt ryczałtowych na poziomie programu (ze względu na słabości administracji krajowej zarządzającej programem), które nie są bezpośrednio powiązane z indywidualnymi nieprawidłowościami na poziomie projektu. 5.4. Rolnictwo 5.4.1 Sytuacja do 2013 r. Zgodnie z ramami prawnymi dotyczącymi WPR korekty finansowe nakładane przez Komisję na państwa członkowskie po zakończeniu procedury kontroli zgodności rozliczeń zawsze były i w dalszym ciągu pozostaną korektami netto od czasu pierwszej decyzji w sprawie zgodności rozliczeń zarówno w odniesieniu do EFRG, jak i EFRROW. W przypadku EFRG Komisja co roku przyjmuje od dwóch do czterech decyzji w sprawie zgodności rozliczeń w odniesieniu do zbioru indywidualnych korekt finansowych. W 2013 r. Komisja przyjęła cztery takie decyzje, obejmujące 147 indywidualnych korekt finansowych netto na łączną kwotę 1,1 mld EUR (2,4 % wydatków na WPR przewidzianych w budżecie na 2013 r.) – zob. tabela 3.1, kwoty potwierdzone. 70% przyjętych korekt finansowych netto dotyczy czterech państw członkowskich: Grecji, Francji, Zjednoczonego Królestwa i Polski. Może to jednak ulegać zmianom z roku na rok w zależności od tego, jak będzie ewoluować jakość krajowych i regionalnych systemów kontroli. W 2013 r. kwota wykonanych korekt wyniosła 636 mln EUR. W przypadku EFRG korekty finansowe wykonuje się przez odliczenie odpowiednich kwot od miesięcznych płatności dokonywanych przez Komisję na rzecz danego państwa członkowskiego w drugim miesiącu następującym po podjęciu przez Komisję decyzji w sprawie korekty finansowej. W przypadku EFRROW korekty finansowe są zwracane do budżetu UE przez państwa członkowskie. W 2013 r. dochody przeznaczone na określony cel pochodzące z korekt finansowych dotyczących EFROW wyniosły 212 mln EUR, a kolejne 18 mln EUR pochodziło z korekt dotyczących Przejściowego Instrumentu Rozwoju Obszarów Wiejskich (TRDI). Aby zmniejszyć obciążenie budżetów państw członkowskich wprowadzono możliwość dokonywania, na wniosek zainteresowanego państwa członkowskiego, korekt o określonej wartości w trzech rocznych ratach. Dotychczas wyrażono zgodę na przeprowadzenie korekt w ratach w przypadku Bułgarii, Grecji, Portugalii, Rumunii, Hiszpanii i Litwy. Ponadto, w przypadku wykrycia lub możliwości wykrycia nienależnych płatności w wyniku realizacji procedur kontroli zgodności rozliczeń, państwa członkowskie mają obowiązek podjąć działania w celu odzyskania tych płatności od beneficjentów końcowych. W 2013 r. od beneficjentów odzyskano nieprawidłowe kwoty w wysokości 94 mln EUR w przypadku EFRG i 103 mln EUR w przypadku rozwoju obszarów wiejskich – zob. także sekcja 7.1. 5.4.2 Usprawnienia planowane na okres 2014-2020 Koncentracja na wydatkach obarczonych większym ryzykiem W następstwie wyższego poziomu błędu odnotowanego przez Trybunał w poświadczeniach wiarygodności za 2011 r. i 2012 r. znacznie zwiększono liczbę kontroli w odniesieniu do EFFROW w 2013 r. (35). W 2014 r. liczba ta jeszcze wzrośnie (do 45), co stanowi podwojenie w stosunku do 2012 r. (23). Inną konsekwencją jest przeprowadzanie kontroli w niektórych państwach członkowskich corocznie – dzieje się tak do czasu usunięcia wszystkich poważnych słabości. Strategia kontroli na okres 2014-2020 opiera się na pogłębionej analizie ryzyka oraz trzyletnim kilkuetapowym programie. Pozwoli to rozszerzyć zakres kontroli w stosunku do ogółu wydatków, a w szczególności osiągnąć lepszy zasięg kontroli, a także ukierunkować działania przede wszystkim na poważne lub systemowe słabości systemów zarządzania i kontroli państw członkowskich. Bardziej intensywne kontrole będą kontynuowane na zasadzie systemowej w obszarach obarczonych największym ryzykiem. Brak swobody uznania i mniej korekt ryczałtowych Wszelkie stwierdzenie ryzyka dla budżetu UE będzie zawsze prowadzić do korekty finansowej, ponieważ Komisja jest prawnie zobowiązana do wykluczenia wszelkich wydatków, które uzna za niezgodne z prawem, z finansowania przez EU. Zarówno w przypadku EFRG, jak i EFRROW korekty finansowe netto podlegają nowemu rozporządzeniu horyzontalnemu w sprawie WPR, które jeszcze bardziej uściśla procedurę, stanowiąc, że metoda i kryteria ustalania kwoty korekt finansowych będą teraz określane w akcie delegowanym. Zarówno w rozporządzeniu finansowym, jak i w nowym rozporządzeniu horyzontalnym w sprawie WPR przewidziano klasyfikację rodzajów korekt finansowych netto, przy czym korekty ryczałtowe można stosować jedynie wówczas, gdy przy proporcjonalnym wysiłku nie można ustalić korekt obliczonych lub ekstrapolowanych. Krótsza procedura zgodności Komisja będzie kontynuować działania mające na celu usprawnienie całej procedury. Przede wszystkim w nowym rozporządzeniu horyzontalnym w sprawie WPR dokładnie opisano charakter, zakres i kolejność poszczególnych etapów, a także różne rodzaje korekt finansowych. Po drugie, przepisy zawarte w akcie delegowanym (metoda oraz kryteria dotyczące obliczania korekty finansowej) i aktach wykonawczych (szczegółowe informacje na temat procedury zgodności, z obowiązkowymi terminami) mają przyczynić się do dalszej optymalizacji ram prawnych i ograniczyć ryzyko zbędnych opóźnień. Po trzecie, w oparciu o tę solidniejszą podstawę DG AGRI będzie intensywniej monitorować postępy w procedurach zgodności, aby zapewnić ścisłe przestrzeganie terminów. Wzmocnienie roli nadzorczej Komisji Udoskonalono narzędzia regulacyjne w dziedzinie WPR, które będą stosowane do okresu finansowego 2014-2020. Wprowadzono m.in: jeden system monitorowania i oceny dla obydwu filarów, usprawniono/skrócono procedurę kontroli zgodności rozliczeń, lepiej określono kryteria i metody wykorzystywane przy stosowaniu korekt finansowych netto, wprowadzono nowy system poświadczania przez jednostkę certyfikującą legalności i prawidłowości zgłoszonych wydatków na podstawie reprezentatywnych próbek. Uproszczone systemy płatności DG AGRI będzie kontynuować swoje starania zmierzające do ustalenia pierwotnych przyczyn błędów (utworzono w tym celu doraźną grupę zadaniową). Będzie także proponować korzystanie w najszerszym możliwym zakresie z uproszczonych systemów płatności i do nich zachęcać, ponieważ ryzyko błędu jest w ich przypadku mniejsze. 5.4.3 Wstrzymania i zawieszenia w ramach WPR zostaną dostosowane do praktyki w przypadku funduszy w ramach polityki spójności Na mocy nowego rozporządzenia horyzontalnego w sprawie WPR w 2014 r. weszły w życie nowe ramy prawne dotyczące wstrzymania lub zwieszenia wypłat środków na WPR. Dzięki temu zwiększą się uprawnienia Komisji do zawieszenia unijnego finansowania w przypadku stwierdzenia ryzyka nieprawidłowych płatności. Komisja może zatem zmniejszyć lub zawiesić płatności miesięczne (EFRG) lub okresowe (EFRROW) w przypadkach, jeżeli „jeden lub większa liczba kluczowych elementów odnośnego krajowego systemu kontroli nie istnieje lub nie działa skutecznie ze względu na wagę lub utrzymywanie się stwierdzonych niedociągnięć” (lub jeżeli podobne poważne niedociągnięcia występują w systemie odzyskiwania nieprawidłowych płatności) oraz: - niedociągnięcia mają stały charakter i już były powodem przyjęcia co najmniej dwóch decyzji w sprawie korekty finansowej albo - Komisja stwierdza, że dane państwo członkowskie nie jest w stanie wdrożyć niezbędnych środków zaradczych w najbliższej przyszłości, zgodnie z planem działania zawierającym wskaźniki wyraźnego postępu, które mają zostać ustanowione w drodze konsultacji z Komisją. W przypadku EFRG, ponieważ zgodnie z nowymi przepisami miesięczne płatności na rzecz państw członkowskich można kontynuować, dopóki nie zostaną spełnione warunki podjęcia decyzji o zawieszeniu płatności, cykl płatności miesięcznych nie pozwalałby na zastosowanie procedury wstrzymania płatności. Natomiast w przypadku EFFROW w nowym rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów przewidziano także wstrzymanie płatności okresowych przez delegowanego urzędnika zatwierdzającego (czyli dyrektora generalnego) jako dodatkowe i szybkie narzędzie reagowania w przypadku obaw o legalność i prawidłowość płatności. Połączenie obu działań zapobiegawczych (wstrzymanie płatności w przypadku EFFROW, zawieszenie płatności w przypadku obu funduszy) oraz korekt finansowych netto pozwoli Komisji działać szybko i skutecznie oraz chronić budżet UE: żadne nowe płatności nie zostaną dokonane lub płatności zostaną zmniejszone do poziomu szacowanego ryzyka w czasie zawieszenia; nieprawidłowe płatności już dokonane zostaną w pełni objęte korektami finansowymi netto. 5.5. Spójność 5.5.1 Sytuacja do 2013 r. Z uwagi na obowiązujące ramy prawne w przypadku polityki spójności korekty finansowe netto prowadzące do zwrotu do budżetu UE wcześniej wypłaconych kwot stanowiły zasadniczo wyjątek. Jak można jednak zauważyć w tabeli 5.2, w 2013 r. korekty finansowe i środki odzyskane od państw członkowskich osiągnęły wartość 570 mln EUR i stanowiły dochody przeznaczone na określony cel w polityce spójności. Jest to znaczny wzrost w stosunku do 2012 r. (63 mln EUR), a wynika on z wielu czynników. W przypadku EFS w 2013 r. korekty finansowe wykonane przez odzyskanie środków opiewały na 282 mln EUR. W 2013 r. odnotowano więcej przypadków odzyskania środków głównie ze względu na zamknięcie programów z lat 1994-1999 (153 mln EUR) oraz najbardziej złożonych programów z lat 2000-2006 (82 mln EUR) dotyczących Hiszpanii. W odniesieniu do EFRR kwoty z lat 1994-1999 zwrócone przez państwa członkowskie wzrosły z ok. 0,5 mln EUR w 2012 r. do 22 mln EUR w 2013 r. głównie ze względu na zamknięcie dawnych zaległych programów dotyczących Włoch (EUR 14,6 mln EUR) oraz Belgii (7,5 mln EUR). Jeżeli chodzi o EFRR na lata 2000-2006, kwoty zgłoszone wzrosły z 34 mln EUR w 2012 r. do 170 mln EUR w 2013 r. głównie ze względu na zamknięcie programów EFRR dotyczących Włoch (EUR 82 mln EUR) oraz Hiszpanii (80 mln EUR). Pozostałe kwoty odnoszą się do Sekcji Orientacji EFOGR oraz Instrumentu Finansowego Orientacji Rybołówstwa/Europejskiego Funduszu Rybackiego. 5.5.2 Usprawnienia planowane na okres 2014-2020 W stosunku do okresu programowania 2014-2020 wprowadzono istotną zmianę: na pewnych warunkach określonych w art. 145 ust. 6 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów Komisja ma obowiązek przyjąć decyzję o zastosowaniu korekty finansowej netto. W takich przypadkach wyeliminowana zostaje obecna możliwość zaakceptowania korekty i ponownego wykorzystania środków unijnych przez państwo członkowskie, podczas gdy przed okresem 2014-2020 korekty finansowe netto były stosowane w polityce spójności w wyjątkowych wypadkach. Po pierwsze obowiązek nałożenia korekty finansowej netto w okresie 2014-2020 będzie stanowić dodatkowy bodziec zachęcający państwa członkowskie do dalszego usprawniania ich systemów zarządzania i kontroli, ponieważ te korekty będą oznaczać zmniejszenie środków przeznaczonych dla danego państwa członkowskiego w razie wykrycia w toku kontroli unijnych poważnych słabości, których wcześniej nie wykryto, nie zgłoszono ani nie skorygowano na poziomie państwa członkowskiego. Po drugie nowe procedury kontroli finansowej dla okresu 2014-2020 stwarzają silny bodziec zachęcający państwa członkowskie do przeprowadzania w odpowiednim czasie skutecznych i solidnych kontroli, w tym weryfikacji i kontroli dotyczących zarządzania oraz audytów, przed certyfikacją rocznych zestawień wydatków dotyczących programów. Przy sporządzaniu zestawień wydatków, deklaracji zarządczych oraz opinii audytowej dzięki takim procedurom kontroli instytucje odpowiedzialne za program powinny uzyskać wystarczającą pewność, że wszystkie istotne nieprawidłowości zostały skorygowane i że podjęto lub podejmuje się działania w stosunku do ewentualnych poważnych słabości na którymkolwiek poziomie systemu zarządzania i kontroli. Instytucje audytowe będą odgrywać większą rolę przy przedstawianiu co roku opinii pokontrolnych dla każdego programu: ich opinie audytowe będą opierać się na rocznym resztowym ryzyku błędu, dotyczącym wydatków uwzględnionych w zestawieniu wydatków i obliczonym po korektach, które zastosowano do wydatków poświadczonych w zestawieniach wydatków przez instytucje certyfikujące, a które wynikają z audytów i kontroli przeprowadzonych przed zamknięciem zestawień wydatków. Poziomy błędu resztowego podawane przez państwa członkowskie będą oceniane i zatwierdzane przez dyrektorów generalnych Komisji podczas przygotowywania rocznych sprawozdań z działalności. W nowym cyklu zarządzania finansami dzień 15 lutego następujący po każdym roku obrotowym[11] jest datą graniczną, po której stosuje się nowy przepis w sprawie korekt finansowych netto w odniesieniu do wydatków z poprzedniego roku obrotowego. Do tego dnia państwa członkowskie mają obowiązek przedłożyć Komisji zestawienie wydatków dotyczące danego programu, deklarację zarządczą, opinię audytową i odpowiednie sprawozdania. Oznacza to, że wszystkie krajowe kontrole i weryfikacje muszą być zakończone, tak by państwa członkowskie mogły poświadczyć legalność i prawidłowość wydatków ujętych w rocznym zestawieniu wydatków. Korekty finansowe w przypadku nieprawidłowości/słabości stwierdzonych przed dniem 15 lutego każdego roku Przepisy dla okresu programowania 2014-2020 dotyczące korekt finansowych w przypadku nieprawidłowości stwierdzonych przed dniem 15 lutego każdego roku są podobne do przepisów obowiązujących w stosunku do okresu 2007-2013. Celem jest zachowanie czynników zachęcających państwa członkowskie do samodzielnego wykrywania i korygowania nieprawidłowości oraz wykluczenie nieprawidłowych kwot z wydatków zadeklarowanych Komisji, a tym samym uniknięcie utraty środków unijnych. Nieprawidłowe wydatki wykryte dzięki weryfikacjom i kontrolom na poziomie krajowym muszą zostać odliczone od kwot podawanych w zestawieniach wydatków przedkładanych Komisji do dnia 15 lutego każdego roku. Po takim odliczeniu państwa członkowskie będą mogły ponownie wykorzystać skorygowane w ten sposób kwoty na nowe działania kwalifikowalne w ramach programu, podobnie jak w okresie programowania 2007-2013. W przypadkach kontroli UE, które przeprowadza się w odniesieniu do wydatków przed przedłożeniem Komisji poświadczonych zestawień wydatków i w wyniku których stwierdza się nieprawidłowości wymagające korekt finansowych, możliwe są dwie ścieżki postępowania, jak w obecnym okresie. 1. Jeżeli państwo członkowskie zgadza się na dokonanie korekty finansowej i podejmuje działanie, będzie mogło ponownie wykorzystać skorygowane kwoty na nowe działania kwalifikowalne (art. 145 ust. 4 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów). 2. Jeżeli państwo członkowskie nie zgadza się na korektę, Komisja przyjmuje decyzję w sprawie korekty finansowej po przeprowadzeniu postępowania kontradyktoryjnego przewidzianego w art. 145 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów. Ta korekta finansowa będzie zawsze korektą netto, a przydział środków na program i dla państwa członkowskiego ulegnie proporcjonalnemu zmniejszeniu. Państwo członkowskie nie będzie mogło ponownie wykorzystać tej kwoty. Ocena legalności i prawidłowości dokonywana przez Komisję na podstawie zestawień wydatków, opinii audytowej i dokumentów towarzyszących przedłożonych do dnia 15 lutego każdego roku Wprowadzenie nowego przepisu dotyczącego sprawozdań rocznych państw członkowskich oraz korekt finansowych netto oznacza zmiany w sposobie wykonywania obowiązków przez Komisję. Komisja dokona oceny i przeglądu opinii audytowych (elementy dotyczące funkcjonowania systemów oraz legalności i prawidłowości) oraz rocznych sprawozdań z kontroli, w tym odnotowanych wskaźników błędów, a także deklaracji zarządczych i podsumowań rocznych w terminie trzech miesięcy od otrzymania tych dokumentów dostarczanych do dnia 15 lutego. Na tej podstawie Komisja przeprowadzi analizę ryzyka i ustali swój plan kontroli, w którym określi wymagane kontrole oparte na stwierdzonym ryzyku, ukierunkowane na wybrane programy obarczone wysokim ryzykiem. Komisja przeprowadzi kontrole oparte na analizie ryzyka do końca roku kalendarzowego, w którym państwo członkowskie przedłożyło opinie audytowe, deklaracje zarządcze i dokumenty powiązane. Na podstawie analizy dokumentacji, kontroli na miejscu oraz ponownych kontroli prób skontrolowanych już przez organy krajowe, także na poziomie operacji Komisja sprawdzi, czy przekazane informacje są wiarygodne i czy w związku z tym stanowią odpowiednią podstawę do wydania poświadczenia legalności i prawidłowości. Pierwszeństwo będą miały programy kontroli, które mają istotny wpływ na płatności dokonywane przez Komisję w ramach odpowiedniego funduszu w danym roku obrotowym. Dotychczasowe wyniki osiągnięte przez władze państw członkowskich zostaną także uwzględnione w kryteriach opartych na ryzyku przy określaniu priorytetów kontroli. Stwierdzenie nieprawidłowości wskazujących na poważne słabości po 15 lutego każdego roku w wyniku kontroli unijnych Jeżeli w wyniku unijnych kontroli (przeprowadzanych m.in przez OLAF lub Europejski Trybunał Obrachunkowy), mających miejsce po 15 lutego każdego roku, zostaną stwierdzone nieprawidłowości wskazujące na poważne słabości mające wpływ na odpowiedni rok obrotowy, Komisja ma obowiązek podjąć formalną decyzję o zastosowaniu korekty finansowej, jeżeli warunki określone w rozporządzeniu są spełnione. Komisja nie ma tym względzie żadnej swobody decyzyjnej. Dokonana w takiej sytuacji korekta finansowa będzie zawsze korektą netto. Oznacza to, że przydział środków na program i łączny przydział dla państwa członkowskiego zostaną automatycznie zmniejszone o kwotę korekty, nawet jeżeli w toku postępowania kontradyktoryjnego państwo członkowskie zaakceptuje wyniki kontroli i zgodzi się na korektę finansową. Oznacza to, że państwo członkowskie nie ma możliwości ponownego wykorzystania kwoty podlegającej takiej korekcie finansowej netto w innym programie. W rozporządzeniu zobowiązującym Komisję do zastosowania korekt finansowych netto określono następujące warunki: - nieprawidłowości wykryte w trakcie unijnych kontroli wskazują na poważną słabość mającą wpływ na okres obrachunkowy, za który państwo członkowskie przedłożyło deklarację zarządczą oraz opinię audytową, w których nie stwierdzono danego problemu; - po dniu 15 lutego i przed wykryciem nieprawidłowości w toku unijnych kontroli państwo członkowskie nie wskazało na istnienie danego problemu w innych sprawozdaniach z kontroli przedłożonych Komisji (z określeniem odpowiednich środków) ani nie podjęło odpowiednich środków zaradczych. Kiedy warunki zastosowania korekty finansowej netto będą spełnione, państwo członkowskie będzie miało prawo przedstawić swoje uwagi w terminie dwóch miesięcy[12] oraz wszelkie dodatkowe dokumenty kontroli na spotkaniu wyjaśniającym przed przyjęciem przez Komisję decyzji w sprawie korekty finansowej. Ponadto niezależnie od tego, czy państwo członkowskie zaakceptuje ostatecznie stanowisko Komisji w kwestii wymaganej korekty finansowej, Komisja jest zobowiązana przyjąć formalną decyzję w terminie nie dłuższym niż sześć miesięcy od spotkania wyjaśniającego z państwem członkowskim. Na mocy rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów Komisja jest uprawniona do określenia w akcie delegowanym szczegółowych przepisów dotyczących oceny funkcjonowania systemów zarządzania i kontroli, w tym głównych rodzajów poważnych słabości, kryteriów stosowanych przy ustalaniu poziomu korekty finansowej, jaka ma być zastosowana, oraz kryteriów stosowania ryczałtowych i ekstrapolowanych korekt finansowych. Akt delegowany przyjęty dnia 3 marca 2014 r. (rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 480/2014) opiera się na zasadach oceny podstawowych wymagań wobec systemów zarządzania i kontroli oraz określania poziomu korekt finansowych. Komisja dysponuje zatem lepszą podstawą prawną w porównaniu do obecnego okresu programowania, w przypadku którego podobne elementy były zawarte w nocie ze wskazówkami, która nie była prawnie wiążąca. Ponadto kryteria oceny oraz poziomy korekt finansowych będą znane z wyprzedzeniem wszystkim zainteresowanym stronom uczestniczącym w programach. W akcie delegowanym przyjęto podejście, w którym zakłada się, że Komisja stwierdza istnienie poważnej słabości na podstawie przeprowadzonej przez siebie oceny podstawowych wymogów wobec systemu, kiedy uzna, że przynajmniej jeden z najważniejszych wymogów podstawowych lub dwa inne wymogi podstawowe są spełnione częściowo lub nie są spełnione. W takich przypadkach zastosuje ryczałtową korektę finansową, chyba że państwo członkowskie będzie w stanie w ciągu czterech miesięcy przedstawić bardziej precyzyjny szacunek ryzyka na podstawie kontroli odpowiedniej i reprezentatywnej próby stosownych wydatków, jako podstawę do korekty ekstrapolowanej. Utrzymuje się wskaźniki procentowe korekt ryczałtowych już stosowane we wcześniejszych okresach programowania, czyli 5%, 10%, 25% i 100%. To podejście znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości. Niemniej jednak decyzja o zastosowaniu któregokolwiek poziomu korekty finansowej musi być proporcjonalna i uwzględniać ryzyko rezydualne dla budżetu UE, zgodnie z wymogami rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów. W związku z tym, jeżeli zastosowanie stawki zryczałtowanej określonej zgodnie z aktem delegowanym byłoby nieproporcjonalne, Komisja zastosuje obniżony poziom korekty ryczałtowej. Podwyższenie poziomu korekty w przypadku defektów powtarzalnych Na wypadek wykrycia w toku unijnych kontroli, mimo wcześniejszej korekty finansowej, tych samych defektów Komisja wprowadziła w akcie delegowanym przepis umożliwiający zastosowanie wyższej stawki korekty niż w przypadku pierwszej korekty. Będzie to wyraźny sygnał dla państw członkowskich, że po wykryciu poważnej słabości muszą zadbać o szybkie i trwałe dostosowanie swoich systemów zarządzania i kontroli. Nadal stosowane będę inne, już obowiązujące środki Dwie nowe możliwości dostępne na mocy udoskonalonych ram prawnych na lata 2014-2020 opisanych powyżej, tj. możliwość nałożenia korekt finansowych netto oraz wprowadzenie pakietu do celów procesu corocznego poświadczenia wiarygodności będą stosowane w połączeniu z kontynuacją obecnej rygorystycznej polityki w zakresie wstrzymań i zawieszeń płatności oraz silnym zachęcaniem do korzystania z wszelkich możliwych uproszczeń. Powinno to jeszcze bardziej usprawnić wdrażanie polityki spójności w nowym okresie programowania. 6. ŚRODKI ZAPOBIEGAWCZE 6.1. Rolnictwo W rolnictwie oprócz działań naprawczych podjętych przez Komisję w formie korekt finansowych państwa członkowskie wprowadziły struktury i procedury mające chronić budżet UE. Jak wyjaśniono w sekcji 5.4.3 powyżej, w 2014 r. na mocy nowego horyzontalnego rozporządzenia w sprawie WPR wejdą w życie nowe ramy prawne dotyczące wstrzymań i zawieszeń płatności środków na WPR. Ponadto na poziomie państw członkowskich utworzono obowiązkowe struktury administracyjne: · zarządzanie wydatkami i kontrolę nad nimi powierza się specjalnym agencjom płatniczym, którym państwo członkowskie musi udzielić akredytacji na podstawie obszernego zestawu kryteriów akredytacyjnych określonych w prawie UE, zanim agencja rozpocznie działalność. Na podstawie szczegółowego przeglądu zewnętrzna instytucja kontrolna ocenia, czy agencje płatnicze spełniają te kryteria, co także podlega stałemu nadzorowi ze strony właściwego organu krajowego. Istnieją także jasne procedury określające, jakie działania należy podjąć w przypadku problemów i jak je rozwiązywać. · Co roku szef każdej agencji płatniczej jest zobowiązany do przedstawienia rocznego poświadczenia wiarygodności, które obejmuje kompletność, dokładność i prawdziwość zestawień wydatków agencji płatniczej oraz poświadczenie wiarygodności co do zgodności z prawem i prawidłowości operacji leżących u podstaw rozliczeń. Te poświadczenia wiarygodności podlegają weryfikacji ze strony niezależnych jednostek certyfikujących, które mają obowiązek przedstawić swoją opinię na ich temat. Dla państw członkowskich, w których działa tylko jedna agencja płatnicza, poświadczenie wiarygodności uzyskane od dyrektora agencji płatniczej, wraz z poświadczeniem i opinią jednostki certyfikującej, stanowi z definicji „roczne podsumowanie”, o którym mowa w art. 53 lit. b) rozporządzenia finansowego. Państwa członkowskie zobowiązane są wprowadzić w życie systemy kontroli ex ante oraz sankcje odstraszające: · W przypadku każdego programu pomocy/wsparcia finansowanego z EFRG lub EFRROW przeprowadza się kontrole administracyjne ex ante i kontrole na miejscu, a także stosuje się sankcje odstraszające, jeżeli beneficjent nie przestrzega przepisów. Te systemy kontroli mają być stosowane przez agencje płatnicze i obejmują zarówno wspólne elementy, jak i szczególne zasady dostosowane do specyfiki każdego systemu pomocy. Opracowano je, by zapewnić gruntowną kontrolę administracyjną ex ante 100% wniosków o pomoc, kontrole krzyżowe z innymi bazami danych w stosownych przypadkach, a także kontrole na miejscu płatności zaliczkowych na wybranej próbie transakcji obejmującej od 1% do 100% populacji w zależności od ryzyka związanego z danym systemem. Jeżeli kontrole na miejscu wskazują na wysoki poziom nieprawidłowości, należy przeprowadzić dodatkowe kontrole. · W tym kontekście najistotniejszym systemem jest ZSZIK, który obejmował 92 % wydatków z EFRG w roku budżetowym 2013 (91,4 % w 2012 r.). W miarę możliwości IACS wykorzystuje się również do zarządzania środkami w odniesieniu do działek rolnych i zwierząt gospodarskich, wchodzącymi w zakres rozwoju obszarów wiejskich, oraz do kontroli tych środków, które stanowiły 44,7 % płatności w ramach EFRROW w 2013 r. W przypadku obu funduszy IACS objął 81,4 % łącznych wydatków w 2013 r. · W przepisach przewidziano obowiązek składania przez państwa członkowskie szczegółowych sprawozdań na temat przeprowadzonych przez nie kontroli oraz zastosowanych sankcji. System sprawozdawczości umożliwia obliczenie – w odniesieniu do głównych programów pomocy – poziomu błędu stwierdzonego przez państwa członkowskie na poziomie beneficjentów końcowych. Dokładność zgłoszonych informacji statystycznych oraz jakość kontroli na miejscu, które są ich podstawą, jest także weryfikowania i zatwierdzana przez jednostki certyfikujące w przypadku pomocy bezpośredniej oraz środków w ramach rozwoju obszarów wiejskich. Te ostatnie sprawozdania państw członkowskich świadczą o skutkach zapobiegawczych przeprowadzonych kontroli administracyjnych ex ante i kontroli na miejscu: Tabela 6.1: Korekty własne państw członkowskich zastosowane przed dokonaniem płatności na rzecz beneficjentów w mln EUR Państwo członkowskie || Środki rynkowe - EFRG || Płatności bezpośrednie - EFRG || EFRROW || Ogółem w 2013 r. Belgia || 0,33 || 1,00 || 0,81 || 2,14 Bułgaria || 2,14 || 9,31 || 5,60 || 17,05 Republika Czeska || 0,70 || 0,23 || 1,34 || 2,27 Dania || 0,12 || 1,35 || 078 || 2,25 Niemcy || 4,26 || 5,52 || 7,57 || 17,35 Estonia || 0,03 || 0,40 || 1,94 || 2,37 Irlandia || 0,00 || 1,73 || 0,79 || 2,52 Grecja || 0,24 || 6,03 || 3,53 || 9,80 Hiszpania || 23,75 || 4,03 || 19,37 || 47,15 Francja || 19,13 || 2,90 || 3,79 || 25,82 Chorwacja || 0,00 || 0,00 || 0,00 || 0,00 Włochy || 1,93 || 18,38 || 7,58 || 27,89 Cypr || 0,00 || 0,64 || 0,22 || 0,86 Łotwa || 0,00 || 1,78 || 1,92 || 3,70 Litwa || 0,07 || 0,78 || 3,00 || 3,85 Luksemburg || 0,00 || 0,04 || 0,09 || 0,13 Węgry || 4,02 || 6,43 || 5,08 || 15,52 Malta || 0,02 || 0,01 || 0,08 || 0,11 Niderlandy || 21,76 || 0,56 || 2,26 || 24,57 Austria || 0,78 || 0,80 || 3,49 || 5.07 Polska || 10,23 || 8,40 || 12,67 || 31,30 Portugalia || 0,44 || 0,92 || 5,46 || 6,82 Rumunia || 2,67 || 6,70 || 9,81 || 19,17 Słowenia || 0,66 || 0,15 || 1,12 || 1,93 Słowacja || 0,18 || 1,94 || 1,15 || 3,27 Finlandia || 0,01 || 0,44 || 0,86 || 1,31 Szwecja || 0,68 || 1,28 || 1,80 || 3,77 Zjednoczone Królestwo || 0,00 || 2,52 || 3,39 || 5,90 Ogółem || 94,14 || 84,28 || 105,48 || 283,90 6.2. Spójność Oprócz mechanizmów naprawczych wspomnianych powyżej Komisja stosuje kilka mechanizmów zapobiegawczych służących ochronie budżetu UE, zanim dokona płatności na rzecz państw członkowskich, kiedy ma świadomość ewentualnych defektów. Mechanizmy te są szczególnie użyteczne do ulepszenia systemów kontroli w państwach członkowskich, a co za tym idzie ograniczają konieczność dokonywania przez Komisję korekt finansowych w przyszłości. Zgodnie z art. 91 i 92 rozporządzenia 1083/2006, w odniesieniu do okresu programowania 2007-2013 i w uzupełnieniu korekt finansowych i odzyskiwania środków, w ramach polityki spójności Komisja może: - wstrzymać bieg terminu płatności na okres nieprzekraczający 6 miesięcy w odniesieniu do programów na lata 2007-2013, jeżeli: a) istnieją dowody wskazujące na znaczące słabości w funkcjonowaniu systemów zarządzania i kontroli w odnośnych państwach członkowskich lub b) służby Komisji muszą przeprowadzić dodatkową weryfikację po otrzymaniu informacji, że wydatki ujęte w poświadczonym zestawieniu wydatków związane są z poważną nieprawidłowością, która nie została skorygowana; - zawiesić całość lub część płatności okresowej na rzecz państwa członkowskiego w odniesieniu do programów na lata 2007-2013, w trzech następujących przypadkach: a) jeżeli istnieją dowody wskazujące na poważną słabość w systemie zarządzania i kontroli stosowanym w przypadku programu, a państwo członkowskie nie podjęło niezbędnych środków naprawczych, b) wydatek ujęty w poświadczonym wykazie wyd