KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO Likwidacja obiektów jądrowych i gospodarka odpadami promieniotwórczymi: realizacja zobowiązań wynikających z działań w dziedzinie jądrowej, prowadzonych przez Wspólne Centrum Badawcze (JRC) na podstawie Traktatu Euratom /* COM/2013/0734 final */





KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO Likwidacja obiektów jądrowych i gospodarka odpadami promieniotwórczymi: realizacja zobowiązań wynikających z działań w dziedzinie jądrowej, prowadzonych przez Wspólne Centrum Badawcze (JRC) na podstawie Traktatu Euratom 1. Streszczenie Celem niniejszego komunikatu jest dostarczenie aktualnych informacji dotyczących statusu programu likwidacji i gospodarki odpadami promieniotwórczymi (programu DWM) w odniesieniu do obiektów jądrowych zarządzanych przez Wspólne Centrum Badawcze (JRC) Komisji Europejskiej. Niniejsza aktualizacja obejmuje okres od czasu ostatniego komunikatu (2008-2012)[1], jak również prognozy na przyszłość. W ciągu ostatnich czterech lat realizacja programu nabrała tempa i osiągnięto znaczny postęp w przypadku szeregu kluczowych działań. Miejscem najbardziej znaczących działań w ramach programu jest ośrodek JRC-Ispra we Włoszech, gdzie znajduje się większość zamkniętych obiektów jądrowych JRC. Działania likwidacyjne w innych ośrodkach jądrowych JRC – Karlsruhe (Niemcy), Petten (Niderlandy) oraz Geel (Belgia) – są obecnie stosunkowo ograniczone, ponieważ we wszystkich tych ośrodkach znajdują się działające obiekty jądrowe. W JRC-Ispra skupiono się na zaprojektowaniu i budowie własnych instalacji wstępnej likwidacji w celu oznaczania właściwości odpadów oraz ich przetwarzania i unieszkodliwiania na miejscu. Po likwidacji obiektów wszystkie odpady pochodzące z JRC-Ispra będą musiały, po ich unieszkodliwieniu, być składowane na miejscu do czasu dostępności we Włoszech tymczasowych lub ostatecznych składowisk. Z tego względu JRC buduje tymczasowe składowisko na terenie ośrodka. W międzyczasie większość przestarzałych materiałów jądrowych została wysłana poza obiekt lub trwa ich wywóz do osób trzecich. W trzech pozostałych ośrodkach kontynuowane są działania w zakresie wstępnej likwidacji – demontaż wyposażenia z wcześniejszych prac badawczych oraz usuwanie poza ośrodek przestarzałego paliwa jądrowego i innych materiałów jądrowych. Na podstawie zaktualizowanego planowania cztery ośrodki zmieniły swoje szacunki budżetowe ze szczególnym naciskiem na lata 2014-2020 (okres nowych wieloletnich ram finansowych), ale również z uwzględnieniem prognoz dotyczących wydatków, które pozostaną do pokrycia po 2020 r. Skonsolidowany szacunkowy budżet całego programu DWM JRC po 2013 r. wynosi 989,2 mln EUR w cenach z 2012 r. (mln EUR2012) Od wydania poprzedniego komunikatu dzięki strategii ograniczania ryzyka dokonano poprawy organizacji wewnętrznej, a w dniu 27 listopada 2009 r. podpisano porozumienie ugodowe między Europejską Wspólnotą Energii Atomowej a rządem włoskim. Porozumienie dotyczy: – przeniesienia odpowiedzialności za likwidację reaktora Ispra 1 na rząd włoski jako rekompensaty za zobowiązania Włoch w odniesieniu do wcześniejszej działalności badawczej w dziedzinie jądrowej w ośrodku JRC-Ispra; – warunków transferu wszystkich odpadów z ośrodka JRC-Ispra do przyszłego włoskiego składowiska krajowego do końca programu DWM; – ograniczenia ryzyka późniejszego rekondycjonowania odpadów w przypadku zmian kryteriów przyjęcia odpadów we Włoszech. Do kolejnych istotnych kroków należy podjęcie działań i uzgodnienie z odpowiednimi partnerami zewnętrznymi kwestii: – harmonogramu realizacji porozumienia ugodowego dotyczącego Ispry, w szczególności przekazania zezwolenia dla reaktora Ispra 1; – regulacyjnego procesu udzielania zezwoleń, aby lepiej dostosować go do potrzeb projektów likwidacji JRC-Ispra; – całkowitych kosztów ostatecznego unieszkodliwiania odpadów, w szczególności z JRC-Ispra i JRC-Karlsruhe; – warunków transferu dotyczących wysokostrumieniowego reaktora JRC-Petten w momencie jego późniejszego zamknięcia i po zakończeniu prac związanych z demontażem. Komitet Sterujący JRC ds. DWM regularnie ocenia strategie likwidacji oraz rozwój wydatków. JRC powołało również grupę niezależnych ekspertów ds. DWM, którzy doradzają w kwestii projektów technicznych i preliminarzy budżetowych. W ocenie przeprowadzonej w latach 2011-2012 przez ekspertów zewnętrznych stwierdzono, że widoczne są znaczące postępy oraz zatwierdzono zaktualizowane plany dotyczące przyszłej realizacji programu DWM w różnych ośrodkach. 2. Cel komunikatu Celem niniejszego komunikatu jest dostarczenie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie aktualnych informacji dotyczących statusu programu likwidacji i gospodarki odpadami promieniotwórczymi w odniesieniu do przestarzałych obiektów jądrowych zarządzanych przez Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej. Niniejszy komunikat stanowi aktualizację podobnego komunikatu opracowanego w 2008 r. i wydanego w 2009 r.[2], a także wcześniejszych komunikatów z 1999 r. i 2004 r. 3. Kontekst Wspólne Centrum Badawcze, utworzone w 1957 r. na podstawie art. 8 Traktatu Euratom oraz zajmujące się pierwotnie wyłącznie energią jądrową, dokonało od lat 80-tych XX wieku dywersyfikacji swojej działalności w odpowiedzi na potrzeby w zakresie polityki poszczególnych Dyrekcji Generalnych Komisji oraz pozostałych instytucji. Działalność jądrowa stanowi obecnie około jednej czwartej działań JRC. Zgodnie z Traktatem Euratom JRC musi realizować swoje zobowiązania wynikające z tej działalności oraz likwidować swoje obiekty po ich ostatecznym zamknięciu. W porozumieniu z Parlamentem Europejskim i Radą stworzono w tym celu pozycję w budżecie. Programem DWM objęte są wszystkie obiekty jądrowe w ośrodkach w Isprze, Karlsruhe, Petten oraz Geel, zarówno zamknięte, jak i działające. W praktyce oznacza to, że JRC zobowiązało się do likwidacji przestarzałych obiektów jądrowych aż po ich całkowite i bezwarunkowe zwolnienie, tzn. bez żadnych ograniczeń radiologicznych. Komitet Sterujący JRC ds. DWM, który spotyka się trzy razy w roku, monitoruje strategię likwidacji oraz rozwój wydatków. 4. Rezultaty programu likwidacji (2008–2012) Ośrodki JRC-Karlsruhe, JRC-Geel i JRC-Petten prowadzą obecnie działalność badawczą w dziedzinie jądrowej. W Isprze wszystkie instalacje jądrowe (reaktory i laboratoria) zostały ostatecznie zamknięte kilka lat temu, z wyjątkiem cyklotronu, laboratoriów wykorzystywanych w celu wsparcia zabezpieczenia materiałów jądrowych oraz zakładów utylizacji odpadów. W JRC-Ispra program DWM znajduje się zatem w bardziej zaawansowanym stadium niż w innych ośrodkach. 4.1. JRC- Ispra (Włochy) Obecnie we Włoszech nie istnieje zcentralizowane krajowe składowisko lub składowisko tymczasowe. Ponadto transfer odpadów promieniotwórczych między różnymi regionami jest regulowany przez wytyczne wydane przez władze regionalne i lokalne. W tym kontekście JRC-Ispra buduje kilka instalacji przetwarzania i unieszkodliwiania odpadów. Program DWM dotyczący JRC-Ispra ma pięć głównych celów: – utrzymanie przestarzałych obiektów w bezpiecznym stanie, zgodnie z obowiązującymi normami bezpieczeństwa (operacje te określane są mianem „bezpiecznej konserwacji”)[3]; – budowa lub remont instalacji do oznaczania właściwości, przetwarzania, unieszkodliwiania oraz tymczasowego składowania odpadów; – odzyskiwanie, przetwarzanie lub rekondycjonowanie istniejących odpadów; – unieszkodliwianie materiałów jądrowych w celu ich składowania na miejscu lub przekazania osobom trzecim; – likwidacja przestarzałych obiektów oraz gospodarka powstałymi przy tym odpadami. 4.1.1. Stan realizacji programu Program jest w toku, a w następstwie wcześniejszych zaleceń ekspertów struktura zarządzania została znacznie zmieniona. Główne zmiany polegały na powołaniu kierownika zarządzającego programem technicznym likwidacji w celu ogólnej koordynacji programu, ustanowieniu oddzielnego działu zajmującego się dokumentacją finansową projektów likwidacyjnych oraz reorganizacji wsparcia w zakresie ochrony przed promieniowaniem. Aby ułatwić procedurę zamawiania usług wsparcia u przedsiębiorstw zewnętrznych przyjęto bardziej systematyczne podejście polegające na stworzeniu umów ramowych w sześciu dziedzinach: pomoc przy realizacji programu, prace inżynieryjne, prace związane z gospodarką odpadami, prace związane z demontażem, radiologiczna pomoc laboratoryjna i zewnętrzne pomiary radiologiczne. Cały program dzieli się na „rodziny projektów” (RP). W okresie 2008-2012 osiągnięto następujące najważniejsze rezultaty w podziale na rodziny projektów: RP1: zakłady utylizacji odpadów – rozpoczęto eksploatację instalacji magazynowej dla odpadów płynnych; – rozpoczęto eksploatację instalacji do oznaczania właściwości radiologicznych odpadów; – zamówiono instalację do unieszkodliwiania odpadów za pomocą betonu, powinna ona być gotowa do eksploatacji w 2015 r.; jednocześnie trwa proces kwalifikowania obiektu przeznaczonego dla końcowych unieszkodliwionych odpadów o pojemności 5 m³; – tymczasowa instalacja składowania dla odpadów unieszkodliwionych została zaprojektowana i uzyskała zezwolenie; jej budowa rozpoczęła się w 2011 r. i powinna się zakończyć w 2013 r. RP2: gospodarka odpadami – z ośrodka wywieziono wszystkie zużyte metale alkaliczne (15 ton); – z ośrodka wywieziono ok. 1700 przestarzałych źródeł radiologicznych; – technologiczne odpady historyczne z różnych budynków zostały poddane sortowaniu (w toku, wykonano ok. 40 %), oznaczeniu właściwości, odpowiedniemu przepakowaniu i są one przechowywane według kategorii w specjalnej „strefie tranzytowej”, w oczekiwaniu na unieszkodliwienie; – przeprowadzono badania w celu dokonania oceny możliwości zmniejszenia objętości określonych odpadów poprzez różne istniejące procesy redukcji odpadów. RP3: gospodarka materiałami jądrowymi – z ośrodka wywieziono ok. 90 % nienapromieniowanych materiałów jądrowych, ich tytuł własności został przeniesiony i zostały one wywiezione do USA i Francji w celu poddania recyklingowi; – zbudowano scentralizowany magazyn w celu tymczasowego składowania napromieniowanych materiałów jądrowych. RP4: zamykanie przestarzałych obiektów – dla wszystkich obiektów, które mają zostać zamknięte, przeprowadzono szeroko zakrojone badanie właściwości radiologicznych; badanie to oceniło możliwe zanieczyszczenia w obiektach w celu ich późniejszej likwidacji; – pierwszym budynkiem jądrowym na terenie ośrodka, który został całkowicie zlikwidowany i został zwolniony z kontroli radiologicznych, jest stary budynek radiochemii (2 700 m²). Pomimo znacznych postępów, realizacja programu w JRC-Ispra jest opóźniona w stosunku do planowanego harmonogramu z 2008 r. Opóźnienia te wynikają obecnie w głównej mierze ze skomplikowanego procesu udzielania zezwoleń. 4.1.2. Ugoda i jej konsekwencje W celu zmniejszenia zidentyfikowanego w ostatnim komunikacie ryzyka związanego z zobowiązaniem Włoch w zakresie wcześniejszej działalności badawczej w dziedzinie jądrowej w ośrodku w Isprze, długoterminową zdolnością składowania odpadów w ośrodku i kryteriami dopuszczenia odpadów, Europejska Wspólnota Energii Atomowej podpisała w dniu 27 listopada 2009 r. z rządem włoskim porozumienie w celu: – uregulowania zobowiązań historycznych na terenie ośrodka poprzez przeniesienie odpowiedzialności za likwidację reaktora Ispra-1 na rząd włoski; – sformalizowania warunków transferu wszystkich odpadów z ośrodka JRC-Ispra do przyszłego włoskiego składowiska krajowego do końca programu DWM; – ograniczenia ryzyka późniejszego rekondycjonowania odpadów w wyniku ewentualnych zmian we włoskich kryteriach dopuszczenia odpadów. Porozumienie nadal nie zostało jednak formalnie zrealizowane przez rząd włoski. W związku z tym przeniesienie zezwolenia dla reaktora Ispra-1 na włoskiego operatora nie zostało jeszcze zakończone. 4.2. JRC-Karlsruhe (Niemcy) Odpady promieniotwórcze produkowane w JRC-Karlsruhe są wysyłane do niemieckiego zakładu HDB („Hauptabteilung Dekontaminationsbetriebe’) znajdującego się na terenie ośrodka, który jest odpowiedzialny za ich unieszkodliwienie i tymczasowe składowanie. Trwa proces dodatkowego oznaczenia właściwości i rekondycjonowania kotłów na odpady przekazanych HDB przed 1995 r. Te dodatkowe działania są niezbędne do spełnienia kryteriów ostatecznego dopuszczenia odpadów w niemieckim składowisku końcowym (Konrad) ustanowionym w 1995 r. Niemiecki organ regulacyjny („Bundesamt für Strahlungschutz” - BfS) przyjął nowe podejście do ustalania wkładu finansowego na rzecz ostatecznego unieszkodliwienia odpadów, opierając się na wstępnym harmonogramie budowy, eksploatacji i ostatecznego zamknięcia składowiska. Zgodnie z kluczem podziału ustalonym dla wszystkich niemieckich producentów odpadów, JRC-Karlsruhe opłaca swoją część (1,4 %) prowadzonej właśnie budowy składowiska i będzie musiał w przyszłości pokryć część kosztów eksploatacji i zamknięcia. Główne postępy JRC-Karlsruhe w okresie 2008-2012 są następujące: – demontaż szeregu istotnych urządzeń wycofanych z eksploatacji oraz oczyszczanie odpadów historycznych; – ukończenie sporządzania wykazu posiadania przestarzałych materiałów jądrowych obecnych w JRC-Karlsruhe; – przeprowadzanie badań w celu dokonania oceny możliwości unieszkodliwienia przestarzałych napromienionych materiałów jądrowych, które nie mogą być unieszkodliwione przez HDB. JRC-Karlsruhe uzyskał zezwolenie na budowę nowych laboratoriów jądrowych, spełniających najnowsze normy bezpieczeństwa. Po ich zbudowaniu przeniesiona zostanie do nich działalność naukowa, która pociąga za sobą wyższe poziomy promieniotwórczości. Pozostałe laboratoria o niskim poziomie promieniotwórczości zostaną połączone, co umożliwi późniejszą likwidację wolnych budynków. 4.3. JRC-Petten (Niderlandy) Odpady promieniotwórcze produkowane w Petten są wywożone do zakładu unieszkodliwiania i tymczasowego składowania odpadów w niderlandzkiej organizacji COVRA („Centrale Organisatie voor Radioactief Afval”) we Vlissingen. Od 2005 r. zezwolenie na prowadzenie działalności reaktora wysokostrumieniowego (HFR) zostało przeniesione z JRC na holenderskie przedsiębiorstwo NRG (Nuclear Research and consultancy Group), które wcześniej eksploatowało reaktor w ramach zezwolenia dla JRC. Umożliwiło to sprecyzowanie odpowiedzialności wobec krajowych organów ds. bezpieczeństwa, ponieważ od tej chwili operatorem i posiadaczem zezwolenia jest jeden podmiot. Jednakże Wspólnota będzie nadal właścicielem HFR (zgodnie z długoterminową umową najmu zawartą z rządem Niderlandów), i pozostanie odpowiedzialna za jego późniejszą likwidację. Państwa członkowskie uczestniczące w dodatkowym programie badawczym dotyczącym HFR (Niderlandy, Belgia i Francja) wnoszą roczną opłatę na rzecz przyszłej likwidacji reaktora. Przez ok. 10 lat przestarzałe wypalone paliwo jądrowe, które było historycznie własnością JRC, było regularnie wywożone z ośrodka, częściowo do USA, częściowo do COVRA. Ostatniego wywozu dokonano w marcu 2011 r. W 2007 r. została również podpisana umowa z NRG dotycząca usuwania i przeniesienia własności historycznych odpadów o wysokim poziomie promieniotwórczości pochodzących z doświadczeń i z cyklu paliwowego. 4.4. JRC-Geel (Belgia) Odpady promieniotwórcze wytwarzane w JRC-Geel są wywożone do zakładu unieszkodliwiania i tymczasowego składowania Belgoprocess w Dessel. W 2002 r. w JRC-Geel zakończono pierwszy etap programu likwidacji, który obejmował likwidację jednego akceleratora i zwolnienie byłych laboratoriów jądrowych z kontroli radiologicznej. Od tego czasu JRC-Geel zawarł umowy szczegółowe na stopniowe usuwanie przestarzałych materiałów jądrowych. 4.5. Wydatki w okresie 2008-2012 We wcześniejszym komunikacie do Rady i Parlamentu Europejskiego przedstawiono prognozę budżetową od 2008 r. W szczególności na lata 2008-2012 budżet całkowity programu DWM JRC oszacowano na 124 mln EUR2003, co odpowiada 146 mln EUR skorygowanym o stopę inflacji. Z księgowości w zakresie zamówień publicznych dokonanych w latach 2008-2011 i prognozowanych na 2012 r. wynika, że wykorzystano łącznie 133 mln EUR kredytów. Jest to kwota o 9 % niższa niż wcześniej oceniano. Chociaż niższe wykorzystanie wynika częściowo z oszczędności kosztów, jest ono w głównej mierze wynikiem braku wydatków ze względu na odroczenie projektów programu JRC-Ispra, o czym mowa powyżej. 5. Ogólna ocena przyszłego programu W ciągu ostatnich dwóch lat w czterech wspomnianych ośrodkach JRC dokonano ponownej oceny projektów DWM i związanych z nimi kosztów dla okresu po roku 2013. Wyniki tych szczegółowych ocen zostały przedstawione ekspertom zewnętrznym w celu dokonania ogólnego przeglądu (zob. pkt 4.6). W swoim wniosku „Budżet z perspektywy »Europy 2020«” (COM (2011) 500 final) Komisja zaproponowała przyznanie na program DWM na lata 2014-2020 kwotę 208 mln EUR2011 (lub 212,1 mln EUR2012, co odpowiada 234,3 mln EUR w cenach bieżących). Ostateczny uzgodniony budżet może być niższy, w zależności od wyników negocjacji w sprawie wieloletnich ram finansowych na lata 2014-2020. W związku z tym tabela podziału kosztów dla poszczególnych ośrodków została zaktualizowana (zob. załącznik 1), a poniżej przedstawiono uwagi w tej kwestii. Omówiono również główne kwestie związane z programem oraz działania, jakie należy podjąć. 5.1. JRC- Ispra (Włochy) JRC-Ispra przeprowadził ponowną ocenę programu likwidacji i gospodarki odpadami. Wszystkie aktualnie realizowane i przyszłe projekty zostały ponownie ocenione wraz z realistyczną oceną kosztów. Harmonogram realizacji różnych projektów został zintegrowany w ramach „planu strategicznego”. JRC-Ispra zaczął obecnie pracować nad szczegółowymi planami likwidacji obiektów jądrowych. Budżet JRC-Ispra na lata 2014-2020 i po 2020 r. (zob. załącznik 1) W tabeli budżetowej dotyczącej Ispry w załączniku 1 przedstawiono prognozowany podział kosztów oszacowany w 2008 r. oraz jego obecną aktualizację, korygując wszystkie wartości o stopę inflacji (w mln EUR2012). W prognozie z 2008 r. przewidziano stopniowy wzrost budżetu na likwidację w okresie 2014-2020, związany z rozpoczęciem faktycznej likwidacji głównych obiektów jądrowych oraz przetwarzania odpadów. Obecne dane są znacznie niższe. Obecnie na lata 2014-2020 przydzielono całkowity budżet wynoszący 172,9 mln EUR2012. Niektóre projekty zostaną przesunięte na okres po 2020 r., a zakończenie programu przewiduje się na 2030 r. (zamiast 2028 r. w prognozie z 2008 r.). Zmiana harmonogramu powoduje wzrost całkowitego szacunkowego budżetu niezbędnego na okres po 2020 r. Wymagane wciąż będą 332,7 mln EUR2012, obejmujące pozostałe projekty likwidacyjne (197,0 mln EUR2012) i rezerwę (135,7 mln EUR2012) na przyszłe opłaty za ostateczne unieszkodliwienie odpadów oraz ewentualne zmiany kryteriów dopuszczenia odpadów, zgodnie z warunkami określonymi w porozumieniu ugodowym. W porównaniu z prognozą z 2008 r. całkowity pozostały budżet potrzebny do zakończenia programu JRC-Ispra (2014-2020 oraz po 2020 r.) zwiększa się o 8 %, z 468,3 mln EUR2012 do 505,6 mln EUR2012. Jest to częściowo wynikiem braku wydatków na projekty niezrealizowane w latach 2008-2012 (zob. pkt 3.5) i ponownej oceny przyszłych projektów, ale także większych kosztów bezpiecznej konserwacji obiektów w dłuższym okresie. Wszelkie dalsze przesunięcie całego programu prowadziłoby do dodatkowych wydatków wynoszących szacunkowo od 5 do 7 mln EUR2012 rocznie, wynikających z dłuższej bezpiecznej konserwacji obiektów. Program JRC- Ispra: zidentyfikowane kwestie i działania Główne kwestie dotyczące programu JRC-Ispra i związane z nimi działania można podsumować w następujący sposób: 1) Rząd włoski musi ustanowić plan działania dotyczący wykonania porozumienia ugodowego. Porozumienie ugodowe z rządem włoskim zostało podpisane w 2009 r. Wykonanie tego porozumienia ma kluczowe znaczenie dla obniżenia poziomu niepewności związanego z programem likwidacji ośrodka w Isprze. Mimo iż przewidziano przeniesienie zezwolenia dla reaktora Ispra-1 w ciągu jednego roku po podpisaniu porozumienia, ten etap nie został jeszcze zrealizowany. Działania Komisji i JRC: Komisja Europejska i rząd włoski pozostają w kontakcie. W oczekiwaniu na realizację porozumienia, JRC wprowadziło już system księgowości do obliczenia szczególnych wydatków na rzecz bezpiecznej konserwacji reaktora Ispra-1. 2) Regulacyjny proces udzielania zezwoleń musi zostać lepiej dostosowany do potrzeb programu JRC-Ispra. Mimo znacznych postępów poczynionych w ostatnich latach, program JRC-Ispra doświadczył pewnych opóźnień w porównaniu z przewidywanym harmonogram z 2008 r. Obecne opóźnienia wynikają głównie ze skomplikowanej procedury udzielania zezwoleń. Działania JRC: Skontaktowano się z włoskimi organami bezpieczeństwa w celu lepszego określenia harmonogramu oceny dokumentacji dotyczącej bezpieczeństwa. Jednocześnie JRC określiło konkretne środki organizacyjne w celu poprawy procesu. 3) Utrzymujący się poziom niepewności dotyczący przyszłych ilości odpadów z JRC-Ispra i powiązanych kosztów ostatecznego unieszkodliwienia muszą zostać zmniejszone. Przewidywana ilość odpadów z przyszłych działań likwidacyjnych jest oparta na najlepszych szacunkach. Co więcej, z uwagi na sytuację we Włoszech, nie są jeszcze znane ceny za unieszkodliwianie. Połączenie niepewności dotyczącej całkowitej ilości odpadów oraz niepewności w sprawie stawek za unieszkodliwianie mogłoby doprowadzić do istotnych zmian obecnej rezerwy uwzględnionej w planie budżetu na okres po 2020 r. Działania JRC: JRC-Ispra zaczął opracowywać szczegółowe plany likwidacji dla większości zamkniętych obiektów. Plany te będą zawierać bardziej szczegółowe wykazy, co umożliwi zmniejszenie niepewności co do ilości odpadów. Jednocześnie wzmożono kontakty z Sogin (Società Gestione Impianti Nucleari), któremu powierzono z mocy prawa budowę i eksploatację przyszłego włoskiego składowiska krajowego. 5.2. JRC-Karlsruhe (Niemcy) Plan JRC-Karlsruhe został poddany ponownej ocenie w oparciu o doświadczenia zgromadzone w trakcie prowadzonych obecnie realizacji technicznych oraz na podstawie rozwoju opłat i składek za przetwarzanie, składowanie i unieszkodliwianie odpadów w Niemczech. Obecnie dostępne są wyłącznie ogólne dane szacunkowe dotyczące ilości odpadów, które powstaną w wyniku przyszłych działań likwidacyjnych. Budżet JRC-Karlsruhe na lata 2014-2020 i po 2020 r. (zob. załącznik 1) Dostępny budżet na lata 2014-2020 wynosi 37,9 mln EUR2012. Około połowa tego budżetu (45 %) ma być przydzielona na opłaty na rzecz HDB na rekondycjonowanie odpadów historycznych oraz na rzecz BfS na składowisko odpadów (Konrad), jak wyjaśniono powyżej (zob. pkt 3.2). Opłaty na rzecz BfS to wydatki, które mają być wypłacone wcześniej niż pierwotnie zakładano, na poczet przyszłych odpadów. Z uwagi na to, że wydatki te nie zostały uwzględnione w prognozie z 2008 r. na lata 2014-2020, harmonogram innych projektów w tym okresie zostaje zmieniony w celu dostosowania do dostępnego budżetu. Ponowna ocena nie ma jednak wpływu na łączną kwotę pozostałego budżetu programu na lata 2014-2020 oraz po 2020 r., która wynosi 368,2 mln EUR2012. Program JRC- Karlsruhe: zidentyfikowane kwestie i działania Należy ograniczyć niepewność związaną z ilością odpadów i kosztami ostatecznego unieszkodliwienia. Ważna część budżetu na lata 2014-2020 zostanie przeznaczona na wkład finansowy JRC-Karlsruhe w budowę niemieckiego składowiska. Po zakończeniu budowy wydatki będą niższe i będą związane z kosztami eksploatacji oraz zamknięcia i zapewniania długoterminowego bezpieczeństwa składowiska. Niepewność związana z tymi wydatkami utrudnia planowanie budżetu w ujęciu rocznym. Działania JRC: JRC-Karlsruhe zbada, czy można poprawić planowanie finansowania opłat za składowisko. 5.3. JRC-Petten (Niderlandy) Plan likwidacji wysokostrumieniowego reaktora w Petten (przygotowany w 2005 r.) został zaktualizowany i oceniony w sposób bardziej szczegółowy w 2011 r. Planowanie przewiduje: – wstępny wywóz odpadów przed zamknięciem oraz przygotowawcze prace administracyjne; – po zamknięciu etap przejściowy wynoszący około 3,5 lat, aby umożliwić chłodzenie i usunięcie paliwa; – etap faktycznego demontażu. Aktualnie przewiduje się zamknięcie w 2021 r., choć termin ten jest stosowany wyłącznie w celu planowania. Ostateczna data zamknięcia nie została jeszcze potwierdzona i zależy głównie od harmonogramu budowy nowego reaktora do produkcji izotopów medycznych (reaktor „PALLAS”). Budżet JRC-Petten na lata 2014-2020 i po 2020 r. (zob. załącznik 1) Aktualizacja budżetu z 2012 r. uwzględnia obliczenia zrewidowanego planu likwidacji. W wyniku ponownej oceny zwiększono całkowity budżet szacunkowy na likwidację reaktora wysokostrumieniowego (HFR) o około 20 % do 72,6 mln EUR2012. Wzrost ten wynika z bardziej kompleksowej oceny podjętej przez JRC-Petten, z należytym uwzględnieniem wszystkich kosztów ogólnych podczas fazy likwidacji. Szacunek nie obejmuje niepewności związanej z: – zapewnieniem bezpiecznej konserwacji HFR na etapie następującym po etapie eksploatacji, między zamknięciem reaktora a przeniesieniem zezwolenia, – późniejszym wyburzeniem budynków oraz rekultywacją terenu, która mogłaby mieć wpływ na ogólny budżet JRC. Budżet nie przewiduje również środków w celu zrekompensowania ewentualnych opóźnień i niewiadomych. W prognozie budżetowej z 2008 r. założono rozpoczęcie likwidacji HFR w 2015 r. jako roku odniesienia (hipoteza robocza). W obecnej aktualizacji data ta zostaje przesunięta na 2021 r. Uzasadnia to znaczne przesunięcie budżetowe z okresu 2014-2020 na okres po 2020 r. Przewidziano jednak pewne wstępne wydatki przed zamknięciem reaktora, dotyczące głównie oznaczania właściwości radiologicznych pod kątem przyszłego zamknięcia. Jako że nie ustalono jeszcze daty ostatecznego zamknięcia, jej przyspieszenie lub opóźnienie będzie miało nieunikniony wpływ na obecnie planowany podział budżetu. Jak wspomniano w pkt 3.3, program dodatkowy wnosi wkład do specjalnego funduszu likwidacyjnego HFR. Wkład ten jest ustalony na co najmniej 800 000 EUR rocznie, a na koniec 2011 r. całkowita kwota funduszu wyniosła 13,9 mln EUR. Program JRC- Petten: zidentyfikowane kwestie i działania Niepewność związaną z programem JRC-Petten i działania podjęte w celu jej złagodzenia można podsumować w następujący sposób: – po przyszłym zamknięciu reaktora przewiduje się, że z końcem okresu przejściowego zezwolenie zostanie przeniesione z NRG z powrotem na Komisję Europejską. Ważne jest, aby jasno określić zobowiązania obu stron – Komisji Europejskiej i NRG – oraz warunki konieczne do odbioru obiektu podczas przeniesienia zezwolenia; – umowa dotycząca ośrodka między Wspólnotą a rządem holenderskim przewiduje przywrócenie obiektu przez Komisję Europejską do stanu w momencie jego przekazania. Oznacza to, że nie wskazano konkretnie, która strona weźmie na siebie odpowiedzialność za demontaż i rekultywację terenu. Działanie JRC: JRC dokona dalszej analizy i określi ewentualne konsekwencje związane z sytuacją obiektu w momencie jego zamknięcia, jak również na koniec jego likwidacji. JRC będzie dążyć do opracowania formalnych porozumień z zaangażowanymi stronami. 5.4. JRC-Geel (Belgia) JRC-Geel zaktualizował ogólny plan likwidacji obiektów jądrowych. Plan opiera się na szczegółowej inwentaryzacji i zawiera oszacowanie planowanych działań likwidacyjnych, ilości i rodzaju materiałów i wyprodukowanych odpadów oraz ich kosztów. IRMM przygotował również ogólny plan zagospodarowania terenu, w którym opisano przyszłe remonty i budowy. Zgodnie z tym planem zbudowany zostanie nowy, zmodernizowany budynek jądrowy (szacowane inwestycje: 10 mln EUR). Ten obiekt przejmie działania najstarszego obiektu w ośrodku i umożliwi wykonywanie pomiarów referencyjnych w dziedzinie jądrowej oraz produkcję materiałów wzorcowych z zachowaniem najbardziej zaawansowanych norm bezpieczeństwa. Budżet JRC-Geel na lata 2014-2020 i po 2020 r. Aktualizacja budżetu z 2012 r. uwzględnia obliczenia zrewidowanego planu likwidacji. Po budowie nowego obiektu jądrowego przewiduje się likwidację starego obiektu, która powinna się rozpocząć w 2020 r. Na okres po 2020 r. przewiduje się dodatkowe środki na przyszłą likwidację nowego obiektu jądrowego (szacunkowy koszt likwidacji: 3,4 mln EUR). Wyjaśnia to wzrost całkowitego budżetu o 8,6 % do 42,8 mln EUR2012. Ten całkowity budżet stanowi najlepszy szacunek i nie przewidziano w nim środków w celu zrekompensowania ewentualnych opóźnień i niewiadomych. 5.5. Skonsolidowany budżet dla wszystkich ośrodków JRC W oparciu o szacunki kosztów ustalone dla czterech ośrodków JRC obliczono skonsolidowany budżet ogólny dla pozostałego programu DWM (zob. załącznik 1). W skonsolidowanej tabeli przedstawiono łączny pozostały budżet szacunkowy w wysokości 989,2 mln EUR2012. W porównaniu z ostatnim komunikatem szacunek wzrósł o 6 % (wzrost netto powyżej poziomu inflacji). Jak wyjaśniono powyżej, wzrost jest przede wszystkim konsekwencją wzrostu kosztów bezpiecznej konserwacji wynikających z odroczenia projektów w JRC-Ispra. Uwzględniając jedynie lata 2014-2020, dostępny budżet w wysokości 212,1 mln EUR2012 (lub 234,3 mln EUR w cenach bieżących) jest znacznie niższy niż prognozowano w 2008 r. i jak stwierdzono powyżej, ostatecznie uzgodniona kwota może być niższa, w zależności od wyników negocjacji w sprawie wieloletnich ram finansowych na lata 2014-2020. 5.6. Przegląd zewnętrzny Grupa niezależnych ekspertów w dziedzinie likwidacji i przetwarzania odpadów doradza JRC w zarządzaniu programem DWM. Grupa składa się z ekspertów europejskich z różnych państw członkowskich i zbiera się dwa razy do roku. Zespół trzech międzynarodowych ekspertów z grupy niezależnych ekspertów przeprowadził przegląd w okresie od kwietnia 2011 r. do kwietnia 2012 r. Cztery ośrodki JRC poinformowały o swoich najważniejszych osiągnięciach i dokonały aktualizacji ocen dotyczących przyszłości programu. W oparciu o przegląd, eksperci przedstawili szereg uwag i zaleceń. W sprawozdaniu z przeglądu stwierdzono: „Na wniosek JRC program likwidacji i gospodarki odpadami czterech ośrodków jądrowych został poddany przeglądowi przez trzech ekspertów zewnętrznych z niezależnej grupy ekspertów JRC ds. DWM. Dokonano oceny obecnych działań i przyszłych planów likwidacji, w tym ich kompletności, spójności i wykonalności różnych projektów, jak również planowanych budżetów i powodów rozbieżności z szacunkami przedstawionymi we wcześniejszych komunikatach. Eksperci stwierdzili, że działania w różnych ośrodkach są na dobrej drodze pomimo pewnych opóźnień, oraz że plany i szacunkowe koszty przyszłych likwidacji zostały określone w spójny sposób. Przedstawiono jednak szereg zaleceń w sprawie ulepszeń, opartych głównie na międzynarodowych doświadczeniach w tej dziedzinie. Eksperci zwracają uwagę, że dane budżetowe są w wielu przypadkach oparte na założeniach polegających na najlepszych szacunkach i nie uwzględniają one niepewności, lub czynią to tylko w kilku przypadkach. Ma to w szczególności miejsce w przypadku projektów planowanych w dłuższym okresie (po 2020 r.). Eksperci odnotowali, że podpisano porozumienie z rządem włoskim, które znacząco ogranicza ryzyko związane z ośrodkiem w Isprze w odniesieniu do wspólnych zobowiązań historycznych i w odniesieniu do wywozu odpadów z ośrodka w przyszłości oraz kryteriów dopuszczenia odpadów, jednakże porozumienie to musi zostać zrealizowane w praktyce. Eksperci zauważyli również, że plan przyszłej likwidacji reaktora wysokostrumieniowego w Petten został poddany bardziej kompleksowej ponownej ocenie, chociaż termin ostatecznego zamknięcia, a następnie likwidacji reaktora nie jest jeszcze ustalony. Eksperci zachęcają do podjęcia niezbędnych kroków w celu wyjaśnienia zobowiązań zainteresowanych stron oraz ustalenia warunków odbioru reaktora na początku i na końcu likwidacji. W ramach ogólnego komentarza do przeglądu eksperci podkreślają znaczenie dokonania szczegółowej oceny ilości odpadów, która zostanie wytworzona podczas likwidacji, i dalszej analizy środków zarządzania i środków technicznych, jakie powinny być podjęte w celu ograniczenia odpadów. Pozwoli to przynajmniej ograniczyć niepewność związaną z kosztami przyszłego unieszkodliwienia tych odpadów.” Wyniki przeglądu zostały uwzględnione w zaktualizowanym planowaniu przedstawionym powyżej; określono działania mające na celu złagodzenie skutków lub działania naprawcze (pkt 4.1-4.5). 6. Poinformowanie Rady Gubernatorów JRC Rada Gubernatorów została poinformowana o proponowanym komunikacie Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego na temat postępów programu likwidacji i gospodarki odpadami JRC. W tym kontekście Rada Gubernatorów: – wyraziła pełne poparcie dla wysiłków Komisji na rzecz zapewnienia najwyższego poziomu bezpieczeństwa i ochrony w różnych ośrodkach jądrowych JRC (Ispra, Karlsruhe, Petten oraz Geel); – zwróciła się do właściwych organów państw członkowskich o podjęcie wszelkich niezbędnych środków i decyzji w ramach ich odpowiednich obszarów kompetencji w celu ułatwienia, w szczególności w odniesieniu do ugody dotyczącej Ispry, procesu likwidacji obiektów jądrowych JRC, który ma charakter długoterminowy, ale który nie powinien się opóźniać; – zwróciła się do JRC o przedstawienie co dwa lata sprawozdania z postępów prac w zakresie likwidacji. 7. Wnioski Od czasu ostatniego komunikatu z 2009 r. poczyniono znaczne postępy we wdrażaniu programu DWM JRC. Największą uwagę poświęcono JRC-Ispra, a w szczególności zakończeniu likwidacji pierwszego dużego obiektu, usuwaniu odpadów i materiałów jądrowych, uruchomieniu kilku instalacji do oznaczania właściwości odpadów i rozpoczęciu budowy składowiska tymczasowego. Dzięki strategii ograniczania ryzyka dokonano poprawy organizacji wewnętrznej, a w dniu 27 listopada 2009 r. podpisano porozumienie ugodowe między Europejską Wspólnotą Energii Atomowej i rządem włoskim dotyczące ośrodka w Isprze. JRC podejmuje działania w celu rozwiązania pozostałych ograniczeń, które są związane przede wszystkim z harmonogramem realizacji porozumienia ugodowego, opóźnieniami spowodowanymi złożonością procedur wydawania zezwoleń w JRC-Ispra, kwestią odpadów, które zostaną wytworzone w różnych ośrodkach oraz kosztów ich ostatecznego unieszkodliwienia, a także z warunkami przeniesienia zezwolenia dotyczącego reaktora wysokostrumieniowego w JRC-Petten po jego zamknięciu. Na podstawie zaktualizowanej oceny programu, skonsolidowany budżet szacunkowy programu DWM JRC po 2013 r. wynosi 989,2 mln EUR2012. Komitet Sterujący JRC ds. DWM monitoruje na bieżąco strategie likwidacji i rozwój wydatków. Podlegają one także okresowym przeglądom przez ekspertów. Dyrektywa Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiająca ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi zobowiązuje państwa członkowskie do opracowania i zgłoszenia Komisji do sierpnia 2015 r. krajowych programów w zakresie gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi podlegającymi ich jurysdykcji — od ich wytworzenia aż do składowania. JRC jest zdania, że ustanowienie programów krajowych przyczyni się do zmniejszenia niepewności w odniesieniu do kryteriów dopuszczenia odpadów i szacunkowych kosztów. ZAŁĄCZNIK 1: Koszty i harmonogram programu || JRC-Ispra || JRC-Karlsruhe || JRC-Petten || JRC-Geel || Ogółem JRC || prognoza z 2008 r. || aktualizacja z 2012 r. || prognoza z 2008 r. || aktualizacja z 2012 r. || prognoza z 2008 r. || aktualizacja z 2012 r. || prognoza z 2008 r. || aktualizacja z 2012 r. || prognoza z 2008 r. || aktualizacja z 2012 r. || aktualizacja z 2012 r.* Rok || (mln EUR2012) || (mln EUR2012) || (mln EUR2012) || (mln EUR2012) || (mln EUR2012) || (mln EUR2012) || (mln EUR2012) || (mln EUR2012) || (mln EUR2012) || (mln EUR2012) || (mln EUR w cenach bieżących) 2014 || 35,1 || 23,9 || 5,4 || 5,9 || || 0,5 || || || 40,5 || 30,3 || 31,5 2015 || 39,5 || 24,1 || 5,4 || 6,0 || 6,1 || 0,2 || || || 51,0 || 30,3 || 32,2 2016 || 34,9 || 24,5 || 5,4 || 5,8 || 6,1 || || || || 46,4 || 30,3 || 32,8 2017 || 37,2 || 25,1 || 5,4 || 5,2 || 9,1 || || || || 51,7 || 30,3 || 33,4 2018 || 27,7 || 25,3 || 5,4 || 5,0 || 9,1 || || || || 42,2 || 30,3 || 34,1 2019 || 47,5 || 25,3 || 5,4 || 5,0 || 9,1 || || || || 62,0 || 30,3 || 34,8 2020 || 57,9 || 24,7 || 4,6 || 5,0 || 9,1 || 0,2 || || 0,4 || 71,6 || 30,3 || 35,5 Ogółem lata 2014-2020 || 279,8 || 172,09 || 37,0 || 37,9 || 48,06 || 0,9 || || 0,4 || 365,4 || 212,1 || 234,3 Po 2020 r. || 188,5 || 332,7 || 331,2 || 330,3 || 12,1 || 71,7 || 39,4 || 42,4 || 571,2 || 777,1 || Ogółem (> 2013) || 468,3 || 505,6 || 368,2 || 368,2 || 60,7 || 72,6 || 39,4 || 42,8 || 936,6 || 989,2 || *Ostateczna uzgodniona kwota może być niższa, w zależności od wyników negocjacji w sprawie wieloletnich ram finansowych na lata 2014-2020. Zaktualizowany komunikat w sprawie kosztów programu zostanie przedstawiony Parlamentowi Europejskiemu i Radzie po ostatecznym przyjęciu pakietu w sprawie wieloletnich ram finansowych na lata 2014-2020. [1] Komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego - Likwidacja obiektów jądrowych i gospodarka odpadami promieniotwórczymi: realizacja zobowiązań wynikających z działań w dziedzinie jądrowej, prowadzonych przez Wspólne Centrum Badawcze (WCB) na podstawie Traktatu Euratom - COM(2008)903 final z 12.1.2009. [2] Komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego - Likwidacja obiektów jądrowych i gospodarka odpadami promieniotwórczymi: realizacja zobowiązań wynikających z działań w dziedzinie jądrowej, prowadzonych przez Wspólne Centrum Badawcze (WCB) na podstawie Traktatu Euratom - COM(2008)903 final z 12.1.2009. [3] Oznacza to utrzymywanie zamkniętych obiektów w bezpiecznych i chronionych warunkach z uwagi na ich wiek lub w odpowiedzi na zmiany krajowych i międzynarodowych zasad bezpieczeństwa. Etap ten poprzedza likwidację obiektów.