UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Jak podkreślono w unijnej strategii zwalczania przestępczości zorganizowanej 2021–2025, Unia Europejska musi zintensyfikować działania w zakresie zwalczania finansowania działań przestępczych. Zorganizowane grupy przestępcze wykorzystują swoje pokaźne nielegalne zyski do infiltracji legalnego obrotu gospodarczego i instytucji publicznych, co osłabia praworządność i prawa podstawowe oraz podważa prawo obywateli do bezpieczeństwa, jak również ich zaufanie do organów publicznych. Nielegalne dochody generowane przez działalność przestępczą w UE w 2019 r. wyniosły 139 mld EUR, co odpowiada 1 % produktu krajowego brutto Unii. Pomimo rozwoju ram prawnych dotyczących odzyskiwania mienia na szczeblu unijnym i krajowym konfiskacie podlega jedynie niewielki odsetek narzędzi i dochodów z przestępstwa. Lepszy dostęp do informacji finansowych jest niezbędny do prowadzenia skutecznych dochodzeń finansowych oraz do skutecznego śledzenia i konfiskaty narzędzi oraz dochodów z przestępstwa. W tym względzie kluczową rolę odgrywa wiedza na temat tego, kto posiada rachunek bankowy w państwie członkowskim innym niż państwo, w którym prowadzone jest postępowanie przygotowawcze: nie tylko po to, aby móc ustalić, do którego państwa członkowskiego należy wysłać nakaz zabezpieczenia i konfiskaty, ale również po to, aby dostarczyć śledczym potencjalnie kluczowych wskazówek. Aby organy odpowiedzialne za zapobieganie przestępstwom, ich wykrywanie, prowadzenie dochodzeń w ich sprawie lub ściganie ich w jednym państwie członkowskim mogły jednak uzyskać informacje na temat osób lub podmiotów, wobec których toczy się dochodzenie, posiadających rachunki bankowe w innym państwie członkowskim, muszą obecnie gromadzić te informacje za pośrednictwem kanałów współpracy policyjnej lub sądowej. Jest to często uciążliwy i czasochłonny proces, który utrudnia uzyskanie szybkiego dostępu do informacji, jak wykazano w załączniku 7 do oceny skutków dołączonej do pakietu wniosków ustawodawczych Komisji dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (AML/CFT) oraz ścigania przestępstw.

Zgodnie z art. 32a (piątej) dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy państwa członkowskie ustanawiają scentralizowane zautomatyzowane mechanizmy, takie jak centralne rejestry lub centralne systemy wyszukiwania danych elektronicznych, które umożliwiają identyfikację każdej osoby fizycznej lub prawnej posiadającej lub kontrolującej rachunki płatnicze, rachunki bankowe oraz skrytki depozytowe.

Dyrektywa (UE) 2019/1153 już obecnie zobowiązuje państwa członkowskie do wyznaczania organów odpowiedzialnych za zapobieganie przestępstwom, ich wykrywanie, prowadzenie dochodzeń w ich sprawie lub ich ściganie, aby miały one dostęp do scentralizowanych zautomatyzowanych mechanizmów oraz przeszukiwania tych mechanizmów (określonych w dyrektywie (UE) 2019/1153 jako scentralizowane rejestry rachunków bankowych – termin używany w dalszej części niniejszego dokumentu). Ponadto dyrektywa nakłada na nie wymóg, aby wśród wyznaczonych właściwych organów znajdowały się biura ds. odzyskiwania mienia oraz umożliwia państwom członkowskim wyznaczanie organów podatkowych i agencji antykorupcyjnych jako właściwych organów w zakresie, w jakim są one właściwe w sprawach zapobiegania przestępstwom, ich wykrywania, prowadzenia dochodzeń w ich sprawie lub ich ścigania na mocy prawa krajowego. Termin transpozycji dyrektywy upływa w dniu 1 sierpnia 2021 r.

Zgodnie z wnioskiem Komisji dotyczącym nowej dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy, który został przedstawiony wraz z niniejszym wnioskiem, państwa członkowskie zapewniają dostępność informacji przechowywanych w scentralizowanych rejestrach rachunków bankowych za pośrednictwem pojedynczego punktu dostępu do rejestrów rachunków bankowych, który ma zostać utworzony i być obsługiwany przez Komisję. Dzięki połączeniu scentralizowanych rejestrów rachunków bankowych organy posiadające dostęp do pojedynczego punktu dostępu do rejestrów rachunków bankowych będą mogły szybko ustalić, czy dana osoba posiada rachunki bankowe w innych państwach członkowskich, bez konieczności zwracania się do wszystkich swoich odpowiedników w każdym państwie członkowskim. Zgodnie ze jej podstawą prawną (art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE)) nowa dyrektywa w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy zapewni dostęp do pojedynczego punktu dostępu do rejestrów rachunków bankowych wyłącznie jednostkom analityki finansowej (FIU), czyli krajowym organom, które otrzymują od podmiotów zobowiązanych zgłoszenia podejrzanych transakcji i przekazują je – w razie potrzeby – organom ścigania. Do celów zwalczania poważnej przestępczości, a w szczególności prowadzenia skutecznych dochodzeń finansowych, organy odpowiedzialne za zapobieganie przestępstwom, ich wykrywanie, prowadzenie dochodzeń w ich sprawie lub ich ściganie muszą jednak mieć również dostęp do pojedynczego punktu dostępu do rejestrów rachunków bankowych, umożliwiający im identyfikację, analizę i interpretację informacji finansowych istotnych dla postępowania karnego.

Niniejszy wniosek zmierza do rozszerzenia wprowadzonego w ramach nowej dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy dostępu organów odpowiedzialnych za zapobieganie przestępstwom, ich wykrywanie, prowadzenie dochodzeń w ich sprawie lub ich ściganie, które zostały wyznaczone jako właściwe organy zgodnie z art. 3 ust. 1 dyrektywy (UE) 2019/1153, do pojedynczego punktu dostępu do rejestrów rachunków bankowych.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Niniejszy wniosek stanowi uzupełnienie przepisów dotyczących pojedynczego punktu dostępu do rejestrów rachunków bankowych, które zawarto we wniosku Komisji dotyczącym nowej dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy. Podstawa dla ram przeciwdziałania praniu pieniędzy (art. 114 TFUE) odnosi się do rynku wewnętrznego, a celem jest zapobieganie wykorzystywaniu unijnego systemu finansowego do prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Niniejszy wniosek stanowi uzupełnienie i rozwinięcie zapobiegawczego charakteru polityk przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu oraz wzmacnia ramy prawne pod względem współpracy organów ścigania. Niniejszy wniosek jest zgodny z planem działania na rzecz kompleksowej unijnej polityki zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu przyjętym przez Komisję w maju 2020 r. W planie działania podkreślono potrzebę utworzenia ogólnounijnego wzajemnego połączenia scentralizowanych rejestrów rachunków bankowych w celu przyspieszenia dostępu jednostek analityki finansowej i organów ścigania do informacji o rachunkach bankowych i w celu ułatwienia współpracy transgranicznej. W strategii UE w zakresie unii bezpieczeństwa (lipiec 2020 r.) podkreślono również, że takie wzajemne połączenie mogłoby znacznie przyspieszyć dostęp jednostek analityki finansowej i właściwych organów do informacji finansowych. W nowej unijnej strategii zwalczania przestępczości zorganizowanej wskazano, że Komisja dokona również przeglądu dyrektywy (UE) 2019/1153 w celu zapewnienia organom ścigania dostępu do przyszłej platformy łączącej scentralizowane rejestry rachunków bankowych w całej Unii.

•Spójność z innymi politykami Unii

Proponowana dyrektywa jest zgodna z celami polityki Unii, szczególnie w zakresie zwalczania poważnej przestępczości, jak również z ramami w zakresie zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, w tym z nowym pakietem dotyczącym przeciwdziałania praniu pieniędzy.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna

Zgodnie z podstawą prawną wykorzystaną do przyjęcia zmienianego aktu prawnego, tj. dyrektywy (UE) 2019/1153, podstawę prawną proponowanej dyrektywy stanowi art. 87 ust. 2 TFUE. Przepis ten umożliwia Unii podejmowanie działań dotyczących współpracy policyjnej, obejmujących właściwe organy państw członkowskich (w tym policję, służby celne oraz inne wyspecjalizowane organy ścigania), w szczególności w zakresie gromadzenia, przechowywania i wymiany informacji istotnych dla zapobiegania przestępstwom oraz dla wykrywania i ścigania przestępstw.

•Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych)