PL    PL  KOMISJA WSPÓLNOT  EUROPEJSKICH 
Bruksela, dnia 15.12.2005 
KOM(2005) 648 wersja ostateczna 
  
KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY 
wzywający Radę do podjęcia decyzji maj ącej na celu umo żliwienie stosowania 
procedury okre ślonej w art. 251 Traktatu ustanawiaj ącego Wspólnot ę Europejsk ą do 
środków podj ętych w zakresie zobowi ązań alimentacyjnych na mocy art. 65 Traktatu 
 
PL 2   PL KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY 
wzywający Radę do podjęcia decyzji maj ącej na celu umo żliwienie stosowania 
procedury okre ślonej w art. 251 Traktatu ustanawiaj ącego Wspólnot ę Europejsk ą do 
środków podj ętych w zakresie zobowi ązań alimentacyjnych na mocy art. 65 Traktatu 
1. KONTEKST PRAWODAWCZY I INSTYTUCJONALNY  
1.1. Prawodawstwo wspólnotowe maj ące zastosowanie do zobowi ązań 
alimentacyjnych 
Zobowiązania alimentacyjne stanowi ą integraln ą część zakresu stosowania rozporz ądzenia 
Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzecze ń 
sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (zwanego dalej 
„rozporządzeniem Bruksela I”).1 Po pierwsze, rozporz ądzenie to ustala  przepisy dotycz ące 
kolizji jurysdykcji, w tym w art. 5 ust.  2 szczególny przepis w zakresie zobowi ązań 
alimentacyjnych. Nast ępnie zawiera ono zasady uznawania i wykonywania orzecze ń, 
dotyczące między innymi orzecze ń wydanych w Pa ństwach Cz łonkowskich w zakresie 
zobowiązań alimentacyjnych. Nale ży zresztą zauważyć, że art. 57 ust. 2 rozporz ądzenia 
„Bruksela I” wyra źnie wymienia „ zawarte przed organami administracyjnymi albo 
sporządzone przez te organy porozumienia lub zobowi ązania alimentacyjne ”, traktowane jak 
dokumenty urz ędowe. 
Zobowiązania alimentacyjne s ą również objęte zakresem stosowania rozporz ądzenia (WE) nr 
805/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie utworzenia 
Europejskiego Tytu łu Egzekucyjnego dla roszcze ń bezspornych (zwanego dalej 
„rozporządzeniem ETE”).2 Instrument ten zapewnia we wszystkich Pa ństwach 
Członkowskich swobodny przep ływ orzecze ń zakwalifikowanych jako Europejskie Tytu ły 
Egzekucyjne. Orzeczenia dotycz ące alimentów s ą objęte tym rozporz ądzeniem, które zreszt ą, 
podobnie jak rozporz ądzenie „Bruksela I”, wyra źnie wymienia porozumienia odnosz ące się 
do zobowi ązań alimentacyjnych zawarte z w ładzami administracyjnymi lub przez nie 
poświadczone, aby umo żliwić traktowanie ich na równi z dokumentami urz ędowymi (art. 4 
ust. 3 lit. b)). 
Zobowiązania alimentacyjne s ą za to wy łączone z zakresu stosowania rozporz ądzenia Rady 
(WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotycz ącego jurysdykcji oraz uznawania i 
wykonywania orzecze ń w sprawach ma łżeńskich oraz w sprawach dotycz ących 
odpowiedzialno ści rodzicielskiej, uchylaj ącego rozporz ądzenie (WE) nr 1347/2000 (zwanego 
dalej „nowym rozporz ądzeniem Bruksela II”).3 Wyłączenie to wyra źnie wynika z art. 1 ust. 3 
lit. e) wymienionego rozporz ądzenia oraz z motywu 11.  
                                                 
1 Dz.U. L 12 z 16.1.2001. 
2 Dz.U. L 143 z 30.4.2004. 
3 Dz.U. L 338 z 23.12.2003. 
 
PL 3   PL 1.2. Projekt reformy prawodawstwa ws pólnotowego w dziedzinie zobowi ązań 
alimentacyjnych 
1.2.1. Krótka prezentacja wniosku dotycz ącego rozporz ądzenia przedstawionego Radzie 
Zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej obraduj ącej w Tampere (w dniach 15-16 
października 1999 r.) i w Brukseli (w dniach 4- 5 listopada 2004 r.), w ramach realizacji 
programu wzajemnego uznawania orzecze ń Komisja przed łożyła Radzie wniosek dotycz ący 
rozporządzenia maj ącego na celu usuni ęcie wciąż istniejących przeszkód utrudniaj ących 
egzekucję należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych na terytorium Unii Europejskiej. 
Celem przysz łego rozporz ądzenia jest stworzenie otoczenia prawnego dostosowanego do 
prawowitych d ążeń wierzycieli alimentacyjnych. Musi ono umo żliwić im łatwe, szybkie i 
najczęściej bezpłatne uzyskanie tytu łu egzekucyjnego, który móg łby krążyć bez przeszkód po 
europejskim obszarze s ądowym, powoduj ąc systematyczne wyp łacanie nale żnych kwot.  
Utworzenie nowego otoczenia prawnego wymaga dzia łań, które nie ogranicz ą się do 
drobnych zmian w istniej ących mechanizmach; zostan ą podjęte środki we wszystkich 
odpowiednich dziedzinach wspó łpracy sądowej w sprawach cywilnych, takich jak: 
właściwość międzynarodowa, prawo w łaściwe, uznawanie i wykonywanie orzecze ń, 
współpraca i usuwanie przeszkód utrudniaj ących prawid łowy przebieg post ępowań, w tym 
poprzez zapewnienie lepszego dost ępu do informacji dotycz ących sytuacji d łużników 
niezależnie od ich miejsca zamieszkania na tery torium Unii Europejskiej. Te globalne 
rozwiązania zostan ą w miarę możliwości zebrane w jednym rozporz ądzeniu wspólnotowym.  
Inicjatywa ta jest owocem d ługiego procesu rozwa żań i konsultacji, obejmuj ącego: 
sfinansowanie analizy prawa porównawcze go (2003 r.), opracowanie zielonej ksi ęgi i dalsze 
działania z nią związane (2004 r.), organizacj ę wielu spotka ń ekspertów (lata 2003-2005) oraz 
przeprowadzenie analizy wp ływu z udzia łem zewn ętrznego wykonawcy i pod nadzorem 
zespołu pilotażowego złożonego z przedstawicieli wielu s łużb, który spotka ł się czterokrotnie 
w 2005 r. 
1.2.2. Podstawa prawna wniosku dotycz ącego rozporz ądzenia 
Komisja przedstawia wniosek dotycz ący rozporz ądzenia Rady w sprawie w łaściwości, prawa 
właściwego, uznawania i wykonywania orzecze ń sądowych oraz wspó łpracy w zakresie 
zobowiązań alimentacyjnych na podstawie art. 61 lit. c) oraz art. 67 ust. 2 Traktatu 
ustanawiaj ącego Wspólnot ę Europejsk ą.  
Chodzi wi ęc o wniosek dotycz ący współpracy sądowej w sprawach cywilnych, okre ślonej w 
art. 65 Traktatu, obejmuj ącej „aspekty dotycz ące prawa rodzinnego ” w rozumieniu art. 67 ust. 
5 tiret drugie Traktatu. Z tego wzgl ędu wniosek nie podlega procedurze wspó łdecyzji i musi 
zostać przyjęty jednomy ślnie przez Rad ę po konsultacji z Parlamentem Europejskim.  
2. P ROBLEMATYKA  
Artykuł 67 ust. 5 tiret drugie Trak tatu w brzmieniu z Traktatu z Nicei ustanawia granice 
współpracy sądowej w sprawach cywilnych, poddaj ąc procedurze wspó łdecyzji okre ślonej w 
art. 251 środki okre ślone w art. 65 „ z wyjątkiem aspektów dotycz ących prawa rodzinnego ”. 
W ten sposób od dnia 1 lute go 2003 r., daty wej ścia w życie Traktatu z Nicei, obowi ązują 
dwa systemy: wspó łdecyzja, która sta ła się procedur ą prawa powszechnego, oraz procedura 
 
PL 4   PL przyjęcia przez Rad ę, stanowiącą jednomy ślnie po wydaniu opinii o charakterze doradczym 
przez Parlament Europejski, która to procedura stanowi odst ępstwo i ogranicza si ę do 
„środków ” obejmuj ących „ aspekty dotycz ące prawa rodzinnego ”.  
Podziału takiego mo żna na ogó ł dokonać bez trudno ści. Na przyk ład przynale żność spraw 
małżeńskich i spraw zwi ązanych z odpowiedzialno ścią rodzicielsk ą do prawa rodzinnego w 
rozumieniu postanowie ń Traktatu jest bezsprzeczna. 
Kiedy w zwi ązku z nowym rozporz ądzeniem „Bruksela II” pojawi ła się propozycja zniesienia 
procedury dotycz ącej postanowie ń sądu o wykonaniu wyroków zagranicznych w zakresie 
orzeczeń dotyczących prawa do kontaktów z dzieckie m, w sposób naturalny przyznano, że 
prawodawstwo w tej dziedzinie wp łynęłoby na dzia łanie krajowych systemów s ądowych w 
zakresie prawa rodzinnego. Utrzymanie zasady jednomy ślności pomimo wej ścia w życie 
Traktatu z Nicei da ło Państwom Cz łonkowskim gwarancj ę, że bez ich zgody nie zostan ą 
przyjęte żadne przepisy prawa wspólnotowego dotycz ące stosunków osobistych w rodzinie, w 
szczególno ści w okresie po separacji ma łżonków, w dziedzinach takich jak: prawo do opieki, 
prawo do kontaktów z dzieckiem,  skutki niedozwolonej zmiany miejsca zamieszkania dzieci 
itp. 
W ten sposób w sprawach zwi ązanych ze stosunkami rodzinnymi, kiedy to prawodawca 
wspólnotowy odnosi si ę do samej struktury rodzi ny, utrzymanie zasady jednomy ślności jest 
bardziej uzasadnione. Rzeczywi ście nie ma w ątpliwości, że uznanie lub nieuznanie 
orzeczenia dotycz ącego prawa do opieki lub praw a do kontaktów z dzieckiem wp ływa 
bezpośrednio na stosunki mi ędzy dziećmi a rodzicami i tym sposobem na równowag ę 
stosunków rodzinnych, w któr ej to dziedzinie wa żną rolę odgrywaj ą różnorodne tradycje 
prawne i kulturowe Pa ństw Członkowskich.  
Istnieją natomiast dziedziny, w których tego typu zwi ązek z równowag ą stosunków 
rodzinnych jest mniej wyra źny i w których stosowanie art. 67  ust. 5 tiret drugie Traktatu 
przynosi szczególnie niezadowalaj ące rezultaty. Dotyczy to dziedziny egzekucji nale żności z 
tytułu świadczeń alimentacyjnych. 
W obecnym kontek ście należy uwzględnić złożony charakter samej koncepcji zobowi ązania 
alimentacyjnego – z natury rodzinny, ale te ż pieniężny ze wzgl ędu na wykonanie, podobnie 
jak każda inna wierzytelno ść.  
Jak wspomniano powy żej, sam prawodawca wspólnotowy zawsze dotychczas uwa żał, że 
przepisy prawa powszechne go w dziedzinie wspó łpracy sądowej w sprawach cywilnych 
mogą zostać rozszerzone na zobowi ązania alimentacyjne podobnie jak w przypadku ka żdej 
innej wierzytelno ści. Z tego wzgl ędu rozporz ądzenie „Bruksela I”, przyjmuj ąc struktur ę 
konwencji z Brukseli z dnia 27 wrze śnia 1968 r., nie uwzgl ędnia prawa rodzinnego, ale 
zachowuje w swoim zakresie stosowania zobowi ązania alimentacyjne. Natomiast nowe 
rozporządzenie „Bruksela II” dotyczy zasadniczej cz ęści prawa rodzinnego (rozwodu, 
odpowiedzialno ści rodzicielskiej), nie dotyczy za ś zobowiązań alimentacyjnych. Wreszcie 
rozporządzenie ETE obejmuje wierzytelno ści alimentacyjne i zosta ło przyjęte w drodze 
procedury wspó łdecyzji. 
Nowy wniosek Komisji w sprawie zobowi ązań alimentacyjnych wyra źnie wpisuje si ę w inny 
kontekst. W przeciwie ństwie do rozporz ądzenia „Bruksela I” i rozporz ądzenia ETE dotyczy 
on wyłącznie zobowi ązań alimentacyjnych i przewiduje dla nich szczególne przepisy, 
podczas gdy w dwóch wy żej wymienionych instrumentach zobowi ązania alimentacyjne 
 
PL 5   PL stanowiły jedynie dodatkow ą część zakresu stosowania wspó lnych przepisów w przypadku 
roszczeń cywilnych. Jako wy łączny przedmiot wniosku dotycz ącego rozporz ądzenia 
zobowiązania alimentacyjne same okre ślają jego charakter prawny. 
Charakter rodzinny zobowi ązań alimentacyjnych oznacza, że prawodawstwo wspólnotowe 
ich dotycz ące związane jest z prawem rodzinnym w rozu mieniu art. 67 ust. 5 tiret drugie 
Traktatu, i tym sposobem oddala si ę od obszaru prawa powszechnego w dziedzinie 
współpracy sądowej w sprawach cywilnych, podlegaj ącego procedurze wspó łdecyzji.  
Choć nieunikniony z prawnego punktu widzenia, wniosek ten jest jednak niezadowalaj ący. 
Zobowiązania alimentacyjne s ą związane z prawem rodzinnym, niemniej jednak stanowi ą one 
szczególny dzia ł tej dziedziny. Gdy istnienie zobowi ązania alimentacyjnego zostanie uznane i 
usankcjonowane orzeczeniem s ądowym lub podobnym aktem, staje si ę ono wierzytelno ścią i 
podlega systemowi prawnemu ró żniącemu się w niewielkim stopniu od systemu, któremu 
podlega na ogó ł prawo maj ątkowe. Z tego powodu zreszt ą zobowiązania alimentacyjne obj ęte 
są zakresem stosowania rozporz ądzenia „Bruksela I”. 
Prawo wspólnotowe, ograniczaj ąc się do ułatwiania uzyskania orzeczenia alimentacyjnego i 
zapewnienia jego przep ływu i wykonywania w ca łej Unii Europejskiej, jedynie gwarantuje 
wierzycielowi dost ęp do wymiaru sprawiedliwo ści i skuteczn ą realizację roszczenia. W tym 
kontekście prawodawstwo wspólnotowe je st w oczywisty sposób zwi ązane z prawem 
majątkowym. Wierzytelno ść alimentacyjna ma naturalnie szczególny charakter, ale pozostaje 
wierzytelno ścią, kwotą pieniędzy do odzyskania przy u życiu narzędzi łatwych do okre ślenia i 
mających zastosowanie do wszelkich orzecze ń o charakterze pieni ężnym, dotycz ących: 
wykorzystania zharmonizowanych przepisów dotycz ących właściwości międzynarodowej, 
wydania tytu łu egzekucyjnego uznawanego w ca łej Unii Europejskiej, zaj ęcia rachunku 
bankowego lub wynagrodzenia, wprowadzenia skutecznej wspó łpracy mi ędzy Państwami 
Członkowskimi w celu u łatwienia dzia łania istniej ących mechanizmów prawnych. 
3. P ROPONOWANE ROZWI ĄZANIE  
Zgodnie z art. 67 ust. 2 tiret drugie Traktatu Rada, stanowi ąc jednomy ślnie po konsultacji z 
Parlamentem Europejskim, mo że podjąć decyzję mającą na celu umo żliwienie stosowania 
procedury okre ślonej w art. 251 do wszystkich  lub niektórych  dziedzin obj ętych tytułem IV 
trzeciej cz ęści Traktatu. W zwi ązku z tym z prawnego punktu widzenia mo żliwe jest 
przeniesienie dziedziny zobowi ązań alimentacyjnych z zakresu stosowania zasady 
jednomyślności do zakresu stosowania procedury wspó łdecyzji.  
W tym sensie decyzja Rady, stanowi ąca „most” pomi ędzy zasad ą jednomy ślności a 
współdecyzją, byłaby podwójnie korzystna. Po pierwsze by łaby ona zgodna ze szczególnym 
charakterem zobowi ązań alimentacyjnych. Nie mo żna zaprzeczy ć istnienia ścisłych powiązań 
pomiędzy świadczeniami alimentacyjnymi a stosunkami rodzinnymi, niemniej jednak 
egzekucja wierzytelno ści alimentacyjnych nie wp ływa bezpo średnio na istot ę tych stosunków. 
W przeciwie ństwie do orzeczenia dotycz ącego prawa do kontaktów z dzieckiem, orzeczenie 
w dziedzinie świadczeń alimentacyjnych w niczym nie zmienia przez fakt swojego 
wykonania charakteru stosunków osobistych pomi ędzy członkami rodziny ani zasad, na 
jakich si ę one opieraj ą. Stosowanie zasady jednomy ślności, która uwzgl ędnia przede 
wszystkim ró żne rodzaje struktury rodziny w Pa ństwach Cz łonkowskich, w żaden sposób nie 
może być więc uzasadnione w dziedzinie zobowi ązań alimentacyjnych. 
 
PL 6   PL Po drugie, wprowadzenie tego „mostu” umo żliwiłoby ustanowienie dla przepisów 
dotyczących konkretnie zobowi ązań alimentacyjnych takiej sa mej procedury prawodawczej, 
wraz z takimi samymi uprawnieniami Parlamen tu Europejskiego, jak procedura stosowana 
przy aktach prawnych takich jak rozporz ądzenie ETE, które wprowadzi ły wspólny system, 
obejmujący zarówno egzekucj ę należności z tytu łu świadczeń alimentacyjnych, jak i 
odzyskiwanie ka żdej innej wierzytelno ści.  
Z tego wzgl ędu, zarówno z uwagi na sam charakter zobowi ązań alimentacyjnych, jak i na 
kontekst prawodawczy, w którym Wspólnota podejmowa ła dotychczas dzia łania w tej 
dziedzinie, stosowanie procedury wspó łdecyzji okre ślonej w art. 251 Traktatu do zobowi ązań 
alimentacyjnych wydaje si ę słuszne z prawnego punktu widzenia i po żądane politycznie. 
4. W NIOSEK  
W związku z powy ższym Komisja wzywa Rad ę, zgodnie z art. 67 ust. 2 tiret drugie Traktatu 
ustanawiaj ącego Wspólnot ę Europejsk ą, do podj ęcia decyzji maj ącej na celu umo żliwienie 
stosowania procedury okre ślonej w art. 251 Traktatu do środków okre ślonych w art. 65 w 
zakresie zobowi ązań alimentacyjnych.  
 
PL 7   PL ZAŁĄCZNIK  
DECYZJA RADY 
mająca na celu umo żliwienie stosowania procedury okre ślonej w art. 251 Traktatu 
ustanawiaj ącego Wspólnot ę Europejsk ą do środków okre ślonych w art. 65 w zakresie 
zobowiązań alimentacyjnych 
RADA UNII EUROPEJSKIEJ, 
uwzględniając Traktat ustanawiaj ący Wspólnot ę Europejsk ą, w szczególno ści jego art. 67 ust. 
2, tiret drugie, 
uwzględniając opinię Parlamentu Europejskiego, 
a także mając na uwadze, co nast ępuje: 
1) Od wej ścia w życie Traktatu z Amsterdamu Wspólnota Europejska posiada w łaściwość do 
przyjmowania środków w dziedzinie wspó łpracy sądowej w sprawach cywilnych, 
określonych w art. 65 Traktatu ustanawiaj ącego Wspólnot ę Europejsk ą,  
2) Zgodnie z art. 67 ust. 5 tiret drugie Tr aktatu w brzmieniu z Traktatu z Nicei, środki 
określone w art. 65 Traktatu s ą przyjmowane przez Rad ę zgodnie z procedur ą określoną w 
art. 251 Traktatu, z wyj ątkiem aspektów dotycz ących prawa rodzinnego, 
3) Zgodnie z art. 67 ust. 2 tiret drugie Traktatu Rada, stanowi ąc jednomy ślnie po konsultacji z 
Parlamentem Europejskim, podejmuje decyzj ę mającą na celu umo żliwienie stosowania 
procedury okre ślonej w art. 251 do wszystkich  lub niektórych  dziedzin obj ętych tytułem IV 
trzeciej cz ęści Traktatu oraz dostos owanie przepisów dotycz ących właściwości Trybuna łu 
Sprawiedliwo ści,  
4) Współpraca sądowa w sprawach cywilnych podlega dwóm ró żnym systemom od czasu 
wejścia w życie Traktatu z Nicei: wspó łdecyzji, która sta ła się procedur ą prawa 
powszechnego, oraz procedurze przyj ęcia przez Rad ę, stanowiącą jednomy ślnie po wydaniu 
opinii o charakterze doradczym przez Parlamen t Europejski, która to  procedura stanowi 
odstępstwo i ogranicza si ę do środków obejmuj ących aspekty dotycz ące prawa rodzinnego, 
5) Granica oddzielaj ąca środki dotycz ące prawa rodzinnego od innych środków mo że czasem 
okazać się trudna do okre ślenia; dzieje si ę tak w przypadku zobowi ązań alimentacyjnych, 
które maj ą złożony charakter – rodzinny z uwagi na to, że zobowi ązanie alimentacyjne 
wynika na ogó ł ze stosunku rodzinnego, ale równie ż pieniężny, poniewa ż zobowiązanie jest 
wierzytelno ścią na określoną kwotę pieniężną, 
6) Rada uwzgl ędniła już ten szczególny charakter, przyjmuj ąc rozporz ądzenie 44/2001 z dnia 
22 grudnia 2000 r. w sprawie w łaściwości sądowej, uznawania i wykonywania orzecze ń w 
sprawach cywilnych i handlowych, któr ego zakres stosowania obejmuje zobowi ązania 
alimentacyjne, ale wy łącza prawo rodzinne, 
7) Podobnie po wej ściu w życie Traktatu z Nicei rozporz ądzenie 805/2004 z dn ia 21 kwietnia 
2004 r. w sprawie utworzenia Europejskiego Tytu łu Egzekucyjnego dla roszcze ń bezspornych 
 
PL 8   PL zostało przyjęte zgodnie z procedur ą określoną w art. 251 Traktatu i ma zastosowanie do 
zobowiązań alimentacyjnych, 
8) Biorąc pod uwag ę szczególny charakter dziedziny zobowi ązań alimentacyjnych nale ży 
postanowi ć, że dziedzina zobowi ązań alimentacyjnych b ędzie odtąd podlega ć procedurze 
określonej w art. 251, 
9) Zgodnie z art. 1 i art. 2 protoko łu w sprawie stanowiska Danii, za łączonego do Traktatu o 
Unii Europejskiej i Traktatu ustanawiaj ącego Wspólnot ę Europejsk ą, Dania nie uczestniczy w 
przyjęciu niniejszej decyzji, nie jest zatem ni ą związana, ani nie podlega jej stosowaniu, 
10) Zgodnie z art. 3 Protoko łu w sprawie stanowiska Zjedno czonego Królestwa i Irlandii, 
załączonego do Traktatu o Unii Europe jskiej i Traktatu ustanawiaj ącego Wspólnot ę 
Europejsk ą, Zjednoczone Królestwo oraz Irlandia wyrazi ły życzenie przyj ęcia i stosowania 
niniejszej decyzji, 
STANOWI, CO NAST ĘPUJE: 
Artykuł 1 
Począwszy od dnia 1 czerwca 2006 r. Rada, przyjmuj ąc w zakresie zobowi ązań 
alimentacyjnych środki okre ślone w art. 65 Traktatu, stanowi zgodnie z procedur ą określoną 
w art. 251 Traktatu. 
Artykuł 2 
Artykuł 251 Traktatu ma zastosowanie do opinii Parlamentu Europejskiego otrzymanych 
przez Rad ę do dnia 1 czerwca 2006 r. i dotycz ących wniosków w sprawie środków, w 
odniesieniu do których na mocy  niniejszej decyzji Rada  stanowi zgodnie z procedur ą 
określoną w art. 251 Traktatu. 
Sporządzono w Brukseli, dnia (…) r. 
 W imieniu Rady