Rozporządzenie w sprawie roamingu jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich UE i państwach EOG . Na mocy tego rozporządzenia krajowym organom regulacyjnym powierzono zadanie monitorowania, nadzorowania i egzekwowania przepisów dotyczących roamingu w państwach członkowskich. W celu zapewnienia spójnego podejścia wszystkich krajowych organów regulacyjnych Organ Europejskich Regulatorów Łączności Elektronicznej (BEREC) wydał w marcu 2017 r. wytyczne ws. detalicznych usług roamingu , a w czerwcu 2017 r. – wytyczne ws. hurtowych usług roamingu , przygotowane w ścisłej współpracy z Komisją i po przeprowadzeniu konsultacji z zainteresowanymi stronami. Mimo że nie są one wiążące, wytyczne BEREC stanowią dla krajowych organów regulacyjnych praktyczne wsparcie przy monitorowaniu, nadzorowaniu i egzekwowaniu nowych przepisów dotyczących roamingu. Wytyczne te pełnią również rolę szczegółowych wskazówek opisujących, w jaki sposób operatorzy sieci ruchomych mogą wykorzystywać nowe przepisy dotyczące roamingu w swoich różnych ofertach.

Na poziomie hurtowym pułapy cenowe zostały znacznie obniżone w 2017 r. na mocy rozporządzenia w sprawie roamingu , w szczególności w odniesieniu do transmisji danych, gdzie zaplanowano dalszą coroczną obniżkę pułapów cenowych aż do 2022 r., tak aby uczestnicy rynku mogli korzystać ze stawek hurtowych umożliwiających im świadczenie usług roamingu swoim klientom bez pobierania jakichkolwiek opłat dodatkowych w stosunku do ceny krajowej. Pułapy cenowe hurtowych usług roamingu zapewniają również odzyskanie w całości kosztów hurtowych przez operatora świadczącego hurtową usługę roamingu.

Polityka uczciwego korzystania ma zapobiegać niewłaściwemu lub niestandardowemu korzystaniu z usług roamingu po cenach krajowych. Ma ona w szczególności na celu zapewnienie, aby z roamingu po cenach krajowych korzystano przy okresowych podróżach w obrębie UE/EOG. W tym celu operator może zażądać od swoich klientów potwierdzenia zamieszkania w państwie UE/EOG, w którym nabywają kartę SIM, aby używać jej po cenach krajowych podczas podróży zagranicznych, lub potwierdzenia trwałego związku z tym państwem. Operator może również sprawdzić, czy karta SIM jest używana częściej w jego państwie niż za granicą. Jeżeli w co najmniej czteromiesięcznym przedziale czasowym klient przebywał dłużej za granicą w UE niż w kraju i korzystał z usług łączności ruchomej za granicą w UE w większym stopniu niż w kraju, operator może skontaktować się z klientem, aby to zweryfikować. Po upływie 14-dniowego okresu ostrzegawczego począwszy od daty kontaktu operator może zastosować niewielkie dodatkowe opłaty z tytułu roamingu powiązane z pułapami cen hurtowych, jeżeli klient nadal korzysta z usług łączności ruchomej za granicą. Ponadto, aby umożliwić ciągłe opracowywanie jak najlepszych ofert transmisji danych na rynkach krajowych (np. bez limitu ilości danych), operator może zastosować zabezpieczenie ilościowe w odniesieniu do transmisji danych w roamingu po cenach krajowych. Powyżej określonej ilości danych operator może zastosować niewielką dodatkową opłatę z tytułu roamingu, nieprzekraczającą pułapu cenowego dla hurtowych usług roamingu.

W trzech państwach członkowskich, w których wszystkim MNO od 15 czerwca 2017 r. przyznano odstępstwa w celu zachowania zrównoważonego charakteru roamingu (Finlandia, Litwa i Estonia , zob. sekcja 3), użytkownicy również znacznie zwiększyli wykorzystanie usług łączności ruchomej za granicą w UE/EOG, w stopniu podobnym do zaobserwowanego w wielu innych państwach członkowskich. Stało się tak, ponieważ operatorzy, którym przyznano odstępstwo, mimo to w pewnym zakresie świadczyli usługi roamingu bez pobierania dodatkowych opłat (sekcja 4.2), a gdy stosowali opłaty zatwierdzone przez krajowe organy regulacyjne, były one znacznie niższe niż dodatkowe opłaty pobierane przed 15 czerwca 2017 r. W związku z tym klienci tych operatorów również w znacznym stopniu skorzystali z nowych przepisów dotyczących roamingu i odpowiednio na nie zareagowali zwiększonym popytem.

Krajowe organy regulacyjne przyznały odstępstwa w celu zachowania zrównoważonego charakteru roamingu operatorom, których szczególna sytuacja uprawdopodobniała uzyskanie odstępstwa, tj. niektórym MVNO w niektórych państwach członkowskich i niektórym MNO w niektórych spośród tych państw członkowskich, gdzie bardzo niskim cenom transmisji danych towarzyszą znaczne zaburzenia równowagi w zakresie roamingu lub niski poziom przychodów na użytkownika (Estonia, Litwa, Polska, Finlandia). Pomimo odstępstw wielu MNO i MVNO nadal oferuje swoim abonentom wiele usług roamingu bez dodatkowych opłat, aby zachować konkurencyjność na rynku krajowym. W przypadku gdy stosują oni dozwoloną dodatkową opłatę z tytułu roamingu, jest ona radykalnie obniżona w porównaniu ze stanem sprzed 15 czerwca 2017 r. (o ponad 90 % w przypadku danych), dzięki czemu klienci, których to dotyczy, jednak w znacznym stopniu korzystają z nowych przepisów nawet w takiej sytuacji (zob. sekcja 4). We wszystkich przypadkach dodatkowe opłaty zatwierdzone przez krajowe organy regulacyjne i stosowane przez operatora są niższe, a często znacznie niższe, niż pułap cenowy hurtowych usług roamingu, zgodnie z zasadą, w myśl której wszelkie opłaty dodatkowe należy stosować jedynie w zakresie niezbędnym do odzyskania kosztów świadczenia detalicznych usług roamingu regulowanego, które to koszty w przeciwnym przypadku mogłyby spowodować wzrost cen krajowych.

W wyniku tych prac przygotowawczych stwierdzono ogólne przestrzeganie przez operatorów sieci ruchomych nowych przepisów dotyczących roamingu. Jeżeli w danym państwie członkowskim wykryto potencjalne naruszenie przepisów, krajowy organ regulacyjny szybko rozwiązywał problem wspólnie z zainteresowanym operatorem, często jeszcze przed wszczęciem jakiegokolwiek urzędowego postępowania lub w jego trakcie. W kilku przypadkach konieczne było nałożenie kar. Zgodnie z wymogami rozporządzenia w sprawie roamingu krajowe organy regulacyjne muszą posiadać we wszystkich państwach członkowskich odpowiednie uprawnienia do nakładania sankcji w przypadku nieprzestrzegania przepisów dotyczących roamingu. W przypadku gdy po 15 czerwca 2017 r. powstały nowe pytania dotyczące wdrażania w związku z nowymi typami ofert, które nie zostały szczegółowo omówione w wytycznych BEREC, krajowe organy regulacyjne koordynowały swoje podejście we współpracy z Komisją za pośrednictwem specjalnej grupy roboczej ekspertów BEREC ds. roamingu międzynarodowego .

W rezultacie w I kwartale 2018 r. ponad 90 % połączeń głosowych i transmisji danych przeprowadzanych w roamingu przez abonentów z UE/EOG podróżujących w UE/EOG odbywało się na zasadach RLAH . Nawet w Finlandii, na Litwie i w Estonii, gdzie wszyscy MNO uzyskali prawo do odstępstwa od zasad RLAH od 15 czerwca 2017 r., operatorzy ci w rzeczywistości świadczyli wiele usług roamingu bez stosowania dodatkowych opłat (na Litwie w mniejszym stopniu). W związku z powyższym abonenci fińscy i estońscy, korzystając z roamingu, w przeważającej części korzystają również z zasad RLAH .

Ogólnie rzecz biorąc, wyłącznie krajowe oferty telefonii komórkowej są nieliczne i występują głównie w rynkowym segmencie usług przedpłaconych

Według najnowszych sprawozdań porównawczych BEREC nt. roamingu międzynarodowego od lata 2017 r. odsetek abonentów w UE/EOG posiadających kartę SIM z aktywowanym roamingiem jest stabilny i wynosi około 96 %. Karty SIM wykorzystywane jedynie do użytku krajowego (tj. karty SIM w ogóle nieumożliwiające korzystania z usługi roamingu za granicą) są to w większości przypadków karty przedpłacone używane do wykonywania połączeń miejscowych lub w ramach planów obejmujących jedynie transmisję danych, bądź też w produktach umożliwiających stały dostęp bezprzewodowy, które mogą być używane tylko w określonym miejscu. Wyłącznie krajowe plany taryfowe mają zatem marginalne znaczenie, z wyjątkiem Rumunii, Estonii, Łotwy i Bułgarii, gdzie ponad 10 % użytkowników zdecydowało się na oferty wyłącznie krajowe. Odsetek ten maleje w Bułgarii i na Łotwie od lata 2017 r., natomiast znacznie wzrósł w Rumunii . Austria jest jedynym z pozostałych państw członkowskich, w którym odsetek abonentów wyłącznie krajowych znacznie wzrósł (z 4 % do 9 % w okresie od lata 2017 r. do I kwartału 2018 r., głównie abonenci MVNO). Ogólnie rzecz biorąc, MVNO mają większy (a czasami znacznie większy) niż MNO odsetek abonentów wyłącznie krajowych, co można częściowo przypisać temu, na jakie segmenty klientów są oni zazwyczaj ukierunkowani. Jednakże we wszystkich państwach UE/EOG odsetek wyłącznie krajowych abonentów telefonii komórkowej jest znacznie niższy niż odsetek ludności, która nie podróżowała za granicę w ubiegłym roku. Komisja będzie monitorować ewolucję wyłącznie krajowych planów taryfowych w powiązaniu ze stale obniżającym się pułapem cenowym hurtowych usług roamingu danych.

Poziom zadowolenia konsumentów jest wysoki

W roku 2017 Komisja, Parlament Europejski i partnerzy krajowi (np. krajowe organy regulacyjne, organizacje konsumenckie) wykorzystali znaczne zasoby i wiele kanałów, aby odpowiednio poinformować obywateli Unii Europejskiej o ich nowych prawach w zakresie roamingu podczas podróży na terytorium UE/EOG. Reforma RLAH jest powszechnie uznawana i doceniana przez Europejczyków. Rok po wprowadzeniu RLAH badanie Eurobarometr wykazało, że 62 % Europejczyków wie, że opłaty roamingowe zostały zniesione w UE/EOG, a 69 % uważa, że oni sami lub ktoś, kogo znają, korzystają lub skorzystają dzięki temu. Świadomość obowiązywania nowych zasad wzrasta do 81 % wśród osób, które podróżowały w ciągu ubiegłych 12 miesięcy . W Finlandii, na Litwie i w Estonii, gdzie wszyscy MNO uzyskali odstępstwo w celu zachowania zrównoważonego charakteru roamingu od 15 czerwca 2017 r., odstępstwo to, z którego operatorzy korzystali z pewnym umiarem, nie zmieniło uznania konsumentów dla korzyści płynących z reformy, którego poziom w tych państwach jest nawet wyższy od średniej w UE.

Badanie wskazuje również na wyraźną zmianę zachowań w roamingu od czasu wejścia w życie zasad RLAH. Od czerwca 2017 r. osoby podróżujące są w mniejszym stopniu skłonne do narzucania sobie ograniczeń przy korzystaniu z telefonu komórkowego za granicą w UE (53 %) niż miało to miejsce przed dniem 15 czerwca 2017 r. (66 %). Odsetek podróżnych, którzy stwierdzili, że korzystali z ruchomej transmisji danych w roamingu równie często jak we własnym kraju, wzrósł do 34 % w porównaniu do 15 % przed dniem 15 czerwca 2017 r., natomiast odsetek podróżnych, którzy nigdy nie korzystali z ruchomej transmisji danych za granicą, zmniejszył się do 19 % w porównaniu do 42 % przed dniem 15 czerwca 2017 r. (i 52 % w 2014 r.). Jeżeli chodzi o wykonane połączenia, odsetek podróżnych, którzy używali swojego telefonu komórkowego do wykonywania połączeń w roamingu równie często jak we własnym kraju, wzrósł do 26 % w porównaniu do 11 % przed dniem 15 czerwca 2017 r.

Niedawne badanie przeprowadzone przez BELTUG potwierdza, że zasady RLAH przyniosły również istotne korzyści przedsiębiorstwom i ich pracownikom, ponieważ w przypadku osób podróżujących służbowo poza własnym krajem pozwoliły zwiększyć wydajność i obniżyć koszty. Jednym z wniosków z badania jest to, że wprowadzenie RLAH zmieniło sposób, w jaki pracownicy korzystają z łączności ruchomej podczas podróży służbowych. Stanowi to dla przedsiębiorstw wyzwanie mobilizujące je do dostosowania się do takich zmieniających się zachowań po to, by czerpać pełne korzyści z RLAH.

5Skutki RLAH dla operatorów

Wprowadzenie

Wprowadzenie RLAH w znacznym stopniu ułatwiło konsumentom unijnym korzystanie z usług łączności ruchomej podczas podróży w obrębie Unii, jak pokazano w sekcji 4. W niniejszej sekcji skoncentrowano się na skutkach zniesienia dodatkowych opłat z tytułu roamingu z perspektywy operatorów (również wirtualnych) sieci ruchomych w Unii .

Usługi roamingu wymagają zawarcia umowy dwustronnej przez dwóch operatorów sieci ruchomych, z których każdy działa w innym kraju – po to, aby ich klienci mogli korzystać z sieci drugiego operatora podczas podróży do tego kraju. Przy takim założeniu skutki RLAH mogą być wyraźnie różne dla poszczególnych operatorów, w zależności od przepływów ruchu generowanych przez bazę klientów danego operatora. Na podstawie tych przepływów ruchu operatora można sklasyfikować jako operatora „oddającego” (ang. outbounder) lub „przyjmującego” (ang. inbounder).

Operator oddający posiada bazę klientów, która korzysta z usług łączności ruchomej za granicą (tj. w sieciach operatorów partnerskich w innych państwach UE) w większym stopniu w porównaniu z usługami, z których korzysta baza klientów operatorów partnerskich w jego własnej sieci. W przypadku operatora przyjmującego sytuacja jest odwrotna – posiada on bazę klientów, która korzysta z usług łączności ruchomej za granicą w mniejszym stopniu w porównaniu z usługami, z których korzysta baza klientów operatorów partnerskich w jego własnej sieci. W przedstawionej poniżej analizie opisano odrębnie skutki wprowadzenia RLAH w krajach „oddających” i „przyjmujących”. Z powodu przepływów ruchu turystycznego operatorzy z krajów Europy Północnej są zazwyczaj, w ujęciu netto, operatorami oddającymi ruch roamingowy, natomiast operatorzy z krajów Europy Południowej są zwykle operatorami przyjmującymi ruch roamingowy, chociaż istnieją pewne wyjątki.

Podstawę danych liczbowych w niniejszej sekcji stanowią dane uzyskane przez krajowe organy regulacyjne od operatorów sieci ruchomych do celów 19., 20. i 21. sprawozdania porównawczego BEREC nt. roamingu międzynarodowego (za okres od IV kw. 2016 r. do I kw. 2018 r.) oraz skierowana do krajowych organów regulacyjnych ankieta przeprowadzona przez Komisję w maju i czerwcu 2018 r. Analizę danych przeprowadziło Wspólne Centrum Badawcze (JRC) Komisji .

Regulacja wyzwoliła dynamikę konkurencyjną, prowadząc do znacznej obniżki cen hurtowych, dzięki której skorzystali operatorzy oddający w ujęciu netto

Jeżeli klient danego operatora korzysta w ramach roamingu z sieci operatora-partnera roamingowego w innym państwie UE, pierwszy operator musi uiścić opłaty za dostęp do sieci drugiego operatora (tzw. hurtowe opłaty roamingowe). Wprowadzeniu RLAH towarzyszyły znaczne obniżki maksymalnych cen za hurtowe usługi roamingu i wydaje się, że spowodowało ono dalsze obniżki rzeczywistych cen hurtowych.

Średnia cena hurtowa za usługi połączeń głosowych w roamingu w EOG wynosiła w III kw. 2016 r. 2,93 eurocenta za minutę w porównaniu do 2,41 eurocenta za minutę w III kw. 2017 r. i 2,06 eurocenta za minutę w I kw. 2018 r. Podobnie średnia cena hurtowa za usługi transmisji danych w EOG wynosiła w III kw. 2016 r. 9,9 EUR/GB w porównaniu do 4 EUR/GB w III kw. 2017 r. i 2,7 EUR/GB w I kw. 2018 r. Ceny hurtowe za „wychodzący” – tj. generowany za granicą przez użytkowników krajowych – (niezbilansowany) ruch roamingowy netto, który stanowi część ruchu roamingowego generującego płatności netto od jednego operatora na rzecz drugiego, są nawet niższe (w I kw. 2018 r. średnio 1,84 eurocenta za minutę połączenia głosowego i 2,6 EUR/GB danych). Średnia pięciu najniższych cen hurtowych stosowanych przez operatorów w odniesieniu do wychodzącego (niezbilansowanego) ruchu roamingowego netto wyniosła w I kw. 2018 r. 1,39 eurocenta za minutę połączenia głosowego i 1,1 EUR/GB danych.

Na spadek cen za hurtowe usługi roamingu miały głównie wpływ dwa czynniki. Po pierwsze, wprowadzenie RLAH doprowadziło do znacznego zwiększenia skali roamingu (jak pokazano w sekcji 4.1), co podsyciło konkurencję w zakresie hurtowych cen usług roamingowych. Po drugie, zgodnie z celem rozporządzenia w sprawie roamingu, regulowane maksymalne ceny hurtowe za usługi roamingu zadziałały jak pułapy ograniczające, uruchamiając dynamiczną konkurencję rynkową pomiędzy operatorami oferującymi hurtowy dostęp do usług roamingu za cenę niższą od poziomu tych pułapów.

Ten spadek cen za hurtowe usługi roamingu należy z trzech powodów traktować jako zjawisko pozytywne. Po pierwsze, hurtowe ceny usług roamingowych w znacznym stopniu złagodziły wszelkie potencjalne skutki wprowadzenia RLAH dla operatorów oddających , ponieważ spowodowały one obniżenie ich płatności za hurtowe usługi roamingu. Po drugie, takie obniżki, w połączeniu z faktem, że średnie hurtowe ceny rynkowe były niższe od regulowanych maksymalnych stawek hurtowych, stanowią przekonujący dowód na to, iż operatorzy przyjmujący w ujęciu netto byli w stanie sprostać rosnącemu popytowi na usługi roamingu, a jednocześnie odzyskać koszty swoich inwestycji sieciowych, w tym koszt kapitału. Po trzecie, takie obniżki hurtowych cen usług roamingowych są oznaką lepszego funkcjonowania rynku wewnętrznego na poziomie hurtowym, przynajmniej w odniesieniu do znacznej części stosunków dwustronnych między operatorami. Wydaje się, że w tym względzie pozytywną rolę odegrała niemożność utrzymania zawyżonych cen za detaliczne usługi roamingu na różnych rynkach krajowych w połączeniu z uwolnieniem popytu ukrytego dzięki zastosowaniu zasad RLAH na poziomie detalicznym.

Operatorzy przyjmujący w ujęciu netto skorzystali dzięki zwiększonemu popytowi na usługi roamingu

W odniesieniu do operatorów działających w krajach przyjmujących (w ujęciu netto) dane uzyskane ze sprawozdań porównawczych BEREC nt. roamingu międzynarodowego dowodzą, że spośród 29 krajów objętych badaniem (tj. 28 państw członkowskich UE i Norwegii) 13 jest krajami przyjmującymi (w ujęciu netto) ruch roamingowy w zakresie transmisji danych . Istnieją pewne różnice, jeśli chodzi o zwiększenie „przychodzącego” – tj. generowanego w danym kraju przez użytkowników zagranicznych – ruchu roamingowego w zakresie transmisji danych odnotowane przez te kraje po wprowadzeniu RLAH. W przypadku niektórych krajów (np. Hiszpanii, Cypru lub Włoch) zwiększenie wychodzącego ruchu roamingowego w zakresie transmisji danych, biorące początek na niskich poziomach w porównaniu z analogicznym ruchem przychodzącym, było proporcjonalnie większe niż w przychodzącym ruchu roamingowym. Podobną prawidłowość można zaobserwować w przypadku ruchu roamingowego w zakresie połączeń głosowych.