PL    PL PL 
PL    PL  KOMISJA WSPÓLNOT  EUROPEJSKICH 
Bruksela, 21.4.2009 
SEK(2009) 451 
  
DOKUMENT ROBOCZY S ŁUŻB KOMISJI 
 
uzupełniający 
 
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMEN TU EUROPEJSKIEGO, RADY, 
EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPO ŁECZNEGO ORAZ 
KOMITETU REGIONÓW 
O dokładniejszym ukierunkowaniu pomocy dl a rolników na obszarach nacechowanych 
specyficznymi natura lnymi utrudnieniami 
 
Streszczenie oceny skutków  
{KOM(2009) 161 wersja ostateczna} 
{SEK(2009) 449} {SEK(2009) 450} 
PL 2   PL DOKUMENT ROBOCZY S ŁUŻB KOMISJI 
Streszczenie oceny skutków  
O dokładniejszym ukierunkowaniu pomocy dl a rolników na obszarach nacechowanych 
specyficznymi natura lnymi utrudnieniami  
1. OPIS PROBLEMU  
Program pomocy dla rolników na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 
(ONW), istniej ący od 1975 r., ustanawia mechanizm wsparcia na rzecz utrzymania 
dotychczasowej dzia łalności rolniczej i terenów wiejsk ich na obszarach górskich, na 
obszarach o niekorzystnych war unkach gospodarowania innych ni ż obszary górskie (zwanych 
„pośrednimi” obszarami o niekorzystnych warunkach  gospodarowania), oraz na obszarach o 
szczególnie ograniczonym potencjale.  
Logika pomocy finansowej z tytu łu ONW – udzielanej obecnie pod nazw ą płatności z tytułu 
naturalnych utrudnie ń (PNU) – zosta ła w 2005 r. poddana przegl ądowi w celu udoskonalenia 
wkładu wnoszonego do unijnej strategii zrównowa żonego rozwoju oraz zapobie żenia 
niezgodno ściom zasygnalizowanym przez Trybuna ł Obrachunkowy w 2003 r. w odniesieniu 
do wytyczenia granic po średnich ONW.  
Nowe ramy prawne PNU wymagaj ą ukończenia, poniewa ż Rada nie dosz ła w 2005 r. do 
porozumienia na temat ewentualno ści wprowadzenia, zgodnie z nowo wytyczonymi celami 
politycznymi, ogólnowspólnotowego systemu okre ślającego now ą klasyfikacj ę obszarów ze 
specyficznymi naturalnymi utrudnieniami innych ni ż obszary górskie oraz obszary o 
szczególnie ograniczonym potencjale. Zakres niniejszego przegl ądu obejmuje zatem 
doprowadzenie do ko ńca rozpocz ętego w 2005 r. procesu, nie wykluczaj ąc jednocze śnie 
dalszego dopracowania za łożeń polityki na lata po roku 2013. 
Zagadnienia wymagaj ące rozstrzygni ęcia są następujące: 
• niespójno ść obecnego sposobu wytyczania granic po średnich ONW, opartego w cz ęści na 
wskaźnikach spo łeczno-ekonomicznych, z nowymi celami programu PNU 
zogniskowanych na gospodarowaniu gruntami, a nie na celach spo łeczno-ekonomicznych;  
• ogromna ró żnorodność kryteriów stosowanych przez pa ństwa członkowskie do celów 
wyznaczania po średnich ONW, poci ągająca za sob ą brak przejrzysto ści, który z kolei 
może prowadzi ć do nierównego traktowania beneficjentów;  
• niedostateczne ukierunkowanie pomocy na  obszary, gdzie ryzyko zaniechania uprawy 
gruntów jest najwi ększe.  
Należy zauważyć, że na mocy art. 37 rozporz ądzenia (WE) nr 1698/20051 wprowadzono 
zmianę w sposobie wyliczania p łatności. Przepis ten, wchodz ący w życie z chwil ą ukończenia 
                                                 
1 Rozporz ądzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 wrze śnia 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju 
obszarów wiejskich przez Europe jski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich 
(EFRROW) (Dz.U. L 277 z 21.10.2005, s. 1). 
PL 3   PL prowadzonego przegl ądu dotycz ącego ONW, ma wnie ść znaczący wkład w popraw ę 
skuteczno ści pomocy.  
2. ZASADA POMOCNICZO ŚCI 
Prowadzony przegl ąd nie jest g łęboką reformą, polega raczej na zaktualizowaniu obecnego 
programu ustanowionego w ramach wspólnej polityki rolnej. Zakres przegl ądu ogranicza si ę 
do dostosowania sposobu wytyczania  granic ONW oraz systemu p łatności do celów 
wytyczonych na szczeblu politycznym przez Rad ę w 2005 r.  
Możliwości znacznego uproszczenia w wyniku zwi ększenia przejrzysto ści wytyczania granic 
obszarów dzi ęki wprowadzeniu wspólnych i obiektywnych kryteriów s ą wpisane w za łożone 
cele przegl ądu.  
3. CELE  
W związku z wyżej wymienionymi zagadni eniami, niniejszy przegl ąd ma na celu: 
• dostosowanie sposobu wytyczania granic po średnich ONW oraz systemu p łatności do 
celów wytyczonych w 2005 r. opartych na  koncepcji gospodarow ania gruntami; 
• poprawę przejrzysto ści i obiektywnych kryteriów wytyczania obszarów w skali ca łej UE; 
• nasilenie ukierunkowania i skuteczno ści pomocy w obszarach, gdzie wyst ępuje najwi ększe 
ryzyko zaniechania uprawy gruntów.  
Jak dotąd ograniczony dost ęp do danych nie pozwala Komisji na przedstawienie wniosku 
legislacyjnego opartego na dog łębnej analizie mo żliwości nowego systemu wytyczania 
granic. Niezb ędne dane b ędące podstaw ą precyzyjnej oceny potencj alnych rezultatów nowej 
koncepcji wytyczania granic s ą dostępne – i mog ą zostać zebrane – jedynie w skali krajowej. 
Dlatego te ż proponuje si ę przygotowanie gruntu dla przysz łego wniosku legislacyjnego w 
następujących trzech krokach:  
(1) Przyjęcie stosownego komunikatu Komis ji z opisem aktualnego stanu rzeczy, 
kierującego do pa ństw członkowskich zaproszenie do przeprowadzenia symulacji 
wdrożenia na ich terytoriach proponowanyc h wspólnych kryteriów wytyczania 
obszarów ze specyficznymi naturalnymi utrudnieniami innych ni ż obszary górskie 
oraz obszary o szczególnie ograniczonym potencjale. 
(2) Przekazanie wyników symulacji przeprowadzonych przez pa ństwa członkowskie 
Komisji, przewidywane na jesie ń 2009 r. 
(3) Jak najpilniejsze doprowadzenie do ko ńca oceny skutków i opracowanie wniosku 
legislacyjnego z uwzgl ędnieniem wyników symulacji otrzymanych od pa ństw 
członkowskich.  
4. WARIANTY DZIA ŁAŃ 
Wskazano cztery warianty przegl ądu, które nast ępnie przed łożono opinii publicznej w dniu 
22 maja 2008 r.  
PL 4   PL WARIANT 1: STATUS QUO +  
Wytyczanie granic obszarów 
Scenariusz „status quo+” przewiduje, że państwa członkowskie mia łyby pomija ć 
uwzględniane obecnie do wytyczania obszarów ONW wska źniki społeczno-ekonomiczne, 
identyfikuj ąc w zamian kryteria, które uwa żają za najbardziej odpowiednie do celów 
definiowania naturalnych utrudnie ń istotnych dla dzia łalności rolniczej. Pa ństwa 
członkowskie stosuj ące system wska źników mog łyby je stosowa ć w dalszym ci ągu – pod 
warunkiem usuni ęcia używanych w nich wska źników spo łeczno-ekonomicznych. Pozosta łe 
państwa członkowskie by łyby zobowi ązane do wypracowania systemu kryteriów 
uwzględniających warunki glebowe i klimatyczne,  stosownie do ich sytuacji. Komisja 
musiałaby nast ępnie przeprowadzi ć ocenę właściwości każdego takiego systemu 
stosowanego przez pa ństwo członkowskie pod k ątem celów okre ślonych w programie PNU. 
 
Reguły kwalifikowalno ści 
Każde państwo członkowskie mia łoby możliwość ustalania regu ł kwalifikowalno ści na 
poziomie pojedynczego gospodarstwa rolnego w celu ukierunkowania pomocy dla 
konkretnych form produkcji rolnej w ramach  innych programów rozwoju obszarów 
wiejskich. Komisja musia łaby wówczas oceni ć, czy przyj ęte kryteria s ą obiektywne, 
niedyskryminuj ące i spójne z celami środka oraz z mi ędzynarodowymi zobowi ązaniami na 
szczeblu UE .  
 
Warianty 2, 3 i 4 oparto na tej samej met odzie wytyczania obszar ów w oparciu o osiem 
wspólnych wska źników biofizycznych okre ślonych przez panel ekspertów w dziedzinie 
gleby, klimatu i oceny gruntów koordynowany pr zez Wspólne Centrum Badawcze. Definicja 
i zastosowanie odpowiednich kryteriów zosta ły omówione w komunikacie, któremu 
towarzyszy niniejsze streszczenie. 
WARIANT 2: wspólne kryteria 
Wytyczanie granic obszarów 
Granice po średnich ONW by łyby wytyczane za pomoc ą zestawu wspólnych kryteriów 
biofizycznych, wyszczególnionych w za łączniku do komunikatu. 
 
Reguły kwalifikowalno ści 
Każde państwo członkowskie mia łoby w ramach w łasnych programów rozwoju obszarów 
wiejskich mo żliwość ustalania regu ł kwalifikowalno ści na poziomie pojedynczego 
gospodarstwa rolnego w celu ukierunkowania pomocy dla konkretnych form produkcji 
rolnej. Komisja musia łaby wówczas oceni ć, czy przyj ęte kryteria s ą obiektywne, 
niedyskryminuj ące i spójne z celami środka oraz z mi ędzynarodowymi zobowi ązaniami na 
szczeblu UE. 
 
PL 5   PL WARIANT 3: reguły kwalifikowalno ści 
Wytyczanie granic obszarów 
Granice po średnich ONW by łyby wytyczane za pomoc ą zestawu wspólnych kryteriów 
biofizycznych, wyszczególnionych w za łączniku do komunikatu. 
Reguły kwalifikowalno ści 
Państwa członkowskie by łyby zobowi ązane do okre ślenia odpowiednich regu ł w celu 
ukierunkowania pomocy na ekstensywne formy produkcji rolnej wnosz ące znaczny wk ład 
w zrównowa żone gospodarowanie gruntami poprzez wykluczanie obj ęcia pomoc ą 
intensywnych form gospodarki rolnej. Prawodawstwo Wspólnoty zapewni łoby podstawowe 
ramy dla kryteriów kwalifikowalno ści, wskazuj ąc na pewne zasady i rodzaje zalecanych 
kryteriów stosowanych w celu wykluczenia intensywnych form gospodarki rolnej (na 
przykład: maksymalne obsada zwierz ąt gospodarskich, średnie plony, standardowa mar ża 
brutto). Na tej podstawie dane pa ństwo członkowskie mog łoby wybra ć najstosowniejsze 
wskaźniki i okre ślić odpowiednie progi w ramach w łasnych programów rozwoju obszarów 
wiejskich. Przyj ęte kryteria powinny by ć obiektywne, niedyskryminuj ące i spójne z celami 
środka oraz z mi ędzynarodowymi zobowi ązaniami na szczeblu UE.   
 
WARIANT 4: wysoka warto ść przyrodnicza 
Wytyczanie granic obszarów 
Wariant polega na ściślejszym zorientowaniu wytyczanych granic obszarów: status ONW 
przysługiwałby jedynie obszarom sklasyfikowanym jako tereny rolnicze o wysokiej 
wartości przyrodniczej znajduj ącym się na obszarach nacechowanych specyficznymi 
naturalnymi utrudnieniami.  
Wytyczanie granic po średnich ONW dokonywa łoby się z początku na podstawie tej samej 
metody, co w przypadku wariantów 2 i 3, na pods tawie wspólnych kryteriów biofizycznych. 
Obszary wytyczone za pomoc ą tej początkowej metody by łyby następnie ograniczane tak, 
by ostatecznie obejmowa ły jedynie obszary sklasyfikowane jako tereny rolnicze o wysokiej 
wartości przyrodniczej, rozumianych jako te re jony Europy, w których rolnictwo stanowi 
główną (a często dominuj ącą) formę użytkowania gruntów, i gdzie dzia łalność rolnicza 
stanowi podstaw ę dużej różnorodności gatunków i ich siedlisk lub te ż obecności gatunków 
mających znaczenie na skal ę regionaln ą, krajową czy też europejsk ą lub jest z nimi 
powiązana.  
 
Reguły kwalifikowalno ści 
Państwa członkowskie mia łyby możliwość określania regu ł kwalifikowalno ści zgodnie z 
przejrzystymi, obiektywnymi i niedyskryminuj ącymi kryteriami, spójnymi z celami środka.   
 
Wysokość płatności, niezale żnie od wybranego wariantu, by łaby wyliczana na podstawie 
dodatkowych kosztów i utraconych dochodów zwi ązanych z wyst ępującymi na danym 
obszarze utrudnieniami dla produkcji rolnej, z poszanowaniem minimalnych i maksymalnych 
kwot ustalonych przez Rad ę. 
PL 6   PL 5. OCENA SKUTKÓW  
5.1. Ograniczony dost ęp do danych i trudno ści w ocenie towarzysz ące wariantowi 4  
Jak wspomniano wy żej, zakres analizy ograniczaj ą utrudnienia w dost ępie do odpowiednich 
danych, mo żliwych do zebrania wy łącznie w skali krajowej. Mo żliwa w chwili obecnej ocena 
może przynie ść jedynie wskazania szacunkowe i ekstrapo lowane w odniesieniu do rodzaju 
oczekiwanych skutków przegl ądu, a dalsze post ępy procedury przegl ądu zależą od wyników 
przeprowadzonych przez pa ństwa członkowskie symulacji.  
Istnieją znaczące, obiektywne przeszkody utrudniaj ące dokonanie oceny wariantu 4: 
„wysokiej warto ści przyrodniczej”. Proces okre ślania wska źników wysokiej warto ści 
przyrodniczej we wspólnych ramach monitorowa nia i oceny rozwoju obszarów wiejskich nie 
przyniósł jak dotąd wystarczaj ących rezultatów, a tempo jego post ępów w poszczególnych 
państwach cz łonkowskich jest nadzwyczaj zró żnicowane. W tej sytuacji ustalenie nawet 
zarysów ram uwzgl ędniających zarówno naturalne utrudnienia, jak i wska źniki wysokiej 
wartości przyrodniczej, mog ące służyć za podstaw ę oceny, wydaje si ę nadzwyczaj trudnym 
zadaniem.  
Wobec braku dostateczni e jednoznacznych wskaza ń w zakresie wska źników wysokiej 
wartości przyrodniczej, wydaje si ę zatem uzasadnionym zaniechanie rozpatrywania wariantu 
4 w perspektywie krótkoterminowej, nie odrzucaj ąc wszakże jego wykonalno ści w dłuższej 
perspektywie czasowej.  
5.2. Przejrzysto ść i ukierunkowanie pomocy 
Wariant status quo+ oznacza łby w znacznej mierze utrzymanie obecnego braku 
przejrzysto ści, obiektywnego i naukowego charakteru  kryteriów klasyfikacji obszarów, a 
także ryzyka nierównego traktowania beneficjentów, który by ł powodem krytyki obecnie 
obowiązującego systemu. 
Zarówno wariant 2 jak i 3 pozwoli łyby na popraw ę przejrzysto ści i zwiększenie rozliczalno ści 
ukierunkowania pomocy dzi ęki wprowadzeniu wspólnych zasa d wytyczania obszarów. Brak 
wspólnej koncepcji ściślejszego ukierunkowania pomocy poprzez przyj ęte reguły 
kwalifikowalno ści w ramach wariantu 2 grozi niedostatecznym skoncentrowaniem 
rzeczywistej pomocy, natomiast w porównaniu do wariantu 3 oznacza ona zwi ększenie 
możliwości dostosowania pomocy do potrzeb lokalnych.  
5.3. Skutki spo łeczno-ekonomiczne  
Główne skutki spo łeczno-ekonomiczne, jakich oczekuje si ę po przegl ądzie dotycz ącym ONW 
odnoszą się do przychodów gospodarstw w obszarach obj ętych nowym systemem wytyczania 
granic i p łatności. Z dost ępnych obecnie informacji nie sposób zidentyfikowa ć obszary, które 
zostałyby dotkni ęte zmianą statusu ONW w razie przyj ęcia założonych wariantów.  
W skrócie mo żna uznać, że negatywne skutki utraty st atusu ONW przez dany obszar po 
wprowadzeniu nowych kryteriów wytyczania granic by łyby różne, zgodnie z wag ą płatności z 
tytułu ONW na tle ca łości dochodów gospodarstwa. Najbardziej ograniczony wp ływ pod tym 
PL 7   PL względem móg łby wywrze ć wariant status quo+ , jako niepoci ągający za sob ą żadnych 
istotnych zmian w stosunku do obecnie wytyczonych obszarów. 
Zmiany w granicach obszarów wynikaj ące z wariantów 2 i 3 , o pozytywnym b ądź 
negatywnym wp ływie na dochody gospodarstw, nie mog ą być z góry oszacowane na 
obecnym etapie z powodu braku stosownych danych. W ka żdym przypadku utrata p łatności z 
tytułu ONW poci ągałaby za sob ą bardzo powa żne konsekwencje, prowadz ąc do sytuacji 
ujemnych dochodów (bior ąc pod uwag ę wartość dodaną gospodarstwa netto) w ograniczonej 
liczbie przypadków (3% ogó łu beneficjentów). 
Wprowadzenie wspólnych krajowych ram dla kryteriów kwalifikowalno ści, przewidywane w 
wariancie 3 , pozwoli łoby na skupienie pomocy na ekst ensywnych formach produkcji rolnej, 
które są mniej op łacalne, a przy tym towarzyszy im najwi ększe ryzyko zaniechania uprawy 
gruntów. Mia łoby ono zatem najprawdopodobniej pozytywny wp ływ na gospodarstwa o 
niskich przychodach, o bud żecie w du żym stopniu uzale żnionym od pomocy z tytu łu ONW.  
– Należy równie ż wspomnie ć, że w okre ślonych pa ństwach cz łonkowskich rolnikom 
przysługuje cały wachlarz przywilejów (np. ulgi  podatkowe na mo cy prawodawstwa 
krajowego) z tytu łu umiejscowienia na obszara ch zaliczanych do ONW, nawet je śli nie 
należą oni do beneficjen tów programów ONW w ścisłym znaczeniu. Zmiany statusu ONW 
w przypadku takich obszarów mog ą mieć znaczący wpływ na przychody gospodarstw – 
skutków tych nie da si ę jednak oszacowa ć w skali ca łej UE.  
– Według ostatnich wyników analizy ni e ustalono, czy i gdzie mog ą występować przypadki 
rolników, którzy nie korzystaliby ju ż z pomocy z tytu łu ONW w zwi ązku ze zniesieniem 
kryteriów spo łeczno-ekonomicznych. Prawdopodobie ństwo i skal ę tego zjawiska powinno 
się ocenić na podstawie wyników symulacji przeprowadzonych przez pa ństwa 
członkowskie i dostarczonych jesieni ą 2009 r. Nale ży rozważyć w tym wzgl ędzie: 
– czy pozosta łe środki WPR osi ągalne w danym regionie, na przyk ład z tytu łu osi 3 
odpowiedniego programu rozwoj u obszarów wiejskich, mog ą zrównowa żyć trudności 
społeczno-ekonomiczne, które dotychczas by ły wyrównywane przez wsparcie z tytu łu 
ONW; 
– czy można wprowadzi ć odpowiednie mo żliwości dla zapewnienia p łynnego przej ścia do 
nowych zasad wytyczania obszarów.  
5.4. Zapewnienie bytu spo łeczności wiejskich 
W obszarach, gdzie praca na roli pozostaje g łówną podstawą gospodarki lokalnej, wszelkie 
zmiany sposobu wytyczania granic ONW czy te ż systemu p łatności najprawdopodobniej 
mogą wywołać znaczące skutki dla ich ogólnego rozwoju.  
Niektóre wspólnoty rolnicze s ą szczególnie nara żone na upadek gospodarki z uwagi na formy 
produkcji rolnej, ograniczon ą wartość dodaną, rozmiary gospodarstw i oddalone od centrum 
położenie. W wielu przypadkach taka wra żliwość obecnych form produkcji rolnej jest 
wynikiem warunków naturalnych, tak wi ęc doprecyzowanie ukierunkowania pomocy na 
obszary najsilniej dotkni ęte naturalnymi utrudnieniami mo że wywrze ć pozytywny wp ływ na 
ogólny materialny poziom życia w danym obszarze.  
W przypadkach, gdy gro żący schyłek nie jest zwi ązany z obecno ścią naturalnych utrudnie ń, 
wydaje si ę, że środki maj ące na celu propagowanie konkurencyjno ści sektora rolnego, 
PL 8   PL propagowanie zró żnicowanej dzia łalności i tworzenie zintegro wanych strategii oddolnego 
rozwoju obszarów wiejskich daj ą większe szanse powodzenia ani żeli płatności kompensuj ące 
rolnikom naturalne utrudnienia.  
5.5. Skutki dla środowiska naturalnego  
Wytyczanie granic obszarów na podstawie jedno litego zestawu kryteriów biofizycznych w 
skali całej Unii Europejskiej pozwoli łoby zwiększyć prawdopodobie ństwo właściwego 
ukierunkowania pomocy na ekstensywne formy produkcji rolnej, dzi ęki jednoznacznemu 
powiązaniu warunków wytyczanych obszarów z naturalnymi utrudnieniami stanowi ącymi 
przeszkody dla dzia łalności rolniczej. Z tego wzgl ędu warianty 2 i 3 s ą skuteczniejsze od 
wariantu 1. 
Według wariantu 2 pa ństwa członkowskie mia łyby wybór w odniesieniu do ustalania 
warunków kwalifikowalno ści związanych z wymaganiami gos podarowania gruntami. 
Wytyczanie obszarów w oparciu o wspólne kryteria biofizyczne powinno skierowa ć pomoc 
na obszary nacechowane w g łównej mierze ekstensywnym charakterem produkcji rolnej, a 
beneficjenci PNU musieliby przestrzega ć zasady wspó łzależności. Na przeszkodzie 
skuteczno ści programu mog łoby jednak stan ąć niedostateczne skon centrowanie pomocy, w 
szczególno ści w obszarach, w których intensywna produkcja rolna, której towarzyszy 
zazwyczaj zwi ększone zagro żenie dla środowiska naturalnego, wyst ępuje obok ekstensywnej 
produkcji rolnej. Wed ług wariantu 2 wk ład z tytu łu PNU na rzecz zrównowa żonego 
gospodarowania gruntami oraz re alizacji unijnyc h celów ochrony środowiska by łby zatem 
uzależniony od sposobu wdro żenia wybranego przez pa ństwa członkowskie.  
W porównaniu do wariantu 2, wariant 3 wpro wadza dalsze wymagania w odniesieniu do 
sposobów praktycznego zarz ądzania gospodarstwem rolnym, ograniczaj ąc wsparcie zwi ązane 
z PNU do takich form produkcji rolnej, które wnosz ą określony pozytywny wk ład w 
zrównowa żone gospodarowanie gruntami. P łatności nie obejmowa łyby jednak zobowi ązań 
wykraczaj ących poza poziom podstawowy, rekompensuj ąc jedynie rolnikom dodatkowe 
koszty i utracone dochody w zwi ązku z utrudnieniami. Wariant 3 wydaje si ę zatem wariantem 
o największym potencjale w zakr esie przyczynienia si ę do realizacji celów na p łaszczyźnie 
środowiska, pod warunkiem, że realizacja programu pomocy b ędzie przebiega ła w sposób 
zharmonizowany z pozosta łymi środkami nale żącymi do osi 2. Wywa żone wykonanie 
wariantu 3 wymaga z jednej strony, aby rolnicy nie otrzymywali p łatności dwukrotnie (w 
ramach PNU oraz środków osi 2) za spe łnienie tego samego zobowi ązania, a z drugiej strony, 
aby rolnicy z obszarów nacechowanych specyfi cznymi naturalnymi utrudnieniami nie byli 
dyskryminowani poprzez wykluczenie ich z p łatności rolnośrodowiskowych, które mia łyby 
zastosowanie w przypadku rolników spe łniających analogiczne warunki poza danym 
regionem. 
6. PORÓWNANIE WARIANTÓW  
Na obecnym etapie procesu przegl ądu preferencje na korzy ść konkretnych wariantów nie s ą 
jeszcze jednoznaczne. Wida ć niemniej, że wariant status quo+ w niewystarczaj ącym stopniu 
uwzględnia zaobserwowane punkty krytyczne w stosunku do obecnie obowi ązującego 
programu, a wariant 4 (wysoka warto ść przyrodnicza) nie jest mo żliwy do zrealizowania w 
perspektywie krótkoterminowej.  
PL 9   PL Proces przegl ądu będzie kontynuowany, jak zasugerowano wy żej, w pkt 3, w d ążeniu do 
doprecyzowania wariantów i us talenia zalecanego rozwi ązania na podstawie wyników 
symulacji wdro żenia wspólnych kryteriów biof izycznych wykonanej przez pa ństwa 
członkowskie.  
7. MONITOROWANIE I OCENA  
Przewiduje si ę następujące wskaźniki do celów monitorowania p łatności przysługujących 
rolnikom z obszarów ze specyficznymi naturalnymi utrudnieniami innych ni ż obszary 
górskie. 
sytuacja 
wyjściowa  Różnorodność biologiczna: tereny rolnicze i le śne o wysokiej warto ści 
przyrodniczej  
Różnorodność biologiczna: populacja pta ków na terenach rolniczych  
wkład 
programu  Kwota wykorzystanych wydatków publicznych ( środki ogó łem w stosunku do 
środków EFRROW)  
produkcja  Liczba gospodarstw obj ętych wsparciem w obs zarach z naturalnymi 
utrudnieniami innych ni ż obszary górskie (podzia ł wedle rodzaju utrudnie ń: 
tereny podmok łe, górzyste itp.) 
Powierzchnia gruntów rolnych obj ętych wsparciem (podzia ł według typów 
gruntu i typu utrudnie ń) 
wyniki  Obszary obj ęte sprawnym gospodarowaniem gruntami wnosz ącym wkład w: 
poprawę bioróżnorodności, 
poprawę jakości wody, 
łagodzenie zmian klimatu, 
poprawę jakości gleby,  
unikanie zjawisk marginalizacji i zaniechania uprawy gruntów.  Wspólne 
wskaźniki 
skutki  Odwrócenie tendencji spadkowej ró żnorodności biologicznej 
Utrzymanie terenów rolniczych i le śnych o wysokiej warto ści przyrodniczej  
 
 
W toku oceny programu pomocy po przegl ądzie nale ży szczególnie uwypukli ć wagę 
poniższych zagadnie ń. 
– W jakim stopniu pomoc w formie p łatności z tytułu naturalnych utrudnie ń wspomaga 
gwarantowanie ci ągłości użytkowania gruntów rolnych w obszarach z naturalnymi 
utrudnieniami innych ni ż obszary górskie?  
– W jakim stopniu program przyczynia si ę do utrzymywania lub propagowania 
zrównowa żonej działalności rolniczej? 
– W jakim stopniu program przyczynia si ę do utrzymywania obszarów wiejskich lub 
poprawy stanu środowiska?