SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Stosowanie planu odnowy południowego stada morszczuka i stad homarca

STRESZCZENIE

W rozporządzeniu Rady (WE) nr 2166/2005 ustanowiono środki służące odnowieniu południowego stada morszczuka i stad homarca w Morzu Kantabryjskim i u zachodnich wybrzeży Półwyspu Iberyjskiego. Celem ustanowionego planu odnowy jest doprowadzenie do wzrostu biomasy stada tarłowego morszczuka do poziomu przekraczającego 35 000 ton w ciągu 10 lat oraz obniżenie śmiertelności połowowej do poziomu wskaźnika F=0,27. W odniesieniu do homarca celem jest odbudowanie stada w ciągu 10 lat, tak aby ponownie mieściło się ono w bezpiecznych granicach biologicznych Główne elementy planu to: obniżanie wskaźnika F o 10 % rocznie oraz takie ograniczenie zmian całkowitego dopuszczalnego połowu (TAC), aby w stosunku do poprzedniego i kolejnego roku nie mógł on zmienić się o więcej niż 15 %. W ostatnich latach odnotowano wzrost biomasy stada tarłowego morszczuka, którego główną przyczyną było wystąpienie nietypowych czynników środowiskowo-biologicznych. Według obliczeń naukowców poziom śmiertelności połowowej jest wciąż zbyt wysoki a poziomy TAC są przekraczane, co wskazuje na mało skuteczne wykonanie planu.

1. WPROWADZENIE

Morszczuk z południowego stada ( Merluccius merluccius ) jest jednym z głównych gatunków poławianych przez floty rybackie na wodach Oceanu Atlantyckiego u wybrzeży Półwyspu Iberyjskiego. Obszar występowania tego gatunku obejmuje wody Oceanu Atlantyckiego u wybrzeży Półwyspu Iberyjskiego w ramach rejonów ICES (Międzynarodowej Rady Badań Morza) oznaczonych jako VIIIc oraz IXa. Według danych historycznych wielkość odłowu spadła z 30 000 ton na początku lat siedemdziesiątych XX w. do najniższego odnotowanego poziomu 6 700 ton w 2002 r., a następnie wzrosła do 16 000 ton w 2008 r. W 2003 r. rada ICES uznała, że przedmiotowe stado nie mieści się w bezpiecznych granicach biologicznych, i zaleciła opracowanie planu odnowy biomasy. W następstwie tego zalecenia Unia Europejska (UE) wprowadziła w 2006 r. plan odnowy zasobów. W styczniu 2006 r. weszło w życie rozporządzenie Rady (WE) nr 2166/2005 ustanawiające środki służące odnowieniu zasobów morszczuka nowozelandzkiego i homarca ( Nephrops norvegicus ) w Zatoce Biskajskiej i u zachodnich wybrzeży Półwyspu Iberyjskiego i zmieniające rozporządzenie (WE) nr 850/98 w sprawie zachowania zasobów połowowych poprzez środki techniczne dla ochrony niedojrzałych organizmów morskich.

Celem wymienionego planu odnowy jest doprowadzenie do wzrostu biomasy stada tarłowego morszczuka do poziomu przekraczającego 35 000 ton w ciągu 10 lat oraz obniżenie śmiertelności połowowej do poziomu wskaźnika F[1] =0,27. W odniesieniu do homarca celem jest odbudowanie stada w ciągu 10 lat, tak aby ponownie mieściło się ono w bezpiecznych granicach biologicznych Główne elementy planu to: obniżanie wskaźnika F o 10 % rocznie oraz takie ograniczenie zmian TAC, aby w stosunku do poprzedniego i kolejnego roku nie mógł on zmienić się o więcej niż 15 %. Założenia te realizowane są w oparciu o opinie naukowe przedstawiane przez Komitet Naukowo-Techniczny i Ekonomiczny ds. Rybołówstwa (STECF) oraz ICES.

Działalność statków uczestniczących w połowach morszczuka z południowego stada i homarca podlega ograniczeniom nakładu połowowego[2] ustanawianym w załączniku IIB do publikowanych corocznie rozporządzeń Rady, w których ustanawia się roczne uprawnienia do połowów określonych stad ryb. Na mocy przepisów dotyczących nakładu połowowego, jeżeli unijne statki o długości całkowitej wynoszącej co najmniej 10 metrów posiadają na pokładzie którekolwiek z narzędzi regulowanych (włoki, niewody duńskie i podobne narzędzia o wielkości oczka wynoszącej 32 mm lub więcej, a także sieci skrzelowe o wielkości oczka wynoszącej 60 mm lub więcej, oraz takle) a prowadzone rejestry wykazują, że całkowita ilość wyładowywanego morszczuka wynosi 5 ton lub więcej bądź w przypadku homarca – 2,5 tony lub więcej, na statki te nakłada się ograniczenie działalności w postaci limitu maksymalnej liczby dni spędzanych na morzu. Tę maksymalną liczbę dni dostosowuje się każdego roku proporcjonalnie do corocznej zmiany wskaźnika śmiertelności połowowej, którego wysokość jest ustalana – na podstawie szacunków ICES i STECF – na poziomie umożliwiającym realizację planu odnowy. Od 2005 r. w ramach systemu zarządzania nakładem połowowym corocznie obniża się maksymalną liczbę dni połowowych o 10 %.

2. Podstawa niniejszego sprawozdania

Niniejsze sprawozdanie sporządzone zostało zgodnie z wymogiem przewidzianym w art. 16 rozporządzenia Rady (WE) nr 2166/2005, według którego do dnia 17 stycznia 2010 r. Komisja powinna przedstawić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie przedstawiające wnioski na temat zastosowania planu odnowy dotyczącego omawianych zasobów i sektora rybołówstwa, wraz z dostępnymi danymi społeczno-gospodarczymi związanymi z tym planem.

Niniejsze sprawozdanie oparto w głównej mierze na badaniu ewaluacyjnym przeprowadzonym w październiku 2010 r. w ramach STECF przez podgrupę ds. celów i strategii zarządzania (SGMOS 10-06) i przyjęto na 35. posiedzeniu plenarnym STECF w listopadzie 2010 r. Uwzględniono w nim także inne elementy, takie jak stosowne opinie naukowe i techniczne opublikowane niedawno przez ICES i STECF oraz wnioski z badania dotyczącego kierowania systemem zarządzania nakładem połowowym przez państwa członkowskie UE.

Treść przeprowadzonej przez STECF w październiku 2010 r. oceny planu dla południowego stada morszczuka i stad homarca jest zgodna z wnioskami z szeregu powiązanych posiedzeń na szczeblu naukowym, tj. (i) z oceny wartości odniesienia przeprowadzonej przez ICES w lutym 2010 r., w ramach której zatwierdzono nową metodologię określania stanu biologicznego południowego stada morszczuka, (ii) z posiedzenia STECF z czerwca 2010 r. poświęconego określeniu zakresu szeregu działań roboczych w ramach przygotowania do oceny planu, (iii) z przeglądu systemu zarządzania nakładem połowowym przez STECF (z września 2010 r.) oraz (iv) z prac ICES nad oceną przepisów o kontroli połowów w 2010 r.

Trzy państwa członkowskie[3], które uczestniczą w połowach południowego stada morszczuka i stad homarca na wodach Zatoki Biskajskiej i u zachodnich wybrzeży Półwyspu Iberyjskiego, to: Hiszpania, Portugalia oraz – w znacznie mniejszym zakresie – Francja. W tym kontekście dostarczone przez Hiszpanię i Portugalię dane okazały się niewystarczające, aby pracownicy naukowi STECF i ICES mogli opracować wnioski i przedstawić zalecenia dotyczące poszczególnych ocen, których się podjęli. Komisja zwróciła się w 2009 r. i w 2010 r. do wymienionych państw członkowskich o przedstawienie szczegółowych informacji na temat połowów i nakładu połowowego oraz danych społeczno-gospodarczych na potrzeby prac naukowych. Jednakże zarówno Komisja jak i STECF otrzymały dane o odpowiedniej jakości dopiero w drugiej połowie 2010 r.

3. KWESTIE BIOLOGICZNE

4. Południowe stado morszczuka

Morszczuk jest głównym drapieżnikiem wśród gatunków dennych żyjących na obszarze północno-wschodniego Atlantyku, który poluje głównie na błękitki ( Micromesistius poutassou ), ostroboki ( Trachurus spp.) i różne śledziowate. Południowe stado morszczuka występuje na wodach Oceanu Atlantyckiego u wybrzeży Półwyspu Iberyjskiego oznaczonych jako rejony ICES: VIIIc i IXa. Choć zazwyczaj – ze względu na różnice biologiczne – uznaje się, że morszczuk atlantycki i morszczuk śródziemnomorski to dwa różne stada, nie istnieją wyraźne dowody na to, że w wodach północno-wschodniego Atlantyku występuje kilka populacji morszczuka. Prawdopodobnie dochodzi do wymiany między stadem południowym i stadem północnym morszczuka.

Według szacunków ICES na rok 2010 dotyczących południowego stada morszczuka nie osiągnięto spodziewanego – zgodnie z założeniami planu – obniżenia współczynnika śmiertelności połowowej (F), który nadal jest zbyt wysoki. Jego obecna wartość szacowana jest przez ICES na ok. 0,74 (rys. 1). Biomasa stada tarłowego wzrosła z 12,7 tys. ton w 2006 r. do 21,5 tys. ton w 2010 r., co jest głównie zasługą silnego rocznika (ok. 61 % powyżej średniej liczebności uzupełnienia z lat 1982-2010), który zasilił stado w 2007 r. (rys. 1).

Rysunek 1 – zmiany połowów, wyładunków, liczebności uzupełnienia, śmiertelności połowowej oraz biomasy stada tarłowego dla południowego stada morszczuka w latach 1982-2010.

[pic]

Źródło: Opinia ICES 2010, księga 7, pkt. 7.4.1.

Na wskaźniki liczebności uzupełnienia morszczuka[4] wpływ mają czynniki zarówno środowiskowe jak i biologiczne. Do znacznego wzrostu liczebności dochodzi w umiarkowanych warunkach oceanograficznych a ujemny wskaźnik przyrostu liczebności odnotowuje się w warunkach ekstremalnych. Zgodnie z zasadami biologii w wyniku zmian w strukturze stada następuje reakcja kompensacyjna wyrównująca proporcje wieku i rozmiaru wśród dojrzałych ryb, ponieważ spadek liczebności dużych ryb może zostać wyrównany przez zwiększenie liczebności uzupełnienia. W tym kontekście fakt, że odnotowano dobrą liczebność uzupełnienia mimo znacznie obniżonej biomasy stada tarłowego, jest sam w sobie reakcją wyrównawczą wynikającą z długiego okresu przeławiania stada. Zdaniem naukowców zjawisko to należy uznać za niezwykłe i niespodziewane.

Celem planu jest doprowadzenie biomasy stada tarłowego do poziomu biomasy referencyjnej zgodnie z zasadami ostrożnego zarządzania – 35 000 ton – do roku 2015, a śmiertelności połowowej do poziomu F=0,27 – zgodnego z wyliczeniami naukowców z 2004 r. Symulacje biologiczne wykazują jednakże, iż nie uda się osiągnąć docelowego poziomu wskaźnika F na poziomie 0,27 do roku 2018, nawet jeżeli począwszy od 2011 r. plan byłby w pełni realizowany. Aby osiągnąć docelowy poziom wskaźnika F do 2015 r., konieczne jest radykalniejsze obniżenie wskaźnika F oraz większe ograniczenie TAC. Celem UE jest osiągnięcie maksymalnego podtrzymywalnego połowu dla każdego stada do 2015 r. – zgodnie z ustaleniami poczynionymi w 2002 r. na Światowym Szczycie w sprawie Zrównoważonego Rozwoju w Johannesburgu.

Według STECF – jeżeli plan nadal nie będzie realizowany, docelowa wartość współczynnika F nie zostanie osiągnięta, nawet jeżeli ustanowiony zostanie zmieniony plan lub nowy system zarządzania nakładem połowowym.

Jeśli chodzi o docelową wielkość biomasy, z obecnego obrazu danych na temat stada i liczebności jego uzupełnienia wynika, że bezpieczne granice biologiczne mogą występować przy znacznie niższym poziomie biomasy, niż do tej pory szacowano. Jednakże ze względu na wątpliwości występujące w stosowanym modelu bio-matematycznym należy zachować ostrożność w odniesieniu do poziomów biomasy.

5. Homarzec

Homarzec to gatunek kopiący w podłożu zamieszkujący błotniste dna morskie na szelfie kontynentalnym i górnej części stoku. O występowaniu homarca decyduje w głównej mierze rodzaj podłoża i temperatura wody w morzu. Głębokość wody odgrywa mniejszą rolę. Gatunek ten występuje tam, gdzie znajduje się odpowiednie podłoże, a nieregularna konfiguracja obszaru jego występowania została podzielona przez naukowców na jednostki funkcjonalne (ang. „functional units” – FU). Stan biologiczny stad homarca występujących w poszczególnych jednostkach funkcjonalnych jest często różny, co oznacza, że stada te wymagają różnych środków zarządzania.

Stada homarca w jednostkach funkcjonalnych 25 i 31 w Zatoce Biskajskiej oraz w jednostkach funkcjonalnych 26-27 u zachodnich wybrzeży Półwyspu Iberyjskiego zostały uszczuplone jeszcze przed ustanowieniem planu a ich stan od tego czasu nie uległ poprawie. Zgodnie z zaleceniem ICES dla tych czterech jednostek funkcjonalnych zarówno przed okresem realizacji planu zarządzania jak i w trakcie jego realizacji nie należało prowadzić w tych jednostkach żadnych połowów. Dlatego też prowadzone połowy wpłynęły negatywnie na stan tych stad.

W jednostkach funkcjonalnych 28-29 i 30 u południowo-zachodnich wybrzeży Półwyspu Iberyjskiego i w Zatoce Kadyksu spadek nakładu połowowego był wynikiem głównie zmiany celów flot poławiających ten gatunek (portugalska flota poławiająca skorupiaki i flota z okolic Kadyksu prowadząca wielogatunkowe połowy denne) – wynikającej ze wzrostu obfitości występowania krewetki różowej ( Parapenaeus longirostris ) – a nie skutkiem stosowania planu, który wymusił jego obniżenie. Według przeprowadzonych szacunków odnotowano przyrost biomasy w FU 28-29, choć w FU 30 utrzymuje się ona wciąż na niskim poziomie. W przypadku FU 28-29 poziom raportowanych połowów spadł z ponad 400 ton na początku realizacji planu do ok. 120 ton w 2009 r. ze względu na przestawienie przedmiotowej floty na połowy innego gatunku.

6. OPIS POłOWÓW

7. Południowe stado morszczuka

Morszczuk jest poławiany w Zatoce Biskajskiej oraz u zachodnich wybrzeży Półwyspu Iberyjskiego metodą połowów wielogatunkowych głównie przez statki hiszpańskie i portugalskie (statki poławiające włokami, sieciami skrzelowymi, taklowce i łodzie uprawiające tradycyjne rybołówstwo przybrzeżne).

Hiszpańska flota statków poławiających włokiem jest dość jednolita i korzysta głównie z dwóch narzędzi – tuki i włoka dennego. Odsetek morszczuka w wyładunkach połowów tej floty jest stosunkowo niewielki, ponieważ flota ta koncentruje się na połowie innych ważnych gatunków (np. żabnicowatych ( Lophiidae ), smuklic ( Lepidorhombus spp.), homarca, błękitka, ostroboka i makreli ( Scomber scombrus )). Z kolei flota łodzi uprawiających tradycyjne rybołówstwo przybrzeżne jest flotą bardzo zróżnicowaną, korzystającą z szerokiej gamy narzędzi połowowych, takich jak pułapki, duże i małe sieci skrzelowe, takle itd. Flota ta skupia się na połowach różnych „części składowych” stada, zależnie od stosowanego narzędzia. Istotnym składnikiem połowów tych flot jest morszczuk, głównie ze względu na stosunkowo wysokie ceny, jakie osiąga on na rynkach Półwyspu Iberyjskiego.

Morszczuk łowiony jest przez portugalskie statki łowiące przy pomocy włoka oraz przez łodzie uprawiające wielogatunkowe tradycyjne rybołówstwo przybrzeżne wraz z innymi gatunkami ryb i skorupiakami. Do gatunków tych zaliczają się: ostrobok, żabnicowate, smuklice, makrela, makrela hiszpańska ( Scomber japonicus ), błękitek, krewetka czerwona ( Aristeus antennatus ), krewetka różowa i homarzec. Flota statków łowiących przy pomocy włoka dzieli się na dwie odrębne części – flotę skupiającą się na połowach ryb przydennych (rozmiar oczek wynoszący 70 mm) oraz flotę skupiającą się na połowach skorupiaków (rozmiar oczek wynoszący 55 mm).

8. Homarzec

W Zatoce Biskajskiej oraz w wodach u zachodnich wybrzeży Półwyspu Iberyjskiego połowy homarca prowadzi się metodą połowów wielogatunkowych przy pomocy włoka dennego. Połowy prowadzi się przez cały rok, a największe wyładunki uzyskuje się na wiosnę i w lecie. Homarzec łowiony jest razem z morszczukiem, żabnicowatymi, smuklicami, ostrobokiem, makrelą i błękitkiem. Ze względu na wielogatunkowy charakter połowów dennych na tym obszarze środki zarządzania dla gatunków ryb mają wpływ na połowy homarca.

U południowo-zachodnich i południowych wybrzeży Portugalii (jednostki funkcjonalne 28-29) połowy homarca stanowią niewielki ale cenny przyłów w ramach połowów, których celem są głównie denne gatunki ryb. Na obszarze FU 28-29 prowadzone są połowy przy pomocy włoków na skorupiaki, których celem są głównie skorupiaki głębokowodne. Połowy te prowadzone są przez statki posiadające licencje na połowy homarca i krewetek przy pomocy worka włoka o wielkości oczek odpowiednio 70 i 55 mm. Oba te gatunki różnią się wartością rynkową. Nakład połowowy skupia się na jednym z tych gatunków, zależnie od obfitości ich występowania. Głównym celem połowów jest krewetka różowa, a homarzec stanowi alternatywę dla niej.

Nakład obejmujący stada homarca na wodach FU 28-29 – według szacunków ICES – został obniżony głównie ze względu na jego przeniesienie na krewetkę różową – drugi z gatunków poławianych przez flotę łowiącą skorupiaki. Według ICES skutkiem tego przeniesienia było obniżenie wskaźnika F dla wymienionych stad homarca. Choć jego znaczenie jest niewielkie, udział homarca w całkowitej wielkości wyładunków spadł o 44 % (z 0,23 % do 0,10 %) w okresie od 2006 do 2009 r.

9. SYSTEM ZARZąDZANIA NAKłADEM POłOWOWYM

Działalność statków uczestniczących w połowach południowego stada morszczuka i stad homarca podlega ograniczeniom nakładu połowowego wyrażonym w liczbie dni na morzu i ustanowionym w załączniku IIB do publikowanych corocznie rozporządzeń Rady, w których ustanawia się roczne uprawnienia do połowów określonych stad ryb, o czym mowa w pkt 1 powyżej.

Poziom bazowy nakładu połowowego został ustanowiony osobno dla każdego rodzaju narzędzia na podstawie aktywności danej floty w 2003 r. mierzonej w kilowatodniach na morzu. Przyjęte nominalne[5] wysokości nakładów połowowych wykorzystano do obliczenia zmian nakładów na przestrzeni lat.

10. Zmiana nakładów połowowych i wskaźników śmiertelności połowowej

Ponieważ morszczuk łowiony jest w ramach połowów wielogatunkowych a dla niektórych segmentów floty (np. statków łowiących włokami) może on stanowić niewielki odsetek całkowitej wielkości połowów, ograniczanie działalności tych statków może uniemożliwić maksymalne wykorzystanie potencjału połowowego danej floty. Z drugiej jednak strony, udział morszczuka w całkowitej wielkości wyładunków wzrósł o 46 % (z 7,5 % do 11 %) w okresie od 2006 do 2009 r. – prawdopodobnie ze względu na zwiększenie obfitości występowania morszczuka w ciągu ostatnich kilku lat.

W wyniku ograniczeń nakładu połowowego narzuconych w ramach planu przez ostatnie lata odnotowano spadek całkowitego nominalnego nakładu. Mimo obniżania nominalnego nakładu połowowego co rok o stałą wartość wynoszącą 10 %, nie udało się skutecznie obniżyć wskaźnika F (wskaźnika śmiertelności połowowej) dla morszczuka; wskaźnik ten jest nadal zbyt wysoki i według bieżących szacunków ICES wynosi ok. 0,74 i jest 2,7 razy większy od wartości docelowej (rys. 1).

Z drugiej strony na podstawie informacji naukowych można przyjąć, iż istnieją przesłanki świadczące o tym, że przez szereg lat realizacji planu poziomy TAC mogły być przekraczane a ilość odrzutów jest wysoka. W 2009 r. według szacunków ICES wyładunki wyniosły 19 200 ton a połowy 22 400 ton, czyli odpowiednio 2,4 i 2,8 razy więcej, niż poziom TAC wynoszący 8 104 tony. Ustalenia te wymagają dodatkowego sprawdzenia przez Komisję Europejską oraz przez zainteresowane państwa członkowskie.

Niespodziewanie wysoki wskaźnik śmiertelności połowowej morszczuka, o którym mowa powyżej, można wyjaśnić następująco:

1) Istnieją przesłanki świadczące o tym, że plan odnowy nie został skutecznie wdrożony. Dane naukowe wskazują na znaczne przekroczenie poziomów TAC. Może to po części wynikać ze słabości krajowych systemów kontroli. Od 2006 r. Komisja przeprowadziła szereg inspekcji dotyczących zarówno hiszpańskiego jak i portugalskiego systemu kontroli. Obecnie Komisja analizuje i bada hiszpański system kontroli.

2) Nieskuteczne lub nieprawidłowe zarządzanie nakładem połowowym na szczeblu krajowym. Na przykład, zgodnie z art. 26 ust. 6 rozporządzenia (WE) nr 1224/2009 w sprawie kontroli „dniem obecności na danym obszarze jest każdy nieprzerwany okres 24 godzin lub jego część, kiedy to dany statek rybacki jest obecny na danym obszarze geograficznym i nie ma go w porcie […]”. Zgodnie z takim właśnie założeniem ustanowiono w 2003 r. poziomy bazowe nakładu połowowego w kilowatodniach. Jako że nowe rozporządzenie w sprawie kontroli weszło w życie dopiero niedawno – w styczniu 2010 r. – zasady postępowania w odniesieniu do ułamków dni przed 2010 r. uznaje się za uznaniowe.

3) Nakłady połowowe przeniesiono na statki o wyższym wskaźniku skuteczności połowowej. Odnotowano przeniesienie nakładów z narzędzi czynnych na narzędzia bierne. Nakłady połowowe wyrażone w kilowatodniach zostały przeniesione w proporcji 1:1; nie jest to jednakże właściwa jednostka do pomiaru nakładu połowowego w przypadku narzędzi biernych. Szereg narzędzi biernych, takich jak segment sieci skrzelowych, mimo ich stosunkowo niewielkiego udziału w całkowitym nakładzie połowowym wyrażonym w kilowatodniach, pozwala na złowienie większych ilości morszczuka na jednostkę nakładu niż na przykład flota prowadząca połowy denne, od której pochodzi przekazany nakład. Sieci o dużej rozpiętości umieszczone na stałe w wodzie oznaczają znaczące natężenie połowów przez dłuższy okres. W sytuacji, gdy następuje przeniesienie nakładu połowowego w ramach tego samego rodzaju narzędzia, na przykład z włoków na włoki, związane z całkowitym zaprzestaniem działalności połowowej, nakład ten przejmowany jest przez wydajniejsze statki, które pozostają w danej flocie, od mniej wydajnych statków, które zostają wycofane z użytku.

4) W przypadku, gdy nakład (wyrażony w kilowatodniach) przekazywany był przez statek poławiający niewyspecyfikowanymi narzędziami skrzelowymi na rzecz statku poławiającego włokami w zamian za kwotę (wyrażoną w tomach morszczuka), statkom o wysokiej zdolności połowowej poławiającym włokami i skupiającym się głównie na połowach gatunków innych niż morszczuk przyznawano wyższy nakład połowowy, aby nadal łowiły inne gatunki, dokonując odrzutów morszczuka, podczas gdy statki poławiające niewyspecyfikowanymi narzędziami skrzelowymi otrzymywały wyższe kwoty, aby nadal poławiały morszczuka przy niskich poziomach nakładu połowowego wyrażonych w kilowatodniach.

5) Wysoki poziom odrzutów wynika z (i) przyczyn biologicznych (tj. zwiększona obfitość występowania morszczuka), (ii) ograniczeń prawnych (tj. ograniczeń kwotowych), (iii) popytu na rynku (tj. cen morszczuka) lub (iv) specyfikacji stosowanych narzędzi połowowych i statków.

6) Dokonano obniżenia nakładu połowowego i zmiany jego wartości nominalnej (wyrażonej w kilowatodniach) bez uwzględnienia rzeczywistego[6] nakładu, który zależy od specyfikacji statków, narzędzi, postępu technologicznego i sposobów prowadzenia połowów. Chodzi tu o możliwe zmiany w sposobie prowadzenia połowów przez statki; mogą one wybierać do połowów te obszary, na których występuje wysoka liczebność morszczuka wtedy, kiedy wzrastają dostępne ilości tej ryby, lub zwiększyć wykorzystanie narzędzi połowowych, które zwiększają połowy morszczuka.

7) Nie wszystkie statki objęte są ograniczeniami nakładu. Statki objęte ograniczeniami nakładu połowowego (tj. statki o długości całkowitej wynoszącej co najmniej 10 metrów posiadające na pokładzie którekolwiek z narzędzi regulowanych i poławiające co najmniej 5 ton morszczuka) odpowiadają za 71 % całkowitego połowu morszczuka. Pozostałe statki, które odławiają 29 % TAC przypadającego na morszczuka, mogą bez żadnych ograniczeń zwiększać swój nakład połowowy. Z drugiej strony wyłączenie statków o długości całkowitej poniżej 10 metrów z systemu zarządzania nakładem połowowym mogło przyczynić się do wzrostu atrakcyjności inwestycji w tego rodzaju statki, co doprowadziło do wzrostu ich liczby i zdolności połowowej. Nie istnieją jednak szacunki dotyczące skali przeniesienia nakładu połowowego na małe jednostki. Pierwotny wniosek Komisji, aby ograniczyć działalność statków o długości całkowitej poniżej 10 metrów, nie zyskał poparcia Rady.

8) Możliwa jest rozbieżność między oficjalnie zarejestrowanymi mocami silników statków a ich rzeczywistymi mocami, które mogą być podwyższane. Moc silnika rejestrowana jest na podstawie deklaracji producentów i sprawdzana (niekoniecznie w drodze pomiarów) przez organizacje odpowiedzialne za bezpieczeństwo na morzu i certyfikację.

9) Przyjęty pierwotnie w 2003 r. poziom bazowy nakładu połowowego (wyrażony w kilowatodniach) został obliczony na podstawie wcześniejszej działalności statków. Wraz z upływem czasu poprawiła się jakość uzyskiwanych danych; wynika z nich, iż pierwotny poziom bazowy mógł zostać ustalony na nierealistycznie wysokim poziomie. W tej sytuacji w pierwszych latach stosowania planu ograniczenia nakładu mogły być nieskuteczne.

11. WPłYW PLANU NA EKOSYSTEM I JEGO SKUTKI SPOłECZNO-GOSPODARCZE

Naukowcy oceniają, że ze względu niewykonanie planu, o którym mowa powyżej, nie miał on żadnego wpływu na ekosystem.

12. Społeczno-gospodarcze skutki planu

Naukowcy STECF wykorzystali dostępne oficjalne dane zebrane przy pomocy ramowego systemu gromadzenia danych dotyczących rybołówstwa, aby przeprowadzić obliczenia wskazujące stopień zależności poszczególnych flot od morszczuka oraz koszty załogi, paliwa i koszty zmienne jako ułamek całkowitej wartości i roczny udział w całkowitej ilości wyładowywanego morszczuka.

Gdyby plan odnowy był prawidłowo realizowany od 2006 r., w 2010 r. – w przeciwieństwie do obecnej sytuacji – współczynnik śmiertelności połowowej osiągnąłby poziom poniżej wartości docelowej (F=0,27), biomasa stada tarłowego byłaby ponad 3 razy większa a wzrost odnotowałyby także przychody i zyski operacyjne z połowów (rys. 2). Oznacza to, że gdyby plan odnowy był ściśle realizowany począwszy od 2006 r., wzrosłyby bieżące zyski netto za cały ten okres. Ponadto realizacja planu od 2006 r. oznaczałaby, że po 2011 r. łączne zyski netto byłyby bezwzględnie wyższe we wszystkich segmentach.

Rysunek 2 – Prognozy porównawcze uwzględniające śmiertelność połowową, biomasę stada tarłowego, wartość odłowu i zyski operacyjne z odłowu. Ciemna linia ciągła przedstawia skutki prawidłowej realizacji planu począwszy od 2006 r.; linia przerywana przedstawia skutki realizacji planu po 2011 r.; linia ciągła z punktami przedstawia trajektorie związane z wartościami współczynnika F przy założeniu maksymalnych bieżących zysków netto począwszy od 2006 r. (realizacja planu w wersji optymalno-drastycznej).

[pic]

Źródło: sprawozdanie STECF SGMOS 10-06 w sprawie „Oceny wieloletniego planu dla morszczuka i homarca w obszarach VIIIc i IXa”, październik 2010 r.

Cztery lata po wejściu w życie planu nie odnotowano żadnych istotnych zmian w zdolności połowowej floty[7]. Choć znaczące wahania cen morszczuka i paliwa miały wpływ na zyski floty rybackiej, nie odnotowano żadnego znaczącego zmniejszenia liczebności tej floty[8].

13. WNIOSKI

Istnieją przesłanki świadczące o tym, że plan dla południowego stada morszczuka i stad homarca okazał się nieskuteczny głównie ze względu na błędy przy jego realizacji. Według ICES w 2010 r. – cztery lata od wdrożenia planu w 2006 r. – współczynnik śmiertelności połowowej (F) dla morszczuka wynosi niemal trzy razy tyle co jego wartość docelowa (Fmax = 0,27). W tym zakresie nie udało się w pełni wyegzekwować poziomów TAC dla morszczuka. Pracownicy naukowi ICES szacują, że wyładunki w 2010 r. przekroczyły poziom TAC 2,2 razy. Fakt, że w 2007 r. odnotowano niezwykle wysoką liczebność uzupełnienia, stanowił okazję do odbudowania stada morszczuka do poziomu równowagi w przewidzianych ramach czasowych; okazji tej nie wykorzystano. Jeżeli liczebność uzupełnienia znowu spadnie do poziomów odnotowywanych w przeszłości, aby osiągnąć Fmsy do 2015 r., konieczny będzie dłuższy okres przejściowy lub radykalniejsze obniżenie połowów.

System zarządzania nakładem połowowym okazał się nieskuteczny w kwestii obniżenia natężenia połowów w przypadku obu stad. Podczas gdy w ramach realizacji planu odnotowano spadek nominalnego nakładu połowowego dotyczącego narzędzi regulowanych, jednocześnie wzrósł rzeczywisty nakład; wzrost ten jest wynikiem głównie przekazywania nakładu na narzędzia, przy pomocy których łowi się więcej morszczuka na jednostkę nakładu, oraz znaczącej liczby statków, których nie obejmują ograniczenia nakładu. Częściowemu obniżeniu uległ nakład połowowy w odniesieniu do stad homarca; jest to jednak wynikiem nie tyle obniżenia nakładu wyegzekwowanego w ramach samego planu, co przeniesienia nakładu na połowy krewetek.

Niewykonanie planu w okresie 2006-2010 doprowadziło od obniżenia bieżącego zysku netto o 20 % w porównaniu do scenariusza uwzględniającego pełną realizację planu począwszy od 2006 r. Aby lepiej zrozumieć ekonomiczne konsekwencje planu, należałoby przeprowadzić jego analizę w określonym kontekście, w szczególności uwzględniając inne gatunki poławiane przez dane floty na tych samych lub różnych łowiskach.

W kontekście ewentualnych zmian w planie przewidzianych[9] na rok 2011 należy uwzględnić fakt, iż na dzień dzisiejszy nie udało się obniżyć współczynnika śmiertelności połowowej o wartość docelową. Poza wymagającymi natychmiastowej reakcji niedociągnięciami w realizacji planu, poprawy wymaga również system zarządzania nakładem połowowym. Należy wdrożyć taki system zarządzania nakładem połowowym, który uwzględniać będzie segmenty floty uczestniczące w połowach niezależnie od tego, czy stosują one narzędzia czynne czy bierne, oraz rozszerzyć stosowanie tego systemu, tak aby obejmował on Zatokę Kadyksu i mniejsze statki. Należy dokładnie ocenić praktyki związane z odrzutami, tak aby określić ilościowo ich wpływ na śmiertelność połowową. Skutecznym środkiem regulowania natężenia połowów byłoby także sezonowe i doraźne zamykanie łowisk, w szczególności na obszarze tarlisk. Zarządzanie stadami homarca w poszczególnych jednostkach funkcjonalnych (FU) przynosiłoby lepsze skutki, gdyby dla każdej z tych jednostek obowiązywały odrębne środki ochrony. Właściwym krokiem, aby zminimalizować skutki, jakie niosą ze sobą połowy wielogatunkowe dla niektórych innych stad, byłoby objęcie planem odnowy także innych gatunków, takich jak żabnicowate. W świetle najnowszej opinii naukowej dopuszczalna jest zmiana celu planu odnowy.

[1] Śmiertelność połowowa (F) to współczynnik wskazujący ubytek ryb w stadzie wynikający z połowów. Wskazuje on w przybliżeniu odsetek rocznego ubytku.

[2] W rejonach ICES oznaczonych jako VIIIc oraz IXa z wyjątkiem Zatoki Kadyksu.

[3] Udział Hiszpanii w TAC dla morszczuka i homarca to odpowiednio: 64 % i 41 %. Udział Portugalii w TAC dla morszczuka i homarca to odpowiednio: 30 % i 58 %. Udział Francji w TAC dla morszczuka i homarca to odpowiednio: 6 % i 1 %.

[4] Liczebność uzupełnienia to liczba nowych ryb, o które powiększa się poławialna część stada, w wyniku wzrostu lub migracji małych ryb.

[5] Nominalny nakład połowowy to potencjalny nakład połowowy danej jednostki połowowej określany dla danego statku i rodzaju stosowanego narzędzia. Jest on funkcją specyfikacji zarejestrowanego statku (w kW) oraz czasu spędzonego na morzu.

[6] Rzeczywisty nakład połowowy jest funkcją parametrów określających statek rybacki i technologię, którą dysponuje, w tym nie tylko moc silnika mierzoną w kW, ale także właściwości kadłuba, wyposażenie pokładowe, urządzenia elektroniczne, system sterowania statkiem, obsługę połowu, wiek statku i silnika, narzędzia i działalność połowową (w tym sposób prowadzenia połowów), które – jak się uważa – mają największy wpływ na śmiertelność połowową.

[7] „Zdolność” połowowa to maksymalna wielkość dostępnych zasobów (lub moc połowowa) w ramach danego rodzaju połowów, przy pełnym wykorzystaniu maksymalnej wydajności technicznej przez określony okres, przy pomocy określonych zasobów i w określonych warunkach rynkowych.

[8] Jako ułamek całej floty wyrażonej w liczbie statków.

[9] http://ec.europa.eu/governance/impact/planned_ia/docs/123_mare_southern_hake_en.pdf