SPRAWOZDANIE KOMISJI Sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji za rok 2012 /* COM/2013/0257 final */





WPROWADZENIE Unia Europejska (UE) jest największym obszarem gospodarczym i handlowym na świecie. Jednolity rynek, obejmujący ponad pół miliarda konsumentów i ponad 20 milionów firm, stanowi unikalny atut UE i zapewnia jej wyraźną przewagę komparatywną w skali globalnej. Od momentu utworzenia jednolitego rynku, procesowi jego ustawicznego usprawniania i rozszerzania towarzyszył rozwój polityki konkurencji UE. Pierwsze doniosłe wyroki w sprawach dotyczących ochrony konkurencji, mające na celu rozstrzygnięcie kwestii związanych z utrudnieniami w wymianie handlowej na jednolitym rynku, były ogłaszane w latach 60. XX w. – w tym kontekście warto wymienić w szczególności pionierskie orzeczenie przedstawione w wyroku z 1964 r. przeciwko Grundig-Consten. Przedmiotowa sprawa dotyczyła zawarcia porozumienia w sprawie podziału rynku, które doprowadziło do powstania znacznych różnic w wysokości cen we Francji i Niemczech. Trybunał Sprawiedliwości utrzymał orzeczenie w sprawie Grundig-Consten w mocy i potwierdził swoje stanowisko w kwestii tworzenia utrudnień w prowadzeniu transgranicznej wymiany handlowej i konkurencji przez podmioty prywatne w kolejnych wyrokach[1]. Przyjęcie rozporządzenia w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw w 1989 r. stanowiło istotną poprawę jakości w obszarze unijnej polityki konkurencji, odzwierciedlającą rozwój rynku wewnętrznego po wejściu w życie Jednolitego aktu europejskiego w 1987 r. W polityce konkurencji UE wzięto pod uwagę nową rzeczywistość rynkową oferującą europejskim firmom większe możliwości w zakresie łączenia się i nabywania aktywów w różnych państwach. Podobnie kontrola pomocy państwa stopniowo stawała się niezbędnym filarem jednolitego rynku, zapewniając przedsiębiorstwom możliwość konkurowania ze sobą na równych warunkach niezależnie od tego, gdzie mają swoją siedzibę, i uniemożliwiając państwom członkowskim wzajemne prześciganie się w udzielaniu dotacji ze szkodą dla innych państw członkowskich i wspólnego interesu europejskiego. Wreszcie przyjęcie rozporządzenia nr 1/2003 dziesięć lat temu zapoczątkowało nowy etap w procesie egzekwowania przepisów prawa ochrony konkurencji UE, w ramach którego krajowe organy ds. konkurencji zaczęły odgrywać bardzo aktywną rolę. Obecnie odpowiedzialność za egzekwowanie przepisów prawa ochrony konkurencji UE spoczywa na wielu organach egzekwowania prawa funkcjonujących na jednolitym rynku, które przestrzegają tych samych norm oceny spraw. Ten system przyczynił się do istotnej poprawy poziomu egzekwowania przepisów prawa ochrony konkurencji UE, wspierając wysiłki na rzecz zapewnienia równych warunków działania dla wszystkich przedsiębiorstw prowadzących działalność transgraniczną w Europie. Bez skutecznej polityki konkurencji realizowanej na szczeblu UE, jednolity rynek nie może rozwinąć swojego pełnego potencjału. W przypadku braku odpowiednich przepisów w tym zakresie, prywatne bariery dla wymiany handlowej i konkurencji mogłyby bez żadnych przeszkód zastąpić istniejące wcześniej podobne publiczne bariery, które były usuwane przez ponad pół wieku poprzez wprowadzanie przepisów dotyczących swobodnego przepływu. Również państwa członkowskie dysponowałyby możliwością zakłócania wymiany handlowej i konkurencji, przyznając niezliczone ilości dotacji, co w oczywisty sposób faworyzowałoby państwa o silniejszej pozycji fiskalnej. Osłabienie polityki konkurencji UE doprowadziłoby do osłabienia jednolitego rynku ze szkodą dla potencjału wzrostu gospodarczego Unii Europejskiej, w której poszczególne gospodarki – w szczególności w państwach należących do strefy euro – są w coraz większym stopniu wzajemnie od siebie uzależnione. Jednocześnie polityka konkurencji odgrywa również kluczową rolę dzięki temu, że umożliwia UE prowadzenie działań w zakresie zwalczania przypadków nadużycia pozycji dominującej oraz przeciwdziałania powstawaniu karteli i stosowaniu uzgodnionych praktyk ze szkodą dla konsumentów. W 2012 r. Komisja Europejska kontynuowała wysiłki na rzecz zapewnienia sprawnego funkcjonowania jednolitego rynku, pomimo pojawiających się niekiedy wezwań do złagodzenia środków podejmowanych wobec przedsiębiorstw lub państw członkowskich dopuszczających się zachowań antykonkurencyjnych w obliczu kryzysu gospodarczego. To nie jest odpowiedni moment na łagodzenie dyscypliny w zakresie egzekwowania przepisów prawa ochrony konkurencji W tym kontekście należy uznać za pouczający przykład historię funkcjonujących przez dziesięć lat globalnych karteli zajmujących się obrotem kolorowymi kineskopami oraz kolorowymi lampami obrazowymi, które dopuszczały się wszelkiego rodzaju najgorszych zachowań antykonkurencyjnych na jednolitym rynku. Kolorowe kineskopy i kolorowe lampy obrazowe są kluczowymi składnikami wykorzystywanymi w procesie produkcji ekranów telewizyjnych i komputerowych – koszt tych urządzeń stanowi od 50 do 70 % ceny telewizorów i monitorów. W dniu 5 grudnia 2012 r. Komisja Europejska nałożyła grzywnę o łącznej wysokości 1 470 515 000 na siedem międzynarodowych grup przedsiębiorstw tworzących dwa kartele zajmujące się obrotem tymi towarami. W 2012 r. wszystkie narzędzia unijnej polityki konkurencji – związane z egzekwowaniem przepisów prawa ochrony konkurencji oraz prawa w zakresie łączenia przedsiębiorstw, jak również ze sprawowaniem kontroli nad przyznawaną pomocą państwa – były w dalszym ciągu wykorzystywane w charakterze dźwigni w różnych sektorach jednolitego rynku. W 2012 r. obchodzono również 20. rocznicę ponownego uruchomienia jednolitego rynku europejskiego, które miało miejsce w 1992 r. W niniejszym sprawozdaniu dotyczącym polityki konkurencji skoncentrowano się zatem na roli, jaką polityka konkurencji odgrywa w procesie lewarowania jednolitego rynku pod kątem wzrostu. W 2012 r. Komisja kontynuowała również swoją współpracę z krajowymi organami ds. konkurencji, aby zapewnić spójne stosowanie przepisów unijnego prawa ochrony konkurencji w poszczególnych państwach. W szczególności Komisja zaangażowała się w ścisłą współpracę z krajowymi organami ds. konkurencji zrzeszonymi w ramach europejskiej sieci konkurencji, podejmując wysiłki na rzecz zwiększenia zbieżności krajowych procedur w zakresie egzekwowania przepisów unijnego prawa konkurencji, które zasadniczo nie są uregulowane w prawie UE. Prowadzone w ubiegłym roku działania w dziedzinie egzekwowania unijnej polityki konkurencji UE koncentrowały się w szczególności na sektorach o systemowym i przekrojowym znaczeniu dla gospodarki UE: sektorze usług finansowych, kluczowych sektorach sieciowych, takich jak sektor energii, telekomunikacji i usług pocztowych, a także na rynkach opartych na wiedzy, takich jak rynek smartfonów, książek elektronicznych i produktów farmaceutycznych. Egzekwowanie unijnej polityki konkurencji w tych sektorach (które przybiera głównie postać działań ex post) stanowi uzupełnienie środków regulujących funkcjonowanie jednolitego rynku. Wiele kwestii omówionych w niniejszym sprawozdaniu zostało już zbadanych w ramach stałego, zorganizowanego dialogu Komisji z Parlamentem Europejskim prowadzonego przez cały rok (zob. sekcja 5 dotycząca prowadzenia dialogu na temat konkurencji z innymi instytucjami oraz, w celu uzyskania dalszych informacji, dokument roboczy służb Komisji towarzyszący niniejszemu sprawozdaniu). 1. POLITYKA KONKURENCJI WSPIERAJĄCA UCZCIWSZY I BARDZIEJ PRZEJRZYSTY SEKTOR FINANSOWY Rentowny, przejrzysty i konkurencyjny system bankowy zapewniający dostęp do finansowania gospodarce realnej jest koniecznym warunkiem przywrócenia zrównoważonego wzrostu gospodarczego. Obecny kryzys finansowy i gospodarczy ma swoje źródło w sektorze finansowym i każda strategia wyjścia z niego koniecznie wymaga wyeliminowania podstawowych przyczyn kryzysu. Mając to na uwadze, w 2012 r. Komisja Europejska w dalszym ciągu stosowała zasady pomocy państwa, aby kontrolować te części sektora bankowego UE, których dotyczy przedmiotowa kwestia. Większość działań pociągała za sobą restrukturyzację banków, aby w przewidywalnej przyszłości finansowanie ze środków publicznych nie było już potrzebne. W przypadkach, w których było już za późno na restrukturyzację banków, nadal stosowano kontrolę pomocy państwa jako faktyczny mechanizm restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków w oczekiwaniu na bardziej kompleksowe prawodawstwo dotyczące jednolitego rynku[2]. Stosowano również przepisy dotyczące łączenia przedsiębiorstw oraz przepisy prawa ochrony konkurencji w celu zagwarantowania, by podstawę jednolitego rynku stanowił przejrzysty i konkurencyjny sektor finansowy[3]. Tymczasowy system nadzwyczajny jako narzędzie restrukturyzacji banków i faktyczne rozwiązanie Gdy wybuchł kryzys finansowy w 2008 r. i 2009 r., kontrola pomocy państwa stała się – bardziej w sposób automatyczny niż planowy – podstawowym narzędziem na poziomie UE, pozwalającym radzić sobie z bezprecedensową sytuacją. Komisja szybko stworzyła specjalny system pomocy państwa pozwalający kontrolować ratowanie przez rządy banków znajdujących się w trudnej sytuacji, aby zagwarantować stabilność szerszego systemu finansowego[4]. Zaprojektowano również specjalny system, aby zapewnić prawidłowe funkcjonowanie jednolitego rynku. Zagrożenie dla istnienia jednolitego rynku wynikało jasno z samej skali interwencji rządu. Od dnia 1 października 2008 r. do końca 2011 r. bankom przekazano około 1,6 biliona EUR. Kwota, do której przekazania zobowiązały się rządy UE, była w rzeczywistości trzy razy wyższa. Większość tej kwoty przyjęła formę gwarancji rządowych w odniesieniu do zobowiązań banków oraz inne formy pomocy na utrzymanie płynności finansowej, odpowiadające ponad 9 % PKB UE, natomiast dokapitalizowanie i wsparcie na rzecz aktywów o obniżonej jakości wynosiło ponad 3 % PKB UE. Specjalny system tymczasowy w dalszym ciągu zapewniał wsparcie przedmiotowych banków na takich samych warunkach na całym obszarze jednolitego rynku. Na podstawie wspomnianych tymczasowych przepisów, które będą obowiązywać dopóki będą tego wymagały warunki rynkowe i gospodarcze, banki UE znajdujące się w trudnej sytuacji mogą otrzymywać wsparcie rządowe pod warunkiem przeprowadzenia restrukturyzacji. Naprawa sektora finansowego w celu wsparcia gospodarki realnej, przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony podatników Restrukturyzacją poszczególnych banków w dalszym ciągu kieruje potrzeba zapewnienia rentownych modeli biznesowych wspierających gospodarkę realną. Decyzje obejmujące ograniczanie kosztów, zbywanie oraz koncentrację na kluczowych działaniach podjęto między innymi w odniesieniu do niemieckich Landesbanken (NordLB i BayernLB), hiszpańskich banków CAM i UNNIM oraz łotewskiego banku hipotecznego[5]. Zwrócono szczególną uwagę na zapewnienie wykorzystywania pieniędzy podatników w celu przywrócenia bankom długotrwałej rentowności oraz spłacenia podatników w perspektywie średnioterminowej bez strat; w praktyce niektórzy beneficjenci pomocy już zaczęli zwracać wsparcie, jakie otrzymali od swoich rządów[6]. W ramach programów dostosowań gospodarczych dla Irlandii, Portugalii i Grecji kontrola pomocy państwa w dalszym ciągu znacząco przyczyniała się do restrukturyzacji[7] całych sektorów bankowych w tych państwach, stanowiąc część szerszego działania, w którym udział miała nie tylko Komisja, lecz także EBC oraz w większości przypadków MWF. Ponownie główną obawą było zapewnienie spójności jednolitego rynku w kontekście masowego publicznego wsparcia finansowego. Restrukturyzacja hiszpańskiego sektora bankowego W lipcu 2012 r. Eurogrupa przyjęła protokół ustaleń w sprawie programu sektorowego dla hiszpańskiego sektora finansowego. Na podstawie protokołu ustaleń przeprowadzono rygorystyczny test warunków skrajnych, obejmujący trzyletni okres do 2014 r. włącznie. W teście warunków skrajnych zidentyfikowano niedobór kapitału wynoszący około 60 mld EUR w dziesięciu bankach. Dwa z nich, Banco Popular oraz Ibercaja, pozyskały niezbędny kapitał na rynku lub w wyniku decyzji w zakresie zarządzania. Osiem pozostałych banków, które nie mogły sfinansować niedoboru z zasobów prywatnych, dokapitalizowano funduszami w ramach programu i są one restrukturyzowane lub likwidowane zgodnie z zasadami pomocy państwa. Pierwsza grupa obejmowała banki już kontrolowane przez władze hiszpańskie: BFA/Bankia, Catalunya Caixa, Nova Caixa Galicia oraz Banco de Valencia. Plany restrukturyzacji tych banków zatwierdzono dnia 28 listopada 2012 r. W odniesieniu do drugiej grupy, obejmującej Banco Mare Nostrum, Banco CEISS, Caja3 oraz Liberbank, decyzje w sprawie restrukturyzacji podjęto dnia 20 grudnia 2012 r. W rezultacie do końca 2012 r. w pełni skapitalizowano cały hiszpański system finansowy. Plany restrukturyzacji wspomnianych banków miały na celu przywrócenie ich rentowności oraz zdolności do kredytowania gospodarki realnej, przy jednoczesnej minimalizacji kosztów ponoszonych przez podatników oraz ograniczeniu do minimum zakłócenia konkurencji. Z zapotrzebowania na kapitał w wysokości 57 mld EUR pozostałych ośmiu banków 37 mld EUR będzie pochodziło z programu UE dla hiszpańskiego sektora bankowego. Jeżeli chodzi o pozostałe 18 mld EUR, to 12 mld EUR jest w formie podziału obciążenia posiadaczy wierzytelności drugorzędnych, 5 mld EUR pochodzi ze sprzedaży aktywów przez banki, a 1 mld EUR w formie transferu kredytów hipotecznych do SAREB, banku likwidującego złe aktywa, utworzonego przez władze hiszpańskie. Polityka konkurencji towarzyszy prawodawstwu UE dotyczącemu jednolitego rynku, mającemu na celu wzmocnienie przejrzystości, uczciwości i prawidłowego funkcjonowania rynków finansowych Aby zwiększyć przejrzystość rynków finansowych w celu wyeliminowania przyczyn kryzysu finansowego w dziedzinach takich, jak instrumenty pochodne, wprowadza się ambitny pakiet dotyczący jednolitego rynku. Polityka konkurencji UE w naturalny sposób wspiera ten wysiłek legislacyjny. Przejrzystość ma kluczowe znaczenie dla rynków konkurencyjnych. W 2012 r. Komisja w dalszym ciągu prowadziła postępowania wyjaśniające w odniesieniu do szeregu spraw dotyczących ochrony konkurencji związanych z referencyjnymi stopami procentowymi Libor, Euribor i Tibor. Postępowania objęły szereg banków i maklerów. Znaczenie instrumentów pochodnych związanych ze wspomnianymi stopami referencyjnymi jest nie do przecenienia. Według Banku Rozrachunków Międzynarodowych (BIS) niespłacona wartość rynkowa brutto instrumentów pochodnych stóp procentowych we wszystkich walutach w czerwcu 2012 r. wynosiła 19 bilionów USD[8]. Produkty te odgrywają kluczową rolę w zarządzaniu ryzykiem na jednolitym rynku. Komisja wszczęła postępowania wyjaśniające w zakresie ochrony konkurencji, zanim wybuchł skandal dotyczący Libor, spowodowany ujawnieniem manipulowania stopami Libor/Tibor a później referencyjnymi stopami procentowymi Euribor, co doprowadziło do wszczęcia dochodzeń oraz postępowań na podstawie rozporządzenia finansowego w wielu jurysdykcjach. W lipcu 2012 r. Komisja poprawiła wcześniejszy wniosek ustawodawczy tak, aby objąć ten rodzaj manipulowania, jaki zastosowano w przypadku stopy Libor, stanowiąc, że jest on przestępstwem. Komisja prowadziła również dwa postępowania wyjaśniające w zakresie ochrony konkurencji dotyczące rynku swapu ryzyka kredytowego (CDS) wszczęte w 2011 r. Komisja w dalszym ciągu analizowała w szczególności współpracę między szeregiem wiodących banków inwestycyjnych a dostawcą usług informacyjnych. Celem postępowania było ustalenie, czy wspomniane podmioty działały, aby zachować swoją pozycję na dochodowym rynku swapów ryzyka kredytowego, będących przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym (OTC), poprzez utrudnianie rozwoju giełdowych instrumentów pochodnych służących przenoszeniu ryzyka kredytowego w sposób, który mógł naruszać przepisy konkurencji. Zdecydowane próby Komisji i ustawodawcy Unii, mające na celu zwiększenie przejrzystości rynków finansowych za pomocą prawodawstwa dotyczącego jednolitego rynku, mogą spełznąć na niczym na skutek antykonkurencyjnych zmów i nadużyć. Polityka konkurencji UE może być i jest stosowana jako część szerszego zestawu środków zaradczych[9]. W 2012 r. Komisja wykorzystała również narzędzia z zakresu kontroli połączeń przedsiębiorstw, aby zapewnić konkurencyjne ceny przedsiębiorstwom, które zarządzają swoim ryzykiem inwestując w instrumenty pochodne w UE. Dnia 1 lutego 2012 r. Komisja zakazała proponowanego połączenia Deutsche Börse i New York Stock Exchange Euronext. Komisja doszła do wniosku, że wspomniane połączenie wyeliminuje konkurencję i doprowadzi do niemalże monopolistycznej pozycji na niektórych rynkach instrumentów pochodnych, w szczególności na światowych rynkach europejskich instrumentów pochodnych na pojedynczych akcjach oraz instrumentów pochodnych na wskaźnikach giełdowych, a także europejskich instrumentów pochodnych stóp procentowych. W tych obszarach wspomniane dwie giełdy były faktycznie jedynymi wiarygodnymi podmiotami na arenie międzynarodowej. Komisja przyjęła stanowisko, że połączenie prawdopodobnie doprowadziłoby do wzrostu cen i obniżenia poziomu innowacji dla klientów instrumentów pochodnych oraz że środki zaradcze zaproponowane przez strony były niewystarczające, aby rozwiać te wątpliwości. Ułatwianie transakcji na jednolitym rynku za pomocą lepiej funkcjonujących systemów płatności W 2012 r. Komisja kontynuowała swoje działania w zakresie wdrażania przepisów prawa ochrony konkurencji przeciwko zachowaniom antykonkurencyjnym związanym z wielostronnymi opłatami interchange (MIF) pobieranymi przez emitentów kart kredytowych, w szczególności Visa i MasterCard. Wielostronne opłaty interchange stanowią znaczącą część całkowitych kosztów, jakie muszą ponosić detaliści w związku z akceptowaniem kart płatniczych. W 2010 r. w Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) dokonano 35 mld płatności realizowanych przy pomocy kart płatniczych na łączną kwotę 1,8 biliona EUR. Karty kredytowe i debetowe Visa stanowią około 41 % wszystkich kart płatniczych wydanych w EOG. Ponad pięć milionów akceptantów przyjmuje karty płatnicze Visa. W 2012 r. Komisja przesłała spółce Visa uzupełniające pisemne zgłoszenie zastrzeżeń w związku z wielostronnymi opłatami interchange, jakie pobiera ona za transakcje realizowane przy pomocy kart kredytowych przez konsumentów w EOG[10]. Komisja doszła do wstępnego wniosku, że przedmiotowe wielostronne opłaty interchange powodują obniżenie konkurencji cenowej między bankami autoryzującymi, zwiększenie kosztów przyjęcia karty kredytowej przez akceptantów, a ponadto zwiększenie cen konsumpcyjnych. Komisja ustaliła również, że obowiązek uiszczania przez akceptantów wielostronnych opłat interchange mających zastosowanie w państwie, w którym przeprowadzono transakcję, utrudnia autoryzację transgraniczną i utrzymuje segmentację jednolitego rynku na rynki krajowe, uniemożliwiając akceptantom korzystanie z niższych wielostronnych opłat interchange w innych państwach członkowskich. Analiza Komisji w sprawie Visa była ściśle związana z wcześniejszym majowym wyrokiem Sądu UE w sprawie MasterCard, w którym w całości podtrzymano ustalenia Komisji dotyczące antykonkurencyjnego charakteru wielostronnych opłat interchange[11]. 2. REFORMA W OBSZARZE POMOCY PAŃSTWA MAJĄCA NA CELU ROZWÓJ JEDNOLITEGO RYNKU ORAZ WSPARCIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO W KONTEKŚCIE OGRANICZONYCH ŚRODKÓW PUBLICZNYCH W poprzednim roku podjęto pierwsze decyzje, stosując nowe ramy dotyczące pomocy państwa w odniesieniu do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym (SGEI), które przyjęto w 2011 r. W maju 2012 r. Komisja rozpoczęła jeszcze ambitniejszy program reform – unowocześnienie pomocy państwa. Wejście w życie nowych przepisów dotyczących usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym: maksymalne wykorzystanie ograniczonych budżetów publicznych w celu wsparcia europejskiego modelu społecznego i gospodarczego Usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym są to usługi publiczne, których nie zapewniłyby same mechanizmy rynkowe, a przynajmniej nie w takiej formie, która byłaby dostępna dla wszystkich. Usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym stanowią integralną część europejskiego modelu społecznej gospodarki rynkowej. Nowe przepisy dotyczące usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym (obowiązujące od dnia 31 stycznia 2012 r.) ułatwiają organom publicznym projektowanie bardziej inteligentnych, wydajniejszych i skuteczniejszych usług w dziedzinach takich, jak energetyka, transport, telekomunikacja i usługi pocztowe. Nowe podejście oznacza, że Komisja skoncentruje się na usługach świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, które otrzymują znaczne fundusze rządowe i w związku z tym mogą w większym stopniu prowadzić do zakłóceń konkurencji na jednolitym rynku. Pierwsze decyzje (np. w sprawie Post Office Limited)[12] ukazują sposób, w jaki przepisy dotyczące pomocy państwa mogą zagwarantować ciągłe świadczenie usług pocztowych oraz innych kluczowych usług publicznych, jednocześnie zapewniając uczciwą konkurencję na jednolitym rynku[13] (zob. również sekcja 3.3 poniżej). Unowocześnienie pomocy państwa: podjęcie podwójnego wyzwania dotyczącego wzrostu gospodarczego i ograniczeń budżetowych, przy jednoczesnej ochronie jednolitego rynku Dnia 8 maja 2012 r. Komisja rozpoczęła unowocześnianie pomocy państwa (SAM), tj. reformę całej polityki w zakresie pomocy państwa. Jednym z głównych celów unowocześnienia pomocy państwa jest priorytetowe traktowanie egzekwowania przepisów w przypadkach mających znaczący wpływ na jednolity rynek. Innym ważnym celem jest zapewnienie ukierunkowania ograniczonych budżetów publicznych na rzeczywiste niedoskonałości rynku, tj. zagwarantowanie, że nie są one marnowane na projekty, które i tak zostałyby zrealizowane. Innymi słowy celem unowocześnienia pomocy państwa jest ułatwienie rozpatrywania pomocy, która jest dobrze skonstruowana, ukierunkowana na wskazanie niedoskonałości rynku i cele leżące we wspólnym interesie, a zarazem jest pomocą wywołującą jak najmniej zakłóceń. Pomoc, która nie oferuje przedsiębiorstwom prawdziwych zachęt, wypiera inwestycje prywatne oraz utrzymuje nieudolne i nierentowne przedsiębiorstwa przy życiu („niewłaściwa pomoc”)[14]. Właściwa pomoc wzmacnia jednolity rynek, natomiast niewłaściwa pomoc go osłabia. Pomoc państwa jest horyzontalnym narzędziem, którego zakres obejmuje cały jednolity rynek, zwłaszcza niedawno zliberalizowane sektory sieciowe. W związku z tym można i trzeba je opracować i lewarować, aby pomóc państwom członkowskim w powrocie na ścieżkę wzrostu gospodarczego, zapewniając jednocześnie stabilność budżetową. Proces wprowadzania w życie unowocześnienia pomocy państwa rozpoczął się od przeglądów szeregu kluczowych wytycznych w sprawie pomocy państwa oraz ram dotyczących tej kwestii. Celem jest dopasowanie ich do spójnej całościowej filozofii i metodyki. W tym celu Komisja rozpoczęła konsultacje społeczne dotyczące obecnych przepisów w sprawie pomocy państwa w zakresie infrastruktury szerokopasmowej, ochrony środowiska i rozwoju regionalnego. Prace postępują również w odniesieniu do rozpoczętych wcześniej przeglądów dotyczących pomocy na badania, rozwój technologiczny i innowacje, kapitał wysokiego ryzyka oraz ratowanie i restrukturyzację. Zakłada się, że większość przepisów związanych z unowocześnieniem pomocy państwa zostanie wprowadzona do końca kadencji obecnego Parlamentu Europejskiego[15]. 3. WSPIERANIE KONKURENCJI W SEKTORACH SIECIOWYCH: KRĘGOSŁUP JEDNOLITEGO RYNKU 3.1 Integracja rynków energetycznych w celu wsparcia ich zrównoważonego charakteru Usunięcie pozostałych przeszkód z rynku gazu i energii elektrycznej wymaga przepisów dotyczących jednolitego rynku wspieranych polityką konkurencji W 2005 r. Komisja przeprowadziła dogłębne badanie sektorowe rynku gazu i energii elektrycznej, które wykazało, że pomimo wysiłków na rzecz integracji jednolitego rynku podejmowanych od końca lat 90-tych w drodze regulacji sektorowych UE, w dalszym ciągu istnieją poważne przeszkody, w szczególności skoncentrowane rynki z wysokimi barierami wejścia, często zdominowane przez operatorów zasiedziałych zintegrowanych pionowo. Ograniczona przepustowość połączeń wzajemnych między państwami członkowskimi przyczyniła się do spotęgowania problemów. Taki stan rzeczy doprowadził do rozbieżności cen i warunków dostaw w obrębie jednolitego rynku. W następstwie badania Komisja wdrożyła prawa ochrony konkurencji, często wykorzystując decyzje przyjmujące zobowiązania oferowane przez dominujące podmioty na rynku gazu i energii elektrycznej w kilku państwach[16]. Sama polityka konkurencji UE nie wystarczy, aby zintegrować rynki gazu UE z rynkami energii elektrycznej, zapewnić konkurencyjne ceny i bezpieczeństwo dostaw. W związku z tym w 2011 r. przyjęto trzeci pakiet ustawodawczy w sprawie gazu i energii elektrycznej, który obecnie jest na etapie wdrażania, w celu stworzenia jednolitego rynku energii w całej UE do 2014 r. Przesunięcie punktu ciężkości wdrażania prawa ochrony konkurencji w sektorze energetycznym w kierunku wschodnim Większość postępowań wyjaśniających w zakresie ochrony konkurencji i decyzji w tym obszarze, od czasu publikacji badania sektorowego w zakresie gazu i energii elektrycznej w 2005 r., dotyczy w szczególności zachodnich rynków europejskich. W ostatnich latach, a w przede wszystkim w 2012 r., punkt ciężkości przeniesiono w kierunku wschodnim. W porównaniu z sieciami w Europie Zachodniej sieci gazowe w Europie Środkowej i Wschodniej są raczej w mniejszym stopniu wzajemnie połączone na granicach. Jeżeli chodzi o postępowanie przeciwko CEZ, które dotyczyło domniemanego nadużycia pozycji dominującej przez czeskiego operatora energii elektrycznej, Komisja poddała zobowiązania strukturalne badaniu rynkowemu w 2012 r., aby przeciwdziałać utrudnianiu dostępu do czeskiego rynku energii elektrycznej. W Bułgarii Komisja bada ewentualne utrudnianie dostępu przez krajowe przedsiębiorstwo gazowe BEH, jak również przeszkody w transgranicznym handlu energią elektryczną. Ponadto w dniu 11 grudnia 2012 r. Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające w zakresie ochrony konkurencji przeciwko przedsiębiorstwu OPCOM, które umożliwia producentom i nabywcom handlowanie energią elektryczną w Rumunii, i przeciwko jego spółce dominującej Transelectrica, będącej przedsiębiorstwem państwowym, które kontroluje sieci elektroenergetyczne w tym państwie członkowskim. Komisja obawia się, że przedsiębiorstwo OPCOM może nadużywać swojej pozycji dominującej, dyskryminując przedsiębiorstwa na podstawie ich przynależności państwowej lub miejsca prowadzenia działalności. Wymiana energii elektrycznej ma kluczowe znaczenie dla przejrzystego i wiarygodnego kształtowania cen energii elektrycznej. W 2012 r. Komisja wszczęła również postępowanie wyjaśniające w zakresie ochrony konkurencji przeciwko przedsiębiorstwu Gazprom w związku z zarzucanymi mu działaniami na wielu rynkach gazu w Europie Środkowej i Wschodniej. Postępowanie wszczęto z powodu obaw Komisji, że Gazprom może zajmować pozycję dominującą i może nadużywać jej na rynkach wyższego szczebla, odpowiedzialnych za dostawy gazu w Europie Środkowej i Wschodniej, gdzie Gazprom jest praktycznie jedynym dostawcą. Postępowanie ma na celu zbadanie, czy Gazprom dzieli rynki gazowe, uniemożliwiając swobodny przepływ gazu między państwami UE, i czy narzuca warunki korzystania z infrastruktury, które uniemożliwiają dywersyfikację źródeł w zakresie dostaw gazu. Zakres postępowania obejmuje również ewentualne narzucanie nieuczciwych cen odbiorcom. Uwzględnienie przedsiębiorstw energochłonnych w kontekście unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji Ochrona sektora energochłonnego przed ucieczką emisji gazów cieplarnianych przy zabezpieczeniu integralności jednolitego rynku Komisja przyjęła również istotne zasady pomocy państwa dotyczące rynków energii elektrycznej. W wyniku zatwierdzenia w 2009 r. reformy unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (ETS), która staje się skuteczna począwszy od 2013 r., w przypadku produkcji energii elektrycznej nie będą przyznawane już bezpłatne uprawnienia do emisji CO2, co mogłoby prowadzić do wyższych rachunków za energię elektryczną w odniesieniu do przedsiębiorstw w UE. Przyjęte zasady pozwalają państwom członkowskim począwszy od 2013 r. rekompensować część wszelkich zwiększonych kosztów za energię elektryczną, wynikających z ETS w odniesieniu do instalacji w najbardziej energochłonnych sektorach[17]. Zasady sformułowano w taki sposób, aby zminimalizować zakłócenia konkurencji na jednolitym rynku w postaci wyścigu w udzielaniu dotacji w czasach niepewności gospodarczej i konieczności wprowadzenia dyscypliny budżetowej; np. poprzez uniemożliwienie pełnej rekompensaty w stosunku do wyższych cen za energię elektryczną i stopniowe zmniejszanie rekompensaty w czasie. Zasady opracowano również, aby utrzymać cel UE w zakresie dekarbonizacji gospodarki europejskiej. Do sektorów kwalifikujących się do rekompensaty należą producenci aluminium, miedzi, nawozów, stali, papieru, bawełny, chemikaliów i niektórych tworzyw sztucznych. Nowy system pomocy pozwala państwom członkowskim zapobiegać przeniesieniom produkcji z UE do państw trzecich, w których ochrona środowiska jest w mniejszym stopniu uregulowana, gdyż mogłoby to podważyć cel, jakim jest globalna redukcja emisji gazów cieplarnianych. 3.2 Przepisy towarzyszące jednolitemu rynkowi w dziedzinie telekomunikacji W ciągu ostatnich 15 lat znacznie udoskonalono przepisy dotyczące jednolitego rynku UE w zakresie wprowadzania konkurencji na rynkach telekomunikacyjnych. Obecnie operatorzy zasiedziali nie mają już monopolu i muszą świadczyć usługi hurtowe oraz zapewniać dostęp sieciowy alternatywnym operatorom. Wielu byłych monopolistów nadal jednak utrzymuje silną pozycję na rynku ze względu na prawa własności do stałych sieci, jakie wprowadzili na rynek w erze monopolu. Ponadto, jeżeli chodzi o sieci telefonii ruchomej, czterech na pięciu obywateli UE posiada abonament komórkowy w jednej z czterech głównych grup. Wiele cech rynków telekomunikacyjnych ma nadal w przeważającej mierze charakter krajowy, np. licencjonowanie operatorów i korzystanie z widma do celów świadczenia usług łączności ruchomej. Perspektywa utworzenia jednolitego rynku UE w dziedzinie telekomunikacji nadal pozostaje odległa; zamiast tego UE ma do czynienia z dużą liczbą operatorów działających na 27 różnych rynkach. Ponadto w dalszym ciągu istnieją bariery, które ograniczają zdolność odbiorców do pełnego korzystania z liberalizacji rynku. Z ostatniego badania dotyczącego świadczenia usług internetowych[18] wynika, że brak przejrzystych i porównywalnych informacji oraz bariery umowne (takie, jak długi czas trwania umowy i opłaty za wcześniejsze rozwiązanie umowy) zniechęcają odbiorców do zmiany sieci. Zwalczanie władzy rynkowej i fragmentacji na rynkach telekomunikacyjnych równolegle z ustawodawstwem dotyczącym jednolitego rynku. W tym kontekście regulacji ex ante dotyczącej jednolitego rynku musi towarzyszyć egzekwowanie ex post prawa UE dotyczącego konkurencji, w szczególności w celu zapewnienia jednakowych warunków dostępu nowym uczestnikom rynku. W 2012 r. Sądy Unii Europejskiej utrzymały w mocy[19] decyzję Komisji z 2007 r. nakładającą karę grzywny na przedsiębiorstwo Telefónica za nadużycie pozycji dominującej na hiszpańskim rynku szerokopasmowym. Z powodu cen, jakie Telefónica naliczała swoim klientom hurtowym, którzy jednocześnie stanowili dla niej konkurencję na poziomie detalicznym, klienci ponosili straty, jeżeli chcieli kontynuować działalność rynkową. Komisja kontynuowała postępowanie wyjaśniające w zakresie ochrony konkurencji dotyczące ewentualnej działalności antykonkurencyjnej przedsiębiorstwa Slovak Telekom na kilku rynkach hurtowego dostępu szerokopasmowego w Słowacji i badała, czy jego spółka dominująca Deutsche Telekom może odpowiadać za działania Slovak Telekom. Komisja kontynuowała również postępowanie wyjaśniające w zakresie ochrony konkurencji przeciwko Telefónice i Portugal Telecom, dotyczące ich umowy o niekonkurowaniu ze sobą na iberyjskich rynkach telekomunikacyjnych. Jest to pierwsze postępowanie wyjaśniające w zakresie ochrony konkurencji w sektorze telekomunikacji, które dotyczy umowy o podziale rynku transgranicznego. Dla Komisji zbadanie tej kwestii ma szczególnie znaczenie ze względu na unikanie sztucznego rozdzielenia jednolitego rynku wzdłuż granic państw. Komisja bada również sposób, w jaki pięciu największych operatorów telekomunikacyjnych (Deutsche Telecom, France Télécom, Telefónica, Vodafone i Telecom Italia) oraz stowarzyszenie GSMA w sektorze łączności ruchomej opracowały normy o odniesieniu do przyszłych usług łączności ruchomej. Działanie Komisji miało zapobiec wykorzystaniu procesu normalizacji w celu wykluczenia konkurentów. Na mocy rozporządzenia UE w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw Komisja Europejska bezwarunkowo zatwierdziła utworzenie spółki joint venture złożonej z Vodafone, Telefonica i Everything Everywhere w dziedzinie handlu mobilnego w Zjednoczonym Królestwie. Handel mobilny lub „mobilne portfele” to powstający, szybko rozwijający się sektor. Głównym celem Komisji było zapewnienie otwartości tego rodzaju rynków, aby umożliwić tworzenie licznych rozwiązań konkurencyjnych bez zbędnych przeszkód. Postępowanie wykazało, że istnieje już wiele alternatyw, a w bliskiej przyszłości prawdopodobnie pojawi się ich znacznie więcej, zapewniając odpowiednią presję konkurencyjną na platformę mobilnego portfela brytyjskiej spółki joint venture. W grudniu 2012 r. Komisja zatwierdziła również przejęcie przez Hutchison 3G Austria jego konkurenta Orange, zmniejszające liczbę operatorów do trzech. Zatwierdzenie zależało od spełnienia kilku warunków. Hutchison zobowiązał się do udostępnienia widma, co jest warunkiem koniecznym w przypadku wejścia na rynek nowych operatorów sieci ruchomej. Hutchison zobowiązał się również do zapewnienia hurtowego dostępu 16 wirtualnym operatorom bez konieczności posiadania przez nich własnych sieci. Zanim doszło do połączenia, strony musiały zawrzeć porozumienie z ustalonym z góry uczestnikiem rynku. Udzielanie wsparcia w zakresie wdrażania infrastruktury szerokopasmowej na całym obszarze jednolitego rynku. Kolejnym strategicznym celem polityki konkurencji UE w 2012 r. było wdrożenie nowej infrastruktury w zakresie sieci szerokopasmowych na całym obszarze jednolitego rynku. Główne wyzwanie w tym przypadku stanowił fakt, że chociaż podmioty komercyjne biorą na siebie większość inwestycji, to mają niewielką motywację, aby rozszerzyć zasięg swoich sieci na oddalone, słabo zaludnione obszary wiejskie, gdzie sam rynek nie będzie w stanie sprostać kosztom. Ponadto celem agendy cyfrowej, jednej z inicjatyw przewodnich strategii „Europa 2020”, jest zapewnienie wszystkim Europejczykom dostępu do szerokopasmowego internetu w oparciu o sieci podstawowe do 2013 r. i dążenie do zapewnienia (i) wszystkim Europejczykom dostępu do łączy o dużo większej szybkości transmisji danych (powyżej 30 Mb/s) oraz (ii) przynajmniej połowie europejskich gospodarstw domowych dostępu do łączy o szybkości transmisji danych przekraczającej 100 Mb/s do 2020 r. Oczywiste jest, że w pewnych przypadkach dotacje rządowe są niezbędne, aby zapobiec niewydolności rynku; w ciągu ostatnich dwóch lat Komisja rzeczywiście zatwierdziła pomoc w wysokości około 4 mld EUR, sprawdzając m. in. czy fundusze publiczne nie wypierają inwestycji prywatnych. W ciągu roku, w ramach kompleksowego projektu unowocześnienia pomocy państwa, Komisja zakończyła aktualizację zasad pomocy państwa w zakresie infrastruktury szerokopasmowej, tj. wytycznych w sprawie łączy szerokopasmowych w celu dostosowania ich do ambitnych celów agendy cyfrowej, dotyczących wspierania bardzo szybkich łączy szerokopasmowych w całej UE. W związku z tym nowe wytyczne służą osiągnięciu właściwej kombinacji inwestycji publicznych i prywatnych podczas tworzenia prokonkurencyjnego środowiska (np. zapewniając otwarty dostęp do infrastruktury finansowanej przez państwo wszystkim operatorom na jednolitym rynku). Krajowi operatorzy zasiedziali nadal dominują na rynkach łączy szerokopasmowych, z wyjątkiem kilku państw, w których obowiązuje ogólnokrajowa infrastruktura kablowa. Aby pomóc w osiągnięciu celu wyznaczonego w agendzie cyfrowej polegającego na zapewnieniu łączy o dużej szybkości transmisji danych (przekraczającej 100 Mb/s) połowie europejskich gospodarstw domowych do 2020 r., zmienione wytyczne pozwolą funduszom publicznym zapewnić prokonkurencyjny wynik również na obszarach miejskich, lecz z zastrzeżeniem spełnienia bardzo surowych warunków. Komisja Europejska przyjęła również wniosek dotyczący zmiany rozporządzenia upoważniającego z 1998 r. Pozwoli to Komisji na wyłączenie pewnych kategorii pomocy na rzecz infrastruktury szerokopasmowej z obowiązku uprzedniego powiadomienia Komisji oraz pozwoli uprościć procedurę zatwierdzania niektórych rodzajów projektów. Dotyczy to w szczególności: • pomocy na podstawowe usługi szerokopasmowe w regionach, w których nie ma żadnej infrastruktury szerokopasmowej i jest mało prawdopodobne, aby została tam ona w najbliższym czasie wprowadzona (obszary „białe”), oraz środków niewielkiej pomocy indywidualnej na sieci bardzo szybkiego dostępu nowej generacji na „białych” obszarach dostępu nowej generacji; • pomocy na roboty w zakresie inżynierii lądowej związane z budową sieci szerokopasmowych oraz pomocy na pasywną infrastrukturę sieci szerokopasmowych. 3.3 Wspieranie wydajnych transgranicznych usług pocztowych przy jednoczesnym zapewnieniu usługi publicznej Usługi pocztowe stanowią kolejny klasyczny sektor sieciowy, który ma kluczowe znaczenie dla funkcjonowania jednolitego rynku. Wiele europejskich przedsiębiorstw coraz w większym stopniu korzysta z dostaw typu „just-in-time”, aby utrzymać optymalny poziom kosztów inwentaryzacji. Przedsiębiorstwa często korzystają z usług doręczania paczek ekspresowych w ramach swoich łańcuchów logistycznych, szczególnie w przypadku przesyłek transgranicznych. Jak najefektywniejsze funkcjonowanie transgranicznych przesyłek pocztowych ma podstawowe znaczenie z punktu widzenia wzrostu gospodarczego. Efektywne usługi pocztowe stanowią również narzędzie, dzięki któremu można wykorzystać rosnący potencjał transgranicznego handlu elektronicznego. Jednocześnie sektor pocztowy jest podstawową usługą świadczoną w ogólnym interesie gospodarczym, która może wymagać pomocy państwa w sytuacjach, w których sam rynek nie może zagwarantować powszechnych i przystępnych cenowo usług. Unijne reguły konkurencji i zasady jednolitego rynku godzą ze sobą te dwa nadrzędne względy. Stopniowe wprowadzanie nowych reguł zapewniających rentowność usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym i uczciwą konkurencję na całym jednolitym rynku W praktyce pierwsze zastosowanie nowych ram dla pomocy państwa w zakresie usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, które weszły w życie w dniu 31 stycznia 2012 r., dotyczyło sektora pocztowego. W marcu 2012 r. w oparciu o nowe ramy dotyczące usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym Komisja przyjęła dwie decyzje dotyczące brytyjskiego przedsiębiorstwa Post Office Limited. Komisja ustaliła, że pomoc nie przekraczała kosztów netto usługi publicznej powierzonej Post Office Ltd, a powierzenie tej usługi było zgodne z przepisami dotyczącymi zamówień publicznych. Ponadto pismo dotyczące powierzenia usługi oraz umowa finansowa regulująca kwestię płatności rekompensaty zawierały odpowiednie postanowienia stwarzające zachęty do efektywnego świadczenia tej usługi publicznej, zgodnie z planem strategicznym Post Office Ltd na lata 2012-2015 przewidującym modernizację i poprawę świadczenia usług w swojej sieci zgodnie z ustalonymi celami w zakresie efektywności. Podobnie Komisja zatwierdziła środek w formie ulgi podatkowej w wysokości 764 mln EUR przyznany przez Francję na rzecz La Poste, francuskiego operatora zasiedziałego, aby umożliwić mu pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem dużej liczby usług pocztowych w latach 2008–2012. Komisja zatwierdziła również rekompensatę w wysokości 1,2 mld EUR z tytułu kosztów poniesionych przez La Poste przy wykonywaniu zadania polegającego na transporcie i doręczaniu prasy w tym samym okresie. Przedmiotowe dwa środki pomocy uznano za zgodne z zasadami pomocy państwa UE, ponieważ tylko częściowo zrównoważyły one koszty netto wykonywania ważnych zadań w ramach świadczenia usługi publicznej spoczywających na La Poste, a zatem środki te nie przyniosły żadnej korzyści dającej La Poste nieuczciwą przewagę konkurencyjną na jednolitym rynku. Sektor pocztowy zasługuje na szczególną kontrolę ze względu na jego pełną liberalizację w całej UE, której dokonano do końca 2012 r. W tym celu Komisja przyjęła cztery ważne decyzje dotyczące pomocy państwa przyznanej przez Niemcy, Belgię, Francję i Grecję na rzecz zasiedziałych operatorów pocztowych w tych państwach. W przypadku Niemiec i Belgii Komisja nakazała odzyskanie znacznych kwot pomocy niezgodnej z rynkiem wewnętrznym, natomiast zatwierdziła wsparcie udzielone przez Francję i Grecję. Przedsiębiorstwa Deutsche Post i Belgian Post otrzymały kwotę pomocy przekraczającą poziom rekompensaty wymagany w przypadku świadczenia usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, które zostały im powierzone przez organy publiczne. Z tego względu Komisja podjęła decyzję, że dodatkowa pomoc była niezgodna z jednolitym rynkiem, ponieważ dawała przedmiotowym dwóm przedsiębiorstwom przewagę nad ich konkurentami w zakresie działalności gospodarczej wykraczającej poza ich upoważnienia do świadczenia usługi publicznej. Kontrola połączeń przedsiębiorstw w celu zapewnienia ciągłości konkurencji na transgranicznych rynkach paczek Zmiany w sektorze pocztowym poddano również kontroli pod względem połączeń przedsiębiorstw. W wyniku proponowanego połączenia polegającego na przejęciu TNT przez UPS liczba przedsiębiorstw kontrolujących ogólnoeuropejskie sieci doręczania paczek ekspresowych zmniejszyłaby się z czterech do trzech. W dniu 20 lipca 2012 r. Komisja wszczęła szczegółowe postępowanie wyjaśniające, dotyczące planowanego połączenia, a następnie w dniu 30 stycznia 2013 r. zakazała proponowanego przejęcia. Transakcja spowodowałaby ograniczenie konkurencji w 15 państwach członkowskich w zakresie ekspresowego doręczania małych paczek do innych europejskich państw. W takich państwach członkowskich liczba ważnych uczestników rynku zmniejszyłaby się wskutek przejęcia jedynie do trzech lub dwóch, przy czym w niektórych przypadkach jedyną alternatywę wobec UPS stanowiłby DHL. Prawdopodobnie taka koncentracja działałaby na niekorzyść konsumentów na skutek podwyżek cen lub zlikwidowania presji konkurencyjnej wywieranej przez TNT. Komisja przeprowadziła dogłębną ocenę proponowanych środków zaradczych, w tym badanie rynku, w ramach którego przeprowadzono konsultacje z klientami i innymi zainteresowanym stronami. Przedmiotowe środki zaradcze okazały się jednak niewystarczające do wyeliminowania określonych problemów w zakresie konkurencji. 4. DZIAŁANIE NA RZECZ UWOLNIENIA POTENCJAŁU GOSPODARKI OPARTEJ NA WIEDZY 4.1 Zapobieganie nadużyciom w powstających i szybko rozwijających się sektorach cyfrowych W branżach cyfrowych, dzięki efektom sieciowym i uzależnieniu się od jednego producenta/dostawcy możliwe jest tworzenie silnych pozycji rynkowych, które można wykorzystywać do wykluczenia konkurentów lub nowych uczestników rynku. Komisja podejmowała już decyzje w sprawie sektorów zaawansowanych technologii, uniemożliwiając przedsiębiorstwom dominującym nadużywanie technologii zastrzeżonych lub angażowanie się w inne formy zachowania antykonkurencyjnego[20]. Głównym wyzwaniem w sprawach dotyczących gospodarki cyfrowej jest zazwyczaj szybki rozwój przedmiotowych rynków, wymagający terminowej i skutecznej interwencji[21]. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Telia Sonera: „stosowanie [reguł konkurencji] nie może zależeć od tego, czy odnośny rynek osiągnął już pewien stopień dojrzałości. Szczególnie bowiem na szybko rozwijającym się rynku art. 102 TFUE wymaga dokonania interwencji możliwie jak najwcześniej w celu uniknięcia powstania i utrwalenia się na tym rynku struktury konkurencyjnej zakłóconej przez stanowiącą nadużycie strategię przedsiębiorstwa […]”[22]. Umożliwianie nieprzerwanej innowacyjności w sektorach cyfrowych obejmujących zarówno smartfony jak i muzykę W ostatnich latach w szczególności koncentrowano się na możliwości nadużycia patentów kluczowych dla spełnienia standardów w ramach tak zwanej „wojny patentowej” toczącej się między producentami smartfonów. Zatwierdzając przejęcie przedsiębiorstwa Motorola przez Google[23], Komisja rozważyła kwestię patentów kluczowych dla spełnienia standardów na mocy rozporządzenia w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw. Ponadto Komisja wszczęła trzy postępowania[24] dotyczące ewentualnych nadużyć przez przedsiębiorstwa Samsung i Motorola dotyczących ich patentów kluczowych dla spełnienie standardów, częściowo w celu zapewnienia większej przejrzystości w dziedzinie, w której w ciągu roku Komisja otrzymała szereg skarg. W dniu 21 grudnia 2012 r. w związku z jednym z tych postępowań Komisja wysłała do przedsiębiorstwa Samsung pisemne zgłoszenie zastrzeżeń, w którym przedstawia przedsiębiorstwu swoją wstępną opinię, zgodnie z którą starania przedsiębiorstwa Samsung, aby wobec Apple wydano nakazy sądowe w różnych państwach członkowskich na podstawie posiadanych przez przedsiębiorstwo patentów kluczowych do spełnienia standardów, stanowią nadużycie pozycji dominującej[25]. Decydujące znaczenie patentów kluczowych dla spełnienia standardów pod względem innowacji w sektorze ICT Patenty kluczowe dla spełnienia standardów są istotne pod względem innowacyjności w całych sektorach. Tego rodzaju patenty stanowią z definicji element standardu, a ich właściciele zobowiązali się do wydawania licencji na te patenty na sprawiedliwych, rozsądnych i niedyskryminujących warunkach (FRAND). Zgodnie z ewentualnym najbardziej pesymistycznym scenariuszem przedsiębiorstwo wyrażające chęć nabycia licencji na patenty kluczowe dla spełnienie standardów na warunkach FRAND nie zostaje dopuszczone do rynku wskutek nakazów sądowych. Wskutek tego rodzaju spraw sądowych lub grożenia nimi może dojść do wstrzymania innowacyjności w całym przemyśle. Standardy mogą być niezmiernie korzystne dla szeregu wzajemnie połączonych rynków, ponieważ w ich ramach promuje się interoperacyjność i umożliwia się uzyskanie korzyści skali i zakresu na jednolitym rynku i poza nim. Jeżeli chodzi o połączenia, Komisja zatwierdziła przejęcie działu nagrań muzycznych przedsiębiorstwa EMI przez Universal, wiodącą światową firmę fonograficzną, po sprawdzeniu, że koncentracja nie przyniosłaby negatywnych skutków dla klientów w sektorze cyfrowym ani dla rozwoju nowych usług cyfrowych. Jest to jeden z szeregu sektorów podlegających przekształceniu w wyniku cyfryzacji. Komisja miała obawy, że transakcja, we wstępnie zgłoszonej formie, umożliwiłaby Universal znaczne pogorszenie warunków udzielania licencji oferowanych platformom cyfrowym sprzedającym nagrania muzyczne konsumentom. Aby rozwiać te obawy, przedsiębiorstwo Universal zaproponowało podjęcie się istotnych zobowiązań (zasadniczo polegających na wydzieleniu znacznej części repertuaru EMI w EOG, w tym najlepiej sprzedających się aktywnych i katalogowych artystów, a także na zobowiązaniu się przez Universal do niezawierania w swoich umowach licencyjnych tak zwanej klauzuli „preferowanych państw” w odniesieniu do cyfrowych usług muzycznych w EOG przez okres 10 lat). W świetle tych zobowiązań Komisja stwierdziła, że transakcja nie budziła dalszych problemów pod względem konkurencji. Decyzje dotyczące zobowiązań jako elastyczna alternatywa służąca zapewnieniu szybkiego przywrócenia konkurencji na szybko rozwijających się rynkach cyfrowych Dzięki decyzjom w sprawie zobowiązań, takim jak podjęta w sprawie dotyczącej e-booków (zob. poniżej), można wyeliminować konieczność prowadzenia długich postępowań, a Komisja może otrzymać konkretne wyniki na rzecz konsumentów. Tego rodzaju rozwiązanie sprawdza się jednak wyłącznie w przypadku dokładnego wywiązywania się z podjętych zobowiązań. W przeciwnym razie Komisja jest upoważniona do nakładania grzywien. W dniu 12 grudnia 2012 r. Komisja przyjęła decyzję w sprawie zobowiązań w sektorze e-booków, kolejnej powstającej i szybko rozwijającej się części gospodarki cyfrowej, zawierającą prawnie wiążące zobowiązania zaproponowane przez Apple i czterech międzynarodowych wydawców e-booków: Simon & Schuster (CBS Corp.), Harper Collins (News Corp.), Hachette Livre (Lagardère Publishing) i Verlagsgruppe Georg von Holtzbrinck (właściciel m.in. wydawnictwa Macmillan). W grudniu 2011 r. Komisja wszczęła podstępowania przeciwko tym przedsiębiorstwom oraz przeciwko piątemu międzynarodowemu wydawcy e-booków – Penguin (Pearson Group). O ile decyzja z grudnia 2012 r. nie dotyczyła przedsiębiorstwa Penguin, ponieważ wydawca ten zdecydował się nie podejmować wobec Komisji żadnych zobowiązań, Komisja prowadzi obecnie konstruktywne rozmowy z Penguin na temat zobowiązań, które umożliwiłyby wczesne zakończenie postępowań również przeciwko temu wydawcy. W swojej decyzji Komisja wyraziła obawy, że Apple może działać w zmowie z przedmiotowymi czterema międzynarodowymi wydawcami e-booków, mającej na celu ograniczenie konkurencji w zakresie cen detalicznych e-booków na Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG), co stanowi naruszenie zasad ochrony konkurencji UE. Przed styczniem 2010 r. wydawcy sprzedawali e-booki detalistom głównie w ramach tak zwanego „modelu hurtowego”, w ramach którego detaliści po zakupie e-booków od wydawców sami dowolnie ustalali ceny detaliczne takich e-booków przy sprzedaży konsumentom. W styczniu 2010 r. Apple wraz z czterema międzynarodowymi wydawcami e-booków wspólnie przeszli na stosowanie umów agencyjnych, z których wszystkie zawierały takie same kluczowe warunki. W rezultacie detaliści stali się agentami sprzedaży wydawców pragnących dokonywać sprzedaży bezpośrednio konsumentom. W ramach przedmiotowego „modelu agencyjnego” czterej wydawcy ustalali ceny detaliczne e-booków zgodnie z zasadami ustalania cen określonymi w umowach agencyjnych. Przedmiotowe zasady ustalania cen określono w taki sposób, aby prowadziły do wyższych cen detalicznych niż ceny oferowane przez niektórych głównych detalistów w tamtym czasie. W niektórych państwa w EOG zasady te ustalano tak, aby w pierwszej kolejności wykluczyć każdą możliwość zaoferowania konsumentom niższych cen. Aby rozwiać obawy Komisji, Apple oraz wymienieni czterej międzynarodowi wydawcy e-booków zgodzili się rozwiązać wszystkie swoje obowiązujące umowy agencyjne, w których określono ograniczenia dotyczące cen detalicznych oraz zasady ustalania cen, wobec których Komisja wyraziła sprzeciw. Apple oraz wymienieni czterej międzynarodowi wydawcy e-booków zobowiązali się również do niezawierania nowych umów zawierających zasady ustalania cen, wobec których Komisja wyraziła sprzeciw, przez okres pięciu lat. Wymienieni czterej międzynarodowi wydawcy e-booków zgodzili się ponadto, aby przez okres dwóch lat detaliści mogli oferować zniżki na ceny detaliczne e-booków, które nie przekraczałyby kwoty równej prowizji, jaką detalista dostaje od wydawcy przez okres jednego roku. W ramach zobowiązań wyeliminowano praktyki stanowiące źródło obaw Komisji oraz przywrócono warunki umożliwiające ustabilizowanie rynku e-booków. Takie rozwiązanie może skutkować niższymi cenami e-booków dla konsumentów w EOG, pod warunkiem że jest ono dozwolone w przepisach krajowych dotyczących cen detalicznych w odniesieniu do e-booków. Sprawa domniemanego nadużycia pozycji dominującej dotyczy Google. Komisja wyraziła obawy, że cztery rodzaje praktyk handlowych stosowanych przez Google mogą stanowić nadużycie pozycji dominującej w rozumieniu art. 102 TFUE, a mianowicie: (i) sposób wyświetlania usług wyszukiwania wertykalnego Google w ramach ogólnych wyników wyszukiwania w porównaniu z usługami konkurentów; (ii) sposób, w jaki Google może wykorzystywać i wyświetlać treści stron trzecich w ramach swoich usług wyszukiwania wertykalnego; (iii) umowy w sprawie wyłączności w odniesieniu do umieszczania reklam związanych z wyszukiwaniem w Google na innych stronach internetowych oraz (iv) ograniczanie możliwości przenoszenia kampanii reklamowych AdWords. Pod koniec stycznia 2013 r. przedsiębiorstwo Google przedstawiło szczegółowy tekst zobowiązań. Obecnie służby Komisji analizują wniosek Google w celu podjęcia decyzji, czy na podstawie tego wniosku Komisja może rozpocząć proces przyjęcia decyzji zgodnie z art. 9 rozporządzenia nr 1/2003. W sprawie dotyczącej Microsoft problemem był brak zgodności z wcześniejszą decyzją dotyczącą zobowiązań. W grudniu 2009 r. Komisja nadała prawnie wiążący charakter zobowiązaniom zaproponowanym w odpowiedzi na problemy w zakresie konkurencji związane ze sprzedażą wiązaną dotyczącą przeglądarki internetowej Internet Explorer oraz systemu operacyjnego Windows, który jest dominującym systemem tego rodzaju przeznaczonym do komputerów osobistych. Microsoft zobowiązał się do udostępnienia w Europejskim Obszarze Gospodarczym na okres pięciu lat (tj. do 2014 r.) „ekranu wyboru” umożliwiającego użytkownikom systemu operacyjnego Windows dokonanie świadomego i nieskrępowanego wyboru przeglądarki internetowej, którą pragną zainstalować oprócz albo zamiast przeglądarki internetowej Microsoft. Ekran wyboru miał zostać zapewniony od marcia 2010 r. europejskim użytkownikom systemu Windows, których domyślną przeglądarką internetową jest Internet Explorer. W decyzji przyjętej w dniu 6 marca 2013 r. Komisja ustaliła jednak, że w okresie od maja 2011 r. do czerwca 2012 r. Microsoft nie uwzględnił ekranu wyboru przeglądarki w dodatku Service Pack 1 do systemu Windows 7, w związku z czym ekran wyboru nie był widoczny w tym okresie dla 15 mln użytkowników systemu Windows w UE. Microsoft publicznie przyznał, że ekran wyboru nie był wyświetlany w tym czasie. 4.2 Zapobieganie nadużyciom praw własności intelektualnej w sektorze farmaceutycznym Produkty farmaceutyczne stanowią kolejny sektor, w którym wiedza, pomysłowość i idee oraz prawa własności intelektualnej z nimi związane mają kluczowe znaczenie. W sektorze tym właściciele patentów i przedsiębiorstwa produkujące leki generyczne mogą jednak ulegać pokusie zawierania antykonkurencyjnych umów opóźniających wprowadzania tańszych leków generycznych, szczególnie w momencie, w których podstawowa ochrona patentowa substancji czynnej dobiega końca lub już wygasła. Jednocześnie wiele takich umów patentowych może stanowić uzasadniony i korzystny pod względem społecznym sposób zmniejszenia braku pewności i uniknięcia kosztów postępowania. W tym kontekście w 2008 r. Komisja rozpoczęła badanie sektora farmaceutycznego, którego wyniki opublikowano w lipcu 2009 r.[26]. W 2012 r. w związku z badaniem prowadzono działania następcze w kilku kierunkach. Jeżeli chodzi o egzekwowanie prawa antymonopolowego, w dniach 25 i 30 lipca 2012 r. Komisja wysłała pisemne zgłoszenia zastrzeżeń do ponad 14 przedsiębiorstw w dwóch głównych sprawach dotyczących ewentualnych umów antykonkurencyjnych i praktyk jednostronnych. Pisemne zgłoszenia zastrzeżeń dotyczących postępowania potencjalnie opóźniającego wprowadzenie generycznych leków przeciwdepresyjnych i leków kardiologicznych na jednolity rynek Jedno z pisemnych zgłoszeń zastrzeżeń dotyczyło sprawy Citalopramu, w której Lundbeck, producent leku innowacyjnego, zawarł z kilkoma konkurentami produkującymi leki generyczne umowy, które mogły utrudniać wprowadzanie generycznego citalopramu na rynki w EOG. Citalopram jest substancją czynną z grupy leków przeciwdepresyjnych. Przedmiotowe pisemne zgłoszenie zastrzeżeń skierowane zostało również do przedsiębiorstw Merck KGaA, Generics UK, Arrow, Resolution Chemicals, Xellia Pharmaceuticals, Alpharma, A.L. Industrier i Ranbaxy, które należały do grup producentów leków generycznych, które zawarły umowy. Samo wysłanie pisemnych zgłoszeń zastrzeżeń nie przesądza ostatecznego wyniku dochodzenia. Przedsiębiorstwa zawarły przedmiotowe umowy w czasie, w którym zasadniczo wprowadzenie do obrotu leków generycznych było możliwe ze względu na wygaśnięcie niektórych patentów przedsiębiorstwa Lundbeck dotyczących citalopramu. Zgodnie z wstępnymi ustaleniami zawartymi w pisemnym zgłoszeniu zastrzeżeń w umowach przewidziano dokonanie przez Lundbeck przekazów znacznych wartości na rzecz czterech konkurentów produkujących leki generyczne. W zamian przedsiębiorstwa produkujące leki generyczne wstrzymają się od wejścia na jednolity rynek w celu sprzedaży generycznego citalopramu. Przekazy wartości dokonane przez Lundbeck na rzecz konkurentów produkujących leki generyczne obejmowały między innymi płatności bezpośrednie w celu zakupu zapasów generycznego citalopramu przeznaczonych do zniszczenia, a także gwarantowane zyski w ramach porozumień dystrybucyjnych oferowanych przedsiębiorstwom produkującym leki generyczne. Komisja wstępnie uznała, że takie postępowanie, jeżeli zostanie dowiedzione, mogło wyrządzić znaczną szkodę konsumentom, ponieważ wskutek umów wprowadzenie leków generycznych mogło zostać opóźnione oraz możliwe było utrzymanie cen na wyższym poziomie. Drugie pisemne zgłoszenie zastrzeżeń dotyczyło sprawy Perindopril, w której przedsiębiorstwo Les Laboratoires Servier zawarło z kilkoma konkurentami produkującymi leki generyczne umowy, które mogły utrudniać wprowadzanie generycznego perindoprilu na jednolity rynek. Perindopril jest substancją czynną z grupy leków kardiologicznych. Zgodnie z wstępną opinią określoną w pisemnym zgłoszeniu zastrzeżeń w zamian za płatności ze strony Servier przedsiębiorstwa produkujące leki generyczne zgodziły się nie wprowadzać do obrotu ich tańszych leków generycznych lub nie kwestionować w dalszym ciągu ważności patentów chroniących droższe leki Servier. Podobnie przedsiębiorstwo Servier mogło wdrożyć kompleksową strategię na rzecz przeciwdziałania wprowadzaniu do obrotu tańszych generycznych wersji perindoprilu w czasie, w którym ochrona patentowa perindoprilu przedsiębiorstwa Servier była bliska wygaśnięcia. Badane praktyki obejmują nabywanie patentów, co mogło potencjalnie wykluczać konkurentów z rynku oraz umowy patentowe zawierane z innymi przedsiębiorstwami, obejmujące rodzaj odwrotnych płatności, których dokonywano w sprawie Citalopramu. Udowodnienie zarzutów oznaczałoby, że praktyki stosowane w sprawach Citalopramu i Perindoprilu mogły skutkować znaczną szkodą, ponieważ państwowe służby zdrowia i systemy ubezpieczeń byłyby zmuszone do dalszego, dłuższego płacenia za droższe wersje leku podlegające ochronie patentowej. Karanie takich praktyk antykonkurencyjnych jest kluczowe dla utrzymania zachęt do wprowadzania innowacji w przedmiotowym sektorze. Nie należy dopuszczać się postępowania antykonkurencyjnego w celu sztucznego przedłużania ochrony patentowej, która z definicji jest ograniczona czasowo. Ograniczenie to jest podstawą utrzymania zachęt do stałej innowacyjności w sektorach opartych na wiedzy, takich jak sektor farmaceutyczny. Komisja nadal monitorowała potencjalnie szkodliwe umowy patentowe zawierane między producentami leków innowacyjnych a przedsiębiorstwami produkującymi leki generyczne W lipcu 2012 r. Komisja wydała swoje trzecie sprawozdanie z monitorowania dotyczące umów patentowych w sektorze farmaceutycznym[27]. W sprawozdaniu potwierdzono, że o ile ogólna liczba zawartych umów znacznie wzrosła, odsetek umów, które mogą powodować problemy w zakresie konkurencji, zmniejszył się o połowę w porównaniu z poziomami odnotowanymi w czasie badania sektorowego. Odsetek potencjalnie problematycznych umów utrzymywał się na poziomie 11 % w porównaniu z poziomem 21 % określonym w badaniu sektorowym. Jednocześnie łączna roczna liczba zawieranych umów wzrosła o 500 %, tj. do 120, w stosunku do ustaleń dokonanych w trakcie badania sektorowego. Wydaje się, że większość umów nie stanowi problemu z punktu widzenia ochrony konkurencji. Dane liczbowe świadczą o tym, że kontrola Komisji nie utrudnia przedsiębiorstwom zawierania umów na jednolitym rynku, w przeciwieństwie do pewnych początkowych obaw wyrażanych przez niektóre zainteresowane strony. W swoim wyroku w sprawie AstraZeneca Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że prawo konkurencji UE stanowi uzupełnienie zasad dotyczących jednolitego rynku W czerwcu 2005 r. Komisja przyjęła decyzję, w której nałożyła na AstraZeneca (AZ) sankcje za dwa naruszenia przepisów art. 102 TFUE i art. 54 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG). W decyzji ustalono, że przedsiębiorstwo AZ nadużywało publicznych procedur i przepisów w kilku państwach EOG w celu wykluczenia przedsiębiorstw produkujących leki generyczne oraz innych przedsiębiorstw handlowych z konkurencji w zakresie najlepiej sprzedającego się leku przeciwwrzodowego AZ pod nazwą Losec. W wyroku z dnia 6 grudnia 2012 r. (sprawa C-457/10 P) Trybunał Sprawiedliwości podtrzymał wyrok Sądu z 2010 r., w którym w znacznym stopniu odrzucono odwołanie AstraZeneca od decyzji Komisji z 2005 r., pierwszej decyzji nakładającej grzywny za nadużycie pozycji dominującej w sektorze farmaceutycznym. W szczególności Sąd potwierdził, że naruszenia procedur regulacyjnych mogą w pewnych okolicznościach stanowić nadużycia pozycji dominującej. Trybunał Sprawiedliwości ustalił, że w większości spraw nadużycia pozycji dominujących polegają na zachowaniu, które uznaje się za zgodne z prawem w dziedzinach prawa innych niż prawo konkurencji. Stanowi to potwierdzenie, że polityka konkurencji UE stanowi uzupełnienie, a nie element podrzędny, innych dziedzin prawa UE, w tym zasad dotyczących jednolitego rynku. 5. DIALOG NA TEMAT KONKURENCJI Z INNYMI INSTYTUCJAMI 5.1 Zorganizowany dialog z Parlamentem Europejskim DG ds. Konkurencji uczestniczy w ciągłym zorganizowanym dialogu dotyczącym kwestii związanych z konkurencją z Parlamentem Europejskim, w szczególności z jego Komisją Gospodarczą i Monetarną (ECON). Zorganizowany dialog z Komisją Gospodarczą i Monetarną W ramach zorganizowanego dialogu wiceprzewodniczący, komisarz ds. konkurencji, dwukrotnie złożył wizytę w siedzibie Komisji Gospodarczej i Monetarnej w 2012 r. W czerwcu zaprezentował roczne sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji, a w październiku – program prac Komisji na 2013 r. Poza zorganizowanym dialogiem wiceprzewodniczący utrzymywał również regularny kontakt z Parlamentem Europejskim. W dniu 22 maja 2012 r. uczestniczył w warsztatach na temat sprawozdania dotyczącego europejskiej konkurencji w sektorze spożywczym[28]. W dniu 24 września 2012 r. uczestniczył w przesłuchaniu w sprawie manipulacji na rynku dotyczącej stóp LIBOR-EURIBOR. Wiceprzewodniczący uczestniczył również w warsztatach dotyczących unowocześnienia polityki w dziedzinie pomocy państwa (w dniu 25 września 2012 r.) oraz w wydarzeniu na temat zasad dotyczącym ochrony danych i reguł konkurencji (w dniu 26 listopada 2012 r.). W kontekście tej współpracy w dniu 7 czerwca 2012 r. DG ds. Konkurencji zorganizowała seminarium dla asystentów i doradców politycznych członków Komisji Gospodarczej i Monetarnej dotyczące głównych tematów poruszonych w programie prac w zakresie konkurencji na rok 2011[29]. W dniu 28 lutego 2012 r. wiceprzewodniczący wymienił z komisją IMCO poglądy na temat konkurencji i wzrostu. DG ds. Konkurencji regularnie informuje właściwe komisje o konsultacjach społecznych i przyjęciu nowych wytycznych. Podsumowując, wiceprzewodniczący ośmiokrotnie występował przed Parlamentem Europejskim (zob. tabela). Data || Posiedzenie || Kwestia 28/02/2012 || Komisja PE IMCO || Wymiana poglądów na temat konkurencji i wzrostu 22/05/2012 || PE ECON, grupa robocza ds. konkurencji || Sprawozdanie europejskiej sieci konkurencji i reforma WPR 19/06/2012 || PE ECON, zorganizowany dialog || Przedstawienie rocznego sprawozdania dotyczącego konkurencji za rok 2011 11/09/2012 || Posiedzenie plenarne PE, tura pytań || Aktualna sytuacja dotycząca wdrożenia dorobku prawnego w obszarze energii (3. pakiet) – Gazprom 24/09/2012 || PE ECON, otwarte posiedzenie – Libor || Manipulacja na rynku – Libor 25/09/2012 || PE ECON, warsztaty – unowocześnienie unijnej polityki w dziedzinie pomocy państwa || Unowocześnienie polityki w dziedzinie pomocy państwa 08/10/2012 || PE ECON, zorganizowany dialog || Przedstawienie programu prac na 2013 r. 26/11/2012 || PE, wydarzenie – platforma na rzecz prywatności || Konkurencja a prywatność na rynkach danych Konsultacje społeczne i oceny skutków DG ds. Konkurencji przekazuje informacje na temat rozpoczęcia konsultacji społecznych sekretariatowi Komisji Gospodarczej i Monetarnej oraz zasadniczo z zadowoleniem przyjmuje terminowo przekazywane uwagi posłów do Parlamentu Europejskiego. Posłowie do PE mogą korzystać z usług służb DG ds. Konkurencji, aby uzyskać informacje na temat szczególnie interesujących kwestii. Informacje na temat konsultacji społecznych i odpowiedzi udzielone w ramach konsultacji społecznych, badania związane z polityką konkurencji, zlecone badania, oceny skutków w obszarze polityki konkurencji oraz wszelkie powiązane dokumenty robocze służb Komisji są publikowane na stronach internetowych DG ds. Konkurencji[30]. W odpowiedzi na zainteresowanie członków Komisji Gospodarczej i Monetarnej komunikatem Komisji dotyczącym unowocześnienia pomocy państwa, wiceprzewodniczący i urzędnicy DG ds. Konkurencji uczestniczyli w warsztatach poświęconych unowocześnieniu polityki w dziedzinie pomocy państwa, które odbyły się w siedzibie Parlamentu w dniu 8 października 2012 r. W ramach dyskusji nad reformą Wspólnej Polityki Rolnej posłowie do Parlamentu Europejskiego wezwali Komisję do dokładniejszej analizy kwestii siły przetargowej producentów wobec detalistów w łańcuchu dostaw żywności. Chociaż Komisja nie zidentyfikowała szczególnych problemów w zakresie konkurencji w sektorze detalicznym, co zostało wyrażone w sprawozdaniu opublikowanym przez europejską sieć konkurencji[31], to jednak w grudniu 2012 r. rozpoczęła badanie w celu oceny wpływu struktury rynku detalicznego na innowacyjność produktów i ich wybór w sektorze spożywczym. Posłowie do Parlamentu Europejskiego często zadają Komisji pytania na temat poszczególnych toczących się spraw dotyczących konkurencji, przy czym Komisja nie jest w stanie odpowiedzieć na pytania dotyczące pewnych aspektów tych spraw z uwagi na wymóg zachowania poufności w odniesieniu do postępowań wyjaśniających. Bieżące postępowania wyjaśniające i badania sektorowe Służby DG ds. Konkurencji regularnie odbywają spotkania z posłami do Parlamentu Europejskiego na ich wniosek w celu objaśnienia poszczególnych etapów postępowania wyjaśniającego i ogólnego omówienia danego sektora, w miarę możliwości wynikających z obowiązku zachowania poufności spoczywającego na stronach. DG ds. Konkurencji dysponuje szeregiem narzędzi egzekwowania przepisów UE w zakresie konkurencji i osiągnięcia większej konkurencyjności rynków dzięki innym środkom, takim jak postępowania wyjaśniające w indywidualnych przypadkach, badania sektorowe oraz współpraca z innymi dyrekcjami generalnymi w zakresie środków regulacyjnych mających wpływ na konkurencję na jednolitym rynku. 5.2 Działania następcze odnośnie do rezolucji Parlamentu w sprawie sprawozdania dotyczącego polityki konkurencji za rok 2010 W styczniu 2012 r. Parlament przyjął rezolucję na temat sprawozdania dotyczącego polityki konkurencji za rok 2010[32], w której wystosował do Komisji szereg wniosków. Oprócz oficjalnej odpowiedzi Komisji na rezolucję Parlamentu, komisarz ds. konkurencji wystosował w kwietniu 2012 r. pismo do przewodniczącego Komisji Gospodarczej i Monetarnej, zaś DG ds. Konkurencji przedstawiła również szczegółową odpowiedź na wszystkie kwestie poruszone w rezolucji Parlamentu. Tematy poruszone w rezolucji Parlamentu Europejskiego Parlament był szczególnie zainteresowany działaniami podejmowanymi przez DG ds. Konkurencji w związku z kryzysem finansowym i gospodarczym oraz znaczeniem kontroli pomocy państwa w tym kontekście. W swojej odpowiedzi Komisja podkreśliła rodzaje warunków rutynowo nakładanych w ramach stosowania tymczasowych zasad pomocy państwa, mających tymczasowo zastosowanie do sektora bankowego. Ta tzw. warunkowość obejmuje podział obciążenia i restrukturyzację narzucane bankom i instytucjom finansowym, aby zagwarantować przywrócenie ich rentowności w perspektywie długoterminowej, przy jednoczesnym zachowaniu integralności jednolitego rynku. W rezolucji Parlament przypomniał również swoje wcześniejsze wnioski[33] skierowane do Komisji, dotyczące przedstawienia przepisów mających na celu ułatwienie skutecznego dochodzenia odszkodowania z tytułu szkody wynikłej z naruszenia prawa ochrony konkurencji. Program prac Komisji na 2012 r. zawiera wnioski dotyczące prywatnych powództw o odszkodowanie z tytułu szkody wynikłej z naruszenia prawa ochrony konkurencji. Wiceprzewodniczący, komisarz ds. konkurencji, potwierdził, że taki wniosek zostanie przedstawiony w 2013 r. W odpowiedzi na wezwanie Parlamentu do zbadania konkurencji w sektorze spożywczym DG ds. Konkurencji utworzyła wewnętrzną grupę zadaniową ds. sektora spożywczego, która koordynowała badanie europejskiej sieci konkurencji, dotyczące sektora spożywczego. Ponadto w grudniu 2012 r. Komisja rozpoczęła badanie dotyczące wpływu nowoczesnego sektora detalicznego na wybór i innowacyjność produktów spożywczych. 5.3 Współpraca DG ds. Konkurencji z EKES i KR Komisja poinformowała również Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) i Komitet Regionów (KR) o głównych inicjatywach strategicznych. Komisja uczestniczy również w posiedzeniach grupy i sekcji analitycznych. W dniu 4 września 2012 r. wiceprzewodniczący Almunia odbył spotkanie ze sprawozdawcą EKES w sprawie inicjatywy dotyczącej unowocześnienia polityki w dziedzinie pomocy państwa, a w dniu 7 grudnia 2012 r. ze sprawozdawcą KR w sprawie zmiany wytycznych dotyczących pomocy regionalnej. W dniu 14 listopada 2012 r. EKES przyjął opinię w sprawie inicjatywy dotyczącej unowocześnienia polityki w dziedzinie pomocy państwa [34] i w dniu 4 grudnia 2012 r. sekcja INT EKES przyjęła opinię dotyczącą rocznego sprawozdania dotyczącego konkurencji za rok 2011[35]. W Dniu 29 listopada 2012 r. KR przyjął opinię w sprawie inicjatywy dotyczącej unowocześnienia polityki w dziedzinie pomocy państwa[36], a w dniu 7 grudnia 2012 r. Komisja COTER Komitetu Regionów przyjęła opinię w sprawie wytycznych dotyczących pomocy regionalnej[37]. [1] Sprawy połączone C-56/64 i C-58/64 Grundig-Consten [1966] Rec. 299, wyrok z dnia 13 lipca 1966 r. Zob. również wyrok z dnia 4 października 2011 r. w sprawach połączonych C-403/08 i C-429/08 Football Association Premier League i in., wyrok z dnia 4 października 2011 r. [2] Komisja przedstawi wniosek w sprawie jednolitego mechanizmu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków. Podczas posiedzenia, które odbyło się w grudniu 2012 r., Rada Europejska uzgodniła „by współprawodawcy przeanalizowali ten wniosek w trybie priorytetowym, z myślą o przyjęciu go w bieżącej kadencji Parlamentu”. [3] W odpowiedzi na wezwania Parlamentu Europejskiego oraz Komitetu Ekonomiczno-Społecznego do podjęcia działań na rzecz uczciwych, dobrze uregulowanych i przejrzystych rynków finansowych. [4] Zasadniczo przepisy specjalne oznaczają, że zwykłe przepisy dotyczące pomocy w celu ratowania i restrukturyzacji nie mają zastosowania do sektora finansowego (zob. IP/11/1488). [5] Aby uzyskać pełny obraz, zob. załącznik 2 do dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania. [6] Zob. między innymi SA.28487 (zob. komunikat prasowy IP/12/847). [7] Oraz w razie potrzeby uporządkowanej likwidacji, jak w przypadku Banku Rolnego Grecji. [8] Bank Rozrachunków Międzynarodowych, listopad 2012 r., informacje dostępne na stronie internetowej http://www.bis.org/statistics/derstats.htm, dane liczbowe dostępne na stronie internetowej http://www.bis.org/statistics/otcder/dt21a21b.pdf. [9] Do czego wzywa Parlament Europejski. [10] W następstwie wszczęcia postępowania w marcu 2008 r. Komisja przesłała spółce Visa pisemne zgłoszenie zastrzeżeń w kwietniu 2009 r. dotyczące wielostronnych opłat interchange („MIF”) za konsumenckie transakcje realizowane przy pomocy kart debetowych i kredytowych (zob. MEMO/09/151). Visa Europe zaproponowała zobowiązania ograniczenia swoich wielostronnych opłat interchange za karty debetowe do 0,20 %, które Komisja uczyniła wiążącymi w grudniu 2010 r. (zob. IP/10/1684). Postępowanie w sprawie wielostronnych opłat interchange z tytułu kredytów konsumenckich jest w toku. [11] Sprawa T-111/08, wyrok z dnia 24 marca 2012, dotychczas niepublikowany. [12] Sprawa COMP/SA.33054 Post Office Limited: Rekompensata z tytułu kosztów netto utrzymania nierentownej sieci w latach 2012-2015 oraz kontynuacja instrumentu finansowania kapitału obrotowego (zob. IP/12/320). Sprawa została oceniona na podstawie art. 106 TFUE. [13] W odpowiedzi na wezwania PE i ECOSOC. [14] Przemówienie wiceprzewodniczącego Almunii z dnia 8 października 2012 r. (zob. SPEECH/12/701) w Parlamencie Europejskim prezentujące program prac w dziedzinie polityki konkurencji na lata 2013-2014. Dostępne na stronie internetowej: http://europa.eu/rapid/press-release_SPEECH-12-701_en.htm. [15] Tamże. [16] Na przykład w wyniku przeprowadzonego postępowania antymonopolowego niemieckie przedsiębiorstwo E.On zobowiązało się do sprzedaży swoich aktywów związanych z produkcją energii elektrycznej i swojej sieci przesyłowej wysokiego napięcia w 2008 r., co stanowi przełomowy krok w zakresie otwarcia rynku w Niemczech. Inne postępowania przyczyniły się do zniesienia ograniczenia w transgranicznym handlu gazem i energią elektryczną. Na przykład w wyniku postępowania przeprowadzonego przez Komisję wprowadzono zmiany w szwedzkim systemie przesyłowym elektroenergetycznym, który utrudniał eksport energii, poprzez ograniczenie przepustowości połączeń wzajemnych z państwami sąsiednimi. [17] Zasady te dopuszczają dotacje w wysokości do 85 % wzrostu odnotowanego przez najefektywniejsze przedsiębiorstwa w każdym sektorze w latach 2013–2015, przy czym ta graniczna wartość będzie stopniowo obniżana do poziomu 75 % w latach 2019–2020. [18] Funkcjonowanie rynku dostępu do internetu i świadczenie usług internetowych z punktu widzenia konsumentów w Unii Europejskiej. Badanie na zlecenie Komisji Europejskiej, Dyrekcji Generalnej ds. Zdrowia i Konsumentów (publikacja przewidywana w kwietniu 2013 r.). [19] Sprawa T-336/07, wyrok z dnia 29 marca 2012 r., dotychczas niepublikowany. [20] W szczególności sprawy w zakresie naruszeń art. 102 TFUE, dotyczące przedsiębiorstwa Microsoft (zob. decyzja Komisji z dnia 24 marca 2004 r. w sprawie COMP/C-3/Case COMP/C-3/37.792) i Intel (zob. decyzja Komisji z dnia 13 maja 2009 r. w sprawie COMP/C-3/37.990). [21] Zob. przemówienie wiceprzewodniczącego Komisji Europejskiej Joaquina Almunii z dnia 8 października 2012 r. (SPEECH/12/701). [22] C-52/09 TeliaSonera Sverige, Zb.Orz. [2011], s. I-527. [23] Sprawa COMP/M.6381, Google/Motorola Mobility (zob. IP/12/129). [24] Wszczęcie postępowania przeciwko przedsiębiorstwu Samsung w dniu 30 stycznia 2012 r. (sprawa COMP/C-3/39.939); wszczęcie postępowania przeciwko przedsiębiorstwu Motorola w dniu 2 kwietnia 2012 r. (sprawy COMP/C-3/39.985 i COMP/C-3/39.986). [25] Zob. komunikat prasowy na stronie internetowej http://europa.eu/rapid/press-release_IP-12-1448_en.htm. [26] Zob. IP/09/1098 i MEMO/09/321. [27] Zob. MEMO/12/593. [28] http://ec.europa.eu/competition/ecn/food_report_en.pdf [29] Poruszone kwestie obejmują pomoc państwa w sektorze finansowym, sektorze spożywczym, sektorze lotnictwa, sektorze finansowym i inicjatywę dotyczącą unowocześnienia polityki w dziedzinie pomocy państwa. [30] http://ec.europa.eu/competition/index_en.html [31] http://ec.europa.eu/competition/ecn/food_report_en.pdf [32] P7_TA(2012)0031. [33] Rezolucje Parlamentu Europejskiego w latach 2007, 2009, 2010 i 2011. [34] Dostępna na stronie internetowej http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.int-opinions.23584. [35] Dostępna na stronie internetowej http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.int-opinions.24209. [36] Dostępna na stronie internetowej http://www.toad.cor.europa.eu/corwipdetail.aspx?folderpath=ECOS-V/035&id=21619. [37] Dostępna na stronie internetowej http://www.toad.cor.europa.eu/corwipdetail.aspx?folderpath=COTER-V/034&id=21792.