UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

W dniu 20 grudnia 2017 r. weszły w życie zmiany w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/45/WE wyłączające z jej zakresu małe statki pasażerskie (tzn. statki o długości poniżej 24 m), ze skutkiem od dnia 21 grudnia 2019 r. Wynikało to z zaleceń kontroli sprawności unijnego prawodawstwa w dziedzinie bezpieczeństwa statków pasażerskich przeprowadzonej w ramach programu sprawności i wydajności regulacyjnej.

Dyrektywą 2009/45/WE wprowadzono wspólny, wysoki poziom bezpieczeństwa w całej UE oraz istotne korzyści dla rynku wewnętrznego. Nie dokonano tego jednak w odniesieniu do małych statków (o długości poniżej 24 metrów), w przypadków których nie zharmonizowano kilku kluczowych aspektów bezpieczeństwa (co odzwierciedla trudność w stosowaniu obecnych standardów normatywnych w jednolity sposób w odniesieniu do wielu różnych małych statków i warunków, w jakich są one eksploatowane w całej UE). Okazało się również, że bardzo różnorodne przeznaczenie, z jakim budowane są takie statki, przynosi skutek w postaci szerokiego zakresu projektów i rozwiązań technicznych. Sprawiło to, że określenie wspólnego zestawu szczegółowych przepisów stanowi niezwykle trudne wyzwanie i wymusiło opracowanie innego podejścia regulacyjnego.

Ponadto jedynie ok. 60 małych statków ze stali z łącznej liczby 1 950 małych statków zostało certyfikowanych zgodnie z dyrektywą 2009/45/WE. Wynika to z faktu, że obecnie zdecydowana większość małych statków jest budowana z innych materiałów niż stal (drewno – ok. 1 000 statków, materiał kompozytowy – ok. 590 statków i aluminium – ok. 170 statków). W przypadku takich statków nie istnieją obecnie żadne wspólne normy czy punkt odniesienia dotyczący bezpieczeństwa, ani na poziomie UE, ani na poziomie międzynarodowym. Każde państwo członkowskie posiada inne podejście do regulowania kwestii bezpieczeństwa, co prowadzi do różnic w środkach, podejściach i interpretacjach i sprawia, że budowanie statków na szerszy rynek wewnętrzny stanowi wyzwanie.

Brak zharmonizowanych norm bezpieczeństwa stanowi poważne wyzwanie, zwłaszcza dla mniejszych europejskich właścicieli statków polegających na rynku wtórnym małych statków pasażerskich (72 % z ok. 360 właścicieli statków posiadających statki pasażerskie zgodne z dyrektywą 2009/45/WE posiada tylko jeden krajowy statek pasażerski). W przypadku gdy statek nie jest certyfikowany zgodnie z dyrektywą, co do zasady zastosowanie powinna mieć zasada wzajemnego uznawania. W praktyce jednak każdy statek jest niemalże prototypem, tzn. jest budowany w konkretnym celu zgodnie ze specyfikacjami technicznymi określonymi przez jego przyszłego właściciela. W związku z tym, w przypadku zmiany bandery statek musi zostać zmodyfikowany i ponownie certyfikowany, a to wiąże się z dodatkowymi kosztami.

Biorąc pod uwagę statystyki dotyczące wypadków, które przedstawiono w towarzyszącym dokumencie roboczym służb Komisji, dane od 2011 r. nie wykazują żadnych bezpośrednich zagrożeń bezpieczeństwa. W przypadku małych krajowych statków pasażerskich niewchodzących w zakres dyrektywy w latach 2011–2017 na Europejskiej Platformie Informacyjnej w sprawie Wypadków Morskich (EMCIP) odnotowano 555 wypadków, w których 165 osób zostało rannych, a 11 zginęło. Oznacza to około dwóch ofiar śmiertelnych na każde 100 wypadków i jedną osobę ranną na każde trzy wypadki.

Brak określonych wymogów w niektórych państwach członkowskich (np. dotyczących podziału małych statków) lub szeregu wymogów dotyczących np. izolacji przeciwpożarowej stwarza potrzebę dalszego rozważenia osiągniętego poziomu bezpieczeństwa (określonego w oparciu o dodatkowe środki dostosowane do warunków lokalnych i geograficznych, takie jak ograniczenia żeglugowe).

Zaproponowane cele w dziedzinie bezpieczeństwa i wymagania funkcjonalne dotyczące małych statków pasażerskich o długości poniżej 24 m uwzględniają zalecane zasady odnoszące się do bezpieczeństwa tych statków, które – jeśli zostałyby przyjęte przez państwa członkowskie i dodatkowo udoskonalone – wytyczyłyby drogę dla bardziej ujednoliconego podejścia do bezpieczeństwa małych statków pasażerskich obsługujących żeglugę krajową w obrębie wód UE.

To nowe podejście oparte na wynikach, a nie na wymogach normatywnych, pozostawia pewną swobodę, aby w stosownych przypadkach móc dostosować się do lokalnych okoliczności, oraz propaguje innowacyjne projekty. Podejście to również lepiej odzwierciedla różnorodność projektów, materiałów i eksploatacji małych statków pasażerskich, które są bardziej podatne na lokalne warunki eksploatacji.

W związku z tym wniosek ma na celu zachęcenie państw członkowskich do przyjęcia zalecanego podejścia, opartego na wynikach, do kwestii bezpieczeństwa, małych statków pasażerskich.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Wniosek jest w pełni spójny z dyrektywą (UE) 2017/2108, zwłaszcza jej motywem 8, w którym współprawodawcy wezwali Komisję do przyjęcia wytycznych dotyczących małych statków pasażerskich w możliwie najkrótszym terminie, tak aby państwa członkowskie mogły uwzględnić je przy określaniu swoich własnych krajowych norm bezpieczeństwa. Wytyczne te powinny w stosownych przypadkach uwzględniać wszelkie międzynarodowe umowy i konwencje Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO), a także unikać wprowadzania dodatkowych wymogów wykraczających poza obowiązujące przepisy międzynarodowe. Celem jest wytyczenie drogi dla bardziej ujednoliconego podejścia do bezpieczeństwa małych statków pasażerskich obsługujących żeglugę krajową w obrębie wód UE.

Wniosek jest w pełni zgodny z zaleceniami kontroli sprawności przeprowadzonej w ramach programu sprawności i wydajności regulacyjnej dotyczącymi opracowania wytycznych lub norm w zakresie małych statków w oparciu o wymagania funkcjonalne jako części standardowych ram opartych na celach. Zalecenie opiera się głównie na zdobytych doświadczeniach i wnioskach wyciągniętych na poziomie międzynarodowym w ramach Międzynarodowej Organizacji Morskiej.

•Spójność z innymi politykami Unii

Wniosek stanowi element realizacji przyjętego przez Komisję Programu lepszego stanowienia prawa poprzez zagwarantowanie, że działanie UE jest konieczne, przynosi wartość dodaną i jest dostosowane do rozwoju wydarzeń politycznych i społecznych oraz postępu technologicznego. Wniosek zapewnia również osiągnięcie celów strategii dotyczącej transportu morskiego do 2018 r. poprzez zapewnienie m.in. wysokiej jakości usług promowych w regularnym wewnątrzunijnym transporcie pasażerskim.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna