Trybunał, odpowiadając na odesłanie prejudycjalne, oparł się na czterech spostrzeżeniach. Po pierwsze, Trybunał, odnosząc się do swojego wydanego ostatnio wyroku w sprawie Raugevicius, zwrócił uwagę na fakt, że „sytuacja obywatela Unii, który skorzystał z przysługującej mu swobody przemieszczania się, jest objęta zakresem stosowania art. 18 TFUE”, w tym w dziedzinie sportu amatorskiego. Po drugie, swoboda podstawowa dotycząca swobodnego przemieszczania się, wyrażona w art. 21 TFUE, miała służyć m.in. „ułatwieniu stopniowej integracji danego obywatela Unii ze społeczeństwem przyjmującego państwa członkowskiego”, a udział w sporcie amatorskim jest ważnym elementem tego procesu integracji. Po trzecie, w odniesieniu do wcześniejszego orzecznictwa UE, Trybunał zwrócił uwagę, że również reguły krajowych federacji (sportowych) muszą być zgodne z prawem Unii, w tym z Traktatami. Po czwarte, objęcie reguł krajowych federacji sportowych zakresem stosowania art. 18 i 21 TFUE wiąże się m.in. z tym, że reguły krajowych federacji sportowych, które mogą stanowić ograniczenie swobody podstawowej, są niezgodne z prawem Unii, „chyba że uregulowanie to jest uzasadnione obiektywnymi względami proporcjonalnymi do zamierzonego słusznego celu”.

Daniele Biffi jest obywatelem włoskim i zamieszkuje w Niemczech; uczestniczy on w zawodach, jako amator, w biegach w kategorii seniorów. Jest on członkiem TopFit, związku sportowego należącego do Niemieckiej Federacji Lekkiej Atletyki (Deutscher Leichtathletikverband, DLV). W 2015 r. miała miejsce zmiana regulaminu DLV, na skutek której migrujący obywatele UE mieszkający w Niemczech, tacy jak Daniele Biffi, nie mogą być wybierani do udziału w mistrzostwach krajowych lub mogą brać udział w tych mistrzostwach jedynie „poza klasyfikacją” lub „bez klasyfikacji”. W efekcie takie osoby nie mają dostępu do finału i nie kwalifikują się do zdobycia tytułu mistrza krajowego pomimo spełnienia wszystkich pozostałych warunków udziału w mistrzostwach lekkiej atletyki.

Po trzecie zdaniem Trybunału w sprawie Raugevicius napięcie istniejące między celem w postaci zapobiegania ryzyku bezkarności osób, które popełniły przestępstwo, a ograniczaniem podstawowych wolności oraz odpowiadająca temu potrzeba zbadania alternatywnych środków mają zastosowanie także w odniesieniu do ekstradycji (wniosków o ekstradycję) w celu wykonania (zagranicznego) wyroku w sprawie karnej. Podczas gdy zasada ne bis in idem uniemożliwia państwu członkowskiemu obywatelstwa uruchomienie postępowania przeciwko danemu migrującemu obywatelowi UE, instrumenty międzynarodowe oraz (niektóre) przepisy państw członkowskich zapewniają środki alternatywne (np. wykonywanie w państwie członkowskim obywatelstwa wyroków w sprawach karnych wydanych przez sądy zagraniczne). Zdaniem Trybunału takie alternatywne rozwiązania można zatem uznać za mające zastosowanie do danego migrującego obywatela UE (niezależnie od ograniczeń ze względu na przynależność państwową).

W tym względzie w sprawie Petruhhin Trybunał uznał, że państwo członkowskie, które rozważa przychylenie się do wniosku o ekstradycję, musi rozważyć, czy istnieją alternatywne środki, które będą w mniejszym stopniu naruszały korzystanie z podstawowych wolności. Na podstawie unijnej zasady lojalnej współpracy (art. 4 ust. 3 TUE) i wtórnego prawa Unii w obszarze współpracy w sprawach karnych (ściślej rzecz ujmując – europejskiego nakazu aresztowania) Trybunał orzekł, co następuje. Przed ekstradycją migrującego obywatela UE państwa członkowskie muszą wymienić informacje z państwem członkowskim obywatelstwa tej osoby, aby umożliwić temu państwu członkowskiemu – w zakresie, w jakim zgodnie ze swym prawem krajowym ma ono jurysdykcję [eksterytorialną] do prowadzenia przeciwko migrującemu obywatelowi UE postępowania karnego związanego z przestępstwami popełnionymi poza jego granicami. W sprawie Pisciotti Trybunał wyjaśnił jednak, że jeżeli państwo członkowskie obywatelstwa zostało odpowiednio poinformowane, ale mimo to decyduje się nie wszczynać przeciwko swojemu obywatelowi postępowania karnego związanego z przestępstwami popełnionymi poza swoimi granicami, prawo Unii nie wyklucza ekstradycji takiej osoby przez przyjmujące państwo członkowskie do państwa trzeciego.

Główne ustalenia Trybunału w tych sprawach można podsumować w następujący sposób. Po pierwsze, Trybunał orzekł, że mimo iż w przypadku braku umowy międzynarodowej między Unią a danym państwem trzecim regulacje w dziedzinie ekstradycji są objęte właściwością państw członkowskich, w sytuacjach objętych prawem Unii państwa członkowskie muszą wykonywać swoje przepisy krajowe dotyczące ekstradycji zgodnie z tym prawem. Zdaniem Trybunału taka sytuacja ma miejsce, w przypadku gdy obywatel Unii skorzystał ze swoich praw do swobodnego przemieszczania się (zgodnie z art. 21 TFUE), a przepisy krajowe dotyczące ekstradycji mogłyby doprowadzić do dyskryminacji obywateli Unii ze względu na przynależność państwową (zgodnie z art. 18 TFUE).

Niniejsze sprawozdanie zawiera przegląd postanowień części drugiej TFUE dotyczących: i) obywatelstwa Unii, ii) niedyskryminacji; iii) swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich; iv) prawa do głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych i do Parlamentu Europejskiego w państwie członkowskim miejsca zamieszkania; v) prawa do ochrony konsularnej; vi) prawa do składania petycji do Parlamentu Europejskiego; oraz vii) prawa do wnoszenia skarg do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich Sprawozdanie to towarzyszy sprawozdaniu na temat obywatelstwa UE dotyczącemu wzmacniania pozycji obywateli i ochrony ich praw w trudnych czasach.

Art. 25 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) nakłada na Komisję obowiązek składania Parlamentowi Europejskiemu, Radzie oraz Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu co trzy lata sprawozdania w sprawie stosowania postanowień dotyczących niedyskryminacji i obywatelstwa Unii (zawartych w części drugiej Traktatu). Niniejsze dziewiąte sprawozdanie przedstawione zgodnie z art. 25 TFUE obejmuje okres od dnia 1 lipca 2016 r. do dnia 30 czerwca 2020 r.

W związku z tym Trybunał uznał, że zasada proporcjonalności wymaga, aby w ustawodawstwie państw członkowskich regulującym kwestię utraty obywatelstwa przewidziano możliwość „indywidualnej oceny konsekwencji, jakie pociąga za sobą ta utrata w odniesieniu do zainteresowanych osób [oraz członków ich rodziny] w świetle prawa Unii”. Ponadto w przypadku, gdy w następstwie takiej oceny ustalone zostanie, że utrata obywatelstwa Unii (w konsekwencji automatycznej utraty obywatelstwa państwa członkowskiego) jest niezgodna z prawem Unii, powinno być możliwe odzyskanie obywatelstwa ex tunc.

W sprawie Tjebbes i in. Trybunał potwierdził ogólną legalność dążenia państw członkowskich do zapewnienia rzeczywistego związku między państwem a jego obywatelami. Legalność ta nie zwalnia jednak państw członkowskich z zapewnienia, aby (w indywidualnych przypadkach) w przypadku utraty ex lege obywatelstwa państw członkowskich uwzględniano należycie zasadę proporcjonalności, jeżeli utrata obywatelstwa pociągałaby za sobą utratę obywatelstwa Unii i związanych z nim praw.

W następstwie tego sprawozdania Komisja powołała „Grupę ekspertów z państw członkowskich ds. programów obywatelstwa i ułatwień pobytowych dla inwestorów”, aby (i) przyjrzeć się konkretnemu ryzyku wynikającemu z programów obywatelstwa dla inwestorów; (ii) opracować wspólny zestaw kontroli bezpieczeństwa do końca 2019 r. oraz (iii) odnieść się do aspektów przejrzystości i dobrych rządów w kontekście wdrażania zarówno programów obywatelstwa, jak i ułatwień pobytowych dla inwestorów.

Artykuł 20 TFUE stanowi, że każda osoba, która posiada obywatelstwo państwa członkowskiego UE, jest również obywatelem Unii. Obywatelstwo Unii ma charakter dodatkowy w stosunku do obywatelstwa krajowego i nie zastępuje go. Chociaż określenie warunków nabywania i utraty obywatelstwa, z należytym uwzględnieniem prawa Unii, należy do kompetencji państw członkowskich, nadanie obywatelstwa państwa członkowskiego pociąga za sobą także nadanie obywatelstwa Unii i związanych z nim praw, z których można korzystać w całej Unii. Komisja uważa zatem, że państwa członkowskie powinny wykorzystywać swoje prerogatywy nadawania obywatelstwa w duchu lojalnej współpracy, jak jest to wymagane w Traktatach.

Komisja rozpoczęła w maju 2019 r. i prowadzi do grudnia 2020 r. kampanię #EUvsDiscrimination skierowaną przeciwko dyskryminacji w miejscu pracy ze względu na wiek, płeć, niepełnosprawność, pochodzenie etniczne lub rasowe, religię lub światopogląd lub orientację seksualną, która to dyskryminacja jest zakazana zgodnie z unijnym prawodawstwem dotyczącym przeciwdziałania dyskryminacji.

W grudniu 2018 r. Komisja Europejska opublikowała ocenę unijnych ram dotyczących krajowych strategii integracji Romów do 2020 r. Ocenie poddano unijne ramy oraz sposób, w jaki przyczyniły się one do uruchamiania innych europejskich instrumentów politycznych, prawnych i finansowych na rzecz integracji Romów. We wrześniu 2019 r. Komisja opublikowała również sprawozdanie, w którym skupiono się na wdrażaniu środków na rzecz integracji Romów na szczeblu krajowym.

W sprawie Lounes Trybunał orzekł, że obywatel Unii, który skorzystał ze swojego prawa do swobodnego przemieszczania się w celu przebywania w innym państwie członkowskim UE i który od tamtej pory uzyskał obywatelstwo przyjmującego państwa członkowskiego, jednocześnie zachowując obywatelstwo państwa członkowskiego pochodzenia, może w dalszym ciągu korzystać z praw wynikających z art. 21 TFUE, podczas gdy nie jest już beneficjentem dyrektywy 2004/38 . Prawa pobytu dla członków rodziny wspomnianego obywatela Unii (posiadającego podwójne obywatelstwo) również mogą wynikać bezpośrednio z art. 21 TFUE, na warunkach, które nie mogą być bardziej rygorystyczne niż warunki przewidziane w dyrektywie 2004/38 . Trybunał wyjaśnił, że prawo do swobodnego przemieszczania się obejmuje prawo do prowadzenia normalnego życia rodzinnego .

Obywatele mogą również zadawać pytania dotyczące ich osobistych praw UE w serwisie Twoja Europa – Porady, w ramach którego udziela się darmowych, dostosowanych do potrzeb porad prawnych. Serwisem Twoja Europa – Porady zarządza Komisja, funkcjonuje on za pośrednictwem jej zewnętrznego wykonawcy European Citizen Action Service (ECAS). W latach 2016–2020 do serwisu Twoja Europa – Porady wpłynęło ponad 42 000 zapytań dotyczących procedur wjazdu i praw pobytu oraz ponad 2 300 zapytań dotyczących praw politycznych i sądowych.

W okresie sprawozdawczym Komisja rozpatrzyła 950 skarg otrzymanych od obywateli, 6 128 pytań i 140 petycji Parlamentu Europejskiego dotyczących korzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się. Wiele z nich dotyczyło prawa do wjazdu i pobytu obywateli państwa trzeciego będących członkami rodzin obywateli Unii (warunków wydawania wiz i kart pobytu, dodatkowych formalności) oraz warunków, na jakich obywatele Unii mogą korzystać z prawa do swobodnego przemieszczania się.

W sprawie Gusa Trybunał orzekł, że prawo do zachowania statusu „pracownika najemnego lub osoby pracującej na własny rachunek” po zaprzestaniu działalności gospodarczej w przypadkach określonych w art. 7 ust. 3 dyrektywy 2004/38 (konkretniej w jego lit. b) dotyczącej „[pozostawania] bez pracy w sposób niezamierzony, co jest należycie odnotowane, po okresie zatrudnienia przekraczającym jeden rok i [zarejestrowaniu] się jako bezrobotny”) ma w równym stopniu zastosowanie do migrujących obywateli UE, którzy pracowali na własny rachunek przed niezamierzonym zaprzestaniem działalności gospodarczej .

W sprawie Coman Trybunał zinterpretował pojęcie „współmałżonka” obywatela Unii zawarte w art. 2 pkt 2 lit. a) dyrektywy 2004/38 i orzekł, że jest to autonomiczna definicja według prawa Unii, niezależna od prawa państwa członkowskiego. Trybunał orzekł, że w przypadku gdy powracający obywatel Unii (poprzednio) skorzystał z praw do swobodnego przemieszczania się, aby efektywnie zamieszkać w innym państwie członkowskim UE oraz rozwinął lub umocnił w przyjmującym państwie członkowskim życie rodzinne z obywatelem (państwa trzeciego) tej samej płci, z którym związał się poprzez małżeństwo legalnie zawarte w przyjmującym państwie członkowskim, prawo Unii wyklucza ustawodawstwo krajowe, zgodnie z którym odmawia się przyznania pochodnych praw wjazdu i pobytu współmałżonkowi tej samej płci powracającego obywatela Unii na podstawie nieuznawania małżeństw tej samej płci w danym państwie członkowskim (pochodzenia) . Dane państwo członkowskie musi uznać taką osobę za współmałżonka do celów umożliwienia jej wykonywania praw, które osoba ta wywodzi z prawa Unii. Jednocześnie nie oznacza to, by państwo członkowskie było zobowiązane do wprowadzenia w swoim prawie krajowym instytucji małżeństwa osób tej samej płci .

W sprawie Altiner i Ravn Trybunał orzekł, że prawo Unii nie stoi na przeszkodzie uregulowaniu państwa członkowskiego, które nie przewiduje przyznania pochodnego prawa pobytu członkowi rodziny powracającego obywatela Unii, gdy ten członek rodziny nie wjechał na terytorium państwa członkowskiego pochodzenia tego obywatela Unii „w naturalnej konsekwencji” powrotu danego obywatela Unii do tego państwa członkowskiego . Jest tak pod warunkiem że to uregulowanie krajowe wymaga, w ramach całościowej oceny, uwzględnienia również innych istotnych elementów, które mogą wykazać, że mimo odstępu czasowego między powrotem do rzeczonego państwa obywatela Unii a wjazdem członka jego rodziny, który jest obywatelem państwa trzeciego, życie rodzinne zbudowane i umocnione w przyjmującym państwie członkowskim nie ustało .

Sprawa Tarola dotyczyła przypadku obywatela Unii, który wykonał swoje prawo do swobodnego przemieszczania się poprzez bycie zatrudnionym w przyjmującym państwie członkowskim przez okres dwóch tygodni, na podstawie innej niż umowa o pracę na czas określony, przed pozostawaniem na niezamierzonym bezrobociu. Trybunał zinterpretował art. 7 ust. 1 lit. a) i art. 7 ust. 3 lit. c) dyrektywy 2004/38/WE i uznał, że obywatel w takiej sytuacji zachowuje status pracownika (a tym samym prawo pobytu w przyjmującym państwie członkowskim) przez okres co najmniej sześciu miesięcy, pod warunkiem że dana osoba rzeczywiście miała status pracownika przed niezamierzonym bezrobociem i zarejestrowała się jako bezrobotny w odpowiednim urzędzie pracy . Ponadto Trybunał zauważył, że każde wynikające z prawa krajowego prawo do otrzymywania świadczeń z zabezpieczenia społecznego lub z pomocy społecznej może zależeć od określonego okresu zatrudnienia, w takim zakresie, w jakim zgodnie z zasadą równego traktowania ten sam warunek jest stosowany w stosunku do obywateli danego państwa członkowskiego .

Sprawa Bajratari jest związana z interpretacją art. 7 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2004/38/WE – pobytu na podstawie wystarczających zasobów i pełnego ubezpieczenia zdrowotnego. Sprawa ta dotyczyła rodzica będącego obywatelem państwa trzeciego małoletniego obywatela Unii, który wnosił o poleganie na jego pochodnym prawie pobytu w przyjmującym państwie członkowskim, powołując się na status osoby sprawującej faktyczną pieczę nad dzieckiem będącym obywatelem Unii przebywającym na podstawie art. 7 ust. 1 lit. b). Trybunał orzekł, że małoletni obywatel Unii posiada wystarczające środki, aby nie stanowić obciążenia dla systemu pomocy społecznej przyjmującego państwa członkowskiego w okresie jego pobytu, w przypadku gdy źródłem tych środków są dochody uzyskiwane z pracy, którą rodzic tego obywatela, będący obywatelem państwa trzeciego i nieposiadający zezwolenia na pobyt i zezwolenia na pracę, wykonuje nielegalnie. Trybunał orzekł również, że warunki ograniczenia prawa pobytu małoletniego obywatela Unii uzasadnionego względami porządku publicznego nie zostały spełnione.

Drugi zestaw orzeczeń TSUE dotyczy ograniczenia praw pobytu i wydalenia na mocy dyrektywy 2004/38.

W sprawie E/Subdelegación del Gobierno en Álava Trybunał powtórzył, że decyzje dotyczące wydalenia na podstawie dyrektywy 2004/38 muszą opierać się wyłącznie na osobistym postępowaniu osoby (obywatela Unii), której to dotyczy. Okoliczność, iż w chwili wydania decyzji o wydaleniu, osoba, której to dotyczy, przebywała w zakładzie karnym bez szansy na zwolnienie w bliskiej przyszłości, nie „wyklucza, by jej zachowanie [...] stanowiło dla jednego z podstawowych interesów społeczeństwa przyjmującego państwa członkowskiego zagrożenie o rzeczywistym i aktualnym charakterze” do celów wydania takiej decyzji.

W sprawie Petrea Trybunał orzekł, między innymi, że państwo członkowskie może uchylić zaświadczenie o rejestracji wydane w sposób błędny obywatelowi Unii, który został wydalony i powrócił, gdy wciąż obowiązywało go zarządzenie o wydaleniu (jak określono w dyrektywie 2004/38) . Obywatel Unii, którego to dotyczy, ma prawo, zgodnie z art. 32 dyrektywy 2004/38, złożyć wniosek o uchylenie wspomnianego zarządzenia o wydaleniu. Taki obywatel nie posiada jednak prawa do pobytu (na mocy dyrektywy 2004/38) podczas rozpatrywania jego wniosku .

W sprawie B oraz Vomero Trybunał wyjaśnił wiele kwestii dotyczących przepisów dyrektywy 2004/38 dotyczących zwiększonej ochrony przed wydaleniem na mocy art. 28 ust. 3 lit. a) dyrektywy i warunków, jakie należy spełnić, aby z niej skorzystać, szczególnie w kontekście kary pozbawienia wolności. Trybunał orzekł, że aby móc korzystać ze zwiększonej ochrony przed wydaleniem, obywatel Unii musi posiadać prawo stałego pobytu . Ponadto Trybunał wyjaśnił, że zgromadzony (nieprzerwany) okres wcześniejszego pobytu wymagany do przyznania zwiększonej ochrony przed wydaleniem należy obliczać wstecz, od dnia wydania pierwotnej decyzji o wydaleniu . Kwestię tego, czy okres odbywania kary pozbawienia wolności przed wydaniem decyzji o wydaleniu przerwał okres pobytu wymagany do przyznania zwiększonej ochrony przed wydaleniem, należy ustalić poprzez całościową ocenę tego, czy niezależnie od wspomnianego pozbawienia wolności więzy integracyjne łączące obywatela Unii z przyjmującym państwem członkowskim nie zostały zerwane . Wśród aspektów mających znaczenie w tej całościowej ocenie znajduje się „siła więzów integracyjnych zadzierzgniętych w przyjmującym państwie członkowskim przed umieszczeniem zainteresowanego w zakładzie karnym, charakter przestępstwa, które było przyczyną odbywania przez niego kary pozbawienia wolności, oraz okoliczności popełnienia przestępstwa, a także zachowanie zainteresowanego w okresie odbywania kary” .

W sprawie K oraz HF Trybunał orzekł, że fakt odmówienia w przeszłości obywatelowi Unii (członkowi jego rodziny) przyznania azylu na mocy art. 1F konwencji genewskiej, nie może automatycznie prowadzić do stwierdzenia, że sama jego obecność stanowi rzeczywiste, aktualne i dostatecznie poważne zagrożenie dla jednego z podstawowych interesów społeczeństwa zgodnie z wymogiem zawartym w dyrektywie 2004/38 (art. 27) . Konieczność ograniczenia swobody przemieszczania się i pobytu obywatela Unii lub członka rodziny obywatela Unii należy ocenić w każdym konkretnym przypadku i na podstawie przepisów dotyczących swobodnego przepływu. Właściwe organy krajowe muszą dalej rozważyć, czy i) wdrożenie takich środków porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego jest zgodne z zasadą proporcjonalności, uwzględniając prawa obywateli Unii i członków ich rodzin oraz ii) czy możliwe było zastosowanie innych środków w mniejszym stopniu naruszających swobodę przemieszczania się .

Trzeci zbiór orzeczeń Trybunału w okresie odniesienia dotyczy praw do swobodnego przemieszczania się i przebywania wynikających z art. 20 i 21 TFUE.

W sprawie Rendón Marín Trybunał orzekł, że prawo Unii automatycznie sprzeciwia się odmowie przyznania pochodnego prawa pobytu obywatelowi państwa trzeciego, który sprawuje wyłączną pieczę nad „migrującym” i „niemigrującym” małoletnim obywatelem Unii tylko w oparciu o wcześniejszą karalność . To wyłączenie automatycznej odmowy przyznania pochodnego prawa pobytu rodzicowi będącemu obywatelem państwa trzeciego, na którego utrzymaniu znajduje się nieletni obywatel Unii, tylko w oparciu o karalność tego rodzica, zostało w podobny sposób potwierdzone przez Trybunał w sprawie CS . W obu sprawach Rendón Marín oraz CS Trybunał uznaje jednak możliwość ograniczania przez państwa członkowskie praw pobytu wynikających z art. 20 i 21 TFUE w zakresie, w jakim wszelkie tego typu ograniczenie oparte jest na ocenie konkretnego przypadku oraz wszelkie wydalenie lub ograniczenie prawa pobytu uzasadnione jest „istnieniem rzeczywistego, aktualnego i dostatecznie poważnego zagrożenia dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego” .

W sprawie Chavez-Vilchez i in. Trybunał miał określić zakres, w jakim prawo pobytu wynikające z art. 20 TFUE (zgodnie z linią orzecznictwa Trybunału, począwszy od sprawy Ruiz Zambrano) zależy od możliwości rodzica będącego obywatelem Unii, który nie sprawuje rzeczywistej pieczy nad „niemigrującym” małoletnim obywatelem Unii, sprawowania pieczy nad tym dzieckiem. Trybunał orzekł, że właściwe organy muszą ustalić, w świetle między innymi art. 7 (poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego) i art. 24 (uwzględnienie najlepszego interesu dziecka) Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, który rodzic sprawuje rzeczywistą pieczę nad dzieckiem i czy istnieje stosunek zależności z rodzicem będącym obywatelem państwa trzeciego, który w praktyce zmusiłby dziecko do opuszczenia terytorium UE w przypadku odmowy prawa pobytu temu rodzicowi . Trybunał orzekł, że w celu przeprowadzenia takiej oceny okoliczność, że drugi rodzic, będący obywatelem Unii, jest rzeczywiście zdolny i gotowy do sprawowania samemu faktycznie na co dzień opieki nad dzieckiem, stanowi istotny element. Sam w sobie nie wystarczy jednak do stwierdzenia, że między rodzicem będącym obywatelem państwa trzeciego a dzieckiem nie istnieje stosunek zależności, który zmuszałby dziecko do opuszczenia terytorium Unii, gdyby temu obywatelowi państwa trzeciego odmówiono przyznania prawa pobytu . Trybunał potwierdził, że do istotnych elementów w ocenie dokonywanej przez właściwe organy należy „kwestia pieczy nad dzieckiem oraz kwestia tego, czy opiekę nad tym dzieckiem w aspekcie prawnym, finansowym czy uczuciowym sprawuje rodzic będący obywatelem państwa trzeciego” . Trybunał dodał następnie, że ocena tych elementów „powinna opierać się na uwzględnieniu w najlepszym interesie danego dziecka, wszystkich okoliczności danego przypadku, a w szczególności wieku dziecka, stopnia jego rozwoju psychicznego i emocjonalnego, siły związku uczuciowego dziecka zarówno z jego rodzicem będącym obywatelem Unii, jak i z rodzicem będącym obywatelem państwa trzeciego, a także ryzyka, jakie stanowiłoby dla równowagi tego dziecka rozdzielenie z tym ostatnim” .

Sprawa Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real dotyczyła art. 20 TFUE. Trybunał orzekł, że art. 20 stoi na przeszkodzie oddaleniu przez państwo członkowskie wniosku w sprawie łączenia rodziny złożonego przez będącego obywatelem państwa trzeciego małżonka obywatela Unii Europejskiej, który posiada obywatelstwo tego państwa członkowskiego i nigdy nie skorzystał ze swobody przemieszczania się – na tej wyłącznie podstawie, że ten obywatel Unii nie posiada wystarczających zasobów dla siebie i małżonka, by nie stanowić obciążenia dla krajowego systemu pomocy społecznej i bez zbadania, czy obywatel Unii i obywatel państwa trzeciego pozostają w stosunku zależności tego rodzaju, że w przypadku odmowy przyznania temu obywatelowi państwa trzeciego pochodnego prawa pobytu ów obywatel Unii byłby zmuszony do opuszczenia terytorium Unii i w ten sposób zostałby pozbawiony praw przysługujących mu ze względu na jego status. W związku z tym, w sytuacji gdy do organu krajowego obywatel państwa trzeciego zwraca się z wnioskiem o przyznanie prawa pobytu do celów łączenia rodziny z obywatelem Unii posiadającym obywatelstwo tego państwa członkowskiego, organ ten ma obowiązek przeprowadzenia oceny, na podstawie informacji lub dowodów, które muszą przedstawić obywatel państwa trzeciego i obywatel Unii, a także w razie potrzeby dokonując sprawdzeń, czy te dwie osoby pozostają w stosunku zależności, co oznaczałoby, że ten obywatel państwa trzeciego co do zasady powinien otrzymać pochodne prawo pobytu na podstawie art. 20 TFUE.

5.2.2.Zmiany w orzecznictwie TSUE dotyczącym praw wjazdu i pobytu „innych członków rodziny” obywatela Unii

Jeśli chodzi o prawo wjazdu, w sprawie Ryanair Designated Activity Company Trybunał wyjaśnił, że obywatele państwa trzeciego będący członkami rodzin obywateli Unii posiadający kartę stałego pobytu wydaną na mocy art. 20 dyrektywy 2004/38/WE przez jedno państwo członkowskie są również zwolnieni na mocy art. 5 ust. 2 z obowiązku posiadania wizy przy wjeździe do innego państwa członkowskiego. Zwolnienie z obowiązku uzyskania wizy obowiązuje również, gdy karta ta została wydana przez państwo członkowskie nienależące do strefy Schengen. W orzeczeniu tym stwierdza się, że posiadacz takiej karty ma prawo wjazdu na terytorium państwa członkowskiego bez posiadania wizy po okazaniu tej karty, bez konieczności przeprowadzania dalszej weryfikacji jego statusu członka rodziny lub przedstawiania przez niego jakichkolwiek dodatkowych wyjaśnień.

Ponadto w okresie odniesienia Trybunał wydał dwa wyroki, które zawierają dalsze wyjaśnienie zastosowania poprzez analogię art. 3 ust. 2 dyrektywy 2004/38 oraz jego poprzedniego postanowienia w sprawie Rahman .

W sprawie Banger Trybunał orzekł, że art. 21 TFUE wymaga od państw członkowskich ułatwienia wjazdu i pobytu członkom rodziny rozszerzonej ich powracających obywateli na warunkach przewidzianych w art. 3 ust. 2 dyrektywy 2004/38 stosowanym w drodze analogii . Ocena wniosku o pobyt na mocy art. 3 ust. 2 w równym stopniu podlega wymogom pewnego uprzywilejowania takich wniosków w porównaniu z wnioskami składanymi przez obywateli państw trzecich nieposiadających takich powiązań rodzinnych oraz przeprowadzenia szczegółowej analizy osobistych okoliczności dotyczących wnioskodawcy. Wszelkie decyzje odmowne w odniesieniu do tego typu wniosków muszą być uzasadnione . Ponadto Trybunał orzekł, że członkom rodziny rozszerzonej, którym odmówiono udzielenia zezwolenia na pobyt, powinien przysługiwać środek zaskarżenia przed sądem krajowym. Sąd krajowy powinien móc „ustalić, czy decyzja odmowna opiera się na wystarczająco solidnej podstawie faktycznej i czy były przestrzegane gwarancje proceduralne. Wśród gwarancji tych figuruje obowiązek właściwych organów krajowych polegający na przeprowadzeniu szczegółowej analizy osobistych okoliczności dotyczących wnioskodawcy oraz uzasadnienia każdej odmowy wjazdu lub pobytu” .

W sprawie SM Trybunał wyjaśnił po pierwsze (podobnie jak w odniesieniu do pojęcia „małżonka” w sprawie Coman), że pojęcie „bezpośredniego zstępnego” w art. 2 pkt 2 lit. c) dyrektywy 2004/38 jest autonomiczną definicją według prawa Unii, niezależną od przepisów państw członkowskich. Ponadto stwierdził, że takie pojęcie należy interpretować bardziej szeroko i powinno ono obejmować „każdą więź pokrewieństwa, czy to biologiczną czy też prawną” (a zatem dzieci biologiczne, jak i adoptowane). Natomiast nie obejmuje ono dzieci pozostających pod opieką prawną, która nie tworzy więzi pokrewieństwa między dzieckiem a jego opiekunem (w tym dzieci umieszczonych w algierskim systemie kafali) . Trybunał zauważa w szczególności, że takie dzieci objęte są zakresem art. 3 ust. 2 dyrektywy 2004/38 . Przy wdrażaniu przewidzianego w art. 3 ust. 2 obowiązku ułatwiania wjazdu i pobytu „innych członków rodziny” państwa członkowskie mają obowiązek korzystania ze swojego zakresu uznania „w świetle i z poszanowaniem” postanowień Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, w tym prawa do (poszanowania) życia rodzinnego (art. 7) oraz najlepszego interesu dziecka (art. 24) . Ponadto zobowiązane są do „przeprowadzenia zrównoważonej i racjonalnej oceny wszystkich aktualnych i stosownych okoliczności danego przypadku, uwzględniającej wszystkie wchodzące w grę interesy, a w szczególności najlepszy interes danego dziecka” . W ramach tej oceny uwzględnia się i) wiek dziecka w momencie ustanowienia opieki prawnej oraz istnienie wspólnego życia dziecka, jakie dziecko prowadzi ze swoim opiekunem od tego momentu, ii) intensywność stosunków emocjonalnych, iii) poziom zależności dziecka od jego opiekuna, a także iv) ewentualne indywidualne i konkretne ryzyko, że dane dziecko może być ofiarą nadużycia, wykorzystania lub handlu ludźmi. W przypadku gdy w następstwie oceny stwierdzi się, że dziecko i opiekun prowadzą prawdziwe życie rodzinne i że to dziecko jest zależne od swojego opiekuna, prawo podstawowe do poszanowania życia rodzinnego oraz najlepszego interesu dziecka przemawiają co do zasady za przyznaniem przez przyjmujące państwo członkowskie prawa wjazdu i pobytu temu dziecku jako „innemu członkowi rodziny” .