Rozporządzenie (UE) 2016/1191 z dnia 6 lipca 2016 r. w sprawie promowania swobodnego przepływu obywateli poprzez uproszczenie wymogów dotyczących przedkładania określonych dokumentów urzędowych w Unii Europejskiej będzie stosowane od dnia 16 lutego 2019 r. Zgodnie z tym rozporządzeniem dokumenty urzędowe, takie jak akty urodzenia, wydane w jednym państwie członkowskim i przedłożone organom innego państwa członkowskiego, będą zwolnione z wymogu legalizacji za pomocą pieczęci apostille. Rozporządzenie umożliwi skuteczniejszą walkę z fałszywymi dokumentami urzędowymi, pozwalając organom w przyjmującym państwie członkowskim – w wypadku wątpliwości co do autentyczności przedłożonego dokumentu urzędowego – na konsultacje z organem wydającym za pośrednictwem systemu wymiany informacji na rynku wewnętrznym.

Jeżeli chodzi o międzynarodowy wymiar planu działania w sprawie wprowadzania danych biometrycznych do rejestrów ludności kluczowych państw trzecich, Komisja nawiązała rozmowy z Mali i Senegalem, przy czym obydwa te państwa już od początku 2017 r. realizują projekty funduszu powierniczego Unii na rzecz działań zewnętrznych w zakresie rejestrów ludności. W oparciu o współpracę i wsparcie techniczne prowadzone są też inne bieżące działania z kluczowymi krajami partnerskimi, obejmujące Tunezję, Niger i Sudan. Kraje, które wyrażają zainteresowanie możliwymi projektami dotyczącymi rejestrów ludności, mogą również korzystać ze wsparcia technicznego w zależności od dostępnego finansowania i priorytetów określonych w odniesieniu do nowych kwalifikujących się krajów.

Ponadto spotkanie grupy roboczej na temat dokumentów fałszywych, które odbyło się w dniu 16 listopada 2017 r., dostarczyło różnych perspektyw w kwestiach związanych z rejestracją tożsamości – od przyjętego przez ICAO globalnego modelu potwierdzania tożsamości do podejścia regionalnego OBWE zaprezentowanego w jej Kompendium dobrych praktyk w zakresie zarządzania tożsamością (Compendium of Good Practices in Identity Management) wydanym we wrześniu 2017 r. Państwa członkowskie przekazały również informacje dotyczące ich krajowych praktyk oraz wyników projektów ORIGINS i ARIES .

Komisja prowadziła dyskusję na temat zarządzania tożsamością i oceniła sytuację w państwach członkowskich, w szczególności poprzez przedstawienie podczas prezydencji maltańskiej kwestionariusza dotyczącego kwestii związanych z rejestracją tożsamości oraz poprzez wspieranie organizacji posiedzenia tematycznego na ten sam temat. Kwestionariusz dotyczył w szczególności dokumentów umożliwiających ustalenie tożsamości, pobierania danych biometrycznych do rejestrów ludności, procedur zmiany imienia i nazwiska oraz innych kwestii związanych z tożsamością. Ocena, którą przeprowadzono podczas prezydencji estońskiej , wykazała, że praktyki państw członkowskich różnią się w tym obszarze. Państwa członkowskie powinny nadal wymieniać praktyki krajowe i oceniać, w jaki sposób procedury w innych państwach członkowskich mogą służyć jako przykłady do udoskonalenia procesów krajowych, w szczególności wprowadzania skuteczniejszych zabezpieczeń dokumentów umożliwiających ustalenie tożsamości, a także rejestracji tożsamości obywateli (np. rejestracji przez internet, rejestracji tożsamości w wieku dorosłym i pobierania danych biometrycznych do rejestrów ludności).

Procedury rejestracji należą do obowiązków państw członkowskich. W konkluzjach Rady z dnia 27 marca 2017 r. podkreślono znaczenie wprowadzania skuteczniejszych zabezpieczeń dokumentów umożliwiających ustalenie tożsamości w celu zapobiegania oszustwom przy wykorzystywaniu takich dokumentów do potwierdzenia tożsamości, natomiast w konkluzjach Rady z dnia 18 grudnia 2017 r. podkreślono znaczenie wsparcia dla kluczowych państw trzecich w zakresie wprowadzania identyfikatorów biometrycznych do ich rejestrów ludności.

W odniesieniu do najlepszych praktyk w zakresie procedur wydawania dokumentów i wdrożenia przyjętych w 2005 r. konkluzji Rady w sprawie minimalnych norm dotyczących bezpieczeństwa procedur wydawania dokumentów prezydencja bułgarska opracowała kwestionariusz dotyczący procesów związanych z wydawaniem dokumentów, z którego wynika, że wszystkie państwa członkowskie w dużym stopniu przestrzegają tych norm.

W ramach podgrupy ds. wiz i dokumentów pobytowych wchodzącej w skład komitetu ustanowionego na mocy art. 6 dyskusje techniczne doprowadziły do porozumienia w sprawie przydzielania niepowtarzalnego numeru wszystkim produktom dokumentowym przed opuszczeniem przez nie pomieszczeń produkcyjnych. Taka procedura pozwoli na wprowadzenie deskryptorów umożliwiających śledzenie utraconych lub skradzionych elementów dokumentów w odpowiednich systemach, a także ograniczy ogólną liczbę skradzionych blankietów dokumentów.

IV. PRODUKCJA DOKUMENTÓW

Produkcja dokumentów to opracowywanie i produkcja bezpiecznych i znormalizowanych dokumentów, interoperacyjnych na skalę światową. ICAO zarządza normami dotyczącymi dokumentów podróży interoperacyjnych na skalę światową, określając specyfikacje dla dokumentów podróży odczytywanych maszynowo (MRTD) i elektronicznych dokumentów podróży odczytywanych maszynowo (eMRTD).

Komisja jest odpowiedzialna za określenie norm bezpieczeństwa i norm dotyczących danych biometrycznych dla dokumentów podróży wydawanych obywatelom UE i obywatelom państw trzecich zamieszkującym na terytorium państw członkowskich. Ważnym rezultatem w tym obszarze było przyjęcie w 2017 r. wniosków Komisji w sprawie bezpieczniejszego jednolitego formularza wizowego i dokumentów pobytowych dla obywateli państw trzecich . Komisja przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie specyfikacji technicznych jednolitego formularza wizowego , natomiast przyjęcie decyzji w sprawie dokumentów pobytowych planuje się na koniec 2018 r.

Równie istotne było wznowienie wsparcia technicznego ze strony JRC w celu weryfikacji prawidłowego wprowadzenia przez państwa członkowskie fizycznych i elektronicznych elementów wymaganych przez prawodawstwo UE w zakresie paszportów, dokumentów pobytowych i jednolitego formularza wizowego. Chociaż pełne testy powinny zostać zakończone w pierwszym kwartale 2019 r., w kwietniu przedstawiono wstępne sprawozdanie, w którym wykazano zadowalające postępy. Po zakończeniu etapu testowego Komisja oceni potrzebę podjęcia dalszych kroków w przypadkach niezgodności z ustanowionymi normami. Ponadto we wrześniu 2017 r. Komisja zorganizowała w siedzibie JRC wydarzenie dotyczące testów interoperacyjności w zakresie biometrycznych paszportów i dokumentów pobytowych. Podczas tego wydarzenia potwierdzono zgodność dokumentów podróży ze światowymi normami interoperacyjności w państwach członkowskich UE, jak również w niektórych innych krajach członkowskich ICAO.

W dniu 17 kwietnia 2018 r. Komisja przyjęła inicjatywę ustawodawczą w sprawie zwiększenia bezpieczeństwa dokumentów tożsamości obywateli Unii i dokumentów pobytowych wydawanych obywatelom Unii i członkom ich rodzin niebędącym obywatelami UE, korzystającym z prawa do swobodnego przemieszczania się . Wniosek ten ma na celu ułatwienie obywatelom wykonywania przysługującego im prawa do swobodnego przemieszczania się oraz poprawę ogólnego bezpieczeństwa takich dokumentów. Komisja zaproponowała minimalne normy dotyczące dokumentów i bezpieczeństwa w odniesieniu do dowodów tożsamości, minimalnego zakresu informacji, które muszą być zawarte w dokumentach pobytu wydawanych obywatelom UE korzystającym z prawa do przemieszczania się, oraz pełnej harmonizacji kart pobytowych wydawanych członkom rodziny niebędącym obywatelami UE. We wniosku przewidziano szybkie wycofywanie dowodów tożsamości, które nie spełniają proponowanych norm, w celu osiągnięcia szybkich postępów w zakresie ogólnego bezpieczeństwa dokumentów. Wniosek jest obecnie przedmiotem dyskusji współprawodawców w celu jego przyjęcia w trakcie obecnego cyklu legislacyjnego.

Ponadto w swoim sprawozdaniu na temat obywatelstwa UE za 2017 r. Komisja zobowiązała się do zbadania możliwości unowocześnienia przepisów dotyczących tymczasowych dokumentów podróży (TDP), w tym zabezpieczeń wspólnego formularza UE. W dniu 31 maja 2018 r. Komisja przyjęła wniosek ustawodawczy wprowadzający nowe przepisy dotyczące unijnych TDP z udoskonalonymi zabezpieczeniami , który jest obecnie przedmiotem dyskusji Rady i Parlamentu.

Komisja zbadała kwestię niewłączania zezwoleń na przekraczanie granicy w ramach małego ruchu granicznego (LBT) do systemu ETIAS i oceniła ryzyko związane z bezpieczeństwem. Stwierdziła, że nie ma potrzeby zmiany rozporządzenia (WE) nr 1931/2006, ponieważ przewiduje już ono automatyczne dostosowanie zabezpieczeń zezwoleń LBT do wszelkich ulepszeń dokumentów pobytowych dla obywateli państw trzecich, jak przewidziano w rozporządzeniu (WE) nr 1030/2002. W tym kontekście należy zaznaczyć, że zabezpieczenia dokumentów pobytowych dla obywateli państw trzecich niedawno ulepszono zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2017/1954.

V. KONTROLA DOKUMENTÓW

Kontrola dokumentów to procesy mające na celu skuteczne i bezpieczne dokonanie odczytu i weryfikacji dokumentów podróży. Obejmuje ona również procesy umożliwiające terminowe, bezpieczne i niezawodne powiązanie dokumentów oraz ich posiadaczy z dostępnymi i odpowiednimi danymi w trakcie działań kontrolnych. Ponadto obejmuje ona szkolenia i mechanizmy oceny danych, które pozwalają na prawidłowe korzystanie z systemów (czytników dokumentów, baz danych, wyposażenia itp.) oraz pomagają w procesie podejmowania świadomych decyzji.

Ważnym krokiem naprzód w tym obszarze był wniosek Komisji w sprawie nowej podstawy prawnej systemu informacyjnego Schengen (SIS) przyjęty w dniu 21 grudnia 2016 r., w którym przewidziano rozszerzenie funkcji SIS, w tym umożliwienie państwom członkowskim wprowadzania sfałszowanych dokumentów podróży do systemu, oraz zaproponowano obowiązkowe wdrożenie funkcji pobierania odcisków palców, jeżeli tożsamości danej osoby nie można ustalić inaczej. Osiągnięto porozumienie polityczne w sprawie tego wniosku i jego przyjęcie planowane jest na koniec 2018 r. W dniu 5 marca 2018 r. eu-LISA i państwa członkowskie z powodzeniem uruchomiły Automatyczny System Identyfikacji Daktyloskopijnej (AFIS) umożliwiający wykorzystanie funkcji wyszukiwania odcisków palców w systemie informacyjnym Schengen (SIS) na szczeblu centralnym. SIS AFIS jest pierwszą scentralizowaną ogólnoeuropejską bazą danych daktyloskopijnych w sprawach karnych i stanowi ważny element kształtowania bezpieczeństwa europejskiego, umożliwiając wykrywanie przestępców posługujących się wieloma tożsamościami lub fałszywą tożsamością. Siedem państw członkowskich wdrożyło bezpośrednie wyszukiwanie za pomocą odcisków palców w SIS, jednak do końca 2018 r. jego zasięg ma zostać rozszerzony do niemal 20. Eu-LISA przedstawiła również studium wykonalności umożliwiające wzajemne dopasowanie danych biometrycznych we wszystkich jej systemach informatycznych, które będzie brane pod uwagę przy opracowywaniu przyszłych systemów.

Na forum Komitetu SIS–VIS zakończono dyskusje na temat sposobów egzekwowania zajmowania skradzionych, utraconych, przywłaszczonych lub unieważnionych dokumentów. Komisja, mając na celu bardziej zharmonizowane podejście wśród państw członkowskich, zaktualizowała „Katalog zaleceń i najlepszych praktyk w zakresie korzystania z systemu informacyjnego Schengen”, przedstawiający jako wytyczne zbiór orientacyjnych kryteriów dotyczących zajmowania dokumentów.

W odniesieniu do systematycznego zasilania baz danych Interpolu danymi skradzionych lub utraconych dokumentów podróży (SLTD) wydawanych przez państwa trzecie – w przypadku gdy państwa te nie są w stanie podjąć tego rodzaju działania samodzielnie – Komisja finansuje projekty , które obejmą wsparcie na rzecz wdrożenia narzędzi Interpolu (w tym SLTD) w szeregu państw Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej. Ten trwający proces poprawi zdolność państw trzecich do samodzielnego wprowadzania danych do SLTD.

Ponadto od dnia 7 kwietnia 2017 r. wobec wszystkich podróżnych przekraczających granice zewnętrzne stosuje się systematyczne kontrole z użyciem odpowiednich baz danych. Odnośne bazy danych, z których korzystanie jest obowiązkowe, obejmują SIS i SLTD Interpolu. Działanie to, wraz z pracami Komisji nad poszerzeniem zakresu informacji wprowadzanych do SLTD, SIS i innych baz zawierających dane dokumentów, zwiększy bezpieczeństwo dokumentów.

W wyżej wymienionych konkluzjach Rady z dnia 27 marca 2017 r. podkreślono również potrzebę przyspieszenia wdrażania wymiany certyfikatów służących sprawdzaniu odcisków palców za pośrednictwem punktów kompleksowej obsługi oraz uwierzytelniania danych zawartych w mikroprocesorach za pomocą głównego wykazu.

W odniesieniu do wykazu certyfikatów potrzebnych do uwierzytelniania elektronicznego dokumentów podróży w dniu 20 grudnia 2016 r. Komisja opublikowała pierwszy testowy główny wykaz dotyczący Schengen, a w pierwszym semestrze 2017 r. uruchomiła test pilotażowy kontroli granicznych z udziałem Norwegii i Portugalii. Trwają również prace nad kontaktowaniem się z państwami trzecimi w celu uzyskania ich certyfikatów paszportowych. Komisja rozpoczęła prace nad utworzeniem i aktualizacją oficjalnego głównego wykazu podpisanego kluczem Krajowego Centrum Certyfikacji dla Podpisujących Unijne Dokumenty laissez-passer (CSCA), dla którego uzyskano zezwolenie. Komisja rozważa konieczność przyjęcia instrumentu prawnego dotyczącego „polityki głównego wykazu”, który umożliwi ustalenie, kiedy certyfikat państwa trzeciego można dodać do wykazu.

W odniesieniu do stosowania biometrycznych wniosków do celów zabezpieczenia dokumentów i wymiany certyfikatów punkty kompleksowej obsługi państw członkowskich umożliwiają zautomatyzowaną, dwustronną, bezpieczną wymianę certyfikatów wymaganych do odczytywania odcisków palców z dokumentów podróży. Postęp w przejściu od testowych do w pełni operacyjnych punktów kompleksowej obsługi w państwach członkowskich jest co miesiąc monitorowany przez Komisję. Obecnie dziesięć państw członkowskich i państw stowarzyszonych w ramach Schengen jest w pełni zdolnych do wymiany certyfikatów i sprawdzania odcisków palców w dokumentach obywateli w systemach operacyjnych, zaś 21 państw pozostaje nadal na etapie testów. Komisja wzywa państwa członkowskie do aktywnego zaangażowania się w jak najszybsze rozpoczęcie wymiany prawdziwych certyfikatów.

W odniesieniu do środków mających na celu zapewnienie lepszego dostępu do odpowiednich systemów informatycznych w motywie 6 rozporządzenia (UE) 2017/458 zmieniającego kodeks graniczny Schengen wezwano państwa członkowskie do zapewnienia funkcjonariuszom straży granicznej dostępu do odpowiednich baz danych na przejściach granicznych. Ponadto w art. 40 ust. 8 rozporządzenia w sprawie Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex) przewidziano, że przyjmujące państwa członkowskie upoważniają członków zespołów Fronteksu do korzystania z europejskich baz danych, z których korzystanie jest niezbędne do realizacji celów operacyjnych w odniesieniu do odpraw granicznych, ochrony granicy i powrotu. Podobnie wnioski ustawodawcze w sprawie zmiany wizowego systemu informacyjnego oraz rozporządzeń SIS w sprawie kontroli granicznej i współpracy policyjnej, które są przedmiotem dyskusji, obejmują przepisy przewidujące przyznanie dostępu Fronteksowi. Ponadto z perspektywy operacyjnej Komisja włączyła do rocznego programu prac Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego – części dotyczącej współpracy policyjnej z 2017 r.: bezpośrednie przyznanie Interpolowi dotacji na wprowadzenie posiadanych technologii w wybranej liczbie państw członkowskich w celu zwiększenia wykorzystania przez nie SLTD i innych baz danych Interpolu oraz ograniczone do państw członkowskich zaproszenie do składania wniosków w celu zwiększenia stopnia wykorzystania SLTD i innych baz danych Interpolu na przejściach granicznych UE na granicach zewnętrznych.

Trwa przygotowywanie sprawozdania merytorycznego dotyczącego norm systemów kontroli. W ramach wspierania tego działania Frontex opracowuje metodykę testowania i oceny działania systemów kontroli dokumentów. Prace rozpoczęły się w kwietniu 2018 r. i obejmują testy operacyjne systemów kontroli dokumentów w rzeczywistych scenariuszach kontroli granicznej w trzecim kwartale oraz przedstawienie sprawozdania końcowego do końca 2018 r. Wyniki metodyki oceny skuteczności w odniesieniu do działania systemów kontroli dokumentów zostaną uwzględnione w sprawozdaniu merytorycznym dotyczącym systemów kontroli sporządzonym przez podgrupę techniczną komitetu ustanowionego na mocy art. 6. Postęp będzie w dużym stopniu zależał od wyników wyżej wymienionych działań Fronteksu w zakresie oceny skuteczności oraz od zaangażowania państw członkowskich.