[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 25.9.2009

KOM(2009) 504 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI

W SPRAWIE POMOCNICZOŚCI I PROPORCJONALNOŚCI (XVI sprawozdanie w sprawie lepszego stanowienia prawa 2008)

SPRAWOZDANIE KOMISJI

W SPRAWIE POMOCNICZOŚCI I PROPORCJONALNOŚCI (XVI sprawozdanie w sprawie lepszego stanowienia prawa 2008)

1. WSTęP

Niniejszy dokument stanowi XVI sprawozdanie w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności, który Komisja przedstawia Radzie Europejskiej i Parlamentowi Europejskiemu zgodnie z protokołem dołączonym do Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską[1]. Podobnie jak w przypadku sprawozdania z 2007 r., niniejsze sprawozdanie nie obejmuje szerszych kwestii w zakresie lepszego stanowienia prawa, które zostały omówione w ramach trzeciego strategicznego przeglądu procesu lepszego stanowienia prawa[2].

2. RAMY PRAWNE I INSTYTUCJONALNE

2.1. Zasady pomocniczości i proporcjonalności

Definicje pomocniczości i proporcjonalności zostały przedstawione w art. 5 akapit drugi i trzeci Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE). Protokół nr 30 do TWE zawiera dodatkowe szczegóły dotyczące sposobów stosowania tych dwóch zasad.

Pomocniczość jest zasadą przewodnią przy określaniu granicy między obowiązkami państwa członkowskiego a obowiązkami UE – tj. określaniu, kto powinien podjąć działanie ? Jeżeli dana dziedzina należy do wyłącznej kompetencji Wspólnoty, nie ma wątpliwości co do tego, kto powinien podjąć działanie i w tym przypadku zasada pomocniczości nie ma zastosowania. Jeżeli Wspólnota i państwa członkowskie dzielą kompetencje, zasada ta wyraźnie zakłada podjęcie działania przez państwa członkowskie. Wspólnota powinna podejmować działanie jedynie wtedy, jeżeli cele nie mogą być osiągnięte w sposób wystarczający przez państwa członkowskie (test konieczności) lub jeżeli możliwe jest lepsze ich osiągnięcie na poziomie Wspólnoty (kryterium wartości dodanej lub porównanie skuteczności).

Pomocniczość jest pojęciem dynamicznym i wszelka jej ocena będzie zmieniać się w miarę upływu czasu. Zasada ta pozwala na rozszerzenie zakresu działania Wspólnoty podejmowanego w granicach jej uprawnień, jeżeli wymagają tego okoliczności i, odwrotnie, oznacza, że należy ograniczyć działanie Wspólnoty lub zaprzestać tego działania, jeżeli przestało ono spełniać wymogi testu pomocniczości[3].

Proporcjonalność jest zasadą przewodnią przy określaniu sposobu, w jaki Unia powinna wykonywać swoje kompetencje, zarówno wyłączne, jak i dzielone ( jaką formę i charakter powinno przyjąć działanie UE ?). Zarówno art. 5 TWE, jak i protokół stanowią, że działanie nie powinno wykraczać poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celów TWE. We wszelkich decyzjach należy traktować w uprzywilejowany sposób opcję najmniej restrykcyjną.

2.2. Sposoby stosowania, możliwość przedstawiania uwag i kontrola ex post

Wszystkie instytucje Unii muszą postępować zgodnie z obydwoma zasadami. W protokole i Porozumieniu międzyinstytucjonalnym w sprawie pomocniczości z 1993 r.[4] określono szczegółowe zobowiązania, których podstawowe elementy zostały streszczone poniżej.

Komisja musi: przeprowadzać szerokie konsultacje przed przedstawieniem wniosków legislacyjnych, przedstawić w uzasadnieniu każdego wniosku legislacyjnego przyczyny stwierdzenia, że wniosek jest zgodny z zasadami pomocniczości i proporcjonalności oraz uwzględniać obciążenia spoczywające na Wspólnocie, rządach krajowych, władzach lokalnych, podmiotach gospodarczych i obywatelach.

Parlament Europejski i Rada muszą przedstawić uzasadnienie dotyczące pomocniczości, jeżeli wprowadzana przez nie poprawka wpływa na zakres działania Wspólnoty[5]. Jeżeli ma zastosowanie procedura konsultacji lub współpracy, Rada zobowiązana jest poinformować Parlament o swoim stanowisku w sprawie pomocniczości i proporcjonalności, przedstawiając uzasadnienie[6].

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny i Komitet Regionów wyrażają swoje poglądy, gdy zostaną poproszone o konsultację lub w opiniach przedstawianych z własnej inicjatywy. Opinię w sprawie stosowania zasady pomocniczości[7] może wyrazić również „Konferencja Komisji do Spraw Europejskich” (COSAC).

Od września 2006 r. Komisja przekazuje nowe wnioski legislacyjne parlamentom krajowym, zwracając się do nich o przedstawienie uwag. Mimo że takie działanie wykracza poza zakres kwestii związanych z pomocniczością i proporcjonalnością, wiele uwag otrzymywanych od parlamentów krajowych dotyczy tych zasad.

Również Trybunał Sprawiedliwości i Sąd Pierwszej Instancji mogą kontrolować legalność aktów instytucji pod kątem ich zgodności z zasadą pomocniczości.

3. STOSOWANIE ZASAD PRZEZ KOMISJę W 2008 R.

3.1. W jaki sposób Komisja postępuje w odniesieniu do zasad?

Zgodnie z protokołem od Komisji wymaga się wskazania powodów uznania przez nią wniosku legislacyjnego za zgodny z zasadami pomocniczości i proporcjonalności. Komisja wywiązuje się z tego obowiązku na wiele sposobów: analiza pomocniczości i proporcjonalności stanowi część ocen skutków przygotowywanych przez Komisję w odniesieniu do wszystkich jej głównych inicjatyw; są one również przedmiotem uzasadnienia i motywów wniosków legislacyjnych.

Kluczową cechą systemu oceny skutków dokonywanej przez Komisję jest niezależna kontrola jakości przeprowadzana przez Radę ds. Ocen Skutków. W swoich opiniach Rada ds. Ocen Skutków zaleca poprawianie podstawowych elementów ocen skutków, m.in. oceny pomocniczości i proporcjonalności. Opinie Rady ds. Ocen Skutków stanowią część wewnętrznych procesów decyzyjnych Komisji i po przyjęciu przez Komisję odpowiedniej inicjatywy są dostępne również dla innych instytucji i ogółu społeczeństwa.

Sprawozdanie Rady ds. Ocen Skutków z 2008 r. wskazuje, że wzrosła liczba zaleceń Rady ds. Ocen Skutków dotyczących pomocniczości i proporcjonalności (29 przypadków w 2007 r., 48 przypadków w 2008 r.). Opierając się na pracach Rady ds. Ocen Skutków i na „modelu oceny” opracowanym przez Komitet Regionów na potrzeby własnych prac dotyczących pomocniczości[8] Komisja poprawiła wytyczne dotyczące sposobów analizy pomocniczości i proporcjonalności, przygotowując zmienione wytyczne w sprawie oceny skutków, które przyjęła w styczniu 2009 r. Wytyczne te zawierają obecnie dwa zestawy wyraźnie określonych pytań[9], które opierają się na protokole nr 30 i które powinny być pomocne w ulepszeniu jakości analiz w ocenach skutków. Na przykład szczególną uwagę w pytaniach zwraca się na występowanie aspektów transnarodowych, co może wskazywać, że państwa członkowskie we własnym zakresie nie mogą osiągnąć celów w zadowalającym stopniu.

3.2. Przykłady sposobów stosowania zasad przez Komisję w jej ocenach skutków

Pakiet dotyczący godzenia życia zawodowego i prywatnego[10]. Pakiet ten polegał na wprowadzeniu zmian do dwóch dyrektyw: dyrektywy w sprawie ochrony pracownic w ciąży (wydłużenie przysługującego czasu urlopu macierzyńskiego z 14 do 18 tygodni, zasadniczo z zachowaniem pełnego wynagrodzenia) i dyrektywy w sprawie współpracujących małżonków i kobiet pracujących na własny rachunek (objęcie małżonków pomagających samozatrudnionym partnerom, na ich wniosek, tymi samymi przepisami zabezpieczenia społecznego, jakim podlegają ich partnerzy pracujący na własny rachunek). Wstępne wyniki oceny skutków wskazały, w szczególności w odniesieniu do drugiego z tych wniosków, że w przypadku kilku państw członkowskich koszty wdrożenia będą znaczne. Dlatego też, aby nadać określonym środkom charakter proporcjonalny do celów, Komisja zaproponowała dobrowolne stosowanie tych środków przez państwa członkowskie.

Obniżone stawki podatku od wartości dodanej (VAT) na usługi świadczone lokalnie[11]. Wniosek Komisji dotyczący obniżenia stawek VAT na pracochłonne usługi świadczone lokalnie przyznaje państwom członkowskim większą elastyczność w zakresie ustalania stawek VAT na usługi w przypadku, gdy wymiar rynku wewnętrznego ma niewielki zakres. Stanowi to przykład na to, w jaki sposób ponowne przeanalizowanie stosowania aktu prawnego może doprowadzić do zmniejszenia skali działań UE.

Dyrektywa w sprawie równego traktowania poza obszarem zatrudnienia [12] . Wniosek wprowadzenia w życie zasady równego traktowania osób bez względu na religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną zawiera wiele zabezpieczeń wyraźnie określających, kiedy państwa członkowskie zachowują kompetencje (np. programy kształcenia, świecki lub inny charakter państwa, uznawanie lub nieuznawanie małżeństw homoseksualnych). W odpowiedzi na obawy, że środki dotyczące niepełnosprawności nałożą nieproporcjonalnie wysokie koszty na przedsiębiorstwa, Komisja zapewniła oparcie wniosku na koncepcji racjonalnych usprawnień, którą przedsiębiorstwa znają od czasu jej ustanowienia w dyrektywie w sprawie równego traktowania w zakresie zatrudnienia[13]. We wniosku Komisji wymienia się czynniki, które należy uwzględnić oceniając, co jest „racjonalne”, a zgodność z zasadami pomocniczości i proporcjonalności określona jest w uzasadnieniu.

Zalecenie Rady dotyczące kwestii związanych z narkotykami w więzieniu. Komisja przystąpiła do prac nad inicjatywą zalecającą państwom członkowskim podjęcie działań dotyczących zarządzania kwestiami związanymi z narkotykami w więzieniach. Inicjatywa ta uzupełniłaby istniejące już ogólne zalecenie w sprawie uzależnienia od narkotyków. W ocenie skutków wyraźnie wskazano na kwestię proporcjonalności z uwagi na ograniczoną skalę problemu, a wątpliwości dotyczące proporcjonalności stanowiły jeden z powodów zaprzestania przez Komisję prac nad tą inicjatywą.

W kilku innych przypadkach Rada ds. Ocen Skutków zwróciła się o dogłębniejszą analizę kwestii pomocniczości, na przykład w odniesieniu do: wniosków sprawie rozporządzenia dotyczącego praw pasażerów w transporcie autobusowym i autokarowym[14], wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków[15], wniosku dotyczącego dyrektywy wprowadzającej ułatwienia w transgranicznym egzekwowaniu prawa dotyczącego bezpieczeństwa drogowego[16], wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie ochrony zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych[17], wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie dystrybucji żywności wśród osób potrzebujących[18], wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie ustanowienia programu „owoce w szkole”[19], wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie odzyskiwania oparów benzyny na etapie II podczas tankowania samochodów osobowych na stacjach paliw[20]. Bardziej szczegółowe informacje dotyczące tych przypadków są zamieszczone na stronie internetowej Komisji poświęconej ocenie skutków[21].

4. ZAANGAżOWANIE PARLAMENTÓW KRAJOWYCH

4.1. Opinie przekazane Komisji

Od 2006 r. Komisja przekazuje wszystkie nowe wnioski parlamentom krajowym, a także wprowadziła procedurę odpowiedzi na przedstawiane przez nie opinie[22]. Liczba opinii otrzymywanych przez Komisję mniej więcej podwajała się każdego roku: z 53 w 2006 r. do 115 w 2007 r. i 200 w 2008 r.[23]. Pokazuje to, że parlamenty krajowe stopniowo wprowadzają rozwiązania niezbędne do udzielenia odpowiedzi na inicjatywy Komisji. Mimo że zakres tej procedury wychodzi poza zakres zasad pomocniczości i proporcjonalności, parlamenty krajowe często poruszały te kwestie. Na przykład:

Wniosek dotyczący praw pacjenta w transgranicznej opiece zdrowotnej[24]. Komisja otrzymała trzy opinie. Senat francuski podkreślił, że aby przestrzegane były zasady pomocniczości i proporcjonalności, wniosek powinien potwierdzać, że odpowiedzialność za organizację służby zdrowia spoczywa na państwach członkowskich.. Obie izby parlamentu holenderskiego stwierdziły, że niejasne są powody podjęcia działań na szczeblu europejskim. Wyraziły wątpliwości dotyczące poszanowania suwerenności narodowej w zakresie organizacji i finansowania systemu opieki zdrowotnej i wyboru aktu prawnego (dyrektywa). Niemiecki Bundesrat podkreślił, że z zakresu regulacji należy wyłączyć usługi świadczone w ramach pomocy społecznej. Zdaniem Bundesratu zastosowanie art. 95 TWE jako podstawy prawnej nie powinno doprowadzić do obejścia ograniczeń działań wspólnotowych w dziedzinie zdrowia określonych w art. 152. Bundesrat podkreślił także, że art. 5 wniosku, potwierdzający odpowiedzialność państw członkowskich za organizację systemów opieki zdrowotnej, powinien zostać dodatkowo wzmocniony. Odnosząc się do opinii parlamentów krajowych Komisja stwierdziła, że zgodnie z art. 152 ust. 5 TWE państwa członkowskie pozostaną odpowiedzialne za organizację i świadczenie usług zdrowotnych i opieki medycznej, w szczególności za określenie uprawnień przysługujących pacjentom i za sposób świadczenia opieki zdrowotnej. W odpowiedzi na opinię niemieckiego Bundesratu Komisja stwierdziła także, że proponowana dyrektywa ma zastosowanie do standardów świadczonych usług zdrowotnych, ale nie obejmuje refundacji kosztów pomocy społecznej i opieki nad ofiarami.

Wniosek dotyczący europejskiej spółki prywatnej[25]. Niemiecki Bundesrat wyraził wątpliwości dotyczące poszanowania zasady pomocniczości i tego, czy proponowana harmonizacja pozwoli na osiągnięcie określonych celów. Obie izby parlamentu holenderskiego zwróciły się o jasne uzasadnienie podstawy prawnej. Chciały one uniknąć sytuacji, w których przepisy europejskie obchodziłyby przepisy krajowe zakazujące nadużyć. Kwestionowały także wartość dodaną inicjatywy i prognozę Komisji dotyczącą efektywnego stosowania koncepcji przedsiębiorstwa europejskiego. W odpowiedzi udzielonej niemieckiemu Bundesratowi Komisja zauważyła, że wprowadzenie warunku transgraniczności jako warunku utworzenia europejskiej spółki prywatnej byłoby niespójne z celem wniosku, a zwłaszcza z przyczynieniem się do dokończenia budowy i poprawy funkcjonowania rynku wewnętrznego oraz ze zwiększeniem dostępności tego rynku dla małych i średnich przedsiębiorstw.

Komunikat dotyczący programu „Small Business Act” dla Europy[26]. Niemiecki Bundesrat wyraził pewne obawy dotyczące pomocniczości, na przykład w odniesieniu do programów dla szkół europejskich mających promować ducha przedsiębiorczości. Z drugiej strony włoski senat poparł wszystkie zasady programu „Small Business Act”. Komisja w swoich odpowiedziach zaprosiła niemiecki Bundesrat i włoski senat do aktywnego udziału w procesie monitorowania, a w szczególności do wymiany najlepszych praktyk w zakresie polityki i środków na poziomie krajowym i regionalnym dotyczących MŚP, na przykład w odniesieniu do benchmarkingu.

Jeśli traktat lizboński zostanie ratyfikowany, wzmocni on rolę parlamentów krajowych w procesie stanowienia prawa w UE[27]. Protokoły nr 1 i 2 do traktatu przewidują usprawniony system, umożliwiający parlamentom krajowym wyrażanie poglądów na temat projektów wniosków legislacyjnych w zakresie ich zgodności z zasadą pomocniczości. Parlamenty krajowe byłyby informowane o wszystkich wnioskach legislacyjnych oraz, z wyjątkiem pilnych, należycie uzasadnionych przypadków, miałyby osiem tygodni na przedstawienie swoich poglądów[28]. Parlamenty krajowe miałyby prawo do przekazywania Komisji uzasadnionej opinii, jeżeliby uznały, że dany wniosek legislacyjny nie jest zgodny z zasadą pomocniczości[29]. W zależności od liczby parlamentów krajowych udzielających odpowiedzi traktat przewiduje dwa mechanizmy – „żółtą kartkę” i „pomarańczową kartkę” – prowadzące do przeglądu oraz ewentualnych zmian lub wycofania wniosku. Traktat zawiera także nowe przepisy dotyczące kontroli sądowej ex post : parlamenty krajowe[30] i Komitet Regionów mogłyby zgłaszać przypadki, w których podejrzewają wystąpienie naruszenia zasady pomocniczości, do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości[31].

4.2. Działania w zakresie pomocniczości prowadzone przez COSAC

W 2008 r. Konferencja Komisji do Spraw Europejskich (COSAC) przeprowadziła dwa nowe działania w zakresie pomocniczości, mające na celu symulację procedur proponowanych w ramach traktatu lizbońskiego. W ramach tych działań Komisja otrzymała 27 opinii.

Decyzja ramowa Rady w sprawie zwalczania terroryzmu [32]. Otrzymano ogółem 12 opinii. Tylko Izba Gmin Zjednoczonego Królestwa przedstawiła negatywną opinię w sprawie zgodności z zasadą pomocniczości. Pięć izb parlamentów krajowych zwróciło się do Komisji o wyjaśnienie niektórych kwestii związanych z zasadą pomocniczości, a pięć innych zwróciło się o wyjaśnienie związku z konwencją Rady Europy o zapobieganiu terroryzmowi.

Dyrektywa w sprawie równego traktowania poza obszarem zatrudnienia [33] . W sprawie tego wniosku wpłynęło 15 opinii, z których 14 było pozytywnych w odniesieniu do pomocniczości. Jedyną negatywną opinię przekazał czeski senat.

5. STOSOWANIE ZASAD PRZEZ RADę

Dyrektywa ramowa w sprawie ochrony gleby[34] . W sprawozdaniu w sprawie pomocniczości i proporcjonalności z 2007 r. sygnalizowano, że w sprawie tej dyrektywy toczy się ożywiona debata. Pomimo wysiłków prezydencji wspieranej przez Komisję, Radzie nie udało się osiągnąć politycznego porozumienia w sprawie tej dyrektywy w grudniu 2007 r. Z powodów związanych z pomocniczością i proporcjonalnością mniejszość blokująca nie przyjęła końcowego kompromisu, zapewniającego państwom członkowskim duży stopień elastyczności i zmniejszającego koszty wdrażania dyrektywy. W 2008 r. kontynuowano dyskusje na szczeblu technicznym.

Dyrektywa w sprawie nakładanych na niektóre rodzaje spółek wymogów ujawniania i tłumaczenia informacji[35]. Jeden z przepisów tego wniosku znosi obowiązek publikowania dokumentów spółki w formie papierowej i zamiast tego przewiduje publikowanie informacji na centralnej platformie elektronicznej w celu zmniejszenia kosztów ponoszonych przez spółki. Szereg państw członkowskich tworzących razem mniejszość blokującą chce, aby państwa członkowskie nadal miały możliwość utrzymywania wymogów publikacji w prasie krajowej lub lokalnej na koszt spółek. Dwa państwa członkowskie, opierające swoje argumenty na zasadzie pomocniczości, zauważyły, że publikacja w gazetach krajowych lub lokalnych stanowi wartość dodaną dla społeczności lokalnych, w szczególności tam, gdzie dostęp do sieci internetowej jest ograniczony. Państwa te wskazały również na konieczność utrzymania tego źródła finansowania prasy krajowej.

Dyrektywa w sprawie równego traktowania poza obszarem zatrudnienia[36]. Niemcy sprzeciwiły się temu wnioskowi ze względu na zasadę pomocniczości. Takie same wątpliwości wyraziła Irlandia, a czeski senat przyjął rezolucję o podobnej treści. Państwa te uważają, że wniosek wykracza poza zakres, jaki dopuszcza jego podstawa prawna (art. 13 TWE) w zakresie zachęcania do działania państw członkowskich, wspierania lub uzupełniania tego działania. Inne państwa członkowskie (w szczególności Holandia i Włochy) także uważają, że wniosek nie jest zgodny z zasadą proporcjonalności ze względu na koszty administracyjne i finansowe, które za sobą pociąga. Rada kontynuuje dyskusje na temat tego wniosku w ramach prezydencji szwedzkiej.

Dyrektywa w sprawie ochrony pracownic w ciąży[37]. Według niektórych państw członkowskich (w szczególności Holandii) wniosek ten nie jest zgodny z zasadą pomocniczości: te państwa członkowskie wolałyby zachować swobodę decydowania w niektórych kwestiach objętych wnioskiem zgodnie z własnymi praktykami i doświadczeniami krajowymi.

Obniżone stawki VAT[38]. W ramach dyskusji w Radzie jedno z państw członkowskich poruszyło kwestię pomocniczości. To państwo członkowskie nie miało wątpliwości co do pomocniczości w odniesieniu do wniosku Komisji z 2008 r. Państwo to ze względu na zasadę pomocniczości zakwestionowało jeden z elementów kompromisu zaproponowanego przez prezydencję francuską (zgodnie z którym każdy wniosek państwa członkowskiego o zastosowanie obniżonej stawki musiałby być poddany ocenie pod kątem jego skutków, w szczególności oceny wpływu na budżet). Porozumienie polityczne osiągnięte podczas posiedzenia Rady ds. Gospodarczych i Finansowych w dniu 10 marca 2009 r. nie uwzględniało tego elementu.

6. STOSOWANIE ZASAD PRZEZ PARLAMENT EUROPEJSKI

W 2008 r. Parlament Europejski przyjął dwie rezolucje odnoszące się w pewnym stopniu do pomocniczości i proporcjonalności. W październiku Parlament przyjął rezolucję w sprawie sprawozdania Komisji dotyczącego „Lepszego stanowienia prawa 2006 w zakresie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności”[39]. Rezolucja ta dotyczyła nowej roli parlamentów krajowych w zakresie kontroli pomocniczości. Poparto inicjatywę Komisji dotyczącą przekazywania nowych wniosków parlamentom krajowym i oczekiwania na ich odpowiedzi, ale Parlament Europejski uważa, że w celu zwiększenia skuteczności tego dialogu potrzebne jest wypracowanie wspólnego podejścia do zasad pomocniczości i proporcjonalności.

Druga rezolucja skupiająca się na kwestiach związanych z pomocniczością stanowi odpowiedź Parlamentu na zieloną księgę Komisji „W kierunku nowej kultury mobilności w mieście”[40]. Chociaż Parlament Europejski uważa, że odpowiedzialność za mobilność w mieście spoczywa na władzach lokalnych, uznaje jednak rolę UE w wypracowaniu zintegrowanego europejskiego podejścia do tej kwestii. Chociaż UE nie powinna stanowić prawa w zakresie mobilności w mieście Parlament argumentuje, że Unia powinna uwzględnić „szczególne potrzeby transportu miejskiego w obszarach polityki objętych jej uprawnieniami prawodawczymi (np. w zakresie polityki budżetowej, polityki środowiskowej, polityki społecznej i rynku pracy, polityki konkurencji, polityki przemysłowej, polityki regionalnej i polityki spójności, polityki transportu i bezpieczeństwa drogowego oraz polityki energetycznej)”.

7. STOSOWANIE ZASAD PRZEZ KOMITET REGIONÓW

Rok 2008 był drugim rokiem działania interaktywnej sieci monitorowania zasady subsydiarności Komitetu Regionów. Sieć działa poprzez interaktywną stronę internetową[41] i jest głównie przeznaczona dla instytucji rządowych i parlamentarnych reprezentujących regiony i miasta Europy. Do udziału zaproszono także parlamenty krajowe. Inne instytucje europejskie i krajowe mogą śledzić działania sieci jako obserwatorzy. Gdy Komitet Regionów wydaje opinię w sprawie nowej polityki lub wniosku legislacyjnego, zarejestrowani w sieci uczestnicy mogą skorzystać ze standardowego formularza elektronicznego, aby przedstawić uwagi dotyczące zgodności z zasadą pomocniczości. Ponadto sprawozdawcy Komitetu mogą rozpocząć szersze konsultacje w ramach sieci, gdy na potrzeby własnej pracy potrzebują więcej informacji dotyczących pomocniczości i proporcjonalności. W 2008 r. przeprowadzono trzy konsultacje[42].

Komitet Regionów zamierza wykorzystać swoje sieci i platformy konsultacyjne, w tym interaktywną sieć monitorowania, do przedstawiania Komisji Europejskiej danych dotyczących ewentualnych skutków inicjatyw Komisji na szczeblu lokalnym i regionalnym. Pozwoli to władzom lokalnym i regionalnym uczestniczyć w początkowej fazie procesu (przed)legislacyjnego i przyczynić się do lepszej oceny skutków terytorialnych wniosków legislacyjnych i wniosków dotyczących polityki UE.

8. STOSOWANIE ZASAD PRZEZ TRYBUNAł SPRAWIEDLIWOśCI

Mimo że nie pojawiło się nowe znaczące orzecznictwo, Trybunał rozpatruje wniosek o wydanie orzeczenia prejudycjalnego, które może doprowadzić do wydania orzeczenia w sprawie zasady pomocniczości. Dnia 13 lutego 2008 r. High Court of Justice (England & Wales) złożył wniosek do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczącego „rozporządzenia w sprawie roamingu”[43]. Oprócz pytania dotyczącego podstawy prawnej High Court zapytał Europejski Trybunał Sprawiedliwości, czy rozporządzenie jest nieważne „ze względu na to, że wprowadzenie ceny maksymalnej dla detalicznych opłat za roaming narusza zasadę proporcjonalności lub pomocniczości”. Oczekuje się, że orzeczenie w tej sprawie zostanie wydane przed 2010 r.

9. WNIOSKI

Powyższa analiza pozwala na sformułowanie trzech ogólnych wniosków. Po pierwsze, chociaż stosowanie zasad pomocniczości i proporcjonalności często ujawnia rozbieżność poglądów w Radzie, zdarza się to rzadziej w Parlamencie Europejskim, w którym, jak się wydaje, panuje większa zgodność co do potrzeby działań UE i ich wartości dodanej. Po drugie, liczba opinii otrzymywanych przez Komisję od parlamentów krajowych w sprawie wniosków Komisji szybko wzrasta i niemal podwaja się każdego roku. Można przewidywać, że tendencja ta się utrzyma, jeżeli traktat lizboński zostanie ratyfikowany i zaczną funkcjonować „żółte i pomarańczowe kartki”. Powinno to dodatkowo wzbogacić debatę dotyczącą pomocniczości i proporcjonalności. Po trzecie, oceny skutków stały się głównym mechanizmem analizowania kwestii związanych z pomocniczością i proporcjonalnością w Komisji podczas przygotowywania inicjatyw politycznych. W tym kontekście główną rolę odgrywa Rada ds. Ocen Skutków, a zmienione wytyczne w sprawie oceny skutków powinny prowadzić do dalszych postępów w tej dziedzinie.

Załącznik 1: Liczba opinii otrzymanych od parlamentów krajowych

Izby parlamentów krajowych | Otrzymane opinie |

1 | PT - Assembleia da República | 65 |

2 | DE - Bundesrat | 18 |

3 | SE - Riksdag | 16 |

4 | FR - Sénat | 13 |

5 | UK - Izba Lordów | 12 |

6 | DK - Folketing | 11 |

7 | CZ - Senát | 11 |

8 | IT - Senato della Repubblica | 8 |

9 | IE - Dáil Éireann and Seanad Éireann | 7 |

10 | IT - Camera dei deputati | 6 |

11 | NL - Staten Generaal | 5 |

12 | PL - Sejm | 5 |

13 | AT - Bundesrat | 4 |

14 | EL - Vouli ton Ellinon | 3 |

15 | DE - Bundestag | 2 |

16 | EE - Riigikogu | 2 |

17 | LU - Chambre des Députés | 2 |

18 | BE – Sénat/Senaat | 2 |

19 | CY - Vouli ton Antiprosopon | 2 |

20 | LV - Saeima | 2 |

21 | UK - Izba Gmin | 1 |

22 | CZ - Poslanecká sněmovna | 1 |

23 | BE - Chambre des Répresentants/ Kamer van volksvertegenwoordigers | 1 |

24 | BG - Narodno sabranie | 1 |

Ogółem: | 200 |

[1] Protokół (nr 30) w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności (1997 r.)

[2] COM(2009) 15 z 28.01.2009

[3] Punkt 3 protokołu

[4] Przyjęte 17.11.93, Dz.U C 329 z 6.12.1993, s. 132

[5] Sekcja 2 pkt 3 Międzyinstytucjonalnego porozumienia w sprawie pomocniczości z 1993 r.

[6] Punkt 12 protokołu

[7] Punkt 6 protokołu w sprawie roli parlamentów narodowych w Unii Europejskiej, Traktat z Amsterdamu

[8] http://subsidiarity.cor.europa.eu/Help/tabid/283/Default.aspx

[9] SEC(2009) 92 z 15.1.2009, zob. sekcję 5.2 w odniesieniu do pomocniczości i sekcję 7.2 w odniesieniu do proporcjonalności

[10] COM(2008) 636 i COM(2008) 637 z 3.10.2008

[11] COM(2008) 428 z 7.7.2008

[12] COM(2008) 426 z 2.7.2008

[13] 2000/78/WE z 27.11.2000

[14] COM(2008) 817 z 4.12.2008

[15] COM(2008) 780 z 13.11.2008

[16] COM(2008) 151 z 19.3.2008

[17] COM(2008) 543 z 5.11.2008

[18] COM(2008) 563 z 17.9.2008

[19] COM(2008) 442 z 8.7.2008

[20] COM(2008) 812 z 4.12.2008

[21] http://ec.europa.eu/governance/impact/index_en.htm

[22] „Plan osiągnięcia wyników dla Europy z myślą o obywatelach”, COM(2006) 211 z 10.5.2006

[23] Załącznik 1 zawiera przegląd dotyczący pochodzenia opinii otrzymanych przez Komisję

[24] COM(2008) 414 z 2.7.2008

[25] COM(2008) 396 z 25.6.2008

[26] COM(2008) 394 z 25.6.2008

[27] Protokoły nr 1 i 2

[28] Artykuł 4 Protokołu w sprawie roli parlamentów narodowych w Unii Europejskiej

[29] Dotyczy to: wniosków Komisji, inicjatyw grupy państw członkowskich (por. współpraca w sprawach karnych), inicjatyw Parlamentu Europejskiego, wniosków Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości; zaleceń Europejskiego Banku Centralnego oraz wniosków Europejskiego Banku Inwestycyjnego dotyczących przyjęcia europejskiego aktu prawodawczego.

[30] Poprzez skargę, o której powiadomiło państwo członkowskie zgodnie ze swoim krajowym porządkiem prawnym w imieniu parlamentu krajowego lub izby parlamentu

[31] Punkt 8 Protokołu w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności

[32] COM(2007) 650 z 6.11.2007

[33] COM(2008) 426 z 2.7.2008

[34] COM(2006) 232 z 22.9.2006

[35] COM(2008) 194 z 17.4.2008

[36] COM(2008) 426 z 2.7.2008

[37] COM(2008) 637 z 3.10.2008

[38] COM(2008) 428 z 7.7.2008

[39] 2008/2045(INI) z 21.10.2008

[40] 2008/2041(INI) z 9.7.2008

[41] http://subsidiarity.cor.europa.eu

[42] (i) w sprawie imigracji i zatrudnienia COM(2007) 248, COM (2007) 249, COM (2007) 637 i COM (2007) 638; (ii) w sprawie stosowania praw pacjenta w transgranicznej opiece zdrowotnej COM (2008) 414; (iii) w sprawie zielonej księgi w sprawie spójności terytorialnej COM (2008) 616

[43] Sprawa C-58/8 Vodafone Ltd, Telefónica O2 Europe plc, T-Mobile International AG, Orange Personal Communications Services Ltd przeciwko Secretary of State for Business, Enterprise and Regulatory Reform dotycząca rozporządzenia WE nr 717/2007