I. WPROWADZENIE

Niniejszy komunikat określa stanowisko Komisji do celów art. 265 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w następstwie rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 22 października 2020 r. w sprawie „obowiązków Komisji w obszarze wzajemności wizowej zgodnie z art. 7 rozporządzenia (UE) 2018/1806”. Opisano w nim także rozwój sytuacji w zakresie wzajemności wizowej od marca 2020 r., kiedy przyjęto ostatni komunikat. Podkreślono w nim nieustanne starania i zaangażowanie Komisji na rzecz rozwiązania obecnej kwestii braku wzajemności wizowej, niezależnie od pandemii COVID-19.

Rezolucja przyjęta przez Parlament Europejski w dniu 22 października 2020 r. określa działania podjęte w następstwie zapytania wymagającego odpowiedzi ustnej, podniesionego podczas sesji plenarnej Parlamentu Europejskiego w dniu 19 października 2020 r. W swojej odpowiedzi na to zapytanie Komisja podtrzymała swoje stanowisko, że dążenie do osiągnięcia wzajemności wizowej dla wszystkich państw członkowskich jest dla niej sprawą priorytetową. Komisja wyjaśniła także, że jeżeli chodzi o Stany Zjednoczone, pozostaje w pełni zaangażowana w proces ukierunkowany na wyniki, w ścisłej koordynacji z zainteresowanymi państwami członkowskimi, a osiągnięte wyniki są dowodem na to, iż wymierne sukcesy prowadzące do pełnej wzajemności wizowej mogą zostać osiągnięte na obranej drodze nieustannego zaangażowania oraz wspólnych kontaktów dyplomatycznych. W rezolucji Parlament Europejski uznaje, że Komisja jest „prawnie zobowiązana do przyjęcia aktu delegowanego tymczasowo zawieszającego zwolnienie z obowiązku wizowego obywateli państw trzecich”, które nie zniosły obowiązku wizowego wobec obywateli niektórych państw członkowskich do dnia 12 kwietnia 2016 r. W praktyce odnosi się to jedynie do Stanów Zjednoczonych, ponieważ podczas podróżowania do tego kraju obywatele Bułgarii, Chorwacji, Cypru i Rumunii nadal muszą posiadać wizę. W rezolucji wezwano również Komisję, aby na podstawie art. 265 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej przyjęła wymagany akt delegowany w terminie dwóch miesięcy od daty przyjęcia rezolucji.

II. KONTEKST

W dniu 12 kwietnia 2016 r. Komisja przedstawiła komunikat dotyczący aktualnej sytuacji i możliwych dalszych działań w odniesieniu do braku wzajemności ze strony niektórych państw trzecich w dziedzinie polityki wizowej . W komunikacie odnotowano, że większość przypadków braku wzajemności zgłoszonych w odniesieniu do państw trzecich udało się rozwiązać przy aktywnym wsparciu ze strony Komisji . Przypomniano jednak również, że jeżeli pozostałe państwa trzecie stosujące wymóg wizowy nie zniosły go do dnia 12 kwietnia 2016 r., Komisja jest zobowiązana do przyjęcia aktu delegowanego zawieszającego zwolnienie z obowiązku wizowego wobec obywateli tych państw na okres 12 miesięcy, zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 539/2001 z dnia 15 marca 2001 r. zmienionym rozporządzeniem (UE) nr 1289/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. Rozporządzenie nakłada również wymóg, by Komisja uwzględniała konsekwencje zawieszenia zwolnienia z obowiązku wizowego w stosunkach zewnętrznych Unii i jej państw członkowskich .

W komunikacie z kwietnia 2016 r. przedstawiono ocenę konsekwencji, jakie wyniknęłyby dla obywateli i przedsiębiorstw UE oraz obywateli danych państw trzecich z zawieszenia zwolnienia z obowiązku wizowego, i wezwano Parlament Europejski i Radę do dyskusji na temat najwłaściwszego sposobu postępowania. Komisja przedstawiła następnie sześć komunikatów uzupełniających: w lipcu i w grudniu 2016 r., w maju i grudniu 2017 r., w grudniu 2018 r. oraz w marcu 2020 r . W ostatnim komunikacie Komisja przedstawiła przegląd aktualnej sytuacji i dalszych działań w odniesieniu do braku wzajemności ze Stanami Zjednoczonymi, który nadal dotyka obywateli Bułgarii, Chorwacji, Cypru i Rumunii, tj. jedynego pozostałego przypadku braku wzajemności. Komisja poinformowała również o postępach poczynionych przez Polskę, która w listopadzie 2019 r. przystąpiła do amerykańskiego programu znoszenia wiz.

W komunikacie przedstawionym w marcu 2020 r. odnotowano nadzwyczajną sytuację w zakresie wdrażania polityki wizowej na całym świecie, mając na uwadze nasilone stosowanie środków wizowych podejmowanych przez wiele państw w celu walki z pandemią COVID-19. Od dnia 13 marca 2020 r. Stany Zjednoczone wprowadziły tymczasowe ograniczenia innych niż niezbędne podróży cudzoziemców, którzy, niezależnie od swojego obywatelstwa, fizycznie przebywali w strefie Schengen lub odwiedzili ją w okresie 14 dni przed wjazdem na terytorium Stanów Zjednoczonych . W dniu 16 marca ograniczenia te rozszerzono na Irlandię i Zjednoczone Królestwo . Ponieważ wspomniane ograniczenia bazują na fizycznej obecności na danym obszarze, nie zaś na obywatelstwie, nie można ich uznać za dotyczące wzajemności wizowej . Unia Europejska podjęła podobne kroki w celu ograniczenia innych niż niezbędne podróży do Unii .

III. NAJNOWSZE ZMIANY

1.Przegląd kontaktów między UE a Stanami Zjednoczonymi oraz działania następcze

Zorganizowanie fizycznych spotkań po marcu 2020 r. nie było wprawdzie możliwe, jednak kwestia braku wzajemności była poruszana we wszystkich stosownych wideokonferencjach, które odbyły się między UE a Stanami Zjednoczonymi. W szczególności znalazła się ona w porządku obrad posiedzenia ministrów sprawiedliwości i spraw wewnętrznych UE i Stanów Zjednoczonych, które odbyło się dnia 28 maja 2020 r. Kwestia ta została również szczegółowo omówiona podczas posiedzenia urzędników wysokiego szczebla ds. wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych UE i Stanów Zjednoczonych w dniu 15 września 2020 r. oraz na trójstronnych posiedzeniach (które odbyły się z udziałem Komisji, Stanów Zjednoczonych i zainteresowanych państw członkowskich) w dniach 18–19 czerwca 2020 r. oraz 10–11 grudnia 2020 r.

Posiedzenie ministrów sprawiedliwości i spraw wewnętrznych UE i Stanów Zjednoczonych (maj 2020 r.)

Na posiedzeniu ministrów sprawiedliwości i spraw wewnętrznych UE i Stanów Zjednoczonych, które odbyło się dnia 28 maja 2020 r., zarówno chorwacka prezydencja Rady Unii Europejskiej, jak i Komisja ponownie podkreśliły znaczenie rozszerzenia amerykańskiego programu znoszenia wiz na wszystkie państwa członkowskie UE. Przypominając osiągnięcie, jakim było przystąpienie Polski do programu znoszenia wiz – dowód na to, iż wspólne pragmatyczne zaangażowanie techniczne i dyplomatyczne przynosi efekty, podkreślono, że priorytetem jest nadal zapewnienie zwolnienia z obowiązku wizowego pozostałych czterech państw członkowskich. Uzgodniono, że aby zrobić postępy, należy kontynuować konstruktywne zaangażowanie w oparciu o wypracowane przez Stany Zjednoczone i dostosowane do potrzeb każdego z czterech zainteresowanych państw członkowskich plany działania i poprowadzić te państwa w kierunku osiągnięcia pełnej zgodności z wymogami bezpieczeństwa amerykańskiego programu znoszenia wiz.

Trójstronne posiedzenie Rady w czerwcu 2020 r.

W dniach 18–19 czerwca 2020 r. odbyła się trójstronne posiedzenie za pośrednictwem wideokonferencji, poświęcone kwestii wzajemności wizowej. W posiedzeniu wzięli udział przedstawiciele Stanów Zjednoczonych, Komisji i zainteresowanych państw członkowskich: Bułgarii, Chorwacji, Cypru i Rumunii. Nieprzerwane zaangażowanie, mimo pandemii oraz wstrzymania wszelkich innych niż niezbędne podróży między UE oraz Stanami Zjednoczonymi, dowodzą znaczenia kwestii wzajemności wizowej. Uczestnicy zastanawiali się, w jaki sposób kontynuować wspólne prace w kontekście pandemii COVID-19, i omówili postępy w zakresie niespełnionych wymogów bezpieczeństwa amerykańskiego programu znoszenia wiz oraz wskaźników odmów wydania wizy.

Pomimo trwających od marca ograniczeń w podróżowaniu związanych z COVID-19 i zawieszenia na całym świecie większości działań służb wizowych Stanów Zjednoczonych, przedstawiciele tego kraju nie przewidują zmian w metodzie obliczania wskaźnika odmów wydania wizy na rok budżetowy 2020. Wskaźnik odmów wydania wizy jest ważnym wymogiem prawnym dla każdego państwa ubiegającego się o przystąpienie do amerykańskiego programu znoszenia wiz .

Jeżeli chodzi o niewypełnione wymogi bezpieczeństwa amerykańskiego programu znoszenia wiz, w 2019 r. odbyła się druga runda rozmów na temat wypracowanych przez Stany Zjednoczone i dostosowanych do potrzeb każdego z zainteresowanych czterech państw członkowskich planów działania. Zainteresowane państwa członkowskie uznały, że dyskusje oparte na konkretnych planach działania stanowiły krok do przodu w porównaniu z poprzednim podejściem, opartym na bardziej ogólnej ocenie wymogów bezpieczeństwa. Plany działania zawierają wytyczne, które są właściwe dla każdego państwa członkowskiego, w związku z czym pozwalają państwom na skupienie swoich starań na niezrealizowanych wymogach. Jak wskazano w komunikacie z marca 2020 r., plany faktycznie zawierają propozycje działań, jakie powinny zostać podjęte przez wspomniane państwa członkowskie w celu osiągnięcia zgodności. Podczas spotkania trójstronnego dokonano przeglądu planów działania i oceniono ich realizację, przy czym wszystkie cztery państwa członkowskie wykazały postępy w zakresie szeregu obszarów działań. Obejmują one wdrażanie umów o wymianie informacji (tj. umowy o zapobieganiu poważnej przestępczości i jej zwalczaniu), wykorzystywanie informacji dostarczanych przez Stany Zjednoczone na potrzeby intensyfikacji działań w zakresie kontroli bezpieczeństwa i zwalczania terroryzmu, a także zwiększenie krajowych zdolności w zakresie kontroli bezpieczeństwa. Uznając poczynione postępy, Stany Zjednoczone powtórzyły, że w ocenie przyjęto podejście całościowe i że nie uznają wszystkich odpowiednich umów za całkowicie wdrożone .

W wyniku rozmów wszystkie cztery państwa członkowskie zobowiązały się do kontynuowania prac nad różnymi obszarami określonymi w ich planach działania. Stany Zjednoczone zobowiązały się do dalszego przeglądu odnośnych planów działania i do bieżącego przekazywania informacji zwrotnych.

Trójstronne posiedzenie Rady w grudniu 2020 r.

W dniach 10 i 11 grudnia 2020 r. za pośrednictwem wideokonferencji odbyła się kolejna runda posiedzenia trójstronnego. Jej celem było podkreślenie zaangażowania mimo trwającej globalnej pandemii. Wskaźniki odmów wydania wizy za rok budżetowy 2020 nie były jeszcze dostępne, jednak władze Stanów Zjednoczonych podkreśliły, że spadek liczby podróży w 2020 r. przełożył się na ostry spadek wniosków o wydanie wizy.