Zmniejszanie się liczby ludności w wieku produkcyjnym jest powszechne, a regiony dotknięte tym zjawiskiem zamieszkuje ponad połowa ludności UE, przy czym w niektórych z nich spadek, o którym mowa, wiąże się z dodatkowymi wyzwaniami strukturalnymi. W porównaniu ze średnią UE niektóre regiony cechuje znacznie niższy odsetek osób z wyższym wykształceniem, a młodzi dorośli (w wieku 20–24 l.) stosunkowo rzadziej podejmują studia wyższe. Co więcej, na szczeblu UE rośnie odsetek osób z wyższym wykształceniem w przedziale wiekowym 25–64 lata, ponieważ młodsze kohorty wiekowe są bardziej wykształcone niż starsze, podczas gdy we wspomnianych regionach wzrost ten następował wolniej i przewiduje się, że taka tendencja będzie się utrzymywać. Przy malejącym lub utrzymującym się na stałym poziomie odsetku pracowników z wyższym wykształceniem regiony te nie będą w stanie skompensować zmniejszającej się liczby ludności aktywnej zawodowo liczbą wysoko wykwalifikowanych pracowników. Skutkiem braku podjęcia działań w odpowiedzi na ten problem będą dysproporcje pod względem liczby talentów i rozwoju gospodarki w stosunku do regionów UE rozwijających się bardziej dynamicznie.

W celu uniknięcia ryzyka powstawania kolejnych pułapek niedoboru talentów konieczne jest zwiększenie zarówno popytu na talenty, zwłaszcza poprzez stymulowanie bardziej dynamicznych i zróżnicowanych możliwości gospodarczych, jak i ich podaży. Do tego potrzebny jest pakiet inwestycji i reform wspieranych między innymi przez nową generację programów polityki spójności oraz plany odbudowy i zwiększania odporności. Odpowiedź polityczna powinna obejmować wszechstronny zestaw środków opracowanych i wdrożonych w ramach podejścia ukierunkowanego na konkretny obszar, z uwzględnieniem lokalnych uwarunkowań, kontrolowanego w oparciu o politykę spójności i uzupełnionego przez strategie sektorowe. Aby stać się bardziej atrakcyjnymi miejscami do życia i pracy, regiony, o których mowa, powinny również poprawić swoje otoczenie biznesowe oraz jakość życia mieszkańców. Może to pomóc w pielęgnowaniu talentów niezbędnych do rozwoju gospodarczego tych regionów, który w coraz większym stopniu zależy od wiedzy i innowacji, a więc od wysoko wykwalifikowanych osób. Jednocześnie europejski semestr będzie odgrywać aktywną rolę we wspieraniu niezbędnych reform, zwłaszcza na rynku pracy i w systemie edukacji, aby stymulować rozwój talentów.

Zwiększone dysproporcje terytorialne wynikające ze wspomnianych pułapek niedoboru talentów doprowadziłyby do tego, że coraz więcej osób i społeczności czułoby się pozostawionych bez pomocy, co mogłoby potęgować obecne tendencje do niezadowolenia z sytuacji politycznej. Spowodowałoby to spadek zaufania do naszych wartości demokratycznych i zmniejszenie poparcia społecznego dla reform, między innymi w zakresie transformacji cyfrowej i ekologicznej.

Regiony te znajdują się w pułapce niedoboru talentów lub istnieje ryzyko, że w nią wpadną. Starzenie się i spadek liczby ludności w wieku produkcyjnym, jak również brak dynamiki gospodarczej prowadzą do zmniejszania się liczby wysoko wykwalifikowanych i młodych pracowników. Ponadto takie regiony zmagają się z poważnymi wyzwaniami społeczno-gospodarczymi, w tym z brakiem możliwości przeprowadzenia dywersyfikacji gospodarczej, nadmierną zależnością od upadających regionów oraz ograniczonymi zdolnościami innowacyjnymi. Jest to ściśle powiązane ze słabo funkcjonującymi rynkami pracy, niższymi wskaźnikami edukacji dorosłych, mniej zadowalającymi społecznymi efektami edukacji oraz bardziej ograniczonym dostępem do usług kluczowych. Takie połączenie wyzwań ogranicza zdolność danych regionów do budowania zrównoważonych, konkurencyjnych i opartych na wiedzy gospodarek.

Spadająca liczba siły roboczej jest więc równocześnie zjawiskiem demograficznym, gospodarczym oraz społecznym. W niektórych regionach na powstałe z tego powodu wyzwania nakłada się niski i utrzymujący się na niezmienionym poziomie odsetek osób z wyższym wykształceniem. Ogranicza to zdolność regionów do radzenia sobie z gospodarczymi konsekwencjami zmniejszającej się liczby siły roboczej. Dotyczy to w szczególności obszarów wiejskich, ale regiony peryferyjne, najbardziej oddalone oraz przechodzące transformację przemysłową są również dotknięte wyludnieniem, odpływem – przede wszystkim młodszych pracowników i tych z odpowiednimi umiejętnościami – do zamożniejszych regionów oraz trudnościami w promowaniu, zatrzymywaniu i przyciąganiu talentów.

Jeżeli w odpowiedzi na ten proces nie zostaną podjęte działania, doprowadzi on do powstania nowych i rosnących dysproporcji terytorialnych w miarę starzenia się regionów, które pozostają w tyle pod względem liczby i umiejętności siły roboczej. Zmiana krajobrazu demograficznego Europy będzie utrudnieniem dla odporności i konkurencyjności UE jako całości oraz zakłóci spójność. Sytuacja ta następuje w kontekście zaciętego globalnego wyścigu o talenty i na tle innych zmian strukturalnych, takich jak przechodzenie na neutralną dla klimatu i odporną gospodarkę oraz zmiany technologiczne, które również mogą potęgować dysproporcje między regionami.

W połączeniu ze sobą te trendy demograficzne doprowadziły do zmniejszenia liczby ludności w wieku produkcyjnym. Z uwagi na spadek liczby ludności w wieku produkcyjnym w UE o 3,5 mln w latach 2015–2020 oczekuje się, że w kolejnych latach i dziesięcioleciach liczba ta będzie nadal spadać, a do 2050 r. zmniejszy się o dodatkowe 35 mln osób.

Aby nie znaleźć się w pułapce niedoboru talentów lub w niej nie pozostać, regiony te muszą znaleźć sposoby na równoczesne stymulowanie podaży talentów i popytu na nie, a zarazem dopasować te czynniki rynkowe do zmieniających się potrzeb swoich gospodarek. Obejmuje to sprostanie wyzwaniu, jakim są braki efektywności ich rynków pracy, edukacji, systemów kształcenia dorosłych i szkoleń, poprawę otoczenia biznesu, wyników w zakresie innowacji i zarządzania publicznego oraz zwiększenie poziomu usług i dostępu do nich. Wszystkie regiony i terytoria UE stojące w obliczu spadku liczby ludności w wieku produkcyjnym i pragnące zwiększyć swoją atrakcyjność oraz lepiej rozwijać, przyciągać i zatrzymywać talenty skorzystają z nowej specjalnej inicjatywy UE: mechanizmu wspierania talentów. Ponadto w ramach niektórych elementów tego mechanizmu regiony znajdujące się w pułapce niedoboru talentów lub zagrożone znalezieniem się w niej również będą korzystać ze specjalnego wsparcia (zob. pkt 3.5).

Szkolnictwo wyższe może wnieść istotny wkład w atrakcyjność i dynamikę poszczególnych regionów. Równie ważne jest jednak z jednej strony tworzenie możliwości gospodarczych, aby talenty pozostawały na stałe, a z drugiej – dopasowanie podaży pracy do obecnych i przyszłych potrzeb rynku. Brak perspektyw w zakresie kariery może zniechęcić osoby młode do inwestowania w wyższe wykształcenie i skłonić niektóre z nich do poszukiwania możliwości kariery w innych obszarach. Stopa bezrobocia osób młodych (15–34 l.) wynosi 14,6 % w regionach znajdujących się w pułapce niedoboru talentów lub zagrożonych znalezieniem się w niej, czyli znacznie więcej niż w całej UE (11,1 %). Ponadto, choć odpływ osób młodych stwarza nowe możliwości dla poszczególnych jednostek, może on również spowodować dalsze napięcia na rynku pracy i pogłębić niedobory pracowników w niektórych sektorach.

W regionach borykających się z pułapką niedoboru talentów odsetek osób dorosłych podejmujących naukę jest znacząco niższy (5,6 % w porównaniu ze średnią UE na poziomie 10 %): mniej osób uzupełnia lub nabywa nowe umiejętności, w tym takie, które są niezbędne podczas dwojakiej transformacji, co wiąże się z ryzykiem większego niedopasowania do szybko zmieniających się potrzeb rynku pracy. W państwach członkowskich występują wyraźne różnice pod względem efektów edukacji dorosłych, przy czym wskaźniki dotyczące obszarów miejskich są znacznie wyższe niż te dla obszarów wiejskich.

We Francji otwieranie nowych aptek jest regulowane w drodze procedur udzielania zezwoleń. Nowe apteki mogą być otwierane na obszarach znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji (rewitalizacja obszarów wiejskich i priorytetowych dzielnic miejskich) lub w oparciu o kryteria demograficzne (wzrost liczby ludności). Polityka ta ma na celu zapewnienie równego dostępu do aptek na wszystkich terytoriach, a zwłaszcza tych, które borykają się z trudnościami społecznymi i gospodarczymi.

Rumunia: za sprawą projektu „RO-NET” wspieranego z EFRR rozszerzono zasięg łączności szerokopasmowej dzięki budowie infrastruktury w celu zapewnienia dostępu do internetu dla osób znajdujących się na „obszarach białych”, na których nie ma dostępu do sieci łączności elektronicznej ani planu rozwoju inwestorów prywatnych. Dzięki zmniejszeniu przepaści cyfrowej między obszarami miejskimi i wiejskimi dotkniętymi wyludnieniem inwestycje te przyczyniają się do poprawy jakości życia mieszkańców i zwiększenia atrakcyjności regionów.

Lepsze łącze szerokopasmowe w tych regionach stwarza więcej możliwości gospodarczych dla przedsiębiorstw i telepracy. Stwarza również więcej możliwości zdalnego kształcenia i szkolenia, co może przyczynić się do zmniejszenia niedoboru kwalifikacji.

Z tego względu, w napiętej sytuacji budżetowej, regiony zagrożone znalezieniem się w pułapce niedoboru talentów, zwłaszcza te słabiej rozwinięte, są zmuszone do podejmowania trudnych decyzji. Ich dochody budżetowe maleją proporcjonalnie do spadku liczby ludności i działalności gospodarczej, a jednocześnie oczekuje się, że regiony te będą musiały zmierzyć się z rosnącymi wydatkami na usługi wspierające starzejące się społeczeństwo.

Pandemia COVID-19 wywarła wpływ na to, gdzie niektórzy ludzie decydują się zamieszkać. Zmieniła również wielkość i lokalizację biur i przestrzeni roboczych. Może to zwiększyć atrakcyjność regionów, w których koszty nieruchomości są niższe i które oferują lepszą jakość życia. Regiony te uzyskają w ten sposób dostęp do zwiększonych możliwości, ale będą musiały zaoferować odpowiednią infrastrukturę i dostęp do usług, co jest kluczowym czynnikiem motywującym ludzi do pozostania lub przeniesienia się do innego regionu.

Równy dostęp do infrastruktury i wysokiej jakości usług, takich jak wczesna edukacja i opieka nad dzieckiem, kształcenie i szkolenie, opieka zdrowotna i długoterminowa, przystępne cenowo mieszkania i usługi kulturowe, transport, dostawa energii i dostęp do internetu, odgrywa kluczową rolę w globalnej rywalizacji o rozwój, przyciągnięcie i zatrzymanie talentów.

Dla wielu z tych regionów kolejnym ważnym sektorem gospodarki jest turystyka. Ścieżka transformacji dla turystyki uwydatnia potrzebę dobrze zaplanowanych strategii, które uwzględniają środowiskowe, gospodarcze i społeczne skutki turystyki oraz angażują społeczności lokalne. Strategie tego rodzaju mogą pomóc w tworzeniu nowych możliwości i przyczynić się do dobrostanu społeczności lokalnych. Unijna tablica wskaźników turystyki, za której pomocą monitorowane są ekologiczne i cyfrowe transformacje oraz czynniki odporności społeczno-ekonomicznej działalności turystycznej w Europie, pokazuje, jak bardzo mogą się one różnić w zależności od regionu.

Ponadto we wdrażaniu niektórych z już zidentyfikowanych zaleceń mających na celu poprawę funkcjonowania systemu badań naukowych i innowacji w kilku państwach członkowskich powinno pomóc narzędzie wspierania polityki programu „Horyzont Europa” – dostępne dla państw członkowskich narzędzie oparte na popycie. Jest to szczególnie istotne w regionach znajdujących się w pułapce niedoboru talentów, w szczególności w Rumunii, Grecji i Chorwacji.

W ramach programu „Horyzont Europa”, a konkretnie części dotyczącej działań „Maria Skłodowska-Curie”, stypendia europejskiej przestrzeni badawczej umożliwiają doskonałym naukowcom, którym nie można było zapewnić środków finansowych w ramach działań „Maria Skłodowska-Curie”, skorzystanie ze stypendiów w państwie objętym inicjatywą szerszego uczestnictwa w celu propagowania bardziej zrównoważonej cyrkulacji talentów w tych państwach. Poprzednia edycja stypendiów w ramach programu „Horyzont 2020” – stypendia w inicjatywie szerszego uczestnictwa – miała znaczny pozytywny wpływ na mobilność talentów do tych krajów i pomogła im w zachęceniu do powrotu doświadczonych naukowców i zatrzymaniu talentów.

Regiony te powinny zatem wdrażać strategie innowacji ukierunkowane na konkretne obszary i optymalizować wpływ zasobów dostępnych w ramach polityki spójności i Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) ich państw członkowskich. Innowacje należy rozumieć szeroko, również w odniesieniu do procesów produkcji, marketingu, w tym marketingu cyfrowego, i cyfryzacji usług. Mogą one zwiększyć możliwości prowadzenia działalności gospodarczej i zatrudnienia w nowych i rozwijających się sektorach, ale również w sektorach tradycyjnych, takich jak rolnictwo czy turystyka. Strategie innowacyjności przyczyniają się bezpośrednio do modernizacji regionalnych systemów gospodarczych, pobudzają przedsiębiorczość i zachęcają do tworzenia atrakcyjnych miejsc pracy wymagających wysokich kwalifikacji, pomagają wyeliminować problem niedopasowania umiejętności, a ostatecznie sprzyjają pozyskiwaniu talentów w takich regionach dzięki tworzeniu nowych ośrodków o wysokiej konkurencyjności i atrakcyjności.

Usunięcie słabości w rozpowszechnianiu i przyjmowaniu nowych pomysłów i technologii oraz zachęcanie do szeroko zakrojonej innowacji, jak również uznawanie doskonałości i zachęcanie do niej, sprawi, że te regiony zwiększą swoją wydajność, zaczną oferować lepsze możliwości zatrudnienia i będą czerpać korzyści z gospodarki w coraz większym stopniu opartej na wiedzy.

Niemcy/Polska: w ramach programu współpracy Interreg V-A Polska-Niemcy/Saksonia opracowano transgraniczne programy nauczania dostosowane do potrzeb wspólnego rynku pracy, które to programy mają zacieśnić współpracę między instytucjami szkolnictwa wyższego i poprawić dostęp do instytucji kształcenia i szkolenia zawodowego, w szczególności w dziedzinach cieszących się największym zainteresowaniem lokalnych i regionalnych przedsiębiorstw.

Promowanie edukacji i uczestnictwa dorosłych w uczeniu się przez całe życie prowadzi do poprawy wydajności, a tym samym przyczynia się do zwiększenia konkurencyjności tych regionów, w szczególności w odniesieniu do transformacji ekologicznej i cyfrowej.

W szczególności EFS+ zapewni wsparcie dla ludzi na wszystkich etapach życia i obejmie interwencje we wszystkich aspektach dotyczących umiejętności, począwszy od przewidywania przyszłych potrzeb, zwłaszcza wynikających z transformacji ekologicznej i cyfrowej, po zlikwidowanie problemu niedopasowania umiejętności. Będzie również wspierać zarządzanie tymi transformacjami dzięki modernizacji służb zatrudnienia, co przyczyni się do poprawy odporności systemów kształcenia i szkolenia.

Głównym narzędziem służącym do monitorowania wdrażania filaru na szczeblu krajowym i regionalnym jest europejski semestr. Przy okazji niedawnych prac w ramach europejskiego semestru Komisja wydała zalecenia dla poszczególnych krajów w dziedzinie edukacji, umiejętności oraz kształcenia i szkolenia zawodowego, równych szans i uczestnictwa w rynku pracy, skierowane do niemal wszystkich państw członkowskich. Tym samym w ramach europejskiego semestru ukierunkowano programowanie finansowania w ramach polityki spójności (EFRR, EFS+, Fundusz Spójności i Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji) na okres programowania 2021–2027 z myślą o zmniejszeniu dysproporcji regionalnych.

Wdrożenie Europejskiego filaru praw socjalnych i planu działania na jego rzecz ma kluczowe znaczenie nie tylko w kontekście osiągnięcia głównych celów UE w zakresie zatrudnienia, umiejętności i zwalczania ubóstwa do 2030 r., ale również w kontekście konwergencji społecznej i gospodarczej między regionami i w obrębie regionów. Dążenie do realizacji strategii Unii równości ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia odporności społecznej i gospodarczej. Aktywne zaangażowanie władz lokalnych i regionalnych we wdrażanie dwudziestu zasad filaru zgodnie z ich specyfiką będzie kluczowe dla jego powodzenia.

Regiony znajdujące się w pułapce niedoboru talentów osiągają słabe wyniki pod względem rozwoju i przyciągania talentów potrzebnych im do zrównoważonego rozwoju, zwłaszcza pod względem systemów kształcenia i szkolenia, umiejętności, integracji na rynku pracy i warunków pracy. Wymaga to integracji większej liczby osób na rynku pracy przy jednoczesnym tworzeniu nowych możliwości gospodarczych i zwiększaniu wydajności.

Ponadto promowana w ramach polityki spójności na szczeblu lokalnym polityka zintegrowanego rozwoju przyczyni się do rozwoju obszarów wiejskich i będzie sprzyjać tworzeniu powiązań między obszarami miejskimi i wiejskimi. Polityka ta może pomóc przyciągnąć nowe rodzaje działalności gospodarczej, zlikwidować przepaść cyfrową, zapewnić więcej możliwości edukacyjnych, poprawić dostęp do infrastruktury, usług i atrakcji kulturalnych oraz podnieść jakość życia, a tym samym przyciągnąć i zatrzymać talenty na obszarach wiejskich.

W związku z długoterminową wizją dla obszarów wiejskich UE rozpoczęto realizację kompleksowego zestawu działań następczych. W planie działania UE na rzecz obszarów wiejskich określono konkretne obszary działania w odniesieniu do kapitału ludzkiego, które mają sprawić, że do 2040 r. terytoria te i żyjące na nich społeczności staną się silniejsze, lepiej skomunikowane, odporne i zamożne. Jego wdrożenie przyczyni się do zwiększenia atrakcyjności obszarów wiejskich dla talentów, utworzenia nowych możliwości przyciągania innowacyjnych przedsiębiorstw, zagwarantowania dostępu do wysokiej jakości miejsc pracy, promowania nowych i ulepszonych umiejętności, zapewnienia lepszej infrastruktury i usług oraz wykorzystania możliwości płynących z dywersyfikacji działalności gospodarczej na tych obszarach.

Uczestnictwo w edukacji dorosłych jest czynnikiem silnie napędzającym podaż talentów (w świetle celu UE, aby do 2030 r. co roku 60 % wszystkich osób dorosłych uczestniczyło w szkoleniach), szczególnie w kontekście szybko zmieniającego się otoczenia technologicznego, cyfryzacji i transformacji ekologicznej, wymagających stałej aktualizacji umiejętności pracowników.

Do osiągnięcia tego celu może również w znacznym stopniu przyczynić się kształcenie i szkolenie zawodowe, a w zaleceniu Rady z 2020 r. w sprawie kształcenia i szkolenia zawodowego określono kluczowe zasady służące zapewnieniu szybkiego dostosowania kształcenia i szkolenia zawodowego do potrzeb rynku pracy oraz zapewnieniu wysokiej jakości możliwości uczenia się zarówno osobom młodym, jak i dorosłym. W zaleceniu położono duży nacisk na większą elastyczność kształcenia i szkolenia zawodowego, większe możliwości uczenia się w rzeczywistych warunkach pracy, przygotowania zawodowego i lepsze zapewnianie jakości. Za swój strategiczny priorytet Rada uznała również cel, jakim jest „zapewnienie wszystkim rzeczywistych możliwości uczenia się przez całe życie i mobilności”. Aby zniwelować różnice w wynikach nauczania, państwa członkowskie wdrażają znaczną liczbę reform i inwestycji w zakresie umiejętności i edukacji dorosłych w ramach RRF i EFS+.

Opisane powyżej priorytety muszą być realizowane szczególnie skutecznie w regionach stojących w obliczu pułapki niedoboru talentów.

3.2.2.Poprawa integracji na rynku pracy

Podczas gdy regionalne wskaźniki zatrudnienia na poziomie UE od dziesięciu lat wykazują konwergencję, regiony znajdujące się w pułapce niedoboru talentów odnotowują niższe wskaźniki zatrudnienia i wyższe stopy bezrobocia niż reszta UE i – z wyjątkiem kilku regionów – w ciągu ostatniego dziesięciolecia nie były w stanie zmniejszyć tych luk. Zwiększenie zatrudnienia grup niedostatecznie reprezentowanych, w szczególności kobiet, osób młodych i osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami, pomogłoby ograniczyć tę lukę. W regionach, gdzie znaczną część populacji osób młodych stanowią Romowie, ważne jest również zachęcanie do ich zatrudnienia.

Istotnym niewykorzystanym potencjałem w zakresie poprawy wskaźników zatrudnienia w tych regionach jest zwiększenie poziomu zatrudnienia kobiet (przy wskaźniku zatrudnienia wynoszącym 59 % w odnośnych regionach, co jest wynikiem poniżej średniej UE wynoszącej 66 %), biorąc pod uwagę, że wyprowadzenie się z tych regionów jest bardziej prawdopodobne w przypadku kobiet w wieku produkcyjnym niż w przypadku mężczyzn. W ramach Planu działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych UE zobowiązana jest do zmniejszenia o co najmniej połowę luki w zatrudnieniu między kobietami a mężczyznami do 2030 r. Przyznawanie płatnego urlopu ze względów rodzinnych i urlopu opiekuńczego, zapewnienie wysokiej jakości wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem oraz zmniejszenie zróżnicowania wynagrodzenia ze względu na płeć to najważniejsze sposoby osiągnięcia tego celu, dzięki którym regiony te mogą zwiększyć uczestnictwo kobiet w rynku pracy.

W ramach szeregu inicjatyw promuje się zatrudnienie kobiet w szczególności w obszarach technologii, w których ich niedostateczna reprezentacja jest bardziej wyraźna:

·Prowadzone przez kobiety przedsiębiorstwa technologiczne typu start-up na początkowym etapie działalności będą nadal wspierane przez program na rzecz przedsiębiorczości i przywództwa kobiet za pośrednictwem rozszerzonego zaproszenia do składania wniosków „WomenTech EU”. Inne powiązane inicjatywy UE, takie jak „Women4Cyber”, oraz ewentualnie krajowe programy akceleracyjne przyczynią się do przyspieszenia wzrostu przedsiębiorstw kierowanych przez kobiety w regionach znajdujących się w pułapce niedoboru talentów.

·W ramach projektu E-STEAM finansowanego z programu Erasmus+ wspierano szkolnictwo wyższe i uczestnictwo w rynku pracy, zwłaszcza w dziedzinach nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM) i projekt ten może pomóc stworzyć w tych regionach synergie między szkołami a rynkiem pracy w celu propagowania kreatywnego i znaczącego zaangażowania dziewcząt w edukację STEM (za pomocą programu mentoringu).

·Ponadto działanie Girls Go Circular, realizowane przez EIT i WWiI w ramach Planu działania w dziedzinie edukacji cyfrowej na lata 2021–2027, służy podniesieniu umiejętności cyfrowych i umiejętności w zakresie przedsiębiorczości dziewcząt, aby wzmocnić ich pozycję i pozytywne nastawienie do wyboru kariery w tej dziedzinie.

Zachęcanie do zatrudniania osób starszych , w przypadku których wskaźnik zatrudnienia wynosi w regionach dotkniętych pułapką niedoboru talentów 54 %, poniżej średniej UE wynoszącej 59 %, ma również istotne znaczenie w kontekście zmniejszania niedoborów umiejętności i pracowników. Szczególnie w regionach, które znajdują się w tej pułapce, zasadnicze znaczenie ma zapewnienie motywujących możliwości zatrudnienia dla osób starszych, w tym w postaci elastycznego zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy, możliwości uczenia się przez całe życie i partnerstw w zakresie mentoringu. Osoby starsze są źródłem wiedzy i umiejętności dla osób młodszych. Ponadto kluczowym aspektem w tym zakresie jest również wkład starszych członków społeczeństwa w sektor wolontariatu.

Co więcej, tworzenie możliwości wysokiej jakości zatrudnienia i uczenia się dla osób młodych jest również niezwykle ważne z punktu widzenia zatrzymania talentów w regionach znajdujących się w pułapce niedoboru talentów lub zagrożonych znalezieniem się w niej. Odnośne ramy polityki na poziomie UE zapewnia wzmocniona gwarancja dla młodzieży, którą wspierają inicjatywy takie jak europejski sojusz na rzecz przygotowania zawodowego (EAfA) oraz inicjatywa ALMA . EFS+ i RRF przyczyniają się do realizacji tych celów dzięki inwestycjom o wartości blisko 22 mld EUR w zatrudnienie osób młodych i integrację osób młodych poszukujących pracy w okresie 2021–2027.

3.2.3.Inwestowanie w zmianę i podnoszenie kwalifikacji w celu rozwiązania problemu niedopasowania umiejętności i niedoboru siły roboczej

Cały unijny rynek pracy już od szeregu lat zmaga się z rosnącymi niedoborami siły roboczej, które w kontekście przyspieszonej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej mogą się zwiększyć, jeżeli umiejętności nie będą odpowiednio dostosowane do zmieniających się wymagań rynku pracy. Niedobory nie są jednak rozłożone równomiernie w całej UE, a niektóre sektory i regiony mierzą się ze szczególnie poważnymi wyzwaniami w tym zakresie.

Regiony cierpiące z powodu poważnych niedoborów wykwalifikowanej siły roboczej mogą stanąć w obliczu wyzwań związanych z konkurencyjnością i stać się miejscami nieatrakcyjnymi dla inwestycji. W regionach tych istnieje zatem szczególna potrzeba pobudzania procesu zmiany i podnoszenia kwalifikacji.

Inwestycje w kształcenie, szkolenie i uczenie się przez całe życie są jednak skuteczne tylko wtedy, gdy koncentrują się na umiejętnościach dopasowanych do obecnych i przyszłych potrzeb lokalnego rynku pracy. Świadczy to o znaczeniu rzetelnego gromadzenia informacji na temat umiejętności oraz ścisłej współpracy między władzami regionalnymi i lokalnymi, organizacjami partnerów społecznych, publicznymi i prywatnymi służbami zatrudnienia, lokalnymi przedsiębiorstwami oraz organizatorami kształcenia i szkolenia dla zagwarantowania, aby podejmowane wspólnie działania w zakresie kształcenia, szkolenia i uczenia się przez całe życie skupiały się na odpowiednich umiejętnościach potrzebnych w danym regionie.

Władze regionalne i lokalne oraz inne organy administracyjne na obszarach znajdujących się w pułapce niedoboru talentów mogą odegrać istotną rolę w świadczeniu usług poradnictwa zawodowego, zapewnieniu możliwości szkolenia i prowadzeniu działań informacyjnych. W zaleceniu Rady w sprawie ścieżek poprawy umiejętności zachęca się władze krajowe i regionalne do zapewnienia osobom dorosłym o niskim poziomie umiejętności i kwalifikacji dostępu do „ścieżek poprawy umiejętności”, które pozwolą im rozwinąć umiejętności i potencjalnie poczynić postępy w kierunku kwalifikacji. Ścieżki tego rodzaju powinny oferować wsparcie w postaci oceny umiejętności, dostosowanej do potrzeb oferty edukacyjnej oraz odpowiedniej walidacji i uznawania umiejętności, którym towarzyszą działania informacyjne, poradnictwo i szkolenie kadry nauczycielskiej.

W ramach paktu na rzecz umiejętności Komisja wspiera obecnie 14 partnerstw na dużą skalę w różnych europejskich ekosystemach przemysłowych, pomagając im wyposażyć siłę roboczą w umiejętności niezbędne do pomyślnego przejścia ścieżki transformacji w kierunku neutralnej dla klimatu i cyfrowej gospodarki. Do tej pory zgłosiło się ponad 1 000 członków, w tym duże przedsiębiorstwa międzynarodowe, MŚP, lokalni organizatorzy szkoleń oraz izby handlowe. Podmioty te wspólnie zobowiązały się pomóc w podniesieniu kwalifikacji sześciu milionów osób. Około 50 organów regionalnych lub lokalnych współpracujących w ramach paktu opracowuje już rozwiązania w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji we współpracy z przemysłem, partnerami społecznymi oraz organizatorami kształcenia i szkolenia. Komisja zachęca wszystkie regiony, a zwłaszcza te znajdujące się w pułapce ograniczenia rozwoju, do przystąpienia do paktu i tworzenia regionalnych partnerstw na rzecz umiejętności, z pomocą specjalnej usługi wsparcia.

Wniosek Komisji w sprawie ogłoszenia roku 2023 Europejskim Rokiem Umiejętności przyczyni się do propagowania konkretnych działań na rzecz zwiększenia konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw i wykorzystania w pełni potencjału cyfrowej i ekologicznej transformacji w sposób sprawiedliwy i uczciwy społecznie. W ramach Europejskiego Roku Umiejętności propagowane będą strategie i inwestycje na rzecz umiejętności, co ma służyć rozwiązaniu problemu niedoborów siły roboczej i zapewnieniu w UE lepiej wykwalifikowanej i w większym stopniu zdolnej do adaptacji siły roboczej .Jest to dobra okazja dla regionów zmagających się z pułapką niedoboru talentów do zidentyfikowania przeszkód uniemożliwiających ich przedsiębiorstwom i pracownikom transformację w kierunku bardziej produktywnych i dostosowanych do wymogów przyszłości sektorów. Będzie to ważny etap, zwłaszcza w regionach słabiej rozwiniętych, gdzie niski PKB na mieszkańca wynika z dużego udziału zatrudnienia w sektorach o niskiej produktywności.

UE mierzy się w szczególności ze znacznym niedoborem umiejętności cyfrowych, który – w przypadku niepodjęcia działań w tej kwestii – będzie się nadal powiększał. Już teraz 90 % miejsc pracy wymaga pewnego poziomu umiejętności cyfrowych, a miliony przedsiębiorstw mają trudności ze znalezieniem pracowników posiadających umiejętności cyfrowe, zwłaszcza specjalistów w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych. Aby sprostać tym wyzwaniom, w programie polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” wyznaczono dwa ważne cele. Pierwszym z nich jest zwiększenie do 2030 r. liczby osób dorosłych posiadających podstawowe umiejętności cyfrowe z obecnych 54 % do 80 %. Drugim jest zwiększenie do 2030 r. liczby zatrudnionych specjalistów w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych do 20 milionów przy jednoczesnym promowaniu dostępu kobiet do tej dziedziny oraz zwiększeniu liczby absolwentów kierunków związanych z ICT. Państwa członkowskie wykorzystały RRF do zreformowania systemu edukacji dorosłych i przeznaczenia znacznych zasobów na poprawę jakości i dostępu do podnoszenia lub zmiany kwalifikacji.