Streszczenie sprawozdania z oceny skutków

Budowanie zdolności na rzecz bezpieczeństwa i rozwoju

A.ZASADNOŚĆ DZIAŁAŃ

Rada Europejska w swoich konkluzjach z 19-20 grudnia 2013 r. podkreśliła znaczenie wspierania krajów partnerskich i organizacji regionalnych poprzez zapewnienie w miarę potrzeb szkoleń, doradztwa, sprzętu i zasobów, aby mogły one same coraz lepiej zapobiegać kryzysom lub radzić sobie z nimi . W kwietniu 2015 r. Komisja Europejska i Wysoka Przedstawiciel Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa przyjęły wspólny komunikat w sprawie budowania zdolności na rzecz bezpieczeństwa i rozwoju. W komunikacie tym wskazano, jakie luki istnieją w zdolnościach UE w zakresie wspierania budowania zdolności partnerów w sektorze bezpieczeństwa, i stwierdzono, że „nie ma obecnie w budżecie UE instrumentu stworzonego z myślą o zapewnieniu kompleksowego finansowania budowania zdolności w zakresie bezpieczeństwa w państwach partnerskich, w szczególności w jego aspekcie wojskowym” . Jest to kwestia problematyczna, gdyż „konflikty, brak bezpieczeństwa i stabilizacji [...] prowadzą do ludzkiego cierpienia, przymusowych wysiedleń i fatalnych wyników związanych z rozwojem, jak stwierdzono [...] w rezolucji ONZ »Przekształcamy nasz świat: program działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030« , w tym w celu 16.” dotyczącym pokoju i stabilności.

Stabilność i bezpieczeństwo są niezbędne, aby działania na rzecz rozwoju mogły być realizowane; są one częścią składową kompleksowych strategii na rzecz rozwoju, które obejmują stworzenie odpowiednich warunków dla pokoju i bezpieczeństwa ludzkiego. Braki, jakie stwierdzono w zakresie wspierania budowania zdolności na rzecz bezpieczeństwa i rozwoju, utrudniają osiągnięcie celów działań zewnętrznych, takich jak stworzenie warunków dla pokoju, bezpieczeństwa ludzkiego i zrównoważonego rozwoju.

Ogólne cele niniejszej inicjatywy są zgodne z celami określonymi w artykułach 21 TUE i 208 TFUE i obejmują w szczególności:

zapewnienie, aby niestabilność i konflikty nie szkodziły pomocy rozwojowej UE dla niestabilnych krajów rozwijających się, poprzez umożliwienie wszystkim podmiotom odpowiedzialnym za bezpieczeństwo, w tym wojsku, zapewnienia stabilności, pokoju i porządku publicznego;

wspieranie zrównoważonego rozwoju gospodarczego, społecznego i środowiskowego krajów rozwijających się, przyjmując za nadrzędny cel likwidację ubóstwa, przy jednoczesnym przestrzeganiu zobowiązań oraz uwzględnianiu celów przyjętych w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych i innych właściwych organizacji międzynarodowych.

Cele szczegółowe inicjatywy są następujące:

przyczynianie się do poprawy zdolności krajów partnerskich do samodzielnego zapobiegania kryzysom i zarządzania nimi,

przyczynianie się do poprawy skuteczności działań podmiotów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo, w tym wojska, w państwach partnerskich, poprzez budowanie zdolności na rzecz bezpieczeństwa i rozwoju; oraz

przyczynianie się do zapewnienia poszanowania praworządności, dobrych rządów oraz większej kontroli cywilnej i nadzoru cywilnego nad wojskiem w państwach trzecich.

Działanie UE jest konieczne i uzasadnione zarówno ze względu na cele określone w Traktacie (art. 21 TUE oraz art. 208 TFUE), jak i zasadę pomocniczości. Państwa członkowskie UE wezwały Komisję i Wysoką Przedstawiciel do przedstawienia wniosków, które umożliwią Unii szerokie zaangażowanie się w budowanie zdolności na rzecz bezpieczeństwa i rozwoju. Kompleksowe i elastyczne wsparcie UE dla sektora bezpieczeństwa umożliwiłoby działania krótko- i długoterminowe skupiające wszystkie podmioty odpowiedzialne za bezpieczeństwo w danym kraju, a także pozwoliłoby na lepszą koordynację takiej pomocy.

B.ROZWIĄZANIA

Niezajęcie się tymi kwestiami spowodowałoby negatywne skutki w postaci braku skuteczności działań Unii i jej zdolności do przyczyniania się do stabilności i realizacji celów zrównoważonego rozwoju, zwłaszcza w państwach niestabilnych. Konieczne jest zatem przedstawienie wniosku, który umożliwia zapewnienie kompleksowego wsparcia finansowego dla wszystkich podmiotów sektora bezpieczeństwa, w tym wojska, jeżeli można wykazać, że cel i treść planowanego rodzaju działalności jednoznacznie przyczyniają się do osiągnięcia celów polityki rozwoju.

Rozważane warianty obejmowały dostosowanie istniejących mechanizmów finansowania w obrębie budżetu ogólnego Unii lub poza nim oraz utworzenie kompleksowego specjalnego instrumentu finansowego. Warianty przewidują zmianę w różnym stopniu obowiązujących przepisów prawa wtórnego, różne są także harmonogramy ich wdrażania. Za konieczne uznano opowiedzenie się za najbardziej natychmiastowym rozwiązaniem, umożliwiającym stawienie czoła najpilniejszym wyzwaniom. Takie natychmiastowe rozwiązanie polegałoby na przyjęciu przez Komisję wniosku w 2016 r.

W ocenie skutków stwierdza się, że przegląd Instrumentu na rzecz przyczyniania się do Stabilności i Pokoju (IcSP) byłby najbardziej odpowiednią i skuteczną opcją krótkoterminową. Kompleksowe i długoterminowe wdrożenie inicjatywy budowania zdolności na rzecz bezpieczeństwa i rozwoju (czyli obejmującej wsparcie dla wojska do celów związanych z obronnością) wymagałoby połączenia instrumentu budżetowego (w odniesieniu do zadań w zakresie rozwoju) z innym, potencjalnie pozabudżetowym, mechanizmem.

Oprócz szeroko zakrojonych konsultacji z państwami członkowskimi i innymi zainteresowanymi stronami w 2015 r. w okresie od 1 kwietnia do 27 maja 2016 r. przeprowadzono internetowe konsultacje społeczne, aby umożliwić społeczeństwu przekazanie informacji zwrotnych. 94% respondentów stwierdziło, że skuteczny, działający zgodnie z prawem i odpowiedzialny sektor bezpieczeństwa w krajach partnerskich może przyczyniać się do pokoju, bezpieczeństwa ludzkiego i zrównoważonego rozwoju. Podobnie 85 % respondentów uważało, że wzmocnienie sprawowania dobrych rządów przez podmioty wojskowe, zwłaszcza w krajach niestabilnych, może doprowadzić do stabilizacji i osiągnięcia określonych przez ONZ celów zrównoważonego rozwoju. Konsultacje społeczne, mimo że nie są w pełni reprezentatywne, wskazują, że respondenci zgadzają się co do konieczności działania. W dokumencie roboczym z dnia 15 kwietnia 2016 r. dziesięć państw członkowskich UE podkreśliło, że w perspektywie krótkoterminowej IcSP stanowi najodpowiedniejszy instrument w zakresie budowania zdolności na rzecz bezpieczeństwa i rozwoju.