W 2016 r. Komisja zrobiła decydujący krok w kierunku budowania zdolności zainteresowanych stron Funduszu, uruchamiając jednocześnie sieć Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym służącą wymianie doświadczeń i dobrych praktyk. W następstwie konferencji poświęconej uruchomieniu sieci, która miała miejsce w czerwcu 2016 r. i w której uczestniczyło 200 zainteresowanych stron ze wszystkich 28 państw członkowskich, do końca roku odbyły się trzy posiedzenia sieci Funduszu Pomocy. Podczas posiedzeń skoncentrowano się na różnych aspektach Funduszu, które są ukierunkowane na wsparcie w zakresie włączenia społecznego osób najbardziej potrzebujących. Uczestnicy przedstawili studia przypadków oraz wspólne wyzwania i rozwiązania dotyczące kwestii będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w odniesieniu do realizacji programów Funduszu. Na 2017 r. zaplanowano pięć posiedzeń zainteresowanych stron.

W ciągu roku poczyniono postępy w opracowywaniu wtórnych ram prawnych Funduszu. Do końca 2015 r. Komisja przyjęła i opublikowała trzy akty delegowane i pięć aktów wykonawczych, co stanowi 80 % wskaźnika realizacji. Do listopada 2016 r. Komisja przyjęła i opublikowała wszystkie akty delegowane i wykonawcze.

W celu uwzględnienia czasu upływającego od wdrożenia do momentu złożenia sprawozdania sprawozdanie zawiera również informacje dotyczące postępów poczynionych po 2015 r., o ile są one dostępne.

Niniejsze podsumowanie opiera się na informacjach zawartych w sprawozdaniach z wdrażania za 2015 r. w brzmieniu, w jakim zostały one przyjęte przez Komisję. Zjednoczone Królestwo nie przedłożyło sprawozdania z wdrażania, ponieważ w 2015 r. nie zrealizowano żadnych działań w tym zakresie. Podsumowanie zawiera ogólny przegląd rozwoju sytuacji w odniesieniu do Funduszu na szczeblu UE oraz informacje dostarczone przez państwa członkowskie zgodnie ze strukturą sprawozdań. Zawiera ono również przegląd konsultacji w sprawie wdrażania Funduszu, które przeprowadzono z unijnymi przedstawicielami organizacji partnerskich w 2015 r. Wartości przedstawione odnośnie do wspólnych wskaźników znajdują się w załączniku.

W przepisach dotyczących monitorowania Funduszu określono, że państwa członkowskie muszą przesyłać Komisji coroczne sprawozdania z wdrażania swoich programów do dnia 30 czerwca następnego roku kalendarzowego. Komisja analizuje te sprawozdania i w razie potrzeby zwraca się do danego państwa członkowskiego o wprowadzenie zmian. Komisja jest również zobowiązana do przedstawienia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie podsumowania sprawozdań przedłożonych przez państwa członkowskie.

Chociaż włączenie społeczne osób najbardziej potrzebujących ma kluczowe znaczenie dla PO II, jest ono również istotnym elementem PO I. Udzielanie pomocy materialnej należy uzupełnić o środki towarzyszące mające na celu propagowanie włączenia społecznego odbiorców końcowych (np. kierowanie ich do właściwych służb, oferowanie wskazówek dotyczących zrównoważonej diety i porad w zakresie gospodarowania budżetem). W ten sposób PO I zaspokaja podstawowe potrzeby materialne osób w najbardziej niekorzystnej sytuacji, a także pomaga im zbliżyć się do społeczeństwa.

Europejski Fundusz Pomocy Najbardziej Potrzebującym ustanowiono rozporządzeniem (UE) nr 223/2014. Ma on przyczynić się do złagodzenia najcięższych form ubóstwa w UE, takich jak bezdomność, ubóstwo dzieci i niedostatek żywności. Zgodnie z warunkami określonymi w rozporządzeniu Fundusz może stanowić wsparcie dla grup społecznych w najbardziej niekorzystnej sytuacji poprzez dostarczanie żywności i podstawowych dóbr konsumpcyjnych, takich jak odzież, obuwie i środki higieny, lub poprzez organizowanie działań na rzecz włączenia społecznego. W ten sposób jego wartość dodana polega na udzielaniu specjalnego wsparcia grupom osób, które mogą nie być w stanie uzyskać bezpośredniego dostępu do innych unijnych instrumentów finansowania, takich jak europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne (EFSI), ani korzystać z tych instrumentów.

Niemiecki PO II ma na celu poprawę włączenia społecznego najbardziej potrzebujących imigrantów przybyłych do UE oraz ich dzieci, a także włączenie społeczne osób bezdomnych lub zagrożonych bezdomnością. W następstwie przyjęcia tego programu na początku 2015 r. ustanowiono komitet monitorujący. Jego pierwsze wstępne posiedzenie odbyło się w styczniu, a kolejne w marcu. W czerwcu 2015 r. instytucja zarządzająca ogłosiła pierwszą rundę zaproszeń do składania wniosków obejmującą lata 2016–2018. W ramach pierwszej rundy zebrano łącznie 191 wniosków dotyczących projektów. Zaproszenie uwzględniało zastosowanie stawek ryczałtowych zaplanowanych na poziomie krajowym jako środka upraszczającego.

Środki towarzyszące są integralną częścią procesu wdrażania PO I, ponieważ mają one na celu promowanie włączenia społecznego odbiorców końcowych. Oferowanie środków towarzyszących odbiorcom końcowym jest obowiązkowe, państwa członkowskie mogą jednak zdecydować, czy finansować je z Funduszu, czy też nie. W sprawozdaniach z 2015 r. przedstawiono różne wyniki w zakresie korzystania z tych środków. Chociaż w niektórych państwach odbiorcy końcowi wydają się bardziej otwarci na te działania uzupełniające, w innych państwach zainteresowanie nimi jest raczej niewielkie. W niektórych przypadkach brak doświadczenia odbiorców końcowych w zakresie działań dotyczących włączenia społecznego zniechęca ich do uczestnictwa w tych działaniach. Zwiększenie zaangażowania odbiorców końcowych w podejmowanie środków towarzyszących jest jednym z wyzwań dla organizacji partnerskich w trakcie realizacji programu. Jest to szczególnie ważne, ponieważ środki te służą promowaniu włączenia społecznego odbiorców końcowych oraz mogą służyć jako ogniwo łączące z EFS.

Jedną z ważnych cech Funduszu jest fakt, że ma on na celu wykraczanie poza zapewnianie wsparcia materialnego poprzez promowanie włączenia społecznego osób najbardziej potrzebujących. Właśnie dlatego pomocy udzielano łącznie z szeregiem środków towarzyszących. Nadal najpowszechniejszym środkiem jest dostarczanie informacji i kierowanie do właściwych służb socjalnych. Ponadto państwa członkowskie często zgłaszają przypadki dostarczania wskazówek na temat zrównoważonego odżywiania, organizowania warsztatów kulinarnych dotyczących sposobów zapobiegania marnotrawieniu żywności oraz udzielania porad w zakresie zarządzania budżetem domowym. W niektórych przypadkach zapewnia się również wsparcie psychologiczne i pomoc w pokonywaniu trudności (LU, LV), a także porady dotyczące wychowywania dzieci (LV) i sposobów postępowania w sytuacjach nadzwyczajnych (BG), zapewnia się również pomoc mającą na celu poprawę umiejętności interpersonalnych odbiorców końcowych i bezpłatną pomoc prawną (SI), dostarcza się informacji o dostępnych lokalach mieszkalnych oraz podejmuje się działania służące poprawie umiejętności czytania i pisania (FR). W Finlandii środki towarzyszące obejmowały również różne działania służące poprawie poziomu aktywności fizycznej oraz promowaniu zdrowego trybu życia wśród odbiorców końcowych, a także dystrybucję broszur z przepisami.

Odbiorcy końcowy różnią się w poszczególnych państwach członkowskich, ponieważ każde państwo posiada swoją definicję osób najbardziej potrzebujących. Najczęściej grupę docelową określa się na podstawie kryteriów ekonomicznych, w którym to przypadku organy krajowe przygotowują wykaz osób kwalifikujących się do uzyskania wsparcia w ramach Funduszu. W niektórych państwach istnieją inne, bardziej elastyczne metody określania kwalifikowalności odbiorców końcowych. W niektórych przypadkach organizacje partnerskie mogą same „na miejscu” określić, czy dana osoba kwalifikuje się do otrzymania wsparcia, na podstawie informacji dostarczonych przez tę osobę na temat jej sytuacji. Niekiedy wsparcie udzielane jest osobom bezdomnym na ulicy lub w publicznej jadłodajni, bez konieczności formalnego zidentyfikowania danej osoby lub bez żądania od niej informacji. W takich przypadkach wartości przedstawione odnośnie do wskaźników rezultatu Funduszu mogą jedynie szacunkowo określać liczbę przypadków, w których udzielono pomocy w ramach Funduszu, a nie dokładną liczbę osób znajdujących się w trudnej sytuacji, które otrzymały wsparcie.

Ponadto w 2015 r. trzy państwa członkowskie po raz pierwszy zaczęły świadczyć podstawową pomoc materialną. Austria dostarczyła artykuły szkolne 33 493 uczniom z rodzin w trudnej sytuacji. Luksemburg połączył dystrybucję żywności z dystrybucją podstawowych środków higieny, takich jak szampon i pasta do zębów; produkty te dotarły do 9 243 osób. Podobne środki higieny rozprowadzono również na Łotwie wraz z innymi artykułami, takimi jak detergenty przeznaczone do prania i płyn do mycia naczyń, które dostarczono 25 675 odbiorcom końcowym.

Oprócz żywności nabytej ze środków Funduszu w 2015 r. działania realizowane w ramach Funduszu przyczyniły się również do ograniczenia marnotrawienia żywności dzięki finansowaniu darowizn żywności. W Luksemburgu 51 % rozprowadzanej żywności stanowiła żywność pochodząca z darowizn, w odniesieniu do której z Funduszu pokryto jedynie koszty transportu i dystrybucji poniesione przez organizacje partnerskie. Luksemburg prowadził również działania podnoszące świadomość, aby zachęcić ewentualnych darczyńców do ofiarowania żywności.

Liczba państw uczestniczących w dystrybucji posiłków wzrosła z dwóch w 2014 r. do siedmiu w 2015 r. (BE, BG, ES, FI, IT, LV, PL). Szacuje się, że w 2015 r. Fundusz częściowo lub całkowicie przyczynił się do zapewnienia 47 mln posiłków.

Przyspieszona realizacja finansowa w 2015 r. była wynikiem dalszych postępów poczynionych w zakresie fizycznej realizacji programów Funduszu. Do końca roku udzielono pomocy w ramach PO I w 16 z 24 państw członkowskich. W 2015 r. rozdysponowano łącznie 408 770 ton żywności, z czego największy odsetek (21,4 %) przypadł na Włochy. Ponad 93 % całkowitego wsparcia żywnościowego udzieliło pięć państw (ES, FR, IT, PL, RO). Żywność dystrybuowano w formie paczek w 14 państwach członkowskich.

W 2015 r. przyspieszono realizację finansową programów Funduszu. Na działania w ramach Funduszu realizowane w 21 państwach członkowskich przeznaczono 419,3 mln EUR, co stanowi wzrost w porównaniu z 333,5 mln EUR w 2014 r. Tym samym łączna kwota zaciągniętych zobowiązań w okresie 2014–2015 wynosi 752,7 mln EUR lub 17 % wszystkich zasobów programów (w ramach współfinansowania unijnego i krajowego). Przyspieszenie było nawet bardziej wyraźne w zakresie płatności na rzecz beneficjentów: w 2015 r. wypłacono 388 mln EUR, co oznacza czterokrotny wzrost w stosunku do kwoty 96,3 mln EUR wypłaconej w 2014 r. Większość płatności przeznaczono na operacje w ramach wsparcia żywnościowego (97,7 %).

-Problemy z jakością nabytej żywności: wymagało to wymiany artykułów niezdatnych do dystrybucji przez wykonawcę oraz starań ze strony instytucji zarządzającej służących przyspieszeniu tego procesu (FR).

W Danii, gdzie Fundusz jest wykorzystywany do zwalczania ubóstwa i bezdomności oraz ma na celu wzmocnienie włączenia społecznego wśród osób znajdujących się w sytuacji najbardziej niekorzystnej społecznie, nastąpiła zmiana w zarządzaniu programem związana z powołaniem nowej instytucji zarządzającej w sierpniu 2015 r. Dania wprowadziła zmianę celem aktualizacji informacji w programie oraz zdołała ogłosić zaproszenie do składania wniosków w kwietniu 2016 r.

Istnieją dwa główne aspekty koordynacji między Funduszem a EFS: unikanie podwójnego finansowania i osiąganie komplementarności między oboma funduszami. Państwa członkowskie wprowadziły różne środki w celu zapobiegania podwójnemu finansowaniu, w tym wymianę informacji między właściwymi organami, stosowanie jednego systemu monitorowania lub zapewnienie braku pokrywania się na etapie programowania przez określenie różnych grup docelowych lub działań objętych finansowaniem.

W 2015 r. podjęto wstępne kroki w kierunku osiągnięcia komplementarności między EFS a Funduszem. Zazwyczaj było to możliwe dzięki środkom towarzyszącym w ramach PO I, za pośrednictwem których organizacje partnerskie informowały odbiorców końcowych o możliwości uczestnictwa w operacjach w ramach EFS. W Polsce instytucja zarządzająca wprowadziła wymóg zobowiązujący organizacje partnerskie na szczeblu lokalnym i regionalnym do przekazywania odbiorcom końcowym Funduszu informacji na temat dostępnych środków w ramach EFS oraz do zapewnienia im pomocy w uczestnictwie w nich. Na Litwie beneficjenci EFS kwalifikujący się do objęcia wsparciem w ramach Funduszu mogą otrzymać dodatkowe wsparcie z obu funduszy jednocześnie. Innych odbiorców końcowych Funduszu zachęca się do uczestnictwa także w operacjach w ramach EFS. We Francji odnotowano przypadki, w których niektóre organizacje partnerskie są również beneficjentami operacji w ramach EFS. Ułatwia to odbiorcom końcowym Funduszu późniejsze uzyskanie dostępu do wsparcia w ramach EFS.

Tworzenie powiązań między wsparciem w ramach Funduszu a wsparciem w ramach EFS może wpłynąć na wzrost ogólnego wyniku operacji wspieranych z Funduszu w zakresie wykraczania poza wsparcie na rzecz ograniczenia najcięższych form ubóstwa. Z tego powodu możliwości osiągnięcia komplementarności między dwoma funduszami w formie ścieżek i środków uzupełniających należy analizować w pierwszej kolejności w przypadku planowania operacji na szczeblu krajowym.

·Równouprawnienie płci, uwzględnianie problematyki płci i zapobieganie dyskryminacji

W większości przypadków osoby najbardziej potrzebujące określa się na podstawie kryteriów ekonomicznych. Działanie to zapobiega dyskryminacji w udzielaniu dostępu do pomocy ze względu na płeć, pochodzenie, religię lub światopogląd, niepełnosprawność lub orientację seksualną. W niektórych państwach członkowskich organizacje partnerskie mogą zapewniać pomoc w miejscu zamieszkania, jeżeli odbiorca końcowy nie jest w stanie dotrzeć do punktu dystrybucji. Republika Czeska uznała, że samotne matki lub kobiety z dziećmi przebywające w schroniskach należą do grupy osób wymagających szczególnego traktowania, i przekazuje im specjalne paczki z środkami higieny. Słowacja dostosowała wagę paczek, aby mogły być niesione zarówno przez mężczyzn, jak i kobiety. Łotwa podjęła szereg działań na rzecz zapewniania stosowania zasad antydyskryminacyjnych. Obejmują one zapewnienie osobom niepełnosprawnym dostępu do centrów dystrybucyjnych, umożliwienie elastycznych godzin otwarcia oraz zapewnienie opieki nad dziećmi rodzicom, którzy otrzymują pomoc lub korzystają ze środków towarzyszących.

·Aspekty klimatyczne i ekologiczne w celu ograniczenia marnotrawienia żywności

Aby ograniczyć marnotrawienie żywności, przy wyborze produktów spożywczych państwa członkowskie stosują kryteria trwałości i łatwości przechowywania, a także długości okresu przydatności do spożycia. Luksemburg finansuje ponadto zbiórkę i dystrybucję żywności pochodzącej z darowizn. W Bułgarii niepobrane paczki są ponownie rozdzielane innym odbiorcom końcowym, natomiast na Łotwie zachęca się odbiorców końcowych do pozostawiania produktów, których nie zamierzają używać, w wyznaczonym miejscu w centrach dystrybucyjnych. Sposobem na zwiększanie świadomości są także środki towarzyszące: jedne z podstawowych warsztatów oferowanych w Polsce dotyczą zapobiegania marnotrawieniu żywności.

·Równoważenie diety osób najbardziej potrzebujących

Państwa członkowskie uwzględniły wymogi dotyczące żywienia i bezpieczeństwa żywności w specyfikacjach dotyczących zakupu żywności. Konsultują się one z organizacjami partnerskimi, partnerami społecznymi, właściwymi organami i ekspertami co do wyboru produktów spożywczych, które przyczynią się do zachowania zrównoważonego sposobu odżywiania. Podczas opracowywania wykazu produktów spożywczych uwzględniono również to, jak grupy docelowe postrzegały produkty w przeszłości.

Belgia zaktualizowała swój wykaz produktów w 2015 r., traktując priorytetowo nieprzetworzone i mniej przetworzone produkty, które pasują do potraw wszystkich kultur, oraz zachęciła odbiorców końcowych do gotowania. Zwiększono liczbę produktów, aby zapewnić większą różnorodność; podjęto również decyzję o dostarczeniu większej ilości białka roślinnego, np. w formie soczewicy. Podjęto również decyzję o priorytetowym traktowaniu białka zwierzęcego pochodzącego z ryb, które było zazwyczaj łatwiej akceptowane przez odbiorców końcowych.

Republika Czeska dążyła do zapewnienia wysokiego poziomu jakości żywności, uwzględniając kluczowe składniki zrównoważonej diety: przy wyborze produktów kierowano się potrzebą zapewnienia produktów o dużej zawartości mięsa, niskiej zawartości dodatków i tłuszczu, dużego udziału owoców itp. Aby zapewnić użyteczność produktów, określono również minimalny wymagany pozostały okres przydatności każdego produktu z chwilą dostawy.

W Estonii z paczek wyeliminowano orzechy – najbardziej powszechne alergeny – natomiast rozdawano konserwy rybne i mięsne, a także zboża o wysokich wartościach odżywczych. Zawartość paczek z żywnością różni się przy każdej dystrybucji w celu zapewnienia odbiorcom końcowym większej różnorodności.

Celem Hiszpanii było spełnienie wymogów żywieniowych odbiorców końcowych przez dostarczanie podstawowych składników odżywczych (białka, węglowodanów, tłuszczów, błonnika, witamin i minerałów). Dostarczano specjalne produkty dla dzieci w celu zapewnienia ich prawidłowego wzrostu i rozwoju.

W Finlandii określono szczegółowe wymogi jakościowe w odniesieniu do każdego produktu. Na przykład wymagano, aby zawartość mięsa w zupie grochowej wynosiła co najmniej 5 %, natomiast mleko w proszku miało zawierać witaminę D.

V. Konsultacje z przedstawicielami organizacji partnerskich na szczeblu UE

W 2015 r. odbyły się dwa posiedzenia przedstawicieli organizacji partnerskich na szczeblu UE.

Pierwsze posiedzenie odbyło się w dniu 9 marca. Komisja zaprezentowała podstawowe cechy Funduszu i przedstawiła przegląd wyników programowania nowych zasobów. Omówiono również aktualną sytuację dotyczącą przygotowania sieci Funduszu. Uczestnicy podnieśli szereg kwestii, w szczególności dotyczących zaangażowania partnerów w zapewnianie wsparcia w ramach Funduszu na szczeblu krajowym.

Drugie posiedzenie odbyło się w dniu 16 listopada. Komisja przedstawiła projekt podsumowania rocznych sprawozdań z wdrażania Funduszu złożonych przez państwa członkowskie celem ich omówienia. Następnie przeprowadzono dyskusję na temat mobilizacji zasobów Funduszu (i EFS) w odpowiedzi na kryzys migracyjny. Ostatnim punktem porządku obrad było przedstawienie najważniejszych cech sieci Funduszu.