Komisja wskazuje najpilniejszy priorytet i zachęca główne instytucje finansowe i rozwojowe, które zajmują się obecnie finansowaniem rozwoju na szczeblach krajowym i europejskim, aby na potrzeby finansowania inwestycji wspieranych gwarancjami budżetowymi UE rozważyły przyjęcie podejścia opartego na ściślejszej współpracy, spójnego z celami działań zewnętrznych UE. Aby w pełni wdrożyć ogólną zasadę określoną w art. 210 TFUE, która nakazuje Unii i państwom członkowskim koordynowanie swoich polityk w dziedzinie współpracy na rzecz rozwoju, zachęca się te główne podmioty w szczególności do większej synergii w działaniach operacyjnych, komplementarności geograficznej i sektorowej, tworzenia uzupełniających się portfeli kompetencji i doświadczeń, a jednocześnie do utrzymania innowacyjności oraz zdrowego poziomu konkurencji i różnorodności na rynku. Taka współpraca mogłaby również zostać rozszerzona na inne międzynarodowe instytucje finansowe działające w skali globalnej.

Zewnętrzne inwestycje wspierane przez Unię muszą również spełniać określone w traktatach wymogi dotyczące spójności z działaniami zewnętrznymi UE i jej innymi politykami. Ze względu na obecne rozproszenie procesu decyzyjnego instytucje i państwa członkowskie nie zawsze w pełni koordynują i konsultują pomiędzy sobą decyzje inwestycyjne, co potencjalnie zmniejsza zdolność UE do realizacji jej celów polityki zewnętrznej wobec państw trzecich. Dotyczy to m.in. dążeń Unii w ramach nowego partnerstwa, które ma na celu „spójne i dostosowane do potrzeb zaangażowanie, w ramach którego Unia i jej państwa członkowskie będą działać w sposób skoordynowany, łącząc instrumenty, narzędzia i środki nacisku, aby osiągnąć kompleksowe partnerstwa (porozumienia) z państwami trzecimi i aby lepiej zarządzać migracjami”.

Jeżeli warunki dotyczące niezależnych inwestycji prywatnych w krajach partnerskich nie zostaną w wystarczającym stopniu spełnione, UE udziela coraz częściej wsparcia w formie gwarancji. W ten sposób instrumenty finansowe uzupełniają tradycyjne narzędzia współpracy na rzecz rozwoju. Efektywniejsze wykorzystanie inwestycji zewnętrznych wspieranych przez UE przyczynia się do modernizacji struktur gospodarczych i infrastruktury w krajach partnerskich, co z kolei tworzy warunki do powstawania nowych miejsc pracy, w tym dla młodych ludzi, oraz do zrównoważonego wzrostu gospodarczego.

Aby reagować na coraz bardziej złożone wyzwania, jakie stawia przed nami dzisiejszy świat, począwszy od ubóstwa, konfliktów i migracji po zmiany klimatu i problemy demograficzne, finansowanie rozwoju musi opierać się na kombinacji różnych źródeł finansowania. W celu osiągnięcia możliwie największego wpływu należy jak najefektywniej wykorzystywać fundusze publiczne i prywatne jako dźwignię pomagającą uruchamiać dalsze inwestycje. Wymaga to od Unii Europejskiej sprawnego działania i gotowości do dostosowywania oraz rozwijania jej instrumentów finansowych i politycznych służących inwestycjom poza UE. W ten sposób będzie ona uzupełniać swój „zestaw narzędzi” stosowany tradycyjnie w ramach współpracy na rzecz rozwoju, aby wywiązać się ze swoich ambitnych zobowiązań dotyczących zrównoważonego rozwoju.

Biorąc pod uwagę złożoną i niestabilną sytuację w wielu regionach sąsiedzkich UE i w Afryce, Komisja jest przekonana, że konieczna jest szybka reakcja i że UE powinna się obecnie skoncentrować na operacyjnych i praktycznych rozwiązaniach, a nie na środkach, które wymagałyby głębokich zmian instytucjonalnych i strukturalnych, takich jak ustanowienie nowych organów lub podmiotów, czy uruchomienie dodatkowego wkładu kapitałowego z budżetu UE. Zgodnie z priorytetami UE oraz z partnerstwami z odpowiednimi krajami i przy uwzględnieniu potrzeb inwestycyjnych tych krajów, źródłem wytycznych będą w dalszym ciągu szerokie ramy polityki zewnętrznej opracowane przez Parlament Europejski, Radę, Komisję i wysoką przedstawiciel. Komisja będzie w dalszym ciągu dbać o to, by budżet UE był wydawany jak najrozsądniej i aby każde wydane euro przynosiło większą wartość dodaną.

2.Optymalne wykorzystanie istniejących instrumentów

Aby zrealizować swoje ambitne cele w zakresie działań zewnętrznych, UE stara się łączyć wszystkie odpowiednie narzędzia i instytucje, czerpać środki finansowe z różnych źródeł i zapewniać, by instrumenty finansowe wspierały realizację celów polityki zewnętrznej UE w odpowiedni i spójny sposób. W tym kontekście niezwykle ważną rolę odgrywają inwestycje wspierane z budżetu UE. Skutecznie uzupełniają one pozostałe instrumenty, takie jak dotacje, które będą nadal stosowane, aby odpowiedzieć na wyzwania, w przypadku których inwestycje nie sprawdzają się jako rozwiązanie. Należy tutaj wziąć pod uwagę różnorodność potrzeb i wyzwań inwestycyjnych, przed którymi stoją partnerzy UE, zwłaszcza ci najsłabsi, w tym kraje najsłabiej rozwinięte, głęboko zadłużone kraje ubogie oraz kraje doświadczające niestabilności lub konfliktu.

2.1 Plan inwestycji zewnętrznych

UE poczyniła już zdecydowane kroki, aby poprawić efektywność finansowania rozwoju. Przedstawiony w 2016 r. Europejski plan inwestycji zewnętrznych oferuje innowacyjną metodę uruchamiania publicznych i prywatnych źródeł finansowania rozwoju, aby uzupełnić tradycyjną pomoc w formie dotacji. Metoda ta bazuje na wiedzy specjalistycznej zaangażowanych podmiotów publicznych i prywatnych. Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju, stanowiący centralny element Planu inwestycji zewnętrznych, wykorzystuje doświadczenia w zakresie przyciągania prywatnego finansowania na potrzeby inwestycji o wyższych poziomach innowacyjności i ryzyka, zebrane podczas wdrażania planu inwestycyjnego Junckera i Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych, a także działań łączonych prowadzonych od dziesięciu lat w państwach trzecich.

Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju opiera się na następujących założeniach: inwestycje publiczne i prywatne są motorami zrównoważonego rozwoju; inwestycje prywatne mogą uzupełniać wydatki publiczne; przedsiębiorstwa mogą być partnerami w zrównoważonym rozwoju, a taka współpraca jest korzystna dla wszystkich stron. Zgodnie z obecnymi wieloletnimi ramami finansowymi Plan inwestycji zewnętrznych stanowi zintegrowany pakiet służący finansowaniu inwestycji w Afryce i w krajach objętych unijną polityką sąsiedztwa. Przewiduje się, że wartość inwestycji uruchomionych przez ten plan wyniesie co najmniej 44 mld EUR. Dzięki odpowiednim wkładom państw członkowskich i środkom z innych źródeł wartość dodatkowego finansowania uruchomionego przez plan mogłaby się podwoić i sięgnąć 88 mld EUR. Pierwsze zaproszenie do składania wniosków dotyczących projektów inwestycyjnych w ramach planu spotkało się ze znacznie większym zainteresowaniem niż zakładano. Obecnie stosowane są już na większą skalę operacje polegające na łączeniu dotacji i pożyczek. Wdrażane są już pierwsze programy i widać ich wymierne rezultaty. W dniu 20 czerwca 2018 r. zatwierdzono pierwsze programy inwestycyjne korzystające z gwarancji UE w Afryce i krajach objętych polityką sąsiedztwa. Zapewniają one m.in. dostęp do tanich kredytów bankowych osobom wymagającym szczególnego traktowania, które mają obecnie trudności z dostępem do przystępnego kosztowo finansowania kredytowego, a także dostęp do rachunków mobilnych i kredytów długoterminowych dla ponad 25 000 małych przedsiębiorców. Szacuje się, że wspomniane gwarancje w wysokości około 800 mln EUR przyczynią się do uruchomienia 8–9 mld EUR dodatkowych inwestycji publicznych i prywatnych. Te pierwsze wyniki są wprawdzie zachęcające, ale Plan inwestycji zewnętrznych musi zostać szerzej rozpropagowany, a jego wdrażanie w terenie – przyśpieszone, np. poprzez ukierunkowane kampanie informacyjne.

Inwestycje wspierane z budżetu UE muszą również w coraz większym stopniu przyczyniać się do realizacji reform strukturalnych. Inwestycje mogą stanowić potężny instrument wspierający reformy i lepsze zarządzanie w krajach partnerskich, przyczyniając się do poprawy warunków działalności gospodarczej sprzyjającej włączeniu społecznemu przez propagowanie bardziej zrównoważonych polityk i ram regulacyjnych, międzynarodowych standardów praw człowieka, w tym podstawowych norm pracy i wymogów należytej staranności, lepszych warunków dla przedsiębiorczości, nowych modeli biznesowych i zwiększonego potencjału organów rządowych. Prawidłowo wdrażane inwestycje mogą być narzędziem wzmacniającym zabezpieczenia antykorupcyjne oraz poprawiającym zarządzanie finansami publicznymi i regulacje sektora finansowego. Oprócz finansowania poszczególnych programów inwestycyjnych UE powinna – poprzez pomoc techniczną i pogłębiony dialog polityczny – zwiększyć swój wkład we wspieranie polityk, które przyciągną dalsze inwestycje z sektora publicznego i prywatnego. Taki jest cel trzeciego filaru Planu inwestycji zewnętrznych. Poprzez współpracę z krajami partnerskimi w zakresie zarządzania i reform regulacyjnych, walki z korupcją i nielegalnymi przepływami finansowymi, jak również w zakresie budowania instytucji i zdolności, UE może wspierać tworzenie środowiska, które ułatwia dostęp do finansowania mikroprzedsiębiorstwom oraz małym i średnim przedsiębiorstwom, ma lepsze ramy prawne sprzyjające inwestycjom publicznym i prywatnym i bardziej efektywne systemy zamówień publicznych, oraz w którym prowadzone inwestycje przynoszą korzyści lokalnym gospodarkom i tworzeniu miejsc pracy na rynku krajowym i w którym promowane są normy międzynarodowe. Zasadnicze znaczenie dla utrzymania miejsc pracy i wzrostu gospodarczego w dłuższej perspektywie ma również przygotowanie odpowiedniej serii projektów do realizacji.

2.2 W ramach obecnej architektury możliwa jest ściślejsza współpraca i większa synergia...

Obecna architektura finansowania inwestycji zewnętrznych UE powstała w ostatnich dekadach. Europejski Bank Inwestycyjny, nazywany bankiem UE, skupia się przede wszystkim na projektach realizowanych w UE, ale działa również poza Unią, wspierając polityki unijne w ramach instrumentów UE takich jak upoważnienie EBI do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich oraz instrument inwestycyjny dla Afryki, Karaibów i Pacyfiku. Grupa Europejskiego Banku Inwestycyjnego przedstawiła również własną inicjatywę na rzecz budowania odporności, równolegle do unijnego Planu inwestycji zewnętrznych, i wdrożyła duże pakiety inwestycyjne w niektórych państwach, np. na Ukrainie. Grupa Europejskiego Banku Inwestycyjnego zapoczątkowała niedawno własny proces refleksji nad ustanowieniem nowej jednostki zależnej do spraw rozwoju.

Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR) jest wielostronnym bankiem inwestycji rozwojowych. Jego udziałowcami większościowymi są państwa członkowskie UE. W swojej działalności koncentruje się na Europie Środkowej i Wschodniej, Azji i Afryce Północnej. EBOR wypracował znaczną wiedzę fachową na poziomie lokalnym dzięki sieci biur działających w terenie. W ramach swoich operacji angażuje się w pracę nad strategiami politycznymi wspólnie z partnerami, w tym poprzez wspieranie reform.