KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 14.6.2018 COM(2018) 460 final 2018/0243(COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY ustanawiające Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej

{SEC(2018) 310 final}

{SWD(2018) 337 final}



UZASADNIENIE 1.KONTEKST WNIOSKU •Przyczyny i cele Niniejszy wniosek sporządzono w kontekście wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2021–2027 ujętych w komunikacie Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej i Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie „Nowoczesnego budżetu dla Unii, która chroni, wspiera i broni – Wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027”. W komunikacie, w dziale „Sąsiedztwo i świat”, określono główne priorytety i ogólne ramy budżetowe dla programów działań zewnętrznych UE, w tym ustanowienia Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej. Celem Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej jest umacnianie i propagowanie wartości i interesów unijnych na całym świecie, tak aby dążyć do realizacji celów i zasad działań zewnętrznych Unii określonych w art. 3 ust. 5, art. 8 i art. 21 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE). Wyzwania, którym trzeba zaradzić w ramach działań zewnętrznych, nasiliły się w ostatnich latach. Dzisiejszy świat charakteryzuje się coraz większą niestabilnością spowodowaną kilkoma kryzysami w krajach sąsiedzkich UE i poza nimi. Konflikty regionalne, terroryzm, nierówności gospodarcze oraz narastająca presja migracyjna są częścią tej nowej rzeczywistości, potęgowane wzrostem liczby ludności, zmianą klimatu oraz degradacją środowiska. Jednocześnie, mimo że poziom ubóstwa spada na całym świecie, liczba osób żyjących w ubóstwie nadal stanowi poważny problem, także w gospodarkach wschodzących. Choć niektórym partnerom udało się poczynić znaczące postępy, inni pozostają w sytuacji niestabilności. Zgodnie z obecnymi wieloletnimi ramami finansowymi na lata 2014–2020 w ramach działu „Globalny wymiar Europy” współistnieje wiele instrumentów finansowych, z których większość wygaśnie w dniu 31 grudnia 2020 r. Ich cele różnią się w zależności od ogólnych celów działań zewnętrznych UE i obejmują: –ograniczenie ubóstwa i zrównoważony rozwój (rozporządzenie (UE) nr 233/2014 ustanawiające Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju), –promowanie strategicznych interesów Unii (rozporządzenie (UE) nr 234/2014 ustanawiające Instrument Partnerstwa), –pomoc dla obszarów objętych polityką sąsiedztwa Unii (rozporządzenie (UE) nr 232/2014 ustanawiające Europejski Instrument Sąsiedztwa), –ochronę praw człowieka (rozporządzenie (UE) nr 235/2014 ustanawiające Europejski Instrument na rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka na świecie), –reagowanie kryzysowe, zapobieganie konfliktom, działania na rzecz budowania pokoju w krajach partnerskich (rozporządzenie (UE) nr 230/2014 ustanawiające Instrument na rzecz Przyczyniania się do Stabilności i Pokoju), –promowanie wysokiego poziomu bezpieczeństwa jądrowego (rozporządzenie (Euratom) nr 237/2014 ustanawiające Instrument Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego), –wsparcie w przywracaniu zrównoważonej sytuacji finansowej przy jednoczesnym wspieraniu reform w zakresie dostosowania gospodarczego (pomoc makrofinansowa), –wsparcie małych i średnich przedsiębiorstw w wybranych krajach trzecich oraz rozwój infrastruktury społecznej i gospodarczej, a także wsparcie projektów dotyczących zmiany klimatu (decyzja (UE) 2018/412 zmieniająca decyzję nr 466/2014/UE w sprawie upoważnienia EBI do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich), –fundusz gwarancyjny dla działań zewnętrznych (rozporządzenie (WE, Euratom) nr 480/2009), a także –Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju (EFZR), gwarancję EFZR oraz fundusz gwarancyjny EFZR (rozporządzenie (UE) 2017/1601). Wspólne rozporządzenie wykonawcze (rozporządzenie (UE) 236/2014) ustanawiające wspólne zasady i procedury wdrażania unijnych instrumentów na rzecz finansowania działań zewnętrznych również wkrótce wygaśnie. 11. Europejski Fundusz Rozwoju (EFR), choć obecnie jest finansowany poza budżetem Unii, jest jednym z głównych instrumentów finansowania zewnętrznego, wygasającym pod koniec 2020 r. Jego celem jest zapewnienie współpracy z państwami Afryki, Karaibów i Pacyfiku, umawiającymi się stronami umowy o partnerstwie z Kotonu oraz z krajami i terytoriami zamorskimi.

Zgodnie z komunikatem „Nowe, nowoczesne wieloletnie ramy finansowe dla Unii Europejskiej, która skutecznie realizuje swoje priorytety po 2020 r.” i wnioskami z oceny skutków towarzyszącej niniejszemu rozporządzeniu wszystkie wspomniane powyżej instrumenty powinny zostać połączone w jeden szeroki instrument, z wyjątkiem dotacji pomocy makrofinansowej udzielanych w ramach Instrumentu Współpracy w Dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego. Niedawne przeglądy i oceny instrumentów zewnętrznych wykazały ich wartość dodaną i znaczenie. Zwróciły one jednak również uwagę na możliwości poprawy, w szczególności na potrzebę uproszczenia metod działania i na zapewnienie Unii większej elastyczności w reagowaniu na nieprzewidziane okoliczności. Zdobyte doświadczenie oraz rosnące wyzwania skłoniły Komisję do modyfikacji struktury instrumentów finansowania zewnętrznego oraz do uwzględnienia w budżecie działań finansowanych obecnie przez Europejski Fundusz Rozwoju. Dzięki niniejszemu wnioskowi UE będzie mogła nadal odgrywać aktywną rolę między innymi w promowaniu praw człowieka, stabilizacji, rozwoju, bezpieczeństwa, w zwalczaniu przyczyn nielegalnej migracji i nielegalnego handlu, zwalczaniu zmiany klimatu i ochronie środowiska. Zarazem będzie mogła to robić w sposób bardziej kompleksowy, zapewniając większą elastyczność w przenoszeniu zasobów tam, gdzie są potrzebne w miarę rozwoju sytuacji międzynarodowej. Niniejszy wniosek przewiduje jako datę rozpoczęcia stosowania 1 stycznia 2021 r. i jest przedstawiany Unii składającej się z 27 państw członkowskich, zgodnie z notyfikacją o zamiarze wystąpienia z Unii Europejskiej i Euratomu przekazaną przez Zjednoczone Królestwo na podstawie art. 50 Traktatu o Unii Europejskiej, otrzymaną przez Radę Europejską w dniu 29 marca 2017 r. •Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki Niniejszy wniosek zapewnia ramy umożliwiające wdrożenie polityki w zakresie działań zewnętrznych i międzynarodowych zobowiązań. Do tych międzynarodowych zobowiązań należą Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, porozumienie klimatyczne z Paryża oraz Program działań z Addis Abeby, ramy z Sendai dotyczące ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych w latach 2015–2030 oraz rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2282 (2016 r.) w sprawie zachowania pokoju. W obrębie UE ramy polityczne obejmują przepisy Traktatu dotyczące działań zewnętrznych, które są szczegółowo określone w globalnej strategii na rzecz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE, nowym Europejskim konsensusie w sprawie rozwoju, odnowionym partnerstwie UE i Afryki oraz zmienionej europejskiej polityce sąsiedztwa, jak również w innych dokumentach. Rozporządzenie będzie również stanowić ramy dla wdrażania umowy zastępującej obecną umowę z Kotonu, która określa zasady stowarzyszenia i partnerstwa między członkami grupy państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku a Unią Europejską i jej państwami członkowskimi. •Spójność z innymi obszarami polityki Unii Podczas wdrażania niniejszego rozporządzenia zapewniona zostanie zgodność z innymi obszarami działań zewnętrznych Unii i jej innymi odnośnymi politykami, a także spójność polityk na rzecz rozwoju. Zgodnie z agendą 2030 oznacza to uwzględnienie oddziaływania wszystkich polityk na zrównoważony rozwój na wszystkich szczeblach – na szczeblu krajowym, w obrębie UE, w innych krajach i na szczeblu globalnym. Ponadto należy dążyć do synergii z działaniami prowadzonymi w ramach innych programów UE, aby zmaksymalizować wpływ połączonych działań. Interakcje i komplementarność z tymi programami powinny umożliwić zwiększenie wpływu Unii. Działania finansowane w ramach niniejszego wniosku powinny być spójne z działaniami prowadzonymi w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej III, decyzji w sprawie krajów i terytoriów zamorskich, Europejskiego Instrumentu na rzecz Bezpieczeństwa Jądrowego w celu uzupełnienia działań realizowanych w ramach Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej na podstawie Traktatu Euratom, wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa oraz nowo zaproponowanego Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju, który jest finansowany poza budżetem UE. Pomoc humanitarna określona w art. 214 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej nie będzie finansowana na podstawie niniejszego wniosku; działania z zakresu pomocy humanitarnej będą dalej finansowane na podstawie rozporządzenia dotyczącego pomocy humanitarnej. Gwarancja na działania zewnętrzne, finansowana na podstawie niniejszego rozporządzenia i w ramach IPA III, obejmie również tworzenie rezerw na pokrycie pomocy makrofinansowej służącej zaradzeniu kryzysom w bilansie płatniczym odpowiednich krajów. Rezerwa w ramach gwarancji na działania zewnętrzne na pokrycie pomocy makrofinansowej powinna być odpowiednia do zaradzenia wyzwaniom politycznym i niestabilności gospodarczej w tych krajach, w oparciu o punkt odniesienia w postaci rocznej wielkości pożyczek uzgodnionej w przeglądzie średnioterminowym wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020. To wsparcie nieprogramowalne powinno zapewnić komplementarność w stosunku do innych rodzajów pomocy przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu. Finansowanie z rozporządzenia powinno być również wykorzystywane do finansowania działań związanych z mobilnością edukacyjną do państw trzecich, z nich lub między nimi w ramach programu Erasmus, jak również do współpracy i dialogu politycznego z tymi państwami, w sposób zgodny z rozporządzeniem w sprawie programu Erasmus. 2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ •Podstawa prawna Podstawą niniejszego wniosku są art. 209, 212 oraz 322 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Jest on prezentowany przez Komisję zgodnie z procedurą określoną w art. 294 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Część piąta, tytuł III, rozdziały 1 i 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej określa ramy prawne współpracy z krajami i regionami partnerskimi. •Pomocniczość Dzięki wielu czynnikom UE jest w wyjątkowej sytuacji, która umożliwia jej świadczenie pomocy zewnętrznej. Status podmiotu ponadnarodowego zapewnia jej wpływ polityczny i stałe oddziaływanie. Unia jest obecna na arenie międzynarodowej przez swoje delegatury, dzięki czemu posiada szeroką sieć informacyjną co do sytuacji w krajach na całym świecie. UE jest również stroną większości procesów wielostronnych mających na celu sprostanie globalnym wyzwaniom. Zapewnia jej to stały dostęp do informacji dotyczących nowych potrzeb i problemów, a co za tym idzie możliwość odpowiedniej realokacji zasobów. Komplementarność działań UE i działań prowadzonych przez państwa członkowskie jest coraz większa. Powoduje to wzmocnienie dialogu i współpracy z krajami partnerskimi, która jest coraz częściej realizowana przez wspólne programowanie z państwami członkowskimi. UE ma również możliwość uzupełnienia działań prowadzonych przez państwa członkowskie w ramach radzenia sobie z potencjalnie niebezpiecznymi sytuacjami lub w przypadku szczególnie kosztownych interwencji. W niektórych obszarach, gdzie państwa członkowskie nie podejmują działań, UE pozostaje głównym lub czasem jedynym podmiotem podejmującym interwencję. Jest tak na przykład w przypadku delikatnych kwestii takich jak obrona praw człowieka i unijne misje obserwacji wyborów. UE ma możliwość nawiązania dialogu i współpracy z organizacjami międzynarodowymi i regionalnymi, na przykład z grupą państw AKP i państwami Unii Afrykańskiej. UE może wnieść wartość dodaną, która wynika z wielkości środków przekazywanych w ramach jej instrumentów, z jej stosunkowo elastycznych trybów zarządzania oraz z przewidywalności zasobów w okresie objętym wieloletnimi ramami finansowymi.

UE dysponuje znaczną wiedzą fachową w niektórych dziedzinach wynikającą z samej historii Europy (np. integracja regionalna i przemiany demokratyczne) oraz ze skutecznej polityki (np. wiedza fachowa w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego uzyskana dzięki wspólnej polityce rolnej i wspólnej polityce rybołówstwa oraz normom technicznym jednolitego rynku). UE cieszy się uznaną reputacją międzynarodową jako podmiot działający na rzecz pokoju i zapobiegania konfliktom oraz aktywny orędownik wolnych wyborów i praw człowieka. •Proporcjonalność Zgodnie z zasadą proporcjonalności proponowane rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia jego celów. •Wybór instrumentu Zgodnie z art. 209 i 212 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w których ustanowiono zwykłą procedurę ustawodawczą stosowaną przy przyjmowaniu środków mających na celu wdrażanie współpracy z państwami trzecimi, niniejszy wniosek ma formę rozporządzenia w celu zapewnienia jego jednolitego stosowania, a także zapewnienia, aby był wiążący w całości i bezpośrednio stosowany. 3.WYNIKI OCEN RETROSPEKTYWNYCH, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW •Oceny retrospektywne / oceny adekwatności obowiązującego prawodawstwa W przyjętym przez Komisję sprawozdaniu z przeglądu śródokresowego dotyczącym dziesięciu spośród instrumentów finansowania zewnętrznego, a także w sprawozdaniu z oceny ex post dotyczącym pomocy makrofinansowej oraz w przeglądzie śródokresowym dotyczącym upoważnienia EBI do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich stwierdzono, że te instrumenty finansowania zewnętrznego zasadniczo spełniają swoje zadanie oraz że pojawiają się pozytywne tendencje w odniesieniu do osiągania celów. Jak wynika ze sprawozdań, należy przeznaczyć więcej środków na instrumenty finansowania zewnętrznego, ponieważ te zostały już wykorzystane do finansowych granic możliwości. Instrumenty określają zakres, cele i procedury wdrażania polityki. W sprawozdaniu z przeglądu śródokresowego wykazano, że w związku z ich prorozwojowym charakterem instrumenty te obejmują większość potrzeb i celów działań zewnętrznych UE. Skorzystałyby one na lepszym odzwierciedleniu wielu zmian, takich jak: nowe ramy polityki, w tym powszechny zakres agendy 2030, kryzys migracyjny/uchodźczy oraz zewnętrzne oddziaływanie polityki wewnętrznej. Ponadto należy poświęcić większą uwagę powiązaniom między rozwojem a bezpieczeństwem oraz rozważyć, jaki powinien być ogólny poziom ambicji w odniesieniu do działań zewnętrznych dotyczących pokoju i bezpieczeństwa. Wprowadzenie zasady zniesienia preferencji zawartej w pewnych instrumentach (tj. Instrumencie Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju) pozostawiło lukę w zdolności UE do współpracy z krajami o wyższym średnim dochodzie w ramach dwustronnej współpracy. Ponieważ niektóre sytuacje w tych krajach mogą wymagać takiego wsparcia (np. sytuacja pokryzysowa), uznano, że UE powinna, zgodnie z nowym Europejskim konsensusem w sprawie rozwoju, znaleźć innowacyjne sposoby współpracy z bardziej zaawansowanymi gospodarczo krajami rozwijającymi się i partnerami strategicznymi, zgodnie z powszechnym zakresem agendy 2030. Promowanie wartości podstawowych i praw człowieka stanowi kluczowy element omawianych instrumentów. W niektórych krajach wystąpiły jednak trudności w promowaniu i dalszej realizacji tej agendy, a w wielu krajach organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają coraz mniejsze pole działania. Sytuacja ta utrudnia prowadzenie prac w tych dziedzinach i zwraca uwagę na napięcia pomiędzy promowaniem programu praw człowieka a priorytetowymi interesami partnerów. W obecnym kontekście licznych kryzysów i konfliktów UE musi być w stanie szybko reagować na zmieniające się warunki. W przypadku niektórych instrumentów możliwość reakcji została jednak utrudniona przez brak elastyczności finansowej. Kiedy pojawiły się nowe kwestie priorytetowe, takie jak kryzys migracyjny/uchodźczy, napotkano problemy związane z realokacją środków w ramach instrumentów finansowanych z budżetu, ponieważ duże kwoty były zamrożone w długoterminowych programach, co nie pozwalało na zapewnienie wystarczającego marginesu nieprzydzielonych środków. Jak to zostało stwierdzone w sprawozdaniu z przeglądu śródokresowego, należy zwiększyć elastyczność. Potrzebna jest spójność między częściami składowymi instrumentu, spójność między różnymi instrumentami oraz spójność z darczyńcami. Ogólnie w sprawozdaniu z przeglądu śródokresowego odnotowano różne ustalenia dotyczące spójności. W odniesieniu do spójności w ramach instrumentów ustalenia były zadowalające. Odnotowano pewien poziom spójności między instrumentami, ale wielość programów prowadziła czasem do nakładania się na siebie działań, w szczególności w przypadku kompleksowej współpracy z bardziej zaawansowanymi państwami rozwijającymi się. Dodatkowo zależność między podejściem geograficznym a tematycznym skutkowała czasem brakiem konsekwencji na poziomie krajowym. Zgodnie z informacjami zwrotnymi przekazanymi przez delegatury UE, napotkały one utrudnienia w zarządzaniu i wykorzystaniu komplementarności między instrumentami i tworzeniu synergii między nimi. Ogólnie uznano, że UE nie wykorzystuje możliwości w zakresie skoordynowanych strategii dla danego państwa/regionu. W odniesieniu do spójności z państwami członkowskimi przegląd wykazał, że istnieje potencjał do dalszego wzmocnienia wspólnego programowania. W pewnych przypadkach wymagałoby to jednak większego zaangażowania zarówno ze strony rządów krajów partnerskich, jak i państw członkowskich. W sprawozdaniu z przeglądu śródokresowego wskazano pojawiające się pozytywne tendencje w odniesieniu do realizacji celów. Odnotowano jednak trudności w ocenie stopnia realizacji tych ostatnich. Często informacje o systemach monitorowania wymienionych w instrumentach były ograniczone. Brakowało danych (w tym dotyczących wartości bazowej) umożliwiających dokonanie oceny, czy instrumenty są na dobrej drodze do osiągnięcia części celów (w szczególności tych najbardziej ogólnych). Brakowało również zrozumienia, że wiele czynników zewnętrznych (np. polityka kraju partnerskiego i innych darczyńców) ma wpływ na realizację celów. Pod względem włączania priorytetów UE w główny nurt działań odnotowano znaczne postępy w ramach istniejących instrumentów związanych ze zmianą klimatu, jednak należy podjąć dalsze działania, aby stawić czoła pozostałym wyzwaniom środowiskowym, takim jak utrata różnorodności biologicznej i wyczerpywanie się zasobów naturalnych. Prace nad uwzględnieniem kwestii związanych z prawami człowieka, w tym równouprawnienia płci i wzmocnienia pozycji kobiet, uznano w większości przypadków za niezakończone, wobec wykazywania niekiedy przez rządy krajów partnerskich braku zainteresowania lub oporu w tych obszarach. Chociaż ogólną wydajność organizacyjną oceniono jako odpowiednią, niektóre strony uznały, że wdrażanie niektórych instrumentów było uciążliwe z administracyjnego punktu widzenia. Pod względem oddziaływania udało się w ramach planu inwestycji zewnętrznych przyciągnąć znaczne inwestycje prywatne na rzecz wykonalnych propozycji działalności gospodarczej opracowanych tak, aby odpowiadały na potrzeby zrównoważonego rozwoju, przy ograniczonych funduszach publicznych. Gwarancja Europejskiego Funduszu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju przyczynia się do zwiększenia inwestycji niezbędnych w krajach partnerskich, w tym na obszarach i w sektorach wysokiego ryzyka; odnotowała ona obiecujący początek. Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Plus (EFZR+) i gwarancja na działania zewnętrzne powinny dalej opierać się na tych pozytywnych doświadczeniach. •Konsultacje z zainteresowanymi stronami

Podczas przygotowywania dokumentów oceny, które posłużyły do sporządzenia sprawozdania z przeglądu śródokresowego, odbyły się trzy rodzaje konsultacji z zainteresowanymi stronami. Osoby odpowiedzialne za dokonanie oceny przeprowadziły około tysiąca ustrukturyzowanych i częściowo ustrukturyzowanych wywiadów z urzędnikami UE i przedstawicielami instytucji unijnych, państw członkowskich i krajów partnerskich. Odbyło się kilka warsztatów technicznych mających na celu zaprezentowanie i omówienie projektów oceny z udziałem Parlamentu Europejskiego, grup roboczych Rady, komitetów państw członkowskich oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego i lokalnych władz. W 2017 r. przeprowadzono otwarte konsultacje publiczne. Miały one na celu zebranie od zainteresowanych stron informacji zwrotnych dotyczących ustaleń zawartych w ocenie instrumentów oraz przyszłych instrumentów finansowania zewnętrznego po roku 2020. Poniżej podsumowano najważniejsze wnioski z opinii zainteresowanych stron biorących udział w konsultacjach. Elastyczność: Zainteresowane strony zgodziły się, że nowe instrumenty finansowe powinny być bardziej elastyczne pod względem reagowania na nieprzewidziane trudności i kryzysy. W szczególności podkreślono konieczność ułatwienia przenoszenia funduszy w ramach regionów i sposobów udzielania pomocy. Podkreślono też jednak fakt, że zwiększenie elastyczności nie powinno odbywać się kosztem mniejszej przewidywalności, osłabionej odpowiedzialności krajowej, ani mniejszej koncentracji na osiągnięciu długoterminowych celów w zakresie rozwoju. Z myślą o zapewnieniu elastyczności i przewidywalności niektórzy respondenci opowiadali się za utworzeniem wystarczających rezerw. Spójność: Zainteresowane strony uznały za niezbędne zapewnienie większej spójności między polityką wewnętrzną i zewnętrzna UE, a także między samymi instrumentami finansowania zewnętrznego. Niektórzy podkreślali konieczność wzmocnienia komplementarności i synergii między instrumentami geograficznymi i tematycznymi. Zdaniem innych cele zrównoważonego rozwoju zapewniają najodpowiedniejszą podstawę dla zwiększenia spójności między polityką wewnętrzną i zewnętrzną. Większość stron zalecała, aby UE przyjęła wiodącą rolę w dążeniu do poprawy komplementarności między różnymi stronami zainteresowanymi, zarówno w UE, jak i poza jej granicami. Niektórzy respondenci podkreślali ryzyko powielania działań w przypadku finansowania tych samych celów polityki w ramach wielu instrumentów. Respondenci wezwali też do wyraźnego rozgraniczenia instrumentów, podkreślając jednocześnie potrzebę zapewnienia, aby programy geograficzne i tematyczne wykorzystywały międzysektorową synergię i powiązania między nimi. Komplementarność: W odniesieniu do struktury przyszłych instrumentów zainteresowane strony przyznały, że połączenie programów geograficznych i tematycznych przynosi pozytywne efekty. Podkreśliły one fakt, że wartość geograficznie ustrukturyzowanych instrumentów tkwi w ich zdolności stosownego uwzględnienia szczególnych potrzeb krajów partnerskich. Jest to bardzo ważne, biorąc pod uwagę zróżnicowanie wyzwań i potrzeb w tych krajach. Zainteresowane strony doceniły również globalne, ukierunkowane interwencje oferowane przez instrumenty takie jak Instrument Partnerstwa i Instrument na rzecz Przyczyniania się do Stabilności i Pokoju. Uproszczenie: Zdecydowanie wezwano UE do dalszego uproszczenia ogólnej struktury instrumentów. UE powinna również kontynuować działania mające na celu uproszczenie uciążliwych procedur administracyjnych i finansowych. Społeczeństwo obywatelskie i władze lokalne podkreśliły, że stosowane obecnie procedury i przepisy w znaczący sposób wpływają na możliwości większego zaangażowania się we współpracę na rzecz rozwoju. Dźwignia: zainteresowane strony zgodziły się, że innowacyjne instrumenty finansowe mogą odgrywać ważną rolę w zwiększaniu publicznego i prywatnego finansowania pomocy zewnętrznej UE. Pozytywne ustalenia dotyczące efektu dźwigni i dodatkowości finansowej tych instrumentów w najnowszej ocenie instrumentów łączonych uznaje się za zachęcające. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego wyraziły jednak obawy, że priorytety sektora prywatnego będą nadrzędne wobec działań na rzecz ograniczenia ubóstwa w krajach partnerskich. Niniejszy wniosek stanowi odpowiedź na większość obaw wyrażonych przez zainteresowane strony. •Wiedza ekspertów zewnętrznych Sprawozdanie z przeglądu śródokresowego i towarzyszące mu dokumenty robocze służb Komisji były w dużej mierze oparte na zestawie niezależnych sprawozdań z oceny przygotowanych między 2016 r. a 2017 r. (każda ocena dotycząca innego instrumentu). Jednocześnie na podstawie najważniejszych wniosków i przesłania wynikających z rzeczonego zestawu, zlecone zostało sporządzenie niezależnego sprawozdania dotyczącego instrumentów działań zewnętrznych ujętych w sprawozdaniu z przeglądu śródokresowego. Poza tymi najnowszymi sprawozdaniami wzajemna ocena współpracy na rzecz rozwoju UE przeprowadzona przez Komitet Pomocy Rozwojowej OECD w 2012 r. zawierała zalecenia dotyczące struktury, przepisów i procedur instrumentów finansowania zewnętrznego UE. OECD wezwała na przykład UE do dalszego uproszczenia i modernizacji współpracy przez zmniejszenie liczby pozycji budżetowych, ujednolicenie zasad dotyczących Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju oraz Europejskiego Funduszu Rozwoju, usprawnienie procedur zatwierdzania oraz poprawę spójności między programami regionalnymi i tematycznymi. Zwrócono się do UE o zwiększenie skuteczności, terminowości i elastyczności zarówno na poziomie programów, jak i w ramach zestawu instrumentów. Jeżeli chodzi o elastyczność, apelowano o nią w szczególności w sytuacjach niestabilnych i kryzysowych, w których OECD odnotowała szerokie pole do doskonalenia. •Ocena skutków W 2018 r. Komisja przeprowadziła ocenę skutków obejmującą działania zewnętrzne w ramach działu „Globalny wymiar Europy” zawartego w wieloletnich ramach finansowych na lata 2014–2020, koncentrując się na głównych zmianach proponowanych w zakresie działań zewnętrznych, w tym na połączeniu kilku instrumentów w jeden szeroki instrument oraz na włączeniu działań finansowanych obecnie z Europejskiego Funduszu Rozwoju do budżetu UE. Na podstawie analizy stwierdzono, że korzyści wynikające z zaprzestania finansowania działań na rzecz rozwoju za pośrednictwem Europejskiego Funduszu Rozwoju poza budżetem UE przewyższyłyby wady, o ile spełnione byłyby pewne warunki wstępne, takie jak: –utrzymanie kwoty przydzielonej na działania zewnętrzne na poziomie wyższym lub równym sumie EFR i wszystkich pozostałych instrumentów finansowania zewnętrznego, –przeniesienie w możliwym zakresie mechanizmów elastyczności EFR na budżet UE, oraz –kontynuacja za pośrednictwem operacji wojskowych finansowanych z Instrumentu na rzecz Pokoju w Afryce w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju za pośrednictwem innego mechanizmu pozabudżetowego – Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju, objętego odrębnym wnioskiem. Z oceny skutków wynika też, że większość instrumentów, poza tymi o bardzo specyficznym charakterze jak pomoc humanitarna z jej zasadą neutralności, można by połączyć w jeden instrument. Takimi instrumentami są: wspólne rozporządzenie wykonawcze, Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju, Europejski Fundusz Rozwoju, Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju, upoważnienie EBI do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich, Europejski Instrument Sąsiedztwa, Europejski Instrument na rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka, Fundusz Gwarancyjny, Instrument na rzecz Przyczyniania się do Stabilności i Pokoju oraz Instrument Partnerstwa. Wśród instrumentów, które powinny pozostać oddzielone, są: Instrument Pomocy Przedakcesyjnej, pomoc humanitarna; wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa; kraje i terytoria zamorskie z uwzględnieniem Grenlandii; Unijny Mechanizm Ochrony Ludności; program „Wolontariusze pomocy UE”, wsparcie dla społeczności Turków cypryjskich; rezerwa na pomoc nadzwyczajną; oraz nowy Europejski Instrument na rzecz Pokoju.

Zgodnie z tym, co stwierdziła Komisja, i zgodnie z informacjami zwrotnymi otrzymanymi od partnerów podczas otwartych konsultacji publicznych, obecna struktura instrumentów finansowania zewnętrznego jest zbyt złożona. Połączenie wielu instrumentów w jeden szeroki instrument zapewniłoby możliwość racjonalizacji ich systemów zarządzania i nadzoru, a tym samym zmniejszenie obciążenia administracyjnego nałożonego na zainteresowane strony. Wdrożenie uproszczonego systemu nadzoru umożliwiłoby właściwym instytucjom lepsze, bardziej kompleksowe spojrzenie na wydatki zewnętrzne UE. Szeroki instrument zapewniłby bardziej kompleksowe pod względem geograficznym i tematycznym podejście, ułatwiając tym samym wdrożenie różnych polityk na poziomie transregionalnym, wielosektorowym i globalnym. Dzięki połączeniu kilku instrumentów UE mogłaby ułatwić synergię oraz podejmowanie spójnych działań, przełamując schematyczne podejścia tematyczne i geograficzne. Pozwoliłoby to wyeliminować nakładanie się działań, w szczególności między obecnym Instrumentem Partnerstwa a Instrumentem Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju, w odniesieniu do współpracy z bardziej zaawansowanymi państwami rozwijającymi się, a także między programami geograficznymi i tematycznymi (tj. między programami geograficznymi w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju i programami tematycznymi w ramach Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju). W dniu 25 kwietnia 2018 r. Rada ds. Kontroli Regulacyjnej przeanalizowała ocenę skutków i wydała pozytywną opinię z zastrzeżeniami przy założeniu, że ocena powinna zostać skorygowana w sposób uwzględniający zalecenia Rady w pewnych sprawach. W rezultacie ocena została zmieniona w celu: –dostarczenia dodatkowych informacji na temat struktury zarządzania nowym instrumentem, w tym informacji na temat procedur podejmowania decyzji; –dalszego wyjaśnienia kilku kwestii związanych z finansowaniem, w tym dotyczących wartości bazowej puli środków finansowych, koncentracji tematycznej dla regionów i obszarów tematycznych oraz klucza do ustalenia wkładu państw członkowskich do Europejskiego Funduszu Rozwoju; oraz –wypracowania sposobu funkcjonowania przyszłych systemów monitorowania i oceny. Opinia Rady i wynikające z niej zmiany wprowadzone do oceny skutków są szczegółowo opisane w załączniku 1 do oceny skutków. •Uproszczenie Priorytetem Komisji w odniesieniu do wieloletnich ram finansowych jest uproszczenie ich otoczenia regulacyjnego. Połączenie wielu instrumentów w jeden szeroki instrument umożliwi racjonalizację ich systemów zarządzania i nadzoru, tym samym zmniejszając obciążenie administracyjne nałożone na instytucje UE i państwa członkowskie. Zamiast skupiać się na dużej liczbie procesów programowania debaty dotyczyłyby w większym stopniu celów politycznych i współpracy z partnerami zewnętrznymi. Ponadto działania, na które przyznano łączne finansowanie z różnych programów Unii, poddawane są audytowi tylko raz z uwzględnieniem wszystkich powiązanych programów i odpowiednich mających zastosowanie przepisów. Uproszczenie nie oznacza mniejszej kontroli czy rozliczalności. Równowaga międzyinstytucjonalna byłaby w pełni zachowana. Uprawnienia budżetowe i kontrolne Parlamentu Europejskiego zostałyby raczej rozszerzone przez włączenie działań obecnie finansowanych przez Europejski Fundusz Rozwoju do budżetu UE. Jeżeli chodzi o ujednolicenie przepisów, dzięki włączeniu przepisów wspólnego rozporządzenia wykonawczego ten nowy instrument będzie posiadać spójny zestaw przepisów w ramach wszystkich jego części składowych, a partnerzy i przedstawiciele ds. wdrożenia będą mogli go łatwiej zrozumieć. •Prawa podstawowe UE opiera się na silnym zaangażowaniu w propagowanie i ochronę praw podstawowych takich jak prawa człowieka, demokracja i rządy prawa. Unia aktywnie wspiera przestrzeganie tych praw i zasad w obrębie swojego terytorium, ale również w kontaktach z państwami trzecimi. Niniejsze proponowane rozporządzenie zastępuje istniejący Europejski Instrument na rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka w obszarze praw człowieka, podstawowych wolności i demokracji w państwach trzecich, oraz wspiera działania realizowane w państwach trzecich. Niniejszy wniosek jest także opracowany z myślą o wspieraniu społeczeństwa obywatelskiego jako skutecznej siły na rzecz reform politycznych i obrony praw człowieka. 4.WPŁYW NA BUDŻET W komunikacje z dnia 2 maja 2018 r. Komisja Europejska zaproponowała przyznanie kwoty 89,2 mld EUR (wg cen bieżących) na Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej na lata 2021–2027. 5.ELEMENTY FAKULTATYWNE •Wkład niniejszego rozporządzenia w zobowiązanie Unii do walki ze zmianą klimatu

W ramach zobowiązań zawartych w porozumieniu klimatycznym z Paryża oraz w celach zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych niniejsze rozporządzenie powinno przyczynić się do uwzględnienia działań w dziedzinie klimatu w polityce Unii. Walka ze zmianą klimatu należy do największych wyzwań, wobec których stoi świat; w dziedzinie tej istnieje pilna potrzeba działania interwencyjnego na szczeblu krajowym i międzynarodowym. W tym kontekście celem Unii jest przeznaczenie przynajmniej 25 % swojego budżetu na walkę ze zmianą klimatu. Aby przyczynić się do realizacji tego celu, oczekuje się, że w ramach niniejszego rozporządzenia 25 % całkowitej puli środków finansowych na działania zostanie przeznaczonych na cele klimatyczne. •Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania Komisja będzie regularnie monitorować podejmowane działania i dokonywać oceny postępów w realizacji celów. Zgodnie z ust. 22 i 23 Porozumienia międzyinstytucjonalnego z dnia 13 kwietnia 2016 r., w którym trzy instytucie potwierdziły, że oceny obowiązującego prawodawstwa i polityki powinny stanowić podstawę ocen skutków wariantów dalszych działań, Komisja przeprowadzi śródokresową i końcową ocenę. Oceny będą dotyczyły skutków Instrumentu i będą opierać się na odpowiednich wskaźnikach oraz analizie stopnia, w jakim Instrument może zostać uznany za ważny, skuteczny, wydajny, wnoszący wystarczającą wartość dodaną do UE i spójny z innymi obszarami polityki UE. Oceny będą obejmować wyciągnięte wnioski, umożliwiając identyfikację wszelkich problemów lub potencjału do dalszego wzmacniania działań lub poprawy wyników działań, aby pomóc zapewnić ich maksymalne oddziaływanie. Wyniki tych ocen wraz z załączonymi zastrzeżeniami zostaną przesłane Parlamentowi Europejskiemu i Radzie. Postępy będą monitorowane w oparciu o wskaźniki dostosowane do celów wniosku. Począwszy od 2022 r. Komisja będzie wysyłać Parlamentowi Europejskiemu i Radzie roczne sprawozdanie z realizacji celów niniejszego rozporządzenia. Oceny będą przeprowadzane w terminie pozwalającym na uwzględnienie ich wyników w procesie decyzyjnym. Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej powinien być poddany ocenie, kiedy dostępne będą wystarczające informacje na temat jego realizacji. •Zakres geograficzny i uczestnictwo państw trzecich Proponowane rozporządzenie ma zasięg ogólnoświatowy. Dlatego wiele różnych podmiotów z państw członkowskich i spoza Unii może posiadać dostęp do przewidzianych w nim funduszy lub może zostać partnerami w ich wdrażaniu. W odniesieniu do odbiorców funduszy spoza Unii podmioty z krajów i terytoriów rozwijających się, będące głównymi beneficjentami niniejszego rozporządzenia, spełniają kryteria kwalifikowalności do unijnego finansowania. Inne państwa trzecie również mogą się kwalifikować – pod warunkiem, że spełnią warunki określone w art. 24 niniejszego wniosku, zgodne z międzynarodowymi zobowiązaniami Unii w zakresie skuteczności pomocy, w szczególności zaleceniem OECD dotyczącym pomocy niewiązanej oraz forum wysokiego szczebla w Nairobi z 2016 r. Art. 24 stanowi, że co do zasady podmioty z rozwijających się państw trzecich mogą być odbiorcami funduszy w ramach niniejszego rozporządzenia jedynie na podstawie wzajemności dostępu do ich własnej pomocy rozwojowej, uznanej decyzją Komisji. Programy na rzecz stabilności i pokoju oraz demokracji i praw człowieka, a także działania szybkiego reagowania są otwarte dla podmiotów ze wszystkich państw w związku z interesem Unii polegającym na posiadaniu możliwie najszerszej oferty w świetle globalnego zakresu działań, trudnych okoliczności, w których świadczona jest pomoc, oraz potrzeby szybkiego reagowania. Organizacje międzynarodowe również spełniają kryteria kwalifikowalności. W odniesieniu do wyboru partnerów spoza Unii Komisja może również zdecydować o podjęciu współpracy z organizacjami międzynarodowymi, krajami partnerskimi lub podmiotami z innych państw trzecich w ramach zarządzania pośredniego dotyczącego realizacji danego szczególnego działania, kiedy jest to zgodne z interesem Unii i celami tego działania, a także zasadami i warunkami określonymi w rozporządzeniu finansowym. Wybór ten wymagałby decyzji Komisji. Ponadto państwa członkowskie i państwa trzecie mogą wnieść wkład w gwarancję na działania zewnętrzne, a zatem podmioty z tych państw mogłyby zostać potencjalnymi partnerami we wdrażaniu jej. W przypadku państw trzecich innych niż umawiające się strony Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym wkłady te wymagają wcześniejszej zgody Komisji. Warunki dotyczące takich wkładów powinny być określone w umowie między Komisją a państwem trzecim. •Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku TYTUŁ I: PRZEPISY OGÓLNE Przedmiot — w art. 1 określono instrument utworzony na mocy niniejszego rozporządzenia, będący jednym z programów UE w dziedzinie działań zewnętrznych. Definicje – w art. 2 zawarto definicje podstawowej terminologii stosowanej w rozporządzeniu. Cele – w art. 3 przedstawiono cel ogólny odnoszący się do wszystkich filarów instrumentu, a także cele szczegółowe. Zakres i struktura — w art. 4 opisano różne elementy instrumentu: geograficzny, tematyczny oraz szybkiego reagowania. Ustanowiono w nim zakres geograficzny i przedmiotowy każdego elementu i wyjaśniono relacje pomiędzy poszczególnymi elementami.

Element geograficzny składa się z programów geograficznych w państwach objętych polityką sąsiedztwa, w Afryce Subsaharyjskiej, w krajach Azji i Pacyfiku oraz w Amerykach i na Karaibach. Lista krajów objętych obszarem polityki sąsiedztwa jest podana w załączniku I. Służy ona jako podstawa do określania krajów leżących na obszarach przyległych. Pozostałe kraje należą do standardowych obszarów geograficznych. Zakres przedmiotowy programów geograficznych oraz obszary współpracy określono w załączniku II. Element tematyczny skoncentrowany jest na globalnych wyzwaniach, szczególnie poprzez dedykowane programy tematyczne dotyczące praw człowieka i demokracji, organizacji społeczeństwa obywatelskiego, stabilności i pokoju oraz globalnych wyzwań obejmujących kwestie takie jak zdrowie, edukacja, kobiety i dzieci, godna praca i ochrona socjalna, kultura, migracja, środowisko i zmiana klimatu, energia ze zrównoważonych źródeł, trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu, sektor prywatny oraz władze lokalne. Programy te stanowią uzupełnienie programów geograficznych i mają zasięg ogólnoświatowy. Zakres przedmiotowy programów tematycznych, szczególnie obszary interwencji, określono w załączniku III. Element szybkiego reagowania został opracowany z myślą o zdolności szybkiego reagowania w ramach zarządzania kryzysem, zapobiegania konfliktom i budowania pokoju, a także z myślą o wzmocnieniu odporności i łączeniu operacji humanitarnych z działaniami na rzecz rozwoju oraz o potrzebach i priorytetach działań w ramach polityki zagranicznej. Również ten element ma zasięg ogólnoświatowy. Obszary interwencji są określone w załączniku IV. W ramach tego elementu nie jest wymagane żadne programowanie; proces wdrożenia odbywa się w formie bezpośredniego przyjęcia nadzwyczajnych środków pomocy, planów działania i poszczególnych działań. Spójność, konsekwencja i komplementarność – w art. 5 wyjaśniono relacje między instrumentem a innymi instrumentami w ramach działań zewnętrznych, a także powiązania i spójność z programami wewnętrznymi UE. Budżet – w art. 6 przedstawiono ogólną pulę środków przeznaczonych na instrument, jak również szczegółowy podział ze względu na obszary geograficzne, programy tematyczne i działania w ramach szybkiego reagowania. Nawiązano w nim także do rezerwy na nowe wyzwania i priorytety, mogącej spowodować zwiększenie kwot, o których mowa w tym artykule. Ramy polityki — w art. 7 odniesiono się do ogólnych ram polityki w zakresie wdrażania instrumentu. Istniejące porozumienia, strategie, konkluzje, rezolucje i inne podobne dokumenty określają polityczną podstawę wdrożenia instrumentu. Zasady ogólne — w art. 8 wymieniono poszczególne zasady mające zastosowanie do całego instrumentu, takie jak zasada demokracji, rządów prawa oraz poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności, podejście do współpracy na rzecz rozwoju oparte na prawach człowieka, zasada współpracy, dialogu, partnerstwa, skuteczności pomocy rozwojowej, uwzględnienie kwestii klimatu, ochrona środowiska oraz równouprawnienie płci. W artykule tym podkreślono również potrzebę współpracy z państwami członkowskimi. Zawarto w nim też obowiązek informowania Parlamentu Europejskiego i regularnej wymiany informacji z Parlamentem, co umożliwiłoby Komisji i Parlamentowi Europejskiemu regularne prowadzenie rozmów na temat polityki i wdrażania instrumentu. Budowanie zdolności podmiotów wojskowych w celu wsparcia rozwoju i bezpieczeństwa służącego rozwojowi – celem art. 9 jest rozgraniczenie działań związanych z bezpieczeństwem, które mogą być finansowane z tego instrumentu, oraz działań, które nie mogą być finansowane z budżetu UE. TYTUŁ II – WDROŻENIE INSTRUMENTU W tytule II zawarto rozdziały związane z wdrażaniem instrumentu, w tym związane z wieloletnim programowaniem.

Rozdział I – „Programowanie” (art. 10–15) obejmuje poszczególne przepisy dotyczące programowania wieloletniego, w szczególności podejście ogólne, szczegółowe zasady dotyczące programów o określonym zasięgu geograficznym, treść dokumentów programowych dotyczących zarówno programów geograficznych, jak i tematycznych, a także procedurę ich przyjęcia. W art. 15 określono zasady funkcjonowania rezerwy na nowe wyzwania i priorytety. Rozdział II – „Szczegółowe przepisy dotyczące polityki sąsiedztwa” (art. 16–18) zawiera szczegółowe przepisy dotyczące obszaru geograficznego objętego polityką sąsiedztwa, w szczególności w odniesieniu do kryteriów przydziału, podejścia opartego na wynikach oraz współpracy transgranicznej. Rozdział III – „Plany działania, środki i metody wdrażania” (art. 19–25) zawiera przepisy uzupełniające rozporządzenie finansowe w związku ze szczególnym charakterem działań zewnętrznych. W art. 25 zawarto przepisy niezbędne do wprowadzenia mechanizmów elastyczności EFR. Rozdział IV – „EFZR+, gwarancje budżetowe i pomoc finansowa na rzecz państw trzecich” (art. 26–30) zakłada połączenie i zastąpienie istniejących przepisów dotyczących Europejskiego Funduszu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju, upoważnienia EBI do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich, a także Funduszu Gwarancyjnego dla działań zewnętrznych. Rozdział V – „Monitoring, sprawozdawczość i ocena” (art. 31–32) zawiera przepisy w zakresie wskaźników i ram dotyczących wyników, stosowanych podczas monitorowania i oceny działań zewnętrznych, a także przepisy dotyczące sprawozdań rocznych i końcowych sprawozdań z oceny. TYTUŁ III – POSTANOWIENIA KOŃCOWE Tytuł III (art. 33–41) odpowiada w dużej mierze przepisom dotyczącym programów polityki wewnętrznej w zakresie kwestii instytucjonalnych, informacji, komunikacji i promocji, uchylenia i wejścia w życie. Zawarto tu również odstępstwa od zasady eksponowania, postanowienia dotyczące Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych i przepisy dotyczące uczestnictwa państwa lub terytorium nieobjętego rozporządzeniem. Art. 34 tego tytułu obejmuje przekazanie uprawnień w odniesieniu do wskaźnika tworzenia rezerw (przekazanie uprawnień określone w art. 26 ust. 3), obszarów objętych współpracą i interwencją, o których mowa w załączniku II, załączniku III i załączniku IV (przekazanie uprawnień określone w art. 4 ust. 6), obszarów priorytetowych operacji w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Plus i zarządzania nim zawartych w załączniku V i VI (przekazanie uprawnień określone w art. 27 ust. 9), wskaźników, o których mowa w załączniku VII oraz ustanowienia ram monitorowania i oceny (przekazanie uprawnień określone w art. 31 ust. 9). Kolejna podstawowa kwestia dotyczy procedury komitetowej: w art. 35 ustanowiono Komitet ds. Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 182/2011. Komitet ten jest odpowiedzialny za wydawanie opinii na temat wieloletnich dokumentów programowych i na temat rocznego programu prac (planów działania i przyjętych środków). Do wniosku dołączono siedem załączników: - Załącznik I – Wykaz państw i terytoriów należących do obszaru objętego polityką sąsiedztwa - Załącznik II — Obszary współpracy w ramach programów o określonym zasięgu geograficznym - Załącznik III — Obszary interwencji w ramach programów tematycznych - Załącznik IV — Obszary interwencji w ramach działań szybkiego reagowania

- Załącznik V – Obszary priorytetowe operacji w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Plus - Załącznik VI – Zarządzanie Europejskim Funduszem na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Plus - Załącznik VII – Wykaz kluczowych wskaźników realizacji celów 2018/0243 (COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY ustanawiające Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 209, 212 i 322 ust. 1, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym, uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, uwzględniając opinię Komitetu Regionów, uwzględniając opinię Trybunału Obrachunkowego, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje: (1)Celem ogólnym programu „Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej” (dalej „Instrument”) powinno być umacnianie i propagowanie wartości i interesów unijnych na całym świecie, tak aby dążyć do realizacji celów i zasad działań zewnętrznych Unii określonych w art. 3 ust. 5, art. 8 i art. 21 Traktatu o Unii Europejskiej. (2)Zgodnie z art. 21 Traktatu o Unii Europejskiej Unia dąży do osiągnięcia spójności między poszczególnymi obszarami swoich działań zewnętrznych, a także między tymi a innymi politykami, a ponadto dąży do zapewnienia wysokiego poziomu współpracy we wszystkich dziedzinach stosunków międzynarodowych. Szeroka gama działań wspieranych na podstawie niniejszego rozporządzenia powinna przyczynić się do osiągnięcia celów określonych w rzeczonym artykule Traktatu. (3)Zgodnie z art. 8 Traktatu o Unii Europejskiej Unia rozwija szczególne stosunki z państwami z nią sąsiadującymi, dążąc do utworzenia przestrzeni dobrobytu i dobrego sąsiedztwa opartej na wartościach Unii i charakteryzującej się bliskimi i pokojowymi stosunkami opartymi na współpracy. Niniejsze rozporządzenie powinno przyczynić się do osiągnięcia tego celu. (4)Głównym celem unijnej polityki rozwoju, określonym w art. 208 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, jest zmniejszenie, a docelowo, likwidacja ubóstwa. Polityka Unii w zakresie współpracy na rzecz rozwoju przyczynia się również do osiągnięcia celów działań zewnętrznych Unii, w szczególności polegających na wspieraniu trwałego rozwoju gospodarczego, społecznego i środowiskowego krajów rozwijających się, przyjmując za nadrzędny cel likwidację ubóstwa, jak przewidziano w art. 21 ust. 2 lit. d) Traktatu o Unii Europejskiej.

(5)Unia zapewnia spójność polityki na rzecz rozwoju zgodnie z wymogiem określonym w art. 208 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Unia powinna uwzględniać cele współpracy na rzecz rozwoju w politykach, które mogą wpływać na kraje rozwijające się, co będzie stanowiło najważniejszy element strategii na rzecz osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju określonych w Agendzie na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 („agenda 2030”) przyjętej przez Organizację Narodów Zjednoczonych we wrześniu 2015 r. Zapewnienie spójności polityki na rzecz zrównoważonego rozwoju, zapisane w agendzie 2030, wymaga uwzględnienia oddziaływania wszystkich polityk na zrównoważony rozwój na wszystkich szczeblach – na szczeblu krajowym, w obrębie UE, w innych krajach i na szczeblu globalnym. (6)W ramach Instrumentu przewidziano działania wspomagające realizację tych celów i polityki działań zewnętrznych, opierając się także na działaniach wcześniej wspieranych na mocy rozporządzenia (UE) nr 233/2014; Umowy wewnętrznej i rozporządzenia wykonawczego w sprawie 11. Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR); rozporządzenia (UE) nr 232/2014, rozporządzenia (UE) nr 230/2014, rozporządzenia (UE) nr 235/2014, rozporządzenia (UE) nr 234/2014, rozporządzenia (Euratom) nr 237/2014 rozporządzenia (UE) nr 236/2014, decyzji nr 466/2014/UE; rozporządzenia (WE, Euratom) nr 480/2009 oraz rozporządzenia (UE) 2017/1601. (7)Światowym kontekstem działań jest dążenie do ustanowienia opartego na określonych zasadach porządku światowego, w którym multilateralizm stanowi kluczową zasadę, a którego elementem centralnym jest Organizacja Narodów Zjednoczonych. Agenda 2030 i porozumienie klimatyczne z Paryża oraz Program działań z Addis Abeby są odpowiedzią wspólnoty międzynarodowej na globalne wyzwania i tendencje związane ze zrównoważonym rozwojem. Agenda 2030, której centralnym elementem są cele zrównoważonego rozwoju, stanowi ramy dla przemian mających na celu eliminację ubóstwa i osiągnięcie zrównoważonego rozwoju w skali globalnej. Ma ona uniwersalny zasięg i zapewnia kompleksowe wspólne ramy działań mające zastosowanie do Unii, jej państw członkowskich i partnerów. Zapewnia ona równowagę między gospodarczymi, społecznymi i ekologicznymi aspektami trwałego rozwoju i uznaje zasadnicze znaczenie wzajemnych powiązań między celami ogólnymi i szczegółowymi. Agenda 2030 dąży do tego, by nikogo nie pozostawić bez pomocy. Realizacja agendy 2030 będzie ściśle skoordynowana z wdrażaniem innych odnośnych międzynarodowych zobowiązań Unii. W ramach działań podjętych na mocy niniejszego rozporządzenia należy zwrócić szczególną uwagę na wzajemne powiązania między celami zrównoważonego rozwoju oraz na zintegrowane działania, które mogą przynieść dodatkowe korzyści i w spójny sposób posłużyć wielu celom. (8)Wdrożenie niniejszego rozporządzenia powinno odbywać się z uwzględnieniem pięciu priorytetów ustanowionych w globalnej strategii na rzecz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii Europejskiej („globalna strategia”) przedstawionej w dniu 19 czerwca 2016 r., która stanowi wizję Unii i ramy dla zjednoczonego i odpowiedzialnego zaangażowania w partnerstwo z innymi w celu wspierania jej wartości i interesów. Unia powinna zachęcać do zawierania partnerstw, upowszechniać dialog merytoryczny oraz wspólne podejście do wyzwań ogólnoświatowych. Działania Unii powinny być ukierunkowane na wspieranie jej interesów i wartości we wszystkich aspektach, w tym na utrzymywanie pokoju, zapobieganie konfliktom, umacnianie bezpieczeństwa międzynarodowego, zwalczanie podstawowych przyczyn nielegalnej migracji, niesienie pomocy narodom, krajom i regionom dotkniętym klęskami żywiołowymi lub katastrofami spowodowanymi przez człowieka, wspieranie polityki handlowej, dyplomacji gospodarczej i współpracy gospodarczej, propagowanie rozwiązań i technologii cyfrowych oraz upowszechnianie międzynarodowego wymiaru polityk Unii. Wspierając swoje interesy Unia powinna stosować się do zasad poszanowania wysokich standardów społecznych i środowiskowych, rządów prawa, prawa międzynarodowego i praw człowieka, jednocześnie promując te zasady. (9)Nowy Europejski konsensus w sprawie rozwoju („konsensus”) podpisany w dniu 7 czerwca 2017 r. zapewnia ramy wspólnego podejścia do współpracy na rzecz rozwoju między Unią a jej państwami członkowskimi w celu wdrożenia agendy 2030 i Programu działań z Addis Abeby. Eliminacja ubóstwa, zwalczanie dyskryminacji i nierówności, niepomijanie nikogo i wzmacnianie odporności stanowią trzon polityki współpracy na rzecz rozwoju. (10)Z myślą o wdrożeniu nowych ram międzynarodowych ustanowionych na mocy agendy 2030, globalnej strategii i konsensusu celem niniejszego rozporządzenia powinno być zwiększenie spójności i zapewnienie skuteczności działań zewnętrznych Unii przez skoncentrowanie jej wysiłków z wykorzystaniem sprawnego instrumentu na realizacji poszczególnych polityk w zakresie działań zewnętrznych. (11)Zgodnie z globalną strategią i ramami z Sendai dotyczącymi ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych w latach 2015–2030 przyjętymi w dniu 18 marca 2015 r. należy uznać potrzebę odejścia od reagowania kryzysowego i działań zmierzających do wyjścia z kryzysu na rzecz bardziej strukturalnego, długoterminowego podejścia, które pozwala skuteczniej przeciwdziałać sytuacjom niestabilności, klęskom żywiołowym i katastrofom spowodowanym przez człowieka i przedłużającym się sytuacjom kryzysowym. Należy zwiększyć nacisk na zmniejszenie, zapobieganie i ograniczenie ryzyka oraz gotowość, a w odniesieniu do tych kwestii stosować podejście zbiorowe. Konieczne są też dalsze wysiłki na rzecz wzmocnienia szybkiej reakcji i zapewnienia trwałej poprawy sytuacji. Niniejsze rozporządzenie powinno zatem przyczynić się do wzmocnienia odporności i połączenia operacji humanitarnych z działaniami na rzecz rozwoju dzięki działaniom szybkiego reagowania. (12)Zgodnie z międzynarodowymi zobowiązaniami Unii dotyczącymi skuteczności pomocy rozwojowej przyjętymi w Pusanie w 2011 r., odnowionymi na forum wysokiego szczebla w Nairobi w 2016 r. i przywołanymi w konsensusie, w ramach unijnej współpracy na rzecz rozwoju należy stosować zasady skuteczności pomocy rozwojowej, mianowicie odpowiedzialność krajów rozwijających się za priorytety w dziedzinie rozwoju, skoncentrowanie się na rezultatach, integracyjne partnerstwa na rzecz rozwoju, przejrzystość i rozliczalność. (13)Zgodnie z celami zrównoważonego rozwoju niniejsze rozporządzenie powinno przyczynić się do osiągnięcia konkretnych rezultatów obejmujących efekty, wyniki i wpływ w krajach partnerskich korzystających z zewnętrznej pomocy finansowej Unii. W szczególności, jak uzgodniono w konsensusie, oczekuje się, że działania w ramach niniejszego rozporządzenia wniosą wkład wynoszący 20 % oficjalnej pomocy rozwojowej finansowanej na podstawie niniejszego rozporządzenia na rzecz włączenia społecznego i rozwoju społecznego, w tym równouprawnienia płci i wzmocnienia pozycji kobiet. (14)Jeżeli jest to możliwe i stosowne, rezultaty działań zewnętrznych Unii należy monitorować i oceniać na podstawie uprzednio zdefiniowanych, przejrzystych, właściwych dla danego państwa i mierzalnych wskaźników, dostosowanych do specyfiki i celów Instrumentu oraz w oparciu o ramy dotyczące wyników stosowane w kraju partnerskim. (15)Niniejsze rozporządzenie powinno przyczyniać się do wspólnego celu Unii, jakim jest zapewnienie 0,7 % dochodu narodowego brutto jako oficjalnej pomocy rozwojowej w ramach czasowych agendy 2030. W tym względzie przynajmniej 92 % puli środków finansowych utworzonej na mocy niniejszego rozporządzenia powinno być przeznaczonych na działania opracowane w taki sposób, aby spełniały kryteria oficjalnej pomocy rozwojowej ustanowione przez Komitet Pomocy Rozwojowej Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju. (16)W celu zapewnienia, aby środki były skierowane tam, gdzie są najbardziej potrzebne, w szczególności do krajów najsłabiej rozwiniętych oraz państw znajdujących się w sytuacji niestabilności i konfliktu, niniejsze rozporządzenie powinno przyczyniać się do realizacji wspólnego celu końcowego, jakim jest osiągnięcie poziomu przekazywania krajom najsłabiej rozwiniętym oficjalnej pomocy rozwojowej w wysokości 0,20 % dochodu narodowego brutto Unii w okresie obowiązywania agendy 2030. (17)Niniejsze rozporządzenie powinno uwzględniać potrzebę koncentracji na strategicznych priorytetach, zarówno pod względem geograficznym – państwa objęte polityką sąsiedztwa i państwa Afryki, a także państwa w sytuacji niestabilności i będące w potrzebie, jak i pod względem tematycznym – bezpieczeństwo, migracja, zmiana klimatu i prawa człowieka. (18)Niniejsze rozporządzenie powinno wspierać wdrażanie zmienionej w 2015 r. europejskiej polityki sąsiedztwa oraz wdrażanie ram współpracy regionalnej, takich jak współpraca transgraniczna i zewnętrzne aspekty odnośnych strategii i polityk makroregionalnych oraz strategii na rzecz basenu morskiego. Wszystkie te inicjatywy zapewniają ramy polityki ukierunkowanej na zacieśnienie stosunków z krajami partnerskimi oraz stosunków między tymi krajami, w oparciu o zasady wzajemnej rozliczalności, współodpowiedzialności i poczucia obowiązku. (19)Europejska polityka sąsiedztwa, zrewidowana w 2015 r., ma na celu zapewnienie stabilizacji w państwach sąsiedzkich oraz wzmocnienie odporności, w szczególności w drodze pobudzania rozwoju gospodarczego, jako główny priorytet Unii. Aby osiągnąć swoje cele, zrewidowana europejska polityka sąsiedztwa skupiona jest na czterech obszarach priorytetowych, jakimi są: dobre rządy, demokracja, rządy prawa i prawa człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem dalszej współpracy ze społeczeństwem obywatelskim, rozwój gospodarczy; bezpieczeństwo, migracja i mobilność, w tym zwalczanie podstawowych przyczyn migracji. Charakterystycznymi cechami nowej europejskiej polityki sąsiedztwa są zróżnicowanie i większa współwłasność, uznanie różnych poziomów zaangażowania oraz uwzględnienie interesów każdego państwa w kontekście charakteru i ukierunkowania jego partnerstwa z Unią. (20)Niniejsze rozporządzenie powinno wspierać wdrożenie zmodernizowanego układu o stowarzyszeniu z grupą państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) i umożliwić UE i jej partnerom z grupy państw AKP nawiązanie dalszych silnych sojuszy w zakresie najważniejszych globalnych wyzwań. W szczególności niniejsze rozporządzenie powinno wspierać kontynuację współpracy między Unią a Unią Afrykańską nawiązanej w ramach wspólnej strategii Afryka–UE i opierać się na przyszłej umowie AKP–UE po 2020 r., w tym z zastosowaniem podejścia kontynentalnego wobec Afryki. (21)Unia powinna dążyć do jak najskuteczniejszego wykorzystania dostępnych zasobów w celu optymalizacji wpływu prowadzonych przez nią działań zewnętrznych. Cel ten należy osiągnąć za sprawą spójności i komplementarności unijnych instrumentów finansowania zewnętrznego, w szczególności Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej III, Instrumentu Pomocy Humanitarnej, decyzji w sprawie krajów i terytoriów zamorskich, Europejskiego Instrumentu na rzecz Bezpieczeństwa Jądrowego w celu uzupełnienia Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej na podstawie Traktatu Euratom, wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa oraz nowo zaproponowanego Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju, który jest finansowany poza budżetem UE, a także tworzenia synergii z innymi politykami i programami unijnymi. Powyższe obejmuje spójność i komplementarność z pomocą makrofinansową, w stosownych przypadkach. Aby zmaksymalizować wpływ połączonych interwencji na osiągnięcie wspólnych celów, niniejsze rozporządzenie powinno umożliwiać połączenie finansowania z innymi programami Unii, o ile ich wkłady nie dotyczą tych samych kosztów. (22)Finansowanie z niniejszego rozporządzenia powinno być wykorzystywane do finansowania działań prowadzonych w międzynarodowym wymiarze Erasmusa, które należy wdrażać zgodnie z rozporządzeniem dotyczącym Erasmusa. (23)W przypadku działań finansowanych na mocy niniejszego rozporządzenia głównym podejściem powinno być stosowanie programów geograficznych, tak aby zmaksymalizować wpływ pomocy unijnej i przybliżyć krajom partnerskim i społeczeństwom działania Unii. W stosownych przypadkach takie podejście ogólne powinno zostać uzupełnione o programy tematyczne i działania szybkiego reagowania. (24)Zgodnie z konsensusem UE i jej państwa członkowskie powinny zintensyfikować wspólne programowanie, aby zwiększyć swój zbiorowy wpływ przez łączenie zasobów i zdolności. Wspólne programowanie powinno opierać się na zaangażowaniu, odpowiedzialności i samoodpowiedzialności krajów partnerskich. Unia i jej państwa członkowskie powinny dążyć do wspierania krajów partnerskich przez wspólną realizację działań w stosownych przypadkach.

(25)Podczas gdy cele z zakresu demokracji i praw człowieka, w tym równouprawnienie płci i wzmocnienie pozycji kobiet, powinny być odzwierciedlone w procesie wdrażania niniejszego rozporządzenia, pomoc Unii w ramach programów tematycznych na rzecz praw człowieka i demokracji oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego – ze względu na swój globalny charakter i niezależność działania od zgody rządów i organów publicznych odnośnych państw trzecich – powinna mieć szczególny charakter uzupełniający i dodatkowy. (26)Organizacje społeczeństwa obywatelskiego obejmują szeroką gamę podmiotów pełniących różne funkcje i posiadających różne uprawnienia, w tym wszystkie struktury niepaństwowe, niekomercyjne, bezstronne i nastawione pokojowo, dzięki którym ludzie łączą się w imię wspólnych celów i ideałów, czy to politycznych, kulturowych, społecznych, czy ekonomicznych. Obejmują one organizacje miejskie i wiejskie, formalne i nieformalne, działające na szczeblu lokalnym, krajowym, regionalnym i międzynarodowym. (27)Niniejsze rozporządzenie określa pulę środków finansowych na przedmiotowy instrument, które stanowią główną kwotę odniesienia w rozumieniu pkt 17 Porozumienia międzyinstytucjonalnego z dnia 2 grudnia 2013 r. pomiędzy Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją w sprawie dyscypliny budżetowej, współpracy w kwestiach budżetowych i należytego zarządzania finansami dla Parlamentu Europejskiego i Rady podczas rocznej procedury budżetowej. (28)Odzwierciedlając znaczenie przeciwdziałania zmianie klimatu zgodnie z zobowiązaniami Unii do wdrożenia porozumienia klimatycznego z Paryża oraz celów zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych rozporządzenie powinno przyczynić się do włączenia działań w dziedzin klimatu do głównego nurtu polityki Unii i do osiągnięcia ogólnego celu w postaci przeznaczania 25 % wydatków Unii na cele klimatyczne. Oczekuje się, że w ramach niniejszego rozporządzenia 25 % całkowitej puli środków finansowych na działania zostanie przeznaczonych na cele klimatyczne. Podczas wykonywania niniejszego rozporządzenia zostaną określone właściwe działania, a całkowity wkład z niniejszego rozporządzenia powinien być przedmiotem odpowiednich procesów oceny i przeglądu. (29)Konieczne jest dalsze pogłębienie współpracy z krajami partnerskimi w zakresie migracji z myślą o czerpaniu korzyści z dobrze zarządzanej i legalnej migracji oraz skutecznym rozwiązaniu problemu nielegalnej migracji. Taka współpraca powinna przyczynić się do zapewnienia dostępu do ochrony międzynarodowej, wyeliminowania pierwotnych przyczyn nielegalnej migracji, poprawy zarządzania granicami oraz do prowadzenia działań w ramach walki z nielegalną migracją, handlem ludźmi i przemytem nielegalnych imigrantów, a także, w stosownych przypadkach, poprawy w zakresie powrotów, readmisji i reintegracji, w oparciu o wzajemną rozliczalność i pełne przestrzeganie zobowiązań w dziedzinie pomocy humanitarnej i praw człowieka. Dlatego nieodłącznym elementem ogólnych zasad niniejszego rozporządzenia powinna być skuteczna współpraca między państwami trzecimi a Unią. W celu zapewnienia, aby pomoc rozwojowa wspierała kraje partnerskie w skuteczniejszym zarządzaniu migracją, ważna jest wzmocniona spójność pomiędzy polityką migracyjną a polityką współpracy na rzecz rozwoju. Niniejsze rozporządzenie powinno przyczynić się do przyjęcia skoordynowanego, całościowego i usystematyzowanego podejścia do migracji, dzięki maksymalizacji synergii i stosowaniu niezbędnych środków nacisku. (30)Niniejsze rozporządzenie powinno umożliwić Unii reagowanie na wyzwania, potrzeby i możliwości związane z migracją, stanowiąc uzupełnienie polityki migracyjnej Unii. W tym celu i bez uszczerbku dla nieprzewidzianych okoliczności oczekuje się przeznaczenia 10 % puli środków finansowych w ramach niniejszego rozporządzenia na potrzeby związane z wyeliminowaniem pierwotnych przyczyn nielegalnej migracji i przymusowego wysiedlenia oraz wsparcie zarządzania migracjami, w tym ochrony praw uchodźców i migrantów w zakresie celów niniejszego rozporządzenia. (31)Do niniejszego rozporządzenia zastosowanie mają horyzontalne przepisy finansowe przyjęte przez Parlament Europejski i Radę na podstawie art. 322 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Przepisy te są ustanowione w rozporządzeniu finansowym i określają w szczególności procedurę ustanawiania i wykonania budżetu w drodze dotacji, zamówień, nagród, wykonania pośredniego, pomocy finansowej, wsparcia budżetowego, funduszy powierniczych, instrumentów finansowych i gwarancji budżetowych oraz przewidują kontrole wykonywania obowiązków przez podmioty upoważnione do działań finansowych. Przepisy przyjęte na podstawie art. 322 TFUE dotyczą również ochrony budżetu Unii w przypadku uogólnionych braków w zakresie praworządności w państwach członkowskich i państwach trzecich, jako że poszanowanie praworządności jest niezbędnym warunkiem wstępnym należytego zarządzania finansami i skuteczności unijnego finansowania. (32)Rodzaje finansowania oraz metody wykonywania określone w tym rozporządzeniu są wybierane na podstawie ich zdolności do realizacji szczegółowych celów działań i osiągania rezultatów, z uwzględnieniem w szczególności kosztów kontroli, obciążenia administracyjnego oraz przewidywanego ryzyka braku zgodności. Dotyczy to wzięcia pod uwagę korzystania z kwot ryczałtowych, stawek ryczałtowych i kosztów jednostkowych, a także finansowania niepowiązanego z kosztami, o których mowa w art. 125 ust. 1 rozporządzenia finansowego. (33)Nowy Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Plus („EFZR+”), podobnie jak jego poprzednik, EFZR, powinien stanowić zintegrowaną kopertę finansową zapewniającą zdolność finansowania w formie dotacji, gwarancji budżetowych i instrumentów finansowych na całym świecie. EFZR+ powinien wspierać Europejski plan inwestycji zewnętrznych i mieścić w sobie działania łączone i gwarancje budżetowe objęte gwarancją na działania zewnętrzne, w tym te dotyczące ryzyka związanego z niewypłacalnością państwa w związku z operacjami w dziedzinie udzielania pożyczek, uprzednio prowadzone w ramach upoważnienia Europejskiego Banku Inwestycyjnego do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich. Z uwagi na rolę, jaką na mocy Traktatów pełni Europejski Bank Inwestycyjny oraz jego doświadczenie we wspieraniu polityki Unii w ostatnich dekadach, EBI powinien pozostać naturalnym partnerem Komisji w procesie realizacji działań w ramach gwarancji na działania zewnętrzne. (34)EFZR+ powinien mieć na celu wsparcie inwestycji jako środek przyczyniający się do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju przez wspieranie trwałego i sprzyjającego włączeniu społecznemu rozwoju gospodarczego i społecznego oraz promowanie społeczno-ekonomicznej odporności w krajach partnerskich, ze szczególnym naciskiem na eliminację ubóstwa, zrównoważony wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu, tworzenie godziwych miejsc pracy i możliwości gospodarczych, rozwijanie umiejętności i przedsiębiorczości, a także sektory społeczno-gospodarcze oraz mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa, jak również wyeliminowanie konkretnych społeczno-ekonomicznych pierwotnych przyczyn nielegalnej migracji, zgodnie z właściwymi indykatywnymi dokumentami programowymi. Należy zwrócić szczególną uwagę na państwa wskazane jako doświadczające niestabilności lub konfliktu, kraje najsłabiej rozwinięte i głęboko zadłużone kraje ubogie. (35)EFZR+ powinien zwiększać dodatkowość finansowania, eliminować niedoskonałości rynku i nieoptymalne sytuacje w zakresie inwestycji, tworzyć innowacyjne produkty oraz pozyskiwać środki z sektora prywatnego. Zaangażowanie sektora prywatnego we współpracę Unii z krajami partnerskimi w ramach EFZR+ powinno skutkować wymiernym i dodatkowym wpływem na rozwój, bez zakłócania rynku, i powinno być racjonalne pod względem kosztów w oparciu o wzajemną rozliczalność oraz podział ryzyka i kosztów. EFZR+ powinien funkcjonować jako „punkt kompleksowej obsługi” mający na celu odbieranie propozycji finansowania od instytucji finansowych i inwestorów publicznych lub prywatnych oraz zapewnianie szeroko zakrojonego wsparcia finansowego kwalifikującym się inwestycjom. (36)Gwarancja na działania zewnętrzne powinna być ustanowiona w oparciu o istniejącą gwarancję EFZR i Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych. Gwarancja na działania zewnętrzne powinna wspierać operacje w ramach EFZR+ objęte gwarancjami budżetowymi, pomoc makrofinansową i pożyczki na rzecz państw trzecich w oparciu o decyzję Rady 77/270/Euratom. Operacje te powinny być wspierane przy pomocy środków przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu oraz środków przewidzianych w rozporządzeniu (UE) nr …/… (IPA III) i rozporządzeniu (UE) nr .../... (Europejski Instrument na rzecz Bezpieczeństwa Jądrowego), które powinny również obejmować odpowiednio tworzenie rezerw i zobowiązania wynikające z pożyczek udzielanych w ramach pomocy makrofinansowej oraz pożyczek udzielanych krajom trzecim, o których mowa w art. 10 ust. 2 rozporządzenia dotyczącego Europejskiego Instrumentu na rzecz Bezpieczeństwa Jądrowego. W przypadku finansowania operacji w ramach EFZR+ należy traktować priorytetowo te operacje, które mają duży wpływ na tworzenie miejsc pracy i których współczynnik opłacalności zwiększa trwałość inwestycji. Działaniom wspieranym z gwarancji na działania zewnętrzne powinna towarzyszyć dogłębna ocena ex ante dotycząca aspektów środowiskowych, finansowych i społecznych, w stosownych przypadkach i zgodnie z wymogami lepszego stanowienia prawa. Gwarancja na działania zewnętrzne nie powinna być wykorzystywana do świadczenia podstawowych usług publicznych, co leży w gestii rządu. (37)W celu zapewnienia elastyczności, zwiększenia atrakcyjności dla sektora prywatnego oraz zmaksymalizowania wpływu inwestycji, należy przewidzieć odstępstwo od przepisów dotyczących metod wykonywania budżetu Unii określonych w rozporządzeniu finansowym, w odniesieniu do kwalifikujących się partnerów. Takimi kwalifikującymi się partnerami mogłyby być również podmioty, którym nie powierza się realizacji partnerstwa publiczno-prywatnego, oraz podmioty prawa prywatnego kraju partnerskiego. (38)W celu zwiększenia wpływu gwarancji na działania zewnętrzne państwa członkowskie i umawiające się strony Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu powinny mieć możliwość wnoszenia wkładu w formie środków pieniężnych lub gwarancji. Wkład w formie gwarancji nie powinien przekraczać 50 % kwoty operacji gwarantowanych przez Unię. Nie należy tworzyć rezerw w odniesieniu do zobowiązań finansowych powstałych w wyniku tej gwarancji, a bufor płynnościowy powinien być zapewniony przez wspólny fundusz rezerw. (39)Działania zewnętrzne są często realizowane w bardzo zmiennym środowisku wymagającym ciągłego i szybkiego dostosowywania do zmieniających się potrzeb partnerów UE oraz do globalnych wyzwań w dziedzinie praw człowieka, demokracji i dobrych rządów, bezpieczeństwa i stabilności, zmiany klimatu i ochrony środowiska, oceanów, a także kryzysu migracyjnego i jego pierwotnych przyczyn. Pogodzenie zasady przewidywalności z potrzebą szybkiego reagowania na nowe potrzeby w konsekwencji oznacza dostosowanie realizacji finansowej programów. Aby zwiększyć zdolność UE do reagowania na nieprzewidziane potrzeby, a także w oparciu o pozytywne doświadczenia związane z Europejskim Funduszem Rozwoju (EFR), rezerwa na nowe wyzwania i priorytety powinna pozostać nieprzydzielona. Powinna ona być uruchamiana zgodnie z procedurami ustanowionymi w niniejszym rozporządzeniu. (40)Dlatego też, przy poszanowaniu zasady jednoroczności budżetu UE, niniejsze rozporządzenie powinno zachować możliwość zastosowania mechanizmów elastyczności już dopuszczonych na mocy rozporządzenia finansowego w ramach innych polityk, mianowicie w odniesieniu do przeniesień i ponownego zaangażowania funduszy, w celu zapewnienia wydajnego wykorzystania funduszy unijnych zarówno na rzecz obywateli Unii, jak i krajów partnerskich, i maksymalnego zwiększenia w ten sposób puli funduszy unijnych dostępnych na potrzeby interwencji w ramach działań zewnętrznych Unii. (41)Zgodnie z art. 83 decyzji Rady …/… (kraje i terytoria zamorskie), osoby i podmioty z siedzibą w krajach i terytoriach zamorskich (KTZ) powinny spełniać kryteria kwalifikowalności do finansowania w ramach niniejszego rozporządzenia, z zastrzeżeniem jego zasad i celów oraz ewentualnych uzgodnień mających zastosowanie do państwa członkowskiego, z którym dany kraj lub terytorium zamorskie są powiązane. Należy ponadto pobudzać współpracę między krajami partnerskimi oraz krajami i terytoriami zamorskimi jak również regionami najbardziej oddalonymi Unii w obszarach wspólnego zainteresowania zgodnie z art. 349 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. (42)Aby zwiększać odpowiedzialność krajów partnerskich za swój rozwój oraz podnosić trwałość pomocy zewnętrznej, Unia powinna, w stosownych przypadkach, propagować wykorzystanie instytucji, systemów i procedur krajów partnerskich we wszystkich aspektach cyklu projektu dotyczącego współpracy. (43)Roczne lub wieloletnie plany działania i środki, o których mowa w art. 19, stanowią programy prac na mocy rozporządzenia finansowego. Roczne lub wieloletnie plany działania składają się z zestawu środków zgrupowanych w jednym dokumencie. (44)Zgodnie z rozporządzeniem finansowym, rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 883/2013, rozporządzeniem Rady (WE, Euratom) nr 2988/95, rozporządzeniem Rady (Euratom, WE) nr 2185/96 i rozporządzeniem Rady (UE) 2017/1939 interesy finansowe Unii należy chronić za pomocą skutecznych i proporcjonalnych środków, w tym środków zapobiegania nieprawidłowościom i nadużyciom finansowym, ich wykrywania, korygowania i dochodzenia, a także odzyskiwania środków straconych, nienależnie wypłaconych lub nieodpowiednio wykorzystanych oraz, w stosownych przypadkach, nakładania sankcji administracyjnych. W szczególności, zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) nr 883/2013 i rozporządzeniem (Euratom, WE) nr 2185/96 Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) może prowadzić dochodzenia administracyjne, w tym kontrole na miejscu i inspekcje, w celu ustalenia, czy miały miejsce nadużycie finansowe, korupcja lub jakiekolwiek inne nielegalne działanie, naruszające interesy finansowe Unii. Zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2017/1939 Prokuratura Europejska może prowadzić dochodzenia i ścigać nadużycia finansowe i inne przestępstwa naruszające interesy finansowe Unii, jak przewidziano w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371. Zgodnie z rozporządzeniem finansowym każda osoba lub podmiot, które otrzymują środki finansowe Unii, w pełni współpracują w celu ochrony interesów finansowych Unii, przyznają konieczne prawa i dostęp Komisji, OLAF-owi i Europejskiemu Trybunałowi Obrachunkowemu oraz zapewniają, aby wszelkie osoby trzecie uczestniczące w wykonaniu środków finansowych Unii przyznały tym organom równoważne prawa; W tym celu umowy z państwami i terytoriami trzecimi oraz organizacjami międzynarodowymi, a także każda umowa lub porozumienie wynikające z wykonania niniejszego rozporządzenia powinny zawierać przepisy wyraźnie uprawniające Komisję, Trybunał Obrachunkowy i OLAF do prowadzenia takich audytów, weryfikacji na miejscu i inspekcji, zgodnie z odpowiednimi kompetencjami tych organów, i zapewniać, aby wszelkie osoby trzecie uczestniczące w wykonaniu środków finansowych Unii przyznały tym organom równoważne prawa.

(45)W celu zapewnienia jednolitych warunków wykonywania odpowiednich przepisów niniejszego rozporządzenia należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze. Uprawnienia te są wykonywane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011. (46)W celu uzupełnienia lub zmiany niektórych innych niż istotne elementów niniejszego rozporządzenia, uprawnienia do przyjęcia aktów zgodnie z art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej należy przekazać Komisji w odniesieniu do wskaźników tworzenia rezerw określonych w art. 26 ust. 3, obszarów objętych współpracą i interwencją wymienionych w załączniku II, III i IV, obszarów priorytetowych operacji w ramach EFZR+ wymienionych w załączniku V, zarządzania EFZR+ określonego w załączniku VI oraz wskaźników realizacji celów określonych w załączniku VII, jeżeli uznaje się to za konieczne, oraz w celu uzupełnienia niniejszego rozporządzenia przepisami dotyczącymi ustanowienia ram monitorowania i oceny. (47)Zgodnie z ust. 22 i 23 Porozumienia międzyinstytucjonalnego w sprawie lepszego stanowienia prawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. konieczne jest dokonanie oceny tego programu w oparciu o informacje zebrane przy wykorzystaniu określonych wymogów dotyczących monitowania, przy czym należy unikać nadmiernej regulacji i obciążeń administracyjnych, zwłaszcza względem państw członkowskich. W stosownych przypadkach wymogi takie mogą obejmować wymierne wskaźniki służące jako podstawa do przeprowadzenia oceny skutków programu. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów, oraz aby konsultacje te prowadzone były zgodnie z zasadami określonymi w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym w sprawie lepszego stanowienia prawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. W szczególności, aby zapewnić udział na równych zasadach Parlamentu Europejskiego i Rady w przygotowaniu aktów delegowanych, instytucje te otrzymują wszelkie dokumenty w tym samym czasie co eksperci państw członkowskich, a eksperci tych instytucji mogą systematycznie brać udział w posiedzeniach grup eksperckich Komisji zajmujących się przygotowaniem aktów delegowanych. (48)Odesłania do instrumentów unijnych w art. 9 decyzji Rady 2010/427/UE, które zastępuje się niniejszym rozporządzeniem, powinny być rozumiane jako odesłania do niniejszego rozporządzenia, a Komisja powinna zapewnić, aby niniejsze rozporządzenie było wykonane zgodnie z rolą, jaką pełni ESDZ, jak określono w przywołanej decyzji. (49)Planowane działania, jak przewidziano poniżej, powinny być ściśle zgodne z warunkami i procedurami określonymi w unijnych środkach ograniczających, PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE: TYTUŁ I

PRZEPISY OGÓLNE Artykuł 1

Przedmiot Niniejsze rozporządzenie ustanawia program „Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej” („instrument”). Określa ono cele instrumentu, budżet na lata 2021–2027, formy finansowania unijnego oraz zasady dotyczące przyznawania takiego finansowania. Ustanawia ono również Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Plus („EFZR+”) oraz gwarancję na działania zewnętrzne. Artykuł 2

Definicje Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje: 1)„program krajowy” oznacza program indykatywny obejmujący jedno państwo; 2)„program wielokrajowy” oznacza program indykatywny obejmujący więcej niż jedno państwo; 3)„współpraca transgraniczna” oznacza współpracę pomiędzy jednym państwem członkowskim lub większą ich liczbą z jednej strony, a jednym państwem trzecim i terytorium położonym wzdłuż zewnętrznych granic Unii lub większą ich liczbą – z drugiej strony; 4)„program regionalny” oznacza indykatywny program wielokrajowy obejmujący więcej niż jedno państwo trzecie w ramach tego samego obszaru geograficznego, zgodnie z art. 4 ust. 2; 5)„program transregionalny” oznacza indykatywny program wielokrajowy obejmujący więcej niż jedno państwo trzecie w ramach różnych obszarów geograficznych, zgodnie z art. 4 ust. 2 niniejszego rozporządzenia;

6)„podmiot prawny” oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną utworzoną i uznaną za taką na mocy prawa krajowego, unijnego lub międzynarodowego, która posiada osobowość prawną i która – działając w swoim własnym imieniu – może wykonywać prawa i podlegać obowiązkom, albo podmiot nieposiadający osobowości prawnej zgodnie z art. 197 ust. 2 lit. c) rozporządzenia finansowego; 7)„okno inwestycyjne” oznacza docelowy obszar wsparcia z gwarancji EFZR+ udzielanego portfelom inwestycyjnym w konkretnych regionach, krajach lub sektorach; 8)„wnoszący wkład” oznacza państwo członkowskie, międzynarodową instytucję finansową lub instytucję publiczną państwa członkowskiego, agencję publiczną lub inny organ wnoszący wkład do wspólnego funduszu rezerw w postaci środków pieniężnych lub gwarancji. Artykuł 3

Cele 1.Celem ogólnym niniejszego rozporządzenia jest umacnianie i propagowanie wartości i interesów Unii na całym świecie, tak aby dążyć do realizacji celów i zasad działań zewnętrznych Unii określonych w art. 3 ust. 5, art. 8 i 21 Traktatu o Unii Europejskiej. 2.Zgodnie z ust. 1 cele szczegółowe niniejszego rozporządzenia są następujące: a)wsparcie dialogu i współpracy z państwami trzecimi i regionami objętymi polityką sąsiedztwa, krajami w Afryce Subsaharyjskiej, w Azji i na Pacyfiku oraz w obu Amerykach i na Karaibach; b)wzmocnienie i wsparcie na poziomie globalnym demokracji, rządów prawa i praw człowieka, wsparcie organizacji społeczeństwa obywatelskiego, dalsze zapewnianie stabilności i pokoju oraz rozwiązywanie innych globalnych problemów, w tym związanych z migracją i mobilnością; c)szybkie reagowanie na: sytuacje kryzysowe, niestabilność i konflikty, wyzwania związane z odpornością i łączenie pomocy humanitarnej z działaniami na rzecz rozwoju oraz potrzeby i priorytety polityki zagranicznej. Osiągnięcie tych celów mierzy się z zastosowaniem właściwych wskaźników, o których mowa w art. 31. 3.Przynajmniej 92 % wydatków w ramach niniejszego rozporządzenia spełnia kryteria oficjalnej pomocy rozwojowej ustanowione przez Komitet Pomocy Rozwojowej Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju. Artykuł 4

Zakres stosowania i struktura 1.Finansowanie unijne udzielane na podstawie niniejszego rozporządzenia wdraża się, stosując: a)programy geograficzne b)programy tematyczne c)działania szybkiego reagowania. 2.Programy o określonym zasięgu geograficznym obejmują współpracę państwową i wielopaństwową na następujących obszarach: a)sąsiedztwo

b)Afryka Subsaharyjska c)Azja i kraje Pacyfiku d)obie Ameryki i Karaiby. Programy o określonym zasięgu geograficznym mogą obejmować wszystkie państwa trzecie z wyjątkiem kandydatów lub potencjalnych kandydatów określonych w rozporządzeniu (UE) nr …/…. (IPA) oraz kraje i terytoria zamorskie określone w decyzji Rady …/… (UE). Programy o określonym zasięgu geograficznym na obszarze objętym polityką sąsiedztwa mogą obejmować każde państwo, o którym mowa w załączniku I. Ze względu na realizację celów przewidzianych w art. 3, programy o określonym zasięgu geograficznym dotyczą obszarów współpracy określonych w załączniku II. 3.Programy tematyczne obejmują działania związane z realizacją celów zrównoważonego rozwoju na poziomie globalnym w następujących obszarach: a)prawa człowieka i demokracja, b)organizacje społeczeństwa obywatelskiego, c)stabilność i pokój, d)wyzwania globalne. Programy tematyczne mogą obejmować wszystkie państwa trzecie, jak również kraje i terytoria zamorskie określone w decyzji Rady …/… (UE). Ze względu na realizację celów przewidzianych w art. 3, programy tematyczne dotyczą obszarów interwencji określonych w załączniku III. 4.Działania szybkiego reagowania umożliwiają wczesne podjęcie działań, które: a)przyczyniają się do przywrócenia stabilności i zapobiegania konfliktom w sytuacjach nagłych, początku kryzysu, kryzysowych i pokryzysowych; b)przyczyniają się do wzmocnienia odporności państw, społeczeństw, wspólnot i jednostek oraz do łączenia pomocy humanitarnej z działaniami na rzecz rozwoju; c)uwzględniają potrzeby i priorytety polityki zagranicznej. Działania szybkiego reagowania mogą obejmować wszystkie państwa trzecie, jak również kraje i terytoria zamorskie określone w decyzji Rady …/… (UE). Ze względu na realizację celów przewidzianych w art. 3, działania szybkiego reagowania dotyczą obszarów interwencji określonych w załączniku IV. 5.Działania podejmowane w ramach niniejszego rozporządzenia wdrażane są głównie przez programy o określonym zasięgu geograficznym.

Działania wdrażane w ramach programów tematycznych stanowią uzupełnienie działań finansowanych w ramach programów o określonym zasięgu geograficznym i wspierają globalne i transregionalne inicjatywy na rzecz realizacji celów uzgodnionych na szczeblu międzynarodowym, w szczególności celów zrównoważonego rozwoju, ochrony globalnych dóbr publicznych i rozwiązywania wyzwań globalnych. Działania w ramach programów tematycznych mogą być również podejmowane w przypadku braku programu o określonym zasięgu geograficznym lub gdy dane działanie nie może być odpowiednio uwzględnione w programach o określonym zasięgu geograficznym. Działania szybkiego reagowania stanowią uzupełnienie programów geograficznych i tematycznych. Działania te są opracowywane i realizowane w sposób, który w stosownych przypadkach umożliwia zachowanie ich ciągłości w ramach programów geograficznych lub tematycznych. 6.Komisja jest uprawniona do przyjmowania aktów delegowanych zgodnie z art. 34 w celu uzupełnienia lub zmiany załączników II, III i IV. Artykuł 5

Spójność, zgodność i komplementarność 1.Podczas wdrażania niniejszego rozporządzenia zapewnia się zgodność, synergię i komplementarność z innymi obszarami działań zewnętrznych Unii i jej innymi odnośnymi politykami i programami, a także spójność polityk na rzecz rozwoju. 2.Działania objęte zakresem rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/96 nie są finansowane na podstawie niniejszego rozporządzenia. 3.W stosownych przypadkach inne programy unijne mogą mieć wkład w działania przewidziane w niniejszym rozporządzeniu, pod warunkiem, że wkłady z programów nie pokrywają tych samych kosztów. Niniejsze rozporządzenie może także mieć wkład w środki przewidziane w innych programach unijnych, pod warunkiem, że wkład ten nie pokrywa tych samych kosztów. W takich przypadkach w programie prac obejmującym te działania określa się, który zbiór zasad ma zastosowanie. Artykuł 6

Budżet 1.Pula środków finansowych na wykonanie niniejszego rozporządzenia na lata 2021–2027 wynosi 89 200 mln EUR w cenach bieżących. 2.Pula środków finansowych, o której mowa w ust. 1, składa się z: a)68 000 mln EUR na programy geograficzne: –sąsiedztwo: co najmniej 22 000 mln EUR, –Afryka Subsaharyjska: co najmniej 32 000 mln EUR, –Azja i kraje Pacyfiku: 10 000 mln EUR, –obie Ameryki i Karaiby: 4 000 mln EUR; b)7 000 mln EUR na programy tematyczne: –prawa człowieka i demokracja: 1 500 mln EUR, –organizacje społeczeństwa obywatelskiego: 1 500 mln EUR,

–stabilność i pokój: 1 000 mln EUR, –globalne wyzwania: 3 000 mln EUR; c)4 000 mln EUR na działania szybkiego reagowania. 3.Rezerwa na nowe wyzwania i priorytety w kwocie 10 200 mln EUR stanowi powiększenie kwot, o których mowa w ust. 2, zgodnie z art. 15. 4.Pula środków finansowych, o której mowa w ust. 2 lit. a), odpowiada co najmniej 75 % puli środków finansowych, o której mowa w ust. 1. Artykuł 7

Ramy polityki Ogólne ramy polityki do celów wdrażania niniejszego rozporządzenia obejmują układy o stowarzyszeniu, umowy o partnerstwie i współpracy, umowy wielostronne oraz inne umowy ustanawiające prawnie wiążące stosunki z krajami partnerskimi, a także konkluzje Rady Europejskiej, konkluzje Rady, oświadczenia przyjęte podczas szczytów lub wnioski ze spotkań na wysokim szczeblu z krajami partnerskimi, stosowne rezolucje Parlamentu Europejskiego, komunikaty Komisji lub wspólne komunikaty Komisji oraz Wysokiego Przedstawiciela Unii ds. Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa. Artykuł 8

Zasady ogólne 1.Unia dąży, poprzez dialog i współpracę z krajami i regionami partnerskimi, do propagowania, rozwijania i umacniania zasad demokracji, praworządności, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności, na których się opiera. 2.Aby przestrzegać zasad dotyczących praw człowieka i wspierać posiadaczy tych praw, szczególnie z ubogich i słabszych grup społecznych, w dochodzeniu swoich praw, a także aby pomagać krajom partnerskim w realizacji ich międzynarodowych zobowiązań w zakresie praw człowieka, należy stosować podejście oparte na prawach człowieka, obejmujące wszystkie prawa człowieka, zarówno obywatelskie, jak i polityczne lub gospodarcze, społeczne oraz kulturalne. Niniejsze rozporządzenie wspiera równouprawnienie płci i wzmacnianie pozycji kobiet. 3.Unia wspiera, stosownie do okoliczności, realizację dwustronnej, regionalnej i wielostronnej współpracy oraz dialogu, umów o partnerstwie oraz trójstronnej współpracy. Unia propaguje wielostronne i oparte na prawach człowieka podejście do globalnych dóbr i wyzwań, a także współpracuje w tym zakresie z państwami członkowskimi, krajami partnerskimi, organizacjami międzynarodowymi i innymi darczyńcami. Unia wspiera współpracę z organizacjami międzynarodowymi i innymi darczyńcami. W stosunkach z krajami partnerskimi bierze się pod uwagę ich wyniki w realizacji zobowiązań, umów międzynarodowych oraz stosunki umowne z Unią. 4.W stosownych przypadkach współpraca między Unią i państwami członkowskimi z jednej strony a krajami partnerskimi z drugiej oparta jest na zasadach skuteczności pomocy rozwojowej i ma na celu ich propagowanie. Zasady te to: odpowiedzialność krajów partnerskich za priorytety w dziedzinie rozwoju, skoncentrowanie się na rezultatach, integracyjne partnerstwa na rzecz rozwoju, przejrzystość i wzajemna rozliczalność. Unia propaguje skuteczne i wydajne uruchamianie i wykorzystanie środków. Zgodnie z zasadą partnerstwa sprzyjającego integracji w stosownych przypadkach Komisja zapewnia, aby należycie zasięgano opinii właściwych zainteresowanych podmiotów z państw trzecich, w tym organizacji społeczeństwa obywatelskiego i lokalnych władz, a także by podmioty te miały szybki dostęp do właściwych informacji pozwalających im odgrywać istotną rolę w procesach opracowywania, wdrażania i związanego z tym monitorowania programów. Zgodnie z zasadą odpowiedzialności Komisja preferuje, w stosownych przypadkach, korzystanie z systemów krajów partnerskich przy wdrażaniu programów. 5.Dążąc do zwiększenia komplementarności i skuteczności swoich działań, Unia i państwa członkowskie koordynują swoje polityki i konsultują się wzajemnie co do swych programów pomocy, w tym w organizacjach międzynarodowych i podczas konferencji międzynarodowych.

6.Programy i działania na podstawie niniejszego rozporządzenia uwzględniają kwestie zmiany klimatu, ochrony środowiska i równouprawnienia płci, a także wzajemne powiązania między celami zrównoważonego rozwoju, tak aby propagować zintegrowane działania, które mogą przynosić dodatkowe korzyści i przyczyniać się do osiągania licznych celów w sposób spójny. Te programy i działania prowadzone są w oparciu o analizę ryzyka i zagrożeń, a także uwzględniając podejście oparte na odporności i kontekst konfliktu. Są one zgodne z zasadą niepozostawiania nikogo bez pomocy. 7.Wobec partnerów przyjmuje się bardziej skoordynowane, całościowe i usystematyzowane podejście do kwestii migracji, a ich skuteczność jest regularnie oceniana. 8.Komisja informuje Parlament Europejski i prowadzi z nim regularną wymianę poglądów. Artykuł 9

Budowanie zdolności podmiotów wojskowych w celu wsparcia rozwoju i bezpieczeństwa na rzecz rozwoju 1.Zgodnie z art. 41 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej z pomocy udzielanej przez Unię na mocy niniejszego rozporządzenia nie można korzystać w celu finansowania zakupu broni lub amunicji ani w celu finansowania operacji o konsekwencjach wojskowych lub obronnych. 2.W celu przyczynienia się do zrównoważonego rozwoju, który wymaga utworzenia stabilnych, pokojowych i integracyjnych społeczeństw, pomoc Unii na mocy niniejszego rozporządzenia może być wykorzystywana w kontekście szerszej reformy sektora bezpieczeństwa lub do budowania zdolności podmiotów wojskowych w krajach partnerskich, w nadzwyczajnych okolicznościach określonych w ust. 4, w celu realizacji działań rozwojowych i zapewnienia bezpieczeństwa służącego rozwojowi. 3.Pomoc na podstawie niniejszego artykułu może w szczególności objąć realizację programów budowania zdolności na rzecz rozwoju i bezpieczeństwa służącego rozwojowi, w tym szkoleń, mentoringu i doradztwa, a także dostawy sprzętu, poprawy infrastruktury i świadczenia usług bezpośrednio związanych z tą pomocą. 4.Pomoc na podstawie niniejszego artykułu jest świadczona jedynie w sytuacji, gdy: a)nie ma możliwości spełnienia wymagań dla odpowiedniej realizacji celów Unii wynikających z niniejszego rozporządzenia za pośrednictwem podmiotów niewojskowych i istnieje zagrożenie dla istnienia funkcjonujących instytucji państwowych lub dla ochrony praw człowieka i podstawowych wolności, a instytucje państwowe nie są w stanie przeciwdziałać temu zagrożeniu; oraz b)dany kraj partnerski i Unia są zgodne co do tego, że podmioty wojskowe są kluczowe dla utrzymania, ustanowienia lub przywrócenia warunków niezbędnych do zrównoważonego rozwoju, w tym w sytuacjach kryzysowych i sytuacjach lub kontekstach delikatnych lub niestabilnych. 5.Pomocy Unii na podstawie niniejszego artykułu nie wykorzystuje się do finansowania budowania zdolności podmiotów wojskowych do celów innych niż zapewnianie działań rozwojowych oraz bezpieczeństwa służącego rozwojowi. Pomoc Unii nie służy w szczególności do finansowania: a)stałych wydatków wojskowych; b)zakupu broni i amunicji ani żadnego innego sprzętu przeznaczonego do zabijania; c)szkoleń mających konkretnie na celu przyczynienie się do zdolności bojowej sił zbrojnych. 6.Przy opracowywaniu i wdrażaniu środków na mocy niniejszego artykułu Komisja promuje odpowiedzialność kraju partnerskiego za własny rozwój. Komisja rozwija także elementy i dobre praktyki niezbędne do zapewnienia trwałości w perspektywie średnio- i długoterminowej, jak również propaguje praworządność i ustalone zasady prawa międzynarodowego. 7.Komisja ustanawia odpowiednie procedury oceny ryzyka, monitorowania i oceny środków na podstawie niniejszego artykułu. TYTUŁ II

WDRAŻANIE NINIEJSZEGO ROZPORZĄDZENIA Rozdział I

Programowanie

Artykuł 10

Ogólna metodyka programowania 1.Współpraca i interwencje na podstawie niniejszego rozporządzenia są objęte programowaniem z wyjątkiem działań szybkiego reagowania, o których mowa w art. 4 ust. 4. 2.Na podstawie art. 7 programowanie na mocy niniejszego rozporządzenia opiera się na następujących zasadach: a)dokumenty programowe zapewniają spójne ramy współpracy między Unią a krajami lub regionami partnerskimi, zgodnie z ogólnym zamiarem i zakresem, celami i zasadami określonymi w niniejszym rozporządzeniu; b)Unia i państwa członkowskie przeprowadzają wzajemne konsultacje na wczesnym etapie procesu programowania i podczas tego procesu w celu promowania zgodności, komplementarności i spójności działań podejmowanych w ramach współpracy. W przypadku programowania krajowego preferowanym podejściem jest wspólne programowanie. Wspólne programowanie, w stosownych przypadkach, jest otwarte dla innych darczyńców; c)w stosownych przypadkach Unia prowadzi konsultacje również z innymi darczyńcami i partnerami, w tym z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego i władz lokalnych; d)programy tematyczne na rzecz praw człowieka i demokracji oraz społeczeństwa obywatelskiego, o których mowa w art. 4 ust. 3 lit. a) i b), umożliwiają udzielanie pomocy niezależnie od zgody rządów i innych organów publicznych odnośnych państw trzecich. Te programy tematyczne wspierają głównie organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Artykuł 11

Zasady programowania dotyczące programów o określonym zasięgu geograficznym 1.Programowanie w przypadku programów o określonym zasięgu geograficznym opiera się na następujących zasadach ogólnych: a)bez uszczerbku dla ust. 4, działania są w największym możliwym zakresie oparte na dialogu między Unią, państwami członkowskimi i krajami partnerskimi, w tym władzami krajowymi i lokalnymi, z udziałem przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, parlamentów narodowych i lokalnych oraz innych zainteresowanych podmiotów, co służy zwiększeniu poczucia odpowiedzialności za ten proces oraz zachęceniu do wspierania krajowych i regionalnych strategii; b)w stosownych przypadkach okres programowania jest zsynchronizowany z cyklami strategii kraju partnerskiego; c)programowanie może przewidywać działania w zakresie współpracy, finansowane z poszczególnych alokacji środków wymienionych w art. 6 ust. 2 oraz z innych programów unijnych zgodnie z ich aktami podstawowymi. 2.Programowanie w przypadku programów o określonym zasięgu geograficznym zapewnia konkretne dostosowane ramy współpracy w oparciu o: a)potrzeby partnerów określone na podstawie szczególnych kryteriów, z uwzględnieniem społeczności, ubóstwa, nierówności, rozwoju społecznego, narażenia w aspekcie środowiskowym i gospodarczym oraz odporności państwa i społeczeństwa; b)zdolności partnerów do generowania zasobów finansowych, możliwości dostępu do źródeł finansowania i zdolności ich absorpcji; c)zobowiązania i rezultaty partnerów określone na podstawie kryteriów takich jak reformy polityczne i rozwój gospodarczo-społeczny; d)potencjalny wpływ finansowania Unii w krajach i regionach partnerskich; e)zaangażowanie partnera i jego zdolność do propagowania wspólnych interesów i wartości oraz do wspierania wspólnych celów i wielostronnych sojuszy, a także realizacji priorytetów Unii. 3.W procesie przyznawania środków w sposób priorytetowy traktuje się kraje najbardziej potrzebujące, w szczególności kraje najsłabiej rozwinięte, kraje o niskich dochodach, państwa znajdujące się w sytuacji kryzysowej, pokryzysowej, niestabilnej i podatne na zagrożenia, w tym małe rozwijające się państwa wyspiarskie.

4.Współpraca z krajami uprzemysłowionymi skupia się na propagowaniu interesów Unii i interesów wzajemnych. 5.Dokumenty programowe programów o określonym zasięgu geograficznym opierają się na wynikach i uwzględniają, w stosownych przypadkach, uzgodnione na szczeblu międzynarodowym cele końcowe i wskaźniki, w szczególności te określone na potrzeby realizacji celów zrównoważonego rozwoju, a także ramy wyników na poziomie poszczególnych krajów, w celu dokonania oceny i informowania o tym, w jaki sposób Unia przyczynia się do osiągania rezultatów na poziomie produktu, wyników i wpływu. 6.Przy opracowywaniu dokumentów programowych dla krajów i regionów znajdujących się w sytuacji kryzysowej, pokryzysowej, niestabilności i podatnych na zagrożenia bierze się należycie pod uwagę szczególne potrzeby tych krajów oraz okoliczności panujące w danych krajach lub regionach. Jeżeli kraje lub regiony partnerskie są bezpośrednio objęte lub dotknięte sytuacją kryzysową, pokryzysową lub niestabilności, szczególny nacisk kładzie się na lepszą koordynację działań wszystkich właściwych podmiotów z myślą o wsparciu przejścia od sytuacji wyjątkowej do fazy rozwoju. 7.Niniejsze rozporządzenie przyczynia się do działań przewidzianych w rozporządzeniu (UE) nr …/… (Erasmus). Na podstawie niniejszego rozporządzenia sporządza się jednolity dokument programowy na okres siedmiu lat, obejmujący środki finansowe z rozporządzenia (UE) nr …/….(IPA III). Wykorzystanie tych środków finansowych podlega rozporządzeniu (UE) nr. …/… (Erasmus). Artykuł 12

Dokumenty programowe programów geograficznych 1.Wdrażanie niniejszego rozporządzenia w przypadku programów o określonym zasięgu geograficznym odbywa się z wykorzystaniem wieloletnich programów indykatywnych i wielokrajowych programów indykatywnych. 2.W wieloletnich programach indykatywnych określa się priorytetowe obszary wybrane do finansowania przez Unię, szczegółowe cel