Bruksela, dnia 29.9.2004

COM(2004) 626 końcowy

KOMUNIKAT KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie instrumentów pomocy zewnętrznej w ramach nowej perspektywy finansowej na lata 2007-2013

KOMUNIKAT KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie instrumentów pomocy zewnętrznej w ramach nowej perspektywy finansowej na lata 2007-2013

Komunikaty Komisji z lutego 2004 r. (Budowanie naszej wspólnej przyszłości [COM(2004) 101]) oraz z 14 lipca (Perspektywy finansowe na lata 2007-2013 [COM(2004) 487]) wyznaczyły ramy dla nowej i uproszczonej struktury polityczno-administracyjnej służącej realizacji programów wspólnotowych w zakresie pomocy i współpracy. W miejsce dotychczasowych[1] instrumentów geograficznych i tematycznych o charakterze doraźnym proponuje się zatem wprowadzenie sześciu instrumentów, z których trzy mają na celu realizację poszczególnych polityk, a pozostałe trzy mają stanowić odpowiedź na konkretne potrzeby.

Jedynie cztery z tych sześciu instrumentów są nowe, podczas gdy dwa już istnieją i nie wymagają dalszych zmian. Niniejszy komunikat ustanawia zatem cztery nowe instrumenty prawne, jakie są wymagane w celu wprowadzenia w życie nowych ram i struktur. Są to:

1) Instrument pomocy przedakcesyjnej

2) Instrument europejskiego sąsiedztwa i partnerstwa

3) Instrument współpracy w zakresie rozwoju oraz współpracy gospodarczej

4) Instrument na rzecz stabilności

***

Rozszerzenie nałożyło na UE jeszcze większe obowiązki w zakresie działań zewnętrznych oraz zadania związane z realizacją trzech głównych celów, jakimi są: zapewnienie stabilności, bezpieczeństwa i dobrobytu w sąsiedztwie UE („UE i jej polityka sąsiedztwa”), aktywne działanie na rzecz wspierania zrównoważonego rozwoju na poziomie międzynarodowym („UE jako partner w zrównoważonym rozwoju”); promowanie globalnego ładu politycznego i zapewnienie bezpieczeństwa strategicznego i cywilnego („UE jako partner globalny”)[2].

W celu wypełnienia tych obowiązków, komunikat „Budowanie naszej wspólnej przyszłości – wyzwania polityczne i środki budżetowe rozszerzonej Unii 2007-2013”, przyjęty dnia 10 lutego 2004 r., wytyczył ambitny cel: głos Unii ma być silniejszy, wsparty skuteczniejszymi narzędziami. Niniejszy komunikat stanowi kolejny krok, w którym Komisja nie powtarza swoich wcześniejszych stwierdzeń, a raczej ukazuje wartość dodaną interwencji UE, precyzuje swoje podejście do osiągnięcia założonych celów politycznych i proponuje instrumenty wspomagające ich realizację.

Unia, która obecnie liczy 25, a wkrótce będzie liczyć 27 członków, mając ponad 450 mln. mieszkańców i ¼ światowej produkcji, będąc największym darczyńcą i głównym partnerem handlowym dla 100 krajów, może wywierać znaczny wpływ na decyzje polityczne i gospodarcze decydujące o dobrobycie i stabilności w Europie i na świecie, co z kolei wpływa na pomyślność i bezpieczeństwo Europejczyków.

Jednakże, ten potencjał jest częściowo niewykorzystywany. Istnieje rozpiętość pomiędzy gospodarczym a politycznym znaczeniem UE.

Koszty zmniejszonej Europy w zakresie stosunków zewnętrznych, zarówno polityczne jak finansowe, są realne. Świat zewnętrzny nieustannie, spektakularnie bada, czy jesteśmy zdolni do bardziej spójnego reagowania. Nie ma potrzeby wracania pamięcią do kryzysu irackiego i argentyńskiego, każdy dzień przynosi liczne przykłady takich kosztów.

A zatem, patrząc w przyszłość na lata 2007-2013 UE musi przyjąć perspektywę długoterminową i ustalić konkretny kierunek działania, a nie jedynie reagować na bieżące wydarzenia. Jeśli UE chce mieć więcej do powiedzenia na forum międzynarodowym, musi mówić jednym głosem i promować realną, wspólną strategię. Unia powinna wzmocnić swoje zdolności w zakresie zwiększenia skuteczności globalnego zarządzania, wspierania zrównoważonego rozwoju i politycznej stabilności w ramach swoich wielostronnych i dwustronnych polityk. Unia musi także doskonalić swój potencjał w zakresie opracowywania znaczących polityk zewnętrznych wykraczając poza podział na filary, który odbija się negatywnie na spójności jej działań; musi także zapewnić, że raz przyjęte polityki zostaną wsparte wszelkimi zasobami Wspólnoty i instrumentami krajowymi, zgodnie z odpowiednimi procedurami podejmowania decyzji.

Obywatele Unii zdecydowanie żądają większej obecności Unii na forum międzynarodowym mimo, iż polityki wspólnotowe nie odgrywają obecnie roli wiodącej. Zgodnie z badaniami opinii, zdecydowania większość ludności uważa poziom europejski za najwłaściwszy do podejmowania działań zewnętrznych, o wiele bardziej odpowiedni niż poziom krajowy. 2/3 obywateli Europy popiera wspólną politykę zagraniczną, a ¾ wspólną politykę obronną. Oczekują oni, że Unia będzie częściej popierać ich wspólne interesy i wartości na arenie międzynarodowej, tym samym nadając sens ukierunkowaniu wielostronnych negocjacji i zapewniając poczucie wpływu na rozwój globalizacji. Doświadczenia Unii w integracji skłaniają ją w kierunku tworzenia wielostronnych ram instytucjonalnych i opracowywania przepisów, a nie w kierunku jednostronności. Ponadto, Unia musi zapewnić większą spójność jej wewnętrznych wyborów z uwagi na ich konsekwencje dla reszty świata oraz usprawnić dialog ze społeczeństwem obywatelskim, aby utrzymać koncentrację na interesach wszystkich zainteresowanych.

Ponadto, w świecie, który cechuje otwartość i niestabilność, obywatele są w coraz większym stopniu narażani na zagrożenia takie, jak konflikty, klęski żywiołowe i epidemie. Unia, pozbawiona granic wewnętrznych, narażona jest na konsekwencje takich zagrożeń, dlatego musi podjąć odpowiednie działania zewnętrzne i skutecznie wspierać wysiłki międzynarodowe, które wpływają nie tylko na fizyczne bezpieczeństwo ludności cywilnej i na ich potencjał rozwojowy, ale także na ogólne bezpieczeństwo i stabilność. Jak opisano poniżej, spójne podejście Unii w dziedzinie stosunków zewnętrznych zwiększy jej wpływ o wiele bardziej ponad to, co mogły by osiągnąć Państwa Członkowskie pracując osobno lub nawet równolegle.

PRZEWAGA PORÓWNAWCZA WYDATKÓW UE

Czysta wartość dodana, z jakiej korzysta Unia, ma fundamentalne znaczenie dla osiągnięcia przedstawionych powyżej celów strategicznych. Tę wartość dodaną można jeszcze zwiększyć.

Mimo, że Wspólnota wcześniej ograniczyła swoje interwencje do programów poświęconych wyłącznie kwestiom związanym z rozwojem, zawarła jednak kompleksowe umowy o partnerstwie i współpracy z większością krajów świata, a obecnie przymierza się do rozwiązania złożonych sytuacji. W tym celu opracowała ambitne, obejmujące wiele dziedzin programy, dzięki którym może stawić czoło wszelkiego rodzaju wyzwaniom stojącym przed państwami trzecimi, poczynając od rozwoju instytucjonalnego do powstawania skutecznego sektora prywatnego. Programy wydatkowania funduszy nie obejmują i nie mogą obejmować wszystkiego. Stanowią one swojego rodzaju połączenie polityki fiskalnej i pieniężnej ( policy mix ) dla poszczególnych krajów partnerskich. Ze względów określonych poniżej, każde euro wydane na poziomie Unii ma większą „siłę nacisku”, a w konsekwencji większy wpływ niż wydatek tego samego rzędu poniesiony na poziomie krajowym.

- Skuteczność działań zewnętrznych Unii: działając na właściwym poziomie

Po pierwsze, interwencję Unii można prosto uzasadnić, gdyż jest to najbardziej skuteczny, a nawet można powiedzieć - jedyny skuteczny, właściwy sposób prowadzący do osiągnięcia naszego celu. Wartość dodana bierze się z faktu, że Wspólnota po prostu stanowi właściwy poziom do działania. Sam fakt integracji europejskiej oznacza, że korzyści, jakie ze swoich zewnętrznych działań osiąga jedno Państwo Członkowskie, są także udziałem innych państw. Niemniej jednak, trudno jest wbudować te czynniki „europejskie” w proces podejmowania decyzji na szczeblu krajowym, które w rezultacie mogą ostatecznie nie spełnić stawianych im oczekiwań. To w jasny sposób uzasadnia interwencję na poziomie Wspólnoty.

Rozszerzenie to wyraźny przykład sytuacji, w której działanie na poziomie Wspólnoty stanowi jedyną możliwość. Interwencja koncentruje się na pomocy krajom kandydującym w spełnieniu kryteriów członkostwa i przygotowaniu do zarządzania funduszami UE. Istnieje wyraźna potrzeba przeprowadzenia interwencji na poziomie Unii, nawet gdyby oznaczało to skorzystanie z doświadczeń Państw Członkowskich w tym procesie (np. twinning). Podobnie, cele polityki sąsiedztwa można osiągnąć jedynie działając na poziomie Unii: bezpieczeństwo i migracja to kolejne przykłady, gdzie działania mają charakter optymalny, jeśli są prowadzone na poziomie Unii. To samo można powiedzieć o standaryzacji i ustanawianiu norm, jak również o zewnętrznym oddziaływaniu wewnętrznych polityki Unii (bioróżnorodność, globalne ocieplenie, zarządzanie korporacjami …)

Wartość dodana wydatków Wspólnoty płynie także z faktu, że to właśnie Wspólnota sama sprawuje kontrolę nad wszystkimi inicjatywami operacyjnymi w relacjach z państwami trzecimi. W związku z tym, Wspólnota może zapewnić spójność i synergię między głównymi instrumentami stosunków zewnętrznych: dialogiem politycznym, handlem, pomocą, współpracą gospodarczą, zewnętrznym oddziaływaniem polityk wewnętrznych. Dwustronne stosunki Państw Członkowskich (np. w dziedzinie polityki) z konkretnym państwem trzecim, a nawet regionem mogą równie dobrze mieć bliższy charakter lub dłuższą historię. Jednakże, pełen wachlarz instrumentów leży wyłącznie w kompetencjach Unii. W konsekwencji, wydatki Wspólnoty wykorzystane w powiązaniu z innymi dostępnymi instrumentami wywołują większy efekt „dźwigni” niż wydatki krajowe, a nawet międzynarodowe, które są ograniczone brakiem możliwości pełnego wykorzystania komplementarnego charakteru tych wydatków w stosunku do innych polityk.

Przykład: Przewagę porównawczą podejścia Unii dobrze ilustruje przypadek Bałkanów Zachodnich, gdzie Unia pomagała w opanowaniu kryzysu, a obecnie wspiera działania stabilizacyjne w regionie (poprzez szereg różnorodnych działań, jak dialog polityczny, doraźny system handlowy, zakrojone na szeroką skalę programy finansowe obejmujące współpracę w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, środki stabilizacji demokracji, reformy gospodarcze, itp.) w sposób, którego nie można osiągnąć poprzez wzajemnie powiązane działania poszczególnych Państw Członkowskich.

- Skuteczność zewnętrznych działań Unii: gromadzenie zasobów

Wartość dodana interwencji UE bezpośrednio polega na wpływie i wyrazistości, które są pochodną znaczenia gospodarczego, krytycznej masy finansowej oraz znaczących korzyści skali, jakie może ona przynieść.

Przykład: W dziedzinie wody, Wspólnota zdołała zmobilizować krytyczną masę funduszy o znaczeniu globalnym (w wyniku Światowego Szczytu Zrównoważonego Rozwoju, Wspólnota przeznaczy 1 mld euro na inicjatywę „Woda dla Życia”). Nawet jeśli poszczególne Państwa Członkowskie posiadają taką samą wiedzę i doświadczenie w tej dziedzinie, wielkość pomocy i różnorodność doświadczeń, jakie Unia jest w stanie zmobilizować jednocześnie, przyniesie znacznie większy wpływ na każde euro wydane w tym zakresie.

- Efekt katalityczny działań Unii: gromadzenie doświadczeń

Wspólnota angażuje się we współpracę z większością krajów świata . To umożliwia Państwom Członkowskim skuteczny, choć niebezpośredni udział w działaniach prowadzonych we wszystkich krajach rozwijających się i krajach znajdujących się w okresie przekształceń. Doświadczenie w integracji regionalnej daje Wspólnocie wyraźną przewagę w stosunkach z innymi instytucjami regionalnymi i promowaniu procesów regionalnych. Na przykład, tak jest w przypadku afrykańskich instytucji regionalnych i Mercosur.

Źródłem wartości dodanej Unii są także jej metody , jak również zwiększona koordynacja i spójność, jaką Unia zapewnia działając jako katalizator w stosunku do indywidualnych wysiłków podejmowanych przez Państwa Członkowskie.

Przykład : Pomoc humanitarna Wspólnoty wytworzyła unijną wartość dodaną w tej dziedzinie polityki poprzez wspólne rozumienie idei komplementarności i koordynacji, prowadzące do produktywnego podziału pracy pomiędzy dwustronną pomoc Państw Członkowskich i pomoc wspólnotową (efekt benchmarkingu). Unia jako całość dostarcza 50% globalnej pomocy humanitarnej rocznie, z czego samo ECHO reprezentuje 25%: to pozwala Unii wywierać wpływ na sposób, w jaki świat reaguje na potrzeby humanitarne w stosunku do innych głównych darczyńców, jak np. Stany Zjednoczone i organizacje takie jak ONZ.

Wartość dodana Unii tkwi także w jej metodach, którymi są w szczególności: uwalnianie pomocy, wsparcie sektorowe i budżetowe, sprzyjające krajowemu zaangażowaniu, usprawnienie krajowych systemów budżetowych, umożliwienie krajowym systemom planowania znalezienia optymalnej równowagi między kosztami powtarzającymi się i kosztami kapitałowymi, zapewnienie koordynacji działań darczyńców w ramach ich krajowych priorytetów i harmonogramów, jak również prowadzenie rządów w kierunku podejścia bardziej ukierunkowanego na wyniki. Komisja jako pierwsza wdrożyła podejście do rozwoju faktycznie oparte na wynikach, bezpośrednio wiążące wielkość pomocy z osiągnięciem przez kraje ich celów w zakresie eliminacji ubóstwa.

- Rezerwy wartości dodanej do dalszego wykorzystania

W porównaniu z tym, co mogą osiągnąć Państwa Członkowskie działając osobno lub równolegle, wartości dodanej UE nie należy postrzegać jako w pełni wykorzystanej. Wpływ tej wartości można zwiększyć poprzez poprawę spójności w stosunkach zewnętrznych Unii, jeśli skierujemy wysiłki poświęcone wewnętrznym dyskusjom na działania zewnętrzne.

Reforma planowania strategicznego, utworzenie EuropeAid i przekazanie zarządzania projektami na niższe szczeble już umożliwiło lepsze ukierunkowanie twórców programów na potrzeby lokalne oraz lepszą koordynację z innymi darczyńcami, jak również przyspieszyło tempo wdrażania programów (czas wdrażania skrócono średnio o rok). Ponadto, działania Unii skoncentrowano na tych obszarach, gdzie przynoszą one największą wartość dodaną: handel i rozwój, integracja regionalna, wsparcie makroekonomiczne, infrastruktura, zarządzanie oraz „trudne partnerstwa”. Rezerwy wartości dodanej pozostają niewykorzystane. Polegają one na usprawnieniu operacji zarządzania kryzysowego (gdzie tradycyjna pomoc jest zablokowana), zwiększeniu spójności w politykach zagranicznych i komplementarności między nimi a politykami Państw Członkowskich.

Coraz więcej dowodów przemawia za tym, że musi istnieć zbieżność pomiędzy celami polityki wewnętrznej Unii, jak zrównoważony wzrost lub bezpieczeństwo a celami jej polityki zagranicznej, jak zrównoważony rozwój i promocja praw człowieka i demokracji.

POTRZEBA WIĘKSZEJ SKUTECZNOŚCI: GRUNTOWNE PRZEKSZTAłCENIE INSTRUMENTÓW W ZAKRESIE STOSUNKÓW ZEWNęTRZNYCH

Jak już zauważono i podkreślono we wcześniejszych komunikatach, przedstawione w niniejszym komunikacie propozycje znacznie upraszczają dotychczasowe instrumenty RELEX w zakresie stosunków zewnętrznych. Obecnie pomoc i współpraca wspólnotowa są realizowane za pośrednictwem szeregu instrumentów regionalnych, np. CARDS, TACIS czy MEDA, oraz na podstawie ustaleń zawartych w porozumieniu z Cotonou w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR), do których należy dodać znaczną liczbę instrumentów tematycznych (np. Inicjatywę Europejską na rzecz Demokracji i Praw Człowieka).

Za przykład złożoności całego procesu może posłużyć współpraca i pomoc w południowym rejonie Morza Śródziemnego oraz na Bliskim i Środkowym Wschodzie, która obecnie podlega jedenastu różnym rozporządzeniom. Podobna sytuacja ma miejsce w regionie objętym programem Tacis oraz w Azji i Ameryce Łacińskiej. Pomoc przedakcesyjna realizowana jest za pośrednictwem trzech odrębnych instrumentów uregulowanych osobnymi rozporządzeniami Rady oraz rozporządzeniem koordynującym.

Rozporządzenia te wykazują znaczne różnice w zakresie komitologii i programowania. Wydajne i skoordynowane zarządzanie programami wspólnotowymi w oparciu o tak zróżnicowany i skomplikowany zestaw instrumentów staje się coraz trudniejszym zadaniem.

- Instrumenty „oparte na polityce”

Jak przewidziano w komunikatach z 10 lutego i 14 lipca, Komisja, kierowana potrzebą spójności w działaniach zewnętrznych oraz osiągnięcia lepszych i większych efektów przy dostępnych zasobach, niniejszym proponuje radykalne uproszczenie instrumentów, poprzez przyjęcie następujących zasad:

- Zapewnienie ogólnej spójności polityki: Odpowiednia koordynacja polityki fiskalnej i pieniężnej ( policy mix ) oraz równowaga pomiędzy potrzebą strategii krótkoterminowego reagowania a potrzebą strategii długoterminowych zostaną zapewnione w ramach krajowych dokumentów strategicznych (KDS) i regionalnych dokumentów strategicznych (RDS), jak również w ramach strategii przystąpienia i strategii tematycznych. Dokumenty te, podlegające regularnym przeglądom i odwołujące się do odpowiedniej „mieszanki” proponowanych, nowych instrumentów, zapewnią niezbędną spójność podejścia.

- Uproszczenie struktury i procedur: [3] Linie i procedury budżetowe (instrumenty finansowania i ich podstawy prawne) zostaną uproszczone w celu zwiększenia ich skuteczności i efektywności, w szczególności w odniesieniu do sytuacji krytycznych i kryzysów, oraz w celu poprawy ich zdolności reagowania na nowe inicjatywy, takie jak Globalny Fundusz Walki z HIV/AIDS, Gruźlicą i Malarią lub inicjatywa na rzecz zadłużonych, ubogich krajów (HIPS).

- Przydział zasobów ukierunkowany na rezultaty: Istnieje szeroki konsensus co do konieczności przydzielania zasobów zgodnie z oczekiwanymi, mierzalnymi wynikami działań. Zadaniem procesu KDS i RDS, popartego silniejszymi zdolnościami analitycznymi, jest konfrontacja pierwotnych celów z rzeczywistymi osiągnięciami.

- Lepszy dialog i koordynacja z innymi darczyńcami i instytucjami: Po pierwsze, z innymi instytucjami UE, ale także z Państwami Członkowskimi i instytucjami Bretton Woods.

- Lepszy dialog z państwami trzecimi: Nowy, uproszczony zestaw ukierunkowanych instrumentów, zapewniający lepsze zrozumienie i czytelność.

Mając na celu dalszą poprawę ogólnej skuteczności pomocy Unii zarządzanej przez Komisję, nowe instrumenty i przydziały środków finansowych będą realizowane ze zwróceniem większej uwagi na kryteria potrzeb i wyników działań. Ujęcie pomocy z poprzedniego EFR w budżecie ułatwi wzajemną stymulację dotychczasowych dwóch systemów prowadzącą do osiągnięcia poziomu najlepszej praktyki. Następnie, Komisja będzie dążyć do tego, aby nowe ramy regulujące programowanie i świadczenie pomocy postawiły ją w pozycji instytucji uprzywilejowanej.

- Przejście do tylko sześciu instrumentów, z których cztery są nowe

Ramy wyznaczone w niniejszym komunikacie pozwalają radykalnie zmniejszyć poprzednie złożoności i różnice, i zawierają propozycję trzech nowych, głównych instrumentów dla trzech nadrzędnych polityk w zakresie stosunków zewnętrznych , czyli polityki przedakcesyjnej, polityki Unii w stosunku do krajów sąsiadujących oraz polityki Unii na rzecz wsparcia rozwoju i współpracy gospodarczej z innymi krajami. Te trzy główne instrumenty uzupełnione są trzema instrumentami horyzontalnymi, w tym jednym nowym, odpowiadającymi na konkretne potrzeby, a w szczególności zapewniającymi reakcję w sytuacjach kryzysowych.

Trzy główne polityki i instrumenty to:

Polityka przedakcesyjna

Polityka ta obejmuje kraje kandydujące (Turcję i Chorwację) oraz potencjalne kraje kandydujące (Bałkany Zachodnie) i kształtowana jest w ramach działań akcesyjnych oraz przedakcesyjnych, czyli dokumentów strategicznych, raportów okresowych, Partnerstwa Europejskiego i Partnerstwa dla Członkostwa, a także negocjacji.

Instrument przedakcesyjny zastąpi szereg dotychczasowych instrumentów (PHARE, ISPA, SAPARD, CARDS, itd.) i obejmie obszary takie jak rozwój instytucjonalny, współpraca regionalna i transgraniczna, rozwój regionalny, rozwój obszarów wiejskich oraz rozwój zasobów ludzkich, odpowiadając na potrzebę elastycznego podejścia w celu szybkiego uwzględnienia nowych priorytetów.

Kraje beneficjenci dzieleni będą na dwie kategorie w zależności od ich statusu kraju kandydującego bądź potencjalnego kraju kandydującego (nadanego przez Radę). Potencjalne kraje kandydujące nadal będą otrzymywały pomoc w granicach wyznaczonych w rozporządzeniu dotyczącym programu CARDS, co obejmuje obszary takie jak rozwój instytucjonalny i demokratyzacja, rozwój gospodarczo-społeczny, współpraca regionalna i transgraniczna oraz harmonizacja w pewnym zakresie z dorobkiem wspólnotowym, w szczególności w przypadkach, w których leży to we wspólnym interesie UE i kraju beneficjenta. Kraje kandydujące otrzymują ten sam rodzaj pomocy, a ponadto przysługuje im pomoc mająca na celu:

- wsparcie tych krajów w spełnieniu kryteriów politycznych, gospodarczych i związanych z dorobkiem wspólnotowym, jakie są wymagane w celu uzyskania członkostwa (kryteria członkostwa), oraz w tworzeniu zdolności administracyjnej i sądowniczej do jej realizacji;

- wsparcie w przygotowaniu do korzystania z funduszy strukturalnych, Funduszu Spójności oraz Funduszu Rozwoju Obszarów Wiejskich (funduszy unijnych) po przystąpieniu w drodze przygotowania niezbędnych struktur i systemów oraz finansowania projektów.

W ramach tych nadrzędnych celów, uwzględniając historię i kontekst Bałkanów, kładzie się zwiększony nacisk na stabilizację, współpracę regionalną, środki budowy zaufania oraz rozwój gospodarczy.

Grupa EBI będzie w pełni wspierać te same cele, między innymi poprzez współfinansowanie programów regionalnych oraz inne formy współfinansowania lub konkretne mandaty.

Instrument europejskiego sąsiedztwa i partnerstwa

Instrument ten obejmuje kraje, do których adresowana jest europejska polityka sąsiedztwa tj. kraje południowego i wschodniego rejonu Morza Śródziemnego (kraje MEDA), zachodni region WNP oraz kraje południowego regionu Kaukazu. Instrument ten wspiera także nasze partnerstwo strategiczne z Rosją.

Instrument europejskiego sąsiedztwa i partnerstwa (ENPI) ma na celu dwa główne zadania, jakimi są:

- propagowanie postępującej integracji gospodarczej i głębszej współpracy politycznej pomiędzy UE i krajami partnerskimi;

- wykorzystanie szans i zmierzenie się z wyzwaniami związanymi z bliskością geograficzną UE i jej sąsiadów.

ENPI będzie przyczyniał się do większej współpracy w zakresie polityki, gospodarki, kultury i bezpieczeństwa pomiędzy UE i jej sąsiadami. Instrument ten będzie miał szeroki zakres zastosowania, zastępując MEDA i Tacis oraz inne dotychczasowe instrumenty, takie jak Europejska Inicjatywa na rzecz Demokracji i Praw Człowieka (EIDHR). ENPI będzie instrumentem „opartym na polityce", funkcjonującym w ramach dotychczasowych umów dwustronnych pomiędzy Wspólnotą i krajami sąsiadującymi. W szczególności będzie skupiać się na wspieraniu realizacji planów działania w ramach Europejskiej Polityki Sąsiedztwa. Swym zakresem będzie wykraczać poza działania na rzecz realizacji celów takich jak stały rozwój lub zwalczanie ubóstwa, obejmując na przykład znaczne wsparcie dla działań prowadzących do coraz większego uczestnictwa w unijnym rynku wewnętrznym. Pomoc w zakresie zbliżania ustawodawstw, zbieżności regulacyjnej oraz rozwoju instytucjonalnego będzie udzielana za pośrednictwem mechanizmów takich jak wymiana doświadczeń, długoterminowe uzgodnienia w zakresie współpracy bliźniaczej z Państwami Członkowskimi bądź uczestnictwo w programach i agencjach wspólnotowych.

Szczególną i innowacyjną cechą jest komponent dotyczący współpracy transgranicznej. ENPI będzie finansować „wspólne programy” prowadzące do zbliżenia graniczących ze sobą regionów Państw Członkowskich oraz krajów partnerskich. Instrument ten spowoduje radykalne uproszczenie procedur oraz znaczne zwiększenie wydajności. Wykorzystane zostanie podejście typowe dla funduszy strukturalnych, czyli oparte na zasadzie wieloletniego programowania, partnerstwa i współfinansowania. Współpraca transgraniczna na zewnętrznych granicach Unii będzie prowadzona przy zastosowaniu wspólnej metodologii, w ramach IPA lub ENPI, w zależności od kraju sąsiadującego. W przypadku działań na zewnętrznych granicach Unii, komponenty ENPI i IPA dotyczące współpracy transgranicznej, będą współfinansowane przez Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR).

EBI zwiększy swoje wsparcie dla realizacji powyższych celów w granicach swoich kompetencji, zwłaszcza w ramach kolejnej generacji jego mandatów zewnętrznych, oraz zapewni optymalne połączenie własnych zasobów i środków budżetowych w ramach szeregu instrumentów finansowych.

Polityka dotycząca współpracy w zakresie rozwoju oraz współpracy gospodarczej z innymi krajami

Polityka ta obejmuje w szczególności wszystkie kraje, terytoria i regiony, którym nie przysługuje pomoc w ramach instrumentu przedakcesyjnego lub instrumentu europejskiego sąsiedztwa i partnerstwa. Celem polityki wspólnotowej dotyczącej współpracy w zakresie rozwoju oraz współpracy gospodarczej jest wspieranie współpracy w zakresie rozwoju, współpracy gospodarczej, finansowej, naukowo-technicznej oraz wszelkich innych form współpracy z partnerskimi krajami i regionami, a tym samym pomoc krajom rozwijającym się w osiągnięciu Milenijnych Celów Rozwoju i eliminacji ubóstwa. Współpraca realizowana jest w ramach zasad i celów działań zewnętrznych UE oraz zgodnie z art. 179 i 181 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską.

Instrument współpracy w zakresie rozwoju oraz współpracy gospodarczej (DCECI) będzie głównym narzędziem wspierania krajów rozwijających się w wysiłkach na rzecz osiągnięcia tych celów. Instrument współpracy w zakresie rozwoju oraz współpracy gospodarczej ma szerokie zastosowanie i obejmuje zarówno współpracę z krajami i regionami partnerskimi, jak również inicjatywy horyzontalne lub tematyczne na rzecz krajów partnerskich, które sprzyjają realizacji celów określonych w art. 177-181a Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz zobowiązań międzynarodowych Wspólnoty. Obejmuje on instrument będący następcą dziewiątego EFR . Ujęcie jego w budżecie ułatwi wzajemną stymulację dotychczasowych dwóch systemów prowadzącą do osiągnięcia poziomu najlepszej praktyki.

Te trzy główne instrumenty są oparte na polityce, w związku z czym mają konkretny zasięg i następstwa geograficzne. Uzupełniają je trzy instrumenty/programy, których celem jest zapewnienie reakcji w określonych sytuacjach kryzysowych. Są to:

Instrument na rzecz stabilności

Jest to nowy instrument stworzony z myślą o zapewnieniu odpowiedniej reakcji w przypadku niestabilności bądź sytuacji kryzysowych, jak również odpowiedzi na wyzwania o dłuższym horyzoncie czasowym, mające związek ze stabilnością lub bezpieczeństwem. Będzie on stanowił uzupełnienie następujących instrumentów: przedakcesyjnego, europejskiego sąsiedztwa i partnerstwa oraz współpracy w zakresie rozwoju i współpracy gospodarczej, a także zapewni pomoc w tworzeniu warunków dla realizacji polityk wspieranych w ramach IPA, EPNI i DCECI.

W szczególności , instrument na rzecz stabilności pozwoli Wspólnocie na:

- skuteczną, natychmiastową i zintegrowaną reakcję w ramach jednego instrumentu prawnego na sytuacje kryzysowe bądź przypadki niestabilności w państwach trzecich, do czasu wznowienia normalnej współpracy w ramach jednego z ogólnych instrumentów współpracy i pomocy. To opierać się będzie na wartości dodanej Mechanizmu Szybkiego Reagowania oraz na przepisach dotyczących sytuacji krytycznych określonych w ramach dotychczasowych instrumentów finansowych w zakresie stosunków zewnętrznych;

- reagowanie na powstałe w państwach trzecich transgraniczne wyzwania globalne i regionalne dotyczące bezpieczeństwa bądź stabilności, w tym kwestie takie jak bezpieczeństwo jądrowe i nierozprzestrzenianie broni jądrowej, a także zwalczanie przemytu, przestępczości zorganizowanej i terroryzmu oraz nieprzewidzianych poważnych zagrożeń dla zdrowia publicznego;

- reagowanie, we właściwym czasie, na przyszłe palące wyzwania polityczne stojące przed Unią, poprzez inicjowanie działań nieprzewidzianych w ramach trzech instrumentów opartych na polityce do czasu, gdy będzie można je odpowiednio zintegrować w politycznych ramach tych instrumentów.

Instrument na rzecz stabilności funkcjonuje jedynie w ramach pierwszego filaru. Jednakże został on opracowany z uwzględnieniem potrzeby skutecznej koordynacji operacyjnej pomiędzy działaniami wspólnotowymi oraz środkami podejmowanymi w ramach Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa.

Instrument pomocy humanitarnej i pomocy makrofinansowej

Dwa pierwsze z tych instrumentów pozostaną bez zmian, z tym że pomoc żywnościowa o charakterze humanitarnym nie będzie przedmiotem osobnego rozporządzenia, lecz zostanie ujęta w ramach pomocy humanitarnej. Jeśli chodzi o pomoc humanitarną, została ona już wystarczająco dobrze zdefiniowana pod względem zakresu i celów, jest skutecznie realizowana i przynosi dobre rezultaty. Ponadto, pomoc makrofinansowa, od czasu swojego powstania w 1990 r., sprawdza się jako efektywny instrument stabilizacji gospodarczej i siła napędowa reform strukturalnych w krajach beneficjentach, a zatem nie wymaga żadnych zmian.

- Zewnętrzny wymiar polityki wewnętrznej

Jak zauważono powyżej, projekcja polityki wewnętrznej poza Unię zapewnia znaczącą wartość dodaną dla działań na poziomie unijnym. Ponadto w celu skutecznego projektowania tej polityki należy pogodzić potrzebę jej spójności i wyrazistości tematycznej (w szczególności w dziedzinach takich jak edukacja, środowisko, imigracja i sprawy azylowe, cła i podatki oraz sieci) z potrzebą ogólnej spójności stosunków zewnętrznych (jak określono w krajowych lub regionalnych dokumentach strategicznych lub w dokumentach ramowych dotyczących polityki przedakcesyjnej).

Uwzględniając tę nadrzędną potrzebę, trzy wyżej określone ogólne instrumenty oparte na polityce będą obejmowały wszystkie obszary polityki , czy to w formie szczegółowych zagadnień tematycznych, czy też w kontekście odpowiedniej koordynacji polityki fiskalnej i pieniężnej ( policy mix ) dla danego państwa trzeciego lub regionu w drodze opracowania i przyjęcia krajowych/regionalnych dokumentów strategicznych i programów bądź Partnerstwa Europejskiego oraz Partnerstwa dla Członkostwa. Nie istnieje zatem potrzeba uregulowania zewnętrznego wymiaru polityki wewnętrznej przy pomocy odrębnych instrumentów prawnych lub rozporządzeń.

Załączone projekty rozporządzeń spełniają tę potrzebę.

W ramach stosownych instrumentów i rozporządzeń zapewniono zatem odpowiednie i pełne uwzględnienie zewnętrznego wymiaru polityki wewnętrznej. Pozwoli to na objęcie zakresem czterech nowych instrumentów działań pomocowych w obszarach takich jak środowisko, edukacja, transport, cła i podatki. W niektórych przypadkach realizacja danego celu politycznego będzie wymagała niegeograficznego programowania środków finansowych, jako że będą one służyły celom wielostronnym, np. umożliwieniu Unii Europejskiej propagowania celów środowiskowych w kontekście wielostronnym, bez względu na priorytety poszczególnych beneficjentów.

Komisja zaangażuje się w dialog z Radą i Parlamentem na temat tego, w jaki sposób zamierza zapewnić spójność celów tych polityk i instrumentów z ogólnym kierunkiem i przesłaniem polityki Unii oraz zminimalizować przypadki wzajemnego nakładania się na siebie i luk pomiędzy instrumentami tematycznymi i geograficznymi. Jak wyjaśniono w poprzednich komunikatach, polityka musi pełnić rolę wiodącą w stosunku do instrumentów, aby zapewnić ogólną spójność.

Ponadto, nowe ramy zwiększą skuteczność i efektywność procedur finansowych poprzez zapewnienie większej elastyczności i przewidywalności, a tym samym ograniczenie opóźnień pomiędzy podjęciem decyzji politycznych a ich realizacją.

Wnioskuje się do Rady i Parlamentu o przyjęcie proponowanych rozporządzeń dotyczących instrumentu europejskiego sąsiedztwa i partnerstwa oraz instrumentu współpracy gospodarczej i współpracy w zakresie rozwoju, określonych w sekcjach 2) i 3) poniżej.

Wnioskuje się do Rady o przyjęcie, po zasięgnięciu opinii Parlamentu Europejskiego, instrumentu przedakcesyjnego oraz instrumentu na rzecz stabilności, jakie zostały określone w sekcjach 1) i 4) poniżej.

[1] Wszelkie nie załatwione wnioski legislacyjne zostaną podtrzymane jedynie w przypadku, gdy przyjęcie danego wniosku jest warunkiem niezbędnym do realizacji środków budżetowych przyznanych w ramach bieżącej perspektywy finansowej. Komisja we właściwym czasie wycofa wnioski, które nie muszą być przyjęte.

[2] Cele te szczegółowo określa komunikat z 10 lutego.

[3] Obecnie jest 91 linii budżetowych w obszarach polityki rodziny RELEX. Liczba ta nie obejmuje linii budżetowych w innych zasobach opracowujących projekty polityk z obecnej pozycji 4.