Streszczenie

Niniejsze sprawozdanie obejmuje główne zmiany strategiczne i operacyjne, jakie miały miejsce w 2010 r. w zakresie wdrażania pomocy przedakcesyjej oraz przedstawia uwagi dotyczące przyszłych perspektyw. Szczegóły na temat działań podjętych w okresie sprawozdawczym można znaleźć w technicznym dokumencie roboczym służb towarzyszącym niniejszemu sprawozdaniu[1]. Po raz pierwszy obejmuje ono w tym roku w ramach jednego dokumentu zarówno IPA[2] , jak i poprzednie instrumenty przedakcesyjne, oraz instrumenty na rzecz Bałkanów Zachodnich (tj. PHARE, CARDS, Instrument Pomocy Przedakcesyjnej dla Turcji i środki przejściowe)[3].

Przedstawiane po upływie połowy okresu perspektywy finansowej 2007-2013, sprawozdanie roczne za 2010 r. stanowi okazję do spojrzenia zarówno wstecz na sukcesy i doświadczenia, jak i w przyszłość. Ta część sprawozdania nakreśla pokrótce kontekst polityczno-gospodarczy, w jakim odbywały się działania finansowane przez UE. Obejmuje ona kluczowe wydarzenia w roku i postęp osiągnięty w celu poprawy planowania strategicznego i dokumentów programowych oraz sprawozdania zbiorcze z wdrożenia projektów i osiągniętych tam wyników, a także z koordynacji działań darczyńców. Przedstawiono w niej priorytetowe działania w celu poprawienia skuteczności wykorzystania funduszy IPA. Analiza ubiegłych doświadczeń, pochodząca z ocen i wniosków sporządzonych na konferencji na temat IPA, która miała miejsce w 2010 r., służy do sformułowania zaleceń dotyczących dalszej poprawy skuteczności wykorzystania funduszy IPA do 2013 r. i w okresie późniejszym.

***

ROK OBJęTY PRZEGLąDEM: KONTEKST POLITYCZNO-GOSPODARCZY

W ostatnim dziesięcioleciu na Bałkanach Zachodnich nastąpiły poważne zmiany, które przyczyniły się do tego, że region ten przybliżył się do integracji z UE. W 2010 r. światowy kryzys finansowy odcisnął na nim jednak głębokie piętno. Kraje kandydujące[4] i potencjalne kraje kandydujące[5] borykają się z wyzwaniami wynikającymi z wysokiego bezrobocia, wysokiego poziomu ubóstwa, ograniczonych inwestycji kapitałowych, wysokiego deficytu publicznego i nierównomiernego wzrostu. Dlatego też kraje objęte procesem rozszerzenia wykorzystały wsparcie udzielone w ramach IPA, aby wprowadzić związane z UE reformy na rzecz poprawy otoczenia biznesu i utorować tym samym drogę dla ożywienia gospodarczego i trwałego wzrostu gospodarczego. Kryzys dał się odczuć najbardziej w krajach najsłabszych. Środki pomocy finansowej w ramach IPA posłużyły im do poprawy warunków osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji społecznej, w tym na rzecz społeczno-gospodarczej integracji Romów. Kraje kandydujące i potencjalne kraje kandydujące zaczęły odzwierciedlać kierunki polityczne wymienione w strategii „Europa 2020”[6] na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu w swoich krajowych priorytetach politycznych oraz działaniach na szczeblu krajowym.

Pomimo trudnego kontekstu gospodarczego, szereg krajów objętych procesem rozszerzenia poczynił w 2010 r. kilka ważnych kroków w kierunku integracji z UE:

- Chorwacja znajduje się na ostatnim etapie przygotowań do przystąpienia do UE;

- Czarnogórze i Islandii przyznano status krajów kandydujących i Islandia rozpoczęła negocjacje w sprawie przystąpienia;

- Serbia złożyła wniosek o członkostwo w UE;

- prawem do bezwizowego wjazdu na obszar Schengen objęto Albanię oraz Bośnię i Hercegowinę.

W KIERUNKU BARDZIEJ WYDAJNEGO I SKUTECZNEGO UDZIELANIA POMOCY: śCIśLEJSZE POWIąZANIE UDZIELANEJ POMOCY Z POLITYCZNYMI PRIORYTETAMI ROZSZERZENIA ORAZ PODEJśCIEM SEKTOROWYM

Stopniowe przejście do podejścia sektorowego

W wyniku podjętej w kontekście pomocy przedakcesyjnej decyzji z 2009 r. o przejściu z podejścia opartego w głównej mierze na projektach, które dominowało w ramach komponentu I, do podejścia bardziej kompleksowego i opartego na polityce lub podejściu sektorowym[7], Komisja przeprowadziła w 2010 r. szkolenie z zakresu skuteczności pomocy i podejścia sektorowego dla personelu operacyjnego w siedzibach głównych oraz przedstawicielstwach i delegaturach UE. W marcu 2010 r. w Sarajewie Komisja zorganizowała także dla bardzo szerokiego spektrum uczestników szczegółowe międzynarodowe warsztaty z zakresu podejść sektorowych w kontekście rozszerzenia UE. Celem wspomnianych inicjatyw było dzielenie się praktycznymi doświadczeniami w zakresie opracowywania planów sektorowych, łączenie podejść sektorowych z celami UE dotyczącymi integracji, zwiększenie odpowiedzialności za państwo, zarządzanie nadzorem nad podejściami sektorowymi oraz ustanowienie ram oceny wyników w celu pomiaru wyników.

Współorganizowane przez Komisję oraz Bośnię i Hercegowinę warsztaty umożliwiły w ramach krótkich sesji roboczych wymianę między przedstawicielami beneficjentów, pracownikami UE i innymi darczyńcami. Sesje wykazały, że podejścia sektorowe mogą ułatwić współpracę darczyńców i beneficjentów, w miarę możliwości pod kierownictwem władz krajowych. Jeśli zainteresowane strony skupiłyby się wspólnym dążeniu do osiągnięcia wyników, umożliwiłoby to uniknięcie ryzyka powielania działań i poprawiło jakość zarządzania ukierunkowanego na wyniki. Podejścia sektorowe powinny pozwolić na lepsze określanie krótko- i długoterminowych priorytetów oraz ustalenia ciągu krótko- i długoterminowych działań mających wyjść naprzeciw potrzebom w zakresie budowania potencjału, pomocy technicznej, inwestycji itd.

Wspomniane warsztaty ujawniły, że integracja z UE jest główną siłą napędową dla krajowych strategii sektorowych oraz że w wielu krajach będących beneficjentami istniały już niektóre podstawy dla podejścia ogólnosektorowego takie jak centralny organ rządu ds. koordynacji darczyńców, ramy polityczne łączące strategie krajowe z priorytetami UE w zakresie integracji oraz ramy programowania połączone z procesem budżetowym. Niemniej jednak istniała potrzeba udzielania ciągłego wsparcia przy formułowaniu krajowych strategii sektorowych i ich praktycznym wdrożeniu.

Wyzwania związane z warsztatami przeprowadzonymi w Sarajewie oraz zgromadzone doświadczenia opisano w dokumencie zatytułowanym: „Implementing sector approaches in the context of EU Enlargement: A »How To« Note”[8], który zawiera praktyczne wskazówki co do sposobów wdrażania ogólnosektorowego podejścia. Dokument ten jest skierowany do pracowników UE, rządowych urzędników krajowych oraz innych darczyńców działających w krajach objętych pomocą przedakcesyjną.

Przegląd dokumentów dotyczących wieloletniego planowania orientacyjnego na lata 2011-2013

Dokumenty dotyczące wieloletniego planowania orientacyjnego na lata 2011-2013, sporządzone w 2010 r. w celu ustalenia strategii dla finansowej pomocy przedakcesyjnej, po raz pierwszy przesunęły punkt ciężkości do podejścia sektorowego. Wskazano dziewięć sektorów odniesienia jako dziedziny o największym znaczeniu w procesie integracji UE: i) reforma administracji publicznej; ii) wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne; iii) rozwój sektora prywatnego; iv) transport; v) energia; vi) środowisko naturalne i zmiany klimatu; vii) rozwój społeczny, viii) rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich oraz ix) pomoc i inne rodzaje działalności. Spośród tych dziedzin w ramach poszczególnych dokumentów dotyczących wieloletniego planowania orientacyjnego wybrano mniejszą liczbę sektorów priorytetowych.

Ustalenie hierarchii priorytetów pomocy w ramach IPA poprzez wybór sektorów stanowiło nie lada wyzwanie zwłaszcza wtedy, gdy kraje będące beneficjentami borykały się z wieloma trudnościami na drodze do członkostwa w UE. Wspomniane przesunięcie środka ciężkości uzyskało jednak poparcie krajów będących beneficjentami w trakcie warsztatów przeprowadzonych w Sarajewie oraz spotkania z krajowymi koordynatorami IPA, które odbyło się we wrześniu 2010 r. w Czarnogórze i którego celem było przygotowanie konferencji IPA w 2010 r.

Proces tworzenia projektu Komisja prowadziła w konsultacji z miejscowymi zainteresowanymi stronami, państwami członkowskimi UE i pozostałymi darczyńcami. Sektory interwencji określono na drodze dialogu z krajami będącymi beneficjentami, w oparciu o potrzeby wyrażone w krajowych planach rozwoju i krajowych strategiach sektorowych, zgodnie z priorytetami nakreślonymi w strategii rozszerzenia i w sprawozdaniach z postępów[9] oraz uwzględniając komplementarność z dotychczasową lub obecnie prowadzoną działalnością UE, innych darczyńców oraz międzynarodowych instytucji finansowych.

We wszystkich dokumentach dotyczących wieloletniego planowania orientacyjnego wybrano sektory powiązane z kryterium politycznym, zwłaszcza wymiar sprawiedliwości sprawy wewnętrzne oraz reformę administracji publicznej, podkreślając tym samym ich znaczenie i priorytetowy charakter. Zgodnie z zaleceniami strategii rozszerzenia z 2010 r. w dokumentach dotyczących wieloletniego planowania orientacyjnego potwierdzono, że działania ukierunkowane na prawa podstawowe lub prawa osób należących do mniejszości oraz grup znajdujących się w trudnej sytuacji będą ujęte we wszystkich działaniach programowanych w ramach IPA, zwłaszcza w odniesieniu do usług użyteczności publicznej, ustawodawstwa oraz rozwoju społeczno-gospodarczego.

Specjalny dokument dotyczący wieloletniego planowania orientacyjnego dotyczący współpracy transgranicznej określa plany przywrócenia istniejących poprzednio kontaktów między regionami, przerwanych z powodu konfliktów w regionie, które będą miały zasadnicze znaczenie dla przyszłej współpracy i poprawy stosunków sąsiedzkich. W dokumencie dotyczącym wieloletniego planowania orientacyjnego skierowanym do wielu beneficjentów jako priorytet określono zakończenie procesu pojednania w regionie Bałkanów Zachodnich. Zwrócono tam także uwagę na pomoc udzielaną na rzecz poprawy współpracy regionalnej w zakresie zwalczania przestępczości zorganizowanej i korupcji oraz ustanowienia przez beneficjentów IPA silnej administracji publicznej w szczególności poprzez utworzenie Regionalnej Szkoły Administracji Publicznej – zob. tabela poniżej.

Regionalna Szkoła Administracji Publicznej

Otwarcie Regionalnej Szkoły Administracji Publicznej w Danilovgradzie (Czarnogóra) w listopadzie 2010 r. dało urzędnikom państwowym z regionu Bałkanów Zachodnich możliwość szkolenia zgodnego z zasadami europejskiej przestrzeni administracyjnej oraz wpłynęło na poprawę współpracy regionalnej w zakresie reformy administracji publicznej.

Szkoła mieści się w budynkach udostępnionych w 2009 r. w Danilovgradzie przez władze Czarnogóry i wyposażonych oraz umeblowanych w 2010 r. dzięki UE. Na posiedzeniu zarządu w dniach 23 i 24 września 2010 r. rozpoczęto drugi etap tworzenia szkoły, mający na celu rekrutację i szkolenie kadry w zakresie prowadzenia szkoleń i organizacji imprez w ramach sieci kontaktów dla urzędników pochodzących z administracji partnerów szkoły, oraz zwiększania widoczność szkoły i prowadzonej przez nią działalności.

W szeregu dokumentów dotyczących wieloletniego planowania orientacyjnego znalazło się wyraźne odniesienie do konieczności udzielenia w ramach IPA pomocy na rzecz przezwyciężenia kryzysu gospodarczego. Dokumenty dotyczące wieloletniego planowania orientacyjnego podkreślały ponadto, że polityka rozszerzenia wspiera także cele strategii „Europa 2020”, które stanowią ważne źródło inspiracji dla reform. Wszystkie kraje będące beneficjentami zostały poproszone o przeanalizowanie priorytetów należących do strategii „Europa 2020” i przystosowanie ich do swojego kontekstu krajowego. Innymi ważnymi sektorami wskazanymi w dokumentach dotyczących wieloletniego planowania orientacyjnego są rozwój społeczny, środowisko naturalne i zmiany klimatu, rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich, energia i transport.

W dokumentach dotyczących wieloletniego planowania orientacyjnego przewidywano, że ze środków IPA można finansować działania niezwiązane z konkretnym sektorem takie jak określenie i przygotowanie programu dotyczącego projektu/sektora, działania związane z dorobkiem prawnym UE, które mają być przyjęte/wdrożone zgodnie z określonym harmonogramem, udział w programach i agencjach UE, do którego dany kraj się kwalifikuje, a także środki na wsparcie wdrażania, monitorowania, oceny i audytu programów IPA.

Sposób w jaki dokumenty dotyczące wieloletniego planowania strategicznego odpowiedziały w 2010 r. na priorytety określone w sprawozdaniach z postępów stanowi dowód, że IPA nie może być uznawana za pojedynczy instrument, ale stanowi integralną część strategii rozszerzenia. IPA dostarcza strategicznych ram i ustala kolejność: od politycznego monitorowania regularnie sporządzanych sprawozdań i dokumentów dotyczących partnerstwa aż do planowania i programowania pomocy finansowej.

Współpraca ze społecznością darczyńców w zakresie skuteczności pomocy

W 2010 r. Komisja była koordynatorem działań i odpowiedzi w ramach dwóch badań dotyczących międzynarodowej koordynacji działań darczyńców przeprowadzonych pod koniec roku. Pierwsze badanie obejmujące Albanię, Serbię i Byłą Jugosłowiańską Republikę Macedonii dotyczyło wdrożenia przyspieszonej inicjatywy UE dotyczącej podziału pracy. Drugie badanie miało na celu przygotowanie w 2011 r. badania w ramach OECD i DAC dotyczącego skuteczności pomocy[10] i objęło Kosowo[11], Bośnię i Hercegowinę oraz Albanię. Maksymalne zwiększenie skuteczności pomocy ma szczególne znaczenie w przypadku Kosowa, które jest jednym z najintensywniej wspieranych beneficjentów pomocy[12], a jednocześnie najuboższym w Europie, którego DNB na mieszkańca i wskaźniki w dziedzinach takich jak zdrowie i edukacja są znacznie poniżej średniej w regionie[13]. Zwiększenie wpływu pomocy zewnętrznej jest zatem priorytetem dla władz Kosowa.

Wstępne wyniki ostatniego badania (które ma się zakończyć w 2011 r.) wskazują na potrzebę wzmocnienia wspólnych działań: wspólnych misji, wspólnych działań z zakresu analizy i wspólnej współpracy technicznej. Zaangażowanie w te szersze inicjatywy na rzecz zwiększenia skuteczności pomocy może stanowić korzystny punkt wyjścia dla poprawy operacji na miejscu, zgodnie z uznanymi międzynarodowymi najlepszymi praktykami, mając przy tym cały czas na uwadze cechy charakterystyczne instrumentu IPA, który także przygotowuje struktury operacyjne zgodne z przyszłym udziałem w dziedzinach polityki wewnętrznej UE.

Od 2005 r. współpraca na rzecz rozwoju opiera się na konsensusie europejskim w sprawie rozwoju[14] , który jest ramowym dokumentem UE przedstawiającym wspólną wizję UE co do rozwoju, jej cele, wartości i zasady. Zwraca się tam uwagę na dwojaką rolę Komisji, tj. jej wartość dodaną jako podmiotu reprezentującego połączone interesy wszystkich państw członkowskich oraz jej rolę jako darczyńcy (zarządzającego funduszami UE i EFR). IPA jest jednym z wielu instrumentów finansowych służących wdrażaniu polityki UE na rzecz rozwoju.

Komisja jest świadoma zróżnicowanych potrzeb w zakresie rozwoju wśród krajów objętych procesem rozszerzenia i wie, że IPA musi być ukierunkowana na przygotowanie do przystąpienia beneficjentów, którzy różnią się bardzo między sobą pod względem stopnia rozwoju społeczno-gospodarczego i znajdują się na różnych etapach procesu przystąpienia. W 2010 r. Komisja odgrywała rolę koordynatora wspierającego program rozszerzenia UE, promowała spójność i komplementarność między poszczególnymi podmiotami UE, które nadal udzielały pomocy dwustronnej na rzecz Bałkanów Zachodnich i Turcji.

W kontekście światowego kryzysu gospodarczego jest szczególnie ważne, aby jeszcze lepiej koordynować fundusze IPA oraz inne dotacje i pożyczki w celu wspierania ożywienia gospodarczego w krajach objętych rozszerzeniem. Wprowadzenie podejścia sektorowego w 2010 r. było ważnym krokiem pod względem zapewniania komplementarności.

Ponadto w kontekście ciągłej presji na budżety krajowe sytuacja w strefie darczyńców się zmienia: państwa członkowskie stopniowo wycofują się – większość z nich woli wspierać proces integracji UE pośrednio z wykorzystaniem budżetu UE i IPA, uznając stosunkową przewagę UE. Bank Światowy i inne międzynarodowe organizacje finansowe także powiązały swoje strategie i finansowanie z priorytetami UE w regionie. Wkrótce po przyznaniu Czarnogórze statusu kraju kandydującego, w krajowym dokumencie strategicznym Banku Światowego na lata 2011-2014 przyznano, że można się spodziewać, iż obecność UE stanie się jeszcze wyraźniejsza, przez co Bank Światowy i inni darczyńcy będą musieli systematyczniej dostosowywać swoje programy do UE i do unijnej agendy akcesyjnej[15].

W 2011 r. będą kontynuowane prace mające wpłynąć na wybór między poszczególnymi rodzajami pomocy oferowanej przez darczyńców i usprawnić ją za pomocą właściwego podziału pracy. Fundusze IPA nadal będą przekazywane za pośrednictwem agencji wielostronnych, w zakresie w jakim mają one jednoznaczną wartość dodaną i w jakim funkcjonują prawidłowe ustalenia w zakresie, rozliczalności, należytego zarządzania finansowego oraz widoczności UE. Podejście sektorowe pozwala na uzyskanie jasności w kwestii rozliczalności rządu wobec darczyńców i obywateli oraz rozliczalności darczyńców, a co za tym idzie maksymalne wykorzystanie zasobów zewnętrznych. Jaśniejsze cele, wymierne wskaźniki, określone wspólnie z beneficjentami w ramach oceny wyników dla danego sektora umożliwią wymierną ocenę postępu, a regularne monitorowanie pozwoli na skorygowanie działań w przypadku programów nieosiągających zamierzonych celów.

Konferencja dotycząca IPA w 2010 r.

W dniach 6 i 7 grudnia 2010 r. odbyła się współorganizowana przez Komisję i Bank Światowy konferencja dotycząca IPA w 2010 r. Wzięło w niej udział niemal 350 uczestników, w tym przedstawiciele państw członkowskich UE i innych darczyńców, Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju, Europejskiego Banku Inwestycyjnego i Banku Rozwoju Rady Europy. Na konferencji dyskutowano na temat trudności okresu pokryzysowego, z jakimi borykają się kraje kandydujące i potencjalne kraje kandydujące oraz badano kwestię sposobu, w jaki partnerstwo między UE, Bankiem Światowym i europejskimi instytucjami finansowymi mogłoby pomóc sprostać tym wyzwaniom. Przedmiotem dyskusji były także przedstawione przez beneficjentów ich oceny potrzeb na drodze do spełnienia kryteriów przystąpienia oraz warunków koniecznych do osiągnięcia stabilności makroekonomicznej i trwałego wzrostu.

Konferencja potwierdziła znaczenie inwestycji, wzmocniła partnerstwa, zwłaszcza z międzynarodowymi instytucjami finansowymi, na rzecz wsparcia udziału krajów będących beneficjentami w przedstawionej w ramach strategii „Europa 2020” wspólnej wizji inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Efekty komplementarności i przenikania oraz efekt dźwigni pomocy w ramach IPA oraz wsparcia, inwestycji i transferu wiedzy międzynarodowych instytucji finansowych mogłyby zwiększyć wpływ przedakcesyjnej pomocy finansowej. Ramy inwestycyjne dla Bałkanów Zachodnich były postrzegane jako dobry przykład połączenia dotacji, pożyczek i wiedzy fachowej pochodzących od UE, międzynarodowych instytucji finansowych i darczyńców dwustronnych na rzecz priorytetowych projektów inwestycyjnych.

Ramy inwestycyjne dla Bałkanów Zachodnich Zwiększanie wpływu przedakcesyjnej pomocy finansowej

Wspomniane ramy koncentrują się na kluczowych sektorach gospodarki Bałkanów Zachodnich, do których zalicza się energia, środowisko naturalne, transport, infrastruktura socjalna oraz rozwój sektora prywatnego. Mają także na celu uproszczenie zasad współpracy i zwiększenie możliwości w zakresie finansowania inwestycji o znaczeniu dla rozwoju społeczno-gospodarczego i procesu przystąpienia na Bałkanach Zachodnich.

Wspierane są krajowe priorytety, które zmierzają do celu jakim jest przystąpienie do UE. Krajowi koordynatorzy IPA w każdym kraju będącym beneficjentem określają, po skonsultowaniu się ze stosownymi ministerstwami, priorytety krajowe. Zasięga się opinii Komisji co do zgodności planowanych projektów ze strategiami krajowymi i polityką UE.

Połączenie zasobów wykorzystuje się do osiągnięcia maksymalnej wartości od udzielonych dotacji. W stosownych przypadkach wkłady udzielane w związku z ramami inwestycyjnymi dla Bałkanów Zachodnich łączy się z istniejącym finansowaniem w ramach IPA w celu optymalizacji skuteczności projektów, aby w ten sposób ułatwić przygotowanie projektów i ewentualne przyszłe pożyczki. W 2010 r. UE zamknęła lukę w finansowaniu projektu za pomocą inwestycji współfinansowanej na rzecz 12 projektów.

W kontekście przygotowań do następnych wieloletnich ram finansowych UE po 2013 r., konferencja dotycząca IPA w 2010 r. stanowiła okazję do rozpoczęcia konsultacji z zainteresowanymi stronami na temat przyszłej pomocy przedakcesyjnej[16].

Na konferencji stwierdzono, że większa odpowiedzialność beneficjentów połączona z większą elastycznością instrumentu IPA mogłaby poprawić wpływ i skuteczność pomocy przedakcesyjnej. Uznano, że możliwe jest uproszczenie lub zmniejszenie ciężaru administracyjnego związanego z przyznawaniem uprawnień w zakresie zarządzania. Możliwości poprawy będą badane intensywniej w 2011 r. w kontekście opracowywania oceny wpływu instrumentu po rozszerzeniu z 2013 r. W latach 2011-2013 także kraje objęte procesem rozszerzenia powinny podjąć wysiłki – jak zakłada się w odpowiednich dokumentach dotyczących wieloletniego planowania orientacyjnego – aby zadbać o większą spójność i komplementarność pomocy udzielanej w ramach poszczególnych komponentów IPA.

Konferencja pozwoliła określić szereg innych dziedzin i działań w celu poprawy wydajności w zakresie aktualnych ram pomocy IPA. Zgodnie z sugestiami dotyczącymi przygotowania przyszłego instrumentu pomocy przedakcesyjnej odnotowanymi w konkluzjach przewodniczącego[17] następny instrument powinien:

- nadal koncentrować się na pomocy dającej jasną perspektywę spełnienia wymogów przystąpienia do UE oraz jej dorobku prawnego;

- być dostosowany do strategii „Europa 2020” i jasno wyznaczać perspektywę planowania i programowania długoterminowego oraz poprawić strukturę przygotowania realistycznych projektów inwestycyjnych, które będą kwalifikowały się do korzystania z usług bankowych;

- poprawić zdolności absorpcyjne funduszy przedakcesyjnych oraz funduszy strukturalnych, które stają się dostępne po przystąpieniu, wykorzystując sposoby zmniejszenia luki istniejącej między wielkościami wspomnianych funduszy;

- stopniowo dążyć do trwałości i stałej poprawy zdolności administracyjnych, w tym na poziomie planowania i programowania strategicznego;

- uwzględniać szersze i bardziej strategiczne wykorzystanie budżetowego wsparcia sektorowego oraz programów wieloletnich;

- stworzyć korzystne warunki dla pożyczek udzielanych w ramach międzynarodowych instytucji finansowych oraz dla przyciągnięcia prywatnego kapitału;

- opracować kryteria skutecznych strategii dotacji IPA, które pozwolą na optymalizację efektów komplementarności i przenikania oraz efektu dźwigni w stosunku do pomocy w ramach IPA oraz wsparcia, inwestycji i transferu wiedzy międzynarodowych instytucji finansowych;

- umożliwić innowacyjne inwestycje i wzmocnione partnerstwa, zwłaszcza z międzynarodowymi instytucjami finansowymi, które mogą wspierać kraje będące beneficjentami w udziale we wspólnej wizji inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu.

W 2011 r. kontynuowano konsultacje z beneficjentami pomocy IPA, państwami członkowskimi UE, międzynarodowymi instytucjami finansowymi i pozostałymi darczyńcami oraz społeczeństwem obywatelskim w sprawie przyszłej pomocy przedakcesyjnej po 2013 r.

W dniu 7 grudnia odbyło się „Posiedzenie specjalistów ds. komponentu IPA dotyczącego współpracy transgranicznej między krajami Bałkanów Zachodnich”, w którym udział wzięło niemal 200 uczestników z Bałkanów Zachodnich, państw członkowskich UE i instytucji UE. Na spotkaniu tym uznano pozytywne wyniki programów współpracy transgranicznej w regionie, także jeżeli chodzi o proces pojednania, podsumowano najważniejsze wydarzenia i osiągnięcia lat 2007-2010 i dyskutowano nad prognozami. Rozpoczęto także dyskusję z zainteresowanymi stronami na temat komponentu IPA dotyczącego współpracy transgranicznej po 2013 r. na Bałkanach Zachodnich. Uczestnicy podkreślili ogólne zadowolenie z programów współpracy transgranicznej, a zwłaszcza ich pozytywny wpływ na ludność miejscową (przywrócenie i konsolidacja kontaktów z sąsiadującymi wspólnotami, wdrażania projektów zbliżających do siebie ludność mieszkającą po obu stronach granicy, przygotowanie do funduszy strukturalnych itd.). Duża ilość wniosków ze strony beneficjentów przemawiała za zwiększeniem środków finansowych na współpracę transgraniczną. Odnotowano konsensus w odniesieniu do potrzeby uproszczenia przepisów wykonawczych poprzez dalszą harmonizację z przepisami funduszy strukturalnych UE.

NAJWAżNIEJSZE PUNKTY DOTYCZąCE WDRAżANIA I ZAKOńCZENIA PROGRAMÓW W 2010 R.

Warunki i struktury wdrażania, zawieranie umów i wypłaty

Jeżeli chodzi o zawieranie umów i wypłatę środków pomocy w 2010 r. u większości beneficjentów odnotowano zdecydowaną poprawę skuteczności w stosunku do lat poprzednich. Nastąpił postęp w przygotowaniach do zdecentralizowanego zarządzania pomocą w ramach IPA, przy czym zaistniały pewne różnice między krajami kandydującymi a potencjalnymi krajami kandydującymi.

W 2010 r. znacznie poprawiła się skuteczność w Albanii , co stanowiło kontynuację pozytywnej tendencji rozpoczętej w 2009 r. Zawarto umowy na ponad 92 mln EUR, odnotowano postęp w realizacji programowania, poziomie wypłat oraz realizacji projektów infrastruktury i rozwoju instytucjonalnego. Niezależnie od tego wdrażanie projektów nadal stanowi wyzwanie ze względu na częściowo słabe zdolności w zakresie administracji stosownych ministerstw oraz biurokratyczne utrudnienia, takie jak brakujące pozwolenia na budowę. W 2010 r. Albania ponowiła wysiłki na rzecz utworzenia koniecznych struktur i zdolności potrzebnych do zdecentralizowanego zarządzania pomocą w ramach IPA. Poczyniono znaczne postępy zwłaszcza w odniesieniu do kluczowych struktur niezbędnych przy komponencie I i V. Komisja kontynuowała przygotowania do pozostałych dwóch komponentów IPA. Władze albańskie rozpoczęły sporządzanie ram spójności strategicznej dla III i IV komponentu, a jesienią zainicjowano dialog w sprawie tego dokumentu. Postępowały także dyskusje nad albańskim projektem programu rolnego i rozwoju obszarów wiejskich.

Bośni i Hercegowinie udało się zawrzeć umowy na ponad 70 mln EUR na koniec roku sprawozdawczego, co stanowi ponad 100 procentowy wzrost w stosunku do 2009 r., podczas gdy wskaźnik płatności wynoszący 83,31 mln EUR był trzykrotnie większy od wskaźnika z 2009 r. W kwietniu 2010 r. Bośnia i Hercegowina powołała właściwego urzędnika akredytującego, krajowego urzędnika zatwierdzającego oraz krajowego koordynatora ds. IPA. Przedstawicielom państwa i podmiotu nie udało się osiągnąć porozumienia co do struktur wspierających zdecentralizowane zarządzanie IPA i przygotować do III, IV i V komponentu IPA. Komisja zastosowała różne podejścia jeśli chodzi o zarządzanie, aby wydajnie i skutecznie wdrożyć w tym kraju pomoc, przy czym większość pomocy była zarządzana na drodze wspólnego lub pośredniego scentralizowanego zarządzania.

W 2010 r. w Chorwacji nastąpiły pewne opóźnienia w zawieraniu umów i wdrażaniu pomocy w ramach komponentów III i V. Wynikało to z opóźnień w przyznaniu uprawnień w zakresie zarządzania, faktu zwiększania presji na system wdrożeniowy przez nowo ustanowione organy oraz złożoność niektórych umów w zakresie dużych projektów infrastrukturalnych. Wyniki IPA w ramach I i IV komponentu były dobre. W połączeniu z pomocą w ramach instrumentu SIGMA i TAIEX wdrażano 21 projektów partnerskich w dziedzinie reformy administracji publicznej i państwa prawa. Nastąpił znaczny postęp w przygotowaniach akredytacji zdecentralizowanego zarządzania bez kontroli ex ante , co potwierdza zmniejszony wskaźnik odrzuconych spraw przedłożonych delegaturze UE do kontroli ex ante . Ponadto kraj przejął całkowitą odpowiedzialność za okresową ocenę pomocy w ramach komponentu I, a w sierpniu 2010 r. Komisja przekazała zarządzanie programami współpracy transgranicznej chorwackiej agencji ds. rozwoju regionalnego. 2010 r. był pierwszym rokiem faktycznego wdrażania programu w ramach komponentu V. Uprawnienia w zakresie zarządzania bez kontroli ex ante Komisji w odniesieniu do pierwszych środków Chorwacja otrzymała w 2009 r.

Była Jugosłowiańska Republika Macedonii poczyniła dalsze postępy w zakresie programowania i w 2010 r. otrzymała akredytację zdecentralizowanego zarządzania pomocą w ramach komponentu I. Wdrażanie programu uległo przyspieszeniu, czego dowodem są zobowiązania na 35 mln EUR i zakończenie 88 umów. Kraj podjął zasadnicze środki ustawodawcze w celu wzmocnienia struktur akredytowanych służących zarządzaniu funduszami IPA; nastąpiła znaczna poprawa w ramach komponentu I, IV i V. Podpisanie w listopadzie bezpośredniej dotacji dla państwowej agencji zatrudnienia było ważnym krokiem w kierunku bezpośredniego wdrożenia programu operacyjnego w zakresie rozwoju zasobów ludzkich . Rozpoczęło się zdecentralizowane wdrażanie trzech środków w ramach komponentu V. Postępy poczynione w ramach komponentów II i III były jednak mniejsze. Powodem tego były odpowiednio kwestie koordynacji między sąsiadującymi organami i niedostateczna jakość projektów pod względem przygotowania technicznego.

Negocjacje w sprawie przystąpienia Islandii rozpoczęły się w czerwcu 2010 r. W ciągu roku odbyło się szereg wydarzeń związanych z biurem TAIEX, a jesienią rozpoczęły się przygotowania do dokumentu dotyczącego wieloletniego planowania orientacyjnego na lata 2011-2013 oraz programu krajowego na 2011 r. Stopień dostosowania kraju w zakresie przepisów UE poprzez Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, a także poziom rozwoju społeczno-gospodarczego czyni z Islandii przypadek wyjątkowy wśród krajów kandydujących. Z tego powodu ustalono, że kraj otrzyma pomoc w ramach IPA wyłącznie w zakresie komponentu I, zarządzanego przez Komisję. Władze islandzkie wykazały się dużą odpowiedzialnością i zaangażowaniem, jeśli chodzi o pomoc w ramach IPA. W trakcie roku powołano krajowego koordynatora ds. IPA, który zajął stanowisko w ministerstwie spraw zagranicznych.

Jednym z ważnych kroków naprzód w przypadku Kosowa była akceptacja programów współpracy transgranicznej z Byłą Jugosłowiańską Republiką Macedonii i Albanią. Wdrożenie projektu rozpoczęło się w kilku różnych dziedzinach obejmujących gospodarczy rozwój regionalny, efektywność energetyczną, reformę sądownictwa i pojednanie. Wdrożenie w Kosowie odbywało się jedynie w ramach scentralizowanego zarządzania przez Komisję Europejską, gdyż Kosowo nadal znajdowało się we wczesnej fazie procesu zbliżającego je do zdecentralizowanego zarządzania. Miejscowe władze poczyniły jednak znaczne postępy na rzecz zwiększenia odpowiedzialności za projekty, zwłaszcza jeżeli chodzi o sporządzanie programów rocznych, co spotkało się ze wsparciem ze strony Komisji.

W porównaniu do 2009 r. Czarnogóra zaprezentowała pozytywne tendencje we wdrażaniu projektów IPA i umów. Podpisano ponad 200 umów (w 2009 r. było ich 66), a 81 umów o łącznej wartości 9 mln EUR zakończono. Jeżeli chodzi o decentralizację zarządzania funduszami UE, w 2010 r. Czarnogóra zakończyła fazę 1 i przeszła do fazy 2 (usuwanie braków) w odniesieniu do komponentów I i II, natomiast w odniesieniu do pozostałych komponentów kraj ten pozostał w fazie zerowej. Przygotowaniu systemów na zarządzanie zdecentralizowane poświęcono pięć projektów IPA. W 2010 r. odnotowano postępy w zakresie wzmacniania zdolności krajowego urzędnika zatwierdzającego, funduszu narodowego, działu finansowania centralnego i umów oraz urzędnika zatwierdzającego program. Oficjalnie ustanowiono urząd audytowy, który do końca 2011 r. tymczasowo znajduje się w ramach państwowej instytucji audytowej. W wyniku zmiany rządu w końcu 2010 r. powołano nowego krajowego koordynatora ds. IPA i właściwego urzędnika akredytującego.

W Serbii do końca roku zakończono projekty o łącznej wartości 606 mln EUR, co stanowiło ponad 43 procentowy wzrost w stosunku do rezultatu zawierania umów w 2009 r. Zewnętrzne sprawozdania monitorujące oceniły średnie rezultaty trwających projektów jako „dobre”, a wdrożenie programów z 2009 i 2010 r. jako „terminowe”. W 2010 r. Serbia posunęła się w kierunku zdecentralizowanego zarządzania pomocy w ramach IPA, osiągając fazę 2 (usuwanie braków) w odniesieniu do komponentów I i IV. Przy pomocy projektu partnerskiego zaczęła tworzyć struktury konieczne do przyszłego zarządzania funduszami w ramach komponentu V.

W Turcji nadal miały miejsce opóźnienia we wdrażaniu, ale UE wypłaciła w 2010 r. znaczne środki pomocy w ramach IPA na rzecz Turcji, dbając o dobrą absorpcję środków. W ciągu roku zakończono szereg ważnych projektów, a projekty IPA wdrażane w dziedzinie edukacji, przedsiębiorczości i włączenia społecznego zaczęły dawać widoczne rezultaty. Szereg znacznych reform wpłynęło na poprawę programowania i zarządzania funduszami unijnymi i ich monitorowania. Poczyniono postępy w uzyskiwaniu akredytacji Ministerstwa Środowiska i Lasów w zakresie funkcji dotyczących procedury przetargowej, zawierania umów i zarządzania finansowego programu operacyjnego ds. środowiska naturalnego w ramach komponentu III. Jeżeli chodzi o komponent V, w czerwcu 2010 r. w życie weszło porozumienie sektorowe ze szczególnymi przepisami wykonawczymi, dostarczając tym samym podstawę prawną do wdrażania pomocy na rzecz rozwoju obszarów wiejskich. Duży postęp osiągnięto ponadto jeżeli chodzi o przekazanie pakietu akredytacyjnego, dzięki czemu Komisja mogła rozpocząć proces przygotowywania przyznawania uprawnień w zakresie zarządzania. Zanim jednak uzna się zdecentralizowane wdrażanie za zdolne do pełnego funkcjonowania, należy najpierw uzupełnić krytyczne braki w zakresie zasobów kadrowych i zdolności administracyjnych.

Ramy ukierunkowane na wyniki

Kryzys finansowy i gospodarczy zmusza do większego skupienia się na udzielaniu pomocy przy jasno i wymiernie określonych celach, aby możliwe było monitorowanie wyników i wykazanie wobec podatników UE, że ich pieniądze są wykorzystywane właściwie. Widoczność pomocy w ramach IPA oraz uruchamianych dzięki niej innych pożyczek i gwarancji poprawi się również dzięki wyraźniejszemu informowaniu obywateli Bałkanów Zachodnich i Turcji o namacalnych efektach tej pomocy.

Programowanie ukierunkowane na wyniki opiera się na jasnym określaniu i uzgodnieniu wyników i wymiernych wskaźników połączonym z solidnymi procedurami monitorowania. Poszczególne przeglądy, warsztaty i konferencja dotycząca IPA w 2010 r. zwróciły uwagę na potrzebę dalszego rozwoju strategicznego i skierowanego na wyniki programowania, przy szczególnym uwzględnieniu podejścia ogólnosektorowego, na potrzebę formułowania celów i powiązanych wskaźników zgodne z zasadą SMART, a więc konkretnych, wymiernych, osiągalnych, realistycznych i określonych w czasie, a także opracowania odpowiednich ram monitorowania, w tym przygotowania podstawowych statystyk i danych, co jest już wymagane w przypadku programów należących do komponentu III i V. W 2010 r. podjęto kroki zmierzające do osiągnięcia tych celów: systemy były w większym stopniu skierowane na wyniki, co będzie zostanie zintensyfikowane w 2011 r., dzięki wzmocnieniu systemów monitorowania.

Duża liczba zakończonych w 2010 r. w różnych sektorach projektów dała namacalne wyniki i rezultaty zarówno w przypadku krajów kandydujących, jak i potencjalnych krajów kandydujących. Wyniki inwestycji strukturalnych, w dziedzinie rolnictwa i infrastruktury są łatwiejsze do zmierzenia niż wyniki w dziedzinach związanych z procesem reform i rozwoju instytucjonalnego. Określenie wymiernych wskaźników w tym ostatnim przypadku nie jest rzeczą oczywistą. Osiągnięto jednak konkretne wyniki i rezultaty za pośrednictwem szeregu działań w zakresie pomocy technicznej i projektów partnerskich, które wspierały beneficjentów w przeprowadzaniu koniecznych dostosowań w celu uzgodnienia swoich przepisów z dorobkiem prawnym i standardami UE.

Przykłady w krajach kandydujących

W Chorwacji pomoc w ramach IPA zaplanowana była w taki sposób, aby odpowiadać strategii rozszerzenia i niezrealizowanym potrzebom Chorwacji w zakresie wymogów członkostwa w UE. W ramach pomocy przejściowej i na rzecz rozwoju instytucjonalnego, udzielono wsparcia na rzecz projektu dotyczącego opracowania skutecznych ram prawnych zgodnych z wymogami UE, udzielono także wsparcia chorwackiemu parlamentowi w przygotowaniach do przystąpienia do UE, wdrożonego przez chorwacki parlament i węgierskie zgromadzenie narodowe przy wkładzie pozostałych państw członkowskich. W ramach instrumentu SIGMA udzielono wkładu i pomocy analitycznej dla szeregu pakietów projektów legislacyjnych, w tym krajowej strategii antykorupcyjnej i ustawy antykorupcyjnej. Przyczynił się on także do programu operacyjnego w zakresie budowania zdolności administracyjnych. Ponadto zakończono tworzenie wielofunkcyjnego systemu informacji przestrzennej i udostępniono go do użytku publicznego za pośrednictwem internetu. Wszystkie rejestry gruntów ujęto w systemie cyfrowym i uporządkowano w ramach jednej bazy danych, zwiększając przez to znacznie wydajność chorwackiego rynku nieruchomości. W 2010 r. w ramach ważnego projektu na rzecz poprawy bezpieczeństwa morskiego opracowano system monitorowania ruchem morskim i zarządzania nim. Zbudowano trzy centra operacyjne i dziesięć radarów, które obejmują swoim zasięgiem cały wschodni region Adriatyku, przyczyniając się do wysokiego poziomu bezpieczeństwa nawigacji i skutecznego zapobiegania zanieczyszczaniu. Do konkretnych działań w zakresie poprawy wzrostu gospodarczego w Chorwacji należało udzielenie znacznego wsparcia na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). W celu podniesienia wielkości wywozu, zwiększenia konkurencyjności i produktywności sektora prywatnego przyznano 24 dotacje na rzecz MŚP prowadzących działalność eksportową. W ramach poszczególnych projektów współpracy transgranicznej między Chorwacją, Bośnią i Hercegowiną, Czarnogórą i Serbią przyznano 30 dotacji na łączną kwotę 4 mln EUR przeznaczonych na finansowanie projektów w dziedzinie ochrony środowiska naturalnego i kulturowego dziedzictwa, rozwoju gospodarczego i spójności społecznej. Osiągnięcie tych celów strategii rozszerzenia przyniesie korzyści całej UE.

Była Jugosłowiańska Republika Macedonii osiągnęła znaczny postęp w zakresie poprawy profesjonalizmu swojej administracji publicznej. Ponad 3 000 pracowników wzięło udział w szkoleniach w ramach warsztatów i wizyt o charakterze informacyjnym. Działania finansowane ze środków IPA pomogły w krajowi we wdrażaniu krajowego systemu koordynacji szkoleń i podniesieniu wiedzy specjalistycznej urzędników w priorytetowych dziedzinach, takich jak udzielanie zamówień, zarządzanie finansowe i nadużycia. Wynikiem tych działań była zwiększona zdolność centralnej jednostki finansującej i kontraktującej oraz funduszu narodowego. W 2010 r. zawieszono natomiast środki przygotowawcze dla programów: „Uczenie się przez całe życie” oraz „Młodzież w działaniu” ze względu na wykryte nadużycia i poważne braki w systemie kontroli i zarządzania finansami oraz krajowym systemie kontrolnym wdrażania wspomnianych programów. Aby zwiększyć swoją konkurencyjność i wspierać ożywienie gospodarcze, Była Jugosłowiańska Republika Macedonii musi się bardziej skoncentrować na reformach instytucjonalnych, poprawie zarządzania finansami publicznymi, budowie potencjału sektora publicznego i trwałych zdolności administracyjnych koniecznych do integracji z UE. Poczyniono postępy w dostosowywaniu krajowych przepisów do dorobku prawnego UE w dziedzinach ceł, środowiska i postępowania karnego. W 2010 r. dokonano kompleksowej oceny przepisów celnych, a analiza braków pozwoliła określić reformy konieczne do przystosowania do wymogów Wspólnotowego Kodeksu Celnego i związanych z nim regulacji. Pomoc techniczna przy sporządzaniu projektów ustaw w dziedzinie ochrony środowiska dała namacalne wyniki. Dokonano pełnej transpozycji dyrektyw EU do prawodawstwa krajowego, a także przyjęto ustawy o gospodarowaniu zużytymi bateriami i akumulatorami i o ochronie przed hałasem w środowisku. Rozpoczęte w 2009 r. projekty partnerskie przyczyniły się do pomyślnego przyjęcia w 2010 r. nowej ustawy o postępowaniu karnym.

W 2010 r. w Islandii nie rozpoczęto wdrażania pierwszego rocznego programu IPA w związku z oczekiwaniem na sfinalizowanie umowy ramowej między Islandią i UE, ale w ciągu roku odbyły się w ramach TAIEX misje oceniające wybrane rozdziały dotyczące przystąpienia, aby określić braki i potrzeby w zakresie dostosowania przepisów krajowych do standardów UE i wesprzeć przygotowania do przystąpienia do UE. Krótkie i ukierunkowane wydarzenia w ramach TAIEX przeprowadzone dla władz islandzkich skutecznie podniosły świadomość co do szczególnych aspektów wymogów unijnego dorobku prawnego, na przykład w zakresie krótkoterminowych statystyk przedsiębiorstw i rachunków finansowych oraz wymogów instytucjonalnych w zakresie zarządzania funduszami strukturalnymi.

W Czarnogórze ukończono finansowany ze środków IPA projekt dotyczący budowy głównej obwodnicy centrum stolicy Czarnogóry, Podgoricy. Doprowadziło to do ogromnej poprawy ruchu drogowego, lepszej integracji Czarnogóry do sieci turystycznej i dostosowania krajowych przepisów bezpieczeństwa ruchu do standardów unijnych, a także przyczyniło się do lepszego wzrostu gospodarczego. W dziedzinie sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa zakończono projekty partnerskie, których celem było wzmocnienie współpracy między agencjami na rzecz zwalczania przestępczości zorganizowanej oraz utworzono system nadzoru do zwalczania przestępczości zorganizowanej i bazę danych w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy. Za pomocą programu dotacji na publiczne budownictwo mieszkaniowe, programu generowania dochodu i specjalistycznych szkoleń udzielono bezpośredniej pomocy 2 100 uchodźcom i osób przesiedlonym w Czarnogórze. Przyczyniło się to do osiągania celu strategii krajowej polegającego na poszukiwaniu trwałych rozwiązań problemów grup w trudnej sytuacji społecznej. Dzięki pomocy IPA przyjęto szereg ustaw oraz podjęto związane z nimi inicjatywy budowania zdolności w priorytetowych dziedzinach, takich jak edukacja, wymiar sprawiedliwości dla osób nieletnich, środowisko i rozwój gospodarczy. Wysiłki Czarnogóry na rzecz zaangażowania w szerzej pojmowane europejskie struktury kształcenia otrzymały wsparcie w postaci przyjęcia nowych krajowych ram kwalifikacji. Ramy skutecznego wdrażania celów polityki wymiaru sprawiedliwości dla osób nieletnich zostały wzmocnione poprzez przygotowanie nowych przepisów dotyczących ochrony praw młodzieży i budowanie potencjału kadry wymiaru sprawiedliwości dla osób nieletnich. Dzięki pomocy technicznej przy przygotowywaniu stosownych przepisów i planu działania w sprawie energii i efektywności energetycznej, Czarnogóra mogła zrealizować zobowiązania w ramach Traktatu o Wspólnocie Energetycznej. Przeszkolono ponad 780 urzędników administracji publicznej w zakresie procesu udzielania zamówień publicznych i przygotowano nową ustawę o zamówieniach publicznych. Poprawiono perspektywy w zakresie trwałego rozwoju gospodarczego dzięki projektom partnerskim ukierunkowanym na regulacyjny i nadzorczy potencjał organów nadzoru finansowego. Odpowiedzialność beneficjentów końcowych biorących udział w przygotowywaniu projektów IPA wprawdzie wzrosła, ale na przeszkodzie wdrażania i potencjału absorpcyjnego stawała czasami niewielka liczba i słaba wydajność administracji publicznej i pracowników zajmujących się kwestiami związanymi z IPA.

Pomoc EU w Turcji dała wyraźne rezultaty w pewnej liczbie dziedzin wymienionych wśród osi priorytetowej interwencji należącej do strategii rozszerzenia i sprawozdań z postępów, w takich dziedzinach zwłaszcza, jak podstawowe prawa człowieka, równouprawnienie płci i włączenie społeczne. Ponad 2 mln EUR przeznaczono na pomoc dla miejscowych ośrodków dla kobiet, aby zmniejszyć nierówności płci i poprawić społeczny, gospodarczy i polityczny status kobiet w najsłabiej rozwiniętych regionach Turcji. Kwestię spójności społeczeństwa obywatelskiego ujęto w projekcie „EU - Turkey Civil Society Dialogue - Cultural bridges” (Dialog społeczeństwa obywatelskiego UE – Turcja: Pomosty między kulturami). Wydarzenia artystyczne i kulturalne w 18 krajach skutecznie promowały wymianę kulturową i pomagały przezwyciężać uprzedzenia istniejące w społeczeństwach Turcji i Europy. Realizacja tego celu była kontynuowana za pośrednictwem programu stypendialnego Jean Monnet. Program ten, rozpoczęty w Turcji w 1989 r., umożliwia młodym ludziom z Turcji kontynuowanie studiów podyplomowych w Europie i pozwolił dotąd ponad 1 100 urzędnikom państwowym, absolwentom i pracownikom sektora prywatnego zdobyć nową wiedzę i umiejętności związanie z przystępowaniem do UE. W kwietniu 2010 r. zakończył się duży projekt wsparcia rynku pracy. Projekt ten pomógł 11 000 bezrobotnym kobietom i młodzieży z 25 miast w znalezieniu pracy, dzięki zaoferowaniu im możliwości szkolenia zawodowego i jakościowych usług doradczych. Ponadto, w celu stworzenia warunków tworzenia trwałych miejsc pracy, małym i średnim przedsiębiorstwom udzielono wsparcia dla inwestycji długoterminowych poprzez programy pożyczek dla małych przedsiębiorstw I i II. MŚP stanowią 99 % wszystkich przedsiębiorstw w Turcji i są osią gospodarki, jednak ich dostęp do produktów pożyczkowych jest utrudniony. Według danych statystycznych zebranych wśród banków udzielających pożyczek, do końca 2010 r. utworzono 11 291 nowych miejsc pracy i zabezpieczono 34 346 miejsc pracy w 49 tureckich prowincjach. Program pożyczek dla małych przedsiębiorstw będzie do 2012 r. nadal zapewniał silne wsparcie na rzecz inwestycji i zatrudnienia poprzez pożyczki i kapitał obrotowy.

Przykłady w potencjalnych krajach kandydujących

W 2010 r. zawarto w Albanii 80 umów w ramach CARDS. W szeregu priorytetowych dziedzin, takich jak wymiar sprawiedliwości, sprawy wewnętrzne i ochrona praw podstawowych, uzyskano konkretne rezultaty. Wynikiem projektu wsparcia służby cywilnej był szereg projektów ustaw mających na celu modernizację ram prawnych oraz rozporządzenie prezesa rady ministrów dotyczące zarządzania pracownikami służby cywilnej stosownych ministerstw i rady ministrów. Dało to początek podstawie do określania jasnych zasad, przeglądu procedur i wzmocnienia potencjału zarządzania w albańskim departamencie administracji publicznej. Projekt przygotowania władz albańskich do zdecentralizowanego zarządzania funduszami UE przyczynił się do znacznego postępu w tworzeniu struktur operacyjnych i systemów kontroli zarządzania. Pozytywne wyniki w zakresie zachowania praw podstawowych udało się osiągnąć, dzięki sporządzeniu list wyborców poprzez ustanowienie krajowego rejestru adresów i krajowego rejestru stanu cywilnego. Eksperci policyjni z poszczególnych państw członkowskich udzielili pomocy w ramach reformy albańskiej policji. Dzięki ich interwencjom poprawiło się zrozumienie i wiedza z zakresu traktowania więźniów i zatrzymanych zgodnie ze standardami UE. Wsparcie we wdrażaniu krajowej strategii ochrony środowiska pozwoliło Albanii zbliżyć się do właściwej transpozycji unijnego dorobku prawnego dotyczącego ochrony środowiska. Przynosi to korzyści Albanii i krajom sąsiadującym na Bałkanach Zachodnich, ale stanowi także wartość dodaną dla obywateli UE, ponieważ ewentualne katastrofy ekologiczne, które mogłyby mieć konsekwencje również dla sąsiadujących państw UE, będą lepiej opanowywane, a związane z nimi zagrożenie ograniczane do minimum.

W 2010 r. zakończono niemal wszystkie programy CARDS w Bośni i Hercegowinie . Nadal kontynuowana była pomoc w ramach IPA koncentrująca się na reformie administracji publicznej, wzmocnieniu państwa prawa i wsparciu w przezwyciężaniu kryzysu gospodarczego. Na poziomie gmin pomyślnie wdrożono projekt mający na celu poprawę przejrzystości między miejscowymi organami władzy a organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. Ustanowiono przejrzyste mechanizmy wypłat funduszy gminnych na rzecz organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz poprawiono komunikację i zacieśniono współpracę między organami władzy i wspomnianymi organizacjami. Wdrożono 67 podprojektów skupiających się na ograniczeniu ubóstwa, włączeniu społecznym, równouprawnieniu płci, prawach człowieka, środowisku, a także poprawie sytuacji mniejszości oraz grup znajdujących się w trudnej sytuacji. Rada Europy wdrożyła wspólny projekt skutecznego zarządzania więzieniami. Przeszkolono ponad 420 pracowników więziennictwa pod kątem zarządzania warunkami zatrzymania więźniów zgodnie ze standardami UE, 12 pracowników nabyło wiedzę z zakresu prowadzenia szkoleń, przyjęto ramy prawne oraz wzmocniono współpracę między personelem więziennym i urzędnikami ministerstwa, co stanowi ważną korzyść w sytuacji rozdrobnienia administracyjnego i politycznego. Bankowi centralnemu udzielono pomocy technicznej na rzecz osiągnięcia zgodności ze standardami UE w zakresie bankowości centralnej. Zalecane w ramach projektu rozwiązania komunikacji informatycznej umożliwiły bankowi centralnemu poprawę jakości danych statystycznych i informacji przygotowywanych dla decydentów politycznych oraz analizy ekonomicznej w zakresie stabilności finansowej.

Poważną i pilną kwestią w odniesieniu do Kosowa jest ochrona mniejszości i grup znajdujących się w trudnej sytuacji. W 2010 r. projekty finansowane w ramach IPA pozwoliły na osiągnięcia w tej dziedzinie. Zamknięto obozowisko Romów w Cesmin Lug i 130 rodzin uchodźców wywodzących się z mniejszości etnicznych mogło wrócić do Kosowa, przy wsparciu kompleksowego pakietu pomocy i szkoleń zawodowych ukierunkowanych na ich przesiedlenie i reintegrację. Projekt w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości dotyczący weryfikacji i ponownego mianowania sędziów i prokuratorów pozwolił sprawdzić, czy wszyscy kandydaci na stałe stanowiska sędziów i prokuratorów są odpowiedni i doprowadził do mianowania na wielu kluczowych stanowiskach dobrze wykwalifikowanych pracowników. 60 % mianowanych pracowników objęła takie stanowiska po raz pierwszy, co oznacza znaczne odmłodzenie służb wymiaru sprawiedliwości i prokuratorskich Kosowa. Wsparcie na rzecz straży odpowiedzialnej za granice zewnętrzne i straży odpowiedzialnej za granicę wewnętrzną umożliwiło przeprowadzenie indywidualnie dobranego szkolenia dla ponad 750 funkcjonariuszy straży granicznej, aby podnieść ich zdolności w zakresie zapobiegania nielegalnemu przekraczaniu granicy i przemytowi, lepszą koordynację z krajami sąsiadującymi i zbliżenie w zakresie unijnych standardów państwa prawa. Dzięki projektowi pilotażowemu dotyczącemu wydajności energetycznej, który stanowi główny priorytet strategii unijnej dla całego regionu Bałkanów Zachodnich, możliwe stało się ograniczenie zużycia energii i zapotrzebowania na energię. Po ustanowieniu ram prawnych i krajowego planu na rzecz wydajności energetycznej udzielono pomocy w ramach IPA przy wdrażaniu planu. W szkołach i szpitalach przeprowadzono projekty demonstracyjne w celu podniesieniu świadomości w tym zakresie. Władzom lokalnym udzielono wsparcia na rzecz poprawy zdolności oceniania kosztów związanych z wydatkami na energię oraz wdrożenia procedury audytu energetycznego. Istnienie ram prawnych i regulacyjnych zachęciło międzynarodowe instytucje finansowe do przeznaczenia funduszy na rzecz sektora prywatnego i publicznego służących inwestowaniu w środki wydajności energetycznej. Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju dostarczył na przykład małych pożyczek na rzecz MŚP w celu promowania wydajności energetycznej.

Serbia poinformowała o dobrych wynikach w dziedzinie ochrony osób należących do mniejszości i grup znajdujących się w trudnej sytuacji. Dzięki projektowi polegającemu na dotacji na rzecz uchodźców i osób wewnętrznie przesiedlonych znacznie poprawiono jakość życia około 600 rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji, przydzielając im zakwaterowanie i udzielając wsparcia dla działań generujących dochody. Z funduszu IPA udzielono także pomocy państwowej agencji akredytacji placówek służby zdrowia w celu osiągnięcia bezpieczniejszego, sprawiedliwszego systemu służby zdrowia o dużej wydajności, na wzór systemów w UE. Infrastruktura regionalna otrzymała wsparcie w postaci projektów w zakresie infrastruktury zaopatrzenia w wodę, odprowadzania ścieków i odpadów stałych. Projekt budowy w Novim Sadzie nowego mostu Žeželj wraz z towarzyszącą infrastrukturą łączącą będzie miał pozytywny wpływ także na kraje sąsiadujące i na Europę w ujęciu szerszym, jako że Novi Sad znajduje się na trasie międzynarodowego „korytarza X”, stanowiącego główną arterię transportową łączącą Europę środkową i południowo-wschodnią. Szczególne działania mające na celu wypełnienie wymogów związanych z dorobkiem prawnym obejmowały pełne dostosowanie serbskich przepisów dotyczących ochrony powietrza do odpowiednich przepisów UE w tej dziedzinie, otwierając tym samym drogę pracom przygotowawczym nad opracowaniem planów na rzecz czystszego powietrza na poziomie gminnym. Sporządzono cyfrowe ortofotomapy całego kraju i przeprowadzono pierwszą krajową kampanię doustnego szczepienia lisów przeciwko wściekliźnie, przyczyniając się tym samym do ogólnej akcji UE na rzecz zwalczania wścieklizny i pomoru świń na Bałkanach Zachodnich.

DODATKOWE WNIOSKI NA PRZYSZłOść

W 2010 r. Komisja zakończyła szereg ważnych ocen dotyczących pomocy przedakcesyjnej[18]:

- śródokresowa pośrednia ocena IPA;

- ocena udziału zainteresowanych stron w programowaniu i wdrażaniu pomocy przedakcesyjnej dla Turcji;

- ocena względnych kosztów i korzyści pomocy technicznej i projektów partnerskich;

- tymczasowa ocena programów transgranicznych między krajami kandydującymi i potencjalnymi krajami kandydującymi;

Pośrednia ocena IPA

Pośrednia ocena IPA koncentrowała się głównie na ramach strategicznych IPA (dokumentach dotyczących wieloletniego planowania orientacyjnego oraz logice programowania, zwłaszcza w ramach komponentu I. Oceniano sposób planowania i programowania pomocy oraz jej odpowiedniości, wydajności, skuteczności, wpływu i trwałości.

Z oceny wynikało, że dokumenty dotyczące wieloletniego planowania orientacyjnego wskazywały kierunek i punkty ciężkości procesu programowania wszystkich komponentów IPA i że ich jakość była lepsza od równoważnych im dokumentów dla poprzedniego programowania pomocy przedakcesyjnej. Darczyńcy na rzecz beneficjentów IPA potwierdzili wiodącą rolę UE i w różnym stopniu wykorzystywali dokumenty dotyczące wieloletniego planowania orientacyjnego w orientacji swoich własnych programów. Ocena wykazała, że mechanizmy koordynacji i harmonizacji pomocy były dobrze ugruntowane. Potrzeby finansowe krajów będących beneficjentami, zwłaszcza w zakresie infrastruktury, zdecydowanie przewyższały fundusze dostępne w ramach IPA (i u pozostałych darczyńców). Dlatego kluczowe wyzwanie dla udzielanej w ramach IPA pomocy polega na wspieraniu skutecznego wykorzystania źródeł finansowych wszystkich donatorów i wykorzystywaniu efektu dźwigni w przypadku innych źródeł finansowania. W ocenie podano dobre przykłady wykorzystania IPA w celu pozyskiwania finansowania od darczyńców i międzynarodowych instytucji finansowych, zwłaszcza na projekty w zakresie infrastruktury.

W 2007 r. w odniesieniu do pierwszego roku funkcjonowania IPA zgłoszono wprawdzie pewne kwestie związane z wydajnością odnoszące się do terminowego wdrożenia, ale tempo zawierania umów i wdrażania wzrosło od tego czasu. W okresie 2007-2009 poprawiła się jakość celów i wskaźników zarówno w odniesieniu do dokumentów dotyczących wieloletniego planowania orientacyjnego, jak i dokumentów dotyczących niższego poziomu programowania (rocznych programów krajowych i kart projektów) W większości projekty uznano za uzasadnione. Wyniki pod względem natychmiastowych rezultatów pomocy w ramach IPA np. liczby przeszkolonych osób zostały – ogólnie rzecz biorąc – osiągnięte. Jednak rezultaty na poziomie wyników, tj. korzyści doznawane dzięki szkoleniom są mniej wyraźne. Uznaje się, że skuteczność IPA jest największa w dziedzinach odnoszących się do dorobku prawnego, natomiast niektóre dziedziny horyzontalne, takie jak reforma administracji publicznej stanowią szczególnie wyzwanie.

Zalecono dalszą poprawę, w tym zwiększenie roli krajów będących beneficjentami na przestrzeni całego procesu przygotowywania i wyboru projektu. Głównym czynnikiem determinującym osiągnięcie wpływu i trwałych efektów była odpowiedzialność beneficjentów za program reform i zdolność ich administracji. Mając to na względzie, oceniający odnotowali w swoich sprawozdaniach pewne ryzyko jeśli chodzi o wpływ i efekty wiążące się z właściwymi poziomami zasobów kadrowych i utrzymaniem wykwalifikowanego personelu.

Skoncentrowanie pomocy na mniejszej liczbie dziedzin mogłoby poprawić skuteczność i przyszłe skutki. Przyjęcie wieloletniego/sektorowego podejścia w ramach komponentu I (podobnie do stosowanego w odniesieniu do pozostały komponentów IPA) powinno ułatwić skupienie pomocy na priorytetach i ustalenie jej kolejności, koordynację działań darczyńców oraz poprawić odpowiedzialność beneficjentów za pomoc. Zalecono stopniowe wprowadzanie podejścia sektorowego i uwzględnianie zdolności beneficjentów w zakresie zarządzania wdrażaniem.

Ocena udziału zainteresowanych stron w programowaniu i wdrażaniu pomocy przedakcesyjnej dla Turcji

Ocena ta dotyczyła udziału zainteresowanych stron w programowaniu i wdrażaniu komponentu I IPA i wskazywała możliwości pogłębienia takiego udziału w celu poprawy skuteczności pomocy finansowej.

Udział zainteresowanych stron był co do zasady akceptowany; rosło też zainteresowanie wzmocnieniem i poszerzeniem udziału zainteresowanych stron w programowaniu. Wśród partnerów w dziedzinie rozwoju i organizacji UE należy wymienić: zainteresowane strony zaangażowane w programowanie i wdrażanie IPA (13 %), instytucje rządowe (46 %) i organizacje społeczeństwa obywatelskiego (41 %). Zainteresowane podmioty zewnętrzne były włączone w proces wymiany informacji i konsultacji, ale nie w takim stopniu jak partnerzy i nie brały udziału w procesie współdecyzji. Wynikiem tego było ich ograniczone poczucie odpowiedzialności i zaangażowania w proces.

Z oceny wynika, że opracowanie strategii sektorowych było ważnym krokiem na drodze wzmocnienia skutecznego udziału zainteresowanych stron, ale konieczne okazało się wprowadzenie perspektywy długoterminowej. Proces przygotowywania i zmian dokumentów dotyczących wieloletniego planowania orientacyjnego pozostawiał niewiele miejsca na szeroki udział zainteresowanych stron. Skierowane do partnerów w dziedzinie rozwoju i organizacji społeczeństwa obywatelskiego zaproszenie do przedstawiania pisemnych komentarzy w sprawie projektów dokumentów dotyczących wieloletniego planowania orientacyjnego nie wpłynęło na właściwe ożywienie dialogu w okresie 2007-2009. Proces przygotowywania rocznego programu krajowego w ramach komponentu I został uznany za główną przyczynę niewielkiego zaangażowania zainteresowanych stron, a wkład zainteresowanych podmiotów zewnętrznych na tym etapie był ograniczony. Okazało się, że spośród różnych mechanizmów realizacji największy udział zainteresowanych stron – na przykład po stronie beneficjentów końcowych – umożliwiają programy dotacji.

W ocenie zalecono, aby dokonywana przez zainteresowaną stronę ocena stanowiła integralną część procesu opracowywania strategii sektorowych. Pomogłoby to określić właściwe podmioty w danej dziedzinie, ich zdolności i spodziewany wkład w osiągnięcie długoterminowych celów strategicznych. Od instytucji beneficjenta odpowiedzialnego za koordynację pomocy finansowej będzie się wymagać silnego przywództwa, aby była w stanie służyć pomocą operacyjną i udzielać wskazówek całemu aparatowi administracyjnemu.

Ocena względnych kosztów i korzyści pomocy technicznej i projektów partnerskich

Omawiana ocena stanowiła porównanie dwóch instrumentów realizacji stosowanych na ogół przy wdrażaniu programów IPA: partnerstwa i pomocy technicznej. Badaniem objęto odpowiednio lata: 2007 – 2008 w przypadku IPA, 2005 – 2006 w przypadku PHARE, 2005 – 2006 w przypadku CARDS oraz 2005 – 2006 w przypadku instrumentu pomocy przedakcesyjnej dla Turcji.

Ocena wykazała, że w praktyce w wyborze między pomocą techniczną a partnerstwem kierowano się trzema kryteriami: charakterem zadań (partnerstwo głównie w przypadku dziedzin związanych z dorobkiem prawnym), stopniem przygotowania instytucji korzystającej oraz potencjałem organizacji korzystającej. Ostatecznego wyboru dokonywano w sposób właściwy przy pomocy dialogu między delegaturami UE, DG ds. Rozszerzenia oraz krajowym koordynatorem ds. IPA. Mimo że na ogół uznawano, że beneficjenci posiadali odpowiednie kompetencje do dokonania świadomego wyboru instrumentu, pewna liczba beneficjentów zgłosiła jednak trudności w dokonaniu właściwego wyboru między partnerstwem a pomocą techniczną. Jako część omawianej oceny zaproponowano zestaw kryteriów, który miał ułatwić wybór między partnerstwem a pomocą techniczną.

Projekty oparte na pomocy technicznej znacznie przewyższały projekty partnerskie zarówno pod względem liczby projektów, jak i zasobów finansowych (około czterokrotnie wyższe), jednak z upływem czasu udział projektów partnerskich wzrósł i był większy w krajach kandydujących niż w potencjalnych krajach kandydujących. Nie odnotowano znaczącej różnicy w stopniu osiągania zamierzonych celów między projektami partnerskimi i opartymi na pomocy technicznej. Opcją preferowaną było jednak partnerstwo ze względu na namacalne korzyści, chociażby nawiązanie trwałego układu z równoległą organizacją w państwie członkowskim UE czy zmiana w kulturze pracy. Na podstawie kosztów jednostkowych obliczono, że partnerstwo było o 23 % tańsze niż pomoc techniczna. Niezależnie od tego beneficjenci uważali pomoc techniczną za instrument elastyczniejszy i łatwiejszy do kontrolowania.

Ocena zwróciła uwagę, że zainteresowane strony bardzo ceniły sobie partnerstwo, wskazała jednak na dwie kwestie problematyczne w funkcjonowaniu instrumentu: długą przerwę rozdzielającą często ocenę braków i wdrożenie projektu oraz – w przypadku niektórych aktualnych procedur wdrożenia - brak elastyczności, która pozwoliłaby dostosować pomoc do sytuacji na miejscu.

Tymczasowa ocena programów transgranicznych między krajami kandydującymi i potencjalnymi krajami kandydującymi

Pierwsze sprawozdanie w ramach omawianej oceny koncentrowało się na programowaniu, strukturach i procesach zarządzania. Druga część zostanie zakończona w 2011 r. i będzie się koncentrować na wdrażaniu programu.

Ze sprawozdania wynika, że ocena potrzeb, strategia i cele programów współpracy transgranicznej były na ogół spójne. Na poprawę przyszłego wpływu programów mogłaby jednak wpłynąć większa świadomość zainteresowanych stron co do roli współpracy transgranicznej jako prekursora funduszy strukturalnych oraz zapewnienie pełnej reprezentacji administracji miejscowych i regionalnych w Wspólnym Komitecie Monitorującym

Wrażenia zainteresowanych stron sugerują, iż programy współpracy transgranicznej dawały wyniki w postaci poprawy stosunków międzysąsiedzkich i przywrócenia kontaktów sprzed konfliktu. Dokumentacja do procesu przyznawania dotacji była na ogół dobrze przygotowana i duża liczba złożonych wniosków o dotacje wskazywała na jednoznaczne zainteresowanie programem. Zagadnienia tematyczne i przekrojowe nie zawsze były traktowane w sposób satysfakcjonujący, a procedury uważane były za kłopotliwe i czasochłonne.

W sprawozdaniu zalecono wzmocnienie analizy społeczno-ekonomicznej w oparciu o aktualniejszą podstawę statystyczną, z lepszym wyjaśnieniem zastosowanych kryteriów i lepszym dostosowaniem do obszaru statystycznego. Sprawozdanie zalecało także przedstawianie przyszłych ostatecznych projektów programów (w internecie lub za pomocą innych środków) do konsultacji szerokiej publiczności. Wreszcie zalecono także ulepszenie i uproszczenie pakietu wnioskowego i procedury oceny.

DOśWIADCZENIA I WNIOSKI NA PRZYSZłOść: POMOC PRZEDAKCESYJNA PO 2013 R.

2010 r. był dobrym rokiem dla IPA, w którym odnotowano stały postęp w zakresie strategicznych celów i poprawy skutków. Niniejsze sprawozdanie ukazuje sposób, w jaki fundusze przedakcesyjne pomogły w budowie stabilnych instytucji, wzmacnianiu procesów demokratycznych i praworządności, praw człowieka oraz poszanowania i ochrony mniejszości. Wsparcie udzielone w ramach IPA umożliwiło stworzenie warunków do lepszego funkcjonowania gospodarki rynkowej i pomagało w zbudowaniu lepiej wykwalifikowanej i łatwiej znajdującej zatrudnienie siły roboczej w trudnym ekonomicznie okresie. Promowało ono współpracę regionalną, przyczyniało się do zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz do początków budowania świadomości w zakresie kluczowego wyzwania jakim są zmiany klimatu. Kraje kandydujące były także lepiej przygotowane do podjęcia obowiązków związanych z członkostwem w UE. Dotyczyło to zwłaszcza przygotowania do wdrożenia przyszłych strukturalnych strategii politycznych i funduszy oraz strategii politycznych i funduszy na rzecz rozwoju obszarów wiejskich. Nie tylko udzielono wsparcia na rzecz ustanowienia infrastruktur społecznych, w zakresie środowiska i gospodarki oraz konkurencyjnej, bezpiecznej i higienicznej produkcji rolnej, budowano także pomyślnie wydajne i skuteczne struktury wdrażania i systemy funduszy poakcesyjnych.

Bliższe partnerstwo z Bałkanami Zachodnimi i Turcją wyrażone w pomocy przedakcesyjnej przyniosło korzyści także dla państw członkowskich UE, takie jak większe bezpieczeństwo dostaw energii oraz bezpieczne i higieniczne przywozy żywności, większe bezpieczeństwo na zewnętrznych granicach UE i lepsze perspektywy zarządzania wyzwaniami o zasięgu globalnym w zakresie przeciwdziałania zmianom klimatu i zanieczyszczeniu środowiska.

Proces rozszerzenia otworzył przed UE możliwości zaangażowania się w szersze działania strategiczne. W tym celu i aby zapewnić spójność polityki polityka rozszerzenia zaczęła dostosowywać się do strategii „Europa 2020”. Dzięki temu z polityki rozszerzenia wynikają korzyści dla UE oraz krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących na drodze do osiągnięcia strategicznych celów, jakimi są ożywienie gospodarcze i trwały wzrost gospodarczy.

Wprowadzenie podejścia sektorowego w dokumencie dotyczącym wieloletniego planowania orientacyjnego na lata 2011-2013 będzie prowadzić do zmniejszenia liczby dziedzin interwencji we wszystkich krajach objętych procesem rozszerzenia, lepszego ustalania priorytetów i ostateczne skupienie się na wynikach. Pomogło to także państwom będącym beneficjentami zwrócić baczniejszą uwagę na wykonalność, komplementarność i spójność działań finansowanych ze środków IPA w odniesieniu do krajowych planów i strategii sektorowych oraz wsparciu od innych darczyńców dla tych planów. W 2011 r. i w dalszej przyszłości należy zrobić więcej jeśli chodzi o zapewnienie pełniejszej odpowiedzialności na poziomie krajowym oraz o właściwe określenie i uzupełnienie potrzeb w zakresie budowania potencjału w krajach będących beneficjentami, aby uzyskać ogół spodziewanych korzyści z podejścia sektorowego. W dziedzinach, w których region boryka się ze zmieniającymi się wyzwaniami o zasięgu globalnym, takimi jak zmiany klimatu, w dokumencie dotyczącym wieloletniego planowania orientacyjnego na lata 2011-2013 uznaje się potrzebę zwiększenia wysiłków na poziomie krajowym i regionalnym w celu przygotowania krajów do łagodzenia skutków zmian klimatu i przystosowania do nich. Komisja będzie się starała stosować w możliwie największym stopniu zasady dostosowywania, podziału pracy i zarządzania na rzecz rezultatów w zakresie rozwoju.

UE badała także sposób, w jaki pogłębione partnerstwa między UE a europejskimi i międzynarodowymi instytucjami finansowymi mogłyby być pomocne w wyjściu naprzeciw potrzebom beneficjentów na drodze bardziej zacieśnionych partnerstw i nowych mechanizmów finansowych takich jak finansowanie ze źródeł mieszanych.

W 2010 r. zwiększyła się odpowiedzialność beneficjentów IPA, co przy okazji przygotowywań do konferencji dotyczącej IPA w 2010 r. widać było na przykładzie większego przywództwa w zakresie koordynacji działań darczyńców oraz przeprowadzania własnych ocen potrzeb w celu przygotowania do przystąpienia do UE i osiągnięcia szerszych celów rozwoju, stabilności makroekonomicznej i trwałego wzrostu. Odnotowano ponadto głębokie zaangażowanie beneficjentów, zwłaszcza krajowych koordynatorów IPA oraz władz odpowiedzialnych za integrację z UE, we wsparcie i opracowanie podejść w celu poprawy pomiaru efektywności oraz wykazania obywatelom swojego kraju wpływu funduszy IPA.

Wiarygodna perspektywa przyszłego członkostwa w UE pozostaje największą siłą napędową reform i przemiany społeczeństw w krajach objętych procesem rozszerzenia. Skuteczne i dobrze ukierunkowane fundusze IPA w połączeniu z ich potencjałem do pozyskiwania zasobów finansowych od międzynarodowych instytucji finansowych powinny przyczynić się do szybszego postępu w procesie przystąpienia.

W 2010 r. otwarto konsultacje publiczne na temat sposobu dalszej poprawy instrumentu IPA w ramach następnych wieloletnich ram finansowych UE, aby miał on jak najbardziej pozytywny wpływ na postęp Bałkanów Zachodnich, Turcji i Islandii, z korzyścią dla UE i jej państw członkowskich.

[1] Dokument roboczy służb Komisji - dokument uzupełniający – towarzyszący dokumentowi „Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Sprawozdanie roczne za 2010 r. w sprawie pomocy przedakcesyjnej (IPA, PHARE, CARDS, Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej dla Turcji i środków przejściowych).

[2] Łączny budżet w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA) na okres 2007-2013 wynosi 11,5 mld EUR. Beneficjentami IPA są Albania, Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, Była Jugosłowiańska Republika Macedonii, Czarnogóra, Serbia, Turcja, Islandia (od 2011 r.) oraz Kosowo o statusie określonym rezolucją nr 1244/99 Rady Bezpieczeństwa ONZ. IPA wspiera reformy prowadzone w krajach będących beneficjentami, a także ich stopniowe dostosowanie w zakresie standardów i polityki Unii Europejskiej oraz jej dorobku prawnego w celu przygotowania do przyszłego członkostwa w UE.

[3] Część I dokumentu roboczego służb Komisji dotyczy IPA i poprzedniej pomocy finansowej dla regionu objętego aktualnie procesem rozszerzenia, tj. Islandii, Bałkanów Zachodnich i Turcji. Część II dotyczy pomocy przed- i poakcesyjnej dla państw członkowskich, które przystąpiły do UE w 2004 i 2007 r., kontynuowanej lub stopniowo zakańczanej w 2010 r.

[4] Chorwacja, Była Jugosłowiańska Republika Macedonii, Islandia, Czarnogóra i Turcja

[5] Albania, Bośnia i Hercegowina, Serbia, a także Kosowo o statusie określonym rezolucją nr 1244/99 Rady Bezpieczeństwa ONZ

[6] Zob. http://ec.europa.eu/europe2020/index_en.htm

[7] Cf. Sprawozdanie roczne za 2009 r. dotyczące wdrażania instrumentu pomocy przedakcesyjnej (IPA, COM(2010) 687 wersja ostateczna z 25.11.2010, pkt 1.2, s. 3.

[8] Dostępne na stronie internetowej: http://ec.europa.eu/enlargement/projects-in-focus/donor-coordination/meetings_events_conf_coord_aid_en.htm

[9] Strategia rozszerzenia z 2010 r. zwróciła uwagę na pewne wspólne dziedziny, w których kraje objęte pomocą przedakcesyjną powinny skonsolidować reformy. Należała do nich reforma administracji publicznej i sądownictwa w zakresie zwalczania przestępczości zorganizowanej, korupcji, a także kwestii wolności słowa i mediów. Sprawozdania z postępów zwróciły uwagę na pewną liczbę kwestii dwustronnych, które powinny być rozwiązane przez zainteresowane strony w duchu dobrosąsiedzkim, przy uwzględnieniu ogólnych interesów UE. Wskazano również, że współpraca regionalna stanowi zasadniczy element procesu stabilizacji i stowarzyszenia.

[10] Co dwa lata OECD przeprowadza badanie środowiska w zakresie udzielenia pomocy krajom rozwijającym się na całym świecie. Badanie to opiera się na pięciu głównych zasadach, które 100 donatorów i krajów rozwijających się podpisało w deklaracji paryskiej w sprawie skuteczności pomocy. Zasady te są następujące: 1. Odpowiedzialność: kraje rozwijające się określają swoje własne strategie na rzecz ograniczania ubóstwa, poprawy działania swoich instytucji i zwalczania korupcji; 2. Dostosowanie: donatorzy dostosowują się do tych celów i wykorzystują systemy lokalne; 3. Ujednolicenie: donatorzy koordynują, upraszczają procedury i dzielą się informacjami, aby unikać powielania działań; 4. Wyniki: kraje rozwijające się i donatorzy przenoszą punkt ciężkości na wyniki dotyczące rozwoju; dokonuje się pomiaru wyników; 5. Wzajemna rozliczalność: donatorzy i partnerzy są rozliczani z osiągniętych wyników dotyczących rozwoju.

[11] o statusie określonym rezolucją nr 1244/1999 Rady Bezpieczeństwa ONZ.

[12] ODA na mieszkańca wyrażona jako część DNB w wybranych krajach w 2009 r.

% DNB | USD na mieszkańca |

Afganistan | 45,7 (2008) | 203,7 |

Albania | 3 | 113,4 |

Konga, Rep. Demokrat. | 23,9 | 35,6 |

Bośnia i Hercegowina | 2,4 | 110,2 |

Etiopia | 13,4 | 46,1 |

Kosowo | 14 | 436,5 |

Macedonii, Była Jugosłow. Rep. | 2,2 | 94,7 |

Ugandy, Republika | 11,4 | 54,6 |

Źródło: World Development Indicators 2010 , Bank Światowy

[13] Źródło: Raport o rozwoju społecznym 2010, UNDP.

[14] Dz.U. C 46 z 24.2.2006.

[15] http://siteresources.worldbank.org/INTMONTENEGRO/Resources/110127-MNE-CPS-SECBO.pdf

[16] http://ec.europa.eu/enlargement/pdf/financial_assistance/phare/evaluation/20110912_final_report.pdf

[17] Akty konferencji są dostępne pod adresem: http://ec.europa.eu/enlargement/projects-in-focus/donor-coordination/meetings_events_conf_coord_aid_en.htm

[18] http://ec.europa.eu/enlargement/how-does-it-work/financial-assistance/phare/evaluation/interim_en.htm