[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 17.10.2008 r.

KOM(2008) 617 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Rok po szczycie w Lizbonie: aktualny stan partnerstwa Afryka-UE

{SEC(2008) 2603}

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Rok po szczycie w Lizbonie: aktualny stan partnerstwa Afryka-UE

1. WPROWADZENIE

W trakcie drugiego szczytu w Lizbonie w grudniu 2007 r. szefowie państw i rządów państw członkowskich UE i krajów afrykańskich przyjęli wspólną strategię Afryka-UE – jest to ambitna, długoterminowa inicjatywa, odzwierciedlająca ich zaangażowanie w pogłębienie stosunków politycznych i chęć wspólnego rozwiązywania problemów globalnych. Strategia oznacza zdecydowane zerwanie z przeszłością i stwarza szeroko zakrojone ramy dla stosunków Afryka-UE. Towarzyszy jej plan działań na lata 2008-2010, uzupełniający określone we wspólnej strategii ogólne kierunki polityki o niezbędne szczegóły. Plan działań obejmuje 8 partnerstw w poszczególnych dziedzinach i będzie najważniejszym dokumentem operacyjnym dotyczącym współpracy Afryka-UE aż do następnego szczytu, który zostanie zorganizowany w Afryce w 2010 r. Wspólna strategia i działania dotyczące Afryki prowadzone w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa będą się nawzajem uzupełniać, dzięki czemu stosunki Afryka-UE staną się bardziej intensywne.

Szefowie państw i rządów oznajmili także, że rok 2008 będzie rokiem realizacji strategii i osiągania widocznych rezultatów. Uzgodnili oni, że Komisja Europejska, sekretariat Rady i Komisja Unii Afrykańskiej będą corocznie publikować sprawozdanie z postępów w realizacji wspólnej strategii i planu działań. Aby podkreślić swoje polityczne zaangażowanie w ten proces, Komisja Europejska podjęła także decyzję o przygotowaniu niniejszego komunikatu dotyczącego osiągniętych postępów i problemów, które pozostają do rozwiązania.

Niniejszy komunikat ma zatem trojaki cel: 1) ocenienie postępów osiągniętych w ciągu pierwszego roku realizacji strategii; 2) wskazanie głównych problemów, które pozostają do rozwiązania, aby stworzyć podstawę do dyskusji pomiędzy wszystkimi zainteresowanymi podmiotami: państwami członkowskimi i instytucjami UE, krajami i instytucjami afrykańskimi, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i międzynarodowymi partnerami, oraz 3) dostarczenie wkładu do wspólnego sprawozdania z postępów przygotowywanego na spotkanie trojki ministerialnej w listopadzie 2008 r. Niniejszy komunikat zawiera omówienie początkowych postępów w realizacji ogólnych celów politycznych zawartych we wspólnej strategii oraz w realizacji 8 partnerstw. Podsumowanie dotyczy głównie perspektyw na przyszłość. Zawarto w nim zalecenia jak rozwijać wzajemne stosunki sprawniej i szybciej.

2. WSPÓLNA STRATEGIA – WSKAZÓWKI POLITYCZNE I POSTANOWIENIA INSTYTUCJONALNE

We wspólnej strategii i w planie działań określono główne zasady, cele i elementy nowego strategicznego partnerstwa Afryka-UE, oraz nadano wzajemnym stosunkom bardziej dojrzały i zrównoważony charakter dzięki rozszerzeniu dialogu i współpracy „poza pomoc rozwojową”, „poza Afrykę” i „poza instytucje”. W ciągu niecałego roku udało się osiągnąć pierwsze rezultaty:

- Dialog i współpraca sięgające „poza pomoc rozwojową” Afryka nadal zajmuje ważne miejsce w polityce zagranicznej UE, a obustronny dialog w coraz większy stopniu wykracza poza tradycyjne ramy polityki rozwojowej, agencji i urzędników. Świadczy o tym intensyfikacja kontaktów na wysokim szczeblu, szczególnie w dziedzinie pokoju i bezpieczeństwa, czego najlepszym przykładem są spotkania w ramach tzw. trojki z udziałem Komitetu Politycznego i Bezpieczeństwa (KPiB) oraz Rady ds. Pokoju i Bezpieczeństwa Unii Afrykańskiej w październiku oraz ministrów obrony państw członkowskich UE i krajów afrykańskich w listopadzie. Nadal jednak zbyt często myśli się i mówi o Afryce w kontekście „problemów związanych z rozwojem”. Należy intensywniej działać w celu uruchomienia politycznego zaangażowania i zasobów finansowych zainteresowanych podmiotów niezajmujących się zagadnieniami związanymi z rozwojem.

- Dialog i współpraca sięgające „poza Afrykę” Także w tej dziedzinie pierwsze rezultaty są zachęcające, choć nierówne. Mimo że UE i Afryka coraz częściej dyskutują i wspólnie pracują nad problemami globalnymi, takimi jak pokój i bezpieczeństwo, zmiany klimatyczne, bezpieczeństwo energetyczne i żywnościowe, dyskusje te często ograniczą się do Afryki - wpływu zmian klimatycznych na Afrykę, bezpieczeństwa energetycznego i żywnościowego w Afryce itd. Obie strony muszą w większym stopniu zaangażować się we współpracę w ramach ONZ i na innych forach międzynarodowych, oraz w wielostronne negocjacje dotyczące takich zagadnień jak handel, prawa człowieka lub zmiany klimatyczne. Strony powinny także wypracować wspólne stanowisko w odniesieniu do regionalnych i globalnych problemów politycznych i współpracować w tym zakresie.

- Dialog i współpraca sięgające „poza instytucje” Jednym z najważniejszych aspektów partnerstwa opartego na kontaktach międzyludzkich jest zaangażowanie wielu nietradycyjnych podmiotów spośród organizacji społeczeństwa obywatelskiego, sektora prywatnego i świata akademickiego. Chociaż po obu stronach wyraźnie widać chęć poważnego zaangażowania się, niezbędne są bardziej intensywne działania w celu uruchomienia zasobów finansowych i wypracowania praktycznych ustaleń umożliwiających aktywne zaangażowanie podmiotów pozainstytucjonalnych w ten proces i interakcję z nimi.

W trakcie spotkania ministrów w ramach tzw. trojki w dniu 16 września 2008 r. przyjęto pierwsze sprawozdanie z realizacji wspólnej strategii i planu działań, odnotowano z zadowoleniem osiągnięte postępy i sformułowano konkretne zalecenia co do dalszych działań. Po stronie UE ustalenia przyjęte w Lizbonie zostały wzmocnione przez dodatkowe działania. Realizację partnerstw tematycznych Afryka-UE powierzono 8 unijnym zespołom ds. realizacji, obejmującym szczególnie zaangażowane państwa członkowskie, Komisję i sekretariat Rady, i podlegającym ogólnej koordynacji ze strony grupy roboczej Rady ds. Afryki. W odniesieniu do aspektów finansowych, państwa członkowskie UE zachęca się do współfinansowania planowanych działań, a Komisji Europejskiej zrealizuje swoje zobowiązania finansowe dotyczące wsparcia wspólnej strategii i planu działań, optymalizując wykorzystanie źródeł finansowania i instrumentów dostępnych w budżecie WE w ramach obecnie obowiązujących wieloletnich ram finansowych i EFR.

Po stronie afrykańskiej największa rolę odgrywa Komisja UA. Kilka afrykańskich krajów i organizacji zasygnalizowało zainteresowanie tym procesem, jednak należy zaangażować także inne podmioty i powołać odpowiedniki unijnych zespołów ds. realizacji, aby móc wdrażać poszczególne partnerstwa i koordynować ich działalność. Tego typu wiodącą rolę mogłyby pełnić – oprócz Komisji Unii Afrykańskiej – regionalne wspólnoty gospodarcze oraz Afrykański Bank Rozwoju, jak również poszczególne kraje.

Podjęto także pierwsze kroki, aby otworzyć ten proces na partnerów międzynarodowych, w tym na Bank Światowy, organizacje systemu ONZ i państwa grupy G8. Prace te powinny obecnie przejść z etapu dialogu politycznego do konkretnej współpracy na poziomie każdego partnerstwa.

W 2008 r. nastąpiło ponadto znaczne wzmocnienie kontaktów pomiędzy instytucjami UE i ich odpowiednikami w ramach UA. Świadczy o tym ustanowienie nowej, pełniącej podwójną funkcję delegatury UE przy UA w Addis Abebie, coraz bardziej intensywny dialog i współpraca pomiędzy komisjami obydwu organizacji, jak również rozwijająca się współpraca pomiędzy Parlamentem Europejskim i Parlamentem Panafrykańskim.

Komunikacja i język są bardzo ważnymi elementami budowy demokracji i zwiększania udziału w niej obywateli, dlatego niezbędna jest dobrze funkcjonująca współpraca i wzajemne świadczenie sobie usług przez UE i UA w dziedzinie informacji, komunikacji i języka.

Przyczynia się to do realizacji jeszcze jednego kompleksowego celu, jakim jest wspieranie integracji politycznej i ekonomicznej Afryki, oraz wzmocnienie UA i jej Komisji jako skutecznych instytucji partnerskich w Afryce.

3. PARTNERSTWA

Po stronie UE aktywne zaangażowanie państw członkowskich, Komisji oraz innych europejskich instytucji i zainteresowanych podmiotów umożliwiło osiągnięcie postępów w ramach każdego z 8 partnerstw, zgodnie z międzynarodowymi zobowiązaniami dotyczącymi zwiększenia efektywności pomocy, spójności polityki rozwojowej, oraz włączania do głównego nurtu działań takich zagadnień jak równość płci. Poniżej przestawiono dotychczasowe osiągnięcia oraz dalsze priorytetowe działania. Dokument roboczy służb Komisji załączony do niniejszego komunikatu zawiera pełniejsze omówienie osiągnięć oraz priorytetowych celów w ramach 8 partnerstw tematycznych.

3.1. Partnerstwo Afryka-UE na rzecz pokoju i bezpieczeństwa

Pokój i bezpieczeństwo to nadal jeden z najważniejszych priorytetów we współpracy między Afryką i UE. Celem tego partnerstwa jest głównie powiązanie działań politycznych, celów operacyjnych i finansowania. Wzmocnionemu dialogowi dotyczącemu problemów związanych z pokojem i bezpieczeństwem w Afryce, Europie i na poziomie globalnym musi odpowiadać wola polityczna afrykańskich przywódców, wsparta zdolnością do reagowania na problemy na tym kontynencie i poza nim. Z kolei we wspólnej strategii stwierdza się, że Afryce należy pomóc w ponoszeniu obciążeń związanych z realizacją operacji pokojowych.

W tym roku dyskusje polityczne i techniczne dotyczyły większości najważniejszych kryzysów w Afryce, takich jak kryzys w Kenii, Zimbabwe, Mauretanii, dialog pokojowy i działania podejmowane w Somalii, kryzys w Darfurze, prowadzona przez UA misja pokojowa w Republice Środkowoafrykańskiej, oraz unijna misja wojskowa w ramach WPZiB w Czadzie. Podjęto konkretne działania na rzecz zwiększenia wsparcia finansowego i technicznego mającego na celu poprawę zdolności UA do planowania, prowadzenia i zarządzania operacjami pokojowymi, które wymagają dalszego wzmocnienia. W tym kontekście znaczne postępy poczyniono przy przygotowywaniu drugiego instrumentu na rzecz pokoju w Afryce, na potrzeby którego przydzielono kwotę 300 mln EUR na lata 2008-2010. Przyjęto również bardziej kompleksowe podejście, wykraczające poza wspieranie operacji pokojowych i budowę zdolności, które obejmuje zapobieganie konfliktom i stabilizację w fazie po zakończeniu konfliktu.

Unijny zespół ds. realizacji zaczął opracowywać konkretne cele, które zostaną wkrótce omówione z partnerami afrykańskimi. Obejmują one między innymi wzmocnienie afrykańskich sił szybkiego reagowania za pomocą odpowiednich szkoleń wojskowych i cywilnych, zwiększenie zdolności do wczesnego ostrzegania oraz intensyfikację współpracy mającej na celu zwalczanie terroryzmu i przemytu broni. Udostępniono wsparcie finansowe i techniczne umożliwiające wzmocnienie zdolności UA do planowania i prowadzenia operacji pokojowych oraz zarządzania nimi. Niedługo rozpoczną się w ramach ONZ dyskusje nad stałym mechanizmem finansowania dla operacji pokojowych prowadzonych przez państwa afrykańskie. Wyznaczono sześć „najważniejszych podmiotów”, które mają współprowadzić prace w trzech obszarach priorytetowych partnerstwa.

3.2. Partnerstwo Afryka-UE na rzecz demokratycznego sprawowania rządów i praw człowieka

Celem partnerstwa jest wypracowanie wspólnego rozumienia zasady demokratycznego sprawowania rządów oraz promowanie i konsolidacja wspólnego planu działania na rzecz praw człowieka, potwierdzającego zobowiązanie do współpracy mającej na celu ochronę i promowanie praw człowieka wszystkich mieszkańców Afryki i Europy. Obejmuje ono również wzmacnianie współpracy w dziedzinie kultury.

Dialog dotyczący demokratycznego sprawowania władzy i praw człowieka i współpraca w tym zakresie między Afryką a UE toczy się od wielu lat w ramach polityki zewnętrznej, polityki rozwoju oraz polityki sąsiedztwa UE. Maksymalizacja synergii w ramach najważniejszych trwających procesów ułatwi wspieranie reform dotyczących systemu sprawowania rządów i umożliwi skuteczną ochronę i promowanie praw człowieka i wolności.

Wzmocnienie zasady demokratycznego sprawowania rządów w krajach AKP dzięki dialogowi i odpowiednim bodźcom jest głównym celem procesu rezerwy motywacyjnej, w ramach której 2,7 mld EUR zostało przyznane tym krajom, które przygotują plany działań na rzecz demokratycznego sprawowania rządów. UE i UA będą współpracowały, wspierając działania krajów afrykańskich na rzecz budowy ich własnych systemów demokratycznych i realizacji krajowych planów reform, ale także na rzecz zwiększenia woli politycznej tam, gdzie procesy demokratyczne zostały zakłócone lub opóźnione.

UA i UE rozpoczęły debaty dotyczące samorządu lokalnego, które otwierają dalsze możliwości współpracy. UE zaprosi UA do kontynuacji tych dyskusji, szczególnie po zakończeniu Europejskich Dni Rozwoju w Strasburgu w listopadzie 2008 r., które będą dotyczyły głównie tych problemów. Przewiduje się również wspólne prace dotyczące roli mediów i pluralizmu.

Partnerstwo powinno także ułatwić realizację konkluzji osiągniętych w ramach dialogu pomiędzy UA a UE na temat praw człowieka. UE wezwie UA do wspólnego ustalenia, jakie zagadnienia mogą stać się przedmiotem współpracy na forach międzynarodowych i do rozważenia możliwości realizacji wspólnych inicjatyw. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego z Afryki i UE zostaną zaproszone do zaangażowania się w równolegle dyskusje i do współudziału w tym dialogu.

Partnerstwo przyczyni się do umocnienia zasady rządów demokratycznych i praw człowieka na kontynencie afrykańskim. UA i UE będą oceniać rezultaty procesu wsparcia rozwoju zdolności w celu wspólnego ustalenia priorytetów w tej dziedzinie. Szczególną uwagę poświęci się konsolidacji zdolności do pomocy w organizowaniu i monitorowaniu wyborów w Afryce, oraz rozwiązywaniu problemów związanych z kryzysami powyborczymi.

W 2009 r. stworzony zostanie spis aktywności w dziedzinie dóbr kultury, który będzie stanowił podstawę uporządkowania priorytetów w tej dziedzinie.

UA i UE uruchomią ponadto „Platformę dialogu na temat demokratycznego sprawowania rządów i praw człowieka”, aby zaangażować w ten proces jak najwięcej zainteresowanych podmiotów.

3.3. Partnerstwo Afryka-UE na rzecz handlu i integracji regionalnej

Głównym celem tego partnerstwa jest wspieranie społeczno-ekonomicznej i politycznej integracji Afryki w celu przyśpieszenia utworzenia większych i zintegrowanych regionalnie rynków oraz poprawy i utrwalenia infrastruktury i usług w Afryce.Duże znaczenie w tym kontekście ma zniesienie wewnętrznych barier handlowych w Afryce, jak również zwiększenie zdolności administracji, producentów i eksporterów na wszystkich szczeblach do sprostania wymogom ich rynków docelowych. Niedawno opublikowany komunikat dotyczący integracji regionalnej na rzecz rozwoju w krajach AKP[1] stanowi wkład Komisji Europejskiej w tę debatę. Umowy o partnerstwie gospodarczym nadal stanowią ważny punkt planu, a kiedy zostaną zawarte z dużą częścią krajów regionu, będą stanowiły podstawę wsparcia UE dla integracji regionalnej w Afryce.

Zagadnienie harmonizacji ustaw, rozporządzeń, procedur, norm i standardów w całej Afryce można by z powodzeniem podejmować na poziomie panafrykańskim – byłoby to uzupełnienie działań podejmowanych na poziomie regionalnym. Jeden z możliwych celów dotyczy standardów sanitarnych i fitosanitarnych, w szczególności jeżeli chodzi o rozwój zdolności kapitału ludzkiego i dzielenie się informacjami na poziomie całego kontynentu. Na początku 2009 r. oczekuje się przybycia misji wysokiego szczebla Komisji Europejskiej do Afryki.

Partnerstwo Afryka-UE w dziedzinie infrastruktury powołano w 2007 r., przed przyjęciem wspólnej strategii, a jego realizacja rozpoczęła się w 2008 r. Celem jest znaczne zwiększenie unijnych inwestycji w infrastrukturę w Afryce, a co za tym idzie poprawa połączeń infrastrukturalnych pomiędzy poszczególnymi krajami afrykańskimi. W tym celu wykorzystywane są różne instrumenty: KPI/RPI (10. EFR), w ramach których wspierany będzie transport regionalny oraz korytarze energetyczne i komunikacyjne, instrument energetyczny i fundusz wodny, oraz Fundusz powierniczy na rzecz infrastruktury, który pozwala na łączenie dotacji i pożyczek. Fundusz powierniczy otrzymał już 108 mln EUR z 9. EFR – większych funduszy oczekuje się w ramach 10. EFR – oraz 38 mln EUR od 11 państw członkowskich UE. Europejski Bank Inwestycyjny i inni donatorzy pomocy także ogłosili, że udostępnią na potrzeby Funduszu powierniczego pożyczki w kwocie przekraczającej 250 mln EUR. Ponadto program pomocowy o wartości 10 mln EUR pomoże Komisji UA sformułować i wypromować działania umożliwiające reagowanie na problemy infrastrukturalne w Afryce.

3.4. Partnerstwo Afryka-UE na rzecz milenijnych celów rozwoju

Partnerstwo powinno być forum umożliwiającym intensywny międzykontynentalny dialog polityczny, współpracę i wspólne działania mające na celu osiągnięcie wszystkich milenijnych celów rozwoju w całej Afryce do 2015 r. W ramach partnerstwa wskazano cztery priorytetowe kierunki działań:

- zagwarantowanie finansowania i wsparcia politycznego umożliwiającego osiągnięcie milenijnych celów rozwoju;

- przyśpieszenie osiągnięcia milenijnych celów rozwoju dotyczących bezpieczeństwa żywnościowego;

- przyśpieszenie osiągnięcia milenijnych celów rozwoju dotyczących ochrony zdrowia;

- przyśpieszenie osiągnięcia milenijnych celów rozwoju dotyczących edukacji;

W czerwcu 2008 r. szefowie państw i rządów UE potwierdzili swoje zobowiązania dotyczące zwiększenia oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA) na lata 2010 i 2015 oraz przyjęli plan działań na rzecz realizacji milenijnych celów rozwoju. W ten sposób zadecydowano o zwiększeniu pomocy udzielanej przez UE w poszczególnych dziedzinach oraz przyjęto przykłady działań UE, które należy wykonać w ramach istniejących zobowiązań dotyczących zwiększenia ODA. Jest to wspólna oferta Europy na rzecz jej partnerów – krajów rozwijających się – oraz wspólnoty międzynarodowej. Chociaż plan ma zasięg globalny, stwierdzono w nim wyraźnie, że priorytetem jest pomoc dla Afryki. Plan jest także spójny z pracami grupy sterującej ds. realizacji milenijnych celów rozwoju w Afryce, powołanej przez sekretarza generalnego ONZ.

Ważne jest, aby ustalić w jakich dziedzinach współpraca między kontynentami oferuje wartość dodaną w porównaniu do istniejących inicjatyw. Należy przy tym pamiętać o konieczność powiązania współpracy między Afryką i UE z działalnością na poziomie krajowym, subregionalnym i wielostronnym. W odniesieniu do współpracy między kontynentami plan działania UE można wykorzystać jako narzędzie polityczne umożliwiające 1) zwiększenie świadomości na temat MCR i udzielenie pomocy dla w Afryki w identyfikacji jej własnych potrzeb i priorytetów 2) poprawę monitorowania postępów w realizacji MCR na poziomie całego kontynentu 3) przyjęcie wspólnego stanowiska Afryki i UE dotyczącego MCR w ramach najważniejszych spotkań międzynarodowych. Na poziomie krajowym plan można wykorzystać jako narzędzie dialogu politycznego, dzięki któremu możliwe będzie: 1) ustanowienie „krajowych” wskaźników realizacji MCR, tam gdzie one jeszcze nie istnieją, które będą dostosowane do specyfiki danego kraju, oraz ulepszenie krajowych systemów gromadzenia danych i monitorowania, 2) promowanie dalej idącego uwzględnienia MCR w krajowych strategiach rozwoju, 3) wskazanie konkretnych działań i dobrych praktyk, które mogą przyśpieszyć postęp w osiąganiu MCR.

Krótkoterminowe cele dotyczące kwestii politycznych i finansowych powinny uwzględniać wspólnie wybrane na podstawie planu działań UE priorytetowe wskaźniki i działania oraz niedawno przyjęte zalecenia grupy sterującej ds. realizacji MCR w Afryce powołanej przez sekretarza generalnego ONZ. Celem, który można stosunkowo szybko osiągnąć, jeżeli chodzi o bezpieczeństwo żywnościowe, byłoby nawiązanie współpracy w celu wzmocnienia powiązań pomiędzy programem tematycznym na rzecz bezpieczeństwa żywnościowego, proponowanym instrumentem żywnościowym UE oraz programem ramowym na rzecz wszechstronnego rozwoju rolnictwa w Afryce (3. filar), w szczególności w dziedzinie badań związanych z rolnictwem, systemów informatycznych związanych z bezpieczeństwem żywnościowym, poprawy zarządzania ryzykiem w dziedzinie bezpieczeństwa żywnościowego oraz wsparcie dla regionalnych i kontynentalnych organizacji rolników. Istnieje możliwość, aby prowadzone działania były spójne z działaniami opisanymi w planie działań UE, jeżeli chodzi o poprawę finansowania ochrony zdrowia i edukacji oraz przeciwdziałanie kryzysowi zasobów ludzkich w sektorze ochrony zdrowia, jak również znacznemu spadkowi liczby odpowiednio wyszkolonych nauczycieli i obniżeniu się jakości kształcenia.

3.5. Partnerstwo Afryka-UE na rzecz energii

Energia to dziedzina, w której Afryka i Europa mają ważne wspólne interesy i stoją w obliczu podobnych problemów. Partnerstwo ma trzy cele: wzmocnienie dialogu Afryka-UE dotyczącego dostępu do energii i bezpieczeństwa energetycznego, poprawa dostępu do usług energetycznych oraz zwiększenie inwestycji w infrastrukturę oraz promowanie energii ze źródeł odnawialnych i efektywności energetycznej.

We wrześniu 2008 r. komisarze europejscy ds. energii i rozwoju złożyli wspólnie wizytę w Afryce, która dotyczyła głównie kwestii energetycznych. Wizyta w Komisji Unii Afrykańskiej i w trzech krajach – Etiopii, Nigerii i Burkina Faso – odzwierciedla zróżnicowanie form energii i potencjał energetyczny Afryki. Problemy regionalne należały do ważnych zagadnień poruszanych w trakcie wizyty, ponieważ połączenia wzajemne mają nie tylko duże znaczenie z energetycznego punktu widzenia, ale odgrywają także rolę czynnika stabilizującego w stosunkach pomiędzy krajami należącymi do różnych regionalnych wspólnot gospodarczych.

W trakcie wizyty osiągnięto porozumienie pomiędzy Komisją Europejską i Komisją Unii Afrykańskiej w sprawie głównych priorytetów i metod zarządzania umożliwiających realizację partnerstwa Afryka-UE na rzecz energii. Podpisano również „Wspólne oświadczenie w sprawie realizacji partnerstwa Afryka UE na rzecz energii”. Oświadczenie jest pierwszym formalnym porozumieniem sektorowym wynikającym z ustaleń przyjętych na szczycie w Lizbonie i zostało zatwierdzone podczas spotkania członków Komisji Europejskiej i Komisji UA w dniu 1 października 2008 r. w Brukseli.

Wszystkie instytucje niezbędne do zarządzania partnerstwem już funkcjonują: unijny zespół ds. realizacji zebrał się kilkakrotnie, utworzono Główną Grupę Afrykańską, a w dniach 15-16 października 2008 w Addis Abebie odbędzie się pierwsze spotkanie nieformalnej wspólnej grupy ekspertów. Ponadto uzgodniono, że pierwsze spotkanie wysokiego szczebla Afryka-UE w sprawie energii odbędzie się w 2009 r., równolegle z Forum Partnerstwa Energetycznego, w którym uczestniczyć będą organizacje społeczeństwa obywatelskiego i przedstawiciele sektora prywatnego.

Priorytety uzgodnione we wspólnym oświadczeniu to: integracja regionalna i modernizacja infrastruktury energetycznej, promowanie warunków sprzyjających inwestycjom w sektorze prywatnym, poprawa dostępu do usług energetycznych, zrównoważone wykorzystywanie potencjału Afryki w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych, poprawa efektywności energetycznej i zmniejszenie liczby odpadów. Na tej podstawie nieformalna wspólna grupa ekspercka przygotuje plan realizacji powyższych priorytetów. Trwa także dwustronny dialog dotyczący energii z poszczególnymi krajami lub regionami Afryki.

W 2008 r. z istniejących instrumentów finansowych i programów tematycznych (takich jak instrument energetyczny, partnerstwo Afryka-UE w dziedzinie infrastruktury i jego fundusz powierniczy, dwustronne i regionalne programy EFR, środowisko, zrównoważone zarządzanie zasobami naturalnymi – w tym energią – program ENRTP) sfinansowano lub sfinansowanych zostanie kilka projektów dotyczących energii.

3.6. Partnerstwo Afryka-UE w dziedzinie zmian klimatycznych

Partnerstwo to obejmuje 2 powiązane ze sobą działania priorytetowe: 1) opracowywanie wspólnej polityki jeżeli chodzi o zmiany klimatu i współpracę w tej dziedzinie 2) przeciwdziałanie degradacji ziemi uprawnej i coraz częstszemu występowaniu suszy.

Pierwsze działanie priorytetowe dotyczy głównie krajów afrykańskich objętych światowym sojuszem na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatu (GCCA)[2], stanowiący platformę umożliwiającą intensyfikację dialogu politycznego i współpracy między Afryką a UE. Jest to uprzywilejowany kanał komunikacji dzięki któremu można wypracować wspólne stanowisko Afryki i UE w kwestii zmian klimatycznych i dostosowania się do nich. Drugi etap tego działania priorytetowego to Afrykańskie Centrum Informacji Klimatycznej na rzecz Rozwoju w Afryce (ClimDev)[3]. Działalność ClimDev ma ścisły związek ze zmniejszaniem ryzyka wystąpienia katastrof naturalnych, co jest jednym z obszarów priorytetowych GCCA. Wśród celów krótkoterminowych należy wymienić: przyjęcie wspólnej deklaracji politycznej Afryka-UE w sprawie zmian klimatycznych i GCCA[4] w ramach przygotowań do poznańskiej konferencji dotyczącej Konwencji Ramowej ONZ w sprawie zmian klimatu w grudniu 2008 r. (gdzie zostanie przedstawiona ogólna deklaracja przygotowana przez UE, kraje najsłabiej rozwinięte i kraje rozwijające się położone na małych wyspach) i na podstawie afrykańskich priorytetów klimatycznych[5].

Drugie działanie priorytetowe to przeciwdziałanie degradacji ziemi uprawnej w Afryce. W tym kontekście flagowym projektem jest inicjatywa „Zielona ściana dla Sahary”, w ramach której można by zintegrować działania podejmowane na poziomie kontynentalnym, krajowym i lokalnym oraz działania instytucji pracujących na rzecz zrównoważonego zarządzania ziemią uprawną. Partnerstwo będzie wspierało działania takie jak budowa zdolności, promowanie zrównoważonego zarządzania ziemią uprawną i wodą, rozwój i umacnianie społeczności lokalnej, zarządzanie zasobami naturalnymi na poziomie lokalnym. Cele, które można szybko osiągnąć, to ukończenie wstępnych badań na początku 2009 r. oraz przyjęcie planu działań przez Komisję Unii Afrykańskiej w styczniu 2009 r.

W przypadku obydwu działań istnieje potrzeba wyodrębnienia grupy najważniejszych zaangażowanych podmiotów, zdolnych do napędzania tych procesów. Na poziomie UE rozpoczęto już przygotowywanie analizy, która może być pomocna w tym kontekście.

Ponadto Komisja Europejska i UA prowadzą nadal szeroki dialog na temat ochrony środowiska, obejmujący takie zagadnienia jak realizacja wielostronnych porozumień w sprawie ochrony środowisk, zmniejszanie ryzyka wystąpienia katastrof naturalnych, włączanie zagadnienia ochrony środowiska do programów związanych z rozwojem i do współpracy z różnymi partnerami w Afryce (Komisja UA, NEPAD, AMCEN, UNEP).

3.7. Partnerstwo Afryka-UE w dziedzinie migracji, mobilności i zatrudnienia

Partnerstwo w tej dziedzinie opiera się na deklaracji z Trypolisu Afryka-UE, planu działań Afryka-UE w sprawie handlu ludźmi oraz deklaracji i planie działań z Wagadugu w sprawie zatrudnienia i zmniejszenia ubóstwa w Afryce. Partnerstwo umożliwi przygotowanie kompleksowych odpowiedzi na problemy związane z migracjami, mobilnością i zatrudnieniem, występujące zarówno w ramach obydwu kontynentów, jak i w stosunkach między nimi; celem jest stworzenie większej liczby lepszych miejsc pracy w Afryce, realizacja programu godnej pracy i lepsze zarządzanie przepływami migracyjnymi.

Strona afrykańska rozpoczęła konsultacje z regionalnymi wspólnotami gospodarczymi dotyczące migracji. Dialog euroafrykański na wysokim szczeblu dotyczący zachodnioafrykańskiego szlaku migracyjnego pomyślnie się rozwija, o czym świadczy organizacja konferencji ministrów w Paryżu w sprawie migracji i rozwoju w listopadzie 2008 r.

Do przygotowania i realizacji odpowiedniej polityki potrzebne są wiarygodne dane i analizy. Komisja Europejska będzie w dalszym ciągu wspierała budowę sieci obserwatoriów migracyjnych w Afryce subsaharyjskiej. Ustanowienie ustrukturyzowanego dialogu z afrykańską diasporą w Europie i wspieranie jej udziału w rozwoju Afryki to wspólny priorytet UE i UA, która uważa diasporę za swój szósty region. W rezultacie zorganizowany zostanie pierwszy szczyt diaspory afrykańskiej, a po stronie europejskiej realizowane są różne inicjatywy w celu wzmocnienia dialogu z diasporą afrykańską. Uznając zwiększone znaczenie przekazów pieniężnych pochodzących z zagranicy dla wielu krajów afrykańskich, Komisja Europejska poprze utworzenie afrykańskiego instytutu ds. przekazów pieniężnych pochodzących z zagranicy, który będzie działał pod kierownictwem Komisji UA i we współpracy z Bankiem Światowym.

Współpraca z afrykańskimi partnerami obejmuje także promowanie dialogu regionalnego i współpracy regionalnej w dziedzinie zwalczania nielegalnej imigracji, przemytu imigrantów i handlu ludźmi. Wsparcie Wspólnoty Europejskiej dla Centrum Informacji i Zarządzania Migracja (CIGEM) w Mali to innowacyjne działanie, w ramach którego zintegrowane są takie zagadnienia jak migracje, mobilność, zatrudnienie i kształcenie zawodowe. Zostało ono zainspirowane wcześniejszymi inicjatywami tego typu realizowanymi przez Maroko i Tunezję. W Afryce daje się już zauważyć chęć skorzystania z tych doświadczeń. Programy Erasmus Mundus, Tempus i Nyerere oferują wykwalifikowanym afrykańskim studentom większą mobilność w ramach Afryki i Europy. Ponadto w ramach programu „Młodzież w działaniu” wspierana jest mobilność młodych ludzi z Europy i Afryki.

3.8. Partnerstwo Afryka-UE w dziedzinie nauki, społeczeństwa informacyjnego i przestrzeni kosmicznej

Partnerstwo to umożliwi zmniejszenie luki w technologiach cyfrowych i badaniach naukowych pomiędzy Afryką a Europą, wzmocnienie afrykańskich zdolności w dziedzinie nauki, technologii teleinformatycznych i technologii kosmicznych oraz ich zastosowań, jak również do ich intensywniejszego wykorzystania jako ważnych czynników umożliwiających zmniejszanie ubóstwa, pobudzanie wzrostu gospodarczego i rozwoju społeczno-ekonomicznego. Partnerstwo zapewni wsparcie dla skonsolidowanego planu działań w dziedzinie nauki i technologii w Afryce (CPA) oraz afrykańskiego regionalnego planu działania na rzecz gospodarki opartej na wiedzy (ARAPKE)

Partnerstwo stanowi wspaniałą okazję, aby zwiększyć rolę nauki, technologii i społeczeństwa informacyjnego w pomocy rozwojowej UE i w ramach szerszego partnerstwa Afryka-UE. Obecnie potrzebne jest zarówno określenie krótkoterminowych politycznych celów do osiągnięcia, jak i wypracowanie wspólnej perspektywy długoterminowej.

Komisja UA zaproponowała, aby w ramach tego partnerstwa zrealizować 19 sztandarowych projektów: 12 dotyczyłoby nauki i technologii, 5 społeczeństwa informacyjnego, a 2 przestrzeni kosmicznej. Spośród tych projektów 6 – dwa dla każdego działania priorytetowego – uznaje się za pilne i gotowe do wczesnej realizacji. Odpowiedni komisarze KE i Komisji UA zadeklarowali we wspólnym oświadczeniu z dnia 1 października 2008 r., że te projekty powinny być podstawą dalszej realizacji partnerstwa.

Jeżeli chodzi o przestrzeni kosmicznej, UE i UA zgodziły się podjąć współpracę w ramach partnerstwa UE-UA dotyczącą unijnej inicjatywy Globalny monitoring środowiska i bezpieczeństwa (nazywanej obecnie KOPERNIKUS). Trwają prace nad przygotowaniem projektu wspólnego planu działań. Celem jest przedstawienie planu działania w trakcie następnego szczytu Afryka-UE w Libii w 2010 r. Proces ten rozpoczął się w trakcie nieformalnego spotkania Komisji Europejskiej i Komisji UA dotyczącego inicjatywy KOPERNIKUS, które odbyło się w Akrze (Ghana) w dniach 4-6 października 2008 r.. Równolegle Komisja UA i Komisja Europejska analizują możliwości optymalizacji wykorzystania technologii obserwacji satelitarnych na potrzeby zrównoważonego wzrostu, koncentrując się na zasobach naturalnych, bezpieczeństwie żywnościowym, zarządzaniu kryzysowym i energii ze źródeł odnawialnych. Służyć temu ma powołanie systemu ad hoc w Addis Abebie, wykorzystującego doświadczenia Wspólnego Centrum Badawczego KE.

4. PODSUMOWANIE I DALSZE DZIAłANIA

Na szczycie w Lizbonie w grudniu 2007 przywódcy państw członkowskich UE i krajów Afryki podkreślili znaczenie szybkich postępów i osiągnięcia konkretnych celów przy realizacji wspólnej strategii i powiązanego z nią planu działań. Rok 2008 przyniósł ważne zmiany w stosunkach UE-Afryka: długotrwała współpraca została jeszcze bardziej wzmocniona oraz rozpoczęto realizację nowych inicjatyw politycznych. Stworzona została podstawa umożliwiająca długoterminową realizację strategii – innowacyjne podejście polityczne i efektywne ustalenia organizacyjne. Obie strony zaczęły już realizować ambitny plan operacyjny w ramach poszczególnych partnerstw tematycznych. Te wstępne postępy należy przyśpieszyć, poszerzyć i skonsolidować. Na spotkaniu ministrów w ramach tzw. trojki w dniu 16 września 2008 r. słusznie podkreślono, że obie strony muszą teraz zintensyfikować wysiłki, aby partnerstwo przyniosło wszystkie oczekiwane rezultaty.

Ważnym krokiem jest ustanowienie wspólnej grupy ekspertów, która będzie realizowała i koordynowało działalność ośmiu partnerstw. W tym celu niezbędne są odpowiednie ustalenia po stronie afrykańskiej, w tym jasne określenie roli, obowiązków i oczekiwań wobec poszczególnych krajów afrykańskich, Komisji UA i innych organizacji panafrykańskich, regionalnych wspólnot gospodarczych i innych zainteresowanych podmiotów. Parlamenty, organizacje społeczeństwa obywatelskiego, sektor prywatny, organizacje wielostronne i partnerzy międzynarodowi muszą się zaangażować w proces realizacji. Ponadto obie strony powinny dążyć do osiągnięcia większej spójności politycznej oraz zintensyfikować komunikację i wymianę informacji, tak aby zainteresowane podmioty i obywatele oraz dziennikarze i naukowcy mogli monitorować postępy i rezultaty działalności partnerstw.

Biorąc pod uwagę także dyskusję pomiędzy Komisją Europejską i Komisją Unii Afrykańskiej, która miała miejsce w trakcie spotkania ich członków w dniu 1 października 2008 r., Komisja Europejska przygotowała zalecenia dotyczące dalszych działań, koncentrujące się na najważniejszych problemach, wymagających pilnego rozwiązania:

1. Partnerstwo opiera się na wspólnym działaniu. Dlatego członkowie zespołów ds. realizacji z obu stron muszą wesprzeć swoje polityczne zaangażowanie w ten proces konkretnym wkładem , w tym zasobami ludzkimi i finansowymi oraz umiejętnościami technicznymi - w Brukseli, Addis Abebie i na poziomie krajowym.

2. Unijne zespoły ds. realizacji powinny zakończyć przygotowywanie kompleksowych wykazów inicjatyw dotyczących współpracy i dostępnych zasobów oraz opracować plan realizacji obejmujący listę priorytetów i celów, jakie należy osiągnąć. Strona afrykańska powinna traktować wspólną strategię jako swój własny projekt i aktywnie angażować się w jego realizację oraz powinna szybko dokonać odpowiednich wewnętrznych ustaleń organizacyjnych. Eksperci z obu stron powinni następnie wspólnie rozpocząć realizację planu działań, w tym uzgodnionych projektów priorytetowych, przed następnym spotkaniem ministrów w ramach tzw. trojki w listopadzie 2008 r.

3. Do listopada 2008 r. należy przeprowadzić pierwsze konsultacje z najważniejszymi podmiotami nieinstytucjonalnymi , w tym z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, przedstawicielami świata akademickiego i sektora prywatnego, tak aby mogli oni odegrać aktywną rolę w realizacji i monitorowaniu wspólnej strategii.

4. Obie strony powinny starać się „traktować Afrykę jako całość” i stopniowo dostosowywać politykę i ramy prawno-finansowe do potrzeb i celów partnerstwa w celu wsparcia projektów dotyczących całego kontynentu i współpracy pomiędzy Afryką Północną i Afryką subsaharyjską. Ponadto należy zracjonalizować ustalenia instytucjonalne, takie jak organizacja prac dotyczących Afryki w Radzie, aby lepiej odzwierciedlały one tę zasadę.

5. Wspólna strategia i powiązany z nią plan działań zostały przyjęte przez szefów państw i rządów oraz należy je postrzegać jako wspólne zobowiązanie, za które odpowiedzialne są wszystkie rządy. Należy poprawić koordynację, tak aby wspólna strategia była nadrzędnym priorytetem dla wszystkich ministerstw i departamentów, z politycznego i finansowego punktu widzenia.

6. Obie strony powinny uwzględnić zasady, cele i priorytety wspólnej strategii przy programowaniu współpracy finansowej i technicznej , jak również w ich dialogu politycznym i przy spotkaniach z podmiotami trzecimi.

7. Obie strony powinny wywiązać się ze swoich zobowiązać do intensyfikacji kontaktów oraz zwiększenia koordynacji i pogłębienia współpracy w ONZ i w innych organizacjach międzynarodowych i w ramach negocjacji wielostronnych oraz powinny stworzyć odpowiednio efektywne struktury umożliwiające konsultacje i koordynację.

8. UE powinna potwierdzić swoje polityczne i finansowe zaangażowanie na rzecz Afryki. Mimo obecnej trudnej sytuacji ekonomicznej UE musi przeznaczyć połowę swojej zaplanowanej dodatkowej pomocy rozwojowej na lata 2010 i 2015 na rzecz Afryki.

9. Strona afrykańska także musi zadbać o odpowiednie zaangażowanie w realizację swoich zobowiązań dotyczących realizacji strategii i planu działań oraz wziąć za nie odpowiedzialność

10. Należy zorganizować ustrukturyzowany dialog z Parlamentem Europejskim i Parlamentem Panafrykańskim , w tym regularne przesłuchania dotyczące rozwoju strategicznego partnerstwa.

Ponadto wspólnym elementem wszystkich ośmiu partnerstw powinno być położenie większego nacisku na komunikację – udane i oparte na kontaktach międzyludzkich partnerstwo wymaga przejrzystości, zarówno jeżeli chodzi o osiągnięcia, jak i o problemy. Cały ten proces i poczynione w jego ramach postępy powinny być opisywane prostym i zrozumiałym językiem w publikacjach prasowych, w telewizji, radiu i w Internecie.

[1] COM(2008) xxx z 1.10.2008.

[2] Komisja Europejska powołała do życia światowy sojusz na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatu we wrześniu 2007 r. W inicjatywie tej uczestniczy Unia Europejska i kraje rozwijające się, które najbardziej ucierpią w wyniku zmian klimatycznych, w szczególności kraje najsłabiej rozwinięte i kraje rozwijające się położone na małych wyspach. COM(2007) 540 z 18.9.2007; Konkluzje Rady 15103/07; SEC(2008) 2319 z 15.7.2008;

[3] Wspólna inicjatywa z udziałem Globalnego Systemu Obserwacji Klimatu, Komisji Gospodarczej ds. Afryki ONZ i Komisji UA, mająca na celu poprawę dostępności danych klimatycznych dotyczących Afryki na potrzeby decydentów.

[4] Np. w trakcie spotkania ministrów Afryki i UE w ramach tzw. trojki, które ma się odbyć w listopadzie 2008 r.

[5] Por. m.in. rezultaty konferencji afrykańskich ministrów środowiska (AMCEN) w czerwcu 2008 r.