PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 380/1

KOMUNIKAT KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY I TRYBUNAŁU OBRACHUNKOWEGO

Skonsolidowane roczne sprawozdanie finansowe Unii Europejskiej za rok 2015

(2016/C 380/01)

SPIS TREŚCI

SPRAWOZDANIE FINANSOWE – OMÓWIENIE I ANALIZA 2

OŚWIADCZENIE KSIĘGOWEGO DOŁĄCZONE DO SKONSOLIDOWANEGO SPRAWOZDANIA ROCZNEGO 25

SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ORAZ INFORMACJE DODATKOWE 26

BILANS 27

SPRAWOZDANIE Z FINANSOWYCH WYNIKÓW DZIAŁALNOŚCI 28

RACHUNEK PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH 29

ZESTAWIENIE ZMIAN W AKTYWACH NETTO 30

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO 31

ZAGREGOWANE SPRAWOZDANIA Z WYKONANIA BUDŻETU ORAZ INFORMACJE DODATKOWE 100

SPRAWOZDANIE FINANSOWE – OMÓWIENIE I ANALIZA

ROK BUDŻETOWY 2015

Należy zauważyć, że w związku z zaokrągleniem danych liczbowych do mln EUR może się wydawać, że niektóre dane finansowe w poniższych tabelach nie sumują się.

1. UE: ład instytucjonalny i działalność

UE opiera się na rządach prawa. Oznacza to, że podstawą wszystkich jej działań są traktaty, które zostały przyjęte dobrowolnie i demokratycznie przez wszystkie państwa UE. UE ma jedyną w swoim rodzaju strukturę instytucjonalną:

— obywatele Unii wybierają posłów do Parlamentu Europejskiego (PE) w wyborach bezpośrednich;

— ogólne priorytety UE ustala Rada Europejska, na posiedzeniach której zbierają się przywódcy Unii i państw członkowskich;

— rządy państw członkowskich reprezentowane są w Radzie Unii Europejskiej („Rada”);

— interesy całej UE reprezentuje Komisja Europejska („Komisja”), której przewodniczący jest wybierany przez PE i której członków proponują rządy krajowe za porozumieniem z przewodniczącym-elektem; skład Komisji zatwierdza w głosowaniu PE.

Prawo UE stanowi odrębny porządek prawny, odmienny od międzynarodowego porządku prawnego, i jest ono nieodłącznym elementem systemów prawnych państw członkowskich. Porządek prawny UE opiera się na jej własnych źródłach prawa. Ponieważ źródła te mają różny charakter, należało określić ich hierarchię. Na szczycie tej hierarchii znajduje się prawo pierwotne Unii, na które składają się: Traktat o Unii Europejskiej (TUE), Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, inne traktaty i protokoły. Następne w hierarchii są zawarte przez UE umowy międzynarodowe, ogólne zasady prawa oraz prawo wtórne oparte na Traktatach.

Ład organizacyjny UE tworzą instytucje, agencje i inne organy UE, które zostały wymienione w informacji dodatkowej 9 w informacjach dodatkowych do sprawozdania finansowego. Najważniejszymi instytucjami, na których spoczywa główna odpowiedzialność za opracowanie polityk i podejmowanie decyzji, są Parlament, Rada Europejska, Rada oraz Komisja.

2. Główne cele polityczne UE

W dniu 3 marca 2010 r. Komisja przedstawiła strategię „Europa 2020”, której założeniem w perspektywie 10-letniej jest ożywienie gospodarki UE. Celem strategii jest „inteligentny i trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu” oraz zwiększenie koordynacji polityk krajowych z polityką europejską. Ustalono, że UE będzie dążyć do osiągnięcia szeregu zasadniczych celów do końca 2020 r. Cele te dotyczą zatrudnienia, badań i rozwoju, klimatu i energii, edukacji, włączenia społecznego oraz ograniczania ubóstwa. Te europejskie cele w każdym państwie UE przekładają się na cele krajowe, odzwierciedlające specyficzną sytuację każdego kraju.

Europa zidentyfikowała nowe mechanizmy stymulowania wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Ich wdrożeniu służyć ma 7 inicjatyw przewodnich:

— Europejska agenda cyfrowa;

— Unia innowacji;

— Mobilna młodzież;

— Europa efektywnie korzystająca z zasobów;

— Polityka przemysłowa w erze globalizacji;

— Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia; oraz

— Europejska platforma współpracy w zakresie walki z ubóstwem.

W kontekście każdej z tych inicjatyw organy UE oraz władze krajowe muszą koordynować wysiłki, tak aby uzupełniały się one wzajemnie.

Komisja, która rozpoczęła swoją kadencję w listopadzie 2014 r., określiła następujących 10 inicjatyw (na okres do 2019 r.), które stanowią przedłużenie strategii „Europa 2020”:

— Pobudzenie zatrudnienia, wzrostu i inwestycji: Główną inicjatywą UE w tym zakresie jest Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS), który utworzono we współpracy z grupą EBI. Jego celem jest usunięcie obecnej luki inwestycyjnej w Unii poprzez mobilizowanie finansowania prywatnego na inwestycje strategiczne w kluczowych obszarach, takich jak infrastruktura, edukacja, badania i innowacje, energia ze źródeł odnawialnych oraz finansowanie ryzyka dla małych przedsiębiorstw. Oczekuje się, że dodatkowe finansowanie państw członkowskich, krajowych banków rozwoju i inwestorów prywatnych podniesie inwestycje w UE do poziomu 315 mld EUR.

— Stabilna unia energetyczna, której podstawą jest przyszłościowa polityka w dziedzinie klimatu: UE jest od dawna zaangażowana w działania na arenie międzynarodowej mające na celu przeciwdziałanie zmianom klimatu. Uważa, że jej obowiązkiem jest służenie przykładem i kształtowanie solidnej polityki w tej dziedzinie w Europie. Na szczeblu europejskim zainicjowano kompleksowy pakiet środków politycznych mających na celu ograniczenie emisji gazów cieplarnianych dzięki Europejskiemu programowi zapobiegania zmianie klimatu (ECCP). UE wyznaczyła sobie cele dotyczące stopniowego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych do 2050 r. Najważniejsze cele w dziedzinie klimatu i energii określono w pakiecie klimatyczno-energetycznym na okres do roku 2020 oraz w ramach polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030. Cele te mają wyznaczać UE kierunek na drodze do transformacji unijnej gospodarki do 2050 r. zgodnie z planem działania dotyczącym przejścia na gospodarkę niskoemisyjną. UE śledzi swoje postępy w zmniejszaniu emisji gazów cieplarnianych poprzez regularne monitorowanie sytuacji i składanie sprawozdań. Unia Europejska przewodzi podejmowanym na arenie międzynarodowej działaniom, które zmierzają w kierunku przyjęcia globalnego porozumienia w sprawie klimatu. Po niepełnym uczestnictwie w protokole z Kioto i w związku z nieosiągnięciem porozumienia w Kopenhadze w 2009 r. UE pracowała nad stworzeniem szerokiej koalicji krajów rozwiniętych i rozwijających się, popierając ambitne podejście, które ukształtowało pomyślny wynik paryskiej konferencji w sprawie zmian klimatu (COP21) w grudniu 2015 r. 195 państw przyjęło tam pierwsze w historii powszechne, prawnie wiążące światowe porozumienie w dziedzinie klimatu. W marcu 2015 r. UE jako pierwsza duża światowa gospodarka przedstawiła swój planowany wkład w nowe porozumienie. UE podejmuje już teraz kroki służące osiągnięciu celu, który polega na ograniczeniu emisji do 2030 r. o co najmniej 40 %.

— Nowa polityka w dziedzinie migracji: Kwestie związane z migracją są jednym z priorytetów politycznych obecnej Komisji. Głównym celem Europejskiego programu w zakresie migracji jest podejście do kwestii migracji w sposób kompleksowy. W pierwszej części tego programu określono natychmiastowe środki mające zapobiec ludzkim tragediom oraz wzmocnić mechanizmy stosowane w sytuacjach nadzwyczajnych. Zostanie to osiągnięte przez: wzmocnienie obecności na morzu w celu ratowania życia, ukierunkowane działania przeciwko przestępczym siatkom przemytniczym, reagowanie na wysoką liczbę migrantów pojawiających się w UE oraz wykorzystywanie narzędzi operacyjnych i finansowych UE do pomocy państwom członkowskim pierwszej linii. W pierwszej kolejności w 2015 r. Komisja udostępniła za pośrednictwem budżetów korygujących dodatkowe finansowanie – zob. sekcja 6 poniżej. Następnie długoterminową politykę w dziedzinie migracji należy przekształcić w oparciu o cztery filary: 1) ograniczenie zachęt dla nielegalnych migrantów; 2) ratowanie życia i zabezpieczenie granic zewnętrznych; 3) skuteczną wspólną politykę azylową; oraz 4) nową politykę dotyczącą legalnej migracji.

— Pogłębiony i bardziej sprawiedliwy rynek wewnętrzny: Jednolity rynek jest jednym z największych osiągnięć Europy oraz jej największym atutem w epoce rosnącej globalizacji. Napędza budowę silniejszej i bardziej sprawiedliwej unijnej gospodarki. Umożliwiając swobodny przepływ osób, towarów, usług i kapitału, daje obywatelom, pracownikom, przedsiębiorstwom i konsumentom nowe możliwości. Przyczynia się do tworzenia nowych miejsc pracy i pobudza wzrost gospodarczy, którego Europa tak bardzo potrzebuje. Bardziej zintegrowane i głębsze rynki kapitałowe zapewnią przedsiębiorstwom, w szczególności MŚP, oraz projektom infrastrukturalnym szerszy dostęp do finansowania. Zwiększenie mobilności pracowników umożliwi Europejczykom swobodne przenoszenie się do miejsc, w których istnieje zapotrzebowanie na ich umiejętności, a walka z uchylaniem się od opodatkowania i oszustwami podatkowymi zagwarantuje, że wszyscy będą wnosili sprawiedliwy wkład do wspólnego budżetu.

— Pakiet dotyczący jednolitego rynku cyfrowego: Internet i technologie cyfrowe zmieniają świat. Bariery utrzymujące się w internecie sprawiają jednak, że obywatele nie mają dostępu do wszystkich towarów i usług, spółki internetowe i przedsiębiorstwa typu start-up mają ograniczone możliwości rozwoju, a przedsiębiorstwa i rządy nie mogą czerpać pełni korzyści z narzędzi cyfrowych. Konieczne jest zatem dopasowanie jednolitego rynku do wymogów ery cyfrowej – usunięcie barier regulacyjnych i połączenie 28 rynków krajowych w jeden. Przyniesie to unijnej gospodarce 415 mld EUR rocznie oraz przyczyni się do powstania tysięcy nowych miejsc pracy.

— Obszar sprawiedliwości i przestrzegania praw podstawowych: UE to coś więcej niż tylko wspólny rynek towarów i usług. Europejczycy mają również wspólne wartości, które zapisano w unijnych traktatach i w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. Walcząc z terroryzmem, handlem ludźmi, przemytem i cyberprzestępczością, UE nie może stracić z oczu tych wartości. Założeniem UE jest ułatwienie życia Europejczykom, którzy uczą się, pracują czy biorą ślub w innym państwie UE. Jednym z jej głównych celów jest więc budowanie mostów między różnymi krajowymi systemami prawnymi w całej UE. W jednolitym europejskim obszarze sprawiedliwości niepodzielonym granicami państw obywatele będą mogli opierać się na jednym zbiorze praw.

— Silniejsza pozycja na arenie międzynarodowej: UE potrzebuje silnej wspólnej polityki zagranicznej, aby móc skutecznie stawić czoła globalnym wyzwaniom, w tym kryzysom w swoim sąsiedztwie, aby szerzyć swoje wartości oraz dbać o pokój i dobrobyt na całym świecie.

— Wyważona umowa o wolnym handlu między UE i USA: UE prowadzi negocjacje w sprawie ambitnego i wyważonego porozumienia handlowo-inwestycyjnego z USA. Transatlantyckie partnerstwo handlowo-inwestycyjne (TTIP) da przedsiębiorstwom – dużym i małym – nowe możliwości handlowe i inwestycyjne oraz przyczyni się do powstania nowych miejsc pracy. Konsumenci skorzystają dzięki spadkowi cen i poszerzeniu wyboru, przy jednoczesnym utrzymaniu wysokich unijnych standardów ochrony konsumentów, praw socjalnych i zasad ochrony środowiska. TTIP zwiększy też znaczenie Europy na świecie, wpływając na kształt światowego handlu, propagując europejskie wartości i przyciągając inwestycje.

— Unia demokratycznych zmian: W 2014 r. państwa UE po raz pierwszy musiały uwzględnić wynik wyborów podczas przedstawiania kandydata na stanowisko przewodniczącego Komisji. Chociaż był to ważny krok, jest on tylko jednym z wielu na drodze do uczynienia UE bardziej demokratyczną i przybliżenia jej obywatelom. Europejczycy mają prawo wiedzieć, z kim – w ramach procesu ustawodawczego – spotykają się komisarze, pracownicy Komisji, posłowie do Parlamentu Europejskiego i przedstawiciele Rady. Komisja dąży do ożywienia stosunków z Parlamentem Europejskim i stara się bliżej współpracować z parlamentami narodowymi państw członkowskich.

— Pogłębiona unia gospodarcza i walutowa: kontynuacja wysiłków na rzecz promowania stabilności gospodarczej i przyciągania inwestorów do Europy: Podstawą prac Komisji nad dokończeniem budowy europejskiej unii gospodarczej i walutowej jest sprawozdanie pięciu przewodniczących, w którym określono cztery obszary wymagające intensyfikacji prac. Sprawozdanie pięciu przewodniczących jest wynikiem licznych konsultacji pomiędzy państwami członkowskimi, zaangażowanymi instytucjami UE i pięcioma przewodniczącymi.

3. Budżet UE: od sporządzenia do absolutorium

3.1. Budżet i środki finansowe

Wieloletnie ramy finansowe (WRF) stanowią cele polityczne UE i określają roczne maksymalne kwoty (pułapy) dla łącznych wydatków UE oraz dla ich głównych kategorii (działów). Suma pułapów dla wszystkich działów daje łączny pułap środków na zobowiązania. Z budżetu UE finansowany jest szereg strategii politycznych i programów w całej UE. Zgodnie z priorytetami określonymi przez PE i Radę w WRF Komisja realizuje konkretne programy, działania i projekty. Budżet sporządza Komisja, po czym PE i Rada zatwierdzają go zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 314 TFUE, co zwykle ma miejsce w połowie grudnia. Zgodnie z zasadą równowagi budżetowej łączne dochody i łączne wydatki (środki na płatności) w danym roku budżetowym muszą się równoważyć.

UE dysponuje dwoma podstawowymi rodzajami finansowania: dochodami z tytułu zasobów własnych i dochodami różnymi. Zasoby własne można podzielić na tradycyjne zasoby własne (takie jak cła), zasoby własne oparte na podatku od wartości dodanej (VAT) oraz zasoby oparte na dochodzie narodowym brutto (DNB). Dochody różne wynikające z działań UE (np. pochodzące z grzywien za naruszenie zasad konkurencji) stanowią na ogół mniej niż 10 % łącznej kwoty dochodów. Dochody z tytułu zasobów własnych stanowią zdecydowanie największą część środków finansowych UE i przysługują jej automatycznie. Umożliwia to UE finansowanie swojego budżetu bez konieczności podejmowania przez władze państw członkowskich dodatkowych decyzji. Całkowita kwota zasobów własnych niezbędna do sfinansowania budżetu jest obliczona na podstawie łącznej kwoty wydatków pomniejszonej o dochody różne. Całkowita kwota zasobów własnych nie może przekroczyć 1,23 % dochodu narodowego brutto (DNB) całej UE.

Zasadniczo UE nie wolno zaciągać pożyczek na rynkach kapitałowych ani od instytucji finansowych w celu finansowania swojego budżetu.

3.2. W jaki sposób zarządzane i wydawane są środki budżetowe UE

Podstawowe wydatki operacyjne

Wydatki operacyjne UE obejmują różne działy WRF oraz przyjmują różne formy, w zależności od sposobu wypłacania środków pieniężnych i zarządzania nimi. Począwszy od 2014 r. Komisja klasyfikuje swoje wydatki następująco:

Zarządzanie bezpośrednie: gdy budżet jest wykonywany bezpośrednio przez służby Komisji.

Zarządzanie pośrednie: gdy Komisja powierza zadania związane z wykonaniem budżetu organom przewidzianym prawem UE lub prawem krajowym, takim jak agencje UE.

Zarządzanie dzielone: W ramach tej metody wykonania budżetu realizację zadań powierza się państwom członkowskim. Ok. 80 % wydatków podlega właśnie tej metodzie zarządzania, która ma zastosowanie w takich dziedzinach jak wydatki rolne i działania strukturalne.

Różne podmioty działań finansowych w Komisji

Kolegium komisarzy ponosi zbiorową odpowiedzialność polityczną, jednak w praktyce nie wykonuje samodzielnie przyznanych mu uprawnień w zakresie wykonania budżetu. Każdego roku kolegium powierza zadania związane z wykonaniem budżetu poszczególnym urzędnikom, którzy odpowiadają przed kolegium komisarzy oraz podlegają przepisom rozporządzenia finansowego (RF) i regulaminu pracowniczego (RP). Odnośni pracownicy, z reguły dyrektorzy generalni i szefowie służb, pełnią funkcję tzw. delegowanych urzędników zatwierdzających. Oni z kolei mogą przekazać zadania związane z wykonaniem budżetu tzw. subdelegowanym urzędnikom zatwierdzającym.

Kompetencje urzędników zatwierdzających obejmują cały proces zarządzania, poczynając od określenia, co należy zrobić, aby zrealizować cele polityki ustalone przez daną instytucję, aż po zarządzanie podjętymi działaniami pod względem operacyjnym i budżetowym. Każdy urzędnik zatwierdzający ma obowiązek sporządzić roczne sprawozdanie z działalności dotyczące działań wchodzących w zakres jego kompetencji. W sprawozdaniu tym przedstawia wyniki realizacji celów politycznych oraz informuje o wystarczającej jego zdaniem pewności co do tego, że środki przeznaczone na działalność opisaną w sporządzonym przez niego sprawozdaniu zostały wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem oraz zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami oraz że obowiązujące procedury kontroli dają niezbędną gwarancję legalności i prawidłowości operacji leżących u podstaw rozliczeń. Na podstawie art. 66 RF Komisja przekazuje PE i Radzie sprawozdanie podsumowujące odnoszące się do poszczególnych rocznych sprawozdań z działalności. Komisja przejmuje tym samym na siebie ogólną odpowiedzialność polityczną za zarządzanie budżetem UE zgodnie z art. 317 TFUE. Wspomniane sprawozdanie oraz roczne sprawozdania z działalności dostępne są na stronie: http://ec.europa.eu/atwork/planning-and-preparing/synthesis-report/index_pl.htm

Zgodnie z art. 318 TFUE Komisja wydaje sprawozdanie oceniające w sprawie postępów i wyników programów Komisji oparte na rocznych sprawozdaniach z działalności urzędników zatwierdzających. Od roku budżetowego 2015 sprawozdanie podsumowujące i sprawozdanie oceniające scalono i odpowiednie informacje przedstawia się w nowym sprawozdaniu pt. „Roczne sprawozdanie z zarządzania i wyników dotyczące budżetu UE”.

Księgowy wykonuje zlecenia płatnicze i nakazy odzyskania środków sporządzone przez urzędników zatwierdzających oraz odpowiada za zarządzanie środkami pieniężnymi, ustanawianie reguł i metod rachunkowości, walidację systemów rachunkowości, prowadzenie ksiąg rachunkowych oraz sporządzanie rocznych sprawozdań finansowych instytucji. Ponadto księgowy ma obowiązek podpisania rocznego sprawozdania finansowego, poświadczając przy tym, że przedstawia ono rzetelnie, we wszystkich istotnych aspektach, sytuację finansową, wyniki operacji oraz przepływy pieniężne.

3.3. Sprawozdawczość finansowa i rozliczalność

Skonsolidowane sprawozdanie roczne UE zawiera informacje finansowe na temat działalności instytucji, agencji i innych organów UE z punktu widzenia rachunkowości memoriałowej i budżetowej. Nie obejmuje ono sprawozdań rocznych państw członkowskich.

Roczne sprawozdanie finansowe UE obejmuje dwie oddzielne, choć powiązane ze sobą części:

a) sprawozdanie finansowe oraz

b) sprawozdanie z wykonania budżetu, które zawiera szczegółową ewidencję wykonania budżetu.

Do obowiązków księgowego Komisji należy przygotowanie skonsolidowanego sprawozdania rocznego UE oraz zadbanie o to, aby przedstawiało ono rzetelnie, we wszystkich istotnych aspektach, sytuację finansową, wyniki operacji oraz przepływy pieniężne UE.

Oprócz wymienionych rocznych sprawozdań finansowych przygotowuje się także sprawozdania ad hoc dotyczące określonych zagadnień, np. sprawozdanie z zarządzania budżetem i finansami, sprawozdanie na temat instrumentów finansowych, udzielonych gwarancji oraz korekt finansowych.

Sprawozdawczość i rozliczalność w Komisji:

3.4. Kontrola i absolutorium

Kontrola

Roczne sprawozdanie finansowe i zarządzanie zasobami UE badane są przez Europejski Trybunał Obrachunkowy („Trybunał”), zewnętrzny organ kontroli, który w ramach swoich działań sporządza dla Parlamentu Europejskiego i Rady:

1) roczne sprawozdanie dotyczące działań finansowanych z budżetu ogólnego, przedstawiając w nim swoje uwagi na temat sprawozdania rocznego i operacji leżących u podstaw rozliczeń;

2) opinię, opartą na wynikach swoich kontroli i zawartą w sprawozdaniu rocznym w postaci poświadczenia wiarygodności, dotyczącą: (i) wiarygodności rozliczeń; oraz (ii) legalności i prawidłowości operacji leżących u podstaw rozliczeń, obejmujących zarówno dochody pobierane od podatników, jak i płatności na rzecz beneficjentów końcowych, oraz

3) specjalne sprawozdania zawierające ustalenia kontroli obejmujących określone obszary.

Absolutorium

Ostatnim etapem cyklu budżetowego jest udzielenie absolutorium z wykonania budżetu za dany rok budżetowy. Absolutorium odzwierciedla polityczny aspekt zewnętrznej kontroli wykonania budżetu i stanowi decyzję, którą PE, działając na zalecenie Rady, „zwalnia” Komisję (oraz inne organy UE) z odpowiedzialności za zarządzanie danym budżetem, ogłaszając koniec okresu obowiązywania tego budżetu. W UE organem udzielającym absolutorium jest PE. Oznacza to, że po badaniu i ostatecznym zatwierdzeniu rocznego sprawozdania finansowego Rada wydaje zalecenie, a następnie PE podejmuje decyzję w sprawie udzielenia Komisji i innym organom UE absolutorium z wykonania budżetu UE za dany rok budżetowy. Decyzja ta podejmowana jest na podstawie badania rocznego sprawozdania finansowego, rocznego sprawozdania Komisji z zarządzania i wyników dotyczącego budżetu UE (dawniej: sprawozdania podsumowującego i rocznego sprawozdania oceniającego), sprawozdania rocznego, opinii pokontrolnej i sprawozdań specjalnych Trybunału, a także odpowiedzi Komisji na pytania i wnioski o udzielenie dodatkowych informacji.

Procedura udzielenia absolutorium może zakończyć się na trzy sposoby: udzieleniem, przesunięciem terminu udzielenia lub odmową udzielenia absolutorium. Nieodłączną część corocznej procedury udzielania absolutorium z wykonania budżetu w PE stanowią przesłuchania komisarzy, którzy odpowiadają na pytania członków Komisji Kontroli Budżetowej PE dotyczące obszarów polityki, za które są odpowiedzialni. Ostateczne sprawozdanie dotyczące absolutorium wraz z zaleceniami podjęcia określonych działań skierowanymi do Komisji przyjmuje się na posiedzeniu plenarnym PE. Zalecenia Rady dotyczące absolutorium przyjmuje Rada Ecofin. Zarówno sprawozdanie PE dotyczące absolutorium, jak i zalecenia Rady w tej sprawie są przedmiotem corocznego sprawozdania z działań następczych, w którym Komisja przedstawia w zarysie konkretne działania, jakie podjęła w celu wykonania zaleceń.

4. Skonsolidowane sprawozdanie finansowe UE: Sytuacja budżetowa w 2015 r.

4.1. Dochody

Większość dochodów instytucji i organów UE stanowią przychody z transakcji innych niż transakcje wymiany. W poniższej tabeli zawarto przegląd najważniejszych kategorii tych dochodów.

Zmiany poziomu przychodów z transakcji innych niż transakcje wymiany w mln EUR na przestrzeni pięciu lat:

Zasoby własne oparte na DNB w 2014 r. obejmowały znaczące rewizje DNB sięgające wstecz do 2002 r. W związku z tym skala dostosowania wkładów była bezprecedensowa – wyniosła niemal 10 mld EUR dla wszystkich państw członkowskich UE. Wyjaśnia to w znacznej części spadek w 2015 r. w stosunku do poprzedniego roku.

Odzyskanie wydatków obejmuje wystawione przez Komisję nakazy odzyskania środków, realizowane w drodze wpłaty gotówkowej przez dłużnika lub potrącenia należności od późniejszych płatności zarejestrowanych w systemie rachunkowości Komisji, mające na celu odzyskanie środków wcześniej wydatkowanych z budżetu UE.

4.2. Koszty

Koszty, wynoszące 155,9 mld EUR, były niższe niż w poprzednim roku (w 2014 r.: 165,3 mld EUR). Odnotowano spadek o 4,6 mld EUR w przypadku Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Funduszu Spójności (FS), co wynika z powolnego wykonania na początku okresu programowania 2014–2020. Wydatki w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) spadły o 2,8 mld EUR, ponieważ przedłożono mniej zestawień poniesionych wydatków dotyczących wieloletnich ram finansowych na lata 2007–2013.

Główne pozycje kosztów (112,4 mld EUR) stanowią płatności transferowe w ramach zarządzania dzielonego. Najważniejsze fundusze to: Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji (EFRG), Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i inne instrumenty na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, EFRR, FS i EFS. W roku budżetowym 2015 stanowiły one niemal 71 % wszystkich kosztów.

Wydatki poniesione w ramach zarządzania bezpośredniego wiążą się przede wszystkim z wykonaniem budżetu przez Komisję, agencje wykonawcze oraz, począwszy od 2015 r., przez fundusze powiernicze. Zarządzanie bezpośrednie obejmuje również koszty administracyjne wszystkich instytucji i agencji UE. W ramach zarządzania pośredniego budżet wydatkowany jest przez inne agencje i organy UE, państwa trzecie, organizacje międzynarodowe i inne podmioty. Ogółem koszty poniesione w ramach zarządzania bezpośredniego i pośredniego stanowią około 14 % łącznych kosztów (22 mld EUR).

UE ujmuje także jako koszty przyszłe zobowiązania płatnicze, których jeszcze nie zapisano na kontach budżetowych opartych na zasadzie kasowej. Wykazano je w szczególności w zobowiązaniach i biernych rozliczeniach międzyokresowych kosztów dotyczących rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich oraz w zobowiązaniach z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych i innych świadczeń pracowniczych w związku z prawami emerytalnymi nabytymi przez komisarzy, posłów do PE oraz personel; prowadzą one do ujemnego wyniku ekonomicznego (płatności te będą finansowane z przyszłych budżetów i nie są jeszcze uwzględnione w dochodach).

4.3. Wynik ekonomiczny

Wynik ekonomiczny (deficyt) za okres w wysokości (13 033) mln EUR utrzymał się na poziomie zbliżonym do ubiegłorocznego.

4.4. Aktywa

154 mld EUR aktywów w bilansie skonsolidowanym UE

Najbardziej znaczącą pozycją po stronie aktywów w bilansie są aktywa finansowe (udzielone pożyczki, aktywa finansowe dostępne do sprzedaży, środki pieniężne) oraz kwoty płatności zaliczkowych, które stanowią niemal 83 % aktywów UE. Kwota udzielonych pożyczek spadła o 1,6 mld EUR do 57 mld EUR, a kwota instrumentów finansowych dostępnych do sprzedaży finansowanych z budżetu UE (instrumentów budżetowych) wzrosła o około 460 mln EUR. Po stronie aktywów w pozycji rzeczowych aktywów trwałych ujęto aktywa dotyczące programu Copernicus (1,7 mld EUR) oraz aktywa Galileo w budowie (2,1 mld EUR).

W poprzednich latach instytucje i organy UE zdołały utrzymać na niskim poziomie stan środków pieniężnych i ich ekwiwalentów na koniec roku. Odnotowane na dzień 31 grudnia 2015 r. wysokie saldo środków pieniężnych wynoszące 21,7 mld EUR wynika przede wszystkim z następujących elementów:

— opóźnionej płatności salda DNB i VAT z 2014 r. (5,4 mld EUR), która rozciągnęła się na 2015 r. – znaczną część opłacono we wrześniu 2015 r. Wkład państw członkowskich do budżetu UE oparty na VAT i na DNB podlega rocznemu dostosowaniu, które ma miejsce co roku w pierwszym dniu roboczym grudnia. Korekta w 2014 r. obejmowała znaczące rewizje DNB sięgające wstecz do 2002 r. W związku z tym skala korekty była bezprecedensowa – wyniosła 9,5 mld EUR dla wszystkich państw członkowskich UE;

— salda DNB i VAT z 2015 r. (1,4 mld EUR);

— DNB z 2016 r. opłaconego z góry przez dwa państwa członkowskie (0,7 mld EUR);

— grzywien i innych dochodów (1,5 mld EUR).

Na podstawie rozporządzenia w sprawie zasobów własnych salda te mogą zostać zwrócone państwom członkowskim dopiero w 2016 r. za pomocą budżetu korygującego.

Zaliczkowanie

Należy zwrócić uwagę, że znaczny wpływ na poziom zaliczkowania ma cykl WRF – na przykład na początku okresu obowiązywania WRF można spodziewać się wypłat dużych zaliczek dla państw członkowskich w ramach polityki spójności. Komisja dokłada wszelkich starań, aby zapewnić utrzymanie poziomów zaliczkowania na odpowiednim poziomie. Trzeba znaleźć równowagę między zapewnieniem wystarczającego finansowania projektów a terminowym ujmowaniem wydatków.

Łączna kwota płatności zaliczkowych (z wyłączeniem innych zaliczek dla państw członkowskich i wkładów do funduszy powierniczych) wykazana w bilansie UE wynosi 40 mld EUR (w 2014 r.: 45 mld EUR) i prawie w całości związana jest z działaniami Komisji. Około 70 % zaliczkowania ze strony Komisji dotyczy zarządzania dzielonego, co oznacza, że wykonanie budżetu przekazuje się państwom członkowskim (Komisja zachowuje funkcję nadzorczą).

Zaliczkowanie ze strony Komisji według metody zarządzania

Najbardziej znaczące kwoty zaliczkowania w ramach zarządzania dzielonego odnoszą się do EFRR i FS.

Zaliczkowanie długoterminowe wzrosło o 12,6 mld EUR w związku z nowymi WRF, a zaliczkowanie krótkoterminowe spadło o 17,7 mld EUR. Wzrost zaliczkowania długoterminowego wynika przede wszystkim z nowych płatności zaliczkowych w ramach zarządzania dzielonego w WRF na lata 2014–2020 (ogółem 10 mld EUR, w tym 7 mld EUR na politykę spójności). Również spadek kwot zaliczkowania krótkoterminowego jest w dużej mierze skutkiem zarządzania dzielonego – WRF na lata 2007–2013 są obecnie zamykane i powiązane zaliczkowanie jest stopniowo rozliczane.

Instrumenty finansowe objęte zarządzaniem bezpośrednim i pośrednim

W rocznym sprawozdaniu finansowym UE jako instrumenty finansowe wykazano następujące pozycje:

— pożyczki udzielone z budżetu;

— pożyczki udzielone z pożyczonych środków;

— instrumenty kapitałowe;

— instrumenty gwarancyjne; oraz

— fundusze gwarancyjne: gwarancje udzielone podmiotom zewnętrznym (głównie grupie EBI) na instrumenty nieutworzone z budżetu UE.

Znaczenie instrumentów finansowych finansowanych z budżetu UE w ramach zarządzania bezpośredniego i pośredniego oraz związane z tymi instrumentami kwoty są z roku na rok coraz większe. W przeciwieństwie do tradycyjnej metody wykonywania budżetu, która polega na udzielaniu dotacji i subwencji, podejście to opiera się na tym, za każde euro wydane z budżetu z wykorzystaniem instrumentów finansowych końcowy beneficjent otrzymuje ponad 1 euro wsparcia finansowego, co wynika z efektu dźwigni. Inteligentne korzystanie z budżetu UE ma na celu osiągnięcie jak największych efektów za pomocą dostępnych środków. W rocznym sprawozdaniu finansowym UE instrumenty kapitałowe i inwestycje (tj. instrumenty kapitałowe i dłużne papiery wartościowe) przypisane do instrumentów gwarancyjnych oraz fundusze gwarancyjne wykazano jako aktywa finansowe dostępne do sprzedaży.

Instrumenty finansowe – aktywa finansowe dostępne do sprzedaży

Fundusze gwarancyjne

Fundusze gwarancyjne utworzone przez UE powstały w określonym celu i są zasilane przez płatności z budżetu UE, zapewniając bufor płynnościowy na wypadek potencjalnych strat na operacjach objętych gwarancją w przypadku gwarancji udzielonych przez budżet UE grupie EBI. Główny nowy fundusz gwarancyjny powstały w 2015 r. to fundusz gwarancyjny EFIS.

EFIS to inicjatywa mająca na celu zwiększenie zdolności do ponoszenia ryzyka grupy EBI, umożliwiająca EBI zainwestowanie do 61 mld EUR w UE. EFIS nie jest odrębną osobą prawną ani funduszem inwestycyjnym sensu stricto. Rezerwa na ryzyko EFIS zapewnia EBI ochronę przed ewentualnymi stratami na operacjach podstawowych. Składa się z przydziału zasobów w wysokości 5 mld EUR z kapitału własnego EBI i gwarancji budżetu UE w wysokości do 16 mld EUR (maksymalna kwota gwarancji). Docelowo dodatkowe finansowanie państw członkowskich, krajowych banków rozwoju i inwestorów prywatnych powinno podnieść inwestycje w UE do poziomu 315 mld EUR.

Operacje EFIS prowadzone są w ramach dwóch segmentów: segmentu infrastruktury i innowacji (IIW), wdrażanego przez EBI, oraz segmentu MŚP (SMEW), wdrażanego przez EFI. Oba segmenty będą obejmować portfel dłużny (gwarancja UE w wysokości 12,25 mld EUR) oraz portfel kapitałowy (gwarancja UE w wysokości 3,75 mld EUR). EFI działa na podstawie porozumienia z EBI w oparciu o gwarancję EBI, która z kolei jest objęta kontrgwarancją UE.

UE i EBI odgrywają w EFIS odrębne role. EFIS utworzono w ramach EBI, który finansuje jego operacje (instrumenty dłużne i inwestycje kapitałowe) oraz pożycza w tym celu niezbędne środki na rynkach kapitałowych. W odniesieniu do IIW EBI podejmuje decyzje inwestycyjne niezależnie i zarządza jego operacjami zgodnie z zasadami i procedurami, które są takie same jak zasady i procedury stosowane wobec jego własnych operacji (prowadzonych na własne ryzyko). Aby zapewnić, że inwestycje w ramach EFIS będą ukierunkowane na konkretny cel, jakim jest usunięcie niedoskonałości rynku, które hamują inwestycje w UE, oraz że inwestycje te kwalifikują się do ochrony zapewnianej przez gwarancję UE, utworzono specjalną strukturę na potrzeby zarządzania. Komitet inwestycyjny, złożony z niezależnych ekspertów, analizuje każdy projekt zaproponowany przez EBI pod względem kwalifikowalności do ochrony gwarancyjnej UE. Po potwierdzeniu kwalifikowalności operacji do objęcia jej gwarancją EFIS decyzja w sprawie kontynuacji projektu i zarządzania nim jest objęta normalnym cyklem projektowym i procesem zarządzania EBI.

Rola UE wiąże się z udzieleniem gwarancji UE obejmującej część potencjalnych start, które EBI może ponieść na inwestycjach w instrumenty dłużne i kapitałowe. W związku z tym UE nie ingeruje w ostateczny wybór operacji EFIS i zarządzanie nimi, nie inwestuje środków w operacje EFIS i nie jest bezpośrednią stroną umowy dotyczącej instrumentów bazowych. Jako że wymogi unijnych zasad zapisów księgowych (oraz MSRSP) w zakresie kontroli i rachunkowości w odniesieniu do konsolidacji nie zostały spełnione, powiązanych aktywów nie uwzględniono w skonsolidowanym sprawozdaniu rocznym UE – zob. również informacja dodatkowa 5.2 do skonsolidowanego sprawozdania finansowego.

Maksymalna kwota gwarancji UE wynosi niezmiennie 16 mld EUR, więc łączne płatności netto z budżetu UE nie przekraczają tej kwoty. Wypłat z gwarancji UE ma dokonywać nowo utworzony fundusz gwarancyjny, który zapewnia bufor płynnościowy na wypadek potencjalnych strat netto (oczekiwane straty niepokryte przez oczekiwane dochody) na operacjach objętych gwarancją EFIS. Fundusz gwarancyjny EFIS będzie finansowany z budżetu UE począwszy od roku 2016 i stopniowo do 2022 r. osiągnie 8 mld EUR, tj. 50 % maksymalnej kwoty gwarancji UE. Na dzień 31 grudnia 2015 r. na fundusz gwarancyjny przeznaczono 1 350 mln EUR w 2016 r. (500 mln EUR) i 2017 r. (850 mln EUR); kwota ta zostanie wypłacona na fundusz i została uwzględniona w kwocie ujętej jako zobowiązanie pozostające do spłaty w informacji dodatkowej 5.3.1 do skonsolidowanego sprawozdania finansowego.

W poniższych tabelach zawarto przegląd instrumentów finansowych wykorzystywanych przez UE z podziałem na WRF.

mln EUR WRF 2014–2020 Aktywa Zobowiązania Gwarancje Instrumenty kapitałowe: COSME – instrument kapitałowy na rzecz wzrostu 39 (2) „Horyzont 2020” – instrument kapitałowy InnovFin na rzecz badań i innowacji 108 (2) 146 (4) Instrumenty gwarancyjne: COSME – instrument gwarancji kredytowych 125 (43) (1) Zatrudnienie i innowacje społeczne 10 (3) (1) Instrument gwarancji kredytów studenckich 16 (1) (1) „Horyzont 2020” – instrument pożyczkowo-gwarancyjny InnovFin na rzecz badań i innowacji 638 (97) (442) „Horyzont 2020” – gwarancje InnovFin dla MŚP 294 (22) (17) Mechanizm finansowania kapitału naturalnego 12 — Instrument finansowania prywatnego na rzecz efektywności energetycznej (PF4EE) 12 — 1 107 (166) (459) Ogółem 1 253 (170) (459) WRF sprzed 2014 r. Aktywa Zobowiązania Gwarancje Instrumenty pożyczkowe/kapitałowe/instrumenty w zakresie pomocy technicznej: Instrument współpracy gospodarczej i finansowej w ramach partnerstwa eurośródziemnomorskiego (MEDA) 251 (2) Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI) 153 (4) 404 (6) Instrumenty pożyczkowe: pożyczki na wsparcie MŚP 19 Instrumenty kapitałowe: Instrument na rzecz Wysokiego Wzrostu i Innowacji w MŚP w ramach Programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji 413 — Mechanizm finansowania początkowego Europejskiego Systemu Technologii (ETF) z 1998 r. 11 — Globalny Fundusz Efektywności Energetycznej oraz Energii Odnawialnej 76 — Instrument kapitałowy dla wieloletniego programu ramowego 192 — Fundusz Marguerite 50 — Europejski instrument mikrofinansowy Progress na rzecz zatrudnienia i włączenia społecznego 71 — Europejski Fundusz na rzecz Efektywności Energetycznej 128 (22) Projekty pilotażowe dotyczące transferu technologii 1 943 (22) Instrumenty gwarancyjne: System poręczeń dla MŚP w ramach Programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji 108 (215) (1) Instrument gwarancji kredytowych dla projektów TEN-T (LGTT) 238 (3) (209) Program wieloletni dla przedsiębiorstw 23 (35) (1) Inicjatywa w zakresie obligacji projektowych (PBI) 236 (1) (220) Mandat na realizację Europejskiego instrumentu mikrofinansowego Progress 13 (11) (1) Mechanizm finansowania oparty na podziale ryzyka 927 (94) (845) System poręczeń dla MŚP 16 (16) (1) 1 561 (375) (1 274 ) Ogółem 2 927 (403) (1 274 )





mln EUR Związane z więcej niż jednymi WRF Aktywa Zobowiązania Gwarancje Instrumenty kapitałowe: Europejski Fundusz na rzecz Europy Południowo-Wschodniej (EFSE) 118 — Fundusz wspierania przedsiębiorczości w ramach instrumentu rozwoju przedsiębiorczości i innowacji dla Bałkanów Zachodnich 10 — Fundusz wspierania innowacji w przedsiębiorstwach w ramach instrumentu rozwoju przedsiębiorczości i innowacji dla Bałkanów Zachodnich 21 — Fundusz „Ekologia na rzecz Wzrostu” dla wschodniego sąsiedztwa (SE4F) 52 — Fundusz dłużny „Inicjatywa mikrofinansowania na rzecz Azji” (ang. Microfinance Initiative for Asia Debt Fund) 9 — Fundusz na rzecz mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw w regionie Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej (SANAD) 10 — 220 — Instrumenty gwarancyjne: Instrument gwarancyjny w ramach instrumentu rozwoju przedsiębiorczości i innowacji dla Bałkanów Zachodnich 20 (14) (2) 20 (14) Fundusze gwarancyjne: Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych 2 108 (25) (19 450 ) Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS) 1 — (202) 2 109 (25) (19 652 ) Ogółem 2 349 (39) (19 652 ) Suma całkowita 6 529 (612) (21 385 )

Pożyczki udzielone z pożyczonych środków

UE jest uprawniona na mocy Traktatu UE do prowadzenia operacji zaciągania pożyczek, aby zgromadzić zasoby finansowe niezbędne do wypełnienia swojego mandatu. Komisja, działając w imieniu UE, obsługuje obecnie trzy główne programy – pomoc makrofinansową (MFA), pomoc dla bilansów płatniczych (BOP) oraz europejski mechanizm stabilizacji finansowej (EFSM), w ramach których może udzielać pożyczek, a kapitał niezbędny do finansowania operacji udzielania pożyczek przez UE jest pozyskiwany na rynkach kapitałowych lub od instytucji finansowych. W 2015 r. Irlandia oficjalnie wystąpiła o przedłużenie terminu spłaty swojej pierwszej pożyczki z EFSM. Rata w wysokości 5 mld EUR została podzielona na trzy części wynoszące: 2 mld EUR, 1 mld EUR i 2 mld EUR, z terminami spłaty odpowiednio w 2023 r., 2029 r. i 2035 r. W styczniu 2016 r. Portugalia oficjalnie wystąpiła o przedłużenie terminu spłaty swojej pierwszej pożyczki z EFSM, który wypadał w dniu 3 czerwca 2016 r. Rata w wysokości 4,75 mld EUR została refinansowana przez trzy transze w wysokości 1,5 mld EUR, 2,25 mld EUR i 1 mld EUR, z terminami spłaty odpowiednio w 2023 r., 2031 r. i 2036 r. W dniu 17 lipca 2015 r. w ramach EFSM Grecji przyznano kredyt pomostowy w charakterze pożyczki tymczasowej przed podpisaniem umowy pożyczki między Grecją i Europejskim Mechanizmem Stabilności (EMS). Pierwsza i jedyna wypłata miała miejsce w dniu 20 lipca 2015 r. Pożyczkę w pełni spłacono po ratyfikacji umowy z EMS przez parlamenty narodowe państw członkowskich strefy euro. Spłaty dokonano w dniu 20 sierpnia 2015 r.

Przegląd pożyczek udzielonych z pożyczonych funduszy – kwoty nominalne

mld EUR Wsparcie bilansu płatniczego Europejski mechanizm stabilizacji finansowej Pozostałe (3) OGÓŁEM Węgry Łotwa Rumunia Ogółem Irlandia Portugalia Grecja Ogółem Ogółem Pożyczki udzielone ogółem 6,5 3,1 8,4 (4) 18,0 22,5 26,0 7,2 55,7 5,1 78,8 Wypłacone na dzień 31.12.2014 5,5 2,9 5,0 13,4 22,5 24,3 — 46,8 2,4 62,6 Wypłacone w 2015 r. — — — — 5,0 — 7,2 12,2 1,3 13,5 Wypłaty ogółem na dzień 31.12.2015 5,5 2,9 5,0 13,4 27,5 24,3 7,2 59,0 3,6 76,0 Pożyczki spłacone na dzień 31.12.2015 (4,0 ) (2,2 ) (1,5 ) (7,7 ) (5,0 ) — (7,2 ) (12,2 ) (0,1 ) (20,0 ) Kwota niespłacona na dzień 31.12.2015 1,5 0,7 3,5 5,7 22,5 24,3 0 46,8 3,5 56,0

4.5. Zobowiązania

226 mld EUR zobowiązań w bilansie skonsolidowanym UE z 2015 r.

Strona zobowiązań obejmuje cztery główne pozycje: zobowiązania z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych i innych świadczeń pracowniczych, zaciągnięte pożyczki, zobowiązania i bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów. Największą zmianą w stosunku do 2014 r. jest wzrost biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów o prawie 12,4 mld EUR ze względu na rozpoczęcie wdrażania WRF na lata 2014–2020, w przypadku których poniesione koszty są szacowane, gdyż nie zostały jeszcze zadeklarowane przez państwa członkowskie. Inną istotną zmianą jest spadek zobowiązań o około 12,5 mld EUR na realizację polityki spójności związany ze spadkiem zestawień poniesionych wydatków przedstawianych przez państwa członkowskie w odniesieniu do okresu programowania 2007–2013. Ponadto przedłożono niewiele zestawień poniesionych wydatków dotyczących WRF na lata 2014–2020, ponieważ państwa członkowskie z opóźnieniem wyznaczały instytucje zarządzające i organy kontroli.

Zestawienia poniesionych wydatków i faktury otrzymane i uznane za zobowiązania ogółem

Przewaga zobowiązań nad aktywami nie oznacza, że instytucje i organy UE znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, tylko że niektóre zobowiązania będą finansowane z przyszłych budżetów rocznych. Wiele kosztów ujmowanych jest zgodnie z zasadami rachunkowości memoriałowej w 2015 r., choć mogą one zostać faktycznie poniesione w roku 2016 lub później i sfinansowane z przyszłych budżetów, a powiązane przychody zostaną ujęte dopiero w przyszłych okresach. Najbardziej znaczące kwoty, na które należy zwrócić uwagę, dotyczą działań EFRG (finansowanych w 2016 r.) oraz świadczeń pracowniczych (które będą wypłacane co najmniej przez następnych 30 lat).

5. OCHRONA BUDŻETU UE

Przegląd korekt finansowych i odzyskania środków w 2015 r.

Przy wykonywaniu budżetu UE należy zadbać o właściwe zapobieganie uchybieniom systemowym prowadzącym do błędów, nieprawidłowości i nadużyć finansowych, a także o ich wykrywanie i korygowanie. Trybunał przedstawia w swoim sprawozdaniu rocznym poświadczenie wiarygodności dotyczące legalności i prawidłowości operacji leżących u podstaw rocznych sprawozdań finansowych, jak również istotnego poziomu błędu w płatnościach. Te poświadczenia wiarygodności są publikowane wraz z rocznymi sprawozdaniami finansowymi UE w Dzienniku Urzędowym.

Działania ochronne Komisji łagodzą skutki błędów za pomocą dwóch głównych mechanizmów:

(1) mechanizmów zapobiegawczych (np. kontroli ex ante, wstrzymywania i zawieszania płatności); oraz

(2) mechanizmów naprawczych (głównie korekt finansowych nakładanych na państwa członkowskie lub uzgadnianych z państwami członkowskimi oraz, w mniejszym stopniu, kwot odzyskanych od beneficjentów płatności z budżetu UE).

W zarządzaniu dzielonym (wydatki rolne i działania strukturalne) odpowiedzialność za zapewnienie przez cały cykl wydatkowy legalności i prawidłowości wydatków wypłacanych z budżetu UE ponoszą przede wszystkim państwa członkowskie.

Działania naprawcze, tj. korekty finansowe i odzyskiwanie środków, są podejmowane w wyniku działań nadzorczych i kontrolnych zarówno Komisji, jak i – w przypadku wydatków w ramach zarządzania dzielonego – państw członkowskich w zakresie kwalifikowalności wydatków finansowanych z budżetu UE. Podejmując decyzję w sprawie kwoty korekty finansowej, Komisja uwzględnia charakter i wagę naruszenia mających zastosowanie przepisów oraz skutki finansowe dla budżetu UE, także w przypadku uchybień w systemach zarządzania i kontroli. Większość korekt ma miejsce po dokonaniu płatności.

Procedura korekty finansowej i odzyskania środków:

Korekty finansowe i odzyskanie środków mogą mieć miejsce na dwóch głównych etapach procedury. Etapy te mogą przypadać na ten sam rok lub na różne lata.

1) Korekty finansowe i odzyskanie środków na etapie potwierdzania: Kwoty te zostały potwierdzone przez dane państwo członkowskie lub zostały przyjęte w drodze decyzji Komisji. W 2015 r. potwierdzone korekty finansowe i odzyskanie środków ogółem wyniosły 3 499 mln EUR (w 2014 r.: 4 728 mln EUR). Potwierdzone korekty finansowe i odzyskanie środków w 2015 r. z podziałem na obszary polityki

2) Korekty finansowe i odzyskanie środków na etapie wykonania: Kwoty te odzwierciedlają ostatni etap procedury, w ramach której ostatecznie skorygowano stwierdzone przypadki nienależnie dokonanych wydatków. W sektorowych ramach regulacyjnych przewidziano kilka mechanizmów wykonania. W 2015 r. wykonane korekty finansowe i odzyskanie środków ogółem wyniosły 3 853 mln EUR (w 2014 r.: 3 285 mln EUR). Wykonanie korekt finansowych i odzyskania środków może trwać kilka lat, przede wszystkim ze względu na decyzję o korekcie/odzyskaniu w ratach lub o ich odroczeniu, które to decyzje państwa członkowskie uzyskują w ramach polityki rolnej. W ramach polityki spójności ramy prawne przewidują wykonanie na koniec okresu programowania lub po upływie tego okresu. Wykonane korekty finansowe i odzyskanie środków w 2015 r. z podziałem na obszary polityki

Powyższe informacje stanowią informacje dodatkowe, których ujawnienie nie jest wymagane na mocy standardów rachunkowości, i zawierają dane, które nie zawsze zostały uzyskane bezpośrednio z systemu rachunkowości. Bardziej szczegółowe informacje na temat danych liczbowych oraz mechanizmów zapobiegawczych i korygujących można znaleźć w dorocznym komunikacie w sprawie ochrony budżetu UE, który Komisja przygotowuje i przesyła organowi udzielającemu absolutorium oraz Trybunałowi. Komunikat jest dostępny na stronie Dyrekcji Generalnej ds. Budżetu na portalu Europa.

6. Zarządzanie ryzykiem i niepewnością w wykonaniu budżetu UE

Ryzyko i niepewność związane z wykonaniem budżetu UE można podzielić na dwie główne kategorie:

— ryzyko i niepewność o charakterze ogólnym i oczekiwanym oraz

— nieprzewidziane ryzyko i niepewność.

6.1. Ryzyko i niepewność o charakterze ogólnym i oczekiwanym

Problemy, które wystąpiły w roku budżetowym

Otoczenie makroekonomiczne

Otoczenie makroekonomiczne w UE wpływa na zdolność państw członkowskich do wywiązywania się ze swoich zobowiązań w zakresie finansowania wobec instytucji i organów UE, a tym samym na zdolność UE do dalszego wdrażania unijnych polityk, co podkreślono w sekcji 2 powyżej. Na europejską gospodarkę pozytywnie wpływa szereg korzystnych czynników, takich jak ceny ropy, kurs wymiany euro i koszty finansowania, które stymulują wywóz i spożycie prywatne. Inwestycje są jednak utrudnione ze względu na brak pewności gospodarczej i politycznej oraz – w niektórych państwach – nadmierne zadłużenie. Wkraczając w czwarty rok ożywienia gospodarczego, europejska gospodarka musi stawić czoła trudnościom i zagrożeniom związanym ze spowolnieniem wzrostu gospodarczego w gospodarkach wschodzących. Jak dotąd nie udało się osiągnąć wystarczająco silnego wzrostu gospodarczego, by znacząco ograniczyć bezrobocie, a sygnałów świadczących o ożywieniu inwestycji – które jest konieczne, by zapewnić trwałość ożywienia gospodarczego – jest niewiele. Ponadto tempo wykonania budżetu UE w ramach WRF na lata 2014–2020 jest raczej powolne. Obrazu dopełniają utrzymujące się problemy Grecji i kryzys uchodźczy.

Ożywienie gospodarcze w strefie euro nadal jest umiarkowane pomimo istotnego wpływu opisanych powyżej korzystnych czynników, które obecnie powinny się umocnić i utrzymać dłużej, niż przewidywano. W szczególności w związku z dużą podażą cena ropy ponownie spadła; obecnie oczekuje się, że utrzyma się na niskim poziomie i wzrośnie w późniejszym terminie. Polityka budżetowa w strefie euro zmienia się w nieco bardziej sprzyjającą wzrostowi, przede wszystkim ze względu na wydatki publiczne związane z napływem osób ubiegających się o azyl w niektórych państwach członkowskich. Ponadto połączenie luzowania ilościowego i ułatwień kredytowych wprowadzanych przez Europejski Bank Centralny (EBC) oznacza, że koszty finansowania w strefie euro powinny utrzymać się na niskim poziomie dłużej, niż oczekiwano; pomoże to ograniczyć fragmentację finansową i różnice między państwami członkowskimi. W międzyczasie stymulujący wpływ tych czynników jest w coraz większym stopniu neutralizowany przez pogarszające się otoczenie globalne, a skutki kryzysu (przede wszystkim wysoki poziom niepewności politycznej, zadłużenia i bezrobocia) w dalszym ciągu mają wpływ na wzrost gospodarczy.

Realny PKB (prognoza), inflacja i stopa bezrobocia w %, w zestawieniu ze średnią dla UE (5)

Realny PKB Inflacja Stopa bezrobocia 2015 2016 2017 2015 2016 2017 2015 2016 2017 Belgia 1,3 1,3 1,7 0,6 1,4 1,7 8,3 8,0 7,4 Niemcy 1,7 1,8 1,8 0,1 0,5 1,5 4,8 4,9 5,2 Estonia 0,9 2,1 2,3 0,1 1,0 2,5 6,3 6,3 7,5 Irlandia 6,9 4,5 3,5 0,0 0,6 1,4 9,4 8,5 7,8 Grecja 0,0 (0,7 ) 2,7 (1,1 ) 0,5 0,8 25,1 24,0 22,8 Hiszpania 3,2 2,8 2,5 (0,6 ) 0,1 1,5 22,3 20,4 18,9 Francja 1,1 1,3 1,7 0,1 0,6 1,3 10,5 10,5 10,3 Włochy 0,8 1,4 1,3 0,1 0,3 1,8 11,9 11,4 11,3 Cypr 1,4 1,5 2,0 (1,6 ) 0,2 1,3 15,5 14,5 13,2 Łotwa 2,7 3,1 3,2 0,2 0,4 2,0 9,9 9,2 8,6 Litwa 1,6 2,9 3,4 (0,7 ) (0,1 ) 2,1 9,0 8,0 7,2 Luksemburg 4,7 3,8 4,4 0,1 0,4 2,4 6,1 6,0 6,0 Malta 4,9 3,9 3,4 1,2 1,7 2,1 5,4 5,4 5,4 Niderlandy 2,0 2,1 2,3 0,2 0,9 1,5 6,9 6,6 6,4 Austria 0,7 1,7 1,6 0,8 0,9 1,8 6,0 6,2 6,4 Portugalia 1,5 1,6 1,8 0,5 0,7 1,1 12,6 11,7 10,8 Słowenia 2,5 1,8 2,3 (0,8 ) (0,3 ) 1,1 9,1 8,8 8,4 Słowacja 3,5 3,2 3,4 (0,3 ) 0,3 1,7 11,5 10,3 9,3 Finlandia 0,0 0,5 0,9 (0,2 ) 0,1 1,5 9,5 9,4 9,3 Strefa euro 1,6 1,7 1,9 0,0 0,5 1,5 11,0 10,5 10,2 Bułgaria 2,2 1,5 2,0 (1,1 ) (0,1 ) 0,9 10,1 9,4 8,8 Republika Czeska 4,5 2,3 2,7 0,3 0,4 1,4 5,1 4,8 4,7 Dania 1,2 1,7 1,9 0,2 0,9 1,7 6,0 5,8 5,6 Chorwacja 1,8 2,1 2,1 (0,3 ) 0,3 1,6 16,2 15,1 13,8 Węgry 2,7 2,1 2,5 0,1 1,7 2,5 6,7 6,0 5,2 Polska 3,5 3,5 3,5 (0,7 ) 0,6 1,7 7,5 7,0 6,5 Rumunia 3,6 4,2 3,7 (0,4 ) (0,2 ) 2,5 6,7 6,6 6,5 Szwecja 3,6 3,2 2,9 0,7 1,1 1,4 7,4 6,9 6,7 Zjednoczone Królestwo 2,3 2,1 2,1 0,0 0,8 1,6 5,2 5,0 4,9 UE 1,9 1,9 2,0 0,0 0,5 1,6 9,5 9,0 8,7

Przewiduje się, że PKB w strefie euro lekko wzrośnie z 1,6 % w 2015 r. do 1,7 % w 2016 r. Ożywienie światowej działalności gospodarczej powinno przynieść odczuwalne pozytywne skutki po koniec 2016 i w 2017 r. Również niektóre reformy strukturalne wdrożone w państwach członkowskich powinny pozytywnie wpływać na wzrost gospodarczy. Ustępowanie skutków kryzysu powinno przynieść korzyści w zakresie konsumpcji i inwestycji. Chociaż w niektórych obszarach gospodarki utrzymuje się wysoki poziom zadłużenia, elastyczne warunki finansowania powinny ograniczyć wyraźną presję związaną ze zmniejszaniem zadłużenia. Ogólnie wzrost PKB w strefie euro powinien w 2017 r. osiągnąć poziom 1,9 %. W 2016 r. państwa członkowskie nadal powinny notować umiarkowane ożywienie. Również Grecja – prognozuje się, że w ciągu bieżącego roku wystąpi w niej wzrost gospodarczy. Plan inwestycyjny dla Europy opracowano, by pomóc zlikwidować istniejącą lukę inwestycyjną w UE poprzez mobilizację finansowania prywatnego inwestycji strategicznych w kluczowych obszarach. Również ten plan powinien zacząć przynosić pozytywne skutki w zakresie inwestycji publicznych i prywatnych. W 2017 r. działalność gospodarcza powinna rosnąć we wszystkich państwach członkowskich.

Przewiduje się, że w 2015 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w strefie euro spadł do 2,2 % PKB i że będzie nadal spadał do 1,9 % i 1,6 % odpowiednio w 2016 i 2017 r. Zakładając, że kierunek polityki się nie zmieni, oczekuje się, że saldo strukturalne utrzyma się na zasadniczo stałym poziomie zarówno w strefie euro, jak i w UE. Relacja długu do PKB w strefie euro powinna spaść z najwyższego jak dotąd poziomu 94,5 % w 2014 r. do 91,3 % w 2017 r.

Nadal poprawiają się warunki na rynku pracy – umiarkowane ożywienie gospodarcze powoduje umiarkowany wzrost zatrudnienia. Ogółem oczekuje się, że w 2015 r. zatrudnienie w strefie euro wzrosło o 1,1 %. Prognozuje się, że w roku bieżącym i przyszłym będzie ono rosło w zbliżonym tempie, korzystając ze wzrostu działalności gospodarczej, poprawy zaufania przedsiębiorstw i większej akumulacji kapitału.

Perspektywy gospodarcze dla strefy euro w dalszym ciągu są bardzo niepewne, a ogólne zagrożenia wyraźnie wskazują na możliwe pogorszenie. Zagrożenia dla perspektyw wzrostu związane z gospodarką światową i światowymi rynkami finansowymi wyraźnie się zwiększyły, w szczególności ze względu na spowolnienie wzrostu gospodarczego w Chinach i na innych rynkach wschodzących, które może spowodować silniejsze, niż przewidywano, skutki uboczne na innych rynkach albo osiągnąć większą skalę, niż oczekiwano. W połączeniu z brakiem pewności dotyczącym korekty w Chinach dalsza normalizacja polityki monetarnej w USA może mieć bardziej niekorzystny wpływ na podatne na zagrożenia gospodarki wchodzące – w szczególności te o wysokim poziomie zadłużenia w walutach obcych – i wpłynąć na stabilność rynków finansowych. Gdyby którekolwiek z tych zagrożeń się urzeczywistniło, miałoby to negatywne skutki uboczne na rynkach państw członkowskich, rozprzestrzeniające się przez szereg kanałów. W Europie ostatnio wzrosło także ryzyko krajowe. Nieoczekiwane odnowienie kryzysu w Grecji mogłoby mieć istotniejszy wpływ na decyzje inwestycyjne i tym samym na wzrost gospodarczy. Ponadto, jeżeli najważniejsze problemy polityczne (np. zarządzanie przepływami migracyjnymi) nie zostaną skutecznie rozwiązane na szczeblu UE, rozwój sytuacji może doprowadzić do zahamowania wzrostu.

Fundusze gwarancyjne – udzielone gwarancje

UE udzieliła grupie EBI gwarancji dotyczących pożyczek udzielanych poza UE i operacji dłużnych i kapitałowych EFIS. W dniu 31 grudnia 2015 r. UE wykazała w informacjach dodatkowych do sprawozdania finansowego (zob. informacja dodatkowa 5.2.1) zobowiązania warunkowe dotyczące obu gwarancji w wysokości 19,7 mld EUR. Aby ograniczyć ryzyko, jakim dla budżetu UE jest uruchomienie gwarancji przez EBI, Komisja utworzyła osobne fundusze gwarancyjne – Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych i fundusz gwarancyjny EFIS.

Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych jest finansowany z budżetu UE do wysokości 9 % objętych gwarancją pożyczek niespłaconych na koniec roku. Na dzień 31 grudnia 2015 r. łączna wartość aktywów wynosząca 2,1 mld EUR pokrywała maksymalną ekspozycję UE w wysokości 19,45 mld EUR. Fundusz gwarancyjny EFIS od 2016 do 2022 r. stopniowo osiągnie wartość 8 mld EUR, tj. 50 % maksymalnej ekspozycji z tytułu gwarancji udzielonych przez UE, wynoszących 16 mld EUR.

Operacje zaciągania i udzielania pożyczek

UE jest uprawniona na mocy Traktatu UE do prowadzenia operacji zaciągania pożyczek, aby zgromadzić zasoby finansowe niezbędne do wypełnienia swojego mandatu. Komisja, działając w imieniu UE, obsługuje obecnie trzy główne programy – pomoc makrofinansową (MFA), pomoc dla bilansów płatniczych (BOP) oraz europejski mechanizm stabilizacji finansowej (EFSM), w ramach których może udzielać pożyczek, a kapitał niezbędny do finansowania operacji udzielania pożyczek przez UE jest pozyskiwany na rynkach kapitałowych lub od instytucji finansowych. Działalność UE w zakresie zaciągania i udzielania pożyczek jest działalnością pozabudżetową. Co do zasady pozyskane środki są pożyczane państwu będącemu beneficjentem na zasadach pożyczki wzajemnej (ang. back-to-back), tj. z takim samym kuponem odsetkowym, terminem zapadalności i w takiej samej kwocie. Niezależnie od metody back-to-back obsługa zadłużenia z tytułu instrumentów finansowych jest prawnym obowiązkiem UE, która zadba o to, aby wszystkie płatności były dokonywane w pełnej kwocie i w sposób terminowy.

Aby ograniczyć ryzyko braku możliwości spłaty zaciągniętych pożyczek, Komisja wprowadziła procedury, aby zapewnić spłatę zaciągniętych pożyczek nawet w przypadku niewywiązania się dłużnika z zobowiązań. W przypadku każdego programu dotyczącego danego kraju łączną przyznaną kwotę, (maksymalną) liczbę rat, w których nastąpi wypłata, oraz maksymalny (średni) okres zapadalności pakietu pożyczek określają decyzje PE, Rady i Komisji. Następnie Komisja i państwo będące beneficjentem uzgadniają parametry pożyczki/finansowania oraz ich raty i wypłaty transz. Ponadto wszystkie transze pożyczki, z wyjątkiem pierwszej, są uzależnione od przestrzegania ścisłych warunków – zbliżonych do tych przewidzianych w ramach wsparcia Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) – uzgodnionych w ramach programu wspólnej pomocy finansowej UE/MFW, co jest kolejnym czynnikiem wpływającym na ramy czasowe finansowania. Oznacza to, że ramy czasowe i terminy wykupu emisji zależą od powiązanej działalności UE w zakresie udzielania pożyczek. Finansowanie jest denominowane wyłącznie w euro, a terminy zapadalności wynoszą od 3 do 30 lat.

Poniższa tabela zawiera przegląd planowanego harmonogramu spłat (kwoty są podane w wartości nominalnej) dla niespłaconych kwot pożyczek w ramach EFSM i na wsparcie bilansu płatniczego na dzień podpisania niniejszego sprawozdania:

mld EUR Wsparcie bilansu płatniczego Europejski mechanizm stabilizacji finansowej OGÓŁEM Węgry Łotwa Rumunia Ogółem Irlandia Portugalia Ogółem 2017 1,15 1,15 1,15 2018 1,35 1,35 3,9 0,6 4,5 5,85 2019 0,5 1,0 1,5 1,5 2021 3,0 6,75 9,75 9,75 2022 2,7 2,7 2,7 2023 2,0 1,5 3,5 3,5 2024 0,8 1,8 2,6 2,6 2025 0,2 0,2 0,2 2026 2,0 2,0 4,0 4,0 2027 1,0 2,0 3,0 3,0 2028 2,3 2,3 2,3 2029 1,0 0,4 1,4 1,4 2031 2,25 2,25 2,25 2032 3,0 3,0 3,0 2035 2,0 2,0 2,0 2036 1,0 1,0 1,0 2038 1,8 1,8 1,8 2042 1,5 1,5 3,0 3,0 Ogółem 0 0,7 3,5 4,2 22,5 24,3 46,8 51,0

Zaciągane przez UE pożyczki stanowią bezpośrednie i bezwarunkowe zobowiązanie UE i mają gwarancje 28 państw członkowskich. Pożyczki zaciągnięte na sfinansowanie pożyczek udzielanych państwom spoza UE objęte są Funduszem Gwarancyjnym dla działań zewnętrznych. W razie niewywiązania się ze zobowiązań przez państwo członkowskie będące beneficjentem, do obsługi zadłużenia wykorzystane zostanie, w miarę możliwości, dostępne saldo środków pieniężnych na rachunku Komisji prowadzonym przez administrację finansową danego kraju. Gdyby nie było to możliwe, Komisja pobrałaby niezbędne środki od państw członkowskich. Państwa członkowskie UE są prawnie zobowiązane, zgodnie z przepisami UE dotyczącymi zasobów własnych (art. 12 rozporządzenia Rady 1150/2000), do udostępnienia środków wystarczających na wypełnienie zobowiązań UE. W związku z tym inwestorzy są narażeni tylko na ryzyko kredytowe UE, a nie na ryzyko kredytowe beneficjenta finansowanych pożyczek. Stosowanie systemu pożyczek wzajemnych sprawia, że budżet UE nie jest narażony na jakiekolwiek ryzyko stopy procentowej ani ryzyko walutowe.

Międzyrządowe mechanizmy stabilności finansowej – Europejski Instrument Stabilności Finansowej i Europejski Mechanizm Stabilności – nie wchodzą w zakres Traktatu UE i tym samym nie są uwzględniane w skonsolidowanych sprawozdaniach finansowych UE.

6.2. Nieprzewidziane ryzyko i niepewność

Co roku UE jest narażona na nieprzewidziane ryzyko i niepewność; celem instytucji i organów UE jest szybkie rozwiązywanie problemów, jakie wystąpią w ciągu roku. W roku budżetowym 2015 największe ryzyko i niepewność, z jakimi trzeba było się zmierzyć, były związane z kryzysem uchodźczym, problemami europejskich rolników i kwestią niepokrytych zestawień poniesionych wydatków i faktur otrzymanych na koniec roku.

Zarządzanie kryzysem uchodźczym

Aby zapewnić szybką i skoordynowaną europejską reakcję na kryzys, w ciągu ostatnich sześciu miesięcy Komisja Europejska przedstawiła serię wniosków ustawodawczych mających wyposażyć państwa członkowskie w narzędzia niezbędne do lepszego zarządzania tak dużym napływem uchodźców. Potroiliśmy obecność na morzu; stworzyliśmy nowy system solidarności w sytuacjach wyjątkowych, aby relokować uchodźców z państw najbardziej dotkniętych kryzysem uchodźczym; w bezprecedensowy sposób uruchomiliśmy ponad 10 mld euro z budżetu UE na działania związane z kryzysem uchodźczym oraz pomoc dla najbardziej dotkniętych nim państw; zapewniliśmy nowe ramy koordynacji i współpracy dla państw Bałkanów Zachodnich; zawiązaliśmy nowe partnerstwo z Turcją; wreszcie, przedłożyliśmy ambitny wniosek w sprawie nowej europejskiej straży granicznej i przybrzeżnej. Dzięki tym działaniom Unia wzmacnia europejską politykę azylową i migracyjną, aby podołać nowym wyzwaniom. Pomimo podejmowanych działań niepewność wynikająca z napływu dużej liczby osób ubiegających się o azyl oraz niepewność dotycząca skutków gospodarczych tego napływu utrzymuje się na wysokim poziomie.

W pierwszej kolejności Komisja wzmocniła finansowanie agencji Frontex, Europol i EASO na lata 2015 i 2016 (170 mln EUR) i zwiększyła wkład finansowy na rzecz Funduszu Azylu, Migracji i Integracji (AMIF) oraz Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ISF) z początkowych 2 mld EUR do 3,7 mld EUR. Bezpośrednie wsparcie finansowe na rzecz działań związanych z kryzysem uchodźczym poza UE doprowadziło do wzrostu wydatków na pomoc humanitarną (2,2 mld EUR), utworzenia funduszu powierniczego UE w odpowiedzi na kryzys w Syrii (500 mln EUR), utworzenia kryzysowego funduszu powierniczego UE dla Afryki (1,8 mld EUR), utworzenia Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji (1 mld EUR) i wprowadzenia innych środków związanych z bezpieczeństwem i kontrolą granic (300 mln EUR), zwalczaniem terroryzmu (100 mln EUR) i powrotem przesiedleńców i uchodźców (280 mln EUR).

Pakiet pomocowy dla europejskich rolników

Ze względu na ogólne otoczenie polityczne i rynkowe w roku budżetowym 2015 europejscy rolnicy borykali się z problemami związanymi z przepływami pieniężnymi i coraz bardziej niestabilnymi rynkami. Problemy te stanowiły ryzyko nie tylko dla europejskich rolników, ale też dla instytucji UE w kontekście skutecznego wdrażania wspólnej polityki rolnej. W odpowiedzi na tę sytuację Komisja uruchomiła 420 mln EUR pomocy w celu rozwiązania problemów w nadchodzących latach w sektorze przetworów mlecznych i wieprzowiny. Zastosowano ponadto inne środki, takie jak wprowadzenie nowych systemów dopłat do prywatnego przechowywania przetworów mlecznych i wieprzowiny oraz możliwość przyspieszenia płatności bezpośrednich dla rolników. Ogółem środki zastosowane w 2015 r. stanowią łączny pakiet wsparcia (z przyszłych budżetów) dla europejskich rolników o wartości około 500 mln EUR. Ta natychmiastowa reakcja świadczy o tym, że Komisja bardzo poważnie traktuje swoje zobowiązania wobec rolników i na dowód tego uruchamia odpowiednie środki.

Zestawienia poniesionych wydatków i faktury do zapłaty

W 2015 r. problemy związane z zestawieniami poniesionych wydatków i fakturami do zapłaty były następujące:

— nieoczekiwane tempo składania zestawień poniesionych wydatków i faktur, niezgodne z prognozami – instytucje UE musiały dostosować się do potrzeb w zakresie płatności oraz

— brak środków na płatności na koniec roku na opłacenie zestawień poniesionych wydatków i otrzymanych faktur, które trzeba było sfinansować za pomocą budżetów korygujących.

Po kilku latach stałej presji na środki na płatności w roku budżetowym 2015 odnotowano znaczną poprawę w zakresie płatności. Kwota zestawień poniesionych wydatków i faktur do zapłaty na koniec roku zmniejszyła się z 25,8 mld EUR w 2014 r. do 15,2 mld EUR na koniec 2015 r. Obniżka ta jest związana przede wszystkim z poprzednimi okresami programowania w polityce spójności, gdyż kwota zestawień poniesionych wydatków i faktur do zapłaty dotyczących programów na lata 2014–2020 była na koniec 2014 i 2015 r. znikoma.

W Komisji krótkoterminowe przepływy pieniężne prognozuje się co tydzień (a czasami codziennie), aby mieć pewność, że najbliższe zobowiązania płatnicze UE mogą być zaspokojone, w granicach limitów środków na płatności dostępnych w budżecie. Prognozy krótkoterminowe są podstawą wykorzystywaną do szacowania kwoty zasobów własnych, do których przekazania należy wezwać państwa członkowskie. W pierwszym dniu roboczym każdego miesiąca państwa członkowskie muszą przekazać na rachunki Komisji prowadzone na potrzeby zasobów własnych jedną dwunastą łącznej kwoty zasobów opartych na VAT i DNB zapisanej w budżecie Unii. W zależności od stanu środków pieniężnych Komisji państwa członkowskie mogą zostać poproszone w pierwszym kwartale roku o przyspieszenie o miesiąc lub dwa miesiące wpłat na poczet zasobów opartych na VAT i DNB. Te zaliczki muszą zostać odliczone przy okazji wezwań do przekazania środków w późniejszych miesiącach, w zależności od prognozowanego zapotrzebowania na środki pieniężne.

W ramach swoich zwykłych działań Komisja szczegółowo monitoruje zapotrzebowanie na środki na płatności UE w perspektywie średnio- i długoterminowej. Jest to na przykład wymagane do przygotowania wniosków Komisji dotyczących WRF, w ramach przygotowania budżetu rocznego oraz podczas przygotowywania budżetów korygujących. Na etapie negocjacji WRF wykorzystane modele i założenia, na których one się opierają, są regularnie monitorowane oraz w razie potrzeby aktualizowane. Wyniki modeli są wykorzystywane w negocjacjach budżetowych, w czasie których ustala się pułap środków na płatności w WRF.

Zdarzenia po dniu bilansowym – Referendum w Zjednoczonym Królestwie

W dniu 23 czerwca 2016 r. obywatele Zjednoczonego Królestwa zagłosowali za wyjściem z Unii Europejskiej. Aby nadać skuteczność decyzji narodu brytyjskiego, konieczne jest uruchomienie art. 50 Traktatu o Unii Europejskiej. W artykule tym określono procedurę na wypadek, gdy państwo członkowskie postanawia wyjść z Unii Europejskiej. Dopiero uruchomienie tego artykułu umożliwi rozpoczęcie negocjacji w sprawie wyjścia Zjednoczonego Królestwa z UE. Zgodnie z wytycznymi Rady Europejskiej Unia będzie prowadzić negocjacje i zawrze ze Zjednoczonym Królestwem umowę określającą warunki jego wystąpienia, uwzględniającą ramy jego przyszłych stosunków z Unią. Na dzień podpisania niniejszego sprawozdania finansowego nie otrzymano formalnego powiadomienia o uruchomieniu art. 50.

OŚWIADCZENIE KSIĘGOWEGO DOŁĄCZONE DO SKONSOLIDOWANEGO SPRAWOZDANIA ROCZNEGO

Skonsolidowane sprawozdanie roczne Unii Europejskiej za 2015 r. sporządzono na podstawie informacji przedstawionych przez instytucje i organy na mocy art. 148 ust. 2 rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Unii Europejskiej. Niniejszym oświadczam, że sprawozdanie to zostało sporządzone zgodnie z tytułem IX tego rozporządzenia finansowego oraz z zasadami, regułami i metodami rachunkowości określonymi w informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego.

Księgowi tych instytucji i organów przekazali mi wszystkie informacje niezbędne w celu sporządzenia sprawozdania prezentującego aktywa i zobowiązania Unii Europejskiej oraz wykonanie budżetu, jak również potwierdzili ich wiarygodność.

Niniejszym poświadczam, że w oparciu o wyżej wymienione informacje oraz kontrole, które uznałem za niezbędne przed podpisaniem sprawozdania finansowego Komisji Europejskiej, mam wystarczającą pewność, że sprawozdanie rzetelnie przedstawia, we wszystkich istotnych aspektach, sytuację finansową, wyniki operacji oraz przepływy pieniężne Unii Europejskiej.

[podpisano] Manfred KRAFF Księgowy Komisji z dnia 8 lipca 2016 r.

SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ORAZ INFORMACJE DODATKOWE (1)

SPIS TREŚCI

BILANS 27

SPRAWOZDANIE Z FINANSOWYCH WYNIKÓW DZIAŁALNOŚCI 28

RACHUNEK PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH 29

ZESTAWIENIE ZMIAN W AKTYWACH NETTO 30

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO 31

1. ISTOTNE ZASADY RACHUNKOWOŚCI 31

2. INFORMACJE DODATKOWE DO BILANSU 42

3. INFORMACJE DODATKOWE DO SPRAWOZDANIA Z FINANSOWYCH WYNIKÓW DZIAŁALNOŚCI 69

4. INFORMACJE DODATKOWE DO RACHUNKU PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH 78

5. AKTYWA I ZOBOWIĄZANIA WARUNKOWE ORAZ INNE ISTOTNE POZYCJE 78

6. ZARZĄDZANIE RYZYKIEM FINANSOWYM 83

7. UJAWNIENIE INFORMACJI NA TEMAT PODMIOTÓW POWIĄZANYCH 95

8. ZDARZENIA NASTĘPUJĄCE PO DNIU BILANSOWYM 97

9. ZAKRES KONSOLIDACJI 98

ZAGREGOWANE SPRAWOZDANIA Z WYKONANIA BUDŻETU ORAZ INFORMACJE DODATKOWE 100

BILANS

mln EUR Informacja dodatkowa 31.12.2015 31.12.2014 AKTYWA TRWAŁE Wartości niematerialne i prawne 2,1 337 282 Rzeczowe aktywa trwałe 2,2 8 700 7 937 Inwestycje rozliczane zgodnie z metodą praw własności 2,3 497 409 Aktywa finansowe 2,4 56 965 56 438 Zaliczkowanie 2,5 29 879 18 358 Należności z tytułu transakcji wymiany i należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany 2,6 870 1 198 97 248 84 623 AKTYWA OBROTOWE Aktywa finansowe 2,4 9 907 11 811 Zaliczkowanie 2,5 15 277 34 237 Należności z tytułu transakcji wymiany i należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany 2,6 9 454 14 380 Zapasy 2,7 138 128 Środki pieniężne i ich ekwiwalenty 2,8 21 671 17 545 56 448 78 101 AKTYWA OGÓŁEM 153 696 162 724 ZOBOWIĄZANIA DŁUGOTERMINOWE Świadczenia emerytalno-rentowe oraz inne świadczenia pracownicze 2,9 (63 814 ) (58 616 ) Rezerwy 2,10 (1 716 ) (1 537 ) Zobowiązania finansowe 2,11 (51 764 ) (51 851 ) (117 293 ) (112 005 ) ZOBOWIĄZANIA KRÓTKOTERMINOWE Rezerwy 2,10 (314) (745) Zobowiązania finansowe 2,11 (7 939 ) (8 828 ) Zobowiązania 2,12 (32 191 ) (43 180 ) Bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów i przychody przyszłych okresów 2,13 (68 402 ) (55 973 ) (108 846 ) (108 726 ) ZOBOWIĄZANIA OGÓŁEM (226 139 ) (220 730 ) AKTYWA NETTO (72 442 ) (58 006 ) Rezerwy 2,14 4 682 4 435 Kwoty, do wniesienia których należy wezwać państwa członkowskie (2) 2,15 (77 124 ) (62 441 ) AKTYWA NETTO (72 442 ) (58 006 )

SPRAWOZDANIE Z FINANSOWYCH WYNIKÓW DZIAŁALNOŚCI

mln EUR Informacja dodatkowa 2015 2014 PRZYCHODY Przychody z transakcji innych niż transakcje wymiany Zasoby własne oparte na DNB 3.1 95 355 104 688 Tradycyjne zasoby własne 3.2 18 649 17 137 Zasoby własne oparte na VAT 3.3 18 328 17 462 Grzywny 3.4 531 2 297 Odzyskanie wydatków 3.5 1 547 3 418 Inne 3.6 5 067 5 623 Suma cząstkowa 139 478 150 625 Przychody z transakcji wymiany Przychody finansowe 3.7 1 846 2 298 Inne 3.8 1 562 1 066 Suma cząstkowa 3 408 3 364 Przychody ogółem 142 886 153 989 KOSZTY (6) Wydatkowane przez państwa członkowskie 3.9 Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji (45 032 ) (44 465 ) Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz inne instrumenty na rzecz rozwoju obszarów wiejskich (16 376 ) (14 046 ) Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego oraz Fundusz Spójności (38 745 ) (43 345 ) Europejski Fundusz Społeczny (9 849 ) (12 651 ) Inne (2 380 ) (2 307 ) Wydatkowane przez Komisję, agencje wykonawcze i fundusze powiernicze 3.10 (15 626 ) (15 311 ) Wydatkowane przez inne agencje i organy UE 3.11 (1 209 ) (1 025 ) Wydatkowane przez państwa trzecie i organizacje międzynarodowe 3.11 (3 031 ) (2 770 ) Wydatkowane przez inne podmioty 3.11 (2 107 ) (1 799 ) Koszty personelu oraz rent i emerytur 3.12 (10 273 ) (9 662 ) Zmiany w założeniach aktuarialnych dotyczących świadczeń pracowniczych 3.13 (2 040 ) (9 170 ) Koszty finansowe 3.14 (1 986 ) (2 926 ) Udział w deficycie netto wspólnych przedsięwzięć i jednostek stowarzyszonych 3.15 (641) (640) Inne koszty 3,16 (6 623 ) (5 152 ) Koszty ogółem (155 919 ) (165 269 ) WYNIK EKONOMICZNY ZA ROK (13 033 ) (11 280 )

RACHUNEK PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH

mln EUR Informacja dodatkowa 2015 2014 Wynik ekonomiczny za rok (13 033 ) (11 280 ) Działalność operacyjna 4.2 Amortyzacja wartości niematerialnych i prawnych 74 61 Amortyzacja rzeczowych aktywów trwałych 489 408 (Zwiększenie)/zmniejszenie stanu udzielonych pożyczek 1 591 (1 298 ) (Zwiększenie)/zmniejszenie stanu zaliczkowania 7 439 6 844 (Zwiększenie)/zmniejszenie stanu należności z tytułu transakcji wymiany i należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany 5 253 (1 898 ) (Zwiększenie)/zmniejszenie stanu zapasów (10) — Zwiększenie/(zmniejszenie) stanu zobowiązań z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych oraz innych świadczeń pracowniczych 5 198 11 798 Zwiększenie/(zmniejszenie) stanu rezerw (253) 414 Zwiększenie/(zmniejszenie) stanu zobowiązań finansowych (977) 1 146 Zwiększenie/(zmniejszenie) stanu zobowiązań (10 989 ) 6 967 Zwiększenie/(zmniejszenie) stanu biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów i przychodów przyszłych okresów 12 429 (309) Nadwyżka budżetowa za poprzedni rok ujęta jako przychód niepieniężny (1 435 ) (1 005 ) Pozostałe zmiany stanu pozycji niepieniężnych 32 130 Działalność inwestycyjna 4.3 (Zwiększenie)/zmniejszenie stanu wartości niematerialnych i prawnych oraz rzeczowych aktywów trwałych (1 381 ) (2 347 ) (Zwiększenie)/zmniejszenie stanu inwestycji rozliczanych zgodnie z metodą praw własności (87) (60) (Zwiększenie)/zmniejszenie stanu aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży (213) (1 536 ) PRZEPŁYWY PIENIĘŻNE NETTO 4 126 8 035 Zwiększenie/(zmniejszenie) netto stanu środków pieniężnych i ich ekwiwalentów 4 126 8 035 Środki pieniężne i ich ekwiwalenty na początek roku 2.8 17 545 9 510 Środki pieniężne i ich ekwiwalenty na koniec roku 2.8 21 671 17 545

ZESTAWIENIE ZMIAN W AKTYWACH NETTO

mln EUR Rezerwy (A) Kwoty, do których wniesienia należy wezwać państwa członkowskie (B) Aktywa netto =(A)+(B) Kapitał z aktualizacji wyceny Inne kapitały rezerwowe Skumulowana nadwyżka/(Skumulowany deficyt) Wynik ekonomiczny za rok STAN NA DZIEŃ 31.12.2013 99 3 974 (45 560 ) (4 365 ) (45 852 ) Zmiany stanu kapitału rezerwowego Funduszu Gwarancyjnego — 247 (247) — — Zmiany wartości godziwej 139 — — — 139 Inne — (24) 16 — (8) Alokacja wyniku ekonomicznego za 2013 r. — (0) (4 365 ) 4 365 — Wynik budżetowy za 2013 r. zapisany na dobro państw członkowskich — — (1 005 ) — (1 005 ) Wynik ekonomiczny za rok — — — (11 280 ) (11 280 ) STAN NA DZIEŃ 31.12.2014 238 4 197 (51 161 ) (11 280 ) (58 006 ) Zmiany stanu kapitału rezerwowego Funduszu Gwarancyjnego — 189 (189) — — Zmiany wartości godziwej 54 — — — 54 Inne — 2 (24) — (22) Alokacja wyniku ekonomicznego za 2014 r. — 3 (11 283 ) 11 280 — Wynik budżetowy za 2014 r. zapisany na dobro państw członkowskich — — (1 435 ) — (1 435 ) Wynik ekonomiczny za rok — — — (13 033 ) (13 033 ) STAN NA DZIEŃ 31.12.2015 292 4 390 (64 091 ) (13 033 ) (72 442 )

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO

1. ISTOTNE ZASADY RACHUNKOWOŚCI

1.1. PODSTAWA PRAWNA I ZASADY RACHUNKOWOŚCI

Księgi rachunkowe UE prowadzi się zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 966/2012 z dnia 25 października 2012 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii oraz uchylającym rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 (Dz.U. L 298 z 26.10.2012, s. 1), zwanym dalej „rozporządzeniem finansowym”, oraz zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 1268/2012 z dnia 29 października 2012 r. (Dz.U. L 362 z 31.12.2012, s. 1) w sprawie zasad stosowania ww. rozporządzenia finansowego.

Zgodnie z art. 143 rozporządzenia finansowego UE sporządza swoje sprawozdanie finansowe w oparciu o system rachunkowości memoriałowej bazujący na międzynarodowych standardach rachunkowości dla sektora publicznego (IPSAS). Wspomniane zasady rachunkowości przyjęte przez księgowego Komisji muszą być stosowane przez wszystkie instytucje i organy UE objęte konsolidacją, co pozwala na wprowadzenie jednolitych zasad rachunkowości, wyceny oraz prezentacji sprawozdań w celu harmonizacji procesu sporządzania sprawozdań finansowych i konsolidacji. Konta prowadzone są w euro w układzie roku kalendarzowego.

1.2. ZASADY RACHUNKOWOŚCI

Celem sprawozdania finansowego jest dostarczenie przydatnych dla szerokiego kręgu odbiorców informacji o sytuacji finansowej, wynikach i przepływach pieniężnych danego podmiotu. W przypadku UE, będącej podmiotem sektora publicznego, bardziej konkretnym celem jest dostarczenie informacji przydatnych w procesie decyzyjnym oraz wykazanie, że podmiot rozlicza się z powierzonych mu środków. Niniejszy dokument został sporządzony w oparciu o wyżej wymienione cele.

Ogólne założenia (lub zasady rachunkowości), których należy przestrzegać przy sporządzaniu sprawozdania finansowego, są określone w regule rachunkowości UE nr 1 „Sprawozdania finansowe”, są identyczne z zasadami opisanymi w Międzynarodowym standardzie rachunkowości dla sektora publicznego (IPSAS) nr 1 i obejmują: rzetelną prezentację, zasadę memoriału, założenie kontynuowania działalności, ciągłość prezentacji, agregowanie, kompensowanie i porównywalność informacji. Zgodnie z art. 144 rozporządzenia finansowego sprawozdania finansowe powinny charakteryzować się właściwością, rzetelnością, zrozumiałością i porównywalnością.

Sporządzenie sprawozdania finansowego zgodnie z wyżej wymienionymi regułami i zasadami wiąże się z koniecznością dokonania przez kierownictwo szacunków, które mają wpływ na kwoty wykazywane w niektórych pozycjach bilansu i sprawozdania z finansowych wyników działalności, a także związane z nimi informacje dotyczące instrumentów finansowych, oraz aktywów i zobowiązań warunkowych.

1.3. KONSOLIDACJA

Zakres konsolidacji

Skonsolidowane sprawozdanie finansowe UE obejmuje wszystkie znaczące jednostki kontrolowane (tj. instytucje UE (w tym Komisję) i agencje UE), jednostki stowarzyszone i wspólne przedsięwzięcia. Pełna lista jednostek objętych konsolidacją znajduje się w informacji dodatkowej 9 do sprawozdania finansowego UE. Na chwilę obecną znajdują się na niej 52 jednostki kontrolowane, 7 wspólnych przedsięwzięć i 1 jednostka stowarzyszona. W stosunku do 2014 r. zakres konsolidacji nie zmienił się, z wyjątkiem uwzględnienia jednego nowego wspólnego przedsięwzięcia i usunięcia innego wspólnego przedsięwzięcia – zob. informacja dodatkowa 2.3.

Jednostki kontrolowane

Decyzja o objęciu jednostki konsolidacją opiera się na koncepcji kontroli. Jednostki kontrolowane to wszystkie jednostki, o których polityce finansowej i operacyjnej bezpośrednio lub pośrednio decyduje UE, aby móc czerpać korzyści z ich działalności. Wykonywanie tego typu uprawnień musi być możliwe na bieżąco. Jednostki kontrolowane są w pełni objęte konsolidacją. Konsolidacja rozpoczyna się od samego początku objęcia kontroli, a kończy się z momentem zakończenia sprawowania kontroli.

Najpowszechniejszymi wskaźnikami sprawowania kontroli w ramach UE są: utworzenie jednostki na mocy traktatów ustanawiających lub prawa wtórnego, finansowanie jednostki z budżetu ogólnego, posiadanie praw głosu w organach zarządzających, przeprowadzanie kontroli przez Trybunał i udzielanie absolutorium przez Parlament Europejski. Dla każdej jednostki dokonuje się oceny, aby móc zadecydować, czy co najmniej jedno z wyżej wymienionych kryteriów jest wystarczające do stwierdzenia faktu sprawowania kontroli.

Zgodnie z tym podejściem uznaje się, że instytucje (poza EBC) oraz agencje UE (poza agencjami wchodzącymi w skład dawnego drugiego filara) są pod wyłączną kontrolą UE, a zatem są objęte konsolidacją. Za jednostkę kontrolowaną uznaje się również Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (EWWiS) w likwidacji.

Wszystkie istotne transakcje i salda pomiędzy jednostkami kontrolowanymi przez UE podlegają wyeliminowaniu, a niezrealizowane zyski i straty z takich transakcji nie są istotne, więc nie zostały wyeliminowane.

Wspólne przedsięwzięcia

Wspólne przedsięwzięcie jest wynikiem ustaleń umownych, na mocy których UE i jedna lub więcej stron („wspólnicy przedsięwzięcia”) podejmują działalność gospodarczą podlegającą wspólnej kontroli. Wspólna kontrola to określony w umowie podział bezpośredniej lub pośredniej kontroli nad działalnością z możliwością świadczeń. Udziały we wspólnych przedsięwzięciach wykazywane są zgodnie z metodą praw własności (zob. 1.5.4 poniżej).

Jednostki stowarzyszone

Jednostki stowarzyszone to jednostki, na które UE bezpośrednio lub pośrednio wywiera znaczący wpływ, lecz nie ma nad nimi kontroli. Przyjmuje się, że znaczący wpływ występuje wtedy, gdy UE posiada bezpośrednio lub pośrednio przynajmniej 20 % praw głosu. Udział w jednostkach stowarzyszonych wykazywany jest zgodnie z metodą praw własności (zob. 1.5.4 poniżej).

Jednostki nieobjęte konsolidacją, których środkami zarządza Komisja

Środkami wspólnego systemu ubezpieczenia chorobowego dla pracowników UE, Europejskiego Funduszu Rozwoju oraz funduszu gwarancyjnego dla uczestników zarządza w ich imieniu Komisja, jednak z uwagi na to, że jednostki te nie są kontrolowane przez UE, nie są one ujęte w jej skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym.

1.4. PODSTAWA SPORZĄDZENIA SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO

1.4.1. Waluta i zasady przeliczania

Waluta funkcjonalna i sprawozdawcza

Sprawozdanie finansowe prezentowane jest w mln euro, przy czym euro jest walutą funkcjonalną i sprawozdawczą UE.

Transakcje i salda

Transakcje w walutach obcych przelicza się na euro według kursu obowiązującego w dniu transakcji. Dodatnie i ujemne różnice kursowe wynikające z rozliczenia transakcji w walutach obcych oraz z ponownego przeliczenia według kursów wymiany obowiązujących na koniec roku pieniężnych składników aktywów i zobowiązań denominowanych w walutach obcych ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności.

Inne metody przeliczania stosuje się w przypadku rzeczowych aktywów trwałych i wartości niematerialnych i prawnych, które zachowują wartość w euro według kursu na dzień zakupu.

Stan na koniec roku pieniężnych składników aktywów i zobowiązań denominowanych w walutach obcych przelicza się na euro według kursu obowiązującego na dzień 31 grudnia:

Kurs wymiany EUR

Waluta 31.12.2015 31.12.2014 BGN 1,9558 1,9558 CZK 27,0230 27,7350 DKK 7,4626 7,4453 GBP 0,7340 0,7789 HRK 7,6380 7,6580 HUF 315,9800 315,5400 PLN 4,2639 4,2732 RON 4,5240 4,4828 SEK 9,1895 9,3930 CHF 1,0835 1,2024 JPY 131,0700 145,2300 USD 1,0887 1,2141

Zmiany wartości godziwej instrumentów finansowych rynku pieniężnego denominowanych w walucie obcej i zaklasyfikowanych jako dostępne do sprzedaży, które powiązane są z różnicami wynikającymi z przeliczenia walut, ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. Różnice wynikające z przeliczenia dotyczące niepieniężnych składników aktywów i zobowiązań finansowych wycenianych według wartości godziwej przez wynik finansowy ujmowane są w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. Różnice wynikające z przeliczenia dotyczące niepieniężnych instrumentów finansowych zaklasyfikowanych jako dostępne do sprzedaży wykazywane są w kapitale z aktualizacji wyceny.

1.4.2. Wykorzystanie szacunków

Zgodnie z IPSAS i ogólnie przyjętymi zasadami rachunkowości kwoty wykazane w sprawozdaniu finansowym muszą opierać się na szacunkach i założeniach kierownictwa, których podstawą są możliwie jak najbardziej wiarygodne dostępne informacje. Istotne szacunki dotyczą m.in.: kwot na zobowiązania z tytułu świadczeń pracowniczych, rezerw, ryzyka finansowego związanego z zapasami i należnościami, naliczonych dochodów i biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów, aktywów i zobowiązań warunkowych oraz stopnia utraty wartości w przypadku wartości niematerialnych i prawnych oraz rzeczowych aktywów trwałych, a także kwot ujawnionych w informacji dodatkowej dotyczącej instrumentów finansowych. Rzeczywiste wyniki mogą nie pokrywać się z tymi szacunkami. Zmiany w zakresie szacunków znajdują odzwierciedlenie w okresie, w którym stają się one wiadome.

1.5. BILANS

1.5.1. Wartości niematerialne i prawne

Zakupione licencje na oprogramowanie komputerowe wykazywane są według kosztu historycznego pomniejszonego o umorzenie i straty z tytułu trwałej utraty wartości. Te aktywa amortyzuje się metodą liniową przez szacowany okres ich użytkowania. Szacowany okres użytkowania tych aktywów odpowiada ich okresowi ekonomicznej użyteczności lub okresowi użyteczności określonemu w drodze umowy. Wartości niematerialne i prawne powstałe w wyniku procesów wewnętrznych są kapitalizowane, gdy spełnione są odpowiednie kryteria określone w zasadach rachunkowości UE, wyłącznie w odniesieniu do etapu wytworzenia danego składnika aktywów. Koszty, które można kapitalizować, obejmują wszystkie koszty, które da się bezpośrednio przyporządkować i które są niezbędne do opracowania, wytworzenia i przygotowania danego składnika aktywów, aby mógł on funkcjonować w sposób zgodny z zamierzeniami kierownictwa. Koszty powiązane z działalnością naukowo-badawczą, koszty prac rozwojowych oraz koszty utrzymania, których nie można kapitalizować, ujmuje się jako koszty okresu, w którym zostały poniesione.

1.5.2. Rzeczowe aktywa trwałe

Wszystkie rzeczowe aktywa trwałe wykazywane są według kosztu historycznego pomniejszonego o umorzenie i straty z tytułu trwałej utraty wartości. Koszt obejmuje wydatki, które da się bezpośrednio przyporządkować do nabycia, budowy lub przekazania składnika aktywów.

Późniejsze koszty są uwzględniane w wartości bilansowej składnika aktywów lub ujmowane jako odrębny składnik aktywów, jedynie gdy jest prawdopodobne, że przyszłe korzyści ekonomiczne lub świadczenia związane z danym składnikiem aktywów wpłyną do UE oraz pod warunkiem że możliwa jest wiarygodna wycena kosztu tego składnika aktywów. Koszty związane z naprawą i utrzymaniem wykazywane są w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności w okresie obrachunkowym, w którym zostały poniesione.

Grunty i dzieła sztuki nie podlegają amortyzacji, jako że uznaje się, że mają one nieokreślony okres użytkowania. Środki trwałe w budowie nie podlegają amortyzacji, ponieważ aktywa te nie są jeszcze dostępne do użytku. Inne składniki aktywów amortyzowane są metodą liniową w celu alokacji ich kosztu pomniejszonego o ich wartość końcową przez szacunkowy okres ich użytkowania w następujący sposób:

Aktywa Stawka amortyzacji metodą liniową Budynki 4 % do 10 % Urządzenia i wyposażenie techniczne 10 % do 25 % Meble i środki transportu 10 % do 25 % Sprzęt komputerowy 25 % do 33 % Inne 10 % do 33 %

Zyski i straty ze zbycia ustala się, porównując wpływy, pomniejszone o koszty sprzedaży, z wartością bilansową zbywanego składnika aktywów i ujmuje się je w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności.

Leasing

Leasing rzeczowych aktywów trwałych, w przypadku którego zasadniczo całe ryzyko oraz wszystkie korzyści związane z własnością przypadają na UE, uznaje się za leasing finansowy. Leasing finansowy kapitalizuje się w kwocie równej wartości godziwej przedmiotu leasingu, ustalonej na dzień rozpoczęcia leasingu, lub w kwocie równej wartości bieżącej minimalnych opłat leasingowych, jeżeli jest ona niższa od wartości godziwej. Część odsetkowa raty leasingu finansowego ujmowana jest jako koszt przez okres leasingu według stałej okresowej stopy procentowej w stosunku do nieuregulowanego salda zobowiązania. Zobowiązania z tytułu opłat leasingowych bez uwzględnienia kosztów finansowych ujmuje się w zobowiązaniach finansowych (długo- i krótkoterminowych). Odsetki od kosztów finansowych ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności przez okres leasingu, tak aby uzyskać stałą okresową stopę procentową w stosunku do nieuregulowanego salda zobowiązania w każdym z okresów. Aktywa posiadane na podstawie leasingu finansowego amortyzuje się przez okres użytkowania składnika aktywów lub przez okres leasingu, w zależności od tego, który z nich jest krótszy.

Leasing, w przypadku którego leasingodawca zachowuje znaczącą część ryzyka i korzyści związanych z własnością, jest leasingiem operacyjnym. Raty leasingu operacyjnego ujmuje się metodą liniową jako koszt w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności przez okres leasingu.

1.5.3. Utrata wartości aktywów niefinansowych

Aktywa o nieokreślonym okresie użytkowania nie podlegają amortyzacji ani umorzeniu i są corocznie kontrolowane pod kątem utraty wartości. Składniki aktywów podlegające amortyzacji i umorzeniu są analizowane pod kątem utraty wartości, gdy zdarzenia lub zmiana okoliczności wskazują, że wartość bilansowa może być niemożliwa do odzyskania. Stratę z tytułu trwałej utraty wartości ujmuje się w kwocie, o którą wartość bilansowa składnika aktywów przewyższa jego wartość odzyskiwalną. Wartość odzyskiwalna to wartość godziwa składnika aktywów pomniejszona o koszty sprzedaży lub wartość użytkowa, w zależności od tego, która z tych wartości jest wyższa.

Wartości końcowe i okresy użytkowania wartości niematerialnych i prawnych oraz rzeczowych aktywów trwałych poddawane są przeglądowi i w razie konieczności korygowane, co najmniej raz do roku. Wartość bilansowa składnika aktywów jest natychmiast odpisywana do jego wartości odzyskiwalnej, jeżeli wartość bilansowa składnika aktywów jest wyższa niż jego szacunkowa wartość odzyskiwalna. Jeżeli przyczyny utraty wartości ujętej w poprzednich latach nie mają już zastosowania, odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości są odpowiednio cofane.

1.5.4. Inwestycje rozliczane zgodnie z metodą praw własności

Udziały w jednostkach stowarzyszonych i wspólnych przedsięwzięciach

Udziały w jednostkach stowarzyszonych i wspólnych przedsięwzięciach wykazywane są zgodnie z metodą praw własności i są początkowo ujmowane według kosztu. Udział UE w wynikach jednostek stowarzyszonych i wspólnych przedsięwzięć jest ujmowany w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności, a jej udział w zmianach stanu kapitałów rezerwowych jest ujmowany w kapitałach rezerwowych. Wartość księgowa jednostki stowarzyszonej i wspólnego przedsięwzięcia w sprawozdaniu finansowym na dzień bilansowy jest równa kosztowi początkowemu wraz ze wszystkimi zmianami (dalsze wkłady, udział w wynikach ekonomicznych i zmianach stanu kapitału rezerwowego, utraty wartości oraz dywidendy). Otrzymane wypłaty od jednostek stowarzyszonych lub wspólnych przedsięwzięć obniżają wartość bilansową danego składnika aktywów.

Jeżeli udział UE w deficycie wspólnego przedsięwzięcia jest równy jej udziałowi w tym wspólnym przedsięwzięciu lub go przekracza, UE przestaje ujmować swój udział w przyszłych stratach („nieujęte straty”). Nieujęty udział w stratach uzyskuje się w drodze technicznej operacji rachunkowej wymaganej przy stosowaniu metody praw własności. Takie nieujęte straty nie stanowią strat dla UE i wynikają z faktu, że tradycyjnie wydatki ujmowane są przed podwyższeniem kapitału w drodze wniesienia wkładu niepieniężnego przez wspólników przedsięwzięcia innych niż UE.

Niezrealizowane zyski i straty z transakcji pomiędzy UE a jej jednostkami stowarzyszonymi lub wspólnymi przedsięwzięciami nie są znaczące, w związku z czym nie zostały wyeliminowane. Zasady rachunkowości stosowane przez jednostki stowarzyszone lub wspólne przedsięwzięcia mogą różnić się od zasad przyjętych przez UE dla podobnych transakcji i zdarzeń w podobnych okolicznościach.

Jeżeli występują oznaki utraty wartości, w razie konieczności dokonuje się odpisu do niższej wartości odzyskiwalnej. Wartość odzyskiwalną określa się zgodnie z zasadami opisanymi w informacji dodatkowej 1.5.3. Jeżeli przyczyny utraty wartości przestają mieć zastosowanie w późniejszym terminie, dokonuje się cofnięcia odpisu aktualizującego z tytułu utraty wartości do wartości bilansowej, jaka zostałaby określona, gdyby nie dokonano żadnego odpisu aktualizującego z tytułu utraty wartości.

W przypadku gdy UE posiada przynajmniej 20 % funduszu kapitału inwestycyjnego, nie dąży do wywierania znaczącego wpływu. Takie fundusze traktuje się zatem jako instrumenty finansowe i klasyfikuje jako aktywa finansowe dostępne do sprzedaży.

1.5.5. Aktywa finansowe

Klasyfikacja

UE dzieli swoje aktywa finansowe na następujące kategorie: aktywa finansowe wyceniane według wartości godziwej przez wynik finansowy; udzielone pożyczki i należności; inwestycje utrzymywane do terminu zapadalności; oraz aktywa finansowe dostępne do sprzedaży. Klasyfikacja instrumentów finansowych ustalana jest w momencie początkowego ujęcia i podlega ponownej wycenie na każdy dzień bilansowy.

(i) Aktywa finansowe wyceniane według wartości godziwej przez wynik finansowy

Składnik aktywów zalicza się do tej kategorii, jeżeli został nabyty zasadniczo w celu sprzedaży w perspektywie krótkoterminowej lub jeżeli został do tej kategorii zaklasyfikowany przez UE. W kategorii tej ujmuje się również instrumenty pochodne. Należące do tej kategorii aktywa uznaje się za aktywa obrotowe, jeżeli ich zbycie przewidziane jest w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego. W ciągu ostatniego roku budżetowego UE nie utrzymywała żadnych aktywów finansowych zaliczających się do tej kategorii.

(ii) Udzielone pożyczki i należności

Udzielone pożyczki i należności to aktywa finansowe niebędące instrumentami pochodnymi, ze stałymi lub ustalonymi płatnościami, nienotowane na aktywnym rynku. Powstają one, gdy UE przekazuje środki pieniężne, towary lub usługi bezpośrednio dłużnikowi i nie ma zamiaru wprowadzać należności do obrotu lub w przypadku, gdy UE wstępuje w prawa pierwotnego kredytodawcy po dokonaniu przez UE płatności w ramach umowy gwarancji. Płatności należne w terminie do 12 miesięcy od dnia bilansowego uznaje się za aktywa obrotowe. Płatności należne w terminie przekraczającym 12 miesięcy od dnia bilansowego uznaje się za aktywa trwałe. Pożyczki i należności obejmują depozyty terminowe o pierwotnym terminie zapadalności powyżej trzech miesięcy.

(iii) Inwestycje utrzymywane do terminu zapadalności

Inwestycje utrzymywane do terminu zapadalności to aktywa finansowe niebędące instrumentami pochodnymi, ze stałymi lub ustalonymi płatnościami i stałymi terminami zapadalności, które UE ma zamiar i może utrzymywać do terminu zapadalności. W ciągu ostatniego roku budżetowego UE nie utrzymywała żadnych inwestycji zaliczających się do tej kategorii.

(iv) Aktywa finansowe dostępne do sprzedaży

Aktywa finansowe dostępne do sprzedaży to aktywa niebędące instrumentami pochodnymi, które zostały przypisane do niniejszej kategorii lub które nie zaliczają się do żadnej z pozostałych kategorii. Klasyfikuje się je jako aktywa obrotowe lub trwałe, w zależności od okresu, przez który UE planuje je posiadać i który zwykle odpowiada terminowi zapadalności. Inwestycje w jednostkach nieobjętych konsolidacją ani nieujmowanych metodą praw własności oraz inne inwestycje kapitałowe (np. operacje w oparciu o kapitał podwyższonego ryzyka) również klasyfikuje się jako aktywa finansowe dostępne do sprzedaży.

Początkowe ujęcie i wycena

Zakup i sprzedaż aktywów finansowych wycenianych według wartości godziwej przez wynik finansowy, utrzymywanych do terminu zapadalności i dostępnych do sprzedaży (z wyjątkiem środków pieniężnych i ich ekwiwalentów), ujmuje się na dzień transakcji, czyli dzień, w którym UE zobowiązała się kupić lub sprzedać składnik aktywów. Pożyczki ujmuje się w dniu przekazania środków pieniężnych pożyczkobiorcom. Instrumenty finansowe ujmuje się początkowo według wartości godziwej. W przypadku wszystkich aktywów finansowych niewycenianych według wartości godziwej przez wynik finansowy koszty transakcji dodaje się do wartości godziwej przy początkowym ujęciu. Aktywa finansowe wyceniane według wartości godziwej przez wynik finansowy ujmuje się początkowo w wartości godziwej, a koszty transakcji ujmuje się jako koszty w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności.

W początkowym ujęciu wartość godziwa składnika aktywów finansowych odpowiada zwykle cenie transakcji (tj. wartości godziwej otrzymanej zapłaty). Jednakże wartość godziwą udzielonej pożyczki długoterminowej, która jest nieoprocentowana lub oprocentowana poniżej rynkowych stóp procentowych, ustala się jako wartość bieżącą wszystkich przyszłych wpływów środków pieniężnych dyskontowanych w oparciu o obowiązującą rynkową stopę procentową dla podobnego instrumentu o podobnym ratingu.

Pożyczki udzielone wycenia się w ich kwocie nominalnej, którą uznaje się za wartość godziwą pożyczki. Istnieją ku temu następujące powody:

— „Otoczenie rynkowe” pożyczek UE jest bardzo specyficzne i różni się od rynku kapitałowego, na którym emitowane są obligacje komercyjne lub skarbowe. Pożyczkodawcy na rynku kapitałowym mają bowiem możliwość wyboru alternatywnych inwestycji, co znajduje swoje odzwierciedlenie w cenach rynkowych. UE jest jednak pozbawiona tej możliwości, jako że nie może ona inwestować środków na rynkach kapitałowych; pożycza ona środki tylko po to, by udzielić pożyczek o takiej samej stopie procentowej. Oznacza to, że w odniesieniu do pożyczonych przez siebie środków UE nie dysponuje innymi możliwościami udzielania pożyczek ani inwestowania tych środków. Dlatego też nie istnieją koszty alternatywne i tym samym nie ma podstawy do porównania ze stopami rynkowymi. W rzeczywistości pożyczki udzielane przez UE same w sobie stanowią osobny rynek. Zasadniczo, jako że nie można zastosować opcji kosztu alternatywnego, cena rynkowa nie oddaje rzetelnie istoty operacji udzielania pożyczek przez UE. W związku z tym nie jest właściwe ustalanie wartości godziwej pożyczek UE poprzez odniesienie do obligacji komercyjnych i skarbowych.

— Ponadto, jako że nie istnieje aktywny rynek ani podobne transakcje, z którymi można by porównać operacje udzielania pożyczek przez UE, stopa procentowa stosowana przez UE do ustalenia wartości godziwej pożyczek udzielanych w ramach EFSM, pożyczek na wsparcie bilansu płatniczego oraz innych takich pożyczek, powinna być równa pobieranej stopie procentowej.

— Co więcej, w przypadku tych pożyczek, między pożyczkami udzielonymi i zaciągniętymi występują efekty równoważące z uwagi na ich charakter wzajemny (ang. back-to-back). Stąd też efektywna stopa procentowa dla pożyczki udzielonej równa się efektywnej stopie procentowej powiązanych pożyczek zaciągniętych. Poniesione przez UE koszty transakcji, którymi następnie obciąża się beneficjenta pożyczki, są bezpośrednio ujmowane w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności.

Instrumenty finansowe usuwa się z ksiąg w przypadku wygaśnięcia praw do otrzymywania przepływów pieniężnych z inwestycji oraz w przypadku, gdy UE przeniosła zasadniczo całe ryzyko i wszystkie korzyści związane z prawem własności na inny podmiot.

Późniejsza wycena

(i) Aktywa finansowe wyceniane według wartości godziwej przez wynik finansowy są następnie wykazywane w wartości godziwej. Zyski i straty wynikające ze zmiany wartości godziwej kategorii „instrumenty finansowe wykazywane według wartości godziwej przez wynik finansowy” ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności w okresie, w którym powstały. Obecnie UE nie utrzymuje inwestycji zaliczających się do tej kategorii.

(ii) Udzielone pożyczki i należności oraz inwestycje utrzymywane do terminu zapadalności ujmuje się po zamortyzowanym koszcie w oparciu o metodę efektywnej stopy procentowej. W przypadku pożyczek udzielonych z pożyczonych środków ta sama efektywna stopa procentowa stosowana jest do udzielonych i zaciągniętych pożyczek, gdyż pożyczki te mają cechy operacji wzajemnych (ang. back-to-back), a różnice między warunkami i kwotami pożyczek udzielonych i zaciągniętych nie są istotne. Poniesione przez UE koszty transakcji, którymi następnie obciąża się beneficjenta pożyczki, są bezpośrednio ujmowane w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności.

(iii) Utrzymywane do terminu zapadalności – UE obecnie nie posiada inwestycji utrzymywanych do terminu zapadalności.

(iv) Aktywa finansowe dostępne do sprzedaży wykazuje się następnie w wartości godziwej. Zyski i straty wynikające ze zmiany wartości godziwej aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży ujmuje się w kapitale z aktualizacji wyceny, z wyjątkiem różnic wynikających z przeliczenia walut dotyczących składników aktywów pieniężnych, które ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. W przypadku usunięcia z ksiąg lub sprzedaży lub utraty wartości aktywów sklasyfikowanych jako aktywa finansowe dostępne do sprzedaży, skumulowane korekty wartości godziwej ujęte uprzednio w kapitale z aktualizacji wyceny ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. Odsetki od aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży obliczone w oparciu o metodę efektywnej stopy procentowej ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. Dywidendy od instrumentów kapitałowych dostępnych do sprzedaży ujmuje się po stwierdzeniu prawa UE do otrzymania płatności.

Wartość godziwą inwestycji notowanych na aktywnych rynkach ustala się w oparciu o bieżące oferowane ceny zakupu. W przypadku składników aktywów finansowych, dla których nie ma aktywnego rynku (i w przypadku nienotowanych papierów wartościowych), UE określa wartość godziwą w oparciu o metody wyceny. Obejmują one wykorzystanie niedawnych tran