Streszczenie oceny skutków

Ocena skutków dotycząca aktów wykonawczych przyjmowanych na podstawie art. 15 ust. 11 i art. 16 ust. 2 dyrektywy w sprawie wyrobów tytoniowych 2014/40/UE

A. Zasadność działań

Na czym polega problem i dlaczego jest to problem na poziomie UE?

Problemem jest nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi, który w UE wciąż pozostaje na wysokim poziomie. Nielegalne wyroby tytoniowe są niezgodne z przepisami dotyczącymi ograniczania użycia tytoniu i stanowią źródło sztucznie taniej podaży tytoniu, która ma wpływ na poziom palenia i jego powszechność. Celem art. 15 i 16 dyrektywy 2014/40/UE (dyrektywy w sprawie wyrobów tytoniowych) jest rozwiązanie tego problemu poprzez zapewnienie systemów identyfikowalności i zabezpieczeń wyrobów tytoniowych w UE w celu zabezpieczenia łańcucha dostaw i łatwiejszego potwierdzania autentyczności produktu. Zgodnie z przepisami dotyczącymi identyfikowalności (art. 15) wszystkie opakowania jednostkowe wyrobów tytoniowych produkowanych na rynku UE, przeznaczonych na ten rynek lub wprowadzanych na nim do obrotu muszą być oznaczone niepowtarzalnym identyfikatorem, a ich przemieszczenia muszą być rejestrowane w całym łańcuchu dostaw (od producenta do ostatniego poziomu przed punktem detalicznym). Zgodnie z przepisami dotyczącymi zabezpieczeń (art. 16) wszystkie opakowania jednostkowe wyrobów tytoniowych wprowadzane do obrotu na rynku UE muszą mieć zabezpieczenie ułatwiające potwierdzenie ich autentyczności. Komisja jest zobowiązana do ustanowienia w drodze aktów wykonawczych specyfikacji technicznych w celu utworzenia i obsługi tych systemów. Wspomniane akty powinny dotyczyć następujących kwestii: 1) oznaczania opakowań przy pomocy niepowtarzalnego identyfikatora; 2) rejestrowania i przekazywania danych do ośrodka przechowywania danych; 3) przetwarzania i przechowywania danych oraz dostępu do nich; 4) zgodności elementów systemu identyfikowalności; oraz 5) specyfikacji technicznych dotyczących zabezpieczeń.

Co należy osiągnąć?

Działania mają umożliwić sprawne funkcjonowanie jednolitego rynku przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony zdrowia. Umożliwią one również UE wypełnienie międzynarodowych zobowiązań wynikających z art. 8 Protokołu w sprawie wyeliminowania nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi do Ramowej konwencji Światowej Organizacji Zdrowia o ograniczeniu użycia tytoniu.

Na czym polega wartość dodana podjęcia działań na poziomie UE?

Zapewnione będzie zharmonizowane wdrożenie systemów identyfikowalności i zabezpieczeń w całej UE, dzięki czemu państwa członkowskie będą mogły wypełnić swoje zobowiązania wynikające z dyrektywy w sprawie wyrobów tytoniowych i protokołu do ramowej konwencji o ograniczeniu użycia tytoniu. Państwa członkowskie będą w stanie zapewnić funkcjonowanie systemów w sposób wykonalny i interoperacyjny, spójny ze sprawnym funkcjonowaniem jednolitego rynku.

B. Rozwiązania

Jakie są różne warianty działań służących osiągnięciu celów? Czy istnieje wariant preferowany? Jeżeli nie, dlaczego?

Dyrektywa w sprawie wyrobów tytoniowych zobowiązuje Komisję do przyjęcia aktów wykonawczych służących rozwiązaniu najważniejszych nierozstrzygniętych kwestii związanych z systemami, które mają zostać ustanowione. Poniżej przedstawiono te kwestie oraz różne warianty strategiczne mające na celu rozwiązanie wspomnianych kwestii. 1a. Oznaczanie opakowań przy pomocy niepowtarzalnego identyfikatora: Ta kwestia jest podstawowym celem systemu identyfikowalności. Właściwe przypisanie odpowiedzialności związanej z oznaczaniem opakowań ma kluczowe znaczenie dla spełnienia wymogu kontrolowania systemu przez organy (protokół do ramowej konwencji o ograniczeniu użycia tytoniu). Warianty strategiczne poddane ocenie: 1a/1: model oparty na działalności sektora; 1a/2: model oparty na działalności stron trzecich; 1a/3: model obejmujący rozwiązanie mieszane. 1b. Rejestrowanie i przekazywanie danych: kluczową sprawą jest czas, który upływa pomiędzy zdarzeniem a jego transmisją do systemu(-ów) przechowywania danych. W dyrektywie w sprawie wyrobów tytoniowych nie ujęto przepisów w tym zakresie. Warianty strategiczne poddane ocenie: 1b/1: opóźnienie czasowe bliskie czasowi rzeczywistemu; 1b/2: jednodniowe opóźnienie czasowe; 1b/3: jednotygodniowe opóźnienie czasowe. 1c. Przetwarzanie i przechowywanie danych oraz dostęp do nich: niezbędne jest bezpieczne przechowywanie danych, które zapewnia pełny dostęp właściwym organom. Warianty strategiczne poddane ocenie: 1c/1: zdecentralizowane przechowywanie w podziale na producentów/importerów; 1c/2: zdecentralizowane przechowywanie w podziale na państwa członkowskie; 1c/3: model łączony. 2. Zgodność elementów systemu identyfikowalności: aby ułatwić podmiotom gospodarczym proces skanowania, informacje powinny być zakodowane na opakowaniach wyrobów tytoniowych w uprzednio określony sposób. Należy określić dozwolone zestawienie nośników danych. Warianty strategiczne poddane ocenie: 2/1: pojedynczy nośnik danych na poziom opakowania; 2/2: ograniczone zestawienie nośników danych na poziom; 2/3: system nieograniczony. 3. Zabezpieczenia: metoda umieszczania zabezpieczeń ma istotne znaczenie dla zagwarantowania, aby mogły one wypełniać swoje funkcje, spełniać wymogi dyrektywy w sprawie wyrobów tytoniowych i umożliwiać innowacyjność. Warianty strategiczne poddane ocenie: 3/1: drukowanie lub przymocowywanie; 3/2: drukowanie lub przymocowywanie lub połączenie drukowania i przymocowywania. (Preferowane warianty zaznaczono pogrubioną czcionką)

Jakie są opinie poszczególnych zainteresowanych stron? Jak kształtuje się poparcie dla poszczególnych wariantów?

W przypadku kwestii 1a) większość podmiotów gospodarczych opowiedziała się za wariantem 1a/1. Wariant 1a/2 uzyskał poparcie organizacji zdrowia publicznego i wielu podmiotów oferujących rozwiązania. Państwa członkowskie na ogół opowiedziały się za wariantem 1a/3. W przypadku kwestii 1b) większość podmiotów gospodarczych opowiedziała się za wariantem 1b/2. Wariant 1b/1 uzyskał poparcie organizacji zdrowia publicznego i wielu państw członkowskich. Wariant 1b/3 na ogół uznawano za mniej skuteczny. W przypadku kwestii 1c) podmioty gospodarcze na ogół popierały wariant 1c/1. Wiele państw członkowskich i organizacji zdrowia publicznego podkreślało znaczenie scentralizowanego przeglądu danych (ujętego w wariancie 1c/3). W przypadku kwestii 2) i 3) zainteresowane strony na ogół zgadzały się, że najbardziej właściwe warianty to, odpowiednio, 2/2 i 3/2.

C. Skutki wdrożenia preferowanego wariantu

Jakie korzyści przyniesie wdrożenie preferowanego wariantu lub – jeśli go nie wskazano – głównych wariantów?

Oczekuje się, że osiągnięte będą znaczne korzyści społeczne i gospodarcze o szacowanej wartości 3,8 mld EUR rocznie. Stanie się tak za sprawą zmniejszenia ilości nielegalnych wyrobów tytoniowych w obiegu w UE. Choć część z nich zostanie zastąpiona zwiększoną sprzedażą legalną, doprowadzi to również do zmniejszenia całkowitego zużycia tytoniu (o 0,6 %), przyczyniając się tym samym do ochrony zdrowia publicznego. Większa sprzedaż legalna zwiększy dochody podatkowe i zyski podmiotów gospodarczych.

Jakie są koszty wdrożenia preferowanego wariantu lub – jeśli go nie wskazano – głównych wariantów?

Szacowane koszty roczne wynoszą 159 mln EUR, w tym 138 mln EUR na system identyfikowalności. Kwota ta obejmuje koszty utworzenia i obsługi systemu. Przyjmuje się, że największe koszty, szacowane na 155 mln EUR, poniosą podmioty gospodarcze. Szacowany koszt jednostkowy systemu identyfikowalności wynosi mniej niż pół eurocenta. Jest mało prawdopodobne, że przełoży się to na znaczące wzrosty cen wyrobów tytoniowych wyprodukowanych w UE.

Jakie są skutki dla MŚP i konkurencyjności?

Koszty wdrożenia systemów mogą mieć większy wpływ na MŚP niż na większe przedsiębiorstwa. Zdając sobie z tego sprawę, w dyrektywie w sprawie wyrobów tytoniowych przewidziano dłuższy okres przejściowy dla wyrobów tytoniowych innych niż papierosy i tytoń do samodzielnego skręcania papierosów, których producentami często są MŚP, co oznacza, że mają one dłuższy czas na dostosowanie się. Prawdopodobnie przewidziany będzie dodatkowy okres przejściowy dla MŚP, na przykład w odniesieniu do opóźnień czasowych przy rejestrowaniu i przekazywaniu danych. Oczekuje się pozytywnych niezamierzonych skutków w zakresie konkurencyjności i innowacyjności w branży dostawców technologii w zakresie identyfikowalności i zabezpieczeń.

Czy przewiduje się znaczące skutki dla budżetów i administracji krajowych?

Przedmiotowe działania przyniosą dodatkowe 2 mld EUR rocznie z tytułu poboru podatków (tj. podatku VAT i podatku akcyzowego). Jeśli chodzi o koszty, to właściwe organy będą ponosiły koszty w wysokości ok. 4 mln EUR rocznie.

Czy wystąpią inne znaczące skutki?

Szacowany koszt jednostkowy systemu identyfikowalności wynosi mniej niż 0,5 centa. Nie spowoduje to znaczących wzrostów cen wyrobów tytoniowych produkowanych w UE. Dlatego też działania te nie będą mieć negatywnych skutków dla międzynarodowej wymiany handlowej ani dla konkurencyjności przemysłu tytoniowego w UE.

Proporcjonalność

Proporcjonalność wszystkich wariantów została oceniona poprzez sprawdzenie, w jakim stopniu: 1) są one odpowiednie, aby osiągnąć wyznaczone cele operacyjne; 2) są one niezbędne do osiągnięcia tych celów; oraz 3) umożliwiają one osiągnięcie tych celów przy maksymalnym poziomie korzyści i minimalnym poziomie kosztów. Jako preferowane określono warianty najlepiej spełniające powyższe kryteria. Oceniając preferowane warianty, zestawiono szacowane korzyści z szacowanymi kosztami.

D. Działania następcze

Kiedy nastąpi przegląd przyjętej polityki?