[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 24.8.2005

KOM(2005) 387 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

stanowiący odpowiedź na pięcioletnią ocenę działań badawczych Wspólnoty (1999-2003) przeprowadzoną przez wysoko wykwalifikowanych niezależnych ekspertów{SEC(2005) 1054}

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

stanowiący odpowiedź na pięcioletnią ocenę działań badawczych Wspólnoty (1999-2003) przeprowadzoną przez wysoko wykwalifikowanych niezależnych ekspertów (Tekst mający znaczenie dla EOG)

W drugiej połowie 2004 r. strategiczna grupa złożona z trzynastu wysoko wykwalifikowanych ekspertów[1] przeprowadziła pięcioletnią ocenę działań badawczych Wspólnoty w okresie 1999-2003 zgodnie z decyzjami dotyczącymi szóstego programu ramowego[2]. W następstwie wspomniana grupa przedstawiła w sposób jasny i wiarygodny ogólny zarys i ocenę, na poziomie horyzontalnym, działań badawczych Wspólnoty, koncentrując się na dogłębnej i popartej dowodami analizie wdrażania i wyników działań przeprowadzonych w przeszłości i działań bieżących. Zgodnie z decyzjami dotyczącymi szóstego programu ramowego Komisja niniejszym przekazuje wnioski z tej oceny wraz z uwagami Parlamentowi, Radzie, Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu i Komitetowi Regionów.

Komisja przyjmuje z dużym zadowoleniem sprawozdanie z pięcioletniej oceny i jego analizę, wnioski i zalecenia.

Po pierwsze, Komisja zgadza się z grupą odnośnie do czterech głównych przedstawionych celów, które są następujące: przyciągnięcie i wynagrodzenie najlepszych talentów, stworzenie najbardziej korzystnych warunków dla B+R w biznesie i przemysle, mobilizacji środków na rzecz innowacji i zrównoważonego wzrostu oraz budowanie zaufania do nauki i technologii.

Po drugie, Komisja zwraca uwagę na pozytywną ocenę wdrożenia, wyników i wartości dodanej programów ramowych, w szczególności w odniesieniu do przyczyniania się do europejskiej podstawy wiedzy naukowej, tworzenia sieci naukowców i ustrukturyzowania systemu badań w Europie.

Wreszcie, Komisja zasadniczo zgodziła się z zaleceniami opracowanymi w celu poprawy przydatności i jakości inicjatyw badawczych i programów badawczych obecnie i w przyszłości. Wnioski Komisji dotyczące siódmego programu ramowego, przyjęte dnia 6 kwietnia 2005 r. w pełni biorą pod uwagę te zalecenia. Będą one także uwzględnione przy opracowywaniu pełnych ram prawnych badań Wspólnoty w szczególności programów szczegółowych i zasad uczestnictwa, jak również upowszechniania wyników.

Sprawozdanie z oceny zostało szeroko upowszechnione, także na stronie Europa[3] oraz przedstawione i z zadowoleniem przyjęte przez zainteresowane strony, zwłaszcza przez właściwą komisję i grupę roboczą Parlamentu Europejskiego i Rady, CREST i komitety programów.

Komisja bardzo dziękuje grupie, która przeprowadziła pięcioletnią ocenę za kreatywne pomysły i cenne dokonania, które stanowią i stanowić będą w przyszłości istotny wkład na rzecz wspólnotowych badań.

Bardziej szczegółowa analiza i komentarze do każdego specjalnego zalecenia znajdują się w dokumencie roboczym służb Komisji {SEC(2005) 1054}.

ZAŁĄCZNIK

PIęCIOLETNIA OCENA

ramowych programów badań

UNII EUROPEJSKIEJ

1999-2003

*

**

Skład grupy

***

Streszczenie

**

SKŁAD GRUPY, KTÓRA PRZEPROWADZIłA PIĘCIOLETNIą OCENę 1999-2003 |

Dr. Erkki Ormala (Chairman) Finland Vice President, Technology Policy, Nokia Corporation |

Prof. Nicholas Vonortas (Rapporteur) USA, Greece Professor and Director, Center for International Science and Technology Policy & Associate Professor, Department of Economics, The George Washington University |

Dr. Ségolène Ayme France Director of Research, INSERM (Institut National de la Santé et de la Recherche Médicale), SC11 “Gene mapping and Clinical Research”; Director of Orphanet |

Dr. Lucija Čok Slovenia Rector, University of Primorska, Former Minister for Education, Research and Sport |

Prof. Dervilla Donnelly Ireland Chair of the Dublin Institute for Advanced Studies; Emeritus Professor of Organic Chemistry, University College, Dublin |

Dr. Julia King United Kingdom Principal , Faculty of Engineering, Imperial College London |

Prof. Christoph Mandl Austria Faculty of Business, Economics and Computer Science, University of Vienna; Director of Mandl, Luethi & Partner |

Prof. Frieder Meyer-Krahmer Germany Director, Fraunhofer Institute for Systems and Innovation Research (ISI) |

Prof. Elzbieta H. Oleksy Poland Dean of the Faculty of International and Political Studies, University of Lodz; Founding Director of Women's Studies Centre, University of Lodz |

Prof. Alexandre Quintanilha Portugal Professor in Biophysics, University of Porto |

Prof. Nicoletta Stame Italy Professor of Sociology Università di Roma "La Sapienza"; President of the European Evaluation Society (EES) |

Dr. Rolf Tarrach Spain Professor of Theoretical Physics at the University of Barcelona - Dept. ECM; Former President of the Spanish Council for Scientific Research |

Prof. Françoise Thys-Clement Belgium Chairperson of the Erasme Hospital Council; Professor and Director of the Centre of Economics of Education at the ULB |

STRESZCZENIE

Obecnie obowiązujący Traktat o Unii Europejskiej określa dwa główne strategiczne cele Programów Ramowych UE: (i) wzmacnianie podstaw naukowych i technologicznych przemysłu na rzecz zwiększenia jego konkurencyjności na poziomie międzynarodowym oraz (ii) wspieranie innych obszarów działalności Unii Europejskiej.

Niniejsze sprawozdanie, stanowiące trzecią pięcioletnią ocenę Programów Ramowych (Wspólnota Europejska, Euratom), ocenia wdrożenie i wyniki ramowych programów w okresie 1999-2003. Zalecenia odnoszą się do pozostałej części Szóstego Programu Ramowego do 2006 roku i mają na celu poprawę istoty i kierunków przyszłych programów ramowych. Celem tych zaleceń jest dostarczenie informacji na rzecz lepszej jakości, większej przydatności i większego oddziaływania na obecne i przyszłe programy ramowe.

Cel

W okresie objętym niniejszym sprawozdaniem krajobraz polityczny Europy bardzo się zmienił w wyniku wprowadzenia celów wyznaczonych w Lizbonie i Barcelonie oraz w wyniku ustanowienia Europejskiej Przestrzeni Badawczej (ERA).

Ponadto ogólny krajobraz gospodarczy i badawczy ciągle się zmienia. Światowa konkurencja oparta na wiedzy w sposób radykalny zmienia obszar badań naukowych i przemysłu w Europie. Europa i pozostałe regiony uprzemysłowione na świecie nie mogą dłużej uznawać swojej technologicznej przewagi za oczywistą. Nawet jeśli Europa utrzymuje nadal swoją przewagę w niektórych obszarach przemysłowych, w szczególności dzięki dobrze wyspecjalizowanej sile roboczej, szybki rozwój europejskiego przemysłu badań naukowych, rozwój technologiczny i demonstracji (RTD) poza Europą i niemożność przyciągnięcia największych talentów z całego świata do Europy budzą niepokój. Coraz większy dostęp do wysokowyspecjalizowanej i przydatnej w sektorze przemysłowym wiedzy, warunki sprzyjające skutecznej innowacji oraz łatwiejszy dostęp do rynków spoza Europy mają swój udział w stopniowym spadku europejskiej konkurencyjności.

Europa pozostaje coraz bardziej w tyle za swoimi głównymi konkurentami. Efektywność Europy pod kątem wzrostu, produktywności i tworzenia miejsc pracy jest niewystarczająca, aby utrzymać dobrobyt w przyszłości. Wynikające z tego zmiany i cele zostały szczegółowo omówione w ostatnich raportach, takich jak raport Sapir’a (2003) i Kok’a (2004). Wynika z nich ogólnie, że badania naukowe, szkolenia i innowacje są najważniejsze dla osiągnięcia wyżej wymienionych celów.

Europejskie uniwersytety i instytuty badawcze przez wiele lat były w stanie rozwijać i utrzymywać podstawę wiedzy europejskiej. W wielu dziedzinach tak nadal jest. Jednakże zaledwie kilka uniwersytetów europejskich uważanych jest za światowych liderów. Jest to, przynajmniej po części, wynikiem niewystarczających funduszy w połączeniu z podziałem europejskiego krajobrazu RTD. Uniwersytety i instytuty europejskie muszą stawić czoła światowej konkurencji w zakresie wiedzy i talentu.

W gospodarce opartej na wiedzy, innowacje zależą w największym stopniu od sieci współpracy, w której uczestniczą akademickie i biznesowe ośrodki badawcze. Tradycyjny model procesu liniowego, w którym wiedza tworzona przez ośrodki akademickie jest następnie zbierana i wykorzystywana przez przemysł, ustąpił miejsca nowym praktykom interaktywnych innowacji popieranych przez partnerstwo publiczno-prywatne, dzielenie się wiedzą i wspólne nauczanie.

Tymczasem nowe Państwa Członkowskie znajdują się w fazie przejściowej. Muszą one stworzyć korzystne warunki zarówno dla przedsiębiorstw jak i dla rozwoju gospodarki opartej na wiedzy. Reformy instytucjonalne i alokacja wystarczających funduszy na rzecz tworzenia i dzielenia się wiedzą, są dwoma niezbędnymi elementami na rzecz stworzenia zrównoważonej przyszłości gospodarczej. Umiejętne wykorzystanie funduszy strukturalnych w połączeniu z innymi unijnymi i krajowymi instrumentami mogłoby przyczynić się do osiągnięcia wyżej wymienionych celów.

Społeczeństwo w Europie zaczyna interesować się społecznymi i gospodarczymi skutkami postępu naukowego i technologicznego jak również sposobem, w jaki podejmowane są decyzje dotyczące tej dziedziny. W niektórych obszarach bardzo widoczny jest brak poparcia społeczeństwa. Jeśli Europa ma odgrywać decydującą rolę w dziedzinie nauki i technologii, co jest niezbędne dla osiągnięcia przyszłego dobrobytu, kwestie te należy rozważyć na poziomie europejskim i krajowym.

Aby odwrócić tę tendencję, Europa – Unia Europejska wraz z Państwami Członkowskimi – musi skoordynować działania na rzecz osiągnięcia czterech kluczowych celów:

- przyciągania i wynagradzenia najlepszych talentów

- stworzenia najbardziej korzystnych warunków dla B+R w biznesie i przemysle

- mobilizacji środków na rzecz innowacji i zrównoważonego wzrostu

- budowania zaufania do nauki i technologii

Propozycja Komisji dotycząca istotnego zwiększenia budżetu unijnego na rzecz badań naukowych w przyszłości jest korzystnym posunięciem. Daje ono możliwość znacznego wzmocnienia, europejskiej bazy badawczej i zwiększenia konkurencyjności Europy. Jednakże wzrost ten można osiągnąć jedynie, jeżeli towarzyszy mu zwiększenie wysokości funduszy przeznaczanych przez Państwa Członkowskie na B+R. Sygnał jest wyraźny: Unia Europejska jako całość musi inwestować więcej w B+R, aby odpowiednio sprostać tym celom.

Wnioski wynikające z oceny

Grupa ekspertów stwierdziła, że Programy Ramowe UE odegrały ważną rolę w tworzeniu podstawy wiedzy w okresie, którego dotyczy ocena (1999-2003). Programy ramowe poprawiły niektóre niedoskonałości w krajobrazie B+R i znacząco przyczyniły się do zapełnienia luki między B+R a innowacjami. Silny nacisk na technologie informacyjne i komunikacyjne oraz na nauki o życiu odegrał na przykład znaczącą rolę we wzmocnieniu europejskich możliwości. Przemysł, uniwersytety i inne instytuty naukowe wykazały duże zainteresowanie tą kwestią. Programy Ramowe odegrały ogromną rolę w generowaniu i rozpowszechnianiu nowej wiedzy jak również w tworzeniu i wzmocnieniu sieci skupiających organizacje zarówno europejskich uczestników jak i uczestników z krajów stowarzyszonych. Wszystkie raporty, zarówno na poziomie unijnym jak i krajowym, oceniane przez grupę ekspertów, zgodnie podkreślały znaczną dodatkowość i europejską wartość dodaną dla Programów Ramowych.

Pomimo znakomitych sukcesów, wyniki Programów Ramowych były jednak skromniejsze z punktu widzenia bezpośredniego udziału w innowacjach mających możliwość osiągnięcia dominującej pozycji na światowych rynkach. Ta widoczna „słabość” była przedmiotem wielu dyskusji. Jednakże ocena i badania oddziaływania są ogólnie przedwczesne, aby móc z pewnością potwierdzić główne skutki gospodarcze. Ponadto celem Programu Ramowego nigdy nie było wytworzenie innowacji, ale raczej wzmocnienie systemu europejskich badań naukowych jako całości. Zważywszy na ograniczenia finansowe programu – mniej niż 5 % ogólnych wydatków publicznych na B+R w obszarze UE – szacuje się, że wyniki Programu Ramowego pod względem „strukturalnym” są bardzo istotne.

Zalecenia grupy ekspertów dotyczące programu ramowego

W oparciu o analizę szczegółowo przedstawioną w niniejszym raporcie, grupa ekspertów opracowała następujące zalecenia odnoszące się do zwiększenia przydatności i oddziaływania Programu Ramowego oraz do uczynienia go bardziej dostępnym dla użytkowników:

1. Cele B+R w Europie muszą być wyraźniej określone i jasno odzwierciedlone w Programie Ramowym. Program Ramowy będzie skuteczniejszy, jeśli będzie skoncentrowany bardziej na poziomie ogólnego priorytetu, a mniej na specyfice każdego programu.

2. Program Ramowy powinien przede wszystkim promować europejską przewagę w dziedzinie nauki i technologii na poziomie światowym. Wymaga to doskonałości w badaniach naukowych, długookresowych projektów badawczych oraz większego nacisku na radykalne innowacje oraz badania związane z podjęciem ryzyka w projektach wspieranych przez program.

3. Przemysł musi odgrywać większą rolę w ukierunkowywaniu Programu Ramowego i bardziej uczestniczyć w jego wprowadzaniu. Wymaga to odbudowania przydatności i przewagi przemysłu w programach, nakierowanych na innowacje i zwiększanie konkurencyjności. W szczególności małe i średnie przedsiębiorstwa działające w dziedzinie technologii wysokozaawansowanych powinny uznać możliwość bezpośredniego udziału za bardziej interesującą.

4. Należy opisać w sposób prosty, ale dokładny definicję europejskiej wartości dodanej podczas opracowywania i wprowadzania Programów Ramowych w przyszłości.

5. Należy uprościć i uogólnić zarządzanie programem ramowym. Uogólnienie i uproszczenie procedury składania wniosków, zarządzania i kontroli finansowej projektów muszą być aktywnie realizowane. Należy udoskonalić procedury, w tym ustanowić stałe grupy ekspertów w niektórych dziedzinach tematycznych lub działaniach związanych z oceną całości programu.

6. Wybór instrumentów powinien być bardziej elastyczny, aby uwzględniać charakter finansowanych projektów RTD. Nowe instrumenty powinny zostać utrzymane w następnym programie ramowym w szczególności dla zachowania stabilności. Autorzy projektów w dziedzinie badań naukowych powinni mieć swobodę wyboru odpowiednich instrumentów.

7. Skala i rozmiar programów human resources i mobilności powinny zostać rozszerzone. Powiązania z programami krajowymi/regionalnymi powinny być popierane w celu osiągnięcia efektu dźwigni. Programy muszą być opracowane w taki sposób, aby zachęciły przemysł do uczestniczenia w nich. Należy położyć większy nacisk na mobilność między sektorem publicznym i prywatnym jak również do i z państw trzecich

8. Program ramowy musi nadal brać pod uwagę kwestię zaufania i słuszności nauki i technologii w Europie. Kwestie naukowe i społeczne muszą być nadal przedmiotem osobnego programu, będąc jednocześnie częścią wszystkich pozostałych programów. Konieczne jest podjęcie działań zarówno na poziomie UE jak i Państw Członkowskich.

9. Komisja powinna rozpocząć konsultacje z głównymi zainteresowanymi stronami w celu polepszenia procedur w odniesieniu do praw własności intelektualnej w obszarze Programów Ramowych. Jednakże główne zasady w dziedzinie praw własności intelektualnej dla programu ramowego wydają się być odpowiednie.

10. Ocena programu ramowego powinna oprócz tego być dokonywana systematycznie i uwzględniać nowe podejście do interaktywnego charakteru innowacji. Ocena powinna także dotyczyć strukturalnego oddziaływania Programu Ramowego na krajobraz gospodarczy i badawczy w Europie.

PERSPEKTYWY NA PRZYSZłOść – WARUNKI RAMOWE

Cele europejskiej polityki w dziedzinie badań naukowych i innowacji mogą być osiągnięte tylko dzięki systematycznemu podejściu uwzględniającemu interaktywny charakter innowacji i złożoność europejskiego systemu innowacji. Polityka B+R powinna być skoordynowana z innymi politykami społeczno-gospodarczymi, które mają wpływ na warunki innowacyjności w Europie. Dotyczy to konkurencyjności, ochrony praw własności intelektualnej, konkurencji, pomocy publicznej, human resources, edukacji, równości płci i etyki. Polityki skoncentrowane na popycie, w szczególności zamówienia publiczne na B+R oraz na produkty innowacyjne i dotyczące ich przepisy, odgrywają także decydującą rolę w promowaniu innowacji i rozwoju dynamicznych rynków. Chcielibyśmy, aby Komisja (i) określiła w sposób bardziej szczegółowy udział Programów Ramowych w szerszym procesie tworzenia polityki wspólnotowej; (ii) zbadała środki zachęcające do stosowania innowacyjnych technologii dzięki działaniom skoncentrowanym na popycie (iii) zintensyfikowała wysiłki, razem z Państwami Członkowskimi, na rzecz kształcenia większej ilości naukowców oraz zatrzymania ich poprzez umożliwienie im ciekawszej kariery naukowej.

Zdecydowanie zalecamy szybkie wdrożenie europejskiego patentu, któremu towarzyszy wymóg jednego języka. Kwestia opatentowania wynalazków realizowanych za pomocą komputera oraz organizmów genetycznie zmodyfikowanych musi zostać jak najszybciej rozwiązana. Szybka i odpowiednia ochrona własności intelektualnej jest istotnym warunkiem dla innowacji i inwestycji w B+R.

Prawo wspólnotowe w kwestii pomocy publicznej poddawane jest obecnie przeglądowi. Sieci naukowe, w tym przedsiębiorstwa wszystkich rozmiarów jak również jednostki naukowe oraz nowy sposób pojmowania interaktywnego charakteru innowacji stawiają pod znakiem zapytania tradycyjne zasady finansowania. Ograniczenia dotyczące publicznego finansowania badań przedkonkurencyjnych i określenie poziomu wsparcia w zależności od przedsiębiorstwa - beneficjenta należy poddać rewizji. Rozwój Europy nie może być hamowany przez stosowanie surowszych zasad niż te, którym podlegają jej główni konkurenci.

Podsumowując, na podstawie przeanalizowanych elementów, grupa ekspertów przedstawia kilka zaleceń odnoszących się do wspólnotowej polityki badań naukowych:

1. Proces tworzenia ERA musi być kontynuowany. Powinna następować coraz większa spójność między krajową polityką w dziedzinie badań i innowacji a Programami Ramowymi. Program Ramowy powinien dotyczyć działań B+R przedstawiających wysoką europejską wartość dodaną, skuteczną na poziomie lokalnym i przystosowane do implementacji na poziomach krajowym i regionalnym. Popieramy działania określone w komunikacie Komisji na temat przyszłości polityki badań naukowych UE. Działania muszą być skonstruowane tak, aby pozwalały na stworzenie najlepszych i konkurencyjnych warunków dla badań naukowych na poziomie światowym, a także stanowić dla Europy odpowiedź na zasadnicze wyzwania przedstawione powyżej.

2. Europa musi dążyć do jak największej integracji nowych Państw Członkowskich. Włączenie do całości polityk UE i instrumentów wspólnotowych jest warunkiem wstępnym do skutecznego wykorzystania potencjału ludzkiego i gospodarczego tych krajów w budowaniu bardziej konkurencyjnej i spójnej Europy w myśl zasady zrównoważonego rozwoju. Programy Ramowe powinny pomóc w przyśpieszeniu procesu integracji.

3. Popieramy ustanowienie Europejskiej Rady ds. Badań. Rada musi dysponować odpowiednimi funduszami, aby rozwinąć europejską bazę naukową. Musi ona promować doskonałość w nauce przy odpowiednim gospodarowaniu srodkami finansowymi oraz zachęcać do rozwoju środowisk naukowych o znaczeniu światowym. Dziedziny działań naukowych mogące w sposób długoterminowy wpływać na konkurencyjność i innowacje powinny być także zdecydowanie wspierane.

4. Popieramy ideę utworzenia ograniczonej liczby „platform technologicznych”w celu ustanowienia europejskiej przewagi w kluczowych technologiach przyszłości i w ten sposób zwiększenia inwestycji prywatnych dla RTD. T e duże wspólne przedsięwzięcia powinny być prowadzone przez przemysł, z włączeniem partnerstwa publiczno-prywatnego, zarówno w obszarze finansowania jak i zarządzania Powinny w nich brać udział jednostki naukowe, małe i duże przedsiębiorstwa oraz często uczestnicy spoza Europy. Umiejętne funduszami skuteczne zarządzanie wspólnymi funduszami z Programów Ramowych, funduszami krajowymi pochodzacymi z przemysłu jest niezbędne dla osiągnięcia skutków .

[1] Patrz wykaz ekspertów w Załączniku.

[2] Decyzja 1513/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, Dz.U. L 232 z 29.8.2002 i decyzja Rady 2002/668/Euratom, Dz.U. L 232 z 29.8.2002.

[3] http://europa.eu.int/comm/research/reports/2004/pdf/fya_en.pdf