UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Kontekst geopolityczny Unii, już od wielu lat charakteryzujący się niestabilną sytuacją w regionach sąsiadujących z Europą oraz złożonym i wymagającym otoczeniem, drastycznie zmienił się w świetle militarnej agresji Rosji na Ukrainę. Wobec powrotu konfliktu terytorialnego i działań wojennych o wysokiej intensywności na terytorium Europy państwa członkowskie muszą na nowo rozważyć swoje plany w zakresie obronności i zdolności obronne.

11 marca 2022 r. szefowie państw i rządów UE zebrali się w Wersalu i postanowili, w świetle rosyjskiej agresji wojskowej na Ukrainę, o „zwiększeniu europejskich zdolności obronnych”. W Deklaracji wersalskiej uzgodniono przede wszystkim, że państwa członkowskie powinny zwiększyć wydatki na obronę; zacieśnić współpracę poprzez wspólne projekty; wyeliminować braki i osiągnąć cele w zakresie zdolności; pobudzić innowacje, w tym poprzez synergię cywilno-wojskową oraz wzmocnić i rozwinąć przemysł obronny UE, w tym MŚP. Ponadto Rada zwróciła się do Komisji, „by w koordynacji z Europejską Agencją Obrony przedstawiła do połowy maja analizę luk inwestycyjnych w zakresie obronności oraz zaproponowała ewentualne dalsze inicjatywy niezbędne do wzmocnienia europejskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego”.

W odpowiedzi na to wezwanie Komisja Europejska i wysoki przedstawiciel przedstawili w dniu 18 maja 2022 r. wspólny komunikat w sprawie analizy luk inwestycyjnych w zakresie obronności i dalszych działań („wspólny komunikat”). Przedstawiono w nim analizę trzech głównych rodzajów luk: w finansach, przemyśle i zdolnościach. We wspólnym komunikacie zauważono, że niedawne zwiększenie budżetu przez państwa członkowskie następuje po długim okresie znacznych cięć wydatków i poważnego niedoinwestowania. Takie niedoinwestowanie wydatków na obronę doprowadziło do powstania luk przemysłowych i luk w zakresie zdolności w UE oraz do obecnego niskiego poziomu zapasów wyposażenia obronnego. Transfery wyposażenia obronnego na Ukrainę, w połączeniu z poziomem zapasów dostosowanym do czasów pokoju, doprowadziły do powstania pilnych i krytycznych luk w zakresie wyposażenia wojskowego.

We wspólnym komunikacie podkreślono, że państwa członkowskie muszą pilnie przywrócić gotowość bojową w dziedzinie obronności w świetle sytuacji w zakresie bezpieczeństwa oraz środków już przekazanych na rzecz Ukrainy. W szczególności uzupełnienie zapasów materiałów umożliwiłoby im również udzielanie Ukrainie dalszej pomocy.

We wspólnym komunikacie stwierdzono, że gdy państwa członkowskie przystąpią do uzupełniania zapasów i zwiększania ilości wyposażenia obronnego, powinny skorzystać z okazji, by zrobić to wspólnie. Dzięki temu można uzyskać lepszy stosunek wartości do ceny, zwiększyć interoperacyjność i pozwoli uniknąć sytuacji, w której najbardziej narażone państwa członkowskie UE staną w obliczu niemożności uzyskania tego, czego potrzebują, ze względu na sprzeczne żądania wobec przemysłu obronnego, który nie jest w stanie odpowiedzieć na taki wzrost popytu w krótkim okresie.

Bez koordynacji i współpracy zwiększone inwestycje państw członkowskich w obronę mogą pogłębić rozdrobnienie europejskiego sektora obronnego, ograniczyć możliwości współpracy przez cały cykl życia sprzętu, zwiększyć zależności zewnętrzne i utrudnić interoperacyjność. Wybory dokonane w zakresie krótkoterminowych przejęć będą miały bardziej długofalowy wpływ na siłę rynkową europejskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego (EDTIB) i możliwości na kolejne dziesięciolecia.

Zważywszy na potrzebę udzielenia państwom członkowskim terminowego i ukierunkowanego wsparcia w celu wzmocnienia ich zdolności obronnych w tej nadzwyczajnej sytuacji, Komisja Europejska zaproponowała, aby zachęcić do wspólnych zamówień za pośrednictwem budżetu UE poprzez specjalny instrument krótkoterminowy, ustanawiając akt na rzecz wzmocnienia europejskiego przemysłu obronnego przez wspólne zamówienia (zwany dalej „instrumentem”).

Wsparcie finansowe UE udzielone za pośrednictwem instrumentu powinno pobudzić oparte na współpracy procedury udzielania zamówień w dziedzinie obronności w państwach członkowskich i przynieść korzyści EDTIB, zapewniając jednocześnie zdolność sił zbrojnych państw członkowskich UE do działania, bezpieczeństwo dostaw oraz zwiększoną interoperacyjność.

Należy ustanowić taki instrument, aby zachęcić te państwa członkowskie, które są skłonne realizować wspólne zamówienia w celu wyeliminowania tych luk. Instrument ten powinien być specjalnym narzędziem przeznaczonym do przeciwdziałania odczuwanym w Unii negatywnym skutkom i konsekwencjom wojny w Ukrainie.

Instrument ten zostanie utworzony w następstwie ustanowienia Grupy Zadaniowej ds. Wspólnych Zamówień w dziedzinie Obronności, która będzie wspierać koordynację bardzo krótkoterminowych potrzeb w zakresie zamówień publicznych w celu sprostania nowej sytuacji w zakresie bezpieczeństwa. Po opracowaniu instrumentu Komisja przedstawi wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie Europejskiego programu inwestycji w dziedzinie obronności (EDIP). Rozporządzenie w sprawie EDIP mogłoby służyć jako podstawa dla przyszłych wspólnych projektów rozwojowych i zamówień publicznych będących przedmiotem dużego wspólnego zainteresowania państw członkowskich i Unii, a także – przez rozszerzenie założeń instrumentu krótkoterminowego – dla potencjalnej związanej z tym interwencji finansowej Unii mającej na celu wzmocnienie europejskiej bazy przemysłowej sektora obronnego, w szczególności w przypadku projektów, których żadne państwo członkowskie nie mogłoby rozwinąć samodzielnie ani samodzielnie przeprowadzić związanych z nimi zamówień.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Instrument jest spójny z Europejskim Funduszem Obronnym (EFO). Stanowi jego uzupełnienie i ma tę samą podstawę prawną. Podczas gdy EFO zapewnia zachęty do współpracy podmiotów prawnych w zakresie projektów badawczo-rozwojowych w dziedzinie obronności, instrument będzie wspierał współpracę w zakresie wspólnych zamówień w dziedzinie obronności. W ramach instrumentu przyjęto również podejście stosowane w przypadku Europejskiego Funduszu Obronności, jeśli chodzi o wykluczenie wsparcia dla towarów lub usług, które są zakazane na mocy obowiązujących przepisów prawa międzynarodowego, lub śmiercionośnej broni autonomicznej bez zapewnienia możliwości sprawowania przez człowieka merytorycznej kontroli nad decyzjami w sprawie wyboru i zaatakowania celu przy przeprowadzaniu ataków na ludzi.

•Spójność z innymi politykami Unii

Przedmiotowy instrument będzie stanowił uzupełnienie istniejących inicjatyw UE w zakresie współpracy w dziedzinie obronności, takich jak stała współpraca strukturalna (PESCO), oraz będzie źródłem synergii z wdrażaniem Strategicznego kompasu na rzecz bezpieczeństwa i obrony, a także innymi programami UE, takimi jak Europejski Fundusz Obronny. Instrument będzie również wdrażany w pełnej zgodności z planem rozwoju zdolności obronnych UE (CDP) określającym priorytety w zakresie zdolności obronnych na szczeblu UE, jak również ze skoordynowanym rocznym przeglądem UE w zakresie obronności (CARD), w którym określono m.in. nowe możliwości współpracy w dziedzinie obronności. W tym kontekście można również uwzględnić istotne działania prowadzone przez Organizację Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO) i innych partnerów, jeżeli służą one interesom Unii w zakresie bezpieczeństwa i obronności i nie wykluczają uczestnictwa żadnego z państw członkowskich.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ