2008
POMOC WE NA RZECZ ROZWOJU 
USŁUG ZDROWOTNYCH W AFRYCE SUBSAHARYJSKIEJEUROPEJSKI 
TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
Sprawozdanie specjalne  nr 10
PL

POMOC WE 
NA RZECZ ROZWOJU USŁUG ZDROWOTNYCH W AFRYCE SUBSAHARYJSKIEJSprawozdanie specjalne  nr 10   2008
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY(przedstawione na mocy art. 248 ust. 4 akapit drugi traktatu WE)
2
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejEUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
12, rue Alcide De Gasperi
L-1615 Luxembourg
Telefon: +352 4398-45410
Faks: +352 4398-46430
E-mail: euraud@eca.europa.eu
Internet: http://www.eca.europa.eu
Sprawozdanie specjalne  nr 10   2008
Wiele informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w Internecie w portalu Europa (http://europa.eu).
Dane katalogowe znajdują się na końcu niniejszej publikacji.
Luksemburg: Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich, 2009
ISBN 978-92-9207-104-2
doi: 10.2865/2631
© Wspólnoty Europejskie, 2009
Powielanie materiałów dozwolone pod waruniem podania źródła.
Printed in Belgium
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejSPIS TREŚCI
Punkty 
 GLOSARIUSZ
IVI  STRESZCZENIE
13 WSTĘP
46 ZAKRES KONTROLI I PODEJŚCIE KONTROLNE
729   UWAGI W ZAKRESIE PRZYZNAWANIA I WYDATKOWANIA ŚRODKÓW NA RZECZ SEKTORA 
OCHRONY ZDROWIA
720 ZASOBY PRZYDZIELONE PRZEZ KOMISJĘ NA SEKTOR OCHRONY ZDROWIA
817 ŚRODKI FINANSOWE
1820 ZASOBY LUDZKIE
2129 SZYBKOŚĆ FINANSOWANIA WE NA RZECZ SEKTORA OCHRONY ZDROWIA
2223 DZIAŁANIA EFR W SEKTORZE OCHRONY ZDROWIA
2425 OGÓLNE WSPARCIE BUDŻETOWE
2629 ŚWIATOWY FUNDUSZ
3072  ZARZĄDZANIE INSTRUMENTAMI I ICH SKUTECZNOŚĆ
3146 WSPARCIE BUDŻETOWE
3134 WYKORZYSTANIE WSPARCIA BUDŻETOWEGO PRZEZ KOMISJĘ
3546 SKUTECZNOŚĆ OGÓLNEGO WSPARCIA BUDŻETOWEGO W POPRAWIE USŁUG ZDROWOTNYCH
4755 PROJEKTY
4849 PROJEKTY EFR
50 PROJEKTY W RAMACH AKP
5155 PROJEKTY W DZIEDZINIE OCHRONY ZDROWIA FINANSOWANE Z LINII BUDŻETU OGÓLNEGO
5662 ŚWIATOWY FUNDUSZ
5658 ZARZĄDZANIE PRZEZ KOMISJĘ POMOCĄ NA RZECZ ŚWIATOWEGO FUNDUSZU
5962 SKUTECZNOŚĆ ŚWIATOWEGO FUNDUSZU 
6372 SPÓJNE WYKORZYSTANIE INSTRUMENTÓW I ICH INTEGRACJA Z PODEJŚCIEM OGÓLNOSEKTOROWYM
6467 SPÓJNE ZARZĄDZANIE INSTRUMENTAMI PRZEZ KOMISJĘ
6872 INTEGRACJA DZIAŁAŃ Z PODEJŚCIAMI OGÓLNOSEKTOROWYMI
7383  WNIOSKI I ZALECENIA
7378 ZASOBY
7983 ZARZĄDZANIE INSTRUMENTAMI I ICH SKUTECZNOŚĆ
 ZAŁĄCZNIK I  MILENIJNE CELE ROZWOJU: STAN REALIZACJI NA 2007 R.
  ZAŁĄCZNIK II   FRAGMENT DEKLARACJI BRUKSELSKIEJ MINISTRÓW ZDROWIA 
PAŃSTW AKP, PAŹDZIERNIK 2007 R. 
 ZAŁĄCZNIK III  PODSUMOWANIE SYTUACJI W POSZCZEGÓLNYCH KRAJACH ZAŁĄCZNIK IV  WYKAZ ZBADANYCH PROJEKTÓW
 ODPOWIEDZI KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejGLOSARIUSZ
ACT : Artemisinin-based Combination Therapy (terapia łączona oparta na artemizynach – 
do celów leczenia malarii)
ARV : Anti-Retroviral (terapia antyretrowirusowa)
CCM : Country Coordination Mechanism (krajowy mechanizm koordynacji)
DOTS : Directly Observed Treatment Short Course (bezpośrednio nadzorowane leczenie. 
krótkoterminowe)
ECHO : Biuro Pomocy Humanitarnej Wspólnoty Europejskiej
EFR : Europejskie Fundusze Rozwoju
EuropeAid : Biuro Współpracy EuropeAid
HIPC : Highly Indeblted Poor Countries Debt Initiative (inicjatywa na rzecz zmniejszenia 
zadłużenia krajów najbiedniejszych i najbardziej zadłużonych)
HIV/AIDS : wirus zespołu nabytego braku odporności
ITN : Insecticide Treated Bednets (moskitiera nasączona środkami owadobójczymi – do 
celów zapobiegania malarii)
MCR : milenijne cele rozwoju
MFW : Międzynarodowy Fundusz Walutowy
OVC : Orphans and Vulnerable Children (sieroty i dzieci szczególnie zagrożone)
Państwa AKP : państwa Afryki, Karaibów i Pacyfiku
PEPFAR : The United States President’s Emergency Plan for AIDS Relief (plan ratowniczy 
Prezydenta Stanów Zjednoczonych na rzecz walki z AIDS)
PMTCT : Prevention of Mother to Child Transmission (zapobieganie zakażeniom dziecka 
od matki)
PRBS : Poverty Reduction Budgetary Support (wsparcie budżetowe na rzecz likwidacji 
ubóstwa)
SRH : Sexual and Reproductive Health (zdrowie seksualne i prokreacyjne)
SWAp : Sector Wide Approach (podejście ogólnosektorowe)
Światowy Fundusz : Światowy Fundusz na rzecz Walki z AIDS, Gruźlicą i Malarią 
USD : dolar amerykański
VCT : Voluntary Consulting and Testing (dobrowolne poradnictwo i badania – na  obecność 
wirusa HIV/AIDS)
WE: Wspólnota Europejska
WHO : Światowa Organizacja Zdrowia
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejSTRESZCZENIE
I.
Celem kontroli było dokonanie oceny, jak  
skuteczna jest pomoc WE w przyczynianiu  
się do poprawy usług zdrowotnych w Afryce 
Subsaharyjskiej w kontekście zobowiązań  
Wspólnoty w zakresie ograniczania ubó-
stwa oraz milenijnych celów rozwoju (MCR). W trakcie kontroli sprawdzono, czy środki  
finansowe oraz zasoby ludzkie przydzie-
lone na sektor ochrony zdrowia były odpo-
wiednie do podjętych przez WE zobowiązań w ramach prowadzonej przez nią polityki.  Zbadano także, czy Komisja przyspieszyła  
realizację tej pomocy. W trakcie kontroli  oceniono również skuteczność wykorzysta-nia przez Komisję różnych instrumentów  służących wspomaganiu sektora ochrony  
zdrowia, w szczególności takich jak wsparcie 
budżetowe, projekty oraz Światowy Fundusz na rzecz Walki z HIV/AIDS, Gruźlicą i Malarią 
(Światowy Fundusz).
II.
Udział funduszy przeznaczanych przez WE  na sektor ochrony zdrowia w łącznej pomocy 
Wspólnoty na rzecz rozwoju nie zwiększył  się od 2000 r., pomimo zobowiązań Komisji 
w zakresie MCR oraz kryzysu w tym sektorze 
w Afryce Subsaharyjskiej. Komisja przekazała 
znaczne fundusze mające dopomóc w uru-
chomieniu Światowego Funduszu, lecz nie  poświęciła tyle samo uwagi wspieraniu sys-
temów opieki zdrowotnej, choć w założeniu 
miał to być jeden z jej priorytetów (pkt 8–17). 
Specjalistyczna wiedza w dziedzinie ochrony 
zdrowia, którą dysponuje Komisja, jest nie-
wystarczająca do zapewnienia możliwie naj-
skuteczniejszego wykorzystania środków  finansowych w tym sektorze (pkt 18–20).
III.
Komisja zwiększyła tempo udzielania zarzą-dzanej przez nią samą pomocy na rzecz  ochrony zdrowia. Chociaż w ramach Świa-
towego Funduszu zmobilizowano dużą ilość 
środków finansowych, to wskaźnik wydatko-
wania tych środków był niższy niż w przy-padku Europejskiego Funduszu Rozwoju  (EFR). Istnieje potrzeba poprawy przewidy-
walności przepływu środków finansowych  ze wszystkich instrumentów, co umożliwi  
danym państwom lepsze zagospodarowa-
nie zasobów dostępnych dla ich sektorów  
ochrony zdrowia (pkt 22–29).
7
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejSTRESZCZENIE
IV.
Komisja w niewielkim stopniu wykorzysty-
wała sektorowe wsparcie budżetowe w sekto-
rze ochrony zdrowia, chociaż instrument ten 
mógłby istotnie przyczynić się do poprawy 
usług zdrowotnych. Komisja w dużo szer-
szym zakresie wykorzystała ogólne wsparcie budżetowe, lecz powiązanie tego wsparcia 
z sektorem ochrony zdrowia jest mniej bez-
pośrednie, a poza tym Komisja korzystała  
z niego niezbyt skutecznie (pkt 32–46).  Projekty zasadniczo okazały się wystarcza-jąco skuteczne, choć ich trwałość jest często 
kwestią problematyczną (pkt 47–55). Komi-sja odegrała kluczową rolę w ustanawianiu Światowego Funduszu, dzięki któremu uzy-skano już istotne efekty bezpośrednie, lecz 
większe zaangażowanie Komisji w finanso-
wane z tego funduszu działania prowadzone w państwach beneficjentach mogłoby przy-
czynić się do zwiększenia jego skuteczności 
(pkt 56–62).
V.
Komisja nie skoncentrowała się w wystar-czającym stopniu na zapewnieniu jednocze-snego spójnego wykorzystywania różnych  
instrumentów. Przy dokonywaniu wyboru  
instrumentu do wykorzystania Komisja  
powinna była w większym stopniu brać pod 
uwagę sytuację w poszczególnych krajach, a zwłaszcza to, czy kraje te posiadają dobrze 
określoną politykę w sektorze ochrony zdro-
wia. Ze względu na znaczenie tych polityk  
dla skuteczności każdego z instrumentów,  
Komisja powinna mieć większy udział w ich 
tworzeniu i zapewniać większa integra-
cję swoich interwencji z tymi politykami  (pkt 63–72).VI.
Zgodnie z najważniejszymi zaleceniami sfor-mułowanymi w niniejszym sprawozdaniu  
Komisja powinna:
w trakcie przeglądu śródokresowego   –
dziesiątego EFR rozważyć zwiększenie  pomocy dla sektora ochrony zdrowia,  
aby zrealizować swoje zobowiązania  
w zakresie milenijnych celów rozwoju  
związanych z ochroną zdrowia;
zbadać, jak rozdzielana jest jej pomoc   –
na rzecz sektora ochrony zdrowia w celu 
zagwarantowania, że w pierwszym rzę-dzie przeznaczona jest ona na systemy  opieki zdrowotnej, które stanowią priory-
tet prowadzonej przez Komisję polityki;
zapewnić każdemu przedstawicielstwu   –
dostęp do odpowiedniej specjalistycz-
nej wiedzy w dziedzinie ochrony zdro-
wia poprzez zatrudnienie właściwego  
personelu w samym przedstawicielstwie 
bądź poprzez wykorzystanie zasobów  
znajdujących się w dyspozycji innych  partnerów;
szerzej wykorzystywać sektorowe wspar- –
cie budżetowe w sektorze ochrony  
zdrowia, a ogólne wsparcie budżetowe  w większym stopniu przeznaczać na  
poprawę usług zdrowotnych;
nadal realizować projekty, zwłaszcza te  –
wspierające rozwój polityki i budowanie 
zdolności instytucjonalnych, działania  
pilotażowe oraz pomoc dla biedniejszych regionów; 
ściślej współpracować ze Światowym Fun- –
duszem w państwach beneficjentach;
ustanowić jaśniejsze wytyczne, kiedy   –
dany instrument powinien zostać wyko-
rzystany i jak optymalnie stosować go  
w połączeniu z innymi instrumentami;
w większym stopniu przyczyniać się do   –
opracowania dobrze określonych polityk w sektorze ochrony zdrowia w krajach  
beneficjentach.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejSprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejWSTĘP
 1.  Dobra sytuacja zdrowotna jest jednym z najważniejszych elementów 
wzrostu i rozwoju gospodarczego, podczas gdy zła sytuacja jest  
zarówno przyczyną, jak i skutkiem ubóstwa. Zasadnicze znaczenie  zdrowia w ograniczaniu ubóstwa zostało uznane w ramach milenij-
nych celów rozwoju (MCR), które w latach 2000–2015 powinny stać 
się centralnym zagadnieniem międzynarodowej współpracy na rzecz 
rozwoju. Stąd też trzy spośród ośmiu MCR odwołują się bezpośred-
nio do kwestii zdrowia; są to: MCR 4: ograniczyć umieralność dzieci; 
MCR 5: poprawić opiekę zdrowotną nad matkami; MCR 6: ograniczyć rozprzestrzenianie się HIV/AIDS, malarii i innych chorób. W wyniku 
przeprowadzonego przez ONZ przeglądu śródokresowego w 2007 r. dotyczącego postępów w realizacji MCR
1 stwierdzono jednak, że naj-
poważniejsze niedociągnięcia przewidywane w ich realizacji wystę-pują w Afryce Subsaharyjskiej, co ilustruje załącznik I . Na szczycie 
w 2007 r. ministrowie zdrowia wyrazili również głębokie zaniepo-
kojenie w odniesieniu do innych kwestii zdrowotnych, nieobjętych MCR
1, oraz w odniesieniu do związanych z nimi ogromnych wyzwań 
w zakresie usług zdrowotnych (zob. załącznik II ). 
 2.  W 2000 r. Komisja uznała ograniczanie ubóstwa za cel nadrzędny swojej 
polityki na rzecz rozwoju2, jak również zobowiązała się do wspierania 
krajów rozwijających się w osiąganiu MCR. Przyjęty w 2005 r. kon-
sensus europejski w sprawie rozwoju nadal podkreślał te priorytety. Polityka Komisji w dziedzinie ochrony zdrowia, w kontekście ograni-
czania ubóstwa i MCR, została określona w ramach dwóch kluczowych 
inicjatyw:
w 2000 r. Komisja zapoczątkowała politykę mającą na celu przy- a) 
spieszenie działań nakierowanych na zwalczanie HIV/AIDS, mala-
rii i gruźlicy3. Komisja podkreśliła, że jej główne długofalowe  
działanie na rzecz poprawy sytuacji zdrowotnej, w tym także  
zwalczania tych chorób, obejmuje zintensyfikowanie pomocy  
w celu wzmacniania systemów opieki zdrowotnej, mające na celu poprawę dostępu osób najuboższych do profilaktyki i leczenia.  Podkreśliła również, że zagrożenie o charakterze globalnym i kra-jowym, powodowane tymi trzema chorobami, nie będzie czekać na poprawę systemów opieki zdrowotnej; istnieje także potrzeba podjęcia równoczesnych działań wykraczających poza tradycyjny 
sektor ochrony zdrowia. Stąd też Komisja zaproponowała nowe  
partnerstwa i szybsze mechanizmy dostarczania pomocy, a ini-cjatywa ta przyczyniła się do utworzenia w 2001 r. Światowego  
Funduszu;1 „The Millennium Development 
Goals Report 2007”, ONZ, Nowy 
Jork, 2007.
2 „Declaration by the Council and 
the Commission on the European 
Community’s Development Policy”, 
13458/00 z dnia 16 listopada 
2000 r.
3 „Accelerated action targeted 
at major communicable diseases 
within the context of poverty 
reduction”, komunikat Komisji do 
Rady i Parlamentu Europejskiego, 
COM(2000) 585 wersja ostateczna z 20.9.2000.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej9
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiejpomimo że polityka Komisji z 2000 r. koncentrowała się na epide- b) 
miach HIV/AIDS, malarii i gruźlicy, to w 2002 r. Komisja ustanowiła 
nową ogólną politykę ochrony zdrowia, tak by uwzględnić cele  ograniczania ubóstwa, wytyczone w jej polityce na rzecz rozwoju
4. 
W ramach tej polityki zdecydowano, że programy krajowe będą 
nadal stanowić podstawę inwestycji WE w dziedzinie zdrowia,  
a także ustalono priorytety działań w następujących obszarach: 
promowanie zdrowia publicznego, wzmacnianie systemów opieki 
zdrowotnej, systemy finansowania w sektorze ochrony zdrowia  ukierunkowane na najuboższych, choroby zakaźne, jak również  
zdrowie i prawa seksualne i prokreacyjne;te dwie polityki stanowią główną podstawę działań Komisji  c) 
w sektorze ochrony zdrowia, a komunikat Komisji z 2000 r. został zaktualizowany w 2004 r., tak by objąć lata 2007–2011. Główną  dodatkową inicjatywą ukierunkowaną na wzmocnienie systemów opieki zdrowotnej było ustanowienie w 2005 r. strategii UE mającej na celu opanowanie kryzysu w zakresie zasobów ludzkich w sek-torze ochrony zdrowia w krajach rozwijających się.
 3.  Główne źródła finansowania pomocy WE na rzecz zdrowia, kanały, którymi 
przekazywane jest to finansowanie, oraz instrumenty jego realizacji 
są przedstawione w tabeli 1 . 
4 Komunikat Komisji do Rady 
i Parlamentu Europejskiego: 
„Health and Poverty Reduction in 
Developing Countries”, COM(2002) 129 wersja ostateczna z 22.3.2002.
Źródło : ECA
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej10PRZEGLĄD MECHANIZMÓW FINANSOWANIA POMOCY WE NA RZECZ OCHRONY ZDROWIATABELA 1
Europejskie Fundusze Rozwoju Linie bud Īetu ogólnego
Programy 
krajoweProgramy 
regionalneFinansowanie Współfinansowanie 
organizacji 
pozarządowychPomoc na rzecz 
ochrony zdrowia
Ogólne wsparcie 
budĪetoweSektorowe wsparcie 
budĪetoweĝwiatowy Fundusz
ħródła Kanały InstrumentyProgramy krajowe s ą ustalane 
przez pa Ĕstwa AKP i Komisj Ċ 
na okres realizacji ka Īdego 
Europejskiego Funduszu 
Rozwoju. Komisja podejmuje decyzjĊ o łącznej wysoko Ğci 
przyznanych Ğrodków. Na ogół 
dokonuje si Ċ wyboru dwóch 
głównych sektorów, na których 
zostanie skoncentruje si Ċ 
pomoc.Programy regionalne działaj ą 
w podobny sposób jak 
programy krajowe, lecz 
obejmują kilka krajów w 
okreĞlonym regionie. Były one 
jednak rzadko 
wykorzystywane przy 
udzielaniu pomocy na rzecz 
ochrony zdrowia, a 
finansowano z nich jedynie 
projekty.Finansowanie w ramach AKP jest okre Ğlone w umowie z 
Kotonu (zał ącznik IV, art. 12) 
jako fundusze „przeznaczone 
na współprac Ċ regionaln ą, 
które nale Īy zarezerwowa ü na 
działania obejmuj ące wiele lub 
wszystkie pa Ĕstwa AKP”. W szczególno Ğci : 
rozporządzenie (WE) nr
1568/2003 z dnia 15 lipca 
2003 r. w sprawie pomocy w 
zwalczaniu chorób związanych z ubóstwem 
(HIV/AIDS, gru Ĩlicy i malarii) w 
krajach rozwijaj ących siĊ oraz 
rozporządzenie (WE) nr 
1567/2003 z dnia 
15 lipca 2003 r. w sprawie pomocy w odniesieniu do 
polityk oraz działa Ĕ i praw 
dotyczących zdrowia 
reprodukcyjnego i seksualnego w krajach 
rozwijających siĊ.Rozporządzenie Rady (WE) nr
1658/98 w sprawie 
współfinansowania działa Ĕ 
wraz z europejskimi 
pozarządowymi organizacjami 
ds. rozwoju w dziedzinach 
dotyczących krajów 
rozwijających siĊ.W  l a t a c h
1998-2006 rozporz ądzenie to 
stanowiło podstaw Ċ 
finansowania projektów w róĪnych sektorach, ze 
zdrowiem wł ącznie.
Projektyw ramach AKP 
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej11
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejZAKRES KONTROLI 
I PODEJŚCIE KONTROLNE
 4.  W trakcie przeprowadzonej przez Trybunał kontroli podjęto próbę  
oceny, jak skuteczna, w kontekście ograniczania ubóstwa, była od  
2000 r. pomoc WE w przyczynianiu się do poprawy usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej. Kontrola dotyczyła czterech kluczowych  
kwestii:
Czy ilość środków przyznanych przez Komisję na sektor ochrony a) 
zdrowia była odpowiednia w stosunku do podjętych przez nią  
zobowiązań?Czy Komisja przyspieszyła finansowanie pomocy na rzecz sektora b) 
ochrony zdrowia?Czy Komisja w przyczynianiu się do poprawy usług zdrowotnych c) 
w skuteczny sposób wykorzystała różne dostępne instrumenty?Czy Komisja w przyczynianiu się do poprawy usług zdrowot- d) 
nych w sposób spójny wykorzystała cały wachlarz dostępnych  
instrumentów?
 5.  Główne działania kontrolne przeprowadzone w celu udzielenia odpowie-
dzi na te pytania były następujące:
przegląd dokumentacji w zakresie polityki pomocowej WE na rzecz a) 
ochrony zdrowia;
przegląd podjętych zobowiązań i płatności dokonanych na rzecz b) 
sektora ochrony zdrowia w ramach EFR, linii budżetu ogólnego  
i Światowego Funduszu;
wizyty kontrolne na miejscu w Kenii, Lesotho, Malawi, Mali  c) 
i Suazi;
kontrole dokumentacji działań na rzecz zdrowia w Burundi, na  d) 
Wybrzeżu Kości Słoniowej oraz w Etiopii;
sondaż przeprowadzony we wszystkich 41 przedstawicielstwach e) 
KE w Afryce Subsaharyjskiej na temat pomocy WE na rzecz sektora 
ochrony zdrowia5. 
 6.  Kontrolę ograniczono do krajów Afryki Subsaharyjskiej, które otrzymują 
finansowanie z EFR, ponieważ są to państwa zmagające się z najwięk-szym kryzysem w dziedzinie zdrowia. Kontrola nie objęła badania  
tego, w jaki sposób pozostałe sektory, na przykład sektor zaopatrzenia 
w wodę i urządzeń sanitarnych, zostały wykorzystane do poprawy  
opieki zdrowotnej ani tego, w jaki sposób kwestie związane z tą opieką 
zostały włączone w nurt działań w innych sektorach. Nie objęła rów-nież kontroli działań w zakresie opieki zdrowotnej podejmowanych 
przez Biuro Pomocy Humanitarnej Wspólnoty Europejskiej (ECHO).5 Dzięki dobrej współpracy 
z Komisją odpowiedzi na 
kwestionariusz zostały nadesłane 
z 37 spośród 41 przedstawicielstw Komisji w Afryce Subsaharyjskiej.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejSprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejUWAGI W ZAKRESIE PRZYZNAWANIA 
I WYDATKOWANIA ŚRODKÓW NA RZECZ SEKTORA OCHRONY ZDROWIA
ZASOBY PRZYDZIELONE PRZEZ KOMISJĘ NA SEKTOR 
OCHRONY ZDROWIA
 7.  Niniejsza sekcja poświęcona jest odpowiedzi na pytanie, czy środki finan-
sowe i zasoby ludzkie przydzielone przez Komisję na sektor ochrony 
zdrowia odpowiadają jej zobowiązaniom. Trybunał zbadał deklaracje 
Komisji w zakresie jej polityki, cele wyznaczone przez Parlament Euro-
pejski, przydzielone zasoby oraz przyczyny i konsekwencje wynikające 
z ilości przydzielonych zasobów.
ŚRODKI FINANSOWE
Komisja powzięła poważne zobowiązania dotyczące sektora ochrony zdrowia 
 8.  W ramach swojej polityki pomocy na rzecz ochrony zdrowia Komisja 
powzięła poważne zobowiązania dotyczące sektora ochrony zdro-wia. W swoim programie działań w ramach „polityki przyspieszenia działań” z 2000 r. Komisja oświadczyła, że w łącznym budżecie na  współpracę na rzecz rozwoju w ciągu kolejnych pięciu lat (2002–2006) nada priorytet działaniom związanym ze zdrowiem, AIDS i sytuacją demograficzną
6. Następnie w sprawozdaniu okresowym za 2003 r.  
z realizacji tego programu działań7 mowa jest o przeznaczeniu na  
rzecz zdrowia 15% pomocy zaprogramowanej w ramach dziewiątego 
EFR. W polityce z 2002 r. dotyczącej ochrony zdrowia i ograniczania 
ubóstwa podkreślono, że wspólnota międzynarodowa powinna zde-
cydowanie zwiększyć pomoc dla sektora ochrony zdrowia oraz że WE 
ma do odegrania istotną rolę w tym kontekście.
 9.  W 2004 r., by wykazać wagę przywiązywaną do pomocy WE kierowanej 
na rzecz MCR związanych ze zdrowiem i edukacją, Parlament Euro-
pejski w swoich uwagach do budżetu wprowadził szczegółowy cel  
w zakresie zasobów przydzielanych wszystkim obszarom współpracy na rzecz rozwoju, w tym współpracy obejmującej państwa Afryki,  Karaibów i Pacyfiku (państwa AKP): „[jako że] celem współpracy na rzecz rozwoju, ujętej w niniejszej pozycji, jest przede wszystkim wkład w osiągnięcie milenijnych celów rozwoju [...] kwota minimum 20%  całkowitych rocznych zobowiązań przeznaczana będzie na działania 
w sektorze podstawowej opieki zdrowotnej i edukacji”
8. W 2006 r.  
Komisja zobowiązała się formalnie do nadania priorytetu tym sek-torom w programach krajowych, objętych nowym Instrumentem  
Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju oraz do przeznaczania  
minimum 20% wydatków rozwojowych na pomoc dla tych sektorów
9, 
uwzględniając związane z nimi wsparcie budżetowe. Takie podejście 
trudno zastosować w kontekście EFR, gdzie, w przeciwieństwie do  Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju, większość 
wsparcia budżetowego ma formę ogólnego wsparcia budżetowego, w przypadku którego nie istnieje żadna uznana metoda przyznawania pomocy konkretnym sektorom. Chociaż Komisja nie podjęła podob-
nego zobowiązania w zakresie EFR, Parlament stwierdził, że zobowią-
zanie ze strony Komisji „powinno mieć zastosowanie do wszystkich 
wydatków w ramach europejskiej polityki rozwoju, w tym do EFR  w celu zachowania spójności
10. 6 Program działań: Accelerated 
Action on HIV/AIDS, malaria and 
tuberculosis in the context of 
poverty reduction, COM(2001) 96 
wersja ostateczna z 21.2.2001.
7 Informacja nt. realizacji 
programu działań WE: Accelerated 
Action on HIV/AIDS, malaria and 
tuberculosis in the context of 
poverty reduction, COM(2003) 93 
wersja ostateczna z 26.2.2003.
8 Budżet ogólny Unii Europejskiej 
na rok budżetowy 2004 
(Dz.U. C 105 z 30.4.2004, s. 1169).
9 Komunikat Komisji dla 
Parlamentu Europejskiego 
dotyczący wspólnego stanowiska Rady w sprawie 
przyjęcia rozporządzenia 
Parlamentu Europejskiego i Rady 
ustanawiającego instrument 
finansowania współpracy na rzecz rozwoju. Załącznik dotyczący 
art. 5 Instrumentu Finansowania 
Współpracy na rzecz Rozwoju, 
COM(2006) 628 wersja ostateczna 
z 24.10.2006.
10 Parlament Europejski 
„Sprawozdanie w sprawie realizacji 
dziesiątego Europejskiego 
Funduszu Rozwoju”. A6-0042/2008, 
luty 2008.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej13
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejCałkowite finansowanie Komisji na rzecz sektora ochrony 
zdrowia nie spełnia zobowiązań politycznych i nie osiągnęło 
zakładanej wysokości, pomimo znacznego dodatkowego wsparcia dla Światowego Funduszu 
 10.  Jak pokazuje  tabela 2 , pomoc EFR przeznaczona bezpośrednio11 na sektor 
ochrony zdrowia w Afryce Subsaharyjskiej stanowiła 5,5% łącznych 
zobowiązań EFR. Odsetek ten pozostaje znacznie poniżej celu 15%  
(zob. pkt 8), pomimo że stanowi to wzrost w porównaniu z 4,4% środ-ków zaangażowanych w ramach ósmego EFR, wynikający ze znacz-
nej kwoty dodatkowego finansowania przeznaczonego na działania w ramach państw AKP w dziedzinie opieki zdrowotnej, mającego  głównie formę wkładów do Światowego Funduszu.
ZOBOWIĄZANIA EFR NA RZECZ SEKTORA OCHRONY ZDROWIA W RAMACH 
8. I 9. EFR JAKO ODSETEK ŁĄCZNEJ KWOTY ZOBOWIĄZAŃ EFR W AFRYCE SUBSAHARYJSKIEJ W MLN EURO  STAN NA 31 GRUDNIA 2007 R.
8. EFR 9. EFR
Łączna kwota zobowiązań EFR 9787,0 13 930,7
Rodzaj wsparcia ochrony 
zdrowiaKwota 
zobowiązań 
EFR na rzecz 
ochrony 
zdrowia% łącznych 
zobowiązań 
EFRKwota 
zobowiązań 
EFR na rzecz 
ochrony 
zdrowia% łącznych 
zobowiązań 
EFR
Ochrona zdrowia 
w programach krajowych369,3 3,8% 351,2 2,5%
Ochrona zdrowia 
w programach regionalnych13,1 0,1% 19,7 0,1%
Ochrona zdrowia 
w działaniach ﬁ  nansowanych 
w ramach AKP47,6 0,5% 399,7 2,9%
Łącznie 430,0 4,4% 770,6 5,5%TABELA 2
 11.  Jak pokazuje tabela 3 , bezpośrednie zobowiązania na rzecz sektora 
ochrony zdrowia w programach krajowych w Afryce Subsaharyjskiej są bardzo niskie w porównaniu z celem ustanowionym przez Parlament Europejski (zob. pkt 9), obniżając się z 5,1% w ramach ósmego EFR do 3,6% w ramach dziewiątego EFR, podczas gdy w ramach dziesiątego EFR wartość przydzielonych środków była zaprogramowana na jedynie 3,5%. Miało to miejsce, pomimo że Komisja zakłada wykorzystanie pro-gramów krajowych jako głównego kanału, którym przekazywana jest pomoc dla sektora ochrony zdrowia (zob. pkt 2). Niskie zobowiązania na rzecz ochrony zdrowia nie zostały zrekompensowane wyższymi zobo-wiązaniami na rzecz edukacji: łączne zobowiązania na rzecz ochrony zdrowia i edukacji w programach krajowych spadły z 7,5% w ramach ósmego EFR do 6,2% w ramach dziewiątego EFR i wysokość ich miała pozostać na tym poziomie w ramach dziesiątego EFR.11 Z wyłączeniem ogólnego 
wsparcia budżetowego 
(zob. pkt 12).
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej14
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej 12.  Oprócz bezpośredniego finansowania sektora ochrony zdrowia ocena 
pomocy Komisji przyznanej na rzecz ochrony zdrowia w Afryce Sub-saharyjskiej powinna brać pod uwagę również finansowanie w drodze ogólnego wsparcia budżetowego, nawet jeśli w praktyce jego wyso-kość jest bardzo trudna do oszacowania:
w ramach siódmego i ósmego EFR Komisja przyznała 3 240 mln  a) 
euro na programy wsparcia budżetowego. Do 2000 r. fundusze  drugiej strony, które pochodzą z tych programów, były przekazy-
wane bezpośrednio do narodowych budżetów ochrony zdrowia  
i edukacji. Zgodnie z szacunkami w latach 1990–1999 na rzecz  
sektora ochrony zdrowia przekazano w ten sposób 800 mln euro 
(80 mln euro rocznie; 35% w ramach funduszy drugiej strony);
w ramach dziewiątego EFR zobowiązania w ramach ogólnego wspar- b) 
cia budżetowego wyniosły w przybliżeniu 2000 mln euro, ale wspar-
cie to nie było już podzielone na poszczególne sektory. Chociaż nie 
można określić, ile środków przekazano na sektor ochrony zdrowia, ocenia się, że było to mniej niż w przypadku dwóch wcześniejszych 
EFR. W odniesieniu do finansowania sektora ochrony zdrowia, przy 
założeniu, że państwa wydają środki, które otrzymują w ramach ogól-
nego wsparcia budżetowego, proporcjonalnie do udziałów budżetów 
sektorowych w ich budżecie ogólnym, oznaczałoby to, że na ochronę 
zdrowia przeznaczono z tych środków około 200 mln euro (33 mln 
euro rocznie), jako że sektor ochrony zdrowia pochłania 9–10%  
łącznych wydatków budżetowych w krajach Afryki Subsaharyjskiej. Odsetek ten jest znacznie niższy od poziomu 35% przewidzianego 
uprzednio przez Komisję na rzecz ochrony zdrowia. Ponadto w swej 
ocenie z 2007 r. dotyczącej wsparcia budżetowego na rzecz Afryki 
Subsaharyjskiej Międzynarodowy Fundusz Walutowy wskazał, że pań-
stwa oszczędzają średnio do 70% takiej pomocy celem ograniczenia swojego deficytu budżetowego
12. Oznacza to, że z ogólnego wsparcia 
budżetowego w ramach dziewiątego EFR do krajowych budżetów zdrowia przekazano najprawdopodobniej mniej niż 200 mln euro;
w dziesiątym EFR zaprogramowano około 3 300 mln euro na ogólne c) 
wsparcie budżetowe. Chociaż stanowi to wzrost w porównaniu  
z dziewiątym EFR, nie wydaje się, by doprowadziło to do przeka-
zania na rzecz ochrony zdrowia tak wysokich środków, jak w przy-padku siódmego i ósmego EFR.ZOBOWIĄZANIA EFR NA RZECZ SEKTORA OCHRONY ZDROWIA W RAMACH 
8. I 9. EFR JAKO ODSETEK ŁĄCZNEJ KWOTY PROGRAMÓW KRAJOWYCH EFR W AFRYCE SUBSAHARYJSKIEJ MLN EURO NA DZIEŃ 31.12.2007
8. EFR 9. EFR
Łączna kwota programów krajowych EFR 7 268,6 9 793,8
Ochrona zdrowia w programach 
krajowych369,3 5,10% 351,2 3,6%
Edukacja w programach krajowych 175,5 2,40% 255,8 2,6%
Ochrona zdrowia i edukacja łącznie w programach krajowych 544,8 7,50% 607 6,20%TABELA 3
12 „The IMF and Aid to Sub-Saharan 
Africa”, Independent Evaluation 
Office of the IMF, 2007 r. 
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej15
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej 13.  Kolejnym źródłem finansowania pomocy na rzecz ochrony zdrowia są 
linie budżetu ogólnego (zob. tabela 1 ). Kwoty tej pomocy znacząco 
wzrosły w latach 2003–2006, wynosząc średnio 109 mln euro rocz-nie, z czego około jedna trzecia została bezpośrednio przeznaczona 
dla Afryki Subsaharyjskiej. Bardzo korzystnie wypada to w porówna-
niu z 22 mln euro przyznawanymi rocznie w latach 1997–2002, jed-
nak budżet ten na lata 2007–2013 został ponownie zmniejszony do 
84 mln euro rocznie. 
 14.  Pomimo że niezwykle trudno jest podać dokładne wyliczenia oraz pomimo 
ograniczeń wynikających z podejścia opartego tylko na wkładach,  z przeprowadzonej przez Trybunał analizy wynika, że orientacyjna  liczba obejmująca ogólne wsparcie budżetowe oraz finansowanie  
z linii budżetu ogólnego, przyznane ogółem na sektor ochrony zdro-
wia w Afryce Subsaharyjskiej w czasie realizacji dziewiątego EFR, waha 
się pomiędzy 1 100 a 1 200 mln euro. Ocenia się, że stanowi to wzrost, w wartościach bezwzględnych, do 30% w porównaniu z okresem obję-
tym ósmym EFR. Niemniej jednak, uwzględniając, że kwota łącznych 
zobowiązań dziewiątego EFR wzrosła o ponad 40% w porównaniu  
z ósmym EFR, odsetek finansowania WE przeznaczonego na sektor  
ochrony zdrowia w Afryce Subsaharyjskiej zmniejszył się. Chociaż  
przydziały finansowe w dziesiątym EFR są o 60% wyższe niż w dziewią-
tym EFR, szacuje się, że kwota środków na ochronę zdrowia w Afryce Subsaharyjskiej jest w przybliżeniu taka sama jak w przypadku dzie-
wiątego EFR. Mała wysokość środków przydzielanych z programów  
krajowych na bezpośrednie działania w sektorze ochrony zdrowia  
objęte tymi programami w Afryce Subsaharyjskiej pozostaje w ostrym 
kontraście z wysokością środków WE przydzielonych państwom  Azji, gdzie 14% środków z wieloletniego programu indykatywnego  
2007–2010 zostało przyznanych na podstawową opiekę zdrowotną. 
Miało to miejsce pomimo faktu, że państwa azjatyckie były znacznie 
bardziej zaawansowane w realizacji MCR dotyczących zdrowia.
Międzynarodowa pomoc na rzecz wzmocnienia systemów opieki 
zdrowotnej jest niewystarczająca
 15.  Wraz z rozpoczęciem dziewiątego EFR Komisja i państwa członkow-
skie postanowiły podzielić się zadaniami, biorąc pod uwagę nabytą 
w ciągu lat specjalistyczną wiedzę i postrzeganą przewagę kompa-
ratywną. Mimo że podział pracy pomiędzy donatorami jest zasadą,  która służy dobremu zarządzaniu, nie zapewnia on państwom Afryki 
Subsaharyjskiej przyznania zasobów umożliwiających im osiągnięcie 
minimalnego poziomu usług zdrowotnych i poczynienie znaczącego 
postępu w kierunku realizacji MCR w dziedzinie ochrony zdrowia.  
Analizy sporządzone przez Komisję, państwa członkowskie UE oraz  Światową Organizację Zdrowia (WHO) zidentyfikowały najważniejsze 
kwestie dotyczące ogólnego poziomu i rozdziału finansowania prze-kazywanego na ochronę zdrowia, którymi musi zająć się społeczność międzynarodowa (zob. ramka 1). Stosunkowo małe zaangażowanie  
w tym sektorze tak dużego donatora, jakim jest Komisja
13, przyczyniło 
się do powstania tych braków, a Parlament przyjął, że zasada podziału 
pracy nie usprawiedliwia faktu, że Komisja nie odgrywa kluczowej roli w sektorze ochrony zdrowia
14.13 Komisja Europejska jest 
jednym z pięciu największych 
donatorów na rzecz Afryki 
Subsaharyjskiej razem z Francją, Zjednoczonym Królestwem, 
Stanami Zjednoczonymi i Bankiem 
Światowym.
14 Rezolucja Parlamentu 
Europejskiego z dnia 24 kwietnia 
2007 r. zawierająca uwagi 
stanowiące integralną część 
decyzji w sprawie udzielenia 
absolutorium z wykonania budżetu 
szóstego, siódmego, ósmego 
i dziewiątego Europejskiego Funduszu Rozwoju za rok 
budżetowy 2005, pkt 29.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej1616
RAMKA 1
Eksperci z dziedziny ochrony zdrowia z państw członkowskich UE i Komisji w 2006 r. doszli do wniosku, że środki 
na ochronę zdrowia wynoszące 6,6% oﬁ  cjalnej pomocy UE na rzecz rozwoju były niewystarczające oraz że pomoc 
UE nie była skorelowana z potrzebami ﬁ  nansowymi krajów w tej dziedzinie.
DG ds. Rozwoju oszacowała, że jeśli usługi zdrowotne miałyby być świadczone na poziomie minimalnym16, to 32 pań-
stwa Afryki Subsaharyjskiej potrzebowałyby ﬁ  nansowania wynoszącego 9 767 mln euro, nawet gdyby zrealizowały 
one cel ustanowiony przez szefów rządów państw afrykańskich podczas szczytu w Abuji w 2001 r., mówiący o prze-znaczeniu na ochronę zdrowia 15% budżetów krajowych.
W studium WHO na temat pomocy dla sektora ochrony zdrowia zidentyﬁ  kowano liczne kraje pomijane przy rozdzielaniu 
pomocy i podsumowano, że nie występowało jasne powiązanie pomiędzy sytuacją zdrowotną w kraju a wysokością pomocy otrzymanej na ochronę zdrowia. Państwa o wysokim wskaźniku występowania HIV/AIDS otrzymują większą pomoc na 
rzecz ochrony zdrowia, nawet jeżeli ogólna sytuacja zdrowotna w innych państwach jest równie zła lub gorsza
17.KWESTIE KLUCZOWE DLA OGÓLNEGO POZIOMU I PODZIAŁU ŚRODKÓW NA RZECZ 
OCHRONY ZDROWIA 16.  Przyjęty w 2007 r. unijny kodeks postępowania w sprawie komplementar-
ności i podziału pracy w ramach polityki na rzecz rozwoju15 podkreśla 
potrzebę zajęcia się problemem krajów pomijanych przy udzielaniu pomocy, którymi często są kraje niestabilne i kraje, w których zakoń-
czyły się konflikty. Komisja mogłaby odegrać w tych krajach istotną 
rolę poprzez wykorzystanie jej przewagi komparatywnej, która została 
uznana w politykach na rzecz rozwoju z 2000 i 2005 r. Przewaga ta 
wynika zarówno z tego, że obecność Komisji w tych krajach jest bar-
dziej znacząca niż państw członkowskich UE, jak i z jej zaangażowania we wspieranie odbudowy i rozwoju po zakończeniu operacji w zakre-
sie pomocy doraźnej, którymi zarządza ECHO. Ponieważ znaczna część działań prowadzonych przez ECHO jest związana z ochroną zdrowia, szczególnie istotne jest zapewnienie ciągłości działań w tym zakresie. 
Jedynie w niewielu krajach, o których mowa, ochrona zdrowia została 
uznana za główny sektor w ramach dziesiątego EFR (Angola, Burundi, 
Demokratyczna Republika Konga, Liberia, Wybrzeże Kości Słoniowej i Zimbabwe).
16 Według Komisji Makroekonomii i Zdrowia z 2001 r. 30 USD per capita  rocznie jest konieczne, by dostarczyć usługi zdrowotne 
na zupełnie podstawowym poziomie. Nie obejmują one kluczowych elementów, takich jak planowanie rodziny, szpitale 
III poziomu referencyjnego i opieka w nagłych przypadkach. 
17 Państwa Afryki Subsaharyjskiej sklasyfikowane w studium WHO jako kraje pomijane przy udzielaniu pomocy to: Republika 
Środkowoafrykańska, Wybrzeże Kości Słoniowej, Demokratyczna Republika Konga, Etiopia, Nigeria, Sudan, Togo oraz Zimbabwe. 15 Nota Rady Unii Europejskiej 
9558/07, Bruksela, 15 maja 2007 r.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej17
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej17
 17.  Środki, które Komisja przeznacza na zwalczanie konkretnych chorób, są 
stosunkowo wysokie w porównaniu ze środkami przeznaczanymi na finansowanie systemów opieki zdrowotnej (zob. pkt 10). Różnica ta wynika z faktu, że w latach 2000–2005 Komisja poczyniła znaczące sta-rania w kierunku opracowania i realizacji programów działań w ramach swojej inicjatywy politycznej dotyczącej zwalczania HIV/AIDS, malarii i gruźlicy. Z drugiej strony mniejszą uwagę poświęciła ona realizacji szerszej polityki ochrony zdrowia. Obniżenie od 2000 r. pomocy Komi-sji na rzecz programów krajowych (zob. pkt 11) wpisuje się w szerszą tendencję ze strony wspólnoty międzynarodowej do koncentrowania się na działaniach odnoszących się do konkretnych chorób kosztem wydatków na wzmocnienie systemów opieki zdrowotnej
18. W przepro-
wadzonym przez Trybunał w przedstawicielstwach Komisji w Afryce Subsaharyjskiej sondażu, 23 spośród 27 przedstawicielstw uznało, że finansowanie w zbyt dużym stopniu koncentrowało się na działaniach odnoszących się do konkretnych chorób. Trybunał stwierdził, że w Etio-pii i w Mali, pomimo że w obu tych krajach wskaźnik występowania HIV był względnie niski
19, pomoc zewnętrzna, jaką kraje te otrzymują na 
zwalczanie HIV/AIDS, była większa od całego ich budżetu krajowego przeznaczanego na opiekę zdrowotną. W przeglądzie śródokresowym Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju 2007 (UNPD) na temat milenijnych celów rozwoju podkreślono, że niewydolność systemów opieki zdrowotnej stanowi przeszkodę w realizacji tych celów. 
ZASOBY LUDZKIE
Komisja nie dysponuje odpowiednią specjalistyczną wiedzą 
w dziedzinie ochrony zdrowia
  18.  Komisja przyznała w 2004 r., że nie dysponuje specjalistyczną wiedzą w dzie-dzinie ochrony zdrowia i podała ten fakt jako przyczynę przeznaczania ograniczonych środków finansowych na sektor ochrony zdrowia
20. Try-
bunał stwierdził, że problem ten nadal występuje oraz że nie opraco-wano strategii w zakresie zasobów ludzkich, która miałaby na celu jego rozwiązanie. Z 37 przedstawicielstw w Afryce Subsaharyjskiej, które wzięły udział w sondażu Trybunału, 13 przedstawicielstw zatrudnia łącznie 18 osób z wykształceniem wyższym w dziedzinach związanych z ochroną zdrowia
21. Tylko cztery z tych przedstawicielstw posiadają 
stałych pracowników, z których tylko jeden pracuje w obszarze zdro-wia w pełnym wymiarze czasu
22. W czasie prac kontrolnych na miejscu 
Trybunał zidentyfikował kilka problemów (zob. ramka 2). Dysponowa-nie specjalistyczną wiedzą w dziedzinie ochrony zdrowia jest istotne nie tylko dla przedstawicielstw w krajach, gdzie opieka zdrowotna jest głównym sektorem działań w ramach EFR; ważne jest również to, by pozostałe przedstawicielstwa miały dostęp do tej wiedzy, tak by:
zarządzać aspektami związanymi z ochroną zdrowia w programach a) 
ogólnego wsparcia budżetowego;wspierać i monitorować operacje dokonywane w ramach Światowego b) 
Funduszu na terenie danego kraju;skuteczniej nadzorować projekty finansowane z linii budżetu ogól- c) 
nego na rzecz ochrony zdrowia i projekty w ramach AKP;zapewniać ujęcie kwestii związanych z HIV/AIDS we wszystkich dzia- d) 
łaniach prowadzonych przez Komisję Europejską.18 W szczególności w 2003 r. 
rozpoczęto realizację planu 
ratowniczego prezydenta 
Stanów Zjednoczonych na rzecz walki z epidemią AIDS, 
przeznaczając 15 mld USD na 
pomoc w zwalczaniu HIV/AIDS 
w ciągu pięciu lat w 15 krajach, 
z których 12 to państwa Afryki Subsaharyjskiej (łącznie 
z Republiką Południowej Afryki).
19 Według sondażu w zakresie 
demografii i zdrowia 
przeprowadzonego w 2005 r. 
w Etiopii wskaźnik występowania HIV wynosi 1,4%, a w Mali 1,9%.
20 „Second Progress Report on 
the EC Programme for Action”, 
SEC(2004) 1 326 wersja ostateczna z 26.10.2004
21 Czterech stałych urzędników, 
pięciu pracowników lokalnych, 
siedmiu pracowników 
kontraktowych i dwóch młodszych 
ekspertów.
22 Ponadto pięciu pracowników 
lokalnych (wszyscy pełnoetatowi), 
siedmiu pracowników 
kontraktowych (trzech 
pełnoetatowych, czterech 
w niepełnym wymiarze czasu) i dwóch młodszych ekspertów 
(obaj w niepełnym wymiarze 
czasu) również pracowało nad 
zagadnieniami dotyczącymi 
ochrony zdrowia.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej18
 19.  Centrala Komisji nie dysponuje wystarczającą specjalistyczną wiedzą, by 
zapewnić przedstawicielstwom w Afryce Subsaharyjskiej odpowiednie 
wsparcie. W DG ds. Rozwoju trzech urzędników (z których tylko jeden posiada wykształcenie w dziedzinie ochrony zdrowia) oraz trzech  
oddelegowanych ekspertów narodowych/z organizacji międzynaro-
dowych zajmuje się kwestiami polityki w zakresie ochrony zdrowia we wszystkich krajach rozwijających się i programowaniem w krajach AKP. W EuropeAid pracuje tylko dwóch specjalistów z dziedziny ochrony 
zdrowia, którzy są odpowiedzialni za udzielanie wsparcia wszystkim 
41 przedstawicielstwom w Afryce Subsaharyjskiej.
 20.  Pozytywnym krokiem podjętym ostatnio przez Komisję w związku z brakiem specjalistycznej wiedzy w dziedzinie ochrony zdrowia na poziomie  
przedstawicielstw, było wyznaczenie regionalnego doradcy ds. HIV/
AIDS na Afrykę Południową, mającego swoją siedzibę w przedstawi-cielstwie KE w Pretorii. Jest to jednak odosobniona inicjatywa. Istnieje również pole do pogłębienia współpracy przedstawicielstw z dorad-cami ECHO z dziedziny ochrony zdrowia, działającymi na poziomie  
regionalnym, w krajach, w których zakończyły się konflikty. Niektóre 
przedstawicielstwa starały się również pozyskać specjalistyczną wiedzę 
w dziedzinie ochrony zdrowia od innych donatorów, w tym państw  
członkowskich UE, lecz tego typu współpraca jest nadal ograniczona i przeważnie nieformalna, a w konsekwencji mandat udzielony przez 
Komisję państwom członkowskim nie jest odpowiednio zdefiniowany 
i nie zapewnia zachowania przez Komisję swojej odpowiedzialności.
SZYBKOŚĆ FINANSOWANIA WE NA RZECZ SEKTORA 
OCHRONY ZDROWIA
 21.  Istotnym aspektem polityki Komisji w dziedzinie ochrony zdrowia jest 
fakt, że zobowiązała się ona do przyspieszenia, od 2000 r., pomocy na rzecz sektora ochrony zdrowia, w szczególności na rzecz zwalczania chorób związanych z ubóstwem (zob. pkt 2). Kwestią kluczową jest również przewidywalność finansowania, jeżeli państwa korzystające z pomocy mają poprawić budżetowanie i wdrażanie otrzymywanej  pomocy zewnętrznej. Niniejsza sekcja jest poświęcona analizie wskaź-nika wydatkowania różnych instrumentów oraz identyfikacji czynni-ków wpływających na ich szybkość i przewidywalność.
PROBLEMY KADROWE ZIDENTYFIKOWANE PODCZAS WIZYT KONTROLNYCH 
PRZEPROWADZONYCH PRZEZ TRYBUNAŁRAMKA 2
W przypadku Burundi, pomimo że ochrona zdrowia była sektorem o istotnym znaczeniu w ramach dziewiątego EFR i głównym 
sektorem w ramach dziesiątego EFR, przedstawicielstwo nie dysponowało specjalistyczną wiedzą w tej dziedzinie. W przypadku 
Kenii przedstawicielstwo, ze względu na brak wakatów, nie mogło zatrudnić nowego pracownika po odejściu, w sierpniu 
2006 r., narodowego eksperta z państwa członkowskiego, który zajmował kwestiami ochrony zdrowia. W przypadku Suazi przedstawicielstwo zatrudniało urzędnika posiadającego kwaliﬁ  kacje w dziedzinie ochrony zdrowia, lecz zajmował się on innymi 
zagadnieniami, ponieważ ochrona zdrowia nie była głównym sektorem działań w ramach dziewiątego EFR w tym kraju.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej19
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej 23.  Przydzielanie przez Komisję środków na cały okres objęty przyjmowanymi 
przez nią krajowymi dokumentami strategicznymi stanowi solidną pod-stawę do przewidywalnego finansowania. Trybunał stwierdził jednak, 
że pomimo dekoncentracji złożone procedury zamówień publicznych 
(roboty, usługi, dostawy) oraz zatwierdzania i realizacji programów prac 
nadal ograniczają zarówno szybkość, jak i przewidywalność przepływów finansowych na rzecz działań EFR w dziedzinie ochrony zdrowia.
OGÓLNE WSPARCIE BUDŻETOWE
Komisja sprawnie wydatkuje środki, lecz problemem jest przewidywalność
 24.  Jak przedstawia tabela 5 , zarówno w ramach ósmego, jak i dziewiątego 
EFR ogólne wsparcie budżetowe okazało się sprawnym instrumen-
tem wydatkowania. Przewidywalności sprzyja między innymi fakt, że 
programy są na ogół sporządzanie na okres trzech lat, a orientacyjne 
kwoty środków są określane w krajowych dokumentach strategicznych na okres sześciu lat.TABELA 4
PORÓWNANIE ODSETKA KWOT PRZEZNACZONYCH NA DZIAŁANIA FINANSOWANE 
W RAMACH EFR W ZAKRESIE OCHRONY ZDROWIA W AFRYCE SUBSAHARYJSKIEJ WYDATKOWANYCH W CIĄGU PIERWSZYCH PIĘCIU LAT 8. I 9. EFR 
Łączny odsetek zobowiązań EFR na rzecz ochrony zdrowia 
wydatkowanych w ciągu pierwszych pięciu lat EFR
8. EFR 9. EFR1
Rok 1 0% 0%
Rok 2 1% 3%
Rok 3 3% 13%
Rok 4 8% 25%
Rok 5 18% 39%
1 Nie wliczając przesunięcia środków na rzecz Światowego Funduszu (zob. pkt 26).DZIAŁANIA EFR W SEKTORZE OCHRONY ZDROWIA
Pomoc EFR na rzecz sektora ochrony zdrowia została 
przyspieszona w ramach dziewiątego EFR
 22.  Szybkość realizacji działań dziewiątego EFR w sektorze ochrony zdrowia w Afryce Subsaharyjskiej znacząco wzrosła w porównaniu z ósmym EFR (zob. tabela 4 ). Proces dekoncentracji jest głównym czynnikiem wyja-
śniającym przyspieszenie w przyznawaniu środków. Według przepro-
wadzonego przez Trybunał sondażu 77% przedstawicielstw uznało, że dekoncentracja wpłynęła na przyspieszenie realizacji projektów EFR. 
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej2020
 25.  Trybunał stwierdził jednak, że szybkość i przewidywalność zmniejszyły 
się z następujących przyczyn: 
opóźnienia w krajach składających kwalifikujące się wnioski o płat- a) 
ność, spowodowane głównie problemami tych krajów z groma-
dzeniem danych w zakresie wskaźników wykonania (np. Burundi, 
Kenia, Mali);niektóre państwa przestawały kwalifikować się do ogólnego  b) 
wsparcia budżetowego, które zostawało zawieszone, ogranicza-
jąc tym samym pomoc na rzecz ich budżetów ochrony zdrowia.  
Sytuacja taka miała miejsce w przypadku czterech spośród sześciu 
krajów, w których Trybunał przeprowadził kontrole na miejscu  
i kontrole dokumentacji (Etiopia, Kenia, Lesotho, Malawi), chociaż 
Trybunał stwierdził, że w przypadku Etiopii społeczności między-narodowej udało się stworzyć skuteczny mechanizm alternatywny 
zapewniający ciągły dopływ środków na rzecz ochrony zdrowia  i innych kluczowych sektorów (zob. ramka 3). Jedną z korzyści  z jednoczesnego wykorzystania sektorowego wsparcia budżeto-
wego i ogólnego wsparcia budżetowego jest fakt, że w pewnych okolicznościach to pierwsze może być wykorzystywane w czasie, 
kiedy to drugie zostało zawieszone.
RAMKA 3
W Etiopii ze względu na sytuację polityczną w 2005 r. zawieszono ogólne wsparcie budżetowe. Jednak w celu utrzymania 
pomocy zewnętrznej dla kluczowych sektorów, łącznie z ochroną zdrowia, społeczność międzynarodowa utworzyła 
nowy wielosektorowy program ochrony usług podstawowych, w ramach którego wsparcie przekazywane jest bezpo-
średnio władzom regionalnym. Takie podejście ogranicza ryzyko, że długoterminowe wysiłki na rzecz poprawy usług 
zdrowotnych mogą zostać zakłócone wskutek zawieszenia ogólnego wsparcia budżetowego.WSPARCIE BUDŻETOWE DLA ETIOPIIZOBOWIĄZANIA W RAMACH OGÓLNEGO WSPARCIA BUDŻETOWEGO 
WYDATKOWANE W CIĄGU PIERWSZYCH PIĘCIU LAT 8. I 9. EFR
Łączny odsetek zobowiązań w ramach ogólnego wsparcia 
budżetowego wydatkowanych w ciągu pierwszych pięciu lat EFR
8. EFR 9. EFR
Rok 1 12% 5%
Rok 2 22% 18%
Rok 3 31% 38%
Rok 4 55% 57%
Rok 5 71% 74%TABELA 5
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej21
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejWPŁYW WYDATKOWANIA ŚRODKÓW ZE ŚWIATOWEGO FUNDUSZU NA 
WSKAŹNIK WYDATKOWANIA ZOBOWIĄZAŃ EFR NA RZECZ OCHRONY ZDROWIA
Łączny odsetek zobowiązań EFR na rzecz ochrony zdrowia 
wydatkowanych w ciągu pierwszych pięciu lat EFR
8 EFR9. EFR 9. EFR
(z wyłączeniem 
Światowego 
Funduszu)(łącznie ze Światowym 
Funduszem)
Rok 1 0% 0% 22%
Rok 2 1% 3% 24%Rok 3 3% 13% 31%
Rok 4 8% 25% 46%
Rok 5 18% 39% 55%TABELA 6
 27.  Światowy Fundusz okazał się skuteczny, jeśli chodzi o wzrost ogólnych 
płatności na rzecz zwalczania HIV/AIDS, malarii i gruźlicy. Płatno-ści na rzecz Afryki Subsaharyjskiej wyniosły 2 931 mln USD w latach 2002–2007. Jednak, jak przedstawia tabela 7 , wskaźnik wydatkowania 
przez Światowy Fundusz środków na rzecz krajów Afryki Subsaha-ryjskiej wypada niekorzystnie w porównaniu z działaniami na rzecz ochrony zdrowia podejmowanymi w ramach EFR. W zakresie pierwszej edycji dotacji, rozpoczętej w 2002 r., na koniec pięcioletniego okresu realizacji tych dotacji wydatkowane zostało jedynie 73% budżetu. Jeśli chodzi o dotacje ze Światowego Funduszu zatwierdzone na kolejne lata, to przeprowadzona przez Trybunał analiza nie wykazała zwięk-szenia wskaźnika wydatkowania.ŚWIATOWY FUNDUSZ 
Światowy Fundusz umożliwił wydatkowanie znacznej części środków finansowych, lecz wskaźnik wydatkowania był niższy 
niż w przypadku EFR
  26.  Jednym z celów ustanowienia Światowego Funduszu było utworzenie szyb-
szego mechanizmu dostarczania pomocy (zob. pkt 2). Chociaż składki wpłacane przez Komisję do Światowego Funduszu w ramach dziewią-tego EFR przyczyniły się do zwiększenia tempa, w jakim Komisja wydat-kuje ogólne zobowiązania EFR na rzecz ochrony zdrowia (zob. tabela 6 ), 
to płatności na rzecz Światowego Funduszu są jedynie pierwszym  
krokiem w przekazywaniu pomocy dla beneficjentów końcowych. 
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej22
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej 28.  Poza faktem, że Światowy Fundusz kładzie nacisk na uzależnienie finan-
sowania od wyników, co oznacza, że ogranicza wydatkowanie na rzecz mniej skutecznych dotacji, dwa inne czynniki obniżające wskaźnik  
wydatkowania to:
trudności niektórych odbiorców pomocy ze Światowego Fundu- a) 
szu związane z utworzeniem systemów finansowych, systemów  
udzielania zamówień i monitoringu, spełniających wymogi Świa-towego Funduszu, oraz trudności ze sprawnym wydatkowaniem 
środków; 
nowe źródła finansowania, takie jak plan ratowniczy prezydenta b) 
Stanów Zjednoczonych na rzecz walki z epidemią AIDS, który objął 
państwa będące w trakcie realizacji dotacji ze Światowego Fun-duszu, co ograniczyło ich zdolności absorpcyjne. 
 29.  W odróżnieniu od EFR, dotacje ze Światowego Funduszu są zatwierdzane 
raz w roku. Państwa nie wiedzą, czy ich wnioski o dofinansowanie  zostaną zatwierdzone ani na jakie kwoty. W związku z powyższym  przez pierwsze sześć lat działania Światowego Funduszu zatwierdzo-
nych zostało jedynie 39% złożonych wniosków o dofinansowanie. TABELA 7
PORÓWNANIE WSKAŹNIKA ŁĄCZNEGO WYDATKOWANIA ŚRODKÓW 
ZE ŚWIATOWEGO FUNDUSZU I Z EFR NA RZECZ OCHRONY ZDROWIA W AFRYCE SUBSAHARYJSKIEJ
Światowy FunduszDziałania EFR na rzecz 
ochrony zdrowia
Rok 1 2% 1%Rok 2 13% 25%Rok 3 26% 36%
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej23
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej 30.  Trybunał zbadał trzy główne instrumenty wykorzystywane w celu poprawy 
usług zdrowotnych: wsparcie budżetowe, projekty oraz Światowy Fun-dusz. W niniejszej sekcji oceniono, czy Komisja dobrze zarządzała tymi instrumentami i na ile były one skuteczne oraz czy Komisja wykorzysty-wała te instrumenty w spójny sposób. Załącznik III  zawiera przegląd dzia-
łań w pięciu państwach, w których Trybunał przeprowadził kontrole.
WSPARCIE BUDŻETOWE
WYKORZYSTANIE WSPARCIA BUDŻETOWEGO PRZEZ KOMISJĘ 
Wsparcie budżetowe może mieć kluczowe znaczenie 
dla poprawy usług zdrowotnych
 31.  Wsparcie budżetowe może mieć kluczowe znaczenie dla poprawy usług zdro-
wotnych, ponieważ zwiększa środki na rzecz ochrony zdrowia, którymi dysponują władze krajowe, umożliwiając im podniesienie poziomu usług zdrowotnych, co jest warunkiem koniecznym dla realizacji MCR. Poprzez dialog i pomoc techniczną może ono także wpłynąć na wzmocnienie ram politycznych i instytucjonalnych. Komisja, będąca jednym z największych podmiotów udzielających wsparcia budżetowego, definiuje je jako trans-fer środków finansowych z zewnętrznej agencji finansującej do systemu skarbowego kraju partnerskiego, po spełnieniu przez ten kraj uzgodnio-nych warunków otrzymania płatności
23. Chociaż Komisja rozróżnia dwa 
rodzaje wsparcia budżetowego: ogólne wsparcie budżetowe i sektorowe wsparcie budżetowe, w praktyce rozróżnienie to jest mniej jasne.
   Wsparcie budżetowe można najlepiej opisać, posługując się pojęciem 
pasma. Po jednej stronie tego pasma znajduje się ogólne wsparcie budżetowe, w którym dialog i uwarunkowania skoncentrowane są  na kwestiach makroekonomicznych i międzysektorowych. Na dru-gim krańcu znajduje się sektorowe wsparcie budżetowe, obejmujące jedynie kwestie specyficzne dla danego sektora. Pomiędzy nimi znaj-duje się ogólne wsparcie budżetowe z uwarunkowaniami sektoro-wymi i dialogiem sektorowym oraz te operacje sektorowego wsparcia budżetowego, które obejmują niektóre uwarunkowania i dialog na  planie makroekonomicznym i międzysektorowym
24.
Sektorowe wsparcie budżetowe jest wykorzystywane 
w niewielkim stopniu, a znaczenie ogólnego wsparcia budżetowego dla poprawy usług zdrowotnych nie jest jasne
 32.  Sektorowe wsparcie budżetowe, koncentrujące się na pojedynczym sekto-
rze, ma szczególny potencjał w odniesieniu do sektora ochrony zdrowia. Jednak pomimo że od 2000 r. Komisja stara się zwiększyć jego wykorzy-stanie, w praktyce w ramach dziewiątego EFR, jedynie dwa kraje Afryki Subsaharyjskiej (Mozambik i Zambia) otrzymały wsparcie budżetowe na rzecz sektora ochrony zdrowia. Jednym z powodów tej sytuacji jest fakt, że Komisja z zasady wykorzystywała wsparcie budżetowe na rzecz sektora ochrony zdrowia jedynie w krajach, gdzie ochrona zdrowia jest głównym sektorem, co ma miejsce jedynie w niewielu państwach. Dru-gim powodem jest fakt, że jednym z kryteriów otrzymania pomocy jest posiadanie dobrze zdefiniowanej polityki w zakresie sektora ochrony zdrowia, a niektóre kraje nadal nie spełniają tego kryterium.ZARZĄDZANIE INSTRUMENTAMI 
I ICH SKUTECZNOŚĆ
23 „European Commission General 
Budget Support Guidelines 2007”, 
(s. 10).
24 Nota dotycząca sektorowego 
wsparcia budżetowego, 
sporządzona podczas warsztatów 
w Dublinie z listopada 2005 r. 
poświęconych partnerstwu 
strategicznemu z Afryką przez grupę dwustronnych 
i wielostronnych donatorów.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej24
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej 33.  Ogólne wsparcie budżetowe jest stosowane przez Komisję zdecydowa-
nie częściej niż sektorowe wsparcie budżetowe: w ramach dziewią-
tego EFR otrzymało je 21 państw Afryki Subsaharyjskiej. Jest ono  preferowaną przez Komisję formą wsparcia budżetowego, a ponadto, 
w przeciwieństwie do sektorowego wsparcia budżetowego, Komisja 
zezwala na jego jednoczesne stosowanie niezależnie od finansowania dwóch głównych sektorów. Ponadto do otrzymania ogólnego wsparcia budżetowego kwalifikuje się więcej krajów, ponieważ jednym z warun-
ków kwalifikowalności jest tu posiadanie ogólnej polityki krajowej, 
a nie polityki odnoszącej się do poszczególnych sektorów, mimo że skuteczność polityki krajowej w znacznym stopniu zależy od jakości 
polityk sektorowych. Chociaż ogólne wsparcie budżetowe posiada  
szerszy zakres celów niż sektorowe wsparcie budżetowe, może ono 
również przyczynić się do poprawy usług zdrowotnych, jeśli jego kon-
cepcja posiada wymiar sektorowy (zob. pkt 31). Tradycyjnie jest tak w przypadku programów ogólnego wsparcia budżetowego Komisji: w programach tych Komisja nadała priorytet sektorom ochrony zdro-wia i edukacji, a także wprowadziła zasadę warunkowości pomocy na 
rzecz sektora ochrony zdrowia oraz zapisy dotyczące prowadzenia  
z władzami dialogu na temat polityki ochrony zdrowia.
 34.  Trybunał ustalił jednak, że opinie poszczególnych służb Komisji, szcze-
gólnie wśród makroekonomistów i specjalistów ds. ochrony zdrowia, 
różnią się co do tego, w jakim stopniu ogólne wsparcie budżetowe 
powinno posiadać wymiar sektorowy. Przeprowadzony przez Trybunał 
sondaż wykazał, że większość przedstawicielstw postrzegało poprawę 
usług zdrowotnych jako kluczowy cel ogólnego wsparcia budżeto-wego (zob. tabela 8 ). Z drugiej strony, w porównaniu z podręcznikiem 
z 2002 r., zmieniony podręcznik z 2007 r. dotyczący ogólnego wsparcia budżetowego znacząco ograniczył wymiar sektorowy tego instrumentu, zmniejszając akcent kładziony na poprawę usług zdrowotnych.
TABELA 8
POSTRZEGANIE PRZEZ PRZEDSTAWICIELSTWA ISTOTNOŚCI 
CELÓW OGÓLNEGO WSPARCIA BUDŻETOWEGO
12345 B / O Średnio Cele OWB
1 1 1 7 18 2 4,43 Ograniczenie ubóstwa1 0 1 10 16 2 4,43
Poprawa zarządzania ﬁ  nansami publicznymi
1 1 3 11 12 2 4,14Zapewnienie stabilności 
makroekonomicznej
1 2 4 14 7 2 3,86 Ujednolicenie procedur pomocowych1 0 8 12 7 2 3,86
Zwiększenie przewidywalności ﬁ  nansowania
1458 1 0 2 3,79 Poprawa usług zdrowotnych
14689 2 3,71 Poprawa usług w zakresie edukacji
3 5 0 9 10 3 3,67Ograniczenie kosztów transakcji 
pomocowych
(1 = nieistotny, 5 = wysoce istotny, B/O = brak opinii)
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej25
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejSKUTECZNOŚĆ OGÓLNEGO WSPARCIA BUDŻETOWEGO 
W POPRAWIE USŁUG ZDROWOTNYCH
 35.  Panuje powszechne przekonanie, że bardzo trudno jest ocenić skutecz-
ność ogólnego wsparcia budżetowego. Chociaż dokonana wspólnie 
przez donatorów ocena ogólnego wsparcia budżetowego, opubliko-wana w 2006 r., stanowiła istotny krok w ocenie tego instrumentu, miała ona swoje ograniczenia, a Komisja w dalszym ciągu pracuje nad 
stworzeniem odpowiedniej metodyki oceny. Trybunał w swej ocenie 
skuteczności ogólnego wsparcia budżetowego skoncentrował się na następujących kwestiach
25:
czy przekazane środki finansowe były powiązane ze wzrostem  a) 
środków przyznawanych dla, i wydatkowanych z, krajowych budże-
tów zdrowia oraz czy było prawdopodobne, że środki te zostaną wykorzystane na zamierzone cele; czy ramy polityczne i instytucjonalne w sektorze ochrony zdrowia b) 
sprzyjały skutecznemu świadczeniu usług;
czy przedstawicielstwa były włączone w dialog dotyczący polityki c) 
w zakresie sektora ochrony zdrowia, co przyczyniłoby się do sku-
teczniejszego wykorzystania ogólnego wsparcia budżetowego; 
czy cele ustalone w zakresie wskaźników wykonania dotyczących d) 
ochrony zdrowia, wybrane z uwagi na to, że stanowią jeden z ele-
mentów warunkujących otrzymanie ogólnego wsparcia budżeto-
wego, zostały osiągnięte i czy były odpowiednie. 
Wkłady finansowe: w większości zbadanych krajów ogólne 
wsparcie budżetowe nie wiązało się ze wzrostem środków 
budżetowych na ochronę zdrowia
 36.  Trybunał stwierdził, że w większości zbadanych krajów ogólne wsparcie 
budżetowe nie prowadziło do wzrostu środków w krajowym budżecie ochrony zdrowia (zob. ramka 4). Jednym z istotnych powodów takiej sytuacji jest fakt, że niektóre państwa beneficjenci decydują się nie zwiększać w danym roku obrachunkowym wydatków budżetowych  na ochronę zdrowia o kwotę równą kwocie otrzymanego wsparcia  budżetowego, lecz zamiast tego wykorzystują te środki do reduko-wania swoich deficytów budżetowych (zob. pkt 12 lit. b)). Ponadto Komisja nie czyniła systematycznych starań mających zachęcać pań-stwa do zwiększania krajowych budżetów ochrony zdrowia poprzez wprowadzanie do umów finansowania dotyczących ogólnego wsparcia budżetowego wskaźników wykonania, wyznaczających cele w zakresie zwiększenia środków budżetowych. W konsekwencji środki budżetowe na rzecz ochrony zdrowia były ujęte jako wskaźnik wykonania jedynie w pięciu spośród dwunastu zbadanych państw.25 Dokonana przez Trybunał ocena 
jest oparta przede wszystkim na 
programach ogólnego wsparcia 
budżetowego w Burundi, Etiopii, 
Kenii, Lesotho, Malawi i Mali. 
Uwzględnia również stosowne 
prace kontrolne przeprowadzone w innych krajach w ramach 
poświadczenia wiarygodności 
dotyczącego EFR, w szczególności 
odnoszące się do Ghany, Gwinei 
Bissau, Madagaskaru, Mozambiku, 
Nigru oraz Sierra Leone.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej26
OGÓLNE WSPARCIE BUDŻETOWE ORAZ JEGO SKUTKI DLA BUDŻETÓW OCHRONY ZDROWIARAMKA 4
W Burundi, pomimo że w narodowym planie rozwoju ochrony zdrowia na lata 2006–2010 przewidziano wzrost 
budżetów krajowych przyznawanych na ten cel z 3,6% do 15% w 2010 r., w 2007 r. środki budżetowe na rzecz ochrony zdrowia zostały zmniejszone do jedynie 2%. 
W Etiopii środki budżetowe i wydatki na rzecz ochrony zdrowia w zbadanym okresie (2002–2007) pozostawały na 
niskim poziomie, co spowodowało znaczne niedoﬁ  nansowanie usług zdrowotnych. Chociaż wsparcie budżetowe na 
rzecz ograniczania ubóstwa (PRBS 2) było ukierunkowane na wzrost udziału ochrony zdrowia w ogólnym budżecie 
z 6,8% w 2003 r. do 7,3% w 2004 r., to w rzeczywistości udział ten spadł do 6,5%. Pomimo że stałe wydatki na walkę 
z ubóstwem w Etiopii ogólnie znacząco wzrosły od 2000 r., wzrost ten nie dotyczył ochrony zdrowia, której udział w tych wydatkach wynosił jedynie 15%. 
W przypadku Mali, chociaż umowa ﬁ  nansowania dotycząca ogólnego wsparcia budżetowego zawierała wymóg, by 
udział wydatków na ochronę zdrowia w stałych wydatkach budżetu krajowego wzrósł z 10,5% do 11,5% w latach 
2002–2005, wymóg ten nie został spełniony, a w 2005 r. udział ten spadł do 10,2%.
W przypadku Kenii środki budżetowe na ochronę zdrowia wzrosły do 9% w okresie 2005–2006 w porównaniu 
z 7%–7,5% w poprzednim okresie, lecz wydatki w latach 2005–2006 wyniosły jedynie 5,7%: począwszy od lat 2001–2002, kiedy to stanowiły 9% łącznych wydatków publicznych, wydatki te były co roku obniżane.
W przypadku Malawi w ciągu dwóch pierwszych lat (2005–2007) po wznowieniu ogólnego wsparcia budżetowego 
rząd nadał priorytet spłacie zadłużenia wewnętrznego, a budżet ochrony zdrowia został utrzymany jedynie na pozio-
mie 10,7%, który jest niższy niż w niektórych minionych latach. Jednakże na lata 2007–2008 zaplanowano znaczący 
wzrost w tym budżecie.
W przypadku Lesotho wydatki na rzecz ochrony zdrowia zostały utrzymane na poprzednim poziomie, pomimo 
narastającego kryzysu w tym obszarze.„Dynamiczna interpretacja” Komisji dotycząca zasad kwalifikowania się do otrzymania ogólnego wsparcia 
budżetowego stwarza ryzyko dla skutecznego wykorzystania środków na rzecz poprawy usług zdrowotnych 
 37.  Skuteczność ogólnego wsparcia budżetowego w poprawie usług zdro-wotnych zależy nie tylko od tego, ile środków jest przekazywanych na wydatki w dziedzinie zdrowia, lecz również od solidności systemów 
zarządzania finansami publicznymi, które regulują ich wykorzystanie. 
W wyniku stosowania przez Komisję „dynamicznej interpretacji” zasad kwalifikowalności, mimo że kraje Afryki Subsaharyjskiej z reguły osiągają 
słabe wyniki w zarządzaniu finansami publicznymi, mogą one nadal kwa-
lifikować się do ogólnego wsparcia budżetowego, co stwarza wysokie 
ryzyko, że wydatki publiczne będą niewydajne i nieskuteczne. Środki 
finansowe przekazywane na sektor ochrony zdrowia są szczególnie nara-żone na ryzyko, ponieważ przepływ środków do bezpośrednich dostaw-ców usług zdrowotnych jest skomplikowany i z reguły wymaga przejścia przez kilka poziomów administracji. Trybunał stwierdził, że przeglądy 
lub kontrole wydatków publicznych, choć rzadko realizowane, ujawniły 
„wycieki” na dużą skalę w wydatkach publicznych, które dotyczyły nie-
związanych z płacami wydatków w obszarze ochrony zdrowia i mogły 
mieć poważne konsekwencje dla świadczenia usług zdrowotnych
26. 
Ponadto zamawianie leków przez centrale zaopatrzenia medycznego 
jest powszechnie uznawane za obszar wysokiego ryzyka.26 Zob. np. „Public Expenditure 
Tracking Surveys – Quantitative 
Service Delivery Surveys in Sub-
Saharan Africa: A Stocktaking 
Study”, Bernard Gauthier, HEC Montreal, wrzesień 2006 r., 
zlecone przez Bank Światowy.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej27
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej 38.  W programach ogólnego wsparcia budżetowego nie odniesiono się do 
tych zagrożeń w odpowiedni sposób. Podręcznik dotyczący ogólnego 
wsparcia budżetowego z 2002 r., oprócz wstępnej oceny jakości zarzą-dzania finansami publicznymi przewidywał, że w trakcie realizacji  
programów prowadzone będą kontrole finansowe i badania zgodno-
ści, szczególnie w sektorach socjalnych. Kontrole takie są szczególnie potrzebne w sytuacji, kiedy – jak to najczęściej ma miejsce – zdol-ności instytucjonalne krajowych najwyższych organów kontroli są  
niskie. W praktyce tego typu kontrole nie były jednak prowadzone, 
a Komisja w podręczniku z 2007 r. zniosła wymóg ich przeprowa-dzania. W podręczniku tym stwierdza się, że z chwilą, kiedy Komisja 
przekaże środki na rzecz skarbu państwa, nie monitoruje już, jak są 
one wykorzystywane. Jest to sprzeczne z polityką Komisji w zakresie 
ogólnego wsparcia budżetowego, zgodnie z którą o wiele uważniej 
monitoruje się wykorzystanie środków, badając łańcuch rezultatów, od „wkładów” do „produktów” i „rezultatów/wyników”
27. Trybunał  
podziela pogląd Parlamentu Europejskiego, że kontrole te stanowią kolejną przewagę sektorowego wsparcia budżetowego nad ogólnym wsparciem budżetowym, w kontekście potencjalnej skuteczności
28.
Stosując ogólne wsparcie budżetowe na rzecz poprawy 
usług zdrowotnych, nie poświęcono wystarczającej uwagi wzmacnianiu ram politycznych i instytucjonalnych 
 39.  Trybunał stwierdził, że w dwóch odwiedzonych krajach, Malawi i Mali, 
należyta polityka ochrony zdrowia, wspierana przez donatorów  
w ramach podejścia ogólnosektorowego, prawdopodobnie pozwoli-
łaby na zwiększenie skuteczności ogólnego wsparcia budżetowego 
przekazywanego na sektor ochrony zdrowia. Jednakże w wyniku prze-prowadzonego sondażu ustalono, że w około połowie krajów, które 
otrzymały ogólne wsparcie budżetowe w ramach dziewiątego EFR lub które mają je otrzymać w ramach dziesiątego EFR, podejście ogólno-sektorowe w tej dziedzinie nie zostało jeszcze ustanowione. Wskazuje 
to, iż Komisja nie poświęciła wystarczającej uwagi zapewnieniu usta-nowienia podejścia ogólnosektorowego, warunkującego skuteczność 
ogólnego wsparcia budżetowego w poprawie usług zdrowotnych.
 40.  Ministerstwa zdrowia zazwyczaj należą do słabszych ministerstw, szczegól-
nie na poziomach regionalnym i lokalnym, które w niektórych krajach objęto intensywną decentralizacją. Ograniczone zdolności instytu-cjonalne utrudniają zarówno opracowanie, jak i realizację dobrych  polityk ochrony zdrowia. Polityka Komisji zmierza do świadczenia  pomocy technicznej w celu wzmocnienia ministerstw w prioryteto-wych sektorach oraz ministerstw finansów. Na ten cel zarezerwowane jest około 10% środków z ogólnego wsparcia budżetowego
29. Jednakże 
spośród dwunastu krajów, w których Trybunał zbadał ogólne wsparcie 
budżetowe, jedynie w jednym przypadku (Niger) przyznano środki na specjalną pomoc techniczną dla ministerstwa zdrowia. Podręcznik  
dotyczący ogólnego wsparcia budżetowego z 2007 r. nie przewiduje 
już możliwości przeznaczenia pomocy technicznej dla ministerstw  
odpowiadających za poszczególne sektory. 27 „European Commission Support 
to Sector Programmes Guidelines”, 
lipiec 2007 r.
28 Rezolucja Parlamentu 
Europejskiego z dnia 22 kwietnia 
2008 r. wraz uwagami 
stanowiącymi integralną część 
decyzji w sprawie udzielenia 
absolutorium z wykonania budżetu ogólnego Unii Europejskiej za 
rok budżetowy 2006, sekcja III – 
Komisja, pkt 225.
29 „Community support for 
economic reform programmes and 
structural adjustment: review and prospects”, COM(2000) 58 wersja 
ostateczna z 4.2.2000.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej28
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejKomisja nie wykorzystała w pełni możliwości prowadzenia 
dialogu dotyczącego sektora ochrony zdrowia do poprawy skuteczności ogólnego wsparcia budżetowego
 41.  Jedną z potencjalnych korzyści wsparcia budżetowego jest możliwość 
poprawy skuteczności dzięki dialogowi politycznemu między dona-torami i rządami krajów beneficjentów. Chociaż z przeprowadzonego przez Trybunał sondażu wynika, że znaczna większość przedstawi-cielstw uczestniczyła bezpośrednio w dialogu dotyczącym sektora  ochrony zdrowia, Trybunał stwierdził uchybienia w jakości i szcze-gółowości tego dialogu:
fakt dysponowania przez przedstawicielstwa ograniczoną specjali- a) 
styczną wiedzą w dziedzinie ochrony zdrowia (zob. pkt 18) nie służy wysokiej jakości tego dialogu. Komisja starała się pozyskać specja-listyczną wiedzę w dziedzinie ekonomii na potrzeby programów ogólnego wsparcia budżetowego, lecz nie powołała na potrzeby takich programów liczniejszych zespołów, które objęłyby również ekspertów z dziedziny ochrony zdrowia (i edukacji). Chociaż w pew-nych okolicznościach możliwa jest obecność innych donatorów, sytuacja taka miała miejsce jedynie w dwóch przedstawicielstwach i nie była objęta oficjalnym pisemnym mandatem (zob. pkt 20);nie jest jasne, jak głębokiego dialogu sektorowego oczekuje się ze b) 
strony przedstawicielstw w kontekście ogólnego wsparcia budże-towego (zob. pkt 34);dyskusje na temat osiągnięcia zakładanych wskaźników wykona- c) 
nia mają w założeniu być środkiem umożliwiającym osiągnięcie szerszego dialogu w sektorze ochrony zdrowia. Trybunał stwierdził jednak, że istnieje tendencja do zbytniego koncentrowania dia-logu na poszczególnych wskaźnikach zamiast na szerszych kwe-stiach ochrony zdrowia, jak również na kwocie zmiennej transzy pomocy, która ma być wypłacana za osiągnięcie poszczególnych wskaźników zamiast na czynnikach mających wpływ na wyniki.
Jedynie połowa zakładanych wskaźników wykonania została osiągnięta, a w mechanizmach umożliwiających ich wykorzystanie występują uchybienia
 42.  Od 2000 r. znaczna część polityki Komisji w zakresie ogólnego wsparcia 
budżetowego koncentrowała się na rezultatach. W konsekwencji około 30% ogólnego wsparcia budżetowego jest wydatkowane za pomocą tzw. zmiennych transz pomocy, których wysokość jest uzależniona  od osiągnięcia zakładanych wskaźników wykonania. W celu zwięk-szenia ich przydatności, jak i zaangażowania krajowego, wskaźniki  te coraz częściej są dobierane na podstawie dokumentów strategicz-nych w sprawie ograniczania ubóstwa. Konieczność pomiaru wyników doprowadziła również do podejmowania znacznych starań w celu  wzmocnienia krajowych systemów statystycznych. 
 43.  Trybunał zbadał, w jakim stopniu osiągnięto zakładane wskaźniki wyko-
nania w sektorze ochrony zdrowia, zawarte w umowach finansowania Komisji. Stwierdził on, że wskaźniki wykonania związane z ochroną zdrowia udało się spełnić jedynie w 50%. Podaje to w wątpliwość  skuteczność programów ogólnego wsparcia budżetowego w przyczy-nianiu się do poprawy usług zdrowotnych.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej29
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej 44.  Trybunał zidentyfikował kilka innych czynników odnoszących się do 
sposobu stosowania wskaźników wykonania związanych z ochroną  
zdrowia, które również ograniczały skuteczność ogólnego wsparcia budżetowego w przyczynianiu się do poprawy usług zdrowotnych:
motywacja do osiągnięcia zakładanych wskaźników wyników może a) 
ulec osłabieniu zarówno z powodu stosunkowo niskich kwot zwią-zanych z poszczególnymi wskaźnikami, jak i z uwagi na fakt, że Komisja udostępnia niewydane środki na inne rodzaje pomocy  przyznawanej danemu krajowi w ramach EFR, jeżeli zmienne tran-
sze pomocy nie zostały wypłacone ze względu na nieosiągnięcie 
zakładanych wskaźników;
również motywacja rządów była osłabiona, a powiązanie z ogól- b) 
nym wsparciem budżetowym było ograniczone, w przypadkach  
kiedy wybrano wskaźniki, osiągnięcia których nie były one w stanie wystarczająco kontrolować;
wykorzystywane dane były często niewiarygodne, co niekiedy  c) 
utrudniało uzyskanie pewności, czy cel został osiągnięty, zwłasz-
cza w sytuacji kiedy wskaźniki były mierzone w relatywnie krótkim 
okresie dwunastu miesięcy, w którym czasami trudno było wykryć 
zmiany;
ustanowione cele czasem były niewystarczająco ambitne, a czasem d) 
zbyt ambitne;
wskaźniki w niewystarczający sposób uwzględniały aspekty jako- e) 
ściowe opieki zdrowotnej.
 45.  Trybunał zbadał również, czy ogólne wsparcie budżetowe było skuteczne 
w poprawie usług zdrowotnych świadczonych na rzecz biedniejszej części społeczeństwa. Sporządzona przez WHO analiza polityk ochrony zdrowia, przedstawionych w dokumentach strategicznych w sprawie 
ograniczania ubóstwa, wykazała, że na ogół w krajowych politykach 
ochrony zdrowia mało miejsca poświęca się problemowi ubóstwa.  
Spostrzeżenie to potwierdziły obszerniejsze dowody zgromadzone  
przez Trybunał, które wykazały wysokie skoncentrowanie pracow-ników służby zdrowia i usług zdrowotnych na terenach miejskich.  
Ponadto ustanowione przez Komisję wskaźniki wykonania w zakresie 
opieki zdrowotnej rzadko obejmowały wymiar ubóstwa, podczas gdy 
pozwoliłoby to skupić się na poprawie usług zdrowotnych dla bied-
niejszej części populacji i/lub w biedniejszych regionach kraju.
 46.  W sondażu Trybunał zapytał przedstawicielstwa o to, jak postrzegają 
one skuteczność ogólnego wsparcia budżetowego w poprawie usług zdrowotnych oraz w spełnianiu pozostałych celów. Odpowiedzi z ich strony potwierdziły obawy Trybunału dotyczące skuteczności ogól-nego wsparcia budżetowego w poprawie usług zdrowotnych w formie, w jakiej jest ono obecnie realizowane. W skali od 1 (niski) do 5 (wysoki) przedstawicielstwa sklasyfikowały jego skuteczność w poprawie usług zdrowotnych na jedynie 2,77, co stanowi najniższy poziom skutecz-ności spośród ośmiu celów ogólnego wsparcia budżetowego (zob.  tabela 9 ).
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej30
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejPOSTRZEGANIE PRZEZ PRZEDSTAWICIELSTWA KE W AFRYCE SUBSAHARYJSKIEJ 
SKUTECZNOŚCI OGÓLNEGO WSPARCIA BUDŻETOWEGO NA RZECZ POPRAWY USŁUG ZDROWOTNYCH 
1 2 3 4 5 B/O Średnio Cele OWB
1 1 5 8 9 5 3,96 Zapewnienie stabilności makroekonomicznej0 0 6 15 3 5 3,88 Poprawa zarządzania ﬁ  nansami publicznymi
1 1 5 13 5 4 3,80 Ujednolicenie procedur pomocowych
2 1 6 10 5 5 3,63Ograniczenie kosztów transakcji 
pomocowych
1 5 7 9 3 4 3,32 Zwiększenie przewidywalności ﬁ  nansowania
1 7 6 6 2 7 3,05 Ograniczenie ubóstwa 1 7 8 4 2 7 2,95 Poprawa usług w zakresie edukacji
3 8 4 5 2 7 2,77 Poprawa usług zdrowotnych
(1 = nieistotny, 5 = wysoce istotny, B/O = brak opinii)TABELA 9
PROJEKTY
 47.  Tradycyjnie projekty są głównym instrumentem wykorzystywanym przez 
Komisję do realizacji pomocy rozwojowej. Od 2000 r. Komisja uczy-niła jednak ze wsparcia budżetowego preferowaną przez siebie formę pomocy. W konsekwencji Komisja w swoich podręcznikach przyjęła sta-nowisko, że projekt wykorzystuje się faktycznie jako „środek ostateczny”, w sytuacji gdy inne instrumenty nie mogą być użyte. Trybunał zbadał wybrane projekty w celu dokonania oceny ich skuteczności pod wzglę-dem tego, czy ich cele zostały zrealizowane lub czy prawdopodobne jest, że zostaną zrealizowane. Skuteczność projektów została sklasyfikowana jako „zadowalająca”, w sytuacji gdy ich cele zostały zrealizowane, lub było prawdopodobne, że zostaną zrealizowane, „częściowo zadowala-jąca”, w sytuacji gdy napotkano na pewne trudności i osiągnięto jedy-nie część celów oraz „niezadowalająca”, w sytuacji gdy napotkano na znaczne trudności i osiągnięto lub prawdopodobne jest, że osiągnięte zostaną nieliczne z zaplanowanych celów. Załącznik III  skrótowo przed-
stawia projekty zbadane w trakcie wizyt kontrolnych na miejscu, podczas gdy załącznik IV  zawiera pełny wykaz projektów objętych kontrolą.
PROJEKTY EFR
Projekty EFR są na ogół wystarczająco skuteczne, 
lecz w większości wypadków ich trwałość budzi wątpliwości
 48.  Projekty EFR mogą łączyć elementy wsparcia w zakresie pomocy technicznej, w zakresie infrastruktury i wyposażenia. Trybunał dokonał przeglądu sku-teczności dwunastu projektów EFR w dziedzinie ochrony zdrowia w dwu-nastu krajach. Skuteczność projektu została oceniona jako zadowalająca lub częściowo zadowalająca w dwóch trzecich krajów, pomimo stosunkowo złożonej natury działań w sektorze ochrony zdrowia. Dokonana przez Try-bunał ocena skuteczności projektów EFR w dużej mierze jest zgodna z opi-niami przedstawicielstw Komisji. W odpowiedziach udzielonych w ramach przeprowadzonego przez Trybunał sondażu przedstawicielstwa oceniły 
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej31
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiejskuteczność tych projektów na 3,11 w skali od 1 (niska) do 5 (wysoka). Jed-
nym z pozytywnych aspektów projektów EFR był fakt, że przyczyniły się one do poprawy jakości polityk i świadczonych usług. Z drugiej strony zbadane przez Trybunał projekty w większości przypadków nie objęły uboższych grup społecznych, pomimo że mogły potencjalnie mieć wpływ na sytuację tych grup na poziomie regionalnym i lokalnym. Ponadto perspektywy w zakresie trwałości większości projektów również nie były dobre.
 49.  Główne czynniki wpływające negatywnie na realizację projektów EFR 
w dziedzinie ochrony zdrowia, ujawnione w trakcie kontroli Trybunału, a w niektórych przypadkach dotyczące także projektów EFR w innych sektorach, są następujące:
projekty były zbyt ambitne, w szczególności w krajach, w któ- a) 
rych zakończyły się konflikty, zarówno ze względu na zbyt szeroki zakres prowadzonych w ich ramach działań oraz zbyt szeroki zasięg geograficzny niektórych projektów, jak również ze względu na  wygórowane oczekiwania co do osiągnięć projektów, przy braku wsparcia ze strony innych instrumentów; ramy czasowe realizacji projektów były na ogół zbyt krótkie, po b) 
pierwsze ze względu na długie procedury przetargowe i procedury zatwierdzania (zob. pkt 23), a po drugie ze względu na czas nie-zbędny do tego, by zmiany wprowadzone poprzez projekty zostały przyjęte przez organizacje otrzymujące pomoc oraz utrwaliły się;jakość pomocy technicznej zakontraktowanej w ramach tych projek- c) 
tów była bardzo różna, co miało znaczący wpływ na ich rezultaty;różna była także zdolność do świadczenia usług zdrowotnych oraz d) 
realizacji prac w ramach projektów EFR, szczególnie na poziomie regionalnym i lokalnym;
brak dobrej polityki krajowej w dziedzinie ochrony zdrowia ograniczył e) 
skuteczność projektów, a szczególnie ich potencjalną trwałość;
w wielu przypadkach przedstawicielstwa nie dysponowały specja- f) 
listyczną wiedzą w dziedzinie ochrony zdrowia i, ogólnie ujmując, często znajdowały się pod zbyt dużą presją zapewnienia wyma-ganego poziomu nadzoru, mającego na celu zmaksymalizowanie szans na powodzenie projektu.
PROJEKTY W RAMACH AKP
Skomplikowane założenia koncepcyjne i ustalenia dotyczące realizacji czynią projekty w ramach AKP mniej skutecznymi od innych typów projektów
 50.  Każdy projekt w ramach AKP obejmuje szereg państw w różnych regionach 
Afryki Subsaharyjskiej. W dziewiątym EFR projekty te najczęściej były realizowane poprzez agendy Organizacji Narodów Zjednoczonych.  Spośród pięciu skontrolowanych projektów skuteczność w jednym  przypadku została oceniona jako zadowalająca, w dwóch przypadkach jako częściowo zadowalająca, a w dwóch przypadkach jako niezado-walająca. Czynniki związane z zarządzaniem tego typu projektami,  które wpłynęły na ich ogólnie skromne wyniki, dotyczyły: 
założeń koncepcyjnych projektów, które na ogół obejmują wiele krajów, a) 
z których każdy otrzymuje stosunkowo niewielkie środki na znaczną liczbę działań. Fakt ten ogranicza ich potencjalne oddziaływanie;
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej32
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiejniewielkiego udziału przedstawicielstw Komisji w tych zarządza- b) 
nych centralnie projektach oraz trudności, jakie miała centrala  Komisji w odpowiednim monitorowaniu projektów, które często obejmują wiele krajów;trudności Komisji i agend ONZ w uzgodnieniu między sobą procedur c) 
planowania i sprawozdawczości oraz późniejsze problemy agend ONZ z przestrzeganiem tych procedur.
PROJEKTY W DZIEDZINIE OCHRONY ZDROWIA FINANSOWANE 
Z LINII BUDŻETU OGÓLNEGO
Projekty finansowane z linii budżetu ogólnego są na ogół 
skuteczne, z wyjątkiem projektów zarządzanych centralnie, lecz ich trwałość jest w wielu wypadkach wątpliwa
 51.  Projekty w dziedzinie ochrony zdrowia finansowane z linii budżetu ogól-
nego są na ogół realizowane przez organizacje pozarządowe oraz inne podmioty niepaństwowe. Trybunał zbadał dziewięć takich projektów w Kenii, Malawi i Mali. Skuteczność trzech projektów została oceniona jako zadowalająca, a pozostałych sześciu jako częściowo zadowalająca. Przedstawicielstwa Komisji wyraziły również względnie pozytywną opi-nię na temat takich projektów, a w ramach przeprowadzonego przez Trybunał sondażu oceniły ich skuteczność na 3,52 w skali od 1 (niska) do 5 (wysoka). Cztery projekty współfinansowane przez organizacje pozarządowe w Lesotho, Malawi, Mali i Suazi, które również zostały zbadane, zostały uznane za podobnie skuteczne: w jednym przypadku skuteczność projektu została uznana za zadowalającą, podczas gdy w trzech innych przypadkach za częściowo zadowalającą. 
 52.  Szczególnie pozytywne aspekty tego typu projektów były następujące: 
były one ukierunkowane na kwestie związane z ubóstwem i w wielu a) 
przypadkach umożliwiały świadczenie podstawowych usług w bar-dziej odległych rejonach, w których publiczne usługi w zakresie ochrony zdrowia były mniej dostępne;w kwestiach wrażliwych, takich jak HIV/AIDS, wiele osób, w szcze- b) 
gólności młodzieży, preferowało pomoc ze strony organizacji  pozarządowych niż publiczną pomoc zdrowotną;nadzór nad tymi projektami był dla Komisji łatwiejszy niż w przy- c) 
padku większych projektów EFR, a w konsekwencji w projektach tych występowały mniejsze opóźnienia, ponieważ wszystkie dzia-łania prowadzone były w ramach jednego kontraktu realizowanego przez organizację pozarządową;projekty umożliwiały uzyskanie wysokiej zauważalności przy rela- d) 
tywnie niskim finansowaniu.
 53.  Na ogół, jak odnotowano w niedawnej ocenie linii budżetowych przezna-
czonych na ochronę zdrowia30, słabym punktem takich projektów jest 
ich trwałość oraz możliwość szerszego oddziaływania, ponieważ:
pomimo że celem regulacji odnoszących się do linii budżetu  a) 
ogólnego przeznaczonych na ochronę zdrowia było wspieranie  projektów innowacyjnych, procedury Komisji nie przewidują zaan-gażowania krajowych urzędników zajmujących się kwestią ochrony zdrowia, co oznacza mniejsze prawdopodobieństwo, że projekty te zostaną uwzględnione w politykach krajowych;30 „Appraisal of the Two Legal Bases 
on Health, AIDS and Population”, Ecorys Research and Consulting, listopad 2006 r.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej33
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej33
Komisja nie stworzyła systemu zapewniającego systematyczne  b) 
udostępnianie doświadczeń zebranych podczas realizacji projek-tów, które zostały uwieńczone sukcesem;projekty, które zostały pomyślnie zrealizowane, mogły zostać roz- c) 
budowane, gdyby wykorzystano finansowanie w ramach EFR. Aby to osiągnąć, należało uczynić ochronę zdrowia głównym sektorem oraz udzielić przedstawicielstwom i urzędnikom krajowym dokład-nych informacji na temat projektu na etapie programowania.  Generalnie żaden z tych dwóch warunków nie został spełniony.
 54.  Kolejna obawa jest taka, że, mimo iż projekty same w sobie koncentrują 
się na kwestiach ubóstwa, to decyzja o ich przyznaniu nie bierze  w wystarczający sposób pod uwagę poziomu ubóstwa w różnych kra-jach. Rozporządzenie dotyczące współfinansowania z udziałem orga-nizacji pozarządowych kładzie coraz większy nacisk na rozwiązanie tej kwestii poprzez ograniczenie liczby kwalifikujących się krajów. 
 55.  Trybunał zbadał również pięć projektów w dziedzinie ochrony zdrowia 
zarządzanych centralnie i finansowanych z linii budżetu ogólnego. Każdy z tych projektów objął co najmniej dwa kraje, a na ogół kilka krajów, które ze sobą nie graniczą. Jeśli chodzi o projekty w ramach AKP, to zostały one ocenione gorzej niż projekty prowadzone w poje-dynczych krajach. Wystąpiły dwie trudności: jedna dotycząca realizacji przez organizacje pozarządowe projektów, które są często złożone i realizowane w kilku krajach zlokalizowanych w różnych regionach oraz druga, związana z problemami, na jakie napotkały służby cen-tralne Komisji w monitorowaniu tych projektów.
ŚWIATOWY FUNDUSZ 
ZARZĄDZANIE PRZEZ KOMISJĘ POMOCĄ NA RZECZ 
ŚWIATOWEGO FUNDUSZU 
Komisja odegrała kluczową rolę w ustanowieniu Światowego 
Funduszu, lecz niewiele zrobiła w celu wspierania czy monitorowania go na poziomie krajowym
 56.  W ramach swojej polityki przyspieszenia działań (zob. pkt 2) Komisja zna-
cząco przyczyniła się do utworzenia Światowego Funduszu. Jest repre-zentowana w zarządzie i w konsekwencji może wpływać na ogólne  zasady działania Funduszu (zob. ramka 5). Światowy Fundusz szybko stał się głównym narzędziem zwalczania HIV/AIDS, gruźlicy i malarii. Do 2007 r. w ramach Funduszu zatwierdzono dotacje w wysokości  8 947 mln USD dla 136 krajów, z których to dotacji prawie 60% prze-znaczono dla Afryki Subsaharyjskiej.
 57.  W latach 2001–2007 Komisja wydatkowała łącznie 622,5 mln euro na rzecz 
Światowego Funduszu ze środków EFR przeznaczonych dla AKP (330 mln euro) oraz z linii budżetu ogólnego przeznaczonych na ochronę zdrowia (292,5 mln euro). Stanowiło to 8,1% wszystkich wkładów na rzecz Świa-towego Funduszu, co czyni z Komisji czwartego największego donatora. W ramach dokonanej ostatnio oceny zarządzania Światowym Fundu-szem stwierdzono jednak, że fundusz ten może napotkać na trudności związane z absorpcją zwiększonych wkładów zadeklarowanych przez donatorów
31. Wynika to zarówno z braku zdolności niektórych krajów 
do przełożenia swoich potrzeb na akceptowalne wnioski o dotacje, jak i ich niezdolności do wydatkowania przyznanych dotacji. 31 „Evaluation of the Organisational 
Effectiveness and Efficiency of the Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria”, październik 2007 r. (Macro Consultancy).
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej34
  58.  Zasadnicza rola centrali Komisji w stworzeniu Światowego Funduszu, jak 
również znaczne środki, które przyznaje na jego rzecz, stanowią kon-
trast z ograniczoną rolą, jaką w odniesieniu do Światowego Funduszu odgrywa większość przedstawicielstw Komisji. Wytyczne centrali Komisji 
nie stanowiły instrukcji, lecz jedynie „zachęcały” przedstawicielstwa do 
wspierania działań w ramach Światowego Funduszu. W żadnym z trzech głównych obszarów zaangażowania, wyznaczonych przez centralę Komi-sji dla przedstawicielstw, nie odegrały one aktywnej roli:
 a) aktywne uczestnictwo w krajowych mechanizmach koordynacji  
Światowego Funduszu oraz pomoc w ich wzmacnianiu:  zgodnie  
z przeprowadzonym przez Trybunał sondażem, jedynie 35% przed-
stawicielstw uczestniczy w mechanizmach koordynacji krajowej. 
Najczęściej podawanym powodem braku zaangażowania były braki 
kadrowe w przedstawicielstwach oraz fakt, że sektor ochrony zdro-wia nie jest dla Komisji głównym sektorem;sprawozdawczość w zakresie różnych aspektów funkcjonowania  b) 
Światowego Funduszu w danym kraju:  zgodnie z przeprowadzo-
nym przez Trybunał sondażem, tylko 8% przedstawicielstw składa 
regularne sprawozdania do centrali Komisji, 59% czyni to oka-
zjonalnie, podczas gdy jedna trzecia nigdy nie złożyła żadnego  
sprawozdania. Chociaż Komisja wchodzi w skład zarządu Świato-wego Funduszu, brak informacji zwrotnych od przedstawicielstw 
na temat działań prowadzonych w ramach Funduszu ograniczył 
możliwość dokonania przez Komisję na tym szczeblu poprawy  
skuteczności działań;
świadczenie pomocy technicznej w zakresie przygotowania wnio- c) 
sków o dotacje oraz pomoc przy ich realizacji:  wobec niezdolności 
organów krajowych do sporządzania wniosków o dotacje oraz do ich realizacji (zob. pkt 57), Światowy Fundusz zwrócił szczególną 
uwagę na konieczność świadczenia przez wspólnotę międzynaro-dową dla Afryki Subsaharyjskiej pomocy technicznej zmierzającej do rozwiązania tego problemu, jednak Komisja nie odpowiedziała 
na to wezwanie.
ZASADY DZIAŁANIA ŚWIATOWEGO FUNDUSZURAMKA 5
Funkcjonuje jako instrument ﬁ  nansowy, a nie jako jednostka wdrażająca. • 
Udostępnia i gromadzi dodatkowe środki ﬁ  nansowe. • 
Wspiera programy odzwierciedlające zaangażowanie krajowe. • 
W wyważony sposób obejmuje różne regiony, działa na rzecz zwalczania różnych chorób i podejmuje różne rodzaje działań. • 
Przyjmuje zintegrowane i wyważone podejście w zakresie proﬁ  laktyki i leczenia. • 
Ocenia wnioski w drodze niezależnego przeglądu. • 
Tworzy uproszczoną, szybką i innowacyjną procedurę przyznawania dotacji i funkcjonuje w sposób przejrzysty i rozliczalny. • 
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej35
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejTABELA 10
WSKAŹNIKI WYKONANIA ŚWIATOWEGO FUNDUSZU W TRZECH 
REGIONACH AFRYKI SUBSAHARYJSKIEJ STAN NA 31 GRUDNIA 2007 R.
HIV/AIDS % celu Działania
Terapia antyretrowirusowa 93%1,1 mln osób poddanych terapii 
antyretrowirusowej
Doradztwo i badania w zakresie HIV 101% 16 mln osób
Zapobieganie przenoszeniu zakażenia z matki na dziecko (PMTCT)64%
100 000 ciężarnych kobiet zarażonych wirusem 
HIV przeszło pełny kurs w zakresie zapobiegania przenoszeniu zakażenia z matki na dziecko
Pomoc dla sierot 116% 2 mln sierot otrzymało opiekę i pomoc
Gruźlica
Bezpośrednio nadzorowane leczenie krótkoterminowe (DOTS)86% 800 000 osób poddanych leczeniu
Malaria
Moskitiery nasączone środkami 
owadobójczymi  (ITN)63%
35 mln rozdanych siatek
Leczenie malarii (ACT) 43% 37 mln przypadków malarii poddanych leczeniu
Pozostałe wskaźniki
Opieka i pomoc 107% 1,7 mln osób otrzymało opiekę i pomoc
Przeszkolone osoby 105%1,8 mln osób przeszkolonych w zakresie 
świadczenia usług
Źródło : Światowy Fundusz.SKUTECZNOŚĆ ŚWIATOWEGO FUNDUSZU 
Światowy Fundusz znacząco przyczynia się do zwalczania 
HIV/AIDS, malarii i gruźlicy, lecz zwiększenie jego skuteczności wymaga ze strony donatorów dodatkowej długoterminowej pomocy na rzecz systemów opieki zdrowotnej
 59.  Jednym z głównych mierników skuteczności Światowego Funduszu są 
wskaźniki produktów wykorzystywane przez niego do tzw. programów wspieranych przez Światowy Fundusz. Wskaźniki te obejmują produkty uzyskane nie tylko w ramach programów finansowanych wyłącznie ze Światowego Funduszu, ale i programów, które są współfinansowane przez rządy krajowe i z innych zewnętrznych źródeł. W konsekwencji trudno jest określić, realizacja których produktów może być przypi-sana konkretnie Światowemu Funduszowi
32. Niemniej jednak jasne  
jest, że Światowy Fundusz znacznie przyczynił się do uzyskania pro-duktów przedstawionych w tabeli 10 . W pięciu odwiedzonych krajach 
Trybunał odnotował w szczególności udział Światowego Funduszu  w rozszerzeniu zasięgu terapii antyretrowirusowej oraz poradnictwa i badań dotyczących HIV, podczas gdy postęp w zapobieganiu zaka-żeniom dziecka od matki okazał się trudny do osiągnięcia ze względu na niedobory kadrowe i kwestie kulturowe. Niektóre dotacje na rzecz zwalczania malarii miały opóźnienia w zakresie udzielania zamówień publicznych na moskitiery nasączone środkami owadobójczymi oraz na prowadzenie terapii łączonych opartych na artemizynach. Więcej szczegółowych informacji na temat działań Światowego Funduszu  zbadanych w trakcie kontroli znajduje się w załączniku III .32 Podobnie, na podstawie 
sprawozdań z realizacji dotacji znajdujących się na stronie internetowej Światowego Funduszu, trudno jest określić udział Światowego Funduszu w przedstawionych w tych sprawozdaniach produktach, które zostały uzyskane w ramach każdego programu. 
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej36
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej 60.  Światowy Fundusz musiał odpowiedzieć na pytanie, czy nadal stosować wąską 
interpretację swojego mandatu i koncentrować się wyłącznie na trzech chorobach, czy też przyjąć szersze podejście i wspierać finansowo również systemy opieki zdrowotnej. W 2007 r. Światowy Fundusz podjął decyzję, że będzie odtąd przekazywać środki finansowe na rzecz wzmacniania systemów opieki zdrowotnej w drodze ogólnego finansowania wniosków odpowiednich z technicznego punktu widzenia, koncentrujących się na trzech chorobach objętych jego mandatem
33. Biorąc pod uwagę trudności 
z wydzieleniem poszczególnych części systemów opieki zdrowotnej, nie jest jednak nadal jasne, w jaki sposób koncepcja ta zostanie zrealizowana w praktyce. Światowy Fundusz zaznaczył jednak, że główne wsparcie na rzecz wzmacniania systemów opieki zdrowotnej powinno pochodzić od innych donatorów. Podkreślił, że istnieje pilna potrzeba, by w swoich strategiach donatorzy poprzez dodatkowe finansowanie nadali priorytet znaczącemu i długoterminowemu wzmocnieniu infrastruktury i syste-mów opieki zdrowotnej
34. Tego typu finansowanie jest istotne zarówno, 
aby osiągnąć lepszą równowagę pomiędzy systemami opieki zdrowotnej a działaniami odnoszącymi się do konkretnych chorób, jak i aby zwiększyć skuteczność udzielanego przez Światowy Fundusz wsparcia, jako że nie-wydolne systemy opieki zdrowotnej mogą ograniczać krajowe zdolności w zakresie absorpcji dotacji ze Światowego Funduszu.
 61.  Fakt, że zwalczanie trzech chorób: HIV/AIDS, malarii i gruźlicy jest wpisane 
w mandat Światowego Funduszu, oznacza, że kwota pomocy, którą zapewnia on poszczególnym krajom, odzwierciedla bardziej wystę-powanie tych chorób na tych obszarach niż ogólny poziom ubóstwa w danym kraju. Niemniej jednak Światowy Fundusz koncentruje się na ograniczaniu ubóstwa w tych krajach. W szczególności Fundusz  starał się interweniować w biedniejszych regionach krajów, w któ-rych dostępność publicznych usług zdrowotnych jest słabsza, poprzez szersze wykorzystanie organizacji lokalnych.
 62.  Rola Światowego Funduszu we wzmacnianiu systemów opieki zdrowotnej 
i ograniczaniu ubóstwa jest kwestią, której Komisja nie poświęciła  wystarczającej uwagi, zarówno na poziomie zarządu, jak i na poziomie krajowym. Fakt ten odzwierciedla ograniczone ogólne zaangażowanie przedstawicielstw w działania Światowego Funduszu oraz niewystar-czającą wagę, jaką centrala Komisji przywiązuje do wymiaru tego  zaangażowania (zob. pkt 58).
SPÓJNE WYKORZYSTANIE INSTRUMENTÓW I ICH 
INTEGRACJA Z PODEJŚCIEM OGÓLNOSEKTOROWYM
 63.  W ramach ogólnej polityki w dziedzinie ochrony zdrowia Komisja nadała 
wsparciu budżetowemu wiodącą rolę w strategii wspierania sektora ochrony zdrowia, lecz również zaznaczyła, że rola pozostałych instru-mentów będzie nadal istotna. Podkreśliła także, jak ważne jest, by  istniały solidne krajowe ramy polityki ochrony zdrowia oraz by pro-wadzone działania wpisywały się te w ramy:
  Wsparcie budżetowe, wsparcie na rzecz sektora socjalnego oraz na rzecz 
programów i projektów mogą się uzupełniać, pod warunkiem że wpi-sują się w ramy polityki określone na poziomie krajowym. W sytuacji kiedy nie można zastosować wsparcia budżetowego, finansowanie  wspólnotowe będzie przeznaczane na programy i projekty zgodne  33 Protokół z posiedzenia 
zarządu Światowego Funduszu 
w listopadzie 2007 r.
34 Światowy Fundusz: „Partners 
in Impact- Results Report 2007”.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej3737
RAMKA 6
POWIĄZANIA MIĘDZY PROJEKTAMI EFR W DZIEDZINIE OCHRONY ZDROWIA 
A OGÓLNYM WSPARCIEM BUDŻETOWYM 
Trybunał stwierdził, że projekt wsparcia sektora ochrony zdrowia (PASS), realizowany w ramach ósmego EFR w Mali, 
zwiększył skuteczność ogólnego wsparcia budżetowego poprzez wzmocnienie zdolności instytucjonalnych Minister-
stwa Zdrowia, pomimo że w założeniu projekt ten nie miał uzupełniać ogólnego wsparcia budżetowego. Jednakże, ze 
względu na brak koordynacji między tymi dwoma instrumentami Komisja nie przedłużyła w Lesotho realizowanego 
w ramach ósmego EFR projektu dotyczącego systemów informacji zarządczej w dziedzinie ochrony zdrowia, chociaż jednym z powodów wstrzymania ogólnego wsparcia budżetowego dla tego kraju w ramach ósmego i dziewiątego EFR 
były właśnie uchybienia w jakości danych dotyczących ochrony zdrowia.z krajowymi ramami polityki i będzie się koncentrować na rozwoju 
zdolności instytucjonalnych. W sytuacji kiedy ramy krajowe nie ist-nieją, Wspólnota ułatwi ewolucję w kierunku podejścia ogólnosekto-rowego. W większości krajów rozwijających się Wspólnota, w okresie rozwoju zdolności instytucjonalnych i budowania zaufania, będzie  nadal utrzymywać zróżnicowany wachlarz instrumentów
35.
SPÓJNE ZARZĄDZANIE INSTRUMENTAMI PRZEZ KOMISJĘ
Komisja nie opracowała wytycznych w zakresie spójnego 
zarządzania różnymi instrumentami w sektorze ochrony zdrowia
 64.  Komisja nie opracowała wytycznych wskazujących, kiedy należałoby użyć 
ogólnego wsparcia budżetowego lub sektorowego wsparcia budże-
towego, lub obu tych instrumentów naraz, tak by najskuteczniej roz-wiązać problem występujący w danym kraju. Choć podręcznik Komisji dotyczący sektorowego wsparcia budżetowego sygnalizuje korzyści połączenia ogólnego wsparcia budżetowego i sektorowego wsparcia 
budżetowego, skuteczność udzielanego przez Komisję ogólnego wspar-
cia budżetowego spadła z powodu bardzo niewielkiej liczby programów 
sektorowego wsparcia budżetowego na rzecz ochrony zdrowia finan-
sowanych przez Komisję w Afryce Subsaharyjskiej (zob. pkt 36–46).
 65.  Brakuje również wytycznych wskazujących, w jaki sposób projekty na pozio-mie sektorowym mogą być powiązane z ogólnym wsparciem budżeto-
wym, tak by zwiększyć skuteczność działań Komisji. Trybunał wykrył 
przypadki, w których projekty EFR wzmocniły programy ogólnego wspar-
cia budżetowego, nawet w sytuacjach, kiedy oba rodzaje interwencji nie 
były skoordynowane, jak również przypadki, w których lepsza koordy-nacja z projektami EFR przyniosłaby korzyść działaniom prowadzonym 
w ramach ogólnego wsparcia budżetowego (zob. ramka 6).
 66.  Wskazując na uzupełniającą rolę różnych instrumentów, polityka w dzie-
dzinie ochrony zdrowia z 2002 r. nie odwołuje się bezpośrednio do powiązań między Światowym Funduszem a instrumentami, którymi  
zarządza Komisja. Trybunał stwierdził, że brak zaangażowania przed-
stawicielstw w działania Światowego Funduszu (zob. pkt 58) spowodo-
wał, że Komisja kontynuuje finansowanie projektów EFR dotyczących HIV/AIDS. Pozostawienie Światowemu Funduszowi finansowania tych projektów mogłoby umożliwić Komisji skierowanie pomocy na szersze kwestie związane z systemami opieki zdrowotnej, które nie są objęte 
mandatem funduszu.35 Komunikat Komisji do Rady 
i Parlamentu Europejskiego: „Health and Poverty Reduction in Developing Countries”, COM(2002) 129 wersja ostateczna z 22.3.2002.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej38
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejINTEGRACJA DZIAŁAŃ Z PODEJŚCIAMI OGÓLNOSEKTOROWYMI 
Integracja działań Komisji z podejściami ogólnosektorowymi 
stanowi kluczowy czynnik skuteczności tych działań, lecz Komisja niewystarczająco wspiera podejścia ogólnosektorowe 
 68.  To, czy dany kraj posiada dobrze zdefiniowaną politykę sektorową, jest 
ważnym czynnikiem przy podejmowaniu decyzji, jaka kombinacja  instrumentów będzie dla niego najbardziej odpowiednia. Przeprowa-dzony przez Trybunał sondaż ujawnił, że sytuacja w poszczególnych krajach była znacząco różna: dziesięć krajów posiadało już podejście ogólnosektorowe, dziesięć było na etapie jego przygotowania, pod-czas gdy w czternastu innych krajach przedstawicielstwa uznały, że krajowe polityki ochrony zdrowia były nieodpowiednie.
  69.  Pomimo roli podejścia ogólnosektorowego w zwiększaniu skuteczności ogól-nego wsparcia budżetowego (zob. pkt 39), jak i faktu, że stanowi ono jedno z kryteriów kwalifikowania się do otrzymania sektorowego wsparcia budże-towego (zob. pkt 32), Komisja nie uznała pomocy przy jego tworzeniu za priorytet. W konsekwencji, według wyników sondażu przeprowadzonego przez Trybunał, jedynie osiem przedstawicielstw (22%) wykorzystało pro-jekty pomocy technicznej w ramach dziewiątego EFR do pomocy w opra-cowaniu podejścia ogólnosektorowego w dziedzinie ochrony zdrowia. 
 70.  Chociaż kraje posiadające podejście ogólnosektorowe w dziedzinie 
ochrony zdrowia są nadal w mniejszości, to od 2000 r. ich liczba  wzrosła. Możliwości udzielania sektorowego wsparcia budżetowego w ramach podejścia ogólnosektorowego są zatem większe w przy-padku dziesiątego niż w przypadku dziewiątego EFR. Fakt ten nie  spowodował jednak znaczącego zwiększenia sektorowego wsparcia budżetowego zaprogramowanego na ten okres. 
 71.  Największą obawą dotyczącą podejścia projektowego jest trwałość projek-
tów (zob. pkt 48 i 53). Ze względu na fakt, że zależy ona od zintegrowa-nia tych projektów z dobrze określonymi i odpowiednio finansowanymi politykami sektorowymi, konieczne jest również, by Komisja przyczy-niała się do tworzenia tych polityk poprzez nadanie priorytetu projek-tom EFR, które wspierają rozwój zdolności instytucjonalnych.
 72.  Znaczącym wyzwaniem w odniesieniu do Światowego Funduszu jest dostoso-wanie obowiązujących w nim procedur do procedur krajowych, w szcze-gólności w zakresie finansowania uzależnionego od wyników. Na koniec 2007 r. Światowy Fundusz był zaangażowany w podejścia wielosektorowe jedynie w dwóch krajach, Malawi i Mozambiku, lecz w jego strategii z 2007 r. wskazano na zamiar zwiększenia zaangażowania w tego typu finansowanie, w wypadku gdy istnieją odpowiednie krajowe strategie ochrony zdrowia. Częstotliwość, z jaką ten rodzaj podejścia mógłby być stosowany, zależy od tego, jak zdefiniuje się przymiotnik „odpowiedni” oraz od pomocy na rzecz opracowania tych strategii, którą wspólnota międzynarodowa, łącznie z Komisją, przyzna danym krajom. 67.  Komisja – w ramach udzielanego przez siebie ogólnego wsparcia budże-
towego – i Światowy Fundusz mają pewne wspólne obszary zainte-resowania, w szczególności korzystanie ze wskaźników wykonania  w sektorze ochrony zdrowia i poprawa odnośnych systemów monito-ringu i oceny, ale również systemy finansowe oraz systemy udzielania zamówień publicznych. Instrument ogólnego wsparcia budżetowego nie został jednak wykorzystany do współpracy ze Światowym Fundu-szem w tych obszarach, a umowy finansowania w ramach tego instru-mentu na ogół nie zawierają odwołania do Światowego Funduszu.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej39
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejWNIOSKI I ZALECENIA
ZASOBY
WYSOKOŚĆ I WYWAŻENIE ŚRODKÓW FINANSOWYCH 
PRZYZNANYCH NA RZECZ SEKTORA OCHRONY ZDROWIA NIE 
ODZWIERCIEDLAJĄ ODPOWIEDNIO ZOBOWIĄZAŃ KOMISJI, 
A SPECJALISTYCZNA WIEDZA W DZIEDZINIE OCHRONY ZDROWIA JEST NIEWYSTARCZAJĄCA
 73.  Od 2000 r. udział środków przydzielanych na sektor ochrony zdrowia 
w Afryce Subsaharyjskiej w łącznej pomocy na rzecz rozwoju nie  zwiększył się, pomimo zobowiązań Komisji na rzecz realizacji milenij-
nych celów rozwoju oraz kryzysu w dziedzinie ochrony zdrowia panu-
jącego w Afryce Subsaharyjskiej. Kwoty tych środków są także niższe 
od określonego przez Parlament Europejski zakładanego poziomu 20% 
środków, które mają być przydzielane w ramach programów krajowych na podstawową opiekę zdrowotną oraz na szkolnictwo podstawowe i średnie.
 74.  Komisja przeznaczyła znaczne dodatkowe środki finansowe dla Świa-
towego Funduszu na rzecz walki z AIDS, gruźlicą i malarią. Komisja 
koncentruje się jednak bardziej na zwalczaniu tych trzech chorób niż 
na wspieraniu systemów opieki zdrowotnej, co stanowi priorytet jej polityki. 
 75.  Komisja nie dysponuje wystarczającą specjalistyczną wiedzą w dziedzinie 
ochrony zdrowia, by w odpowiedni sposób realizować swoją politykę 
w tym zakresie. Nie podjęła też systematycznych działań w celu pozy-
skania takiej wiedzy z innych źródeł. 
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej40
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejZALECENIA DOTYCZĄCE PRZYDZIELANIA ZASOBÓW
Nr 1:  W ramach swojej polityki wspierania realizacji milenijnych celów 
rozwoju, przeprowadzając przegląd śródokresowy dziesiątego EFR,  
Komisja powinna rozważyć zwiększenie pomocy dla sektora ochrony 
zdrowia, szczególnie w: 
a)  państwach niestabilnych, ponieważ uważa się, że Komisja posiada 
w tych państwach przewagę komparatywną;
b)  krajach, w których ECHO prowadziło działania, aby wzmocnić  
powiązanie pomiędzy fazą pomocy doraźnej, odbudową i roz-wojem (LRRD);
c) krajach uznanych za pomijane przy rozdziale pomocy.
Nr 2:  Komisja powinna dokonać ponownego wyważenia proporcji  
udzielanej pomocy finansowej, aby zapewnić, że proporcje te odzwier-
ciedlają priorytet jej polityki, jakim jest wzmocnienie systemów opieki zdrowotnej.
Nr 3:  Komisja powinna dysponować specjalistyczną wiedzą w dziedzi-
nie ochrony zdrowia, aby móc realizować swoją politykę i działania  
w tej dziedzinie oraz odgrywać znaczącą rolę w dialogu w sektorze  ochrony zdrowia. W tym celu powinna zagwarantować jako minimum, 
aby wszystkie jej przedstawicielstwa w państwach, w których ochrona 
zdrowia jest głównym sektorem, posiadały ekspertów z tej dziedziny. 
Powinna ocenić, na ile wykonalne są następujące działania w celu zapew-
nienia odpowiedniego wsparcia pozostałym przedstawicielstwom: 
a)  zapewnienie specjalistycznej wiedzy w dziedzinie ochrony zdro-
wia przedstawicielstwom regionalnym, tak by wspomóc przed-
stawicielstwa nieposiadające ekspertów z tej dziedziny; 
b)  bliższa współpraca z doradcami ECHO z dziedziny ochrony zdro-
wia w krajach, w których zakończyły się konflikty;
c)  stworzenie bliższego partnerstwa z biurami krajowymi Świa-
towej Organizacji Zdrowia w celu wykorzystania ich wiedzy  
specjalistycznej;
d)  zawarcie z państwami członkowskimi UE formalnych umów  
w celu wykorzystania ich specjalistycznej wiedzy. Umowy te  
powinny opierać się na mandacie zapewniającym, że Komisja  zachowa swoją odpowiedzialność i który jasno określi procedury działania. 
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej41
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejZWIĘKSZYŁA SIĘ SZYBKOŚĆ WYDATKOWANIA ŚRODKÓW 
EFR PRZEZNACZONYCH NA OCHRONĘ ZDROWIA. ŚWIATOWY 
FUNDUSZ WYDATKOWAŁ DUŻE KWOTY, ALE JEGO WSKAŹNIK WYDATKOWANIA JEST RELATYWNIE NISKI. 
PRZEWIDYWALNOŚĆ PRZEPŁYWÓW POMOCY STANOWI NADAL 
WYZWANIE W ODNIESIENIU DO WSZYSTKICH INSTRUMENTÓW
 76.  Nastąpiła znacząca poprawa wskaźnika wydatkowania w działaniach pro-
wadzonych w ramach EFR, przynajmniej częściowo będąca efektem 
dekoncentracji.
 77.  W ramach Światowego Funduszu udało się wydatkować dużą ilość środ-
ków finansowych, lecz rzeczywisty wskaźnik wydatkowania pozostał 
względnie niski, głównie z powodu małych zdolności absorpcyjnych 
w większości krajów beneficjentów.
 78.  Przewidywalność finansowania pozostaje problematyczna w odniesieniu 
do wszystkich instrumentów, w tym ogólnego wsparcia budżetowego, 
ponieważ kraje, w których zawieszono realizację tego instrumentu, 
dysponują teraz niższymi budżetami na ochronę zdrowia.
ZALECENIA DOTYCZĄCE SZYBKOŚCI I PRZEWIDYWALNOŚCI
No 4: Komisja powinna bliżej współpracować ze Światowym Funduszem 
w celu przyspieszenia realizacji programów poprzez udzielanie pomocy technicznej państwom beneficjentom zarówno w przygotowaniu wnio-
sków o dotacje, jak i w realizacji umów dotacyjnych.
Nr 5:  Komisja powinna poprawić przewidywalność swojego wsparcia 
budżetowego na rzecz ochrony zdrowia dzięki gotowości do wykorzy-
stania alternatywnych instrumentów, gdy kraje przestają kwalifikować 
się do otrzymania wsparcia budżetowego.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej42
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejZARZĄDZANIE INSTRUMENTAMI I ICH SKUTECZNOŚĆ
WSPARCIE BUDŻETOWE NIE PRZYCZYNIŁO SIĘ JESZCZE 
SKUTECZNIE DO POPRAWY USŁUG ZDROWOTNYCH, PROJEKTY 
MOGĄ ODEGRAĆ ISTOTNĄ ROLĘ WE WSPIERANIU SEKTORA 
OCHRONY ZDROWIA, A FUNKCJONOWANIE ŚWIATOWEGO FUNDUSZU PRZYNIOSŁO ISTOTNE EFEKTY BEZPOŚREDNIE
 79.  Pomimo że ogólne wsparcie budżetowe w obecnej postaci zawiera powią-
zania z sektorem ochrony zdrowia, podczas jego realizacji nie wyko-rzystano tych powiązań w sposób zadowalający. Stąd też, pomimo że 
może ono być potencjalnie istotnym instrumentem poprawy usług  
zdrowotnych, to obecnie jest w tym zakresie nieskuteczne i nie jest 
ukierunkowane na zaspokojenie potrzeb biedniejszej części ludności. 
Sektorowe wsparcie budżetowe, które koncentruje się na sektorze  ochrony zdrowia, jest w niewielkim stopniu wykorzystywane przez  Komisję w Afryce Subsaharyjskiej. 
 80.  Pomimo że projekty zawierają uchybienia, związane szczególnie z ich 
trwałością, to stanowią instrument, który przyczynia się do wspiera-
nia sektora ochrony zdrowia. Bardziej problematyczne okazały się na 
ogół projekty obejmujące większą liczbę krajów, z uwagi na problemy w zarządzaniu takimi projektami.
 81.  Światowy Fundusz znacząco przyczynił się do walki z AIDS, gruźlicą i mala-
rią. Jednak pomimo istotnej roli, jaką odegrała Komisja w tworzeniu 
Światowego Funduszu, niewiele zrobiła ona, by zwiększyć jego sku-
teczność na poziomie krajowym.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej43
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejZALECENIA DOTYCZĄCE ZARZĄDZANIA INSTRUMENTAMI
 I ICH SKUTECZNOŚCI
Nr 6:  Sektorowe wsparcie budżetowe powinno być szerzej wykorzysty-
wane. Wymóg ogólny stanowiący, że może być ono wykorzystywane jedy-nie wtedy, gdy ochrona zdrowia jest głównym sektorem, powinien zostać ponownie rozważony, a Komisja powinna zweryfikować obecny podział zasobów pomiędzy sektorowym i ogólnym wsparciem budżetowym.
Nr 7:  Wymiar sektorowy ogólnego wsparcia budżetowego powinien  
zostać wzmocniony poprzez:
a)  wykorzystanie wskaźników wykonania oraz dialogu w sektorze 
ochrony zdrowia w celu zachęcania państw do przestrzegania pod-
jętych przez nie zobowiązań zmierzających do przeznaczania na 
rzecz ochrony zdrowia 15% środków w budżecie publicznym oraz 
pełnej realizacji krajowego budżetu sektora ochrony zdrowia;
b)  przeprowadzenie przeglądów operacyjnych i finansowych w celu 
stwierdzenia, czy środki budżetowe na ochronę zdrowia są wyko-
rzystywane zgodnie z przeznaczeniem;
c)  finansowanie pomocy technicznej ze środków wsparcia budżeto-
wego mającej na celu wzmocnienie polityki sektorowej i zdolno-ści instytucjonalnych w dziedzinie ochrony zdrowia, jak również 
zaradzenie pewnym uchybieniom występującym w zarządzaniu 
finansami publicznymi i w procedurach przetargowych w sekto-
rze ochrony zdrowia;
d)  poprawę jakości wkładu w dialog w sektorze ochrony zdrowia  
poprzez podniesienie poziomu specjalistycznej wiedzy w służ-
bach Komisji lub wykorzystanie wiedzy innych donatorów na  podstawie jednoznacznych pisemnych upoważnień; 
e)  poświęcenie większej uwagi zapewnieniu, że wskaźniki wyko-
nania opierają się na wiarygodnych systemach statystycznych, 
odzwierciedlają zdolność rządów do wpływania na osiągane  
wyniki oraz że uwzględniają kwestię ograniczania ubóstwa i cele w zakresie jakości.
No 8:  Komisja powinna zwiększyć swoją odpowiedzialność za Świa-
towy Fundusz na poziomie krajowym. Powinna również udzielać krajom 
większego wsparcia przy przygotowaniu i realizacji dotacji ze Świato-wego Funduszu. Przedstawicielstwa powinny przekazywać informacje zwrotne do centrali Komisji, umożliwiając jej podjęcie skuteczniejszych działań na poziomie zarządu.
Nr 9:  Komisja powinna szerzej wykorzystywać instrument projektów do 
udzielania wsparcia politycznego i technicznego oraz doradztwa (projekty 
EFR), do finansowania działań pilotażowych (projekty finansowane z linii budżetu ogólnego przeznaczonych na ochronę zdrowia) oraz do zapew-
niania opieki zdrowotnej w biedniejszych regionach, w których dostęp-
ność usług zdrowotnych nie jest wystarczająca (projekty finansowane 
z linii budżetowej dla organizacji pozarządowych). Rola finansowanych 
z linii budżetu ogólnego projektów, które obejmują szereg krajów oraz projektów w ramach AKP powinna być ponownie przeanalizowana.
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej44
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejKOMISJA NIE USTANOWIŁA WYTYCZNYCH ZAPEWNIAJĄCYCH 
SPÓJNE WYKORZYSTANIE RÓŻNYCH INSTRUMENTÓW 
POMOCY NA RZECZ SEKTORA OCHRONY ZDROWIA ORAZ W NIEWYSTARCZAJĄCYM STOPNIU ZINTEGROWAŁA SWOJE 
DZIAŁANIA Z PODEJŚCIAMI OGÓLNOSEKTOROWYMI.
 82.  Komisja nie zdefiniowała w odpowiedni sposób roli, jaką poszczególne 
instrumenty mogą odgrywać w sektorze ochrony zdrowia ani tego, w jaki sposób instrumenty te powinny być łącznie wykorzystywane w celu uzyskania największej synergii.
 83.  Biorąc pod uwagę znaczenie dobrze opracowanych podejść ogólnosekto-
rowych dla skuteczności wszystkich instrumentów, istnieje koniecz-
ność wzmocnienia starań na rzecz ich opracowania i realizacji.
ZALECENIA DOTYCZĄCE SPÓJNEGO WYKORZYSTANIA  
INSTRUMENTÓW
No 10:  Komisja powinna ustalić i rozpowszechnić jasne wytyczne, kiedy 
dany instrument powinien zostać wykorzystany i jak łączyć te instrumenty, aby uzyskać jak największą synergię. Wytyczne te powinny objąć: 
a)  określenie, w jakich okolicznościach powinno się wykorzysty-
wać ogólne wsparcie budżetowe, a w jakich sektorowe wsparcie budżetowe oraz kiedy instrumenty te powinny być wykorzysty-wane łącznie; 
b)  
zalecenie zwiększonego i skuteczniejszego wykorzystania instru-mentu projektów w celu wzmocnienia wsparcia budżetowego i dzia-łań w ramach Światowego Funduszu w sektorze ochrony zdrowia;
c)  zalecenie, by brano pod uwagę działania prowadzone w ramach 
Światowego Funduszu za każdym razem, gdy Komisja planuje  podjęcie działań w sektorze ochrony zdrowia, w tym z wykorzy-staniem ogólnego wsparcia budżetowego.
Nr 11:  Przy wyborze instrumentów do wykorzystania powinno się bar-
dziej brać pod uwagę sytuację w danym kraju, w szczególności fakt, czy kraj ten posiada właściwie zdefiniowaną politykę sektorową.
Nr 12:  Komisja powinna ściślej dostosowywać swoje działania na rzecz 
sektora ochrony zdrowia, w tym działania w ramach Światowego Fundu-szu, do podejść ogólnosektorowych. W krajach, w których nie istnieje jeszcze podejście ogólnosektorowe, Komisja powinna działać na rzecz jego opracowania. 
  Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Trybunał Obrachunkowy 
w Luksemburgu na posiedzeniu w dniu 19 listopada 2008 r. 
  W imieniu Trybunału  
Obrachunkowego
Vítor Manuel da Silva Caldeira
Prezes
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej45
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej
Źródło : ECA
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej46
ZAŁĄCZNIK I
MILENIJNE CELE ROZWOJU: STAN REALIZACJI NA 2007 R.
Cele ogólne i cele szczegółoweAfryka Azja
Północna Subsaharyjska WschodniaPołudniowo-
-WschodniaPołudniowa Zachodnia
CEL 1 | Wyeliminować skrajne ubóstwo i głód
Zmniejszenie skrajnego ubóstwa o połowęniski poziom 
ubóstwabardzo wysoki 
poziom ubóstwaumiarkowany 
poziom ubóstwaumiarkowany 
poziom ubóstwabardzo wysoki 
poziom ubóstwaniski poziom 
ubóstwa
Zmniejszenie głodu o połowębardzo niski 
poziom głodubardzo wysoki 
poziom głoduumiarkowany 
poziom głoduumiarkowany 
poziom głoduwysoki poziom 
głoduumiarkowany 
poziom głodu
CEL 2 | Zapewnić powszechne nauczanie na poziomie podstawowym
Powszechne nauczanie podstawowewysoki poziom 
zapisówniski poziom 
zapisówwysoki poziom 
zapisówwysoki poziom 
zapisówwysoki poziom 
zapisówumiarkowany 
poziom zapisów
CEL 3 | Promować równość płci i awans społeczny kobiet
Równy udział dziewcząt w zapisach do szkół podstawowychzbliżony do 
parytetuniemal zbliżony do 
parytetuparytet parytetzbliżony do 
parytetuzbliżony do 
parytetu
Udział kobiet w zatrudnieniu płatnym niski udział średni udział wysoki udział średni udział niski udział niski udział
Równa reprezentacja kobiet 
w parlamentach narodowychbardzo niska 
reprezentacjaniska reprezentacjaumiarkowana 
reprezentacjaniska reprezentacja niska reprezentacjabardzo niska 
reprezentacja
CEL 4 | Ograniczyć umieralność dzieci
Zmniejszenie o dwie trzecie wskaźnika umieralności dzieci do lat 5niska umieralnośćbardzo wysoka 
umieralnośćniska umieralnośćumiarkowana 
umieralnośćwysoka 
umieralnośćumiarkowana 
umieralność
Szczepienie na odrę szeroki zasięg mały zasięg
umiarkowany zasięg umiarkowany zasięg mały zasięg szeroki zasięg
CEL 5 | Poprawić opiekę zdrowotną nad matkami
Zmniejszenie o trzy czwarte wskaźnik 
smiertelności okołoporodowej matekumiarkowana 
umieralnośćbardzo wysoka 
umieralnośćniska umieralnośćwysoka 
umieralnośćbardzo wysoka 
umieralnośćumiarkowana 
umieralność
CEL 6 | Ograniczyć rozprzestrzenianie się HIV/AIDS, malarii i innych chorób
Powstrzymanie i odwrócenie tendencji rozprzestrzeniania się HIV/AIDSrzadkie 
występowaniebardzo częste 
występowanierzadkie 
występowanierzadkie 
występowanieumiarkowane 
występowanierzadkie 
występowanie
Powstrzymanie i odwrócenie tendencji 
rozprzestrzeniania się malariiniskie ryzyko wysokie ryzykoumiarkowane 
ryzykoumiarkowane 
ryzykoumiarkowane 
ryzykoniskie ryzyko
Powstrzymanie i odwrócenie tendencji 
rozprzestrzeniania się gruźlicyniska umieralnośćwysoka 
umieralnośćumiarkowana 
umieralnośćumiarkowana 
umieralnośćumiarkowana 
umieralnośćniska umieralność
CEL 7 | Stosować zrównoważone metody gospodarowania zasobami naturalnymi
Odwrócenie tendencji zubożenia stanu 
zalesienianiski stan zalesieniaśredni stan 
zalesieniaśredni stan 
zalesieniawysoki stan 
zalesieniaśredni stan 
zalesienianiski stan zalesienia
Zmniejszenie o połowę odsetka osób bez 
dostępu do czystej wody pitnejwysoki zakres niski zakresumiarkowany 
zakresumiarkowany 
zakresumiarkowany 
zakreswysoki zakres
Zmniejszenie o połowę odsetka osób bez 
dostępu do urządzeń sanitarnychumiarkowany 
zakresbardzo niski zakres bardzo niski zakres niski zakres bardzo niski zakresumiarkowany 
zakres
Poprawa warunków życia mieszkańców 
slumsówumiarkowany odsetek 
mieszkających 
w slumsachbardzo wysoki odsetek 
mieszkających 
w slumsachwysoki odsetek 
mieszkających 
w slumsachumiarkowanyodsetek 
mieszkających 
w slumsachwysoki odsetek 
mieszkających 
w slumsachumiarkowanyodsetek 
mieszkających 
w slumsach
CEL 8 | Stworzyć globalne partnerskie porozumienie na rzecz rozwoju
Bezrobocie wśród młodzieżybardzo wysokie 
bezrobociewysokie bezrobocie niskie bezrobocie wysokie bezrobocieumiarkowane 
bezrobociebardzo wysokie 
bezrobocie
Korzystanie z internetuumiarkowana 
dostępnośćbardzo niska 
dostępnośćumiarkowana 
dostępnośćumiarkowana 
dostępnośćniska dostępnośćumiarkowana 
dostępność
Źródło : Organizacja Narodów Zjednoczonych.
Cel już osiągnięty lub bliski osiągnięcia.
Cel ma zostać osiągnięty do 2015 r., jeśli przeważające trendy się utrzymają, lub problem, którego dotyczy 
ten cel, nie jest w danym w regionie uznawany za istotny.
Nie przewiduje się osiągnięcia celu do 2015 r.
Brak postępu lub też pogorszenie albo odwrócenie tendencji.
Cele ogólne i cele szczegółowe
CEL 1 | Wyeliminować skrajne ubóstwo i głód
Zmniejszenie skrajnego ubóstwa o połowę
Zmniejszenie głodu o połowę
CEL 2 | Zapewnić powszechne nauczanie na poziomie
Powszechne nauczanie podstawowe
CEL 3 | Promować równość płci i awans społeczny kobiet
Równy udział dziewcząt w zapisach do 
szkół podstawowych
Udział kobiet w zatrudnieniu płatnym
Równa reprezentacja kobiet 
w parlamentach narodowych
CEL 4 | Ograniczyć umieralność dzieci
Zmniejszenie o dwie trzecie wskaźnika umieralności dzieci do lat 5
Szczepienie na odrę
CEL 5 | Poprawić opiekę zdrowotną nad matkami
Zmniejszenie o trzy czwarte wskaźnik 
smiertelności okołoporodowej matek
CEL 6 | Ograniczyć rozprzestrzenianie się HIV/AIDS, malarii i innych
Powstrzymanie i odwrócenie tendencji rozprzestrzeniania się HIV/AIDS
Powstrzymanie i odwrócenie tendencji 
rozprzestrzeniania się malarii
Powstrzymanie i odwrócenie tendencji 
rozprzestrzeniania się gruźlicy
CEL 7 | Stosować zrównoważone metody gospodarowania
Odwrócenie tendencji zubożenia stanu zalesienia
Zmniejszenie o połowę odsetka osób bez 
dostępu do czystej wody pitnej
Zmniejszenie o połowę odsetka osób bez 
dostępu do urządzeń sanitarnych
Poprawa warunków życia mieszkańców 
slumsów
CEL 8 | Stworzyć globalne partnerskie porozumienie na rzecz rozwoju
Bezrobocie wśród młodzieży
Korzystanie z internetupodstawowym
chorób
zasobami naturalnymi
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej47
OceaniaAmeryka Łacińska 
i KaraibyWspólnota Niepodległych Państw
Europa Azja
—umiarkowany 
poziom ubóstwaniski poziom 
ubóstwaniski poziom 
ubóstwa
umiarkowany 
poziom głoduumiarkowany 
poziom głodubardzo niski 
poziom głoduwysoki poziom 
głodu
umiarkowany 
poziom zapisówwysoki poziom 
zapisówwysoki poziom 
zapisówwysoki poziom 
zapisów
zbliżony do 
parytetuparytet parytet parytet
średni udział wysoki udział wysoki udział wysoki udział
bardzo niska 
reprezentacjaumiarkowana 
reprezentacjaniska reprezentacja niska reprezentacja
umiarkowana 
umieralnośćniska umieralność niska umieralnośćumiarkowana 
umieralność
mały zasięg szeroki zasięg szeroki zasięg szeroki zasięg
wysoka 
umieralnośćumiarkowana 
umieralnośćniska umieralność niska umieralność
umiarkowane 
występowanieumiarkowane 
występowanie umiarkowane 
występowanierzadkie 
występowanie
niskie ryzykoumiarkowane 
ryzykoniskie ryzyko niskie ryzyko
umiarkowana 
umieralnośćniska umieralnośćumiarkowana 
umieralnośćumiarkowana 
umieralność
wysoki stan 
zalesieniawysoki stan 
zalesieniawysoki stan 
zalesienianiski stan zalesienia
niski zakres wysoki zakres wysoki zakresumiarkowany 
zakres
niski zakresumiarkowany 
zakresumiarkowany 
zakresumiarkowany 
zakres
umiarkowanyodsetek 
mieszkających 
w slumsachumiarkowanyodsetek 
mieszkających 
w slumsachniski odsetek 
mieszkających 
w slumsachumiarkowany odsetek 
mieszkających 
w slumsach
niskie bezrobocie wysokie bezrobocie wysokie bezrobocie wysokie bezrobocie
niska dostępność wysoka dostępnośćumiarkowana 
dostępnośćumiarkowana 
dostępność
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej48
ZAŁĄCZNIK II
FRAGMENT DEKLARACJI BRUKSELSKIEJ MINISTRÓW 
ZDROWIA PAŃSTW AKP, PAŹDZIERNIK 2007 
N. Uznając  bieżące wyzwania związane z zarządzaniem w dziedzi-
nie ochrony zdrowia w państwach AKP, obejmujące m.in.: brak  zasobów ludzkich, uchybienia w systemach ostrzegania i nadzoru w razie wystąpienia choroby, nieodpowiednie systemy zarządzania 
informacjami na temat ochrony zdrowia, wykorzystywanymi w pro-cesie decyzyjnym, słabą jakość opieki zdrowotnej, w szczególności 
jeśli chodzi o uniwersalne środki zapobiegawcze, transfuzję krwi 
i możliwości laboratoryjne, niski poziom miejscowych/operacyj-
nych badań i rozwoju w zakresie chorób endemicznych i zakaźnych, 
takich jak HIV i AIDS, gruźlica i malaria oraz chorób chronicznych, takich jak cukrzyca, nadciśnienie, astma, a także chorób będących skutkiem przemocy, traumy i wypadków, ograniczona gotowość do walki i radzenia sobie z epidemiami, takimi jak wirus Ebola, wygó-
rowane ceny lekarstw i środków farmaceutycznych oraz konieczność 
odpowiedniego finansowania sektora ochrony zdrowia z rocznych 
budżetów;
O. Podkreślając  istotną rolę systemów opieki zdrowotnej w pań-
stwach AKP, której celem jest profilaktyka, leczenie i podejmowanie 
odpowiednich działań w zakresie zaniedbanych chorób tropikalnych w kontekście epidemiologicznym, takich jak trypanosomatoza afry-
kańska (śpiączka afrykańska), denga, trąd, filarioza, onchocerkoza (ślepota rzeczna), schistosomatoza i jaglica; choroby chroniczne i cywilizacyjne, takie jak nadciśnienie, choroby nowotworowe, ane-mia sierpowata i cukrzyca, nowe i powracające choroby, takie jak wrzód Buruli, gorączka krwotoczna, ospa małpia, dżuma, wściekli-
zna, jak również zaburzenia psychiczne, neurologiczne, zapalenie opon mózgowych, robaczyca jelitowa, biegunka dziecięca i inne;
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej49
ZAŁĄCZNIK III
PODSUMOWANIE SYTUACJI W POSZCZEGÓLNYCH KRAJACH
SUAZI
PRZEGLĄD SYTUACJI ZDROWOTNEJ
Suazi jest krajem o najwyższym na świecie wskaźniku występowa-
nia HIV/AIDS wynoszącym 34% populacji. Ściśle związany z tym jest również fakt, że kraj ten ma najwyższy wskaźnik występowania 
gruźlicy, który wzrósł z 856 przypadków na 100 000 mieszkańców 
w 2000 r. do 1182 w 2006 r. Średnia długość życia w 1998 r. wyno-
siła 60 lat, podczas gdy w 2001 r. już tylko 31 lat. Szacuje się, że 
wśród całej populacji wynoszącej jeden milion liczba sierot i dzieci szczególnie zagrożonych sięga 130 000. 
Śmiertelność wśród niemowląt i dzieci poniżej piątego roku życia 
od 1997 r. wzrosła z 78 i 106 na 1000 urodzeń do odpowiednio 85 
i 120 w 2006 r. HIV/AIDS jest przyczyną zgonów wśród dzieci poni-żej piątego roku życia w 47% przypadków. Nastąpił nagły wzrost 
śmiertelności okołoporodowej matek: z 230 zgonów na 100 000 uro-
dzeń w 1999 r. do 370 w 2006 r. Główną przyczyną tych zgonów był 
nie tylko wirus HIV/AIDS, lecz również niewydolność systemów 
opieki zdrowotnej. Jednostki świadczące usługi zdrowotne mają  coraz większe trudności, aby sprostać ogromnej liczbie nowych cho-
rób, do których dochodzą coraz liczniejsze choroby niezakaźne,  którym poświęca się mało uwagi.
PROJEKTY EFR
Program zapobiegania i leczenia HIV/AIDS (HAPAC)
Cele programu HAPAC I (2001–2005; 2,25 mln euro), związane  
z rozwojem nowych usług w zakresie dobrowolnego poradnictwa i badań, zostały w znacznej mierze osiągnięte dzięki rozwinięciu sieci domowej opieki zdrowotnej w jednym z czterech regionów  Suazi oraz wspieraniu działań w dziedzinie poprawy leczenia cho-rób przenoszonych drogą płciową. Głównym rezultatem programu HAPAC II (2006–2008, 2 mln euro) była kontynuacja świadczenia usług wprowadzonych w ramach programu HAPAC I. Nieznaczne rozszerzenie zakresu tych usług, które było celem kolejnej edycji tego projektu, udało się osiągnąć jedynie w ograniczonym stopniu. Decyzja o sfinansowaniu programu HAPAC II wynikała z tego, że trwałość programu HAPAC I nie została jeszcze zagwarantowana. Trwałość projektu nadal stanowi zresztą główny problem, a niektóre ośrodki dobrowolnego poradnictwa i badań miały zostać zamknięte w momencie zakończenia projektu w 2008 r. Lepsza koordynacja pracy Komisji i Światowego Funduszu umożliwiłaby Światowemu Funduszowi przejęcie działań w ramach projektu pod koniec okresu realizacji programu HAPAC I. 
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej50
LINIA BUDŻETU OGÓLNEGO PRZEZNACZONA NA 
WSPÓŁFINANSOWANIE PROJEKTÓW ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH
Zintegrowany projekt w zakresie HIV/AIDS i źródeł utrzymania 
Projekt ten ma na celu udzielenie pomocy nosicielom wirusa HIV/
AIDS oraz sierotom i dzieciom szczególnie zagrożonym poprzez 
zapewnienie domowej opieki zdrowotnej i podnoszenie bezpieczeń-stwa zaopatrzenia w żywność tych osób dzięki ich własnej produkcji 
żywności. Był on nadal w fazie wstępnej. Pomimo iż wyznaczone 
cele były bardzo istotne, okazały się one jednak zbyt ambitne jak na 
projekt, którego realizację przewidziano na okres niewiele dłuższy 
niż trzy lata. 
ŚWIATOWY FUNDUSZ 
Jak dotąd Suazi otrzymało ze Światowego Funduszu najwyższą na świecie pomoc per capita (105 mln USD, czyli około 100 USD na mieszkańca). Przeważająca większość środków finansowych została 
przeznaczona na walkę z HIV/AIDS. Niska kwota finansowania na 
rzecz walki z gruźlicą nie odzwierciedla skali problemu. 
Rezultaty programów wsparcia Światowego Funduszu są raczej nie-
równomierne. Opieka i pomoc dla rodzin oraz wspólnot dotkniętych wirusem HIV/AIDS, usługi w zakresie dobrowolnego poradnictwa i badań oraz elementy domowej opieki zdrowotnej przyniosły na ogół 
pozytywny postęp. Z drugiej strony niektóre elementy terapii antyre-
trowirusowej i jej monitorowania oraz pomocy na rzecz zapobiegania zakażeniom dziecka od matki, a także profilaktyki wśród młodzieży 
okazały się mniej skuteczne. Wymogi w zakresie sprawozdawczości 
Światowego Funduszu odgrywają rolę katalizatora na rzecz poprawy 
systemów monitorowania i oceny oraz wiarygodności danych. ZAŁĄCZNIK III
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej51
LESOTHO
PRZEGLĄD SYTUACJI ZDROWOTNEJ
Wskaźnik występowania HIV/AIDS w Lesotho wynosi 23% i pozo-
staje jednym z najwyższych. Ściśle związany z tym jest bardzo wysoki wskaźnik występowania gruźlicy. Od połowy lat dziewięćdziesiątych zachorowalność na HIV/AIDS oraz gruźlicę są powodem gwałtow-
nego spadku średniej długości życia z 60 lat do jedynie 41 lat. Szacuje się, że liczba sierot i dzieci szczególnie zagrożonych wynosi 180 000, 
co stanowi około 10% populacji. Chociaż malaria nie występuje  
w Lesotho, niepokój budzi rosnąca liczba chorób niezakaźnych.
Po części w wyniku zachorowalności na HIV/AIDS znacząco wzrosła 
śmiertelność wśród niemowląt: od średnio 75 zgonów na 1 000 uro-
dzeń w latach 1995–1999 do 91 w okresie 2000–2004. W tym samym 
czasie śmiertelność okołoporodowa matek drastycznie wzrosła  
z  282 na 100 000 urodzeń w 1993 r. do 762 w 2004 r. Pogorszenie się 
wskaźników zdrowotnych świadczy również o spadku poziomu usług zdrowotnych niezbędnych w walce z coraz większą liczbą chorób. Nie 
zwiększono środków budżetowych, aby zaradzić tej sytuacji. Ponadto 
nieproporcjonalnie dużo środków przyznaje się na rzecz ośrodków 
zdrowia II i III poziomu referencyjnego oraz ośrodków znajdujących 
się na terenach miejskich. Zmniejsza się liczba pracowników służby zdrowia ze względu na fakt, iż emigrują oni do innych krajów oraz 
z powodu zgonów związanych z HIV/AIDS. 
OGÓLNE WSPARCIE BUDŻETOWE
Ogólne wsparcie budżetowe okazało się nieskutecznym instrumen-tem na rzecz poprawy usług zdrowotnych. Program dotyczący 8. EFR 
został wstrzymany przez Komisję ze względu na brak zaangażowania 
rządu w reformę zarządzania wydatkami publicznymi oraz na trud-ności programu związane z zapewnieniem wiarygodnych danych na 
temat wskaźników wykonania. Z tych powodów wsparcie w ramach 
9. EFR, choć pierwotnie zaplanowane, nie zostało przyznane. ZAŁĄCZNIK III
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej52
PROJEKTY EFR
Realizowany w ramach 8. EFR projekt „Wsparcie reformy sektora 
ochrony zdrowia” (1,8 mln euro) przyczynił się w sposób istotny do 
procesu decentralizacji sektora opieki zdrowotnej w Lesotho, zarówno w kontekście wsparcia ogólnego planowania tego procesu, jak i pilo-towania decentralizacji w trzech okręgach, mimo iż dziewięciomie-
sięczna faza pilotażowa była zbyt krótka. Rząd Lesotho objął następnie 
decentralizacją wszystkie dziesięć okręgów, pomimo poważnych ogra-niczeń w zakresie zdolności administracyjnych i zasobów.
WSPÓŁFINANSOWANY PROJEKT ORGANIZACJI 
POZARZĄDOWYCH: DOMOWA OPIEKA ZDROWOTNA DLA NOSICIELI HIV/AIDS LUB CHORÓB NIEULECZALNYCH ORAZ SIEROT I DZIECI SZCZEGÓLNIE ZAGROŻONYCH
Ogólnie jest to udany projekt, w ramach którego 600 osób, z których 
każda opiekuje się średnio dziesięcioma pacjentami, przeszło szko-
lenie w zakresie świadczenia opieki zdrowotnej. Jednakże sieroty 
i dzieci szczególnie zagrożone otrzymują jedynie ograniczoną pomoc. W ramach kontynuacji działań rozpoczęto realizację kolejnego pro-
jektu poświęconego bezpieczeństwu zaopatrzenia w żywność oraz 
działaniom generującym dochód, tak by zapewnić projektowi trwa-
łość. Jednak trzy lata mogą nie wystarczyć na osiągnięcie tego celu.
ŚWIATOWY FUNDUSZ 
W ramach zrealizowanej dotychczas głównej dotacji (HIV/AIDS, tura 2) ponad 15 000 osób poddanych jest terapii antyretrowirusowej w porów-naniu z liczbą 12 500, którą wyznaczono jako cel. Jest to efektem mniej 
więcej równego udziału w finansowaniu ze strony Światowego Funduszu i rządu. System monitorowania może jednak obejmować osoby, które 
zrezygnowały z leczenia oraz osoby, które zmarły w trakcie leczenia. 
Jedynie około 30% osób potrzebujących terapii antyretrowirusowej, 
zostaje jej poddanych. Znacznie zwiększono liczbę punktów dobro-wolnego poradnictwa i badań, lecz liczba osób przebadanych na HIV 
jest o 20% niższa niż przewidywano. Dane te odzwierciedlają ogólne 
problemy z realizacją w Lesotho kampanii „Poznaj stan swojego zdro-
wia”. W odniesieniu do opieki i wsparcia dla sierot i dzieci szczegól-
nie zagrożonych nie określono w sposób jasny, co ma zawierać pakiet 
pomocowy, a ustalenie, co zostało przekazane na rzecz sierot i dzieci 
szczególnie zagrożonych, było trudne. Zaplanowane pułapy dystrybucji 
prezerwatyw zostały przekroczone, lecz jedynie dzięki częściowemu finansowaniu ze Światowego Funduszu. Ponadto należało się upew-
nić, czy dostarczane do ośrodków zdrowia prezerwatywy zostały rze-
czywiście przekazane młodzieży i przez nią wykorzystane. Osiągnięto 
pewien postęp w dziedzinie edukacji w zakresie zapobiegania HIV/
AIDS. Pomoc na rzecz zapobiegania zakażeniom dziecka od matki była najbardziej problematycznym obszarem, gdzie zrealizowano tylko jeden 
spośród sześciu zakładanych wskaźników wykonania. Jest to po części 
skutkiem niedoborów personelu medycznego.ZAŁĄCZNIK III
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej53
KENIA
PRZEGLĄD SYTUACJI ZDROWOTNEJ
W latach dziewięćdziesiątych spadły wszystkie zasadnicze wskaź-
niki dotyczące zdrowia, a w ramach krajowego planu strategicznego na rzecz sektora ochrony zdrowia (1999–2004) wskaźniki te nadal wykazywały tendencję spadkową. Nastąpił wzrost śmiertelności  
wśród dzieci poniżej piątego roku życia z 11,2% do 11,5%. Choć trudno jest ustalić poziom śmiertelności okołoporodowej matek, to 
dostępne wskaźniki nie świadczą o jakiejkolwiek poprawie w tym 
zakresie. Jedynym obszarem, w którym nastąpiła wyraźna poprawa, 
był wskaźnik występowania HIV, który spadł z 13% w 1994 r. do 
6% w 2005 r.
Pogorszenie się zasadniczych wskaźników dotyczących zdrowia  
odzwierciedla zmniejszające się korzystanie z usług świadczo-
nych w publicznych placówkach zdrowotnych, niedobór personelu 
medycznego oraz jego nierówne rozmieszczenie pomiędzy obsza-rami miejskimi i wiejskimi, a także między sektorem publicznym 
i prywatnym, jak również zastój w zakresie wkładów z krajowego 
budżetu na ochronę zdrowia. Drugi krajowy plan strategiczny na 
rzecz sektora ochrony zdrowia (2005–2010), wspierany przez dona-
torów za pośrednictwem wspólnego planowania działań i finanso-wania, podejmuje próbę odwrócenia tendencji spadkowej.
OGÓLNE WSPARCIE BUDŻETOWE
Z uwagi na utrzymujący się względnie niski poziom wydatków na rzecz ochrony zdrowia, uchybienia w systemach ochrony zdrowia 
i zarządzania finansami publicznymi oraz ze względu na fakt, że 
osiągnięto tylko jeden z czterech zakładanych wskaźników wykona-
nia, ogólne wsparcie budżetowe nie może zostać uznane za skuteczne w poprawianiu usług zdrowotnych w Kenii.
PROJEKTY EFR
Realizowany w ramach 8. EFR projekt „Program rozwoju usług  
i systemów ochrony zdrowia na poziomie okręgów” przyczynił się w istotny sposób do poprawy dostępu i jakości usług publicznych 
i niepublicznych w centralnych i wschodnich regionach kraju, ze 
szczególnym naciskiem położonym na osoby bardziej zagrożone  
i wspólnoty. Jednak gdyby czas przewidziany na realizację projektu 
był dłuższy niż zaplanowane trzy lata i gdyby nie został dodatkowo skrócony z powodu opóźnień, wyniki byłyby jeszcze lepsze.ZAŁĄCZNIK III
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej54
PROJEKTY FINANSOWANE Z LINII BUDŻETU OGÓLNEGO
Inicjatywa na rzecz zdrowia seksualnego i prokreacyjnego 
nastolatków
Projekt ten przyniósł znaczące postępy, umożliwiając młodzieży 
najbardziej zagrożonej i zmarginalizowanej łatwiejszy dostęp do profilaktyki w zakresie HIV/AIDS i do usług opieki zdrowotnej  poprzez wykorzystanie przystępnych dla młodzieży objazdowych usług dobrowolnego poradnictwa i badań oraz poprzez podnoszenie świadomości społeczności lokalnej na temat tej inicjatywy.
Dostęp i korzystanie z usług kompleksowej opieki położniczej 
odpowiedniej jakości
Projekt ten zmierza do poprawy dostępu do usług położniczych i opieki 
nad noworodkami w dziesięciu wybranych okręgach. Ze wskaźników 
projektowych wynika wzrost odsetka przypadków bezpośrednich kompli-
kacji porodowych we wspomnianych okręgach, kiedy to pomocy medycz-nej udzielono podczas ostrych dyżurów na oddziałach położniczych. 
Odnotowano także rosnącą liczbę porodów przy udziale położnej. 
Kompleksowe podejście w zakresie docierania do osób najbardziej zagrożonych zarażeniem oraz osób dotkniętych HIV/AIDS
Projekt ten ma za zadanie budowę zdolności instytucjonalnych organiza-
cji Marie Stopes Kenia w celu przyczyniania się do realizacji kenijskiego krajowego planu strategicznego na rzecz walki z AIDS (2005–2010). Wstępne postępy osiągnięte w ramach tego projektu są zadowalające. 
Uzazi Bora – usługi na rzecz matek i niemowląt – działania w zakresie HIV
Celem projektu była poprawa zapobiegania zakażeniom dziecka od 
matki oraz poprawa opieki przedporodowej, w trakcie porodu oraz 
opieki poporodowej w dwóch okręgach. Cele projektu zostały czę-
ściowo osiągnięte. Uchybienie o zasadniczym znaczeniu dotyczyło 
opieki poporodowej.
ŚWIATOWY FUNDUSZ 
Pomimo iż Kenia jest jednym z głównych beneficjentów Światowego 
Funduszu, podczas realizacji dotacji miały miejsce poważne opóź-
nienia, co spowodowało, że większość celów nie mogła zostać zre-
alizowana, a środki budżetowe zostały zredukowane po zakończeniu 
fazy I. ZAŁĄCZNIK III
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej55
MALAWI
PRZEGLĄD SYTUACJI ZDROWOTNEJ
Wskaźnik występowania HIV/AIDS w Malawi (około 14%) należy 
do jednego z najwyższych na świecie. Wysoki wskaźnik występo-wania HIV/AIDS doprowadził do znacznego wzrostu przypadków gruźlicy, których liczba podwoiła się w latach 1994–2004. W Malawi 
wielkim problemem jest także malaria, która – jak wynika z dostęp-nych danych – jest najczęstszą przyczyną śmierci zarówno wśród 
dorosłych, jak i dzieci. Mimo pewnej poprawy po 2000 r. Malawi 
jest nadal krajem o jednym z najwyższych na świecie wskaźników 
śmiertelności okołoporodowej matek. Wynosi on 984 zgonów na 
100 000 urodzeń. Podobnie jest w przypadku śmiertelności wśród dzieci: mimo poprawy, o której świadczy spadek liczby zgonów do 76 na 1 000 urodzeń, kwestia ta w dalszym ciągu jest jednym z głów-nych powodów do niepokoju. Dofinansowanie usług zdrowotnych 
w Malawi jest zdecydowanie za niskie, by móc sprostać tym wyzwa-
niom, a ograniczona liczba personelu medycznego skoncentrowana 
jest głównie na terenach miejskich.
OGÓLNE WSPARCIE BUDŻETOWE
Uznano, że ogólne wsparcie budżetowe do połowy 2007 r. nie miało 
znaczącego wpływu na poprawę usług zdrowotnych. Od 2005 r.,  kiedy ponownie uruchomiono ogólne wsparcie budżetowe, rząd  skoncentrował się bardziej na wykorzystaniu tego wsparcia na pomoc w uzyskaniu należytych wyników w zarządzaniu budżetem niż na zwiększaniu wydatków budżetowych na rzecz najuboższych. Dzięki 
zmobilizowaniu środków w ramach ogólnego wsparcia budżetowego 
Komisja przyczyniła się jednak do tego, że rząd utrzymuje budżet ochrony zdrowia na poziomie minimum 10,7% środków ogólnego 
budżetu krajowego. Wraz z osiągnięciem wyznaczonego celu ini-
cjatywy na rzecz głęboko zadłużonych krajów ubogich, możliwe  
będzie podniesienie wydatków uznaniowych, w tym także na ochronę zdrowia. 
PROJEKTY EFR
Projekt realizowany w ramach 8. EFR umożliwił utworzenie krajo-
wego centrum krwiodawstwa i krwiolecznictwa, które zaspokoiła od jednej trzeciej do połowy krajowych potrzeb. Choć wynik ten był 
niższy od założonego w umowie finansowania, stanowił on jednak 
istotny postęp, zważywszy na wyzwania kulturowe i organizacyjne, 
którym musiano sprostać w trakcie realizacji projektu. ZAŁĄCZNIK III
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej56
PROJEKTY FINANSOWANE Z LINII BUDŻETU OGÓLNEGO
Poprawa zdrowia seksualnego i prokreacyjnego oraz usług 
dostępnych dla młodzieży w zakresie walki z HIV/AIDS 
Celem tego projektu jest zwiększenie wykorzystania przystępnych 
dla młodzieży usług w zakresie zdrowia seksualnego i prokre-
acyjnego oraz zwiększenie stosowania bezpieczniejszych praktyk 
seksualnych dzięki działaniom promocyjnym prowadzonym przez organizacje pozarządowe i kluby młodzieżowe. Z uwagi na począt-
kowe opóźnienia realizacja wszystkich celów projektu może okazać 
się niemożliwa.
Wspieranie zmian zachowań oraz poprawa dostępu do usług 
w zakresie zdrowia seksualnego i prokreacyjnego w okręgu 
Thyolo
Projekt przyniósł w tym ubogim okręgu na południu Malawi istotne 
pozytywne zmiany, w szczególności przyczynił się do poprawy  
w zakresie dostępu osób zarażonych wirusem HIV do stałej opieki 
zdrowotnej, zapewnienia im pomocy i leczenia, jak również usług 
mających na celu zapobieganie zakażeniom dziecka od matki oraz 
dobrowolnego poradnictwa i badań. 
Stan zdrowia dzieci i młodzieży w centralnych i południowych 
regionach Malawi.
Projekt przynosi pozytywne rezultaty w postaci zwiększonej liczby 
młodzieży korzystającej z dobrowolnego poradnictwa i badań  w ośrodkach młodzieżowych i ośrodkach zdrowia, a także w postaci 
zmniejszonej liczby ciąż wśród uczennic.
ŚWIATOWY FUNDUSZ 
Działalność Światowego Funduszu zasadniczo przynosi istotne rezul-taty, przede wszystkim umożliwiając objęcie terapią antyretrowi-rusową znacznie większą liczbę pacjentów. Liczba ta wzrosła od  zaledwie kilku tysięcy w 2004 r. do 110 000 w połowie 2007 r. Mimo pewnych opóźnień większość elementów pierwszej tury projektu 
HIV/AIDS była na drodze do osiągnięcia istotnych celów, łącznie 
ze wsparciem dla systemów opieki zdrowotnej, który to element  
dopomógł w przeszkoleniu dużej liczby personelu medycznego,  
w szczególności działającego na poziomie lokalnym. Najbardziej 
problematycznym okazał się element związany z zapobieganiem  zakażeniom dziecka od matki.ZAŁĄCZNIK III
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej57
MALI
PRZEGLĄD SYTUACJI ZDROWOTNEJ
W Mali występuje bardzo wysoki poziom śmiertelności okołoporo-
dowej matek (1 200 zgonów na 100 000 urodzeń) oraz śmiertelności wśród dzieci (219 na 1000 w 2004 r). Wskaźnik występowania HIV/AIDS jest względnie niski (1,9%), lecz rozprzestrzenia się gruźlica (578 przypadków na 100 000 obywateli), a malaria jest nadal jedną 
z najważniejszych przyczyn śmiertelności wśród dzieci. Pozostałe 
najważniejsze choroby to: ostre infekcje układu oddechowego, bie-
gunka, drakunkuloza i schistosomatoza. Do tego dochodzą nasila-jące się problemy związane z chorobami chronicznymi, takimi jak cukrzyca oraz choroby serca.
Pomimo znacznych inwestycji w infrastrukturę ochrony zdrowia 
i ogólnej poprawy dostępu do usług zdrowotnych nadal występują 
poważne problemy. Brak odpowiedniej polityki kadrowej jest powo-
dem małej dostępności i nieodpowiedniego rozmieszczenia geogra-ficznego personelu, jak również braku odpowiednich kompetencji, 
motywacji i standardów etycznych. Procesowi decentralizacji nie 
towarzyszył wystarczający transfer zasobów ludzkich i środków  
finansowych. Zasadniczo jakość usług zdrowotnych pozostaje niska, a ponadto nie stać na nie osób najuboższych. 
OGÓLNE WSPARCIE BUDŻETOWE
Wbrew zobowiązaniom zaciągniętym w umowie finansowania  
w ramach ogólnego wsparcia budżetowego, rząd nie zwiększył środ-ków budżetowych na rzecz ochrony zdrowia, a fundusze publiczne są 
nadal nierównomiernie rozkładane pomiędzy poszczególne regiony. Ponadto zarządzanie finansami publicznymi jest w dalszym ciągu mało skuteczne, przy czym ryzyko powiernicze pozostaje wysokie, 
a skuteczność i wykonalność wydatkowania – niska. ZAŁĄCZNIK III
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej58
PROJEKTY EFR
Projekt PASS, realizowany w ramach 8. EFR, przyczynił się do osią-
gnięcia celu związanego ze wzmacnianiem zdolności instytucjonal-
nych Ministerstwa Zdrowia, lecz nie umożliwił osiągnięcia drugiego celu, jakim była poprawa jakości usług zdrowotnych. Projekt ten nie mógł przynieść poprawy w tym zakresie, ponieważ nie podjęto 
niezbędnych zasadniczych reform strukturalnych. 
PROJEKTY FINANSOWANE Z LINII BUDŻETU OGÓLNEGO
Poprawa zdrowia prokreacyjnego kobiet na północy Mali
Projekt znacząco przyczynił się do udoskonalenia szkoleń personelu 
medycznego oraz do zapewnienia sprzętu, lecz czas jego realizacji 
był zbyt krótki, by mógł on wywrzeć rzeczywisty wpływ na obniżenie 
wskaźnika śmiertelności okołoporodowej matek. 
Działanie „Biomali”
Niniejszy projekt, zmierzający do poprawy wykrywalności HIV/
AIDS, gruźlicy i malarii w Mali, doprowadził do powstania sieci laboratoriów. Miały jednak miejsce opóźnienia w szkoleniu per-
sonelu w zakresie obsługi dostarczonego sprzętu. Monitorowanie 
wzrostu wskaźnika wykrywalności chorób było problematyczne.
Współuczestnictwo na rzecz poprawy dostępu pacjentów 
chorych na gruźlicę (TB) do opieki zdrowotnej 
Niniejszy projekt regionalny, obejmujący również Benin, Burkinę 
Faso i Senegal, przyczynił się do poprawy wykrywalności gruźlicy 
i monitorowania tej choroby.ZAŁĄCZNIK III
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej59
Wzmacnianie lokalnych zdolności instytucjonalnych w zakresie 
zwalczania HIV/AIDS
Niniejszy projekt, który jest nadal na wczesnym etapie realizacji, 
zmierza do ograniczenia zakażeń wirusem HIV/AIDS drogą płciową oraz zakażeń tym wirusem dziecka od matki w biedniejszych regio-nach na północy Mali poprzez szersze zaangażowanie społeczeństwa 
obywatelskiego oraz poprawę jakości usług zdrowotnych. 
ŚWIATOWY FUNDUSZ 
Dotacja przekazana na walkę z malarią przyczyniła się do zaopa-
trzenia w moskitiery oraz do przeprowadzenia szkoleń personelu medycznego. Dotacja na walkę z HIV/AIDS przyczyniła się zaś do zwiększenia liczby osób poddanych terapii antyretrowirusowej.  
W latach 2005–2007 liczba ta wzrosła z 600 do 12 800. W odniesieniu 
do dotacji na gruźlicę, komponent związany z leczeniem przyniósł 
lepsze wyniki niż komponent związany z profilaktyką. Komponent 
związany ze „wzmacnianiem systemów opieki zdrowotnej” napotkał na pewne trudności, w szczególności dotyczące budowy i wyposa-
żenia krajowego laboratorium.ZAŁĄCZNIK III
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej60
WYKAZ ZBADANYCH PROJEKTÓWZAŁĄCZNIK IV
Kraj Tytuł projektu Kwota projektu Ocena
PROJEKTY EFR
Angola Program wsparcia dla sektora ochrony zdrowia 25,0 Poziom niezadowalający
Benin Wsparcie dla sektora ochrony zdrowia 10,2Poziom częściowo 
zadowalający
BurundiProgram tymczasowego wsparcia dla ochrony zdrowia 
w Burundi – PATSBU4,1 Poziom niezadowalający
Czad Program wsparcia dla polityki zdrowotnej 42,0 Poziom niezadowalający
Wybrzeże Kości Słoniowej Program pomocy doraźnej i odbudowy – Etap 1 34,0 Poziom zadowalającyKenia Rozwój usług i systemów ochrony zdrowia na poziomie okręgów 15,0 Poziom zadowalający
Lesotho Wsparcie dla reformy sektora ochrony zdrowia 1,8Poziom częściowo 
zadowalający
Malawi Służby krwiodawstwa w Malawi 9,4Poziom częściowo 
zadowalający
Mali Program wsparcia dla sektora ochrony zdrowia 10,5Poziom częściowo 
zadowalający
Sierra Leone Program wsparcia dla sektora ochrony zdrowia 28,0 Poziom niezadowalający
Suazi Program zapobiegania i leczenia HIV/AIDS 4,3Poziom częściowo 
zadowalający
Uganda Rozwój zasobów ludzkich w sektorze ochrony zdrowia 17,0 Poziom zadowalający
PROJEKTY W RAMACH AKP
8 krajówPartnerstwo WE/AKP/WHO na rzecz realizacji milenijnych celów 
rozwoju w dziedzinie ochrony zdrowia25,0Poziom częściowo 
zadowalający
14 krajów Program WHO w zakresie eradykacji polio 26,8Poziom częściowo 
zadowalający
41 krajów Partnerstwo WE/AKP/WHO w dziedzinie polityki farmaceutycznej 24,6 Poziom niezadowalający
22 krajeProgram WE/AKP/UNFPA/IPPF w dziedzinie zdrowia seksualnego 
i prokreacyjnego32,0 Poziom zadowalający
3 kraje Wieloośrodkowe badania kliniczne szczepionki przeciwko malarii 7,0 Poziom niezadowalający
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej61
Kraj Tytuł projektu Kwota projektu Ocena
OGÓLNA LINIA BUDŻETOWA NA RZECZ PROJEKTÓW W DZIEDZINIE ZDROWIA
KeniaInicjatywa w zakresie zdrowia seksualnego i prokreacyjnego 
nastolatków2,6Poziom częściowo 
zadowalający
KeniaZwiększenie dostępności i wykorzystania podstawowej 
i kompleksowej opieki położniczej odpowiedniej jakości2,2 Poziom zadowalający
KeniaKompleksowe podejście do sposobu dotarcia do osób najbardziej 
zagrożonych zarażeniem HIV/AIDS oraz dotkniętych tym problemem4,4Poziom częściowo 
zadowalający
Kenia Uzazi Bora- opieka nad matką i dzieckiem – działania związane z HIV 1,3Poziom częściowo 
zadowalający
MalawiPoprawa usług dla młodzieży dotyczących zdrowia seksualnego 
i prokreacyjnego oraz związanych z HIV/AIDS2,25Poziom częściowo 
zadowalający
MalawiPropagowanie zmiany zachowań oraz zwiększenie dostępu do usług 
w zakresie zdrowia seksualnego i prokreacyjnego1,35 Poziom zadowalający
Mali Poprawa usług w zakresie zdrowia prokreacyjnego na północy Mali 1,6 Poziom zadowalającyMali Akcja Biomali 3,6Poziom częściowo 
zadowalający
MaliWspółuczestnictwo na rzecz poprawy jakości i dostępności opieki 
zdrowotnej pacjentów chorych na gruźlicę4,5Poziom częściowo 
zadowalający
Burundi, Kenia, Mozambik Program walki z AIDS 2,0 Poziom niezadowalający
Burundi, Gwinea, HaitiWzajemne wzmocnienie działających w terenie podmiotów 
prywatnych i publicznych zajmujących się ochroną praw, zapobieganiem zarażeniu oraz świadczeniem kompleksowych usług opieki zdrowotnej na rzecz nosicieli HIV/AIDS3,9Poziom częściowo 
zadowalający
Benin, Demokratyczna 
Republika KongaProgram rozwoju zintegrowanej intensywnej opieki domowej (HIC) 
nad chorymi na gruźlicę nosicielami HIV/AIDS4,3 Poziom niezadowalający
Zambia, Republika 
Południowej AfrykiBudowanie lokalnych zdolności instytucjonalnych i zwiększanie 
odpowiedzialności społecznej w zakresie prowadzenia szczepień przeciwko HIV w południowej Afryce3,0 Poziom niezadowalający 
Malawi, Republika 
Południowej AfrykiPoprawa zapobiegania gruźlicy i jej leczenia 4,5Poziom częściowo 
zadowalający
PROJEKTY ZWIĄZANE Z OCHRONĄ ZDROWIA W RAMACH LINII BUDŻETOWEJ PRZEZNACZONEJ 
NA WSPÓŁFINANSOWANIE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH
LesothoDomowa opieka nad chorymi na HIV/AIDS lub osobami nieuleczalnie 
chorymi oraz nad sierotami0,7Poziom częściowo 
zadowalający
MaliWzmacnianie lokalnych zdolności instytucjonalnych w zakresie walki 
z HIV/AIDS1,0Poziom częściowo 
zadowalający
MalawiStan zdrowia dzieci i młodzieży w centralnych i południowych 
regionach Malawi0,75 Poziom zadowalający
Suazi Zintegrowany projekt dotyczący HIV/AIDS i środków do życia 0,75Poziom częściowo 
zadowalającyZAŁĄCZNIK IV
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejODPOWIEDZI 
KOMISJI
STRESZCZENIE
I.
Komisja dziękuje Europejskiemu Trybuna-
łowi Obrachunkowemu za dokument doty-
czący pomocy WE na rzecz rozwoju usług  zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej.  Trybunał przedstawił interesującą analizę,  
której wyniki i wnioski umożliwiły Komisji  
wyjaśnienie wielu problemów zidentyfiko-wanych w wyniku kontroli przeprowadzonej 
przez Trybunał.
II.
Polityka Komisji opiera się na założeniu,  
że wspieranie poprawy rezultatów osiąga-nych w dziedzinie ochroną zdrowia wymaga kompleksowej strategii przeciwdziałania  
istniejącym ograniczeniom poprzez stoso-
wanie najwłaściwszych instrumentów i odpo-
wiedni podział pracy z innymi donatorami. 
W związku z tym „na poziomie krajowym  Wspólnota zastosuje wiele uzupełniających 
się działań, w tym: wsparcie makroekono-
miczne w celu poprawy rezultatów osiąga-
nych w dziedzinie ochrony zdrowia; wsparcie na rzecz sektorów, które mają szerszy wpływ 
na bezpośrednie skutki zdrowotne, i bezpo-
średnie wsparcie na rzecz sektora ochrony  
zdrowia” (Komunikat w sprawie ochrony  
zdrowia i zmniejszania ubóstwa).
Zgodnie ze zobowiązaniami politycznym
i przyjętymi przez Komisję, zwraca ona odpo-wiednią uwagę na znaczenie wzmacniania  
systemów opieki zdrowotnej poprzez utrzy-manie bezpośredniego finansowania opieki zdrowotnej na poziomie krajowym oraz  
zwiększenie ogólnego wsparcia budżeto-
wego i jej wkładu w globalne inicjatywy.
Wiedza specjalistyczna z zakresu ochrony  
zdrowia w ramach Komisji jest utrzymy-wana w granicach wyznaczanych przez  decyzje o przydzielaniu zasobów. Jednak  takie mechanizmy, jak, na poziomie krajo-
wym, fundusz współpracy technicznej lub,  
na poziomie centrali, zewnętrzna techniczna 
wiedza specjalistyczna, mogłyby zapewnić  
wsparcie techniczne służbom Komisji w przy-
padku określonych zadań.
63
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejIII.
Komisja kontynuuje działania mające na celu 
poprawę szybkości i przewidywalności jej  pomocy na rzecz sektora ochrony zdrowia: obejmuje to uprzywilejowywanie podejścia ogólnosektorowego i sektorowego wsparcia budżetowego (SWB), o ile pozwalają na to  warunki, a także bardziej przewidywalnego wsparcia o dłuższej perspektywie, w tym  np. ogólnego wsparcia budżetowego (OWB) („umowy w sprawie realizacji MCR”) w kra-jach osiągających dobre wyniki.
IV.
Komisja podziela pogląd Trybunału o poten-cjalnej roli SWB, stosunkowo nowej metody udzielania pomocy, którą, według dostęp-nych danych, Komisja wykorzystuje w Afryce najczęściej ze wszystkich donatorów. Komi-sja wykorzystywała już SWB w celu wspiera-nia sektorów ochrony zdrowia w Mozambiku, Zambii i RPA.
Komisja uważa OWB za uzupełnienie głów-
nych lub pozostałych działań na rzecz  
ochrony zdrowia i zobowiązuje się do dal-szego zwiększania skuteczności tego narzę-
dzia zarówno w ogóle, jak i w kontekście  
problemów w poszczególnych sektorach.  
Jednak Komisja zauważa, że skuteczność  
ogólnego wsparcia budżetowego lepiej  
można ocenić w dłuższym terminie, ponie-
waż osiągnięcie bezpośrednich rezultatów  
dotyczących ochrony zdrowia na poziomie  krajowym wymaga czasu, gdyż konieczne  
jest udoskonalenie większych systemów,  i jest w związku z tym nieporównywalny  z bezpośrednimi rezultatami osiąganymi  
wśród mniejszych i wyselekcjonowanych  
grup ludności.
V.
W krajowym dokumencie strategicznym  dotyczącym kraju, w którym wspierana jest ochrona zdrowia, Komisja określa różne  rodzaje wsparcia przewidziane w jej poli-tyce na rzecz poprawy rezultatów związa-
nych z ochroną zdrowia, w odpowiedzi na  specyficzne potrzeby danego kraju. Komisja 
będzie nadal dążyć do wzmacniania synergii 
pomiędzy różnymi działaniami na poziomie 
krajowym.W ostatniej dekadzie uzyskano znaczną  
poprawę polityki/strategii na rzecz ochrony zdrowia w krajach Afryki Subsaharyjskiej,  przy wsparciu WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) i wszystkich innych większych part-nerów rozwojowych (w tym Komisji). Jed-nak polityka ta wymaga ciągłego przeglądu i doskonalenia. Wspólne doroczne przeglądy sektora ochrony zdrowia, w których Komisja często bierze udział, stanowią przykład dzia-łań rozwijających politykę na rzecz ochrony zdrowia.
VI. 
Komisja rozważy podział środków pomię-dzy sektorami zgodnie z wytycznymi, które zostaną ustalone na potrzeby przeglądu  śródokresowego dziesiątego EFR. Zostaną  w nich podkreślone cele na poziomie kra-jowym, uzyskane wyniki oraz zasady odpo-wiedzialności kraju beneficjenta pomocy  i podziału pracy. Będą one również brały pod uwagę fakt, że wyniki w zakresie realizacji  MCR związanych z ochroną zdrowia można uzyskać na różne sposoby, m.in. za pośred-nictwem inwestycji poza sektorem ochrony zdrowia (zaopatrzenie w wodę i urządzenia 
sanitarne, edukacja, rozwój obszarów wiej-
skich, ład administracyjno-regulacyjny itp.), 
a nie tylko poprzez bezpośrednie wsparcie 
na rzecz usług zdrowotnych.
Komisja będzie kontynuować wsparcie na  
rzecz systemów opieki zdrowotnej, w miarę możliwości równolegle ze wspieraniem pro-
gramów sektorowych. Zagadnieniami, które Komisja będzie dokładnie śledzić i w których będzie pomagać, są rozwój i utrzymanie  
„zasobów ludzkich w służbie zdrowia” oraz 
finansowanie systemów opieki zdrowotnej.
64
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejKomisja zgadza się z poglądem, że dla   –
tych przedstawicielstw, które odgry-
wają rolę czynnego donatora w sektorze ochrony zdrowia, ważna jest odpowied-
nia wiedza specjalistyczna. Tam, gdzie  
ochrona zdrowia jest najważniejszym  sektorem, Komisja zbada sposoby zapew-nienia przedstawicielstwu odpowiedniej 
wiedzy specjalistycznej. W innych przy-
padkach, w tym w przypadku ogólnego wsparcia budżetowego, można by roz-
ważyć ciche partnerstwo i delegowanie 
odpowiedzialności na innych donatorów 
w kontekście podziału pracy. Można  
również rozważyć rozwiązanie pragma-tyczne, jak np. wykorzystanie ekspertów 
z całej UE.
udział SWB zwiększy się z blisko 9%   –
w ramach dziewiątego EFR do 16%  
w ramach dziesiątego EFR we wszystkich 
sektorach współpracy. Jeśli będą speł-nione odpowiednie warunki, będzie to  
preferowana metoda udzielania pomocy 
w krajach, które mają zaprogramowane 
wsparcie na rzecz sektora ochrony  
zdrowia. Komisja będzie kontynuować  działania mające na celu zwiększenie sku-
teczności jej instrumentu OWB z punktu widzenia osiągania jego celów, m.in.  poprzez wprowadzanie umów w sprawie realizacji MCR.
Komisja będzie nadal wykorzystywać pro- –
jekty w celu rozwoju i wzmacniania syste-
mów opieki zdrowotnej, w tym zwłaszcza 
w krajach o niestabilnej sytuacji.
W krajach, gdzie dominuje podejście ogól-
nosektorowe, wsparcie na rzecz opracowania polityki jest udzielane również za pośred-nictwem dialogu w sprawie polityki sektoro-wej (zaangażowanie w określonych grupach roboczych; udział we wspólnych przeglądach rządu z donatorem w sektorze ochrony zdro-
wia) oraz projektów.Zgodnie z planem działania z Akry (wrze-
sień 2008 r.) rozwój zdolności należy w coraz 
większej mierze realizować za pośrednic-twem połączonych funduszy, aby wzmocnić 
zdolności krajowe, przy maksymalnym wyko-
rzystaniu lokalnej wiedzy specjalistycznej. 
Po kontroli przeprowadzonej przez Try- –
bunał ustanowiono specjalistyczną grupę 
międzyresortową złożoną z przedstawi-cieli wszystkich służb Komisji, która ma 
za zadanie określić, co Komisja powinna 
zrobić na poziomie krajowym, aby zapew-
nić bardziej efektywne wykorzystywa-
nie zasobów finansowych Światowego  Funduszu.
Wytyczne dotyczące określonego wyko- –
rzystania różnych instrumentów zwią-
zanych z sektorem ochrony zdrowia,  
w tym ich wykorzystania łącznie, zostaną 
poddane przeglądowi w ramach opraco-wywania nowej wersji „wytycznych pro-
gramowania ochrony zdrowia”, które są 
obecnie aktualizowane w celu lepszego 
uwzględnienia rozwoju instrumentów KE 
(np. umów w sprawie realizacji MCR).
Komisja zgadza się z tym i jest prze- –
konana o tym, że dobre ramy polityki  i strategii ochrony zdrowia są wysoce  pożądane w celu skutecznego rozwijania 
systemu opieki zdrowotnej. Będzie kon-
tynuować działania na rzecz ich rozwoju i przyjęcia dobrze zdefiniowanej polityki 
w dziedzinie ochrony zdrowia, wraz ze  
wszystkimi działaniami uzupełniającymi 
przewidzianymi przez jej politykę.
65
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejWPROWADZENIE
1.
Afryka Subsaharyjska wykazuje opóźnienie, 
jeżeli chodzi o osiągnięcie większości MCR, w tym zwłaszcza tych związanych z ochroną 
zdrowia.
Postęp w zakresie MCR dotyczących ochrony 
zdrowia wymaga pozytywnych zmian w róż-nych dziedzinach (edukacja, zaopatrzenie  w wodę i urządzenia sanitarne, bezpieczeń-stwo żywnościowe itp.). Dlatego wspieranie poprawy rezultatów osiąganych w dziedzi-nie ochrony zdrowia wymaga kompleksowej strategii przeciwdziałania istniejącym ogra-niczeniom poprzez stosowanie najwłaściw-szych instrumentów i podział pracy z innymi 
donatorami.
UWAGI W ZAKRESIE PRZYZNAWANIA 
I WYDATKOWANIA ŚRODKÓW NA RZECZ SEKTORA OCHRONY ZDROWIA
7.
Komisja chciałaby przeanalizować wyniki  
kontroli pomocy rozwojowej WE na rzecz  
usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej z perspektywy jej ogólnego podejścia do tej 
pomocy.
Polityka Komisji opiera się na założeniu, że 
wspieranie poprawy rezulatów osiąganych  w dziedzinie ochrony zdrowia wymaga kom-pleksowej strategii przeciwdziałania istnie-jącym ograniczeniom poprzez stosowanie  najwłaściwszych instrumentów i podział  pracy z innymi donatorami. W związku z tym „na poziomie krajowym Wspólnota zastosuje wiele uzupełniających się działań, w tym:  wsparcie makroekonomiczne umożliwia-jące poprawę rezultatów osiąganych w dzie-dzinie ochrony zdrowia; wsparcie na rzecz  sektorów, które mają szerszy wpływ na bez-pośrednie efekty zdrowotne, i bezpośrednie wsparcie na rzecz sektora ochrony zdrowia” (Komunikat w sprawie zdrowia i zmniejsza-nia ubóstwa).Chociaż Komisja rzeczywiście przyjęła daleko 
idące zobowiązania na rzecz ochrony zdro-
wia, nigdy formalnie nie ustanowiła celu  w postaci określonego odsetka zasobów  
przydzielanych na ochronę zdrowia w ramach 
EFR. Co więcej, Komisja jest zdania, że cele bazujące na wkładach finansowych w coraz mniejszym stopniu odzwierciedlają aktualne 
zobowiązania w ramach programu skutecz-
ności pomocy i realny wpływ, jaki Komisja  ma na politykę krajów partnerskich.
Zgodnie z podstawowymi założeniami  
dotyczącymi pomocy rozwojowej Komisji  
koncentruje się ona na ograniczaniu ubó-stwa, a w tym kontekście szczególnie na  
uzyskaniu poprawy w sektorach społecz-
nych. W związku z tym Komisja dąży przede 
wszystkim do osiągnięcia wyników w dzie-
dzinie polityki rozwojowej mierzonych odpo-
wiednimi wskaźnikami wykonania. Sprawą  
drugorzędną jest to, czy te wyniki/wskaźniki zostaną osiągnięte za pośrednictwem więk-
szych czy mniejszych, bezpośrednich czy  
pośrednich wkładów finansowych.
Komisja przyznaje, że nie istnieje uznana  
metoda przydzielania pomocy określonym  sektorom w ramach OWB. Dlatego Komisja  przyjmuje do wiadomości metodologię kon-troli i jej rezultaty. Jednak chciałaby również podkreślić, że ze względu na zamienność  
funduszy, zarówno ukierunkowane, jak i nie-
ukierunkowane wsparcie budżetowe przy-czynia się do sfinansowania całego budżetu, 
a nie tylko jego części. Ich udział w finan-
sowaniu sektora ochrony zdrowia powinny 
być taki sam. Ze względu na brak uznanej na skalę międzynarodową metody przydziela-nia pomocy określonym sektorom w ramach OWB, Komisja nie zajmuje się poszczegól-nymi ustaleniami dotyczącymi zasobów  
finansowych, chciałaby jedynie opracować  metodologię sprawozdawczą, która kon-
centrowałaby się na wskaźnikach wykona-
nia i skuteczności realizowanych działań,  
zgodnie z planem działania z Akry i zasadami paryskimi (odpowiedzialność poszczegól-
nych beneficjentów pomocy, dopasowanie, 
harmonizacja, zarządzanie na rzecz osiągnię-
cia rezultatów pomocy rozwojowej i wza-
jemna rozliczalność).
66
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej12.
b)
Komisja zauważa, że „70%” udział, który  Trybunał zaczerpnął z badania IEO (Nieza-
leżnego Biura Ewaluacji)/MFW, dotyczy jedy-
nie wykorzystania dodatkowej pomocy, bez uwzględnienia metod udzielania pomocy  i sektorów. Dlatego udział ten nie odnosi  
się do całej kwoty pomocy budżetowej lub 
całkowitych przepływów pomocy. Wsparcie budżetowe bierze się zawsze pod uwagę przy 
ustalaniu wydatków publicznych, m.in. na  
ochronę zdrowia, i ich optymalnego finan-
sowania. Gdy oznacza to redukcję długu  
publicznego lub zwiększenie rezerw, środki pomocowe, które nie zostaną natychmiast  
wydane, powiększają przyszłe możliwości  
wydatkowania, w tym w sektorze ochrony  
zdrowia.
15. 
Komisja zauważa, że istnieje niedobór  pomocy międzynarodowej na rzecz krajów  
rozwijających się, w szczególności Afryki Sub-
saharyjskiej. Dotyczy to wszystkich obsza-
rów, w tym systemów opieki zdrowotnej.
Wybory programowe donatorów w coraz więk-
szej mierze odzwierciedlają uzgodnione na poziomie międzynarodowym zasady skutecz-ności pomocy, takie jak odpowiedzialność  kraju beneficjenta pomocy i podział pracy  między donatorami. Nadmierna fragmenta-
cja pomocy zwiększa koszty administracyjne poprzez znaczne zwiększenie złożoności  
zarządzania pomocą i szkodzi odpowiednim 
systemom krajów partnerskich.
Komisja i państwa członkowskie przyjęły  
ścisłe zobowiązania polityczne w sprawie  podziału pracy, odzwierciedlone w unijnym kodeksie postępowania UE w sprawie kom-plementarności i podziału pracy w ramach  polityki na rzecz rozwoju z 2007 r.Programowanie funduszy w ramach EFR  
odbywa się przy udziale kraju partnerskiego, 
w porozumieniu z państwami członkowskimi: strategie krajowe dotyczące dziesiątego  
EFR zostały przedstawione komitetowi EFR 
i zostały uznane przez państwa członkow-skie za odpowiednią reakcję na problemy  krajów partnerskich, uwzględniając wspar-
cie zapewnione przez innych partnerów roz-
wojowych. Ponadto, w kontekście konkluzji Rady Europejskiej z dnia 24 czerwca 2008 r. 
dotyczących planu działania UE w zakresie 
milenijnych celów rozwoju, UE zbiorczo  
zobowiązała się do zwiększenia – w związku 
z perspektywą zwiększenia ODA UE – wspar-cia UE na rzecz ochrony zdrowia (8 mld euro 
do 2010 r., 6 mld euro dla Afryki Subsaha-
ryjskiej). Jednocząca rola WE jako podmiotu 
koordynującego podział pracy w dziedzinie 
wspierania ochrony zdrowia będzie tu miała 
kluczowe znaczenie.
16. 
Komisja zapewni wsparcie bezpośrednie na 
rzecz sektora ochrony zdrowia w ramach  
dziesiątego EFR dla 15 krajów Afryki Sub-
saharyjskiej, z których osiem znajduje się  w niestabilnej sytuacji. Liczba krajów, które 
otrzymują wsparcie bezpośrednie od Komisji w sektorze ochrony zdrowia zwiększyła się nieznacznie z siedmiu w ramach dziewiątego EFR do ośmiu w ramach dziesiątego EFR.
17. 
Organizacje globalne (np. Światowy Fundusz, 
GAVI – Globalny Sojusz na Rzecz Szczepio-
nek i Szczepień) rzeczywiście zgromadziły  
znaczne środki finansowe, czasem kosztem wzmacniania systemów opieki zdrowotnej  na poziomie krajowym.
Tym niemniej przyczyniły się one do dużych 
dostaw leków, szczepionek i innych towa-rów stosowanych w zapobieganiu/leczeniu 
AIDS oraz bardzo częstych chorób, takich jak 
np. malaria, gruźlica lub odra.
67
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejPoza pomocą na rzecz Światowego Fundu-
szu Komisja wspierała również wzmacnianie 
systemów opieki zdrowotnej, za pośrednic-twem różnych działań mających na celu  
złagodzenie kryzysu dotyczącego zaso-
bów ludzkich w służbie zdrowia, poprawę  dostępności i przystępności cenowej pod-stawowych leków lub wzmocnienie finanso-
wania ochrony zdrowia. W krajach, w których 
ochrona zdrowia jest sektorem wspiera-nym przez krajowy program indykatywny,  
wzmacnianie systemów opieki zdrowotnej  
jest oczywiście centralnym celem wspar-
cia ze strony WE, które powinno najlepiej  
odbywać się przy zastosowaniu podejścia  ogólnosektorowego.
18. 
Tam, gdzie Komisja jest pośrednio zaangażo-
wana w sektorze ochrony zdrowia, w szcze-
gólności za pośrednictwem OWB na rzecz  
sektorów społecznych lub linii budżetowych oraz finansowania w ramach AKP, konieczne 
jest uzgodnienie cichego partnerstwa  
z innymi donatorami (z UE) w duchu kodeksu 
postępowania w sprawie komplementarno-
ści i podziału pracy, i zapewnienie koordy-nacji w ramach grupy donatorów wsparcia  
budżetowego.
Przedstawicielstwa mogą być również  
wspierane przez centralę. Służby Komisji z  dziedziny Relex przydzieliły swoich specja-listów z zakresu zdrowia do zespołów ds.  ochrony zdrowia w DEV i AIDCO. Przyczy-niło się to w znacznej mierze do poprawy  wsparcia technicznego na rzecz przedsta-wicielstw, w ramach dialogu politycznego z krajami partnerskimi oraz w ramach identy-fikacji/przygotowywania/wdrażania działań w zakresie ochrony zdrowia.
a) 
Nie tylko wspierać działania Światowego  
Funduszu, ale także nawoływać Fundusz  
do włączania jego działań do polityk kra-
jowych i do wzmacniania systemów opieki  zdrowotnej.d) 
W krajach, w których zakażenia wirusem HIV 
występują z wysoką częstością, przedstawi-cielstwa podejmują środki zapewniające, aby 
wszyscy profesjonaliści zajmujący się jakim-
kolwiek projektem/programem byli zdolni  do uwzględnienia problematyki HIV/AIDS  w swoim obszarze wiedzy specjalistycznej, 
nawet jeśli nie są to specjaliści z dziedziny 
ochrony zdrowia. Na przykład przedstawi-cielstwa KE w RPA opracowują przewodnik  
dotyczący „Włączania tematyki HIV i AIDS  
do innych sektorów i programów”. Kilka  
przedstawicielstw (np. w Botswanie) prze-
prowadziło już szkolenia swojego personelu dotyczące uwzględnienia problematyki HIV/
AIDS.
20. 
Komisja bada, w jakim stopniu podział pracy 
zapewni możliwości wspólnego wykorzy-
stywania wiedzy specjalistycznej. Problem  polega na tym, że państwa członkowskie UE 
redukują również swoją sektorową wiedzę  
specjalistyczną i mogą nie być skłonne do  
zawierania formalnych, wiążących umów.
Chociaż pożądana jest bardziej intensywna 
współpraca z doradcami ECHO z dziedziny  zdrowia, istnieją ograniczenia co do możli-wości korzystania z ich usług przy opracowy-waniu polityki, ponieważ charakterystyka ich zawodu wymaga od nich na ogół zarządza-
nia pomocą humanitarną w sytuacji nagłych zagrożeń, co różni się od charakterystyki  
zawodowej analityka polityki zdrowotnej  
i doradcy ds. wspierania wzmacniania sys-
temów opieki zdrowotnej.
24. 
Komisja przyjmuje z zadowoleniem uwagę  Trybunału o szybkości i przewidywalno-ści finansowania za pośrednictwem OWB  w ramach dziewiątego EFR. Zauważa, że  w ramach dziesiątego EFR planuje dalszą  poprawę przewidywalności jej instrumentu OWB poprzez zawarcie „umów w sprawie  realizacji MCR”, tam, gdzie pozwolą na to  warunki.
68
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej25.
a) 
Komisja będzie kontynuować wzmacnia-nie systemów informacji w dziedzinie  
ochrony zdrowia w krajach partnerskich (np. 
w Zambii), aby zwiększyć ich zdolność do  zbierania danych związanych z wypłatami  zależnymi od wyników.
b) 
Warunki kwalifikowalności mogą niekorzyst-nie wpłynąć na przewidywalność wsparcia  budżetowego, jednak zapewniają podsta-wowe gwarancje w aspekcie jego skuteczno-ści. Wydatkowanie środków SWB w sytuacji opóźnienia lub tymczasowego zawieszenia 
programu OWB jest możliwe tylko wtedy, gdy 
pogorszenie ram makroekonomicznych sta-
nowi naruszenie kwalifikowalności do OWB, 
jednak Komisję nie uważa, aby wiązałoby się 
ono z ryzykiem dla celów sektora.
Opóźnienia lub zawieszenia dotyczyły  
19% z 26 programów OWB finansowanych  
w ramach dziewiątego EFR.
29. 
Fakt, że wybierana jest niespełna połowa  wniosków składanych do Światowego Fun-duszu, nie ułatwia koordynacji pomocy prze-kazywanej przez społeczność donatorów. Jak zauważył Trybunał, w Lesotho Światowy Fun-
dusz przyznał w trakcie siódmej tury 33 mln 
USD na pomoc dla OVC (sierot i dzieci szcze-gólnie zagrożonych), chociaż w krajowym  
dokumencie strategicznym Lesotho prze-
znaczono już istotne wsparcie na ich rzecz 
(w chwili, gdy nie było żadnej gwarancji, że wniosek do Funduszu zostanie przyjęty).
31. 
Komisja przyjmuje z zadowoleniem uwagę  
Trybunału, że wsparcie budżetowe może  mieć kluczowe znaczenie dla poprawy usług 
zdrowotnych.Różnice pomiędzy OWB a SWB są wyraźnie  
określone w istniejącej międzynarodowej  
definicji podanej przez OECD (Organizację  Współpracy Gospodarczej i Rozwoju)/DAC  
(Komitet ds. Wspierania Rozwoju). Chociaż ta 
definicja nie zawsze jest spójnie stosowana wszędzie przez wszystkich
1, wytyczne i prak-
tyka WE są z nią w pełni zgodne.
32. 
Względnie nowa metoda udzielania pomocy, SWB, zaczęła być stosowana w ramach dzie-wiątego EFR; pierwsze zobowiązania pod-jęto w 2003 r., po publikacji wytycznych  dotyczących OWB (2002 r.) i dotyczących  wsparcia programów sektorowych (2003 r.). 
Chociaż rzeczywiście wsparcie budżetowe  
sektora ochrony zdrowia było dotychczas  
ograniczone do niewielkiej liczby krajów,  
dostępne dane dotyczące Afryki
2 wskazują  
na to, że Komisja jest największym użytkow-
nikiem sektorowego wsparcia budżetowego we wszystkich sektorach.
Ze względu na głębokie techniczne zaan-
gażowanie w opracowywanie i wdrażanie  
polityki w tym sektorze w ramach ukierun-kowanego dialogu z szeroką grupą stron  
zainteresowanych wymaganego przez SWB, Komisja uważa, że najważniejszymi sektorami są te, na których powinny się koncentrować trudne działania mające na celu wykorzy-stanie SWB. Jednak tam, gdzie zasoby były 
dostępne, SWB było już również wykorzy-stywane w pozostałych sektorach (Ghana,  
Mozambik).
33. 
OWB może mieć znaczenie dodatkowe dla  najważniejszych sektorów, ponieważ zapew-nia unikalną możliwość podjęcia dialogu  w sprawie ogólnych priorytetów politycz-nych kraju partnerskiego. SWB to metoda  udzielania pomocy dla głównego lub innego sektora.
1 Partnerstwo strategiczne z Afryką, sondaż wsparcia 
budżetowego, 2007 r.
2 Ibid.
69
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej34. 
Istnieje tylko jedna, jasna opinia (i praktyka) 
Komisji dotycząca relacji pomiędzy OWB  a wsparciem na rzecz sektora społecznego. 
Została ona jasno określona w aktualnych  
wytycznych, które nie pomniejszają znacze-nia sektora społecznego
3. Komisja prowadzi 
działania na rzecz zwiększenia świadomości jej personelu na temat związku pomiędzy  wsparciem budżetowym a świadczeniami  socjalnymi.
35. 
Komisja miała udział w opracowaniu kry-
teriów oceny opracowanych na potrzeby  wspólnej oceny DAC (2006 r.) i wykorzy-
stywanych w jej ramach. Komisja pracuje  
obecnie, wraz z innymi donatorami wsparcia 
budżetowego w ramach DAC, nad opracowa-
niem udoskonalonej metodologii, uwzględ-
niającej wyciągnięte wnioski.
3 „W programie mającym na celu wspieranie krajowej 
polityki i strategii będą znajdowały się tak czy inaczej 
główne sektory lub obszary, którym będzie poświęcana 
szczególna uwaga. Będą to sektory uznane za mające 
szczególne znaczenie dla wsparcia strategii krajowej. 
W tych krajach, w których jest udzielane wsparcie na rzecz dokumentu dotyczącego strategii ograniczenia ubóstwa, 
koncentracja na sektorach społecznych edukacji i zdrowia 
jako najważniejszych elementów zmniejszania ubóstwa 
dochodowego i ubóstwa bez dochodów jest normalnym 
zjawiskiem” (Wytyczne, str. 50–51).36. 
W każdym roku przy podejmowaniu decyzji 
budżetowych dotyczących całkowitych wydat-ków, ich podziału pomiędzy poszczególne  
sektory, poziomu deficytu i struktury jego  
finansowania bierze się pod uwagę aktualne i przyszłe ograniczenia makroekonomiczne  i oczekiwany poziom i rozkład wszystkich  
przepływów pomocy. Dlatego na ogół nie  
będzie i nie powinno być relacji jeden do  jednego pomiędzy zwiększonym wsparciem 
budżetowym a zwiększonymi wydatkami na 
ochronę zdrowia w jakimkolwiek roku. Jed-
nak z czasem budżet przyznaje wsparcie  
na rzecz stworzenia przestrzeni finansowej  niezbędnej do zwiększenia wydatków. Za  
pośrednictwem dialogu i warunków wsparcie 
budżetowego WE często dążyła do przydzie-
lania większych kwot z budżetu na ochronę 
zdrowia. Jednak nie zawsze uważano to za  
najpilniejszy priorytet, np. w sytuacjach gdy 
problemy z wykonaniem budżetu mogłyby  ograniczyć pozytywny wpływ przydzielenia 
większych funduszy. Z tego typu powodów  
Komisja woli na ogół koncentrować się na  
wskaźnikach efektów bezpośrednich, które  
pozwalają na uchwycenie poprawy na pozio-mie beneficjentów.
37. 
Poprzez popieranie wzmacniania systemów zarządzania finansami publicznymi stoso-wana przez Komisję „dynamiczna interpre-
tacja” zasad kwalifikowalności dotyczących zarówno OWB, jak i SWB umożliwia wspiera-
nie lokalnych działań mających na celu bar-
dziej skuteczne wykorzystanie finansowania 
budżetowego. W ten sposób OWB umożliwia reagowanie na problem małej wydajności  i nieskuteczności wydatków publicznych  (zarówno w dziedzinie ochrony zdrowia, jak i w innych dziedzinach), co przyniesie korzy-
ści wszystkim metodom udzielania pomocy wykorzystywanym w krajach partnerskich.
Przeglądy wydatków publicznych są bardzo 
obrazowe, jednak okazało się, że mają ogra-niczone zastosowanie jako narzędzie angażo-
wania władz krajowych w programu reformy 
zarządzania finansami publicznymi.
70
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej38. 
Programy OWB umożliwiają przeciwdziałanie 
zagrożeniom wymienionym przez Trybunał na kilka sposobów.
Pierwszym jest regularne wykonywanie dia-
gnostyki PEFA (wydatki publiczne i odpo-wiedzialność finansowa), która obejmuje  wskaźniki wydatków podstawowego poziomu 
na ochronę zdrowia i edukację (wskaźnik  wykonania nr 23). Drugim jest stopniowe  
włączanie zdecentralizowanych i zdekon-
centrowanych wydatków do programów  
reformy zarządzania finansami publicznymi. 
Podobnie jak inni donatorzy wsparcia budże-towego, Komisja jest gotowa do zastosowa-
nia audytów finansowych i badań zgodności, 
gdy są one uważane za najbardziej przydatne 
narzędzia do przyspieszenia procesu reformy 
zarządzania finansami publicznymi.
Tak czy inaczej, sposoby przeciwdziała-
nia tym zagrożeniom przez Komisję muszą  
uwzględniać fakt, że po przekazaniu fun-
duszy Komisji do systemów finansowych  
poszczególnych państw skarbu państwa  
mieszają się one z zasobami krajowymi i nie mogą być śledzone oraz kontrolowane. Doty-
czy to zarówno OWB, jak i SWB, ponieważ  obie te metody nie mają charakteru wsparcia celowego.
W przypadku SWB zwraca się uwagę na  
cały łańcuch wyników oraz na przydziela-nie funduszy do budżetu sektorowego oraz 
jego wykonanie. Tego typu kontrola może  
być wsparta przez dialog lub ustanowienie 
odpowiednich warunków, zależnie od kon-tekstu i szczególnych celów danego pro-gramu SWB.
39. 
OWB wspiera wzmacnianie globalnej polityki 
i ramy instytucjonalne niezbędne do trwałej 
i kompleksowej poprawy świadczenia usług 
zdrowotnych. Komisja przyznaje, że istnie-nie dobrze zdefiniowanej polityki w dziedzi-
nie ochrony zdrowia zwiększa skuteczność  
wszystkich rodzajów pomocy na rzecz oma-
wianego sektora i czynnie wspierała opra-
cowywanie polityki w dziedzinie ochrony  
zdrowia od lat 90. XX w. (Senegal, Zambia, 
Ghana itp.).Jednak nie należy mylić podejścia ogólno-
sektorowego, krajowych polityk ochrony  
zdrowia i ich związków z OWB. Podejścia  ogólnosektorowe to postanowienia har-
monizujące wsparcie ze strony donatorów  
na rzecz istniejącej polityki w dziedzinie  ochrony zdrowia. Chociaż zazwyczaj podej-ście ogólnosektorowe nie jest w pełni zgodne 
z systemami krajowymi, takimi jak wsparcie 
budżetowe, stanowi ono pozytywne zjawi-sko, jednak nie powinno być warunkiem  
wstępnym dla ustanowienia OWB. W rze-
czywistości OWB, któremu towarzyszy odpo-
wiedni dialog polityczny, może spowodować 
przyjęcie podejścia ogólnosektorowego  (np. na Madagaskarze).
Poprzez skoncentrowanie działań na pozio-
mie dokumentu dotyczącego strategii ogra-
niczenia ubóstwa, OWB sprzyja postępowi  
w realizacji MCR również poprzez stworze-
nie zapotrzebowania na lepiej zdefiniowane polityki sektorowe. Wśród 22 krajów Afryki 
Subsaharyjskiej, które regularnie realizo-
wały OWB WE zgodnie z dziewiątym EFR,  
aż 14 przeprowadza regularne wspólne  
przeglądy sektora ochrony zdrowia, któ-rych wyniki są następnie brane pod uwagę 
w trakcie wspólnego rocznego przeglądu  OWB. W pozostałych krajach są one stop-niowo opracowywane.
40.
W wytycznych dotyczących OWB z 2007 r.  nie ma zakazu wykorzystywania funduszy na 
rzecz rozwoju zdolności w ramach OWB do 
wspierania ministerstw sektorowych. Jednak 
aby uniknąć nadmiernej fragmentacji, fun-dusze na rzecz rozwoju zdolności w ramach OWB są przede wszystkim wykorzystywane do wzmacniania systemów zarządzania  
finansami publicznymi i ram monitorowania 
dokumentu dotyczącego strategii ogranicze-
nia ubóstwa. Ważne jest jednak, że może  
to obejmować zdecentralizowane systemy  
zarządzania finansami publicznymi, które  w wielu krajach mają duże znaczenie dla  
dostarczania usług zdrowotnych.
Szersza pomoc techniczna na rzecz sek-
tora ochrony zdrowia jest przekazywana  
w ramach programów sektorowych przez  
donatorów działających w tym sektorze.
71
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej41. 
Komisja przyjmuje z zadowoleniem stwier-
dzenie Trybunału, że znaczna większość  przedstawicielstw uczestniczy bezpośred-
nio w dialogu dotyczącym sektora ochrony 
zdrowia.
a) 
W przypadkach gdy Komisja jest pośrednio 
zaangażowana w sektorze ochrony zdro-wia, w szczególności za pośrednictwem  
OWB powiązanego z sektorami społecznymi, 
konieczne jest uzgodnienie cichego partner-
stwa z innymi donatorami (z UE) w duchu  
kodeksu postępowania w sprawie komple-mentarności i podziału pracy i zapewnienie 
koordynacji i w ramach grupy donatorów  
wsparcia budżetowego. Przedstawicielstwa 
mogą również być wspierane przez eksper-
tów ds. zdrowia dostępnych w centrali.
b) 
Coraz więcej krajów zarządza OWB za pośred-
nictwem ram oceny wyników (8 w 2006 r.,  
12 w 2008 r.). Te wspólnie uzgodnione macie-
rze jasno definiują punkty odniesienia wyko-
rzystywane do oceny wyników kraju, m.in.  w sektorze ochrony zdrowia. Do każdego  
przedstawicielstwa należy podjęcie decyzji o głębokości i zakresie jego zaangażowania w dialog dotyczący polityki sektorowej. Zob. również ust. 39 powyżej, gdzie omówiono  związek pomiędzy przeglądami OWB a prze-
glądami sektorowymi.
c) 
Wartość dodana OWB polega na zachęcaniu 
do dialogu sektorowego łączącego politykę oraz zaangażowanie techniczne i finan-sowe z ważnymi rezultatami w danym sek-torze. Dlatego Komisja będzie kontynuować swoje działania mające na celu zapewnienie 
odpowiedniego uwzględnienia wskaźników dotyczących rezultatów OWB w dialogu  
i procesach w ramach poszczególnych sekto-
rów. Jednak w dyskusjach nad rzeczywistymi 
rezultatami należy zrównoważyć ten cel oraz potrzebę zapewnienia szeroko zakrojonej  
weryfikacji warunków wypłat.43. 
Według danych Komisji, spośród 138 ocenia-
nych wskaźników wykonania, dotyczących  ochrony zdrowia i obejmujących decyzje  
dotyczące wypłat w latach 2003–2007, osią-
gnięto w pełni 83 (tj. 60%).
Co więcej, w dalszych 15% przypadków wskaź-
niki wykonania zrealizowano częściowo.
Powodem takich wyników mogły także być 
nadmiernie ambitne cele.
44.
a) Waga finansowa związana z poszczególnymi 
wskaźnikami jest tylko jednym ze sposobów, 
w jakie budżet wspiera cele mające na celu 
osiągnięcie lepszych wyników; innymi są  
monitorowanie, dialog polityczny i rozli-
czalność na poziomie krajowym.
b) 
Komisja wykorzystuje pewne wskaźniki doty-
czące zaangażowania (na ogół przydziału  
kwot finansowych i wykonania finanso-
wego), jednak przede wszystkim koncen-truje się na wskaźnikach rezultatów (porody 
wspomagane).
Chociaż nie znajdują się one pod bezpo-
średnią kontrolą rządową, pozostają pod  pośrednią kontrolą rządową. W odróżnieniu od wskaźników zaangażowania i rezultatów (liczba szpitali), odzwierciedlają one cele  polityki rządu i ich wpływ na korzystającą  z pomocy ludność.
c) 
Chociaż wiarygodność danych stanowi ogra-niczenie, dzięki wykorzystywaniu istnieją-cych danych Komisja promuje i wspiera ich doskonalenie.
72
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiejd) 
Odróżnienie ambitnych i realistycznych  
celów jest trudne i można je zapewnić w spo-sób satysfakcjonujący dopiero po kilku latach 
praktyki w zakresie zarządzania przez wyniki, 
gdy procesy sektorowe zostaną właściwie  opanowane. Poprawa zdolności krajów part-nerskich do zarządzania poprzez rozwijanie 
rezultatów jest jednym z celów podejścia  
Komisji do wsparcia budżetowego.
e) 
Prowadzone są działania mające na celu  
uwzględnianie w większym stopniu jakości 
opieki. Na przykład wskaźnik pomocy per-sonelu w porodach stopniowo ewoluował  
z porodów „instytucjonalnych” (chociaż nie 
każdy w ośrodku zdrowia został przeszkolony 
w pomocy w porodzie) w kierunku „wykwali-
fikowanej” pomocy w porodach.
45. 
Chociaż Trybunał ma rację, stwierdzając, że 
wskaźniki nie są bezpośrednio ukierunko-
wane na najbiedniejszych z biednych, należy 
zauważyć, że:
definicja niektórych wskaźników odzwier- –
ciedla problem ubóstwa (np. porody  wspomagane w podstawowych ośrod-kach zdrowotnych);wskaźniki ubóstwa w krajach korzystają- –
cych ze wsparcia budżetowego wahają się od 30 do 60% ludności: cele w przypadku większości wskaźników przekroczyły  udział ludności spoza grupy ubogich.
Ponadto istnieje zwiększona tendencja do  
używania wskaźników zdezagregowanych na poziomie najbiedniejszych regionów, tere-nów marginalnych lub płci.
46. 
Należy zauważyć, że inne cele OWB mogą  
mieć korzystny pośredni wpływ na sektor  
ochrony zdrowia.47. 
Chociaż projekt (jako podejście lub jako  
metoda wykonania programu wsparcia  polityki sektorowej) nie jest preferowaną  
przez WE formą wykonania pomocy, jasne  
jest, że projekty dalej pozostają głównym  instrumentem wykonywania naszej pomocy rozwojowej.
Na przykład pierwsza ocena początkowych  
przydziałów na rzecz krajowych programów indykatywnych / Koperty A krajów Afryki  Subsaharyjskiej (z wyłączeniem RPA) dzie-siątego EFR pokazuje, że wsparcie budże-towe (w tym OWB i SWB) stanowi około 48% przydzielonych dotychczas kwot. Pozostałe 
52% zostanie zatem wydanych w większości 
za pośrednictwem projektów.
48. 
W celu monitorowania finansowanych przez 
siebie projektów i wyciągania wniosków z ich rezultatów, oprócz ocen śródokresowych  
i końcowych, Komisja ustanowiła system  
monitorowania zorientowanego na rezul-
taty obejmujące wszystkie regiony i sektory 
pomocy wspólnotowej. System monitorowa-nia zorientowanego na rezultaty koncentruje 
się przede wszystkim na jakości projekto-wania, skuteczności i dotychczasowej sku-teczności, perspektywicznych skutkach  i potencjalnej trwałości. Wyniki uzyskane  za pośrednictwem systemu monitorowa-
nia zorientowanego na rezultaty dotyczące zobowiązań EFR na rzecz ochrony zdrowia  
na lata 2001–2007 rzeczywiście wskazują na 
niewystarczającą trwałość.
49.
a) Sytuacja obecnie ulega poprawie, ponieważ Komisja dokłada wszelkich starań, aby popra-wić „związek pomiędzy pomocą w sytuacjach nagłych, odbudową i rozwojem”.
73
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiejc) 
Po sprawozdaniu specjalnym Trybunału  
dotyczącym „Skuteczności TA w kontekście rozwoju zdolności” (2007 r.) Komisja sfinali-
zuje pod koniec listopada 2008 r. swoje nowe 
„Wytyczne w sprawie współpracy technicznej i ustaleń dotyczących realizacji programów”, których celem jest zapewnienie wysokiej  
jakości współpracy technicznej wspierającej 
programy krajowe, jak również wsparcia – za pośrednictwem ustaleń dotyczących realiza-
cji programów należących do partnerów –  
ze znacznym zmniejszeniem wykorzystania 
równoległych jednostek realizacji projek-
tów. Powinno to przyczynić się do poprawy jakości współpracy technicznej, zwiększe-
nia odpowiedzialności krajów beneficjentów 
pomocy i wzmocnienia zdolności.
e) 
Większość krajów Afryki Subsaharyjskiej  
opracowało krajową politykę ochrony zdro-wia przy wsparciu WHO i całej społeczności 
donatorów, w tym WE. Jednak często istnieje 
konieczność lepszego dopasowania polityki 
w dziedzinie ochrony zdrowia i zasobów  
(budżet przydzielony na zdrowie, zasoby  ludzkie służby zdrowia itp.).
Komisja przyczynia się do doskonalenia tych 
polityk ochrony zdrowia za pośrednictwem projektów (np. 25 mln euro w ramach „Pro-
gramme de soutien au secteur de la santé”  
w Angoli), programów wsparcia polityki sek-torowej (np. wsparcie budżetowe sektora  
ochrony zdrowia w Zambii i Mozambiku)  
lub nawet poprzez udział we „wspólnych  
rocznych przeglądach sektora ochrony  zdrowia” (np. Benin, Madagaskar, Mozam-bik, Zambia).
f) 
Zob. odpowiedzi na ust. VI (trzecie tiret)  i 18.50.
b) 
Przedstawicielstwa są informowane na bie-żąco o scentralizowanych projektach, które 
dotyczą ich krajów. Jest to przydatne do  
wzmocnienia koordynacji działań WE i unik-nięcia możliwego nakładania się działań  wykonywanych na poziomie krajowym lub  
regionalnym z działaniami wykonywanymi  
w ramach AKP. Co więcej, przedstawicielstwa KE są regularnie informowane o centralnie 
zarządzanych programach, gdy odbywają się 
regionalne seminaria. Aby mogły uzyskać  
więcej informacji, mają również dostęp do  
CRIS (systemu informacji EuropeAid) i do  intranetu EuropeAid.
c) 
Trudności te mają zostać przezwyciężone  
dzięki wspólnym wytycznym dotyczącym  
sprawozdawczości ONZ–WE.
53.
a) 
Zazwyczaj te projekty w dziedzinie ochrony 
zdrowia finansowane z linii budżetu ogól-
nego proponowane i wykonywane przez  organizacje pozarządowe i inne podmioty  
niepubliczne są finansowane przez Komisję tylko wtedy, gdy są wystarczająco zgodne  z polityką ochrony zdrowia i planami krajów, w których są wdrażane. Projekty te są często wykonywane we współpracy z miejscowym 
systemem opieki zdrowotnej.
b) 
W latach 2004–2005 Komisja zorganizowała 
4 seminaria tematyczne (w Addis Abebie,  Dakarze, Maputo i Bangkoku) z udziałem  beneficjentów umów, organizacji społeczeń-stwa obywatelskiego i innych partnerów,  w tym WHO, aby omówić i upowszechnić  
wnioski wyciągnięte z działań finansowa-nych z tematycznych linii budżetowych dla 
ochrony zdrowia.
c) 
Innowacyjny charakter i możliwość rozbudo-wania działań dotyczą nie tylko krajowych  programów ochrony zdrowia w danym kraju, ale także w innych krajach stojących przed podobnymi wyzwaniami, jak również global-nych inicjatyw finansujących działania na  rzecz ochrony zdrowia w tych obszarach.
74
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej54. 
Zaproszenia do składania wniosków w ramach tematycznych linii budżetowych w dzie-
dzinie ochrony zdrowia są ukierunkowane  
na kraje najmniej rozwinięte oraz na inne  
kraje o niskich i niższych średnich docho-
dach, a w ramach nich – na grupy ludności 
znajdujące się w najbardziej niekorzystnej  sytuacji. Uznaje się, że biedne i zmarginali-
zowane grupy ludności potrzebują wsparcia 
nawet w bardziej zaawansowanych krajach 
rozwijających się; dotyczy to zwłaszcza  
HIV/AIDS oraz potrzeb związanych ze zdro-
wiem prokreacyjnym takich grup, jak osoby 
zażywające narkotyki dożylnie, pracownicy migracyjni, uchodźcy, osoby sprzedające  
usługi seksualne, mężczyźni utrzymujący  
stosunki seksualne z mężczyznami itp. Co  
więcej, w procesie oceny zaproszeń do  
składania wniosków bierze się pod uwagę  znaczenie proponowanego działania dla  
potrzeb i ograniczeń danego kraju/regionu/
danej ludności.
58. 
Po kontroli Trybunału Komisja podjęła decy-
zję o ustanowieniu specjalnego zespołu zło-żonego z przedstawicieli wszystkich służb  
Komisji, który będzie miał następujące  
zadania:
zdefiniowanie roli i odpowiedzialności,  –
jakie powinno mieć przedstawicielstwo 
KE w odniesieniu do Światowego Fun-duszu (np. udział w krajowym mechani-
zmie koordynacji, sprawozdawczość itp.). 
Przedstawicielstwa będą mogły być ska-
tegoryzowane według takich kryteriów, 
jak np. poziom występowania zakażeń  
wirusem HIV w kraju, fakt, że „ochrona  
zdrowia” jest lub nie jest głównym sek-
torem, w krajowym dokumencie strate-gicznym itp.
określenie, w jaki sposób przedstawiciel- –
stwa będą realizowały swoje nowe zada-
nia, biorąc pod uwagę ich ograniczone  
zasoby, orazustalenie, w jaki sposób przedstawiciel- –
stwa mogą być wspierane przez centralę 
i w jaki sposób zarówno DG DEV, jak  
i AIDCO będą współpracować, aby dostar-
czyć przedstawicielstwom pomocy.c) 
Zdolność krajów do przygotowania wniosków 
dobrej jakości ogólnie rzecz biorąc poprawia się. W ostatniej turze zaproszeń do składa-nia wniosków (rozpoczętej 1 marca 2008 r.) kwota pomocy, o którą wnioskowano, była  jak dotychczas najwyższa (6,1 mld USD), jed-nak odznaczała się ona również największym dotychczas odsetkiem wniosków zaleconych przez komisję przeglądu technicznego: 54%.
Komisja bada obecnie, we współpracy  z UNAIDS, sposoby budowy zdolności krajów w walce przeciw AIDS (opracowanie i wyko-nanie planu działania w zakresie „rozwoju  zdolności”).
60. 
Efektywne systemy opieki zdrowotnej mogą 
przekształcić wsparcie ze strony Światowego Funduszu i PEPFAR (ratunkowy plan pomocy 
w walce z AIDS prezydenta Stanów Zjedno-
czonych) w usługi zdrowotne na rzecz ludno-
ści osób z HIV/AIDS, gruźlicą i malarią.
Komisja wspiera również główne elementy  
systemów opieki zdrowotnej, takie jak  „Zasoby ludzkie służby zdrowia”; w ramach 
Instrumentu Finansowania Współpracy na  
rzecz Rozwoju – „Inwestowanie w ludzi”  
przeznaczyła na zasoby ludzkie w służ-bie zdrowia (2007–2013) 40 mln euro. EFR  wspiera działania dotyczące zasobów ludz-kich w służbie zdrowia i programy w Angoli, 
Mozambiku, Ugandzie, Zambii i Zimbabwe, 
a wskaźniki dotyczące zasobów ludzkich  
w służbie zdrowia są teraz wykorzystywane 
w zmiennych transzach OWB i SWB na rzecz 
ochrony zdrowia. Komisja współpracuje rów-
nież z WHO w zakresie wspierania polityki  
farmaceutycznej (25 mln euro) i poprawy  planowania i budżetowania ochrony zdro-
wia (25 mln euro) w krajach AKP.
62. 
Komisja zdaje sobie z tego sprawę, że pro-gramy dotyczące określonych chorób, takie 
jak Światowy Fundusz, wymagają efektyw-
nych systemów opieki zdrowotnej, aby były 
produktywne. W celu lepszego zrozumie-
nia tej relacji, DG DEV pracuje obecnie nad 
strategicznymi i technicznymi wytycznymi  
określającymi, w jaki sposób takie programy dotyczące określonych chorób mogłyby  
wzmocnić systemy opieki zdrowotnej.
75
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej64. 
Komisja zauważa, że problemem może być  przede wszystkim konieczność połączenia  
OWB i głównego sektora ochrony zdrowia , 
a dopiero w drugim rzędzie to, że SWB jest 
właściwym narzędziem wdrażania pomocy  
dla głównego (lub innego) sektora ochrony 
zdrowia.
Komisja uważa, że pożądane są: dobrze zde-
finiowana polityka ochrony zdrowia i dobrze 
zdefiniowany program sektora ochrony  
zdrowia wspierane przez donatorów, a nie-
koniecznie SWB finansowane przez Komi-
sję, aby poprawić skuteczność wkładu OWB w rezultaty osiągane w dziedzinie ochrony 
zdrowia.
65. 
Zgodnie ze swoim przekonaniem o komple-mentarności instrumentów Komisja zgadza 
się z Trybunałem, że projekty mogą wzmac-
niać wsparcie budżetowe, jednak zauważa, 
że prawdziwe jest również zdecydowanie  
odwrotne twierdzenie.
66. 
Nie jest łatwo zapewnić komplementar-
ność z działaniami Światowego Funduszu.  
Przewidywalność jest słaba (według Try-
bunału jedynie 39% wniosków w ramach  tur 1–7 zaproszeń do składania wniosków  zostało przyjętych przez Fundusz). Ponadto skala czasowa planowania i przygotowań  
działań jest całkowicie różna w przypadku  
Komisji i Światowego Funduszu.
67. 
Komisja przyznaje, że potencjalnie istnieje 
możliwość uzyskania efektu synergii, która 
powinna być lepiej wykorzystywana przez  donatorów wsparcia budżetowego i Świa-
towy Fundusz.
68. 
Z reguły, jeśli w kraju istnieje program sek-torowy
4 i jeśli Komisja jest zaangażowana  
w sektorze ochrony zdrowia tego kraju, Komi-
sja wspiera wykonanie tego programu.
4 W wyniku stosowania podejścia ogólnosektorowego rząd 
opracowuje stopniowo program sektorowy . Program 
sektorowy ma trzy składowe: polityka i strategia sektora , 
budżet sektora i jego średniookresowa perspektywa oraz 
mechanizm koordynacji sektora.W celu potwierdzenia swojego stanowiska  
Komisja podpisała we wrześniu 2007 r. „Mię-dzynarodowe Partnerstwo na rzecz Zdro-
wia” (IHP), w ramach którego uruchomiono 
ponownie podejście ogólnosektorowe  
w sektorze ochrony zdrowia. Później przed-
stawicielstwa Komisji w Etiopii i Mozambiku 
podpisały ostatnio wspólnie z rządami i part-nerami rozwojowymi porozumienie w spra-
wie IHP (dotyczące metod stosowania IHP  
w określonym kraju).
69. 
Komisja prowadzi aktywne działania na rzecz 
opracowania i wykonania programu sektoro-wego, za pośrednictwem podejścia ogólno-
sektorowego, głównie w krajach, w których 
wspiera sektor ochrony zdrowia. Komisja  
była dotychczas zaangażowana w kilka pro-
gramów sektorowych (np. w Ghanie, Mozam-biku, Senegalu, Ugandzie i Zambii).
70. 
W celu zapewnienia SWB na rzecz sektora  
ochrony zdrowia muszą być spełnione nastę-
pujące kryteria:
1.  Włączenie wsparcia na rzecz ochrony  
zdrowia do krajowego dokumentu strate-
gicznego, jako głównych lub pozostałych 
sektorów w kontekście odpowiedzial-
ności krajów beneficjentów pomocy  i podziału pracy.
2.  Spełnione muszą być warunki kwalifi-
kowalności SWB (dobrze zdefiniowana  polityka sektorowa, mechanizm koordy-
nacji sektora, stabilność makroekono-
miczna i poprawa zarządzania finansami 
publicznymi).
Jednak w wielu krajach Afryki Subsaharyj-
skiej warunki te nie są obecnie spełnione.
72. 
W ciągu ostatniej dekady w krajach Afryki  
Subsaharyjskiej doszło do znacznej poprawy 
ram polityki/strategii, przy wsparciu WHO  i wszystkich innych większych partnerów  
rozwojowych. Jednak polityka ta wymaga  
stałego doskonalenia (np. lepszego powią-
zania potrzeb zdrowotnych z zasobami).  
Wspólne roczne przeglądy sektora ochrony 
zdrowia, w których Komisja często bierze  
udział, są działaniem, które często prowadzi do korzystnych zmian ram polityki/strategii 
ochrony zdrowia.
76
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejWNIOSKI I ZALECENIA
73. 
Zgodnie ze swoimi zobowiązaniami politycz-
nymi Komisja utrzymała swoje bezpośred-nie finansowanie na rzecz ochrony zdrowa  
na poziomie krajowym, zwiększyła ogólne  
wsparcie budżetowe i swój wkład w globalne inicjatywy.
Zobowiązanie „20% ” („Komisja będzie czynić  
starania, aby do 2009 r. zapewnić przezna-czenie 20% środków przydzielonych w ramach  
programów krajowych objętych Instrumentem 
Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju  
na szkolnictwo podstawowe i średnie oraz na  
podstawową opiekę zdrowotną poprzez wspar-cie projektowe, programowe lub budżetowe  
związane z tymi sektorami , uwzględniając  
średnią dla wszystkich obszarów geograficz-
nych [...] ” art. 5 Instrumentu Finansowania  
Współpracy na rzecz Rozwoju) nie dotyczy  
krajów AKP.
74. 
Efektywne systemy opieki zdrowotnej mogą 
przekształcić wsparcie ze strony Światowego 
Funduszu i PEPFAR w usługi zdrowotne na  
rzecz ludności osób z HIV/AIDS, gruźlicą  i malarią.
Komisja wspiera również główne elementy  
systemów opieki zdrowotnej, takie jak  „Zasoby ludzkie służby zdrowia”; w ramach instrumentu Finansowania Współpracy na  
rzecz Rozwoju – „Inwestowanie w ludzi”  przeznaczyła 40 mln euro na zasoby ludz-
kie w służbie zdrowia (2007–2013). EFR  
wspiera działania i programy dotyczące  
zasoby ludzkie służby zdrowia w Angoli,  Mozambiku, Ugandzie, Zambii i Zimbabwe, a wskaźniki dotyczące zasobów ludzkich  służby zdrowia są teraz wykorzystywane  w zmiennych transzach OWB i SWB na rzecz 
ochrony zdrowia. Komisja współpracuje rów-nież z WHO w zakresie wspierania polityk  
farmaceutycznych (25 mln euro) i poprawy 
planowania i budżetowania ochrony zdrowia 
(25 mln euro) w krajach AKP.75. 
Spostrzeżenie Trybunału zostało przyjęte do 
wiadomości przez Komisję, która postara się znaleźć rozwiązania mające na celu uzyska-
nie dodatkowej wiedzy specjalistycznej, albo 
wewnątrz, albo za pośrednictwem umów, na przykład z biurami pomocy państw członkow-skich obecnymi w poszczególnych krajach.
ZALECENIA DOTYCZĄCE 
PRZYDZIELANIA ZASOBÓW
Nr 1: Komisja rozważy dokonanie podziału  
środków pomiędzy poszczególne sektory  zgodnie z wytycznymi, które zostaną usta-lone na potrzeby przeglądu śródokreso-wego w ramach dziesiątego EFR. Zostaną  
w nich prawdopodobnie podkreślone cele  
na poziomie krajowym, uzyskane wyniki  
oraz zasady odpowiedzialności krajów-
beneficjentów pomocy i podziału pracy.  Będą one również brały pod uwagę fakt, że  
wyniki w zakresie MCR dotyczących ochrony 
zdrowia można uzyskać na różne sposoby,  
m.in. za pośrednictwem inwestycji poza  
sektorem ochrony zdrowia (zaopatrzenie  
w wodę i urządzenia sanitarne, edukacja,  
rozwój obszarów wiejskich, ład admini-stracyjno-regulacyjny itp.), a nie tylko  
poprzez bezpośrednie wsparcie na rzecz  usług zdrowotnych.
a) Uznając istnienie możliwości rozsze-
rzenia swojej uwagi na ochronę zdrowia  
w krajach niestabilnych, często pomijanych 
przy rozdziale pomocy, Komisja przekazuje  
już lub będzie przekazywać wsparcie bez-pośrednie na rzecz sektora ochrony zdro-wia w ramach dziesiątego EFR 15 krajom  Afryki Subsaharyjskiej, z których 8 znajduje 
się w niestabilnej sytuacji (Burundi, Czad,  
Kongo, Republika Demokratyczna Konga,  
Gwinea, Wybrzeże Kości Słoniowej, Liberia  
i Zimbabwe). Liczba krajów w niestabilnej  
sytuacji, których sektor ochrony zdrowia  jest wspierany przez Komisję, zwiększyła się 
z 7 w ramach dziewiątego do 8 w ramach  
dziesiątego EFR.
77
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej76. 
Komisja przyjmuje z zadowoleniem spostrze-
żenie Trybunału dotyczące poprawy szybko-ści podejmowania działań na rzecz zdrowia 
w ramach EFR, w ramach dziewiątego EFR,  
i zgadza się z Trybunałem, że częściowo  wynika to z dekoncentracji.
77.
Do końca roku zostaną udostępnione wyniki pierwszej pięcioletniej bieżącej oceny Świa-
towego Funduszu. Będą zawierać szcze-
gółowe informacje i analizy dotyczące  
rzeczywistego wdrażania wniosków finanso-
wanych z Funduszu. Komisja starannie śledzi tę ocenę i weźmie pod uwagę zawarte w niej 
wnioski. Komisja będzie również realizować 
działania następcze w odniesieniu do wnio-
sków z kontroli Trybunału.
78. 
Komisja przyznaje, że większa przewidy-walność finansowania doprowadziłaby do  
zwiększenia skuteczności pomocy. Dlatego, 
począwszy od dziesiątego EFR, KE wpro-
wadziła umowy w sprawie realizacji MCR  
właśnie w celu zwiększenia przewidywalno-ści wsparcia budżetowego w osiągających  
dobre wyniki krajach partnerskich. Komisja zauważa jednak, że niestabilność pomocy  jest uzasadniona, gdy przestają istnieć  warunki wstępne skuteczności pomocy,  np. gdy wygasa kwalifikowalność do wspar-
cia budżetowego.No 2: W trakcie przeglądu śródokreso-
wego dziesiątego EFR Komisja sprawdzi,  czy jej finansowanie jest zrównoważone  
w taki sposób, aby najlepiej odzwiercie-
dlało jej priorytety polityczne w sektorze  ochrony zdrowia i w innych sektorach,  w świetle pierwszych lat wykonywania  
dziesiątego EFR. Do jej priorytetów należy  
właśnie wzmacnianie systemów opieki  zdrowotnej.
Nr 3: Komisja przyznaje, że istnieją ograni-
czenia w odniesieniu do decyzji o przydziale 
środków dotyczących personelu ogółem,  jednak bada sposoby zapewnienia lepszego dostępu do wiedzy specjalistycznej w dzie-dzinie ochrony zdrowia w przedstawiciel-
stwach. W przypadkach gdy Komisja jest  
pośrednio zaangażowana w sektor ochrony 
zdrowia, w szczególności za pośrednictwem 
OWB powiązanego z sektorami społecznymi lub z liniami budżetu i finansowaniem  
wewnątrz AKP, konieczne jest uzgodnienie  
cichego partnerstwa z innymi donatorami  
(z UE) w duchu kodeksu postępowania  
w sprawie komplementarności i podziału  
pracy oraz zapewnienie koordynacji i  
wsparcia budżetowego w ramach grupy  donatorów. W przypadkach gdy ochrona  
zdrowia jest głównym sektorem, Komi-sja będzie badać sposoby zapewnienia  przedstawicielstwu odpowiedniej wiedzy  
specjalistycznej.
a) Możliwość zapewnienia specjalistycz-
nej wiedzy w dziedzinie ochrony zdrowia  
w przedstawicielstwach regionalnych jest  już rozważana od pewnego czasu. Komisja  musi lepiej przeanalizować wady i zalety  takiego zalecenia przed podjęciem jakiej-
kolwiek decyzji.
c) Współpracę z biurami krajowymi WHO,  
która jest już istotna, rzeczywiście można  
by zintensyfikować, tam, gdzie jest to  możliwe.
78
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej79. 
Komisja przyjmuje z zadowoleniem przy-znanie przez Trybunał, że OWB może być  
ważnym instrumentem wspierania lepszej  
polityki w dziedzinie ochrony zdrowia. Jed-
nak Komisja podkreśla, że skuteczność ogól-
nego wsparcia budżetowego lepiej oceniać 
w dłuższym okresie, ponieważ uzyskanie  bezpośrednich rezultatów na poziomie kra-
jowym zajmuje dużo czasu i wymaga udosko-
nalenia dużych systemów, w związku z czym 
nie może być porównany z bezpośrednimi  
rezultatami wśród mniejszych i wyselekcjo-
nowanych grupach ludności. Dalsze udo-
skonalenia będą wprowadzane w ramach  wdrażania dziesiątego EFR, dzięki wpro-
wadzeniu umów w sprawie realizacji MCR  
i preferowanemu wykorzystywaniu SWB  
w wykonaniu zaprogramowanego wsparcia 
sektorowego. Komisja kontynuuje działania mające na celu zwiększenie skuteczności  
swoich instrumentów wsparcia budżetowego 
(w tym za pośrednictwem zwiększonego  
wykorzystania wskaźników zdezagregowa-
nych na poziomie najbiedniejszych regio-
nów, terenów marginalnych lub płci).
80. 
Podejście do projektu – wybór pomiędzy  
realizacją samodzielnego projektu lub pro-
gramem wsparcia polityki sektorowej jako  metodą jego wykonania – będzie dalej sta-nowić ważny element wsparcia WE na rzecz sektora ochrony zdrowia. Komisja ciągle pró-
buje poprawić wybór projektów obejmują-
cych większą liczbę krajów.
81. 
Zaangażowanie przedstawicielstw zależy  
również od ich zdolności w dziedzinie zagad-
nień sektorowych.
W rezultacie opublikowania sprawozdania  
Trybunału został ustanowiony specjalny  
zespół złożony z przedstawicieli wszystkich 
służb Komisji w celu określenia, co Komisja powinna zrobić na poziomie krajowym, aby 
zapewnić skuteczniejsze wykorzystanie zaso-
bów finansowych Światowego Funduszu.ZALECENIA DOTYCZĄCE SZYBKOŚCI 
I PRZEWIDYWALNOŚCI
Nr 4: Komisja bada obecnie, we współpracy  
z UNAIDS, sposoby budowy zdolności kra-
jów w walce przeciw AIDS (opracowanie  
i wykonanie planu działania w zakresie  „rozwoju zdolności”).
Nr 5: W ramach dziesiątego EFR Komisja  
dąży do zwiększenia przewidywalności  
OWB poprzez wprowadzenie umów w spra-
wie realizacji MCR w krajach osiągających  
dobre wyniki. Komisja uważa, że zagrożenie zawieszeniem płatności stanowi zachętę do 
zachowania kwalifikowalności: mechanizm 
ten przestałby działać, gdyby można się  
było automatycznie skorzystać z alterna-
tywnych instrumentów w celu zachowania  
przepływu środków. Jednak konieczność  
uniknięcia zbędnego karania ubogich jest  jednym z kluczowych czynników kształtu-
jących decyzje Komisji w ramach tego indy-
widualnego podejścia.
79
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejZALECENIA DOTYCZĄCE ZARZĄDZANIA 
INSTRUMENTAMI I ICH SKUTECZNOŚCI
Nr 6: Komisja dąży do jak najszerszego  
wykorzystania SWB w celowych i innych  
działaniach w sektorze ochrony zdrowia,  
gdy tylko pozwalają na to warunki. Zgodnie ze swoimi wytycznymi dotyczącymi progra-mowania, Komisja uważa OWB za narzędzie uzupełniające w stosunku do ukierunkowa-
nych działań sektorowych, w tym działań  
wdrażanych za pośrednictwem SWB.
Nr 7 a): Komisja będzie kontynuować dzia-
łania na rzecz wykorzystywania wskaźników 
wykonania OWB i związków pomiędzy OWB 
a dialogiem sektorowym (w tym wspólne  
przeglądy sektorów i bieżący dialog, gdy  
istnieje podejście ogólnosektorowe), tak  
aby zachęcić kraje do osiągania ich MCR  
dotyczących ochrony zdrowia i innych celów w trwały sposób. Będzie to oznaczać wyko-
rzystywanie tego, co zostanie uznane za  
najwłaściwszą dla danego kraju mieszankę 
efektów bezpośrednich i wskaźników wkładu 
(takich jak udziały budżetowe i wskaźniki  wykonania). Instrument pomocy technicznej 
mógłby być włączony do operacji ogólnego 
wsparcia budżetowego, aby zareagować na 
określone potrzeby dotyczące sektorów ze  wskaźnikami OWB (np. systemy informacji  w dziedzinie ochrony zdrowia).
b) Na poziomie sektorów roczne przeglądy na ogół koncentrują się na wykonaniu polityki i 
budżetu sektora. Bierze się również pod uwagę 
wyniki przeglądów wydatków publicznych i  
przeglądów wydatków publicznych, o ile tylko są dostępne. Wśród 22 krajów Afryki Subsaha-
ryjskiej, które regularnie wykorzystywały OWB 
WE w ramach dziewiątego EFR, aż 14 przepro-
wadza regularne wspólne przeglądy sektora  
ochrony zdrowia, których wyniki są następnie 
brane pod uwagę w trakcie wspólnego rocz-
nego przeglądu OWB. W pozostałych krajach są one stopniowo opracowywane i zachęca  
się do nich w kontekście dialogu w ramach  
OWB. Jednak Komisja zasadniczo będzie pre-
ferować wykorzystywanie OWB i wszelkich  
dołączonych do nich zabezpieczeń jako środka mającego na celu wzmocnienie bardziej sys-temowych komponentów zarządzania finan-sami publicznymi w krajach partnerskich, jak również budowanie zdolności w dziedzinie  zarządzania zasobami ludzkimi. W związku  z tym preferowałaby wzmacnianie zdolności  
krajowych organów odpowiedzialnych za roz-
liczalność do przeprowadzania przeglądów  
podobnych do tych sugerowanych, a nie ich  
bezpośredniego wykonywania. Takie podej-ście może zwiększyć do maksimum wpływ  OWB, zmniejszyć zagrożenia przeciążeniem  narzędzia i zapewnić strukturę bardziej dosto-
sowaną do licznych celów OWB.
c) Zob. powyżej (lit. b) w niniejszej ramce)
d) W ogólnych ramach wyznaczanych przez swój budżet na zasoby ludzkie i przez zmie-
niający się status działań z zakresu podziału 
pracy, Komisja dołoży wszelkich starań, aby 
poprawić jakość wkładu w dialog w sekto-
rze ochrony zdrowia, zgodnie z powyższą  
sugestią.
e) Komisja stale dąży do poprawy wskaź-
ników wykorzystywanych w działaniach  
z zakresu wsparcia budżetowego.
Nr 8: Komisja podjęła decyzję o ustanowie-
niu specjalnego zespołu złożonego z przed-
stawicieli wszystkich służb Komisji, który  
będzie miał następujące zadania:
1) zdefiniowanie roli i odpowiedzialności,  
jakie powinno mieć przedstawicielstwo  KE w odniesieniu do Światowego Fun-
duszu (udział w krajowym mechanizmie  
koordynacyjnym, sprawozdawczość itp.).  
Przedstawicielstwa będą mogły być skate-
goryzowane według takich kryteriów, jak  np. poziom występowania zakażeń wirusem 
HIV w kraju, fakt, że „ochrona zdrowia” jest  
lub nie jest głównym sektorem w krajowym  
dokumencie strategicznym, itp.
2) określenie, w jaki sposób przedstawiciel-
stwa będą realizowały swoje nowe zadania, biorąc pod uwagę ich ograniczone zasoby,  
oraz
3) ustalenie, w jaki sposób przedstawi-
cielstwa mogą być wspierane przez cen-tralę i w jaki sposób zarówno DG DEV, jak  i AIDCO będą współpracować, aby dostar-czyć przedstawicielstwom pomocy.
80
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej82. 
Komisja udoskonali sposób, w jaki stara  
się wykorzystywać synergię pomiędzy swo-imi działaniami, począwszy od bieżącego  
przeglądu wytycznej dotyczącej ochrony  
zdrowia.
83. 
W celu wsparcia wykonania programów sek-
torowych Komisja zaktualizowała w 2007 r. swoje „Wytyczne w sprawie  wspólnotowego 
wsparcia dla programów sektorowych“ z 2003 r . 
i zorganizowała całą serię szkoleń związa-
nych z ich trybem wykonania. Uruchomiła  
również i zarządzała, we współpracy z DK  i Niderlandami, wspólnym programem szko-leń z zakresu podejścia ogólnosektorowego, inicjatywą wysoce cenioną przez społeczność 
donatorów. Komisja będzie nadal wspierać 
ustanawianie i wykonywanie programów sek-
torowych, bezpośrednio w krajach, w których 
ochrona zdrowia stanowi element jej strate-gii współpracy, i pośrednio poprzez ocenę 
wyników OWB i proces wspólnego przeglądu 
w innych przypadkach.Ponadto Komisja bada obecnie, we współ-
pracy z UNAIDS, sposoby budowy zdolności  krajów w walce przeciw AIDS (opracowa-
nie i wykonanie planu działania w zakresie  
„rozwoju zdolności”).
Nr 9: Chociaż projekt (jako podejście lub  
jako metoda wykonania programu wspar-
cia polityki sektorowej) nie jest preferowaną przez WE formą dostarczania pomocy, jest  
jasne, że projekty ciągle pozostają głównym 
instrumentem dostarczania naszej pomocy 
rozwojowej. Na przykład pierwsza ocena  
początkowych przydziałów na rzecz krajo-wych programów indykatywnych / Koperty A krajów Afryki Subsaharyjskiej (z wyłącze-niem RPA) w ramach dziesiątego EFR poka-
zuje, że wsparcie budżetowe (w tym OWB  
i SWB) stanowi około 48% przydzielonych  
dotychczas kwot. Pozostałe 52% zostanie  
zatem wydanych w większości za pośrednic-twem projektów i przewidzianych progra-
mów. Jednak Komisja nie może się zgodzić 
z zaleceniem wykorzystywania wsparcia  
projektowego „do zapewniania opieki zdro-
wotnej w biedniejszych regionach, w któ-
rych dostępność usług zdrowotnych nie jest 
wystarczająca”, ponieważ w co najmniej 30 krajach rozwijających się dostęp do usług  
zdrowotnych jest ograniczony; jednak wła-ściwą odpowiedzią na to wyzwanie jest  wystarczająca, przewidywalna i w pełni  
zgodna oficjalna pomoc rozwojowa w dzie-dzinie ochrony zdrowia, a nie proponowane 
finansowanie organizacji pozarządowych.
81
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008 – Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce SubsaharyjskiejZALECENIA DOTYCZĄCE SPÓJNEGO 
WYKORZYSTANIA INSTRUMENTÓW
Nr 10 a): Komisja będzie oceniać w świetle  
gromadzonych doświadczeń, czy istnieje  potrzeba przeglądu wskazań na temat tego, kiedy wykorzystywać OWB i SWB i w jaki spo-
sób wykorzystywać oba te rodzaje wsparcia 
łącznie, co jest obecnie zawarte w wytycz-nych programowania Komisji, OWB i SWB.
b) Wytyczne dotyczące określonego wyko-
rzystania różnych instrumentów związa-
nych z sektorem ochrony zdrowia (w tym  projektów), jak również dotycząca ich  łącznego wykorzystania, zostanie pod-dana przeglądowi w ramach „wytycznych  
programowania ochrony zdrowia”, które  
są obecnie aktualizowane, aby lepiej brały  
pod uwagę szerszy rozwój instrumentów KE 
(np. umowa w sprawie realizacji MCR).
c) Nowa grupa międzyresortowa złożona  
z przedstawicieli wszystkich służb Komisji  
ds. współpracy ze Światowym Funduszem  
będzie zajmowała się sposobami uzyskania 
większej komplementarności z działaniami  
podejmowanymi przez Światowy Fundusz,  uwzględniając problemy dotyczące przewi-
dywalności operacji Światowego Funduszu  i różnych ram czasowych działań Komisji  i Światowego Funduszu.
Nr 11: Komisja jest zobowiązana do wyko-
rzystywania SWB jako jej preferowanej  
metody wykonywania działań na rzecz  
ochrony zdrowia, gdy tylko pozwalają na  to warunki, takie jak m.in. istnienie dobrzej zdefiniowanej polityki sektorowej.
Nr 12: Komisja Europejska będzie nadal  wspierać ustanawianie i wykonanie pro-
gramów sektorowych, bezpośrednio w tych  
krajach, w których ochrona zdrowia stanowi 
element jej strategii współpracy, i pośred-nio za pośrednictwem oceny wyników OWB  
i procesów wspólnego przeglądu w innych  
wypadkach.

Europejski Trybunał Obrachunkowy
Sprawozdanie specjalne nr 10/2008
Pomoc WE na rzecz rozwoju usług zdrowotnych w Afryce Subsaharyjskiej
Luksemburg: Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich2009 — 81 str. — 21 × 29,7 cmISBN 978-92-9207-104-2doi: 10.2865/2631

Jak otrzymać publikacje UE
Publikacje płatne:
• w EU Bookshop (internetowa księgarnia UE) – http://bookshop.europa.eu• w księgarniach (podając tytuł, wydawcę lub numer ISBN)•  bezpośrednio u naszych przedstawicieli handlowych
 Dane kontaktowe przedstawicieli handlowych można uzyskać na stronie http://bookshop.europa.eu lub wysyłając faks na numer +352 2929-42758.
Publikacje bezpłatne:• w EU Bookshop (internetowa księgarnia UE) – http://bookshop.europa.eu•  w przedstawicielstwach lub delegaturach Komisji Europejskiej
Dane kontaktowe przedstawicielstw i delegatur można uzyskać na stronie http://ec.europa.eu lub wysyłając faks na numer +352 2929-42758.
SPRAWOZDANIE SPECJALNE PT. „POMOC WE NA RZECZ ROZWOJU USŁUG 
ZDROWOTNYCH W AFRYCE SUBSAHARYJSKIEJ” PRZEDSTAWIA WYNIKI BADANIA, CZY ŚRODKI FINANSOWE ORAZ ZASOBY LUDZKIE PRZYDZIELONE NA SEKTOR OCHRONY ZDROWIA BYŁY ODPOWIEDNIE DO PODJĘTYCH PRZEZ WE ZOBOWIĄZAŃ W RAMACH PROWADZONEJ PRZEZ NIĄ POLITYKI. ZBADANO TAKŻE, CZY KOMISJA PRZYSPIESZYŁA REALIZACJĘ TEJ POMOCY ORAZ CZY SKUTECZNIE WYKORZYSTYWAŁA RÓŻNE ŹRÓDŁA FINANSOWANIA. W SPRAWOZDANIU PRZEDSTAWIONO SZEREG ZALECEŃ MAJĄCYCH NA CELU ZWIĘKSZENIE SKUTECZNOŚCI POMOCY WE W ZAKRESIE POPRAWY USŁUG ZDROWOTNYCH W AFRYCE SUBSAHARYJSKIEJ.
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ 
OBRACHUNKOWYQJ-AB-08-010-PL-C
ISBN 978-92-9207-104-2