WSPÓLNY DOKUMENT

Od: — Eurojust, — Europejska Sieć Sądowa (EJN), — europejska sieć punktów kontaktowych dotyczących osób odpowiedzialnych za ludobójstwo, zbrodnie przeciw ludzkości oraz zbrodnie wojenne (sieć punktów kontaktowych ds. ścigania ludobójstwa), — sieć wspólnych zespołów dochodzeniowo-śledczych (sieć JIT), oraz — europejska sieć sądowa ds. cyberprzestępczości Data: 3 kwietnia 2019 r. Do: Prezydencja rumuńska w Radzie UE Sekretariat Generalny Rady UE Dotyczy: Wspólny dokument Eurojustu, EJN, sieci punktów kontaktowych ds. ścigania ludobójstwa, sieci JIT oraz europejskiej sieci sądowej ds. cyberprzestępczości w sprawie synergii między Eurojustem a sieciami utworzonymi przez Radę w obszarze współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych

Cel

Na wniosek prezydencji rumuńskiej w Radzie UE (1) Europejska Sieć Sądowa (EJN), europejska sieć punktów kontaktowych dotyczących osób odpowiedzialnych za ludobójstwo, zbrodnie przeciw ludzkości oraz zbrodnie wojenne (sieć punktów kontaktowych ds. ścigania ludobójstwa), sieć wspólnych zespołów dochodzeniowo-śledczych (sieć JIT), europejska sieć sądowa ds. cyberprzestępczości oraz Eurojust przedstawiają wspólny dokument opisujący ich poglądy na temat synergii istniejących między sieciami (2) oraz między tymi sieciami a Eurojustem, a także na temat potencjalnych obszarów, w których można by dalej rozwijać takie synergie.

Zgodnie z wnioskiem wspólny dokument odnosi się do konkretnych kwestii poruszonych w dokumencie Rady 7000/19 i zawiera konkretne propozycje w tym zakresie.

Sieci wspierane przez Eurojust różnią się znacznie pod względem podstawy prawnej (akt prawny UE lub inny dokument Rady), mandatu (horyzontalny lub dotyczący prawa karnego) i funkcji (eksperci krajowi lub lokalne punkty kontaktowe, członkowie organów sądowych lub organów ścigania). Na przykład Europejska Sieć Sądowa istnieje od dawna i rozwinęła, zgodnie ze swoimi ramami prawnymi, „uprzywilejowane stosunki, oparte na konsultacji i komplementarności” (3).

Zgodnie z podstawą prawną Eurojustu (4) sekretariaty sieci działają jako odrębne jednostki i mogą korzystać z zasobów administracyjnych Eurojustu, które są niezbędne do wykonywania ich zadań. Koordynacja prac tych sekretariatów, o której mowa w art. 48 ust. 2 rozporządzenia w sprawie Eurojustu, jest zapewniana przez Eurojust.

Wspólny dokument składa się z dwóch głównych sekcji: 1) synergie istniejące między sieciami i między sieciami a Eurojustem, oraz 2) dalsze rozwijanie synergii.

1. Synergie istniejące między sieciami oraz między sieciami a Eurojustem

W ramach Eurojustu Rada ds. Stosunków z Partnerami jest jednostką zależną Kolegium, której zadaniem jest wzmacnianie instytucjonalnej, spójnej, kompleksowej i skoordynowanej reakcji wobec partnerów Eurojustu, w tym sieci. Kontakty między sieciami i Eurojustem są ułatwiane i wspierane przez wyspecjalizowane punkty kontaktowe wyznaczone w ramach Rady.

Od 1 stycznia 2019 r., po reorganizacji administracji Eurojustu, sekretariaty sieci stały się częścią departamentu operacyjnego Eurojustu, co umożliwia im nawiązywanie jeszcze bliższych stosunków między sobą oraz ułatwia koordynację między sieciami a Eurojustem.

a) Istniejące synergie i optymalne rozwiązania we współpracy między Europejską Siecią Sądową, siecią JIT, siecią punktów kontaktowych ds. ścigania ludobójstwa a europejską siecią sądową ds. cyberprzestępczości

— Ułatwienie kontaktów, np. regularne posiedzenia i posiedzenia plenarne, wymiana list kontaktów, dostęp do zastrzeżonej części stron internetowych

Szefowie sekretariatów Europejskiej Sieci Sądowej, sieci punktów kontaktowych ds. ścigania ludobójstwa, sieci JIT oraz zespół wsparcia europejskiej sieci sądowej ds. cyberprzestępczości spotykają się regularnie, by wymienić poglądy na temat kwestii administracyjnych i merytorycznych kwestii związanych z mandatem poszczególnych sieci. Fakt, że pracują niedaleko siedziby Eurojustu w Hadze ułatwia stałe kontakty.

Sieci regularnie zapraszają członków innych sieci na swoje posiedzenia plenarne i roczne, by wymienić się informacjami i wiedzą fachową w dziedzinach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. Zasięgają nawzajem swojej opinii, by unikać powielania, jeżeli chodzi o organizację takich spotkań.

Wymiana danych kontaktowych członków/osób wyznaczonych do kontaktów między tymi sieciami ma kluczowe znaczenie dla wsparcia operacyjnego praktyków. Obecnie dane kontaktowe ekspertów JIT oraz członków europejskiej sieci sądowej ds. cyberprzestępczości zostały umieszczone na stronie internetowej Europejskiej Sieci Sądowej i są regularnie aktualizowane. Eksperci JIT i członkowie europejskiej sieci sądowej ds. cyberprzestępczości, ze swej strony, otrzymali dane uwierzytelniające, by uzyskać dostęp do danych kontaktowych punktów kontaktowych Europejskiej Sieci Sądowej na stronie internetowej tej sieci. Wykaz punktów kontaktowych sieci ds. ścigania ludobójstwa jest dokumentem publikowanym przez Radę i udostępnianym zgodnie z polityką LIMITE dotyczącą dokumentów Rady.

Jeżeli chodzi o dostęp do zastrzeżonej części stron internetowych sieci, obecnie punkty kontaktowe Europejskiej Sieci Sądowej mają możliwość wnioskowania o dostęp do obszaru ograniczonego JIT.

— Współpraca strategiczna

Biorąc pod uwagę różne role i uprawnienia poszczególnych sieci, w stosownych przypadkach prowadzone są wspólne działania strategiczne między dwoma lub kilkoma sieciami np. w odniesieniu do wkładu do wniosków w sprawie nowych instrumentów dotyczących współpracy sądowej w sprawach karnych (opinia europejskiej sieci sądowej ds. cyberprzestępczości i EJN dotycząca certyfikatów załączonych do wniosku w sprawie dowodów elektronicznych), konsultacji w merytorycznych kwestiach związanych z ich obszarem wiedzy specjalistycznej (konsultacje sieci JIT i europejskiej sieci sądowej ds. cyberprzestępczości dotyczące tego, jak zwiększyć wykorzystanie JIT w sprawach dotyczących cyberprzestępczości) itp.

Strona internetowa Europejskiej Sieci Sądowej jest najważniejszą platformą informacyjną i najważniejszym narzędziem praktyków zajmujących się współpracą sądową w sprawach karnych. Regularnie prowadzone są konsultacje na temat tego, które z dokumentów innych sieci powinny być regularnie publikowane na stronie internetowej Europejskiej Sieci Sądowej.

b) Istniejące synergie i optymalne rozwiązania we współpracy między sieciami a Eurojustem

— Ułatwianie kontaktów, np. regularnych posiedzeń i posiedzeń plenarnych, wymiana list kontaktów, dostęp do zastrzeżonej części stron internetowych

Eurojust regularnie uczestniczy w posiedzeniach plenarnych lub dorocznych posiedzeniach sieci – zazwyczaj organizowanych w siedzibie Eurojustu – a sekretariaty sieci są również regularnie zapraszane na posiedzenia Eurojustu, w tym posiedzenia Kolegium, na których omawiane są kwestie będące przedmiotem wspólnego zainteresowania lub istotne kwestie budżetowe. Ogólnie rzecz biorąc, by unikać powielania, jeżeli chodzi o organizację takich spotkań, Eurojust i szefowie sekretariatów sieci odbywają konsultacje przygotowawcze. Po zakończeniu posiedzeń plenarnych lub corocznych posiedzeń sieci wnioski z tych spotkań przedstawiane są zazwyczaj Kolegium Eurojustu w celach informacyjnych oraz by zapewnić działania następcze w odniesieniu do kwestii będących przedmiotem wspólnego zainteresowania.

Coroczne posiedzenia zarządu Europejskiej Sieci Sądowej i zespołu kierownictwa Eurojustu odbywają się raz w roku. Eurojust zawsze uczestniczy w posiedzeniach plenarnych Europejskiej Sieci Sądowej odbywających się w państwie członkowskim sprawującym prezydencję w Radzie UE. Ponadto pracownicy krajowych biur Eurojustu uczestniczą, na zaproszenie, w regionalnych/krajowych posiedzeniach tej sieci.

Zespół Eurojustu ds. walki z cyberprzestępczością ustanowił regularną praktykę zapraszania zarządu europejskiej sieci sądowej ds. cyberprzestępczości do udziału w posiedzeniach zespołu za pośrednictwem telefonu lub wideokonferencji. Ponadto europejska sieć sądowa ds. cyberprzestępczości przygotowała wewnętrzne wytyczne administracyjne, zgodnie z którymi należy zasięgać opinii Eurojustu w kwestiach o znaczeniu strategicznym, takich jak stosunki z państwami trzecimi oraz programy pracy europejskiej sieci sądowej ds. cyberprzestępczości.

Aby zapewnić pracownikom biur krajowych Eurojustu dostęp do poufnych informacji na stronie internetowej Europejskiej Sieci Sądowej, sekretariat tej sieci przekazał im niezbędne dane uwierzytelniające dotyczące części portalu chronionych hasłem.

Eurojust prowadzi również na swojej stronie sekcje poświęcone Europejskiej Sieci Sądowej, sieci ds. ścigania ludobójstwa, sieci JIT oraz europejskiej sieci sądowej ds. cyberprzestępczości.

— Współpraca strategiczna

Ogólnie rzecz biorąc, sieci i Eurojust dzielą się informacjami na tematy istotne z punktu widzenia organizowanych przez nie posiedzeń. Przekazują one również sobie nawzajem informacje na temat swojej działalności i produktów z myślą o publikowaniu tych informacji na stronach internetowych drugiego z tych podmiotów.

Poniżej przedstawiono kilka przykładów współpracy na poziomie strategicznym między Eurojustem a sieciami:

— Europejska Sieć Sądowa i Eurojust rozpoczęły przygotowywanie wspólnego dokumentu dla praktyków na podstawie dyskusji i ustaleń w ramach EJN i Eurojustu w sprawie praktycznego stosowania europejskiego nakazu dochodzeniowego (END).

— Eurojust i Europejska Sieć Sądowa wniosły wkład w dyskusje na tematy związane z 9. turą wzajemnych ocen.

— Od czasu utworzenia sekretariat sieci JIT, wraz z Eurojustem (a także Europolem i OLAF-em), opracował kilka narzędzi ułatwiających praktykom skuteczny dostęp do JIT: podręcznik JIT, wzór porozumienia JIT i praktyczny przewodnik JIT. Ponadto sieć JIT i Eurojust wspólnie przygotowały drugie sprawozdanie z oceny JIT.

— Europejska sieć sądowa ds. cyberprzestępczości i Eurojust współpracują w zakresie różnych projektów strategicznych, w tym wkładu tej sieci na rzecz produktów Eurojustu, takich jak Monitor sądowy o cyberprzestępczości i obserwatorium ds. szyfrowania, wspólne opinie dotyczące nowych instrumentów prawnych, jak również wspólne wkłady na rzecz zainteresowanych stron.

— W 2018 r. sieć punktów kontaktowych ds. ścigania ludobójstwa i Eurojust współpracowały przy przygotowywaniu memorandum w sprawie dowodów z pól bitewnych w zakresie gromadzenia i wykorzystywania informacji uzyskanych ze stref działań wojennych. Sekretariat tej sieci brał również udział w posiedzeniach zespołu ds. zwalczania terroryzmu w Eurojuście.

Obecnie rozważa się opracowanie wspólnej promocyjnej prezentacji roli Eurojustu i sieci działających przy Eurojuście, co mogłyby dodatkowo pomóc organom krajowym w określaniu właściwych partnerów.

— Współpraca operacyjna

Wspólny dokument EJN/Eurojustu pt. „Pomoc w zakresie współpracy międzynarodowej w sprawach karnych dla praktyków – Co możemy zrobić?” jest centralnym dokumentem dotyczącym podziału spraw między nimi. Dokument umożliwia prawnikom podjęcie decyzji, czy powinni kontaktować się z Europejską Siecią Sądową lub Eurojustem w celu uzyskania pomocy w zakresie współpracy międzynarodowej w sprawach karnych. Wspólny dokument zaktualizowano w 2018 r., a jego tłumaczenie odbywa się w państwach członkowskich. Od 2018 r. EJN i Eurojust pracują nad wspólnym projektem dotyczącym oceny przydziału spraw.

Sekretariat sieci JIT nawiązał bardzo bliskie kontakty w zakresie prac operacyjnych Eurojustu i jest coraz częściej zapraszany do udziału w posiedzeniach poziomu II (między biurami krajowymi – w sprawie konkretnych przypadków) i poziomu III (posiedzenia koordynacyjne) w Eurojuście, podczas których można omówić kilka aspektów związanych z utworzeniem lub funkcjonowaniem JIT. Z dniem 27 sierpnia 2018 r. Eurojust w pełni wdrożył swoje narzędzie internetowe — portal finansowania JIT — służące do składania wniosków o finansowanie JIT. Wiele dostosowań wprowadzonych w ciągu ostatnich lat w procesie finansowania zostało spowodowane potrzebami praktyków JIT, w tym przedstawicieli biur krajowych Eurojustu.

Obecnie trwają prace nad utworzeniem w ramach europejskiej sieci sądowej ds. cyberprzestępczości podgrupy ds. rozpatrywania konkretnych spraw, doradzającej organom sądowym z państw członkowskich w zakresie jak najlepszego wykorzystywania usług oferowanych przez Eurojust.

Poufne informacje wymieniane podczas zamkniętych posiedzeń sieci ds. ścigania ludobójstwa stały się punktem wyjścia do zainicjowania posiedzeń koordynacyjnych Eurojustu. Przedstawiciele sieci ds. ścigania ludobójstwa (punkty kontaktowe i sekretariat) są zapraszani na posiedzenia koordynacyjne Eurojustu dotyczące najpoważniejszych zbrodni prawa międzynarodowego.

— Działania informacyjne

W ramach swojej misji zakładającej zapewnianie partnerom Eurojustu skoordynowanej reakcji Rada ds. Stosunków z Partnerami zapewnia wymianę informacji i ułatwia kontakty między tymi partnerami a sieciami.

Eurojust aktywnie angażuje odpowiednie sieci w wiele swoich projektów zewnętrznych (np. EuroMed dla EJN, projekt Sirius dla EJN i europejskiej sieci sądowej ds. cyberprzestępczości, EL PAcTO dla sieci JIT i projekt Akademii Norymberskiej dotyczący gromadzenia i przechowywania dowodów elektronicznych na potrzeby sieci ds. ścigania ludobójstwa).

Eurojust propaguje również działania sieci prowadzone we współpracy z innymi agencjami UE (takimi jak sieć agencji WSiSW), łącząc je w razie potrzeby. Przykłady obejmują podręcznik Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej dotyczący cyberprzestępczości (Eurojust – europejska sieć sądowa ds. cyberprzestępczości) i wspólne szkolenia w zakresie JIT (CEPOL i EJTN).

2. Dalsze rozwijanie strategii

a) Stosowanie krajowego systemu koordynacyjnego Eurojustu (ENCS)

Krajowi korespondenci ENCS ds. Eurojustu, punkty kontaktowe EJN i członkowie lub punkty kontaktowe innych sieci powinni nadal spotykać się regularnie, by omawiać współpracę między nimi oraz utrzymywać bliskie kontakty w sprawach operacyjnych (art. 12 decyzji w sprawie Eurojustu i art. 20 rozporządzenia w sprawie Eurojustu). Do tego celu należy nadal wykorzystywać ENCS i należy także wykorzystywać jego pełny potencjał.

Aby poprawić skuteczność współpracy między sieciami i w pełni wykorzystać synergie powstałe w wyniku takiej współpracy, sieci mogłyby w miarę możliwości rozważyć wspieranie przypisywania członkom sieci wyznaczonym przez państwa członkowskie podwójnych funkcji lub wielu funkcji jednocześnie, jak to jest już praktykowane w odniesieniu do niektórych pełniących dwie funkcje punktów kontaktowych EJN i ekspertów JIT. Niektórzy krajowi członkowie lub zastępcy w Eurojuście pełnią również funkcję punktów kontaktowych EJN.

Państwa członkowskie mogłyby również rozważyć możliwość włączenia do ENCS członków europejskiej sieci sądowej ds. cyberprzestępczości na podstawie art. 20 ust. 3 lit. f) rozporządzenia w sprawie Eurojustu, które zacznie obowiązywać w grudniu 2019 r. Może to przyczynić się do dalszej poprawy ogólnej interakcji między europejską siecią sądową ds. cyberprzestępczości, innymi sieciami i Eurojustem na szczeblu krajowym.

b) Pełne wykorzystanie wszystkich możliwości przekazywania wspólnych komunikatów

Sieci i Eurojust będą dalej badać obszary, w których mogą rozpocząć lub zwiększyć koordynację wspólnych komunikatów, by wypracować systemowe wspólne podejście do danego tematu, na przykład poprzez wspólne posiedzenia tematyczne, wspólne projekty strategiczne, wspólne opinie w sprawie instrumentów prawnych itp.

Mając ten cel na uwadze, przeanalizowane zostanie opracowanie wspólnej metodyki współpracy między sekretariatami sieci a Eurojustem z myślą o przygotowaniu procesów roboczych w zakresie wspólnych inicjatyw i rezultatów. Kluczową rolę odegrają w tym procesie punkty kontaktowe w ramach Rady Eurojustu ds. Stosunków z Partnerami.

c) Dostęp do zastrzeżonej części stron internetowych sieci

Bez uszczerbku dla podstawy prawnej każdej sieci i zgodnie z tymi podstawami, by dzielić się odpowiednią wiedzą tej sieci oraz by rozpowszechniać informacje wśród innych praktyków, za priorytet w zakresie współpracy uznaje się wzajemny dostęp do zastrzeżonej części stron internetowych sieci. W związku z tym należy przeanalizować możliwość przyznania członkom tych sieci bezpośredniego dostępu do zastrzeżonej części stron internetowych i w stosownych przypadkach przyznać taki dostęp.

d) Zasoby powiązane ze wsparciem Eurojustu na rzecz sieci

Zgodnie z ich podstawą prawną, sieci wspierające praktyków zawsze były uznawane przez Eurojust za integralną część jego misji, a także za wyjątkową okazję do wymiany optymalnych rozwiązań i zacieśniania więzi z krajowymi organami sądowymi.

Fakt, że sekretariaty sieci znajdują się przy Eurojuście przynosi korzyści wszystkim stronom: sekretariaty zatrudniają wyspecjalizowany personel i otrzymują roczny przydział środków budżetowych, który stanowi część zwykłego budżetu Eurojustu. Korzystają również z ogólnej infrastruktury Eurojustu (IT infrastruktury i obsługa stron internetowych, zasoby ludzkie, budżet, usługi ogólne itp.), czyli osiąga się w ten sposób korzyści skali.

Jednocześnie Eurojust dąży do zwiększenia wydajności, aby zoptymalizować swoje wsparcie na rzecz sieci (np. poprzez wspólne korzystanie z usług) i nadal będzie to czynić.

Niemniej jednak należy zapewnić wystarczające zasoby, aby umożliwić Eurojustowi utrzymanie odpowiedniego wsparcia dla sieci. Wraz ze wzrostem liczby spraw i cięciami w budżecie Eurojustu istnieje ryzyko, że wsparcie dla sieci może być ze szkodą dla głównej działalności Eurojustu, tj. wspierania koordynacji transgranicznych śledztw i postępowania sądowego.

e) Utworzenie sekretariatu wspierającego europejską sieć sądową ds. cyberprzestępczości

W swoim sprawozdaniu na temat funkcjonowania europejskiej sieci sądowej ds. cyberprzestępczości (dokument Rady 15521/18) Eurojust wskazał, że zwiększenie poziomu realizacji programu prac tej sieci oraz zwiększenie synergii między nią a innymi podmiotami będzie zależało od przydziału dodatkowych zasobów. Zasoby, które Eurojust może udostępnić sieci w ramach jego istniejącego budżetu, od 2016 r. nie pozwoliły tej sieci na konsekwentne i pełne rozwijanie własnych produktów i strony internetowej.

Działania długoterminowe potrzebne do poprawy tej sytuacji (zwłaszcza w odniesieniu do dalszego rozwoju strony internetowej sieci oraz do jej podgrup tematycznych) mogą być podejmowane jedynie po przydziale dodatkowych zasobów, co umożliwiłoby Eurojustowi utworzenie formalnego sekretariatu sieci.

Taki sekretariat powinien funkcjonować jako sprawna struktura na rzecz sieci, umożliwiając jej zaspokojenie potrzeb i oczekiwań praktyków w dziedzinie cyberprzestępczości. Ta specjalna struktura jest niezbędna do utrzymania i dalszego rozwoju synergii między EJCN a innymi sieciami oraz między siecią a Eurojustem.

Ponadto jeżeli nie dojdzie do przydziału dodatkowych zasobów na potrzeby sieci oraz w związku z planowanymi cięciami budżetowymi mającymi wpływ na możliwości Eurojustu w zakresie wsparcia, Eurojust nie będzie mógł nawet utrzymać dotychczasowego poziomu wsparcia zapewnianego sieci (w tym zasobów finansowych i ludzkich niezbędnych do przeprowadzania dwóch dorocznych posiedzeń plenarnych).

(1) Dokument Rady 7000/19, wydany 5 marca 2019 r.

(2) Eurojust, prócz działań na rzecz tych sformalizowanych sieci, wspiera i ułatwia synergie z innymi sieciami praktyków: sieć krajowych korespondentów do spraw terroryzmu, Sieć Europejskich Prokuratorów ds. Własności Intelektualnej (EIPPN) oraz forum konsultacyjne prokuratorów generalnych i dyrektorów prokuratur państw członkowskich Unii Europejskiej.

(3) Art. 10 decyzji Rady 2008/976/WSiSW i art. 48 rozporządzenia (UE) 2018/1727 (rozporządzenie w sprawie Eurojustu). Zob. również art. 85 ust. 1 lit. c) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE).

(4) Art. 48 rozporządzenia (UE) 2018/1727.