zmieniająca decyzję (UE) 2015/1814 w odniesieniu do liczby uprawnień, które mają zostać wprowadzone do rezerwy stabilności rynkowej na potrzeby unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych do 2030 r.

UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

W komunikacie w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu zainicjowano nową unijną strategię na rzecz wzrostu gospodarczego mającą przekształcić UE w sprawiedliwe i dostatnie społeczeństwo, którego gospodarka będzie nowoczesna, zasobooszczędna i konkurencyjna. W strategii tej potwierdzono, że ambicją Komisji jest zwiększenie celów klimatycznych oraz to, by do 2050 r. Europa stała się pierwszym kontynentem neutralnym dla klimatu. Jej celem jest również ochrona zdrowia i dobrobytu obywateli przed zagrożeniami i negatywnymi skutkami związanymi ze środowiskiem. Konieczność i wartość Europejskiego Zielonego Ładu stały się jeszcze bardziej widoczne w świetle bardzo poważnych skutków pandemii COVID-19 dla zdrowia, warunków życia i pracy oraz dobrobytu obywateli Unii.

Znalezienie rozwiązania problemu zmiany klimatu jest sprawą niecierpiącą zwłoki. Zgodnie z ustaleniami naukowymi przedstawionymi w sprawozdaniu specjalnym Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC) do około 2050 r. w skali światowej trzeba osiągnąć neutralność pod względem emisji CO2, a w późniejszych latach tego stulecia – neutralność pod względem emisji wszystkich innych gazów cieplarnianych. Rozwiązanie tej pilnej kwestii wymaga od UE intensyfikacji działań i objęcia światowego przywództwa poprzez osiągnięcie do 2050 r. neutralności klimatycznej. Cel ten został określony w komunikacie „Czysta planeta dla wszystkich – Europejska długoterminowa wizja strategiczna dobrze prosperującej, nowoczesnej, konkurencyjnej i neutralnej dla klimatu gospodarki”.

W opublikowanym we wrześniu 2020 r. komunikacie Komisji dotyczącym ambitniejszego celu klimatycznego Europy do 2030 r. („Plan w zakresie celów klimatycznych na 2030 r.”), opartym na strategii Europejskiego Zielonego Ładu i kompleksowej ocenie skutków, zaproponowano zwiększenie ambitnego celu UE i przedstawiono kompleksowy plan na rzecz zwiększenia w sposób odpowiedzialny wiążącego celu Unii Europejskiej na 2030 r. polegającego na osiągnięciu redukcji emisji gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55 %. Zwiększenie ambitnego już teraz celu na 2030 r. pomaga dać pewność decydentom i inwestorom, tak aby decyzje podejmowane w nadchodzących latach nie spowodowały utrwalenia poziomów emisji niezgodnych z celem UE, jakim jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r. Cel na 2030 r. jest zgodny z celem porozumienia paryskiego polegającym na utrzymaniu wzrostu temperatury w skali światowej na poziomie znacznie niższym niż 2 °C oraz kontynuowaniu działań na rzecz utrzymania go poniżej 1,5 °C.

Rada Europejska zatwierdziła nowy wiążący cel UE na 2030 r. na posiedzeniu w grudniu 2020 r. Rada wezwała również Komisję, „by oceniła, w jaki sposób wszystkie sektory gospodarki mogą najlepiej przyczynić się do osiągnięcia celu na 2030 r., i by przedstawiła niezbędne wnioski wraz z dogłębną analizą skutków środowiskowych, gospodarczych i społecznych na szczeblu państw członkowskich, uwzględniając krajowe plany w dziedzinie energii i klimatu oraz dokonując przeglądu istniejących elastycznych możliwości”.

W tym celu dzięki Europejskiemu prawu o klimacie, zgodnie z ustaleniami poczynionymi z współprawodawcami, cel neutralności klimatycznej UE stanie się prawnie wiążący, a ambitny cel na 2030 r. zostanie zwiększony poprzez ustanowienie wartości docelowej redukcji emisji netto na poziomie co najmniej 55 % do 2030 r. w porównaniu z poziomem z 1990 r.

Aby podążać ścieżką zaproponowaną w Europejskim prawie o klimacie i osiągnąć ten zwiększony poziom ambicji na 2030 r., Komisja dokonała przeglądu obecnie obowiązujących przepisów dotyczących klimatu i energii, na podstawie których oczekuje się obniżenia emisji gazów cieplarnianych tylko o 40 % do 2030 r. i o 60 % do 2050 r. Jak ogłoszono w Planie w zakresie celów klimatycznych na 2030 r., pakiet „Gotowi na 55” jest najbardziej kompleksowym elementem działań na rzecz realizacji nowego ambitnego celu klimatycznego na 2030 r., przy czym konieczny będzie wkład ze strony wszystkich sektorów gospodarki i w ramach wszystkich strategii politycznych.

W związku z tym pakietem Komisja musi zwiększyć wkład środowiskowy w ramach unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) poprzez zmianę dyrektywy 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (dyrektywa EU ETS) w sposób proporcjonalny do ogólnego celu. Ponadto w najbliższym czasie konieczne są bezprecedensowe inwestycje, aby przezwyciężyć negatywny wpływ kryzysu związanego z COVID-19 na miejsca pracy, dochody i przedsiębiorstwa, w tym w sektorach objętych unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS).

Aby zaradzić brakowi strukturalnej równowagi między podażą uprawnień a popytem na nie na rynku oraz aby zwiększyć odporność EU ETS na poważne wstrząsy, decyzją Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/1814 (decyzja w sprawie rezerwy stabilności rynkowej) ustanowiono w 2018 r. rezerwę stabilności rynkowej. Rezerwa stabilności rynkowej funkcjonuje od 2019 r.

Rezerwa funkcjonuje poprzez uruchamianie dostosowania rocznych wolumenów sprzedawanych na aukcji. Aby zachować maksymalny stopień przewidywalności, w decyzji (UE) 2015/1814 (decyzja w sprawie rezerwy stabilności rynkowej) określono jasne zasady dotyczące umieszczania uprawnień w rezerwie i uwalniania ich z rezerwy.

Zasady te zmieniono dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/410. W dyrektywie (UE) 2018/410 podwojono do 2023 r. wskaźnik pobrania (odsetek z łącznej liczby uprawnień znajdujących się w obiegu (TNAC), który jest umieszczany w rezerwie) z 12 % do 24 %, a minimalną liczbę uprawnień, która ma być wprowadzona do rezerwy, zwiększono ze 100 do 200 mln.

Należy zauważyć, że minimalna liczba uprawnień, która ma być wprowadzona do rezerwy, określa pośrednio minimalną liczbę uprawnień znajdujących się w obiegu (TNAC) niezbędną do uruchomienia poboru uprawnień w rezerwie (tj. górny próg rezerwy). TNAC musi wynosić co najmniej 833 mln, tak aby 12 % tej liczby oznaczało wprowadzenie do rezerwy co najmniej 100 mln uprawnień. Tę minimalną liczbę podwojono wraz z podwojeniem wskaźnika procentowego pobrania, tak aby górny próg rezerwy pozostał taki sam (24 % z 833 wynosi 200).

Zmiany w EU ETS służące zwiększeniu ambitnego celu na 2030 r., jak również wpływ czynników zewnętrznych, takich jak pandemia COVID-19, lub środków krajowych, takich jak stopniowe wycofywanie węgla kamiennego, oznaczają, że podstawowe zasady dotyczące rezerwy stabilności rynkowej muszą pozostać odpowiednie do dalszego rozwiązywania problemu strukturalnej nierównowagi rynkowej przez całe dziesięciolecie. Ponadto w art. 3 decyzji w sprawie rezerwy stabilności rynkowej na Komisję nałożono obowiązek dokonania przeglądu funkcjonowania rezerwy stabilności rynkowej w terminie trzech lat od rozpoczęcia jej funkcjonowania, na podstawie analizy prawidłowości funkcjonowania europejskiego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla. W przeglądzie należy zwrócić szczególną uwagę na kluczowe parametry liczbowe rezerwy stabilności rynkowej i przepis dotyczący utraty ważności, a także przeanalizować wpływ rezerwy na wzrost, zatrudnienie, konkurencyjność unijnego przemysłu oraz ryzyko ucieczki emisji gazów cieplarnianych.

Analiza przeprowadzona w ramach oceny skutków, w kontekście przeglądu, wykazała, że rezerwę stabilności rynkowej należy dostosować do nowych warunków politycznych i rynkowych, a także wstrząsów. W ramach analizy stwierdzono również, że w rezerwa stabilności rynkowej powinna uwzględniać podaż i popyt w sektorze lotnictwa. Kolejną kwestią wynikającą z analizy było to, że pobór jest podatny na efekt progu, co należy skorygować.

Przegląd tych elementów należy rozważyć z uwzględnieniem wpływu zwiększenia ambitnego celu w kontekście EU ETS na stabilność rynku. W rezultacie jest on przeprowadzany w ramach wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę w sprawie EU ETS i decyzję w sprawie rezerwy stabilności rynkowej w celu wzmocnienia EU ETS.

Zgodnie z art. 1 ust. 5 decyzji w sprawie rezerwy stabilności rynkowej po 2023 r. wskaźnik pobrania ma powrócić do poziomu 12 %. Jeżeli parametry rezerwy stabilności rynkowej nie zostaną odpowiednio i w odpowiednim terminie dostosowane, istnieje ryzyko, że spowoduje to potencjalnie szkodliwy wzrost nadwyżki. W związku z tym kontynuację obecnych parametrów rezerwy stabilności rynkowej, ustanowionych zgodnie z dyrektywą (UE) 2018/410 (wskaźnik pobrania na poziomie 24 % i minimalna liczba, która ma być wprowadzona do rezerwy, w wysokości 200 mln uprawnień), należy przyjąć oddzielnie od ogólnego przeglądu EU ETS w ramach pakietu „Gotowi na 55”, aby zapewnić przewidywalność rynku.

W rezultacie do decyzji w sprawie rezerwy stabilności rynkowej należy wprowadzić zmiany w celu dokonania tego istotnego dostosowania, aby utrzymać dobrze funkcjonujący i ambitny EU ETS.