UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

Działanie „Europejskie Stolice Kultury” (ESK) zostało określone w decyzji nr 445/2014/UEwodniesieniu do tytułów na lata 2020–2033. Załącznik do tej decyzji zawiera chronologiczny wykaz wskazujący, kiedy poszczególne państwa członkowskie (dwa każdego roku) lub kraje kandydujące/potencjalni kandydaci uczestniczący w programie „Kreatywna Europa” lub w kolejnych programach unijnych na rzecz kultury są uprawnieni do organizowania przedmiotowego działania. Konkursy mające na celu wyłonienie ESK rozpoczynają się sześć lat przed rokiem obchodów, kiedy to publikowane są zaproszenia do składania wniosków przez właściwy organ.

Na podstawie decyzji (UE) 2017/1545 zakres działania rozszerzono tak, by objąć nim miasta z państw Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu będących stronami Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym oraz uczestniczących w programie „Kreatywna Europa” lub w kolejnych programach unijnych na rzecz kultury. Kalendarz załączony do decyzji nr 445/2014/UE zastąpiono odpowiednio kalendarzem załączonym do decyzji (UE) 2017/1545.

Cele ogólne i szczegółowe działania ESK opisano w art. 2 decyzji nr 445/2014/UE. Należą do nich: ochrona i propagowanie różnorodności kultur w Europie, wspieranie wkładu kultury w długoterminowy rozwój miast, zwiększanie zakresu, różnorodności i europejskiego wymiaru oferty kulturalnej w miastach, także w drodze współpracy ponadnarodowej, poszerzanie dostępu do kultury i zwiększenie uczestnictwa w kulturze, wzmacnianie potencjału sektora kultury oraz jego powiązań z innymi sektorami, podnoszenie międzynarodowej rangi miast dzięki kulturze.

Osiągnięcie tych celów – które wiąże się z mobilnością, podróżowaniem, organizacją wydarzeń i udziałem społeczeństwa – zostało poważnie zagrożone przez pandemię COVID-19, która w znaczący sposób wpłynęła na realizację i przygotowanie działań w ramach bieżących i przyszłych ESK.

W decyzji nr 445/2014/UE nie przewidziano elastyczności niezbędnej, by uwzględnić takie nadzwyczajne okoliczności.

Zapewnienie osiągnięcia celów działania ESK w takich okolicznościach wymagałoby zatem zmiany decyzji nr 445/2014/UE. Zmiany te nie powinny odbiegać od pierwotnych zasad, przepisów i procedur decyzji, lecz powinny ograniczać się do tego, co jest ściśle niezbędne do zaradzenia tej bezprecedensowej sytuacji.

Obecna sytuacja wywarła największy wpływ oczywiście na ESK, które powinny realizować swój program w tym roku (dwie ESK w 2020 r.) lub które powinny intensyfikować prace przygotowawcze, by zdążyć na czas w przyszłym roku (trzy ESK w 2021 r.). Wpływ ten znacznie mniej odczuwają dwie ESK w 2022 r. i jedna ESK w 2023 r., ponieważ nadal mają one wystarczająco dużo czasu, aby dokładnie przeanalizować możliwości dostosowania swoich programów z uwzględnieniem różnych scenariuszy restrykcji w przyszłości.

Obie ESK w 2020 r. musiały przełożyć lub anulować wszystkie wydarzenia zaplanowane od marca 2020 r., nie mając żadnej jasności co do tego, kiedy sytuacja wróci do normalności. W praktyce nie mogą one realizować programu zaplanowanego na ich obchody roku ESK ani czerpać korzyści z wykonanych solidnych prac przygotowawczych. Ewentualne wydłużenie okresu realizacji programów kulturalnych ESK z 2020 r. do 2021 r. – choć nie zrekompensowałoby tym dwóm miastom ogromnych strat, jakie ponoszą – zapewniłoby nowe, świeże spojrzenie na działania obu ESK z 2020 r. w pierwszych miesiącach 2021 r. Ponadto dzięki temu miasta te przez dłuższy czas korzystałyby z uwagi, jaką zapewnia tytuł ESK.

Co więcej, wskutek COVID-19 w prawie wszystkich obszarach związanych z rokiem ESK 2021 pojawił się znaczny poziom niepewności – niepewne perspektywy finansowania przez partnerów publicznych i prywatnych, nieznane przepisy z zakresu bezpieczeństwa, które wpływają zarówno na prace przygotowawcze z udziałem obywateli, jak i na rodzaje wydarzeń, które mogą się odbyć, a także ograniczenia przemieszczania się skutkujące zmniejszonymi przepływami turystycznymi oraz możliwościami partnerstw europejskich i międzynarodowych. Wprowadzenie środków zapobiegawczych przyczyniło się do spowolnienia prac przygotowawczych trzech ESK z 2021 r. do krytycznego poziomu, podczas gdy – w normalnych okolicznościach – powinny one podwajać starania. Przez kilka miesięcy zespoły ds. realizacji były objęte ograniczeniami w przemieszczaniu się i brakuje pewności co do przetrwania ekonomicznego potencjalnych partnerów związanych umową. W związku z tym zaleca się przełożenie pełnienia funkcji ESK w 2021 r. przez trzy miasta na rok 2022 lub 2023.

W związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa z Unii tytuł ESK w 2023 r. ma zostać przyznany tylko jednemu miastu. Przełożenie dwóch z trzech ESK z 2021 r. na 2023 r. zapewniłoby większą równowagę: tytuł ESK nosiłyby trzy miasta w 2022 r. i trzy miasta w 2023 r. Takie zrównoważone podejście maksymalnie zwiększyłoby widoczność działania ESK.

Aby uwzględnić opisane powyżej okoliczności, a mianowicie umożliwić dwóm ESK w 2020 r. przedłużenie ich programów kulturalnych na 2021 r. i przełożenie na późniejszy termin obchodów ESK w przypadku państw, które miały gościć obchody w 2021 r., konieczna jest zmiana decyzji nr 445/2014/UE.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna

Niniejszy wniosek wprowadza zmiany do decyzji nr 445/2014/UE ustanawiającej działanie Unii na rzecz Europejskich Stolic Kultury na lata 2020–2033 i w związku z tym opiera się na tej samej podstawie prawnej (art. 167 ust. 5 TFUE).

•Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych)

Ponieważ decyzja nr 445/2014/UE jest aktem prawnym UE, można ją zmienić jedynie w drodze przyjęcia równoważnego aktu prawnego. Państwa członkowskie nie mogą działać pojedynczo.

•Proporcjonalność