Europa, wychodząc z poważnego kryzysu finansowego, musi zmierzyć się z rosnącymi nierównościami społecznymi, zróżnicowanymi społecznościami, populizmem, radykalizacją postaw oraz zagrożeniami terrorystycznymi. Nowe technologie oraz komunikacja cyfrowa przekształcają społeczeństwa, zmieniają style życia, struktury konsumpcji oraz układ sił w gospodarczych łańcuchach wartości. W tym zmieniającym się kontekście rola kultury jest ważniejsza niż kiedykolwiek wcześniej. Podczas badania Eurobarometr z 2017 r. 53 % respondentów uznało, że państwa członkowskie są zbliżone pod względem wspólnych wartości, podczas gdy 40 % uważa, że są odległe. Kultura może pomóc zniwelować ten podział, ponieważ znajduje się na szczycie wykazu czynników, które z największym prawdopodobieństwem mogą stworzyć poczucie wspólnoty . Dane Eurostatu pokazują jednak, że ponad jedna trzecia Europejczyków w ogóle nie uczestniczy w wydarzeniach kulturalnych . W związku z tym istnieje wyraźne pole do zwiększenia uczestnictwa w kulturze oraz zbliżenia do siebie Europejczyków, aby doświadczali tego, co nas łączy, zamiast tego, co nas dzieli. Fragmentacja rynku, niewystarczający dostęp do finansowania i niepewne warunki umów nadal wpływają jednak hamująco na sektor kultury i sektor kreatywny oraz obniżają dochód osób zawodowo związanych z tymi sektorami.

Kultura stanowi czynnik przemian dla rewitalizacji społeczności. Wskazuje na to pomyślne 30 lat historii Europejskich Stolic Kultury, podobnie jak projekty w zakresie infrastruktury kulturalnej finansowane z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Europejski Rok koncentruje się na przekrojowym wpływie dziedzictwa na europejskie społeczeństwa i gospodarki. Istnieje nowe, adaptacyjne podejście do kształtowania naszego środowiska zbudowanego i jest ono zakorzenione w kulturze .

Uczestnictwo w kulturze wpływa również pozytywnie na zdrowie i dobrostan. 71 % Europejczyków poddanych badaniu w ostatnim czasie zgodziło się, że „mieszkanie blisko miejsc związanych z dziedzictwem kulturowym Europy może poprawić jakość życia” . Badania potwierdzają ponadto, że dostęp do kultury jest drugim pod względem ważności czynnikiem warunkującym dobrostan psychiczny – poprzedza go jedynie brak choroby.

Pomimo wysiłków instytucji kulturalnych mających na celu przystosowanie do zmieniających się wzorców korzystania z kultury oraz zmieniającej się struktury ludności, nadal utrzymują się bariery społeczne i finansowe dla uczestnictwa w kulturze. W związku z tym proponuje się nowe podejście, którego zasadą przewodnią jest zdolność kulturowa. Oznacza to zapewnienie dostępu do szerokiej gamy jakościowych wydarzeń kulturalnych, propagowanie możliwości uczestnictwa i tworzenia dla wszystkich oraz wzmacnianie powiązań między kulturą i edukacją, sprawami społecznymi, polityką miejską, badaniami naukowymi i innowacjami.

Aby zwiększyć uczestnictwo, konieczne jest większe rozpowszechnianie europejskich dzieł sztuki oraz przepływ osób zawodowo związanych z sektorem kultury i sektorem kreatywnym. Bazując na solidnych dowodach , UE będzie nadal wspierać politykę i finansowanie, jednak państwa członkowskie muszą dołożyć większych starań w celu wyeliminowania przeszkód administracyjnych, takich jak podwójne opodatkowanie artystów i osób zawodowo związanych ze sztuką.

Komisja zamierza: ·wspierać badania na temat oddziaływania sektora kultury i sektora kreatywnego, aby ocenić skutki w różnych obszarach, w tym w obszarze zdrowia i dobrostanu (2018 r.); ·opracować konkretne działania na rzecz włączenia społecznego za pośrednictwem kultury, poprzez programy „Kreatywna Europa” i Erasmus+, a także uwzględnić kryteria wyboru dotyczące programu „Kreatywna Europa”, aby zachęcić do równego pod względem płci zarządzania projektami (2019 r.); ·rozpocząć projekt dotyczący „Kulturalnych i twórczych przestrzeni i miast” w ramach programu „Kreatywna Europa”, aby propagować uczestnictwo w kulturze oraz rewitalizację społeczną i rewitalizację obszarów miejskich (2018 r.); ·zaproponować system mobilności dla osób zawodowo związanych z sektorem kultury i sektorem kreatywnym w ramach programu „Kreatywna Europa” (lata 2018–2019). Komisja zwraca się do państw członkowskich, aby: ·zaangażowały się w poczynienie istotnych postępów w eliminowaniu administracyjnych i podatkowych przeszkód dla mobilności, m.in. za pośrednictwem kolejnego planu prac w dziedzinie kultury.

4.2Wymiar gospodarczy – wspieranie kreatywności opartej na kulturze w obszarze edukacji i innowacji oraz w zakresie miejsc pracy i wzrostu gospodarczego:

·propagowanie sztuki, kultury i myślenia twórczego w obszarze formalnego i nieformalnego kształcenia i szkolenia na wszystkich poziomach oraz w zakresie uczenia się przez całe życie;

·wspieranie sprzyjającego otoczenia dla sektora kultury i sektora kreatywnego, rozpowszechnianie dostępu do finansowania, zdolności innowacyjnych, godziwego wynagrodzenia autorów oraz twórców i międzysektorowej współpracy;

·propagowanie umiejętności wymaganych w sektorze kultury i sektorze kreatywnym, w tym umiejętności cyfrowych, umiejętności w zakresie przedsiębiorczości, umiejętności tradycyjnych i specjalistycznych.

Kultura i kreatywność to istotne zalety dla gospodarki. Kultura bezpośrednio wpływa na miejsca pracy, rozwój gospodarczy i handel zagraniczny. Zatrudnienie w sektorze kultury w UE stopniowo wzrastało w latach 2011–2016, gdy osiągnęło poziom 8,4 mln. W sektorze dóbr kultury istnieje nadwyżka handlowa w wysokości 8,7 mld EUR i szacuje się, że sektor kultury i sektor kreatywny wnosi wkład 4,2 % do PKB UE . Innowacyjne sektory gospodarki również wymagają kreatywności, aby utrzymać przewagę konkurencyjną. Społeczności miejskie i wiejskie w coraz większym stopniu opierają się na kulturze, aby przyciągnąć pracodawców, studentów i turystów.

Kultura, sztuka, kreatywność i sektor kreatywny są współzależne. Połączenie wiedzy i umiejętności właściwych dla sektora kultury i sektora kreatywnego z wiedzą i umiejętnościami pozostałych sektorów pomaga generować innowacyjne rozwiązania, w tym w sektorze technologii informacyjno-komunikacyjnych, sektorze turystycznym, produkcyjnym, usługowym i publicznym. Aby wykorzystać ten potencjał przemian, Komisja proponuje skoncentrować się na trzech szczególnych obszarach: kształceniu i szkoleniu, miastach i regionach oraz sektorze kultury i sektorze kreatywnym w celu utworzenia otoczenia wspierającego innowacje kulturalne.

Kształcenie i szkolenie: Istnieje wyraźne powiązanie między poziomami kształcenia a uczestnictwem w kulturze. Międzysektorowe działanie na rzecz świadomości i ekspresji kulturalnej – jednej z ośmiu kluczowych kompetencji uznanych na poziomie europejskim – zostanie zbadane w kontekście zmienionych ram kompetencji kluczowych w uczeniu się przez całe życie . Istnieje również porozumienie w sprawie zapotrzebowania na możliwe do przekazania kompetencje i umiejętności, które stymulują kreatywność i myślenie krytyczne. Komisja poparła prace Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) nad sposobem, w jaki nauczać kreatywności i myślenia krytycznego oraz jak je oceniać i się ich uczyć –obecnie stanowi to innowacyjną domenę dla PISA 2021 (Programu międzynarodowej oceny umiejętności uczniów). Takie ukierunkowanie na kreatywność i myślenie krytyczne należy rozszerzyć na wszystkie poziomy kształcenia i szkolenia zgodnie ze zmianą podejścia ze STEM (nauki przyrodnicze, technologia, inżynieria i matematyka) na STEAM, które to podejście uwzględnia sztukę.

Miasta i regiony: sektor kultury i sektor kreatywny mają ogromną zdolność eksperymentowania, przewidywania trendów i badania modeli innowacji społecznych i gospodarczych. Miasta i regiony są naturalnymi partnerami : przodują w rozwoju opartym na kulturze dzięki większej autonomii lokalnej, atrakcyjności, jaką charakteryzują się z punktu widzenia wysoce utalentowanych jednostek, oraz ich bliskości w stosunku do potrzeb mieszkańców i ich potencjału. Kultura i turystyka to potężne siły napędowe działalności gospodarczej. Miasta, które inwestują w kulturę, mogą czerpać znaczne korzyści, stanowią atrakcyjne miejsce dla większej liczby miejsc pracy i kapitału ludzkiego niż inne porównywalne miasta, co wynika z Monitora miast kultury i kreatywności opracowanego przez Wspólne Centrum Badawcze Komisji . Na obszarach wiejskich prace restauratorskie i modernizacja dziedzictwa kulturowego i naturalnego przyczyniają się do potencjału i trwałości wzrostu gospodarczego. Zintegrowane zarządzanie aktywami kulturowymi i naturalnymi zachęca ludzi do ich odkrywania i zaangażowania się w jedne i drugie.

Planowanie jest niezbędne, jednak konieczne jest również umożliwienie innowacji poprzez oddolne procesy, centra i inkubatory kreatywności , w ramach których freelancerzy i osoby pracujące twórczo mogą współpracować i współtworzyć. Klastry przedsiębiorstw w sektorze kreatywnym również pokazały, że mogą generować wysoki wzrost zatrudnienia – już około 6 % z wszystkich 1 300 priorytetów z zakresu regionalnych inteligentnych specjalizacji odnosi się do kultury. Regionalna i europejska współpraca terytorialna przyczynia się do wzrostu gospodarczego i tworzy miejsca pracy oraz propaguje Europę jako miejsce docelowe, również za pośrednictwem makroregionalnych szlaków kulturowych. Istnieje możliwość opierania się na tych doświadczeniach, aby wzmocnić rolę kultury w zakresie innowacyjnego rozwoju terytorialnego.

Sektor kultury i sektor kreatywny: Aby przekształcić możliwości w rozwój gospodarczy i miejsca pracy, przedsiębiorstwa kulturalne i kreatywne oraz osoby zawodowo związane z sektorem kultury i sektorem kreatywnym potrzebują korzystnych warunków ramowych: otoczenia regulacyjnego, które wynagradza bycie twórczym, lepszego dostępu do finansowania, możliwości zwiększenia rozwoju i umiędzynarodowienia oraz podaży szczególnych umiejętności.

Dla wielu Europejczyków, szczególnie osób młodych, zatrudnienie w sektorze kultury stanowi istotny punkt wejścia na rynek pracy (w Bułgarii, w Estonii, Hiszpanii, na Cyprze, Łotwie, w Portugalii i Rumunii wyższy odsetek osób w wieku 15–29 jest zatrudniony w sektorze kultury niż w sektorze gospodarki jako całości). Powszechność zatrudnienia w oparciu o projekt, zatrudnienia niestandardowego oraz pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy może być jednak problematyczna. Istotnym wyzwaniem politycznym jest dostosowanie ram regulacyjnych, aby zapewnić ochronę socjalną pracownikom wykonującym pracę przerywaną oraz pracownikom w coraz większym stopniu mobilnym. Godziwe wynagrodzenie autorów i twórców jest kolejnym celem, do którego Komisja odnosi się w Strategii jednolitego rynku cyfrowego dla Europy.

Dostęp do finansowania pozostaje poważnym wyzwaniem dla sektora, który w przeważającej mierze składa się z małych i średnich przedsiębiorstw oraz mikroprzedsiębiorstw. System poręczeń dla sektora kultury i sektora kreatywnego dostępny w ramach programu „Kreatywna Europa” rozpoczął się obiecująco i zostanie wzmocniony. Inne instrumenty, takie jak finansowanie społecznościowe i finansowanie prywatne ze sponsorowania, fundacji oraz prywatno-publicznych partnerstw będą w dalszym ciągu rozważane.

Osoby zawodowo związane z sektorem kultury i sektorem kreatywnym muszą posiadać szeroką gamę umiejętności cyfrowych, tradycyjnych, przekrojowych i specjalistycznych. Nowy program oparto na trwających pracach w zakresie polityki, szczególnie na umiejętnościach w zakresie przedsiębiorczości i umiejętnościach w zakresie dziedzictwa kulturowego.

Nowy program nadaje priorytetowy charakter międzysektorowemu podejściu do współpracy UE, ponieważ cyfryzacja i współtworzenie nadal przełamują bariery artystyczne i gospodarcze. Zostanie to uzupełnione o konkretne inicjatywy w najbardziej rozwiniętych sektorach, aby skuteczniej wesprzeć bogatą różnorodność europejskich form wyrazu kulturowego.