KOMISJA EUROPEJSKA Strasburg, dnia 18.1.2022 COM(2022) 16 final KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW w sprawie Europejskiej strategii na rzecz szkół wyższych {SWD(2022) 6 final}



1Szkoły wyższe – wyróżniająca cecha naszego europejskiego stylu życia Obecnie nasze społeczeństwo bardziej niż kiedykolwiek potrzebuje szkół wyższych. W szybko zmieniającym się świecie Europa stoi przed poważnymi wyzwaniami – zmianą klimatu, utratą różnorodności biologicznej, transformacją cyfrową i starzeniem się społeczeństwa – w czasach, gdy dotyka jej największy od stulecia globalny kryzys zdrowotny i jego skutki gospodarcze. Od naszej reakcji będą zależały pozycja Europy na świecie oraz dobrostan i dobrobyt przyszłych pokoleń. Sektor szkolnictwa wyższego ma do odegrania zasadniczą rolę w odbudowie Europy po pandemii oraz w kształtowaniu zrównoważonych i odpornych społeczeństw i gospodarek. Szkoły wyższe najwyższej jakości sprzyjające włączeniu społecznemu są warunkiem i fundamentem otwartych, demokratycznych, sprawiedliwych i zrównoważonych społeczeństw, a także trwałego wzrostu gospodarczego, przedsiębiorczości i zatrudnienia. Europa może opierać się na zróżnicowanym i kwitnącym sektorze szkolnictwa wyższego, głęboko zakorzenionym w kulturze europejskiej. W Europie znajduje się blisko 5 000 instytucji szkolnictwa wyższego, a mieszka w niej 17,5 mln studentów szkół wyższych, 1,35 mln osób prowadzących zajęcia w tych szkołach oraz 1,17 mln naukowców. Niezależnie od tego, czy chodzi o uczelnie badawcze, instytuty technologiczne, szkoły artystyczne czy wyższe instytucje kształcenia i szkolenia zawodowego, różne rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego są cechami wyróżniającymi naszego europejskiego stylu życia. Ta różnorodność stanowi atut, ponieważ umożliwia wybór, kreatywność i synergię dzięki mobilności i współpracy. Obecnie Europa świętuje 35-lecie – symbolicznego już – programu Erasmus+, który umożliwił ponad 10 mln młodych osób uczących się zdobycie doświadczeń zmieniających życie. Szkoły wyższe zajmują wyjątkową pozycję na styku edukacji, badań naukowych i innowacji, służąc społeczeństwu i gospodarce: odgrywają kluczową rolę w tworzeniu europejskiego obszaru edukacji i europejskiej przestrzeni badawczej (EPB) w synergii z europejskim obszarem szkolnictwa wyższego. Dzięki silnym partnerstwom w UE i na całym świecie oraz wykorzystywaniu skumulowanych atutów systemów edukacji i sieci badawczych są one kluczowymi podmiotami propagującymi model europejski zgodnie z interesami i wartościami UE: praworządnością, prawami człowieka oraz normami i standardami międzynarodowymi. Europa potrzebuje kwitnących szkół wyższych, by przyczynić się do realizacji programu politycznego Unii Europejskiej, ponieważ w zakres ich działalności wchodzi wiele różnych podjętych ostatnio kluczowych inicjatyw na rzecz odbudowy i zwiększania odporności. Unia Europejska i państwa członkowskie mają wspólny interes we wspieraniu sektora szkolnictwa wyższego, łącząc siły w celu urzeczywistnienia wspólnej wizji sektora szkolnictwa wyższego z wykorzystaniem bogactwa jego różnorodności. Muszą przy tym uwzględniać zmieniającą się sytuację w UE, która ma bezpośredni wpływ na sektor szkolnictwa wyższego. Brak odpowiednich działań może negatywnie odbić się na wynikach szkół wyższych. Szkoły wyższe podjęły refleksję i rozpoczęły proces odnowy w odniesieniu do swojego funkcjonowania. UE i państwa członkowskie powinny wspierać je w tym przedsięwzięciu. Szkoły wyższe mogą lepiej mierzyć się z poważnymi wyzwaniami społecznymi przez skuteczniejsze angażowanie się we współpracę transnarodową. 92 % szkół wyższych za kluczową kwestię uznało usunięcie przeszkód prawnych i administracyjnych dla międzynarodowych strategicznych partnerstw instytucjonalnych. W badaniu Eurobarometr 93 % respondentów odpowiedziało, że przydatne byłoby ustanowienie unijnych dyplomów oferowanych przez sieci europejskich szkół wyższych, zapewniających studentom możliwość uczenia się w różnych państwach UE oraz elastyczny wybór kursów lub modułów. Finansowanie szkół wyższych często jest niewystarczające do tego, by mogły one pełnić swoją przybierającą na znaczeniu rolę w społeczeństwie. Sprawozdanie z monitorowania finansowania publicznego wykazało, że w ponad połowie zbadanych systemów szkolnictwa wyższego inwestycje w tym sektorze albo maleją pomimo rosnącej liczby studentów, albo nie rosną w tym samym tempie. Pandemia COVID-19 doprowadziła do pojawienia się dodatkowych potrzeb inwestycyjnych (np. w zakresie narzędzi cyfrowych i infrastruktury cyfrowej) oraz utraty dochodów. Ponieważ potrzeby w zakresie umiejętności szybko się zmieniają, sektor szkolnictwa wyższego musi być elastyczny. Transformacja ekologiczna i cyfrowa wymaga edukacji, badań naukowych i innowacji wytrzymujących próbę czasu i realizowanych w ścisłej współpracy z powiązanymi gałęziami przemysłu i zainteresowanymi stronami; należy przezwyciężyć znaczne różnice w zakresie umiejętności cyfrowych w UE. Należy wyposażyć studentów i pracowników uczelni w całej UE w umiejętności ekologiczne i cyfrowe przydatne w przyszłości i wykorzystać potencjał innowacyjny i technologiczny szkół wyższych w celu zaradzenia powiązanym wyzwaniom społecznym. Jako cele europejskie przyjęto, że do 2030 r. co najmniej 45 % osób w wieku 25–34 lat uzyska wykształcenie wyższe , a co najmniej 60 % osób dorosłych skorzysta z możliwości uczenia się (w ciągu poprzedzających 12 miesięcy). W cyfrowej dekadzie określono ambitne cele zakładające, że do 2030 r. 80 % osób będzie miało przynajmniej podstawowe umiejętności cyfrowe, a w dziedzinie ICT zatrudnionych będzie 20 mln specjalistów. Kwestie różnorodności, inkluzywności i równości płci w sektorze szkolnictwa wyższego stały się ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. Studenci, kadra akademicka, pracownicy administracyjni i naukowcy ze środowisk defaworyzowanych są nadal niedostatecznie reprezentowani w szkolnictwie wyższym. W niektórych dziedzinach studiów i badań naukowych oraz na stanowiskach decyzyjnych w szkołach wyższych utrzymują się nadal różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn. Równowaga płci wyraźnie maleje wraz ze starszeństwem służbowym na stanowiskach kierowniczych w instytucjach szkolnictwa wyższego – kobiety zajmują nieco poniżej 24 % tych stanowisk w UE-27. Obawy o podstawowe wartości akademickie i demokratyczne. Szkoły wyższe wyraziły głębokie zaniepokojenie zagrożeniami dla wolności nauki i autonomii uczelni. W krajach sąsiadujących z Europą rośnie liczba badaczy i naukowców znajdujących się w niekorzystnej sytuacji. Niepokój budzi również ingerencja zagraniczna w instytucje szkolnictwa wyższego. Szkoły wyższe muszą pozostać konkurencyjne na arenie światowej. Maleje względne znaczenie Europy w skali globalnej, jeśli chodzi o szkoły wyższe prowadzące intensywną działalność badawczą. Istnieje niewykorzystany potencjał w zakresie łączenia starań państw członkowskich na arenie globalnej. Europa mogłaby jeszcze lepiej stymulować mobilność oraz przyciągać i zatrzymywać utalentowanych studentów, pracowników akademickich i naukowców, aby zmaksymalizować swój globalny wpływ na wartości, edukację, badania naukowe, przemysł i skutki społeczne. Niniejsza Europejska strategia na rzecz szkół wyższych, wraz z wnioskiem dotyczącym zalecenia Rady w sprawie budowania mostów na rzecz skutecznej europejskiej współpracy w szkolnictwie wyższym, jest częścią pakietu dotyczącego szkolnictwa wyższego. Obie te inicjatywy mają na celu uwolnienie pełnego potencjału sektora szkolnictwa wyższego jako promotora umiejętności i wiedzy oraz siły napędowej innowacji i zaradzania wyzwaniom społecznym. Strategia ta opiera się na osiągnięciach wypracowanych przez ponad 20 lat procesu bolońskiego i przedstawia wizję europejskiej współpracy w szkolnictwie wyższym, która ma charakter transformacyjny z korzyścią dla UE i nie tylko. Wniosek Komisji dotyczący zalecenia Rady stanowi pierwszy krok w kierunku ułatwienia pogłębionej współpracy transnarodowej szkół wyższych, z korzyścią dla ich samych i dla poczucia wspólnej przynależności do Europy. 2Cele Europejskiej strategii na rzecz szkół wyższych Celem Europejskiej strategii na rzecz szkół wyższych jest wspieranie uczelni oraz umożliwianie im dostosowywania się do zmieniających się warunków, rozwijania się i wspomagania odporności i odbudowy Europy. Jest ona apelem o połączenie sił skierowanym do państw członkowskich i instytucji szkolnictwa wyższego w całej Europie. Służy przejściu na nowy poziom intensywności i nowy zakres współpracy transnarodowej oraz rozwinięciu prawdziwie europejskiego wymiaru sektora szkolnictwa wyższego z uwzględnieniem wspólnych wartości. W strategii tej uznano doskonałość i włączenie społeczne za wyróżniające cechy europejskiego szkolnictwa wyższego, charakteryzujące nasz europejski styl życia. Sprawiają one, że sektor szkolnictwa wyższego w Europie różni się od analogicznych sektorów z innych części świata. Strategia ta opiera się również na pierwszych doświadczeniach zdobytych w ramach inicjatywy dotyczącej europejskich szkół wyższych. Inicjatywa ta stanowi znakomity przykład intensywnej instytucjonalnej współpracy transnarodowej opartej na wspólnych długoterminowych wizjach szkół wyższych. Katalizatorem dla wprowadzania nowych instrumentów i ram prawnych jest 41 sojuszy europejskich szkół wyższych. Mogą one stanowić inspirację dla szerszej społeczności sektora szkolnictwa wyższego w całej Europie. Komisja proponuje, by do połowy 2024 r. skoncentrować się na osiągnięciu czterech wspólnych celów kluczowych, którymi są:

-wzmocnienie europejskiego wymiaru szkolnictwa wyższego i badań naukowych: Wdrożenie zestawu inicjatyw przewodnich, które będą dla współpracy transnarodowej tym, czym program Erasmus+ był dotychczas dla mobilności studentów, a program „Horyzont Europa” – dla doskonałych badań naukowych: widoczną oznaką wyraźnie europejskiego podejścia. Ze względu na coraz większe znaczenie szkół wyższych dla odporności Europy potrzebują one odpowiedniego wsparcia finansowego. -wspieranie szkół wyższych jako wyznaczających kierunek dla naszego europejskiego stylu życia: Szkolnictwo wyższe i badania naukowe w Europie wspierają nasz europejski styl życia poprzez ukierunkowanie na trzy aspekty: 1) jakość i przydatność pod względem umiejętności nieulegających dezaktualizacji, 2) różnorodność i włączenie społeczne, 3) praktyki demokratyczne, prawa podstawowe i wartości akademickie oraz wolność badań naukowych. Należy promować elastyczne i atrakcyjne ścieżki kariery akademickiej, doceniając działania w zakresie nauczania, badań naukowych, przedsiębiorczości, zarządzania i przywództwa. - wzmocnienie pozycji szkół wyższych jako podmiotów zaangażowanych w zmiany w ramach dwojakiej transformacji – ekologicznej i cyfrowej: Wspieranie pełnego zaangażowania szkół wyższych w dokonywanie transformacji ekologicznej i cyfrowej. UE zrealizuje swoje ambicje dotyczące wyposażenia większej liczby osób młodych i osób uczących się przez całe życie w umiejętności cyfrowe i umiejętności na rzecz transformacji ekologicznej lub opracowania ekologicznych rozwiązań dzięki innowacjom technologicznym i społecznym tylko wtedy, gdy poważnie zaangażuje się w to sektor szkolnictwa wyższego. -wzmocnienie roli szkół wyższych jako czynników decydujących o globalnej roli i przywództwie UE: Wspieranie szkół wyższych w dążeniu do większej otwartości i podnoszeniu ich konkurencyjności na arenie światowej oraz w przyczynianiu się do wzmacniania systemów szkolnictwa wyższego w krajach partnerskich, zgodnie z wartościami europejskimi, poprzez pogłębioną współpracę międzynarodową w Europie i poza jej granicami. To z kolei pomoże zwiększyć atrakcyjność Europy nie tylko jako miejsca studiów, lecz także jako interesującego światowego partnera we współpracy w dziedzinie edukacji, badań naukowych i innowacji. Aby Europejska strategia na rzecz szkół wyższych powiodła się, wymaga ona dostosowania priorytetów polityki i inwestycji na szczeblu unijnym, krajowym, regionalnym i instytucjonalnym. Realizacja tej strategii będzie wymagała pogłębionej współpracy z państwami członkowskimi, szkołami wyższymi i innymi zainteresowanymi stronami oraz między tymi podmiotami. Wspólnie możemy wykorzystać silną i wyjątkową podstawę sektora szkolnictwa wyższego Europy i zbliżyć do siebie jego zadania – edukację, badania naukowe i innowacje w służbie społeczeństwu. 3Nowe ramy zacieśniania współpracy europejskiej 3.1Cztery inicjatywy przewodnie mające na celu wzmocnienie europejskiego wymiaru szkolnictwa wyższego i badań naukowych Zarówno w komunikacie w sprawie utworzenia europejskiego obszaru edukacji do 2025 r. , jak i w komunikacie „Nowa europejska przestrzeń badawcza na rzecz badań naukowych i innowacji” podkreśla się, że musimy ułatwiać i wzmacniać współpracę transnarodową między szkołami wyższymi, aby zwiększyć ich zdolności do wyposażania osób młodych, osób uczących się przez całe życie i naukowców w odpowiednie kompetencje i umiejętności. Będzie to również obejmowało uwzględnianie kultury doskonałości w edukacji i nauce oraz tworzenie wartości wśród instytucji szkolnictwa wyższego, co zwiększy ich atrakcyjność i globalną konkurencyjność. Europa może wspierać te starania poprzez podejście stopniowe, obejmujące zestaw czterech inicjatyw przewodnich, które razem pozwolą wykorzystać siłę szkół wyższych w całej Europie i jeszcze bardziej uwypuklić aspekty zarówno włączenia społecznego, jak i doskonałości we wszystkich ich działaniach. Inicjatywa dotycząca europejskich szkół wyższych w ramach Erasmus+, w połączeniu z programem „Horyzont Europa”, programem „Cyfrowa Europa” oraz innymi instrumentami unijnymi i krajowymi, posłuży wsparciu ambitnych transnarodowych sojuszy instytucji szkolnictwa wyższego, aby rozwijać i udostępniać wspólną długoterminową, zrównoważoną i ustrukturyzowaną współpracę systemową w dziedzinie edukacji, badań naukowych i innowacji, tworząc europejskie kampusy międzyuniwersyteckie, w których studenci, pracownicy i naukowcy ze wszystkich regionów Europy mogą korzystać z niezakłóconej mobilności i wspólnie tworzyć nową wiedzę ponad granicami państw i dyscyplin. Status prawny sojuszy instytucji szkolnictwa wyższego – inicjatywy dotyczącej europejskich szkół wyższych i innych rodzajów sojuszy – umożliwiłby im połączenie ich mocnych stron, podejmowanie wspólnych decyzji strategicznych, wspólne działanie w oparciu o osobowość prawną oraz ułatwił łączenie zasobów, działań i danych. Taki status usprawniłby pogłębioną, długoterminową i elastyczną współpracę transnarodową, umożliwiając dzielenie się zdolnościami, wymianę personelu i realizację wspólnych programów, w celu przyznawania na szczeblu sojuszu wspólnych dyplomów, w tym wspólnego europejskiego dyplomu. Wspólny europejski dyplom, który byłby wydawany na szczeblu krajowym, potwierdzałby efekty uczenia się uzyskane w ramach współpracy transnarodowej między szeregiem instytucji, na przykład w sojuszach europejskich szkół wyższych, oraz oparte na wspólnym zestawie kryteriów. Europejski dyplom powinien cechować się łatwością wydawania, przechowywania, udostępniania, weryfikacji i uwierzytelniania oraz powinien być uznawany w całej UE. W pierwszej kolejności Komisja będzie dążyć do opracowania europejskich kryteriów przyznawania znaku „Europejski Dyplom”. Taki znak byłby wydawany jako świadectwo uzupełniające towarzyszące dyplomowi otrzymywanemu przez absolwentów wspólnych programów realizowanych w kontekście współpracy transnarodowej między szeregiem instytucji szkolnictwa wyższego. Upowszechnienie inicjatywy dotyczącej europejskiej legitymacji studenckiej wśród wszystkich mobilnych studentów we wszystkich szkołach wyższych w Europie ułatwi im dostęp do mobilności transnarodowej na wszystkich poziomach. Dzięki temu zarządzanie mobilnością stanie się łatwiejsze, efektywniejsze i bardziej ekologiczne. Zapewnienie możliwości jednoznacznej identyfikacji każdego europejskiego studenta ponad granicami i za pomocą narzędzi cyfrowych ułatwi wprowadzenie europejskich legitymacji studenckich w całej Europie i umożliwi pełną cyfryzację zarządzania mobilnością studentów uczestniczących w Erasmus+ od momentu złożenia wniosku do wydania dokumentów potwierdzających odbycie studiów. Te cztery inicjatywy przewodnie będą działać w synergii i przyczynią się do stworzenia ram europejskiej współpracy w sektorze szkolnictwa wyższego. Wniosą wkład w kształtowanie prawdziwej tożsamości europejskiej, wyniesienia współpracy transnarodowej na wyższy poziom i wspierania silnego poczucia przynależności do Europy. Ze względu na autonomię szkół wyższych, oraz fakt, że przepisy krajowe leżą w gestii państw członkowskich, stałym wyzwaniem jest zapewnienie pełnej przejrzystości programów nauczania i kwalifikacji oraz dopilnowanie, aby różnice nie stanowiły przeszkody dla swobodnego przepływu studentów, kadry akademickiej i naukowców. Zapewnienie jakości jest podstawą wzajemnego zaufania, które umożliwia pogłębioną współpracę i niezakłóconą mobilność. Dlatego też proponuje się dalsze rozwijanie europejskiego systemu zapewniania i uznawania jakości, który umożliwi zapewnianie jakości kwalifikacji oraz ich automatyczną cyfryzację i uznawanie w całej Europie, co pozwoli wyeliminować biurokrację, która utrudnia mobilność, dostęp do dalszego uczenia się i szkolenia lub wejście na rynek pracy. W synergii z programem polityki w zakresie europejskiej przestrzeni badawczej europejska inicjatywa na rzecz doskonałości przyczyni się do podniesienia poziomu doskonałości w nauce i w waloryzacji wiedzy szkół wyższych w Europie oraz zwiększy globalną konkurencyjność europejskich szkół wyższych w kluczowych obszarach takich jak transformacja ekologiczna i cyfrowa. Komisja, w ścisłej współpracy z zainteresowanymi stronami i państwami członkowskimi: - do połowy 2024 r. rozszerzy do 60 liczbę europejskich szkół wyższych, obejmujących ponad 500 uczelni, przy czym orientacyjny budżet Erasmus+ na lata 2021–2027 wyniesie 1,1 mld EUR;

- będzie działać na rzecz ustanowienia do połowy 2024 r. statusu prawnego sojuszy szkół wyższych: działanie pilotażowe od 2022 r. w ramach Erasmus+ obejmujące wdrażanie istniejących instrumentów europejskich; - zbada możliwości i poczyni niezbędne kroki w celu ustanowienia wspólnego europejskiego dyplomu do połowy 2024 r.: działanie pilotażowe od 2022 r. w ramach Erasmus+ obejmujące pierwsze kroki w kierunku ustanowienia wspólnego europejskiego dyplomu, w szczególności opracowanie europejskich kryteriów przyznawania znaku „Europejski Dyplom”; - zwiększy skalę realizacji inicjatywy dotyczącej europejskiej legitymacji studenckiej poprzez wprowadzenie unikalnego europejskiego identyfikatora studenta dostępnego dla wszystkich mobilnych studentów w 2022 r. oraz dla wszystkich studentów szkół wyższych w Europie do połowy 2024 r.; - przeprowadzi w 2023 r. przegląd zalecenia w sprawie dalszej europejskiej współpracy w zakresie zapewniania jakości w szkolnictwie wyższym na potrzeby dalszego rozwijania europejskiego systemu zapewniania i uznawania jakości; - w 2022 r. przedstawi sprawozdanie z wdrożenia zalecenia Rady w sprawie propagowania automatycznego wzajemnego uznawania kwalifikacji uzyskanych w ramach kształcenia i szkolenia na poziomie wyższym i średnim II stopnia oraz efektów uczenia się osiągniętych w okresach nauki za granicą, a także z wspierania państw członkowskich; - przedłoży wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie budowania mostów na rzecz skutecznej europejskiej współpracy w szkolnictwie wyższym, aby ułatwić pogłębioną współpracę transnarodową. 3.2Odpowiednie wsparcie finansowe szkolnictwa wyższego i badań naukowych Osiągnięcie włączenia społecznego i doskonałości wymaga odpowiedniego finansowania szkół wyższych na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym i europejskim. Obecnie państwa członkowskie przeznaczają średnio 0,8 % swojego PKB na szkolnictwo wyższe, przy czym w poszczególnych państwach odsetek ten wynosi 0,3–1,7 %. Średnie nakłady publiczne na działalność badawczą i rozwojową w instytucjach szkolnictwa wyższego w Europie wynoszą 0,48 % PKB. Sektor szkolnictwa wyższego w UE wykazuje oznaki znacznego niedofinansowania, zwłaszcza biorąc pod uwagę wzrost liczby studentów i coraz większe znaczenie szkół wyższych. Europejskie finansowanie jest ważne dla szkół wyższych jako uzupełnienie finansowania krajowego stanowiące źródło dochodów, ale także jako platforma europejskiej i międzynarodowej współpracy akademickiej. Dzięki nowym wieloletnim ramom finansowym na wsparcie szkół wyższych na szczeblu UE przeznaczona zostanie znaczna kwota, szacowana na 80 mld EUR w okresie programowania 2021–2027. Sektor szkolnictwa wyższego będzie zatem korzystał z bezprecedensowego poziomu finansowania unijnego z różnych źródeł, w tym z programów Erasmus+, „Horyzont Europa”, „Cyfrowa Europa”, Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, funduszy podlegających zarządzaniu dzielonemu lub InvestEU. Każde z tych źródeł finansowania stanowi samo w sobie narzędzie finansowe o określonym celu i działaniu. Chociaż fundusze i programy UE są istotne, nie mogą zastępować wystarczającego krajowego finansowania publicznego oraz innych inwestycji publicznych i prywatnych, lecz muszą stanowić ich uzupełnienie. Kluczowe jest, aby państwa członkowskie i podmioty sektora szkolnictwa wyższego skutecznie wykorzystywały narzędzia UE i badały synergie z finansowaniem krajowym, regionalnym i lokalnym w celu ukierunkowania starań unijnych i krajowych na realizację wspólnej wizji określonej w niniejszej Europejskiej strategii na rzecz szkół wyższych. Komisja, w ścisłej współpracy z zainteresowanymi stronami i państwami członkowskimi: - ułatwi dostęp do finansowania unijnego i krajowego w przypadku wysokiej jakości projektów, których nie można sfinansować w ramach Erasmus+: po pierwsze, Komisja ustanowi certyfikat, który zostanie przetestowany w ramach zaproszenia do składania wniosków dotyczącego europejskich szkół wyższych w 2022 r.; po drugie, w ramach Erasmus+ można byłoby wdrożyć narzędzie pieczęci doskonałości, jak ma to obecnie miejsce w przypadku programu „Horyzont Europa”; - w ramach śródokresowego przeglądu programów objętych WRF opracuje ścieżkę inwestycyjną uwzględniającą finansowanie regionalne, krajowe i europejskie. Ponadto Komisja wzywa państwa członkowskie do: - maksymalnego zwiększenia wpływu interwencji UE przez poszukiwanie dalszych synergii z finansowaniem krajowym, zwłaszcza w kontekście europejskich szkół wyższych; - opracowania odpowiednich mechanizmów finansowania dla szkół wyższych; - wspierania reform szkolnictwa wyższego za pośrednictwem Instrumentu Wsparcia Technicznego; - zapewnienia elastyczności programów finansowania, aby umożliwić interdyscyplinarność. 4Kierunek dla naszego europejskiego stylu życia

4.1Poprawa jakości i przydatności w celu zapewniania umiejętności nieulegających dezaktualizacji Konieczne jest zajęcie się karierami akademickimi w sposób systemowy i kompleksowy, w odpowiedzi na apel Rady o promowanie elastycznych i atrakcyjnych struktur kariery oraz poprawę warunków pracy. W ocenie kariery zawodowej należy uwzględniać różnorodność działań kadry akademickiej, takich jak: nauczanie, badania naukowe, przedsiębiorczość, zarządzanie lub przywództwo. Zalecenie Rady w sprawie Paktu na rzecz Badań Naukowych i Innowacji w Europie ma na celu zwiększenie atrakcyjności karier naukowych i zapewnienie lepszego dostępu do doskonałej bazy naukowej. Szkoły wyższe mają do odegrania kluczową rolę w zapobieganiu niedopasowaniu umiejętności i wąskim gardłom, które mogą utrudniać odbudowę Europy, a także w umożliwianiu rozwoju osobom uczącym się, by potrafiły myśleć kreatywnie i krytycznie oraz rozwiązywać problemy, jak również być aktywnymi i odpowiedzialnymi obywatelami przygotowanymi do uczenia się przez całe życie. W 2021 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie europejskiego podejścia do mikropoświadczeń na potrzeby uczenia się przez całe życie i zdolności do zatrudnienia. Szybkie podjęcie działań następczych przez Radę pomoże zmobilizować szkolnictwo wyższe do wspierania uczenia się przez całe życie oraz przyczyni się do zmiany i podnoszenia kwalifikacji zawodowych w celu zaspokajania nowych i powstających potrzeb w społeczeństwie i na rynku pracy. Doskonałe środowiska edukacyjne, badawcze i innowacyjne umożliwiają rozwijanie umiejętności na wysokim poziomie, tworzenie przełomowej wiedzy i przekładanie jej na zastosowania praktyczne. Współpraca między szkołami wyższymi oraz z ekosystemami przemysłowymi przynosi w tym względzie obopólne korzyści, a sektor szkolnictwa wyższego wspiera rozwój umiejętności na potrzeby przemysłu i sektora przedsiębiorstw, a nie tylko w celach rozwoju osobistego. Osoby uczące się powinny mieć więcej możliwości korzystania ze staży i więcej kontaktu z przedsiębiorstwami typu start-up oraz angażować się w zmiany w swojej społeczności, aby pozytywnie wpływać na otaczające je społeczeństwo. Kształcenie i szkolenie w zakresie przedsiębiorczości, polegające na poszerzaniu wiedzy i umiejętności w dziedzinie biznesu, są niezbędne, w szczególności w przypadku MŚP. Należy w tym względzie wspierać większą synergię między sojuszami europejskich szkół wyższych a centrami doskonałości zawodowej. Aby rozwinąć szkolnictwo wyższe charakteryzujące się doskonałością i przydatnością, należy również zapewnić wsparcie stymulujące innowacje pedagogiczne, skupione na osobach uczących się oraz obejmujące różnorodne przestrzenie uczenia się i elastyczne, interdyscyplinarne ścieżki. Należy propagować tworzenie „żywych laboratoriów” jako dobry przykład tego, jak można szkolić studentów, by zajmowali się wyzwaniami w sposób całościowy i interdyscyplinarny, oraz jak wspierać rozwijanie u studentów umiejętności krytycznego myślenia i rozwiązywania problemów, a także umiejętności kreatywne i w zakresie przedsiębiorczości. Komisja, w ścisłej współpracy z zainteresowanymi stronami i państwami członkowskimi: - przedstawi do 2023 r. wniosek w sprawie europejskich ram na rzecz atrakcyjnych i trwałych karier w szkolnictwie wyższym, w synergii z ramami kariery naukowej opracowanymi w kontekście europejskiej przestrzeni badawczej; - będzie wspierać rozwój nieulegających dezaktualizacji umiejętności i kompetencji w zakresie przedsiębiorczości wśród absolwentów oraz współtworzenie programów nauczania przez sektor przemysłu – w tym MŚP – i instytucje szkolnictwa wyższego w strategicznie ważnych branżach określonych w zaktualizowanej strategii przemysłowej, wdrażanej przez sojusze na rzecz współpracy sektorowej w zakresie umiejętności w ramach Erasmus+ i wpływającej na ścieżki transformacji ekosystemów; - rozszerzy znak EIT na działania w dziedzinie uczenia się przez całe życie, takie jak mentoring, moduły i programy zmiany i podnoszenia kwalifikacji, a także umożliwi stosowanie znaku EIT poza edukacją akademicką; - będzie wspierać upowszechnianie wspólnych ram kompetencji finansowych opracowanych przez UE/OECD-INFE w celu wspomagania osób dorosłych w osiąganiu dobrobytu finansowego przez całe ich życie; - zwiększy liczbę staży za granicą w ramach Erasmus+, przez wprowadzenie wzajemnych ocen studentów oraz umożliwienie staży w przedsiębiorstwach typu start-up i organizacjach zajmujących się przedsiębiorczością, aby rocznie mogło z nich skorzystać ponad 100 000 stażystów; - będzie upowszechniać nowe innowacyjne podejścia do uczenia się i nauczania, w tym żywe laboratoria, na poziomie studiów licencjackich, magisterskich i doktoranckich, za pośrednictwem programów Erasmus+ i „Horyzont Europa”; - opracuje zestaw narzędzi na rzecz transformacji dla szkół wyższych i państw członkowskich: badania dotyczące monitorowania losów absolwentów Eurograduate, HEInnovate 2.0 i usługi w zakresie przyspieszenia rozwoju dla szkół wyższych w ramach programu „Horyzont Europa”; - w ramach ośrodków europejskiej przestrzeni badawczej powierzy ważniejszą rolę szkołom wyższym w lokalnych ekosystemach innowacji, np. w kontekście zwiększania zdolności w zakresie transferu technologii i dzielenia się tymi zdolnościami, poprzez przedsiębiorstwa typu spin-off i promowanie wspólnych inwestycji w synergię z InvestEU; - powierzy ważniejszą rolę szkołom wyższym w realizacji inicjatywy ERA4You przez wspieranie mobilności międzysektorowej, w szczególności między środowiskiem akademickim a przedsiębiorstwami; - zapewni od 2023 r. wsparcie europejskie na rzecz innowatorów w szkołach, partnerstw uczelni mających na celu zaangażowanie czołowych osobistości z przedsiębiorstw typu start-up w działanie w charakterze ambasadorów i mentorów, aby inspirować młodzież oraz zachęcać ją do opracowywania nowych pomysłów i rozwiązań; - zapewni od 2023 r. wsparcie europejskie – w tym zestaw narzędzi dla szkół wyższych – na rzecz rozwoju inkubatorów w instytucjach szkolnictwa wyższego w ścisłej współpracy z sektorem przedsiębiorczości, aby pomóc studentom-przedsiębiorcom w realizacji ich pomysłów biznesowych; - zorganizuje doroczne Europejskie Targi Talentów z udziałem studentów, naukowców na wczesnym etapie kariery, badaczy, przedsiębiorstw typu start-up, przedstawicieli przemysłu i inwestorów promujących talenty, możliwości biznesowe i możliwości zatrudnienia w całej UE, począwszy od pierwszej edycji w ramach festiwalu Europejskie Miasto Nauki, który odbędzie się w Lejdzie w 2022 r. Ponadto Komisja wzywa państwa członkowskie do: - ułatwiania i propagowania podejść interdyscyplinarnych, w tym przez akredytację instytucjonalną, ocenę akademicką, nagrody i rozwój zawodowy;

- promowania równego poszanowania różnych ścieżek kariery akademickiej i zapewniania większej elastyczności w karierze akademickiej, również poza środowiskiem akademickim. 4.2Wspieranie różnorodności, inkluzywności i równości płci Jak stanowi pierwsza zasada Europejskiego filaru praw socjalnych, „[k]ażda osoba ma prawo do edukacji włączającej, charakteryzującej się dobrą jakością, szkoleń i uczenia się przez całe życie”. W porównaniu z resztą świata Europa ma bardzo łatwo dostępne szkolnictwo wyższe. Grupy defaworyzowane lub dyskryminowane (mniejszości etniczne, osoby ze środowisk migracyjnych, osoby z niepełnosprawnościami, osoby z ubogich rodzin, dzieci rodziców o niskich kwalifikacjach) są jednak nadal niedostatecznie reprezentowane wśród studentów, kadry akademickiej i naukowców. Pomimo coraz większego dostępu do wyższego wykształcenia systemy szkolnictwa wyższego pozostają silnie rozwarstwione. Studenci w pierwszym pokoleniu i studenci wywodzący się ze środowisk imigrantów lub mniejszości mają mniejsze szanse na uzyskanie wyższego wykształcenia w UE. W szkolnictwie wyższym utrzymuje się zróżnicowanie sytuacji kobiet i mężczyzn. Podczas gdy w przypadku studiów licencjackich i magisterskich liczba kobiet wśród studentów i absolwentów przewyższa liczbę mężczyzn, a na poziomie studiów doktoranckich panuje niemal równowaga płci, istnieją znaczne różnice między płciami w poszczególnych dziedzinach nauki – na kierunkach STEM kobiety nadal stanowią nieco mniej niż jedną trzecią studentów studiów licencjackich i magisterskich oraz 37 % doktorantów. Pomimo pewnych postępów poczynionych w ostatnich latach odsetek kobiet na stanowisku profesora w pełnym wymiarze czasu pracy lub stanowiskach równorzędnych utrzymuje się w UE na niskim poziomie – 26 %. Potrzebne są dalsze zmiany instytucjonalne, aby szkoły wyższe były miejscem, w którym panują naprawdę równe szanse. Komisja, w ścisłej współpracy z zainteresowanymi stronami i państwami członkowskimi: - opracuje europejskie ramy różnorodności i włączenia społecznego, w tym w odniesieniu do zróżnicowania sytuacji kobiet i mężczyzn, określające wyzwania i rozwiązania dla szkół wyższych oraz niezbędne wsparcie ze strony organów publicznych; - zajmie się problemem niedostatecznej reprezentacji kobiet w dziedzinach STEM za pośrednictwem planu działania obejmującego manifest szkół wyższych zorientowanych na STE(A)M na temat edukacji w dziedzinach STE(A)M uwzględniającej aspekt płci; - zapewni wsparcie dla naukowców znajdujących się w niekorzystnej sytuacji wraz z wytycznymi dla szkół wyższych mającymi ułatwić włączenie tych osób. Ponadto Komisja wzywa państwa członkowskie do: - zachęcania szkół wyższych do wprowadzania zmian instytucjonalnych za pomocą konkretnych środków na rzecz różnorodności i włączenia, w tym dobrowolnych, określonych ilościowo celów końcowych w zakresie włączenia oraz inkluzywnych planów dotyczących równowagi płci, z uwzględnieniem komunikatu sformułowanego na konferencji w Rzymie; - opracowania krajowych systemów wsparcia i ułatwiania dostępu uchodźców i osób ubiegających się o azyl do szkolnictwa wyższego, w tym do ustanowienia i rozszerzenia uzupełniających dróg przyjęcia dla studentów będących uchodźcami oraz powiązanego z tym wsparcia, zgodnie z zaleceniem Komisji w sprawie legalnych dróg uzyskania ochrony w UE. 4.3Propagowanie i ochrona europejskich wartości demokratycznych Szkoły wyższe muszą być miejscami, w których panuje wolność: słowa, myśli, uczenia się, badań naukowych i ogólnie wolność nauki. Wolność nauki nie może być oderwana od autonomii instytucjonalnej ani od udziału studentów i kadry w zarządzaniu szkolnictwem wyższym. Zapewnienie wolności nauki w instytucjach szkolnictwa wyższego jest centralnym elementem wszystkich polityk szkolnictwa wyższego opracowywanych na szczeblu UE, jak również w ramach procesu bolońskiego. Jest to podstawowy warunek wstępny utworzenia europejskiego obszaru edukacji i europejskiej przestrzeni badawczej. Podstawowe wartości akademickie nie mogą być uważane za rzecz oczywistą. W ostatnich latach można było dostrzec, że są one zagrożone na różne sposoby i w różnych miejscach, nawet w UE. Autonomia instytucji szkolnictwa wyższego w Europie jest nierównomierna. Wzywa się Unię i jej państwa członkowskie do aktywnej ochrony, wspierania i obrony tych wartości przy użyciu prowadzonej przez nie polityki i możliwości finansowania, a także do ochrony organizacji prowadzących badania naukowe przed ingerencją zagraniczną. Szkoły wyższe mają kluczowe znaczenie dla propagowania aktywnego obywatelstwa, tolerancji, równości i różnorodności, otwartości i krytycznego myślenia na potrzeby większej spójności społecznej i zaufania społecznego, a tym samym dla ochrony demokracji europejskich. Mają one do odegrania aktywną rolę w takim przygotowaniu absolwentów, by stali się dobrze poinformowanymi obywatelami Unii. Dzięki nauczaniu i działaniom podnoszącym świadomość szkoły wyższe przyczyniają się do ugruntowania wartości europejskich w społeczeństwie, a przez zapewnienie rzetelności naukowej pomagają zwiększać zaufanie do nauki. Komisja, w ścisłej współpracy z zainteresowanymi stronami i państwami członkowskimi: - wprowadzi i będzie monitorować nową Kartę Erasmusa dla szkolnictwa wyższego oraz nową Kartę Studenta Erasmusa, gdzie uwzględnione zostaną wolność nauki i etyka naukowa; - stworzy nowe możliwości wspierania debat akademickich i wymiany najlepszych praktyk w zakresie wartości i demokracji w ramach działań „Jean Monnet” związanych ze szkolnictwem wyższym w Erasmus+, w tym w państwach trzecich; - zaproponuje w 2024 r. zasady przewodnie dotyczące ochrony podstawowych wartości akademickich, oparte na komunikacie z Rzymu, w synergii z działaniem opracowanym w ramach europejskiej przestrzeni badawczej, które ma na celu sformułowanie planu działania na rzecz ochrony wolności nauki i wolności badań naukowych w Europie, z uwzględnieniem deklaracji z Bonn;

- zapewni wsparcie we wdrażaniu wytycznych dotyczących ingerencji zagranicznej w badania naukowe i innowacje. Ponadto Komisja wzywa państwa członkowskie do: - wspierania różnorodności w europejskim sektorze szkolnictwa wyższego; - zwiększenia i poszanowania autonomii szkół wyższych w jej różnych wymiarach; - propagowania i ochrony wolności nauki i etyki naukowej. 5Podmioty zaangażowane w zmiany w ramach dwojakiej transformacji – ekologicznej i cyfrowej 5.1Rozwijanie umiejętności, kompetencji i innowacji technologicznych na potrzeby transformacji ekologicznej Szkoły wyższe są kluczowymi podmiotami działającymi na rzecz transformacji ekologicznej i kształtowania bardziej zrównoważonego świata. Odgrywają one ważną rolę w prowadzeniu badań naukowych mających na celu znalezienie – we współpracy z przemysłem i społeczeństwem – rozwiązań problemów w dziedzinie środowiska i klimatu, aby osiągnąć neutralność klimatyczną, odwrócić proces utraty różnorodności biologicznej i powstrzymać zanieczyszczenie, a także w poszerzaniu znajomości zagadnień klimatycznych i środowiskowych wśród wszystkich studentów na wszystkich poziomach i we wszystkich dyscyplinach naukowych oraz wśród ogółu społeczeństwa za pośrednictwem zaangażowania społeczności. Szkoły wyższe mogą być również wzorem do naśladowania w kwestii zrównoważenia środowiskowego, jeżeli chodzi o ich infrastrukturę i działalność. Wyniki w zakresie badań naukowych i innowacji mogą ostatecznie stanowić solidną podstawę dla polityki, innowacji i środków związanych ze środowiskiem. Komisja przedstawiła niedawno wnioski dotyczące zaleceń Rady w sprawie uczenia się na rzecz zrównoważenia środowiskowego oraz w sprawie mikropoświadczeń na potrzeby uczenia się przez całe życie i zdolności do zatrudnienia. Szybkie działania następcze Rady pomogą zmobilizować państwa członkowskie do wspierania ich szkół wyższych i studentów, aby zaczęli przyczyniać się do zmian na rzecz transformacji ekologicznej, w tym w perspektywie uczenia się przez całe życie. Partnerstwa i misje w programie „Horyzont Europa” mają ogromny potencjał synergii, na przykład w sektorach takich jak transport bezemisyjny i baterie pozyskiwane ze zrównoważonych źródeł, co wymaga nowych umiejętności. Komisja, w ścisłej współpracy z zainteresowanymi stronami i państwami członkowskimi: - będzie wspierać starania państw członkowskich przez wzajemne uczenie się i wymianę najlepszych praktyk w zakresie propagowania całościowego podejścia do znajomości zagadnień dotyczących zrównoważonego rozwoju, klimatu i środowiska; promować innowacyjne rodzaje podejścia do nauczania i uczenia się; wspierać szkoły wyższe za pośrednictwem programu Erasmus+ w celu włączenia kwestii zrównoważenia środowiskowego w całość ich infrastruktury i działalności; - wspierać opracowywanie przez szkoły wyższe – we współpracy z podmiotami społeczno-gospodarczymi – krótkich kursów edukacyjnych dotyczących umiejętności przydatnych w transformacji ekologicznej, które to kursy umożliwiają uzyskanie mikropoświadczeń; - będzie wspierać Higher Education Climate Frontrunners, platformę dla transnarodowych partnerstw między studentami, kadrą akademicką, szkołami wyższymi, pracodawcami i społecznościami w dziedzinie wyzwań klimatycznych, wykorzystując koalicję na rzecz edukacji dla klimatu i ambasadorów Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu; - będzie zachęcać do tworzenia „zielonych wiosek” jako sposobu na otwarcie kampusów uczelnianych dla społeczności, aby przybliżyć naukę obywatelom, przy wsparciu w ramach programu „Horyzont Europa”, w tym jego misji; - będzie propagować i monitorować nowy Zielony i Niebieski Erasmus+ w celu pobudzenia działań związanych ze środowiskiem i zmianą klimatu; monitorować wdrażanie nowej Karty Erasmusa dla szkolnictwa wyższego oraz Zielonej karty programu działań „Maria Skłodowska-Curie”; - zapewni wsparcie akademii europejskiego sojuszu na rzecz baterii prowadzonej przez Europejski Instytut Innowacji i Technologii na potrzeby szkolenia oraz podnoszenia i zmiany kwalifikacji siły roboczej w łańcuchu wartości sektora produkcji baterii; - będzie wspierać realizację strategicznych planów działania w zakresie badań naukowych i innowacji, które przyczyniają się do transformacji ekologicznej sektora energetycznego i zazieleniania kluczowych ekosystemów przemysłowych. Ponadto Komisja wzywa państwa członkowskie do:

- wspierania szkół wyższych w stosowaniu obejmującego całą instytucję podejścia do zrównoważoności, w tym w zakresie umiejętności ekologicznych, a także kluczowej roli uczelni w innowacjach i nowych technologiach ekologicznych; oraz wspierania szkół wyższych jako liderów transformacji ekologicznej. 5.2Rozwijanie umiejętności i kompetencji oraz propagowanie innowacji na rzecz transformacji cyfrowej W kontekście transformacji cyfrowej szkoły wyższe odgrywają zasadniczą rolę w wyposażaniu studentów i naukowców w umiejętności i kompetencje cyfrowe potrzebne w nowej rzeczywistości, jak również rolę w propagowaniu innowacji i nowych technologii. Podczas pandemii COVID-19 sektor szkolnictwa wyższego wykazał się zdolnością dostosowania się do nowej sytuacji. Stało się jasne, że rozwiązania cyfrowe nie mogą i nie powinny w pełni zastąpić działań fizycznych. Przyszłość powinna opierać się na rozwiązaniach hybrydowych zapewniających odpowiednią równowagę między obecnością fizyczną a narzędziami cyfrowymi. Szkoły wyższe mogą również wspierać rozwój innowacyjnych technologii edukacyjnych za pośrednictwem przedsiębiorstw typu spin-off lub scale-up oraz wykorzystywać potencjał rozwijającej się europejskiej branży technologii edukacyjnych (EdTech). Komisja nawiązała zorganizowany dialog z państwami członkowskimi na temat edukacji cyfrowej i umiejętności cyfrowych, aby wspólnie uzgodnić kluczowe czynniki umożliwiające skuteczne i włączające kształcenie i szkolenie cyfrowe. Szkoły wyższe mają do odegrania kluczową rolę w kształtowaniu siły roboczej przygotowanej do podejmowania w przyszłości wyzwań związanych z transformacją cyfrową. Niezwykle istotna w tym względzie jest specjalistyczna oferta edukacyjna w dziedzinach cyfrowych, takich jak: sztuczna inteligencja, cyberbezpieczeństwo lub przetwarzanie w chmurze, a także mikroelektronika. Jedną z głównych przeszkód są niedobory kwalifikacji w zakresie nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM). Ponieważ technologie cyfrowe przenikają do wszystkich sektorów gospodarki, konieczne jest również, aby wszyscy studenci, na przykład studiujący medycynę, administrację w biznesie i rolnictwo, nauczyli się korzystać z tych technologii na zaawansowanym poziomie w swoich zawodach. W następnym dziesięcioleciu musimy zrealizować koncepcję „połączonych szkół wyższych”. W tym kontekście kluczowe znaczenie mają wystarczające zdolności cyfrowe i infrastruktura uczelni. Powszechniejsze korzystanie ze środków cyfrowych będzie musiało opierać się na nowych i zaufanych technologiach i platformach, które będą wymagały interoperacyjności, będą miały solidną podstawę europejską oraz powinny zaspokajać potrzeby edukacyjne i badawcze w sposób zintegrowany. Jednocześnie potrzebne są wspólne, otwarte standardy, które umożliwią szkołom wyższym lepszą kontrolę nad swoimi danymi, aby współpraca była skuteczna. Komisja, w ścisłej współpracy z zainteresowanymi stronami i państwami członkowskimi: - będzie wspierać współpracę transnarodową w celu rozwijania umiejętności i kompetencji cyfrowych studentów w każdym wieku, pracowników i naukowców zgodnie z Planem działania w dziedzinie edukacji cyfrowej; - za pośrednictwem programu „Cyfrowa Europa” zapewni wsparcie na potrzeby specjalistycznych programów kształcenia i szkolenia w zakresie najnowocześniejszych technologii cyfrowych oraz multidyscyplinarnych kursów w dziedzinie sztucznej inteligencji, cyberbezpieczeństwa, mikroelektroniki i obliczeń wielkiej skali; - w ramach działań następczych w związku ze studium wykonalności przeprowadzonym w kontekście Planu działania w dziedzinie edukacji cyfrowej będzie wspierać uruchomienie i wdrażanie ukierunkowanej europejskiej platformy na rzecz promowania współpracy między instytucjami szkolnictwa wyższego, kompatybilnej z europejską chmurą dla otwartej nauki i interoperacyjnej z innymi normami europejskimi; - w ramach działań „Jean Monnet” programu Erasmus+ będzie wspierać specjalne środki mające na celu docenienie na szczeblu UE starań szkół wyższych, które przyczyniają się do transformacji cyfrowej w całej UE; - pokieruje szkołami wyższymi we wspólnym opracowywaniu wytycznych i zasad umożliwiających wzajemny dostęp do usług oraz płynną wymianę wiedzy i danych, z uwzględnieniem potrzeby zapewnienia interoperacyjności i otwartości. Ponadto Komisja wzywa państwa członkowskie do: - wspierania rozwoju umiejętności cyfrowych studentów w każdym wieku, pracowników i naukowców, potencjału cyfrowego szkół wyższych, a także kluczowej roli uczelni w innowacjach i nowych technologiach cyfrowych oraz jako liderów transformacji cyfrowej. 6Czynniki wpływające na globalną rolę i przywództwo Europy Bardziej niż kiedykolwiek Europa musi dotrzeć do reszty świata. Szkoły wyższe walnie przyczyniają się do tworzenia relacji Europy ze światem i propagowania wartości europejskich na świecie. Odgrywają one istotną rolę w uzyskiwaniu dowodów, które stanowią podstawę europejskiej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, umów międzynarodowych i działań wielostronnych. Jako kluczowe podmioty w dyplomacji naukowej pomagają budować mosty. Europa zaczęła wyznaczać tempo współpracy w dziedzinie szkolnictwa wyższego. Dla wielu regionów, państw i szkół wyższych na całym świecie doświadczenia europejskie stały się inspiracją do opracowania nowych strategii na rzecz umiędzynarodowienia lub współpracy regionalnej. Pogłębianie współpracy między instytucjami europejskimi idzie zatem w parze z umacnianiem ich globalnego wymiaru. Równocześnie niezbędne jest wspieranie wzmacniania szkolnictwa wyższego w krajach partnerskich.

Zgodnie ze strategią Global Gateway szkoły wyższe w Europie mają zasadnicze znaczenie dla wspomagania krajów partnerskich w transformacji ich systemów edukacji i ułatwiania mobilności studentów, pracowników, nauczycieli i stażystów w duchu obopólnych korzyści i wzajemności. Przyczyniają się one również do zacieśniania współpracy w dziedzinie badań naukowych i innowacji. Różnorodność i międzynarodowa pozycja unijnych systemów edukacji oraz status Europy jako największego podmiotu oferującego współpracę w zakresie szkolnictwa wyższego stanowią łącznie istotny atut, który można wykorzystać. Doświadczenia UE w zakresie transgranicznego uznawania, zapewniania jakości i akredytacji są wykorzystywane we współpracy regionalnej i integracji w szerszych obszarach geograficznych. Dzięki wymianie talentów w skali globalnej i budowaniu silnych powiązań z krajami partnerskimi na całym świecie, a także promowaniu wartości akademickich i europejskich szkoły wyższe stanowią element miękkiej siły Europy. Europa musi uwypuklać i wykorzystywać tę reputację oraz wyrównać te atuty we wszystkich państwach członkowskich. To z kolei zwiększy jej atrakcyjność nie tylko jako miejsca odbywania studiów, lecz także jako partnera jednorodnej współpracy w dziedzinie edukacji, badań naukowych i innowacji. Komisja proponuje, że: - będzie współpracować z państwami członkowskimi w celu promowania oferty europejskiego szkolnictwa wyższego oraz współpracy międzynarodowej w dziedzinie szkolnictwa wyższego w ramach podejścia Drużyna Europy. Oznacza to: rozwijanie portalu „Study in Europe” w celu wspierania wymiany międzynarodowej; promowanie wzajemnego uczenia się między szkołami wyższymi i agencjami w zakresie umiędzynarodowienia; rozwijanie partnerstw z regionami priorytetowymi, takimi jak Bałkany Zachodnie, kraje objęte polityką sąsiedztwa i Afryka, z uwzględnieniem zasady wzajemności, oraz lepsze angażowanie i wykorzystywanie sieci absolwentów. Komisja, w ścisłej współpracy z zainteresowanymi stronami i państwami członkowskimi: - będzie propagować mobilność między Europą a innymi regionami świata: wezwie państwa członkowskie do zorganizowania w szczególności odpowiednich procedur mających na celu szybkie wydawanie zezwoleń/wiz studentom z państw trzecich, tak by mogli oni terminowo rozpocząć rok akademicki w UE, z poszanowaniem dyrektywy w sprawie studentów i naukowców; - będzie wspierać konsorcja czołowych szkół wyższych z całego świata w celu opracowania i wprowadzenia programów studiów magisterskich, wykorzystując do tego zaproszenia do składania wniosków dotyczących rozwiązywania wyzwań globalnych, ogłaszane w kontekście wspólnych studiów magisterskich Erasmus Mundus; - będzie wspierać przejrzyste i sprawiedliwe uznawanie kwalifikacji zdobytych w państwach trzecich, w tym kwalifikacji uchodźców, za pośrednictwem sieci ośrodków ds. uznawalności akademickiej oraz unijnych narzędzi przejrzystości (europejskich ram kwalifikacji, europejskich poświadczeń cyfrowych w dziedzinie uczenia się). 7Czas na rezultaty: monitorowanie i zarządzanie Postępy w realizacji niniejszej strategii będą przedmiotem sprawozdań w ramach strategicznych europejskiego obszaru edukacji oraz w ramach zarządzania europejską przestrzenią badawczą. Komisja podsumuje aktualną sytuację w sprawozdaniu z postępu prac nad europejskim obszarem edukacji oraz za pośrednictwem systemu monitorowania europejskiej przestrzeni badawczej. Umożliwi to Komisji, państwom członkowskim i zainteresowanym stronom podjęcie strategicznego dialogu na temat osiągniętych postępów oraz tego, na czym należy skoncentrować naszą politykę i wsparcie. W 2023 r. Komisja ustanowi w ramach tego procesu Europejskie Centrum Monitorowania Sektora Szkolnictwa Wyższego, aby przedstawić dowody poczynionych postępów. To centrum monitorowania połączy w jednym miejscu najlepsze z obecnych narzędzi i zdolności UE w zakresie danych, a jednocześnie zwiększy ich wykorzystanie i przydatność dla decydentów, szkół wyższych, studentów i naukowców. Usprawnienie i unowocześnienie istniejących europejskich źródeł danych umożliwi instytucjom i rządom ulepszenie ich bazy dowodowej w kluczowych kwestiach, takich jak: włączenie społeczne, efekty uczenia się, postępy w umiejętnościach cyfrowych, ekologicznych i w zakresie przedsiębiorczości, transfer technologii, zdolność do zatrudnienia, potrzeby studentów i rynku pracy, promowanie karier naukowych, otwarta nauka, rola instytucji w ekosystemach innowacji oraz współpraca transnarodowa w sektorze szkolnictwa wyższego. Centrum monitorowania umożliwi porównywanie, analizę i prezentację wyników sektora szkolnictwa wyższego w różnych dziedzinach. Dzięki wykorzystywaniu synergii między istniejącymi narzędziami danych zapewni ono ukierunkowane i celowe monitorowanie, eliminując potencjalne pokrywanie się danych i zmniejszając obciążenie instytucji szkolnictwa wyższego związane z gromadzeniem danych. Jednym z rezultatów centrum monitorowania będzie tablica wyników europejskiego sektora szkolnictwa wyższego służąca corocznej ocenie postępów poczynionych w całej UE w realizacji kluczowych priorytetów niniejszej strategii: włączenia społecznego, wartości, jakości i przydatności, mobilności, umiejętności ekologicznych i cyfrowych, zdolności do zatrudnienia, współpracy transnarodowej, transferu technologii i waloryzacji wiedzy. Monitorowanie to będzie obejmowało również adekwatność inwestycji w szkolnictwo wyższe i badania naukowe na szczeblu unijnym, krajowym i instytucjonalnym. W tym celu Komisja wykorzysta wyniki prac grupy ekspertów ds. jakościowych inwestycji w kształcenie i szkolenie. Niniejszy komunikat stanowi zaproszenie do wzmocnionej współpracy między państwami i podmiotami sektora szkolnictwa wyższego w ramach europejskiego obszaru edukacji, europejskiej przestrzeni badawczej (EPB) i europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego (proces boloński). Synergie są potrzebne w takich obszarach, jak: współpraca transnarodowa i transformacja instytucjonalna szkół wyższych, wspieranie podstawowych wartości akademickich i wolności nauki, rozwój karier akademickich, innowacyjne i interdyscyplinarne uczenie się, nauczanie i badania naukowe, a także wzajemne powiązania między nimi, obieg wiedzy, współpraca międzynarodowa z partnerami spoza UE oraz wkład w realizację celów zrównoważonego rozwoju ONZ. Komisja, w ścisłej współpracy z zainteresowanymi stronami i państwami członkowskimi: - ustanowi w 2023 r. skoncentrowane na danych Europejskie Centrum Monitorowania Sektora Szkolnictwa Wyższego, czego jednym z rezultatów będzie stworzenie tablicy wyników europejskiego sektora szkolnictwa wyższego; - będzie propagować synergie między europejskim obszarem edukacji, europejską przestrzenią badawczą i europejskim obszarem szkolnictwa wyższego w sposób odpowiedni do zamierzonego celu i elastyczny.