Komunikat Komisji w sprawie nowego podejścia do zrównoważonej niebieskiej gospodarki z 2021 r. również odnosi się konkretnie do roli strategii makroregionalnych i procesu ich włączania do krajowego programowania funduszy. Jest to szczególnie istotne w przypadku strategii makroregionalnych o wyraźnym wymiarze morskim. Dotyczy to również strategii na rzecz energii z morskich źródeł odnawialnych oraz planu REPowerEU. W strategii na rzecz energii z morskich źródeł odnawialnych stwierdzono, że aby zapewnić powodzenie planowania i wdrażania na dużą skalę energii z morskich źródeł odnawialnych, konieczne będzie zacieśnienie współpracy regionalnej za pośrednictwem strategii makroregionalnych. W planie REPowerEU uznaje się rolę strategii makroregionalnych w propagowaniu współpracy w zakresie inwestycji w infrastrukturę wodorową.

Strategie makroregionalne znacząco przyczyniają się do realizacji Europejskiego Zielonego Ładu, zapewniając podejście międzysektorowe oparte na wielopoziomowym zarządzaniu i zaangażowaniu różnych zainteresowanych stron. Ułatwiają również udział państw Bałkanów Zachodnich i innych krajów przystępujących w tej inicjatywie, a także w inicjatywach powiązanych, takich jak Zielony program działań dla Bałkanów Zachodnich. W szczególności w zmienionych planach działania EUSBSR (2021 r.) i EUSDR (2020 r.) dokonano dalszego dostosowania strategii do Europejskiego Zielonego Ładu. Kluczowe dokumenty strategiczne z nim związane, a nawet wykraczające poza niego, wyraźnie odnoszą się do wkładu strategii makroregionalnych.

Od 2016 r., zgodnie z wnioskiem Rady, co dwa lata Komisja publikuje sprawozdanie z realizacji czterech strategii makroregionalnych. Niniejszy dokument jest czwartym takim sprawozdaniem i obejmuje okres od połowy 2020 r. do połowy 2022 r. Oceniono w nim aktualną sytuację i postępy w zakresie realizacji strategii makroregionalnych oraz przeanalizowano dalsze działania. Uzupełnieniem niniejszego sprawozdania jest dokument roboczy służb Komisji, w którym przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące poszczególnych strategii. Podstawą obu dokumentów są głównie informacje przekazane przez koordynatorów krajowych i koordynatorów tematycznych strategii makroregionalnych („kluczowe podmioty realizujące strategie makroregionalne”) oraz ekspertów. Po trzech pierwszych sprawozdaniach Rada przygotowała konkluzje, w których wyróżniono kluczowe obszary priorytetowe dla państw członkowskich.

Strategie makroregionalne ułatwiają również realizację podstawowych europejskich inicjatyw politycznych na odnośnych terytoriach, zapewniając ich wzajemne dopasowanie i koordynację z inicjatywami regionalnymi i lokalnymi. Wnoszą ponadto wymiar terytorialny do transformacji ekologicznej, cyfrowej i społecznej, m.in. w kontekście skutków wojny w Ukrainie oraz odbudowy w następstwie pandemii. Strategie makroregionalne stanowią wreszcie dobre wprowadzenie do tego, w jaki sposób Unia Europejska działa na rzecz Ukrainy, Mołdawii, krajów Bałkanów Zachodnich i innych krajów aspirujących do członkostwa w UE.

Strategie makroregionalne obejmują kwestie wymagające współpracy kilku państw na podstawie podejścia zakładającego międzysektorowe i wielopoziomowe sprawowanie rządów. Strategie makroregionalne podkreślają tożsamość objętych nimi obszarów, jednocześnie zwiększając odpowiedzialność i aktywne zaangażowanie obywateli. Miękki charakter współpracy w ramach strategii makroregionalnych jest zaletą, ponieważ otwiera drogę dla rozwiązań, które często są trudne do osiągnięcia w bardziej sformalizowanych kontekstach charakteryzujących się konkurującymi ze sobą interesami narodowymi. Dzięki temu strategie skutecznie pomagają w oczyszczaniu Morza Bałtyckiego, w poprawie żeglowności Dunaju poprzez odbudowę i utrzymanie szlaku żeglownego, w tworzeniu warunków dla rozwoju wodoru jako alternatywnego paliwa ekologicznego w Alpach oraz we wzmacnianiu regionu Morza Adriatyckiego i Morza Jońskiego jako obszaru turystycznego najwyższej klasy.

Strategie makroregionalne UE to ramy polityczne, wprowadzane przez państwa UE i państwa niebędące członkami UE znajdujące się w określonym obszarze geograficznym. Ramy te pozwalają sprostać wspólnym wyzwaniom i wykorzystać wspólne możliwości poprzez ustanowienie wspólnych, długoterminowych celów, jak np. „Ocalenie Morza Bałtyckiego”. W przeciwieństwie do klasycznych projektów w tradycyjnych programach finansowanych przez Komisję – w strategiach makroregionalnych nie kładzie się nacisku na jednorazowe działania o z góry określonym początku i ustalonej dacie zakończenia. Strategie makroregionalne to zasadniczo ramy współpracy ustanawiające sieci zainteresowanych stron, które tworzą ponadnarodową, międzysektorową mozaikę wiedzy specjalistycznej zapewniającą potencjał dalszej współpracy, tworzenia wartości i dobrobytu. Celem strategii jest poprawa zdolności instytucjonalnych z możliwością tworzenia innowacyjnych usług sprzyjających włączeniu społecznemu, które mogą wzmocnić pozycję osób i zainteresowanych stron, sprawiając, że będą one aktywnie przyczyniać się do rozwoju prosperujących i otwartych makroregionów w perspektywie średnio- i długoterminowej.

We wszystkich strategiach makroregionalnych uznano znaczenie włączenia młodzieży do zarządzania strategiami, a w szerszym ujęciu – dotarcia do osób młodych, wzmocnienia ich pozycji i umożliwienia im prowadzenia działań poświęconych ich zainteresowaniom i problemom. W 2020 r. powstał manifest do młodzieży od młodzieży w ramach Interreg . W ciągu ostatnich lat w ramach wszystkich czterech strategii makroregionalnych do udziału w corocznych forach zapraszano osoby młode, aby aktywnie uczestniczyły w dyskusji z decydentami. Włączanie osób młodych zintensyfikowano w perspektywie Europejskiego Roku Młodzieży 2022.

Zainteresowane strony EUSALP są zaangażowane od początku, a społeczeństwo obywatelskie odgrywa coraz większą rolę we wdrażaniu strategii. W skład kilku grup działania wchodzą przedstawiciele organizacji społeczeństwa obywatelskiego; uczestniczy ono także w różnych wydarzeniach organizowanych przez grupy działania. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego odgrywają również rolę w EUSBSR. Są one szczególnie aktywne w obszarach polityki dotyczących edukacji, kultury, zdrowia i turystyki.

Jak stwierdzono w raporcie alternatywnym dotyczącym wszystkich strategii makroregionalnych, koordynowanym przez Dom Europejski z siedzibą w Budapeszcie, organizacje społeczeństwa obywatelskiego odgrywają istotną rolę, przyczyniając się do lepszego procesu decyzyjnego, w szczególności poprzez zbliżenie społeczności lokalnych i regionalnych do strategii makroregionalnych.

Wartością dodaną strategii jest wprowadzenie do polityki spójności podejścia ukierunkowanego na konkretny obszar poprzez wspieranie inicjatyw powstających na poziomie lokalnym i regionalnym, na które korzystnie wpłynęłaby współpraca na poziomie makroregionalnym. We wszystkich czterech strategiach makroregionalnych wiele procesów i projektów łączy obecnie działania lokalne i regionalne z europejskimi priorytetami politycznymi. Obejmuje to inicjatywy w zakresie zarządzania zagrożeniami związanymi ze zmianą klimatu poprzez (i) umożliwienie interakcji między administracją lokalną a krajowymi organami ochrony ludności, (ii) wykorzystanie transformacji cyfrowej w celu przezwyciężenia naturalnych utrudnień i wzmocnienia odporności osad górskich i wiejskich oraz (iii) rozwijanie małych marek terytorialnych w sektorze rolno-spożywczym. W przeprowadzonych działaniach promowano podejścia partycypacyjne i oddolne w celu wspierania (i) przedsiębiorczości, (ii) transnarodowych klastrów i ośrodków innowacji cyfrowych oraz (iii) równouprawnienia płci w zakresie innowacji i przedsiębiorczości.

Wszystkie cztery strategie makroregionalne są dobrze dostosowane do ogólnego celu polityki spójności, jakim jest przyczynianie się do wzmocnienia spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej w Unii Europejskiej oraz korygowanie nierówności między państwami i regionami.

Transformacja ekologiczna i cyfrowa idzie w parze z transformacją społeczną. Rozwój technologiczny, globalizacja i dążenie do racjonalizacji dogłębnie zmieniają europejski rynek pracy i tworzą zapotrzebowanie na nowe umiejętności, szybkie dostosowanie i większą odporność, podczas gdy wiele tradycyjnych zawodów traci na znaczeniu. Częścią tej transformacji społecznej są zmiany demograficzne, pandemia, napływ uchodźców i ogólna tendencja do większej polaryzacji społeczeństw europejskich oraz powstawania obszarów ubóstwa i wykluczenia społecznego. W tym procesie strategie makroregionalne mogą zmobilizować zainteresowane strony na wszystkich poziomach w celu zapewnienia, aby nikt nie był pozostawiony w tyle.

Morze Bałtyckie należy do najbardziej zanieczyszczonych wód w Europie, a „ocalenie morza” jest jednym z kluczowych celów EUSBSR. W ramach projektu BEST (ang. Better Efficiency for industrial Sewage Treatment – większa skuteczność oczyszczania ścieków przemysłowych) zajęto się zarówno eutrofizacją, jak i ryzykiem związanym z substancjami niebezpiecznymi poprzez poprawę oczyszczania ścieków przemysłowych w regionie Morza Bałtyckiego. W mleczarni i fabryce sera Latvijas Piens (Łotwa) lepsze wstępne oczyszczanie ścieków poprawiło wyniki oczyszczania w pobliskiej oczyszczalni ścieków komunalnych. Gmina Doruchów (Polska) wybudowała nową linię oczyszczania ścieków przemysłowych, która pomaga zapobiegać eutrofizacji.

W rezultacie w ramach strategii makroregionalnych opracowano szereg innowacyjnych projektów i podejść w tym obszarze. Dzięki EUSBSR zwiększono efektywność ekologiczną w sektorze morskim na Morzu Bałtyckim, tworząc i pilotując rozwiązania cyfrowe opracowane wspólnie przez użytkowników końcowych z branży i organizacje badawcze. EUSDR odegrała istotną rolę w ograniczeniu formalności administracyjnych w sektorze żeglugi, wprowadzając zharmonizowane i cyfrowe dokumenty kontrolne, oraz wspierała współpracę transnarodową między szkołami w celu wzmocnienia umiejętności cyfrowych nauczycieli w regionie Dunaju. W ramach EUSAIR wspierano rozwój sieci przedsiębiorstw i klastrów sektora zrównoważonej turystyki w regionie Morza Adriatyckiego i Morza Jońskiego. Celem sieci jest przyjęcie i wdrożenie unijnego systemu ekozarządzania i audytu (EMAS), europejskiego systemu wskaźników turystycznych na rzecz zrównoważonego zarządzania ośrodkami turystycznymi (ETIS) oraz innych zielonych (zrównoważonych) systemów certyfikacji. Ponadto w ramach EUSALP zainicjowano inteligentną transformację cyfrową wsi w regionie alpejskim. To wsparcie dla społeczności wiejskich podkreśla terytorialny wymiar strategii makroregionalnych, jak również społeczny aspekt transformacji cyfrowej, dostarczając usługi i narzędzia cyfrowe grupom społecznym, które nie mają do nich łatwego dostępu.

W 2021 r. utworzono trzy sieci dialogu finansowego w ramach EUSALP (w obszarach transformacji energetycznej, a w szczególności wodoru, mobilności zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju i technologii cyfrowej), aby ułatwić powiązanie działań w ramach EUSALP z dostępnym finansowaniem. Prace nad włączeniem do laboratoriów działań na rzecz programów Europejskiej współpracy terytorialnej w ramach EUSAIR przebiegają pomyślnie. Należy je rozszerzyć o politykę spójności i programy IPA III. Efektem powinno być ustanowienie sieci instytucji zarządzających i krajowych koordynatorów IPA, którzy współpracowaliby przy określaniu zakresu uprawnień, przygotowywaniu zaproszeń do składania wniosków, informowaniu beneficjentów oraz wspieraniu realizacji wspólnych lub równoległych projektów przyczyniających się do realizacji wcześniej określonych inicjatyw przewodnich EUSAIR. W EUSBSR istnieją już sieci instytucji zarządzających w odniesieniu do EFS, EFRR, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury (EFMRA). Gdy nowe struktury wsparcia technicznego będą już w pełni funkcjonowały, oczekuje się, że zostanie przyjęte bardziej systemowe podejście do kwestii włączenia zarówno w EUSALP, jak i EUSBSR.

Znacznie wzrosła rola grup tematycznych/priorytetowych/sterujących ds. polityki lub grup działania, które napędzają codzienną realizację planów działania strategii makroregionalnych. Konieczna jest jednak dalsza praca w celu nadania tym kluczowym podmiotom realizującym strategie wyraźnych uprawnień, rzeczywistej zdolności do podejmowania decyzji oraz jasnej wizji tego, w jaki sposób ich obszary działania przyczyniają się do realizacji szerszego kontekstu politycznego, przy jednoczesnym zapewnieniu stabilnego środowiska z dostępem do potrzebnych zasobów, zdolności technicznych i umiejętności. Należy znaleźć równowagę między częstymi, ukierunkowanymi posiedzeniami zdalnymi w celu koordynacji i wymiany informacji a fizycznymi posiedzeniami, które skutecznie umożliwiają bezpośrednią wymianę i wspólne opracowywanie nowych pomysłów.

Aby propagować wymianę doświadczeń i przekazywanie najlepszych praktyk, we współpracy z Komisją i przy wsparciu programu Interact, prezydencje strategii makroregionalnych kontynuowały rozwijanie sieci współpracy, kursów szkoleniowych, metod i narzędzi pozwalających na włączenie strategii makroregionalnych do programów finansowania unijnego na lata 2021–2027. W ramach programu Interact – przy wsparciu Komisji – w dalszym ciągu wspierano koncepcję makroregionalną oraz wzmacniano zdolności organów wykonawczych. W przypadku strategii makroregionalnych zawierających komponent morski zasadnicze znaczenie ma dialog ze strategiami na rzecz basenów morskich.

We wszystkich strategiach wzrasta rola rotacyjnej prezydencji. Dotyczy to zarówno państw UE i państw niebędących członkami UE, ponieważ we wszystkich trzech strategiach makroregionalnych, w których uczestniczą państwa niebędące członkami UE (region Dunaju, region Morza Adriatyckiego i Morza Jońskiego, region alpejski), prezydencję sprawowało lub będzie sprawować państwo niebędące członkiem UE. We wszystkich czterech strategiach makroregionalnych obowiązuje obecnie stały, rotacyjny porządek prezydencji, jak również format trzech następujących po sobie prezydencji (poprzednia/obecna/następna prezydencja). Rola prezydencji wzrosła, zwłaszcza dzięki utworzeniu „grupy trzech prezydencji w ramach 4 strategii”, która spotyka się regularnie i zawsze w terminie bezpośrednio sąsiadującym z corocznym Tygodniem strategii makroregionalnych UE.

Strategie makroregionalne są atrakcyjnym sposobem współpracy, a nowe kraje wciąż wykazują zainteresowanie przystąpieniem do strategii. 2 kwietnia 2020 r. do EUSAIR dołączyła Macedonia Północna, a 14 lutego 2022 r. San Marino. Strategia ta obejmuje obecnie 10 państw, z których tylko cztery są państwami członkowskimi UE , co czyni ją szczególnie ukierunkowaną na rozszerzenie.

Konkurs dla młodzieży EUSAIR POPRI to prowadzona przez Słowenię inicjatywa, w ramach której poszukuje się najlepszych pomysłów w zakresie przedsiębiorczości wśród osób młodych z regionu Morza Adriatyckiego i Morza Jońskiego. Począwszy od 2021 r. konkurs przyciąga około 3 500 przedsiębiorczych osób młodych, które chcą zaprezentować jurorom swoje kreatywne i innowacyjne pomysły od koncepcji do całkowitego ukończenia. Konkurs jest przeznaczony dla uczniów szkół średnich w wieku 14–18 lat i studentów uczelni wyższych w wieku 18–29 lat.

EUSALP jest liderem, jeśli chodzi o włączanie osób młodych i w 2021 r. jako pierwsza strategia makroregionalna powołała radę młodzieżową. Osoby młode włączano nie tylko w zarządzanie strategią, ale także w przygotowanie i prowadzenie działań ważnych dla makroregionu. Ponadto osoby młode i istniejące organizacje młodzieżowe angażują się w odbywający się co roku konkurs „Pitch your project”, program obozów letnich EUSALP oraz przyszłą platformę internetową opierającą się na uczestnictwie.

Dużym wyzwaniem w przypadku EUSAIR i EUSDR jest połączenie kilku źródeł finansowania unijnego (fundusze polityki spójności, IPA III, ISWMR – „Globalny wymiar Europy” i IPARD III), które działają zgodnie z różnymi przepisami, metodami, harmonogramami i z wykorzystaniem różnych struktur. Kluczowe podmioty realizujące strategie makroregionalne powinny zwiększyć starania, aby te różne światy w większym stopniu komunikowały się ze sobą i rozwijały więcej synergii w celu realizacji działań i projektów makroregionalnych.

W przyszłości ważne jest, aby zobowiązania polityczne podjęte na spotkaniach na poziomie ministerialnym w związku z włączaniem przekładały się na działanie. Ponadto korzystne byłoby angażowanie przedsiębiorstw i MŚP w określanie spraw i potencjału (klastry, platformy inteligentnej specjalizacji itp.) związanych z czterema makroregionami. Na przykład w dziedzinie niebieskiej gospodarki strategie inteligentnej specjalizacji są kluczowym narzędziem osiągania innowacji w kierunku osi obniżenia emisyjności i transformacji cyfrowej. Pomocna w tym zakresie mogłaby być wymiana najlepszych praktyk między strategiami makroregionalnymi i w ich ramach. W celu ułatwienia tego procesu należy zbadać rolę „grupy trzech prezydencji w ramach 4 strategii” i Interact. We wszystkich strategiach makroregionalnych należy utworzyć sieci organów zarządzających odpowiedzialnych za realizację programów. Sieci te mają do odegrania istotną rolę i powinny funkcjonować przez cały okres 2021–2027 i po jego zakończeniu.

W odpowiedzi na wezwanie Rady zawarte w jej konkluzjach dotyczących trzeciego sprawozdania z realizacji strategii makroregionalnych UE Komisja zorganizowała serię warsztatów poświęconych programom UE objętych zarządzaniem bezpośrednim podczas Tygodnia strategii makroregionalnych UE w 2021 r. Ponadto we wszystkich dyrekcjach generalnych Komisji utworzono punkty kontaktowe ds. strategii makroregionalnych. W wyniku dialogu w ramach Komisji w niektórych programach prac programów objętych zarządzaniem bezpośrednim umieszczono odniesienia do strategii makroregionalnych, istnieją też przypadki zaproszeń dotyczących konkretnie strategii makroregionalnych. W programie prac na lata 2021–2024 dotyczącym programu LIFE zachęca się do wykorzystywania strategii makroregionalnych do strategicznych projektów zintegrowanych w skali transnarodowej oraz do skoordynowanej realizacji strategicznych projektów przyrodniczych. W 2021 r. w ramach podprogramu LIFE „Łagodzenie zmiany klimatu i przystosowanie się do niej” ogłoszono pierwsze zaproszenie do składania projektów ukierunkowane na strategie makroregionalne. Dwa programy prac na lata 2021–2022 w ramach programu „Horyzont Europa” („Rozszerzanie uczestnictwa i wzmacnianie europejskiej przestrzeni badawczej” oraz „Żywność, biogospodarka, zasoby naturalne, rolnictwo i środowisko”) odnoszą się do strategii makroregionalnych i makroregionalnych sieci tematycznych.

Aby zwiększyć dalsze wykorzystanie, koordynatorzy krajowi i tematyczni strategii makroregionalnych powinni zachęcać promotorów projektów (np. podmioty makroregionalne) do udziału w zaproszeniach do składania projektów publikowanych w ramach instrumentów UE objętych zarządzaniem bezpośrednim, w tym nowych funduszy, takich jak nowe fundusze bezpośrednie instrumentu „Łącząc Europę” – technologie cyfrowe. Instrument Wsparcia Technicznego mógłby wspierać strategie makroregionalne w zakresie, w jakim obejmują one opracowywanie i wdrażanie reform. Państwa członkowskie otrzymują wsparcie na swój wniosek w wielu różnych obszarach polityki, w tym spójności oraz transformacji ekologicznej i cyfrowej, i może być ono realizowane jako projekt wielokrajowy lub wieloregionalny. Ponadto strategie makroregionalne powinny również przyczyniać się do realizacji misji UE w ramach programu „Horyzont Europa”, zwłaszcza tych o silnym wymiarze regionalnym, takich jak misja UE w zakresie odbudowy naszych oceanów i zasobów wodnych.

8.Monitorowanie i ocena – prace w toku

Strategie makroregionalne przynoszą znaczne rezultaty, począwszy od skutków w zakresie zdolności wewnętrznych i procesów koordynacji/współpracy między krajami i regionami, a skończywszy na realizacji lub umożliwieniu wdrożenia konkretnych projektów/działań transnarodowych. W praktyce pomiar tych osiągnięć i sprawozdawczość w ich zakresie stanowią jednak wyzwanie.

Dlatego też w ramach wszystkich strategii makroregionalnych podejmowane są inicjatywy służące opracowaniu systemów monitorowania. Przy ocenie wariantów poprawy lub zmiany ukierunkowania celów i polityki wszystkich tych strategii należy uwzględnić ogólne makroregionalne narzędzie monitorowania terytorialnego opracowane przez ESPON (Europejską Sieć Obserwacyjną Rozwoju Terytorialnego i Spójności Terytorialnej) służące obserwowaniu tendencji i wzorców rozwoju we wszystkich czterech strategiach makroregionalnych. Ponadto wartościowych danych dostarczają scenariusze terytorialne ESPON dla makroregionów Dunaju i Morza Adriatyckiego i Morza Jońskiego.

W 2021 r. w ramach EUSALP i na jej potrzeby opracowano matrycę monitorowania obejmującą określone cele i wskaźniki. W zmienionym planie działania dla EUSBSR na 2021 r. określono ramy monitorowania i oceny strategii, które grupa koordynatorów krajowych zatwierdziła i opublikowała na stronie internetowej EUSBSR. Nowy system monitorowania w ramach EUSDR wprowadzono w 2022 r.

Dlatego też, mimo że w dziedzinach monitorowania i oceny odnotowano osiągnięcia, należy zintensyfikować działania. Jest to konieczne, aby uzyskać lepsze i solidniejsze dane na temat wpływu strategii makroregionalnych, m.in. w zakresie finansowania uruchomionego na realizację strategii. Kompleksowe mechanizmy monitorowania byłyby również pomocne w utrzymaniu wsparcia politycznego i pomogłyby kluczowym podmiotom realizującym strategie lepiej zrozumieć słabe i mocne strony poszczególnych strategii.

9.Lepsze informowanie o strategiach makroregionalnych

Ogólnie rzecz biorąc, w działaniach komunikacyjnych w ramach czterech strategii makroregionalnych skupiono się na przesłaniach dotyczących solidarności i współpracy w czasach wojny i pandemii. W 2020 r. urzędnicy ds. komunikacji i polityki w zakresie strategii makroregionalnych przy wsparciu Interact opracowali wspólną narrację. Powstała ona w wyniku dyskusji dotyczących misji, wizji i kluczowych przesłań wspólnych dla czterech strategii mających na celu wyjaśnienie szerokiemu gronu odbiorców racji bytu strategii makroregionalnych. Narrację opracowano w postaci materiału wideo, w którym wyjaśniono wyzwania, przed którymi stoi Europa, oraz rolę strategii makroregionalnych w ich przezwyciężaniu.

We wszystkich strategiach dostosowano środki komunikacji, kładąc nacisk na formaty cyfrowe i media społecznościowe. W ramach EUSALP umieszczono na YouTube serię materiałów wideo dotyczących solidarności w regionie alpejskim. Prace przeprowadzone w celu realizacji misji, wizji i kluczowych przesłań, na które w każdej ze strategii przeznaczono specjalne środki finansowe, opłaciły się, ponieważ przyniosły zauważalne rezultaty w zakresie działań komunikacyjnych. Lepsze określenie grup odbiorców sprzyjało ustaleniu kluczowych przesłań, którym nadano postać konkretnych kampanii cyfrowych.

Tydzień strategii makroregionalnych UE organizowany zwykle na początku każdego roku stał się największym organizowanym w Brukseli wydarzeniem poświęconym łączeniu zainteresowanych stron strategii makroregionalnych na wszystkich poziomach z przedstawicielami instytucji Unii, środowisk naukowych i akademickich, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i obywateli. W 2021 r. Tydzień strategii makroregionalnych obejmował sesje poświęcone wsparciu odbudowy w następstwie COVID-19, procesowi włączenia oraz unijnym programom finansowania zarządzanym bezpośrednio przez Komisję Europejską. W 2022 r. w ramach Tygodnia strategii makroregionalnych skupiono się na młodzieży, Europejskim Zielonym Ładzie i przemianach społecznych. Podczas otwarcia wyrażono solidarność z Ukrainą.

Tydzień wybrzeża Morza Śródziemnego i strategii makroregionalnych to prowadzona przez Słowenię inicjatywa, która gromadzi kluczowe podmioty realizujące cztery strategie makroregionalne. Stała się ona skutecznym narzędziem docierania zarówno do mediów krajowych, jak i do szerszej publiczności.

Jeśli chodzi o przyszłe działania, należy kontynuować pracę związaną z informowaniem zainteresowanych stron i ogółu społeczeństwa o strategiach makroregionalnych i rozszerzać ją zarówno w ramach strategii, jak i poza nimi zwłaszcza przez bardziej ukierunkowaną komunikację, wykorzystywanie synergii, zwiększanie koordynacji i harmonizacji.

10.Dalsze kroki i wnioski

Strategie makroregionalne mają istotny wkład w transformację ekologiczną, cyfrową i społeczną. Wszystkie one przyspieszają realizację działań związanych z tymi zagadnieniami, a jeśli ich zdolność do realizacji działań zostanie wzmocniona, zyskają one na znaczeniu politycznym. Działania, które pomagają w rozwiązywaniu bieżących wyzwań, takich jak wojna w Ukrainie, kryzys klimatyczny i odbudowa w następstwie pandemii, dodatkowo wzmacniają znaczenie strategii.

Należy jednak w ich ramach również intensywniej wspierać nowe działania w dziedzinach, w których współpraca na poziomie makroregionalnym stanowi wartość dodaną, rozważając również synergie ze strategiami morskimi, a także w obszarach, w których strategie makroregionalne mogłyby otworzyć się na rozwiązania trudno osiągalne w bardziej sformalizowanych kontekstach, np. w dziedzinie energii. Wojna w Ukrainie sprawiła, że bezpieczeństwo energetyczne znalazło się na szczycie agendy politycznej w Unii Europejskiej, zwłaszcza w planie REPowerEU. Celem planu jest dywersyfikacja importu gazu i zwiększenie efektywności energetycznej oraz wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, aby osiągnąć niezależność od rosyjskich paliw kopalnych do 2030 r. W dokumencie roboczym służb Komisji w sprawie REPowerEU odniesiono się w szczególności do roli strategii makroregionalnych jako ram współpracy służących wspieraniu inwestycji w infrastrukturę wodorową w kontekście transgranicznym, międzyregionalnym i transnarodowym. Są to obszary, na które w nadchodzących latach trzeba będzie zwrócić uwagę w strategiach makroregionalnych.