Przypadki, w których zasada jednomyślności uniemożliwiła, znacznie opóźniła lub negatywnie wpłynęła na podjęcie decyzji w zakresie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa

Prawa człowieka

Jednym z głównych celów Unii jest propagowanie praw człowieka. W poprzednich latach zdarzały się sytuacje, w których państwo członkowskie lub kilka państw członkowskich opóźniło, zablokowało lub osłabiło stanowisko Unii z powodów niezwiązanych z prawami człowieka. Sytuacje te miały miejsce zarówno w ramach dwustronnych stosunków Unii z państwami trzecimi, jak i w ramach organizacji międzynarodowych. Każdy taki przypadek osłabił zdolność Unii do propagowania poszanowania praw człowieka w wymiarze międzynarodowym, negatywnie wpłynął na jej wiarygodność oraz uniemożliwił jej osiągnięcie zamierzonych celów.

·Rada Praw Człowieka ONZ w Genewie jest głównym światowym forum, na którym omawia się prawa człowieka. Na jej program składa się 10 punktów. Najistotniejsze kwestie dotyczące praw człowieka w poszczególnych krajach omawiane są w ramach punktu 4.

W czerwcu 2017 r. UE po raz pierwszy nie była w stanie przedstawić oświadczenia w sprawie punktu 4 podczas obrad Rady Praw Człowieka. Był to rezultat sprzeciwu niewielkiej liczby państw członkowskich, które nie miały zastrzeżeń co do samej treści przeprowadzonych ocen. Państwa te sprzeciwiły się wyraźnym odniesieniom do dwóch państw trzecich, do których wszystkie pozostałe państwa członkowskie chciały nawiązać w związku z ich praktykami w dziedzinie praw człowieka. Impasu nie udało się przełamać, co doprowadziło do wyciszenia głosu Unii.

·We wrześniu 2017 r. jedno z państw członkowskich znacząco opóźniło przyjęcie strategicznego planu prac UE dotyczącego Rady Praw Człowieka oraz oświadczenia UE w sprawie punktu 4 z powodu konkretnego problemu związanego z państwem trzecim. W październiku to samo państwo członkowskie zablokowało projekt oświadczenia UE, które miało zostać przedstawione w ramach posiedzenia Trzeciego Komitetu Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych. Ostatecznie zmusiło to wszystkie pozostałe państwa członkowskie do zaakceptowania odniesienia do konkretnej sprawy uznanego powszechnie za nieproporcjonalne tak pod względem treści, jak i objętości w porównaniu do wszystkich innych odniesień w oświadczeniu.

·W lutym 2018 r. zgłoszenie przez niewielką liczbę państw członkowskich kilku odrębnych zastrzeżeń poważnie opóźniło przyjęcie oraz ostatecznie wymusiło zaakceptowanie przez pozostałe państwa złagodzenia rocznych priorytetów w zakresie praw człowieka, które miały być przez Unię promowane na forach Organizacji Narodów Zjednoczonych.

·Podobne trudności występowały również w dziedzinie stosunków dwustronnych UE z państwami trzecimi. W kontekście nowego prawa poważnie ograniczającego przestrzeń działania organizacji pozarządowych w Egipcie niewielka liczba państw członkowskich blokowała, a ostatecznie opowiedziała się przeciwko staraniom pozostałych państw członkowskich, by projekt priorytetów partnerstwa UE z Egiptem w dziedzinie poszanowania praw człowieka i społeczeństwa obywatelskiego zawierał jasne sformułowanie tych priorytetów. W rezultacie dwustronne stosunki z Egiptem nie mogły zostać wznowione na czas i na początku 2017 r. nie istniały.

Inne stanowiska UE w ramach polityki zagranicznej

·W lipcu 2016 r. UE nie była w stanie szybko wesprzeć wyroku działającego na podstawie Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza trybunału arbitrażowego w sprawie Morza Południowochińskiego ze względu na sprzeciw kilku państw członkowskich, który nie odnosił się do samego wyroku. Po kilku dniach intensywnych negocjacji udało się w końcu ustalić wspólne stanowisko. Jednak chociaż Unia mogła wzywać poniewczasie do poszanowania prawa międzynarodowego, nie mogła wzywać do wykonania orzeczenia. Było to szczególnie problematyczne w kontekście odbywających się równolegle szczytu UE-Chiny oraz dialogu Azja-Europa (dialog ASEM).

·W grudniu 2017 r. i maju 2018 r. wymóg jednomyślności we wszystkich aspektach wszechstronnych projektów uniemożliwił UE wydanie zgodnych oświadczeń w sprawie rozwoju sytuacji dotyczącej Jerozolimy pomimo panującej zgody państw członkowskich co do prezentowanego od dawna i ugruntowanego stanowiska względem statusu Jerozolimy zgodnie z prawem międzynarodowym.

W obu tych przypadkach Unia nie była w stanie zareagować szybko i w sposób zdecydowany na zmianę na arenie międzynarodowej, wobec której miała jasne i ugruntowane stanowisko.

Sankcje UE

·W lutym 2017 r. jedno z państw członkowskich blokowało przedłużenie embarga na broń wobec Białorusi tak długo, aż pozostałe państwa członkowskie wyraziły zgodę na zwolnienie z embarga pewnej kategorii broni strzeleckiej, aby uniknąć jego całkowitego wygaśnięcia. Rok później to samo państwo członkowskie uzależniło przedłużenie embarga od rozszerzenia zwolnienia na dodatkową kategorię broni, który to warunek pozostałe państwa członkowskie ponownie zaakceptowały z tego samego powodu.

·Latem 2017 r. jedno z państw członkowskich blokowało przyjęcie ukierunkowanych środków ograniczających przeciwko Wenezueli w odpowiedzi na wewnętrzne wydarzenia polityczne, które – zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami Unii – doprowadziłyby do przyjęcia takich środków, gdyby do nich doszło. Ostatecznie środki te zostały przyjęte dopiero w listopadzie 2017 r. po znacznym pogorszeniu się sytuacji w Wenezueli.

Przykłady te ponownie pokazują, że głosowanie w Radzie zgodnie z zasadą jednomyślności obniża zdolność Unii Europejskiej do szybkiego i zdecydowanego reagowania na wydarzenia międzynarodowe. Podczas gdy systemy sankcji w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa ustanawia się na zasadzie jednomyślności, europejski system sankcji odwetowych, zwany też statusem blokującym, przyjmuje się większością kwalifikowaną, dzięki czemu może on być sprawnie aktualizowany w odpowiedzi na wydarzenia międzynarodowe.

Misje cywilne w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony

·W 2018 r. rozszerzenie działań w ramach misji dotyczącej budowania zdolności w regionie Sahelu było blokowane przez jedno z państw członkowskich, dopóki inne państwo członkowskie nie wycofało swoich zastrzeżeń dotyczących odrębnej misji w Iraku. Niestety nie był to pierwszy przypadek, kiedy jedno z państw członkowskich sprzeciwiło się konkretnemu projektowi w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony lub opóźniło prace nad nim z powodu analogicznego działania innego państwa członkowskiego w innej sprawie. Takie sytuacje wprawdzie nigdy ostatecznie nie powstrzymały UE przed podjęciem kroków, jednak w pewnych przypadkach opóźniały przyjęcie koniecznych decyzji.

Spowodowane zasadą jednomyślności opóźnienia w podejmowaniu decyzji wykraczają poza sferę decyzji o ustanawianiu i uruchamianiu cywilnych misji w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony, i obejmują również praktyczne aspekty wdrożenia, takie jak zatwierdzanie obowiązkowych sprawozdań półrocznych, które każda misja cywilna w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony regularnie przedkłada Radzie.