Wniosek DECYZJA RADY w sprawie stanowiska Unii w ramach Rady Współpracy ustanowionej Umową o partnerstwie i współpracy zawartą między Wspólnotą Europejską i jej Państwami Członkowskimi, z jednej strony, a Mołdawią, z drugiej strony, w odniesieniu do przyjęcia zalecenia w sprawie wdrożenia programu stowarzyszeniowego UE-Mołdawia /* COM/2014/0359 final - 2014/0181 (NLE) */





UZASADNIENIE Dnia 28 listopada 1994 r. została podpisana, a dnia 1 lipca 1998 r. weszła w życie Umowa o partnerstwie i współpracy między Wspólnotą Europejską i jej Państwami Członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Mołdawii (dalej zwaną „Mołdawią”), z drugiej strony. Jej podstawą jest zobowiązanie do przestrzegania wspólnych wartości i skutecznego wdrożenia reform politycznych, gospodarczych i instytucjonalnych. We wspólnym planie działania UE i Mołdawii w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa, przygotowanym w oparciu o umowę o partnerstwie i współpracy, określono strategiczne cele i wyrażono poparcie dla dążenia Mołdawii do dalszej integracji z europejskimi strukturami społeczno-gospodarczymi. Mołdawia jest krajem partnerskim w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa. Dzięki temu kontekst jej stosunków z Unią Europejską znacząco i pozytywnie się zmienił. UE i Mołdawia sfinalizowały już rokowania w sprawie układu o stowarzyszeniu, który zastąpi umowę o partnerstwie i współpracy. Rokowania zakończono w dniu 25 czerwca 2013 r., a tekst układu parafowano w dniu 29 listopada 2013 r. podczas szczytu partnerstwa wschodniego w stolicy Litwy - Wilnie. Układ o stowarzyszeniu znacząco pogłębi stowarzyszenie polityczne i integrację gospodarczą Mołdawii z UE Obejmuje on stopniowe wdrożenie pogłębionej i kompleksowej strefy wolnego handlu. Pomyślne wdrożenie planu działania w sprawie liberalizacji reżimu wizowego umożliwił ruch bezwizowy między UE a Mołdawią i jest podstawowym elementem stowarzyszenia politycznego i integracji gospodarczej Mołdawii z UE. Znaczne zwiększenie mobilności i kontaktów międzyludzkich jest jednym z celów, które przyświecają układowi o stowarzyszeniu. Szefowie państw lub rządów UE początkowo zaplanowali podpisanie układu o stowarzyszeniu na jesień 2014 r. Ze względu na niepokojące wydarzenia na Ukrainie, które mogłyby wpłynąć także na sytuację w innych państwach w regionie, przyspieszono termin podpisania układu, przenosząc je początkowo na sierpień, a następnie na czerwiec br. Instytucje dokładają wszelkich starań, aby skrócić czas potrzebny na sfinalizowanie tekstu układu i zapewnić osiągnięcie tego celu. Układ o stowarzyszeniu wejdzie w życie dopiero po ratyfikowaniu przez wszystkie strony (tzn. UE, jej państwa członkowskie i Mołdawię). Proces ten może trwać długo – nawet kilka lat. Przewidziano zatem w układzie tymczasowe stosowanie niektórych jego części, gdy tylko Mołdawia ukończy niezbędne procedury (należy zauważyć, że konstytucja Mołdawii umożliwia bezpośrednie tymczasowe stosowanie, bez uprzedniej ratyfikacji) i gdy UE zakomunikuje swoją gotowość do rozpoczęcia tymczasowego stosowania. Program stowarzyszeniowy służy przygotowaniu i ułatwieniu wdrożenia układu o stowarzyszeniu. Zapewnia on praktyczne ramy, za pomocą których możliwe jest osiągnięcie nadrzędnych celów stowarzyszenia politycznego i integracji gospodarczej. Zastępuje on plan działania UE-Mołdawia w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa. Opierając się na strukturze układu o stowarzyszeniu, w programie stowarzyszeniowym zawarto wykaz priorytetów dla współpracy w latach 2014–2016. Skoncentrowanie programu stowarzyszeniowego na niewielkiej liczbie priorytetów nie wpływa na zakres ani mandat dialogu toczącego się na mocy umowy o partnerstwie i współpracy czy innych umów. Nie wpływa to na wykonanie zobowiązań podjętych na mocy układu o stowarzyszeniu po jego wejściu w życie czy po rozpoczęciu tymczasowego stosowania. W odróżnieniu od układu o stowarzyszeniu, program stowarzyszeniowy nie jest obowiązującym aktem prawa międzynarodowego. Wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie stanowiska Unii w ramach Rady Współpracy UE-Mołdawia w kwestii przyjęcia programu stowarzyszeniowego znajduje się poniżej. Komisja zwraca się do Rady o przyjęcie niniejszego projektu decyzji Rady. 2014/0181 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie stanowiska Unii w ramach Rady Współpracy ustanowionej Umową o partnerstwie i współpracy zawartą między Wspólnotą Europejską i jej Państwami Członkowskimi, z jednej strony, a Mołdawią, z drugiej strony, w odniesieniu do przyjęcia zalecenia w sprawie wdrożenia programu stowarzyszeniowego UE-Mołdawia RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 217 w związku z art. 218 ust. 9, uwzględniając Umowę o partnerstwie i współpracy między Unią Europejską i jej Państwami Członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Mołdawii, z drugiej strony (zwaną dalej „UPiW”), w szczególności jej art. 82, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, a także mając na uwadze, co następuje: (1) UPiW została podpisana w dniu 28 listopada 1994 r. i weszła w życie w dniu 1 lipca 1998 r. (2) Układ o stowarzyszeniu między Unią Europejską i jej Państwami Członkowskimi, z jednej strony, a Mołdawią, z drugiej strony, („układ o stowarzyszeniu”) został parafowany w dniu 29 listopada 2013 r. podczas szczytu Partnerstwa Wschodniego w stolicy Litwy - Wilnie. (3) Do czasu wejścia w życie układu o stowarzyszeniu ma on być stosowany tymczasowo, gdy tylko będzie to możliwe dla Stron. (4) Aby wesprzeć wdrożenie układu o stowarzyszeniu, Strony zgodnie postanowiły ustalić program stowarzyszeniowy zawierający wykaz priorytetów dla współpracy w latach 2014–2016. (5) Strony uzgodniły program stowarzyszeniowy, za którego przyjęcie odpowiada Rada Współpracy powołana na mocy UPiW do czasu ustanowienia ram instytucjonalnych układu o stowarzyszeniu. (6) Stanowisko, jakie Unia ma zająć w ramach Rady Współpracy w kwestii przyjęcia zalecenia w sprawie wdrożenia programu stowarzyszeniowego UE-Mołdawia, musi zostać przyjęte przez Radę, PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ: Artykuł 1 Stanowisko Unii w ramach Rady Współpracy ustanowionej Umową o partnerstwie i współpracy zawartą między Wspólnotą Europejską i jej Państwami Członkowskimi, z jednej strony, a Mołdawią, z drugiej strony, w odniesieniu do wdrożenia programu stowarzyszeniowego opiera się na projekcie zalecenia Rady Współpracy załączonego do niniejszej decyzji. Artykuł 2 Niniejsza decyzja wchodzi w życie z dniem jej przyjęcia. Sporządzono w Brukseli dnia […] r. W imieniu Rady Przewodniczący ZAŁĄCZNIKI Wniosek Komisji DECYZJA RADY w sprawie stanowiska Unii w radzie współpracy utworzonej na mocy Umowy o partnerstwie i współpracy między Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Mołdawii, z drugiej strony w celu przyjęcia zalecenia w sprawie realizacji programu stowarzyszeniowego UE-Mołdawia ZAŁĄCZNIK 1 Projekt ZALECENIE w sprawie realizacji programu stowarzyszeniowego UE-Mołdawia RADA WSPÓŁPRACY UE-MOŁDAWIA, uwzględniając Umowę o partnerstwie i współpracy UE-Mołdawia, ustanawiającą partnerstwo między Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Mołdawii, z drugiej strony, zwaną dalej „Umową”, w szczególności jej art. 82, a także mając na uwadze, co następuje: Na mocy art. 82 Umowy została ustanowiona Rada Współpracy mająca nadzorować wykonanie Umowy, która może formułować odpowiednie zalecenia, w drodze porozumienia między obiema Stronami. Strony Umowy uzgodniły tekst programu stowarzyszeniowego, którego celem jest przygotowanie i ułatwienie realizacji przyszłego układu o stowarzyszeniu poprzez stworzenie praktycznych ram realizacji nadrzędnych celów stowarzyszenia politycznego i integracji gospodarczej. Program stowarzyszeniowy ma na celu zarazem określenie konkretnych działań gwarantujących przestrzeganie przez Strony ich zobowiązań wynikających z układu o stowarzyszeniu, jak i stworzenie szerszych ram służących dalszemu wzmacnianiu stosunków UE-Mołdawia, a dokładniej ułatwianiu głębszej integracji gospodarczej i współpracy politycznej zgodnie z ogólnymi założeniami układu o stowarzyszeniu, PRZYJMUJE NINIEJSZE ZALECENIE: Artykuł Rada Współpracy zaleca, aby Strony realizowały program stowarzyszeniowy UE-Mołdawia określony w załączniku, w zakresie w jakim ta realizacja jest nakierowana na osiągnięcie celów układu o stowarzyszeniu UE-Mołdawia, ustanawiającego stowarzyszenie między Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Mołdawii, z drugiej strony. Sporządzono w Brukseli dnia […] W imieniu Rady Współpracy Przewodniczący ZAŁĄCZNIK 2 Program stowarzyszeniowy między Unią Europejską a Republiką Mołdawii Unia Europejska i Republika Mołdawii („Strony”) dostrzegają, że kontekst stosunków między nimi zmienił się w istotny i pozytywny sposób od chwili zawarcia Partnerstwa Wschodniego. W 2010 r. Strony rozpoczęły negocjacje w sprawie układu o stowarzyszeniu, a w 2012 r. w sprawie pogłębionej i kompleksowej umowy o wolnym handlu, mającej stanowić integralną część tego układu. Strony również opracowały i uruchomiły plan działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego, którego skuteczna realizacja stanowi podstawę politycznego stowarzyszenia i integracji gospodarczej Republiki Mołdawii z Unią Europejską. W układzie o stowarzyszeniu przewidziano istotne zwiększenie mobilności i kontaktów międzyludzkich. Negocjacje w sprawie układu o stowarzyszeniu zakończyły się w dniu 25 czerwca 2013 r., a w dniu 29 listopada 2013 r. układ został parafowany. Przed wejściem w życie całego układu należy podjąć środki, gwarantujące, że Strony mogą czerpać pełne korzyści związane z układem - pierwszym z tych środków jest tymczasowe częściowe stosowanie układu. Celem programu stowarzyszeniowego jest przygotowanie i ułatwienie realizacji układu o stowarzyszeniu, poprzez stworzenie praktycznych ram umożliwiających osiągnięcie nadrzędnych celów stowarzyszenia politycznego i integracji gospodarczej. Układ zastępuje plan działania w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa UE-Mołdawia. Program stowarzyszeniowy wymienia szereg priorytetów współpracy w latach 2014-2016 w oparciu o strukturę układu o stowarzyszeniu. Fakt, że w programie stowarzyszeniowym skupiono się na ograniczonej liczbie priorytetów, nie wpływa na zakres ani mandat dialogu prowadzonego obecnie ramach Umowy o partnerstwie i współpracy, innych stosownych umów czy wielostronnego wymiaru Partnerstwa Wschodniego. Nie przesądza także o wypełnianiu zobowiązań podjętych w ramach układu o stowarzyszeniu po jego wejściu w życie lub w trakcie tymczasowego stosowania. 1. Zasady, narzędzia i zasoby na potrzeby realizacji programu stowarzyszeniowego Realizacja programu stowarzyszeniowego będzie prowadzona zgodnie z następującymi wspólnymi zasadami: Działania podejmowane w ramach programu stowarzyszeniowego należy realizować w duchu ogólnego celu stowarzyszenia politycznego i integracji gospodarczej. Priorytety programu stowarzyszeniowego odzwierciedlają zobowiązania UE i Republiki Mołdawii do pełnego wdrożenia postanowień układu o stowarzyszeniu po jego wejściu w życie. Program stowarzyszeniowy powinien być realizowany z pełnym poszanowaniem zasad przejrzystości, odpowiedzialności i włączenia społecznego. Strony są zobowiązane do angażowania się w realizację programu stowarzyszeniowego; Program stowarzyszeniowy ma na celu osiągnięcie konkretnych i określonych rezultatów poprzez stopniową realizację praktycznych środków. Strony uznają istotne znaczenie popierania uzgodnionych priorytetów poprzez odpowiednie środki polityczne, techniczne i finansowe. Realizacja programu stowarzyszeniowego będzie przedmiotem corocznej sprawozdawczości, monitorowania i oceny. Czynione postępy będą przedmiotem przeglądów, między innymi w ramach struktur Umowy o partnerstwie i współpracy lub innych stosownych umów. Unia Europejska będzie wspierać Republikę Mołdawii w realizacji celów i priorytetów określonych w programie stowarzyszeniowym. Będzie to robić poprzez wykorzystanie wszelkich dostępnych źródeł unijnego wparcia, wiedzy fachowej i doradztwa, najlepszych praktyk, know how, wymiany informacji, wsparcia na rzecz budowania zdolności oraz wzmocnienia instytucjonalnego. Będzie również zachęcała i dążyła do koordynacji wsparcia ze strony innych partnerów Republiki Mołdawii. Unia Europejska wykorzysta swoje odpowiednie instrumenty finansowe, aby pomóc w realizacji programu stowarzyszeniowego. Program stowarzyszeniowy nie jest jednak dokumentem programowania finansowego i nie zastępuje programowania finansowego realizowanego przez Strony. UE będzie udzielać wsparcia w kontekście ogólnych priorytetów w zakresie pomocy na rzecz Republiki Mołdawii zgodnie z zapisem w jednolitych ramach wsparcia Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa (ENI) i programach wielonarodowych przygotowanych dla Republiki Mołdawii w ramach ENI. Wsparcie to będzie podlegać zasadom i procedurom wykonawczym dotyczącym pomocy zewnętrznej UE. Niniejszy program stowarzyszeniowy będzie stosowany od momentu jego przyjęcia, przez początkowy okres trzech lat, który może być przedłużony za porozumieniem Stron. W momencie przyjęcia program stowarzyszeniowy zastąpi plan działania w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa (EPS) jako mechanizm monitorowania postępów Republiki Mołdawii w ramach EPS. Do monitorowania programu stowarzyszeniowego zachęcane będzie także społeczeństwo obywatelskie. UE będzie odpowiedzialna za sprawozdania z realizacji programu stowarzyszeniowego; będą jej w tym służyć pomocą systemy sprawozdawcze Republiki Mołdawii. Niniejszy program stowarzyszeniowy może w razie konieczności zostać zmieniony lub zaktualizowany w dowolnym momencie za zgodą Rady Współpracy (Rady Stowarzyszenia) UE-Republika Mołdawii, w szczególności gdy wejdzie w życie układ o stowarzyszeniu. 2. Priorytety programu stowarzyszeniowego 2.1 Dialog polityczny i reforma Dialog polityczny i współpraca w zakresie reform, które mają być prowadzone w ramach niniejszego programu stowarzyszeniowego, mają na celu zwiększenie poszanowania zasad demokracji, rządów prawa i dobrego rządzenia, praw człowieka i podstawowych wolności, w tym praw osób należących do mniejszości, zgodnie z zapisami głównych konwencji ONZ i Rady Europy oraz powiązanych z nimi protokołów. Przy realizacji poniższych kwestii związanych z dialogiem politycznym i reformami należy uwzględnić plan działania Rady Europy[1]: (i) Zwiększanie stabilności, niezależności i skuteczności instytucji gwarantujących demokrację i rządy prawa w Republice Mołdawii, w szczególności: wyjaśnienie kompetencji trybunału konstytucyjnego oraz procedur mianowania jego członków, w bliskiej współpracy z Komisją Wenecką; przegląd procesu wyboru Prezydenta (art. 78 konstytucji), aby zapewnić że proces ten będzie demokratyczny i gwarantuje rozdział władz. W dalszej perspektywie nadal konieczny jest bardziej wszechstronny przegląd konstytucji, który pozwoli zapobiec instytucjonalnej niemocy. zapewnienie przeprowadzania wyborów parlamentarnych i lokalnych w sposób demokratyczny, zgodnie ze standardami europejskimi, i wyeliminowanie uchybień stwierdzonych przez Organizację Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie / Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka (OBWE/ODIHR); dalsza realizacja strategii decentralizacji, zgodnie z Europejską kartą samorządu lokalnego Rady Europy (seria traktatów Rady Europy nr 122); rozwój ram prawnych dotyczących finansowania partii politycznych oraz kampanii wyborczych w świetle wspólnych opinii OBWE/ODIHR oraz Komisji Weneckiej i zalecenia Grupy Państw Przeciwko Korupcji (GRECO) dotyczącego przejrzystości finansowania partii. (ii) Dalsza reforma wymiaru sprawiedliwości, w szczególności zapewnienie niezawisłości, bezstronności, profesjonalizmu i efektywności sądownictwa, prokuratury i organów ścigania, które powinny być wolne od nacisków politycznych bądź wszelkich innych bezprawnych nacisków; nasilenie walki z korupcją we wszelkiej postaci i na wszystkich poziomach oraz zapobiegania jej. Niektóre elementy wszechstronnej reformy wymiaru sprawiedliwości mogą wymagać zmiany konstytucji: zapewnienie pełnego funkcjonowania Krajowego Ośrodka Antykorupcyjnego, w tym poprzez zapewnienie wystarczających środków i odpowiedniej liczby personelu oraz uczestniczenie we współpracy międzynarodowej przeciwko korupcji; zapewnienie niezależności Krajowego Ośrodka Antykorupcyjnego, w tym przy mianowaniu i zwalnianiu jego dyrektora i wicedyrektorów w ramach otwartej, przejrzystej i dopuszczającej jedynie merytoryczną ocenę procedury ściśle określonej przez prawo, oraz nadzoru nad nim i odpowiedzialności operacyjnej; przegląd obecnie obowiązującego prawa, które dopuszcza mianowanie sędziów na stałe w ramach przedłużenia pierwszego mianowania, w przypadku którego sędziowie powinni spełniać wcześniej ustalone kryteria; działanie na rzecz zwiększenia niezależności organów wymiaru sprawiedliwości, aby nie podlegały politycznym i innym naciskom ze strony organów administracji, rządu lub parlamentu; wprowadzenie nowego systemu odpowiedzialności dyscyplinarnej dla sędziów w celu zapewnienia wykonywania przez nich zobowiązań wobec społeczeństwa; przegląd obecnie obowiązujących przepisów dotyczących zawodu sędziego, prokuratora, adwokata i innych zawodów prawniczych, aby promować zero tolerancji dla korupcji i zapobiegać wszelkim zachowaniom korupcyjnym; dalsze działanie na rzecz przeniesienia odpowiedzialności za areszty z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych na Ministerstwo Sprawiedliwości; zmiana obecnie obowiązujących przepisów, dzięki której Najwyższa Rada Sędziowska stanie się głównym decydentem w sprawach rozdziału zasobów dla sądów; postęp w zakresie wszechstronnej reformy prokuratury; przegląd ram prawnych Krajowego Instytutu Sprawiedliwości w celu zmodernizowania obecnego systemu szkolenia sędziów i prokuratorów oraz zwiększenia skuteczności działań instytutu; wdrożenie reformy instytucji rzecznika praw obywatelskich zgodnie z ustawą o rzeczniku praw obywatelskich zatwierdzoną przez rząd w dniu 4 września 2013 r. (iii) Zapewnienie poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności poprzez kompleksową współpracę w zakresie ochrony praw człowieka i podstawowych wolności. Współpraca ta będzie obejmować działania w następujących obszarach: Prawa człowieka i podstawowe wolności Wdrożenie Krajowego planu działania na rzecz praw człowieka (2011‑2014) ze szczególnym uwzględnieniem grup szczególnie wrażliwych oraz koordynacja procesów planowania i finansowania, aby prowadziły one do przyznania zasobów, które zapewnią skuteczne wdrożenie tego planu; Zapewnienie pełnego stosowania przepisów ustawowych i wykonawczych dotyczących przeciwdziałania wszelkiej dyskryminacji, w tym ustawy o równości, oraz zwiększanie możliwości Rady Przeciwdziałania i Zwalczania Dyskryminacji („Rady Równości”); Analiza zaleceń struktur i ekspertów Rady Europy dotyczących zgodności z Konwencją ramową o ochronie mniejszości narodowych i wdrożenie ich w porozumieniu z tymi strukturami i ekspertami; Zapewnienie skutecznego wdrożenia konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych; Zapewnienie skutecznego wykonywania wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka; Utrzymanie skutecznych przedsądowych i pozasądowych mechanizmów rozstrzygania sporów, w tym w obszarze praw człowieka i podstawowych wolności; Dalsze udostępnianie informacji na temat praw obywatela i odpowiednich rozwiązań prawnych; Zwiększanie wiedzy na temat praw człowieka i zakazu dyskryminacji w sądownictwie, organach ścigania i administracji. Wolność słowa Kontynuacja działań na rzecz zapewnienia wolności słowa i niezależności mediów zgodnie z zaleceniami Rady Europy; Prowadzenie regularnego dialogu w celu wymiany najlepszych praktyk w zakresie wolności mediów, pluralizmu mediów, depenalizacji zniesławienia, ochrony dziennikarskich źródeł informacji oraz kulturalnej różnorodności w mediach. Współpraca społeczeństwa obywatelskiego Zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności organizacji przedstawicieli pracodawców i związków zawodowych, do zbierania informacji i monitorowania polityk. Handel ludźmi Zatwierdzenie i wdrożenie Krajowego planu działania na rzecz zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania tego zjawiska (2014‑2016); Pogłębienie współpracy w zakresie handlu ludźmi na forum odpowiednich organizacji międzynarodowych (OBWE, ONZ). Niewłaściwe traktowanie i tortury Ustanowienie wszechstronnych ram polityki na rzecz zapobiegania i zwalczania bezkarności w oparciu o wytyczne dotyczące zwalczania bezkarności za poważne naruszenia praw człowieka (Rada Europy, 2011 r.); Skuteczne reagowanie na każde zgłoszone niewłaściwe traktowanie osadzonych przez przedstawicieli organów ścigania, w szczególności w aresztach. Prawa dzieci Wdrożenie odpowiednich postanowień Krajowego planu działania na rzecz praw człowieka, w tym działanie na rzecz egzekwowania praw dzieci i zwalczania ubóstwa dzieci. Przemoc domowa Zapewnienie pełnego wdrożenia istniejących ram prawnych dotyczących przeciwdziałania przemocy domowej. Równe traktowanie Zwiększenie równości płci, zapewnienie równego traktowania kobiet i mężczyzn w życiu społecznym i gospodarczym, w tym w organach ścigania, oraz wprowadzenie praktycznych działań mających na celu rozwiązanie problemu zróżnicowania wynagrodzenia ze względu na płeć; Harmonizacja ze standardami europejskimi przepisów dotyczących zdrowia i bezpieczeństwa, urlopów macierzyńskich oraz godzenia obowiązków rodzicielskich z zawodowymi; Promowanie udziału kobiet w procesie podejmowania decyzji oraz w życiu publicznym i politycznym i prowadzenie ukierunkowanych działań w tych obszarach. Prawa związków zawodowych i podstawowe normy pracy Dalsza praca na rzecz zapewnienia zgodności praw związków zawodowych i podstawowych norm pracy ze standardami europejskimi i konwencjami Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP). Walka z korupcją i reforma administracji Walka z korupcją na wszystkich poziomach społeczeństwa, w szczególności z korupcją na wysokim szczeblu, oraz wdrożenie odpowiednich zaleceń Grupy Państw Przeciwko Korupcji (GRECO); Wdrożenie Krajowej strategii antykorupcyjnej 2011‑2015 oraz Planu działania 2011‑2015 w bliskiej współpracy ze społeczeństwem obywatelskim i organizacjami międzynarodowymi; Kontynuacja reformy administracji publicznej w celu zbudowania odpowiedzialnej, skutecznej, przejrzystej i profesjonalnej służby cywilnej; Zwiększenie koordynacji i wymiany informacji między władzami odpowiedzialnymi za walkę z korupcją, w tym poprzez wyraźne ustalenia dotyczące pracy Krajowego Ośrodka Antykorupcyjnego i Krajowej Komisji Etyki; Powołanie specjalnych jednostek Krajowego Ośrodka Antykorupcyjnego do spraw dotyczących urzędników wysokiego szczebla oraz spraw powodujących szkody na wielką skalę w celu lepszego zwalczania korupcji na wysokim szczeblu; Wzmocnienie operacyjnej zdolności Krajowej Komisji Etyki. Stworzenie funkcjonalnych ram dla prowadzenia skutecznych dochodzeń finansowych i odzyskiwania mienia; Wdrożenie działającego i wiarygodnego systemu na potrzeby przejrzystości i sprawdzania majątku i interesów urzędników publicznych w celu zwalczania nielegalnego wzbogacania i potencjalnych konfliktów interesów oraz zapobiegania tym zjawiskom poprzez zwiększenie roli Krajowej Komisji Etyki; Działania na rzecz wzmocnienia pozycji instytucji antykorupcyjnych poprzez zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego i stworzenie odpowiednio obsługiwanych infolinii przyjmujących skargi od obywateli. 2.2 Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa Celem dialogu i współpracy w dziedzinie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB) jest stopniowa konwergencja, w tym w zakresie wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony (WPBiO). Mają one dotyczyć przede wszystkim bezpieczeństwa, zapobiegania konfliktom oraz kwestii zarządzania kryzysowego, stabilności regionalnej, rozbrojenia, nierozprzestrzeniania broni, kontroli zbrojeń i kontroli wywozu. Współpraca w tym obszarze będzie opierać się na wspólnych wartościach i wzajemnych interesach, a jej celem będzie zwiększenie zbieżności i skuteczności polityki, przy wykorzystaniu dwustronnych, międzynarodowych i regionalnych forów. Współpraca ta będzie obejmować działania na rzecz: promowania pokojowego rozwiązywania konfliktów oraz międzynarodowej stabilności i bezpieczeństwa w oparciu o skuteczny multilateralizm; rozwijania współpracy w zakresie sankcji UE; promowania poszanowania zasad suwerenności i integralności terytorialnej, nienaruszalności granic i niezależności, zgodnie z Kartą Narodów Zjednoczonych i aktem końcowym KBWE; zacieśnienia praktycznej współpracy w zakresie zapobiegania konfliktom i zarządzania kryzysowego poprzez ułatwienie udziału Republiki Mołdawii w cywilnych i wojskowych operacjach zarządzania kryzysowego oraz działania konsultacyjne i szkoleniowe w obszarze WPBiO (na podstawie umowy w sprawie ram udziału obowiązującej od dnia 1 lipca 2013 r. oraz wielostronnych ram panelu Partnerstwa Wschodniego w sprawie WPBiO); rozpoczęcia i zakończenia negocjacji dotyczących umowy między Unią Europejską a Republiką Mołdawii dotyczącej procedur bezpieczeństwa stosowanych do wymiany informacji niejawnych w obszarze WPBiO w ramach kontynuacji umowy między Republiką Mołdawii a Unią Europejską ustanawiającej ramy udziału Republiki Mołdawii w operacjach zarządzania kryzysowego UE, obowiązującej od dnia 1 lipca 2013 r. Terroryzm, nierozprzestrzenianie broni masowego rażenia i nielegalny wywóz broni pogłębienie międzynarodowego konsensusu dotyczącego zwalczania terroryzmu w oparciu o prawa człowieka, w tym prawną definicję aktów terrorystycznych, poprzez promowanie porozumienia w sprawie całościowej konwencji dotyczącej terroryzmu międzynarodowego oraz dalsze doskonalenie krajowych ram legislacyjnych i regulacyjnych w obszarze zwalczania terroryzmu; wymiana informacji o organizacjach i grupach terrorystycznych, ich działalności oraz ich sieciach wsparcia zgodnie z prawem międzynarodowym i ustawodawstwem Stron; wdrażanie standardów ujętych w zaleceniach dotyczących przeciwdziałania finansowaniu terrorystów, przygotowanych przez Grupę Specjalną ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (FATF); rozwijanie sposobów wspólnego działania na rzecz zwalczania handlu bronią oraz niszczenia jej zapasów; rozwijanie sposobów wspólnego działania i wymiany informacji w zakresie wykrywania i śledzenia nielegalnej broni; współpraca i działania w zakresie zwalczania rozprzestrzeniania broni masowego rażenia i materiałów powiązanych oraz środków jej przenoszenia, poprzez pełne przestrzeganie istniejących zobowiązań Stron wynikających z międzynarodowych traktatów i umów o rozbrojeniu i nierozprzestrzenianiu broni oraz innych odpowiednich zobowiązań międzynarodowych, jak również poprzez realizację takich zobowiązań na poziomie krajowym; stworzenie skutecznego systemu krajowej kontroli wywozu i tranzytu towarów związanych z bronią masowego rażenia, w tym kontroli końcowego przeznaczenia broni masowego rażenia pod kątem technologii podwójnego zastosowania, ze skutecznymi karami za uchybienia w kontroli wywozu; współpraca w zakresie kontroli celnych opartych na analizie ryzyka, które zapewniają bezpieczeństwo towarów importowanych, eksportowanych lub w tranzycie; zwalczanie nielegalnego handlu bronią strzelecką i lekką, w tym amunicją, zgodnie z istniejącymi umowami międzynarodowymi i rezolucjami Rady Bezpieczeństwa ONZ oraz zobowiązaniami wynikającymi z innych instrumentów międzynarodowych mających zastosowanie w tej dziedzinie; dalsze zwiększanie możliwości instytucji poprzez przyjęcie najlepszych międzynarodowych praktyk i doświadczeń w zakresie walki z terroryzmem; dalsza współpraca w zakresie kontroli wywozu broni konwencjonalnej, w świetle wspólnego stanowiska UE w sprawie kontroli wywozu technologii wojskowych i sprzętu wojskowego. Konflikt naddniestrzański utrzymanie konstruktywnego udziału Stron w prowadzonym przez OBWE procesie negocjacji mających na celu rozwiązanie konfliktu naddniestrzańskiego; utrzymanie skutecznej współpracy między UE a Republiką Mołdawii w zakresie rozwiązania konfliktu naddniestrzańskiego w ramach uzgodnionego formatu „5+2”, w tym konsultacji w sprawie ustaleń po rozwiązaniu konfliktu; zintensyfikowanie dialogu w celu objaśnienia korzyści z układu o stowarzyszeniu oraz zapewnienie jego stosowania na całym terytorium Republiki Mołdawii; dalszy konstruktywny dialog ze wszystkimi zainteresowanymi odpowiadającymi podmiotami na temat granic w związku z konfliktem naddniestrzańskim. Międzynarodowy Trybunał Karny wdrożenie Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego i powiązanych z nim instrumentów, z należytym uwzględnieniem jego integralności. 2.3 Współpraca w obszarze wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości Strony będą współpracować w następujących obszarach: Ochrona danych osobowych dalsze wdrażanie ram prawnych i zapewnienie wysokiego poziomu ochrony danych osobowych zgodnie z europejskimi instrumentami i standardami; dalsze budowanie zdolności organu odpowiedzialnego za ochronę danych (Krajowy Ośrodek Ochrony Danych Osobowych) i monitorowanie stosowania standardów ochrony danych we wszystkich sektorach, w szczególności w egzekwowaniu prawa. Współpraca w obszarze migracji, azylu i zarządzania granicami Migracja dalsze skuteczne wdrażanie umowy o readmisji między UE a Republiką Mołdawii oraz prowadzenie działań na rzecz ponownej integracji obywateli Mołdawii; wzmacnianie istniejącej infrastruktury (w tym ośrodków detencyjnych) i zatrudnienia personelu w odpowiednich organach w celu zapewnienia obywatelom państw trzecich, których pobyt lub tranzyt jest nielegalny, skutecznego powrotu z terytorium Republiki Mołdawii, zapewnienie poszanowania praw człowieka w stosunku do imigrantów, wobec których zastosowano zatrzymanie administracyjne, oraz tworzenie ram integracji; dalsze wzmacnianie Urzędu Migracji i Azylu w jego roli koordynatora prawidłowego zarządzania przepływami migracyjnymi oraz poprawienie warunków przyjmowania i rejestracji obcokrajowców, w szczególności pracy punktów kompleksowej obsługi odpowiedzialnych za rejestrację obcokrajowców na poziomie centralnym i lokalnym; dalsze umacnianie regionalnych struktur Dyrekcji ds. Nielegalnej Migracji w Urzędzie Migracji i Azylu, zapewnienie obecności urzędu na poziomie regionalnym oraz tworzenie siedzib odrębnych od krajowej policji; dalsza aktualizacja rozszerzonego profilu migracyjnego po jego pomyślnym opublikowaniu i włączenie go w miarę możliwości do procesu podejmowania decyzji w obszarze polityki migracyjnej; przystąpienie do organizacji stałych ukierunkowanych kampanii informacyjnych, których celem jest wyjaśnienie praw i zobowiązań wynikających z ruchu bezwizowego, obejmujących informacje na temat zasad regulujących dostęp do rynku pracy UE (w tym za pośrednictwem portalu UE poświęconego imigracji) oraz na temat odpowiedzialności za naruszenie przepisów systemu bezwizowego. Azyl dalsze wdrażanie ustawy o azylu z 2009 r., która stanowi solidne ramy ochrony osób wymagających międzynarodowej ochrony oraz zmiana tej ustawy, aby dalej dostosowywać ją do międzynarodowych i europejskich standardów; utrzymanie skutecznej procedury określania statusu uchodźcy; dalsze szkolenie sędziów w kwestiach azylu i migracji, a konkretnie w zakresie procedury odwoławczej w tych obszarach; dalsze rozwijanie ram integracji; wprowadzenie biometrycznych dokumentów tożsamości i rozpoczęcie wydawania dokumentów podróżnych uchodźcom. Zarządzanie granicami dalsze wzmacnianie zarządzania granicami i utrzymanie wysokiego poziomu kontroli granicznych i ochrony granic, rozbudowa i modernizacja stałych i ruchomych urządzeń wideo służących do ochrony; doskonalenie obrazu sytuacji na poziomie krajowym i lokalnym poprzez dopasowanie dodatkowej analizy ryzyka, wywiadu i zarządzania przepływem danych; dalsze zapewnianie odpowiedniej infrastruktury, sprzętu technicznego, systemów IT oraz zasobów finansowych i ludzkich zgodnie ze strategią zintegrowanego zarządzania granicami Republiki Mołdawii i planami działań; utrzymanie i rozszerzenie programów i działań szkoleniowych w zakresie walki z korupcją; dalsze działanie w zakresie możliwości realizacji wspólnych działań, szkoleń i porad eksperckich z udziałem misji granicznej UE dla Mołdawii i Ukrainy, Frontexu i państw członkowskich UE; wykorzystanie wpływu misji granicznej UE dla Mołdawii i Ukrainy do zwiększenia i rozwijania współpracy z ukraińską strażą graniczną, w tym w zakresie automatycznej wymiany danych; wykorzystanie wraz z ukraińskimi partnerami możliwości w zakresie dodatkowych przejść granicznych i wspólnego patrolowania granicy, w tym w środkowej części wspólnej granicy między Republiką Mołdawii a Ukrainą. Reforma policji, zapobieganie przestępczości i zwalczanie przestępczości zorganizowanej zapewnienie rządów prawa i ochrony praw człowieka poprzez stworzenie dostępnych, odpowiedzialnych, skutecznych, przejrzystych i profesjonalnych sił policyjnych, stosowanie w działaniach policji podejścia opartego na prawie, wykorzystanie danych wywiadowczych w działaniach policji, zwalczaniu przestępczości, w tym cyberprzestępczości; wzmocnienie międzynarodowej współpracy operacyjnej policji, w tym poprzez stworzenie i wykorzystanie wspólnych zespołów dochodzeniowych, oraz wzmocnienie współpracy transgranicznej poprzez prowadzenie wspólnych operacji; bliższa współpraca z Europolem, w tym poprzez zawarcie umowy o współpracy operacyjnej. Walka z nielegalnymi środkami odurzającymi dalsze wdrażanie odpowiedniej strategii i planów działania oraz opracowanie nowego planu działania; dalsze zapewnianie zrównoważonego i zintegrowanego podejścia do kwestii środków odurzających w celu uporania się ze zdrowotnymi i społecznymi skutkami nadużywania środków odurzających, bardziej skuteczne zapobieganie i działania w kierunku ograniczenia podaży nielegalnych środków odurzających, handlu nimi i popytu na nie; wzmocnienie instytucjonalnych struktur do walki z nielegalnymi środkami odurzającymi; kontynuowanie regularnego dialogu w sprawie środków odurzających w ramach Partnerstwa Wschodniego; dalsze rozwijanie współpracy i wymiany informacji oraz kontynuowanie współpracy z Europejskim Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA) i w ramach Grupy Pompidou Rady Europy. Współpraca prawna dalsze zacieśnianie współpracy sądowej w sprawach cywilnych i handlowych poprzez: przystąpienie do wielostronnych konwencji dotyczących współpracy sądowej w sprawach cywilnych i wdrożenie ich postanowień, w szczególności konwencji Haskiej Konferencji Prawa Prywatnego Międzynarodowego w zakresie współpracy sądowej; przystąpienie do wielostronnych konwencji o ochronie dzieci i wdrożenie ich, w szczególności Konwencji o przeprowadzaniu dowodów za granicą w sprawach cywilnych lub handlowych z 1970 r. oraz przygotowanie przystąpienia i wdrożenia Konwencji o jurysdykcji, prawie właściwym, uznawaniu, wykonywaniu i współpracy w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej oraz środków ochrony dzieci z 1996 r., w szczególności poprzez ocenę krajowych możliwości i zasobów; wzmocnienie współpracy sądowej w sprawach karnych poprzez przystąpienie do odpowiednich konwencji i wdrożenie ich postanowień, w szczególności konwencji Rady Europy; bliższa współpraca z Eurojustem, w tym poprzez podpisanie i wdrożenie umowy o współpracy operacyjnej. 2.4 Współpraca gospodarcza Strony będą współpracowały w celu udzielenia Republice Mołdawii wsparcia w zakresie ustanowienia w pełni sprawnej gospodarki rynkowej i stopniowego zbliżenia jej polityk do polityk UE zgodnie z podstawowymi zasadami stabilności makroekonomicznej, zdrowych finansów publicznych, odpornego systemu finansowego i trwałej równowagi płatniczej. Współpraca ta będzie obejmować działania na rzecz: rozwijania zdolności Republiki Mołdawii w zakresie prognoz makroekonomicznych, między innymi poprawy metodologii opracowywania scenariuszy rozwoju, monitorowania procesów gospodarczych i poprawy jakości analizy czynników wpływu poprzez wymianę informacji na temat najlepszych praktyk; wzmocnienia niezależności oraz kompetencji regulacyjnych i nadzorczych Narodowego Banku Mołdawii, w tym poprzez przegląd ustawodawstwa dotyczącego banku centralnego w celu zapewnienia jego zgodności z najlepszymi praktykami UE, ze wsparciem ekspertów UE, w tym z Europejskiego Banku Centralnego (EBC); dzielenia się doświadczeniem UE, w tym EBC, w zakresie kursów wymiany walut, regulacji sektora finansowego i bankowego i w zakresie polityk nadzoru, a także wsparcia rozwoju i wzmocnienia zdolności Republiki Mołdawii w tych obszarach; wsparcia stabilności finansów publicznych i zarządzania nimi poprzez wdrożenie reform fiskalnych i reform wydatków; rozwijania otwartych, konkurencyjnych i przejrzystych przepisów i procedur dotyczących prywatyzacji oraz wdrażania ich zgodnie z najlepszymi praktykami UE. Prawo spółek, rachunkowość i audyt, ład korporacyjny Strony będą współpracować na rzecz przygotowania Republiki Mołdawii do wdrożenia prawa UE i instrumentów międzynarodowych, o których mowa w załączniku do projektu układu o stowarzyszeniu, w szczególności w zakresie: rozwijania administracyjnej zdolności instytucji państwowych Republiki Mołdawii; dalszego upraszczania przepisów i procedur dotyczących rejestracji osób prawnych, w tym spółek, oraz osób fizycznych, w tym przedsiębiorców, na potrzeby zakładania i zamykania firm; rozwijania ładu korporacyjnego i promowania zgodności z kodeksem ładu korporacyjnego według międzynarodowych standardów oraz przepisów i zaleceń UE w tym obszarze; wymiany aktualnych, istotnych i dokładnych informacji na temat stanu obowiązującego ustawodawstwa i jego zgodności z prawem UE, w ramach formatu uzgodnionego przez Strony, oraz przedstawienia bardziej szczegółowego planu działania dotyczącego wdrożenia prawa UE według uzgodnionego harmonogramu; identyfikacji obszarów, w których należy zapewnić szkolenie, budowanie zdolności i wiedzę ekspercką. Zatrudnienie, polityka społeczna i równość szans Strony będą współpracować na rzecz: przygotowania do wdrożenia przepisów UE w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy, prawa pracy i warunków pracy, o których mowa w załącznikach do przyszłego układu o stowarzyszeniu, w szczególności na rzecz: wzmocnienia zdolności administracyjnej i zdolności w zakresie egzekwowania w obszarach bezpieczeństwa i higieny pracy oraz prawa pracy ‑ dotyczy to przede wszystkim inspekcji pracy i odpowiednich organów sądowych; budowania zdolności partnerów społecznych (np. szkolenie w zakresie prawa i standardów bezpieczeństwa i higieny UE i w zakresie prawa pracy); rozwoju strategicznego podejścia do zatrudnienia którego celem są lepsze i liczniejsze miejsca pracy oraz godziwe warunki pracy, lepsze dopasowanie umiejętności do miejsc pracy na rynku pracy oraz promowanie aktywnego wsparcia oraz efektywnych usług w zakresie pośrednictwa pracy; wdrożenia krajowych programów godnej pracy uzgodnionych między Międzynarodową Organizacją Pracy (MOP) a Republiką Mołdawii; zwiększania zdolności organów odpowiedzialnych za tworzenie i wdrażanie polityki zatrudnienia i polityki społecznej, zwłaszcza usług w zakresie pośrednictwa pracy i usług socjalnych; zwiększania poziomu ochrony socjalnej i zapewniania efektywności i stabilności finansowej systemów ochrony socjalnej; dalsze promowanie dialogu społecznego, w tym poprzez budowanie zdolności partnerów społecznych. Ochrona konsumentów W celu przygotowania do wdrożenia przepisów UE i instrumentów międzynarodowych, o których mowa w załączniku do przyszłego układu o stowarzyszeniu, Strony będą współpracować na rzecz: wzmocnienia zdolności organów odpowiedzialnych za ochronę konsumentów w Republice Mołdawii, w szczególności poprzez szkolenie urzędników administracji rządowej i innych przedstawicieli konsumentów w zakresie transpozycji prawodawstwa UE, a następnie jego wdrożenie i egzekwowanie. Statystyka Strony będą pracować nad dostosowaniem ustawodawstwa Republiki Mołdawii do prawa UE w zakresie statystyki. Współpraca ta będzie obejmować działania na rzecz: przeprowadzania spisów ludności, rozpowszechniania ich skróconych i szczegółowych wyników oraz tworzenia strategii mającej na celu poprawę szacunków dotyczących migracji; przeglądu ustawy o statystyce pod kątem zaleceń globalnej oceny (np. zwiększenie pozycji i niezależności dyrektora generalnego Krajowego Urzędu Statystycznego poprzez wprowadzenie kadencyjności oraz określenie jasnych kryteriów rekrutacji i zwalniania), zwiększenia ochrony tajemnicy statystycznej w procesie tworzenia i rozpowszechniania oraz ponownego powołania Rady Statystycznej; zwiększenia jakości Statystycznego Rejestru Przedsiębiorstw poprzez stworzenie i wdrożenie jasnych procedur aktualizacji jednostek gospodarczych, włączenie wszystkich dostępnych źródeł administracyjnych, poprawę uwzględniania jednostek lokalnych i pojedynczych przedsiębiorców oraz dopasowanie badań dotyczących przedsiębiorstw do standardów UE; wprowadzenia klasyfikacji produktów według działalności z 2008 r. (CPA), wykazu Prodcom z 2010 r. i systemu rachunków narodowych z 2008 r. oraz przygotowania do wdrożenia europejskiego systemu rachunków narodowych i regionalnych z 2010 r.; tworzenia ogólnych ram zapewniania jakości, w tym zasobów ludzkich i polityki szkoleniowej. Reforma administracji publicznej i zarządzanie finansami publicznymi Strony będą współpracować na rzecz stworzenia dobrze funkcjonującego sektora administracji publicznej, polityk należytego zarządzania finansami publicznymi oraz wewnętrznej kontroli finansowej i kontroli zewnętrznej. Współpraca ta będzie obejmować działania na rzecz: zwiększenia zdolności zasobów instytucjonalnych i ludzkich centralnej i lokalnej administracji publicznej w celu ulepszenia i wdrożenia polityki oraz zapewnienia skutecznego i wydajnego świadczenia wysokiej jakości usług publicznych; zwiększenia przejrzystości, nadzoru i odpowiedzialności za politykę finansów publicznych i zarządzanie nimi; usprawnienia zarządzania finansami publicznymi oraz wdrożenia strategii na rzecz zarządzania finansami publicznymi Republiki Mołdawii na lata 2013‑2020; usprawnienia systemu kontroli wewnętrznej w ramach zdecentralizowanej odpowiedzialności zarządczej, w tym funkcjonalnie niezależnych kontroli wewnętrznych w organach państwa poprzez zapewnienie jednolitości z ogólnie przyjmowanymi standardami i metodykami międzynarodowymi oraz najlepszymi praktykami UE; zapewnienia dalszego tworzenia funkcji kontroli zewnętrznej Trybunału Obrachunkowego zgodnie z ogólnie przyjmowanymi standardami międzynarodowymi (INTOSAI); zapewnienia skutecznej współpracy z odpowiednimi instytucjami i organami UE, w tym z Europejskim Urzędem ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych, i zapewnienia wsparcia dla nich w zakresie kontroli na miejscu i inspekcji związanych z zarządzaniem i kontrolą środków UE zgodnie z obowiązującymi przepisami i procedurami. System podatkowy Strony zwiększą współpracę mającą na celu usprawnienie i rozwój systemu podatkowego i administracji podatkowej Republiki Mołdawii w oparciu o standardy UE i standardy międzynarodowe. Współpraca ta będzie obejmować przygotowanie do stopniowego dostosowania ustawodawstwa Republiki Mołdawii do prawa UE i instrumentów międzynarodowych, o których mowa w załączniku do przyszłego układu o stowarzyszeniu, w szczególności działania na rzecz: ulepszenia i uproszczenia ustawodawstwa podatkowego; ulepszenia międzynarodowej współpracy w zakresie podatków w celu sprzyjania dobremu zarządzaniu w kwestiach podatkowych, tj. poprzez wdrożenie zasad przejrzystości, wymiany informacji i uczciwej konkurencji podatkowej; zwiększenia zdolności administracji podatkowej, w szczególności poprzez przejście na bardziej ukierunkowany, oparty na ryzyku system kontroli podatków i audytu; podjęcia środków w zakresie harmonizacji polityk zwalczania nadużyć finansowych i przemytu produktów objętych akcyzą; rozwijania współpracy z administracją podatkową państw członkowskich UE poprzez wymianę nowych doświadczeń i tendencji w obszarze podatków. Usługi finansowe Strony będą współpracować na rzecz przygotowania Republiki Mołdawii do wdrożenia przepisów UE określonych w załączniku do przyszłego układu o stowarzyszeniu i międzynarodowych standardów określonych w odpowiednim artykule DCFTA. Współpraca ta będzie obejmować działania na rzecz: poprawy zdolności administracyjnej organów nadzorczych zgodnie z prawem UE; stworzenia kontaktów i wymiany informacji z nadzorem finansowym UE; tworzenia ustawodawstwa krajowego dotyczącego zapobiegania praniu pieniędzy i przeciwdziałania mu oraz finansowania terroryzmu w szczególności poprzez: wdrożenie prawodawstwa UE w tych obszarach; zwiększenie współpracy z Grupą Specjalną ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (FATF), Radą Europy, MONEYVAL, innymi właściwymi organami w państwach członkowskich UE; podpisanie protokołu ustaleń między organami informacji finansowej Republiki Mołdawii a państwami członkowskimi UE; udzielania aktualnych, istotnych i dokładnych informacji na temat stanu obowiązującego ustawodawstwa Republiki Mołdawii i jego zgodności z prawem UE, w ramach formatu uzgodnionego przez Strony, oraz przedstawienia szczegółowego planu działania dotyczącego wdrożenia prawa UE według uzgodnionego harmonogramu; identyfikacji obszarów, w których należy zapewnić szkolenie, budowanie zdolności i wiedzę ekspercką. Polityka w zakresie przemysłu i przedsiębiorstw Strony będą współpracować na rzecz poprawy otoczenia biznesowego i regulacyjnego w Republice Mołdawii, szczególnie dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), w tym mikroprzedsiębiorstw. Współpraca ta będzie obejmować działania na rzecz: zapewnienia uczestnictwa Republiki Mołdawii w ocenie programu Small Business Act dla Europy i wdrożenia jego zaleceń; zapewnienia uczestnictwa Republiki Mołdawii w podobnych projektach na rzecz zwiększenia konkurencyjności MŚP, takich jak program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz MŚP (COSME) i Europejska Sieć Przedsiębiorczości; zapewnienia, że Republika Mołdawii uwzględnia potrzeby sektora MŚP oraz powiązaną infrastrukturę i konkurencyjność MŚP, planując i wdrażając przyszłe programy rozwoju obszarów wiejskich lub programy rozwoju regionalnego; postępu w realizacji strategii MŚP 2012‑2020 (np. poprzez dalsze tworzenie parków naukowo-technologicznych i inkubatorów przedsiębiorczości określonych w strategii) oraz strategii konkurencyjności kraju, która jest częścią krajowej strategii rozwoju „Mołdawia 2020”; zapewnienia aktywnego uczestnictwa Republiki Mołdawii w panelu MŚP i w podobnych forach do spraw tworzenia i przeglądu polityki MŚP; postępu w tworzeniu i wdrażaniu koncepcyjnych, prawnych i operacyjnych ram stymulujących rozwój sieci MŚP w Republice Mołdawii. Górnictwo i surowce Strony będą współpracować w zakresie przygotowania do wdrożenia przyszłego układu o stowarzyszeniu w obszarze górnictwa i surowców. Współpraca ta będzie obejmować działania na rzecz: rozpoczęcia dialogu na temat gałęzi przemysłu wydobywczego i handlu surowcami; współpracy w zakresie bezpieczeństwa i zrównoważonego rozwoju gałęzi przemysłu wydobywczego. Turystyka Strony będą współpracować na rzecz: stworzenia mapy drogowej dotyczącej sprzyjania rozwojowi konkurencyjnego i zrównoważonego przemysłu turystycznego i określającej działania konieczne do pogłębienia współpracy między Republiką Mołdawii a UE w obszarze turystyki; dalszej wymiany najlepszych praktyk i dzielenia się wiedzą, szkoleniami i edukacją w obszarze turystyki. Rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich W celu przygotowania do wdrożenia przepisów UE i instrumentów międzynarodowych wymienionych w załączniku do przyszłego układu o stowarzyszeniu Strony będą współpracować na rzecz: tworzenia i wdrażania ram politycznych, prawnych i instytucjonalnych (obejmujących wymogi bezpieczeństwa żywności i normy handlowe) w obszarze rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich; tworzenia i wdrażania nowego planu działania, aby dostosować sektor do polityk i prawodawstwa UE w zakresie polityki rolnej i rozwoju obszarów wiejskich; szkolenia organów administracji centralnej i lokalnej w zakresie polityk rozwoju obszarów wiejskich; zwiększenia konkurencyjności produkcji rolnej i dywersyfikacji działalności gospodarczej na obszarach wiejskich; zwiększenia zdolności agencji płatniczej w celu zapewnienia przejrzystości, efektywności i przewidywalności wypłacanej pomocy państwa; poprawy zrównoważonego wykorzystania ziemi i zasobów wodnych w sektorze rolno-spożywczym. Rozwój regionalny Strony będą współpracować na rzecz: tworzenia prawnych i instytucjonalnych ram w celu realizacji efektywnej polityki rozwoju regionalnego w Republice Mołdawii, w tym w regionach o specjalnym statusie; zwiększenia instytucjonalnej i operacyjnej zdolności krajowych, regionalnych i lokalnych instytucji w obszarze rozwoju regionalnego i spójności terytorialnej, w tym działania na rzecz stworzenia efektywnego wielopoziomowego systemu rządzenia i jasnego podziału obowiązków; zapewnienia równego rozwoju całego terytorium Republiki Mołdawii w oparciu o strategiczne podejście określone w dokumentach dotyczących planowania terytorialnego i realizowane poprzez terytorialny program operacyjny, w tym dywersyfikacji działalności gospodarczej w małych miastach i regionach rozwijających się; wzmocnienia infrastruktury społecznej i technicznej w regionach rozwijających się poprzez wdrożenie projektów rozwojowych w oparciu o spójne i czasowo ograniczone strategie rozwoju regionalnego, z uwzględnieniem potrzeby wsparcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego na całym terytorium; stworzenie i wdrożenie nowego planu działania dotyczącego polityki rozwoju regionalnego w oparciu o program operacyjny z krajowej strategii programu „Mołdawia 2020”; szkolenia organów administracji centralnej i lokalnej w zakresie dobrego rządzenia i najnowszych metod w polityce rozwoju obszarów miejskich i wiejskich, w tym w zakresie stosunków miejsko-wiejskich w celu wsparcia bardziej zrównoważonego rozwoju całego kraju. Rybołówstwo i polityka morska Strony będą współpracować na rzecz: zwiększania współpracy i działań w zakresie stworzenia zrównoważonego rybołówstwa na Morzu Czarnym, zarówno w kontekście ram dwustronnych, jak i wielostronnych w oparciu o ekosystemowe podejście do rybołówstwa; zwiększenia naukowej i technicznej współpracy w celu zapewnienia zdolności monitorowania rybołówstwa i oceny stanu zasobów morskich i środowiska morskiego; promowania zintegrowanego podejścia do spraw morskich, w szczególności poprzez sprawdzenie możliwości utworzenia krajowego punktu kontaktowego w Republice Mołdawii; identyfikacji obszarów wspólnego zainteresowania dla przyszłej współpracy czarnomorskiej w kontekście zintegrowanej polityki morskiej UE. Energia Strony będą współpracować na rzecz: podjęcia działań w zakresie zintegrowania rynku energii Republiki Mołdawii z rynkiem UE, w tym poprzez wdrożenie trzeciego pakietu energetycznego oraz środków prawnych dotyczących gazu, z uwzględnieniem decyzji Rady Ministerialnej Wspólnoty Energetycznej w sprawie terminu rozdzielenia elementów działalności w sektorze gazu oraz poprzez wdrożenie mapy drogowej dla poprawy połączeń pomiędzy sieciami przesyłu energii elektrycznej i gazu Republiki Mołdawii i Rumunii, w tym rozbudowę gazociągu Iaşi-Ungheni w celu umożliwienia wykorzystania go do dostaw gazu do Republiki Mołdawii; wdrożenia prawodawstwa UE dotyczącego strategicznych rezerw produktów ropopochodnych i zwiększenia produkcji energii elektrycznej na prawym brzegu Dniestru oraz dalszego ograniczania przesyłowych i dystrybucyjnych strat w sieciach energetycznych, gazowych i cieplnych; wdrożenia krajowego ustawodawstwa dotyczącego energii odnawialnej w celu zwiększenia udziału odnawialnych źródeł energii w całkowitym zużyciu energii brutto do 17% do 2020 r. oraz przyjęcia i wdrożenia ustaw transponujących dyrektywy UE dotyczące efektywności energetycznej, w szczególności dotyczące charakterystyki energetycznej budynków i etykietowania oraz standardowych informacji o produkcie, zużyciu energii oraz innych zasobach przez produkty związane z energią. Transport Strony będą współpracować w zakresie przygotowania wdrożenia przepisów UE określonych w załącznikach do przyszłego układu o stowarzyszeniu oraz wsparcia Republiki Mołdawii. Współpraca ta będzie obejmować działania na rzecz: realizacji nowoprzyjętej, wszechstronnej strategii na rzecz transportu i logistyki na lata 2013‑2022; realizacji niezbędnych reform, aby Republika Mołdawii mogła zostać usunięta z czarnej listy memorandum paryskiego; przygotowania programu reformy i restrukturyzacji sektora kolejowego; zwiększenia wysiłków na rzecz wdrożenia unijnego prawa lotniczego w celu pełnego wykorzystania umowy w sprawie Wspólnego Obszaru Lotniczego między UE a Republiką Mołdawii; rozwoju infrastruktury, w szczególności poprzez realizację priorytetowych projektów na rzecz rozwoju sieci transportu Partnerstwa Wschodniego, w zależności od propozycji projektów mogących uzyskać finansowanie od międzynarodowych instytucji finansowych, które kwalifikują się do sąsiedzkiego funduszu inwestycyjnego. Środowisko Strony będą współpracować na rzecz przygotowania wdrożenia prawa UE i standardów międzynarodowych, w szczególności na rzecz: zapewnienia przyjęcia przez Republikę Mołdawii krajowej strategii środowiskowej oraz planu działania mającego na celu jej wdrożenie; przyjęcia i wdrożenia ustawodawstwa krajowego oraz wyznaczenia właściwych organów w obszarach oceny oddziaływania na środowisko, strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, gospodarowania odpadami i zasobami, jakości wody i gospodarki wodnej, jakości powietrza, ochrony przyrody, emisji przemysłowej i zarządzania chemikaliami; dalszego wdrażania wielostronnych umów środowiskowych, w szczególności Espoo, Aarhus i konwencji rotterdamskich; opracowania planu działania na rzecz stworzenia mapy drogowej dla transpozycji, wdrożenia i egzekwowania dyrektyw środowiskowych określonych w układzie o stowarzyszeniu; przeprowadzenia niezbędnych reform w celu wdrożenia nowych przepisów środowiskowych i polityki. Działania na rzecz klimatu Strony będą współpracować na rzecz wzmocnienia dialogu i współpracy w zakresie zmiany klimatu poprzez: przygotowanie i podpisanie nowej ogólnej umowy w sprawie zmiany klimatu; stworzenie strategicznego planu i opracowanie działań łagodzących zmianę klimatu i w zakresie przystosowania się do tej zmiany; dostosowanie ustawodawstwa Republiki Mołdawii do odpowiednich przepisów UE i instrumentów międzynarodowych; Społeczeństwo informacyjne Strony będą współpracować w zakresie przygotowania wdrożenia acquis UE określonego w załącznikach do przyszłego układu o stowarzyszeniu, w szczególności w zakresie: dostosowania ustawodawstwa dotyczącego komunikacji elektronicznej do prawa UE; prowadzenia działań na rzecz zwiększenia niezależności i zdolności administracyjnej krajowego regulatora w obszarze komunikacji w celu zagwarantowania jego zdolności do przyjmowania odpowiednich środków regulacyjnych i egzekwowania jego decyzji i wszystkich obowiązujących regulacji, a także zapewnienia uczciwej konkurencji na rynkach; wzmocnienia sektora poprzez wymianę informacji i doświadczeń w zakresie realizacji Europejskiej agendy cyfrowej w ramach inicjatywy „Europa 2020”. Zdrowie publiczne Strony będą współpracować na rzecz: wsparcia Republiki Mołdawii w przygotowaniach do wdrożenia przepisów UE dotyczących ochrony zdrowia, o których mowa w załącznikach do przyszłego układu o stowarzyszeniu, w szczególności przepisów dotyczących ograniczenia użycia tytoniu, jakości i bezpieczeństwa substancji pochodzenia ludzkiego (krwi, tkanek, narządów, komórek) oraz chorób zakaźnych; wymiany najlepszych praktyk w zakresie wdrażania Ramowej Konwencji Światowej Organizacji Zdrowia o ograniczeniu użycia tytoniu oraz Międzynarodowych przepisów zdrowotnych; zwiększenia gotowości, szkolenia i nadzoru epidemiologicznego w zakresie chorób zakaźnych, w szczególności HIV i AIDS, gruźlicy, chorób przenoszonych drogą płciową i zapalenia wątroby typu C i B, w tym poprzez kontakty z Europejskim Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób; wspierania udziału Republiki Mołdawii w sieciach i grupach roboczych UE związanych z publiczną ochroną zdrowia, takich jak doroczne spotkanie sieci w sprawie informacji na temat zdrowia, ośrodek analityczny ds. HIV/AIDS oraz Forum Społeczeństwa Obywatelskiego ds. HIV/AIDS. Ochrona ludności Strony będą współpracować na rzecz: zapewnienia skutecznej 24-godzinnej komunikacji, w tym przekazywania wczesnych ostrzeżeń i informacji na temat poważnych sytuacji kryzysowych zagrażających UE, Republice Mołdawii i państwom trzecim, w których jedna ze Stron jest zobowiązana do reagowanie w przypadku katastrof; ułatwiania wzajemnej pomocy w przypadku poważnych sytuacji kryzysowych, stosownie i w miarę dostępności odpowiednich zasobów; promowania przyjęcia i wdrożenia wytycznych UE dotyczących wsparcia państwa przyjmującego; zwiększenia wiedzy na temat ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi oraz strat ekonomicznych poprzez zacieśnienie współpracy w zakresie dostępności i porównywalności danych; postępu w opracowaniu oceny i mapy ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi dla całego kraju oraz wspierania tworzenia elektronicznego regionalnego atlasu ryzyka i zapewnienia jego skutecznego wykorzystania na poziomie kraju; poprawy zapobiegania katastrofom przemysłowym lub katastrofom na-tech (naturalno-technicznym); rozpoczęcia dialogu na temat politycznych aspektów zapobiegania katastrofom, gotowości i reagowania poprzez wymianę najlepszych praktyk, organizowanie wspólnych szkoleń, ćwiczeń, wizyt studyjnych i warsztatów oraz podsumowanie doświadczeń zdobytych podczas operacji kryzysowych i ćwiczeń; dalszego rozwijania działań prewencyjnych poprzez edukację, szkolenia i informowanie obywateli, w szczególności młodzieży, w zakresie bezpieczeństwa przeciwpożarowego. Kształcenie, szkolenie i młodzież Strony będą współpracować w zakresie ogólnej modernizacji i reformy systemów dla kształcenia, szkolenia i młodzieży w Republice Mołdawii. Współpraca ta będzie obejmować działania na rzecz: prowadzenia wspólnych działań i wymiany dla promowania włączenia Republiki Mołdawii do europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego, w kontekście jej członkostwa w procesie bolońskim, w tym poprzez reformę studiów trzeciego stopnia (doktorat) oraz powołanie Krajowej Agencji Zapewniania Jakości i zwiększenie możliwości w zakresie mobilności studentów i pracowników uniwersytetów; tworzenia krajowych ram kwalifikacji w celu zwiększenia przejrzystości i uznawania kwalifikacji i kompetencji; promowania współpracy akademickiej, budowania zdolności, mobilności studentów i personelu w ramach nowego programu Erasmus+, mobilności badaczy oraz działań szkoleniowych „Maria Skłodowska-Curie”; wdrożenia i wsparcia strategicznego podejścia do kształcenia i szkolenia zawodowego w celu dostosowania systemu kształcenia i szkolenia zawodowego Republiki Mołdawii do struktur kształcenia i szkolenia zawodowego UE modernizowanych w ramach procesu kopenhaskiego i jego instrumentów; promowania strategicznego podejścia do polityki młodzieżowej i poprawy wymiany i współpracy w obszarze nieformalnej edukacji dla młodzieży i młodych pracowników jako sposobu promowania dialogu międzykulturowego i wspierania społeczeństwa obywatelskiego, w tym poprzez programy UE dla młodzieży. Badania naukowe i innowacje Strony będą współpracować na rzecz: ułatwienia włączenia Republiki Mołdawii do europejskiej przestrzeni badawczej (EPB); promowania udziału Republiki Mołdawii w programie „Horyzont 2020”; postępu w realizacji strategii na rzecz innowacji 2013‑2020 „Innowacja dla konkurencyjności”; zwiększenia zasobów ludzkich, materialnych i instytucjonalnych w celu poprawy zdolności w zakresie badań naukowych i innowacji; wsparcia udziału Republiki Mołdawii w działaniach „Maria Skłodowska-Curie”. Kultura polityka audiowizualna i media Kultura Strony będą współpracować na rzecz: promowania wdrożenia Konwencji w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego UNESCO z 2005 r. współpracy w zakresie tworzenia polityki kulturalnej sprzyjającej włączeniu społecznemu w Republice Mołdawii oraz w zakresie ochrony i promocji dziedzictwa kulturalnego i naturalnego; zwiększenia zdolności do rozwoju przedsiębiorczości w obszarze kultury, w branżach kreatywnych, kulturze i dziedzictwie kulturalnym; promowania udziału podmiotów i instytucji działających w sektorze kultury w Republice Mołdawii w programach współpracy kulturalnej, w tym w programie „Kreatywna Europa”. Polityka audiowizualna i media Strony będą współpracować w zakresie przygotowania wdrożenia przepisów UE określonych w załącznikach do przyszłego układu o stowarzyszeniu. Współpraca ta będzie obejmować wsparcie Republiki Mołdawii w zakresie: działania na rzecz przyjęcia ustawodawstwa audiowizualnego zgodnego ze standardami europejskimi, w tym poprzez wymianę poglądów na temat polityki audiowizualnej, odpowiednich standardów międzynarodowych obejmujących współpracę w walce z rasizmem i ksenofobią; zwiększenia zdolności i niezależności organów regulacyjnych ds. mediów, w szczególności działania na rzecz pełnej niezależności Audiowizualnej Rady Koordynacyjnej; zmiany ustawodawstwa w celu zagwarantowania przyznawania publicznej pomocy finansowej dla mediów zgodnie ze ścisłymi i obiektywnymi kryteriami stosowanymi na równi do wszystkich mediów. Udział w agencjach i programach UE Wykorzystanie, wraz z Komisją Europejską, możliwości udziału w wybranych unijnych programach i działaniach agencji UE zajmujących się krajami EPS. 2.5 Handel i sprawy związane z handlem (DCFTA) Handel towarami Strony będą współpracować na rzecz przygotowania prawidłowego wdrożenia postanowień przyszłego układu o stowarzyszeniu dotyczących dostępu do rynku towarów, w tym energii elektrycznej, w szczególności w drodze wspólnych konsultacji, aby: zwiększyć możliwości eksportowe Republiki Mołdawii; dokonać dalszych usprawnień w obszarze statystyki handlu, aby Strony prawidłowo stosowały mechanizm przeciwdziałający obejściu ceł; zagwarantować niepodnoszenie obecnie stosowanych ceł importowych w okresie do wejścia w życie układu (zamrożenie); zapewnić jakość ustawodawstwa dotyczącego dostępu do rynku lub innych powiązanych kwestii, które Republika Mołdawii może przygotować; współpracować w zakresie realizacji planu działania na rzecz poprawy konkurencyjności Republiki Mołdawii; wymieniać informacje na temat stanu dostępu do rynku w Republice Mołdawii oraz jej polityki dostępu do rynku. Regulacje techniczne, normalizacja i infrastruktura powiązana Strony będą współpracować na rzecz przygotowań do uzyskania zgodności w zakresie regulacji technicznych, normalizacji, metrologii, akredytacji, procedur oceny zgodności i systemu nadzoru rynku UE zgodnie z postanowieniami przyszłego układu o stowarzyszeniu. Przygotowania będą obejmować działania na rzecz: wymiany informacji na temat tworzenia i egzekwowania prawodawstwa, które Republika Mołdawii zobowiązała się wdrożyć przed wejściem w życie przyszłego układu o stowarzyszeniu, zgodnie z postanowieniami załącznika do układu i zgodnie z prawem UE; stworzenia infrastruktury na potrzeby administracji regulacji technicznych, normalizacji, metrologii, akredytacji, procedur oceny zgodności i systemu nadzoru rynku, w tym stworzenia krajowego systemu informacyjnego; zapewnienia dalszego szkolenia personelu w zakresie administracji w odpowiedzialnych organach i agencjach rządowych; wymiany informacji na temat innych adekwatnych aspektów planów Republiki Mołdawii w obszarze barier technicznych dla handlu i odpowiednich ram czasowych; współpracy w procesie przygotowawczym układu w sprawie oceny zgodności i zatwierdzania. Środki sanitarne i fitosanitarne Strony będą współpracować na rzecz przygotowania Republiki Mołdawii do dostosowania jej standardów sanitarnych i fitosanitarnych dla żywności i pasz, ustawodawstwa dotyczącego zdrowia roślin, zdrowia i dobrostanu zwierząt oraz praktyki do poziomu UE, zgodnie z postanowieniami załączników do przyszłego układu o stowarzyszeniu. Współpraca ta będzie obejmować działania na rzecz: dokończenia realizacji obecnej strategii na rzecz bezpieczeństwa żywności Republiki Mołdawii, ze szczególnymi uwzględnieniem jakości ustawodawstwa i możliwości jego egzekwowania oraz usunięcia wszelkich stwierdzonych uchybień; określenia priorytetów sektorowych dla Republiki Mołdawii, aby dostosować standardy do prawodawstwa UE w ekonomicznie uzasadnionych sektorach jej rolnictwa i aby uwzględnić wszystkie obszary określone w załącznikach do przyszłego układu o stowarzyszeniu; zwiększenia zdolności administracyjnej poprzez szkolenie personelu w odpowiedzialnych organach i agencjach rządowych i wykonawczych w celu przygotowania i wdrożenia ustawodawstwa zgodnego z prawem UE; dalszej poprawy infrastruktury i powiązanej zdolności niezbędnej do wdrożenia ustawodawstwa, w szczególności dotyczącego zdrowia zwierząt, zdrowia roślin, laboratoriów bezpieczeństwa żywności i punktów kontroli granicznej zgodnie z wymogami UE; stworzenia systemu wczesnego ostrzegania w zakresie żywności i pasz, zdrowia zwierząt i zdrowia roślin; organizowania kampanii informacyjnych z odpowiednimi agencjami, przedsiębiorstwami i organizacjami pozarządowymi na temat wymogów dostępu na rynek UE oraz ze społeczeństwem obywatelskim na temat konsumenckich aspektów bezpieczeństwa żywności i pasz. Administracja celna i ułatwienia w handlu Strony będą współpracować na rzecz przygotowania Republiki Mołdawii do dostosowania jej ustawodawstwa do przepisów UE i międzynarodowych standardów określonych w załączniku do przyszłego układu o stowarzyszeniu. Współpraca ta będzie obejmować działania na rzecz: dalszej realizacji strategicznych ram współpracy celnej; dostosowania systemu „upoważniony przedsiębiorca” Republiki Mołdawii do systemu UE z planem wzajemnego uznawania; dalszego modernizowania administracji celnej Republiki Mołdawii oraz jej infrastruktury i organizowania szkoleń dla personelu; dalszego upraszczania i modernizowania celnych procedur administracyjnych; nakreślenia harmonogramu przystąpienia Republiki Mołdawii do Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej; współpracy w zakresie kontroli celnej opartej na analizie ryzyka i dzielenia się adekwatnymi informacjami, które przyczyniają się do lepszego zarządzania ryzykiem i bezpieczeństwa łańcucha dostaw, ułatwienia legalnego handlu oraz bezpieczeństwa towarów importowanych, eksportowanych lub w tranzycie; zintensyfikowania dialogu na temat zwalczania nadużyć finansowych, aby zapobiegać nielegalnemu handlowi, w tym produktami objętymi akcyzą, w szczególności poprzez zwiększoną współpracę w ramach protokołu dotyczącego wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach celnych; dostosowania ustawodawstwa Republiki Mołdawii dotyczącego egzekwowania przepisów celnych w zakresie praw własności intelektualnej do prawa UE. Reguły pochodzenia Strony będą współpracować na rzecz przygotowania wdrożenia reguł pochodzenia stosowanych w ramach odpowiedniego protokołu do przyszłego układu o stowarzyszeniu. Współpraca ta będzie obejmować działania na rzecz: wsparcia Republiki Mołdawii w jej przystąpieniu do regionalnej konwencji w sprawie paneurośródziemnomorskich preferencyjnych reguł pochodzenia; zapewnienia szkolenia w zakresie certyfikacji i weryfikacji preferencyjnego pochodzenia dla administracji celnej Republiki Mołdawii; omówienia i w razie konieczności przeglądu obecnych stosowanych przez administrację celną Republiki Mołdawii procedur certyfikacji i weryfikacji pochodzenia towarów. Zakładanie przedsiębiorstw, handel usługami i handel elektroniczny Strony będą kontynuować dialog na temat zakładania przedsiębiorstw, handlu usługami i handlu elektronicznego zgodnie z postanowieniami przyszłego układu o stowarzyszeniu. Przygotują się do wdrożenia zobowiązań w obszarach usług zgodnie z postanowieniami z załączników do przyszłego układu o stowarzyszeniu. Współpraca ta będzie obejmować działania na rzecz: zapewnienia szkolenia i odpowiedniej zdolności administracyjnej, aby dokonać zaplanowanego zbliżenia ustawodawstwa; omówienia obszarów, w których należy zapewnić takie szkolenie, budowanie zdolności i wiedzę ekspercką. zapewnienia regularnej wymiany informacji na temat planowanych i trwających prac legislacyjnych w obszarach wybranych do zbliżania oraz prowadzenia dialogu w tym celu. Płatności bieżące i przepływ kapitału Strony będą kontynuować dialog na temat przepływu kapitału i płatności, w szczególności w celu monitorowania zgodności ze wszystkimi istniejącymi zobowiązaniami i przygotowania do wdrożenia przyszłego układu o stowarzyszeniu. Zamówienia publiczne Strony będą współpracować w zakresie przygotowania Republiki Mołdawii do wdrożenia rozdziału dotyczącego zamówień z przyszłego układu o stowarzyszeniu oraz odpowiednich reform. Współpraca ta będzie obejmować działania na rzecz: rozwoju niezbędnych kompetencji i zdolności administracyjnej w organach odpowiedzialnych za nadzorowanie realizacji polityki zamówień, aby dostosować prawodawstwo do prawa UE; rozpoczęcia przygotowania strategii zamówień publicznych Republiki Mołdawii; zapewnienia odpowiedniej zdolności administracyjnej niezależnego organu odwoławczego, aby stosować skuteczne środki zaradcze zgodnie z dyrektywami 89/665/EWG i 92/13/EWG zmienionymi przez dyrektywę 2007/66/WE; udzielania dokładnej i aktualnej informacji na temat zmian w ustawodawstwie Republiki Mołdawii, w szczególności w zakresie planowanych prac legislacyjnych dotyczących polityki zamówień i egzekwowania. Prawa własności intelektualnej Strony będą współpracować w celu przygotowania dostosowania ustawodawstwa Republiki Mołdawii do prawa UE oraz międzynarodowych standardów dotyczących ochrony praw własności intelektualnej, zgodnie z postanowieniami przyszłego układu o stowarzyszeniu. Współpraca ta będzie obejmować działania na rzecz: zapewnienia odpowiedniego i skutecznego poziomu ochrony praw własności intelektualnej dla uprawnionych z obydwu Stron oraz istnienia odpowiednich środków egzekwowania tych praw; zwiększenia zdolności odpowiedzialnych organów rządowych i agencji wykonawczych, w tym administracji celnej Republiki Mołdawii w zakresie egzekwowania oraz regularnego informowania o zdolności administracyjnej; zapewnienia odpowiedniego funkcjonowania systemu sądowego w celu zagwarantowania uprawnionym dostępu do wymiaru sprawiedliwości oraz dostępności i skutecznego stosowania kar; konsolidacji odpowiednich struktur instytucjonalnych oraz urzędów odpowiedzialnych za prawa własności przemysłowej, ochronę praw autorskich i zarządzanie prawami autorskimi; zacieśnienia współpracy z władzami państw trzecich i związkami branżowymi; podjęcia działań w celu zwiększenia świadomości społecznej w zakresie ochrony własności intelektualnej i prowadzenia skutecznego dialogu z uprawnionymi; przygotowania planu działania dla wdrożenia prawa UE i odpowiednich standardów w tym obszarze oraz rozwijania narzędzi monitorowania na potrzeby wdrożenia i egzekwowania praw własności intelektualnej stosowanych w ramach przyszłego układu o stowarzyszeniu; wdrożenia standardów zawartych w dyrektywie 2004/48/WE w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej i rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 608/2013 z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej przez organy celne; podjęcia skutecznych działań przeciwko fałszowaniu pieniądza i piractwu oraz zapewnienia skutecznego wdrożenia ustawodawstwa w sprawie egzekwowania i kar za naruszenie praw własności intelektualnej na podstawie krajowej strategii praw własności intelektualnej do 2020 r. i tworzenia regularnych sprawozdań w oparciu o konkretne i mierzalne cele i dane. Konkurencja Strony będą współpracować w zakresie przygotowania wdrożenia rozdziału dotyczącego konkurencji z przyszłego układu o stowarzyszeniu oraz odpowiednich reform. Współpraca ta będzie obejmować działania na rzecz: zapewnienia, że ramy instytucjonalne Republiki Mołdawii i jej zdolność administracyjna gwarantują skuteczne wdrożenie ustawodawstwa dotyczącego konkurencji; zintensyfikowania dialogu na temat doświadczeń w egzekwowaniu prawa w tym obszarze oraz na temat zmian legislacyjnych dotyczących konkurencji, w tym poprzez zapewnienie szkolenia dla organów i porad ekspertów ad hoc w zakresie ogólnego egzekwowania przepisów dotyczących pomocy państwa. Przejrzystość Strony zwrócą szczególną uwagę na działania, których celem jest: przygotowanie się do wdrożenia zobowiązań dotyczących przejrzystości w kształtowaniu polityki dotyczącej handlu oraz rozważenie niezbędnych mechanizmów, które mogą być konieczne do wprowadzenia w tym celu; omówienie najlepszych praktyk i doświadczeń w zakresie przejrzystego kształtowania polityki; wymiana informacji i zapewnienie odpowiedniego szkolenia, w tym w zakresie mechanizmów komunikacji i konsultacji zainteresowanych stron; prowadzenie seminariów i innych wydarzeń dla ogółu społeczeństwa mające na celu objaśnienie wdrażania przyszłego układu o stowarzyszeniu i procesu zbliżania przepisów. Handel i zrównoważony rozwój Strony będą prowadzić dialog na temat spraw ujętych w rozdziale dotyczącym handlu i zrównoważonego rozwoju przyszłego układu o stowarzyszeniu. Dialog ten będzie obejmować działania na rzecz: wymiany informacji na temat wdrażania odpowiednich krajowych ram polityki lub międzynarodowych zobowiązań dotyczących zrównoważonego rozwoju; omówienia przyszłego wdrażania zobowiązań z tego rozdziału w odniesieniu do zaangażowania zainteresowanych stron i dialogu ze społeczeństwem obywatelskim; wymiany najlepszych praktyk i odpowiedniego doświadczenia. Strony będą pamiętać, że priorytety dotyczące praw związków zawodowych i najważniejszych standardów pracy w części 2.1 oraz pierwszy priorytet wymieniony w części 2.6 mają duże znaczenie dla wdrożenia rozdziału „Handel i zrównoważony rozwój” i dlatego powinny być rozpatrywane z uwzględnieniem tej części układu o stowarzyszeniu. [1] Plan działania na rzecz wsparcia reform demokratycznych w Republice Mołdawii na lata 2013‑2016, 20 listopada 2013 r.