– przeprowadzanie reform strukturalnych;

– zapewnienie odpowiedzialnej polityki budżetowej.

1. Pobudzanie inwestycji

1.1 Poprawa funkcjonowania sektora finansowego

Dostęp przedsiębiorstw do finansowania jest niezbędny, by mogły one się rozwijać i wprowadzać innowacje. W niektórych państwach odsetek MŚP uznających dostęp do finansowania za największe wyzwanie jest wciąż wysoki (30 % w Grecji i 25 % na Cyprze). Problem z finansowaniem zgłaszają także najmniejsze przedsiębiorstwa (12 % mikroprzedsiębiorstw), przedsiębiorstwa powstałe względnie niedawno (13 % przedsiębiorstw utworzonych w ciągu ostatnich dwóch do pięciu lat) oraz nowe przedsiębiorstwa charakteryzujące się dużym wzrostem (14 % przedsiębiorstw o rocznych stopach wzrostu na poziomie co najmniej 20 % – tzw. gazeli) . Ponieważ MŚP polegają w kwestii finansowania głównie na sektorze bankowym, ich dostęp do kredytów nadal budzi obawy, zwłaszcza w krajach, w których systemy bankowe przechodzą zmiany. Aby wspierać i reformować uregulowania dotyczące kapitału wysokiego ryzyka, które są niezwykle istotne w szczególności dla przedsiębiorstw charakteryzujących się dużym wzrostem, oraz aby zapewnić rynkom finansowym więcej możliwości kredytowania gospodarki, Komisja zaproponowała wprowadzenie zmian w rozporządzeniach w sprawie europejskich funduszy venture capital i europejskich funduszy na rzecz przedsiębiorczości społecznej. Jest to kolejny krok w kierunku utworzenia unii rynków kapitałowych.

Unia rynków kapitałowych może zapewnić warunki równego dostępu do finansowania wszystkim przedsiębiorstwom w różnych państwach członkowskich, pobudzając w ten sposób inwestycje i wykorzystanie innowacji wolne od zakłóceń. Warunki i modele finansowania różnią się znacznie w poszczególnych państwach członkowskich, co utrudnia pełnienie przez sektor finansowy jego głównej funkcji skutecznego pośrednika pomiędzy źródłami kapitału a możliwościami inwestycyjnymi. W pełni rozwinięta unia rynków kapitałowych zapewni alternatywne źródła finansowania dzięki rynkom akcji i obligacji. Z jednej strony będzie ona uzupełnieniem systemu bankowego, a z drugiej strony ułatwi odpowiednią ocenę ryzyka i alokację kapitału w systemie finansowym. Kapitał musi przepływać do obszarów charakteryzujących się wyższym wzrostem wydajności, innowacjami i działalnością o wysokiej produktywności. Ściślej zintegrowane rynki kapitałowe stanowiłyby również bufor dla wstrząsów gospodarczych dzięki dzieleniu się ryzykiem z sektorem prywatnym. Poza koniecznością szybkiego przyjęcia środków już zaproponowanych przez Komisję dodatkowe zmiany w obrębie ram legislacyjnych mających zastosowanie do inwestycji w aktywa związane z infrastrukturą oraz małe i średnie przedsiębiorstwa dokonywanych przez zakłady ubezpieczeń i banki pomogą zwiększyć finansowanie gospodarki. Dodatkowo brak skuteczności krajowych ram dotyczących niewypłacalności powoduje, że warunki dostępu do kredytów w państwach członkowskich nie są równe. Komisja wkrótce przedstawi po raz drugi wniosek w sprawie ram restrukturyzacji zapobiegawczej, a także środki służące usprawnieniu postępowań w sprawie niewypłacalności.

Państwa członkowskie muszą również starać się rozwiązywać utrzymujące się problemy w sektorze bankowym, tak aby wspierać inwestycje i ułatwiać finansowanie europejskiej gospodarki. Wysoki poziom kredytów zagrożonych nadal jest poważnym wyzwaniem w wielu państwach członkowskich. Kredyty zagrożone i nieefektywność operacyjna w połączeniu z niskim oprocentowaniem i otoczeniem charakteryzującym się niskim wzrostem wpływają na rentowność banków, co z kolei wpływa na ich zdolność generowania lub pozyskiwania nowego kapitału służącego kredytowaniu nowych pożyczek, a w rezultacie na ich możliwość wspierania ożywienia gospodarczego. Aby przerwać to błędne koło, należy uwolnić banki od tych obciążeń, nie sięgając jednak do kieszeni podatnika. Niezwykle istotne w tym kontekście są skuteczne ramy pozasądowego rozstrzygania sporów i ramy upadłościowe, w tym restrukturyzacja zapobiegawcza. Przyjęte reformy w tym zakresie powinny zostać w pełni wprowadzone. Należy umożliwić sprzedaż kredytów zagrożonych pozabankowym wyspecjalizowanym instytucjom oraz obsługiwanie tych kredytów przez te instytucje. Wszystkie państwa członkowskie powinny zachęcać do takiego działania zgodnie ze stosownym prawodawstwem.

Należy zachęcać banki do dalszego zwiększania wydajności operacyjnej.

Czynniki cykliczne i strukturalne – w tym nowe wymogi regulacyjne i otoczenie charakteryzujące się niską wydajnością – wywarły wpływ na rentowność banków. Dostosowanie modeli biznesowych banków do nowego środowiska operacyjnego wymaga kolejnych działań, które mogą obejmować dalsze ograniczanie nadwyżki zdolności oraz konsolidację tego sektora. Niedoprowadzone do końca inicjatywy regulacyjne należy uzgadniać sprawnie, tak aby zapewnić jasność i pewność prawa, unikając tym samym nieodpowiedniego wpływu na finansowanie gospodarki realnej. Dodatkowe inicjatywy przewidziane na szczeblu międzynarodowym nie powinny prowadzić do wyraźnego podniesienia wymogów kapitałowych ogółem.

Osiągnięcie postępów w dokończeniu tworzenia unii bankowej powinno przebiegać szybko. Postępy te wymagają jednocześnie usprawnień w zakresie dalszego zmniejszania ryzyka i podziału ryzyka. Odporność sektora bankowego znacznie wzrosła w ostatnich latach. W 2016 r. w odniesieniu do ceny akcji banków odnotowano jednak okresy istotnych napięć, także w związku z sytuacją na rynkach międzynarodowych, np. trudnościami w Chinach, lub w następstwie wyniku referendum w Zjednoczonym Królestwie. Zapewnienie zaufania do sektora bankowego i dalsza jego odbudowa są niezwykle istotne. Dyrektywa w sprawie naprawy oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków oraz zasady pomocy państwa UE wspólnie stanowią ramy umożliwiające zagwarantowanie stabilności finansowej przy jednoczesnej ochronie podatników. Należy przyspieszyć prace nad wspólnym mechanizmem ochronnym w ramach jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków. Należy także kontynuować rozmowy dotyczące europejskiego systemu gwarantowania depozytów w celu jak najszybszego osiągnięcia porozumienia przez współprawodawców. Priorytetowo należy potraktować przyjęcie przyszłych wniosków służących ograniczeniu ryzyka.

1.2 Zwiększenie wpływu funduszy UE na rzecz wsparcia planu inwestycyjnego dla Europy

Plan inwestycyjny dla Europy okazał się użytecznym narzędziem, które przynosi konkretne rezultaty i przyczynia się do trwałego zwiększenia poziomu inwestycji w państwach członkowskich. W ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS) uruchomiono blisko 138 mld EUR w 27 państwach członkowskich w okresie nieco ponad jednego roku. Oczekuje się, że w tym samym okresie czasu prawie 300 000 MŚP skorzystało z EFIS . Dzięki swoim różnym aspektom (instrumenty finansowe, pomoc techniczna i środki usprawniające otoczenie biznesowe) plan inwestycyjny dla Europy wywiera faktyczny wpływ w kilku sektorach poprzez wspieranie innowacyjnych projektów, które przyczyniają się do tworzenia miejsc pracy i rozwoju społeczności lokalnych oraz zwalczania bezrobocia młodzieży. Projekty te mają kluczowe znaczenie dla przyszłości gospodarki UE i docelowych głównych obszarów działania takich jak wsparcie MŚP, badania, rozwój technologiczny i innowacje, energia ze źródeł odnawialnych, efektywność energetyczna, infrastruktura cyfrowa i transportowa.

Z planu inwestycyjnego będzie mogło skorzystać więcej projektów w większej liczbie państw członkowskich. Komisja zaproponowała rozszerzenie EFIS (wniosek w sprawie EFIS 2.0) i podwojenie kwoty jego środków do wysokości 630 mld EUR do roku 2022, przy jednoczesnym poprawieniu zasięgu geograficznego i sektorowego. Niezbędne jest szybkie przyjęcie tego wniosku .

Poza rozszerzeniem EFIS zasięg geograficzny zwiększy się także dzięki dodatkowym i uproszczonym możliwościom łączenia EFIS z europejskimi funduszami strukturalnymi i inwestycyjnymi, w połączeniu z intensywniejszą pomocą techniczną w Europie. W nowym okresie programowania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, za pośrednictwem których zapewnione zostaną środki na inwestycje w państwach członkowskich w latach 2014–2020 w wysokości 454 mld EUR, w większym stopniu skoncentrowano się na skutecznym i wydajnym wykorzystaniu zasobów UE dzięki zastosowaniu wymogu, że programy muszą jasno określać zamierzone rezultaty i przedstawiać je jako wymierne cele. Ponadto wymaga się, aby państwa członkowskie prowadziły działania w kierunku stworzenia legislacyjnego i strukturalnego środowiska umożliwiającego sektorom otrzymywanie środków w celu skutecznego osiągania rezultatów. Komisja zaproponowała zwiększenie w przyszłości możliwości łączenia EFIS i europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych oraz instrumentu „Łącząc Europę”.

Zrównoważone inwestycje zwiększają wydajność całej gospodarki dzięki bardziej efektywnemu gospodarowaniu zasobami i lepszej efektywności energetycznej oraz niższym kosztom nakładów, ograniczając jednocześnie koszty zewnętrzne i negatywne efekty zewnętrzne. Dokładniej rzecz biorąc, wsparcie przejścia do niskoemisyjnej gospodarki o obiegu zamkniętym zapewni nowe miejsca pracy w sektorze usług, np. w usługach innowacyjnych, usługach konserwacji i naprawy oraz w dziedzinie projektowania i produkcji nowych, bardziej zrównoważonych produktów. Do konkretnych obszarów, w których gospodarka o obiegu zamkniętym i bardziej efektywne gospodarowanie zasobami mają potencjalnie duże znaczenie makroekonomiczne, należą: zielone zamówienia publiczne, inwestycje w infrastrukturę gospodarowania odpadami i wodą, zrównoważone budownictwo, surowce krytyczne, biopaliwa i biochemikalia, a także inwestycje energetyczne i inwestycje związane z klimatem.

Inwestycje należy także koncentrować na kapitale ludzkim i infrastrukturze społecznej. Rozwój usług opieki długoterminowej oraz przystępnych cenowo i elastycznych placówek opieki nad dziećmi jest szczególnie istotny, by zmniejszyć obowiązki związane z opieką nad osobami starszymi i dziećmi, często ciążące na kobietach. Ciągłe działania inwestycyjne są także niezbędne w obszarze kształcenia i uczenia się przez całe życie, aby wspierać zdolność do zatrudnienia i zapobiegać ryzyku zróżnicowania wynagrodzenia i warunków pracy pracowników o wysokich kwalifikacjach i o niskich umiejętnościach zawodowych.

Państwa członkowskie odniosą korzyści z jaśniejszych wytycznych w sprawie reguł rachunkowości publicznej (ESA 2010), zwłaszcza w odniesieniu do partnerstw publiczno-prywatnych. Przewodnik dotyczący traktowania partnerstw publiczno-prywatnych z punktu widzenia statystyki, przygotowany przez Eurostat we współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym i skierowany głównie do zainteresowanych podmiotów prywatnych, opublikowano w dniu 29 września 2016 r. . Publikacji tej towarzyszy aktywna i szeroko zakrojona kampania. Ponadto Komisja ściśle monitoruje wpływ interpretacji reguł rachunkowości publicznej na tworzenie partnerstw publiczno-prywatnych w poszczególnych sektorach i w razie konieczności rozważy podjęcie dalszych działań.

1.3 Przezwyciężanie barier dla inwestycji

UE i jej państwa członkowskie podjęły kroki służące zwalczaniu barier dla inwestycji, jednak potrzebne są kolejne działania w tym zakresie. Podczas gdy Komisja będzie kontynuować starania na rzecz usprawnienia ogólnego otoczenia inwestycyjnego na szczeblu UE, w tym poprzez pogłębienie jednolitego rynku, państwa członkowskie powinny zintensyfikować swoje wysiłki zmierzające do usunięcia przeszkód dla inwestycji na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym.

Zrównoważone inwestowanie wymaga istnienia stabilnego i przewidywalnego otoczenia biznesowego. Komisja przedstawiła już inicjatywy, które mają ułatwić finansowanie gospodarki realnej, takie jak obniżenie opłat kapitałowych dla zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji w przypadku inwestycji infrastrukturalnych oraz przyjęcie praktycznych wytycznych w sprawie stosowania zasad pomocy państwa do finansowania publicznego infrastruktury . Ponadto prace nad unią energetyczną, unią rynków kapitałowych, strategią jednolitego rynku, strategią jednolitego rynku cyfrowego, pakietem dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym oraz międzynarodowymi umowami handlowo-inwestycyjnymi obejmują szczególne środki, które – gdy zostaną w pełni wdrożone – pomogą w usunięciu przeszkód, promowaniu innowacji oraz usprawnieniu otoczenia inwestycyjnego. Przykładowo w ramach unii energetycznej powinien istnieć proces zarządzania oparty na krajowych planach w zakresie energii i klimatu na rok 2030 i późniejszy okres, co zagwarantuje przedsiębiorstwom, inwestorom i społeczeństwu przewidywalność. Należy także zwiększyć pewność ex ante rachunkowości publicznej w odniesieniu do poszczególnych sektorów, takich jak efektywność energetyczna. Pełne wdrożenie systemu łączności ruchomej piątej generacji 5G na obszarze Unii Europejskiej do 2025 r. może doprowadzić do utworzenia dwóch milionów miejsc pracy. Dodatkowo niedawny powrót do inicjatywy wspólnej skonsolidowanej podstawy opodatkowania osób prawnych przyczyni się do zwiększenia atrakcyjności UE jako miejsca inwestycji dzięki zaoferowaniu przedsiębiorstwom przewidywalnych zasad, równych warunków działania i niższych kosztów przestrzegania przepisów. Pozwoli to także wspierać innowacje w Europie poprzez zapewnienie, że koszty inwestycji w badania i rozwój można odliczyć od podatku, i zajęcie się problemem preferencyjnego traktowania finansowania dłużnego zamiast finansowania kapitałem własnym w kontekście opodatkowania.