Wniosek dotyczący DECYZJI RADY w sprawie pomocy makrofinansowej dla Serbii i Czarnogóry i zmieniającej decyzję 2002/882/WE, udzielającą dalszej pomocy makrofinansowej Federalnej Republice Jugosławii

(przedstawiona przez Komisję)

UZASADNIENIE

1. Kontekst

W ślad za zmianami politycznymi w Serbii i Czarnogórze (SCG, dawnej ,Federalnej Republice Jugosławii") pod koniec 2000 r. władze tego kraju osiągnęły znakomite wyniki w zakresie reformy i stabilizacji gospodarczej. Stabilność makroekonomiczna została osiągnięta i zachowana, i rozpoczęły się ważne reformy strukturalne. Prywatyzacja socjalistycznych przedsiębiorstw poprzez aukcje i przetargi poczyniła postępy, i zainicjowana została restrukturyzacja sektora przemysłowego i finansowego. Program reform gospodarczych został wsparty przez dostarczenie następnych pakietów pomocy makrofinansowej WE, które zostały zrealizowane pod warunkiem uprzedniego spełnienia uzgodnionych warunków dotyczących polityki gospodarczej i strukturalnej.

Pierwszy pakiet w kwocie 345 milionów EUR został postanowiony w lipcu i grudniu 2001 r. i zrealizowany w okresie 2001/2002. W listopadzie 2002 r. Rada postanowiła dostarczyć SCG dalszej wspólnotowej pomocy makrofinansowej w wysokości do 130 milionów EUR w celu wsparcia polityk gospodarczych w ramach trzyletniej Przedłużonej Umowy z MFW (2002-2005 r.) zatwierdzonej w maju 2002 r. oraz wsparcia bilansu płatniczego. Protokół Ustaleń (PU) podpisany w grudniu 2002 r. określa warunki polityki gospodarczej oraz środki strukturalne dla zwolnienia drugiej i trzeciej transzy tej pomocy.

Dotychczas pomyślnie zwolniona została pierwsza i druga transza pierwotnego pakietu 130 milionów EUR w łącznej sumie 105 milionów EUR. Jednakże realizacja pozostałej, trzeciej transzy (25 milionów EUR) została znacznie opóźniona, co jest także odzwierciedleniem ogólnego spowolnienia reform gospodarczych i strukturalnych w tym kraju w ciągu 2003 r. To ostatnie było także wynikiem trudnej sytuacji politycznej w Serbii, która doprowadziła do wyborów powszechnych pod koniec roku oraz trudnego utworzenia nowego (mniejszościowego) rządu na początku 2004 r.

W listopadzie 2003 r. Rada zdecydowała zwiększyć pomoc makrofinansową do 200 milionów EUR w celu pomocy w zaspokojeniu dodatkowych potrzeb związanych z finansowaniem, stwierdzonych przez MFW. Tryby tej dodatkowej pomocy w wysokości do 70 milionów EUR, w tym także dokładny podział na transze oraz związana z nią warunkowość, pozostają nadal do negocjacji z władzami z chwilą dokonania postępów w spełnianiu warunków trzeciej transzy.

2. Ostatnie wydarzenia i perspektywy

W 2003 r. realny wzrost PKB w Serbii osiągnął poziom 2-3 %, który jest nieco niższy od przewidywanego w bieżącej Rozszerzonej Umowie z MFW, głównie z powodu mniejszej produkcji przemysłowej i suszy, która doprowadziła do obniżenia produkcji rolnej. Na 2004 r. władze planują wzrost PKB o 4-6 % w efekcie ożywienia produkcji przemysłowej oraz spodziewanego ponownego wzrostu produkcji rolnej. Na cały rok władze serbskie przewidują stopę inflacji 8,5 %. Czarnogóra zanotowała dość skromny realny wzrost w ciągu pierwszego kwartału 2004 r. (0,6 %), lecz władze spodziewają się przyspieszenia wzrostu w pozostałej części roku. Do maja tego roku ceny wzrosły o 1,6 %, a spodziewana inflacja za cały pozostały okres roku ma wynieść 4,5 %.

W 2003 r. skonsolidowany ogólny deficyt państwowy Serbii i Czarnogóry osiągnął 4,2 % PKB (3,8 % w Serbii i 0,4 % w Czarnogórze, przy czym ta ostatnia wielkość stanowi 5,2 % PKB Czarnogóry). Dąży się, aby skonsolidowany deficyt budżetowy za 2004 r. został obniżony o 0,8-3,4 % PKB. W Serbii sfinansowanie deficytu fiskalnego za 2004 r. pozostaje problemem, zwłaszcza że brakuje również dochodów z prywatyzacji i finansowania zagranicznego.

Pomimo utrzymujących się znacznych deficytów handlowych zewnętrzna sytuacja w 2003 r. była korzystniejsza, niż się początkowo spodziewano, dzięki wyjątkowo dużemu napływowi netto BIZ wnoszących 1,4 miliarda USD (7 % PKB, co jest wartością dwukrotnie większą od przewidywanej), głównie w wyniku przychodów z prywatyzacji i inwestycji na terenach niezagospodarowanych oraz rosnących wpłat prywatnych (11,2 PKB). Na początku 2004 r. rezerwy zagraniczne, które pod koniec 2003 r. wzrosty do 3,6 miliarda USD, zaczęły się nieco zmniejszać, również wskutek czynników sezonowych i obsługi długu zagranicznego. W kwietniu wyniosły one 3,3 miliarda USD, co jest równoważne czterem miesiącom importu planowanego na 2004 r. Perspektywy zewnętrzne mogą ulec poprawie dzięki porozumieniu z wierzycielami z Klubu Londyńskiego o 61-procentowej redukcji pozostałego długu, które zostało osiągnięte na początku lipca, oraz udzieleniu po raz pierwszy oceny zdolności kredytowej przez Standard and Poor's. Jednakże ogólne potrzeby w zakresie finansowania pozostają wysokie i kraj potrzebuje kontynuowania zewnętrznego oficjalnego finansowania w ramach bieżącego programu MFW.

Reformy strukturalne nabrały nieco nowego rozmachu po utworzeniu nowego rządu w Serbii w marcu 2004 r. W szczególności pokaźny plan ustawodawczy został przedłożony parlamentowi serbskiemu, a proces prywatyzacji, jak się wydaje, z powrotem nabrał tempa. Restrukturyzacja dużych przedsiębiorstw będących własnością społeczną oraz zakładów użyteczności publicznej, która jeszcze się nie rozpoczęła, nadal stanowi poważne wyzwanie dla polityk gospodarczych w przyszłości.

Na 2004 r. ostatni przegląd programu MFW przewidywał utrzymanie się deficytu bilansu płatniczego, którego pokrycie było spodziewane poprzez dwustronne wsparcie makroekonomiczne, w tym również fundusze zwolnione w ramach bieżącej operacji pomocy makrofinansowej WE. Na podstawie wstępnych wskazań wierzycieli co najmniej połowę tej sumy planuje się dostarczyć w postaci dwustronnego umorzenia długu w formie kapitalizacji odsetek moratorium.

W odniesieniu do realizacji pomocy makrofinansowej WE, to na przełomie czerwca/lutego 2004 r. służby Komisji odbyły misję w Serii i Czarnogórze w celu oceny ostatnich wydarzeń gospodarczych, a w szczególności przeglądu poczynionych postępów w spełnianiu warunków zwolnienia trzeciej transzy. Ogólnie rzecz biorąc, od czasu ustanowienia nowego rządu nastąpił zachęcający rozwój wydarzeń. Wznowiono prace legislacyjne. Pomyślny trzeci przegląd w ramach bieżącego programu MFW oraz porozumienie z MFW w sprawie polityk gospodarczych, osiągnięte w czerwcu i przewidziane do realizacji w 2004 r., również stanowią ważny bodziec do reform. Jeśli chodzi o warunki dla trzeciej transzy, to poczynione zostały dalsze postępy w przypadku szeregu warunków, które zostały już w pełni bądź w dużym stopniu spełnione. Jest jednak jeszcze pewna liczba warunków, których spełnienie wymaga znacznych dodatkowych działań. Należy zaznaczyć, że zasady i warunki dla dopełniającej kwoty 70 milionów EUR nie zostały jeszcze uzgodnione z władzami. Negocjacje w tej sprawie rozpoczną się oczywiście po spełnieniu w zadowalającym stopniu warunków dla trzeciej transzy.

3. Pozostałe względy związane z udzieleniem pomocy makrofinansowej

Jeśli chodzi o zalecenia zawarte w Sprawozdaniu z wykonania budżetu za rok 2001, a także w Specjalnym raporcie nr 1/2002 Trybunału Obrachunkowego dotyczącym pomocy makrofinansowej dla krajów trzecich, to służby Komisji biorą pod należytą rozwagę pięć kryteriów z Genval (wyjątkowy charakter, wstępne warunki polityczne, komplementarność, warunkowość oraz dyscyplina finansowa).

Od strony innych warunków dotyczących zarządzania budżetowego i finansowego służby Komisji podejmują działania w celu spełnienia wymogów nałożonych przez nowe rozporządzenie finansowe. Znajduje to odzwierciedlenie w dokonaniu wstępnej oceny (w załączeniu) tej wnioskowanej pomocy. W szczególności przed przystąpieniem do faktycznej realizacji pozostałej części tej pomocy służby komisji zamierzają sprawdzić (z pomocą zewnętrznych konsultantów) rzetelność istniejących w Serbii i Czarnogórze obiegów finansowych, procedur administracyjnych oraz mechanizmów kontroli wewnętrznej i zewnętrznej, które mają istotne znaczenie dla tego typu pomocy. W tym celu zlecono zewnętrznym konsultantom przeprowadzenie oceny operacyjnej rzetelności obiegów finansowych i administracyjnych środków kontroli, której wyniki spodziewane są do sierpnia 2004 r. W zależności od tych wyników przed zwolnieniem zaległych funduszy mogą być wymagane uprzednie działania.

4. Proponowana decyzja modyfikująca podstawę prawną poprzez przesunięcie terminu wygaśnięcia

Serbia i Czarnogóra wymaga dalszej pomocy finansowej ze strony Wspólnoty oraz innych donatorów w celu wsparcia jej programu stabilizacji i reform gospodarczych uzgodnionego z MFW. W zależności od dalszych postępów w spełnianiu warunków pozostała trzecia transza pomocy makrofinansowej WE na podstawie decyzji 2002/882/WE mogłaby pomóc w zaspokojeniu potrzeb związanych z finansowaniem w 2004 r. Jednakże obecna podstawa prawna dla tej pomocy określa datę wygaśnięcia przypadającą na 9 listopada 2004 r. Było to podyktowane założeniem, że pomoc i warunki wymagane dla jej zwolnienia mogą być zrealizowane w okresie dwuletnim. Jak wspomniano powyżej, ogólne spowolnienie reform w ciągu 2003 r. oraz trudna sytuacja w Serbii przyczyniły się do opóźnień w realizacji tej pomocy.

Wydaje się, że nowy rząd Serbii, który rozpoczął urzędowanie w marcu 2003 r., czuje się zobowiązany do przyspieszenia reformy gospodarczej i mógłby dokonać dalszych działań w celu spełnienia w zadowalającym stopniu warunków dla trzeciej transzy. Jednakże nawet jeśli zostanie to dokonane przed końcem sierpnia 2004 r. (co wydaję się najwcześniejszym możliwym terminem), to jest bardzo mało prawdopodobne, aby wypłacenie trzeciej transzy mogło nastąpić przed datą wygaśnięcia. Należy zauważyć, że ,ocena operacyjna" rzetelności obiegów finansowych i procedur administracyjnych kraju jest aktualnie przeprowadzana przez konsultantów wyznaczonych przez Komisję. Ocena, która ma być sfinalizowana latem 2004 r., może mieć wpływ na realizację trzeciej transzy makrofinansowej pomocy WE i może wymagać podjęcia określonych uprzednich kroków przed przystąpieniem do zwalniania zaległych sum.

Ponadto uzupełnienie sumy do 70 milionów EUR zostało zdecydowane zmianą decyzji Rady 2002/882/WE. Dlatego nie będzie możliwe zrealizowanie tej dodatkowej pomocy po wygaśnięciu aktualnej podstawy prawnej. Stąd wniosek, że obecna podstawa prawna nie daje już możliwości pełnej realizacji pomocy makrofinansowej WE.

W tym kontekście wydaje się stosowne, aby Wspólnota zmieniła datę wygaśnięcia poprzez zmianę decyzji Rady 2002/882/WE. Proponuje się zmianę daty wygaśnięcia na 30 czerwca 2006 r. Pozwoliłoby to na płynną i pełną realizację tej pomocy, w tym również uzupełnienie do kwoty 70 milionów EUR, na podstawie spełnienia przez władze Serbii i Czarnogóry odpowiednich warunków przed zwolnieniem następnych transz.

2004/0204(CNS)

Wniosek dotyczący DECYZJI RADY w sprawie pomocy makrofinansowej dla Serbii i Czarnogóry i zmieniającej decyzję 2002/882/WE, udzielającą dalszej pomocy makrofinansowej Federalnej Republice Jugosławii

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, w szczególności jego art. 308,

uwzględniając wniosek Komisji [1],

[1] Dz.U. C [...] z [...], str. [...].

uwzględniając opinię Parlamentu Europejskiego [2],

[2] Dz.U. C [...] z [...], str. [...].

a także mając na uwadze, co następuje:

(1) Decyzja Rady 2002/882/WE z dnia 5 listopada 2002 r. przewidująca dalszą makroekonomiczną pomoc finansową na rzecz Federalnej Republiki Jugosławii [3] ma na celu zapewnienie sytuacji zrównoważonego bilansu płatniczego i wzmocnienia pozycji kraju w zakresie rezerw.

[3] Dz.U. L 308 z 9.11.2002, str. 25. Decyzja zmieniona decyzją 2003/825/WE (Dz.U. L 311 z 27.11.2003, str. 28).

(2) W latach 2002 i 2003 wypłacone zostały dwie transze tej pomocy na łączną sumę 105 milionów EUR. Z powodu opóźnień w realizacji uzgodnionych środków strukturalnych realizacja trzeciej transzy (25 milionów EUR) pozostaje nadal zaległa. Zasady i warunki polityki dla dodatkowej sumy 70 milionów EUR postanowionej w 2003 r. pozostają do negocjacji i uzgodnienia.

(3) Władze Serbii i Czarnogóry czują się zobowiązane do przeprowadzenia reformy gospodarczej i stabilizacji w ramach obecnego programu MFW, o czym świadczą zachęcające sygnały w postaci ożywienia reform strukturalnych.

(4) Kraj nadal potrzebuje zewnętrznego wsparcia finansowego ponad to, co może być dostarczone przez międzynarodowe instytucje finansowe.

(5) Decyzja 2002/882/WE powinna zostać zmieniona, aby umożliwić wyasygnowanie funduszy dotacyjnych po 9 listopada 2004 r.

(6) Traktat nie daje dla przyjęcia tej decyzji innych uprawnień niż te, które są określone w art. 308.

(7) Po konsultacji z Komitetem Ekonomiczno-Finansowym,

PRZYJMUJE NASTĘPUJĄCĄ DECYZJĘ:

Artykuł

Artykuł 6 akapit drugi decyzji 2002/882/WE zastępuje się w następujący sposób:

,Obowiązuje do 30 czerwca 2006 r.".

Sporządzono w Brukseli,

W imieniu Rady

Przewodniczący

FINANCIAL STATEMENT

1. Title Operation

Macro-financial assistance to Srbsko a Černá Hora.

2. Budget heading involved

a) Grant component the assistance (in EUR)

Budget line: 01 03 02 02

>TABELPOSITION>

(1) EUR 75 milionů committed in December 2002

(2) EUR 15 milionů committed in July 2003

b) Loan component the assistance

01 04 01 07 - ,ES guarantee for the borrowing programmes contracted by the Community to provide assistance to the countries the Western Balkans"

3. Legal basis

Article 308 the Treaty

4. Description and justification the action

a) Description the action

Modification the expiry date the Rozhodnutí Rady 2002/882/ES, as amended by Rozhodnutí Rady 2003/825/ES, providing additional macro-financial assistance to Srbsko a Černá Hora, with a view to supporting the government's reform efforts and ensuring a sustainable balance-of-payments situation.

b) Justification the action

The sustainability the beneficiary country's economic stabilisation and reform achievements heavily depends on external financial assistance from official sources at concessional terms.

5. Classification the expenditure

a) Grant component: non-compulsory, differentiated.

b) Loan component: compulsory

6. Nature the expenditure

a) Straight grant (100 % subsidy).

b) Potential activation budget guarantee for the Community borrowing aimed to fund the loan.

7. Financial impact

a) Method calculation

The evaluation the amount the assistance deemed necessary is based on the present estimates the beneficiary country's residual external financing needs.

For the loan component the assistance, it is expected that the budget guarantee will not be called. The Guarantee Fund for external actions has already been provisioned v roce 2002 and 2003 according to the Fund Regulation, for an amount corresponding to 9 % the amount the guaranteed loan (EUR 80 milionů). As a result, two transfers appropriations (n°54/2002 and n°38/2003) totalling an amount EUR 7,2 milionů from the Reserve (budget line 01 04 01 13) to the Guarantee Fund (budget line 01 04 01 14) were authorized by the Budgetary Authority v roce 2002 and 2003 after adoption the Rozhodnutí Radys 2002/882/ES and 2003/825/ES.

b) Effect the action on intervention credits

For the grant element, the credits under budget line 01 03 02 02 will be used subject to compliance with a number policy conditions to be agreed with the authorities Srbska and Černá Hora.

The budget entry reflecting the budget guarantee for the loan component the assistance will be activated only in the case an effective call on the guarantee.

c) Financing intervention

(i) Grant

The following updated schedule appropriations to be financed within the limits Category 4 the present Financial Perspective is proposed (in EUR):

>TABELPOSITION>

(1) EUR 75 milionů committed in December 2002

(ii) Eventual call on the budget guarantee

* Recourse to the Guarantee Fund established by Council Regulation (ES, EURATOM) No. 2728/94 31 October 1994, most recently amended by Regulation No. 1149/1999 25 May 1999. According to the Fund Regulation, the provisioning will take place via a transfer EUR 0,81 milionů from the Reserve to the Fund.

* In case the Guarantee Fund did not contain sufficient resources, additional payments would be called up from the budget by transfer:

- any margin remaining in the Reserve for guarantees, according to the provisions Article 18 Council Regulation (ES) No 2040/2000 26 September 2000 on budgetary discipline;

- any overdue payments to the budget for which the budget guarantee had been activated, provided that these payments have not been recorded as revenues;

- any margin available under the ceiling category 4 the financial perspectives or redeployment therein. In this case, the budget line 01 04 01 07 ,European Community Guarantee for the borrowing programmes contracted by the Community to provide financial assistance to the countries the Western Balkans" would be activated.

* In order to fulfil its obligations, the Commission can provisionally ensure the debt service with funds from its treasury. In that case, Article 12 (3) the Council Regulation (ES, EURATOM) No 1150/2000 22 May 2000 will apply.

8. Fraud prevention measures

Before the implementation this assistance, the Commission services, with the support duly mandated experts, will check the reliability financial circuits and administrative procedures the Central Bank and the Ministries Finance Srbska and Černá Hora. To this end, and in order to fulfil requirements implied by the Financial Regulation applicable to the General Budget the European Communities, an Operational Assessment has been commissioned and its results were expected by August 2004. This will cover areas like management structure and organisation, reporting tools, management and control funds, IT process and security, internal and external audit capacity, as well as the independence the central bank. Subject to the operational assessment's findings, prior actions could be required before the release the outstanding funds.

The latter verifications will also take into consideration available conclusions MMF Safeguard Assessments and other relevant reports by the MMF and the World Bank.

Finally, the assistance will be liable to verification, control and auditing procedures under the responsibility the Commission, including the European Antifraud Office (OLAF), and the European Court Auditors.

9. Elements cost-effectiveness analysis

a) Grounds for the operation and specific objectives

By supporting the country's macro-economic reform efforts and complementing financing by the International Community provided to this country in the context the MMF-supported programme, this assistance would underpin its transition towards a market economy.

b) Monitoring and evaluation

This assistance is macro-economic nature and its monitoring and evaluation is undertaken in the framework the MMF-supported stabilisation and reform programme that the beneficiary country is implementing. In particular, the monitoring the action by the Commission services takes place on the basis a genuine system macro-economic and structural policy indicators agreed with the authorities the beneficiary country. In this process, the Commission services may also monitor key areas identified in the above-mentioned operational assessment. Finally, they will remain in close contact with the MMF and World Bank services to benefit from their assessment the recipient country's stabilisation and reform.

An annual report to the European Parliament and to the Council has been foreseen in the Rozhodnutí Rady 2002/882/ES, and includes an evaluation the implementation this operation.

Furthermore, an independent ex-post evaluation the assistance is foreseen to be carried out by the Commission or duly authorised representatives one to two years after the assistance has been implemented and the authorities the country are committed to supply all necessary information.

10. Administrative expenditure

This action is exceptional by nature and will not involve an increase in the number Commission staff.

Sprawozdanie ze wstępnej oceny

Pomoc makrofinansowa dla Serbii i Czarnogóry

1. Analiza problemu i ocena potrzeb

W 2003 r. realny PKB wzrósł o 2-3 %, tj. mniej niż początkowo przewidywano w obecnej Przedłużonej Umowie z MFW. Na rok 2004 władze planują, że PKB wzrośnie o 4-6 % wskutek ożywienia gospodarczego i spodziewanego wznowienia produkcji rolnej.

W grudniu 2003 r. inflacja kosztowa w Serbii obniżyła się do 8,1 %, lecz w maju wzrosła do 10,5 % w wyniku wzrostu cen ropy naftowej i dalszej regulacji cen energii elektrycznej. Władze serbskie oczekują, że za cały rok stopa inflacji wyniesie 8,5 %. W realnych efektywnych kategoriach kurs wymiany waluty krajowej w 2003 r. pozostawał zasadniczo stabilny, a w pierwszej połowie 2004 r. straciła ona na wartości o około 3 %. W Czarnogórze, która jednostronnie wprowadziła euro jako wyłączny legalny środek płatniczy, roczna inflacja wyniosła w 2003 r. 6,6 %, co świadczy o znacznym realnym wzroście wartości waluty. Spodziewane jest, że inflacja za cały końcowy okres roku wyniesie 4,5 %.

W 2003 r. skonsolidowany ogólny deficyt państwowy Serbii i Czarnogóry wyniósł 4,2 % PKB (3,8 % w Serbii i 0,4 % w Czarnogórze, przy czym ta ostatnia wielkość stanowi 5,2 % PKB Czarnogóry). Dąży się do tego, aby za rok 2004 deficyt budżetowy został zmniejszony o 0,8 % do 3,4 % PKB. Osiągnięcie tego jest planowane poprzez zgromadzenie większych dochodów, przy czym wydatki zamierza się utrzymać na niezmienionym poziomie w stosunku do PKB, zaś większa uwaga zostanie skupiona na zwiększeniu inwestycji i obniżeniu bieżących wydatków. Sfinansowanie deficytu pozostanie problemem w tym roku, zwłaszcza że brakuje również przychodów z prywatyzacji.

Pomimo utrzymującego się ogromnego deficytu handlowego będącego odbiciem silnego zapotrzebowania na import i ogólnie słabej bazy eksportowej sytuacja zewnętrzna była w 2003 r. pomyślniejsza dzięki wyjątkowo dużemu napływowi bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) netto rzędu 7 % PKB oraz rosnącym wpłatom prywatnym (11,2 % PKB). Rezerwy zagraniczne brutto wzrosły znacznie do 3,6 miliarda USD. Jednakże na początku 2004 r. rezerwy zagraniczne zaczęły się nieznacznie zmniejszać, również na skutek czynników sezonowych i obsługi długu zagranicznego. W kwietniu wynosiły one 3,3 miliarda USD, co jest równoważne czterem miesiącom importu planowanego na 2004 r. Perspektywy zewnętrzne mogą ulec poprawie w wyniku osiągniętego w lipcu porozumienia z wierzycielami z Klubu Londyńskiego w sprawie redukcji zaległego długu. Jednakże potrzeby w zakresie finansowania brutto pozostają wysokie i kraj nadal potrzebuje zewnętrznej pomocy finansowej ze strony Wspólnoty oraz innych donatorów w celu wsparcia swojego programu stabilizacji gospodarczej i reform.

1.1. Średniofalowe perspektywy ekonomiczne

Spodziewane jest, że realny wzrost PKB wyniesie w latach 2004/2005 średnio 4-5 %, a roczna inflacja pod koniec 2005 r. obniży się do 5 %. Planuje się, że deficyt fiskalny w 2005 r. zmniejszy się do 2,4 %, a dług publiczny do poniżej 60 %.

W kontekście zakończonego w czerwcu trzeciego przeglądu w ramach bieżącego programu MFW Fundusz i władze osiągnęli porozumienie w sprawie przewidywań bilansu płatniczego oraz potrzeb w zakresie finansowania brutto w 2004 r. Przewiduje się, że dochody z BIZ i prywatyzacji nie mogą być utrzymane na poziomie roku 2003. Na rok 2004 spodziewane jest, że wyrażone w USD BIZ zmniejszą się o połowę do około 700 milionów USD (w pierwszych pięciu miesiącach wyniosły one 300 milionów USD). Planuje się, że wpłaty od prywatnych wierzycieli pozostaną na poziomie roku 2003. Według MFW spodziewany jest deficyt makrofinansowy na cały rok 2004 (tj. deficyt ten będzie pokryty przez pomoc na rzecz budżetu/bilansu płatniczego, w przeciwieństwie do pomocy przeznaczonej na projekt, i po odliczeniu wpłat MFW i Banku Światowego) w wysokości 193 milionów USD, który będzie sfinansowany z dotacji WE i innych dwustronnych donatorów.

1.2. Reformy strukturalne w ramach Przedłużonej Umowy z MFW

Jeżeli chodzi o reformy strukturalne, to nabrały one nieco rozmachu po utworzeniu w Serbii nowego rządu w marcu 2004 r. W szczególności w serbskim parlamencie został przeforsowany pokaźny program legislacyjny. Trzydzieści dwie nowe ustawy, głównie w sferze ekonomicznej i finansowej, zostały przyjęte w ostatnich miesiącach lub są w trakcie głosowania, w szczególności dotyczące upadłości, wspierania inwestycji, rejestracji spółek, handlu zagranicznego, ubezpieczeń, opodatkowania pośredniego oraz energetyki i kolei. Pod koniec maja ogłoszono pierwszy przetarg na prywatyzację banku (Yugobanka) i Agencja Restytucji Banków otrzymała oferty od ośmiu zainteresowanych banków. Władze mają zamiar ogłosić dwa dalsze przetargi na banki do końca września. Spodziewane jest, że prywatyzacja firm poprzez przetargi, która utknęła od połowy 2003 r., nabierze znowu tempa i obecnie cztery ważne firmy przygotowywane są do prywatyzacji w drugiej połowie roku. Restrukturyzacja dużych państwowych przedsiębiorstw i zakładów użyteczności publicznej, która się jeszcze właściwie nie rozpoczęła, stanowi poważne wyzwanie dla polityk gospodarczych w przyszłości.

2. Cele i związane z nimi wskaźniki operacji pomocy makrofinansowej

2.1. Cele

Wspierając wysiłki Serbii i Czarnogóry w dziedzinie reform makroekonomicznych i uzupełniając finansowanie przez społeczność międzynarodową udzielone temu krajowi w ramach programu wspieranego przez MFW, niniejsza pomoc umożliwiłaby mu przechodzenie ku gospodarce rynkowej. W tym kontekście i biorąc pod uwagę wyzwania i potrzeby zidentyfikowane powyżej, cele proponowanej operacji pomocy makrofinansowej są następujące:

* Przyczynienie się do pokrycia pozostałych potrzeb w zakresie finansowania zewnętrznego;

* Ułatwianie i pobudzanie działań władz Serbii i Czarnogóry w zakresie realizacji reform strukturalnych w dziedzinie finansów publicznych, rozwoju sektora prywatnego oraz reformy sektora bankowego poprzez spełnienie odpowiednich warunków.

Cele reformy makroekonomicznej i strukturalnej, które odnoszą się do pierwotnej kwoty 130 milionów EUR, są określone w Protokole Ustaleń podpisanym w grudniu 2003 r. Zasady i warunki polityki dalszej pomocy (uzupełniającej) w wysokości 70 milionów EUR pozostają nadal do uzgodnienia w Uzupełniającym Protokole Ustaleń. Może to zasadniczo obejmować kroki w następujących obszarach:

* restrukturyzacja/prywatyzacja sektorów strategicznych;

* reforma administracji publicznej, a w szczególności finansów publicznych;

* reforma sektora bankowego.

2.2. Wskaźniki

Ilościowe wzorce porównawcze zawarte w programach MFW stanowią pierwszą kategorię wskaźników o charakterze makroekonomicznym. Wskaźniki funkcjonalne zostały określone w wymienionym Protokole Ustaleń w uzgodnieniu z władzami kraju beneficjenta.

3. Alternatywne mechanizmy dostarczania pomocy i ocena ryzyka

3.1. Mechanizmy dostarczania pomocy

Pomoc makrofinansowa jest generalnie dostarczana w formie pożyczki, dotacji lub kombinacji jednego i drugiego. Biorąc pod uwagę stosunkowo wysoki poziom zadłużenia kraju, znaczna część tej pomocy jest w formie dotacji (120 milionów EUR), a pozostała część (80 milionów EUR) w formie pożyczki.

Pomoc makrofinansowa jest to niezwiązane i niededykowane wsparcie makroekonomiczne pomagające krajowi w zaspokojeniu jego potrzeb w zakresie finansowania, także poprzez wzmocnienie rezerw i wsparcie budżetu. Wsparcie projektów nie byłoby w stanie spełnić tej potrzeby w taki sam sposób, ponieważ nie mogłoby być wykorzystane na przykład do obsługi zewnętrznego długu kraju lub wzmocnienia jego pozycji w zakresie rezerw. Ponadto z doświadczeń z podobnymi operacjami, w tym również przeprowadzonymi w Serbii i Czarnogórze, wynika, że warunki polityki gospodarczej dołączone do tego wsparcia wzmacniają proces stabilizacji i reform.

3.2. Ocena ryzyka

Istnieje ryzyko, że pomoc makrofinansowa, która nie jest przeznaczona na konkretne wydatki (w przeciwieństwie na przykład do finansowania projektów), może być wykorzystana w sposób nieuczciwy. Ogólnie mówiąc, ryzyko to związane jest z takimi czynnikami, jak niezależność banku centralnego, jakość systemów i procedur związanych z zarządzaniem, kontrolą i rozporządzaniem taką pomocą, bezpieczeństwem systemów informatycznych oraz możliwościami wewnętrznych/zewnętrznych audytów. Choć dostarczenie pomocy w formie wsparcia projektu może się wydawać alternatywą, to jednak nie spełnia ono potrzeby kraju na finansowanie niezależne (tj. nie przeznaczone na konkretne projekty) i także niesie z sobą ryzyko nadużyć.

Przed zwolnieniem tej pomocy służby Komisji, przy wsparciu należycie upoważnionych ekspertów, sprawdzą rzetelność obiegów finansowych i procedur administracyjnych Serbii i Czarnogóry, jak również jej wewnętrznych i zewnętrznych mechanizmów kontrolnych, które są istotne dla tego typu pomocy (patrz - Sprawozdanie Finansowe, sekcja 8).

Wreszcie pomoc ta będzie podlegać procedurom weryfikacji, kontroli i rewizji, za co odpowiedzialna będzie Komisja, w tym również Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) oraz Europejski Trybunał Obrachunkowy.

4. wartość Dodatkowa wynikająca z udziału Wspólnoty

W maju 2002 r. MFW zatwierdził trzyletnią Przedłużoną Umowę obejmującą okres do maja 2005 r. Głównymi priorytetami programu było zapewnienie stabilności fiskalnej i pieniężnej, poprawa kontroli wydatków publicznych i administracji podatkowej, wspieranie rozwoju sektora prywatnego oraz uporządkowanie systemu bankowego. Władze Serbii i Czarnogóry osiągnęły znakomite wyniki w reformie gospodarczej i stabilizacji. Stabilność makroekonomiczna została osiągnięta i zachowana, i rozpoczęły się ważne reformy strukturalne. Prywatyzacja socjalistycznych przedsiębiorstw poprzez aukcje i przetargi poczyniła postępy, a restrukturyzacja sektora przemysłowego i finansowego została rozpoczęta. Program reform gospodarczych został wsparty przez udzielenie dalszych pakietów wspólnotowej pomocy makrofinansowej, które zostały wdrożone pod warunkiem spełnienia uzgodnionych warunków dotyczących polityki gospodarczej i strukturalnej. Bez kontynuowania komplementarnego makrowsparcia WE istnieje ryzyko, że program stabilizacji i reform wspierany przez MFW nie mógłby zostać w pełni zrealizowany, że powszechne poparcie dla niezbędnych działań regulacyjnych mogłoby osłabnąć, i że reformy mogłyby utknąć w martwym punkcie. Ponadto pomoc ta może pobudzić i wesprzeć działania, które są uważane za mające szczególne znaczenie dla WE, zwłaszcza te, które sprzyjają ustanowieniu jednej przestrzeni gospodarczej w tym kraju.

Wreszcie pomoc makrofinansowa uzupełnia program Pomocy Wspólnoty na rzecz Odbudowy, Rozwoju i Stabilizacji (CARDS), który od 2001 r. jest głównym instrumentem finansowym WE do współpracy z państwami Zachodnich Bałkanów, a w szczególności Serbii i Czarnogóry. Na okres 2000-2004 przeznaczono dla tego kraju 1 100 milionów EUR. Głównymi priorytetami są: wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne, budowanie zdolności administracyjnej, rozwój gospodarczy i społeczny, środowisko i zasoby naturalne oraz stabilizacja demokratyczna. Na rok 2004 przewidziano ogółem 195 milionów EUR.

5. Lekcje z przeszłości

Przeszłość dowiodła, że pomoc makrofinansowa dla Serbii i Czarnogóry oraz innych krajów odgrywa zasadniczą rolę we wspieraniu silnych programów stabilizacji i reform wspieranych także przez programy MFW i stało się oczywiste, że dla zapewnienia komplementarności i wzajemnego wsparcia niezbędne jest odpowiednie ustalenie warunków pomiędzy WE i MFW, jednakże przy wystrzeganiu się zbyt silnej krzyżującej się warunkowości.

Choć pomoc makrofinansowa była początkowo dostarczana głównie w formie pożyczek, to obecnie pomoc ta często jest połączeniem pożyczek i dotacji, przy wzięciu pod uwagę poziomu dochodów kraju i jego zdolności do spłaty kredytów.

W odniesieniu do zaleceń dokonanych w sprawozdaniu z wykonania budżetu za rok 2001, a także w specjalnym raporcie nr 1/2002 Trybunału Obrachunkowego dotyczącym pomocy makrofinansowej dla krajów trzecich służby Komisji zwróciły należytą uwagę na pięć kryteriów z Genval (wyjątkowy charakter, wstępne warunki polityczne, komplementarność, warunkowość i dyscyplina finansowa).

6. Planowanie przyszłego monitorowania i oceny

Ta pomoc ma charakter makroekonomiczny i jej monitorowanie oraz ocena zostały podjęte w ramach wspieranego przez MFW programu stabilizacji i reform, który jest realizowany przez kraj beneficjenta.

6.1. Monitorowanie

System monitorowania jest zapewniony przez warunek dostarczania sprawozdań i danych przez władze, jak określono w Protokole Ustaleń, oraz organizowanie misji rewizyjnych w danym kraju. Choć ta pomoc jest centralnie zarządzana, to jednak tam, gdzie to stosowne, mogą również być wzywane na miejsce delegacje Komisji w celu dostarczenia sprawozdań.

W szczególności monitorowanie działania przez służby Komisji odbywa się na podstawie oryginalnego systemu wskaźników polityki makroekonomicznej i strukturalnej uzgodnionego z władzami kraju beneficjenta. W tym procesie służby Komisji mogą również monitorować kluczowe obszary zidentyfikowane w wyżej wymienionej ocenie operacyjnej. Wreszcie będą one pozostawać w ścisłym kontakcie ze służbami MFW i Banku Światowego, aby korzystać z ich oceny stabilizacji i reform kraju biorcy.

W decyzji Rady 2002/882/WE przewidziane jest coroczne sprawozdanie dla Parlamentu Europejskiego i Rady, które zawierać będzie ocenę przebiegu tej operacji.

6.2. Ocena

W ramach Wieloletniego Programu Oceny DG ECFIN planowane są od dwóch do trzech ocen ex-post operacji pomocy makrofinansowej (MFA) rocznie. Właśnie w ramach tego programu przeprowadzana będzie niezależna ocena pomocy przez należycie upoważnionych przedstawicieli Komisji w okresie 2005/2006 r. Środki finansowe na tę ocenę będą czerpane z odpowiedniej linii budżetu MFA.

7. Osiągnięcie efektywności kosztowej

Komisja wnioskuje o zmianę daty wygaśnięcia podstawy prawnej (decyzji Rady 2002/882/WE zmienionej decyzją Rady 2003/825/WE) w celu zapewnienia pełnej realizacji tej pomocy w zależności od spełnienia odpowiednich warunków. Jest mało prawdopodobne, aby dokonane zostały jakiekolwiek wpłaty w ramach tej pomocy bez zmiany daty wygaśnięcia.

Z uwagi na zewnętrzne ograniczenia Serbii i Czarnogóry pożyczka będzie mieć okres zapadalności 15 lat przy 10-letnim okresie karencji, co jest porównywalne z warunkami pożyczek udzielonych w ramach pomocy makrofinansowej innym krajom Zachodnich Bałkanów. Przyjęcie tej pomocy nie wymagałoby dodatkowego zabezpieczenia Funduszu Gwarancji, biorąc pod uwagę obecne zasady zabezpieczania, które wymagają, aby zabezpieczenie nastąpiło z góry po postanowieniu przez Radę o pomocy. Zgodnie z tym, jak podano w Sprawozdaniu Finansowym, Fundusz Gwarancji dla działań zewnętrznych został już zabezpieczony w 2002 i 2003 r. na sumę odpowiadającą 9 % sumy gwarantowanej pożyczki (80 milionów EUR). W efekcie dwa przeniesienia środków na łączną sumę 7,2 miliona EUR z Rezerwy (linia budżetowa 01 04 01 13) do Funduszu Gwarancji (linia budżetowa 01 04 01 14) zostały zatwierdzone w 2002 i 2003 r. przez Urząd Budżetowy po przyjęciu decyzji Rady 2002/882/WE i 2003/825/WE.

Działanie to ma charakter wyjątkowy i nie będzie wiązać się ze zwiększeniem liczby personelu Komisji.