KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 20.9.2017 COM(2017) 534 final KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO Zwiększanie wzrostu gospodarczego i spójności w regionach przygranicznych UE {SWD(2017) 307 final}



1.regiony przygraniczne mają duże znaczenie dla unii europejskiej Unia Europejska (UE) i jej bezpośredni sąsiedzi zrzeszeni w Europejskim Stowarzyszeniu Wolnego Handlu (EFTA) mają 40 wewnętrznych granic lądowych. W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat proces integracji europejskiej pomógł przekształcić wewnętrzne regiony przygraniczne z przeważnie peryferyjnych obszarów w obszary wzrostu gospodarczego i coraz większych możliwości. Utworzenie jednolitego rynku w 1992 r. zwiększyło produktywność UE i obniżyło koszty poprzez zniesienie formalności celnych, ujednolicenie lub wzajemne uznawanie przepisów technicznych oraz obniżenie cen w wyniku konkurencji, handel wewnątrzunijny wzrósł w ciągu 10 lat o 15 %, spotęgowano także wzrost gospodarczy i stworzono około 2,5 mln dodatkowych miejsc pracy. W regionach przygranicznych zmiany te przyniosły skutki zarówno pozytywne (swoboda poruszania się przyczyniła się do zintensyfikowania lokalnych interakcji transgranicznych), jak i negatywne (spadło zatrudnienie w administracji celnej i powiązanych usługach). Ogólnie pojawiło się więcej możliwości lokalnego rozwoju wspólnych usług i działań. Wewnętrzne regiony przygraniczne UE: Øobejmują 40 % terytorium UE; Øsą miejscem zamieszkania 30 % ludności – tj. 150 mln osób; Øodpowiadają za 30 % PKB UE; Øsą miejscem przyjmującym niemal 2 miliony osób dojeżdżających do pracy za granicę, z czego 1,3 mln są to pracownicy przygraniczni, stanowiący 0,6 % wszystkich osób zatrudnionych w UE (np. we Francji – 450 000, w Niemczech – 270 000, w Polsce – 140 000, a na Słowacji – 135 000). W art. 174 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej uznano wyzwania, z którymi borykają się regiony przygraniczne, i określono, że Unia powinna poświęcić tym regionom szczególną uwagę, opracowując i prowadząc działania służące wzmocnieniu spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej Unii. Od 1990 r. w ramach finansowania z INTERREG objęto wsparciem programy współpracy transgranicznej w regionach przygranicznych UE, w tym przy granicach z państwami EFTA. Dzięki tym środkom sfinansowano tysiące projektów i inicjatyw, które pomogły pogłębić integrację europejską. Główne osiągnięcia w ramach programów INTERREG obejmują: wzrost zaufania, lepszą łączność, poprawę stanu środowiska, poprawę zdrowia i wzrost gospodarczy. Ponieważ programy INTERREG obejmują zarówno projekty bazujące na kontakcie międzyludzkim, jak i inwestycje infrastrukturalne oraz wsparcie na rzecz inicjatyw współpracy instytucjonalnej, za ich pomocą dokonano prawdziwych zmian w regionach przygranicznych, przyczyniając się do ich przekształcenia. Prace te są kontynuowane po dziś dzień przy wsparciu w wysokości niemal 6 mld EUR z budżetu UE, które przeznaczono na programy transgraniczne INTERREG na lata 2014–2020. Realizacja programów odbywa się na wszystkich granicach, co zapewnia możliwość osiągania dalszych postępów w zakresie integracji i pełne wykorzystanie potencjału regionów przygranicznych. Inwestycje w poprawę warunków życia będą miały istotne znaczenie: wspólne działania na rzecz środowiska i wspólne środki na rzecz łagodzenia zmiany klimatu przyczynią się do lepszej ochrony ludności w regionach przygranicznych. Wspólne inicjatywy i instalacje badawcze poprawią wykorzystanie potencjału regionów przygranicznych w zakresie gospodarki i innowacyjności. Strategie inteligentnej specjalizacji wzmocnią regionalną i lokalną innowacyjność, w tym na płaszczyźnie transgranicznej. Do rozwoju regionów przygranicznych przyczyni się również plan inwestycyjny dla Europy, który został wzbogacony i rozbudowany w 2016 r. Jego trzeci filar, którego celem jest wyeliminowanie barier dla inwestycji, stworzy bardziej przyjazne środowisko dla transgranicznych projektów inwestycyjnych. Regiony przygraniczne są miejscami, w których proces integracji europejskiej powinien być najbardziej pozytywnie odczuwalny – uczenie się, szkolenie, praca, opieka i prowadzenie działalności gospodarczej w wymiarze transgranicznym stanowią codzienne czynności, których wykonywanie powinno być możliwe bez względu na obecność administracyjnej granicy państwa. Mapa: regiony przygraniczne przy wewnętrznych granicach lądowych państw UE-28 i EFTA. Dowody zgromadzone przez Komisję wskazują jednak, że regiony przygraniczne osiągają zasadniczo gorsze wyniki gospodarcze niż pozostałe regiony w danym państwie członkowskim. W regionach przygranicznych dostęp do usług publicznych takich jak szpitale i uczelnie jest generalnie mniejszy . Nawigacja między różnymi systemami administracyjnymi i prawnymi nadal jest często skomplikowana i kosztowna. Osoby fizyczne, przedsiębiorstwa, organy publiczne i organizacje pozarządowe podzieliły się z Komisją swoimi niekiedy negatywnymi doświadczeniami w zakresie integracji ponad granicami wewnętrznymi. Niezbędne są środki, które wykraczają poza finansowanie europejskie, ponieważ wspomnianych aktualnych trudności nie można wyeliminować wyłącznie poprzez finansowanie i inwestycje. W niniejszym komunikacie podkreślono sposoby, w jakie UE i jej państwa członkowskie mogą ograniczyć złożoność, czas trwania i koszty interakcji transgranicznej oraz promować wspólne świadczenie usług przy granicach wewnętrznych. Przeanalizowano w nim kwestie wymagające poprawy w celu zapewnienia, by obywatele mieszkający w regionach przygranicznych mogli w pełni korzystać z możliwości oferowanych po obu stronach granicy. Dzięki temu UE może jeszcze bardziej pobudzić rozwój swoich regionów przygranicznych i przyczynić się do wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy. Niniejszy komunikat ma na celu zbliżenie UE do jej obywateli oraz zapewnienie, by europejski proces legislacyjny działał sprawnie na rzecz osób fizycznych i przedsiębiorstw. Biała księga w sprawie przyszłości Europy i późniejsze dokumenty otwierające debatę rozpoczęły szeroko zakrojoną wymianę poglądów na temat tego, w jaki sposób Europa powinna zmieniać się w przyszłości, aby w największym stopniu spełnić aspiracje wszystkich Europejczyków. Powszechnie uznano, że w szczególności współpraca terytorialna i współpraca transgraniczna przynoszą Europejczykom prawdziwą wartość dodaną. Niniejszy komunikat również stanowi wkład w ten proces rozważań, ponieważ zaproponowano w nim środki i wystosowano zalecenia, które ułatwiają współpracę wewnętrznym regionom przygranicznym położonym przy granicach lądowych, przyczyniają się do zmniejszenia przeszkód i ułatwiają obywatelom i przedsiębiorcom z regionów przygranicznych pełne wykorzystanie potencjału tych regionów.

2.utrzymujące się trudności Po przeprowadzeniu internetowych konsultacji publicznych we wszystkich językach UE, a następnie badań i wymian informacji z zainteresowanymi stronami Komisja odkryła szereg problematycznych kwestii, z którymi mierzą się przedsiębiorstwa i osoby fizyczne. Chociaż kwestie te nie zawsze dotyczą wyłącznie regionów przygranicznych, wywierają tam szczególnie dotkliwe skutki w związku z częstotliwością i poziomem interakcji ponad granicami. Historie z życia w regionach przygranicznych ØTerapeutka zatrudniona w niepełnym wymiarze czasu pracy w Belgii i pracująca w niepełnym wymiarze czasu pracy jako „wolny strzelec” we Francji musiała czekać osiem miesięcy, aby otrzymać rzetelne informacje na temat obowiązującego systemu podatkowego, a zatem na temat swojego dochodu netto. ØOsoba, która ucierpiała w wypadku przy pracy w Szwecji, nie mogła korzystać z rehabilitacji w swoim domu w Danii z powodu braku pełnych wzajemnych porozumień w systemach zabezpieczenia społecznego obu państw. ØUczeń szkoły technicznej uczący się w Belgii nie mógł odbyć przygotowania zawodowego blisko domu we Francji, ponieważ status uczniów zawodu w obu państwach nie jest ze sobą zgodny. ØOsoby w północnej Portugalii, które są zainteresowane podjęciem pracy bezpośrednio po drugiej stronie granicy w Hiszpanii, muszą wydać dużo pieniędzy na sporządzenie tłumaczeń urzędowych dokumentów i poczekać kilka miesięcy, zanim ich kwalifikacje zawodowe zostaną uznane. ØStrażacy mogą zostać zmuszeni do oczekiwania na granicy, zanim otrzymają zgodę na pomoc kolegom po drugiej stronie granicy. W niektórych państwach członkowskich istnieją ograniczenia dla karetek przewożących pacjentów przez granicę. ØUkończenie rozbudowy linii tramwajowej w Strasbourgu we Francji i przeprowadzenia jej przez granicę do sąsiedniego Kehl w Niemczech zajęło 10 lat, m.in. w związku z odmiennymi normami, złożoną polityką cenową i problemami związanymi z biletami. ØPrzedsiębiorstwa prowadzące działalność transgraniczną wydają 60 % więcej na najważniejsze procedury niż przedsiębiorstwa działające w kraju, głównie z powodu dodatkowych kosztów tłumaczeń i certyfikacji. Historie te pokazują, że wiele aspektów życia w regionach przygranicznych jest zbyt skomplikowanych i obciążających. Równocześnie konsultacje publiczne i badania unaoczniły szereg bardzo pozytywnych przykładów integracji europejskiej i możliwości oferowanych przez regiony przygraniczne. ØW następstwie podpisania przez Belgię i Francję umów o dzieleniu się zasobami w zakresie opieki zdrowotnej belgijscy pacjenci, którzy musieli trzy razy w tygodniu pokonywać trasę 200 km, aby wykonać dializę, mogą teraz z niej skorzystać 3 km od domu tuż za granicą we Francji. ØNiektóre dzieci w regionach przygranicznych w Austrii, Republice Czeskiej, na Węgrzech i na Słowacji uczęszczają do dwujęzycznych i dwunarodowych przedszkoli, gdzie uczą się, jak się bawić w dwóch językach i w dwóch kulturach. ØKraje Beneluksu i Nadrenia Północna-Westfalia w Niemczech realizują nowe zalecenia, które ułatwią wzajemne uznawanie kwalifikacji na zasadach współpracy w oparciu o wzajemne zaufanie w systemy kształcenia poszczególnych państw. ØOsoby fizyczne również mogą skutecznie zorganizować się, aby reprezentować wspólne interesy, tak jak stowarzyszenie Groupement Transfrontalier Européen, które reprezentuje ponad 30 000 osób dojeżdżających przez granicę szwajcarsko-francuską. Inspirujące przykłady, takie jak te przedstawione powyżej, w których wykorzystano szanse związane z obecnością granicy z korzyścią dla ludności regionów przygranicznych, są zbyt nieliczne i rzadkie. Komisja przystąpiła do prac analitycznych, aby zbadać koszt złożonych problemów regionów przygranicznych i powielania usług. Z ostatniego badania wpływu gospodarczego barier związanych z granicami na PKB i poziom zatrudnienia w wewnętrznych regionach przygranicznych położonych przy granicach lądowych wynika, że regiony te mogłyby być średnio o 8 % bogatsze, gdyby usunięto wszystkie obecne przeszkody i gdyby wszyscy stosowali wspólny język. Ten scenariusz nie jest ani wykonalny, ani pożądany, ponieważ Europa opiera się na różnorodności i pomocniczości. Gdyby jednak usunąć tylko 20 % istniejących przeszkód, wartość PKB regionów przygranicznych wzrosłaby o 2 %. Szacowany wpływ na zatrudnienie jest równie ważny, ponieważ w ten sposób mogłoby powstać ponad 1 mln miejsc pracy. Bariery graniczne ograniczają obecnie wykorzystanie majątku produkcyjnego lub utrudniają osiągnięcie korzyści skali. Generują również koszty dla osób fizycznych i przedsiębiorstw. Ten niekorzystny wpływ gospodarczy jest różny w poszczególnych państwach członkowskich, ale jest wyraźnie większy w tych państwach, w których regiony przygraniczne odpowiadają za duży odsetek krajowego PKB. Dowody wskazują również, że nie istnieją łatwe rozwiązania oraz że pojawianie się problemów związanych z granicami i ich eliminacja są procesem złożonym, który wymaga zaangażowania wszystkich szczebli rządu i administracji publicznej. Jak zgłosiło wiele zainteresowanych stron, mimo że trudności związane z granicami można zawsze odczuć na szczeblu lokalnym, rozwiązania tych trudności można rzadko znaleźć na tym poziomie. Przezwyciężenie przeszkód lub ograniczenie złożoności wymaga skoordynowanej współpracy na wszystkich szczeblach władz i administracji. 3.co można zrobić?

W niniejszym rozdziale zwrócono uwagę na obszary, co do których w ramach prac przygotowawczych Komisji prowadzonych z udziałem zainteresowanych stron (badania, konsultacje i warsztaty) stwierdzono, że mają one duży potencjał do wyeliminowania kolejnych przeszkód. Określono w nim rolę Komisji w podejmowaniu pozytywnych zobowiązań zarówno w zakresie własnych działań, jak i w ramach wsparcia innych ważnych podmiotów. W każdej sekcji pokrótce opisano zidentyfikowane kwestie i zilustrowano je przykładami lub dobrymi praktykami (ich bardziej szczegółowy opis można znaleźć w towarzyszącym dokumencie roboczym służb Komisji). Przedstawiono również zwięzły opis środków wdrażanych obecnie przez Komisję lub instytucje krajowe, a także w stosownych przypadkach zaproponowano nowe działania, które może podjąć Komisja, lub zalecono działania, które mogą zrealizować państwa członkowskie i inne zainteresowane strony. Wdrożenie 10 działań wymienionych poniżej będzie łatwiejsze dzięki utworzeniu „Punktu Koordynacyjnego ds. Transgranicznych” w strukturach Komisji. Funkcje „Punktu Koordynacyjnego ds. Transgranicznych” będą następujące: (i) zapewnienie, by w przyszłych najważniejszych działaniach Komisja należycie uwzględniła regionalne aspekty transgraniczne, (ii) zapewnienie państwom członkowskim i innym ważnym podmiotom wsparcia w celu rozwiązywania problemów natury prawnej i administracyjnej w regionach transgranicznych, w szczególności w zakresie transpozycji dyrektyw UE lub wymogów w zakresie koordynacji, (iii) zapewnienie, by istniały praktyczne uzgodnienia dotyczące nowych działań, które wynikałyby z niniejszego komunikatu, oraz (iv) skuteczna i szeroka wymiana doświadczeń i dobrych praktyk między właściwymi zainteresowanymi stronami. 3.1.Intensyfikacja współpracy i wymiany Nowe inicjatywy podejmowane przez Komisję nie osiągną w pełni pożądanego korzystnego wpływu na regiony przygraniczne, jeżeli nie rozbuduje się skutecznych mechanizmów współpracy transgranicznej. Mechanizmy te muszą odzwierciedlać wielopoziomowy rządowy wymiar kształtowania polityki UE, niezależnie od tego, czy są one zinstytucjonalizowane, czy też nie. Obecnie istnieje już szereg takich mechanizmów współpracy. Dobra praktyka: na szczeblu międzyrządowym Nordycka Rada Ministrów i Unia Beneluksu ustanowiły procesy w celu zidentyfikowania i wyeliminowania dwustronnych barier granicznych. Na szczeblu regionalnym Konferencja Górnego Renu lub Komitet ds. Regionu Wielka Kopenhaga i Skania opracowały zinstytucjonalizowane sposoby identyfikacji lokalnych barier i organizowania działań w odpowiedzi na te bariery. Komisja wzywa państwa członkowskie i regiony do dalszego prowadzenia regularnych dialogów na temat problemów związanych z granicami. Państwa członkowskie i regiony powinny poświęcić większą uwagę najważniejszym pojęciom z zakresu integracji europejskiej, takim jak wzajemne uznawanie lub dostosowywanie przepisów i procesów. Zachęca się je do pełnego wykorzystania istniejących możliwości w zakresie zawierania umów lub konwencji. Właściwe ramy dla transgranicznej współpracy instytucjonalnej mogłyby na przykład zapewnić cztery strategie makroregionalne. Co więcej, jeżeli współpraca stanowi wyraźny wymóg przepisów UE, jak ma to miejsce na przykład w przypadku wielu aktów prawnych dotyczących ochrony środowiska, powinna być ona w pełni realizowana. Działanie: aby wesprzeć ten proces i zapewnić wymianę dobrych praktyk, Komisja ustanowi ogólnounijną internetową sieć ekspertów, dzięki której zainteresowane strony z regionów przygranicznych będą mogły przedstawiać problemy natury prawnej i administracyjnej związane z granicami oraz rozwiązania tych problemów. Sieć ta będzie korzystać z Futurium, istniejącej już platformy internetowej stworzonej przez Komisję, i będzie przez nią moderowana za pośrednictwem jej Punktu Koordynacyjnego ds. Transgranicznych. Działanie: ponadto przed końcem 2017 r. Komisja opublikuje otwarte zaproszenie do składania wniosków dotyczących projektów pilotażowych. Będzie ono skierowane do organów publicznych, które chcą rozwiązać co najmniej jeden problem natury prawnej lub administracyjnej dotyczący kwestii przygranicznych. Projekty mogą dotyczyć np. poprawy kompatybilności systemów administracyjnych, ułatwiania mobilności pracowników poprzez zwiększenie możliwości uznawania kwalifikacji bądź zapewnienia ujednolicenia norm prawnych. Projekty te będą stanowić podstawę badania innowacyjnych sposobów na rozwiązanie problemów związanych z granicami. Wyniki tych projektów zostaną podsumowane w końcowym kompendium, które zostanie szeroko rozpowszechnione i wykorzystane, aby przyczynić się do zwiększenia świadomości i możliwości najważniejszych podmiotów. W procedurze składania wniosków będzie mógł uczestniczyć każdy organ publiczny, który zechce zaangażować się w opracowywanie rozwiązań problemów związanych z granicami w swoim obszarze kompetencji. Wybranych zostanie maksymalnie 20 projektów pilotażowych, a kryteriami ich wyboru będą wysoka wartość demonstracyjna i potencjał do powielania. 3.2.Udoskonalenie procesu legislacyjnego W przypadku dużej części zidentyfikowanych trudności związanych z granicami stwierdzono, że podstawowe przyczyny tych trudności wynikają z istnienia obok siebie różnych przepisów w krajowych systemach prawnych i administracyjnych. Nawet w tych obszarach, gdzie istnieją europejskie ramy prawne, państwa członkowskie dysponują pewną elastycznością i swobodą uznania w zakresie transpozycji tych przepisów do swoich systemów krajowych. Różne państwa członkowskie często z różną rygorystycznością uwzględniają pewne poziomy norm określone w prawie Unii. Wskutek tego zetknięcie się dwóch różnych systemów na granicach wewnętrznych może spowodować złożoność, a czasem nawet brak pewności prawa, i generować dodatkowe koszty. Przykład: w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych przewidziano 19 przypadków, w których stosuje się minimalne normy, np. dotyczące określenia konkretnych terminów. Stwarza to 19 możliwych sytuacji, w których transgraniczne zamówienia publiczne mogą być szczególnie trudne, ponieważ niektóre państwa członkowskie stosują dłuższe terminy niż inne. W swoim pakiecie środków na rzecz lepszego stanowienia prawa przyjętym w 2015 r. Komisja zaproponowała środki służące zapewnieniu uwzględnienia aspektów terytorialnych w wariantach strategicznych. Odbywa się to głównie poprzez wdrażanie solidnych ocen skutków przepisów, które zawierają elementy o charakterze terytorialnym. Dobra praktyka: niezależny organ (Instytut Transnarodowej i Euroregionalnej Współpracy i Mobilności Transgranicznej w UE Uniwersytetu w Maastricht) dokonuje transgranicznych ocen skutków przyszłych przepisów krajowych i unijnych w oparciu o program prac, który opracował wraz z zainteresowanymi stronami na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym z regionów położonych przy granicach Niderlandów odpowiednio z Niemcami i z Belgią. Działanie: Komisja podejmie dalsze działania w celu zidentyfikowania wszystkich znaczących skutków transgranicznych z wykorzystaniem istniejących metod i narzędzi. Za pośrednictwem Punktu Koordynacyjnego ds. Transgranicznych i opisanej powyżej sieci ekspertów Komisja będzie dążyć do większego zaangażowania w ten proces zainteresowanych stron z regionów przygranicznych. Działanie: aby wesprzeć państwa członkowskie niezbędnymi działaniami koordynacyjnymi w trakcie krajowych procesów transpozycji, Punkt Koordynacyjny ds. Transgranicznych Komisji zapewni wiedzę fachową i porady na temat regionalnych aspektów transgranicznych. Podstawą tego działania będą m.in. wyniki projektów pilotażowych wspomnianych powyżej oraz istniejące dobre praktyki. 3.3.Umożliwienie prowadzenia transgranicznej administracji publicznej

Przykładowo, niektóre organy publiczne zaczęły korzystać z administracji elektronicznej szybciej niż inne – to może doprowadzić do trudności w interakcjach transgranicznych, szczególnie kiedy potrzebne są dokumenty lub formularze. Jeżeli wdrażane są rozwiązania z zakresu administracji elektronicznej, dotyczą one raczej kontekstu krajowego niż perspektywy transgranicznej. Interoperacyjność elektronicznych systemów organów publicznych nadal jest ograniczona. Przykład: interakcje między osobami fizycznymi a organami publicznymi w Danii są w dużym stopniu zdigitalizowane. Uzyskanie niezbędnej identyfikacji i praw dostępu może być trudne dla osób dojeżdżających do pracy przez granicę z sąsiednich państw. Przykładowo, krótkie terminy wydania numeru identyfikacji podatkowej (skattepersonnumer) mogą powodować opóźnienia w ustalaniu warunków umów o pracę i ubezpieczeń zdrowotnych. Rozstrzyganie niektórych kwestii poza systemami cyfrowymi niesie za sobą ryzyko opóźnień i przekroczenia terminów. W planie działania na rzecz administracji elektronicznej na lata 2016–2020 Komisja określiła długoterminową wizję otwartej i efektywnej administracji publicznej, która sprzyja włączeniu społecznemu oraz zapewnia spersonalizowane cyfrowe usługi publiczne typu koniec-koniec ponad granicami. Chociaż plan ma charakter ogólny, zaproponowano w nim środki i narzędzia, które będą miały szczególne znaczenie dla regionów przygranicznych, np. zasadę jednorazowości (tj. informacje są dostarczane do organów publicznych tylko raz bez względu na państwo pochodzenia) i zautomatyzowane narzędzie tłumaczeniowe dla organów publicznych. Działanie: Organy państw członkowskich oraz organy na szczeblu regionalnym/lokalnym muszą sprostać wyzwaniu, jakim jest administracja elektroniczna, i podjąć konkretne środki, które spowodują zmianę sytuacji obywateli z regionów przygranicznych. Komisja wesprze ten proces poprzez czynną promocję istniejących rozwiązań elektronicznych wśród zainteresowanych stron z regionów przygranicznych i organów publicznych, których w największym stopniu dotyczy transgraniczna wymiana danych. W tym celu Komisja wezwie podmioty odpowiedzialne za jej bieżące i przyszłe projekty w obszarze administracji elektronicznej, aby zaangażowały w nie zainteresowane strony z regionów przygranicznych w celu świadczenia transgranicznych usług publicznych, które będą zaspokajać potrzeby osób fizycznych i przedsiębiorstw. Solidną podstawę dla tych działań stanowią udane trwające projekty, takie jak wzajemne uznawanie tożsamości elektronicznej lub system elektronicznej wymiany informacji dotyczących zabezpieczenia społecznego (EESSI). 3.4.Zapewnianie wiarygodnych i zrozumiałych informacji i pomocy Eliminacja barier związana z granicami będzie wymagała czasu i stałych wysiłków. Tymczasem ważny jest dostęp do dostępnych już i wiarygodnych informacji oraz usług rozwiązywania problemów w zakresie mieszkania lub pracy po drugiej stronie granicy. W ramach prac przygotowawczych przeprowadzonych na potrzeby niniejszego komunikatu zwrócono uwagę na obawy osób prywatnych i przedsiębiorstw, które dotyczą braku wiarygodnych usług informacyjnych, co może doprowadzić do braku pewności prawa ograniczającego interakcje transgraniczne lub do wydłużenia i zwiększenia kosztów wdrażania projektów transgranicznych. Dobra praktyka: Sieć punktów kompleksowej usługi Infobest w trójstronnym regionie przygranicznym Górnego Renu we Francji, w Niemczech i w Szwajcarii, pierwotnie finansowana z programu INTERREG, obecnie zapewnia osobom fizycznym wiarygodne informacje na temat wszystkich aspektów życia w warunkach transgranicznych, w tym zatrudnienia i kształcenia, a także wspiera transgraniczne interakcje z poszczególnymi organami publicznymi. Działanie: Komisja złożyła niedawno wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie „jednolitego portalu cyfrowego”, które po przyjęciu umożliwi osobom fizycznym i przedsiębiorstwom łatwiejszy dostęp do informacji wysokiej jakości, internetowych procedur administracyjnych i usług wsparcia poprzez cyfrowy punkt kompleksowej usługi. Przewidziano, że w ramach jednolitego portalu cyfrowego po raz pierwszy na szczeblu UE zostanie zastosowana zasada jednorazowości, co umożliwi bezpośrednią wymianę dowodów między właściwymi organami z różnych państw członkowskich w celu ich wykorzystania na potrzeby szeregu najważniejszych procedur. Projekt zachęci również użytkowników do przekazywania informacji zwrotnych, aby portal mógł się stale zmieniać, by zaspokoić ich potrzeby i gromadzić informacje na temat barier na jednolitym rynku. Działanie: w przyjętym niedawno komunikacie pt. „Plan działania na rzecz wzmocnienia systemu SOLVIT: zapewnienie obywatelom i przedsiębiorstwom korzyści wynikających z jednolitego rynku” Komisja zobowiązała się do dalszego wzmocnienia systemu SOLVIT we współpracy z państwami członkowskimi, tak aby więcej osób fizycznych i przedsiębiorstw mogło rozwiązać swoje problemy transgraniczne. 3.5.Wspieranie zatrudnienia transgranicznego W toku prac przygotowawczych określono, że mobilność pracowników jest najważniejszym obszarem, na który bezpośrednio wpływają bariery związane z granicami. Dotyczy to w szczególności pracowników przygranicznych, którzy mieszkają po jednej stronie granicy i codziennie lub co tydzień jeżdżą do pracy na drugą stronę granicy. Na szczeblu europejskim istnieje szereg narzędzi i mechanizmów koordynacji, których celem jest ułatwienie pracy transgranicznej, np. europejska sieć służb zatrudnienia (EURES), zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, europejskie ramy kwalifikacji, które wspierają rozumienie i porównywanie kwalifikacji, ramy Europass, które umożliwiają osobom fizycznym przekazywanie informacji na temat swoich umiejętności i kwalifikacji, europejska klasyfikacja umiejętności, kompetencji, kwalifikacji i zawodów oraz europejska legitymacja zawodowa, ogólnounijna procedura cyfrowa do celów uznawania kwalifikacji zawodowych. Jeżeli chodzi o finansowanie, wsparcie na rzecz mobilności pracowników w regionach przygranicznych zapewniają program UE na rzecz zatrudnienia i innowacji społecznych (EaSI) oraz Europejski Fundusz Społeczny. Oś EURES w ramach programu EaSI wspiera transgraniczne partnerstwa, które zapewniają pracownikom przygranicznym i ich pracodawcom informacje i usługi pośrednictwa pracy. Dobra praktyka: Inspekcja Zabezpieczenia Społecznego i Pracy w Galicji i jej odpowiednik w północnej Portugalii utworzyły sieć wspieraną w ramach lokalnego partnerstwa transgranicznego EURES, która umożliwia szybszą eliminację przeszkód w transgranicznej mobilności pracodawców i pracowników. Stworzyły one skuteczne połączenia umożliwiające współpracę między organami ds. zabezpieczenia społecznego i inspekcjami pracy w regionie przygranicznym. Możliwości czerpania korzyści ze stosowania tych środków/narzędzi nie zostały jednak jeszcze w regionach przygranicznych w pełni wykorzystane. W dalszym ciągu istnieje możliwość poprawy takich procesów, jak: ukończenie procesu przygotowania zawodowego, pełne uznawanie umiejętności i kompetencji osób, dostęp do wakatów, identyfikacja pracowników, uzyskanie pewności prawa w sprawach podatkowych, zapewnienie pełnego pokrycia zabezpieczeniem społecznym, uzyskanie ubezpieczenia od odpowiedzialności zawodowej przez pracowników służby zdrowia oraz skomplikowane procedury uzyskiwania certyfikatów zawodowych. Innymi obszarami, w których można wprowadzić ulepszenia, są zapewnianie informacji, w tym osobom fizycznym i pracodawcom, a także gromadzenie danych do celów podejmowania decyzji. Działanie: zachęca się państwa członkowskie i władze regionalne do wzmocnienia współpracy między publicznymi służbami zatrudnienia w regionach przygranicznych, w tym w ramach wspólnych transgranicznych służb zatrudnienia, aby poprawić dostęp do informacji i do pracy na transgranicznym rynku pracy. Wykorzystanie zaproponowanej powyżej sieci zawodowej zwiększy dostępność istniejących praktyk. 3.6.Promowanie wielojęzyczności w regionach przygranicznych Bogactwo kultur i tradycji w całej Europie jest wielkim atutem. Wielojęzyczność jest jednym z celów integracji europejskiej. Umiejętność mówienia w językach obcych ma również rosnące znaczenie dla zwiększania umiejętności przystosowania zawodowego, mobilności i konkurencyjności, które mają szczególne znaczenie w regionach przygranicznych. Dobra praktyka: w ramach „strategii francuskiej”, którą przyjęto w niemieckim regionie Saary w 2014 r., promuje się podejście dwujęzyczne na wszystkich szczeblach administracji. Realizację tej strategii wspiera program nauczania, w którym przewidziano obowiązkową naukę języka francuskiego już od przedszkola. W konsekwencji ponad połowa wszystkich przedszkoli w tym regionie jest dwujęzyczna.

W ramach konsultacji publicznych przeprowadzonych na potrzeby niniejszego komunikatu wiele osób wskazało jednak, że język jest źródłem trudności. Doświadczenie zainteresowanych stron z regionów przygranicznych często wskazuje na przypadki, w których brak elastyczności w używaniu różnych języków po obu stronach granicy zwiększa obciążenie administracyjne, a także uniemożliwia merytoryczną wymianę informacji między organami publicznymi a osobami fizycznymi. Komisja realizuje strategię zatwierdzoną przez Radę i opartą na celu określonym przez szefów państw i rządów UE, zgodnie z którym wszyscy obywatele powinni mieć szansę uczyć się dwóch obcych języków od wczesnego wieku. Najlepiej, żeby w regionach przygranicznych jednym z tych języków był język sąsiedniego państwa. Uczenie się języka jest również nadrzędnym priorytetem europejskiego programu finansowania na rzecz kształcenia, szkolenia, młodzieży i sportu: Erasmus+. Program ten umożliwia objęcie wsparciem kształcenia językowego w regionach przygranicznych na wiele sposobów. Działanie: wzywa się państwa członkowskie, regiony i gminy do korzystania z możliwości uczenia się przez całe życie w celu zintensyfikowania działań na rzecz promowania dwujęzyczności w regionach przygranicznych. Istniejące dobre praktyki powinny być źródłem inspiracji, a Komisja będzie nadal je promować. W celu wsparcia tych działań w stosownych przypadkach wykorzystane zostaną istniejące instrumenty finansowania, takie jak Erasmus+ lub programy współpracy transgranicznej INTERREG. 3.7.Ułatwianie transgranicznej dostępności Transport jest ważnym czynnikiem umożliwiającym wymianę między regionami przygranicznymi. Szczególnie usługi transportu publicznego nie tylko wspomagają procesy integracji, lecz także zwiększają trwałość łączności transgranicznej. Wielu obywateli w regionach przygranicznych wciąż zmaga się z brakiem usług transportu publicznego, ich niewystarczającym dostępem lub niską jakością. Problem obejmuje trzy poziomy: 1) połączenia infrastrukturalne, 2) świadczenie usług i 3) jakość usług. Szczególnym problemem jest lokalna infrastruktura kolejowa wzdłuż granic wewnętrznych UE, która w wielu przypadkach nie istnieje lub nie działa, a wynika to z wielu różnych problemów (np. odmienne priorytety, różne podejścia prawne/proceduralne/organizacyjne, ograniczenia budżetowe). Dobra praktyka: w ramach INTERREG zapewnia się finansowanie na projekty związane z mobilnością transgraniczną, z których większość znajduje się w bazie danych KEEP . Przykładowo na obszarze położonym na granicy trzech państw: Niemiec, Niderlandów i Belgii podmioty świadczące usługi transportu publicznego opracowały wspólną platformę (http://mobility-euregio.com/), obejmującą połączone rozkłady jazdy, wspólne taryfy cenowe i unowocześniony system biletowy. Na granicy niemiecko-szwajcarskiej stworzono nowe połączenie autobusowe między gminą Grenzach-Wyhlen (DE) a Bazyleą (CH), które ma służyć 1 900 osobom z okolicy dojeżdżającym do pracy (cała populacja obszaru wynosi 14 000 osób). Do najważniejszych priorytetów na szczeblu unijnym można zaliczyć lepsze ujednolicenie i koordynację norm technicznych i prawnych oraz osiągnięcie interoperacyjności w sektorze transportu. W obszarze TEN-T z powodzeniem osiągnięto koordynację i harmonizację, co może służyć za przykład dla innych obszarów polityki poza transportem. Przykładowo, w odniesieniu do świadczenia ogólnounijnych usług informacyjnych dotyczących transportu multimodalnego przepisy unijne, które mają zostać wkrótce wprowadzone, zapewnią właściwe warunki ramowe, aby umożliwić współpracę wszystkim zainteresowanym stronom na całej długości łańcucha wartości informacji na temat podróży. Działanie: w 2018 r. dostępne będzie badanie brakujących połączeń kolejowych wzdłuż granic wewnętrznych przeprowadzone przez Komisję. Zostanie ono udostępnione zainteresowanym stronom za pośrednictwem Punktu Koordynacyjnego ds. Transgranicznych. Działanie: za organizację i realizację usług transgranicznego transportu publicznego odpowiedzialność ponoszą podmioty na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym. W związku z tym wzywa się państwa członkowskie, regiony i gminy do intensyfikacji działań służących zapewnieniu osobom fizycznym usług transportu publicznego, które byłyby bardziej zintegrowane i charakteryzowałyby się wyższą jakością. Tam, gdzie to możliwe, Punkt Koordynacyjny ds. Transgranicznych udostępni dobre praktyki i zapewni porady eksperckie. 3.8.Promowanie lepszej komplementarności zakładów opieki zdrowotnej Zachęcanie państw członkowskich do współpracy na rzecz zwiększenia komplementarności ich służb zdrowia w regionach przygranicznych stanowi priorytet dla UE. Istnieją różne struktury i zasady zwrotu kosztów transgranicznej opieki zdrowotnej, co przekłada się np. na zróżnicowane i złożone procedury dotyczące uzyskania wcześniejszej zgody na korzystanie ze służby zdrowia oraz procedury dotyczące płatności / zwrotów kosztów, obciążenie administracyjne dla pacjentów korzystających z konsultacji transgranicznych ze specjalistami, niezgodności w zakresie wykorzystywania technologii i wymiany danych pacjentów, brak ujednoliconych dostępnych informacji, w tym również brak informacji w języku pacjenta. W związku z tym utrudniony dostęp dla osób mieszkających po obu stronach granicy uniemożliwia pełne korzystanie z zakładów opieki zdrowotnej. Trudności w prowadzeniu interwencji transgranicznych odnotowują również często służby ratunkowe. Dobra praktyka: z porozumienia międzyinstytucjonalnego, na mocy którego ustanowiono siedem zorganizowanych stref transgranicznej opieki zdrowotnej wzdłuż granicy francusko-belgijskiej, skorzystało przez ponad 20 000 pacjentów, którzy otrzymali świadczenia opieki zdrowotnej w kraju sąsiednim, bliżej swojej swojego miejsca zamieszkania. Działanie: stworzenie przez Komisję kompleksowej mapy współpracy transgranicznej w dziedzinie opieki zdrowotnej obejmującej całą UE przyczyni się do określenia dobrych praktyk i przeanalizowania nadchodzących wyzwań. Mapa będzie dostępna w 2018 r. i zostanie udostępniona zainteresowanym stronom za pośrednictwem Punktu Koordynacyjnego ds. Transgranicznych. W 2018 r. Komisja zorganizuje również strategiczne wydarzenie, aby zwrócić uwagę na dobre praktyki w ramach współpracy transgranicznej w dziedzinie opieki zdrowotnej, oraz zbada, w jaki sposób można ją dalej rozwijać w całej Unii. 3.9.Uwzględnienie ram prawnych i finansowych współpracy transgranicznej UE wprowadziła szereg narzędzi prawnych i finansowych, aby ułatwić współpracę transgraniczną w Europie. Przykładowo, europejskie ugrupowanie współpracy terytorialnej umożliwia podmiotom z dwóch lub większej liczby państw członkowskich współpracę w ramach wspólnej struktury posiadającej osobowość prawną. Struktura ta w wielu przypadkach ułatwia współpracę transgraniczną i daje organom regionalnym i lokalnym możliwość współpracy bez potrzeby ratyfikowania umowy na szczeblu państw członkowskich. Całkowicie instytucjonalny charakter tych narzędzi nie zawsze jest jednak właściwy, aby wyeliminować przeszkody prawne i administracyjne. Dobra praktyka: EUWT eurometropolii Lille-Tournai-Kortijk jest największą transgraniczną strukturą metropolitarną w Europie. Obejmuje 14 instytucji z Francji i Belgii (organy krajowe, regionalne i lokalne, agencje rozwoju), które współpracują, aby wyeliminować „efekt granicy” i ułatwić życie codzienne 2,1 mln mieszkańców metropolii. Działanie: szereg państw członkowskich rozważa zasadność ustanowienia nowego instrumentu, który umożliwiłby stosowanie przepisów jednego państwa członkowskiego w sąsiednim państwie członkowskim na zasadzie dobrowolności i za zgodą właściwych odpowiedzialnych organów w odniesieniu do konkretnego projektu lub ograniczonego czasowo działania, których zakres terytorialny obejmuje region przygraniczny i które zostały zainicjowane przez lokalne lub regionalne organy publiczne. Służby Komisji z uwagą śledzą te prace. Uwzględniając dowody uzyskane dzięki projektom pilotażowym, o których mowa w sekcji 3.1 powyżej, Komisja rozważy różne warianty dalszego rozwoju tego instrumentu. Działanie: państwa członkowskie i instytucje europejskie powinny na wczesnym etapie zaangażować się w dialog, którego celem jest zbadanie, w jaki sposób przyszłe programy finansowania mogą w bardziej strategiczny sposób przyczynić się do zapobiegania powstawaniu barier związanych z granicami oraz ich eliminowania, a także do rozwoju transgranicznych usług publicznych. 3.10.Gromadzenie dowodów potwierdzających interakcje transgraniczne w celu wsparcia procesu decyzyjnego Gromadzenie danych i dowodów dotyczących barier związanych z granicami jest pierwszym niezbędnym krokiem w kierunku ich usunięcia, ale w gromadzenie i analizowanie informacji na temat trudności i złożoności problemów związanych z granicami inwestuje się jedynie ograniczone zasoby. Znakomite przykłady gromadzenia i analizy informacji odnotowano we Francji i na Węgrzech.