Opieka nieformalna to najczęstsza forma opieki, ale wiąże się ze specyficznymi kosztami. Około 52 mln Europejczyków, czyli 14,4 % osób w wieku 18–74 lat, zapewnia co tydzień nieformalną opiekę długoterminową członkom rodziny lub znajomym, stanowiąc blisko 80 % osób świadczących opiekę długoterminową na szczeblu UE. Świadczenie opieki może być jednak trudne, zwłaszcza w przypadku starszych opiekunów, i może mieć wpływ na ich własne zdrowie i dobrostan. Opieka nieformalna wiąże się również z (ukrytymi) kosztami dla gospodarki i jednostki. Opiekunowie nieformalni (zazwyczaj kobiety) częściej przerywają karierę zawodową, wybierają pracę w niepełnym wymiarze godzin lub wycofują się z rynku pracy, co pogłębia zróżnicowanie sytuacji kobiet i mężczyzn oraz niedobór siły roboczej i umiejętności.

Normy jakości opieki długoterminowej i mechanizmy zapewniania jakości są często na niskim poziomie. Wiele państw członkowskich już dawno wprowadziło liczne przepisy i normy dotyczące opieki rezydencjalnej. Tego rodzaju normy są jednak często mniej rozwinięte w odniesieniu do opieki domowej i opieki opartej na społeczności. Nawet jeśli istnieją, normy jakości często ograniczają się do podstawowych wymogów żywieniowych i higienicznych. Nie uwzględniają dobrostanu i jakości życia osób korzystających z opieki. Ponadto podmioty świadczące usługi opieki długoterminowej, zarówno publiczne, jak i prywatne, przestrzegają przepisów w różnym stopniu, a w wielu państwach członkowskich brakuje odpowiednich mechanizmów zapewniania jakości.

Dostęp do różnych opcji opieki długoterminowej i ich różnorodność są niewystarczające, co budzi obawy dotyczące sprawiedliwości. Tradycyjnie do wyboru była opieka nieformalna (zazwyczaj zapewniana przez członków rodziny lub przyjaciół, głównie kobiety) albo placówki opieki (zazwyczaj w przypadku poważnych potrzeb w zakresie opieki długoterminowej lub dla osób najuboższych). Inne opcje, bardziej ukierunkowane na człowieka, takie jak opieka domowa i opieka oparta na społeczności, robią się coraz bardziej popularne w całej Unii, choć w różnym stopniu. Dostęp do opieki jest nadal szczególnie trudny na obszarach wiejskich i wyludniających się ze względu na bariery geograficzne i społeczno-gospodarcze. Osoby starsze o niższych dochodach częściej potrzebują opieki długoterminowej niż osoby o wyższych dochodach. Problemy z dostępnością dotykają również osoby z niepełnosprawnościami, które stanowią dużą część osób potrzebujących opieki długoterminowej.

Starzenie się społeczeństwa zwiększy już i tak wysoki popyt na opiekę długoterminową. Szacuje się, że liczba osób potencjalnie potrzebujących opieki długoterminowej w całej Unii wzrośnie z ok. 30,8 mln w 2019 r. do 33,7 mln w 2030 r. i 38,1 mln w 2050 r., co oznacza ogólny wzrost o 23,5 %. Zmniejsza się pula opiekunów nieformalnych, ponieważ kobiety, na których tradycyjnie spoczywa większość obowiązków związanych z opieką nieformalną, coraz częściej pracują zawodowo i coraz później przechodzą na emeryturę. Jednocześnie starzenie się społeczeństwa oznacza, że prognozuje się dalszy spadek liczby ludności w wieku produkcyjnym w UE. Wraz ze zwiększonym popytem na siłę roboczą w różnych sektorach gospodarki stwarza to ryzyko dalszego zmniejszenia podaży formalnych opiekunów ze względu na wybranie przez nich bardziej atrakcyjnych sektorów.

Opieka długoterminowa odgrywa ważną rolę społeczną i gospodarczą. Przyczynia się do zapewnienia osobom potrzebujących opieki godnego życia i dobrostanu oraz do ochrony ich praw podstawowych. Zmniejsza również nierówności, a tym samym zwiększa sprawiedliwość społeczną i solidarność międzypokoleniową. Inwestowanie w opiekę długoterminową przynosi korzyści ekonomiczne: tworzy miejsca pracy oraz udostępnia zasoby siły roboczej dla innych sektorów przez zmniejszanie obciążeń wynikających z opieki rodzinnej. Dobrze funkcjonujący sektor opieki długoterminowej może pomóc w promowaniu równouprawnienia płci, ponieważ z uwagi na obowiązki opiekuńcze miliony kobiet pozostają poza rynkiem pracy lub pracują w niepełnym wymiarze godzin, co ma negatywny wpływ na ogólną podaż pracy, a tym samym na potencjalny wzrost gospodarczy. Obowiązki opiekuńcze mogą mieć również negatywny wpływ na wynagrodzenia i emerytury kobiet, co oznacza, że wielu starszych kobiet nie stać na opiekę, której potrzebują. Brak odpowiedniej formalnej opieki długoterminowej oznacza, że obciążenie związane z opieką czasami spoczywa na członkach rodziny, co może mieć negatywny wpływ na ich zdrowie i dobrostan.

Europejski akt w sprawie dostępności ma na celu poprawę funkcjonowania jednolitego rynku dostępnych produktów i usług. Obejmuje on produkty i usługi, które zostały uznane za najważniejsze dla osób z niepełnosprawnościami, a których jednocześnie dotyczą bardzo rozbieżne wymogi dostępności w poszczególnych państwach UE. Ponadto dyrektywa dotycząca dostępności stron internetowych już teraz wymaga, aby strony internetowe i aplikacje mobilne organów sektora publicznego, w tym informacje, internetowe formularze kontaktowe i zgłoszeniowe, były dostępne dla użytkowników, szczególnie dla osób z niepełnosprawnościami. W niniejszym wniosku wzywa się państwa członkowskie do zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami dostępu do informacji, usług i placówek w zakresie opieki długoterminowej.

Wniosek Komisji dotyczący zmiany rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 ma na celu zapewnienie jasności i przejrzystości prawa w odniesieniu do dostępu do świadczeń z tytułu opieki długoterminowej w przypadku pobytu w innym państwie członkowskim. Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie opieki długoterminowej jako taki nie odnosi się do swobodnego przepływu osób wymagających opieki długoterminowej ani możliwości przenoszenia świadczeń z tytułu opieki długoterminowej. Skoncentrowano się w nim raczej ogólnie na kwestii objęcia opieki długoterminowej ramami krajowej ochrony socjalnej oraz na kluczowych warunkach umożliwiających jej skuteczne funkcjonowanie, tj. na istnieniu odpowiednich i dobrych jakościowo usług opieki długoterminowej i opiekunów.

Niniejszy wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie opieki długoterminowej odnosi się do kluczowych wyzwań wskazanych w sprawozdaniu z 2021 r. dotyczącym opieki długoterminowej , przygotowanym wspólnie przez Komisję Europejską i Komitet Ochrony Socjalnej. Przyczyni się on zatem do pogłębienia trwającej współpracy na szczeblu UE w zakresie ochrony socjalnej, a przede wszystkim opieki długoterminowej, przez wypracowanie wspólnego rozumienia kierunku reform.

·zagwarantowanie powszechnego dostępu do odpowiedniej opieki zdrowotnej i opieki długoterminowej oraz zadbanie o to, by potrzeba opieki nie prowadziła do ubóstwa i zależności finansowej, a także rozwiązanie problemu nierówności w dostępie do opieki i w efektach zdrowotnych,

Zmiany i wyzwania w zakresie polityki dotyczącej opieki długoterminowej są monitorowane w ramach europejskiego semestru. W ostatnich latach kilka państw członkowskich otrzymało zalecenia krajowe dotyczące różnych aspektów opieki długoterminowej, w tym dostępu, jakości, przystępności cenowej, zwiększenia udziału kobiet w rynku pracy oraz zrównoważonego charakteru. W wytycznych dotyczących zatrudnienia wzywa się do stworzenia odpowiednich i integracyjnych systemów ochrony socjalnej. Mowa w nich również o tym, że w świetle kryzysu związanego z COVID-19 i w kontekście starzejących się społeczeństw szczególne znaczenie ma terminowy i równy dostęp do przystępnych cenowo usług opieki długoterminowej i opieki zdrowotnej, w tym profilaktyki i promocji opieki zdrowotnej. We wspólnym sprawozdaniu o zatrudnieniu z 2022 r. podkreślono znaczenie usług opieki długoterminowej dla zwiększenia udziału kobiet w rynku pracy. Wskazano w nim również, że starzenie się społeczeństwa najprawdopodobniej doprowadzi do znacznego wzrostu zapotrzebowania na opiekę długoterminową. W sprawozdaniu wzywa się państwa członkowskie do zwiększenia świadczenia przystępnych cenowo usług opieki długoterminowej wysokiej jakości i o zrównoważonym charakterze.

Niniejszy wniosek jest kluczowym działaniem w ramach komunikatu Komisji Europejska strategia w dziedzinie opieki. Przyczynia się on do promowanego w komunikacie podejścia do opieki obejmującego cały cykl życia i koncentruje się na ochronie socjalnej w odniesieniu do opieki długoterminowej i na warunkach sprzyjających jej skutecznemu świadczeniu.

Wniosek wspiera wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych , którego zasada 18. stanowi, że każdy ma prawo do przystępnych cenowo usług opieki dobrej jakości długoterminowej, w szczególności opieki domowej i opieki opartej na społeczności. Przyczynia się on również do wdrażania zasady 9. dotyczącej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym osób pełniących obowiązki opiekuńcze oraz zasady 17. dotyczącej praw osób z niepełnosprawnościami.

W planie działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych ogłoszono w 2022 r. inicjatywę dotyczącą opieki długoterminowej. W swoim orędziu o stanie Unii za 2021 r. przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen ogłosiła nową europejską strategię w dziedzinie opieki, której celem jest, aby każdy otrzymał najlepszą możliwą opiekę i mógł osiągnąć równowagę życiową. Niniejszy wniosek dotyczący zalecenia Rady ma na celu wspieranie państw członkowskich w ich wysiłkach na rzecz poprawy dostępu do przystępnej cenowo opieki długoterminowej wysokiej jakości. Zawiera wytyczne dotyczące kierunku, w jakim powinny zmierzać reformy mające na celu sprostanie wspólnym wyzwaniom związanym z przystępnością cenową, dostępnością, jakością i pracownikami opieki oraz z należytym zarządzaniem polityką w zakresie opieki długoterminowej. Przyczyni się to do wzmocnienia struktury unijnej współpracy w dziedzinie opieki długoterminowej, a jednocześnie do dążenia do pozytywnej konwergencji społeczno-gospodarczej.

W wielu państwach członkowskich świadczenie opieki długoterminowej jest często fragmentaryczne z uwagi na złożony system usług obejmujący opiekę zdrowotną i społeczną oraz inne rodzaje wsparcia, a także z uwagi na zróżnicowanie podziału obowiązków na poziomie krajowym, regionalnym lub lokalnym. Powoduje to różnice w dostępności i jakości usług opieki długoterminowej oraz zmniejsza jej opłacalność. Stosowane są różne wskaźniki monitorowania opieki długoterminowej, a dane administracyjne na szczeblu krajowym są zazwyczaj fragmentaryczne, często nie są dostępne ani porównywalne na szczeblu Unii. Ogranicza to skuteczność oraz możliwość efektywnego monitorowania i wzajemnego uczenia się. Opieka długoterminowa obejmuje różne podmioty, w tym osoby potrzebujące opieki długoterminowej, członków ich rodzin i reprezentujące ich organizacje, właściwe organy (krajowe, regionalne, lokalne), partnerów społecznych, organizacje społeczeństwa obywatelskiego, organizacje gospodarki społecznej, podmioty świadczące opiekę długoterminową oraz podmioty odpowiedzialne za promowanie włączenia społecznego, integrację i ochronę praw podstawowych, w tym krajowe organy ds. równości. Należyte zarządzanie polityką jest konieczne, aby zapewnić właściwe ukierunkowanie wszystkich dostępnych zasobów, w tym przez gromadzenie dowodów, identyfikowanie dostępnej infrastruktury i usług, ocenę indywidualnych potrzeb i analizę luk, przy jednoczesnym uwzględnieniu nierówności terytorialnych i wyzwań demograficznych.

Szacuje się, że wydatki publiczne na opiekę długoterminową będą nadal znacznie rosnąć i wymagać zrównoważonego finansowania. Prognozuje się wzrost z 1,7 % PKB w 2019 r. do 2,5 % PKB w 2050 r., ze znacznymi różnicami w poszczególnych państwach członkowskich. Prognozowany wzrost może być dodatkowo znacznie niedoszacowany. Nie uwzględnia się w nim faktu, że obecny znaczny udział w opiece opiekunów nieformalnych, szacowany na 2,4 % PKB Unii, prawdopodobnie nie utrzyma się na tym samym poziomie w przyszłości ze względu na zmieniającą się strukturę rodziny i rosnące zatrudnienie kobiet. Stabilność budżetową może poprawić zapewnienie ekonomicznej opłacalności opieki długoterminowej, na przykład przez spójne i zintegrowane ramy zarządzania, wspieranie niezależnego życia i lepsze dopasowanie opieki długoterminowej do konkretnych potrzeb, na przykład po to, aby osoby o niewielkich potrzebach w zakresie opieki nie korzystały z droższej opieki dla osób z większymi potrzebami. Potrzebne są także bardziej ambitne działania w zakresie promocji zdrowia i zapobiegania chorobom, aby zapewnić dłuższe dobre zdrowie psychiczne i fizyczne, silną siłę roboczą oraz utrzymanie zrównoważonych i odpornych systemów opieki zdrowotnej.

Instrument ma formę wniosku dotyczącego zalecenia Rady, co jest zgodne z zasadami pomocniczości i proporcjonalności. Opiera się on na istniejącym prawodawstwie Unii i odpowiada rodzajowi instrumentów dostępnych na potrzeby działań UE w dziedzinie polityki społecznej. Jako akt prawny, wniosek dotyczący zalecenia Rady sygnalizuje zobowiązanie państw członkowskich na rzecz środków ustanowionych w niniejszym zaleceniu i zapewnia silną podstawę polityczną współpracy w obszarze opieki długoterminowej na szczeblu unijnym, przy jednoczesnym pełnym poszanowaniu kompetencji państw członkowskich.

Wniosek uzupełnia wysiłki państw członkowskich w zakresie opieki długoterminowej. Respektuje on praktyki państw członkowskich i różnorodność systemów. Uznaje się w nim, że różne sytuacje krajowe, regionalne lub lokalne mogą prowadzić do różnic w sposobie, w jaki zalecenie będzie realizowane. W ramach niniejszego wniosku nie proponuje się rozszerzenia uprawnień regulacyjnych UE ani wiążących zobowiązań dla państw członkowskich. Państwa członkowskie zdecydują, stosownie do swojej sytuacji krajowej, o tym, jak najlepiej wykorzystać zalecenie Rady. Proporcjonalność odegrała również kluczową rolę w wyborze instrumentu.

Pandemia COVID-19 szczególnie uwydatniła potrzebę stworzenia na szczeblu UE specjalnego instrumentu wspierającego państwa członkowskie w radzeniu sobie z wyzwaniami strukturalnymi związanymi z ich systemami opieki długoterminowej. Zalecenie zapewni wytyczne i określi kluczowe zasady służące poprawie krajowych systemów opieki długoterminowej, co pomoże również lepiej korzystać ze znacznych funduszy UE i poprawić jakość inwestycji. Postęp w tej dziedzinie w całej UE przyczyni się do zapewnienia dostępu do przystępnej cenowo opieki długoterminowej wysokiej jakości, niezależnie od miejsca zamieszkania w UE. Pomoże on również zwiększyć pozytywną konwergencję na rzecz silnych systemów ochrony socjalnej i formalnej opieki długoterminowej, która jest dostępna, przystępna cenowo i wysokiej jakości. Przyczyni się także do podtrzymania kluczowych wartości, takich jak ochrona praw człowieka, zmniejszanie nierówności i wzmacnianie spójności społecznej.

Opieka długoterminowa wchodzi w zakres odpowiedzialności państw członkowskich, Unia ma jednak kompetencje do wspierania i uzupełniania ich działań. Wniosek zapewnia wartość dodaną działań na szczeblu UE. Umocni on polityczne zobowiązanie do zapewnienia dostępu do przystępnej cenowo opieki długoterminowej wysokiej jakości, określonej w Europejskim filarze praw socjalnych .

WE wniosku skoncentrowano się na ochronie socjalnej w odniesieniu do opieki długoterminowej dla wszystkich grup ludności, bez względu na obecny lub przeszły status zatrudnienia oraz obecność na rynku pracy. Wniosek odnosi się również do kluczowych warunków umożliwiających skuteczne funkcjonowanie ochrony socjalnej w odniesieniu do opieki długoterminowej, w tym usług, siły roboczej i zarządzania polityką.

Termin „modernizacja” jest powszechnie rozumiany jako odnoszący się do procesu dostosowywania czegoś do zaktualizowanych potrzeb lub nawyków lub do najnowszych technik, metod lub pomysłów. Najnowsze przykłady aktów UE, w których wyraźnie stwierdza się, że mają na celu modernizację, również wydają się tak rozumieć tę koncepcję. Zalecenie, którego dotyczy niniejszy wniosek, będzie promować modernizację systemów zabezpieczenia społecznego poprzez wykorzystanie innowacyjnych podejść i działań w celu poprawy dostępu, adekwatności i jakości opieki długoterminowej, aby sprostać potrzebom szybko starzejącego się społeczeństwa przy jednoczesnym uwzględnieniu ograniczeń budżetowych oraz dbając o ogólną stabilność finansów publicznych.

Wniosek dotyczący zalecenia Rady opiera się na art. 292 TFUE w połączeniu z art. 153 ust. 1 lit. k) TFUE, który umożliwia Unii podejmowanie działań w odniesieniu do „modernizacji systemów ochrony socjalnej”. W tej dziedzinie Unia może jedynie przyjąć środki mające na celu zachęcenie państw członkowskich do współpracy.

Wniosek stanowi uzupełnienie inicjatyw UE w dziedzinie profilaktyki zdrowotnej. W szczególności opiera się on na inicjatywie Zdrowsi razem i europejskim planie walki z rakiem , które dotyczą zapobiegania chorobom niezakaźnym, leczenia ich i opieki nad chorymi. Jeden z filarów planu walki z rakiem odnosi się do jakości życia pacjentów, osób żyjących z rakiem i wyleczonych i obejmuje szereg działań mających na celu zapewnienie im długiego i satysfakcjonującego życia.

Organy gospodarki społecznej, w tym spółdzielnie, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, stowarzyszenia i fundacje oraz przedsiębiorstwa społeczne, to główni partnerzy organów publicznych w świadczeniu opieki długoterminowej. Wniosek jest zatem powiązany z planem działania na rzecz gospodarki społecznej . Może przyczynić się do pobudzenia gospodarki usług opieki i poprawy warunków pracy w sektorze opiekuńczym, a tym samym pomóc rozwiązać wyzwania, przed jakimi stoją podmioty gospodarki społecznej.

Wniosek ma również znaczenie dla strategii na rzecz równouprawnienia płci , ponieważ większość opiekunów i osób wymagających opieki długoterminowej to kobiety. Strategia ta wpisuje się w ramy prac Komisji Europejskiej w zakresie równouprawnienia płci. Główne cele to m.in. podważenie stereotypów płci, rozwiązanie problemu zróżnicowania wynagrodzenia i emerytur ze względu na płeć oraz zlikwidowanie luki opiekuńczej w kontekście płci. Wniosek stanowi uzupełnienie polityk promujących równowagę między życiem zawodowym a prywatnym, ponieważ dostęp do opieki długoterminowej i przystępnej cenowo opieki długoterminowej wysokiej jakości jest postrzegany jako jedno z narzędzi ułatwiających godzenie życia zawodowego i rodzinnego. W komunikacie dotyczącym równowagi między życiem zawodowym a prywatnym uznano potrzebę zapewnienia dostępu do przystępnych cenowo formalnych usług opieki wysokiej jakości w całej Europie w celu usunięcia przeszkód dla zatrudnienia, szczególnie kobiet.

· Mapping long-term care quality practices in the EU (Identyfikowanie praktyk w zakresie jakości opieki długoterminowej w UE), Europejska Sieć ds. Polityki Społecznej (2020);

· Challenges in long-term care in Europe (Wyzwania w zakresie opieki długoterminowej w Europie), Europejska Sieć ds. Polityki Społecznej (2018);

·Estimating the Effects of Social Protection for Long-Term Care in Old Age in Europe (Szacowanie skutków ochrony socjalnej dla opieki długoterminowej nad osobami starszymi w Europie), Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) (w przygotowaniu);

Parlament Europejski wezwał Komisję do przedstawienia planu mającego na celu zapewnienie zdrowia psychicznego, godności i dobrobytu ludzi, w tym osób starszych, oraz podkreślił kluczową rolę odpowiednio finansowanych systemów ochrony socjalnej w zapewnianiu przystępnej cenowo i naprawdę dostępnej opieki. Wezwał również państwa członkowskie do zapewnienia równego dostępu do usług ochrony zdrowia i usług opieki, a Komisję do przedstawienia „europejskiego ładu w zakresie opieki”. W najnowszym sprawozdaniu z własnej inicjatywy pt. „W kierunku wspólnych europejskich działań w dziedzinie opieki” Parlament wezwał Komisję do przedstawienia ambitnej, solidnej i dostosowanej do przyszłych wyzwań europejskiej strategii w dziedzinie opieki, która byłaby oparta na prawie każdego człowieka do przystępnej cenowo i dostępnej opieki wysokiej jakości oraz uwzględniałaby indywidualne prawa i potrzeby zarówno osób korzystających z opieki, jak i opiekunów, jak również obejmowałaby całe życie i była ukierunkowana na potrzeby ludzi w krytycznych okresach całego ich życia i odpowiadała na te potrzeby oraz stanowiła podstawę ciągłości usług opiekuńczych przez całe życie i sprzyjała solidarności między pokoleniami.

·EKES jest zaniepokojony niepewną sytuacją opiekunów zamieszkujących w domu podopiecznego, którzy często są pracownikami mobilnymi lub migrującymi płci żeńskiej, i przedstawił zalecenia dotyczące poprawy tej sytuacji, w tym poprzez uregulowanie ich sytuacji i wspieranie ich profesjonalizacji. EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji dotyczącą ustanowienia nowej europejskiej strategii w dziedzinie opieki i wzywa do jej szybkiego wdrożenia. Wzywa on Komisję Europejską i państwa członkowskie do opracowania, w perspektywie krótkoterminowej, zasad dotyczących opieki nad osobami starszymi w ramach Planu działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych.

Najważniejszym tematem wszystkich konsultacji i pisemnych uwag była poprawa warunków pracy w sektorze opieki długoterminowej. Posłowie PE zwrócili uwagę na niedofinansowanie i niedobór personelu w sektorze opieki oraz na wysoki potencjał tego sektora w zakresie tworzenia miejsc pracy i innowacji. Wezwali do rozwiązania problemu małej liczby związków zawodowych w tym sektorze oraz podkreślili rolę kształcenia i szkolenia w zapewnianiu pracowników z odpowiednimi umiejętnościami i profesjonalizacji sektora. Partnerzy społeczni wspomnieli również o roli dialogu społecznego oraz o tym, jak ważna jest wystarczająca liczba pracowników dla zapewnienia jakości i wyników podejścia ukierunkowanego na człowieka. Partnerzy społeczni podkreślili, że pracownicy migrujący, pracownicy domowi oraz osoby świadczące usługi dla osób i gospodarstw domowych powinni korzystać z tych samych praw socjalnych i pracowniczych co pracownicy w głównym sektorze opieki. Państwa członkowskie są świadome niedoborów pracowników. Niektóre z nich opracowują strategie mające na celu przyciągnięcie większej liczby pracowników, w tym mężczyzn, do sektora opieki. Kilka organizacji społeczeństwa obywatelskiego wezwało do zdefiniowania statusu prawnego opiekunów nieformalnych.

Wielu respondentów, w tym państwa członkowskie, partnerzy społeczni i przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego, podkreśliło rolę silnej ochrony socjalnej i jej wpływ na dostęp do usług opieki długoterminowej wysokiej jakości i na ich przystępność cenową. Zwłaszcza organizacje społeczeństwa obywatelskiego podkreśliły znaczenie podejścia ukierunkowanego na człowieka oraz potrzebę większej integracji usług opieki z ochroną zdrowia. Za kluczowe do osiągnięcia tych celów uznano odpowiednie finansowanie publiczne i inwestycje w usługi opieki, w tym poprzez wykorzystanie wszystkich dostępnych instrumentów unijnych. Partnerzy społeczni również podnieśli potrzebę wykorzystania Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności w kontekście opieki.

Zaproszenie do zgłaszania uwag na temat europejskiej strategii w zakresie opieki zostało opublikowane na stronie internetowej „Wyraź swoją opinię”. Uwagi można było przesyłać od 1 do 29 marca 2022 r. Komisja otrzymała 123 odpowiedzi, większość od organizacji pozarządowych (64). Najczęściej powracającymi tematami poruszanymi podczas konsultacji były dostęp do usług opieki, ochrona socjalna, przystępność cenowa usług opieki, jakość usług opieki, pracownicy opieki i opiekunowie nieformalni, nierówności społeczno-gospodarcze i terytorialne, wymiar płci, polityka w zakresie aktywnego starzenia się w dobrym zdrowiu i profilaktyka, finansowanie usług opieki, aspekty zarządzania/koordynacji, potencjał cyfryzacji i innowacji w sektorze opieki oraz pandemia COVID-19 i jej skutki.

· Study on exploring the incidence and costs of informal long-term care in the European Union (Badanie – analiza występowania i kosztów nieformalnej opieki długoterminowej w UE), Ecorys (2021);

· Study on the long-term care supply and market in EU Member States (Badanie na temat podaży opieki długoterminowej i rynku opieki długoterminowej w państwach członkowskich UE), KPMG, 2021;

· COVID-19 and older people: Impact on their lives, support and care (COVID-19 a osoby starsze: wpływ na ich życie, wsparcie i opiekę), Eurofound (2021);

· Who Cares? Attracting and Retaining Care Workers (Kto będzie się opiekował? Przyciąganie i utrzymanie opiekunów dla osób starszych), OECD (2020);

· Long-term care workforce: employment and working conditions , (Pracownicy opieki długoterminowej: warunki zatrudnienia i pracy), Eurofound (2021);

· The 2021 Ageing Report: Economic and Budgetary Projections for the EU Member States (2019-2070) (Sprawozdanie z 2021 r. na temat starzenia się społeczeństwa: prognozy gospodarcze i budżetowe dla państw członkowskich UE 2019–2070), Komisja Europejska (DG ECFIN), Komitet Polityki Gospodarczej (Grupa Robocza ds. Starzenia się Ludności).

• Ocena skutków

Instrument, którego dotyczy wniosek, zawiera wytyczne dla państw członkowskich dotyczące tego, jak mogą poprawić dostęp do przystępnej cenowo opieki długoterminowej wysokiej jakości. Instrument umożliwia jednocześnie państwom członkowskim elastyczność w opracowywaniu i wdrażaniu środków zgodnie z ich praktykami krajowymi. W związku z tym przeprowadzenie oceny skutków nie jest konieczne. Ponadto wpływ niniejszego zalecenia będzie zależał nie tylko od tego, jak państwa członkowskie wdrożą te środki, ale również od okoliczności specyficznych dla każdego państwa, takich jak sytuacja makroekonomiczna, struktura systemów zabezpieczenia społecznego i usług socjalnych oraz struktura i funkcjonowanie rynku pracy. Okoliczności te utrudniają oddzielenie konkretnych skutków wniosku od innych czynników. Wnioskowi towarzyszy dokument roboczy służb Komisji, w którym podsumowano wyzwania związane z opieką długoterminową i przeanalizowano możliwe sposoby działania.

• Sprawność regulacyjna i uproszczenie

Nie dotyczy.

• Prawa podstawowe

Niniejsze zalecenie nie narusza praw podstawowych i jest zgodne z zasadami uznanymi w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej . W szczególności niniejsze zalecenie jest zgodne z zasadą niedyskryminacji (art. 21 Karty) i przyczynia się do ochrony praw dziecka (art. 24 Karty), praw osób w podeszłym wieku do godnego i niezależnego życia oraz do uczestniczenia w życiu społecznym i kulturalnym (art. 25 Karty), prawa osób z niepełnosprawnościami do korzystania ze środków mających zapewnić im samodzielność, integrację społeczną i zawodową oraz udział w życiu społeczności (art. 26 Karty), prawa rodziny do korzystania z ochrony prawnej, ekonomicznej i społecznej (art. 33 Karty) oraz prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego oraz do usług społecznych, zapewniających ochronę w takich przypadkach, jak macierzyństwo, choroba, wypadek przy pracy, zależność lub podeszły wiek oraz w przypadku utraty zatrudnienia, zgodnie z zasadami ustanowionymi w prawie Unii oraz ustawodawstwach i praktykach krajowych (art. 34 Karty).

4. WPŁYW NA BUDŻET

Niniejszy wniosek nie ma wpływu finansowego na budżet Unii.

5. ELEMENTY FAKULTATYWNE

• Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania

Proponuje się, aby Komisja monitorowała wdrażanie niniejszego zalecenia w kontekście europejskiego semestru i we współpracy z Komitetem Ochrony Socjalnej i Komitetem ds. Zatrudnienia. Monitorowanie powinno opierać się na krajowych planach działania przedkładanych Komisji przez państwa członkowskie w ciągu roku od przyjęcia zalecenia i na późniejszych sprawozdaniach z postępu prac.

We wniosku zaleca się, aby państwa członkowskie wyznaczyły krajowego koordynatora ds. opieki długoterminowej, dysponującego odpowiednimi zasobami i uprawnieniami, który będzie skutecznie koordynować i monitorować wdrażanie niniejszego zalecenia oraz pełnić rolę osoby wyznaczonej do kontaktów na poziomie Unii. Komisja będzie współpracować z koordynatorami ds. opieki długoterminowej, Komitetem Ochrony Socjalnej i Komitetem ds. Zatrudnienia oraz wszystkimi innymi zainteresowanymi podmiotami w celu ułatwienia wzajemnego uczenia się, wymiany doświadczeń i monitorowania działań państw członkowskich podejmowanych w celu wdrożenia niniejszego zalecenia.

Proponuje się, aby Komisja we współpracy z Komitetem Ochrony Socjalnej oraz, w stosownych przypadkach, z Komitetem ds. Zatrudnienia regularnie podsumowywała postępy z wdrażania niniejszego zalecenia w oparciu o krajowe plany działania i sprawozdania z postępów państw członkowskich. Komisja będzie również wspólnie z Komitetem Ochrony Socjalnej kontynuować prace nad wskaźnikami dotyczącymi opieki długoterminowej, aby lepiej monitorować wdrażanie zalecenia, oraz przygotować wspólne sprawozdania w celu analizy powszechnych wyzwań związanych z opieką długoterminową.

Wreszcie, po upływie początkowego okresu wdrażania, Komisja podsumuje postępy i przedstawi Radzie sprawozdanie w ciągu pięciu lat od przyjęcia zalecenia.