[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 2.4.2009

KOM(2009) 158 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Nowe partnerstwo na rzecz modernizacji uczelni: Forum UE na rzecz dialogu uczelni i przedsiębiorstw {SEC(2009) 423SEC(2009) 424SEC(2009) 425}

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Nowe partnerstwo na rzecz modernizacji uczelni: Forum UE na rzecz dialogu uczelni i przedsiębiorstw(Tekst mający znaczenie dla EOG)

1. Kwestia o rosnącym znaczeniu

Uczelnie[1], pełniące trojaką rolę – ośrodków zarówno nauczania na najwyższym poziomie, jak i zaawansowanych badań i przełomowych innowacji – stanowią kluczowy element trójkąta wiedzy w Europie. Mają one potencjał, aby być główną siłą napędową realizacji ambicji Europy, pragnącej stać się w skali światowej czołową gospodarką i społeczeństwem opartym na wiedzy. Jest to uwzględniane w kształtowaniu polityki UE od czasu szczytu w Hampton Court w październiku 2005 r.; jednocześnie jednak realizacja tego potencjału wyraźnie wymaga dokonania pewnych zmian. W komunikacie Komisji „Realizacja programu modernizacji dla uniwersytetów: edukacja, badania naukowe i innowacje” z maja 2006 r.[2] wyznaczono dziewięć obszarów wymagających działania. Od tego czasu plan modernizacji był przedmiotem szerokich dyskusji w kontekście polityki, a Rada Ministrów prowadziła regularne przeglądy postępów w ramach tego procesu[3]. Komisja zaproponowała również, aby modernizacja uczelni stanowiła jeden z tematów priorytetowych w nowych ramach współpracy politycznej w dziedzinie kształcenia i szkolenia w kontekście strategii lizbońskiej[4].

Jednym z głównych elementów programu sformułowanego w 2006 r. było rozwinięcie przez uczelnie ustrukturyzowanych partnerstw ze środowiskiem przedsiębiorstw, aby mogły one „stać się ważnymi podmiotami w gospodarce, zdolnymi do lepszego i szybszego reagowania na potrzeby rynku oraz do nawiązywania partnerstw wykorzystujących wiedzę naukową i technologiczną”. W komunikacie zaproponowano, aby przedsiębiorstwa służyły uczelniom pomocą w przeformułowaniu programów nauczania i przekształceniu ich struktur zarządzania oraz aby uczestniczyły w ich finansowaniu.

Na tej podstawie Komisja uruchomiła Forum Uczelni i Przedsiębiorstw (University-Business Forum) – europejską platformę dialogu pomiędzy środowiskami szkolnictwa wyższego i biznesu. Pierwsze spotkanie Forum odbyło się w lutym 2008 r.; jego kontynuacją były, zorganizowane w tym samym roku, trzy tematyczne sesje warsztatowe[5]. Drugie plenarne spotkanie Forum w lutym 2009 r. zgromadziło ponad 400 uczestników i oprócz warsztatów na poszczególne tematy obejmowało podsumowanie wyciągniętych wniosków i dyskusję na temat możliwych kierunków prac Forum w przyszłości.

Bardzo wysoka liczba uczestników spotkania w lutym 2009 r. świadczy o tym, jak duże znaczenie przypisują Forum zainteresowane strony. Uczestnicy często poruszali kwestię kryzysu gospodarczego, w kontekście którego odbywało się spotkanie, i byli zdania, że budowanie lepszych więzi pomiędzy przedsiębiorstwami a uczelniami jako środek wzmacniania europejskiego trójkąta wiedzy jest tym bardziej pilne. Niniejszy komunikat ma stanowić odpowiedź na tę pilną potrzebę.

2. Podsumowanie dotychczasowych działań i plany na przyszłość: cel komunikatu

Współpraca uczelni z przedsiębiorstwami oznacza powiązanie dwóch środowisk różniących się wyraźnie kulturą, wartościami i misją. Przykłady pomyślnej współpracy obu stron można znaleźć w całej Europie; programy UE służą budowaniu partnerstw pomiędzy obiema dziedzinami, koncentrujących się przeważnie na konkretnych obszarach, np. badaniach lub mobilności studentów[6]. Niemniej poziom współpracy w przypadku poszczególnych krajów, uczelni i dyscyplin akademickich pozostaje bardzo zróżnicowany. Ponadto współpraca ta ma jak do tej pory ograniczony wpływ na kulturę zarządzania i organizacji w obu sektorach. Ogólnouczelniane strategie współpracy z przedsiębiorstwami wprowadziło jak do tej pory niewiele placówek akademickich, skupionych w nielicznych państwach członkowskich. W wielu krajach ramy prawne i finansowe nadal nie sprzyjają wysiłkom uczelni w kierunku współpracy z przedsiębiorstwami, a nieraz nawet ją utrudniają.

Cele niniejszego komunikatu są następujące:

- Zebranie i podsumowanie dotychczasowych wniosków z pierwszego roku działalności Forum oraz z innych działań prowadzonych na szczeblu europejskim w odniesieniu do wyzwań i przeszkód utrudniających współpracę uczelni z przedsiębiorstwami, a także kwestii wymagających poruszenia oraz dobrych praktycznych wzorców i koncepcji, wartych rozpowszechnienia. Ten aspekt prac jest opisany bardziej szczegółowo w dokumencie roboczym służb Komisji (dalej „DRSK”).

- Sformułowanie propozycji dotyczących kolejnych etapów prac Forum.

- Zarys konkretnych dalszych działań służących wzmocnieniu współpracy uczelni z przedsiębiorstwami.

3. Zagadnienia i wyzwania

Zagadnienia rozpatrywane do tej pory w ramach Forum można ująć w postaci sześciu głównych tematów. W każdej z poniższych sekcji przedstawiono w ramce przykład działania godnego polecenia.

3.1. Nowe programy nauczania, sprzyjające zwiększaniu szans na rynku pracy

Konkurencyjność gospodarki w coraz większym stopniu zależy od dostępności wykwalifikowanej, charakteryzującej się przedsiębiorczością siły roboczej. Inicjatywa „Nowe umiejętności w nowych miejscach pracy” [7] potwierdziła, że zapotrzebowanie na wysoko wykwalifikowanych, przedsiębiorczych absolwentów w UE w najbliższych latach będzie nadal rosło. Jednocześnie przedsiębiorstwa uczestniczące w Forum zgłaszają niedostosowanie kompetencji absolwentów uczelni do kwalifikacji, których od pracowników oczekują pracodawcy.

Wyzwanie zwiększenia szans zatrudnienia było niewątpliwie najistotniejszą kwestią przed rozpoczęciem Forum, nieustannie powracającą w rozważaniach.

Uczestnicy byli zgodni co do potrzeby kompleksowych zmian programów i metod nauczania, a także co do konieczności:

- włączenia do programów nauczania, na wszystkich poziomach kwalifikacji, umiejętności przekrojowych, możliwych do zastosowania w różnych dziedzinach, a także podstawowych pojęć z zakresu ekonomii i techniki. Programy nauczania powinny mieć „rozgałęziony” kształt – powinny być zakorzenione w konkretnej dyscyplinie akademickiej, a jednocześnie powiązane z innymi dyscyplinami i sektorami w sposób umożliwiający współpracę z partnerami;

- wprowadzenia lepszych metod egzaminowania, skierowanych bardziej na ocenę sposobów uczenia się i kompetencji;

- większego zróżnicowania profili przyjmowania na studia oraz koncepcji kształcenia, w celu wykorzystania zasobu talentów z mniej tradycyjnych źródeł, w tym np. osób dorosłych ponownie podejmujących studia;

- zwiększenia interdyscyplinarnego i transdyscyplinarnego wymiaru programów edukacji i badań. Uczestnicy Forum często odnosili się w tym kontekście do sposobu, w jaki koncepcje te będą w przyszłości realizowane w działalności EIT, co było postrzegane jako kierunek ich szerszego zastosowania w szkolnictwie wyższym.

Zmiana programów nauczania na taką skalę i w takim tempie, jak jest to postulowane, jest możliwa jedynie pod warunkiem zapewnienia sprzyjających temu ram w wewnętrznej strukturze uczelni. W ramach wewnętrznych działań na rzecz zapewnienia jakości oraz zewnętrznych systemów akredytacji należy zwracać większą uwagę na społeczną i ekonomiczną odpowiedniość programów kształcenia. W agencjach akredytacyjnych powinni być obecni przedstawiciele osób uczących się, a także przedsiębiorstw i ogółu społeczeństwa.

Przedstawiciele przedsiębiorstw zasiadają w organach decyzyjnych wielu agencji akredytacyjnych, np. ACQUIN w Niemczech, HETAC w Irlandii, CTI we Francji. Ta ostatnia agencja odpowiada za programy nauczania inżynierów; wśród jej członków jest równa liczba przedstawicieli środowisk akademickich i przemysłu; do podstawowych kryteriów akredytacji należą umiejętności przekrojowe oraz kontakty między studentami a przemysłem (DRSK, sekcja 5.2.4).

3.2. Rozwijanie przedsiębiorczości

Stosunkowo niski poziom przedsiębiorczości w UE [8] każe postawić pytanie o zdolność Europy do stymulowania wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy. Wyzwanie dla szkolnictwa wyższego polega na stworzeniu takiego środowiska kształcenia, które pobudza niezależność, kreatywność i przedsiębiorcze podejście do wykorzystywania wiedzy. Do wytworzenia pożądanej zmiany w kulturze przedsiębiorczości przyczyniłby się regularny przepływ studentów i wykładowców z uczelni do przedsiębiorstw oraz stała obecność przedsiębiorców w środowiskach akademickich. Za dobry przykład w tym kontekście mogą służyć programy szkolenia podyplomowego finansowane w ramach sieci szkolenia Marie Curie, koncentrujące się na umiejętnościach w zakresie przedsiębiorczości.

Należy rozwijać i rozszerzać dotychczasowe formy współpracy z przedsiębiorstwami, takie jak konferencje, staże i projekty robocze (w formie indywidualnej lub w grupach wielodyscyplinarnych). Jako wartościowe postrzegano działania niepowiązane z programami nauczania, np. wsparcie oferowane przez firmy konsultingowe lub inkubatory przedsiębiorczości studentom i pracownikom przedstawiającym konkretne pomysły na nowe przedsięwzięcia (nowe przedsiębiorstwa, firmy odpryskowe). Wszystkie te działania powinny docierać do studentów już od początkowych lat studiów i powinny być w większym stopniu włączane w programy nauczania.

Za szczególnie ważne uznano to, aby w ramach kształcenia przyszłych nauczycieli szkolnych i osób mających w przyszłości prowadzić szkolenia kształtowano przychylną i otwartą postawę wobec przedsiębiorstw jako źródeł postępu, miejsc pracy i dobrobytu.

Sformułowano następujące zasadnicze wnioski:

- Rozwój kultury przedsiębiorczości na uczelniach wymaga dogłębnych zmian w sposobie ich zarządzania i kierowania nimi.

- Kształcenie w kierunku przedsiębiorczości musi być kompleksowe i otwarte dla wszystkich zainteresowanych studentów wszystkich dyscyplin akademickich, z odpowiednim uwzględnieniem perspektywy płci.

- Do kształcenia w kierunku przedsiębiorczości uczelnie powinny angażować przedsiębiorców, np. poprzez tworzenie stanowisk wizytujących profesorów dla wybitnych przedsiębiorców.

- Profesorowie i nauczyciele powinni jednocześnie mieć dostęp do szkoleń w zakresie kształcenia w kierunku przedsiębiorczości i otwarcia na świat biznesu.

Sieć Międzynarodowej Duńskiej Akademii Przedsiębiorczości (International Danish Entrepreneurship Academy – IDEA) propaguje przedsiębiorczość wśród studentów zarówno wyższych uczelni, jak i placówek oferujących edukację na dalszych etapach poprzez wsparcie finansowe, mentoring, kursy i możliwości nawiązywania kontaktów. IDEA jest finansowana z dotacji państwa, okręgów i gmin, a także ze źródeł prywatnych (DRSK, sekcja 5.5.3).

3.3. Transfer wiedzy: praktyczne wykorzystywanie wiedzy

Wydajność Europy w zakresie generowania wiedzy jest duża. Wyzwanie polega na poprawie wykorzystywania wyników badań i rozwoju finansowanych ze źródeł publicznych. Jakkolwiek istnieją programy zwiększające możliwości współdziałania publicznych uczelni i ośrodków badawczych z przedsiębiorstwami w celu wykorzystania potencjału generowania wiedzy dla wprowadzania innowacji na rynek, to jednak poziom trwałej, strategicznej współpracy obu sektorów pozostaje zbyt niski.

Uczelnie powinny opracowywać procedury profesjonalnego zarządzania własnością intelektualną. Pomoże im to, w wielu aspektach, w wypełnianiu ich misji, np. w generowaniu korzyści społeczno-gospodarczych dla społeczeństwa oraz pozyskiwaniu najlepszych studentów i badaczy. W celu wsparcia uczelni i zapewnienia spójniejszych ram działań w zakresie transferu wiedzy Komisja przyjęła zalecenie w sprawie zarządzania własnością intelektualną w ramach działań związanych z transferem wiedzy oraz Kodeks postępowania dla uczelni wyższych i innych publicznych instytucji badawczych[9]. Również w ramach inicjatywy „Odpowiedzialne Partnerstwo” sformułowano praktyczne wskazówki[10] w zakresie współpracy w dziedzinie badań oraz transferu wiedzy pomiędzy uczelniami a przemysłem.

Podsumowując:

- Transfer wiedzy między uczelniami a przedsiębiorstwami będzie najskuteczniejszy tam, gdzie będą istnieć ogólne ramy współpracy oraz wzajemne zrozumienie, obejmujące partnerstwa, wspólne projekty i wymianę osób.

- Uczelnie powinny zapewniać podejście interdyscyplinarne – rozwiązania ograniczone do jednej dyscypliny rzadko stanowią rozwiązanie rzeczywistych problemów.

- Uczelnie i publiczne placówki badawcze powinny dysponować jasnymi, długoterminowymi strategiami zarządzania prawami własności intelektualnej.

- Nawiązanie partnerstw między uczelniami a małymi i średnimi przedsiębiorstwami (MŚP) wymaga skoncentrowania się na szczególnych wyzwaniach stojących przed tymi przedsiębiorstwami. Uczelnie powinny występować z inicjatywą wobec MŚP. Ułatwieniem współpracy z MŚP powinny być dla uczelni biura transferu wiedzy bądź dostęp do nich, stanowią one bowiem istotny punkt kontaktu środowiska akademickiego z sektorem prywatnym.

Uniwersytet Twente (Niderlandy) prowadzi „park wiedzy” i inkubatory przedsiębiorczości, które zapewniają powiązanie wiedzy generowanej przez uniwersytet z lokalną społecznością przedsiębiorców. Osoby planujące założenie firmy otrzymują ukierunkowane wsparcie za pośrednictwem prowadzonego przez uniwersytet programu TOP (tymczasowe stanowiska w przedsiębiorczości). Uniwersytet oferuje także program wzrostu, kierowany do właścicieli firm. Oba programy obejmują moduły szkoleniowe i działania w zakresie tworzenia sieci kontaktów (DRSK, sekcja 5.6.1).

3.4. Mobilność – ponad granicami oraz pomiędzy biznesem a środowiskiem akademickim

Pomimo zachęcających przykładów staży dla studentów, programów mobilności między przemysłem a środowiskiem akademickim w ramach siódmego programu ramowego oraz wspólnych projektów uczelni i zakładów – ogólny poziom kontaktów, współdziałania i mobilności pomiędzy oboma sektorami jest nadal zdecydowanie za niski. Staże, programy mobilności badawczej oraz wspólne projekty, umożliwiające studentom pracę w firmie, samodzielnie lub w grupach interdyscyplinarnych, powinny stać się integralną częścią programów nauczania we wszystkich dziedzinach i powinny wiązać się z przyznawaniem punktów w ramach europejskiego systemu transferu i akumulacji punktów (ECTS).

Mobilność powinna dotyczyć także kadry akademickiej i administracyjnej uczelni, co umożliwiłoby uczelniom stworzenie sieci będących podstawą rozwoju przyszłych staży, zatrudnienia i projektów dla studentów. Bezpośredni kontakt pracowników z rzeczywistością świata biznesu umożliwi rozumienie i przewidywanie zmieniających się potrzeb przemysłu w zakresie szkolenia i innowacji. Mobilność pracowników uczelni w kierunku przedsiębiorstw nadal napotyka jednak poważne przeszkody prawne i administracyjne, np. wiążące się z systemami emerytalnymi i zabezpieczenia społecznego[11].

Jednocześnie współpraca w przeciwnym kierunku – większe uczestnictwo przedstawicieli przedsiębiorstw we władzach uczelni, w tworzeniu planów badań, w komisjach rekrutacyjnych, w opracowywaniu programów nauczania, w dydaktyce oraz w systemach zapewniania jakości – może przyczynić się do znacznej poprawy jakości nauczania, badań i innowacji na uczelniach. Taka forma współpracy jednak również odbywa się dotychczas na bardzo ograniczoną skalę, z przyczyn zarówno prawnych, jak i kulturowych.

Dla przyszłego postępu najistotniejsze są następujące kwestie:

- Konieczne jest uznanie i promowanie wartości mobilności – we wszystkich jej formach i na wszystkich poziomach – przez uczelnie i przedsiębiorstwa; szczególnie MŚP powinny w większym stopniu uczestniczyć w programach staży.

- Należy zmodyfikować ramy prawne w taki sposób, aby wspierały one i ułatwiały mobilność między uczelniami a przedsiębiorstwami.

- Konieczne jest odpowiednie uznawanie i akredytowanie mobilności pracowników akademickich, badaczy lub studentów w kierunku przedsiębiorstw.

W Walencji działa organizacja ADEIT[12], której konkretnym celem jest tworzenie związków między uniwersytetem a jego otoczeniem społecznym. Zajmuje się ona głównie stażami dla studentów w organizacjach lub przedsiębiorstwach. ADEIT organizuje rocznie 1500 staży dla studentów w firmach, a także szkoli opiekunów stażystów po obu stronach. Zajmuje się również stażami dla pracowników naukowych, w ramach których pracują oni w przedsiębiorstwach (do 100 godzin) (DRSK, sekcja 5.4.4).

3.5. Otwarcie uczelni na działania w zakresie kształcenia przez całe życie

Poprawa szans na rynku pracy dotyczy nie tylko osób, które dopiero na ten rynek wchodzą – równie istotnym wyzwaniem jest doskonalenie kompetencji osób już pracujących [13], szczególnie w obecnym kontekście coraz częstszych przypadków utraty pracy spowodowanych kryzysem. Przegląd postępów programu prac „Edukacja i szkolenie 2010” wskazuje, że wskaźnik udziału osób dorosłych w uczeniu się przez całe życie[14] rośnie zbyt powoli i tylko w niektórych państwach członkowskich.

W sytuacji, gdy prawdopodobny jest spadek liczby studentów z przyczyn demograficznych, kształcenie ustawiczne może potencjalnie stanowić ogromnie ważną szansę dla uczelni. Jednak oferta uczelni w tym zakresie zaspokaja jedynie bardzo niewielką część zapotrzebowania. Konieczne jest kompleksowe poszerzenie oferty w zakresie kształcenia przez całe życie.

W ramach Forum przedstawiono i omawiano Kartę Uniwersytetów Europejskich w sprawie Uczenia Się przez Całe Życie[15], przyjętą przez Europejskie Stowarzyszenie Uniwersytetów (EUA). W dokumencie określono 10 zobowiązań uczelni, w tym zapewnienie większej dostępności nauki, różnicowanie populacji studentów, zwiększanie atrakcyjności studiów, ujęcie uczenia się przez całe życie w kulturze jakości oraz wzmacnianie wymiaru lokalnego, regionalnego, krajowego i międzynarodowego.

Kształcenie ustawiczne wymaga bliskich kontaktów pomiędzy uczelniami a przedsiębiorstwami, co pozwoli im na identyfikację i zaspokajanie zapotrzebowania na nowe lub zmieniające się potrzeby na poziomie lokalnym i regionalnym. Zasadnicze znaczenie mają następujące kwestie:

- Uczenie się przez całe życie powinno stać się integralnym elementem misji i strategii uczelni.

- Doskonalenie i aktualizowanie umiejętności powinno być doceniane i uznawane na rynku pracy i przez pracodawców.

- Oferta w zakresie uczenia się przez całe życie powinna być opracowywana w partnerstwie z przedsiębiorstwami – jej tworzeniem i świadczeniem nie mogą zajmować się wyłącznie uczelnie.

Trzy uczelnie w zachodniej Szwecji opracowały kursy w ramach kształcenia na odległość, przeznaczone dla pracowników MŚP i dostosowane do ich potrzeb, w celu zwiększenia konkurencyjności tych przedsiębiorstw i całego regionu. Kursy dotyczą kwestii o zasadniczym znaczeniu dla MŚP, np. lepszych technik produkcji, ekonomii, logistyki, opracowywania produktów oraz całościowego zarządzania produkcją. Większość pracowników biorących udział w tych kursach ma od 40 do 50 lat i nigdy wcześniej nie studiowała na wyższych uczelniach (DRSK, sekcja 5.3.2).

3.6. Lepsze zarządzanie uczelniami

W ramach Forum skupiono się na kwestii zarządzania na poziomie kraju, regionu i instytucji jako koniecznego warunku efektywnej współpracy uczelni z przedsiębiorstwami.

Na poziomie krajowym pożądane są zmiany w prawodawstwie, strukturach zachęt i uregulowaniach dotyczących finansowania, które postrzegano jako niesprzyjające tej współpracy, a niekiedy utrudniające ją. Współpraca taka powinna być częścią ogólnej strategii uczelni i elementem planowania rozwoju i formułowania celów. Działania podejmowane w ramach współpracy z przemysłem należy uznać za równie ważne dla rozwoju kariery, jak zadania akademickie, np. publikacje.

Istotnymi podmiotami są organizacje pośredniczące lub stowarzyszenia przedsiębiorstw, ponieważ stanowią one dobrą platformę kontaktu pomiędzy uczelniami a przedsiębiorstwami, zwłaszcza MŚP. Ponadto istnieje szereg organów i agencji europejskich, krajowych i regionalnych, które również wspierają tego rodzaju współpracę. Mogą one stanowić skuteczne struktury zapewniające postęp w tym obszarze.

W Zjednoczonym Królestwie Council for Higher Education and Industry (CIHE – Rada ds. Szkolnictwa Wyższego i Przemysłu) zajmuje się zagadnieniami z zakresu kształcenia, które mają wpływ na konkurencyjność i spójność społeczną kraju, i stara się wspierać bliskie współdziałanie i zrozumienie między przedsiębiorstwami a szkolnictwem wyższym. W Niemczech Stifterverband für die Deutsche Wissenschaft (Stowarzyszenie Fundatorów na rzecz Nauki Niemieckiej) stanowi wspólną inicjatywę przemysłu na rzecz wspierania badań i szkolnictwa wyższego. Organizacja ta zajmuje się budowaniem relacji pomiędzy uczelniami a nieakademickimi instytutami badawczymi oraz między nauką a przemysłem, a także wspiera tworzenie jednolitej europejskiej przestrzeni edukacyjno-badawczej. W Hiszpanii fundacja Conocimiento y Desarrollo (CYD – „Wiedza i Rozwój”) działa na rzecz poprawy zarządzania i rozliczalności oraz sposobu kierowania uczelniami, zacieśniania związków pomiędzy systemem wytwórczym uczelni a społeczeństwem oraz promowania kultury przedsiębiorczości i innowacji wśród nauczycieli akademickich i studentów (DRSK, sekcja 5.1.1).

Efektywna współpraca uczelni z przedsiębiorstwami jest uznawana za szczególnie ważną dla rozwoju regionalnego[16]. Sukces wielu innowacyjnych regionów w USA i Europie opierał się na trójstronnym partnerstwie uczelni, przedsiębiorstw i rządów w zakresie kształtowania polityki i finansowania.

W Finlandii w ramach programu e-Tampere wizja miasta Tampere na 2012 rok realizowana jest z udziałem szeregu małych, średnich i dużych przedsiębiorstw oraz dwóch uczelni. Uruchomiono ponad 400 projektów lokalnych, regionalnych, krajowych i międzynarodowych opierających się na szerokiej współpracy akademickich środowisk badawczych, przedsiębiorstw i rządu w kwestiach technologicznych, gospodarczych i społecznych (DRSK, sekcja 6.1).

Główne wnioski są następujące:

- Środowisko tworzone przez krajowe i regionalne ramy powinno sprzyjać zaangażowaniu uczelni we współpracę z przedsiębiorstwami.

- Współpraca uczelni z przedsiębiorstwami powinna być zakorzeniona w strategiach poszczególnych instytucji; dla ich realizacji kluczowe znaczenie ma kierownictwo i efektywne zarządzanie zasobami ludzkimi.

- W ramach zarządzania należy zapewnić wprowadzenie odpowiednich systemów zachęt i ocen, zgodnych z misją, rolą i strategią uczelni.

4. Przyszłe działania

Już jeden rok prac Forum przyniósł znaczące wyniki. Komisja z zadowoleniem przyjmuje mnogość pomysłów i wysoką jakość przemyśleń. Komisja zamierza korzystać z wyników tych prac przy dalszym promowaniu modernizacji uczelni europejskich, zarówno poprzez współpracę polityczną, jak i poprzez działania w ramach własnych programów.

Komisja proponuje dwie formy dalszych działań. Po pierwsze, zgodnie z wyraźnym życzeniem uczestników Forum, zdecydowanych kontynuować i pogłębiać działania, opracowano program przyszłych prac. Po drugie – w toku prac Forum ustalono szereg kwestii i potencjalnych kierunków działania, służących udoskonaleniu partnerstwa uczelni i przedsiębiorstw w zakresie zwiększania możliwości zatrudnienia, które jak najpilniej wymagają uwagi, szczególnie w kontekście kryzysu ekonomicznego. Zaproponowano szereg konkretnych działań.

Kontynuacja dialogu

- Prace Forum będą kontynuowane w formie spotkań ogólnych i seminariów tematycznych. Ponadto rozwijana będzie platforma internetowa służąca wymianie i rozpowszechnianiu doświadczeń i informacji.

- Forum jak do tej pory skutecznie mobilizowało przedstawicieli obu środowisk – uczelni i przedsiębiorstw – angażując również organizacje pośredniczące i stowarzyszenia przedsiębiorstw. Partnerstwo wymaga również aktywnego udziału rządów krajowych i władz regionalnych. W kolejnej fazie pożądane będzie zatem większe uczestnictwo odpowiednich przedstawicieli organów publicznych.

- Na bazie dotychczasowego dialogu i prac prowadzonych w innych dziedzinach należy omówić następujące zagadnienia:

- zapewnienie efektywnej odpowiedzi środowiska akademickiego na plan „Nowe umiejętności w nowych miejscach pracy” oraz na wyzwania związane z kryzysem gospodarczym;

- partnerstwa na rzecz rozwoju regionalnego;

- partnerstwa z małymi i średnimi przedsiębiorstwami;

- dywersyfikacja koncepcji kształcenia oraz tworzenie powiązań pomiędzy różnymi rodzajami edukacji na poziomie wyższym;

- zapewnianie jakości i akredytacja jako narzędzia wspierania współpracy uczelni i przedsiębiorstw.

- Odnotowano wiele wyrazów zainteresowania pracami Forum spoza UE. Forum powinno być wyraźniej otwarte na podmioty spoza UE (w praktyce w jego pracach uczestniczy już wiele przedsiębiorstw międzynarodowych) i powinno w przyszłości silnie koncentrować się na doświadczeniach, jakimi mogą podzielić się kraje partnerskie. Komisja w ramach swoich kontaktów z odpowiednimi władzami publicznymi w krajach partnerskich będzie upubliczniać prace Forum i zachęcać te kraje do udziału.

Rozwijanie nowych partnerstw

- W ramach Forum wyrażano propozycję stworzenia nowych form ustrukturyzowanego partnerstwa między przedsiębiorstwami a uczelniami w celu opracowywania i oferowania kursów edukacyjnych. Takie partnerstwa byłyby powtórzeniem struktur stworzonych w kontekście „platform technologicznych”, „Partnerstw i ścieżek rozwoju współpracy między przemysłem a uczelniami wyższymi” Marie Curie (IAPP) w ramach siódmego programu ramowego oraz “wspólnot wiedzy i innowacji” w ramach EIT. Komisja proponuje niezwłoczne rozważenie możliwych sposobów wsparcia takich partnerstw w ramach odpowiednich programów UE z zamiarem ogłoszenia zaproszenia do składania wniosków dot. działań eksploracyjnych w ramach programu „Uczenie się przez całe życie” w 2010 r.

- W pracach Forum często poruszana przez przedstawicieli przedsiębiorstw była kwestia rozszerzenia platformy dialogu na inne obszary kształcenia i szkoleń, w szczególności szkoły średnie oraz instytucje kształcenia i szkolenia zawodowego. Potencjał udziału przedsiębiorstw choćby w nauczaniu przedsiębiorczości jest niewątpliwie wysoki[17]. Komisja zbada, w jaki sposób można wykorzystać istniejące programy, np. Leonardo da Vinci i Comenius, oraz inicjatywy w rodzaju europejskiej sieci szkół European Schoolnet w celu powiązania przedsiębiorstw i szkół w formie partnerstw edukacyjnych oraz jakie są możliwe sposoby promowania współpracy w ramach europejskiego organu koordynacyjnego. Komisja zamierza zachęcić zainteresowane podmioty do zbadania możliwości przyszłej współpracy przedsiębiorstw, szkół oraz instytucji kształcenia i szkolenia zawodowego podczas konferencji lub seminarium zaplanowanego na jesień.

- Rozwój dialogu uczelni z przedsiębiorstwami na poziomie UE powinien stymulować podobną wymianę na poziomie krajowym i lokalnym. W ramach współpracy z państwami członkowskimi w zakresie polityki kształcenia i szkoleń Komisja będzie zachęcać władze krajowe do tworzenia podobnych struktur dialogu na poziomie krajowym. Rozpatrzy także, w jaki sposób można wykorzystać fundusze strukturalne do wspierania inicjatyw lokalnych w tym zakresie.

- Komisja rozpocznie badanie w celu zebrania dotychczasowych praktycznych wzorców i sprawdzonych rozwiązań w obszarze współpracy uczelni z przedsiębiorstwami.

Właściwy moment, aby nadać nowy silny bodziec współpracy uczelni i przedsiębiorstw, jest teraz. W okresie kryzysu gospodarczego, kiedy absolwentom coraz trudniej znaleźć pracę, a przedsiębiorstwa podlegają silnej presji konkurencyjnej, ekonomiczna i społeczna wartość dodana tego rodzaju współpracy nadaje jej jeszcze wyraźniej znaczenie priorytetowe.

[1] W niniejszym dokumencie pod terminem „uczelnie” należy rozumieć wszystkie instytucje szkolnictwa wyższego, bez względu na ich nazwę i status w poszczególnych państwach członkowskich.

[2] COM(2006) 208 wersja ostateczna

[3] Syntezę poruszonych zagadnień i podjętych działań zawiera dokument COM(2008) 680 z 30 października 2008 r. – Sprawozdanie Komisji dla Rady dotyczące rezolucji Rady z dnia 23 listopada 2007 r. w sprawie unowocześniania szkół wyższych, by zwiększyć konkurencyjność Europy w światowej gospodarce opartej na wiedzy.

[4] COM(2008)865 z dnia 16 grudnia 2008 r.: Aktualizacja strategicznych ram współpracy europejskiej w dziedzinie kształcenia i szkolenia

[5] Kształcenie ustawiczne i uczenie się przez całe życie (Bruksela, 30 czerwca 2008 r.); Opracowywanie programów nauczania a przedsiębiorczość (Teneryfa, 30-31 października 2008 r.); Transfer wiedzy (Bruksela, 7 listopada 2008 r.)

[6] Opis programów UE wspierających partnerstwa uczelni i przedsiębiorstw znajdują się w dokumencie roboczym służb Komisji, w sekcji 3.

[7] COM(2008)868

[8] Zob. dokument roboczy służb Komisji, par. 2,3: raport Global Entrepreneurship Monitor z 2007 r. wykazuje, że wskaźnik przedsiębiorczości w Chinach jest od 2 do 5 razy większy niż w krajach UE.

[9] COM(2008) 1329

[10] http://www.responsible-partnering.org/; opracowane przez wiodące stowarzyszenia reprezentujące środowiska akademickie i przemysł (EUA, EARTO, EIRMA i ProTon Europe)

[11] COM(2008) 317 Rozwój kariery i zwiększona mobilność: europejskie partnerstwo na rzecz naukowców

[12] http://www.adeit.uv.es

[13] COM(2008)868 wersja ostateczna – Nowe umiejętności w nowych miejscach pracy.

[14] Postęp w kierunku celów lizbońskich w dziedzinie kształcenia i szkoleń – wskaźniki i poziomy odniesienia w 2008 r.; dokument roboczy służb Komisji Europejskiej, SEC(2008)2293.

[15] European Universities' Charter on Lifelong Learning, 2008; ISBN: 9789078997009, EUA; www.eua.be

[16] Higher Education and Regions: Globally Competitive, Locally Engaged (Szkolnictwo wyższe a regiony: globalna konkurencyjność, lokalne zaangażowanie); OECD 2007

[17] Komisja jest w trakcie tworzenia europejskiej grupy wysokiego szczebla mającej za zadanie refleksję nad kształceniem w zakresie przedsiębiorczości z udziałem przedstawicieli wszystkich państw członkowskich i krajów EOG w celu opracowania bardziej spójnych koncepcji.