[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, 24.3.2009

KOM(2009) 138 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

z funkcjonowania rozporządzenia Komisji (WE) nr 358/2003 w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do niektórych kategorii porozumień, decyzji i praktyk uzgodnionych w sektorze ubezpieczeniowym

{SEK(2009) 364}

1. WPROWADZENIE I KONTEKST PRZEGLĄDU

1. W rozporządzeniu Komisji (WE) nr 358/2003[1] – rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych w sektorze ubezpieczeniowym – uregulowano kwestię zastosowania art. 81 ust. 3 Traktatu WE („Traktat”)[2] w odniesieniu do niektórych kategorii porozumień, decyzji i praktyk uzgodnionych w sektorze ubezpieczeniowym. Nie później niż sześć lat po wejściu w życie[3] tego rozporządzenia[4] Komisja Europejska („Komisja”) jest zobowiązana przedstawić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie niniejsze sprawozdanie z funkcjonowania rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych.

2. Rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych wygasa z dniem 31 marca 2010 r. W 2008 r. Komisja dokonała przeglądu funkcjonowania rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych na przestrzeni ostatnich sześciu lat, opierając się na dokumencie konsultacyjnym oraz kwestionariuszach, opracowanych pod kątem określonych grup docelowych i rozesłanych do niektórych zainteresowanych stron[5]. Przegląd ten („przegląd”) został przeprowadzony we współpracy z Europejską Siecią Konkurencji (ECN). Wyniki przeglądu oraz wnioski Komisji dotyczące zmiany rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych zostały przedstawione w niniejszym sprawozdaniu. Do sprawozdania dołączony jest dłuższy i bardziej szczegółowy dokument roboczy Komisji, a obydwa dokumenty zostały opublikowane na stronie internetowej DG ds. Konkurencji.

3. Należy zauważyć, że niniejsze sprawozdanie ogranicza się do przedstawienia wstępnych opinii Komisji w sprawie funkcjonowania rozporządzenia (WE) nr 358/2003 i nie przesądza w żadnym względzie o ostatecznej decyzji w sprawie wyniku przeglądu. Sprawozdanie jest jednym z etapów szeroko zakrojonego procesu konsultacji, do udziału w którym zaproszone zostały wszystkie zainteresowane strony.

4. Od dnia 1 maja 2004 r. sektor ubezpieczeniowy, podobnie jak większość innych sektorów, podlega mającym ogólne zastosowanie przepisom rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. („rozporządzenie 1/2003”) w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 Traktatu. Rozporządzenie 1/2003 stanowi, że porozumienia[6], które spełniają warunki określone w art. 81 ust. 3, są dopuszczalne, bez konieczności uprzedniego podejmowania decyzji. Przedsiębiorstwa i stowarzyszenia muszą teraz samodzielnie dokonywać oceny zgodności ich porozumień z art. 81. Jedynie kilka sektorów korzysta obecnie z rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dla konkretnego sektora. Dla innych sektorów (takich jak sektory transportu morskiego i lotniczego) odpowiednie rozporządzenie w sprawie wyłączeń nie zostało odnowione.

2. GŁÓWNE USTALENIA PRZEGLĄDU I ANALIZY

5. Analiza Komisji dotycząca kwestii odnowienia lub nieodnowienia rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych podejmuje trzy kluczowe kwestie odnośnie do każdej z czterech kategorii porozumień wyłączonych przez to rozporządzenie, a mianowicie:

a) czy ryzyka gospodarcze lub inne kwestie związane z sektorem ubezpieczeniowym sprawiają, że sektor ten jest „szczególny” oraz odmienny od pozostałych sektorów w sposób, który powoduje większą potrzebę współpracy między ubezpieczycielami;

b) jeżeli tak, czy ta większa potrzeba współpracy wymaga aktu prawnego, takiego jak rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych, w celu ochrony i ułatwiania tej współpracy; oraz

c) jeżeli tak, jaki akt prawny jest najwłaściwszy (tj. czy jest to bieżące rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych, czy też właściwsze byłoby odnowienie częściowe, odnowienie zmienione lub wskazówki).

2.1 Wspólne kalkulacje, tabele i badania

6. Pod pewnymi warunkami na mocy rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych [art. 1 lit a)] wyłączone zostają porozumienia odnoszące się do wspólnego opracowywania i rozpowszechniania (i) kalkulacji przeciętnego kosztu ubezpieczenia od określonych ryzyk w przeszłości oraz (ii) kalkulacji w związku z ubezpieczeniem obejmującym elementy kapitalizacji, tabel śmiertelności oraz tabel pokazujących częstotliwość chorób, wypadków i kalectwa („tabele”). Na mocy rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych [art. 1 lit. b)] wyłączone (pod pewnymi warunkami) zostaje również wspólne przeprowadzanie badań dotyczących prawdopodobnego wpływu ogólnych okoliczności – leżących poza sferą wpływów zainteresowanych przedsiębiorstw – na częstotliwość lub skalę przyszłych roszczeń w związku z określonym ryzykiem lub kategorią ryzyk, albo na rentowność różnych rodzajów inwestycji, a także rozpowszechnianie wyników takich badań.

7. Koszty produktów ubezpieczeniowych są nieznane w momencie ustalania ceny oraz uwzględniania ryzyka. Kalkulacja ryzyka jest kluczową kwestią dla ustalenia ceny wszystkich produktów ubezpieczeniowych, co może stanowić czynnik różnicujący w stosunku do innych sektorów, w tym sektora bankowego. Ta sytuacja sprawia, że dostęp do danych statystycznych z przeszłości w celu dokonania technicznej wyceny ryzyka zyskuje znaczenie zasadnicze. W związku z tym na podstawie dowodów, jakimi dysponuje Komisja, można stwierdzić, że współpraca w tym zakresie jest zarówno szczególna dla sektora ubezpieczeniowego, jak i konieczna w celu dokonania wyceny poszczególnych ryzyk.

8. Porozumienia, w wyniku których rośnie liczba ubezpieczycieli potencjalnie zdolnych do ubezpieczania od określonego ryzyka, zasadniczo wpływają na zwiększenie dostępu do rynku i konkurencję. Fakt, że ubezpieczyciele mają możliwość nawiązywania współpracy w zakresie kalkulacji kosztów objęcia poszczególnych ryzyk ubezpieczeniem, może umożliwić małym i średnim przedsiębiorstwom wejście na rynek. Przeważająca większość respondentów zwróciła uwagę na potrzebę współpracy sektora w tym zakresie i powiązała to z istnieniem rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych.

9. Wielu ubezpieczycieli, jak również niektóre organy nadzoru i stowarzyszenie zarządzania ryzykiem, wyraziły zdanie, że bez rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych ubezpieczyciele nie będą w stanie współpracować w zakresie wspólnych kalkulacji, tabel i badań lub nie będą dzielić się wynikami takiej współpracy z mniejszymi lub zagranicznymi ubezpieczycielami. Niektórzy z większych ubezpieczycieli (którzy zdaniem stowarzyszeń ubezpieczeniowych byliby w stanie samodzielnie lub przy współpracy z jednym lub dwoma większymi ubezpieczycielami opracować zestawienie istotnych informacji) mogą bowiem nie mieć motywacji do takiej współpracy. Rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych wymaga, aby zakłady ubezpieczeń, podejmując te formy współpracy, udostępniły zebrane informacje innym zakładom ubezpieczeń na niedyskryminujących warunkach. Wysunięto argument, że w przypadku nieodnowienia rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych ubezpieczyciele mogliby podejmować współpracę w celu uniemożliwienia na przykład mniejszym lub zagranicznym zakładom ubezpieczeń dostępu do zebranych informacji, zmierzając w ten sposób do ograniczenia rynku. Takie działanie byłoby niekorzystne dla mniejszych lub zagranicznych ubezpieczycieli, utrudniając im wejście na rynek, lub zniechęcając je do tego. W trakcie dokonywania przeglądu kilku respondentów – w szczególności ubezpieczycieli małej i średniej wielkości – stwierdziło, że bez skorzystania z wymiany danych, możliwej dzięki rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych, ich wejście na rynek nie byłoby możliwe. Można również stwierdzić, że dostęp do takich danych jest tym ważniejszy, im nowszy jest rynek; dzięki temu nowi uczestnicy rynku uzyskują wsparcie w dokonaniu prawidłowej oceny ryzyka.

10. Niektórzy respondenci wskazali na istnienie alternatywnych rozwiązań dla takiej współpracy horyzontalnej: w szczególności, gdyby ubezpieczyciele zwiększyli liczbę pracowników zajmujących się badaniem i rozwojem, odpowiedzialnych za analizę rynku, lub gdyby rządy lub organizacje publiczne gromadziły i publikowały dane. Wydaje się jednak, że istnieją dowody na to, iż pierwsza opcja prawdopodobnie nie jest skutecznym sposobem realizacji tego celu, a druga zależy od władz publicznych, dla których może to nie stanowić sprawy priorytetowej.

11. Komisja uważa, że istnieją zatem słuszne powody uzasadniające ochronę i wspieranie współpracy w tym obszarze, oraz że obecne rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych skutecznie spełnia to zadanie. Ponadto na tym etapie można uznać, że należy unikać ryzyka (nawet jeżeli jest ono niskie) ograniczenia takiej współpracy, która sprzyja konkurencji. Komisja nie podjęła jeszcze decyzji o zmianie struktury lub nowym projekcie obecnego wyłączenia grupowego, ani nie zdecydowała o tym, czy w przypadku gdy odnowienie okaże się konieczne, miałoby być one całkowite czy jedynie częściowe. Będzie to uzależnione od dalszych informacji, które Komisja może jeszcze uzyskać, a także od dogłębnej i szczególnej analizy wszelkich dostępnych danych i informacji.

2.2 Standardowe warunki ubezpieczenia

12. Na mocy rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych wyłączone zostaje (pod pewnymi warunkami) wspólne opracowywanie i rozpowszechnianie niewiążących standardowych warunków ubezpieczenia dla ubezpieczeń bezpośrednich („standardowe warunki ubezpieczenia”) oraz niewiążących modeli zysków.

13. W trakcie dokonywania przeglądu szereg ubezpieczycieli i stowarzyszeń ubezpieczeniowych twierdziło, że współpraca w celu ustanowienia standardowych warunków ubezpieczenia gwarantuje, iż koszty ponoszone przez ubezpieczycieli, a w rezultacie składki nakładane przez nich na klientów, są utrzymywane na niskim poziomie. Wysunęli oni argument, że brak rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych doprowadziłby do wzrostu ponoszonych przez ubezpieczycieli kosztów, wynikających ze zwiększonego wysiłku niezbędnego do uzgodnienia brzmienia umów ubezpieczeniowych, przede wszystkim ze względu na brak ustalonego punktu wyjściowego.

14. Komisja zgadza się, że w wielu przypadkach standardowe warunki ubezpieczenia mogą mieć pozytywny wpływ na konkurencję i pozytywne skutki dla konsumentów. W trakcie dokonywania przeglądu główne pytanie dotyczyło jednak tego, czy taka kategoria porozumień jest szczególna dla sektora ubezpieczeniowego. Odpowiedzią na to pytanie wydaje się stwierdzenie, że złożone pod względem technicznym lub prawnym porozumienia w szybko zmieniającym się otoczeniu prawnym są powszechnym zjawiskiem w wielu sektorach. W niektórych z tych sektorów standardowe warunki ubezpieczenia są stosowane bez rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych. Na przykład w jeżeli chodzi o sektor bankowy, do przedstawicieli którego służby Komisji również wysłały kwestionariusze, banki licznych państw członkowskich uzgadniają standardowe warunki w związku z realizacją usług, takich jak przelewy pieniężne, wydawanie kart, korzystanie z bankomatów, warunki prowadzenia rachunków, umowy i płatności kredytowe. Przedstawiciele reprezentujący sektor bankowy twierdzą ponadto, że dla określenia warunków świadczenia usług nie są potrzebne ramy prawne (takie jak rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych), i że brak takich ram nie przysporzył bankom żadnych istotnych trudności.

15. Niektórzy respondenci twierdzili w trakcie przeglądu dokonywanego przez Komisję, że niepewność prawna wynikająca z braku odnowienia rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, mogłaby doprowadzić do zmniejszenia współpracy ze względu obawę, że może ona zostać zakwestionowana przez Komisję lub krajowy organ ds. konkurencji. Argumentowali oni również, że w przypadku braku odnowienia rozporządzenia mogłoby dojść do sporządzania ocen indywidualnych, które będą czasochłonne i kosztowne szczególnie dla mniejszych ubezpieczycieli, którzy przerzuciliby koszty na ubezpieczonych. Jednak również w ramach obecnego systemu należy sporządzić staranną ocenę prawną dotyczącą zgodności standardowych warunków ubezpieczenia z rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych. W niektórych państwach dokonano ustalenia standardowych warunków ubezpieczenia w ramach przepisów krajowych, co powoduje ograniczenie potrzeby współpracy. Ponadto odnotowano przypadki, w których krajowy organ regulacyjny (np. Urząd Usług Finansowych (FSA) w Zjednoczonym Królestwie) wezwał uczestników rynku do tego, aby stworzyli sytuację bezpieczeństwa umownego oraz wyraźnie stwierdził, że jeżeli rynek nie będzie w stanie pójść w tym kierunku samodzielnie, krajowy organ podejmie interwencję w postaci nowych zasad. Wiele krajowych stowarzyszeń od jakiegoś czasu przyjmuje wiodącą rolę w odniesieniu do standardowych warunków ubezpieczenia. Jest to potwierdzeniem poglądu, że zaniechanie ustanawiania standardowych warunków ubezpieczenia w przypadku braku rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych jest mało prawdopodobne, w szczególności biorąc pod uwagę pogląd Komisji, że w wielu przypadkach standardowe warunki ubezpieczenia nie naruszają art. 81 ust. 1 i nie są niezgodne z kryteriami wyłączenia określonymi w art. 81 ust. 3.

16. Podsumowując, współpraca w zakresie standardowych warunków ubezpieczenia nie jest zatem szczególną cechą sektora ubezpieczeniowego i jako taka nie wymaga koniecznie rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych właściwego dla sektora. Nie stwierdzono też istnienia znaczącego ryzyka zmniejszenia współpracy lub braku współpracy w zakresie standardowych warunków ubezpieczenia w przypadku nieodnowienia rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych. W takiej sytuacji Komisja może jednak rozważyć dalsze wskazówki.

2.3 Wspólne ubezpieczenie od niektórych typów ryzyka (grupy)

17. Na mocy rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych pod pewnymi warunkami wyłączone zostaje[7] tworzenie i działanie grup dokonujących ko(re)asekuracji w celu wspólnego ubezpieczenia od nowych rodzajów ryzyka[8] oraz grup dokonujących ko(re)reasekuracji w celu ubezpieczenia od ryzyk, które nie są nowe. Rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych opiera się na założeniu, że wszelkie tego rodzaju grupy mogą wiązać się z ograniczeniem konkurencji, i że jest zatem wskazane określenie okoliczności (progów udziału w rynku[9] i innych warunków[10]), w jakich grupy mogą skorzystać z wyłączenia określonego w art. 81 ust. 3.

18. Komisja zgadza się z respondentami uczestniczącymi w konsultacji, jeżeli chodzi o określone rodzaje ryzyka (takich jak ryzyko jądrowe, związane z terroryzmem i środowiskiem naturalnym), w przypadku których pojedyncze zakłady ubezpieczeń nie chcą lub nie mogą samodzielnie ubezpieczyć od całości ryzyka, kluczowe znaczenie dla zagwarantowania ubezpieczenia od wszystkich rodzajów ryzyka ma podział ryzyk. To odróżnia sektor ubezpieczeniowy od innych sektorów i przyczynia się do zwiększenia potrzeby współpracy. W kwestii potrzeby szczególnego aktu prawnego, takiego jak rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych, które regulowałoby taką formę współpracy, Komisja w wyniku przeglądu poczyniła poniższe ustalenia:

19. Po pierwsze: pojawia się potrzeba utrzymania spójności na etapie kalkulacji udziałów w rynku, która obecnie jest dokonywana z uwzględnieniem produktów ubezpieczeniowych, ubezpieczonych w obrębie grupy przez przedsiębiorstwa będące członkami grupy lub w ich imieniu. Oznacza to, że obroty osiągnięte przez przedsiębiorstwa będące członkami grupy ko(re)asekuracyjnej poza tą grupą – na rynku właściwym – nie powinny być uwzględnianie, co jest niezgodne z innymi ogólnymi zasadami konkurencji i zasadami konkurencji dla konkretnych sektorów w zakresie oceny współpracy horyzontalnej. Stosowanie przy kalkulacji udziałów w rynku w sektorze ubezpieczeniowym zasad innych niż zasady stosowane w pozostałych sektorach skutkowałoby traktowaniem sektora ubezpieczeniowego w sposób preferencyjny. Na obecnym etapie wydaje się, że nie ma powodów, aby utrzymywać takie preferencyjne traktowanie w stosunku do innych sektorów. Należy to uwzględnić w przypadku odnowienia wyłączenia.

20. Po drugie: z wielu względów rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych nie obejmuje wielu działających obecnie na rynku grup ko(re)asekuracyjnych, dlatego odnowienie lub nieodnowienie tego rozporządzenia nie powinno wpłynąć na ich ocenę prawną. Niektóre grupy bowiem nie potrzebują rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych z celu zapewnienia im bezpieczeństwa, ponieważ nie są one głównym czynnikiem przyczyniającym się do ograniczenia konkurencji. Grupy można uznać za nienaruszające konkurencji bez względu na wielkość ich udziałów w rynku, dopóki łączenie jest konieczne, aby umożliwić członkom grup zapewnienie takich rodzajów ubezpieczenia, jakich pojedynczy zakład ubezpieczeń nie byłby w stanie zapewnić samodzielnie. Odpowiedzi udzielone w czasie dokonywanego przez Komisje przeglądu pokazują, że wiele grup nie bierze tego pod uwagę w swoich analizach prawnych i błędnie twierdzi, że rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych jest konieczne ze względów związanych z pewnością prawną, chociaż w rzeczywistości grupy te znajdują się prawdopodobnie poza zakresem rozporządzenia. Inne grupy, które mogą być zastąpione przez dwa lub więcej podmiotów ubezpieczeniowych i mogą przyczynić się do ograniczenia konkurencji, również mogą znaleźć się poza zakresem rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, ale z innych powodów: przekraczają one progi udziału w rynku określone w tym rozporządzeniu lub nie spełniają wszystkich warunków określonych w art. 8 tego rozporządzenia. Nieodnowienie rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych może jednak mieć wpływ na niektóre grupy przestrzegające progów udziału w rynku i innych warunków określonych w tym rozporządzeniu.

21. Po trzecie: wielu ubezpieczycieli niewłaściwie korzysta z wyłączenia grupowego jako wyłączenia „całkowitego”, nie przeprowadzając starannej oceny prawnej przestrzegania przez grupę rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych. Konieczne jest na przykład staranne określenie właściwego rynku produktowego i geograficznego, ponieważ określenie rynku jest warunkiem wstępnym do przeprowadzenia oceny zgodności z progami udziału w rynku. Odpowiedzi otrzymane w ramach konsultacji wskazują na wysoki poziom niepewności w związku z określeniem rynków właściwych[11]. Chociaż wielu respondentów podkreśla, że rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych powinno dokładniej wyjaśniać pojęcie „rynku właściwego”, ani rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych, ani inne akty prawne nie mogą określać rynku właściwego, ponieważ jest to sprawa podlegająca indywidualnej ocenie grup. W celu określenia przez grupy właściwego rynku, na którym działają, jako wskazówki mogą być wykorzystane obwieszczenie Komisji w sprawie definicji rynku właściwego[12] wraz z odpowiednimi decyzjami Komisji i pismami o braku zastrzeżeń w sektorze ubezpieczeniowym.

22. Komisja uznaje zatem, że grupy są szczególne dla sektora ubezpieczeniowego, i że ponadto istnieje pewne ryzyko związane z brakiem współpracy w tym obszarze w przypadku nieodnowienia rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych. Chociaż ryzyko braku współpracy może nie być znaczne, Komisja uważa, że utrzymanie wyłączenia dla grup na mocy rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych może być właściwe. Jeżeli jednak Komisja odnowi to wyłączenie, rozdział dotyczący grup zostanie znacznie przeredagowany w celu zapewnienia spójności z innymi przepisami ogólnymi i dotyczącymi konkretnych sektorów oraz uwzględnienia uwag otrzymanych w czasie przeglądu. Komisja wyda również komunikat, w którym podkreśli potrzebę dokonywania starannej, indywidualnej samooceny prawnej w odniesieniu do poszczególnych przypadków.

2.4 Urządzenia zabezpieczające

23. Rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych obejmuje (i) specyfikacje techniczne, zasady lub kodeksy praktyki dotyczące urządzeń zabezpieczających oraz procedury dla oceny i zatwierdzania zgodności tych urządzeń z takimi normami oraz (ii) specyfikacje techniczne, zasady i kodeksy praktyki dla instalacji i konserwacji urządzeń zabezpieczających oraz procedur dla oceny i zatwierdzania zgodności przedsiębiorstw, które instalują lub konserwują urządzenia zabezpieczające, z takimi normami. Porozumienia te są regulowane rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych, o ile nie istnieje harmonizacja na poziomie UE i pod warunkiem, że spełniają one inne warunki określone w art. 9 tego rozporządzenia.

24. Zgodnie ze argumentami respondentów uczestniczących w przeglądzie, Komisja uznaje, że w sektorze ubezpieczeniowym istnieje zbieżność interesów w związku ze współpracą w zakresie urządzeń zabezpieczających, ponieważ ubezpieczyciele aktywnie poszukują sposobów udzielenia klientom pomocy w ograniczeniu ich narażenia na ryzyko, którego dotyczy ubezpieczenie. Porozumienia dotyczące specyfikacji technicznych dla urządzeń zabezpieczających oraz ich instalacji należą jednak do ogólnej dziedziny określania norm, która nie jest wyjątkowa dla sektora ubezpieczeniowego. Komisja ma zatem wątpliwości, czy rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych jest wymagane w celu ułatwienia tej współpracy.

25. Po pierwsze: Komisja rozważyła ewentualność, że producenci urządzeń zabezpieczających i przedsiębiorstwa świadczące usługi instalacyjne i konserwujące nie przestrzegają specyfikacji technicznych i ocen zgodności ustalanych zwykle przez ubezpieczycieli i są zatem wyłączeni z rynku, ponieważ konsumenci nie mogą uzyskać ubezpieczenia dla tego rodzaju produktów. Niektóre z odpowiedzi potwierdziły te obawy, wskazane wcześniej w badaniu sektorowym w zakresie ubezpieczeń gospodarczych. Zgodnie z zasadami ustalonymi przez stowarzyszenia ubezpieczeniowe konsumenci muszą kwalifikować się do przyznania ubezpieczenia poprzez wykazanie, że korzystają z zatwierdzonych urządzeń zabezpieczających w celu osiągnięcia dopuszczalnego poziomu zapobiegania. Trudności pojawiają się, jeżeli konsumenci chcą zmienić dostawców urządzeń zabezpieczających na takich, którzy nie stosują się do norm. Wydaje się, że rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych sprzyja faktycznemu przyjmowaniu norm sektorowych na poziomie wewnątrzeuropejskim, co może stanowić przeszkodę dla swobodnego przepływu towarów i usług. W większości państw członkowskich zakłady ubezpieczeniowe zrzeszone zazwyczaj w stowarzyszeniach krajowych dopuszczają wyłącznie te instalacje i usługi „zatwierdzonych” dostawców działających na poziomie regionalnym lub krajowym, które korzystają z „zatwierdzonych” urządzeń. Ponadto wysokie koszty wielokrotnych badań i wielorakich certyfikacji stanowią znaczącą przeszkodę we wprowadzaniu do obrotu nowych i innowacyjnych produktów na rynku UE.

26. Chociaż przepisy Traktatu dotyczące swobodnego przepływu towarów nie mają zastosowania wobec przedsiębiorstw prywatnych i ich stowarzyszeń, porozumienia, których celem lub wynikiem jest podział wspólnego rynku według granic państwowych, zostały w niektórych przypadkach utrwalonego orzecznictwa uznane za antykonkurencyjne i sprzeczne z art. 81 ust. 1. Dodatkowo postanowienia art. 39 (swobodny przepływ pracowników), 43 (swoboda przedsiębiorczości) i 49 (swobodne świadczenie usług) Traktatu WE są wiążące nie tylko dla państw członkowskich, lecz również dla podmiotów prywatnych[13]. Zniesienie między państwami członkowskimi przeszkód w zakresie swobodnego przepływu osób byłoby zagrożone, jeżeli zniesienie barier państwowych mogłoby zostać zastąpione przeszkodami stworzonymi przez stowarzyszenia lub organizacje, które nie podlegają prawu publicznemu[14].

27. Po drugie: pozostały zakres możliwych porozumień w zakresie rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych jest znacznie ograniczony lub wyeliminowany z uwagi na rozległą i zwiększającą się obecnie harmonizację na poziomie UE. Przykładowo około 90 zharmonizowanych norm UE (lub specyfikacji technicznych) dotyczących systemów wykrywania pożaru i alarmu przeciwpożarowego oraz stałych systemów przeciwpożarowych zostało już opublikowanych w Dzienniku Urzędowym UE i co najmniej 30 innych zharmonizowanych norm UE w kategorii wyrobów budowlanych jest w trakcie opracowania.

28. Po trzecie: Komisja zawsze popierała otwarcie procesu określania norm dla wszystkich zainteresowanych przedstawicieli sektora i udostępnienie jego wyników na sprawiedliwych, rozsądnych i niedyskryminacyjnych warunkach[15]. Przegląd wykazał, że istnieje wiele przypadków, w których ubezpieczyciele nie włączają zainteresowanych producentów i podmiotów świadczących usługi w proces zatwierdzania lub przeglądu norm. Ten brak przejrzystości jest prawdopodobnie bezpośrednio związany z późniejszym faktycznym wykluczeniem z rynku niektórych producentów.

29. Podsumowując, porozumienia dotyczące urządzeń zabezpieczających nie wydają się być szczególne dla sektora ubezpieczeniowego a ponadto wydają się powodować problemy związane zarówno z konkurencją na rynku wewnętrznym UE, jak i jego rozwojem. Komisja popiera zatem opcję nieodnawiania tej części rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych. Ubezpieczyciele mogą jednak skorzystać z wskazówek w zakresie stosowania lub niestosowania art. 81 Traktatu do porozumień dotyczących urządzeń zabezpieczających, przedstawionych w rozdziale o ogólnej normalizacji wytycznych horyzontalnych[16], które są obecnie poddane przeglądowi.

3. WNIOSKI I PROPOZYCJE

30. Powyższa analiza wskazuje, że nie wszystkie kategorie porozumień wyłączonych obecnie rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych są szczególne dla sektora ubezpieczeniowego. Standardowe warunki ubezpieczenia nie wydają się być szczególne, ponieważ standardowe warunki są ustalane również w innych sektorach – szczególnie w sektorze bankowym – bez potrzeby rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych. Porozumienia dotyczące specyfikacji technicznych dla urządzeń zabezpieczających oraz ich instalacji również nie wydają się być szczególne dla sektora ubezpieczeniowego, ponieważ należą do ogólnej dziedziny określania norm, do której stosują się obecnie wytyczne określone w wytycznych horyzontalnych.

31. Jeśli chodzi o porozumienia dotyczące standardowych warunków ubezpieczenia i urządzeń zabezpieczających, kilku respondentów twierdziło, że w przypadku nieodnowienia rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych współpraca między ubezpieczycielami będzie znacznie mniejsza, ponieważ przedsiębiorstwa będą mniej chętne lub nawet niechętne do podejmowania ryzyka prawnego związanego ze współpracą bez takiego rozporządzenia. Zgodnie z ich argumentacją ograniczenie współpracy lub jej zaniechanie jest z kolei niekorzystne zarówno dla konkurencji (mniej wejść na rynek), jak i dla konsumentów (wyższe ceny i mniejszy wybór). Jeżeli współpraca w wyłączonych obszarach jest tak istotna dla sektora ubezpieczeniowego, Komisja oczekuje, że potrzeba współpracy będzie miała pierwszeństwo wobec bezpieczeństwa zapewnianego przez rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych. W praktyce dzieje się tak na przykład w obszarze porozumień dotyczących regulowania roszczeń oraz rejestrów podwyższonych ryzyk, w przypadku których ubezpieczyciele podejmują współpracę, chociaż te dwa obszary nie są objęte wyłączeniem grupowym. Jeżeli zatem dojdzie do zmniejszenia współpracy na rynku w przypadku nieodnowienia, nie jest prawdopodobne, że będzie to bezpośrednim skutkiem nieodnowienia.

32. Należy zauważyć, że pewność prawna gwarantowana przez rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych nie jest bezwzględna i może zapewniać bezpieczeństwo (ujednolicając art. 81 ust. 3) tylko w przypadku, w którym zostaną spełnione warunki zawarte w rozporządzeniu. Znaczna część ubezpieczycieli wydaje się polegać na pewności prawnej gwarantowanej przez samo istnienie rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, nie przeprowadzając wymaganej starannej oceny prawnej swojej zgodności z warunkami tego rozporządzenia. Ponadto wydaje się, że wielu ubezpieczycieli błędnie uznaje, że są objęci rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych, nie docenia znaczenia oceny wymaganej na mocy tego rozporządzenia i przykłada zbyt wielką wagę do samooceny, która byłaby konieczna w przypadku nieodnowienia rozporządzenia.

33. W przypadku nieodnowienia rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w odniesieniu do dwóch zaproponowanych kategorii porozumień (standardowe warunki ubezpieczenia i urządzenia zabezpieczające), porozumienia, które wcześniej były objęte tym rozporządzeniem, niekoniecznie staną się niezgodne z prawem. Przeciwnie, tak jak ma to obecnie miejsce w przypadku większości sektorów, wymagana będzie ocena prawna na mocy art. 81 ust. 1 i art. 81 ust. 3 razem z wytycznymi w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 lub wytycznymi horyzontalnymi, a nie na mocy rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych. Jak potwierdzi Komisja Europejska w komunikacie, który zostanie opublikowany w przypadku nieodnowienia któregokolwiek z obecnych wyłączeń, większość kryteriów zastosowanych w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych pozostanie przydatna przy stosowaniu art. 81 ust. 3. Ponadto pozytywne skutki wynikające z takich porozumień i wskazane przez respondentów w czasie przeglądu powinny być rozpatrywane w związku z art. 81 ust. 1 i w razie potrzeby art. 81 ust. 3 w odniesieniu do poszczególnych przypadków.

34. Na tym etapie Komisja jest zdania, że rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych powinno nadal ułatwiać te dwa rodzaje współpracy, które wydają się być szczególne dla sektora ubezpieczeniowego, a mianowicie porozumienia związane ze wspólnymi kalkulacjami, tabelami i badaniami oraz z grupami ko(re)asekuracyjnymi. Jeżeli chodzi o pierwszy rodzaj współpracy, Komisja nie podjęła jeszcze decyzji, czy dokona zmian w strukturze lub projekcie obecnego rozporządzenia o wyłączeniu, i czy – jeżeli dojdzie do wniosku, że odnowienie jest konieczne – powinno być ono całkowite czy jedynie częściowe. Będzie to uzależnione od dalszych informacji, które Komisja może jeszcze uzyskać, a także od dogłębnej i szczególnej analizy wszelkich dostępnych danych i informacji. Jeżeli chodzi o drugi rodzaj współpracy, na tym etapie można uznać, że nawet jeżeli ryzyko braku współpracy w tych obszarach jest małe, należy unikać możliwości ograniczenia takiej sprzyjającej konkurencji współpracy.

35. W dniu 2 czerwca 2009 r. odbędzie się publiczne spotkanie, dzięki któremu przedstawiciele Komisji będą mieli okazję zapoznać się – przed podjęciem decyzji o odnowieniu części rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych – z ostatecznymi opiniami przedstawicieli gospodarki oraz zainteresowanych podmiotów.

[1] Rozporządzenie Komisji (WE) nr 358/2003 z dnia 27 lutego 2003 r. w sprawie stosowania art. 27 ust. 3 Traktatu do niektórych kategorii porozumień, decyzji i praktyk uzgodnionych w sektorze ubezpieczeniowym (Dz.U. L 53 z 28.2.2003).

[2] W każdym przypadku, w którym niniejszy dokument odsyła do art. 81, odesłanie to dotyczy art. 81 Traktatu WE.

[3] Dnia 1 kwietnia 2003 r.

[4] Ten wymóg został określony w art. 8 rozporządzenia Rady (WE) nr 1534/91.

[5] DG ds. Konkurencji w kwietniu 2008 r. otworzyła trzymiesięczne konsultacje, zapewniając zainteresowanym stronom szeroki przedział czasu na przedstawienie dowodów. Po zamknięciu konsultacji Komisja wysłała dalsze szczegółowe kwestionariusze przede wszystkim do tych kategorii zainteresowanych stron, od których potrzebowała dalszych informacji, mianowicie od mniejszych ubezpieczycieli, grup oraz federacji/stowarzyszeń producentów urządzeń zabezpieczających.

[6] W każdym przypadku, w którym stosuje się w niniejszym dokumencie termin „porozumienia”, oznacza on porozumienia, decyzje i praktyki uzgodnione.

[7] Przez okres trzech lat od pierwszego utworzenia grupy, niezależnie od udziału grupy w rynku.

[8] Określonych w art. 2 ust. 7 rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych.

[9] Art. 7 ust. 2 lit. a) i b): więcej niż 20% właściwego rynku w przypadku grup koasekurujących i więcej niż 25% właściwego rynku w przypadku grup ko-reasekuracyjnych.

[10] Art. 8 rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych.

[11] Obawy wzbudziło też określenie „nowych rodzajów ryzyka”.

[12] Dz.U. C 372 z 9.12.1997r., s. 5.

[13] Sprawy C-415/93, Bosman [1995] Rec. s. I-4921, pkt 83 i 84; oraz C-281/98, Angonese [2000] Rec. s. I-4139, pkt 32; Sprawa 36/74, Walrave i Koch [1974] Rec. s. 1405.

[14] Sprawa C-309/99, Wouters przeciwko Algemene Raad van de Nederlandse Orde van Advocaten [2002] Rec. I-1577; C-411/98; Ferlini przeciwko CHL [2000] Rec s. I-8081, pkt 50.

[15] Obwieszczenie Komisji z dnia 6 stycznia 2001 r.: Wytyczne w sprawie stosowania art. 81 Traktatu WE do horyzontalnych porozumień kooperacyjnych, Dz.U. C 3 z 6.1.2001; Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie roli europejskiej normalizacji w ramach działań i legislacji europejskiej z dnia 18 października 2004 r.

[16] Obwieszczenie Komisji z dnia 6 stycznia 2001 r.: Wytyczne w sprawie stosowania art. 81 Traktatu WE do horyzontalnych porozumień kooperacyjnych, Dz.U. C 3 z 6.1.2001 r.