ZIELONA KSIĘGA

Unijny system kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania: zapewnienie bezpieczeństwa i konkurencyjności w zmieniającym się świecie

WPROWADZENIE

Kontrola wywozu produktów podwójnego zastosowania, tj. produktów, które mogą być stosowane zarówno w celach cywilnych, jak i wojskowych, pełni kluczową rolę w międzynarodowych wysiłkach na rzecz nierozprzestrzeniania broni. Mająca na celu zwiększenie bezpieczeństwa kontrola wywozu produktów podwójnego zastosowania realizowana jest za pośrednictwem środków handlowych mających formę wymogu uzyskania zezwolenia na wywóz produktów podwójnego zastosowania do państw trzecich. Zaawansowany technologicznie charakter takich towarów i technologii oraz znacząca wielkość handlu nimi oznaczają, że sektor produktów podwójnego zastosowania jest kluczowym elementem unijnych działań na rzecz innowacji i konkurencyjności.

W związku z tym kontrolując wywóz, należy zwrócić szczególną uwagę na utrzymanie właściwej równowagi pomiędzy zamierzonym celem zwiększenia bezpieczeństwa a potrzebą wspierania działalności gospodarczej. Ten ścisły związek między bezpieczeństwem i handlem leży u podstaw kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania. Związek ten stwarza również szczególne wyzwania dla realizacji kontroli w Unii Europejskiej.

Od 1995 r.[1] powszechnie przyjmuje się, że kontrola wywozu produktów podwójnego zastosowania stanowi wyłączną kompetencję Unii Europejskiej i jest integralną częścią wspólnej polityki handlowej UE. Ta wyłączna kompetencja wyklucza kompetencje państw członkowskich, z wyjątkiem przypadków, w których Unia udzieli im specjalnego pozwolenia[2]. Takie pozwolenie na wyjątkowe środki krajowe zostało rzeczywiście udzielone państwom członkowskim w rozporządzeniu w sprawie wywozu[3] i jest również obecne w prawodawstwie UE ustanawiającym system kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania (rozporządzenie (WE) nr 428/2009 – rozporządzenie w sprawie produktów podwójnego zastosowania).

Kontrola wywozu w UE jest w związku z tym z jednej strony funkcją handlu i kwestii bezpieczeństwa, a z drugiej strony – środków unijnych i krajowych. Oczywiście w przypadkach, gdy występują wyjątkowe okoliczności mogące mieć wpływ na istotne interesy państwa członkowskiego w zakresie bezpieczeństwa, interesy takie powinny przeważać. Ten dotyczący bezpieczeństwa wyjątek nie powinien jednak być interpretowany jako ogólne pozwolenie umożliwiające niezależne podejścia krajowe, zawsze gdy państwo członkowskie pragnie podjąć działania[4].

W ostatniej dekadzie rozwój unijnego systemu kontroli wywozu stał się świadkiem wzajemnego powiązania tych kwestii handlu i bezpieczeństwa. Zamiast zharmonizowanego podejścia UE do kontroli wywozu, w którym kwestie bezpieczeństwa są uwzględniane w poszczególnych przypadkach w celu ochrony istotnych interesów bezpieczeństwa i zapobiegania transakcjom wysokiego ryzyka, mamy różne podejścia stosowane do kontroli wywozu w różnych państwach UE. Podejścia te są bardzo zróżnicowane – od bardzo surowych ograniczeń wywozowych nakładanych na eksporterów mających siedzibę w niektórych państwach członkowskich do stosowania ogólnokrajowych ułatwień, aby umożliwić niektórym eksporterom w poszczególnych państwach członkowskich wywóz produktów podwójnego zastosowania przy jak najmniejszych utrudnieniach.

CEL ZIELONEJ KSIęGI

W art. 25 rozporządzenia w sprawie produktów podwójnego zastosowania wymaga się od Komisji opracowania sprawozdania na temat wdrożenia unijnego systemu kontroli wywozu i możliwych obszarów zmian. W związku z powyższym celem niniejszej zielonej księgi jest zainicjowanie szeroko zakrojonej debaty publicznej na temat funkcjonowania obecnego systemu kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania[5]. Konsultacje są prowadzone w celu zebrania wkładu społeczeństwa obywatelskiego, organizacji pozarządowych, przemysłu, środowisk akademickich oraz rządów państw członkowskich na temat:

- szczegółowych przepisów obecnych ram kontroli wywozu w celu przygotowania przeglądu systemu;

- stopniowych reform unijnego systemu kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania w celu dostosowania go do szybko zmieniających się warunków we współczesnym świecie.

Wyniki konsultacji pomogą tym samym w określeniu mocnych i słabych punktów obecnego systemu oraz nakreślą długoterminową wizję unijnych ram kontroli wywozu. Wyniki te zostaną przełożone na konkretne zmiany istniejącego systemu oraz opracowanie długoterminowej strategii na rzecz rozwoju kontroli wywozu w UE.

STRUKTURA NINIEJSZEJ ZIELONEJ KSIĘGI

W celu ułatwienia procesu konsultacji i utrzymania rozdzielności krótkoterminowych elementów procesu przeglądu od dyskusji na temat średnio- i długoterminowej wizji niniejsza zielona księga podzielona została na trzy oddzielne części:

- pierwsza dotyczy szerszego kontekstu kontroli wywozu;

- druga dotyczy szczegółów obecnego systemu kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania ustanowionego rozporządzeniem (WE) nr 428/2009;

- trzecia dotyczy możliwego kierunku ewolucji unijnych ram kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania.

UNIJNA KONTROLA WYWOZU W ZMIENIAJĄCYM SIĘ ŚWIECIE

Znaczenie sektora produktów podwójnego zastosowania dla gospodarki UE

Przemysł podlegających kontroli produktów podwójnego zastosowania w UE ma znaczne rozmiary i, dzięki około 5 000 przedsiębiorstw prowadzących działalność w zakresie wywozu produktów podwójnego zastosowania, stanowi istotny odsetek wywozu z UE[6]. Przemysł produktów podwójnego zastosowania ma także bardzo szeroki zakres i obejmuje eksporterów działających w sektorach takich jak: sektor jądrowy, biologiczny, chemiczny, urządzenia do przetwarzania materiałów, elektronika, komputery, telekomunikacja, szyfrowanie, czujniki i lasery, nawigacja i awionika, urządzenia okrętowe oraz urządzenia. związane z kosmonautyką, aeronautyką i napędem. Ze względu na charakter tych działań w produktach podwójnego zastosowania wykorzystuje się często najbardziej zaawansowane technologie i stanowią one odzwierciedlenie technologicznego przywództwa UE w świecie. Przemysł produktów podwójnego zastosowania jest istotnym pracodawcą wysoko wykwalifikowanego personelu, który ma kluczowe znaczenie dla konkurencyjności UE.

Pytania:

do eksporterów:

1. Jakie jest Państwa zdaniem znaczenie sektora produktów podwójnego zastosowania dla gospodarki UE?

2. Jakie znaczenie ma wywóz produktów podwójnego zastosowania dla Państwa działalności? Jakie są związane z tym koszty zapewnienia zgodności z przepisami? Proszę podać dane liczbowe.

do właściwych organów państw członkowskich:

3. Jaka jest wartość wywozu produktów podwójnego zastosowania z Państwa kraju (w wartościach bezwzględnych oraz jako odsetek całkowitego wywozu)?

Kontrola wywozu produktów podwójnego zastosowania w zmieniającym się świecie

Ze względu na charakter produktów podwójnego zastosowania najbardziej zaawansowane produkty dostępne są jedynie z ograniczonej liczby krajów-dostawców. Dostawcy ci współpracują ze sobą w ramach czterech międzynarodowych systemów kontroli wywozu: Grupy Australijskiej (AG), Reżimu Kontrolnego Technologii Rakietowych (MTCR), Grupy Dostawców Jądrowych (NSG) i porozumienia z Wassenaar (WA). Odbywa się to w celu ograniczeniu ryzyka kierowania produktów wrażliwych do zastosowań wojskowych lub do produkcji broni masowego rażenia (BMR)[7].

Nie wszyscy dostawcy produktów podwójnego zastosowania są członkami wszystkich międzynarodowych systemów kontroli wywozu i nie wszyscy członkowie tych systemów mają równie skuteczne systemy kontroli wywozu. Szereg produktów wrażliwych może w związku z tym nie podlegać kontroli wywozu lub podlegać tylko minimalnym poziomom kontroli. Kwestia dostępności zagranicznych produktów podlegających kontroli jest kluczowym elementem rozważań na temat kontroli wywozu, ponieważ w znaczący sposób wpływa na decyzje w sprawie tego, czy produkty powinny podlegać kontroli, czy też nie. Jeżeli określone zagraniczne towary są szeroko dostępne, uzasadnienie ich kontroli zostaje znacznie ograniczone, ponieważ odpowiednie decyzje dotyczące kontroli wywozu mogą mieć negatywny wpływ na wydajność przedsiębiorstw, nie osiągając przy tym żadnych celów bezpieczeństwa.

Kwestia dostępności produktów za granicą jest jedną z wielu kwestii handlowych mających silny wpływ na międzynarodowe wysiłki na rzecz kontroli wywozu i ściśle związanych z dynamicznym rozwojem gospodarczym, który można zauważyć na świecie. Zarówno dynamiczny postęp gospodarczy, jak i szybka modernizacja oraz gwałtowne rozprzestrzenianie się technologii przyczyniają się do zwiększenia światowego dobrobytu, ale także zasadniczo zmieniają podstawowe zasady leżące u podstaw polityki kontroli wywozu. Podczas gdy kilkadziesiąt lat temu produkty podlegające kontroli znaleźć można było jedynie w bardzo ograniczonej liczbie najbardziej zaawansowanych technologiczne państw, obecnie ich podaż jest znacznie wyższa. Postęp technologiczny i postęp w dziedzinie edukacji oznaczają, że wiele produktów wrażliwych można obecnie wytwarzać w znacznie bardziej zróżnicowanych warunkach, co przyczynia się do zwiększenia globalnej podaży.

Wiele krajów-dostawców na całym świecie zdało sobie sprawę z tych tendencji i rozpoczęło ambitne zmiany mające na celu zwiększenie konkurencyjności swojego przemysłu oraz wywozu, przy jednoczesnym zapewnieniu utrzymania zadowalających poziomów bezpieczeństwa. Zmiany te są przede wszystkim oparte na nadaniu priorytetu w odniesieniu do działań kontrolnych tym produktom, które stanowią największe ryzyko. Oznacza to, że najsurowsze poziomy kontroli koncentrują się na najbardziej wrażliwych produktach i miejscach przeznaczenia. W ramach tych zmian proponuje się ambitne ułatwienia wywozowe w odniesieniu do mniej wrażliwych towarów wywożonych, co może dawać lokalnym eksporterom znaczną przewagę konkurencyjną.

Istnieje ryzyko, że połączenie dostępności niektórych produktów za granicą i uproszczenie procedur kontroli wywozu, które ma miejsce w niektórych państwach trzecich, mogłyby utrudnić eksporterom z UE konkurowanie na światowych rynkach.

Pytania

do wszystkich zainteresowanych stron:

4. Jaki jest wpływ dostępności za granicą niektórych produktów podlegających kontroli na konkurencyjność unijnego wywozu produktów podwójnego zastosowania?

5. W jakim stopniu unijni eksporterzy produktów podwójnego zastosowania są konkurencyjni w porównaniu do eksporterów z państw trzecich? Jak na tę konkurencyjność wpływają zmiany przeprowadzane w państwach trzecich?

6. Jak oceniliby Państwo obecny unijny system kontroli wywozu w porównaniu z systemami kontroli wywozu państw trzecich?

7. Jaki jest wpływ kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania na działania w zakresie międzynarodowej współpracy w dziedzinie badań i innowacji? Czy ramy prawne UE powinny zawierać przepisy szczególne dotyczące takich działań?

Różnice w krajowych podejściach do kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania

W rozporządzeniu w sprawie produktów podwójnego zastosowania ustanowiono ogólne ramy działań kontrolnych w zakresie wywozu produktów podwójnego zastosowania w Unii Europejskiej. Ich praktyczne wdrażanie zostało jednak pozostawione prawie całkowicie w gestii państw członkowskich, czego skutkiem są różne podejścia stosowane w różnych państwach UE. Takie rozbieżności między podejściami krajowymi można podzielić na trzy szerokie kategorie:

- administracyjne – państwa członkowskie mają znacząco różne podejścia do kwestii, takich jak wymogi w zakresie rejestracji eksporterów i sprawozdawczości. Co ważniejsze, wydaje się, że niektóre państwa członkowskie wymagają od swoich eksporterów posiadania wewnętrznych programów zgodności zanim będą oni mogli prowadzić wywóz produktów podwójnego zastosowania, natomiast inne nie stawiają takiego wymogu;

- materialne – państwa członkowskie w różny sposób korzystają z różnych zezwoleń dostępnych na podstawie rozporządzenia w sprawie produktów podwójnego zastosowania. Na przykład kilka państw członkowskich wdrożyło szerokie krajowe generalne zezwolenia na wywóz, ułatwiając w ten sposób wywóz swoim eksporterom, podczas gdy eksporterzy z innych państw członkowskich nie mają dostępu do takich ułatwień.

- operacyjne – państwa członkowskie w różny sposób interpretują wpisy w wykazie kontrolnym i w różny sposób posługują się przepisami rozporządzenia w sprawie produktów podwójnego zastosowania dotyczącymi „catch-all” (pełnej kontroli), które pozwalają na nałożenie wymogów uzyskania zezwolenia na produkty nie ujęte w wykazie kontrolnym UE[8].

Rozbieżności te prowadzą do sytuacji, w której wywóz określonego produktu z jednego państwa członkowskiego może zostać znacznie opóźniony lub nawet zakazany, natomiast wywóz tych samych produktów z innego państwa członkowskiego może zostać dokonany bez żadnych problemów. Można rozważyć kwestię ograniczenia najbardziej znaczących rozbieżności w stosowaniu rozporządzenia w sprawie produktów podwójnego zastosowania.

Pytania:

do wszystkich zainteresowanych stron:

8. Czy napotkali Państwo problemy wynikające z rozbieżności w stosowaniu kontroli wywozu w państwach członkowskich UE? Jaki charakter miały te problemy?

Równe warunki działania dla eksporterów z UE

Dobrobyt Unii Europejskiej opiera się na szeregu podstawowych zasad, w tym na swobodnym przepływie towarów, swobodzie przedsiębiorczości i konkurencji, które wspólnie tworzą klimat niezbędny dla wzrostu gospodarczego, stabilności i dobrobytu. Zasady te stanowią sedno jednolitego rynku. Wspólna polityka handlowa UE jest logicznym odzwierciedleniem tych zasad w dziedzinie handlu, w której UE mówi jednym głosem i zapewnia równe traktowanie eksporterów ze wszystkich 27 państw członkowskich, stwarzając tym samym podstawę niezbędną do skutecznego konkurowania na światowym rynku.

W tym kontekście obszar kontroli wywozu wydaje się stanowić szczególne wyzwanie, skutkiem czego, pomimo ponad dziesięciu lat prac na poziomie UE, unijny system kontroli wywozu nadal pozostaje podzielony i nie zapewnia eksporterom podobnych standardów, jak w innych obszarach.

Oczywiście wywóz produktów podwójnego zastosowania nie może być traktowany jak pozostałe obszary handlu. Kontrola wywozu produktów podwójnego zastosowania łączy bezpieczeństwo i wysiłki na rzecz nierozprzestrzeniania broni z potrzebą wspierania konkurencyjności przemysłu UE i próbuje znaleźć między nimi właściwą równowagę. Pod tym względem stosowanie kontroli wywozu może oznaczać dla eksportera albo poważne straty (jeżeli nie można uzyskać zezwolenia na wywóz) lub ogromne zyski (jeżeli zezwolenie na wywóz można uzyskać szybko lub przynajmniej szybciej niż konkurencja). Kwestia obciążenia administracyjnego nałożonego na eksporterów dotyczącego przestrzegania przepisów w zakresie kontroli wywozu oraz czas potrzebny do uzyskania zezwoleń są w związku z tym sprawą najwyższej wagi. Biorąc pod uwagę logikę jednolitego rynku UE i wspólnej polityki handlowej, takie kwestie powinny zostać odpowiednio rozwiązane na poziomie UE, tak by europejskie przedsiębiorstwa mogły skoncentrować się na konkurowaniu na rynkach światowych, a nie marnowały cenne zasoby w celu zapewnienia zgodności z różnymi, czasami sprzecznymi, przepisami obowiązującymi w poszczególnych państwach członkowskich. Obowiązkiem UE i wszystkich państw członkowskich jest współpraca, aby osiągnąć postępy w tym zakresie.

Pytania:

do wszystkich zainteresowanych stron:

9. Czy uważacie Państwo, że obecne unijne ramy kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania stwarzają równe warunki działania dla unijnych eksporterów? Jeśli nie, w jaki sposób uwidaczniają się nierówności? Proszę podać przykłady.

KONTROLA WYWOZU PRODUKTÓW PODWÓJNEGO ZASTOSOWANIA NA MOCY ROZPORZĄDZENIA (WE) NR 428/2009

Przegląd unijnego systemu kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania

W rozporządzeniu (WE) nr 428/2009 określono kluczowe elementy unijnego systemu kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania, pozostawiając większą część praktycznego wdrażania oraz określenie dodatkowych środków w kompetencji państw członkowskich. Zasady ramowe określają między innymi rodzaje zezwoleń, które mogą być wystawiane, warunki, na jakich kontroli mogą podlegać produkty niewymienione w załączniku I do rozporządzenia, procedury konsultacji i wymiany informacji oraz wymogi dotyczące wewnątrzunijnych transferów niektórych produktów podlegających kontroli.

Kluczowe elementy ram kontroli wywozu zostały omówione bardziej szczegółowo poniżej. Po każdej podsekcji następuje seria pytań, mających na celu zebranie opinii szczególnie zainteresowanych stron i dotyczących praktycznego wdrażania rozporządzenia w sprawie produktów podwójnego zastosowania.

Rodzaje dostępnych zezwoleń

W ramach rozporządzenia w sprawie produktów podwójnego zastosowania dostępne są obecnie cztery rodzaje zezwoleń, z których trzy wydawane są przez państwa członkowskie (indywidualne, globalne i krajowe generalne zezwolenia na wywóz). Generalne unijne zezwolenie na wywóz (EU GEA) EU001, znajdujące się w załączniku II do rozporządzenia, jest wydawane przez UE. Komisja jest świadoma, że czas rozpatrywania wniosków i wymogi dotyczące różnych zezwoleń różnią się w poszczególnych państwach członkowskich, i chciałaby zebrać więcej szczegółowych informacji od zainteresowanych stron na temat tego, jak wspomniane zezwolenia są stosowane w różnych państwach UE.

Szczególne znaczenie ma stosowanie krajowych generalnych zezwoleń na wywóz (NGA) w różnych państwach UE ze względu na ich znaczący wpływ na wywóz. Pozytywnym aspektem jest to, że krajowe generalne zezwolenia na wywóz mogą znacznie ułatwić wywóz produktów w sytuacjach niskiego ryzyka. Niekorzystnym aspektem jest jednak fakt, że krajowe generalne zezwolenia na wywóz są dostępne tylko dla eksporterów w niektórych państwach członkowskich i z tego względu mogą doprowadzić do zakłócenia jednolitego rynku. Jedynie 7 państw członkowskich udostępniło swoim eksporterom krajowe generalne zezwolenia na wywóz.

Pytania:

do wszystkich zainteresowanych stron:

10. Czy ramy zezwoleń dostępnych w UE są wystarczające? Jeżeli nie, to w jaki sposób należy je zmienić?

11. Jaki jest czas potrzebny do uzyskania indywidualnego lub globalnego zezwolenia?

12. Czy istniejące rodzaje zezwoleń na wywóz zapewniają sprawiedliwe traktowanie eksporterów w całej UE i równe warunki działania?

13. Jaka jest przydatność krajowych generalnych zezwoleń na wywóz w porównaniu do generalnych unijnych zezwoleń na wywóz?

14. W jaki sposób można by rozszerzyć korzyści płynące z krajowych generalnych zezwoleń na wywóz na eksporterów mających siedzibę w innych państwach członkowskich?

do eksporterów:

15. Z jakich rodzajów zezwoleń korzystają Państwo przede wszystkim? Czy występują jakieś szczególne trudności z uzyskaniem poszczególnych rodzajów zezwoleń?

do organów wydających zezwolenia:

16. Ile zezwoleń wydali Państwo w 2010 r. (w odniesieniu do każdego rodzaju zezwolenia)?

Kontrola „catch-all”

W art. 4 rozporządzenia w sprawie produktów podwójnego zastosowania zezwolono państwom członkowskim w szczególnych okolicznościach na wymaganie zezwolenia na wywóz produktów niewłączonych do wykazu kontrolnego UE. Ten wymóg uzyskania zezwolenia obowiązuje wyłącznie w wydającym je państwie członkowskim i dotyczy określonej transakcji lub rodzaju transakcji (np. wywóz niektórych produktów do określonego miejsca przeznaczenia lub użytkownika końcowego). Ze względu na swój ograniczony zakres dostępny obecnie mechanizm „catch-all” może mieć niekorzystne skutki dla bezpieczeństwa i handlu. Z punktu widzenia bezpieczeństwa ten ograniczony zakres może oznaczać, że takie same lub podobne produkty pozostają dostępne w innych państwach członkowskich. Z punktu widzenia handlu ta ograniczona ważność może oznaczać, że konkurenci w innych państwach członkowskich mogą nadal swobodnie handlować określonym produktem, nawet jeśli w innych państwach członkowskich nałożono wymóg uzyskania zezwolenia.

Pytania:

do wszystkich zainteresowanych stron:

17. Czy są Państwo zadowoleni ze sposobu, w jaki funkcjonuje obecny mechanizm „catch-all”? Jeśli nie, jakie napotkali Państwo problemy?

18. Czy obecny system kontroli „catch-all” prowadzi do zakłóceń na jednolitym rynku i do powstania nierównych warunków działania dla eksporterów z UE?

19. Jak poprawiliby Państwo stosowanie „catch-all” w całej UE?

do eksporterów:

20. Czy napotkali Państwo sytuacje, w których wobec Państwa transakcji wywozowej zastosowano „catch-all”, a jednocześnie Państwa konkurenci nadal dokonywali obrotu handlowego tymi samymi produktami, możliwe, że do tego samego użytkownika końcowego lub miejsca przeznaczenia? Proszę opisać te sytuacje.

Kontrola tranzytu i pośrednictwa

W rozporządzeniu (WE) nr 428/2009 ustanowiono całkiem nowe środki kontroli nad usługami pośrednictwa w odniesieniu do produktów podwójnego zastosowania i ich tranzytu. W odniesieniu do pośrednictwa wymagane jest zezwolenie na działania prowadzone z UE, jeżeli transakcja dotyczy produktów podwójnego zastosowania przesyłanych z jednego państwa trzeciego do innego państwa trzeciego. W odniesieniu do kontroli tranzytu, państwa członkowskie są upoważnione do zakazania określonego tranzytu towarów spoza UE, ale ważność terytorialna zakazu jest ograniczona do państwa członkowskiego, które go wydało.

Pytania:

do wszystkich zainteresowanych stron:

21. Jaki jest stopień przydatności obecnych kontroli pośrednictwa?

22. Czy istnieje potrzeba rozszerzenia zakresu tej kontroli, aby objęła ona również transakcje z UE do państw trzecich?

23. W jaki sposób funkcjonuje obecny system kontroli tranzytu? Jaki wpływ ma ograniczona ważność terytorialna zakazów?

Dodatkowa kontrola nałożona przez państwa członkowskie

W rozporządzeniu w sprawie produktów podwójnego zastosowania zezwolono państwom członkowskim na wprowadzenie pewnych dodatkowych środków krajowych dotyczących produktów podwójnego zastosowania. Takie dodatkowe środki przewiduje się między innymi w odniesieniu do kontroli „catch-all” (art. 4 ust. 5), kontroli pośrednictwa, kontroli tranzytu i kontroli transferów wewnątrzunijnych, jak również w odniesieniu do dodatkowych wykazów produktów podlegających kontroli z powodu bezpieczeństwa publicznego lub ze względu na prawa człowieka (art. 8).

Obszerne dziedziny, w których dozwolone są dodatkowe środki krajowe, wydają się wskazywać na istnienie znacznych rozbieżności między państwami członkowskimi dotyczących zakresu niezbędnej kontroli w odniesieniu do produktów podwójnego zastosowania.

Pytania:

do wszystkich zainteresowanych stron:

24. Jaki wpływ mają na Państwa przepisy rozporządzenia w sprawie produktów podwójnego zastosowania zezwalające państwom członkowskim na wprowadzenie dodatkowych środków kontrolnych?

25. Jaki wpływ mają te dodatkowe krajowe kontrole na konkurencyjność, wymianę handlową i bezpieczeństwo?

Kryteria stosowane przy podejmowaniu decyzji o zezwoleniu na wywóz

Artykuł 12 rozporządzenia w sprawie produktów podwójnego zastosowania zawiera wykaz kryteriów, które należy stosować przy ocenie wniosków o wydanie zezwolenia. Pozytywnym aspektem jest to, że rozporządzenie zawiera elastyczny zestaw kryteriów mających zastosowanie w całej UE. Negatywnym zaś to, że kryteria te mogą mieć zbyt ogólny charakter, pozwalający na różne interpretacje.

Pytania:

do wszystkich zainteresowanych stron:

26. Czy uważają Państwo, że kryteria określone w art. 12 są jasne i wystarczająco precyzyjne, czy nie?

27. Czy istnieje potrzeba większego ujednolicenia kryteriów stosowanych przez państwa członkowskie przy ocenie wniosków o wydanie zezwolenia na wywóz? Jeśli tak, to w jaki sposób?

Odmowy

Artykuł 13 rozporządzenia w sprawie produktów podwójnego zastosowania zawiera szereg szczegółowych przepisów dotyczących odmów wydania zezwoleń na wywóz, konsultacji i wymiany informacji między państwami członkowskimi. Zgodnie z rozporządzeniem państwa członkowskie powinny dokonać przeglądu swoich odmów co trzy lata w celu ich odwołania, zmiany lub odnowienia.

Pytania:

do wszystkich organów wydających zezwolenia:

28. Jaka jest Państwa opinia na temat obecnego systemu odmów i mechanizmu konsultacji? W jaki sposób mechanizm ten mógłby zostać ulepszony?

29. Biorąc pod uwagę ilość pracy koniecznej do przeprowadzenia przeglądu i liczbę obowiązujących odmów, co sądzą Państwo o wprowadzeniu trzyletniego okresu ważności każdej odmowy – po upływie tego okresu, w przypadku braku jakiejkolwiek zmiany lub odnowienia, odmowa byłaby automatycznie odwołana?

Kontrola transferów wewnątrzunijnych

Rozporządzenie w sprawie produktów podwójnego zastosowania zawiera przepisy, które wymagają kontroli transferów pewnych produktów wymienionych w załączniku IV rozporządzenia między państwami członkowskimi UE. Odpowiednie przepisy rozporządzenia zwalniają jednak z tej kontroli pewne projekty UE . Ponadto wydaje się, że kilka państw członkowskich nie w pełni stosuje tę kontrolę ze względu na istnienie wcześniej podpisanych zobowiązań międzynarodowych, które pozostają w mocy.

Komisja wielokrotnie otrzymywała informacje zwrotne od zainteresowanych stron na temat tego, że ta wewnątrzunijna kontrola niepotrzebnie utrudnia współpracę państw członkowskich UE przy różnych projektach, ponieważ kontroli podlegają nie tylko fizyczne produkty, ale także odpowiednie technologie. Kontrola transferów wewnątrzunijnych sprawia, że bardzo skomplikowane staje się włączenie do projektu dostawców lub podwykonawców, których siedziby znajdują się poza głównym państwem członkowskim. Ma to zastosowanie także w fazie procedury przetargowej. Cierpi na tym współpraca między przedsiębiorstwami znajdującymi się w różnych państwach członkowskich. Dzieje się tak zwłaszcza w sektorze technologii jądrowych[9].

Kontrola transferów wewnątrzunijnych może nawet powodować skutek odwrotny od zamierzonego, a mianowicie obniżać konkurencyjność unijnych przedsiębiorstw działających w więcej niż jednym państwie członkowskim UE w porównaniu do konkurentów z państw trzecich.

Pytania:

do wszystkich zainteresowanych stron:

30. Jakie jest Państwa zdanie na temat obecnego systemu kontroli transferów wewnątrzunijnych? Czy zaobserwowali Państwo różnice proceduralne między państwami członkowskimi?

31. Czy właściwe jest stosowanie takiego samego poziomu oceny do transferów wewnątrzunijnych jak w przypadku wywozu do państw trzecich?

32. W jaki sposób można by zreformować przepisy dotyczące kontroli transferów wewnątrzunijnych?

do eksporterów:

33. Jaki wpływ ma kontrola wewnątrzunijna na Państwa działalność i jednolity rynek? Czy kontrola ta wpływa na Państwa konkurencyjność w porównaniu do eksporterów z państw trzecich, którzy prowadzą wywóz do UE? Proszę wyjaśnić.

34. Jaki jest w przybliżeniu czas potrzebny na uzyskanie zezwolenia na transfer wewnątrzunijny produktu objętego załącznikiem IV?

do organów wydających zezwolenia:

35. Jakie środki mogłyby być podjęte w celu złagodzenia kontroli transferów wewnątrzunijnych przy jednoczesnym zapewnieniu przestrzegania zobowiązań międzynarodowych?

Wykaz kontrolny UE

Unijny wykaz produktów podlegających kontroli określony w załączniku I do rozporządzenia w sprawie produktów podwójnego zastosowania jest podstawą do określenia, jakie produkty podlegają kontroli wywozu, a jakie nie. Wykaz UE stanowi skonsolidowaną wersję wykazów kontrolnych uzgodnionych w ramach międzynarodowych systemów kontroli wywozu z uwzględnieniem kilku dodatkowych produktów. Wykaz zawiera zestaw kryteriów i parametrów, które decydują, czy określony produkt podlega kontroli wywozu, czy też nie. Ze względu na swoją zasadniczą rolę w kontroli wywozu, wykaz kontrolny UE powinien być stosowany jednakowo we wszystkich państwach członkowskich, tak by w całej UE osiągnięty został identyczny poziom kontroli.

Pytania:

do wszystkich zainteresowanych stron:

36. Jak oceniliby Państwo jakość wykazu kontrolnego UE? Czy jest on wystarczająco regularnie aktualizowany?

37. Czy doświadczyli Państwo jakichkolwiek różnic w interpretacji wpisów w wykazie kontrolnym w różnych państwach członkowskich UE? Proszę wyjaśnić.

38. Czy wykaz kontrolny UE jest zauważalnie bardziej rygorystyczny niż wykazy kontrolne państw trzecich? Czy sprawiło to Państwu kiedykolwiek jakieś problemy?

ROZWÓJ KONTROLI WYWOZU PRODUKTÓW PODWÓJNEGO ZASTOSOWANIA W UE

W kierunku nowego unijnego modelu kontroli wywozu

Obecne unijne ramy kontroli wywozu mają wyraźne zalety i wady. Niezależnie od ewentualnych różnic dotyczących głównych zasad unijnej kontroli wywozu jasne jest, że w najbliższych latach ramy te będą musiały ewoluować, aby sprostać wyzwaniom pojawiającym się w szybko rozwijającym się świecie. Nowe zagrożenia dla naszego bezpieczeństwa w połączeniu z postępem technologicznym, prowadzącym do wzrostu dostępności produktów wrażliwych, oznaczają, że niezbędne będzie wprowadzenie do systemu unijnego stopniowych zmian.

Do wdrożenia nowych pomysłów często potrzeba znacznej ilości czasu. Należy wykorzystać szansę stworzoną dzięki niniejszej zielonej księdze do zebrania opinii dotyczących możliwych obszarów reform oraz kierunków działań, tak aby jak najszybciej można było podjąć niezbędne prace przygotowawcze.

Niniejsza sekcja zielonej księgi ma na celu rozpoczęcie debaty na szczeblu UE na temat przyszłych strategicznych opcji w zakresie kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania.

Cel strategiczny oraz unijna kontrola wywozu oparta na analizie ryzyka

Kontrola wywozu w przyszłości nadal będzie motywowana potrzebą zapobiegania użyciu produktów wrażliwych do rozprzestrzeniania broni lub do celów wojskowych zarówno przez państwa, jak i podmioty niepaństwowe. Celem strategicznym unijnej kontroli wywozu będzie zatem wciąż zapewnienie pełnej zgodności z międzynarodowymi wysiłkami na rzecz nierozprzestrzeniania broni. Narzędzia potrzebne do osiągnięcia tego celu mogą jednak zmieniać się w miarę upływu czasu.

Zmiany, jakie zaszły w ciągu ostatnich kilku lat, pokazują, że może być niezbędne określenie pewnych priorytetów dotyczących środków w zakresie kontroli wywozu. Współczesny świat charakteryzują coraz większa dostępność niektórych produktów, coraz szybsza globalizacja i nowe metody prowadzenia działalności gospodarczej, które obejmują łańcuchy dostaw na różnych kontynentach. Przedsiębiorstwa, które wytwarzają produkty lub technologie podlegające kontroli lub mają do nich dostęp, są często podmiotami wielonarodowymi i w swojej codziennej działalności wymagają szybkiego przekazywania kontrolowanych technologii. Nawet w przypadku mniejszych przedsiębiorstw znajdujących się w jednym państwie warunki prowadzenia działalności gospodarczej wiążą się obecnie z konkurowaniem na całym świecie. Zdolność do realizowania dostaw szybko i na czas jest kluczowym elementem dzisiejszego dynamicznego świata biznesu.

Można słusznie oczekiwać, że wywóz produktów podwójnego zastosowania będzie nadal stanowić znaczną część handlu UE w przyszłości, a handel ten będzie w dalszym ciągu prowadzony w zdecydowanej większości przypadków w celach zgodnych z prawem. Jednocześnie występować jednak będzie niewielka grupa państw i organizacji przestępczych, które są zainteresowane dostępem do tych towarów ze względu na ich potencjalne zastosowania wojskowe. Rozwiązanie tego problemu musi opierać się na środkach i podejściach dostosowanych do współczesnego świata. Rozwój technologiczny i rosnąca liczba transakcji stanowią coraz większe obciążenie dla ograniczonych zasobów organów kontroli wywozu. Kontrole oparte w pełni na analizie ryzyka, na wszystkich szczeblach procesu kontroli wywozu, wydają się być jedynym możliwym rozwiązaniem.

Jednocześnie należy w pełni korzystać z tego, co daje rynek wewnętrzny UE i wspólna polityka handlowa. UE stwarza wyjątkowe warunki gospodarcze, które pozwalają przedsiębiorstwom na płynne funkcjonowanie w kilku lub we wszystkich państwach członkowskich, co wzmacnia ich zdolność do konkurowania na rynkach światowych. Wydaje się, że należy skupić wysiłki na tym, by różnice w podejściu poszczególnych państw członkowskich nie stanowiły zagrożenia dla tej konkurencyjności.

W związku z tym konieczne może być rozpoczęcie prac w celu stworzenia bardziej kompleksowego modelu unijnej kontroli wywozu opartej na analizie ryzyka, w którym ograniczone zasoby są inwestowane w kontrolowanie produktów stwarzających największe ryzyko. Aby ten model zadziałał, należałoby zapewnić następujące elementy:

- wspólne podejście w zakresie oceny ryzyka musiałoby być stosowane przez wszystkie organy kontroli wywozu;

- zwiększona wymiana informacji o podejrzanych transakcjach i wydanych zezwoleniach musiałaby odbywać się w sposób systematyczny;

- krajowe generalne zezwolenia na wywóz musiałyby być stopniowo wycofywane na rzecz generalnych unijnych zezwoleń na wywóz;

- należałoby opracować wspólne podejście do kontroli „catch-all”;

- należałoby znaleźć zadowalające rozwiązanie problemu kontroli transferów wewnątrzunijnych;

- skoordynowane egzekwowanie przepisów na obszarze UE musiałoby odbywać się w połączeniu z lepszym dostępem służb celnych do istotnych informacji.

W ramach tego modelu państwa członkowskie zachowałyby kontrolę nad polityką w zakresie kontroli wywozu, ponieważ nadal byłyby one w stanie przeciwdziałać wywozowi towarów, gdyby ich interesy w zakresie bezpieczeństwa były zagrożone. Ogólnie jednak zapoczątkowano by prawdziwie wspólne podejście do kontroli wywozu na terenie całej UE, co zapewniłoby:

- równe traktowanie eksporterów;

- lepszy klimat dla działalności podmiotów gospodarczych;

- wzmocnioną kontrolę nad większością transakcji wysokiego ryzyka;

- większy wywóz z UE.

Wskutek tego wzrośnie zarówno bezpieczeństwo, jak i konkurencyjność UE. Idea nowego unijnego modelu kontroli wywozu została bardziej szczegółowo omówiona poniżej.

Organizacja unijnej kontroli wywozu w przyszłości

Organizacyjne podejście do kontroli wywozu zgodnie z modelem opisanym powyżej byłoby zasadniczo zbliżone do obecnego unijnego systemu kontroli wywozu pod tym względem, że za decyzje w sprawie zezwoleń podejmowane w poszczególnych państwach członkowskich odpowiedzialny byłby szereg ich krajowych organów kontroli. Podejście to gwarantuje przestrzeganie zasady pomocniczości oraz dalsze istnienie ścisłego związku między eksporterami prowadzącymi działalność w danym państwie członkowskim a organami odpowiadającymi za wydawanie zezwoleń na wywóz oraz kontrolowanie zgodności z przepisami.

Z drugiej strony krajowe organy zajmujące się kontrolą wywozu produktów podwójnego zastosowania systematycznie ściślej współpracowałyby ze sobą dzięki szerszemu wykorzystaniu wspólnych narzędzi informatycznych, lepszej wymianie informacji oraz wspólnym procedurom oceny ryzyka. Struktura ta byłaby podobna pod wieloma względami do obecnego poziomu współpracy między organami celnymi w całej UE. Obecny poziom systematycznej współpracy między organami celnymi UE jest właściwie wzorem, do którego dążyć powinny organy kontroli wywozu.

Pytania:

39. Jaka jest Państwa opinia na temat ewentualnego nowego modelu unijnej kontroli wywozu, opartego na sieci istniejących organów wydających zezwolenia, które działałyby w oparciu o bardziej wspólne zasady?

Wspólna ocena ryzyka i odpowiednie procedury odwoławcze

Aby osiągnąć wymagany poziom harmonizacji w odniesieniu do procedur kontroli wywozu, należałoby uzgodnić wspólne podejście do oceny ryzyka. Mogłoby być ono stosowane na terenie całej UE do celów podejmowania decyzji w sprawie kontroli wywozu. Zasadniczo takie wspólne podejście do oceny ryzyka powinno prowadzić do podejmowania podobnych decyzji w odniesieniu do podobnych sytuacji, łącznie z kontrolą „catch-all”. Oznaczałoby to uniknięcie sytuacji, gdzie w podobnych warunkach organy wydające zezwolenia dochodzą do różnych wniosków.

Oprócz samego podejścia do oceny ryzyka niezbędne może być ustanowienie właściwych mechanizmów odwoławczych, które zapewnią unijnym eksporterom równe warunki działania.

Pytania:

40. Jaka jest Państwa opinia w sprawie ustanowienia wspólnego podejścia do oceny ryzyka, które miałoby być stosowane przez wszystkie organy wydające zezwolenia w odniesieniu do procedur wydawania zezwoleń?

Systematyczna wymiana informacji

Wiarygodne informacje są podstawą efektywnej i solidnej kontroli wywozu. Bez dostępu do odpowiednich informacji organy wydające zezwolenia nie mają wystarczająco mocnej podstawy do podejmowania uzasadnionych decyzji w odniesieniu do określonych transakcji wywozowych. Należy wyraźnie odróżnić dwa rodzaje informacji:

- po pierwsze: informacje dotyczące bezpieczeństwa – tego rodzaju informacje są gromadzone przez państwa członkowskie w ramach ich prerogatyw w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego. Pozostają one poza zakresem niniejszej zielonej księgi i są wymieniane jedynie, jeśli państwa członkowskie uznają to za stosowne. Niemniej jednak, jak określono w dokumencie dotyczącym nowych kierunków działań przyjętym przez Radę, można lepiej wykorzystać możliwości prowadzenia analizy na poziomie UE.

- po drugie: informacje wynikające bezpośrednio z procedur kontroli wywozu – tego rodzaju informacje dotyczą danych na temat eksporterów, decyzji w sprawie wydania zezwolenia, podejrzanych podmiotów i odmów. Wysiłki UE należy skupić na poprawie wymiany tego rodzaju informacji.

Obecnie wymiana informacji istotnych z punktu widzenia kontroli wywozu odbywa się przede wszystkim w sposób nieoficjalny, na zasadach dwustronnych. Systematyczna wymiana danych ma miejsce jedynie w odniesieniu do odmów wydanych przez organy wydające zezwolenia i nawet ona odbywa się przy minimalnym poziomie szczegółowości. Informacje dotyczące odmów wymieniane są w celu uniknięcia tzw. „podcinania”, a mianowicie sytuacji, w której jedno państwo członkowskie zezwala na wywóz, który jest podobny do innej transakcji, co do której inne państwo członkowskie wydało decyzję odmowną. Co ciekawe, poziom systematycznej wymiany danych dotyczących odmów we wszystkich 27 państwach członkowskich UE nie przekracza poziomu informacji wymienianych między państwami uczestniczącymi w międzynarodowych systemach kontroli wywozu, które obejmują około 50 państw. W niektórych przypadkach więcej informacji wymienia się w ramach pewnej organizacji międzynarodowej niż między partnerami z UE. Na przykład w dziedzinie energii jądrowej państwa członkowskie dostarczają Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA) informacje na temat transferów materiałów jądrowych, na które wydano zezwolenia, a niektóre państwa członkowskie dostarczają MAEA nawet informacje dotyczące zapytań w sprawie zakupu. Wydaje się zatem, że istnieją pewne dysproporcje w systematycznej wymianie informacji, biorąc pod uwagę poziom integracji osiągnięty w UE oraz istnienie z pozoru wspólnej polityki wywozowej.

Aby zapewnić zgodne z oczekiwaniami funkcjonowanie przyszłej struktury unijnej kontroli wywozu, niezbędna jest systematyczna wymiana informacji w odniesieniu do różnych aspektów kontroli wywozu. Wymiana ta mogłaby obejmować przynajmniej:

- szczegółowe informacje dotyczące zezwoleń wydanych przez państwa członkowskie UE;

- szczegółowe informacje dotyczące eksporterów prowadzących wywóz produktów podwójnego zastosowania;

- szczegółowe informacje dotyczące eksporterów, którzy zarejestrowali się w celu korzystania z generalnych zezwoleń na wywóz;

- podejrzane podmioty starające się uzyskać dostęp do produktów podwójnego zastosowania.

Z jednej strony zebranie takich informacji zapewniłoby organom wydającym zezwolenia niezbędne podstawowe dane dotyczące kwestii wydawania zezwoleń, które zapewnią jednolite stosowanie kontroli wywozu w całej UE. Z drugiej strony dostęp do tych informacji pozwoliłby na bardziej skuteczne egzekwowanie przepisów na granicach UE, ponieważ różne transakcje mogłyby być łatwo sprawdzone z wykazami ważnych zezwoleń i eksporterów.

Pytania:

41. Jaka jest Państwa opinia na temat modelu wymiany informacji opisanego powyżej?

42. Jakie inne rodzaje informacji musiałyby być wymieniane między organami wydającymi zezwolenia, aby zapewnić jednolite stosowanie kontroli wywozu w całej UE?

Rozszerzenie zakresu generalnych unijnych zezwoleń na wywóz

Aby zapewnić skuteczną kontrolę wywozu w ramach nowego modelu kontroli wywozu, należy osiągnąć porozumienie co do priorytetów działań. Wiele państw członkowskich UE, jak również kilka państw trzecich już wyznaczyło priorytety swojej pracy poprzez zakwalifikowanie transakcji niskiego ryzyka do uproszczonych procedur wywozu na podstawie generalnych zezwoleń. W samej UE aż w siedmiu państwach członkowskich obowiązują krajowe generalne zezwolenia na wywóz (NGA), które pozwalają na wywóz kilku produktów podlegających kontroli do szeregu miejsc przeznaczenia przy zachowaniu jedynie minimum formalności. Takie generalne zezwolenia oczywiście znacznie ułatwiają wywóz przedsiębiorstwom, które mają do nich dostęp, i umożliwiają organom wydającym zezwolenia skoncentrowanie zasobów na bardziej szczegółowej ocenie transakcji o wyższym ryzyku.

Na poziomie UE obowiązuje obecnie jedno generalne unijne zezwolenie na wywóz, które pozwala na wywóz większości produktów podlegających kontroli do siedmiu miejsc przeznaczenia. Aby rozszerzyć korzyści wynikające z generalnego zezwolenia na eksporterów w całej UE, Komisja zaproponowała w 2008 r. wprowadzenie sześciu nowych generalnych zezwoleń na wywóz.

Komisja uważa, że w przyszłości niezbędne będzie podjęcie wysiłków na rzecz rozszerzenia dostępności generalnych unijnych zezwoleń na wywóz, w szczególności w dziedzinach, w których niektóre państwa członkowskie posiadają już NGA. Kwestia ta jest ściśle związana ze sposobem oceniania ryzyka na terenie UE. Obecnie różne podejścia do ryzyka prowadzą do całkowicie odmiennych wniosków między państwami członkowskimi w sprawie potencjalnego zakresu generalnych unijnych zezwoleń na wywóz. Transakcje, w przypadku których niektóre państwa członkowskie uznają ryzyko za wystarczająco niskie, aby objąć je NGA, przez inne są uważane za zbyt ryzykowne i z tego względu wymagają indywidualnych zezwoleń. Z perspektywy Komisji takie sytuacje nie powinny mieć jednak miejsca na jednolitym rynku – z jednej strony otwierają one drzwi do obejścia przepisów, a z drugiej – stwarzają nierówne warunki konkurencji dla podmiotów gospodarczych z UE. W związku z tym powinno być możliwe osiągnięcie porozumienia w sprawie wywozu niskiego ryzyka. W szczególności ze względu na szeroki zakres kilku już obowiązujących NGA oraz szeroki zakres generalnych zezwoleń dostępnych w państwach trzecich, UE powinna dojść do porozumienia w sprawie nowych szerokich generalnych unijnych zezwoleń na wywóz. W celu zabezpieczenia krajowych prerogatyw w dziedzinie bezpieczeństwa do takich szerokich generalnych unijnych zezwoleń na wywóz mogłyby zostać wprowadzone pewne klauzule bezpieczeństwa. Umożliwiałoby to państwom członkowskim ewentualne blokowanie w poszczególnych przypadkach niektórych transakcji, które mogłyby zagrozić ich podstawowym interesom w sferze bezpieczeństwa. Jeżeli osiągnięte zostałoby porozumienie w kwestii takiego wspólnego podejścia, NGA mogłyby zostać wycofane.

W przypadku braku porozumienia w sprawie nowych generalnych unijnych zezwoleń na wywóz oraz wycofania NGA, należy rozważyć możliwość rozszerzenia dostępności NGA na eksporterów ze wszystkich państw członkowskich UE.

Pytania:

43. Jaka jest Państwa opinia na temat pomysłu wycofania NGA, jeżeli zostałyby one zastąpione generalnymi unijnymi zezwoleniami na wywóz? Takie generalne unijne zezwolenia na wywóz obejmowałyby podobny zakres produktów i miejsc przeznaczenia, ale byłyby dostępne dla eksporterów we wszystkich państwach członkowskich UE.

44. Jakie nowe rodzaje generalnych unijnych zezwoleń na wywóz powinny Państwa zdaniem być wprowadzone w UE?

45. Jak porównują Państwo obecnie dostępne generalne unijne zezwolenie na wywóz EU001 i NGA z podobnymi rodzajami zezwoleń dostępnych w państwach trzecich (np. wyjątkami w zakresie zezwoleń w Stanach Zjednoczonych)?

Wspólne podejście do kontroli „catch-all”

Możliwość zakazania transakcji dotyczącej wywozu produktu, który nie został wyraźnie wymieniony w wykazie kontrolnym UE, ale który mógłby zostać wykorzystany w celu rozprzestrzeniania broni, jest podstawowym elementem systemów kontroli wywozu na całym świecie. Taka kontrola „catch-all” jest konieczna, aby dopilnować, by produkty, które mogłyby zostać wykorzystane w programach rozprzestrzeniania broni lub programach wojskowych, nie trafią do takich programów w sytuacji, gdy parametry techniczne takich produktów są nieco poniżej kontrolowanych progów lub gdy nie zostały one jeszcze ujęte w wykazie kontrolnym. Kontrola „catch-all” jest zatem logicznym rozszerzeniem kontroli produktów wymienionych w wykazie kontrolnym.

Prowadzenie kontroli „catch-all” jest zawsze trudne, ale stwarza szczególne wyzwanie w kontekście unijnym, ze względu na potrzebę zapewnienia równych warunków konkurencji dla unijnych eksporterów. W trakcie prowadzenia kontroli „catch-all” w UE pojawiły się dwa szczególne problemy:

- po pierwsze, w przypadku gdy jedno z państw członkowskich stosuje kontrolę „catch-all” i w związku z tym wymaga zezwolenia na wywóz niektórych produktów, podobne transakcje w innych państwach członkowskich nie są objęte takimi wymogami. Oznacza to, że od eksportera w jednym państwie członkowskim wymaga się przejścia przez procedurę wydawania zezwoleń, podczas gdy konkurenci w innych państwach członkowskich prowadzą wywóz bez żadnych ograniczeń. W rozporządzeniu w sprawie produktów podwójnego zastosowania przewiduje się jedynie możliwość informowania się przez państwa członkowskie o stosowaniu kontroli „catch-all”, lecz nie wymaga się podejmowania działań na podstawie takich informacji. W konsekwencji nie zapewnia się równych warunków konkurencji dla unijnych eksporterów i nie są spełnione cele w zakresie bezpieczeństwa, gdyż zainteresowane podmioty mogą szukać dostępu do tych produktów w całej UE;

- po drugie, w przypadku gdy jedno z państw członkowskich wydaje decyzję odmowną w sprawie wywozu w następstwie przeprowadzenia kontroli „catch-all”, pozostałe państwa członkowskie nie zawsze podejmują środki niezbędne do wdrożenia zasady o „niepodcinaniu”. Mimo że rozporządzenie w sprawie produktów podwójnego zastosowania wymaga, aby przed wydaniem zezwolenia państwa członkowskie sprawdzały wykaz ważnych odmów i konsultowały się między sobą przy podobnych transakcjach, w przypadku kontroli „catch-all” w niektórych państwach członkowskich nie ma wdrożonej procedury wydawania zezwoleń. W związku z tym, nawet jeśli jedno państwo członkowskie wyda decyzję odmowną w sprawie wywozu, konkurenci w innych państwach członkowskich mogą nadal bez żadnych ograniczeń prowadzić handel, co w oczywisty sposób łamie zasadę równych warunków konkurencji dla unijnych eksporterów i w ogóle stawia pod znakiem zapytania sens stosowania takich kontroli.

Problemy przedstawione powyżej są ściśle związane z kwestią różnych podejść do oceny ryzyka występujących w państwach członkowskich UE. Zasadniczo należy unikać sytuacji, gdzie jedno państwo członkowskie, ze względu na ryzyko rozprzestrzeniania broni, uznaje transakcję za zbyt ryzykowną, podczas gdy inne państwa członkowskie nadal prowadzą wywóz produktów w podobnych lub identycznych warunkach.

W przyszłości państwa członkowskie mogłyby podlegać obowiązkowi wymiany informacji na temat stosowanych kontroli „catch-all” i uzasadnień swoich decyzji. Ponadto można zastanowić się nad koncepcją ustanowienia takiej kontroli obejmującej całą UE. W ramach takiego mechanizmu i w określonych sytuacjach dane państwo członkowskie lub grupa państw członkowskich mogłaby zwrócić się do Komisji o wprowadzenie wymogu uzyskania zezwolenia obowiązującego we wszystkich 27 państwach członkowskich UE i ważnego przez pewien okres. Od organów celnych w całej UE można by wtedy wymagać zwrócenia szczególnej uwagi na niektóre szczególne rodzaje transakcji. Wprowadzenie takiego wspólnego podejścia oznaczałoby, że sytuacja eksporterów w całej UE stałaby się bardziej stabilna, a jednocześnie wzmocniono by wysiłki związane z bezpieczeństwem, gdyż potencjalne podmioty zajmujące się rozprzestrzenianiem broni zostałyby skutecznie powstrzymane przed szukaniem dostępu do niektórych produktów w całej UE.

Należy zastanowić się także, w jaki sposób dopilnować, by nie występowało „podcinanie”, w sytuacji gdy dane państwo członkowskie wydaje decyzję odmowną w następstwie przeprowadzenia kontroli „catch-all”. W tym względzie trzeba rozważyć umocnienie roli organów celnych lub ewentualne ustanowienie tymczasowych wykazów dodatkowych produktów podlegających kontroli, które byłyby oparte na ostatnio wydanych odmowach. Taki tymczasowy wykaz oznaczałby wprowadzenie wymogu uzyskania zezwolenia na wywóz niektórych produktów (które nie są ujęte w wykazie kontrolnym UE) do niektórych miejsc przeznaczenia i tym samym zobowiązanie państw członkowskich do oceny tych transakcji wywozowych na podstawie zestawu wspólnych zasad.

Pytania:

46. Czy popierają Państwo pomysł zobowiązania państw członkowskich do wymiany informacji na temat stosowanych kontroli „catch-all” (wymogi uzyskania zezwoleń), co zastąpiłoby obecne podejście zakładające dobrowolną wymianę informacji?

47. Czy popierają Państwo pomysł utworzenia mechanizmu prowadzenia kontroli „catch-all” w całej UE?

48. Jakie jest Państwa zdanie na temat koncepcji stworzenia tymczasowych wykazów produktów i miejsc przeznaczenia, które mogłyby podlegać kontroli na mocy przepisów dotyczących „catch-all”?

Działania na rzecz w pełni zintegrowanego rynku wewnętrznego produktów podwójnego zastosowania

Dyskusja na temat przyszłego modelu unijnej kontroli wywozu byłaby niekompletna bez uwzględnienia kwestii transferów wewnątrzunijnych, które nadal stanowią jeden z nielicznych wyjątków od zasady swobodnego przepływu towarów w UE. W czasie gdy możliwe byłoby uzgodnienie pewnych ułatwień w odniesieniu do wewnątrzunijnych transferów produktów wojskowych, powody utrzymania kontroli w zakresie transferu produktów podwójnego zastosowania wewnątrz UE wydają się być nie do końca jasne. Poddanie transferów wewnątrzunijnych zasadniczo identycznej procedurze wydawania zezwoleń jak ta, której podlega wywóz do państw trzecich, jest trudne do uzasadnienia na rynku wewnętrznym. Problem jest jeszcze większy ze względu na brak jasnych i zharmonizowanych procedur wydawania zezwoleń na transfer wewnątrzunijny. Przez kilka lat kolejne unijne ramy prawne dotyczące kontroli wywozu zostawiały możliwość zniesienia takiej kontroli w następstwie dalszych kroków w kierunku harmonizacji kontroli wywozu w UE. Niestety w kwestii tej nie poczyniono jeszcze postępów.

Kontrole transferów wewnątrzunijnych hamują rozwój, gdyż przedsiębiorstwa próbują unikać, o ile to możliwe, współpracy transgranicznej, która wymaga przejścia przez uciążliwe procedury uzyskiwania zezwoleń i prowadzenia ewidencji. Ogólnie rzecz biorąc, istnieje obecnie szereg dużych projektów wymagających dużej liczby zezwoleń. Projekty te mogłyby odnieść znaczne korzyści z uproszczonego podejścia do kontroli transferów wewnątrzunijnych.

W ramach koncepcji nowego modelu unijnej kontroli wywozu należy podjąć zdecydowane wysiłki w celu zniesienia kontroli transferów produktów podwójnego zastosowania wewnątrz UE. Gdy jest to konieczne ze względów bezpieczeństwa, rozważyć można alternatywne sposoby dopilnowania, by nie występowało „przekierowanie”, w tym:

- wykorzystanie w większym stopniu mechanizmów weryfikacji po dostawie;

- korzystanie z wykazu uprawnionych użytkowników końcowych w UE, którzy mogliby otrzymywać określone produkty/technologie ujęte obecnie w wykazie w załączniku IV.

Jako minimum i pierwszy etap prac w tej dziedzinie można złagodzić wymogi dotyczące ewidencjonowania oraz wprowadzić generalne zezwolenia na niektóre produkty.

Pytania:

49. Czy popierają Państwo cel, jakim jest stopniowe ograniczanie kontroli transferów wewnątrzunijnych?

50. Czy popierają Państwo pomysł, aby zastąpić wymogi uzyskania zezwoleń w zakresie transferów wewnątrzunijnych mechanizmem weryfikacji po dostawie?

51. Czy zgadzają się Państwo z pomysłem zastąpienia wymogów uzyskania zezwoleń w zakresie transferów wewnątrzunijnych wprowadzeniem statusu uprawnionego użytkownika końcowego zgodnie z opisem powyżej?

52. Czy mają Państwo inne pomysły, które umożliwiłyby stopniowe ograniczanie kontroli transferów wewnątrzunijnych?

Lepsze egzekwowanie kontroli wywozu

Egzekwowania przepisów w zakresie kontroli wywozu dokonują organy celne w dwóch etapach, a mianowicie w miejscu, w którym towary są wprowadzane do procedury wywozu, i na granicy UE. Obecnie odbywa się to na podstawie bardzo ograniczonych informacji, które są dostępne dla organów egzekwowania prawa.

Wraz z opisaną powyżej poprawą mechanizmów wymiany informacji, organy egzekwowania prawa mogą uzyskać dostęp do informacji zbiorczych dotyczących ważnych zezwoleń, zarejestrowanych eksporterów, jak i podejrzanych podmiotów. Informacje te mogłyby zostać wykorzystane do lepszego wykrywania transakcji wysokiego ryzyka i skoncentrowania wysiłków zmierzających do egzekwowania prawa właśnie na tych transakcjach.

Należy również poświęcić uwagę kwestii lepszego wykorzystania statusu upoważnionego przedsiębiorcy w procesie kontroli wywozu.

Pytania:

53. Jakiego rodzaju informacje pozwoliłyby organom celnym na właściwe przeprowadzenie kontroli wywozu na granicach UE?

54. Czy przydatny byłby organom celnym dostęp do informacji zbiorczych dotyczących zezwoleń wydanych w UE oraz wykazów eksporterów, którzy otrzymali zezwolenia?

55. W jaki sposób używano by statusu upoważnionego przedsiębiorcy w ramach kontroli wywozu?

WNIOSKI

Dalsze kroki

Konsultacje na podstawie zielonej księgi mają na celu rozpoczęcie procesu przeglądu systemu unijnej kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania., wymaganego na mocy art. 25 rozporządzenia (WE) nr 428/2009. Przybliżony harmonogram kolejnych etapów przedstawiono poniżej:

- 31 października 2011 r. – koniec konsultacji;

- styczeń 2012 r. – sprawozdanie na temat wyników zielonej księgi;

- wrzesień 2012 r. – formalne sprawozdanie dla Parlamentu Europejskiego i Rady na mocy art. 25;

- 2013–2014 – propozycje zmian do rozporządzenia w sprawie produktów podwójnego zastosowania.

Okres konsultacji

Wszystkie zainteresowane strony proszone są o przedstawienie swoich opinii na temat kwestii i pytań przedstawionych powyżej, które powinny zostać przesłane w formie elektronicznej nie później niż dnia 31 października 2011 r. na następujący adres poczty elektronicznej: TRADE-F1-DU-CONSULT-2011@ec.europa.eu.

Publikacja opinii

Komisja przewiduje możliwość publikacji lub rozpowszechniania szczegółowych opinii nadesłanych w ramach konsultacji dotyczących niniejszej zielonej księgi. Jeżeli chcieliby Państwo, aby Państwa opinia pozostała poufne, należy to wyraźnie wskazać w odpowiedzi.

[1] Europejski Trybunał Sprawiedliwości wydał dwa podstawowe orzeczenia w 1995 r. w sprawie C-70/94 – Fritz Werner Industrie-Ausrüstungen GmbH przeciwko Republice Federalnej Niemiec i w sprawie C-83/94 – postępowania karne przeciwko Peterowi Leiferowi, Reinholdowi Ottonowi Krauskopfowi i Ottonowi Holzerowi .

[2] Zobacz art. 2 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

[3] Rozporządzenie Rady (EWG) nr 2603/69.

[4] Zob. sprawa C-70/94 oraz C-83/94 powyżej. W sprawie C-83/94, Europejski Trybunał Sprawiedliwości określił, że wszelkie nadzwyczajne środki podjęte w tym zakresie muszą być proporcjonalne do wyznaczonego celu.

[5] Niniejsza zielona księga dotyczy wyłącznie kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania. Sankcje UE i wywóz sprzętu wojskowego są celowo wyłączone.

[6] Analiza odpowiednich kodów CN produktów podwójnego zastosowania (obejmujących zarówno produkty, które mają charakter produktów podwójnego zastosowania, jak i produkty, które nie mają takiego charakteru) wskazuje, że wywóz produktów podwójnego zastosowania może stanowić aż 10% wywozu z UE (górna granica).

[7] Prace międzynarodowych systemów kontroli wywozu są ściśle związane z osiągnięciem celów kilku międzynarodowych instrumentów, w tym Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej, konwencji o zakazie broni chemicznej, konwencji o zakazie broni biologicznej i toksycznej oraz rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ, takich jak rezolucja RB ONZ nr 1540.

[8] Niemniej jednak istnieją pewne obszary działania, w szczególności w dziedzinie ceł, w których stosowane jest jednolite podejście UE. Na przykład korelacja między produktami wykazu kontrolnego i nomenklaturą celną towarów jest ujednolicona na poziomie UE za pośrednictwem bazy danych TARIC.

[9] Należy zauważyć, że kontrole wewnątrzunijnych transferów towarów jądrowych są również związane z protokołem dodatkowym z Międzynarodową Agencją Energii Atomowej.