Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, który ma zostać zasilony kwotą 672,5 mld EUR na dotacje i pożyczki, zapewni państwom członkowskim znaczne dodatkowe środki finansowe, które można będzie wykorzystywać do finansowania wysokiej jakości renowacji budynków. We wniosku Komisji dotyczącym zaleceń dla poszczególnych państw na 2020 r. skupiono się na natychmiastowych działaniach służących łagodzeniu społeczno-gospodarczych skutków pandemii, uznając renowację budynków za jeden z kluczowych priorytetów krótkoterminowych. Komisja zaproponowała ponadto uruchomienie europejskiej inicjatywy przewodniej „Renowacja”, zdecydowanie zachęcając państwa członkowskie do uznania renowacji budynków za jeden z najważniejszych priorytetów w krajowych planach odbudowy i odporności, które przygotują w oparciu o krajowe plany w dziedzinie energii i klimatu oraz długoterminowe strategie renowacji, aby uzyskać dostęp do finansowania z tego instrumentu, a także zalecenia dla poszczególnych państw. Zarówno krajowe plany w dziedzinie energii i klimatu, jak i długoterminowe strategie renowacji są kluczowymi narzędziami strategii i planowania, służącymi ukierunkowaniu funduszy na renowację budynków na realizację odpowiednich priorytetów, uwzględniających potrzeby krajowe. Wytyczne dotyczące Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, przedstawione państwom członkowskim we wrześniu 2020 r., zawierają szczegółowy komponent dotyczący inicjatywy „Fala renowacji”, a państwa członkowskie zachęca się do uwzględnienia i wykorzystania go w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności. Inwestycje i reformy o dużym potencjale szybkiego zwiększenia skali inwestycji w renowację budynków oraz lewarowania publicznego i prywatnego finansowania, ze szczególnym uwzględnieniem mieszkań socjalnych i przystępnych cenowo, są szczególnie istotne dla osiągnięcia celu Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, tj. transformacji ekologicznej (zmniejszenia zużycia energii i emisji gazów cieplarnianych, tworzenia miejsc pracy i pobudzania wzrostu gospodarczego oraz rozwijania odporności społecznej).

Renowacja budynków stanowi wyraźny priorytet Komisji, a inicjatywa „Fala renowacji” jest inicjatywą przewodnią w ramach Europejskiego Zielonego Ładu. Komisja zadba o dobre wykorzystanie programów i instrumentów UE do wspierania i odblokowania inwestycji w renowację budynków, promowania zrównoważonych renowacji wysokiej jakości, włączenia społecznego, transformacji cyfrowej i ochrony wartości dziedzictwa kulturowego, a także tworzenia powiązanych miejsc pracy i zajęcia wiodącej pozycji w przemyśle. Komisja zachęca państwa członkowskie do wykorzystywania zasobów finansowych UE do wdrażania krajowych, regionalnych i lokalnych programów wsparcia stymulujących wysokiej jakości renowację budynków.

Podwojenie rocznego wskaźnika renowacji w UE i zapewnienie wysokiej jakości renowacji przyniesie obywatelom europejskim wiele korzyści i zmobilizuje znaczne inwestycje prywatne i publiczne, wspierając ekologiczną i cyfrową odbudowę oraz sprawiedliwe przejście na czystą energię. Szacuje się, że dodatkowe środki potrzebne na inwestycje to ok. 90 mld EUR rocznie. To bezprecedensowe wyzwanie wymaga zachęt publicznych do uruchomienia niezbędnych inwestycji prywatnych.

Powielanie instrumentu pomocy przy opracowywaniu projektów (model ELENA) na szczeblu krajowym w celu wstępnej koncentracji inwestycji oraz przygotowania zagregowanej listy solidnych projektów inwestycyjnych: we Francji w ramach kilku programów regionalnych proponuje się obecnie zintegrowane usługi w zakresie renowacji budynków mieszkalnych dla właścicieli, obejmujące finansowanie przez strony trzecie. Dzięki utworzeniu krajowej platformy zasobów i instrumentu refinansującego ORFEE, tj. projekt pomocy przy opracowywaniu projektów, wzmocni ich strukturę finansową i nada impuls działalności, przy czym oczekuje się, że do 2023 r. inwestycje związane z energią wyniosą 45 mln EUR. Uruchomienie krajowej sieci punktów kompleksowej obsługi na potrzeby renowacji budynków. Programy inwestycyjne oparte na umowach o poprawę efektywności energetycznej, ukierunkowane na budynki publiczne i mieszkalnictwo socjalne: region Marche we Włoszech utworzył innowacyjny fundusz rewolwingowy (Fundusz Energetyki i Mobilności), łączący dotacje z EFRR, pożyczki uprzywilejowane i finansowanie przez strony trzecie (przedsiębiorstwa usług energetycznych) w ramach umów o poprawę efektywności energetycznej. Oprócz realizacji innych projektów inwestycyjnych, fundusz ten wykorzystano do gruntownej modernizacji sześciu szpitali i domów opieki. Instrumenty łączone w zakresie renowacji budynków mieszkalnych, łączące pomoc techniczną, dotacje i pożyczki do lewarowania inwestycji prywatnych poprzez eliminowanie kosztów początkowych i stymulowanie popytu. Programy finansowania o wysokim potencjale zwiększenia skali renowacji budynków/innowacyjnego wdrażania produktów finansowania EE przez banki komercyjne, finansowanie rachunkowe i finansowanie podatkowe: w ramach kilku inicjatyw bada się możliwości powiązania długu zaciągniętego z tytułu inwestycji w poprawę warunków mieszkaniowych z samą nieruchomością, a nie z jej właścicielem, co ułatwiłoby wprowadzenie bardzo długoterminowych instrumentów finansowania. Na przykład w ramach projektu EuroPACE w Hiszpanii testuje się, w jaki sposób można spłacić takie zadłużenie za pomocą podatków od nieruchomości, natomiast w ramach projektu REnOnBill bada się partnerstwa z przedsiębiorstwami użyteczności publicznej w celu wykorzystania rachunków za energię jako źródła spłat. Projekty pilotażowe realizowane są we Włoszech, Hiszpanii i na Litwie.

W perspektywie krótkoterminowej, jako dodatkowe wsparcie finansowe Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego Funduszu Społecznego, a także Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym zaproponowano udostępnienie do końca 2023 r. kwoty 47,5 mld EUR z inicjatywy REACT-EU (Wsparcie na rzecz odbudowy służącej spójności oraz terytoriom Europy), finansowanej przez Europejski Instrument na rzecz Odbudowy. Zaproponowano, aby do dalszego rozszerzenia działań w zakresie reagowania kryzysowego i środków naprawczych, które już zaczęto realizować w ramach polityki spójności poprzez inicjatywę inwestycyjną w odpowiedzi na koronawirusa, wykorzystać REACT-EU, rozszerzając jednocześnie jego zakres na inwestycje ekologiczne, cyfrowe i pobudzające wzrost gospodarczy. Jest to dla państw członkowskich i regionów okazja do przeznaczenia dodatkowych środków finansowych na renowację budynków za pośrednictwem odpowiednich programów Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Proponowany wzmocniony Europejski Fundusz Społeczny w większym stopniu przyczyni się do rozwijania umiejętności ekologicznych i cyfrowych potrzebnych do towarzyszenia fali renowacji, ale też pozwoli wzmocnić pozycję mieszkańców, zwłaszcza osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, włączając ich do fali renowacji oraz zapewniając sprawiedliwość i inkluzywność.

W perspektywie średnio- i długoterminowej, przez cały okres 2021–2027, fundusze polityki spójności (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny Plus, Fundusz Spójności) o proponowanym budżecie 330 mld EUR pozostaną ważnym źródłem finansowania przez UE bezpośrednich inwestycji w efektywność energetyczną i zasobooszczędność budynków oraz ich renowację, w tym w ich aspekt rozwoju kapitału ludzkiego, w celu poprawy charakterystyki energetycznej budynków. Celem polityki spójności jest pomoc w korygowaniu największych dysproporcji regionalnych oraz wzmacnianie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej w Unii. W tym kontekście fundusze polityki spójności będą wspierać niezbędne inwestycje związane z celami Europejskiego Zielonego Ładu, w tym w efektywność energetyczną i zasobooszczędność, np. w sektorze budowlanym . Przyczynią się one w znacznym stopniu do osiągnięcia ogólnego celu, jakim jest przeznaczanie 30 % środków na wydatki związane ze zmianą klimatu. Jeśli chodzi o obszary wiejskie, do zwiększenia efektywności energetycznej i produkcji energii ze źródeł odnawialnych można wykorzystywać środki z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).

Proponowany mechanizm sprawiedliwej transformacji ma zmniejszyć społeczne i gospodarcze koszty przejścia na neutralność klimatyczną, skupiając się na terytoriach, gałęziach przemysłu i pracownikach, którzy zmagać się będą z największymi wyzwaniami związanymi z transformacją. Inwestycje w efektywność energetyczną i gospodarkę o obiegu zamkniętym należą do działań kwalifikowalnych w ramach pierwszego filaru Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, którego proponowany przydział wynosi 17,5 mld EUR. Wybierane będą wyłącznie projekty z obszarów wymienionych w terytorialnych planach sprawiedliwej transformacji. Drugi filar mechanizmu sprawiedliwej transformacji obejmuje Program na rzecz Sprawiedliwej Transformacji InvestEU, który ma zostać wdrożony we wszystkich segmentach polityki InvestEU. Komisja zaproponowała również trzeci filar mechanizmu sprawiedliwej transformacji – instrument pożyczkowy na rzecz wsparcia podmiotów sektora publicznego poprzez łączenie dotacji z budżetu UE z pożyczkami. Terytorialne plany sprawiedliwej transformacji będą centralnym elementem mechanizmu sprawiedliwej transformacji, w tym w zakresie identyfikacji kwalifikujących się terytoriów.

Finansowanie UE obejmie również fundusz modernizacyjny, ustanowiony na mocy dyrektywy w sprawie ETS , o wartości około 14 mld EUR , udostępniony 10 mniej zamożnym państwom członkowskim na wspieranie inwestycji w modernizację ich systemów energetycznych i poprawę efektywności energetycznej. Inwestycje w efektywność energetyczną budynków, w tym termomodernizację budynków oraz w modernizację sieci ciepłowniczych, włączono do obszarów priorytetowych, na które przeznaczone zostanie co najmniej 70 % zasobów funduszy. Fundusz modernizacyjny będzie działał pod nadzorem państw członkowskich, które same wybiorą inwestycje zasługujące na wsparcie. Kwalifikowalne są zarówno indywidualne inwestycje, jak i programy renowacji budynków.