[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 26.2.2009

KOM(2009) 85 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Specjalny Region Administracyjny Makau: sprawozdanie roczne za 2008 r.

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Specjalny Region Administracyjny Makau: sprawozdanie roczne za 2008 r.

Streszczenie

Dziewięć lat po przejęciu przez Chiny władzy w Makau idea „jeden kraj, dwa systemy” w dalszym ciągu realizowana jest w sposób zadowalający. Jedyne w swoim rodzaju społeczeństwo Makau zachowało swój styl życia, przestrzegane są rządy prawa i podstawowe wolności. Współpraca Makau i UE uległa pogłębieniu w 2008 r., co jest zasługą pragmatycznego podejścia obu stron. Do dalszego rozszerzenia współpracy przyczyni się Program Informacji Gospodarczej Unii Europejskiej (EUBIP). Światowy kryzys finansowy zagroził znaczącemu ożywieniu gospodarki Makau, które notowano od 2002 r. Ożywienie to było w dużej mierze możliwe dzięki liberalizacji w sektorze gier hazardowych, która doprowadziła do jego gwałtownego rozwoju, a także uprzywilejowanemu dostępowi do rynku Chin kontynentalnych. Rząd SRA Makau jest w pełni świadomy znajdujących się przed nim wyzwań w sektorze społecznym, ochrony środowiska i administracji. Wyzwana te mają wpływ na formę zaangażowania rządu w kontakty z sąsiadami z regionu delty Rzeki Perłowej oraz na jego stosunki międzynarodowe, w szczególności zaś współpracę z UE.

Wprowadzenie

Od momentu gdy Makau uzyskało status Specjalnego Regionu Administracyjnego Chińskiej Republiki Ludowej minęło dziewięć lat. W 1999 r. Komisja zobowiązała się do sporządzania rocznych sprawozdań w sprawie zmian zachodzących w Specjalnym Regionie Administracyjnym (SRA) Makau. Niniejsze sprawozdanie obejmuje 2008 r.

Zjednoczenie Makau z Chinami kontynentalnymi opiera się na zasadzie „jeden kraj, dwa systemy”, ustanowionej w ustawie zasadniczej Makau, która została przyjęta przez Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych Chińskiej Republiki Ludowej w 1993 r. W ustawie zasadniczej zagwarantowano, że poprzedni system Makau, jego otoczenie biznesu, rządy prawa oraz system ochrony praw człowieka i podstawowych wolności nie ulegną zmianom przez okres 50 lat. Zasada ta w dalszym ciągu sprawdza się w SRA Makau.

Zmiany polityczne i gospodarcze

Mimo że wzrost gospodarczy w Specjalnym Regionie Administracyjnym Makau na przestrzeni ostatnich pięciu lat wynosił – dzięki liberalizacji sektora gier hazardowych – średnio ponad 20 %, rok 2008 był dla tego regionu trudnym rokiem. Rozkwit gospodarczy, opierający się na ożywieniu sektora gier hazardowych, sprawił, że Makau stało się jednym z najbogatszych miejsc w Azji. PKB przypadający na mieszkańca w 2007 r. (36 357 USD) był ponad dwukrotnie większy niż PKB odnotowany w 2003 r. (17 805 USD).

W pierwszym kwartale 2008 r. gospodarka Makau odnotowała wzrost o 33 %, który był możliwy dzięki znaczącym wpływom z sektora gier hazardowych, stanowiącym około dwie trzecie PKB. Jednak w kolejnych dwóch kwartałach tempo wzrostu spadło odpowiednio do 22 % oraz do 11 %. Zmniejszeniu uległy również inwestycje budowlane oraz inwestycje w maszyny, szczególnie po tym jak stopniowo ukończono szereg realizowanych na szeroką skalę projektów budowlanych. W dalszym ciągu malał wywóz towarów, co spowodowane było kurczącym się handlem wyrobami włókienniczymi, który do tej pory stanowi około 60 % łącznej wartości wywozu Makau.

Dzięki miejscom pracy, powstałym w związku z rozwojem sektora gier hazardowych, gospodarka Makau osiągnęła pełne zatrudnienie (stopa bezrobocia w trzecim kwartale 2008 r. wyniosła 3,1 %). Jednak silny wzrost gospodarczy wywarł presję na rynek pracy Makau, w szczególności w kategoriach pracowników wykwalifikowanych. Skłoniło to przedsiębiorstwa do poszukiwania siły roboczej za granicą, przyczyniając się do napływu pracowników niebedących mieszkańcami Makau. Inflacja w dalszym ciągu była bardzo wysoka, przez większą część roku wynosiła około 8-9 %. Ceny nieruchomości oraz koszty wynajmu rosły szybciej niż wynagrodzenia. Wyzwaniem dla rządu SRA Makau stało się utrzymanie stabilności cenowej; rząd wprowadził system dodatków oraz programy społeczne, między innymi reformę systemu zdrowia oraz edukacji, co ma na celu ograniczenie obciążeń, na jakie narażone są grupy o niższych dochodach.

Zakończył się etap szybkiego rozwoju branży gier hazardowych w Makau, który znajduje się obecnie na etapie dostosowania. W kwietniu 2008 r. szef rządu Makau, Edmund Ho, ogłosił wstrzymanie wydawania koncesji na gry losowe oraz udostępniania nowych terenów pod rozwój kasyn. Liczba koncesji na gry losowe w Makau została ograniczona do sześciu i jak potwierdził Ho, ograniczenie to będzie obowiązywać „przez długi czas”. W celu złagodzenia natężenia konkurencji między operatorami kasyn, rząd Makau na mocy ustawy określił w sierpniu maksymalne granice prowizji dla oferentów wycieczek rozrywkowych, którym branża gier hazardowych zawdzięcza większą część tzw. transakcji z udziałem VIP-ów (ocenia się, że stanowią one około 70 % łącznych wpływów z sektora gier losowych).

Silny wpływ na rozwój gospodarczy Makau mają w dalszym ciągu Chiny, ponieważ Specjalny Region Administracyjny jest w dużej mierze uzależniony od turystów z Chin kontynentalnych, dzięki którym rozwija się branża gier hazardowych oraz turystyka, które stanowią filary gospodarki Makau. Niepokój Pekinu związany z szybkim rozwojem Makau spowodował, że rząd centralny zdecydował się stopniowo – w czerwcu, a następnie ponownie we wrześniu 2008 r. – zwiększyć ograniczenia związane z wydawaniem wiz dla mieszkańców Chin kontynentalnych, którzy pragną odwiedzić Makau.

Światowy kryzys finansowy wywarł wpływ na finansowanie nowych kasyn oraz rozwój sektora hotelarskiego w Makau. Kilku spośród największych inwestorów w branży gier hazardowych w Makau zawiesiło swoje nowe projekty lub zwleka z realizacją planów inwestycyjnych, co spowodowane jest trudnościami ze sfinansowaniem projektów. W związku z powyższym tysiące pracowników straciło pracę, co ma bezpośredni wpływ na gospodarkę Makau.

Makau usiłuje zatem dokonać zróżnicowania gospodarki, i – obok branży gier hazardowych – rozwinąć działalność w sektorze organizacji kongresów i targów. W celu udzielenia wsparcia sektorowi turystycznemu i restauracyjnemu rząd Specjalnego Regionu Administracyjnego SAR zniósł w sierpniu podatek konsumpcyjny nałożony na wino oraz wszystkie napoje alkoholowe. Ponadto rząd zniósł akcyzę na paliwo w celu złagodzenia presji inflacyjnej, wywoływanej przez ceny energii.

W 2003 r. Makau oraz Chiny kontynentalne podpisały umowę ramową, znaną jako umowa o bliższej współpracy gospodarczej (CEPA), która jest zbliżona do umowy zawartej między Hongkongiem a Chinami kontynentalnymi. W okresie, jaki upłynął od jej wprowadzenia w życie w 2004 r., do czerwca 2008 r. dzięki umowie korzyści odniosło 346 przedsiębiorstw działających w sektorze usługowym w Makau. Na umowie najbardziej skorzystały sektory logistyki i transportu, a także sektor organizacji kongresów i targów, doradztwa w zakresie zarządzania, sektor usług budowlanych i dystrybucyjnych. Natomiast przedsiębiorstwa zaangażowane w handel towarami skorzystały na umowie w stopniu ograniczonym.

Makau nadal odgrywa istotną rolę platformy dla międzynarodowych stosunków Chin z Portugalią i krajami portugalskojęzycznymi. W tym kontekście daje się zauważyć powrót zainteresowania językiem i spuścizną Portugalii. Przyczyniają się do tego coraz silniejsze kontakty Chin z Brazylią oraz portugalskojęzycznymi krajami w Afryce.

Odnotowano również wzrost liczby studentów z Chin kontynentalnych, którzy uczęszczają do szkół wyższych w Makau.

W dniu 11 listopada 2008 r. szef rządu Makau, Edmund Ho, wygłosił swoje doroczne przemówienie dotyczące strategii politycznej, w którym podkreślił, że jego priorytetowym celem w 2009 r. jest zapewnienie gospodarczej stabilności Makau w obliczu światowego kryzysu finansowego. Zapowiedział wprowadzenie planu przewidującego realizację inwestycji w wysokości 10,2 mld MOP (1 mld EUR), obejmującego działania w sektorze infrastruktury publicznej, między innymi na rzecz zachowania obiektów dziedzictwa kulturowego oraz poprawy publicznego budownictwa mieszkaniowego. Zaproponował również szereg działań zachęcających, stanowiących formę pomocy dla mieszkańców oraz małych i średnich przedsiębiorstw, które obejmują dotacje do nowych domów oraz opłat związanych z utrzymywaniem mieszkania, ulgi w zakresie podatku od wynagrodzeń, a także wypłaty gotówki na rzecz mieszkańców, sięgające kwoty 5 000 MOP (około 500 EUR).

W dniu 22 października 2008 r. szef rządu, Edmund Ho, zaprezentował swój plan dotyczący wprowadzenia w życie ustaw o bezpieczeństwie narodowym zgodnie z art. 23 ustawy zasadniczej. Na mocy art. 23 SRA Makau ma obowiązek we własnym zakresie wprowadzić w życie ustawy w celu „zakazania wszelkich aktów zdrady, secesji, rozruchów lub przewrotu skierowanych przeciwko centralnemu rządowi Chińskiej Republiki Ludowej, wykradania tajemnicy państwowej, a ponadto w celu zakazania zagranicznym organizacjom lub władzom politycznym prowadzenia działalności politycznej w SRA i zakazania organizacjom i władzom politycznym w SRA nawiązywania kontaktów z zagranicznymi instytucjami lub władzami politycznymi.” Szef rządu, Edmund Ho, przeprowadził czterdziestodniowe konsultacje publiczne w sprawie ustawy o bezpieczeństwie narodowym, które zakończyły się dnia 30 listopada 2008 r., i których celem było zapewnienie przyjęcia ustawy przez zgromadzenie ustawodawcze przed dniem 19 grudnia 2009 r., w którym upływa kadencja Ho. Ustawa o bezpieczeństwie narodowym uwzględnia siedem przestępstw, takich jak akty zdrady, secesji, rozruchy oraz przewrót skierowane przeciwko rządowi centralnemu, a także wykradanie tajemnicy państwowej. Komisja Europejska ma ogromną nadzieję, że ustawa o bezpieczeństwie narodowym, która znajduje się obecnie na etapie procedury ustawodawczej, nie spowoduje ograniczenia podstawowych praw i wolności zagwarantowanych w ustawie zasadniczej.

W dalszym ciągu satysfakcjonujące wyniki przynoszą działania organów wymiaru sprawiedliwości oraz organów ścigania w Makau. Dowodem na to jest uznanie – w dniu 30 stycznia 2008 r. – byłego sekretarza ds. transportu i robót publicznych, Ao Man-longa, winnym przyjęcia łapówek w wysokości milionów MOP oraz nadużywania swojej władzy poprzez ułatwianie przedsiębiorcom budowlanym pozyskiwania umów o usługi budowlane. Został on skazany na 27 lat pozbawienia wolności. Szef rządu oświadczył, że wyrok jest sprawiedliwy, oraz że „sąd orzekł zgodnie z prawem”.

W 2008 r. odnotowano serię protestów, aczkolwiek na znacznie mniejszą skalę niż protesty w dniu 1 maja w 2007 r., kiedy to starcia demonstrantów z policją doprowadziły do użycia przemocy. Ubiegłoroczne protesty przebiegały w pokojowy sposób, demonstranci wzywali rząd do poprawy warunków życia ludności oraz priorytetowego traktowania mieszkańców Makau na rynku pracy, po tym jak odnotowano znaczący napływ pracowników niebedących mieszkańcami regionu.

Współpraca UE-Makau

Makau w dalszym ciągu pozostaje ważnym partnerem UE. Makau weszło w posiadanie znaczącego europejskiego dziedzictwa; reprezentuje ono podobne wartości w takich obszarach, jak: gospodarka, środowisko naturalne, edukacja i kultura. Rozwój stosunków UE i Makau jest możliwy dzięki ramom prawnym, określonym w umowie w sprawie handlu i współpracy, którą Komisja i Makau podpisały w 1992 r. Zgodnie z umową każdego roku odbywa się spotkanie Wspólnego Komitetu; spotkanie zaplanowane na 2008 r. zostało przesunięte na luty 2009 r.

Handel dwustronny towarami przemysłowymi, realizowany między UE a Makau, uległ dalszemu ograniczeniu w wyniku zmniejszenia przywozu ubrań z Makau, związanego ze stopniowym wygaśnięciem Porozumienia w sprawie wyrobów włókienniczych i Porozumienia w sprawie wyrobów odzieżowych. W ciągu pierwszych dziewięciu miesięcy 2008 r. przywóz z Makau zmniejszył się o około 48% i wyniósł 190 milionów EUR. Wywóz z UE do Makau również spadł o 10,2%, osiągając poziom 131 milionów EUR.

Komunikat Komisji Europejskiej: „UE, Hongkong i Makau: możliwości współpracy w latach 2007-2013” w dalszym ciągu stanowi ramy polityczne wyznaczające kierunki współpracy UE i Makau. Określono w nim szereg ambitnych celów, które mają posłużyć poczynieniu postępów w stosunkach między UE i Makau poprzez pogłębienie i rozszerzenie współpracy w siedmiu podstawowych dziedzinach: handlu i ceł, finansów, więzi międzyludzkich, transportu, środowiska, zdrowia i bezpieczeństwa żywności.

Do realizacji strategii politycznych oraz działań dotyczących współpracy w zakresie regulacji w wymienionych siedmiu sektorach przyczyni się Program Informacji Gospodarczej Unii Europejskiej (EUBIP) dla Hongkongu i Makau (EUBIP); w ramach programu, który uruchomiony został w 2008 r. i obejmuje okres do 2011 r., zrealizowanych zostanie szereg imprez tematycznych. Program EUBIP posłuży jako środek promujący lepsze zrozumienie oraz wymianę wiedzy i najlepszych praktyk między Makau a Unią Europejską; w programie przewidziano liczne działania opierające się na dwustronnej współpracy w takich dziedzinach, jak: handel i inwestycje, normy, własność intelektualna, środowisko naturalne, transport i logistyka, zdrowie, bezpieczeństwo żywności i produktów. W sierpniu 2008 r. opublikowano zaproszenie do składania wniosków; umowa została przyznana konsorcjum pod przewodnictwem Europejskiej Izby Handlowej w Hongkongu, przy silnym udziale Makau – za sprawą Instytutu Promocji Handlu i Inwestycji w Makau (IPIM), a także Instytutowi Studiów Europejskich w Makau. Program EUBIP został podpisany w Makau w grudniu 2008 r., zgodnie z przewidywaniami osiągnie fazę operacyjną w pełnym zakresie na początku 2009 r.

Istotną kwestią dla rządu SRA Makau jest środowisko naturalne, które będzie przedmiotem jednego z działań podejmowanych w ramach współpracy realizowanej w oparciu o program EUBIP. Władze Makau skupiają swoje wysiłki na pokonywaniu problemów związanych z zasoleniem wody, promowaniu efektywności energetycznej oraz podnoszeniu świadomości społeczeństwa w zakresie ochrony środowiska naturalnego. Ponadto Makau pełni rolę platformy, umożliwiającej wymianę doświadczeń dotyczących środowiska naturalnego między terytoriami delty Rzeki Perłowej a UE. Makau pragnie zwiększyć jej znaczenie. Komisja odnotowała, że rząd SAR Makau zaangażował znaczące środki w zorganizowanie międzynarodowego forum współpracy oraz wystawy, których tematem była ochrona środowiska, zaś celem – promowanie międzynarodowej świadomości na temat ochrony środowiska naturalnego oraz rozwoju społeczeństwa w Makau. W kwietniu 2008 r. odbyły się Międzynarodowe Forum i Targi Współpracy w Dziedzinie Środowiska Naturalnego, w których uczestniczyła Komisja Europejska oraz państwa członkowskie UE. Planuje się zorganizowanie drugiego forum w 2009 r.

We współpracy między UE a Makau odnotowano postępy w wielu sektorach. Makau zaproponowało Komisji przejście do drugiego etapu programu współpracy między UE a Makau w dziedzinie prawa, po tym jak pierwszy etap zakończył się sukcesem w 2007 r. Dzięki temu możliwe będzie wprowadzenie ulepszeń w administracji publicznej, rozszerzenie prawnej i sądowej wiedzy specjalistycznej. W styczniu 2008 r. zapoczątkowano kontakty między urzędnikami Komisji wyższej rangi oraz sekretarzem Makau ds. finansów, panem Francisem Tamem, zmierzające do zbadania możliwości współpracy dotyczącej opodatkowania oszczędności. Komisja, wraz z państwami członkowskimi, miała ponadto swój udział we wspólnej reprezentacji UE w Międzynarodowych Targach w Makau (MIF), które odbyły się w październiku 2008 r., i podczas których UE dysponowała oddzielnym pawilonem. W maju Komisja wzięła udział w zakończonej sukcesem konferencji poświęconej Jeanowi Monnetowi, wspierając w ten sposób stworzenie katedry imienia Jeana Monneta na Uniwersytecie w Makau.

Perspektywy

2009 rok będzie dla SRA Makau bardzo istotny. W tym roku Makau będzie obchodzić dziesiątą rocznicę przekazania Makau Chińskiej Republice Ludowej.

Na 2009 r. zaplanowano wybory do zgromadzenia ustawodawczego oraz wybory szefa rządu. Będzie to znaczący krok w procesie wyborczym Makau. Kwestia powszechnych wyborów nie jest w Makau kwestią kontrowersyjną (inaczej niż w Hongkongu). W ustawie zasadniczej Makau – w przeciwieństwie do ustawy zasadniczej Hongkongu – nie zapisano, że wprowadzenie powszechnych wyborów jest ostatecznym celem na drodze ewolucji systemu konstytucyjnego. Przewidziano jednak możliwość wprowadzenia zmian w sposobie wybierania szefa rządu oraz członków zgromadzenia ustawodawczego. W lutym 2008 r. sekretarz do spraw administracji i sprawiedliwości, Florinda Chan, zaproponował dokonanie zmian w ordynacji wyborczej Makau. Zmiany te koncentrują się na optymalizacji procedur rejestracji wyborców oraz zwalczaniu korupcji. Nie została poruszona kwestia powszechnych wyborów, podobnie przemilczano kwestię zwiększenia ilości miejsc w zgromadzeniu ustawodawczym, do którego kandydatów wybiera się w wyborach bezpośrednich. Chan powiedział, że zmiany te przyczynią się do uproszczenia procedury wyborczej i podkreślił, że rozwój demokracji nie zawsze musi iść w parze ze zwiększeniem liczby miejsc w organach ustawodawczych, o obsadzeniu których decydują wybory. Powyższe zmiany pozostają w zgodzie z oświadczeniami szefa rządu, Ho, zawartymi w jego rocznym przemówieniu dotyczącym strategii politycznej w 2008 r. (wygłoszonym w listopadzie 2007 r.), w którym podkreślił, że wprowadzenie wyborów bezpośrednich w 2009 r. lub bezpośrednio po 2009 r. nie będzie możliwe. Komisja zachęca SRA Makau do podjęcia działań, które zaowocowałyby wprowadzeniem bardziej reprezentatywnej procedury wyborczej.

Edmund Ho, pierwszy i – jak dotąd – jedyny szef rządu SRA Makau od momentu przekazania regionu, złoży swój urząd pod koniec 2009 r. Jeszcze przed swoim odejściem Ho stanie w obliczu wyzwania, które wystawi jego urząd na próbę. Wyzwaniem tym będzie zachowanie stabilności gospodarczej Makau w sytuacji światowego kryzysu finansowego oraz utrzymanie pozycji Makau jako azjatyckiego ośrodka turystyki.

Obszary, w których współpraca UE oraz Makau może zostać rozszerzona w 2009 r., to pokonywanie wyzwań w dziedzinie środowiska naturalnego, takich jak problemy z wodą, zanieczyszczenie powietrza i gospodarowanie odpadami, wzmocnienie ram administracyjnych i prawnych, zwiększenie wymiany międzyludzkiej i promowanie dziedzictwa kulturowego Makau.

Komisja będzie w dalszym ciągu nadzorować rozwój sytuacji instytucjonalnej, gospodarczej i społecznej w Makau, wspierając realizację zasady „jeden kraj, dwa systemy”.