Bruksela, dnia 3.6.2010

KOM(2010)288 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Specjalny Region Administracyjny Makau: sprawozdanie roczne za 2009 r.

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Specjalny Region Administracyjny Makau: sprawozdanie roczne za 2009 r.

Wprowadzenie

Od momentu przekazania Makau Chinom kontynentalnym, które miało miejsce dziesięć lat temu, Komisja Europejska ściśle monitoruje zmiany gospodarcze i polityczne zachodzące w Specjalnym Regionie Administracyjnym (SRA) Makau, w ramach realizacji zobowiązania podjętego w 1999 r. wobec Parlamentu Europejskiego do sporządzania rocznego sprawozdania w sprawie zachodzących tam zmian. Niniejsze sprawozdanie dotyczy roku 2009.

Rok 2009 był ważnym rokiem dla SRA Makau. Obchodzono dziesiątą rocznicę powrotu Makau do Chin kontynentalnych. Edmunda Ho zastąpił nowy szef rządu. We wrześniu 2009 r. miały miejsce wybory do zgromadzenia ustawodawczego, rozpoczynając czteroletnią kadencję zgromadzenia w nowym składzie. Na początku roku w Makau przyjęto również ustawę o bezpieczeństwie narodowym.

Komisja Europejska przyznaje, że od czasu przekazania Makau w sposób zadowalający realizowano politykę „jeden kraj, dwa systemy”, zgodnie z ustawą zasadniczą SRA Makau. W ustawie zasadniczej gwarantuje się społeczeństwu Makau, że zmianie nie ulegną styl życia, rządy prawa oraz ochrona podstawowych praw i wolności. Od powrotu Makau do Chin kontynentalnych realizacja ustawy zasadniczej była na ogół korzystna dla Makau, a podstawowe prawa i wolności ludności Makau były przestrzegane.

Zmiany polityczne

W 2009 r. miejsce miała pierwsza zmiana przywództwa od momentu powrotu kolonii do Chin w 1999 r. Dnia 26 lipca 2009 r. Fernando Chui, dotychczasowy sekretarz Makau do spraw socjalnych i kultury, został mianowany nowym szefem rządu , przejmując urząd po Edmundzie Ho, który był szefem rządu Makau od przekazania Makau Chinom kontynentalnym. Dr Chui zdobył poparcie 282 członków, tj. 94 % głosów, trzystuosobowej Komisji Wyborczej Szefa Rządu. W swoim przemówieniu po zwycięstwie wyborczym Fernando Chui powiedział, że z uwagą będzie pochylał się nad problemami publicznymi; prowadził czyste rządy i poprawiał ich przejrzystość; oraz zapewni uczciwą i zdrową konkurencję w sektorze gier hazardowych, stanowiącym trzon gospodarki Makau.

Przewodniczący Komisji Europejskiej Jose Barroso złożył gratulacje Fernando Chui, życząc mu sukcesów w wysiłkach na rzecz stabilności i dobrobytu Makau. Podziękował również Edmundowi Ho za jego wkład w rozwój Makau na przestrzeni ostatnich 10 lat oraz za wzmocnienie relacji między Makau i Unią Europejską.

20 września 2009 r. przeprowadzono wybory do zgromadzenia ustawodawczego Makau. Frekwencja wyborcza w czasie tych wyborów wyniosła 59,9 % i była najwyższa w wyborczej historii Makau. Zgromadzenie ustawodawcze składa się z 29 przedstawicieli, w tym 12 przedstawicieli wybieranych w wyborach bezpośrednich, 17 przedstawicieli wybieranych pośrednio, którzy reprezentują dziesięć funkcjonalnych okręgów wyborczych, oraz siedmiu przedstawicieli, którzy są mianowani przez szefa rządu. W wyborach bezpośrednich rywalizowało łącznie 122 kandydatów z 16 ugrupowań. Ośmiu z 12 zwycięzców w wyborach bezpośrednich to doświadczeni ustawodawcy, którzy od lat zasiadają w zgromadzeniu ustawodawczym, natomiast pozostała czwórka była w tym zgromadzeniu nowymi twarzami. Prodemokratyczny obóz ustawodawczy Makau zdobył kolejne miejsce w tej izbie, zwiększając swój mandat z dwóch do trzech przedstawicieli. Zdaniem Komisji Europejskiej wybory na ogół były prowadzone w sposób uczciwy i były dobrze zorganizowane. Rekordowa frekwencja wskazywała na pozytywne zmiany polityczne w Makau i była oznaką wzrastającej świadomości obywatelskiej na tym terytorium. Komisja Europejska z zadowoleniem przyjmuje te zmiany i uważa, że coraz większa dojrzałość polityczna obywateli Makau stanowi solidny fundament dla postępów w kierunku większej demokracji w Makau.

Na dzień 20 grudnia 2009 r. przypadała 10 rocznica powstania SRA Makau. W uroczystościach uczestniczył przewodniczący ChRL Hu Jintao. Przewodniczący Hu uczestniczył również w ceremonii inauguracji rządu trzeciej kadencji. W swoim przemówieniu przewodniczący Hu wychwalał osiągnięcia SRA ostatniej dekady i wyraził przeświadczenie, że nowy szef rządu i jego urzędnicy będą w stanie zjednoczyć społeczeństwo Makau i przewodzić mu w budowaniu lepszej przyszłości SRA.

Kolejną istotną zmianą polityczną było przyjęcie ustawy o bezpieczeństwie narodowym . W art. 23 ustawy zasadniczej zawarte jest zobowiązanie rządu SRA do wprowadzenia prawodawstwa dotyczącego zdrady, secesji, rozruchów, przewrotu i wykradania tajemnicy państwowej. W następstwie czterdziestodniowych konsultacji publicznych, dnia 5 stycznia 2009 r. przedstawiono zgromadzeniu ustawodawczemu rządowy projekt ustawy o bezpieczeństwie narodowym. Została ona przegłosowana dnia 25 lutego 2009 r. znaczną większością głosów zgromadzenia ustawodawczego (jedynie dwóch ustawodawców z obozu prodemokratycznego głosowało przeciw) i weszła w życie dnia 3 marca 2009 r. Ustawę o bezpieczeństwie narodowym pochwalił przewodniczący ChRL Hu Jintao podczas obchodów 10. rocznicy przekazania Makau. UE odnotowuje projekt ustawy o bezpieczeństwie narodowym i przypomina o znaczeniu zachowania podstawowych praw i wolności zagwarantowanych w ustawie zasadniczej SRA Makau.

W 2009 r. o Makau wspomniano na 75. sesji Komitetu Narodów Zjednoczonych ds. Likwidacji Dyskryminacji Rasowej. Komitet uznał przyjęcie przez Makau ustawy w sprawie walki z handlem ludźmi, jak również ustawy ustanawiającej ramy prawne uznawania i utraty statusu uchodźcy. Komitet wyraził również obawy, iż handel ludźmi jest nadal poważnym problemem w SRA, mając na uwadze fakt, że ofiarami tych praktyk padają często kobiety i dzieci niebędące obywatelami lub należące do mniejszości etnicznych. Komitet zalecił wzmocnienie środków mających na celu odpowiednie zapobieganie handlowi ludźmi, szczególnie ludźmi niebędącymi obywatelami, zwalczanie tego zjawiska i wymierzanie kar w tym zakresie. Komitet wyraził również obawy, że pracownicy migrujący są wykluczani z systemu opieki społecznej w SRA i zalecił zmianę właściwego prawodawstwa w celu rozszerzenia świadczeń opieki społecznej na wszystkich pracowników. Komisja Europejska odnotowała również z zaniepokojeniem wzrastającą na przestrzeni całego roku liczbę przypadków odmowy wjazdu wydanej przez urzędników imigracyjnych Makau dla dziennikarzy, przedstawicieli środowisk akademickich i działaczy z Hongkongu, z przyczyn podyktowanych bezpieczeństwem publicznym.

Zmiany gospodarcze

Od momentu liberalizacji monopolu w sektorze gier hazardowych w 2002 r. Makau stało się największym rynkiem kasyn na świecie. Ekspansję tę podtrzymywali turyści z Chin kontynentalnych, w połączeniu ze znacznymi inwestycjami na ternie SRA dokonanymi przez nowych operatorów kasyn. Na przestrzeni minionej dekady PKB Makau wzrosło prawie trzykrotnie. Jednakże w 2009 r. gospodarka Makau stanęła w obliczu pierwszej recesji gospodarczej, która wynikła ze światowego kryzysu finansowego i polityki rządowej mającej na celu ograniczenie nadmiernego wzrostu sektora gier hazardowych. Chociaż gospodarka Makau zdołała przetrwać kryzys, jest ona wciąż nadmiernie uzależniona od sektora gier hazardowych i nadal doświadcza pogłębiającego się rozwarstwienia majątkowego.

W 2009 r. Chiny nadal wprowadzały ograniczenia liczby przyjazdów mieszkańców Chin kontynentalnych do Makau, aby ograniczyć zjawisko przyjazdów w celach hazardowych. Chiny odpowiadają za 50,5 % przyjazdów do Makau w 2009 r., stanowią również największe źródło turystyki. Te obostrzenia wizowe dla turystów z Chin kontynentalnych miały o wiele większy wpływ na miejscową gospodarkę niż światowy kryzys finansowy. Aby ograniczyć skutki spowolnienia gospodarczego, rząd SRA Makau wystąpił z szeregiem inicjatyw mających na celu udzielenie pomocy przemysłowi oraz mieszkańcom, takich jak jednorazowe wypłaty gotówki wszystkim obywatelom, zwiększenie inwestycji na roboty publiczne i infrastrukturę, plan pobudzania gospodarczego o wartości 100 milionów MOP (9 milionów EUR) dla wsparcia branży związanych z turystyką oraz program gwarancji kredytowych dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) mający na celu wsparcie takich przedsiębiorstw w radzeniu sobie w słabszym otoczeniu gospodarczym. Wpływ światowego kryzysu finansowego na największy rynek gier hazardowych świata był najbardziej odczuwalny w finansach amerykańskich operatorów kasyn. Niektóre z ich projektów ekspansji kasyn uległy spowolnieniu lub zostały zawieszone.

Jednakże w ostatnim kwartale 2009 r. gospodarka Makau odbiła się w wyniku rosnącej liczby przyjazdów turystów oraz solidnych przychodów z hazardu. Całkowita liczba przyjazdów turystów wzrosła o 5 % w czwartym kwartale, po spadkach w pierwszych trzech kwartałach. Przychody z hazardu wzrosły o 9,4 %, osiągając rekordową wysokość 119 miliardów MOP (10,7 miliarda EUR) za cały rok 2009. Dzięki płynności dostępnej w Azji pomimo światowego kryzysu finansowego, operatorom kasyn w Makau udało się znaleźć nowe źródła finansowania poprzez wprowadzenie swoich kasyn na giełdę papierów wartościowych w Hongkongu, co umożliwiło im spłatę części zobowiązań i wznowienie prac nad zawieszonymi projektami. W wyniku tego liczba kasyn wzrosła z 31 w 2008 r. do 33 w 2009 r.

W pierwszej połowie 2009 r. odnotowano dwucyfrowy spadek PKB Makau, ale bliżej drugiej połowy roku stopa PKB zaczęła powoli wzrastać. W 2009 r. odnotowano łagodny wzrost realnego PKB na poziomie 1,3 %. Tempo wzrostu przyspieszało przez cały czwarty kwartał. Do poprawy sytuacji przyczynił się w dużej mierze wywóz usług hazardowych. Stopa bezrobocia utrzymywała się w 2009 r. na niezmiennym poziomie 3,6 %. Osłabła presja inflacyjna, a inflacja spadła gwałtownie z 8,6 % w 2008 r. do 1 % w 2009 r. W sferze zewnętrznej wywóz towarów był bardzo słaby z powodu słabego popytu na rynkach zagranicznych. Wywóz towarów spadł o 52 %, a przywóz zmniejszył się o 14 %, co spowodowało pogłębiający się deficyt handlowy w wysokości ponad 29 miliardów MOP (2,6 miliarda EUR).

Oficjalne dane statystyczne Makau pokazują, że UE pozostaje drugim, po Chinach, pod względem wielkości importerem Makau i odpowiada za 21 % jego przywozu. UE była również czwartym pod względem wielkości rynkiem wywozowym dla Makau, odpowiadając za 8,2 % całkowitego wywozu Makau. Według Eurostatu, w 2009 r. przywóz do UE z Makau gwałtownie spadł o 54 %, do 107 milionów EUR, natomiast wywóz do Makau spadł o 9 %, do wartości 200 milionów EUR, co spowodowało nadwyżkę bilansu handlowego w wysokości 93 milionów EUR . Do największych kategorii wywozu z UE do Makau należały sprzęt transportowy, maszyny i urządzenia elektryczne oraz produkty żywnościowe.

W 2009 r. Makau nadal stopniowo integrował swoją gospodarkę z Chinami kontynentalnymi, co stanowi klucz do podtrzymania jego długoterminowej przyszłości gospodarczej. W maju 2009 r. podpisano szósty suplement do umowy o bliższej współpracy gospodarczej (CEPA) między Makau a Chinami. CEPA stworzyła platformę integracji tych dwóch gospodarek, a umowa zapewnia firmom z Makau większe możliwości prowadzenia działalności w Chinach. Ponadto Makau jest żywo zainteresowane aktywnym wkładem w plan długoterminowego rozwoju regionu delty Rzeki Perłowej. Trzy rządy Makau, Guangdong i Hongkongu rozpoczęły badania i projekty infrastrukturalne dotyczące połączenia tych głównych miast położonych w delcie i stworzenia „sieci jednogodzinnej komunikacji międzymiastowej” umożliwiającej transport pomiędzy dowolnymi dwoma miejscami w jej ramach.

Chiny wypracowały również korzystne środki służące wspieraniu wzrostu i rozwoju Makau – przykładem jest dzierżawa gruntów na przylegającej do Makau wyspie (Hengqin) na potrzeby rozbudowy Uniwersytetu Makau oraz poparcie planu Makau rekultywacji gruntów. Chiny wydzierżawiły Makau grunty na Hengqin za łączną kwotę 1,2 miliarda MOP (108 milionów EUR) do 19 grudnia 2049 r. Nad tym terenem jurysdykcję sprawować będzie Makau. Rząd SRA Makau oczekuje, że to poszerzenie jego geograficznej jurysdykcji pomoże Makau poszerzyć działalność na inne sektory usług, na przykład sektory edukacji, kultury i sportu.

Na froncie regionalnym Makau stoi w obliczu zwiększonej konkurencji ze strony innych miast azjatyckich, których celem jest wejście na rynek kasyn. Uruchomienie bezpośrednich pasażerskich i towarowych połączeń lotniczych przez Cieśninę między Tajwanem a Chinami kontynentalnymi stanowi pewne wyzwanie dla sektora lotnictwa cywilnego Makau, który był przez wiele lat węzłem tranzytowym dla połączeń lotniczych między Tajwanem a Chinami. W tym względzie w swoim wystąpieniu inauguracyjnym dnia 22 grudnia 2009 r., nowy szef rządu SRA Fernando Chui zaproponował zwiększenie wymiany i współpracy z Tajwanem w celu wzmocnienia roli Makau jako węzła usługowego. Stwierdził także, że Makau będzie nadal czynić wysiłki na rzecz rozszerzania swojej gospodarki na inne sektory, takie jak kultura, edukacja oraz sektor spotkań, wyjazdów integracyjnych, konwencji i wystaw, a także wzmocnienia więzów z krajami portugalskojęzycznymi i z Unią Europejską. Rząd SRA Makau wprowadził również szereg środków wspierających działalność i rozwój MŚP w sektorach niezwiązanych z grami losowymi. Komisja Europejska pozytywnie ocenia wysiłki Makau na rzecz dywersyfikacji swojej gospodarki, co będzie korzystne dla jej długoterminowej stabilności.

Współpraca między UE a Makau

Relacje Unii Europejskiej z Makau opierają się na wspólnych wartościach, dziedzictwie europejskim i wspólnym zainteresowaniu takimi dziedzinami, jak gospodarka, środowisko naturalne, edukacja i kultura. Relacje te rozwijały się w ramach umowy o handlu i współpracy, którą UE i Makau podpisały w 1992 r. Zaplanowane na 2009 r. posiedzenie Wspólnego Komitetu UE-Makau, które zgodnie z umową ramową odbywa się co roku, miało miejsce w lutym 2009 r. w Makau. Na spotkaniu podkreślono, że Makau w dalszym ciągu pozostaje ważnym partnerem UE.

Na posiedzeniu tym wymieniono opinie na temat skutków światowego kryzysu finansowego, wzrostu protekcjonizmu i strategii w zakresie zmian klimatu. Osiągnięto również porozumienie dotyczące współdziałania na rzecz utrzymania otwartości gospodarek UE i Makau oraz rozwoju współpracy. W dyskusjach dwustronnych poruszano też kwestie wzmocnienia wielostronnego systemu handlu, lepszej ochrony praw własności intelektualnej, poprawy stosowanych w Makau procedur przetargowych w ramach zamówień publicznych, uznawania dwustronnej współpracy przy dochodzeniach antydumpingowych oraz zadowalającej realizacji umowy o readmisji UE-Makau.

Ta dwustronna współpraca odbywa się na podstawie komunikatu Komisji Europejskiej, „Unia Europejska, Hongkong i Makau: możliwości współpracy w latach 2007–2013”. W komunikacie określono szereg ambitnych celów służących rozwojowi relacji między EU a Makau poprzez poszerzenie współpracy. Uruchomiony w Makau w lutym „Program Informacji Gospodarczej Unii Europejskiej” (EUBIP) dla Hongkongu i Makau okazał się bardzo przydatnym instrumentem w promowaniu wymiany wiedzy i lepszego zrozumienia pomiędzy Makau a Unią Europejską.

W ramach EUBIP konsorcjum utworzone przez Europejską Izbę Handlową w Hongkongu, Instytut Promocji Handlu i Inwestycji w Makau oraz Instytut Studiów Europejskich w Makau z powodzeniem realizowało szereg działań w ścisłej współpracy z krajowymi izbami państw członkowskich UE oraz doraźnymi stowarzyszeniami odpowiednich przedsiębiorstw i branż. W szczególności w przypadku Makau, udział UE oraz państw członkowskich i firm europejskich ze wspólnym pawilonem i mówcami z Unii Europejskiej zapewnił większą widoczność Unii Europejskiej w Makau i wniósł znaczący wkład na forach, takich jak Międzynarodowe Forum i Targi Współpracy w dziedzinie Środowiska Naturalnego w Makau (MIECF) w kwietniu oraz Międzynarodowe Targi w Makau (MIF) w październiku 2009 r. Dobrym przykładem może być seminarium na temat rozporządzenia Unii Europejskiej w sprawie chemikaliów (rozporządzenia REACH), zorganizowane przy wykorzystaniu wiedzy fachowej Europejskiej Agencji Chemikaliów i przy wsparciu Instytutu Promocji Handlu i Inwestycji Macau.

Kolejnym zagadnieniem budzącym niepokój rządu SRA Makau jest środowisko naturalne, które jest nadal obszarem ścisłej współpracy. Komisja Europejska z zadowoleniem przyjmuje wysiłki rządu SRA Makau zmierzające do organizowania międzynarodowych forów i wystaw w dziedzinie współpracy na rzecz środowiska naturalnego, promujących międzynarodową świadomość w zakresie ochrony środowiska w Makau, jak na przykład MIECF. SRA bardzo aktywnie promuje wymiany na poziomie rządów i społeczeństwa obywatelskiego, zintensyfikował wysiłki służące podnoszeniu świadomości w zakresie ochrony środowiska oraz zachęcał przedsiębiorstwa do używania energooszczędnych, ekologicznych produktów.

W 2009 r. współpraca między UE a Makau rozwijała się w kilku sektorach. W grudniu Komisja Europejska i Makau podpisały umowę o współpracy UE-Makau na polu regulacji prawnych w celu wzmocnienia systemu prawnego Makau, wprowadzenia ulepszeń w administracji publicznej i rozszerzenia prawnej i sądowej wiedzy specjalistycznej, w następstwie zakończonego z powodzeniem podobnego projektu w 2007 r. Praworządność, dobre rządy oraz poszanowanie podstawowych praw i wolności są nierozerwalnie związane z wysokim poziomem wiedzy mieszkańców Makau na temat systemu prawnego oraz obecnością dobrze wyszkolonych sędziów i prawników.

W 2009 r. kontynuowano kontakty pomiędzy wyższymi urzędnikami z Europy i Makau w celu zbadania metod współpracy w obszarze lotnictwa cywilnego. Makau potwierdziło, że będzie dążyć do zawarcia horyzontalnej umowy o przewozach lotniczych, która uaktualni wszystkie 15 obowiązujących umów dwustronnych z państwami członkowskimi UE, tak aby uwzględnić wspólnotową zasadę wyznaczania przewoźnika. Wobec braku własnej przestrzeni powietrznej Makau potwierdziło, że uzyskało już zgodę Chin na zawarcie umowy horyzontalnej z Unią Europejską. Komisja Europejska doceni dalsze postępy mające na celu zakończenie rozmów dotyczących umowy horyzontalnej w ciągu 2010 r.

W 2009 r. kontynuowano rozmowy między Komisją Europejską a wyższymi urzędnikami Makau w celu zbadania metod współpracy w obszarze opodatkowania oszczędności. Pierwszym, częściowym krokiem w tym kierunku jest zobowiązanie Makau do wdrożenia standardu OECD w zakresie wymiany informacji podatkowych między jurysdykcjami, co jest oczywiście z zadowoleniem przyjmowane przez Komisję Europejską. W tym celu Makau przyjęło ustawę o wymianie informacji w sprawach podatkowych, która weszła w życie 15 września 2009 r. Dialog na temat możliwych dalszych środków, które mogłyby być rzeczywiście równorzędne ze środkami zawartymi w dyrektywie w sprawie opodatkowania dochodów z oszczędności będzie kontynuowany w 2010 r.

W 2009 r. zaobserwowano również rozszerzenie kontaktów międzyludzkich pomiędzy Europą a Makau. Makau brało aktywny udział w programie Erasmus Mundus 2009, rozszerzając kontakty pomiędzy uniwersytetami i studentami z Europy i Makau oraz pogłębiając wzajemne zrozumienie. UE brała również udział w odbywających się przez cały rok konferencjach poświęconych Jeanowi Monnetowi, wspierając w ten sposób stworzenie katedry imienia Jeana Monneta na Uniwersytecie w Makau. Przewiduje się dalsze zacieśnienie współpracy po podpisaniu w styczniu protokołu z rządem Makau dotyczącego organizacji w ciągu kolejnych czterech lat szeregu kursów służących wyszkoleniu około 100 tłumaczy konferencyjnych z Makau.

Perspektywy

Rok 2010 wyznaczy nową erę dla Makau, pod nowym przywództwem i z nowym zgromadzeniem ustawodawczym, w oparciu o dziedzictwo skutecznie budowane od momentu przekazania Chinom. Makau dzieli z Europą wartościowe dziedzictwo oraz te same wartości otwartości i tolerancji. UE będzie nadal utrzymywać bliskie więzy z rządem Makau i jego mieszkańcami na tym nowym etapie, w celu wzmocnienia istniejących stosunków. Komisja Europejska będzie nadal wspierać wdrażanie w SRA Makau zasady „jeden kraj, dwa systemy” i w tym celu uważnie monitorować rozwój sytuacji politycznej, instytucjonalnej, gospodarczej i społecznej w SRA.

Komisja Europejska jest żywo zainteresowana postępem w dwustronnym dialogu w kwestiach takich, jak lotnictwo cywilne i opodatkowanie oszczędności. Komisja Europejska chciałaby także wzmocnić wymianę akademicką i kulturalną, jak również zachęcić Makau do uczestnictwa w 2010 r. w ogólnoświatowych programach finansowanych ze środków UE, takich jak program Erasmus Mundus, który odwołuje się w szczególności do małych krajów i terytoriów, na przykład Makau.