KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 14.2.2020 COM(2020) 54 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY na temat statystyk zestawianych na podstawie rozporządzenia (WE) nr 2150/2002 w sprawie statystyk odpadów oraz na temat ich jakości



SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY na temat statystyk zestawianych na podstawie rozporządzenia (WE) nr 2150/2002 w sprawie statystyk odpadów oraz na temat ich jakości SPIS TREŚCI 1.Wprowadzenie 2.Terminowość i aktualność 3.Kompletność 4.Dokładność danych 5.Porównywalność 6.Obciążenie przedsiębiorstw 7.Opracowanie wskaźników 8.Osiągnięcia i perspektywy 1.Wprowadzenie Celem rozporządzenia (WE) nr 2150/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 listopada 2002 r. w sprawie statystyk odpadów (dalej zwanego „rozporządzeniem”) jest zapewnienie tworzenia statystyk dotyczących odpadów. Definicja odpadów wchodzi w zakres dyrektywy 2008/98/WE w sprawie odpadów (dyrektywa ramowa w sprawie odpadów). Art. 8 ust. 1 rozporządzenia zobowiązuje Komisję do składania co trzy lata Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdań z zastosowania rozporządzenia (po pierwszym sprawozdaniu, które miało być przedłożone w ciągu pięciu lat od wejścia w życie rozporządzenia). Pierwsze sprawozdanie zostało opublikowane w 2008 r., drugie w 2011 r., trzecie w 2014 r., a czwarte w 2016 r. W niniejszym sprawozdaniu poruszono kwestię jakości procesu gromadzenia danych, które odbywało się w 2018 r., w odniesieniu do odpadów wytworzonych i przetworzonych w 2016 r. Dane gromadzone zgodnie z wymogami rozporządzenia obejmują trzy części: wytwarzanie odpadów, przetwarzanie odpadów oraz zakłady przetwarzania odpadów, przy czym te ostatnie zdezagregowano do poziomu NUTS II.

Różne podejścia krajowe i jakość W rozporządzeniu ustalono, jakie dane statystyczne należy przedstawić i jakiej jakości wymaga się względem tych danych. Rozporządzenie pozostawia jednak państwom członkowskim swobodę wyboru konkretnej metody sporządzania statystyk dotyczących odpadów. Pozwala to państwom członkowskim na zachowanie swoich systemów gromadzenia danych i minimalizację obciążeń wynikających z konieczności przestrzegania rozporządzenia. Dane gromadzi się co dwa lata w latach parzystych. W rozporządzeniu (załącznik I sekcja 7) zobowiązano ponadto państwa członkowskie do przedkładania wraz z danymi sprawozdania dotyczącego jakości. W tych sprawozdaniach państwa członkowskie odnoszą się do elementów dotyczących jakości, które są powszechnie stosowane w ramach europejskiego systemu statystycznego i zostały określone w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1445/2005 dotyczącym jakości w odniesieniu do statystyk odpadów. Kontrola jakości Od czasu pierwszego procesu gromadzenia danych w 2004 r. Komisja (Eurostat) ustanowiła skuteczny dwuetapowy system kontroli jakości służący weryfikowaniu danych otrzymywanych od państw członkowskich. W pierwszym etapie po otrzymaniu danych Komisja dokonuje szybkiej oceny danych i sprawozdań w ciągu dwóch miesięcy po upływie terminu na przedłożenie sprawozdań. Na tym etapie kontrola poprawności danych dotyczy głównie wewnętrznej spójności nowych danych i zmian danych na przestrzeni czasu. Analiza jest prowadzona na poziomie wysoce zagregowanym i ma na celu wykrycie istotnych przerw w seriach oraz zweryfikowanie, czy dane są odpowiednie do publikacji. Następnie Komisja (Eurostat) przesyła sprawozdanie oceniające do państwa członkowskiego, które przedłożyło dane. W razie potrzeby sprawozdanie oceniające może zawierać prośbę o wyjaśnienie lub skorygowanie danych. Drugi etap polega na bardziej dogłębnej kontroli poprawności danych. Na tym etapie dane analizuje się w sposób bardziej szczegółowy (np. w podziale na sektory gospodarki i kategorie odpadów) oraz porównuje się schematy i zmiany w poszczególnych państwach. Kontrole w ramach weryfikacji danych obejmują: ·porównania dotyczące wytwarzania odpadów w danym państwie według rodzajów działalności gospodarczej z wartościami z poprzednich lat; ·porównania danych pomiędzy państwami dla każdego rodzaju działalności gospodarczej; ·porównania dotyczące wytwarzanych odpadów i przetwarzanych odpadów w ramach każdej kategorii odpadów w danym państwie; ·kontrole krzyżowe z danymi dotyczącymi odpadów uzyskanymi w związku z innymi obowiązkami sprawozdawczymi, np. w ramach monitorowania przestrzegania przepisów na podstawie innych aktów prawnych w sprawie odpadów. Otrzymane wyniki są porównywane z: (i) sprawozdaniami krajowymi dotyczącymi jakości; (ii) informacjami zwrotnymi pochodzącymi z pierwszego etapu oceny; oraz (iii) innymi dostępnymi dokumentami (np. sprawozdaniami z poprzednich lat). Wyniki są następnie omawiane z państwami członkowskimi. Celem tej dogłębnej kontroli poprawności danych jest nie tylko wykrycie niespójności, ale także poprawa jakości danych w perspektywie długoterminowej. Komisja (Eurostat) nadal pracuje nad aktualizacjami wytycznych metodycznych, które są dostępne na stronie internetowej Eurostatu, i nieustannie poprawia oraz udoskonala system kontroli jakości danych. 2.Terminowość i aktualność Dane i sprawozdania dotyczące jakości są przekazywane Komisji (Eurostatowi) co dwa lata, w terminie 18 miesięcy od zakończenia roku referencyjnego. Terminowość sprawozdawczości za rok referencyjny 2016 nie uległa zmianie w porównaniu z poprzednimi latami. Ogółem 23 państwa członkowskie i dwa państwa EOG/EFTA przedłożyły pełne zbiory danych i sprawozdania dotyczące jakości w przewidzianym terminie. Dwa państwa członkowskie przesłały część swoich danych z opóźnieniem krótszym niż jeden miesiąc. Pięć państw członkowskich i jeden kraj EFTA przedłożyły dane i sprawozdania dotyczące jakości później niż miesiąc po terminie. Dwa państwa członkowskie przekazały zbiory danych później niż 9 miesięcy po terminie. Komisja (Eurostat) podejmuje kroki w celu nakłonienia państw do dokonania przeglądu swoich procesów sporządzania statystyk i dostarczania dobrej jakości danych w ustalonych terminach. Publikowanie W dniu 14 września 2018 r. Komisja (Eurostat) zakończyła publikację danych dotyczących wytwarzania odpadów za rok referencyjny 2016 w bazie danych Eurostatu służącej do rozpowszechniania danych. W dniu 18 września 2018 r. Komisja (Eurostat) zakończyła również publikację danych dotyczących przetwarzania odpadów w bazie danych Eurostatu służącej do rozpowszechniania danych. 3.Kompletność

Dostarczenie kompletnych krajowych zbiorów danych ma zasadnicze znaczenie dla tworzenia danych zagregowanych na poziomie UE. Brakujące dane podważają wartość informacyjną statystyk dotyczących odpadów. Dane są niekompletne wówczas, gdy państwa albo nie mają źródeł danych, albo nie posiadają dostatecznych danych umożliwiających szacunki. Ilość brakujących danych i liczba państw zgłaszających brakujące wartości uwzględniane w zestawieniu danych dotyczących wytwarzania odpadów znacząco spadła między latami referencyjnymi 2010 i 2016. W 2010 r. brakujące dane zgłosiło osiem państw, natomiast w roku referencyjnym 2016 liczba ta spadła do trzech. Ogółem liczba brakujących wartości spadła z 1 668 w roku referencyjnym 2010 do 97 w roku referencyjnym 2016. Większość brakujących wartości dotyczyła odpadów z gospodarstw domowych. Tendencja jest analogiczna dla danych dotyczących przetwarzania odpadów. W 2016 r. nie odnotowano brakujących wartości w zakresie przetwarzania odpadów, co stanowi poprawę w porównaniu z 263 brakującymi wartościami w roku referencyjnym 2010. 4.Dokładność danych Zakres danych Statystyki dotyczące wytwarzania odpadów muszą być zestawiane w odniesieniu do wszystkich sektorów gospodarki i gospodarstw domowych. Muszą one obejmować odpady powstające w procesach odzysku i unieszkodliwiania, czyli tzw. odpady wtórne. Statystyki muszą również obejmować odpady pochodzące z małych przedsiębiorstw (zatrudniających mniej niż 10 pracowników), chociaż takie przedsiębiorstwa powinny zawsze w miarę możliwości być zwalniane z udziału w badaniach. Statystyki dotyczące przetwarzania odpadów obejmują wszystkie odpady odzyskiwane lub unieszkodliwiane w danym państwie, niezależnie od ich pochodzenia. U podstaw rozporządzenia leży gromadzenie danych o końcowym przeznaczeniu odpadów. Zgodnie z rozporządzeniem nie wymaga się gromadzenia danych dotyczących procesów przetwarzania wstępnego. W przypadku niektórych kategorii przetwarzania określone kraje przekazały jednak dane dotyczące przetwarzania wstępnego (takiego jak sortowanie lub przechowywanie) jako dane dotyczące końcowej utylizacji. Komisja (Eurostat) zwróciła się do tych państw o skorygowanie przedstawionych danych. Zasadniczo zakres gromadzenia danych na potrzeby statystyk dotyczących odpadów uległ poprawie w roku referencyjnym 2016 w porównaniu z rokiem referencyjnym 2014. Spadła liczba brakujących wartości, zmniejszył się odsetek odpadów, które trzeba było oszacować, a także korzystano z dodatkowych źródeł. W roku referencyjnym 2016 w ośmiu państwach stwierdzono poprawę pod względem zakresu w porównaniu z rokiem referencyjnym 2014. Poniżej przedstawiono dwa ważne ustalenia wynikające z kontroli poprawności statystyk za 2016 r. ·Niektóre państwa nie są jeszcze w stanie przekazywać danych dotyczących kategorii „wypełnianie wyrobisk” ani stosować kategorii „wypełnianie wyrobisk” w celu zgłoszenia składowania. Problem ten stwierdzono podczas kontroli poprawności danych. Komisja (Eurostat) zwróciła się do zainteresowanych państw o naprawienie tej sytuacji w celu przekazywania w pełni poprawnych zbiorów danych. ·Odpady mineralne mają stosunkowo niewielkie znaczenie, ale stanowią one znaczną część wszystkich odpadów. Z tego powodu Komisja (Eurostat) opracowała dodatkowy wskaźnik „Odpady z wyłączeniem głównych odpadów mineralnych”. Podział na sektory gospodarki Całkowity wpływ niewłaściwej alokacji w podziale na sektory gospodarki uważa się za niewielki. Przypadki mało prawdopodobne są zazwyczaj wykrywane podczas kontroli poprawności danych, w związku z czym można je wyjaśnić lub skorygować. Przypadki te nie zdarzają się bardzo często. Klasyfikacja odpadów Zgodnie z rozporządzeniem kategorie odpadów podlegające obowiązkowi sprawozdawczemu UE muszą spełniać wymogi Europejskiej Klasyfikacji Odpadów w Celach Statystycznych (EWC-Stat). W EWC-Stat nie określono jednak konkretnej klasyfikacji, która miałaby być stosowana w celu zbierania danych na poziomie krajowym. Większość państw zbiera dane przy użyciu europejskiego wykazu odpadów, który obejmuje 839 rodzajów odpadów. W rozporządzeniu Komisji (UE) nr 849/2010 znajduje się tabela służąca dostosowaniu europejskiego wykazu kodów odpadów do kodów EWC-Stat. Powszechne używanie tych dwóch rodzajów klasyfikacji zapewnia wysoki poziom porównywalności, przynajmniej na poziomie zagregowanym, przewidzianym rozporządzeniem. W opinii Eurostatu ogólny wpływ błędów klasyfikacji na dokładność danych jest niewielki. Jeżeli błędy klasyfikacji powodują istotne skutki, są one wykrywane już podczas pierwszej szybkiej kontroli poprawności danych i natychmiast korygowane przez dane państwo członkowskie. Jeden tego rodzaju błąd wystąpił w 2014 r., natomiast w 2016 r. nie zaobserwowano żadnych takich błędów. Różnice między wytwarzaniem odpadów a przetwarzaniem odpadów Istnieje kilka różnic między statystykami dotyczącymi przetwarzania odpadów a statystykami dotyczącymi wytwarzania odpadów. Od 2008 r. różnica między ilością odpadów wytworzonych a ilością odpadów przetwarzanych w UE sięgnęła około 200 mln ton. Jest to ok. 10 % wszystkich wytworzonych odpadów Wzorzec ten pozostaje stabilny od 2008 r.: więcej odpadów jest generowanych niż przetwarzanych. Różnica jest najwyższa w przypadku odpadów ściekowych i odpadów płynnych z oczyszczania ścieków (ok. 70 %), a najniższa (niemal 0 %) w przypadku gleby. Różnica między wytwarzaniem a przetwarzaniem odpadów wynika z kilku przyczyn: Różnice przedstawiono w punktach poniżej. ·Nie wszystkie odpady są przetwarzane w państwie, w którym są wytwarzane. Rozporządzenie nie wymaga gromadzenia danych dotyczących przywozu i wywozu, w związku z czym na podstawie danych przewidzianych rozporządzeniem niemożliwe jest ilościowe określenie różnic wynikających z przywozu i wywozu. Jak wynika z szacunków uzyskanych na podstawie danych o handlu zewnętrznym, efekt ten stanowi wyjaśnienie około jednej piątej różnicy w całej UE. Efekt ten może być istotniejszy w przypadku indywidualnych państw. ·Ważną rolę odgrywa również zawartość wody w odpadach. Wszystkie kategorie odpadów z wyjątkiem osadów ściekowych są ujmowane w postaci zwykłej mokrej masy. Podczas wstępnego przetwarzania, m.in. procesu przetwarzania wstępnego (odpadów płynnych, np. odcieku lub emulsji olejowo-wodnych), dochodzi do utraty masy wody, w związku z czym odpady trafiają do końcowej utylizacji ze znaczną utratą masy.