[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 21.9.2010

KOM(2010) 495 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY

Ocena działań podjętych przez Litwę i Rumunięw odpowiedzi na zalecenia Rady z dnia 16 lutego 2010 r. mające na celu likwidację nadmiernego deficytu budżetowego

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY

Ocena działań podjętych przez Litwę i Rumunięw odpowiedzi na zalecenia Rady z dnia 16 lutego 2010 r. mające na celu likwidację nadmiernego deficytu budżetowego

1. Zastosowanie Paktu na rzecz stabilności i wzrostu podczas obecnego kryzysu

Znaczna większość państw członkowskich UE boryka się obecnie z deficytem sektora władz publicznych przekraczającym wartość referencyjną, tj. 3% PKB, ustaloną w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Znaczne często pogłębienie się deficytu oraz poważny wzrost zadłużenia muszą być postrzegane w kontekście wyjątkowego globalnego kryzysu finansowego i pogorszenia koniunktury gospodarczej w latach 2008/2009. Należy przy tym uwzględnić szereg czynników. Po pierwsze pogorszenie koniunktury powoduje spadek dochodów podatkowych i wzrost wydatków na świadczenia społeczne (np. zasiłki dla bezrobotnych). Po drugie, uznając istotną rolę polityki budżetowej w obecnej nadzwyczajnej sytuacji gospodarczej, państwa członkowskie wdrażały Europejski plan naprawy gospodarczej. W planie naprawy gospodarczej określono, iż środki te powinny mieć zróżnicowany charakter w poszczególnych państwach członkowskich, w zależności od ich sytuacji pod względem stabilności finansów publicznych i konkurencyjności. Ponadto wiele państw członkowskich zastosowało środki mające na celu przywrócenie stabilności sektora finansowego. Niektóre z tych środków mają wpływ na wysokość zadłużenia lub grożą wzrostem deficytu i długu, mimo że część kosztów wsparcia rządowego mogłaby zostać odzyskana w przyszłości.

W październiku 2009 r. Rada Europejska – korzystając z pierwszych oznak ożywienia gospodarczego – zatwierdziła budżetową strategię wyjścia opartą na następujących zasadach: (i) Strategia wyjścia powinna być wdrażana we wszystkich krajach w sposób skoordynowany w ramach spójnej realizacji paktu stabilności i wzrostu. (ii) Należy w odpowiednim czasie wycofać budżetowe środki stymulacyjne. O ile z prognoz Komisji będą nadal wynikać, że ożywienie gospodarcze nasila się i przestaje być zależne od środków stymulacyjnych, nie później niż w 2011 roku należy rozpocząć konsolidację budżetową we wszystkich państwach członkowskich UE. Należy przy tym uwzględnić sytuację poszczególnych krajów; w niektórych z nich konsolidacja musi rozpocząć się przed tym terminem. (iii) W związku z istniejącymi wyzwaniami zakładane tempo konsolidacji budżetowej powinno być ambitne i w większości państw członkowskich będzie musiało istotnie przekroczyć wartość odniesienia wynoszącą 0,5 % PKB rocznie w kategoriach strukturalnych. (iv) Istotne działania polityczne towarzyszące budżetowej strategii wyjścia będą obejmować wzmocnienie krajowych ram budżetowych w celu zwiększenia wiarygodności strategii i środków konsolidacyjnych z myślą o wsparciu długoterminowej stabilności budżetowej, co zostało podkreślone w pakcie stabilności i wzrostu. Należy także nasilić działania prowadzone w ramach reform strukturalnych, aby zwiększyć wydajność i zapewnić wsparcie dla inwestycji długoterminowych. Powyższe zasady określające strategię wyjścia zastosowano w zaleceniach, które wydano w ramach procedury nadmiernego deficytu, jak również w ostatniej serii corocznych ocen programów stabilności i konwergencji. Terminy korekty oraz wymaganych dostosowań strukturalnych są zróżnicowane z uwagi na specyficzne warunki panujące w poszczególnych państwach członkowskich.

Zastosowane w ramach Europejskiego planu naprawy gospodarczej środki stymulacyjne – w połączeniu ze środkami stabilizacji sektora finansowego – zapobiegły załamaniu gospodarki i stworzyły podstawy ożywienia gospodarczego. Prognoza służb Komisji z wiosny 2010 r., a w szczególności również śródokresowa prognoza z września 2010 r., potwierdzają perspektywę stopniowego ożywienia koniunktury, co umożliwia wycofanie budżetowych środków stymulacyjnych.

Dnia 16 lutego 2010 r. Rada skierowała do Litwy i Rumunii (zmienione) zalecenia na mocy art. 126 ust. 7 TFUE, mające na celu likwidację nadmiernego deficytu budżetowego do 2012 r.[1] Powyższe zalecenia oparto na prognozach służb Komisji z jesieni 2009 r. oraz na uzgodnionych zasadach budżetowej strategii wyjścia. Rada wyznaczyła dzień 16 sierpnia 2010 r. jako termin podjęcia skutecznych działań w odpowiedzi na zalecenia.

Zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1467/97[2] i zmienionym kodeksem postępowania[3] należy uznać, że państwo członkowskie podjęło skuteczne działanie, jeżeli działa zgodnie z zaleceniem wydanym na podstawie art. 126 ust. 7 TFUE. Kodeks postępowania stanowi, że ocena skuteczności działań powinna w szczególności uwzględnić, czy dane państwo członkowskie osiągnęło zalecaną pierwotnie przez Radę roczną korektę salda w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne, po skorygowaniu o działania jednorazowe i tymczasowe. Jeżeli odnotowana korekta okaże się niższa od zalecanej, należy dokonać starannej analizy przyczyn takiego stanu rzeczy. W przypadku korekty rozłożonej na wiele lat kodeks postępowania stanowi, że ocena powinna się zasadniczo koncentrować na działaniach podjętych w celu zapewnienia odpowiedniej korekty budżetowej w roku następującym po roku, w którym stwierdzono istnienie nadmiernego deficytu.

W tym celu Komisja dokonała oceny, czy Litwa i Rumunia podjęły skuteczne działania w odpowiedzi na zalecenia Rady[4].

Rumunia w szczególności, dzięki wdrożeniu dodatkowych środków konsolidacji budżetowej odpowiadających około 5 % PKB w skali rocznej, znalazła się na dobrej drodze do osiągnięcia docelowego poziomu deficytu na rok 2010, uzgodnionego w kontekście programu wielostronnej pomocy finansowej. Znaczny efekt przeniesienia związany ze środkami konsolidacji z 2010 r. oraz planowane dodatkowe ograniczenia wydatków powinny spowodować w 2011 r. dalsze zmniejszenie deficytu poniżej poziomu 5 % PKB. Podjęte środki stanowią istotny krok na rzecz ponownego ustabilizowania sytuacji budżetowej i przywrócenia stabilności makroekonomicznej. Jednocześnie nadal występują poważne zagrożenia. Kluczowe znaczenie będzie miało w szczególności utrzymanie środków konsolidacji budżetowej oraz zapewnienie, aby ich skutki nie zostały zneutralizowane przez inne działania polityczne. Ponadto władze powinny nadal w sposób rygorystyczny wdrażać reformy uzgodnione w kontekście programu wielostronnej pomocy finansowej.

Litwa wdrożyła istotne środki korekty budżetowej zaplanowane w budżecie na 2010 r., które według szacunków mają przynieść oszczędności wynoszące ponad 3 % PKB. Władze Litwy przyjęły również szereg środków na rok 2011 oraz określiły w miarę szczegółowo strategię konsolidacji niezbędną do dokonania korekty nadmiernego deficytu do 2012 r. zgodnie z zaleceniami Rady. W najbliższych latach niezbędna będzie jednak dalsza znaczna korekta. Budżet na rok 2011 powinien przewidywać dalsze istotne środki, zastępując tym samym środki tymczasowe bardziej trwałymi środkami strukturalnymi. W przypadku lepszych niż oczekiwano warunków gospodarczych i budżetowych istotne będzie dążenie do przyspieszenia konsolidacji i przekroczenia wyznaczonych celów. Należy przyjąć z zadowoleniem wnioski w sprawie wzmocnienia egzekwowalności średniookresowych ram budżetowych oraz monitorowania wykonania budżetu, jak również reformy strukturalne (w szczególności w systemie ubezpieczeń społecznych), zachęca się jednak władze do kontynuacji działań w tej dziedzinie.

Wobec powyższego Komisja uznaje, że obecnie nie jest konieczne podjęcie żadnych dodatkowych kroków w ramach procedury nadmiernego deficytu.

2. Litwa

2.1. Procedura nadmiernego deficytu i najnowsze zalecenia

W dniu 7 lipca 2009 r. Rada podjęła decyzję stwierdzającą, że na Litwie istnieje nadmierny deficyt, zgodnie z art. 104 ust. 6 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE). Najnowsze zalecenie Rady na mocy art. 126 ust. 7 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) przyjęto dnia 16 lutego 2010 r.[5]

Rada zaleciła, aby Litwa zlikwidowała obecny nadmierny deficyt do roku 2012. Władze Litwy powinny obniżyć deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych poniżej poziomu 3 % PKB w sposób wiarygodny i trwały, podejmując odpowiednie działania w perspektywie średniookresowej. W tym celu władze Litwy powinny w szczególności: a) rygorystycznie wdrożyć środki naprawcze zaplanowane w budżecie na rok 2010 i przyjąć dodatkowe środki, jeżeli są one konieczne do osiągnięcia przewidzianej konsolidacji; b) zapewnić średni roczny wysiłek fiskalny na poziomie co najmniej 2¼ % PKB w latach 2010-2012, głównie za pomocą ograniczenia bieżących wydatków pierwotnych; c) określić i przyjąć dodatkowe środki konieczne do osiągnięcia – jeśli pozwolą na to warunki koniunkturalne – korekty nadmiernego deficytu do roku 2012 i przyspieszenia tempa zmniejszania deficytu, jeśli poprawa warunków gospodarczych lub budżetowych okaże się wyraźniejsza niż przewiduje się obecnie; w tym celu władze Litwy powinny przyjąć i szybko wdrożyć zaplanowane reformy strukturalne, dzięki czemu osiągną znaczne oszczędności budżetowe.

Ponadto w celu ograniczenia zagrożeń dla korekty budżetowej Litwa powinna ulepszyć średniookresowe ramy budżetowe, w tym przez wzmocnienie zarządzania budżetem i poprawę jego przejrzystości oraz zwiększenie dyscypliny w zakresie wydatków za pomocą egzekwowalnych pułapów, a także udoskonalić monitorowanie wykonania budżetu w ciągu roku. Średniookresowe ramy budżetowe powinny zostać wzmocnione przez wprowadzenie koniecznych elementów i mechanizmów o charakterze długoterminowym, które zapobiegałyby procykliczności.

Rada wyznaczyła termin do dnia 16 sierpnia 2010 r. na podjęcie przez rząd Litwy skutecznych działań w celu wdrożenia w roku 2010 zalecanej konsolidacji budżetowej zaplanowanej w budżecie na rok 2010 i na określenie strategii konsolidacyjnej, która będzie niezbędna dla dokonania postępów w zakresie korekty nadmiernego deficytu. W ocenie skuteczności działań uwzględniony zostanie rozwój sytuacji gospodarczej, który zostanie porównany z perspektywami gospodarczymi zawartymi w prognozie służb Komisji z jesieni 2009 roku.

2.2. Ocena skuteczności podjętych działań

Według prognozy służb Komisji z wiosny 2010 r. perspektywy dotyczące gospodarki realnej na Litwie są lepsze niż przewidywano w momencie wydania przez Radę zaleceń w lutym 2010 r. Po okresie głębokiej recesji w 2009 r., kiedy to realny PKB spadł o 14,8 %, oczekuje się, że realny PKB w 2010 r. spadnie o 0,6 %, a w roku 2011 wzrośnie o 3,2 %, gdy tymczasem jesienią 2009 r. służby Komisji przewidywały odpowiednio spadek w wysokości 3,9 % i wzrost o 2,5 %. Spodziewane ożywienie gospodarcze na Litwie zostało ostatnio potwierdzone w świetle dodatniego wzrostu gospodarczego, jaki nastąpił w drugim kwartale 2010 r. (+1,3 %).

Deficyt budżetowy wyniósł w 2009 r. 8,9 % PKB, wskutek znacznego pogorszenia koniunktury gospodarczej i pomimo wprowadzenia w 2009 r. znacznych środków konsolidacji budżetowej sięgających około 8 % PKB, co i tak stanowiło wynik lepszy niż 9,8 % PKB prognozowane jesienią 2009 r. przez służby Komisji i władze. Można to wytłumaczyć niższym o prawie 3 punkty procentowe PKB wskaźnikiem wydatków, co częściowo zrównoważył niższy niż zakładano – bo o 2 punkty procentowe – wskaźnik dochodów.

W odniesieniu do 2010 r. rząd powszechnie wdrożył środki zmniejszające deficyt przewidziane w budżecie na 2010 r. zgodnie z zaleceniem Rady. W trakcie 2010 r. rząd wdrożył znaczny pakiet oszczędnościowy odpowiadający ponad 3 % PKB przewidziany w budżecie na ten rok. Zatem zgodnie z przewidywaniami dokonano znacznych cięć w wydatkach, w szczególności wydatkach bieżących sektora instytucji rządowych i samorządowych (1,7 % PKB), w tym przede wszystkim wydatkach na wynagrodzenia w sektorze publicznym, oraz w zakresie świadczeń społecznych, między innymi w emeryturach i zasiłkach macierzyńskich (1,3 % PKB). Po stronie dochodów zmiany ograniczyły się do skutków w skali całego roku wynikających z podniesienia stawki VAT we wrześniu 2009 r. (0,7 % PKB), obniżenia stawki podatku od osób prawnych oraz zwiększenia niektórych dochodów pozapodatkowych. Należy się spodziewać, że niektóre inne pozycje w wydatkach, takie jak płatności z tytułu odsetek oraz wydatki inwestycyjne, które zależą od krajowego współfinansowania funduszy unijnych, również uległy zwiększeniu. Planowany pierwotnie w budżecie docelowy poziom deficytu na 2010 r., wynoszący 9,5 %, został obniżony do 8,1 % PKB w programie konwergencji z lutego 2010 r., co odpowiadało wyraźnie korzystniejszej sytuacji gospodarczej w porównaniu z tym, co zakładano w budżecie. W prognozie służb Komisji z wiosny 2010 r. przewidziano nieco wyższy deficyt sięgający 8,4 % PKB. Ta różnica w porównaniu z nową oficjalną wartością wynika głównie z mniejszego wzrostu nominalnego przewidzianego w wiosennej prognozie. Ogólnie rzecz biorąc wyniki budżetowe wydają się być nieco lepsze niż planowano, a cel budżetowy przedstawiony przez władze Litwy w programie konwergencji z lutego 2010 r. wydaje się być realny.

Na obliczenie wysiłku fiskalnego podjętego przez władze Litwy w dużym stopniu negatywnie wpływają znaczne korekty potencjalnego wzrostu gospodarczego w związku z silnym wzrostem gospodarki litewskiej zanotowanym przed kryzysem. Najnowsze szacunki, w których zastosowano standardowe metody, prawdopodobnie znacznie zaniżą wysiłek strukturalny realizowany w tych nadzwyczajnych warunkach, gdyż wykazują relatywnie minimalne pogorszenie luki produktowej w 2010 r., oraz prawdopodobnie nie odzwierciedlą w pełni zachowania składników budżetowych w tak ekstremalnym cyklu. Oznacza to, że tylko nieznaczną część obecnego pogorszenia dochodów i wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych można przypisać składnikowi koniunkturalnemu. Wziąwszy pod uwagę spodziewaną w 2010 r. nieznaczną poprawę nominalnego salda budżetowego, skutki opisane powyżej spowodują w 2010 r. zmianę w saldzie strukturalnym wynoszącą zaledwie ⅓ % PKB. Jednak najnowsze prognozy sytuacji po stronie dochodów sugerują ich pogorszenie o blisko 2 % PKB w 2010 r., pomimo podjęcia przez rząd szeregu uznaniowych środków zwiększających dochody, zmierzających do ograniczenia niedoborów. Jednocześnie rządowi udało się zmniejszyć całość wydatków, pomimo cyklicznego zwiększenia wydatków związanych z bezrobociem. W związku z powyższym oraz uwzględniając szacowany (przy użyciu metody oddolnej) wpływ budżetowy środków konsolidacyjnych podjętych w ramach budżetu na 2010 r. i realizowanych obecnie wydaje się, że wysiłek strukturalny w 2010 r. powinien być bliski zalecanej przez Radę wartości 2¼ % PKB (średnio w latach 2010-2012) lub nawet ją przekroczyć.

Pomimo znacznej konsolidacji budżetowej wdrożonej już w latach 2009 i 2010, w nadchodzących latach niezbędne będą dalsze istotne działania dostosowawcze, aby doprowadzić do korekty nadmiernego deficytu do 2012 r. Z tego względu budżet na rok 2011 stanowi istotny krok, który przyczyni się do zrealizowania zasadniczej części niezbędnej konsolidacji. W perspektywie opracowywania budżetu na 2011 r. rząd przyjął już szereg środków mających wpływ na 2011 r., jednak większość z nich stanowi kontynuację środków już istniejących, a niektóre mają charakter tymczasowy. Cięcia wynagrodzeń w sektorze publicznym, dokonywane wielokrotnie w 2009 r. zarówno w zakresie podstawy wynagrodzeń, jak i współczynników, zostały przedłużone do 2011 r., pozwalając na dalsze zaoszczędzenie 0,5 % PKB, podobnie jak miało to miejsce w roku poprzednim, ale pozostawiając wątpliwości co do ich kontynuacji w razie polepszenia koniunktury. Podobnie ograniczenie transferów do funduszy emerytalnych drugiego filaru, pierwotnie przewidziane wyłącznie na lata 2009-2010, zostało przedłużone do czasu poprawy sytuacji gospodarczej. Oznacza to z jednej strony oszczędności rzędu 0,6 % w perspektywie krótkoterminowej, ale z drugiej wpływa negatywnie na długoterminową stabilność finansów publicznych, a jako środek tymczasowy nie przyczynia się do konsolidacji strukturalnej. Przedłużono również ograniczenie świadczeń związanych z urlopem chorobowym (0,1 % PKB). Oprócz kontynuacji środków przyjętych w poprzednich latach przewiduje się pewne zmiany strukturalne, które przyniosą oszczędności budżetowe, w tym ograniczenie zasiłków macierzyńskich od czerwca 2011 r. Ocenia się, że pełny efekt tej zmiany przyniesie w 2011 r. oszczędności sięgające 0,35 % PKB, a w następnych latach około 0,7 % PKB rocznie. Ponieważ środki, o których mowa powyżej, przedłużające okres obowiązywania wcześniejszych cięć budżetowych, były już uwzględnione w wiosennej prognozie służb Komisji, z wyjątkiem ograniczenia transferów do funduszy emerytalnych drugiego filaru, podjęte środki nie zmieniły w znacznym stopniu prognoz Komisji dotyczących deficytu na 2011 r., i wydaje się, że do osiągnięcia w tym roku wymaganej konsolidacji nadal niezbędne są dodatkowe środki wynoszące około 1⅔ % PKB. Dlatego też budżet na 2011 r. musi zawierać dalsze środki konsolidacyjne, aby móc sprowadzić deficyt do poziomu poniżej 6 % PKB zgodnie z celami określonymi w programie konwergencji z lutego 2010 r. oraz zgodnie z zaleceniem Rady.

Zastąpienie środków tymczasowych środkami strukturalnymi o charakterze bardziej trwałym przyczyniłoby się do podniesienia jakości konsolidacji, co wspierałoby długoterminową stabilność finansów publicznych. Ponadto, wziąwszy pod uwagę istotną korektę przewidzianą na najbliższe lata, rząd powinien starać się przyspieszyć tempo konsolidacji i przekroczyć wyznaczone cele, jeśli poprawa warunków gospodarczych i budżetowych okaże się wyraźniejsza niż przewidywano. Kolejny program konwergencji powinien zawierać istotne elementy strategii budżetowej, która będzie podstawą osiągnięcia niezbędnej konsolidacji do 2012 r.

Program konwergencji z lutego 2010 r. zakłada stopniowe zmniejszenie deficytu do poziomu 3 % PKB do 2012 r., który to rok stanowi termin korekty wyznaczony przez Radę. Aby zrealizować cele przewidziano wymierne działania konsolidacyjne po stronie dochodów i wydatków, ale nadal wymaga to wsparcia konkretnymi środkami zgodnie z zaleceniami Rady.

W odniesieniu do zalecenia Rady dotyczącego wzmocnienia średniookresowych ram budżetowych opracowano nowy dokument strategiczny w sprawie reformy ram planowania i wykonania budżetu. Dokument ten jest obecnie przedmiotem dyskusji mających na celu jego przedłożenie jesienią 2010 r. W szczególności przedmiotem dyskusji jest szereg środków zmierzających do pogłębienia przejrzystości i kontroli procesu budżetowego, dzięki przedstawianiu i publikowaniu wskaźników budżetowych sektora instytucji rządowych i samorządowych opierających się na klasyfikacjach europejskiego systemu rachunków ESA 95. Kurs polityki budżetowej oraz wskaźniki impulsu budżetowego należy włączyć w proces przygotowywania budżetu. W celu poprawy procesu egzekwowania proponuje się automatyczny obowiązek realizowania antyinflacyjnej polityki budżetowej na podstawie wskaźników luki produktowej. Tempo wdrożenia tych środków, w szczególności w odniesieniu do kontroli wykonania budżetu, jak również wzmocnienia wieloletnich ram budżetowych, należy przyspieszyć w celu osiągnięcia w najbliższych latach celów określonych w zaleceniu Rady.

Zgodnie z zaleceniem Litwa dokonuje również postępów we wdrażaniu reform strukturalnych. W czerwcu 2010 r. przyjęto dokument strategiczny dotyczący reformy systemu ubezpieczeń społecznych, która ma przebiegać dwuetapowo. Pierwszy etap zostanie wkrótce zakończony i przewiduje między innymi stopniowe podnoszenie wieku emerytalnego począwszy od roku 2012 w celu poprawy długoterminowej stabilności finansów publicznych. Parlament będzie głosował w tej sprawie na jesieni.

Dnia 27 sierpnia 2010 r. władze Litwy przedłożyły dobrowolne sprawozdanie w sprawie działań podjętych w odpowiedzi na zalecenie Rady z lutego 2010 r. W sprawozdaniu odwołano się do środków wdrożonych w 2010 r., które powinny umożliwić osiągnięcie planowanej konsolidacji, przedstawiono środki będące w przygotowaniu z myślą o przyjęciu budżetu na 2011 r. oraz ponownie przywołano zobowiązanie do przyjęcia dalszych środków w celu skorygowania deficytu do 2012 r. W sprawozdaniu znalazła się również informacja na temat postępów w realizacji reform strukturalnych oraz we wzmacnianiu średnioterminowych ram budżetowych.

2.3. Wnioski

Według najnowszych informacji wydaje się, że Litwa podjęła działania stanowiące odpowiedni postęp w kierunku korekty nadmiernego deficytu w terminie określonym przez Radę. W szczególności Litwa wdrożyła w 2010 r. istotne środki korekty budżetowej zaplanowane w budżecie na ten rok, które według szacunków mają przynieść oszczędności wynoszące prawie 3 % PKB.

Ponieważ w celu sprowadzenia deficytu poniżej poziomu 3 % PKB w 2012 r. w najbliższych latach niezbędna będzie znaczna dalsza korekta, w późniejszych latach tego okresu konieczne będą dalsze działania wspierające planowaną konsolidację. Władze Litwy przyjęły już szereg środków na 2011 r. i dość szczegółowo przedstawiły swoją strategię konsolidacji konieczną z punktu widzenia korekty nadmiernego deficytu do 2012 r., czyli w terminie zalecanym przez Radę. Budżet na 2011 r., który ma być przyjęty na jesieni, powinien przewidywać dalsze środki o istotnym i trwałym charakterze niezbędne do realizacji celów budżetowych przedstawionych w programie konwergencji. Zastąpienie środków tymczasowych środkami strukturalnymi o charakterze bardziej trwałym mogłoby przyczynić się do podniesienia jakości konsolidacji, co wspierałoby długoterminową stabilność finansów publicznych.

Ponadto, zgodnie z zaleceniem Rady oraz wziąwszy pod uwagę istotną korektę przewidzianą na najbliższe lata, rząd powinien starać się przyspieszyć tempo konsolidacji i przekroczyć wyznaczone cele, jeśli poprawa warunków gospodarczych i budżetowych okaże się wyraźniejsza niż przewidywano. Władze Litwy zainicjowały prace zmierzające do wzmocnienia egzekwowalności średniookresowych ram budżetowych oraz monitorowania wykonania budżetu. Rząd kontynuuje również reformy strukturalne, w szczególności w zakresie systemu ubezpieczeń społecznych, co powinno poprawić długoterminową stabilność finansów publicznych. Środki te przyjęte zostały z zadowoleniem, a rząd zachęca się do kontynuacji działań w tej dziedzinie.

Wobec powyższego Komisja uznaje, że obecnie nie jest konieczne podjęcie żadnych dodatkowych kroków wobec Litwy w ramach procedury nadmiernego deficytu. Komisja będzie nadal uważnie śledzić rozwój sytuacji budżetowej na Litwie zgodnie z Traktatem i paktem stabilności i wzrostu, w szczególności w świetle niepewnej sytuacji finansów publicznych.

Porównanie głównych prognoz makroekonomicznych i budżetowych

2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 |

Realny PKB (zmiana w %) | KOM | 9,8 | 2,8 | -15,0 | -0,6 | 3,2 | nd. |

PK | nd. | 2,8 | -15,0 | 1,6 | 3,2 | 1,2 |

Luka produktowa1 (% potencjalnego PKB) | KOM | 10,1 | 9,0 | -8,2 | -8,6 | -6,4 | nd. |

PK | nd. | 8,8 | -7,7 | -5,9 | -2,9 | -1,7 |

Saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych (% PKB) | KOM | -1,0 | -3,3 | -8,9 | -8,4 | -8,5 | nd. |

PK | nd. | -3,2 | -9,1 | -8,1 | -5,8 | -3,0 |

Saldo pierwotne (% PKB) | KOM | -0,3 | -2,6 | -7,9 | -6,8 | -6,6 | nd. |

PK | nd. | -2,6 | -7,8 | -6,2 | -3,6 | -0,6 |

Saldo w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne1 (% PKB) | KOM | -3,7 | -5,7 | -6,7 | -6,1 | -6,8 | nd. |

PK | nd. | -5,6 | -7,0 | -6,5 | -5,0 | -2,6 |

Saldo strukturalne2 (% PKB) | KOM | -3,1 | -5,6 | -7,1 | -6,8 | -6,8 | nd. |

PK | nd. | -6,0 | -7,2 | -6,8 | -4,8 | -2,3 |

Dług publiczny brutto (% PKB) | KOM | 16,9 | 15,6 | 29,3 | 38,6 | 45,4 | nd. |

PK | nd. | 15,6 | 29,5 | 36,6 | 39,8 | 41,0 |

Uwagi: 1 Podane w programach wartości luki produktowej oraz salda uwzględniającego zmiany cykliczne zostały przeliczone przez służby Komisji na podstawie informacji zawartych w programach. 2 Saldo w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne, z wyłączeniem środków jednorazowych i innych środków tymczasowych. Źródło: Prognozy służb Komisji z wiosny 2010 r. (KOM) i zaktualizowany program konwergencji z lutego 2010 r. (PK) |

3. Rumunia

3.1. Procedura nadmiernego deficytu i najnowsze zalecenia

W dniu 7 lipca 2009 r. Rada podjęła decyzję stwierdzającą, że w Rumunii istnieje nadmierny deficyt, zgodnie z art. 104 ust. 6 TWE. Najnowsze zalecenie Rady na mocy art. 126 ust. 7 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) przyjęto dnia 16 lutego 2010 r.[6]

Rada zaleciła, aby Rumunia zlikwidowała obecny nadmierny deficyt do roku 2012. Władze Rumunii powinny obniżyć deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych poniżej poziomu 3 % PKB w sposób wiarygodny i trwały, podejmując odpowiednie działania w perspektywie średniookresowej. W tym celu Rumunia powinna w szczególności: a) wdrożyć w roku 2010 środki polityki budżetowej zaplanowane w ustawie budżetowej oraz kontynuować konsolidację w latach 2011 i 2012; b) zapewnić średni roczny wysiłek fiskalny na poziomie 1¾ % PKB w latach 2010-2012; c) określić środki konieczne do korekty nadmiernego deficytu do roku 2012, o ile pozwolą na to warunki koniunkturalne, i przyspieszyć tempo zmniejszania deficytu, jeśli warunki gospodarcze lub budżetowe okażą się lepsze niż przewiduje się obecnie.

W celu zmniejszenia zagrożeń dla korekty budżetowej, Rada zaleciła również, aby władze Rumunii kontynuowały realizację środków mających na celu poprawę zarządzania budżetem, które zostały uzgodnione w ramach programu wielostronnej pomocy finansowej. Rada uznała w szczególności, że wiarygodność i przewidywalność finansów publicznych zwiększyłoby w szczególności przyjęcie i wdrożenie ustawy o odpowiedzialności budżetowej, m.in. dzięki powołaniu rady budżetowej, ustanowieniu wiążących średniookresowych ram budżetowych, zapewnieniu ostrożniejszych prognoz dochodów i nałożeniu ograniczeń dotyczących wprowadzania zmian do budżetu w trakcie roku budżetowego. Rada zaleciła, aby Rumunia przyjęła i wprowadziła w życie projekt reformy emerytalnej, w celu zwiększenia stabilności finansów publicznych w długim okresie, zapewniając jednocześnie odpowiednie stopy zastąpienia dochodów netto przez świadczenie emerytalne.

Rada wyznaczyła termin do dnia 16 sierpnia 2010 r. na podjęcie przez Rumunię skutecznych działań w celu wdrożenia w roku 2010 środków konsolidacyjnych zaplanowanych w budżecie na rok 2010 i na określenie strategii konsolidacji w celu dokonania korekty nadmiernego deficytu. Określono jasno, że w ocenie skuteczności podjętych działań uwzględniony zostanie rozwój sytuacji gospodarczej, który zostanie porównany z perspektywami gospodarczymi zawartymi w prognozie służb Komisji z jesieni 2009 r.

3.2. Ocena skuteczności podjętych działań

W lipcu 2010 r. służby Komisji zaktualizowały prognozy makroekonomiczne dla Rumunii w kontekście wdrożenia programu wielostronnej pomocy finansowej (UE/MFW/Bank Światowy). W najnowszych prognozach przewiduje się, że realny PKB spadnie w tym roku o 1,9 %, co stanowi znaczną korektę w dół w porównaniu z prognozowanym na jesieni 2009 r. przez służby Komisji wzrostem PKB o 0,5 % oraz ze wzrostem wynoszącym 1,3 % oczekiwanym w chwili wydania przez Radę zalecenia na mocy art. 126 ust. 7 TFUE, przyjętego w lutym 2010 r. Gorsze od spodziewanych warunki gospodarcze wynikają z negatywnych skutków zawirowań finansowych, jakie miały miejsce w tym regionie w dwóch pierwszych kwartałach 2010 r., wiosennej powodzi na północy Rumunii oraz spodziewanego wpływu krótkoterminowego popytu związanego z dodatkowymi środkami konsolidacyjnymi wdrożonymi przez rząd w lipcu 2010 r. W lipcu 2010 r. służby Komisji zweryfikowały w dół swoje przewidywania co do wzrostu gospodarczego na 2011 r., z 2,6 % spodziewanych w chwili przyjęcia zalecenia na mocy art. 126 ust. 7 do 1,5 %.

Środki konsolidacji budżetowej zawarte w budżecie na 2010 r. zostały wdrożone zgodnie z planem. Jednakże nie przyniosły one spodziewanych oszczędności, a wraz z pogorszeniem warunków gospodarczych sytuacja budżetowa nadal ulega pogorszeniu. Podczas trwania misji wielostronnej pomocy finansowej w maju 2010 r. okazało się, że przy kontynuacji dotychczasowej polityki docelowy poziom deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2010 r., wynoszący 6,4 % PKB, może zostać znacznie przekroczony (o około 3 % PKB), w znacznej mierze z powodu wyraźnie gorszych wyników po stronie dochodów. Docelowy poziom deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2010 r. skorygowano w górę do poziomu 7,3 % PKB. W celu osiągnięcia skorygowanego celu rząd podjął dodatkowe środki konsolidacyjne, w tym redukcję wynagrodzeń w sektorze publicznym o 25 %, obniżkę wydatków socjalnych (z wyłączeniem emerytur) o 15 % oraz podwyżkę stawki VAT z 19 % na 24 %. Ponadto rząd zdecydował zmniejszyć o 10 % wydatki na towary i usługi, a przejścia na wcześniejsze emerytury zostały zamrożone od dnia 1 czerwca 2010 r. aż do czasu faktycznego wejścia w życie reformy systemu emerytalnego (1 stycznia 2011 r.). Poszerzono podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz wprowadzono podatek obrotowy dla produktów medycznych. Rząd zobowiązał się również do kontynuowania redukcji personelu w nadchodzących miesiącach (oprócz zlikwidowania ponad 25 000 stanowisk w pierwszej połowie 2010 r.). Środki konsolidacyjne uzgodnione od czasu przyjęcia zalecenia Rady w lutym 2010 r. odpowiadają łącznie około 5 % PKB w skali rocznej oraz – zakładając dalsze rygorystyczne wykonanie budżetu – wprowadzają kraj na dobrą drogę jeśli chodzi o osiągnięcie skorygowanego docelowego poziomu deficytu publicznego.

Rząd stara się w dalszym ciągu zmniejszyć deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2011 r. do poziomu poniżej 5 % PKB. Pod warunkiem, że wdrożony w 2010 r. pakiet oszczędnościowy będzie w pełni realizowany, efekt przeniesienia związany ze środkami konsolidacji budżetowej z 2010 r. (około 2½ % PKB) oraz planowane dodatkowe oszczędności po stronie wydatków (w 2011 r. rząd planuje reformę systemu pomocy społecznej, ograniczenie dopłat do energii, zamrożenie emerytur w wartościach nominalnych oraz dalsze zmniejszanie zatrudnienia w sektorze publicznym) powinny wystarczyć do osiągnięcia tego celu, przy założeniu rygorystycznego wykonania budżetu. Ogólnie rzecz biorąc, przy kontynuacji dotychczasowej polityki, przyjęte i planowane przez władze środki konsolidacyjne powinny doprowadzić do poprawy salda strukturalnego o około 3 % PKB zarówno w roku 2010, jak i w 2011, co jest wartością powyżej zalecanej przez Radę średniej, wynoszącej 1¾ %.

W rządowej średnioterminowej strategii budżetowej za cel na lata 2011-2013 przyjęto deficyt wynoszący 3 % PKB w 2012 r., zgodnie z zaleceniem Rady. Zakładając, że pakiet oszczędnościowy na lata 2010-2011 zostanie w pełni wdrożony, a wydatki umiarkowanie ograniczone w 2012 r., cel ten wydaje się możliwy do osiągnięcia. Zmniejszenie do poziomu 3 % PKB deficytu nominalnego sektora instytucji rządowych i samorządowych wymagać będzie w 2012 r. wysiłku fiskalnego – mierzonego poprawą salda strukturalnego – na poziomie około 1 % PKB, przy założeniach określonych powyżej.

Równocześnie z konsolidacją budżetową Rumunia dokonała również postępów we wdrażaniu reform strukturalnych. W dniu 30 marca 2010 r. parlament przyjął ustawę o odpowiedzialności budżetowej. Powołano radę budżetową, która jest obecnie w pełni gotowa do działania i w lecie tego roku poddała analizie średniookresową strategię budżetową na lata 2011-2013. Rząd przyjął projekt reformy emerytalnej, która w połowie września ma być uchwalona w parlamencie. Reforma powinna znacznie poprawić długoterminową stabilność finansów publicznych, zachowując jednocześnie minimalne standardy socjalne. Dokonano również postępów na polu reformy wynagrodzeń w sektorze publicznym, jednak wciąż nie przyjęto uzupełniających przepisów prawa.

Rząd umieścił także na czele listy priorytetów zwiększenie wykorzystania funduszy unijnych w celu poprawienia wyjątkowo niskiego poziomu ich absorpcji (około 1,5 %). Podjęto również środki zmierzające do wzmocnienia potencjału administracyjnego odpowiednich struktur, usprawnienia procedur administracyjnych, poprawienia efektywności zamówień publicznych oraz ułatwienia dostępu do projektów współfinansowanych w drodze specjalnych zabezpieczeń gwarancyjnych. Jednak skuteczność tych środków wciąż nie została sprawdzona.

3.3. Wnioski

Według najnowszych informacji wydaje się, że Rumunia podjęła działania stanowiące odpowiedni postęp w kierunku korekty nadmiernego deficytu w terminie określonym przez Radę.

W szczególności wdrożenie dodatkowych środków konsolidacyjnych sięgających w skali rocznej 5 % PKB (w tym wynoszące 25 % cięcia wynagrodzeń w sektorze publicznym, obniżka świadczeń społecznych (z wyłączeniem emerytur) o 15 % oraz podniesienie stawki VAT z 19 % do 24 %) wprowadziły Rumunię na dobrą drogę do osiągnięcia docelowego poziomu deficytu publicznego uzgodnionego w kontekście programu wielostronnej pomocy finansowej (7,3 % PKB). Ponadto istotny efekt przeniesienia związany ze środkami konsolidacyjnymi z roku 2010 oraz planowane dodatkowe ograniczenia wydatków powinny spowodować dalsze zmniejszenie deficytu poniżej poziomu 5 % w roku 2011. Rumunia podtrzymuje ponadto swoje zobowiązanie do zmniejszenia deficytu do poziomu 3 % w 2012 r. i ten cel wydaje się osiągalny.

Środki podjęte przez Rumunię w odpowiedzi na zalecenie Rady stanowią istotny krok na rzecz ponownego ustabilizowania sytuacji budżetowej i przywrócenia stabilności makroekonomicznej. Jednocześnie nadal występują poważne zagrożenia. W szczególności kluczowe znaczenie będzie miało dalsze zapewnienie, aby wdrożone środki konsolidacyjne pozostały w mocy oraz zapewnienie, aby ich skutki nie zostały zneutralizowane inne działania polityczne. Ponadto rząd powinien nadal w sposób rygorystyczny wdrażać reformy uzgodnione w kontekście programu wielostronnej pomocy finansowej. Należy unikać deklaracji na temat nowych, kosztownych inicjatyw politycznych oraz zmian pakietu konsolidacyjnego. Może to potęgować niepewność, podczas gdy Rumunia potrzebuje odzyskać zaufanie inwestorów co do przewidywalności swojej polityki.

Wobec powyższego Komisja uznaje, że obecnie nie jest konieczne podjęcie żadnych dodatkowych kroków wobec Rumunii w ramach procedury nadmiernego deficytu. Komisja będzie nadal uważnie śledzić rozwój sytuacji budżetowej w Rumunii zgodnie z Traktatem i paktem stabilności i wzrostu, w szczególności w świetle niepewnej sytuacji finansów publicznych.

Porównanie głównych prognoz makroekonomicznych i budżetowych

[1] Przegląd wszystkich zakończonych i trwających procedur nadmiernego deficytu znajduje się na następującej stronie internetowej:http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/deficit/countries/index_en.htm

[2] Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 6.

[3] „Szczegółowe zasady wdrażania Paktu na rzecz stabilności i wzrostu oraz wytyczne dotyczące formy i treści programów stabilności i konwergencji”, zatwierdzone przez Radę ECOFIN dnia 7 września 2010 r., dostępne na stronie internetowej:http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/deficit/legal_texts/index_en.htm.

[4] W przypadku Malty, która również otrzymała zalecenia w dniu 16 lutego 2010 r. na mocy art. 126 ust. 7 TFUE, Komisja wstrzymała się z dokonaniem oceny do czasu przedstawienia budżetu na 2011 r., w związku z faktem, że w skierowanym do tego kraju zaleceniu Rady termin likwidacji nadmiernego deficytu wyznaczono na rok 2011.

[5] Wszystkie dokumenty dotyczące procedury nadmiernego deficytu w odniesieniu do Litwy dostępne są na następującej stronie internetowej:http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/deficit/countries/index_en.htm.

[6] Wszystkie dokumenty związane z procedurą nadmiernego deficytu dotyczącą Rumunii dostępne są na stronie internetowej:http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/deficit/countries/index_en.htm.