Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY ustanawiające Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju /* KOM/2011/0840 wersja ostateczna - 2011/0406 (COD) */





UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU Liczba ludności żyjącej w ubóstwie jest w dalszym ciągu poważnym problemem w krajach rozwijających się. Chociaż osiągnięto znaczny postęp, większość krajów rozwijających się nie realizuje milenijnych celów rozwoju (MCR) w zadowalającym stopniu i nie może skutecznie wkroczyć na drogę zrównoważonego rozwoju w każdym jego wymiarze: gospodarczym, społecznym i środowiskowym, a jeśli chodzi o ostatni z wymienionych – również w sferze łagodzenia zmian klimatycznych i dostosowywania się do nich. Sytuacja jest tym gorsza, że cały świat w dalszym ciągu boryka się z wyzwaniami, a kraje rozwijające się zostały poważnie dotknięte skutkami niedawnych kryzysów, które doprowadziły między innymi do niestabilności społecznej i gospodarczej, wzrostu migracji, braku bezpieczeństwa żywnościowego i zwiększonej podatności na zewnętrzne wstrząsy. Coraz powszechniej uznaje się, że środowisko i zasoby naturalne, niezbędne dla zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego, są coraz bardziej zagrożone z powodu zmiany klimatu i szybkiego wzrostu liczby ludności. Może to doprowadzić do pogorszenia i tak już niestabilnej sytuacji w wielu krajach rozwijających się oraz do wzrostu ryzyka zniweczenia pewnych, już osiągniętych rezultatów w dziedzinie rozwoju. Unia Europejska w dalszym ciągu angażuje się w działania mające pomóc krajom rozwijającym się zmniejszyć, a docelowo – wyeliminować ubóstwo. Aby osiągnąć ten cel, ustanowiono rozporządzenie w sprawie Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju (zwanego dalej „rozporządzeniem w sprawie DCI”) na lata 2007–2013, którego podstawowym i nadrzędnym celem jest zwalczanie ubóstwa w krajach i regionach partnerskich. Obejmuje on trzy kategorie programów: (i) dwustronne i regionalne programy geograficzne dotyczące współpracy z krajami Azji, Ameryki Łacińskiej, Azji Środkowej, Bliskiego Wschodu i Afryki Południowej; (ii) programy tematyczne uwzględniające takie zagadnienia, jak inwestowanie w ludzi, środowisko i zrównoważone gospodarowanie zasobami naturalnymi, między innymi energią, podmioty niepaństwowe i władze lokalne, bezpieczeństwo żywnościowe oraz migrację i azyl; oraz (iii) środki towarzyszące przeznaczone dla krajów będących producentami cukru. Obecnie obowiązujące rozporządzenie w sprawie DCI traci moc w dniu 31 grudnia 2013 r. W wyniku różnych przeglądów Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju stwierdzono, że wniósł on ogólną wartość dodaną i miał swój wkład w realizację milenijnych celów rozwoju, jednak zidentyfikowano również pewne niedociągnięcia. Nowe wyzwania, a także priorytety określone w strategii „Europa 2020” i najnowszej polityce UE na rzecz rozwoju skłoniły Komisję do przedstawienia propozycji dokonania przeglądu i dostosowania rozporządzenia w sprawie DCI zgodnie z komunikatem „Budżet z perspektywy strategii »Europa 2020«” z dnia 29 czerwca 2011 r. oraz „Zwiększanie wpływu unijnej polityki rozwoju – Program działań na rzecz zmian” z dnia 13 października 2011 r. 2. WYNIKI KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI ORAZ OCENY SKUTKÓW Konsultacje społeczne Komisja przeprowadziła konsultacje społeczne na temat przyszłego finansowania działań zewnętrznych UE w okresie od 26 listopada 2010 r. do 31 stycznia 2011 r. Zostały one przeprowadzone w oparciu o kwestionariusz internetowy, któremu towarzyszył dokument ramowy zatytułowany „Za pomocą jakich instrumentów UE powinna finansować działania zewnętrzne po 2013 r.?”. Na ogół respondenci w swoich odpowiedziach nie wyrażali potrzeby wprowadzenia istotnych zmian do obecnej struktury istniejących instrumentów. Niemniej jednak zwrócili uwagę na kilka kwestii, które zostały odpowiednio uwzględnione podczas opracowywania nowego rozporządzenia w sprawie DCI: · Większość respondentów (70 %) stwierdziła, że interwencje finansowe podejmowane przez UE przyniosły znaczącą wartość dodaną. Respondenci stwierdzili, że UE powinna dobrze wykorzystać przewagę komparatywną, którą zawdzięcza swojej obecności na arenie międzynarodowej, rozległemu doświadczeniu, ponadnarodowemu charakterowi i roli jako organizacji ułatwiającej koordynację. · Niemal wszyscy respondenci (92 %) poparli koncepcję bardziej zróżnicowanego podejścia, dostosowanego do sytuacji kraju beneficjenta, w celu zwiększenia wpływu instrumentów finansowych UE. W ten sposób rozróżnienie pomiędzy krajami beneficjentami zostanie silniej zaznaczone. · Szerokie poparcie wśród respondentów zyskała koncepcja uzależnienia warunków pomocy od sytuacji w kraju beneficjenta w dziedzinie poszanowania praw człowieka, mniejszości, dobrych rządów i różnorodności form wyrazu kulturowego (78 %) oraz od jakości jego polityki, a także od zdolności i gotowości do wdrażania stabilnej polityki (63 %). W proponowanym rozporządzeniu uznaje się znaczenie narodowych planów rozwoju i wspólnie wypracowanych strategii UE jako podstawy do współpracy. Kładzie się w nim także nacisk na podstawowe wartości i zasady UE, a tym samym wzmacnia warunkowość i wzajemną odpowiedzialność. · Zdecydowana większość respondentów popiera większą elastyczność w realizacji działań, w szczególności mających na celu rozwiązywanie problemów transregionalnych, którą ich zdaniem utrudniają „ograniczenia geograficzne” poszczególnych instrumentów (EFR ogranicza się do krajów AKP, Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju – do Ameryki Łacińskiej, Azji, Azji Środkowej, Bliskiego Wschodu i Afryki Południowej, a ENPI – do krajów sąsiedzkich). W proponowanym rozporządzeniu przewiduje się realizację przedsięwzięć o znaczeniu transregionalnym i grupuje się różne osie tematyczne w celu zwiększenia elastyczności i uproszczenia realizacji działań. · Większość respondentów uznała, że wspólne planowanie i współfinansowanie z państwami członkowskimi (i ewentualnie z krajami beneficjentami) mogłoby przyczynić się do zwiększenia skuteczności i spójności działań zewnętrznych UE, uproszczenia procesu udzielania pomocy i zmniejszenia ogólnych kosztów transakcji. Ta kwestia została należycie uwzględniona w proponowanym rozporządzeniu. Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy specjalistycznej Komisja przeprowadziła wewnętrzny przegląd różnych sprawozdań (z ocen, audytów, badań, śródokresowych przeglądów). Podczas przeglądu zwracała uwagę na te elementy, które działały skutecznie oraz na te, które się nie sprawdziły i wyciągnęła wnioski do wykorzystania w czasie opracowania instrumentów finansowych. W wyniku przeglądu okazało się, że obecny Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju przyczynił się do realizacji milenijnych celów rozwoju w krajach rozwijających się. Dzięki możliwym do zastosowania form wdrożenia tego instrumentu, takich jak wsparcie budżetowe i „podejście sektorowe”, stworzono warunki dla ściślejszej współpracy z krajami partnerskimi i bardziej efektywnego podziału pracy poprzez współfinansowanie z innymi darczyńcami. Niemniej jednak podczas przeglądu zidentyfikowano kilka niedociągnięć. · Różne obszary polityki wewnętrznej UE w coraz większym stopniu stają się częścią działań zewnętrznych UE. Zgodnie ze strategią „Europa 2020” i traktatem lizbońskim istniała potrzeba zapewnienia wzajemnego wzmocnienia działań wewnętrznych i zewnętrznych. Istniejąca struktura była nieodpowiednia, by Komisja mogła podejmować skuteczne interwencje na zadowalającą skalę. Zgrupowanie różnych osi tematycznych w jednej kategorii w znacznej mierze przyczyni się do poprawy sytuacji. · Niektóre programy tematyczne były zbyt fragmentaryczne, by za ich pomocą można było reagować na sytuacje kryzysowe na świecie (np. kryzys związany z cenami żywności, ptasią grypą) lub wypełniać międzynarodowe zobowiązania podjęte na najwyższym szczeblu politycznym (np. w dziedzinie różnorodności biologicznej i zmiany klimatu). Do korzystania z koperty tematycznej potrzebna była zatem większa elastyczność poprzez grupowanie różnych programów tematycznych oraz umożliwienie spójniejszego i bardziej kompleksowego długoterminowego zaangażowania w proces dostarczania globalnych dóbr publicznych i reagowania na wyzwania o skali światowej, a także na różne wstrząsy, których negatywne skutki dotykają najbiedniejszych. · Obecne rozporządzenie w sprawie DCI obejmuje wiele krajów rozwijających się, od krajów najsłabiej rozwiniętych po kraje o średniowysokich dochodach. W związku z zaznaczającym się od niedawna wzrostem różnic między krajami partnerskimi pod względem gospodarczym i społecznym oraz pojawieniem się nowych celów zaistniała konieczność lepszego różnicowania przydziału środków. W proponowanym nowym rozporządzeniu przewiduje się dalsze wytyczne dotyczące takiego różnicowania poprzez umożliwienie UE przyznawania dotacji tam, gdzie są one najbardziej potrzebne i gdzie będą miały największy wpływ. W celu dopełnienia kombinacji polityki budżetowej i monetarnej Komisja proponuje utworzenie nowego instrumentu (Instrumentu Partnerstwa), za pomocą którego można będzie realizować cele wykraczające poza sferę pomocy rozwojowej w czystej postaci. · Wspieranie transregionalnych inicjatyw okazało się trudne z uwagi na obecną strukturę instrumentów pomocy zewnętrznej. Taka sytuacja wystąpiła szczególnie w związku z realizacją wspólnej strategii Afryka-UE. Nowe rozporządzenie w sprawie DCI stanowi lepszą podstawę prawną realizacji wspomnianej strategii. · Przepisy obecnie obowiązującego rozporządzenia w sprawie DCI, dotyczące krajów niestabilnych i krajów znajdujących się w sytuacjach pokryzysowych, są niewystarczające: w niedostatecznym stopniu uznaje się w nich potrzebę wspierania procesów politycznych przyczyniających się do wzmocnienia praworządności i sprawowania rządów. Do reagowania na wyzwania związane z transformacją potrzebny jest zestaw rozwiązań stosowanych na poziomie krajowym, na podstawie konkretnych potrzeb i w powiązaniu ze wspólną strategią (podejście holistyczne). W nowym rozporządzeniu lepiej uwzględnia się te wyzwania i eliminuje się problem sztywnego podejścia do procesu podejmowania decyzji w sprawie przyznawania funduszy, programowania i realizacji działań. · W obecnym rozporządzeniu w sprawie DCI uwzględnia się indykatywny przydział środków dla każdego regionu i nie przewiduje się pozostawienia nieprzydzielonych środków. W związku z tym mniejsza jest możliwość uruchamiania środków w celu reagowania na nieprzewidziane potrzeby (nowe priorytety polityczne, klęski żywiołowe i katastrofy spowodowane przez człowieka itd.). W nowym rozporządzeniu proponuje się pozostawienie pewnej puli nieprzydzielonych środków do wykorzystania w razie konieczności podjęcia reakcji na nieprzewidziane zdarzenia. · I wreszcie, obecny proces programowania i wdrażania Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju został oceniony jako zbyt skomplikowany. Nie zapewnia możliwości dostosowywania cyklu programowania UE do cyklu jej partnerów ani ułatwiania programowania wspólnie z państwami członkowskimi bądź wprowadzania w razie potrzeby szybkich zmian. Wszystkie te niedociągnięcia zostały bezpośrednio skorygowane w nowym rozporządzeniu w sprawie DCI. Ocena skutków Komisja przeprowadziła ocenę skutków, w której przeanalizowała 3 podstawowe warianty polityki: utrzymanie dotychczasowego rozporządzenia w sprawie DCI bez żadnych zmian (wariant 1) oraz dwie możliwości zmiany tego rozporządzenia, uwzględniające każdy problem zidentyfikowany w obecnym Instrumencie Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju (wariant 2A i 2B). Wariant 1 nie został przyjęty, ponieważ nie umożliwiłby rozwiązania zidentyfikowanych problemów. Wersje A i B wariantu 2 pozwolą rozwiązać te problemy w różnym stopniu, a każda z nich będzie miała szczególne polityczne i inne konsekwencje. W ocenie skutków stwierdzono, że wersja B jest lepsza, ponieważ: · pozwala dostosować cele Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju do najnowszych trendów w polityce UE na rzecz rozwoju; · pozwala dokonywać wyraźnego rozróżnienia między krajami partnerskimi; · pozwala uwzględnić kwestie dobrych rządów, demokracji, praw człowieka i praworządności w procesie udzielania unijnej pomocy; · ułatwia realizację wspólnej strategii Afryka-UE; · umożliwia usprawnienie programów tematycznych w celu zapewnienia niezbędnej elastyczności; · zapewnia elastyczne mechanizmy w celu ułatwiania skuteczniejszego reagowania przez UE na szybko zmieniające się okoliczności w państwach znajdujących się w sytuacji kryzysowej, pokryzysowej i niestabilności; · pozwala zwiększyć elastyczność w przyznawaniu funduszy; oraz · umożliwia poprawę skuteczności unijnej pomocy poprzez uproszczenie i uelastycznienie procedur programowania i realizacji działań, ułatwienie wspólnego programowania i dostosowanie unijnej pomocy do cykli programowania krajów partnerskich. 3. ASPEKTY PRAWNE WNIOSKU W części piątej tytuł III rozdział 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ustanawia się ramy prawne współpracy z krajami i regionami partnerskimi. Proponowane rozporządzenie w sprawie DCI, którego podstawą jest w szczególności art. 209 ust. 1 Traktatu, jest przedstawione przez Komisję zgodnie z procedurą określoną w art. 294. Ogólne ramy polityki, kierunki i najważniejsze wskazówki dotyczące wprowadzania w życie niniejszego rozporządzenia zostały określone we wspólnym oświadczeniu Rady i przedstawicieli rządów państw członkowskich, zebranych w ramach Rady, Parlamentu Europejskiego i Komisji, w sprawie polityki rozwojowej Unii Europejskiej: „Konsensus Europejski” z dnia 20 grudnia 2005 r. oraz w komunikacie z dnia 13 października 2011 r. „Zwiększanie wpływu unijnej polityki rozwoju – Program działań na rzecz zmian”; stanowią je również wszelkie przyszłe komunikaty określające podstawowe kierunki i zasady unijnej polityki na rzecz rozwoju, wynikające z nich konkluzje, a także dokumenty wprowadzające zmiany. Unia Europejska, dzięki swojej wyjątkowej bezstronności, ma warunki do udzielania części unijnej pomocy zewnętrznej w imieniu państw członkowskich i wspólnie z nimi; ma też zapewnioną większą wiarygodność w krajach, w których podejmuje działania. Wiele państw członkowskich nie ma możliwości lub woli tworzenia globalnych instrumentów zewnętrznych. Interwencja na szczeblu UE jest zatem najlepszym sposobem na promowanie ogólnych interesów i wartości UE na całym świecie i zapewnienie jej obecności na arenie międzynarodowej. Unia Europejska, której 27 państw członkowskich działa w ramach wspólnej polityki i wspólnych strategii, dysponuje masą krytyczną umożliwiającą reagowanie na wyzwania o globalnym wymiarze, w szczególności w odniesieniu do realizacji milenijnych celów rozwoju. Jako że cele proponowanego rozporządzenia nie mogą być osiągnięte w sposób wystarczający przez same państwa członkowskie i ze względu na skalę i zasięg działań mogą być lepiej realizowane na poziomie UE, Unia może przyjąć środki, zgodnie z zasadą pomocniczości ustanowioną w art. 5 Traktatu. Proponowane nowe rozporządzenie pozwala również wzmocnić zdolność koordynacji i ułatwia programowanie wspólnie z państwami członkowskimi, a także zapewnia efektywny podział pracy i skuteczne udzielanie pomocy. Polityka UE na rzecz rozwoju oraz polityka państw członkowskich w tej dziedzinie muszą się wzajemnie uzupełniać i wzmacniać. W tym celu unijna pomoc powinna koncentrować się tam, gdzie może mieć największy wpływ, przy uwzględnieniu możliwości działania w skali globalnej i reagowania na wyzwania światowe. Zgodnie z zasadą proporcjonalności, ustanowioną w art. 5 Traktatu, proponowane nowe rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia jego celów. Proponowane nowe rozporządzenie będzie obowiązywać z uwzględnieniem zewnętrznego wymiaru priorytetów polityki sektorowej UE, zapewniając koordynację i wzmacniając synergie, zgodnie z celami ustalonymi w rozporządzeniu oraz wyżej wspomnianymi ramami polityki i ramami prawnymi. 4. WPŁYW NA BUDŻET Komisja proponuje przeznaczyć 96 mld euro na instrumenty działań zewnętrznych na lata 2014–2020[1]. Proponowany przydział środków na DCI wynosi 23 294,7 mln euro. Orientacyjne roczne zobowiązania budżetowe w związku z DCI podano w tabeli poniżej. Indykatywne przydziały finansowe według poszczególnych programów DCI podano w załączniku VII do niniejszego rozporządzenia. Planuje się, że nie mniej niż 50 % środków przyznanych na program zapewniania globalnych dóbr publicznych i reagowania na wyzwania o skali światowej przeznaczy się na działania związane ze zmianą klimatu i ochroną środowiska[2], a co najmniej 20 % na przedsięwzięcia na rzecz włączenia i rozwoju społecznego. Zgodnie z komunikatem „Zwiększanie wpływu unijnej polityki rozwoju – Program działań na rzecz zmian”, przewiduje się utrzymanie wsparcia na rzecz włączenia i rozwoju społecznego na poziomie co najmniej 20 % unijnej pomocy rozwojowej. I wreszcie, niniejsze rozporządzenie ma się przyczynić do osiągnięcia celu, którym jest – zgodnie z komunikatem Komisji „Budżet z perspektywy strategii »Europa 2020«” – przeznaczenie w budżecie UE co najmniej 20 % na działania w dziedzinie klimatu i związane z przekształcaniem społeczeństwa Europy w społeczeństwo niskoemisyjne i odporne na zmianę klimatu. Aby zapewnić przewidywalność, udostępnione zostanie finansowanie działalności w zakresie kształcenia wyższego w państwach trzecich w kontekście programu „Erasmus dla wszystkich”, zgodnie z celami działań zewnętrznych UE poprzez 2 wieloletnie alokacje pokrywające jedynie odpowiednio pierwsze 4 lata i pozostałe 3 lata. Finansowanie to odzwierciedlone będzie w wieloletnim programowaniu indykatywnym DCI zgodnie z określonymi potrzebami i priorytetami państw, których to dotyczy. Alokacje mogą podlegać zmianie w przypadku poważnych nieprzewidzianych okoliczności lub ważnych zmian politycznych, zgodnie z priorytetami UE dotyczącymi działań zewnętrznych. Do wykorzystania tych funduszy zastosowanie mieć będą przepisy rozporządzenia UE nr [--]„Erasmus dla wszystkich” Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego program „Erasmus dla wszystkich”[3]. Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju* || 2014 || 2015 || 2016 || 2017 || 2018 || 2019 || 2020 || 2014-2020 2 716,7 || 2 903.1 || 3 100.3 || 3 308.7 || 3 525.3 || 3 751.7 || 3 989 || 23 294.7 *Według obecnych cen w mln EUR 5. GŁÓWNE ELEMENTY Uproszczenie Priorytetem dla Komisji w związku z niniejszym nowym rozporządzeniem, tak jak w innych programach w kontekście wieloletnich ram finansowych, jest uproszczenie środowiska regulacyjnego i ułatwienie dostępu do unijnej pomocy krajom i regionom partnerskim, organizacjom społeczeństwa obywatelskiego, MŚP itd., w zakresie, w jakim przyczyniają się one do realizacji celów tego rozporządzenia. Instrumenty działań zewnętrznych zostaną uproszczone poprzez precyzyjniejsze zdefiniowanie i ograniczenie wzajemnego nakładania się, tak aby każdy z nich można było powiązać z wyraźnie określonymi celami polityki. Uproszczenie i zmniejszenie kosztów transakcji dla krajów i regionów partnerskich zostanie osiągnięte także poprzez elastyczne procedury programowania pozwalające na stosowanie zasad skuteczności pomocy. Na przykład Unia może dostosować się do narodowych planów rozwoju krajów partnerskich, eliminując w ten sposób konieczność negocjowania przez kraje partnerskie unijnych dokumentów strategicznych przyjmowanych przez Komisję i umożliwiając przeprowadzenie bardziej ukierunkowanej analizy, która może być włączona do wieloletniego dokumentu programowego. Istnieje również możliwość wzmocnienia koordynacji działań darczyńców i podziału pracy poprzez programowanie wspólnie z państwami członkowskimi. Przepisy wykonawcze zawarte są w rozporządzeniu (UE) nr [--] Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia [--] ustanawiającym wspólne zasady i procedury wdrażania unijnych instrumentów działań zewnętrznych. Różnicowanie Zróżnicowane podejście przedstawione w komunikacie zatytułowanym „Zwiększanie wpływu unijnej polityki rozwoju - Program działań na rzecz zmian” ma na celu zwiększenie wpływu unijnej współpracy na rzecz rozwoju poprzez skoncentrowanie jej zasobów tam, gdzie są one najbardziej potrzebne dla ograniczania ubóstwa i gdzie mogłyby mieć największy wpływ. Program należy realizować po pierwsze w kategoriach kwalifikowalności do programów dwustronnej współpracy na rzecz rozwoju, a po drugie w kategoriach przyznania pomocy. Zasadniczo kraje o dochodach wysokich, średnio-wysokich i inne duże kraje o średnich dochodach, które podążają drogą zrównoważonego rozwoju lub mają dostęp do znacznych zasobów krajowych i zewnętrznych przeznaczonych na finansowanie ich własnych strategii rozwoju, nie kwalifikowałyby się już do programów pomocy dwustronnej. Świat się rozwija: sporządzona przez OECD/DAC lista odbiorców oficjalnej pomocy rozwojowej (zmieniona w 2011 r.) pokazuje, że ponad 20 krajów awansowało z kategorii niskich dochodów do średnich dochodów lub z kategorii średnio-niskich dochodów do średnio-wysokich w oparciu o DNB na osobę. Jest to oczywiście tylko jeden ze wskaźników i w stosowaniu zasady różnicowania przydziałów pomocy należy również brać pod uwagę rozwój społeczny, zależność od pomocy i inne aspekty, w tym dynamikę procesu rozwoju. Zwłaszcza wiele krajów o średnich dochodach odgrywa nową, coraz większą rolę na poziomie regionalnym lub globalnym. Unia Europejska powinna zatem dostosować charakter naszych stosunków z tymi krajami, łącznie z priorytetami i instrumentami współpracy. Nie powinno to doprowadzić do osłabienia naszych stosunków, lecz raczej do unowocześnienia zestawu instrumentów. Unia Europejska powinna angażować się w nowe partnerstwa z krajami, które przestają się kwalifikować do programów pomocy dwustronnej, przede wszystkim w oparciu o programy regionalne i tematyczne w ramach nowego DCI, tematyczne instrumenty finansowania działań zewnętrznych UE i nowy Instrument Partnerstwa. Akty delegowane Proponuje się zwiększenie elastyczności w drodze stosowania aktów delegowanych zgodnie z art. 290 Traktatu, aby umożliwić wprowadzanie zmian niektórych – innych niż istotne – elementów rozporządzenia, które mają wpływ na przyszłe programowanie (np. załączników dotyczących kwalifikujących się krajów, obszarów współpracy i indykatywnego przydziału środków finansowych na dany program na lata 2014–2020). Szczegółowe wyjaśnienie Ta część zawiera szczegółowe wyjaśnienie głównych koncepcji nowego rozporządzenia w sprawie DCI, leżących u podstaw każdego z proponowanych artykułów. (0) Przedmiot i zakres (art. 1 tytuł I) Jedyna proponowana zmiana w art. 1 polega na włączeniu programu panafrykańskiego w zakres rozporządzenia. W ten sposób rozporządzenie obejmuje wszystkie rozwijające się kraje, terytoria i regiony, z wyjątkiem krajów kwalifikujących się do korzystania z instrumentu przedakcesyjnego. (1) Cele i zasady ogólne (tytuł II) – art. 2 i 3 Artykuł 2 (Cele i kryteria kwalifikowalności) określa podstawowe i nadrzędne cele rozporządzenia oraz cechy unijnych programów geograficznych i tematycznych w dziedzinie współpracy na rzecz rozwoju. Cele te są zgodne z art. 208 Traktatu oraz wyżej wymienionym komunikatem Komisji „Budżet z perspektywy strategii »Europa 2020«” i komunikatem „Zwiększanie wpływu unijnej polityki rozwoju – Program działań na rzecz zmian”. W tym artykule przewiduje się wspieranie wszelkich form współpracy z krajami rozwijającymi się. Ustanawia się w nim wymóg spełnienia kryteriów oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA), określonych przez OECD/DAC, z zastrzeżeniem ewentualnych wyjątków w przypadku programów tematycznych i panafrykańskich. W programach tych przewiduje się 10% margines elastyczności w przypadku działań niewchodzących w skład oficjalnej pomocy rozwojowej na pokrycie wydatków, które, jakkolwiek ściśle rzecz biorąc nie stanowią części oficjalnej pomocy rozwojowej, mogą być jednak wymagane do właściwego wykonania działań w ramach tych programów. Artykuł 3 (Zasady ogólne) zawiera główne zasady wprowadzania w życie rozporządzenia, zgodnie z którymi szczególną uwagę zwraca się na demokrację, poszanowanie praw człowieka i podstawowych wolności oraz praworządność; stosuje się zróżnicowane podejście do krajów partnerskich, przy uwzględnieniu ich potrzeb, możliwości i zdolności, zobowiązań i osiąganych wyników, a także potencjalnego wpływu unijnej pomocy; zwraca się uwagę na kluczowe zagadnienia przekrojowe (np. równość płci i wzmocnienie pozycji kobiet); na zapewnianie większej spójności z innymi obszarami działań zewnętrznych Unii; na poprawę koordynacji działań z państwami członkowskimi i innymi darczyńcami dwustronnymi lub wielostronnymi oraz na proces rozwoju prowadzony przez kraj i region partnerski zgodnie z zasadą wzajemnej odpowiedzialności, w drodze stosowania otwartego i partycypacyjnego podejścia do kwestii rozwoju oraz za pomocą skutecznych i innowacyjnych form i instrumentów współpracy, zgodnie z najlepszymi praktykami OECD/DAC – i tym samym wnosi się wkład na rzecz poprawy skuteczności pomocy oraz ograniczania nakładania się i dublowania działań. (2) Programy geograficzne i tematyczne (tytuł III) – art. 4 do 9 Artykuł 4 (Wprowadzanie w życie unijnej pomocy) zawiera opis rodzajów programów, w ramach których będzie udzielana unijna pomoc. Artykuł 5 (Programy geograficzne) obejmuje możliwe obszary współpracy i dokonuje się w nim rozróżnienia między współpracą regionalną a dwustronną. Zastosowanie będzie miała zasada różnicowania przydziałów pomocy, określona w art. 3. W związku z tym dwustronna pomoc na rzecz rozwoju byłaby udzielana tym krajom partnerskim, które jej najbardziej potrzebują i nie mają niezbędnej zdolności finansowej umożliwiającej im działanie na rzecz własnego rozwoju. Ponadto przy stosowaniu zasady różnicowania przydziałów pomocy bierze się pod uwagę potencjalny wpływ unijnej pomocy w krajach partnerskich. Kraje partnerskie, które korzystają z dwustronnej pomocy na rzecz rozwoju, są wymienione w załączniku III. Załącznik ten nie obejmuje krajów, które „przestały się kwalifikować” na podstawie następujących kryteriów: kraje partnerskie, których PKB stanowi ponad 1 % światowego PKB lub kraje o średnio-wysokich dochodach, zgodnie z opracowaną przez OECD/DAC listą odbiorców oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA) są zasadniczo wykluczone; niemniej jednak w związku z ich potrzebami i możliwościami stosuje się dodatkowe kryteria, takie jak wskaźnik rozwoju społecznego, wskaźnik wrażliwości ekonomicznej czy zależność od pomocy, jak również wzrost gospodarczy i bezpośrednie inwestycje zagraniczne. Pod uwagę bierze się również wiarygodność dostępnych danych. Jednakże wszystkie kraje partnerskie, wymienione w załączniku I, mogą nadal korzystać z programów regionalnych i tematycznych. W rozporządzeniu nie ogranicza się obszarów współpracy UE ani jej interwencji. Każdy wykaz takich obszarów ma jedynie charakter przykładowy. Obszary działania można wybierać, ponieważ mają one istotne znaczenie dla realizacji celów określonych w Traktacie, wypełniania międzynarodowych obowiązków i zobowiązań UE lub realizacji konkretnych celów przewidzianych w umowach z krajami i regionami partnerskimi. Niemniej jednak należy je proponować w odniesieniu do celu UE, jakim jest koncentracja pomocy, w celu zagwarantowania, że polityka UE i polityka państw członkowskich będą się wzajemnie uzupełniać zgodnie z wymogiem ustanowionym w art. 208 Traktatu[4] oraz w świetle komunikatów Komisji (w szczególności komunikatu Komisji „Program działań na rzecz zmian”) i odpowiednich rezolucji Rady i Parlamentu. Artykuł 6 (Programy tematyczne) obejmuje programy tematyczne, których ogólne cele i zakres będą spójne z ogólnym celem i zakresem niniejszego rozporządzenia, a także warunki, na jakich te programy tematyczne będą realizowane. Artykuł 7 (Globalne dobra publiczne i wyzwania o skali światowej) zawiera opis programu tematycznego „Globalne dobra publiczne i wyzwania o skali światowej”, który w sposób elastyczny i przekrojowy będzie się koncentrował na głównych globalnych dobrach i wyzwaniach o skali światowej. Najważniejsze obszary działań, które będą realizowane w ramach tego programu, zostały określone w załączniku V i są to między innymi działania w dziedzinie ochrony środowiska i zwalczania zmiany klimatu, zrównoważonej energii[5], rozwoju społecznego (z uwzględnieniem zdrowia, edukacji, równouprawnienia płci, miejsc pracy, umiejętności, ochrony socjalnej i włączenia społecznego, jak również aspektów związanych z rozwojem gospodarczym, takich jak wzrost, zatrudnienie, handel i angażowanie sektora prywatnego) bezpieczeństwa żywnościowego oraz migracji i azylu. Ten program tematyczny umożliwi podejmowanie szybkiej reakcji na nieprzewidziane zdarzenia i sytuacje kryzysowe o skali światowej (np. kryzys cen żywności, ptasia grypa). Przyczyni się on do ograniczenia fragmentacji w dziedzinie unijnej współpracy na rzecz rozwoju i pozwoli na odpowiednie wzmocnienie i zapewnienie spójności działań wewnętrznych i zewnętrznych. Artykuł 8 (Organizacje społeczeństwa obywatelskiego i władze lokalne) zawiera opis programu tematycznego dotyczącego organizacji społeczeństwa obywatelskiego i władz lokalnych, który opiera się na dotychczasowym programie dla podmiotów niepaństwowych i władz lokalnych. Cel tego programu został bardziej precyzyjnie określony, przy czym zwrócono większą uwagę na rozwój potencjału organizacji społeczeństwa obywatelskiego i władz lokalnych. W ramach programu będzie się wspierać inicjatywy na rzecz społeczeństwa obywatelskiego sprzyjającego włączeniu społecznemu i jego upodmiotowieniu, a także władze lokalne oraz działania związane ze zwiększaniem świadomości i mobilizacją w kwestiach związanych z rozwojem, a także służące wzmacnianiu zdolności do dialogu politycznego w sprawach dotyczących rozwoju. Artykuł 9 (Program panafrykański) zawiera opis programu panafrykańskiego, który jest opracowywany w celu realizacji wspólnej strategii Afryka-UE (JAES). Program ten będzie komplementarny i spójny z innymi instrumentami finansowymi, w szczególności z Europejskim Instrumentem Sąsiedztwa (ENI), Europejskim Funduszem Rozwoju (EFR) i programami tematycznymi w ramach DCI. ENI i EFR koncentrują się na interwencjach na poziomie regionalnym lub krajowym w Afryce, program panafrykański natomiast jest wykorzystywany do udzielania szczególnego wsparcia na rzecz celów JAES, a zwłaszcza wsparcia dla działań o charakterze transregionalnym, kontynentalnym i transkontynentalnym, jak również stosownych inicjatyw JAES na arenie światowej. Program panafrykański będzie przebiegał w ścisłej współpracy/współdziałaniu z innymi instrumentami i będzie się koncentrował na konkretnych inicjatywach uzgodnionych w ramach JAES i jej planów działania, na które nie można pozyskać środków z innych źródeł finansowania, co będzie gwarantowało konieczną spójność i synergię oraz pozwoli zapobiec dublowaniu i nakładaniu się działań. (3) Programowanie i przydział środków finansowych (tytuł IV) – art. 10 do 14 Artykuł 10 (Ramy ogólne programowania i przydziału środków finansowych) ustanawia ogólne ramy tworzenia programów geograficznych i tematycznych, jak również przyznawania środków na podstawie niniejszego rozporządzenia. Do tych celów stosowane będą kryteria przydziału określone w art. 3 ust. 2. Państwa członkowskie będą w pełni angażowane w proces programowania, w związku z potrzebą zapewnienia synergii i komplementarności ich działań oraz działań Unii. W procesie konsultacji będą również uczestniczyć inni darczyńcy i partnerzy w dziedzinie rozwoju, jak i przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego oraz władz lokalnych i regionalnych. W ust. 4 przewiduje się pozostawienie pewnej puli środków nieprzydzielonych w celu zwiększenia elastyczności instrumentu i zapewnienia możliwości reagowania na nieprzewidziane zdarzenia (nowe priorytety polityczne, klęski żywiołowe lub katastrofy spowodowane przez człowieka itd.). Artykuł 11 (Dokumenty programowe programów geograficznych) zawiera wymóg i zasady sporządzania dokumentów strategicznych dla krajów i regionów otrzymujących indykatywny przydział środków na mocy niniejszego rozporządzenia oraz opracowywanych na ich podstawie wieloletnich programów indykatywnych. W artykule tym określa się również wyjątki, w przypadku których dokument strategiczny nie musi być opracowany, w celu uproszczenia procesu programowania i sprzyjania programowaniu wspólnie z państwami członkowskimi oraz dostosowania do narodowych programów krajów rozwijających się. W celu zapewnienia odpowiedzialności krajów za proces oraz przestrzegania zasad skuteczności pomocy dokumenty strategiczne będą sporządzane w oparciu o dialog z krajami i regionami partnerskimi, z odpowiednim udziałem przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego oraz władz regionalnych i lokalnych. Państwa członkowskie i inni darczyńcy będą uczestniczyć zgodnie z art. 10 ust. 3. W artykule tym przewiduje się również możliwość posiadania wspólnego dokumentu ramowego, w którym zostałaby określona kompleksowa strategia Unii, obejmująca politykę na rzecz rozwoju. Opracowane wieloletnie programy indykatywne mogą opierać się na dowolnych dokumentach programowych określonych w tym artykule, poza przypadkami, gdy łączna kwota przyznanych środków nie przekracza 30 mln EUR. Wieloletnie programy indykatywne można dostosować na podstawie przeglądów śródokresowych lub przeglądów ad hoc, dotychczas zrealizowanych celów, a także w świetle nowo zidentyfikowanych potrzeb, na przykład związanych z sytuacją kryzysową, pokryzysową i niestabilności. Artykuł 12 (Programowanie dla krajów znajdujących się w sytuacji kryzysowej, pokryzysowej i niestabilności) podkreśla szczególne potrzeby i okoliczności w krajach znajdujących się w sytuacji kryzysowej, pokryzysowej i niestabilności, które należy brać pod uwagę przy sporządzaniu wszystkich dokumentów programowych. W art. 12 ust. 2 zwraca się uwagę na ewentualną potrzebę podjęcia szybkiej reakcji w takich krajach i przewiduje się specjalną procedurę (komitetową ex post, art. 14 ust. 3) w przypadku przeglądu ad hoc dokumentu strategicznego i wieloletniego programu indykatywnego. Artykuł 13 (Dokumenty programowe programów tematycznych) zawiera opis wymogów i procedury sporządzania tematycznych dokumentów programowych. W tym artykule przewiduje się możliwość przeprowadzenia w razie potrzeby przeglądu śródokresowego lub ad hoc. Artykuł 14 (Zatwierdzanie dokumentów strategicznych i przyjmowanie wieloletnich programów indykatywnych) przewiduje, że wieloletnie dokumenty programowe (tj. dokumenty strategiczne i wieloletnie programy indykatywne dla krajów i regionów partnerskich oraz tematyczne dokumenty strategiczne) będą przyjmowane przez Komisję po uzyskaniu opinii komitetu składającego się z przedstawicieli państw członkowskich i kierowanego przez przedstawiciela Komisji (komitetu powoływanego na mocy art. 24 niniejszego rozporządzenia). W artykule tym przewiduje się również uproszczenie i uelastycznienie zasad w sprawach, w przypadku których można zastosować odstępstwa od standardowych procedur komitologii (np. procedura komitologii nie będzie stosowana przy wprowadzaniu dostosowań technicznych ani przy niewielkich zmianach ogólnej kwoty przyznanych środków) oraz w przypadkach, w których procedury komitologii mogą być stosowane po przyjęciu i wdrożeniu zmian wprowadzonych przez Komisję (np. w sytuacjach kryzysowych, pokryzysowych i niestabilności lub zagrożenia dla demokracji i praw człowieka). (4) Przepisy końcowe (tytuł V) – art. 15 do 22 W celu zapewnienia większej spójności i efektywności unijnej pomocy Unii, w szczególności w celu zapobiegania dzieleniu programów między kilka instrumentów, w artykule 15 (Udział państwa trzeciego niekwalifikującego się na mocy niniejszego rozporządzenia) przewiduje się możliwość rozszerzenia zakresu kwalifikowalności ustanowionego w niniejszym rozporządzeniu i uwzględnienia wszystkich państw trzecich, terytoriów i regionów, jeżeli w ten sposób zapewni się wkład w realizację ogólnych celów rozporządzenia. Artykuł 16 (Zawieszenie pomocy) ustanawia procedurę stosowaną w razie nieprzestrzegania zasad określonych w tytule II i przewiduje ewentualność zawieszenia pomocy zgodnie z niniejszym rozporządzeniem. Artykuły 17 i 18 (Przekazanie uprawnień Komisji) przewidują możliwość powierzenia Komisji uprawnień do przyjmowania aktów delegowanych w celu zmiany lub uzupełnienia załączników I do VI(I) do niniejszego rozporządzenia. Artykuł 28 zawiera opis cech i procedur takiego przekazania uprawnień. Parlament Europejski i Rada zostaną powiadomione równocześnie i niezwłocznie o przyjęciu przez Komisję takiego aktu delegowanego, a akt wchodzi w życie tylko wtedy, gdy obie te instytucje nie wyrażą sprzeciwu w terminie 2 miesięcy (istnieje możliwość przedłużenia tego terminu o kolejne 2 miesiące) od dnia powiadomienia. Artykuł 19 (Komitet) ustanawia odpowiedni komitet wspierający Komisję we wprowadzaniu w życie niniejszego rozporządzenia[6]. Artykuł 20 (Przepisy finansowe) określa finansową kwotę referencyjną na wprowadzenie w życie niniejszego rozporządzenia. Artykuł 21 (Europejska Służba Działań Zewnętrznych) zawiera przepis stanowiący, że niniejsze rozporządzenie ma być stosowane zgodnie z decyzją Rady określającą organizację i zasady funkcjonowania Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych[7], w szczególności z jej art. 9. Artykuł 22 (Wejście w życie) przewiduje wejście w życie niniejszego rozporządzenia i jego zastosowanie od dnia 1 stycznia 2014 r.; nie ustanawia się w nim daty utraty mocy rozporządzenia. 2011/0406 (COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY ustanawiające Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 209 ust. 1, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje: (1) Niniejsze rozporządzenie ustanawia jeden z instrumentów służących bezpośredniemu wspieraniu polityki zewnętrznej Unii Europejskiej. Zastąpi ono rozporządzenie Parlamentu i Rady nr 1605/2006 z dnia 18 grudnia 2006 r. ustanawiające Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju[8], które traci moc w dniu 31 grudnia 2013 r. (2) Walka z ubóstwem nadal pozostaje podstawowym celem polityki Unii Europejskiej na rzecz rozwoju, zgodnie z tytułem V rozdział 1 Traktatu o Unii Europejskiej i tytułem III rozdział 1 część piąta Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, i zgodnie z milenijnymi celami rozwoju (MCR)[9] lub innymi celami przyjętymi przez Unię i jej państwa członkowskie. (3) Ogólne ramy polityki, kierunki i najważniejsze wskazówki dotyczące wprowadzania w życie niniejszego rozporządzenia zostały określone w dokumencie dotyczącym polityki rozwojowej Unii Europejskiej, zatytułowanym „Konsensus Europejski”[10], w komunikatach Komisji „Zwiększanie wpływu unijnej polityki rozwoju – Program działań na rzecz zmian”[11] oraz „Przyszłe podejście do wsparcia budżetowego UE na rzecz państw trzecich”[12]; stanowią je również wszelkie przyszłe komunikaty określające podstawowe kierunki i zasady unijnej polityki na rzecz rozwoju oraz wynikające z nich konkluzje. (4) Unia opiera się na wartościach takich jak demokracja, praworządność, powszechność, niepodzielność oraz poszanowanie praw człowieka, poszanowanie podstawowych wolności i godności ludzkiej, a także na zasadach równości i solidarności oraz poszanowaniu Karty Narodów Zjednoczonych i prawa międzynarodowego. Dąży –poprzez dialog i współpracę – do rozwijania i umacniania zaangażowania w przestrzeganie tych wartości w krajach i regionach partnerskich. (5) Unia dąży również do zachowania spójności z innymi obszarami swoich działań zewnętrznych. Zapewniać ją należy na etapie tworzenia unijnej polityki współpracy na rzecz rozwoju, planowania strategii i programowania, a także realizacji działań. (6) Skuteczniejsza pomoc, większa komplementarność oraz lepsza harmonizacja, dostosowanie i koordynacja procedur zarówno między Unią a jej państwami członkowskimi, jak i w relacjach z innymi darczyńcami oraz partnerami w dziedzinie rozwoju mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia spójności i adekwatności pomocy i jednocześnie dla zmniejszenia kosztów ponoszonych przez kraje partnerskie. Unia, poprzez swoją politykę na rzecz rozwoju, zobowiązała się do realizacji tych wniosków sformułowanych w deklaracji w sprawie skuteczności pomocy, przyjętej podczas forum wysokiego szczebla w sprawie skuteczności pomocy w dniu 2 marca 2005 r. w Paryżu, planu działania z Akry, przyjętego w dniu 4 września 2008 r. i deklaracji przyjętej następnie w Pusanie w dniu 1 grudnia 2011 r. Należy wzmocnić cel polegający na wspólnym programowaniu przez Unię i jej państwa członkowskie. Zobowiązania te doprowadziły do przyjęcia przez Radę i przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w Radzie kilku konkluzji, między innymi dotyczących kodeksu postępowania UE w sprawie komplementarności i podziału pracy w polityce na rzecz rozwoju[13] oraz ram operacyjnych w sprawie skuteczności pomocy[14]. (7) Unijna pomoc powinna służyć wspieraniu wspólnej strategii Afryka-UE[15] i wynikających z niej planów działań, które stanowią ramy dla szerokiej i korzystnej dla obu stron współpracy w ramach strategicznego partnerstwa charakteryzującego się dążeniem do realizacji wspólnych celów na zasadach równorzędności. (8) Unia i państwa członkowskie powinny poprawić spójność i komplementarność swojej polityki współpracy na rzecz rozwoju, w szczególności poprzez reagowanie na priorytetowe potrzeby krajów i regionów partnerskich na poziomie krajowym i regionalnym. W celu zapewnienia wzajemnej komplementarności i wzmacniania unijnej polityki współpracy na rzecz rozwoju i polityki państw członkowskich w tej dziedzinie należy przewidzieć wspólne procedury programowania, które powinny być stosowane zawsze, gdy jest to możliwe i właściwe. (9) Kierunek unijnej polityki współpracy na rzecz rozwoju oraz działań międzynarodowych wytyczają milenijne cele rozwoju (MCR) – takie jak wyeliminowanie skrajnego ubóstwa i głodu – w tym wszelkie zmiany do nich, oraz cele i zasady w zakresie rozwoju, uznane przez Unię i jej państwa członkowskie w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) i innych organizacji międzynarodowych odpowiedzialnych za współpracę na rzecz rozwoju. (10) Unia powinna propagować kompleksowe podejście do reagowania w sytuacjach kryzysowych, w przypadku katastrof, konfliktów i niestabilności, a także w okresach przejściowych. Jego podstawę powinny stanowić w szczególności konkluzje Rady w sprawie bezpieczeństwa i rozwoju[16] w sprawie reakcji UE na niestabilne sytuacje[17] i w sprawie zapobiegania konfliktom[18], a także wszelkie odpowiednie konkluzje przyjmowane w przyszłości. W ten sposób powinien zostać zapewniony odpowiedni zestaw różnorodnych metod, rozwiązań i instrumentów, w szczególności poprzez zachowanie właściwej równowagi między podejściami zorientowanymi na kwestie bezpieczeństwa, rozwoju i humanitarne, a także poprzez powiązanie krótkoterminowych reakcji z długoterminowym wsparciem. (11) Unijną pomoc należy ukierunkowywać na dziedziny, w których ma ona większy wpływ, biorąc pod uwagę zdolność UE do działania na skalę globalną i reagowania na globalne wyzwania, takie jak likwidacja ubóstwa, wspieranie zrównoważonego rozwoju i włączenia społecznego oraz propagowanie demokracji, dobrego rządzenia, praw człowieka i praworządności na całym świecie, a także jej długoterminowe i przewidywalne zaangażowanie w udzielanie pomocy na rzecz rozwoju i jej rolę w koordynowaniu działań z jej państwami członkowskimi. Żeby osiągnąć taki wpływ, należy stosować – nie tylko na poziomie alokacji funduszy, ale także na poziomie programowania – zasadę zróżnicowania przydziału pomocy w celu zapewnienia dwustronnej współpracy w dziedzinie rozwoju z najbardziej potrzebującymi krajami partnerskimi, między innymi z państwami niestabilnymi i znajdującymi się w bardzo trudnej sytuacji, a także mającymi ograniczone możliwości dostępu do innych źródeł środków finansowych na wspieranie własnego rozwoju, uwzględniając potencjalny wpływ unijnej pomocy w krajach partnerskich. W związku z tym dwustronne programowanie dotyczyłoby takich krajów przy zastosowaniu obiektywnych kryteriów uwzględniających potrzeby i możliwości tych państw, a także skutki pomocy ze strony UE. (12) Niniejsze rozporządzenie powinno zapewniać skuteczne ramy programowania pozwalające na zwiększenie spójności między poszczególnymi obszarami polityki Unii za pomocą wspólnego dokumentu ramowego stanowiącego podstawę programowania. Powinno ono umożliwić osiągnięcie pełnej zgodności z krajami i regionami partnerskimi poprzez działanie, w stosownych przypadkach, w oparciu o narodowe plany rozwoju lub podobne kompleksowe dokumenty dotyczące rozwoju oraz dążenie do lepszej koordynacji działań darczyńców, w szczególności Unii i jej państw członkowskich, dzięki wspólnemu programowaniu. (13) Jako że cele niniejszego rozporządzenia nie mogą zostać w wystarczającym stopniu osiągnięte przez państwa członkowskie, a ze względu na skalę działania mogą być lepiej zrealizowane na poziomie unijnym, Unia może podjąć działania zgodnie z zasadami pomocniczości i proporcjonalności, określonymi w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodnie z zasadą proporcjonalności, ustanowioną w tym artykule, niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia powyższych celów. (14) W zglobalizowanym świecie unijna polityka wewnętrzna w różnych dziedzinach, takich jak środowisko, zmiana klimatu, zatrudnienie (w tym godna praca dla wszystkich), równość płci, energetyka, gospodarka wodna, transport, zdrowie, edukacja, wymiar sprawiedliwości i bezpieczeństwo, badania i innowacje, społeczeństwo informacyjne, migracja, rolnictwo i rybołówstwo, w coraz większym stopniu staje się częścią działań zewnętrznych UE. W komunikacie Komisji „Europa 2020: Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu”[19] zwraca się uwagę na zobowiązanie Unii do propagowania w jej polityce wewnętrznej i zewnętrznej inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu, opartego na trzech filarach: gospodarczym, społecznym i środowiskowym. (15) Zwalczanie zmiany klimatu i ochrona środowiska należą do wielkich wyzwań, wobec których stoi Unia, i w tych dziedzinach istnieje pilna potrzeba działania na szczeblu międzynarodowym. Zgodnie z zamierzeniem sformułowanym w komunikacie Komisji Europejskiej „Budżet z perspektywy strategii »Europa 2020«” z dnia 29 czerwca 2011 r.[20], niniejsze rozporządzenie powinno przyczynić się do osiągnięcia celu, którym jest przeznaczenie w budżecie UE co najmniej 20 % na działania w dziedzinie klimatu i związane z przekształcaniem społeczeństwa Europy w społeczeństwo niskoemisyjne i odporne na zmianę klimatu, a w programie zapewniania globalnych dóbr publicznych i reagowania na wyzwania o skali światowej należy przeznaczyć co najmniej 25 % jego funduszy na działania związane ze zwalczaniem zmiany klimatu i ochroną środowiska. Aby wzmocnić swój wpływ działania w tych dwóch obszarach powinny, gdy tylko to możliwe, wzajemnie się uzupełniać. (16) Zgodnie z komunikatem „Zwiększanie wpływu unijnej polityki rozwoju – Program działań na rzecz zmian”[21], przewiduje się utrzymanie wsparcia na rzecz włączenia i rozwoju społecznego na poziomie co najmniej 20 % unijnej pomocy rozwojowej. W ramach programu zapewniania globalnych dóbr publicznych i reagowania na wyzwania o skali światowej na ten obszar rozwoju należy przeznaczyć co najmniej 20 % wsparcia, żeby mógł on przyczynić się do realizacji tego celu. (17) Wykazy krajów partnerskich objętych niniejszym rozporządzeniem należy dostosowywać w oparciu o ewentualne zmiany ich statusu, zgodnie z wymogiem Komitetu Pomocy Rozwojowej Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD/DAC), a także istotne zmiany związane z takimi zagadnieniami jak rozwój społeczny, zależność od pomocy, sytuacje kryzysowe, podatność na zagrożenia i innymi, w tym dynamika procesu rozwoju. Takie aktualizacje, przeglądy krajów partnerskich kwalifikujących się do dwustronnej współpracy na rzecz rozwoju oraz zmiany w definicjach szczegółowych obszarów współpracy i działań, a także dostosowania zasad indykatywnego przydziału środków finansowych na poszczególne programy, stanowią mniej istotne elementy niniejszego rozporządzenia. W związku z tym, w celu dostosowania jego zakresu do szybko zmieniającej się rzeczywistości w państwach trzecich należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w odniesieniu do aktualizacji tych załączników do niniejszego rozporządzenia, które zawierają wykaz krajów i regionów partnerskich kwalifikujących się do finansowania ze środków Unii, definiowania szczegółowych obszarów współpracy w ramach programów geograficznych i tematycznych oraz indykatywnego przydziału środków na poszczególne programy. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów. Przygotowując i opracowując akty delegowane, Komisja powinna zapewnić jednoczesne, terminowe i odpowiednie przekazywanie stosownych dokumentów Parlamentowi Europejskiemu i Radzie. (18) W celu zapewnienia jednolitych warunków wykonania niniejszego rozporządzenia, uprawnienia wykonawcze należy przyznać Komisji. (19) Uprawnienia wykonawcze w odniesieniu do dokumentów strategicznych i wieloletnich programów indykatywnych, określonych w art. 11 do 14 niniejszego rozporządzenia, należy wykonywać zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 182/2011 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 lutego 2011 r. ustanawiającym przepisy i zasady ogólne dotyczące trybu kontroli przez państwa członkowskie wykonywania uprawnień wykonawczych przez Komisję[22]. Biorąc pod uwagę charakter tych aktów wykonawczych, w szczególności ich charakter związany z kształtowaniem polityki i konsekwencje dla budżetu, do ich przyjmowania należy w zasadzie stosować procedurę sprawdzającą, z wyjątkiem środków o małej skali finansowej. Komisja powinna przyjmować akty wykonawcze mające zastosowanie w trybie natychmiastowym, gdy – w należycie uzasadnionych przypadkach związanych z koniecznością szybkiej reakcji ze strony Unii – wymaga tego szczególnie pilny charakter sprawy. (20) Wspólne zasady i procedury wdrażania instrumentów Unii w zakresie działań zewnętrznych są określone w rozporządzeniu (UE) nr ... / ... Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia...[23], zwanym dalej „wspólnym rozporządzeniem wykonawczym”. (21) Organizacja i zasady funkcjonowania Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych zostały opisane w decyzji Rady 2010/427/UE[24], PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE: TYTUŁ I WPROWADZENIE Artykuł 1 Przedmiot i zakres 1. Na mocy niniejszego rozporządzenia Unia może finansować: a) programy geograficzne mające na celu wspieranie współpracy z rozwijającymi się krajami, terytoriami i regionami określonymi w załączniku I (zwanymi dalej „krajami i regionami partnerskimi”), które są uwzględnione w wykazie odbiorców oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA) OECD/DAC, zawartym w załączniku II. Kraje partnerskie, które korzystają z dwustronnej pomocy na rzecz współpracy, zostały wymienione w załączniku III. b) programy tematyczne, które dotyczą zapewniania globalnych dóbr publicznych i reagowania na wyzwania o skali światowej oraz wspierania organizacji społeczeństwa obywatelskiego i władz lokalnych w krajach, na terytoriach i w regionach kwalifikujących się do finansowania ze środków Unii w ramach programów geograficznych, zgodnie z załącznikiem I niniejszego rozporządzenia, rozporządzenia (UE) nr [.../...] Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Instrument Sąsiedztwa[25] oraz z decyzją Rady [2001/822/WE z dnia 27 listopada 2001 r. w sprawie stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich[26]], a także w krajach Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) będących sygnatariuszami umowy o partnerstwie AKP-UE podpisanej w Kotonu w dniu 23 czerwca 2000 r.; c) program panafrykański na rzecz wspierania wspólnej strategii Afryka-UE w krajach, na terytoriach i w regionach objętych tą strategią. 2. Do celów niniejszego rozporządzenia region definiowany jest jako jednostka geograficzna obejmująca więcej niż jeden kraj rozwijający się. TYTUŁ II CELE I ZASADY OGÓLNE Artykuł 2 Cele i kryteria kwalifikowalności 1. W ramach zasad i celów działań zewnętrznych Unii: a) najważniejszym celem współpracy na podstawie niniejszego rozporządzenia jest ograniczenie, a w perspektywie długoterminowej, likwidacja ubóstwa; b) współpraca na podstawie niniejszego rozporządzenia przyczyni się również do realizacji innych celów w zakresie działań zewnętrznych UE, w szczególności: (i) stwarzania korzystnych warunków dla rozwoju gospodarczego, społecznego i w dziedzinie środowiska oraz (ii) propagowania demokracji, praworządności, dobrych rządów i poszanowania praw człowieka. Postęp w realizacji tych celów mierzy się za pomocą odpowiednich wskaźników, w szczególności milenijnego celu rozwoju MCR 1, w przypadku celu określonego w lit. a), oraz milenijnych celów rozwoju MCR 1 do 8 w przypadku celów, o których mowa w lit. b), a także innych wskaźników uzgodnionych przez Unię i jej państwa członkowskie. 2. Działania w ramach programów geograficznych i tematycznych opracowuje się w taki sposób, by spełnić kryteria oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA), określone przez OECD/DAC. Działania w ramach programu panafrykańskiego i programów tematycznych opracowuje się w taki sposób, by spełnić kryteria oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA), określone przez OECD/DAC, chyba że: a) cechy beneficjenta tego nie wymagają lub b) działanie polega na wprowadzaniu w życie inicjatywy o charakterze ogólnoświatowym, priorytetu polityki Unii lub na wypełnianiu międzynarodowego obowiązku lub zobowiązania Unii, o których mowa w art. 6, i nie ma cech umożliwiających spełnienie kryteriów oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA). Bez uszczerbku dla lit. a) co najmniej 90 % wydatków przewidzianych w ramach programu panafrykańskiego i programów tematycznych spełnia kryteria oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA), określone przez OECD/DAC. 3. Działania objęte rozporządzeniem Rady (WE) nr 1257/96 z dnia 20 czerwca 1996 r. dotyczące pomocy humanitarnej[27] i kwalifikujące się do finansowania na jego podstawie zasadniczo nie są finansowane na mocy niniejszego rozporządzenia, z wyjątkiem przypadków, w których istnieje konieczność zapewnienia ciągłości współpracy w czasie przechodzenia od warunków kryzysowych do sytuacji ustabilizowanej, umożliwiającej rozwój. Artykuł 3 Zasady ogólne 1. Unia dąży, poprzez dialog i współpracę z krajami i regionami partnerskimi, do propagowania, rozwijania i umacniania zasad demokracji, praworządności, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności, na których się opiera. 2. Podczas wprowadzania w życie niniejszego rozporządzenia i w celu zapewnienia znacznego wpływu unijnej pomocy stosuje się zróżnicowane podejście do krajów partnerskich, zapewniające współpracę dostosowaną do ich specyfiki, przy uwzględnieniu ich: a) potrzeb; b) zdolności do generowania zasobów finansowych, możliwości dostępu do źródeł finansowania i możliwości absorpcji oraz c) zobowiązań i osiąganych wyników. W zróżnicowanym podejściu bierze się także pod uwagę potencjalny wpływ pomocy Unii w krajach partnerskich. W procesie przyznawania środków w sposób priorytetowy traktuje się kraje najbardziej potrzebujące, w szczególności kraje najsłabiej rozwinięte, kraje o niskich dochodach, kraje znajdujące się w sytuacji kryzysowej, pokryzysowej, niestabilnej i podatne na zagrożenia. 3. We wszystkich programach uwzględnia się następujące zagadnienia przekrojowe: propagowanie praw człowieka, równość płci, wzmocnienie pozycji kobiet, niedyskryminacja, demokracja, dobre rządy, prawa dziecka i prawa ludności autochtonicznej, włączenie społeczne oraz prawa osób niepełnosprawnych, zrównoważenie środowiskowe z uwzględnieniem zmiany klimatu oraz zwalczanie HIV/AIDS. 4. Szczególną uwagę zwraca się na umacnianie praworządności, poprawę dostępu do wymiaru sprawiedliwości oraz wspieranie społeczeństwa obywatelskiego, handel i zrównoważony rozwój, dostęp do ICT, zdrowie i bezpieczeństwo żywnościowe, jak również na propagowanie dialogu, uczestnictwa i pojednania oraz rozwój instytucjonalny. 5. Podczas wprowadzana w życie niniejszego rozporządzenia zapewnia się spójność z innymi obszarami działań zewnętrznych Unii i jej polityką w innych odnośnych dziedzinach. W tym celu działania finansowane na mocy niniejszego rozporządzenia, również te zarządzane przez EBI, opierają się na zasadach polityki współpracy, określonych w takich dokumentach jak umowy, deklaracje i plany działania, wiążących Unię oraz zainteresowane państwa trzecie i regiony, a także na decyzjach Unii, szczególnych interesach, priorytetach polityki i strategiach. 6. Komisja oraz państwa członkowskie dążą do regularnej i częstej wymiany informacji, także z innymi darczyńcami, oraz propagują lepszą koordynację i komplementarność działań darczyńców poprzez starania na rzecz wspólnego wieloletniego programowania w oparciu o strategie zmniejszania ubóstwa tych krajów partnerskich lub strategie równoważne, poprzez wspólne mechanizmy wykonawcze, między innymi wspólne analizy, wspólne misje z szerokim udziałem darczyńców oraz poprzez stosowanie mechanizmów współfinansowania i uzgodnień dotyczących delegowanej współpracy. 7. Unia i państwa członkowskie w ramach swoich kompetencji propagują wielostronne podejście do ogólnoświatowych wyzwań oraz, w stosownych przypadkach, wspierają współpracę z międzynarodowymi organizacjami oraz organami i innymi darczyńcami, działającymi na zasadzie dwustronnej. 8. Unia działa na rzecz skutecznej współpracy z krajami i regionami partnerskimi, zgodnie z najlepszą praktyką międzynarodową. Unia w coraz większym stopniu dostosowuje swoje wsparcie do krajowych lub regionalnych strategii rozwoju swoich partnerów, a także do ich polityki w zakresie reform i procedur. Unia przyczynia się do wzmocnienia procesu wzajemnej odpowiedzialności rządów i instytucji partnerów oraz darczyńców i propaguje wiedzę fachową oraz zatrudnienie w skali lokalnej. W tym celu wspiera: a) proces rozwoju, który jest prowadzony przez kraj lub region partnerski i za który ten kraj lub region odpowiada; b) otwarte i partycypacyjne podejścia do kwestii rozwoju oraz szerokie zaangażowanie wszystkich segmentów społeczeństwa w proces rozwoju i dialog krajowy i regionalny, a także w dialog polityczny; c) skuteczne i innowacyjne formy i instrumenty współpracy, określone w art. 4 wspólnego rozporządzenia wykonawczego, takie jak mechanizmy łączące dotacje i pożyczki oraz inne mechanizmy podziału ryzyka w wybranych sektorach i krajach oraz zaangażowanie sektora prywatnego, zgodnie z najlepszymi praktykami OECD/DAC. Te formy i instrumenty współpracy dostosowuje się do konkretnej sytuacji poszczególnych krajów lub regionów partnerskich, koncentrując się na podejściach opartych na programach, na zapewnianiu przewidywalnego finansowania pomocy, na mobilizacji środków prywatnych, rozwijaniu i wykorzystywaniu systemów krajowych oraz na podejściach do kwestii rozwoju, opartych na wynikach, a także, w stosownych przypadkach, na uzgodnionych na poziomie międzynarodowym założeniach i wskaźnikach, takich jak określone w milenijnych celach rozwoju; oraz d) lepszy wpływ polityki w różnych dziedzinach i programowanie poprzez koordynację i harmonizację działań darczyńców w celu ograniczenia nakładania się i dublowania działań, zapewnienia większej komplementarności oraz wspierania inicjatyw z szerokim udziałem darczyńców. e) Koordynacja działań ma miejsce w krajach i regionach partnerskich z zastosowaniem uzgodnionych wytycznych i najlepszych praktyk w zakresie koordynacji i skuteczności pomocy. 9. Unia wspiera między innymi działania służące dwustronnej, regionalnej i wielostronnej współpracy, a także dialog, umowy o partnerstwie oraz trójstronną współpracę. 10. Komisja dąży do zapewnienia regularnej wymiany informacji w ramach społeczeństwa obywatelskiego. TYTUŁ III PROGRAMY GEOGRAFICZNE I TEMATYCZNE Artykuł 4 Wprowadzanie w życie unijnej pomocy Zgodnie z ogólnym celem i zakresem, celami i ogólnymi zasadami niniejszego rozporządzenia, unijną pomoc wprowadza się w życie poprzez programy geograficzne i tematyczne oraz programy panafrykańskie i zgodnie ze wspólnym rozporządzeniem wykonawczym. Artykuł 5 Programy geograficzne 1. Działania Unii na rzecz współpracy na podstawie niniejszego artykułu dotyczą przedsięwzięć o charakterze krajowym, regionalnym, transregionalnym i kontynentalnym. 2. Bez uszczerbku dla art. 1 ust. 1 lit. a) program geograficzny obejmuje współpracę w odpowiednich obszarach działalności, a) na poziomie regionalnym z krajami partnerskimi, wymienionymi w załączniku I, oraz b) dwustronną współpracę z krajami partnerskimi wymienionymi w załączniku III. 3. Programy geograficzne mogą dotyczyć obszarów współpracy określonych w „Konsensusie europejskim” i służyć między innymi realizacji celów przewidzianych w art. 2 ust. 1. Wspólne obszary współpracy i szczegółowe obszary współpracy dla każdego regionu są określone w załączniku IV. 4. W ramach każdego programu dla danego kraju Unia zasadniczo koncentruje swoją pomoc na trzech sektorach. Artykuł 6 Programy tematyczne Zgodnie z ogólnym celem i zakresem, celami i ogólnymi zasadami niniejszego rozporządzenia działania podejmowane w ramach programów tematycznych wnoszą wartość dodaną oraz stanowią uzupełnienie działań finansowanych w ramach programów geograficznych. W odniesieniu do tych działań zastosowanie mają następujące zasady: a) cele unijnej polityki na mocy niniejszego rozporządzenia nie mogą zostać w stosowny i skuteczny sposób osiągnięte za pomocą programów geograficznych; b) działania dotyczą inicjatyw ogólnoświatowych wspierających cele uzgodnione na szczeblu międzynarodowym lub polegają na zapewnianiu globalnych dóbr publicznych lub reagowaniu na wyzwania o skali światowej, w którym to przypadku, w drodze odstępstwa od art. 9 wspólnego rozporządzenia wykonawczego, mogą one obejmować przedsięwzięcia w państwach członkowskich, w krajach kandydujących, potencjalnych krajach kandydujących i innych państwach trzecich, zgodnie z tym, co przewiduje stosowny program tematyczny; lub c) działania mają charakter: – multiregionalny lub przekrojowy; – dotyczą innowacyjnej polityki lub inicjatyw służących gromadzeniu informacji na potrzeby przyszłych działań; – są podejmowane w przypadku braku porozumienia w sprawie przedsięwzięcia z rządem lub rządami partnerskimi; – dotyczą priorytetu unijnej polityki, międzynarodowego obowiązku lub zobowiązania Unii; oraz – są, w stosownych przypadkach, podejmowane wtedy, gdy program geograficzny nie istnieje lub został zawieszony. Artykuł 7 Globalne dobra publiczne i wyzwania o skali światowej 1. Celem unijnej pomocy w ramach programu „Globalne dobra publiczne i wyzwania o skali światowej” jest wspieranie działań w takich dziedzinach jak ochrona środowiska i zwalczanie zmiany klimatu, zrównoważona energia, rozwój społeczny, bezpieczeństwo żywnościowe oraz migracja i azyl. 2. Opis szczegółowych obszarów działań, wspieranych w ramach unijnej pomocy na podstawie niniejszego artykułu, znajduje się w załączniku V. Artykuł 8 Organizacje społeczeństwa obywatelskiego i władze lokalne 1. Celem programu dotyczącego organizacji społeczeństwa obywatelskiego i władz lokalnych w zakresie rozwoju jest finansowanie inicjatyw w dziedzinie rozwoju, podejmowanych przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego i władze lokalne z krajów partnerskich, Unii, krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących lub na rzecz tych organizacji i władz. 2. Opis szczegółowych obszarów działań, wspieranych w ramach unijnej pomocy na podstawie niniejszego artykułu, oraz orientacyjny wykaz rodzajów organizacji społeczeństwa obywatelskiego i władz lokalnych znajduje się w załączniku V. Artykuł 9 Program panafrykański 1. W ramach unijnej pomocy wspiera się realizację wspólnej strategii Afryka-UE, w szczególności wynikających z niej planów działania, i obejmuje się nią przedsięwzięcia o charakterze transregionalnym, kontynentalnym i ogólnoświatowym. Program panafrykański służy dalszemu wspieraniu komplementarności i spójności z innymi instrumentami finansowania działań zewnętrznych Unii, w szczególności z Europejskim Funduszem Rozwoju i z Europejskim Instrumentem Sąsiedztwa. 2. Opis szczegółowych obszarów działań, wspieranych w ramach unijnej pomocy na mocy niniejszego artykułu, znajduje się w załączniku VI. 3. Wieloletni program indykatywny dla programu panafrykańskiego sporządza się na podstawie wspólnej strategii Afryka-UE i planów działania. TYTUŁ IV PROGRAMOWANIE I PRZYDZIAŁ ŚRODKÓW FINANSOWYCH Artykuł 10 Ramy ogólne programowania i przydziału środków finansowych 1. W przypadku programów geograficznych opracowuje się wieloletnie programy indykatywne dla każdego z krajów lub regionów partnerskich na podstawie dokumentu strategicznego zgodnie z art. 11. W przypadku programów tematycznych opracowuje się wieloletnie programy indykatywne zgodnie z art. 13. Komisja przyjmuje środki wykonawcze określone w art. 2 wspólnego rozporządzenia wykonawczego na podstawie dokumentów programowych, o których mowa w art. 11 i 13. W szczególnych okolicznościach jednak unijne wsparcie może również przyjąć formę środków nieujętych w tych dokumentach, zgodnie z przepisami wspólnego rozporządzenia wykonawczego. 2. W celu zwiększenia komplementarności i spójności swoich działań w zakresie współpracy Unia i jej państwa członkowskie we wczesnej fazie procesu programowania prowadzą konsultacje między sobą oraz z pozostałymi darczyńcami i partnerami w dziedzinie rozwoju, między innymi z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego oraz władz lokalnych i regionalnych. Takie konsultacje mogą prowadzić do wspólnego programowania Unii z jej państwami członkowskimi. 3. Komisja określa wieloletnie indykatywne przydziały w ramach poszczególnych programów geograficznych, zgodnie z ogólnymi zasadami określonymi w niniejszym rozporządzeniu, na podstawie kryteriów ustanowionych w art. 3 ust. 2 i przy uwzględnieniu specyfiki poszczególnych programów, a oprócz niej także szczególnych trudności krajów lub regionów znajdujących się w sytuacji kryzysu, podatnych na zagrożenia, niestabilnych i podatnych na konflikty, klęski lub katastrofy. 4. Można zachować rezerwę nieprzydzielonych funduszy. Z zastrzeżeniem ich późniejszego rozdysponowania lub powtórnego rozdziału, przewidzianych w art. 11 ust. 5 i art. 13, sposób wykorzystania tych funduszy określa się w terminie późniejszym, zgodnie z przepisami wspólnego rozporządzenia wykonawczego. Artykuł 11 Dokumenty programowe programów geograficznych 1. Dokumenty strategiczne są dokumentami sporządzonymi przez Unię w celu zapewnienia spójnych ram współpracy na rzecz rozwoju między Unią a krajem lub regionem partnerskim, zgodnie z ogólnym celem i zakresem, celami, zasadami i polityką Unii. Podczas przygotowywania oraz wprowadzania w życie dokumentów strategicznych stosowane są zasady skuteczności pomocy: odpowiedzialność krajowa, partnerstwo, koordynacja, harmonizacja, dostosowanie do systemów państwa otrzymującego pomoc lub systemów regionalnych oraz ukierunkowanie na rezultaty, zgodnie z art. 3 ust. 5 do 8. W tym celu dokumenty strategiczne sporządza się zasadniczo w oparciu o dialog Unii z krajami lub regionami partnerskimi, obejmujący w stosownych przypadkach odpowiednie państwa członkowskie oraz kraj lub region partnerski, społeczeństwo obywatelskie oraz władze regionalne i lokalne, co służy zapewnieniu przyjęcia wystarczającej odpowiedzialności za proces przez dany kraj lub region oraz zachęcaniu do wspierania krajowych strategii rozwoju, w szczególności tych mających na celu zmniejszanie ubóstwa. 2. Dokumenty strategiczne mogą być poddawane przeglądowi śródokresowemu lub w razie konieczności przeglądowi ad hoc, które w stosownych przypadkach przeprowadza się zgodnie z zasadami i procedurami określonymi w umowach o partnerstwie i współpracy, zawartych z krajami i regionami partnerskimi. 3. Dokumenty strategiczne sporządza się dla odpowiednich krajów lub regionów partnerskich, chyba że dla danego kraju lub regionu partnerskiego został sporządzony wspólny dokument ramowy ustanawiający kompleksową unijną strategię, obejmującą politykę na rzecz rozwoju. Dokumenty strategiczne nie będą wymagane od: a) krajów posiadających krajową strategię rozwoju w formie narodowego planu rozwoju lub podobnego dokumentu dotyczącego rozwoju, zatwierdzoną przez Komisję jako podstawa odpowiednich wieloletnich programów indykatywnych, w czasie przyjmowania ostatniego z wymienionych dokumentów; b) krajów lub regionów, dla których między Unią a państwami członkowskimi został uzgodniony wspólny wieloletni dokument programowy; c) regionów, które mają strategię wspólnie uzgodnioną z UE. 4. Dokumenty strategiczne nie są wymagane od krajów lub regionów otrzymujących w ramach niniejszego rozporządzenia przydział funduszy unijnych w wysokości nieprzekraczającej 50 mln EUR na okres 2014–2020. 5. Wieloletnie programy indykatywne opracowuje się dla poszczególnych krajów lub regionów partnerskich otrzymujących indykatywne przydziały funduszy unijnych na podstawie niniejszego rozporządzenia. Z wyjątkiem krajów i regionów, o których mowa w ust. 4, dokumenty te sporządza się na podstawie dokumentów strategicznych lub podobnych dokumentów wymienionych w niniejszym artykule. Do celów niniejszego rozporządzenia kiedy jest to zgodne z zasadami i warunkami ustalonymi w niniejszym ustępie, włącznie z indykatywnym przydziałem środków i z procedurami przewidzianymi w art. 14, wspólny wieloletni dokument programowy, przewidziany w ust. 3 lit. b), można uznać za wieloletni program indykatywny. W wieloletnich programach indykatywnych określa się priorytetowe obszary wybrane do finansowania przez Unię, szczegółowe cele, oczekiwane rezultaty oraz wskaźniki efektywności, a także indykatywny przydział środków finansowych, zarówno całkowity, jak i w podziale na priorytetowe dziedziny. W stosownych przypadkach może on być podany w formie zakresu lub część funduszy może być zachowana jako nierozdysponowana rezerwa. W razie konieczności wieloletnie programy indykatywne dostosowuje się na podstawie wszelkich przeglądów śródokresowych lub przeglądów ad hoc dokumentów strategicznych stanowiących podstawę tych programów. Zgodnie z zasadą wzajemnej odpowiedzialności w realizacji i osiąganiu uzgodnionych celów, między innymi odnoszących się do dobrych rządów, demokracji i poszanowania praw człowieka oraz praworządności, indykatywne przydziały mogą zostać zwiększone lub zmniejszone zwłaszcza ze względu na szczególne potrzeby, np. związane z sytuacją kryzysową, pokryzysową lub niestabilności albo w przypadku uzyskania wyjątkowo dobrych lub niezadowalających wyników. Artykuł 12 Programowanie dla krajów znajdujących się w sytuacji kryzysowej, pokryzysowej lub niestabilności 1. Przy opracowywaniu dokumentów programowych dla krajów znajdujących się w sytuacji kryzysowej, pokryzysowej lub niestabilności bierze się należycie pod uwagę ich podatność na zagrożenia i szczególne potrzeby oraz okoliczności panujące w danych krajach lub regionach. Odpowiednią uwagę zwraca się na kwestię zapobiegania konfliktom, budowanie państwa i pokoju, działania związane z pojednaniem i odbudowę po zakończeniu konfliktu. Jeżeli kraje partnerskie lub grupy krajów partnerskich są bezpośrednio zaangażowane w sytuację kryzysową, pokryzysową lub niestabilności albo nią dotknięte, szczególny nacisk kładzie się na lepszą koordynację działań w zakresie pomocy, odbudowy i rozwoju, by wspierać je w przejściu od sytuacji nadzwyczajnej do fazy rozwoju. W programach dla krajów i regionów znajdujących się w sytuacji niestabilności lub regularnie nawiedzanych przez klęski żywiołowe przewiduje się działania mające na celu osiągnięcie stanu gotowości na wypadek klęski żywiołowej i zapobieganie klęskom oraz zarządzanie ich skutkami. 2. W sytuacjach kryzysowych, pokryzysowych i niestabilności lub zagrożeń dla demokracji, praworządności, praw człowieka i podstawowych wolności, wymagających szybkiej reakcji ze strony Unii, można zastosować procedurę nadzwyczajną, przewidzianą w art. 15 ust. 4 wspólnego rozporządzenia wykonawczego, w celu zmiany dokumentu, o którym mowa w art. 11, po przeprowadzeniu przeglądu ad hoc strategii współpracy kraju lub regionu. W wyniku takich przeglądów można zaproponować konkretną i dostosowaną strategię kraju lub regionu w celu zapewnienia przejścia do fazy długoterminowej współpracy i rozwoju, promowania lepszej koordynacji i przejścia od stosowania instrumentów o charakterze humanitarnym do instrumentów polityki na rzecz rozwoju. Artykuł 13 Dokumenty programowe programów tematycznych 1. W wieloletnich programach indykatywnych dla programów tematycznych określa się unijną strategię w zakresie danego tematu, obszary priorytetowe wybrane do finansowania przez Unię, szczegółowe cele, oczekiwane rezultaty oraz wskaźniki efektywności, sytuację międzynarodową oraz działania głównych partnerów. W stosownych przypadkach określa się zasoby i priorytety działania w ramach udziału w inicjatywach ogólnoświatowych. Wieloletnie programy indykatywne są zgodne z dokumentami, o których mowa w art. 11 ust. 3. 2. W wieloletnich programach indykatywnych określa się również indykatywny przydział finansowy, zarówno całkowity, jak i w podziale na priorytetowe dziedziny. W stosownych przypadkach może on być podany w formie zakresu lub część funduszy może być zachowana jako nierozdysponowana rezerwa. Wieloletnie programy indykatywne dostosowuje się w razie konieczności w celu zapewnienia skutecznej realizacji polityki, z uwzględnieniem wszelkich przeglądów średniookresowych lub ad hoc. 3. Komisja oraz państwa członkowskie, w celu zwiększenia komplementarności swoich działań w zakresie współpracy, we wczesnej fazie procesu programowania prowadzą konsultacje między sobą oraz z pozostałymi darczyńcami i partnerami w dziedzinie rozwoju, między innymi z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego i władz lokalnych. Artykuł 14 Zatwierdzanie dokumentów strategicznych i przyjmowanie wieloletnich programów indykatywnych 1. Komisja zatwierdza dokumenty strategiczne i przyjmuje wieloletnie programy indykatywne zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 15 ust. 3 wspólnego rozporządzenia wykonawczego. Tę procedurę stosuje się również w przypadku zasadniczych przeglądów, w wyniku których wprowadza się istotne zmiany w strategii lub jej programowaniu. 2. Procedury, o której mowa w ust. 1, nie stosuje się przy wprowadzaniu innych niż istotne zmian w dokumentach strategicznych i wieloletnich programach indykatywnych, dokonywaniu dostosowań technicznych, realokacji środków w ramach indykatywnego podziału według dziedzin priorytetowych lub zwiększaniu albo zmniejszaniu wielkości wstępnego indykatywnego przydziału o mniej niż 20 %, pod warunkiem że te zmiany nie mają wpływu na obszary priorytetowe i cele określone w tych dokumentach. W takim przypadku o zmianach powiadamia się w ciągu miesiąca Parlament Europejski i Radę. 3. Ze względu na należycie uzasadnioną, szczególnie pilną potrzebę związaną między innymi z okolicznościami wymienionymi w art.12 ust. 2 Komisja może wprowadzić zmiany w dokumentach strategicznych i wieloletnich programach indykatywnych zgodnie z procedurą nadzwyczajną, o której mowa w art. 15 ust. 4 wspólnego rozporządzenia wykonawczego. TYTUŁ V PRZEPISY KOŃCOWE Artykuł 15 Udział państwa trzeciego niekwalifikującego się na mocy niniejszego rozporządzenia W należycie uzasadnionych przypadkach oraz w celu zapewnienia spójności i skuteczności unijnego finansowania lub wspierania współpracy regionalnej i transregionalnej Komisja, bez uszczerbku dla art. 2 ust. 3, może podjąć decyzję o rozszerzeniu zakresu kwalifikowalności działań na kraje, terytoria i regiony, które nie byłyby uprawnione do finansowania zgodnie z art. 1, jeżeli działania przewidziane do realizacji mają charakter ogólnoświatowy, regionalny, transgraniczny, transregionalny lub przekrojowy. Niezależnie od przepisów art. 8 ust. 1 wspólnego rozporządzenia wykonawczego w realizacji takich działań mogą uczestniczyć osoby fizyczne i prawne z danych krajów, terytoriów i regionów. Artykuł 16 Zawieszenie pomocy Bez uszczerbku dla postanowień dotyczących zawieszania pomocy, określonych w umowach o partnerstwie i współpracy zawartych z krajami i regionami partnerskimi, jeżeli kraj partnerski nie przestrzega zasad, o których mowa w art. 3 ust. 1, Unia zaprasza taki kraj partnerski na konsultacje w celu znalezienia rozwiązania możliwego do zaakceptowania przez obie strony, z wyjątkiem szczególnie nagłych przypadków. Jeżeli w toku konsultacji z krajem partnerskim nie zostanie wypracowane rozwiązanie możliwe do zaakceptowania przez obie strony lub w razie odmowy przeprowadzenia konsultacji, lub w nagłych przypadkach, Rada może podjąć stosowne działania zgodnie z art. 215 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, które mogą polegać na pełnym lub częściowym zawieszeniu pomocy. Artykuł 17 Przekazanie uprawnień Komisji Komisja posiada uprawnienia do przyjęcia aktów delegowanych zgodnie z art. 18 w celu zmiany lub uzupełnienia załączników I do VII do niniejszego rozporządzenia. Artykuł 18 Wykonywanie przekazanych uprawnień 1. Przekazanie uprawnień, o których mowa w art. 17, powierza się na czas obowiązywania niniejszego rozporządzenia. 2. Przekazanie uprawnień może zostać odwołane w dowolnym momencie przez Parlament Europejski lub Radę. Decyzja o odwołaniu kończy przekazanie określonych w niej uprawnień. Decyzja o odwołaniu staje się skuteczna od następnego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej lub w określonym w tej decyzji późniejszym terminie. Nie wpływa ona na ważność jakichkolwiek już obowiązujących aktów delegowanych. 3. Niezwłocznie po przyjęciu aktu delegowanego Komisja przekazuje go równocześnie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie. 4. Z wyjątkiem przypadków, o których mowa w ust. 5, przyjęty akt delegowany wchodzi w życie, tylko jeśli Parlament Europejski albo Rada nie wyraziły sprzeciwu w terminie 2 miesięcy od przekazania tego aktu Parlamentowi Europejskiemu i Radzie, lub jeśli, przed upływem tego terminu, zarówno Parlament Europejski, jak i Rada poinformowały Komisję, że nie wniosą sprzeciwu. Termin ten przedłuża się o 2 miesiące z inicjatywy Parlamentu Europejskiego lub Rady. 5. Okres niezgłoszenia sprzeciwu co do dostosowania załącznika I, II i III do decyzji OECD/DAC w sprawie przeglądu wykazu odbiorców pomocy, ustanowionego w art. 1 lit. a), wynosi jeden tydzień. Artykuł 19 Komitet Komisję wspiera komitet ds. Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju. Komitet ten jest komitetem w rozumieniu rozporządzenia (UE) nr 182/2011. Artykuł 20 Finansowa kwota referencyjna 1. Finansowa kwota referencyjna na wprowadzenie w życie niniejszego rozporządzenia w latach 2014–2020 wynosi 23 294,7 mln EUR. 2. Indykatywne minimalne kwoty przydzielone na każdy z programów, o których mowa w art. 5 do 9, na lata 2014–2020 ustanawia się w załączniku VII. Kwoty mogą być przeznaczane na programy w drodze aktu delegowanego, zgodnie z art. 18. Kwoty w ramach programu zapewniania globalnych dóbr publicznych i reagowania na wyzwania o skali światowej mogą być ponownie rozdzielone pomiędzy poddziały w drodze decyzji Komisji, o której powiadamia się Parlament Europejski i Radę w ciągu miesiąca od jej przyjęcia. 3. Zgodnie z art. 13 ust. 2 rozporządzenia ustanawiającego program „Erasmus dla wszystkich”, w celu promowania międzynarodowego wymiaru kształcenia wyższego orientacyjna kwota 1 812,1 mln EUR z różnych zewnętrznych instrumentów (Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju, Europejski Instrument Sąsiedztwa, Instrument Pomocy Przedakcesyjnej, Instrument Partnerstwa i Europejski Fundusz Rozwoju) zostanie przeznaczona na finansowanie działań na rzecz mobilności w dziedzinie kształcenia do państw spoza UE i z nich oraz na działania w zakresie współpracy oraz dialogu politycznego z władzami/instytucjami/organizacjami z tych państw. Postanowienia rozporządzenia ustanawiającego program „Erasmus dla wszystkich” będą miały zastosowanie do wykorzystania tych funduszy. Finansowanie zostanie udostępnione poprzez 2 wieloletnie alokacje pokrywające jedynie odpowiednio pierwsze 4 lata i pozostałe 3 lata. Finansowanie to odzwierciedlone będzie w wieloletnim programowaniu indykatywnym tych instrumentów zgodnie z określonymi potrzebami i priorytetami państw, których to dotyczy. Alokacje mogą podlegać zmianie w przypadku poważnych nieprzewidzianych okoliczności lub ważnych zmian politycznych, zgodnie z priorytetami UE dotyczącymi działań zewnętrznych. Artykuł 21 Europejska Służba Działań Zewnętrznych Niniejsze rozporządzenie stosuje się zgodnie z decyzją Rady 2010/427/UE określającą organizację i zasady funkcjonowania Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych. Artykuł 22 Wejście w życie Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie trzeciego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Niniejsze rozporządzenie stosuje się od dnia 1 stycznia 2014 r. Sporządzono w Brukseli dnia […] r. W imieniu Parlamentu Europejskiego W imieniu Rady Przewodniczący Przewodniczący ZAŁĄCZNIK I KRAJE I REGIONY PARTNERSKIE KWALIFIKUJĄCE SIĘ NA PODSTAWIE ART. 1 UST. 1 LIT. a) Ameryka Łacińska 1. Argentyna 2. Boliwia 3. Brazylia 4. Chile 5. Kolumbia 6. Kostaryka 7. Kuba 8. Ekwador 9. Salwador 10. Gwatemala 11. Honduras 12. Meksyk 13. Nikaragua 14. Panama 15. Paragwaj 16. Peru 17. Urugwaj 18. Wenezuela Azja 19. Afganistan 20. Bangladesz 21. Bhutan 22. Kambodża 23. Chiny 24. Indie 25. Indonezja 26. Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna 27. Laos 28. Malezja 29. Malediwy 30. Mongolia 31. Myanmar/Birma 32. Nepal 33. Pakistan 34. Filipiny 35. Sri Lanka 36. Tajlandia 37. Wietnam Azja Środkowa 38. Kazachstan 39. Republika Kirgiska 40. Tadżykistan 41. Turkmenistan 42. Uzbekistan Bliski Wschód 43. Iran 44. Irak 45. Jemen Afryka Południowa 46. Republika Południowej Afryki ZAŁĄCZNIK II Wykaz OECD/DAC obejmujący kraje będące odbiorcami oficjalnej pomocy rozwojowej Obowiązuje do celów sprawozdań za lata 2011, 2012 i 2013 ZAŁĄCZNIK III KRAJE I REGIONY PARTNERSKIE OBJĘTE DWUSTRONNĄ WSPÓŁPRACĄ ZGODNIE Z ART. 5 UST. 2 Następujące kraje partnerskie korzystają z dwustronnej pomocy na rzecz rozwoju zgodnie z art. 5 ust. 2 niniejszego rozporządzenia: 1. Boliwia 2. Kuba 3. Salwador 4. Gwatemala 5. Honduras 6. Nikaragua 7. Paragwaj 8. Afganistan 9. Bangladesz 10. Bhutan 11. Kambodża 12. Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna 13. Laos 14. Mongolia 15. Myanmar/Birma 16. Nepal 17. Pakistan 18. Filipiny 19. Sri Lanka 20. Wietnam 21. Republika Kirgiska 22. Tadżykistan 23. Turkmenistan 24. Uzbekistan 25. Irak 26. Jemen 27. Republika Południowej Afryki ZAŁĄCZNIK IV OBSZARY WSPÓŁPRACY W RAMACH PROGRAMÓW GEOGRAFICZNYCH A. WSPÓLNE OBSZARY WSPÓŁPRACY W RAMACH PROGRAMÓW GEOGRAFICZNYCH Programy geograficzne mogą dotyczyć między innymi obszarów współpracy określonych poniżej, których nie należy utożsamiać z sektorami. Priorytety zostaną określone zgodnie z komunikatem Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Zwiększanie wpływu unijnej polityki rozwoju – program działań na rzecz zmian” i późniejszym konkluzjami instytucji Rady. I. Prawa człowieka, demokracja i inne kluczowe elementy dobrych rządów a) Demokracja, prawa człowieka i praworządność b) Równość płci i wzmocnienie pozycji kobiet c) Zarządzanie sektorem publicznym d) Polityka i administracja fiskalna e) Korupcja f) Społeczeństwo obywatelskie i władze lokalne g) Zasoby naturalne oraz h) Powiązanie między rozwojem a bezpieczeństwem II. Zrównoważony i sprzyjający włączeniu społecznemu wzrost gospodarczy na rzecz rozwoju społecznego a) Opieka społeczna, opieka zdrowotna, edukacja i zatrudnienie b) Otoczenie biznesowe, integracja regionalna i rynki światowe oraz c) Zrównoważone rolnictwo i energia III. Inne obszary mające znaczenie dla spójności polityki na rzecz rozwoju a) Zmiana klimatu i środowisko b) Migracja i azyl oraz c) Przejście od pomocy humanitarnej i reagowania kryzysowego do długoterminowej współpracy na rzecz rozwoju B. SZCZEGÓŁOWE OBSZARY WSPÓŁPRACY WEDŁUG REGIONÓW Pomoc udzielania przez Unię Europejską służy wspieraniu działań i dialogów sektorowych, zgodnie z art. 5 oraz ogólnym celem i zakresem, celem i zasadami ogólnymi niniejszego rozporządzenia. Odpowiednią uwagę zwraca się na obszary opisane poniżej, będące odzwierciedleniem wspólnie uzgodnionych strategii oraz umów o partnerstwie, współpracy i umów handlowych. Priorytety zostaną określone zgodnie z komunikatem Komisji „Program działań na rzecz zmian” i późniejszymi konkluzjami Rady. Ameryka Łacińska a) zachęcanie do działań na rzecz spójności społecznej, w szczególności włączenia społecznego, godnej pracy i sprawiedliwości, równości płci i wzmocnienia pozycji kobiet; b) rozwiązywanie problemów związanych z rządzeniem oraz wspieranie reform politycznych, w szczególności w dziedzinie polityki społecznej, zarządzania finansami publicznymi i podatków, bezpieczeństwa (między innymi w odniesieniu do narkotyków, przestępczości i korupcji), wzmacniania dobrych rządów i instytucji publicznych (między innymi za pomocą innowacyjnych mechanizmów zapewniania współpracy technicznej, np. poprzez TAIEX i programy partnerskie), ochrony praw człowieka, również praw ludności autochtonicznej i potomków Afrykanów poza Afryką, środowiska, zwalczania dyskryminacji i zwalczania produkcji narkotyków, ich zażywania i handlu narkotykami; c) wspieranie różnych procesów integracji regionalnej oraz tworzenia połączeń między infrastrukturami sieciowymi, z jednoczesnym zapewnieniem komplementarności z działaniami wspieranymi przez Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) i inne instytucje; d) działanie na rzecz powiązania między rozwojem a bezpieczeństwem; e) wspieranie polityki w dziedzinie edukacji i tworzenia wspólnego obszaru szkolnictwa wyższego Ameryki Łacińskiej; f) rozwiązywanie problemów powstających wskutek niepewnej sytuacji gospodarczej i przyczynianie się do zmian strukturalnych poprzez tworzenie silnych partnerstw w sferze handlu, inwestycji, know-how i badań naukowych, innowacji i technologii, a także promowanie zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich jego wymiarach, ze szczególnym uwzględnieniem wyzwań związanych z przepływami migracyjnymi, bezpieczeństwem żywnościowym,(obejmującym zrównoważone rolnictwo i rybołówstwo), zmianą klimatu, zrównoważonymi źródłami energii oraz ochroną i zwiększaniem różnorodności biologicznej oraz usługami ekosystemowymi, między innymi dotyczącymi wód i lasów, jak również inwestycjami produktywnymi przyczyniającymi się do powstawania większej liczby lepszych miejsc pracy w ekologicznej gospodarce; g) zapewnianie podejmowania właściwych działań po zakończeniu stosowania krótkoterminowych środków nadzwyczajnych służących wychodzeniu z sytuacji po katastrofach lub klęskach bądź kryzysach, wdrażanych za pomocą innych instrumentów finansowych. Azja a) wspieranie spójności społecznej, w szczególności włączenia społecznego, godnej pracy oraz sprawiedliwości i równości płci; b) tworzenie partnerstw sprzyjających integracji w sferze handlu, inwestycji, pomocy, migracji, badań naukowych, innowacji i technologii; c) budowanie i wzmacnianie działających zgodnie z prawem, skutecznych i odpowiedzialnych instytucji publicznych i organów poprzez promowanie reform instytucjonalnych (między innymi dotyczących dobrych rządów i zwalczania korupcji, zarządzania finansami publicznymi, podatków i reformy administracji publicznej) oraz reform legislacyjnych, administracyjnych i prawnych zgodnie ze standardami międzynarodowymi, zwłaszcza w krajach niestabilnych oraz krajach w sytuacji konfliktu i po zakończonym konflikcie; d) wspieranie aktywnego i zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego na rzecz rozwoju i promowania partnerstw publiczno-prywatnych; e) wspieranie działań związanych z łagodzeniem skutków zmiany klimatu i dostosowywaniem się do tej zmiany, promowanie zrównoważonej produkcji i konsumpcji oraz inwestycji w czyste technologie, zrównoważonej energii, zrównoważonego rolnictwa i rybołówstwa, ochrony i zwiększania różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych, między innymi dotyczących wody i lasów, oraz tworzenia większej liczby lepszych miejsc pracy w ekologicznej gospodarce; f) zachęcanie do bardziej intensywnej integracji i współpracy regionalnej w sposób zorientowany na rezultaty poprzez wspieranie różnych procesów integracji regionalnej i dialogu; g) działanie na rzecz zapobiegania zagrożeniom dla zdrowia i reagowania na nie, między innymi tym, które powstają na płaszczyźnie styczności świata zwierząt i świata ludzi oraz ich różnych środowisk; h) w kontekście powiązania bezpieczeństwa z rozwojem – zwalczanie korupcji i przestępczości zorganizowanej, produkcji i zażywania narkotyków, a także handlu nimi oraz innych form nielegalnego handlu oraz wspieranie skutecznego zarządzania granicami i współpracy transgranicznej; i) wspieranie działań na rzecz osiągania stanu gotowości na wypadek klęski żywiołowej i służących przezwyciężaniu w długim okresie ich skutków, między innymi w dziedzinie bezpieczeństwa żywnościowego i żywieniowego oraz związanych z pomocą osobom przesiedlonym. Azja Środkowa Zgodnie ze wspólnymi celami, określonymi w strategii UE na rzecz nowego partnerstwa z Azją Środkową, przyjętej w 2007 r.: a) wspieranie działań na rzecz reform konstytucyjnych oraz zbliżenia się do Unii pod względem przepisów ustawowych, administracyjnych i wykonawczych, również służących dalszej demokratyzacji i budowaniu zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego, wspomaganiu praworządności prawa, dobrych rządów, podatków, oraz umacnianiu krajowych instytucji i organów, takich jak organy wyborcze, parlamenty, a także działanie na rzecz reformy administracji publicznej oraz zarządzania finansami publicznymi; b) wspieranie zrównoważonego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, rozwiązywanie problemów społecznych i regionalnych nierówności oraz wspieranie polityki w takich dziedzinach jak: edukacja, badania naukowe, innowacje i technologie, zdrowie, godna praca, zrównoważona energia, rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich, wspieranie MŚP przy równoczesnym stymulowaniu rozwoju gospodarki rynkowej, handlu i inwestycji, w tym reform regulacyjnych, oraz udzielanie poparcia w przystępowaniu do WTO; c) wspieranie skutecznej ochrony granic oraz współpracy transgranicznej w celu działania na rzecz trwałego rozwoju gospodarczego, społecznego i w dziedzinie środowiska w regionach przygranicznych; w kontekście powiązania bezpieczeństwa z rozwojem – zwalczanie przestępczości zorganizowanej i wszelkich form nielegalnego handlu, w tym zwalczanie produkcji i zażywania narkotyków, jak również jego negatywnych skutków, w tym HIV/AIDS; d) wspieranie współpracy dwustronnej i regionalnej, dialogu i integracji, również z krajami objętymi Europejskim Instrumentem Sąsiedztwa i innymi instrumentami UE służącymi wspieraniu reform politycznych, między innymi poprzez budowanie potencjału publicznego w drodze tworzenia instytucji, pomocy technicznej (np. TAIEX) i wymiany informacji oraz w ramach partnerstw, a także poprzez kluczowe inwestycje i odpowiednie mechanizmy mobilizowania środków finansowych UE w dziedzinie edukacji, ochrony środowiska i energii, gospodarki wodnej/ściekowej, niskoemisyjnego rozwoju/adaptacji do skutków zmiany klimatu, jak również poprawę bezpieczeństwa i ochrony międzynarodowych dostaw energii oraz transportu, połączeń międzysystemowych, sieci i ich operatorów, również poprzez działania wspierane przez EBI. Bliski Wschód a) rozwiązywanie problemów związanych ze sprawowaniem rządów (włącznie z dziedziną podatków), prawami człowieka i równością polityczną, w szczególności w krajach niestabilnych, w celu wspomagania procesu tworzenia działających zgodnie z prawem, demokratycznych, skutecznych i odpowiedzialnych instytucji publicznych oraz aktywnego i zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego; b) wspieranie spójności społecznej, w szczególności włączenia społecznego, godnej pracy oraz sprawiedliwości i równości płci; c) promowanie zrównoważonych reform gospodarczych i zróżnicowania gospodarczego, handlu, rozwoju gospodarki rynkowej, rentownych i trwałych inwestycji w głównych sektorach (takich jak energia, w tym energia odnawialna), partnerstw publiczno-prywatnych i udzielanie poparcia w związku z przystępowaniem krajów partnerskich do WTO; d) promowanie współpracy regionalnej, regionalnego dialogu i integracji, między innymi z państwami objętymi Europejskim Instrumentem Sąsiedztwa i państwami z rejonu Zatoki Perskiej objętymi Instrumentem Partnerstwa oraz innymi instrumentami UE, między innymi poprzez wspieranie wysiłków na rzecz integracji w ramach regionu, np. w dziedzinie gospodarki, energii, gospodarki wodnej, transportu i w sprawach dotyczących uchodźców; e) podejmowanie przedsięwzięć służących uzupełnianiu środków wykorzystywanych w ramach tego instrumentu poprzez spójną pracę i udzielanie wsparcia za pomocą innych instrumentów UE, które mogą koncentrować się na szerszej integracji regionalnej, promowaniu interesów UE w takich dziedzinach jak gospodarka, energia, badania naukowe, innowacje i technologie, zwalczanie produkcji i zażywania narkotyków oraz handlu nimi w kontekście powiązania bezpieczeństwa z rozwojem, a także zarządzanie migracją oraz udzielanie pomocy osobom przesiedlonym i uchodźcom w kontekście powiązania migracji z rozwojem. Południowa Afryka a) wspieranie umacniania społeczeństwa demokratycznego, dobrych rządów i przestrzegania zasad praworządności oraz przyczynianie się do stabilności i integracji regionalnej i kontynentalnej; b) zapewnianie wsparcia na rzecz działań dostosowawczych, związanych z ustanawianiem różnych stref wolnego handlu; c) propagowanie godnej pracy, wspieranie walki z ubóstwem, nierównością i wykluczeniem, między innymi poprzez zaspokajanie podstawowych potrzeb społeczności znajdujących się dotychczas w niekorzystnej sytuacji; d) przezwyciężanie niepewnej sytuacji gospodarczej oraz wprowadzanie przekształceń strukturalnych, ze szczególnym zwracaniem uwagi na kwestię godnej pracy, w drodze trwałego rozwoju gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, budowania gospodarki niskoemisyjnej oraz zrównoważonego rozwoju we wszystkich jego wymiarach (włącznie ze zrównoważonym rolnictwem i rybołówstwem), a także zwiększania różnorodności biologicznej i poprawy usług ekosystemowych; e) rozwiązywanie problemów związanych z przemocą seksualną i przemocą ze względu na płeć, zajmowanie się sprawami zdrowia, między innymi problemem HIV/AIDS i jego skutkami w społeczeństwie. ZAŁĄCZNIK V OBSZARY WSPÓŁPRACY W RAMACH PROGRAMÓW TEMATYCZNYCH A. PROGRAM ZAPEWNIANIA GLOBALNYCH DÓBR PUBLICZNYCH I REAGOWANIA NA WYZWANIA O SKALI ŚWIATOWEJ Zgodnie z warunkami określonymi w art. 6, program zapewniania globalnych dóbr publicznych i reagowania na wyzwania o skali światowej ma na celu wzmocnienie współpracy, wymiany wiedzy i doświadczeń oraz potencjału krajów partnerskich. Program może być wykorzystany między innymi w następujących obszarach współpracy i zapewniać maksymalną synergię między nimi ze względu na ich silne wzajemne powiązanie: Środowisko i zmiana klimatu a) przyczynianie się do realizacji międzynarodowych i określonych w strategii „Europa 2020” celów dotyczących środowiska i klimatu; b) podejmowanie na wczesnym etapie prac na rzecz wspierania krajów rozwijających się w realizacji milenijnych celów rozwoju w zakresie zrównoważonego korzystania z zasobów naturalnych i zrównoważenia środowiskowego; c) działanie na rzecz wprowadzania w życie inicjatyw unijnych oraz zobowiązań uzgodnionych na poziomie międzynarodowym i regionalnym lub zobowiązań o charakterze transgranicznym, w szczególności w dziedzinie zmiany klimatu, poprzez wspieranie strategii na rzecz osiągania odporności na zmianę klimatu, szczególnie strategii adaptacyjnych obejmujących dodatkowe korzyści dla różnorodności biologicznej, różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych, gospodarowania lasami, w szczególności poprzez FLEGT, pustynnienia, zintegrowanego zarządzania zasobami wodnymi, gospodarowania zasobami naturalnymi, należytego gospodarowania substancjami chemicznymi i odpadami, efektywnego użytkowania zasobów i gospodarki ekologicznej; c) przyczynianie się do umacniania integracji i włączania zmiany klimatu i ochrony środowiska do głównego nurtu współpracy w dziedzinie unijnej pomocy poprzez udzielanie wsparcia metodologicznego i wspomaganie prac badawczych, między innymi w zakresie monitorowania, sprawozdawczości i mechanizmów weryfikacji, mapowania ekosystemów, oceny i wyceny, poszerzania wiedzy w dziedzinie ochrony środowiska oraz promowanie innowacyjnych działań i spójności polityki; d) lepsze gospodarowanie środowiskiem oraz wspieranie rozwoju międzynarodowej polityki, między innymi poprzez dążenie do spójności między problematyką środowiska a pozostałymi filarami międzynarodowych działań na rzecz zrównoważonego rozwoju oraz poprzez wspieranie regionalnego i międzynarodowego monitorowania i oceny środowiska, a także poprzez propagowanie skutecznych środków mających na celu przestrzeganie i egzekwowanie wielostronnych porozumień dotyczących środowiska. Zrównoważona energia a) promowanie dostępu do bezpiecznych, przystępnych cenowo, czystych, zrównoważonych usług energetycznych jako kluczowego czynnika sprzyjającego likwidacji ubóstwa oraz włączeniu społecznemu, ze szczególnym naciskiem na wykorzystanie lokalnych źródeł energii; b) stwarzanie sprzyjających warunków dla korzystania w większym zakresie z technologii energii odnawialnej i efektywnego wykorzystywania energii oraz promowanie strategii rozwoju niskoemisyjnego; c) dbanie o bezpieczeństwo energetyczne np. poprzez dywersyfikację źródeł energii i tras zaopatrzenia w energię, z uwzględnieniem kwestii zmienności cen, potencjał w zakresie obniżenia emisji, poprawę funkcjonowania rynków, a także wspieranie połączeń energetycznych i handlu. Rozwój społeczny a) Wzrost, zatrudnienie i angażowanie sektora prywatnego: wspieranie działań mających na celu tworzenie nowych i lepszych miejsc pracy w takich dziedzinach jak rozwój konkurencyjności i budowanie odporności lokalnych mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw (MMŚP) oraz wspieranie ich integracji z gospodarką światową, udzielanie pomocy krajom rozwijającym się w integracji z wielostronnym systemem handlu, rozwój sektora prywatnego i ulepszanie otoczenia biznesowego, wspieranie w tworzeniu i wdrażaniu polityki w dziedzinie innowacji przemysłowej i technologii oraz polityki handlowej, a także umów, wspieranie regionalnych działań na rzecz integracji, sprzyjanie relacjom inwestycyjnym między UE a krajami i regionami partnerskimi oraz pobudzanie inwestycji prywatnych i publicznych oraz współpracy za pomocą innowacyjnych instrumentów finansowych. Promowanie ekologicznej gospodarki, efektywnego gospodarowania zasobami oraz zrównoważonej konsumpcji i procesów produkcyjnych. Promowanie wykorzystywania komunikacji drogą elektroniczną jako narzędzia wspierania wzrostu we wszystkich sektorach w celu pokonania przepaści cyfrowej mające na względzie stworzenie odpowiedniej polityki i ram regulacyjnych w tym obszarze oraz promowanie rozwoju niezbędnej infrastruktury i korzystania z usług i aplikacji w oparciu o ICT. b) Zatrudnienie, umiej