[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 7.12.2010

KOM(2010) 723 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie przeglądu strategii Wspólnoty w zakresie rtęci

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie przeglądu strategii Wspólnoty w zakresie rtęci

1. WPROWADZENIE

W dniu 28 stycznia 2005 r. Komisja przyjęła Komunikat dla Rady i Parlamentu Europejskiego dotyczący Strategii Wspólnoty w zakresie rtęci[1]. W strategii omówiono większość aspektów cyklu życia rtęci. Kluczowym celem strategii jest obniżenie poziomu narażenia ludzi na kontakt z rtęcią, jak i poziomu rtęci w środowisku. W strategii określono dwadzieścia priorytetowych działań do podjęcia zarówno w ramach UE jak i na szczeblu międzynarodowym.

Strategię poparła Rada w konkluzjach z dnia 24 czerwca 2005 r. oraz Parlament Europejski w rezolucji z dnia 14 marca 2006 r.

Zgodnie z sekcją 11 komunikatu Komisja wyraziła zamiar dokonania przeglądu całej strategii w zakresie rtęci do końca 2010 r. Komisja zleciła zewnętrznemu konsultantowi przeprowadzenie obszernej analizy procesu wdrażania strategii[2], aby wesprzeć proces przeglądu. Ponadto w dniu 18 czerwca 2010 r. odbyło się w Brukseli spotkanie konsultacyjne zainteresowanych stron z państwami członkowskimi, przedstawicielami sektora przemysłu i organizacjami pozarządowymi zajmującymi się kwestiami środowiska. W końcowym sprawozdaniu umieszczono uwagi z tego spotkania, a także uwagi przedłożone pisemnie w lipcu i sierpniu 2010 r.

Niniejszy przegląd opiera się na wnioskach z wymienionej analizy oraz innych informacjach dostępnych Komisji. Przegląd stanowi również spełnienie obowiązku Komisji dokonywania sprawozdań z postępów w realizacji wielostronnych działań zgodnie z art. 8 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 1102/2008 w sprawie zakazu wywozu rtęci metalicznej, niektórych związków i mieszanin rtęci oraz bezpiecznego składowania rtęci metalicznej[3]. Ustanowiony w art. 8 ust. 2 wymienionego rozporządzenia obowiązek przedkładania sprawozdania dotyczącego prowadzonych badań nad możliwościami bezpiecznego unieszkodliwiania spełniony jest dzięki sprawozdaniu z badania dotyczącemu „Wymogów dla obiektów oraz kryteriów unieszkodliwiania rtęci metalicznej” dostępnemu na stronie internetowej Komisji (zob. także działanie 9 poniżej).

2. POSTęP W SPRAWACH MIęDZYNARODOWYCH

Ze względu na właściwości rtęci pozwalające na jej transport na dalekie odległości, narażenia ludzi i środowiska w UE nie można zmniejszyć do dopuszczalnego poziomu wyłącznie poprzez działania o zasięgu krajowym. Aby problem rtęci rozwiązać w sposób globalny i skuteczny, potrzebne są skoordynowane działania na poziomie międzynarodowym. Tym właśnie kierowano się w strategii w zakresie rtęci wskazując siedem działań (14-20) dotyczących wspierania i promocji działań międzynarodowych. UE wielokrotnie zwracała się do Rady Zarządzającej UNEP z prośbą o podjęcie decyzji dotyczącej rozpoczęcia negocjacji w sprawie międzynarodowego, prawnie wiążącego instrumentu dotyczącego rtęci. W lutym 2009 r. Rada Zarządzająca zdecydowała wreszcie o ustanowieniu międzyrządowego komitetu negocjacyjnego upoważnionego do opracowania międzynarodowego, prawnie wiążącego instrumentu, obejmującego większość aspektów cyklu życia rtęci. Pierwsze posiedzenie komitetu negocjacyjnego odbyło się w Sztokholmie w dniach 7-11 czerwca 2010 r. Celem jest zakończenie procedury negocjacyjnej z początkiem 2013 r. Europejska strategia w zakresie rtęci i jej wdrożenie będą stanowić znaczący wkład w realizację tego procesu.

Z chwilą przyjęcia międzynarodowego, prawnie wiążącego instrumentu Komisja oceni czy istnieje potrzeba dalszego przeglądu strategii UE w zakresie rtęci, aby w pełni odzwierciedlić nowe zobowiązania na poziomie międzynarodowym.

3. WDRAżANIE STRATEGII

Ogólnie dokonano znaczącego postępu we wdrażaniu działań, o których podjęciu zdecydowano w 2005 r. Poniżej krótko przedstawiono postępy dotyczące wszystkich dwudziestu działań. Aby ułatwić odniesienie, pełny tekst działań zamieszczono w załączniku.

3.1. Ograniczenie emisji

Działanie 1: stosowanie IPPC

Dyrektywa 2008/1/WE[4] dotycząca zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli (IPPC – pierwotnie przyjęta w 1996 r.) jest podstawowym instrumentem prawnym na rzecz ograniczania emisji rtęci. Sposób, w który instrument ten stosowały organy udzielające zezwoleń w państwach członkowskich, wraz ze stosowaniem w niewielkim zakresie najlepszych dostępnych technik (BAT) w zezwoleniach, nie umożliwiły jednak pełnego wykorzystania potencjału zmniejszenia emisji rtęci. Komisja zwróciła zatem szczególną uwagę na poprawę sytuacji oraz dokonała dogłębnego przeglądu dyrektywy IPPC, którego skutkiem jest nowa dyrektywa w sprawie zanieczyszczeń przemysłowych (dyrektywa IED).

W dyrektywie tej, którą przyjęto dnia 8 listopada 2010 r. i która zastąpi dyrektywę IPPC, znacząco zwiększono rolę BAT i powiązanych z nimi poziomów emisji (AEL). Obecnie oczekują one na przyjęcie przez Komisję jako wnioski w zakresie BAT i wówczas będą mieć moc prawną. Organy udzielające zezwoleń będą miały ograniczoną możliwość odejścia od poziomów AEL i będzie to wymagać uzasadnienia zgodnie z surowymi kryteriami określonymi w dyrektywie. Oczekuje się, że przyspieszy to zastępowanie technologii opartych na rtęci i doprowadzi do ograniczenia emisji rtęci w wielu sektorach, w szczególności w produkcji cementu, hutnictwie metali nieżelaznych, w dużych obiektach energetycznego spalania, spalarniach odpadów oraz w przemyśle chloro-alkalicznym.

Działanie 2: opracowanie dokumentów referencyjnych BAT (BREF)

Proces ten jest w trakcie realizacji. Dokumenty BREF dla przemysłu chloro-alkalicznego, dużych obiektów energetycznego spalania oraz hutnictwa metali nieżelaznych są obecnie poddawane przeglądowi w ścisłej współpracy z zainteresowanymi stronami. W tym kontekście, w ramach powyższego procesu można się zająć konkretnie kwestią emisji rtęci, w szczególności w odniesieniu do wycofywania z eksploatacji ogniw rtęciowych w przemyśle chloro-alkalicznym.

Działanie 3: emisje z małych obiektów spalania węgla

W grudniu 2005 r. zakończono realizację badania Costs and environmental effectiveness of options for reducing mercury emissions to air from small-scale combustion installations (Koszty i efektywność środowiskowa poszczególnych opcji ograniczania emisji rtęci do powietrza z instalacji w małych obiektach spalania)[5]. Zgodnie z wynikami badania szacuje się, że 16 % całkowitych emisji rtęci w UE pochodzi właśnie z tego źródła. Na podstawie tych wyników Komisja Europejska w swoim wniosku dotyczącym dyrektywy IED zaproponowała zmniejszenie progu, od którego stosuje się przepisy dotyczące dużych obiektów spalania, z 50 MW do 20 MW całkowitej nominalnej mocy. Unijny prawodawca utrzymał jednak próg 50 MW, ale wprowadził w dyrektywie klauzulę zobowiązującą Komisję do przeanalizowania do końca 2012 r. potrzeby kontrolowania emisji poniżej tego progu i – jeżeli stosowane – do przedłożenia odpowiedniego wniosku ustawodawczego. Komisja zajmie się tą kwestią w odpowiednim czasie.

Działanie 4: gospodarowanie odpadami amalgamatu dentystycznego

Amalgamat dentystyczny jest drugim co do wielkości zastosowaniem rtęci w UE. W decyzji Komisji 2000/532/WE[6] odpady amalgamatu z leczenia stomatologicznego scharakteryzowano jako odpady niebezpieczne; podlegają one zatem przepisom niedawno ustanowionej dyrektywy ramowej w sprawie odpadów[7]. Komisja dokonała przeglądu rzeczywistych praktyk w klinikach stomatologicznych w państwach członkowskich poprzez ankietę przeprowadzoną w 2005 r. Wyniki pokazały, że wprawdzie w wielu państwach członkowskich obowiązkowa jest instalacja separatorów amalgamatu i ustanowiono odpowiedni system zbierania, lecz nie jest to zasadą w całej Wspólnocie.

Emisje rtęci z gabinetów stomatologicznych podlegają również przepisom UE dotyczącym ochrony wód. Zgodnie z załącznikiem X do ramowej dyrektywy wodnej (RDW)[8] rtęć klasyfikuje się jako priorytetową substancję niebezpieczną; państwa członkowskie są zatem zobowiązane do podjęcia w perspektywie długoterminowej działań mających na celu natychmiastowe lub stopniowe zaprzestanie emisji, zrzutów oraz utraty tej substancji. Ponadto – a także odzwierciedlając łączone podejście w RDW – w dyrektywie 2008/105/WE[9] ustanowiono środowiskowe normy jakości w dziedzinie polityki ochrony wód dla niektórych substancji priorytetowych, w tym dla rtęci i jej związków. W przypadku gdy normy te nie są spełnione, zgodnie z art. 11 RDW państwa członkowskie mają obowiązek podjąć środki, aby się do nich dostosować.

3.2. Ograniczanie podaży

Działanie 5: zakaz wywozu rtęci

Dnia 22 października 2008 r. unijny prawodawca przyjął rozporządzenie (WE) nr 1102/2008[10] w sprawie zakazu wywozu rtęci metalicznej, niektórych związków i mieszanin rtęci oraz bezpiecznego składowania rtęci metalicznej. Zakaz wywozu wejdzie w życie z dniem 15 marca 2011 r. Obowiązki w zakresie sprawozdawczości oraz wymiana informacji ustanowione w tym rozporządzeniu umożliwią ocenę skuteczności zakazu oraz jego wpływ na światowy rynek rtęci.

3.3. Ograniczanie popytu

Zastosowania jako amalgamat dentystyczny oraz w urządzeniach pomiarowych wskazano jako szczególnie istotne, ponieważ obejmują one największe ilości rtęci nadal obecnej w produktach.

Działanie 6: stosowanie amalgamatu dentystycznego

Służby Komisji skonsultowały się na temat stosowania amalgamatu dentystycznego z dwoma komitetami naukowymi: Komitetem Naukowym ds. Zagrożeń dla Zdrowia i Środowiska (SCHER) oraz Komitetem Naukowym ds. Pojawiających się i Nowo Rozpoznanych Zagrożeń dla Zdrowia (SCENIHR). Opinie obu komitetów[11],[12] nie zawierały ostatecznych wniosków co do zasadności dodatkowych środków regulacyjnych mających na celu ograniczenie stosowania amalgamatu dentystycznego.

Biorąc jednak pod uwagę, że niektóre państwa członkowskie już znacząco ograniczyły stosowanie amalgamatu dentystycznego w ramach swoich krajowych systemów ochrony zdrowia oraz że amalgamat dentystyczny stanowi drugie pod względem wielkości zastosowanie rtęci w UE, Komisja zdecydowała o podjęciu oceny całego cyklu życia w odniesieniu do tego zastosowania rtęci. Wyniki tej oceny spodziewane są z końcem 2011 r.

Działanie 7: urządzenia pomiarowe i kontrolne zawierające rtęć

W dniu 25 września 2007 r. unijny prawodawca przyjął dyrektywę 2007/51/WE[13] zmieniającą dyrektywę Rady 76/769/EWG w odniesieniu do ograniczeń w zakresie wprowadzania do obrotu niektórych urządzeń pomiarowych zawierających rtęć. Termometry lekarskie oraz inne urządzenia pomiarowe zawierające rtęć (np. manometry, barometry, sfigmomanometry, termometry inne niż termometry lekarskie) przeznaczone do sprzedaży ogólnej nie mogą już być wprowadzane na rynek. Dyrektywa zawiera klauzulę przeglądu dotyczącą możliwego rozszerzenia istniejących ograniczeń na inne urządzenia pomiarowe zawierające rtęć.

Obecnie rozważa się rozszerzenie tego ograniczenia rynkowego na dodatkowe urządzenia medyczne, a także urządzenia pomiarowe przeznaczone do zastosowań profesjonalnych i przemysłowych. Zmieniły się jednak ramy prawne wraz z uchyleniem dyrektywy 76/769/EWG i wprowadzeniem dalszych ograniczeń rynkowych, które obecnie muszą być zgodne z procedurami określonymi w rozporządzeniu (WE) nr 1907/2006 (rozporządzeniu REACH)[14]. Wcześniej wymienioną dyrektywę 2007/51/WE ujęto w pozycji 18a załącznika XVII „Ograniczenia dotyczące produkcji, wprowadzania do obrotu i stosowania niektórych niebezpiecznych substancji, mieszanin i wyrobów” do rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 (REACH), zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 552/2009[15]. Na wniosek Komisji Europejskiej wynikający z jej zobowiązania zawartego w klauzuli przeglądu dotyczącej urządzeń zawierających rtęć, Europejska Agencja Chemikaliów (ECHA) oceniła nowe dowody naukowe i opracowała sprawozdanie, w którym zaproponowała dalsze ograniczenie rtęci w urządzeniach pomiarowych stosowanych w ochronie zdrowia oraz do innych zastosowań profesjonalnych i przemysłowych. Procedura opracowywania opinii w ramach przygotowywanego przez ECHA sprawozdania na temat ograniczeń rozpoczęła się publicznymi konsultacjami w dniu 24 września 2010 r. Opinie odpowiednich komitetów naukowych w ramach REACH powinny zostać przedłożone Komisji we wrześniu 2011 r. Komisja następnie zdecyduje czy ograniczenia te wejdą w życie w UE i kiedy to nastąpi. W powiązanym opracowaniu SCENIHR wyraził ostatnio opinię[16] potwierdzającą, że dostępne są niezawodne alternatywy dla sfigmomanometrów zawierających rtęć i stosowanych w ochronie zdrowia.

Działanie 8: pozostałe produkty i zastosowania

W sprawozdaniu na temat badania Options for reducing mercury use in products and applications and the fate of mercury already circulating in society (Opcje ograniczania stosowania rtęci w produktach i zastosowaniach oraz przeznaczenie rtęci już będącej w obiegu w społeczeństwie)[17] omówiono najpopularniejsze zastosowania rtęci i zawarto ocenę opcji ograniczania ilości rtęci wprowadzanych do obiegu w społeczeństwie. Badanie to obejmuje także działanie 10.

Wraz ze stopniowym zakazem stosowania tradycyjnych żarówek na rynku UE wprowadzonym dyrektywą dotyczącą ekoprojektu z 2005 r., zmienioną w 2009 r.[18], Komisja zajęła się kwestią zawartości rtęci w coraz częściej stosowanych żarówkach energooszczędnych. Dnia 24 września 2010 r. Komisja przyjęła decyzję zmieniającą załącznik do dyrektywy 2002/95/WE (dyrektywa RoHS), która znacząco ograniczyła maksymalne wartości dla takich żarówek zawierających rtęć[19]. Żarówki te podlegają także przepisom o zbiórce selektywnej i właściwym przetwarzaniu zawartym w dyrektywie 2002/96/WE[20] w sprawie zużytego sprzętu elektrotechnicznego i elektronicznego (WEEE). Ponadto Komisja zwróciła się do Komitetu Naukowego ds. Zagrożeń dla Zdrowia i Środowiska (SCHER) o opinię w sprawie rtęci w niektórych energooszczędnych żarówkach. SCHER doszedł do wniosku[21], że kompaktowe lampy fluorescencyjne (CFL) zapewniają wyraźne, choć ograniczone, zmniejszenie całkowitych emisji rtęci z lamp oraz z elektrowni węglowych dostarczających energii elektrycznej do oświetlenia w porównaniu z innymi rodzajami żarówek. SCHER był również zdania, że zagrożenie dla zdrowia ludzi dorosłych związane z rozbiciem takiej lampy jest znikome. SCHER nie mógł wyciągnąć wniosków na temat zagrożenia dla dzieci, ponieważ brakuje danych dotyczących narażenia.

W grudniu 2008 r. Komisja zaproponowała przekształcenie dyrektyw WEEE i RoHS, którego celem, między innymi, było dalsze ograniczenie zawartości substancji niebezpiecznych (w tym rtęci) w odpadach i zwiększenie poziomów zbiórki i recyklingu. W odniesieniu do dyrektywy RoHS osiągnięto porozumienie w pierwszym czytaniu w ramach procedury współdecyzji w listopadzie 2010 r., natomiast wniosek w sprawie dyrektywy WEEE jest nadal analizowany przez Parlament Europejski i Radę. Dyrektywa 2000/53/WE w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji[22] (ostatnio zmieniona w 2010 r.) wprowadza ogólny zakaz stosowania rtęci w materiałach i częściach pojazdów. Wyłączenie jest wciąż przyznawane dla reflektorów i lamp fluorescencyjnych stosowanych w oświetleniu deski rozdzielczej, jednak jest ono ograniczone czasowo do dnia 1 lipca 2012 r. (data homologacji pojazdu).

Na mocy dyrektywy 2006/66/WE w sprawie baterii i akumulatorów oraz zużytych baterii i akumulatorów[23] znacząco obniżono – w porównaniu do poprzedniej (uchylonej) dyrektywy w sprawie baterii 91/157/EWG – maksymalny dopuszczalny poziom zawartości rtęci w bateriach i akumulatorach.

3.4. Kwestia nadwyżek i zasobów

Działanie 9: składowanie

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1102/2008 w sprawie zakazu wywozu rtęci metalicznej, niektórych związków i mieszanin rtęci oraz bezpiecznego składowania rtęci metalicznej stanowi, że rtęć z wybranych dużych źródeł, w szczególności z przemysłu chloro-alkalicznego, należy traktować jako odpady i unieszkodliwiać. Obecnie trwa opracowywanie szczegółowych kryteriów bezpiecznego składowania rtęci metalicznej, a Komisja przyjmie je na początku 2011 r. Ponadto przedstawiciele europejskiego przemysłu chloro-alkalicznego podpisali dobrowolne porozumienie, zobowiązując się do przekazywania nadwyżek rtęci wyłącznie do składowisk gwarantujących wysokie normy bezpieczeństwa. Zobowiązania dotyczące sprawozdawczości na mocy rozporządzenia (WE) nr 1102/2008 pozwolą Komisji na ścisłe monitorowanie realizacji tego zobowiązania.

Zgodnie z zobowiązaniem dokonywania stałego przeglądu prowadzonych badań nad możliwościami bezpiecznego unieszkodliwiania, w tym zestalania rtęci metalicznej (zob. art. 8 ust. 2 rozporządzenia) Komisja zamówiła sprawozdanie zewnętrznego konsultanta, które zostało zakończone jesienią 2010 r.[24] Postępy w zakresie technik zestalania, które niebawem pojawią się na rynku, prawdopodobnie wywrą wpływ na opracowywanie wymogów i kryteriów przechowywania rtęci metalicznej zgodnie z art. 4 ust. 3. Prace te wciąż trwają w chwili przyjmowania niniejszego komunikatu.

Działanie 10: rtęć w produktach będących w obiegu w społeczeństwie

Prace podjęte w ramach tego działania przedstawiono w ramach działania 8.

3.5. Ochrona przed narażeniem

Działanie 11: rtęć w rybach i owocach morza

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) opracował udoskonalone narzędzia do obliczania narażenia dla poszczególnych rodzajów żywności oraz dla niektórych określonych grup społecznych. Nowa baza danych dotyczących konsumpcji ( Comprehensive Food Consumption Database )[25] zawiera informacje na temat spożycia przez dzieci i dorosłych w podziale na grupy wiekowe, płeć i masę ciała. Jak dostępne będą nowe dane dotyczące rtęci, będzie można wówczas dokonać lepszej oceny narażenia z wykorzystaniem nowej bazy danych na temat spożycia żywności.

Organy krajowe dostarczyły bardziej szczegółowych zaleceń dotyczących narażenia na rtęć znajdującą się w żywności wykorzystując notę informacyjną Komisji jako podstawę (zob. także działanie 12 poniżej).

Aby zwiększyć ochronę zdrowia pracowników potencjalnie narażonych na rtęć, Komisja przyjęła dyrektywę 2009/161/UE[26] ustanawiającą trzeci wykaz wskaźnikowych wartości narażenia zawodowego (IOELV). Wykaz ten obejmuje wskaźniki IOELV dla rtęci oraz nieorganicznych związków rtęci dwuwartościowej.

Działanie 12: informacje na temat zawartości rtęci w żywności

Na podstawie wiedzy zdobytej w ramach działania 11 Komisja wydała dnia 21 kwietnia 2008 r. notę informacyjną[27] dla państw członkowskich dotyczącą zawartości metylortęci w rybach i produktach rybołówstwa. Nota ta zawiera informacje na temat maksymalnych poziomów konsumpcji niektórych ryb zalecanych dla najbardziej wrażliwych grup (kobiet ciężarnych i karmiących oraz małych dzieci), które powinny stanowić wytyczną dla państw członkowskich przy opracowywaniu materiałów doradztwa konsumenckiego.

3.6. Poprawa świadomości

Działanie 13: priorytety badań nad rtęcią

Od 2005 r. UE sfinansowała szereg projektów badawczych zajmujących się priorytetami badań nad rtęcią. Szczegóły projektów sfinansowanych w ramach siódmego programu ramowego (7PR) i z innych mechanizmów finansowania badań naukowych są dostępne na stronach Wspólnotowego Serwisu Informacyjnego Badań i Rozwoju (CORDIS)[28]. Niedawno podpisano w ramach programu „środowisko” 7PR umowę na dotację pięcioletniego projektu badań nad światowym systemem obserwacji rtęci ( Global Mercury Observation System – GMOS) na ogólna sumę 8,8 mln EUR i angażujących 24 partnerów z 24 krajów. Wkład finansowy Komisji wynosi 6,8 mln EUR kosztów całkowitych tego projektu, który oficjalnie rozpoczął się dnia 1 listopada 2010 r. Celem GMOS jest dostarczenie kluczowych informacji na temat atmosferycznego przenoszenia rtęci na skalę światową, które można by wykorzystać jako podstawę do oceny skuteczności strategii dotyczących ograniczania emisji rtęci. Będzie to mieć duże znaczenie przy ocenie długofalowego sukcesu odpowiedniej polityki na poziomie europejskim i światowym.

Instrument finansowy UE na rzecz środowiska (LIFE) wykorzystano do sfinansowania projektu pilotażowego dotyczącego bezpiecznego unieszkodliwiania rtęci metalicznej[29]. Ponadto Komisja Europejska rozpoczęła w 2009 r. badanie na temat wsparcia naukowego dla polityki UE w dziedzinie rtęci. Celem badania jest dostarczenie Komisji solidnych podstaw naukowych na temat rtęci poprzez analizę i podsumowanie istniejących wyników badań mających znaczenie dla przedmiotowej polityki. Dostarczy ono skonsolidowanego spisu ustaleń dotyczących rtęci pochodzących z różnych projektów badawczych zrealizowanych w ostatnich latach. Wyników badania można spodziewać się latem 2011 r.

3.7. Wspieranie i promowanie działań międzynarodowych

UE czynnie wspierała wysiłki w ramach globalnego programu dotyczącego rtęci w ramach UNEP, w szczególności te, które doprowadziły do podjęcia w lutym 2009 r. decyzji 25/5[30] przez Radę Zarządzającą UNEP. Decyzja 25/5 stała się punktem wyjściowym dla trwającego 3- 4 lata procesu negocjacyjnego, który powinien doprowadzić do ustanowienia międzynarodowego, prawnie wiążącego instrumentu dotyczącego rtęci (zob. także rozdział 2 oraz działania 17 i 18). Na poziomie międzynarodowym Komisja Europejska udzieliła wsparcia Grupie ds. Obserwacji Ziemi, która ostatnio zainicjowała nowe zadanie (globalny plan monitorowania rtęci) mające na celu zbudowanie światowego systemu obserwacji rtęci.

Działanie 14: uczestnictwo w międzynarodowych forach i działaniach

Poza tym, o czym mowa powyżej, Komisja Europejska i szereg państw członkowskich zaangażowały się w wiele działań międzynarodowych służących podniesieniu świadomości oraz poszukiwaniu rozwiązań problemu rtęci. W tym kontekście Komisja Europejska zorganizowała w Brukseli w październiku 2006 r. konferencję międzynarodową. UE i jej państwa członkowskie są członkami i uczestnikami wielu forów międzynarodowych, na których omawia się kwestię rtęci[31]. Podjęto także inicjatywy w poszczególnych państwach członkowskich, takie jak IKIMP[32] ( Integrating Knowledge to Inform Mercury Policy – integrowanie wiedzy na rzecz dostarczania informacji na potrzeby polityki w dziedzinie rtęci) – trzyletnia inicjatywa wymiany informacji poświęconych zagadnieniom rtęci zrealizowana w Wielkiej Brytanii.

Działanie 15: fundusze na ograniczenie emisji ze spalania węgla w państwach trzecich

Komisja Europejska przekazała UNEP fundusze w wysokości 1 mln EUR na realizację projektu dotyczącego ograniczenia emisji rtęci ze spalania węgla w sektorze energetycznym. Projekt, który jest obecnie realizowany, prowadzony jest przez Centrum Czystych Technologii Węglowych Międzynarodowej Agencji Energetycznej[33] i koncentruje się na krajach zależnych w wysokim stopniu od paliw stałych, w szczególności na Chinach, Indiach, Rosji i Południowej Afryce. Dodatkowo Komisja Europejska opublikowała w 2010 r. otwarte zaproszenie do składnia wniosków w zakresie czystych technologii węglowych na dotacje przeznaczone dla krajów zależnych od węgla, o wschodzących gospodarkach oraz krajów rozwijających się[34]. Dotacje te mają przede wszystkim na celu budowanie zdolności oraz badania, i obejmują budżet o całkowitej kwocie 3 mln EUR. Chociaż projekt nie jest poświęcony wyłącznie rtęci, pomoże on jednak określić wspólne korzyści technik kontroli emisji w sektorze elektrowni węglowych.

Działanie 16: zgoda po uprzednim poinformowaniu w odniesieniu do przywozu rtęci

Już od 2003 r. na mocy rozporządzenia (WE) nr 304/2003 (obecnie zastąpionym rozporządzeniem (WE) nr 689/2008[35]) dotyczącego wywozu i przywozu niebezpiecznych chemikaliów obowiązkowe stało się uzyskanie zgody po uprzednim powiadomieniu dla przywozu i wywozu związków rtęci, wdrażając tym samym postanowienia konwencji rotterdamskiej w sprawie procedury zgody po uprzednim poinformowaniu (PIC) w międzynarodowym handlu niektórymi niebezpiecznymi substancjami chemicznymi i pestycydami. Procedura PIC była także stosowana do przywozu związków rtęci do stosowania jako pestycydy.

Działanie 17: protokół w sprawie metali ciężkich do Konwencji EKG OKZ w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości

UE oraz 20 państw członkowskich są stroną protokołu w sprawie metali ciężkich do Konwencji EKG ONZ w sprawie transgranicznego zanieczyszczenia powietrza na dalekie odległości (LRTAP). Komisja Europejska bardzo zachęca państwa członkowskie, które jeszcze nie ratyfikowały protokołu, do uczynienia tego najszybciej jak to możliwe. We wrześniu 2008 r. UE zaproponowała, aby do załącznika VI do protokołu dodać określone produkty zawierające rtęć. Organ wykonawczy konwencji LRTAP podejmie w grudniu 2010 r. decyzję w sprawie ewentualnego otwarcia procedury negocjacyjnej oraz zakresu mandatu negocjacyjnego. Ważne będzie jednak, aby zagwarantować, że negocjacje w ramach protokołu w sprawie metali ciężkich prowadzone są zgodnie z postępami w ramach przyszłego prawnie wiążącego instrumentu dotyczącego rtęci w ramach UNEP.

Działanie 18: wsparcie dla globalnego programu rtęci w ramach UNEP

Komisja Europejska uczestniczy w grupie doradczej ds. globalnego partnerstwa w dziedzinie rtęci i oficjalnie jest członkiem obszaru partnerstwa „emisje rtęci ze spalania węgla”, a Niemcy i Włochy są odpowiednio członkami obszarów „gospodarowanie odpadami rtęci” oraz „badania atmosferycznego przemieszczania się rtęci i jej przeznaczenia”. Decyzja 25/5 Rady Zarządzającej UNEP wskazała globalne partnerstwo w dziedzinie rtęci jako jeden z głównych mechanizmów realizacji bezpośrednich działań dotyczących rtęci w trakcie procedury negocjacyjnej zmierzającej do zawarcia międzynarodowego, prawnie wiążącego instrumentu dotyczącego rtęci.

Działanie 19: rtęć w sektorze górnictwa złota

W 2010 r. Komisja Europejska wniesie swój wkład finansowy w wysokości 1,5 mln EUR w Program Rozwoju Narodów Zjednoczonych (UNDP) przeznaczony na stworzenie instrumentu finansowego na rzecz ekoregionu tarczy gujańskiej ( Guiana Shield Facility )[36]. Instrument ten jest wielostronnym mechanizmem finansowym skoncentrowanym na działaniach niezbędnych do zapewnienia spójności ekologicznej w ekoregionie tarczy gujańskiej[37]. Będą z niego finansowane projekty terenowe dotyczące (między innymi) zagrożeń powodowanych przez nielegalne i prawnie nieuregulowane wydobywanie złota przez górników na małą skalę ( garimpeiros ) coraz częściej mające miejsce w Gujanie Francuskiej, Surinamie, Gujanie, Wenezueli i Kolumbii.

Działanie 20: ograniczenie podaży rtęci na poziomie międzynarodowym

Mandat udzielony międzyrządowemu komitetowi negocjacyjnemu przez Radę Zarządzająca UNEP w formie decyzji 25/5 obejmuje między innymi kwestię ograniczania podaży rtęci, budowania zdolności w zakresie składowania w sposób bezpieczny dla środowiska oraz ograniczenia międzynarodowego handlu rtęcią. UE już przyczyniła się do ogólnego celu, przyjmując rozporządzenie w sprawie zakazu wywozu rtęci (zob. działanie 5). W ramach procedury negocjacyjnej UE będzie promować swoje podejście i zbada możliwości, w jaki sposób można je najlepiej odzwierciedlić w przyszłym międzynarodowym, prawnie wiążącym instrumencie.

4. WNIOSKI

Strategia w zakresie rtęci jest na zaawansowanym etapie realizacji i zakończyła już realizację większości swoich działań.

W zakresie ograniczenia emisji rtęci obowiązują nowe ramy prawne w odniesieniu do dużych źródeł punktowych. Wdrożenie nowej dyrektywy w sprawie zanieczyszczeń przemysłowych umożliwi UE wykorzystanie potencjału znaczącego ograniczenia emisji, które można osiągnąć dzięki stosowaniu najlepszych dostępnych technik. Będzie to jednak wymagało dobrych praktyk transpozycji i wdrażania w państwach członkowskich, które będą ściśle monitorowane i wspierane przez Komisję.

W odniesieniu do popytu na rtęć zawartą w produktach, kontynuowane będą bieżące prace nad rozszerzeniem obowiązujących ograniczeń rynkowych w odniesieniu do niektórych urządzeń pomiarowych zawierających rtęć o dodatkowe urządzenia wykorzystywane w sektorze ochrony zdrowia, w szczególności sfigmomanometry, oraz do zastosowań profesjonalnych i przemysłowych.

Komisja w szczególności dostrzega potrzebę dokładniejszego zbadania kwestii amalgamatu dentystycznego. Zamierza zatem przeprowadzić w 2011 r. badanie, aby dokonać szczegółowej oceny tej kwestii, uwzględniając wszystkie aspekty cyklu życia tej substancji.

Działania międzynarodowe stanowią priorytet w nadchodzących latach. Biorąc pod uwagę globalny charakter problemu rtęci, samo wewnętrzne prawodawstwo UE nie gwarantuje skutecznej ochrony obywateli UE. Komisja zamierza zatem skoncentrować swoje wysiłki na wynegocjowaniu międzynarodowego, prawnie wiążącego instrumentu dotyczącego rtęci pod auspicjami UNEP. W tym kontekście Unia może wnieść znaczący wkład, ponieważ posiada już skutecznie instrumenty na poziomie UE. Gdy powstanie już wspomniany instrument międzynarodowy, Komisja Europejska oceni, które aspekty cyklu życia rtęci wymagają dodatkowych konkretnych działań na poziomie UE, włącznie z wnioskami ustawodawczymi, jeżeli konieczne, oraz uwzględniając przegląd rozporządzenia w sprawie zakazu wywozu przewidziany na 2013 r. i dalsze postępy w realizacji strategii. Ma to szczególne znaczenie dla dodatkowych ograniczeń wywozu i przywozu zasugerowanych w studium zewnętrznego konsultanta, które należy ocenić na tle wynegocjowanych zobowiązań międzynarodowych.

ZAŁĄCZNIK

Działania w ramach strategii Wspólnoty w zakresie rtęci (pełny tekst)

1. OGRANICZANIE EMISJI

Działanie 1. Komisja oceni skutki zastosowania IPPC do emisji rtęci i rozważy czy konieczne są dodatkowe działania np. zmiana wspólnotowych dopuszczalnych wartości emisji, w miarę otrzymywania danych wynikających z wymogów sprawozdawczych IPPC i EPER[38], oraz w ramach szerszego przeglądu strategii pod koniec 2010 r. Będzie to obejmować przegląd łącznego pozytywnego wpływu środków kontroli wdrażanych po dniu 1 stycznia 2008 r. zgodnie z dyrektywą 2001/80/WE w celu redukcji emisji dwutlenku siarki przez duże obiekty spalania energetycznego.

Działanie 2. Komisja będzie zachęcać państwa członkowskie oraz przemysł do dostarczania obszerniejszych informacji na temat uwolnień rtęci oraz technik zapobiegania im i ich kontroli, aby można było wyciągnąć wnioski w ramach BREF umożliwiające dalszą redukcję emisji. Drugie wydanie BREF na temat chlorków metali alkalicznych będzie obejmować informacje dotyczące ryzyka uwolnień podczas wycofywania z eksploatacji ogniw rtęciowych.

Działanie 3. Komisja w 2005 r. rozpocznie badanie opcji zmniejszenia emisji rtęci z małych obiektów spalania węgla, które zostanie uwzględnione w szerszej ocenie w ramach programu CAFE.

Działanie 4. Komisja w 2005 r. dokona przeglądu wdrożenia wymogów Wspólnoty w zakresie przetwarzania odpadów amalgamatu dentystycznego przez państwa członkowskie i podejmie odpowiednie kroki w celu zapewnienia ich prawidłowego stosowania.

2. OGRANICZANIE PODAżY

Działanie 5. Jako aktywny wkład w ogólnoświatowe wysiłki na rzecz stopniowego zaniechania pierwotnej produkcji rtęci i powstrzymania ponownego wprowadzania do obrotu nadwyżek rtęci, zgodnie z opisem przedstawionym w pkt. 10, Komisja zamierza zaproponować zmianę rozporządzenia (WE) nr 304/2003 w sprawie stopniowego zaprzestania wywozu rtęci ze Wspólnoty do 2011 r.

3. OGRANICZANIE POPYTU

Działanie 6. W perspektywie krótkoterminowej, Komisja zwróci się do grupy ekspertów ds. wyrobów medycznych o rozważenie wykorzystania rtęci w amalgamacie dentystycznym i zasięgnie opinii Komitetu Naukowego ds. Zagrożenia dla Zdrowia i Środowiska w celu stwierdzenia, czy dodatkowe środki regulacyjne są odpowiednie.

Działanie 7. Komisja zamierza zaproponować w 2005 r. zmianę dyrektywy 76/769/EWG[39], w celu ograniczenia wprowadzania do obrotu do zastosowań konsumenckich i na użytek służby zdrowia nie-elektrycznych lub elektronicznych urządzeń pomiarowych i kontrolnych zawierających rtęć.

Działanie 8. Komisja będzie dalej badać, w perspektywie krótkoterminowej, pozostałe produkty i zastosowania niewielkich ilości rtęci w UE. W perspektywie średnio i długoterminowej wszelkie pozostałe zastosowania mogą zostać objęte wymogiem uzyskania pozwolenia i rozważenia stosowania substytutów w ramach proponowanego rozporządzenia REACH[40], po jego przyjęciu.

4. KWESTIA NADWYżEK I ZASOBÓW

Działanie 9. Komisja podejmie działania w celu zapewnienia składowania rtęci przez przemysł chloro-alkaliczny, zgodnie z harmonogramem zgodnym z zamierzonym stopniowym zaprzestaniem wywozu rtęci do 2011 r. W pierwszej kolejności Komisja zbada możliwość zawarcia porozumienia z sektorem chloro-alkalicznym.

Działanie 10. Komisja rozpocznie dalsze badania w perspektywie krótko i średnioterminowej w zakresie przeznaczenia rtęci zawartej w produktach będących w obiegu w społeczeństwie.

5. OCHRONA PRZED NARAżENIEM

Działanie 11. W perspektywie krótkoterminowej EFSA będzie prowadzić badania dotyczące szczegółowego spożycia różnych rodzajów ryb i owoców morza przez najbardziej narażone grupy populacji (np. kobiety ciężarne, dzieci).

Działanie 12. Komisja przedstawi dodatkowe informacje na temat obecności rtęci w żywności, w miarę pozyskiwania nowych danych. Organy krajowe będą zachęcane do udzielania porad w świetle lokalnych specyficznych warunków.

6. POPRAWA śWIADOMOśCI

Działanie 13. Priorytety badań nad rtęcią zostaną określone w siódmym programie ramowym w dziedzinie badań naukowych i rozwoju oraz w innych odpowiednich mechanizmach finansowych.

7. WSPIERANIE I PROMOWANIE DZIAłAń MIęDZYNARODOWYCH

Działanie 14. Wspólnota, państwa członkowskie oraz pozostałe zainteresowane strony powinny aktywnie uczestniczyć w międzynarodowych forach i działaniach oraz przedsięwzięciach i projektach dwustronnych z państwami trzecimi, w tym w transferze technologii w celu rozwiązania problemu rtęci.

Działanie 15. Komisja rozważy stworzenie specjalnego programu finansowania badań oraz projektów pilotażowych mających na celu redukcję emisji rtęci powstających przy spalaniu węgla w krajach w wysokim stopniu zależnych od paliw stałych, np. w Chinach, Indiach, Rosji, itp., podobnych do programu CARNOT promującego czyste i wydajne wykorzystanie paliw stałych.

Działanie 16. Wspólnota będzie wspierać innowacyjne podejście do tematu rtęci w ramach procedury PIC konwencji rotterdamskiej.

Działanie 17. Wspólnota oraz państwa członkowskie będą dalej wspierać prace w ramach protokołu w sprawie metali ciężkich do Konwencji EKG ONZ w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości.

Działanie 18. Wspólnota, państwa członkowskie oraz pozostałe zainteresowane strony również powinny wspierać globalny program rtęci UNEP, np. poprzez przegląd materiałów oraz zapewnianie wiedzy technicznej oraz zasobów ludzkich i finansowych.

Działanie 19. Wspólnota oraz państwa członkowskie powinny wspierać globalne starania mające na celu zredukowanie wykorzystania rtęci w sektorze górnictwa złota, np. globalny projekt w zakresie rtęci UNDP/GEF/UNIDO. Powinny również rozważyć możliwości wspierania poszczególnych krajów rozwijających się za pomocą różnych instrumentów związanych z pomocą w zakresie współpracy i rozwoju z uwzględnieniem krajowych strategii rozwoju.

Działanie 20. Aby ograniczyć podaż rtęci na skalę międzynarodową, Wspólnota powinna promować globalne stopniowe zaniechanie pierwotnej produkcji rtęci oraz zachęcać inne państwa do zaprzestania ponownego wprowadzania nadwyżek na rynek, w ramach inicjatywy zbliżonej do protokołu montrealskiego w sprawie substancji zubożających warstwę ozonową. Do osiągnięcia tego celu przyczyni się planowana zmiana rozporządzenia (WE) nr 304/2003 dotycząca stopniowego zaprzestania wywozu rtęci ze Wspólnoty do 2011 r.

[1] COM(2005) 20 wersja ostateczna

[2] http://ec.europa.eu/environment/chemicals/mercury/pdf/review_mercury_strategy2010.pdf

[3] Dz.U. L 304 z 14.11.2008, s. 75.

[4] Dz.U. L 24 z 29.1.2008, s. 8.

[5] http://ec.europa.eu/environment/chemicals/mercury/

[6] Dz.U. L 200 z 6.9.2000, s. 3.

[7] Dyrektywa 2008/98/WE, Dz.U. L 312 z 22.11.2008, s. 3.

[8] Dyrektywa 2000/60/WE, Dz.U. L 327 z 22.12.2000.

[9] Dz.U. L 348 z 24.12.2008, s. 89.

[10] Dz.U. L 304 z 14.11.2008, s. 75.

[11] http://ec.europa.eu/health/archive/ph_risk/committees/04_scher/docs/scher_o_089.pdf

[12] http://ec.europa.eu/health/archive/ph_risk/committees/04_scenihr/docs/scenihr_o_016.pdf

[13] Dz.U. L 257 z 3.10.2007.

[14] Dz.U. L 396 z 30.12.2006, s. 1.

[15] Dz.U. L 164 z 26.6.2009, s. 7.

[16] http://ec.europa.eu/health/archive/ph_risk/committees/04_scenihr/docs/scenihr_o_025.pdf

[17] http://ec.europa.eu/environment/chemicals/mercury/pdf/study_report2008.pdf

[18] Dyrektywa 2009/125/WE z dnia 21 października 2009 r. ustanawiająca ogólne zasady ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla produktów związanych z energią (wersja przekształcona), Dz.U. L 285 z 31.10.2009, s. 101.

[19] Dz.U. L 251 z 25.9.2010, s. 28.

[20] Dz.U. L 37 z 13.2.2003, s. 24.

[21] http://ec.europa.eu/health/scientific_committees/environmental_risks/docs/scher_o_124.pdf

[22] Dz.U. L 269 z 21.10.2000, s. 34.

[23] Dz.U. L 266 z 26.9.2006, s. 1.

[24] http://ec.europa.eu/environment/chemicals/mercury/

[25] http://www.efsa.europa.eu/en/datex/datexfooddb.htm

[26] Dz.U. L 338 z 19.12.2009.

[27] Nota informacyjna KE z dnia 21 kwietnia 2008 r. w sprawie zawartości metylortęci w rybach i produktach rybołówstwa: ec.europa.eu/food/food/chemicalsafety/contaminants/information_note_mercury-fish_21-04-2008.pdf

[28] http://cordis.europa.eu/search

[29] Projekt MERSADE (http://www.mayasa.es/ing/mersade.asp); MERSADE LIFE06 ENV/ES/PREP/03

[30] http://www.chem.unep.ch/mercury/GC25/GC25Report_English_25_5.pdf

[31] Włącznie z programem rtęci w ramach UNEP, protokołem w sprawie metali ciężkich w ramach Konwencji EKG ONZ w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości, konwencjami OSPAR i bazylejską itp.

[32] http://www.mercurynetwork.org.uk/

[33] http://www.iea-coal.org.uk

[34] https://webgate.ec.europa.eu/europeaid/online-services/index.cfm?ADSSChck=1281432803820&do=publi.detPUB&searchtype=AS&Pgm=7573841&debpub=&orderby=upd&orderbyad=Desc&nbPubliList=15&page=1&aoref=129199

[35] Dz.U. L 204 z 31.7.2008, s. 14.

[36] http://ec.europa.eu/europeaid/documents/aap/2010/af_aap_2010_dci-env.pdf

[37] http://www.guianashield.org

[38] Decyzja Komisji 2000/479/WE z dnia 17 lipca 2000 r. w sprawie wprowadzenia europejskiego rejestru emisji zanieczyszczeń (EPER) zgodnie z art. 15 dyrektywy Rady 96/61 dotyczącej zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli, Dz.U. L 192 z 28.7.2000.

[39] Dyrektywa 76/769/EWG w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich odnoszących się do ograniczeń we wprowadzaniu do obrotu i stosowaniu niektórych substancji i preparatów niebezpiecznych, Dz.U. L 262 z 27.9.1976.

[40] Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji, oceny, zatwierdzania i ograniczeń w odniesieniu do substancji chemicznych (REACH), ustanawiającego Europejską Agencję ds. Substancji Chemicznych i zmieniającego dyrektywę 1999/45/WE oraz rozporządzenie (WE) (w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych), COM(2003) 644 wersja ostateczna z 29.10.2003.