KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 27.11.2018 COM(2018) 787 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY dotyczące obecnej sytuacji w zakresie monet euro



SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY dotyczące obecnej sytuacji w zakresie monet euro Sekcja 1. Wprowadzenie Pojawienie się euro jako wspólnej waluty europejskiej było ogromnym krokiem naprzód w integracji europejskiej. Najczęściej używanym środkiem płatniczym jest gotówka euro, przy czym monety euro odgrywają istotną rolę. Obywatele i sprzedawcy detaliczni wykorzystują monety w codziennych transakcjach finansowych, dokonując płatności lub wydając resztę. Chociaż monety euro są emitowane na szczeblu krajowym, Rada standaryzuje ich nominały i specyfikacje techniczne. Od czasu wprowadzenia banknotów i monet euro w dniu 1 stycznia 2002 r. państwa strefy euro wyemitowały łącznie prawie 127 mld monet euro o łącznej wartości około 28 mld euro. System monet euro, który obejmuje osiem nominałów o rozpiętości od 1 centa do 2 euro, do dziś pozostaje niezmieniony. Przydatność dwóch najniższych nominałów (1 eurocenta i 2 eurocentów) była debatowana od czasu ich wprowadzenia. Najważniejszymi elementami tej dyskusji są: koszty produkcji i koszty czynności związanych z obiegiem monet, które są wysokie w porównaniu z ich wartością nominalną; wysoka stopa utraty tych monet z obiegu oraz utrata siły nabywczej tych dwóch niskich nominałów w ciągu ponad 16 lat, jakie upłynęły od wprowadzenia banknotów i monet euro. Komisja przygotowała ocenę skutków dotyczącą emisji monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów przed publikacją komunikatu w 2013 r. Ocenę skutków opublikowano jako dokument roboczy służb Komisji uzupełniający komunikat. Podkreślono w niej cztery możliwe scenariusze, które obejmują zarówno brak zmian, jak i wycofanie monet z obiegu oraz wprowadzenie zasad dotyczących zaokrąglania płatności. W trakcie późniejszych dyskusji większość państw członkowskich opowiedziała się za dalszą emisją monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów, rozważając jednocześnie możliwe sposoby obniżenia kosztów produkcji bez zmiany wyglądu i parametrów monet. Niniejsze nowe sprawozdanie zostało przygotowane w związku z motywem 7 rozporządzenia (UE) nr 651/2012 w sprawie emisji monet euro (Dz.U. L 201 z 27.7.2012, s. 135), który stanowi: Stosowanie różnych nominałów monet euro oraz banknotów euro, przy obecnych założeniach, powinno być okresowo szczegółowo analizowane przez właściwe instytucje pod kątem kryteriów kosztów i akceptacji społecznej. Aktualizuje ono również wnioski zawarte w komunikacie z 2013 r. W sekcji 2 sprawozdania opisano sposób wykorzystywania monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów oraz zmiany w ich postrzeganiu . W sprawozdaniu przedstawiono również do dyskusji możliwe warianty strategiczne. Niedawno przeprowadzono szeroko zakrojone konsultacje z zainteresowanymi stronami na temat kwestii związanych z tymi monetami, zgodnie z zapowiedziami w planie działania (dotyczącymi również publikacji niniejszego sprawozdania). W części I załącznika do sprawozdania wskazano zainteresowane strony, z którymi przeprowadzono konsultacje, a także wyniki tych konsultacji. Przedstawione w niniejszym sprawozdaniu warianty strategiczne dotyczące monet opracowano w oparciu o te właśnie konsultacje. W sekcji 3 opisano najnowsze zmiany w zakresie zabezpieczeń monet. Istotne jest, aby obywatele i sprzedawcy detaliczni mieli zaufanie do monet euro wszystkich nominałów, jeżeli mają one pozostać skutecznym i atrakcyjnym środkiem płatniczym. Łączna liczba sfałszowanych monet euro (o nominałach 50 centów, 1 euro i 2 euro) wykrywanych w obiegu i zgłaszanych zawsze była stosunkowo stabilna. Poczyniono wprawdzie postępy w technologii produkcji monet, aby jeszcze lepiej je zabezpieczać, a do wykrywania fałszerstw stosowana jest powszechnie automatyczna weryfikacja autentyczności monet, ale w niektórych przypadkach wzrosła również jakość pracy fałszerzy. W sekcji 4 podsumowano sprawozdanie, przedstawiając wskazówki nawiązujące do głównych ustaleń. Sekcja 2. Monety euro o nominałach 1 centa i 2 centów: obecna sytuacja i debata zapoczątkowana komunikatem Komisji z 2013 r. 2.1 Używanie monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów do celów płatności Monety euro o nominałach 1 centa i 2 centów są potrzebne do zakupu towarów lub usług, których całkowity koszt nie kończy się na nominale zero lub 5 centów (tj. cena pojedynczego zakupu lub suma wszystkich zakupów nie jest liczbą okrągłą) i w przypadku których oczekuje się płatności gotówkowej lub jest ona dominującym środkiem płatniczym. Ogólnie rzecz biorąc, sytuacja taka ma miejsce w przypadku stosunkowo niewielkich zakupów żywności i trwałych produktów w supermarketach, piekarniach i mniejszych sklepach detalicznych, a także w przypadku towarów sypkich kupowanych na wagę, objętość itp. na cotygodniowych targach, w sklepach mięsnych lub na stacjach benzynowych. Wydatki w supermarketach i mniejszych sklepach nadal stanowią dużą część budżetu konsumentów przeznaczonego na pokrycie kosztów utrzymania. Większość dóbr konsumpcyjnych nie należy już jednak do tej kategorii, ponieważ ceny jednostkowe są wyższe, a zatem podlegają zwykle zaokrągleniu lub płatności za nie realizowane są bezgotówkowo. W przypadku gdy płatności gotówkowe obejmują monety euro o nominałach 1 centa i 2 centów, nominały te służą głównie do wydawania reszty („jednokierunkowe wykorzystanie”). Zazwyczaj konsumenci otrzymują więcej monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów niż ich wydają. 2.2. Zmiany w emisji monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów Emisja monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów stale rośnie od 2002 r., a tempo tego wzrostu emisji jest szybsze niż w przypadku pozostałych nominałów monet euro. Obecnie każdy obywatel strefy euro posiada średnio 181 takich monet, podczas gdy w momencie publikacji komunikatu Komisji z 2013 r. było to 145 monet. Obecnie blisko połowa wszystkich wyemitowanych monet euro to monety o nominałach 1 centa i 2 centów. Rok Wszystkie monety euro (mld) Wszystkie monety euro o nominałach 1 centa i 2 centów (mld) Odsetek monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów (odsetek wszystkich monet wyemitowanych w strefie euro) Grudzień 2002 r. 40 14 35 % Koniec 2004 r. 54 21 39 % Koniec 2007 r. 73 31 42 % Koniec 2012 r. 102 47 46 % Koniec 2017 r. 126 61 48 %

(Źródło: Europejski Bank Centralny, wszystkie liczby w zaokrągleniu) Odsetek monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów powracających do krajowych banków centralnych jest najniższy spośród wszystkich nominałów. Jednokierunkowe wykorzystanie, niski poziom zwrotu do krajowych banków centralnych oraz stały wzrost emisji monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów potwierdzają tezę, że obieg tych nominałów między podmiotami gospodarczymi nie przebiega sprawnie i że są one najczęściej gromadzone bezużytecznie w domach lub gubione. 2.3 Koszty „jednokierunkowego wykorzystania” i wysoki poziom emisji monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów Monety euro są prawnym środkiem płatniczym, a zapewnienie społeczeństwu prawnego środka płatniczego wiąże się z kosztami. Koszty związane z monetami euro o nominałach 1 centa i 2 centów obejmują produkcję krążków monetarnych, a także bicie monet, emisję, koszty manipulacyjne oraz koszty obiegu lub ponownego wprowadzania do obiegu tych nominałów. Zgubione monety generują również koszty środowiskowe. Ponieważ nie ma skutecznej zachęty do ponownego wprowadzenia tych nominałów do obiegu, emitowanych jest coraz więcej monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów, co dodatkowo zwiększa koszty ogólne. Ogólnie rzecz biorąc, dochód z emisji monet euro o nominale 1 centa jest ujemny, biorąc pod uwagę fakt, że same koszty ich nabycia przekraczają wartość nominalną monety. Pod względem fiskalnym emisja tego nominału jest dla państw członkowskich działalnością przynoszącą straty. Podczas konsultacji z zainteresowanymi stronami w 2017 r. większość państw strefy euro zgłosiła, że koszt nabycia monet euro o nominale 2 centów jest wciąż niższy od ich wartości nominalnej. 2.4 Reakcje państw członkowskich na rosnące koszty a emisja monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów Państwa członkowskie w różny sposób podchodzą do kwestii kosztów i popytu. Jedną z możliwości jest zaokrąglanie ceny w górę lub w dół do najbliższych pięciu eurocentów przy dokonywaniu płatności gotówkowej. Ostateczna kwota zakupów kończąca się na jednym, dwóch, sześciu lub siedmiu eurocentach jest zaokrąglana w dół, natomiast suma kończąca się na trzech, czterech, ośmiu lub dziewięciu eurocentach jest zaokrąglana w górę. Na przykład ostateczna kwota zakupu w wysokości 3,58 euro lub 3,62 euro oznacza, że należy zapłacić w gotówce 3,60 euro, a w przypadku kwoty 3,63 euro lub 3,67 euro płaci się w gotówce 3,65 euro. Takie zaokrąglanie oznacza utratę lub zyskanie maksymalnie dwóch eurocentów przy ostatecznym zaokrągleniu, przy czym zyski i straty wyrównują się z biegiem czasu. Środek ten ogranicza zatem skutecznie stosowanie monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów. Podejście to przyjmuje coraz więcej krajów: obowiązek zaokrąglenia ostatecznej kwoty zakupu do najbliższych pięciu eurocentów w przypadku płatności gotówkowych wprowadzono od 2002 r. w Finlandii; w 2004 r. zaokrąglanie cen stało się powszechną praktyką w Niderlandach; w 2014 r. Belgia przyjęła ustawę przewidującą dobrowolne zaokrąglanie cen, a w 2015 r. przepisy takie wprowadziła również Irlandia; w 2017 r. Włochy przyjęły ustawę wprowadzającą obowiązek zaokrąglania cen i zaprzestały bicia monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów. Ani w Belgii, ani we Włoszech zaokrąglanie cen nie stało się jeszcze jednak powszechną praktyką. Aby ograniczyć koszty produkcji lub nabycia monet o tym nominale, niektóre państwa członkowskie wymieniają – według wartości nominalnej – inne nominały monet euro na monety o nominale jednego centa pochodzące z zapasów monet innych państw UE. 2.5 Odpowiedź sprzedawców detalicznych na koszty związane z monetami euro o nominałach 1 centa i 2 centów Sprzedawcy detaliczni (w tym supermarkety) muszą oczywiście dostosować się do przyzwyczajeń i preferencji konsumentów w zakresie płatności. Sprzedawcy detaliczni odgrywają kluczową rolę, ponieważ są głównymi podmiotami inicjującymi jednokierunkowe wykorzystanie monet w obiegu, ponieważ wydają monety euro o nominałach 1 centa i 2 centów jako resztę. Przewiduje się, że o ile nie zostanie wprowadzone zaokrąglanie cen, ten stan rzeczy utrzyma się, a koszty wynikające ze stosowania tych nominałów nadal będą ponosić klienci. W niektórych przypadkach zamówienie nowych monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów w banku komercyjnym za pośrednictwem krajowego banku centralnego może kosztować sprzedawców detalicznych mniej niż dostarczenie monet będących w obiegu przez podmioty zajmujące się zawodowo obsługą gotówki, ponieważ wariant drugi wiąże się z wyższymi kosztami manipulacyjnymi. Nawet jeżeli banki komercyjne pobierają opłaty za wycofanie nowych monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów, sprzedawcy detaliczni często płacą za nowe monety mniej, niż musieliby zapłacić, zamawiając monety u podmiotów zajmujących się zawodowo obsługą gotówki. W rezultacie na poziomie tych podmiotów narastają coraz większe zapasy monet, a jednocześnie nie ustaje emisja nowych monet. 2.6 Opinia społeczeństwa na temat monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów Od 2014 r. Komisja co roku przeprowadza badania opinii publicznej na temat tych monet. Zdecydowana większość mieszkańców strefy euro opowiada się za zniesieniem tych nominałów, co pokazują odpowiedzi na poniższe pytanie zadane w ankiecie. Na przestrzeni lat ta przeważająca większość pozostawała stabilna.



Na podstawie obecnych wyników sondaży w państwach strefy euro można stwierdzić, że w żadnym z nich nie ma już bezwzględnej większości, która opowiadałaby się za utrzymaniem tych dwóch nominałów. (Źródło: Eurobarometr 2017)

2.7 Obawy, że zaokrąglenie cen do najbliższych pięciu centów podniesie ceny konsumpcyjne i inflację Kolejną ważną kwestią w debacie na temat ewentualnego zaprzestania emisji monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów jest inflacja i inflacja postrzegana. Zaokrąglenie ostatecznej kwoty może sprawić, że konsumenci będą oczekiwać w przyszłości systematycznego zaokrąglania cen w górę lub wręcz ich podwyżek. Obawy te są uzasadnione, jeżeli zaokrąglanie cen dotyczy towarów, które są często nabywane i zazwyczaj opłacane gotówką, i tym samym mogłoby wpłynąć na oczekiwania inflacyjne („inflacja postrzegana”). Zniesienie monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów oraz stosowanie zasad dotyczących zaokrąglania płatności nie powinny jednak znacząco wpłynąć na stabilność cen, ponieważ: ·niższe koszty obsługi gotówki pozwoliłyby sprzedawcom detalicznym na obniżenie cen. ·Wprowadzenie zaokrąglenia cen nie zmieniłoby sposobu pomiaru inflacji za pomocą zharmonizowanego indeksu cen konsumpcyjnych (HICP) ani sposobu pomiaru spożycia prywatnego. Nie pojawiłyby się zatem „nowe dane liczbowe”. Organy statystyczne nadal stosowałyby ceny podawane przez sprzedawców (tj. ceny niezaokrąglone), nie dochodziłoby więc do systematycznego błędu przy sumowaniu podczas obliczania indeksów cen. ·Zaprzestanie emisji monet o nominałach 1 centa i 2 centów mogłoby stanowić dla producentów i sprzedawców detalicznych okazję do jednoczesnej zmiany podawanych cen większego asortymentu produktów i usług. Mogłoby to doprowadzić do pewnego wzrostu ogólnego poziomu cen i – przynajmniej jako zjawisko jednorazowe – do wyższej inflacji. Można jednak oczekiwać, że przejrzystość cen, świadomość konsumentów i konkurencja w sektorze detalicznym ograniczą takie ryzyko. Zdaniem jednej zainteresowanej strony nie można wykluczyć, że w perspektywie średnioterminowej ostateczna kwota zakupu zostanie wręcz zaokrąglona w dół pod wpływem zachowań konkurencyjnych. ·Doświadczenia krajów – takich jak Finlandia, Niderlandy czy Irlandia – które ograniczają stosowanie monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów w płatnościach gotówkowych, potwierdza, że praktyka zaokrąglania płatności gotówkowych nie ma wymiernego wpływu na inflację cen konsumpcyjnych mierzoną za pomocą HICP czy też deflatora spożycia prywatnego. 2.8 Analiza emisji monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów pod kątem kryteriów kosztów i akceptacji społecznej Zastosowanie kryteriów dotyczących kosztów i akceptacji społecznej prowadzi do następującej oceny monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów: 1) Ze względu na zmniejszoną siłę nabywczą monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów używa się ich głównie jednostronnie, co prowadzi do bezużytecznego gromadzenia i utraty monet z obiegu. 2) Rządy emitujące te monety ponoszą na nich straty, co prowadzi do ujemnej renty emisyjnej (przynajmniej w przypadku monet euro o nominale 1 centa). 3) Koszty czynności związanych z obiegiem są wysokie w porównaniu z wartością nominalną tych monet. Sprzedawcy detaliczni płacą do jednego euro za rulon 50 monet o nominale 1 centa. 4) Wśród ogółu społeczeństwa istnieje stabilna większość opowiadająca się za zaprzestaniem emisji monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów, o czym świadczą dane przedstawione w powyższej tabeli. 5) Możliwości redukcji kosztów produkcji są ograniczone. W kontekście dodatniej inflacji środek ten przynosi jedynie tymczasowe efekty do momentu, gdy koszty produkcji ponownie przekroczą wartość nominalną, i nie rozwiązuje innych problemów, jakie wiążą się z monetami euro o nominałach 1 centa i 2 centów: nadal będzie miało miejsce gromadzenie monet i ich utrata z obiegu. Zaprzestanie emisji przedmiotowych monet umożliwia rozwiązanie opisanych powyżej problemów i wyzwań. Należy jednak przeanalizować dokładniej konsekwencje ewentualnego zaprzestania emisji. Uznaje się, że państwa członkowskie mogą emitować monety euro, z zastrzeżeniem zgody Europejskiego Banku Centralnego co do wielkości emisji.Z drugiej strony, rozporządzenie (UE) nr 651/2012 zawiera wiążące przepisy dotyczące emisji monet euro, aby zapobiec stosowaniu różnych praktyk w poszczególnych państwach członkowskich i zapewnić wystarczająco zintegrowane ramy dla wspólnej waluty. W dwóch poniższych podsekcjach omówiono wady i zalety zarówno szybkiego, jak i stopniowego wycofania tych monet. 2.8.1 Wady i zalety wycofania monet oraz szybkiej utraty przez nie statusu prawnego środka płatniczego W ramach tego wariantu emisja tych monet zostałaby wstrzymana i musiałyby one dość szybko utracić status prawnego środka płatniczego, prawdopodobnie z prawem do wymiany tych monet na inne nominały w bankach centralnych nawet po utracie tego statusu. Wprowadzenie obowiązku zaokrąglenia ostatecznej kwoty zakupu do najbliższych pięciu centów przy płatności gotówkowej byłoby konieczne w całej strefie euro, aby upewnić się, że ta sama zasada ma takie samo zastosowanie na całym obszarze. Monety należałoby aktywnie wycofywać z obiegu. Zalety tego wariantu byłyby następujące:

·natychmiastowe oszczędności kosztów: brak kosztów produkcji lub emisji oraz brak ujemnej renty emisyjnej; ·brak kosztów manipulacyjnych związanych z monetami euro o nominałach 1 centa i 2 centów; ·szybka odpowiedź na życzenia obywateli. Jego wadą byłyby jednorazowe koszty wycofania. Aby móc je oszacować, konieczna jest dodatkowa analiza. 2.8.2 Wady i zalety stopniowego wycofywania monet bez utraty przez nie statusu prawnego środka płatniczego w bliskiej perspektywie W ramach tego wariantu zaprzestano by również emisji, ale status prawnego środka płatniczego zostałby cofnięty dopiero później. Zaprzestanie produkcji i emisji tych monet miałoby podobny skutek jak w pierwszym scenariuszu. Pozostawałyby one jednak w obiegu, znikając z niego stopniowo – duża liczba monet w dalszym ciągu będzie ginąć, a nowe nie będą emitowane. Status monet jako prawnego środka płatniczego mógłby zostać cofnięty najwcześniej wówczas, gdy ich obieg stanie się szczątkowy; można przewidzieć prawo do wymiany tych monet na inne nominały w bankach centralnych nawet po utracie statusu prawnego środka płatniczego. Środkowi temu musiałoby towarzyszyć obowiązkowe zaokrąglanie cen, wprowadzone, gdy tylko monety przestaną być emitowane, jak przewidziano w scenariuszu pierwszym. Zalety tego wariantu byłyby następujące: ·brak kosztów wycofania; ·monety euro o nominałach 1 centa i 2 centów byłyby nadal wykorzystywane do dokonywania płatności przez dłuższy czas. W porównaniu z wariantem 1 wadami są: ·mniejsze korzyści gospodarcze, ponieważ koszty manipulacyjne będą ponoszone do czasu, gdy znacząco zmniejszy się liczba monet euro o nominałach 1 centa i 2 centów będących w obiegu; ·sprzedawcy detaliczni musieliby w dalszym ciągu zajmować się monetami o nominałach 1 centa i 2 centów, chociaż w znacznie mniejszym stopniu, ze względu na zaokrąglenia; ·odpowiedź na życzenia większości osób w zainteresowanych państwach członkowskich będzie odłożona w czasie. Sekcja 3. Ochrona monet euro przed fałszowaniem: poprawa zabezpieczeń monet euro w celu utrzymania roli monet jako zaufanego środka płatniczego UE posiada odpowiednie ramy prawne oraz wspiera współpracę z państwami członkowskimi i organami krajowymi, aby zapewnić zaufanie do gotówki euro, a także bezpieczny i efektywny obieg gotówki. Istnieją reguły (w tym przepisy prawa karnego) służące ochronie monet euro przed fałszowaniem oraz weryfikacji ich autentyczności. Uzupełnieniem tych reguł są przepisy prawne dotyczące replik oraz medali i żetonów, aby upewnić się, że w obiegu wolno używać tylko oryginalnych monet i że tylko takie monety znajdują się w obiegu gotówkowym. Liczba sfałszowanych monet euro (o nominałach 50 centów, 1 euro i 2 euro) wykrywanych w obiegu i zgłaszanych zawsze była stosunkowo stabilna – średnia roczna wynosi około 150 000 sfałszowanych monet (odpowiada to wartości nominalnej ok. 240 000 EUR). Liczba sfałszowanych monet euro wykrywanych w obiegu, w rozbiciu na nominały

(Źródło: Europejskie Centrum Techniczne i Naukowe)