[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 23.4.2009

KOM(2009) 191 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie wdrożenia programu EDICOM II (2001–2005) {SEC(2009) 527 wersja ostateczna}

(przedstawiona przez Komisję)

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie wdrożenia programu EDICOM II (2001–2005)

SPIS TREŚCI

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie wdrożenia programu EDICOM II (2001–2005) 1

1. Wprowadzenie 3

2. Ocena zgodnie z kryteriami 4

2.1. Odpowiedniość 4

2.2. Skuteczność 5

2.3. Efektywność 8

2.4. Użyteczność 10

2.5. Trwałość 10

3. Zalecenia na przyszłość 11

4. Zalecenia dotyczące zarządzania 12

5. Powiązania z innymi programami wspólnotowymi 12

6. Wnioski 13

1. WPROWADZENIE

Wraz z utworzeniem w 1993 r. jednolitego rynku zniesiono formalności celne pomiędzy państwami członkowskimi UE oraz wprowadzono system Intrastat w celu dalszego monitorowania przepływu handlu towarami pomiędzy państwami członkowskimi. Dzięki temu nowemu systemowi korzystanie z danych celnych zastąpiono zbieraniem informacji bezpośrednio od przedsiębiorstw za pomocą comiesięcznych badań. Statystyki dotyczące handlu pomiędzy państwami członkowskim a krajami trzecimi w dalszym ciągu opierały się głównie na informacjach celnych.

Mając na względzie wspieranie tych zmian, Rada przyjęła decyzję nr 96/715//WE z dnia 9 grudnia 1996 r. w sprawie sieci telematycznych pomiędzy organami administracji do celów statystycznych odnoszących się do handlu towarami pomiędzy państwami członkowskimi (program Edicom I[1]). Program Edicom I ułatwił przejście na system interoperacyjny na szczeblu europejskim, służący do gromadzenia, sporządzania i rozpowszechniania statystyk dotyczących handlu towarami.

W końcowym okresie wdrożenia programu Edicom I Wspólnota stanęła w obliczu rosnącego zapotrzebowania na szybkie, wiarygodne i rzetelne informacje makroekonomiczne. Eurostat, w ścisłej współpracy z krajowymi organami administracji, sporządził dokument strategiczny w celu usprawnienia istniejącego systemu i przygotowania go do funkcjonowania w perspektywie długoterminowej.

Wspomniany dokument strategiczny został zatwierdzony przez Komitet ds. Programu Statystycznego oraz Komitet ds. Statystyk Odnoszących się do Handlu Towarami między Państwami Członkowskimi.

Parlament Europejski i Rada, na podstawie oceny ex ante przygotowanej przez Komisję, przyjęły decyzję nr 507/2001/WE z dnia 12 marca 2001 r. dotyczącą działań odnoszących się do sieci transeuropejskiej, poprzez którą odbywa się zbieranie, sporządzanie i rozpowszechnianie statystyk dotyczących handlu towarami we Wspólnocie oraz między Wspólnotą a państwami trzecimi (program Edicom II[2]).

Ogólne cele nowego programu były następujące:

- zachęcanie do tworzenia sieci statystycznej w możliwie jak najnowocześniejszy, najbardziej racjonalny i najskuteczniejszy sposób oraz wprowadzenie środków niezbędnych do udoskonalenia i harmonizacji stosowanych metod;

- dalsze rozwijanie narzędzi informatycznych służących do gromadzenia, sporządzania, przekazywania i rozpowszechniania danych statystycznych z uwzględnieniem najnowszych postępów technologicznych oraz mając na względzie optymalizację kosztów.

Aby osiągnąć ogólne cele, określono 6 celów operacyjnych podzielonych na 13 działań.

Niniejsze sprawozdanie sporządzono w celu przekazania informacji dotyczących wdrożenia programu Edicom II, zgodnie z art. 5 ust. 2 decyzji nr 507/2001/WE. Oceny dokonano na podstawie standardowych kryteriów odpowiedniości, skuteczności, efektywności, użyteczności i trwałości.

2. OCENA ZGODNIE Z KRYTERIAMI

2.1. Odpowiedniość

Decyzja o uruchomieniu drugiego programu Edicom była bardzo istotna, gdyż program przewidywał zajęcie się konkretnymi potrzebami i problemami. W szczególności zaś:

- działania zrealizowane na etapie Edicom I znacznie poprawiły jakość statystyk dotyczących handlu wewnątrzwspólnotowego; jednak ze względu na rosnące zapotrzebowanie na makroekonomiczne informacje handlowe wyznaczono kolejne obszary wymagające udoskonalenia;

- Europejski Bank Centralny (EBC) wyraził zapotrzebowanie na terminowe, wiarygodne i rzetelne statystyki dotyczące handlu zewnętrznego, które mają być kluczowymi elementami ujętymi w planie działania w zakresie wymogów statystycznych;

- niezbędne było dążenie do uproszczenia Intrastatu w celu zmniejszenia obciążenia przedsiębiorstw i organów administracji bez obniżania jakości statystyk dotyczących handlu zewnętrznego;

- państwa członkowskie, działające indywidualnie, nie mogłyby osiągnąć dostatecznej i efektywnej kosztowo modernizacji sieci transeuropejskiej, służącej gromadzeniu, przetwarzaniu i rozpowszechnianiu statystyk dotyczących handlu; w związku z tym niezbędny był program wspólnotowy na rzecz harmonizacji rozwiązań i osiągnięcia korzyści skali.

Program Edicom II zaprojektowano zatem w sposób umożliwiający dotarcie do wielu różnych beneficjentów – organów administracji i przedsiębiorstw, a także instytucjonalnych i prywatnych użytkowników statystyk dotyczących handlu zewnętrznego.

Biorąc pod uwagę trudności związane z opracowywaniem wytycznych strategicznych z pięcioletnim wyprzedzeniem, można stwierdzić, że zawartość programu opracowano na podstawie wizji strategicznej. Uwzględniono także umiejętności w zakresie zarządzania oraz możliwości techniczne Komisji i państw członkowskich odnoszące się do prowadzenia programu i rozwijania jego zawartości.

2.2. Skuteczność

Zgodnie z oceną ex ante Edicom II przyniósł pewne istotne wyniki. Przy tworzeniu wspólnej platformy UE do celów sporządzania statystyk dotyczących handlu zewnętrznego napotkano trudności wynikające ze znaczących różnic pomiędzy systemami technologicznymi i administracyjnymi w poszczególnych państwach członkowskich.

Znaczące osiągnięcia, stosownie do ogólnych celów decyzji dotyczącej EDICOM, opisano poniżej. Bardziej szczegółową prezentację wyników zamieszczono w dokumencie roboczym służb Komisji „Sprawozdanie końcowe w sprawie wdrożenia programu Edicom II”.

Cel 1 „ Rozwój sieci transeuropejskiej służącej opracowywaniu mniejszym kosztem informacji statystycznych o lepszej jakości i szybciej dostępnych, zgodnie z wymaganiami polityki wspólnotowej ”.

Biorąc pod uwagę liczbę projektów zrealizowanych w trakcie programu EDICOM II, najważniejszym celem jest poprawa dostępności i jakości danych.

Większość państw członkowskich przeprowadziła badania porównawcze i z powodzeniem opracowała oraz zastosowała zaawansowane techniki szacowania. Pod koniec wdrożenia programu wszystkie państwa członkowskie były w stanie dotrzymać 40-dniowego terminu przekazywania miesięcznych danych zagregowanych do Eurostatu. Jednak w niektórych przypadkach różnice między wstępnymi a ostatecznymi wartościami liczbowymi pozostają dość znaczące, co świadczy o tym, że należy prowadzić dalsze prace w tej dziedzinie.

Na poziomie centralnym Eurostat opracował metody i programy informatyczne służące do szacowania zagregowanych danych na temat handlu wewnątrz UE i z krajami trzecimi w odniesieniu do państw członkowskich, które nie mogą dotrzymać terminu przekazania danych.

Przekazywanie szczegółowych danych do Eurostatu również uległo poprawie pod względem terminowości i dokładności. W 2005 r. państwa członkowskie przekazały swoje dane zgromadzone w systemach Intrastat i Extrastat ze średnim wyprzedzeniem wynoszącym odpowiednio 8 i 3 dni. Opracowano nowe kontrole ważności i wiarygodności oraz udoskonalono metody szacowania obrotu handlowego poniżej progu oraz nieuwzględnionego w odpowiedziach, podnosząc tym samym ogólną jakość statystyk dotyczących handlu zewnętrznego. Co więcej, wspomniane kontrole pomogły Eurostatowi w sporządzaniu sprawozdań dotyczących jakości w sprawie szczegółowych danych państw członkowskich na temat handlu.

Asymetrie w handlu wewnątrz UE na poziomie zagregowanym uległy zmniejszeniu, jednakże na poziomie szczegółowym w dalszym ciągu utrzymują się istotne rozbieżności. Obecnie systematycznie porównuje się dane gromadzone w systemie Intrastat z danymi dotyczącymi podatku od wartości dodanej (VAT) oraz danymi pochodzącymi z systemu wymiany informacji o VAT (VIES).

Cel 2 „ Rozwój sieci transeuropejskiej w celu opracowywania użytecznych informacji statystycznych odpowiadających nowym potrzebom użytkowników w ramach unii gospodarczej i walutowej oraz w świetle zmieniających się międzynarodowych warunków gospodarczych”.

W odpowiedzi na potrzeby użytkowników stworzono nowe wskaźniki krótkoterminowe i produkty statystyczne. Usprawniono zarządzanie poufnością danych na poziomie krajowym i europejskim.

Eurostat z powodzeniem opracował i wprowadził nową aplikację do celów sporządzania wskaźników wartości i ilości jednostkowych. Państwa członkowskie skoncentrowały się głównie na wskaźnikach cen importowych spoza strefy euro, aby zaspokoić potrzeby EBC.

Utworzono nowe metody i narzędzia do celów comiesięcznego sporządzania i publikowania okresowo korygowanych danych dotyczących Wspólnoty (UE i strefa euro) oraz państw członkowskich.

Jedynie niektóre państwa członkowskie przeprowadziły analizy szeregów czasowych i dostosowały wartości statystyczne. W dalszym ciągu nie zakończono zadania ocenienia najlepszych praktyk w państwach członkowskich do celów osiągnięcia bilansu handlowego spójnego z bilansem płatniczym i rachunkami narodowymi.

Na poziomie europejskim utworzono ramy metodologiczne w zakresie łącznego gromadzenia i prezentowania statystyk dotyczących handlu zewnętrznego oraz statystyk strukturalnych dotyczących przedsiębiorstw. Opublikowano wyniki badań pilotażowych przeprowadzonych przez kilka państw członkowskich, co umożliwiło analizę handlu zewnętrznego na podstawie cech przedsiębiorstw.

W dziedzinie statystyk dotyczących handlu wewnątrzfirmowego niektóre państwa członkowskie uzyskały zachęcające wyniki w zakresie dalszego rozwoju statystyk UE.

Cel 3 „ Skuteczniejsze wykorzystywanie statystyk dotyczących handlu towarami w ramach ogólnego systemu statystycznego na poziomie Wspólnoty i poziomie międzynarodowym oraz przystosowanie ich do zmian w administracji ”.

Większość państw członkowskich zakończyła projekty ukierunkowane na poprawę dostępności i jakości swoich rejestrów handlowych. Niemal połowa państw członkowskich nie prowadzi rejestru Extrastat, gdyż nie jest to obowiązkowe.

W niektórych państwach członkowskich wzmocniono współpracę pomiędzy urzędami statystycznymi a organami administracji celnej. Wprowadzono interaktywną korektę deklaracji Extrastat oraz zbadano możliwości pozyskiwania dodatkowych informacji z dokumentów celnych przy minimalnych kosztach.

Przeprowadzono badania w celu ocenienia potrzeb i obciążenia dostawców informacji statystycznych w związku z systemem Intrastat. Analizy dotyczące ewentualnego uproszczenia systemu koncentrowały się na przyjęciu systemu jednokierunkowego, wprowadzeniu progów uproszczenia oraz obniżeniu stopnia szczegółowości informacji o produkcie. Przeprowadzono seminaria dla dostawców informacji statystycznych na temat zastosowań e-nauczania w celu podniesienia jakości i kompletności deklaracji Intrastat.

Cel 4 „ Udoskonalanie usług oferowanych organom administracji, dostawcom i użytkownikom informacji poprzez dostarczanie im wszystkich dostępnych statystyk oraz metadanych dotyczących handlu towarami ”.

Uruchomiono zasoby w celu utworzenia odpowiednio rozbudowanego i kompletnego systemu informacji w Eurostacie i państwach członkowskich.

Dzięki nowym automatycznym procedurom o pięć dni przyspieszono publikację danych makroekonomicznych oraz danych okresowo korygowanych, tak aby zaspokoić zapotrzebowanie użytkowników, zwłaszcza EBC. Celem dalszego rozwoju było rozpowszechnianie szczegółowych danych. System bazy danych Comext Eurostatu został zaktualizowany zarówno pod względem zawartości, jak i pod względem technologicznym. Opracowano nowy system rozpowszechniania (Easy Comext), umożliwiający ogółowi społeczeństwa przeglądanie szczegółowych danych dotyczących handlu i pozyskiwanie tych danych od państw członkowskich.

Na poziomie centralnym opracowano i udostępniono państwom członkowskim konkretne narzędzia umożliwiające szybki i przyjazny dla użytkownika dostęp do klasyfikacji, not wyjaśniających, metadanych i innych powiązanych produktów. Zorganizowano comiesięczne szkolenia dotyczące bazy danych Comext dla urzędników Komisji Europejskiej i państw członkowskich.

Cel 5 „ Rozwój i wspieranie narzędzi gromadzenia informacji dotyczących handlu towarami z uwzględnieniem najnowszych osiągnięć technicznych w celu udoskonalenia funkcji dostępnych dostawcom informacji statystycznych ”.

Eurostat i państwa członkowskie z powodzeniem opracowały i wdrożyły nowe narzędzia i znormalizowane formaty przekazywania do celów gromadzenia danych. Skoncentrowano się bardziej na rozwoju systemów internetowych, co przedsiębiorstwa europejskie przyjęły z zadowoleniem. W rezultacie osiągnięto znaczące obniżenie kosztów oraz poprawę jakości i terminowości danych. Około 100 000 dostawców informacji statystycznych przedkładało co miesiąc deklaracje Intrastat za pośrednictwem Internetu, dzięki czemu zużycie deklaracji papierowych zmniejszyło się o 30%.

Działający w trybie off-line pakiet IDEP/CN8 służący do gromadzenia danych w systemie Intrastat utrzymywano na poziomie scentralizowanym do 2004 r.; następnie niektóre państwa członkowskie aktualizowały go w dalszym ciągu, podczas gdy inne opracowały systemy alternatywne.

Cel 6: „ Realizacja działań objętych programem EDICOM w ramach zintegrowanego projektu. Zapewnienie interoperacyjności różnych wypracowanych narzędzi poprzez wykorzystanie wspólnych norm i standardów. Należy zapewnić możliwość zastosowania w sieciach różnych modułów systemu, co umożliwi różnym zainteresowanym stronom korzystanie z nich w całości lub w części ”.

Rozpoczęto realizację konkretnych działań na rzecz zmodernizowania różnych elementów sieci transeuropejskiej w ramach Komisji i państw członkowskich. Opracowano szereg wzajemnie połączonych narzędzi w ramach projektu XT/NET i oddano je do dyspozycji państw członkowskich.

Projekt XT/NET był przewidziany jako punkt wyjścia dla opracowania jednolitego i w pełni zintegrowanego systemu informacji. System działający na podstawie ustalonego zestawu wspólnych reguł umożliwia przeniesienie odpowiedzialności za zatwierdzanie danych z Eurostatu na państwa członkowskie.

2.3. Efektywność

Zasady, zgodnie z którymi wdrożono program Edicom, były zgodne z zasadami ustalonymi decyzją nr 507/2001/WE. Za zarządzanie programem odpowiedzialność ponosiła Komisja przy wsparciu Komitetów Intrastat i Extrastat.

Za program odpowiedzialne były działy Eurostatu ds. statystyk dotyczących handlu zagranicznego. Jedynie działania związane ze scentralizowanym rozwojem informatycznym przydzielono działowi ds. „Systemów Informatycznych dotyczących sporządzania Danych Statystycznych”.

Łączne wydatki z tytułu wdrażania programu Edicom wyniosły 31,2 mln EUR, co stanowi 61% budżetu. Harmonijne wdrożenie programu zostało częściowo zakłócone z powodu kryzysu wewnątrz Eurostatu, co doprowadziło do znacznego spowolnienia w zakresie scentralizowanych działań w latach 2003 i 2004. Z chwilą rozszerzenia UE w maju 2004 r. nowe państwa członkowskie stały się beneficjentami tych działań, jednak nie wprowadzono żadnych zmian w początkowym budżecie.

Spółki prywatne (w imieniu Eurostatu) oraz państwa członkowskie zrealizowały ogółem 393 scentralizowane i zdecentralizowane projekty. Oprócz tego 19 projektów zostało odrzuconych, w większości przez państwa członkowskie, w związku z niedoborem zasobów ludzkich lub wyjątkową złożonością zakładanych celów.

Państwa członkowskie zakończyły realizację 72% łącznej liczby projektów. Środki finansowe były jednak wydatkowane niemal w równym stopniu na projekty zdecentralizowane i scentralizowane. Dotacje pokryły w przybliżeniu 90% łącznych kosztów projektów zdecentralizowanych, podczas gdy projekty scentralizowane przydzielono spółkom prywatnym w drodze przetargów.

Jeżeli chodzi o zawartość, program koncentrował się głównie na dwóch osiach interwencji: podniesieniu jakości (cel 1) oraz opracowaniu narzędzi służących do gromadzenia informacji (cel 5). Realizacja owych dwóch celów przyniosła efekt w postaci zakończenia, odpowiednio, 124 i 84 projektów, co stanowiło 21% i 25% łącznych wydatków.

Udział wydatków na poszczególne cele jest spójny z szacunkami dokonanymi w załączniku II do decyzji dotyczącej Edicom, z wyjątkiem celu 3 i 5. Pomoc techniczna i administracyjna oraz środki wsparcia stanowiły 5% łącznego budżetu wydatków.

Projekty w ramach programu Edicom oceniano na podstawie sprawozdań pośrednich i końcowych przedłożonych Komisji. Liczba sprawozdań wynosiła średnio 160 w ciągu roku. Kierownicy projektu z Eurostatu ściśle monitorowali wszystkie działania, w większości przypadków nie mając możliwości dokonania na miejscu oceny prac wykonanych przez państwa członkowskie. Postępy w zakresie scentralizowanych zamówień były oceniane w ramach comiesięcznych spotkań z wykonawcami.

Sprawozdania z realizacji projektów były przesyłane na ogólnodostępny serwer komisyjnego systemu CIRCA i udostępniane zarejestrowanym użytkownikom w trybie on-line. Umożliwiło to krajowym organom administracji zapoznanie się z ustaleniami i rozwiązaniami przyjętymi przez inne podmioty i wykorzystanie tych informacji jako punktu wyjścia dla ich własnych analiz. Wzajemne udostępnianie wiedzy było możliwe dzięki wizytom studyjnym i seminariom na wybrane tematy.

Program ten istotnie pomógł w udoskonaleniu sieci transeuropejskiej służącej gromadzeniu, sporządzaniu i rozpowszechnianiu statystyk dotyczących handlu towarami. W niektórych dziedzinach państwa członkowskie napotkały trudności przy zmianie swoich krajowych systemów, co przeszkodziło w pełnym wykorzystaniu możliwości przewidzianych w omawianym programie.

Ogólne wyniki programu Edicom uzyskano przy zachowaniu racjonalnych kosztów. Wbrew temu, czego można by się spodziewać, biorąc pod uwagę stopień specjalizacji, wykonawcy pracujący w dziedzinie statystyk dotyczących handlu pobierali znacznie niższe opłaty niż ci pracujący w bardziej ogólnym zakresie kompetencji (np. podatki, finanse, zasoby ludzkie itp.). Wiele projektów zostało zrealizowanych przez urzędników w państwach członkowskich, stosujących lokalne (niższe), a nie międzynarodowe stawki pracownicze.

2.4. Użyteczność

Program Edicom stanowił niezbędny instrument na rzecz poprawy terminowości, dokładności, dostępności i harmonizacji statystyk dotyczących handlu zewnętrznego sporządzanych przez państwa członkowskie.

Utworzono wstępne elementy wzajemnie powiązanej transeuropejskiej sieci informacyjnej oraz zachęcano państwa członkowskie do przyjęcia wspólnych reguł i norm. Postęp w tej dziedzinie doprowadziłby do sytuacji, w której krajowe dane byłyby przechowywane jedynie na poziomie państw członkowskich, co zapobiegłoby obecnemu powielaniu na poziomie Eurostatu.

W nielicznych przypadkach wprowadzenie standardowych metod we wszystkich państwach członkowskich okazało się niemożliwe, zwłaszcza przy istotnych różnicach istniejących w otoczeniu technologicznym i administracyjnym.

Program umożliwił uzyskanie wyników, które byłyby niemożliwe do osiągnięcia, gdyby państwa członkowskie prowadziły prace na własną rękę. Państwa członkowskie, działając indywidualnie, wahałyby się przed inwestowaniem znacznych sum w technologie przyszłości lub w zmianę swoich krajowych systemów.

2.5. Trwałość

Ogólne postępy osiągnięte dzięki programowi Edicom powinny zapewnić długoterminowe korzyści. Wymierne wyniki krótkoterminowe są już widoczne, a pozytywny wpływ programu będzie się prawdopodobnie utrzymywał przez średni lub długi okres.

Osiągnięto różne rodzaje wyników związanych z kryterium trwałości. Pierwsza grupa działań, obejmująca badania pilotażowe, oceny jakości, oszacowanie potrzeb i ich zaspokojenia, przyniosła wyniki krótkoterminowe, gdyż była wykorzystana przez decydentów.

Badania w zakresie metod statystycznych oraz rozwój nowych narzędzi statystycznych przyniosły rozwiązania, które zostały wdrożone przez Komisję i państwa członkowskie, dzięki czemu osiągnięto długoterminowe korzyści bez konieczności korzystania z dodatkowych zasobów. Rozwój elektronicznych narzędzi do celów gromadzenia i rozpowszechniania danych oraz standaryzacja komunikatów mógłby oznaczać konieczność dalszego wsparcia finansowego w trakcie realizacji, tak by podobne normy i stopień wykorzystania mogły być osiągnięte we wszystkich państwach członkowskich.

Wysoce strategiczny projekt XT NET, ukierunkowany na wypracowanie w pełni zintegrowanej sieci europejskiej, powinien być celem określonego programu, tak by zapewnić jego wdrożenie w Unii Europejskiej.

Należy stwierdzić w charakterze uwagi ogólnej, że statystyki są sporządzane w zmieniającym się otoczeniu, przez co niezbędne jest ciągłe i ścisłe monitorowanie systemu statystycznego, zwłaszcza pod kątem zakresu i jakości danych. Zmiany zachodzące w gospodarce, potrzeby nowych użytkowników oraz rozwój technologii wymagają regularnego dostosowywania systemu z uwzględnieniem perspektywy średnio- do długoterminowej.

3. ZALECENIA NA PRZYSZłOść

W ramach Edicom II osiągnięto znaczące wyniki, jednak proces rozbudowywania systemu statystycznego powinien mieć charakter ciągły. Wszelkiego rodzaju przyszłe programy powinny uwzględniać przedstawione poniżej punkty:

- państwa członkowskie nie uczestniczyły we wszystkich działaniach w ramach Edicom z powodu niedoboru personelu;

- systemy i metody mogą być jeszcze bardziej ulepszone;

- wszystkie nowe państwa członkowskie muszą pracować nad podobnymi projektami w celu podniesienia jakości swoich danych oraz osiągnięcia lepszej integracji w ramach Europejskiego Systemu Statystycznego;

- należy prowadzić działania ukierunkowane na osiągnięcie większego stopnia automatyzacji narzędzi służących do gromadzenia danych;

- ramy dla całkowicie zintegrowanej sieci europejskiej służącej sporządzaniu statystyk dotyczących handlu zewnętrznego zostały utworzone, ale nie są jeszcze w pełni funkcjonalne.

Najważniejsze obszary, które można by objąć interwencją w przyszłości, to:

- kontynuowanie prac w zakresie technik szacowania i metod przyporządkowania, w zakresie zarządzania poufnością, wartości statystycznej, rejestrów handlowych, handlu wewnątrzfirmowego oraz globalizacji;

- działania na rzecz poprawy współpracy pomiędzy państwami członkowskimi i Eurostatem w zakresie gromadzenia i przekazywania podstawowych informacji powinny być realizowane w ramach bezpiecznej sieci;

- badania nad przyjęciem technologii przyszłości;

- dalsza harmonizacja systemów gromadzenia danych na poziomie UE oraz dostosowanie narzędzi w celu wypracowania całkowicie zintegrowanego i zharmonizowanego systemu statystycznego.

4. ZALECENIA DOTYCZąCE ZARZąDZANIA

Doświadczenia zdobyte przy wdrożeniu programu Edicom II wykazały, że programy długoterminowe mogą harmonijnie funkcjonować jedynie wówczas, gdy środki finansowe są prawidłowo oszacowane oraz dostępne terminowo. Spóźnione przyjęcie decyzji Komisji w sprawie finansowania w 2003 r. oraz odroczenie niektórych działań w ramach programu Edicom w 2003 r. w następstwie zaleceń Komisji uzmysłowiły wszystkim, w jak znacznym stopniu program ten był zależny od zewnętrznych wydarzeń lub decyzji.

Mimo że program zaplanowano na pięć lat, trwał on dłużej, jeżeli uwzględni się czas poświęcony na planowanie strategiczne, realizację zadań oraz administracyjne zamknięcie projektów.

W czasie trwania programu niezbędne było zarządzanie dużą ilością informacji. Przepływ informacji spowodował konieczność obsługiwania wielu urzędowych dokumentów, sprawozdań i komunikatów. Co więcej, procedury finansowe dotyczące przydzielania dotacji państwom członkowskim oraz powierzania realizacji kontraktu spółkom były uciążliwe.

Duża rotacja personelu Komisji zakłóciła w pewnym stopniu zarządzanie programem, zwłaszcza w sytuacji, gdy przekazywanie wiedzy specjalistycznej oraz odpowiedzialności nie było w wystarczającym stopniu zorganizowane. Miało to wpływ na oceniających, którzy doświadczali trudności przy zbieraniu jedynie częściowych i, w niektórych przypadkach, niedostępnych informacji.

Aby uniknąć problemów tego rodzaju w przyszłości, Komisja powinna przyjąć kompletny system zarządzania projektami, dostępny dla wybranych użytkowników o różnym stopniu kompetencji.

W większości przypadków praca przy projektach w ramach Edicom była dla kierowników Eurostatu oraz pracowników krajowych organów administracji zajęciem dodatkowym do ich codziennych zadań. Państwa członkowskie stawały często w obliczu niedoboru zasobów ludzkich, co utrudniało realizację dalszych projektów w ramach programu Edicom. W niektórych państwach członkowskich przepisy wewnętrzne zabraniały zatrudniania pracowników krótkoterminowych.

Nie należy zbyt nisko oceniać przydatności pomocy technicznej i administracyjnej, która powinna towarzyszyć programom długoterminowym przez cały czas ich trwania. To samo dotyczy działań oceniających, gdyż niezwykle trudno byłoby ocenić wyniki, gdyby nie gromadzono regularnie i nie monitorowano wskaźników realizacji. Ocena ex post powinna rozpocząć się dopiero wówczas, gdy dostępne są wszystkie informacje techniczne i administracyjne, tj. po upływie około trzech lat od daty zatwierdzenia ostatniego rocznego programu prac.

5. POWIąZANIA Z INNYMI PROGRAMAMI WSPÓLNOTOWYMI

Zgodnie z art. 5 decyzji dotyczącej Edicom, w ramach oceny powinno się zweryfikować synergię z innymi działaniami wspólnotowymi. Istniały wyraźne powiązania wzajemne z projektem DSIS (Usługi w zakresie Rozproszonych Informacji Statystycznych) oraz z projektem eDAMIS (elektroniczne Administrowanie Przepływem Danych i System Zarządzania Informacjami) w ramach „programu IDA” (program elektronicznej wymiany danych między administracjami).

Eurostat i państwa członkowskie wykorzystywały komponenty opracowane przy realizacji projektów w ramach IDA do celów usprawnienia przesyłania danych, administrowania oraz przechowywania statystyk dotyczących handlu zewnętrznego. Przyjęcie nowych znormalizowanych protokołów ułatwiło wzajemne udostępnianie oraz rozpowszechnianie ustrukturalizowanych danych pomiędzy różnymi systemami informacji i użytkownikami. Ponadto ogólna usługa CIRCA, uwzględniona w programie IDA, była wykorzystywana w charakterze wspólnej platformy do celów przechowywania i wzajemnego udostępniania pomiędzy Eurostatem i państwami członkowskimi sprawozdań i narzędzi wytworzonych dzięki badaniom w ramach EDICOM.

Wyniki programu Edicom II można uznać za zgodne z celami zagadnienia „eRząd” promowanego w ramach „programu eTEN”, wspierającego wprowadzenie e-usług transeuropejskich. Za przykład może w tym miejscu posłużyć opracowanie internetowych formularzy Intrastat oraz bezpłatne rozpowszechnianie za pośrednictwem Internetu danych w zakresie statystyk handlowych dzięki krajowym stronom internetowym oraz bazie danych Eurostatu Easy Comext.

6. WNIOSKI

Wyniki otrzymane w ramach wdrożenia programu Edicom II umożliwiły wyraźną modernizację sieci transeuropejskiej służącej gromadzeniu, sporządzaniu i rozpowszechnianiu statystyk dotyczących handlu towarami we Wspólnocie oraz między Wspólnotą a państwami trzecimi.

Program obejmował lata 2001–2005, natomiast wykonanie zadań administracyjnych trwało do 2008 r. Eurostat oraz państwa członkowskie zrealizowały łącznie 393 projekty, przy czym związane z tym wydatki wyniosły 31,2 mln EUR, czyli 61% łącznego budżetu zatwierdzonego w decyzji dotyczącej Edicom.

Komisja i państwa członkowskie z powodzeniem opracowały nowe technologie informatyczne i rozwiązania internetowe, co przyniosło korzyści dostawcom informacji statystycznych, stosownym organom administracji i użytkownikom.

Wysokiej jakości statystyki dotyczące handlu są dostępne szybciej i efektywnie pod względem kosztów. Wytworzono nowe produkty statystyczne, zaspokajające potrzeby użytkowników instytucjonalnych i prywatnych. Informacje statystyczne zostały nieodpłatnie udostępnione wszystkim użytkownikom. Zwiększoną wydajność zasobów osiągnięto zarówno na poziomie Eurostatu, jak i krajowym.

Przeprowadzone analizy w zakresie uproszczenia Intrastatu wykazały, że dostawcy informacji statystycznych uznają obciążenia związane ze sprawozdawczością w ramach Intrastatu za dopuszczalne. Przyszłe starania na rzecz uproszczenia powinny się koncentrować na utrzymaniu lub poprawie jakości danych dla użytkowników.

Na poziomie centralnym opracowano narzędzia informatyczne i udostępniono je państwom członkowskim do celów ustanowienia podstaw dla całkowicie zintegrowanego i interoperacyjnego systemu europejskiego. Nie został on jeszcze w pełni wdrożony z powodu trudności napotykanych przez państwa członkowskie przy zmianie swoich systemów krajowych.

Osiągnięto wiele zachęcających wyników, jednak w dalszym ciągu utrzymują się pewne niedociągnięcia, którymi będą musiały się zająć przyszłe programy.

[pic] Ryc. 1. Proponowany system zarządzania projektem

[1] Dz.U. L 327 z 18.12.1996, s. 34–37.

[2] Dz.U. L 76 z 16.3.2001, s. 1–4.