Streszczenie oceny skutków

Ocena skutków dotycząca komunikatu pt. „Ambitniejszy cel klimatyczny Europy do 2030 r. Inwestowanie w przyszłość neutralną dla klimatu z korzyścią dla obywateli”

A. Zasadność działań

Na czym polega problem i dlaczego jest to problem na szczeblu UE?

UE przyjęła cel, zgodnie z którym do 2050 r. ma stać się neutralna dla klimatu, tj. zredukować emisje gazów cieplarnianych do poziomu zerowego netto. Jej obecny cel klimatyczny na 2030 r. polegający na osiągnięciu redukcji emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 40 %, jak również prawodawstwo w dziedzinie klimatu, energii i transportu zostały przyjęte z perspektywy redukcji emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 80 % do 2050 r. W związku z tym przy aktualnym poziomie ambicji w dziedzinie klimatu na 2030 r., obejmującym zarówno sam cel, jak i prawodawstwo, decydenci, inwestorzy i obywatele mogą czuć się zachęceni do podejmowania decyzji, które mogłyby utrwalić tendencje w zakresie emisji w UE niezgodne z osiągnięciem neutralności klimatycznej do 2050 r.

Co należy osiągnąć?

Pierwszym ogólnym założeniem tej inicjatywy jest zwiększenie celu UE na 2030 r. polegającego na redukcji emisji gazów cieplarnianych do poziomu między 50 % a 55 % do 2030 r. w porównaniu z 1990 r. oraz odpowiednia zmiana prawa o klimacie. Dzięki temu UE wkroczyłaby na zrównoważoną i wiarygodną ścieżkę do realizacji celu, jakim jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r., i zapewniłoby to zainteresowanym stronom większą przewidywalność. Drugim ogólnym założeniem tej inicjatywy jest przygotowanie gruntu pod niezbędne dostosowanie prawodawstwa w dziedzinie klimatu i energii odgrywającego kluczową rolę w obniżaniu emisyjności europejskiej gospodarki, w tym określającego przyszłą rolę opłaty za emisję gazów cieplarnianych i jej stosowanie w przyszłości oraz jej interakcję z innymi politykami.

Na czym polega wartość dodana podjęcia działań na poziomie UE (zasada pomocniczości)?

Skoordynowane działania UE mogą stanowić skuteczne uzupełnienie i wsparcie działań krajowych i lokalne oraz korzyści wynikających z unijnego jednolitego rynku. Zwiększenie poziomu ambicji celów klimatycznych wymaga reakcji politycznych w wielu dziedzinach. Skutki podniesienia ambicji oraz powiązana z nim polityka w zakresie wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy, sprawiedliwości i opłacalności są przykładami elementów, które można w lepszy sposób uwzględnić na poziomie UE. Zmiana klimatu jest problemem transgranicznym, a działania UE są istotne dla napędzania działań ogólnoświatowych.

B. Rozwiązania

Jakie są różne warianty działań służących osiągnięciu celów? Czy wskazano preferowany wariant? Jeżeli nie, to dlaczego?

W ocenie skutków potwierdzono, że zwiększenie ambitnego celu redukcji emisji gazów cieplarnianych o 50–55 % w odpowiedzialny i społecznie sprawiedliwy sposób jest możliwe, że może ono pobudzić zrównoważony wzrost gospodarczy i zatrudnienie oraz przyspieszyć czystą transformację energetyczną, w szczególności jeżeli zostanie połączone z odpowiednimi strategiami wspomagającymi oraz wykorzystaniem dochodów z tytułu emisji dwutlenku węgla. Podniesienie poziomu ambicji w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych do 55 % generuje niewielkie ryzyko gospodarcze, natomiast zwiększa pewność inwestorów i zmniejsza ryzyko uzależnienia od technologii wysokoemisyjnych i przynosi znaczne ogólne korzyści dla środowiska. W ocenie skutków potwierdzono, że zwiększenie ambicji będzie wymagało przeglądu wielu instrumentów politycznych UE. W ocenie skutków korzyści dostrzeżono w szczególności we wdrożeniu szerokiego zakresu instrumentów politycznych, w tym opłat za emisję gazów cieplarnianych i bardziej ambitnych celów polityki regulacyjnej w sektorze energetycznym i sektorze transportu, oraz wyraźnie zasugerowano, że nie istnieje jeden instrument polityczny, dzięki któremu możliwe byłoby osiągnięcie wszystkich celów uwzględnionych w ocenie.

Jakie są opinie poszczególnych zainteresowanych stron? Jak kształtuje się poparcie dla poszczególnych wariantów?

Zdecydowana większość odpowiedzi udzielonych w ramach konsultacji publicznych dotyczyła poparcia najbardziej ambitnych wariantów odnoszących się do klimatu, energii ze źródeł odnawialnych i efektywności energetycznej. Niemal 80 % respondentów uczestniczących w konsultacjach publicznych wyraziło opinię, że cel w zakresie gazów cieplarnianych należy zwiększyć co najmniej do 55 % i w konsekwencji blisko 70 % było zdania, że obecny cel w zakresie udziału energii ze źródeł odnawialnych należy zwiększyć do poziomu powyżej 40 %, a ponad 60 % respondentów preferowało cel przekraczający zwiększenie efektywności energetycznej (w przypadku energii pierwotnej i końcowej) o 40 %. Niemniej jednak zwłaszcza odpowiedzi stowarzyszeń przedsiębiorców rozłożyły się bardziej równomiernie między różne poziomy ambicji. Ogólnie rzecz biorąc, z konsultacji publicznych wynika przede wszystkim konieczność, aby każdej inicjatywie związanej z opłatą za emisję gazów cieplarnianych towarzyszyła dodatkowa polityka regulacyjna.

C. Skutki wdrożenia preferowanego wariantu

Jakie korzyści przyniesie wdrożenie preferowanego wariantu lub – jeśli go nie wskazano – głównych wariantów?

Główna korzyść jest taka, że postęp w redukcji emisji na drodze prowadzącej do neutralności klimatycznej do 2050 r. nie zostanie spowolniony, co zwiększy pewność inwestorów i zmniejszy ryzyko uzależnienia od technologii wysokoemisyjnych. Inwestycje w gospodarkę niskoemisyjną mogą pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy, przyspieszyć czystą transformację energetyczną i odegrać rolę w ekologicznej odbudowie gospodarki po kryzysie związanym z COVID-19. Instrumenty ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych mogą zwiększyć dochody, które można ponownie wykorzystać na zielone inwestycje, i zmniejszyć podatki wprowadzające zakłócenia w gospodarce, takie jak podatek z tytułu pracy, co pobudzi wzrost gospodarczy i zatrudnienie. Efektywność energetyczna i energia ze źródeł odnawialnych rozpowszechniłyby się w znacznie większym stopniu i w konsekwencji system energetyczny byłby bezpieczniejszy i mniej zależny od przywozu, przy oszczędnościach na kosztach przywozu paliw kopalnych wynoszących aż 325 mld EUR i 375 mld EUR w latach 2021–2030. Rozpowszechnienie się efektywności energetycznej i odnawialnych źródeł energii pomogłoby zabezpieczyć konsumentów przed wpływem rosnących cen energii. Do 2030 r. skutki zanieczyszczenia powietrza zmalałby o ponad 60 % w porównaniu z poziomami z 2015 r. w przypadku najwyższego celu w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych. W unijnym sektorze użytkowania gruntów zaobserwowano by wzrost zrównoważonego gospodarowania zapewniający lepsze zachęty do zalesiania i rekultywacji terenów zdegradowanych w celu odwrócenia spadku liczby naturalnych pochłaniaczy dwutlenku węgla w UE.

Jakie są koszty wdrożenia preferowanego wariantu lub – jeśli go nie wskazano – głównych wariantów?

Wzrost kosztów systemu energetycznego jest bardzo ograniczony: z 10,6 % PKB w 2015 r. do około 11 % w 2030 r. Średnie roczne inwestycje w system energetyczny, w tym transport, muszą wzrosnąć w latach 2021–2030 o 312 mld EUR w porównaniu z latami 2011–2020, aby redukcja emisji gazów cieplarnianych wyniosła 50 %, i o około 350 mld EUR w celu osiągnięcia redukcji emisji gazów cieplarnianych o 55 %. Zarówno potrzeby związane z kosztem systemu, jak i z inwestycjami w system zależą od wdrożonych wariantów strategicznych, ale wielkość różnicy jest ograniczona. Inwestycje w dużym stopniu zwracają się z czasem dzięki niższym płatnościom za paliwo, ale uruchomienie niezbędnej skali finansowania do 2030 r. będzie stanowić poważne wyzwanie. Kryzys związany z COVID-19 nie wpłynął na to wyzwanie, ponieważ kwota inwestycji strukturalnych, które należy przeprowadzić do końca dziesięciolecia, nie uległa zmniejszeniu. Uwypukla to wagę pakietu na rzecz odbudowy, który jest ukierunkowany na zielone inwestycje w fizyczną infrastrukturę i zasoby ludzkie. Z analizy wynika, że udział wydatków związanych z energią w budżetach gospodarstw domowych zwiększa się jedynie nieznacznie w przypadku podniesienia poziomu celu w zakresie emisji gazów cieplarnianych, ale należy zwrócić uwagę na skutki asymetryczne. Dla gospodarstw domowych o niskich dochodach koszty energii stanowią większy udział dochodu i transformacja może wywrzeć na nie bardziej znaczący wpływ. Dochody z tytułu emisji dwutlenku węgla mogłyby zostać wykorzystane na finansowanie strategii politycznych ograniczających negatywne efekty dystrybucyjne (np. za pośrednictwem ukierunkowanego wsparcia na rzecz inwestycji w efektywność energetyczną lub transferów do gospodarstw domowych o niskich dochodach). Ukierunkowane reinwestycje dochodów z opłat za emisję gazów cieplarnianych mogą faktycznie odwrócić przewidywane negatywne skutki.

Jakie są skutki dla MŚP i konkurencyjności?

Skutki dla ogólnej konkurencyjności UE są pozytywne dzięki zwiększeniu efektywności energetycznej i usprawnieniu obiegu zamkniętego oraz promowaniu innowacji. Dzięki intensyfikacji ogólnoświatowych działań w dziedzinie zmiany klimatu UE zyskuje na przewadze pioniera. Przydział bezpłatnych uprawnień w ramach unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji mógłby wciąż przyczyniać się do zapobiegania ucieczce emisji gazów cieplarnianych, ale rozważane są również inne środki. Oczekuje się, że MŚP odegrają zasadniczą rolę w transformacji, przede wszystkim jako źródło innowacji we wszystkich sektorach gospodarki.

Czy przewiduje się znaczące skutki dla budżetów i administracji krajowych?

Skutki dystrybucyjne na poziomie państwa członkowskiego zostaną ocenione za pomocą specjalnych wniosków ustawodawczych, które będą następstwem planu w zakresie celów klimatycznych na 2030 r.

Czy wystąpią inne znaczące skutki?

Osiągnięcie redukcji emisji na całym świecie za pośrednictwem działań samej UE jest niemożliwe, ale UE podejmuje się wyzwania polegającego na udowodnieniu naszym partnerom, że zwiększeniu ambicji klimatycznych może towarzyszyć dobrobyt i zrównoważony wzrost gospodarczy. Kolejna duża konferencja klimatyczna ONZ, która odbędzie się w Glasgow w 2021 r., będzie miała w tym kontekście duże znaczenie. Oczekuje się, że strony zaktualizują swój wkład w porozumienie paryskie (porozumienie klimatyczne ONZ).

Proporcjonalność

Proponowane działanie jest proporcjonalne do celów osiągnięcia zerowej emisji gazów cieplarnianych netto do 2050 r.

D. Działania następcze

Kiedy nastąpi przegląd przyjętej polityki?