1.Wprowadzenie

Unia Europejska stoi wobec największego dla obecnej generacji wyzwania. Wyzwania natury gospodarczej, dotyczącego rodzin, przedsiębiorstw i społeczności całej Europy, ale także wyzwania natury politycznej: UE musi bowiem wykazać, że potrafi stanąć na wysokości zadania. Unia Europejska może i powinna zmienić sposób, w jaki Europejczycy stawiają czoła obecnemu kryzysowi.

Tak brzmiało przesłanie orędzia o stanie Unii z września 2011 r.. Przemowa oraz towarzysząca jej debata w Parlamencie Europejskim potwierdziły, że istnieje szeroki konsensus co do tego, że nadrzędnym priorytetem UE powinno być wspieranie trwałego ożywienia gospodarczego sprzyjającego tworzeniu nowych miejsc pracy. Rozwój unikalnego modelu społecznego UE jest możliwy jedynie poprzez przywrócenie wzrostu gospodarczego i zaufania. Powodzenie naszych zamierzeń zależy jednak od aktywnego partnerstwa między instytucjami unijnymi oraz na szczeblu krajowym; w tym celu musimy działać jak prawdziwa Unia i współpracować w oparciu o wspólnotową metodę podejmowania decyzji, będącą podstawą owej prawdziwej Unii. Obecny kryzys udowodnił po raz kolejny, że spełnienie tych warunków pozwala nam zdobyć się na niezbędną determinację i elastyczność.

Komisja odpowiada na istniejące imperatywy w rożny sposób. Wiele swoich zasobów wykorzystuje do stanowczego wdrażania decyzji już podjętych – jej obowiązki obejmują tradycyjne zadania, takie jak zapewnienie pełnego wdrożenia unijnego prawa w całej UE, administrowanie unijnym budżetem, bezpośrednio bądź też poprzez zarządzanie dzielone z państwami członkowskimi, oraz zupełnie nowe obowiązki, które wynikają bezpośrednio z reakcji Komisji na obecny kryzys. W wielu przypadkach niniejszy program działania ma bezpośredni wpływ na wzrost gospodarczy: istnieją bowiem różnice pomiędzy państwami członkowskimi w zakresie wdrożenia kluczowych inicjatyw ustawodawczych, które – mimo iż są konieczne dla sprawnego funkcjonowania jednolitego rynku – nie zostały jeszcze zrealizowane.

Komisja przedłożyła niedawno kompletnie nowy program przewidujący większy nadzór polityki budżetowej i gospodarczej państw członkowskich, w szczególności państw strefy euro, zasadniczą zmianę kształtu nadzoru i regulacji sektora finansowego oraz działania mające na celu zapewnienie natychmiastowych korzyści z polityki strukturalnej UE. Niedawne przyjęcie pakietu na rzecz zwiększenia skali zarządzania gospodarczego (pakiet sześciu wniosków ustawodawczych) powoduje, że Komisja ma teraz nowe ważne zadanie.

Realizacja wszystkich tych nowych polityk będzie wymagać znacznych zmian w sposobie pracy Komisji. Będzie wymagać przesunięcia zasobów oraz jeszcze ściślejszej współpracy z państwami członkowskimi w oparciu o zasadę partnerstwa. Utworzenie grupy zadaniowej Komisji mającej wesprzeć Grecję w realizacji programu UE i MFW, a także przekierować i przyspieszyć wydatkowanie środków z unijnych funduszy strukturalnych jest tylko jednym przykładem nowych obowiązków Komisji wynikających bezpośrednio z zarządzania kryzysem.

Opracowując niniejszy program prac na 2012 r., Komisja musiała pogodzić konieczność natychmiastowej reakcji na nowe potrzeby, które uwidoczniły się wskutek kryzysu, z bieżącą koniecznością zajęcia się kwestiami strukturalnymi, które wymagają, by działania Komisji – zgodnie z oczekiwaniami decydentów, inwestorów i obywateli – wykraczały poza to, co doraźne, i pomagały w budowaniu przyszłej zamożnej i stabilnej Europy. Większość nowych inicjatyw określonych w załącznikach do niniejszego programu prac Komisji koncentruje się na perspektywie długoterminowej: uzupełniają one lub pomagają wdrażać ramy prawne niezbędne do czerpania wszystkich korzyści związanych z budowaniem trwałego wzrostu i dzieleniem się nim w skali unijnej, wysokim poziomem zatrudnienia i sprawiedliwym społeczeństwem w całej UE. Taki właśnie jest cel szerokiego zakresu inicjatyw promujących konkurencyjność, podejmujących problem kosztów społecznych kryzysu oraz mających umożliwić przywrócenie koniunktury i przejście do przyszłej zrównoważonej gospodarki. Jest to również centralny cel unijnych polityk w zakresie wydatkowania, poprzez nową generację zaproponowanych przez Komisję programów, które miałyby potrwać do 2020 r.

Komisja, Parlament Europejski oraz Rada powinny wykazać się elastycznym podejściem w pracach nad tymi inicjatywami. W kolejnych miesiącach mogą pojawić się nowe pilne potrzeby, których Komisja nie była w stanie przewidzieć w swoim programie prac. Z uwagi na szeroko zakrojone wymogi związane z nowym zarządzaniem gospodarczym wszystkie trzy instytucje będą zmuszone poświęcić tej kwestii dużo czasu i uwagi. Ponadto dotychczasowe planowanie i negocjacje mogą zostać odsunięte na bok, aby ustąpić miejsca pilnym decyzjom, czego świadkami byliśmy już w przeszłości. Niektóre propozycje ujęte w załącznikach są szczególnie ważne i należy potraktować je w sposób priorytetowy, w szczególności te, które mają natychmiastowy wpływ na wzrost i zatrudnienie oraz rzeczywiście przyczyniają się do ożywienia gospodarczego. Komisja poświęci tym propozycjom szczególnie dużo uwagi i energii. By miały one jednak oczekiwane przełożenie na praktykę i wpływ na życie codzienne obywateli, konieczne jest, by również Parlament Europejski oraz Rada Ministrów potraktowały je priorytetowo i pracowały nad nimi w trybie przyspieszonym. Zdolność wykazania przez instytucje zgodności co do tego, które obszary wymagają najpilniejszych działań, będzie stanowiła jasny przekaz, że UE jest zdecydowana, by walczyć z kryzysem i przywrócić wzrost gospodarczy. Biorąc pod uwagę, że sytuacja szybko się zmienia, wykaz środków podlegających przyspieszonej procedurze będzie wymagał częstej weryfikacji. Wstępne propozycje Komisji do przyjęcia w ramach przyspieszonej procedury towarzyszyć będą rocznej analizie wzrostu gospodarczego na rok 2012.

2.Budowa stabilnej i odpowiedzialnej Europy

W ciągu ostatnich kilku lat byliśmy świadkami radykalnych zmian w unijnej gospodarce. Strategia „Europa 2020” jest strategią gospodarczą Unii Europejskiej. Wskazuje się w niej na wzajemną zależność państw członkowskich i określa sposób, w jaki UE oraz szczebel krajowy mogą wspólnie działać na rzecz osiągnięcia uzgodnionych celów, a także przywrócenia wzrostu gospodarczego i możliwości tworzenia nowych miejsc pracy, tworząc jednocześnie podstawy stabilnej przyszłości. Wszystkie państwa członkowskie otrzymały indywidualne zalecenia mające na celu rozwiązanie ich najpilniejszych problemów. Druga roczna analiza wzrostu gospodarczego określi ramy dla europejskiego semestru w 2012 r. Kompleksowa reforma regulacji i nadzoru unijnego sektora finansowego zapewniła mu solidne podstawy. Dzięki przyjęciu przepisów usprawniających zarządzanie gospodarcze (pakietu sześciu wniosków ustawodawczych) UE poszerzyła i wzmocniła swoje mechanizmy nadzoru polityk krajowych. Kilka państw członkowskich podlega wzmożonemu nadzorowi w ramach programu dostosowań gospodarczych. Opracowano nowe narzędzia mające na celu uporanie się z niespotykanie trudną sytuacją w finansach publicznych. Aby wdrożyć reformę, UE musi teraz działać szybko i zdecydowanie. Musimy dowieść, że wszystkie instytucje współpracują na rzecz przyspieszenia realizacji kluczowych działań.

W ubiegłym miesiącu Komisja przedstawiła plan działania na rzecz stabilności i wzrostu obejmujący pięć wzajemnie powiązanych najważniejszych kierunków działań. Stanowiły one bezpośrednią odpowiedź na problemy Grecji i sektora bankowego, miały również przywrócić zaufanie do strefy euro oraz nadać tempo obszarom polityki mającym na celu poprawę stabilności i wzrostu. W swoich konkluzjach Rada Europejska podjęła te propozycje, podobnie jak uczyniły to państwa strefy euro na swoim szczycie. Propozycje te będą nadal siłą przewodnią, kształtującą prace Komisji w nadchodzących miesiącach.

Szybkie i zdecydowane działania są konieczne, aby przedstawiony program zrealizować w ciągu najbliższych dwunastu miesięcy. Do czasu opublikowania przez Komisję rocznej analizy wzrostu gospodarczego na rok 2013 r. Unia Europejska powinna móc doświadczyć skutków reform, umożliwiających zupełne nowy poziom nadzoru i współpracy pomiędzy sprzężonymi gospodarkami strefy euro i całej Unii. Pozwoli to na uzyskanie odpowiedniej równowagi pomiędzy działaniami na rzecz naprawy finansów publicznych i działaniami na rzecz przyspieszenia wzrostu gospodarczego, którym towarzyszyć będą środki krajowe oraz unijne inicjatywy przewodnie strategii „Europa 2020”, skoordynowane w celu przyspieszenia ożywienia gospodarczego.

2.1.Reforma sektora finansowego: inwestycja w zaufanie

Sprawny sektor finansowy ma kluczowe znaczenie dla generowania wzrostu i tworzenia nowych miejsc pracy. Od momentu wystąpienia kryzysu Komisja przeprowadziła kompleksowy przegląd regulacji i nadzoru sektora finansowego. Znakomita większość kluczowych inicjatyw w tym zakresie została już przyjęta lub przedłożona, w tym proponowane przepisy dotyczące instrumentów pochodnych, agencji ratingowych, wymogów kapitałowych, rzetelnych i bardziej przejrzystych rynków papierów wartościowych oraz przepisy w sprawie nadużyć na rynku. Zostanie również opublikowana łączna ocena skutków reform.

UE powinna ambitnie dążyć do zakończenia reform w przyszłym roku. W pierwszych miesiącach 2012 r. Komisja przedstawi pozostałe akty legislacyjne, koncentrujące się na ochronie inwestycji. Przegląd zasad dotyczących przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania (UCITS) zostanie przeprowadzony pod kątem poprawy ochrony inwestorów i wzmocnienia rynku wewnętrznego. Ochrona inwestorów i przejrzystość są również centralnym elementem inicjatywy dotyczącej ujawniania informacji na temat złożonych produktów inwestycyjnych na etapie poprzedzającym zawarcie umowy (PRIPs), a także inicjatywy dotyczącej pośrednictwa ubezpieczeniowego.

2.2.Finansowanie przyszłych wydatków: zabezpieczenie stabilnych dochodów publicznych

Unijny program na rzecz wzrostu stanowi główny jej wkład w naprawę finansów publicznych. Choć polityka podatkowa leży głównie w kompetencji państw członkowskich, działania na szczeblu UE mogą jednak pomóc państwom członkowskim w zapewnieniu przyszłego finansowania europejskiego modelu społecznego. W 2011 r. Komisja przedstawiła szereg ważnych inicjatyw mających na celu zmianę równowagi w zakresie udziału sektora finansowego w finansach publicznych (podatek od transakcji finansowych), przerzucenie obciążeń podatkowych na zużycie zasobów (opodatkowanie energii) oraz poprawę funkcjonowania jednolitego rynku (wspólna skonsolidowana podstawa opodatkowania osób prawnych, CCCTB).

W 2012 r. Komisja zaproponuje dodatkowe środki w celu zapewnienia stabilności finansów publicznych. Komisja podejmie prace nad stworzeniem nowoczesnego systemu podatku VAT, odpornego na nadużycia i zmniejszającego obciążenia dla MŚP i innych przedsiębiorstw, których działalność ma charakter transgraniczny.

Uchylanie się od opodatkowania stanowi zagrożenie dla dochodów budżetowych wszystkich państw członkowskich. W nieuczciwy sposób wypacza konkurencję ze szkodą dla większości obywateli i przedsiębiorców, którzy przestrzegają prawa. Jako unijny wkład w powstrzymanie potencjalnych strat, na jakie narażone są budżety publiczne, przedstawiona zostanie wzmocniona strategia na rzecz wsparcia państw członkowskich w walce z „rajami podatkowymi”.