KOMISJA EUROPEJSKA Strasburg, dnia17.4.2018 COM(2018) 225 final 2018/0108(COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie europejskiego nakazu wydania dowodów dotyczącego elektronicznego materiału dowodowego w sprawach karnych i europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów dotyczącego elektronicznego materiału dowodowego w sprawach karnych {SWD(2018) 118 final}



{SWD(2018) 119 final}



UZASADNIENIE 1.KONTEKST WNIOSKU •Przyczyny i cele wniosku W dzisiejszych czasach korzystanie z mediów społecznościowych, aplikacji webmail, usług przesyłania wiadomości oraz aplikacji do komunikacji, pracy, utrzymywania kontaktów i zdobywania informacji stało się powszechne w wielu częściach świata. Usługi te łączą ze sobą setki milionów użytkowników. Przynoszą znaczące korzyści dla dobrobytu ekonomicznego i społecznego użytkowników w całej Unii i poza nią. Mogą być jednak nadużywane jako narzędzia służące do popełniania lub ułatwiania przestępstw, w tym poważnych przestępstw takich jak ataki terrorystyczne. Gdy to się zdarza, wspomniane usługi i aplikacje często jako jedyne pozwalają służbom dochodzeniowo-śledczym znaleźć wskazówki umożliwiające ustalenie, kto popełnił przestępstwo, oraz pozyskać materiał dowodowy, który można wykorzystać w sądzie. Ze względu na ponadgraniczny charakter internetu usługi tego rodzaju mogą być świadczone z dowolnego miejsca na świecie i niekoniecznie wymagają fizycznej infrastruktury, obecności przedsiębiorstwa lub pracowników w państwach członkowskich, w których usługi te są oferowane, czy też w ogóle obecności na rynku wewnętrznym. Ponadto nie wymagają one konkretnej lokalizacji przechowywania danych, którą usługodawca wybiera często w oparciu o uzasadnione względy, takie jak bezpieczeństwo danych, korzyści skali i szybkość dostępu. W rezultacie w przypadku coraz większej liczby spraw karnych dotyczących wszelkiego rodzaju przestępstw organy państw członkowskich potrzebują dostępu do danych, które mogą być wykorzystane jako materiał dowodowy i które są przechowywane poza ich państwem lub przez usługodawców w innych państwach członkowskich lub państwach trzecich. Na wypadek sytuacji, w których materiał dowodowy lub usługodawca zlokalizowani są gdzie indziej, kilkadziesiąt lat temu opracowano mechanizmy współpracy między państwami. Pomimo regularnego wprowadzania reform wspomniane mechanizmy współpracy poddawane są coraz większej presji spowodowanej rosnącymi potrzebami w zakresie transgranicznego dostępu do elektronicznego materiału dowodowego w odpowiednim czasie. W odpowiedzi na tę presję szereg państw członkowskich i państw trzecich ucieka się do rozbudowy swoich narzędzi krajowych. Wynikające z tego rozdrobnienie jest źródłem niepewności prawa i sprzecznych obowiązków oraz nasuwa pytania na temat ochrony praw podstawowych i gwarancji proceduralnych dla osób, których dotyczą takie żądania. W 2016 r. Rada wezwała do podjęcia konkretnych działań opartych na wspólnym podejściu UE w celu podniesienia skuteczności wspólnej pomocy prawnej, usprawnienia współpracy pomiędzy organami państw członkowskich a usługodawcami w państwach niebędących członkami UE oraz zaproponowania rozwiązań problemów dotyczących ustalania jurysdykcji i egzekwowania przepisów w cyberprzestrzeni. Również Parlament Europejski podkreślił wyzwania, jakie obecnie fragmentaryczne ramy prawne mogą stwarzać dla dostawców starających się wykonać żądania organów ścigania i wezwał do zaproponowania europejskich ram prawnych obejmujących wystarczające zabezpieczenia praw i wolności wszystkich zaangażowanych podmiotów. Niniejszy wniosek dotyczy konkretnego problemu spowodowanego zmiennym charakterem cyfrowego materiału dowodowego i jego wymiarem międzynarodowym. Ma on na celu dostosowanie mechanizmów współpracy do epoki cyfrowej, udostępnienie narzędzi sądowych i narzędzi egzekwowania prawa uwzględniających dzisiejsze sposoby komunikowania się przestępców oraz zwalczanie nowoczesnych form przestępczości. Możliwość stosowania takich narzędzi zależy od objęcia ich silnymi mechanizmami ochrony praw podstawowych. Niniejszy wniosek ma na celu zwiększenie pewności prawa dla organów, usługodawców i zainteresowanych osób oraz utrzymanie wysokich standardów w odniesieniu do wniosków organów ścigania i zapewnienie w ten sposób ochrony praw podstawowych, przejrzystości i rozliczalności. Pozwala on również przyspieszyć proces zabezpieczania i pozyskiwania elektronicznego materiału dowodowego przechowywanego lub posiadanego przez usługodawców posiadających zakład w innej jurysdykcji. Niniejszy instrument będzie funkcjonować obok obecnych instrumentów współpracy wymiarów sprawiedliwości, które zachowują swoje znaczenie i w stosownych przypadkach nadal mogą być wykorzystywane przez właściwe organy. Równolegle Komisja prowadzi prace nad wzmocnieniem istniejących mechanizmów współpracy wymiarów sprawiedliwości za pomocą środków takich jak stworzenie bezpiecznej platformy umożliwiającej szybką wymianę wniosków pomiędzy organami sądowymi w UE oraz dokonanie inwestycji w wysokości 1 mln EUR mającej na celu przeszkolenie przedstawicieli zainteresowanych zawodów i organów ze wszystkich państw członkowskich UE w zakresie wzajemnej pomocy prawnej i współpracy, ze szczególnym naciskiem na Stany Zjednoczone jako państwa trzeciego otrzymującego największą liczbę wniosków z UE. W zakresie doręczania i wykonywania nakazów na podstawie niniejszego instrumentu organy powinny polegać na przedstawicielu prawnym powołanym przez usługodawców. Komisja przedstawia w dniu dzisiejszym wniosek mający na celu zapewnienie skutecznego powoływania takich przedstawicieli prawnych. Zapewnia on wspólne rozwiązanie dla całej UE na potrzeby kierowania nakazów prawnych do usługodawców za pośrednictwem przedstawiciela prawnego. •Spójność z istniejącymi ramami prawnymi UE w obszarze polityki oraz Konwencją Rady Europy o cyberprzestępczości Na obecne ramy prawne UE składają się unijne instrumenty współpracy w sprawach karnych, takie jak dyrektywa 2014/41/UE w sprawie europejskiego nakazu dochodzeniowego w sprawach karnych (dyrektywa END), Europejska konwencja o pomocy prawnej w sprawach karnych pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej, decyzja Rady 2002/187/WSiSW ustanawiająca Eurojust, rozporządzenie (UE) 2016/794 w sprawie Europolu, decyzja ramowa Rady 2002/465/WSiSW w sprawie wspólnych zespołów dochodzeniowo-śledczych, a także porozumienia dwustronne pomiędzy Unią Europejską a państwami niebędącymi członkami UE, takie jak Porozumienie między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki o wzajemnej pomocy prawnej oraz Umowa między Unią Europejską a Japonią w sprawie wzajemnej pomocy prawnej w sprawach karnych. Dzięki wprowadzeniu europejskiego nakazu wydawania dowodów i europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów wniosek ułatwia zabezpieczenie i gromadzenie elektronicznego materiału dowodowego w postępowaniu karnym, przechowywanego lub posiadanego przez usługodawców w innej jurysdykcji. Dyrektywa w sprawie europejskiego nakazu dochodzeniowego w sprawach karnych, która w znacznym stopniu zastąpiła Europejską konwencję o pomocy prawnej w sprawach karnych, dotyczy wszelkich czynności dochodzeniowych, w tym dostępu do elektronicznego materiału dowodowego. Dyrektywa ta nie zawiera jednak przepisów szczegółowych dotyczących tego rodzaju dowodów. Nowy instrument nie zastępuje europejskiego nakazu dochodzeniowego w przypadku pozyskiwania elektronicznego materiału dowodowego, lecz stanowi dodatkowe narzędzie dla organów. Mogą wystąpić sytuacje, na przykład w przypadku konieczności przeprowadzenia szeregu czynności w ramach postępowania przygotowawczego w wykonującym nakaz państwie członkowskim, w których europejski nakaz dochodzeniowy będzie preferowanym wyborem organów publicznych. Stworzenie nowego instrumentu dotyczącego elektronicznego materiału dowodowego może być lepszą alternatywą niż zmiana dyrektywy w sprawie europejskiego nakazu dochodzeniowego w sprawach karnych ze względu na szczególne wyzwania związane z pozyskiwaniem takiego materiału dowodowego, które nie mają wpływu na inne czynności dochodzeniowo-śledcze objęte tą dyrektywą. Aby usprawnić transgraniczne gromadzenie elektronicznego materiału dowodowego, nowy instrument zostanie oparty o zasadę wzajemnego uznawania. Organ w państwie, w którym zlokalizowany jest adresat nakazu, nie będzie musiał bezpośrednio brać udziału w doręczaniu i wykonaniu nakazu, z wyjątkiem sytuacji wystąpienia niezgodności, w której wymagane będzie przymuszenie do wykonania nakazu, a stroną interweniującą będzie właściwy organ w państwie, w którym zlokalizowany jest przedstawiciel. Instrument wymaga zatem wprowadzenia zestawu solidnych zabezpieczeń i przepisów, takich jak zatwierdzanie w każdym przypadku przez organ sądowy. Przykładowo europejskie nakazy wydawania dowodów dotyczących transakcji lub treści (w przeciwieństwie do danych abonenta i danych dostępu) mogą być wydawane tylko w przypadku przestępstw zagrożonych w państwie wydającym nakaz karą pozbawienia wolności o górnej granicy ustawowego zagrożenia w wysokości co najmniej trzech lat lub w przypadku konkretnych przestępstw wskazanych we wniosku, takich jak cyberprzestępstwa, przestępstwa wykorzystujące cyberprzestrzeń lub przestępstwa związane z terroryzmem. Dane osobowe, których dotyczy niniejszy wniosek, podlegają ochronie i mogą być przetwarzane wyłącznie zgodnie z ogólnym rozporządzeniem w sprawie ochrony danych (RODO) oraz dyrektywą w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez właściwe organy do celów zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania i ścigania czynów zabronionych i wykonywania kar oraz w sprawie swobodnego przepływu takich danych (dyrektywa o ochronie danych osobowych skierowana do policji i organów wymiaru sprawiedliwości). RODO będzie miało zastosowanie od dnia 25 maja 2018 r., natomiast dyrektywa o ochronie danych osobowych skierowana do policji i organów wymiaru sprawiedliwości musi zostać przetransponowana przez państwa członkowskie do dnia 6 maja 2018 r. Konwencja Rady Europy o cyberprzestępczości (Seria Traktatów Rady Europy nr 185), ratyfikowana przez większość państw członkowskich UE, ustanawia międzynarodowe mechanizmy współpracy na rzecz walki z cyberprzestępczością. Konwencja dotyczy przestępstw popełnianych za pośrednictwem internetu i innych sieci komputerowych. Wymaga ona również od stron wprowadzenia uprawnień i procedur umożliwiających pozyskiwanie elektronicznego materiału dowodowego oraz świadczenia sobie wzajemnej pomocy prawnej, nieograniczonej do cyberprzestępstw. W szczególności Konwencja zawiera wymóg, by strony wprowadziły nakazy wydania dowodów umożliwiające uzyskanie danych komputerowych od usługodawców na ich terytorium, a także dane abonentów od usługodawców oferujących usługi na ich terytorium. Konwencja przewiduje ponadto stosowanie nakazów zabezpieczenia, jeżeli istnieją powody, aby przypuszczać, że wspomniane dane komputerowe są szczególnie narażone na utratę lub zmianę. Doręczanie i wykonalność krajowych nakazów wydania dowodów skierowanych do usługodawców mających zakład poza terytorium strony Konwencji rodzi kolejne problemy. W tym względzie rozważane są obecnie dalsze środki mające na celu poprawę transgranicznego dostępu do elektronicznych materiałów dowodowych. •Krótki opis proponowanego rozporządzenia Proponowane rozporządzenie wprowadza wiążące europejskie nakazy wydania dowodów i europejskie nakazy zabezpieczenia dowodów. Oba rodzaje nakazów muszą być wydane lub zatwierdzone przez organ sądowy państwa członkowskiego. Nakaz może zostać wydany w celu zapewnienia zabezpieczenia lub wydania danych przechowywanych przez usługodawcę zlokalizowanego w innej jurysdykcji, niezbędnych do wykorzystania w charakterze materiału dowodowego w postępowaniu przygotowawczym lub procesie karnym. Nakazy te mogą być wydane tylko wówczas, gdy w państwie wydającym nakaz dostępny jest podobny środek dotyczący tego samego przestępstwa w porównywalnej sytuacji krajowej. Oba rodzaje nakazów mogą być doręczane dostawcom usług łączności elektronicznej, portali społecznościowych, internetowych platform handlowych, innym dostawcom usług hostingowych oraz dostawcom infrastruktury internetowej, takiej jak rejestry adresów IP i nazw domen, lub ich przedstawicielom prawnym, jeżeli zostali oni powołani. Europejski nakaz zabezpieczenia dowodów, podobnie jak europejski nakaz wydawania dowodów, jest skierowany do przedstawiciela prawnego spoza jurysdykcji państwa członkowskiego wydającego nakaz w celu zabezpieczenia danych z myślą o przyszłym żądaniu udostępnienia tych danych, na przykład za pośrednictwem kanałów wzajemnej pomocy prawnej w przypadku państw trzecich lub za pośrednictwem europejskiego nakazu dochodzeniowego w przypadku uczestniczących państw członkowskich. W przeciwieństwie do określonych w przepisach prawa środków nadzoru lub obowiązków w zakresie zatrzymywania danych, których nie przewidziano w niniejszym rozporządzeniu, europejski nakaz zabezpieczenia dowodów jest nakazem wydawanym lub zatwierdzanym przez organ sądowy w toku konkretnego postępowania karnego po dokonaniu indywidualnej oceny proporcjonalności i konieczności w każdym poszczególnym przypadku. Podobnie jak europejski nakaz wydania dowodów, dotyczy on konkretnych, znanych lub nieznanych, sprawców przestępstwa, które już miało miejsce. Europejski nakaz zabezpieczenia dowodów umożliwia jedynie zabezpieczenie dowodów, które były już przechowywane w momencie odbioru nakazu, nie umożliwia jednak dostępu do danych w przyszłości, po otrzymaniu europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów. Oba rodzaje nakazów mogą być stosowane wyłącznie w postępowaniu karnym, od wstępnego etapu postępowania przygotowawczego do zakończenia postępowania sądowego wyrokiem lub innym orzeczeniem sądowym. Nakazy wydania dowodów dotyczące danych abonenta i danych dostępu mogą być wydawane w przypadku wszelkich przestępstw, natomiast nakazy wydania dowodów w sprawie danych dotyczących transakcji lub treści mogą być wydawane jedynie w przypadku przestępstw zagrożonych w państwie wydającym nakaz karą pozbawienia wolności o górnej granicy ustawowego zagrożenia w wysokości co najmniej trzech lat lub w przypadku konkretnych przestępstw wskazanych we wniosku, a także jeżeli występuje konkretne powiązanie z narzędziami elektronicznymi i przestępstwami objętymi zakresem dyrektywy (UE) 2017/541 w sprawie zwalczania terroryzmu.

Ze względu na różny stopień inwazyjności środków nakładanych w związku z potrzebnymi danymi, we wniosku określono szereg warunków i zabezpieczeń. Obejmują one obowiązek zatwierdzania ex ante nakazów przez organ sądowy. Wniosek niniejszy dotyczy wyłącznie danych przechowywanych. Niniejszy wniosek nie obejmuje przechwytywania przekazów telekomunikacyjnych w czasie rzeczywistym. Instrument jest ograniczony do tego, co konieczne i proporcjonalne do celów danego postępowania karnego. Umożliwia on ponadto usługodawcom zwrócenie się w razie potrzeby do organów wydających nakaz o wyjaśnienia. Jeżeli kwestie te są niemożliwe do rozwiązania i organ wydający nakaz podejmie decyzję o wszczęciu postępowania przymuszającego do wykonania nakazu, usługodawcy mogą na podstawie tych samych przesłanek sprzeciwić się temu postępowaniu przeprowadzanemu przez własne organy. Dodatkowo ustanawia się szczególną procedurę do zastosowania w sytuacjach, w których obowiązek przekazania danych pozostaje w sprzeczności z kolidującym obowiązkiem wynikającym z przepisów prawa państwa trzeciego. Ustawodawstwo unijne chroni prawa podejrzanych i oskarżonych w postępowaniu karnym, a ponadto istnieją już przepisy przewidujące ochronę danych osobowych. W przypadku osób, których dane objęto nakazem, dodatkowe zabezpieczenia przedstawione we wniosku pozwalają jednak na ochronę praw procesowych tych osób w toku postępowania karnego lub poza nim. Obejmuje to możliwość zakwestionowania legalności, konieczności lub proporcjonalności nakazu bez ograniczania przesłanek służących do podważenia go zgodnie z prawem krajowym. Prawa przewidziane w przepisach prawa państwa wykonującego nakaz są w pełni respektowane przez zapewnienie uwzględnienia w państwie wydającym nakaz immunitetów i przywilejów chroniących dane, które mają być pozyskane w państwie członkowskim usługodawcy. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w której przepisy prawa państwa wykonującego nakaz przewidują wyższy poziom ochrony niż przepisy prawa państwa wydającego. Nakazy na podstawie proponowanego rozporządzenia podlegają wyegzekwowaniu w ten sam sposób, co porównywalne nakazy krajowe w jurysdykcji, w której usługodawca otrzymuje nakaz. Zgodnie z rozporządzeniem państwa członkowskie powinny wdrożyć skuteczne i proporcjonalne sankcje. 2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ •Podstawa prawna Podstawą prawną wsparcia działań w tej dziedzinie jest art. 82 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Art. 82 ust. 1 stanowi, że Parlament Europejski i Rada, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, przyjmują środki mające na celu ustanowienie zasad i procedur zapewniających uznawanie w całej Unii wszystkich form wyroków i orzeczeń sądowych. Przyjmowane są również środki w celu ułatwiania współpracy między organami sądowymi lub równoważnymi organami państw członkowskich w ramach ścigania karnego i wykonywania orzeczeń. Ta podstawa prawna ma zastosowanie do mechanizmów objętych niniejszym rozporządzeniem. Art. 82 ust. 1 zapewnia wzajemne uznawanie orzeczeń sądowych, które organ sądowy w państwie wydającym nakaz kieruje do osoby prawnej w innym państwie członkowskim, a nawet za pomocą których nakłada na tę osobę prawną określone obowiązki, bez uprzedniej interwencji organu sądowego w tym innym państwie członkowskim. Europejski nakaz wydania dowodów lub zabezpieczenia dowodów może prowadzić do interwencji organu sądowego państwa wykonującego, jeżeli jest to konieczne do wykonania takiego orzeczenia. •Wybór instrumentu Art. 82 ust. 1 TFUE daje unijnym ustawodawcom możliwość przyjmowania rozporządzeń i dyrektyw. Ponieważ wniosek dotyczy procedur transgranicznych, w przypadku których wymagane są jednolite normy, nie jest konieczne pozostawienie państwom członkowskim pewnego marginesu swobody w ramach transpozycji tych przepisów. Rozporządzenie jest instrumentem stosowanym bezpośrednio, zapewniającym jasność i większą pewność prawa oraz pozwalającym uniknąć rozbieżnych wykładni w państwach członkowskich i innych problemów z transpozycją, których doświadczono przy decyzjach ramowych w sprawie wzajemnego uznawania wyroków i orzeczeń sądowych. Rozporządzenie umożliwia ponadto nałożenie tego samego obowiązku w całej Unii w sposób jednolity. Z tych względów rozporządzenie zostało uznane za najodpowiedniejszą formę instrumentu prawnego na potrzeby wzajemnego uznawania. •Pomocniczość Ze względu na transgraniczny wymiar poruszanych tutaj problemów środki uwzględnione we wniosku muszą zostać przyjęte na szczeblu unijnym, aby osiągnąć cele rozporządzenia. Przestępstwa, w przypadku których istnieje elektroniczny materiał dowodowy, często wiążą się z sytuacjami, w których infrastruktura służąca do przechowywania elektronicznego materiału dowodowego oraz usługodawca utrzymujący tę infrastrukturę objęci są krajowymi ramami prawnymi, w granicach Unii lub poza nią, innymi niż krajowe ramy prawne ofiary i sprawcy przestępstwa. W rezultacie uzyskanie skutecznego dostępu do elektronicznego materiału dowodowego w wymiarze transgranicznym bez wspólnych norm minimalnych może być dla właściwego państwa bardzo czasochłonne i trudne. W szczególności państwo członkowskie działające we własnym zakresie mogłoby napotkać trudności w związku z następującymi kwestiami: ·rozdrobnienie ram prawnych w państwach członkowskich, które usługodawcy dążący do spełnienia wymogów opartych na przepisach krajowych różnych państw zidentyfikowali jako główne wyzwanie; ·większa drożność współpracy wymiarów sprawiedliwości na podstawie istniejącego prawodawstwa Unii, a w szczególności dyrektywy w sprawie europejskiego nakazu dochodzeniowego w sprawach karnych. Ze względu na zróżnicowanie podejść prawnych, liczbę stosownych obszarów polityki (bezpieczeństwo, prawa podstawowe, w tym prawa procesowe i ochrona danych osobowych, kwestie gospodarcze) oraz dużą liczbę zainteresowanych stron ustawodawstwo na szczeblu unijnym stanowi najbardziej odpowiedni środek zaradzenia zidentyfikowanym problemom. •Proporcjonalność We wniosku określono zasady, zgodnie z którymi właściwy organ w Unii Europejskiej może nakazać usługodawcy oferującemu usługi w Unii, lecz nieposiadającemu zakładu w tym samym państwie członkowskim, przedstawienie lub zabezpieczenie elektronicznego materiału dowodowego. Najważniejsze elementy wniosku, takie jak zakres przedmiotowy europejskiego nakazu wydania dowodów, warunki zapewniające wzajemność, mechanizm sankcji oraz system zabezpieczeń i środków ochrony prawnej, ograniczają wniosek do zakresu koniecznego do osiągnięcia jego głównych celów. W szczególności wniosek jest ograniczony do żądań dotyczących danych przechowywanych (dane pochodzące z przechwytywania przekazów telekomunikacyjnych w czasie rzeczywistym nie są objęte zakresem proponowanego rozporządzenia) oraz nakazów wydawanych w postępowaniu karnym w odniesieniu do konkretnego przestępstwa będącego przedmiotem postępowania przygotowawczego. Nie obejmuje on zatem zapobiegania przestępczości oraz innych rodzajów postępowań lub naruszeń (takich jak postępowania administracyjne dotyczące naruszeń norm prawnych) i nie wymaga od usługodawców systematycznego gromadzenia lub przechowywania większej ilości danych niż jest to konieczne do prowadzenia przez nich działalności lub przestrzegania innych wymogów prawnych. Nakazy wydania danych abonenta i danych dostępu mogą być wydawane w przypadku wszelkich przestępstw, natomiast nakazy wydania danych dotyczących transakcji lub treści mogą być wydawane jedynie w przypadku przestępstw zagrożonych w państwie wydającym nakaz karą pozbawienia wolności o górnej granicy ustawowego zagrożenia w wysokości co najmniej trzech lat lub w przypadku konkretnych cyberprzestępstw lub przestępstw wykorzystujących cyberprzestrzeń określonych we wniosku oraz przestępstw związanych z terroryzmem. Wreszcie we wniosku wyjaśniono przepisy proceduralne i zabezpieczenia mające zastosowanie do transgranicznego dostępu do elektronicznego materiału dowodowego, nie przewidziano w nim jednak harmonizacji środków krajowych. Jest on ograniczony do tego, co konieczne i proporcjonalne w celu spełnienia potrzeb organów ścigania i organów sądowych w epoce cyfrowej. 3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW •Konsultacje z zainteresowanymi stronami Komisja prowadziła przez półtora roku konsultacje ze wszystkimi zainteresowanymi stronami w celu zidentyfikowania problemów i rozwiązań na przyszłość. Konsultacje zostały przeprowadzone za pośrednictwem ankiet – począwszy od otwartych konsultacji publicznych po ankiety skierowane do właściwych organów publicznych. Zorganizowano również spotkania ekspertów i spotkania dwustronne w celu umówienia możliwych skutków prawodawstwa UE. Konferencje, na których omawiano transgraniczny dostęp do elektronicznego materiału dowodowego, wykorzystano również do uzyskania informacji zwrotnych na temat inicjatywy.

Ogólnie rzecz biorąc, respondenci ankiet postrzegali upowszechnienie korzystania z usług informacyjnych jako wyzwanie dla właściwych organów ścigania, ponieważ są one często zbyt słabo wyposażone, by zajmować się materiałem dowodowym w internecie. Jako jedną z głównych przeszkód wskazywano również długotrwały proces pozyskiwania materiału dowodowego. Inne kluczowe kwestie, na które organy publiczne zwracały uwagę, obejmowały brak wiarygodnej współpracy z usługodawcami, brak przejrzystości, niepewność prawa w zakresie właściwej jurysdykcji, w której miałyby być prowadzone czynności w ramach postępowania przygotowawczego. Uznano, że bezpośrednia współpraca transgraniczna pomiędzy organami ścigania a dostawcami usług cyfrowych wniosłaby wartość dodaną do postępowania przygotowawczego. Usługodawcy i pewne organizacje społeczeństwa obywatelskiego wskazywali potrzebę zapewnienia pewności prawa przy współpracy z organami publicznymi oraz unikania kolizji przepisów. Ze względu na obawy dotyczące możliwego wpływu nowych przepisów UE na przysługujące prawa, zainteresowane strony były zdania, że warunkiem koniecznym wprowadzenia jakiegokolwiek instrumentu transgranicznego jest zagwarantowanie szczególnych zabezpieczeń. Informacje zwrotne uzyskane od początku oceny skutków dowodzą, że zdaniem zainteresowanych stron usunięcie niedociągnięć w obecnym systemie wzajemnej pomocy prawnej działałoby na rzecz poprawy jej skuteczności oraz zwiększenia pewności prawa. Niektóre organizacje społeczeństwa obywatelskiego były przeciwne uregulowaniu bezpośredniej współpracy za pomocą przepisów na szczeblu UE. Preferowały one ograniczenie działań UE do poprawy procedur wzajemnej pomocy prawnej. Koncepcji tej zostanie nadany dalszy tok w ramach praktycznych środków zatwierdzonych przez Radę w czerwcu 2016 r. Dzięki ankiecie skierowanej do organów publicznych w państwach członkowskich stało się również jasne, że brak jest wspólnego podejścia do uzyskiwania transgranicznego dostępu do elektronicznego materiału dowodowego, ponieważ każde państwo członkowskie ma własną, krajową praktykę w tym zakresie. Również usługodawcy różnie reagują na wnioski zagranicznych organów ścigania, a terminy udzielenia odpowiedzi różnią się w zależności od wnioskującego państwa członkowskiego. Prowadzi to do niepewności prawa dla wszystkich zaangażowanych zainteresowanych stron. Ogólnie rzecz biorąc, konsultacje z zainteresowanymi stronami wykazały, że obecne ramy prawne są rozdrobione i skomplikowane. Może to prowadzić do opóźnień na etapie wykonania oraz nieskuteczności postępowania przygotowawczego i ścigania przestępstw, w przypadku gdy konieczny jest transgraniczny dostęp do elektronicznych materiałów dowodowych. •Ocena skutków Rada ds. Kontroli Regulacyjnej wydała pozytywną opinię na temat oceny skutków wspierającej niniejszy wniosek oraz przedstawiła szereg sugestii dotyczących udoskonaleń. W wyniku tej opinii ocena skutków została zmieniona w celu dalszego omówienia kwestii dotyczących praw podstawowych, związanych z transgranicznym udostępnianiem danych, w szczególności związków pomiędzy poszczególnymi środkami składającymi się na preferowany wariant. Ocenę zmodyfikowano również w celu lepszego odzwierciedlenia poglądów zainteresowanych stron i państw członkowskich oraz wyjaśnienia sposobu ich uwzględnienia. Przeglądowi poddano ponadto kontekst polityczny w celu włączenia do niego dodatkowych odniesień do różnych aspektów, takich jak dyskusje w grupach ekspertów, które pomogły w kształtowaniu inicjatywy. Komplementarność poszczególnych środków (w szczególności dyrektywy w sprawie europejskiego nakazu dochodzeniowego, negocjacji w sprawie dodatkowego protokołu do Konwencji Rady Europy o cyberprzestępczości oraz wspólnego przeglądu Porozumienia pomiędzy UE a Stanami Zjednoczonymi o wzajemnej pomocy prawnej) wyjaśniono w odniesieniu do ich zakresu, czasu stosowania i dogłębności, a scenariusz odniesienia zmieniono w celu lepszego odzwierciedlenia zmian, których wystąpienie jest prawdopodobne niezależnie od przyjęcia zaproponowanych środków. Wreszcie dodano schematy blokowe w celu lepszego opisania przepływów zadań w dziedzinie udostępniania danych. Oprócz scenariusza odniesienia (wariant O) rozważano cztery warianty polityki: szereg praktycznych środków mających na celu poprawę zarówno procedur współpracy wymiarów sprawiedliwości, jak i bezpośredniej współpracy pomiędzy organami publicznymi a usługodawcami (wariant A: o charakterze nieustawodawczym); wariant będący połączeniem środków praktycznych przewidzianych w wariancie A i międzynarodowych rozwiązań dwustronnych i wielostronnych (wariant B: o charakterze ustawodawczym); wariant będący połączeniem wyżej opisanych środków przewidzianych w wariancie B oraz europejskiego nakazu wydania dowodów i środka mającego na celu poprawę opartego na zapytaniach dostępu do baz danych zawierających informacje dotyczące abonentów, takich jak baza danych WHOIS z informacjami o właścicielach nazw domen (wariant C: o charakterze ustawodawczym); oraz wariant będący połączeniem wszystkich wyżej opisanych środków przewidzianych w wariancie C z ustawodawstwem w sprawie bezpośredniego dostępu do zdalnie przechowywanych danych (wariant D: o charakterze ustawodawczym). W przypadku niepodjęcia żadnych środków (wariant O) rosnąca liczba wniosków pogorszy sytuację. Wszystkie pozostałe warianty pomagają osiągnąć cele inicjatywy, jednakże w różnym stopniu. wariant A pozwoliłaby na poprawę skuteczności obecnych procesów, na przykład dzięki poprawie jakości wniosków, jednakże pole do doskonalenia byłoby ograniczone ze względu na niedociągnięcia strukturalne obecnego systemu. Wariant B prowadziłaby do liczniejszych usprawnień, zapewniając międzynarodowo akceptowane rozwiązania, jednakże wynik tych międzynarodowych rozwiązań byłby w znacznej mierze zależny od państw trzecich. Rozwiązania te są zatem niepewne, ich skuteczność jest mało prawdopodobna i nie oferowałyby one prawdopodobnie tyle samo zabezpieczeń, co rozwiązanie unijne. Wariant C pozwoliłaby na wniesienie wyraźnej wartości dodanej do wyżej opisanych wariantów, zapewniając ponadto wewnątrzunijny instrument bezpośredniej współpracy z usługodawcami, który umożliwiałby rozwiązanie większości zidentyfikowanych problemów, pod warunkiem istnienia usługodawcy posiadającego odpowiednie dane. Wariant D stanowi najbardziej kompleksowy pakiet rozwiązań. Oprócz wyżej wymienionych środków obejmuje on środek ustawodawczy dotyczący bezpośredniego dostępu w sytuacjach, w których udział usługodawcy nie jest konieczny. Niniejsza inicjatywa ustawodawcza proponowana przez Komisję opiera się na ustaleniach z oceny skutków. Ustawodawstwo to zostanie uzupełnione o środki praktyczne opisane w ocenie skutków oraz o trwające prace nad protokołem dodatkowym do Konwencji Rady Europy o cyberprzestępczości. W oparciu o swój wniosek ustawodawczy Komisja omówi ponadto ze Stanami Zjednoczonymi i innymi państwami trzecimi możliwość przyszłych porozumień dwustronnych lub wielostronnych w sprawie transgranicznego dostępu do elektronicznego materiału dowodowego oraz zabezpieczeń w tym zakresie. W odniesieniu do środków bezpośredniego dostępu i dostępu do baz danych, stanowiących część wariantu D, Komisja nie proponuje w chwili obecnej żadnego ustawodawstwa, niemniej będzie nadal analizować najlepsze drogi postępowania w odniesieniu do tych dwóch kwestii. Oczekuje się, że inicjatywa umożliwi bardziej skuteczne i efektywne dochodzenia i ściganie przestępstw, poprawiając jednocześnie przejrzystość i rozliczalność oraz zapewniając poszanowanie praw podstawowych. Oczekuje się również, że będzie ona sprzyjać zaufaniu na jednolitym rynku cyfrowym dzięki poprawie bezpieczeństwa i zmniejszeniu postrzeganej bezkarności w przypadku przestępstw popełnianych na urządzeniach sieciowych lub za ich pośrednictwem. W przypadku organów publicznych oczekuje się, że inicjatywa spowoduje powstanie początkowych kosztów wdrożenia, które w długiej perspektywie czasowej zostaną skompensowane przez oszczędności w kosztach powtarzalnych. Organy krajowe musiałyby przyjąć nowe procedury i odbyć szkolenia. W dalszej perspektywie organy odniosą jednak korzyści dzięki usprawnieniu i centralizacji oraz jasnym ramom prawnym regulującym wnioski o dostęp do danych, jako że działania te powinny się przyczynić do przyrostu wydajności. Podobnie, ponieważ wariant preferowany przyczyni się do odciążenia kanałów współpracy wymiarów sprawiedliwości, państwa otrzymujące wnioski powinny odnotować zmniejszenie liczby wniosków do rozpatrzenia. Usługodawcy będą się musieli dostosować do nowych ram prawnych, wprowadzając (nowe) procedury i szkoląc swoich pracowników. Z drugiej strony zharmonizowane ramy mogłyby odciążyć usługodawców, którzy już odpowiadają na wnioski o dane niedotyczące treści i muszą je oceniać na podstawie różniących się od siebie przepisów prawa we wszystkich państwach członkowskich. Pewność prawa i normalizacja procedur powinny mieć również pozytywny wpływ na małe i średnie przedsiębiorstwa, zmniejszając obciążenia administracyjne i sprzyjając konkurencyjności. Ogólnie rzecz biorąc, oczekuje się również, że inicjatywa przyczyni się do osiągnięcia oszczędności przez te przedsiębiorstwa. •Prawa podstawowe Wniosek mógłby potencjalnie wpływać na szereg praw podstawowych: ·prawa osoby fizycznej, do której danych uzyskuje się dostęp: prawo do ochrony danych osobowych, prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, prawo do wolności wypowiedzi, prawo do obrony, prawo do skutecznego środka ochrony prawnej i dostępu do bezstronnego sądu; ·prawa usługodawcy: prawo do wolności prowadzenia działalności gospodarczej, prawo do skutecznego środka ochrony prawnej; ·prawa wszystkich obywateli: prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego.

Do proponowanego rozporządzenia włączono, z uwzględnieniem odpowiedniego dorobku prawnego w dziedzinie ochrony danych, wystarczające i odpowiednie zabezpieczenia w celu zapewnienia ochrony praw tych osób. Ponieważ nakazy mogą być wydawane wyłącznie w procesach karnych oraz jeżeli istnieją porównywalne rozwiązania krajowe, zarówno na etapie postępowania przygotowawczego, jak i w fazie procesu, zastosowanie mają wszystkie gwarancje proceduralne przewidziane w prawie karnym. Obejmuje to w szczególności prawo do rzetelnego procesu sądowego zawarte w art. 6 EKPC oraz w art. 47 i 48 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, a także odpowiednie unijne przepisy dotyczące praw proceduralnych w procesie karnym: dyrektywę 2010/64/UE w sprawie prawa do tłumaczenia ustnego i tłumaczenia pisemnego w postępowaniu karnym, dyrektywę 2012/13/UE w sprawie prawa do informacji o prawach, informacji o zarzutach i prawa dostępu do akt sprawy, dyrektywę 2013/48/UE w sprawie prawa dostępu do adwokata i prawa do porozumiewania się z krewnymi w przypadku zatrzymania i aresztowania, dyrektywę 2016/343 w sprawie wzmocnienia niektórych aspektów domniemania niewinności i prawa do obecności na rozprawie, dyrektywę 2016/800 w sprawie gwarancji procesowych dla dzieci oraz dyrektywę 2016/1919 w sprawie pomocy prawnej dla podejrzanych i oskarżonych w postępowaniu karnym oraz dla osób, których dotyczy wniosek w postępowaniu dotyczącym europejskiego nakazu aresztowania. W szczególności uprzednia interwencja organu sądowego w przypadku wydania nakazu zapewnia możliwość sprawdzenia legalności środka oraz jego konieczności i proporcjonalności w danej sprawie. Gwarantuje to ponadto, że nakaz nie wpłynie w sposób nieuprawniony na prawa podstawowe, w tym skutki zasad prawnych takich jak poufność wymiany informacji między prawnikiem a klientem. Organ wydający nakaz ma obowiązek w każdym poszczególnym przypadku upewnić się co do konieczności i proporcjonalności środka, w tym w świetle ciężaru przestępstwa podlegającego postępowaniu przygotowawczemu. We wniosku przewidziano ponadto progi dla danych dotyczących transakcji i treści, które gwarantują, że europejski nakaz wydania dowodów stosowany będzie wyłącznie w przypadku poważniejszych przestępstw związanych z takimi danymi. Prawo do skutecznego środka ochrony prawnej dla osób, których danych dotyczy nakaz, jest również wyraźnie omówione. Przyznane immunitety i przywileje związane z pewnymi zawodami, takimi jak zawód prawnika, a także podstawowe interesy bezpieczeństwa lub obronności państwa osoby, której nakaz dotyczy, również muszą być wzięte pod uwagę w procesie w państwie wydającym nakaz. Kontrola dokonana przez organ sądowy stanowi w tym przypadku dodatkowe zabezpieczenie. Ponieważ nakaz jest środkiem wiążącym, ma on również wpływ na prawa usługodawców, w szczególności wolność prowadzenia działalności gospodarczej. We wniosku dotyczącym rozporządzenia uwzględniono prawo usługodawcy do wniesienia określonych roszczeń w państwie członkowskim wydającym nakaz, na przykład jeśli nakaz nie został wydany lub zatwierdzony przez organ sądowy. Jeżeli nakaz przekazuje się do wykonania do państwa wykonującego, organ przymuszający do wykonania może podjąć decyzję o nieuznaniu lub nieprzymuszaniu do wykonania nakazu, jeżeli po jego otrzymaniu spełnione są którekolwiek ze ściśle określonych przesłanek wniesienia sprzeciwu, oraz po konsultacji z organem wydającym. Dodatkowo, w przypadku wszczęcia procedury przymuszającej do wykonania, osoba, której nakaz dotyczy, będzie mogła we własnym zakresie wnieść sprzeciw wobec nakazu do organu przymuszającego do wykonania w oparciu o wszelkie takie ściśle określone przesłanki. Obejmuje to na przykład przypadki, w których jest oczywiste, że nakaz nie został wydany lub zatwierdzony przez właściwy organ, lub przypadki, w których zastosowanie się do nakazu stanowiłoby jawne pogwałcenie Karty lub miałoby wyraźnie charakter nadużycia. Powyższe nie wyklucza prawa osoby, której nakaz dotyczy, do skutecznego środka ochrony prawnej w odniesieniu do decyzji nakładającej sankcję. Potencjalnym problemem związanym z działaniami UE w tym obszarze jest możliwość wprowadzenia przez państwa trzecie wzajemnych zobowiązań dla usługodawców z UE, niezgodnych z warunkami dotyczącymi praw podstawowych UE, w tym wysokim poziomem ochrony danych gwarantowanym przez dorobek prawny Unii. We wniosku uwzględniono tę sytuację na dwa sposoby: po pierwsze zapewniając środek zawierający solidne zabezpieczenia oraz wyraźne odesłania do warunków i zabezpieczeń właściwych dla dorobku prawnego UE, dostarczając w ten sposób model dla zagranicznego prawodawstwa; po drugie, wprowadzając specjalną klauzulę „konfliktu obowiązków”, umożliwiającą usługodawcom identyfikację sprzecznych obowiązków i powoływanie się na ich wystąpienie w celu zainicjowania kontroli sądowej. Klauzula ta ma na celu zapewnienie poszanowania zarówno ogólnych regulacji „blokujących”, takich jak np. amerykańska ustawa o prywatności w łączności elektronicznej (ECPA), która zabrania ujawniania danych dotyczących treści w przewidzianym w niej obszarze geograficznym z wyjątkiem ściśle określonych okoliczności, jak i przepisów prawa, które nie zabraniają ujawniania danych w sposób ogólny, lecz przewidują taki zakaz w poszczególnych przypadkach. W przypadku spraw związanych z ECPA dostęp do danych dotyczących treści może być obecnie w pewnych sytuacjach niemożliwy, w związku z czym wzajemna pomoc prawna powinna pozostać podstawowym narzędziem dostępu do takich danych. Niemniej zmiany wynikające z przyjęcia amerykańskiej ustawy określającej legalne wykorzystanie danych za granicą (CLOUD) mogą prowadzić do zniesienia regulacji „blokujących”, jeżeli UE zawrze porozumienie ze Stanami Zjednoczonymi. Dodatkowe międzynarodowe porozumienia z kluczowymi partnerami mogą zaowocować dalszym ograniczeniem sytuacji kolizji przepisów. W świetle tego, co powiedziano powyżej, środki przewidziane w niniejszym wniosku są zgodne z prawami podstawowymi. 4.WPŁYW NA BUDŻET Wniosek ustawodawczy dotyczący rozporządzenia nie ma wpływu na budżet Unii. 5.ELEMENTY FAKULTATYWNE •Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania Rozporządzenie jest bezpośrednio stosowane w Unii. Będzie ono stosowane bezpośrednio przez przedstawicieli zainteresowanych zawodów i organów, bez konieczności zmiany wewnętrznych systemów prawnych. Komisja dokona oceny rozporządzenia i złoży Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z tej oceny nie później niż po upływie 5 lat od dnia wejścia w życie rozporządzenia. W oparciu o ustalenia zawarte w sprawozdaniu, w szczególności dotyczące tego, czy rozporządzenie pozostawia jakiekolwiek luki istotne w praktyce, oraz z uwzględnieniem postępu technologicznego, Komisja oceni potrzebę rozszerzenia zakresu rozporządzenia. W razie potrzeby Komisja przedłoży wioski mające na celu dostosowanie niniejszego rozporządzenia. Państwa członkowskie przekażą Komisji informacje niezbędne do przygotowania tego sprawozdania oraz zgromadzą dane niezbędne do corocznego monitorowania rozporządzenia. W razie potrzeby Komisja wyda wytyczne dla usługodawców dotyczące wywiązywania się z obowiązków przewidzianych w rozporządzeniu. •Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku ROZPORZĄDZENIE Artykuł Motyw I. Przedmiot, definicje i zakres 1. Przedmiot 1–15 2. Definicje 16–23 3. Zakres 24–27 II. Europejski nakaz wydania dowodów, europejski nakaz zabezpieczenia dowodów i zaświadczenia, przedstawiciel prawny 4. Organ wydający 30 5. Warunki wydania europejskiego nakazu wydania dowodów 28–29, 31–35 6. Warunki wydania europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów 36 7. Adresat europejskiego nakazu wydania dowodów i europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów 37 8. Zaświadczenie europejskiego nakazu wydania dowodów i zaświadczenie europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów 38–39 9. Wykonanie zaświadczenia europejskiego nakazu wydania danych 40–41 10. Wykonanie zaświadczenia europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów 42 11. Poufność i informowanie użytkowników 43 12. Zwrot kosztów Brak III. Sankcje i postępowanie przymuszające do wykonania nakazu 13. Sankcje Brak 14. Postępowanie przymuszające do wykonania nakazu 44–45, 55 IV. Środki ochrony prawnej 15 i 16. Postępowanie odwoławcze w przypadku konfliktu obowiązków wynikających z przepisów państwa trzeciego 47–53 17. Skuteczne środki ochrony prawnej 54 18. Zapewnienie przywilejów i immunitetów na podstawie prawa państwa wykonującego 35 V. Postanowienia końcowe 19. Monitorowanie i sprawozdawczość 58 20. Zmiany zaświadczeń i formularzy 59–60 21. Wykonywanie przekazanych uprawnień 60 22. Powiadomienia Brak 23. Związek z europejskimi nakazami dochodzeniowymi 61 24. Ocena 62 25. Wejście w życie Brak

W tym artykule przedstawiono ogólny zakres i cel wniosku, którym jest określenie zasad, na podstawie których właściwy organ sądowy w Unii Europejskiej może nakazać usługodawcy oferującemu usługi w Unii, na podstawie europejskiego nakazu wydania dowodów lub europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów, wydanie lub zabezpieczenie elektronicznego materiału dowodowego. Z instrumentów tych można korzystać wyłącznie w sytuacjach transgranicznych, czyli sytuacjach, w których usługodawca posiada zakład lub przedstawicielstwo w innym państwie członkowskim. Niniejsze rozporządzenie zapewni dodatkowe narzędzia dla organów dochodzeniowo-śledczych, umożliwiające pozyskiwanie elektronicznego materiału dowodowego bez ograniczania uprawnień przewidzianych w prawie krajowym z myślą o przymuszaniu usługodawców mających zakład lub przedstawicielstwo na ich terytorium. Jeżeli usługodawca posiada zakład lub przedstawicielstwo w tym samym państwie członkowskim, organy tego państwa skorzystają w celu przymuszenia usługodawcy ze środków krajowych. Dane, których wydanie zostało nakazane na podstawie europejskiego nakazu wydania dowodów, powinny być przekazane bezpośrednio tym organom bez udziału władz państwa członkowskiego, w którym usługodawca posiada zakład lub przedstawicielstwo. Rozporządzenie odchodzi również od traktowania lokalizacji danych jako decydującego łącznika, ponieważ przechowywanie danych w normalnej sytuacji nie prowadzi do kontroli ze strony państwa, na którego terytorium dane są przechowywane. Lokalizację danych określa w większości przypadków sam dostawca usług, kierując się względami gospodarczymi. Co więcej, rozporządzenie ma także zastosowanie, jeżeli usługodawcy nie posiadają zakładu lub przedstawicielstwa w Unii, lecz oferują usługi w Unii. Znajduje to odzwierciedlenie w art. 3 ust. 1. Ilekroć we wniosku jest mowa o usługodawcy posiadającym zakład lub przedstawicielstwo w państwie członkowskim za pośrednictwem wyznaczonego przedstawiciela prawnego, samo wyznaczenie przedstawiciela prawnego nie przesądza, na potrzeby niniejszego rozporządzenia, o utworzeniu zakładu usługodawcy. W art. 1 ust. 2 przypomniano, że niniejsze rozporządzenie nie powoduje skutku w postaci zmiany obowiązku poszanowania praw podstawowych i podstawowych zasad prawnych zapisanych w art. 6 TUE. Artykuł 2: Definicje Artykuł ten zawiera definicje, które są stosowane w całym akcie. Zakresem rozporządzenia objęto usługodawców następujących rodzajów: dostawców usług łączności elektronicznej, dostawców usług społeczeństwa informacyjnego, w przypadku których przechowywanie danych jest elementem definiującym usługę świadczoną użytkownikowi, w tym portali społecznościowych w zakresie, w jakim nie kwalifikują się one jako usługi łączności elektronicznej, dostawców internetowych platform handlowych umożliwiających transakcje pomiędzy ich użytkownikami (takimi jak konsumenci lub przedsiębiorstwa) oraz innych dostawców usług hostingowych i dostawców usług w zakresie nazw i numeracji domen. Zakres rozporządzenia obejmuje dostawców usług łączności elektronicznej zgodnie z definicją zawartą [w dyrektywie ustanawiającej Europejski kodeks łączności elektronicznej]. Konsumenci i przedsiębiorstwa w coraz większym stopniu zamiast na tradycyjnych usługach łączności polegają na nowych, opartych na internecie usługach umożliwiających komunikację międzyludzką, takich jak usługi telefonii internetowej (VoIP), komunikatory internetowe, usługi poczty elektronicznej przez internet. Usługi te, wraz z portalami społecznościowymi takimi jak Twitter i Facebook, umożliwiającymi użytkownikom udostępnianie treści, powinny zatem być objęte niniejszym wnioskiem. W wielu przypadkach dane nie są już przechowywane na urządzeniu użytkownika, lecz udostępniane w infrastrukturze opartej na technologii przetwarzania w chmurze, umożliwiającej zasadniczo dostęp z dowolnego miejsca. Usługodawcy nie muszą posiadać zakładu lub serwerów w każdej jurysdykcji, lecz korzystają ze scentralizowanej administracji i zdecentralizowanych systemów do przechowywania danych i świadczenia swoich usług. Umożliwia im to optymalizację obciążenia i zmniejszenie opóźnień w odpowiadaniu na żądania użytkowników o dane. Sieci dostarczania treści (CDN) są zazwyczaj wdrażane w celu przyspieszenia dostarczania treści dzięki kopiowaniu treści na pewnej liczbie serwerów rozmieszczonych na całym świecie. Umożliwia to przedsiębiorstwom dostarczanie treści z serwera zlokalizowanego najbliżej użytkownika lub serwera, za pomocą którego można przekierować łączność przez mniej przeciążoną sieć. Aby uwzględnić to rozwiązanie, zakresem definicji objęto usługi hostingowe oparte na przetwarzaniu w chmurze i inne usługi hostingowe, które umożliwiają dostęp do różnorodnych zasobów obliczeniowych, takich jak: sieci, serwery lub inna infrastruktura, pamięć, aplikacje i usługi umożliwiające przechowywanie danych do różnych celów. Instrument ma również zastosowanie do cyfrowych platform handlowych, które umożliwiają konsumentom lub przedsiębiorstwom zawieranie transakcji za pośrednictwem sprzedaży przez internet lub umów o świadczenie usług. Transakcje tego rodzaju są zawierane na stronie internetowej platformy handlowej lub na stronie internetowej handlowca wykorzystującego usługi obliczeniowe oferowane przez internetową platformę handlową. Platforma handlowa jest zatem w posiadaniu elektronicznego materiału dowodowego, który może być potrzebny w procesie karnym. Usługi, w przypadku których przechowywanie danych nie jest elementem definiującym, nie są objęte niniejszym wnioskiem. Chociaż większość usług świadczonych przez usługodawców wiąże się z przechowywaniem danych, szczególnie jeżeli są to usługi świadczone przez internet na odległość, można wyróżnić usługi, w przypadku których przechowywanie danych nie jest ich podstawową cechą i w związku z tym ma jedynie charakter pomocniczy, w tym usługi prawne, architektoniczne, inżynieryjne i rachunkowe świadczone przez internet na odległość. Dane przechowywane przez dostawców usług w zakresie infrastruktury internetowej, takich jak podmioty rejestrujące i rejestry nazw domen oraz dostawcy usług prywatności i usług proxy lub regionalne rejestry internetowe adresów IP, mogą mieć znaczenie w postępowaniu karnym, ponieważ mogą być źródłem poszlak umożliwiających identyfikację osób fizycznych lub podmiotów zaangażowanych w działalność przestępczą. Kategorie danych, które właściwe organy mogą pozyskać na podstawie europejskiego nakazu wydania dowodów, obejmują dane abonenta, dane dostępu, dane dotyczące transakcji (trzy kategorie danych, nazywane łącznie „danymi niedotyczącymi treści”) oraz przechowywane dane dotyczące treści. Rozróżnienie to, nie licząc danych dostępu, występuje w nakazach prawnych wielu państw członkowskich, a także w pozaunijnych ramach prawnych. Wszystkie kategorie obejmują dane osobowe, są one zatem objęte zabezpieczeniami przewidzianymi w dorobku prawnym UE w dziedzinie ochrony danych. Intensywność oddziaływania na prawa podstawowe różni się w zależności od kategorii; szczególnie duże różnice występują pomiędzy danymi abonenta z jednej strony a danymi dotyczącymi transakcji i danymi dotyczącymi treści z drugiej. Zasadnicze znaczenie ma objęcie instrumentem wszystkich tych kategorii: dane abonenta i dane dostępu stanowią często punkt wyjścia do uzyskania w postępowaniu przygotowawczym poszlak dotyczących tożsamości podejrzanego. Natomiast dane dotyczące transakcji i dane dotyczące treści mogą się okazać najbardziej adekwatne jako materiał dowodowy. Ze względu na różne nasilenie oddziaływania na prawa podstawowe zasadne jest określenie innych warunków dla danych abonenta z jednej strony oraz danych dotyczących transakcji i treści z drugiej, czego dokonano w niektórych przepisach niniejszego rozporządzenia. Dane dostępu należy wyodrębnić jako szczególną kategorię danych używaną w niniejszym rozporządzeniu. Dane dostępu zgodnie z zawartą tutaj definicją są pozyskiwane do tego samego celu, co dane abonenta, tj. w celu identyfikacji użytkownika, a poziom ingerencji w prawa podstawowe jest w obu przypadkach podobny. Dane dostępu powinny zatem podlegać tym samym warunkom, co dane abonenta. Stąd w niniejszym wniosku wprowadzono nową kategorię danych, którą należy traktować tak jak dane abonenta, jeżeli mają być one wykorzystane do tego samego celu. W art. 2 określono państwa członkowskie i organy, które mogą brać udział w postępowaniu. Definicję organu wydającego zawarto w art. 4. Sytuacje wyjątkowe to sytuacje, które regularnie wymagają reakcji ze strony usługodawcy w odpowiednim czasie oraz w przypadku których będą mieć zastosowanie szczególne warunki. Z tego powodu zdefiniowano je oddzielnie w tym artykule. Artykuł 3: Zakres W tym artykule przedstawiono zakres wniosku. Rozporządzenie ma zastosowanie do wszystkich usługodawców, którzy oferują usługi w Unii, w tym usługodawców nieposiadających zakładu w Unii. Aktywne oferowanie usług w Unii, ze wszystkimi czerpanymi z nich korzyściami, uzasadnia objęcie tych usługodawców zakresem rozporządzenia i pozwala stworzyć równe warunki działania dla uczestników tych samych rynków. Nieobjęcie tych usługodawców zakresem rozporządzenia prowadziłoby ponadto do powstania luki i ułatwiłoby przestępcom obejście tego zakresu.

W celu ustalenia, czy usługi są oferowane, organy muszą ocenić, czy usługodawca umożliwia osobom prawnym lub fizycznym korzystanie ze swoich usług w co najmniej jednym państwie członkowskim. Niemniej sama tylko dostępność usługi (która może też wynikać z dostępności strony internetowej usługodawcy lub pośrednika, lub adresu e-mail lub innych danych kontaktowych) nie powinna być warunkiem wystarczającym do zastosowania niniejszego rozporządzenia. Dlatego w celu stwierdzenia wystarczającego związku pomiędzy usługodawcą a terytorium, na którym oferowana jest usługa, niezbędne jest istotne powiązanie z takimi państwami członkowskimi. Takie istotne powiązanie istnieje, jeżeli usługodawca posiada zakład w co najmniej jednym państwie członkowskim. W przypadku braku zakładu w Unii spełnienie kryterium istnienia istotnego powiązania z Unią należy ocenić na podstawie istnienia znaczącej liczby użytkowników w co najmniej jednym państwie członkowskim, lub kierowania usług do co najmniej jednego państwa członkowskiego. Fakt kierowania usług do co najmniej jednego państwa członkowskiego można stwierdzić na podstawie wszelkich istotnych okoliczności, w tym czynników takich jak używanie języka lub waluty powszechnie używanych w państwie członkowskim. O kierowaniu usług do państwa członkowskiego można również wnosić na podstawie dostępności aplikacji w odpowiednim krajowym sklepie z aplikacjami, lokalnego udostępniania reklam lub udostępniania reklam w języku używanym w państwie członkowskim, używania jakichkolwiek informacji pochodzących od osób w państwach członkowskich podczas realizacji działalności usługodawcy lub zarządzania relacjami z klientem obejmującego zapewnianie obsługi klienta w języku powszechnie używanym w państwie członkowskim. Istotne powiązanie należy również zakładać, jeżeli usługodawca kieruje swoją działalność do co najmniej jednego państwa członkowskiego zgodnie z art. 17 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 1215/2012 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych. Europejski nakaz wydania dowodów i europejski nakaz zabezpieczenia dowodów to środki dochodzeniowo-śledcze, które mogą być wydawane tylko w postępowaniu przygotowawczym lub procesie karnym w odniesieniu do konkretnych przestępstw. Związek z konkretnym postępowaniem przygotowawczym odróżnia je od środków zapobiegawczych lub obowiązków w zakresie zatrzymywania danych przewidzianych w przepisach prawa i zapewnia stosowanie praw procesowych mających zastosowanie do procesów karnych. Uprawnienie do wszczynania dochodzeń dotyczących konkretnych przestępstw jest zatem warunkiem stosowania rozporządzenia. W ramach dodatkowego wymogu dane, które mają być pozyskane, muszą być związane z usługami oferowanymi przez usługodawcę w Unii. Rozdział 2: Europejski nakaz wydania dowodów, europejski nakaz zabezpieczenia dowodów i zaświadczenia Artykuł 4: Organ wydający Przy wydawaniu europejskiego nakazu wydania dowodów lub europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów organ sądowy musi zawsze działać w charakterze organu wydającego lub organu zatwierdzającego. W przypadku nakazów przedstawienia danych dotyczących transakcji lub danych dotyczących treści wymagany jest udział sędziego lub sądu. W przypadku danych abonenta lub danych dostępu może to zrobić również prokurator. Artykuł 5: Warunki wydania europejskiego nakazu wydania dowodów W art. 5 określono warunki wydania europejskiego nakazu wydania dowodów. Muszą być one ocenione przez organ sądowy wydający nakaz. Europejski nakaz wydania dowodów może być wydany wyłącznie wówczas, gdy jest on w danym przypadku konieczny i proporcjonalny. Co więcej, powinien być on wydany wyłącznie wówczas, gdy w państwie wydającym dostępny jest podobny środek w porównywalnej sytuacji krajowej. Nakazy wydania dowodów dotyczące danych abonenta i danych dostępu mogą być wydawane w odniesieniu do każdego przestępstwa. Dane dotyczące transakcji i dane dotyczące treści powinny być objęte bardziej rygorystycznymi wymogami w celu odzwierciedlenia wrażliwego charakteru takich danych oraz, odpowiednio, wyższej inwazyjności nakazów dotyczących takich danych w porównaniu do danych abonenta i danych dostępu. Nakazy mogą być zatem wydawane wyłącznie w odniesieniu do przestępstw zagrożonych karą pozbawienia wolności o górnej granicy ustawowego zagrożenia w wysokości co najmniej trzech lat. Ustalenie progu w oparciu o maksymalną karę pozbawienia wolności umożliwia obranie bardziej proporcjonalnego podejścia, wraz z szeregiem innych warunków i zabezpieczeń ex ante i ex post mających na celu zapewnienie poszanowania zasady proporcjonalności i praw zainteresowanych osób. Jednocześnie próg nie powinien osłabiać skuteczności instrumentu i utrudniać jego wykorzystania przez przedstawicieli zainteresowanych zawodów i organów. Górna granica ustawowego zagrożenia karą w państwach członkowskich jest różna w zależności od ich systemu krajowego. Krajowe kodeksy karne różnią się i nie są zharmonizowane. Dotyczy to zarówno przestępstw, jak i mających do nich zastosowanie sankcji. Krajowe kodeksy postępowania różnią się także co do progu dotyczącego pozyskiwania danych dotyczących transakcji lub treści: w niektórych państwach członkowskich nie wyznaczono żadnych konkretnych progów; w innych wprowadzono wykaz przestępstw. Próg trzyletni ogranicza zakres instrumentu do poważniejszych przestępstw, bez nadmiernego ograniczania możliwości stosowania go przez przedstawicieli zainteresowanych zawodów i organów. Próg ten wyłącza z zakresu rozporządzenia szeroką gamę przestępstw w zależności od kodeksu karnego państwa członkowskiego (na przykład w niektórych państwach członkowskich udział w działaniach zorganizowanej grupy przestępczej i uprowadzenie, ale również takie przestępstwa jak drobne kradzieże, oszustwa i napaść, w przypadku których transgraniczny nakaz wymagający przedstawienia bardziej wrażliwych danych można uznać za nieproporcjonalny). Z drugiej strony próg trzyletni pozwala na włączenie przestępstw, które wymagają bardziej skutecznego podejścia, takich jak przynależność do organizacji przestępczej, finansowanie grup terrorystycznych, wspieranie lub promowanie organizacji przestępczej, szkolenie mające na celu popełnienie przestępstwa o charakterze terrorystycznym, niektóre przestępstwa popełnione z zamiarem terrorystycznym oraz przygotowania do popełnienia przestępstwa z zamiarem terrorystycznym, lub przygotowania do wcięcia zakładnika, które zostałyby wyłączone z zakresu rozporządzenia w przypadku zastosowania wyższego progu, w zależności od państwa członkowskiego. Próg ten został wybrany, aby w przypadku wszystkich państw członkowskich zapewnić równowagę pomiędzy skutecznością postępowania przygotowawczego a ochroną praw i proporcjonalności. Próg ma również tę zaletę, że łatwo go zastosować w praktyce. Prócz tego nakazy przedstawienia danych dotyczących transakcji lub danych dotyczących treści mogą być wydawane w odniesieniu do konkretnych przestępstw o zharmonizowanej definicji wymienionych w niniejszym przepisie, w przypadku których materiał dowodowy jest najczęściej dostępny głównie w postaci elektronicznej. Uzasadnia to stosowanie rozporządzenia także w sytuacjach, w których górna granica ustawowego zagrożenia karą jest niższa niż opisany powyżej próg; w przeciwnym przypadku w odniesieniu do przestępstw tego rodzaju nie można by prowadzić odpowiedniego postępowania przygotowawczego, co mogłoby skutkować bezkarnością. Przestępstwa te określone są w szczegółowych przepisach: (i) decyzji ramowej Rady 2001/413/WSiSW w sprawie zwalczania fałszowania i oszustw związanych z bezgotówkowymi środkami płatniczymi, (ii) dyrektywy 2011/93/UE w sprawie zwalczania niegodziwego traktowania w celach seksualnych i wykorzystywania seksualnego dzieci oraz pornografii dziecięcej, zastępującej decyzję ramową Rady 2004/68/WSiSW oraz (iii) dyrektywy 2013/40/UE dotyczącej ataków na systemy informatyczne i zastępującej decyzję ramową Rady 2005/222/WSiSW. Nakazy mogą być również wydawane w odniesieniu do przestępstw wymienionych w dyrektywie 2017/541/UE w sprawie zwalczania terroryzmu i zastępującej decyzję ramową Rady 2002/475/WSiSW oraz zmieniającej decyzję Rady 2005/671/WSiSW. Niektóre z tych przestępstw są zagrożone karą pozbawienia wolności o górnej granicy ustawowego zagrożenia w wysokości co najmniej roku, inne dwóch lat, lecz żadne z nich nie jest zagrożone karą pozbawienia wolności o górnej granicy ustawowego zagrożenia w wysokości poniżej roku. W artykule tym określono również obowiązkowe informacje, które należy włączyć do europejskiego nakazu wydania dowodów w celu umożliwienia usługodawcy identyfikacji i przedstawienia żądanych danych. W europejskim nakazie wydania dowodów powinno się znaleźć również uzasadnienie dotyczące konieczności i proporcjonalności tego środka. Europejski nakaz wydania dowodów realizuje się w drodze wydania zaświadczenia europejskiego nakazu wydania dowodów (zob. art. 8), które zostaje przetłumaczone i przesłane usługodawcy. Zaświadczenie europejskiego nakazu wydania danych zawiera te same obowiązkowe informacje, co nakaz, z wyjątkiem uzasadnienia dotyczącego konieczności i proporcjonalności środka oraz pozostałych szczegółowych informacji dotyczących sprawy. Jeżeli dane, które mają być pozyskane, są przechowywane lub przetwarzane w ramach infrastruktury zapewnianej spółce przez usługodawcę, co ma zazwyczaj miejsce w przypadku usług hostingowych lub usług związanych z oprogramowaniem, pierwotnym adresatem żądania ze strony organów dochodzeniowo-śledczych może być spółka. W sytuacji, w której przedsiębiorstwo nie jest usługodawcą objętym zakresem niniejszego rozporządzenia, może to wymagać zastosowania europejskiego nakazu dochodzeniowego lub procedury wzajemnej pomocy prawnej. Usługodawca może być adresatem europejskiego nakazu wydania dowodów jedynie wówczas, gdy skierowanie żądania do spółki byłoby nieodpowiednie, w szczególności jeżeli stwarzałoby ryzyko zaszkodzenia postępowaniu przygotowawczemu, na przykład jeżeli sama spółka stanowi przedmiot postępowania przygotowawczego. Przed wydaniem europejskiego nakazu wydania dowodów organ wydający musi również wziąć pod uwagę potencjalne immunitety i przywileje przewidziane w państwie członkowskim usługodawcy, a także wszelki wpływ na podstawowe interesy tego państwa członkowskiego, takie jak bezpieczeństwo narodowe i obrona. Celem tego przepisu jest zapewnienie, by immunitety i przywileje chroniące dane, które mają być pozyskane w państwie członkowskim usługodawcy, zostały uwzględnione w państwie wydającym, w szczególności jeżeli gwarantują one wyższy poziom ochrony niż przepisy prawa państwa wydającego. Artykuł 6: Warunki wydania europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów Europejski nakaz zabezpieczenia dowodów podlega podobnym warunkom co europejski nakaz wydania dowodów. Może on zostać wydany w przypadku wszelkich przestępstw zgodnie z pozostałymi warunkami przewidzianymi w art. 6. Jego celem jest zapobieżenie usunięciu, skasowaniu lub zmianie odpowiednich danych w sytuacji, w której doprowadzenie do wydania tych danych może zająć więcej czasu, na przykład gdy mają zostać wykorzystane kanały współpracy wymiarów sprawiedliwości. Biorąc na przykład pod uwagę, że europejski nakaz dochodzeniowy może zostać wydany co do zasady w odniesieniu do każdego przestępstwa bez ograniczeń wyznaczonych jakimikolwiek progami, europejski nakaz zabezpieczenia dowodów również nie jest ograniczony w tym zakresie. W przeciwnym przypadku instrument ten nie byłby skuteczny. Aby umożliwić organom dochodzeniowo-śledczym szybkie działanie oraz ze względu na to, że dany wniosek o wydanie danych będzie kolejnym wnioskiem, w odniesieniu do którego wszystkie warunki zostaną ponownie poddane kontroli, europejski nakaz zabezpieczenia dowodów może być wydawany lub zatwierdzany także przez prokuratora. Artykuł 7: Adresat europejskiego nakazu wydania dowodów i europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów Europejskie nakazy wydania dowodów i europejskie nakazy zabezpieczenia dowodów powinny być skierowane do przedstawiciela prawnego wyznaczonego przez usługodawcę na potrzeby gromadzenia materiału dowodowego w procesie karnym zgodnie z dyrektywą w sprawie określenia przepisów zharmonizowanych w zakresie wyznaczenia przedstawiciela prawnego do celów gromadzenia materiału dowodowego w procesie karnym. Na podstawie art. 8 pismo przyjmuje postać zaświadczenia europejskiego nakazu wydania danych („EPOC”) lub zaświadczenia europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów („EPOC-PR”). Przedstawiciel prawny będzie odpowiedzialny za ich odbiór oraz terminowe i pełne wykonanie. Pozostawia to usługodawcom wybór sposobu wydania danych, których żądają organy państwa członkowskiego.

W przypadku niewyznaczenia przedstawiciela prawnego nakazy mogą być skierowane do dowolnego zakładu usługodawcy w Unii. Ten wariant rezerwowy ma na celu zapewnienie skuteczności systemu, jeżeli usługodawca nie wyznaczył (jeszcze) specjalnego przedstawiciela, na przykład w sytuacji, w której wyznaczenie przedstawiciela prawnego nie jest obowiązkiem zgodnie z dyrektywą, ponieważ usługodawcy posiadają zakład i prowadzą działalność tylko w jednym państwie członkowskim, lub w przypadku, w którym obowiązek wyznaczenia przedstawiciela prawnego jeszcze nie wszedł w życie, przed upływem terminu transpozycji dyrektywy. Jeżeli przedstawiciel prawny nie wywiązuje się z obowiązków, przewiduje się dwie sytuacje, w których organ wydający może zwrócić się do dowolnego zakładu usługodawcy w Unii: w sytuacjach nadzwyczajnych określonych w art. 9 ust. 2 oraz w sytuacjach, w których przedstawiciel prawny nie wywiązuje się z obowiązków przewidzianych w art. 9 i 10, a organ wydający uważa, że istnieje wyraźne ryzyko utraty danych. Artykuł 8: Zaświadczenie europejskiego nakazu wydania dowodów i europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów Zaświadczenia europejskiego nakazu wydania danych i zaświadczenie europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów służą do przekazania nakazów do adresata określonego w art. 7. Formularze obu zaświadczeń zawarte są w załącznikach I i II do rozporządzenia; muszą one zostać przetłumaczone na jeden z języków urzędowych państwa członkowskiego, w którym zlokalizowany jest adresat. Usługodawca może zadeklarować przyjmowanie nakazów również w innych językach urzędowych Unii Europejskiej. Celem zaświadczeń jest przekazanie adresatowi wszelkich niezbędnych informacji w standardowym formacie ograniczającym źródła błędów, umożliwienie łatwej identyfikacji danych i unikanie w największym możliwym stopniu tekstu dowolnego, co pozwala na obniżenie kosztów tłumaczenia. Pełne uzasadnienie wraz z przesłankami dotyczącym konieczności i proporcjonalności lub pozostałymi informacjami dotyczącymi sprawy nie są uwzględniane w zaświadczeniu, ponieważ mogłoby to zagrozić postępowaniu przygotowawczemu. Jest ono zatem potrzebne tylko w ramach samego nakazu, aby umożliwić podejrzanemu późniejsze podważenie nakazu w postępowaniu karnym. Niektórzy usługodawcy wprowadzili już platformy służące do przekazywania wniosków przez organy ścigania. Korzystanie z tych platform nie będzie zabronione na podstawie rozporządzenia, ponieważ mają one wiele zalet, w tym oferują możliwość prostego uwierzytelnienia oraz bezpieczne przekazywanie danych. Platformy tego rodzaju muszą jednak umożliwiać przekazywanie zaświadczenia europejskiego nakazu wydania danych i zaświadczenia europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów w formacie przewidzianym w załącznikach I i II bez konieczności podawania dodatkowych danych dotyczących nakazu. Platformy ustanowione przez organy państw członkowskich lub organy unijne mogą również zapewniać bezpieczne środki przekazywania danych oraz ułatwiać uwierzytelnienie nakazów i gromadzenie danych statystycznych. Należy wziąć pod uwagę potencjalne rozszerzenie platform eCodex i SIRIUS oraz uzupełnienie ich o bezpieczne połączenie z usługodawcami do celów przekazywania zaświadczeń europejskiego nakazu wydania danych i zaświadczeń europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów i, w stosownych przypadkach, udzielania odpowiedzi przez usługodawców. Artykuł 9: Wykonanie zaświadczenia europejskiego nakazu wydania danych W art. 9 nałożono na adresatów obowiązek udzielenia odpowiedzi na zaświadczenie europejskiego nakazu wydania danych i wprowadzono obowiązkowe terminy. Normalny termin na udzielenie odpowiedzi wynosi 10 dni, natomiast organy mogą wyznaczyć krótszy termin, jeżeli jest to uzasadnione. W sytuacjach nadzwyczajnych zdefiniowanych jako sytuacje, w których występuje bezpośrednie zagrożenie dla życia lub integralności cielesnej osoby lub dla infrastruktury krytycznej, termin ten wynosi 6 godzin. Przepis ten zapewnia również możliwość dialogu pomiędzy adresatem a organem wydającym. Jeżeli zaświadczenie europejskiego nakazu wydania danych jest niekompletne, ewidentnie błędnie wypełnione lub nie dostarcza usługodawcy wystarczających informacji do tego, aby mógł on je wykonać, w celu uzyskania wyjaśnień adresat powinien skontaktować się z organem wydającym przy użyciu załącznika III. Ponadto adresat powinien poinformować organ wydający w przypadkach, w których nie może przekazać danych ze względu na siłę wyższą lub faktyczną niemożliwość. Ma to miejsce na przykład wówczas, gdy osoba, której dane są objęte nakazem, nie jest usługobiorcą odnośnej usługi albo – na przykład ze względu na inne zobowiązania w zakresie ochrony prywatności – jej dane zostały zgodnie z prawem usunięte przez usługodawcę, zanim on lub jego przedstawiciel prawny otrzymali nakaz. Organ wydający musi mieć świadomość tych okoliczności, aby szybko zareagować, na przykład pozyskując elektroniczny materiał dowodowy od innego usługodawcy; ponadto pozwala to zapobiec wszczęciu przez organ wydający postępowania przymuszającego do wykonania nakazu w sytuacji, w której jest to bezprzedmiotowe. Jeżeli adresat w ogóle nie przekaże informacji lub jeżeli nie przekaże ich w sposób wyczerpujący lub terminowy z innych powodów niż wymienione powyżej, musi poinformować organ wydający o tych powodach w formularzu zawartym w załączniku III. Kontaktując się z organem wydającym, adresaci mogą zatem podnosić wszelkie kwestie związane z wykonaniem zaświadczenia europejskiego nakazu wydania danych. Umożliwia to organowi wydającemu skorygowanie lub ponowne rozważenie zaświadczenia europejskiego nakazu wydania danych na wczesnym etapie, przed postępowaniem przymuszającym do wykonania. Jeżeli dane nie zostaną przedstawione bezzwłocznie, w szczególności jeżeli uruchomiono dialog pomiędzy adresatem a organem wydającym i terminy przewidziane w art. 9 ust. 1 nie zostaną dotrzymane, po otrzymaniu zaświadczenia europejskiego nakazu wydania danych usługodawca ma obowiązek zabezpieczyć dane, aby uniknąć ich utraty, jeżeli można je zidentyfikować. Zabezpieczenie może dotyczyć wyjaśnionego zaświadczenia europejskiego nakazu wydania danych lub następującej potem procedury wzajemnej pomocy prawnej lub europejskiego nakazu dochodzeniowego przekazanego w miejsce pierwotnego zaświadczenia europejskiego nakazu wydania danych. Artykuł 10: Wykonanie zaświadczenia europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów Wykonanie zaświadczenia europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów wymaga zabezpieczenia danych dostępnych w momencie otrzymania nakazu. Usługodawcy powinni zabezpieczyć dane na taki okres, jaki jest konieczny, aby wydać dane na żądanie, pod warunkiem że w terminie 60 dni od wydania nakazu organ wydający potwierdzi, że wystąpił z wnioskiem o wydanie danych. Wymaga to podjęcia co najmniej pewnych oficjalnych kroków, na przykład przesłania wniosku o wzajemną pomoc prawną do przetłumaczenia. Z drugiej strony wnioski o zabezpieczenie dowodów powinny być wydawane lub utrzymywane tylko przez taki okres, jaki jest konieczny, aby umożliwić wystąpienie z żądaniem wydania tych danych. Aby uniknąć niepotrzebnego lub zbyt długiego zabezpieczenia danych, organ, który wydał europejski nakaz zabezpieczenia dowodów, poinformuje adresata bezzwłocznie po podjęciu decyzji o wstrzymaniu się od wydania lub uchyleniu nakazu wydania dowodów lub wniosku o współpracę wymiarów sprawiedliwości. Przepis ten przewiduje również możliwość dialogu pomiędzy adresatem a organem wydającym, podobnie jak przepisy zawarte w art. 9. Jeżeli zaświadczenie europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów jest niekompletne, ewidentnie błędnie wypełnione lub nie dostarcza usługodawcy wystarczających informacji do tego, aby mógł on je wykonać, w celu uzyskania wyjaśnień adresat powinien skontaktować się z organem wydającym przy użyciu załącznika III. Ponadto adresat powinien poinformować organ wydający w przypadkach, w których nie może przekazać danych ze względu na okoliczności uznawane za siłę wyższą lub ze względu na faktyczną niemożliwość, lub inne powody. Artykuł 11: Poufność i informowanie użytkowników Poufność trwającego postępowania przygotowawczego, w tym faktu wydania nakazu w celu uzyskania określonych danych, podlega ochronie. Niniejszy artykuł jest inspirowany art. 19 dyrektywy w sprawie europejskiego nakazu dochodzeniowego w sprawach karnych. Przewiduje on obowiązek adresata oraz, jeżeli jest to inny podmiot, usługodawcy w zakresie ochrony poufności zaświadczenia europejskiego nakazu wydania danych lub zaświadczenia europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów, w szczególności przez powstrzymanie się od informowania osoby, której dane są objęte nakazem, jeżeli zażąda tego organ wydający, w celu zabezpieczenia postępowania przygotowawczego zgodnie z art. 23 ogólnego rozporządzenia o ochronie danych. Z drugiej strony poinformowanie osoby, której dane mają być pozyskane, ma istotne znaczenie, w tym w zakresie wykonania prawa do wniesienia środka ochrony prawnej. Jeżeli na żądanie organu wydającego nie uczyni tego usługodawca, organ wydający poinformuje tę osobę zgodnie z art. 13 dyrektywy o ochronie danych osobowych skierowanej do policji i organów wymiaru sprawiedliwości, kiedy nie będzie już występować ryzyko zaszkodzenia postępowaniu przygotowawczemu. Informacja ta dotyczyć będzie również dostępnych środków ochrony prawnej. Ponieważ ingerencja w prawa jest w przypadku europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów mniejsza, informacje te nie są przekazywane w związku z takim nakazem, lecz jedynie w przypadku europejskich nakazów wydania dowodów. Artykuł 12: Zwrot kosztów Jeżeli przepisy prawa krajowego państwa wydającego przewidują takie rozwiązanie w odniesieniu do krajowych nakazów w podobnych sprawach krajowych, usługodawcy mogą również domagać się od państwa wydającego zwrotu poniesionych przez siebie kosztów zgodnie z prawem krajowym państwa wydającego. Zapewnia to równe traktowanie usługodawców, do których kierowany jest nakaz krajowy, oraz usługodawców, do których kierowany jest zaświadczenie europejskiego nakazu wydania dowodów, przez to samo państwo członkowskie, jeżeli państwo to podjęło decyzję o zwrocie kosztów na rzecz pewnych usługodawców. Z drugiej strony proponowane rozporządzenie nie przewiduje harmonizacji zwrotu kosztów, ponieważ państwa członkowskie podjęły w tym zakresie rozbieżne decyzje.

O zwrot kosztów może wystąpić bezpośrednio usługodawca lub jego przedstawiciel prawny. Koszty mogą zostać zwrócone jedynie raz. Rozdział 3: Sankcje i postępowanie przymuszające do wykonania nakazu Artykuł 13: Sankcje Państwa członkowskie powinny zagwarantować istnienie skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających grzywien, które mogą być stosowane w przypadku niewywiązywania się przez usługodawców z obowiązków przewidzianych w art. 9, 10 lub 11. Powinny one pozostawać bez uszczerbku dla przepisów krajowych przewidujących nałożenie sankcji karnych w takich sytuacjach. Artykuł 14: Postępowanie przymuszające do wykonania nakazu W przypadku niewywiązania się z obowiązków art. 14 przewiduje postępowanie przymuszające do wykonania nakazu z pomocą państwa członkowskiego, w którym zlokalizowany jest adresat przekazanego zaświadczenia. W zależności od pierwotnego adresata będzie to państwo członkowskie usługodawcy lub przedstawiciela prawnego. Wraz z pełnym nakazem zawierającym uzasadnienie dotyczące konieczności i proporcjonalności organ wydający przekazuje zaświadczenie właściwemu organowi państwa wykonującego, a ten ostatni wszczyna postępowanie przymuszające do wykonania nakazu zgodnie z przepisami prawa krajowego, z wykorzystaniem w razie potrzeby sankcji, o których mowa w art. 13. Jeżeli nakaz przekazuje się do wykonania państwu wykonującemu, organ przymuszający do wykonania może podjąć decyzję o nieuznaniu lub niewykonaniu nakazu, jeżeli po jego otrzymaniu oraz po konsultacji z organem wydającym stwierdzi, że mają zastosowanie jakiekolwiek ściśle określone przesłanki wniesienia sprzeciwu. Dodatkowo, w przypadku wszczęcia postępowania przymuszającego do wykonania nakazu, osoba, której nakaz dotyczy, będzie mogła we własnym zakresie wnieść sprzeciw wobec nakazu do organu przymuszającego do wykonania. Adresat może wnieść sprzeciw na podstawie jakiejkolwiek z tych przesłanek z wyłączeniem immunitetów i przywilejów, ale z uwzględnieniem przypadków, w których jest oczywiste, że nakaz nie został wydany lub zatwierdzony przez właściwy organ lub zastosowanie się do niego stanowiłoby jawne pogwałcenie Karty praw podstawowych Unii Europejskiej lub miałoby wyraźnie charakter nadużycia. Przykładowo nakaz przedstawienia danych dotyczący treści związanych z nieokreśloną grupą osób na danym obszarze geograficznym lub bez związku z konkretnym procesem sądowym stanowiłby oczywiste nieuwzględnienie warunków wydania europejskiego nakazu wydania dowodów przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu, co byłoby już jasne z treści samego zaświadczenia. Na pozostałe przesłanki może się powołać wyłącznie osoba, której dane są objęte nakazem, w środkach ochrony prawnej przysługujących jej w państwie wydającym (zob. art. 17 poniżej). Dodatkowo usługodawcom przysługuje środek odwoławczy wobec decyzji organu egzekwowania prawa nakładającej na nich karę. Aby uniknąć dalszych opóźnień, w toku postępowania przymuszającego do wykonania nakazu przewidziano kilka terminów dla organu przymuszającego do wykonania nakazu i organu wydającego. Rozdział 4: Środki ochrony prawnej Artykuły 15 i 16: Postępowanie odwoławcze w przypadku konfliktu obowiązków wynikających z przepisów państwa trzeciego Art. 15 i 16 przewidują postępowanie odwoławcze na wypadek sytuacji, w której usługodawcy posiadający zakład w państwach trzecich muszą sprostać sprzecznym ze sobą obowiązkom. Przepisy te są również szczególnie istotne dla zapewnienia ochrony praw indywidualnych oraz międzynarodowej wzajemności. Dzięki ustanowionemu wysokiemu standardowi mają one zachęcać państwa trzecie do zapewnienia podobnego poziomu ochrony. W sytuacji odwrotnej, kiedy organy państwa trzeciego chcą uzyskać informacje o obywatelu UE od europejskiego dostawcy usług, przepisy prawa unijnego lub przepisy prawa państwa członkowskiego chroniące prawa podstawowe, takie jak dorobek prawny w dziedzinie ochrony danych, mogą w podobny sposób zapobiec ujawnieniu. Unia Europejska oczekuje od państw trzecich przestrzegania takich zakazów w taki sam sposób, jak przewidziano to w niniejszym rozporządzeniu w odniesieniu do państw trzecich. Procedurę opisaną w art. 15 może wszcząć adresat, jeżeli uczynienie zadość europejskiemu nakazowi wydania dowodów skutkowałoby naruszeniem przepisów prawa państwa trzeciego, zgodnie z którymi ujawnienie tych danych jest zabronione z uwagi na konieczność ochrony podstawowych praw zainteresowanych osób lub podstawowych interesów państwa trzeciego związanych z bezpieczeństwem narodowym lub obronnością. Adresat ma obowiązek wnieść uzasadniony sprzeciw, w którym poinformuje organ wydający o przesłankach, na podstawie których uznał, że istnieją sprzeczne ze sobą obowiązki. Uzasadniony sprzeciw nie może być oparty wyłącznie na fakcie, że podobne przepisy nie istnieją w państwie trzecim, lub jedynie na okoliczności przechowywania odnośnych danych w państwie trzecim. Uzasadniony sprzeciw wnosi się na podstawie procedury przewidzianej w art. 9 ust. 5 w odniesieniu do powiadomienia o zamiarze niezastosowania się do nakazu, przy użyciu formularza zawartego w załączniku III. Na podstawie uzasadnionego sprzeciwu organ wydający dokonuje kontroli wydanego przez siebie nakazu. Jeżeli organ wydający podejmie decyzję o uchyleniu nakazu, postępowanie ulega zakończeniu. Jeżeli organ wydający ma zamiar utrzymać nakaz w mocy, sprawa jest przekazywana do właściwego sądu jego państwa członkowskiego. Sąd ten dokonuje oceny, na podstawie uzasadnionego sprzeciwu oraz z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności, czy prawo państwa trzeciego ma zastosowanie do rozpatrywanej sprawy oraz – jeżeli ma zastosowanie – czy w rozpatrywanej sprawie istnieją sprzeczne ze sobą obowiązki. Przeprowadzając tę ocenę, sąd powinien wziąć pod uwagę, czy przepisy prawa państwa trzeciego w oczywisty sposób nie mają na celu ochrony innych interesów niż prawa podstawowe lub podstawowe interesy państwa trzeciego związane z bezpieczeństwem narodowym lub obronnością lub czy nie mają na celu ochrony nielegalnych działań przed wnioskami organów ścigania dotyczącymi postępowania przygotowawczego. Jeżeli sąd ustali, że konflikt z obowiązkami wynikającym z przepisów prawa chroniących prawa podstawowe osób fizycznych lub podstawowe interesy państwa trzeciego związane z bezpieczeństwem narodowym lub obronnością faktycznie występuje, sąd musi wystąpić o opinię do właściwego państwa trzeciego za pośrednictwem krajowych organów centralnych tego państwa trzeciego. Jeżeli po konsultacji państwo trzecie potwierdzi występowanie konfliktu i sprzeciwi się wykonaniu nakazu, sąd ma obowiązek uchylić nakaz. Jeżeli konflikt wynika z innych przepisów prawa państwa trzeciego, których celem nie jest ochrona praw podstawowych osób fizycznych ani podstawowych interesów państwa trzeciego związanych z bezpieczeństwem narodowym lub obronnością, po uważnym rozważeniu wszystkich wchodzących w grę interesów sąd podejmuje decyzję o utrzymaniu w mocy nakazu lub jego uchyleniu. Warunki określone w art. 9, w szczególności obowiązki w zakresie zabezpieczenia przewidziane w art. 9 ust. 6, mają również zastosowanie w sytuacjach, w których konflikt obowiązków wynika z przepisów prawa państwa trzeciego. Jeżeli sąd uzna, że nakaz ma być utrzymany w mocy, organ wydający i usługodawca zostaną o tym poinformowani, aby mogli przystąpić do jego wykonania. Jeżeli nakaz zostanie uchylony, możliwe jest wydanie odrębnego europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów, aby zapewnić dostępność danych, jeżeli można je pozyskać na podstawie wniosku w ramach wzajemnej pomocy prawnej. Ponieważ sam europejski nakaz zabezpieczenia dowodów nie prowadzi do ujawnienia danych i w związku z tym nie budzi podobnych wątpliwości, postępowanie odwoławcze ogranicza się do europejskiego nakazu wydania dowodów. Artykuł 17: Skuteczne środki ochrony prawnej Ten przepis gwarantuje, że osoby, których dotyczy europejski nakaz wydania danych, mogą skorzystać ze skutecznych środków ochrony prawnej. Ze wspomnianych środków ochrony prawnej korzysta się w państwie wydającym zgodnie z prawem krajowym. Oskarżeni i podejrzani korzystają zazwyczaj ze środków ochrony prawnej w toku postępowania karnego. W odniesieniu do europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów nie umożliwiono wnoszenia szczególnych środków ochrony prawnej, jako że nakaz ten sam w sobie nie umożliwia ujawnienia danych, jeżeli nie zastosuje się po nim europejskiego nakazu wydania dowodów lub innego instrumentu prowadzącego do ujawnienia danych, co stanowi wówczas podstawę do skorzystania z konkretnych środków ochrony prawnej. Osoby niebędące podejrzanymi lub oskarżonymi w procesie karnym, których dane zostały objęte nakazem, również mają prawo skorzystać ze środka ochrony prawnej w państwie wydającym. Wszystkie te prawa pozostają bez uszczerbku dla wszelkich środków ochrony prawnej dostępnych na podstawie dyrektywy o ochronie danych osobowych skierowanej do policji i organów wymiaru sprawiedliwości oraz ogólnego rozporządzenia o ochronie danych. W odróżnieniu od przepisów dotyczących usługodawców niniejsze rozporządzenie nie ogranicza możliwych przesłanek podważenia legalności nakazu, z których mogą skorzystać wszystkie te osoby. Przesłanki te obejmują konieczność i proporcjonalność nakazu.

Skorzystanie ze środków ochrony prawnej w państwie wydającym nie obciąża zainteresowanych osób w sposób nieproporcjonalny. Tak jak w przypadku nakazów wykonywanych przy użyciu innych form współpracy wymiarów sprawiedliwości, sądy w państwie wydającym są najwłaściwszymi organami do przeprowadzenia kontroli legalności europejskiego nakazu wydania dowodów wydanego przez ich własne organy oraz oceny zgodności z ich własnym prawem krajowym. Na etapie przymuszania do wykonania nakazu adresaci mogą ponadto zgłaszać odrębne sprzeciwy wobec wykonania zaświadczenia europejskiego nakazu wydania dowodów lub zaświadczenia europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów w przyjmującym państwie członkowskim na podstawie przesłanek, których lista zawarta jest w rozporządzeniu (zob. art. 14 powyżej). Artykuł 18: Zapewnienie przywilejów i immunitetów na podstawie prawa państwa wykonującego Tak samo jak art. 5 ust. 7, przepis ten ma na celu zapewnienie, by immunitety i przywileje chroniące dane objęte nakazem w państwie członkowskim usługodawcy zostały uwzględnione w państwie wydającym – w szczególności w przypadku różnic pomiędzy tymi państwami członkowskimi – podobnie jak podstawowe interesy państwa członkowskiego usługodawcy, takie jak interesy związane z bezpieczeństwem narodowym i obronnością. Art. 18 stanowi, że sąd w państwie wydającym musi wziąć je pod uwagę w taki sam sposób, jak gdyby były przewidziane w prawie krajowym jego państwa członkowskiego. Ze względu na różnice między państwami członkowskimi pojawiające się przy dokonywaniu oceny odpowiedniości i dopuszczalności materiału dowodowego, w przepisie tym pozostawiono miejsce na pewną elastyczność działania sądów co do sposobu ich uwzględnienia. Rozdział 5: Przepisy końcowe Artykuł 19: Monitorowanie i sprawozdawczość Artykuł ten wymaga od państw członkowskich przekazywania Komisji określonych informacji dotyczących stosowania rozporządzenia, aby mogła ona wykonać swoje obowiązki na podstawie art. 24. Komisja ustanowi szczegółowy program monitorowania wyników, rezultatów i skutków rozporządzenia. Artykuł 20: Zmiany zaświadczeń i formularzy Zaświadczenia i formularze zawarte w załącznikach I, II i III niniejszego wniosku ułatwią wykonanie zaświadczenia europejskiego nakazu wydania dowodów i zaświadczenia europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów. Z tego powodu niezbędne jest zapewnienie, aby w razie potrzeby w przyszłości możliwe było jak najszybsze poprawienie treści zaświadczenia i formularza. Zmiany w tych trzech załącznikach z wykorzystaniem zwykłej procedury ustawodawczej nie spełniają tego wymogu, a załączniki te stanowią elementy inne niż istotne aktów ustawodawczych. Podstawowe elementy zdefiniowano w art. 8. W art. 20 określono zatem szybszą i bardziej elastyczną procedurę wprowadzania zmian w drodze aktów delegowanych. Artykuł 21: Wykonywanie przekazanych uprawnień W artykule tym określono warunki dotyczące wykonywania przez Komisję uprawnień do przyjmowania aktów delegowanych w celu wprowadzenia koniecznych zmian do zaświadczenia i formularzy załączonych do wniosku. Określono w nim standardową procedurę przyjmowania takich aktów delegowanych. Artykuł 22: Powiadomienia Od państw członkowskich wymaga się powiadomienia Komisji o właściwych organach wydających i wykonujących oraz sądach właściwych do rozstrzygania uzasadnionych sprzeciwów usługodawców w przypadku kolizji przepisów. Artykuł 23: Związek z europejskim nakazem dochodzeniowym W tym przepisie wyjaśniono, że rozporządzenie nie uniemożliwia organom państw członkowskich wydawania europejskich nakazów dochodzeniowych zgodnie z dyrektywą 2014/41/UE w celu uzyskania elektronicznego materiału dowodowego. Artykuł 24: Ocena Przepis ten przewiduje, że Komisja przeprowadzi ocenę rozporządzenia zgodnie z wytycznymi Komisji w sprawie lepszego stanowienia prawa oraz na podstawie pkt 22 porozumienia międzyinstytucjonalnego z 13 kwietnia 2016 r.. W terminie 5 lat po wejściu w życie proponowanego rozporządzenia Komisja przedstawi Parlamentowi Europejskiemu i Radzie ustalenia pochodzące z oceny, w tym ocenę potrzeby rozszerzenia zakresu rozporządzenia o nieuwzględnione w nim dotąd usługi, które mogą się okazać bardziej właściwe dla dochodzeń. Artykuł 25: Wejście w życie Proponowane rozporządzenie wejdzie w życie dwudziestego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym. Rozporządzenie będzie się stosować po upływie okresu 6 miesięcy od jego wejścia w życie. 2018/0108 (COD) Wniosek

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie europejskiego nakazu wydania dowodów dotyczącego elektronicznego materiału dowodowego w sprawach karnych i europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów dotyczącego elektronicznego materiału dowodowego w sprawach karnych PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 82 ust. 1, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym, uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje: (1)Unia postawiła sobie za cel utrzymanie i rozwój przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. W celu stopniowego ustanowienia tej przestrzeni Unia przyjmie środki związane ze współpracą wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych w oparciu o zasadę wzajemnego uznawania wyroków i orzeczeń sądowych, która od posiedzenia Rady Europejskiej w Tampere w dniach 15 i 16 października 1999 r. jest powszechnie uważana za kamień milowy współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych w Unii. (2)Środki mające na celu pozyskanie i zabezpieczenie elektronicznego materiału dowodowego mają coraz większe znaczenie dla zapewnienia możliwości przeprowadzania dochodzeń i ścigania przestępstw w całej Unii. Skuteczne mechanizmy pozyskiwania elektronicznego materiału dowodowego mają kluczowe znaczenie dla zwalczania przestępczości, z zastrzeżeniem warunków mających na celu zapewnienie pełnej zgodności z prawami podstawowymi i zasadami uznanymi w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej zapisanymi w traktatach, w szczególności zasadami konieczności i proporcjonalności, sprawiedliwości proceduralnej, ochrony danych, poufności korespondencji i prywatności. (3)We wspólnym oświadczeniu unijnych ministrów sprawiedliwości i spraw wewnętrznych oraz przedstawicieli instytucji UE z dnia 22 marca 2016 r. w sprawie ataków terrorystycznych w Brukseli podkreślono potrzebę, nadając jej charakter priorytetowy, znalezienia sposobów szybszego i skuteczniejszego zabezpieczania i pozyskiwania elektronicznego materiału dowodowego oraz określenia konkretnych środków mających na celu zaradzenie tej kwestii. (4)W konkluzjach Rady z dnia 9 czerwca 2016 r. podkreślono rosnące znaczenie elektronicznego materiału dowodowego w procesach karnych oraz ochrony cyberprzestrzeni przed nadużyciami i działalnością przestępczą dla gospodarek i społeczeństw, a zatem potrzebę dysponowania przez organy ścigania i organy sądowe skutecznymi narzędziami badania i ścigania przestępstw związanych z cyberprzestrzenią. (5)We wspólnym komunikacie „Odporność, prewencja, obrona” z dnia 13 września 2017 r. Komisja podkreśliła, że skuteczne badanie i ściganie przestępczości wykorzystującej cyberprzestrzeń stanowi kluczowy środek odstraszający wobec cyberataków oraz że obecne przepisy procesowe należałoby lepiej dostosować do epoki internetu. Obecne procedury niekiedy nie pozwalają mierzyć się z szybkością cyberataków, co powoduje, że sprawna współpraca transgraniczna jest szczególnie potrzebna. (6)Parlament Europejski przywołał te zastrzeżenia w swoim rozporządzeniu w sprawie walki z cyberprzestępczością z dnia 3 października 2017 r., podkreślając wyzwania, które obecne rozdrobione ramy prawne mogą stwarzać dla usługodawców starających się spełniać żądania organów ścigania, i wezwał Komisję do przedstawienia unijnych ram prawnych dotyczących elektronicznego materiału dowodowego, przewidujących wystarczające zabezpieczenia dla praw i wolności wszystkich zainteresowanych stron. (7)Usługi oparte na sieci można świadczyć z dowolnej lokalizacji i nie wymagają one fizycznej infrastruktury, pomieszczeń ani pracowników w danym kraju. Prowadzi to do sytuacji, w których odpowiedni materiał dowodowy jest często przechowywany poza państwem prowadzącym postępowanie przygotowawcze lub przez usługodawcę posiadającego zakład poza tym państwem. Pomiędzy sprawą badaną w postępowaniu przygotowawczym w zainteresowanym państwie a państwem, w którym przechowywany jest materiał dowodowy lub w którym usługodawca ma główny zakład, często nie występuje inny związek. (8)Ze względu na ten brak związku wnioski w ramach współpracy wymiarów sprawiedliwości są często kierowane do państw, w których zlokalizowana jest znaczna liczba usługodawców, a które to państwa nie pozostają w innej relacji do rozpatrywanej sprawy. Ponadto liczba wniosków znacznie się zwiększyła ze względu na rosnące wykorzystanie usług sieciowych, które z natury są wolne od granic. W rezultacie pozyskanie elektronicznego materiału dowodowego z wykorzystaniem kanałów współpracy wymiarów sprawiedliwości często zabiera wiele czasu – zbyt wiele, aby ślady przestępstw pozostały dostępne. Co więcej, nie istnieją jasne ramy współpracy z usługodawcami, przy czym niektórzy usługodawcy z państw trzecich przyjmują bezpośrednie wnioski o dane niedotyczące treści zgodnie z obowiązującymi w ich państwie przepisami prawa krajowego. W związku z powyższym wszystkie państwa członkowskie korzystają z kanału współpracy z usługodawcami, jeżeli jest on dostępny, wykorzystując różne krajowe narzędzia, warunki i procedury. Dodatkowo, w przypadku danych dotyczących treści, niektóre państwa członkowskie podjęły jednostronne działania, podczas gdy inne nadal korzystają ze współpracy wymiarów sprawiedliwości. (9)Rozdrobione ramy prawne stwarzają wyzwania dla usługodawców starających się stosować do wniosków organów ścigania. Istnieje zatem potrzeba zaproponowania europejskich ram prawnych dotyczących elektronicznego materiału dowodowego, aby w niniejszym instrumencie nałożyć na usługodawców obowiązek odpowiadania bezpośrednio organom ścigania bez angażowania organów sądowych w państwie członkowskim usługodawcy. (10)Nakazy wydawane na podstawie niniejszego rozporządzenia będą kierowane do przedstawicieli prawnych usługodawców wyznaczonych do tego celu. Jeżeli usługodawca posiadający zakład w Unii nie wyznaczył przedstawiciela prawnego, nakazy mogą być kierowane do dowolnego zakładu tego usługodawcy w Unii. Ten wariant rezerwowy ma na celu zapewnienie skuteczności systemu, jeżeli usługodawca nie wyznaczył (jeszcze) specjalnego przedstawiciela. (11)Mechanizm europejskiego nakazu wydania elektronicznego materiału dowodowego w sprawach karnych i europejskiego nakazu jego zabezpieczenia może działać wyłącznie w oparciu o wysokie standardy wzajemnego zaufania pomiędzy państwami członkowskimi, które stanowią kluczowy warunek konieczny prawidłowego funkcjonowania niniejszego instrumentu.

(12)Niniejsze rozporządzenie nie narusza praw podstawowych i jest zgodne z zasadami uznanymi w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. Powyższe obejmuje prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego, poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego, ochronę danych osobowych, wolność prowadzenia działalności gospodarczej, prawo do posiadania własności, prawo do skutecznego środka ochrony prawnej i dostępu do bezstronnego sądu, domniemanie niewinności, prawo do obrony, zasady legalności oraz proporcjonalności, a także prawo do niebycia sądzonym lub podlegania karze dwukrotnie w tym samym procesie karnym za to samo przestępstwo. Jeżeli państwo członkowskie dysponuje wyraźnymi przesłankami, że w innym państwie członkowskim może się toczyć równoległy proces karny, konsultuje się z organami tego państwa członkowskiego zgodnie z decyzją ramową Rady 2009/948/WSiSW. (13)W celu zagwarantowania pełnego poszanowania praw podstawowych w niniejszym rozporządzeniu zawarto wyraźne odwołanie do niezbędnych norm dotyczących pozyskiwania danych osobowych, przetwarzania takich danych, kontroli sądowej podejmowania przewidzianych w niniejszym instrumencie czynności w toku postępowania przygotowawczego oraz dostępnych środków ochrony prawnej. (14)Niniejsze rozporządzenie stosuje się bez uszczerbku dla praw procesowych w postępowaniu karnym określonych w dyrektywach 2010/64/UE, 2012/13/UE, 2013/48/UE, 2016/343, 2016/800 i 2016/1919 Parlamentu Europejskiego i Rady. (15)W niniejszym instrumencie przedstawiono zasady, na podstawie których właściwy organ sądowy w Unii Europejskiej może nakazać usługodawcy oferującemu usługi w Unii, na podstawie europejskiego nakazu wydania dowodów lub europejskiego nakazu zabezpieczenia dowodów, wydanie lub zabezpieczenie elektronicznego materiału dowodowego. Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie we wszystkich przypadkach, w których usługodawca posiada zakład lub przedstawicielstwo w innym państwie członkowskim. W sytuacjach krajowych, w których wykorzystanie instrumentów przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu nie jest możliwe, rozporządzenie nie powinno ograniczać uprawnień właściwych organów krajowych przewidzianych w prawie krajowym w zakresie przymuszania usługodawców posiadających zakład lub przedstawicielstwo na ich terytorium. (16)Usługodawcy o największym znaczeniu dla procesu karnego to dostawcy usług łączności elektronicznej oraz konkretni dostawcy usług społeczeństwa informacyjnego ułatwiający interakcje między użytkownikami. Dlatego też obie grupy należy objąć zakresem niniejszego rozporządzenia. Dostawców usług łączności elektronicznej zdefiniowano we wniosku dotyczącym dyrektywy ustanawiającej Europejski kodeks łączności elektronicznej. Obejmują one usługi umożliwiające komunikację międzyludzką, takie jak usługi telefonii internetowej (VoIP), komunikatory internetowe, usługi poczty elektronicznej przez internet. Kategorie usług społeczeństwa informacyjnego tutaj uwzględnione to kategorie, w przypadku których przechowywanie danych jest elementem definiującym usługę świadczoną użytkownikowi, i obejmują w szczególności portale społecznościowe w zakresie, w jakim nie kwalifikują się one jako usługi łączności elektronicznej, usługi oferowane przez internetowe platformy handlowe umożliwiające transakcje pomiędzy ich użytkownikami (takimi jak konsumenci lub przedsiębiorstwa) oraz inne usługi hostingowe i usługi w zakresie nazw i numeracji domen, w tym w sytuacji, w której usługa jest zapewniana za pośrednictwem przetwarzania w chmurze. Usługi społeczeństwa informacyjnego, w przypadku których przechowywanie danych nie jest elementem definiującym usługę świadczoną użytkownikowi i w związku z tym ma jedynie charakter pomocniczy, w tym usługi prawne, architektoniczne, inżynieryjne i rachunkowe świadczone przez internet na odległość, należy wyłączyć z zakresu niniejszego rozporządzenia nawet wówczas, gdy spełniają one definicję usług społeczeństwa informacyjnego zawartą w dyrektywie (UE) 2015/1535. (17)W wielu przypadkach dane nie są już przechowywane ani przetwarzane na urządzeniu użytkownika, lecz udostępniane w infrastrukturze opartej na technologii przetwarzania w chmurze, umożliwiającej dostęp z dowolnego miejsca. Aby świadczyć takie usługi, usługodawcy nie muszą posiadać zakładu ani serwerów w określonej jurysdykcji. Dlatego stosowanie rozporządzenia nie powinno zależeć od faktycznej lokalizacji zakładu usługodawcy ani faktycznej lokalizacji przetwarzania lub przechowywania danych. (18)Dostawcy usług w zakresie infrastruktury internetowej związanych z przypisywaniem nazw i numeracji, takich jak podmioty rejestrujące i rejestry oraz dostawcy usług prywatności i usług proxy, lub regionalne rejestry internetowe adresów IP, mają szczególne znaczenie dla identyfikacji osób lub podmiotów stojących za szkodliwymi stronami internetowymi lub stronami internetowymi, które przejęto do przestępczych celów. Przechowują oni dane, które są szczególnie istotne dla postępowania karnego, ponieważ umożliwiają identyfikację osoby fizycznej lub podmiotu stojącego za stroną internetową wykorzystywaną w działalności przestępczej lub ofiary działalności przestępczej w przypadku stron internetowych przejętych przez przestępców. (19)Niniejsze rozporządzenie reguluje gromadzenie wyłącznie danych przechowywanych, to jest danych przechowywa