W nowej europejskiej polityce sąsiedztwa podkreślono potrzebę większej elastyczności, dzięki której UE i kraje partnerskie będą mogły reagować na dynamicznie zmieniające się potrzeby i okoliczności. W celu zwiększenia wsparcia i oddziaływania UE: (i) zacieśniła współpracę z międzynarodowymi instytucjami finansowymi, korzystając z planu inwestycji zewnętrznych oraz instrumentu reform strukturalnych; (ii) przeprowadziła modernizację swoich instrumentów pomocy technicznej (TAIEX i Twinning), które zostały również strategicznie dostosowane, aby zapewnić wsparcie dostosowane do potrzeb; oraz (iii) dostosowała swoje struktury instytucjonalne, aby reagować na nowe wyzwania. Na przykład grupa wsparcia dla Ukrainy jest unikalną strukturą, w ramach której gromadzona jest wiedza ekspercka z Komisji Europejskiej i państw członkowskich UE, aby stawiać czoła najważniejszym wyzwaniom, z jakimi boryka się to państwo. Zasadniczą rolę w nadaniu strategicznej i znaczącej rangi komunikacji i budowaniu wizerunku UE w regionie odegrała również działająca w ramach ESDZ grupa zadaniowa East StratCom, którą utworzono w następstwie konkluzji Rady Europejskiej z marca 2015 r. dotyczących przeciwdziałania dezinformacji.

Współpraca ze społeczeństwem obywatelskim miała decydujące znaczenie dla zapewnienia skutecznych reform, ponieważ zwiększyła ona odpowiedzialność publiczną, przyczyniła się do poprawy sytuacji w zakresie praw człowieka i rozwoju lokalnego oraz zapewniła świadczenie usług dla całej ludności, w tym dla słabszych grup. UE odegrała kluczową rolę we wspieraniu udziału społeczeństwa obywatelskiego, co z kolei było siłą napędową innowacji społecznych i przyczyniło się do budowania koalicji reform na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym.

UE rozszerzyła współpracę z podmiotami odpowiedzialnymi za przeprowadzenie reform w krajach partnerskich. Wraz z organami krajowymi UE i jej państwa członkowskie podjęły kluczowe kroki w celu zapewnienia – tam, gdzie jest to możliwe – wspólnego programowania. Gwarantuje to skuteczniejsze zbiorowe reagowanie na potrzeby krajów partnerskich, przez co współpraca staje się mniej fragmentaryczna, a dzięki temu spójniejsza i skuteczniejsza. Udane przykłady wspólnego reagowania dotyczą Ukrainy i Mołdawii.

Aby zachęcić kraje partnerskie do przyjęcia większej odpowiedzialności za własny rozwój, UE zmieniła sposób, w jaki rozwija z stosunki z tymi krajami. Aby zwiększyć oddziaływanie unijnego wsparcia, zmieniono jego kierunek: z pomocy finansowej opartej na projektach na rzecz wsparcia prawdziwie transformacyjnej polityki reform. To nowe podejście przyniosło wymierne korzyści obywatelom, czego przykładem jest wsparcie decentralizacji na Ukrainie oraz inicjatyw wysokiego szczebla w zakresie efektywności energetycznej w Armenii, Gruzji i na Ukrainie.

W 2015 r. państwa członkowskie UE i kraje partnerskie z zadowoleniem przyjęły przegląd europejskiej polityki sąsiedztwa w kontekście globalnej strategii UE. Wezwały one do wprowadzenia bardziej zróżnicowanego podejścia, rozszerzenia odpowiedzialności krajów za własny rozwój, wzmożenia koncentracji i zwiększenia elastyczności. Konsultacje pokazały, że PW w dużej mierze osiągnęło te cele.

Konsultacje trwały do końca października 2019 r. Były one szeroko zakrojone i miały charakter włączający – otrzymano ponad 200 pisemnych odpowiedzi, również za pośrednictwem strony internetowej poświęconej systematycznym konsultacjom w ramach PW. Swoje opinie przedstawiły niemal wszystkie państwa członkowskie UE oraz wszystkie kraje partnerskie, a także Parlament Europejski, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny oraz Komitet Regionów. Wśród innych uczestników konsultacji wymienić można Europejski Bank Inwestycyjny, Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju, a także inne międzynarodowe instytucje finansowe oraz szereg zainteresowanych stron, takich jak organizacje społeczeństwa obywatelskiego (m.in. Forum Społeczeństwa Obywatelskiego Partnerstwa Wschodniego), ośrodki analityczne, instytucje akademickie i organizacje przedsiębiorców. Uwzględniono zalecenia Forum Młodzieży Partnerstwa Wschodniego oraz Młodych Ambasadorów Europejskich.

Dalsze zaangażowanie na rzecz krajów należących do PW pozostanie jednym z kluczowych priorytetów dla UE. Nowa dynamika polityki PW zwiększy to zaangażowanie, podkreślając znaczenie tej współpracy przynoszącej wzajemne korzyści. Przełoży się to na dalszy rozwój stosunków politycznych ze wszystkimi partnerami wschodnimi zarówno w formacie dwustronnym, jak i wielostronnym. Ponadto, ze względu na swoje położenie geograficzne między Unią Europejską, Azją i szerszym sąsiedztwem, region PW zwiększa wartość zaangażowania UE w politykę zagraniczną, w szczególności z uwagi na różny stopień powiązań gospodarczych, społecznych i strategicznych z sąsiadami. Obecność oraz interesy innych mocarstw regionalnych i światowych, a także związki kulturowe i geograficzne z Azją Środkową stwarzają dodatkowe możliwości rozwijania wzajemnie korzystnych powiązań z szerzej rozumianym sąsiedztwem. Uzupełnieniem działalności UE w regionie są polityka i inicjatywy w innych dziedzinach, takie jak wymiar północny oraz synergia czarnomorska.

PW będzie nadal dążyć do tworzenia obszaru demokracji, dobrobytu, stabilności i ściślejszej współpracy w oparciu o wspólne wartości. UE ma strategiczny interes w umacnianiu swojego światowego przywództwa w dziedzinie praw człowieka i demokracji w działaniach zewnętrznych, również w odniesieniu do PW. Poszanowanie praw człowieka stanowi istotny element odpornych, integracyjnych i demokratycznych społeczeństw. W związku z tym partnerstwo nadal będzie kłaść nacisk na kwestie, które nie zostały rozwiązane w ramach bieżących celów, w szczególności na praworządność, ochronę praw człowieka, zwalczanie korupcji i dyskryminacji, rolę niezależnych mediów i społeczeństwa obywatelskiego oraz promowanie równouprawnienia płci. Podejście UE oparte na zachętach („więcej za więcej” i „mniej za mniej”) będzie nadal sprzyjać tym krajom partnerskim, które są najbardziej zaangażowane w przeprowadzanie reform. Przyszłe podejście w ramach polityki PW powinno opierać się na uprzednio uzgodnionych zadaniach, zamierzeniach, celach, zasadach i obszarach współpracy.

W ciągu ostatniego dziesięciolecia wymiana handlowa między UE a PW niemal się podwoiła, w wyniku czego kraje partnerskie zajęły 10. miejsce wśród największych partnerów handlowych UE. UE jest najważniejszym blokiem handlowym dla czterech krajów partnerskich (Azerbejdżanu, Gruzji, Mołdawii i Ukrainy), natomiast w przypadku Armenii i Białorusi UE jest drugim co do wielkości partnerem handlowym. Te stosunki handlowe doprowadziły również do dywersyfikacji wywozu towarów z krajów partnerskich i przyczyniły się do ich lepszej integracji z globalnymi łańcuchami wartości. Ponadto liczba przedsiębiorstw prowadzących wywóz do UE z Gruzji zwiększyła się o 46 %, z Mołdawii – o 48 %, a z Ukrainy – o 24 %. Wynik ten stanowi wyraźne odzwierciedlenie wzajemnych korzyści płynących z PW.

Będzie się to wiązać ze zwiększeniem wymiany handlowej oraz dalszą regionalną i dwustronną integracją gospodarek krajów partnerskich i UE, a także współpracą na rzecz stopniowego obniżania emisyjności w celu osiągnięcia neutralności klimatycznej, przy wykorzystaniu możliwości wynikających z podwójnej transformacji ekologicznej i cyfrowej. Opierając się na istniejących układach o stowarzyszeniu oraz DCFTA i innych umowach handlowych, UE – wspólnie z krajami partnerskimi – skoncentruje się na wspieraniu pełnego wdrożenia tych aktów w celu osiągnięcia maksymalnych korzyści. Zgodnie z nową strategią rozwoju UE, Europejskim Zielonym Ładem i strategią cyfrową Unia i kraje partnerskie będą w dalszym ciągu wspierać modernizację gospodarek PW, dzięki czemu staną się one bardziej konkurencyjne i innowacyjne. Ponadto UE i kraje partnerskie będą inwestować w łączność fizyczną i infrastrukturę (transportową, energetyczną i cyfrową) jako podstawowe warunki rozwoju gospodarczego. W przypadku kryzysu gospodarczego UE jest gotowa pomóc krajom partnerskim w utrzymaniu stabilności makroekonomicznej i zachęcać do reform strukturalnych poprzez swoją pomoc makrofinansową. Wsparcie reform strukturalnych, poprawa dostępu do finansowania, a także wsparcie na rzecz MŚP pobudzą wzrost i inwestycje. Inwestowanie w ludzi, w szczególności młodzież, oraz lepsze powiązanie edukacji, badań naukowych i innowacji z potrzebami sektora prywatnego przygotują kraje partnerskie do stawienia czoła przyszłym wyzwaniom.

Komisja Europejska wezwała UE i jej partnerów, w szczególności z całego kontynentu europejskiego, do stawienia czoła wspólnym wyzwaniom oraz do wspólnej pracy nad nowymi przyszłymi priorytetami polityki, które będą wspierać transformację ekologiczną i cyfrową oraz kształtować gospodarki służące wszystkim, a w szczególności zapewnią większą liczbę miejsc pracy dla młodzieży i wzmocnią równość płci. Zagadnienia te zostaną uwzględnione we wszystkich celach polityki.

Konsultacje pokazały, że wszystkie kraje partnerskie pragną jeszcze większego dostosowania partnerstwa do interesów, ambicji i postępów poszczególnych krajów partnerskich. Kraje stowarzyszone mają duże oczekiwania co do udziału we wspólnych inicjatywach w obszarach objętych układami o stowarzyszeniu oraz w pogłębionych i kompleksowych strefach wolnego handlu i chcą osiągnąć swój pełny potencjał.

Konsultacje ukazały silne przekonanie, że program „20 celów na 2020 rok” przynosi społeczeństwu wymierne rezultaty. Zapewnił on zmiany w 3 z 4 obszarów priorytetowych, a mianowicie: silniejszej gospodarki, lepszej łączności i silniejszego społeczeństwa. W odniesieniu do lepszego zarządzania do pierwszych osiągnięć zaliczyć można „punkty kompleksowej obsługi”, które zapewniają skuteczne i dostępne usługi publiczne oraz systemy elektronicznego ujawniania informacji majątkowych w większości krajów partnerskich.

Intensywny dialog merytoryczny oraz opracowanie pojedynczego wykazu projektów infrastrukturalnych ma kluczowe znaczenie dla optymalizacji portfela inwestycji. Warunkami niezbędnymi do zapewnienia zrównoważonego charakteru infrastruktury we wszystkich obszarach są: rzetelna polityka makroekonomiczna i zarządzanie finansami publicznymi, tworzenie przestrzeni fiskalnej dla inwestycji publicznych oraz zapewnienie równych szans, dzięki którym możliwa będzie współpraca z sektorem prywatnym, m.in. w formie partnerstw publiczno-prywatnych.

Łączność satelitarna przyczynia się do zapewnienia inteligentnego i bezpiecznego transportu, bardziej ekologicznych miast, a także umożliwia cyfryzację i modernizację gospodarki. W tym kontekście współpraca z krajami partnerskimi dotycząca rozszerzenia zakresu europejskiego systemu wspomagania satelitarnego przyczyni się do poprawy bezpieczeństwa lotnictwa, zgodnie z przepisami UE, i zwiększenia opłacalności transportu morskiego i kolejowego, a także pomoże stymulować rolnictwo precyzyjne.

W dziedzinie połączeń energetycznych UE będzie kontynuować współpracę z krajami partnerskimi, aby wzmocnić transgraniczne i międzyregionalne połączenia międzysystemowe. Dobiegają końca prace nad południowym korytarzem gazowym i oczekuje się, że pierwsza partia gazu z Azerbejdżanu popłynie nim do UE w 2020 r. Dzięki inicjatywie „EU4Energy” oraz dialogowi na temat polityki energetycznej w dalszym ciągu wspierana będzie polityka energetyczna oparta na dowodach, gromadzenie i wykorzystywanie danych oraz zarządzanie tymi danymi. Trwające obecnie prace nad zmianą Traktatu o Wspólnocie Energetycznej, do której należą trzy kraje partnerskie, będą miały na celu zwiększenie skuteczności Wspólnoty Energetycznej i dostosowanie jej do zrównoważonej przyszłości energetycznej. UE będzie również pomagać krajom partnerskim w zwiększaniu bezpieczeństwa energetycznego poprzez dywersyfikację źródeł zaopatrzenia w ropę naftową lub gaz ziemny dzięki inwestycjom w energię odnawialną i poprawę efektywności energetycznej oraz poprzez zachęcanie do integracji rynku energii w oparciu o solidne przepisy.

W odpowiedzi na potrzeby przedsiębiorstw typu start-up UE wraz z międzynarodowymi instytucjami finansowymi opracuje innowacyjny i inteligentny program finansowania (obejmujący finansowanie kapitałowe, finansowanie kapitału wysokiego ryzyka, finansowanie przez aniołów biznesu oraz finansowanie społecznościowe). Pomoc ze strony UE będzie w dalszym ciągu promować organizacje wspierające przedsiębiorczość, sprzyjać umiędzynarodowieniu MŚP i ułatwiać dialog publiczno-prywatny, a jednocześnie pozwoli zająć się kwestią zapotrzebowania na wiedzę i umiejętności konieczne do wspierania innowacji, przedsiębiorczości i kreatywności odpowiadających przyszłym potrzebom rynku. UE będzie nadal wspierać przedsiębiorstwa, w szczególności inicjatywy kobiet, a także zachęcać coraz większą grupę młodzieży do zakładania działalności gospodarczej.

Biorąc pod uwagę rozwój stosunków gospodarczych i handlowych krajów Partnerstwa Wschodniego z UE, większe wykorzystanie euro w realizowanych przez nie zagranicznych transakcjach handlowych jeszcze bardziej wzmocniłoby stosunki gospodarcze z UE i pomogłoby zapewnić stabilność gospodarczą i finansową tych krajów. Doprowadzi to do dalszego zmniejszenia ryzyka walutowego, na które narażone są kraje partnerskie, m.in. poprzez zapewnienie lepszego powiązania koszyka walutowego w zakresie pożyczek zewnętrznych, zarządzania rezerwami i transakcji międzynarodowych z walutami ich głównych partnerów handlowych i inwestycyjnych, i jednocześnie wzmocni międzynarodową pozycję euro. UE będzie również nadal wspierać kraje partnerskie w ich wysiłkach na drodze do spełnienia kryteriów pozwalających na przystąpienie do jednolitego obszaru płatności w euro (SEPA).

MŚP są głównymi pracodawcami w większości krajów partnerskich, jak również najważniejszą siłą napędową wspólnego wzrostu i innowacji. UE będzie nadal wspierać dostęp do finansowania poprzez systemy gwarancji, bonifikaty oprocentowania oraz zachęty inwestycyjne. Zwiększy również swoje wsparcie dzięki silniejszemu partnerstwu z międzynarodowymi instytucjami finansowymi, a także z Europejskim Funduszem na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Plus (EFSD+) w ramach proponowanego Instrumentu Sąsiedztwa, Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej (ISWMR) oraz gwarancji na działania zewnętrzne. Zrównoważone finansowanie i mikrofinansowanie będą integralną częścią interwencji UE, również na obszarach wiejskich, gdzie dostęp do finansowania jest szczególnie trudny. Aby zmaksymalizować skuteczność wsparcia, UE wraz z międzynarodowymi instytucjami finansowymi przeanalizuje główne obszary, w których inwestycje mogą przynieść korzyści (m.in. poprzez opracowanie „matrycy wpływu inwestycji”).

Reformy strukturalne mają kluczowe znaczenie dla wspierania rozwoju gospodarczego, poprawy zarządzania gospodarką, przyciągnięcia bezpośrednich inwestycji zagranicznych oraz zwiększenia odporności gospodarczej. Handel i inwestycje potrzebują korzystnych warunków dla zrównoważonego rozwoju gospodarczego. Otoczenie biznesowe i warunki inwestycyjne muszą być proste, przejrzyste i wiarygodne. Wymaga to podjęcia wysiłków na rzecz zapewnienia równych szans, poprawy działania rynku pracy i ograniczenia pracy nieformalnej, poprawy zarządzania gospodarką oraz oparcia się na reformach praworządności, z uwzględnieniem zapobiegania korupcji. Przedsiębiorcy muszą mieć jasną perspektywę co do trwającej ekologicznej transformacji. UE będzie nadal wspierać kluczowe reformy krajów partnerskich, również poprzez Plan inwestycji zewnętrznych, a w szczególności instrument reform strukturalnych.

W ciągu ostatnich dziesięciu lat ponad 125 000 MŚP skorzystało bezpośrednio z finansowania unijnego (przede wszystkim w walucie lokalnej), dzięki czemu stworzyły one lub utrzymały ponad 250 000 miejsc pracy. Lepsze wykorzystanie instrumentów łączonych i gwarancji zmaksymalizowało oddziaływanie udostępnionych środków, co umożliwiło pozyskanie 11 mld EUR na inwestycje od 2009 r.

UE będzie również dążyć do współpracy i budowania sojuszy z krajami partnerskimi w zakresie istotnych szerszych i globalnych kwestii gospodarczych na różnych forach wielostronnych, w tym do wspierania przystąpienia do Światowej Organizacji Handlu państw niebędących obecnie jej członkami.

UE proponuje dalsze pogłębienie integracji gospodarczej z krajami partnerskimi i między nimi, w szczególności z trzema krajami stowarzyszonymi, poprzez stałe wsparcie na rzecz pełnego wdrożenia obecnych DCFTA. Umowy dwustronne, w szczególności DCFTA, zapewniają możliwości wzrostu dla sektora prywatnego, a także wyższy poziom ochrony pracy, lepsze warunki pracy i dostęp obywateli do produktów, które są zgodne z przepisami i bezpieczne. Korzyści te należy w pełni wykorzystać w oczekiwaniu na trwające i przyszłe reformy wynikające z zobowiązań w ramach DCFTA. Proces ten obejmuje dostosowanie ustawodawstwa do przepisów UE, budowanie zdolności do wdrażania uzgodnionych reform i ułatwianie wymiany handlowej. UE będzie również zachęcać do zacieśnienia współpracy z państwami, które nie są objęte DCFTA. Będące przedmiotem wspólnego zainteresowania ustalenia sektorowe dotyczące ułatwień w handlu powinny posunąć integrację gospodarczą o krok dalej, obejmując wszystkie kraje partnerskie. W tym zakresie, przykładowo, UE będzie nadal współpracować z krajami partnerskimi – tam, gdzie jest to możliwe – nad porozumieniami w sprawie wzajemnego uznawania upoważnionych przedsiębiorców.

4.1.4 Inwestowanie w ludzi

Inwestowanie w ludzi ma kluczowe znaczenie w kontekście przygotowania się do przyszłych wyzwań i wspierania odporności społecznej i gospodarczej. Wykorzystując osiągnięcia na rzecz osób młodych, UE proponuje nowy ład dla młodzieży, który będzie zawierał następujące elementy: (i) niwelowanie przepaści między rynkiem pracy a sektorem edukacji; (ii) wspieranie w większym stopniu zdolności do zatrudnienia osób młodych oraz przedsiębiorczości takich osób; (iii) aktywne instrumenty rynku pracy, takie jak gwarancja dla młodzieży, które wymagają dostosowania do rynków pracy w krajach partnerskich; oraz (iv) stworzenie na potrzeby PW programu mobilności i wymiany skierowanego do młodych specjalistów, w oparciu o pilotażowy program staży towarzyszących dla młodych urzędników w krajach PW.

Strategicznym priorytetem będzie reforma oświaty. Będzie ona obejmować m.in. (i) zarządzanie i budowanie zdolności; (ii) modernizację i innowacje na wszystkich poziomach kształcenia i szkolenia; (iii) dostosowanie przepisów i polityk do osiągnięć europejskich, takich jak europejski obszar szkolnictwa wyższego (proces boloński) czy proces turyński w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego. oraz (iv) wzmocnienie doskonalenia zawodowego nauczycieli, wymiana najlepszych praktyk i wspieranie wprowadzania nowoczesnych programów nauczania oraz nowoczesnych praktyk nauczania i zdobywania wiedzy. Program Erasmus +, jako najważniejszy element wsparcia UE na rzecz modernizacji i internacjonalizacji systemów kształcenia i szkolenia, zapewni większą mobilność i większe możliwości budowania zdolności w ramach kształcenia formalnego i pozaformalnego. Udział w Europejskim Korpusie Solidarności umożliwi osobom młodym uczestnictwo w wolontariacie lub podjęcie pracy w ramach projektów, które przynoszą korzyści społecznościom i obywatelom w całej Europie. Sztandarowa szkoła europejska w Gruzji stanie się w nowej siedzibie pełną szkołą średnią.

Badania naukowe i innowacje mają zasadnicze znaczenie dla tworzenia godnych i trwałych miejsc pracy. UE będzie nadal wspierać i wzmacniać inteligentną specjalizację, transfer technologii i zdolności innowacyjne krajów partnerskich, a także ich większy udział w programach UE, takich jak „Horyzont Europa” i COSME. Krajowe publiczne systemy badań naukowych i innowacji muszą poprawić swoje wyniki i konkurencyjność, m.in. poprzez dalsze reformy. Należy wspierać rozwój wspólnej przestrzeni wiedzy i innowacji między UE a krajami partnerskimi, wykorzystując dowody naukowe do tworzenia opartych na wiedzy miejsc pracy i przyciągania inwestorów do innowacyjnych przedsiębiorstw w UE i krajach sąsiadujących. Badania naukowe, innowacje i transfer wiedzy mają również kluczowe znaczenie dla modernizacji rolnictwa, które jest istotnym sektorem dla znacznej części ludności w PW. Ponieważ jednym z głównych priorytetów UE na przyszłość jest realizacja działań w ramach Europejskiego Zielonego Ładu, a w szczególności zostanie pierwszym na świecie kontynentem neutralnym dla klimatu, zachęca się kraje partnerskie do określenia priorytetów w zakresie badań naukowych i innowacji związanych z łagodzeniem zmiany klimatu i przystosowaniem się do niej oraz do tworzenia nowych innowacyjnych i zrównoważonych łańcuchów wartości. Zachęca się do podejmowania wspólnych zobowiązań do realizacji tych priorytetów, jak również do określenia strategii, dzięki której dostępne będą rozwiązania możliwe do szybkiego wdrożenia.

Ponadto UE będzie wspierać kraje w maksymalnym wykorzystaniu potencjału ich sektorów kultury i kreatywnych jako siły napędowej zrównoważonego rozwoju społecznego i gospodarczego. UE będzie promować kluczową rolę kultury w budowaniu otwartości i promowaniu europejskich wartości, a także wspieraniu dialogu międzykulturowego na rzecz pokojowych stosunków między społecznościami, jak również wzmacniać współpracę w zakresie dziedzictwa kulturowego i sektorów kreatywnych, w tym sektora audiowizualnego.

4.2 Razem na rzecz rozliczalnych instytucji, praworządności i bezpieczeństwa

Dobre rządy i instytucje demokratyczne, praworządność, skuteczna polityka antykorupcyjna, walka z przestępczością zorganizowaną, poszanowanie praw człowieka i bezpieczeństwo, w tym wspieranie społeczności dotkniętych konfliktem, stanowią podstawę silnych i odpornych państw i społeczeństw. Są również istotnymi warunkami funkcjonującej gospodarki rynkowej i zrównoważonego wzrostu. W szczególności praworządność jest kluczowym elementem starań o zapewnienie odpowiedniego klimatu biznesowego i przyciągnięcie bezpośrednich inwestycji zagranicznych.

Myśląc przyszłościowo, należy odnowić zobowiązanie na rzecz fundamentalnych zasad partnerstwa, aby wykorzystać jego dotychczasowe osiągnięcia. W szczególności wsparcie UE na rzecz odpornych instytucji, praworządności i bezpieczeństwa będzie obejmowało: (i) proponowanie sposobów lepszego mierzenia wpływu reform sądownictwa; (ii) uwzględnianie postępu w zakresie reform dotyczących praworządności przy podejmowaniu decyzji o pomocy; (iii) ożywienie wsparcia UE na rzecz walki z korupcją i przestępczością gospodarczą; (iv) poprawę współpracy transgranicznej w celu lepszej ochrony obywateli przed przestępczością zorganizowaną; oraz (v) zwiększenie wsparcia dla dialogu dotyczącego bezpieczeństwa i współpracy.

4.2.1 Reformy sądownictwa

Przyszłe reformy powinny opierać się na dostosowaniu rozwiązań do norm europejskich. Należy zastosować podejście całościowe, które obejmuje prokuraturę i organy ścigania. W mechanizmach kontroli i równowagi niezależność i rozliczalność sądownictwa i prokuratury są niezbędne do zapewnienia przestrzegania prawa przez wszystkie instytucje państwowe oraz dostępu obywateli do wymiaru sprawiedliwości i możliwości pełnego korzystania z przysługujących im praw.

UE będzie zachęcać instytucje międzynarodowe i ekspertów międzynarodowych do odgrywania aktywnej roli we wspieraniu i legitymizowaniu procesów reform oraz będzie korzystać z własnej wiedzy fachowej w zakresie praworządności. Reformy powinny opierać się na wysokiej jakości strategiach reform, które bazują na najlepszej diagnostyce problemów, które należy rozwiązać. Konieczny jest lepszy pomiar rzeczywistych wyników/skutków reform i ich postrzegania przez obywateli. UE będzie wspierać zwiększanie zdolności odpowiednich instytucji krajowych w zakresie zapewniania szkoleń kadr wymiaru sprawiedliwości w przedmiocie wartości i zasad, których praktycy, tacy jak sędziowie i prokuratorzy, muszą przestrzegać w swojej pracy.

W tym krytycznym obszarze UE będzie promować kulturę praworządności poprzez ścisłe zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego i środowiska biznesu, a także wzmocnioną współpracę z zainteresowanymi stronami z UE.

4.2.2 Zwalczanie korupcji i przestępczości gospodarczej

Korupcja podważa praworządność i zrównoważony rozwój społeczeństw. Nowe cyfrowe narzędzia antykorupcyjne pomagają lepiej zapobiegać nieprawidłowościom i je wykrywać, a w ostatnich latach utworzono kilka wyspecjalizowanych organów zajmujących się zwalczaniem korupcji . Aby jednak usprawnić prowadzenie dochodzeń, ściganie i karanie przestępstw gospodarczych, a tym samym dowieść, że organy antykorupcyjne i organy ścigania są niezależne i osiągają wyniki, potrzebny jest nowy poziom rygorystyczności. UE będzie wspierać ramy legislacyjne i instytucjonalne nastawione na wyniki, ze szczególnym uwzględnieniem problemu korupcji na dużą skalę, i będzie zwracać szczególną uwagę na obszar zamówień publicznych. W tym kontekście w pełni zbadany zostanie potencjał rozwiązań cyfrowych w zakresie poprawy identyfikowalności i przejrzystości systemów zamówień publicznych. UE pomoże również krajom partnerskim we wprowadzeniu zasad wiarygodności i rozliczalności na wszystkich szczeblach administracji publicznej.

Korupcja jest jednym z wielu aspektów szerszego zjawiska, jakim jest przestępczość gospodarcza. Kraje partnerskie muszą zintensyfikować wysiłki na rzecz ustanowienia solidnych i skutecznych ram zwalczania przestępstw gospodarczych. W tym zakresie do zwalczania procederu prania pieniędzy niezbędne są rejestry beneficjentów rzeczywistych. Ważne jest, aby partnerzy wschodni wprowadzili solidne ramy odzyskiwania mienia, m. in. ustanawiając funkcjonujące biura ds. odzyskiwania mienia, które są w stanie śledzić i identyfikować majątek pochodzący z działalności przestępczej. Ma to zasadnicze znaczenie w kontekście zamrażania i konfiskaty nielegalnych aktywów oraz odzyskiwania dochodów z przestępstwa jako ważnego instrumentu w walce z przestępczością zorganizowaną.

4.2.3 Zwalczanie przestępczości zorganizowanej i wzmacnianie bezpieczeństwa

Jednym ze wspólnych wyzwań w szeroko pojętym obszarze bezpieczeństwa jest przestępczość zorganizowana. W tym przypadku UE będzie nadal wspierać: (i) ściślejszą współpracę z agencjami UE w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych; (ii) reformę sektora bezpieczeństwa; (iii) zwalczanie handlu ludźmi i nielegalnymi towarami (zwłaszcza narkotykami i bronią palną); oraz (iv) zintegrowane zarządzanie granicami w celu poprawy zdolności krajów partnerskich do stawiania czoła wyzwaniom, z którymi kraje te się borykają, i zwiększenia ich odporności. UE będzie kontynuować współpracę z krajami partnerskimi w zakresie cyberodporności. Ponadto zasadnicze znaczenie mają funkcjonalne i możliwe do wyegzekwowania ramy walki z cyberprzestępczością, których podstawą jest Konwencja Rady Europy o cyberprzestępczości.

Dalsza współpraca między krajami partnerskimi a Unijnym Mechanizmem Ochrony Ludności, jak również między samymi krajami partnerskimi, będzie miała kluczowe znaczenie dla poprawy zapobiegania klęskom żywiołowym i katastrofom spowodowanym przez człowieka, jak również gotowości i reagowania na te zjawiska. Ponadto rozwój w regionie nadal hamują nierozwiązane konflikty. W ramach ustalonych formatów i procesów negocjacji UE angażuje się w promowanie pokojowego rozwiązania tych konfliktów. Z uwagi na wpływ, jaki na rozwój gospodarczy i społeczny może mieć rola kobiet i osób młodych w budowaniu pokoju, zostanie ona wzmocniona poprzez wspólne działania na rzecz dalszego zaangażowania politycznego UE w realizację programu działań na rzecz kobiet, pokoju i bezpieczeństwa na szczeblu regionalnym i międzynarodowym. W szczególności UE będzie kontynuować wysiłki na rzecz wspierania zapobiegania konfliktom, budowania zaufania i ułatwiania negocjowanych pokojowych rozwiązań konfliktów. Będzie również nadal udzielać pomocy społecznościom dotkniętym konfliktami, aby zwiększyć ich odporność. Nastąpi również pogłębienie dialogu dotyczącego bezpieczeństwa i zacieśnienie praktycznej współpracy w zakresie wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony (WPBiO), aby wesprzeć wkład krajów partnerskich w europejskie misje i operacje cywilne i wojskowe. W stosownych przypadkach UE rozważy zapewnienie krajom partnerskim możliwości szkolenia i budowania zdolności, w tym w zakresie przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym.

4.3 Razem na rzecz odporności środowiskowej i odporności na zmianę klimatu

Europejski Zielony Ład wyraźnie pokazuje, że wyzwania związane ze środowiskiem i klimatem wymagają pilnego działania ze strony UE i krajów partnerskich. Modernizacja gospodarek i struktur handlu pomoże zmniejszyć ryzyko ucieczki emisji. Jest to również konieczne ze względu na osiągnięcia w zakresie integracji gospodarczej i zmieniające się preferencje konsumentów w UE i w ramach PW. Przekształcając własną gospodarkę, UE będzie nadal łączyć kraje partnerskie z coraz bardziej złożonymi, wysokiej klasy gospodarczymi łańcuchami wartości. UE będzie również pomagać krajom partnerskim w realizacji ustalonych na poziomie krajowym wkładów w porozumienie paryskie oraz w modernizacji gospodarek, zmniejszaniu śladu węglowego i dążeniu do neutralności klimatycznej, przy uwzględnieniu wyzwań w zakresie inwestycji. W tym zakresie kraje partnerskie wyraziły na różnych forach swoje poparcie dla kompleksowego podejścia do zmian przedstawionego w Europejskim Zielonym Ładzie. Równie ważne jest wdrożenie ram z Sendai dotyczących ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych oraz zwiększenie wysiłków na rzecz przystosowania się do zmiany klimatu.