[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 4.3.2010

KOM(2010)74 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

W SPRAWIE OPERACJI ZREALIZOWANYCH W RAMACH UPOWAŻNIENIA EBI DO UDZIELANIA POŻYCZEK NA RZECZ PAŃSTW TRZECICH W 2008 R.

SEK(2010)186 final

SPRAWOZDANIE KOMISJIDO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

W SPRAWIE OPERACJI ZREALIZOWANYCH W RAMACH UPOWAŻNIENIA EBI DO UDZIELANIA POŻYCZEK NA RZECZ PAŃSTW TRZECICH W 2008 R.

SPIS TREŚCI

1. WPROWADZENIE 3

2. OPERACJE FINANSOWE 4

2.1. Przegląd wysokości finansowania EBI w regionach objętych decyzją 4

2.2. Wkład w realizację celów polityki UE 6

2.3. Zestawienie pożyczek w podziale na sektory 8

2.4. Wpływ i wartość dodana operacji EBI 9

3. WSPÓŁPRACA Z KOMISJĄ 11

4. WSPÓŁPRACA Z MIĘDZYNARODOWYMI INSTYTUCJAMI FINANSOWYMI 12

WPROWADZENIE

Na mocy decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady nr 633/2009/WE z dnia 13 lipca 2009 r. (zwanej dalej „decyzją”), zastępującej decyzję Rady 2006/1016/WE w sprawie udzielenia gwarancji wspólnotowej dla Europejskiego Banku Inwestycyjnego na pokrycie strat poniesionych w związku z pożyczkami i gwarancjami udzielonymi na zabezpieczenie pożyczek na potrzeby projektów poza granicami Wspólnoty, Komisja corocznie składa sprawozdania Parlamentowi Europejskiemu i Radzie dotyczące operacji finansowych EBI realizowanych w ramach udzielonej gwarancji, sporządzane na podstawie sprawozdań rocznych przedkładanych przez EBI.

W niniejszym sprawozdaniu (zwanym dalej „sprawozdaniem”) dokonano przeglądu operacji finansowych EBI zrealizowanych w 2008 r. (zwanych dalej „operacjami w ramach upoważnienia”), a także wkładu tych operacji w osiągnięcie celów polityki zewnętrznej Wspólnoty, uwzględniając przy tym cele operacyjne EBI. Na mocy art. 16 swojego statutu EBI udziela również pożyczek ze środków własnych i na własne ryzyko poza Unią Europejską. W sprawozdaniu zawarto również podsumowanie tych operacji w celu przedstawienia pełnego zakresu działalności EBI w regionach objętych decyzją. Ponadto w sprawozdaniu przedstawiono również dane dotyczące współpracy między EBI a Komisją, a także między EBI a innymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi i dwustronnymi donatorami.

Na mocy decyzji wymagane jest przeprowadzenie w 2010 r. wnikliwego śródokresowego przeglądu upoważnienia EBI do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich pod nadzorem komitetu sterującego złożonego z ekspertów. W kontekście tego przeglądu śródokresowego przeprowadzana jest obecnie – również zgodnie z decyzją – ocena zewnętrzna na zlecenie Komisji. Na podstawie tej oceny i zaleceń komitetu sterującego, najpóźniej dnia 30 kwietnia 2010 r. Komisja przedstawi Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie śródokresowe wraz z wnioskiem w sprawie zmiany decyzji w ramach procedury współdecyzji.

Przegląd śródokresowy pozwoli na uzyskanie bardziej dogłębnej oceny skutków i skuteczności operacji EBI realizowanych w ramach upoważnienia niż mogłaby zostać dokonana w kontekście corocznego sprawozdania Komisji. Podczas przeglądu śródokresowego w sposób bardziej kompleksowy zostanie również oceniony zakres współpracy z międzynarodowymi instytucjami finansowymi oraz dwustronnymi donatorami, zgodnie z art. 4 ust. 3 decyzji. Przegląd ten dokonywany jest na podstawie wywiadów, badań, studiów przypadków i misji w terenie prowadzonych przez zewnętrznych oceniających, jak również oceny EBI oraz opinii ekspertów. Treść niniejszego sprawozdania została dostosowana w taki sposób, aby nie powielać prac prowadzonych w ramach przeglądu śródokresowego.

W sprawozdaniu – na podstawie analizy dokumentacji – ocenia się wartość dodaną i wkład operacji finansowych EBI w ramach upoważnienia w realizację celów polityki zewnętrznej Wspólnoty. To, czy operacje inne niż te przeprowadzone przez EBI w większym stopniu przyczyniłyby się do realizacji tych celów, nie wchodzi w zakres rocznego sprawozdania. W sprawozdaniu zbadano wartość dodaną zatwierdzonych na mocy decyzji w 2008 r. projektów EBI, ocenioną przez EBI w ramach procedury selekcji i oceny projektów. Informacje dotyczą zatem projektów, które dopiero mają zostać wdrożone i których rezultaty przedstawiane są zwykle w sprawozdaniach z oceny ex post sporządzanych regularnie przez departament EBI ds. oceny.

Bardziej szczegółowe informacje i tabele statystyczne dotyczące powyższych działań, z podziałem na projekty, sektory, regiony i państwa, przedstawione są w załączonym dokumencie roboczym służb Komisji (zwanym dalej „DRSK”)[1]. Odniesienia do tabel w niniejszym sprawozdaniu odnoszą się do DRSK, chyba że zaznaczono inaczej.

OPERACJE FINANSOWE

Przegląd wysokości finansowania EBI w regionach objętych decyzją

- Łączna kwota zatwierdzonych pożyczek EBI w regionach objętych decyzją – w tym zarówno operacje w ramach upoważnienia, jak i operacje EBI na własne ryzyko – utrzymała się na stałym poziomie około 5,5 mld EUR w 2007 i 2008 r. Wzrost o 9 % operacji w ramach upoważnienia został zniwelowany odpowiednim spadkiem operacji na własne ryzyko.

- Poniższa tabela zawiera przegląd wysokości finansowania EBI w latach 2007–2008 w regionach objętych upoważnieniem do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich.

Tabela 1: Finansowanie EBI w latach 2007-2008

Kraje objęte operacjami (mln EUR) | Operacje w ramach upoważnienia | Operacje EBI na własne ryzyko (2) | Razem |

Gwarancja generalna | Gwarancja obejmująca ryzyko polityczne (1) | Razem |

Ochrona środowiska | X | X | X | X | X |

Rozwój sektora prywatnego, MŚP | X | X | X |

Rozwój infrastruktury, w tym rozbudowa sieci transeuropejskich | X | X | X | X |

Wsparcie przedakcesyjne | X |

Wspieranie obecności UE | X |

Zakres wkładu EBI w realizację określonych w decyzji celów polityki UE przedstawiono w DRSK. Należy podkreślić, że cele operacyjne EBI wynikające z celów polityki UE uznaje się za odpowiednie środki służące realizacji celów polityki zewnętrznej Wspólnoty. Dotyczy to w szczególności krajów ubiegających się o członkostwo, w przypadku których szeroka definicja „wsparcia przedakcesyjnego” została odzwierciedlona w dostosowanych do priorytetów UE priorytetach EBI związanych z udzielaniem pożyczek.

Wsparcie na rzecz bezpieczeństwa energetycznego oraz ochrony środowiska stanowi cel wspólny dla wszystkich regionów objętych decyzją. W DRSK szczegółowo przedstawiono cele polityki dotyczące poszczególnych regionów oraz odpowiednie operacje finansowe realizowane w każdym regionie. Poniższa tabela zawiera dane dotyczące wysokości wspierających powyższe cele i trwałe społeczności operacji EBI zatwierdzonych na mocy decyzji w 2008 r.

Tabela 3: Zatwierdzone w 2008 r. operacje EBI wspierające bezpieczeństwo energetyczne, ochronę środowiska i trwałe społeczności

mln EUR |

Bezpieczeństwo energetyczne | 403 |

Ochrona środowiska | 661 |

- Przeciwdziałanie zmianie klimatu | 541 |

- Ograniczenie zanieczyszczeń przemysłowych | 55 |

- Wodociągi i kanalizacja | 65 |

Trwałe społeczności (dla porównania) | 1,389 |

- Zrównoważony publiczny transport miejski | 819 |

- Rewitalizacja obszarów miejskich | 300 |

- Infrastruktura miejska i przestrzeń publiczna | 50 |

- Budownictwo czynszowe | 150 |

- Opieka zdrowotna | 70 |

W celu zabezpieczenia dostaw ropy, gazu i energii elektrycznej, inwestycje EBI wspierają dywersyfikację źródeł i tras zaopatrzenia. W tym kontekście oczywistym priorytetem jest objęcie transeuropejskimi sieciami energetycznymi państw trzecich, a także modernizacja istniejącej i rozwój nowej infrastruktury oraz sieci w krajach wytwarzających energię i krajach tranzytowych. Poprawa efektywności energetycznej oraz szersze wykorzystywanie odnawialnych źródeł energii mają decydujący wkład w uzyskanie zrównoważonej, bezpiecznej i konkurencyjnej energii, przy jednoczesnym ograniczeniu uzależnienia od dostaw zewnętrznych.

Wsparcia na rzecz ochrony środowiska i na rzecz trwałych społeczności udzielono w ramach 15 projektów we wszystkich regionach objętych decyzją. Wartość udzielonych pożyczek wyniosła 2 mld EUR, czyli 51 % łącznej kwoty pożyczek w ramach upoważnienia. Wsparcie przeznaczono na inwestycje służące przeciwdziałaniu zmianie klimatu, poprawie stanu środowiska i zdrowia, promowaniu trwałych społeczności, w szczególności w zakresie publicznego transportu miejskiego i rewitalizacji obszarów miejskich.

W przypadku wszystkich finansowanych projektów EBI poświęca szczególną uwagę kwestii ochrony środowiska , koncentrując się na ocenie oddziaływania na środowisko proponowanych inwestycji oraz adekwatności środków zaradczych. W polityce i praktykach udzielania pożyczek przez EBI uwzględnione są w szczególności kwestie zmiany klimatu, różnorodności biologicznej i ekosystemu. W 2008 r. przeprowadzono konsultacje społeczne z zainteresowanymi stronami z UE i spoza niej na temat zmiany oświadczenia EBI w sprawie zasad i norm polityki środowiskowej i społecznej. Ogólnie rzecz biorąc, wzmocniono zaangażowanie EBI na rzecz dobrych praktyk bazujących na zasadach i normach UE, w szczególności w zakresie zmian klimatu, a normy polityki społecznej wyraźniej powiązano z prawami człowieka. Podkreślono także jednolite podejście EBI we wszystkich regionach, w których prowadzone są operacje, oraz sprecyzowano wymogi EBI.

Zestawienie pożyczek w podziale na sektory

W tabeli 4 poniżej przedstawiono przegląd operacji EBI w 2008 r. zrealizowanych na mocy decyzji, w podziale na regiony i sektory.

Tabela 4: Zestawienie pożyczek zatwierdzonych w 2008 r. w podziale na sektory (w mln EUR)

Wysoka | 33 (79%) | 15 (48%) | 1 (9%) | 27 (64%) |

Średnia | 9 (21%) | 14 (45%) | 10 (91%) | 15 (36%) |

Umiarkowana | 0 | 2 (7%) | 0 | 0 |

Niska | 0 | 0 | 0 | 0 |

Razem | 42 (100%) | 31 (100%) | 11 (100%) | 42 (100%) |

Według powyższej tabeli 79 % operacji EBI zatwierdzonych w ramach upoważnienia w 2008 r. zostało ocenionych jako wysoce zgodne z ogólnymi celami i priorytetami upoważnienia, a 21 % uzyskało ocenę „średnią”. Żaden z projektów nie uzyskał oceny „umiarkowanej” lub „niskiej” w filarze 1, co odzwierciedla kontrole ex-ante operacji przez EBI.

W zakresie jakości projektów (filar 2), w przypadku pożyczek inwestycyjnych ocenę „wysoką” otrzymało 48 % projektów, a „średnią” 45 % projektów. Dwa projekty inwestycyjne (6 %) uzyskały ocenę „umiarkowaną”, do czego przyczyniły się m.in. umiarkowane zdolności wykonawcy projektu w zakresie zarządzania realizacją projektu. W takich przypadkach EBI zamierza poprawić sytuację poprzez dostosowanie warunków pożyczki i pomoc techniczną. Jeśli chodzi o pożyczki udzielone przez pośredników finansowych na rzecz MŚP, dziesięć operacji w filarze 2 uzyskało ocenę „średnią”, podczas gdy jedna otrzymała ocenę „wysoką”. Przewaga ocen „średnich” w przypadku tych operacji odzwierciedla zwykle jakość pośredników finansowych.

Jeśli chodzi o wkład EBI w projekty (filar 3), 64 % projektów otrzymało „wysoki” wkład EBI, natomiast 36 % – „średni”.

Dokonywana obecnie zewnętrzna ocena upoważnienia EBI do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich pozwoli na uzyskanie wnikliwej analizy ex post skutków i wartości dodanej operacji EBI.

WSPÓŁPRACA Z KOMISJĄ

W decyzji wzywa się Komisję i EBI do zwiększenia spójności działań podejmowanych przez EBI z polityką zewnętrzną UE w celu maksymalizacji synergii pomiędzy finansowaniem EBI a środkami budżetowymi UE, głównie poprzez prowadzenie regularnego i systematycznego dialogu i wczesnych konsultacji na temat polityki, strategii i realizowanych projektów. W tym celu Komisja i EBI postanowiły sporządzić protokół ustaleń określający warunki tej wzmocnionej współpracy. Protokół ten został podpisany dnia 26 maja 2008 r.

Aby zwiększyć spójność ogólnego wsparcia UE w regionach objętych upoważnieniem w zakresie pożyczek na rzecz państw trzecich, Komisja i EBI aktywnie współpracują w ramach instrumentów, w których finansowanie EBI połączone jest ze środkami budżetowymi UE, w szczególności w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA) oraz Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI). Szereg nowych inicjatyw ustanowionych w ramach tych instrumentów służy wspieraniu inwestycji w regionach objętych decyzją, przy jednoczesnym zacieśnieniu współpracy pomiędzy Komisją, EBI i innymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi.

Komisja, EBI, Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR) oraz Bank Rozwoju Rady Europy (BRRE) współpracowały na Bałkanach Zachodnich z państwami członkowskimi w celu ustanowienia ram inwestycyjnych dla Bałkanów Zachodnich, łącząc koordynację dotacji w ramach wspólnego instrumentu dotacyjnego z pożyczkami udzielanymi przez EBI, EBOR i BRRE. Środki na dotacje w ramach tej inicjatywy są udostępniane przez Instrument Pomocy Przedakcesyjnej, EBI, EBOR i BRRE, a także przez państwa członkowskie. Jednocześnie dialog międzyinstytucjonalny i międzysektorowy Komisji i innych odpowiednich międzynarodowych instytucji finansowych został wzmocniony dzięki grupie doradczej międzynarodowych instytucji finansowych.

Z korzyścią dla regionu śródziemnomorskiego oraz w celu wzmocnienia wsparcia finansowego udzielanego ze środków własnych EBI, EBI zarządza środkami budżetowymi UE w zakresie pomocy technicznej i kapitału podwyższonego ryzyka. Ponadto wybrane pożyczki EBI korzystają z dopłat do oprocentowania. W roku 2008 zatwierdzono w krajach śródziemnomorskich 14 operacji pomocy technicznej na łączną kwotę 16,8 mln EUR. Operacje związane z kapitałem podwyższonego ryzyka wyniosły 62 mln EUR, co oznacza wzrost o 32 % w odniesieniu do operacji zatwierdzonych w 2007 r.

W 2008 r. Komisja ustanowiła instrument inwestycyjny w ramach polityki sąsiedztwa UE, którego celem jest uruchomienie dodatkowych środków finansowych na projekty infrastrukturalne, głównie w sektorze energetycznym, transportowym i ochrony środowiska, na całym obszarze objętym europejską polityką sąsiedztwa, poprzez dotacje do operacji pożyczkowych europejskich międzynarodowych instytucji finansowych i europejskich instytucji dwustronnych. EBI zarządza również funduszem powierniczym w ramach sąsiedzkiego funduszu inwestycyjnego, gromadzącym wkłady państw członkowskich i innych donatorów.

W ramach wspierania Republiki Południowej Afryki EBI udzielił pomocy Komisji w opracowaniu i wdrożeniu specjalnych instrumentów finansowania przez UE kapitału podwyższonego ryzyka dla MŚP w tym kraju. Drugi instrument kapitału podwyższonego ryzyka na kwotę 50 mln EUR ustanowiony na okres pięciu lat jest wdrażany zgodnie z harmonogramem.

WSPÓŁPRACA Z MIĘDZYNARODOWYMI INSTYTUCJAMI FINANSOWYMI

W roku 2008 EBI kontynuował współpracę z innymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi oraz europejskimi instytucjami dwustronnymi w ramach upoważnienia do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich, a także w ramach instrumentów na własne ryzyko oraz umowy z Kotonu na rzecz krajów AKP. Koordynacja z międzynarodowymi instytucjami finansowymi została wzmocniona dzięki szeregowi działań, w tym monitorowaniu działalności tych instytucji, przeglądowi porozumień międzyinstytucjonalnych pomiędzy EBI a innymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi, a także kontroli postępów w zakresie współpracy operacyjnej, mających na celu maksymalizację synergii pomiędzy odpowiednimi zdolnościami i umiejętnościami, którymi dysponują EBI i inne instytucje finansowe.

W szczególności EBI współpracował z innymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi w ramach horyzontalnych, międzyinstytucjonalnych inicjatyw i tematów (takich jak środowisko, zarządzanie ryzykiem, planowanie i budżet, kwestie prawne, audyt wewnętrzny, oceny, udział w corocznych posiedzeniach tych instytucji) oraz w ramach zróżnicowanej w zależności od regionu współpracy operacyjnej. Jak wspomniano w sekcji 3, wysoki poziom współpracy został w szczególności uzyskany w ramach platform ustanowionych przez Komisję, EBI i inne międzynarodowe instytucje finansowe na Bałkanach Zachodnich i w krajach objętych polityką sąsiedztwa. Dokument roboczy służb Komisji zawiera wykaz operacji współfinansowanych w 2008 r. przez EBI i inne międzynarodowe instytucje finansowe lub europejskie instytucje dwustronne. Pod względem wielkości udział pożyczek EBI współfinansowanych przez inne międzynarodowe instytucje finansowe lub europejskie instytucje dwustronne w łącznej wysokości pożyczek zatwierdzonych w 2008 r. na mocy decyzji wyniósł 55 %, w porównaniu z poziomem 42 % w roku 2007. Jeśli chodzi o kapitał podwyższonego ryzyka, udział operacji współfinansowanych w łącznej wysokości zatwierdzonych pożyczek wyniósł 50 %.

W Turcji EBI kontynuował długoletnią współpracę z innymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi i europejskimi instytucjami dwustronnymi, prowadzącą do współfinansowania wielu projektów, zarówno projektów w ramach upoważnienia, jak i instrumentu przedakcesyjnego. W listopadzie 2008 r. EBOR rozpoczął operacje w Turcji. W tym kontekście Komisja, EBI i EBOR zawarły w styczniu 2009 r. porozumienie mające na celu zapewnienie koordynacji między tymi instytucjami i optymalne wykorzystanie dodatkowych środków EBOR oraz posiadanej przez ten bank specjalistycznej wiedzy w zakresie Turcji.

Ze względu na kryzys finansowy Komisja i międzynarodowe instytucje finansowe, w tym EBI, zwiększyły w ramach programu reakcji na kryzys (w kontekście Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej) zakres konsultacji i współpracy w celu skoordynowania działań Komisji i międzynarodowych instytucji finansowych na terenie Bałkanów Zachodnich i Turcji.

W krajach objętych polityką sąsiedztwa zacieśniono współpracę operacyjną z innymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi (EBOR, BRRE, Nordyckim Bankiem Inwestycyjnym, Czarnomorskim Bankiem Handlu i Rozwoju) oraz europejskimi instytucjami dwustronnymi ( Agence Française de Développement (AFD), Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW), Oesterreichische Entwicklungsbank ) w kontekście instrumentu inwestycyjnego w ramach polityki sąsiedztwa (NIF). Dla regionu wschodniego i południowego ustalono wspólne projekty wspierane dotacjami Komisji, wskazując jednocześnie wiodącą międzynarodową instytucję finansową.

W południowych krajach sąsiedzkich / krajach śródziemnomorskich EBI kontynuował ścisłą współpracę z europejskimi instytucjami dwustronnymi, w szczególności AFD i KfW. Ponadto EBI wzmocnił dialog z Bankiem Światowym, w tym w zakresie konkretnych sektorów jak np. energetyki, oraz kontynuował dialog międzyinstytucjonalny w ramach grupy luksemburskiej z Bankiem Światowym, MFW i Komisją Europejską.

We wschodnich krajach sąsiedzkich i w Rosji wzmocniona została współpraca międzyinstytucjonalna i operacyjna z EBOR w ramach trójstronnego protokołu ustaleń między KE, EBI i EBOR. Obejmuje ona opracowanie – pod przewodnictwem Komisji – wykazu wspólnych projektów i porozumienia w zakresie ramowej polityki dla każdego kwalifikującego się do wsparcia sektora. Pierwsze wspólne projekty EBI i EBOR w ramach upoważnienia na lata 2007-2013 zostały zatwierdzone na Ukrainie i w Republice Mołdowy.

W regionie Azji i Ameryki Łacińskiej, po podpisaniu protokołu ustaleń w 2007 r. EBI utrzymywał współpracę operacyjną z Azjatyckim Bankiem Rozwoju, określając m.in. możliwości współfinansowania. W 2008 r. EBI podpisał również wspólną deklarację współpracy z Corporación Andina de Fomento (CAF).

W Republice Południowej Afryki projekt EBI dotyczący budownictwa czynszowego stanowił uzupełnienie operacji w tym sektorze prowadzonych przez AFD oraz niderlandzki bank rozwoju ( Netherlands Development Finance Company ).

W ramach corocznej wizyty w instytucjach unijnych, odpowiedzialni za UE dyrektorzy wykonawczy Banku Światowego odwiedzili EBI w marcu 2008 r. i spotkali się z dyrekcją i pracownikami EBI.

W czerwcu 2008 r. EBI podpisał wspólną deklarację współpracy z BRRE, podkreślając różne obszary wspólnych interesów i mechanizmy współpracy obu instytucji, a także kładąc szczególny nacisk na sektory: usług socjalnych, rozwoju obszarów miejskich, kapitału ludzkiego i ochrony środowiska. Ponadto EBI uzyskał status obserwatora w Czarnomorskim Banku Handlu i Rozwoju.

Co najważniejsze, w EBI rozpoczęto wewnętrzny proces refleksji nad tym, w jaki sposób należy wspierać „wzajemne zaufanie” pomiędzy międzynarodowymi instytucjami finansowymi współfinansującymi ten sam projekt, w celu maksymalizacji synergii i skuteczności z korzyścią dla pożyczkobiorców. Koncepcja ta uzyskała zasadniczo wsparcie innych głównych międzynarodowych instytucji finansowych i europejskich instytucji dwustronnych, a w przyszłości będzie nadal rozwijana, począwszy od programu pilotażowego prowadzonego wraz z AFD i KfW.

[1] SEC(2009)[…]

[2] Inwestycja została uwzględniona w sektorze „przemysł i usługi” i bezpośrednio przyczynia się do realizacji celów polityki UE w zakresie zrównoważonego wytwarzania energii oraz przeciwdziałania zmianie klimatu.