[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 22.6.2007

SEK(2007) 852

WEWNĘTRZNY DOKUMENT ROBOCZY KOMISJI Dokument towarzyszący

wnioskowi dotyczącemu ROZPORZĄDZENIA RADY ustanawiającego wspólne przedsięwzięcie ENIAC Streszczenie OCENY WPŁYWU [COM(2007) 356 wersja ostateczna] [SEC(2007) 851]

1. WPROWADZENIE

W zakresie nanoelekrotniki planowana jest wspólna inicjatywa technologiczna (WIT), partnerstwo publiczno-prywatne, obejmujące przedstawicieli przemysłu, państwa członkowskie i Komisję, o następujących głównych celach:

- zwiększenie i włączenie do jednego programu zasobów niezbędnych dla stymulowanych przez przemysł wspólnych badań i rozwoju w Europie oraz przeniesienie wyników do głównych sektorów zastosowań;

- podwyższenie poziomu strategicznych partnerstw i inicjatyw pomiędzy europejskimi partnerami oraz zapewnienie europejskiemu przemysłowi masy krytycznej w zakresie zasobów i kompetencji, pozwalającej na odgrywanie istotnej roli na poziomie globalnym;

- wypróbowanie nowego sposobu wykorzystania badań i rozwoju w przemyśle w celu skuteczniejszego wyjścia naprzeciw zmieniającym się modelom gospodarczym i badawczym, lepiej zaadaptowanego do potrzeb przemysłu, w szczególności MŚP, po raz pierwszyz wykorzystaniem krajowego, unijnego i prywatnego finansowania.

Niniejszy dokument koncentruje się na analizie wpływu takiej WIT, na podstawie wyników szeroko zakrojonych konsultacji Komisji z partnerami z dziedziny nanoelektroniki.

2. PROBLEMY I WYZWANIA

Nanoelektronika jest szeroko rozpowszechniona i napędza obecnie innowacje w wielu obszarach, takich jak telefonia komórkowa, transport, przetwarzanie danych, produkty konsumenckie oraz automatyzacja produkcji. Dzięki temu nabiera dużego znaczenia ekonomicznego i społeczno-gospodarczego w dziedzinach bezpieczeństwa, opieki zdrowotnej, starzenia się społeczeństwa, oszczędności energii oraz kontroli środowiskowej. Europa musi chronić swoją zdolność projektowania i wytwarzania produktów z zastosowaniem własnych norm zapewniających wysoką jakość, trwałość i przyjazność dla środowiska.

Nanoelektronika to globalny rynek (265 mld USD w 2005 r.), bezpośrednio stymulujący szerzej pojęty przemysł elektroniczny (1340 mld USD), jednak Europa nie zwiększa w nim swojego udziału rynkowego. Europa jest importerem netto nanoelektroniki: przypada na nią 12 % światowej zdolności produkcyjnej półprzewodników, podczas gdy zużywa się tam 20 % światowej produkcji półprzewodników. Globalna konkurencja jest zacięta, szczególnie ze strony takich krajów, jak Tajwan, Korea, Chiny oraz USA.

Zmieniają się modele gospodarcze. Nanoelektronika staje się działalnością globalną. Firmy zajmujące się zintegrowanym projektowaniem i wytwarzaniem (IDM – Integrated Design and Manufacturing) w coraz większym stopniu polegają na odlewniach (zewnętrznych wytwórniach płytek półprzewodnikowych), a w swojej działalności przynoszącej wartość dodaną korzystają z niewielu wytwórni własnych lub nawet nie korzystają z nich wcale, współpracując w ramach systemów wiedzy na rzecz badań i rozwoju oraz strategicznych sojuszy w celu zdobycia dostępu do najbardziej zaawansowanych technologii. Wynika to z rosnących inwestycji kapitałowych (np. 5,5 mld EUR na typową megawytwórnię), niezbędnych dla przeprowadzenia badań i wytworzenia nowych generacji podzespołów. Przekracza to możliwości indywidualnych firm (z wyjątkiem Intela) w zakresie rentowności inwestycji oraz procentowego udziału badań (18 %). W konsekwencji ogólne badania nad technologią nanoelektroniczną prowadzone są przez kilka dużych sojuszów, natomiast produkcja zaawansowanych produktów towarowych odbywa się w kilku megawytwórniach. Europa musi zapewnić swoim firmom możliwość odgrywania strategicznej roli w tych sojuszach oraz utrzymania w Europie działań przynoszących wartość dodaną, w tym zaawansowanych technologii produkcyjnych, tak aby były one dostępne dla europejskich partnerów (w tym MŚP zajmujących się sprzętem, wsparciem, integracją systemów i projektowaniem). Jednym z głównych zagrożeń dla konkurencyjności jest „technologiczny lokaut”. Europejscy dostawcy mogą znaleźć się tak daleko w tyle za swoimi konkurentami, że doścignięcie ich nie będzie już możliwe.

Zmieniają się modele badawcze. Europa musi nadal dbać o możliwość prowadzenia badań na swoim kontynencie w celu utrzymania stanowisk pracy o wysokiej wartości dodanej. Aby to osiągnąć, niezbędne jest dokonanie zamiany modelu linearnego, gdzie wyniki badań przekazuje się z uniwersytetów do instytutów i sektorów przemysłu, na model, w którym badania prowadzone są wspólnie i są one głęboko wbudowane w przemysłową sieć wspierającą systemy wiedzy. Ponadto badania muszą wytworzyć wystarczającą masę krytyczną oraz umożliwić wspólny dostęp do kosztownej, najbardziej zaawansowanej infrastruktury, wspierającej europejski przemysł i europejskich naukowców w ich globalnych działaniach.

Przeniesienie produkcji nanoelektroniki niesie ze sobą realne ryzyko przeniesienia również działań o wartości dodanej do innych części świata. Niektóre kraje stworzyły specjalne zachęty w celu przyciągnięcia i utrzymania zagranicznych inwestycji w przemysł półprzewodników, natomiast UE nie posiada sektorowego podejścia poświęconego wsparciu tego kluczowego przemysłu. Europa musi zareagować na ten problem porównywalnymi środkami.

Wzrasta wydajność i funkcjonalność produktów. Dzięki postępowi w miniaturyzacji technologie informacyjne i komunikacyjne mogą być stosowane wszędzie, zapewniając zwiększoną funkcjonalność oraz bardziej inteligentne i spersonalizowane produkty i usługi. Te działania o wartości dodanej mają kluczowe znaczenie dla zróżnicowania produkcji oraz wzmocnienia kompetencji Europy. Stanowią one podstawę europejskiego strategicznego programu badawczego, łączącego miniaturyzację z innymi elementami integracji systemu przeznaczonymi na czołowe rynki europejskie. W społeczeństwie opartym na wiedzy zawarty jest wielki gospodarczy potencjał. Europa nie może przeoczyć tej szansy na przyszłość i uzależnić swojego postępu społecznego i dobrobytu od postępu w innych częściach świata. Przemysł półprzewodników będzie również musiał stawić czoła wyzwaniu polegającemu na połączeniu coraz krótszego cyklu życia produktów z ich rosnącą złożonością. Tak naprawdę jedynie znaczna inwestycja w zaawansowane programy badawczo-rozwojowe pozwoli na dotrzymanie kroku innowacjom w tym sektorze.

Istnieją różnorodne wyzwania technologiczne. W miarę jak technologie dzięki miniaturyzacji wkraczają do dziedziny nano, badania zaczynają obejmować coraz więcej dyscyplin. Dla przyszłego postępu niezbędne jest skumulowanie kompetencji europejskich.W celu przezwyciężenia coraz bardziej złożonych przeszkód technologicznych niezbędne są wzmożone ludzkie wysiłki oraz kosztowna infrastruktura. Aby zrealizować planowane etapy, potrzeba mobilizacji wszystkich zasobów oraz ogólnoświatowej współpracy. Ponadto przewiduje się, że tradycyjna miniaturyzacja osiągnie kres swoich możliwości w ciągu 10–15 lat. Należy uruchomić działania mające na celu przygotowanie się do zmiany tradycyjnego skalowania urządzeń. Badania i rozwój należy częściowo skoncentrować na zwiększeniu wydajności produkcji. Zdolność projektowania nowych produktów pozostaje w tyle za postępem technologicznym. Strukturę europejskich badań trzeba będzie skierować na inny tor, aby uzyskać pełniejszy obraz możliwości technologicznych. Konieczne też będzie zwiększenie inwestycji w badania stosowane. Wymaga to zasadniczej zmiany w myśleniu– pojmowania technologii już nie jako jednej nauki, ale jako systemu złożonego z wielu dyscyplin.

Europejskie inwestycje w publiczny sektor badań naukowych są rozdrobnione: Eureka, program ramowy (PR), inicjatywy krajowe lub regionalne (w tym różnorodne „bieguny konkurencyjności”). Świat badań naukowych w Europie potrzebuje zatem przekonującego, skutecznego, skoordynowanego podejścia w dziedzinie nanoelektroniki.

Niepowodzenia rynkowe uzasadniają publiczną interwencję w dziedzinie nanoelektroniki. Podstawowa wiedza, rozwój nowego sprzętu, materiałów oraz narzędzi projektowych mają zastosowania przekrojowe, są trudne do zabezpieczenia, przyczyniają się często do transferu wiedzy i powinny być traktowane jako „dobro publiczne”. Badania naukowe mają charakter spekulacyjny, a wykorzystanie wyników jest niepewne w warunkach zaciętej globalnej konkurencji, która powoduje niedoskonałe i asymetryczne rozpowszechnianie informacji. MŚP zaangażowane w zaawansowane technologicznie, innowacyjne projekty mogą napotkać trudności w osiągnięciu masy krytycznej niezbędnej do konkurowania na poziomie ogólnoświatowym. Powszechność nanoelektroniki w wielu gałęziach przemysłu, zadaniach sektora publicznego oraz nowych zastosowaniach społecznych sprawia, że podmioty zajmujące się badaniami i rozwojem nie są w stanie uzyskać pełnej rentowności swoich wysiłków. Przynosi to istotne skutki uboczne w zakresie badań i rozwoju i pozytywne efekty zewnętrzne. Problemy z koordynacją i tworzeniem sieci kontaktów pomiędzy uczestnikami rynkowymi, sektorem publicznym i międzysektorowymi dziedzinami zastosowań stanowią dodatkowe uzasadnienie dla publicznej interwencji w przedkonkurencyjny obszar badań i rozwoju.

3. POLITYKA

ZAINTERESOWANE PODMIOTY DOSTRZEGłY ogromne znaczenie omawianych problemów i stworzyły wspólnie europejską platformę technologiczną (EPT) ENIAC, w ramach której wszystkie możliwe podmioty współpracują ze sobą w celu wzmocnienia wiodącej pozycji UE w zakresie projektowania, integracji oraz dostaw nanoelektroniki. Platforma opublikowała europejski strategiczny program badawczy przedstawiający w zarysie ewolucję omawianej dziedziny w perspektywie średnio- i długoterminowej oraz identyfikujący szereg istotnych technologicznych i regulacyjnych wyzwań dla Europy.

Proponowana WIT ENIAC stanie się jednym z filarów wspierających wprowadzenie w życie technologicznych oraz gospodarczych celów EPT ENIAC. WIT ma przyczynić się do podziału rosnących kosztów działań i infrastruktury związanych z badaniami i rozwojem, przejąć lub utrzymać wiodącą pozycję w różnicowaniu zastosowań technologii półprzewodnikowych, zarządzać przełomowymi odkryciami technologicznymi i projektowymi w celu ograniczenia rozbieżności pomiędzy tym, co technicznie osiągalne, a tym, co ekonomicznie wykonalne, zapewnić MŚP skuteczne narzędzia dla wsparcia ich procesu innowacji oraz prowadzić działalność na poziomie globalnym.

Oceniono i odrzucono kilka opcji wdrożenia niniejszej WIT, od niepodejmowania żadnych działań (brak istotnych zmian) do udziału w połączonych działaniach państw członkowskich (z różnymi modelami prawnymi). Jedynie nowe działanie na poziomie Wspólnoty może stworzyć podejście łączące korzyści z integracji europejskiej ze zdolnością szybkiego przystosowania celów i sektorowych zasad polityki oraz elastycznością w uczestnictwie i krajowym zaangażowaniu państw członkowskich.

Z analizy potencjalnych opcji wdrożenia WIT ENIAC wynika, że jedyną możliwość spełniająca ograniczenia i wymogi realizacji celów działania stanowi model „wspólnego przedsięwzięcia” na podstawie art. 171 Traktatu WE . Jest to trwała struktura posiadająca osobowość prawną, która a) ustanawia ramy prawne współpracy wszystkich publicznych i prywatnych zainteresowanych podmiotów, b) może pozyskiwać finansowanie z różnych źródeł oraz c) może uruchamiać znaczące inicjatywy o dłuższym okresie trwania.

Przewiduje się również, że niniejsza WIT stworzy dodatkowość w zakresie nadzwyczajnych wydatków na badania i rozwój dzięki przewidzianemu wkładowi WE w wysokości 450 mln EUR wspierającemu program o budżecie ogólnym w wysokości 3 mld EUR poprzez dodatkowe wsparcie krajowe oraz większe finansowanie ze strony przemysłu (oczekuje się, że każde 1 euro wkładu WE przyniesie 6–7 euro na rzecz wysiłków badawczo-rozwojowych). Co ważniejsze, niniejsza WIT stworzy „dodatkowość w zakresie zachowań” w odniesieniu do uruchomionych europejskich projektów realizowanych w ramach współpracy, przyspieszenia wyników badań i rozwoju oraz zwiększenia skali, zakresu i złożoności takich projektów.

4. STRUKTURA I ZARZąDZANIE

CZłONKAMI ZAłOżYCIELAMI WSPÓLNEGO PRZEDSIęWZIęCIA (WP) ENIAC STAłYBY SIę PAńSTWA CZłONKOWSKIE, WE ORAZ PODMIOTY ZAJMUJąCE SIę BADANIAMI I ROZWOJEM (ORGANIZACJE PRZEMYSłOWE I BADAWCZE ZRZESZONE W STOWARZYSZENIU AENEAS). INNE PODMIOTY BęDą MOGłY DOłąCZYć DO WP W PÓźNIEJSZYM TERMINIE. STATUT AENEAS MUSI być zgodny z ogólnymi zasadami uczciwości, otwartości i przejrzystości przystępowania. Zaproszenia do składania wniosków będą publiczne, a uczestnictwo otwarte dla wszystkich organizacji, również tych niebędących członkami stowarzyszenia.

Struktura zarządzania wspólnym przedsięwzięciem składa się z rady zarządzającej, komitetu przemysłowo-badawczego, rady władz publicznych oraz dyrektora wykonawczego wraz z sekretariatem.

Członkowie wspólnego przedsięwzięcia opracują, opierając się na strategicznym programie badawczym, wieloletni program roboczy, w ramach którego, na podstawie otwartych zaproszeń do składania wniosków, będą wdrażane działania z zakresu badań i rozwoju. Państwa należące do wspólnego przedsięwzięcia będą corocznie przydzielały środki, które będą przeznaczane głównie na finansowanie krajowych uczestników z odpowiednich państw. WE również przydzieli budżet (przyznany na mocy PR). Przemysł będzie wnosił proporcjonalne wkłady rzeczowe przekraczające 50 % swoich własnych kosztów. Ponadto przemysł pokryje za pomocą wkładów pieniężnych około dwóch trzecich operacyjnych i niezwiązanych z badaniami i rozwojem kosztów wspólnego przedsięwzięcia.

5. ODDZIAłYWANIE EKONOMICZNE

EUROPEJSKIE FUNDUSZE PUBLICZNE PRZYCIąGAJą DALSZE inwestycje prywatne i krajowe. Wiele aspektów polityki krajowej dostosowuje się do polityki europejskiej. Dla wsparcia tych technologii państwa członkowskie uruchamiają szereg nowych inicjatyw strategicznych.

Niniejsza inicjatywa dotyczy całego łańcucha wartości w zakresie nanoelektroniki. Dlatego też kluczowe znaczenie ma stworzenie „kotwic”, które utrzymałyby w Europie czołowe europejskie firmy. Takie „kotwice” będą się składać z banków kompetencji, a powstaną dzięki rozwinięciu sieci kontaktów pomiędzy firmami i instytutami badawczymi. Ponadto strategiczne sojusze zawarte przez dostawców podzespołów do nanoelektroniki z projektantami systemów posłużą za kolejne zachęty do zatrzymania wiedzy w Europie oraz do tworzenia zróżnicowanych produktów o charakterze europejskim.

Znaczenie osiągnięcia technicznych celów WIT pozwoli Europie zrównać się z pozostałymi graczami na całym świecie i zyskać opinię ważnego strategicznie partnera w globalnych sojuszach w obliczu zróżnicowania i integracji złożonych systemów.

Niniejsza WIT zastąpi dotychczasową niepewność stabilnością inwestycji w ramach długofalowej inicjatywy. Dzięki nowym ustaleniom system będzie bardziej atrakcyjny, zwłaszcza dla MŚP. Kolejne korzyści z niniejszej WIT, w porównaniu z współistniejącymi obecnie różnorodnymi schematami, to: zwiększona wydajność wydatków na poziomie wspólnotowym, oszczędności oczekiwane dzięki uniknięciu przygotowania wniosków w poszczególnych językach, racjonalizacja procedur sprawozdawczości w ramach projektu oraz zwiększenie skuteczności dzięki gwarantowanym, zharmonizowanym procedurom finansowania.

6. ODDZIAłYWANIE SPOłECZNE I śRODOWISKOWE

NINIEJSZA WIT PRZYCZYNI SIę DO UTRZYMANIA I STWORZENIA WIęKSZEJ LICZBY LEPSZYCH miejsc pracy, w zgodzie z ponownie uruchomioną strategią lizbońską. Większe wykorzystanie produktów i usług opartych na nanoelektronice doprowadzi do stworzenia kilku tysięcy nowych miejsc pracy w Europie.

Niniejsza WIT jest zorientowana na wizję „inteligentnego otoczenia”: otoczenia, które jest świadome naszej obecności i reaguje na nasze potrzeby. WIT zwraca się ku takim otoczeniom w sześciu dziedzinach zastosowań: opiece zdrowotnej, energetyce, mobilności i transporcie, bezpieczeństwie i ochronie, komunikacji i edukacji oraz środowisku. Każda z tych dziedzin ma duże znaczenie społeczne i przyczynia się do zwiększania jakości życia i dobrobytu w naszym społeczeństwie. Wyraźnie widać, że jeśli sektor publiczny nie wkroczy z odpowiednim wsparciem, pojedyncze firmy nie mogą oczekiwać wystarczających zwrotów z inwestycji, które uzasadniałyby optymalny pod względem społecznym poziom inwestycji badawczo-rozwojowych. Dla przykładu nanoelektronika będzie odgrywała zasadniczą rolę w inteligentnych przenośnych systemach potrzebnych do ograniczenia zużycia energii w gospodarstwach domowych, fabrykach i systemach transportowych, które będą miały kluczowe znaczenie dla ochrony środowiska.

Wszystkie systemy elektroniczne wykorzystują energię elektryczną i wpisują się w ogólny trend „elektryfikacji” społeczeństwa. Jednakże korzystanie z systemów elektronicznych pozwala również na lepsze zarządzanie energooszczędnością i skuteczniejszą nad nią kontrolę. W przypadku wielu zastosowań na tym polega ich zasadniczy cel. Ponadto zmniejszenie zużycia energii w urządzeniach elektrycznych stanowi istotny i wciąż aktualny cel z technicznego punktu widzenia. Co więcej, monitorowanie i zarządzanie środowiskiem naturalnym to jeden z kluczowych obszarów zastosowań niniejszej WIT.

Rozwój nanoelektroniki musi przebiegać w sposób bezpieczny i odpowiedzialny, w zgodzie z bezpieczną, zintegrowaną i odpowiedzialną strategią Komisji Europejskiej w zakresie nanonauki i nanotechnologii dla Europy zawartą w komunikatach Komisji „Ku europejskiej strategii dla nanotechnologii” COM(2004) 338 oraz „Nanonauka i nanotechnologie: plan działań dla Europy na lata 2005–2009” (COM(2005) 243). Strategia ta potwierdza, że rozwój w zakresie nanotechnologii i nanocząstek powinien odnosić się bezpośrednio do wszelkich potencjalnych zagrożeń dla zdrowia, bezpieczeństwa, środowiska lub konsumentów, generując dane niezbędne do oceny ryzyka, włączając ocenę ryzyka do każdego etapu cyklu życia produktów opartych na nanotechnologii oraz adaptując istniejącą metodykę i – w razie potrzeby – opracowując nowe jej aspekty. Ustanowienie wspólnego przedsięwzięcia w dziedzinie nanoelektroniki sprawi, że wszystkie zainteresowane podmioty podejmą dyskusję nad tymi istotnymi kwestiami w celu uzgodnienia wspólnych sposobów na rozwiązanie potencjalnych zagrożeń, a dokładniej – w celu wykorzystania wspólnych środków dla wsparcia korzystnego dla środowiska zarządzania cyklem życia nanoelektroniki.

7. KORZYśCI I ZAGROżENIA

W TRAKCIE SIÓDMEGO PROGRAMU RAMOWEGO (PR7) WZROśNIE CAłKOWITE WSPARCIE FINANSOWE WSPÓLNOTY EUROPEJSKIEJ W DZIEDZINIE NANOELEKTRONIKI.

PR jest obarczony bardzo niskim ryzykiem. Wkład WE jest uwarunkowany wkładami państw członkowskich. Będzie przekazywany w corocznych zobowiązaniach/wypłatach, w zależności od postępu WIT.

Przewiduje się, że część działań w obszarze nanoelektroniki obecnie wspieranych w obrębie klastrów Eureka będzie stopniowo włączanych do WIT ENIAC.

Co stanie się w przypadku niepodjęcia żadnych działań? Europa może narazić się na sytuację, w której kompetencje w zakresie włączania nowych funkcjonalności do systemów inteligentnych podążą za tendencją do prowadzenia działalności poza granicami kraju widoczną w produkcji towarowej, co w perspektywie długoterminowej osłabi zdolność wytwarzania wartości dodanej w systemach elektronicznych w Europie. Przyniosłoby to gwałtowne obniżenie ogólnej konkurencyjności, zwłaszcza ze względu na to, że nanoelektronika leży u podstaw rozległego łańcucha, stanowiącego fundament społeczeństwa opartego na wiedzy, oraz będzie siłą napędową światowej gospodarki w przyszłości. Miałoby to również poważne konsekwencje dla liczby miejsc pracy o wysokiej jakości, nie tylko w sektorze sprzętowym, ale również w innych obszarach działalności zależnych od innowacji sprzętowych. W celu uniknięcia takiego czarnego scenariusza pojawiła się polityczna wola zabezpieczenia większej liczby europejskich kompetencji na kontynencie europejskim i jednoczesnego wspierania strategicznych sojuszów w celu stworzenia systemów opartych na wiedzy oraz wzmocnienia europejskiej obecności w globalnych sojuszach.

8. MONITOROWANIE

Niniejsza WIT będzie zgodna z 7PR i podlegać będzie podobnym procedurom monitorowania i oceny. Strategiczny program badawczy ENIAC zapewnia podstawę dla oceny takich kryteriów jak wzrost inwestycji, efektywność procedur, postęp technologiczny, działalność o charakterze nietechnologicznym oraz zaangażowanie MŚP i nowych podmiotów. Przewidywane są dwie oceny monitorujące: pierwsza w połowie realizacji, a druga na końcu niniejszego wspólnego przedsięwzięcia.

9. WNIOSEK

Planowane jest wspólne przedsięwzięcie technologiczne w celu zagwarantowania europejskiej konkurencyjności w dziedzinie nanoelektroniki. Zintegrowana europejska inicjatywa o dłuższym okresie trwania, mająca na celu połączenie ze sobą różnych niezbędnych kompetencji, zacieśni strategiczne sojusze europejskich partnerów, zapewniając właściwą masę krytyczną w zakresie zasobów, dostępu do infrastruktury oraz kompetencji koniecznych do konkurowania i współpracy na poziomie ogólnoświatowym.