I. WPROWADZENIE

Niniejsze sprawozdanie z postępu prac nad stworzeniem rzeczywistej i skutecznej unii bezpieczeństwa jest jedenastym comiesięcznym sprawozdaniem i obejmuje działania w dwóch głównych dziedzinach: zwalczanie terroryzmu i przestępczości zorganizowanej oraz środków, które wspierają występowanie tych zjawisk, oraz wzmocnienie naszej obrony i budowanie odporności wobec wymienionych zagrożeń.

Przewodniczący Jean-Claude Juncker w orędziu o stanie Unii podkreślił, że Unia Europejska musi być silniejsza w walce z terroryzmem, wykorzystując faktyczne postępy dokonane w ciągu ostatnich trzech lat. Jak zapowiedziano w liście intencyjnym skierowanym do Parlamentu Europejskiego i prezydencji Rady oraz w towarzyszącym mu planie działania na rzecz bardziej zjednoczonej, silniejszej i demokratyczniejszej Unii, w niniejszym sprawozdaniu Komisja przedstawia pakiet środków antyterrorystycznych, które mają zostać podjęte w ciągu najbliższych szesnastu miesięcy. Wspomniane środki operacyjne pomogą państwom członkowskim wyeliminować istotne słabe punkty obnażone podczas ostatnich ataków terrorystycznych i rzeczywiście sprawią, że zwiększy się poziom bezpieczeństwa. Przyczyni się to do stworzenia kompletnej unii bezpieczeństwa, w której terroryści nie będą już mogli wykorzystywać luk w celu popełniania okrutnych zbrodni. Oprócz tych praktycznych krótkoterminowych środków Komisja pracuje nad utworzeniem w przyszłości europejskiej jednostki wywiadu zgodnie z zapowiedzią przewodniczącego Junckera w ramach jego wizji Unii Europejskiej do 2025 r.

Pakiet środków antyterrorystycznych obejmuje:

·środki mające wspierać państwa członkowskie w ochronie przestrzeni publicznej (rozdział II), w tym plan działania dotyczący wspierania ochrony przestrzeni publicznej oraz plan działania dotyczący zwiększenia gotowości na wypadek zagrożenia w zakresie bezpieczeństwa chemicznego, biologicznego, radiologicznego i jądrowego;

·środki dotyczące odcięcia dostępu do środków wykorzystywanych przez terrorystów w celu przygotowywania i przeprowadzania ataków, takich jak substancje niebezpieczne lub finansowanie terroryzmu (rozdział III), w tym zalecenie w sprawie podjęcia niezwłocznych kroków, by zapobiec czynieniu niewłaściwego użytku z prekursorów materiałów wybuchowych, a także środków wspierających organy ścigania i organy sądowe, gdy w trakcie dochodzenia stwierdzą one stosowanie szyfrowania;

·kolejne kroki w zakresie przeciwdziałania radykalizacji postaw (rozdział IV);

·kolejne kroki w zakresie wzmocnienia zewnętrznego wymiaru walki z terroryzmem (rozdział V), w tym wnioski dotyczące decyzji Rady w sprawie zawarcia, w imieniu Unii Europejskiej, Konwencji Rady Europy o zapobieganiu terroryzmowi i protokołu do tej konwencji, a także zalecenia Rady dotyczącego upoważnienia do rozpoczęcia negocjacji na temat zmiany umowy z Kanadą w sprawie danych dotyczących przelotu pasażera.

II. ŚRODKI NA RZECZ POPRAWY OCHRONY I ODPORNOŚCI WOBEC TERRORYZMU

1. Zwiększona ochrona przestrzeni publicznej

W swoich przekazach propagandowych i przy wyborze celów terroryści koncentrują się raczej na przestrzeni publicznej, takiej jak strefy ruchu pieszego, miejsca turystyczne, węzły transportowe, centra handlowe, sale koncertowe i place miejskie, o czym świadczą ataki dokonane np. w Barcelonie, Berlinie, Brukseli, Londynie, Manchesterze, Nicei, Paryżu i Sztokholmie. Wspólną cechą tych wszystkich tzw. miękkich celów jest ich otwarty i publiczny charakter, a także duże skupiska ludzi, co sprawia, że są oni naturalnie narażeni na zagrożenia.

Możemy uczynić więcej, by zmniejszyć podatność tych miejsc na zagrożenia, wykrywać zagrożenia na wcześniejszym etapie i zwiększyć odporność. Dlatego w planie działania dotyczącym ochrony przestrzeni publicznej, przedstawionym wraz z niniejszym sprawozdaniem, Komisja określiła środki na rzecz wsparcia państw członkowskich na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym w ich dążeniach do zwiększenia ochrony fizycznej przed zagrożeniami terrorystycznymi. Choć „zerowe ryzyko” jest niemożliwe, plan działania ma na celu wspieranie państw członkowskich w wykrywaniu zagrożeń, zmniejszaniu podatności przestrzeni publicznej na zagrożenia, łagodzeniu konsekwencji ataku terrorystycznego i poprawie współpracy.

UE może udzielać wsparcia na rzecz ochrony przestrzeni publicznej w dwojaki sposób. Po pierwsze, może wspierać wymianę najlepszych praktyk w wymiarze transgranicznym, m.in. poprzez finansowanie. Obejmuje to na przykład środki promujące i wspierające rozwój innowacyjnych i dyskretnych barier mających chronić miasta, ale nie wpływających na otwarty charakter miast (ochrona już na etapie projektowania). W celu finansowego wsparcia środków przedstawionych w planie działania Komisja ogłosiła zaproszenie do składania wniosków w ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego – części dotyczącej współpracy policyjnej – na łączną kwotę wynoszącą 18,5 mln EUR. To finansowanie krótkoterminowe zostanie uzupełnione w 2018 r. w postaci finansowania w ramach innowacyjnych działań miejskich finansowanych z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, gdzie głównym tematem będzie bezpieczeństwo, a łączne finansowanie wyniesie maks. 100 mln EUR. Konsultacje publiczne rozpoczęły się dnia 15 września 2017 r. Ich celem jest wymiana przez miasta pomysłów dotyczących innowacyjnych rozwiązań w zakresie bezpieczeństwa. Pomoże to Komisji w opracowaniu planowanych zaproszeń do składania wniosków w tym obszarze.

Po drugie, UE może wzmocnić współpracę z szeroką grupą zainteresowanych podmiotów, co ma zasadnicze znaczenie dla poprawy ochrony przestrzeni publicznej. Należy lepiej zorganizować wymianę doświadczeń i łączenie zasobów. Komisja powoła forum, by nawiązać kontakty z podmiotami prywatnymi, takimi jak centra handlowe, organizatorzy koncertów, areny sportowe, hotele i wypożyczalnie samochodów. Ułatwi to szerzenie wiedzy na temat bieżących wyzwań w zakresie bezpieczeństwa i zachęci partnerstwa publiczno-prywatne zajmujące się kwestiami bezpieczeństwa do zadbania o wyższy poziom ochrony. Również organy lokalne i regionalne mają do odegrania fundamentalną rolę w kwestii ochrony przestrzeni publicznej i konieczne jest powiązanie ich z odnośnymi działaniami na poziomie unijnym. Komisja zwiększy zaangażowanie tych zainteresowanych podmiotów i zainicjuje dialog z przedstawicielami organów lokalnych i regionalnych, m.in. z burmistrzami większych miast, w celu wymiany informacji i najlepszych praktyk w dziedzinie ochrony przestrzeni publicznej. W następstwie deklaracji z Nicei z dnia 29 września 2017 r. na początku przyszłego roku Komisja planuje zorganizować wspólnie z Komitetem Regionów spotkanie wysokiego szczebla z udziałem burmistrzów, którzy podpisali wspomnianą deklarację, i z innymi zainteresowanymi przedstawicielami władz lokalnych i regionalnych, by kontynuować wymianę najlepszych praktyk w dziedzinie ochrony przestrzeni publicznej.

Komisja będzie także dalej działała na rzecz ochrony i odporności infrastruktury krytycznej. W kompleksowej ocenie polityki bezpieczeństwa UE zwrócono ponadto uwagę na konieczność przystosowania europejskiego programu ochrony infrastruktury krytycznej do pojawiających się zagrożeń. Komisja rozpoczęła ocenę dyrektywy w sprawie rozpoznawania i wyznaczania europejskiej infrastruktury krytycznej. W ocenie uwzględnione zostaną wyciągnięte wnioski i zmiany, jakie zaszły w ostatnich latach, np. przyjęcie dyrektywy w sprawie bezpieczeństwa sieci i informacji. W międzyczasie udoskonalano europejski program ochrony infrastruktury krytycznej poprzez uwzględnienie w nim pojawiających się wyzwań takich jak zagrożenia wewnętrzne i zagrożenia hybrydowe oraz poszerzenie zewnętrznego zasięgu programu za sprawą współpracy z państwami sąsiadującymi we wschodnim sąsiedztwie i na Bałkanach Zachodnich.

Przez wiele lat celem ataków terrorystycznych, jak i narzędziem do przeprowadzania takich ataków był sektor transportowy (np. porwane samoloty lub taranowanie przechodniów za pomocą ciężarówek). W obliczu tych ataków konieczna jest ocena, w jakim stopniu przepisy bezpieczeństwa transportu zapewniają bezpieczeństwo, a jednocześnie gwarantuja istnienie sieci transportowych o płynnym ruchu. Sektor powietrzny jest znacznie lepiej chroniony, więc w atakach terrorystycznych obiera się coraz bardziej oportunistyczne podejście i coraz częściej ich celem jest przestrzeń publiczna. I tak celem wysokiego ryzyka jest m.in. transport kolejowy, gdyż związana z nim infrastruktura jest ze swojej natury otwarta. Obecnie nie ma unijnych ram prawnych regulujących kwestię ochrony kolejowego transportu pasażerskiego przed terroryzmem i poważnymi przestępstwami. Dnia 15 czerwca 2017 r. Komisja przystąpiła wraz z państwami członkowskimi do wspólnej oceny ryzyka transportu kolejowego i pracuje nad dalszymi środkami, by poprawić bezpieczeństwo pasażerskiego transportu kolejowego. Komisja opracowuje ponadto wytyczne dotyczące najlepszych praktyk w dziedzinie bezpieczeństwa dla sektora komercyjnego transportu drogowego. Główny nacisk położony będzie na poprawę bezpieczeństwa ciężarówek przez ograniczenie zagrożenia polegającego na nieuprawnionym dostępie do ciężarówek, np. porwaniu lub kradzieży przez terrorystów w celu dokonania ataku w postaci staranowania przechodniów. Wytyczne będą dostępne przed końcem 2017 r. i będą skierowane do przedstawicieli krajowych sektorów transportu drogowego. Komisja będzie ponadto kontynuowała prace nad poprawą bezpieczeństwa transportu morskiego, zwłaszcza nad wzmocnieniem ochrony infrastruktury związanej z transportem morskim, w tym portów i obiektów portowych, kontenerowców i statków pasażerskich, np. statków do rejsów wycieczkowych i promów.

2. Zwiększenie gotowości na wypadek zagrożenia w zakresie bezpieczeństwa chemicznego, biologicznego, radiologicznego i jądrowego

Choć prawdopodobieństwo ataków z użyciem substancji chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych (CBRJ) jest w UE nadal niskie, tego rodzaju zagrożenie generalnie się rozwija. Istnieją przesłanki, by sądzić, że niektórzy przestępcy lub grupy terrorystyczne mogą mieć zamiar nabycia materiałów CBRJ, a także zdobycia wiedzy i zdolności, by wykorzystywać je do celów terrorystycznych. W propagandzie terrorystycznej wiele się mówi o możliwości ataków przy użyciu materiałów CBRJ. Także w kompleksowej ocenie polityki bezpieczeństwa UE wskazano na konieczność zwiększenia gotowości na wypadek wystąpienia tych zagrożeń.

By lepiej przygotować się do stawiania czoła zagrożeniom CBRJ w nadchodzących latach, Komisja przedstawia wraz z niniejszym sprawozdaniem plan działania mający poprawić gotowość na wypadek zagrożenia w zakresie bezpieczeństwa chemicznego, biologicznego, radiologicznego i jądrowego. Plan ten przewiduje szereg środków mających zwiększyć gotowość, poprawić odporność i koordynację na poziomie UE, np. stworzenie unijnej sieci bezpieczeństwa CBRJ, która zrzeszałaby wszystkie podmioty zajmujące się tematyką ataków CBRJ. Wsparcie dla sieci będzie oferowało m.in. centrum wiedzy na temat ataków CBRJ utworzone przy Europejskim Centrum ds. Zwalczania Terroryzmu (ECTC), które działa w ramach Europolu. Ważne jest także, by optymalniej korzystać z dostępnych zasobów, w związku z czym w planie działania proponuje się poprawę gotowości na wypadek ataków CBRJ i zdolności reagowania na takie ataki przez organizowanie szkoleń i ćwiczeń z udziałem wszystkich różnych służb pierwszego reagowania (zajmujących się egzekwowaniem prawa, ochroną ludności, zdrowiem) i w stosownych przypadkach partnerów wojskowych i prywatnych. Wsparciem dla sieci będą również istniejące narzędzia na poziomie UE, zwłaszcza Unijny Mechanizm Ochrony Ludności i Agencja Unii Europejskiej ds. Szkolenia w Dziedzinie Ścigania (CEPOL). By zapewnić lepsze wsparcie na wypadek ataku CBRJ, państwa członkowskie powinny w dalszym ciągu wzmacniać istniejącą europejską zdolność reagowania kryzysowego w ramach wspomnianego mechanizmu ochrony ludności. W tym kontekście zachęca się państwa członkowskie do deklarowania nowych zdolności.