[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 28.11.2008

KOM(2008) 774 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI

dotyczący sprawozdania na temat europejskiej konkurencyjności w 2008 r.

[SEC(2008)2853]

1. WPROWADZENIE

UE stoi w obliczu zmieniającej się sytuacji na arenie międzynarodowej. Rynki finansowe przeżywają obecnie poważny kryzys, który zaczął przenosić się na realną gospodarkę. Na całym świecie decydenci starają się przywrócić zaufanie do systemu finansowego. W 2008 r. na rozwój gospodarczy wpływały niestabilne ceny surowców, żywności i energii oraz osłabienie dolara w stosunku do euro. Sytuacja ta zwraca uwagę na konieczność dalszego wzmacniania zdolności dostosowania Europy do zewnętrznych wstrząsów poprzez rozwój gospodarki opartej na wiedzy i wzmacnianie konkurencyjności dzięki trwałemu zaangażowaniu w strategię na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Konkurencyjność Europy jest głównym przedmiotem analizy w ramach rocznego sprawozdania Komisji na temat konkurencyjności. Sprawozdanie to skupia się na ostatnich zmianach we wzroście wydajności w UE, który jest główną siłą napędową konkurencyjności w perspektywie długoterminowej. Poza tym w sprawozdaniu na temat europejskiej konkurencyjności w 2008 r.[1] poddaje się analizie różne czynniki, które mogą wpływać na konkurencyjność, takie jak otwartość na handel i bezpośrednie inwestycje zagraniczne, odpowiedzialność społeczna przedsiębiorstw (corporate social responsibility – CSR) a także niedawny wniosek UE dotyczący zrównoważonej polityki przemysłowej. Tegoroczne sprawozdanie zawiera również dogłębną analizę konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), które stanowią trzon naszej gospodarki.

Sprawozdanie na temat konkurencyjności w 2008 r. ukazuje ciągłą poprawę gospodarki europejskiej pod względem wydajności i poziomu życia w porównaniu ze Stanami Zjednoczonymi, chociaż w 2007 r. produkt krajowy brutto (PKB) na jednego mieszkańca był nadal o około jedną trzecią niższy niż w USA. Zarówno w skali makro, jak i na poziomie sektorów, zasadniczą różnicę pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Unią Europejską stanowi łączna produktywność czynników produkcji (total factor productivity – TFP). Szereg czynników, takich jak innowacyjność, lepsze otoczenie biznesu i środowisko instytucjonalne, lepsze zarządzanie oraz dostęp do technologii informacyjno-komunikacyjnych, wyjaśnia wyższa łączna produktywność czynników produkcji w USA w porównaniu z krajami UE. Wewnątrzunijne różnice w wydajności są coraz mniejsze, nowe państwa członkowskie nadrabiają zaległości, a niektóre z najbogatszych państw członkowskich UE osiągają nawet lepsze wyniki niż USA.

2. OGÓLNE WYNIKI W ZAKRESIE KONKURENCYJNOśCI

W 2007 r. utrzymywał się wzrost gospodarki europejskiej

W 2007 r. tempo wzrostu gospodarczego w UE było nadal wysokie, chociaż zauważalne było jego spowolnienie, szczególnie w czwartym kwartale (realna stopa wzrostu PKB UE wyniosła 2,6 %). Wysoki wzrost gospodarczy wspierany był silnym wzrostem wskaźnika zatrudnienia, wynoszącym około 1,7 %. Wzrost wydajności pracy, który ma zwykle charakter bardziej cykliczny niż wzrost zatrudnienia, w 2007 r. nieznacznie zmniejszył się do 1,3 % (z 1,5 % w 2006 r.).

Pod względem poziomu dochodów na mieszkańca (tzn. PKB na mieszkańca) UE wciąż pozostaje w tyle za USA (UE-27=100, USA=154,3). Przyczyny tej utrzymującej się różnicy są różne w poszczególnych państwach członkowskich UE, choć wynikają po części z różnicy w liczbie przepracowanych godzin na osobę. W przypadku niektórych państw członkowskich UE (Belgia, Francja i Niderlandy) różnica ta wynika wyłącznie z niższej liczby przepracowanych godzin, ponieważ wydajność pracy w przeliczeniu na godzinę jest w tych krajach wyższa niż w USA. Jeżeli chodzi o nowe państwa członkowskie, niższy poziom PKB na mieszkańca wynika głownie z niższej wydajności pracy.

[pic]

Wewnątrzunijne różnice w wydajności są coraz mniejsze

W 2007 r. (podobnie jak w 2006 r.) wzrost wydajności w UE-27 był wyższy niż w USA, co jest zjawiskiem pozytywnym. Poziom wydajności w państwach UE-27 jest jednak znacznie niższy niż w USA, ponieważ wkład amerykańskiego pracownika w PKB jest średnio o 42 % wyższy niż pracownika w UE; różnica w wydajności na godzinę pracy jest niższa (28 % w 2006 r.; dane dla USA za rok 2007 nie są jeszcze dostępne). Wewnątrzunijne różnice są w dalszym ciągu znaczne. Startując z bardzo niskiego poziomu wydajności w latach następujących bezpośrednio po upadku komunizmu, nowe państwa członkowskie nadrabiają zaległości, ponieważ zazwyczaj cechuje je szybszy wzrost wydajności pracy. Członkostwo w UE ułatwia nowym państwom członkowskim korzystanie z zaawansowanych technologii oraz poprawę organizacji i zarządzania.

Ramka: Wzrost i wydajność – wyjaśnienie pojęć

Na wzrost gospodarczy składa się wzrost zatrudnienia i wzrost wydajności pracy. Wzrost zatrudnienia może wynikać ze zwiększenia liczby ludności w danym kraju („czynnik demograficzny”) lub z poprawy funkcjonowania rynku pracy (w tym współczynnika aktywności zawodowej, stopy bezrobocia oraz liczby przepracowanych godzin); jest to „czynnik związany z rynkiem pracy”

Wyższy poziom dochodów na mieszkańca niekoniecznie jest równoznaczny z lepszą jakością życia W zakresie, w jakim ten wysoki poziom dochodów osiągany jest poprzez intensywne wykorzystanie siły roboczej (w stosunku do innych krajów), oznacza to mniej czasu wolnego przypadającego na pracownika, co w przypadku, gdy wolny czas jest cenioną wartością, należy uznać za pogorszenie warunków życiowych. W związku z tym wydajność na godzinę pracy jest bardziej miarodajnym wskaźnikiem efektywności niż wydajność pracy na jednego zatrudnionego, ponieważ liczna przepracowanych godzin na jednego pracownika różni się w poszczególnych krajach.

Uzupełniającym wskaźnikiem wydajności jest łączna produktywność czynników produkcji (TFP). TFP odnosi się do czynników łączących produkcję ze środkami produkcji. Innymi słowy, zmiany w produkcji mogą wynikać ze zmian czynników produkcji (np. zmian dotyczących kapitału lub pracy), ale mogą być też efektem innych zmian. Ten drugi składnik, niewyjaśniona reszta, odzwierciedla zmianę TFP. Jest to część wzrostu wydajności spowodowana niewymiernymi czynnikami, takimi jak postęp technologiczny lub innowacje organizacyjne, nie zaś zwiększeniem nakładu środków, np. kapitału. Największe znaczenie dla wzrostu TFP mają m.in. te polityki, których celem jest promowanie postępu technologicznego, zmian organizacyjnych, mobilności zawodowej, zwiększonych inwestycji na badania i rozwój, stosowania technologii informacyjno-komunikacyjnych, konkurencji i reform rynku produktów. Wszystkie te polityki znajdują się w centrum zainteresowania filaru mikroekonomicznego strategii lizbońskiej, co wskazuje, że może się ona znacznie przyczynić do poprawy TFP.

Strukturalny wzrost wydajności pracy w UE jest niższy niż w USA

W okresie 1995-2006 średnia roczna stopa wzrostu realnego PKB w UE-15 była o około 0,8 % niższa niż w USA. Makroekonomiczna analiza księgowa wzrostu dla tej grupy ujawnia mocne i słabe strony UE w tym okresie.

- Mocne strony UE: Nastąpiła względna poprawa współczynnika aktywności zawodowej w UE-15 w porównaniu z USA Ponadto również kształcenie pracowników uległo większej poprawie w UE-15[2].

- Słabe strony UE: Niższa stopa wzrostu w UE-15 wynikała głównie z mniej korzystnej sytuacji demograficznej i niższego wzrostu wydajności pracy , spowodowanego przede wszystkim niedostateczną poprawą łącznej produktywności czynników produkcji, oraz, w mniejszym stopniu, mniejszą intensyfikacją kapitału.

Wolniejszy wzrost wydajności pracy, a szczególności łącznej produktywności czynników produkcji może się wiązać ze słabszymi wynikami UE w zakresie innowacji, która stanowi główną siłę napędową wzrostu wydajności w perspektywie długoterminowej. Chociaż wskaźniki innowacyjności pokazują, że różnica między UE a USA jest coraz mniejsza, tempo nadrabiania zaległości uległo spowolnieniu.

Duże różnice między sektorami pod względem ich wkładu do wzrostu wydajności pracy w UE

W okresie 1995-2005 duży wpływ na roczną stopę wzrostu wydajności pracy (1,6 %)[3] w całej gospodarce miały stosunkowo nieliczne sektory. Wyłączając sektory nierynkowe, sześć sektorów o największym wkładzie (spośród 49), tj. rolnictwo, handel detaliczny, sprzedaż hurtowa, poczta i telekomunikacja, transport lądowy oraz pośrednictwo finansowe, przyczyniło się do połowy wzrostu wydajności pracy w tym okresie. Wynika to z ponadprzeciętnych stóp wzrostu wydajności oraz ich stosunkowo dużego wkładu w gospodarkę. Co ciekawe, wyniki UE w tych sektorach, w porównaniu z USA, są zróżnicowane, ponieważ w przypadku połowy z nich (poczty i telekomunikacji, transportu lądowego oraz pośrednictwa finansowego) wzrost wydajności pracy w UE jest wyższy. Jednocześnie USA ma znacznie lepsze wyniki od UE w sektorze handlu detalicznego.

3. CZYNNIKI SPRZYJAJąCE KONKURENCYJNOśCI

3.1. Otwartość handlowa a konkurencyjność

Otwartość w zakresie handlu lub bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) przynosi gospodarce korzyści – istnieją niezbite dowody empiryczne, że otwarte gospodarki są bogatsze i bardziej wydajne od gospodarek zamkniętych. Badania makroekonomiczne wykazują, iż jednoprocentowy wzrost udziału handlu w PKB zwiększa poziom dochodów w granicach 0,9 %-3 %. Z sektorowego punktu widzenia stwierdza się istotny pozytywny związek pomiędzy poziomem otwartości handlowej (obejmującej zarówno otwartość eksportową jak i udział przywozu w rynku), a wzrostem wydajności pracy.

Eksporterzy są bardziej wydajni od nieeksporterów

Przedsiębiorstwa prowadzące działalność handlową są znacznie bardziej wydajne od przedsiębiorstw, które nie zajmują się handlem. Dowody w postaci danych pochodzących od poszczególnych przedsiębiorstw wykazują, że „premia eksportowa” (tzn. lepsze wyniki eksporterów) w odniesieniu do wydajności pracy w UE wynosi 3 %-10 %. Aby wyjaśnić związaną z wydajnością premię eksportową stawia się dwie hipotezy: hipotezę samoselekcji, według której najwydajniejsze przedsiębiorstwa same angażują się na rynkach eksportowych; oraz bardziej intuicyjną hipotezę nauki poprzez eksportowanie, zgodnie z którą przedsiębiorstwa zwiększają wydajność poprzez prowadzenie działalności wywozowej. Hipotezy te nie wykluczają się wzajemnie; najbardziej wydajne przedsiębiorstwa mogą angażować się same w działalność wywozową, ale po ich wejściu na rynki eksportowe wydajności może wzrosnąć w jeszcze większym stopniu. Empiryczne dowody na poparcie tezy wzrostu wydajności na poziomie przedsiębiorstw dzięki nauce poprzez eksportowanie są jednak mnie jednoznaczne niż dowody wykazujące, że jedynie bardziej wydajne przedsiębiorstwa same angażują się w działalność wywozową. Nawet jeżeli wpływ działalności wywozowej na wydajność na poziomie przedsiębiorstw nie jest jednoznaczny, jej pozytywny wpływ na ogólną wydajność jest niekwestionowany. Podobne wyniki można stwierdzić w odniesieniu do importerów, którzy również są bardziej wydajni od nieimporterów, i w odniesieniu do firm zajmujących się bezpośrednimi inwestycjami zagranicznymi (BIZ), które są bardziej wydajne zarówno od eksporterów jak i importerów. Biorąc pod uwagę wzrost wydajności związany z wywozem, przywozem i działaniami związanymi z BIZ, korzystna jest polityka, której celem jest otwarcie rynków zagranicznych i krajowych.

Kluczowa rola rynku wewnętrznego

Dla krajów UE rynek wewnętrzny ma zasadnicze znaczenie przy czerpaniu korzyści w zakresie wydajności z otwarcia gospodarczego. Koncentrując się na handlu wewnątrz UE, najnowsze badania potwierdzają duże znaczenie rynku wewnętrznego dla wzrostu wydajności – przewiduje się, że w przypadku zniesienia dwustronnej wymiany handlowej w obrębie UE średnia wydajność zmniejszyłaby się o 13 %. Ocenia się również, że wydajność może się zwiększyć o 2 %, jeżeli koszty handlu w obrębie UE ulegną dalszemu zmniejszeniu o 5 %. Ustalenia te podkreślają znaczenie jednolitego rynku, wspólnej waluty i zniesienia kontroli granicznych dla prowadzenia działalność gospodarczej w UE i zwracają uwagę na potencjalne korzyści gospodarcze wynikające z dalszych ulepszeń w funkcjonowaniu rynku wewnętrznego.

Istotną rolę odgrywa również dobrze rozwinięty rynek wewnętrzny, umożliwiając Europie objęcie przewodnictwa w zakresie ustalania poziomów odniesienia i dążenia do zbliżenia przepisów w skali światowej. Wreszcie, biorąc pod uwagę fakt, że w przeszłości do zmniejszenia kosztów handlu przyczyniły się niższe koszty transportu i niższe taryfy celne, nacisk na zmniejszenie mniej określonych, związanych często z barierami pozataryfowymi, kosztów handlu mogłyby się okazać korzystny dla MŚP, które w szczególnym stopniu dotknięte są takimi barierami.

Znaczenie barier pozataryfowych

Koszty handlu (na które składają się koszty transportu, koszty odprawy granicznej włącznie z taryfami celnymi, koszty walutowe i związane z przekazywaniem informacji, oraz koszty dystrybucji detalicznej i hurtowej) dla krajów rozwiniętych mogą sięgać 170 % podatku ad-valorem . Przedsiębiorstwa UE uważają jednak, że bariery pozataryfowe i brak informacji (np. brak wiedzy o rynkach wywozu) są ważniejsze od tradycyjnych, opartych na założeniach politycznych, ograniczeniach wynikających z wprowadzania ceł przywozowych[4]. Przedsiębiorstwa UE uznają również, że polityka w zakresie rynku wewnętrznego bardzo pomaga w prowadzeniu działalności za granicą dzięki wspólnej walucie, wspólnym procedurom celnym na zewnętrznych granicach UE oraz przepisom dotyczącym jednolitego rynku obejmującym zharmonizowane normy techniczne[5].

Zewnętrzna polityka UE na rzecz konkurencyjności powinna zatem przyczynić się do zmniejszenia kosztów związanych z wymianą zagraniczną. Koszty informacji i bariery pozataryfowe w krajach trzecich stanowią poważne przeszkody w handlu. Wskazana jest tutaj polityka mająca na celu pogłębienie integracji z krajami trzecimi, najlepiej poprzez realizację działań zmierzających do zniesienia barier związanych z granicami w handlu towarami i usługami oraz w przypadku bezpośrednich inwestycji zagranicznych, a także poprzez międzynarodową współpracę w kwestiach regulacyjnych. Działania te mogą dotyczyć zmniejszenia rozbieżności w przepisach prawnych i obniżenia barier pozataryfowych, a także standaryzacji procedur celnych. Polityka taka realizowana jest przez Transatlantycką Radę Gospodarczą oraz poprzez zawierane z niektórymi krajami azjatyckimi regionalne i dwustronne pogłębione umowy o wolnym handlu. UE powinna współdziałać szczególnie z niektórymi krajami azjatyckimi o słabych systemach ochrony prawa własności intelektualnej w celu skutecznej ochrony innowacji.

3.2. Wyniki gospodarcze i konkurencyjność: rola wzrostu MŚP

Przedsiębiorczość oraz małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) w coraz większym stopniu uznaje się za główną siłę napędową gospodarki UE, ponieważ są one motorem zmian strukturalnych, innowacji i wzrostu zatrudnienia. Pobudzanie potencjału wzrostu MŚP jest jednym z głównych celów programu Small Business Act (SBA), stanowiącego kluczowy element strategii UE na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia[6].

Wpływ struktury przedsiębiorstw i ich dynamiki na wydajność oraz różnice pomiędzy UE a USA

Wykorzystując dane dotyczące poszczególnych sektorów i krajów można wykazać, że chociaż silna pozycja MŚP sama w sobie nie stanowi gwarancji znacznego wzrostu wydajności pracy lub wzrostu wartości dodanej, wywołany przez nią sprzyjający przedsiębiorczości klimat może przyczynić się do zwiększenia dynamiki przedsiębiorstw i powstawania szybko rozwijających się firm w danym sektorze lub kraju, co jest skorelowane ze wzrostem wydajności pracy, zatrudnienia i wartości dodanej.

Na bardziej zagregowanym poziomie istnieją dowody, że zarówno tworzenie jak i likwidacja przedsiębiorstw przyczyniają się do ogólnego wzrostu wydajności. Porównanie tego wpływu po obu stronach Atlantyku wykazuje, iż wpływ zakładania przedsiębiorstw na łączny wzrost wydajności jest średnio nieco wyższy w Europie, ale wpływ ich likwidacji jest znacznie niższy niż w USA.

Porównanie pomiędzy UE a USA wykazuje również istotne różnice w strukturze przedsiębiorstw i ich dynamice. Zasadnicze różnice polegają na tym, że (i) w USA dobrze funkcjonujące nowe przedsiębiorstwa rozwijają się szybciej w porównaniu z przedsiębiorstwami w UE; (ii) nowe przedsiębiorstwa w USA są mniejsze i bardziej różnią się między sobą poziomem wydajności niż przedsiębiorstwa w Europie; oraz (iii) w USA bardziej wydajne przedsiębiorstwa wykazują silniejszą tendencję do zwiększania swojego udziału w rynku po kilku latach niż przedsiębiorstwa w UE. W konsekwencji firmy amerykańskie są zazwyczaj większe niż firmy europejskie, a rozkład wielkości przedsiębiorstw w USA wykazuje znacznie mniejszy udział mikroprzedsiębiorstw (1-9 pracowników) i zatrudnienia w takich firmach. Wskaźniki tworzenia i likwidacji przedsiębiorstw a także współczynnik ich przeżywalności, są w dużym stopniu porównywalne w krajach UE i w USA, chociaż niektóre źródła sugerują, iż wskaźniki tworzenia są bardziej zbliżone niż wskaźniki likwidacji, które są na ogół niższe w UE niż w USA. Podsumowując, ustalenia wskazują na to, że otoczenie rynku w USA jest bardziej konkurencyjne i w większym stopniu sprzyja eksperymentom rynkowym. Ponadto dowody wskazują, iż w porównaniu z USA bariery wzrostu stanowią największy problem dla działalności gospodarczej w UE.

Szybko rozwijające się przedsiębiorstwa istnieją we wszystkich sektorach gospodarki i we wszystkich krajach UE.

Zatrudnienie w nowych przedsiębiorstwach ma zasadnicze znaczenie dla całkowitego wzrostu zatrudnienia i jest przynajmniej równie ważne jak wkład netto istniejących (szybko rozwijających się) przedsiębiorstw w tworzenie miejsc pracy. Wbrew ogólnie panującej opinii najnowsze dowody wskazują na to, że szybko rozwijające się przedsiębiorstwa istnieją we wszystkich sektorach gospodarki i we wszystkich krajach. Oznacza to, że szybko rozwijającymi się przedsiębiorstwami nie są wyłącznie, ani nawet przede wszystkim, firmy działające w branży zaawansowanych technologii. Firmy te cechuje świadcząca o przedsiębiorczości czujność i umiejętność wykorzystywania pojawiających się na rynku możliwości. Dowody wskazują jednak również na relatywną słabość UE w sektorach zaawansowanych technologii. W USA znacznie więcej przedsiębiorstw prowadzących intensywną działalność badawczo-rozwojową (często nazywanych „przedsiębiorstwami opartymi na nowych technologiach” – ang. NTBFs “New Technology-based firms”) zdołało szybko się rozwinąć i stać się głównymi uczestnikami rynku. Zjawisko to pozwala gospodarce Stanów Zjednoczonych nastawiać się na nowe, obiecujące sektory z większą elastycznością niż UE.

Istnieją dowody, iż zaawansowane technologicznie kraje uprzemysłowione stwarzają silniejsze zachęty dla innowacji związanych z przedsiębiorczością, a firmy w innych krajach zazwyczaj realizują strategię nadrabiania zaległości w oparciu o inwestycje na rzecz wzrostu. W krajach UE-15 szybko rozwijające się przedsiębiorstwa cechuje ponadprzeciętna innowacyjność, natomiast w nowych państwach członkowskich inwestycje w innowacje i korzyści z nich płynące są bliższe średniej.

4. WPłYW WAżNYCH OBSZARÓW POLITYKI UNIJNEJ NA KONKURENCYJNOść

4.1. Zrównoważona polityka przemysłowa

Aby utrzymać konkurencyjność Europy w stawiającym coraz większe wyzwania środowisku międzynarodowym i skuteczniej dążyć do celów związanych z ochroną środowiska naturalnego poprzez ograniczenie emisji dwutlenku węgla, UE promuje zmiany zmierzające do gospodarki niskoemisyjnej i efektywnej pod względem wykorzystania zasobów. Aby osiągnąć ten cel, w styczniu 2008 r. Komisja Europejska zaproponowała wprowadzenie na terenie całej Wspólnoty szeregu środków, między innymi trzeciego pakietu na rzecz wewnętrznego rynku energii oraz pakietu w zakresie zmian klimatycznych i energii odnawialnej[7], które omawiane są obecnie na forum Rady i Parlamentu. Komisja dąży do znacznego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych w UE (w zależności od sytuacji międzynarodowej – o 20 % lub 30 % w porównaniu do poziomów z 1990 r.) oraz zwiększenia do 2020 r. udziału energii odnawialnej w całkowitym zużyciu energii w UE do 20 %, nie naruszając przy tym konkurencyjności UE.

Przejście do gospodarki niskoemisyjnej stanowi rzeczywisty potencjał dla rosnących rynków produktów „przyjaznych dla środowiska”. Otwiera ponadto nowe możliwości dla konkurencyjności tego sektora na rynkach międzynarodowych. Przemysł europejski poczynił już istotne postępy w poprawianiu swojej efektywności wykorzystania energii i zasobów i należy do czołówki w kluczowych dziedzinach przemysłu[8]. Istnieją jednak nadal bariery, które hamują wprowadzanie na rynek tych produktów i technologii. Jedna z tych barier wynika z faktu, że konsumenci często nie wiedzą o istnieniu takich produktów lub zniechęca ich wyższa cena początkowa produktów, pomimo że w dłuższej perspektywie umożliwiają one oszczędności.

Udowodniono, że zwiększona obecność na rynku produktów i technologii charakteryzujących się niskim zużyciem energii i surowców niesie ze sobą duże potencjalne korzyści zarówno dla gospodarki, jak i środowiska. W celu uwolnienia tego potencjału Komisja przyjęła ostatnio plan działania na rzecz zrównoważonej konsumpcji i produkcji oraz zrównoważonej polityki przemysłowej, który ustanawia zharmonizowane, zintegrowane i dynamiczne ramy służące poprawie charakterystyki energetycznej i ekologiczności produktów[9]. Zaproponowane ramy mają na celu poprawę ogólnej ekologiczności produktów na każdym etapie ich cyklu życia, promowanie i stymulowanie popytu na lepsze produkty i technologie oraz pomaganie konsumentom w dokonywaniu lepszych wyborów poprzez uproszczone i bardziej spójne etykietowanie. W ten sposób powinny się one przyczynić do wzmocnienia konkurencyjności UE.

4.2. Odpowiedzialność społeczna przedsiębiorstw

Wznawiając w 2005 r. strategię lizbońską Komisja oświadczyła, że odpowiedzialność społeczna przedsiębiorstw (CSR)[10] „może odgrywać istotną rolę, przyczyniając się do zrównoważonego rozwoju przy równoczesnym wzmocnieniu potencjału innowacyjnego i konkurencyjności w Europie”[11]. Trudno byłoby przecenić znaczenie CSR, chociażby z tego powodu, że obecny kryzys finansowy uczy nas, iż społeczna odpowiedzialność przedsiębiorców i dyrektorów generalnych jest sprawą najwyższej wagi dla dobrobytu naszych społeczeństw.

Odpowiedzialność społeczna przedsiębiorstw pozytywnie wpływa na ich konkurencyjność

Przegląd wpływu CSR na sześć różnych wyznaczników konkurencyjności na poziomie przedsiębiorstwa – strukturę kosztów, zasoby ludzkie, punkt widzenia konsumenta, innowacyjność, zarządzanie ryzykiem i reputacją oraz wyniki finansowe – wskazuje, że może ona mieć pozytywny wpływ na konkurencyjność. Wydaje się, iż najwyraźniejsze są dowody pozytywnego wpływu CSR na konkurencyjność w przypadku zasobów ludzkich, zarządzania ryzykiem i reputacją oraz innowacyjności. Reputacja przedsiębiorstwa w zakresie CSR ma coraz większe znaczenie dla szans na udaną rekrutację personelu na wysoce konkurencyjnych rynkach pracy.

Dowody wskazują, że istnieje istotny pozytywny związek między CSR a konkurencyjnością poprzez zarządzanie zasobami ludzkimi, chociaż dla niektórych przedsiębiorstw dodatkowe koszty związane z CSR mogą początkowo przewyższać korzyści. Dla wielu przedsiębiorstw CSR jest zasadniczym elementem zarządzania ryzykiem i reputacją, a jej znaczenie rośnie w miarę zwiększania nadzoru publicznego nad przedsiębiorstwami. Zajmowanie się z perspektywy zarządzania ryzykiem takimi związanymi z CSR kwestiami, jak przejrzystość, prawa człowieka i wymogi związane z łańcuchem dostaw sprawiło, że niektóre przedsiębiorstwa odkryły dodatkowy pozytywny wpływ CSR.

Niektóre aspekty CSR, takie jak tworzenie sprzyjającego pracownikom środowiska pracy, mogą zwiększyć zdolności przedsiębiorstw w zakresie innowacji. Pozytywny związek między CSR a innowacyjnością podkreślony jest jeszcze przez fakt, iż innowacje w coraz większym stopniu wymagają współpracy, oraz tendencję do tworzenia w przedsiębiorstwach nowej wartości poprzez innowacje służące rozwiązaniu problemów społecznych.

Wydaje się, że związek między CSR a konkurencyjnością jest coraz silniejszy

Wiele spośród czynników wpływających na korzyści związane z CSR jest dynamicznych i odgrywa coraz większą rolę, np. oczekiwania pracowników, świadomość konsumentów, tendencje dotyczące zamówień publicznych i prywatnych, charakter procesów innowacyjnych oraz znaczenie, jakie rynki finansowe przypisują kwestiom społecznym i środowiskowym. Zainteresowanie CSR ze strony przedsiębiorstw w coraz większym stopniu opiera się na możliwościach wytworzenia nowej wartości, a nie tylko na ochronie wartości poprzez zarządzanie ryzykiem i reputacją.

Korzyści wynikające z CSR dla działalności gospodarczej w danym przedsiębiorstwie w dalszym ciągu zależą od jego konkurencyjności. Dla niektórych przedsiębiorstw zbyt duże społeczne i środowiskowe wymogi prawne mogą pociągnąć za sobą koszty zmniejszające ich konkurencyjność. Jednakże dla rosnącej liczby przedsiębiorstw w coraz liczniejszych gałęziach przemysłu CSR staje się konkurencyjną koniecznością. Ponadto, aby umożliwić uzyskanie przewagi konkurencyjnej, CSR musi stanowić część zasadniczej strategii przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwa, w których CSR pozostaje kwestią drugoplanową, ograniczoną głównie do zadań związanych z działaniami informacyjnymi, prawdopodobnie stracą okazję do zwiększenia swojej konkurencyjności.

5. KONSEKWENCJE DLA POLITYKI

Tegoroczne sprawozdanie na temat konkurencyjności ma istotne konsekwencje dla polityki: dobrze przygotowana i realizowana polityka w pewnych obszarach, takich jak handel, innowacyjność, przedsiębiorczość czy energia może przyczynić się do wzmocnienia konkurencyjności europejskiej gospodarki.

Z analizy tegorocznego sprawozdania wynika, że priorytety i zalecenia dotyczące strategii na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia na lata 2008-2010 pozostają w dużym stopniu aktualne. UE musi w dalszym stopniu zwiększać innowacyjność, wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych oraz konkurencyjność na rynkach detalicznych i na rynkach produktów. Program Small Business Act, o ile zostanie wdrożony na wszystkich szczeblach, wpłynie na poprawę otoczenia biznesu i będzie stanowić wsparcie dla przedsiębiorczości. Będzie on sprzyjał eksperymentom w dziedzinie przedsiębiorczości i stwarzał odpowiednie ogólne warunki prowadzenia działalności gospodarczej w UE.

Jeśli chodzi o zewnętrzny wymiar konkurencyjności, polityka handlowa powinna skupiać się na zmniejszaniu kosztów związanych z wymianą zagraniczną, czyli na międzynarodowej współpracy w zakresie tworzenia prawa oraz polityce zmierzającej do ograniczenia barier pozataryfowych i uproszczenia procedur celnych. Może się to przyczynić do znacznego wzrostu wydajności gospodarki UE.

Podjęcie wczesnych działań w dziedzinie zrównoważonej produkcji może pozwolić na osiągnięcie korzyści związanych z szybkim wejściem na rynek i może przynieść znaczące potencjalne korzyści zarówno dla gospodarki, jak i dla środowiska. Przyjęty ostatnio plan działania na rzecz zrównoważonej konsumpcji i produkcji oraz zrównoważonej polityki przemysłowej stanowi ważny krok w kierunku konkurencyjnej gospodarki niskoemisyjnej.

W tegorocznym sprawozdaniu na temat konkurencyjności wskazano także na pozytywny związek między konkurencyjnością a odpowiedzialnością społeczną przedsiębiorstw. Komisja będzie nadal nadawać impuls polityczny i zapewniać praktyczne wsparcie wszystkim zainteresowanym stronom zajmującym się CSR.

Załącznik: Składniki wzrostu w UE-15 w porównaniu z USA (1995-2006)

[pic] Źródło: Mourre, G. (2008), „What Drives Income Differentials, Underutilisation of Labour and Economic Growth in Europe? A Detailed GDP Accounting Exercise”, manuskrypt, Wolny Uniwersytet w Brukseli.

[1] Sprawozdania na temat europejskiej konkurencyjności w 2008 r. COM (2008)…

[2] Należy zachować ostrożność w interpretacji wyników, ponieważ dostępne dane nie są w pełni zharmonizowane, a dla USA dane dotyczące zatrudnienie z rozbiciem według poziomu wykształcenia dostępne są jedynie od 2001 r.

[3] Wzrost wydajności (na przepracowaną godzinę) dla całej gospodarki oblicza się jako średnią ważoną wzrostu wydajności w poszczególnych sektorach, gdzie wagą jest udział poszczególnych sektorów w łącznej liczbie przepracowanych godzin. Tak obliczony wskaźnik może się różnić od wzrostu wydajności przedstawionego w innych źródłach. Źródłem danych jest naukowa baza danych EUKLEMS (www.euklems.net).

[4] Mimo, że wyniki te odnoszą się zazwyczaj do wszystkich poddanych analizie szerokich obszarów działalności, w poszczególnych sektorach i krajach cła przywozowe stanowią nadal poważną barierę dla eksportujących przedsiębiorstw europejskich.

[5] W oparciu o szacunki przy wykorzystaniu badania „Observatory of European SMEs”, seria Flash Eurobarometer nr 196.

[6] Komunikat Komisji „Najpierw myśl na małą skalę” – Program „Small Business Act” dla Europy, COM(2008)394

[7] COM(2008)30 wersja ostateczna, COM(2008)13 wersja ostateczna, COM(2008)16 wersja ostateczna, COM(2008)17 wersja ostateczna, COM(2008)18 wersja ostateczna oraz COM(2008)19 wersja ostateczna.

[8] Przykładem może tu być energia wiatru, w przypadku której przedsiębiorstwa UE posiadają 60 % udział w rynku światowym. Innym przykładem jest energia słoneczna.

[9] COM(2008)397.

[10] Odpowiedzialność społeczna przedsiębiorstw (ang. Corporate Social Responsibility – CSR) to koncepcja, zgodnie z którą przedsiębiorstwa dobrowolnie uwzględniają problematykę społeczną i ekologiczną w swojej działalności komercyjnej i stosunkach z zainteresowanymi stronami.

[11] Komunikat Komisji na wiosenny szczyt Rady Europejskiej „Wspólne działania na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Nowy początek strategii lizbońskiej”, COM(2005)24.