PL 
 
 
 
OPINIA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO 
z dnia 25 wrze śnia 2007 r. 
wydana na wniosek Prezesa  Narodowego Banku Polskiego 
w przedmiocie projektu zarz ądzenia w sprawie sposobu i trybu przeliczania, sortowania, 
pakowania i oznaczania opakowa ń banknotów i monet oraz wykonywania czynno ści związanych 
z zaopatrywaniem banków w te znaki 
(CON/2007/28) 
 Wprowadzenie i podstawa prawna
 
W dniu 24 lipca 2007 r. Europejski Bank Centralny (EBC) otrzyma ł wniosek Prezesa Narodowego Banku 
Polskiego (NBP) o wydanie opinii dotycz ącej projektu zarz ądzenia Prezesa NBP w sprawie sposobu 
i trybu przeliczania, sortowania, pakowania i oznaczania opakowa ń banknotów i monet oraz 
wykonywania czynno ści związanych z zaopatrywaniem banków w te znaki (zwanego dalej 
„projektowanym zarz ądzeniem”).  
Kompetencja EBC do wydania opinii wynika z art. 105 ust. 4 Traktatu ustanawiaj ącego Wspólnot ę 
Europejsk ą oraz pierwszego, drugiego i trzeciego tiret art. 2 ust. 1 decyzji Rady 98/415/WE z dnia 
29 czerwca 1998 r. w sprawie konsultacji Europe jskiego Banku Centraln ego udzielanych w ładzom 
krajowym w sprawie projektów przepisów prawnych1, z uwagi na to, że projektowane zarz ądzenie 
dotyczy spraw walutowych, środków p łatności oraz NBP. Rada Prezesów wyda ła niniejsz ą opinię 
zgodnie ze zdaniem pierwszym art. 17 ust. 5 Regulaminu Europejskie go Banku Centralnego. 
 1. Cel projektowanego zarz ądzenia  
Projektowane zarz ądzenie ma zast ąpić obecne przepisy NBP dotycz ące obowi ązków banków 
komercyjnych w zakresie przeliczania, so rtowania i pakowania  banknotów i monet
2. Biorąc zwłaszcza 
pod uwag ę potrzeb ę dostosowania obecnych wymogów prawnych do zwi ększonego poziomu 
zautomatyzowania procedur obs ługi znaków pieni ężnych3, projektowane zarz ądzenie wprowadza 
                                                 
1  Dz.U. L 189 z 3.7.1998, str. 42. 
2  Zarz ądzenie nr 8/2001 Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie sposobu i trybu 
przeliczania, sortowania, pako wania i oznaczania opakowa ń banknotów i monet oraz wykonywania czynno ści 
związanych z zaopatrywaniem banków w te znaki (Dz. Urz. NB P z 17 lipca 2001 r. Nr 10, poz . 22, ze zm.). Podstawa 
prawna dla wydania projektowanego zarz ądzenia zawarta jest w art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo 
bankowe (tekst jednolity: Dz.U. z dnia 13 maja 2002 r. Nr 72, poz. 665, ze zm., zwanej dale j „Prawo bankowe”).  
3  Zob. ust ęp 1 uzasadnienia do projektowanego zarz ądzenia oraz ust ęp 2 listu Prezesa NBP z dnia 18 lipca 2007 r. 
zawierającego wniosek o wydanie opinii EBC.  
2 następujące kluczowe zmiany: (i) uproszczenie obowi ązków prawnych dotycz ących ręcznego liczenia 
i sortowania banknotów4; (ii) modyfikacja odpowiednich standardów technicznych dotycz ących 
pakowania banknotów w paczki (100 sztuk), pó łwiązki (500 sztuk) oraz wi ązki (1000 sztuk)5; oraz 
(iii) ułatwienie zmniejszania zapasów banknotów znajduj ących się w posiadaniu banków komercyjnych, 
m. in. poprzez umo żliwienie odprowadzania banknotów o okre ślonych nomina łach do oddzia łów 
okręgowych NBP w pó łwiązkach6.  
 2. Uwagi ogólne 2.1 Polska jest aktualnie krajem obj ętym derogacj ą, przez co wymogi EBC dotycz ące organizacji 
krajowych cykli obrotu znakami pieni ężnymi w pa ństwach cz łonkowskich, które przyj ęły euro, nie 
mają obecnie zastosowania do NBP. Wymogi te zaczn ą jednak obowi ązywać w odniesieniu do 
NBP z chwil ą, gdy Polska przyjmie euro, a NBP stanie si ę w pełni zintegrowan ą częścią 
Eurosystemu. Zaczynaj ąc od uwagi natury ogólnej, EBC zauwa ża, że przepisy NBP dotycz ące 
obsługi banknotów ró żnią się w pewnym stopniu od praktyk Eurosystemu, a zatem przepisy takie 
będą musiały zostać dostosowane do standardów Eurosystemu przed przyj ęciem przez Polsk ę euro. 
EBC rozumie, i ż głównym celem projektowanego zarz ądzenia jest dostosowanie przepisów 
stanowionych przez NBP do rosn ącego stopnia automatyzacji procedur obs ługi gotówki. EBC 
zakłada, iż projektowane zarz ądzenie mo że być odpowiednim instrumentem legislacyjnym dla 
osiągnięcia tego konkretnego celu. Tym niemniej, EBC przyj ąłby z zadowoleniem jednoczesne 
podj
ęcie kroków w celu zapewnienia wysokiego stopn ia harmonizacji ze standardami Eurosystemu. 
Ponadto, w opinii EBC uzasadnienie projektowanego zarz ądzenia mo że zawiera ć odpowiednie 
odniesienie do koniecznej dalszej ewol ucji ram regulacyjnych NBP w zwi ązku z przysz łym 
przyjęciem euro. 
2.2 EBC zauwa ża ponadto, że projektowane zarz ądzenie stanowi cz ęść szerszych ram prawnych 
obejmujących równie ż odpowiednie instrumenty prawne NBP dotycz ące: i) zasad wycofywania z 
obiegu zu żytych lub uszkodzonych banknotów oraz monet7; oraz ii) zasad zatrzymywania znaków 
pieniężnych budz ących wątpliwości co do ich autentyczno ści8. Konsolidacja ogó łu polskich 
przepisów dotycz ących obiegu znaków pieni ężnych w drodze zamieszczenia ich w jednym 
                                                 
4  Paragraf 2 ust. 3 oraz paragrafy 6-9 projektowanego zarz ądzenia. 
5  Paragrafy 10-16 projektowanego zarz ądzenia. 
6  Paragraf 29 ust. 3 projektowanego zarz ądzenia. 
7  Zarz ądzenie nr 1/2003 Prezesa NBP z dnia 15 stycznia 2003 r. w sprawie szczegó łowych zasad i trybu wymiany znaków 
pieniężnych, które wskutek zu życia lub uszkodzenia przestaj ą być prawnym środkiem p łatniczym na obszarze 
Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.Urz. NBP z dnia 17 stycznia 2003 r. Nr 1, poz. 1,  ze zm.). Podstawa prawna dla wydania 
tego zarz ądzenia zawarta jest w art. 34 ust. 2 ustawy z dn ia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (tekst 
jednolity: Dz.U. z dnia 1 kwietnia 2005 r. Nr 1, poz. 2, ze zmianami, zwanej dalej „Statutem NBP”). 
8  Zarz ądzenie Prezesa NBP z dnia 31 sierpnia 1989 r. w sprawie zatrzymywania fa łszywych znaków pieni ężnych 
(M.P. z dnia 27 wrze śnia 1989 r. Nr 32, poz. 255, ze zm.). P odstawa prawna dla wydania tego zarz ądzenia zawarta jest w 
art. 35 ust. 3. Stat utu NBP. Por. uchwa ła Nr 19/2004 Zarz ądu NBP z dnia 22 kwietnia 2004 r. zmieniaj ąca uchwa łę o 
wprowadzeniu Regulaminu organizacyjnego NBP (w celu ut worzenia Krajowego Centrum Analiz, Krajowego Centrum 
Analiz Monet oraz Krajowego Centrum Fa łszerstw w ramach Centrali NBP). Sankcje karne zwi ązane z dokonywaniem 
fałszowania znaków pieni ężnych są zawarte w rozdziale XXXVII Kodeksu karn ego z dnia 6 czerwca 1997 r. (Dz.U. z 
dnia 2 sierpnia 1997 r. Nr 88, poz. 553, ze zmianami). 
3 instrumencie regulacyjnym przyczyni łaby się do wzmocnienia pewno ści i przejrzysto ści prawa. 
EBC rozumie jednak, i ż konsolidacja taka by łaby obecnie trudna do przeprowadzenia wobec 
obowiązywania kilku odr ębnych podstaw ustawowych dla przyjmowania regulacji w zakresie 
poszczególnych elementów obs ługi pieni ądza gotówkowego. Wobec powy ższego, wi ększą 
spójność regulacyjn ą można byłoby obecnie uzyska ć poprzez stosowanie precyzyjnych 
wzajemnych odes łań pomiędzy obowi ązującymi przepisami. Natomiast w zwi ązku z przysz łym 
wprowadzeniem euro powinno si ę wprowadzi ć jednolitą regulację obsługi banknotów, opart ą na 
pojedynczej podstawie ustawowej. Ponadto, odno śnie banknotów euro regulacja taka musi by ć 
zgodna z obowi ązującymi bezpo średnio przepisami rozporz ądzenia Rady (WE) nr 1339/2001 z 
dnia 28 czerwca 2001 r. rozszerzaj ącego zastosowanie rozporz ądzenia (WE) nr 1338/2001 
ustanawiaj ącego środki niezb ędne dla ochrony euro przed fa łszowaniem na pa ństwa członkowskie, 
które nie przyj ęły euro jako wspólnej waluty (niniej sza opinia EBC nie dokonuje oceny zgodno ści 
prawa polskiego w tym zakresie)9.  
2.3 W my śl art. 106 Traktatu ustanawiaj ącego Wspólnot ę Europejsk ą EBC ma wy łączne prawo do 
upoważniania do emisji banknotów we Wspólnocie, podczas gdy pa ństwa członkowskie mog ą 
emitować monety z zastrze żeniem zgody EBC co do wielko ści emisji. Tym samym, co do zasady, 
kompetencja regulacyjna Eurosystemu w zakresie znaków pieni ężnych odnosi si ę jedynie do 
banknotów. Dlatego te ż, uwzględniając przystępowanie krajowych banków centralnych (KBC) do 
Eurosystemu, EBC popiera dokonywanie j asnego i spójnego rozgraniczenia pomi ędzy krajowymi 
przepisami dotycz ącymi banknotów a przepisami dotycz ącymi monet. Tak że projektowane 
zarządzenie, a ogólniej regulacja prawna NBP w zakresie obs ługi znaków pieni ężnych, zyska łyby 
na wprowadzeniu takiego spójnego wewn ętrznego rozró żnienia pomi ędzy zasadami dotycz ącymi 
banknotów i monet10. Ułatwiłoby to z czasem osi ągnięcie w ramach polskich przepisów poziomu 
konwergencji prawnej niezb ędnego dla pe łnego członkostwa w unii gospodarczej i walutowej.  
 3. Dostosowanie do ramowych zasad Eurosystemu w zakresie post ępowania z banknotami 
powracaj ącymi z obiegu  
3.1 Projektowane zarz ądzenie zawiera mi ędzy innymi przepisy dotycz ące wykrywania sfa łszowanych 
znaków pieni ężnych oraz sortowania banknotów wed ług jakości, mające zapewni ć wycofywanie w 
należyty sposób zu żytych lub uszkodzonych banknotów nie nadaj ących się do dalszego obiegu, jak 
również banknotów, w odniesieniu do  których istnieje wystarczaj ąca podstawa, by zak ładać, że są 
                                                 
9  Dz.U. L 181 z 4.7.2001, str. 11. Przepisy rozporz ądzenia (WE) nr 1339/2001 maj ą obecnie odzwierciedlenie w 
przepisach prawa polskiego wskazanych w przypisie 8 powy żej. 
10  Projektowane zarz ądzenie tylko w ograniczonym zakresie rozgranicza przepisy dotycz ące banknotów i monet. 
Przykładowo, w Dziale II („Waluta  polska”) projektowanego zarz ądzenia odr ębne rozdzia ły dotycz ą czynności 
pakowania i oznaczania w odnies ieniu do banknotów (rozdzia ły 2-3) i w odniesieniu do monet (rozdzia ły 4-5), podczas 
gdy większość przepisów odnosz ących się do czynno ści przeliczania i sortowania, jak równie ż pobierania i 
odprowadzania gotówki oraz ró żnic kasowych obejmuje zarówno ba nknoty jak i monety (zob. rozdzia ł 1 oraz 
rozdziały 6-7). 
4 one sfałszowane11. Wobec przysz łego przyst ąpienia Polski do strefy euro i zwi ązanego z tym 
ogólnego obowi ązku dostosowania prawa polskiego do przepisów Eurosystemu12, EBC przyj ąłby z 
uznaniem, gdyby projektowane zarz ądzenie ju ż teraz ustanowi ło na poziomie krajowym ramy 
prawne zgodne z przyj ętymi przez EBC „Ramowymi zasadami wykrywania fa łszerstw oraz 
sortowania banknotów wed ług jakości przez instytucje kredytowe i podmioty zawodowo zajmuj ące 
się obsługą gotówki” (zwanymi dalej „Zasadami ramowymi”)13.  
3.2 Zasady ramowe maj ą na celu wprowadzenie wspólnych regu ł postępowania z banknotami 
powracającymi z obiegu przez instytucje kredytowe i inne podmioty zawodowo zajmuj ące się 
obsługą znaków pieni ężnych, przez co wzmocniona ma zosta ć ochrona jako ści oraz autentyczno ści 
banknotów euro znajduj ących się w obiegu. Jako emitenci, EBC oraz poszczególne KBC pa ństw 
członkowskich, które przyj ęły euro, uwa żają za spraw ę najwyższej wagi, aby banknoty euro 
znajdujące się w obiegu by ły w dobrym stanie fizycznym, tak aby zarówno ogó ł społeczeństwa, jak 
i podmioty zawodowo zajmuj ące się obsługą znaków pieni ężnych były w stanie dokonywa ć 
sprawdzania autentyczno ści banknotów w sposób niezawodny oraz prawid łowy, jak te ż oddzielać 
banknoty prawdziwe od banknotów fa łszywych, wzgl ędnie budz ących podejrzenia co do ich 
autentyczno ści.  
3.3 Zgodnie z Zasadami ramowymi14 instytucje kredytowe i inne podmioty zawodowo zajmuj ące się 
obsługą znaków pieni ężnych mog ą wydawa ć klientom banknoty euro dopiero po nale żytym 
sprawdzeniu ich autentyczno ści i jako ści obiegowej. Weryfikacja autentyczno ści i jako ści 
obiegowej banknotów powracaj ących z obiegu mo że zostać przeprowadzona co do zasady albo 
przez urz ądzenia do obs ługi banknotów przetestowane z pozytywnym wynikiem przez KBC, b ądź 
też przez przeszkolony personel. Jednak że banknoty mog ą zostać powtórnie wprowadzone do 
obiegu za po średnictwem bankomatów lub innych urz ądzeń obsługiwanych przez klientów systemu 
bankowego tylko pod warunkiem uprzedni ego sprawdzenia zarówno autentyczno ści, jak i jako ści 
obiegowej takich banknotów przy pomocy urz ądzeń do obsługi banknotów przetestowanych z 
wynikiem pozytywnym przez KBC. Banknoty, których autentyczno ść została sprawdzona przez 
wykwalifikowany personel podmiotu zajmuj ącego się obsługą znaków pieni ężnych bez u życia 
przetestowanego z wynikiem pozytywnym sprz ętu do obs ługi banknotów (tj. np. po sprawdzeniu 
ręcznym), nie mog ą być powtórnie wprowadzane do obiegu za po średnictwem bankomatów lub 
innych urz ądzeń obsługiwanych przez klientów system u bankowego; ba nknoty takie mo żna 
wprowadza ć do obiegu jedynie w kasach po dokonaniu kontroli ich jako ści obiegowej. 
                                                 
11  Paragraf 2, paragrafy 6-9 oraz paragrafy 35-39 projektowanego zarz ądzenia. Projektowane zarz ądzenie stanowi, że 
w przypadku wykrycia znaku pieni ężnego, co do którego istniej ą wystarczaj ące podstawy do przyj ęcia, że jest on 
fałszywy, dana jednostka organizacyjna banku komercyjnego zobowi ązana jest post ępować w sposób okre ślony 
w projektowanym zarz ądzeniu oraz w odr ębnych przepisach, tzn. zarz ądzeniu w sprawie zatrzymywania fa łszywych 
znaków pieni ężnych (zob. przypis 8 powy żej).  
12  Zob. art. 121 ust. 1 Traktatu. 
13  Dokument dost ępny na stronie internetowej EBC. Odpowie dnie zasady w odniesieniu do monet zawarte s ą w zaleceniu 
Komisji Europejskiej z dnia 27 maja 2005 r. w sprawie sprawdzania autentyczno ści monet euro oraz post ępowania z 
monetami euro nie nadaj ącymi się do obiegu (C(2005)1540 wersja ostateczna).  
14  Zob. punkt 2.1.2. oraz punkt 2.1.3. Zasad ramowych. 
5 3.4 Zgodnie z projektowanym zarz ądzeniem definicja „przeliczania banknotów” obejmuje sprawdzenie 
ich autentyczno ści, podczas gdy „sortowanie banknotów” polega na oddzieleniu banknotów 
nadających się do obiegu od banknotów, które wskutek zu życia lub uszkodzenia nie nadaj ą się do 
obiegu15. Zarówno przeliczanie, jak i sortowanie banknotów mo że być wykonane r ęcznie lub przy 
użyciu sortera16. Projektowane zarz ądzenie nie zawiera jednak żadnych postanowie ń 
odpowiadaj ącym wymogom Zasad ramowych, które stanowi łyby, iż wyłącznie banknoty 
sprawdzone uprzednio co do autentyczno ści oraz zdolno ści obiegowej przy pomocy urz ądzeń do 
obsługi banknotów mog ą być powtórnie wprowadzone do obiegu za po średnictwem bankomatów 
lub innych urz ądzeń obsługiwanych przez klienta. 
3.5  EBC zauwa ża ponadto, że projektowane zarz ądzenie zawiera definicj ę „banknotów nie nadaj ących 
się do obiegu”, która obejmuje mi ędzy innymi banknoty postrz ępione, naddarte, przedarte, 
podklejone, nadmiernie zabrudzone, popl amione lub uszkodzone w inny sposób17. Powyższy opis 
nie odpowiada minimalnym standardom Eurosystemu dotycz ącym ręcznego i automatycznego 
sprawdzania zdolno ści obiegowej banknotów przez instytucje kredytowe i inne podmioty 
zawodowo zajmuj ące się obsługą znaków pieni ężnych, zawartym w za łączniku do Zasad 
ramowych18. EBC zauwa ża także, że zawarte w projektowanym zarz ądzeniu przes łanki 
kwalifikowania banknot ów jako nie nadaj ących się do obiegu obowi ązują niezależnie od odr ębnych 
przepisów NBP dotycz ących wymiany zu żytych lub uszkodzonych banknotów19. W świetle 
przygotowa ń do przysz łego wprowadzenia przez Polsk ę euro EBC zach ęca NBP, aby ju ż teraz 
rozważyć ogólne dostosowanie powy ższych standardów NBP dotycz ących sprawdzania zdolno ści 
obiegowej do Zasad ramowych dotycz ących banknotów powracaj ących z obiegu, wraz ze 
wskazanym za łącznikiem.  
3.6  EBC zauwa ża, że projektowane zarz ądzenie znajduje zastosowanie tylko do banków krajowych, 
oddziałów instytucji kredytowych z siedzib ą w UE oraz oddzia łów banków zagranicznych (tzn. 
spoza UE)20, a także do samego NBP21, podczas gdy Zasady ramowe dotycz ące banknotów 
powracających z obiegu maj ą zastosowanie do wszystkich podmiotów zawodowo zajmuj ących się 
obsługą znaków pieni ężnych, tzn. zarówno do instytucji kredytowych, jak i innych podmiotów 
zawodowo zajmuj ących się obsługą znaków pieni ężnych. EBC rozumie, że zgodnie z polskim 
prawem NBP nie ma kompetencji regulacyjnych w odniesieniu do podmiotów nie b ędących 
                                                 
15  Paragraf 6 ust. 1-2 projektowanego zarz ądzenia. 
16  Paragraf 7 projektowanego zarz ądzenia. 
17  Paragraf 6 ust. 4 projektowanego zarz ądzenia. 
18  Zob. za łącznik do Zasad ramowych „Minimalne st andardy sortowania banknotów euro wed ług jakości obiegowej przez 
instytucje kredytowe i i nne podmioty zawodowo zajmuj ące się obsługą gotówki”, dost ępny na żądanie w EBC. 
19  Zob. zarz ądzenie 1/2003, o którym mowa w przypisie 7 powy żej. 
20  Pojęcie „instytucji kredytowej” w polskim prawie obejmuje tylko unijne instytuc je kredytowe spoza Polski. Polskie 
instytucje kredytowe okre ślane są ustawowo jako „banki” (definicja ta nie obejmuje polskiej odmiany unii kredytowych, 
prowadzących dzia łalność na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1995 r. o spó łdzielczych kasach oszcz ędnościowo-
kredytowych (Dz.U. z dnia 4 stycznia 1996 r. Nr  1, poz. 2, ze zm.)). Banki spoza UE okre ślane są jako „banki 
zagraniczne” (art. 2 oraz art. 4 ust. 1 pkt 17-20 Prawa bankowego). 
21  Paragraf 1 ust. 2 projektowanego zarz ądzenia. 
6 bankami22, takich jak niebankowe podmioty zawodowo zajmuj ące się obsługą znaków 
pieniężnych23. Mając na wzgl ędzie możliwy wzrost znaczenia niebankowych podmiotów 
zajmujących się obsługą znaków pieni ężnych w polskim obiegu znaków pieni ężnych, EBC zaleca 
podjęcie odpowiednich środków w celu zapewnienia jedno litego stosowania standardów 
Eurosystemu zawartych w Zasadach ramowych  w odniesieniu do wszystkich podmiotów 
zajmujących się obsługą znaków pieni ężnych. Dlatego te ż obok pełnego dostosowania w łasnych 
instrumentów prawnych NBP adresowanych do  banków z Zasadami ramowymi (co stanowi łoby 
istotny pierwszy krok w kierunku osi ągnięcia wymaganego stopnia harmonizacji), konieczne mo że 
być też wprowadzenie dodatkowych instrumentów  prawnych lub kontraktowych reguluj ących 
pozostałe kategorie podmiotów zajmuj ących się obsługą znaków pieni ężnych.  
 Niniejsza opinia zostanie opublikowana na stronie internetowej EBC.   Sporządzono we Frankfurcie nad Menem, dnia 25 wrze śnia 2007 r. 
 
[podpis]  
 
Prezes EBC 
Jean-Claude TRICHET 
                                                 
22  Zob. art. 68 ust. 2 Prawa bankowego w zw. z art. 92 Konstytucji Rzeczypospolitej  Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. 
(Dz.U. z dnia 16 lipca 1997 r. Nr 78, poz. 483, ze zm.); zob. równie ż wyrok Trybuna łu Konstytucyjnego z dnia 
28 czerwca 2000 r. w sprawie K25/99 (Dz.U. z dnia 7 lipca 2000 r. Nr 53, poz. 648). 
23  Do kategorii tej nale żą między innymi wyspecjalizowane podmioty świadczące usługi w zakresie obs ługi znaków 
pieniężnych, kantory wymiany walut, podmioty handlu detalicznego itd. Wykonywanie czynno ści w zakresie 
przeliczania, sortowania oraz pakowania banknotów mo że zostać przekazane przez banki innym podmiotom z 
zastrzeżeniem uzyskania zgody organu nadzoru wydanej na podstawie art. 6a ust. 1 pkt 2 w zwi ązku z art. 6d Prawa 
bankowego. Zob. równie ż punkt II pisma NBP z dnia 3 sierpnia 2004 r. w sprawie stosowania niektórych przepisów 
dotyczących outsourcingu (NB-BPN-I-022-70/04).