KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY I EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO Handel, wzrost gospodarczy i własność intelektualna – strategia na rzecz ochrony i egzekwowania praw własności intelektualnej w państwach trzecich /* COM/2014/0389 final */





1. Wprowadzenie Rada Europejska na posiedzeniu w marcu 2014 r. potwierdziła znaczenie własności intelektualnej jako podstawowego czynnika stymulującego wzrost gospodarczy i innowacje, uwydatniając potrzebę walki ze zjawiskiem podrabiania w celu zwiększenia konkurencyjności przemysłowej UE na skalę ogólnoświatową. Prawa własności intelektualnej to jeden z podstawowych środków, przy pomocy których przedsiębiorstwa, twórcy i wynalazcy uzyskują zwrot z inwestycji w wiedzę, innowacje i kreatywność. Według szacunków z ostatniego badania sektory intensywnie korzystające z praw własności intelektualnej generują w przybliżeniu 39 % PKB UE (o wartości około 4,7 bln EUR rocznie), natomiast, przy uwzględnieniu pośredniego udziału w zatrudnieniu, sektorom tym przypisuje się nawet 35 % wszystkich miejsc pracy[1]. W praktyce, za sprawą przyznania czasowych praw wyłącznych, własność intelektualna jest bezpośrednio powiązana z produkcją i dystrybucją nowych oraz autentycznych produktów i usług z korzyścią dla wszystkich obywateli. Podstawowym czynnikiem warunkującym realizację tych celów jest optymalna i efektywna ekonomicznie „infrastruktura” własności intelektualnej, obejmująca swym zakresem prawne uznawanie, rejestrację, wykorzystanie i zrównoważone egzekwowanie wszystkich form praw własności intelektualnej. Aby zachować konkurencyjność na tle krajów o niższych kosztach pracy, energii i surowców, UE potrzebuje innowacji, wobec czego musi stworzyć warunki stymulujące innowacje, dzięki którym europejskie przedsiębiorstwa będą mogły nam pomóc wyjść z kryzysu za sprawą działalności handlowej. Dlatego właśnie branże oparte na wiedzy odgrywają podstawową rolę w strategiach „Globalny wymiar Europy”[2] i „Europa 2020”[3]. Rozkwit kreatywności i innowacji wymaga ochrony twórczości intelektualnej, a rolę tę odgrywają prawa własności intelektualnej, które pełnią również istotną funkcję we wspieraniu rozwoju[4] oraz rozwiązywaniu niektórych dzisiejszych problemów o wymiarze globalnym. W przypadku krajów rozwijających się pragmatyczne i elastyczne podejście pomoże im zmaksymalizować potencjał własnych aktywów intelektualnych, przyczyniając się następnie do ich integracji z międzynarodowym obrotem handlowym i zapewniając jednocześnie większy dobrobyt społeczeństwa. Według niektórych danych szacunkowych PKB UE traci rocznie około 8 mld EUR z powodu podrabiania i piractwa[5], a koszty tego zjawiska na skalę światową mogą wynieść do 2015 r. aż 1,7 bln USD[6]. UE opracowała na przestrzeni wielu lat nowoczesny, zintegrowany system ochrony praw własności intelektualnej, który znacznie przyczynia się do wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy, zapewniając jednocześnie odpowiednią równowagę między interesami podmiotów prawa autorskiego a interesami użytkowników tych praw. UE, w tym Komisja Europejska, jak również duże organizacje międzynarodowe (WIPO, WHO, WTO, WCO, OECD, G-20[7]) wezwały do podjęcia działań na rzecz zwalczania przypadków naruszania praw własności intelektualnej[8],[9],[10]. W 2004 r. w komunikacie Komisji „Strategia egzekwowania praw własności intelektualnej w krajach trzecich[11]” zdefiniowano szerokie ramy walki z naruszeniami praw własności intelektualnej w państwach trzecich, jak również konkretne kierunki działania, które zostały następnie wdrożone. Jak jednak zauważono w towarzyszącym dokumencie roboczym służb Komisji (SEC(2013)30), w ostatnich 10 latach odnotowano nie tylko znaczny postęp technologiczny, ale też zmiany w zakresie charakteru i zakresu problemów oraz zagrożeń dla własności intelektualnej europejskich przedsiębiorstw oraz ewolucję społeczną w zakresie praw własności intelektualnej. Niniejszy komunikat zawiera zatem przegląd podejścia, które Komisja przyjęła w 2004 r., jak również przedstawia poddaną przeglądowi strategię na rzecz propagowania praw własności intelektualnej i zwalczania przypadków naruszania tych praw za granicą. Uwydatnia się w nim sposoby udoskonalenia stosowanych podejść strategicznych w celu dostosowania ich do bieżących realiów, proponując również narzędzia i pomysły na potrzeby radzenia sobie w nowej rzeczywistości. Ciągłość działań w połączeniu ze zmianami pomoże nam utrzymać i stymulować innowacje i kreatywność, równoważąc jednocześnie interesy wszystkich zainteresowanych stron. Komunikat jest uzupełniony planem działania UE, który koncentruje się na egzekwowaniu praw własności intelektualnej na jednolitym rynku oraz na rozwijaniu bardziej zacieśnionej współpracy organów celnych w UE i państwach trzecich w odniesieniu do handlu towarami naruszającymi prawa własności intelektualnej, jak przewidziano w unijnym planie działania organów celnych. 2. Zmiany w kontekście zewnętrznym od 2004 r. 2.1. Strategia z 2004 r. Ocena[12] strategii z 2004 r. została przeprowadzona w 2010 r. i potwierdziła jej znaczenie. Sformułowano również kilka zaleceń dotyczących jej udoskonalenia i dopracowania, np. przez wzmocnienie procesu konsultacji ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, uwzględnienie programu rozwoju oraz opracowanie kolejnych programów rozwoju współpracy technicznej. Podstawowe wnioski z tej oceny oraz liczne informacje dodatkowe można znaleźć w towarzyszącym dokumencie roboczym służb Komisji (SEC(2013)30). 2.2. Zmiany i wyzwania Wzrost i zatrudnienie nieustannie mają zasadnicze znaczenie w dzisiejszym wymagającym otoczeniu gospodarczym. Globalizacja i rozwój technologii to nie tylko ogromne możliwości dla handlu, ale też duże wyzwania. Udział państw[13] BRIC w światowym handlu wzrósł z 8 % w 2000 r. do 18,2 % w roku 2010[14] i szacuje się, że kraje rozwijające się będą generowały do 2030 r. blisko 60 % światowego PKB[15]. Chociaż państwa te zmieniają stosunek do własności intelektualnej, rezygnując z naśladownictwa na rzecz twórczości, to podrabianie, piractwo, kradzież własności intelektualnej i inne formy niewłaściwego jej wykorzystania są tam nadal rozpowszechnione. Rozwijające się kraje charakteryzuje ogromny pęd do utrzymania ich imponującego wzrostu gospodarczego i przesunięcia się w górę łańcucha wartości poprzez opanowanie zagranicznej technologii lub uzyskanie do niej dostępu, za sprawą legalnej konkurencji lub, w przypadku niektórych podmiotów, nielegalnych środków. Dlatego nie wystarczy, aby UE jedynie dysponowała właściwą polityką w obszarze praw własności intelektualnej – musimy dążyć też do zwiększenia ochrony i egzekwowania praw własności intelektualnej za granicą, zwłaszcza wśród naszych podstawowych partnerów handlowych. W istocie, mimo zaostrzania przepisów prawa na całym świecie, naruszanie praw własności intelektualnej osiągnęło bezprecedensowy poziom, głównie za sprawą technologii cyfrowej, umożliwiającej masowe zwielokrotnianie, tanio i z zachowaniem wysokiej jakości. Według danych szacunkowych międzynarodowy handel podrobionymi i pirackimi towarami osiągnął w 2008 r. wartość około 250 mld USD (tj. 2 % światowego handlu)[16]. Rozpowszechnienie internetu ułatwia działalność nie tylko legalnym przedsiębiorstwom, ale również podmiotom trudniącym się naruszaniem praw własności intelektualnej, coraz lepiej zorganizowanym i szybko dostosowującym swoje modele biznesowe w celu wykorzystania luk w ochronie własności intelektualnej, aby wprowadzić ją po stosunkowo niskiej cenie do obrotu na rynku lokalnym, krajowym i międzynarodowym. Reakcja polityczna potrzebna jest nie tylko po to, by zapewnić skuteczną ochronę i egzekwowanie praw własności intelektualnej na skalę międzynarodową, ale również by zwiększyć w społeczeństwie świadomość gospodarczych i innych skutków handlu towarami naruszającymi prawa własności intelektualnej oraz szkód wynikających z tego handlu dla innowacji, jak również dla zdrowia i bezpieczeństwa. Brak właściwej ochrony własności intelektualnej w niektórych jurysdykcjach może w zglobalizowanej gospodarce międzynarodowych łańcuchów dostaw drastycznie wpłynąć na działalność handlową i tym samym na powstawanie trwałych miejsc pracy oraz na konsumentów, praktycznie na całym świecie. Wytwarzanie towarów i usług naruszających prawa własności charakteryzuje niski poziom przestrzegania norm pracy i norm środowiskowych[17]. Szczególnie poważny niepokój rządów budzi coraz większe zaangażowanie zorganizowanych grup przestępczych[18]. Z uwagi na zmiany sytuacji w dziedzinie własności intelektualnej zasadnicze znaczenie ma dostosowanie bieżącej strategii do dzisiejszych wyzwań. Niniejszy komunikat zawiera przegląd unijnych podejść w ramach polityki i uaktualnia je, wprowadzając nowe narzędzia i pomysły. Ma on pomóc UE nie tylko w zapewnieniu wzrostu gospodarczego, ale również w realizacji bardziej ogólnych celów społecznych, również w odniesieniu do rozwijającego się świata. 2.2.1. Egzekwowanie praw Dla podmiotów prawa autorskiego ważny jest dostęp do środków zaradczych w wymiarze międzynarodowym, mających chronić ich prawa – środki zachęcające do inwestycji są ograniczone w jurysdykcjach, w których środki te są niepewne – stąd zapotrzebowanie na solidne i przewidywalne warunki ramowe ochrony praw własności intelektualnej, zapewniające otoczenie sprzyjające innowacjom i zrównoważonemu rozwojowi gospodarczemu oraz skuteczne egzekwowanie praw. W wielu państwach trzecich przeprowadzono znaczące reformy regulacji w obszarze praw własności wskutek porozumienia WTO w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (porozumienia TRIPS), ale dążenia do egzekwowania praw nie zawsze pokrywały się z tymi reformami. Możliwość skutecznego egzekwowania praw własności intelektualnej często ograniczają poważne braki w ramach prawnych w zakresie praw własności intelektualnej, np. organy celne nie posiadają uprawnień z urzędu, sądy orzekają niedostatecznie odstraszające kary, urzędnicy nie posiadają wystarczającej wiedzy i przeszkolenia w dziedzinie praw własności intelektualnej. Przeszkodę w egzekwowaniu praw może też stanowić brak woli politycznej. UE odnotowała trzykrotny wzrost liczby towarów naruszających prawa własności intelektualnej zatrzymanych na granicach unijnych w latach 2005–2012. Handel elektroniczny spowodował większy obrót handlowy z użyciem małych przesyłek, co utrudnia wykrywanie przypadków naruszenia praw własności intelektualnej. Ta nowa struktura handlu doprowadziła do ponad dwukrotnego wzrostu przypadków naruszenia praw własności intelektualnej w UE od 2009 do 2012 r. W 2012 r. organy celne odnotowały prawie 90 000 przypadków wykrycia, w tym blisko 40 mln zatrzymanych artykułów (szacowana wartość równoważnych produktów oryginalnych wynosi prawie 1 mld EUR[19]). Nie ma zbyt dużej możliwości egzekwowania praw własności intelektualnej, jeżeli brakuje zrozumiałych i odpowiednich przepisów oraz procedur służących ochronie tych praw. Muszą istnieć wyraźne i proporcjonalne przepisy prawa materialnego (np. kryteria dotyczące zdolności patentowej), w tym odpowiednio dostosowane wyjątki, jak również procedury służące ochronie własności intelektualnej. Przepisy te muszą być jednocześnie na tyle restrykcyjne, aby zapobiegały nadużywaniu praw własności intelektualnej i sytuacjom, w których prawa te miałyby być celem same w sobie, jak również muszą zapewniać odpowiednią „jakość” praw, która zapobiegnie szerzeniu się praw nieuzasadnionych (np. rejestracje w złej wierze). Zaległości w badaniach i niska jakość praw skutkują brakiem pewności prawa, ze szkodą dla wnioskodawców i stron trzecich. 2.2.2. Jawna debata Poparcie dla systemów ochrony praw własności intelektualnej w niektórych sferach opinii publicznej w ostatnich latach zmalało. Coraz większe lekceważenie praw własności intelektualnej może ograniczyć zamierzone korzyści, które te prawa mają przynieść. Rosnący wolumen (i niższa cena) towarów naruszających prawa własności mógł na tyle wpłynąć na zapatrywania konsumentów, że chętniej je kupują. Niektóre z ostatnich inicjatyw spotkały się z obawami ze strony opinii publicznej. Wydaje się, że u podłoża tych obaw leżą różne czynniki. Po pierwsze sposób postrzegania wygórowanych ambicji podmiotów prawa autorskiego, skutkujących niedostępnością lub trudną dostępnością niektórych towarów lub usług. Po drugie opinia, że podrabianie i piractwo to przestępstwa pozbawione jawnych ofiar. Po trzecie, to brak w niektórych obszarach znajomości racjonalnych podstaw i skutków praw własności intelektualnej oraz ekonomicznych i bardziej ogólnych konsekwencji ich łamania dla gospodarki. Chociaż decydenci muszą nieustannie kontrolować, czy obowiązujące przepisy są dostosowane do aktualnych wyzwań, to należy koniecznie zachować rozsądną równowagę między (1) potrzebą zwiększenia dostępu do towarów i usług chronionych prawami własności intelektualnej, (2) potrzebą zachęcania podmiotów prawa autorskiego do dalszych inwestycji w innowacje i (3) potrzebą wyważenia różnych praw podstawowych. Same obostrzenia w obszarze egzekwowania prawa nie rozwiążą tego problemu, który trzeba wyeliminować za sprawą debaty i kampanii informacyjnych skierowanych do konsumentów oraz producentów. Konsumentom należy lepiej uświadomić szerzej pojęte konsekwencje naruszania praw własności intelektualnej. Wiąże się to nie tylko z zapewnieniem środków zachęcających, ale również z wpływem na rodzaj i liczbę dostępnych wyrobów oraz z utratą miejsc pracy w UE w razie osłabienia praw lub wprowadzenia utrudnień w ich egzekwowaniu. Dotyczy to również niektórych krajów rozwijających się, gdzie produkcję towarów naruszających prawa własności intelektualnej ułatwiają często słabe ramy w zakresie praw własności intelektualnej. 2.2.3. Internet a prawa własności intelektualnej Internet stał się zasadniczym narzędziem dla wielu gałęzi gospodarki, zwłaszcza dla sektora kultury i sektora kreatywnego. W 13 państwach objętych ostatnim badaniem[20] generuje on około 3,4 % PKB, a w Zjednoczonym Królestwie i Szwecji nawet 6 %. W państwach należących do grupy G8, w Korei Południowej i Szwecji gospodarka internetowa wygenerowała w latach 2006–2011 21 % wzrostu PKB. Chociaż wzrost ten zaowocował ogromnymi możliwościami, to przypadki naruszania praw własności intelektualnej mnożą się coraz szybciej (podobno prawie jedna czwarta ruchu w internecie skutkuje naruszeniem praw autorskich[21]). Dotyczy to nie tylko dóbr cyfrowych, takich jak muzyka, treści audiowizualne i oprogramowanie, ale również fizycznych towarów, które coraz częściej sprzedaje się na platformach handlu elektronicznego. To szybko zmieniające się otoczenie oraz fakt, że internet pozbawiony jest granic, w przeciwieństwie do przepisów prawa dotyczących własności intelektualnej, utrudnia wyznaczanie w odpowiednim czasie dobrze wyważonych kierunków polityki. Traktaty WIPO – „traktaty dotyczące internetu” – Traktat WIPO o prawie autorskim (WCT) oraz Traktat WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach (WPPT), przyjęte w 1996 r., stanowiły mile widziany postęp w kierunku rozwiązania tych problemów, ale pozostaje jeszcze wiele wyzwań. Jednym z takich wyzwań w obszarze regulacji jest odpowiedzialność pośredników, takich jak dostawcy usług internetowych. Z uwagi na rolę, jaką odgrywają w działalności zgodnej z prawem i tej skutkującej naruszeniem praw własności intelektualnej, ich zobowiązania są przedmiotem toczącej się debaty. Dostawcy usług internetowych zajmujący się hostingiem stron naruszających prawa własności intelektualnej stwarzają szczególne problemy w zwalczaniu tego procederu, jeżeli prowadzą działalność w państwach trzecich, które nie posiadają stosownego prawodawstwa lub nie wykazują chęci do działania. Należy odpowiednio wyważyć ramy prawne, uwzględniając z jednej strony prawa jednostek – w tym prawa podstawowe, takie jak wolność wypowiedzi, ochrona danych osobowych, prawa procesowe, a z drugiej strony poszanowanie własności intelektualnej, będące również prawem podstawowym[22]. W uzupełnieniu do polityki publicznej potrzebna jest współpraca twórców i pośredników, którzy powinni podejmować w ramach prawa inicjatywy mające na celu zwalczanie przypadków naruszania praw własności intelektualnej. Cel ten można zrealizować przy pomocy instrumentów „prawa miękkiego” uzupełniających ramy prawne, przykładowo w formie dobrowolnych inicjatyw tworzenia kodeksów postępowania na rzecz zwalczania takiej sprzedaży, jak również w drodze zacieśniania współpracy.[23] 2.2.4. Potencjalny wkład praw własności intelektualnej w rozwój Doświadczenia i dowody uzyskane w krajach rozwiniętych oraz krajach wschodzących i rozwijających się o średnich dochodach wskazują na to, że skuteczne prawa własności intelektualnej mogą przynosić korzyści, zwłaszcza gdy prawom tym towarzyszą usprawnienia w innych obszarach inwestycji i poprawa klimatu biznesowego[24]. Do korzyści takich zalicza się: – zwiększenie potencjału handlowego[25] aktywów intelektualnych, np. produktów rolnych (w tym oznaczeń geograficznych i odmian roślin), – ochronę dochodów podatkowych i miejsc pracy za sprawą skuteczniejszego zwalczania przypadków naruszania praw własności intelektualnej, – zwiększenie pewności prawnej i propagowanie innowacji przez stworzenie bardziej sprzyjających warunków dla inwestycji przychodzących i transferu technologii[26], – nie można nie doceniać też pośrednich korzyści dla zdrowia i bezpieczeństwa, wynikających z wyeliminowania towarów naruszających prawa własności intelektualnej[27]. Jak już wcześniej zauważono, gospodarki wschodzące coraz częściej są eksporterami produktów wytworzonych przy dużym udziale własności intelektualnej, zatem korzystają z bardziej rygorystycznych systemów ochrony własności intelektualnej, mimo że systemy te nie dorównują jeszcze standardom UE. Taki brak równych warunków działania z krajami o gospodarkach wschodzących szkodzi UE oraz wzrostowi i rozwojowi gospodarczemu państw trzecich, natomiast podmioty dopuszczające się naruszeń praw własności intelektualnej dążą do wykorzystania tych różnic. Skuteczne systemy ochrony praw własności intelektualnej, uzupełnione sprzyjającym otoczeniem i dostateczną zdolnością do przyswojenia technologii, mogą pomóc rozwijającym się krajom w stworzeniu solidnej i opłacalnej bazy technologicznej na gruncie lokalnym. Mogą one zwiększyć potencjał w dziedzinie badań naukowych i rozwoju, zachęcić najlepsze przedsiębiorstwa krajowe do bardziej wzmożonej działalności w dziedzinie badań naukowych i rozwoju oraz zmotywować międzynarodowe przedsiębiorstwa do wprowadzania innowacji na tych rynkach. Systemy takie mogą w szczególności odegrać pozytywną rolę w stymulowaniu transferu technologii i bezpośrednich inwestycji zagranicznych, oznaczających szanse dla podmiotów prawa autorskiego i odbiorców, w tym w stymulowaniu technologii, które mogą pomóc w rozwiązaniu globalnych problemów, takich jak zmiana klimatu. Istnieje kilka rodzajów technologii oraz kilka kanałów przekazu, a transfer technologii w rzeczywistości często nie stanowi odrębnego działania, tylko jest elementem bardziej złożonego projektu. Zdobycie przez kraje najsłabiej rozwinięte solidnej i opłacalnej bazy technologicznej nie zależy wyłącznie od pozyskania przedmiotów czy sprzętu, ale też od know-how, umiejętności w zakresie zarządzania i produkcji, lepszego dostępu do źródeł wiedzy oraz od dostosowania się do lokalnych warunków gospodarczych, społecznych i kulturowych. UE dokonuje zróżnicowania, realizując swoją politykę (co potwierdzono w komunikacie Komisji w sprawie handlu, wzrostu gospodarczego i rozwoju[28]) z uwzględnieniem poziomu rozwoju[29] oraz potencjału instytucjonalnego krajów rozwijających się. Naszą strategię można zatem bardziej ukierunkować na pomoc techniczną w budowaniu potencjału, a nie na negocjacje mające na celu usprawnienie systemów ochrony praw własności intelektualnej, zależnie od kraju, do którego ta strategia się odnosi. W szczególności UE będzie w pełni przestrzegała wymogu TRIPS, zgodnie z którym kraje rozwinięte powinny zaoferować swoim przedsiębiorstwom środki zachęcające do transferu technologii do krajów najsłabiej rozwiniętych[30], zgodnie ze stanowiskiem przedstawionym w 2003 r.[31], oraz powinny pracować nad zachęceniem krajów najsłabiej rozwiniętych do stworzenia otoczenia sprzyjającego transferowi technologii. 2.2.5. Gospodarki wschodzące Stopa wzrostu krajów o średnich dochodach – oraz ich rosnąca rola w gospodarce światowej – niosą ze sobą wielkie szanse dla działalności handlowej UE i międzynarodowej, ale też podniosły stawki dla przedsiębiorstw posiadających prawa własności intelektualnej, narażając je na dużo większe niż wcześniej ryzyko naruszania ich praw własności intelektualnej za granicą. Niektóre gospodarki wschodzące zaangażowały się w agresywną politykę, ukierunkowaną na pozyskanie właściwej zagranicznej technologii oraz stymulowanie krajowych liderów, zwłaszcza w sektorach uznawanych za strategiczne, np. za sprawą przymusowego transferu technologii, wymogów w zakresie lokalnej zawartości oraz krajowej polityki w obszarze innowacji, mającą na celu wykorzystanie osiągnięć innych do własnych celów[32]. W połączeniu z szybko rosnącym potencjałem rodzimych przedsiębiorstw oraz brakiem skutecznych ram w obszarze praw własności intelektualnej polityka taka powoduje, że niektóre przedsiębiorstwa uciekają się do przywłaszczania sobie zagranicznej własności intelektualnej przy użyciu dowolnych środków, niekiedy nielegalnych, co ma bezprecedensowy wpływ na gospodarkę krajów uprzemysłowionych. Coraz więcej doniesień wskazuje na możliwość sponsorowania takich działań przez państwa[33]. Z drugiej strony następują zmiany, gdyż coraz więcej podmiotów dostrzega korzyści wynikające z praw własności intelektualnej, umożliwiające zwiększenie swojej konkurencyjności, w miarę jak podmioty starają się przesunąć w górę łańcucha wartości. Przedsiębiorstwa w tych krajach generują więc coraz więcej swojej własności intelektualnej i ją chronią. Na przykład w Chinach w okresie od 2003 do 2007 r. liczba zgłoszeń patentowych wzrosła średnio o 34 % rocznie, natomiast liczba europejskich zgłoszeń patentowych od podmiotów chińskich wzrosła w okresie 2001–2010 około dziesięciokrotnie. Należy jednak koniecznie w skuteczny sposób wyeliminować ryzyko dopuszczania się nieuczciwych praktyk w celu uzyskania dostępu do technologii UE. Ryzyko to może pojawiać się w takich obszarach jak: – zamówienia publiczne. Wiele przedsiębiorstw UE boryka się z problemami związanymi z prawami własności intelektualnej, takimi jak złamanie poufności, przejawy protekcjonizmu skutkującego przymusowym transferem technologii[34], a nawet samo oferowanie (przez oferentów z państw trzecich) nielegalnie zdobytych technologii, – procedury oceny inwestycji i oceny zgodności, w przypadku których pojawiają się podobne problemy (np. uwarunkowanie dostępu do rynków spoza UE transferem technologii lub oceny zgodności wymagające ujawnienia informacji wrażliwych bez właściwych gwarancji ochrony praw własności intelektualnej), jak również inne środki ograniczające obrót handlowy[35]. Trzeba dokładnie monitorować sytuacje, w których państwa trzecie wdrożyły środki nakazujące transfer technologii przedsiębiorstwom z UE prowadzącym tam działalność lub proponują wdrożenie takich środków, i w miarę potrzeb dążyć do podjęcia odpowiednich działań. 2.2.6. Badania naukowe, innowacje i technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT) Sytuacja na świecie w obszarze badań naukowych i innowacji drastycznie się zmieniła w minionym dziesięcioleciu. Gospodarki wschodzące poczyniły znaczne inwestycje w umocnienie swoich systemów badań i innowacji, wskutek czego powstaje system wielobiegunowy, w którym takie państwa jak BRIC (Brazylia, Rosja, Indie i Chiny) korzystają z coraz większych wpływów. Badania i innowacje mają coraz częściej wymiar międzynarodowy. Pojawia się coraz więcej publikacji sygnowanych wspólnie przez autorów z wielu państw, organizacje badawcze tworzą za granicą biura, natomiast inwestycje międzynarodowych przedsiębiorstw w badania naukowe i rozwój często są ukierunkowane na gospodarki wschodzące. Ważne kwestie społeczne, takie jak zmiana klimatu i zrównoważony rozwój, mają charakter globalny. Wymagają od UE zacieśnienia współpracy w obszarze badań naukowych i innowacji z międzynarodowymi partnerami i jednocześnie przyjęcia bardziej strategicznego podejścia przy ustalaniu odpowiednich warunków ramowych współpracy. W tym celu Komisja przyjęła w 2012 r. nową strategię współpracy międzynarodowej w dziedzinie badań naukowych i innowacji[36]. Chociaż strategia ma na celu zwiększenie współpracy, to potwierdza też fakt, że jednocześnie niesie ze sobą nowe zagrożenia, wymagające ochrony interesów gospodarczych Unii. W związku z tym zachodzi konieczność podjęcia wzmożonych działań na rzecz zapewnienia uczciwego i równorzędnego podejścia do praw własności intelektualnej w celu uniknięcia utraty unijnego know-how. W kontekście branży technologii informacyjno-komunikacyjnych, która musi zabiegać o interoperacyjne na poziomie globalnym sieci i narzędzia, ważna jest również ochrona praw własności intelektualnej w wymiarze globalnym, zapewniona przy pomocy norm. Bardzo ważne jest, aby międzynarodowy system normalizacyjny uznawał nie tylko potrzebę zapewnienia dostępu do technologii objętych międzynarodowymi normami, ale też chronił efektywny sposób uczciwego i terminowego nagradzania za inwestycje w rozwój tych technologii. 2.2.7. Wyzwania związane z dostępem do produktów leczniczych Dostęp do niedrogich, bezpiecznych i skutecznych produktów leczniczych ma zasadnicze znaczenie dla wszystkich krajów, a w przypadku krajów najsłabiej rozwiniętych i rozwijających się sprawa ta stanowi szczególnie duże wyzwanie. Dostrzegając ten problem, UE zapewnia duży wkład w pomoc na rzecz zdrowia – np. za sprawą Globalnego Funduszu na rzecz Walki z AIDS, Gruźlicą i Malarią i innych organizacji o zasadniczym znaczeniu[37]. Zapoczątkowała też partnerstwo pomiędzy Europą a krajami rozwijającymi się w zakresie badań klinicznych (EDCTP), mające na celu przyspieszenie rozwoju w zakresie badań klinicznych leków przeciwko lekceważonym chorobom związanym z ubóstwem. Rola własności intelektualnej w dostępie do produktów leczniczych była przedmiotem szerokiej debaty. Zgodnie z ostatnim opracowaniem z badań WHO-WTO-WIPO „brak dostępu do technologii medycznych rzadko jest podyktowany jednym czynnikiem”[38]. Istnieje wiele czynników ujemnie wpływających na dostęp [dokładniej objaśnionych w towarzyszącym dokumencie roboczym służb Komisji (SEC(2013)30)], ale większość z nich nie wiąże się z prawami własności intelektualnej, lecz z brakiem dostępu do wysokiej jakości opieki zdrowotnej, słabą infrastrukturą, brakiem systemów dystrybucji i dostaw oraz brakiem kontroli jakości. Prawa własności intelektualnej mogą jednak wpływać na cenę produktów leczniczych. Wyzwaniem jest tu szeroko zakrojona reakcja na ten złożony i wieloaspektowy problem, jak również zapewnienie dostępu do niedrogich produktów leczniczych, bez osłabiania zachęt potrzebnych w celu kontynuowania badań farmaceutycznych. Należy mieć na uwadze, że generyczne produkty lecznicze odgrywają ważną rolę i nie należy ich porównywać ze sfałszowanymi[39] produktami leczniczymi. UE stawia czoło wyzwaniom w obszarze praw własności intelektualnej zgodnie z rezolucją Parlamentu Europejskiego[40], wyznaczając kierunki polityki mające na celu wyeliminowanie przeszkód w handlu innowacyjnymi i generycznymi produktami leczniczymi, i jednocześnie wspierając innowacje oraz hamując handel podrobionymi i sfałszowanymi produktami leczniczymi, które mogą być niebezpieczne dla pacjentów[41]. Przede wszystkim UE: – dba o to, by cele te uwzględniano we wszystkich wielostronnych i dwustronnych porozumieniach, – popiera Deklarację z Doha w sprawie Porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (Porozumienie TRIPS) i zdrowia publicznego (wdrożoną rozporządzeniem nr 816/2006), – przyjęła przepisy w sprawie „warstwowych cen”[42],[43],[44] i wyjątków w odniesieniu do zharmonizowanych badań klinicznych[45]. Komisja analizuje również sposoby zwiększenia wsparcia dla krajów rozwijających się, które wdrażają porozumienie TRIPS – w tym możliwość dopuszczenia elastycznego podejścia we właściwych przypadkach, takich jak nagłe zagrożenia zdrowia. 2.2.8. Wyzwania w zakresie ochrony środowiska Własność intelektualna może wnieść ważny wkład w rozwiązanie globalnych problemów w zakresie ochrony środowiska. Mimo prób osłabienia ochrony praw własności intelektualnej (np. za sprawą systematycznych wyjątków dotyczących obowiązkowego licencjonowania lub zdolności patentowej), środki zachęcające do ochrony praw własności intelektualnej mają zasadnicze znaczenie w propagowaniu inwestycji[46] w technologie ekologiczne. Jeśli chodzi o zmianę klimatu, właściwe systemy ochrony praw własności intelektualnej mogę odegrać pozytywną rolę w stymulowaniu transferu i upowszechnianiu innowacyjnych technologii ekologicznych, otwierając możliwości tak dla podmiotów prawa autorskiego, jak i odbiorców. UE stała na czele rozmów na temat zmiany klimatu, mających na celu propagowanie i zapewnienie finansowania działań na rzecz klimatu, do których zalicza się wsparcie technologii ekologicznej. UE również aktywnie przyczyniła się do udanego sfinalizowania negocjacji w sprawie protokołu z Nagoi do Konwencji o różnorodności biologicznej, o dostępie do zasobów genetycznych oraz sprawiedliwym i równym podziale korzyści wynikających z wykorzystania tych zasobów. UE ratyfikowała i wdrożyła protokół z Nagoi w kwietniu 2014 r. i będzie nadal odgrywała aktywną rolę w globalnej debacie na temat zagadnień dotyczących praw własności intelektualnej w zakresie kwestii związanych z ochroną środowiska. 3. Nowa strategia w obszarze praw własności intelektualnej wobec państw trzecich Strategię z 2004 r. należy uaktualnić, uwzględniając spostrzeżenia z oceny przeprowadzonej w 2010 r. i stawiając ogólnie czoło powyższym nowym wyzwaniom. Chociaż podmioty prawa autorskiego ponoszą odpowiedzialność za podjęcie odpowiednich działań zapewniających ochronę i egzekwowanie ich praw własności intelektualnej w UE i państwach trzecich, jak również za przyjęcie środków operacyjnych (np. zabezpieczeń technicznych w przypadku materiałów cyfrowych chronionych prawem autorskim), to organy publiczne również mają tu do odegrania swoją rolę, a mianowicie zobowiązane są zapewnić ramy dla wspierania innowacji i kreatywności oraz ochrony praw własności intelektualnej. UE dysponuje całym zakresem „narzędzi”, takich jak działania za pośrednictwem organizacji międzynarodowych lub na podstawie dwustronnych umów, monitorowanie i sprawozdawczość w odniesieniu do adekwatności ochrony i egzekwowania praw własności intelektualnej w państwach trzecich oraz współpraca z tymi państwami mająca na celu rozwiązanie określonych problemów w obszarze praw własności intelektualnej. Narzędzia te bardzo się różnią, jeśli chodzi o ich skuteczność. W niektórych przypadkach UE dysponuje prawami, które ostatecznie może egzekwować np. za sprawą procedur rozstrzygania sporów. W innych sytuacjach natomiast możliwość osiągnięcia przez UE określonych rezultatów zależy od gotowości państw trzecich do rozwiania jej obaw. W UE kładzie się nacisk na gospodarczy potencjał własności intelektualnej i rolę jaką odgrywa, stanowiąc podstawowy czynnik stymulujący wzrost gospodarczy i powstawanie miejsc pracy. Prawa własności intelektualnej mają w istocie nadrzędną wartość w działaniach wynalazców/twórców, gdyż zapewniają bezpieczne otoczenie, umożliwiające powstawanie wynalazków i następnie ich wprowadzanie do obrotu, dzięki czemu inwestycja zostaje nagrodzona. Prawa własności intelektualnej stanowią również aktywa dla przedsiębiorstw innowacyjnych, gdyż pomagają pozyskać fundusze i tym samym pozwalają im prosperować, tworzyć miejsca pracy, oferować konsumentom nowe produkty i usługi, i w końcu eksportować te produkty i usługi do państw trzecich. Ten efekt spirali, będący następstwem działań wynalazców/twórców, może w podobny sposób dodatnio wpływać na wzrost gospodarczy i zatrudnienie w państwach trzecich. 3.1. Zwiększenie zaangażowania zainteresowanych stron 3.1.1. Bieżąca sytuacja Coraz większy wpływ polityki w obszarze praw własności intelektualnej na nasze codzienne życie oznacza, że cieszy się ona niespotykanym dotąd zainteresowaniem ze strony opinii publicznej oraz oczywiście jest coraz częściej przedmiotem szeroko zakrojonej debaty. Niektóre inicjatywy w ramach polityki w obszarze własności intelektualnej ucierpiały z powodu negatywnych reakcji, które doprowadziły do odrzucenia tych inicjatyw, tak na poziomie europejskim (por. proponowana Umowa handlowa dotycząca zwalczania obrotu towarami podrobionymi), jak i w innych regionach świata (por. wnioski ustawodawcze SOPA i PIPA w USA). Istnieją różne przyczyny niepowodzenia tych inicjatyw, ale wspólnym elementem było przekonanie o niedostatecznym uwzględnieniu obaw społeczeństwa dotyczących np. dostosowania tych przepisów do gospodarki cyfrowej lub ewentualnego wpływu danych środków na prawa podstawowe oraz tak zwaną „wolność w sieci”. 3.1.2. Dalsze działania Ostatnia debata ujawniła potrzebę prowadzenia szerszego dialogu z zainteresowanymi stronami, dotyczącego roli i znaczenia własności intelektualnej oraz skutków naruszania praw własności intelektualnej. Bardzo ważne jest również, aby utrzymać elastyczność ram dotyczących własności intelektualnej, zapewniając taki poziom tej elastyczności, który nie będzie hamował wzrostu gospodarczego za sprawą potencjału technologii cyfrowej, a raczej go ułatwi, stymulując jednocześnie innowacje. Istnieje zatem potrzeba usprawnienia współdziałania nie tylko z podmiotami prawa autorskiego, ale też z organami publicznymi, społeczeństwem obywatelskim (korzystając w miarę możliwości z istniejących mechanizmów, takich jak narzędzia strategii na rzecz dialogu ze społeczeństwem obywatelskim i dostępu do rynku Komisji Europejskiej)[47] i Parlamentem Europejskim, aby omówić cele UE oraz skutki przypadków łamania praw własności intelektualnej w państwach trzecich oraz wyjaśnić podejmowane przez UE wysiłki na rzecz lepszego egzekwowania praw własności intelektualnej w tych państwach, jak również dążenia UE do stworzenia otoczenia sprzyjającego aktywności wynalazców. 3.2. Zapewnienie lepszych danych 3.2.1. Bieżąca sytuacja W ostatnich 15 latach nastąpił znaczny rozwój w obszarze badań dotyczących ekonomii własności intelektualnej (spośród których szczególnie wartościowe jest ostatnie badanie dotyczące wkładu własności intelektualnej w wyniki gospodarcze i zatrudnienie w Europie)[48]. Niektóre dane, takie jak te dotyczące skali i skutków naruszania praw własności intelektualnej, jest trudno zgromadzić z uwagi na nielegalny charakter tej działalności oraz częstą niechęć podmiotów prawa autorskiego do ujawniania szczegółów[49]. Cały czas istnieją obszary wymagające dalszych badań na potrzeby wyznaczania kierunków polityki w oparciu o dowody oraz dokładniejszego określenia w kategoriach ilościowych roli własności intelektualnej i skutków naruszania praw własności intelektualnej. Różne stowarzyszenia branżowe (np. BSA, IIPA) i kancelarie prawne[50] publikują sprawozdania dotyczące konkretnych sektorów; podobne prace wykonują również podstawowe organizacje międzynarodowe, takie jak OECD i WIPO. 3.2.2. Dalsze działania Lepszej jakości dane będą ważne dla decydentów, ponieważ umożliwią im świadomą debatę nad polityką oraz działania na rzecz zwiększenia świadomości; kilka inicjatyw jest już w trakcie realizacji. Komisja corocznie gromadzi dane dotyczące towarów zatrzymanych na granicach UE[51], podejrzanych o naruszanie praw własności intelektualnej, oraz stworzyła europejskie obserwatorium do spraw naruszeń praw własności intelektualnej[52]. Do wielu zadań obserwatorium zalicza się też zapewnienie dostępności wszechstronnych i wiarygodnych danych dotyczących naruszania praw własności intelektualnej w UE. W 2013 r. obserwatorium sporządziło wspomniane wyżej opracowanie z badania na temat wartości własności intelektualnej w UE oraz opublikowało opracowanie dotyczące postrzegania praw własności intelektualnej przez opinię publiczną. Opracuje również „przewodniki krajowe” dotyczące kilku kluczowych państw. Komisja systematycznie przeprowadza badania sytuacji w obszarze praw własności intelektualnej w państwach spoza UE[53] (informacje techniczne na potrzeby badania dostarcza obecnie obserwatorium), pomagające ustalić priorytety i przekazać informacje zainteresowanym stronom. 3.3. Opierając się na prawodawstwie UE 3.3.1. Bieżąca sytuacja Harmonizacji towarzyszą nieodłączne korzyści polegające na stworzeniu uproszczonych i bardziej przewidywalnych ram dla konsumentów i sektora przemysłu, co przyczynia się do wzrostu gospodarczego oraz zatrudnienia. Ponadto zharmonizowane prawodawstwo UE w obszarze praw własności intelektualnej (np. rozporządzenie w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej przez organy celne[54] lub dyrektywa w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej[55]) ułatwia negocjacje w państwami trzecimi, ponieważ daje wyraźną podstawę do ustalenia stanowiska negocjacyjnego UE. Podczas ostatnich negocjacji w sprawie umowy o wolnym handlu często wysuwano żądania dotyczące np. włączenia ochrony tajemnic handlowych oraz niektórych produktów niespożywczych jako oznaczeń geograficznych, nieuwzględnionych aktualnie w dorobku prawnym UE. Brak harmonizacji niektórych obszarów praw własności intelektualnej na poziomie UE może zatem skomplikować lub co najmniej ograniczyć możliwości UE, jeśli chodzi o rozwiązanie niektórych problemów związanych z własnością intelektualną w drodze negocjacji z krajami spoza UE. 3.3.2. Dalsze działania Komisja sporządza nowy komunikat w sprawie planu działań w odniesieniu do naruszania praw własności intelektualnej w UE. Planuje się również działania o charakterze nieustawodawczym, propagujące proporcjonalne i sprawiedliwe środki egzekwowania praw własności intelektualnej, jak również szeregujące pod względem znaczenia działania w ramach polityki, bardziej ukierunkowane na ochronę praw własności intelektualnej, lepszą koordynację i racjonalizację ochrony tych praw w bieżącej polityce. Komisja przyjęła również ostatnio wniosek ustawodawczy (dotyczący dyrektywy) w sprawie tajemnic handlowych (w ramach programu prac Komisji na 2013 r.), z myślą o poprawie warunków dla innowacyjnej działalności gospodarczej w UE. Mając na uwadze znaczenie tajemnic handlowych, może to zainspirować innych, którzy idąc za przykładem, również zapewnią taką ochronę. Z uwagi na fakt, że harmonizację można propagować nie tylko na poziomie UE, ale również w drodze międzynarodowych traktatów, ratyfikacja stosownych traktatów międzynarodowych przez wszystkie państwa członkowskie UE zwiększyłaby zdolność UE do skutecznego wywierania nacisku. Na przykład niektóre traktaty, takie jak Traktat o prawie znaków towarowych i Akt genewski Porozumienia haskiego w sprawie międzynarodowej rejestracji wzorów przemysłowych, zostały podpisane przez UE, ale nie przez jej wszystkie państwa członkowskie. 3.4. Zacieśnienie współpracy w UE 3.4.1. Bieżąca sytuacja Współpraca Komisji i państw członkowskich w krajach spoza UE często przebiega dobrze. Ważne jest, aby dyplomatyczne reprezentacje państw członkowskich oraz delegatury UE miały większą wiedzę na temat działań podejmowanych przez drugą stronę w państwach trzecich. Pozwala to wypracować strategiczne i spójne stanowisko oraz zwiększa możliwości UE do skutecznego rozwiązania problemów z własnością intelektualną w tych państwach. 3.4.2. Dalsze działania Należy przeanalizować zakres dalszego usprawnienia współpracy Komisji z państwami członkowskimi (np. wymiana informacji) w oparciu o partnerstwo, które przykładowo Komisja zawiązała z państwami członkowskimi i przedsiębiorstwami w celu wdrożenia strategii na rzecz dostępu do rynku, korzystając tym samym efektywniej z dostępnych zasobów. 3.5. Lepsza ochrona i egzekwowanie praw własności intelektualnej w państwach trzecich 3.5.1. Poziom wielostronny i parostronny 3.5.1.1. Bieżąca sytuacja Międzynarodowa harmonizacja umożliwia wszechstronne dostosowanie przepisów i tym samym stworzenie bardziej przewidywalnego otoczenia własności intelektualnej. Wiąże się to z negocjowaniem nowych wielostronnych traktatów, ich ratyfikacją i wdrożeniem, jak również z rozszerzeniem ich na więcej krajów spoza UE (np. Międzynarodowa konwencja o ochronie nowych odmian roślin). Od czasu zawarcia porozumienia TRIPS zawarto jednak zaledwie kilka ważnych wielostronnych porozumień w sprawie praw własności intelektualnej (np. traktaty WIPO dotyczące internetu[56] oraz traktaty z Marrakeszu[57] i Pekinu[58]). Zgodnie z opracowaniem z badania z 2010 r. „Komisja aktywnie przyczyniła się do egzekwowania praw własności intelektualnej na płaszczyźnie wielostronnej, zwłaszcza na forum Rady TRIPS Światowej Organizacji Handlu, ale efekty jej działalności są ograniczone, głównie z powodu sprzeciwu ze strony państw trzecich”. Jeśli chodzi o oznaczenia geograficzne[59], na szczeblu WTO prowadzone są długoterminowe negocjacje, które będą kontynuowane przez UE. Podejście parostronne może być skuteczne w przypadku mniejszych grup krajów mających podobne cele strategiczne. 3.5.1.2. Dalsze działania Chociaż z opcji tych należy korzystać zawsze, gdy jest taka możliwość, to sytuacje takie nie zdarzają się często, wobec czego należy zwrócić uwagę na inne sposoby podejścia. Nie oznacza to, że powinniśmy wstrzymać dążenia do wielostronnej współpracy – na przykład nadal będziemy propagować lepszą ochronę oznaczeń geograficznych na forum WTO oraz odpowiednią ochronę oznaczeń geograficznych w internecie. Jednocześnie warto może się zastanowić nad nową strategią WIPO, zapewniającą lepsze wykorzystanie uprawnień tej organizacji. 3.5.2. Płaszczyzna dwustronna Wysiłki i zasoby trzeba skoncentrować na najważniejszych państwach. Dwustronne współdziałanie – przybierające różne, określone niżej formy – oferuje praktyczną możliwość rozwiązania problemów i zaspokojenia potrzeb pojedynczych partnerów za sprawą specjalnie dostosowanych metod (zwłaszcza z państwami, które traktujemy priorytetowo). Dwustronną współpracę można kontynuować również z odpowiednimi regionalnymi organizacjami własności intelektualnej (np. OAPI, ARIPO[60]). 3.5.2.1. Bieżąca sytuacja – Dwustronne umowy handlowe Umowy takie mogą rozwiązać krajowe problemy z prawami własności intelektualnej i „ułatwiają postęp w zakresie egzekwowania praw własności intelektualnej w państwach trzecich”, jak napisano w opracowaniu z badania z 2010 r. Za podstawę przyjmujemy obowiązujące prawodawstwo UE, dostosowując poziom naszych ambicji do poziomu rozwoju państwa partnerskiego. W przypadku krajów najsłabiej rozwiniętych i biedniejszych można rozważyć umowę w sprawie praw własności intelektualnej zawierającą bardziej ograniczone postanowienia. Niedawne negocjacje UE w sprawie umów handlowych zakończyły się udanym połączeniem rozdziałów dotyczących ochrony praw własności intelektualnej i egzekwowania tych praw. Ostatnie natomiast, prowadzone z krajami objętymi Partnerstwem Wschodnim (np. Gruzja, Mołdowa, Ukraina), zostały uwieńczone ważnymi normami regulacyjnymi zgodnymi z dorobkiem prawnym UE. Inne obejmują znaczne udoskonalenia w obszarze TRIPS (np. z Kanadą, Republiką Korei, Singapurem), natomiast jeszcze inne wykraczają pod względem udoskonaleń poza minimalne normy międzynarodowe (np. z Ameryką Środkową, Kolumbią i Peru). Obecnie prowadzone są negocjacje w sprawie umów handlowych z państwami Mercosuru, Marokiem, Japonią, Tajlandią, USA i Wietnamem. Umowa dwustronna z Chinami dotycząca ochrony oznaczeń geograficznych jest również przedmiotem toczących się obecnie negocjacji. – Dialogi w sprawie własności intelektualnej W przypadku krajów, z którymi UE nie prowadzi negocjacji, praktycznym sposobem na rozwiązanie problemów w obszarze praw własności intelektualnej jest nawiązanie „dialogów w sprawie własności intelektualnej” lub powołanie „grup roboczych ds. własności intelektualnej” w celu systematycznego współdziałania UE i właściwych organów państw trzecich. W opracowaniu z badania z 2010 r. uwydatniono pozytywny wkład dialogów w sprawie własności intelektualnej w „lepsze uświadomienie krajowym organom tych kwestii oraz objaśnienie wzajemnej wykładni i stanowisk”. Obecnie prowadzi się kilka dialogów w sprawie własności intelektualnej. Umożliwiają one Komisji podnoszenie ogólnych kwestii dotyczących własności intelektualnej, wymianę najlepszych praktyk oraz, w stosownych przypadkach, proponowanie krajom rozwijającym się pomocy, np. w sformułowaniu krajowego prawodawstwa i opracowaniu praktyk służących egzekwowaniu prawa. Wskutek dialogu w sprawie własności intelektualnej oraz prac grupy roboczej ds. własności intelektualnej w przypadku Chin UE otrzymała na przykład zapewnienie o zaostrzeniu działań mających na celu egzekwowanie prawa w formie tak zwanej „specjalnej kampanii”, jak również możliwość zapewnienia wkładu w przegląd krajowego prawa Chin odnoszącego się do własności intelektualnej. Prowadzony jest również dialog z partnerami mającymi podobne systemy ochrony praw własności intelektualnej, np. z USA i Japonią, z myślą o wymianie informacji oraz poglądów na temat problemów i najlepszych praktyk. Egzekwowanie praw własności intelektualnej jest również priorytetem określonym w unijnych dwustronnych umowach o współpracy celnej. W tym kontekście w ostatnim czasie podpisano plan działań dla organów celnych UE-Chiny w zakresie egzekwowania praw własności intelektualnej na lata 2014-2017. – Pomoc techniczna Krajom rozwijającym się, które chcą udoskonalić swoje systemy ochrony praw własności intelektualnej, często brakuje umiejętności lub zasobów do realizacji tego celu. Pomoc techniczna w obszarze praw własności intelektualnej ma na celu rozwiązanie problemów w tym obszarze[61] za sprawą takich działań jak szkolenia dla urzędników, kampanie informacyjne oraz pomoc w formułowaniu prawodawstwa (np. w celu wywiązania się z międzynarodowych zobowiązań oraz wykorzystania dostępnych form elastyczności). Chociaż skutki pomocy technicznej rzadko dają się odczuć w perspektywie krótkoterminowej, to w opracowaniu z badania z 2010 r. znalazło się stwierdzenie, że „projekty finansowane przez UE oraz pomoc techniczna doprowadziły do zwiększenia technicznego potencjału instytucji krajowych i organów egzekwowania prawa, jeśli chodzi o postępowanie w sprawach związanych z prawami własności intelektualnej”. Wzajemnie zobowiązanie do skutecznego egzekwowania praw własności intelektualnej w Chinach odzwierciedla na przykład udany Projekt UE i Chin w obszarze ochrony praw własności intelektualnej (IPR2, 2007-2011), na który przeznaczono w ramach wspólnego finansowania kwotę 16 mln EUR. Zaangażowanie takich organizacji jak Europejski Urząd Patentowy, Urząd Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (włącznie z możliwym oddelegowaniem do delegatur UE) i Wspólnotowy Urząd Ochrony Odmian Roślin zwiększy nasze zdolności do projektowania i wdrażania skutecznej pomocy. – Rozstrzyganie sporów i inne środki zaradcze UE cały czas monitoruje sytuację w obszarze praw własności intelektualnej w państwach trzecich i nalega na przestrzeganie międzynarodowych umów, zwłaszcza za sprawą dialogu i negocjacji. Spory wynikające z niedotrzymania porozumienia TRIPS mogą być również rozstrzygane w ramach procedur WTO. W rzeczywistości samo istnienie tych procedur może działać jak mechanizm odstraszający od potencjalnych naruszeń. Nasze dwustronne umowy handlowe również przewidują podobne procedury. Rozporządzenie w sprawie przeszkód w handlu[62] — umożliwiające przedsiębiorstwom UE składanie skarg dotyczących możliwego naruszenia zasad handlu międzynarodowego — było już używane w związku z przypadkami naruszenia zasad ochrony własności intelektualnej i w stosownych przypadkach nadal można się odwoływać do jego przepisów. 3.5.2.2. Dalsze działania Chociaż dwustronne sposoby działań pochłaniają więcej zasobów niż porozumienia wielostronne lub parostronne, to w przeszłości często się do nich uciekano, osiągając pozytywne rezultaty, i należy je kontynuować w ramach nowej strategii. Ważne jest, aby zapewnić większą spójność praw własności intelektualnej i innych obszarów polityki. Jednym z przykładów unijnej strategii jest zaangażowanie się w międzynarodową współpracę w obszarze badań naukowych i innowacji, w której niezmiernie istotne jest uczciwe i równorzędne podejście do praw własności intelektualnej ze strony krajów partnerskich Unii Europejskiej. Unijne programy finansowania badań naukowych i innowacji, obecnie inicjatywa „Horyzont 2020”, są w pełni otwarte na uczestnictwo krajów partnerskich, zapewniając dostęp do europejskiego rynku wewnętrznego na przewidywalnych i uczciwych warunkach dotyczących ochrony własności intelektualnej. Należy dążyć do realizacji długoterminowego celu, jakim jest odwzajemnienie takiej otwartości przez wszystkie kraje partnerskie Unii Europejskiej, w tym zapewnienie równorzędnej ochrony praw własności intelektualnej. W kontekście instrumentów ochrony handlu, jednym z kryteriów warunkujących przyznanie statusu gospodarki rynkowej jest ochrona własności intelektualnej w danym kraju. W przypadku krajów bezustannie naruszających międzynarodowe zobowiązania dotyczące zasad ochrony własności intelektualnej w sposób, który może oddziaływać na UE, oraz kiedy władze nie wykazują chęci współpracy lub współpraca skutkuje miernymi rezultatami, Komisja może rozważyć ograniczenie ich uczestnictwa w specjalnych programach finansowanych przez UE lub ograniczyć fundusze przyznawane w ramach tych programów, jeżeli sytuacja jest dość poważna i wyraźnie sprecyzowana. Nie wpływa to na programy finansowane z Europejskiego Funduszu Rozwoju lub w ramach Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju. Komisja może też skierować swój dialog polityczny z krajami partnerskimi na poważne przypadki naruszania praw własności intelektualnej. Aby zapewnić spójność, należy zachęcać państwa członkowskie do wspólnego stosowania takiego czy innego podejścia. W kwestii umów o wolnym handlu trzeba jednak przyznać, że negocjacje w sprawie rozdziałów dotyczących praw własności intelektualnej nadal będą trudne. Wiele państw, z którymi UE prowadzi (lub zamierza podjąć) negocjacje, wychodzi z założenia, że niewiele skorzystają na restrykcyjnym systemie ochrony praw własności intelektualnej. Osiągnięcie konkretnych rezultatów przez UE będzie zatem wymagało nieustannej kampanii informacyjnej i dotarcia do wszystkich zainteresowanych stron zarówno na płaszczyźnie technicznej, jak i niekiedy też politycznej. 3.6. Zapewnienie pomocy podmiotom prawa autorskiego UE w państwach trzecich 3.6.1. Bieżąca sytuacja Dostępność specjalistycznej wiedzy na miejscu przynosi wielkie korzyści zarówno w kategoriach zapewnienia pomocy podmiotom prawa autorskiego UE[63], jak i ułatwienia współdziałania UE z lokalnymi organami. To dlatego kilka państw członkowskich posiada w swoich delegaturach w krajach o zasadniczym znaczeniu stanowisko radcy ds. własności intelektualnej. Z tego powodu również Komisja utworzyła trzy punkty informacyjne w zakresie praw własności intelektualnej (IPR), które niosą pomoc przedsiębiorstwom z UE, zwłaszcza MŚP. Punkty informacyjne obejmują swoją działalnością Chiny kontynentalne, Azję Południowo-Wschodnią i Amerykę Południową. Mają zapewniać europejskim MŚP pomoc w podejmowaniu najtrafniejszych dla ich działalności decyzji dotyczących praw własności intelektualnej oraz informować je o sposobach skutecznej ochrony ich wartości niematerialnych[64]. 3.6.2. Dalsze działania UE analizuje możliwość zwiększenia dostępności specjalistycznej wiedzy w dziedzinie własności intelektualnej w delegaturach UE w regionach o zasadniczym znaczeniu, przez zapewnienie dodatkowych pracowników lub utworzenie Punktów Informacyjnych IPR. W kontekście wieloletnich ram finansowych na lata 2014-2020[65] Komisja rozważa rozszerzenie usług punktów informacyjnych dla MŚP przez dostosowanie ich do nowych potrzeb. Podniesienie poziomu specjalistycznej wiedzy w dziedzinie własności intelektualnej w delegaturach UE dokonałoby się w oparciu o istniejące zasoby, przy lepszej ich integracji (znajomość prawa własności intelektualnej przez radców w delegaturach UE i ambasadach państw członkowskich oraz punkty informacyjne IPR). Komisja i państwa członkowskie powinny również starać się o szerokie upowszechnianie specjalistycznej wiedzy w dziedzinie praw własności intelektualnej za sprawą inicjatyw UE wspierających międzynarodową ekspansję MŚP[66]. Pozwoliłoby to zwiększyć korzyści z prowadzonej współpracy sieciowej, zgromadzić lepsze informacje o sytuacji dotyczącej własności intelektualnej w regionach o zasadniczym znaczeniu, natomiast przedsiębiorstwom umożliwiłoby lepsze poznanie praktyk związanych z własnością intelektualną, które powinny mieć na uwadze, rozpoczynając działalność na skalę międzynarodową. 3.7. Skierowanie uwagi na określone obszary geograficzne 3.7.1. Bieżąca sytuacja Co dwa lata, opierając się na szeroko zakrojonym badaniu obejmującym europejskie i międzynarodowe zainteresowane strony, UE uaktualnia swój wykaz państw o pierwszorzędnym znaczeniu, w których podmioty prawa autorskiego UE borykają się z nieodpowiednią ochroną lub niewłaściwym egzekwowaniem ich praw własności intelektualnej[67]. 3.7.2. Dalsze działania Takie szeregowanie pod względem znaczenia zdało egzamin i będzie nadal prowadzone, ponieważ umożliwia przyjęcie ukierunkowanego i zasobooszczędnego stanowiska. 3.8. Działania w skrócie Obecna strategia zmierza do zapewnienia kontynuacji polityki prowadzonej przez Unię Europejską od 2004 r., opierając się na działaniach, które okazały się skuteczne, oraz ulepszając je pod kątem znaczących zmian technologicznych, nowych wyzwań związanych z prawami własności intelektualnej oraz zmian społecznych, które pojawiły się w ciągu ostatnich 10 lat. Dążąc do rozwiązania wymienionych wyżej problemów, Komisja będzie realizowała następujące działania: · zapewnienie systematycznego współdziałania ze wszystkimi zainteresowanymi stronami w celu zwiększenia świadomości i ukierunkowania polityki; · rozszerzenie działalności w zakresie gromadzenia danych i sprawozdawczości w celu zwiększenia wiedzy na temat roli praw własności intelektualnej oraz skutków naruszania tych praw; prowadzenie systematycznych badań na potrzeby wykazu „priorytetowych państw”, na których UE powinna skoncentrować swoje działania; · zapewnienie silnej i spójnej pozycji UE na międzynarodowych forach dotyczących praw własności intelektualnej, zgodnie z Traktatem z Lizbony; · kontynuowanie wielostronnych wysiłków na rzecz poprawy międzynarodowych warunków ramowych w odniesieniu do praw własności intelektualnej przez zachęcanie do ratyfikacji istniejących traktatów; propagowanie ratyfikowania stosownych traktatów dotyczących praw własności intelektualnej przez wszystkie państwa członkowskie UE; · zapewnienie, by rozdziały dotyczące praw własności intelektualnej w dwustronnych umowach handlowych gwarantowały podmiotom prawa autorskiego odpowiednią i efektywną ochronę, przy jednoczesnym usunięciu podstawowych słabych stron systemów ochrony praw własności intelektualnej w krajach partnerskich, jak również dostosowanie zobowiązań do poziomu rozwoju państw trzecich; · zapewnienie Komisji możliwości korzystania z mechanizmów rozstrzygania sporów lub innych środków zaradczych w przypadku naruszenia praw UE wynikających z międzynarodowych umów; · kontynuowanie i w miarę możliwości rozszerzanie dialogu w sprawie własności intelektualnej z państwami trzecimi o zasadniczym znaczeniu; dążenie do dialogu w sprawach handlu i polityki na wysokim szczeblu w celu zapewnienia postępów w rozwiązywaniu stwierdzonych problemów dotyczących praw własności intelektualnej; · szerzenie i propagowanie wiedzy na temat odpowiednich programów pomocy technicznej w obszarze własności intelektualnej w państwach trzecich, w tym możliwe wykorzystanie dostępnych form elastyczności; wykorzystanie specjalistycznej wiedzy właściwych organizacji międzynarodowych przy wdrażaniu programów pomocy technicznej; · zacieśnienie stosunków Komisji z państwami członkowskimi i unijnymi przedsiębiorstwami w celu zapewnienia bezpośredniego wsparcia podmiotom gospodarczym w pokonywaniu konkretnych problemów związanych z własnością intelektualną; rozszerzenie współpracy sieciowej i koordynacja działań UE i przedstawicielstw państw członkowskich w państwach trzecich; · dążenie do większej spójności praw własności intelektualnej i innych obszarów polityki, np. rozważenie ograniczenia uczestnictwa państw trzecich w specjalnych programach finansowanych przez UE lub ograniczenia funduszy przyznawanych w ramach tych programów, jeżeli sytuacja jest dość poważna i wyraźnie sprecyzowana, jak również zwiększenie spójności działań Komisji i państw członkowskich w dążeniu do realizacji tego celu w państwach trzecich; · kontynuowanie udzielania pomocy podmiotom prawa autorskiego (za sprawą takich projektów jak Punkty Informacyjne IPR) oraz rozważenie rozszerzenia zakresu takich projektów; rozważenie zatrudnienia kolejnych ekspertów ds. praw własności intelektualnej w delegaturach UE o zasadniczym znaczeniu. [1] Intellectual property rights intensive industries: contribution to economic performance and employment in the European Union, Sprawozdanie z analiz na szczeblu sektorowym, wspólny projekt Europejskiego Urzędu Patentowego oraz Urzędu Harmonizacji Rynku Wewnętrznego, Monachium i Alicante, 2013. [2] Zob. komunikat Komisji „Globalny wymiar Europy: Konkurowanie na światowym rynku – Wkład w strategię wzrostu gospodarczego i zatrudnienia UE”, z dnia 4 października 2006 r., COM(2006) 567 final. [3] http://ec.europa.eu/europe2020/index_en.htm [4] Intellectual property and development. Lessons from recent economic research, red. C. Fink, K.E. Maskus, wspólna publikacja Banku Światowego i Oxford University Press, Waszyngton DC, 2005 r. [5] CEBR, The impact of counterfeiting on four main sectors in the European Union, Centre for Economic and Business Research, Londyn, 2000 r. [6] Global impacts study. A new study, conducted by Frontier Economics examines the global economic and social impacts of counterfeiting and piracy, ICC, luty 2011 r., dostępne w witrynie http://www.iccwbo.org/Advocacy-Codes-and-Rules/BASCAP/BASCAP-Research/Economic-impact/Global-Impacts-Study/ [7] WIPO (Światowa Organizacja Własności Intelektualnej), WHO (Światowa Organizacja Zdrowia), WTO (Światowa Organizacja Handlu), WCO (Światowa Organizacja Celna), OECD (Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju), G-20 (grupa G-20). [8] Rezolucja Rady 2008/C253/01 z dnia 25 września 2008 r. w sprawie europejskiego globalnego planu dotyczącego walki z podrabianiem i piractwem, Dz.U. C 253 z 4.10.2008. [9] Rezolucja Rady 2009/C71/01 z dnia 16 marca 2009 r. w sprawie unijnego planu działań służb celnych na lata 2009–2012 w celu zwalczania naruszeń praw własności intelektualnej, Dz.U. C 71 z 25.3.2009 [10] Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 22 września 2010, 2009/2178(INI). [11] Strategia egzekwowania praw własności intelektualnej w krajach trzecich, 2005/C29/03, Dz.U. C 129 z 26.5.2005. [12] DG ds. Handlu - Umowa nr SI2.545084. Evaluation of the Intellectual Property Rights enforcement strategy in third countries. Sprawozdanie końcowe, tom I – sprawozdanie główne, Analysis for Economic Decisions (ADE) i Komisja Europejska, Louvain-la-Neuve, 2010 r. [13] Brazylia, Rosja, Indie, Chiny. [14] WTO, Eurostat, MFW. [15] OECD, Economy: Developing countries set to account for nearly 60% of world GDP by 2030, according to new estimates, czerwiec 2010 r. [16] OECD, Magnitude of counterfeiting and piracy of tangible products: an update, listopad 2009 r., http://www.oecd.org/dataoecd/57/27/44088872.pdf [17] http://www.unep.org/roap/Portals/96/Trade%20in%20Intellectual%20Property-21Nov2013.pdf [18] Por. np. IP crime: the new face of organised crime – from IP theft to IP crime, B. Godart, Journal of Intellectual Property Law and Practice, 2010 r., tom 5, nr 5, http://jiplp.oxfordjournals.org/cgi/reprint/5/5/378?etoc [19] Sprawozdanie na temat egzekwowania przepisów celnych UE w zakresie praw własności intelektualnej: wyniki na granicach UE w 2012 r. (Report on EU customs enforcement of IPRs: results at the EU border 2012): Komisja Europejska (2013 r.). [20] Internet matters: The Net’s sweeping impact on growth, jobs, and prosperity, M. Pélissié du Rausas et al., sprawozdanie McKinsey Global Institute, maj 2011 r. [21] Technical report: An estimate of infringing use of the internet-Summary, Envisional, styczeń 2011 r., http://www.mpaa.org/Resources/8aaaecf5-961e-4eda-8c21-9f4f53e08f19.pdf [22] Report of the Special Rapporteur on the promotion and protection of the right to freedom of opinion and expression, Frank La Rue, Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych – Rada Praw Człowieka. 17. sesja, pkt 3 porządku obrad, A/HRC/17/27, maj 2011 r. [23] Jak w przypadku Protokołu ustaleń w sprawie sprzedaży podrobionych towarów przez internet (Memorandum of Understanding on the Sale of Counterfeit Goods over the Internet), http://ec.europa.eu/internal_market/iprenforcement/docs/memorandum_04052011_en.pdf [24] Intellectual Property Rights: Economic principles and trade rules, C. Fink, maj 2007 r. – wersja poprawiona. W: Handbook of Trade Policy for Development, A. Lukauskas et al., Oxford Scholarship Online, 2014 r. [25] Creative economy report 2010: A feasible development option, partnerstwo UNCTAD i Specjalnej Jednostki UNDP ds. Współpracy Południe-Południe, 2010 r. http://unctad.org/en/Docs/ditctab20103_en.pdf [26] Intellectual Property Rights, imitation, and foreign direct investment: theory and evidence, L. Branstetter et al., Working Paper 13033, National Bureau of Economic Research, Cambridge, 2007 r. [27] Record seizure of illicit medicines in Africa. The World Customs Organization (WCO) and the Institute of Research Against Counterfeit Medicines (IRACM) issue a new warning on the health and safety of African populations, Paryż, 2013 r., http://www.wcoomd.org/en/media/newsroom/2013/june/wco-and-iracm.aspx [28] COM(2012)22 – Handel, wzrost gospodarczy i rozwój. Dostosowanie polityki handlowej i inwestycyjnej do sytuacji krajów najbardziej potrzebujących, Komisja Europejska, Belgia, 2012 r., http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2012/january/tradoc_148992.EN.pdf [29] http://content.undp.org/go/cms-service/stream/asset/?asset_id=1948200 — zob. rozdział 11. [30] Climate change and technology transfer. Can Intellectual Property Rights work for the poor?, K. Kretzschmar, Prague Global Policy Institute Glopolis, Praga, 2012 r. [31] Komunikat Wspólnot Europejskich dla Rady TRIPS z dnia 13 lutego 2003 r., nr ref. 032/03 – final. [32] Tzn. szybszy rozwój gospodarczy. [33] Policy recommendations to combat state sponsored IP theft (SSIPT), Trans Atlantic Business Dialogue, http://transatlanticbusiness.org/s/TABD-Trade-Secrets-Policy-Recommendations-December-2012.pdf [34] Technology transfer to China: Guidance for businesses, punkt pomocy w zakresie praw własności intelektualnej dla MŚP działających w Chinach, 2008 r., http://www.china-iprhelpdesk.eu/docs/publications/Tech_transfer_English.pdf [35] DG ds. Handlu, Ninth Report on Potentially Trade Restrictive Measures, (wrzesień 2011–maj 2012), sprawozdanie dotyczące środków związanych z handlem w grupie G-20, WTO, http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2012/june/tradoc_149526.pdf [36] COM(2012) 497. [37] Obejmujące GAVI, WHO, UNICEF. [38] Promoting Access to Medical Technologies and Innovation. Intersections between public health, intellectual property and trade, Trójstronne opracowanie z badania WHO, WIPO i WTO, Genewa, 2012 r. [39] Warto zwrócić uwagę na fakt, że niektóre pojęcia, takie jak produkty lecznicze niespełniające norm, podrobione i sfałszowane, nie mają związku z żadnymi aspektami praw własności intelektualnej – zob. powiązana dyskusja na forum WHO na stronie http://apps.who.int/gb/ssffc/pdf_files/A64_16-en.pdf [40] Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 12 lipca 2007 r., B6-0288/2007. [41] Counterfeit drugs kill!, wersja ostateczna broszury WHO i IMPACT, aktualizacja z maja 2008 r., http://www.who.int/impact/FinalBrochureWHA2008a.pdf [42] Rozporządzenie Rady (WE) nr 953/2003 z dnia 26 maja 2003 r. w sprawie unikania w Unii Europejskiej przekierowania handlu niektórymi podstawowymi lekami, Dz.U. L135 z 3.6.2003, s.5. [43] Tzn. ceny umożliwiające eksporterom dostarczanie podstawowych produktów leczniczych do biednych krajów w cenie niewiele przekraczającej ich własne koszty produkcji. [44] UE przystąpi do oceny rozporządzenia nr 953/2003 w 2014 r. [45] W dyrektywie 2004/27/WE UE wprowadziła „wyjątek Bolara”. [46] Are IPR a barrier to the transfer of climate change technology?, sprawozdanie zlecone przez Komisję Europejską (DG ds. Handlu), Copenhagen Economics A/S i IPR Company ApS, 2009 r., http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2009/february/tradoc_142371.pdf [47] http://ec.europa.eu/trade/creating-opportunities/trade-topics/market-access/ [48] http://ec.europa.eu/internal_market/intellectual-property/docs/joint-report-epo-ohim-final-version_en.pdf [49] Mimo że w opracowaniu z badania z 2010 r. słusznie stwierdzono, że „chociaż wiele wskazuje na wzrost liczby przypadków naruszania praw własności intelektualnej, to nieznana jest skala, na jaką wytwarza się podrobione i pirackie produkty, i jak dotąd nie ma metod, które można by zastosować w celu opracowania ogólnych szacunków”, to jednak możliwości działania w danych okolicznościach są ograniczone. [50] http://www.taylorwessing.com/ipindex [51] http://ec.europa.eu/taxation_customs/customs/customs_controls/counterfeit_piracy/statistics [52] http://ec.europa.eu/internal_market/iprenforcement/observatory/index_en.htm [53] http://ec.europa.eu/trade/creating-opportunities/trade-topics/intellectual-property/enforcement/ [54] Rozporządzenie (UE) nr 608/2013 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej przez organy celne oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1383/2003, Dz.U. L 181 z 29.6.2013, s. 15. [55] Dyrektywa 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, Dz.U. L 157 z 30.4.2004, s. 45. [56] Traktat WIPO o prawie autorskim, Traktat WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach. [57] Traktat z Marrakeszu o ułatwieniu dostępu do opublikowanych utworów osobom niewidomym, niedowidzącym i cierpiącym na inne zaburzenia odczytu druku. [58] Traktat z Pekinu w sprawie ochrony widowisk audiowizualnych. [59] Tzn. negocjacje w sprawie utworzenia wielostronnego systemu zgłaszania i rejestracji oznaczeń geograficznych win i wódek oraz w sprawach dotyczących rozszerzenia ochrony oznaczeń geograficznych przewidzianych w art. 23 porozumienia TRIPS na produkty inne niż wina i wódki. [60] Organisation Africaine de la Propriété Intellectuelle (OAPI), African Regional Industrial Property Organisation (Afrykańska Regionalna Organizacja Własności Intelektualnej – ARIPO). [61] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=328 [62] http://ec.europa.eu/trade/tackling-unfair-trade/trade-barriers [63] Np. punkt pomocy w zakresie praw własności intelektualnej dla MŚP działających w Chinach — http://www.china-iprhelpdesk.eu [64] Punkty informacyjne współpracują z lokalnymi organizacjami, realizując następujące działania: indywidualne specjalistyczne doradztwo na pierwszej linii, ogólne i specjalnie dostosowane materiały szkoleniowe, specjalistyczne warsztaty szkoleniowe, kontakt z zewnętrznymi ekspertami oraz organami administracji rządowej w docelowych regionach, współpraca sieciowa przedsiębiorstw i wydarzenia informacyjne. [65] Zob. COSME (Program UE na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw), http://ec.europa.eu/enterprise/initiatives/cosme/index_en.htm [66] http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/documents/internationalisation/ [67] Zob. dokument roboczy służb Komisji SWD(2013)30, http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2013/march/tradoc_150789.pdf