KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 29.5.2020 COM(2020) 403 final 2020/0108(COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY ustanawiające Program InvestEU



UZASADNIENIE 1.KONTEKST WNIOSKU Wieloletnie ramy finansowe (WRF) 2021–2027 r. powinny obejmować unijny program inwestycyjny, który będzie służyć osiągnięciu celów przekrojowych, jakimi są uproszczenie, elastyczność, tworzenie synergii i spójność polityk UE. We wnioskach przedstawionych w dokumencie Komisji otwierającym debatę na temat przyszłości finansów UE podkreślono potrzebę „uzyskania więcej mniejszym nakładem środków” i dbania o efekt dźwigni finansowej w przypadku budżetu UE, szczególnie w okresie ograniczeń budżetowych i ogromnych potrzeb inwestycyjnych. Potrzeby te znacznie wzrosły w wyniku wpływu pandemii COVID-19 na europejską gospodarkę oraz ryzyka pojawienia się asymetrii przy odbudowie, zarówno w skali Unii, jak i w obrębie państw członkowskich. Dlatego też Komisja wycofuje swój wcześniejszy wniosek w sprawie Programu InvestEU przedstawiony w maju 2018 r. i przedstawia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie nowy wniosek. Ten nowy wniosek w pełni odzwierciedla częściowe porozumienie między Parlamentem Europejskim a Radą, osiągnięte w kwietniu 2019 r.. Zwiększono w nim początkowo proponowane pulę środków finansowych i zmieniono zakres wniosku, aby odzwierciedlić szczególne potrzeby europejskiej gospodarki po pandemii. Komisja proponuje obecnie równoległe rozwiązanie problemów wynikających z negatywnych społeczno-gospodarczych skutków pandemii Covid-19 dla pracowników, gospodarstw domowych i przedsiębiorstw w Unii. Wiele europejskich przedsiębiorstw zmaga się już z trudnościami spowodowanymi przez kryzys i trudności te zaostrzą się, gdyż w odniesieniu do działalności gospodarczej i społecznej nadal obowiązują ograniczenia, a zasady ograniczania kontaktów personalnych w dalszym ciągu mają wpływ na działalność gospodarczą w wielu sektorach. Trudności mogą utrzymać się długo, nawet po zdjęciu obecnych blokad. Reakcja na kryzys gospodarczy i społeczny wywołany przez pandemię Covid-19, wymaga zmiany wniosku Komisji z 2018 r. w sprawie InvestEU, w celu lepszego dostosowania go do zmienionych warunków. Zmiany do częściowego porozumienia osiągniętego przez współprawodawców polegają na zwiększeniu puli środków finansowych przewidzianej na pierwotnie zaproponowany program InvestEU, co odzwierciedla zwiększenie potrzeb w zakresie inwestycji w kontekście zwiększonego ryzyka. W nowym wniosku rozszerzono też zakres Programu InvestEU. Aby uwzględnić przyszłe potrzeby europejskiej gospodarki oraz zapewnić lub utrzymać strategiczną autonomię w kluczowych sektorach, do programu dodano się nowy segment. Przyciąganie prywatnego kapitału inwestycyjnego ma kluczowe znaczenie dla realizacji ambitnych celów polityki Unii; należy również dostosować strategię inwestycyjną, aby w większym służyła stopniu realizacji celów polityki. Program InvestEU przyczyni się do osiągnięcia celów polityki Unii w każdym przypadku, gdy właściwe będzie zastosowanie zwrotnej pomocy inwestycyjnej. Program InvestEU doskonale nadaje się do zapewniania długoterminowego finansowania oraz do wspierania polityki Unii w odbudowie gospodarki po głębokim kryzysie gospodarczym i społecznym. W dobie obecnego kryzysu przydział zasobów na rynku nie jest w pełni wydajny, a postrzegane ryzyko negatywnie wpływa na przepływy inwestycji prywatnych. W tych okolicznościach podstawowy element Programu InvestEU, polegający na zmniejszaniu ryzyka dla finansowania prywatnego, jest szczególnie cenny i należy go wykorzystać. Rozbudowany Program InvestEU będzie w stanie zapewnić przedsiębiorstwom niezbędne wsparcie na etapie odbudowy, a jednocześnie – zgodnie z pierwotnymi celami – będzie ukierunkowany przede wszystkim na inwestycje w średnio- i długoterminowe priorytety polityki Unii, takie jak: Europejski Zielony Ład, plan inwestycyjny na rzecz Europejskiego Zielonego Ładu oraz strategia Komisji na rzecz kształtowania cyfrowej przyszłości Europy. Program zwiększy zdolność podejmowania ryzyka Grupy Europejskiego Banku Inwestycyjnego oraz krajowych banków prorozwojowych i krajowych instytucji prorozwojowych (NPBI), a także innych partnerów wykonawczych przy wspieraniu odbudowy gospodarki w obecnych okolicznościach, w których ich zdolność do podejmowania ryzyka poddana jest zwiększonej presji. Pandemia COVID-19 jest poważnym wstrząsem dla gospodarki światowej i unijnej. W związku z niezbędnymi środkami ograniczającymi rozprzestrzenianie jej nastąpił znaczny spadek działalności gospodarczej w UE. Oczekuje się, że spadek PKB w UE w 2020 r. wyniesie ok. 7,5 %, czyli o wiele więcej niż podczas kryzysu finansowego w 2009 r., co wiąże się z nieuniknionymi negatywnymi skutkami społecznymi. Wybuch pandemii uwidocznił wzajemne powiązania w globalnych łańcuchach dostaw i ujawnił pewne słabości, takie jak nadmierne uzależnienie strategicznych gałęzi przemysłu od niezdywersyfikowanych zewnętrznych źródeł dostaw. Tego rodzaju podatność na zagrożenia należy wyeliminować, aby poprawić reagowanie Unii w sytuacjach kryzysowych oraz odporność całej gospodarki, przy jednoczesnym zachowaniu jej otwartości na konkurencję i wymianę handlową zgodnie z obowiązującymi zasadami. W okresie pogorszenia koniunktury gospodarczej do zapewnienia długoterminowej konkurencyjności gospodarki europejskiej potrzebna jest zdecydowana reakcja na szczeblu Unii, w szczególności wzmocnienie odporności podmiotów gospodarczych, a tym samym wzmocnienie i utrzymanie niezależności sektorów strategicznych. Można to osiągnąć jedynie w oparciu o silny jednolity rynek i równe warunki działania. Jest bardzo ważne, by ze wsparcia z programów w ramach budżetu UE skorzystały gospodarki państw członkowskich najbardziej dotkniętych skutkami pandemii. Ponadto Komisja powinna mieć możliwość uczestniczenia w ewentualnym podwyższeniu kapitału (jednorazowym lub kilku rundach) Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego (EFI), którego rola we wspieraniu odbudowy gospodarczej będzie bardzo ważna, gdyż będzie polegać na udzielaniu gwarancji, podejmowaniu operacji sekurytyzacyjnych i wspieraniu inwestycji kapitałowych w całej Unii. W związku z tym w wieloletnich ramach finansowych na lata 2021–2027 należy zarezerwować na ten cel pulę środków finansowych w wysokości do 900 000 000 EUR, co pozwoli Unii, reprezentowanej przez Komisję, utrzymać jej ogólny udział w kapitale EFI. •Przyczyny i cele Utworzenie Programu InvestEU w ramach WRF na lata 2021–2027 zapewni jeden unijny mechanizm wsparcia inwestycji na potrzeby działań wewnętrznych. Program InvestEU opiera się na doświadczeniach zebranych podczas udanego wdrażania EFIS i obecnych instrumentów finansowych stosowanych do celów polityki wewnętrznej. Będzie opierać się na czterech filarach: (i) Funduszu InvestEU, zapewniającym gwarancję UE; (ii) Centrum Doradztwa InvestEU, które będzie oferować głównie pomoc techniczną związaną z rozwojem projektu; (iii) portalu InvestEU, oferującym łatwo dostępną bazę danych pomocną przy szukaniu źródeł finansowania projektów; oraz na (iv) działaniach łączonych. Fundusz InvestEU będzie przyciągać inwestycje prywatne, kierując się popytem. Będzie się głównie koncentrować na innowacjach, cyfryzacji i inwestycjach w zrównoważoną infrastrukturę, lecz będzie również wychodzić naprzeciw potrzebom sektora społecznego i MŚP. Duże znaczenie będzie miało również finansowanie małych i lokalnych projektów. Nowe elementy związane z kryzysem Obecna sytuacja jest niekorzystna dla unijnych przedsiębiorstw, ponieważ negatywny wpływ na ich sytuację mogą mieć czynniki znajdujące się poza ich kontrolą oraz kontrola ze strony krajowych i unijnych organów. W związku z obecną pandemią COVID-19 unijne przedsiębiorstwa mogą mieć trudności z płynnością, mogące prowadzić do niewypłacalności, ale również do bardziej systemowego ryzyka dewaluacji mienia, co może spowodować osłabienie strategicznych segmentów unijnego przemysłu. W celu usunięcia niedociągnięć, które uwidoczniły się w czasie kryzysu w związku z zakłóceniami w łańcuchach dostaw, przemysł unijny powinien ponadto zwiększyć swoją zdolność kontrolowania większych części strategicznych łańcuchów wartości. Poprzez wyznaczenie i traktowanie niektórych obszarów inwestycyjnych jako strategicznych, UE będzie zdecydowanie dążyć do bardzo potrzebnej transformacji przemysłowej i zapewni większą autonomię unijnej gospodarki, zgodnie z nadrzędnymi strategiami politycznymi, tj. strategią na rzecz kształtowania cyfrowej przyszłości Europy i Europejskim Zielonym Ładem. Te długoterminowe priorytety polityczne należy połączyć z działaniami odbudowy, wprowadzonymi w następstwie wybuchu pandemii Covid-19. Ukierunkowane i ambitne działania na poziomie Unii, umożliwiające pełne wykorzystanie potencjału jednolitego rynku niezależnie od zdolności fiskalnych państw członkowskich do udziału w inwestycjach i wspierania ich, pozwolą stworzyć w przyszłości bardziej konkurencyjną, odporniejszą i bezpieczniejszą Unię. W związku z tym, oprócz zwiększenia zasobów w ramach segmentu zrównoważonej infrastruktury, proponuje się dalsze wzmocnienie Programu InvestEU przez dodanie Instrumentu na rzecz Inwestycji Strategicznych, tj. piątego segmentu, obejmującego europejskie inwestycje strategiczne, który będzie służyć tworzeniu solidniejszych europejskich łańcuchów wartości, zgodnie ze strategicznym programem Unii i przedstawioną przez Komisję nową strategią przemysłową dla Europy. Wzmocnienie ma szczególne znaczenie w sytuacji pokryzysowej, ponieważ niektóre państwa członkowskie mogą nie dysponować środkami finansowymi na wspieranie takich projektów w ramach krajowej pomocy państwa, a wiele projektów ma charakter transgraniczny i wymaga podejścia europejskiego. Ponadto optymalne wykorzystanie potencjału jednolitego rynku, w tym jego siły napędowej pod względem innowacji i efektywności, wymaga udziału przedsiębiorstw z wielu państw członkowskich, a nie tylko tych, które są w stanie inwestować w tym trudnym okresie. Niniejszy wniosek pomoże przezwyciężyć te trudności. Głównym celem segmentu europejskich inwestycji strategicznych ma być wsparcie tych ostatecznych odbiorców mających siedzibę w jednym z państw członkowskich i prowadzących działalność w Unii, których działalność ma strategiczne znaczenie dla Unii, w szczególności z punktu widzenia transformacji ekologicznej i cyfrowej oraz zwiększenia odporności, w jednym z następujących obszarów: a) udzielanie krytycznie niezbędnej opieki zdrowotnej, produkcja i składowanie produktów farmaceutycznych, wyrobów medycznych i środków medycznych, wzmacnianie zdolności reagowania w sytuacjach kryzysu zdrowotnego oraz wzmacnianie systemu ochrony ludności;

b) infrastruktura krytyczna, zarówno fizyczna, jak i wirtualna, w tym elementy infrastruktury określone jako krytyczne w obszarach energii, transportu (w tym kolejowego transportu towarowego), środowiska, zdrowia, bezpiecznej komunikacji cyfrowej, 5G, internetu rzeczy, platform usług online, bezpiecznego przetwarzania w chmurze, przetwarzania lub przechowywania danych, płatności i infrastruktury finansowej, aeronautyki, obronności, komunikacji, mediów, kształcenia i szkolenia, infrastruktury wyborczej i obiektów o szczególnym znaczeniu, a także tereny i nieruchomości nieodzowne do korzystania z tej infrastruktury krytycznej; c) dostarczanie towarów i świadczenie usług mających zasadnicze znaczenie dla eksploatacji i utrzymania infrastruktury krytycznej wymienionej w lit. b); d) kluczowe technologie wspomagające, transformacyjne, ekologiczne i cyfrowe oraz przełomowe innowacje, inwestowanie w które ma strategiczne znaczenie dla przyszłości przemysłu Unii, w tym: (i) sztuczna inteligencja, łańcuch bloków, oprogramowanie, robotyka, półprzewodniki, mikroprocesory, najnowocześniejsze technologie chmury obliczeniowej, obliczenia wielkiej skali, cyberbezpieczeństwo, technologie kwantowe, fotonika, biotechnologia przemysłowa; (ii) technologie energii odnawialnej, technologie magazynowania energii, w tym baterie, zrównoważone technologie transportowe (w tym odnowa i modernizacja aktywów ruchomych wykorzystujących te technologie), czyste technologie wodorowe i ogniwa paliwowe, technologie dekarbonizacji dla przemysłu, wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla, technologie gospodarki o obiegu zamkniętym; (iii) biomedycyna, nanotechnologie, produkty farmaceutyczne i materiały zaawansowane (np. grafen); e) instalacje produkcyjne do masowej produkcji komponentów i urządzeń technologii informacyjno-komunikacyjnych w UE; f) dostarczanie i składowanie zasobów krytycznych na potrzeby podmiotów publicznych, przedsiębiorstw lub konsumentów w Unii, w tym: energii, surowców, materiałów inżynieryjnych lub zapewnianie bezpieczeństwa żywnościowego z uwzględnieniem efektywnego gospodarowania zasobami i obiegu zamkniętego w strategicznych łańcuchach wartości; oraz g) technologii i nakładów krytycznych dla bezpieczeństwa Unii i jej państw członkowskich (takich jak sektor obrony i sektor kosmiczny oraz cyberbezpieczeństwo) oraz produktów podwójnego zastosowania zdefiniowanych w art. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 428/2009. W obecnym kontekście piąty segment wniesie wartość dodaną w porównaniu z segmentami planowanymi pierwotnie dzięki ukierunkowaniu na odbiorców lub projekty ze względu na ich duże europejskie znaczenie strategiczne. W pozostałych segmentach tego aspektu nie akcentowano. Może to dotyczyć na przykład przedsiębiorstw prowadzących działalność w wybranych sektorach przemysłu lub MŚP uczestniczących w takich łańcuchach dostaw poprzez produkcję określonych komponentów. Takie operacje mogą często być z zasady bardziej ryzykowne po zakończeniu pandemii COVID-19, ponieważ promotorzy są bardziej narażeni na zwiększone ryzyko po stronie popytu lub podaży. Niektóre obszary, takie jak półprzewodniki (w tym mikroprocesory), technologie w zakresie danych, 5G i technologie kwantowe mają szczególne znaczenie dla bezpieczeństwa, zaufania i innowacji. Jednocześnie wymagają one ogromnych inwestycji, aby objąć cały łańcuch wartości strategicznych nakładów, niekiedy pochodzących niemal w całości z ograniczonych źródeł spoza UE, które pozwalają nabywać i chronić podstawowy technologiczny know-how, a także służą budowie i wymianie infrastruktury krytycznej w celu ograniczenia nadmiernej zależności od dostawców spoza UE. Piąty segment ma być ukierunkowany zarówno na konkretne projekty (np. wsparcie dużych konsorcjów lub partnerstw publiczno-prywatnych mających na celu rozwój konkretnej technologii i budowę infrastruktury krytycznej), jak i na zapewnienie finansowania w bardziej rozproszony sposób, na przykład poprzez wspieranie powstawania całych ekosystemów przedsiębiorstw prowadzących działalność w docelowych sektorach (np. innowacyjnych MŚP opracowujących technologie o potencjalnym znaczeniu dla biotechnologii przemysłowej i produktów farmaceutycznych). Możliwość korzystania ze wsparcia w ramach tego segmentu powinny mieć ponadto ważne projekty stanowiące przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania. Wymogi dotyczące dodatkowości w ramach tego segmentu różniłyby się od zasady dodatkowości przewidzianej w odniesieniu do pierwotnych segmentów InvestEU. Na przykład dodatkowość wsparcia dla dużych przedsiębiorstw w ramach piątego segmentu polegałaby na utrzymaniu i rozwijaniu produkcji w Unii lub pod kontrolą europejskich inwestorów w przypadku gdy uzasadniają to względy związane z porządkiem publicznym lub bezpieczeństwem oraz na zwiększaniu intensywności wdrażania innowacyjnych technologii, a nie na względach bezpośrednio związanych z ryzykiem dotyczącym wsparcia z InvestEU. Wsparcie to miałoby charakter uzupełniający w stosunku do wsparcia udzielanego w ramach segmentu badań naukowych, innowacji i cyfryzacji, które będzie ukierunkowane na wczesne etapy rozwoju nowych zdolności strategicznych. Zapewniona zostanie również szczególna synergia w odniesieniu do dalszych inwestycji w zwiększanie skali strategicznych unijnych przedsiębiorstw typu start-up i MŚP powstających w ramach programów Europejskiej Rady ds. Innowacji (EIC) i unijnych programów ramowych w zakresie badań naukowych i innowacji („Horyzont Europa”). Fundusz InvestEU Fundusz InvestEU składa się z gwarancji UE, która będzie zabezpieczać produkty finansowe oferowane przez partnerów wykonawczych. Jest on ukierunkowany na projekty wnoszące unijną wartość dodaną i promuje spójne podejście do finansowania celów polityki UE. Fundusz łączy w skuteczny i efektywny sposób unijne narzędzia finansowania ukierunkowane na konkretne obszary polityki. Jako jednolity program inwestycyjny służący polityce wewnętrznej Unii Program InvestEU stanowi zarówno instrument polityki, jak i narzędzie jej realizacji. Celem ogólnym Programu InvestEU jako instrumentu polityki jest wspieranie realizacji celów polityki Unii poprzez uruchamianie inwestycji publicznych i prywatnych w UE oraz przeciwdziałanie w ten sposób niedoskonałościom rynku i lukom inwestycyjnym, które utrudniają osiąganie celów UE w zakresie zrównoważoności, konkurencyjności i wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz strategicznej autonomii Unii. Ma on służyć zapewnieniu finansowania podmiotom gospodarczym mającym profil ryzyka, który nie zawsze jest akceptowalny dla prywatnych podmiotów finansowych, i przyczynienie się w ten sposób do zwiększania konkurencyjności gospodarki UE, zrównoważonego wzrostu, konwergencji, odporności w wymiarze społecznym, integracji społecznej i integracji rynków kapitałowych w UE, zgodnie z celami polityki UE w poszczególnych sektorach. Program InvestEU, wsparty gwarancją UE, przyczyni się do modernizacji budżetu UE i zwiększenia jego wpływu, dzięki uzyskiwaniu większych efektów mniejszym nakładem środków. Bardziej systemowe wykorzystywanie gwarancji budżetowej na potrzeby ekonomicznie opłacalnych projektów, które są w stanie generować dochody, może przyczynić się do maksymalizacji wpływu środków publicznych. Program InvestEU powinien umożliwić kształtowanie strategii UE poprzez działania stymulujące niedostateczny poziom działalności inwestycyjnej w Unii, dodatkowo ograniczony z powodu pandemii COVID-19. Poprzez dywersyfikację źródeł finansowania i promowanie długoterminowego i zrównoważonego finansowania Program InvestEU przyczyni się do integracji europejskich rynków kapitałowych w ramach unii rynków kapitałowych oraz do wzmocnienia jednolitego rynku, przyczyniając się jednocześnie do wdrożenia Europejskiego Zielonego Ładu i planu inwestycyjnego na rzecz Europejskiego Zielonego Ładu. Będzie on ważnym narzędziem realizacji celów nowej strategii przemysłowej dla Europy. Jako obejmujący całą UE instrument skupiający wiedzę specjalistyczną w dziedzinie finansów, rynków, aspektów technicznych i polityki Program InvestEU powinien być również katalizatorem innowacji finansowych służących realizacji celów politycznych. Celem Funduszu InvestEU jako narzędzia realizacji jest bardziej efektywne wdrażanie budżetu UE dzięki gwarancji budżetowej, osiągnięcie korzyści skali, zwiększenie widoczności działań UE oraz uproszczenie ram sprawozdawczości i rozliczalności. Proponowana struktura ma na celu uproszczenie, większą elastyczność i zapobieganie pokrywaniu się zakresów zbliżonych instrumentów wsparcia UE.

Obok gwarancji UE na szczeblu unijnym wniosek przewiduje możliwość wykorzystania przez państwa członkowskie części funduszy objętych zarządzaniem dzielonym za pośrednictwem specjalnego modułu gwarancji UE w ramach Funduszu InvestEU z przeznaczeniem na te same cele; z tej możliwości będzie można korzystać w przypadkach, gdy na szczeblu krajowym lub regionalnym zaistnieją niedoskonałości rynku lub nieoptymalna sytuacja w zakresie inwestycji. Proponuje się, aby gwarancja UE wynosiła łącznie do 75 153 850 000 EUR, a część przeznaczona na segment europejskich inwestycji strategicznych do 31 153 850 000 EUR. Centrum Doradztwa InvestEU i portal internetowy Centrum Doradztwa InvestEU będzie zapewniać wsparcie doradcze w zakresie rozwoju projektów i środki towarzyszące podczas całego cyklu inwestycyjnego, aby wspierać tworzenie i rozwój projektów oraz poprawiać dostęp do finansowania. Działania Centrum Doradztwa InvestEU będą prowadzone w obszarach polityki objętych Programem InvestEU; centrum to będzie także stanowić pojedynczy punkt dostępu dla promotorów projektów i pośredników. Centrum Doradztwa InvestEU będzie uzupełniało działania z zakresu wsparcia technicznego prowadzone w ramach programów podlegających zarządzaniu dzielonemu. Aby umożliwić pełne wykorzystanie wszystkich możliwości Funduszu InvestEU w segmencie europejskich inwestycji strategicznych i pozostałych czterech segmentach, element doradczy i inne środki towarzyszące Programu InvestEU powinny być współmierne do celów wniosku. Aby zaspokoić potrzeby nowego segmentu oraz zwiększone w obecnych okolicznościach potrzeby w pozostałych czterech segmentach, całkowita pula środków finansowych, w tym przeznaczonych na środki towarzyszące, powinna wynieść do 724 733 000 EUR. Portal InvestEU wyeksponuje też możliwości inwestycyjne w Unii i pomoże w ten sposób promotorom projektów szukającym źródeł finansowania. W niniejszym wniosku datę rozpoczęcia stosowania przewidziano na dzień 1 stycznia 2021 r. •Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki Wniosek jest w pełni zgodny z przepisami obowiązującymi w dziedzinie polityki, ponieważ Program InvestEU zapewnia gwarancję UE służącą efektywnemu wykorzystaniu unijnych środków budżetowych – dzięki niemu operacje generujące dochody są finansowane zgodnie z celami polityki UE. Obejmują one: unię rynków kapitałowych, strategię jednolitego rynku cyfrowego, pakiet „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków”, plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym, strategię na rzecz mobilności niskoemisyjnej, europejski plan działań w sektorze obrony i Europejski Fundusz Obronny, Strategię kosmiczną dla Europy, Europejski filar praw socjalnych, Europejski Zielony Ład, plan inwestycyjny na rzecz Europejskiego Zielonego Ładu oraz nową strategię przemysłową dla Europy. W ramach swojego zakresu stosowania Fundusz InvestEU wspiera te wzajemnie uzupełniające się strategie, dostarczając finansowanie. Wniosek uzupełnia instrument wsparcia wypłacalności w ramach EFIS. Celem instrumentu wsparcia wypłacalności jest zapewnienie wsparcia na krótkoterminowe potrzeby w zakresie wypłacalności, bezpośrednio związane z recesją gospodarczą spowodowaną przez Covid-19 w odniesieniu do najbardziej dotkniętych przedsiębiorstw, służące odbudowie ich pozycji kapitałowej, podczas gdy InvestEU będzie koncentrował się na długoterminowych inwestycjach i będzie służyć wspieraniu celów politycznych UE, w tym strategicznej autonomii i odporności europejskiej gospodarki. Podejście w ramach segmentu europejskich inwestycji strategicznych na podstawie niniejszego wniosku będzie konkretniej ukierunkowane i bardziej perspektywiczne w porównaniu z instrumentem wsparcia wypłacalności w ramach EFIS. Nowy segment pozwoli wspierać projekty i przedsiębiorstwa ważne dla osiągnięcia lub utrzymania strategicznej autonomii w strategicznych łańcuchach wartości na jednolitym rynku, wspierając zwiększanie skali wewnątrzunijnych projektów oraz wzmacniając bazę kapitałową i długoterminowe finansowanie unijnych przedsiębiorstw, by stworzyć alternatywę dla ewentualnych przejęć przez przedsiębiorstwa spoza UE. Wsparcie obejmie również spółki strategiczne prowadzące działalność transgraniczną. •Spójność z innymi politykami Unii Program InvestEU ma charakter uzupełniający i służy udzielaniu dotacji oraz prowadzeniu innych działań w ramach obszarów polityki, które wspiera, takich jak program „Horyzont Europa”, instrument „Łącząc Europę”, program „Cyfrowa Europa”, jednolity rynek, konkurencyjność MŚP, Europejski program statystyczny, Europejski program kosmiczny, Europejski Fundusz Społeczny+, program „Kreatywna Europa”, Program działań na rzecz środowiska i klimatu (LIFE) oraz Europejski Fundusz Obronny. W stosownych przypadkach zapewnione zostaną synergie z instrumentami polityki zewnętrznej. Jest on też spójny z innymi instrumentami polityki Unii, takimi jak: Europejski Zielony Ład, plan inwestycyjny na rzecz Europejskiego Zielonego Ładu, strategią na rzecz kształtowania cyfrowej przyszłości Europy, nową strategią przemysłową dla Europy, unią rynków kapitałowych, silną Europą socjalną na rzecz sprawiedliwej transformacji oraz innymi strategiami i programami UE ważnymi dla strategicznej autonomii i odporności Unii, takimi jak: Europejski Fundusz Obronny, unijne rozporządzenie w sprawie przestrzeni kosmicznej i rozporządzenie w sprawie monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Łączenie instrumentów finansowych z finansowaniem w formie dotacji zapewni komplementarność z innymi programami wydatkowania. Program InvestEU uzupełnia również europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne. Aby ułatwić wdrażanie niektórych funduszy objętych zarządzaniem dzielonym (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejski Fundusz Społeczny+ (EFS+), Fundusz Spójności, Europejski Fundusz Morski i Rybacki (EFMR) oraz Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW)) za pomocą produktów finansowych, państwa członkowskie będą miały możliwość korzystać z Programu InvestEU. Jest to znaczne uproszczenie w porównaniu z obecną sytuacją, ponieważ w przypadku tego programu będzie obowiązywał tylko jeden zbiór przepisów. Działania Programu InvestEU należy wykorzystywać w celu korygowania niedoskonałości rynku lub nieoptymalnych sytuacji w zakresie inwestycji, w sposób proporcjonalny, bez powielania i wypierania finansowania prywatnego; działania te powinny też mieć wyraźną unijną wartość dodaną. Zapewni to spójność działań prowadzonych w ramach Programu InvestEU z zasadami pomocy państwa, zapobiegając nieuzasadnionym zakłóceniom konkurencji na rynku wewnętrznym. We współpracy z partnerami wykonawczymi Komisja opracuje wytyczne dotyczące sprawdzania zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju, stosując odpowiednio kryteria określone w [rozporządzeniu w sprawie ustanowienia ram ułatwiających zrównoważone inwestycje], na podstawie których partnerzy wykonawczy będą oceniać wpływ finansowanych projektów na środowisko, klimat i społeczeństwo. Wytyczne te będą wyrażać cele polityczne Europejskiego Zielonego Ładu i podkreślać, że w ramach programu InvestEU nie wspiera się projektów podważających cele Unii w zakresie klimatu, środowiska i celów społecznych. Można ponadto rozważyć stosowanie ukierunkowanych zachęt w odniesieniu do produktów finansowych służących realizacji trudnych do osiągnięcia priorytetów klimatycznych, środowiskowych i społecznych, na przykład w ramach segmentu MŚP, i takich, w odniesieniu do których zidentyfikowano większe ryzyko, uzasadniające dodatkowe zachęty. Fundusz InvestEU ustanowi również specjalny program służący generowaniu dodatkowych inwestycji dla regionów objętych sprawiedliwą transformacją (filar 2 mechanizmu sprawiedliwej transformacji), jako uzupełnienie do funduszu na rzecz sprawiedliwej transformacji (filar 1) i instrumentu pożyczkowego na rzecz sektora publicznego (filar 3). 2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ •Podstawa prawna Podstawą wniosku są art. 173 (Przemysł) i art. 175 akapit trzeci (Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE).

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przywołana podstawa prawna odzwierciedla zasadniczą treść wniosku. Dla obu artykułów stanowiących podstawę prawną określona jest taka sama procedura (zwykła procedura ustawodawcza). •Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych) Cele niniejszego wniosku nie mogą zostać w wystarczającym stopniu osiągnięte przez państwa członkowskie, natomiast na poziomie Unii można skuteczniej je zrealizować. Kryzys gospodarczy wywołany pandemią Covid-19 wymaga reakcji na szczeblu europejskim, która pozwoli szybko odbudować unijną gospodarkę dzięki wsparciu przedsiębiorstw i ochronie unijnych łańcuchów wartości. Wniosek jest szczególne potrzebny w sytuacji pokryzysowej, aby stworzyć odporną, sprzyjającą włączeniu społecznemu i zintegrowaną europejską gospodarkę oraz utrzymać jednolity rynek przynoszący korzyści również tym państwom członkowskim, które dysponują ograniczonymi środkami finansowymi na wspieranie takich projektów z krajowych źródeł finansowania. Projekty transgraniczne również będą potrzebować podejścia opracowanego na poziomie Unii. Wsparcie przewidziane w niniejszym wniosku pozwoli przezwyciężyć te trudności. Efekt mnożnikowy i praktyczne wyniki przewyższą znacznie to, co można by osiągnąć poprzez ofensywę inwestycyjną w poszczególnych państwach członkowskich. Zdynamizuje on politykę przemysłową UE i będzie promować wspólne wysiłki państw członkowskich na rzecz osiągnięcia technologicznej i strategicznej autonomii dzięki łączeniu inwestycji. Jednolity rynek Unii zapewni większą atrakcyjność dla inwestorów oraz umożliwi skuteczniejszą dywersyfikację ryzyka we wszystkich sektorach i w odniesieniu do wszystkich obszarów geograficznych. Program InvestEU będzie obejmował inwestycje i dostęp do finansowania, które służą realizacji priorytetów polityki UE przez korygowanie niedoskonałości rynku i luk inwestycyjnych w całej UE. Wspiera on również opracowywanie, rozwój i testowanie na całym rynku UE innowacyjnych produktów finansowych przeciwdziałających nowym lub złożonym niedoskonałościom rynku i lukom inwestycyjnym oraz systemów rozpowszechniania tych produktów finansowych. Wprowadzenie dobrowolnego modułu państw członkowskich umożliwi korygowanie niewydolności rynku i luk inwestycyjnych specyficznych dla danego państwa przy użyciu produktów finansowych opracowanych na poziomie centralnym, co zapewni – w uzasadnionych przypadkach – wydajniejsze wykorzystanie geograficzne zasobów. Pozwoli to państwom członkowskim wdrażać część ich funduszy w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejskiego Funduszu Społecznego+ (EFS+), Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego (EFMR) oraz Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) za pośrednictwem Funduszu InvestEU. Proponowana struktura, zakładająca istnienie dwóch modułów w ramach każdego segmentu polityki, pozwala na skuteczne stosowanie zasady pomocniczości. Do tych dwóch modułów każdego segmentu polityki będą się stosować te same reguły Funduszu InvestEU, co zapewni jaśniejsze i prostsze ramy korzystania z różnych źródeł funduszy UE. •Proporcjonalność Długoterminowe cele UE w zakresie zrównoważoności, konkurencyjności i wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz strategicznej autonomii i odporności wymagają znacznych inwestycji w różnych obszarach polityki. Dotyczy to m.in. nowych modeli mobilności, odnawialnych źródeł energii, efektywności energetycznej, kapitału naturalnego, innowacji, cyfryzacji, umiejętności, infrastruktury społecznej, gospodarki o obiegu zamkniętym, działań w dziedzinie klimatu, oceanów, tworzenia i rozwoju małych przedsiębiorstw oraz strategicznej autonomii i odporności Unii. Konieczne są dalsze starania, aby usunąć uporczywe problemy związane z fragmentacją rynku i jego niedoskonałościami, wynikające z niechęci do ryzyka po stronie inwestorów prywatnych, ograniczonych możliwości finansowania przez sektor publiczny i strukturalnej niewydolności otoczenia inwestycyjnego. Działając indywidualnie państwa członkowskie nie są w stanie wyrównać tych luk inwestycyjnych w wystarczającym stopniu. Interwencja na poziomie UE umożliwia wykorzystanie efektu dźwigni przy masie krytycznej zasobów, maksymalizując wpływ inwestycji w terenie. Wniosek nie zastępuje inwestycji państw członkowskich, wręcz przeciwnie – uzupełnia te inwestycje, koncentrując się szczególnie na wsparciu projektów przynoszących unijną wartość dodaną. Oprócz tego interwencja na szczeblu UE zapewnia korzyści skali związane ze stosowaniem innowacyjnych produktów finansowych, ponieważ przyśpiesza prywatne inwestycje w całej UE oraz zapewnia optymalne wykorzystanie instytucji europejskich i ich doświadczenia w tym zakresie. Interwencja UE zapewnia również dostęp do zdywersyfikowanego portfela projektów europejskich, pobudzając w ten sposób prywatne inwestycje, i umożliwia rozwój innowacyjnych rozwiązań w zakresie finansowania, które w zależności od potrzeb mogą być skalowane lub kopiowane we wszystkich państwach członkowskich. Interwencja na poziomie UE jest jedynym narzędziem umożliwiającym skuteczne zaspokojenie potrzeb inwestycyjnych związanych z ogólnounijnymi celami polityki. Reformy strukturalne i poprawa otoczenia regulacyjnego będą też konieczne, aby w latach 2021–2027 można było usunąć luki inwestycyjne. Wniosek przewiduje wsparcie dla przedsiębiorstw, łańcuchów wartości i środowisk, które mają znaczenie strategiczne i są podatne na zagrożenia uwidocznione w wyniku pandemii Covid-19. Uruchomienie środków prywatnych w celu wspierania inwestycji i odbudowy jednocześnie z wykorzystaniem środków publicznych daje efekt dźwigni finansowej. Wniosek nie wykracza poza zakres niezbędny do osiągnięcia postawionych celów. •Wybór instrumentu Celem wniosku jest stworzenie jednego instrumentu zapewniającego gwarancję budżetową dla operacji z zakresu finansowania i inwestycji prowadzonych przez partnerów wykonawczych, zgodnie z wnioskami zawartymi w ocenie skutków, aby oprzeć się na sukcesie EFIS i wcześniejszych instrumentów finansowych a jednocześnie uwzględnić wnioski z dotychczasowych doświadczeń dotyczące m.in. konieczności zapobiegania fragmentacji i ewentualnego nakładania się działań. W związku z tym proponowanym instrumentem jest rozporządzenie. 3.WYNIKI OCEN RETROSPEKTYWNYCH, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW •Oceny retrospektywne / oceny adekwatności obowiązującego prawodawstwa

Proponowane przepisy wykorzystują wnioski wyciągnięte z ocen poprzednich instrumentów finansowych i EFIS. W 2018 r. dokonano niezależnej oceny EFIS, która uzupełniła kilka wcześniejszych ocen EFIS przeprowadzonych od momentu jego utworzenia: ·ocenę Komisji dotyczącą wykorzystania gwarancji UE i funkcjonowania funduszu gwarancyjnego EFIS , której towarzyszyła opinia Trybunału Obrachunkowego , ·ocenę EBI dotyczącą funkcjonowania EFIS (październik 2016 r.) i ·niezależną zewnętrzną ocenę stosowania rozporządzenia w sprawie EFIS (listopad 2016 r.). Najważniejsze wyniki tych ocen streszczono w komunikacie Komisji w sprawie planu inwestycyjnego dla Europy (COM (2016)764). Wszystkie oceny były zgodne, że gwarancja UE okazała się przydatna i umożliwiła EBI podejmowanie bardziej ryzykownych działań i wprowadzenie produktów wiążących się z wyższym ryzykiem, co umożliwiło wsparcie szerszego grona beneficjentów. EFIS okazał się również przydatny w mobilizowaniu kapitału prywatnego. Jeśli chodzi o ład administracyjno-regulacyjny, niezależna ocena z 2018 r. podkreśliła znaczenie komitetu inwestycyjnego dla wiarygodności systemu, przejrzystość jego decyzji oraz jakość tabeli wskaźników; tabelę tę uznano za ważne narzędzie zapewniające spójne podejście przy prezentacji projektów i podsumowywaniu wniosków z oceny. Na podstawie podpisanych operacji można stwierdzić, że EFIS zmobilizował do końca 2019 r. inwestycje o wartości 401 mld EUR, co odpowiada 80 % wartości docelowej. Wartość zatwierdzonych do tego czasu operacji wyniosła 458 mld EUR, co odpowiada 92 % wartości docelowej. Do połowy 2018 r. w ramach zatwierdzonych operacji zmobilizowano inwestycje, które osiągnęły wartość docelową 315 mld EUR. Oczekuje się, że cel wynoszący 500 mld EUR zostanie osiągnięty. W ocenach odnotowano pewną koncentrację inwestycji w państwach członkowskich o dobrze rozwiniętych zdolnościach instytucjonalnych. Jeżeli jednak porównać wielkość uruchomionych inwestycji z produktem krajowym brutto państw członkowskich, koncentracja ta jest znacznie mniej widoczna. Niemniej jednak EFIS 2.0 zwiększył znaczenie Europejskiego Centrum Doradztwa Inwestycyjnego, aby zadbać o większą równowagę geograficzną. Od dnia 31 grudnia 2019 r. rzeczywisty efekt mnożnikowy EFIS odpowiada zasadniczo początkowym szacunkom – na koniec 2019 r. osiągnięto łączny globalny mnożnik wynoszący 15,66, podczas gdy docelowa wartość na koniec okresu inwestycyjnego wynosi 15. EFIS okazał się również skuteczny w mobilizowaniu prywatnych inwestycji. Około 69 % uruchomionych inwestycji przypada na sektor prywatny. Jeżeli chodzi o wydajność, udostępniana gwarancja UE okazała się wydajnym narzędziem, które pozwoliło Europejskiemu Bankowi Inwestycyjnemu znacznie zwiększyć wolumen operacji wiążących się z większym ryzykiem. W porównaniu z instrumentami finansowymi gwarancja UE „zamraża” mniej zasobów budżetowych, ponieważ wymagane w związku z nią rezerwy są zgodne z zasadą ostrożności, ale niewielkie w stosunku do poziomu zaangażowania finansowego. Gwarancja UE zakłada zobowiązania warunkowe, dzięki czemu powinna zapewnić osiągnięcie korzyści skali, uruchamiając więcej inwestycji w przeliczeniu na jedno wydane euro. Ponadto informacje przeanalizowane w ramach niezależnej oceny w 2018 r. potwierdziły wyraźnie, że wielkość gwarancji UE w ramach EFIS była odpowiednia. Stwierdzono również, że metoda modelowania wskaźnika docelowego EFIS była zasadniczo odpowiednia i zgodna z normami branżowymi, ale zaproponowano jej pewne zmiany. Również gwarancja budżetowa okazała się bardziej racjonalna pod względem kosztów dla budżetu UE, ponieważ ogranicza wysokość wynagrodzenia za zarządzanie dla partnera wykonawczego. W przypadku EFIS przewidziano nawet wynagrodzenie dla UE za udostępnianie gwarancji UE w ramach segmentu infrastruktury i innowacji. W niezależnej ocenie z 2016 r. podkreślono potrzebę lepszego zdefiniowania i doprecyzowania pojęcia „dodatkowości”. W związku z tym rozporządzenie w sprawie EFIS 2.0 obejmuje kilka środków, które precyzują pojęcie i kryteria dodatkowości oraz zwiększają przejrzystość procesu. Niezależna ocena z 2018 r., której mogły być poddane tylko operacje zatwierdzone w ramach EFIS, w związku z czym nie mogła objąć nowych środków EFIS 2.0, potwierdziła potrzebę doprecyzowania pojęcia „dodatkowości” i definicji nieoptymalnych sytuacji w zakresie inwestycji. Stwierdzono w niej w szczególności, że działania EFIS charakteryzują się wyższym poziomem ryzyka w porównaniu ze standardowymi (innymi niż prowadzone w ramach EFIS) operacjami Europejskiego Banku Inwestycyjnego, jak tego wymagało rozporządzenie w sprawie EFIS. Wiele przeprowadzonych badań i wywiadów wskazało jednak, że w ramach segmentu infrastruktury i innowacji EFIS mogło dojść w pewnym stopniu do wypierania. Stwierdzono, że należy zapobiec wystąpieniu podobnej sytuacji w przypadku Programu InvestEU. Niezależna ocena z 2018 r. podkreśliła również niefinansową wartość dodaną polegającą na przyciąganiu nowych inwestorów, zapewnianiu demonstracji i testowania na rynku nowych produktów i modeli finansowania oraz promowaniu wyższych standardów dotyczących operacji i ich przyjmowaniu przez podmioty świadczące usługi finansowe. Ocena EBI z 2016 r. oraz niezależna ocena z 2018 r. potwierdziły, że EFIS zakłócił początkowo działanie innych instrumentów finansowych na poziomie UE, ponieważ oferował podobne produkty finansowe, w szczególności instrument dłużny w ramach instrumentu „Łącząc Europę” oraz części InnovFin; zakłócenia te zostały częściowo skorygowane przez ukierunkowanie istniejących instrumentów na nowe segmenty rynku. Proponowane rozporządzenie dotyczące Funduszu InvestEU wykorzystuje również wnioski wyciągnięte z ocen instrumentów finansowych działających w okresie ostatnich dwudziestu lat (instrument „Łącząc Europę”, „Horyzont 2020”, COSME itp.) oraz instrumentów uruchomionych w ramach wcześniejszych ram finansowych, takich jak program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji. Oceny te potwierdzają zasadniczo, że w Europie utrzymują się luki w finansowaniu w sektorach i obszarach polityki objętych unijnymi instrumentami finansowymi oraz że unijne wsparcie inwestycyjne nadal odgrywa dużą rolę i jest konieczne do osiągnięcia celów polityki UE. Podkreślają one też jednak, że należy zapewnić większą spójność pomiędzy różnymi instrumentami finansowymi na poziomie UE a innymi unijnymi inicjatywami oraz lepiej wykorzystywać synergię z inicjatywami krajowymi i regionalnymi, i ostrzegają, że obecne instrumenty nakładają się na siebie. Wskazują one na potrzebę ściślejszej koordynacji i przygotowania instrumentów wsparcia inwestycyjnego w taki sposób, aby zminimalizować ewentualne nakładanie się działań. W związku z rozszerzeniem działań pojawiła się potrzeba wzmocnienia całościowej koordynacji działań, unikania niepotrzebnej proliferacji i osiągnięcia większej synergii. Jeżeli chodzi o instrumenty COSME oferujące wsparcie dla MŚP, które mają kluczowe znaczenie dla przyszłej konkurencyjności Unii, oceny pokazują, że silnym uzasadnieniem dla tych instrumentów są niedoskonałości rynku i ograniczony dostęp MŚP do finansowania. W całej UE utrzymuje się strukturalny problem luk rynkowych w zakresie finansowania dłużnego, który dotyka szczególnie przedsiębiorstwa typu start-up, małe MŚP i MŚP niedysponujące wystarczającymi zabezpieczeniami. Trybunał Obrachunkowy stwierdził w sprawozdaniu specjalnym, że instrument gwarancyjny dla MŚP miał pozytywny wpływ na rozwój wspieranych MŚP. Zgodnie z zaleceniami Trybunału Obrachunkowego konieczne jest lepsze ukierunkowanie na beneficjentów i skoordynowanie z systemami krajowymi. Szczególnie w przypadku instrumentów finansowych InnovFin w ramach programu „Horyzont 2020” oceny pokazują, że dostęp do finansowania ma kluczowe znaczenie dla zwiększenia innowacji w Europie. Potwierdzają one, że instrumenty finansowe InnovFin osiągnęły dobre wyniki w kontekście rosnącego popytu na finansowanie ryzyka w dziedzinie badań naukowych i innowacji oraz że umożliwiły grupie Europejskiego Banku Inwestycyjnego udzielanie pożyczek w nowych segmentach wiążących się z wyższym ryzykiem. Podkreślono jednak ponownie potrzebę wzmocnienia synergii z innymi unijnymi programami finansowania, a także usunięcia utrzymujących się barier, aby wspomóc rozwój innowacyjnych przedsiębiorstw na wczesnych etapach poprzedzających rozszerzenie działalności. Wskazano również, że tylko stosunkowo niewielka liczba przedsiębiorstw otrzymujących dotacje w ramach programu „Horyzont 2020” skorzystała z instrumentów finansowych w ramach tego samego programu – ta sytuacja może utrudniać skalowanie innowacyjnych przedsiębiorstw. Fundusz InvestEU będzie wykorzystywał te doświadczenia, nastawiając się na odbiorców w obszarze badań naukowych i innowacji (w tym innowacyjne MŚP i spółki o średniej kapitalizacji) w celu zapewnienia im lepszego dostępu do finansowania na wszystkich etapach ich rozwoju. Komisja będzie wykorzystywać synergie między dotacjami a finansowaniem rynkowym poprzez ułatwianie łączenia tych form finansowania. Po kontroli instrumentu gwarancyjnego Europejski Trybunał Obrachunkowy zalecił lepsze ukierunkowanie na beneficjentów w innowacyjnych przedsiębiorstwach. Łącząc wiedzę fachową i zasoby, Fundusz InvestEU będzie w coraz większym stopniu ukierunkowywał swoje wsparcie na przedsiębiorstwa prowadzące innowacyjną działalność obarczoną wyższym ryzykiem. W obszarze społecznym oraz w odniesieniu do programu na rzecz zatrudnienia i innowacji społecznych (EaSI) istnieją dowody empiryczne świadczące o tym, że w Unii występuje krytyczna luka w zakresie inwestycji w infrastrukturę społeczną, przedsiębiorstwa społeczne wytwarzające towary (aktywa rzeczowe), a także w usługi socjalne, pomysły i ludzi (wartości niematerialne i prawne), podczas gdy inwestycje tego typu są niezbędne, aby w państwach członkowskich mogły się rozwijać sprawiedliwe, integracyjne społeczeństwa oparte na wiedzy.

Mikrofinansowanie i przedsiębiorstwa społeczne są nadal nowością w Europie – stanowią one część rynku wschodzącego, który nie rozwinął się jeszcze w pełni. Jak podkreślono w ocenie śródokresowej EaSI z 2017 r., instrumenty finansowe EaSI wspierały osoby wymagające szczególnego traktowania i mikroprzedsiębiorstwa oraz ułatwiały przedsiębiorstwom społecznym dostęp do finansowania, co przyniosło znaczące skutki społeczne. Wniosek z oceny brzmiał, że wykorzystanie pełnego potencjału, który sygnalizują dotychczasowe wyniki, uzasadnia kontynuację wsparcia inwestycyjnego w dziedzinie społecznej oraz zapewnienie dodatkowych zasobów w ramach Programu InvestEU. Sprawozdanie z oceny skutków dotyczące Programu InvestEU zawiera szczegółowe omówienie wyników tych ocen. W styczniu 2019 r. Europejski Trybunał Obrachunkowy opublikował sprawozdanie specjalne nr 03/2019 dotyczące Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych. W sprawozdaniu stwierdzono, że EFIS skutecznie zwiększył środki finansowe na wsparcie znaczących dodatkowych inwestycji w UE. W sprawozdaniu wskazano również kilka obszarów wymagających poprawy. Większość z nich uwzględniono już w rozporządzeniu w sprawie EFIS 2.0, natomiast inne uwzględniono w ramach wniosku ustawodawczego w sprawie InvestEU. InvestEU przyczyni się w szczególności do zwiększenia komplementarności i uniknięcia powielania i nakładania się różnych instrumentów. Ponadto InvestEU jeszcze bardziej wzmocni i doprecyzuje kryteria związane z oceną dodatkowości i szacowaniem uruchomionych inwestycji, zgodnie z wymogami nowego rozporządzenia finansowego (UE) 2018/1046. W następstwie zalecenia Europejskiego Trybunału Obrachunkowego dotyczącego poprawy zasięgu geograficznego rada kierownicza EFIS przeprowadziła w 2019 r. analizę pierwotnych przyczyn zaobserwowanego rozkładu geograficznego i przyjęła środki służące dalszej poprawie równowagi geograficznej, przy jednoczesnym poszanowaniu opartego na zapotrzebowaniu charakteru EFIS. W maju 2020 r. Europejski Trybunał Obrachunkowy opublikował sprawozdanie specjalne nr 12/2020 dotyczące Europejskiego Centrum Doradztwa Inwestycyjnego (ECDI). W sprawozdaniu stwierdzono, że do końca 2018 r. nie wykazano jeszcze skuteczności ECDI jako narzędzia pobudzania inwestycji w UE. W okresie audytu stwierdzono, że jedynie kilka zadań miało znaczący wpływ na podaż projektów odpowiednich do celów inwestycyjnych oraz, że większość zadań ECDI związanych jest z wczesnymi etapami cyklu inwestycyjnego projektu, w związku z czym mogą one przynieść efekty jedynie w perspektywie długoterminowej. Europejski Trybunał Obrachunkowy odnotował wysoki poziom zadowolenia beneficjentów korzystających z usług doradztwa dostosowanych do ich potrzeb oraz fakt, że większość zadań ECDI dotyczy priorytetowych sektorów i państw członkowskich. Europejski Trybunał Obrachunkowy stwierdził jednak, że w porównaniu z dostępnymi zasobami ECDI otrzymał niewiele wniosków, które wymagały realizacji pełnego zakresu zadań doradczych. Stwierdził ponadto, że potrzebna jest jaśniejsza strategia i doskonalsze procedury monitorowania inwestycji realizowanych dzięki działalności ECDI. Oprócz tego mimo wysiłków ECDI współpraca z partnerami nad poprawą zasięgu geograficznego rozwijała się powoli, ze względu na złożoność prawną oraz zróżnicowaną zdolność i gotowość NPBI do współpracy. Centrum Doradztwa InvestEU będzie w dużej mierze uwzględni zalecenia Europejskiego Trybunału Obrachunkowego, w tym wnioski wyciągnięte z działalności ECDI, na przykład poprzez: –dalsze rozwijanie współpracy z NPBI w celu poprawy obecności na poziomie lokalnym i dostępu do usług doradczych; –ustalenie priorytetów i szczegółowych kryteriów oceny wartości wsparcia doradczego i opracowanie ram monitorowania jego wyników; –wzmocnienie mechanizmów monitorowania na potrzeby oceny wartości potencjalnych zadań, w celu maksymalnego zwiększenia wartości dodanej realizowanych zadań; –ocenę potrzeb w zakresie doradztwa i prawdopodobnego zapotrzebowania na ukierunkowane inicjatywy doradcze oraz na opracowywanie projektów, które mogłyby uzyskać wsparcie w ramach gwarancji z Funduszu InvestEU. •Konsultacje z zainteresowanymi stronami Wniosek stanowi część pakietu mającego na celu przeciwdziałanie negatywnym skutkom gospodarczym pandemii Covid-19 i jest środkiem antykryzysowym. Z uwagi na pilność potrzeby rozpoczęcia udzielania wsparcia na rzecz europejskich przedsiębiorstw poważnie dotkniętych skutkami pandemii i środków izolacji nie było możliwe przeprowadzenie konsultacji z zainteresowanymi stronami w odniesieniu do elementów, które są nowe w porównaniu z pierwotnym wnioskiem Komisji z 2018 r. Ocena skutków opierała się na otwartych konsultacjach publicznych dotyczących funduszy UE w dziedzinie inwestycji, badań i innowacji, MŚP i jednolitego rynku, a w szczególności na odpowiedziach dotyczących wsparcia UE na rzecz inwestycji . Niniejszy wniosek uwzględnia wyniki tych konsultacji. Większość respondentów wyraziła pogląd, że obecne wsparcie UE na rzecz inwestycji nie przyczynia się w wystarczającym stopniu do celów politycznych takich jak ograniczanie bezrobocia, wspieranie inwestycji społecznych, ułatwianie transformacji cyfrowej, ułatwianie dostępu do finansowania, w szczególności dla MŚP, zapewnienie czystego i zdrowego środowiska oraz wspieranie rozwoju przemysłowego. Respondenci podkreślili znaczenie wyzwań politycznych obejmujących całą UE, m.in. w dziedzinach takich jak badania, wsparcie edukacji i szkoleń, czyste i zdrowe środowisko, przejście na gospodarkę niskoemisyjną i gospodarkę o obiegu zamkniętym, jak również zmniejszanie bezrobocia. Około 60 % respondentów uczestniczących w otwartych konsultacjach publicznych dotyczących infrastruktury strategicznej wyraziło pogląd, że trudny dostęp do instrumentów finansowych utrudnia osiąganie celów politycznych w ramach obecnych programów. Zdecydowana większość uczestników poparła wskazane działania, które mogą przyczynić się do uproszczenia procedur i zmniejszenia obciążeń administracyjnych. Chodzi tu w szczególności o zmniejszenie liczby regulacji, ich doprecyzowanie i skrócenie, ujednolicenie przepisów mających zastosowanie do poszczególnych funduszy UE, a także zapewnienie stabilnych i elastycznych ram, które obowiązywałyby między okresami programowania. Wniosek ma na celu uwzględnienie tych wyników poprzez większe skoncentrowanie się na priorytetach polityki Unii w kontekście wsparcia z Funduszu InvestEU. Jednolity zbiór przepisów ustanawiany dla Funduszu InvestEU powinien zapobiegać ewentualnemu nakładaniu się działań, a w szczególności ułatwiać ostatecznym odbiorcom ubieganie się o wsparcie. W ramach Funduszu InvestEU przewidziano również elastyczność umożliwiającą dostosowywanie się do zmian sytuacji rynkowej i potrzeb rynkowych. Zharmonizowano też wymogi dotyczące sprawozdawczości.

•Wiedza ekspertów zewnętrznych Przeprowadzono zewnętrzną ocenę zgodnie z art. 18 ust. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/1017 z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych, Europejskiego Centrum Doradztwa Inwestycyjnego i Europejskiego Portalu Projektów Inwestycyjnych oraz zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 1291/2013 i (UE) nr 1316/2013 – Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych; jest o niej mowa w poddziale „Oceny retrospektywne / oceny adekwatności obowiązującego prawodawstwa”. •Ocena skutków Wniosek stanowi część pakietu mającego na celu przeciwdziałanie negatywnym skutkom gospodarczym pandemii Covid-19 i jest środkiem antykryzysowym. Z uwagi na pilność potrzeby rozpoczęcia udzielania wsparcia na rzecz europejskich przedsiębiorstw poważnie dotkniętych skutkami pandemii i środków izolacji nie było możliwe przeprowadzenie formalnej oceny skutków w odniesieniu do elementów, które są nowe w porównaniu z pierwotnym wnioskiem Komisji z 2018 r. W odniesieniu do pozostałych elementów w ocenie skutków, przedstawionej w kontekście pierwotnego wniosku Komisji z 2018 r., zbadano szczegółowo główne wyzwania stojące przed kolejnymi WRF, w szczególności luki inwestycyjne i nieoptymalną sytuację w zakresie inwestycji w różnych obszarach polityki, takich jak badania i innowacje, zrównoważona infrastruktura, finansowanie MŚP oraz inwestycje społeczne. W dokumencie tym przeanalizowano i wyjaśniono wybory, jakich dokonano w odniesieniu do struktury Funduszu InvestEU, zarządzania nim, jego celów, wyznaczonych działań, produktów finansowych i ostatecznych odbiorców. W stosownych przypadkach w ocenie skutków opisano rozważane rozwiązania alternatywne i uzasadniono proponowane wybory. Dotyczyło to w szczególności przesłanek utworzenia jednolitego instrumentu wsparcia inwestycyjnego, mechanizmów realizacji, partnerów wykonawczych oraz proponowanej struktury zarządzania. W ocenie skutków podkreślono, że obecne doświadczenia z unijnymi instrumentami finansowymi i gwarancją budżetową EFIS pokazały, że w trakcie kolejnych WRF należy uprościć, usprawnić i ściślej koordynować unijne instrumenty wsparcia inwestycyjnego. Doświadczenia zebrane podczas wdrażania EFIS wykazały również, że stosowanie gwarancji budżetowej zamiast tradycyjnych instrumentów finansowych przynosi znaczne korzyści i przyrost wydajności. W ocenie skutków wskazano następujące główne cechy Funduszu InvestEU: ·pojedyncza struktura, bezpośredni kanał komunikacji z pośrednikami finansowymi, promotorami projektów i ostatecznymi odbiorcami szukającymi źródeł finansowania; ·większy efekt dźwigni finansowej i bardziej efektywne wykorzystanie zasobów budżetowych dzięki wykorzystaniu jednej gwarancji budżetowej dla różnych produktów finansowych, chroniącej przed różnymi rodzajami ryzyka. Rozwiązanie to daje przyrost wydajności w porównaniu ze stosowaniem różnych instrumentów finansowych lub wyodrębnionych gwarancji budżetowych chroniących przed ograniczonym zakresem ryzyk, ponieważ wymaga niższego wskaźnika zasilenia rezerw, zapewniając jednocześnie równoważny poziom ochrony; ·uproszczona i ukierunkowana oferta instrumentów wsparcia inwestycyjnego nastawionych na realizację głównych celów polityki UE. Taka oferta dawałaby również możliwość łączenia dotacji i finansowania z różnych programów UE, konwencjonalnych pożyczek z EBI lub prywatnego finansowania; ·zdolność zapewnienia instrumentów sektorowych korygujących pewne niedoskonałości rynku (np. ekologiczny transport morski, projekty demonstracyjne z zakresu energii, kapitał naturalny); ·środki zapewniające elastyczność, które umożliwią Funduszowi InvestEU szybkie reagowanie na zmiany na rynku i priorytety polityczne, które zmieniają się wraz z upływem czasu; ·zintegrowana struktura zarządzania i wdrażania, która poprawia koordynację wewnętrzną i wzmacnia pozycję Komisji wobec partnerów wykonawczych. Struktura ta pozwoli również zoptymalizować koszty zarządzania, zapobiegałaby powielaniu i nakładaniu się działań, a także poprawiłaby widoczność projektów, aby inwestorzy mogli je łatwiej znaleźć; ·uproszczone wymogi w zakresie sprawozdawczości, monitorowania i kontroli. Fundusz InvestEU będzie miał jednolite ramy, dzięki czemu zasady monitorowania i sprawozdawczości będą zintegrowane i uproszczone; ·większa komplementarność programów zarządzanych centralnie i programów podlegających zarządzaniu dzielonemu. Obejmuje to wykorzystywanie Funduszu InvestEU (modułu państw członkowskich) jako kanału, za pośrednictwem którego państwa członkowskie mogą przekazywać przydzielone środki podlegające zarządzaniu dzielonemu; ·włączenie Centrum Doradztwa InvestEU w strukturę funduszu w celu wsparcia procesu rozwoju i wdrażania sekwencji projektów nadających się do finansowania. Różnego rodzaje interwencje przewidziane w ramach Funduszu InvestEU będą realizowane za pomocą produktów ukierunkowanych na poszczególne rodzaje ryzyka, które będą wymagały wysokich, średnich lub niskich wskaźników zasilenia rezerw, w zależności od rodzaju gwarancji i wspieranych operacji. Komisja będzie przedstawiać wytyczne oraz monitorować wykorzystanie poszczególnych produktów i związane z nimi ryzyko w celu zapewnienia, aby wskaźnik zasilenia rezerw dla całego portfela odpowiadał wskaźnikowi określonemu we wniosku. W dniu 27 kwietnia 2018 r. Rada ds. Kontroli Regulacyjnej wydała opinię pozytywną z zastrzeżeniami. W dokumencie roboczym służb Komisji dotyczącym oceny skutków odniesiono się do poruszonych kwestii. Dokument w obecnej formie lepiej wyjaśnia obecne pokrywanie się zakresu EFIS i centralnie zarządzanych instrumentów finansowych. Wyjaśniono w nim również, w jaki sposób można zapobiec temu problemowi w przypadku Funduszu InvestEU. Przedstawiono też bardziej szczegółowo wybór proponowanej struktury zarządzania oraz rolę poszczególnych organów. Porównano m.in. obecnie stosowane rozwiązania zarządcze, które można by było wykorzystać w przypadku EFIS, oraz obecnie stosowane instrumenty finansowe i instrumenty proponowane na potrzeby Funduszu InvestEU. Włączono dodatkowe wyjaśnienia na temat założeń leżących u podstaw prognozowanego poziomu ryzyka i wskaźnika zasilenia rezerw, w tym precyzujące informacje dotyczące jednostki organizacyjnej zajmującej się oceną ryzyka w ramach struktury zarządzania. •Uproszczenie Nieoptymalne sytuacje w zakresie inwestycji są obecnie korygowane za pomocą zbioru instrumentów finansowych UE i EFIS, który jest rozproszony i niejednorodny. Komplikuje to też warunki działania pośredników finansowych i ostatecznych odbiorców, którzy muszą stosować różne przepisy dotyczące kwalifikowalności i sprawozdawczości.

Celem Funduszu InvestEU jest uproszczenie unijnego wsparcia inwestycyjnego przez ustanowienie jednolitych ram, które przyczynią się do uproszczenia warunków działania. Dzięki zmniejszeniu liczby umów przez wprowadzenie jednego zbioru przepisów Fundusz InvestEU uprości dostęp do wsparcia UE dla ostatecznych odbiorców oraz ład administracyjno-regulacyjny i zarządzanie instrumentami wsparcia inwestycyjnego. Ponieważ Fundusz InvestEU obejmuje wszystkie potrzeby w zakresie polityki wsparcia inwestycji, pozwoli uprościć i ujednolicić wymogi w zakresie sprawozdawczości oraz wskaźniki realizacji celu. •Prawa podstawowe Wniosek nie ma wpływu na prawa podstawowe. 4.WPŁYW NA BUDŻET Zgodnie z komunikatem Komisji w sprawie budżetu UE napędzającego plan odbudowy Europy, obejmującego wzmocnione wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027, ramy budżetowe (zobowiązania w cenach bieżących) przewidziane na program InvestEU wynoszą 33 524 733 000, z czego 724 733 000 EUR przypada na pomoc w opracowywaniu projektów i inne środki towarzyszące. Łączna wysokość rezerw wyniesie 33 800 000 000 EUR, z czego kwota 1 000 000 000 EUR zostanie pokryta z przychodów, kwot spłaconych i kwot odzyskanych, generowanych przez istniejące instrumenty finansowe i EFIS. Dodatkowe wkłady na tworzenie rezerw będą pochodzić także z dochodów i kwot odzyskanych z Funduszu InvestEU. W ramach wyżej wspomnianych ogólnych ram budżetowych 33 000 440 000 EUR będzie udostępniane za pośrednictwem Europejskiego Instrumentu na rzecz Odbudowy w oparciu o uprawnienia przewidziane w nowej decyzji w sprawie zasobów własnych. Na udział Unii w ewentualnym przyszłym podwyższeniu kapitału EFI (jednorazowym lub kilku etapach) w wieloletnich ramach finansowych na lata 2021–2027 potrzeba będzie przewidzieć pulę środków finansowych w wysokości do 900 000 000 EUR. Odnosi się ona do udziału Unii we wpłaconej części tego podwyższenia kapitału. Unia powinna być w stanie utrzymać swój ogólny udział w kapitale EFI, z należytym uwzględnieniem skutków finansowych. Włącza się ocenę skutków finansowych regulacji, zawierającą dalsze informacje budżetowe. 5.ELEMENTY FAKULTATYWNE •Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania Fundusz InvestEU (gwarancja UE) będzie wdrażany metodą zarządzania pośredniego. Komisja zawiera konieczne umowy w sprawie gwarancji z partnerami wykonawczymi. Centrum Doradztwa InvestEU będzie wdrażane metodą zarządzania pośredniego lub bezpośredniego, w zależności od charakteru pomocy. Portal InvestEU będzie wdrażany głównie metodą zarządzania bezpośredniego. Wpływ Programu InvestEU zostanie zbadany w ocenach. Oceny będą przeprowadzane zgodnie z pkt 22 i 23 Porozumienia międzyinstytucjonalnego z dnia 13 kwietnia 2016 r., w którym trzy instytucje potwierdziły, że ocena obowiązującego ustawodawstwa i polityk powinna stanowić podstawę oceny skutków poszczególnych wariantów dalszych działań. Ocenie będą podlegać wyniki Programu InvestEU w terenie i będzie się ona opierać na wskaźnikach i poziomach docelowych tego programu oraz na szczegółowej analizie stopnia, w jakim można go uznać za odpowiedni, skuteczny, wydajny, spójny z innymi strategiami UE i zapewniający wystarczającą wartość dodaną UE. Oceny będą obejmowały wnioski z dotychczasowych doświadczeń, aby umożliwić wykrycie ewentualnych luk i problemów lub dalsze usprawnienie działań lub ich rezultatów oraz zmaksymalizowanie ich wykorzystania i wpływu. Monitorowanie wyników będzie mierzone na podstawie wskaźników określonych we wniosku. Oprócz tych głównych wskaźników istnieć będą bardziej szczegółowe wskaźniki dotyczące konkretnych produktów finansowych, które to wskaźniki zostaną włączone do wytycznych inwestycyjnych lub do umów w sprawie gwarancji. Opracowane zostaną też wskaźniki specyficzne dla Centrum Doradztwa InvestEU i portalu InvestEU. Partnerzy wykonawczy zostaną wezwani do składania zharmonizowanych sprawozdań zgodnie z rozporządzeniem finansowym. •Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku Rozdział I – Przepisy ogólne Przepisy ogólne określają ogólne i szczegółowe cele Programu InvestEU, które znajdują odzwierciedlenie w segmentach polityki. Operacje z zakresu finansowania i inwestycji, które mają być wspierane w postaci gwarancji UE w ramach Funduszu InvestEU powinny przyczyniać się do: (i) konkurencyjności Unii, w tym innowacji i cyfryzacji; (ii) wzrostu i zatrudnienia w gospodarce Unii, jej zrównoważonego charakteru oraz jej wymiaru środowiskowego i klimatycznego, przyczyniających się do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju i celów porozumienia klimatycznego z Paryża oraz do tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy; (iii) odporności społecznej i inkluzywności oraz innowacyjności Unii; (iv) promowania postępu naukowego i technologicznego, kultury, kształcenia i szkolenia; (v) integracji unijnych rynków kapitałowych i wzmocnienia jednolitego rynku, w tym rozwiązań pozwalających skorygować fragmentację unijnych rynków kapitałowych, zdywersyfikować źródła finansowania dla unijnych przedsiębiorstw i promować zrównoważone finansowanie; (vi) promowania spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej poprzez przeciwdziałanie asymetrii w pokryzysowej odbudowie; lub (vii) odbudowy gospodarki Unii po kryzysie spowodowanym pandemią Covid-19, utrzymania i wzmocnienia jej strategicznych łańcuchów wartości, które często obejmują wiele państw członkowskich i regionów, oraz kontynuacji i rozbudowy działań o strategicznym znaczeniu dla Unii w odniesieniu do infrastruktury krytycznej oraz krytycznych technologii i zasobów dla przedsiębiorstw i konsumentów. Proponowana kwota gwarancji UE wynosi 75 153 850 000 EUR, a przy wskaźniku zasilenia rezerw wynoszącym 45 % na potrzeby tworzenia rezerw potrzeba 33 800 000 000 EUR (obie kwoty w cenach bieżących). Orientacyjny przydział gwarancji UE na poszczególne segmenty polityki określono w załączniku I. Natomiast w ramach segmentu europejskich inwestycji strategicznych na gwarancje UE przeznaczono specjalny przydział w wysokości do 31 153 850 000 EUR. Wielkość tworzonych rezerw odpowiada planowanemu typowi produktów finansowych i ryzyku związanemu z portfelami; oszacowania tego dokonano na podstawie doświadczeń zebranych w ramach EFIS i poprzednich instrumentów finansowych. Na Centrum Doradztwa InvestEU, portal InvestEU i środki towarzyszące proponuje się pulę środków finansowych w wysokości 724 733 000 EUR (w cenach bieżących). Wielkość puli środków budżetowych jest proporcjonalna do wartości gwarancji UE, aby ułatwić sprawne wykorzystanie dostępnego finansowania dzięki odpowiedniemu wsparciu doradczemu, m.in. dla promotorów projektów. Przewiduje się również możliwość uczestniczenia państw trzecich w produktach finansowych Funduszu InvestEU w ramach segmentów polityki tego funduszu, z wyjątkiem segmentu europejskich inwestycji strategicznych, przez wniesienie całości wkładu w postaci środków pieniężnych. Możliwość tę przewidziano w szczególności z myślą o kontynuacji – w uzasadnionych przypadkach – istniejących porozumień dotyczących m.in. badań albo wsparcia w kontekście procesu przystępowania do UE. Wkład w Fundusz InvestEU mogą wnosić także państwa członkowskie, które chcą wykorzystać część swoich funduszy objętych zarządzaniem dzielonym za pośrednictwem tego funduszu. Kwoty te zasilają dodatkowo gwarancję UE w wysokości 75 153 850 000 EUR (w cenach bieżących).

Rozdział II – Fundusz InvestEU W rozdziale tym określono pięć segmentów polityki, w ramach których działa Fundusz InvestEU: (i) zrównoważona infrastruktura; (ii) badania naukowe, innowacje i cyfryzacja; (iii) MŚP; (iv) inwestycje społeczne i umiejętności; (v) europejskie inwestycje strategiczne oraz szczegółowo opisano ich zakres. Opisano w nim także dwa moduły gwarancji UE: (i) moduł unijny; oraz (ii) moduł państw członkowskich składający się z podmodułów, po jednym dla każdego państwa członkowskiego, które zdecyduje się wnieść do Funduszu InvestEU część swoich funduszy objętych zarządzaniem dzielonym. Szczegółowe przepisy odnoszące się do modułu państw członkowskich przewidują, że Komisja i dane państwo członkowskie zawierają umowę o przyznanie wkładu, oraz określają główne elementy takiego wkładu, takie jak jego wielkość, wskaźnik zasilenia rezerw i zobowiązanie warunkowe. Rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów oraz inne odpowiednie instrumenty prawne będą zawierać niezbędne przepisy upoważniające. Po przeniesieniu środków do Funduszu InvestEU moduł państw członkowskich będzie wdrażany zgodnie z przepisami mającymi zastosowanie do Funduszu InvestEU. Komisja wybiera partnera wykonawczego spośród kandydatów proponowanych przez państwo członkowskie i podpisuje umowę w sprawie gwarancji z danym państwem członkowskim. We wniosku Komisji dotyczącym WRF na lata 2021–2027 ustalono bardziej ambitny cel uwzględniania kwestii klimatu we wszystkich programach UE – docelowy poziom unijnych wydatków przyczyniających się do wypełniania celów klimatycznych ma wynieść 25 %. Wkład Programu InvestEU w osiągnięcie tego celu ogólnego będzie monitorowany za pomocą unijnego systemu monitorowania wydatków na cele związane z klimatem. W ramach segmentu zrównoważonej infrastruktury wyznaczono ambitny, odrębny cel co najmniej 60 % inwestycji spełniających unijne cele w zakresie klimatu i środowiska. Komisja będzie przedstawiała te informacje w ujęciu rocznym, w kontekście rocznego projektu budżetu. Aby wspierać pełne wykorzystanie potencjału Programu InvestEU w realizacji celów klimatycznych, Komisja postara się wskazywać odpowiednie działania podczas procesów przygotowania, wdrażania, oceny i ewaluacji tego programu. Rozdział III – Partnerstwo Komisji i Grupy Europejskiego Banku Inwestycyjnego Ustanawia się partnerstwo między Komisją a Grupą Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Oprócz realizacji 75 % gwarancji UE, obejmuje ono niektóre zadania doradcze w odniesieniu do sektora bankowego dotyczące aspektów umów w sprawie gwarancji, a w szczególności ryzyka finansowego oraz zarządzania ryzykiem portfela. Grupa Europejskiego Banku Inwestycyjnego będzie również odgrywać bardzo ważną rolę we wdrażaniu wsparcia doradczego w ramach Centrum Doradztwa InvestEU. Będzie ponadto doradzać Komisji i wykonywać zadania operacyjne związane z centrum. Grupa Europejskiego Banku Inwestycyjnego podejmie wszelkie niezbędne środki ostrożności, aby uniknąć konfliktu interesów z innymi partnerami wykonawczymi przy zadaniach realizowanych w ramach partnerstwa na rzecz Komisji. Rozdział IV – Gwarancja UE Rozdział ten zawiera przepisy dotyczące gwarancji UE i jej stosowania. Przepisy te zastrzegają, że gwarancja UE ma nieodwołalny charakter i udzielana jest na żądanie, określają okres inwestycyjny, a także wymogi dotyczące kwalifikowalnych operacji z zakresu finansowania i inwestycji oraz kwalifikowalnych rodzajów finansowania. Sektory kwalifikujące się do objęcia operacjami z zakresu finansowania i inwestycji opisano bardziej szczegółowo w załączniku II. W rozdziale tym określono też wymogi dotyczące partnerów wykonawczych, którzy muszą m.in. przejść ocenę spełnienia wymogów dotyczących filarów zgodnie z rozporządzeniem finansowym, oraz wymogi dotyczące umów w sprawie gwarancji zawieranych między Komisją a partnerami wykonawczymi. W tym rozdziale uwzględniono również wymogi dotyczące wynagrodzenia z tytułu gwarancji UE oraz warunki zmniejszania wynagrodzenia w należycie uzasadnionych przypadkach. Przy wyborze partnerów wykonawczych Komisja rozważy ich zdolność do: realizacji celów Funduszu InvestEU, wniesienia własnych zasobów, przyciągnięcia inwestorów prywatnych, zapewnienia odpowiedniego zasięgu geograficznego i sektorowego oraz przyczynienia się do opracowania nowych rozwiązań korygujących niedoskonałości rynku i nieoptymalne sytuacje w zakresie inwestycji. Ze względu na rolę Grupy Europejskiego Banku Inwestycyjnego, jaką powierzono jej w Traktatach, jej zdolność do działania we wszystkich państwach członkowskich oraz doświadczenie zebrane w związku z wdrażaniem obecnych instrumentów finansowych i EFIS, powinna ona pozostać uprzywilejowanym partnerem wykonawczym modułu unijnego. Grupa będzie realizować 75 % gwarancji UE. Partnerami wykonawczymi mogą zostać również NPBI. Będzie ponadto istnieć możliwość, aby inne międzynarodowe instytucje finansowe działały w charakterze partnerów wykonawczych, zwłaszcza gdy posiadają one przewagę komparatywną pod względem szczególnej wiedzy fachowej i doświadczenia w niektórych państwach członkowskich. Również inne podmioty spełniające kryteria określone w rozporządzeniu finansowym powinny mieć możliwość działania w charakterze partnerów wykonawczych. Przepisy tego rozdziału opisują również szczegółowy zakres gwarancji UE w zależności od rodzaju finansowania, które może być zapewniane na jej podstawie. Rozdział V – Ład administracyjno-regulacyjny Rada Doradcza Funduszu InvestEU będzie składać się z: (i) przedstawicieli partnerów wykonawczych; (ii) przedstawicieli państw członkowskich; (iii) jednego eksperta powołanego przez Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny; oraz (iv) jednego eksperta powołanego przez Komitet Regionów. Do zadań rady należy doradzanie Komisji i radzie kierowniczej w dziedzinach: opracowywania produktów finansowych wdrażanych w ramach Funduszu InvestEU, rozwoju sytuacji na rynku, niedoskonałości rynku, nieoptymalnych sytuacji w zakresie inwestycji oraz warunków rynkowych. Stanowi ona również forum wymiany poglądów na temat rozwoju sytuacji na rynku oraz najlepszych praktyk. Ustanawia się Radę Kierowniczą, której zadania to: określenie wytycznych strategicznych i operacyjnych, przyjęcie ram metodologicznych dotyczących ryzyka, nadzorowanie wdrażania Funduszu InvestEU, konsultowanie listy najlepszych kandydatów na członków komitetu inwestycyjnego, przyjęcie regulaminu wewnętrznego sekretariatu komitetu inwestycyjnego oraz przyjęcie przepisów mających zastosowanie do operacji z platformami inwestycyjnymi. Rada Kierownicza składa się z: czterech przedstawicieli Komisji, trzech przedstawicieli Grupy Europejskiego Banku Inwestycyjnego i dwóch przedstawicieli innych partnerów wykonawczych. Ponadto Parlament Europejski wyznacza eksperta, jako członka bez prawa głosu. Przewodniczącym jest przedstawiciel Komisji. Zanim wniosek zostanie przedłożony komitetowi inwestycyjnemu, Komisja przeprowadza kontrolę polityczną proponowanych operacji z zakresu finansowania lub inwestycji, aby sprawdzić, czy są one zgodne z prawem UE. Proponuje się, aby wnioski Europejskiego Banku Inwestycyjnego nie były poddawane kontroli politycznej, gdyż są one przedkładane Komisji w ramach procedury przewidzianej w art. 19 Protokołu nr 5. W tym kontekście operacje z zakresu finansowania lub inwestycji wyłącza się z gwarancji UE jedynie w przypadku wydania przez Komisję negatywnej opinii. Komitet Inwestycyjny zatwierdza wykorzystanie gwarancji UE na potrzeby operacji z zakresu finansowania i inwestycji. Jego członkami będą zewnętrzni eksperci posiadający wiedzę fachową dotyczącą odpowiednich sektorów. Komitet zbiera się w pięciu różnych konfiguracjach odpowiadających segmentom polityki. W każdej z tych konfiguracji komitet liczy sześciu członków, z których czterech to członkowie stali uczestniczący w posiedzeniach komitetu we wszystkich konfiguracjach. Pozostałych dwóch członków wybiera się pod kątem ich wiedzy na temat obszarów objętych danym segmentem polityki.

Utworzony zostaje niezależny sekretariat mający wspierać komitet inwestycyjny. Sekretariat będzie administracyjnie zlokalizowany w Komisji, ale podlega przewodniczącemu komitetu inwestycyjnego. Komitet inwestycyjny będzie dbać również o przyznawanie gwarancji UE na operacje prowadzone na podstawie rozporządzenia w sprawie EFIS. W odniesieniu do wszystkich operacji z zakresu finansowania i inwestycji, które mają zostać przedłożone komitetowi inwestycyjnemu wymagana jest tabela wskaźników. Zapewni to niezależną, przejrzystą i zharmonizowaną ocenę wniosków o udzielenie gwarancji. Ma ona zawierać szczegółowe informacje na temat przedmiotowej operacji z zakresu finansowania lub inwestycji, dotyczące, m.in. wkładu operacji w realizację celów polityki Unii, zasady dodatkowości, opis niedoskonałości rynku lub nieoptymalnej sytuacji w zakresie inwestycji, opis wpływu na inwestycje oraz profil finansowy. Rozdział VI – Centrum Doradztwa InvestEU Centrum Doradztwa InvestEU będzie zapewniać wsparcie doradcze w zakresie identyfikacji, przygotowania, opracowywania, konstruowania, zamawiania i realizacji projektów, w tym budowania zdolności w zakresie tych działań. Będzie ono dostępne dla promotorów projektów z sektora publicznego i prywatnego oraz dla pośredników finansowych i innych pośredników. Rozdział VII – Portal InvestEU Portal InvestEU zostanie utworzony w oparciu o doświadczenia zebrane w związku z Portalem Projektów w ramach planu inwestycyjnego dla Europy. Komisja będzie przeprowadzać systematyczne kontrole spójności projektów z prawem i polityką Unii. Ponadto partnerzy wykonawczy będą zobowiązani do rozpatrywania tych projektów spełniających wymogi spójności, które będą wchodzić w zakres ich działalności. Jego celem jest zapewnienie widoczności w UE projektów, które szukają źródeł finansowania i w które warto jest inwestować. Umieszczenie projektu na portalu nie jest jednak obowiązkowe, aby mógł on skorzystać z unijnego finansowania. Również zgłoszenie projektu na portalu nie oznacza, że zostanie on ostatecznie objęty gwarancją UE. Rozdział VIII – Rozliczalność, monitorowanie i sprawozdawczość, ocena i kontrola Przewodniczący Rady Kierowniczej może zostać poproszony o przedstawienie Parlamentowi Europejskiemu lub Radzie sprawozdania lub ustnych albo też pisemnych odpowiedzi na zadane przez te instytucje pytania. W rozdziale tym ustanawia się wymóg regularnego monitorowania i sprawozdawczości; wskaźniki, na podstawie których będą mierzone wyniki, zostały określone w załączniku III. Rozdział ten zawiera też przepisy dotyczące audytu i uprawnień OLAF-u w odniesieniu do operacji z zakresu finansowania i inwestycji w państwach trzecich. Proponuje się ponadto, aby wykorzystanie gwarancji UE było oceniane w drodze oceny śródokresowej i końcowej, zgodnie z wymogami rozporządzenia finansowego. W ocenie śródokresowej należy uwzględnić niektóre szczególne cechy rozporządzenia, takie jak funkcjonowanie zasad partnerstwa między Komisją a Grupą Europejskiego Banku Inwestycyjnego, podział gwarancji UE między grupę Europejskiego Banku Inwestycyjnego a innych partnerów wykonawczych, realizację Centrum Doradztwa InvestEU. Rozdział IX – Przejrzystość i widoczność Przepisy te włączono w celu zapewnienia odpowiedniej przejrzystości i widoczności, odpowiednio wobec ostatecznych odbiorców i ogółu społeczeństwa. Rozdział X – Przepisy przejściowe i końcowe Ostatni rozdział zawiera przepisy dotyczące sposobu wykorzystania dochodów, kwot spłaconych i kwot odzyskanych z poprzednich programów. Wykaz tych programów (oprócz EFIS) znajduje się w załączniku IV. W rozdziale tym określono również procedurę dotyczącą aktów delegowanych. Przewidziano, że rozporządzenie będzie obowiązywać od dnia 1 stycznia 2021 r. 2020/0108 (COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY ustanawiające Program InvestEU

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 173 i art. 175 akapit trzeci, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym, uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, uwzględniając opinię Komitetu Regionów, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje: (1)Pandemia COVID-19 jest poważnym wstrząsem dla gospodarki światowej i unijnej. W wyniku wprowadzenia niezbędnych środków powstrzymujących rozprzestrzenianie się wirusa działalność gospodarcza w UE została znacznie osłabiona. Oczekuje się, że w 2020 r. spadek PKB w UE wyniesie 7,5 % – o wiele więcej niż podczas kryzysu finansowego w 2009 r. Wybuch pandemii uwidocznił wzajemne powiązania w globalnych łańcuchach dostaw i ujawnił pewne słabości, takie jak nadmierne uzależnienie strategicznych gałęzi przemysłu od niezdywersyfikowanych zewnętrznych źródeł dostaw. Słabości te należy wyeliminować, aby poprawić sposób reagowania kryzysowego Unii, a także podnieść odporność całej gospodarki przy jednoczesnym utrzymaniu jej otwartości na konkurencję i wymianę handlową w zgodzie z unijnymi zasadami. Przewidywany jest znaczny spadek działalności inwestycyjnej. Nawet już w okresie przed pandemią – choć w Unii można było zaobserwować poprawę stóp inwestycji w gospodarkach narodowych – działalność ta była mniejsza niż można by oczekiwać przy ówczesnej sile ożywienia gospodarczego oraz niewystarczająca, aby zrekompensować lata niedoinwestowania po kryzysie z 2009 r. Co ważniejsze, obecne poziomy inwestycji oraz prognozy inwestycyjne nie uwzględniają potrzeb Unii w zakresie inwestycji strukturalnych służących ponownemu pobudzeniu i podtrzymaniu długofalowego wzrostu w obliczu zmian technologicznych i globalnej konkurencyjności, m.in. w obszarze innowacji, umiejętności, infrastruktury, małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), ani także potrzeby podjęcia kluczowych wyzwań społecznych, takich jak zrównoważony rozwój czy starzenie się społeczeństwa. W związku z tym, aby osiągnąć cele polityki Unii i wspierać szybką, zdrową i inkluzywną odbudowę gospodarczą, konieczne jest wsparcie, które zaradzi niedoskonałościom rynku i nieoptymalnej sytuacji w zakresie inwestycji oraz zmniejszy lukę inwestycyjną w docelowych sektorach. (2)W ocenach podkreślono, że duża liczba instrumentów finansowych, które wdrażano w ramach wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020, spowodowała, że ich zakresy częściowo się pokrywały. Ta wielość instrumentów skomplikowała też warunki działania pośredników finansowych i ostatecznych odbiorców, którzy musieli stosować różne przepisy dotyczące kwalifikowalności i sprawozdawczości. Brak kompatybilnych przepisów utrudnił również połączenie kilku funduszy unijnych, choć takie połączenia byłyby korzystne w przypadku wspierania projektów wymagających różnych rodzajów finansowania. Należy zatem utworzyć jednolity fundusz – Fundusz InvestEU – w oparciu o doświadczenia zebrane w związku z Europejskim Funduszem na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS) w ramach planu inwestycyjnego dla Europy, aby zapewnić wydajniejsze udzielanie wsparcia ostatecznym odbiorcom dzięki zintegrowaniu i uproszczeniu oferty finansowej w ramach jednego programu wykorzystującego gwarancję budżetową, co zwiększy wpływ wsparcia Unii, zmniejszając jednocześnie koszty ponoszone przez jej budżet. (3)W ostatnich latach Unia przyjęła ambitne strategie na rzecz dokończenia budowy jednolitego rynku oraz pobudzenia zatrudnienia i trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, takie jak: „Strategia »Europa 2020« na rzecz zatrudnienia i inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu” z dnia 3 marca 2010 r., plan działania na rzecz tworzenia unii rynków kapitałowych z dnia 30 września 2015 r., „Nowy europejski program na rzecz kultury” z dnia 22 maja 2018 r., „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków” z dnia 30 listopada 2016 r., „Zamknięcie obiegu – plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym” z dnia 2 grudnia 2015 r., „Europejska strategia na rzecz mobilności niskoemisyjnej” z dnia 20 lipca 2016 r., „Europejski plan działań w sektorze obrony” z dnia 30 listopada 2016 r., „Utworzenie Europejskiego Funduszu Obronnego” z dnia 7 czerwca 2017 r., „Strategia kosmiczna dla Europy” z dnia 26 października 2016 r., międzyinstytucjonalna proklamacja Europejskiego filaru praw socjalnych z dnia 13 grudnia 2017 r., „Europejski Zielony Ład” z dnia 11 grudnia 2019 r., „Plan inwestycyjny na rzecz zrównoważonej Europy” z dnia 14 stycznia 2020 r., „Silna Europa socjalna na rzecz sprawiedliwej transformacji” z dnia 14 stycznia 2020 r., strategia „Kształtowanie cyfrowej przyszłości Europy”, strategia w zakresie danych oraz strategia w zakresie sztucznej inteligencji z dnia 19 lutego 2020 r., „Nowa strategia przemysłowa dla Europy” z dnia 10 marca 2020 r. oraz „Strategia MŚP na rzecz zrównoważonej i cyfrowej Europy” z dnia 10 marca 2020 r. Fundusz InvestEU powinien wykorzystywać i wzmacniać synergie pomiędzy tymi wzajemnie uzupełniającymi się strategiami poprzez wspieranie inwestycji i zapewnianie dostępu do finansowania. (4)Na poziomie Unii europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej stanowi ramy określania krajowych priorytetów w zakresie reform oraz monitorowania ich realizacji. Państwa członkowskie – w stosownych przypadkach we współpracy z organami lokalnymi i regionalnymi – opracowują własne krajowe wieloletnie strategie inwestycyjne wspierające realizację tych priorytetów. Strategie te powinny być przedstawiane wraz z rocznymi krajowymi programami reform, aby służyć określeniu i koordynowaniu priorytetowych projektów inwestycyjnych, które mają być wspierane za pomocą środków krajowych, finansowania unijnego lub z obu tych źródeł. Strategie te powinny również pomóc w wykorzystywaniu finansowania unijnego w spójny sposób oraz maksymalizowaniu wartości dodanej wsparcia finansowego otrzymywanego zwłaszcza za pośrednictwem europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz Programu InvestEU. (5)Fundusz InvestEU powinien przyczynić się do zwiększenia konkurencyjności oraz konwergencji i spójności społeczno-gospodarczej Unii, m.in. w obszarze innowacji, cyfryzacji, efektywnego wykorzystania zasobów zgodnie z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym, trwałego i inkluzywnego wzrostu gospodarczego Unii oraz odporności społecznej, a także integracji unijnych rynków kapitałowych, w tym wprowadzenia rozwiązań przeciwdziałających ich fragmentacji i sprzyjających dywersyfikacji źródeł finansowania przedsiębiorstw unijnych. W tym celu Fundusz InvestEU powinien wspierać projekty, które są technicznie wykonalne i ekonomicznie opłacalne, tworząc ramy wykorzystywania instrumentów dłużnych, instrumentów opartych na podziale ryzyka i instrumentów kapitałowych opartych na gwarancji z budżetu Unii oraz, w stosownych przypadkach, na wkładach finansowych wnoszonych przez partnerów wykonawczych. Fundusz InvestEU powinien kierować się popytem, jednocześnie koncentrując się na przysporzeniu strategicznych, długotrwałych korzyści w kluczowych obszarach polityki Unii, które w przeciwnym razie nie zostałyby sfinansowane lub zostałyby sfinansowane w niedostatecznym stopniu – i w ten sposób przyczynić się do osiągnięcia celów polityki Unii. Wsparcie z Funduszu InvestEU powinno obejmować szerokie spektrum sektorów i regionów przy jednoczesnym unikaniu nadmiernej koncentracji sektorowej lub geograficznej i powinno ułatwić dostęp do finansowania projektom z udziałem podmiotów partnerskich w wielu regionach w całej UE. (6)Sektor kultury i sektor kreatywny należą do kluczowych i szybko rozwijających się sektorów w Unii, generujących wartość zarówno ekonomiczną, jak i kulturową z własności intelektualnej i indywidualnej kreatywności. Ograniczenia w zakresie kontaktów społecznych wprowadzone podczas kryzysu związanego z COVID-19 miały jednak dla tych sektorów bardzo negatywne skutki gospodarcze. Ponadto niematerialny charakter aktywów w tych sektorach sprawia, że MŚP i organizacje z tych sektorów mają ograniczony dostęp do finansowania prywatnego, które jest niezbędne do inwestowania, zwiększania skali działalności i konkurowania na szczeblu międzynarodowym. Program InvestEU powinien kontynuować misję ułatwiania dostępu do finansowania MŚP i organizacjom z sektora kultury i sektora kreatywnego. Sektor kultury i kreatywny, sektor audiowizualny i sektor mediów mają zasadnicze znaczenie dla naszej różnorodności kulturowej i demokracji w epoce cyfrowej i stanowią nieodłączną część naszej suwerenności i autonomii, a strategiczne inwestycje w dziedzinie treści i technologii audiowizualnych i medialnych uwarunkują długoterminową zdolność do tworzenia i rozpowszechniania treści skierowanych do szerokiej publiczności międzynarodowej. (7)Aby wspierać zrównoważony i sprzyjający włączeniu społecznemu wzrost, inwestycje i zatrudnienie, a zarazem przyczynić się do poprawy dobrostanu, bardziej sprawiedliwego rozkładu dochodów i większej spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej w Unii, Fundusz InvestEU powinien wspierać inwestycje w aktywa materialne i wartości niematerialne, w tym w dziedzictwo kulturowe. Projekty finansowane z Funduszu InvestEU powinny spełniać unijne normy środowiskowe i społeczne, w tym normy dotyczące praw pracowniczych. Interwencje Funduszu InvestEU powinny uzupełniać wsparcie Unii udzielane za pomocą dotacji. (8)Unia zatwierdziła cele określone w Agendzie ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 („Agenda 2030”), w celach zrównoważonego rozwoju ONZ oraz w porozumieniu paryskim przyjętym na podstawie Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu („porozumienie klimatyczne z Paryża”), a także w ramach z Sendai dotyczących ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych w latach 2015–2030. Aby osiągnąć te cele, a także cele określone w unijnej polityce ochrony środowiska, należy znacząco zintensyfikować działania na rzecz zrównoważonego rozwoju. Zasady zrównoważonego rozwoju powinny zatem odgrywać dużą rolę w ramach Funduszu InvestEU. (9)Program InvestEU powinien przyczyniać się do budowy zrównoważonego systemu finansowego w Unii, który wspierałby przekierowanie kapitału prywatnego na zrównoważone inwestycje, zgodnie z celami określonymi w komunikacie Komisji z dnia 8 marca 2018 r.: „Plan działania: finansowanie zrównoważonego wzrostu gospodarczego” oraz komunikacie Komisji z dnia 14 stycznia 2020 r. w sprawie planu inwestycyjnego na rzecz zrównoważonej Europy. (10)Na potwierdzenie tego, jak ważne jest przeciwdziałanie zmianie klimatu zgodnie z zobowiązaniami Unii na rzecz realizacji porozumienia paryskiego i celów zrównoważonego rozwoju, Program InvestEU przyczyni się do uwzględniania kwestii klimatu w głównym nurcie polityki i do osiągnięcia celu ogólnego, w ramach którego wydatki na realizację celów klimatycznych w budżecie Unii mają sięgnąć 25 %. W odniesieniu do działań wspieranych z Programu InvestEU oczekuje się, że 30 % całkowitej puli środków finansowych tego programu będzie przyczyniać się do realizacji celów klimatycznych. Stosowne działania zostaną określone podczas opracowywania i wdrażania Programu InvestEU oraz zweryfikowane w kontekście odpowiednich ocen i procesów przeglądu. (11)Wkład Funduszu InvestEU w osiągnięcie celów w dziedzinie klimatu będzie monitorowany za pomocą unijnego systemu monitorowania wydatków na cele związane z klimatem opracowanego przez Komisję we współpracy z potencjalnymi partnerami wykonawczymi i przy zastosowaniu w odpowiedni sposób kryteriów określonych w [rozporządzeniu w sprawie ustanowienia ram ułatwiających zrównoważone inwestycje] w celu ustalenia, czy dana działalność gospodarcza jest zrównoważona pod względem środowiskowym. Program InvestEU powinien również przyczynić się do wdrożenia innych aspektów celów zrównoważonego rozwoju. (12)Zgodnie ze sprawozdaniem dotyczącym zagrożeń globalnych z 2018 r. wydanym przez Światowe Forum Ekonomiczne połowa z dziesięciu najpoważniejszych zagrożeń dla gospodarki światowej dotyczy środowiska. Zagrożenia te obejmują zanieczyszczenie powietrza, gleby, wód śródlądowych i oceanów, ekstremalne zdarzenia pogodowe, utratę różnorodności biologicznej oraz niepowodzenie działań służących łagodzeniu zmiany klimatu i przystosowaniu się do niej. Zasady ochrony środowiska są mocno osadzone w Traktatach i w wielu obszarach polityki Unii. W związku z tym w ramach działań związanych z Funduszem InvestEU należy wspierać uwzględnianie celów środowiskowych w głównym nurcie polityki. Kwestie ochrony środowiska oraz zapobiegania powiązanemu ryzyku oraz zarządzania tym ryzykiem powinny być uwzględniane przy przygotowywaniu i realizacji inwestycji. Unia powinna również śledzić swoje wydatki związane z różnorodnością biologiczną i ograniczaniem zanieczyszczenia powietrza w celu wypełnienia obowiązków sprawozdawczych wynikających z Konwencji o różnorodności biologicznej oraz dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284. Inwestycje przeznaczone na cele związane ze zrównoważeniem środowiskowym należy zatem śledzić za pomocą wspólnych metod, spójnych z metodami opracowanymi w ramach innych unijnych programów mających zastosowanie do klimatu, różnorodności biologicznej i zarządzania zanieczyszczeniem powietrza, aby umożliwić ocenę indywidualnego i łącznego wpływu inwestycji na kluczowe składniki kapitału naturalnego, w tym na powietrze, wodę, grunty i różnorodność biologiczną.

(13)Partner wykonawczy powinien kontrolować, czy projekty inwestycyjne, które otrzymują znaczne unijne wsparcie, w szczególności w dziedzinie infrastruktury, mają wpływ na środowisko, klimat lub kwestie społeczne. Projekty inwestycyjne, które mają taki wpływ, powinny podlegać kontroli zrównoważonego charakteru zgodnie z wytycznymi, które Komisja powinna opracować w ścisłej współpracy z potencjalnymi partnerami wykonawczymi w ramach Programu InvestEU. We wskazówkach tych należy w odpowiedni sposób zastosować kryteria określone w [rozporządzeniu w sprawie ustanowienia ram ułatwiających zrównoważone inwestycje] w celu ustalenia, czy dana działalność gospodarcza jest zrównoważona pod względem środowiskowym i spójna z wytycznymi opracowanymi na potrzeby innych unijnych programów. Zgodnie z zasadą proporcjonalności takie wytyczne powinny obejmować adekwatne rozwiązania pozwalające na uniknięcie nadmiernych obciążeń administracyjnych, a projekty poniżej pewnej wielkości, która zostanie określona w wytycznych, powinny być wyłączone z kontroli zrównoważonego charakteru. Jeżeli partner wykonawczy stwierdzi, że nie trzeba przeprowadzać kontroli zrównoważonego charakteru projektu, powinien on przedstawić uzasadnienie takiej decyzji komitetowi inwestycyjnemu powołanemu na potrzeby Funduszu InvestEU. Do wsparcia na podstawie niniejszego rozporządzenia nie powinny się kwalifikować operacje, które są niezgodne z celami klimatycznymi. (14)Niskie stopy inwestycji w infrastrukturę w Unii podczas kryzysu finansowego, a potem w czasie kryzysu związanego z COVID-19, osłabiły zdolność Unii do stymulowania zrównoważonego wzrostu gospodarczego, konkurencyjności i konwergencji. Sytuacja ta powoduje również ryzyko utrwalenia zakłóceń równowagi i negatywnie wpływa na rozwój regionów w perspektywie długoterminowej. Znaczących rozmiarów inwestycje w unijną infrastrukturę, w szczególności w odniesieniu do połączeń międzysystemowych i efektywności energetycznej oraz do tworzenia jednolitego europejskiego obszaru transportu, są niezbędne do osiągnięcia unijnych celów w zakresie zrównoważoności, w tym do wypełnienia zobowiązań Unii dotyczących celów zrównoważonego rozwoju, oraz do osiągnięcia celów w dziedzinie energii i klimatu na 2030 r. W związku z tym wsparcie z Funduszu InvestEU powinno być ukierunkowane na inwestycje w dziedzinie transportu, energii (w tym w efektywność energetyczną i w odnawialne źródła energii oraz inne bezpieczne i zrównoważone niskoemisyjne źródła energii), infrastruktury środowiskowej, infrastruktury związanej z działaniami na rzecz klimatu oraz infrastruktury morskiej i infrastruktury cyfrowej. Program InvestEU powinien priorytetowo traktować obszary, które są niedoinwestowane i które wymagają dodatkowych inwestycji. Aby zmaksymalizować wpływ i wartość dodaną unijnego wsparcia finansowego, należy wspierać usprawniony proces inwestycyjny, który umożliwia eksponowanie listy przygotowywanych projektów i maksymalnie potęguje synergię między odnośnymi programami unijnymi w takich dziedzinach jak transport, energetyka i cyfryzacja. Mając na uwadze zagrożenia dla bezpieczeństwa i ochrony, projekty inwestycyjne otrzymujące wsparcie Unii powinny obejmować środki w zakresie odporności infrastruktury, w tym jej konserwację i bezpieczeństwo, a także powinny uwzględniać zasady ochrony obywateli w przestrzeni publicznej. Powyższe zasady powinny stanowić uzupełnienie działań podejmowanych w ramach innych funduszy unijnych – takich jak Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego – które zapewniają wsparcie na rzecz związanych z bezpieczeństwem elementów inwestycji w dziedzinie przestrzeni publicznej, transportu, energii i innej infrastruktury krytycznej. (15)W stosownych przypadkach Program InvestEU powinien przyczyniać się do osiągnięcia celów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 i rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami na rzecz klimatu, a także wspierać efektywność energetyczną decyzji inwestycyjnych. (16)Prawdziwa multimodalność jest szansą na stworzenie wydajnej i przyjaznej dla środowiska sieci transportu, w której maksymalnie wykorzystywany będzie potencjał wszystkich środków transportu oraz generowana będzie synergia między nimi. Program InvestEU powinien wspierać inwestycje w multimodalne węzły transportowe, które, pomimo znacznego potencjału ekonomicznego i uzasadnienia biznesowego, niosą ze sobą istotne ryzyko dla inwestorów prywatnych. Program InvestEU powinien również przyczynić się do opracowania i wdrożenia inteligentnych systemów transportowych (ITS). Program InvestEU powinien pomóc w zwiększeniu starań na rzecz tworzenia i stosowania technologii wpływających na poprawę bezpieczeństwa pojazdów i infrastruktury drogowej. (17)Program InvestEU powinien przyczynić się do realizacji unijnych polityk dotyczących mórz i oceanów poprzez rozwój projektów i przedsięwzięć w obszarze niebieskiej gospodarki, oraz zasad finansowania zrównoważonej niebieskiej gospodarki Mogłoby to obejmować interwencje w obszarze przedsiębiorczości i gospodarki morskiej, innowacyjnej i konkurencyjnej gospodarki morskiej, a także energii morskiej pochodzącej ze źródeł odnawialnych i gospodarki o obiegu zamkniętym. (18)Chociaż przed kryzysem związanym z COVID-19 ogólny poziom inwestycji w Unii wzrastał, inwestycje w działalność obarczoną wyższym ryzykiem, taką jak badania naukowe i innowacje, były nadal niewystarczające i w związku z kryzysem najprawdopodobniej ucierpią w znaczący sposób. Wynikające z tego niedoinwestowanie badań naukowych i innowacji ma negatywny wpływ na konkurencyjność przemysłową i gospodarczą Unii oraz jakość życia jej obywateli. Fundusz InvestEU powinien oferować odpowiednie produkty finansowe ukierunkowane na różne etapy cyklu innowacji i szerokie spektrum zainteresowanych stron, w szczególności umożliwiające udoskonalenie rozwiązań i ich wdrażanie na skalę handlową w Unii, tak aby rozwiązania te były konkurencyjne na rynkach światowych oraz promowały doskonałość Unii w dziedzinie zrównoważonych technologii na szczeblu globalnym w synergii z programem „Horyzont Europa”, w tym z działaniami Europejskiej Rady ds. Innowacji. Aby udzielić takiego ukierunkowanego wsparcia, należy w znacznym stopniu oprzeć się na doświadczeniu zdobytym w związku z instrumentami finansowymi takimi jak InnovFin – Fundusze unijne dla innowatorów, wdrażanymi w ramach programu „Horyzont 2020”, aby ułatwić innowacyjnym przedsiębiorstwom szybszy dostęp do finansowania. (19)Turystyka jest dla gospodarki Unii ważnym obszarem, a zarazem sektorem, w którym na skutek pandemii COVID-19 odnotowano szczególnie dotkliwy spadek aktywności gospodarczej. Program InvestEU powinien przyczynić się do wzmocnienia długofalowej konkurencyjności tego sektora, wspierając działania promujące zrównoważoną, innowacyjną i cyfrową turystykę. (20)Pilnie potrzebne są znaczące starania na rzecz inwestowania w transformację cyfrową i jej pobudzenia, tak aby korzyści z niej odnieśli wszyscy obywatele i przedsiębiorstwa w Unii. Mając już solidne ramy polityczne strategii jednolitego rynku cyfrowego, należy teraz realizować inwestycje o podobnym poziomie ambicji, w tym inwestycje w rozwój sztucznej inteligencji zgodnie z programem „Cyfrowa Europa”. (21)MŚP stanowią ponad 99 % przedsiębiorstw w Unii, a ich wartość gospodarcza ma zasadnicze i doniosłe znaczenie. Borykają się one jednak z trudnościami związanymi z dostępem do finansowania ze względu na obawy dotyczące wysokiego ryzyka i brak wystarczającego zabezpieczenia. Dodatkowe wyzwania wynikają z konieczności utrzymania przez MŚP i przedsiębiorstwa społeczne konkurencyjności poprzez angażowanie się w cyfryzację, umiędzynarodowienie, transformację zgodną z logiką gospodarki o obiegu zamkniętym, działalność innowacyjną oraz podnoszenie kwalifikacji siły roboczej. Ponadto MŚP i przedsiębiorstwa społeczne mają dostęp do mniejszego zestawu źródeł finansowania niż większe przedsiębiorstwa, ponieważ zazwyczaj nie emitują obligacji i mają jedynie ograniczony dostęp do giełd papierów wartościowych lub dużych inwestorów instytucjonalnych. Innowacyjne rozwiązania, takie jak wykup pracowniczy przedsiębiorstwa lub udziały pracownicze w przedsiębiorstwie, są również coraz powszechniejsze w przypadku MŚP i przedsiębiorstw społecznych. Problemy z dostępem do finansowania są jeszcze bardziej dotkliwe w przypadku MŚP, których działalność jest związana z wartościami niematerialnymi. Unijne MŚP korzystają w dużej mierze ze wsparcia banków i finansowania dłużnego w formie kredytów w rachunku bieżącym, pożyczek bankowych lub leasingu. Aby zwiększyć zdolność MŚP do finansowania zakładania działalności, wzrostu, innowacji i zrównoważonego rozwoju, zapewnić ich konkurencyjność oraz możliwość przetrwania w czasie wstrząsów gospodarczych, a także zwiększyć odporność gospodarki i systemu finansowego na pogorszenie koniunktury gospodarczej, utrzymać zdolność MŚP do tworzenia miejsc pracy oraz dobrostan społeczny, należy wspierać MŚP zmagające się ze wspomnianymi wyżej wyzwaniami, ułatwiając im dostęp do finansowania i zapewniając bardziej zróżnicowane źródła finansowania. Niniejsze rozporządzenie stanowi również uzupełnienie inicjatyw podjętych już w kontekście unii rynków kapitałowych. Fundusz InvestEU powinien zatem korzystać ze zdobyczy udanych programów unijnych takich jak Program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (COSME) i powinien oferować kapitał obrotowy oraz inwestycje w całym cyklu życia przedsiębiorstwa, a także powinien zapewnić finansowanie transakcji leasingu oraz stworzyć możliwość skupienia się na konkretnych, bardziej ukierunkowanych produktach finansowych. Powinien on również maksymalizować siłę oddz