[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 5.11.2010

KOM(2010) 630 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI

w sprawie przeglądu postępów w realizacji planu działania UE w zakresie narkotyków ( 2009-2012) w 2010 r.

SEK(2010) 1321

SPRAWOZDANIE KOMISJI

w sprawie przeglądu postępów w realizacji planu działania UE w zakresie narkotyków ( 2009-2012) w 2010 r.

WPROWADZENIE

Według ostatnich szacunków uwzględniających całą Unię Europejską 25 do 30 mln osób w wieku od 15 do 64 lat zażyło w zeszłym roku jakiegoś rodzaju nielegalną substancję[1]. Około 1,2–1,5 mln osób dorosłych nadużywa opioidów. Każdego roku 6 500-7 000 osób w UE umiera w wyniku przedawkowania narkotyków . Z ostatnich danych wynika, że po kilku latach utrzymywania się na tym samym poziomie liczba zgonów związanych z zażywaniem narkotyków zaczęła obecnie rosnąć, a wzrost ten spowodowany jest głównie rosnącą liczbą zgonów w wyniku przedawkowania kokainy.

Mimo że dostępne dane coraz bardziej potwierdzają, iż konsumpcja konopii indyjskich – najpopularniejszego narkotyku w Europie – spadła w ciągu ostatnich kilku lat, to spożycie kokainy i heroiny, które jest głównym źródłem problemów związanych z zażywaniem narkotyków w Europie, nie uległo zmniejszeniu.

W ciągu ostatniego dziesięciolecia model zażywania narkotyków zmienił się w większości państw członkowskich . W przeszłości stosunkowo zamknięte, odsunięte na margines grupy osób nadużywających narkotyki spożywały głównie opiaty i kokainę, podczas gdy obecnie osoby zintegrowane ze społeczeństwem coraz częściej zażywają nielegalne substancje w celach rekreacyjnych, mieszając różne narkotyki i niekoniecznie popadając w uzależnienie.

Jako że łączenie środków odurzających stało się obecnie normą , różnica między konsumpcją legalnych i nielegalnych substancji psychoaktywnych stopniowo się zaciera. Dodatkowo, oprócz łączenia tradycyjnych legalnych i nielegalnych substancji psychoaktywnych takich jak alkohol i kokaina, osoby zażywające narkotyki mają także dostęp do szerokiego wyboru nowych substancji („dopalaczy”), sprzedawanych przez Internet, w sklepach z dopalaczami lub przez dealerów.

Zażywanie substancji nielegalnych stanowi złożony problem społeczny wymagający długoterminowego, zintegrowanego i interdyscyplinarnego podejścia. W sporządzonym na zlecenie Komisji sprawozdaniu na temat rozwoju globalnego rynku nielegalnych substancji odurzających w latach 1998-2007[2] brak jest jakichkolwiek faktów wskazujących na poprawę w tym okresie. W niektórych krajach problem ten się zmniejszył, ale w innych sytuacja się pogorszyła – w niektórych przypadkach nawet w bardzo dużym stopniu. Zasadniczo problemy związane z narkotykami zmniejszyły się w krajach bogatych, włączając państwa członkowskie UE, ale w kilku dużych krajach rozwijających się lub będących w okresie transformacji sytuacja się pogorszyła. Z badania wynika, że działania zapobiegające produkcji narkotyków są skuteczne w odniesieniu do poszczególnych miejsc produkcji narkotyków, ale nie udowodniono, żeby przyczyniały się one do zmniejszenia globalnej produkcji. I mimo że dzięki egzekwowaniu prawa można wpłynąć na zmianę przebiegu szlaku przemytu, to jednak nie wydaje się, żeby prowadziło to do znacznego i trwałego obniżenia ilości narkotyków na rynku.

Strategia antynarkotykowa UE na lata 2005-2012[3] oraz dwa wdrażające ją plany działania UE w zakresie narkotyków są podstawą spójnego podejścia UE do tego problemu . Państwa członkowskie są w dużej mierze odpowiedzialne za politykę antynarkotykową. Komisja przyczynia się znacznie do tworzenia polityki antynarkotykowej UE, zapewniając ogólną spójność, wspierając koordynację stanowisk UE na forach międzynarodowych, odgrywając główną rolę w mechanizmie kontroli nowych narkotyków oraz oferując fundusze i wiedzę fachową. Komisja jest odpowiedzialna za opracowanie, monitorowanie oraz ocenę planów działania UE w zakresie narkotyków. Po raz pierwszy w ramach programu sztokholmskiego[4] powierzono Komisji zadanie zaprojektowania nowego planu działania w zakresie narkotyków, który zostanie wprowadzony po 2012 r.

Niniejsze sprawozdanie podsumowuje główne ustalenia przeglądu postępów w realizacji planu działania UE w zakresie narkotyków (2009-2012) w 2010 r.[5], który przedstawiono szczegółowo w załączniku.

METODYKA DZIAłANIA

W przeglądzie postępów w realizacji planu działania UE w zakresie narkotyków (2009-2012) określono główne podmioty odpowiedzialne i ustalono terminy realizacji poszczególnych działań. Do powstania przeglądu obejmującego rok 2009 oraz pierwszą połowę roku 2010 r.[6] w dużym stopniu przyczyniły się Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii oraz Europol. W przypadku niektórych działań Komisja przeprowadziła pisemny sondaż w państwach członkowskich. Nie przedstawiono żadnych informacji na temat działań, których zakończenie przewidziane jest w późniejszym terminie niż rok 2010. Stopień wdrożenia działań mierzy się za pomocą wskaźników[7] wyszczególnionych w planie działania.

PRZEGLąD NAJWAżNIEJSZYCH WYDARZEń

Osiągnięcia:

1. W UE spada liczba osób przyjmujących narkotyki dożylnie, czyli w sposób będący jedną z głównych przyczyn rozprzestrzeniania się zakażeń krwiopochodnych. Zmniejsza się częstotliwość występowania nowych przypadków zakażenia wirusem HIV wśród osób zażywających narkotyki , co może być skutkiem znacznych inwestycji w środki redukcji szkód, poczynionych przez państwa członkowskie w ostatnim dziesięcioleciu, zgodnie z ustaleniami planów działania w zakresie narkotyków.

2. W celu zwalczania przemytu narkotyków organy ścigania rozpoczęły współpracę również poza granicami UE. W celu wymiany informacji oraz koordynacji rozwijania zdolności w Afryce Zachodniej, strategicznym regionie na szlaku przemytu kokainy, państwa członkowskie utworzyły dwie „platformy współpracy” – jedną w Ghanie (zarządzaną przez Wielką Brytanię), a drugą w Senegalu (zarządzaną przez Francję). Aby poprawić koordynację pomiędzy różnymi systemami przeciwdziałania przemytowi, Rada ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych przyjęła czerwcu 2010 r. Europejski pakt w sprawie zwalczania międzynarodowego przemytu narkotyków – przerwanie szlaków kokainowych i heroinowych . Stwarza to idealną okazję, aby połączyć wszelkie struktury zwalczające przemyt narkotyków na głównych szlakach.

3. W 2009 r. Komisja przedstawiła strategię[8] wzmocnienia współpracy UE w zakresie badań dotyczących narkotyków. Wesprze to rozwój polityki antynarkotykowej opartej na dowodach oraz stworzenie systemu sposobów reagowania w ramach tej polityki, zmniejszających negatywne skutki zdrowotne i społeczne wynikające z zażywania narkotyków w naszym społeczeństwie. Według strategii antynarkotykowej UE i planu działania polityka antynarkotykowa powinna się opierać na obiektywnych faktach i dowodach naukowych.

Problemy, którymi należy się zająć:

4. Liczba zgonów związanych z zażywaniem narkotyków w UE – po kilku latach utrzymywania się na stabilnym poziomie 6500-7000 rocznie – wydaje się obecnie rosnąć, a wzrost ten mógł wynieść w 2008 r. nawet do 5 %.

5. Głównym wyzwaniem dla polityki antynarkotykowej stał się łatwiejszy dostęp do nowych substancji psychoaktywnych ( „dopalaczy” ). Państwa członkowskie bezskutecznie próbują powstrzymać rozprzestrzenianie się nowych substancji stanowiących zagrożenie dla zdrowia i społeczeństwa, którego skutki w dużej części są nieznane. Zadanie to jest także utrudnione poprzez istnienie wolnych od granic kanałów sprzedaży takich jak Internet oraz przez bardzo szybkie zastępowanie substancji, które zostały objęte kontrolą, nowymi środkami.

6. Morskie Centrum Analiz i Operacji – Narkotyki (MAOC-N)[9], utworzone w 2007 r. w celu zwalczania przemytu na Oceanie Atlantyckim, koordynowało działania, które w ciągu pierwszych dwóch lat działalności Centrum doprowadziły do przejęcia 43 ton kokainy i 21 ton haszyszu. Jednak aby obejść stworzone przez państwa członkowskie UE bariery mające przeszkodzić w handlu narkotykami, sieci handlarzy narkotyków szybko zmieniły swoje szlaki i metody działania. Z ostatnich danych wynika, że znacznie spadła liczba przejęć narkotyków na skutek działań koordynowanych przez MAOC-N i CeCLAD-M[10], utworzony w 2008 r. w celu zwalczania przemytu narkotyków na Morzu Śródziemnym.

7. W 2009 r. zakończono negocjacje na poziomie ONZ w sprawie nowej deklaracji politycznej i planu działania w celu rozwiązania globalnych problemów narkotykowych. UE opowiedziała się za zrównoważoną i opartą na dowodach polityką antynarkotykową, respektującą prawa człowieka oraz godność ludzką, jednak stanowisko negocjacyjne Unii było osłabione przez wystąpienie rozbieżności pomiędzy poszczególnymi państwami członkowskimi .

8. W ciągu ostatnich dwóch lat polityka zagraniczna w zakresie narkotyków czasami w zbyt dużym stopniu skupiała się na zagadnieniu bezpieczeństwa. W zawieranych przez państwa członkowskie UE umowach dwustronnych z państwami spoza UE koncentrowano się głównie na współpracy w zakresie ograniczenia podaży narkotyków.

9. W wyniku pogorszenia koniunktury gospodarczej ograniczono środki przeznaczone na politykę antynarkotykową na szczeblu krajowym. Komisja jest zaniepokojona zmniejszeniem środków na współfinansowanie krajowych centrów koordynacji w państwach członkowskich. W 2009 r., na skutek trudności z uzyskaniem korespondującej dotacji krajowej, prawie jedna piąta krajowych centrów koordynacji nie mogła w pełni wykorzystać dotacji przyznawanych przez sieć krajowych centrów koordynacji REITOX, koordynowaną przez Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA). Może to negatywnie wpłynąć na jakość i stabilność monitorowania problemu narkotyków w UE.

STRESZCZENIE WYNIKÓW

Informacje zawarte w niniejszym sprawozdaniu oraz w załączniku dotyczą głównie wyników (podjętych już działań). Jest jeszcze za wcześnie, aby w tym przeglądzie dokonać analizy wyników (czy dane działanie pozwala skutecznie osiągnąć cel?) oraz analizy skutków (czy w wyniku danego działania poprawia się sytuacja w zakresie narkotyków?). Takie analizy zostaną zawarte w przyszłorocznej ocenie końcowej strategii antynarkotykowej UE na lata 2005-2012 oraz planu działania UE w zakresie narkotyków na lata 2009-2012. Najważniejsze rezultaty są odzwierciedleniem pięciu głównych celów planu działania UE w zakresie narkotyków: poprawy koordynacji i współpracy, ograniczenia popytu na narkotyki i podaży narkotyków oraz poprawy współpracy międzynarodowej i naszego rozumienia tego problemu.

Poprawa koordynacji i współpracy

Biorąc pod uwagę międzysektorowy charakter problemu narkotyków, koordynacja poszczególnych obszarów polityki na szczeblu unijnym jest kluczowa dla zapewnienia skutecznego reagowania. Kierowana przez Radę Horyzontalna Grupa Robocza ds. Narkotyków jest głównym organem koordynującym politykę antynarkotykową na szczeblu unijnym. Poszczególne prezydencje UE ustaliły w Horyzontalnej Grupie Roboczej program pracy trzymający się ściśle planu działania UE w zakresie narkotyków. Jednak ponieważ inne grupy robocze Rady są również zaangażowane w ustalanie założeń polityki antynarkotykowej – głównie w sprawy związane z egzekwowaniem prawa – czasem pojawiają się wątpliwości co do roli Horyzontalnej Grupy Roboczej.

Aby nie dopuścić, by polityka antynarkotykowa UE położyła większy nacisk na egzekwowanie prawa ze szkodą dla działań mających na celu ograniczenie popytu na narkotyki, kluczowe jest zachowanie spójnego horyzontalnego podejścia .

Prawie wszystkie państwa członkowskie UE odnotowały większe zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego w opracowanie, wdrożenie i czasami ocenę polityki antynarkotykowej na szczeblu krajowym. W ramach europejskiego planu działania w zakresie narkotyków Komisja zaangażowała prawie 700 podmiotów społeczeństwa obywatelskiego w kampanie propagujące wiedzę na temat szkodliwości narkotyków na szczeblu krajowym lub lokalnym oraz nadal prowadzi konsultacje z Europejskim Forum Społeczeństwa Obywatelskiego ds. Narkotyków.

Ograniczenie popytu na narkotyki

Państwa członkowskie muszą nadal udoskonalać swoje programy zapobiegające handlowi narkotykami tak, aby stały się one skuteczniejsze i były bardziej oparte na dowodach. Państwa UE nadal prowadzą uniwersalne programy prewencyjne, mimo że okazały się one nieskuteczne, podczas gdy selektywne programy prewencyjne skierowane do najbardziej narażonych grup ciągle mają zbyt mały zasięg w większości państw członkowskich. Większość państw członkowskich prowadzi niewielką liczbę takich programów prewencyjnych skierowanych na przykład na miejsca spędzania wolnego czasu czy centra życia nocnego. Ogólnie skuteczność tych programów jest oceniana częściej niż skuteczność innych działań prewencyjnych.

Dokonano postępu jeżeli chodzi o strategię i interwencje w zakresie redukcji szkód w państwach członkowskich UE, nadal jednak istnieją duże rozbieżności między państwami dotyczące stopnia wdrożenia poszczególnych działań, co jest odzwierciedleniem różnych sytuacji w zakresie narkotyków, jak również różnych priorytetów w polityce antynarkotykowej w poszczególnych państwach.

Z około miliona Europejczyków, którzy zostali poddani terapii odwykowej w 2007 r., a których większość stanowiły osoby zażywające opioidy, prawie 670 000 zostało poddanych leczeniu substytucyjnemu. Substytucja opioidowa (za pomocą metadonu lub buprenorfiny), w połączeniu z pomocą psychospołeczną, uważana jest za najskuteczniejszą terapię odwykową dla osób uzależnionych od opioidów. Na obecnym etapie leczenie substytucyjne osób uzależnionych od kokainy i amfetaminy nie jest możliwe.

Większość państw członkowskich posiada oparte na dowodach lub dobrych praktykach wytyczne w sprawie terapii odwykowych, jednak niewiele z nich wymaga, aby wdrożenie tych wytycznych było warunkiem koniecznym do ubiegania się o publiczne sfinansowanie terapii.

Co najmniej kilka zakładów karnych w każdym państwie członkowskim oferuje specjalną opiekę medyczną dla osób uzależnionych od narkotyków , lecz zasadniczo opieka ta dociera tylko do niewielkiej liczby osadzonych. Osadzeni w zakładach karnych nadal częściej regularnie zażywają narkotyki niż ogół ludności, w niektórych krajach różnica ta wynosi 3 %, a w innych nawet 77 %. Wydaje się, że osoby osadzone w zakładach karnych częściej zażywają narkotyki w najbardziej szkodliwy sposób, łącznie z dożylnym przyjmowaniem substancji.

Ogólnie spada liczba zakażeń wirusem HIV wśród osób zażywających narkotyki w UE. Na początku bieżącego dziesięciolecia liczba zgonów spowodowanych zażywaniem narkotyków spadła i ustabilizowała się na poziomie 6 500-7 000 rocznie, jednak wstępne dane na 2008 r. pokazują, że liczba ta może wzrosnąć oraz że coraz więcej zgonów spowodowanych jest przedawkowaniem kokainy.

Dostępne są jedynie bardzo ograniczone informacje na temat istnienia i charakteru programów resocjalizacji dla osób zażywających narkotyki w państwach członkowskich.

Ograniczenie podaży narkotyków

Przy ustalaniu priorytetów w walce z handlem narkotykami coraz częściej używa się sporządzanej przez Europol corocznej oceny zagrożenia przestępczością zorganizowaną.

W ostatnich latach poprawiła się współpraca między Europolem i państwami członkowskimi w zakresie trzech projektów COSPOL, dotyczących kokainy (COLA), heroiny (MUSTARD) oraz narkotyków syntetycznych (SYNERGY). W lutym 2010 r. uruchomiono współfinansowany przez Komisję europejski system profilowania narkotyków. Dzięki temu projektowi, w który zaangażowane są laboratoria badawcze z całej UE mające tworzyć analizy kryminalistyczne narkotyków, można by zwiększyć możliwości identyfikowania i rozbicia sieci handlarzy narkotykami, zakładając, że w projekt zaangażują się również organy ścigania.

Według sprawozdania Komisji z 2009 r.[11] w sprawie wdrożenia decyzji ramowej Rady 2004/757/WSiSW z dnia 25 października 2004 r. ustanawiającej minimalne przepisy określające znamiona przestępstw i kar w dziedzinie nielegalnego handlu narkotykami[12] w ciągu ostatnich pięciu lat zwiększyła się liczba spraw związanych z handlem narkotykami przekazanych Eurojustowi, co oznacza poprawę współpracy sądowej w tym obszarze. Jednak niektóre kraje nie dokonały jeszcze nawet transpozycji decyzji ramowej i w sprawozdaniu wykazano, że istnieją rozbieżności pomiędzy systemami prawnymi w poszczególnych państwach członkowskich. Podobne wnioski zawierają decyzje ramowe Rady w sprawie postanowień o zabezpieczeniu i nakazów o konfiskacie.

Podsumowując, organy ścigania powinny przekazywać informacje na temat operacji np. dotyczących odzyskiwania mienia w sposób bardziej terminowy, a wkład państw członkowskich w sporządzane przez Europol pliki robocze do celów analizy problemów narkotykowych jest nadal niezadowalający.

W ciągu ostatnich trzech lat państwa członkowskie UE utworzyły centra współpracy morskiej w celu dzielenia się wiedzą i koordynowania wspólnych operacji wymierzonych przeciwko przemytowi narkotyków przez Ocean Atlantycki (MAOC-N) i Morze Śródziemne (CeCLAD-M) oraz koordynowania „platform współpracy” w Afryce Zachodniej. Jednak po początkowych sukcesach liczba przejęć narkotyków w wyniku działań koordynowanych przez te ośrodki spadła w ostatnich miesiącach. Wydaje się, że główną tego przyczyną są duże zdolności adaptacyjne sieci handlarzy narkotyków, którzy szybko zmieniają swoje szlaki i metody działania.

W 2009 r. dokonano oceny prawodawstwa dotyczącego prekursorów narkotykowych . W wyniku tej oceny Rada zaleciła przygotowanie zmian prawnych po dokonaniu rzetelnej oceny potencjalnych skutków tych zmian na właściwe organy i podmioty gospodarcze w państwach członkowskich[13]. Głównym osiągnięciem na szczeblu międzynarodowym było podpisanie i wprowadzenie w życie porozumienia między UE i Chinami w sprawie kontroli prekursorów narkotykowych oraz rozpoczęcie negocjacji dotyczących zawarcia podobnego porozumienia z Rosją.

Lepsza współpraca międzynarodowa

W okresie objętym przez przegląd 15 państw członkowskich zawarło umowy dwustronne z państwami nienależącymi do UE , które dotyczą również współpracy w zakresie zwalczania handlu narkotykami, głównie ograniczenia podaży. Umowy takie podpisano z państwami z Europy Wschodniej i Azji Środkowej (z Rosją, Ukrainą, Kazachstanem, Gruzją, Białorusią i Armenią), z Bałkanów Zachodnich i Bliskiego Wschodu, Ameryki Łacińskiej i Azji.

Na szczeblu unijnym projekty w ramach programów pomocy zewnętrznej UE dotyczą nie tylko alternatywnych możliwości rozwoju, ale nadal skupiają się również na ograniczaniu zarówno podaży narkotyków, jak i popytu na narkotyki. W okresie, którego dotyczy przegląd, na podstawie programów przyjętych w ramach długoterminowych ustaleń zawartych w Instrumencie na rzecz Stabilności zwiększono środki przeznaczone na finansowanie projektów związanych z ograniczeniem podaży, a w szczególności z budowaniem zdolności do zwalczania handlu narkotykami.

Komisja nadal w pierwszej kolejności wspiera kompleksowe programy alternatywnych możliwości rozwoju , których celem jest zaoferowanie rolnikom ekonomicznie opłacalnej, legalnej alternatywy dla upraw narkotyków, szczególnie w państwach obszaru andyjskiego. Komisja włączyła stanowisko UE w tej sprawie do swojej szerszej agendy rozwoju. Dla wielu państw członkowskich alternatywne możliwości rozwoju nie wydają się jednak być szczególnym priorytetem, jako że jedynie kilka państw traktuje je jako integralną część swojej zagranicznej polityki rozwojowej. W okresie, którego dotyczy przegląd, UE stworzyła nowy program współpracy z Ameryką Łacińską w zakresie polityki antynarkotykowej, skupiając się na skonsolidowaniu różnych mechanizmów walki z handlem narkotykami w UE, Ameryce Łacińskiej i na Karaibach, wzmocnieniu krajowych ośrodków obserwacyjnych ds. narkotyków w Ameryce Łacińskiej oraz budowaniu zdolności w zakresie ograniczania popytu i podaży.

UE rozwija swoją współpracę z krajami zachodnioafrykańskimi , w szczególności poprzez wsparcie planu działania w zakresie narkotyków Praia prowadzonego przez Wspólnotę Gospodarczą Państw Afryki Zachodniej (ECOWAS). Istotne dla zlikwidowania zjawiska tzw. „wspólnoty interesów” między różnego rodzaju grupami przestępczymi jest zaangażowanie państw zwalczających handel narkotykami oraz współpraca z organizacjami o zasięgu regionalnym, w szczególności z ECOWAS. Kluczowe znaczenie ma utrzymywana przez Komisję i Radę spójność między wewnętrznymi i zewnętrznymi działaniami zwalczającymi handel narkotykami.

Po skoordynowaniu stanowisk państw członkowskich UE w ramach Komisji ds. Środków Odurzających okazało się, że w ciągu ostatnich dwóch lat stanowiska poszczególnych krajów różniły się od siebie. W trakcie prowadzonych w 2009 r. negocjacji w sprawie nowej deklaracji politycznej ONZ i planu działania w zakresie narkotyków jednomyślne stanowisko UE upadło na końcowym etapie, kiedy to dwa państwa członkowskie UE wycofały swoje poparcie dla umieszczenia w deklaracji terminu „redukcja szkód”.

Mimo że podjęto działania na rzecz synchronizacji stanowiska UE na forum instytucji ONZ, to jednak nadal należy ulepszyć koordynację między delegacjami na forach ONZ w Wiedniu i przy Horyzontalnej Grupie Roboczej ds. Narkotyków w Brukseli.

Współpraca w zakresie narkotyków z państwami objętymi europejską polityką sąsiedztwa i krajami kandydującymi skupiła się na zwalczaniu handlu narkotykami, rozwoju instytucjonalnym, monitorowaniu sytuacji w zakresie narkotyków oraz ograniczeniu popytu na narkotyki. EMCDDA kontynuowało współpracę z Chorwacją, Turcją i państwami zachodniobałkańskimi dotyczącą stworzenia systemów informowania o problemie narkotykowym i jego monitorowania. Na mocy Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa współpraca ta zostanie rozszerzona na państwa objęte europejską polityką sąsiedztwa.

Lepsze zrozumienie problemu

W okresie objętym przeglądem Komisja podjęła kroki podkreślające strategiczne znaczenie prowadzenia badań w zakresie narkotyków . Kroki te miały na celu określenie dziedzin, w których dotąd nie prowadzono badań, poprawę koordynacji między kołami naukowymi a środowiskiem opracowującym strategie działania, promocję wspólnych działań badawczych państw członkowskich oraz zwiększenie dostępnych środków na badania w zakresie narkotyków. W 2009 r. w ramach tematu „Nauki społeczno-ekonomiczne i humanistyczne” siódmego programu ramowego UE na rzecz badań (7PR) Komisja opublikowała zaproszenie do składania wniosków dotyczących badań nad uzależnieniami, przy minimalnym wkładzie UE w wysokości 6,5 mln EUR. Aby wspierać wspólne działania badawcze państw członkowskich, Komisja przeznaczyła 2 mln EUR na stworzenie sieci europejskiej przestrzeni badawczej w zakresie badań nad narkotykami (ERA-NET). Prowadzony w 2010 r. program bezpieczeństwa w ramach 7PR zawiera zaproszenie do składania wniosków dotyczących niezamierzonych skutków polityki antynarkotykowej i ich wpływu na bezpieczeństwo UE. W ramach tematu 7PR „Zdrowie” w 2010 r. opublikowano również zaproszenie do składania wniosków dotyczących dużych projektów opartych na współpracy w dziedzinie „chorób uzależnieniowych” (od 6 do 12 mln EUR).

Poza tym w ostatnich latach Komisja przyznała ponad 1,1 mln EUR na badania wspierające wdrożenie planu działania UE w zakresie narkotyków na lata 2009-2012. EMCDDA oraz sieć REITOX przyczyniły się do lepszego rozumienia problemu narkotykowego poprzez wydanie szeregu publikacji na ten temat.

System szybkiego ostrzegania EMCDDA (EWS) sprawdził się jeżeli chodzi o wczesne powiadamianie i ocenę nowych narkotyków . W 2009 r. zgłoszono do EWS dwadzieścia cztery nowe substancje psychoaktywne, prawie dwa razy więcej niż w 2008 r. W 2010 r. komitet naukowy EMCDDA o poszerzonym składzie przeprowadził ocenę ryzyka związanego z zażywaniem mefedronu, który jest środkiem stymulującym o działaniu podobnym do ecstasy . W oparciu o powyższe informacje Komisja musi podjąć decyzję, czy złożyć w Radzie wniosek o objęcie tej substancji środkami kontrolnymi. Istotnym argumentem za zwiększeniem potencjału badawczego w zakresie narkotyków w UE jest szybkość, z jaką objęte kontrolą na szczeblu krajowym lub unijnym substancje zastępowane są nowymi, powodując zagrożenia zdrowotne i społeczne, które należy potem likwidować.

Ponadto w latach 2009 i 2010 Komisja i EMCDDA podjęły działania ulepszające proces zbierania danych dotyczących rynku narkotyków, przestępczości związanej z narkotykami oraz ograniczenia podaży . W drugiej połowie 2010 r. Komisja przedstawiła swoje wnioski w sprawie ulepszenia działań związanych ze zbieraniem danych dotyczących rynku narkotyków, przestępczości związanej z narkotykami oraz ograniczenia podaży w UE.

WNIOSKI

Przypadająca w 2011 r. 50 rocznica podpisania konwencji ONZ o środkach odurzających z 1961 r. będzie okazją do otrzeźwiającej refleksji na temat problemu narkotykowego. W ciągu ostatniego półwiecza problem ten ogarnął cały świat, dotykając prawie każdy kraj i stanowiąc zagrożenie dla zdrowia i bezpieczeństwa milionów ludzi. Państwa nie są w stanie same stworzyć skutecznego systemu zwalczania szybko zmieniąjącego się handlu nielegalnymi środkami odurzającymi.

Głównym wyzwaniem dla polityki antynarkotykowej jest łączenie substancji legalnych i nielegalnych oraz fakt, że istnieje między nimi jedynie nieostra granica. Rozwiązanie problemu łączenia wielu środków odurzających wymaga zaawansowanego sposobu reagowania strategicznego, opartego na badaniach naukowych, umieszczających narkomanię w szerszym kontekście dotyczącym uzależnień. W celu stworzenia możliwie najlepszej polityki chroniącej bezpieczeństwo i zdrowie publiczne osoby odpowiedzialne za wyznaczanie kierunków polityki muszą rozróżniać szereg modeli zażywania narkotyków oraz zagrożeń płynących z istnienia na rynku dużej oferty substancji legalnych i nielegalnych.

Szybkie pojawianie się nowych narkotyków stanowi duże wyzwanie dla osób odpowiedzialnych za wyznaczanie kierunków polityki. Rośnie popularność nowych substancji zarówno wśród konsumentów, jako że są one legalną alternatywą dla nielegalnych substancji („dopalacze”), jak i wśród producentów, jako że łatwa jest ich produkcja i dystrybucja. Kwestia rynku narkotyków, który jednocześnie oferuje tradycyjne i nowe substancje, zarówno legalne jak i nielegalne, wymaga wszechstronnego podejścia strategicznego.

Komisja obecnie dokonuje oceny wdrożenia decyzji Rady 2005/387/WSiSW[14] w sprawie wymiany informacji, oceny ryzyka i kontroli nowych substancji psychoaktywnych i zamierza przedstawić propozycje zmian, dzięki którym będzie można skuteczniej walczyć z powiększającym się rynkiem nowych narkotyków.

Jako że liczba zgonów związanych z zażywaniem narkotyków w UE wyraźnie wzrosła, państwa członkowskie muszą położyć większy nacisk na stworzenie środków zapobiegawczych. Jednym z kroków, które należy podjąć w celu zmniejszenia liczby przypadków śmiertelnych, jest ulepszenie monitorowania sytuacji zdrowotnej osób zażywających narkotyki oraz opieki medycznej w zakładach karnych.

Innym krokiem mogącym się przyczynić do zmniejszenia przypadków śmiertelnych wśród osób zażywających narkotyki w UE byłoby wprowadzenie obowiązkowych instrukcji bezpieczeństwa dla ośrodków, w których toczy się życie nocne.

Współpraca platform o zasięgu regionalnym pobudziła walkę z handlem narkotykami. Organy te nie odniosą jednak sukcesu w walce z sieciami handlarzy narkotyków, jeżeli nie będą ze sobą współpracowały, zwalczając sieci za pomocą własnych sieci . W celu przerwania szlaków przemytu narkotyków, Komisja zobowiązała się pełnić aktywną rolę w ulepszeniu koordynacji pomiędzy organami wykonawczymi. Aby zapewnić skuteczniejsze egzekwowanie prawa antynarkotykowego, należy położyć większy nacisk na analizę strategii i ocenę działań w tym obszarze.

Zgodnie ze zrównoważoną polityką antynarkotykową i z zasadą podziału odpowiedzialności między państwami w świetle globalnego problemu, UE musi w swoich stosunkach z krajami nienależącymi do UE ponownie położyć nacisk na działania ograniczające popyt na narkotyki . Przemyt narkotyków do Europy przez takie regiony jak Afryka Zachodnia jest przyczyną dalszej destablilizacji tych państw tranzytu, a ponadto pobudza lokalny popyt na narkotyki. To może spowodować nagły wzrost liczby osób uzależnionych od narkotyków i liczby zakażeń wirusem HIV w państwach sąsiadujących z UE. UE musi dopilnować, aby uwzględnić te kwestie w swojej polityce pomocy zewnętrznej. Ponadto należy wzmocnić współpracę międzynarodową w walce z nielegalnym handlem prekursorami narkotyków.

Obecny kryzys gospodarczy może mieć wpływ na sytuację w zakresie narkotyków w UE, chociaż wiedza w tej dziedzinie jest nadal ograniczona i dlatego wszelkie wnioski z tym związane należy wysuwać z dużą ostrożnością. Trudna sytuacja ekonomiczna i brak poczucia bezpieczeństwa, którym dotknięte są niektóre grupy społeczne, może prowadzić do wzrostu liczby osób zażywających narkotyki, jako że niektórzy mogą próbować szukać w nich ucieczki. Osoby, które muszą się utrzymać w dobie rosnącego bezrobocia, mogą zostać zwerbowane przez zorganizowane grupy przestępcze do produkcji narkotyków na małą skalę lub sprzedaży nielegalnych środków odurzających. Osoby uzależnione mogą mieć problemy ze zdobyciem środków na narkotyki, co może doprowadzić do ryzykownych zachowań i wzrostu przestępczości związanej z narkotykami. Jednocześnie z powodu ograniczeń budżetowych państwa członkowskie mogą ograniczyć wydatki na działania zapobiegawcze lub opiekę medyczną dla osób uzależnionych. Komisja wzywa państwa członkowskie do nieograniczania środków na finansowanie usług przeznaczonych dla osób uzależnionych od narkotyków , jako że będzie to miało negatywny wpływ na stan zdrowia osób wymagających terapii i ogólnie na bezpieczeństwo społeczne.

Wejście w życie traktatu lizbońskiego i zlikwidowanie struktury kształtowania polityki UE opartej na filarach umożliwia lepsze zintegrowanie wszystkich obszarów polityki odnoszących się do problemu narkotykowego. Komisja opracuje nową strategię antynarkotykową UE na okres po 2012 r., łączącą strategie dotyczące zdrowia publicznego i społeczeństwa, egzekwowanie prawa i pomoc zewnętrzną w spójną politykę, bardziej skupiającą się na osobach zażywających narkotyki.

[1] Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA), Sprawozdanie roczne z sytuacji w zakresie problemów związanych z zażywaniem narkotyków w Europie za rok 2009. Łączne szacunki obejmują 22,5 mln osób zażywających konopie indyjskie oraz 4 mln osób zażywających kokainę.

[2] JLS/2007/C4/005 — Szczegółowa analiza mechanizmów działania światowego rynku nielegalnych narkotyków oraz kroków politycznych skierowanych na jego ograniczenie.

[3] 15074/04 CORDROGUE 77, 22.11.2004.

[4] Komunikat Komisji „Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w służbie obywateli”, COM(2009) 262, 3.9.2009.

[5] Dz.U. C 326 z 20.12.2008.

[6] Dane statystyczne obejmują jedynie pełne lata kalendarzowe.

[7] Wskaźniki stanowią narzędzie pozwalające ocenić postępy lub realizację działania lub celu.

[8] SEC(2009) 1631 wersja ostateczna z dnia 23 listopada 2009 r.

[9] MAOC-N zostało utworzone przez Francję, Wielką Brytanię, Hiszpanię, Portugalię, Irlandię, Włochy i Niderlandy. Niemcy, USA, Kanada, Republika Zielonego Przylądka, Maroko i Grecja są obserwatorami, podobnie jak Komisja Europejska i Europol. MAOC-N jest współfinansowane przez Komisję, a jego funkcjonowanie opiera się na międzynarodowym traktacie, który wszedł w życie w 2009 r.

[10] CeCLAD-M (Centre de Coordination pour la Lutte Anti-drogue en Méditerranée - Ośrodek Koordynacji Walki z Narkotykami na Morzu Śródziemnym) został utworzony przez Francję, Hiszpanię, Portugalię, Włochy, Maltę, Algierię, Tunezję, Maroko, Mauretanię i Libię.

[11] SEC(2009) 1661.

[12] Dz.U. L 335 z 11.11.2004, s. 8-11.

[13] 3016 posiedzenie Rady ds. Konkurencyjności w Brukseli w dniu 25 maja 2010 r.

[14] Dz.U. L 127 z 20.5.2005, s. 32-37.