1.Wprowadzenie i kontekst

Rada zwróciła się do Komisji z wnioskiem o składanie co trzy lata sprawozdań dotyczących postępów we wdrażaniu zalecenia Rady w sprawie propagowania we wszystkich sektorach prozdrowotnej aktywności fizycznej (zwanego dalej „zaleceniem Rady”) przyjętego w listopadzie 2013 r. oraz dotyczących jego wartości dodanej. Niniejsze sprawozdanie z postępu prac obejmuje lata 2014–2016.

Większość osób w Europie nie osiąga minimalnego poziomu aktywności fizycznej zalecanego przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). W szczególności osoby o niskim statusie społeczno-ekonomicznym, członkowie mniejszościowych grup etnicznych oraz osoby niepełnosprawne nie są wystarczająco aktywne fizycznie. Państwa członkowskie UE uznały potrzebę pobudzenia polityki w dziedzinie prozdrowotnej aktywności fizycznej na poziomie krajowym oraz dostrzegły korzyści płynące z działań na poziomie UE, które doprowadziły do przyjęcia zalecenia Rady w sprawie prozdrowotnej aktywności fizycznej w 2013 r. na podstawie wniosku Komisji. Ostatnio Rada przyjęła konkluzje w sprawie promowania zajęć w zakresie sprawności ruchowej, aktywności fizycznej i zajęć sportowych dla dzieci. Zaprosiła państwa członkowskie do podnoszenia świadomości w zakresie korzyści płynących z regularnej aktywności fizycznej już od wczesnego dzieciństwa oraz do zachęcania dzieci do większej aktywności przez wprowadzenie w życie międzysektorowych polityk np. w sektorze edukacji, młodzieży i zdrowia.

W zaleceniu Rady zachęca się państwa członkowskie UE do prowadzenia działań we wszystkich sektorach oraz do uwzględniania obszarów polityki, takich jak sport, zdrowie, edukacja, środowisko i transport, w ich krajowych strategiach i planach działania. W zaleceniu zachęca się również państwa członkowskie do ścisłej współpracy pomiędzy nimi oraz z Komisją przez regularną wymianę informacji i najlepszych praktyk. Ponadto Rada uznała, że bardziej wiarygodne i aktualne informacje dotyczące sytuacji w całej UE są kluczowe dla wsparcia krajowego i regionalnego kształtowania polityki, a zatem zaproponowała ramy monitorowania oparte na wytycznych UE dotyczących aktywności fizycznej(„ramy monitorowania prozdrowotnej aktywności fizycznej”).

2.Metoda

Ramy monitorowania prozdrowotnej aktywności składają się z 23 wskaźników obejmujących następujące obszary tematyczne mające znaczenie w odniesieniu do prozdrowotnej aktywności fizycznej: międzynarodowe zalecenia i wytyczne w sprawie aktywności fizycznej, podejście międzysektorowe, sport, zdrowie, edukację, środowisko (w tym urbanistykę i bezpieczeństwo publiczne), środowisko pracy, osoby starsze, ocenę i świadomość publiczną.

W zaleceniu Rady wezwano wszystkie państwa członkowskie UE do wyznaczenia krajowego punktu kontaktowego ds. aktywności fizycznej w celu skoordynowania gromadzenia informacji dotyczących ram monitorowania prozdrowotnej aktywności fizycznej na poziomie krajowym. Wszystkie 28 państw członkowskich UE wyznaczyło punkty kontaktowe do połowy 2014 r., a w październiku 2014 r. w Rzymie uruchomiono sieć punktów kontaktowych ds. aktywności fizycznej. Dane, które miały zostać wykorzystane w ramach monitorowania prozdrowotnej aktywności fizycznej, zebrano w 2015 r. we współpracy z WHO. Przy wsparciu ze strony Komisji członkowie sieci spotkali się w styczniu 2015 r. oraz w czerwcu 2015 r., by podzielić się napotkanymi trudnościami i omówić je, oraz w kwietniu 2016 r. i we wrześniu 2016 r., by omówić wyciągnięte wnioski oraz przyszłe rundy zbierania danych.

Ponadto Komisja pracowała z konsorcjum badaczy kierowanym przez Universität Erlangen-Nürnberg (Niemcy), by zapewnić punktom kontaktowym pomoc w zakresie ram monitorowania prozdrowotnej aktywności fizycznej. Konsorcjum przeprowadziło również niezależną ocenę ram monitorowania oraz procesu monitorowania (badanie prozdrowotnej aktywności fizycznej). W ramach tego badania w kilku państwach przeprowadzono szczegółową analizę sytuacji, by zgromadzić informacje zwrotne, wyciągnięte wnioski oraz sugestie związane z wdrażaniem ram monitorowania prozdrowotnej aktywności fizycznej oraz by przedstawić Komisji zalecenia dotyczące poprawy różnych elementów ram monitorowania i wsparcia zapewnionego państwom członkowskim.

Podstawą niniejszego sprawozdania z postępu prac jest wkład wniesiony przez państwa członkowskie, otrzymany głównie za pośrednictwem sieci punktów kontaktowych ds. aktywności fizycznej, oraz przez WHO. Sprawozdanie opiera się na wspomnianym powyżej badaniu prozdrowotnej aktywności fizycznej.

3.Baza danych WHO na temat odżywiania, otyłości i aktywności fizycznej (NOPA) oraz krajowe noty informacyjne dotyczące prozdrowotnej aktywności fizycznej

Wszystkie dane zabrane za pośrednictwem ram monitorowania prozdrowotnej aktywności fizycznej włączono do istniejącej europejskiej bazy danych WHO na temat odżywiania, otyłości i aktywności fizycznej (NOPA). Głównymi elementami bazy danych NOPA są dane epidemiologiczne i dane w zakresie chorobowości, działania w ramach polityki oraz dobre praktyki związane z odżywianiem, otyłością i aktywnością fizyczną. Komisja wspierała dalsze rozwijanie przez WHO części bazy danych związanych z aktywnością fizyczną, by dostosować je do ram monitorowania prozdrowotnej aktywności fizycznej oraz udoskonalić interfejs użytkownika.

Komisja wspierała Biuro Regionalne WHO dla Europy oraz ściśle z nim współpracowała, by przedstawić wkład państw członkowskich w krajowych notach informacyjnych dotyczących prozdrowotnej aktywności fizycznej. Wspomniane noty informacyjne opublikowano przy okazji Europejskiego Tygodnia Sportu we wrześniu 2015 r. Przedstawiają one przeglądy sytuacji dotyczącej prozdrowotnej aktywności fizycznej w poszczególnych krajach (w tym dobrych praktyk) oraz zawierają analizę tendencji i sytuacji w zakresie prozdrowotnej aktywności fizycznej w UE. Biuro Regionalne WHO dla Europy poinformowało, że w maju 2016 r. krajowe noty informacyjne znalazły się na szczycie listy 20 elementów najczęściej sprawdzanych na stronie internetowej WHO.

4.Opracowywanie i wdrażanie polityki w dziedzinie prozdrowotnej aktywności fizycznej na poziomie krajowym

W tej pierwszej rundzie gromadzenia danych w ramach monitorowania prozdrowotnej aktywności fizycznej 27 z 28 państw członkowskich UE wzięło udział w badaniu dotyczącym wdrażania 23 wskaźników. Zgromadzone dane stanowią satysfakcjonujący przegląd sytuacji pod względem propagowania prozdrowotnej aktywności fizycznej w UE. Można się z nimi zapoznać w bazie danych NOPA WHO. Przegląd znajduje się w krajowych notach informacyjnych dotyczących aktywności fizycznej opublikowanych przez Biuro Regionalne WHO dla Europy oraz Komisję.

W związku z przyjęciem zalecenia Rady w listopadzie 2013 r. wszystkie 27 ankietowanych państw opracowało krajowe polityki lub plany działania w co najmniej jednym sektorze objętym ramami monitorowania prozdrowotnej aktywności fizycznej. W szczególności państwa członkowskie przyjęły nową politykę w sektorze sportu (13 państw członkowskich), w sektorze zdrowia (10 państw członkowskich), w sektorze edukacji (8 państw członkowskich), w sektorze środowiska, urbanistyki i bezpieczeństwa publicznego (w tym transportu; 3 państwa członkowskie) oraz w sektorze osób starszych (3 państwa członkowskie). Spośród 152 zgłoszonych polityk i planów działania wdrażanie wielu zostało jednak rozpoczęte jeszcze przed przyjęciem zalecenia Rady.

Wskaźnik uznaje się za wdrożony, jeżeli dane państwo członkowskie wprowadziło politykę monitorowaną z wykorzystaniem wskaźnika lub program monitorowany z wykorzystaniem wskaźnika. Istnieją 23 wskaźniki w ramach monitorowania; 23 państwa wdrożyły co najmniej 10 wskaźników, podczas gdy pięć państw wdrożyło co najmniej 20 wskaźników. Jedynie jedno państwo w pełni uwzględniło i wdrożyło wszystkie 23 wskaźniki ram monitorowania. Należy zaznaczyć, że jedynie siedem państw wdrożyło polityki obejmujące wszystkie obszary tematyczne ram monitorowania.

Poniższy wykres przedstawia liczbę wskaźników wdrożonych przez 27 państw członkowskich UE.