Bruksela, dnia 25.01.2005

COM(2005)10 końcowy

BIAŁA KSIĘGA

w sprawie wymiany informacji o orzeczeniach skazujących w sprawach karnych i ich uznawania i wykonywania w Unii Europejskiej

{SEC(2005)63}

(przedstawiony przez Komisję)

BIAŁA KSIĘGA

w sprawie wymiany informacji o orzeczeniach skazujących w sprawach karnych i ich uznawania i wykonywania w Unii Europejskiej

1. WPROWADZENIE

1. Ustanowienie obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości zakłada swobodny przepływ, pomiędzy uprawnionymi organami Państw Członkowskich, informacji o orzeczeniach skazujących i orzeczeniach o utracie praw, które dotyczą osób będących lub nie obywatelami Wspólnoty, przebywających na terytorium Państw Członkowskich, a także zakłada możliwość uznawania i wykonywania tych orzeczeń poza terytorium Państwa Członkowskiego, które je wydało.

2. Kwestia ta wielokrotnie pojawiała się w pracach Unii dotyczących zarówno wymiany informacji o orzeczeniach skazujących, jak i ich uznawania i wykonywania. Zagadnień tych dotyczą środki 2, 3, 4, 14, 20, 22 i 23 programu działań mającego na celu wdrożenie zasady wzajemnego uznawania wyroków karnych[1]. Poprawa jakości wymiany informacji dotyczących orzeczeń skazujących w sprawach karnych została uznana za sprawę priorytetową przez Radę Europejską w dniach 25 i 26 marca 2004 r. w deklaracji Rady dotyczącej zwalczania terroryzmu oraz została potwierdzona podczas posiedzenia Rady ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych w dniu 19 lipca 2004 r. Program haski wzywa Komisję do przedstawienia wniosków „w celu zintensyfikowania wymiany informacji pochodzących z krajowych rejestrów osób skazanych i pozbawionych praw, w szczególności informacji dotyczących przestępców seksualnych, tak by Rada mogła je przyjąć z końcem 2005 roku”. Niniejsza Biała Księga ma przyczynić się do realizacji tego celu.

3. Przedmiotem niniejszej Białej Księgi jest określenie warunków przepływu informacji dotyczących orzeczeń skazujących i orzeczeń o pozbawieniu praw na terytorium Unii Europejskiej oraz stworzenie ambitnego programu działania mającego na celu stworzenie komputerowego systemu wymiany informacji dotyczących orzeczeń skazujących w sprawach karnych między Państwami Członkowskimi. Ponadto niniejsza Biała Księga ma również na celu rozpoczęcie rozważań dotyczących różnych aspektów uwzględniania przez Państwa Członkowskie orzeczeń skazujących wydanych przez inne Państwa Członkowskie. Kwestia ta będzie przedmiotem licznych prac uzupełniających, które zostaną przeprowadzone w najbliższych latach, a niniejsza Biała Księga stanowi dopiero pierwsze podejście do problematyki uznawania i wykonywania orzeczeń skazujących w sprawach karnych na terytorium Unii.

2. KONTEKST

2.1. Duża różnorodność krajowych systemów rejestrowania orzeczeń skazujących

4. Załączone tabele przedstawiają strukturę krajowych rejestrów skazanych wynikającą z odpowiedzi zamieszczonych w kwestionariuszach wysłanych przez Komisję Państwom Członkowskim. Świadczą one o dużej różnorodności krajowych systemów rejestrowania orzeczeń skazujących (załącznik 1).

5. Centralizacja i zaawansowana informatyzacja rejestrów krajowych: rejestry krajowe są scentralizowane prawie we wszystkich Państwach Członkowskich. Organy, w których rejestry są centralizowane, są różne w różnych krajach (ministerstwo sprawiedliwości, ministerstwo spraw wewnętrznych, policja). Rejestry w przeważającej większości są zinformatyzowane, a jeżeli nie są zinformatyzowane, to najprawdopodobniej istnieją projekty działań w tym kierunku.

6. Treść: informacje zamieszczane w rejestrach krajowych nie są identyczne. Niektóre z nich zawierają wszystkie orzeczenia skazujące, a inne ograniczają się do najcięższych przestępstw. Część rejestrów obejmuje orzeczenia skazujące wydane w stosunku do osób prawnych, a inne nie. Niektóre ograniczają się do wyroków prawomocnych („res judicata”), inne uwzględniają, przynajmniej tymczasowo, wyroki, od których można się jeszcze odwołać. Część rejestrów zawiera również sekcję przeznaczoną na dochodzenia w toku oraz na pewne wyroki uniewinniające lub decyzje o zwolnieniu, w szczególności w związku z niepoczytalnością. W niektórych Państwach Członkowskich w rejestrach wpisywane są jedynie orzeczenia sądów karnych. W innych przypadkach w rejestrze skazanych zamieszczane są też decyzje władz administracyjnych lub sądów gospodarczych, nakładające na przykład sankcje dyscyplinarne lub orzekające niezdolność do wykonywania niektórych zawodów. Informacje dotyczące sposobu wykonania kar są także różne w różnych krajach.

7. Dostęp do rejestrów krajowych: ustawodawstwa krajowe nie stosują jednolitych zasad w sprawie dostępu władz do rejestru skazanych. W niektórych przypadkach dostęp do wszystkich danych zawartych w rejestrze mają jedynie władze sądowe lub policja. Dostęp ten może być bezpośredni lub pośredni. W niektórych przypadkach rejestr jest udostępniany również władzom administracyjnym, którym jest on niezbędny do wykonywania ich zadań. Dostęp ten może być całkowity lub ukierunkowany. W nielicznych Państwach Członkowskich rejestr skazanych jest udostępniany osobom trzecim (stowarzyszeniom zawodowym, pracodawcom prywatnym, detektywom prywatnym, itd.). Wreszcie większość ustawodawstw umożliwia zainteresowanym osobom dostęp do danych zarejestrowanych na ich nazwisko. Dostęp ten może jednak ograniczać się do informacji przekazanych ustnie lub w postaci wyciągu, który nie zawiera wszystkich informacji.

8. Terminy usuwania informacji zawartych w rejestrze są też różne w różnych krajach. Niektóre kraje nie przewidują systemu usuwania danych, w innych ich usunięcie następuje automatycznie lub po złożeniu stosownego wniosku.

2.2. Wymiana informacji o orzeczeniach skazujących

9. Informacje o orzeczeniach skazujących wydanych w innych Państwach Członkowskich podlegają obecnie przepisom rt..13 i 22 Europejskiej Konwencji o pomocy prawnej w sprawach karnych z 1959 r.[2] (dalej zwanej „Konwencją z 1959 r.”), uzupełnionym przepisami rt..4 protokołu dodatkowego do tej Konwencji z dnia 17 marca 1978 r.

10. Przepisom te określają warunki przekazywania wyciągów z rejestrów skazanych między stronami Konwencji i jednocześnie wprowadzają obowiązek wzajemnego przekazywania sobie, raz w roku, orzeczeń skazujących, dotyczących obywateli danego państwa będącego stroną Konwencji.

11. Konwencja z 1959 r. określa obowiązujące ramy wymiany informacji, jednak mechanizmy, jakie przewiduje, mają ograniczony zasięg. Z różnych przeprowadzonych badań[3] oraz informacji, jakie posiada Komisja wynika, że przepływ informacji jest nieodpowiedni. Istnieją trzy podstawowe problemy:

- utrudnienia w szybkiej identyfikacji Państw Członkowskich, w których dana osoba już była skazana;

- utrudnienia w pozyskiwaniu informacji w szybki i prosty proceduralnie sposób;

- utrudnienia w zrozumieniu przekazywanych informacji.

12. Utrudnienia w szybkiej identyfikacji Państw Członkowskich, w których dana osoba już była skazana : danemu Państwu Członkowskiemu jest bowiem trudno dowiedzieć się szybko, w sposób wyczerpujący i wiarygodny, czy dana osoba była już skazana w innym Państwie Członkowskim. Należy rozróżnić trzy typy sytuacji:

- Określony w art. 22 Konwencji mechanizm centralizacji informacji w kraju obywatelstwa, nie ma zastosowania wobec obywateli państw niebędących sygnatariuszami Konwencji z 1959 r. W takim przypadku niemożliwe jest ustalenie istnienie wcześniejszego orzeczenia skazującego na terytorium Unii, chyba że zapytanie skieruje się do wszystkich Państw Członkowskich.

- Mechanizm centralizacji orzeczeń skazujących w Państwie Członkowskim będącym krajem obywatelstwa powinien mieć w zasadzie zastosowanie do osób niebędących obywatelami danego państwa, lecz będących obywatelami państw będących stronami Konwencji z 1959 r. Jednakże jeżeli nawet Konwencja zobowiązuje państwa będące jej stronami do przekazywania informacji o orzeczeniach skazujących wydanych przeciwko obywatelom innych państw, nie nakazuje ona krajom obywatelstwa wpisywania tych orzeczeń do ich rejestrów krajowych. W rzeczywistości wiele państw będących stronami Konwencji nie dokonuje tych wpisów bądź też wprowadza je w sposób ograniczony. Inne dokonują jedynie wpisów orzeczeń skazujących i kar, które znajdują odpowiedniki w ich systemach. Wynika z tego, że rejestr skazanych kraju obywatelstwa jest często niekompletny. W związku z powyższym, jeżeli inne państwo zwraca się do kraju obywatelstwa o informacje o przeszłości karnej danej osoby, otrzyma jedynie informacje niepełne. Ponadto kraj obywatelstwa z wpisuje wyroki skazujące do rejestru lub usuwa je z niego zgodnie z wymogami własnego systemu prawnego. Wynika z tego, że to samo orzeczenie skazujące może być traktowane różnie w dwóch różnych systemach prawnych, kraju skazującego i kraju obywatelstwa skazanego, co powoduje pewne zamieszanie.

- W przypadku osób będących obywatelami danego państwa , znajomość orzeczeń skazujących wydanych w innych państwach będących stronami Konwencji powinna być lepsza z powodu obowiązku przekazywania informacji przewidzianego w Konwencji z 1959 r. Wiedza ta jest jednak częściowa, z przyczyn zarówno prawnych, jak i praktycznych. Z prawnego punktu widzenia, przekazywanie informacji jest w niektórych przypadkach ograniczone przez zastrzeżenia do Konwencji. Ponadto niektóre kwestie nie są uregulowane w zadowalający sposób (m.in. w przypadku osób o podwójnym obywatelstwie). Poza tym niektóre Państwa Członkowskie nie wpisują w swoim rejestrze krajowym orzeczeń skazujących wydanych przez inne państwa. W praktyce natomiast przekazywane informacje są często niepełne (np. gdy w rejestrach krajowych nie jest określone obywatelstwo osób skazanych) lub pomijane.

13. Utrudnienia w pozyskiwaniu informacji w szybki i prosty proceduralnie sposób : w przypadku gdy władze krajowe pragną uzyskać informacje o przeszłości karnej osób niebędących obywatelami danego państwa, mogą zwrócić się o przekazanie stosownych informacji składając wniosek o udzielenie pomocy prawnej (rt.13 Konwencji z 1959 r.). W praktyce mechanizm ten nie jest skuteczny, a sądy krajowe uważają zazwyczaj, że procedura umożliwiająca uzyskanie informacji o przeszłości karnej danej osoby w innym Państwie Członkowskim jest zbyt trudna, nieznana i niezgodna z wymaganiami procedury krajowej. W rzeczywistości sądy te orzekają często kary wobec obywateli innych Państw Członkowskich jedynie w oparciu o wyciąg z rejestru skazanych z danego rejestru krajowego i w całkowitej niewiedzy co do orzeczeń skazujących, które mogły zostać wydane w innych Państwach Członkowskich, w szczególności w kraju obywatelstwa lub zamieszkania danej osoby.

14. Utrudnienia w rozumieniu przekazywanych informacji : informacje pochodzące z innych Państw Członkowskich, przekazywane władzom sądowym, nie są zawsze rozumiane. Trudności z tłumaczeniem wyjaśniają częściowo to niezrozumienie, ale trudności prawne są jeszcze poważniejsze. Informacje zawarte w krajowych rejestrach skazanych są bowiem bardzo różnorodne. Rejestry te stanowią odbicie systemów krajowych, a treść informacji, w szczególności w kwestiach związanych z karami, jest niekiedy mylna dla władz, które je otrzymują.

15. Dnia 13 października 2004 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie wymiany informacji pochodzących z rejestru skazanych[4]. Celem tego wniosku jest szybka poprawa obecnych mechanizmów wymiany informacji między Państwami Członkowskimi. Nie zmienia on ich od podstaw i umożliwi jedynie częściowe rozwiązanie opisanych powyżej problemów związanych z działaniem systemu, które powinien rozwiązać przyszły projekt poprawy systemu.

2.3. Orzeczenia o pozbawieniu praw

16. Pozbawienie praw stanowi szczególną kategorię sankcji, które sprawiają specyficzne trudności związane z dostępnością i wymianą informacji oraz z ich uznawaniem i wykonywaniem. Niniejszy dokument dotyczy jedynie pozbawienia praw wskutek orzeczenia skazującego w sprawie karnej. Może ono zostać wyraźnie orzeczone przez sędziego orzekającego w sprawach karnych podczas skazania bądź wynikać automatycznie z orzeczenia skazującego. Orzeczenia o pozbawieniu praw mogą również zostać wydane w ramach postępowań cywilnych, administracyjnych lub dyscyplinarnych, stanowiących konsekwencje orzeczenia skazującego. Z uwagi na różnice ich charakteru, informacje dotyczące pozbawienia praw nie zawsze znajdują się w krajowych rejestrach skazanych i przekazywane są w sposób bardzo przypadkowy. Ponadto dostępne informacje nie zawsze można wykorzystać, gdyż brak harmonizacji stanowi rzeczywistą przeszkodę dla wzajemnego uznawania orzeczeń. W 2005 r. Komisja wyda komunikat w tej sprawie. Właściwe wydaje się przyjęcie podejścia sektorowego, czyli uwzględniającego rodzaj popełnionego przestępstwa. W listopadzie 2004 r. Belgia wystąpiła z inicjatywą wzajemnego uznawania orzeczeń o pozbawieniu prawa do pracy z nieletnimi w wyniku skazania za przestępstwa związane z pornografią dziecięcą, co stanowi pierwszy krok w tej dziedzinie.

3. POPRAWA PRZEPłYWU INFORMACJI ZA POPRZEZ WPROWADZENIE ZINFORMATYZOWANEGO SYSTEMU

17. Cel: Każdy system wymiany informacji o orzeczeniach skazujących w sprawach karnych powinien umożliwiać ostatecznemu użytkownikowi uzyskanie, za pośrednictwem swojego krajowego rejestru skazanych, w bardzo krótkich terminach, w drodze elektronicznej i bezpiecznej, wyczerpujących i jasnych informacji o orzeczeniach skazujących w sprawach karnych dotyczących danej osoba na terytorium Unii.

3.1. Możliwe rozwiązania

18. Program wzajemnego uznawania orzeczeń przewiduje (środek 4) trzy rozwiązania mogące poprawić przepływ informacji dotyczących orzeczeń skazujących między Państwami Członkowskimi: ( i ) ułatwienie wymian dwustronnych , ( ii ) połączenie w sieć krajowych rejestrów oraz ( iii ) stworzenie europejskiego rejestru .

19. Dwa pierwsze rozwiązania są o tyle korzystne, że utrzymują informacje na poziomie krajowym, przestrzegają zasad zarządzania i dostępu ustawodawstw krajowych do tych poufnych informacji oraz unikają ich powielania. Mają one jednak trzy podstawowe wady:

- by móc uzyskać wyczerpujące informacje dotyczące wydanych orzeczeń skazujących, należałoby systematycznie sprawdzać informacje z wszystkich rejestrów krajowych, co pociągnęłoby za sobą istotne zwiększenie liczby zapytań kierowanych do systemów krajowych.

- zakładają one odpowiednio strukturę 25 x 24 = 600 możliwości wymiany informacji lub stworzenie tyluż możliwości dostępu z różnych systemów.

- nie zapewniają dostarczenia informacji, które są zrozumiałe i które można natychmiast wykorzystać, władzom składającym wniosek o ich dostarczenie.

20. Trzecie rozwiązanie pozwala sprostać tym trudnościom i opiera się na stworzeniu standardowego formatu wymiany, zgodnie z którym informacje byłyby przechowywane na szczeblu centralnym. Okazuje się ona jednak nieproporcjonalne w stosunku do zakładanych celów. Jego realizacja wymagałaby bowiem, by informacje zawarte w kartotekach krajowych były powielane na poziomie europejskim. Zakładałoby ono również stworzenie ad hoc systemu utrzymania i dostępu, a także zdefiniowania systemu prawnego, jakiemu podlegałyby te informacje.

3.2. Proponowane rozwiązanie

21. W celu wprowadzenia w życie w racjonalnym terminie skutecznego mechanizmu wymiany informacji o orzeczeniach skazujących w sprawach karnych, należy rozważyć rozwiązanie „mieszane” pomiędzy stworzeniem europejskiego rejestru a połączeniem rejestrów krajowych w sieć. Rozwiązanie to powinno uwzględniać trzy główne problemy wymienione powyżej. Jego wdrożenie wymagałoby podejścia w dwóch etapach:

- w pierwszym etapie nastąpiłoby wprowadzenie systemu identyfikacji Państw Członkowskich, w których dana osoba była karana oraz infrastruktury technicznej i elektronicznej umożliwiającej szybką i bezpieczną wymianę informacji dotyczących orzeczeń skazujących w sprawach karnych;

- w drugim etapie nastąpiłoby stworzenie „ujednoliconego formatu europejskiego” wymiany informacji pozwalającego użytkownikowi docelowemu na uzyskanie informacji zrozumiałych i przydatnych informacji;

22. Pierwszy etap powinien umożliwić szybką identyfikację Państwa lub Państw Członkowskich, w których dana osoba już była skazana. Informacji o orzeczeniach skazujących dotyczących danej osoby szuka się obecnie w rejestrze skazanych kraju obywatelstwa danej osoby, ale wiadomo, że wyniki otrzymane w ten sposób są mało wiarygodne.

23. Etap ten zakłada stworzenie europejskiego wykazu osób skazanych . Wykaz ten zawierałby jedynie elementy umożliwiające ustalenie tożsamości danej osoby (nazwisko, imię, miejsce i datę urodzenia, obywatelstwo itd.) oraz Państwo Członkowskie, w którym osoba ta już była skazana i nie obejmowałby informacji na temat treści i formy skazania, z całkowitym poszanowaniem ustawodawstw krajowych i przepisów prawa europejskiego dotyczących ochrony życia prywatnego. Korzystając z wykazu Państwo Członkowskie uzyska natychmiast informację, w którym z pozostałych Państw Członkowskich zostało już wydane orzeczenie skazujące, z którym będzie mogło zapoznać się po bezpośrednim skierowaniu zapytania do tego Państwa Członkowskiego (patrz wykres w załączniku 2).

24. Stworzenie takiego wykazu zakłada również przyjęcie na szczeblu Unii wspólnej definicji orzeczenia skazującego w sprawach karnych. Według Państw Członkowskich bowiem, rejestry skazanych mogą zawierać serię decyzji, w szczególności proceduralnych, podjętych na etapie poprzedzającym rozpoczęcie sprawy (patrz punkt 6 powyżej). Jakość wymiany informacji oraz wiarygodność wykazu, którego utworzenie jest proponowane wymaga ustalenia typu decyzji skutkujących wpisem do wykazu. Przy okazji wniosku dotyczącego decyzji w sprawie wymiany informacji pochodzących z rejestru skazanych Komisja zaproponowała definicję pojęcia orzeczenia skazującego. Definicja ta celowo ograniczona do ostatecznych decyzji sądów karnych orzekających o winie osoby oraz do niektórych decyzji mieszanych (administracyjno-karnych), wchodzących zazwyczaj w zakres współpracy sądowej, mogłaby zostać przyjęta na potrzeby wykazu.

25. System powinien działać pomiędzy krajowymi władzami centralnymi . Władze poszczególnych krajów, zgodnie z prawem krajowym, będą odpowiedzialne za upewnienie się, że władza lub osoba zwracająca się z wnioskiem o udostępnienie informacji będzie miała dostęp do poszukiwanej informacji, a następnie za przekazanie jej kompletnej odpowiedzi zawierającej, poza informacjami dostępnymi na szczeblu krajowym, wszelkie informacje istniejące na szczeblu europejskim.

26. Technicznie rozwiązanie to odpowiada mechanizmom znanym i sprawdzonym w ramach innych europejskich systemów informacyjnych, takich jak SIS lub Eurodac. Infrastruktury istniejące w ramach tych dwóch systemów mogłyby zresztą być na nowo wykorzystane, co zapewniłoby istotne korzyści skali, przy całkowitym zachowaniu autonomii każdego z systemów, ponieważ ponowne wykorzystanie infrastruktury nie zakłada wspólnego dostępu do danych.

27. Wniosek ten przewiduje również wprowadzenie infrastruktury technicznej niezbędnej do zapewnienia bezpiecznej i szybkiej wymiany informacji między rejestrami krajowymi. Już począwszy od pierwszego etapu pytania i odpowiedzi mogłyby więc być przekazywane w sposób szybki i bezpieczny drogą elektroniczną między władzami krajowymi (elektroniczne przekazywanie zeskanowanych dokumentów).

28. Wprowadzenie opisanego powyżej systemu pozwoli rozwiązać część bieżących problemów, lecz nie będzie stanowić gwarancji, że uzyskane informacje będą od razu zrozumiałe i przydatne z uwagi na brak normalizacji wymienianych informacji.

29. Stanowić to będzie przedmiot drugiego etapu , który powinien umożliwić dalsze przyspieszenie przepływu informacji. Informacje obecnie zawarte w rejestrach krajowych są bardzo różnorodne. Wprowadzenie komputerowego systemu wymiany informacji wymaga określenia „ujednoliconego formatu europejskiego”, uznanego przez wszystkie Państwa Członkowskie i umożliwiającego przekazywanie informacji, które będą łatwo przekładalne i z prawnego punktu widzenia zrozumiałe dla wszystkich.

30. Format ten powinien w szczególności obejmować:

- informacje dotyczące osoby, której dotyczy orzeczenie (nazwisko, imiona, data urodzenia, miejsce urodzenia, pseudonim lub przydomek, płeć, obywatelstwo oraz forma prawna i siedziba w przypadku osób prawnych, itp.);

- informacje dotyczące formy orzeczenia (data i miejsce, nazwa i rodzaj organu władzy, który je wydał, rodzaj: wyrok ostateczny, decyzja prokuratora, od której nie można się odwołać, itp.);

- informacje dotyczące czynów stanowiących podstawę orzeczenia (data, miejsce, rodzaj, kwalifikacja prawna, przepis prawny, itp.);

- informacje dotyczące treści orzeczenia (orzeczony środek, kara, ewentualne kary dodatkowe, środki zabezpieczające, czas trwania kary lub środka, późniejsze decyzje dotyczące wykonania kary, ewentualne pozbawienie praw, itp.).

31. W celu ułatwienia przesyłania informacji wyżej określone dane powinny zostać precyzyjnie zdefiniowane oraz, w miarę możliwości, opatrzone kodem w celu ułatwienia tłumaczenia. Gdy ten „ujednolicony format europejski” zostanie wprowadzony w życie, organ zwracający się z wnioskiem o udzielenie informacji otrzyma, w bardzo krótkim czasie, informacje w swoim języku. W celu przezwyciężenia trudności związanych z różnicami pomiędzy używanymi pojęciami prawnymi, mechanizm ten mógłby zostać zaopatrzony w „słownik” wyjaśniający charakter i znaczenie użytych terminów. Mechanizm ten, nie rozwiązując trudności związanych z różnicami w charakterze kar, umożliwiłby przynajmniej zapewnienie odpowiedniej przejrzystości i wystarczającego poziomu wzajemnego zrozumienia dla użytkowników końcowych.

3.3. Program pracy

32. Po zakończeniu pierwszej analizy wykonalności technicznej Komisja złoży, wiosną 2005 r., wniosek dotyczący decyzji w sprawie wprowadzenia w życie zinformatyzowanego europejskiego komputerowego systemu wymiany informacji na temat skazań, odpowiadający etapowi pierwszemu określonemu powyżej. Również w roku 2005 elementy dotyczące „ujednoliconego formatu europejskiego” staną się przedmiotem drugiej analizy wykonalności dotyczącej równocześnie aspektów prawnych i technicznych, mającej na celu przygotowanie drugiego etapu projektu. Realizację etapu pierwszego można by rozpocząć w 2006 r.

4. WYKORZYSTANIE INFORMACJI W SPRAWIE ORZECZEń SKAZUJąCYCH WYDANYCH W INNYCH PAńSTWACH CZłONKOWSKICH UNII EUROPEJSKIEJ

33. Poprawa jakości wymiany informacji o orzeczeniach skazujących w sprawach karnych ma sens jedynie wówczas, gdy z informacji tych można będzie korzystać. Wpływ orzeczeń skazujących na porządek prawny innych Państw Członkowskich może być różnorodny.

34. Jednym z pierwszych skutków jest zakaz ponownego pociągania do odpowiedzialności za te same czyny w innym Państwie Członkowskim (zasada non bis in idem ). Zasada ta potwierdzona jest w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej i jest ściśle związana z zagadnieniem jurysdykcji. Temat ten będzie przedmiotem Zielonej Księgi w pierwszym półroczu 2005 r. Należy jednak zauważyć, że planowany system informowania o skazaniach nie będzie wystarczający w celu zapewnienia dobrego przepływu informacji przy uwzględnieniu zasady non bis in idem , bowiem decyzje o braku winy (zwolnienie lub uniewinnienie) najczęściej nie są wpisywane do krajowych rejestrów skazanych, lecz powinny być brane pod uwagę w związku z zasadą non bis in idem .

35. Orzeczenie skazujące wydane przez dane Państwo Członkowskie może również mieć skutki w innym Państwie Członkowskim, które powinno je wykonać. Chodzi tutaj o odmienną problematykę, w której zagadnienie informacji o skazaniu jest drugorzędne, gdyż wykonanie orzeczenia skazującego zakłada podjęcie czynnych działań albo przez Państwo Członkowskie skazania, albo przez Państwo Członkowskie pragnące to orzeczenie wykonać (np. w celu odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania). Zagadnienia te powinny być przedmiotem odrębnych prac. Niedawno złożona została w tej sprawie inicjatywa austriacka.

36. Niniejsza Biała Księga ogranicza się więc do zapoczątkowania rozważań nad konsekwencjami, jakie mogą pociągać za sobą informacje uzyskane w ramach wyżej określonego systemu wymiany informacji w związku z nowym postępowaniem wszczętym w innym Państwie Członkowskim za inne czyny.

37. Konwencja z 1959 r. nie określa skutków prawnych, jakie należy przypisywać skazaniom zagranicznym. Konwencja z 28 maja 1970 r. o międzynarodowej ważności wyroków karnych[5] przewidywała środki w tej sprawie, lecz została ratyfikowana przez nieliczne Państwa Członkowskie. Na szczeblu Unii Europejskiej tylko jeden tekst dotyczący ochrony euro porusza kwestię uznawania wcześniejszych wyroków[6].

38. Obecnie możliwość nadania skutków prawnych zagranicznym orzeczeniom skazującym pozostawiona jest ustawodawstwom krajowym. Możliwość ta jest jednak często ograniczona.

39. W ramach sądownictwa krajowego skutki wcześniejszych orzeczeń skazujących w sprawach karnych mogą być różnego rodzaju. Mogą one wpływać na:

- zasady prawne, którym podlega samo śledztwo (obowiązujący typ postępowania, na przykład zasady aresztowania tymczasowego);

- typ obowiązującej procedury podczas postępowania sądowego (na przykład wybór właściwego sądu), na kwalifikację przestępstwa i na wybór kary (np. niemożność orzeczenia kary w zawieszeniu wobec osoby już skazanej);

- system wykonywania kary (środki przedterminowego zwolnienia lub obniżenia kary mogą być stosowane w różnych warunkach w stosunku do osób, które już były skazane) oraz na możliwość łączenia kar.

40. Według Państw Członkowskich skutki wcześniejszych orzeczeń skazujących w sprawach karnych podlegają przepisom prawnym lub też pozostawiane są ocenie sędziego. W obu przypadkach możliwość uwzględnienia orzeczeń skazujących wydanych w innych Państwach Członkowskich jest często ograniczona. W celu naprawy tej sytuacji Komisja złoży projekt decyzji ramowej w sprawie uwzględniania orzeczeń skazujących, który pozwoli na realizację celów określonych w ramach środka 2 programu wzajemnego uznawania orzeczeń.

[1] Dz.U. C 12 z 15.1.2001, str.10.

[2] Rada Europy, Seria traktatów europejskich nr 30.

[3] Patrz badanie przeprowadzone w 2000 r. przez Institute of Advanced Legal Studies (ISLA) w ramach programu Falcone (2000/FAL/168). Badanie przeprowadzone w 2001 r. przez Institute for International Research on Criminal Policy (IRCP) w ramach programu Grotius ( 2001/GRP/024)

[4] COM(2004)664 końcowy.

[5] Seria traktatów nr 070. Konwencję tę ratyfikowało 9 Państw Członkowskich dnia 19 października 2004 r.

[6] Dz.U. L 329 z 14.12.2001, str. 3.