Proponowane rozporządzenie w sprawie ustanowienia Europejskiego Instrumentu Stabilizacji Inwestycji (EISI) jest jedną z inicjatyw stanowiących odpowiedź na wezwanie do ustanowienia mechanizmu stabilizacji, który pomagałby w łagodzeniu skutków wstrząsów asymetrycznych i zapobieganiu ryzyku negatywnych skutków ubocznych, które to wezwanie wystosowano w komunikacie Komisji na temat nowych instrumentów budżetowych na rzecz stabilnej strefy euro osadzonych w ramach prawnych Unii. Mechanizm stabilizacji jest przewidziany dla państw członkowskich strefy euro i powinien być otwarty dla państw członkowskich spoza strefy euro, które przystąpiły do mechanizmu kursowego II w następstwie pozytywnej decyzji w tej sprawie wydanej przez członków ERM II.

Należy stworzyć mechanizm stabilizacji, który wspierałby państwa członkowskie strefy euro, aby mogły lepiej reagować na szybko zmieniającą się sytuację gospodarczą i ustabilizować swoje gospodarki w przypadku dużego wstrząsu asymetrycznego. Ujednolicenie polityki pieniężnej w strefie euro nieodwracalnie zmieniło instrumenty polityki makroekonomicznej, jakimi dysponują państwa członkowskie tej strefy. Każde państwo jest inne, a rozmiar i struktura gospodarki mają wpływ na prawdopodobieństwo narażenia na wstrząs. Kryzys ujawnił jednak, jak ograniczone są środki poszczególnych państw członkowskich strefy euro służące im do radzenia sobie z dużymi wstrząsami asymetrycznymi. Niektóre państwa tracą dostęp do rynków i możliwość samodzielnego pozyskiwania finansowania. W niektórych przypadkach doprowadziło to do długotrwałej recesji i wystąpienia negatywnych skutków ubocznych w innych państwach członkowskich.

Mimo że w budżecie UE zawsze promowano pozytywną konwergencję gospodarczą i społeczną, a z uwagi na wyjątkowe okoliczności zdolność pożyczkowa dostępna na poziomie UE w ostatnich latach została zwiększona, to stabilizacja makroekonomiczna nie była jak dotąd wyraźnym celem budżetu UE. Doświadczenie kryzysu finansowego pokazało również, że struktura i zakres finansów publicznych UE jeszcze nie w pełni odpowiadają szczególnym potrzebom unii gospodarczej i walutowej, ani w odniesieniu do państw członkowskich strefy euro, ani państw członkowskich na drodze do przyjęcia euro.

Zgodnie z warunkami określonymi w rozporządzeniu finansowym UE jest uprawniona do zaciągania i udzielania pożyczek w celu świadczenia pomocy finansowej. Jedna z takich sytuacji to zarządzanie pożyczkami udzielanymi w ramach instrumentu wsparcia bilansu płatniczego w celu niesienia pomocy państwom członkowskim spoza strefy euro zagrożonym trudnościami z bilansem płatniczym. Podobnie dzieje się w przypadku pożyczek udzielanych w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej. Ponieważ pozyskane środki i odpowiadające im udzielone pożyczki są transakcjami „back-to-back”, nie mają one bezpośredniego wpływu na budżet UE, pod warunkiem że otrzymujące państwa członkowskie dotrzymują swoich zobowiązań.

W centrum debaty na temat europejskich finansów publicznych jest europejska wartość dodana. Zasoby UE należy wykorzystywać do finansowania europejskich dóbr publicznych, z których korzysta cała UE, a których nie może samodzielnie zapewnić żadne państwo członkowskie. Zgodnie z zasadami pomocniczości i proporcjonalności UE powinna podejmować działania, jeśli pozwalają one wykorzystać każde euro podatnika lepiej niż działania podjęte wyłącznie na poziomie krajowym, regionalnym lub lokalnym.

Pogłębienie unii gospodarczej i walutowej (UGW) oraz modernizacja finansów publicznych UE to główne wątki debaty na temat przyszłości Europy, zainicjowanej Białą Księgą Komisji z dnia 1 marca 2017 r.. Podkreślono to również w dokumencie otwierającym debatę na temat przyszłości finansów UE z dnia 28 czerwca 2017 r.. W obecnej sytuacji okoliczności sprzyjają przedłożeniu konkretnych, perspektywicznych wniosków ustawodawczych dotyczących zarówno przyszłości UGW, jak i tego, w jaki sposób przyszłe finanse publiczne UE mogą pomóc w rozwiązywaniu określonych problemów.

Stabilność gospodarcza unii gospodarczej i walutowej (UGW) i państw członkowskich, które przyjęły euro, ma wymiar ogólnounijny. Państwa członkowskie strefy euro są ze sobą ściśle powiązane gospodarczo. Należy unikać sytuacji, w których wstrząsy gospodarcze i znaczne pogorszenie koniunktury gospodarczej skutkowałyby pogłębieniem i rozprzestrzenieniem się warunków skrajnych mających negatywny wpływ na spójność gospodarczą i społeczną. Jednak ze względu na strukturę UGW, ze scentralizowaną jednolitą polityką pieniężną, ale ze zdecentralizowaną polityką budżetową prowadzoną na poziomie krajowym, państwa członkowskie strefy euro samodzielnie nie są w stanie w wystarczającym stopniu zamortyzować dużych wstrząsów asymetrycznych. Potrzebne jest wzmocnienie dostępności narzędzi możliwych do zastosowania w sytuacji, gdy UGW ma do czynienia z bardzo poważnymi problemami w przypadku wystąpienia znacznych zakłóceń gospodarczych w poszczególnych państwach członkowskich. Chociaż państwa członkowskie spoza strefy euro pozostają odpowiedzialne za swoją krajową polityką pieniężną i kursową, te które przyjmą euro w przewidywalnej przyszłości i uczestniczą w mechanizmie kursowym (ERM II) w ramach wypełniania swoich zobowiązań w zakresie urzeczywistnienia unii gospodarczej i walutowej, są już de facto również ograniczone w prowadzeniu własnej polityki kursowej i pieniężnej. Kryzys finansowy i późniejszy kryzys gospodarczy w strefie euro wykazał poważne ograniczenia w funkcjonowaniu stabilizatorów fiskalnych i dyskrecjonalnych środków polityki budżetowej na szczeblu krajowym, nawet w państwach członkowskich o niskim poziomie długu publicznego i pozornie solidnych finansach publicznych. Przełożyło się to na procykliczne tendencje w polityce budżetowej, ze szkodą dla jakości finansów publicznych, a w szczególności inwestycji publicznych. Doświadczenie pokazuje również, że w celu zapewnienia stabilizacji w trudnych warunkach gospodarczych być może zbyt dużą wagę przywiązywano do jednolitej polityki pieniężnej. Spostrzeżenia te wskazują na konieczność utworzenia wspólnego instrumentu na szczeblu Unii umożliwiającego amortyzowanie takich wstrząsów, tak aby zapobiegać powiększaniu się różnic między wynikami makroekonomicznymi państw członkowskich strefy euro, a także państw członkowskich spoza strefy euro uczestniczących w mechanizmie kursowym (ERM II), które to różnice zagrażają spójności gospodarczej i społecznej.

Środek oparty na art. 175 ust. 3 TFUE, który ma na celu wzmocnienie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej, może być zaprojektowany w taki sposób, by tylko określony podzbiór państw członkowskich spełniał niezbędne warunki kwalifikowalności do otrzymania wsparcia, a ograniczenie to oparte jest na obiektywnych przesłankach. Wspieranie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej oraz ustanowienie unii gospodarczej i walutowej są głównymi celami na podstawie art. 3 TUE. Unia walutowa ze względu na swoją obecną strukturę nie dysponuje możliwościami ograniczania dużych wstrząsów asymetrycznych za pomocą mechanizmu pozwalającego na skuteczne utrzymanie poziomu inwestycji publicznych państw członkowskich. Brak polityki pieniężnej oraz kanały dokonywania korekt kursu walutowego na szczeblu krajowym ograniczają zestaw narzędzi dostępnych państwom członkowskim strefy euro do wykorzystania w celu zaradzenia wstrząsom asymetrycznym, co jednocześnie sprawia, że wszelka reakcja w odpowiedzi na taki wstrząs wymaga zastosowania pozostałych krajowych instrumentów polityki gospodarczej, tj. reform strukturalnych i polityki budżetowej, ale także – w większym stopniu – jednolitej polityki pieniężnej. Chociaż państwa członkowskie spoza strefy euro pozostają odpowiedzialne za swoją krajową polityką pieniężną i kursową, te które przyjmą euro w przewidywalnej przyszłości i uczestniczą w mechanizmie kursowym (ERM II) w ramach wypełniania swoich zobowiązań w zakresie urzeczywistnienia unii gospodarczej i walutowej, są de facto już ograniczone w prowadzeniu własnej polityki kursowej i pieniężnej.

Pierwszy warunek przewiduje, że konkretne działania muszą przyczyniać się do wzmocnienia spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej. Proponowane rozporządzenie określa sprawne ramy umożliwiające udzielanie pomocy finansowej państwom członkowskim strefy euro, jak i państwom spoza tej strefy uczestniczącym w mechanizmie kursowym (ERM II), przeznaczonej na wsparcie kwalifikujących się inwestycji publicznych w formie pożyczek i dotacji na spłatę odsetek w celu złagodzenia dużego wstrząsu asymetrycznego i wzmocnienia spójności. Instrument ten jest narzędziem uzupełniającym, które w przypadku wystąpienia niestabilności makroekonomicznej pomaga państwom członkowskim będącym beneficjentami utrzymać inwestycje publiczne sprzyjające wzrostowi gospodarczemu. To z kolei przyczynia się do ułatwienia dostosowań gospodarczych w państwie członkowskim lub państwach członkowskich strefy euro oraz pomaga w powrocie na ścieżkę zrównoważonego wzrostu, przez co nie pogłębia się i nie przedłuża się recesja, która ma negatywny wpływ na ich sytuację gospodarczą i społeczną. Instrument ten powinien być uruchamiany w przypadku dużych wstrząsów asymetrycznych w państwie członkowskim lub szeregu państw członkowskich, kiedy uwidaczniają się ograniczenia innych mechanizmów i polityk krajowych, i podlega rygorystycznym kryteriom kwalifikowalności opartym na unijnych ramach nadzoru budżetowego i makroekonomicznego. Ponadto, aby zapewnić jego skuteczność, wsparcie w ramach tego instrumentu powinno być ukierunkowane na kwalifikujące się inwestycje publiczne w dziedzinach objętych zakresem działalności europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Zaradzenie skutkom dużego wstrząsu asymetrycznego poprzez wykorzystanie instrumentów pozwalających utrzymać poziom inwestycji publicznych przyczynia się zatem do wzmocnienia spójności gospodarczej i społecznej.

Podstawę prawną niniejszego wniosku stanowi art. 175 ust. 3 TFUE. Do zastosowania tego artykułu konieczne jest spełnienie trzech warunków, co ma miejsce w tym przypadku.

Instrument EISI proponowany w rozporządzeniu jest spójny z innymi instrumentami w ramach polityki spójności. Instrument ten uzupełnia programy wspierane przez Unię w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Społecznego, Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, które w ciągu ostatnich lat sfinansowały ponad połowę całkowitych inwestycji publicznych, przyczyniając się znacznie do wzmocnienia procesu wyrównywania poziomu rozwoju gospodarczego i społecznego w różnych krajach i regionach UE. W tym kontekście należy zauważyć, że zapewniono również lepsze powiązanie priorytetów europejskiego semestru z programami wspieranymi przez Unię w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Społecznego, Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich poprzez wprowadzenie warunków ex ante i warunków makroekonomicznych w drodze rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów. Podobne warunki określają kwalifikowalność do wsparcia w ramach instrumentu EISI. EISI uzupełnia również inne instrumenty na szczeblu UE, które mogą pomóc szczególnie w łagodzeniu wstrząsów gospodarczych na poziomie krajowym lub lokalnym, takie jak Fundusz Solidarności Unii Europejskiej, który oferuje pomoc finansową państwom członkowskim lub regionom dotkniętym poważnymi klęskami żywiołowymi, oraz Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji, oferujący wsparcie osobom, które utraciły pracę w wyniku znaczących zmian strukturalnych w światowym handlu lub na skutek globalnego kryzysu gospodarczego i finansowego.

W celu uwzględnienia takiej potencjalnej równoległej interakcji pomiędzy jakimkolwiek przyszłym wsparciem z EMS a wsparciem w ramach przedmiotowego instrumentu w niniejszym wniosku przewiduje się możliwość przyjmowania przez Komisję aktów delegowanych w ograniczonej liczbie dziedzin. W szczególności przewiduje się akt delegowany regulujący wymianę informacji w odniesieniu do istotnych elementów pożyczki w ramach tego systemu. Przewiduje się ponadto możliwość przyjmowania aktów delegowanych w celu uzupełnienia lub zmiany proponowanego rozporządzenia w celu określenia zasad komplementarności między wsparciem z EMS a kwotami wsparcia z EISI obliczonymi na podstawie proponowanego instrumentu, a także w celu uregulowania kwestii przyznawania dotacji na spłatę odsetek w odniesieniu do ponoszonych kosztów odsetek od wsparcia z EMS.

Nie wyklucza się, że w pewnym momencie w przyszłości Europejski Mechanizm Stabilności (EMS) lub jego następca prawny będzie mógł samodzielnie decydować o udzielaniu wsparcia równolegle do instrumentu ustanawianego na mocy proponowanego rozporządzenia. W takim przypadku Komisja będzie dążyć do zagwarantowania, by takie wsparcie było udzielane w sposób spójny z proponowanym rozporządzeniem.

Proponowanemu rozporządzeniu towarzyszy projekt umowy międzyrządowej, w ramach której państwa członkowskie uzgadniają przekazywanie do ustanowionego na mocy niniejszego rozporządzenia Funduszu Wsparcia Stabilizacyjnego wkładów krajowych obliczanych na podstawie udziału w dochodach pieniężnych rozdzielanych pomiędzy ich krajowe banki centralne. Głównym celem tego funduszu, który będzie zasilany wkładami krajowymi, będzie finansowanie dotacji na spłatę odsetek, do których to dotacji uprawnione są państwa członkowskie. Takie dotacje na spłatę odsetek pokrywają 100 % kosztów odsetek od zaciągniętych pożyczek.

Przewidziano jednak, że w ograniczonych i uzasadnionych przypadkach Komisja będzie mogła zwiększyć kwotę pożyczki do maksymalnego poziomu kwalifikującej się inwestycji publicznej. Tę ostatnią wielkość również ustala się na podstawie wzoru, który odzwierciedla stosunek kwalifikujących się inwestycji publicznych do PKB w UE w okresie pięciu lat przed zwróceniem się przez dane państwo członkowskie o wsparcie do PKB tego państwa członkowskiego w tym samym okresie.

Cel niniejszego proponowanego rozporządzenia nie może zostać osiągnięty w sposób wystarczający przez państwa członkowskie działające indywidualnie, a zatem, z uwagi na skalę działania, możliwe jest jego lepsze osiągnięcie na poziomie Unii zgodnie z art. 5 ust. 3 TUE.

•Proporcjonalność

Celem wniosku jest wspieranie inwestycji publicznych w celu zwiększenia spójności w państwach członkowskich, które borykają się z dużym wstrząsem asymetrycznym. Określono w nim zoptymalizowane ramy udzielania pomocy finansowej w formie pożyczek i dotacji na spłatę odsetek. Instrument ten jest narzędziem uzupełniającym względem istniejących unijnych instrumentów służących finansowaniu zatrudnienia, wzrostu gospodarczego i inwestycji, krajowych polityk budżetowych, ale również pomocy finansowej przeznaczonej na zaradzanie sytuacjom kryzysowym, takich jak europejski mechanizm stabilizacji finansowej i EMS. Odnośna procedura podejmowania decyzji umożliwia efektywne i szybkie uruchomienie oraz wypłatę wsparcia przez Komisję po spełnieniu ściśle określonych kryteriów kwalifikowalności i kryteriów uruchomienia wsparcia, a także kryterium określającego inwestycje publiczne, które należy wspierać. Jednocześnie niniejszy wniosek nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celu, jakim jest zaradzenie dużym wstrząsom asymetrycznym poprzez wsparcie inwestycji publicznych. Wsparcie w ramach proponowanego instrumentu podlega rygorystycznym kryteriom kwalifikowalności opartym na zgodności z decyzjami i zaleceniami przyjętymi w unijnych ramach nadzoru budżetowego i makroekonomicznego, a także jasnym i ściśle określonym kryteriom uruchomienia wsparcia opartym na dwóch warunkach dotyczących zatrudnienia. Państwo członkowskie będące beneficjentem ma ponadto obowiązek wykorzystania otrzymanej pomocy na kwalifikujące się inwestycje publiczne wspierające realizację celów politycznych określonych w rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów. Przewiduje się mechanizm kontrolny i korekcyjny. Wysokość pożyczek i dotacji na spłatę odsetek ustalana jest na podstawie wzoru uwzględniającego maksymalny poziom kwalifikujących się inwestycji publicznych, które mogą być objęte wsparciem, oraz dotkliwość dużego wstrząsu asymetrycznego. Ponadto w celu zapewnienia, by jak największa liczba państw członkowskich mogła kwalifikować się do otrzymania wsparcia w formie pożyczki w ramach przedmiotowego instrumentu, ustalono pułap, który jest uzależniony od pozostałych środków dostępnych w budżecie UE. Dotacje na spłatę odsetek pokrywają koszty odsetek ponoszone przez państwa członkowskie w związku z pożyczkami otrzymanymi w ramach instrumentu. Ponadto w celu zwiększenia skutków inwestycji publicznych i potencjalnego wsparcia w ramach przedmiotowego systemu przewiduje się procedurę mającą na celu podniesienie jakości systemów i praktyk zarządzania inwestycjami publicznymi w państwach członkowskich.

•Wybór instrumentu

Niniejszy akt prawny ma formę rozporządzenia, ponieważ ustanawia on nowy instrument przyczyniający się do stabilizacji makroekonomicznej i musi być wiążący w całości oraz bezpośrednio stosowany we wszystkich państwach członkowskich.

3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW

•Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej

Ocena proponowanego mechanizmu oparta była głównie na wiedzy ekspertów wewnętrznych. W celu oceny potencjalnego oddziaływania mechanizmu stabilizacji lub mechanizmu ubezpieczeniowego przeprowadzono symulacje na podstawie danych historycznych (1985–2017). Podejście to jest zgodne z normami przyjętymi w literaturze fachowej w tej dziedzinie (Carnot i in. 2017; Arnold i in. 2018; Claveres i Stráský, 2018). Stabilizacyjne skutki zarówno mechanizmu stabilizacji, jak i mechanizmu ubezpieczeniowego ocenia się poprzez symulacje modelu makroekonomicznego QUEST (opracowanego przez Komisję i często wykorzystywanego w celu oceny skutków reform określonej polityki). Wyniki są zgodne z podobną procedurą przeprowadzoną przez MFW (Arnold i in., 2018). Ogólnie rzecz biorąc, należycie uwzględniono odpowiednią fachową literaturę ekonomiczną i polityczną dotyczącą przesłanek dla wprowadzenia mechanizmu stabilizacji. Uwzględniono również dyskusje prowadzone na szczeblu Unii.

•Ocena skutków

Niniejszemu wnioskowi towarzyszy ocena skutków. W dniu 27 kwietnia 2018 r. Rada ds. Kontroli Regulacyjnej wydała w jego sprawie opinię pozytywną z zastrzeżeniami. [inclusion of hyperlink to opinion of RSB necessary] Kwestie podniesione przez Radę ds. Kontroli Regulacyjnej zostały uwzględnione w zmienionej wersji dokumentu roboczego służb Komisji zawierającym ocenę skutków [inclusion of hyperlink to opinion of RSB necessary]. Dodatkowo przeanalizowano opis głównych wariantów politycznych oraz współzależności z innymi aktami prawnymi, w tym kwestie dotyczące składu i ustalenia dotyczące finansowania. Wniosek dotyczący preferowanego wariantu jest obecnie przedstawiany bardziej szczegółowo. Dodatkowe szczegółowe informacje na temat zmian wprowadzonych w następstwie opinii Rady ds. Kontroli Regulacyjnej można znaleźć w specjalnym załączniku do dokumentu roboczego służb Komisji zawierającego ocenę skutków.

W ocenie skutków oprócz wariantu 1 przewidującego utrzymanie status quo przeanalizowano trzy warianty polityki w odniesieniu do mechanizmu stabilizacji.

Wariant 2 przewiduje system zaciągania i udzielania pożyczek skupiony na inwestycjach publicznych. Główny pośrednik, tj. Unia Europejska, udzielałby pożyczek i ograniczonych dotacji państwom członkowskim, w których wystąpiły znaczne wstrząsy, w celu utrzymania aktywności w zakresie inwestycji publicznych. Jest on w większości zgodny z wnioskiem Komisji w kwestiach dotyczących Europejskiego Instrumentu Stabilizacji Inwestycji.

Wariant 3 przewiduje mechanizm ubezpieczeniowy. Polegałby on na gromadzeniu w określonym funduszu regularnych wkładów, w szczególności w normalnych warunkach i w okresie dobrej koniunktury gospodarczej, lub zasobów własnych. W przypadku wystąpienia w jakimś państwie członkowskim znacznego wstrząsu mogłoby one skorzystać ze wsparcia w formie wypłat/dotacji. Konieczna byłaby prawdopodobnie ograniczona możliwość zaciągania pożyczek, aby zapewnić wiarygodność i ciągłość funkcjonowania.

Wariant 4 przewiduje specjalny budżet strefy euro. Wspólny budżet nie koncentrowałby się głównie na stabilizacji gospodarczej, lecz raczej na zapewnianiu europejskich dóbr publicznych. Jednak poleganie na cyklicznych dochodach (np. z podatku dochodowego od osób prawnych) i antycyklicznych wydatkach (np. zasiłkach dla bezrobotnych) przyczyniłoby się do stabilizacji makroekonomicznej za pomocą automatycznych stabilizatorów na szczeblu UE. Można by ponadto przewidzieć elementy uznaniowe, które mogłyby dodatkowo wspierać oddziaływanie stabilizacyjne.

Europejski Instrument Stabilizacji Inwestycji (wariant 2) przyczyniłby się do realizacji celu dotyczącego spójności, oferując wsparcie finansowe w przypadku dużego wstrząsu asymetrycznego mającego wpływ na określone państwo członkowskie. Wsparcie to byłoby ukierunkowane na inwestycje publiczne w sektorach priorytetowych, a jego uruchomienie byłoby uzależnione od określonych wskaźników gospodarczych i wymagałoby spełnienia warunków kwalifikowalności. Udzielanie takiego wsparcia będzie stanowić mocną zachętę do ochrony kluczowych inwestycji publicznych, a tym samym do utrzymania na odpowiednim poziomie wydatków, które mają zasadnicze znaczenie dla przyszłego wzrostu gospodarczego. Taki system umacniałby zatem wyniki, co stanowiłoby wyraźne przeciwieństwo tego, co miało miejsce podczas ostatniego kryzysu w niektórych krajach, w których znacznie ograniczono inwestycje publiczne. W tym wariancie wpływ na stabilizację makroekonomiczną jest ograniczony ze względu na fakt, że wsparcie udzielane jest w formie pożyczki. W obliczu znacznego wstrząsu państwo członkowskie nadal musiałoby poszukiwać kompromisu między działaniami wspierającymi poprzez wydatki zwiększające deficyt a kontrolą wzrostu długu publicznego. Ta konieczność poszukiwania kompromisu mogłaby jednak zostać złagodzona, gdyż państwa członkowskie miałyby dostęp do tańszego finansowania niż na rynku. Ponadto udzielanie finansowania przez UE mogłoby przekazywać wyraźny sygnał uczestnikom rynku, który mógłby działać jako katalizator, zapobiegając utracie dostępu do rynku i konieczności wdrażania pełnego programu dostosowań finansowych. Wariant ten jest zgodny z wymogiem braku stałych transferów pieniężnych, w tym sensie, że pożyczki są z natury tymczasowym wsparciem, a państwa członkowskie są prawnie zobowiązane do ich spłaty. Warunek ten jest szczególnie istotny. Zdania zainteresowanych stron są podzielone w kwestii potrzeby ustanowienia i formy mechanizmu stabilizacji, szczególnie w świetle obaw dotyczących neutralności ponad granicami państw. W związku z tym wariant 2 może być pod względem politycznym bardziej wykonalny, przynajmniej w najbliższej przyszłości.

Mechanizm ubezpieczeniowy (wariant 3) przewiduje znaczne wypłaty w przypadku dużego wstrząsu asymetrycznego mającego wpływ na określone państwo członkowskie, z zastrzeżeniem wystąpienia warunków gospodarczych i spełnienia warunków kwalifikowalności. Tego rodzaju „wypłaty ubezpieczeniowe” znacznie ograniczyłyby konieczność poszukiwania przez państwa członkowskie krótkoterminowego kompromisu między działaniami wspierającymi a kontrolą wzrostu krajowego deficytu i długu publicznego. Wypłaty te uzupełniałyby zatem krajowe automatyczne stabilizatory w niekorzystnych okolicznościach. Ułatwiałyby one prowadzenie sprawniejszej i bardziej antycyklicznej polityki budżetowej w całym cyklu koniunkturalnym, co byłoby również korzystne dla jakości krajowych finansów publicznych oraz umożliwiałoby unikanie nadmiernych wzrostów i spadków poziomu inwestycji publicznych. W zależności od zastosowanych parametrów wariant ten może mieć bardzo duży wpływ na stabilizację popytu, nawet w przypadku niewielkiej kwoty wkładów. Wariant 3 jest jednak stosunkowo trudny do pogodzenia z celem dotyczącym neutralności ponad granicami państw, gdyż niektóre państwa członkowskie mogłyby częściej lub w większym stopniu korzystać z wypłat, na przykład dlatego, że w ich gospodarkach cykle koniunkturalne są bardziej niestabilne. Niektóre cechy tego systemu mogłyby mieć istotne znaczenie dla poprawy w zakresie celu dotyczącego neutralności ponad granicami państw, takie jak wyższe wkłady w okresie dobrej koniunktury (co zapewniłoby większe wkłady ze strony gospodarek mniej stabilnych i przyspieszyłoby tworzenie buforów) oraz pewna forma oceny dotychczasowych doświadczeń (wkłady zmienne w zależności od wcześniejszego wykorzystania). Wydaje się jednak, że poparcie zainteresowanych stron dla tego wariantu jest zróżnicowane na obecnym etapie, gdyż niektóre z nich mogą dostrzegać w nim zbyt wiele zagrożeń wykraczających poza proporcjonalną odpowiedź na aktualne wyzwania.

Budżet strefy euro (wariant 4) przyczyniłby się do stabilizacji znacznych wstrząsów, gdyż podlegałby automatycznym wahaniom wraz z cyklem dochodów lub wydatków z tego budżetu. Skuteczność tego mechanizmu zależy od tego, w jakim stopniu elementy składowe tego budżetu są wrażliwe na wahania koniunktury, a także od wielkości tego budżetu. Skutki przyjęcia wariantu 4 wykraczałyby nieco poza zapewnienie mechanizmu stabilizacyjnego, gdyż ustanowienie pełnego budżetu oznacza przeniesienie kompetencji w zakresie alokacji środków, zarówno po stronie dochodów, jak i po stronie wydatków, ze szczebla krajowego na szczebel europejski, dodatkowo do obecnego budżetu UE. Ustanowienie takiego budżetu wymagałoby zatem silnej woli politycznej i konsensusu. Konieczne byłyby dalsze rozważania i dyskusje w celu oceny jego treści i zwiększenia możliwości jego politycznej akceptacji.

Należy zauważyć, że te różne warianty polityczne nie wykluczają się wzajemnie i można je łączyć. W obecnej sytuacji preferowanym wariantem jest Europejski Instrument Stabilizacji Inwestycji (wariant 2). Wniósłby on znaczny wkład w realizację celów wspomnianych w sekcji 4 sprawozdania z oceny skutków. Wariant ten został w całości utrzymany przez Komisję jako element jej wniosku. Mechanizm ubezpieczeniowy (wariant 3) może wpływać bardzo skutecznie na stabilizację i w przypadku jego odpowiedniego zaprojektowania może być zgodny z celem polegającym na zapewnieniu neutralności ponad granicami państw, konieczne są jednak dalsze rozważania i dyskusje w celu oceny jego efektywności i zwiększenia jego akceptacji politycznej. Mechanizm ubezpieczeniowy znacznie wzmocniłby strukturę UGW, a zatem byłby bardzo cenny. Na obecnym etapie Komisja nie uwzględnia mechanizmu ubezpieczeniowego w formalnym wniosku, należy go jednak rozważyć jako element pakietu mechanizmu stabilizacji, który jest dodatkowy i uzupełniający względem wariantu 2. Taki pakiet tworzyłby spójną całość umożliwiającą zapewnienie znacznej stabilizacji. Wariant 4 może oferować pewne właściwości stabilizacyjne, których zakres zależy w dużej mierze od wielkości i elementów składowych proponowanego budżetu, konieczne są jednak dalsze rozważania i dyskusje w celu oceny jego treści i zwiększenia jego akceptacji politycznej.