[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 17.3.2011

KOM(2011) 131 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

na temat statystyk zestawianych na podstawie rozporządzenia (WE) nr 2150/2002 w sprawie statystyk odpadów oraz na temat ich jakości

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

na temat statystyk zestawianych na podstawie rozporządzenia (WE) nr 2150/2002 w sprawie statystyk odpadów oraz na temat ich jakości

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie 3

1.1. Rozporządzenie w sprawie statystyk odpadów 3

1.2. Jakość danych w sytuacji stosowania różnych metod 3

1.3. Kontrola jakości 4

2. Punktualność i terminowość 5

3. Kompletność 6

4. dokładność danych 6

4.1. Zakres danych 6

4.2. Podział na sektory gospodarki 6

4.3. Klasyfikacja odpadów 6

5. Porównywalność 6

5.1. Porównywalność czasowa 6

5.2. Porównywalność pomiędzy państwami 6

6. Obciążenie przedsiębiorstw 6

7. zmiana rozporządzenia w sprawie statystyk odpadów 6

8. osiągnięcia i perspektywy 6

WPROWADZENIE

Rozporządzenie w sprawie statystyk odpadów

Zgodnie z wymogiem ustanowionym w art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 2150/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 listopada 2002 r. w sprawie statystyk odpadów[1] Komisja co trzy lata składa Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania w sprawie wykonania rozporządzenia . Pierwsze sprawozdanie opublikowano w 2008 r.[2] .

Sekcja 7 pkt 3 załączników I i II stanowi, że sprawozdania państw członkowskich dotyczące jakości są włączane do sprawozdania, o którym mowa w art. 8. Sprawozdania te są dostępne na stronie internetowej:

http://circa.europa.eu/Public/irc/dsis/pip/library?l=/wastesstatisticssregulat/data_transmission/quality_statistics/2008

W niniejszym sprawozdaniu podsumowano postępy osiągnięte od pierwszego dostarczenia danych w 2006 r. W sprawozdaniu uwzględniono 27 państw członkowskich UE i rozpatrzono wyniki ostatniego dostarczenia danych w czerwcu 2010 r. Opisano także przejście z NACE Rev. 1.1 na NACE Rev. 2 oraz przedstawiono w skrócie zmiany i oczekiwane ulepszenia, które wynikną ze zmiany rozporządzenia w sprawie statystyk odpadów.

W rozporządzeniu zobowiązano państwa członkowskie UE do przekazywania danych co dwa lata począwszy od roku referencyjnego 2004. W załącznikach I i II zawarto wymogi dotyczące statystyk w zakresie wytwarzania odpadów, ich przetwarzania oraz zdolności przerobowych w zakresie przetwarzania odpadów. Wyniki przedstawiono w podziale na kategorie odpadów zgodnie z nomenklaturą statystyczną odpadów (EWC-Stat), określone w załączniku III do rozporządzenia.

Jakość danych w sytuacji stosowania różnych metod

W rozporządzeniu (WE) nr 2150/2002 określono dane podlegające przekazywaniu i ich wymaganą jakość, ale nie narzucono konkretnej metody opracowywania statystyk odpadów, które w związku z tym są zestawiane z zastosowaniem różnych metod. Pozwala to państwom członkowskim na utrzymanie systemów gromadzenia danych i minimalizację zmian koniecznych do przestrzegania rozporządzenia.

Podejście zakładające różne metody może jednak skutkować stosowaniem różnych metod w różnych państwach, w odniesieniu do różnych zestawów danych z jednego państwa, a nawet w ramach poszczególnych zestawów. Utrudnia to zapewnienie porównywalności danych i ich wysokiej jakości.

Możliwe sposoby pomiaru jakości danych zależą od zastosowanych metod. Dla różnych metod istnieją różne parametry jakości (np. współczynnik zmienności w przypadku badań reprezentacyjnych, analiza wrażliwości w przypadku modelowania itp.). Szczególnie połączenie różnych metod w ramach tych samych zestawów danych utrudnia określenie wskaźników ogólnej jakości danych. W związku z tym przyjęte w rozporządzeniu podejście zezwalające na stosowanie różnych metod komplikuje ocenę jakości danych i przekazywanie informacji na ten temat.

W przedstawionych sprawozdaniach dotyczących jakości państwa członkowskie opisują dane przez odniesienie do elementów dotyczących jakości powszechnie stosowanych w ramach europejskiego systemu statystycznego[3] i określonych w rozporządzeniu (WE) nr 1445/2005 dotyczącym jakości statystyk odpadów[4].

Kontrola jakości

Od czasu pierwszego dostarczenia danych w 2006 r. Eurostat ustanowił skuteczny system kontroli jakości obejmujący dwa etapy. Pierwszy etap polega na szybkiej ocenie danych i sprawozdań dotyczących jakości i kończy się przesłaniem państwom sprawozdania z oceny, które następuje w ciągu dwóch miesięcy po upływie terminu sprawozdawczości. W ramach drugiego etapu, który polega na bardziej dogłębnej walidacji, nie przewidziano szczegółowych terminów.

Szybkiej oceny dokonuje się na podstawie pięciu kryteriów, którymi są:

- kompletność zestawów danych,

- kompletność sprawozdania dotyczącego jakości,

- terminowość,

- odpowiednie stosowanie definicji i klasyfikacji,

- stosowanie rozsądnych metod statystycznych.

W ramach tej fazy walidacja danych dotyczy głównie wewnętrznej spójności nowych danych i zmian czasowych. Analiza jest prowadzona na poziomie silnie zagregowanym i ma na celu wykrycie istotnych przerw w szeregach.

Państwa doceniają szybką ocenę, o czym świadczą natychmiastowe informacje zwrotne w odpowiedzi na kwestie poruszone w sprawozdaniach z oceny; zapewnia to terminową publikację danych. Dane dotyczące poszczególnych państw są publikowane w bazie Eurostatu służącej do rozpowszechniania danych trzy miesiące po terminie dostarczenia.

W ramach dogłębnej walidacji analizuje się dane na bardziej szczegółowym poziomie (np. w podziale na sektory gospodarki i kategorie odpadów) oraz porównuje schematy i zmiany w poszczególnych krajach. Kontrole w ramach walidacji obejmują:

- porównania dotyczące wytwarzania odpadów w danym państwie z wartościami z poprzednich lat w odniesieniu do poszczególnych rodzajów działalności gospodarczej, z wykorzystaniem odpowiednich wskaźników;

- porównania danych pomiędzy państwami dla każdego rodzaju działalności gospodarczej;

- kontrole krzyżowe z danymi dotyczącymi odpadów wynikającymi z innych obowiązków sprawozdawczych, takich jak monitorowanie przestrzegania przepisów na podstawie innych aktów prawnych odnoszących się do odpadów.

Ewentualne pytania są weryfikowane pod kątem sprawozdań dotyczących jakości przedłożonych przez państwa oraz informacji zwrotnych uzyskanych w odpowiedzi na szybką ocenę; może to prowadzić do przesłania do zainteresowanych państw drugiego zestawu pytań.

PUNKTUALNOść I TERMINOWOść

Termin przekazywania danych i sprawozdań dotyczących jakości wynosi 18 miesięcy po roku referencyjnym, co oznacza, że termin dostarczania dla roku referencyjnego 2008 upłynął w dniu 30 czerwca 2010 r. W przypadku niekompletności danych lub braku sprawozdań dotyczących jakości państwa zostały poproszone o jak najszybsze dostarczenie brakujących informacji.

W momencie sporządzania niniejszego sprawozdania sytuację w zakresie dotrzymania terminu sprawozdawczości w odniesieniu do 2008 r. można podsumować następująco:

- 19 państw dostarczyło zestawy danych w terminie;

- 4 państwa członkowskie (Portugalia, Austria, Francja, Cypr) przekazało dane w ciągu trzech tygodni, w związku z czym można było je uwzględnić w ramach pierwszej tury oceny;

- 1 państwo członkowskie (Rumunia) przekazało dane w dniu 20 września 2010 r.;

- 3 państwa członkowskie przekazały dane ponad 3 miesiące po terminie: Włochy w dniu 11 listopada, Grecja w dniu 1 grudnia, a Irlandia w dniu 21 grudnia 2010 r. W przypadku Grecji i Irlandii poważne opóźnienia w przekazywaniu danych miały miejsce już w poprzednich latach referencyjnych.

Podsumowując, terminu sprawozdawczości za 2008 r. dotrzymano w stopniu zadowalającym. Ogółem 23 z 27 państw członkowskich dostarczyły dane na czas lub nie później niż trzy tygodnie po terminie. W Eurostacie ustanowiono procedurę monitorowania terminowości, w ramach której do państw członkowskich w krótkich odstępach czasu zgodnie z ustalonym harmonogramem wysyła się przypomnienia. W związku z powyższym punktualność poprawiła się w porównaniu z rokiem referencyjnym 2006, kiedy w tym samym okresie dane dostarczyło 18 państw.

- Publikacja

Dane dotyczące wytwarzania i przetwarzania odpadów opublikowano w dniu 4 grudnia w bazie Eurostatu służącej do rozpowszechniania danych. Aktualizacja bazy danych ma nastąpić po zakończeniu dogłębnej walidacji.

KOMPLETNOść

Dostarczenie kompletnych zestawów danych ma zasadnicze znaczenie dla tworzenia danych zagregowanych na poziomie UE. Brakujące dane ograniczają wartość interpretacyjną i informacyjną statystyk odpadów. Państwa są zatem proszone o minimalizowanie ilości brakujących danych poprzez przesyłanie – w razie konieczności – danych szacunkowych.

W ramach pierwszej tury sprawozdawczej dla roku referencyjnego 2004 6 z 27 państw członkowskich UE było w stanie dostarczyć kompletne zestawy danych dotyczących wytwarzania odpadów obejmujące wszystkie kategorie odpadów i wszystkie sektory. 21 państw członkowskich dostarczyło zestawy danych z pewnymi brakami. Większość braków w danych dotyczy odpadów wytwarzanych w rolnictwie, leśnictwie, łowiectwie (NACE A 01, A 02) i rybactwie (NACE A 03) lub sprawozdawczości dotyczącej szlamów i osadów (masy i masy suchej). Ogółem brakujące dane dotyczące wytwarzania odpadów stanowiły ok. 9 % wymaganych danych.

W odniesieniu do roku referencyjnego 2006 r. dane były znacznie bardziej kompletne. Odsetek brakujących danych dotyczących wytwarzania odpadów zmniejszył się do 2,1 %. Danych brakowało tylko w przypadku 7 państw, natomiast 20 państw członkowskich dostarczyło kompletne zestawy danych. Odsetek brakujących danych jest największy w sektorach wspomnianych powyżej (NACE A 01–03). Odsetek brakujących wartości w 2006 r. był największy w przypadku Irlandii, Włoch i Łotwy.

Jeżeli chodzi o dane dotyczące przetwarzania odpadów , między 2004 r. a 2006 r. liczba państw z niekompletnymi zestawami danych na poziomie krajowym także znacznie się zmniejszyła. W 2004 r. niekompletne zestawy danych dostarczyło 15 państw. Brakujące dane dla UE-27 stanowiły 2,5 % wymaganych danych. W 2006 r. tylko 5 państw dostarczyło niekompletne dane dotyczące ilości przetwarzanych odpadów. Odsetek brakujących wartości zmniejszył się do 1,5 %. Ponad 70 % brakujących danych dotyczy unieszkodliwiania odpadów poprzez „obróbkę na powierzchni ziemi i odprowadzanie do wód”, które stosuje się głównie w przypadku szlamów i osadów innych niż niebezpieczne.

W odniesieniu do roku referencyjnego 2008 r. odnotowano dalszą poprawę w zakresie kompletności danych dotyczących wytwarzania i przetwarzania odpadów. W momencie sporządzania niniejszego sprawozdania ocena była jednak wciąż w toku, co wynikało z późnego dostarczenia danych przez trzy państwa.

DOKłADNOść DANYCH

Dokładność dotyczy stopnia, w jakim wartości szacowane lub kalkulowane są bliskie wartościom dokładnym lub rzeczywistym, z uwzględnieniem takich aspektów, jak błędy próby, zakres danych, zastosowane progi, brak odpowiedzi, dostosowania, kontrole i korekty czy poufność.

Zakres danych

Celem rozporządzenia jest tworzenie statystyk dotyczących odpadów zgodnie z zakresem dyrektywy 2008/98/WE. Statystyki muszą być zestawiane w odniesieniu do wszystkich sektorów gospodarki i gospodarstw domowych i muszą obejmować odpady powstające w procesach odzysku i unieszkodliwiania, czyli tzw. odpady wtórne. Statystyki powinny również obejmować odpady pochodzące z małych przedsiębiorstw (zatrudniających mniej niż 10 pracowników), chociaż takie przedsiębiorstwa powinny zawsze w miarę możliwości być zwalniane z udziału w badaniach.

Statystyki dotyczące przetwarzania odpadów obejmują wszystkie odpady odzyskiwane lub unieszkodliwiane w danym państwie, niezależnie od ich pochodzenia. U podstaw rozporządzenia leży założenie, że gromadzone będą dane o końcowym przeznaczeniu odpadów; procesy przetwarzania wstępnego nie są brane pod uwagę.

Zakres rozporządzenia nie obejmuje wszelkich odpadów poddawanych recyklingowi bezpośrednio w miejscu ich wytworzenia.

- Błędy zakresu

Zaobserwowane błędy zakresu wiążą się zazwyczaj z jednym z poniższych aspektów:

- niejasne definicje (prawne), np. w przypadku zakresu definicji odpadu;

- odpady przywożone i wywożone;

- zakres w odniesieniu do odpadów wtórnych i odpadów pochodzących z małych przedsiębiorstw;

- problemy dotyczące konkretnych sektorów gospodarki (np. działalności budowlanej i rozbiórkowej).

Trudno oszacować ogólny wpływ błędów zakresu. Mogą one prowadzić zarówno do niedoszacowań, jak i przeszacowań. Ewentualny wpływ dostosowań metodyki można zilustrować na przykładzie Polski i Szwecji. W odniesieniu do roku referencyjnego 2008 r. Polska dostosowała zakres danych do orzecznictwa europejskiego (sprawa C-416/02) i wyłączyła ze statystyk odpadów ilość obornika wykorzystywanego w rolnictwie. W Szwecji zakres danych dotyczących odpadów drewna oraz odpadów zwierzęcych i roślinnych poddano ponownej ocenie pod kątem kryteriów rozróżniania odpadów i produktów ubocznych[5]. W obu państwach dostosowania doprowadziły do znacznego zmniejszenia ilości wytwarzanych odpadów, o ok. 96 mln ton w przypadku Polski i 21 mln ton w przypadku Szwecji.

Podział na sektory gospodarki

W rozporządzeniu wezwano państwa członkowskie do przedstawiania danych w podziale na 20 rodzajów działalności skutkującej wytwarzaniem odpadów (19 sektorów gospodarki oraz gospodarstwa domowe). Właściwe przypisanie do rodzaju działalności skutkującej wytwarzaniem odpadów stanowi warunek wstępny:

- porównywalności ilości odpadów z poszczególnych sektorów,

- spójności statystyk odpadów ze statystykami działalności gospodarczej.

Podział według rodzaju działalności gospodarczej określono poprzez odniesienie do klasyfikacji działalności gospodarczej we Wspólnocie Europejskiej (NACE). Do lat referencyjnych 2004 i 2006 miała zastosowanie klasyfikacja NACE Rev. 1.1; począwszy od 2008 r. dane są zbierane zgodnie z NACE Rev. 2.

- Przejście na NACE Rev. 2

Nowy podział na kategorie gospodarcze zgodnie z NACE Rev. 2 określono w załączniku IV do rozporządzenia (WE) nr 1893/2006 [6] . Z uwagi na wysoki poziom agregacji zastosowany w rozporządzeniu w sprawie statystyk odpadów wpływ przejścia z NACE Rev. 1.1 na NACE Rev. 2 jest ograniczony; 17 z 19 zagregowanych danych gospodarczych stosowanych w odniesieniu do statystyk odpadów jest w zasadzie takich samych.

Największa zmiana dotyczy klasyfikacji działalności w zakresie gospodarowania odpadami. Rodzaje działalności w zakresie gospodarowania odpadami zaklasyfikowane dotąd jako Gospodarka ściekami, wywóz odpadów, usługi sanitarne i pokrewne (NACE Rev. 1.1, sekcja 90), przypisano teraz do nowej sekcji 38 Działalność związana ze zbieraniem, przetwarzaniem i unieszkodliwianiem odpadów; odzysk surowców , natomiast Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków (NACE Rev. 1.1 kod 9001) do nowej sekcji 37 Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków. Oznacza to, że większość rodzajów działalności w zakresie gospodarowania odpadami znajdzie się w nowej sekcji 38. Aby zachować szeregi czasowe na poziomie sektorów gospodarki, dane dotyczące działalności w zakresie gospodarowania odpadami za 2004 r. i 2006 r. przekształcono zgodnie z podziałem wynikającym z NACE Rev. 2. Przekształcenia dokonał Eurostat w porozumieniu z państwami członkowskimi.

Ponadto Działalność wydawniczą (NACE Rev. 1.1, kod 221) przeniesiono z produkcji (podsekcja DE) do nowej sekcji J Informacja i komunikacja , co oznacza, że wchodzi ona obecnie w zakres działalności usługowej. W tym przypadku nie przewidziano przekształcenia danych z 2004 r. i 2006 r., chyba że w ramach analiz danych zostanie stwierdzony znaczny wpływ na szereg czasowy.

- Błąd klasyfikacji

Przypisanie odpadów do danego sektora wytwarzającego zależy od metod stosowanych w celu zbierania danych. Znaczne ryzyko błędnego przypisania istnieje w państwach, gdzie dane o wytwarzaniu odpadów uzyskuje się pośrednio z danych dotyczących przetwarzania odpadów. Takie podejście stosuje się w Danii, Niemczech, na Litwie, w Austrii i na Malcie. Informacje o przedsiębiorstwie lub sektorze wytwarzającym odpady pochodzą jedynie ze źródeł wtórnych (np. od podmiotu zbierającego lub podmiotu przetwarzającego odpady) lub muszą być uzyskiwane w inny sposób (np. za pomocą modeli lub europejskiego wykazu odpadów[7], który zawiera informacje o pochodzeniu odpadów).

Niektóre z zainteresowanych państw zmodyfikowały swoje podejścia, aby udoskonalić klasyfikację w podziale na sektory gospodarki. Niemcy ustanowiły dodatkowe badanie reprezentacyjne dotyczące wytwórców odpadów, aby bardziej precyzyjnie przypisywać odpady do źródeł. Także Litwa zamierza wprowadzić dodatkowe badanie dotyczące wytwarzania odpadów. Austria przewiduje poprawę przypisywania odpadów do sektorów dzięki wprowadzeniu nowego systemu informacji elektronicznej. Dania wprowadza nowy system w zakresie danych dotyczących odpadów, aby zwiększyć zgodność z wymaganym podziałem począwszy od roku referencyjnego 2012 r.

Klasyfikacja odpadów

Znaczenie klasyfikacji odpadów dla uzyskania dokładnych i porównywalnych statystyk odpadów jest oczywiste: aby kategorie odpadów można było wykorzystywać do monitorowania polityki w zakresie odpadów na poziomie UE, muszą one obejmować te same rodzaje odpadów w poszczególnych państwach członkowskich.

W rozporządzaniu zawarto podział na kategorie odpadów zgodnie z nomenklaturą statystyczną EWC-Stat, ale nie narzucono konkretnej klasyfikacji, która ma być stosowana w celu zbierania danych. Państwa mogą stosować dowolną klasyfikację odpadów pod warunkiem, że będą mogły przedstawić określone formaty z zachowaniem wymaganej jakości.

Większość państw zbiera dane zgodnie z europejskim wykazem odpadów, który obejmuje 839 rodzajów odpadów. Chociaż istnieją pewne problemy ze stosowaniem wykazu, wykorzystywanie tej klasyfikacji na szeroką skalę zapewnia wysoki poziom porównywalności. Należy założyć, że ogólny wpływ błędów klasyfikacji na dokładność danych jest niewielki.

PORÓWNYWALNOść

Porównywalność czasowa

Ponieważ zakończono trzecią turę sprawozdawczą, możliwa jest pierwsza ocena porównywalności czasowej danych.

Z oceny krajowych sprawozdań dotyczących jakości wynika, że prawie wszystkie państwa członkowskie wprowadziły znaczne dostosowania w swoich podejściach do statystyk odpadów. Obecnie większość państw dalej udoskonala zbieranie danych w odniesieniu do ich jakości (np. likwidacja braków dotyczących danych; poprawa zakresu) i w odniesieniu do efektywności stosowanych metod.

Z porównania danych za 2008 r. z latami poprzednimi, w którym stwierdzono zmniejszenie wytwarzania odpadów o ok. 309 mln ton lub 10,9 %, wynika jednak, że modyfikacje metodyki w poszczególnych państwach mogą mieć istotny wpływ na dane zagregowane na poziomie UE. Najlepiej ilustruje to fakt, że wyżej wspomniane zmiany można przypisać zmianom metodyki w trzech państwach członkowskich. Niższe wartości w Polsce i Szwecji wynikają z dostosowań zakresu danych (zob. część 4.1), natomiast Francja zgłosiła znacznie niższe ilości odpadów z sektora budownictwa (NACE Rev. 1.1, sekcja F) na skutek nowo wprowadzonego, bardziej dokładnego badania tego sektora.

Dzięki systemowi walidacji danych przez Eurostat przerwy w szeregach czasowych są określane, a następnie korygowane lub wyjaśniane. Ponadto krajowe sprawozdania dotyczące jakości okazały się użytecznym narzędziem monitorowania zmian metodyki i ich wpływu w państwach członkowskich.

Aby zapewnić spójny szereg czasowy na poziomie sektorów gospodarki, dane za 2004 r. i 2006 r. dostosowano w celu uwzględnienia zmian w podziale na sektory wynikających z przejścia na NACE Rev. 2. Ponadto dane za 2004 r., których brakowało w związku z odstępstwami przyznanymi 11 państwom, wprowadzono wstecz na podstawie danych za 2006 r.

Porównywalność pomiędzy państwami

Dzięki wspólnym definicjom i klasyfikacjom porównywalność danych pomiędzy państwami jest stosunkowo wysoka. Coraz łatwiej wytłumaczyć różnice pomiędzy państwami dotyczące łącznych wielkości wytworzonych i przetworzonych odpadów. Nadal istnieją pewne problemy w sytuacjach, gdy państwa nie stosowały jednostek statystycznych, aby powiązać wytwarzanie odpadów z rodzajami działalności gospodarczej. Nie wpływa to na łączne wielkości zgłoszonych odpadów, ale utrudnia porównywalność sektorów gospodarki.

Dokładna analiza danych, między innymi przy wykorzystaniu wskaźników sektorowych, zapewnia stałą poprawę porównywalności pomiędzy państwami.

OBCIążENIE PRZEDSIęBIORSTW

W rozporządzeniu w sprawie statystyk odpadów wprowadzono wymóg zmniejszenia obciążenia przez państwa członkowskie poprzez zapewnienie dostępu do danych administracyjnych oraz wyłączenie z zakresu badań małych przedsiębiorstw zatrudniających mniej niż 10 pracowników, o ile nie mają one znacznego udziału w wytwarzaniu odpadów.

Większość państw członkowskich nie prowadzi fizycznych pomiarów obciążenia, dlatego mogą one przedstawić tylko oceny jakościowe. W sprawozdaniach dotyczących jakości za rok referencyjny 2008 dane dotyczące czasu potrzebnego respondentom dostarczyło siedem państw członkowskich. Czechy, Dania, Niemcy, Słowenia i Zjednoczone Królestwo zgłosiły obciążenie wynoszące od 30 minut do czterech godzin na respondenta. Zdecydowanie dłuższy czas zgłosiły Szwecja (do 25 godzin na respondenta) i Polska (do 40 godzin). Mimo długiego zgłoszonego czasu Szwecja uważa, że całkowite obciążenie związane ze statystyką odpadów jest bardzo małe, ponieważ większość informacji jest pozyskiwana ze źródeł administracyjnych, a bezpośredni kontakt dotyczy tylko bardzo niewielkiej liczby przedsiębiorstw. W przypadku Polski duże obciążenie wynika po części ze zmiany systemu sprawozdawczego – z badań statystycznych na stosowanie administracyjnego systemu informatycznego – która powoduje, że do momentu wprowadzenia nowego systemu przedsiębiorstwa muszą składać sprawozdania zgodnie z obydwoma systemami.

Największą pomocą dla przedsiębiorstw jest eliminowanie podwójnej sprawozdawczości poprzez wykorzystywanie danych administracyjnych lub koordynację badań dotyczących odpadów, prowadzonych przez różne instytucje (urzędy statystyczne, ministerstwa środowiska, agencje ochrony środowiska). W przypadku 15 państw członkowskich głównym źródłem danych służących do opracowywania statystyk odpadów są dane administracyjne. Inne państwa wykorzystują dane administracyjne jako jedno z wielu źródeł danych.

Wyłączenie małych przedsiębiorstw z badań odbywa się w różny sposób. Niektóre państwa obejmują małe przedsiębiorstwa badaniami reprezentacyjnymi, a następnie ekstrapolują wyniki. Większość państw jednak w ogóle nie obejmuje badaniami małych przedsiębiorstw i albo pomija odnośne ilości, albo uzyskuje je w drodze ekstrapolacji na podstawie modeli szacowania opartych na czynnikach. Różne państwa ustaliły różne progi zwolnienia z badań, przeważnie na podstawie liczby pracowników lub ilości odpadów wytwarzanych na rok. Niektóre państwa łączą te dwa kryteria, aby dopilnować, by nawet małe przedsiębiorstwa zostały objęte gromadzeniem danych, o ile przekroczą określony próg ilości wytwarzanych odpadów.

ZMIANA ROZPORZąDZENIA W SPRAWIE STATYSTYK ODPADÓW

Po dwóch pierwszych okresach sprawozdawczych pewne braki stały się oczywiste, a pewne obszary wymagające poprawy określono już w pierwszym sprawozdaniu dla Parlamentu Europejskiego i Rady (COM(2008) 355). Ponadto w zmienionej dyrektywie ramowej w sprawie odpadów (2008/98/WE) stwierdzono zapotrzebowanie na nowe informacje i zmieniono definicje.

W związku z powyższym jesienią 2008 r. ustanowiono grupę zadaniową mającą zająć się wszelkimi możliwymi zagadnieniami i opracować ostateczne zalecenia dotyczące zmiany załączników do rozporządzenia. Pod koniec lipca 2009 r. państwom członkowskim przesłano do konsultacji zestaw dokumentów zawierający szczegółowe dane i wyjaśnienie proponowanych zmian. Odpowiedni wniosek dotyczący aktu prawnego został przyjęty przez Komisję w dniu 27 września 2010 r.[8].

Zmiana miała na celu:

- zwiększenie użyteczności statystyk odpadów;

- uproszczenie przepisów rozporządzenia;

- dostosowanie rozporządzenia do innych obowiązków sprawozdawczych w zakresie odpadów.

Najważniejszą zmianą jest harmonizacja podziału na kategorie odpadów w sekcji 2 załączników I i II do rozporządzenia. Różne podziały utrudniały walidację danych oraz interpretację wyników i informowanie o nich. W przyszłości dane dotyczące wytwarzania i przetwarzania odpadów będą zgłaszane zgodnie z tymi samymi 51 kategoriami odpadów. Mimo że nominalnie doprowadzi to do zwiększenia ilości danych, które będą musiały być zgłaszane, nie oczekuje się, aby nowy przepis prowadził do dodatkowych obciążeń.

Ponadto niektóre kategorie odpadów zreorganizowano lub wprowadzono na nowo, aby zwiększyć użyteczność danych, np. w celu monitorowania polityki w zakresie odpadów. Obejmuje to:

- odrębne kategorie odpadów dla odpadów mineralnych, budowlanych i rozbiórkowych, gleb i urobku pogłębiarek;

- odrębne kategorie odpadów dla odpadów ciekłych i odpadów mineralnych z przetwarzania odpadów (odpady wtórne);

- reorganizację kategorii odpadów zwierzęcych i roślinnych oraz odpadów metalowych;

- połączenie różnych odpadów chemicznych w jedną kategorię.

Ponadto zreorganizowano kategorie przetwarzania odpadów, aby dostosować rozporządzenie do definicji i wymogów zmienionej dyrektywy ramowej w sprawie odpadów oraz włączyć dane dotyczące liczby i pojemności składowisk, zbierane jak dotąd zgodnie z dyrektywą 1999/31/WE w sprawie składowania odpadów[9].

Dane dotyczące ilości przetworzonych odpadów zgodnie z załącznikiem II będą musiały być zgłaszane wyłącznie na poziomie krajowym. Zrezygnowano ze sprawozdawczości na poziomie NUTS 1, ponieważ nie stwierdzono zapotrzebowania politycznego na te informacje. Zmniejszono wymogi sprawozdawcze dotyczące liczby i zdolności przerobowych instalacji przetwarzania odpadów, ponieważ użyteczność części danych okazała się ograniczona.

Ogólnie rzecz ujmując, zmiana rozporządzenia ma zwiększyć użyteczność i przejrzystość danych bez nakładania dodatkowego obciążenia na państwa. Mimo że zmiana doprowadzi do pewnych przerw, ciągłość czasowa danych zostanie w znacznym stopniu zachowana. Zmienione rozporządzenie będzie stosowane od roku referencyjnego 2010.

Wytyczne dotyczące wykonania rozporządzenia w sprawie statystyk odpadów zostały dostosowane do nadchodzących zmian.

- Statystyki dotyczące przywozu i wywozu odpadów

Art. 1 ust. 3 rozporządzenia w sprawie statystyk odpadów stanowi, że po przeprowadzeniu badań pilotażowych zgodnie z art. 5 ust. 1 statystyki odpadów mają obejmować przywóz i wywóz odpadów, dla których nie gromadzi się danych zgodnie z rozporządzeniem w sprawie przemieszczania odpadów (1013/2006/WE)[10], tzn. odpadów z tzw. zielonego wykazu. W oparciu o te przepisy Eurostat sporządził program badań pilotażowych, w których w latach 2003–2007 uczestniczyło 11 państw.

Na podstawie badań, których wyniki podsumowano w sprawozdaniu Komisji COM(2008) 501, w listopadzie 2009 r. omówiono wniosek z państwami członkowskimi. Z dyskusji wynikało, że kilka państw miałoby znaczne trudności z wdrożeniem regularnego prowadzenia statystyk dotyczących przywozu i wywozu odpadów. W związku z powyższym Eurostat postanowił dokonać przeglądu potrzeb użytkowników i uzasadnienia politycznego w odniesieniu do tych statystyk.

OSIąGNIęCIA I PERSPEKTYWY

Od momentu pierwszego dostarczenia sprawozdań w 2006 r. osiągnięto znaczne postępy. Punktualność i kompletność dostarczania danych przez państwa członkowskie oraz terminowość publikowania danych stale się poprawiały. Udało się osiągnąć stosunkowo duży stopień porównywalności statystyk odpadów pomiędzy państwami; osiągane są znaczne postępy na drodze ku uzyskaniu pełnego zakresu danych. Ogólnie rzecz ujmując, w przypadku większości państw jakość danych jest odpowiednia.

Harmonizacji danych sprzyja także zestaw dokumentów z wytycznymi z zakresu metodyki dostępnych na stronie internetowej ośrodka danych środowiskowych w zakresie odpadów (Environmental Data Centre on Waste). Błędy i braki w zakresie metodyki są wykrywane przez system kontroli jakości.

Ponieważ dostarczono dane za 2008 r., dostępne są dane dotyczące wytwarzania i przetwarzania odpadów za okres od 2004 r. do 2008 r. Dzięki rozszerzeniu szeregów czasowych dane stają się coraz bardziej użyteczne, np. w opracowywaniu wskaźników i stosowaniu w dziedzinie rachunków środowiska.

Należy jednocześnie wspomnieć, że zmiany metodyki w poszczególnych państwach mogą mieć znaczny wpływ na szeregi czasowe, zarówno na poziomie krajowym, jak i na poziomie danych zagregowanych dla UE-27. Zmiany w czasie należy zatem interpretować ostrożnie i po dogłębnej analizie danych podstawowych. Należy także obserwować, jaki wpływ na statystyki odpadów ma wprowadzenie nowych pojęć w dyrektywie ramowej w sprawie odpadów, tzn. kryteriów zniesienia statusu odpadu.

Opracowano wskaźniki dotyczące wytwarzania odpadów niebezpiecznych oraz wytwarzania odpadów niemineralnych. Obecnie są one włączane w zestaw wskaźników zrównoważonego rozwoju i wskaźników służących monitorowaniu strategii „Europa 2020”. Wciąż natomiast trwają prace nad opracowaniem wskaźnika dotyczącego recyklingu.

Znacznej poprawy w odniesieniu do użyteczności i możliwości interpretowania statystyk odpadów należy oczekiwać z chwilą zmiany rozporządzenia, która będzie stosowana od roku referencyjnego 2010.

[1] Dz.U. L 332 z 9.12.2002, s. 1, zmienione rozporządzeniem (WE) nr 849/2010 (Dz.U. L 253 z 28.9.2010, s. 2).

[2] COM(2008) 355 wersja ostateczna z 13.6.2008.

[3] Strona internetowa Eurostatu dotycząca jakości: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page?_pageid=2273.1 2273_47140765&_dad=portal&_schema=PORTAL.

[4] Dz.U. L 229 z 6.9.2005, s. 6.

[5] Komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego w sprawie: Komunikat wyjaśniający dotyczący odpadów i produktów ubocznych (COM(2007) 59 wersja ostateczna).

[6] Dz.U. L 393 z 30.12.2006, s. 1.

[7] Decyzja 2000/532/WE dotycząca wykazu odpadów, Dz.U. L 226 z 6.9.2000, s. 3.

[8] Rozporządzenie Komisji (UE) nr 849/2010 z dnia 27 września 2010 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 2150/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie statystyk odpadów (Dz.U. L 253 z 28.9.2010, s. 2).

[9] Decyzja Komisji z dnia 17 listopada 2000 r. dotycząca kwestionariusza raportów państw członkowskich dotyczących wdrożenia dyrektywy 1999/31/WE w sprawie składowania odpadów (Dz.U. L 298 z 25.11.2000, s. 24)

[10] Dz.U. L 190 z 12.7.2006, s. 1, ostatnio zmienione Dz.U. L 119 z 13.5.2010, s. 1.