W Europejskim Zielonym Ładzie zaktualizowano zobowiązanie Komisji do rozwiązania problemów związanych z klimatem i środowiskiem naturalnym. Komisja zobowiązuje się do ugruntowania w UE nowej strategii zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu, jednocześnie chroniąc i wzmacniając kapitał naturalny UE. Zgodnie z Zielonym Ładem UE zamierza:

Do dnia 31 grudnia 2013 r. a następnie co trzy lata, Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu oraz Radzie sprawozdanie z wykonania niniejszego rozporządzenia. W sprawozdaniu tym ocenia się w szczególności jakość przekazywanych danych, metody gromadzenia danych, obciążenia administracyjne ponoszone przez państwa członkowskie i respondentów, a także wykonalność i skuteczność tych statystyk.

·Moduł rachunków fizycznych przepływów energii: przepływy energii ze środowiska do gospodarki (pozyskanie zasobów naturalnych) w ramach gospodarki (produkcja i wykorzystanie produktów energetycznych) oraz z gospodarki do środowiska (uwolnienie pozostałych przepływów).

·Moduł ogólnogospodarczych rachunków przepływów materialnych: wartość fizycznych wkładów do gospodarki, akumulacji materialnej w gospodarce oraz wypływów materialnych do innych gospodarek lub z powrotem do środowiska.

·Moduł rachunków emisji do powietrza: emisja do atmosfery sześciu gazów cieplarnianych (w tym CO2 oraz CO2 z biomasy wykorzystywanej jako paliwo) oraz siedmiu substancji zanieczyszczających powietrze (w tym amoniaku i drobnych cząsteczek pyłu), z podziałem na 64 gałęzie przemysłu powodujące emisje oraz gospodarstwa domowe.

·tworzą podstawy i zwiększają możliwości analityczne. Informacje organizuje się pod kątem wykorzystania synergii między poszczególnymi obszarami tematycznymi. Umożliwia to przeprowadzanie analiz opłacalności, modelowanie scenariuszy i prognozowanie. Rachunki umożliwiają przydział uprawnień do emisji lub wykorzystania zasobów do przywozu, wywozu, konsumpcji i inwestycji oraz obliczanie wskaźników związanych ze śladem środowiskowym za pomocą metod analizy przepływów międzygałęziowych. Inne zastosowania obejmują mierzenie wkładu zasobów naturalnych i energii na rzecz wzrostu gospodarczego (rachunkowość wzrostu, analiza dekompozycji).

·generują spójne zbiory wskaźników, wzajemnie ze sobą powiązanych w kompleksowym i logicznym kontekście ekonomicznym i środowiskowym. Jednocześnie rachunki są wartościowym składnikiem ram oceny dotyczących głównych elementów kapitału naturalnego (powietrza, wody, gruntów i bioróżnorodności); można je również wykorzystywać w kontekście wielowymiarowych tematów o charakterze przekrojowym, takich jak dążenie do osiągania celów zrównoważonego rozwoju lub do stworzenia gospodarki o obiegu zamkniętym;

Główną cechą rachunków środowiska jest włączanie. Dotyczy to zarówno włączenia aspektów środowiskowych i ekonomicznych, jak i włączenia do spójnego systemu rachunków ekonomicznych szeregu kluczowych tematycznych aspektów środowiskowych takich jak: (i) energia, opodatkowanie i emisje do powietrza; (ii) pozyskiwanie materiałów i odpady; oraz (iii) wydatki i inwestycje sektora publicznego i przedsiębiorstw prywatnych. Takie włączanie pozwala na opracowanie spójnych grup wskaźników i pomaga w identyfikacji potencjalnych synergii i kompromisów między sektorowymi strategiami politycznymi. Rachunki środowiska ułatwiają te działania, ponieważ:

Metody gromadzenia danych i obciążenie administracyjne

Rachunki ekonomiczne środowiska nie wymagają co do zasady gromadzenia nowych danych. Zamiast tego wykorzystuje się do tego celu zgromadzone dane, którymi już dysponują organy krajowe, w razie potrzeby uzupełnione o dodatkowe oszacowania. Wynika to z faktu, że poza danymi z zakresu rachunków narodowych w ramach rachunków środowiska zestawia się dane z wielu różnych źródeł, np. z podstawowych statystyk dotyczących energii, transportu, rolnictwa, wydatków publicznych i opodatkowania, jak również ze źródeł niezwiązanych ze statystyką.

Aby spełnić wymogi dotyczące danych ustanowione w rozporządzeniu, państwa członkowskie mogą dostosować istniejące dane do pojęć wykorzystywanych w schemacie podstawowym systemu rachunków ekonomicznych środowiska. Może to wymagać podjęcia określonych wysiłków przez krajowe urzędy statystyczne państw członkowskich. Ponieważ w rachunkach ekonomicznych środowiska ponownie wykorzystuje się istniejące dane, dodatkowe obciążenie przedsiębiorstw i gospodarstw domowych związane z udzielaniem odpowiedzi znajduje się na bardzo niskim poziomie – dopóki źródła danych istnieją i są utrzymywane. Państwa mogą również podjąć decyzję o stworzeniu specjalnych procesów gromadzenia danych na potrzeby rachunków ekonomicznych środowiska, które przyczynią się do poprawy jakości danych. Dokonano tego na przykład w kontekście rachunków sektora towarów i usług związanych z ochroną środowiska (załącznik V do rozporządzenia) – niektóre państwa wprowadziły specjalne kwestionariusze jako uzupełnienie innych źródeł danych. Badania za pomocą tych kwestionariuszy odbywają się raz na rok lub raz na kilka lat, dzięki czemu obciążenie przedsiębiorstw jest często niewielkie.

Większość pracy niezbędnej do opracowania rachunków, która obejmuje przetwarzanie istniejących danych i zwiększanie ich potencjału analitycznego, wykonują organy krajowe (zazwyczaj krajowe urzędy statystyczne). Średnią liczbę pracowników poszczególnych organów krajowych niezbędną do opracowania rachunków szacuje się na łącznie cztery do sześciu ekwiwalentów pełnego czasu pracy na potrzeby wszystkich sześciu załączników do rozporządzenia. Sytuacja w poszczególnych państwach członkowskich różni się w zależności od ich uwarunkowań, istnienia/zakresu źródeł danych itp. Dzięki rachunkom dane podstawowe bardzo zyskują na wartości i rosną możliwości analizy wzajemnych interakcji między tematami określonymi w załącznikach, np. między emisjami do powietrza a zużyciem energii. Szereg organów krajowych przeprowadziło badania pilotażowe (współfinansowane przez Komisję) celem określenia metod przetwarzania i analizy danych.

Wykonalność i skuteczność

Zanim Komisja złożyła wniosek w sprawie ram prawnych, moduły określone w rozporządzeniu poddano testom i badaniom pilotażowym, zapewniając tym samym ich wykonalność (zob. poniżej). Testy przeprowadza się we współpracy z państwami członkowskimi, by skorzystać z ich wiedzy fachowej oraz zapewnić jednakowe stanowisko w kwestii wykonalności modułów. Obecnie trwają badania pilotażowe nad kolejnymi, możliwymi nowymi modułami.

Skuteczność rachunków ekonomicznych środowiska zależy od dwóch czynników: po pierwsze, od możliwości reorganizacji istniejących informacji we wspólne ramy; po drugie, od sposobów i zakresu wykorzystywania rachunków.

Jeżeli chodzi o pierwszy punkt, za przykład reorganizacji istniejących informacji może posłużyć moduł rachunków emisji do powietrza (załącznik I do rozporządzenia). W rachunkach emisji do powietrza wykorzystuje się informacje już zgromadzone na potrzeby wykazów emisji do powietrza, które są wymagane w sprawozdawczości na podstawie Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) oraz Konwencji w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości (konwencji LRTAP) Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ. Następnie do danych dodaje się kolejne informacje, aby dostosować dane do klasyfikacji i pojęć wykorzystywanych w rachunkach narodowych. Rachunki emisji do powietrza można następnie zestawić z tablicami przepływów międzygałęziowych celem uzyskania śladów środowiskowych; można je wykorzystać wraz z rachunkami narodowymi do obliczenia stopnia, w jakim środowisko przyczynia się do wzrostu gospodarczego (analiza dekompozycji).

Rachunki emisji do powietrza można wykorzystać wraz z rachunkami środowiska również w innych obszarach, takich jak energia lub podatki i opłaty środowiskowe. Informacje te można wykorzystać w systemach przyczynowych do opisu i analizy interakcji między społeczeństwem a środowiskiem, takich jak ramy DPSIR, (ang. Driving forces, Pressures, State, Impact and Responses – czynniki napędowe, presja, stan, wpływy, reakcje) przyjęte przez Europejską Agencję Środowiska .

Jeżeli chodzi o drugi punkt, rachunki środowiska stanowią podstawę siódmego unijnego programu działań w zakresie środowiska do 2020 r., „Dobra jakość życia z uwzględnieniem ograniczeń naszej planety”. Rachunki ekonomiczne środowiska wykorzystuje się do monitorowania postępów w osiąganiu ustanowionych przez ONZ celów zrównoważonego rozwoju w kontekście unijnym. Rachunki środowiska wykorzystuje się również do pomiaru postępów poczynionych w realizacji unijnych strategii politycznych dotyczących gospodarki o obiegu zamkniętym, ponieważ wskaźniki oparte na rachunkach środowiska są częścią unijnych ram monitorowania dotyczących gospodarki o obiegu zamkniętym. Podatki i opłaty środowiskowe (załącznik II do rozporządzenia) są wykorzystywane w badaniach dotyczących reformy podatkowej w dziedzinie środowiska.

Jakość danych przesłanych od czasu sporządzenia ostatniego sprawozdania.

W rozporządzeniu zobowiązano państwa członkowskie, jak również kraje EOG, do przekazywania danych do Eurostatu. Również Szwajcaria oraz szereg krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących do członkostwa w UE dobrowolnie przesyłają niektóre dane. W niniejszym sprawozdaniu z wykonania skupiono się na pierwszej grupie krajów (kraje UE/EOG). Eurostat zatwierdza otrzymane dane i udostępnia je publicznie na swojej stronie internetowej wraz z wyjaśnieniami technicznymi (metadanymi) oraz specjalną sekcją zawierającą informacje ogólne.

Zdecydowana większość państw członkowskich regularnie przesyła kompletne zbiory danych zgodnie z terminami określonymi w rozporządzeniu. Niewielka liczba państw członkowskich zgłosiła opóźnienie, zazwyczaj kilkudniowe; tylko jedno państwo członkowskie zgłosiło dłuższe opóźnienie. Opóźnienia te nie miały praktycznego wpływu na przetwarzanie czy rozpowszechnianie danych.

Zidentyfikowano szereg obszarów i pozycji szczegółowych, w przypadku których państwa mają problemy z zapewnianiem wysokiej jakości danych. Komisja (Eurostat) nadal współpracuje z państwami członkowskimi w rozwiązywaniu problemów na poziomie technicznym. Do momentu całkowitego rozwiązania tych kwestii, celem zminimalizowania utraty informacji przez użytkowników, jaką powoduje taka niepełna sprawozdawczość, Komisja (Eurostat) wypełniała braki w danych przesłanych przez państwa członkowskie i obliczała dane zagregowane dla UE.

W latach 2016–2018 przeprowadzono m.in. opisane poniżej działania w celu poprawy jakości danych.

Jeżeli chodzi o rachunki, które są zgłaszane od 2013 r. i w odniesieniu do których nabrano większego doświadczenia, już w poprzednim sprawozdaniu z wykonania wskazano konkretne obszary i pozycje, w przypadku których zapewnienie danych dobrej jakości przysparza państwom trudności. Poniżej opisano problemy przedstawione w poprzednim sprawozdaniu z wykonania, które już rozwiązano lub nad rozwiązaniem których trwają prace:

·rozwiązano problemy dotyczące następujących kwestii – w przypadku załącznika I (moduł rachunków emisji do powietrza): zakres emisji fluorowanych gazów cieplarnianych. W przypadku załącznika III (moduł ogólnogospodarczych rachunków przepływów materialnych): (i) resztki pożniwne, rośliny pastewne oraz biomasa wypasana, wydobycie piasku i żwiru (dzięki wytycznym i zaproponowanym rozwiązaniom w nowym podręczniku Eurostatu opublikowanym w 2018 r. i niedawno udostępnionych danych statystycznych Eurostatu dotyczących produkcji roślinnej); (ii) modyfikacje odnośnie do zasady siedziby w odniesieniu do całej UE;

·prowadzone są prace nad rozwiązaniem następujących problemów – w przypadku załącznika I: uzgodnienie danych z szacunkami opracowanymi, aby wypełnić obowiązki w zakresie sprawozdawczości ustanowione w UNFCCC oraz Konwencji LRTAP (w przygotowaniu rozwiązanie wykorzystujące międzynarodowe bazy danych dotyczących pasażerskiego transportu lotniczego oraz transportu drogowego prowadzonego za pomocą samochodów ciężarowych). W przypadku załącznika II (moduł podatków związanych ze środowiskiem według rodzajów działalności gospodarczej): (i) stwierdzono znaczną poprawę w kwestii przypisywania przychodów z podatków do nierezydentów, ponieważ obecnie prawie 70 % krajów zgłasza wszystkie dane w tym zakresie; (ii) przypadki, w których dane ze źródeł administracyjnych były nieodpowiednie, występują obecnie w ograniczonym stopniu dzięki wprowadzeniu zmian w statystykach makroekonomicznych.

Poza odniesieniem się do tych problemów od publikacji sprawozdania z wykonania w 2016 r. skonsolidowano jakość danych dotyczących załączników I–III dzięki: (i) przygotowaniu dłuższych szeregów czasowych; (ii) uzupełnieniu braków w danych; (iii) poprawie spójności; (iv) usprawnieniu procedur dotyczących zatwierdzania i rozpowszechniania; oraz (v) wzmożeniu dobrowolnego zgłaszania danych dotyczących dodatkowych zmiennych i analiz wykraczających poza wymogi rozporządzenia. Ponadto dane rozpowszechnia się szybciej dzięki przygotowywaniu przez Eurostat specjalnych wstępnych oszacowań opartych na modelach oraz dzięki szybszemu dostarczaniu danych przez państwa członkowskie.

Jeżeli chodzi o załączniki IV–VI (odpowiednio: moduł rachunków wydatków na ochronę środowiska, moduł rachunków sektora towarów i usług związanych z ochroną środowiska oraz moduł rachunków fizycznych przepływów energii), działania przeprowadzone w latach 2016–2017 przed pierwszym terminem składania sprawozdań pod koniec 2017 r. obejmowały prace przygotowawcze dotyczące pierwszego obowiązkowego gromadzenia danych, w tym: (i) coroczne dobrowolne gromadzenie danych; (ii) pomoc ze strony Komisji (Eurostatu); (iii) publikację podręczników; oraz (iv) zapewnianie narzędzi zestawiania rachunków i szkoleń. Od 2018 r. nadal odbywają się szkolenia, skupiono się także na dostarczaniu państwom członkowskim informacji zwrotnych na temat jakości przekazanych danych. Grupy ekspertów („grupy zadaniowe”) pracowały nad rozwiązaniami dwóch problemów metodycznych: (i) przypisywania emisji zanieczyszczeń pochodzących z transportu drogowego do klasyfikacji NACE (dotyczy głównie załączników I i VI) oraz (ii) aktualizacji klasyfikacji rodzajów działalności gospodarczej związanych z ochroną środowiska (dotyczy załączników IV i V).