PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 335/1

Zawiadomienie Komisji – Podręcznik „Jak wydawać i wykonywać Europejski Nakaz Aresztowania”

(2017/C 335/01)

SPIS TREŚCI

Wykaz skrótów 5

PRZEDMOWA 9

WPROWADZENIE 10

1. Europejski nakaz aresztowania w zarysie (ENA) 10

1.1. Informacje podstawowe dotyczące ENA 10

1.2. Definicja i główne cechy ENA 10

1.3. Formularz ENA 11

CZĘŚĆ I: WYDANIE ENA 12

2. Wymogi dotyczące wydania ENA 12

2.1. Zakres stosowania ENA 12

2.1.1. Postępowanie karne 12

2.1.2. Wykonanie kary lub środka zabezpieczającego 12

2.1.3. Wymóg dotyczący wydania orzeczenia sądowego możliwego do wyegzekwowania na drodze prawnej 13

2.2. Wykaz 32 kategorii przestępstw dających podstawę do przekazania bez weryfikacji podwójnej karalności 13

2.3. Przestępstwa akcesoryjne 14

2.4. Proporcjonalność 14

2.5. Inne środki dostępne na podstawie aktach prawnych Unii dotyczących współpracy sądowej w sprawach karnych 15

2.5.1. Europejski nakaz dochodzeniowy (END) 16

2.5.2. Przekazywanie więźniów 16

2.5.3. Europejski nakaz nadzoru (ENN) 17

2.5.4. Przekazywanie decyzji w sprawie zawieszenia i kar alternatywnych 17

2.5.5. Kary finansowe 18

2.5.6. Przekazywanie postępowania karnego 18

2.6. Zasada specjalności – możliwe ściganie za inne przestępstwa 18

3. Procedura wydawania ENA 19

3.1. Inne postępowania karne w toku i ENA dotyczące tej samej osoby 19

3.1.1. W państwie członkowskim wydającym nakaz 19

3.1.2. W innym państwie członkowskim 20

3.2. Wypełnianie formularza ENA 20

3.2.1. Informacje, które zawsze są niezbędne 20

3.2.2. Przydatne informacje uzupełniające ze strony organu sądowego wydającego nakaz 20

3.3. Przekazywanie ENA 21

3.3.1. Jeżeli miejsce pobytu osoby, której dotyczy wniosek, nie jest znane 21

3.3.2. Jeżeli miejsce pobytu osoby, której dotyczy wniosek, jest znane 22

3.3.3. Przekazywanie ENA do państw członkowskich, które nie stosują SIS 22

3.4. Tłumaczenie ENA 22

3.5. Po zatrzymaniu osoby, której dotyczy wniosek: współpraca i komunikacja z właściwymi organami państwa członkowskiego wykonującego nakaz 22

CZĘŚĆ II: WYKONYWANIE ENA 23

4. Procedura wykonywania ENA 23

4.1. Terminy podjęcia decyzji w sprawie wykonania ENA 23

4.2. Terminy przekazania osoby, której dotyczy wniosek (po podjęciu decyzji w sprawie wykonania ENA) 23

4.3. Tłumaczenie ENA 24

4.4. Komunikacja między właściwymi organami sądowymi państw członkowskich przed wydaniem decyzji o przekazaniu 24

4.4.1. Kiedy nawiązywać kontakt? 24

4.4.2. Jak należy się komunikować 25

4.5. Obowiązek organu sądowego wykonującego nakaz w zakresie informowania organu sądowego wydającego nakaz po podjęciu decyzji o przekazaniu 26

4.5.1. Informacje na temat decyzji dotyczącej przekazania 26

4.5.2. Informacje na temat czasu spędzonego w areszcie 26

4.6. Utrzymanie aresztu osoby, której dotyczy wniosek, w państwie członkowskim wykonującym nakaz 27

5. Decyzja o przekazaniu 28

5.1. Ogólny obowiązek wykonywania ENA 28

5.2. Wykaz 32 kategorii przestępstw dających podstawę do przekazania bez weryfikacji podwójnej karalności 28

5.3. Przestępstwa akcesoryjne 28

5.4. Powody niewykonania nakazu (odmowa) 29

5.4.1. Powody obligatoryjnej odmowy wykonania nakazu 29

5.4.2. Powody fakultatywnej odmowy wykonania nakazu 30

5.5. Rozprawy zaoczne 31

5.6. Uwzględnienie praw podstawowych przez wykonujący nakaz organ sądowy 33

5.7. Proporcjonalność – rola państwa członkowskiego wykonującego nakaz 34

5.8. Gwarancje udzielane przez państwo członkowskie wydające nakaz 34

5.8.1. Rewizja kary dożywotniego pozbawienia wolności lub środka zabezpieczającego 35

5.8.2. Przekazywanie obywateli i rezydentów 35

5.9. Odroczenie lub czasowe przekazanie 35

5.9.1. Ważne przyczyny natury humanitarnej 35

5.9.2. Zawisłe postępowanie karne lub wykonywanie kary pozbawienia wolności 36

5.9.3. Czasowe przekazanie zamiast odroczenia 36

5.9.4. Odroczenie wykonania ENA ze względu na rzeczywiste niebezpieczeństwo nieludzkiego lub poniżającego traktowania osoby, której dotyczy wniosek 36

5.10. Zbieg ENA dotyczących tej samej osoby 36

5.10.1. Podjęcie decyzji, który ENA wykonać 36

5.10.2. „Postępowania równoległe” 37

6. Zaliczenie okresu zatrzymania odbytego w wykonującym nakaz państwie członkowskim 37

7. Dalsze przekazanie 38

7.1. Do innego państwa członkowskiego 38

7.2. Do państwa trzeciego 39

8. Obowiązki względem państw trzecich 39

8.1. Jednoczesne ENA i wnioski o ekstradycję dotyczące tej samej osoby 39

8.1.1. Wnioski państw trzecich 39

8.1.2. Wnioski Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK) 40

8.2. Wcześniejsza ekstradycja z państwa trzeciego i zasada specjalności 40

9. Tranzyt 40

9.1. Tranzyt przez inne państwo członkowskie 40

9.2. Obywatele i rezydenci państwa członkowskiego tranzytu 41

9.3. Ekstradycja z państwa trzeciego do państwa członkowskiego 41

10. Niewykonane ENA 41

10.1. Zapewnienie, by osoba nie została aresztowana ponownie w tym samym państwie członkowskim 41

10.2. Komunikacja z państwem członkowskim wydającym nakaz 41

10.3. Rozważenie przez wydające nakaz organy sądowe, czy utrzymać ENA 41

10.4. Przegląd ENA, które od długiego czasu figurują w SIS 41

11. Prawa procesowe osoby, której dotyczy wniosek 42

11.1. Prawo do tłumaczenia ustnego i pisemnego 42

11.2. Prawo do informacji 42

11.3. Prawo dostępu do adwokata 43

11.4. Prawo do poinformowania osoby trzeciej o pozbawieniu wolności 43

11.5. Prawo do porozumiewania się z osobami trzecimi 43

11.6. Prawo do porozumiewania się z organami konsularnymi 43

11.7. Szczególne prawa dzieci 44

11.8. Prawo do pomocy prawnej 44

ZAŁĄCZNIK I – Decyzja ramowa w sprawie ENA, nieoficjalna wersja skonsolidowana 45

ZAŁĄCZNIK II – FORMULARZ EUROPEJSKIEGO NAKAZU ARESZTOWANIA, ZAWARTY W ZAŁĄCZNIKU DO DECYZJI RAMOWEJ W SPRAWIE ENA 60

ZAŁĄCZNIK III – INSTRUKCJA WYPEŁNIANIA FORMULARZA EUROPEJSKIEGO NAKAZU ARESZTOWANIA 65

ZAŁĄCZNIK IV – JĘZYKI, W JAKICH PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE AKCEPTUJĄ EUROPEJSKI NAKAZ ARESZTOWANIA 74

ZAŁĄCZNIK V – WYKAZ WYROKÓW TRYBUNAŁU SPRAWIEDLIWOŚCI DOTYCZĄCYCH DECYZJI RAMOWEJ W SPRAWIE ENA 76

ZAŁĄCZNIK VI – WYROKI TRYBUNAŁU SPRAWIEDLIWOŚCI DOTYCZĄCE ZASADY NE BIS IN IDEM 77

ZAŁĄCZNIK VII – STANDARDOWY FORMULARZ DECYZJI W SPRAWIE EUROPEJSKIEGO NAKAZU ARESZTOWANIA 80

ZAŁĄCZNIK VIII – WYKAZ PAŃSTW CZŁONKOWSKICH, KTÓRYCH SYSTEM PRAWNY MOŻE UMOŻLIWIĆ PRZEKAZANIE W ZWIĄZKU Z PRZESTĘPSTWAMI ZAGROŻONYMI SANKCJĄ O WYMIARZE NIŻSZYM OD OKREŚLONEGO W ART. 2 UST. 1 DECYZJI RAMOWEJ W SPRAWIE ENA, GDY PRZESTĘPSTWA TE SĄ PRZESTĘPSTWAMI AKCESORYJNYMI WOBEC PRZESTĘPSTWA GŁÓWNEGO (PRZESTĘPSTW GŁÓWNYCH) STANOWIĄCEGO PODSTAWĘ ENA 82

ZAŁĄCZNIK IX – ORIENTACYJNY WZÓR POUCZENIA O PRAWACH DLA OSÓB ZATRZYMANYCH NA PODSTAWIE ENA 83

Wykaz skrótów

KWUS Konwencja wykonawcza do Układu z Schengen RE Rada Europy ENA Europejski nakaz aresztowania END Europejski nakaz dochodzeniowy ESS Europejska Sieć Sądowa ENN Europejski nakaz nadzoru Decyzja ramowa w sprawie ENA Decyzja ramowa Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi Sirene Supplementary Information Request at the National Entries (wniosek o informacje uzupełniające na poziomie dostępów krajowych) SIS System Informacyjny Schengen TFUE Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Zastrzeżenie prawne: Niniejszy podręcznik nie jest prawnie wiążący ani nie ma charakteru wyczerpującego. Pozostaje on bez uszczerbku dla obowiązujących przepisów prawa Unii oraz jego dalszego rozwoju. Pozostaje on również bez uszczerbku dla wiążącej wykładni prawa Unii, której może dokonać Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

WYDANIE EUROPEJSKIEGO NAKAZU ARESZTOWANIA

Główne etapy

(OS = organ sądowy)

WYKONANIE EUROPEJSKIEGO NAKAZU ARESZTOWANIA

Główne etapy

(OS = organ sądowy)

PRZEDMOWA

Niniejszy podręcznik jest zmienioną wersją europejskiego podręcznika „Jak wystawiać europejski nakaz aresztowania” wydanego przez Radę w 2008 r. (1) i zmienionego w 2010 r. (2). Po zakończeniu pięcioletniego okresu przejściowego określonego w Traktacie z Lizbony dotyczącego tzw. instrumentów prawnych z dawnego trzeciego filaru (3), w tym decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi („decyzja ramowa w sprawie ENA”) (4), Komisja przejęła zadanie polegające na aktualizacji podręcznika i wprowadzaniu do niego zmian.

W niniejszym podręczniku uwzględniono zdobyte w ostatnich 13 latach doświadczenia związane ze stosowaniem europejskiego nakazu aresztowania w Unii. Niniejsza zmiana ma na celu aktualizację podręcznika i uczynienie go bardziej kompleksowym i przyjaznym dla użytkownika. W ramach przygotowań najnowszej wersji podręcznika Komisja przeprowadziła konsultacje z szeregiem zainteresowanych stron i ekspertów, w tym Eurojustem, sekretariatem Europejskiej Sieci Sądowej oraz ekspertami rządowymi i organami sądowymi państw członkowskich.

Podręcznik jest dostępny w pod adresem: https://e-justice.europa.eu we wszystkich językach urzędowych Unii.

WPROWADZENIE

1. EUROPEJSKI NAKAZ ARESZTOWANIA W ZARYSIE (ENA)

1.1. Informacje podstawowe dotyczące ENA

W dniu 13 czerwca 2002 r. Rada przyjęła decyzję ramową w sprawie ENA, a państwa członkowskie miały obowiązek podjąć niezbędne środki do wykonania jej przepisów do dnia 31 grudnia 2003 r. Z dniem 1 stycznia 2004 r. ten nowy system przekazywania osób zastąpił, z kilkoma wyjątkami, istniejące systemy ekstradycyjne. Jeżeli chodzi o przekazywanie osób między państwami członkowskim, nowe przepisy zastąpiły odpowiednie przepisy następujących konwencji:

a) Europejskiej konwencji o ekstradycji z dnia 13 grudnia 1957 r. (Seria Traktatów Rady Europy nr 024), jej protokołu dodatkowego z dnia 15 października 1975 r. (Seria Traktatów Rady Europy nr 086), jej drugiego protokołu dodatkowego z dnia 17 marca 1978 r. (Seria Traktatów Rady Europy nr 098) oraz Europejskiej konwencji o zwalczaniu terroryzmu z dnia 27 stycznia 1977 r. (Seria Traktatów Rady Europy nr 090), w kwestiach dotyczących ekstradycji;

b) Porozumienia między 12 państwami członkowskimi Wspólnot Europejskich w sprawie uproszczenia i unowocześnienia metod przekazywania wniosków ekstradycyjnych z dnia 26 maja 1989 r.;

c) Konwencji z dnia 10 marca 1995 r. w sprawie uproszczonej procedury ekstradycyjnej między państwami członkowskimi Unii Europejskiej (5);

d) Konwencji z dnia 27 września 1996 r. dotyczącej ekstradycji między państwami członkowskimi Unii Europejskiej (6);

e) Tytułu III rozdziału 4 Konwencji wykonawczej z dnia 19 czerwca 1990 r. do Układu z Schengen z dnia 14 czerwca 1985 r. w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach (7).

1.2. Definicja i główne cechy ENA

ENA jest orzeczeniem sądowym wykonalnym w Unii, wydawanym w jednym państwie członkowskim i wykonywanym w innym państwie członkowskim, na podstawie zasady wzajemnego uznawania.

Jak zauważył Trybunał Sprawiedliwości w wyrokach w sprawie C-452/16 PPU Poltorak (8) i sprawie C-477/16 PPU Kovalkovas (9), z art. 1 ust. 1 decyzji ramowej w sprawie ENA wynika, że ENA jest „orzeczeniem sądowym”, które musi być wydane przez „organ sądowy” w rozumieniu art. 6 ust. 1 decyzji ramowej. Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że termin „organ sądowy”, o którym mowa w art. 6 ust. 1 decyzji ramowej w sprawie ENA, nie oznacza wyłącznie sędziów lub sądów państwa członkowskiego, ale może obejmować, w szerszym sensie, organy uczestniczące w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości w ramach danego porządku prawnego. Trybunał Sprawiedliwości uznał jednak, że pojęcie „organu sądowego”, o którym mowa w tym przepisie, nie może być interpretowane w ten sposób, by pozwolić na objęcie jego zakresem również służb policji lub organu władzy wykonawczej państwa członkowskiego, takiego jak ministerstwo, oraz że dokumentów wydanych przez takie organy nie można uznać za „orzeczenia sądowe”.

ENA zastąpił tradycyjny system ekstradycyjny prostszym i szybszym mechanizmem służącym przekazywaniu osób, których dotyczy wniosek, by umożliwić prowadzenie postępowania karnego albo wykonanie kary pozbawienia wolności lub zastosowanie środka zabezpieczającego. Nakaz może zostać wydany:

a) gdy chodzi o postępowanie karne dotyczące czynów z mocy prawa krajowego zagrożonych karą pozbawienia wolności lub zastosowaniem środka zapobiegawczego o maksymalnym wymiarze co najmniej 12 miesięcy (podczas dochodzenia, śledztwa i procesu, aż do uprawomocnienia się wyroku skazującego);

b) gdy chodzi o wykonanie wyroku lub zastosowanie środka zabezpieczającego w wymiarze co najmniej czterech miesięcy.

Litery a) i b) są rozłączne.

Aby uprościć i ułatwić realizację wniosków, ENA wydaje się obecnie w jednolity sposób, wypełniając formularz ENA. Zawsze konieczne jest jednak, aby przed wydaniem ENA oraz odrębnie od ENA został wydany krajowy wyrok podlegający wykonaniu, krajowy nakaz aresztowania lub podobne orzeczenie sądowe (zob. sekcja 2.1.3).

Organy centralne, które odgrywały dotąd istotną rolę w ramach ekstradycji, zostały wyłączone z procesu decyzyjnego w zakresie procedur ENA. Artykuł 7 decyzji ramowej w sprawie ENA stanowi jednak, że państwa członkowskie mogą wyznaczyć organy centralne wspomagające właściwe organy sądowe, w szczególności na potrzeby odbioru i przekazywania ENA.

W państwach członkowskich, w których stosowany jest System Informacyjny Schengen (SIS) (w momencie wydania niniejszego podręcznika – we wszystkich państwach członkowskich z wyjątkiem Irlandii i Cypru), krajowe biuro Sirene odgrywa istotną rolę w postępowaniach dotyczących ENA, gdy utworzony został odpowiadający wpis w SIS. Zasady i procedury dotyczące współpracy państw członkowskich w zakresie wpisów w celu aresztowania opartych na ENA określono w art. 24–31 decyzji Rady 2007/533/WSiSW z dnia 12 czerwca 2007 r. w sprawie utworzenia, funkcjonowania i użytkowania Systemu Informacyjnego Schengen drugiej generacji (SIS II) (10) („decyzja w sprawie SIS II”) oraz w pkt 3 podręcznika Sirene (11).

Decyzja ramowa w sprawie ENA stanowi odzwierciedlenie idei integracji we wspólnym obszarze sądowym. Jest to pierwszy akt prawny obejmujący współpracę pomiędzy państwami członkowskimi sprawach karnych opartą na zasadzie wzajemnego uznawania. Decyzja wydającego nakaz państwa członkowskiego musi zostać uznana bez dodatkowych formalności i wyłącznie na podstawie kryteriów sądowych.

Przekazywanie obywateli jest ogólną zasadą, od której istnieje kilka wyjątków. Wyjątki te dotyczą wykonania kary pozbawienia wolności w kraju pochodzenia danej osoby i stosuje się je w jednakowym stopniu w odniesieniu do rezydentów. Praktyka pokazuje, że wśród wszystkich przekazywanych w Unii osób około 1/5 to obywatele państw przekazujących.

Podstawy odmowy wykonania są ograniczone i zostały w sposób wyczerpujący wymienione w art. 3, 4 i 4a decyzji ramowej w sprawie ENA. Weryfikacja podwójnej karalności nie może być powodem uzasadniającym odmowę wykonania nakazu i przekazania osoby w przypadku 32 kategorii przestępstw wyszczególnionych w art. 2 ust. 2 decyzji ramowej w sprawie ENA, definiowanych zgodnie z prawem państwa członkowskiego wydającego nakaz, jeżeli przestępstwa te podlegają w państwie członkowskim wydającym nakaz karze pozbawienia wolności lub zastosowaniu środka zabezpieczającego o maksymalnym wymiarze co najmniej trzech lat.

Jeżeli właściwy organ w państwie członkowskim wydającym nakaz nie uzna danych przestępstw za przestępstwa objęte zakresem art. 2 ust. 2 decyzji ramowej w sprawie ENA, podwójna karalność może nadal obowiązywać. W wyroku w sprawie C-289/15 Grundza (12) Trybunał Sprawiedliwości uznał, że przy ocenie podwójnej karalności właściwy organ państwa członkowskiego wykonującego nakaz powinien rozpatrzyć, czy wskazane okoliczności faktyczne leżące u podstaw przestępstwa podlegają także, jako takie, w sytuacji gdyby wystąpiły one na terytorium państwa członkowskiego wykonującego nakaz, sankcji karnej na tym terytorium (zob. sekcja 5.2).

Od dnia 28 marca 2011 r. decyzja ramowa w sprawie ENA została zmieniona decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW (13), na mocy której usunięto art. 5 pkt 1 i dodano nowy art. 4a dotyczący decyzji wydanych w wyniku rozprawy, na której dana osoba nie stawiła się osobiście (wyrok zaoczny).

1.3. Formularz ENA

ENA jest orzeczeniem sądowym wydanym w formie określonej w załączniku do decyzji ramowej w sprawie ENA. Formularz ten jest dostępny we wszystkich językach urzędowych Unii. Można stosować tylko ten formularz i nie wolno go zmieniać. Zamiarem Rady było stworzenie funkcjonalnego dokumentu, który byłby łatwy do wypełnienia dla wydających nakaz organów sądowych i uznawany przez organy sądowe go wykonujące.

Korzystanie z formularza pozwala uniknąć długich i kosztownych tłumaczeń oraz ułatwia dostęp do informacji. Ponieważ formularz ten stanowi zasadniczo jedyną podstawę aresztowania, a następnie przekazania osoby, której dotyczy wniosek, powinien być wypełniony szczególnie starannie, tak by niepotrzebne były dalsze wnioski o informacje uzupełniające.

Formularz można wypełnić bezpośrednio przez internet, korzystając z narzędzia internetowego kompendium Europejskiej Sieci Sądowej (ESS), dostępnego na stronie ESS, albo wypełniając formularz w formacie Word, który można pobrać z sekcji biblioteki sądowej (ang. Judicial Library) na stronie ESS (https://www.ejn-crimjust.europa.eu).

Korzystanie z narzędzia internetowego jest równie łatwe, co wypełnianie formularza Word, przy czym narzędzie internetowe wyposażone jest w kilka nowoczesnych, pożytecznych i przyjaznych dla użytkownika funkcji, takich jak:

a) możliwość bezpośredniego importowania właściwego organu wykonującego nakaz przy użyciu narzędzia „atlas sądowy”;

b) uzyskanie formularza w języku lub językach akceptowanych przez wykonujące nakaz państwo członkowskie;

c) zapisanie i przesłanie formularza za pośrednictwem poczty elektronicznej.

CZĘŚĆ I: WYDANIE ENA

2. WYMOGI DOTYCZĄCE WYDANIA ENA

2.1. Zakres stosowania ENA

Organ sądowy może wydać ENA w dwóch celach (art. 1 ust. 1 decyzji ramowej w sprawie ENA):

a) na potrzeby postępowania karnego; lub

b) na potrzeby wykonania kary pozbawienia wolności lub środka zabezpieczającego.

Lit. a) dotyczy postępowań karnych, w których osobę, której dotyczy wniosek, można skazać. Lit. b) dotyczy możliwych do wyegzekwowania na drodze prawnej kar pozbawienia wolności lub środków zabezpieczających wydanych przez sąd w związku z popełnionymi przestępstwami. Wydanie ENA nie jest możliwe w odniesieniu do wszystkich przestępstw, lecz jest ograniczone do przestępstw wystarczająco poważnych, jak wyjaśniono bardziej szczegółowo poniżej.

W systemach prawnych niektórych państw członkowskich ENA dotyczący wykonania kary pozbawienia wolności lub środka zabezpieczającego może zostać wydany nawet wówczas, gdy wyrok nie jest ostateczny i nadal podlega kontroli sądowej. W systemach prawnych innych państw członkowskich tego rodzaju ENA można wydać wyłącznie wówczas, gdy kara pozbawienia wolności lub środek zabezpieczający są ostateczne. Zaleca się, by do celów wykonania ENA wykonujący nakaz organ sądowy uznał klasyfikację organu sądowego wydającego nakaz, nawet jeżeli nie odpowiada ona jego własnemu systemowi prawnemu w tym zakresie.

W tym kontekście należy zauważyć, że wydającym nakaz organom sądowym zaleca się rozważenie, czy w danym przypadku wydanie ENA byłoby proporcjonalne (zob. sekcja 2.4) oraz czy do osiągnięcia odpowiedniego rezultatu wystarczające byłoby zastosowanie mniej drastycznego środka unijnego (zob. sekcja 2.5).

2.1.1. Postępowanie karne

ENA można wydać do celów przeprowadzenia postępowania karnego dotyczącego czynów z mocy prawa krajowego zagrożonych karą pozbawienia wolności lub zastosowaniem środka zapobiegawczego o maksymalnym wymiarze co najmniej 12 miesięcy (art. 2 ust. 1 decyzji ramowej w sprawie ENA).

Dotyczy to maksymalnego dopuszczalnego wymiaru kary za przestępstwo przewidzianego w prawie krajowym państwa członkowskiego wydającego nakaz. Maksymalny wymiar kary przewidziany w prawie państwa członkowskiego wykonującego nakaz nie ma znaczenia w tym zakresie.

Postanowienie Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-463/15 PPU, Openbaar Ministerie przeciwko A. (14)

„Artykuł 2 ust. 4 i art. 4 pkt 1 decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW […] należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, aby przekazanie na podstawie europejskiego nakazu aresztowania było uzależnione w państwie członkowskim wykonującym nakaz nie tylko od warunku, żeby czyn, w wypadku którego wydany został europejski nakaz aresztowania, stanowił przestępstwo w świetle prawa tego państwa członkowskiego, ale również żeby był on w świetle tego samego prawa zagrożony karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 12 miesięcy.”

„Prowadzenie postępowania karnego” obejmuje etap postępowania przygotowawczego w ramach tego postępowania. Celem ENA nie jest jednak przekazywanie osób jedynie na potrzeby przesłuchiwania ich w charakterze świadków. W tym celu należy rozważyć zastosowanie innych środków, takich jak europejski nakaz dochodzeniowy (END). W sekcji 2.5 przedstawiono pokrótce inne środki współpracy sądowej.

2.1.2. Wykonanie kary lub środka zabezpieczającego

ENA może zostać wydany w celu wykonania wyroku lub zastosowania środka zabezpieczającego o wymiarze co najmniej czterech miesięcy (art. 2 ust. 1 decyzji ramowej w sprawie ENA). W sytuacjach, gdy do wykonania pozostała jedynie niewielka część kary, zaleca się jednak, by właściwe organy sądowe rozważyły, czy wydanie ENA byłoby środkiem proporcjonalnym (zob. sekcje 2.4 i 2.5).

Przepisy krajowe dotyczące przedterminowego lub warunkowego zwolnienia, probacji lub podobne przepisy, których zastosowanie powoduje skrócenie okresu pozbawienia wolności, jakie może mieć zastosowanie po przekazaniu państwu członkowskiemu wydającemu nakaz, nie mają znaczenia przy określaniu okresu o minimalnym wymiarze czterech miesięcy.

Nie ma powiązania między długością faktycznego i potencjalnego wymiaru kary. Oznacza to, że w przypadku gdy osoba została już skazana na karę łączną pozbawienia wolności za popełnienie kilku przestępstw, a wymiar tej kary wynosi cztery miesiące lub więcej, ENA można wydać niezależnie od maksymalnego dopuszczalnego wymiaru kary dla każdego poszczególnego przestępstwa.

Gdy wiadomo, że osoba zamieszkuje w innym państwie członkowskim, zaleca się, by zamiast wydania ENA właściwe organy państwa członkowskiego wydającego nakaz rozważyły możliwość przeniesienia kary podlegającej wykonaniu do państwa członkowskiego zamieszkania, uwzględniając więzi osobiste danej osoby i szanse na lepszą resocjalizację w tym państwie członkowskim oraz inne wymogi określone decyzji ramowej Rady 2008/909/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – w celu wykonania tych wyroków w Unii Europejskiej (15) (zob. sekcja 2.5.2).

2.1.3. Wymóg dotyczący wydania orzeczenia sądowego możliwego do wyegzekwowania na drodze prawnej

Przed wydaniem ENA wydające nakaz organy sądowe muszą zawsze zapewnić wydanie krajowego orzeczenia sądowego nadającego się do wykonania. Charakter orzeczenia zależy od celu ENA. Gdy ENA wydaje się do celów postępowania, przed wydaniem ENA właściwe organy sądowe państwa członkowskiego wydającego nakaz muszą wydać krajowy nakaz aresztowania lub jakiekolwiek inne orzeczenie sądowe nadające się do wykonania, które ma taki sam skutek (art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej w sprawie ENA). W wyroku w sprawie C-241/15 Bob-Dogi (16) Trybunał Sprawiedliwości potwierdził, że krajowy nakaz aresztowania lub inne orzeczenie sądowe są odrębne od samego ENA. Gdy ENA jest wydawany do celów wykonania kary pozbawienia wolności lub zastosowania środka zabezpieczającego, w tym celu musi zostać wydany krajowy wyrok nadający się do wykonania.

Jak zauważył Trybunał Sprawiedliwości w tej sprawie, system ENA wiąże się z dwupoziomową ochroną praw procesowych i podstawowych, które muszą przysługiwać osobie, której dotyczy wniosek – ochronę sądową zagwarantowaną na pierwszym etapie, na którym wydaje się orzeczenie sądowe na szczeblu krajowym takie jak krajowy nakaz aresztowania, oraz ochronę przyznawaną na drugim etapie, na którym wydaje się ENA. Takiego podwójnego poziomu ochrony sądowej co do zasady nie istnieje w sytuacji, w której przed wydaniem ENA krajowy organ sądowy nie wydał krajowego orzeczenia sądowego stanowiącego podstawę wydania ENA.

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-241/15, Bob-Dogi

„Artykuł 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej 2002/584 […] należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy europejski nakaz aresztowania, który opiera się na istnieniu »nakazu aresztowania« w rozumieniu tego przepisu, nie zawiera informacji wskazujących na istnienie krajowego nakazu aresztowania, wykonujący organ sądowy powinien odmówić jego wykonania, jeżeli w świetle informacji przekazanych mu stosownie do art. 15 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584, ze zmianami, oraz wszelkich innych informacji, które posiada, uzna on, że europejski nakaz aresztowania jest nieważny, gdyż został wydany bez wcześniejszego wydania krajowego nakazu aresztowania, odrębnego od europejskiego nakazu aresztowania.”

Termin „orzeczenie sądowe” (które jest odrębne od ENA) został dalej doprecyzowany przez Trybunał Sprawiedliwości w wyroku w sprawie C-453/16 PPU Özçelik (17), w której stwierdzono, że termin „orzeczenie sądowe” obejmuje zatwierdzenie przez prokuratora nakazu aresztowania wydanego przez służbę policji, który stanowi podstawę wydania ENA.

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-453/16 PPU, Özçelik

„Artykuł 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW […] należy interpretować w ten sposób, że zatwierdzenie przez prokuratora krajowego, takie jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, nakazu aresztowania wydanego wcześniej, do celów ścigania, przez służbę policji stanowi »orzeczenie sądowe« w rozumieniu tego przepisu”.

Wydanie takiego krajowego orzeczenia sądowego lub nakazu aresztowania należy wskazać w formularzu ENA w chwili wydania ENA (art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej w sprawie ENA i zob. sekcja 3.2 niniejszego podręcznika). Nie ma potrzeby dołączania tego orzeczenia lub nakazu do ENA.

2.2. Wykaz 32 kategorii przestępstw dających podstawę do przekazania bez weryfikacji podwójnej karalności

Przed wydaniem ENA właściwy organ sądowy powinien ustalić, czy co najmniej jedno z przestępstw zostało uwzględnione w wykazie 32 kategorii przestępstw, w odniesieniu do których weryfikacja podwójnej karalności nie ma zastosowania. Wykaz ten znajduje się w art. 2 ust. 2 decyzji ramowej w sprawie ENA, jak również w formularzu ENA, w którym należy odznaczyć popełnione przestępstwa uwzględnione w wykazie.

Decydujące znaczenie ma tu prawo państwa członkowskiego wydającego nakaz. Zostało to potwierdzone w wyroku w sprawie C-303/05 Advocaten voor de Wereld (18), w którym Trybunał uznał, że art. 2 ust. 2 decyzji ramowej w sprawie ENA nie jest niezgodny z zasadami ustawowej określoności czynów zabronionych i kar oraz że nie narusza zasad równości i niedyskryminacji.

Organ sądowy wykonujący nakaz może jedynie zweryfikować podwójną karalność w odniesieniu do przestępstw nieuwzględnionych w wykazie 32 kategorii przestępstw (zob. sekcja 5.2).

2.3. Przestępstwa akcesoryjne

Europejska konwencja o ekstradycji z 1957 r. zawiera postanowienie dotyczące przestępstw akcesoryjnych:

„Artykuł 2 – Przestępstwa stanowiące podstawę wydania 1. Podstawę wydania stanowią przestępstwa zagrożone według prawa Strony wzywającej i Strony wezwanej karą pozbawienia wolności o maksymalnym wymiarze co najmniej jednego roku lub karą surowszą albo czyny, wobec sprawców których można orzec środek zabezpieczający w takim samym wymiarze. Jeżeli na terytorium Strony wzywającej zapadło już orzeczenie skazujące na karę pozbawienia wolności lub orzeczono o środku zabezpieczającym, wydanie może nastąpić, jeżeli orzeczono karę lub środek w wymiarze co najmniej 4 miesięcy. 2. Jeżeli wniosek o wydanie dotyczy kilku różnych przestępstw, z których każde, według prawa Strony wzywającej i Strony wezwanej, zagrożone jest karą pozbawienia wolności lub środkiem zabezpieczającym, ale niektóre nie spełniają warunku dotyczącego wymiaru orzeczonej kary, Strona wezwana może zgodzić się na wydanie również w odniesieniu do takich przestępstw.”

Decyzja ramowa w sprawie ENA nie zawiera podobnego przepisu. Nie uregulowano w niej przekazania w związku z przestępstwami podlegającymi karze niższej od progu określonego w art. 2 ust. 1, gdy są one przestępstwami akcesoryjnymi w stosunku do głównych przestępstw, które spełniają wymogi dla progu. W praktyce niektóre państwa członkowskie zdecydowały się dopuścić takie przekazanie, natomiast inne – nie.

Załącznik VIII zawiera wykaz państw członkowskich, których systemy prawne dopuszczają możliwość przekazania w związku z przestępstwami akcesoryjnymi.

Wydający nakaz organ sądowy może uwzględnić takie przestępstwa akcesoryjne w formularzu ENA, aby uzyskać zgodę państwa członkowskiego wykonującego nakaz na ściganie tych przestępstw. Należy jednak zawsze wydać ENA w odniesieniu do co najmniej jednego przestępstwa, które spełnia wymogi dla progu określonego w art. 2 ust. 1 decyzji ramowej w sprawie ENA.

Jeżeli wykonujące nakaz państwo członkowskie nie wykona przekazania w związku z przestępstwami akcesoryjnymi, zasada specjalności (art. 27 decyzji ramowej w sprawie ENA) może uniemożliwić państwu członkowskiemu wydającemu nakaz ściganie tych przestępstw (zob. sekcja 2.6 niniejszego podręcznika).

2.4. Proporcjonalność

ENA musi być zawsze proporcjonalny do celu, w jakim został wydany. Nawet jeżeli okoliczności sprawy wchodzą w zakres stosowania art. 2 ust. 1 decyzji ramowej w sprawie ENA, zaleca się, by organy sądowe wydające nakaz każdorazowo rozważyły, czy wydanie ENA jest uzasadnione.

Biorąc pod uwagę poważne konsekwencje, jakie niesie ze sobą wykonanie ENA dla wolności osoby, której dotyczy wniosek, oraz ograniczenia dotyczące swobodnego przemieszczania się, wydające nakaz organy sądowe powinny rozważyć ocenę szeregu czynników w celu ustalenia, czy wydanie ENA jest uzasadnione.

W szczególności należy wziąć pod uwagę następujące elementy:

a) wagę przestępstwa (na przykład wyrządzone szkody lub spowodowane zagrożenie);

b) prawdopodobną karę, jaka zostanie nałożona w przypadku uznania tej osoby za winną popełnienia zarzucanego przestępstwa (na przykład, czy karą byłoby pozbawienie wolności);

c) prawdopodobieństwo osadzenia osoby w państwie członkowskim wydającym nakaz po przekazaniu;

d) interesy ofiar przestępstwa.

Ponadto organy sądowe wydające nakaz powinny rozważyć, czy zamiast wydania ENA można zastosować inne środki współpracy sądowej. W innych unijnych aktach prawnych dotyczących współpracy sądowej w sprawach karnych przewidziano inne środki, które w wielu sytuacjach są skuteczne, lecz mają charakter mniej dolegliwy (zob. sekcja 2.5).

Mówiąc ogólniej, przeprowadzenie kontroli proporcjonalności przed wydaniem ENA może zwiększyć wzajemne zaufanie wśród właściwych organów państw członkowskich. W znacznym stopniu przyczynia się ona zatem do skutecznego funkcjonowania ENA w Unii.

2.5. Inne środki dostępne na podstawie aktach prawnych Unii dotyczących współpracy sądowej w sprawach karnych

Przed podjęciem decyzji o wydaniu ENA zaleca się, by wydające organy sądowe gruntownie rozważyły zastosowanie innych możliwych środków.

Istnieje szereg środków prawnych dostępnych na podstawie aktów prawnych Unii dotyczących współpracy sądowej w sprawach karnych opartych na zasadzie wzajemnego uznawania, które uzupełniają ENA. W niektórych sytuacjach środki te mogą być bardziej stosowne niż wydanie ENA. Takie środki obejmują w szczególności:

a) europejski nakaz dochodzeniowy;

b) przekazywanie więźniów;

c) przekazywanie decyzji w sprawie zawieszenia i kar alternatywnych;

d) europejski nakaz nadzoru;

e) wykonanie kar finansowych.

Zakres stosowania tych środków zwięźle objaśniono w sekcjach 2.5.1. – 2.5.5. Ponadto właściwe organy mogą wziąć pod uwagę możliwości, jakie oferują inne środki międzynarodowe takie jak Europejska konwencja Rady Europy o przekazywaniu ścigania w sprawach karnych z dnia 15 maja 1972 r. (ETS nr 073), jak w skrócie objaśniono w sekcji 2.5.6.

Dodatkowe informacje na temat praktycznego zastosowania aktów prawnych Unii dotyczących współpracy sądowej w sprawach karnych można znaleźć na stronie internetowej Europejskiej Sieci Sądowej: www.ejn-crimjust.europa.eu.

Część strony internetowej poświęcona bibliotece sądowej zawiera wyczerpujące i praktyczne informacje na temat każdego aktu prawnego, w tym dokumentów opublikowanych w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, aktów zmieniających, statusu wdrożenia, formularzy w formacie Word, zgłoszeń, oświadczeń, sprawozdań i podręczników, jak również inne praktyczne informacje. Na stronie startowej Europejskiej Sieci Sądowej znajdują się specjalne punkty wejścia (skróty) umożliwiające łatwy dostęp do unijnych aktów prawnych dotyczących współpracy sądowej oraz ich stanu wdrażania w państwach członkowskich.

Na etapie postępowania przygotowawczego w postępowaniu karnym można rozważyć w szczególności zastosowanie następujących środków:

a) wydanie europejskiego nakazu dochodzeniowego (END) w celu przesłuchania podejrzanego przy użyciu połączenia wideo w innym państwie członkowskim;

b) wydanie europejskiego nakazu dochodzeniowego (END) w celu przesłuchania podejrzanego w innym państwie członkowskim przez właściwe organy w tym państwie członkowskim;

c) wydanie europejskiego nakazu nadzoru (ENN) dotyczącego środka zapobiegawczego o charakterze nieizolacyjnym wobec podejrzanego, który to środek ma zostać wykonany przez państwo członkowskie zamieszkania podejrzanego na etapie postępowania przygotowawczego;

d) wprowadzenie wpisu do SIS do celów określenia miejsca zamieszkania lub pobytu podejrzanego (art. 34 decyzji w sprawie SIS II). Wpisy takie różnią się od wpisów w celu aresztowania, które opisano w sekcji 3.3.1 niniejszego podręcznika. Niezwłocznie po przekazaniu wydającemu nakaz organowi sądowemu informacji na temat miejsca zamieszkania lub pobytu organ ten musi podjąć dalsze konieczne działania (takie jak wezwanie podejrzanego do stawienia się przed właściwym organem prowadzącym postępowanie karne) oraz usunąć wpis w SIS zgodnie z pkt 6.5 podręcznika Sirene;

e) wezwanie podejrzanego przebywającego w wykonującym nakaz państwie członkowskim do stawienia się przed właściwym organem prowadzącym postępowanie karne w państwie członkowskim wydającym nakaz;

f) zaproszenie osoby do dobrowolnego udziału w postępowaniu karnym.

Po zakończeniu postępowania i wydaniu wyroku można rozważyć w szczególności zastosowanie następujących środków:

a) przeniesienia kary pozbawienia wolności do państwa członkowskiego będącego miejscem zamieszkania osoby skazanej w celu jego wykonania przez to państwo członkowskie;

b) przeniesienia kary alternatywnej (np. prac społecznych) lub postanowienia o probacji do państwa członkowskiego będącego miejscem zamieszkania osoby skazanej w celu ich wykonania przez to państwo członkowskie.

2.5.1. Europejski nakaz dochodzeniowy (END)

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2014/41/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie europejskiego nakazu dochodzeniowego w sprawach karnych (19)

END może być zastosowany do uzyskiwania materiałów dowodowych z innego państwa członkowskiego. END obejmuje wszelkie czynności dochodzeniowe z wyjątkiem utworzenia wspólnych zespołów dochodzeniowo-śledczych. Celem jest umożliwienie państwom członkowskim zwrócenia się do innego państwa członkowskiego o przeprowadzenie czynności dochodzeniowych na podstawie wzajemnego uznawania. END dotyczące czynności dochodzeniowych, które nie istnieją lub nie są dostępne w wykonującym nakaz państwie członkowskim, mogą być jednak wykonane poprzez zastosowanie innego rodzaju czynności dochodzeniowej.

END zastępuje konwencję o pomocy prawnej w sprawach karnych pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej (20) oraz poprzednio obowiązujące skomplikowane regulacje prawne w tej dziedzinie. Połączenie istniejących środków w jeden nowy instrument ma na celu przyspieszenie współpracy sądowej w zakresie czynności dochodzeniowych i zwiększenie jej wydajności. END można wykorzystać w postępowaniu karnym, lecz również w postępowaniach wszczętych przez organy administracyjne, podlegających kontroli sądowej, w przypadku gdy dana sprawa ma wymiar kryminalny. Państwa członkowskie muszą podjąć decyzję co do uznania lub wykonania w terminie 30 dni i przeprowadzić czynności dochodzeniowe w terminie 90 dni po podjęciu tej decyzji.

W niektórych sytuacjach END można wydać na potrzeby przesłuchania świadka przy użyciu połączenia wideo, aby podjąć decyzję dotyczącą wydania ENA do celów ścigania tej osoby.

Przykład 1: Pierre niedawno przeprowadził się z państwa członkowskiego A do państwa członkowskiego B. Istnieją dowody, z których wynika, że brał on udział w poważnym przestępstwie w państwie członkowskim A. Organy państwa członkowskiego A muszą go jednak przesłuchać, zanim będą w stanie podjąć decyzję dotyczącą ścigania. Organ sądowy w państwie A może wydać END na potrzeby przesłuchania Pierre'a za pomocą połączenia wideo w państwie B.

Przykład 2: Ewentualnie, biorąc pod uwagę fakty przedstawione w przykładzie 1, organ sądowy w państwie A może wydać END, nakazujący właściwym organom w państwie B przesłuchanie Pierre'a i opracowanie pisemnej transkrypcji przesłuchania.

2.5.2. Przekazywanie więźniów

Decyzja ramowa Rady 2008/909/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – w celu wykonania tych wyroków w Unii Europejskiej

W decyzji ramowej 2008/909/WSiSW przyjęto system przekazywania skazanych więźniów z powrotem do państwa członkowskiego, którego osoba ta jest obywatelem lub w którym ma miejsce zwykłego pobytu, lub do innego państwa członkowskiego, z którym osoba ta jest ściśle związana. Decyzja ramowa 2008/909/WSiSW ma również zastosowanie w przypadku, gdy osoba skazana przebywa już w tym państwie członkowskim. Wyrażenie przez osobę skazaną zgody na przekazanie nie jest już warunkiem wstępnym we wszystkich przypadkach. Wspomniana decyzja ramowa zastąpiła – dla wszystkich państw członkowskich – Konwencję Rady Europy o przekazywaniu osób skazanych z dnia 21 marca 1983 r. (Seria Traktatów Rady Europy nr 112) oraz jej protokół dodatkowy z dnia 18 grudnia 1997 r. (Seria Traktatów Rady Europy nr 167).

W niektórych sytuacjach zamiast wydania ENA na potrzeby przekazania osoby w celu odbycia kary w państwie członkowskim, które wydało wyrok, można skorzystać z decyzji ramowej 2008/909/WSiSW w celu odbycia kary w państwie, w którym osoba skazana zamieszkuje i w którym może mieć większe szanse na resocjalizację.

W art. 25 decyzji ramowej 2008/909/WSiSW zawarto również przepis szczególny, który reguluje wykonywanie kar pozbawienia wolności w państwie członkowskim wykonującym nakaz w przypadkach, o których mowa w art. 4 pkt 6 i art. 5 pkt 3 decyzji ramowej w sprawie ENA (zob. sekcje 5.4.2 i 5.8.2 niniejszego podręcznika). W przypadkach, w których zastosowano art. 4 pkt 6 lub art. 5 pkt 3 decyzji ramowej w sprawie ENA, przepisy decyzji ramowej 2008/909/WSiSW muszą zostać zastosowane również w odniesieniu do przekazania wykonania kary do państwa członkowskiego, w którym ma ona zostać wykonana.

Przykład 1

Jerzy jest obywatelem państwa członkowskiego B, w którym znajduje się jego miejsce zwykłego pobytu. Podczas wizyty w państwie członkowskim A popełnia on przestępstwo. W państwie A zostaje on skazany na karę dwóch lat pozbawienia wolności.

Organy w państwie A mogą przenieść karę, by została ona wykonana w państwie B, bez zgody Jerzego, jeżeli zwiększa to szanse na jego resocjalizację oraz jeżeli spełnione zostały inne warunki określone w decyzji ramowej 2008/909/WSiSW.

Przykład 2

Gustav jest obywatelem państwa członkowskiego B, lecz mieszka w państwie członkowskim A, w którym ma stałą pracę i którym mieszka również jego rodzina. W państwie członkowskim B zostaje on skazany za popełnienie przestępstwa podatkowego i wydany zostaje wyrok dotyczący kary pozbawienia wolności. Zamiast wydania ENA na potrzeby wykonania kary organy w państwie B mogą przekazać karę pozbawienia wolności w celu jej wykonania w państwie A.

2.5.3. Europejski nakaz nadzoru (ENN)

Decyzja ramowa Rady 2009/829/WSiSW z dnia 23 października 2009 r. w sprawie stosowania przez państwa członkowskie Unii Europejskiej zasady wzajemnego uznawania do decyzji w sprawie środków nadzoru stanowiących alternatywę dla tymczasowego aresztowania (21)

W decyzji ramowej 2009/829/WSiSW wprowadzono możliwość przeniesienia środków nadzoru niepolegających na pozbawieniu wolności z państwa członkowskiego, w którym osoba niebędąca rezydentem podejrzewana jest o popełnienie przestępstwa, do państwa członkowskiego, w którym zamieszkuje. Umożliwi to zastosowanie środka nadzoru wobec podejrzanego w jego normalnym otoczeniu do czasu procesu w innym państwie członkowskim. Z europejskiego nakazu nadzoru („ENN”) można skorzystać w odniesieniu do wszystkich środków nadzoru przedprocesowego niepolegających na pozbawieniu wolności, na przykład ograniczeń dotyczących podróży oraz obowiązku regularnego stawiennictwa.

Ścigające państwo członkowskie stwierdzi, czy wydane zostanie postanowienie dotyczące prze`kazania decyzji w sprawie środków nadzoru. Uwzględnione rodzaje środków nadzoru określono w decyzji ramowej 2009/829/WSiSW oraz w późniejszych deklaracjach wydanych przez każde państwo członkowskie (wymienionych na stronie internetowej Europejskiej Sieci Sądowej). Przekazanie środka nadzoru wymaga uzyskania zgody osoby, wobec której środek ten ma zostać zastosowany.

Przykład: Sonia mieszka i pracuje w państwie członkowskim B. Tymczasowo przebywa w państwie członkowskim A, w którym toczy się wobec niej postępowanie dotyczące nadużycia finansowego. Organ sądowy w państwie A zna miejsce zamieszkania Sonii w państwie B i stwierdza, że ryzyko niestawienia się na rozprawie jest niskie. Zamiast tymczasowego aresztowania Sonii w państwie A organ sądowy w państwie A może wydać postanowienie zobowiązujące ją do regularnego zgłaszania się do organu policji w państwie B. Aby umożliwić Sonii powrót do państwa B i przebywanie w tym państwie do czasu procesu w państwie A, właściwy organ państwa członkowskiego A może – za zgodą Sonii – wydać ENN, na podstawie którego obowiązek zgłaszania zostałby uznany i byłby wykonywany w państwie B.

2.5.4. Przekazywanie decyzji w sprawie zawieszenia i kar alternatywnych

Decyzja ramowa Rady 2008/947/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków i decyzji w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia w celu nadzorowania przestrzegania warunków zawieszenia i obowiązków wynikających z kar alternatywnych (22)

W decyzji ramowej 2008/947/WSiSW wprowadzono stosowanie zasady wzajemnego uznawania w odniesieniu do wielu kar stanowiących rozwiązanie alternatywne dla kary pozbawienia wolności i w odniesieniu do środków mających na celu ułatwienie przedterminowego zwolnienia. Stosowanie tej zasady dotyczy etapu po wydaniu wyroku.

Stanowi ona, że – o ile osoba skazana wyrazi zgodę – decyzja w sprawie zawieszenia lub inna kara alternatywna mogą zostać wykonane w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie, w którym osoba została skazana.

Przykład: Anna jest obywatelką państwa członkowskiego A, ale przebywa na wakacjach w państwie członkowskim B. Zostaje skazana za przestępstwo w państwie członkowskim B na karę prac społecznych zamiast na karę pozbawienia wolności. Może wrócić do państwa A, po czym organy w państwie A są zobowiązane do uznania postanowienia dotyczącego prac społecznych i nadzorować jego wykonanie przez Annę.

2.5.5. Kary finansowe

Decyzja ramowa Rady 2005/214/WSiSW z dnia 24 lutego 2005 r. w sprawie stosowania zasady wzajemnego uznawania do kar o charakterze pieniężnym (23)

Decyzja ramowa 2005/214/WSiSW dotyczy stosowania zasady wzajemnego uznawania do kar o charakterze pieniężnym wymierzonych przez organy sądowe lub administracyjne. Jej celem jest ułatwienie egzekwowania takich kar w państwie członkowskim innym niż w państwo, w którym wymierzono kary. Umożliwia organowi sądowemu lub administracyjnemu przekazanie decyzji dotyczącej kary o charakterze pieniężnym bezpośrednio do organu w innym państwie członkowskim oraz uznawanie i egzekwowanie tej kary bez dalszych formalności.

Zakres stosowania decyzji ramowej 2005/214/WSiSW obejmuje wszelkie przestępstwa i wykroczenia (art. 1 lit. a) ppkt (i) i (ii)), a także „naruszenia przepisów”, pod warunkiem że możliwe jest wniesienie środka odwoławczego do „sądu właściwego w sprawach karnych” (Trybunał Sprawiedliwości udzielił wskazówek dotyczących tego ostatniego pojęcia szczególnie w swoim wyroku w sprawie C-60/12 Baláž (24), pkt 39 i 40).

Procedurę taką stosuje się w sprawach transgranicznych, jeżeli kara o charakterze pieniężnym została wymierzona w jednym państwie członkowskim, a ma być wyegzekwowana w innym państwie członkowskim, w którym sprawca zamieszkuje, posiada majątek lub uzyskuje dochody.

W systemach niektórych państw członkowskich niewykonana kara o charakterze pieniężnym może zostać przekształcona w karę pozbawienia wolności. W takich sytuacjach w celu wykonania kary pozbawienia wolności można wydać ENA. Zaleca się, aby w miarę możliwości decyzja ramowa 2005/214/WSiSW była uznawana jako jedna z metod egzekwowania płatności przed przekształceniem kary o charakterze pieniężnym w karę pozbawienia wolności, co pozwala na uniknięcie konieczności wydania ENA.

2.5.6. Przekazywanie postępowania karnego

W określonych przypadkach należy rozważyć możliwość przekazania postępowania karnego do państwa członkowskiego, w którym mieszka podejrzany. Podstawą prawną przekazania jest konwencja o przekazywaniu ścigania w sprawach karnych z 1972 r. W przypadku państw członkowskich, które nie ratyfikowały tej konwencji, przekazanie może odbyć się w oparciu o ogólną właściwość w zakresie wszczęcia postępowania w państwie członkowskim, które przyjmuje postępowanie. W takim przypadku wniosek składa się zazwyczaj na mocy art. 21 konwencji Rady Europy o pomocy prawnej w sprawach karnych z dnia 20 kwietnia 1959 r. (Seria Traktatów Rady Europy nr 030).

2.6. Zasada specjalności – możliwe ściganie za inne przestępstwa

Co do zasady osoba przekazana nie może być ścigana, skazana lub w inny sposób pozbawiona wolności za przestępstwo popełnione przed jej przekazaniem, inne niż to, za które została przekazana. Jest to zasada specjalności określona w art. 27 decyzji ramowej w sprawie ENA.

Zasada specjalności podlega wielu wyjątkom. Decyzja ramowa w sprawie ENA daje państwom członkowskim możliwość notyfikowania, że w ich stosunkach z pozostałymi państwami członkowskimi, które wystąpiły z taką notyfikacją, zrzekają się zasady specjalności, chyba że w konkretnej sprawie wykonujący nakaz organ sądowy postanowi inaczej w swojej decyzji w sprawie przekazania (zob. art. 27 ust. 1 decyzji ramowej w sprawie ENA). Zgodnie z informacjami, jakimi dysponuje Komisja, z taką notyfikacją wystąpiły jedynie Estonia, Austria i Rumunia.

Co więcej, w art. 27 ust. 3 decyzji ramowej w sprawie ENA wyszczególniono inne sytuacje, w których zasada specjalności nie ma zastosowania:

„a) kiedy osoba mająca możliwość opuszczenia terytorium państwa członkowskiego, któremu została przekazana, nie uczyniła tego w ciągu 45 dni od swego ostatecznego zwolnienia, lub wróciła na to terytorium po opuszczeniu go;

b) przestępstwo nie podlega karze pozbawienia wolności lub środkowi zabezpieczającemu;

c) sądowa procedura karna nie daje podstaw do zastosowania środka ograniczającego wolność osobistą;

d) kiedy osoba może podlegać karze lub środkowi penitencjarnemu niepolegającemu na pozbawieniu wolności, co w szczególności dotyczy kary finansowej lub środka zastosowanego w jej miejsce, nawet jeżeli ta kara lub ten środek daje podstawy do ograniczenia jej wolności osobistej;

e) kiedy osoba, co do której uzgodniono, że ma zostać przekazana, równocześnie, jeżeli to właściwe, zgodnie z art. 13 odwołuje się do zasady szczególności;

f) kiedy osoba po jej przekazaniu w sposób jednoznaczny odwołuje się do zasady szczególności w odniesieniu do szczególnych przestępstw poprzedzających jej przekazanie. Zrzeczenie się następuje przed właściwymi organami sądowymi wydającego nakaz państwa członkowskiego i zostaje zapisane zgodnie z prawem krajowym tego państwa. Zrzeczenie się sporządza się w taki sposób, aby jego brzmienie wyraźnie świadczyło, iż osoba ta uczyniła to dobrowolnie i mając pełną świadomość konsekwencji. W tym celu osoba ta ma prawo do korzystania z pomocy prawnej;”.

W innych przypadkach należy złożyć wniosek o zgodę pierwszego wykonującego nakaz państwa członkowskiego na wszczęcie postępowania w sprawie pozostałych przestępstw lub ich wyegzekwowanie (art. 27 ust. 3 lit. g) decyzji ramowej w sprawie ENA). Zgodę taką wyraża się, gdy przestępstwo, co do którego jest ona wymagana, podlega przekazaniu osoby zgodnie z decyzją ramową w sprawie ENA, chyba że zastosowanie mają podstawy do obligatoryjnej lub fakultatywnej odmowy wykonania.

W stosownych przypadkach wykonujący nakaz organ sądowy może uzależnić swoją zgodę od jednego z określonych w art. 5 decyzji ramowej w sprawie ENA warunków dotyczących kar dożywotniego pozbawienia wolności oraz powrotu obywateli i rezydentów (zob. sekcja 5.8 niniejszego podręcznika). W takich przypadkach państwo członkowskie wydające nakaz musi udzielić właściwych gwarancji (art. 27 ust. 4 decyzji ramowej w sprawie ENA).

Procedura zrzeczenia się zasady specjalności w drodze zgody wykonującego nakaz organu sądowego

Wniosek o wyrażenie zgody musi być złożony w ramach tej samej procedury i zawierać te same informacje co w przypadku zwykłego ENA. W ramach tej procedury właściwy organ sądowy przesyła wniosek o wyrażenie zgody bezpośrednio do wykonującego nakaz organu sądowego, który wydał decyzję o przekazaniu osoby. Informacje zawarte we wniosku, które wskazano w art. 8 ust. 1 decyzji ramowej w sprawie ENA, muszą być przetłumaczone w oparciu o takie same zasady jak w przypadku ENA. Wykonujący nakaz organ sądowy musi podjąć decyzję w terminie 30 dni od otrzymania wniosku (art. 27 ust. 4 decyzji ramowej w sprawie ENA).

W wyroku sprawie C-388/08 PPU Leymann i Pustovarov (25) Trybunał Sprawiedliwości zbadał, w jaki sposób ustalić, czy analizowane przestępstwo jest „innym przestępstwem” niż to, które stanowiło podstawę przekazania danej osoby w rozumieniu art. 27 ust. 2 decyzji ramowej w sprawie ENA, co wymagałoby przeprowadzenia postępowania w sprawie wyrażenia zgody, o którym mowa w art. 27 ust. 3 lit. g) i art. 27 ust. 4 decyzji ramowej w sprawie ENA. Trybunał stwierdził, że:

„[…] należy zbadać, czy znamiona przestępstwa według opisu prawnego tego przestępstwa w wydającym nakaz państwie członkowskim są takie same jak te, ze względu na które nastąpiło przekazanie osoby, i czy istnieje wystarczająca zgodność pomiędzy danymi widniejącymi w nakazie aresztowania a danymi wymienionymi w późniejszej czynności procesowej. Zmiany dotyczące okoliczności czasu i miejsca są dozwolone, o ile wynikają one z zebranych w ramach postępowania toczącego się w wydającym nakaz państwie członkowskim informacji, dotyczących zachowania opisanego w nakazie aresztowania, nie zmieniają charakteru przestępstwa i nie pociągają za sobą spełnienia przesłanek odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania na mocy art. 3 i 4 decyzji ramowej.”

3. PROCEDURA WYDAWANIA ENA

3.1. Inne postępowania karne w toku i ENA dotyczące tej samej osoby

3.1.1. W państwie członkowskim wydającym nakaz

Zaleca się, aby przed wydaniem ENA właściwy organ sądowy sprawdził, czy wszczęto inne postępowania karne przeciwko osobie, której dotyczy wniosek, lub czy wydano inne ENA dotyczące tej osoby w państwie członkowskim wydającym nakaz.

Jeżeli w państwie członkowskim wydającym nakaz toczą się inne postępowania karne przeciw osobie, której dotyczy wniosek, lub orzeczono podlegające wykonaniu kary pozbawienia wolności wobec tej osoby, zaleca się, aby przed wydaniem ENA skontaktować się z innymi organami krajowymi i – w miarę możliwości – skoordynować z nimi swoje działania. Należy zapewnić, by ENA obejmował wszystkie przestępstwa, na podstawie których ma być prowadzone postępowanie przeciwko osobie, której dotyczy wniosek, lub za których popełnienie osoba ta została skazana w państwie członkowskim wydającym nakaz. Jest to zalecane szczególnie ze względu na zasadę specjalności, która może uniemożliwić prowadzenie postępowania lub skazanie za przestępstwa inne niż te, na podstawie których wykonujące nakaz państwo członkowskie wydało decyzję o przekazaniu osoby (zob. sekcja 2.6). Chociaż wniosek o wyrażenie zgody przez osobę, której dotyczy wniosek, lub wykonujące nakaz państwo członkowskie na prowadzenie postępowania lub wykonanie wyroku wydanego w odniesieniu do tych przestępstw może zostać złożony po przekazaniu (art. 27 ust. 3 lit. f) i g) decyzji ramowej w sprawie ENA), praktyka pokazuje, że uzyskanie takiej zgody może być długotrwałe i uciążliwe.

Jeżeli jest to możliwe, wszystkie przestępstwa powinny być objęte jednym ENA, ponieważ dzięki temu procedura w państwie członkowskim wykonującym nakaz jest szybsza i skuteczniejsza. Jeżeli w odniesieniu do tej samej osoby wydano już wcześniej ENA, należy w miarę możliwości zastąpić ten ENA nowym ENA, który obejmowałby przestępstwa uwzględnione we wcześniejszym ENA oraz przestępstwa nowe. Jeżeli wcześniej dokonano wpisu w celu aresztowania danej osoby, należy go zaktualizować, aby uwzględnić nowy ENA. Istnieje możliwość dodania więcej niż jednego ENA do danego wpisu w celu aresztowania (zob. pkt 3.1 podręcznika Sirene).

3.1.2. W innym państwie członkowskim

Jeżeli wiadomo, że toczą się inne postępowania karne przeciw osobie, której dotyczy wniosek, lub istnieją podlegające wykonaniu kary pozbawienia wolności orzeczone wobec tej osoby w innym państwie członkowskim lub innych państwach członkowskich, stosowne może okazać się nawiązanie kontaktu z organami innego państwa członkowskiego lub innych państw członkowskich przed wydaniem ENA. W takich przypadkach organy tych państw członkowskich mogą zbadać możliwość skoordynowania, które państwo członkowskie powinno wydać (pierwszy) ENA, oraz możliwość przekazania postępowania karnego do jednego lub przynajmniej do mniejszej liczby państw członkowskich.

Właściwe organy powinny sprawdzić w SIS, czy inne państwo członkowskie dokonało już wpisu w celu aresztowania w odniesieniu do tej samej osoby. Kilka państw członkowskich może dokonać wpisu w celu aresztowania dotyczącego tej samej osoby. W razie aresztowania biuro Sirene wykonującego nakaz państwa członkowskiego jednocześnie poinformuje o tym każde zainteresowane państwo członkowskie (zob. pkt 3.2 podręcznika Sirene).

Właściwe organy mogą również skontaktować się z Eurojustem lub z punktami kontaktowymi Europejskiej Sieci Sądowej bądź nawiązać bezpośredni kontakt z właściwym organem drugiego państwa członkowskiego (26).

Należy zauważyć, że jeżeli wykonujące nakaz państwo członkowskie otrzymało wiele ENA dotyczących osoby, której dotyczy wniosek, musi w każdym przypadku podjąć decyzję, do którego państwa przekazać osobę, której dotyczy wniosek, w pierwszej kolejności (zob. sekcja 5.10). W związku z tym wydaje się, że większą skuteczność można by było osiągnąć, gdyby przed wydaniem wielu ENA organy sądowe wydające nakaz postarały się osiągnąć porozumienie w sprawie tego, do którego państwa członkowskiego należy przekazać osobę, której dotyczy wniosek, w pierwszej kolejności. Chociaż organ sądowy wykonujący nakaz nie jest związany żadnymi porozumieniami w sprawie równoległych ENA, które zawarły między sobą organy sądowe wydające nakaz, organ sądowy wykonujący nakaz powinien wziąć je pod uwagę.

Zaleca się zatem również wypełnienie sekcji f) formularza ENA (inne okoliczności odnoszące się do sprawy), wpisując w niej te porozumienia, tak aby organy sądowe wykonujące nakaz od razu były o nich poinformowane.

3.2. Wypełnianie formularza ENA

Szczegółowe wskazówki dotyczące wypełniania formularza ENA znajdują się w załączniku III.

3.2.1. Informacje, które zawsze są niezbędne

Wykonujący nakaz organ sądowy zawsze powinien posiadać minimum niezbędnych informacji, aby móc podjąć decyzję o przekazaniu (zob. art. 15 ust. 2 decyzji ramowej w sprawie ENA). W szczególności wykonujący nakaz organ sądowy musi mieć możliwość potwierdzenia tożsamości osoby i dokonania oceny, czy istnieją jakiekolwiek podstawy do odmowy wykonania nakazu. W związku z tym wydający nakaz organ sądowy powinien poświęcić szczególną uwagę opisowi przestępstwa/przestępstw w formularzu ENA.

Dokładne informacje, które należy przekazać, zależą od okoliczności danej sprawy. Warto jednak pamiętać, że organ sądowy wykonujący nakaz może nie mieć wiedzy na temat sprawy, na podstawie której wydano ENA, lub na temat systemu prawnego państwa członkowskiego wydającego nakaz bądź posiadać niewielką wiedzę na ten temat. W związku z tym ważne jest, aby organy sądowe wydające nakaz zapewniły jasność, prawidłowość i zrozumiałość informacji zawartych w ENA. Jeżeli formularz ENA wypełniono poprawnie, dodatkowe dokumenty nie są konieczne.

Jak wynika z doświadczenia, jedną z podstawowych przyczyn opóźnień w wykonywaniu ENA są wnioski o przekazanie dodatkowych informacji wymieniane między organami sądowymi wydającymi i wykonującymi nakaz. Prowadzi to często do przekraczania terminów wyznaczonych w decyzji ramowej w sprawie ENA (zob. sekcja 4.1 na temat terminów).

3.2.2. Przydatne informacje uzupełniające ze strony organu sądowego wydającego nakaz

Do wpisu w SIS należy dodać zdjęcia i odciski palców osoby, której dotyczy wniosek, jeżeli są one dostępne. Ponadto należy zawsze podawać dane kontaktowe i numer telefonu komórkowego biura dyżurnego i osoby odpowiedzialnej, tak by możliwe było ich natychmiastowe powiadomienie, gdy osoba, której dotyczy wniosek, zostanie odnaleziona, bez względu na porę dnia.

Jeżeli jest prawdopodobne, że państwo członkowskie wykonujące nakaz zażąda od państwa członkowskiego wydającego nakaz gwarancji na podstawie art. 5 decyzji ramowej w sprawie ENA, zaleca się, aby do ENA dopisać właściwe informacje. Przykładowo, wydający nakaz organ może wstępnie wskazać, że zamierza wydać zgodę na przekazanie osoby, której dotyczy wniosek, do państwa członkowskiego wykonującego nakaz pod określonymi warunkami (zob. sekcja 5.8).

3.3. Przekazywanie ENA

Procedura przekazywania ENA zależy od tego, czy wydający nakaz organ sądowy zna miejsce pobytu osoby, której dotyczy wniosek (art. 9 decyzji ramowej w sprawie ENA). W większości przypadków miejsce pobytu osoby jest nieznane lub niepewne, a ENA należy przekazać wszystkim państwom członkowskim za pośrednictwem SIS. Nawet jeżeli miejsce pobytu osoby jest znane, wydający nakaz organ sądowy może podjąć decyzję o dokonaniu wpisu w SIS (art. 9 ust. 2 decyzji ramowej w sprawie ENA).

3.3.1. Jeżeli miejsce pobytu osoby, której dotyczy wniosek, nie jest znane

Jeżeli miejsce pobytu osoby, której dotyczy wniosek, nie jest znane, należy przekazać ENA wszystkim państwom członkowskim. Należy zatem utworzyć w SIS wpis w celu aresztowania lub wydania zgodnie z art. 26 decyzji w sprawie SIS II. Należy podkreślić, że wydający nakaz organ sądowy musi wydać ENA, zanim będzie można dokonać wpisu w SIS.

Organ sądowy wydający nakaz powinien – w stosownych przypadkach – wysłać kopię ENA i wszystkie istotne informacje na temat osoby do krajowego biura Sirene poprzez właściwy organ policji.

Biuro Sirene państwa członkowskiego wydającego nakaz sprawdza, czy informacje są pełne (np. czy dostępne są zdjęcia i odciski palców oraz czy mogą być one załączone), oraz załącza kopię ENA do wpisu i jego tłumaczenie, jeżeli jest ono dostępne, a także zatwierdza dokonanie wpisu w SIS. Ponadto biuro Sirene przekazuje treść ENA wszystkim pozostałym biurom Sirene poprzez wymianę informacji uzupełniających (formularz A). Formularz A sporządza się w języku angielskim. W formularzu A (w polu 311) należy wskazać, czy poszukiwania osoby ograniczają się jedynie do terytoriów niektórych państw członkowskich (poszukiwania geograficzne).

Po otrzymaniu formularza A wszystkie pozostałe biura Sirene sprawdzają, czy informacje zawarte w formularzu A i w ENA są pełne. Zgodnie z art. 25 decyzji w sprawie SIS II biura Sirene mogą również sprawdzić – pod nadzorem sądu – czy jest oczywiste, że konieczna będzie odmowa wykonania ENA, a jeżeli tak – dodać do wpisu „znacznik” uniemożliwiający aresztowanie. W trakcie tego procesu weryfikacji wpisu powinien być nadal dostępny dla użytkowników. Jeżeli państwo członkowskie nie wykonuje ENA i w związku z tym podejmuje decyzję o opatrzeniu wpisu znacznikiem, wpis pozostanie widoczny dla użytkowników. Działania będą polegać nie na aresztowaniu osoby, której dotyczy wniosek, lecz na zdobyciu informacji na temat miejsca jej pobytu (sekcja 3.6 podręcznika Sirene).

Biuro Sirene, które otrzymuje nakaz, sprawdza również krajowe bazy danych, np. systemy policyjne i więzienne, aby stwierdzić, czy dana osoba jest już im znana, a nawet czy przebywa w areszcie w związku z innym przestępstwem. Jeżeli w wyniku takiej weryfikacji udaje się odnaleźć tę osobę, biuro Sirene przekazuje informacje zawarte w formularzu A właściwemu organowi, który wykona ENA.

Wpis w celu aresztowania jest widoczny dla właściwych organów wszystkich państw członkowskich (zwykle organy ścigania i organy sądowe). Po wykryciu osoby i aresztowaniu jej na podstawie wpisu w SIS w innym państwie członkowskim wydający nakaz organ sądowy zostanie o tym poinformowany poprzez krajowe biuro Sirene.

Wpis w celu aresztowania w SIS zawierający kopię ENA ma moc ENA i wywiera takie same skutki (art. 31 ust. 1 decyzji w sprawie SIS II). Od chwili uruchomienia SIS drugiej generacji przekazanie oryginalnej wersji papierowej ENA nie jest już konieczne, ponieważ kopię ENA załącza się bezpośrednio do wpisu. Ze względu na fakt, że oryginalny ENA jest jednak wydawany w języku państwa wydającego nakaz, a formularz A sporządza się w języku angielskim, może być nadal konieczne, aby wydający nakaz organ sądowy wysłał przetłumaczony ENA do państwa członkowskiego wykonującego nakaz po aresztowaniu osoby, której dotyczy wniosek. Możliwe jest również niezwłoczne dołączenie kopii tłumaczenia ENA na jeden lub więcej języków oficjalnych Unii do samego wpisu.

Na stronie Europejskiej Sieci Sądowej (http://www.ejn-crimjust.europa.eu) znajduje się wykaz języków akceptowanych w państwach członkowskich (zob. sekcja 3.4).

Wydający nakaz organ sądowy powinien zapewnić, by wpis wprowadzony do SIS był przechowywany wyłącznie przez okres konieczny do osiągnięcia celów, w których został wprowadzony (art. 44 ust. 1 decyzji w sprawie SIS II). Oznacza to, że wpis należy usunąć wtedy, gdy ENA zostanie wycofany (zob. sekcja 10.4 niniejszego podręcznika) lub gdy dokonano przekazania (sekcja 3.11 podręcznika Sirene).

3.3.2. Jeżeli miejsce pobytu osoby, której dotyczy wniosek, jest znane

Jeżeli miejsce pobytu osoby, której dotyczy wniosek, jest znane, wydający nakaz organ sądowy może przekazać ENA bezpośrednio do właściwego organu państwa członkowskiego wykonującego nakaz w celu wykonania nakazu (art. 9 ust. 1 decyzji ramowej w sprawie ENA).

Jeżeli wydający nakaz organ sądowy nie zna właściwego wykonującego nakaz organu sądowego, musi skierować zapytania, w tym przez punkty kontaktowe Europejskiej Sieci Sądowej, w celu uzyskania tych informacji od wykonującego nakaz państwa członkowskiego (art. 10 ust. 1 decyzji ramowej w sprawie ENA). Informacje i dane kontaktowe właściwych organów każdego państwa członkowskiego znajdują się również w narzędziu atlasu na stronie internetowej Europejskiej Sieci Sądowej (http://www.ejn-crimjust.europa.eu).

Aby ograniczyć ryzyko ucieczki osoby, której dotyczy wniosek, wydający nakaz organ sądowy może również wysłać ENA do swojego krajowego biura Sirene, aby przekazano je pozostałym państwom członkowskim poprzez SIS (zob. sekcja 3.3.1). Dzięki dodaniu wpisu do SIS organy policyjne w państwach członkowskich mogą dowiedzieć się, że dana osoba jest poszukiwana w celu aresztowania. Należy jednak jasno wskazać wszystkim biurom Sirene, że położenie danej osoby jest znane, aby uniknąć niepotrzebnej pracy polegającej na sprawdzaniu, czy dana osoba jest znana lub obecna na terytorium państw członkowskich poszczególnych biur.

3.3.3. Przekazywanie ENA do państw członkowskich, które nie stosują SIS

Obecnie SIS nie stosują następujące państwa członkowskie: Irlandia i Cypr. Jeżeli konieczne jest przekazanie ENA do tych państw członkowskich, może on być wysłany bezpośrednio lub przez właściwe biuro krajowe Interpolu. Przekazywanie za pośrednictwem Interpolu przewidziano w art. 10 ust. 3 decyzji ramowej w sprawie ENA.

Należy jednak zauważyć, że w niektórych państwach członkowskich wezwanie wysłane przez Interpol nie jest podstawą aresztowania. Należy zatem jasno wskazać istnienie ENA w wezwaniu, ponieważ ENA zawsze pociąga za sobą obowiązek zatrzymania osoby, której dotyczy wniosek.

3.4. Tłumaczenie ENA

Formularz ENA należy wypełnić w języku urzędowym lub w jednym z języków urzędowych wykonującego nakaz państwa członkowskiego bądź przetłumaczyć go na ten język. Jeżeli jednak wykonujące nakaz państwo członkowskie złożyło deklarację, że przyjmie również tłumaczenie w jednym lub większej liczbie języków urzędowych instytucji Unii, ENA można alternatywnie przetłumaczyć jeden z tych języków (art. 8 ust. 2 decyzji ramowej w sprawie ENA).

Na stronie Europejskiej Sieci Sądowej (http://www.ejn-crimjust.europa.eu – narzędzie Fiches belges) znajduje się wykaz języków akceptowanych przez państwa członkowskie.

W razie przekazywania ENA przez SIS wydające nakaz państwo członkowskie może również dołączyć do wpisu kopię tłumaczenia ENA na co najmniej jeden z języków urzędowych instytucji Unii, jak określono w art. 27 ust. 2 decyzji w sprawie SIS II. Tłumaczenia te, a także formularze A powinny służyć jako wystarczająca podstawa przeprowadzania weryfikacji wspomnianych w sekcji 3.3.1 niniejszego podręcznika. Należy zauważyć, że nie wpływa to na obowiązek przetłumaczenia ENA na język akceptowany przez wykonujące nakaz państwo członkowskie.

Jeżeli można przewidzieć miejsce, w którym osoba, której dotyczy wniosek, zostanie aresztowana, lepiej będzie z wyprzedzeniem przetłumaczyć ENA na język tego państwa członkowskiego. Ułatwia to prowadzenie procedury z zachowaniem krótkich terminów wykonania ENA.

Jeżeli ENA przekazuje się bezpośrednio wykonującemu nakaz organowi sądowemu, trzeba do niego dołączyć tłumaczenie. Ponieważ ENA należy stosować i wykonywać w trybie przewidzianym dla spraw niecierpiących zwłoki (art. 17 ust. 1 decyzji ramowej w sprawie ENA), państwo członkowskie wydające nakaz powinno wysłać tłumaczenie możliwie jak najszybciej, a w każdym wypadku przed upływem wyznaczonego przez państwo członkowskie terminu otrzymania przetłumaczonego ENA (zob. sekcja 4.3 niniejszego podręcznika).

Tłumaczenia muszą być sporządzone przy zastosowaniu standardowego formularza ENA, który dostępny jest we wszystkich 24 językach urzędowych Unii. Wszystkie wersje językowe formularza są dostępne na stronie internetowej Europejskiej Sieci Sądowej (sekcja „Judicial Library” i „Compendium”, w formatach pdf i word).

3.5. Po zatrzymaniu osoby, której dotyczy wniosek: współpraca i komunikacja z właściwymi organami państwa członkowskiego wykonującego nakaz

Po zatrzymaniu osoby, której dotyczy wniosek, w innym państwie członkowskim właściwe organy państwa członkowskiego wydającego nakaz powinny szybko odpowiedzieć na wniosek o przekazanie informacji i inne wnioski złożone przez organy państwa członkowskiego wykonującego nakaz. Zaleca się, aby właściwe organy państwa członkowskiego wydającego nakaz odwołały się do części II niniejszego podręcznika, aby uzyskać wskazówki na temat dobrej współpracy i komunikacji z właściwymi organami państwa członkowskiego wykonującego nakaz. W razie wystąpienia problemów z komunikacją można skorzystać z pomocy Europejskiej Sieci Sądowej lub Eurojustu. Po zatrzymaniu danej osoby w następstwie dokonania wpisu w celu aresztowania w SIS komunikację regularnie ułatwiają również biura Sirene.

Jeżeli wydający nakaz organ sądowy podejmie decyzję o wycofaniu ENA, powinien bezzwłocznie powiadomić o tym organ sądowy wykonujący nakaz, w szczególności jeżeli osoba, której dotyczy wniosek, została pozbawiona wolności. Musi również zapewnić, aby usunięto wpis z SIS.

Wydający nakaz organ sądowy może w dowolnym terminie przesyłać wszelkie dodatkowe przydatne informacje do wykonującego nakaz organu sądowego (art. 15 ust. 3 decyzji ramowej w sprawie ENA).

CZĘŚĆ II: WYKONYWANIE ENA

4. PROCEDURA WYKONYWANIA ENA

4.1. Terminy podjęcia decyzji w sprawie wykonania ENA

Istnieją wyznaczone ścisłe terminy wykonania ENA. Terminy są uzależnione od tego, czy osoba, której dotyczy wniosek, zgadza się na jej przekazanie. Należy podkreślić, że niezależnie od istnienia terminów wszystkie ENA muszą być stosowane i wykonywane w trybie przewidzianym dla spraw niecierpiących zwłoki (art. 17 ust. 1 decyzji ramowej w sprawie ENA).

Jeżeli osoba, której dotyczy wniosek, wyraża zgodę na swoje przekazanie, ostateczna decyzja w sprawie wykonania ENA powinna zostać podjęta w ciągu 10 dni od wyrażenia zgody (art. 17 ust. 2 decyzji ramowej w sprawie ENA).

Jeżeli osoba, której dotyczy wniosek, nie wyraża zgody na swoje przekazanie, ostateczna decyzja w sprawie wykonania ENA powinna zostać podjęta w ciągu 60 dni od aresztowania osoby, której dotyczy wniosek (art. 17 ust. 3 decyzji ramowej w sprawie ENA).

Zgodnie z decyzją ramową w sprawie ENA zgoda zasadniczo nie może zostać cofnięta. Każde państwo członkowskie może jednak przewidzieć, że zgoda oraz, w odpowiednich przypadkach, zrzeczenie się prawa do powołania się na zasadę specjalności (zob. sekcja 2.6) mogą zostać cofnięte zgodnie z zasadami mającymi zastosowanie na mocy prawa krajowego. Jeżeli osoba, której dotyczy wniosek, cofa swoją zgodę, początkowy termin 10 dni przestaje mieć zastosowanie i zostaje zastąpiony terminem 60 dni liczonym od dnia aresztowania (art. 13 ust. 4 decyzji ramowej w sprawie ENA). Przy określaniu tego terminu nie jest brany pod uwagę okres między datą wyrażenia zgody i jej cofnięcia.

W drodze wyjątku, jeżeli w danym przypadku nie można wykonać ENA w mających zastosowanie terminach, terminy te można wydłużyć o kolejne 30 dni. W takim razie wykonujący nakaz organ sądowy musi niezwłocznie powiadomić o tym wydający nakaz organ sądowy, podając przyczyny zwłoki (art. 17 ust. 4 decyzji ramowej w sprawie ENA).

Zgodnie z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-168/13 PPU Jeremy F. (27) środek zaskarżenia o charakterze zawieszającym od decyzji o przekazaniu, przewidziany w prawie krajowym, musi w każdym przypadku dochowywać terminów podjęcia ostatecznej decyzji określonych w decyzji ramowej w sprawie ENA.

W wyroku w sprawie C-237/15 PPU Lanigan (28) Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że upływ terminów podjęcia decyzji w sprawie wykonania ENA nie zwalnia właściwego sądu z obowiązku podjęcia decyzji w tym względzie i jako taki nie stoi na przeszkodzie dalszemu przetrzymywaniu osoby, której dotyczy wniosek, w areszcie. Jeżeli okres pozbawienia wolności jest jednak zbyt długi, należy zarządzić uwolnienie osoby, której dotyczy wniosek, wraz zastosowaniem środków koniecznych do uniemożliwienia jej ucieczki.

Obowiązek informowania Eurojustu o opóźnieniach

Jeżeli państwo członkowskie nie jest w stanie dotrzymać terminów, właściwe organy muszą powiadomić o tym fakcie Eurojust, podając przyczyny opóźnienia (art. 17 ust. 7 decyzji ramowej w sprawie ENA). Ze względu na kluczowe znaczenie, jakie ma dla funkcjonowania ENA przestrzeganie terminów, Eurojust monitoruje znane mu przypadki, w których terminów tych nie można było dotrzymać. Na tej podstawie Eurojust może pomóc w zidentyfikowaniu problemów powodujących opóźnienia. W wielu sytuacjach Eurojust może pomóc właściwym organom w dotrzymaniu terminów, np. ułatwiając wymianę informacji między właściwymi organami.

4.2. Terminy przekazania osoby, której dotyczy wniosek (po podjęciu decyzji w sprawie wykonania ENA)

Bieg terminów przekazania osoby, której dotyczy wniosek, rozpoczyna się niezwłocznie po podjęciu ostatecznej decyzji w sprawie wykonania ENA. Właściwe organy powinny ustalić i uzgodnić przekazanie osoby tak szybko, jak to możliwe (art. 23 ust. 1 decyzji ramowej w sprawie ENA). W każdym przypadku przekazanie musi się odbyć najpóźniej w terminie 10 dni od daty wydania ostatecznej decyzji w sprawie wykonania ENA (art. 23 ust. 2 decyzji ramowej w sprawie ENA). Z tego powodu konieczne jest uzgadnianie praktycznych kwestii w zakresie przekazania bez opóźnień.

Jeżeli przekazanie osoby, której dotyczy wniosek, w terminie 10 dni udaremniają okoliczności niezależne od któregokolwiek z państw członkowskich, wykonujące i wydające nakaz organy sądowe muszą niezwłocznie porozumieć się ze sobą i ustalić nowy termin przekazania. W takim przypadku przekazanie musi odbyć się w ciągu 10 dni od nowej daty uzgodnionej w ten sposób (art. 23 ust. 3 decyzji ramowej w sprawie ENA).

W wyroku w sprawie C-640/15 Vilkas (29) Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że wykonujący nakaz organ sądowy może ustalić nową datę przekazania z wydającym nakaz organ sądowy, nawet jeżeli dwie poprzednie próby przekazania nie powiodły się ze względu na opór osoby, której dotyczy wniosek, w takim zakresie, w jakim organy nie mogły go przewidzieć, a następstw oporu w odniesieniu do przekazania nie można było uniknąć mimo zachowania należytej staranności przez te organy, co zweryfikować powinien sąd odsyłający. Organy te w dalszym ciągu mają obowiązek ustalić nową datę przekazania, jeżeli terminy przewidziane w art. 23 decyzji ramowej w sprawie ENA upłynęły.

Co się tyczy odroczenia terminu przekazania z ważnych przyczyn natury humanitarnej, np. poważnej choroby osoby, której dotyczy wniosek, zob. sekcja 5.9.1.

4.3. Tłumaczenie ENA

Wykonujący nakaz organ sądowy może wyznaczyć termin otrzymania tłumaczenia ENA. ENA ma zostać przetłumaczony na jeden z języków urzędowych państwa członkowskiego wykonującego nakaz lub na inny język, o którym to państwo członkowskie stwierdziło, że go przyjmie. Wykonujące nakaz organy sądowe usilnie zachęca się, aby wyznaczały ten termin na okres od 6 do 10 dni kalendarzowych.

Jak wskazuje doświadczenie, termin krótszy niż sześć dni jest często zbyt krótki na zapewnienie tłumaczenia odpowiedniej jakości. Ustalenie terminu na więcej niż 10 dni można uznać za zbytnie przedłużenie procedury, w szczególności jeżeli osoba, której dotyczy wniosek, pozostaje w areszcie.

4.4. Komunikacja między właściwymi organami sądowymi państw członkowskich przed wydaniem decyzji o przekazaniu

4.4.1. Kiedy nawiązywać kontakt?

Informacje uzupełniające niezbędne do wydania decyzji o przekazaniu.

Wnioski o przekazanie informacji uzupełniających należy składać tylko w wyjątkowych sytuacjach. Taka wymiana informacji powinna odbywać się za pośrednictwem biur Sirene przy zastosowaniu specjalnego formularza (formularza M). ENA funkcjonuje w oparciu o ogólne założenie, że wykonujący nakaz organ sądowy może podjąć decyzję o przekazaniu na podstawie informacji zawartych w ENA. Założenie to opiera się na zasadzie wzajemnego uznawania i na konieczności szybkiego podjęcia decyzji o przekazaniu. Wnioski o przekazanie informacji uzupełniających są jednak w niektórych sytuacjach niezbędne, aby spełnić obowiązek wykonania ENA.

Jeżeli informacje przekazane przez państwo członkowskie wydające nakaz nie są wystarczające, aby wykonujący nakaz organ sądowy mógł podjąć decyzję o przekazaniu, wykonujący nakaz organ sądowy musi nawiązać kontakt z organem sądowym wydającym nakaz, aby otrzymać niezbędne informacje uzupełniające. Należy zauważyć, że zgodnie z decyzją ramową w sprawie ENA jest to obowiązek organu sądowego wykonującego nakaz (art. 15 ust. 2).

Komunikacja między organami sądowymi wydającymi nakaz a organami sądowymi wykonującymi nakaz przed podjęciem decyzji o przekazaniu powinna dotyczyć przede wszystkim informacji uzupełniających, które mają znaczenie dla podjęcia decyzji o przekazaniu (zob. sekcja 5.6). W związku z tym wnioski o przekazanie informacji uzupełniających powinny dotyczyć w szczególności wymaganej treści formularza ENA niezbędnej dla oceny możliwości wykonania ENA i istnienia jakichkolwiek podstaw odmowy.

Zgodnie z zasadą wzajemnego uznawania wykonujący nakaz organ sądowy nie może kwestionować decyzji podjętych przez organy sądowe państwa członkowskiego wydającego nakaz pod względem merytorycznym.

Komunikacja powinna zawsze odbywać się możliwie jak najszybciej, a w każdym razie zgodnie z terminami określonymi w art. 17 decyzji ramowej w sprawie ENA.

Typowe sytuacje, w których niezbędne mogą być informacje uzupełniające, są następujące:

a) nie uzupełniono odpowiedniej części formularza ENA;

b) treść ENA jest niejasna;

c) ENA zawiera oczywisty błąd;

d) nie jest pewne, czy na podstawie ENA zaaresztowano właściwą osobę.

Przed przywołaniem podstawy odmowy

W wielu sytuacjach wykonujący nakaz organ sądowy może skontaktować się z wydającym nakaz organem sądowym przed podjęciem decyzji o odmowie wykonania. Może to być na przykład korzystne w kontekście ustalenia, czy istnieją inne środki współpracy sądowej, które można wykorzystać, jeżeli ENA nie może być wykonany.

Inne sytuacje wymagające podjęcia kontaktu

Dodatkowa potrzeba podjęcia kontaktu może również zaistnieć np.:

a) w celu uzyskania gwarancji od państwa członkowskiego wydającego nakaz dotyczących kar dożywotniego pozbawienia wolności lub powrotu obywateli lub rezydentów w celu odbycia kary pozbawienia wolności w państwie członkowskim wykonującym nakaz (zob. sekcja 5.8); oraz

b) w przypadku zbiegu kilku ENA dotyczących tej samej osoby (zob. sekcja 5.10).

4.4.2. Jak należy się komunikować

ENA opiera się na zasadzie bezpośredniego kontaktu między właściwymi organami. Korzyścią płynącą z bezpośredniej komunikacji między organami sądowymi wydającymi i wykonującymi nakaz jest to, że jest ona szybka i wiarygodna.

Komunikacja musi odbywać się jednak za pośrednictwem organu centralnego, jeżeli państwo członkowskie wyznaczyło organ centralny do celów urzędowej korespondencji zgodnie z art. 7 decyzji ramowej w sprawie ENA. Informacje na temat państw członkowskich, które skorzystały z tej możliwości, znajdują się na stronie internetowej Europejskiej Sieci Sądowej (https://www.ejn-crimjust.europa.eu).

Atlas sądowy (dane kontaktowe)

Dane kontaktowe właściwych organów państw członkowskich znajdują się w atlasie na stronie internetowej Europejskiej Sieci Sądowej (https://www.ejn-crimjust.europa.eu). Atlas opracowano, aby można było określić organ właściwy miejscowo do odbierania decyzji, które mają zostać wykonane, i nawiązać kontakt z właściwą osobą w celu omówienia praktycznych kwestii dotyczących ENA i innych instrumentów wzajemnego uznawania.

Metody komunikacji

W decyzji ramowej w sprawie ENA nie ma szczegółowych zasad dotyczących sposobów lub procedur komunikacji po otrzymaniu ENA. Komunikacja może odbywać się poprzez wszelkie dostępne i dostatecznie bezpieczne środki (np. drogą telefoniczną lub pocztą elektroniczną). Najskuteczniejszym sposobem jest bezpośrednia komunikacja o minimalnym poziomie formalności, która w miarę możliwości powinna być prowadzona we wspólnym języku.

Zaleca się, aby język używany w komunikacji pisemnej był jak najprostszy. Należy unikać terminów lub pojęć, które mogą mieć różne konotacje w różnych systemach prawnych, bądź je wyjaśniać. Dzięki temu możliwe jest uniknięcie nieporozumień i problemów z tłumaczeniami.

Dobra komunikacja pomaga w szybkim przeprowadzaniu procedury, unikaniu nieporozumień i przestrzeganiu krótkich terminów określonych w art. 17 decyzji ramowej w sprawie ENA (zob. sekcje 4.1 i 4.2 niniejszego podręcznika dotyczące terminów).

Zawsze pilny charakter

Organ sądowy wydający nakaz musi rozpatrywać wnioski o przekazanie dodatkowych informacji w trybie przewidzianym dla spraw niecierpiących zwłoki. Organ sądowy wykonujący nakaz może ustalić (rozsądny) termin uzyskania tych informacji, biorąc pod uwagę konieczność przestrzegania terminów określonych w art. 17 decyzji ramowej w sprawie ENA (art. 15 ust. 2 decyzji ramowej w sprawie ENA).

Właściwe organy powinny uwzględnić także opóźnienia, które mogą spowodować wnioski o przekazanie dodatkowych informacji, oraz podjąć próby ich zminimalizowania.

Komunikację mogą ułatwić Eurojust i punkty kontaktowe Europejskiej Sieci Sądowej

Punkty kontaktowe Europejskiej Sieci Sądowej lub członkowie krajowi Eurojustu mogą ułatwić komunikację z organami pozostałych państw członkowskich. Zarówno Europejska Sieć Sądowa, jak i Eurojust mogą zapewnić szybką i nieformalną komunikację między przedstawicielami systemów prawnych wszystkich państw członkowskich.

Korzystanie z Europejskiej Sieci Sądowej lub Eurojust zgodnie z ich odpowiednimi rolami jest szczególnie zalecane w sytuacjach niecierpiących zwłoki lub wtedy, gdy kontakt z właściwym organem jest utrudniony.

Przykładowo strona internetowa Europejskiej Sieci Sądowej (atlas sądowy, Fiches belges) oraz punkty kontaktowe Europejskiej Sieci Sądowej mogą zapewnić pomoc w identyfikacji właściwych organów sądowych wykonujących nakaz i przekazać informacje na temat szczegółowych wymogów stosowanych w państwie członkowskim wykonującym nakaz, zaś członkowie krajowi Eurojustu powinni być angażowani w przypadki wielokrotnych opóźnień lub odmów wykonania lub w razie zbiegających się ENA. Co więcej, zgodnie z art. 10 ust. 2 decyzji ramowej w sprawie ENA jako kanał przekazywania ENA można wykorzystać bezpieczne łącze telekomunikacyjne Europejskiej Sieci Sądowej. Do dobrej praktyki należy wskazanie w formularzu ENA, czy w przygotowanie ENA zaangażowane zostały punkty kontaktowe Europejskiej Sieci Sądowej lub członkowie krajowi Eurojustu bądź inne osoby odpowiedzialne za sprawę (30).

Rola biur Sirene

W odniesieniu do wpisów dotyczących aresztowania dokonanych w SIS biura Sirene są odpowiedzialne za wymianę informacji od momentu odnalezienia osoby („trafienia”) co najmniej do momentu rozpoczęcia formalnej procedury wydawania osób. Organy sądowe powinny na bieżąco informować biura Sirene o wszelkich zmianach, które nastąpiły od momentu uzyskania trafienia do wydania ostatecznej decyzji w sprawie wykonania ENA.

4.5. Obowiązek organu sądowego wykonującego nakaz w zakresie informowania organu sądowego wydającego nakaz po podjęciu decyzji o przekazaniu

Po podjęciu decyzji, czy przekazać osobę, której dotyczy wniosek, wykonujący nakaz organ sądowy ma obowiązek poinformować państwo członkowskie wydające nakaz o tej decyzji, jak również o czasie spędzonym przez tę osobę w areszcie.

4.5.1. Informacje na temat decyzji dotyczącej przekazania

Wykonujący nakaz organ sądowy musi powiadomić organ sądowy wydający nakaz o decyzji dotyczącej przekazania. Bez względu na to czy osoba, której dotyczy wniosek, zostanie przekazana, czy nie, powiadomić należy niezwłocznie po podjęciu decyzji, aby umożliwić organom państwa członkowskiego wydającego nakaz podjęcie odpowiednich działań. Opisany obowiązek niezwłocznego powiadomienia państwa członkowskiego wydającego nakaz wynika z art. 22 decyzji ramowej w sprawie ENA.

Zaleca się, aby wykorzystywać w tym celu standardowy formularz przedstawiony w załączniku VII do niniejszego podręcznika. Zaleca się również, aby organ sądowy wykonujący nakaz przekazał decyzję bezpośrednio organowi sądowemu wydającemu nakaz, ponieważ wspomaga to szybką i czytelną komunikację (zob. sekcja 4.4.2).

W przypadku odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania należy podać jej przyczyny (art. 17 ust. 6 decyzji ramowej w sprawie ENA).

Ważne jest, aby organ sądowy wykonujący nakaz wyraźnie wskazał, wobec jakiego przestępstwa lub jakich przestępstw została podjęta decyzja dotycząca przekazania. Jest to istotne ze względu na zasadę specjalności określoną w art. 27 decyzji ramowej w sprawie ENA (zob. sekcja 2.6 niniejszego podręcznika). Zasada specjalności może uniemożliwić państwu członkowskiemu wydającemu nakaz ściganie przestępstw popełnionych przed przekazaniem, innych niż przestępstwo lub przestępstwa, ze względu na które osoba, której dotyczy wniosek, została przekazana.

W przypadkach, w których ENA wprowadzono do SIS, wykonujący nakaz organ sądowy powinien powiadomić o swojej decyzji biuro Sirene swojego państwa członkowskiego.

4.5.2. Informacje na temat czasu spędzonego w areszcie

Wszystkie informacje dotyczące zatrzymania osoby, której dotyczy wniosek, na podstawie ENA muszą zostać przekazane do wydającego nakaz organu sądowego. Decyzja ramowa w sprawie ENA wymaga, aby nastąpiło to w momencie przekazania (art. 26 ust. 2 decyzji ramowej w sprawie ENA). Informacje te może przekazać wykonujący nakaz organ sądowy lub wyznaczony organ centralny.

Ważne jest, aby organy państwa członkowskiego wydającego nakaz były w pełni świadome, jak długo dokładnie dana osoba przebywała w areszcie. Okres ten należy zaliczyć na poczet ostatecznie orzeczonej kary pozbawienia wolności lub środka zabezpieczającego (art. 26 ust. 1 decyzji ramowej w sprawie ENA).

W standardowym formularzu zamieszczonym w załączniku VII znajduje się miejsce na przedstawienie informacji na temat czasu spędzonego areszcie.

W wyroku w sprawie C-294/16 PPU, JZ (31) Trybunał Sprawiedliwości orzekł co następuje:

„47. […] pojęcie »zatrzymania« w rozumieniu art. 26 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 należy interpretować w ten sposób, że oznacza ono, oprócz osadzenia w zakładzie penitencjarnym, każdy środek lub każdy całokształt środków nałożonych na daną osobę, które ze względu na ich rodzaj, czas trwania, skutki i zasady wykonywania pozbawiają tę osobę wolności w sposób porównywalny z osadzeniem w zakładzie penitencjarnym. […] 53. Przy wykonywaniu art. 26 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 organ sądowy wydającego europejski nakaz aresztowania państwa członkowskiego jest zobowiązany do zbadania, czy środki podjęte wobec danej osoby w wykonującym nakaz państwie członkowskim należy zrównać z pozbawieniem wolności, takim jak wskazane w pkt 47 niniejszego wyroku, i uznać je tym samym za zatrzymanie w rozumieniu rzeczonego art. 26 ust. 1. Jeżeli w ramach takiego badania wspomniany organ sądowy dojdzie do wniosku, że tak jest w istocie, to zgodnie ze wspomnianym art. 26 ust. 1 ma obowiązek zaliczenia na okres pozbawienia wolności, jaki osoba ta ma odbyć w wydającym europejski nakaz aresztowania państwie członkowskim, wszystkich okresów stosowania tych środków. […] 55. Jednak, ponieważ wspomniany art. 26 ust. 1 ogranicza się do ustanowienia minimalnego poziomu ochrony praw podstawowych osoby, której dotyczy europejski nakaz aresztowania, to – jak podniósł rzecznik generalny w pkt 72 opinii – przepis ten nie może być interpretowany w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie temu, by na podstawie samego prawa krajowego organ sądowy wydającego ten nakaz państwa członkowskiego mógł zaliczyć do okresu pozbawienia wolności, jaki dana osoba ma odbyć w tym państwie członkowskim, całość lub część okresu stosowania wobec tej osoby przez wykonujące nakaz państwo członkowskie środków, które polegają nie na pozbawieniu wolności, lecz na jej ograniczeniu. 56. Należy wreszcie przypomnieć, że przeprowadzając badanie, o którym mowa w pkt 53 niniejszego wyroku, organ sądowy wydającego europejski nakaz aresztowania państwa członkowskiego może – na podstawie art. 26 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584 – zwrócić się do właściwego organu wykonującego nakaz państwa członkowskiego o przekazanie wszystkich informacji, jakie uzna za konieczne.”

4.6. Utrzymanie aresztu osoby, której dotyczy wniosek, w państwie członkowskim wykonującym nakaz

Po zatrzymaniu osoby, której dotyczy wniosek, na podstawie ENA, wykonujący nakaz organ sądowy musi zdecydować, czy osoba ta powinna pozostać w areszcie, czy należy ją zwolnić do czasu podjęcia decyzji o wykonaniu ENA. Osadzenie w areszcie nie jest zatem konieczne, a osoba ta może być tymczasowo zwolniona w dowolnym terminie zgodnie z prawem krajowym wykonującego nakaz państwa członkowskiego (art. 12 decyzji ramowej w sprawie ENA).

Gdy osoba ta nie pozostaje w areszcie, właściwy organ wykonującego nakaz państwa członkowskiego ma obowiązek podjąć środki, jakie uważa za niezbędne, aby zapobiec ucieczce tej osoby (art. 12 decyzji ramowej w sprawie ENA). Takie środki mogą obejmować na przykład zakaz podróżowania, obowiązek okresowego zgłaszania się i dozór elektroniczny.

Decyzję dotyczącą aresztu podejmuje się zgodnie z prawem krajowym oraz zgodnie z art. 6 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, który stanowi, że każdy ma prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego.

W wyroku w sprawie C-237/15 PPU Lanigan Trybunał stanął na stanowisku, że:

„Artykuł 15 ust. 1 i art. 17 decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW […] należy interpretować w ten sposób, że wykonujący nakaz organ sądowy pozostaje zobowiązany do wydania decyzji w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania po upływie terminów określonych w tymże art. 17. Artykuł 12 tej decyzji ramowej w związku z jej art. 17 oraz w świetle art. 6 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on w takiej sytuacji na przeszkodzie pozostawaniu w areszcie osoby, której dotyczy wniosek, zgodnie z prawem wykonującego nakaz państwa członkowskiego, nawet jeżeli całkowity okres pozbawienia wolności tej osoby przekracza te terminy, o ile długość tego okresu nie jest nadmierna w odniesieniu do cech postępowania prowadzonego w sprawie w postępowaniu głównym, czego zbadanie należy do sądu odsyłającego. Jeżeli wykonujący nakaz organ sądowy postanowi zakończyć pobyt w areszcie tej osoby, organ ten jest wówczas zobowiązany do uzupełnienia jej tymczasowego zwolnienia wszelkimi środkami, jakie uzna za niezbędne do uniknięcia jej ucieczki i zapewnienia, że warunki materialne niezbędne do jej skutecznego przekazania pozostają spełnione do momentu wydania ostatecznej decyzji w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania”.

5. DECYZJA O PRZEKAZANIU

5.1. Ogólny obowiązek wykonywania ENA

Na wykonującym nakaz organie sądowym spoczywa ogólny obowiązek wykonania każdego ENA w oparciu o zasadę wzajemnego uznawania i zgodnie z przepisami decyzji ramowej w sprawie ENA (art. 1). Przepisy te omówiono w sekcjach 5–8 niniejszego podręcznika. Decyzję o przekazaniu należy podjąć w terminie wspomnianym w sekcji 4.

Ponadto, jak wspomniano w sekcji 11, właściwe organy muszą zapewnić przestrzeganie minimum praw procesowych przysługujących osobie, której dotyczy wniosek.

5.2. Wykaz 32 kategorii przestępstw dających podstawę do przekazania bez weryfikacji podwójnej karalności

Organ sądowy wykonujący nakaz powinien sprawdzić, czy którekolwiek z przestępstw zostało uznane przez organ sądowy wydający nakaz za należące do jednej z 32 kategorii przestępstw wymienionych w art. 2 ust. 2 decyzji ramowej w sprawie ENA. Organ sądowy wykonujący nakaz może jedynie zweryfikować podwójną karalność przestępstw nieuwzględnionych w wykazie 32 kategorii przestępstw.

Należy podkreślić, że znaczenie mają jedynie definicja przestępstwa i maksymalny wymiar kary określone w prawie państwa członkowskiego wydającego nakaz. Organ sądowy wykonujący nakaz musi uznać twierdzenia organu sądowego wydającego nakaz zawarte w ENA.

W wyroku w sprawie C-289/15 Grundza Trybunał Sprawiedliwości dokonał wykładni art. 7 ust. 3 i art. 9 ust. 1 lit. d) decyzji ramowej 2008/909/WSiSW (mianowicie, w jaki sposób należy poddawać ocenie warunek dotyczący podwójnej karalności). Trybunał Sprawiedliwości orzekł, co następuje:

„38. […] przy ocenie podwójnej karalności właściwy organ państwa wykonującego powinien rozpatrzyć, czy wskazane w wyroku wydanym przez właściwy organ państwa wydającego okoliczności faktyczne leżące u podstaw przestępstwa podlegają także, jako takie, w sytuacji gdyby wystąpiły one na terytorium państwa wykonującego, sankcji karnej na tym terytorium. […] 49. […] w ramach oceny podwójnej karalności właściwy organ państwa wykonującego nie powinien rozpatrywać, czy został naruszony interes chroniony przez państwo wydające, lecz czy – w wypadku gdyby rozpatrywane przestępstwo miało miejsce na terytorium państwa członkowskiego pochodzenia tego organu – uznano by, że został naruszony podobny interes chroniony prawem krajowym tego państwa.”

W przypadku gdy organ sądowy wykonujący nakaz stwierdzi, że istnieje oczywisty błąd w tym zakresie, powinien zwrócić się do organu sądowego wydającego nakaz o wyjaśnienia (zob. sekcja 4.4 dotycząca komunikacji).

5.3. Przestępstwa akcesoryjne

„Przestępstwa akcesoryjne” odnoszą się do jednego lub więcej przestępstw zagrożonych sankcją karną o wymiarze niższym od określonego w art. 2 ust. 1 decyzji ramowej w sprawie ENA. Przestępstwa takie można uwzględnić w ENA jako przestępstwo akcesoryjne. Wydający nakaz organ sądowy może uwzględnić takie przestępstwa w formularzu ENA, nawet jeżeli nie wchodzą w zakres stosowania ENA (zob. sekcja 2.3).

Należy jednak zawsze wydawać ENA w odniesieniu do co najmniej jednego przestępstwa, które spełnia wymogi progu określonego w art. 2 ust. 1 decyzji ramowej w sprawie ENA.

Sama decyzja ramowa w sprawie ENA nie wskazuje jednoznacznie, jak traktować przekazanie w związku z przestępstwem akcesoryjnym. Niektóre państwa członkowskie zdecydowały się je dopuszczać, inne – nie. Jeżeli wykonujące nakaz państwo członkowskie nie wykona przekazania w związku z przestępstwami akcesoryjnymi, zasada specjalności może uniemożliwić państwu członkowskiemu wydającemu nakaz ściganie tych przestępstw (zob. sekcja 2.6 dotycząca zasady specjalności).

Jeżeli ENA zawiera przestępstwo akcesoryjne, zaleca się, aby wykonujący nakaz organ sądowy wskazał jasno w decyzji o przekazaniu, czy przekazanie dotyczy również przestępstw akcesoryjnych. Przekazanie w związku z przestępstwami akcesoryjnymi przyznaje wydającemu nakaz państwu członkowskiemu uprawnienia do ścigania za te przestępstwa lub do wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej za te przestępstwa.

Załącznik VIII zawiera wykaz państw członkowskich, których systemy prawne przewidują możliwość przekazania w związku z przestępstwami akcesoryjnymi.

5.4. Powody niewykonania nakazu (odmowa)

Ogólny obowiązek wykonywania europejskich nakazów aresztowania (określony w art. 1 ust. 2 decyzji ramowej w sprawie ENA) jest ograniczony przez powody obligatoryjnego i fakultatywnego niewykonania ENA, tzn. powody odmowy (art. 3, 4 i 4a decyzji ramowej w sprawie ENA). Należy zauważyć, że zgodnie z decyzją ramową w sprawie ENA, organ sądowy wykonujący nakaz może powołać się tylko na te właśnie powody jako stanowiące podstawę odmowy wykonania nakazu. W odniesieniu do powodów fakultatywnej odmowy wykonania nakazu wykonujący nakaz organ sądowy może powołać się tylko na te, które transponowano do jego prawa krajowego. Trybunał Sprawiedliwości wyjaśnił, że wykaz powodów jest wyczerpujący (w szczególności w wyrokach w sprawie C-123/08, Wolzenburg, pkt 57 i w sprawach połączonch C-404/15 i C-659/15 PPU Aranyosi i Căldăraru, pkt 80) (32).

Wykonujący nakaz organ sądowy może skontaktować się z wydającym nakaz organem sądowym przed podjęciem decyzji o odmowie przekazania. Może być to wskazane w przypadku niejasności w odniesieniu do zastosowania któregokolwiek z powodów odmowy wykonania. Przed podjęciem decyzji o odmowie organ sądowy wykonujący nakaz może skontaktować się również w sprawie możliwości zastosowania innych środków, takich jak przekazywanie więźniów (zob. sekcja 4.4 dotycząca komunikacji i 2.5 dotycząca innych unijnych środków współpracy sądowej).

Po wydaniu decyzji o odmowie przekazania osoby, której dotyczy wniosek, nie można dłużej przetrzymywać jej w areszcie na podstawie ENA.

5.4.1. Powody obligatoryjnej odmowy wykonania nakazu

Gdy występuje jeden powód lub więcej powodów obligatoryjnej odmowy wykonania nakazu, organ sądowy wykonujący nakaz musi odmówić wykonania ENA (art. 3 decyzji ramowej w sprawie ENA). W związku z tym, gdy wykonujący nakaz organ sądowy ustali, że jeden z tych powodów odmowy znajduje zastosowanie, musi odmówić wykonania. Powody te określono w art. 3 decyzji ramowej w sprawie ENA.

Amnestia (art. 3 pkt 1)

Przestępstwo będące podstawą nakazu aresztowania jest objęte amnestią w wykonującym nakaz państwie członkowskim. Wymagane jest również, aby państwo członkowskie wykonujące nakaz było właściwe do ścigania tego przestępstwa na podstawie przepisów jego prawa karnego.

Ne bis in idem (art. 3 pkt 2)

Wykonujący nakaz organ sądowy zostaje poinformowany, że w stosunku do osoby, której dotyczy wniosek, zapadło w związku z popełnieniem tych samych czynów prawomocne orzeczenie w państwie członkowskim. Jeżeli orzeczono karę, to wymagane jest również, aby została ona wykonana lub była w trakcie wykonywania, lub też nie może być dłużej wykonywana w świetle prawa państwa członkowskiego, w którym nastąpiło skazanie.

Trybunał Sprawiedliwości wydał kilka wyroków w sprawach dotyczących wykładni zasady ne bis in idem w związku z przepisem art. 54 Konwencji wykonawczej do Układu z Schengen (KWUS). Wyroki te mają zastosowanie do decyzji ramowej w sprawie ENA na podstawie wyroku w sprawie C-261/09 Mantello (33) i zawierają wyjaśnienia pojęć takich jak „prawomocne orzeczenie”, „ten sam czyn” i „kara została wykonana”. W wyroku w sprawie C-129/14 PPU Spasic (34) Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że art. 54 KWUS jako taki jest zgodny z art. 50 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, w której wspomniana zasada została określona.

Załącznik VI zawiera streszczenia wyroków Trybunału Sprawiedliwości dotyczących zasady ne bis in idem.

Artykuł 54 KWUS

„Osoba, której proces zakończył się wydaniem prawomocnego wyroku na obszarze jednej Umawiającej się Strony, nie może być ścigana na obszarze innej Umawiającej się Strony za ten sam czyn, pod warunkiem że została nałożona i wykonana kara lub jest ona w trakcie wykonywania, lub nie może być już wykonana na mocy przepisów prawnych skazującej Umawiającej się Strony.”

Artykuł 50 Karty

„Zakaz ponownego sądzenia lub karania w postępowaniu karnym za ten sam czyn zabroniony pod groźbą kary Nikt nie może być ponownie sądzony lub ukarany w postępowaniu karnym za ten sam czyn zabroniony pod groźbą kary, w odniesieniu do którego zgodnie z ustawą został już uprzednio uniewinniony lub za który został już uprzednio skazany prawomocnym wyrokiem na terytorium Unii.”

Poniżej wieku odpowiedzialności karnej (art. 3 pkt 3)

Ze względu na jej wiek osoba, której dotyczy wniosek, nie może być pociągnięta do odpowiedzialności karnej za czyny stanowiące podstawę wydania nakazu aresztowania zgodnie z prawem państwa członkowskiego wykonującego nakaz.

W przepisach państw członkowskich w różny sposób definiuje się minimalny wiek odpowiedzialności karnej. W poszczególnych sprawach różnić się będzie również moment brany pod uwagę, aby określić wiek: właściwy może być na przykład moment, w którym doszło do domniemanego przestępstwa lub moment, w którym osobie postawiono zarzuty.

Powody odmowy wykonania nakazu mają zastosowanie, jeżeli w państwie członkowskim wykonującym nakaz osobie, której dotyczy wniosek, ze względu na jej wiek grozić może tylko postępowanie cywilne lub administracyjne, lecz nie karne.

5.4.2. Powody fakultatywnej odmowy wykonania nakazu

Gdy występuje którykolwiek z powodów fakultatywnej odmowy wykonania nakazu, który transponowano do prawa krajowego, organ sądowy wykonujący nakaz może odmówić wykonania ENA w zależności od okoliczno