1.Wprowadzenie

W przyjętej w 2009 r. w ramach pakietu klimatyczno-energetycznego decyzji nr 406/2009/WE (zwanej również decyzją dotyczącą wspólnego wysiłku redukcyjnego) ustanowiono limity emisji gazów cieplarnianych do roku 2020 dla wszystkich państw członkowskich. Obejmuje ona emisje pochodzące z transportu, budynków, rolnictwa, przemysłu drobnego i gospodarki odpadami. Sektory te odpowiadały za ponad 55 % całkowitych emisji gazów cieplarnianych w UE w 2013 r. Celem decyzji dotyczącej wspólnego wysiłku redukcyjnego jest ograniczenie do roku 2020 emisji gazów cieplarnianych w UE o 10 % w stosunku do roku 2005 oraz wspieranie redukcji emisji gazów cieplarnianych w zakresie tej decyzji w sposób sprawiedliwy i kosztowo efektywny. Decyzja dotycząca wspólnego wysiłku redukcyjnego weszła w życie w czerwcu 2009 r.

Niniejsze sprawozdanie stanowi wypełnienie art. 14 decyzji dotyczącej wspólnego wysiłku redukcyjnego, w którym zawarto wymóg, aby Komisja sporządziła sprawozdanie zawierające ocenę wprowadzania w życie tej decyzji oraz przedłożyła je Parlamentowi Europejskiemu i Radzie do dnia 31 października 2016 r. W sprawozdaniu przedstawiono, jak dotychczas funkcjonuje decyzja dotycząca wspólnego wysiłku redukcyjnego, jakie wnioski można wyciągnąć w odniesieniu do działań podejmowanych przez państwa członkowskie w celu ograniczenia emisji gazów cieplarnianych w sektorach objętych decyzją, jak również jakie są jej skutki dla krajowych emisji. Wyniki oceny przedstawiono bardziej szczegółowo w dokumencie roboczym służb Komisji towarzyszącym niniejszemu sprawozdaniu.

Choć pierwszym rokiem sprawozdawczości państw członkowskich na podstawie decyzji był rok 2015, w momencie przeprowadzania oceny większość przepisów decyzji nie była jeszcze stosowana, co utrudniało wyciąganie wniosków o ich adekwatności oraz analizę ewentualnych zmian w oparciu o wnioski. W ocenie można było jednak wykorzystać cenne dowody pochodzące z procesu prawnego wdrażania decyzji oraz prac przygotowawczych podjętych przez państwa członkowskie.

2.Informacje ogólne

W pakiecie klimatyczno-energetycznym wyznaczono cele na rok 2020, przewidując zmniejszenie o 20 % emisji gazów cieplarnianych w stosunku do poziomów z roku 1990, 20 % udział odnawialnych źródeł w końcowym zużyciu energii w UE oraz poprawę o 20 % jej efektywności energetycznej.

Cel zmniejszenia do 2020 r. emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej o 20 % w stosunku do 1990 r. odpowiada zmniejszeniu o 14 % w stosunku do roku 2005. Wysiłek ten został podzielony pomiędzy sektory objęte systemem handlu uprawnieniami do emisji (ETS) i sektory objęte decyzją dotyczącą wspólnego wysiłku redukcyjnego. W ramach unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji emisje muszą zostać zmniejszone o 21 % w stosunku do poziomów z 2005 r., natomiast w sektorach objętych przedmiotową decyzją wymagana jest redukcja o 10 % w stosunku do 2005 r.

Aby zrealizować wymagany ogólnounijny wysiłek odpowiadający redukcji emisji gazów cieplarnianych o 10 % do 2020 r., dla państw członkowskich określono krajowe cele na rok 2020 zgodnie z możliwościami gospodarczymi na podstawie ich względnego bogactwa (mierzonego produktem krajowym brutto na mieszkańca z 2005 r.). Cele te wynoszą od redukcji emisji o 20 % do roku 2020 (w stosunku do 2005 r.) dla najbogatszych państw członkowskich do ich wzrostu o 20 % dla państwa najmniej zamożnego. (Zob. rys. 1).

W decyzji nie określono szczegółowych celów emisyjnych dla poszczególnych sektorów nią objętych, ale w gestii państw członkowskich pozostawiono wybór, w jakich sektorach i w jaki sposób mają być osiągnięte konieczne redukcje. Emisje i usuwania związane z użytkowaniem gruntów, zmianą użytkowania gruntów i leśnictwem (LULUCF) nie są ujęte w przedmiotowej decyzji.

Aby spełnić swoje zobowiązania, państwa członkowskie mają ograniczyć emisje gazów cieplarnianych w sektorach objętych decyzją oraz mają wdrożyć krajowe polityki i środki w celu wypełniania swoich obowiązków. W razie potrzeby państwa członkowskie mogą również stosować instrumenty elastyczności, aby wypełnić swoje zobowiązania i zwiększyć efektywność kosztową.

W decyzji dotyczącej wspólnego wysiłku redukcyjnego określono również liniową ścieżkę odpowiednich wiążących limitów emisji (rocznych limitów emisji) dla każdego roku od 2013 r. do 2020 r. Postępy w dążeniu do celów na rok 2020 są realizowane poprzez coroczne obowiązki sprawozdawcze oraz kontrole zgodności. Państwa członkowskie mają obowiązek składać sprawozdania dotyczące ich emisji gazów cieplarnianych i prognozowanych postępów w wypełnianiu ich zobowiązań przewidzianych przedmiotową decyzją.

Państwa członkowskie odpowiadają za wdrażanie polityk i środków służących wypełnianiu ich zobowiązań przewidzianych przedmiotową decyzją i uzyskują wsparcie w ramach szeregu środków unijnych, z których niektóre przyczyniają się również do osiągnięcia celów UE na rok 2020 w zakresie energii odnawialnej i efektywności energetycznej. Te unijne polityki wsparcia w istotny sposób sprzyjają redukcjom emisji w całej UE w sektorach objętych decyzją. Jest jednak oczywiste, że redukcje emisji muszą być realizowane poprzez krajowe polityki i środki, w szczególności w takich sektorach, jak transport i budynki.

Limity emisji w 2020 r. ustalono w odniesieniu do poziomów emisji z 2005 r. Źródło: decyzja nr 406/2009/WE.

W celu zapewnienia państwom członkowskim elastyczności w realizacji ich zobowiązań oraz w ramach zwiększenia ogólnej efektywności kosztowej osiągnięcia ogólnounijnego celu na 2020 r., w decyzji przewidziano szereg instrumentów elastyczności. Dotyczą one możliwości państw członkowskich w zakresie zarządzania własnymi rocznymi limitami emisji w okresie zgodności i w zakresie przekazywania między sobą jednostek rocznych limitów emisji. Gdyby emisje gazów cieplarnianych danego państwa członkowskiego przekroczyły jego roczne limity emisji przypadające na dany rok, wówczas może ono pożyczyć 5 % swoich jednostek rocznych limitów emisji z następnego roku bądź kupić takie jednostki od innych państw członkowskich lub użyć międzynarodowych jednostek z tytułu projektów związanych z gazami przemysłowymi w celu przestrzegania swoich rocznych limitów. Jeśli państwo członkowskie ograniczy emisje więcej, niż jest to konieczne, z nadwyżką osiągając swój cel na dany rok, może zatrzymać nadwyżkę jednostek rocznych limitów emisji do wykorzystania w późniejszym czasie w okresie rozliczeniowym lub przekazać ją innym państwom członkowskim.

W decyzji przewidziano roczny cykl sprawozdawczości i weryfikacji zgodności polegający na tym, że państwa członkowskie składają sprawozdania dotyczące swoich emisji gazów cieplarnianych w krajowych sprawozdaniach bilansowych i przeglądach bilansu emisji służących weryfikacji poprawności zgłoszonych emisji oraz prowadzą kontrole zgodności (tj. porównania rzeczywistych emisji państw członkowskich z ich rocznymi limitami emisji na dany rok). Jeśli emisje danego państwa członkowskiego przekroczą jego roczny limit emisji, nawet po uwzględnieniu instrumentów elastyczności, państwo takie będzie podlegać pewnym karom i będzie musiało podjąć działania naprawcze.