1. Europejska inicjatywa na rzecz stymulowania inwestycji

Jednym z priorytetów Komisji Junckera było znaczące pobudzenie gospodarki przez zniwelowanie wynikającej z kryzysu finansowego i gospodarczego luki inwestycyjnej w Unii Europejskiej (wykres 1). Inwestycje – zarówno publiczne, jak i prywatne – to zasadnicza siła napędowa zatrudnienia i wzrostu gospodarczego. Jest to sposób na skierowanie oszczędności na projekty i sektory, które są kluczowe dla naszej przyszłości, takie jak infrastruktura i mieszkalnictwo, badania i rozwój, nowe technologie i metody produkcji, edukacja oraz umiejętności. Inwestycje te wspierają również modernizację przemysłu i społeczeństw europejskich w procesie transformacji w kierunku gospodarki coraz bardziej cyfrowej i niskoemisyjnej.

Wykres 1: Zmiany stopy inwestycji

Gospodarka ogółem, % PKB

W listopadzie 2014 r. Komisja przedstawiła plan Junckera dla Europy (plan inwestycyjny) oparty na nowym i innowacyjnym podejściu do inwestycji. Dzięki wykorzystywaniu ograniczonych ilości środków publicznych – gwarancji budżetu UE dla Grupy Europejskiego Banku Inwestycyjnego – znaczące fundusze prywatne oraz publiczne były i nadal są przeznaczane na inwestycje we wszystkich strategicznych sektorach unijnej gospodarki. Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych, stanowiący finansowy rdzeń planu inwestycyjnego, doprowadził w okresie do listopada 2018 r. do dodatkowych inwestycji na kwotę 360 mld EUR, która znacznie przekroczyła początkowy cel, jakim było 315 mld EUR. Okres obowiązywania funduszu został przedłużony do końca 2020 r., aby osiągnąć do tego czasu dodatkowe inwestycje na poziomie 500 mld EUR.

Ten niezwykle udany model staje się obecnie nowym standardem wspierania unijnych inwestycji w Europie i poza jej granicami. Stanowi on plan działania w odniesieniu do uruchamiania inwestycji w Afryce oraz w państwach sąsiadujących z UE w ramach unijnego planu inwestycji zewnętrznych zaproponowanego we wrześniu 2016 r., jak również w odniesieniu do nowego instrumentu finansowania działań zewnętrznych w kontekście kolejnych wieloletnich ram finansowych.

Podstawą powodzenia planu Junckera, poza wymiarem inwestycyjnym, jest struktura trzech filarów, zapewniająca kompleksowe i skoordynowane działania na rzecz wspierania inwestycji. Poza uruchomieniem inwestycji w ramach planu inwestycyjnego opracowano listę przygotowywanych projektów i skoncentrowano się na środkach sprawiających, by otoczenie biznesowe bardziej sprzyjało inwestycjom. W tym celu Komisja połączyła siły z Grupą Europejskiego Banku Inwestycyjnego, aby uruchomić Europejskie Centrum Doradztwa Inwestycyjnego oraz Europejski portal projektów inwestycyjnych. Centrum Doradztwa Inwestycyjnego udziela porad i zapewnia pomoc techniczną dla promotorów projektu, natomiast w ramach portalu przedstawia się przejrzystą listę przygotowywanych projektów, w które można zainwestować. Równocześnie plan inwestycyjny jest ukierunkowany na usunięcie barier strukturalnych dla inwestycji. Obejmuje to usunięcie regulacyjnych wąskich gardeł, zmniejszenie obciążenia administracyjnego, umożliwienie uczciwej konkurencji oraz przeprowadzenie reform strukturalnych, które są korzystne dla klimatu inwestycyjnego. Wymaga to podjęcia starań na szczeblach unijnym, krajowym i regionalnym. Komisja przedstawiła wnioski dotyczące pogłębienia jednolitego rynku, jednego z największych atutów UE, wprowadziła wyraźne ukierunkowanie na inwestycje w europejskim semestrze oraz stworzyła Służbę ds. Wspierania Reform Strukturalnych, by pomagała państwom członkowskim we wdrażaniu reform. Państwa członkowskie podjęły działania mające na celu usunięcie barier dla inwestycji. Na wszystkich szczeblach nadal pozostaje jednak wiele do zrobienia.

Plan inwestycyjny jest częścią unijnego programu otwartych inwestycji i handlu. UE jest jednym z najbardziej otwartych miejsc na świecie, jeżeli chodzi o inwestycje. Solidne ramy regulacyjne oraz uczciwa konkurencja na rynku wewnętrznym UE przyciągają bezpośrednie inwestycje zagraniczne, co niesie za sobą znaczne korzyści dla UE pod względem tworzenia miejsc pracy i pobudzania wzrostu gospodarczego. Jednocześnie Komisja, mając świadomość ryzyka, jakie niektóre bezpośrednie inwestycje zagraniczne mogą stwarzać dla bezpieczeństwa lub porządku publicznego, przyjęła we wrześniu 2017 r. wniosek w sprawie rozporządzenia ustanawiającego ramy monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Unii Europejskiej oraz w sprawie współpracy między państwami członkowskimi a Komisją w tym zakresie. Komisja wzywa współprawodawców do szybkiego zakończenia procesu przyjęcia rozporządzenia.

UE wspiera również liberalizację inwestycji na całym świecie. Prowadzi negocjacje inwestycyjne z partnerami, aby z jednej strony zapewnić swoim i ich inwestorom przewidywalny, długoterminowy dostęp do rynków, a z drugiej strony chronić inwestorów i ich inwestycje. UE prowadzi negocjacje inwestycyjne m.in. z Kanadą, Singapurem, Wietnamem, Japonią i Chinami.

2. Plan inwestycyjny dla Europy przynosi konkretne rezultaty

Uruchamianie inwestycji prywatnych dla dobra publicznego

Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych znajduje się na właściwej drodze do osiągnięcia celu, jakim jest odblokowanie dodatkowych inwestycji w kwocie co najmniej 500 mld EUR w okresie pięciu lat (2015–2020). Według stanu na listopad 2018 r. Grupa Europejskiego Banku Inwestycyjnego zatwierdziła już 993 transakcje objęte wsparciem w ramach funduszu o całkowitej wartości inwestycji wynoszącej 360 mld EUR. Transakcje te objęły wszystkie państwa członkowskie. Oczekuje się, że skorzysta na nich 850 000 małych i średnich przedsiębiorstw oraz spółek o średniej kapitalizacji. Dwie trzecie z zebranej kwoty 360 mld EUR pochodzi ze środków prywatnych, co oznacza, że Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych osiągnął również swój cel polegający na mobilizacji inwestycji sektora prywatnego.

Fundusz osiąga również swój cel w zakresie dodatkowości. Projekty otrzymujące wsparcie budżetowe z funduszu muszą być dodatkowe w tym sensie, że muszą służyć zaradzeniu niedoskonałościom rynku lub nieoptymalnej sytuacji w zakresie inwestycji i nie byłyby finansowane w tym samym okresie lub w takim samym zakresie. Ze zmiany wielkości rocznych kwot zatwierdzonych przez Grupę Europejskiego Banku Inwestycyjnego w latach 2014–2017 wynika, że podczas gdy łączna roczna wielkość kredytów pozostała mniej więcej stabilna, udział działań specjalnych gwałtownie wzrósł wraz z wdrożeniem funduszu z 4,6 mld EUR w 2014 r. do 17,9 mld EUR w 2017 r. Ponadto rozporządzenie w sprawie EFIS 2.0, które przedłużyło okres obowiązywania Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych do końca 2020 r., wprowadziło bardziej szczegółową definicję dodatkowości i większą przejrzystość decyzji inwestycyjnych.

Wykres 2: Wyniki Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych wg stanu na listopad 2018 r.