KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia14.6.2018 COM(2018) 461 final 2018/0244(CNS) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich z Unią Europejską, w tym stosunków między Unią Europejską, z jednej strony, a Grenlandią i Królestwem Danii, z drugiej strony

(„decyzja o stowarzyszeniu zamorskim”) {SWD(2018) 337 final}

{SEC(2018) 310 final}



UZASADNIENIE 1.KONTEKST WNIOSKU •Przyczyny i cele wniosku Niniejszy wniosek opracowano w kontekście wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027 określonych w komunikatach Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej i Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie nowoczesnego budżetu dla Unii, która chroni, wspiera i broni. W komunikatach tych wyznaczono główne priorytety i ogólne ramy budżetowe dotyczące unijnych programów działań zewnętrznych uwzględnionych w dziale budżetu „Sąsiedztwo i świat”. Jednym z takich priorytetów jest decyzja Rady w sprawie stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich z Unią Europejską, w tym stosunków między Unią Europejską, z jednej strony, a Grenlandią i Królestwem Danii, z drugiej strony. Kraje i terytoria zamorskie (KTZ) są stowarzyszone z Unią Europejską (UE) od momentu wejścia w życie traktatu rzymskiego. Tych 25 wysp regionu Atlantyku, Antarktyki, Arktyki, Karaibów, Oceanu Indyjskiego i Pacyfiku nie jest suwerennymi państwami, lecz jest powiązanych z czterema państwami członkowskimi UE: Danią, Francją, Niderlandami oraz Zjednoczonym Królestwem. Niniejszy wniosek przewiduje jako datę rozpoczęcia stosowania 1 stycznia 2021 r. i jest przedstawiany Unii składającej się z 27 państw członkowskich, zgodnie z notyfikacją o zamiarze wystąpienia z Unii Europejskiej i Euratomu przekazaną przez Zjednoczone Królestwo na podstawie art. 50 Traktatu o Unii Europejskiej, otrzymaną przez Radę Europejską w dniu 29 marca 2017 r. Niniejszy wniosek nie ma zatem zastosowania w odniesieniu do 12 KTZ powiązanych ze Zjednoczonym Królestwem. Stowarzyszenie 13 pozostałych KTZ z Unią wynika z relacji konstytucyjnych tych krajów i terytoriów z trzema państwami członkowskimi: Danią, Francją i Niderlandami. Zasadniczo KTZ cieszą się szeroką autonomią obejmującą takie obszary, jak: stosunki gospodarcze, rynek pracy, zdrowie publiczne, sprawy wewnętrzne i cła. Kwestie obronne i sprawy zagraniczne pozostają zwykle w kompetencji państw członkowskich. KTZ nie są częścią obszaru celnego Unii ani rynku wewnętrznego. Prawodawstwo Unii nie ma zatem do nich zastosowania. Jako obywatele państw członkowskich UE, z którymi ich kraje i terytoria są konstytucyjnie powiązane, mieszkańcy KTZ są obywatelami Unii. Decyzja Rady 2013/755/UE – decyzja o stowarzyszeniu zamorskim – dotyczy stosunków między KTZ (w tym Grenlandią), państwami członkowskimi, z którymi są powiązane, oraz Unią Europejską. W decyzji tej określono szczególne stosunki między KTZ a UE w ramach „rodziny europejskiej” oraz szczególne ramy prawne, które ich dotyczą. Głównym źródłem finansowania obecnej decyzji o stowarzyszeniu zamorskim jest 11. Europejski Fundusz Rozwoju (EFR), obejmujący programowanie i finansowanie programów terytorialnych i regionalnych dla KTZ innych niż Grenlandia, w przypadku której nie ma konkretnej decyzji o finansowaniu z budżetu UE. Do 1982 r. Grenlandię uważano za część UE za pośrednictwem Danii, co oznaczało, że unijne statki mogły przeprowadzać połowy na grenlandzkich wodach. Następnie Grenlandia wystąpiła z Unii i stowarzyszyła się z nią jako jeden z KTZ poprzez traktat grenlandzki. W traktacie zaakcentowano konieczność utrzymania ścisłych stosunków między UE a Grenlandią, a zwłaszcza uwzględnienia potrzeb rozwojowych Grenlandii oraz uprawnień UE do połowu. W dniu 13 marca 1984 r. zawarto umowę w sprawie połowów. Na podstawie przeglądu śródokresowego czwartego protokołu w sprawie połowów Rada Europejska w 2003 r. stwierdziła, że należy uwzględnić znaczenie rybołówstwa oraz problemy w zakresie rozwoju strukturalnego Grenlandii w stosownym porozumieniu. We wspólnej deklaracji z 2006 r. złożonej przez UE, Grenlandię oraz Danię ustalono wspólne cele nowego partnerstwa. Deklaracja ta stanowiła polityczną podstawę decyzji Rady 2006/526/WE, w której określono ramy współpracy na lata 2007–2013. Decyzja Rady 2014/137/UE obejmuje obecnie lata 2014–2020 i jest zgodna z kolejną wspólną deklaracją z 2015 r., zawartą między UE, Grenlandią i Danią, co potwierdza ścisłe stosunki między tymi stronami. Obecna decyzja w sprawie Grenlandii stanowi uzupełnienie decyzji o stowarzyszeniu zamorskim, ale określono w niej pewne cechy charakterystyczne dla stosunków z Grenlandią. W sprawozdaniu z przeglądu śródokresowego (z grudnia 2017 r.) w sprawie 10 instrumentów finansowania zewnętrznego, w tym decyzji w sprawie Grenlandii oraz 11. EFR, obejmującego programowanie dla pozostałych KTZ, stwierdzono, że instrumenty finansowania zewnętrznego były „adekwatne do celów”. Jednak zarówno w sprawozdaniu, jak i w przeprowadzonych konsultacjach podkreślono potrzebę zwiększenia elastyczności, wprowadzenia uproszczeń oraz podniesienia spójności i skuteczności działania. W odpowiedzi na tę potrzebę opracowano wniosek w sprawie przyszłego Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej, którego podstawę stanowić będą zebrane doświadczenia, co ma pomóc usprawnić strukturę działań zewnętrznych Unii. Decyzji o stowarzyszeniu zamorskim i decyzji w sprawie Grenlandii nie można uwzględnić w nowym Instrumencie Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej ani w żadnym innym akcie prawnym podlegającym zwykłej procedurze ustawodawczej. Wynika to z faktu, że obie te decyzje przyjmuje się za pomocą specjalnej procedury: decyzją Rady stanowiąc jednomyślnie, po konsultacji z Parlamentem Europejskim. Z myślą o usprawnieniu szeregu programów proponuje się jednak połączenie obu decyzji w jedną decyzję, obejmującą wszystkie KTZ, w tym Grenlandię. Ponadto art. 203 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) stanowi podstawę prawną decyzji o stowarzyszeniu zamorskim i decyzji w sprawie Grenlandii. W następstwie wniosku w sprawie włączenia EFR do budżetu finansowanie przeznaczone zarówno dla Grenlandii, jak i dla pozostałych krajów i terytoriów zamorskich powinno pochodzić z nowego działu 6. „Sąsiedztwo i świat”. Nowy akt ustawodawczy dla wszystkich KTZ obejmujący ramy polityczne i prawne oraz opis sposobu wdrażania współpracy zapewni: ·jedność zarządzania – objęcie wszystkich KTZ tym samym źródłem finansowania (budżetem UE) stworzy synergie w przypadku programowania i wdrażania; ·konsolidację wspólnych celów; ·uproszczenie i spójność ram prawnych; ·wyższy status KTZ jako grupy.

Z uwagi na fakt, że obie decyzje uznano za „adekwatne do celów”, zasadą przewodnią jest zachowanie elementów, które funkcjonują sprawnie, przy jednoczesnym ulepszeniu tych elementów, które utrudniają partnerom skuteczną realizację swoich polityk i osiąganie priorytetów. Z drugiej strony zainteresowane państwa członkowskie zdecydowanie nalegały na zachowanie struktury i dorobku prawnego obecnej decyzji o stowarzyszeniu zamorskim. •Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki Obecne zasady i procedury stowarzyszenia UE-KTZ zostały określone w decyzji Rady 2013/755/UE z dnia 25 listopada 2013 r. w sprawie stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich z Unią Europejską. Zasady i procedury dotyczące stosunków z Grenlandią określono w decyzji Rady 2014/137/UE z dnia 14 marca 2014 r. w sprawie stosunków między Unią Europejską, z jednej strony, a Grenlandią i Królestwem Danii, z drugiej strony. •Spójność z innymi politykami Unii Komunikat „Europa 2030” stanowi punkt odniesienia dla spójności we wszystkich obszarach polityki jeśli chodzi o efektywność energetyczną i jej wkład w bezpieczeństwo energetyczne i ramy polityczne dotyczące klimatu i energii do 2030 r. Zapewniona zostanie również spójność z porozumieniem klimatycznym z Paryża. Zintegrowana polityka Unii Europejskiej w sprawie Arktyki odzwierciedla interesy strategiczne Unii polegające na odgrywaniu kluczowej roli na obszarze Arktyki. W oparciu o poprzednie inicjatywy w dokumencie tym określono politykę Unii skupiającą się na zacieśnieniu współpracy międzynarodowej w zakresie reagowania na skutki zmiany klimatu dla wrażliwego środowiska Arktyki oraz propagującą zrównoważony rozwój i przyczyniającą się do niego, w szczególności w części Arktyki należącej do Europy. Grenlandia jako część Królestwa Danii odgrywa ważną rolę, jeżeli chodzi o wizję tej polityki. Działania finansowane na podstawie niniejszego wniosku powinny być spójne z działaniami prowadzonymi w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa oraz niedawno zaproponowanym Europejskim Instrumentem na rzecz Pokoju. Na podstawie niniejszego wniosku nie należy finansować operacji humanitarnych, ponieważ działania te będą w dalszym ciągu finansowane w ramach instrumentu pomocy humanitarnej. We wniosku Komisji dotyczącym wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027 ustalono bardziej ambitny cel uwzględniania kwestii klimatu we wszystkich programach UE – docelowy poziom unijnych wydatków przyczyniających się do wypełniania celów klimatycznych ma wynieść 25 %. Oczekuje się, że w ramach działań objętych tym programem 20 % całkowitej puli środków finansowych programu przyczyni się do osiągnięcia celów klimatycznych. Wkład tego programu w osiągnięcie tego celu ogólnego będzie śledzony za pomocą unijnego systemu wskaźników klimatycznych na odpowiednim poziomie dezagregacji, w tym przy użyciu, w miarę dostępności, bardziej precyzyjnych metod. Komisja nadal będzie przedstawiała informacje pod kątem środków na zobowiązania w ujęciu rocznym, w kontekście rocznego projektu budżetu. Aby wspierać pełne wykorzystanie potencjału programu w realizacji celów klimatycznych, Komisja postara się wskazywać odpowiednie działania podczas procesów przygotowania, wdrażania, oceny i ewaluacji programu. 2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ •Podstawa prawna Podstawę decyzji o stowarzyszeniu zamorskim stanowi część czwarta TFUE. Szczegółowe zasady i procedury stowarzyszenia zostały określone w decyzjach Rady opartych na art. 203 TFUE, na podstawie którego tego rodzaju akty są przyjmowane w drodze specjalnej procedury ustawodawczej. Art. 198–204 TFUE mają zastosowanie do Grenlandii, z zastrzeżeniem szczególnych postanowień zawartych w Protokole nr 34 w sprawie szczególnych ustaleń dla Grenlandii, załączonym do TFUE. •Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych) Szczegółowe ustalenia odnoszące się do postanowień części czwartej TFUE muszą odbywać się na poziomie Unii, ponieważ cel stowarzyszenia – rozwój społeczny i gospodarczy oraz bliskie stosunki gospodarcze między KTZ a Unią jako całością – nie może zostać osiągnięty poprzez działania na szczeblu państw członkowskich. Ponadto w odniesieniu do systemu handlu KTZ działania państw członkowskich nie byłyby możliwe, ponieważ tylko UE odpowiedzialna jest za wspólną politykę handlową (część piąta tytuł II TFUE). Podejście do współpracy z KTZ zawarte we wniosku ustawodawczym Komisji przestrzega zasad partnerstwa, komplementarności i pomocniczości. W ramach tego podejścia proponuje się, aby pomoc finansowa UE na rzecz KTZ opierała się na dokumentach programowych, za które właściwe władze KTZ i Komisja ponosiłyby wspólną odpowiedzialność i które określałyby strategie współpracy między Unią a KTZ. Wspomniane strategie współpracy opierałyby się na celach rozwojowych, strategiach i priorytetach przyjętych przez właściwe władze KTZ. Decyzje na temat działań byłyby podejmowane w wyniku ścisłej współpracy Komisji, KTZ i powiązanych z nimi państw członkowskich, z pełnym poszanowaniem kompetencji instytucjonalnych, prawnych i finansowych każdego z partnerów. Bez uszczerbku dla prerogatyw Komisji główna odpowiedzialność za wdrożenie działań uzgodnionych w ramach strategii współpracy spoczywałaby na władzach KTZ. Komisja odpowiadałaby za ustanowienie ogólnych zasad i warunków dotyczących tych programów i projektów. Partnerstwo między Unią Europejską, Grenlandią i Danią ułatwi prowadzenie konsultacji i dialogu politycznego na temat celów i obszarów współpracy ustalonych niniejszą decyzją. W ramach partnerstwa określone zostaną w szczególności ramy zapewniające podstawę szerokiej współpracy i dialogu w obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. •Proporcjonalność

Zgodnie z art. 198 i 199 TFUE stowarzyszenie w dalszym ciągu będzie budować wszechstronne partnerstwo obejmujące ramy instytucjonalne oraz uzgodnienia handlowe i dotyczące wielu obszarów współpracy, jak również podstawowych zasad regulujących pomoc finansową Unii na rzecz KTZ. Biorąc pod uwagę specyfikę KTZ i ich szczególną relację z UE, nowy akt ustawodawczy dla wszystkich KTZ, obejmujący ramy polityczne i prawne i opis sposobu wdrażania współpracy, zapewni skuteczność, konsolidację wspólnych celów i spójność, jak również lepszą widoczność KTZ jako grupy. W niniejszym wniosku przedstawiono podejście elastyczne i dostosowane do sytuacji każdego KTZ. W celu zapewnienia spójności i skuteczności w zaproponowanej decyzji – o ile nie określono inaczej – zastosowane zostaną przepisy dotyczące Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej (ISWMR) odnoszące się do wdrażania, oceny i monitorowania. 3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW •Oceny retrospektywne / oceny adekwatności obowiązującego prawodawstwa W art. 7 decyzji w sprawie Grenlandii dotyczącym wdrażania wymaga się złożenia sprawozdania z oceny śródokresowej najpóźniej do czerwca 2018 r., które ma wspomóc przyszłe prace nad tą decyzją i związane z nią działania. W ramach 11. EFR, obejmującego programowanie pozostałych KTZ, przewidziano potrzebę dokonania przeglądu wyników do końca 2018 r. W związku z tym w ocenie uwzględniono decyzję w sprawie Grenlandii (2014/137/UE) i 11. EFR wraz z ośmioma innymi instrumentami finansowania zewnętrznego, z których wszystkie – na podstawie art. 17 wspólnego rozporządzenia wykonawczego – zawierały wymóg sporządzenia sprawozdania z przeglądu śródokresowego do końca 2017 r. W sprawozdaniu przyjętym przez Komisję w grudniu 2017 r. oceniono, czy te 10 instrumentów jest nadal adekwatnych do realizacji określonych celów, aby zapewnić skuteczne wdrażanie pomocy UE. Sprawozdanie to składało się z ogólnej analizy i 10 oddzielnych dokumentów roboczych służb Komisji, w których oceniono każdy z instrumentów finansowania w oparciu o oceny sporządzone przez zewnętrznych konsultantów w latach 2016–2017. W dokumencie roboczym służb Komisji dotyczącym decyzji w sprawie Grenlandii stwierdzono, że główny cel tej decyzji – utrzymanie ścisłych i trwałych związków pomiędzy partnerami przy jednoczesnym wspieraniu zrównoważonego rozwoju Grenlandii – osiągnięto i w dalszym ciągu się osiąga. Silne partnerstwo i współpraca z Unią Europejską umożliwiły Grenlandii zwiększenie budowania zdolności, rozwinięcie silniejszego systemu zarządzania i systemu finansowego oraz wzmocnienie systemu edukacji Grenlandii, a w rezultacie jej siły roboczej. Decyzję w sprawie Grenlandii opracowano w taki sposób, żeby obejmowała szersze cele polityczne partnerstwa z Unią Europejską i żeby dzięki niej cele te były lepiej realizowane. W takiej formie może ona w dalszym ciągu realizować określone cele do 2020 r. W dokumencie roboczym służb Komisji dotyczącym 11. EFR stwierdzono, że instrument ten był odpowiedni. Ogólnie rzecz biorąc, był to skuteczny mechanizm o udowodnionej wartości dodanej i zadowalającej spójności wewnętrznej. Ustalono, że niektóre przypadki nieefektywności procedur wykonania dla KTZ wpływają na skuteczność współpracy. Ogólnie rzecz biorąc, w sprawozdaniu z przeglądu śródokresowego stwierdzono, że instrumenty finansowania zewnętrznego były adekwatne do celów, aktualne, w większości zgodne z celami UE i potrzebami krajów partnerskich oraz wystarczająco elastyczne, aby wspierać i umożliwiać wdrażanie zmieniających się ram politycznych. Ustalono jednak, że mnogość instrumentów i procesów osłabia ogólną spójność i widoczność działań zewnętrznych UE, a synergii i komplementarności nie wykorzystuje się w pełni. Aby odpowiedzieć na wyzwania polityczne i operacyjne określone w tych ocenach, w dziale budżetu UE dotyczącym działań zewnętrznych trzeba będzie skoncentrować się na czterech kluczowych zagadnieniach przekrojowych: elastyczności, uproszczeniu, spójności i skuteczności działania. Decyzję w sprawie Grenlandii włączono do decyzji o stowarzyszeniu zamorskim, która także dotyczy Grenlandii, a zasoby finansowe zarówno dla Grenlandii, jak i dla pozostałych KTZ będą od teraz pochodziły z tego samego działu budżetu UE. W związku z tym połączenie tych dwóch decyzji przyczyni się do uproszczenia oraz zwiększenia elastyczności i spójności, ponieważ polityczne stosunki ze wszystkimi KTZ i zasoby finansowe zostaną zgromadzone w ramach jednego instrumentu. Pozwoli to zaakcentować i wzmocnić szczególny status KTZ oraz zwrócić większą uwagę na cechy odróżniające KTZ od innych partnerów w dziedzinie rozwoju, jak również podkreślić, że współpraca z KTZ ukierunkowana jest na zrównoważony rozwój. •Konsultacje z zainteresowanymi stronami Stosunki z KTZ, w tym Grenlandią, omówiono na sesji tematycznej dotyczącej okresu po 2020 r. w ramach 16. Forum KTZ-UE w dniu 23 lutego 2018 r. w Brukseli oraz w dokumencie informacyjnym dotyczącym debaty w sprawie okresu po 2020 r. i jej skutków dla KTZ, którego sporządzenie zleciło stowarzyszenie KTZ. Ponadto podczas sporządzania oceny zewnętrznej instrumentów finansowania zewnętrznego, w tym decyzji w sprawie Grenlandii i 11. EFR, przeprowadzono otwarte konsultacje publiczne trwające 12 tygodni, zakończone w dniu 3 maja 2017 r. W ramach tych konsultacji zebrano również wstępne dane, które zostaną wykorzystane na potrzeby opracowywania przyszłych instrumentów finansowania zewnętrznego. Konsultacje te miały formę: (i) ankiety internetowej zawierającej pewne pytania pomocnicze mające ułatwić udzielenie informacji zwrotnych oraz (ii) bezpośrednich spotkań z kluczowymi zainteresowanymi stronami. W trakcie tych konsultacji zwrócono uwagę na następujące kwestie: W dokumencie informacyjnym zleconym przez stowarzyszenie KTZ opisano, w jaki sposób, ogólnie rzecz biorąc, zdaniem KTZ obecna decyzja o stowarzyszeniu zamorskim przyczyniła się do osiągnięcia znacznych postępów i dlaczego stanowi dobre narzędzie prawne, którego nie trzeba znacząco zmieniać. Przyszła współpraca KTZ-UE skorzysta na zwróceniu szczególnej uwagi na realizację celów zrównoważonego rozwoju. Przyszłe relacje mogłyby mieć miejsce dzięki samodzielnemu, uwzględnionemu w budżecie instrumentowi KTZ zawierającemu odpowiednie zasady pozwalające na proste, elastyczne i płynne programowanie. Włączenie EFR w budżet UE spotkałoby się z pozytywnym przyjęciem, jeżeli można by było zachować pewną elastyczność EFR. Niektóre KTZ wezwały do zwiększenia wsparcia finansowego w uznaniu ich szczególnych cech geograficznych i przynależności do rodziny UE. Pogląd ten poparły państwa członkowskie, które uznały, że decyzja o stowarzyszeniu zamorskim zapewniła właściwą podstawę dla współpracy KTZ-UE, mimo że oczekiwano znaczących zmian we wdrażaniu. W dokumencie informacyjnym stwierdzono również, że państwa członkowskie były otwarte na szczególny instrument uwzględniony w budżecie, o ile załączone przepisy pozostałyby stosowne, a w szczególności jeżeli zachowana zostałaby modalność wsparcia budżetowego oraz zasada wieloletniości. Podczas konsultacji publicznych dotyczących oceny decyzji w sprawie Grenlandii panowała powszechna zgoda co do tego, że decyzja ta okazała się istotna i skuteczna, jeżeli chodzi o dążenie do osiągnięcia i osiągnięcie jej celów ogólnych i szczegółowych oraz odzwierciedlenie jej ogólnych zasad w odniesieniu do ułatwiania dialogu politycznego w kwestiach globalnych i odnoszących się do Arktyki. Przy rozważaniu pomocy finansowej na okres po 2020 r. można użytecznie porównać procedury programowania i wdrażania pomocy finansowej dla Grenlandii z procedurami EFR dostępnymi dla innych KTZ. Decyzję w sprawie Grenlandii uznano za wartościowy instrument służący utrzymywaniu i wzmacnianiu silnych powiązań między Grenlandią a Unią. Polityczne aspekty tego związku w znacznym stopniu zmieniły się na przestrzeni lat.

•Wiedza ekspertów zewnętrznych Ocenę zewnętrzną decyzji w sprawie Grenlandii i 11. EFR wykorzystano jako podstawę sprawozdania z przeglądu śródokresowego i towarzyszących mu dokumentów roboczych służb Komisji. Ponadto dokument informacyjny dotyczący debaty w sprawie okresu po 2020 r. i jej skutków dla KTZ został zlecony przez KTZ i sporządzony na zewnątrz. •Ocena skutków W 2018 r. Komisja przeprowadziła ocenę skutków obejmującą wszystkie instrumenty z działu „Globalny wymiar Europy” wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020 (WRF). W tej ocenie skutków skoncentrowano się na głównych zmianach zaproponowanych w odniesieniu do działań zewnętrznych w WRF na lata 2021–2027. Do zmian tych zaliczało się uproszczenie kilku instrumentów poprzez zebranie ich w jeden szeroko zakrojony instrument oraz włączenie EFR do budżetu UE. W analizie stwierdzono, że zalety włączenia EFR do budżetu UE przewyższą wady, jeżeli spełnione zostaną pewne warunki wstępne. Przykładowo kwota przydzielona na działania zewnętrzne nie powinna być mniejsza niż suma EFR połączonego z pozostałymi instrumentami zewnętrznymi, elastyczność EFR powinna zostać przeniesiona w najwyższym możliwym stopniu, a operacje wojskowe finansowane w ramach Instrumentu na rzecz Pokoju w Afryce EFR powinny być kontynuowane dzięki innemu mechanizmowi pozabudżetowemu. W ocenie skutków stwierdzono również, że większość instrumentów, poza tymi o bardzo specyficznej podstawie prawnej lub celach, można połączyć. Do instrumentów, które można połączyć, należą: Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju, Europejski Fundusz Rozwoju, Europejski Instrument Sąsiedztwa, Europejski Instrument na rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka, Instrument na rzecz Przyczyniania się do Stabilności i Pokoju oraz Instrument Partnerstwa. Do tych instrumentów, które powinny pozostać niepołączone, zaliczają się: pomoc humanitarna; wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa; część Instrumentu Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego, kraje i terytoria zamorskie, w tym Grenlandia; Unijny Mechanizm Ochrony Ludności; Instrument Pomocy Przedakcesyjnej; program „Wolontariusze pomocy UE”; wsparcie dla społeczności Turków cypryjskich; rezerwa na pomoc nadzwyczajną oraz Europejski Instrument na rzecz Pokoju. Jak zauważyła Komisja – i co potwierdziły informacje zwrotne otrzymane od partnerów w ramach konsultacji publicznych – obecna struktura instrumentów finansowania zewnętrznego jest zbyt złożona. Usprawnienie szeregu instrumentów poprzez połączenie ich w jeden szeroko zakrojony instrument umożliwiłoby zracjonalizowanie systemów zarządzania tymi instrumentami i nadzorowania tych instrumentów, zmniejszając w ten sposób obciążenie administracyjne instytucji UE i państw członkowskich. Uproszczony system nadzorowania pozwoliłby zainteresowanym instytucjom na uzyskanie lepszego, bardziej kompleksowego obrazu wydatków zewnętrznych UE. W dniu 25 kwietnia 2018 r. Rada ds. Kontroli Regulacyjnej zbadała ocenę skutków i wydała na jej temat pozytywną opinię wraz z komentarzami. •Uproszczenie Jeżeli chodzi o uproszczenie, usprawnienie struktury prawnej ma na celu zmniejszenie obciążenia administracyjnego w porównaniu z aktualnymi instrumentami. Obecnie stosunki z KTZ i ich zasoby finansowe (w tym zasady programowania i wdrażania) regulują cztery instrumenty: (i) decyzja o stowarzyszeniu zamorskim, (ii) rozporządzenie w sprawie 11. EFR, (iii) decyzja w sprawie Grenlandii oraz (iv) wspólne rozporządzenie wykonawcze. W zaproponowanej decyzji oferuje się pojedynczy instrument obejmujący zarówno aspekty polityczne, jak i szczególne stosunki między Unią a KTZ. W decyzji tej zawarto przepisy szczegółowe, które – w stosownych przypadkach – regulują stosunki z Grenlandią, konsolidację zasobów finansowych w ramach jednego działu budżetu UE i przepisy w zakresie wdrażania, które w znacznej mierze będą zgodne z Instrumentem Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej zapewniającym spójność i uproszczenie. W stosownych przypadkach w zaproponowanej decyzji przewidziane zostaną szczególne, uproszczone przepisy dotyczące KTZ, jak np. w kwestii programowania. Ponadto przeniesienie (w możliwym zakresie) cech EFR takich jak zasada wieloletniości zapewni jeszcze prostsze i bardziej elastyczne procedury, które nie były wcześniej dostępne dla Grenlandii. W ten sposób dzięki zaproponowanej decyzji uprości się strukturę zarządzania i nadzoru w odniesieniu do obecnego zestawu instrumentów. 4.WPŁYW NA BUDŻET Środki finansowe dla Grenlandii będą pochodzić z działu 6. budżetu UE – „Sąsiedztwo i świat”. Jeżeli chodzi o zamiar zastosowania niektórych cech EFR takich jak zasada wieloletniości w odniesieniu do budżetu UE, takie rozwiązanie uprościłoby obecne procedury przyznawania funduszy Grenlandii. W przypadku pozostałych KTZ przydziały środków finansowych zostaną przeniesione z EFR do działu „Sąsiedztwo i świat”. Dzięki komunikatom Komisji w sprawie nowoczesnego budżetu Unii, która chroni, wspiera i broni przeznaczono 500 mln EUR na współpracę z KTZ w ramach działu „Sąsiedztwo i świat”. W niniejszej decyzji przewidziano przydzielenie kwoty w łącznej wysokości 500 000 000 EUR (według cen bieżących) na stowarzyszenie z KTZ. Z tej kwoty 225 000 000 EUR ma być przyznane Grenlandii, a 225 000 000 EUR innym KTZ, co obejmuje 159 000 000 EUR na programy terytorialne i 66 000 000 EUR na programy regionalne. Ponadto międzyregionalna pula środków finansowych w wysokości 15 000 000 EUR jest otwarta dla wszystkich KTZ, w tym Grenlandii. Co więcej, zgodnie z nową decyzją przewidziano przeznaczenie kwoty w wysokości 22 000 000 EUR na pomoc techniczną, jak również nieprzydzieloną kwotę w wysokości 13 000 000 EUR. 5.ELEMENTY FAKULTATYWNE •Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania

Uzgodnienia dotyczące wdrażania, monitorowania, oceny i sprawozdawczości będą zgodne z przepisami określonymi w Instrumencie Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej, chyba że decyzja stanowi inaczej. •Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów projektu decyzji Połączenie decyzji o stowarzyszeniu zamorskim z decyzją w sprawie Grenlandii spowoduje, że połączone zostaną również wszystkie obszary, które są do siebie podobne lub między którymi występują synergie. W stosownych przypadkach zachowana zostanie struktura obecnej decyzji o stowarzyszeniu zamorskim i większość zawartych w niej przepisów, podkreślona zostanie specyfikacja stosunków i współpracy Unii z Grenlandią, przykładowo cel polegający na zachowaniu bliskich i trwałych związków między Unią, Grenlandią oraz Danią; uznanie geostrategicznego położenia Grenlandii; dialog polityczny i potencjalna współpraca w sprawach dotyczących Arktyki; oraz bezpieczeństwo żywnościowe. W rezultacie zachowane zostaną pozytywne osiągnięcia związane z decyzją w sprawie Grenlandii. Nowa decyzja o stowarzyszeniu zamorskim powinna posiadać taką samą strukturę i składać się z tych samych filarów w dziedzinie polityki, handlu i współpracy co obecna decyzja. Najważniejsze zmiany są następujące: ·w zaproponowanej decyzji uwzględnione zostaną konsekwencje wystąpienia Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej oraz fakt, że szczególny system określony w części czwartej TFUE nie będzie miał już zastosowania w odniesieniu do 12 KTZ należących do Zjednoczonego Królestwa; ·z formalnego punktu widzenia ogólna aktualizacja tekstu decyzji i załączników do niej ma na celu przede wszystkich uwzględnienie najnowszych zmian w opodatkowaniu i przepisach dotyczących handlu; ·po włączeniu EFR do budżetu UE uchylone zostaną załączniki IV i V do obecnej decyzji. Ponadto załącznik I dotyczący odizolowanych KTZ zostanie włączony do decyzji. Uchylony zostanie załącznik III w sprawie zarządzania środkami własnymi EBI; ·dodanie i zaktualizowanie przepisów odzwierciedlających aktualną sytuację w odniesieniu do stosunków z Grenlandią na podstawie art. 3 (cele, zasady i wartości), art. 5 (wzajemne interesy, komplementarność i priorytety), art. 13 (zasady przewodnie dialogu), art. 23 (nowy artykuł w sprawie surowców), art. 31 (współpraca w zakresie badań naukowych i innowacji) oraz art. 35 (zdrowie publiczne i bezpieczeństwo żywnościowe); ·część IV o współpracy finansowej przewiduje dedykowaną pulę środków finansowych dla KTZ w ramach działu 6. „Sąsiedztwo i świat”. Obejmuje ona również: ·ogólną klauzulę odesłania do Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej w odniesieniu do realizacji współpracy finansowej w ramach zaproponowanej decyzji. W ramach zaproponowanej decyzji w dalszym ciągu przewiduje się jednak szczególne i uproszczone programowanie w odniesieniu do KTZ; ·KTZ będą się także – co do zasady – w dalszym ciągu kwalifikować do uczestnictwa w programach unijnych w ramach wieloletnich ram finansowych. KTZ będą się kwalifikować do programów tematycznych i działań szybkiego reagowania w ramach Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej; ·przepis szczegółowy / specjalny instrument pozwalający Komisji w aktywny sposób promować projekty międzyregionalne, w których uczestniczą KTZ, państwa AKP i państwa lub terytoria nienależące do grupy AKP oraz regiony najbardziej oddalone Unii. 2018/0244 (CNS) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich z Unią Europejską, w tym stosunków między Unią Europejską, z jednej strony, a Grenlandią i Królestwem Danii, z drugiej strony

(„decyzja o stowarzyszeniu zamorskim”) RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 203,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym, uwzględniając opinię Parlamentu Europejskiego, stanowiąc zgodnie ze specjalną procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje: (1)Niniejsza decyzja ustanawia zasady i procedury dla stowarzyszenia UE z krajami i terytoriami zamorskimi (KTZ), w tym Grenlandią, oraz zastępuje decyzję Rady 2013/755/UE („decyzja o stowarzyszeniu zamorskim”) i decyzję Rady 2014/137/UE („decyzja w sprawie Grenlandii”). (2)Zgodnie z art. 204 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) postanowienia art. 198–203 TFUE stosują się do Grenlandii, z zastrzeżeniem przepisów szczegółowych zawartych w Protokole nr 34 w sprawie szczególnych ustaleń dla Grenlandii, załączonym do TFUE. Zgodnie z traktatem grenlandzkim stosunki między Unią, z jednej strony, a Grenlandią i Królestwem Danii, z drugiej strony, są regulowane decyzją Rady 2014/137/UE, w której zwrócono uwagę na bliskie związki historyczne, polityczne, gospodarcze i kulturowe między Unią a Grenlandią oraz zdefiniowano szczególne partnerstwo i współpracę. Decyzja 2014/137/UE traci moc w dniu 31 grudnia 2020 r. (3)Od dnia 1 stycznia 2021 r. unijną pomoc na rzecz KTZ finansowaną wcześniej w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR) należy finansować z budżetu ogólnego Unii. (4)W celu usprawnienia szeregu instrumentów finansowania zewnętrznego i poprawy ich wyników należy uporządkować stosunki ze wszystkimi KTZ, w tym z Grenlandią, poprzez zastąpienie decyzji o stowarzyszeniu zamorskim i decyzji w sprawie Grenlandii jedną decyzją. (5)Partnerstwo na podstawie niniejszej decyzji powinno pozwolić na kontynuację bliskich stosunków między Unią, z jednej strony, a wszystkimi KTZ, z drugiej strony. (6)W nowej decyzji należy podkreślić specyfikę współpracy z Grenlandią, jak na przykład cel zachowania bliskich i trwałych związków między Unią, Grenlandią i Danią, uznanie geostrategicznego położenia Grenlandii, znaczenie dialogu politycznego między Grenlandią a Unią, istnienie umowy o partnerstwie w sprawie połowów między Unią a Grenlandią i potencjalna współpraca w kwestiach dotyczących Arktyki. Pozwoli ona stawić czoła globalnym wyzwaniom, umożliwiając opracowanie proaktywnego programu i realizację wspólnych interesów, w szczególności rosnącemu wpływowi zmiany klimatu na działalność człowieka i środowisko, transport morski, zasoby naturalne, w tym surowce i stada ryb, a także badania naukowe i innowacje. (7)TFUE i opartego na nim ustawodawstwa wtórnego nie stosuje się automatycznie do KTZ, z wyjątkiem niektórych postanowień jednoznacznie stwierdzających inaczej. Pomimo że KTZ nie są państwami trzecimi, nie należą one do jednolitego rynku i muszą przestrzegać zobowiązań nałożonych na państwa trzecie w odniesieniu do handlu, w szczególności reguł pochodzenia, norm sanitarnych i fitosanitarnych oraz środków ochronnych. (8)Szczególne stosunki między Unią a krajami i terytoriami zamorskimi przechodzą z podejścia opartego na współpracy na rzecz rozwoju do wzajemnego partnerstwa, co posłuży wsparciu zrównoważonego rozwoju krajów i terytoriów zamorskich. Ponadto solidarność UE z KTZ powinna opierać się na ich szczególnych stosunkach i przynależności do tej samej rodziny europejskiej. (9)Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 przyjęta przez Organizację Narodów Zjednoczonych we wrześniu 2015 r. jest odpowiedzią wspólnoty międzynarodowej na globalne wyzwania i tendencje związane ze zrównoważonym rozwojem. Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, której centralnym elementem są cele zrównoważonego rozwoju, porozumienie klimatyczne z Paryża i program działań z Addis Abeby, stanowi ramy dla przemian mających na celu eliminację ubóstwa i osiągnięcie zrównoważonego rozwoju w skali globalnej. Jej zakres jest uniwersalny – przedstawia ona kompleksowe wspólne ramy działań, które mają zastosowanie zarówno do Unii, jak i do jej partnerów. Agenda ta zapewnia równowagę między gospodarczymi, społecznymi i środowiskowymi aspektami zrównoważonego rozwoju, uznając jednocześnie kluczowe powiązania między jej celami. Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 dąży do tego, by nikt nie został pominięty. Jej wdrażanie będzie ściśle skoordynowane z innymi międzynarodowymi zobowiązaniami. Działania realizowane na mocy niniejszej decyzji będą skupiać się w szczególności na wzajemnych powiązaniach między celami zrównoważonego rozwoju a zintegrowanymi działaniami, które mogą przynieść dodatkowe korzyści i przyczynić się do spełnienia wielu celów w spójny sposób. (10)Stowarzyszenie Unii i KTZ powinno nadal opierać się na trzech filarach dotyczących zwiększenia konkurencyjności, wzmocnienia odporności i zmniejszenia podatności na zagrożenia oraz wspierania współpracy i integracji między KTZ a innymi partnerami i obszarami sąsiedzkimi. (11)Unijna pomoc finansowa przyznawana w ramach partnerstwa powinna nadać rozwojowi KTZ perspektywę europejską i przyczynić się do wzmocnienia ścisłych i trwałych związków z tymi krajami i terytoriami, przy jednoczesnym umocnieniu ich pozycji jako wysuniętych przyczółków Unii, na podstawie wspólnych wartości i historii łączącej partnerów. (12)Biorąc pod uwagę położenie geograficzne KTZ, pomimo różnego statusu względem prawa Unii poszczególnych podmiotów w danym obszarze geograficznym, współpraca między tymi podmiotami i ich sąsiadami powinna być prowadzona w interesie wszystkich stron, ze szczególnym naciskiem na obszary wspólnego zainteresowania oraz promowanie wartości i norm Unii. (13)Wiele KTZ sąsiaduje z regionami najbardziej oddalonymi, o których mowa w art. 349 TFUE, państwami Afryki, Karaibów i Pacyfiku (państwami AKP) oraz innymi terytoriami i państwami trzecimi, jak również dzieli z krajami i terytoriami sąsiadującymi wspólne potrzeby – od przystosowania się do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków oraz zachowania różnorodności biologicznej do kwestii związanych z oceanem, dywersyfikacją gospodarczą i zmniejszaniem ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi. (14)Komunikat Komisji z dnia 24 października 2017 r. „Silniejsze i odnowione partnerstwo strategiczne z regionami najbardziej oddalonymi UE”, wnioski z 15. i 16. Forum KTZ-UE oraz zalecenia Komisji dotyczące negocjacji w sprawie umowy o partnerstwie między Unią Europejską a państwami AKP zawierają wezwanie do wzmocnienia programów współpracy regionalnej, w które zaangażowane są KTZ i ich sąsiedzi. (15)KTZ charakteryzują się dużą różnorodnością biologiczną środowiska morskiego i lądowego. Zmiana klimatu ma wpływ na środowisko naturalne KTZ i stanowi zagrożenie dla ich zrównoważonego rozwoju. Działania w dziedzinach zachowania różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych, zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi, zrównoważonego gospodarowania zasobami naturalnymi oraz promowania zrównoważonej energii przyczyniają się do przystosowania się do zmiany klimatu i jej łagodzenia w KTZ. Stowarzyszenie powinno zmierzać do zapewnienia zachowania różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych oraz ich przywrócenia i zrównoważonego wykorzystania jako jednego z kluczowych elementów osiągnięcia zrównoważonego rozwoju.

(16)Odzwierciedlając znaczenie przeciwdziałania zmianie klimatu zgodnie ze zobowiązaniami Unii na rzecz realizacji porozumienia paryskiego i celów zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych, program ten przyczyni się do włączenia działań w dziedzinie klimatu do głównego nurtu polityki Unii i do osiągnięcia celu ogólnego, w ramach którego wydatki na realizację celów klimatycznych w budżecie Unii mają sięgnąć 25 %. Oczekuje się, że w ramach działań objętych tym programem 20 % całkowitej puli środków finansowych programu przyczyni się do osiągnięcia celów klimatycznych. Stosowne działania zostaną określone podczas wdrażania programu i ponownie ocenione w ramach jego oceny śródokresowej i przeglądów. (17)W stosunkach między UE a KTZ należy uznać znaczącą rolę, jaką KTZ mogą odegrać w przyczynianiu się do realizacji zobowiązań UE w ramach wielostronnych umów środowiskowych. (18)Unia i KTZ uznają specjalne znaczenie kształcenia i szkolenia zawodowego jako dźwigni zrównoważonego rozwoju KTZ. (19)Stowarzyszenie Unii i KTZ powinno brać pod uwagę różnorodność i tożsamość kulturową KTZ i przyczyniać się do ich zachowania. (20)Współpraca w zakresie handlu i kwestii związanych z handlem między Unią a KTZ powinna przyczyniać się do osiągnięcia celu polegającego na zrównoważonym rozwoju gospodarczym, rozwoju społecznym i ochronie środowiska. (21)Niniejsza decyzja powinna przewidywać większą elastyczność reguł pochodzenia, w tym nowe możliwości kumulacji pochodzenia. Kumulacja powinna być możliwa nie tylko z KTZ i państwami będącymi stroną umów o partnerstwie gospodarczym, ale pod pewnymi warunkami obejmować również produkty pochodzące z krajów, z którymi Unia stosuje umowę o wolnym handlu, i, również zależnie od spełnienia określonych warunków, produkty wprowadzane do Unii bezkontyngentowo i bezcłowo w ramach ogólnego systemu preferencji taryfowych Unii. Warunki te są niezbędne, by zapobiec obchodzeniu przepisów handlowych i zapewnić właściwe funkcjonowanie przepisów dotyczących kumulacji. (22)Procedury certyfikacji pochodzenia z KTZ powinny zostać uaktualnione w interesie odnośnych podmiotów gospodarczych i administracji w KTZ. Przepisy dotyczące współpracy administracyjnej między Unią a KTZ powinny również zostać odpowiednio uaktualnione. (23)Ponadto należy ustanowić wystarczająco szczegółowe przepisy dotyczące środków ochronnych i nadzoru. Dzięki temu właściwe organy KTZ i Unii, jak również podmioty gospodarcze, mogłyby korzystać z precyzyjnych i przejrzystych reguł i procedur. We wspólnym interesie leży także zapewnienie właściwego stosowania procedur i uzgodnień, które umożliwiają KTZ bezcłowy i bezkontyngentowy wywóz towarów do Unii. (24)Biorąc pod uwagę cele integracji i rozwoju globalnego handlu w dziedzinie usług i przedsiębiorczości, należy wspierać rozwój rynków usługowych i możliwości inwestycyjnych poprzez poprawę dostępu usług i inwestycji z KTZ do rynku unijnego. W tym zakresie Unia powinna zaproponować KTZ możliwie jak najbardziej uprzywilejowane traktowanie, jakie oferuje wszystkim innym partnerom handlowym, poprzez kompleksowe klauzule najwyższego uprzywilejowania, przy jednoczesnym zapewnieniu bardziej elastycznych możliwości stosunków handlowych dla KTZ poprzez ograniczenie traktowania Unii przez KTZ do tego, co oferują one innym największym gospodarkom handlowym. (25)Współpraca między Unią a KTZ w obszarze usług finansowych powinna przyczyniać się do stworzenia bezpieczniejszego, solidniejszego i przejrzystszego systemu finansowego, który jest niezbędny do zwiększenia globalnej stabilności finansowej i stworzenia podstaw dla zrównoważonego wzrostu gospodarczego. Wysiłki w tym obszarze powinny skupiać się na dążeniu do osiągnięcia konwergencji z normami międzynarodowymi i zbliżenia ustawodawstwa KTZ do dorobku Unii w dziedzinie usług finansowych. Należy zwrócić odpowiednią uwagę na wzmacnianie zdolności administracyjnych władz KTZ, w tym w dziedzinie nadzoru. (26)Unijna pomoc finansowa powinna się skoncentrować na tych obszarach, w których najmocniej oddziałuje, mając na uwadze jej potencjał działania w skali ogólnoświatowej i reagowania na globalne wyzwania, takie jak eliminacja ubóstwa, zrównoważony rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu czy krzewienie na całym świecie demokracji, dobrych rządów, praw człowieka i praworządności, długoterminowe i przewidywalne zaangażowanie Unii w pomoc rozwojową oraz jej rola w koordynacji działań państw członkowskich. (27)W interesie efektywności, uproszczenia i uznania zdolności władz KTZ do zarządzania, zarządzanie zasobami finansowymi przyznanymi KTZ powinno odbywać się w ramach wzajemnego partnerstwa. Ponadto władze KTZ powinny przyjąć odpowiedzialność za opracowanie i wdrażanie polityk uznanych przez strony za strategie w zakresie współpracy. Podczas programowania i wdrażania należy wziąć pod uwagę fakt, że zasoby administracyjne i ludzkie KTZ są ograniczone. (28)Niniejsza decyzja określa pulę środków finansowych na stowarzyszenie KTZ z Unią, „decyzja o stowarzyszeniu zamorskim”, które stanowią główną kwotę odniesienia w rozumieniu pkt 16 Porozumienia międzyinstytucjonalnego z dnia [---] pomiędzy Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją w sprawie dyscypliny budżetowej, współpracy w kwestiach budżetowych i należytego zarządzania finansami dla Parlamentu Europejskiego i Rady podczas rocznej procedury budżetowej. (29)Do niniejszej decyzji zastosowanie mają horyzontalne przepisy finansowe przyjęte przez Parlament Europejski i Radę na podstawie art. 322 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Przepisy te określone są w rozporządzeniu finansowym i regulują w szczególności procedurę ustalania i wykonania budżetu poprzez dotacje, zamówienia, nagrody, wykonanie pośrednie i przewidują kontrole dotyczące odpowiedzialności podmiotów działań finansowych. Przepisy przyjęte na podstawie art. 322 TFUE dotyczą również ochrony budżetu Unii w przypadku uogólnionych braków w zakresie praworządności w państwach członkowskich, jako że poszanowanie praworządności jest niezbędnym warunkiem wstępnym należytego zarządzania finansami i skutecznego unijnego finansowania. (30)Rodzaje finansowania i metody wdrażania na podstawie niniejszej decyzji powinny być wybierane w zależności od ich możliwości osiągnięcia szczegółowych celów działań i zapewnienia rezultatów, biorąc pod uwagę w szczególności koszty kontroli, obciążenie administracyjne oraz przewidywane ryzyko nieprzestrzegania przepisów. Pod uwagę należy wziąć korzystanie z płatności ryczałtowych, stawek ryczałtowych i kosztów jednostkowych, a także formę finansowania niepowiązanego z kosztami, o którym mowa w art. 125 ust. 1 rozporządzenia finansowego. (31)Unia powinna dążyć do jak najskuteczniejszego wykorzystania dostępnych zasobów w celu optymalizacji wpływu prowadzonych przez nią działań zewnętrznych. Cel ten należy osiągać dzięki spójności i komplementarności unijnych instrumentów finansowania zewnętrznego, a także dzięki stworzeniu synergii z innymi politykami i programami Unii. Aby zmaksymalizować wpływ połączonych interwencji na osiągnięcie wspólnego celu, w niniejszej decyzji należy umożliwić połączenie puli środków finansowych z innymi programami unijnymi, o ile wkład nie pokrywa tych samych kosztów. (32)W niniejszej decyzji należy zawrzeć odesłanie, w stosownych przypadkach, do [rozporządzenia ISRWM] (Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej) do celów wdrożenia współpracy i tym samym zapewnienia spójności w zarządzaniu instrumentami. (33)W celu uwzględnienia rozwoju i zmian w przepisach prawa celnego i przepisach dotyczących handlu należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjęcia aktów zgodnie z art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w odniesieniu do treści załącznika II, III i IV, aby umożliwić Komisji odzwierciedlenie tych zmian w decyzji. Zgodnie z pkt 22 i 23 Porozumienia międzyinstytucjonalnego z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie lepszego stanowienia prawa konieczna jest ewaluacja programu na podstawie informacji zebranych w drodze szczegółowych wymogów w zakresie monitorowania, unikając przy tym nadmiernych regulacji i obciążeń administracyjnych, zwłaszcza po stronie państw członkowskich. Wymogi te, w stosownych przypadkach, mogą obejmować mierzalne wskaźniki, jako podstawę ewaluacji skutków programu w terenie. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów, oraz aby konsultacje te prowadzone były zgodnie z zasadami określonymi w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym w sprawie lepszego stanowienia prawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. W szczególności, aby zapewnić udział na równych zasadach Parlamentu Europejskiego i Rady w przygotowaniu aktów delegowanych, instytucje te otrzymują wszelkie dokumenty w tym samym czasie, co eksperci państw członkowskich, a eksperci tych instytucji mogą systematycznie brać udział w posiedzeniach grup eksperckich Komisji zajmujących się przygotowaniem aktów delegowanych. (34)Odniesienia do instrumentów pomocy zewnętrznej w art. 9 decyzji Rady 2010/427/UE należy rozumieć jako odniesienia także do niniejszej decyzji. Komisja powinna zapewnić wykonywanie niniejszej decyzji zgodnie z rolą ESDZ określoną w tej decyzji. (35)W celu zapewnienia jednolitych warunków wykonywania przepisów art. 10 ust. 6 i art. 16 ust. 8 załącznika II, art. 2 załącznika III i art. 5 i 6 załącznika IV do niniejszej decyzji należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze. Uprawnienia te powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011.

(36)Zgodnie z rozporządzeniem finansowym, rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 883/2013, rozporządzeniem Rady (WE, Euratom) nr 2988/95, rozporządzeniem Rady (WE, Euratom) nr 2185/96 i rozporządzeniem Rady (UE) 2017/1939 interesy finansowe Unii należy chronić za pomocą proporcjonalnych środków, w tym środków zapobiegania nieprawidłowościom i nadużyciom finansowym, ich wykrywania, korygowania i dochodzenia, a także odzyskiwania środków straconych, nienależnie wypłaconych lub nieodpowiednio wykorzystanych oraz, w stosownych przypadkach, nakładania sankcji administracyjnych. W szczególności, zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) nr 883/2013 i rozporządzeniem (Euratom, WE) nr 2185/96 Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) może prowadzić dochodzenia administracyjne, w tym kontrole na miejscu i inspekcje, w celu ustalenia, czy miały miejsce nadużycie finansowe, korupcja lub jakiekolwiek inne nielegalne działanie, naruszające interesy finansowe Unii. Zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2017/1939 Prokuratura Europejska (EPPO) może prowadzić dochodzenia i ścigać nadużycia finansowe i inne przestępstwa naruszające interesy finansowe Unii, jak przewidziano w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371. Zgodnie z rozporządzeniem finansowym każda osoba lub podmiot, które otrzymują środki finansowe Unii, w pełni współpracują w celu ochrony interesów finansowych Unii, przyznają konieczne prawa i dostęp Komisji, OLAF-owi, EPPO i Europejskiemu Trybunałowi Obrachunkowemu (ETO) oraz zapewniają, aby wszelkie osoby trzecie uczestniczące w wykonaniu środków finansowych Unii przyznały tym organom równoważne prawa. Z tego powodu porozumienia z państwami i terytoriami trzecimi oraz z organizacjami międzynarodowymi i wszelkie umowy lub porozumienia wynikające z wdrożenia niniejszej decyzji powinny zawierać przepisy, na mocy których wyraźnie upoważnia się Komisję, Trybunał Obrachunkowy i OLAF do prowadzenia audytów, kontroli na miejscu i inspekcji zgodnie z posiadanymi przez te organy kompetencjami i zapewnia przyznanie równoważnych praw przez wszelkie osoby trzecie uczestniczące w wykonaniu finansowania unijnego. (37)Na mocy niniejszej decyzji Rada powinna być w stanie w innowacyjny sposób odpowiedzieć na wszystkie czynniki wymienione powyżej, i będzie to odpowiedź zarówno spójna, jak i dopasowana do wielu różnych sytuacji, PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ CZĘŚĆ I PRZEPISY OGÓLNE DOTYCZĄCE STOWARZYSZENIA KRAJÓW I TERYTORIÓW ZAMORSKICH Z UNIĄ ROZDZIAŁ 1 PRZEPISY OGÓLNE Artykuł 1

Przedmiot 1.Niniejsza decyzja ustanawia stowarzyszenie krajów i terytoriów zamorskich (KTZ) z Unią („stowarzyszenie”), które stanowi partnerstwo oparte na art. 198 TFUE, mające na celu wsparcie zrównoważonego rozwoju KTZ oraz szerzenie wartości i standardów Unii na świecie. 2.Partnerami w stowarzyszeniu są Unia, KTZ i państwa członkowskie, z którymi są one powiązane. 3.W art. 73 niniejszej decyzji ustanawia się program finansowania stowarzyszenia ze wszystkimi KTZ na okres 2021–2027 („program”). Decyzja określa cele programu, formy finansowania unijnego oraz zasady dotyczące przyznawania takiego finansowania, jak określono w załączniku I do niniejszej decyzji. Artykuł 2

Terytorialny zakres stosowania Stowarzyszenie ma zastosowanie do KTZ wymienionych w załączniku II do TFUE. Artykuł 3

Cele, zasady i wartości 1.Stowarzyszenie Unii z KTZ opiera się na celach, zasadach i wartościach podzielanych przez KTZ, państwa członkowskie, z którymi są one powiązane, oraz Unię. 2.Partnerzy uznają wzajemne prawa do określenia własnych polityk i priorytetów zrównoważonego rozwoju, ustanowienia własnych krajowych poziomów w zakresie ochrony środowiska i ochrony pracy oraz do przyjęcia lub zmiany w związku z tym odpowiednich przepisów ustawowych i polityk, zgodnie z zobowiązaniem na rzecz przestrzegania norm i porozumień uznanych na poziomie międzynarodowym. W ten sposób dążą do zapewnienia wysokiego poziomu ochrony środowiska i ochrony pracy. 3.Wprowadzając w życie niniejszą decyzję, partnerzy kierują się zasadami przejrzystości, pomocniczości i potrzebą efektywności i uwzględniają trzy filary zrównoważonego rozwoju KTZ: rozwój gospodarczy, rozwój społeczny i ochronę środowiska. 4.Ogólnym celem niniejszej decyzji jest promowanie rozwoju gospodarczego i społecznego krajów i terytoriów zamorskich oraz ustanowienie ścisłych stosunków gospodarczych między nimi a Unią jako całością. Stowarzyszenie realizuje ten ogólny cel poprzez wzmacnianie konkurencyjności i odporności KTZ, zmniejszanie ich podatności na zagrożenia w dziedzinie gospodarki i środowiska oraz wspieranie współpracy między nimi a innymi partnerami. 5.Zgodnie z art. 3 ust. 5 i art. 21 TUE cele szczegółowe niniejszej decyzji są następujące:

a)rozwijanie i wspieranie współpracy z KTZ; b)wspieranie Grenlandii i współpraca z nią podczas rozwiązywania głównych stojących przed nią wyzwań takich jak podnoszenie poziomu kształcenia i przyczynianie się do rozwoju zdolności organów administracji Grenlandii do formułowania i wdrażania polityki krajowej. 6.Realizując te cele, stowarzyszenie szanuje podstawowe zasady wolności, demokracji, praw człowieka i podstawowych wolności, praworządności, dobrych rządów i zrównoważonego rozwoju, podzielane przez KTZ i państwa członkowskie, z którymi są one powiązane. Artykuł 4

Zarządzanie stowarzyszeniem Zarządzanie stowarzyszeniem należy do Komisji i władz KTZ oraz, w razie potrzeby, państw członkowskich, z którymi KTZ są powiązane, zgodnie z ich odpowiednimi uprawnieniami instytucjonalnymi, prawnymi i finansowymi. Artykuł 5

Wzajemne interesy, komplementarność i priorytety 1.Stowarzyszenie stanowi ramy umożliwiające dialog polityczny i współpracę w kwestiach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. 2.Pierwszeństwa udziela się współpracy w obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, takich jak: a)dywersyfikacja gospodarcza KTZ, w tym ich dalsza integracja z gospodarkami światowymi i regionalnymi; w szczególnym przypadku Grenlandii – potrzeba podnoszenia umiejętności jej siły roboczej; b)promowanie zielonej i niebieskiej gospodarki; c)zrównoważone zarządzanie zasobami naturalnymi, w tym zachowanie i zrównoważone wykorzystywanie różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych; d)łagodzenie zmiany klimatu i przystosowanie do skutków zmiany klimatu; e)wspieranie działań zmniejszających ryzyko związane z klęskami żywiołowymi; f)promowanie działań w zakresie badań naukowych, innowacji i współpracy naukowej; g)promowanie wymian społecznych, kulturalnych i gospodarczych między KTZ oraz między KTZ a krajami sąsiadującymi i innymi partnerami; h)kwestie dotyczące Arktyki. 3.Celem współpracy w obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania jest wspieranie samowystarczalności KTZ i rozwoju zdolności KTZ do opracowywania, wdrażania i monitorowania strategii i polityk, o których mowa w ust. 2. Artykuł 6

Promowanie stowarzyszenia 1.W celu zacieśnienia wzajemnych stosunków Unia i KTZ dokładają starań, aby rozpropagować stowarzyszenie wśród swoich obywateli, w szczególności poprzez promowanie rozwoju kontaktów i współpracy między władzami, środowiskiem naukowym, społeczeństwem obywatelskim i przedsiębiorstwami z KTZ, z jednej strony, a ich odpowiednikami w Unii, z drugiej strony. 2.KTZ dokładają starań, by wzmocnić i promować swoje stosunki z Unią jako całością. Państwa członkowskie popierają te starania.

Artykuł 7

Współpraca regionalna, integracja regionalna i współpraca z innymi partnerami 1.Z zastrzeżeniem przepisów art. 3 niniejszej decyzji, stowarzyszenie wspiera KTZ w ich wysiłkach zmierzających do wzięcia udziału w odpowiednich międzynarodowych, regionalnych lub subregionalnych inicjatywach w zakresie współpracy, jak również regionalnych lub lokalnych procesach integracyjnych, zgodnie z ich własnymi aspiracjami i zgodnie z celami i priorytetami określonymi przez odpowiednie władze KTZ. 2.W tym celu Unia i KTZ mogą prowadzić wymianę informacji i najlepszych praktyk lub ustanowić inne formy bliskiej współpracy i koordynacji z innymi partnerami w kontekście udziału KTZ w organizacjach regionalnych i międzynarodowych, w stosownych przypadkach w drodze umów międzynarodowych. 3.Stowarzyszenie ma służyć wspieraniu współpracy między KTZ a innymi partnerami w dziedzinach współpracy określonych w częściach II i III niniejszej decyzji. W tym zakresie celem stowarzyszenia jest promowanie współpracy między KTZ a regionami najbardziej oddalonymi, o których mowa w art. 349 TFUE, sąsiadującymi z nimi państwami AKP i państwami i terytoriami nienależącymi do grupy państw AKP. Aby zrealizować ten cel, Unia usprawnia koordynację i synergię między odpowiednimi programami unijnymi. W stosownych przypadkach Unia stara się także włączać KTZ w prace swoich organów dialogu prowadzonego z sąsiadującymi państwami, zarówno państwami należącymi do grupy państw AKP, jak i państwami lub terytoriami nienależącymi do tej grupy, oraz z regionami najbardziej oddalonymi. 4.Wspieranie udziału KTZ w odpowiednich organizacjach integracji regionalnej koncentruje się w szczególności na: a)budowaniu zdolności odpowiednich organizacji i instytucji regionalnych, których członkami są KTZ; b)inicjatywach regionalnych lub subregionalnych, takich jak realizacja polityk reform sektorowych odnoszących się do obszarów współpracy określonych w części II i III niniejszej decyzji; c)świadomości i wiedzy KTZ na temat skutków procesów integracji regionalnej w różnych dziedzinach; d)udziale KTZ w rozwoju rynków regionalnych w ramach organizacji integracji regionalnej; e)inwestycjach transgranicznych pomiędzy KTZ a ich sąsiadami. Artykuł 8

Uczestnictwo w europejskich ugrupowaniach współpracy terytorialnej Przy stosowaniu art. 7 ust. 1, 2 i 3 niniejszej decyzji, inicjatywy w zakresie współpracy lub inne formy współpracy oznaczają również, że organy rządowe, organizacje regionalne i subregionalne, organy lokalne i w stosownych przypadkach inne publiczne lub prywatne organy i instytucje (w tym dostawcy usług publicznych) z KTZ mogą uczestniczyć w europejskim ugrupowaniu współpracy terytorialnej (EUWT), z zastrzeżeniem zasad i celów działań w ramach współpracy przewidzianych w niniejszej decyzji i w rozporządzeniu (UE) nr 1302/2013 i zgodnie z ustaleniami mającymi zastosowanie do państw członkowskich, z którymi KZT są powiązane. Artykuł 9

Szczególne traktowanie 1.Stowarzyszenie bierze pod uwagę różnorodność KTZ pod względem rozwoju gospodarczego i zdolności do pełnego czerpania korzyści ze współpracy i integracji regionalnej, o których mowa w art. 7. 2.W odniesieniu do odizolowanych KTZ ustanawia się szczególne traktowanie. 3.W celu umożliwienia odizolowanym KTZ przezwyciężenia strukturalnych i innych przeszkód w rozwoju, to szczególne traktowanie uwzględnia, między innymi przy ustalaniu wielkości pomocy finansowej i jej warunków, napotykane przez te KTZ szczególne trudności. 4.KTZ, który uznaje się za odizolowany, to Saint Pierre i Miquelon. ROZDZIAŁ 2 WSPÓŁPRACA

Artykuł 10

Ogólne podejście 1.Stowarzyszenie opiera się na szerokim dialogu i konsultacjach w kwestiach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania między KTZ, państwami członkowskimi, z którymi są one powiązane, oraz Komisją i, w stosownych przypadkach, Europejskim Bankiem Inwestycyjnym (EBI). 2.KTZ organizują, w stosownych przypadkach, dialog i konsultacje z władzami i podmiotami, takimi jak: a)właściwe władze lokalne i inne organy publiczne; b)partnerzy gospodarczy i społeczni; c)inne odpowiednie podmioty reprezentujące społeczeństwo obywatelskie, takie jak partnerzy zajmujący się zagadnieniami z zakresu środowiska naturalnego, organizacje pozarządowe oraz podmioty odpowiedzialne za wspieranie równości mężczyzn i kobiet. Artykuł 11

Podmioty współpracy 1.Podmioty współpracy KTZ obejmują: a)organy rządowe KTZ; b)władze lokalne w KTZ; c)dostawców usług publicznych i organizacje społeczeństwa obywatelskiego, takie jak stowarzyszenia społeczne, stowarzyszenia przedsiębiorców, pracodawców i związki zawodowe, oraz lokalne, krajowe lub międzynarodowe organizacje pozarządowe; d)organizacje regionalne i subregionalne. 2.Państwa członkowskie, z którymi KTZ są powiązane, informują Komisję o organach rządowych i lokalnych, o których mowa w ust. 1 lit. a) i b). Artykuł 12

Obowiązki podmiotów pozarządowych 1.Podmioty pozarządowe mogą odgrywać rolę w wymianie informacji i konsultacjach dotyczących współpracy, w szczególności tych, które dotyczą przygotowania i wdrażania pomocy, projektów lub programów, odnoszących się do współpracy. Mogą im być przekazywane uprawnienia do zarządzania finansami w ramach realizacji takich projektów lub programów na potrzeby wspierania lokalnych inicjatyw w zakresie rozwoju. 2.Podmioty pozarządowe uprawnione do zarządzania zdecentralizowanego projektami lub programami identyfikuje się w drodze porozumienia między władzami danego KTZ, Komisją i państwem członkowskim, z którym ten KTZ jest powiązany, biorąc pod uwagę odnośną tematykę, ich doświadczenie i dziedzinę działalności. Identyfikację przeprowadza się w każdym KTZ jako element szerszego dialogu i konsultacji, o których mowa w art. 10. 3.Stowarzyszenie ma na celu przyczynienie się do działań KTZ na rzecz wzmocnienia organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności w zakresie ich tworzenia i rozwoju, oraz do rozwoju środowiska niezbędnego do otwarcia ich zaangażowania w planowanie, realizację oraz ocenę strategii i programów na rzecz rozwoju. ROZDZIAŁ 3 RAMY INSTYTUCJONALNE STOWARZYSZENIA

Artykuł 13

Zasady przewodnie dialogu 1.Unia, KTZ i państwa członkowskie, z którymi są one powiązane, regularnie prowadzą dialog ogólny i polityczny. 2.Dialog prowadzony jest w całkowitej zgodności z odpowiednimi uprawnieniami instytucjonalnymi, prawnymi i finansowymi Unii, KTZ i państw członkowskich, z którymi są one powiązane. Dialog jest prowadzony w sposób elastyczny. Może mieć charakter formalny lub nieformalny, odbywa się na odpowiednim szczeblu lub w odpowiedniej formie, i jest prowadzony w ramach, o których mowa w art. 14. 3.Dialog umożliwia KTZ wzięcie pełnego udziału w realizacji stowarzyszenia. 4.Dialog koncentruje się między innymi na szczególnych zagadnieniach politycznych stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania lub mających ogólne znaczenie dla osiągnięcia celów stowarzyszenia. 5.Dialog z Grenlandią w szczególności stanowi podstawę szerokiej współpracy i dialogu w obszarach dotyczących m.in. energii elektrycznej, zmiany klimatu i środowiska, zasobów naturalnych, w tym surowców i stad ryb, transportu morskiego, badań naukowych i innowacji, a także arktycznego wymiaru tych kwestii. Artykuł 14

Organy stowarzyszenia 1.Stowarzyszenie ustanawia następujące organy dialogu: a)forum dialogu KTZ-UE („Forum KTZ-UE”), które zbiera się corocznie w składzie władz KTZ, przedstawicieli państw członkowskich i Komisji. Posłowie do Parlamentu Europejskiego, przedstawiciele EBI oraz przedstawiciele regionów najbardziej oddalonych są w stosownych wypadkach włączani w prace Forum KTZ–UE; b)Komisja, KTZ i państwa członkowskie, z którymi są one powiązane, prowadzą regularne konsultacje trójstronne. Konsultacje te są organizowane co najmniej trzy razy do roku, z inicjatywy Komisji lub na wniosek KTZ i państw członkowskich, z którymi są one powiązane; c)w porozumieniu KTZ, państw członkowskich, z którymi są one powiązane, oraz Komisji powołane zostają działające w charakterze doradczym grupy robocze w celu śledzenia postępów w realizacji celów stowarzyszenia, w formie stosownej do kwestii, którymi należy się zająć. Grupy robocze można zwoływać na żądanie Komisji, państwa członkowskiego lub KTZ. Grupy prowadzą dyskusje techniczne na tematy, które są przedmiotem szczególnego zainteresowania KTZ i państw członkowskich, z którymi są one powiązane, w uzupełnieniu prac podejmowanych przez Forum KTZ–UE lub w ramach konsultacji trójstronnych. 2.Forum KTZ–UE, trójstronnym konsultacjom i grupom roboczym przewodniczy Komisja. Komisja zapewnia również działanie ich sekretariatu. CZĘŚĆ II OBSZARY WSPÓŁPRACY NA RZECZ ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU W RAMACH STOWARZYSZENIA ROZDZIAŁ 1 KWESTIE ŚRODOWISKA, ZMIANA KLIMATU, OCEANY I ZMNIEJSZANIE RYZYKA ZWIĄZANEGO Z KLĘSKAMI ŻYWIOŁOWYMI Artykuł 15

Zasady ogólne W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie środowiska, zmiany klimatu i zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi może dotyczyć: a)wspierania KTZ w działaniach na rzecz określenia i wdrażania polityk, strategii, planów działania i środków;

b)wspierania KTZ w działaniach na rzecz włączenia w sieci i inicjatywy regionalne; c)promowania zrównoważonego wykorzystania zasobów i efektywnego gospodarowania nimi, a także zachęcania do przerwania powiązania wzrostu gospodarczego z degradacją środowiska; oraz d)wspierania KTZ w działaniach w roli węzłów regionalnych i centrów doskonałości. Artykuł 16

Zrównoważone zarządzanie i zachowanie różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie zrównoważonego zarządzania i zachowania różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych może dotyczyć: a)wspierania ustanawiania morskich i lądowych obszarów chronionych i skutecznego zarządzania nimi oraz ulepszonego zarządzania istniejącymi obszarami chronionymi; b)wspierania zrównoważonego gospodarowania zasobami morskimi i lądowymi, co przyczyni się do ochrony gatunków, siedlisk i funkcji ekosystemu poza obszarami chronionymi, w szczególności gatunków zagrożonych, podatnych na zagrożenia i rzadkich; c)wzmocnienia zachowania i zrównoważonego wykorzystania różnorodności biologicznej i ekosystemów środowiska morskiego i lądowego poprzez: (i)rozwiązywanie szerszych problemów dotyczących ekosystemu w kontekście zmiany klimatu poprzez utrzymanie zdrowych i odpornych ekosystemów, wspieranie zielonej i błękitnej infrastruktury oraz podejścia do przystosowania się do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków opartego na ekosystemie, które często przynosi wiele korzyści; (ii)wzmocnienie zdolności w skali lokalnej, regionalnej lub międzynarodowej poprzez promowanie wymiany informacji, wiedzy i najlepszych praktyk między wszystkimi zainteresowanymi stronami, w tym władzami publicznymi, właścicielami gruntów, sektorem prywatnym, naukowcami i społeczeństwem obywatelskim; (iii)wzmocnienie istniejących programów ochrony przyrody i związanych z nimi działań zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz obszarów chronionych; (iv)rozbudowę bazy wiedzy i uzupełnienie luk w wiedzy, w tym oszacowanie wartości funkcji i usług ekosystemu; d)zachęcania i ułatwiania współpracy regionalnej w celu rozwiązania kwestii takich jak inwazyjne gatunki obce lub skutki zmiany klimatu; e)opracowania mechanizmów lepszego mobilizowania zasobów, w tym płatności za usługi ekosystemowe. Artykuł 17

Zrównoważona gospodarka leśna W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie zrównoważonej gospodarki leśnej może dotyczyć promowania ochrony lasów i zrównoważonego gospodarowania nimi, w tym ich roli w ochronie środowiska przed erozją, zwalczania pustynnienia, zalesiania oraz kontroli wywozu drewna. Artykuł 18

Zintegrowane zarządzanie strefą przybrzeżną W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie zintegrowanego zarządzania strefą przybrzeżną może dotyczyć: a)wspierania działań KTZ na rzecz skutecznego zrównoważonego zarządzania strefą morską i przybrzeżną polegającego na opracowywaniu strategicznego i zintegrowanego podejścia do planowania i zarządzania w odniesieniu do strefy morskiej i przybrzeżnej; b)połączenia działalności gospodarczej i społecznej w dziedzinach takich jak rybołówstwo i akwakultura, turystyka, transport morski i rolnictwo z potencjałem stref morskich i przybrzeżnych w zakresie energii ze źródeł odnawialnych oraz surowców, z uwzględnieniem skutków zmiany klimatu oraz działalności człowieka.

Artykuł 19

Oceany 1.W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie zarządzania oceanami może dotyczyć: a)wzmocnienia dialogu w kwestiach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w tej dziedzinie; b)promowania wiedzy o morzu i biotechnologii morskiej, energii oceanicznej i nadzoru morskiego, zarządzania strefą przybrzeżną i zarządzania opartego na ekosystemie; c)promowania zintegrowanego podejścia na poziomie międzynarodowym; d)aktywnego promowania dobrych rządów, najlepszych praktyk i odpowiedzialnego zarządzania rybołówstwem w ramach ochrony stad i zrównoważonego zarządzania nimi, w tym stadami będącymi przedmiotem wspólnego zainteresowania oraz stadami zarządzanymi przez regionalne organizacje do spraw zarządzania rybołówstwem; e)dialogu i współpracy dotyczących ochrony stad, w tym środków służących zwalczaniu nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów i skutecznego współdziałania z i w ramach regionalnych organizacji do spraw zarządzania rybołówstwem. Dialog i współpraca obejmują programy kontroli i nadzoru, zachęty i zobowiązania w celu bardziej skutecznego zarządzania rybołówstwem i środowiskiem przybrzeżnym w perspektywie długoterminowej. 2.W kontekście stowarzyszenia oraz przy równoczesnym zapewnieniu zgodności i komplementarności z obowiązującymi umowami o partnerstwie w sprawie połowów współpraca, o której mowa w ust. 1 lit. d) i e), opiera się na takich zasadach, jak: a)zobowiązanie do odpowiedzialnego zarządzania rybołówstwem i odpowiedzialnych praktyk połowowych; b)powstrzymanie się od środków lub działań, które są niezgodne z zasadami zrównoważonej eksploatacji zasobów rybołówstwa; c)uwzględnianie istniejących lub ewentualnych przyszłych dwustronnych umów o partnerstwie w sprawie połowów między Unią a KTZ, Unia i KTZ dążą do regularnych wzajemnych konsultacji w zakresie ochrony żywych zasobów morza i zarządzania nimi oraz do wymiany informacji na temat bieżącego stanu zasobów na forum właściwych organów stowarzyszenia przewidzianych w art. 14. Artykuł 20

Zrównoważona gospodarka wodna 1.W ramach stowarzyszenia Unia i KTZ mogą współpracować w dziedzinie zrównoważonej gospodarki wodnej za pomocą polityki wodnej i rozwoju instytucjonalnego, ochrony zasobów wodnych, zaopatrzenia w wodę na obszarach wiejskich i miejskich do użytku domowego, przemysłowego lub rolnego, składowania i dystrybucji zasobów wodnych i ścieków oraz zarządzania nimi. 2.W zakresie zaopatrzenia w wodę i warunków sanitarnych szczególną uwagę zwraca się na dostęp do wody pitnej i usług sanitarnych w obszarach zaniedbanych pod tym względem i w obszarach szczególnie narażonych na klęski żywiołowe, przyczyniający się bezpośrednio do rozwoju zasobów ludzkich poprzez poprawę stanu zdrowia i zwiększenie wydajności. 3.Współpraca w tych dziedzinach opiera się na zasadzie, że ciągła potrzeba rozszerzenia świadczenia podstawowych usług zaopatrzenia w wodę i usług sanitarnych na ludność zarówno miejską, jak i wiejską, musi być zaspokajana w sposób zrównoważony pod względem środowiskowym. Artykuł 21

Gospodarowanie odpadami W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie gospodarki odpadami może dotyczyć promowania stosowania najlepszych praktyk w dziedzinie ochrony środowiska we wszystkich działaniach związanych z gospodarowaniem odpadami, w tym promowania zmniejszania ilości odpadów, recyklingu lub innych procesów odzysku, na przykład odzysku energii i unieszkodliwiania odpadów. Artykuł 22

Energia W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie zrównoważonej energii może dotyczyć: a)produkcji i dystrybucji zrównoważonej energii oraz dostępu do niej, w szczególności rozwoju, promocji, wykorzystania i składowania zrównoważonej niskoemisyjnej energii ze źródeł odnawialnych;

b)polityki i przepisów energetycznych, w szczególności opracowania polityki i przyjęcia przepisów zapewniających przystępne cenowo i zrównoważone ceny energii; c)efektywności energetycznej, w szczególności opracowania i wprowadzenia standardów w zakresie efektywności energetycznej oraz wdrażania działań na rzecz podnoszenia efektywności energetycznej w różnych sektorach (przemysłowym, handlowym, publicznym i gospodarstw domowych), jak również towarzyszących działań edukacyjnych i uświadamiających; d)transportu, w szczególności rozwoju, promocji i wykorzystywania bardziej przyjaznych dla środowiska środków transportu publicznego i prywatnego, takich jak pojazdy hybrydowe, elektryczne lub napędzane wodorem, inicjatyw w zakresie wspólnych przejazdów samochodem (carpooling) i jazdy na rowerze; e)planowania i zabudowy przestrzeni miejskiej, w szczególności promocji i wprowadzania wysokich środowiskowych norm jakości i dobrej charakterystyki energetycznej w zakresie planowania i zabudowy przestrzeni miejskiej; oraz f)turystyki, w szczególności promowania samowystarczalnej pod względem energetycznym (opartej na energii ze źródeł odnawialnych) lub zielonej infrastruktury turystycznej. Artykuł 23

Surowce W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie surowców, w tym metali ziem rzadkich, może dotyczyć promowania sektora surowców, który jest zrównoważony, jeżeli chodzi o wszystkie działania związane z górnictwem oraz który ma na celu: a)efektywne gospodarowanie zasobami; b)promowanie recyklingu; c)rozwój oraz wzmocnienie ochrony środowiska; d)przyjazne dla środowiska postępowanie z surowcami i ich wykorzystywanie; e)wzmacnianie zdolności, szkoleń, innowacji, badań naukowych i działań w zakresie przedsiębiorczości w odniesieniu do wykorzystania surowców i ich wydobycia na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym. Artykuł 24

Zmiana klimatu W ramach stowarzyszenia współpraca w zakresie zmiany klimatu ma na celu wspieranie inicjatyw KTZ na rzecz łagodzenia zmiany klimatu i przystosowania się do jej niekorzystnych skutków i może obejmować: a)przygotowanie dowodów; określenie najważniejszych zagrożeń i terytorialnych, regionalnych lub międzynarodowych działań, planów lub środków na rzecz przystosowania się do zmiany klimatu lub łagodzenia jej niekorzystnych skutków; b)wspomaganie wysiłków krajów partnerskich mających na celu wypełnienie ciążących na nich zobowiązań w zakresie zmiany klimatu zgodnie z porozumieniem klimatycznym z Paryża; c)włączenie kwestii przystosowania się do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków do polityk i strategii publicznych; d)opracowanie i identyfikację danych i wskaźników statystycznych jako podstawowych narzędzi do tworzenia polityki i jej wdrażania; oraz e)wspieranie udziału KTZ w regionalnym i międzynarodowym dialogu w celu ułatwiania współpracy, w tym wymiany wiedzy i doświadczeń. Artykuł 25

Zmniejszanie ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi

W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi może dotyczyć: a)rozwoju lub doskonalenia systemów, w tym infrastruktury, służących zapobieganiu klęskom żywiołowym i gotowości na ich wystąpienie, w tym systemów przewidywania i wczesnego ostrzegania, w celu ograniczenia następstw klęsk żywiołowych; b)rozwoju szczegółowej wiedzy na temat narażenia na klęski i obecnych zdolności reagowania w KTZ oraz w regionach, w których są one położone; c)wzmocnienia istniejących środków zapobiegania klęskom żywiołowym i przygotowania na nie na poziomie lokalnym, krajowym i regionalnym; d)poprawy zdolności zainteresowanych podmiotów do reagowania, aby ich działania były bardziej skoordynowane, skuteczne i efektywne; e)udoskonalenia podnoszenia świadomości i informowania społeczeństwa w zakresie narażenia na zagrożenia, zapobiegania klęskom żywiołowym oraz gotowości i reagowania na nie, z należytym uwzględnieniem szczególnych potrzeb osób niepełnosprawnych; f)wzmocnienia współpracy między kluczowymi podmiotami zaangażowanymi w ochronę ludności; oraz g)wspierania udziału KTZ w organach na szczeblu regionalnym, europejskim lub międzynarodowym w celu umożliwienia bardziej regularnej wymiany informacji i ściślejszej współpracy pomiędzy różnymi partnerami w przypadku klęski żywiołowej. ROZDZIAŁ 2 DOSTĘPNOŚĆ Artykuł 26

Ogólne cele 1.W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie dostępności ma na celu: a)zapewnienie szerszego dostępu KTZ do globalnych sieci transportowych; oraz b)zapewnienie szerszego dostępu KTZ do technologii i usług informacyjno-komunikacyjnych. 2.Współpraca w dziedzinach wspomnianych w ust. 1 może obejmować: a)rozwój polityki i rozwój instytucjonalny; b)transport drogowy, kolejowy, lotniczy, morski lub śródlądowy; oraz c)pojemność magazynową w portach morskich i lotniczych. Artykuł 27

Transport morski

1.W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie transportu morskiego ma na celu rozwijanie i wspieranie racjonalnych pod względem kosztów i wydajnych usług transportu morskiego w KTZ i może dotyczyć: a)wspierania efektywnych przewozów ładunków po realnych z ekonomicznego i handlowego punktu widzenia stawkach przewozowych; b)ułatwiania większego udziału KTZ w międzynarodowych usługach żeglugi morskiej; c)wspierania programów regionalnych; d)wsparcia dla zaangażowania lokalnego sektora prywatnego w żeglugę morską; oraz e)rozwoju infrastruktury. 2.Unia i KTZ wspierają bezpieczeństwo morskie i załóg oraz zapobieganie zanieczyszczeniom środowiska. 3.Unia oraz KTZ promują bezpieczeństwo i ochronę na morzu, ochronę środowiska morskiego, warunki życia i pracy na pokładzie zgodnie z odpowiednimi konwencjami międzynarodowymi oraz z unijnymi ramami prawnymi. Artykuł 28

Transport lotniczy W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie transportu lotniczego może dotyczyć: a)reformy i modernizacji transportu lotniczego KTZ; b)wspierania prężności i konkurencyjności transportu lotniczego KTZ; c)ułatwiania inwestycji dokonywanych przez sektor prywatny i uczestnictwa tego sektora; oraz d)wspierania wymiany wiedzy oraz dobrych praktyk biznesowych. Artykuł 29

Bezpieczeństwo i ochrona transportu lotniczego W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinach bezpieczeństwa i ochrony transportu lotniczego ma na celu wspieranie KTZ w ich wysiłkach na rzecz zapewnienia zgodności z odpowiednimi normami międzynarodowymi i unijnymi i może obejmować między innymi: a)wdrażanie unijnego systemu bezpieczeństwa lotniczego oraz norm międzynarodowych, w stosownych przypadkach; b)wdrażanie systemów ochrony portów lotniczych i wzmocnienie zdolności organów lotnictwa cywilnego do zarządzania wszystkimi aspektami bezpieczeństwa operacyjnego znajdującymi się pod ich kontrolą; oraz c)rozwój infrastruktury i zasobów ludzkich. Artykuł 30

Usługi z zakresu technologii informacyjno-komunikacyjnych

W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie usług z zakresu technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) ma na celu pobudzenie w KTZ innowacji, wzrostu gospodarczego oraz poprawy codziennego życia obywateli i przedsiębiorstw, w tym promowanie dostępności dla osób niepełnosprawnych. Współpraca ta jest w szczególności ukierunkowana na zwiększenie zdolności regulacyjnej KTZ i może wspierać rozwój sieci i usług ICT poprzez następujące środki: a)stworzenie przewidywalnego otoczenia regulacyjnego dotrzymującego kroku rozwojowi technologicznemu, pobudzającego wzrost i innowacje oraz sprzyjającego konkurencji i ochronie konsumentów; b)dialog w zakresie różnych aspektów politycznych dotyczących promocji i monitorowania społeczeństwa informacyjnego; c)wymiana informacji w zakresie norm i interoperacyjności; d)promowanie współpracy w dziedzinie badań ICT oraz w dziedzinie infrastruktur badawczych opartych na ICT; e)rozwój usług i aplikacji w obszarach o dużym znaczeniu dla społeczeństwa. ROZDZIAŁ 3 BADANIA NAUKOWE I INNOWACJE Artykuł 31

Współpraca w dziedzinie badań naukowych i innowacji W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie badań naukowych i innowacji może obejmować naukę, energię elektryczną, zmianę klimatu, odporność na klęski żywiołowe, zasoby naturalne, w tym surowce, oraz zrównoważone wykorzystanie żywych zasobów. Może obejmować również technologię, w tym technologie informacyjno-komunikacyjne, w celu przyczynienia się do zrównoważonego rozwoju KTZ oraz promowania ich roli jako węzłów regionalnych i centrów doskonałości, a także do konkurencyjności przemysłu w KTZ. W szczególności współpraca może dotyczyć: a)dialogu, koordynacji i tworzenia synergii między KTZ a unijnymi politykami i inicjatywami dotyczącymi nauki, technologii i innowacji; b)polityki i rozwoju instytucjonalnego w ramach KTZ oraz wspólnych działań na szczeblu lokalnym, krajowym lub regionalnym, w celu rozwoju nauki, technologii i innowacji i ich stosowania; c)współpracy między podmiotami prawnymi z KTZ, Unii, państw członkowskich i państw trzecich; d)uczestnictwa poszczególnych naukowców, instytucji badawczych i podmiotów prawnych z KTZ w europejskich programach ramowych w zakresie badań naukowych i innowacji oraz w Programie na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (COSME), ustanawiając również połączenia z działaniami już wspieranymi w ramach tych programów w celu zapewnienia komplementarności działań; oraz e)szkolenia, mobilności międzynarodowej i wymiany naukowców z KTZ. ROZDZIAŁ 4 MŁODZIEŻ, EDUKACJA, SZKOLENIA, ZDROWIE, ZATRUDNIENIE, ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE, BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCIOWE

Artykuł 32

Młodzież 1.Unia zapewnia, by osoby fizyczne z KTZ, zgodnie z definicjami zawartymi w art. 50, mogły uczestniczyć w inicjatywach Unii dotyczących młodzieży na tych samych warunkach co obywatele państw członkowskich. 2.Stowarzyszenie ma na celu wzmocnienie więzi między młodymi ludźmi z KTZ i z Unii, między innymi poprzez promowanie mobilności edukacyjnej młodych ludzi z KTZ i przez promowanie wzajemnego zrozumienia między młodymi ludźmi. Artykuł 33

Kształcenie i szkolenie 1.W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie kształcenia i szkolenia może obejmować: a)zapewnianie wysokiej jakości edukacji włączającej na poziomie podstawowym, średnim i wyższym oraz w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego; oraz b)wspieranie KTZ w opracowywaniu i wdrażaniu polityki edukacyjnej i polityki w zakresie szkolenia zawodowego. 2.Unia zapewnia, by osoby fizyczne z KTZ, zgodnie z definicjami zawartymi w art. 50, mogły uczestniczyć w inicjatywach Unii dotyczących kształcenia i szkolenia zawodowego na tych samych warunkach co obywatele państw członkowskich. 3.Unia zapewnia, by organy i instytucje edukacyjne z KTZ mogły uczestniczyć w inicjatywach unijnych dotyczących edukacji na tych samych warunkach co organy i instytucje edukacyjne i oferujące szkolenie zawodowe z państw członkowskich. Artykuł 34

Zatrudnienie i polityka społeczna 1.Unia i KTZ utrzymują dialog w dziedzinie zatrudnienia i polityki społecznej w celu przyczynienia się do rozwoju gospodarczego i społecznego KTZ oraz promowania godnej pracy w KTZ oraz w regionach, w których są one położone. Taki dialog ma również na celu wspieranie wysiłków władz KTZ na rzecz opracowania polityki i ustawodawstwa w tym obszarze. 2.Dialog polega głównie na wymianie informacji i najlepszych praktyk dotyczących polityki i ustawodawstwa z zakresu zatrudnienia i polityki społecznej, które są przedmiotem wspólnego zainteresowania Unii i KTZ. W tym kontekście bierze się pod uwagę obszary takie jak rozwój umiejętności, ochrona socjalna, dialog społeczny, równość szans, niedyskryminacja i dostępność dla osób niepełnosprawnych, bezpieczeństwo i higiena pracy oraz inne normy pracy. Artykuł 35

Zdrowie publiczne, bezpieczeństwo żywności i bezpieczeństwo żywnościowe W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie zdrowia publicznego i bezpieczeństwa żywności ma na celu między innymi zmniejszenie obciążeń związanych z chorobami zakaźnymi i niezakaźnymi oraz w szczególności rozwinięcie, wzmocnienie, i utrzymanie zdolności KTZ do nadzoru epidemiologicznego, monitorowania, wczesnego ostrzegania, oceny ryzyka i reagowania na poważne transgraniczne zagrożenia zdrowia poprzez środki obejmujące między innymi: a)działania mające na celu poprawę gotowości i planowania reakcji na nadzwyczajne sytuacje zdrowotne, takie jak wystąpienia chorób zakaźnych, w tym poprzez wdrożenie Międzynarodowych przepisów zdrowotnych, zapewnienie interoperacyjności między służbą zdrowia a innymi sektorami oraz poprzez ciągłe świadczenie kluczowych usług i dostarczanie kluczowych produktów; b)budowanie zdolności poprzez wzmocnienie sieci kontaktów w dziedzinie zdrowia publicznego na szczeblu regionalnym, ułatwianie wymiany informacji pomiędzy ekspertami i promowanie odpowiednich szkoleń, w tym w dziedzinie bezpieczeństwa żywności; c)rozwój narzędzi i platform komunikacyjnych, w tym systemów wczesnego ostrzegania, jak również programów e-uczenia się dostosowanych do konkretnych potrzeb KTZ; d)działania mające na celu zapobieganie i ograniczanie przypadków epidemii chorób wywoływanych przez żywność oraz zajęcie się kwestiami bezpieczeństwa żywności i bezpieczeństwa żywnościowego; e)działania mające na celu ograniczenie obciążeń związanych z chorobami niezakaźnymi w ramach osiągania celów zrównoważonego rozwoju.

ROZDZIAŁ 5 KULTURA I TURYSTYKA Artykuł 36

Dialog i wymiana kulturalna 1.W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie dialogu i wymiany kulturalnej może dotyczyć: a)autonomicznego rozwoju KTZ, będącego procesem, który koncentruje się na narodach i jest zakorzeniony w kulturze każdego z nich; b)wspierania polityki i środków przyjętych przez właściwe władze KTZ w celu wzmocnienia ich zasobów ludzkich, podniesienia ich własnych zdolności twórczych i wspierania ich tożsamości kulturowej; c)udziału ludności w procesie rozwoju; d)zwiększania – poprzez dialog – wzajemnego zrozumienia i intensywniejszej wymiany informacji w kwestiach związanych z kulturą i przekazem audiowizualnym. 2.Poprzez współpracę Unia i KTZ dążą do pobudzenia wymiany kulturalnej między sobą poprzez: a)współpracę między sektorem kultury i sektorem kreatywnym wszystkich partnerów; b)promowanie obiegu dóbr kultury i produktów działalności twórczej oraz mobilności podmiotów działających w sektorze kultury i w sektorze kreatywnym; c)współpracę polityczną w celu wspierania rozwoju polityki, innowacji, zdobywania publiczności i nowych modeli biznesowych. Artykuł 37

Współpraca w sprawach audiowizualnych 1.W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie audiowizualnej ma na celu wzajemne promowanie produkcji audiowizualnych i może obejmować następujące działania: a)współpracę i wymianę między branżami radiowo-telewizyjnymi; b)zachęcanie do wymiany utworów audiowizualnych; c)wymianę między właściwymi organami informacji i poglądów na temat polityki audiowizualnej i nadawczej oraz ram regulacyjnych; d)zachęcanie do odwiedzania i uczestnictwa w międzynarodowych imprezach organizowanych na własnych terytoriach, jak również w państwach trzecich. 2.Powstałe w koprodukcji utwory audiowizualne są uprawnione do korzystania z wszelkich programów promocji lokalnych lub regionalnych treści kulturowych, ustanowionych w Unii, KTZ i państwach członkowskich, z którymi są one powiązane. Artykuł 38

Przedstawienia artystyczne

W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie przedstawień artystycznych może dotyczyć: a)ułatwiania intensywniejszych kontaktów pomiędzy osobami uczestniczącymi w przedstawieniach artystycznych, poprzez wymianę pracowników z branży i szkolenia, w tym uczestnictwo w przesłuchaniach, rozwój i propagowanie tworzenia sieci kontaktów; b)popierania wspólnych produkcji producentów z jednego lub kilku państw członkowskich Unii i jednego lub kilku KTZ; oraz c)zachęcania do opracowywania międzynarodowych norm technologicznych w dziedzinie teatru oraz używania znaków scenicznych, także za pośrednictwem odpowiednich organów normalizacyjnych. Artykuł 39

Ochrona dziedzictwa kulturowego i zabytków historycznych W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie materialnego i niematerialnego dziedzictwa kulturowego i zabytków historycznych ma na celu umożliwienie wymiany wiedzy i najlepszych praktyk poprzez: a)ułatwianie wymian ekspertów; b)współpracę w dziedzinie szkolenia zawodowego; c)podnoszenie świadomości na szczeblu lokalnym; oraz d)doradztwo w zakresie ochrony zabytków historycznych i obszarów chronionych oraz w zakresie ustawodawstwa i wdrażania środków dotyczących dziedzictwa, w szczególności jego integracji w życiu lokalnym. Artykuł 40

Turystyka W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie turystyki może obejmować: a)środki mające na celu określenie, dostosowanie i rozwój polityki w zakresie turystyki zrównoważonej; b)środki i działania rozwijające i wspierające turystykę zrównoważoną; c)środki mające na celu zintegrowanie turystyki zrównoważonej z życiem społecznym, kulturalnym i gospodarczym obywateli KTZ. ROZDZIAŁ 6 WALKA Z PRZESTĘPCZOŚCIĄ ZORGANIZOWANĄ Artykuł 41

Walka z przestępczością zorganizowaną, handlem ludźmi, niegodziwym traktowaniem dzieci w celach seksualnych i ich seksualnym wykorzystywaniem, terroryzmem i korupcją 1.W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie przestępczości zorganizowanej może obejmować:

a)rozwój innowacyjnych i skutecznych środków współpracy policyjnej i sądowej, w tym współpracy z innymi zainteresowanymi stronami, takimi jak przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego, w zakresie zapobiegania i walki z przestępczością zorganizowaną, handlem ludźmi, niegodziwym traktowaniem dzieci w celach seksualnych i ich seksualnym wykorzystywaniem, terroryzmem i korupcją; oraz b)wsparcie w celu zwiększenia skuteczności polityk KTZ w zakresie zapobiegania i walki z przestępczością zorganizowaną, handlem ludźmi, niegodziwym traktowaniem dzieci w celach seksualnych i ich seksualnym wykorzystywaniem, terroryzmem i korupcją, jak również produkcją, dystrybucją i przemytem wszystkich rodzajów środków odurzających i substancji psychotropowych, zapobiegania i ograniczania zażywania narkotyków i szkód spowodowanych narkotykami, biorąc pod uwagę prace przeprowadzone w tej dziedzinie przez organy międzynarodowe, między innymi poprzez: (i)szkolenie i budowanie zdolności w zakresie zapobiegania i zwalczania przestępczości zorganizowanej, w tym handlu ludźmi, niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych i ich seksualnego wykorzystywania, terroryzmu i korupcji; (ii)zapobieganie, w tym szkolenia, edukację i promocję zdrowia, leczenie i rehabilitację osób uzależnionych od narkotyków, włącznie z projektami ponownej integracji osób uzależnionych od narkotyków ze środowiskiem społecznym i środowiskiem pracy; (iii) rozwój skutecznych środków egzekwowania prawa; (iv) pomoc techniczną, finansową i administracyjną na rzecz rozwoju skutecznej polityki i ustawodawstwa w zakresie handlu ludźmi, a w szczególności kampanii informacyjnych, mechanizmów ukierunkowanej pomocy i systemów ochrony ofiar, z udziałem wszystkich zainteresowanych stron i społeczeństwa obywatelskiego; (v) pomoc techniczną, finansową i administracyjną odnoszącą się do zapobiegania, leczenia i zmniejszania szkód związanych z używaniem narkotyków; (vi)pomoc techniczną wspierającą opracowywanie ustawodawstwa i polityki zwalczania niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych i ich seksualnego wykorzystywania; oraz (vii)pomoc techniczną oraz szkolenia na rzecz wspierania budowania zdolności i wspierania zgodności z międzynarodowymi standardami zwalczania korupcji, w szczególności ze standardami określonymi w Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji. 2.W ramach stowarzyszenia KTZ współpracują z Unią w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu zgodnie z art. 70. CZĘŚĆ III HANDEL I WSPÓŁPRACA W ZAKRESIE HANDLU TYTUŁ I

PRZEPISY OGÓLNE Artykuł 42

Cele szczegółowe Ogólne cele handlu i współpracy związanej z handlem między Unią a KTZ to: a)promowanie rozwoju gospodarczego i społecznego KTZ przez ustanowienie ścisłych stosunków gospodarczych między nimi a Unią jako całością; b)stymulowanie skutecznej integracji KTZ z gospodarką regionalną i światową oraz rozwoju handlu towarami i usługami; c)wspieranie KTZ w tworzeniu korzystnego klimatu inwestycyjnego w celu wspierania rozwoju gospodarczego i społecznego KTZ; d)promowanie stabilności, integralności i przejrzystości globalnego systemu finansowego i dobrych rządów w dziedzinie opodatkowania;

e)wspieranie procesu dywersyfikacji gospodarek KTZ; f)wspieranie zdolności KTZ do formułowania i wdrażania polityki koniecznej do rozwoju handlu towarami i usługami; g)wspieranie potencjału w zakresie wywozu i potencjału handlowego KTZ; h)w stosownych przypadkach wsparcie starań KTZ na rzecz dostosowania lokalnych przepisów do przepisów Unii lub uspójnienia tych przepisów; i)zapewnienie warunków dla ukierunkowanego dialogu i współpracy z Unią w dziedzinie handlu i kwestii związanych z handlem. TYTUŁ II

UZGODNIENIA W ZAKRESIE HANDLU TOWARAMI I USŁUGAMI ORAZ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI ROZDZIAŁ 1 UZGODNIENIA W ZAKRESIE HANDLU TOWARAMI Artykuł 43

Swobodny dostęp dla towarów pochodzących 1.Produkty pochodzące z KTZ są przywożone do Unii bez należności celnych przywozowych. 2.Definicja produktów pochodzących oraz odnoszące się do nich metody współpracy administracyjnej zostały określone w załączniku II. Artykuł 44

Ograniczenia ilościowe oraz środki o skutku równoważnym 1.Unia nie stosuje w odniesieniu do przywozu produktów pochodzących z KTZ żadnych ograniczeń ilościowych ani środków o skutku równoważnym. 2.Ust. 1 nie wyklucza zakazów lub ograniczeń dotyczących przywozu, wywozu lub tranzytu towarów, jeżeli są one uzasadnione względami moralności publicznej lub porządku publicznego, ochrony zdrowia i życia ludzi, zwierząt i roślin, ochrony narodowych dóbr kultury posiadających wartość artystyczną, historyczną lub archeologiczną, zachowania wyczerpywalnych zasobów naturalnych, lub ochrony własności przemysłowej i handlowej. 3.Zakazy lub ograniczenia, o których mowa w akapicie pierwszym, w żadnym wypadku nie powinny stanowić arbitralnej lub nieuzasadnionej dyskryminacji, lub ogólnego ukrytego ograniczenia w handlu. Artykuł 45

Środki przyjęte przez KTZ 1.Władze KTZ mogą utrzymać lub wprowadzić w odniesieniu do przywozu produktów pochodzących z Unii należności celne lub ograniczenia ilościowe, jakie uznają za konieczne w świetle ich potrzeb w zakresie rozwoju. 2.W odniesieniu do obszarów objętych niniejszym rozdziałem KTZ stosują wobec Unii traktowanie nie mniej korzystne od najkorzystniejszego traktowania mającego zastosowanie do największych gospodarek handlowych, zgodnie z definicją w ust. 4. 3.Ust. 2 nie stanowi przeszkody dla KTZ w zapewnieniu niektórym innym KTZ lub innym krajom rozwijającym się bardziej korzystnego traktowania niż traktowanie przyznane Unii. 4.Do celów niniejszego tytułu „największa gospodarka handlowa” oznacza jakikolwiek kraj rozwinięty lub jakikolwiek kraj, którego udział w światowym wywozie towarów przekracza jeden procent, lub, bez uszczerbku dla ust. 3, jakąkolwiek grupę krajów działających indywidualnie, wspólnie lub w ramach umowy o integracji gospodarczej, której wspólny udział w światowym wywozie towarów przekracza 1,5 %. Do tego obliczenia wykorzystuje się najnowsze dostępne oficjalne dane WTO na temat wiodących eksporterów w światowym handlu towarami (z wyłączeniem handlu wewnątrzunijnego).

5.Władze KTZ przekazują Komisji taryfy celne i wykazy ograniczeń ilościowych, które stosują zgodnie z niniejszą decyzją. Władze KTZ przekazują również Komisji informację o późniejszych zmianach takich środków oraz terminie ich przyjęcia. Artykuł 46

Niedyskryminacja 1.Unia nie stosuje dyskryminacji między KTZ, a KTZ nie stosuje dyskryminacji między państwami członkowskimi. 2.Zgodnie z art. 64 wdrażania przepisów szczegółowych niniejszej decyzji, a zwłaszcza art. 44 ust. 2 i art. 45, 48, 49, 51 oraz art. 58 ust. 3, nie uznaje się za dyskryminację. Artykuł 47

Warunki przemieszczania odpadów 1.Przemieszczanie odpadów między państwami członkowskimi a KTZ podlega kontroli zgodnie z prawem międzynarodowym, w szczególności z konwencją bazylejską, i prawem Unii. Unia wspiera ustanawianie i rozwój skutecznej współpracy międzynarodowej w tej dziedzinie w celu ochrony środowiska oraz zdrowia publicznego. 2.W odniesieniu do tych KTZ, które ze względu na swój status konstytucyjny nie są stroną konwencji bazylejskiej, ich odpowiednie władze przyspieszą przyjęcie niezbędnego ustawodawstwa krajowego i rozporządzeń administracyjnych w celu wykonania postanowień konwencji bazylejskiej w tych KTZ. 3.Państwa członkowskie, z którymi KTZ są powiązane, wspierają przyjęcie przez KTZ niezbędnego ustawodawstwa krajowego i rozporządzeń administracyjnych w celu wdrożenia odpowiedniego prawa Unii dotyczącego odpadów i przemieszczania odpadów. 4.KTZ i państwo członkowskie, z którym jest on powiązany, mogą stosować swoje własne procedury wywozu odpadów z KTZ do tego państwa członkowskiego. W takich przypadkach państwo członkowskie, z którym KTZ jest powiązany, powiadamia Komisję o odnośnym ustawodawstwie, a także o wszelkich późniejszych jego zmianach. Artykuł 48

Tymczasowe zawieszenie preferencji Jeżeli Komisja uznaje, że istnieją wystarczające podstawy, by zgłosić wątpliwości co do prawidłowego wdrażania niniejszej decyzji, rozpoczyna konsultacje z KTZ i państwem członkowskim, z którym KTZ ma szczególne relacje, w celu zapewnienia należytego wdrażania niniejszej decyzji. W przypadku gdy konsultacje nie prowadzą do znalezienia akceptowanego przez wszystkie strony sposobu wdrażania niniejszej decyzji, Unia może tymczasowo zawiesić preferencje danego KTZ zgodnie z załącznikiem III. Artykuł 49

Środki ochronne i środki nadzoru W celu zapewnienia właściwego wdrożenia niniejszej decyzji Unia może podejmować środki ochronne i środki nadzoru określone w załączniku IV. ROZDZIAŁ 2 UZGODNIENIA W ZAKRESIE HANDLU USŁUGAMI ORAZ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Artykuł 50

Definicje Do celów niniejszego rozdziału: a)„osoba fizyczna z KTZ” oznacza osobę mającą stałe miejsce pobytu w KTZ, która jest obywatelem państwa członkowskiego lub która posiada status prawny specyficzny dla KTZ. Definicja ta pozostaje bez uszczerbku dla praw przyznanych przez obywatelstwo Unii w rozumieniu TFUE; b)„osoba prawna z KTZ” oznacza osobę prawną z KTZ utworzoną zgodnie z przepisami obowiązującymi w danym KTZ i posiadającą swoją siedzibę statutową, zarząd lub główne miejsce prowadzenia działalności na terytorium danego KTZ. Jeżeli osoba prawna posiada wyłącznie swoją siedzibę statutową lub zarząd w KTZ, nie jest ona uważana za osobę prawną z KTZ, chyba że prowadzi działalność, która ma rzeczywiste i stałe powiązanie z gospodarką tego kraju lub terytorium;

c)odnośne definicje określone w umowach o integracji gospodarczej, o których mowa w art. 51 ust. 1, mają zastosowanie do traktowania przyznanego między Unią a KTZ. Artykuł 51

Najbardziej korzystne traktowanie 1.W odniesieniu do jakichkolwiek środków wpływających na handel usługami i przedsiębiorczość w działalności gospodarczej: a)Unia przyznaje osobom fizycznym i prawnym z KTZ traktowanie nie mniej korzystne od najkorzystniejszego traktowania mającego zastosowanie wobec podobnych osób fizycznych i prawnych z państw trzecich, z którymi Unia zawiera lub zawarła umowę o integracji gospodarczej; b)KTZ przyznaje osobom fizycznym i prawnym z Unii traktowanie nie mniej korzystne od najkorzystniejszego traktowania mającego zastosowanie wobec podobnych osób fizycznych i prawnych z największych gospodarek handlowych, z którymi zawarł umowę o integracji gospodarczej po 1 stycznia 2014 r. 2.Obowiązki przewidziane w ust. 1 niniejszego artykułu nie mają zastosowania do traktowania przyznanego: a)w ramach rynku wewnętrznego lub umowy o integracji gospodarczej wymagających od stron znacznego zbliżenia ustawodawstwa w celu likwidacji niedyskryminacyjnych przeszkód w zakładaniu przedsiębiorstw i handlu usługami; b)w ramach środków gwarantujących uznanie kwalifikacji lub licencji. Pozostaje to bez uszczerbku dla szczególnych środków KTZ na podstawie niniejszego artykułu; c)na mocy jakiejkolwiek umowy lub jakiegokolwiek uzgodnienia, mających charakter międzynarodowy i odnoszących się całkowicie lub głównie do opodatkowania; d)w ramach środków korzystających z objęcia klauzulą najwyższego uprzywilejowania, wskazanych zgodnie z art. II.2 GATS. 3.Żaden z przepisów niniejszej decyzji nie uniemożliwia Unii ani KTZ przyjmowania lub utrzymywania środków ze względów ostrożnościowych, w tym w celu: a)ochrony inwestorów, deponentów, ubezpieczonych lub osób, którym przysługuje zobowiązanie powiernicze z tytułu umów z podmiotami świadczącymi usługi finansowe; lub b)zapewnienia integralności i stabilności systemu finansowego strony. 4.Władze KTZ mogą, w związku z promowaniem lub wspieraniem lokalnego zatrudnienia, przyjąć przepisy na rzecz ich osób fizycznych i działań lokalnych. W takim przypadku władze KTZ powiadamiają Komisję o przyjętych przepisach, aby mogła ona poinformować o nich państwa członkowskie. TYTUŁ III

OBSZARY ZWIĄZANE Z HANDLEM ROZDZIAŁ 1 HANDEL I ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ Artykuł 52

Ogólne podejście Celem współpracy w zakresie handlu i kwestii związanych z handlem w ramach stowarzyszenia jest przyczynianie się do zrównoważonego rozwoju w wymiarze gospodarczym, społecznym i środowiskowym. W tym kontekście krajowe przepisy ustawowe i wykonawcze KTZ dotyczące środowiska i zatrudnienia nie mogą zostać złagodzone w celu stymulowania handlu lub inwestycji.

Artykuł 53

Normy dotyczące środowiska i zmiany klimatu w kontekście handlu 1.Celem współpracy w zakresie handlu i kwestii związanych z handlem w ramach stowarzyszenia jest poprawa wz