KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY I EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO EMPTY

Komisja oraz europejskie organizacje normalizacyjne zapewniają, aby proces opracowywania zharmonizowanych norm opierał się na konsensusie, był przejrzysty i pluralistyczny. Komisja przede wszystkim uważnie monitoruje, czy w procesie tym uwzględnia się wkład małych i średnich przedsiębiorstw oraz zainteresowanych stron reprezentujących wszystkie grupy społeczne, w tym konsumentów i pracowników, jak również interesy związane z ochroną środowiska, ponieważ ich wkład podnosi jakość norm. Po opracowaniu zharmonizowanej normy przez europejskie organizacje normalizacyjne Komisja ocenia, czy jest ona zgodna z wymogami odpowiednich przepisów Unii oraz z pierwotnym wnioskiem o normalizację. Jeżeli Komisja uzna, że norma jest zgodna z wnioskiem i przepisami Unii, podejmuje decyzję o opublikowaniu odniesienia do niej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. W rezultacie, po podjęciu przez Komisję decyzji o opublikowaniu odniesienia w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, norma ta będzie wywoływała skutki prawne na mocy odpowiednich przepisów Unii.

Zharmonizowane normy są opracowywane przez jedną z trzech europejskich organizacji normalizacyjnych na formalny wniosek Komisji („wniosek o normalizację”) w celu wsparcia procesu wdrażania przepisów Unii. We wnioskach o normalizację Komisja określa, czego oczekuje od europejskich organizacji normalizacyjnych. W szczególności wskazuje ona, jakie zharmonizowane normy należy opracować i w jakim terminie. Komisja opracowuje wnioski o normalizację we współpracy z państwami członkowskimi w ramach pluralistycznego i przejrzystego procesu.

Stosowanie zharmonizowanych norm zapewnia użytkownikom pewność i stabilność prawa, co zmniejsza koszty ponoszone przez producentów. To z kolei jest istotne dla inwestorów, ale zwiększa również odpowiedzialność publiczną organów regulacyjnych, które muszą odpowiednio nadzorować takie zharmonizowane normy.

System normalizacji europejskiej opiera się na partnerstwie publiczno-prywatnym między Komisją a społecznością podmiotów działających w sferze normalizacji. Jego wyjątkowość polega na stosowaniu zharmonizowanych norm. Normy te stają się częścią prawa Unii i, jeżeli są stosowane, zapewniają producentom z całego jednolitego rynku domniemanie zgodności z wymogami przepisów Unii. Daje to użytkownikom zharmonizowanych norm istotną pewność prawa i jest szczególnie ważne w przypadku małych i średnich przedsiębiorstw, ponieważ umożliwia im wprowadzanie do obrotu produktów zgodnych z przepisami Unii bez ponoszenia dodatkowych kosztów. Tak zwane „nowe ramy prawne” zaprojektowano jako elastyczny system oparty na rynku, bazujący na konsensusie przemysłu, małych i średnich przedsiębiorstw oraz innych głównych zainteresowanych stron, przy jednoczesnym zapewnieniu zgodności produktów spełniających zharmonizowane normy z przepisami Unii.

Dobrze funkcjonujący system normalizacji europejskiej przyczynia się do ogólnego wzrostu gospodarczego oraz wspiera innowacje i globalną konkurencyjność europejskiego przemysłu. Pomaga on również zapewnić osiągnięcie w praktyce poziomów bezpieczeństwa, zdrowia i ochrony konsumentów oraz ochrony środowiska określonych w przepisach Unii. Przemysł europejski szybko się zmienia w wyniku przyjmowania szeregu innowacyjnych rozwiązań i technologii cyfrowych. Trend ten dotyczy również tradycyjnych sektorów gospodarki. Wszystkie one mają potrzeby wymagające podjęcia działań w zakresie normalizacji, popartych zaawansowanymi normami europejskimi i opracowanych w ramach nowoczesnego i sprawnego systemu normalizacji europejskiej.

Normy europejskie zastępują potencjalnie sprzeczne normy krajowe we wszystkich państwach członkowskich Unii, dzięki czemu ułatwiają dostęp do rynku tym, którzy je stosują. Tym samym normy przyczyniają się do ciągłego pogłębiania jednolitego rynku. Propagując ścisłe dostosowanie norm europejskich i międzynarodowych, Unia Europejska wspiera najlepsze praktyki i zwiększa synergie w globalnych łańcuchach wartości. Poprawia to przepływy handlowe i zwiększa możliwości rozszerzenia skali działalności przez europejskie przedsiębiorstwa.

Normalizacja odgrywa ważną rolę w tej ocenie, w szczególności biorąc pod uwagę jej rolę w usuwaniu barier technicznych w handlu. Normy pomagają zapewnić interoperacyjność komplementarnych produktów i usług, ułatwiają wprowadzanie innowacyjnych produktów i docelowo budują zaufanie europejskich konsumentów do jakości produktów i usług oferowanych w Unii. W kontekście szybko postępującego rozwoju technologicznego, cyfryzacji gospodarki europejskiej oraz wyłaniających się trendów gospodarczych i modeli wzrostu normalizacja odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu, aby jednolity rynek rozwijał się w sposób dostosowany do przyszłych wyzwań oraz aby europejscy konsumenci i europejskie przedsiębiorstwa mogli czerpać korzyści z takich zmian.

Produkty wytwarzane zgodnie ze zharmonizowanymi normami korzystają z domniemania zgodności z odpowiednimi wymogami prawnymi. Stosując zharmonizowane normy, producent może korzystać z uproszczonego procesu oceny zgodności. W ten sposób zharmonizowane normy zmniejszają obciążenie finansowe i administracyjne dla producentów, zwłaszcza małych i średnich przedsiębiorstw, oraz zwiększają pewność prawa w odniesieniu do zgodności produktów z przepisami Unii. Ten skutek prawny i ta pewność prawa są kluczowe dla małych i średnich przedsiębiorstw, ponieważ umożliwiają im wytwarzanie najnowocześniejszych produktów w konkurencyjny sposób.

Komisja musi zatem zwrócić szczególną uwagę na treść zharmonizowanych norm. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej dodatkowo wzmocnił ten wymóg w swoim niedawnym orzecznictwie, w szczególności w wyroku sprawie C-613/14 James Elliott Construction Limited przeciwko Irish Asphalt Limited. W wyroku tym Trybunał wyjaśnił rolę i status prawny zharmonizowanych norm, orzekając, że zharmonizowane normy „stanowią część prawa Unii”, nawet jeżeli zostały opracowane przez niezależne prywatne organizacje, a ich stosowanie jest dobrowolne.

Co więcej, Trybunał wielokrotnie podkreślił obowiązki Komisji w procesie inicjowania i monitorowania zharmonizowanych norm oraz zarządzania nimi. Komisja ma zatem obowiązek dokładnie monitorować proces opracowywania zharmonizowanych norm i oceniać ich zgodność z wymogami określonymi w zharmonizowanych przepisach Unii lub wnioskach o normalizację, aby zapewnić całkowitą zgodność zharmonizowanych norm z mającym zastosowanie prawodawstwem. Obejmuje to nie tylko techniczne aspekty norm, ale również inne elementy rozporządzenia w sprawie normalizacji europejskiej, takie jak to, czy proces opracowywania norm jest pluralistyczny. Zamiarem Komisji jest wypełnianie tych zobowiązań w sposób jak najszybszy i najskuteczniejszy.

2. Wdrażanie rozporządzenia w sprawie normalizacji i odpowiednie orzecznictwo

W następstwie wejścia w życie rozporządzenia w sprawie normalizacji w 2013 r. oraz kilku wyroków Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej Komisja podjęła szereg inicjatyw mających na celu wsparcie wdrażania ram prawnych oraz poprawę funkcjonowania systemu normalizacji europejskiej w praktyce.

Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie normalizacji Komisja przyjęła roczne programy prac Unii w zakresie normalizacji europejskiej, podkreślając znaczenie zharmonizowanych norm, ich skutki prawne (domniemanie zgodności) oraz ich jakość i terminowość. Oprócz planowania prac nad opracowaniem zharmonizowanych norm w programach tych przedstawiono również konkretne propozycje poprawy zarządzania systemem normalizacji europejskiej, takie jak nadanie priorytetu wkładowi finansowemu Unii Europejskiej na rzecz europejskich organizacji normalizacyjnych przeznaczonemu na bezpośrednie wsparcie techniczne w zakresie opracowywania zharmonizowanych norm. Ponadto w rocznych programach prac Unii Komisja udzieliła również jasnych wskazówek europejskim organizacjom normalizacyjnym, aby zwiększyć zaangażowanie małych i średnich przedsiębiorstw oraz zainteresowanych grup społecznych w proces normalizacji europejskiej.

Komisja podjęła również szereg inicjatyw mających na celu zwiększenie przejrzystości i dostępności swojej polityki normalizacyjnej. Aby zapewnić prawidłowe wdrożenie rozporządzenia w sprawie normalizacji, służby Komisji przedstawiły wytyczne dotyczące roli, opracowywania, przyjmowania i realizacji wniosków o normalizację w „Przewodniku po normalizacji europejskiej” z 2015 r. Dokument ten został przygotowany w pełnym partnerstwie i w ścisłej współpracy z europejskimi organizacjami normalizacyjnymi, małymi i średnimi przedsiębiorstwami oraz zainteresowanymi grupami społecznymi, przy udziale państw członkowskich i przemysłu. Komisja opracowała również wspólny wzór formularza służącego do publikacji odniesień do zharmonizowanych norm w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, a także wytyczne z 2016 r. w sprawie weryfikacji warunków publikacji odniesień do zharmonizowanych norm w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Zgodnie ze strategią jednolitego rynku z 2015 r. oraz pakietem normalizacyjnym przyjętym w dniu 1 czerwca 2016 r. Komisja określiła wspólną wizję normalizacji europejskiej we wspólnej inicjatywie dotyczącej normalizacji („wspólna inicjatywa”), cieszącą się poparciem szeregu zainteresowanych stron i wszystkich państw członkowskich. Celem wspólnej inicjatywy jest zapewnienie stałych starań Unii na rzecz modernizacji systemu normalizacji europejskiej w celu utrzymania jego atrakcyjności, dotrzymania kroku zmianom takim jak cyfryzacja dzięki sprawnym, elastycznym i pluralistycznym warunkom ramowym oraz przyspieszenia ustanawiania norm i lepszego ustalania priorytetów w tym zakresie, tak by szybko reagować na potrzeby rynku i użytkowników. Konkretne działania w ramach wspólnej inicjatywy mają na celu zwiększenie świadomości oraz usprawnienie opracowywania i wdrażania zharmonizowanych norm. We wspólnej inicjatywie analizuje się również rolę norm w podejmowaniu wyzwań związanych z cyfrową transformacją gospodarki. Wspomniana cyfrowa transformacja stwarza potrzebę przyspieszenia transformacji normalizacji europejskiej w celu dostosowania jej do obecnych i przyszłych wyzwań, w szczególności w takich dziedzinach jak internet rzeczy, duże zbiory danych, zaawansowana produkcja, robotyka, drukowanie przestrzenne, technologia łańcucha bloków i sztuczna inteligencja. Nowoczesny, sprawny i pluralistyczny system normalizacji europejskiej, który jest w stanie szybko reagować na rozwój sytuacji, pomoże w przyspieszeniu rozpowszechniania tych nowych technologii.

W 2017 r. Komisja i europejskie organizacje normalizacyjne osiągnęły porozumienie w sprawie wspólnego planu działania dotyczącego kwestii zharmonizowanych norm, do których odniesienia nie są publikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej po wydaniu negatywnej oceny przez Komisję. Kwestia ta została poruszona w ramach platformy REFIT, a także przez szereg zainteresowanych stron, ponieważ wpływa ona na poprawne funkcjonowanie systemu normalizacji europejskiej. W odpowiedzi na wyrażone obawy Komisja, we współpracy z europejskimi organizacjami normalizacyjnymi, nadała priorytet szybkiemu zmniejszeniu zaległości związanych z takimi zharmonizowanymi normami. Nadrobienie pozostałych zaległości pozostaje dla Komisji priorytetem.

Pierwsze działanie: Komisja dołoży wszelkich starań, aby jak najszybciej wyeliminować pozostałe zaległości.

Aby zapewnić terminowość i efektywność publikowania odniesień do zgodnych zharmonizowanych norm w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, należy jak najszybciej identyfikować pojawiające się problemy w trakcie procesu opracowywania. Komisja ustanowiła zespół konsultantów do takich celów. Konsultanci zapewniają służbom Komisji pomoc techniczną przy ocenie projektów zharmonizowanych norm, dzięki czemu przyczyniają się do dalszego wzmocnienia sprawowanej przez Komisję kontroli nad spójnością zharmonizowanych norm z odpowiednimi przepisami.

Aby zacieśnić współpracę w ramach publiczno-prywatnego partnerstwa na rzecz normalizacji, Komisja i europejskie organizacje normalizacyjne prowadzą regularny, ustrukturyzowany dialog. Przedmiotem tego dialogu są przede wszystkim techniczne i polityczne aspekty normalizacji europejskiej, w tym kwestie związane z jakością zharmonizowanych norm i ich wpływem na przedsiębiorstwa, rynki oraz konsumentów.