SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Roczne sprawozdanie za 2012 r. dotyczące Instrumentu na rzecz Stabilności /* COM/2013/0563 final */





SPIS TREŚCI SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Roczne sprawozdanie za 2012 r. dotyczące Instrumentu na rzecz Stabilności 1........... Wprowadzenie............................................................................................................... 3 2........... Struktura Instrumentu na rzecz Stabilności (IfS)............................................................... 3 3........... Wdrożenie IfS................................................................................................................ 4 4........... Przegląd działań realizowanych w ramach IfS w latach 2007-2012.................................. 5 5........... Sytuacja w zakresie IfS w 2012 r.................................................................................... 6 6........... Reagowanie w sytuacjach kryzysu lub początku kryzysu (art. 3 rozporządzenia ustanawiającego IfS) 7 6.1........ Jaką reakcję w sytuacjach kryzysowych umożliwił IfS w 2012 r.?.................................... 7 6.2........ Kto uczestniczy w działaniach podejmowanych w reakcji na sytuacje kryzysowe w ramach IfS? 10 7........... Pomoc w przypadku stabilnych warunków współpracy (art. 4 rozporządzenia ustanawiającego IfS) 11 7.1........ Zagrożenia dla bezpieczeństwa (art. 4 pkt 1 rozporządzenia ustanawiającego IfS).......... 11 7.2........ Ograniczanie ryzyka w odniesieniu do materiałów chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych (CBRN) (art. 4 pkt 2 rozporządzenia ustanawiającego IfS)........................................... 13 7.3........ Budowanie zdolności do działania w sytuacjach przedkryzysowych i pokryzysowych (art. 4 pkt 3 rozporządzenia ustanawiającego IfS)..................................................................................................... 14 8........... Wnioski........................................................................................................................ 17 1. Wprowadzenie Niniejsze sprawozdanie roczne za szósty rok działalności Instrumentu na rzecz stabilności (IfS) przedstawia się Parlamentowi Europejskiemu, Radzie, Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu oraz Komitetowi Regionów zgodnie z wymogiem sprawozdawczości określonym w art. 23 rozporządzenia (WE) nr 1717/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 listopada 2006 r. ustanawiającego Instrument na rzecz Stabilności[1]. Instrument na rzecz Stabilności (IfS) stanowi ważne narządzie w gestii wysokiej przedstawiciel/ wiceprzewodniczącej, umożliwiające przeznaczenie zasobów na wsparcie kompleksowych strategii UE mających na celu zajmowanie się sytuacjami pokryzysowymi i zagrożeniami dla bezpieczeństwa na świecie, jak również zapobieganie takim sytuacjom i zagrożeniom oraz łagodzenie ich skutków. W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono przegląd sposobów wykorzystania IfS w 2012 r. Niniejsze sprawozdanie uzupełniają dwa dokumenty robocze służb Komisji, które zawierają kompleksowe, szczegółowe i aktualne dane na temat: (i) środków reagowania IfS w nagłych sytuacjach kryzysowych, podjętych lub realizowanych w 2012 r., wchodzących w zakres art. 3 rozporządzenia; oraz (ii) długoterminowych programów IfS, wchodzących w zakres art. 4 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia. Opisane w niniejszym sprawozdaniu działania podejmowane w ramach IfS realizowane są przez różnego rodzaju organy wykonawcze, w tym agencje Organizacji Narodów Zjednoczonych, inne organy międzynarodowe i regionalne, organy państw członkowskich UE, organizacje pozarządowe oraz inne podmioty społeczeństwa obywatelskiego. 2. Struktura Instrumentu na rzecz Stabilności (IfS) Instrument na rzecz Stabilności jest jednym z najważniejszych instrumentów pomocy zewnętrznej umożliwiającym UE odgrywanie wiodącej roli we wspieraniu działań w zakresie zapobiegania kryzysom lub początkom kryzysów oraz reagowania na sytuacje kryzysowe na całym świecie. W art. 3 i 4 rozporządzenia ustanawiającego IfS określono rodzaje działań, w przypadku których można korzystać z przedmiotowego instrumentu. Poniżej przedstawiono podsumowanie odnośnych przepisów. Artykuł 3 przewiduje „pomoc w sytuacjach kryzysu lub początku kryzysu”. Może ona obejmować pomoc udzielaną w przypadku poważnych sytuacji politycznych i konfliktów, poważnych klęsk żywiołowych[2] oraz w niektórych złożonych sytuacjach łączących oba te scenariusze. Taka pomoc w ramach IfS, ograniczająca się do przypadków, w których nie można w odpowiednim czasie lub we właściwy sposób zastosować podstawowych instrumentów pomocy zewnętrznej[3], przyjmuje formę nadzwyczajnych środków pomocy[4] i udzielana jest wówczas, gdy pojawiają się możliwości uniknięcia sytuacji kryzysowych, ich złagodzenia lub rozwiązania. Środkom tym towarzyszą w niektórych przypadkach realizowane w ich następstwie przejściowe programy reagowania[5]. Działania podejmowane w ramach IfS często stanowią uzupełnienie unijnej pomocy humanitarnej, jak również ułatwiają realizację idei „łączenia pomocy doraźnej, odbudowy i rozwoju”[6]. Działania podejmowane w ramach instrumentu mogą również stanowić uzupełnienie unijnych operacji i działań realizowanych w ramach WPBiO[7], a także w istotny sposób przyczyniać się do kompleksowego podejścia UE w odpowiedzi na konflikty i sytuacje kryzysowe. Działania w ramach IfS stanowią uzupełnienie działań podejmowanych w ramach głównych instrumentów pomocy, które ze względu na swój zakres, planowanie strategiczne i cykle programowania nie są odpowiednie w sytuacjach kryzysu lub początku kryzysu. Jedną z ważnych zalet zestawu narzędzi działań zewnętrznych UE jest zróżnicowanie dostępnych instrumentów, umożliwiające Unii reakcje dostosowane do różnych sytuacji. Artykuł 4 rozporządzenia ustanawiającego IfS przewiduje programowalny komponent instrumentu obejmujący programy długoterminowe prowadzone w następujących trzech głównych obszarach: · zagrożenie dla bezpieczeństwa w kontekście transregionalnym (art. 4 pkt 1); · ograniczanie ryzyka w odniesieniu do materiałów chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych (CBRN) (art. 4 pkt 2); oraz · budowanie zdolności do działania w sytuacjach przedkryzysowych i pokryzysowych (art. 4 pkt 3)[8]. 3. Wdrażanie Instrumentu na rzecz Stabilności Służba Komisji ds. Instrumentów Polityki Zagranicznej (FPI) ściśle współpracuje z Europejską Służbą Działań Zewnętrznych (ESDZ), która jest autonomicznym funkcjonalnie organem Unii Europejskiej powołanym również w styczniu 2011 r.[9]. Obie wspomniane służby podlegają wysokiej przedstawiciel/wiceprzewodniczącej Catherine Ashton, która jest odpowiedzialna za FPI jako wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej. Artykuł 9 decyzji ustanawiającej ESDZ przewiduje, że za zarządzanie współpracą zewnętrzną Unii odpowiedzialna jest Komisja, a wysoki przedstawiciel zapewnia ogólną koordynację polityczną instrumentów pomocy zewnętrznej, w tym IfS. Tak więc ESDZ steruje polityką w zakresie działań realizowanych na mocy art. 3 rozporządzenia ustanawiającego IfS i opracowuje środki wspólnie z FPI, która to służba jest odpowiedzialna za realizację uzgodnionych działań. ESDZ jest również odpowiedzialna za programowanie strategiczne w zakresie art. 4, obejmujące dokumenty strategiczne i wieloletnie programy orientacyjne. Odnośne roczne programy działania są przygotowywane i realizowane przez DG DEVCO[10] (w odniesieniu do art. 4 pkt 1 i 2) oraz przez FPI (w odniesieniu do art. 4 pkt 3). Współpraca między Komisją i ESDZ jest poddawana regularnym przeglądom w celu osiągnięcia maksymalnej synergii i komplementarności oraz mając na uwadze dalsze usprawnianie sposobów wdrażania IfS. 4. Przegląd działań realizowanych w ramach IfS w latach 2007–2012 Po sześciu latach istnienia, IfS ma ugruntowaną pozycję jako narzędzie UE zapewniające niezbędne wsparcie w ramach całościowego podejścia UE do pełnego cyklu zapobiegania konfliktom i kryzysom, reagowania na nie i usuwania ich skutków na całym świecie, rozwiązywania problemów związanych z zagrożeniami dla bezpieczeństwa na poziomie krajowym i regionalnym, jak również budowania zdolności w zakresie reagowania kryzysowego i zapobiegania konfliktom. W latach 2007–2012 dzięki komponentowi IfS w zakresie krótkoterminowego reagowania kryzysowego udostępniono 872 mln EUR na potrzeby 243 działań prowadzonych w ramach reagowania na sytuacje kryzysowe w około 70 krajach lub regionach na całym świecie. Zasięg geograficzny tych działań w latach 2007-2012 przedstawiono na wykresie 1. W tym samym okresie około 403,8 mln EUR przeznaczono na długofalowy i programowalny komponent IfS, obejmujący działania leżące w zakresie art. 4 pkt 1, art. 4 pkt 2 i art. 4 pkt 3. Na wykresie 2 zobrazowano podział wsparcia finansowego pomiędzy poszczególne środki reagowania kryzysowego (art. 3) i programy długofalowe (art. 4) w tym samym przedziale czasowym. 5. Sytuacja w zakresie IfS w 2012 r. Przewidziana w budżecie i rozdysponowana kwota na działania realizowane w ramach IfS na 2012 r. wyniosła 286,1 mln EUR[11] a podział środków finansowych w ramach tej puli przedstawiał się następująco: · 195,8 mln EUR przeznaczono na pomoc w sytuacjach kryzysu lub początku kryzysu (art. 3); · 22 mln EUR przeznaczono na działania dotyczące zagrożeń transregionalnych (art. 4 pkt 1); · 46,3 mln EUR przeznaczono na ograniczanie ryzyka chemicznego, biologicznego, radiologicznego i jądrowego (art. 4 pkt 2); oraz · 22 mln EUR przeznaczono na budowanie zdolności do działania w sytuacjach przedkryzysowych i pokryzysowych (art. 4 pkt 3). Dzięki notom regularnie przekazywanym Komitetowi Politycznemu i Bezpieczeństwa Rada jest na bieżąco informowana o planach dotyczących podjęcia nowych działań w reakcji na sytuacje kryzysowe zgodnie z art. 3 oraz o wdrażaniu środków bieżących. Powołana w ramach demokratycznej kontroli IfS grupa robocza ds. konfliktów, bezpieczeństwa i rozwoju przy Komisji Spraw Zagranicznych Parlamentu Europejskiego trzykrotnie spotkała się z przedstawicielami służb Komisji Europejskiej i ESDZ. Wykres 3 obrazujący zasięg geograficzny działań odzwierciedla znaczny bieżący poziom wsparcia IfS na rzecz stabilizacji sytuacji kryzysowych na Bliskim Wschodzie oraz w Afryce Północnej i subsaharyjskiej w 2012 r. Konkretne przykłady projektów IfS w 2012 r. podano w dwóch kolejnych sekcjach. 6. Reagowanie w sytuacjach kryzysu lub początku kryzysu (art. 3 rozporządzenia ustanawiającego IfS) 6.1. Jaką reakcję w sytuacjach kryzysowych umożliwił IfS w 2012 r.? W 2012 r. Unia Europejska odpowiedziała na kilka poważnych sytuacji kryzysowych, w tym wydarzenia związane z arabską wiosną na Bliskim Wschodzie i w Północnej Afryce, które z kolei miały przełożenie na stabilność w regionie Sahelu. UE reagowała również na sytuacje kryzysowe w innych częściach świata, co wymagało skutecznych i terminowych interwencji w sytuacjach niestabilnych lub pokryzysowych. Działania te miały na celu pomoc w ustabilizowaniu sytuacji w poszczególnych krajach, a także wzmocnienie ich odporności. Szczegółowe informacje na temat wszystkich działań realizowanych w ramach IfS w 2012 r. zawarto w dokumencie roboczym służb Komisji nr I załączonym do niniejszego sprawozdania rocznego. Aby zilustrować działania podjęte na przestrzeni 2012 r., poniżej przedstawiono szereg przykładów, które dowodzą szerokiego zakresu i różnorodności sytuacji kryzysowych, w których wykorzystano IfS w różnych miejscach na świecie. · Wiosną 2012 r. miały miejsce intensywne dyplomatyczne starania mające na celu zapobieżenie eskalacji przemocy w Syrii oraz szybkie rozmieszczenie Misji Nadzorczej ONZ w Syrii (UNSMIS), co stanowiło jeden z priorytetów strategicznych UE. Środki z IfS umożliwiły szybkie i bezpieczne rozpoczęcie działalności UNSMIS , zapewniając między innymi niezwłoczne wysłanie 25 wozów opancerzonych do Damaszku. Po zakończeniu mandatu UNSMIS, część z tych pojazdów pozostawiono do dyspozycji specjalnego wysłannika ONZ i Ligi Państw Arabskich Lakhdara Brahimiego i jego zespołu. Wsparcie z IfS umożliwiło również zorganizowanie spotkań członków opozycji w Kairze i w Brukseli, co miało na celu pomóc im w wypracowaniu bardziej jednolitego stanowiska. W drugiej połowie roku wzrosła liczba osób, które opuściły swoje domy, w związku z czym w ramach drugiego programu pomocowego IfS rozpoczęto udzielanie pomocy władzom i społecznościom w krajach sąsiadujących, które przyjmują uchodźców. Wsparcie przyznawane jest również osobom, które pozostały w Syrii. · Libia również uzyskała środki z IfS. Przeznaczono je na wspieranie budowania krajowych zdolności w zakresie reagowania na sytuacje kryzysowe, ochronę najsłabszych grup społecznych oraz usuwanie niewybuchów. Ponadto udzielono wsparcia na rzecz oceny potrzeb w dziedzinie zintegrowanego zarządzania granicami, otwierając drogę dla kolejnej misji rozpoznawczej (WPBiO). Działanie to będzie korzystne nie tylko dla Libii, ale dla całego Sahelu, gdyż przyczyni się do ograniczenia handlu ludźmi oraz nielegalną bronią. · Wybory są często kluczowym elementem na drodze do wyjścia z kryzysu; w 2012 r. wspieranie wyborów z IfS było oczywistą kwestią w obszarach narażonych na konflikty w wielu regionach. Zainicjowano szereg projektów w tym zakresie w Gwinei Bissau, Togo, Burkinie Faso, Zimbabwe, na Madagaskarze, w Kenii, Pakistanie, Afganistanie oraz na Haiti. Co istotne, omawiane środki wsparcia wyborów polegają przede wszystkim na udzielaniu pomocy poza już przewidzianymi cyklami wyborów. Tego rodzaju środki zapobiegania konfliktom umożliwiają komplementarność z szerzej zakrojonymi strategiami UE oraz z innymi instrumentami. · Na początku 2012 r., UE została poproszona o wsparcie wysiłków ONZ mających na celu złagodzenie rosnących napięć między rządem irackim, a mieszkańcami obozu Ashraf, z których istotna część ma powiązania z Organizacją Mudżahedinów Ludowych Iranu. Szybkie uruchomienie środków finansowych IfS umożliwiło wdrożenie kompromisowego rozwiązania. Pod koniec 2012 r., wielu byłych mieszkańców obozu Ashraf przeniosło się do nowego obozu i rozpoczęło starania o trwałe przeniesienie poza terytorium Iraku. Napięcia nadal istnieją, jednak środki finansowe z IfS ułatwiły rządowi irackiemu, byłym mieszkańcom obozu Ashraf oraz wspólnocie międzynarodowej poczynienie postępów w kierunku trwałego rozwiązania. · Pomimo wielu trudności, widoczne są postępy w procesie przemian politycznych w Jemenie poczynione w 2012 r. Dzięki środkom finansowym z IfS UE wraz z Organizacją Narodów Zjednoczonych i Bankiem Światowym pomogły jemeńskim decydentom politycznym w określeniu potrzeb kraju w następstwie niedawnego konfliktu. Reforma sektora bezpieczeństwa cywilnego stanowi priorytet dla jemeńskiego rządu przejściowego, dążącego do zapewnienia, by służby bezpieczeństwa rzeczywiście odpowiadały społecznemu zapotrzebowaniu. Wsparcie z IfS pomogło w zaplanowaniu i opracowaniu jemeńskich planów reform. · W regionie Sahelu IfS przyjął regionalne do zwalczania najpoważniejszych zagrożeń dla bezpieczeństwa. Na początku 2012 r. uzgodniono zastosowanie środka mającego na celu złagodzenie skutków kryzysu libijskiego dla północnych regionów Nigru i Mali. Po przewrocie wojskowym w Mali w dniu 22 marca 2012 r. wsparcie z IfS zostało zwiększone i rozszerzone na inne obszary w Nigrze dotknięte przez kryzys w Mali. Ponadto wdrożono programy rozminowywania w Czadzie i w Libii, których celem jest przyczynienie się do stabilizacji regionu oraz zapewnienie dostępu siłom bezpieczeństwa do obszarów zaminowanych, które często stanowią bezpieczną przystań dla nielegalnego handlu oraz terrorystów. Wszystkie te działania są w pełni zgodne z kompleksową unijną „strategią na rzecz bezpieczeństwa i rozwoju w regionie Sahelu” i uzupełniają inne działania prowadzone obecnie w tym regionie w ramach różnych instrumentów unijnych, w tym działania w ramach WPBiO. · W Afryce Subsaharyjskiej IfS zapewnił wsparcie na rzecz stabilizacji oraz projektów pilotażowych w Somalii dotyczących wczesnej fazy odbudowy, a także na rzecz wspierania demobilizacji sił zbrojnych w Republice Środkowoafrykańskiej. W Republice Środkowoafrykańskiej udzielono wsparcia na rzecz reintegracji społeczno-gospodarczej 5 000 zdemobilizowanych żołnierzy krajowych sił zbrojnych, jak również na rzecz rozminowywania i usuwania niewybuchów na północy i wschodzie kraju (działanie to musiało jednak zostać zawieszone w następstwie późniejszych zdarzeń). · Wysiłki podejmowane w zakresie budowania pokoju w Nigerii i w Burundi obejmowały wzmocnienie struktur na rzecz pokoju i rozwiązywania konfliktów, a także zwalczanie bezrobocia wśród młodzieży w nigeryjskim stanie Plateau. Praca na rzecz budowania pokoju i zapobiegania konfliktom w Nigerii odgrywa szczególnie istotną rolę, ponieważ warunki bezpieczeństwa w stanie Plateau stwarzają podatny grunt dla grup ekstremistycznych, takich jak Boko Haram, i stanowią dla nich zachętę do rozszerzania swojej działalności w regionie. IfS wniósł również wkład na rzecz szerzej zakrojonych wysiłków mających na celu utrzymanie pokoju w Burundi. · W kwietniu 2012 r., IfS dostarczył istotnego wsparcia na rzecz procesu reform w Mjanmie/Birmie, w tym poprzez pomoc techniczną oraz wsparcie doradcze dla ministerstw. Udzielono także wsparcia w celu utworzenia birmańskiego Ośrodka ds. Pokoju (MPC) w październiku 2012 r. Ośrodek ten służy do koordynacji pokojowych grup negocjacyjnych oraz jako otwarta platforma dialogu pomiędzy poszczególnymi zainteresowanymi stronami. Dzięki nim szersze grono osób w kraju i zagranicą ma również dostęp do bieżących informacji oraz w dalszym ciągu angażuje się w proces pokojowy. Ośrodek zapewnia też bieżącą koordynację wsparcia udzielanego przez podmioty lokalne i międzynarodowe. Ta pierwsza pomoc utorowała drogę do realizacji kompleksowego programu wsparcia w ramach IfS na rzecz procesu pokojowego w Mjanmie/Birmie w 2013 r., który obejmował wsparcie strukturalne i operacyjne dla birmańskiego Ośrodka ds. Pokoju. Dodatkowe działanie w ramach IfS służące redukcji zagrożenia minowego ułatwi powrót przesiedleńców wewnętrznych i uchodźców, a także przyczyni się do zapewnienia niezbędnych warunków dla rozwoju społeczno-gospodarczego w wielu rejonach konfliktów etnicznych w Mjanmie/Birmie. · Na Filipinach IfS był częścią szeroko zakrojonych działań UE podejmowanych od 2010 r. na rzecz procesu pokojowego na Mindanao. Z inicjatywy rządu Filipin oraz Islamskiego Frontu Wyzwolenia Moro (MILF) UE została poproszona o odegranie kluczowej roli zarówno w zakresie pomocy negocjującym stronom i koordynowania negocjacji pokojowych, jak również w zakresie monitorowania wdrożenia już wynegocjowanych umów. W połowie 2012 r. UE potwierdziła swoje zaangażowanie na rzecz procesu pokojowego podejmując działanie następcze w ramach IfS. Działanie to pozwoliło na dalsze wspieranie struktur mediacji/monitorowania, a jednocześnie pozostało wystarczająco elastyczne, aby umożliwić działania następcze po osiągnięciu porozumienia. Obecnie trwa ocena pełnych skutków przełomowego układu pokojowego zawartego w październiku 2012 r., a pomoc w ramach IfS może zostać częściowo przeznaczona na inne działania na rzecz budowania pokoju. Sukces procesu mediacji i monitorowania wdrożonego na Filipinach sprawił, że jest on obecnie uznawany za skuteczny model, który można zastosować w innych konfliktach, zwłaszcza w regionie. Z IfS finansowane są działania, w ramach których kluczowe podmioty z Filipin przekazują informacje, na przykład swoim odpowiednikom w Mjanmie/Birmie. · Jeżeli chodzi o Amerykę Północną i Południową, zapowiedź negocjacji pokojowych w Kolumbii w sierpniu 2012 r. ponownie wzbudziła nadzieję na zakończenie tego trwającego od ponad pół wieku konfliktu. Kluczem do zawarcia układu pokojowego będzie zdolność władz Kolumbii do rozwiązania problemów związanych ze skargami osób, które padły ofiarą nadużyć, a w szczególności tych, którzy stracili ziemię. W październiku 2012 r. rozpoczęto wdrażanie nowego środka w ramach IfS (w tym samym czasie, w którym w Hawanie rozpoczęto rozmowy pokojowe); środek ten będzie wspierać kolumbijskie instytucje we wdrażaniu najnowszego prawodawstwa skuteczniej chroniącego prawa pokrzywdzonych (ustawa 1448). Wśród innych działań podejmowanych w tym regionie należy wymienić wsparcie związane z eliminacją podstawowych przyczyn konfliktów w Boliwii oraz z rozwiązywaniem sporów granicznych między Gwatemalą i Belize. · Przejściowe programy reagowania w ramach IfS, bazując na wcześniejszych nadzwyczajnych środkach pomocy, uzyskały pozytywną opinię państw członkowskich UE w komitecie ds. IfS, dzięki czemu mogły nalej zapewniać wsparcie w następujących obszarach: gotowość na wypadek klęsk żywiołowych na Haiti, wspieranie pokojowego uregulowania konfliktu w Górskim Karabachu, stabilizacja separatystycznych regionów Gruzji oraz wsparcie dla Specjalnego Trybunału ds. Libanu. 6.2. Kto uczestniczy w działaniach podejmowanych w reakcji na sytuacje kryzysowe w ramach IfS? Środki reagowania w sytuacjach kryzysowych w ramach IfS opracowuje się w ścisłej współpracy z różnymi partnerami: instytucjami UE, państwami członkowskimi UE, społeczeństwem obywatelskim, administracją publiczną, państwami trzecimi i innymi partnerami. Kluczową rolę pełnią delegatury UE, które umożliwiają szybkie ostrzeganie oraz opracowują wstępne koncepcje i warianty działania. W 2012 r. większość nowych środków w dalszym ciągu „subdelegowano”[12] delegaturom UE, które wdrażały je w poszczególnych lokalizacjach. Ich znajomość lokalnych potrzeb i uwarunkowań ma istotne znaczenie dla powodzenia prowadzonych działań. Takie rozwiązanie umożliwia terminowe negocjowanie umów z organami wykonawczymi i pozwala monitorować z bliska realizację tych często trudnych projektów. W związku z tym w 2012 r. delegaturom UE powierzono rozdysponowanie 62% zobowiązań oraz 80% płatności w ramach IfS. Na wykresie 4 przedstawiono kategorie partnerów wdrażających środki reagowania w sytuacjach kryzysowych zgodnie z art. 3 w okresie 2007– 2012. 47 % budżetu IfS realizowały podmioty niepubliczne, z czego 23 % za pośrednictwem organizacji pozarządowych. Naturalnie organizacje należące do „rodziny ONZ” były w dalszym ciągu ważnymi partnerami wykonawczymi ze względu na ich wiedzę specjalistyczną oraz silną pozycję w terenie, co umożliwiło im szybkie reagowanie – przy wykorzystaniu ich mocnych sieci lokalnych– w środowiskach niestabilnych, w których podejmowane są działania w reakcji na sytuację kryzysową w ramach IfS. 7. Pomoc w przypadku stabilnych warunków współpracy (art. 4 rozporządzenia ustanawiającego IfS) Komisja zapewnia programowanie roczne i zarządzanie pomocą udzielaną w stabilnych warunkach współpracy na mocy art. 4. W 2012 r. przyjęto następujące roczne programy działania w ramach IfS: we wrześniu 2012 r. – w odniesieniu do art. 4 pkt 1 (zagrożenia dla bezpieczeństwa i inne zagrożenia dla porządku publicznego); w sierpniu 2012 r. – w odniesieniu do art. 4 pkt 2 (ograniczanie ryzyka w odniesieniu do materiałów chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych); a w marcu 2012 r. – w odniesieniu do art. 4 pkt 3 (budowanie zdolności do działania w sytuacjach przedkryzysowych i pokryzysowych). Aktualne szczegółowe informacje na temat działań podejmowanych na mocy poszczególnych przepisów – art. 4 pkt 1, 2 i 3 – przedstawiono w dokumencie roboczym służb Komisji nr II, towarzyszącym niniejszemu sprawozdaniu. 7.1. Zagrożenia dla bezpieczeństwa (art. 4 pkt 1 rozporządzenia ustanawiającego IfS) Programy opracowane w kontekście zagrożeń transregionalnych koncentrują się na budowaniu zdolności i są tworzone po przeprowadzeniu konsultacji z krajami będącymi beneficjentami. Zasadniczo zdolności w zakresie bezpieczeństwa wzmacnia się na poziomie krajowym i regionalnym w celu umożliwienia skutecznej globalnej i transregionalnej współpracy. Zgodnie z odpowiednio dostosowanym podejściem identyfikuje się najważniejsze państwa danego regionu i zdolności lokalnych organów wykonawczych oraz wzmacnia jednostki ds. bezpieczeństwa, powołując lub umacniając wyspecjalizowane jednostki oraz rozwijając współpracę międzyagencyjną. Następnie określa się regionalne funkcje koordynacyjne, w miarę możliwości korzystając z istniejących struktur, w celu wspierania współpracy na poziomie regionalnym i transregionalnym. Promowanie wymiany informacji odbywa się za pośrednictwem regionalnych systemów informacyjnych. Dotyczy to różnych dziedzin: walki z przemytem, praniem pieniędzy i innymi formami przestępczości zorganizowanej wzdłuż szlaków kokainowych i heroinowych; nielegalnego handlu bronią palną oraz materiałami wybuchowymi; podnoszenia poziomu ochrony na morzu i bezpieczeństwa morskiego wzdłuż najważniejszych szlaków morskich oraz budowania zdolności w regionach dotkniętych terroryzmem. W 2012 r. na działania w wyżej wymienionych dziedzinach przeznaczono 22 mln EUR, a łączna kwota płatności osiągnęła około 14,2 mln EUR. Do końca 2012 r. w ramach mechanizmu pomocy eksperckiej[13] zatrudniono ponad 100 ekspertów ze specjalistycznych organizacji publicznych lub publiczno-prywatnych z państw członkowskich UE, którzy wspólnie udostępnili swoją wiedzę fachową, dostarczając danych technicznych umożliwiających identyfikację i szczegółowe planowanie działań w ramach IfS, w tym rocznego programu działania na 2013 r. oraz wytyczenia drogi dla pełnego wdrożenia działań przewidzianych w poprzednich rocznych programach działania. Najważniejsze obszary objęte przepisami są następujące: · Pod koniec 2012 r., w ramach programu dotyczącego szlaku kokainowego, projekt AIRCOP umożliwił powołanie trzech wspólnych prewencyjnych grup zadaniowych w portach lotniczych w Republice Zielonego Przylądka, Senegalu i Togo, mające wspierać walkę z przestępczością zorganizowaną na szlaku kokainowym. Rozpoczęto również realizację nowego projektu, mającego na celu ustanowienie regionalnego policyjnego systemu informacyjnego w Afryce Zachodniej (WAPIS I; 2,2 mln EUR w 2012 r.); w ramach innej umowy potwierdzono też ciągłe zaangażowanie UE na rzecz zapobiegania nielegalnemu wykorzystywaniu prekursorów narkotyków w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach (PRELAC II, 3 mln EUR w 2012 r.). Podpisano również umowę w sprawie projektu dotyczącego przeciwdziałania praniu pieniędzy w Afryce Zachodniej, która koncentruje się na przedsiębiorstwach niebankowych świadczących usługi finansowe oraz określonych niefinansowych przedsiębiorstwach i zawodach w Ghanie, Nigerii, Senegalu i Republice Zielonego Przylądka (1,8 mln EUR w 2012 r.). · W dziesięciu państwach, m.in. w Iranie, Pakistanie i Afganistanie, trwały działania wspierające walkę z przestępczością zorganizowaną na szlaku heroinowym; · Program dotyczący najważniejszych szlaków morskich o budżecie 16,5 mln EUR (2 mln EUR w 2012 r.) obejmuje 17 nadmorskich krajów Zachodniego Oceanu Indyjskiego, Azji Południowo-Wschodniej i Zatoki Gwinejskiej. W ramach programu wspierane są zdolności krajów nadmorskich w zakresie wymiany informacji i egzekwowania prawa morskiego. Ma to zapewnić większe bezpieczeństwo ruchu morskiego dzięki skoncentrowanym działaniom przeciwdziałającym aktom piractwa i napadom zbrojnym na morzu; · Szereg realizowanych projektów ma na celu zapobieganie terroryzmowi i zwalczanie tego zjawiska. Projekty te stanowią część globalnych wysiłków antyterrorystycznych i przyczyniają się m.in. do realizacji strategii ONZ w tym zakresie. W 2012 r., kontynuowano wdrażanie projektu „zwalczanie terroryzmu w Sahelu” co wiązało się m.in. z szeregiem działań dotyczących budowania potencjału, ukierunkowanych na Niger i Mauretanię, oraz działań mających na celu wzmocnienie współpracy regionalnej w tej dziedzinie. Rozpoczęto badanie dotyczące nigeryjskiej grupy Boko Haram. Współpraca z Pakistanem ma na celu usprawnienie systemu sądownictwa karnego w Pendżabie, natomiast w Azji Południowo-Wschodniej IfS wspiera wspólną inicjatywę UE-UNODC (Biuro Narodów Zjednoczonych ds. Narkotyków i Przestępczości) dotyczącą zwalczania terroryzmu o budżecie 2 mln euro; · Cyberprzestępczość to stosunkowo nowy przejaw istniejących zagrożeń globalnych i transregionalnych, których nie można skutecznie zwalczać bez uwzględnienia elementów związanych z działalnością w sieci. W 2012 r. rozpoczęto opracowywanie projektu o budżecie 3 mln EUR, realizowanego wspólnie z Radą Europy, mającego na celu wspieranie wdrażania tzw. konwencji budapesztańskiej oraz zachęcanie do przystępowania do niej, a także rozwijanie powiązanych zdolności organów ścigania i władz sądowniczych w państwach docelowych. Biorąc pod uwagę, że większość systemów operacyjnych infrastruktury krytycznej jest podłączonych do sieci, destabilizujące skutki ataków cybernetycznych lub przypadkowych awarii kluczowych sieci informacyjno-komunikacyjnych grożą potencjalną katastrofą. To właśnie z uwagi na te okoliczności w ramach IfS realizowane będą również działania dotyczące bezpieczeństwa cybernetycznego (przewidziano kwotę 1,5 mln EUR na współpracę transregionalną oraz wdrażanie międzynarodowych standardów w następujących obszarach: znajomość zagrożeń, analiza podatności na zagrożenia, gotowość na wypadek sytuacji wyjątkowych, ostrzeganie i likwidowanie skutków); · Sfałszowane produkty lecznicze stanowią jedno z głównych zagrożeń dla zdrowia i bezpieczeństwa publicznego: zawierają zazwyczaj składniki złej jakości lub w niewłaściwych dawkach, bądź też są nieskuteczne, a w niektórych przypadkach nawet toksyczne; Mimo iż zagrożenie to ma zasięg ogólnoświatowy, szczególnie narażone na nie są kraje rozwijające się. Kwotę 4,2 mln EUR przewidziano na wzmocnienie ram prawnych – głownie w związku z konwencją w sprawie przestępczości medycznej (MEDICRIME) – jak również na wzmocnienie zdolności wykrywania i analizowania podejrzanych produktów leczniczych, w tym zdolności dochodzeniowych policji i sądownictwa karnego w zakresie rozbijania globalnych sieci przestępczych i dezorganizacji ich działań; · W celu zwalczania nielegalnego gromadzenia broni strzeleckiej i lekkiej (BSiL) oraz handlu nią, a także w celu wspierania koordynacji i wdrażania międzynarodowych i regionalnych regulacji dotyczących BSiL, podpisano nowe umowy z Regionalnym Centrum Broni Strzeleckiej i Lekkiej (RECSA, 2,7 mln EUR), Komisją ds. Bezpieczeństwa Systemu Integracji Środkowoamerykańskiej (SICA, 2,3 mln EUR) oraz Interpolem (1,5 mln EUR na projekt iARMS). Działania te mają charakter komplementarny wobec bieżących prac w dziedzinie broni strzeleckiej i lekkiej finansowanych w ramach IfS w Afryce Subsaharyjskiej i Ameryce Południowej. 7.2. Ograniczanie ryzyka w odniesieniu do materiałów chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych (CBRN) (art. 4 pkt 2 rozporządzenia ustanawiającego IfS) W przeszłości działania w większości obszarów realizowano głównie w państwach byłego Związku Radzieckiego. W 2010 r. podjęto działania mające na celu rozszerzenie zasięgu geograficznego programu. Program rozszerzono o obszary: basenu Morza Śródziemnego, Bliskiego Wschodu, Zatoki Perskiej, Azji Południowo-Wschodniej, Azji Środkowej, Zakaukazia i Afryki. Obecnie obejmuje on – oprócz państw byłego Związku Radzieckiego – ponad 60 krajów. Program CBRN obejmuje ryzyko naturalnych lub przypadkowych problemów w związku z wykorzystaniem materiałów chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych oraz ryzyko wykorzystania tych materiałów w złych zamiarach. Program ten ma na celu rozwijanie kultury bezpieczeństwa poprzez propagowanie najlepszych praktyk i podnoszenie ogólnego poziomu wiedzy o środkach ochrony i bezpieczeństwa. Przed 2010 r. poszczególne dziedziny były przedmiotem odrębnych działań[14]. Od 2010 r. „centra doskonałości” CBRN tworzone przez UE na całym świecie w ramach IfS zapewniają stopniowo jednolitą, zintegrowaną platformę działań we wszystkich dziedzinach, takich jak: monitorowanie granic, nielegalny handel, kontrola wywozu, bezpieczeństwo biologiczne, ochrona biologiczna itp., w tym środki ochrony ludności (planowanie kryzysowe, reagowanie kryzysowe oraz gotowość na wypadek kryzysu). Wspomniane centra doskonałości dążą do wzmocnienia strategii ograniczania ryzyka CBRN poprzez opracowanie zindywidualizowanych pakietów pomocy (13 działań; 19 mln EUR). Centra te będą głównym narzędziem budowania zdolności, rozwijania spójnych regionalnych polityk, a także wzmacniania współpracy krajowych i regionalnych struktur działających w tym obszarze. W 2012 r. UE utworzyła centrum doskonałości dla Azji Południowo-Wschodniej (na Filipinach), Europy Południowo-Wschodniej/Zakaukazia/Ukrainy (w Gruzji), Północnej Afryki (w Algierii), wybrzeża atlantyckiego (w Maroku), Bliskiego Wschodu (w Jordanii) oraz dla Środkowej i Wschodniej Afryki (w Kenii). Pierwszych pięć sekretariatów regionalnych centrów doskonałości rozpoczęło działalność pod koniec 2011 r. i na początku 2012 r. Ponadto nawiązano również kontakty z państwami Azji Środkowej oraz Rady Współpracy Państw Zatoki. Inne obszary, w ramach których podejmowane są działania: · Działania na rzecz pomocy i współpracy w zakresie kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania zaowocowały udaną realizacją programu w ponad 28 państwach na całym świecie. Zacieśniono współpracę z amerykańskim systemem kontroli wywozu i bezpieczeństwa granic (US EXBS[15]). W drugiej połowie 2013 r. przewiduje się rozszerzenie i wzmocnienie tych działań na Bliskim Wschodzie. · Dzięki specjalnym centrom, a mianowicie STCU (Centrum Nauki i Technologii) i ISTC (Międzynarodowe Centrum Nauki i Technologii) nadal wspierano działania w zakresie przekwalifikowania i alternatywnego zatrudniania naukowców i inżynierów pracujących wcześniej na potrzeby przemysłu zbrojeniowego, pochodzących z państw byłego Związku Radzieckiego; · W dalszym ciągu prowadzona jest walka z nielegalnym handlem materiałami CBRN oraz nieuczciwymi praktykami finansowymi w ramach działań realizowanych w Azji Środkowej i Południowo-Wschodniej oraz w Afryce Północnej. Podpisano umowę z Międzynarodową Agencją Energii Atomowej (MAEA) dotyczącą wsparcia nowego laboratorium w Seibersdorfie (Austria), w którym służby agencji odpowiedzialne za bezpieczeństwo będą przeprowadzały analizy materiału jądrowego (5 mln EUR w 2012 r.). 7.3. Budowanie zdolności do działania w sytuacjach przedkryzysowych i pokryzysowych (art. 4 pkt 3 rozporządzenia ustanawiającego IfS) Przyjęcie rocznego programu działań dla komponentu IfS dotyczącego budowania potencjału w sytuacjach przed- i pokryzysowych w marcu 2012 r.[16] umożliwiło przełożenie wielu kluczowych elementów nowego dokumentu strategicznego na lata 2012–2013 na konkretne działania. Sześć działań włączonych do rocznego programu działań na 2012 rok zgrupowano w czterech obszarach tematycznych[17]. Opierają się one na wcześniejszych pracach i przewidują zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego, organizacji regionalnych i międzynarodowych oraz państw członkowskich jako partnerów we wdrażaniu. Służą one również do praktycznego wdrożenia konkluzji Rady dotyczących zapobiegania konfliktom[18]. Konkluzje te odnoszą się zwłaszcza do rozwijania instrumentów i strategii zapobiegania konfliktom i koncentrują się na wczesnym ostrzeganiu, analizie ryzyka wystąpienia konfliktu, mediacji i kwestiach przekrojowych, takich jak płeć i prawa człowieka we wszystkich obszarach krótko- i długoterminowych działań zewnętrznych. W 2012 r. realizowano około 60 projektów (obejmujących zarówno działania w toku, jak i te niedawno zainicjowane), w celu budowania potencjału w zakresie gotowości na wypadek kryzysu oraz budowania pokoju w sytuacjach przed- i pokonfliktowych. W poniższej części przedstawiono niektóre wyniki partnerstwa na rzecz budowania pokoju w 2012 r., przy czym szczegółowe informacje znajdują się w dokumencie roboczym służb Komisji nr II: · Dialog ze społeczeństwem obywatelskim Sieć na rzecz dialogu społeczeństwa obywatelskiego (CSDN)[19] stanowi cenne forum dialogu na temat kwestii związanych z budowaniem pokoju między decydentami UE i podmiotami niepublicznymi. W 2012 r. zorganizowano jedenaście spotkań poświęconych różnym zagadnieniom, zarówno tematycznym, jak i dotyczącym poszczególnych krajów (w tym Syrii, Libii i Mali), z zamiarem przyczynienia się do procesów kształtowania polityki UE. Od 2010 r. w ramach tego działania powstało około 50 dokumentów (sprawozdań, dokumentów referencyjnych, zaleceń/zestawień kluczowych zagadnień, przeglądów literatury fachowej oraz materiałów szkoleniowych), z których korzystają zainteresowane podmioty zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego oraz twórcy polityki. Powodzenie tego działania zaskutkowało również realizacją projektu zależnego, finansowanego w ramach unijnego programu „Europa dla obywateli”[20], natomiast realizacja fazy II CSDN w ramach rocznego programu działania na 2013 r. umożliwi dalszą realizację cennych działań w tym obszarze. · Budowanie potencjału podmiotów niepublicznych w danym kraju: W tym obszarze zatwierdzono kwotę 8,5 mln EUR wsparcia, a realizowane projekty zarządzane są przez delegatury UE w Brazylii, Salwadorze, Nikaragui, Haiti, Demokratycznej Republice Konga, Indiach i Kirgistanie. Projekty te umożliwiają podmiotom społeczeństwa obywatelskiego na szczeblu lokalnym uczestnictwo w szerokim wachlarzu działań tematycznych związanych z budowaniem pokoju, które obejmują następujące grupy zagadnień: prawa kobiet, pokój i bezpieczeństwo; dzieci, młodzież, pokój i bezpieczeństwo; mediacja, dialog i sprawiedliwość okresu przejściowego; oraz zmiany klimatu, zasoby naturalne i konflikty. Działania te stanowią kontynuację wsparcia udzielanego w ramach poprzednich rocznych programów działania, z których sfinansowano już projekty związane z podmiotami niepublicznymi w 14 krajach[21]. · Mediacja i dialog: Współpraca z Biurem ds. Zapobiegania Kryzysom i Odbudowy (BCPR) Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP), mająca na celu ustanowienie trwałych mechanizmów krajowych dla wewnętrznych mediacji i rozwiązywania konfliktów, zaczęła przynosić namacalne rezultaty[22]. Zainteresowane podmioty rządowe, a także partie polityczne i organizacje społeczeństwa obywatelskiego w Boliwii, Czadzie, na Malediwach, w Nepalu, Ghanie, Gujanie i Mauretanii skorzystały ze szkoleń w zakresie angażowania się w działania związane z koordynacją i mediacją, jak również w zakresie udzielania dalszych szkoleń kaskadowych swoim krajowym odpowiednikom w tych dziedzinach. Ponadto UE wsparła utworzenie trzech stanowisk w ramach dyżurnej grupy ekspertów ds. mediacji, działającej w ramach jednostki wsparcia mediacji (MSU) Departamentu Spraw Politycznych ONZ (DPA). Służby te, zdolne do podjęcia działań na całym świecie w ciągu 72 godzin, dostarczyły w 2012 r. wiedzy fachowej w ramach wysiłków mediacyjnych podejmowanych przez ONZ, państwa członkowskie ONZ oraz inne organizacje międzynarodowe, regionalne i lokalne w wielu krajach, m.in. w Kenii, Algierii, Iraku, Republice Środkowoafrykańskiej, Togo, Libanie, Gabonie i Fidżi. Jednostka wsparcia mediacji wyłoniła 12 mediatorów wyższego szczebla z listy mediatorów, którzy zostaną mianowani i przeszkoleni w 2013 r. jako „główni mediatorzy” w ramach działań podejmowanych przez ONZ. · Budowanie pokoju i prawa człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem młodzieży i kobiet: W Kosowie[23] IfS nadal wspiera działania na rzecz trwałego pokoju poprzez zachęcanie młodzieży do większego zaangażowania w życie społeczeństwa obywatelskiego oraz bardziej aktywnego udziału w życiu politycznym. W 2012 r. działania prowadzone przez młodzież w zakresie zapobiegania konfliktom w ramach grupy zapobiegania konfliktom w Kosowie skoncentrowały się na finansowaniu organizacji społeczeństwa obywatelskiego na poziomie unijnym, działaniach socjalnych oraz uczestnictwie młodzieży w kształtowaniu polityki, w szczególności w rejonach zróżnicowanych etnicznie. Ponad 17 organizacji społeczeństwa obywatelskiego skorzystało z 21 dostosowanych do indywidualnych potrzeb sesji szkoleniowych dotyczących zapobiegania konfliktom, umiejętności obrony własnych interesów oraz metod pozyskiwania środków. Pierwszy program partnerski UE/UN Women/UNDP w sprawie uczestnictwa kobiet w budowaniu pokoju i działaniach pokonfliktowych został uruchomiony w lutym 2012 r. Program ten obejmował dużą liczbę inicjatyw, w tym: dzień otwarty poświęcony dostępowi kobiet do wymiaru sprawiedliwości w Liberii, w obecności specjalnego przedstawiciela Sekretarza Generalnego ONZ; opracowanie internetowej kampanii w Kosowie dotyczącej „16 dni aktywności na rzecz zwalczania przemocy wobec kobiet” oraz uruchomienie systemu mikrodotacji dla organizacji lokalnego społeczeństwa obywatelskiego; organizacja dnia otwartego w Timorze Wschodnim, ze szczególnym uwzględnieniem wzmocnienia pozycji kobiet w gospodarce. · Wczesne ostrzeganie i zapobieganie konfliktom: We współpracy ze Wspólnym Centrum Badawczym UE (JRC) oraz w ramach strategii UE–Afryka, z IfS udzielano dalszego wsparcia naukowego i technicznego dla kontynentalnego systemu wczesnego ostrzegania (CEWS) Unii Afrykańskiej, dostarczając wiarygodnych i aktualnych informacji na temat faktycznych i potencjalnych sytuacji konfliktowych oraz sytuacji pokonfliktowych. Ponadto trzy działania realizowane odpowiednio przez Międzynarodową Grupę ds. Sytuacji Kryzysowych (ICG), International Alert oraz Saferworld/Conciliation Resources bazowały na analizach ekspertów, w tym analizach krajowych elit politycznych, analizach lokalnych oraz na perspektywach społeczności dotkniętych konfliktami. Umożliwiło to zwiększenie dostępu zainteresowanych stron w UE do strategii zapobiegania konfliktom i rozwiązywania ich w terenie. Współpraca z fundacją Kvinna til Kvinna również dostarczyła analiz terenowych dotyczących roli kobiet w procesie budowania pokoju oraz negocjacji pokojowych przewidzianych w rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1325. Wyniki tych analiz zostały przedstawione podczas specjalnej konferencji tematycznej w Parlamencie Europejskim w październiku, podczas której omawiano możliwości zwiększenia roli kobiet w zapobieganiu konfliktom i budowaniu pokoju. · Zasoby naturalne i konflikty: w 2012 r. w ramach partnerstwa UE-ONZ dotyczącego gruntów, zasobów naturalnych i konfliktów opublikowano dokument pt. „Zestaw narzędzi i wytyczne dla zapobiegania konfliktom oraz zarządzania gruntami i zasobami naturalnymi”, a także nowy podręcznik badawczy i szkoleniowy dotyczący roli polityki gospodarczej i zapobiegania konfliktom w krajach bogatych w zasoby naturalne. Dokument ten[24], przedstawiony podczas 67. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ, posłużył jako inspiracja dla projektu rezolucji Zgromadzenia Ogólnego w sprawie „promowania przejrzystości w całym łańcuchu wartości zasobów naturalnych w celu stymulowania trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu”. Ponadto w ramach wyżej wymienionego partnerstwa zorganizowano podczas wielu wydarzeń międzynarodowych sesje szkoleniowe dotyczące gruntów i zasobów naturalnych. Multidyscyplinarną wiedzę specjalistyczną udostępniono w Afganistanie, w celu udzielenia afgańskiemu rządowi wsparcia w odniesieniu do programowania związanego z zasobami naturalnymi i gospodarowaniem gruntami w 2013 r. · Rozbrojenie, demobilizacja i reintegracja: w kontekście wsparcia dla międzyagencyjnej grupy roboczej ONZ ds. rozbrojenia, demobilizacji i reintegracji (IAWG-DDR), IfS umożliwił organizację wielu szkoleń w zakresie rozbrojenia, demobilizacji i reintegracji (DDR) dla pracowników ONZ i partnerów ONZ obejmujących między innymi tematykę płci w kontekście DDR, szkolenia instruktorów w zakresie DDR, reintegrację gospodarczą młodzieży i dzieci, a także kursy online. Ponadto sfinansowano specyficzne dla poszczególnych krajów kursy szkoleniowe dotyczące zagadnień DDR w Nepalu, Sudanie Południowym i Wybrzeżu Kości Słoniowej, a także monitorowano narzędzia oceny szkoleń. Ponadto opracowano publicznie dostępne internetowe centrum zasobów[25] dotyczące zagadnień DDR, a także platformę wymiany dla specjalistów. Dodatkowe wsparcie na rzecz skutecznego funkcjonowania sekretariatu IAWG-DDR ułatwiło ściślejszą koordynację oraz wspólne korzystanie z zasobów dotyczących procesów z zakresu DDR zarówno wewnątrz systemu ONZ, jak i poza nim. · Policyjne i cywilne misje stabilizacyjne: w 2012 r., w ramach inicjatywy ENTRi („nowa europejska inicjatywa szkoleniowa na rzecz cywilnego zarządzania kryzysowego”), wzmocniono dodatkowo zdolności personelu międzynarodowych cywilnych misji zarządzania kryzysowego, jednocześnie promując interoperacyjność oraz harmonizację podejść szkoleniowych trzynastu zaangażowanych partnerów. W drugim roku istnienia inicjatywy ENTRi zorganizowano 19 szkoleń przygotowujących i specjalistycznych dla 407 ekspertów 53 narodowości. Oprócz organizacji szkoleń, w ramach inicjatywy ENTRi pracowano nad harmonizacją kursów oraz nad tworzeniem międzynarodowych sieci w dziedzinie szkoleń z zakresu cywilnego zarządzania kryzysowego, we współpracy z partnerami z OBWE i ONZ. Zaproponowano również certyfikację w celu ujednolicenia ogólnej jakości kursów prowadzonych przez europejskie instytuty szkoleniowe. Proces certyfikacji opiera się na dotychczasowej praktyce w podobnym kontekście i koncentruje się zarówno na treści, jak i na metodologii kursów szkoleniowych. Opierając się na sukcesie programu szkoleniowego dla unijnych sił policyjnych, nowy program szkoleń służb policyjnych państw UE (EUPST) wspierał budowanie potencjału służb policji z UE oraz spoza UE, przyczyniając się do realizacji misji stabilizacyjnych Unii Europejskiej i Unii Afrykańskiej. W pierwszym roku, w ramach ćwiczeń przeprowadzonych w ośrodku szkoleniowym Guardia Civil w Logroño (Hiszpania), przeszkolono 301 funkcjonariuszy policji z państw członkowskich UE i Unii Afrykańskiej (a także z Kanady, Chorwacji i Turcji). 8. Wnioski Środki zrealizowane w 2012 r. w ramach IfS, uzupełniając inne działania podejmowane w ramach geograficznych i tematycznych instrumentów UE na rzecz rozwoju, misji pomocy humanitarnej i misji w ramach WPBiO, stanowiły istotne wsparcie dla wysiłków UE na rzecz zapobiegania konfliktom, utrzymywania pokoju, reagowania kryzysowego oraz wzmacniania bezpieczeństwa międzynarodowego zgodnie z art. 21 Traktatu o Unii Europejskiej. Pod tym względem szeroki wachlarz działań realizowanych w ramach IfS pozwolił na istotną i widoczną reakcję UE w wielu sytuacjach kryzysowych na całym świecie. Wyzwania w 2012 r. obejmowały m.in. zmienną sytuację związaną z arabską wiosną na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej (która po dwóch latach nadal kształtuje przyszłość całego regionu, przy czym jej wpływ znacznie wykracza poza objęte nią kraje), a także niestabilną sytuację w niektórych krajach Afryki Subsaharyjskiej i Azji[26]. IfS w dalszym ciągu będzie głównym instrumentem UE w zakresie szybkiego i ukierunkowanego wspierania tych krajów i regionów w ich dążeniach do pokonywania przeszkód na drodze do umacniania pokoju oraz stabilizacji. Z uwagi na utrzymującą się niestabilność polityczną i rosnącą liczbę klęsk żywiołowych w wielu częściach świata, konieczne jest kontynuowanie wysiłków na rzecz wydajniejszego i skuteczniejszego wdrażania dostępnych instrumentów UE. W tym kontekście UE musi zapewnić, by działania w ramach IfS były realizowane jako część pełnego cyklu reagowania kryzysowego, zapobiegania sytuacjom kryzysowym i budowania pokoju. Z kolei podejście strategiczne przyjęte w ramach programowania długoterminowych działań IfS zaczęło przynosić rezultaty w postaci silniejszych powiązań z najważniejszymi podmiotami w różnych regionach oraz solidniejszych platform, w oparciu o które podejmuje się działania w reakcji na sytuacje kryzysowe. To właśnie ta dynamika skutecznego zapobiegania konfliktom może w przyszłości doprowadzić do zmniejszenia zapotrzebowania na reagowanie i interwencje w sytuacjach kryzysowych. [1] Dz.U. L 327/1 z 24.11.2006 [2] W przypadkach, w których działania w ramach IfS mogą stanowić uzupełnienie unijnej pomocy humanitarnej i ochrony ludności cywilnej, zapewnianej lub koordynowanej przez DG ECHO (Pomoc Humanitarna i Ochrona Ludności). [3] Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA); Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI); Instrument finansowania współpracy na rzecz rozwoju (DCI); Europejski Fundusz Rozwoju (EFR); oraz Europejski Instrument na rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka (EIDHR); itd. [4] Maksymalny okres obowiązywania to 18 miesięcy przy przyspieszonych procedurach przyjmowania i wdrażania programów o wartości poniżej 20 mln EUR, zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE, EURATOM) nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich, z późniejszymi zmianami, zwanym dalej rozporządzeniem finansowym, oraz z rozporządzeniem Komisji (WE, EURATOM) nr 2342/2002 z dnia 23 grudnia 2002 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia finansowego, zwanym dalej „przepisami wykonawczymi”. [5] Programy te oparte są na nadzwyczajnych środkach pomocy, mające na celu stworzenie warunków dla realizacji strategii współpracy UE. Ich czas trwania może być dłuższy, ale mogą też wymagać dłuższego procesu decyzyjnego, w tym procesu obejmującego procedurę komitetową. [6] ang. „Linking Relief, Reconstruction, and Development”. [7] Wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony (UE). [8] Zwane także „Partnerstwem na rzecz budowania pokoju” (PbP) w ramach IfS. [9] Decyzja Rady z dnia 26 lipca 2010 r. określająca organizację i zasady funkcjonowania Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (2010/427/UE), Dz.U. L 201. [10] Dyrekcja Generalna ds. Rozwoju i Współpracy – EuropeAid (Komisja Europejska). [11] Zob. dokument roboczy służb Komisji nr II „Instrument for Stability: Overview 2012 commitments and payments” (Instrument na rzecz Stabilności: przegląd środków na zobowiązania i płatności w 2012 r .) towarzyszący niniejszemu sprawozdaniu. [12] Odpowiedzialność prawna i finansowa za rozporządzanie środkami finansowymi UE, w tym w stosownych przypadkach uprawnienia w zakresie podpisywania i zmiany umów, przechodzi z siedziby Komisji Europejskiej w Brukseli na daną delegaturę UE. [13] Umowa ramowa dotycząca mechanizmu pomocy eksperckiej opartego na wiedzy specjalistów z organizacji publicznych lub publiczno-prywatnych z całej UE. Od 2008 r. eksperci z około 60 organizacji w 17 państwach członkowskich przeprowadzili ponad 100 misji. [14] Np. kontrola wywozu produktów podwójnego zastosowania, nielegalny handel, przekwalifikowanie naukowców pracujących wcześniej na potrzeby przemysłu zbrojeniowego, kultura ochrony i bezpieczeństwa. [15] System wspierania kontroli wywozu i powiązanego bezpieczeństwa granic. [16] Roczny program działania na 2012 r. został przyjęty przez Komisję Europejską w dniu 20 marca 2012 r. i jest dostępny na stronie http://www.eeas.europa.eu/ifs/docs/index_en.htm [17] Działania zostały pogrupowane tematycznie w ramach następujących komponentów: poprawa zdolności podmiotów niepublicznych; Wspieranie zdolności wczesnego ostrzegania; zmiany klimatu, zasoby naturalne i bezpieczeństwo międzynarodowe; wzmocniona współpraca z państwami członkowskimi UE w zakresie budowania potencjału przed- i pokryzysowego. [18] Konkluzje Rady w sprawie zapobiegania konfliktom, 3101. posiedzenie Rady do Spraw Zagranicznych, Luksemburg, 20 czerwca 2011 r. [19] Siecią tą zarządza Europejskie Biuro Łącznikowe ds. Budowania Pokoju (EPLO). [20] Program „Europa dla obywateli”, działanie 2 — Aktywne społeczeństwo obywatelskie w Europie; działanie: wsparcie dla projektów inicjowanych przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego [21] Roczny program działania na 2010 r.: Boliwia, Nikaragua (program regionalny), Pakistan, Jemen, Zimbabwe, Timor Wschodni; .Roczny program działania na 2011 r.: Burundi, Republika Środkowoafrykańska, Czad, Gwinea Bissau, Liberia, Jordania, Liban, Wyspy Salomona. [22] Projekt IfS „Wyposażenie krajowych i lokalnych podmiotów zaangażowanych w procesy zarządzania konfliktami wewnętrznymi w umiejętności w zakresie dialogu i konstruktywnych negocjacji” realizowany przez BCPR we współpracy z delegaturami UE w szeregu krajów pilotażowych w ramach rocznego planu działania na 2011 r. [23] Użycie tej nazwy nie ma wpływu na stanowiska w sprawie statusu Kosowa i jest zgodne z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ 1244 oraz opinią Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości na temat ogłoszenia przez Kosowo niepodległości. [24] http://www.unep.org/disastersandconflicts/Introduction/EnvironmentalCooperationforPeacebuilding/OtherECPActivities/UNEUPartnership/tabid/54648/Default.aspx [25] http://unddr.org/meet-the-team/introduction_14.aspx [26] Komunikat prasowy Rady Europejskiej (A 70/13) „Odpowiedź UE na arabską wiosnę: sytuacja po upływie dwóch lat”. Bruksela, 8 lutego 2013 r., str. 4