SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie oceny ram współpracy między jednostkami analityki finansowej



I.WPROWADZENIE

W art. 65 ust. 2 piątej dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy nałożono na Komisję obowiązek oceny ram współpracy jednostek analityki finansowej z państwami trzecimi oraz przeszkód i możliwości w zakresie zacieśnienia współpracy między jednostkami analityki finansowej w Unii Europejskiej, w tym możliwości ustanowienia mechanizmu koordynacji i wsparcia . Obowiązek ten powtórzono w nowym rozporządzeniu w sprawie kontroli środków pieniężnych , a także w dyrektywie w sprawie dostępu do informacji finansowych i innych informacji. W niniejszym sprawozdaniu oceniono aspekty wymienione w art. 65 ust. 2 dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy.

Jednostki analityki finansowej (FIU) są centralnymi podmiotami unijnych ram przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Zajmują one zasadniczą pozycję między sektorem prywatnym a właściwymi organami oraz ukierunkowują pracę podmiotów gospodarczych, aby wykrywać transakcje, co do których istnieje podejrzenie powiązania z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu. Ze względu na transnarodowy charakter przestępczości zorganizowanej i działalności terrorystycznej współpraca transgraniczna między FIU ma szczególne znaczenie. Terroryści działają ponad granicami – pozostawiając tzw. ślad informacji finansowych w różnych państwach – a podmioty dopuszczające się prania pieniędzy i organizacje przestępcze coraz częściej ukrywają i ponownie inwestują aktywa w państwach członkowskich innych niż państwo, w którym popełniono przestępstwo stanowiące źródło uzyskania mienia.

FIU są niezależnymi i autonomicznymi pod względem operacyjnym jednostkami, które ustanowiono na podstawie unijnych ram przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, a ich funkcjonowanie i zadania są uregulowane głównie w dyrektywie w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy .

Na arenie międzynarodowej Grupa Specjalna ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy oraz Grupa Egmont Jednostek Analityki Finansowej (Grupa Egmont) opracowują normy regulujące działalność FIU. Główne zadania FIU polegają na przyjmowaniu oraz analizowaniu zgłoszeń podejrzanych transakcji i informacji istotnych dla zwalczania prania pieniędzy, powiązanych przestępstw źródłowych i finansowania terroryzmu, a także na rozpowszechnianiu wyników przeprowadzonych analiz i wszelkich innych informacji właściwym organom krajowym i innym FIU. W związku z tym FIU stanowią ośrodki analityki finansowej. Dyrektywa w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy wykracza poza te międzynarodowe normy i przewiduje bardziej szczegółowe obowiązki i ściślejszą współpracę w UE, biorąc pod uwagę swobodę przepływów kapitału i świadczenia usług finansowych, które zapewnia zintegrowany obszar finansowy Unii.

Współpraca między FIU na szczeblu UE opiera się na funkcjonowaniu unijnej platformy FIU oraz sieci FIU.net , systemu informatycznego łączącego zdecentralizowane bazy danych, co pozwala FIU na wymianę informacji. Dnia 1 stycznia 2016 r. FIU.net włączono do Europolu w celu zapewnienia stabilności i regularnego finansowania tej sieci. Stwarza to również możliwość usprawnienia wymiany informacji między Europolem a FIU.

Niektóre aspekty współpracy między FIU z państw członkowskich w zakresie wymiany informacji są uregulowane w przyjętej dnia 20 czerwca 2019 r. dyrektywie 2019/1153 w sprawie dostępu do informacji finansowych i innych informacji. W odróżnieniu od pierwotnego wniosku Komisji dyrektywa nie zawiera jednak przepisów dotyczących dokładnych terminów oraz kanałów informatycznych służących do wymiany informacji między FIU z różnych państw członkowskich. Ponadto zakres stosowania odpowiedniego przepisu ograniczono do przypadków terroryzmu i przestępczości zorganizowanej powiązanej z terroryzmem oraz wbrew temu, co zaproponowano pierwotnie, nie obejmuje on wszystkich rodzajów poważnych przestępstw. W związku z tym Komisja zobowiązała się do dalszej analizy współpracy między FIU, m.in. za pośrednictwem niniejszego sprawozdania.

Niniejsze sprawozdanie opiera się na poprzednim „sprawozdaniu identyfikującym” oraz dokumencie roboczym służb Komisji w sprawie usprawnienia współpracy między FIU państw członkowskich . Od tamtej pory uporano się z niektórymi trudnościami dzięki transpozycji i wdrożeniu czwartej dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz pewnym działaniom operacyjnym podjętym przez FIU. W niniejszym sprawozdaniu skupiono się na nadal występujących przeszkodach utrudniających współpracę.

Podczas przygotowania niniejszego sprawozdania Komisja rozpoczęła skierowane do konkretnych grup konsultacje, które dotyczyły głównie FIU w UE i odpowiednich organów krajowych . Komisja przeprowadziła również konsultacje z podmiotami zobowiązanymi i Europolem za pośrednictwem specjalnych kwestionariuszy i spotkań.

W niniejszym sprawozdaniu wskazano pewne problemy, które mogą wynikać z nieprzeprowadzenia przez państwa członkowskie pełnej lub prawidłowej transpozycji dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy. Dyrektywę tę należało transponować do prawa krajowego do dnia 26 czerwca 2017 r., w związku z czym niniejsze sprawozdanie pozostaje bez uszczerbku dla prawa Komisji do wszczęcia postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego z powodu naruszenia przepisów dyrektywy.

FIU muszą również współpracować i wymieniać informacje z innymi organami publicznymi, m.in. organami ścigania, organami celnymi i podatkowymi, OLAF-em oraz biurami ds. odzyskiwania mienia. Niektóre problemy związane z taką współpracą zostały już zasygnalizowane w pewnych przypadkach, na przykład zgłoszenia podejrzanych transakcji i inne informacje dotyczące przeciwdziałania praniu pieniędzy nie są przekazywane wszystkim administracjom podatkowym w UE, ponieważ FIU nie uznają większości z nich za właściwe organy, co tworzy przeszkody utrudniające skuteczne zwalczanie przestępstw podatkowych. Jeśli chodzi o współpracę z Europejskim Urzędem ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF), Komisja zaproponowała, by OLAF był w stanie uzyskiwać informacje bankowe istotne dla jego działalności dochodzeniowej poprzez jednostki analityki finansowej w państwach członkowskich.

Niniejsze sprawozdanie należy rozpatrywać w związku ze sprawozdaniem Komisji Europejskiej dotyczącym ponadnarodowej oceny ryzyka, sprawozdaniem Komisji w sprawie integracji krajowych scentralizowanych automatycznych mechanizmów oraz sprawozdaniem Komisji w sprawie niedawnych domniemanych przypadków prania pieniędzy z udziałem instytucji kredytowych UE, które to sprawozdania opublikowano równocześnie z niniejszym sprawozdaniem.