[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 28.8.2008

KOM(2008) 528 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY

na temat stosowania szczególnych ustaleń dotyczących podatku AIEM obowiązującego na Wyspach Kanaryjskich

(przedstawiona przez Komisję)

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY

na temat stosowania szczególnych ustaleń dotyczących podatku AIEM obowiązującego na Wyspach Kanaryjskich

SPIS TREŚCI

1. Kontekst 3

2. Streszczenie 4

3. Analiza 4

3.1. Wzrost gospodarczy – zmienne dotyczące działalności gospodarczej i zatrudnienia 4

3.2. Utrzymujące się utrudnienia jako uzasadnienie dla dalszego stosowania szczególnych ustaleń dotyczących AIEM 6

3.3. Integralność i spójność wspólnotowego porządku prawnego 7

4. Wnioski ogólne 7

KONTEKST

Postanowienia Traktatu WE dotyczące najbardziej oddalonych regionów Wspólnoty, takich jak Wyspy Kanaryjskie, zasadniczo nie dopuszczają różnic w zakresie opodatkowania pomiędzy produktami lokalnymi a produktami sprzedawanymi z jednego państwa członkowskiego do innego państwa członkowskiego. Artykuł 299 ust. 2 Traktatu WE przewiduje jednak możliwość wprowadzenia w takich regionach szczególnych środków, ze względu na występowanie stałych utrudnień wpływających na sytuację społeczno-ekonomiczną takich regionów.

Decyzja Rady z dnia 20 czerwca 2002 r. (2002/546/WE), podjęta na podstawie art. 299 ust. 2 Traktatu WE, upoważnia Królestwo Hiszpanii do stosowania w okresie od dnia 1 stycznia 2002 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. zwolnienia z podatku AIEM („Arbitrio sobre las Importaciones y Entregas de Mercancias en las islas Canaria”) lub jego częściowego zmniejszenia wobec niektórych produktów wytwarzanych lokalnie na terenie Wysp Kanaryjskich. Podatkowi AIEM podlegają zasadniczo produkty przywożone na Wyspy Kanaryjskie lub otrzymywane na terenie Wysp Kanaryjskich. W załączniku do decyzji Rady przedstawiono wykaz produktów, których dotyczą omawiane powyżej szczególne środki. Różnica w opodatkowaniu towarów opodatkowanych na normalnych zasadach i towarów objętych zwolnieniem lub częściowym ograniczeniem podatku nie może przekraczać 5 %, 15 % lub 25 %, w zależności od produktu.

W decyzji Rady z dnia 20 czerwca 2002 r. przedstawiono uzasadnienie dla przyjęcia szczególnych ustaleń. Główne problemy, z jakimi mają do czynienia Wyspy Kanaryjskie, to izolacja i rozdrobnienie rynku. Prowadzi to do rozmaitych trudności, związanych głównie z wyższymi kosztami produkcji (transport, energia, zaopatrzenie w surowce, przetwarzanie odpadów itp.), oraz do niskiego zróżnicowania gospodarki, która jest słabsza od rynków europejskich i światowych i w większym niż te rynki stopniu podatna na wpływ niekorzystnych zmian.

Innymi słowy, podjęto szczególne środki w celu przeciwdziałania niekorzystnej sytuacji Wysp Kanaryjskich, a tym samym umożliwienia rozwoju ich gospodarki. Miały one za zadanie przede wszystkim wzmocnienie krajowego przemysłu poprzez podniesienie jego pozycji konkurencyjnej, na którą negatywny wpływ miało położenie geograficzne, struktura i rozmiary rynku Wysp Kanaryjskich.

Cytowany powyżej art. 2 decyzji Rady z dnia 20 czerwca 2002 r. zobowiązuje władze hiszpańskie do przedstawienia Komisji w terminie do dnia 31 grudnia 2005 r. sprawozdania na temat stosowania ustaleń dotyczących podatku AIEM. Jest to niezbędne w celu przeprowadzenia oceny podjętych środków oraz ich wkładu w promowanie lub podtrzymywanie lokalnej działalności gospodarczej przy uwzględnieniu utrudnień, z jakimi mają do czynienia regiony najbardziej oddalone. Omawiane sprawozdanie, przedstawione Komisji w pierwszych dniach stycznia 2006 r., zostaje załączone do niniejszego sprawozdania (załącznik 1). Do niniejszego sprawozdania załączone zostaje również streszczenie tego sprawozdania w języku angielskim (załącznik 2).

Ponadto art. 2 cytowanej decyzji Rady zobowiązuje Komisję do przedstawienia Radzie sprawozdania obejmującego analizę ekonomicznych i społecznych aspektów stosowania omawianych szczególnych ustaleń dotyczących podatku AIEM, a w razie konieczności – wniosku o dostosowanie postanowień cytowanej decyzji.

Streszczenie

Celem niniejszego sprawozdania jest ocena skutków środków podjętych na mocy decyzji Rady z dnia 20 czerwca 2002 r. (2002/546/WE) oraz ich wkładu w promowanie lub podtrzymywanie lokalnej działalności gospodarczej, z uwzględnieniem utrudnień, z jakimi ma do czynienia przedmiotowy region.

Największe utrudnienia dla regionu wynikają z jego izolacji, a także z małych rozmiarów rynku oraz jego rozdrobnienia. Ze względu na te ograniczenia Wyspy Kanaryjskie posiadają wyższe koszty produkcji, transportu i ochrony środowiska. Nie mogą one również czerpać korzyści z globalizacji. Podatek AIEM ma na celu ograniczenie wpływu tych niekorzystnych czynników na sytuację rynku Wysp Kanaryjskich. Jak wynika z danych przedstawionych przez rząd hiszpański, po wprowadzeniu szczególnych środków odnotowano pewne skutki pozytywne, choć nadal występują problemy leżące u podstaw specjalnego systemu podatkowego. Dalsze stosowanie szczególnych środków jest zatem uzasadnione.

Analiza przedstawiona w niniejszym sprawozdaniu uwzględnia specyfikę i ograniczenia właściwe dla regionu, a także założenie niepodważania integralności i spójności wspólnotowego porządku prawnego, w tym rynku wewnętrznego i wspólnych polityk.

Na podstawie danych przedstawionych przez władze hiszpańskie, a także wobec braku istotnych skarg zainteresowanych stron, Komisja uznaje, iż AIEM funkcjonuje zadowalająco. Obecne zasady mogą zatem pozostawać w mocy bez konieczności zmiany postanowień przedmiotowej decyzji.

Analiza

Niniejsza analiza opiera się na danych przedstawionych przez władze hiszpańskie w ramach sprawozdania złożonego zgodnie z postanowieniami art. 2. Sprawozdanie to przedstawia czynniki zmienne, wskazując m.in. na zmiany, do jakich doszło po wprowadzeniu szczególnych środków w związku z podatkiem AIEM.

Wzrost gospodarczy – zmienne dotyczące działalności gospodarczej i zatrudnienia

W analizowanym okresie obowiązywania szczególnych ustaleń dotyczących AIEM zaobserwowano wiele pozytywnych tendencji.

Po pierwsze, Wyspy Kanaryjskie odnotowały wzrost gospodarczy. Kanaryjski sektor przemysłowy (szczególnie sektor budowlany) rozwijał się szybciej niż w pozostałych częściach Hiszpanii, co spowodowało wzrost znaczenia przemysłu Wysp Kanaryjskich w ramach hiszpańskiego sektora przemysłowego. Analizy sektora przedsiębiorstw wskazują, że liczba podmiotów AIEM (objętych szczególnymi środkami wprowadzonymi decyzją Rady z dnia 20 czerwca 2002 r.), rosnąca stopniowo w latach 2001–2003, osiągnęła poziom blisko 60 % wszystkich producentów. Należy podkreślić, że wzrost liczby podmiotów objętych AIEM przewyższył wzrost liczby pozostałych podmiotów w branży produkcyjnej Wysp Kanaryjskich. W okresie od 2001 do 2003 r. liczba podmiotów wytwarzających produkty opodatkowane tylko z tytułu przywozu zwiększyła się o 12,5 %. Wzrost ten był wyższy niż w przypadku branży produkcyjnej, która w tym samym okresie odnotowała wzrost zaledwie o 2,6 %.

W przypadku wartości netto obrotu podmioty AIEM wykazały tendencję do wyższego wzrostu – szczególnie w 2004 r.– niż pozostałe gałęzie branży produkcyjnej.

Po wprowadzeniu AIEM odnotowano pewne zróżnicowanie branżowe sektora produkcyjnego. W zakładach produkcyjnych działających na terenie Wysp Kanaryjskich uruchomiono wiele nowych linii produkcyjnych. Wprowadzono również na rynek pewną liczbę nowych produktów i marek, np. nowe marki napojów i tytoniu, wody butelkowanej i opakowań.

Z kolei stopa inwestycji w przypadku firm AIEM wzrosła w okresie od 2001 do 2003 r. o 13,7 % (wartość netto inwestycji podmiotów AIEM w mln euro: w 2001 r. – 114,44; w 2002 r. – 125,28; w 2003 r. – 130,14). W przypadku wartości netto inwestycji we wszystkich branżach produkcyjnych odnotowano znaczny wzrost w 2002 r. oraz spadek w 2003 r. (wartość netto inwestycji wszystkich podmiotów produkcyjnych w mln euro: w 2001 r. – 209,58; w 2002 r. – 260,29; w 2003 r. – 238,86).

Podatek AIEM wywarł również pewien wpływ na zatrudnienie. W latach 2002–2003 liczba miejsc pracy tworzonych w gałęziach przedsiębiorczości objętych podatkiem AIEM rosła szybciej niż w przypadku reszty branży produkcyjnej. Zatrudnienie w podmiotach AIEM stanowiło blisko 63 % całkowitego zatrudnienia w branży produkcyjnej (liczba miejsc pracy w podmiotach AIEM: w 2001 r. – 22 618; w 2002 r. – 23 721; w 2003 r. – 24 561 / łączna liczba miejsc pracy w branży produkcyjnej: w 2001 r. – 37 112; w 2002 r. – 38 571; w 2003 r. – 39 107). W omawianym okresie udział obrotu podmiotów AIEM w obrocie całej branży produkcyjnej utrzymywał się na podobnym poziomie, wynoszącym ok. 51,5 % (w 2001 r. – 51,8 %, w 2002 r. – 51,5 %, w 2003 r. – 51,3 %). Wstępne wyniki za 2004 r. wskazują na spadek zatrudnienia w gałęziach przedsiębiorczości objętych podatkiem AIEM, przy czym jest on mniej zauważalny niż ogólny spadek odnotowany na Wyspach Kanaryjskich.

W ujęciu ogólnym ewolucja wskaźnika cen konsumpcyjnych (ang. Consumer Price Index, CPI) była korzystniejsza dla Wysp Kanaryjskich niż dla reszty Hiszpanii. Rozpiętość stopy inflacji w 2004 r. wyniosła 0,7 %. Z kolei porównanie ewolucji CPI na Wyspach Kanaryjskich i CPI koszyka produktów objętych podatkiem AIEM wypada na korzyść pozycji objętych podatkiem AIEM. Podczas gdy w latach 2001–2004 CPI wzrósł o 2,5 %, w przypadku produktów objętych podatkiem AIEM wzrost ten wyniósł zaledwie 1,8 %. W obrębie grupy produktów objętych podatkiem AIEM szczególnie niską stopę inflacji odnotowano w przypadku artykułów żywnościowych, napojów i tytoniu.

Dochody z podatku AIEM mają być wykorzystywane w ramach gospodarki Wysp Kanaryjskich na potrzeby strategii rozwoju ekonomiczno-społecznego, w tym na promocję działalności lokalnej (motyw nr 23 decyzji Rady 2002/546/WE). Jak wynika ze sprawozdania przedstawionego przez Hiszpanię, wysokość faktycznych nakładów ponoszonych przez instytucje publiczne Wysp Kanaryjskich na cele promocji działalności lokalnej przekracza dochody z podatku AIEM.

Opisane tendencje wskazują, że – po wprowadzeniu szczególnych środków dotyczących AIEM na mocy decyzji Rady z dnia 20 czerwca 2002 r. – w gospodarce Wysp Kanaryjskich nastąpiły pozytywne zmiany. Pod wieloma względami (ogólny wzrost, obrót, zróżnicowanie, inwestycje, zatrudnienie) sytuacja podmiotów, które objęte zostały zwolnieniem lub częściowym zmniejszeniem podatku AIEM za artykuły wytwarzane lokalnie, uległa poprawie. Wynika to szczególnie z porównania z podmiotami, na które nie miało wpływu zastosowanie szczególnych środków dotyczących AIEM.

Przedstawione dowody świadczą zatem, iż decyzja Rady z dnia 20 czerwca spełnia swoje zadanie.

Niekorzystna pozostaje jednak sytuacja podmiotów działających na rynku lokalnym, a zatem wciąż zachodzi konieczność podjęcia konkretnych, ukierunkowanych środków. Aspekt ten będzie analizowany w kolejnym podpunkcie.

Utrzymujące się utrudnienia jako uzasadnienie dla dalszego stosowania szczególnych ustaleń dotyczących AIEM

Sytuacja lokalnego przemysłu jest w dalszym ciągu niekorzystna.

Rozwój gospodarczy Wysp Kanaryjskich hamowany jest przez wiele występujących w tym regionie utrudnień o charakterze stałym: izolację geograficzną oraz rozdrobnienie i niewielkie rozmiary rynku. Okoliczności te wpływają na wiele istotnych aspektów związanych z gospodarczym rozwojem omawianego obszaru.

Jednym z głównych utrudnień jest ograniczenie środków transportu (wyłącznie drogą lotniczą lub morską). W konsekwencji koszty transportu są znacznie wyższe niż średnie koszty transportu w Hiszpanii. Dotyczy to szczególnie przewozów towarowych, w mniejszym zaś stopniu przewozów pasażerskich. W praktyce przewozy towarowe obarczone są wieloma ograniczeniami związanymi ze słabą konkurencją cenową i opóźnieniami w realizacji dostaw. Dodatkowe koszty obciążające kanaryjskie podmioty w związku z transportem można zatem wyrazić zarówno w kategoriach pieniężnych, jak i czasowych. Skutkiem tego rodzaju ograniczenia jest niższa wydajność i wyższe koszty produkcji na Wyspach Kanaryjskich.

Również inne aspekty związane z procesem produkcji prowadzą do zwiększenia kosztów. Przedsiębiorstwa uzależnione są w większości od przywożonych surowców i energii (ponad 70 % ich czynników produkcji pochodzi spoza Wysp Kanaryjskich, podczas gdy w pozostałych częściach Hiszpanii tego rodzaju przywóz nie przekracza 40 %). W praktyce przedsiębiorstwa muszą tworzyć zapasy, co często prowadzi do powstawania nadwyżek magazynowych. W konsekwencji zwiększa się koszt niektórych surowców. Na przykład średnia cena metra sześciennego wody wynosi 1,68 EUR, co jest najwyższą ceną w Hiszpanii, gdzie średnia w skali kraju wynosi 0,86 EUR.

Dodatkowe koszty ponoszone przez spółki wynikają również z takich czynników, jak specjalistyczne usługi serwisowe, szkolenia kadry zarządzającej i personelu technicznego czy promocja przedsiębiorstwa. Ponieważ rynek jest mały, specjaliści muszą być sprowadzani ze znacznej odległości. Ten sam problem dotyczy udziału personelu w szkoleniach, targach, konferencjach czy podróży służbowych odbywanych w celu promowania produktów lub zawierania nowych umów.

Wysokie są również koszty związane z usuwaniem odpadów przemysłowych. W przypadku wielu rodzajów odpadów (w tym odpadów toksycznych) przetwarzanie ich na terytorium Wysp Kanaryjskich jest niemożliwe ze względu na ograniczoną liczbę wyspecjalizowanych zakładów utylizacji. Z tego względu bardzo często konieczny jest wywóz odpadów poza Wyspy Kanaryjskie.

Jak wynika z analizy poziomu cen niektórych grup produktów objętych podatkiem AIEM (artykuły żywnościowe, lekarstwa i perfumy), na Wyspach Kanaryjskich bywają one na ogół droższe niż w pozostałych częściach Hiszpanii. Wyższe ceny są odzwierciedleniem dodatkowych obciążeń branży przemysłowej na Wyspach Kanaryjskich. Oznacza to, że ograniczenie lub zniesienie ochrony w jeszcze większym stopniu ograniczyłoby konkurencyjność produkcji przemysłowej Wysp Kanaryjskich w stosunku do produktów przywożonych, a tym samym rentowność takiej produkcji, zaś dalsze istnienie przynajmniej niektórych gałęzi omawianej działalności byłoby bezpośrednio zagrożone.

Ze względu na ograniczenia geograficzne charakter rynku Wysp Kanaryjskich pozostaje bardzo zawężony. Udział wywozu w ogólnym PKB jest najniższy ze wszystkich wspólnot autonomicznych na terytorium Hiszpanii. W porównaniu z resztą Hiszpanii na Wyspach Kanaryjskich działa najmniejsza liczba przedsiębiorstw zajmujących się działalnością wywozową. Prócz tego lokalne przedsiębiorstwa są w dużym stopniu współzależne – likwidacja jednej spółki pociąga za sobą negatywne skutki dla innych podmiotów. Ponadto przeciętna wielkość kanaryjskich przedsiębiorstw przemysłowych pod względem liczby pracowników bywa mniejsza niż w skali całego kraju.

Ograniczenia odnotowane na rynku Wysp Kanaryjskich powodują niskie zróżnicowanie całej gospodarki. Oznacza to, że w ramach rynku brak równowagi pomiędzy różnymi sektorami branżowymi. Dominująca pozycja sektora usługowego (w szczególności turystyki) utrzymuje się na podobnym, od kilku lat niemal niezmienionym poziomie. W 2001 r. udział sektora usługowego w całkowitej wartości dodanej brutto wyniósł 79 %, a w 2004 r. – 78 %. W przypadku Hiszpanii w obydwu okresach pozostawał on na poziomie 66 %.

Takie odchylenia osłabiają pozycję rynku.

Integralność i spójność wspólnotowego porządku prawnego

Dane przedstawione w analizie sprawozdania wskazują, iż omawiany program spełnia również wymóg niepodważania integralności i spójności wspólnotowego porządku prawnego, jaki wobec środków podejmowanych przez Radę sformułowano w art. 299 ust. 2 Traktatu.

Środki podejmowane zgodnie z decyzją Rady z dnia 20 czerwca 2002 r. (2002/546/WE) są konieczne oraz proporcjonalne do celów, jakie określa cytowana decyzja.

Środki podejmowane w ramach decyzji Rady od początku były ukierunkowane wyłącznie na najbardziej wrażliwe produkty przemysłowe. Jak wynika z danych liczbowych przedstawionych przez rząd hiszpański, dodatkowe koszty ponoszone przez omawiany region, należący do grona regionów najbardziej oddalonych, nie są nadmiernie rekompensowane zastosowaniem dopuszczalnych zwolnień z podatku wobec określonych produktów objętych podatkiem AIEM. Obecne środki są zatem proporcjonalne do określonych celów. Szczegóły określa decyzja Komisji z dnia 16 kwietnia 2008 r. dotycząca aspektu pomocy państwa ramach przedmiotowego dossier[1].

Ponadto, jak wynika z dodatkowego opracowania przedstawionego przez rząd hiszpański (IMPACTO DE LOS APE EN CANARIAS z dnia 26 września 2006 r.), stosunki handlowe Wysp Kanaryjskich z krajami AKP nie mają istotnego charakteru, a zatem szczególne ustalenia dotyczące AIEM nie mogą być postrzegane jako przeszkoda w kontekście europejskiej umowy o partnerstwie w ramach negocjacji pomiędzy UE a Afryką Zachodnią, które mają zwiększyć wymianę handlową i poziom inwestycji we wzajemnych relacjach.

Ponadto Komisja nie otrzymała żadnych istotnych skarg w sprawie ewentualnego negatywnego wpływu podatku AIEM na funkcjonowanie rynku wewnętrznego. W szczególności Komisja nie otrzymała żadnych informacji wskazujących, iż stosowanie AIEM mogłoby w nadmiernym stopniu rekompensować koszty związane ze stałymi utrudnieniami, z jakimi mają do czynienia Wyspy Kanaryjskie.

W świetle powyższych ustaleń wydaje się, iż obecne ustalenia funkcjonują prawidłowo i powinny zostać utrzymane w mocy w celu właściwego rekompensowania trudnej sytuacji Wysp Kanaryjskich.

WNIOSKI OGÓLNE

Szczególne środki wprowadzone decyzją Rady z dnia 20 czerwca 2002 r. (2002/546/WE) pozytywnie wpłynęły na ekonomiczno-społeczne środowisko Wysp Kanaryjskich. Jak wynika z analizy tendencji określonych wskaźników, cel promowania lub podtrzymywania lokalnej działalności gospodarczej jest realizowany.

Ze względu na utrudnienia wynikające ze specyficznej sytuacji Wysp Kanaryjskich kontynuacja takich środków jest uzasadniona. W szczególności wydaje się, że pomimo pozytywnych tendencji, sytuacja Wysp Kanaryjskich pod wieloma względami jest nadal niekorzystna.

Jak wynika z dostępnych informacji, szczególne ustalenia dotyczące AIEM nie naruszają integralności i spójności wspólnotowego porządku prawnego. Środki są dobrze ukierunkowane (dotyczą wyłącznie najbardziej wrażliwych produktów) i ograniczone do tego, co niezbędne dla realizacji wyznaczonych celów (rekompensowanie utrudnień odnotowanych w regionie, takich jak oddalenie oraz niewielkie rozmiary i rozdrobnienie rynku). Obecne ustalenia, nienaruszające właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego, są zadowalające dla wszystkich zainteresowanych stron. Jednocześnie zmniejszenie lub zniesienie tej ochrony spowodowałoby radykalne obniżenie rentowności produkcji przemysłowej na Wyspach Kanaryjskich. W niektórych przypadkach mogłoby to nawet doprowadzić do zarzucenia niektórych gałęzi rodzimej produkcji.

Komisja uważa za uzasadnione utrzymanie bieżącej postaci podatku AIEM wprowadzonego decyzją Rady z dnia 20 czerwca 2002 r. Nie zachodzi zatem potrzeba przedstawienia przez Komisję wniosku w sprawie dostosowania dotychczasowych postanowień cytowanej decyzji Rady.

[1] Sprawa NN 22/2008.