Glosariusz

Cel :

Wstępne określenie oczekiwanych wyników, które interwencja ma osiągnąć. Należy poczynić rozróżnienie między celami ogólnymi, pośrednimi, bezpośrednimi i operacyjnymi:

- cel ogólny odzwierciedla ogólne oddziaływanie interwencji i jest z reguły określony w prawodawstwie wspólnotowym w rozumieniu bardzo szerokim; zwykle jest on przekładany przez Komisję i państwa członkowskie na cele pośrednie, które odpowiadają oczekiwanemu oddziaływaniu pośredniemu finansowanych programów;

- cele bezpośrednie odnoszą się do rezultatów interwencji dotyczących bezpośrednich adresatów i są z reguły określane przez państwa członkowskie w ramach realizacji finansowanych programów;

- cele operacyjne określają produkty, które należy wytworzyć.

Dyrektywaptasia : Dyrektywa Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa

Dyrektywasiedliskowa : Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory

Dz.U. : Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

Działanie : Podstawowa jednostka zarządzania programem w ramach danej polityki, polegająca na szeregu podobnych projektów oraz mająca ściśle określony budżet.

EEA : Europejska Agencja Ochrony Środowiska

EFR : Europejski Fundusz Rybacki

EFRR : Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

EFRROW : Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich

EIONET : Europejska Sieć Informacji i Obserwacji Środowiska

ETC : Europejskie Centrum Tematyczne ds. Różnorodności Biologicznej

EUNIS : Europejski System Informacji o Przyrodzie

EWG : Europejska Wspólnota Gospodarcza

Interwencja : Wszelkie działania lub operacje prowadzone przez władze publiczne lub inne organizacje, niezależnie od ich charakteru (polityka, program, działanie lub projekt).

LIFE : L’Instrument Financier pour l’Environnement (Instrument finansowy na rzecz środowiska)

LIFE III : Instrument LIFE na lata 2000–2006

LIFE+ : Instrument LIFE na lata 2007–2013

LIFE-przyroda : Komponent instrumentu LIFE służący utrzymaniu lub odbudowie siedlisk przyrodniczych i/lub populacji gatunku w celu zapewnienia korzystnego stanu ochrony.

Natura 2000 : Europejska sieć ekologiczna specjalnych obszarów ochrony

P. cz. : Państwo członkowskie

Produkt : To, co zostało wyprodukowane lub osiągnięte dzięki środkom przeznaczonym na daną interwencję (np. odbudowanie X ha siedliska Y).

Projekt : Niepodzielna operacja, z określonym harmonogramem i budżetem, powierzona organizacji, która na najniższym szczeblu wykorzystuje zasoby przydzielone na interwencję.

Rezultat : Natychmiastowe zmiany, które występują u bezpośrednich adresatów na koniec ich udziału w interwencji.

SCI : Obszar mający znaczenie dla Wspólnoty

SEBI : Streamlining European Biodiversity Indicators (doskonalenie europejskich wskaźników różnorodności biologicznej)

SPA : Obszar specjalnej ochrony

UE : Unia Europejska

WE : Wspólnota Europejska / Wspólnoty Europejskie

Wkład : Zasoby finansowe, ludzkie i materialne, które są uruchamiane na potrzeby realizacji interwencji.

Wynik : Zmiana, która wynika z realizacji interwencji, a która zwykle odnosi się do celów tej interwencji. Wyniki obejmują rezultaty i oddziaływanie. Wyniki mogą być oczekiwane lub nieoczekiwane, pozytywne lub negatywne.

Streszczenie

I. W ramach instrumentu LIFE-przyroda współfinansowane są w państwach członkowskich projekty związane przede wszystkim z obszarami Natura 2000, mające na celu ochronę gatunków i siedlisk. Projekty takie powinny przynosić demonstracyjną wartość dodaną i przyczyniać się do upowszechniania dobrych praktyk dotyczących metod ochronnych i rodzajów podejścia w tym zakresie. Co najmniej 78% budżetu instrumentu LIFE, który wynosi 300 mln euro rocznie, przeznaczone jest na dotacje na działania, z czego co najmniej 50% przyznawane jest na projekty w zakresie ochrony przyrody i różnorodności biologicznej. Pod względem finansowym jest to największe, zarządzane bezpośrednio przez Komisję źródło europejskiego finansowania, które specjalnie zostało przeznaczone na ochronę środowiska. Jest ono kluczowym narzędziem w realizacji celów polityki środowiskowej Unii Europejskiej.

II. Nadzór nad instrumentem LIFE-przyroda i zarządzanie nim są złożone, ponieważ projekty obejmują różne sytuacje i obszary położone w różnych częściach Unii, są realizowane przez bardzo różnorodnych beneficjentów, a także powinny mieć trwały wpływ na ochronę poszczególnych gatunków i siedlisk, równocześnie przynosząc wartość dodaną poprzez upowszechnianie osiągniętych rezultatów (pkt 1–8).

III. Od czasu wprowadzenia w 1992 r. pierwszego instrumentu LIFE Komisja systematycznie opracowywała i usprawniała systemy zarządzania i kontroli, m.in. uwzględniając rezultaty wcześniejszych kontroli Trybunału [1]. Dalsze zmiany zostały wprowadzone wraz z uruchomieniem instrumentu LIFE+ na lata 2007–2013 (pkt 9–11).

IV. W ramach kontroli oceniono skuteczność zarządzania przez Komisję dotacjami wypłacanymi na rzecz projektów LIFE-przyroda pod względem trwałości ich rezultatów. W tym kontekście przeprowadzono również kontrolę na miejscu w zakresie zarządzania przez beneficjentów projektami pod względem ich trwałości (pkt 12–16).

V. Prace kontrolne miały miejsce w Komisji – w DG ds. Środowiska, a także podczas kontroli na miejscu przeprowadzonych w celu zbadania 35 projektów w następujących sześciu państwach członkowskich: Belgii, Hiszpanii, Niemczech, Słowenii, Włoszech i Zjednoczonym Królestwie. Kontrola objęła również zewnętrzne zespoły zajmujące się monitoringiem i komunikacją, ekspertów oceniających projekty oraz Centrum Tematyczne ds. Różnorodności Biologicznej (działające w ramach umowy z Europejską Agencją Ochrony Środowiska (EEA)), które są bliskimi partnerami Komisji w zakresie zarządzania kwestiami środowiskowymi i ich opracowywania (pkt 17).

VI. Ogólnie rzecz biorąc, skontrolowane projekty przyczyniły się do ochrony konkretnych gatunków i siedlisk, szczególnie na obszarach Natura 2000, wnosząc wkład w starania państw członkowskich oraz wspierając obywateli UE i ich stowarzyszenia w pracy społecznej i zaangażowaniu na rzecz ochrony różnorodności biologicznej. Komisja powinna zagwarantować, że zatwierdzane są tylko odpowiednio przygotowane wnioski projektowe i że projekty realizowane są zgodnie z planem. Komisja powinna także położyć nacisk na ustanowienie struktur organizacyjnych i finansowych, które są w stanie zapewnić trwałość oddziaływania projektów finansowanych przez UE (pkt 18–20).

VII. Mimo znacznego postępu osiągniętego od wprowadzenia instrumentu LIFE w 1992 r.wiele jeszcze należy poprawić w systemach zarządzania i kontroli Komisji w celu uzyskania pewności, że finansowane przez UE działania ochronne w większym stopniu osiągają swoje cele i że ich oddziaływanie utrzymuje się po zakończeniu finansowania z UE. Podkreślono następujące niedociągnięcia związane z różnymi etapami zarządzania projektami:

a) Procedura wyboru projektów: przypisywanie nieprecyzyjnej i ograniczonej wagi do stosownych czynników trwałości podczas punktowania projektów LIFE+ oraz długi czas trwania procedury przyznawania dotacji (pkt 21–28).

b) Realizacja i monitoring projektów: zbyt mało uwagi poświęcono rezultatom (wynikom) projektów oraz umowom i planom w zakresie zagospodarowania, co utrudniało osiągnięcie trwałości rezultatów projektów (pkt 29–40).

c) Upowszechnianie rezultatów: nie osiągnięto potencjalnej wartości dodanej poszczególnych projektów LIFE-przyroda, ponieważ zainteresowanym stronom spoza najbliższego sąsiedztwa projektu (regionu lub kraju) nie udostępniano systematycznie informacji o zdobytych doświadczeniach, najlepszych praktykach i szczegółach zdobytej wiedzy technicznej/naukowej (pkt 41–53).

d) Długofalowe zarządzanie rezultatami projektów: ponieważ w większości przypadków rezultaty (wyniki) finansowanych projektów zauważalne są dopiero po końcowej płatności na rzecz projektów oraz nie istnieje procedura monitorowania ex post umożliwiająca ocenę skuteczności finansowanych działań, Komisja posiada mało informacji w tym zakresie. Dlatego też istnieje potrzeba określenia zestawu stosownych wskaźników na potrzeby oceny osiąganych rezultatów (pkt 54–67).

VIII. Zaleca się, aby Komisja rozważyła kwestie związane z różnymi czynnikami związanymi z trwałością rezultatów projektów, poprawiła upowszechnianie zdobytej wiedzy oraz ustanowiła systematyczny monitoring projektów po końcowej płatności (pkt 68–77).

Wprowadzenie

1. LIFE jest skrótem od francuskiej nazwy L’Instrument Financier pour l’Environnement (Instrument finansowy na rzecz środowiska). Realizacja projektów finansowanych w ramach instrumentu LIFE rozpoczęła się w 1992 r. [2] i kontynuowana była w ramach kolejnych poszczególnych instrumentów LIFE, aż do fazy trzeciej (LIFE III) w latach 2000–2006 [3]. Instrument LIFE został podzielony na trzy komponenty tematyczne:

- LIFE-przyroda;

- LIFE-środowisko oraz

- LIFE-państwa trzecie.

2. Wyboru projektów w każdym z komponentów dokonywano, stosując oddzielne procedury. Na nową fazę LIFE+ w latach 2007–2013 przeznaczono 2143 mln euro [4]. Co najmniej 78% tej kwoty musi być wykorzystane na dotacje na działania w ramach projektów. Nowe trzy komponenty instrumentu to:

- przyroda i różnorodność biologiczna;

- polityka i zarządzanie w zakresie środowiska oraz

- informacja i komunikacja.

3. Inaczej niż w instrumencie LIFE III wyboru projektów dokonuje się obecnie według procedury wspólnej dla wszystkich trzech komponentów.

4. W okresie 2000–2006 w ramach instrumentu LIFE-przyroda sfinansowano 434 projekty zrealizowane w 26 państwach członkowskich na ogólną kwotę 436 mln euro (zob.wykres 1). W uzupełnieniu do współfinansowania krajowego projekty otrzymały znaczne środki finansowe z UE: średni wkład UE wyniósł 1 mln euro. Największym komponentem instrumentu LIFE będzie nadal "LIFE+ przyroda i różnorodność biologiczna", ponieważ na jego realizację w latach 2007–2013 przeznaczono co najmniej 50% rocznego budżetu przyznanego na dotacje na działania (850 mln euro).

5. Rozporządzenia dotyczące instrumentów LIFE III i LIFE+ przewidują wsparcie projektów w zakresie ochrony przyrody, przyczyniających się do wdrażania dyrektywy ptasiej i dyrektywy siedliskowej [5]. W dyrektywach tych ustanowiono sieć obszarów chronionych zwaną Natura 2000, które to obszary otrzymują wsparcie w ramach inicjatywy LIFE-przyroda [6]. Wdrożenie dyrektyw leży w kompetencji poszczególnych państw członkowskich. Jednak obszary kwalifikują się do wsparcia finansowego UE w ramach stosownych instrumentów wspólnotowych [7]. W związku z tym projekty LIFE-przyroda mają przede wszystkim przyczynić się do utrzymania lub odbudowy siedlisk przyrodniczych i/lub zagrożonych gatunków wymienionych w jednej z tych dwóch dyrektyw. Komponent LIFE+ dotyczący różnorodności biologicznej obejmuje współfinansowanie projektów innowacyjnych lub demonstracyjnych przyczyniających się do zatrzymania procesu utraty różnorodności biologicznej do roku 2010 i w przyszłości [8] oraz pozwala na finansowanie w ramach LIFE poza obszarami Natura 2000.

Wykres 1

Wkład instrumentu LIFE-przyroda według państ w członkowskich w latach 2000–2006 (436 mln EUR)

+++++ TIFF +++++

6. Cała legislacja UE w tym zakresie podkreśla wagę zrównoważonego rozwoju środowiska. Piąty program działań Wspólnoty w zakresie środowiska naturalnego zatytułowany jest "W stronę zrównoważonego rozwoju" [9]. Koncepcja ta rozwijana jest w ramach bieżącego szóstego wspólnotowego programu działań w zakresie środowiska naturalnego [10] i jest ona szczególnie istotna z punktu widzenia projektów w zakresie ochrony przyrody, ponieważ odbudowa oraz ochrona siedlisk i gatunków jest z założenia procesem długofalowym. Jako że finansowanie przyznawane jest tylko części wniosków, głównym kryterium wyboru projektów powinna być ich trwałość, tj. powinny być wybierane te projekty, których wyniki będą trwały dłużej po ustaniu finansowania UE.

7. Zarządzanie przez Komisję dotacjami w ramach instrumentu LIFE--przyroda jest procesem złożonym. Wnioskodawcy ze wszystkich państw członkowskich składają propozycje inwestycji korzystnych dla różnorakich gatunków i siedlisk. Wnioski te mogą zawierać innowacyjne komponenty wymagające kilku lat realizacji oraz komponenty, które będą miały trwałe oddziaływanie na stan ochrony, jednocześnie przynosząc wartość dodaną poprzez upowszechnianie osiągniętych rezultatów. Na schemacie 1 przedstawiono zarys obecnego cyklu zarządzania projektami:

8. Ponadto wnioskodawcy mogą być podmiotami publicznymi lub prywatnymi, a dosyć często są to różnej wielkości organizacje pozarządowe, których silne zaangażowanie w realizację projektów jest kluczowe dla ich powodzenia.

Projekty LIFE-przyroda są projektami wieloletnimi, w których zakłada się złożone cele oraz udział różnych partnerów

+++++ TIFF +++++

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy

Schemat 1

Cykl życia projektu w ramach instrumentu LIFE-przyroda

+++++ TIFF +++++

9. W poprzednim, opublikowanym w 2003 r., sprawozdaniu specjalnym Trybunału dotyczącym instrumentu LIFE [11] przedstawiono uchybienia w zakresie jakości inwestycji oraz długofalowych skutków rezultatów projektów: w ramach kontroli stwierdzono, że w instrumencie LIFE brak jest jasno określonych celów, a także wystarczającej analizy jego oddziaływania i odpowiedniego upowszechniania rezultatów [12].

10. W kolejnych latach Komisja podjęła działania w związku z szeregiem zaleceń Trybunału. Jednakże monitoring działań podjętych w związku ze sprawozdaniem specjalnym, przedstawiony w sprawozdaniu rocznym za rok 2004 [13], wykazał, że nie podjęto działań w odniesieniu do wszystkich zaleceń Trybunału. W szczególności nadal niejasno określone były cele, zakres przeprowadzanych przez Komisję kontroli na miejscu wciąż skoncentrowany był na aspektach finansowych, nie uregulowano także kwestii oceny rezultatów projektów.

11. Od czasu wprowadzenia w 1992 r. pierwszego instrumentu LIFE Komisja systematycznie opracowywała i usprawniała systemy zarządzania i kontroli, m.in. uwzględniając rezultaty wcześniejszych kontroli Trybunału. Ponadto w 2007 r. wprowadzono dodatkowe zmiany w systemie dotacji instrumentu LIFE na okres finansowy 2007–2013. Niniejsza kontrola objęła wcześniej stwierdzone uchybienia, koncentrując się na ich wpływie na trwałość rezultatów projektów, która jest zasadnicza dla skuteczności wydatków UE w ramach instrumentu LIFE, zarządzanych bezpośrednio przez Komisję.

Zakres kontroli I podejście kontrolne

12. Celem kontroli była ocena skuteczności zarządzania przez Komisję dotacjami w ramach instrumentu LIFE-przyroda podczas poszczególnych etapów cyklu projektowego pod względem trwałości rezultatów projektów.

13. Starano się uzyskać odpowiedzi na następujące pytania:

- Czy zmieniona procedura wyboru dawała pierwszeństwo projektom oferującym najwyższą oczekiwaną trwałość?

- Czy projekty były odpowiednio realizowane i monitorowane przez Komisję?

- Czy Komisja zapewnia odpowiednie upowszechniane informacji dotyczących rezultatów projektów i zdobytych doświadczeń?

- Czy Komisja prowadzi monitoring projektów lub długofalową ocenę ich rezultatów za pomocą innych odpowiednich środków?

14. Skontrolowano zarządzanie projektami LIFE III-przyroda (2000–2006) oraz procedurę wyboru projektów w ramach nowego instrumentu LIFE+ (2007–2013). Sformułowane uwagi pozostają istotne dla zarządzania projektami przez Komisję, ponieważ uwagi te dotyczą aspektów, które odnoszą się również do projektów w ramach nowej inicjatywy LIFE+.

15. Jako że nie istnieje prawnie lub formalnie ustalona definicja trwałości mająca zastosowanie do projektów finansowanych w ramach instrumentu LIFE, na potrzeby kontroli przyjęto wymogi ujęte w dyrektywach ptasiej i siedliskowej, do których wdrażania przyczynia się realizacja projektów LIFE-przyroda. Obejmują one trzy podstawowe aspekty:

- aspekt rezultatów: zachowanie lub odtworzenie, we właściwym stanie ochrony, siedlisk przyrodniczych oraz populacji gatunków (dyrektywa siedliskowa) oraz zachowanie populacji gatunków (dyrektywa ptasia);

- aspekt czasu: "prawdopodobnie będą istnieć w dającej się przewidzieć przyszłości" (dyrektywa siedliskowa) i "długofalowe rozmieszczenie i obfitość ich populacji" (dyrektywa siedliskowa);

- aspekt zarządzania: "szczególna struktura i funkcje konieczne do jego długotrwałego zachowania istnieją" (dyrektywa siedliskowa).

16. Na potrzeby niniejszej kontroli trwałość projektu finansowanego w ramach instrumentu LIFE została określona jako pewność, którą można uzyskać (jakość projektu, struktury zarządcze, gwarancje finansowe itp.), że finansowane inwestycje i ich efekty będą trwały po zakończeniu projektu, a jego rezultaty zostaną upowszechnione. Przy dokonywaniu oceny skuteczności wdrażania instrumentu LIFE-przyroda szczególnie ważne jest uwzględnienie trwałości na każdym etapie cyklu zarządzania projektem – poczynając od procedury wyboru projektów po okres po ustaniu finansowania projektów w ramach instrumentu.

17. Zgromadzone dowody kontroli pochodzą z DG ds. Środowiska, Europejskiej Agencji Ochrony Środowiska, Europejskiego Centrum Tematycznego ds. Różnorodności Biologicznej, zewnętrznych zespołów zajmujących się monitoringiem i komunikacją, ekspertów oceniających projekty, beneficjentów objętych próbą i właściwych władz krajowych. Dowody uzyskano za pomocą przeglądu dokumentacji, wywiadów i ankiet. Skontrolowano na miejscu próbę 35 projektów LIFE III, zatwierdzonych w latach 2000–2005 i zrealizowanych w sześciu państwach członkowskich: Belgii, Hiszpanii, Niemczech, Słowenii, Włoszech i Zjednoczonym Królestwie (zob. załącznik I) [14]. Objęte próbą projekty odpowiadają 13% wydatków UE w ramach instrumentu LIFE III, o wartości 436 mln euro, co stanowi wystarczające źródło dowodów przeprowadzonej kontroli.

Uwagi

Osiągnięcia i możliwości usprawnienia instrumentu LIFE

18. Na podstawie 35 skontrolowanych projektów ustalono, że przewidziane inwestycje z zasady przyczyniały się do ochrony gatunków i siedlisk na obszarach Natura 2000. Nawet jeżeli napotkano przeszkody w realizacji niektórych projektów, to zaangażowanie beneficjentów i ich pracowników umożliwiło przezwyciężenie tych przeszkód i podjęcie działań naprawczych.

19. Komisja od 1992 r. stale poprawiała zarządzanie dotacjami w ramach instrumentu LIFE. Jednak w ramach kontroli stwierdzono nieprawidłowości, którym należy zaradzić w celu zabezpieczenia trwałości rezultatów projektów. W tabeli 1 przedstawiono zestawienie rodzajów nieprawidłowości wykrytych podczas kontroli projektów na miejscu, pogrupowanych w kategorie zgodnie z cyklem życia projektu.

Tabela 1

Rodzaje nieprawidłowości wykrytych podczas kontroli projektów na miejscu

Procedura wyboru projektów: | nieodpowiednie przygotowanie wniosku projektowego,niewystarczające zdolności prawne i techniczne beneficjentów do utrzymania rezultatów projektu po ustaniu finansowania z instrumentu LIFE,nieprzejrzysta struktura podmiotów współfinansujących i partnerów,brak zdefiniowanych wcześniej kryteriów i wskaźników służących ocenie wyników projektu,brak budżetu na utrzymanie rezultatów projektu po ustaniu finansowania z instrumentu LIFE. |

Etap realizacji: | trudności związane ze zdobywaniem działek przewidzianych jako obszar realizacji projektu,uchybienia dotyczące partnerstw odpowiedzialnych za zarządzanie projektem,presja demograficzna dotycząca obszaru realizacji projektu,sprzeczne interesy, szczególnie z sektorem rolnictwa,nieodpowiedni monitoring rezultatów projektu,brak gwarancji zabezpieczenia zakupionego gruntu na cele ochrony przyrody,brak wsparcia ze strony zainteresowanych podmiotów. |

Upowszechnianie rezultatów: | lokalni mieszkańcy nieodpowiednio poinformowani lub zaangażowani, lub też przeciwni projektowi,upowszechnianie rezultatów skoncentrowane przede wszystkim na odbiorcach lokalnych lub regionalnych,strony internetowe projektu nieaktualizowane systematycznie lub ograniczonej jakości,strony internetowe projektu w sposób niewydajny wykorzystywane do upowszechniania produktów i wyników. |

Długofalowe zarządzanie rezultatami projektów: | niezatwierdzony przez władze państwa członkowskiego plan zagospodarowania,niewystarczająca integracja działań ochronnych projektu LIFE z sąsiadującymi obszarami,niewystarczające zdolności prawne i finansowe podmiotów odpowiedzialnych za trwałość rezultatów projektu po ustaniu finansowania z instrumentu LIFE,niewystarczający monitoring gatunków lub siedlisk w celu oceny oddziaływania projektu. |

20. W kolejnych punktach przeanalizowano poszczególne etapy zarządzania projektami przez Komisję i przedstawiono stwierdzone nieprawidłowości oraz możliwości wprowadzenia usprawnień.

Procedura wyboru projektów

21. W trakcie kontroli zbadano:

- czy Komisja wprowadziła jasne i odpowiednie kryteria oraz sposób punktacji, służące do wyboru projektów na podstawie ich jakości, stosowności celów i prawdopodobieństwa trwałości ich rezultatów (produktów) oraz

- czy kryteria te były stosowane w praktyce.

Niedostateczne uwzględnienie czynników trwałości w procedurze wyboru projektów

22. Celem procedury wyboru projektów jest przyznanie skąpych funduszy, którymi dysponuje instrument LIFE, najlepszym projektom spośród dużej liczby wniosków. Wnioskodawcy muszą składać wnioski spełniające wysokie i szczegółowe wymagania techniczne, finansowe i inne. W wyniku kontroli procedur wyboru projektów LIFE III i LIFE+ Trybunał stwierdził, że Komisja powinna zwracać większą uwagę na kryteria nadawania priorytetu projektom oraz na ważenie i skalę punktową tych kryteriów w celu zagwarantowania, że czynniki trwałości są uwzględniane należycie i ilościowo.

23. W tabeli 2 przedstawiono podsumowanie kryteriów wyboru i skali punktowej służących do nadawania priorytetu projektom, które zostały określone w formie "maksymalnej punktacji" dla instrumentów LIFE III i LIFE+.

24. W przypadku instrumentu LIFE+ jakość techniczna wniosków projektowych jest obecnie oceniana przez ekspertów zewnętrznych na podstawie kryteriów wyboru określonych w wytycznych Komisji dotyczących składania wniosków w ramach instrumentu LIFE-przyroda i ich oceny. Jest to zgodne z wcześniejszymi zaleceniami Trybunału dotyczącymi wykorzystania ekspertów zewnętrznych w celu zapewnienia koniecznego rozdziału funkcji [15].

25. Jednak każde kryterium badane jest w odniesieniu do analitycznych pytań zwanych dalej podkryteriami, które dają oceniającym wysoki poziom uznaniowości w przyznawaniu projektom punktów. Jako że podkryteria związane z poszczególnymi kryteriami nie zostały zważone, każdy oceniający może przypisać im różną wagę. W związku z tym, nawet jeżeli jedno lub więcej z podkryteriów nie jest spełnionych, wniosek projektowy może nadal otrzymać wysoki wynik za dane kryterium. Dotyczy to szczególnie aspektów trwałości, które ujęte są jako podkryteria w ramach kryteriów "korzyści w zakresie ochrony przyrody" lub "przyczynianie się do realizacji celów", odpowiednio w instrumencie LIFE III i LIFE+ [16].

Tabela 2

Stosowane przez Komisję kryteria wyboru projektów LIFE-przyroda: maksymalna punktacja (wyrażona w procentach)

Kryterium | LIFE III (2006) | LIFE + (2007) |

Spójność techniczna | 23 | 16 |

Spójność finansowa | 7 | 16 |

Korzyści w zakresie ochrony przyrody | 47 | – |

Kontekst społeczno-gospodarczy i operacyjny | 23 | – |

Przyczynianie się do realizacji celów | – | 26 |

Europejska wartość dodana | – | 26 |

Komplementarność | – | 11 |

Ponadnarodowy charakter | – | 5 |

Krajowa wartość dodana [] | – | – |

Ogólny wynik | 100 | 100 |

26. W wyniku kontroli stwierdzono, że istotność powyższych kryteriów związanych z trwałością została znacząco zmniejszona w LIFE+ w porównaniu z LIFE III (zob. tabela 2). Według służb Komisji było to konieczne w celu umożliwienia oceny wniosków w ramach wszystkich trzech komponentów (zob. pkt 1) według tych samych kryteriów, tak by mogły one ze sobą konkurować. Podejście takie spowodowało zmianę opracowywanych przez lata bardziej precyzyjnych pytań, zawartych w przewodniku oceny w ramach instrumentu LIFE III, na pytania bardzo ogólne, o niewielkiej wartości informacyjnej. Ogólnie stwierdzono, że zmienione kryteria wyboru projektów LIFE+ nie stanowią poprawy w zakresie uwzględniania trwałości i że nie zawsze są one stosowane spójnie.

Ramka 1

Punktacja za trwałość

Przegląd dokumentacji zewnętrznych ekspertów pozwolił ustalić, że mimo iż zgłaszano duże wątpliwości dotyczące trwałości rezultatów projektów, przyznawano jednak dużo punktów za odnośne kryterium:

"Oczywiste jest, że siedliska takie jak torfowiska wysokie, po odbudowaniu, będą wymagały stałego zarządzania w celu ich zachowania. […] Mamy nadzieję, że takie fundusze zostaną udostępnione pod koniec projektu w celu przejęcia kosztów zarządzania w dłuższym okresie". – 8 punktów na 10 możliwych (ocena dobra);

"Rząd uznaje potrzebę kontynuowania usuwania inwazyjnej roślinności, jednak nie potwierdzono przyznania środków na ten cel po zakończeniu projektu". – 17 punktów na 25 możliwych (ocena dobra);

"Po zakończeniu projektu konieczne będą dodatkowe środki w celu utrzymania stanu ochrony siedlisk dzięki okresowym pracom mającym na celu zapewnienie rekolonizacji przez egzotyczne gatunki". – 22 punkty na 25 możliwych (ocena celująca).

27. Kryteria wyboru ewoluowały wraz z legislacją i zdobywaniem doświadczeń przez Komisję. Jednak ustalono, że Europejska Agencja Ochrony Środowiska (EEA) oraz Europejskie Centrum Tematyczne ds. Różnorodności Biologicznej (ETC) nie brały bezpośredniego udziału w określaniu kryteriów wyboru, pomimo iż dysponują one wiedzą na temat sieci Natura 2000, a także na temat monitorowania różnorodności biologicznej w Europie (zob. pkt 39).

Długi proces wyboru projektów

28. Z zasady zmieniona procedura wyboru projektów nie powinna być procesem niejawnym, w ramach którego wnioskodawcy po złożeniu wniosku zwykle otrzymują odpowiedź dopiero rok później (zob. załącznik II). Takie duże opóźnienia – w porównaniu z ok. sześcioma miesiącami wymaganymi w przypadku projektów finansowanych z innych funduszy UE, takich jak EFRROW, czy EFR – spowodowane przede wszystkim procedurami międzyinstytucjonalnymi, mogą być źródłem poważnych przeszkód w realizacji projektu, ponieważ kluczowe warunki projektu mogą się w tym czasie znacznie zmienić. Na przykład może nie być już możliwy zakup gruntów na danym obszarze ochrony lub też główne zainteresowane podmioty mogą nie być w stanie już w nim uczestniczyć. W dwóch skontrolowanych projektach tego typu problemy poważnie zagroziły uruchomieniu projektu. Pomimo znacznych starań ze strony beneficjentów i Komisji tylko częściowo udało się zaradzić tym problemom.

Realizacja projektów

29. W celu uzyskania odpowiedzi na pytanie, czy projekty były właściwie realizowane i monitorowane przez Komisję, kontrolerzy zbadali:

- czy monitoring jest odpowiednio nakierowany na postęp w realizacji projektów oraz produkty;

- czy monitoring obejmuje osiąganie rezultatów (wyników) projektów.

Uchybienia w zakresie monitoringu produktów projektów oraz długofalowych rezultatów

30. Komisja wyznacza zespół ekspertów w dziedzinie ochrony przyrody w celu monitorowania realizacji projektu. Po zatwierdzeniu projektu, raz do roku kontrolują oni na miejscu każdy projekt w celu sprawdzenia postępów w jego realizacji. Na podstawie tych kontroli oraz sprawozdań beneficjentów kontrolerzy sporządzają techniczną ocenę postępów w realizacji projektów. Komisja podejmuje decyzje dotyczące płatności dotacji na rzecz projektów na podstawie przygotowanych przez beneficjentów sprawozdań, uwzględniając również sporządzone przez kontrolerów sprawozdania z realizacji projektów.

31. Będąc specjalistami w zakresie ochrony przyrody, kontrolerzy ci mogą zagwarantować, że realizacja projektu jest monitorowana w sposób profesjonalny. Mogą oni również przyczynić się do większej wymiany doświadczeń i wniosków w zakresie podobnych kwestii pomiędzy projektami LIFE. W ramach kontroli stwierdzono jednak następujące rodzaje niedociągnięć w 14 z 35 skontrolowanych projektów, związanych z przyjętymi przez Komisję strategią i podejściem w zakresie monitoringu:

- niewystarczający monitoring rezultatów projektów (zob. pkt 32, 34, 35, 36);

- zatwierdzanie zmian w projektach w przypadkach znacznych zmian w umowie o dotację (zob. pkt 33);

- nieodpowiednia kontrola realizacji opóźnionych działań pod koniec projektów (zob. pkt 58) oraz

- niewystarczająca kontrola istnienia i zawartości umów zarządczych (zob. pkt 64 i 67).

32. Komisja wymaga od beneficjentów przedstawienia wyliczeń kosztów dla każdego działania wymienionego w umowie o dotację, które mają stanowić podstawę późniejszego monitoringu. Jednak te kategorie kosztów dla każdego działania nie są wykorzystywane przy sporządzaniu sprawozdania końcowego. Oznacza to, że Komisja nie monitoruje kategorii kosztów finansowych, co umożliwiłoby jej porównanie kosztów poszczególnych działań prowadzonych w ramach realizacji projektów z działaniami przewidzianymi w umowach o dotacje i w aneksach. W związku z tym Komisja nie ma podstaw do porównania faktycznych kosztów z kosztami ujętymi we wniosku.

33. W wyniku kontroli stwierdzono różne powody, dla których niektóre projekty nie osiągnęły w pełni planowanych rezultatów (wyników). W czterech przypadkach planowane nabycie gruntów nie mogło zostać zrealizowane, co spowodowało, że działania ochronne nie mogły być przeprowadzone zgodnie z planem. Reakcja Komisji polegała albo na zatwierdzeniu wycofania się z odpowiednich inwestycji, albo na zmianie umowy o dotację poprzez modyfikację pierwotnych celów. Chociaż zmiany takie nie są uznawane za naruszenie wymogów formalnych, mogą one być przyjęte tylko pod warunkiem, że ogólne cele początkowego wniosku projektowego nie zmieniają się w sposób istotny. Jednak w jednym skontrolowanym przypadku planowane rezultaty projektu zmieniły się znacznie, ponieważ zmodyfikowany projekt dotyczył nie mokradeł, a siedlisk na torfowiskach wysokich, a także nie udało się połączenie istniejących obszarów ochrony (zob. ramka 2):

Ramka 2

Nieosiągnięte pierwotne cele

Projekt LIFE z wkładem UE wynoszącym 2 mln euro umiejscowiony jest na obszarze specjalnej ochrony, wyznaczonym w ramach dyrektywy ptasiej. Projekt miał na celu stworzenie ciągłego obszaru mokradeł wraz ze zintegrowanymi sekcjami bagiennymi, przyciągającego różne gatunki ptaków wędrownych, głównie jako obszar wypoczynku. Nowy obszar połączyłby istniejące podobszary. Z tego względu głównym działaniem wpisanym do umowy o dotację był zakup gruntów w trzech głównych podobszarach w celu połączenia istniejących działek państwowych i stworzenia warunków do realizacji działań w zakresie ponownego nawilżenia.

Z powodu silnego sprzeciwu ze strony lokalnych rolników projekt musiał zostać zmieniony: konieczna była rezygnacja ze strefy 2 o powierzchni 52 ha, a w dwóch pozostałych strefach możliwe było nabycie jedynie 80,5 ha (78%) zamiast planowanych 103 ha. W celu wyrównania straty powierzchni zatwierdzono inny podobszar, gdzie celem była odbudowa torfowisk wysokich, zamiast mokradeł.

Końcowe rezultaty projektu zatwierdzonego w ramach procedury wyboru projektów wskazują jednak, że nie udało się w ramach tego projektu zrealizować pierwotnych celów polegających z jednej strony na rewitalizacji bagien i mokradeł, a z drugiej na połączeniu różnych biotopów. Zamiast tego przeprowadzono działania na obszarze torfowisk wysokich nadal obejmujące niektóre z docelowych gatunków, jednak z zupełnie nowym zestawem siedlisk i obszarów objętych projektem.

34. Kontrola wykazała dziewięć przypadków kosztownych inwestycji w pozycje o bardzo ograniczonej użyteczności lub bez konkretnego oddziaływania na stan ochrony gatunków i siedlisk (zob. ramka 3).

35. Postęp w kierunku bardziej korzystnego stanu ochrony może być oceniony, tylko jeżeli monitorowane są gatunki docelowe i gatunki odniesienia. Beneficjent jest zobowiązany nie tylko do przedstawiania informacji na temat fizycznie zakończonych projektów, lecz także na temat zmian w stanie ochrony wrażliwych gatunków lub siedlisk podczas realizacji projektu. Jednakże prowadzony przez wielu beneficjentów monitoring koncentrował się na pomiarze produktów projektów (zob. ramka 4).

Ramka 3

Niegospodarne działanie

Głównym celem projektu była redukcja lub wyeliminowanie ryzyka kolizji ptaków z siecią wysokiego napięcia i porażenia prądem. Jedno skontrolowane działanie dotyczyło budowy za 66000 euro nowej podziemnej linii średniego napięcia o długości 1,9 km zastępującej dotychczasową linię naziemną. Jednak linia naziemna nie była już w użyciu, ponieważ jedyny klient zbankrutował wiele lat wcześniej, w związku z czym budynek, do którego linia ta była doprowadzona, nie był już wykorzystywany. Bez żadnych gwarancji wykorzystania elektryczności finansowanie z instrumentu LIFE na zastąpienie nieużywanej linii naziemnej nie powinno było zostać przyznane.

Ramka 4

Niewystarczający monitoring rezultatów projektu

Projekt otrzymujący wsparcie UE w wysokości ponad 0,5 mln euro miał na celu ponowne nawilżenie zdegradowanego torfowiska, a dzięki temu ponowny rozwój typowej dla torfowisk flory i fauny. Głównymi zagrożeniami są z reguły przesuszenie i eutrofizacja z powodu nawozu, który jest przenoszony przez wiatr lub zanieczyszczoną wodę pochodzącą z okolicznych intensywnie uprawianych gruntów rolnych. Monitoring poziomu wody, przewidziany i wykonywany w ramach projektu, służył jedynie do pomiaru, czy działanie było skuteczne z technicznego punktu widzenia i doprowadziło do podniesienia poziomu wody. W ramach tego projektu przyjęto nietypowe podejście polegające na zalaniu całego torfowiska. Skuteczność tej metody kwestionowana była nawet kilkakrotnie przez zespół monitorujący. Jednakże, chociaż beneficjent regularnie informował o podnoszeniu poziomu wody, nie gromadzono danych dotyczących oddziaływania tych zmian na gatunki odniesienia takie jak torfowiec w celu dostarczenia dowodów potwierdzających osiągnięcie celu projektu, tj. rozwoju docelowych torfowisk wysokich. Przeprowadzony monitoring nie daje żadnych wskazówek w zakresie rezultatów zastosowanej metody.

Zalanie torfowiska ze względu na ochronę gatunków i siedlisk

+++++ TIFF +++++

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy

36. Ponadto monitoring techniczny nie zawsze wiązał się z odpowiednim poziomem kontroli w zakresie osiągania oczekiwanych rezultatów finansowanych projektów (zob. ramka 5).

Ramka 5

Zniszczona grobla niewykryta w ramach monitoringu projektu

Jeden ze skontrolowanych projektów, otrzymujący finansowanie UE w wysokości 1 mln euro, obejmował budowę grobli służących nawodnieniu obszaru torfowego. Trzy małe groble z grodzic oraz jedna duża grobla o długości ok. 300 m sfinansowane zostały w celu nawodnienia zdegradowanej warstwy torfu. W momencie kontroli duża grobla była przerwana, według beneficjenta, ze względu na nacisk wody. Zespół projektowy próbował naprawić ją za pomocą drewnianej konstrukcji wzmacniającej grodzice, jednak wzmocniona grobla ponownie uległa przerwaniu. Według zespołu projektowego planowano próbę ponownego odbudowania grobli z funduszy krajowych w następnym roku. Zniszczona grobla świadczy o tym, że odnośne działanie projektu nie przyniosło realizacji założonego celu. Kontroler sprawdził istnienie grobli po jej wybudowaniu, jednak w ramach kolejnych kontroli nie odnotowano informacji o jej zawaleniu lub negatywnych skutkach tego faktu dla odbudowy siedliska. Ani końcowe sprawozdanie techniczne przygotowane przez beneficjenta, ani sprawozdanie z monitoringu sporządzone przez Komisję nie zawierały wzmianki o tym fakcie.

Należy opracować wskaźniki wyników

37. Warunkiem skutecznego monitoringu jest określenie zestawu jasnych wskaźników i kryteriów oceny. Umowa o dotację powinna zawierać opis kluczowych działań i rezultatów, które mają być oceniane w odniesieniu do wszystkich poszczególnych celów projektu. Jednak w 9 z 35 skontrolowanych projektów te wskaźniki i kryteria albo nie były określone, albo nie zawsze były oceniane podczas monitoringu.

38. Jak wskazano poniżej (pkt 39 i 40), kontrola wykazała, że wiedza specjalistyczna potrzebna do określenia użytecznych wskaźników służących ocenie oddziaływania projektu jest dostępna w Europejskiej Agencji Ochrony Środowiska oraz w Europejskim Centrum Tematycznym ds. Różnorodności Biologicznej, jednak nie jest ona wykorzystywana przez Komisję w tym konkretnym celu.

39. Europejskie Centrum Tematyczne ds. Różnorodności Biologicznej (ECT) wspiera Europejską Agencję Ochrony Środowiska, zapewniając zaplecze naukowe i wsparcie techniczne przy ustanawianiu sieci Natura 2000. Wsparcie to obejmuje przygotowywanie wytycznych w celu poprawy sprawozdawczości w zakresie stanu ochrony gatunków i siedlisk na mocy art. 17 dyrektywy siedliskowej, zarządzanie bazami danych referencyjnych (EUNIS i baza danych Natura 2000) oraz wkład do sprawozdań i dokumentów roboczych EEA. Centrum opracowuje obecnie wskaźniki w celu przyczynienia się do oceny sytuacji w dziedzinie różnorodności biologicznej w Europie, przeprowadzanej w ramach planu działania pt. Streamlining European 2010 Biodiversity Indicators (Doskonalenie europejskich wskaźników różnorodności biologicznej na 2010 r.) (SEBI 2010).

40. Pierwsze sprawozdania państw członkowskich przygotowane w ramach wspomnianego art. 17 zaprezentowano w czerwcu 2007 r. Informacje przedstawione w tych sprawozdaniach zostały sprawdzone i skontrolowane przez ECT. Sprawozdania te zawierają klasyfikację stopnia zagrożenia dla poszczególnych gatunków i siedlisk w danym regionie i na poziomie UE. Jednak ten cenny wskaźnik nie został jeszcze wprowadzony w praktyce do procesu zarządzania projektami LIFE, ani nie został wykorzystany do aktualizacji stosownego prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska. Narzędziem, które ECT zamierza wykorzystywać do przygotowania wskaźników analitycznych pomocnych przy ocenie trwałości metody/działania w zakresie ochrony przyrody jest EIONET – baza danych obszarów objętych siecią Natura 2000. Jednak powyższa baza danych zawiera jedynie podstawowe informacje dotyczące lokalizacji i charakterystyki tych obszarów. Wskaźniki SEBI 2010 są prawie gotowe, jednak nie przedstawiono jasnych informacji dotyczących tego, jak mogłyby one zostać wdrożone w praktyce, szczególnie w celu umożliwienia oceny skuteczności działań w zakresie ochrony różnorodności biologicznej.

Upowszechnianie rezultatów

41. Podczas badania, czy Komisja zapewnia skuteczne upowszechniane informacji dotyczących rezultatów projektów i zdobytych doświadczeń, kontrolerzy ocenili:

- czy Komisja ułatwia transfer wiedzy związanej ze zdobytymi doświadczeniami i najlepszymi praktykami do potencjalnie zainteresowanych ekspertów na poziomie europejskim oraz

- czy istniejące standardy dotyczące narzędzi i działań w zakresie komunikacji w projektach LIFE-przyroda są odpowiednie do upowszechniania produktów i rezultatów projektów.

Działania w zakresie upowszechniania wymagają poprawy

42. Rozporządzenie dotyczące instrumentu LIFE III [17] stanowi, że Komisja zapewnia szerokie rozpowszechnienie wyników i wszystkich finansowanych projektów, oraz pokazuje, w jaki sposób umiejętności i doświadczenie zdobyte dzięki tym projektom mogą być wykorzystane gdzie indziej. W rozporządzeniu dotyczącym instrumentu LIFE+ [18] dodano nowy komponent, związany szczególnie z informacją i komunikacją (zob. pkt 2).

43. Komisja podjęła szereg działań informujących o instrumencie LIFE i upowszechniających informacje na temat finansowanych projektów. Działania i narzędzia w zakresie komunikacji obejmują:

- stronę internetową zawierającą znaczną ilość informacji obejmujących m.in. wiadomości, finansowanie, publikacje, narzędzia dla beneficjentów do zarządzania projektem i działań komunikacyjnych, bazy danych o projektach LIFE oraz dane o instrumencie LIFE według krajów i tematów;

- bazę danych projektów LIFE, która jest obecnie najczęściej odwiedzaną sekcją strony internetowej, zawierającą streszczenie poszczególnych projektów LIFE z miejscem przeznaczonym na link do strony projektu, popularną broszurę informacyjną (Layman’s Report), wideo oraz dodatkową dokumentację na temat projektu;

- publikacje w formie drukowanej, takie jak "LIFE Focus" ukazujące się dwa razy do roku, roczne zestawienie nowo wybranych projektów i biuletyn dotyczący sieci Natura 2000 wydawany dwa razy do roku w języku angielskim, francuskim, hiszpańskim, niemieckim i włoskim;

- elektroniczne powiadomienia o nowych wiadomościach rozsyłane co miesiąc według szerokiej listy mailingowej;

- organizację i uczestnictwo w spotkaniach i publicznych imprezach w celu prezentacji instrumentu LIFE w różnych państwach członkowskich; oraz

- działania medialne, jak na przykład coroczna prezentacja nowych projektów.

44. Ponadto beneficjenci zobowiązani są do prowadzenia specjalnej strony internetowej lub podstrony, przekazania Komisji materiałów audiowizualnych, informowania podczas działalności komunikacyjnej o wsparciu z UE, postawienia i utrzymywania tablic informacyjnych oraz przedstawienia popularnej broszury informacyjnej na zakończenie projektu.

45. Obecnie działania komunikacyjne Komisji skupione są przede wszystkim wokół szerokiego informowania o instrumencie LIFE oraz promocji wybranych, przykładowych projektów LIFE, za pomocą strony internetowej instrumentu LIFE oraz publikacji w formie drukowanej. Beneficjenci zobowiązani są do publikacji informacji o produktach projektu za pomocą strony internetowej projektu oraz popularnej broszury informacyjnej. Nie ma wymogu upowszechniania zdobytych doświadczeń ani szczegółowych informacji technicznych; w praktyce wiedza ta rzadko jest udostępniana. Trudności lub niepowodzenia związane z zastosowanymi technikami i rozwiązaniami demonstracyjnymi mogą przez to ponownie wystąpić w innych miejscach Europy, z powodu niewykorzystania wiedzy i doświadczeń zdobytych wcześniej w podobnych warunkach. Brak systematycznego gromadzenia oraz udostępniania wiedzy i doświadczeń dotyczących stosowanych rozwiązań w zakresie zarówno złych, jak i dobrych praktyk może powodować marnotrawienie funduszy i czasu.

46. Ponadto obecne narzędzia komunikacji – takie jak strona internetowa oraz baza danych instrumentu LIFE, LIFE Focus, strony internetowe projektów – nie dostarczają z reguły takiego poziomu szczegółów technicznych/naukowych, który umożliwiałby potencjalnym użytkownikom systematyczny dostęp do zdobytej wiedzy i doświadczeń w zakresie stosowanych metod i technik. Upowszechniane materiały informacyjne związane ze skontrolowanymi projektami mają w większości charakter ogólny i nie są przeznaczone dla specjalistów. Badanie przeprowadzone przez zewnętrznych ekspertów [19] wykazało, że brak szczegółowości jest kwestią powszechną i uważany jest za szczególny problem w odniesieniu do bazy danych instrumentu LIFE przez 66% jej użytkowników. Zostało to potwierdzone podczas kontroli na miejscu (zob. ramka 6).

47. Ponadto pewna liczba projektów LIFE-przyroda obejmowała finansowanie kompilacji podręczników najlepszych praktyk w zakresie zarządzania lub innych publikacji technicznych/naukowych w języku narodowym na podstawie szerokich badań. Jednak podręczniki te nie są systematycznie udostępniane na stronach internetowych projektów w bazie danych instrumentu LIFE, ani też nie są tłumaczone. Dlatego też wartość dodana i zdobyta wiedza specjalistyczna nie jest systematycznie wykorzystywana w celu osiągnięcia efektu mnożnikowego.

48. Beneficjenci i eksperci projektów nawiązują kontakty ze swoimi odpowiednikami z różnym powodzeniem. Według przygotowanej przez Komisję okresowej oceny realizacji instrumentu LIFE w 2003 r., większość badanych zainteresowanych podmiotów uważała, że brak nawiązywania kontaktów na poziomie UE jest jedną z kluczowych przeszkód dla międzynarodowych debat na tematy związane z instrumentem LIFE [20]. Pomimo istnienia sieci naukowców i wyspecjalizowanych organizacji beneficjenci i eksperci projektów podkreślali znaczenie nawiązywania kontaktów na poziomie UE oraz potrzebę pokonywania przeszkód.

Ramka 6

Gospodarne i wydajne lecz nieupowszechnione

Większość skontrolowanych beneficjentów podjęła znaczne starania w celu realizacji projektów w sposób gospodarny.

W ramach jednego z projektów, który zlokalizowany jest w bardzo zurbanizowanej okolicy, wykorzystywanej często w celach rekreacyjnych, należało informować ludność lokalną o postępach w podejmowanych działaniach ochronnych. Aby uniknąć wymiany tablic informacyjnych przy każdej aktualizacji, beneficjenci zakupili jedną tablicę informacyjną, na której umieszczali aktualne informacje na temat postępów w realizacji projektu. Informacje na takiej tablicy mogły być usuwane i aktualizowane w celu przedstawienia szczegółów o postępach w realizacji projektu.

W tym samym projekcie wykorzystano materiały z innych prac projektowych w celu utworzenia naturalnego punktu widokowego, oszczędzając tym samym pieniądze, które w przeciwnym razie zostałyby wydane na transport i składowanie materiałów w innym miejscu oraz na budowę kosztownej wieży obserwacyjnej.

W innym projekcie opracowano bardzo oszczędną metodę regulacji poziomu wody dzięki użyciu prostych rur kolankowych, zamiast drogich tradycyjnych zapór.

Informacje o takich technikach przekazano realizującym inne projekty w kraju, jednak nie opisano ich na stronie internetowej w celu upowszechnienia ich wśród szerszego grona odbiorców.

Transfer wiedzy wymaga zmiany standardów komunikacji

49. Standardy komunikacji [21] ustanowione przez Komisję na potrzeby upowszechniania rezultatów projektów mogą zostać jeszcze poprawione, tak aby zapewnić odpowiednią dostępność produktów i rezultatów w celu osiągnięcia szerszego transferu wiedzy. W praktyce wybór postępowania w zakresie działań upowszechniających pozostawiono beneficjentom poszczególnych projektów. W związku z tym podejście do komunikacji pod względem ilości informacji, grup docelowych, profesjonalizmu i przywiązywania wagi do różnych aspektów zarządzania projektem różni się znacznie w poszczególnych projektach, co sprawia, że transfer wiedzy odbywa się zwykle na poziomie regionalnym i krajowym.

50. Od wejścia w życie rozporządzenia (WE) nr 1655/2000 w sprawie LIFE III wszyscy beneficjenci projektów LIFE-przyroda zobowiązani są do stworzenia i utrzymywania strony internetowej aż do zakończenia projektu. Obowiązek utrzymywania takiej strony został następnie przedłużony rozporządzeniem (WE) nr 614/2007 w sprawie LIFE+ do pięciu lat po zakończeniu projektu. Jednak pozostawienie beneficjentom możliwości umieszczenia informacji związanych z projektem na podstronach ich własnej strony internetowej znacznie ogranicza skuteczność tego narzędzia. Często trudno jest dotrzeć do informacji dotyczących projektu lub nawet rozróżnić je, kiedy są one jedynie sekcją dużej strony internetowej prowadzonej przez samorząd lokalny lub regionalny, władze krajowe albo duże organizacje pozarządowe.

51. Większość ze skontrolowanych beneficjentów opracowała działania i narzędzia w zakresie komunikacji w taki sposób, aby pomogły im w otrzymaniu zgody i osiągnięciu zaangażowania ludności lokalnej i podmiotów zainteresowanych. Działania takie obejmują akcje medialne, publikację broszur i materiałów informacyjnych, organizację spotkań i konferencji dla różnych grup docelowych, a także tworzenie stron lub podstron internetowych projektu służących upowszechnianiu informacji związanych z projektem.

52. Jakość tych stron internetowych była również w praktyce bardzo zróżnicowana – od prostej strony internetowej zawierającej kilka fotografii, do bardzo nowoczesnej strony interaktywnej. Jako że do 2007 r. [22] nie istniały minimalne wymogi w zakresie zawartości strony internetowej, nie było gwarancji, że udostępniana jest na niej kluczowa dokumentacja projektu, tak jak stwierdzono to w ponad połowie przypadków z 35 skontrolowanych na miejscu projektów (zob. ramka 7). Na przykład w pięciu na sześć projektów skontrolowanych w Niemczech szczegółowe informacje na temat produktów i rezultatów nie były dostępne na stronach internetowych projektów.

53. Ogółem transfer rezultatów projektów, w znaczeniu wiedzy zdobytej podczas cyklu projektowego, w dużym stopniu zależy od inicjatyw komunikacyjnych prowadzonych na poziomie projektu, które są bardzo zróżnicowane i nie zawsze zawierają kluczowe informacje.

Ramka 7

Słabe upowszechnianie rezultatów projektów

Szczegółowymi celami jednego ze skontrolowanych projektów, o wkładzie UE wynoszącym ponad 1 mln euro, były: promowanie dobrych praktyk w zakresie zarządzania aktywnymi siedliskami na torfowiskach wysokich poprzez działania demonstracyjne na potrzeby innych podobnych projektów zarówno w kraju, jak i w odpowiednich państwach członkowskich, a także poprzez prowadzenie strony internetowej; promowanie dobrych praktyk w zakresie zarządzania takim siedliskiem na innych obszarach; oraz podnoszenie świadomości w kraju, regionie i wspólnotach lokalnych na temat międzynarodowego znaczenia aktywnych torfowisk wysokich.

Działania upowszechniające prowadzone przez beneficjenta polegały na przygotowywaniu pewnej liczby opracowań faktograficznych, organizacji konferencji dla zarządzających innymi obszarami w celu upowszechnienia rezultatów projektu oraz najlepszych praktyk, a także organizacji na poziomie lokalnym kilku dni otwartych dla zróżnicowanych odbiorców. Strona internetowa projektu zaczęła działać w 2002 r., a została wyłączona w 2003 r., zaraz przed zakończeniem projektu. Baza danych instrumentu LIFE nie zawiera żadnych informacji dotyczących tego projektu. Podsumowując, planowany szerszy transfer wiedzy nie został zrealizowany, ponieważ zidentyfikowane dobre praktyki i zdobyte dzięki projektowi doświadczenia nie zostały skutecznie upowszechnione.

Długofalowe zarządzanie rezultatami projektów

54. W tym kontekście podczas kontroli zbadano:

- czy Komisja prowadzi monitoring rezultatów projektów oraz

- czy rezultaty działań ochronnych są zabezpieczone po zakończeniu projektu.

Monitoring post-LIFE przyczyniłby się do trwałości rezultatów projektów

55. Monitoring projektów przez Komisję po ich zakończeniu sprzyjałby ich trwałości. Ze względu na charakter działań w zakresie ochrony środowiska bardzo często rezultaty zostają osiągnięte lub też stają się widoczne dopiero po upływie pewnego czasu. Czasochłonne jest przywracanie gatunków roślin i siedlisk po przeprowadzeniu szerokich działań interwencyjnych, jak na przykład wycinka drzew i krzewów w celu ponownego przeobrażenia monokulturowego lasu iglastego w pierwotne wrzosowiska ubogie w substancje odżywcze. Podobna sytuacja dotyczy ptaków, które nie mogą natychmiast zakładać gniazd na odbudowanych mokradłach.

56. Szczególnie w przypadku siedlisk wymagających stałej opieki – takich jak suche łąki, wrzosowiska czy wysokie torfowiska, które w przeciwnym razie mogłyby nadmiernie zarosnąć lub być zagrożone przez inwazyjną roślinność – istnieje duże ryzyko, że inwestycje finansowane z instrumentu LIFE nie będą ostatecznie skuteczne, jeżeli do momentu zakończenia projektu nie powstały odpowiednie struktury organizacyjne i finansowe w celu ich utrzymania.

57. W związku z tym oczekiwane rezultaty zapisane w umowie o dotację mogą w niektórych przypadkach być widoczne dopiero po upłynięciu długiego czasu od zakończenia projektu. Jednak po dokonaniu płatności końcowej służby Komisji nie zawsze pozostają w kontakcie z beneficjentami ani też nie monitorują projektów, co sprawia, że Komisja nie zna rezultatów i długofalowego oddziaływania działań ochronnych finansowanych w ramach instrumentu LIFE-przyroda.

Oczyszczone z podrostów suche łąki, na których występują dzikie storczyki. Stała opieka jest niezbędna, aby uniknąć nadmiernego rozrostu roślinności oraz roślinności inwazyjnej

+++++ TIFF +++++

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy

58. W niektórych przypadkach ostatnia kontrola monitorująca dokonywana jest przed zakończeniem wszystkich inwestycji i planowanych działań. Mimo iż niektóre z tych działań mogą nie pociągać za sobą wydatków lub mogą być sfinalizowane dopiero po zakończeniu projektu [23], ich realizacja może być ważnym warunkiem zapewnienia ciągłości rezultatów projektu.

59. W 2005 r. Komisja wprowadziła obowiązek przygotowania planu ochrony post-LIFE jako wymóg umowny dla wszystkich nowych projektów LIFE-przyroda, w którym to planie beneficjent musi przedstawić dalsze cele oraz przede wszystkim szczegółowe plany zabezpieczenia dalszych źródeł finansowania w celu kontynuacji zarządzania projektem po zakończeniu finansowania z instrumentu LIFE. Przygotowanie planów ochrony post-LIFE może zatem być dobrym punktem wyjścia i użytecznym przyczynkiem do zapewnienia trwałości rezultatów projektów. Jednak plany takie mogą nie być skuteczne w zapewnianiu trwałości, ponieważ ich realizacja nie jest ani obowiązkowa, ani też nie podlega sprawdzeniu przez służby Komisji.

Działania ochronne niezabezpieczone po zakończeniu projektu

60. Kluczowe warunki długofalowej trwałości działań ochronnych związane są z opracowaniem projektu i muszą być zabezpieczone przez służby Komisji na długo przed zamknięciem projektu. Warunki te mogą być określone w następujący sposób:

- umowy o dotacje wiążą beneficjentów/partnerów po zakończeniu projektu;

- użytkowanie gruntów i trwałych dóbr przypisanych do projektu ograniczone jest do odpowiednich celów ochronnych na rozsądny okres;

- istnieje prawdopodobieństwo kontynuacji po zakończeniu projektu zawartych przez beneficjenta stałych umów zarządczych, partnerstw oraz ustanowionych przez niego zapisów w zakresie współpracy;

- plany zagospodarowania przygotowane podczas realizacji projektu LIFE zatwierdzane są przez odpowiednie władze publiczne.

61. Beneficjenci nie są zobowiązani ani legislacją, ani za pomocą innych skutecznych narzędzi do zapewnienia kontynuacji finansowanych działań. Tak jest nawet w przypadku, kiedy beneficjenci są podmiotami publicznymi lub gdy projekt realizowany jest na obszarze Natura 2000, przyczyniając się w ten sposób do spełniania ogólnych obowiązków danego państwa członkowskiego w zakresie ochrony przyrody.

62. Wymogi prawne w zakresie finansowania projektów ochronnych w ramach instrumentu LIFE-przyroda związane z dyrektywami ptasią i siedliskową jasno zobowiązują państwa członkowskie do zapobiegania degradacji stanu ochrony określonych gatunków. W praktyce jednak ta ogólna odpowiedzialność nie zobowiązuje państw członkowskich do przyznawania zasobów organizacyjnych i finansowych koniecznych do realizacji poszczególnych projektów finansowanych w ramach instrumentu LIFE. Ponadto uchybienia w zakresie wdrażania tych dyrektyw były przedmiotem niedawnych uwag ze strony Trybunału: kontrole prowadzone w zakresie spełniania wymogów rolnych wynikających z zasady współzależności były nieliczne i niskiej jakości (zob. sprawozdanie specjalne Trybunału nr 8/2008 "Czy zasada współzależności jest skuteczna?" [24]).

63. Inaczej niż w przypadku warunków dotyczących innych funduszy UE, takich jak EFFROW, beneficjenci nie są prawnie zobowiązani do zapewnienia trwałości działań w ramach projektów przez minimalny okres [25], nawet w sytuacji gdy znaczne środki z instrumentu LIFE wykorzystywane były do sfinansowania zakupu gruntów oraz nabycia dóbr trwałych. W czterech projektach zakup gruntów nie został odpowiednio zabezpieczony skutecznym wpisem o ochronie przyrody w ewidencji gruntów, chociaż stanowi to wymóg prawny finansowania w ramach instrumentu LIFE [26]. Ponadto pięć ze skontrolowanych inwestycji projektowych przeprowadzono na gruntach należących do stron trzecich bez żadnych prawnych zabezpieczeń ciągłości odnośnych działań ochronnych.

Ramka 8

Brak skutecznej struktury do zapewnienia trwałości rezultatów

Beneficjent jednego ze skontrolowanych projektów, finansowanego z UE w wysokości 0,5 mln euro, zawarł następujące umowy i porozumienia w celu zagwarantowania długoterminowego utrzymania odnośnego siedliska:

umowy zarządcze z właścicielami gruntów w zakresie utrzymania łąk i stawów krasowych, podpisane w 2005 r. na okres pięciu lat,

włączenie właścicieli gruntów, którzy uczestniczyli w projekcie, do programu rolnośrodowiskowego obejmującego siedlisko, na okres pięciu lat,

umowa w sprawie sprzedaży stadninie wyprodukowanego przez właścicieli gruntów siana w celu zagwarantowania usuwania trawy,

umowa najmu sali wystawienniczej od spółdzielni rolnej na okres pięciu lat.

Jednak monitoring realizacji umów zarządczych dokonywany jest wyłącznie w sposób nieformalny, ponieważ beneficjent (szkoła wyższa) nie jest już reprezentowany na tym terenie, a kierownicy projektu nie są już przez niego zatrudnieni. Inspektorzy krajowego systemu nadzoru kontrolują realizację programu rolnośrodowiskowego, jednak wyznaczone cele mają charakter ogólny i nie zawsze mają zastosowanie do specyfiki danego siedliska objętego projektem LIFE. Umowa pomiędzy właścicielami gruntów a stadniną w zakresie zakupu siana nie została nigdy zrealizowana. Sala wystawiennicza nadal gości wystawę o płaskowyżu krasowym (wyniosłości skalnej) oraz o jeziorach krasowych, jednak nie jest ona ogólnie dostępna.

64. Jak stwierdzono podczas kontroli na miejscu, niekiedy trudno jest zgromadzić środki na kontynuację i monitoring działań ochronnych. Wśród skontrolowanych 18 zamkniętych projektów LIFE-przyroda kontrola wykazała sześć przypadków, w których kierownicy nie byli w stanie zabezpieczyć środków koniecznych do zapewnienia kontynuacji projektu w roku następującym po jego zakończeniu. Ponadto w jednym przypadku rolnicy zaangażowani w projekt zgłosili zamiar przerwania finansowanych działań po ustaniu płatności, ponieważ nie istniały przesłanki ekonomiczne motywujące ich do kontynuowania pożądanych działań (zob. ramka 8).

65. Jednym z podkreślonych aspektów jest niezdolność małych organizacji pozarządowych do zapewnienia utrzymania rezultatów projektu ze względu na brak własnych środków finansowych. W jednym przypadku stwierdzono, że jedynym źródłem dochodów była dotacja w ramach instrumentu LIFE (łącznie z dodatkowym źródłem finansowania krajowego), a w innym przypadku dochody ograniczały się w zasadzie do publicznych dotacji dla kolejnych projektów. Oznacza to, że projekt jest obarczony dużym ryzykiem po ustaniu finansowania UE.

Plany zagospodarowania mają duże znaczenie, gdyż pozwalają władzom odpowiednio zorganizować swoje prace oraz zobowiązać się do zapewnienia trwałości rezultatów projektów

+++++ TIFF +++++

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy

66. Trzydzieści dwa skontrolowane projekty obejmują przygotowanie planów zagospodarowania (zob. załącznik III), które mają duże znaczenie, gdyż pozwalają władzom odpowiednio zorganizować swoje prace oraz zobowiązać się do zapewnienia trwałości rezultatów projektów. Po zatwierdzeniu przez państwo członkowskie plany te zobowiązują władze krajowe do przypisania odnośnych obszarów do stałej struktury (organizacyjnej i finansowej) odpowiedzialnej za zapewnianie ciągłości rezultatów projektów. Plany te jednak z reguły nie były zatwierdzane, a przy stopniowym wycofywaniu instrumentu LIFE, Komisja nie monitorowała systematycznie ich realizacji.

67. Państwa członkowskie nie zatwierdziły planów zagospodarowania dla wszystkich odnośnych obszarów realizacji niektórych projektów (np. w przypadku pięciu projektów w Belgii i czterech w Słowenii). W rezultacie nie ustanowiono istotnej podstawy dla bieżącego zarządzania odnośnymi obszarami. Beneficjenci napotykali także trudności w uzyskaniu współfinansowania umów w zakresie bieżącego zarządzania w ramach działań rolnośrodowiskowych (zob. ramka 9).

Ramka 9

Brak zapewnionego finansowania po zakończeniu projektu

Jednym z głównych celów skontrolowanego projektu, który otrzymał ponad 1 mln euro wkładu UE, było opracowanie zintegrowanego podejścia w zakresie zagospodarowania odnośnego obszaru Natura 2000, wraz z podpisaniem umów z rolnikami w zakresie realizacji różnego rodzaju działań dotyczących zagospodarowania w celu ochrony docelowych gatunków. Zdobyte doświadczenia miały być wykorzystane do określenia działań rolnośrodowiskowych w celu ochrony docelowych gatunków oraz wykorzystania w podobnych przypadkach. Podpisano umowy z rolnikami i przyznano rekompensaty finansowe za okres trwania projektu. Jednak informacje dotyczące konkretnej realizacji późniejszych działań rolnośrodowiskowych przez lokalnych rolników nie były dostępne. W związku z tym nie ma wystarczającej gwarancji, że osiągnięte w ramach projektu rezultaty będą wykorzystywane, między innymi poprzez upowszechnianie zdobytych doświadczeń oraz w konsekwencji informowanie o skuteczności projektu.

Wnioski I zalecenia

68. Dotacje w ramach instrumentu LIFE-przyroda przyczyniają się do ochrony różnorodności biologicznej poprzez zachęcanie państw członkowskich UE do działań oraz wspieranie zaangażowania wielu obywateli i ich stowarzyszeń w ochronę gatunków i siedlisk.

69. Instrument LIFE-przyroda jest złożony: projekty dotyczą różnych sytuacji, są realizowane przez bardzo różnorodnych beneficjentów, a także powinny mieć trwały wpływ na ochronę poszczególnych gatunków i siedlisk, także dzięki upowszechnianiu osiągniętych rezultatów i zdobytych doświadczeń.

70. Od czasu wprowadzenia w 1992 r. pierwszego instrumentu LIFE Komisja systematycznie opracowywała i usprawniała systemy zarządzania i kontroli, m.in. biorąc pod uwagę rezultaty wcześniejszych kontroli Trybunału. Jednak w wyniku kontroli stwierdzono, że działania finansowane w ramach instrumentu LIFE-przyroda nie są jak dotąd wystarczająco zabezpieczane po zakończeniu projektów (pkt 18–20).

Procedura wyboru projektów

71. Kryteria dotyczące trwałości przyjęte przy wyborze projektów LIFE-przyroda stały się mniej istotne w przypadku instrumentu LIFE+. Ponadto ze względu na fakt, że podkryteriom nie nadano określonej wagi, niejasne jest, w jaki sposób nakładać sankcje na projekty, które nie spełniają co najmniej jednego stosownego kryterium (pkt 22–26).

72. Kontrola nie wykazała żadnych dowodów specjalistycznego wkładu Europejskiej Agencji Ochrony Środowiska oraz Europejskiego Centrum Tematycznego ds. Różnorodności Biologicznej w przygotowanie przyjętego modelu wyboru projektów (lub jakiegokolwiek aspektu zarządzania projektami LIFE), pomimo iż instrument LIFE pochłania 70% budżetu zarządzanego przez DG ds. Środowiska (pkt 27).

73. Komisja podpisuje umowy z zewnętrznymi ekspertami w celu dokonania niezależnej oceny technicznej otrzymywanych wniosków projektowych. Jednak stosowany model służący nadawaniu priorytetu projektom (kryteria, podkryteria, ważenie, skale itp.) nie jest wystarczająco szczegółowy i przejrzysty dla zainteresowanych podmiotów. Ponadto długi czas trwania procedury przyznawania dotacji ma czasem wpływ na wykonalność projektu i uczestnictwo zainteresowanych podmiotów (pkt 28).

Zalecenie 1

i) Komisja powinna zweryfikować model wyboru projektów na podstawie opinii panelu ekspertów, a także wkładu Europejskiej Agencji Ochrony Środowiska lub Europejskiego Centrum Tematycznego ds. Różnorodności Biologicznej, zatwierdzić go i udostępnić wszystkim stronom.

ii) Model ten powinien nadawać priorytet wnioskom projektowym w ramach instrumentu LIFE-przyroda, które dają gwarancję ciągłości rezultatów. W tym celu Trybunał podkreśla swoje zalecenie, aby Komisja zbadała, czy wskazane byłoby oddzielenie zarządzania komponentami "przyroda" i "środowisko", ze względu na ich wewnętrzne różnice, w ten sposób ułatwiając ich długofalowe zarządzanie [27].

iii) Należy również rozważyć możliwości skrócenia procedury wyboru projektów, uwzględniając w szczególności rozwiązania inspirowane innymi programami dotacji finansowanymi z budżetu UE, a także weryfikując obecnie stosowane procedury międzyinstytucjonalne.

Realizacja projektów

74. Kontrole na miejscu 35 projektów wykazały, że większość przewidzianych inwestycji została zrealizowana i przyczyniała się do poprawy stanu ochrony gatunków i siedlisk na obszarach Natura 2000. Stwierdzono jednak kilka uchybień dotyczących rezultatów projektów. Niektóre finansowane inwestycje miały stosunkowo ograniczone oddziaływanie na docelowe gatunki i siedliska, ze względu na ich nadmierny koszt bądź wysokie prawdopodobieństwo szybkiej utraty przez nie oddziaływania po zakończeniu projektu, chyba że prowadzone byłyby konieczne prace związane z ich utrzymaniem. Ponadto nie zawsze zabezpieczone były odpowiednie warunki zapewniające ciągłość rezultatów projektów.

75. Monitoring projektów prowadzony przez zewnętrznych ekspertów w dziedzinie ochrony przyrody skupiony jest na kontroli i sprawozdawczości w zakresie postępów w realizacji projektów w kontekście przewidywanych inwestycji i działań. Osiąganie szczególnych celów ochrony – jak na przykład poprawy stanu ochrony docelowych gatunków i siedlisk – nie jest odpowiednio monitorowane. Promotorzy projektów nie są zobowiązani do monitorowania oddziaływania działań na docelowe gatunki i siedliska. W konsekwencji Komisja jest zwykle dobrze informowana o postępach poszczególnych inwestycji prowadzonych w ramach projektów, ale nie posiada informacji na temat stopnia faktycznego osiągnięcia docelowych rezultatów projektu i ich oddziaływania. Ponadto skuteczny monitoring wymaga określenia przez Komisję zestawu stosownych wskaźników i kryteriów na podstawie wiedzy dostępnej na przykład w Europejskiej Agencji Ochrony Środowiska oraz w Europejskim Centrum Tematycznym ds. Różnorodności Biologicznej (pkt 30–40).

Zalecenie 2

i) Komisja powinna podjąć niezbędne inicjatywy w celu poprawy monitoringu projektów pod względem osiąganych rezultatów oraz stosowanych zabezpieczeń dotyczących wykorzystania inwestycji finansowanych w ramach instrumentu LIFE, a także pod względem faktycznej realizacji umów i planów zagospodarowania.

ii) Komisja powinna opracować odpowiednie wskaźniki i kryteria na potrzeby monitorowania wyników projektów na podstawie wiedzy dostępnej na przykład w Europejskiej Agencji Ochrony Środowiska oraz w Europejskim Centrum Tematycznym ds. Różnorodności Biologicznej.

Upowszechnianie rezultatów

76. Należy pokonać jeszcze pewne trudności językowe oraz poprawić minimalne standardy jakości w zakresie informacji, które mają być upowszechniane za pomocą stron internetowych projektów. Prowadzona przez DG ds. Środowiska baza danych projektów LIFE nie pozwala na łatwy i szeroki dostęp do zdobytych doświadczeń, a informacje techniczne i naukowe nie są zwykle dostępne dla potencjalnych odbiorców wśród specjalistów (pkt 42–53).

Zalecenie 3

i) Komisja powinna zrewidować strategię, działania i narzędzia w zakresie komunikacji, pamiętając, że należy zwrócić szczególną uwagę na upowszechnianie stosownych informacji i zdobytych doświadczeń wśród zainteresowanych specjalistów. Należy również rozważyć poprawę możliwości wyszukiwania przy dostępie do informacji zawartych w bazie danych projektów LIFE.

ii) Ponadto beneficjenci powinni być zobowiązani do przekazywania większej liczby szczegółów technicznych na temat stosowanych metod, zdobytych doświadczeń i zidentyfikowanych najlepszych praktyk w celu zapewnienia szerszego ich upowszechnienia.

Długofalowe zarządzanie rezultatami projektów

77. Projekty LIFE-przyroda przyczyniły się w znacznym stopniu do utworzenia sieci Natura 2000. Jednak poza wprowadzeniem wymogu przygotowywania planu ochrony post-LIFE (po zakończeniu projektu) Komisja poświęcała niewiele uwagi projektom LIFE po ich zamknięciu, a beneficjenci i partnerzy nie są zobowiązani ani legislacją, ani za pomocą innych skutecznych narzędzi do zapewnienia kontynuacji finansowanych działań. Trwałość działań ochronnych finansowanych w ramach instrumentu LIFE-przyroda nie jest zabezpieczona po zakończeniu projektu, co sprawia, że oddziaływanie finansowania UE może szybko się zmniejszać, ponieważ techniczne kontrole ex post nie są prowadzone, a Komisja nie posiada systemu monitorowania ani żadnego innego instrumentu reagowania gwarantującego zachowanie rezultatów (pkt 55–67).

Zalecenie 4

i) Umowy o dotacje powinny zobowiązywać beneficjentów – i w odpowiednich przypadkach krajowe podmioty współfinansujące – do zapewnienia trwałości rezultatów projektów przez minimalny okres po zamknięciu projektu. Nieprzestrzeganie stosownych zapisów umownych powinno być obwarowane odpowiednimi karami i odzyskiwaniem środków.

ii) Komisja powinna rozważyć wprowadzenie systemu monitorowania post-LIFE, co może wymagać zmian w ramach prawnych.

Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Trybunał Obrachunkowy w Luksemburgu na posiedzeniu w dniu 2 lipca 2009 r.

W imieniu Trybunału Obrachunkowego

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

Prezes

[1] Sprawozdanie specjalne nr 11/2003 dotyczące instrumentu finansowego na rzecz środowiska (LIFE) (Dz.U. C 292 z 2.12.2003) oraz monitorowanie postępów w sprawozdaniu rocznym za rok budżetowy 2004, pkt 6.48–6.50 (Dz.U. C 301 z 30.11.2005).

[2] Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1973/92 z dnia 21 maja 1992 r. ustanawiające instrument finansowy na rzecz środowiska (LIFE) (Dz.U. L 206 z 22.7.1992, s. 1).

[3] Rozporządzenie (WE) nr 1655/2000 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 lipca 2000 r. dotyczące instrumentu finansowego na rzecz środowiska (LIFE) (Dz.U. L 192 z 28.7.2000, s. 1) zmienione rozporządzeniem (WE) nr 1682/2004 (Dz.U. L 308 z 5.10.2004, s. 1).

[4] Rozporządzenie (WE) nr 614/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 maja 2007 r. w sprawie instrumentu finansowego na rzecz środowiska (LIFE+) (Dz.U. L 149 z 9.6.2007, s. 1).

[5] Dyrektywa Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dz.U. L 103 z 25.4.1979, s. 1); dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U L 206 z 22.7.1992, s. 7).

[6] Art. 4 rozporządzenia dotyczącego LIFE+ określa cele komponentu LIFE+ przyroda: rozwój i wdrażanie sieci Natura 2000; konsolidacja zasobów wiedzy; monitorowanie oraz ocena stanu przyrody i różnorodności biologicznej; lepsze zarządzanie.

[7] Art. 8 dyrektywy siedliskowej.

[8] COM(2006) 216 wersja ostateczna z 22.5.2006. Komunikat Komisji "Zatrzymanie procesu utraty różnorodności biologicznej do roku 2010 i w przyszłości – Utrzymanie usług ekosystemowych na rzecz dobrobytu człowieka."

[9] Program polityki i działań Wspólnoty Europejskiej w zakresie środowiska naturalnego i zrównoważonego rozwoju "W stronę zrównoważonego rozwoju", rezolucja Rady z dnia 1 lutego 1993 r. (Dz.U. C 138 z 17.5.1993, s. 1).

[10] Decyzja 1600/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 lipca 2002 r. ustanawiająca szósty wspólnotowy program działań w zakresie środowiska naturalnego (Dz.U. L 242 z 10.9.2002, s. 1).

[11] Sprawozdanie specjalne nr 11/2003.

[12] Sprawozdanie specjalne nr 11/2003, pkt 81–84 oraz 86–87 (Wnioski).

[13] Pkt 6.48–6.50.

[14] Początkowo próba obejmowała 36 projektów. Jednak w przypadku jednego z wybranych projektów kontrola na miejscu nie mogła się odbyć ze względu na nieobecność beneficjenta, który wcześniej zrezygnował z realizacji projektu i zwrócił Komisji zaliczkę.

[15] Sprawozdanie specjalne nr 11/2003, zalecenie po pkt 89.

[16] W 2006 r. podkryteria w ramach kryterium "korzyści w zakresie ochrony przyrody" w instrumencie LIFE III były następujące: wartość obszaru/gatunku/siedliska, znaczenie proponowanych działań, przyczynianie się do realizacji europejskich strategii ochrony przyrody oraz trwałość działań. W 2007 r. podkryteria w ramach kryterium "przyczynianie się do realizacji celów" w instrumencie LIFE+ były następujące: znaczenie dla Europy, przyczynianie się do rozwiązania danego problemu, przyczynianie się do realizacji, aktualizacji i rozwoju wspólnotowej polityki środowiskowej i legislacji w tym zakresie, ciągłość i trwałość rezultatów projektu, trwałe przyczynianie się do rozwiązania danego problemu.

[] "Krajowa wartość dodana" uwzględniana jest wyłącznie w sytuacji, gdy projekty pochodzące z tego samego państwa członkowskiego otrzymały jednakowy ogólny wynik.

[17] Art. 9 rozporządzenia (WE) nr 1655/2000 zmienionego rozporządzeniem (WE) nr 1682/2004.

[18] Art. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 614/2007.

[19] Komisja zleciła zewnętrzną ocenę stosowności i oddziaływania działań komunikacyjnych w ramach instrumentu LIFE w latach 2000–2007, która to ocena została ukończona w sierpniu 2008 r. Projekty zbadane na potrzeby oceny zostały dobrane w znacznej mierze spośród projektów dotyczących wypracowania dobrych praktyk w zakresie treści lub działań komunikacyjnych.

[20] Mid-term evaluation of the implementation of the LIFE financial instrument (Okresowa ocena realizacji instrumentu finansowego LIFE, lipiec 2003), s. 12 i 14.

[21] Standardowe normy administracyjne, art. 11, 16 i 18 (2000–2006), art. 13 (2007).

[22] Minimalne wymogi (dotyczące działań, postępów i rezultatów projektów) zostały wprowadzone art. 13 ust. 4 postanowień wspólnych z 2007 r.

[23] Na przykład zamknięcie umów dotyczących ekstensywnego zarządzania będzie miało miejsce dopiero po zakończeniu realizacji działań LIFE, jednak in fine zagwarantowane będzie wykorzystanie gruntów na szczególne potrzeby ochrony przyrody.

[24] Pkt 64: "W związku z niewielką liczbą i ograniczonym zakresem kontroli przeprowadzanych w odniesieniu do tych dwóch dyrektyw, w 2005 i 2006 r. wykryto tylko niewielką liczbę naruszeń przepisów. Przykładowo w Finlandii, Grecji i Słowenii nie wykryto ani jednego naruszenia podczas 11633 kontroli w ramach zasady współzależności w zakresie ptasiej dyrektywy, jak również podczas 14896 kontroli w zakresie dyrektywy siedliskowej" (http://www.eca.europa.eu).

[25] Art. 72 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. L 277 z 21.10.2005, s. 1).

[26] W przypadku trzech z tych projektów realizowanych w Niemczech klauzula o ochronie przyrody została sformułowana zgodnie z interesem danego Landu, bez wiążących warunków dotyczących wykorzystania tych gruntów na potrzeby ochrony przyrody w przyszłości.

[27] Sprawozdanie specjalne nr 11/2003, zalecenie po pkt 89.

--------------------------------------------------

ZAŁĄCZNIK I

PROJEKTY PODDANE KONTROLI NA MIEJSCU

Nr projektu | P.Cz. | Nazwa projektu | Skrót | Beneficjent | | Rodzaj beneficjenta | Data rozpoczęcia | Data zakończenia | Stan na 30.6.2008 | Ogólny koszt (w EUR) | Dotacja LIFE (w EUR) | % |

LIFE00 NAT/B/007148 | BE | Actions for Birds of Reedbeds in Bassin de la Haine (Działania w zakresie ochrony ptaków trzcinowych w zlewisku rzeki Haine) | Haine | Natagora/RNOB asbl | | NGO | 1.7.2001 | 31.12.2007 | Zamknięty | 1740715 | 870358 | 50% |

LIFE02/ NAT/B/008593 | BE | Restoration and sustainable management of upper Meuse dry Grasslands (Odbudowa suchych łąk górnej Mozy i zrównoważone zarządzanie nimi) | Haute Meuse | Ardenne & Gaume asbl | | NGO | 1.9.2002 | 31.3.2007 | Zamknięty | 1934717 | 967359 | 50% |

LIFE03/NAT/B/000024 | BE | Integrated restoration of natural habitats on military areas in Natura 2000 (Zintegrowana odbudowa naturalnych siedlisk na obszarach wojskowych w sieci Natura 2000) | Militaire Gebieden | Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, AMINAL (afdeling Natuur) | | Publiczny | 1.9.2003 | 31.12.2008 | Otwarty | 15322373 | 6555658 | 43% |

LIFE05 NAT/B/000090 | BE | Restoration of the lowland river system "Grote Nete" (Odbudowa nizinnego systemu rzecznego Grote Nete) | Grote Nete | Natuurpunkt Beheer v.z.w. | | NGO | 8.1.2005 | 30.9.2010 | Otwarty | 3120940 | 1560470 | 50% |

LIFE00 NAT/B/007156 | BE | Action Plan for conservation and restoration of three woods in the Flemish Ardennes (Plan działań w zakresie ochrony i odbudowy trzech obszarów leśnych we flamandzkich Ardenach) | 3 Bossen Vlaamse Ardennen | World Wide Fund for Nature | | NGO | 1.10.2001 | 11.4.2007 | Zamknięty | 2837738 | 1126582 | 40% |

LIFE03/NAT/B000019 | BE | Rehabilitation of peat and wet habitats on the Saint-Hubert Plateau (Odbudowa siedlisk torfowiskowych i mokradłowych na płaskowyżu Saint-Hubert) | Saint Hubert Plateau | Unité de la Gestion Cynégétique du Massif Forestier de St-Hubert asbl, C/O Cantonnement de la Division Nature et forêt | | NGO | 1.9.2003 | 31.8.2007 | Otwarty | 2127540 | 1063770 | 50% |

BE razem | 27084023 | 12144197 | |

LIFE00 NAT/D/007038 | DE | Restoration project "Galenbecker See" for priority species (Projekt odbudowy obszaru Galenbecker See dla gatunków priorytetowych) | Galenbecker See | Staatliches Amt für Umwelt und Natur Ueckermünde | | Publiczny | 1.5.2001 | 31.12.2007 | Otwarty | 5780907 | 4046635 | 70% |

LIFE05 NAT/D/000057 | DE | Optimisation of the pSCI "Lippe flood plain between Hamm and Hangfort" (Optymalizacja obszaru o znaczeniu wspólnotowym "Równina zalewowa rzeki Lippe pomiędzy Hammem a Hangfortem") | Lippe-Aue | Stadt Hamm, Umweltamt | | Publiczny | 8.1.2005 | 28.2.2010 | Otwarty | 5514593 | 2757297 | 50% |

LIFE00 NAT/D/007042 | DE | Optimisation of the SPA "Düsterdieker Niederung"(Optymalizacja obszaru specjalnej ochrony "Düsterdieker Niederung") | SPA Duesterdieker Niederung | Biologisches Station Kreis Steinfurt e.V. | | Publiczny | 1.7.2001 | 30.4.2007 | Umorzenie w toku | 4534432 | 2267216 | 50% |

LIFE00 NAT/D/007039 | DE | LIFE-Project "Grindenschwarzwald" (Projekt LIFE "Grindenschwarzwald") | Grindenschwarzwald | Regierungspräsidium Karlsruhe | | Publiczny | 1.1.2001 | 31.12.2005 | Zamknięty | 1786914 | 893457 | 50% |

LIFE00 NAT/D/007058 | DE | Regeneration and preservation of dry grassland in Germany (Regeneracja i zachowanie suchych łąk w Niemczech) | Trockenrasen Saar | Naturlandstiftung Saar | | NGO | 1.4.2001 | 31.3.2006 | Zamknięty | 1433218 | 842732 | 59% |

LIFE00 NAT/D/007043 | DE | "Hohes Moor" peat bog (Torfowisko Hohes Moor) | Hohes Moor Niedersachsen | Niedersächsisches Umweltministerium | | Publiczny | 1.4.2001 | 31.3.2006 | Zamknięty | 1288500 | 644250 | 50% |

DE razem | 20338564 | 11451587 | |

LIFE00 NAT/E/007304 | ES | Improvement of the management of the SCI and SPA "Cabo de Gata-Níjar" (Poprawa zarządzania obszarem mającym znaczenie dla Wspólnoty i obszarem specjalnej ochrony Cabo de Gata-Níjar) | Cabo de Gata | Consejería de Medio Ambiente de la Junta de Andalucía | | Publiczny | 1.7.2001 | 30.6.2005 | Zamknięty | 4303086 | 3012160 | 70% |

LIFE03 NAT/E/000046 | ES | Conservation of houbara bustard Chlamydotis undulata fuertaventurae in the SPAs of the Canary Island (Ochrona hubary (chlamydotis undulata fuertaventurae) na obszarach specjalnej ochrony na Wyspach Kanaryjskich) | Hubara Canarias | Sociedad Española de Ornitologia (SEO/BirdLife) | | NGO | 1.6.2003 | 31.5.2007 | Umorzenie w toku | 2630899 | 1973174 | 75% |

LIFE03 NAT/E/000050 | ES | Conservation of the Spanish Imperial Eagle, Black Vulture, Black Stork (Ochrona hiszpańskiego orła cesarskiego, sępnika czarnego i bociana czarnego) | CBD 2003 | Fundación CBDHábitat para la Conservación de la Biodiversidad y su Hábitat | | Publiczny | 1.9.2003 | 1.9.2007 | Otwarty | 3286882 | 1972129 | 60% |

LIFE00 NAT/E/007348 | ES | Management of the SPA-SCI "La Serena y Sierras periféricas" (Zarządzanie obszarem specjalnej ochrony i obszarem mającym znaczenie dla Wspólnoty La Serena y Sierras periféricas) | ZEPA La Serena | Consejería de Agricultura y Medio Ambiente – Dir. Gral de Medio Ambiente | | Publiczny | 1.5.2001 | 31.8.2005 | Zamknięty | 1853176 | 1297223 | 70% |

LIFE05 NAT/E/000067 | ES | Conservation and restoration of "Aiako Harria" SCI (ES2120016) (Ochrona i odbudowa specjalnego obszaru ochrony siedlisk Aiako Harria (ES2120016)) | LIFE AIAKO HARRIA | Direción General de Montes y Medio Natural.Departamento para el Desarrollo del Medio Rural | | Publiczny | 1.10.2005 | 30.9.2009 | Otwarty | 2260318 | 1130159 | 50% |

LIFE00 NAT/E/007339 | ES | Model of restoration of dunes habitats in "L'Albufera de Valencia" (Model odbudowy siedlisk wydmowych w L'Albufera de Valencia) | Dunas Albufera | Ayuntamiento de Valencia – Concejalía de Devesa y Albufera y Alcaldías de Barrio | | Publiczny | 1.1.2001 | 30.6.2004 | Zamknięty | 1951482 | 975741 | 50% |

ES razem | 16285843 | 10360586 | |

Nr projektu | P.Cz. | Nazwa projektu | Skrót | Beneficjent | | Rodzaj beneficjenta | Data rozpoczęcia | Data zakończenia | Stan na 30.6.2008 | Ogólny koszt (w EUR) | Dotacja LIFE (w EUR) | % |

LIFE00 NAT/IT/007142 | IT | Improvement of the habitats of birds and restoration of electrical plants (Poprawa siedlisk ptaków i remont instalacji elektrycznych) | Po ENEL | Consorzio Parco Regionale Delta del Po | | Publiczny | 1.7.2001 | 31.12.2006 | Otwarty | 5637965 | 2198806 | 39% |

LIFE04 NAT/IT/000190 | IT | Conservation actions in NATURA 2000 sites managed by the State Forest Service (Działania ochronne na obszarach Natura 2000 zarządzanych przez państwowe służby leśne) | Corpo Forestale | Ministero delle Politiche Agricole e Forestali – Corpo forestale dello Stato – Ufficio per la Biodiversità | | Publiczny | 1.4.2004 | 30.6.2009 | Otwarty | 2505297 | 1252649 | 50% |

LIFE00 NAT/IT/007228 | IT | Conservation of Abies nebrodensis (Lojac) Mattei in situ and ex situ (Ochrona abies nebrodensis (lojac) matei in situ i ex situ) | Nebrodensis | Ente Parco Delle Madonie | | Publiczny | 1.9.2001 | 31.8.2005 | Zamknięty | 1161535 | 871151 | 75% |

LIFE00 NAT/IT/007281 | IT | NEMOS project – improvement of Alpine wetland areas (Projekt NEMOS – odbudowa alpejskich obszarów mokradeł) | Nemos | Provincia autonoma di Trento – Servizio Parchi e Foreste Demaniali | | Publiczny | 1.1.2002 | 30.9.2004 | Zamknięty | 1626422 | 796947 | 49% |

LIFE05 NAT/IT/000009 | IT | Safeguard of the threatened raptors of the Matera Province (Ochrona zagrożonych ptaków drapieżnych w prowincji Matera) | RAPACI LUCANI | Provincia di Matera | | Publiczny | 1.10.2005 | 30.9.2009 | Otwarty | 866062 | 649546 | 75% |

IT razem | 11797281 | 5769099 | |

LIFE04 NAT/SI/000240 | SI | Natura 2000 in Slovenia – management models and information system (Natura 2000 w Słowenii – modele zarządzania i systemy informacji) | NATSLOMPIS | Institute of the Republic of Slovenia for Nature Conservation | | Publiczny | 1.1.2005 | 31.12.2007 | Otwarty | 1686077 | 843039 | 50% |

LIFE03 NAT/SLO/000077 | SI | Establishing long-term protection of Crex crex in Slovenia (Wprowadzenie długofalowej ochrony derkacza (crex crex) w Słowenii) | Crex Slovenia | DOPPS BirdLife Slovenia | | NGO | 1.1.2004 | 31.3.2007 | Umorzenie w toku | 809024 | 606768 | 75% |

LIFE02 NAT/SLO/008587 | SI | Conservation of endangered habitats / species in the future Karst Park (Ochrona zagrożonych siedlisk/gatunków w planowanym parku krasowym) | Karst park | Univerza na Primorskem, Znastevno-raziskovalno sredisce-Koper | | Publiczny | 1.10.2002 | 30.9.2005 | Zamknięty | 476930 | 357698 | 75% |

LIFE03 NAT/SLO/000076 | SI | Conservation of endangered species and habitats in the Secovlje salt-pans Park (Ochrona zagrożonych gatunków i siedlisk w parku panew solnych Secovlje) | Secovlje | Soline, Pridelava soli d.o.o. | | Prywatny | 1.9.2003 | 1.9.2006 | Zamknięty | 714440 | 357220 | 50% |

LIFE00 NAT/SLO/007231 | SI | Peatbogs in Triglav National Park (Torfowiska w parku narodowym Triglav) | Triglav | Triglavski Narodni Park | | Publiczny | 15.6.2001 | 30.11.2003 | Zamknięty | 470200 | 352650 | 75% |

LIFE00 NAT/SLO/007223 | SI | Management plan and urgent actions for Veternik and Oslica high dry meadows (Plan zagospodarowania i pilne działania na suchych łąkach górskich Veternika i Oslicy) | Dry meadows | Kozjanski Regional Park | | NGO | 1.1.2001 | 31.12.2003 | Zamknięty | 275000 | 206250 | 75% |

SI razem | 4431671 | 2723625 | |

LIFE02 NAT/UK/008527 | UK | Developing a strategic network of SPA reedbeds for Botaurus stellaris (Rozwój strategicznej sieci obszarów specjalnej ochrony trzcinowisk jako siedlisk bąka (botaurus stellaris)) | Bittern | Royal Society for the Protection of Birds | | NGO | 3.2.2002 | 30.6.2006 | Zamknięty | 6484498 | 3890699 | 60% |

LIFE02 NAT/UK/008541 | UK | Urgent Conservation Management for Scottish Capercaillie (Pilne zarządzanie ochroną szkockiego głuszca) | Capercaillie | Caledonian Partnership, Highland Birchwoods | | Prywatny | 1.2.2002 | 31.1.2007 | Otwarty | 7355440 | 3677720 | 50% |

LIFE04 NAT/GB/000250 | UK | Conservation of Atlantic salmon in Scotland (Ochrona łososia atlantyckiego w Szkocji) | CASS | Scottish Natural Heritage | | Publiczny | 1.2.2004 | 31.7.2008 | Otwarty | 4695816 | 2347908 | 50% |

LIFE00 NAT/UK/007079 | UK | Combatting urban pressures degrading European heathlands in Dorset (Zwalczanie negatywnych miejskich wpływów na europejskie wrzosowiska w Dorset) | Dorset heaths | Dorset County Council, Planning Division | | Publiczny | 1.7.2001 | 30.6.2005 | Umorzenie w toku | 3819840 | 1909920 | 50% |

LIFE00 NAT/UK/007071 | UK | Improving the management of Salisbury Plain Natura 2000 sites (Poprawa zarządzania obszarami Natura 2000 na równinie Salisbury) | Salisbury Plain | English Nature | | Publiczny | 1.4.2001 | 30.9.2005 | Zamknięty | 3482722 | 1741361 | 50% |

LIFE00 NAT/UK/007078 | UK | Restoration of Scottish raised bogs (Odbudowa szkockich torfowisk wysokich) | Scottish raised bogs | Scottish Wildlife Trust | | NGO | 1.1.2001 | 1.1.2004 | Zamknięty | 2139263 | 1458977 | 68% |

UK razem | 27977579 | 15026585 | |

OGÓŁEM | 107914961 | 57475679 | |

--------------------------------------------------

ZAŁĄCZNIK II

KALENDARIUM PROCEDURY OCENY I WYBORU PROJEKTÓW W RAMACH INSTRUMENTU LIFE+

2007

Termin rozpoczęcia | Termin zakończenia | Czas trwania | Działania |

30.11.2007 | | | Termin przesyłania państwom członkowskim wniosków w ramach instrumentu LIFE+ |

15.1.2008 | | | Termin przekazywania Komisji przez państwa członkowskie wniosków w ramach instrumentu LIFE+ |

15.1.2008 | 15.2.2008 | 1 miesiąc | Przyjmowanie, kodowanie i kontrola kwalifikowalności wniosków przez Komisję, w tym możliwe zwracanie się o brakujące informacje i czas na otrzymanie odpowiedzi |

16.2.2008 | 20.2.2008 | 5 dni | Informowanie odrzuconych wnioskodawców (w sprawie niekwalifikowalnych wniosków) |

16.2.2008 | 30.4.2008 | 2,5 miesiąca | Ocena kwalifikowalnych wniosków z pomocą zewnętrznych ekspertów |

1.5.2008 | 31.7.2008 | 3 miesiące | Przegląd wniosków i przygotowanie ostatecznych wykazów – krótkiej listy i listy rezerwowej – wniosków do przedstawienia komitetowi LIFE+ |

1.5.2008 | 31.7.2008 | 3 miesiące | Konsultacje pomiędzy służbami Komisji |

1.8.2008 | 15.8.2008 | 2 tygodnie | Przesłanie przez Komisję komitetowi LIFE+ projektu wykazu wybranych projektów |

15.8.2008 | 31.8.2008 | 1 dzień | Posiedzenie komitetu LIFE+ w celu podjęcia decyzji w sprawie wykazu projektów zaakceptowanych do współfinansowania |

1.9.2008 | 15.10.2008 | 1,5 miesiąca | Przesłanie dokumentów do Parlamentu Europejskiego w celu zastosowania przez niego droit de regard (prawa do wglądu) po wakacjach letnich |

15.10.2008 | | | Podjęcie przez Komisję decyzji o przyznaniu dotacji |

15.10.2008 | 31.10.2008 | 2 tygodnie | Przesłanie przez Komisję beneficjentom projektów umów o dotacje |

1.11.2008 | 30.11.2008 | 1 miesiąc | 30-dniowy termin odpowiedzi dla beneficjentów |

1.12.2008 | 31.12.2008 | 1 miesiąc | Podpisanie przez Komisję umów o dotacje i przesłanie ich beneficjentom |

1.1.2009 | | | Najwcześniejszy możliwy termin rozpoczęcia projektów |

2008

Źródło: LIFE+ przyroda i różnorodność biologiczna: przewodnik dla wnioskodawców na lata 2007 i 2008

Data lub okres | Działania |

21.11.2008 | Termin składania wniosków władzom państw członkowskich |

5.1.2009 | Termin przekazywania wniosków do Komisji przez państwa członkowskie |

styczeń–lipiec 2009 | Dopuszczanie, wykluczanie, sprawdzanie kwalifikowalności, ocena i przegląd wniosków |

31.12.2009 | Termin podpisywania umów o dotacje |

1.1.2010 | Najwcześniejszy możliwy termin rozpoczęcia projektów z 2008 r. |

--------------------------------------------------

ZAŁĄCZNIK III

PLANY ZAGOSPODAROWANIA

Zgodnie z art. 6 dyrektywy siedliskowej państwa członkowskie tworzą konieczne środki ochronne obejmujące, jeśli zaistnieje taka potrzeba, odpowiednie plany zagospodarowania opracowane specjalnie dla tych terenów bądź zintegrowane z innymi planami rozwoju oraz odpowiednie środki ustawowe, administracyjne lub umowne. Działania te realizowane są poprzez sieć Natura 2000, przy uwzględnieniu wymogów gospodarczych, społecznych i kulturowych oraz specyfiki regionalnej i lokalnej.

Plan zagospodarowania powinien zawierać następujące elementy:

deklarację polityczną w nawiązaniu do art. 6 dyrektywy siedliskowej;

opis obszaru wraz z historyczną analizą użytkowania gruntów;

deklarację celów wraz z długo- i krótkoterminowymi celami;

deklarację o ograniczeniach wraz z określeniem zaangażowanych podmiotów;

realistyczne zestawienie działań do wdrożenia, wraz z terminarzem i planem finansowym;

szczegółowy opis procesu konsultacji;

opis monitoringu i oceny.

Motyw 6 rozporządzenia w sprawie LIFE+ ((WE) nr 614/2007) podkreśla ograniczenia finansowe instrumentu w zakresie zarządzania obszarami Natura 2000 stanowiąc, że "należy dokonać ustaleń w celu zapewnienia należytego finansowania sieci Natura 2000, w tym współfinansowania wspólnotowego. Ponieważ niniejsze rozporządzenie ma na celu finansowanie jedynie projektów związanych z najlepszymi praktykami lub projektów demonstracyjnych związanych z zarządzaniem obszarami Natura 2000, Komisja i państwa członkowskie powinny zapewnić udostępnienie wystarczających środków finansowych w ramach innych instrumentów zarządzania siecią, którego roczny koszt oszacowano w 2004 roku na około 6100 mln euro".

--------------------------------------------------