Komisja otrzymała dziewięć zgłoszeń zawierających informacje zwrotne na temat wstępnej oceny skutków od osób/podmiotów z Niderlandów (6), Belgii, Niemiec i Zjednoczonego Królestwa. W informacjach zwrotnych otrzymanych od osób/stowarzyszeń z Niderlandów kładziono nacisk na pomocniczość i na to, że samozatrudnieni chcą ponosić odpowiedzialność za swoje decyzje, w tym za ubezpieczenie od ryzyka. W opinii organizacji przedsiębiorców ze Zjednoczonego Królestwa systemy dobrowolne łatwiej wdraża się w państwach członkowskich w perspektywie krótko- i średnioterminowej (2–5 lat), ale wymagają one wdrożenia na poziomie krajowym i rządy mogą mieć trudności w ich uzgodnieniu. EuroHealthNet skoncentrował się w swojej informacji zwrotnej na kwestii znaczącej roli ochrony socjalnej w dążeniu do zmniejszania nierówności zdrowotnych, a zrzeszone niemieckie organizacje ubezpieczenia społecznego (DSV) są przychylne dyskusji na temat dostępu do ochrony socjalnej i zapewnienia, aby systemy zabezpieczenia społecznego zachowywały aktualność w zmieniającym się świecie pracy.

Inne instytucje UE również włączyły się do tej istotnej dyskusji. Chociaż Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny , (jest zdania, że w rozpoczętej przez Komisję Europejską debacie na temat stworzenia Europejskiego filaru praw socjalnych koniecznie należy uwzględnić sytuację pracowników podejmujących nowe formy pracy i, przede wszystkim, przyjrzeć się możliwym sposobom określenia ich statusu oraz zapewnienia, aby mieli odpowiedni dostęp do systemów zabezpieczenia społecznego i ochrony socjalnej) i Komitet Regionów („jest zdania, że pojawieniu się nowych form zatrudnienia lub ustanowieniu wspólnych europejskich standardów minimalnych musi zawsze towarzyszyć odpowiedni poziom zabezpieczenia socjalnego”) wzbogaciły debatę o istotne elementy, Parlament Europejski rozwinął tę kwestię i wezwał do przyjęcia zalecenia mającego na celu ochronę praw wszystkich osób korzystających ze wszystkich form zatrudnienia oraz samozatrudnionych.

Zainteresowane strony stwierdziły, że „odpowiednia i zrównoważona ochrona socjalna powinna obejmować wszystkich ludzi bez względu na ich status zatrudnienia; należycie uwzględniać osoby znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji; być oparta na zintegrowanym podejściu do zapewniania świadczeń i świadczenia usług; obejmować dostępną i stabilną opiekę zdrowotną, która uwzględnia uwarunkowania krajowe; oraz obejmować wysokiej jakości opiekę długoterminową opartą w szczególności o opiekę domową i środowiskowe usługi społeczne; a także odpowiednie warunki mieszkaniowe i wspieranie bezdomnych w reintegracji społecznej. Odpowiednie świadczenia dla bezrobotnych wypłacane przez rozsądny okres, a także odpowiednie systemy minimalnego dochodu powinny zapewnić solidną, podstawową ochronę socjalną umożliwiającą reintegrację zawodową. Systemy emerytalne powinny zapewnić odpowiednią ochronę osób starszych przed ubóstwem, jednocześnie gwarantując zrównoważony charakter w celu ochrony przyszłych pokoleń, oraz zapewniać środki niezbędne do zapobiegania wychowywaniu dzieci w warunkach ubóstwa” .

Partnerzy społeczni zasadniczo zgodzili się, że istnieje szereg problemów w dostępie pracowników objętych niestandardowymi formami zatrudnienia i samozatrudnionych do ochrony socjalnej.

Pracodawcy podkreślili jednak, że łączne określanie bardzo zróżnicowanych rodzajów form zatrudnienia jako „niestandardowe” jest niewłaściwe, ponieważ takie podejście pomija różnorodność poszczególnych form oraz potrzeby i dążenia osób objętych tymi formami, także w kwestii dostępu do ochrony socjalnej (BusinessEurope). WEC podkreśliła również zróżnicowanie wśród samozatrudnionych. UEAPME wezwało do przeprowadzenia rzetelnego zidentyfikowania i pogrupowania polityk krajowych, dostępności i ofert w ramach dostosowanych do potrzeb systemów ochrony socjalnej oraz stopnia ich stosowania w podziale na poszczególne grupy. CEEP zwróciło uwagę na zróżnicowane modele rynku pracy i modeli społecznych, z których wynikają różne poziomy ochrony.

Z drugiej strony związki zawodowe stwierdziły, że chociaż identyfikacja problemów zmierza we właściwym kierunku, można by mimo wszystko ją ulepszyć poprzez zaznaczenie, że nowe formy zatrudnienia cechują się niską jakością pracy i niepewnymi warunkami, co w większym stopniu prowadzi do braku ochrony przed zagrożeniami dla życia niż do faktycznego tworzenia możliwości zatrudnienia (ETUC, Eurocadres). Zakres omawianych problemów można rozszerzyć na prawo do negocjacji zbiorowych, sprawiedliwe wynagrodzenie dla wszystkich i wolność zrzeszania się dla wszystkich pracowników (EFJ). Związki zawodowe podkreśliły ponadto, że należy zapewnić spójność z wnioskami dotyczącymi informacji na temat systemu zabezpieczenia społecznego w dyrektywie w sprawie pisemnego oświadczenia. (ETUC, Eurocadres).

Najistotniejsze działy ochrony socjalnej i służby zatrudnienia

Związki zawodowe uważają, że wszystkie działy są równie istotne, i opowiadają się za zintegrowanym i całościowym podejściem do ochrony socjalnej, niezależnie od powyższych argumentów na temat zróżnicowania obszarów polityki – uwzględniając wszystkie działy objęte konwencją MOP nr 102 (i rozporządzeniem w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego). CEC oznajmiła, że jeżeli uszeregowanie jest konieczne, to będzie opowiadała się za tymi działami, które nie są uniwersalne. Wszyscy powinni mieć zapewniony dostęp do stosownych służb zatrudnienia.

Opinie po stronie pracodawców są zróżnicowane. BusinessEurope uważa, że pytanie zakłada wprowadzenie w przyszłości inicjatywy UE w tym obszarze (czego ta organizacja nie popiera). EuroCommerce kwestionuje wykonalność klasyfikacji odmian ochrony socjalnej, podczas gdy COPA za najważniejsze uznaje kwestie związane z wypadkami przy pracy i chorobami zawodowymi. HOTREC uważa, że ochrona socjalna należy do kompetencji krajowych, ale podkreśla, że wszyscy obywatele powinni mieć łatwy dostęp do umiejętności, kształcenia i szkolenia.

Zakres podmiotowy inicjatywy UE

Związki zawodowe zasadniczo popierają ustanowienie szerokiego zakresu podmiotowego i uwzględnienie w inicjatywie UE wszystkich pracowników objętych niestandardowymi formami zatrudnienia – także samozatrudnionych. Niektóre jednak wzywają w pierwszej kolejności do określenia zasad, aby osiągnąć na poziomie UE wspólne porozumienie w sprawie natury prawnej poszczególnych form zatrudnienia (CEC, CESI).

Pracodawcy dość niechętnie udzielają odpowiedzi na pytania o zakres podmiotowy inicjatywy UE, ponieważ nie są zwolennikami inicjatywy UE (BusinessEurope), odwołują się do zasady pomocniczości (HOTREC) albo uznają, że zakres podmiotowy będzie zależał od charakteru odpowiedniej inicjatywy (EuroCommerce). CEMR podkreśla, że definicja natury prawnej poszczególnych form zatrudnienia powinna być jaśniejsza, a COPA chciałaby uwzględnić w inicjatywie UE wszystkich pracowników objętych niestandardowymi formami zatrudnienia, ale samozatrudnionych uwzględniłaby jedynie w zaleceniu.

Prawodawstwo UE i instrumenty na poziomie UE

BusinessEurope, UEAPME i EuroCommerce nie uważają, aby wprowadzenie zmian w prawodawstwie UE dotyczącym tego obszaru było konieczne lub stosowne. Właściwymi narzędziami do celów wzajemnego uczenia się i wymiany dobrych praktyk byłaby otwarta metoda koordynacji i proces europejskiego semestru, w tym poziomy odniesienia. Głównym celem powinno być poprawienie jakości krajowych rozwiązań politycznych, poprzez uczenie się na podstawie podobnych praktyk stosowanych w innych krajach. Inne organizacje pracodawców zwracają uwagę na sektorowy dialog społeczny (COPA), kompetencje państw członkowskich oraz zasady pomocniczości i proporcjonalności (CEEMET, ECEG, EuroCommerce, WEC i CEEP).

Związki zawodowe uważają, że w prawodawstwie UE należy wprowadzić poprawki. ETUC i CESI uważają, że należy lepiej egzekwować obowiązujące przepisy, szczególnie na poziomie krajowym. CEC zwraca uwagę na potrzebę ograniczenia obciążenia administracyjnego, które może wyniknąć z obowiązku dostarczania informacji dotyczących sytuacji zatrudnienia obywateli i zapewnienia sprawnego przenoszenia wszystkich uprawnień.

Gotowość do rozpoczęcia negocjacji

Wszystkie związki zawodowe oznajmiły, że są gotowe rozpocząć negocjacje. Związki zawodowe zwracają się jednak do Komisji, aby – jeżeli unijni partnerzy społeczni nie zgodzą się na podjęcie negocjacji lub negocjacje zakończą się niepowodzeniem – przygotowała wniosek ustawodawczy.

Pracodawcy nie biorą pod uwagę rozpoczęcia dialogu w trybie art. 155 TFUE, ponieważ nie widzą potrzeby podjęcia działań na poziomie UE, z wyjątkiem działań dotyczących wzajemnego uczenia się i wymiany dobrych praktyk (BusinessEurope), lub uważają, że w tej kwestii przeważa zasada pomocniczości (HOTREC, UAPME) i lepiej sobie w tym obszarze poradzą rządy krajowe (EuroCommerce) lub podmioty sektorowego dialogu społecznego (COPA). CEEP podkreśla, że w pierwszej kolejności należy określić wiarygodne wskaźniki.

Zakres konsultacji

ETUC zwróciła uwagę na brak jasnych propozycji dotyczących tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy – łącznie z uzgodnionymi wskaźnikami umożliwiającymi zbieranie danych na ich temat, w tym w kwestii dostępu do ochrony socjalnej. W związku z tym ETUC stwierdziła, że zidentyfikowane kluczowe kwestie dotyczące niewystarczającego dostępu (braki w dostępie do ochrony socjalnej, brak możliwości przenoszenia praw, a także brak przejrzystości w kwestii uprawnień do ochrony socjalnej) stanowią ważne wyzwania, z którymi należy się zmierzyć, ale wolałaby, aby skupiono się na zmniejszaniu różnic w zakresie przysługujących obywatelom praw socjalnych dotyczących ochrony socjalnej i służb zatrudnienia.

Dodatkowe konsultacje z partnerami społecznymi

Dyrekcja Generalna ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego zorganizowała dwustronne spotkania ze wszystkimi 16 partnerami społecznymi, którzy wypowiedzieli się w ramach pierwszego etapu konsultacji z partnerami społecznymi. Spotkania odbyły się w okresie od dnia 14 lipca do dnia 5 września. Te dwustronne spotkania były poświęcone wyjaśnieniom technicznym i zbieraniu dodatkowych informacji ze wszystkich możliwych źródeł. Otrzymane informacje przedstawiono w odpowiednich rozdziałach niniejszego dokumentu.