W ramach omawianej oceny adekwatności sprawdzono, czy unijne przepisy dotyczące chemikaliów spełniają swoje cele w ujęciu oceny ryzyka i zagrożeń oraz zarządzania niebezpiecznymi substancjami chemicznymi, a jeżeli tak, to czy w spójny i skuteczny sposób. Stwierdza się w niej, że unijne przepisy dotyczące chemikaliów na ogół zapewniają oczekiwane rezultaty i są dopasowane do założonych celów. Wskazano jednak również szereg istotnych problemów i niedociągnięć utrudniających pełne wykorzystanie potencjału prawodawstwa UE w zakresie chemikaliów i ograniczających jego zdolność do realizacji założeń i adekwatności do założonych celów.

Różne interwencje w ramach polityki UE w dziedzinie chemikaliów świadczą o zaangażowaniu UE na rzecz ochrony jej mieszkańców i środowiska, a jednocześnie na rzecz ochrony rynku wewnętrznego służącego konsumentom i umożliwiającego pomyślny rozwój przedsiębiorstw z UE. Mieszkańcy UE mają znacznie większe zaufanie do bezpieczeństwa chemicznego produktów wytwarzanych w UE niż do produktów przywożonych.

Ulepszanie unijnych przepisów dotyczących chemikaliów wskazuje na konieczność sprostania wielu wyzwaniom o charakterze globalnym, gospodarczym, społecznym i środowiskowym. Ukształtowały one współczesne aspiracje i przełożyły się na nowe cele podjęte przez UE, na przykład prowadzoną przez ONZ Agendę na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, lub na cele samodzielnie wyznaczone, na przykład plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym i strategię dotyczącą odnowionej polityki przemysłowej UE. Dzięki tym działaniom UE stała się pod wieloma względami światowym liderem. Unijne przepisy dotyczące chemikaliów wyznaczyły poziom odniesienia dla opracowywania przepisów w zakresie zarządzania ryzykiem związanym z chemikaliami, zarówno na poziomie międzynarodowym, jak i w innych państwach i regionach. W przypadku gdy UE podejmuje działania w odniesieniu do ograniczenia użycia niebezpiecznych chemikaliów, inne państwa i regiony często naśladują jej działania.

W 2015 r. Komisja rozpoczęła ocenę adekwatności przepisów dotyczących chemikaliów innych niż rozporządzenie REACH („ocena adekwatności”), aby sprawdzić, czy są one dopasowane do założonych celów i czy zostały wdrożone zgodnie z przeznaczeniem. W ramach przedmiotowej oceny adekwatności oceniono ponad 40 aktów prawnych obejmujących dużą część unijnego dorobku prawnego dotyczącego chemikaliów, skupiając się na wymogach, procedurach i procesach w zakresie oceny zagrożeń i ryzyka związanych z chemikaliami oraz zarządzania ryzykiem ujętych w tych przepisach. Jest ona częścią prowadzonego przez Komisję Europejską programu sprawności i wydajności regulacyjnej(REFIT).

Wraz ze wzrostem społecznego i gospodarczego znaczenia chemikaliów oraz utrzymaniem zaangażowania na rzecz wysokiego poziomu ochrony środowiska i zdrowia ludzi, a także w celu zapewnienia swobodnego przepływu chemikaliów na rynku wewnętrznym, unijne przepisy w zakresie chemikaliów ulegały zmianom i znacznie się poszerzyły od czasu przyjęcia pierwszej dyrektywy dotyczącej chemikaliów pod koniec lat sześćdziesiątych XX wieku. Obecnie regulują one sektor chemiczny oraz powiązane branże niższego szczebla stosujące chemikalia. Obejmują pełny cykl życia produktów wytwarzanych w Europie lub przywożonych do Europy oraz ochronę środowiska i zdrowia ludzi przed zagrożeniami i ryzykiem związanymi z chemikaliami.

Możliwe jest też wystąpienie powielania wysiłków w zakresie opracowywania danych z powodu braku wśród zainteresowanych stron wiedzy na temat dostępności informacji oraz tego, gdzie i jak można wykorzystać istniejące dane. Problemy w zakresie wymiany danych między instytucjami i w odniesieniu do różnych przepisów wynikają również z niewystarczającej współpracy, a czasami z nadmiernej restrykcyjności prawa dostępu i prawa do ponownego wykorzystania. Powielanie działań może powodować dodatkowe koszty i nadmiernie wydłużać terminy ich realizacji, a ostatecznie może mieć negatywny wpływ na poziom ochrony, konkurencyjność i dostęp do rynku, zwłaszcza dla MŚP. Te negatywne skutki mogą się w przyszłości nasilić, biorąc pod uwagę przewidywane zwiększenie się ilości informacji o substancjach i ich niebezpiecznych właściwościach. Na przykład przejście w większym stopniu na gospodarkę o obiegu zamkniętym będzie wymagać śledzenia substancji w wyrobach i strumieniach odpadów, a to oczywiście będzie się wiązać ze zwiększeniem ilości danych. Jednocześnie coraz więcej informacji i danych powstaje w ramach bieżącego i przyszłego monitorowania środowiska i działalności człowieka. Bardziej kompleksowe podejście do całego unijnego prawodawstwa dotyczącego chemikaliów, w tym poprzez politykę otwartych danych i lepsze wykorzystanie inteligentnych technologii, może poprawić ogólną efektywność unijnych ram prawnych w zakresie chemikaliów i przyczynić się do wypełnienia zobowiązania Komisji na rzecz większej przejrzystości.

Obecnie Komisja otrzymuje porady naukowe i oceny ryzyka od różnych agencji i komitetów naukowych. Obszary ich interwencji i ich kompetencje są określone w odpowiednich aktach prawnych. W regulaminach funkcjonowania istniejących komitetów wyraźnie uznaje się konieczność zapewnienia dobrej i skutecznej współpracy między tymi podmiotami oraz między nimi a odpowiednimi agencjami UE. Różna jest jednak siła zobowiązania do dążenia do zbieżności. Choć ich zadania i kompetencje są często wytyczone w jasny sposób, istnieją obszary potencjalnego pokrywania się kompetencji (np. w zakresie zabawek, detergentów bądź innych towarów konsumpcyjnych, nanomateriałów). Oznacza to, że ta sama substancja może być oceniona przez ECHA lub jeden z unijnych komitetów naukowych w sposób zależny od tego, które przepisy mają zastosowanie, a ewentualne opinie wynikające z oceny mogą być rozbieżne. Komisja rozpoczęła już prace nad usprawnieniem prowadzonej przez ECHA i EFSA oceny zagrożeń/ryzyka, służące zapewnieniu większej zbieżności wniosków. Istnieją dodatkowe możliwości uproszczenia obecnych zasad i usprawnienia procesów oceny ryzyka stosowanych przez wszystkie właściwe unijne organy oceniające. To może zwiększyć efektywność funkcjonowania prawodawstwa dotyczącego chemikaliów (np. przez unikanie powielania działań) i jego przewidywalność (np. przez ograniczenie ryzyka potencjalnej rozbieżności wyników ocen zagrożeń/ryzyka na poziomie UE). Ograniczona też może zostać konieczność przekazywania informacji wielu partnerom, a zapewnione – aktywne zaangażowanie wszystkich odpowiednich zainteresowanych stron.

Rozumienie i stałe śledzenie zmian wymogów prawnych jest większym wyzwaniem dla MŚP niż dla większych przedsiębiorstw. Poziom zgodności z obowiązującymi przepisami zależy również od jasności przepisów, związanej ze zrozumieniem przez podmioty swoich obowiązków prawnych. W tym kontekście chodzi o obecny brak jasności co do sposobu stosowania „metody zasad pomostowych przewidzianych w rozporządzeniu CLP”. Dla państw członkowskich i stowarzyszeń branżowych trudne może być dotarcie do małych przedsiębiorstw; istnieją też znaczne różnice pod względem poziomu wsparcia udzielanego MŚP przez państwa członkowskie w kontekście pomagania im w zrozumieniu unijnych przepisów dotyczących chemikaliów oraz w ich przestrzeganiu.

Istnieje też znaczny brak informacji na temat poziomu zgodności z obowiązującymi przepisami UE dotyczącymi chemikaliów, w szczególności w odniesieniu do produktów konsumpcyjnych. Działające w UE wspólnotowy system szybkiej informacji (RAPEX) oraz system wczesnego ostrzegania o niebezpiecznej żywności i paszach (RASFF) są efektywnymi i użytecznymi narzędziami wymiany informacji i środków wprowadzanych w odniesieniu do produktów stwarzających poważne zagrożenie dla zdrowia lub środowiska. Zidentyfikowane ryzyko może jednak nie wynikać z braku zgodności. Ponadto niezgodne z przepisami produkty niestanowiące poważnego zagrożenia nie są zgłaszane za pośrednictwem systemu RAPEX lub RASFF. W związku z tym dwa powyższe systemy ostrzegania mogą jedynie po części przedstawiać ogólny poziom zgodności produktów wprowadzonych do obrotu w UE. Ponadto przywóz artykułów do UE, w tym w ramach sprzedaży przez internet, nadal stwarza szczególne wyzwanie dla organów nadzoru rynku w odniesieniu do zapewnienia ogólnej ochrony konsumentów oraz uczciwej konkurencji.

Ograniczenia zasobów na poziomie krajowym mają wpływ na zdolność do realizacji różnych działań w zakresie egzekwowania prawa, takich jak inspekcje i inne kontrole, w tym nadzór rynku bądź sprawozdawczość. Te ograniczenia oraz różnice w poziomie wdrażania i egzekwowania przepisów w różnych państwach członkowskich prowadzą do niespójności w stosowaniu prawa UE. Może ona doprowadzić do braku zaufania w państwach członkowskich oraz podważenia zasady wzajemnego uznawania, co w ostatecznym rozrachunku może mieć negatywny wpływ na swobodny przepływ towarów w UE.

Choć szacowane całkowite koszty regulacyjne unijnych przepisów dotyczących chemikaliów ponoszone przez przemysł UE wynoszą kilka miliardów euro rocznie, przepisy te doprowadziły też do znacznych korzyści polegających na uniknięciu skutków dla zdrowia i środowiska (np. kosztów opieki zdrowotnej, spadku wydajności, cierpień i przedwczesnych zgonów, kosztów działań zaradczych oraz pogorszenia usług środowiskowych/ekosystemowych). W ostatnich latach znacznej poprawie uległy jakość i dostępność danych niezbędnych do przeprowadzania rzetelnych ocen ryzyka oraz podejmowania właściwych decyzji w zakresie zarządzania ryzykiem. Ponadto unijna baza wiedzy o zagrożeniach chemicznych i rodzajach ryzyka chemicznego osiągnęła światową renomę oraz nadal jest rozszerzana i udoskonalana. Wiele powyższych faktów wskazuje na przeniesienie z organów UE i państw członkowskich na przemysł odpowiedzialności za opracowywanie niezbędnych danych na potrzeby ocen zagrożenia i ryzyka oraz odzwierciedla zainwestowanie znacznych zasobów na utworzenie uznanych i niezależnych agencji UE.

W ramach oceny adekwatności przeanalizowano akty prawne bezpośrednio regulujące substancje i mieszaniny chemiczne, jak również przepisy regulujące warunki wytwarzania, przetwarzania i używania chemikaliów (np. przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy lub ochrony środowiska) bądź przepisy odnoszące się do produktów wytwarzanych przy użyciu chemikaliów (np. zabawek i materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością) lub do skutków wywoływanych przez chemikalia w niektórych elementach środowiska (np. w wodzie i na morzu).

Czynności przeprowadzone na potrzeby przedmiotowej oceny adekwatności skupiły się na ocenie zagrożeń i ryzyka związanych z chemikaliami oraz na procesach zarządzania ryzykiem określonych w różnych analizowanych aktach prawnych. Z zakresu oceny wyłączono rozporządzenie REACH oraz przepisy dotyczące produktów leczniczych, weterynaryjnych produktów leczniczych i dodatków do żywności. Wiązało się to z pewnymi wyzwaniami, zwłaszcza w odniesieniu do wyodrębnienia szacowanych kosztów i korzyści, ponieważ REACH jest często integralną częścią kombinacji polityki odpowiadającej za koszty i korzyści wynikające ze zmniejszenia narażenia na niebezpieczne chemikalia.

Obecne indywidualne podejście do substancji, stosowane w procesach oceny zagrożeń i ryzyka, jest na ogół skuteczne w identyfikacji zagrożeń związanych z konkretną substancją oraz rodzajów ryzyka wynikających z okoliczności jej stosowania. Biorąc jednak pod uwagę dużą liczbę substancji podlegających ocenie oraz zasoby i czas niezbędne na przeprowadzenie takiej oceny, podejście to ma swoje ograniczenia związane z ogólną efektywnością. W trakcie konsultacji zainteresowane strony wszystkich kategorii podkreśliły konieczność większej elastyczności oraz bardziej zintegrowanego i całościowego podejścia do oceny chemikaliów o podobnych zagrożeniach, ryzyku lub funkcjach jako grupy chemikaliów. Dzięki temu można osiągnąć znaczny wzrost efektywności w ujęciu ochrony środowiska i zdrowia ludzi, przyspieszenia tempa procesów oceny zagrożeń i ryzyka oraz zmniejszenia kosztów w przemyśle, ponieważ substancje niebezpieczne nie byłyby zastępowane substancjami alternatywnymi, które mogą zostać później zakazane. Nierozwiązanym wyzwaniem pozostaje jednak znalezienie właściwego sposobu określania grup substancji.

3.3.Przekazywanie informacji o zagrożeniach i informacji dotyczących bezpieczeństwa

Z niedawnego badania Eurobarometru wynika, że mniej niż połowa respondentów (45 %) czuje się dobrze poinformowana o potencjalnych zagrożeniach wynikających z chemikaliów zawartych w produktach konsumpcyjnych. Stosunkowo niski poziom zrozumienia niektórych piktogramów, etykiet i zwrotów wskazujących środki ostrożności jest spowodowany nadmierną ilością informacji, np. zbyt długim tekstem bądź nieznanymi konsumentom nazwami chemicznymi nadrukowanymi w wielu językach. W innych przypadkach może to wynikać z pokrywania się wymogów prawnych, np. rozporządzenia CLP, rozporządzenia w sprawie detergentów lub rozporządzenia w sprawie produktów kosmetycznych. Utrudnia to dalszym użytkownikom i konsumentom skoncentrowanie się na istotnych informacjach o zagrożeniach. Można zatem usprawnić i uprościć przekazywanie konsumentom informacji dotyczących zagrożeń i bezpieczeństwa, między innymi przez wykorzystanie technologii cyfrowych, na przykład kodów Q-R.

Jednocześnie brak niektórych informacji o towarach konsumpcyjnych wpływa na zdolność konsumentów do dokonywania świadomych wyborów. Może tak być w przypadku braku wymogów dotyczących etykietowania produktów kosmetycznych pod kątem zagrożeń dla środowiska. Ponadto w obecnym podejściu do alergenów brakuje spójności w zakresie przekazywania informacji dla konsumentów oraz oceny ryzyka dla zdrowia ludzi. Powoduje ono też nakładanie się obowiązków w zakresie etykietowania. Poprawa obecnego podejścia do alergenów może zatem przyczynić się do lepszej ochrony konsumentów i skuteczniejszego przekazywania im informacji.

W ocenie adekwatności rozpoznano również wyzwania dotyczące wykazu klasyfikacji i oznakowania prowadzonego przez ECHA, mające wpływ na jego wartość jako narzędzia do przekazywania informacji o zagrożeniach. Wykaz zawiera informacje dotyczące klasyfikacji i oznakowania substancji wprowadzanych do obrotu, przekazane przez producentów i importerów. Często jednak dla tej samej substancji istnieje kilka klasyfikacji, ponieważ różni zgłaszający nie są w stanie uzgodnić wspólnego zapisu, pomimo obowiązku prawnego dołożenia wszelkich starań w tym celu i pomimo wsparcia przedsiębiorstw ze strony ECHA i Komisji. Sytuację pogarsza brak podstawy prawnej do prowadzenia przez ECHA kontroli jakości klasyfikacji samodzielnych oraz do dopilnowania, aby wykaz nie zawierał nieaktualnych zgłoszeń ani błędów.

3.4.Spójność środków zarządzania ryzykiem

Potencjalnym poważnym problemem jest brak kompleksowego podejścia do ochrony grup szczególnie wrażliwych, co podkreśliły podczas konsultacji zainteresowane podmioty reprezentujące społeczeństwo obywatelskie i organizacje pozarządowe. Odniesienie do grup szczególnie wrażliwych nie ma charakteru systemowego w ramach całego prawodawstwa, a rodzaje ryzyka wobec tych grup nie zawsze są spójnie traktowane w przepisach dotyczących poszczególnych produktów/zagrożeń/sektorów. W przypadku gdy takie przepisy prawne istnieją, rodzaje ryzyka są uwzględniane w sposób indywidualny i występują różnice w definicji i brzmieniu. To może prowadzić do różnic między aktami prawnymi pod względem poziomu ochrony tych samych grup szczególnie wrażliwych (np. dzieci) lub grup szczególnie wrażliwych na określone substancje niebezpieczne (np. dzieci w łonach matek, niemowląt i młodzieży).

Stwierdzono pewne niespójności w zakresie decyzji dotyczących zarządzania ryzykiem w różnych aktach prawnych w odniesieniu do substancji zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego, substancji trwałych, wykazujących zdolność do bioakumulacji i toksycznych, substancji bardzo trwałych i wykazujących bardzo dużą zdolność do bioakumulacji oraz substancji spełniających kryteria klasyfikacji dla działania toksycznego na określone narządy docelowe. Ważne jest zapewnienie spójności wszystkich przepisów UE, między innymi w odniesieniu do substancji stanowiących zagrożenie podobne do substancji rakotwórczych, mutagennych i działających szkodliwie na rozrodczość. Można zbadać potencjalną wartość dodaną wprowadzenia nowych klas zagrożeń w rozporządzeniu CLP (np. toksyczność dla organizmów lądowych, neurotoksyczność, immunotoksyczność, zaburzenie funkcjonowania układu hormonalnego, trwałość, zdolność do bioakumulacji i toksyczność, duża trwałość i duża zdolność do bioakumulacji).

W niedawno przyjętym komunikacie w sprawie substancji zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego Komisja zobowiązała się do przeprowadzenia przekrojowej oceny adekwatności, aby sprawdzić, czy odpowiednie unijne przepisy dotyczące takich substancji są dopasowane do założonych celów. Dzięki ocenie adekwatności możliwe będzie przeprowadzenie analizy interakcji różnych przepisów i rozwiązań w zakresie substancji zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego, rozpoznanie ewentualnych niedociągnięć, niespójności lub efektów synergii oraz dokonanie oceny ich łącznych skutków w ujęciu kosztów i korzyści dla środowiska i zdrowia ludzi, konkurencyjności unijnych rolników i przemysłu oraz handlu międzynarodowego.

W kontekście niepewnych informacji naukowych oraz brakującej lub ograniczonej wiedzy zasada ostrożności istotnie przyczynia się do zapewnienia ochrony środowiska i zdrowia ludzi przed potencjalnym ryzykiem, do zapobiegania potencjalnym kosztownym skutkom i środkom zaradczym w przyszłości oraz do zapobiegania nieproporcjonalnym lub zbędnym kosztom zarządzania ryzykiem. W ocenie adekwatności zwrócono uwagę na przypadek bisfenolu A (BPA) jako pozytywny przykład zastosowania zasady ostrożności. W tym przypadku zakazano wprowadzania do obrotu i przywozu do UE butelek dla niemowląt zawierających BPA, aby zapobiec narażeniu niemowląt na BPA oraz jego ewentualnym negatywnym skutkom dla zdrowia fizycznego i psychicznego. W ramach konsultacji publicznych niektóre organizacje pozarządowe, związki zawodowe i właściwe organy państw członkowskich nadal wyrażały obawy dotyczące praktycznego stosowania zasady ostrożności, uważając, że w obszarze polityki w zakresie chemikaliów stosowano ją w bardzo nielicznych przypadkach. W związku z tym stosowanie tej zasady w praktyce wymaga dalszej uwagi.

3.5.Ocena ryzyka, braki w wiedzy oraz wyzwania związane z nadążeniem za postępem naukowym

Właściwe funkcjonowanie unijnego prawodawstwa dotyczącego chemikaliów i jego zdolność do reagowania na przyszłe wyzwania zależą między innymi od zdolności UE i państw członkowskich do podejmowania decyzji na podstawie rzetelnych i aktualnych danych. Na poziomie UE i państw członkowskich poczyniono ogromne wysiłki w celu zapewnienia dostępności, porównywalności i dobrej jakości danych niezbędnych do podejmowania skutecznych decyzji dotyczących zarządzania ryzykiem związanym z chemikaliami. Również wiedza naukowa o wpływie niebezpiecznych chemikaliów na środowisko i zdrowie ludzi znacznie się poprawiła w ciągu ostatnich dwudziestu lat. Obecna unijna baza wiedzy w zakresie chemikaliów – w tym ich właściwości, danych dotyczących ekotoksyczności chemikaliów oraz zastosowań chemikaliów i narażenia na nie – nie ma sobie równych w skali światowej i w wielu przypadkach jest udostępniana również rządom, sektorom przemysłu i zainteresowanym stronom spoza UE.

Nadal istnieją jednak istotne braki w wiedzy, zwłaszcza w zakresie narażenia na niebezpieczne chemikalia, ich wykorzystania oraz ich wpływu na ludzi i środowisko, w tym na różnorodność biologiczną i odporność ekosystemów. Podobne obawy dotyczą nowych i pojawiających się rodzajów ryzyka związanych z chemikaliami. Nie rozumie się w pełni roli niebezpiecznych chemikaliów w złożonych interakcjach z innymi środowiskowymi czynnikami stresogennymi oraz ich rzeczywistego wpływu na skutki obserwowane w środowisku. To oznacza, że obecne ramy regulacyjne, w tym metody testowania i oceny, zwykle nie skupiają się na tych długoterminowych, rozległych i złożonych skutkach dla środowiska. Unijne finansowanie badań naukowych i innowacji ma zatem zasadnicze znaczenie dla ogólnej poprawy monitorowania ludzi i środowiska oraz zlikwidowania wspomnianych braków w wiedzy. Zgromadzone w ten sposób informacje mogą też zostać wykorzystane w systemie wczesnego ostrzegania na poziomie UE służącym do identyfikacji nowych, pojawiających się rodzajów ryzyka chemicznego.

Informacje dotyczące narażenia na niebezpieczne chemikalia są niezbędne do opracowania scenariuszy narażenia w odniesieniu do zamierzonego, normalnego, uzasadnionego lub przewidywanego zastosowania produktu lub przewidywanej/prognozowanej sytuacji. Dowody wskazują, że przemysł i organy publiczne nie zawsze mają świadomość wszystkich zastosowań niektórych niebezpiecznych chemikaliów stosowanych w szerokim zakresie w wielu różnych produktach konsumpcyjnych. Ponadto dostępne są tylko ograniczone informacje na temat łącznych ilości niebezpiecznych chemikaliów emitowanych/uwalnianych do środowiska. Te dwa elementy mogą łącznie wpływać na ich zdolność do sporządzania realistycznych, akceptowalnych i rzetelnych scenariuszy narażenia, a w konsekwencji na zdolność do określenia najbardziej odpowiednich środków zarządzania ryzykiem.

Organy odpowiedzialne za ocenę zagrożeń i ryzyka nie zawsze mają świadomość wszystkich potencjalnie istotnych lub najnowszych informacji i danych niezbędnych w procesie decyzyjnym. W tym względzie badania poddane wzajemnej ocenie, przy założeniu ich wiarygodności i odpowiedniego udokumentowania, stanowią istotne uzupełnienie, zwłaszcza na potrzeby identyfikacji wczesnych sygnałów ostrzegawczych i reagowania na takie sygnały. Brakuje jednak narzędzi służących do gromadzenia i monitorowania najnowszych i użytecznych publikacji naukowych oraz do zapewniania władzom informacji o dostępnych materiałach. Ponadto nadal istnieją przeszkody w stosowaniu i dopuszczaniu alternatywnych metod badawczych (niewymagających wykorzystania zwierząt) do celów regulacyjnych; wiążą się one po części z lukami w dostępnych wytycznych dotyczących badań.

Procesy oceny ryzyka w ramach unijnego prawodawstwa dotyczącego chemikaliów nie mają wyraźnie na celu identyfikacji i oceny potencjalnego ryzyka dla środowiska i zdrowia ludzi wynikającego z łącznego oddziaływania różnych niebezpiecznych chemikaliów (zwanego również „efektem połączenia” lub „efektem koktajlu”). Już w 2012 r. Komisja odnotowała , że (ówczesne) „obecne prawodawstwo UE nie przewiduje kompleksowej i zintegrowanej oceny”, i ogłosiła kilka działań następczych służących zaradzeniu tej sytuacji. Od tego czasu poczyniono postępy w zakresie poszerzania wiedzy i opracowywania metod oceny ryzyka w odniesieniu do środków ochrony roślin oraz w szerszym kontekście łańcucha żywnościowego. Nie uzgodniono jednak praktycznych ram metodycznych dotyczących wszystkich chemikaliów. Wymogi służące zapewnieniu oceny ryzyka w odniesieniu do efektu połączenia istnieją tylko w niektórych aktach prawnych (np. w dziedzinie pestycydów), natomiast inne odnośne akty prawne nie zawierają przepisów przewidujących taką ocenę.

Coraz bardziej niepokoi brak wiedzy o substancjach w wyrobach, jako że UE jest w trakcie przechodzenia na gospodarkę o obiegu zamkniętym. Choć podjęto działania dotyczące identyfikowalności niebezpiecznych chemikaliów w strumieniach odpadów i strumieniach materiałów pochodzących z recyklingu, przejście na gospodarkę o bardziej zamkniętym obiegu będzie wymagało, aby w ocenie ryzyka uwzględniać zdolności niebezpiecznych chemikaliów do ponownego przedostawania się do obiegu poprzez recykling, zamiast analizować potencjalne zagrożenia wynikające z niebezpiecznych chemikaliów w ramach jednego określonego „życia” przy użyciu liniowego podejścia „pobierz–wyprodukuj–pozbądź się”. Konieczne może okazać się odpowiednie dostosowanie sposobu prowadzenia ocen zagrożeń i ryzyka, mając na uwadze rosnącą świadomość konsumentów i popyt na produkty zrównoważone i produkty o bardziej zamkniętym cyklu życia.

3.6.Globalna konkurencyjność, innowacje i zrównoważony rozwój

Unijne przepisy dotyczące chemikaliów odegrały zasadniczą rolę w zapewnieniu swobodnego przepływu substancji, mieszanin i wyrobów dzięki harmonizacji norm i wymogów. W Europie istnieją w dużym zakresie równe warunki działania, a prawodawstwo dotyczące chemikaliów wzmocniło rynek wewnętrzny i zwiększyło konkurencyjność przemysłu UE, co jest widoczne we wzroście handlu wewnątrzunijnego. Przemysł chemiczny UE pozostaje konkurencyjny w skali międzynarodowej, mimo iż jego udział w światowej sprzedaży odnotował spadek. Globalizacja, bardzo duży wzrost produkcji chemikaliów w innych częściach świata oraz szybki rozwój technologii to główne wyzwania stojące przed przemysłem chemicznym UE. Konieczne będą znaczne wysiłki ze strony wszystkich zainteresowanych stron na wszystkich szczeblach i, co najważniejsze, ze strony samego przemysłu, aby utrzymać i wzmocnić wiodącą pozycję Europy w tej dziedzinie. Głównymi atutami unijnego przemysłu chemicznego są wysoki poziom rozwoju technologicznego, wykwalifikowani i utalentowani pracownicy oraz światowej klasy baza naukowa. Atuty te, w połączeniu z wiodącą pozycją UE na świecie w zakresie wielu aspektów związanych ze zrównoważonym rozwojem i chemikaliami, stanowią solidną podstawę do radzenia sobie z powyższymi wyzwaniami.

Rynek wewnętrzny jest kolejnym atutem, który mogą wykorzystać władze UE i państw członkowskich oraz przemysł UE. Cyfryzacja, narzędzia informatyczne oraz inne nowatorskie i inteligentne technologie stwarzają wiele możliwości. Dzięki wykorzystaniu inteligentnych technologii możliwe jest skuteczniejsze przekazywanie konsumentom informacji dotyczących zagrożeń chemicznych i bezpieczeństwa, co objaśniono powyżej. Wykorzystanie korzyści ery cyfrowej oznacza również potencjalne zmniejszenie obciążeń MŚP, poprawę egzekwowania i przestrzegania przepisów, w tym poprzez wykorzystanie danych i monitorowanie w czasie rzeczywistym, jak również zacieśnienie współpracy między właściwymi organami, w tym organami celnymi i organami nadzoru rynku.