Wykorzystanie powyższych możliwości nie jest jednak w tej chwili dla Grecji oczywiste. Zaostrzenie warunków finansowych, niepewność co do ogólnej sytuacji gospodarczej, wątpliwości dotyczące priorytetów oraz utrzymujące się w administracji wąskie gardła utrudniają realizację planów inwestycyjnych wielu podmiotów i podważają zdolność władz do odpowiedniego i pełnego wykorzystania dostępnych funduszy unijnych. Zagrożona jest obecnie realizacja znacznej liczby projektów dotyczących polityki spójności. Ponadto, jeżeli do końca 2015 r. władze greckie nie wykorzystają w pełni funduszy unijnych przeznaczonych na politykę spójności w wysokości niemal 2 mld EUR, które są nadal dostępne w ramach okresu finansowania 2007–2013, niewykorzystane środki przepadną. Oznacza to, że rozpoczęte projekty, które nie zostały jeszcze zakończone i które nie będą mogły nadal korzystać ze wsparcia z programów na lata 2014–2020, począwszy od roku 2016 wymagałyby finansowania z dodatkowych funduszy krajowych. Ponadto, aby Grecja mogła korzystać z funduszy unijnych, musi ona spełniać podstawowe wymogi prawne w zakresie przestrzegania unijnych przepisów oraz należytego zarządzania finansami funduszy i rachunkowości.

Jeżeli środki te zostaną w pełni wykorzystane, odpowiednio ukierunkowane i rozsądnie wydane, przyczynią się one do ożywienia gospodarczego i wzmocnienia fundamentów trwałego wzrostu gospodarczego, zatrudnienia i spójności społecznej. Mogą one stanowić solidną podstawę poprawy sytuacji gospodarczej. Będą one bezpośrednio finansować inwestycje w gospodarce realnej, tworząc miejsca pracy oraz wspierając reformy niezbędne do transformacji gospodarki i podniesienia poziomu życia obywateli. Ponadto przedstawiony przez Komisję plan inwestycyjny dla Europy, wraz z nowym Europejskim Funduszem na rzecz Inwestycji Strategicznych, odegra istotną rolę w ułatwianiu mobilizowania inwestycji prywatnych dzięki wykorzystaniu środków publicznych.

Celem niniejszego komunikatu jest określenie nowego podejścia do znacznych środków z budżetu UE, które mają stanowić nowy bodziec do wzrostu gospodarczego i większego zatrudnienia w Grecji. Podczas szczytu strefy euro w dniu 12 lipca 2015 r. podkreślono, że Komisja ma zamiar, we współpracy z greckimi władzami, uruchomić środki w maksymalnej wysokości 35 mld EUR w celu finansowania inwestycji i działalności gospodarczej, w tym działalności MŚP. Komunikat ten będzie uzupełnieniem kompleksowych reform oraz zobowiązań, które są obecnie wdrażane przez Grecję i które będą miały decydujące znaczenie dla realizacji programu wsparcia na rzecz stabilności dla Grecji w ramach Porozumienia ustanawiającego Europejski Mechanizm Stabilności.

Warunki trwałego ożywienia gospodarczego są w dużej mierze nadal spełnione. Bezpośrednimi przeszkodami dla trwałego wzrostu gospodarczego są zaostrzające się warunki finansowania, jak również utrzymująca się niepewność co do perspektyw gospodarczych i politycznych Grecji. Aby wrócić na ścieżkę wzrostu i zatrudnienia, Grecja musi kontynuować reformy strukturalne i stawić czoła wyzwaniom, z którymi wciąż się zmaga.

Brak dostępu do funduszy publicznych w ostatnim czasie utrudnił realizowanie bardzo potrzebnych inwestycji przez władze lokalne, regionalne i organy krajowe. Uwzględniając specyficzną sytuację Grecji, Komisja przedstawi w drodze wyjątku szereg propozycji mających na celu poprawę bieżącej płynności w odniesieniu do inwestycji, które mają zostać sfinansowane jeszcze w ramach okresu programowania 2007–2013, tak aby można je było zrealizować teraz, co będzie miało dobroczynny wpływ na wzrost i zatrudnienie. Propozycje te będą obejmowały uwolnienie ostatnich 5 % pozostałych płatności z budżetu EU, które są zwykle zatrzymywane do momentu zamknięcia programów, oraz zastosowanie poziomu dofinansowania w wysokości 100 % w okresie 2007–2013. Zastosowanie tych środków będzie zależało od tego, czy władze greckie ustanowią mechanizm pozwalający zapewnić, aby udostępnione w ten sposób dodatkowe środki zostały w pełni wykorzystane na rzecz beneficjentów oraz działań objętych programami. Przełoży się to na niezwłoczne uzyskanie dodatkowej płynności w wysokości około 500 mln EUR oraz oszczędności dla greckiego budżetu wynoszących około 2 mld EUR, które to kwoty będzie można wykorzystać w celu ponownego uruchomienia finansowania inwestycji na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Komisja zaproponuje również zwiększenie o 7 punktów procentowych poziomu początkowych płatności zaliczkowych dla greckich programów na lata 2014–2020.. Te dodatkowe płatności zaliczkowe mogą zapewnić dostęp do dodatkowego 1 mld EUR; kwota ta będzie mogła zostać przeznaczona wyłącznie na uruchomienie projektów współfinansowanych w ramach polityki spójności, w pełnej zgodności z art. 81 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów. Zwiększone płatności zaliczkowe pomogą złagodzić problemy związane z płynnością finansową, które obecnie hamują inwestycje, a także uzyskać szybsze rezultaty w terenie pod względem skutków dla działalności gospodarczej i tworzenia miejsc pracy. Ten wyraz wyjątkowej solidarności z Grecją zostanie połączony ze zdecydowanymi środkami mającymi na celu zapewnienie należytego zarządzania finansami i prawidłowości wydatków. Wdrożenie tych wszystkich środków nastąpi w ramach przydziałów krajowych, uzgodnionych w obecnych wieloletnich ramach finansowych na okres 2014–2020.

Grecja korzysta obecnie z preferencyjnego traktowania ze względu na jej wyjątkowo szczególną sytuację. Na greckie programy finansowane ze środków UE w okresie programowania 2007–2013 przypada wyższy odsetek środków UE, a zatem Grecja jest zobowiązana współfinansować te programy w mniejszym zakresie niż wiele innych państw. Osiągnięto to za pomocą „uzupełnienia” współfinansowania UE o 10 % w okresie do połowy 2016 r. – w wielu przypadkach oznacza to, że UE płaci za 95 % całkowitych kosztów inwestycji w ramach okresu finansowania 2007–2013 (w przeciwieństwie do maksymalnego progu 85 % w innych przypadkach).

Jeśli chodzi o politykę spójności, władze greckie mogą nadal uzyskać refundację do uregulowanego prawnie maksymalnego poziomu płatności odpowiadającego 95 % wydatków kwalifikowalnych poniesionych w ramach programów na lata 2007–2013; spełnione muszą być jednak wszystkie warunki. Grecja osiągnęła już wskaźnik absorpcji w wysokości ponad 90 % funduszy, zatem maksymalna kwota dostępna na refundację wydatków kwalifikowalnych dotyczących wniosków w ramach okresu programowania 2007–2013 sięga już prawie progu i wynosi 820 mln EUR. Kwota ta zostanie uzupełniona o zamykające płatności salda końcowego Grecji na lata 2007–2013, które mogą być realizowane do roku 2018–2019 i które wynoszą maksymalnie 5 % całkowitej kwoty przydzielonych środków unijnych (około 1 mld EUR), przy czym odpowiednie wnioski końcowe i dokumenty dotyczące zamknięcia projektów muszą zostać złożone w uregulowanym prawnie terminie 31 marca 2017 r. Szybkie spożytkowanie funduszy bezpośrednio w terenie da możliwość pełnego wykorzystania funduszy unijnych w maksymalnej wysokości dostępnej do dnia 31 grudnia 2015 r., czyli do końcowego terminu kwalifikowalności.

Grecką gospodarkę aktywnie wspiera Europejski Bank Inwestycyjny (EBI). Od 2007 r.

udzielił on pożyczek na inwestycje w wysokości ponad 11 mld euro. Środki te koncentrują się w obszarze energii, transportu, przemysłu, MŚP i projektów w zakresie ochrony środowiska.

Projekty inwestycyjne w Grecji mogą być ponadto realizowane z wykorzystaniem kredytów oferowanych przez międzynarodowe instytucje finansowe, których Grecja jest członkiem. Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR) przyznał Grecji status państwa, w którym prowadzi on działalność do końca 2020 r.; status ten jest konieczny, aby konkretne państwo mogło zakwalifikować się do uzyskania wsparcia z EBOR. EBOR otworzy niebawem biuro w Grecji i rozpocznie działalność bezpośrednio na miejscu; szacowana roczna wielkość inwestycji wynosi ok. 500 mln EUR. Zarząd EBOR zatwierdził pierwszą serię projektów ułatwiających handel o wartości 30 mln EUR. W Grecji ponownie może zaangażować się Międzynarodowa Korporacja Finansowa (MKF), wspierając wybrane projekty o dużym oddziaływaniu w sektorze finansowym i projekty dotyczące infrastruktury.

Zwalczanie bezrobocia, ubóstwa i złych warunków socjalnych

Środki UE są ukierunkowane na rozwój zasobów ludzkich, inwestowanie w edukację i uczenie się przez całe życie. Przyczyniają się one również do łagodzenia negatywnych konsekwencji nieprzewidzianych lokalnych lub sektorowych kryzysów na rynku pracy. W ramach ogólnej puli 20 mld EUR z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych dostępnych dla Grecji w latach 2014–2020, około 3,9 mld EUR ma zostać przeznaczone na pobudzenie wzrostu zatrudnienia oraz zmniejszenie ubóstwa i wykluczenia społecznego. Greckie władze szacują, że wsparcie powinno trafić do co najmniej 250 tys. bezrobotnych i do 180 tys. zatrudnionych, którzy mogą skorzystać ze szkoleń, a także do około 30 tys. migrantów i Romów, 33 tys. osób z gospodarstw domowych, w których nikt nie jest zatrudniony, 10 tys. niepełnosprawnych oraz 80 tys. osób znajdujących się w trudnej sytuacji innego rodzaju.

Środki UE ułatwiają tworzenie lepszych miejsc pracy i bardziej sprawiedliwych szans dla wszystkich. Jest to możliwe dzięki inwestowaniu w umiejętności, doświadczenie i kształcenie pracowników, ludzi młodych i wszystkich osób poszukujących pracy. W konkretnym wymiarze inwestycje te przyczyniają się do rozwijania ducha przedsiębiorczości i tworzenia miejsc pracy, poprawy systemów kształcenia i szkolenia zawodowego oraz modernizacji administracji publicznej.

Zapewniono na przykład opiekę dla około 300 tys. dzieci, co umożliwiło zwiększenie możliwości zatrudnienia dla około 250 tys. matek. Znaczne wsparcie finansowe przeznaczone na reformę publicznych służb zatrudnienia (OAED) ułatwi znalezienie pracy osobom jej poszukującym. Środki UE wspierają również najsłabszych członków społeczeństwa poprzez umożliwienie im lepszego dostępu do usług publicznych. Jeżeli zostaną one skutecznie wykorzystane, przyczynią się do zwiększenia włączenia społecznego i będą stanowiły narzędzie do walki z ubóstwem, w szczególności w odniesieniu do osób najbardziej potrzebujących w Grecji.

Na początku tego roku ponad 149 tys. młodych Greków w wieku poniżej 25 lat (> 50 %) było bezrobotnych. Finansowanie ze środków UE w ramach „gwarancji dla młodzieży” ma na celu udzielenie 45 tys. młodym ludziom pomocy w zdobyciu doświadczenia zawodowego i możliwości szkolenia. W ramach Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych (YEI) przeznaczono dla Grecji ponad 170 mln EUR. Środki te będą stanowiły pomoc dla młodych ludzi, którzy obecnie nie pracują, nie kształcą się ani się nie szkolą. Oczekuje się, że z programów wspieranych w ramach YEI skorzysta ponad 100 tys. młodych osób. Programy te obejmują przyuczanie do zawodu, staże i szkolenia zawodowe oraz promowanie przedsiębiorczości.

Ponadto w latach 2014–2020 Grecja dysponuje kwotą ponad 280 mln EUR z Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym. Pieniądze te zostaną przeznaczone na walkę z ubóstwem: zapewniane będą podstawowe artykuły (takie jak żywność, produkty higieny itp.) i ułatwiana będzie integracja społeczna.

Badania naukowe, innowacje i kształcenie

Budowanie gospodarki w większym stopniu opartej na wiedzy wymaga wzmożonej współpracy pomiędzy publicznymi ośrodkami badawczymi a przedsiębiorstwami. Wymaga ono również polityki skupiającej się na ograniczonej liczbie priorytetów w zakresie badań i innowacji, które umożliwią wykorzystanie mocnych stron Grecji i które otrzymają odpowiednie wsparcie finansowe. Finansowanie badań i innowacji pozostaje w Grecji w dalszym ciągu na niskim poziomie, toteż środki UE mają w tym zakresie zasadnicze znaczenie. W ramach ogólnej puli 20 mld EUR pochodzącej z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych dostępnej dla Grecji na lata 2014–2020, kwotę 1,3 mld EUR przeznaczono na inwestycje w badania naukowe i innowacje. Ułatwi to ponad 2 tys. MŚP współpracę z ośrodkami badawczymi i zwiększy ich konkurencyjność w przyszłości. Greckie organizacje koordynują 43 dużych europejskich projektów badawczych i uczestniczą w sumie w 312 projektach. W ramach programu „Horyzont 2020” Grecja może korzystać z narzędzia wspierania polityki w celu uzyskania dostępu do wiedzy fachowej niezbędnej do wdrożenia skutecznych reform swoich systemów badań naukowych i innowacji. Środki UE zostaną również wykorzystane do wspierania przechodzenia do technologii niskoemisyjnych w Grecji.

Środki UE mogą przyczynić się do zwiększenia umiejętności i szans na zatrudnienie oraz modernizacji kształcenia, szkolenia i pracy z młodzieżą. Poszerzanie i podnoszenie i umiejętności i kwalifikacji ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia pracownikom takich kompetencji, jakich potrzebuje gospodarka. Środki UE wspierają projekty mające na celu zmniejszenie liczby osób przedwcześnie kończących naukę, zwiększenie uczestnictwa w praktykach zawodowych i procesie uczenia się przez całe życie oraz poprawę kształcenia wyższego. UE zapewnia finansowanie mobilności uczniów, studentów i nauczycieli, aby mogli oni studiować, szkolić się lub uczyć się za granicą. W 2014 r. UE sfinansowała 440 projektów mobilności edukacyjnej w Grecji. Przeznaczyła na nie kwotę około 36 mln EUR, umożliwiając prawie 15 tys. studentów, nauczycieli, uczestników szkolenia zawodowego i innych uczących się odbywanie studiów i pobieranie nauki w innym kraju. W 2015 r. zgłoszono 1 200 greckich projektów obejmujących nawet 30 tys. osób.

Grecja może także korzystać ze środków UE na potrzeby budowy lub renowacji szkół, uczelni wyższych oraz ośrodków wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem. W okresie 2014–2020 dostępne są środki przeznaczone na modernizację i budowę nowej infrastruktury systemu szkolnictwa wyższego (87 mln EUR), szkolnictwa zawodowego (20 mln EUR), szkolnictwa podstawowego i średniego (150 mln EUR) jak również w zakresie wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem (29 mln EUR).

Rolnictwo i rybołówstwo

Sektory rolnictwa i rybołówstwa mają ogromny potencjał w zakresie zwiększenia konkurencyjności kraju.

Do końca 2020 r. Grecja może korzystać z niemal 20 mld EUR przeznaczonych dla sektora rolnego i obszarów wiejskich. Obejmuje to kwotę około 4,7 mld EUR z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach ogólnej puli 20 mld EUR z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych dostępnych dla Grecji w latach 2014–2020 oraz ok. 15 mld EUR na płatności bezpośrednie, które pomogą zwiększyć dochody rolników i producentów. W 2013 r. takie płatności otrzymało ponad 700 tys. rolników. Rolnicy czynni zawodowo mają do dyspozycji systemy wspierania dochodów, natomiast młodzi rolnicy otrzymają wsparcie na tworzenie małych przedsiębiorstw. UE udostępnia również zasoby mające na celu wspieranie rolników w skuteczniejszym wprowadzaniu na rynek ich produktów, co obejmuje wsparcie w odniesieniu do owoców i warzyw, oliwy z oliwek, wina, produktów mlecznych i miodu. Kwotę 4,7 mld EUR przeznaczono na inicjatywy, które zwiększą konkurencyjność greckiego sektora rolnego, przy jednoczesnym utrzymaniu ekosystemów i efektywnym wykorzystywaniu zasobów naturalnych. Takie inicjatywy stwarzają możliwości zatrudnienia na obszarach wiejskich i promują innowacje.

W sektorze morskim i w sektorze rybołówstwa środki UE dostępne dla Grecji w ramach ogólnej puli 20 mld EUR z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych wynoszą prawie 400 mln EUR. Mogą one zostać wykorzystane na potrzeby dywersyfikacji gospodarek nadbrzeżnych i wyspiarskich, a także przejścia na zrównoważone połowy. Środki finansowe mogą również zostać wykorzystane do zwiększenia konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw, sektora rybołówstwa, akwakultury (jest to jeden z głównych sektorów Grecji eksportujących żywność) i sektora przetwórstwa, a także wspierania przechodzenia na gospodarkę niskoemisyjną. Obejmuje to promowanie efektywnego gospodarowania zasobami i zrównoważonego rozwoju terytorialnego, który skupia się na zatrudnieniu i tworzeniu miejsc pracy.

Energia, transport i środowisko

Do 2020 r. do dyspozycji będzie około 900 mln EUR na finansowanie inwestycji w sektorze energii; środki te będą pochodzić z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, których łączny budżet wynosi 20 mld EUR. Sektor energetyczny jest postrzegany jako jeden z sektorów o największym potencjale, jeśli chodzi o zwiększenie konkurencyjności kraju. Prawie 500 mln EUR przeznaczono dla Grecji na poprawę efektywności energetycznej budynków publicznych i mieszkalnych oraz MŚP, a także na wysokosprawną kogenerację i ogrzewanie komunalne. Oczekuje się, że takie inwestycje doprowadzą do podniesienia klasyfikacji pod względem zużycia energii w przypadku około 26 tys. gospodarstw domowych i do obniżenia zużycia energii pierwotnej w budynkach publicznych o około 97 047 000 kWh rocznie. Kwotę 285 mln EUR udostępniono na inteligentne systemy przechowywania i przesyłu energii, a kolejne 46 mln EUR – na inteligentne sieci dystrybucji energii elektrycznej. Dzięki tym inwestycjom można byłoby podłączyć do inteligentnych sieci około 200 tys. nowych użytkowników. Ponadto do dyspozycji jest kwota 94 mln EUR przeznaczonych na inwestycje w energię ze źródeł odnawialnych. Oprócz finansowania w ramach polityki spójności UE przekazuje także środki finansowe na konkretne projekty z dziedziny infrastruktury energetycznej. Greckie projekty tego rodzaju, wybierane już od 2014 r., otrzymały jak dotąd wsparcie w wysokości 8,5 mln EUR.

W ramach łącznej puli środków europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych przeznaczonych na potrzeby Grecji w latach 2014–2020 i wynoszących 20 mld EUR, prawie 3 mld EUR zostaną udostępnione na wsparcie dla utworzenia energooszczędnego i niskoemisyjnego sektora transportu, finansowanie budowy nowych linii kolejowych, tramwajowych i linii metra, unowocześnienie istniejących linii kolejowych i budowę nowych dróg. UE finansuje również projekty z dziedziny infrastruktury transportowej istotne dla bazowej sieci transportowej UE.