UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Sytuacja w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego na świecie szybko się pogarsza, a wiele krajów dotkniętych tym problemem, to kraje najsłabiej rozwinięte lub kraje o niskim dochodzie dotknięte niedoborem żywności.

Zanim wojna napastnicza Rosji przeciwko Ukrainie spowodowała zaostrzenie braku bezpieczeństwa żywnościowego na świecie, blisko 193 miliony osób (prawie 40 milionów więcej niż w poprzednim roku) w 53 krajach/terytoriach doświadczało poważnego braku bezpieczeństwa żywnościowego i pilnie potrzebowało pomocy. Wojna napastnicza Rosji przeciwko Ukrainie doprowadziła do drastycznego zmniejszenia dostaw zboża na rynki światowe w wyniku zablokowania szlaków przez Morze Czarne i celowych ataków na silosy ze zbożem. Ceny żywności na świecie szybko rosną i są najwyższe od trzech dekad. Wzrost cen energii powoduje wzrost cen środków produkcji rolnej (w szczególności nawozów), transportu i w rezultacie żywności. Ten wzrost cen skutkuje pogorszeniem perspektyw makroekonomicznych w sytuacji, w której przestrzeń fiskalna została już zredukowana w wyniku pandemii COVID-19. Mogłoby to doprowadzić do dalszego powiększenia liczby krajów wysoko zadłużonych lub z kryzysem bilansu płatniczego. Konflikty i susze dodatkowo pogarszają sytuację w regionach podatnych na zagrożenia. Najbardziej podatne na zagrożenia są kraje najsłabiej rozwinięte i kraje o niskim dochodzie. Jak widać na przykładzie powstań, do których dochodziło w ostatnich dziesięcioleciach, często to właśnie gwałtowny wzrost cen żywności jest źródłem niestabilności i konfliktów.

Sytuacja wymaga podjęcia pilnych działań politycznych w zakresie wsparcia najbardziej narażonych krajów jak podkreśliła Rada Europejska w konkluzjach z 24–25 marca, w których wezwała Komisję, aby priorytetowo potraktowała prace nad światowym bezpieczeństwem żywnościowym i światową przystępnością cenową żywności, w szczególności poprzez wspieranie bezpieczeństwa żywnościowego i rolnictwa w Ukrainie oraz najsłabszych i najbardziej zagrożonych państwach trzecich. Następnie, w konkluzjach z 30–31 maja 2022 r., Rada Europejska wezwała Komisję do zbadania możliwości zmobilizowania rezerw z Europejskiego Funduszu Rozwoju, aby wesprzeć kraje partnerskie najbardziej dotknięte kryzysem. Fundusze w ramach filaru geograficznego Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej – „Globalny wymiar Europy” (ISWMR – „Globalny wymiar Europy”) zostały w pełni rozplanowane, a ok. 3 mld EUR już teraz przeznaczone jest na programy dotyczące rolnictwa, żywienia, wody i infrastruktury sanitarnej. Dodatkowo w ramach budżetu na pomoc humanitarną na rzecz państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) przyznano w 2022 r. początkowo około 520 mln EUR, z czego znaczna część przeznaczona jest na działania mające na celu rozwiązanie problemu braku bezpieczeństwa żywnościowego i związanych z tym potrzeb. Ze względu na skalę potrzeb i potencjalne konsekwencje, należy uruchomić jednak dodatkowe środki finansowe na wsparcie krajów partnerskich. Środki dostępne w ramach budżetu UE są bardzo ograniczone (rezerwa na nowe wyzwania i priorytety w ramach ISWMR – „Globalny wymiar Europy” zostanie w całości wykorzystana w 2022 r. na realizację innych pilnych priorytetów, a początkowy budżet na pomoc humanitarną na 2022 r. na rzecz bezpieczeństwa żywnościowego i związanych z tym potrzeb w państwach AKP, zidentyfikowanych przed rozpoczęciem agresji Rosji na Ukrainę, został niemal w pełni wykonany), a – biorąc pod uwagę wpływ w różnych krajach partnerskich AKP – uruchomienie środków umorzonych z 10. i 11. Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR) mogłoby umożliwić UE i jej państwom członkowskim zwiększenie wsparcia oraz wniesienie wkładu w starania na rzecz rozwiązania kryzysu bezpieczeństwa żywnościowego, zaostrzonego przez wojnę napastniczą Rosji przeciwko Ukrainie, w ramach podejścia Drużyna Europy.

Celem niniejszego wniosku dotyczącego decyzji Rady jest uzyskanie upoważnienia Rady do wykorzystania środków umorzonych z 10. i 11. EFR na finansowanie działań podejmowanych w związku z kryzysem żywnościowym i wstrząsem gospodarczym w państwach AKP w następstwie wojny napastniczej Rosji przeciwko Ukrainie w maksymalnej kwocie 600 000 000 EUR, z czego 488 000 000 EUR z 10. EFR i 112 000 000 EUR z 11. EFR.

Kwota wynosząca do 582 000 000 EUR z tych środków zostanie przeznaczone na finansowanie działań, a do 18 000 000 EUR pokryje ponoszone przez Komisję wydatki pomocnicze.

Środki te zostaną wykorzystane na rzecz krajów partnerskich najbardziej dotkniętych kryzysem, ze zwróceniem szczególnej uwagi na kraje najbardziej podatne i narażone na zagrożenia, w szczególności, aby zapewnić:

·wsparcie makroekonomiczne (100 mln EUR);

·wsparcie produkcji żywności i odporności systemów żywnościowych (350 mln EUR);

·pomoc humanitarną (150 mln EUR).

Jeżeli chodzi o wsparcie produkcji żywności i odporności systemów żywnościowych, UE będzie wspierać inwestycje w lokalną zdolność produkcyjną jako część zrównoważonych systemów wodnych i rolno-spożywczych opartych na podejściu agroekologicznym, w tym dywersyfikację łańcuchów wartości w rolnictwie i produkcji żywności. Przy wyborze krajów, do których należy ukierunkować pomoc, można zastosować następujące kryteria:

·(rosnące) poziomy braku bezpieczeństwa żywnościowego i niedożywienia w krajach partnerskich;

·narażenie partnerów na skutki agresji Rosji na Ukrainę, w szczególności na podstawie udziału przywozu żywności w ich PKB;

·makroekonomiczna podatność na zagrożenia partnerów, którą można określić na podstawie relacji długu do PKB, rezerw międzynarodowych/pokrycia miesięcznego przywozu oraz ratingu analizy zdolności obsługi zadłużenia;

·potencjalny wpływ finansowania unijnego w krajach lub regionach partnerskich, oceniany w szczególności na podstawie możliwości zwiększenia skali odpowiednich interwencji zwiększających produkcję i odporność.

Działania finansowane w ramach niniejszego wniosku będą wspierać globalną reakcję UE w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego, którą opracowano na wniosek Rady Europejskiej. Reakcja ta obejmuje działania natychmiastowe i średnioterminowe, które mają pokazać partnerom na całym świecie, że UE zapewnia zintegrowane, kompleksowe i szybkie wsparcie w celu zniwelowania skutków wojny, z którymi muszą się borykać. Globalna reakcja UE w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego umożliwia realizację różnych aspektów działań przewidzianych w ramach FARM i Globalnego Sojuszu na rzecz Bezpieczeństwa Żywnościowego grupy G7 oraz zapewnia niezbędne wsparcie dla grupy ONZ ds. reagowania kryzysowego.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki