Najwyższa Rada Wymiaru Sprawiedliwości wydała zalecenia w sprawie postępowań przygotowawczych dotyczących organów ścigania. Po wszczęciu specjalnego postępowania w zakresie trwającego postępowania przygotowawczego w sprawie okoliczności śmierci Jozefa Chovanca w dniu 28 października 2020 r. Najwyższa Rada Wymiaru Sprawiedliwości przyjęła sprawozdanie z tego postępowania. Najwyższa Rada zaleciła poprawę komunikacji między poszczególnymi organami sądowymi w toku postępowania, poprawę sposobu prowadzenia postępowań przygotowawczych w sprawie aktów przemocy wobec lub ze strony sił policyjnych oraz ustanowienie mechanizmu regularnego i szczegółowego monitorowania takich spraw, zarówno w odniesieniu do okoliczności faktycznych, jak i czynności dochodzeniowych. Najwyższa Rada przedstawiła swoje zalecenia Ministrowi Sprawiedliwości, który zwrócił się do prokuratury o ich staranne rozpatrzenie . Najwyższa Rada planuje przeprowadzić kolejne postępowanie po zakończeniu postępowania przygotowawczego wszczętego w dniu 27 lutego 2018 r. Najwyższa Rada będzie również monitorować działania następcze podejmowane w związku z jej zaleceniami.

Kontynuowane są działania zmierzające do niezależnego zarządzania zasobami przez wymiar sprawiedliwości . Kolegium sądów i trybunałów oraz kolegium prokuratorów kontynuują swoje starania w ramach procesu przekazywania uprawnień do zarządzania zasobami wymiarowi sprawiedliwości, który to proces od lat jest w toku. W latach 2022 i 2023 należy ustanowić narzędzie do pomiaru nakładu pracy, które jest konieczne do optymalnego rozdzielania zasobów między sądami . Celem jest uzyskanie przez wymiar sprawiedliwości uprawnień do niezależnego zarządzania zasobami w 2024 r. Rząd zaskarżył wyrok francuskojęzycznego Sądu Pierwszej Instancji w Brukseli z dnia 13 marca 2020 r. , w którym potępiono państwo za to, że nie zapewnia przewidzianych w prawie zasobów ludzkich. Mimo że w toku postępowania apelacyjnego nie zawieszono wykonania zaskarżonego orzeczenia, rząd nie ukończył wszystkich działań niezbędnych do pełnego zastosowania się do wyroku . Najwyższa Rada Wymiaru Sprawiedliwości kontynuuje rozważania nad tym, jak uatrakcyjnić karierę w sądownictwie, i zamierza rozpocząć konkretne projekty po lecie 2021 r. Ponadto w nadchodzących latach przewiduje się zwiększenie środków finansowych na potrzeby systemu wymiaru sprawiedliwości. Celem tych inicjatyw jest doprowadzenie do poprawy sytuacji w zakresie zasobów ludzkich i finansowych systemu wymiaru sprawiedliwości

Poczyniono niewielkie postępy w zakresie cyfryzacji systemu wymiaru sprawiedliwości, ale na najbliższe lata przewidziano ambitne inicjatywy. Ze względu na utrzymującą się potrzebę poprawy cyfryzacji systemu wymiaru sprawiedliwości rząd przewiduje ambitne inicjatywy, które mają zostać zrealizowane do 2025 r. Obejmują one stworzenie jednolitego internetowego portalu wymiaru sprawiedliwości dla obywateli i przedsiębiorstw, wprowadzenie jednolitego systemu zarządzania sprawami dla wszystkich sądów, ułatwienie wnoszenia spraw w formie cyfrowej i zapoznawania się z aktami online, publikowanie większości całego orzecznictwa online oraz umożliwienie zarządzania zasobami systemu wymiaru sprawiedliwości na podstawie danych. O ile realizacja tych planów doprowadziłaby do znacznej poprawy cyfryzacji sądów cywilnych i karnych, o tyle wymiar sprawiedliwości w sprawach administracyjnych nie jest objęty zakresem tych inicjatyw. We flamandzkich sądach administracyjnych strony mogą jednak obecnie składać pisma procesowe drogą elektroniczną.

Niedawne incydenty wywołały krytykę dotyczącą poszanowania prawniczej tajemnicy zawodowej. W związku z opublikowaną w maju 2021 r. informacją, że spotkania podejrzanych z adwokatami mogły być nagrywane na wideo na komisariacie policji, flamandzka izba adwokacka wniosła oficjalną skargę do Komitetu P . Francusko- i niemieckojęzyczna izba adwokacka również zareagowała publicznie, podkreślając znaczenie prawniczej tajemnicy zawodowej dla praworządności. Toczy się postępowanie przygotowawcze mające na celu ustalenie, kto wiedział o tej możliwości technicznej i czy została ona wykorzystana do nagrywania poufnych rozmów podejrzanych z ich adwokatami.

Zakończono reformę procesu wyboru sędziów zastępców , a ramy etyczne w przypadku wszystkich pracowników wymiaru sprawiedliwości w dalszym stopniu się poprawiły. W związku z obawami wyrażonymi przez Radę Europy dotyczącymi systemu sędziów zastępców ustawą z dnia 23 marca 2019 r. zmieniono kodeks postępowania cywilnego w celu poprawy jakości procesu wyboru i obowiązujących ram uczciwości zawodowej . Reforma ma na celu poprawę niezależności sądów dzięki usprawnieniu procesu wyboru sędziów i wzmocnieniu ram uczciwości zawodowej sędziów zastępców . Po wejściu w życie ustawy w styczniu 2020 r. przeprowadzono dwie sesje egzaminacyjne dla kandydatów na sędziów zastępców w 2020 r., przy czym egzamin zdała około jedna trzecia kandydatów . Co więcej, ustawa przewiduje również stosowanie ogólnych zasad etycznych do wszystkich kategorii pracowników wymiaru sprawiedliwości, a także szkolenia z zakresu etyki zawodowej zarówno dla sędziów, jak i ławników .

System wymiaru sprawiedliwości składa się z 13 sądów powszechnych, szeregu sądów szczególnych pierwszej instancji, pięciu sądów apelacyjnych i Sądu Najwyższego. Organ sądowy Rady Stanu pełni funkcję najwyższego sądu administracyjnego. Sąd przysięgłych, który nie jest sądem stałym, rozpatruje najpoważniejsze sprawy karne. Trybunał Konstytucyjny jest właściwy do przeprowadzania kontroli konstytucyjności przepisów. Właściwość związana z wymiarem sprawiedliwości pozostaje w większości na szczeblu federalnym. Niezależność sądownictwa i prokuratury zagwarantowano w konstytucji. Do zadań niezależnej Najwyższej Rady Wymiaru Sprawiedliwości należy prowadzenie rekrutacji na potrzeby sądownictwa i podnoszenie jakości wymiaru sprawiedliwości przy pomocy mechanizmów kontroli, takich jak audyty, oraz udzielanie porad w sprawach związanych z wymiarem sprawiedliwości rządowi i parlamentowi, zarówno na ich wniosek, jak i z własnej inicjatywy. Wyboru kandydatów na sędziów dokonuje Najwyższa Rada, a dożywotnio powołuje ich rząd na wniosek Ministra Sprawiedliwości. Za ogólne funkcjonowanie sądów odpowiada kolegium sądów i trybunałów, w którego skład wchodzą prezesi sądów wybierani przez osoby na równorzędnych stanowiskach. Flamandzka izba adwokacka oraz francuskojęzyczne i niemieckojęzyczne izby adwokackie reprezentują adwokatów z różnych części kraju. Belgia uczestniczy w pracach Prokuratury Europejskiej (EPPO).

W belgijskim systemie wymiaru sprawiedliwości w dalszym ciągu prowadzone są reformy związane z cyfryzacją i niezależnym zarządzaniem zasobami przez sądownictwo, jednak w ostatnim roku odnotowano nieznaczne postępy w tym zakresie. W zakresie cyfryzacji na najbliższe lata przewidziano ambitne kompleksowe inicjatywy. Finalizację przekazania sądownictwu uprawnień do niezależnego zarządzania zasobami zaplanowano do 2024 r., ustanowione zostanie także narzędzie do pomiaru nakładu pracy. Najwyższa Rada Wymiaru Sprawiedliwości w dalszym ciągu podejmuje działania, aby usprawnić funkcjonowanie systemu wymiaru sprawiedliwości, w szczególności za pomocą zaleceń w sprawie postępowań przygotowawczych dotyczących organów ścigania, przez promowanie ram uczciwości zawodowej sędziów oraz przyjmowanie standardowych formularzy w celu poprawy rocznej sprawozdawczości organów sądowych. Wyzwaniem nadal jest dostępność wystarczających zasobów ludzkich i finansowych. Realizowane są inicjatywy, które mają poprawić tę sytuację. W dalszym ciągu stale brakuje spójnych, wiarygodnych i jednolitych danych sądowych, co utrudnia postępy w zakresie efektywności wymiaru sprawiedliwości. Obawy budzi szczególna przewlekłość postępowań w niektórych sądach apelacyjnych.

Szereg inicjatyw ma na celu dalszą poprawę jakości systemu wymiaru sprawiedliwości. W związku z zaleceniem GRECO dotyczącym wprowadzenia okresowej sprawozdawczości ogólnej na temat działania organów sądowych grupa robocza powołana przez Najwyższą Radę Wymiaru Sprawiedliwości zakończyła obecnie opracowywanie standardowych formularzy sprawozdań rocznych dla prokuratury oraz sądów i trybunałów . Ponadto prowadzone są inicjatywy mające na celu poprawę jakości wymiaru sprawiedliwości, takie jak reforma procedury wnoszenia skarg dotyczących funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości oraz inicjatywa na rzecz promowania stosowania jasnego języka w orzeczeniach sądowych . Jeżeli chodzi o dostęp do wymiaru sprawiedliwości, z zadowoleniem przyjęto podwyższenie w dniu 1 września 2020 r. progów dochodowych uprawniających do pomocy prawnej do 1 226 EUR miesięcznie, a do dnia 1 września 2023 r. przewiduje się dalsze stopniowe podwyżki do 1 526 EUR.

Podjęto działania w celu zapewnienia ciągłości funkcjonowania systemu wymiaru sprawiedliwości podczas pandemii COVID-19. Przyjęto szereg ustaw w celu zapewnienia ciągłości funkcjonowania systemu wymiaru sprawiedliwości podczas tej pandemii. Na przykład w ustawie z dnia 20 maja 2020 r. tymczasowo umożliwiono przesyłanie pism drogą cyfrową w celu wszczęcia postępowania sądowego. Ponadto kolegium sądów i trybunałów przyjęło wiążące wytyczne w celu zapewnienia, by budynki sądów pozostały otwarte, a rozprawy były kontynuowane w salach rozpraw lub wirtualnie . Sprawy rozpoznawano również w drodze pisemnej, jeżeli strony wyraziły na to zgodę.

Efektywność

Ze względu na ciągły brak danych nie ma dostępu do pełnego przeglądu efektywności systemu wymiaru sprawiedliwości . Nadal istnieją znaczne luki w danych dotyczących długości postępowań w sprawach sądowych, co uniemożliwia uzyskanie pełnego obrazu efektywności systemu wymiaru sprawiedliwości . Z ograniczonych dostępnych danych wynika, że wysoki wskaźnik rozstrzygania spraw w pierwszej instancji spadł w 2019 r. do około 100 % w przypadku spraw cywilnych i gospodarczych. Wskaźnik rozstrzygania spraw administracyjnych w pierwszej instancji utrzymuje się na poziomie powyżej 100 %, choć postępowania są nadal długie. Zainteresowane strony informują również o szczególnej przewlekłości postępowań w niektórych sądach takich jak Sąd Apelacyjny w Brukseli. Belgia nadal podlega zwiększonemu nadzorowi ze strony Komitetu Ministrów Rady Europy w odniesieniu do nadmiernie długich postępowań w sprawach cywilnych w pierwszej instancji . Jeżeli chodzi o sprawy z zakresu prawa administracyjnego, organ sądowy Rady Stanu boryka się ze znacznymi zaległościami w rozpoznawaniu spraw, które to zaległości pogłębiły się w wyniku pandemii COVID-19 . Ponadto wzrasta średnia długość postępowania, a zaległości prawdopodobnie jeszcze bardziej się zwiększą ze względu na wskaźnik zamykanych spraw poniżej 100 % .

II.Ramy antykorupcyjne

W opinii ekspertów i pracowników na stanowiskach kierowniczych w przedsiębiorstwach korupcja w sektorze publicznym utrzymuje się na stosunkowo niskim poziomie. W opublikowanym przez Transparency International wskaźniku postrzegania korupcji w 2020 r. Belgia uzyskała wynik 76/100 i plasuje się na 5. miejscu w Unii Europejskiej i na 15. miejscu na świecie. Wskaźnik ten utrzymywał się na stosunkowo stabilnym poziomie w ciągu ostatnich pięciu lat.

Na szczeblu federalnym istnieje szereg antykorupcyjnych sieci i platform współpracy. Ministerstwo Spraw Zagranicznych jest odpowiedzialne za kontakty z organami międzynarodowymi w zakresie przeciwdziałania korupcji w ramach platformy, do której zapraszane są gabinety ministrów. Ponadto Ministerstwo Sprawiedliwości utworzyło niedawno nową nieformalną platformę, w ramach której przewiduje się spotkania do trzech razy w roku w celu koordynowania działań antykorupcyjnych i reagowania na zalecenia międzynarodowe. Organy krajowe wyraziły gotowość do dalszego rozwoju synergii między obydwoma platformami. Stanowi to uzupełnienie istniejącej już Federalnej Krajowej Sieci Uczciwości Zawodowej, która zapewnia koordynację działań podmiotów odpowiedzialnych za uczciwość zawodową w służbie publicznej. Celem tej sieci jest wspieranie współpracy między koordynatorami ds. uczciwości zawodowej oraz zapewnienie platformy wymiany doświadczeń i dobrych praktyk. Ponadto sieć osób zaufania ds. uczciwości zawodowej ma na celu zacieśnienie współpracy między osobami zaufania ds. uczciwości zawodowej wyznaczonymi do zapewnienia ochrony i wsparcia urzędnikom publicznym zgłaszającym domniemane naruszenie uczciwości zawodowej w administracji na szczeblu federalnym.

Nie usunięto niedociągnięć dotyczących terminu przedawnienia w odniesieniu do dochodzeń w sprawach o przekupstwo zagranicznych funkcjonariuszy publicznych. Jeżeli chodzi o walkę z przekupstwem zagranicznych funkcjonariuszy publicznych, zgodnie z najnowszymi zaleceniami OECD Belgia zajęła się kwestią odpowiedzialności karnej osób prawnych, jednak stwierdzono niedociągnięcia dotyczące terminu przedawnienia w odniesieniu do kompleksowych i szczegółowych dochodzeń w sprawach o przekupstwo zagranicznych funkcjonariuszy publicznych oraz ścigania takich przypadków. Mechanizm zgłaszania możliwych przypadków przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych istnieje, jednak, jak potwierdzają organy krajowe, w 2020 r. nie wprowadzono do systemu żadnych zgłoszeń.

Uczciwość zawodowa w policji jest monitorowana przez Komitet P i Inspektorat Generalny. Policja posiada własny specjalny system sprawozdawczości, natomiast Komitet P i Inspektorat Generalny zapewniają wewnętrzne dochodzenia w sprawie ewentualnych naruszeń zasad etyki i uczciwości zawodowej. W 2020 r. do systemu wprowadzono sześć zgłoszeń, z których trzy odrzucono, a pozostałe trzy doprowadziły do wszczęcia formalnego dochodzenia. W dniu 6 listopada 2020 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych ogłosiło zamiar zaproponowania nowych przepisów dotyczących zgłaszania naruszeń uczciwości zawodowej.

Przewidziano określone środki w dziedzinie zapobiegania konfliktowi interesów w odniesieniu do ministrów i ich doradców. Federalni funkcjonariusze publiczni są zobowiązani do przestrzegania kodeksu postępowania przyjętego w lipcu 2018 r. Ministrowie i członkowie ich gabinetów nadal nie są jednak objęci zakresem stosowania tych przepisów. Grupa Państw przeciwko Korupcji Rady Europy (GRECO) uznała, że zalecenia w tym zakresie nie zostały jeszcze w pełni wdrożone. Jedynie dyrektorzy i zastępcy dyrektorów gabinetów są objęci zakresem przepisów kodeksu postępowania dla osób pełniących funkcję publiczną. Zasady uczciwości zawodowej członków gabinetów są nadal niewystarczające i nie wprowadzono procedury weryfikacji uczciwości zawodowej tych członków. W tym zakresie GRECO podkreśliła również, że należy zapewnić większą przejrzystość zasad regulujących rekrutację członków gabinetów.

Utrzymują się niedociągnięcia stwierdzone w dziedzinie oświadczeń o stanie majątkowym. Nadal występują niedociągnięcia wskazane w sprawozdaniu na temat praworządności z 2020 r. w obszarze oświadczeń o stanie majątkowym, ponieważ Trybunał Obrachunkowy otrzymuje oświadczenia w zapieczętowanych kopertach, które nie są publikowane ani nie podlegają weryfikacji co do poprawności informacji. Są one dostępne jedynie dla sędziów śledczych w toku postępowań przygotowawczych.

Istnieją zasady uczciwości zawodowej obowiązujące posłów do parlamentu, jednak nie usunięto niedociągnięć w zakresie zasad dotyczących prezentów i korzyści. Posłowie do parlamentu muszą przestrzegać własnego kodeksu deontologicznego parlamentu, ale nie wszystkie niedociągnięcia wskazane przez GRECO zostały usunięte. Dotyczy to w szczególności korzyści i prezentów otrzymywanych przez posłów do parlamentu, ponieważ nie przyjęto jeszcze kompleksowych przepisów w tym zakresie.

Nadal istnieją pewne luki, jeżeli chodzi o zasady lobbingu w odniesieniu do posłów do parlamentu oraz zasady dotyczące kontaktów osób zajmujących najwyższe stanowiska w organach władzy wykonawczej z lobbystami. Zgodnie z obowiązującymi przepisami lobbyści są zobowiązani do podpisania określonych zasad postępowania i ich przestrzegania, jeżeli ich celem jest wywarcie bezpośredniego lub pośredniego wpływu na kształtowanie polityki. Zalecenie GRECO dotyczące przyjęcia zasad kontaktów posłów do parlamentu z lobbystami oraz zasad regulujących relacje między niektórymi osobami zajmującymi najwyższe stanowiska w organach władzy wykonawczej a lobbystami nie zostało jeszcze uwzględnione. Jak wskazano w ubiegłym roku, o ile zasady dotyczące efektu „drzwi obrotowych” w przypadku posłów do parlamentu i urzędników publicznych są zasadniczo odpowiednie, o tyle nadal istnieją niedociągnięcia w odniesieniu do zasad zawartych w kodeksie postępowania dla osób zajmujących najwyższe stanowiska w organach władzy wykonawczej. Nie istnieją niemal żadne zasady dotyczące ministrów i członków ich gabinetów.

Przyjęto zmianę przepisów dotyczących finansowania partii politycznych, której celem jest uwzględnienie zaleceń międzynarodowych dotyczących darczyńców zagranicznych. W dniu 21 maja 2021 r. Senat przyjął zmianę art. 16bis ustawy z dnia 4 lipca 1989 r. o finansowaniu partii politycznych. Nowy przepis reguluje kwestię darczyńców zagranicznych, co zaleciła również GRECO.

Nie przyjęto jeszcze kompleksowych przepisów dotyczących sygnalistów. Umowa koalicyjna rządu przewiduje zatwierdzenie do końca 2021 r. kompleksowych zasad ochrony sygnalistów, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony urzędników służby cywilnej, którzy w dobrej wierze zgłaszają przypadki przewinień podczas sprawowania urzędu publicznego.

Pandemia COVID-19 spowodowała spowolnienie dochodzeń w sprawach o korupcję. Zdaniem władz pandemia miała negatywny wpływ na działalność policji i sądownictwa, w tym na walkę z korupcją. Organy ścigania musiały dostosować się do nowej sytuacji, próbując prowadzić czynności zdalnie, a także odraczając niektóre czynności w ramach postępowania przygotowawczego, które wymagają fizycznej obecności funkcjonariuszy w terenie. Dochodzenia i śledztwa w złożonych sprawach prowadzone były jednak regularnie.

III.Pluralizm mediów i wolność mediów

W Belgii istnieją trzy wspólnoty językowe i kulturowe, którym powierzono właściwość mającą znaczenie w odniesieniu do pluralizmu mediów. Ramy prawne dotyczące pluralizmu mediów opierają się na zestawie gwarancji konstytucyjnych, takich jak gwarancja dotycząca prasy i wolność wypowiedzi. Przyjęto ustawodawstwo w celu transpozycji zmienionej dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych. Niezależne organy regulacyjne ds. mediów audiowizualnych zapewniają przejrzystość w zakresie własności mediów.

Wzmocniono niezależność i zasoby organów regulacyjnych ds. mediów. W wyniku transpozycji zmienionej dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych wzmocniono niezależność organu regulacyjnego ds. mediów audiowizualnych dla Wspólnoty Flamandzkiej (VRM), w szczególności poprzez nowy wymóg należytego uzasadnienia i przejrzystości wszelkich decyzji o zastąpieniu lub odwołaniu członka izby. VRM zatrudnił dwóch dodatkowych pracowników w celu wykonywania dodatkowych zadań wynikających z dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych, tak by łączna liczba pracowników wynosiła 21. Niezależność organu regulacyjnego ds. mediów audiowizualnych dla Wspólnoty Francuskojęzycznej (CSA) również została wzmocniona w wyniku transpozycji zmienionej dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych, za sprawą nowego wymogu dotyczącego zapewnienia przejrzystości powodów ewentualnego odwołania dyrektora CSA. Budżet organu regulacyjnego został zwiększony o niemal 9 % w stosunku do roku 2020, co pozwoliło na zatrudnienie 4 dodatkowych pracowników, których łączna liczba wynosi obecnie 31. Zrestrukturyzowano organ regulacyjny ds. mediów audiowizualnych dla Wspólnoty Niemieckojęzycznej przez oddzielenie organu decyzyjnego – izby zarządzającej – od rady doradczej, która powiększyła się o nowych członków reprezentujących usługi online i społeczeństwo obywatelskie. Ponadto jego budżet podwoił się w porównaniu z rokiem 2020, co umożliwiło mu zatrudnienie nowych pracowników, których łączna liczba wynosi obecnie 4. Jak wynika z monitora pluralizmu mediów (MPM 2021), zagrożenie dla niezależności organów ds. mediów jest bardzo małe.