Od czasu sprawozdania z 2020 r. Komisja kontynuowała omawianie w ramach odpowiednich komitetów i grupy ekspertów serii projektów aktów wykonawczych i delegowanych niezbędnych do rozwoju elementów interoperacyjności. Obecnie 12 aktów znajdujących się na różnych etapach procedury przyjęcia już zostało lub wkrótce zostanie przedłożonych pod formalne głosowanie w komitetach ds. interoperacyjności . Pozostałe dwa akty są w przygotowaniu. Ogólnie rzecz biorąc, do opracowania nowej architektury IT potrzebne są 74 akty wykonawcze i delegowane, jak przedstawiono w poniższej tabeli:

Rozporządzenia w sprawie interoperacyjności stanowią, że aby uzupełnić i wdrożyć pewne szczegółowe aspekty techniczne tych rozporządzeń, należy przyjąć akty wykonawcze. Niektóre z tych aktów są niezbędne, aby umożliwić pełne rozpoczęcie przez eu-LISA procesu projektowania i opracowywania elementów interoperacyjności w kontekście całej architektury systemów informatycznych, w szczególności biorąc pod uwagę fakt, że wymaga to określenia specyfikacji technicznych i przygotowania postępowania o udzielenie zamówienia, aby móc podjąć współpracę z wykonawcami. Tego rodzaju specyfikację istotnych warunków zamówienia należy oprzeć na jasnej i kompletnej specyfikacji technicznej określonej w niezbędnych zaproszeniach do składania ofert. Inne akty są konieczne do określenia zasad technicznych, aby ułatwić stosownym organom państw członkowskich i agencjom UE funkcjonowanie na miejscu, na przykład poprzez wykorzystanie standardowych formularzy i ustanowienie procedur współpracy w celu rozwiązywania problemów związanych z bezpieczeństwem.

Jak przewidziano w art. 78 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2019/817 i art. 74 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2019/818, Komisja ma obowiązek przedłożenia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania o stanie przygotowań do pełnego wdrożenia tych rozporządzeń w sprawie interoperacyjności. Sprawozdanie powinno zawierać szczegółowe informacje o poniesionych kosztach oraz informacje dotyczące rodzajów ryzyka, które mogą mieć wpływ na ogólne koszty. Komisja ma składać podobne sprawozdania co roku do czasu wyznaczenia dat uruchomienia elementów interoperacyjności w drodze aktów wykonawczych Komisji, o których mowa w art. 72 rozporządzenia (UE) 2019/817 i art. 68 rozporządzenia (UE) 2019/818.

W dniu 11 czerwca 2019 r. weszły w życie rozporządzenia w sprawie interoperacyjności . Rozporządzenia opracowano, aby zaktualizować systemy informacyjne UE w dziedzinach bezpieczeństwa oraz zarządzania granicami i migracją oraz sprawić, by współdziałały w sposób bardziej inteligentny i sprawniejszy. Mając to na względzie, interoperacyjność systemów informacyjnych UE wprowadzono w celu poprawy skuteczności i wydajności odpraw na granicach zewnętrznych oraz przyczynienia się do zapobiegania migracji nieuregulowanej i zapewnienia wysokiego poziomu bezpieczeństwa wewnętrznego w ramach przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w Unii Europejskiej. Interoperacyjność ma również na celu poprawę wdrażania wspólnej polityki wizowej, pomoc w rozpatrywaniu wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, przyczynianie się do zapobiegania przestępstwom terrorystycznym i innym poważnym przestępstwom, ich wykrywania i prowadzenia w ich sprawie postępowań przygotowawczych oraz ułatwianie identyfikacji nieznanych osób.

-W przypadku systemu wjazdu/wyjazdu istnieje ryzyko opóźnień w stosunku do uzgodnionego harmonogramu wdrożenia. Niektóre państwa członkowskie mają trudności z dotrzymaniem terminów, głównie ze względu na opóźnienia w postępowaniach o udzielenie zamówienia. Od czasu kwietniowego posiedzenia forum pojawiły się podobne trudności w związku z opóźnieniami dostaw przez wykonawców na poziomie centralnym. Jeżeli chodzi o rewizję Systemu Informacyjnego Schengen, Agencja Unii Europejskiej ds. Zarządzania Operacyjnego Wielkoskalowymi Systemami Informatycznymi w Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości (eu-LISA) i państwa członkowskie rozpoczęły – z półtoramiesięcznym opóźnieniem – przeprowadzanie testów gotowości systemów krajowych. Testy te powinny się zakończyć do grudnia 2021 r. Należy kontynuować wdrażanie wszelkich możliwych środków ograniczających ryzyko, aby upewnić się, że wszystko będzie gotowe przed planowanym terminem uruchomienia tych systemów i nowej architektury interoperacyjności.

Komisja wykorzystała swój proces wczesnego ostrzegania (RAP-IT) do monitorowania postępów państw członkowskich. Na tej podstawie Komisja kontynuowała i zintensyfikowała kontakty dwustronne z państwami członkowskimi, które borykają się z trudnościami. Obejmowało to między innymi organizowanie częstszych spotkań oraz wysyłanie pism na szczeblu politycznym.

Od czasu ostatniego sprawozdania Komisja kontynuowała omawianie w ramach odpowiednich komitetów i grupy ekspertów serii aktów wykonawczych i delegowanych niezbędnych do rozwoju elementów interoperacyjności. Obecnie 24 akty znajdujące się na różnych etapach procedury przyjęcia już zostały lub wkrótce zostaną przedłożone pod formalne głosowanie w komitetach ds. interoperacyjności. Pozostałe dwa akty są w przygotowaniu. Ogólnie rzecz biorąc, do opracowania nowej architektury IT potrzebne są 74 akty wykonawcze i delegowane.

W rozporządzeniach w sprawie interoperacyjności (2019/817 i 2019/818) nałożono na Komisję obowiązek, aby co roku przedkładała Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie o stanie przygotowań do pełnego wdrożenia tych rozporządzeń. Niniejsze sprawozdanie jest drugim takim sprawozdaniem Komisji.

Znaczenie terminowego wdrożenia rozporządzeń w sprawie interoperacyjności jest powszechnie uznane na szczeblu UE i państw członkowskich. W celu osiągnięcia pełnego i prawidłowego wdrożenia państwa członkowskie, agencje UE i Komisja muszą ściśle ze sobą współdziałać, aby uniknąć sytuacji, w której brak działania ze strony któregokolwiek z tych podmiotów doprowadzi do opóźnienia w rozpoczęciu funkcjonowania systemów dla wszystkich.

Mając to na względzie, Komisja korzysta z procesu wczesnego ostrzegania na potrzeby monitorowania wdrażania i stosowania systemów IT w obszarze migracji, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, a także interoperacyjności tych systemów (RAP-IT). Usprawnia to proces kontrolowania i monitorowania wdrażania nowej architektury systemów IT równolegle z nadzorowaniem korzystania z już funkcjonujących systemów.

Elementem tego procesu monitorowania jest forum ds. interoperacyjności. Od 2019 r. Komisja zwołuje dwa razy do roku te posiedzenia na wysokim szczeblu, aby zgromadzić wszystkie państwa członkowskie i państwa stowarzyszone w ramach Schengen, agencje UE oraz pozostałe zaangażowane zainteresowane strony. Celem forum jest omówienie, w jaki sposób poczynić odpowiednie przygotowania i zwiększyć gotowość, zidentyfikowanie rodzajów ryzyka i rozwiązań oraz zapewnienie wszelkiego niezbędnego wsparcia, aby zagwarantować pełne wdrożenie ram interoperacyjności w uzgodnionym terminie, który upływa z końcem 2023 r. Zaangażowane agencje UE to eu-LISA, Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej oraz Europol. Do udziału w forum zaproszono inne zainteresowane strony, takie jak: Parlament Europejski i Radę, Koordynatora UE ds. Zwalczania Terroryzmu, Agencję Unii Europejskiej ds. Szkolenia w Dziedzinie Ścigania, Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu, Agencję Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz Europejskiego Inspektora Ochrony Danych.

Pierwsze forum ds. interoperacyjności odbyło się w marcu 2019 r., drugie – w listopadzie 2019 r., a trzecie – w maju 2020 r. Po przyjęciu w sierpniu 2020 r. pierwszego sprawozdania Komisji o stanie przygotowań do pełnego wdrożenia rozporządzeń w sprawie interoperacyjności zorganizowano dwa kolejne posiedzenia forum w formie wideokonferencji w październiku 2020 r. i w kwietniu 2021 r. Na potrzeby tych posiedzeń Komisja przygotowała – na podstawie otrzymanych odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszach – indywidualne i zbiorcze tablice wyników przedstawiające stan wdrażania nowej architektury IT we wszystkich państwach członkowskich.

Na posiedzeniu forum, które odbyło się w październiku 2020 r., podkreślono, że ogółem zarządzanie w państwach członkowskich i państwach stowarzyszonych w ramach Schengen jest dobre oraz że państwa te osiągnęły znaczące postępy we wdrażaniu nowej architektury systemów informacyjnych UE. Nadal utrzymują się jednak pewne wyzwania. Zachęcono państwa członkowskie, aby kontynuowały zapewnianie wsparcia politycznego na wysokim szczeblu, oraz podkreślono, że muszą one zwrócić szczególną uwagę na następujące kwestie:

·opóźnienia w krajowych postępowaniach o udzielenie zamówienia,

·zakończenie oceny i nowelizacji przepisów krajowych oraz

·szybkie oszacowanie i zabezpieczenie niezbędnych środków na szczeblu krajowym.

Ponieważ zbliża się planowany termin uruchomienia systemu wjazdu/wyjazdu, posiedzenie forum, które odbyło się w październiku 2020 r., było również okazją do zwrócenia szczególnej uwagi na postępy we wdrażaniu tego systemu. Komisja wyraziła szczególne obawy dotyczące rozwoju tego systemu w niektórych państwach członkowskich, które wskazały niski poziom gotowości. Obawy dotyczyły w szczególności postępowań o udzielenie zamówienia dotyczących rozwoju technicznego i sprzętu na przejściach granicznych. W ramach działań następczych Komisja kontynuowała rundy regularnych spotkań dwustronnych z państwami członkowskimi, w których zidentyfikowano ryzyko opóźnień, i skupiła się na omówieniu kwestii finansowych i umownych. Komisja skierowała również pisma do tych państw członkowskich, aby podnieść świadomość na szczeblu politycznym.

W tym kontekście oraz biorąc pod uwagę przeprowadzoną przez eu-LISA analizę i wyniki dyskusji z państwami członkowskimi w organach zarządzających eu-LISA oraz w grupach roboczych Rady, Komisja dokonała przeglądu harmonogramu. W grudniu 2020 r. Komisja zaproponowała przedłużenie terminu wdrożenia systemu wjazdu/wyjazdu o 2 miesiące, tj. uruchomienie systemu w maju 2022 r. Pozostaje to jednak bez wpływu na ogólny termin pełnego wdrożenia interoperacyjności do końca 2023 r. W grudniu 2020 r. wniosek Komisji zatwierdzili ministrowie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych.

Na piątym posiedzeniu forum ds. interoperacyjności w kwietniu 2021 r. podkreślono ogólnie pozytywną sytuację oraz wzrost świadomości i poparcia politycznego we wszystkich państwach członkowskich. Skutki pandemii COVID-19 zostały w dużej mierze zniwelowane i opóźnienia w postępowaniach o udzielenie zamówienia zostały w większości usunięte przez odnośne państwa członkowskie. Zaznaczono jednak, że chociaż wdrażanie systemu wjazdu/wyjazdu i zaktualizowanego Systemu Informacyjnego Schengen wkracza w decydującą fazę – wkrótce mają się rozpocząć testy systemów – w kilku państwach członkowskich nadal występuje ryzyko znaczących opóźnień, w większości spowodowanych opóźnieniami w postępowaniach o udzielenie zamówienia. Komisja i eu-LISA pozostawały w kontakcie z takimi państwami członkowskimi i wyrażały gotowość udzielenia im wsparcia. Od czasu kwietniowego posiedzenia forum utrzymują się trudności również w przypadku systemu wjazdu/wyjazdu w związku z opóźnieniami dostaw przez wykonawców na poziomie centralnym. Jeżeli chodzi o rewizję Systemu Informacyjnego Schengen, eu-LISA i państwa członkowskie rozpoczęły – z półtoramiesięcznym opóźnieniem – przeprowadzanie testów gotowości systemów krajowych. Testy te powinny się zakończyć do grudnia 2021 r. Szóste posiedzenie forum ds. interoperacyjności odbyło się w dniu 28 października 2021 r.

4.Potrzeby szkoleniowe

Interoperacyjność to nie tylko projekt IT. Użytkownicy końcowi, tacy jak straż graniczna, organy azylowe i wizowe czy funkcjonariusze policji, będą musieli wiedzieć, w jaki sposób uzyskać informacje, do których mają dostęp. Niezbędne jest właściwe szkolenie wszystkich zaangażowanych pracowników. W następstwie wydarzenia pt. „Szkolenie ambasadorów” („Train the Ambassadors”), które odbyło się w marcu 2020 r., Komisja zorganizowała specjalne spotkania, aby nadal przekazywać odpowiedzialnym podmiotom w państwach członkowskich materiały i umożliwić tym podmiotom w ten sposób informowanie i instruowanie użytkowników końcowych na temat stosowania ram i elementów interoperacyjności. Chociaż ze względu na pandemię COVID-19 niemożliwe było zorganizowanie tych szkoleń stacjonarnie, Komisja udostępniła materiały szkoleniowe w formie cyfrowej. W szczególności w następstwie posiedzenia forum ds. interoperacyjności, które odbyło się w kwietniu 2021 r., zorganizowano specjalne warsztaty na temat kwestii prawnych i finansowych skierowane do specjalistów na szczeblu krajowym i unijnym.

W maju 2021 r. eu-LISA zorganizowała również warsztaty techniczne z zakresu rozwoju elementów interoperacyjności. Komisja z zadowoleniem przyjmuje takie inicjatywy, które przyczyniają się do podnoszenia świadomości oraz do wymiany wiedzy technicznej ze wszystkimi zainteresowanymi stronami zaangażowanymi we wdrażanie ram interoperacyjności.

Ponadto rozpoczęły się prace nad podręcznikiem na temat interoperacyjności. Komisja, w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi, eu-LISA i innymi odpowiednimi agencjami UE, udostępni praktyczny podręcznik wdrażania elementów interoperacyjności i zarządzania nimi. Ten podręcznik będzie zawierał wytyczne o charakterze technicznym i operacyjnym, zalecenia i najlepsze praktyki.

5.Koszty i ryzyko

W ocenie skutków finansowych regulacji towarzyszącej wnioskom Komisji dotyczącym dwóch rozporządzeń w sprawie interoperacyjności wskazano, że na lata 2019–2027 potrzebna jest łączna kwota w wysokości 136,3 mln EUR na wsparcie państw członkowskich w celu pokrycia kosztów zmian niezbędnych w ich systemach krajowych, aby były one w stanie korzystać z elementów interoperacyjności. Ponadto 11,9 mln EUR przeznaczono dla eu-LISA na wydatki operacyjne związane z rozwojem elementów interoperacyjności w 2020 r. i 45,2 mln EUR na rok 2021. Zgodnie z trzecim sprawozdaniem eu-LISA z postępu prac nad interoperacyjnością z grudnia 2020 r. dotychczas na wsparcie działań z zakresu przygotowania interoperacyjności wykorzystano kwotę w wysokości 8,9 mln EUR.

Zachęca się państwa członkowskie do wykorzystania zasobów dostępnych w ramach programów Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w celu wdrożenia rozporządzeń w sprawie interoperacyjności.

Ponadto zachęca się państwa członkowskie do poszukiwania wsparcia w ramach nowych programów unijnych funduszy na rzecz spraw wewnętrznych na lata 2021–2027, w szczególności Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej (IZGW). Korzystając z tych środków, państwa członkowskie powinny nadać priorytet działaniom na rzecz rozwoju i dalszego wdrażania interoperacyjności systemów informacyjnych UE.

Pandemia COVID-19 wywiera wpływ na postępowania o udzielenie zamówienia i procedury wdrażania. Prawdopodobnie wpłynie to na czas potrzebny do wdrożenia nowej architektury systemów informacyjnych UE na rzecz migracji i bezpieczeństwa oraz ochrony granic. Mimo że projekt interoperacyjności UE jest realizowany zgodnie z harmonogramem i w ramach wstępnie oszacowanego budżetu, Komisja nadal uważnie ocenia ten wpływ, w tym pod kątem planowanego harmonogramu. Jakiekolwiek przedłużenie projektu wdrożenia prawdopodobnie spowoduje wzrost kosztów. Chociaż nadal pozostało pole do manewru, aby złagodzić skutki dla ogólnego harmonogramu i kosztów, szczególną uwagę należy zwrócić na kwestie związane z zamówieniami publicznymi i finansowaniem.