W dniu 20 marca 2020 r. Komisja przyjęła komunikat w sprawie uruchomienia ogólnej klauzuli korekcyjnej w ramach paktu stabilności i wzrostu. Klauzula, jak określono w art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 3, art. 9 ust. 1 i art. 10 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 oraz w art. 3 ust. 5 i art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1467/97, ułatwia koordynację polityk budżetowych w czasie poważnego pogorszenia koniunktury gospodarczej. W swoim komunikacie Komisja przedstawiła Radzie opinię, że, biorąc pod uwagę przewidywane poważne pogorszenie koniunktury gospodarczej w wyniku pandemii COVID-19, obecna sytuacja pozwala na uruchomienie klauzuli. W dniu 23 marca 2020 r. ministrowie finansów państw członkowskich zgodzili się z oceną Komisji. Uruchomienie ogólnej klauzuli korekcyjnej pozwala na czasowe odstępstwo od ścieżki dostosowania prowadzącej do osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego, pod warunkiem, że nie zagraża to stabilności finansów publicznych w średnim okresie. W przypadku części naprawczej Rada może również zdecydować, na podstawie zalecenia Komisji, o przyjęciu zmienionego kursu polityki budżetowej. Ogólna klauzula korekcyjna nie zawiesza procedur paktu stabilności i wzrostu. Pozwala ona państwom członkowskim na odstąpienie od wymogów budżetowych, które miałyby zastosowanie w normalnych warunkach, a jednocześnie umożliwia Komisji i Radzie wprowadzenie niezbędnych środków koordynacji polityki w ramach paktu.

Relacja długu publicznego do PKB zmniejszyła się z poziomu 70,2 % w 2018 r. do 66,3 % w 2019 r. Zmniejszający zadłużenie wpływ czynników takich jak wzrost realnego PKB oraz wysoki deflator PKB – oba przez efekt mianownika – z nadwyżką skompensował marginalny wpływ, jaki na zwiększenie długu miała wartość rezydualna zmiany długu.

Z przekazanych danych wynika, że w 2019 r. Węgry osiągnęły zgodność z wartością odniesienia dotyczącą redukcji długu, ponieważ różnica w stosunku do wartości odniesienia wynosi -5,2 % PKB.

Analiza wskazuje zatem, że w oparciu o dane dotyczące wyników za 2019 r. kryterium długu jest spełnione.

4. Istotne czynniki

Art. 126 ust. 3 Traktatu stanowi, że jeśli państwo członkowskie nie spełnia wymogów jednego lub obu tych kryteriów, Komisja sporządza sprawozdanie. W sprawozdaniu tym Komisja „uwzględnia również to, czy deficyt publiczny przekracza publiczne wydatki inwestycyjne i uwzględnia wszelkie inne istotne czynniki, w tym średniookresową sytuację gospodarczą i budżetową państwa członkowskiego”.

Czynniki te zostały doprecyzowane w art. 2 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1467/97, który stanowi, że uwzględnia się należycie „wszelkie inne czynniki, które w opinii danego państwa członkowskiego mają znaczenie dla wyczerpującej oceny zgodności z kryteriami deficytu i długu i które państwo członkowskie przedstawiło Radzie i Komisji”.

Jak określono w art. 2 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1467/97, jeżeli chodzi o kryterium deficytu, ponieważ relacja długu publicznego do PKB w 2020 r. przekracza wartość referencyjną wynoszącą 60 % i nie jest spełniony podwójny warunek polegający na tym, że deficyt pozostaje bliski wartości referencyjnej, a jej przekroczenie ma charakter tymczasowy – te istotne czynniki nie mogą zostać uwzględnione w procesie podejmowania decyzji w sprawie istnienia nadmiernego deficytu na podstawie kryterium deficytu dla Węgier.

W obecnej sytuacji kluczowym dodatkowym czynnikiem, który należy uwzględnić w odniesieniu do 2020 r., są skutki gospodarcze pandemii COVID-19, które bardzo poważnie wpływają na sytuację budżetową i wywołują wysoki poziom niepewności co do perspektyw na przyszłość. Pandemia doprowadziła również do uruchomienia ogólnej klauzuli korekcyjnej.

4.1. Pandemia COVID-19

Pandemia COVID-19 doprowadziła do poważnego wstrząsu gospodarczego, który wywołuje znaczące negatywne skutki dla całej Unii Europejskiej. Konsekwencje dla wzrostu PKB będą zależały zarówno od czasu trwania pandemii, jak i od okresu obowiązywania środków wprowadzonych przez władze krajowe oraz na szczeblu europejskim i światowym w celu spowolnienia jej rozprzestrzeniania się, ochrony zdolności produkcyjnych i wspierania popytu zagregowanego. Państwa członkowskie już przyjęły lub właśnie przyjmują środki budżetowe mające na celu zwiększenie możliwości systemów ochrony zdrowia i udzielenie pomocy tym osobom i sektorom, które szczególnie ucierpiały na skutek pandemii. Wprowadzono również znaczące środki w zakresie pomocy na utrzymanie płynności finansowej oraz inne gwarancje. Właściwe urzędy statystyczne, pod warunkiem otrzymania bardziej szczegółowych informacji, dokonają analizy, czy środki te będą miały natychmiastowe skutki dla salda sektora instytucji rządowych i samorządowych. Środki te, wraz ze spadkiem aktywności gospodarczej, przyczynią się do znacznego wzrostu deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz pogorszenia sytuacji w zakresie zadłużenia.

4.2 Sytuacja gospodarcza w średnim okresie

Przed pandemią COVID-19 gospodarka węgierska znalazła się na drodze stopniowego spowolnienia gospodarczego po latach wybitnie wysokiego wzrostu. W prognozie Komisji z zimy 2020 r. przewidziano spadek wzrostu realnego PKB z 4,9 % w 2019 r. do 3,4 % w 2020 r. i do 2,8 % w 2021 r. Pandemia COVID-19 radykalnie zmieniła ten obraz. Środki powstrzymujące rozprzestrzenianie się pandemii poważnie ograniczają działalność gospodarczą w perspektywie krótkoterminowej. Obecnie trudno jest ocenić skalę i czas trwania recesji, ale wczesne wskaźniki wskazują na szybki spadek aktywności gospodarczej i zatrudnienia. Prognoza Komisji z wiosny 2020 r. opiera się na założeniu, że do trzeciego kwartału 2020 r. środki sanitarne zostaną w dużej mierze zniesione, co umożliwi ponowny wzrost produkcji globalnej. Prognozuje się, że w 2020 r. realny PKB Węgier zmniejszy się o 7 %. Prognozuje się również, że stopa bezrobocia wzrośnie z 3,4 % w 2019 r. do średnio 7 % w 2020 r. Będzie to uznane za czynnik łagodzący w ocenie, czy Węgry spełniły kryterium deficytu w 2020 r.

Prognozom tym towarzyszy jednak niepewność na wyższym niż zazwyczaj poziomie. Głównym źródłem niepewności jest czas trwania pandemii oraz obowiązywania środków powstrzymujących rozprzestrzenianie się.

4.3 Sytuacja budżetowa w średnim okresie

Od czerwca 2018 r. Węgry są stale objęte kolejnymi procedurami znacznego odchylenia. Od tego czasu Rada wydawała dwa razy w roku zalecenia skierowane do Węgier, ale państwo to nie podjęło w odpowiedzi skutecznych działań i wielokrotnie dopuściło się znacznych odchyleń od zalecanej ścieżki dostosowania.

Dnia 14 czerwca 2019 r. zalecono Węgrom zapewnienie, by w 2019 r. nominalna stopa wzrostu publicznych wydatków pierwotnych netto nie przekroczyła 3,3 % („wartość odniesienia dotycząca wydatków”), co odpowiadałoby korekcie strukturalnej wynoszącej 1,0 % PKB. Ocena ogólna wskazuje na znaczne odchylenie od zalecanej ścieżki dostosowania prowadzącej do osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego w 2019 r. oraz w latach 2018–2019 w ujęciu łącznym.

Program konwergencji dostarcza informacji na temat nowych środków, które mają służyć opanowaniu pandemii oraz wspieraniu gospodarki. W programie konwergencji szacuje się, że wpływ na budżet przyjętych do tej pory środków z zakresu polityki mających na celu złagodzenie skutków gospodarczych i społecznych pandemii COVID-19 r. wyniesie w 2020 r. 2,8 % PKB. Są one jednak w całości finansowane za pomocą realokacji wydatków w ramach budżetu, rezerw i nowych podatków. Środki łagodzące obejmują środki mające na celu wspieranie rynku pracy, ulgi podatkowe dla przedsiębiorstw oraz pokrycie kosztów związanych z sytuacją wyjątkową o charakterze medycznym. Zapowiedziano dodatkowe środki na rzecz wsparcia odbudowy (1,4 % PKB) i rynku pracy (0,4 % PKB), które jednak nie zostały jeszcze przyjęte. Ogólnie rzecz biorąc, podczas gdy dochody ogółem pozostają niezmienione w porównaniu z 2019 r., przewiduje się znaczny wzrost wydatków bieżących, który będzie tylko częściowo skompensowany zmniejszeniem wydatków kapitałowych.

Według programu konwergencji deficyt w 2021 r. zmniejszy się do 2,7 % PKB. Przewiduje się, że poprawa poziomu dochodów podatkowych będzie niewielka, natomiast wydatki bieżące spadną, a inwestycje publiczne będą gwałtownie rosnąć, również dzięki wsparciu ze środków unijnych. W programie konwergencji planuje się w perspektywie średniookresowej zmniejszenie deficytu do 2,2 % w 2022 r. i osiągnięcie poziomu 1,6 % PKB w 2023 r. oraz 1,0 % PKB w 2024 r. Plany te opierają się na założeniach makroekonomicznych zakładających średni wzrost realnego PKB w latach 2022–2024 na poziomie około 4,4 %.

4.4. Dług publiczny w średnim okresie

Zgodnie z prognozą Komisji z wiosny 2020 r. przewiduje się, że dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie z poziomu 66,3 % PKB w 2019 r. do 75,0 % w 2020 r.