Od czasu rosyjskiej inwazji na Ukrainę w ciągu zaledwie czterech tygodni do Unii Europejskiej przybyło około trzy i pół miliona osób, głównie kobiet i dzieci. Zarówno skala, jak i tempo napływu uchodźców są bezprecedensowe. Podczas gdy UE niestrudzenie wspiera osoby cierpiące z powodu katastrofy humanitarnej w Ukrainie, w niniejszym komunikacie skoncentrowano się na działaniach wewnątrz UE mających na celu pomoc osobom uciekającym z tego kraju.

Przyjmowanie przez UE osób uciekających ze swoich domów stanowi główny element wspólnych działań podjętych przez państwa członkowskie w odpowiedzi na wojnę. Działania na szczeblu UE odzwierciedlają determinację, współczucie i solidarność obywateli całej UE, a także ogromne starania podejmowane przez władze krajowe i lokalne, NGO, stowarzyszenia społeczne i przedsiębiorstwa.

Obecnie działania skupiają się słusznie na zaspokajaniu najpilniejszych potrzeb przybywających osób w zakresie przyjmowania i ochrony. UE stale wspiera państwa członkowskie w zakresie pomocy na granicach, przyjmowania uchodźców i ochrony ludności. W komunikacie przedstawiono perspektywę dotyczącą sposobu, za pomocą którego UE będzie nadal wspierała ich działania w dłuższym okresie.

Wyrazem zaangażowania UE w przyjmowanie uchodźców jest pierwsze w historii uruchomienie mechanizmów przewidzianych w dyrektywie w sprawie tymczasowej ochrony, aby zapewnić szybką i skuteczną pomoc oraz wyraźny status prawny. Obywatele Ukrainy i członkowie ich rodzin, a także osoby wysiedlone w wyniku konfliktu, dla których Ukraina stała się domem, są obecnie uprawnione do bezprecedensowej ochrony w całej UE, w tym do dostępu do zakwaterowania, szkół, opieki zdrowotnej i miejsc pracy. Podejście to będzie nadal stosowane, podczas gdy coraz więcej osób zostaje zmuszonych do opuszczenia Ukrainy. Wyzwanie polega teraz na tym, by nadać tym prawom realny kształt w praktyce.

Wojna często powoduje rozdzielenie rodzin. Szczególny niepokój budzi duża liczba dzieci przybywających z Ukrainy – ONZ szacuje, że mogą one stanowić połowę wszystkich przybyłych osób. Dzieci te przeżyły traumę i będą potrzebowały szczególnej ochrony, opieki i wsparcia psychospołecznego. Wiele z nich to osoby małoletnie pozbawione opieki, wiele przybywa bez rodziców. Wszystkie te dzieci muszą czuć się bezpiecznie, muszą zacząć chodzić do szkoły, aby odzyskały poczucie stabilizacji, i należy je chronić przed potencjalnymi zagrożeniami związanymi z wykorzystywaniem i handlem ludźmi.

Sprostanie temu wyzwaniu będzie wymagało wspólnego podejścia i prawdziwej solidarności. Dzięki nowym wytycznym operacyjnym dotyczącym dyrektywy w sprawie tymczasowej ochrony osobom przybywającym będą przysługiwały spójne i skuteczne prawa, a państwa członkowskie będą mogły łatwiej wypełniać swoje nowe obowiązki. Wytyczne będą regularnie aktualizowane, aby wesprzeć państwa członkowskie w sprostaniu codziennym wyzwaniom i nowym sytuacjom, z którymi się spotkają.

Uruchomiono już platformę solidarności, zapewniającą koordynację współpracy między państwami członkowskimi, począwszy od przenoszenia uchodźców z Mołdawii, która znajduje się pod ogromną presją. Platforma posłuży do koordynowania dopasowywania ofert działań solidarnościowych do zidentyfikowanych potrzeb, w tym zdolności przyjmowania. Zapewni ona jak najlepsze wykorzystanie obiektów i usług w całej UE, łącząc wszystkie narzędzia i instrumenty na szczeblu UE, aby odpowiedzieć na potrzeby państw członkowskich. Zadba przy tym w szczególności o osoby najbardziej narażone, zwłaszcza dzieci. W pierwszym tygodniu działalności sześć państw członkowskich i Norwegia zobowiązały się do przyjęcia osób, które uciekły z Ukrainy i mocno obciążyły zdolność Mołdawii do przyjmowania uchodźców. Do szybkiego wdrożenia platformy solidarności i uzyskania rezultatów za jej pomocą konieczne będzie aktywne zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron, państw członkowskich i agencji. Skuteczna koordynacja przekierowania osób do państw członkowskich posiadających wystarczające zdolności będzie wymagała uzyskania od państw członkowskich przejrzystych i aktualnych danych.

Ze względu na skalę potrzeb wszystkie sektory społeczeństwa są zaangażowane w zapewnianie dostępu do praw związanych z tymczasową ochroną – zakwaterowania, edukacji, opieki zdrowotnej i dostępu do miejsc pracy. Ważną rolę do odegrania mają władze lokalne i regionalne, przedsiębiorstwa, partnerzy społeczni, służba zdrowia, służby socjalne i służby zatrudnienia, służby ochrony dzieci, placówki opieki nad dziećmi i szkoły, a także organizacje społeczeństwa obywatelskiego, organizacje kierowane przez migrantów i społeczności diaspory. Zaangażowanie to będzie uzupełnione nowymi, szeroko zakrojonymi działaniami na szczeblu UE, które zmaksymalizują wpływ dostępnych funduszy i pozwolą na wykorzystanie różnorodnych sieci ekspertów.

Wspieranie tak wielu nowo przybyłych do Unii osób uciekających przed wojną przeciwko Ukrainie wymaga humanitaryzmu i elastyczności. Stanowi to poważne wyzwanie dla skutecznej organizacji i koordynacji po stronie UE, jak również w ramach współpracy z władzami ukraińskim i partnerami międzynarodowymi. UE stoi w obliczu bezprecedensowego wyzwania i to właśnie dzięki wspólnej sile udzieli pomocy tym, którzy jej potrzebują, zgodnie z naszymi wartościami i europejskim stylem życia.

Komisja:

·zmobilizuje kluczowe sieci w celu wsparcia państw członkowskich – za pośrednictwem platformy solidarności – w jak najlepszym wykorzystaniu zasobów i wiedzy fachowej w całej UE;

·pomoże państwom członkowskim w szybkim i elastycznym wykorzystaniu funduszy UE, aby umożliwić szybki przepływ finansowania dostosowanego do potrzeb celem wspierania działań państw członkowskich, kluczowych organizacji i organizacji społeczeństwa obywatelskiego na rzecz zapewnienia uchodźcom możliwości faktycznego korzystania z praw przyznanych w ramach tymczasowej ochrony;

·stworzy specjalne struktury, aby państwa członkowskie – zarówno pierwszego wjazdu, jak i przeznaczenia – i inni kluczowi usługodawcy mogli jak najszybciej zastosować najlepsze dostępne narzędzia.

I ZAPEWNIENIE BEZPIECZNEJ PRZYSTANI W EUROPIE

Agresja Rosji zmusiła Ukraińców do opuszczenia kraju wbrew ich woli, przy czym wielu z nich liczy na to, że za jakiś czas uda im się wrócić do domu. Nie jest pewne, jak szybko będzie to możliwe. Wsparcie musi być zatem natychmiastowe, ale także uwzględniać możliwość przedłużenia pobytu. Znajduje to odzwierciedlenie w konstrukcji dyrektywy w sprawie tymczasowej ochrony. Przewiduje ona początkową ochronę na okres jednego roku, z możliwością jej automatycznego odnowienia dwa razy na okres sześciu miesięcy. Wsparcie na rzecz państw członkowskich będzie łączyło pomoc w radzeniu sobie z obecnymi wyzwaniami z zaspokajaniem przewidywalnych potrzeb tych państw w perspektywie średnioterminowej.

Plan działania na rzecz integracji i włączenia społecznego na lata 2021–2027 zapewnia solidne ramy, którymi należy się kierować w działaniach i które pomogą podtrzymać obserwowane obecnie więzi między wysiedleńcami z Ukrainy a społecznościami przyjmującymi. Podkreślono w nim, jak ważne jest włączenie szerokiego grona zainteresowanych stron w planowanie działań – w tym samych osób nowo przybyłych i społeczności diaspory. Ma to zasadnicze znaczenie dla skutecznej komunikacji, wzmocnienia pozycji oraz poczucia odpowiedzialności. Ważna jest także koordynacja, tak aby działania organów publicznych, organizacji charytatywnych i społeczeństwa obywatelskiego przynosiły wspólnie jak najlepsze efekty, w tym, o ile to możliwe, we współpracy z ukraińskimi władzami. Komisja mobilizuje program Erasmus+, Europejski Korpus Solidarności i wspólnoty kulturalne do dostosowania działań do potrzeb osób nowo przybyłych.

Osoby nowo przybyłe i społeczności przyjmujące powinny otrzymać ukierunkowaną pomoc na jak najwcześniejszym etapie. Odzwierciedla to ogromne wsparcie, które jest już potrzebne i udzielane przede wszystkim przez bezpośrednich sąsiadów Ukrainy – Polskę, Rumunię, Węgry i Słowację. Kierunek potrzebnego wsparcia szybko się jednak zmieni – wysiedleńcom potrzebna będzie pomoc w osiedleniu się. Najlepszym sposobem na zmniejszenie zależności od wsparcia zewnętrznego i zwiększenie interakcji ze społecznościami przyjmującymi jest pomoc osobom przybywającym w osiągnięciu pewnego stopnia niezależności finansowej – przede wszystkim dzięki znalezieniu zatrudnienia zgodnego z ich umiejętnościami i kwalifikacjami – oraz zapewnienie im dostępu do zakwaterowania, edukacji, opieki zdrowotnej i innych usług społecznych. W miarę możliwości władze ukraińskie mogą również nadal dostarczać dane i informacje, które pomogą państwom członkowskim skuteczniej ukierunkowywać wsparcie, a ponadto zostaną podjęte wszelkie starania, aby pomóc osobom nieposiadającym dokumentów.

Jednym z kluczowych czynników pomocy nowo przybywającym osobom będzie dostarczenie im informacji na temat przysługujących im praw. Udzielanie informacji na granicy już przyniosło duży pożytek. Uruchomiono stronę internetową „Wsparcie dla osób uciekających z Ukrainy”, aby pomóc im w zrozumieniu praw przysługujących im w UE. Strona ta zawiera informacje na temat przekraczania granicy, praw przysługujących po przyjeździe i dalszej podróży. Komisja będzie nadal współpracować z agencjami UE, państwami członkowskimi, agencjami ONZ i innymi partnerami, aby zapewnić ludziom potrzebne im informacje, jak również przeciwdziałać prorosyjskiej dezinformacji przygotowanej w celu rozprzestrzeniania zwątpienia i niepewności.