Większość państw członkowskich przedłożyła swoje plany odbudowy i zwiększania odporności (RRP) do lata 2021 r. Aby pomóc państwom członkowskim w przygotowaniu planów, w październiku 2020 r. Komisja nawiązała nieformalne kontakty z państwami członkowskimi, a w styczniu 2021 r. opublikowała wytyczne dotyczące informacji, które należy przedstawić w planach. Aby uzyskać dostęp do wsparcia finansowego w ramach Instrumentu, państwa członkowskie musiały opracować RRP określające krajowe programy reform i inwestycji, które mają zostać zrealizowane do 31 sierpnia 2026 r. Rozporządzenie ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności weszło w życie 19 lutego 2021 r. Dotychczas Komisja oficjalnie otrzymała 26 RRP (zob. tabela 1 i załącznik 1).

Niniejsze sprawozdanie jest pierwszym z szeregu rocznych sprawozdań z wdrażania Instrumentu. Zawiera ono przegląd aktualnego stanu jego wdrażania oraz przyjętych planów, a także zawiera szczegółowe informacje na temat wkładu Instrumentu w realizację celów klimatycznych i cyfrowych, zgodnie z wymogami art. 31 rozporządzenia. Z uwagi na fakt, że Instrument nadal znajduje się na wczesnym etapie wdrażania, w niniejszym sprawozdaniu opisano oczekiwany wkład instrumentu w realizację sześciu filarów zgodnie z działaniami przewidzianymi w planach, które będą stopniowo wdrażane przez cały okres funkcjonowania Instrumentu. Następnie w sprawozdaniu omówiono wyniki Instrumentu, biorąc pod uwagę zaangażowanie w inwestycje i reformy wpisane w ten wyjątkowy instrument, oraz omówiono zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron. Opisano w nim również wdrożone mechanizmy ochrony interesów finansowych Unii oraz powiązania między Instrumentem a innymi źródłami funduszy UE w celu uniknięcia podwójnego finansowania. Informacje przedstawione w niniejszym sprawozdaniu opierają się na treści przyjętych planów, zgodnie z oceną Komisji, na danych przekazanych przez państwa członkowskie do końca listopada 2021 r. w ramach obowiązku sprawozdawczości półrocznej oraz na postępach we wdrażaniu Instrumentu do końca stycznia 2022 r. Z uwagi na fakt, że wdrażanie Instrumentu nadal jest na wczesnym etapie, niniejsze sprawozdanie nie obejmuje w sposób wyczerpujący stanu realizacji poszczególnych planów ani wspólnych wskaźników. Podane przykłady, w szczególności ramki w sekcji 3, mają charakter ilustracyjny i nie mają przedstawiać wyczerpujących informacji.

Pierwsza płatność na rzecz Hiszpanii, będąca potwierdzeniem osiągnięcia kamieni milowych i wartości docelowych w ramach poszczególnych działań w związku z realizacją RRP, świadczy już o postępie we wdrażaniu RRF. Kamienie milowe ujęte w płatności świadczą o znaczących postępach w realizacji hiszpańskiego planu odbudowy i zwiększania odporności oraz szeroko zakrojonego programu reform. Obejmują one ważne środki, do których należą np. ustawa o zmianie klimatu i transformacji energetycznej (zapewniająca neutralność klimatyczną do 2050 r.), reforma wsparcia dochodu minimalnego, środki wspierające cyfryzację MŚP i zwiększające umiejętności cyfrowe oraz reformy wzmacniające zdolność do przeprowadzania przeglądów wydatków i podejmowania działań następczych w związku z nimi. Przykład ten pokazuje, w jaki sposób Instrument wywiera już wymierny wpływ w terenie, wspierając wdrażanie istotnych reform.

Do chwili obecnej Komisja dokonała pierwszej wypłaty – na rzecz Hiszpanii. Hiszpania była pierwszym państwem członkowskim, które złożyło wniosek o płatność (w dniu 11 listopada 2021 r.) po podpisaniu ustaleń operacyjnych. Pierwszy przedłożony przez Hiszpanię wniosek o płatność dotyczy osiągnięcia w zadowalający sposób 52 kamieni milowych, głównie związanych z reformami, które zrealizowano do II kw. 2021 r. Biorąc pod uwagę fakt, że większość kamieni milowych ma charakter retrospektywny oraz że Hiszpania przekazała Komisji większość informacji niezbędnych do przeprowadzenia oceny przed oficjalnym złożeniem wniosku o płatność, Komisja była w stanie szybko przeprowadzić ocenę wniosku o płatność i 27 grudnia 2021 r. wypłaciła Hiszpanii 10 mld EUR wkładu finansowego (po odliczeniu kwoty płatności zaliczkowych).

Zgodnie z wymogami rozporządzenia w sprawie RRF Komisja w dalszej kolejności omówiła z każdym z 22 zainteresowanych państw członkowskich ustalenia operacyjne dookreślające zasady monitorowania i współpracy oraz obejmujące zasadnicze aspekty realizacji. Ustalenia operacyjne przewidują regularną wymianę informacji między Komisją a państwami członkowskimi, co najmniej raz na kwartał, w celu podsumowania postępów w realizacji RRP, a także organizację corocznego wydarzenia w celu omówienia realizacji planów odbudowy i zwiększania odporności i innych programów unijnych, które może służyć jako platforma horyzontalna do omówienia realizacji planów i zapewnienia ścisłej współpracy między wszystkimi zaangażowanymi podmiotami. W ustaleniach operacyjnych doprecyzowuje się również kwestię mechanizmu weryfikacji dla każdego kamienia milowego i wartości docelowej oraz, w razie potrzeby, wprowadza etapy monitorowania realizacji planu. Do tej pory zawarto osiem ustaleń operacyjnych (Hiszpania, Francja, Słowacja, Grecja, Włochy, Portugalia, Chorwacja, Łotwa, zob. załącznik 1). Podpisanie ustaleń operacyjnych jest kluczowym krokiem, ponieważ jest ono wymagane przed złożeniem przez państwo członkowskie pierwszego wniosku o płatność.

Ogólnie rzecz biorąc, przyjęcie 22 decyzji wykonawczych Rady odbyło się szybko i sprawnie. Po intensywnych rozmowach między Komisją a państwami członkowskimi na etapie przygotowywania planów Komisja szybko przystąpiła do ich oceny. W przypadku większości planów Komisja przyjęła pozytywną ocenę w terminie krótszym niż 2-miesięczny okres oceny liczony od ich formalnego przedłożenia, przewidziany w art. 19 ust. 1 rozporządzenia (zob. tabela 1). Rada mogła wówczas także zatwierdzić pozytywną ocenę większości RRP w terminie krótszym niż miesiąc (zob. tabela 1). Po przyjęciu planów Komisja zawarła umowę o finansowaniu – oraz, w stosownych przypadkach, umowę pożyczki – z danym państwem członkowskim, które określają prawa i obowiązki stron, w tym w odniesieniu do ochrony interesów finansowych Unii oraz wymogów dotyczących systemu kontroli państw członkowskich, jak również zobowiązania dotyczące dostępnej kwoty wkładu finansowego.

Komisja opracowała kompleksowe, nowoczesne ramy obligacji ekologicznych na potrzeby emisji w ramach Next Generation EU i planuje wyemitować do 30 % środków z NGEU w formie obligacji ekologicznych, potwierdzając tym samym zaangażowanie UE w zrównoważone finansowanie. Ramy te są zorientowane zgodnie ze standardami rynkowymi i zapewniają inwestorom wiarygodne obligacje ekologiczne. Wszystkie działania uwzględnione w planach odbudowy i zwiększania odporności muszą być zgodne z zasadą „nie czyń poważnych szkód” w odniesieniu do innych celów środowiskowych. Aby osiągnąć taki rezultat, państwa członkowskie zgodziły się w umowach w sprawie finansowania i umowach pożyczki podpisanych w ramach wdrażania RRF na regularne zgłaszanie swoich wydatków na inwestycje przyczyniające się do osiągania celów związanych ze zmianą klimatu. Komisja pozyskała 14,5 mld EUR w drodze pierwszej w historii emisji obligacji ekologicznych, która miała miejsce 12 października 2021 r.

Komisja była w stanie sfinansować wszystkie zaplanowane płatności/składane wnioski, i to w bardzo szybkim tempie. Do tej pory w ramach RRF wypłacono 21 państwom członkowskim 66,6 mld EUR. Płatności zaliczkowych dokonywano w terminie kilku dni od podpisania odpowiednich umów w sprawie finansowania lub umów pożyczki – znacznie szybciej niż w terminach przewidzianych w rozporządzeniu w sprawie RRF. Pierwszą płatność na rzecz Hiszpanii również zrealizowano sprawnie (3 dni robocze po uzyskaniu pozytywnej opinii komitetu ds. RRF).

Nowa rola Komisji jako aktywnego emitenta na rynku kapitałowym jest kamieniem milowym we wdrażaniu RRF. Decyzja w sprawie zasobów własnych weszła w życie 1 czerwca 2021 r., umożliwiając Komisji rozpoczęcie zaciągania pożyczek na potrzeby tymczasowego instrumentu odbudowy Next Generation EU (NGEU) (pierwsza transakcja miała miejsce w czerwcu 2021 r.). Komisję upoważniono do zaciągnięcia pożyczek opiewających maksymalnie na kwotę 806,9 mld EUR w latach 2021–2026 (w cenach bieżących). Kwota ta oznacza roczną emisję obligacji w wysokości średnio ok. 150 mld EUR rocznie w okresie od połowy 2021 r. do 2026 r., co czyni UE jednym z największych emitentów obligacji denominowanych w euro. Do 250 mld EUR z tej kwoty zostanie wyemitowane w formie obligacji ekologicznych (zob. poniżej).

Komisja ustanowiła tabelę wyników w zakresie odbudowy i zwiększania odporności – publiczną platformę internetową – jako narzędzie sprawozdawczości dla wyników Instrumentu, która w przejrzysty sposób przedstawia dostępne informacje na temat wdrażania RRF. Każdy obywatel może w łatwo dostępny sposób śledzić postępy we wdrażaniu RRF i szczegółowe postępy w odniesieniu do każdego RRP na stronie internetowej Komisji. Tabela wyników przedstawia wpływ Instrumentu w sześciu filarach polityki. Zawiera również dane dotyczące wspólnych wskaźników oraz przekazane informacje na temat wydatków socjalnych. Pierwsza wersja tabeli wyników opublikowana 15 grudnia 2021 r. zawierała dane dotyczące 22 RRP zatwierdzonych do tego czasu przez Radę.

Z przeglądu informacji zawartych w sprawozdaniach półrocznych już teraz wyłania się pozytywny obraz w zakresie osiągania kamieni milowych i wartości docelowych. Sprawozdawczość dotyczyła wszystkich kamieni milowych i wartości docelowych, które miały zostać osiągnięte w okresie od I kwartału 2020 r. do III kwartału 2022 r. Ogólnie rzecz biorąc, 91 % (266) retrospektywnych kamieni milowych i wartości docelowych, których termin na osiągnięcie przypadał do III kwartału 2021 r. (ostatni kwartał sprawozdawczy), uznano za „osiągnięte”, a 9 % (25) za nieosiągnięte. Spośród perspektywicznych kamieni milowych i wartości docelowych, których termin osiągnięcia przypada między IV kwartałem 2021 r. a III kwartałem 2022 r., zgłoszono, że w przypadku 4,4 % (41) występują opóźnienia, 79,7 % (741) jest „osiąganych zgodnie z planem”, a 14,9 % (139) już osiągnięto. Następne sprawozdanie półroczne przewidziano na kwiecień 2022 r. Dane związane ze sprawozdawczością półroczną są przekazywane przez państwa członkowskie i nie przesądzają o ocenie Komisji w kontekście wniosków o płatność dotyczącej osiągnięcia w zadowalający sposób kamieni milowych i wartości docelowych.

Komisja utworzyła system informatyczny o nazwie FENIX, za pomocą którego państwa członkowskie mają przekazywać odpowiednie informacje na temat realizacji planów. W ramach półrocznej sprawozdawczości państwa członkowskie po raz pierwszy przekazały wymagane informacje w systemie FENIX do końca listopada 2021 r. (jako że była to pierwsza sprawozdawczość półroczna dla państw członkowskich, termin ten wyjątkowo wydłużono o miesiąc). System ten umożliwia państwom członkowskim aktualizowanie informacji dotyczących osiągania kamieni milowych i wartości docelowych w dowolnym momencie oraz uniknięcie wielokrotnego dostarczania podobnych informacji na potrzeby sprawozdań półrocznych lub składania wniosków o płatność. Sprawozdawczość w ramach RRF jest obecnie w pełni operacyjna.

Obecnie RRF znajduje się już na etapie wdrażania, a państwa członkowskie zaczęły składać sprawozdania z realizacji swoich RRP. Akty delegowane uzupełniające niektóre z wymogów sprawozdawczych państw członkowskich weszły w życie 2 grudnia 2021 r. W pierwszym akcie delegowanym (UE) 2021/2106 określono wspólne wskaźniki sprawozdawczości oraz szczegółowe elementy tabeli wyników w zakresie odbudowy i zwiększania odporności. Wskazano w nim, że do końca kwietnia i połowy października każdego roku państwa członkowskie będą składać sprawozdania z postępów w realizacji swoich planów odbudowy i zwiększania odporności. W tych półrocznych sprawozdaniach należy zawrzeć podsumowanie informacji na temat osiągania kamieni milowych i wartości docelowych w kwartale poprzedzającym przedłożenie sprawozdania oraz informacji o statusie osiągania kamieni milowych i wartości docelowych, których osiągnięcie przypada w terminie czterech kwartałów następujących po okresie sprawozdawczym. Od państw członkowskich oczekuje się informacji o tym, czy odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe zostały osiągnięte, działania przebiegają zgodnie z planem lub występują opóźnienia. Państwa członkowskie muszą również dwa razy w roku (do lutego i sierpnia) składać sprawozdania dotyczące określonych wspólnych wskaźników. Pierwsze sprawozdanie zostanie przedstawione w lutym 2022 r. W drugim akcie delegowanym 2021/2105 określono metodykę sprawozdawczości w zakresie wydatków socjalnych w planach odbudowy i zwiększania odporności państw członkowskich. Ten akt delegowany jest ważny dla określenia wspólnej metodyki dostarczania informacji o wydatkach socjalnych, w tym na dzieci i młodzież oraz na równouprawnienie płci, finansowanych z Instrumentu. Podstawę tej metody stanowią szacunkowe wydatki przewidziane w zatwierdzonych planach odbudowy i zwiększania odporności. Każda reforma i inwestycja o podstawowym wymiarze społecznym jest powiązana z jednym z dziewięciu szczegółowych obszarów polityki społecznej określonych w akcie delegowanym, z których każdy jest powiązany z czterema szerszymi kategoriami społecznymi (zatrudnienie i umiejętności, edukacja i opieka nad dziećmi, opieka zdrowotna i długoterminowa lub polityka społeczna). Każdy środek o charakterze społecznym, który koncentruje się na dzieciach i młodzieży lub na równouprawnieniu płci, jest również specjalnie oznaczony.

Na wykresie przedstawiono szacunkowy wkład we wskazany filar polityki zgodnie z wykazem obszarów polityki sporządzonym przez Komisję Europejską. Wartość procentowa odnosi się do całkowitych wydatków oznakowanych w ramach każdego obszaru polityki jako udział w filarze zielonej transformacji.

RRF pomoże w osiągnięciu celów UE w zakresie zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55 % do 2030 r. i osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. Działania objęte wsparciem w ramach RRF nie tylko przyczynią się do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych, ale także zapewnią postępy w osiąganiu innych celów środowiskowych, takich jak zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza, promowanie gospodarki o obiegu zamkniętym lub przywracanie i ochrona różnorodności biologicznej, promowanie efektywności energetycznej i większego wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Zgodnie z metodyką sprawozdawczości w ramach filaru szacuje się, że na filar zielonej transformacji przeznaczone zostaną wydatki opiewające łącznie na 224,1 mld EUR (co odpowiada 50 % łącznych wydatków w 22 planach).

Rozporządzenie w sprawie RRF zawiera również wymóg, aby każde państwo członkowskie przeznaczyło co najmniej 37 % łącznej alokacji w ramach planu odbudowy i zwiększania odporności na działania przyczyniające się do osiągania celów związanych z klimatem oraz co najmniej 20 % łącznej alokacji na cele cyfrowe. RRP zawierają szczegółowe informacje oraz uzasadnienie tego, w jakim stopniu każde działanie przyczynia się do osiągania celów klimatycznych lub cyfrowych – w pełni (100 %), częściowo (40 %) lub nie ma wpływu (0 %). Wkład w osiąganie celów klimatycznych i cyfrowych obliczono odpowiednio na podstawie załącznika VI (monitorowanie wydatków na cele związane z klimatem) i załącznika VII (znakowanie cyfrowe) do rozporządzenia w sprawie RRF, które określają odpowiedni „obszar interwencji” wraz ze współczynnikiem służącym do obliczania wsparcia celów klimatycznych lub cyfrowych (0 %, 40 % lub 100 %). Każde działanie w ramach RRP oznakowano zgodnie z tymi obszarami interwencji. Połączenie współczynników z szacunkowymi kosztami każdego działania pozwala obliczyć, w jakim stopniu plany przyczyniają się do osiągania celów klimatycznych i cyfrowych.

Ponadto Komisja przyjęła metodykę sprawozdawczości w zakresie wydatków socjalnych w rozporządzeniu delegowanym 2021/2105 (zob. sekcja 1). Reformy i inwestycje o wymiarze społecznym są powiązane z jednym z dziewięciu obszarów polityki społecznej, z których każdy jest powiązany z jedną z czterech kategorii społecznych (tj. zatrudnienie i umiejętności, edukacja i opieka nad dziećmi, opieka zdrowotna i długoterminowa i polityka społeczna) określonych w załączniku do rozporządzenia delegowanego. Uzupełnieniem tego jest oznaczanie w zatwierdzonych planach działań koncentrujących się na dzieciach i młodzieży lub na równouprawnieniu płci. W celu zachowania spójności we wszystkich obszarach polityki wspieranych przez RRP (poza obszarami społecznymi) w niniejszym sprawozdaniu działania i wydatki przedstawiono jednak zgodnie z metodyką dotyczącą filarów.

Komisja opracowała metodę sprawozdawczości w odniesieniu do wkładu każdego planu w realizację sześciu filarów Instrumentu, zgodnie z którą każde (pod)działanie zostało przyporządkowane do jednego głównego i jednego drugorzędnego obszaru polityki (zgodnie z listą obszarów polityki ustanowioną przez Komisję), które są związane z jednym z sześciu filarów, co odzwierciedla fakt, że reforma lub inwestycja może być związana z kilkoma filarami. W miarę możliwości, jak opisano poniżej, sprawozdawczość w odniesieniu do filarów jest spójna z innymi metodami znakowania (klimat, technologie cyfrowe, wydatki socjalne). Ponieważ każde działanie przyczynia się do realizacji dwóch z sześciu filarów polityki, całkowity szacowany wkład do wszystkich filarów przedstawionych na rys. 2 wynosi 200 % funduszy RRF przyznanych państwom członkowskim.

Aby wesprzeć i ułatwić wprowadzanie wodoru odnawialnego, Rumunia zmieni istniejące ramy prawne i regulacyjne, koncentrując się na sektorach transportu i energii (gaz i energia elektryczna). Reforma przewiduje przyjęcie krajowej strategii i planu działania dotyczących wodoru, usunięcie wszelkich przeszkód prawnych i administracyjnych utrudniających rozwój technologii wodoru odnawialnego i przyczyni się do osiągnięcia przyszłych celów krajowych i europejskich w zakresie produkcji, magazynowania, transportu i wykorzystania wodoru odnawialnego do 2030 r.

RRP obejmują również specjalne reformy mające na celu usprawnienie skutecznego funkcjonowania rynków energii elektrycznej oraz rozwój nowych elektrowni wykorzystujących odnawialne źródła energii, aby osiągnąć wartości docelowe określone w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu. Reformy zawarte w RRP przyspieszą rozwój nowych elektrowni wykorzystujących odnawialne źródła energii ukierunkowany na osiągnięcie wartości docelowych określonych w krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu, w szczególności poprzez ułatwienie wydawania pozwoleń na projekty w zakresie energii odnawialnej oraz wzmocnienie mechanizmów wsparcia finansowego. RRP obejmują również specjalne reformy mające na celu usprawnienie skutecznego funkcjonowania rynków energii elektrycznej, w szczególności w celu ułatwienia rozwoju bardziej elastycznego systemu energetycznego. Ma to zasadnicze znaczenie dla wsparcia oczekiwanego wysokiego udziału energii odnawialnej. W kilku RRP uwzględniono reformy przepisów dotyczących rynku energii elektrycznej, aby umożliwić w szczególności rozwój sieci energetycznych, magazynowanie energii i reagowanie na popyt w celu zwiększenia niezawodności systemu. Reformy poprawią również konkurencję na rynku i pomogą w stworzeniu stabilnego otoczenia regulacyjnego. Ostatecznie reformy te przyczynią się do powstania bardziej niezawodnego, samowystarczalnego rynku energii w Europie, który będzie w stanie sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu na energię.

15 RRP zawiera działania dotyczące – częściowo albo wyłącznie – wodoru, który, jak się oczekuje, odegra ważną rolę w osiągnięciu neutralności klimatycznej w perspektywie długoterminowej. W tym kontekście RRP państw członkowskich przyczynią się do zwiększenia skali inwestycji w wodór odnawialny i niskoemisyjny (w tym wykorzystując energię elektryczną z sieci energetycznych, która równolegle powinna ulec dekarbonizacji) o co najmniej 9,3 mld EUR. Wiele inwestycji w ramach RRP dotyczy całego łańcucha wartości wodoru – od produkcji poprzez transport, magazynowanie, aż po wykorzystanie końcowe w sektorach przemysłu i transportu, w których trudno jest osiągnąć redukcję emisji.

RRP obejmują szereg reform mających na celu zachęcenie do renowacji budynków we wszystkich sektorach: budynków prywatnych i publicznych, mieszkalnych i firm. Reformy mają na celu zwiększenie efektywności wsparcia finansowego dostępnego na renowacje (np. punkt kompleksowej obsługi) i sprawienie, by było ono bardziej przyjazne dla środowiska. W szczególności zawierają one warunki wymiany przestarzałych systemów grzewczych i zachęcają do ich zastępowania energią odnawialną lub ogrzewaniem z systemu lokalnego.

Do 2026 r. Hiszpania wesprze ponad pół miliona renowacji energetycznych budynków mieszkalnych. Działania te pozwolą na zmniejszenie zapotrzebowania na energię pierwotną średnio o co najmniej 30 %. Inwestycje te uzupełnia spójny pakiet reform, w tym zachęty podatkowe i biura ds. renowacji („punkty kompleksowej obsługi”) ułatwiające renowację.

Efektywność energetyczna stanowi 29 % łącznych wydatków w ramach filaru zielonej transformacji (łączny koszt 64,4 mld EUR). Większość inwestycji w tym obszarze dotyczy efektywności energetycznej budynków mieszkalnych (łączny koszt 28,4 mld EUR), a ich celem jest zazwyczaj zmniejszenie zapotrzebowania na energię pierwotną o 30 % lub więcej. Niektóre z tych istotnych inwestycji obejmują również działania mające na celu rozwiązanie problemu ubóstwa energetycznego, skierowane do grup znajdujących się w trudnej sytuacji, dla których znaczne koszty początkowe praktycznie uniemożliwiają inwestowanie w efektywność energetyczną ich domów. W większości planów odpowiednio uwzględniono renowację budynków publicznych, takich jak szkoły, hale sportowe i budynki historyczne (o łącznym koszcie 20,2 mld EUR). Ponadto realizowane są inwestycje w budowę nowych, wysoce energooszczędnych budynków publicznych i prywatnych. Poza budynkami inwestycje w efektywność energetyczną w innych sektorach przyczynią się do obniżenia emisyjności procesów produkcji w MŚP, większych przedsiębiorstwach i systemach ciepłowniczych, np. poprzez propagowanie integracji czystszych i bardziej energooszczędnych technologii w procesach produkcyjnych i scentralizowanej produkcji ciepła, a ich całkowity koszt wyniesie 6,5 mld EUR.

Rumuński RRP obejmuje kluczowe zmiany w przepisach mające na celu zachęcenie do korzystania z bezemisyjnego transportu drogowego, zachęty dotyczące pojazdów bezemisyjnych i niskoemisyjnych, programy złomowania mające na celu zastąpienie najbardziej zanieczyszczających pojazdów, poprawę zarządzania przedsiębiorstwami państwowymi w sektorach transportu i ich efektywności, bardziej rygorystyczne przepisy dotyczące bezpieczeństwa ruchu drogowego i środki ich egzekwowania, zachęty dla zrównoważonego transportu miejskiego. Obejmuje on również znaczące inwestycje w bezemisyjny i zmodernizowany tabor kolejowy, w modernizację i odnowienie infrastruktury kolejowej, w szczególności wzdłuż korytarzy TEN-T, w poprawę jakości i wydajności infrastruktury drogowej na określonych odcinkach sieci bazowej TEN-T, poprawę bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz odcinki sieci transportu podziemnego w gminach Bukareszt i Kluż-Napoka.

Chorwacja zamierza przyjąć nowe ramy w celu zwiększenia zatrudnienia związanego z zieloną transformacją, wykorzystując do tego celu dotacje na ekologiczne staże oraz subsydia na zatrudnienie i samozatrudnienie w zielonych miejscach pracy, a także ustanowi bony umiejętności dla osób długotrwale bezrobotnych i mających mniejsze szanse na zatrudnienie, należących do słabszych grup społecznych, w celu zapewnienia m.in. umiejętności ekologicznych.

W RRP uwzględniono również reformy związane z umiejętnościami ekologicznymi i zielonymi miejscami pracy (1,5 mld EUR). W ich zakres wchodzą inwestycje przyczyniające się do realizacji inicjatyw w zakresie zmiany kwalifikacji i podnoszenia kwalifikacji, a także reformy w zakresie opracowywania i wdrażania nowych, ukierunkowanych środków z zakresu aktywnej polityki zatrudnienia na potrzeby zielonej transformacji. Obejmują one wsparcie zatrudnienia, politykę edukacyjną i dalsze aktywne polityki rynku pracy.

Cypr, jako kraj szczególnie narażony na skutki zmiany klimatu, przewiduje działania ochronne i zapobiegawcze przeciwko powodziom i pożarom lasów. Należy do nich plan działania w zakresie gospodarowania zasobami wodnymi obejmujący działania adaptacyjne. Działania przeciwpowodziowe i na rzecz gromadzenia wody pozwolą na utworzenie lub modernizację istniejącej infrastruktury przeciwpowodziowej. Ogólnie rzecz biorąc, jego celem będzie poprawa wykorzystywania wody oraz zwiększenie bezpieczeństwa i zrównoważonej eksploatacji infrastruktury wodnej. Podjęto również działania związane ze zwiększeniem zdolności kraju do reagowania na pożary lasów, polegające na dostarczaniu pojazdów i sprzętu gaśniczego, mające na celu zmniejszenie ryzyka wystąpienia i rozprzestrzeniania się pożarów lasów oraz wzmocnienie ochrony obywateli, infrastruktury i lasów przed zagrożeniami związanymi z tymi zdarzeniami.

Plan Chorwacji uwzględnia inwestycję mającą na celu umożliwienie obywatelom łatwego korzystania z usług publicznych online za pomocą smartfonów przez stworzenie cyfrowej platformy mobilnej e-usługi. Propaguje on stosowanie podpisów elektronicznych w kontaktach obywateli z administracją publiczną i obejmuje inwestycję we wdrożenie chorwackiego cyfrowego dowodu tożsamości, który umożliwi użytkownikom tożsamości elektronicznej podpisywanie dokumentów na platformach mobilnych. Chorwacki RRP obejmuje także działanie mające na celu utworzenie „punktu kompleksowej obsługi”, w którym zharmonizowano i scentralizowano system pomocy technicznej dla wszystkich usług online administracji publicznej, aby umożliwić lepszą komunikację z administracją publiczną i szybszy dostęp do informacji oraz zapewnić możliwość przesyłania informacji zwrotnych i oceny jakości interakcji z urzędnikami służby cywilnej.

Działania wspierające cyfryzację usług publicznych i administrację elektroniczną stanowią ponad jedną trzecią wydatków cyfrowych finansowanych ze środków Instrumentu w ramach 22 przyjętych RRP (47 mld EUR, co stanowi 36 % filaru transformacji cyfrowej). Działania te mają na celu modernizację i usprawnienie procesów administracji publicznej, tak aby stały się one bardziej przyjazne dla użytkownika, zorientowane na obywatela i interoperacyjne, jak również zwiększenie dostępu do cyfrowych usług publicznych i ich wykorzystania przez osoby fizyczne i przedsiębiorstwa. Wiele RRP obejmuje reformy mające na celu wprowadzenie lub udoskonalenie rozwiązań z zakresu administracji elektronicznej, takich jak wdrożenie systemu identyfikacji elektronicznej, zapewnienie interoperacyjności publicznych platform cyfrowych, a także usprawnienie gromadzenia danych i zarządzania nimi.

Na wykresie przedstawiono szacunkowy wkład we wskazany filar polityki zgodnie z wykazem obszarów polityki sporządzonym przez Komisję Europejską. Wartość procentowa odnosi się do całkowitych wydatków oznakowanych w ramach każdego obszaru polityki jako udział w filarze transformacji cyfrowej.

Rozporządzenie w sprawie RRF wymaga, aby co najmniej 20 % łącznej alokacji w ramach każdego RRP wspierało cele cyfrowe. Reformy i inwestycje zaproponowane przez państwa członkowskie przekroczyły wspomniany cel wynoszący 20 % – całkowite wydatki na technologie cyfrowe w przyjętych planach wynoszą 117 mld EUR, co stanowi około 26 % wszystkich środków przydzielonych w planie, licząc zgodnie z metodyką znakowania cyfrowego.

W odniesieniu do każdego działania państwo członkowskie przeprowadziło i przedstawiło w planie szczegółową samoocenę pod kątem przestrzegania zasady „nie czyń poważnych szkód”, opartą na wytycznych technicznych dotyczących stosowania zasady „nie czyń poważnych szkód” opublikowanych przez Komisję, aby zagwarantować, że działania w ramach planu nie spowodują poważnych szkód dla żadnego z sześciu celów środowiskowych. Wspomniana samoocena posłużyła Komisji za podstawę do oceny planów pod kątem przestrzegania zasady „nie czyń poważnych szkód”. W przypadku kilku działań Komisja przeprowadziła szeroko zakrojone dyskusje z państwami członkowskimi, aby ustalić i ocenić zgodność z zasadą „nie czyń poważnych szkód” przed zatwierdzeniem planów oraz określić konkretne warunki, które należy spełnić, aby zapewnić jej przestrzeganie.

Zasada „nie czyń poważnych szkód” jest głównym elementem rozporządzenia w sprawie RRF, który gwarantuje, że RRF pozwoli zrealizować ambitne plany przyczyniające się do zielonej transformacji i trwałej odbudowy, a jednocześnie pozwoli uniknąć blokady w przypadku niezrównoważonych aktywów i działań. Rozporządzenie w sprawie RRF stanowi, że żadne z działań ujętych w RRP nie powinno czynić poważnych szkód dla żadnego z sześciu celów środowiskowych w rozumieniu art. 17 rozporządzenia w sprawie systematyki. Wspomniane sześć celów środowiskowych to: łagodzenie zmian klimatu, adaptacja do zmian klimatu, zrównoważone wykorzystywanie i ochrona zasobów wodnych i morskich, przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym, zapobieganie zanieczyszczeniu i jego kontrola oraz ochrona i odbudowa bioróżnorodności i ekosystemów.

W ramach RRP w Chorwacji sfinansowany zostanie rozwój infrastruktury sieci szerokopasmowych na obszarach, na których nie ma wystarczającego zainteresowania komercyjnego, co przyczyni się do zmniejszenia przepaści cyfrowej w Chorwacji – docelowo program ma objąć 700 000 mieszkańców tych obszarów.

Zdecydowana większość RRP obejmuje inwestycje w łączność, których koszt szacuje się na 13 mld EUR i które stanowią 10 % filaru transformacji cyfrowej. Obejmują one szeroki zakres działań, których cele przyczyniają się do rozwoju sieci stacjonarnych i bezprzewodowych o bardzo dużej przepustowości, zgodnie z celami UE dotyczącymi cyfrowej dekady, aby do 2025 r. zapewnić wszystkim europejskim gospodarstwom domowym dostęp do szybkiego internetu, a do 2030 r. – do połączenia gigabitowego. Wiele RRP obejmuje inwestycje wspierające wdrażanie sieci 5G lub stacjonarnych sieci ultraszybkich lub o bardzo dużej przepływności w celu zmniejszenia przepaści cyfrowej.

Wszystkie przyjęte RRP obejmują działania wspierające cyfryzację przedsiębiorstw, a ich łączny koszt wynosi 26 mld EUR, co stanowi 20 % filaru transformacji cyfrowej. Działania w tym obszarze obejmują kluczowe reformy, z których za najważniejsze można uznać reformy mające na celu uproszczenie procedur administracyjnych dla przedsiębiorstw oraz stworzenie podstaw cyfrowego otoczenia biznesu poprzez działania w zakresie tworzenia i rejestracji przedsiębiorstw cyfrowych, zaufania i cyberbezpieczeństwa. Oczekuje się, że działania te zwiększą poziom zaufania do technologii cyfrowych, co będzie miało pozytywny wpływ zarówno na ich stosowanie, jak i na intensywność korzystania z nich. Oczekuje się, że pozytywny wpływ na cyfryzację przedsiębiorstw będą miały również reformy związane z cyfryzacją fakturowania.

Łotewski RRP obejmuje działanie mające na celu znaczne zwiększenie liczby specjalistów posiadających zaawansowane umiejętności cyfrowe. Działanie to polega na opracowaniu około 20 modułów szkoleniowych w zakresie zaawansowanych umiejętności cyfrowych na potrzeby zaawansowanych technologii, takich jak technologie kwantowe, obliczenia wielkiej skali i technologie językowe. Moduły szkoleniowe zostaną włączone do programów szkolnictwa wyższego (licencjackiego, magisterskiego i doktoranckiego), a także do programów edukacyjnych dla specjalistów w przedsiębiorstwach. W ramach tej inwestycji 3 000 uczestników weźmie udział w opracowanych modułach.

Plan Słowenii obejmuje działania mające na celu włączenie nowych usług cyfrowych do opieki zdrowotnej, propagowanie wykorzystania technologii informacyjnych do komunikacji z pacjentami i zainteresowanymi stronami, wprowadzenie monitorowania jakości w oparciu o dane w czasie rzeczywistym, poprawę planowania zdolności przyjmowania i zarządzania pacjentami oraz poprawę planowania obiektów szpitalnych, usług medycznych i potrzeb materiałowych.

Reformy mają również na celu ograniczenie obciążeń administracyjnych związanych z dostępem do finansowania publicznego na działania w zakresie badań naukowych i innowacji oraz wspieranie transferu wiedzy i technologii (z publicznych instytucji badawczych do przedsiębiorstw prywatnych) dzięki utworzeniu odpowiednich podmiotów (biur, agencji) oraz usuwaniu barier utrudniających współpracę między środowiskiem akademickim a przedsiębiorstwami. Ponadto reformy przewidziane w RRP mają również na celu poprawę koordynacji między poszczególnymi szczeblami zarządzania w dziedzinie polityki w zakresie badań naukowych i innowacji oraz polityki edukacyjnej, aby zaspokoić zapotrzebowanie na umiejętności i zwiększyć szanse na zatrudnienie, zwłaszcza wśród osób młodych.

Na wykresie przedstawiono szacunkowy wkład we wskazany filar polityki zgodnie z wykazem obszarów polityki sporządzonym przez Komisję Europejską. Wartość procentowa odnosi się do całkowitych wydatków oznakowanych w ramach każdego obszaru polityki jako udziału w filarze inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu.

Do realizacji filaru inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu przyczynia się ponad tysiąc przewidzianych w 22 planach odbudowy i zwiększania odporności działań, opiewających łącznie na kwotę ok. 223 mld EUR. Działania te dotyczą bardzo zróżnicowanych obszarów, od wsparcia na rzecz MŚP, przez badania, rozwój i innowacje, po reformy mające na celu poprawę otoczenia biznesu lub konkurencyjności. Przewidują one również znaczne inwestycje wspierające inteligentny i trwały wzrost gospodarczy, takie jak wsparcie dla Hiszpanii na rzecz cyfryzacji i innowacji (3 mld EUR), włoskie Transizione 4.0 (10,8 mld EUR), dokapitalizowanie przez Portugalię krajowego banku prorozwojowego Banco Nacional de Fomento (1,5 mld EUR). Ponadto działania te obejmują szeroki zakres reform, zwłaszcza w podstawowych obszarach jednolitego rynku, takich jak zawody regulowane (Portugalia, Chorwacja), status artystów i pracowników sektora kultury (Republika Czeska, Grecja, Hiszpania czy Rumunia), własność intelektualna (Włochy, Grecja), nadzór rynku (Włochy, Hiszpania, Portugalia, Grecja, Słowacja) i zamówienia publiczne (Włochy, Grecja, Słowacja, Słowenia, Rumunia i Łotwa).

Większość RRP obejmuje działania wspierające badania i rozwój technologii cyfrowych lub inwestycje w zdolności cyfrowe i wdrażanie zaawansowanych technologii, opiewające na łączną kwotę około 18 mld EUR, co stanowi około 14 % całkowitego wkładu w filar transformacji cyfrowej. Środki te obejmują głównie inwestycje w działalność badawczą, rozwojową i innowacyjną w takich obszarach, jak mikroelektronika, chmury obliczeniowe, cyberbezpieczeństwo i sztuczna inteligencja, a także infrastruktura, w tym przede wszystkim superkomputery i kwantowe sieci komunikacyjne. Inwestycje te będą niekiedy realizowane w kontekście projektów dotyczących wielu krajów (zob. część poniżej). Niektóre RRP obejmują również, w charakterze uzupełnienia tych inwestycji, reformy dostosowujące narzędzia polityki w zakresie badań naukowych i innowacji z myślą o skuteczniejszym wspieraniu rozwoju tych obszarów technologicznych lub dostosowujące ramy prawne i administracyjne (w szczególności w odniesieniu do zarządzania danymi), aby umożliwić przyjęcie odnośnych technologii.

Cypr zrealizuje działania przeciwpowodziowe i działania w zakresie zbierania wód opadowych skierowane do Liwadii, Kladeri i centrum Nikozji. Mówiąc ściślej, inwestycja ta przyczyni się do modernizacji kanałów powodziowych w Liwadii, budowy sieci zbierania wód opadowych o długości 4 600 metrów w Kladeri oraz systemu kanalizacyjnego w Nikozji, w tym przebudowy ulic i chodników oraz rozbudowy sieci zbierania wód opadowych.

Plany Belgii, Danii i Włoch obejmują inwestycje zachęcające do budowy ścieżek rowerowych w obrębie dróg państwowych. Dzięki temu obywatele i sektor turystyki będą mieć dostęp do bardziej spójnej sieci ścieżek rowerowych, a tym samym lepsze możliwości wyboru roweru zamiast innych rodzajów transportu. Ponadto działania te będą wspierać program ukierunkowany na miejskie projekty budowy infrastruktury rowerowej.

W planach odbudowy i zwiększania odporności przewidziano również szereg działań służących poprawie wykorzystania zasobów naturalnych i ochronie środowiska na szczeblu lokalnym. Dotyczy to reform w zakresie gospodarowania ściekami i odpadami na wyspach, inwestycji w rozbudowę systemów uzdatniania wody w dużych aglomeracjach, a także sieci nawadniania na obszarach wiejskich, działań mających na celu zwiększenie zrównoważonego charakteru rolnictwa, hodowli zwierząt gospodarskich i rybołówstwa oraz wspierania tworzenia konsorcjów na funkcjonalnych obszarach wiejskich. Jeżeli chodzi o usługi terytorialne, w RRP przewidziano działania mające wzmocnić zdolności gmin do świadczenia usług dobrej jakości w drodze reform decentralizacyjnych i inwestycji służących poprawie wyników administracji publicznej na szczeblu lokalnym.

Celem wielu reform i inwestycji jest poprawa infrastruktury terytorialnej i usług świadczonych na szczeblu lokalnym, a także wypełnienie luki między obszarami zurbanizowanymi a wiejskimi. Obejmuje to działania mające na celu wsparcie sektora rolnego, poprawę infrastruktury, która może pobudzić lokalną gospodarkę i konkurencyjność na szczeblu krajowym (np. koleje i porty), oraz świadczenie usług, które mają bezpośredni wpływ na jakość życia codziennego. Wiele działań dotyczących infrastruktury i usług terytorialnych odnosi się do poprawy i innowacji w dziedzinie mobilności i transportu dzięki usprawnieniu systemów zarządzania ruchem lotniczym, inwestycjom w budowę, modernizację i elektryfikację kolei, modernizacji infrastruktury portowej oraz wspieraniu projektów w zakresie zrównoważonej mobilności miejskiej, takich jak usługi transportu publicznego o dużej przepustowości i budowa ścieżek rowerowych.

Na wykresie przedstawiono szacunkowy wkład we wskazany filar polityki zgodnie z wykazem obszarów polityki sporządzonym przez Komisję Europejską. Wartość procentowa odnosi się do całkowitych wydatków oznakowanych w ramach każdego obszaru polityki jako udział w filarze spójności społecznej i terytorialnej.

Większość planów odbudowy i zwiększania odporności przewiduje działania mające na celu poprawę otoczenia biznesu, przy czym reformy i inwestycje w tym zakresie opiewają na kwotę 17,2 mld EUR, co stanowi 8,5 % szacowanych wydatków w tym obszarze. W szczególności działania te służą ułatwieniu prowadzenia działalności gospodarczej dzięki ograniczeniu biurokracji dla przedsiębiorstw i przedsiębiorców oraz liberalizacji przepisów regulujących działalność gospodarczą, a także zmniejszeniu ograniczeń w zawodach wysoce regulowanych. Służą one również przyciągnięciu zagranicznych inwestycji i talentów lub rozwojowi kluczowych sektorów, takich jak sektor kultury i turystyki. W niektórych RRP wprowadzono pakiety reform mających na celu zwiększenie konkurencyjności koncesji i zamówień publicznych.

Projekt strategiczny dotyczący pojazdów elektrycznych i pojazdów podłączonych do internetu, przewidziany w planie odbudowy i zwiększania odporności Hiszpanii, PERTE, zakłada realizację kilku dużych, zintegrowanych projektów obejmujących cały łańcuch wartości pojazdów elektrycznych i pojazdów podłączonych do internetu, nazywanych „projektami tractor” wymaga, aby co najmniej 40 % uczestników tych projektów stanowiły MŚP oraz aby co najmniej 30 % całej pomocy przynosiło korzyści MŚP. Oczekuje się, że działanie to przyczyni się do utrzymania i zwiększenia udziału MŚP w łańcuchu wartości w przemyśle motoryzacyjnym oraz do utworzenia nowych możliwości biznesowych dla przedsiębiorstw typu start-up i MŚP.

Ogólnie rzecz biorąc, działania na rzecz MŚP uwzględnionych w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności obejmują szeroki zakres obszarów, od poprawy otoczenia biznesu i dostępu do zamówień publicznych po cyfryzację MŚP i poprawę ich zrównoważenia środowiskowego. Szereg działań ma również na celu stymulowanie wzrostu i poprawę odporności MŚP za sprawą lepszego dostępu do finansowania, zmiany i podnoszenia kwalifikacji pracowników MŚP lub wzmocnienia zdolności tych przedsiębiorstw w zakresie badań i rozwoju. Oczekuje się, że oprócz działań, które są wyraźnie – i w niektórych przypadkach wyłącznie – skierowane do MŚP, wiele działań w ramach RRP przyniesie pośrednie korzyści tym przedsiębiorstwom. Dotyczy to dużych inwestycji wspieranych w ramach RRP w sektorach o dużym udziale MŚP, takich jak budownictwo i turystyka, lub zaproszenia do składania projektów w zakresie działalności badawczo-rozwojowej, w którym mogą uczestniczyć innowacyjne MŚP.

W większości planów odbudowy i zwiększania odporności (19 z 22) uwzględniono działania zapewniające bezpośrednie wsparcie na rzecz MŚP, opiewające na kwotę 44 mld EUR, co stanowi około 22 % łącznych szacowanych wydatków w ramach trzeciego filaru. MŚP skorzystają jednak również z większej puli środków, których ukierunkowanie w ramach polityki jest szersze. Na przykład zaproszenie do składania projektów wspierających badania naukowe i innowacje w dziedzinie zielonej i cyfrowej transformacji, instrumenty finansowe dostępne dla wszystkich przedsiębiorstw, reformy otoczenia biznesu mające wpływ na MŚP oraz większe przedsiębiorstwa lub szeroko zakrojone działania takie jak cyfryzacja usług administracji publicznej, będą miały pozytywny wpływ na działalność i koszty wielu MŚP, ale nie będą skierowane wyłącznie do MŚP. Biorąc pod uwagę te dodatkowe działania, wszystkie RRP obejmują działania istotne dla MŚP, w ramach których łączne szacowane wydatki wynoszą około 109 mld EUR, czyli blisko 24 % całkowitych szacowanych wydatków.

Na wykresie przedstawiono szacunkowy wkład we wskazany filar polityki zgodnie z wykazem obszarów polityki sporządzonym przez Komisję Europejską. Wartość procentowa odnosi się do całkowitych wydatków oznakowanych w ramach każdego obszaru polityki jako udział w filarze opieki zdrowotnej oraz odporności gospodarczej, społecznej i instytucjonalnej.

W 22 przyjętych RRP przewidziano działania wspierające wdrażanie filaru 5 opiewające na łączną kwotę 78 mld EUR. Choć finansowanie koncentruje się przede wszystkim na wzmocnieniu sektora opieki zdrowotnej i przeprowadzeniu reformy administracji publicznej, liczba działań rozkłada się w bardziej równomierny sposób pomiędzy poszczególne obszary polityki. Filar 5 można podzielić na 14 obszarów polityki, jak zilustrowano to na rys. 10 poniżej. Opieka zdrowotna i administracja publiczna to ewidentnie obszary czerpiące największe korzyści z tytułu udostępnianego wsparcia, przy czym obszar opieki zdrowotnej zajmuje pierwsze miejsce pod względem kwoty wydatków, natomiast obszar administracji publicznej przoduje, jeżeli chodzi o liczbę działań. Choć na działania w niektórych obszarach takich jak polityka fiskalna, zapobieganie nadużyciom finansowym lub praworządność przeznaczono zaledwie bardzo niewielką część łącznej kwoty wydatków, obszary te są objęte ukierunkowanymi reformami politycznymi.

Hiszpania: reforma dotycząca umów o pracę, zmiana istniejących przepisów dotyczących korzystania z umów o pracę na czas określony w celu propagowania zawierania umów na czas nieokreślony. Przeprowadzenie tej reformy doprowadzi do uproszczenia dostępnych rodzajów umów o pracę (umowa o pracę na czas nieokreślony, umowa o pracę na czas określony i umowa szkoleniowa/umowa dotycząca przyuczania do zawodu) oraz zmniejszenia liczby rodzajów umów o pracę, a także do ograniczenia warunków, w których dopuszcza się możliwość zawarcia umów o pracę na czas określony. Reforma zapewni odpowiednie ramy ułatwiające uczniom zawodu wejście na rynek pracy, zwiększy stopień wykorzystania umów na czas nieokreślony w kontekście działalności sezonowej oraz wzmocni kontrole służące zapobieganiu nieprawidłowemu wymiarowi czasu pracy i przeciwdziałaniu oszustwom w pracy, m.in. poprzez aktualizację systemu sankcji. W RRP przewidziano również działania służące wzmocnieniu i zmodernizowaniu publicznych służb zatrudnienia oraz zapewnieniu skuteczniejszego i bardziej ukierunkowanego wsparcia na rzecz osób poszukujących pracy, m.in. poprzez cyfryzację, optymalizację procesów, organizowanie szkoleń dla personelu oraz rekrutowanie personelu zatrudnionego na czas określony, aby zmierzyć się ze skutkami kryzysu.

Irlandia: wsparcie aktywizacji w obszarze bezrobocia długotrwałego, aby zapewnić wysokiej jakości doświadczenie zawodowe 10 000 osób, które były bezrobotne przez okres co najmniej sześciu miesięcy. W ramach tego wsparcia łączy się programy tymczasowych, subsydiowanych praktyk zawodowych z działaniami w zakresie mentoringu, zapewnianiem dostępu do szkoleń i wsparciem udzielanym przez publiczne i prywatne służby zatrudnienia na rzecz zwiększenia szans na zatrudnienie w perspektywie długoterminowej.

Słowenia: w RRP przewidziano działanie wspierające proces wchodzenia młodych pracowników na rynek pracy poprzez tworzenie zachęt finansowych dla pracodawców do zatrudniania młodych ludzi w wieku do 25 lat na podstawie umów na czas nieokreślony, o ile przejdą oni szkolenia bazujące na mentoringu i szkolenia zawodowe, a także szkolenia koncentrujące się na rozwijaniu umiejętności cyfrowych.

Polityka zatrudnienia i aktywna polityka rynku pracy stanowią zasadniczą kwestię w niemal wszystkich planach odbudowy i zwiększania odporności, również zgodnie z zaleceniem Komisji w sprawie skutecznego aktywnego wspierania zatrudnienia w następstwie kryzysu związanego z COVID-19 (EASE). W planach przewidziano inwestycje i reformy, których celem jest zwiększenie udziału kobiet, osób młodych i grup społecznych znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji na rynku pracy, wspieranie tworzenia miejsc pracy i przechodzenia do nowych sektorów i zawodów, stymulowanie zatrudnienia oraz poprawa efektywności, funkcjonowania i odporności rynków pracy. Ogółem wydatki na działania wspierające zatrudnienie i modernizację instytucji rynku pracy opiewają na około 11,3 mld EUR, co stanowi 6 % przydziału w ramach filaru 4.

Prawie wszystkie państwa członkowskie uwzględniły w swoich planach odbudowy i zwiększania odporności szereg reform i inwestycji wspierających tworzenie miejsc pracy, podnoszenie kwalifikacji i modernizację rynku pracy. Działania te są odpowiedzią na zalecenia dla poszczególnych krajów dotyczące wsparcia zatrudnienia i rynku pracy w ciągu ostatnich dwóch lat, skierowane do prawie wszystkich państw członkowskich. W szczególności w 2020 r. zwrócono się do większości państw członkowskich o „łagodzenie wpływu kryzysu na zatrudnienie oraz o wzmocnienie wsparcia na rzecz zatrudnienia”, przy czym określono również szereg bardziej szczegółowych wyzwań strukturalnych.

Portugalia: „Program wsparcia na rzecz dostępu do mieszkań” jest inwestycją służącą zapewnieniu godziwych i odpowiednich warunków mieszkaniowych dla rodzin o największych potrzebach i dla grup znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, a przewidziane w jego ramach wsparcie – głównie z zakresu mieszkalnictwa socjalnego – dla co najmniej 26 000 potrzebujących gospodarstw domowych będzie dostępne do 2026 r. Inwestycje obejmują budowę nowych budynków, renowację istniejących lokali mieszkalnych, a także, w razie potrzeby, nabywanie i dzierżawę dodatkowych budynków w celu zapewnienia mieszkań socjalnych.

W opracowanym przez siebie planie Luksemburg również przedstawił reformę służącą realizacji dwóch głównych celów. Po pierwsze, wzmocnienie ram walki z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu, które mają zastosowanie do specjalistów świadczących usługi na rzecz trustów i spółek oraz usługi inwestycyjne, poprzez wzmocnienie przepisów krajowych. Po drugie, lepsza identyfikacja, ocena i zrozumienie zjawiska prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Ponadto rejestr działalności gospodarczej Luksemburga jako organ zarządzający rejestrem beneficjentów rzeczywistych i rejestrem przedsiębiorstw przejdzie znaczącą transformację w celu poszerzenia jego uprawnień w zakresie nakładania kar oraz uprawnień kontrolnych i wykonawczych, a także w celu ułatwienia wykorzystywania jego danych do oceny ryzyka w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy.

W planie opracowanym przez Irlandię przewidziano inną reformę polegającą na publikacji sektorowej oceny ryzyka w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu przez podmioty świadczące usługi na rzecz trustów lub spółek oraz zwiększeniu liczby kontroli przeprowadzanych w odniesieniu do takich podmiotów. Ponadto grupa robocza dokona przeglądu zestawu narzędzi egzekwowania przepisów przyjętego na mocy ustawy z 2010 r. o wymiarze sprawiedliwości w sprawach karnych (pranie pieniędzy i finansowanie terroryzmu), uwzględniając zalecenie dotyczące rozszerzenia zestawu narzędzi w celu włączenia do niego systemu administracyjnych sankcji finansowych.

W planie opracowanym przez Grecję przewidziano reformę obejmującą utworzenie platformy cyfrowej służącej do gromadzenia danych statystycznych będących w posiadaniu organów sądowych, nadzorczych i organów ścigania oraz usprawnienie specjalnego rejestru służącego do przechowywania informacji o beneficjentach rzeczywistych.

W RRP opracowanym przez Chorwację przewidziano reformę służącą ustanowieniu ram prawnych, organizacyjnych i technologicznych, które przyczynią się do zmniejszenia zaległości i skrócenia postępowań sądowych oraz skupią się na przejrzystym i skutecznym zarządzaniu systemem wymiaru sprawiedliwości. Celem tej reformy jest zwiększenie zaufania obywateli do systemu wymiaru sprawiedliwości.

Jedna trzecia tych działań i niemal połowa łącznych wydatków powiązanych z tymi działaniami odnosi się do transformacji cyfrowej. Inwestycje uwzględnione w RRP opracowanych przez Cypr, Grecję, Rumunię, Słowację i Chorwację koncentrują się na modernizacji infrastruktury sądowej. W trzech RRP (cypryjskim, chorwackim i włoskim) przewidziano również reformy służące zmniejszeniu liczby zaległych spraw pozostających do rozpoznania przez sądy. Niektóre RRP (cypryjski, łotewski, chorwacki i rumuński) obejmują działania mające na celu poprawę jakości systemów sądowych poprzez organizowanie szkoleń dla pracowników wymiaru sprawiedliwości.

W RRP Chorwacji zaplanowano reformę służącą zagwarantowaniu ciągłego zapewniania szkoleń w zakresie zamówień publicznych. Wspomniana reforma przyczyni się do skuteczniejszego zapobiegania korupcji oraz do poprawy zdolności i efektywności chorwackiej administracji publicznej.

W przypadku wszystkich RRP działania przyczyniające się do wzmocnienia służby cywilnej, ograniczenia obciążeń regulacyjnych i administracyjnych oraz usprawnienia przebiegu postępowań o udzielenie zamówień publicznych przyczyniają się do poprawy skuteczności administracji publicznej. W 10 RRP przewidziano działania służące poprawie warunków szkolenia, rozwoju zawodowego i pracy urzędników służby cywilnej m.in. poprzez wprowadzenie rozwiązań sprzyjających elastycznej organizacji pracy, wdrożenie systemu wyższych wynagrodzeń w sektorze służby cywilnej lub zmodernizowanie procesów naboru. Z kolei w 5 RRP zaplanowano reformy administracji publicznej służące zmniejszeniu lub ograniczeniu obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorstw dzięki uproszczeniu procedur i wymogów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, uproszczeniu wymogów regulacyjnych związanych z wykonywaniem zawodów regulowanych lub przeprowadzaniu „testu MŚP”. Ponadto celem 10 RRP jest usprawnienie procesu udzielania zamówień publicznych poprzez opracowanie systemu elektronicznych zamówień publicznych lub uproszczenie procedury udzielania zamówienia.

Ponad jedna trzecia działań i około dwie trzecie wydatków powiązanych z obszarem skuteczności administracji publicznej oraz z obszarem ciągłości działania przedsiębiorstw i sektora usług publicznych odnoszą się do procesu transformacji cyfrowej. Największy poziom wydatków na działania wnoszące wkład w transformację cyfrową w obszarze administracji publicznej ujmowany jako odsetek całkowitego przydziału środków w ramach RRP odnotowano w planach opracowanych przez Niemcy i Maltę. 10 % całkowitego przydziału środków w ramach niemieckiego RRP jest przeznaczone na wdrożenie reformy służącej zagwarantowaniu cyfryzacji usług publicznych do 2022 r. Podobnie w planie maltańskim niemal 6 % łącznego przydziału środków w ramach RRP przeznaczono na inwestycję służącą poprawie doświadczeń klientów korzystających z usług online.

W 15 RRP uwzględniono działania związane z opieką długoterminową. Ogółem w planach przewidziano 43 działania – łączna kwota powiązanych z nimi wydatków opiewa na około 4,2 mld EUR. Celem inwestycji w domy opieki społecznej, zakłady pielęgnacyjno-opiekuńcze oraz infrastrukturę i usługi powiązane z opieką długoterminową, które uwzględniono we wspomnianych 15 planach, jest wsparcie krajowych strategii deinstytucjonalizacyjnych poprzez propagowanie modelu ukierunkowanego na wspieranie rozwiązań w zakresie opieki ambulatoryjnej i opieki domowej. Na przykład we francuskim RRP przewidziano znaczne inwestycje na rzecz renowacji, przekształcenia i wyposażenia francuskiego sektora medyczno-społecznego, w szczególności zakładów dla osób starszych wymagających opieki (EHPAD), w latach 2021–2025.

Państwa członkowskie zamierzają również przyjąć i wdrożyć ambitny program reform, który będzie stanowił uzupełnienie planowanych inwestycji. Najważniejsze z tych reform dotyczą: (i) reorganizacji systemów opieki zdrowotnej w celu zwiększenia ich potencjału; (ii) usprawnienia procesu zarządzania systemami opieki zdrowotnej w celu nadania usługom w zakresie opieki zdrowotnej bardziej zrównoważonego charakteru oraz (iii) wprowadzenia mechanizmów przyciągających pracowników służby zdrowia do określonych regionów i zatrzymujących ich w tych regionach. Dotyczy to w szczególności lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej i pielęgniarek środowiskowych, ponieważ w niektórych państwach można zaobserwować poważne niedobory kadrowe w sektorze opieki zdrowotnej. Na przykład w planie opracowanym przez Hiszpanię przewiduje się przeprowadzenie reformy służącej rozwiązaniu problemu niedoboru pielęgniarek i lekarzy, zmniejszeniu powszechności umów o pracę na czas określony i stworzeniu warunków sprzyjających organizowaniu szkoleń oraz przeprowadzaniu inicjatyw w zakresie rozwoju zawodowego na określonych obszarach geograficznych.

W synergii z drugim filarem wiele RRP obejmuje działania służące doprowadzeniu do cyfryzacji krajowych systemów opieki zdrowotnej, m.in. poprzez rozszerzenie zakresu usług w dziedzinie telemedycyny, skonsolidowanie rozdrobnionych krajowych rejestrów zdrowotnych oraz zapewnienie interoperacyjności i bezpieczeństwa cyfrowych platform zdrowia. Łączna kwota wydatków na inwestycje przyczyniające się do przeprowadzenia transformacji cyfrowej w sektorze opieki zdrowotnej w ramach wszystkich planów opiewa na 12 mld EUR.

W planie opracowanym przez Belgię uwzględniono znaczne inwestycje na rzecz inicjatyw w zakresie medycyny nuklearnej, których celem jest doprowadzenie do wybudowania prototypowego zakładu zajmującego się zrównoważoną produkcją izotopów promieniotwórczych przeznaczonych do stosowania w medycynie oraz które są ukierunkowane na opracowanie programu badawczego dotyczącego izotopów promieniotwórczych nowej generacji na potrzeby leczenia chorób nowotworowych.

W planie opracowanym przez Belgię przewidziano działania służące zwiększeniu efektywności wydatków publicznych i nadaniu im bardziej zrównoważonego charakteru. Systematyczne włączanie przeglądów wydatków do cyklów planowania budżetowego na wszystkich szczeblach administracji rządowej przyczyni się do poprawy jakości i efektywności wydatków publicznych Belgii, co umożliwi przeorientowanie struktury tych wydatków w taki sposób, aby koncentrowały się one w większym stopniu na wydatkach na rzecz wzrostu i wydatkach przyjaznych dla środowiska.

W planie opracowanym przez Irlandię przewidziano reformę koncentrującą się na działaniach zapobiegawczych służących ograniczeniu możliwości agresywnego planowania podatkowego, a w szczególności podwójnego nieopodatkowania przez płatności wychodzące. Reforma obejmuje zmianę przepisów w zakresie odpisów kapitałowych dotyczących wartości niematerialnych i prawnych, zakończenie reformy rezydencji podatkowej dla osób prawnych oraz wejście w życie udoskonalonych przepisów dotyczących kontrolowanych spółek zagranicznych. W odniesieniu do płatności wychodzących reforma obejmuje również publikację analizy ekonomicznej na temat wpływu ostatnich reform na przepływy płatności; konsultacje publiczne w sprawie możliwości wprowadzenia działań dotyczących płatności wychodzących oraz wejście w życie przepisów zapobiegających podwójnemu opodatkowaniu mającemu zastosowanie do płatności wychodzących na rzecz jurysdykcji znajdujących się w unijnym wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy, jurysdykcji bez podatku i jurysdykcji zerowych.

Ogólnym celem przewidzianym w planie opracowanym przez Cypr jest zwiększenie skuteczności, wydajności i sprawiedliwości systemu podatkowego poprzez zwalczanie uchylania się od opodatkowania i agresywnego planowania podatkowego przez przedsiębiorstwa wielonarodowe. Cypr zamierza m.in. przeprowadzić reformę polegającą na nałożeniu podatku u źródła od wychodzących płatności odsetek, dywidend i należności licencyjnych w pierwszej kolejności na jurysdykcje wymienione w załączniku I do konkluzji Rady dotyczących unijnego wykazu jurysdykcji niechętnych współpracy w sprawach podatkowych, a następnie – w ramach dalszych działań – na jurysdykcje o niskim poziomie opodatkowania osób prawnych. Cypr wprowadzi również kolejny test rezydencji podatkowej w odniesieniu do podatku od osób prawnych bazujący na miejscu uzyskania zdolności prawnej przez każdy podmiot oraz dokona cyfryzacji administracji skarbowej, aby zwiększyć skuteczność, wydajność i sprawiedliwość systemu podatkowego i zwiększyć stopień przestrzegania przepisów prawa podatkowego.

Jeżeli chodzi o reformy polityki podatkowej, w planie opracowanymi przez Hiszpanię przedstawiono np. reformy systemu podatkowego, których celem jest zapewnienie lepszego zaspokajania potrzeb w zakresie wydatków i inwestycji. Poza wywołaniem skutków redystrybucyjnych, reformy te służą dostosowaniu systemu podatkowego do wyzwań związanych z cyfryzacją i zieloną transformacją. Planuje się podejmowanie dodatkowych działań na rzecz przeciwdziałania oszustwom podatkowym, poprawy efektywności kontroli podatkowych oraz zachęcania podatników do dobrowolnego wywiązywania się ze spoczywających na nich zobowiązań fiskalnych.

W przypadku inwestycji w infrastrukturę połączalności, środowiska rozwojowe dla 6G, sztucznej inteligencji i obliczeń kwantowych, a także inwestycji w ćwiczenia i szkolenia z zakresu cyberbezpieczeństwa, w planie opracowanym przez Finlandię wskazano, że dla każdego projektu przygotowuje się ocenę ryzyka i plan zarządzania ryzykiem oraz że w całym cyklu życia projektu uwzględnia się ryzyka związane z bezpieczeństwem. Co się tyczy inwestycji służących połączalności, w planie opisano krajowe ramy legislacyjne, które uwzględniają „unijny zestaw narzędzi na potrzeby cyberbezpieczeństwa sieci 5G”. Na przykład urządzeń, które mogą zagrażać bezpieczeństwu narodowemu, nie można stosować w krytycznych częściach sieci komunikacyjnych. Planuje się również zapewnić wdrożenie wymogów dotyczących bezpieczeństwa w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego, przy czym w odniesieniu do pracowników i przedsiębiorstw zastosowanie powinny mieć – w stosownych przypadkach – procedury sprawdzające w zakresie poświadczenia bezpieczeństwa.

W planie opracowanym przez Litwę zawarto samoocenę bezpieczeństwa w odniesieniu do inwestycji w sieci 5G, która odnosi się do przepisów krajowych wdrażających kluczowe środki zalecane w „unijnym zestawie narzędzi na potrzeby cyberbezpieczeństwa sieci 5G” i opisuje je. Jeżeli chodzi o rozwój i rozbudowywanie chmury rządowej, aspekty związane z bezpieczeństwem stanowią istotny element przedstawionego w planie podejścia powiązanego z odpowiednim działaniem.

Francja uwzględniła w swoim planie dotację finansową dla pracodawców praktykantów w pierwszym roku obowiązywania umowy, do maksymalnej kwoty 8 000 EUR dla osób w wieku powyżej 18 lat oraz 5 000 EUR dla małoletnich. Choć pomoc jest dostępna dla wszystkich przedsiębiorstw, przedsiębiorstwa zatrudniające przynajmniej 250 pracowników muszą spełniać jeden z następujących warunków: osiągnięcie 5 % umów wspierających włączenie zawodowe w 2021 r. (umowa dotycząca przyuczania do zawodu i profesjonalizacji, VIE, CIFRE) lub co najmniej 3 % ich siły roboczej uczestniczącej w programach dualnego szkolenia (umowa dotycząca przyuczania do zawodu i profesjonalizacji) w 2021 r., pod warunkiem że od 2020 r. nastąpił wzrost o co najmniej 10 %. W przypadku każdej umowy dotyczącej przygotowania zawodowego przedłożonej przez operatora kompetencji (Opco) wsparcie wypłaca się z comiesięcznym wyprzedzeniem w stosunku do wynagrodzenia od Agencji Usług i Płatności (ASP) oraz od początku obowiązywania umowy.

W swoim planie Słowacja przewidziała reformę programów nauczania w szkołach podstawowych i gimnazjalnych, która ma doprowadzić do opracowania nowych treści dydaktycznych służących zwiększeniu umiejętności uczniów i nauczycieli oraz stworzenia przyjaznego ekosystemu cyfrowego. Oczekuje się, że do końca 2023 r. co najmniej 60 % nauczycieli szkół podstawowych i gimnazjalnych weźmie udział w tego typu szkoleniach. Przewiduje się, że inwestycje uzupełniające zwiększą odsetek szkół dysponujących wysoce wyposażonymi i podłączonymi klasami z poziomu 30 % do poziomu 90 %.

Działania na rzecz zatrudnienia ludzi młodych obejmują dotacje i programy przygotowania zawodowego, inwestycje służące dostosowaniu sposobu działania publicznych służb zatrudnienia do potrzeb osób młodych, udoskonaleniu programów coachingu dla młodzieży oraz udzielaniu osobom młodym zindywidualizowanych porad dotyczących zatrudnienia i niezależności, a także programy zachęcające podmioty z sektora prywatnego do zatrudniania osób młodych opiewające na kwotę około 6 mld EUR.

W 18 spośród 22 RRP uwzględniono reformy związane z obszarem edukacji cyfrowej lub inwestycje w edukację cyfrową, które stanowią około 30 % łącznych wydatków na działania w ramach filaru 6 (13,8 mld EUR). W RRP większości państw przewidziano inwestycje w infrastrukturę cyfrową i łączność szkół, które często koncentrują się na szkołach znajdujących się w niekorzystnej sytuacji i szkołach wiejskich. Wspomniane inwestycje obejmują przekształcenie sali lekcyjnych w elastyczne i połączone ze sobą środowiska edukacyjne oraz wyposażenie osób uczących się i nauczycieli w umiejętności pozwalające im korzystać z usług cyfrowych, aby zniwelować przepaść cyfrową. Kompetencje cyfrowe uczniów i studentów zwiększą się dzięki dostosowywaniu programów nauczania w szkołach oraz opracowywaniu zasobów i treści cyfrowych. Mniej więcej połowa państw członkowskich zamierza wprowadzić szkolenia dla nauczycieli w zakresie edukacji cyfrowej. Proces transformacji cyfrowej szkolnictwa wyższego będzie wspierany poprzez rozbudowywanie infrastruktury cyfrowej, opracowywanie cyfrowych pomocy dydaktycznych, dostosowywanie treści programów nauczania i szkoleń, szkolenie kadry akademickiej w zakresie korzystania z technologii cyfrowych, a także przygotowywanie kursów internetowych i propagowanie nauczania mieszanego. Powyższe działania przyczynią się do zwiększenia kompetencji cyfrowych uczniów i studentów, poprawy jakości szkolnictwa wyższego i doskonałości w szkolnictwie wyższym, a także do zwiększenia dostępności umiejętności cyfrowych na rynku pracy.

W RRP przewidziano różne działania służące zwiększeniu wskaźnika uczestnictwa we wczesnej edukacji i opiece nad dzieckiem, w szczególności wśród przedstawicieli grup defaworyzowanych, aby zmniejszyć nierówności. Około połowa RRP obejmuje działania mające na celu poprawę dostępu do usług w zakresie wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem poprzez zwiększenie zdolności podmiotów świadczących te usługi, a także poprzez nadanie tym usługom bardziej inkluzywnego charakteru i poprawę ich jakości.

Na wykresie przedstawiono szacunkowy wkład we wskazany filar polityki zgodnie z wykazem obszarów polityki sporządzonym przez Komisję Europejską. Wartość procentowa odnosi się do całkowitych wydatków oznakowanych w ramach każdego obszaru polityki jako udział w filarze polityk na rzecz następnego pokolenia.

RRF wspiera powrót UE na ścieżkę konwergencji gospodarczej. Najbardziej potrzebujące państwa członkowskie otrzymują największy (proporcjonalnie do swojego PKB) przydział środków z RRF, co sprzyja konwergencji w UE. Klucz regulujący kwestie związane z przydziałem środków w ramach RRF odzwierciedla fakt, że państwa, na które pandemia wywarła największy wpływ, często charakteryzują się słabszymi strukturami gospodarczymi i bardziej rygorystycznymi ograniczeniami budżetowymi. Dzieląc państwa członkowskie na trzy grupy zgodnie z ich PKB i poziomem długu publicznego, na rys. 17 zwrócono uwagę na duże prawdopodobieństwo, że instrument NGEU będzie wspierał konwergencję w ramach gospodarki UE. Na podstawie klucza alokacji w ramach RRF szacuje się, że największy wzrost PKB odczują państwa członkowskie o PKB na mieszkańca poniżej średniej. Na koniec okresu wdrażania RRF, jak wynika z symulacji modelowych, wzrost produkcji w 2026 r. wyniesie około 1¾ % w przypadku grupy o niskim poziomie zadłużenia i 2½ % w przypadku grupy o wysokim poziomie zadłużenia. Kraje o wysokim dochodzie i poziomach PKB na mieszkańca powyżej średniej prawdopodobnie odczują w tym samym okresie mniejszy, ale znaczny wpływ na PKB. W związku z tym, chociaż RRF stanowi istotny bodziec dla ożywienia gospodarczego w całej UE, przydział wsparcia finansowego zapewni, aby środki trafiły tam, gdzie są najbardziej potrzebne.

Uwagi: na wykresie przedstawiono maksymalny wpływ na realny PKB w 2026 r. wyrażony jako odchylenie procentowe od scenariusza bazowego zakładającego brak zmiany polityki w przypadku liniowego profilu wydatków w ramach NGEU (2021–2026) przy założeniu wysokiej produktywności. Ciemne słupki oznaczają wyniki symulacji dla pojedynczych bodźców inwestycyjnych w poszczególnych państwach członkowskich (NGEU). Efekty mnożnikowe (jasne słupki) definiuje się jako różnicę między skoordynowanym jednoczesnym bodźcem NGEU we wszystkich państwach członkowskich a pojedynczymi symulacjami dotyczącymi planów krajowych. Źródło: Pfeiffer i in. (2021).

RRF wspiera inwestycje i reformy, które mogą potencjalnie wywrzeć znaczący i trwały pozytywny wpływ na ogólnie rozumiane PKB UE. Komisja przeprowadziła symulacje w oparciu o stylizowany model QUEST, aby ocenić potencjalny wpływ makroekonomiczny RRF oraz inwestycji NGEU (Pfeiffer i in., 2021). Instrument NGEU, przy wdrażaniu którego zwraca się szczególną uwagę na wysokiej jakości projekty o wysokim współczynniku „dodatkowości”, może doprowadzić do wzrostu realnego PKB w państwach UE-27 nawet o 1,3–1,5 % w latach 2021–2026.

Reformy zaproponowane w RRP przyczyniają się do przezwyciężenia wszystkich wyzwań wskazanych w zaleceniach dla poszczególnych krajów skierowanych do państw członkowskich w kontekście europejskiego semestru w 2019 i 2020 r. lub znaczącej części tych wyzwań zgodnie z wymogami przewidzianymi w rozporządzeniu w sprawie RRF (na co zwrócono uwagę na rys. 15). Zalecenia dla poszczególnych krajów, które nie są systematycznie uwzględniane w RRP, dotyczą obszarów finansów publicznych, opodatkowania, konkurencyjności w sektorze usług i rynku mieszkaniowego.

W przyjętych RRP przewidziano szerokie spektrum reform i inwestycji mających na celu przezwyciężenie wszystkich wyzwań wskazanych w odpowiednich zaleceniach dla poszczególnych krajów skierowanych do państw członkowskich w kontekście europejskiego semestru w 2019 i 2020 r. lub znaczącej części tych wyzwań, uwzględniając również wyzwania leżące u podstaw zaleceń fiskalnych. Aby pomyślnie przejść proces oceny, każdy plan odbudowy i zwiększania odporności musi uzyskać ocenę „A”; konieczne jest również potwierdzenie, że reformy i inwestycje przewidziane w danym planie przyczyniają się do przezwyciężenia kluczowych wyzwań gospodarczych.

·Projekty transgraniczne będą sprzyjać interoperacyjności kolei w UE o istotnym wymiarze transgranicznym. W pierwszej kolejności dotyczą one wdrożenia europejskiego systemu zarządzania ruchem kolejowym (ERTMS) (3 RRP, 5 projektów, 3,1 mld EUR). ERTMS ma na celu uzyskanie interoperacyjności, cyfryzacji i bezpieczeństwa usług kolejowych, a system ma kluczowe znaczenie dla przejścia z transportu drogowego na kolejowy z myślą o kolejowych przewozach towarowych na trasach transgranicznych. Potrzeby w zakresie inwestycji w sygnalizację kolejową w całej UE (ERTMS) są znaczne, biorąc pod uwagę fakt, że zaledwie 11 % korytarzy sieci TEN-T jest odpowiednio wyposażonych. Ponadto ze środków RRF finansowane będzie stworzenie kolejowych korytarzy sieci TEN-T (np. RailBaltica, „Morze Śródziemne” (Hiszpania–Francja), „Skandynawia–Morze Śródziemne” (odcinek włoski), „Morze Północne–Morze Śródziemne” (Belgia–Luksemburg)) na kwotę przekraczającą 22,9 mld EUR (ok. 6 RRP, 23 projekty)

W ponad połowie RRP przewidziano działania przyczyniające się do realizacji projektów dotyczących wielu krajów lub inicjatyw transgranicznych związanych z zieloną transformacją: dotyczy to 12 z 22 przyjętych planów. W sumie ponad 37 działań (lub poddziałań) odnosi się do zielonych projektów dotyczących wielu krajów lub projektów transgranicznych na łączną kwotę przekraczającą 271 mld EUR.

W wymiarze cyfrowym działania przewidziane w RRP przyczynią się również bezpośrednio do realizacji celów UE w zakresie transformacji cyfrowej europejskiego społeczeństwa i europejskiej gospodarki. RRP obejmują wsparcie na rzecz celów z całego spektrum polityki cyfrowej: wspierania rozwoju umiejętności cyfrowych ludności i siły roboczej, łączności cyfrowej na obszarach o słabo rozwiniętej infrastrukturze, rozwijania i wdrażania zaawansowanych technologii, a także transformacji cyfrowej sektora prywatnego i publicznego. Ponadto wiele państw członkowskich uczestniczy, przez swoje RRP, w projektach dotyczących wielu krajów, które będą wspierać rozwój kluczowych zdolności cyfrowych UE, w tym mikroelektroniki, chmury i przetwarzania danych na obrzeżach sieci. W sumie oczekuje się, że RRF przyczyni się w istotny sposób do osiągnięcia celów cyfrowej dekady. Jeśli chodzi o wymiar społeczny i sprawiedliwą transformację, RRP przyczynią się również bezpośrednio do dalszego wdrażania Europejskiego filaru praw socjalnych oraz nowych głównych celów UE w zakresie miejsc pracy, umiejętności i ograniczania ubóstwa, przedstawionych na Szczycie Społecznym w Porto w maju 2021 r. Przyczyni się to również do ożywienia rynków pracy zgodnie z zaleceniem w sprawie skutecznego aktywnego wspierania zatrudnienia w następstwie kryzysu związanego z COVID-19 (EASE).

W wymiarze ekologicznym działania przewidziane w RRP przyczynią się bezpośrednio do osiągnięcia celu, jakim jest redukcja emisji gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55 % do 2030 r., zapisanego w Europejskim prawie o klimacie i wspieranego przez wnioski zawarte w pakiecie „Gotowi na 55” przyjęte w lipcu 2021 r., aby dostosować politykę w dziedzinie klimatu, energii, użytkowania gruntów, transportu i opodatkowania do osiągnięcia celu 55 proc.

Działania przewidziane w RRP przyczynią się do realizacji ambitnego programu politycznego Unii, aby pokierować odbudową w taki sposób, by była ona zrównoważona, sprawiedliwa i by sprzyjała włączeniu społecznemu, oraz aby zwiększyć odporność gospodarki UE na przyszłe wstrząsy, a jednocześnie przekształcić gospodarki i społeczeństwa UE zgodnie z ambicjami, jakie przyświecają dwojakiej transformacji. Cztery uzupełniające się aspekty programu UE na rzecz konkurencyjnej zrównoważoności, tj. zrównoważenie środowiskowe, wydajność, sprawiedliwość i stabilność makroekonomiczna, które obowiązują od samego początku obecnej kadencji Komisji, zajmują ważne miejsce wśród celów RRF i wyznaczają kierunki planów reform i inwestycji państw członkowskich przedstawione w ich RRP.

Instrument wspiera niektóre działania, których celem jest przezwyciężenie bezpośrednich skutków kryzysu związanego z COVID-19, a także działania średnioterminowe, które przyczyniają się do dalszego wdrażania Europejskiego filaru praw socjalnych. RRP mają wyraźny wymiar społeczny i związany z zatrudnieniem zgodnie z krajowymi wyzwaniami określonymi w zaleceniach dla poszczególnych krajów. Łączne wydatki socjalne przewidziane w planach krajowych w kontekście RRF wynoszą około 30 % łącznego planowanego przydziału z UE (zob. sekcja 3). Chociaż jest jeszcze zbyt wcześnie, aby pozytywny wpływ RRF znalazł odzwierciedlenie we wskaźnikach zatrudnienia i wskaźnikach społecznych, realizacja zaplanowanych w RRF znacznych reform i inwestycji w wymiarze społecznym, w szczególności ambitnych reform i inwestycji w dziedzinie zatrudnienia, umiejętności i spraw społecznych, ma wraz z funduszami polityki spójności wspierać sprawiedliwą, trwałą odbudowę sprzyjającą włączeniu społecznemu. Wspomniane reformy i inwestycje przyczynią się również w znacznym stopniu do osiągnięcia głównych celów UE na 2030 r. w zakresie zatrudnienia, edukacji dorosłych i ograniczania ubóstwa, które przyjęto z zadowoleniem na szczycie w Porto.

W ramach RRF odbiorcy wsparcia finansowego uznają pochodzenie i zapewniają eksponowanie finansowania unijnego (w szczególności podczas promowania działań i ich rezultatów) poprzez dostarczanie spójnych, skutecznych i proporcjonalnych informacji skierowanych do różnych grup odbiorców, w tym do mediów i opinii publicznej.

Realizacja RRF jest także przedmiotem dyskusji w ramach wzmocnionego dialogu międzyinstytucjonalnego na poziomie europejskim, zarówno z Parlamentem Europejskim, jak i Radą. Odbywający się dwa razy do roku dialog makroekonomiczny na szczeblu politycznym i technicznym między Radą, Komisją i przedstawicielami europejskich partnerów społecznych służy stałej wymianie informacji na temat zmian społeczno-gospodarczych w Unii Europejskiej. Format ten wykorzystywano już do omawiania kwestii wdrażania Instrumentu, a w przyszłości pozwoli on stworzyć kolejne okazje do dyskusji na ten temat.

Komisja regularnie wymieniała informacje z Parlamentem Europejskim w celu omówienia zagadnień horyzontalnych dotyczących RRF. W 2021 r. odbyły się cztery „dialogi w sprawie odbudowy i zwiększania odporności”, których celem była wymiana poglądów na temat RRF zgodnie z rozporządzeniem w sprawie RRF. Ponadto Komisję otrzymała zaproszenie do udziału w regularnych spotkaniach ze stałą grupą roboczą wspólnych komisji ECON-BUDG. W 2021 r. Komisja uczestniczyła w 15 spotkaniach. Fora te umożliwiły ustną wymianę zbiorczych informacji na temat RRP na podstawie prezentacji udostępnianych na równych warunkach Parlamentowi Europejskiemu i Radzie oraz publikowanych na stronie internetowej Komisji. Komisja będzie nadal angażować się w te działania zgodnie z zobowiązaniem do zapewnienia demokratycznej rozliczalności w ramach Instrumentu.

Komisja regularnie podkreśla, że zaangażowanie zainteresowanych stron ma dla państw członkowskich duże znaczenie, zarówno w zakresie przygotowywania, jak i realizacji planów. W odniesieniu do realizacji planów Komisja regularnie zachęca państwa członkowskie do aktywnej współpracy z partnerami społecznymi, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i innymi zainteresowanymi stronami w ramach specjalnych regularnych spotkań. Wymiany te mogą również być okazją do angażowania się w szerzej pojęty program koordynacji polityki zatrudnienia, gospodarczej, społecznej i zrównoważonego rozwoju oraz pomogą we wspólnym określeniu wyzwań i doskonaleniu rozwiązań politycznych, a także przyczynią się do pomyślnego wdrażania Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. Oprócz struktur i procedur, które państwa członkowskie wprowadziły na szczeblu krajowym w celu zaangażowania władz lokalnych i regionalnych, Komisja i państwa członkowskie zorganizują coroczne wydarzenie z udziałem osób odpowiedzialnych za realizację planów odbudowy i zwiększania odporności. W tym corocznym wydarzeniu będą brały udział wszystkie zainteresowane strony, w tym władze lokalne i regionalne. Posłuży ono również jako platforma horyzontalna do wymiany poglądów na temat realizacji planu i zapewni ścisłą współpracę między wszystkimi zaangażowanymi podmiotami.

Państwa członkowskie przyjęły różne podejścia do konsultacji z zainteresowanymi stronami w kontekście przygotowywania swoich odnośnych RRP. Rozporządzenie w sprawie RRF nakłada na państwa członkowskie obowiązek przedstawienia, w ramach swojego planu, podsumowania konsultacji z zainteresowanymi stronami przeprowadzonych podczas przygotowywania RRP, w tym z partnerami społecznymi oraz władzami lokalnymi i regionalnymi. Każde państwo członkowskie decydowało o tym, w jaki sposób zorganizować proces konsultacji, aby był on zgodny z jego tradycjami krajowymi i ramami prawnymi, przyjmując różne podejścia. Na przykład niektóre państwa przeprowadzały konsultacje w sprawie całego planu, natomiast inne robiły to na poziomie sektorowym lub regionalnym. Podczas pandemii we wszystkich państwach członkowskich partnerzy społeczni udzielali się przy opracowywaniu i wdrażaniu środków nadzwyczajnych i naprawczych oraz planów odbudowy i zwiększania odporności. Zakres konsultacji i zaangażowania różnił się jednak znacznie w poszczególnych państwach członkowskich, a całościowo partnerzy społeczni przekazali Komisji mieszane informacje zwrotne dotyczące procesu konsultacji na poziomie krajowym, od regularnych i szczegółowych konsultacji po bardziej ograniczone procesy. Władze lokalne i regionalne często przekazywały, że ich zdaniem powinny były bardziej zaangażować się w przygotowywanie planów.

W większości RRP przewidziano działania przyczyniające się do realizacji projektów dotyczących wielu krajów lub inicjatyw transgranicznych związanych z transformacją cyfrową: dotyczy to 20 z 22 przyjętych planów, z wyjątkiem planów Danii i Malty. W sumie ponad 60 działań (lub poddziałań) odnosi się do cyfrowych projektów dotyczących wielu krajów, opiewając łącznie na kwotę około 5 mld EUR.

Aby jeszcze bardziej zwiększyć eksponowanie RRF i zacieśnić współpracę z państwami członkowskimi, Komisja rozszerzyła sieć INFORM EU o osoby odpowiedzialne za przekazywanie informacji na temat RRF. Sieć ta skupia osoby odpowiedzialne za przekazywanie informacji na temat funduszy UE z państw członkowskich i Komisji. Udział RRF zapewnia synergię z funduszami polityki spójności, a także z innymi funduszami UE w zakresie informowania o UE. W ramach tej sieci Komisja organizuje regularne spotkania z koordynatorami z państw członkowskich odpowiedzialnymi za przekazywanie informacji na temat RRF. Podczas tych spotkań Komisja doradza państwom członkowskim w zakresie wymogów dotyczących eksponowania i komunikacji w ramach RRF, takich jak opracowanie strategii komunikacji, stworzenie krajowej strony internetowej poświęconej RRF lub zapewnienie eksponowania wsparcia UE przez beneficjentów końcowych. Sieć stanowi również forum wymiany najlepszych praktyk i wzajemnego uczenia się wśród państw członkowskich.

Urzędnicy ds. europejskiego semestru oddelegowani do przedstawicielstw Komisji odgrywają istotną rolę we wspieraniu współpracy w zakresie komunikacji w każdym państwie członkowskim. Utrzymują oni kontakty ze swoimi odpowiednikami w krajowych administracjach zajmujących się komunikacją, aby zapewnić wspólne podejmowanie działań związanych z komunikacją. Współpraca ta zwiększa widoczność RRF, na przykład poprzez wspólne wydarzenia z udziałem przedstawicieli wysokiego szczebla państw członkowskich i Komisji, które podkreślają europejski wymiar projektów wspieranych w ramach RRF. Współpracę nawiązuje się również z biurami kontaktowymi Parlamentu Europejskiego w celu zapewnienia, aby Komisja informowała je o istotnych działaniach i angażowała w stosownych przypadkach.

Wsparcie techniczne dla państw członkowskich

Niektóre państwa członkowskie zwróciły się o wsparcie techniczne przy realizacji swoich planów w ramach Instrumentu Wsparcia Technicznego Komisji (TSI), dzięki któremu państwa członkowskie otrzymują wsparcie w zakresie budowania zdolności. W 2021 r. ponad 140 projektów przyczyniło się do realizacji RRP. Projekty te obejmują wsparcie na rzecz ogólnych mechanizmów realizacji RRP (np. mechanizmów monitorowania, sprawozdawczości, zarządzania projektami, koordynacji, audytu i kontroli, stosowania zasady „nie czyń poważnych szkód” lub komunikacji), ale także wsparcie w przeprowadzaniu tematycznych reform i inwestycji (np. wdrażanie krajowej strategii w zakresie sztucznej inteligencji w Hiszpanii, działania wspierające przeglądy wydatków w Belgii lub opracowanie krajowej strategii i krajowego planu działania dotyczących wodoru w Rumunii).

W 2021 r. Cypr, Grecja, Chorwacja i Rumunia uwzględniły w swoich RRP dodatkowe wsparcie techniczne na rzecz przeprowadzania reform lub inwestycji związanych z ich RRP zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia w sprawie RRF. Ponadto Chorwacja przekazała również Komisji krajowe środki finansowe zgodnie z art. 7 rozporządzenia w sprawie TSI, aby sfinansować dodatkowe wsparcie techniczne trzech projektów reform określonych w jej RRP. Pozwoli to na wdrożenie 8 dodatkowych projektów TSI przyczyniających się do realizacji RRP w obszarach opieki zdrowotnej, edukacji, zamówień publicznych, energetyki, lepszego stanowienia prawa, zmniejszenia obciążeń administracyjnych i promocji inwestycji.

4.4.System kontroli i ochrona interesów finansowych Unii

Ponieważ jest to program oparty na wynikach, płatności Komisji na rzecz państw członkowskich są uzależnione od osiągnięcia kamieni milowych i wartości docelowych określonych w planach odbudowy i zwiększania odporności. Państwa członkowskie są beneficjentami środków finansowych z RRF, które po wypłaceniu trafiają do budżetu krajowego. W odniesieniu do każdego RRP w decyzji wykonawczej Rady ustanowiono powiązany zestaw kamieni milowych i wartości docelowych oraz odpowiednią kwotę dla każdej transzy. Po złożeniu przez państwo członkowskie wniosku o płatność Komisja ocenia osiągnięcie w zadowalający sposób wszystkich kamieni milowych i wartości docelowych wskazanych przez państwo członkowskie jako osiągnięte. Jeżeli niektóre z kamieni milowych i wartości docelowych nie zostaną osiągnięte, płatność może zostać częściowo zawieszona. W 2021 r. Komisja utworzyła ramy monitorowania i kontroli dotyczące RRF, w tym specjalne jednostki audytowe i prawne, a także szczególne strategie kontroli i audytu opracowane na potrzeby Instrumentu. Komisja ustanowiła ponadto szczegółowe procedury wewnętrzne dotyczące oceny planów odbudowy i zwiększania odporności oraz późniejszych wniosków o płatność, co zapewnia skuteczne i efektywne kontrole ex ante i ex post.

Każde państwo członkowskie musi wprowadzić skuteczny i wydajny system kontroli. Obowiązek ten przewidziano w art. 22 ust. 1 rozporządzenia w sprawie RRF. Każde państwo członkowskie musi szczegółowo opisać swój krajowy system kontroli w RRP, a system ten jest oceniany przez Komisję jako „odpowiedni” (A) albo „niewystarczający” (C). Jeżeli ustalenia zaproponowane przez państwo członkowskie zostaną ocenione jako niewystarczające, plan nie może zostać zatwierdzony. Chociaż państwa członkowskie ponoszą główną odpowiedzialność za ochronę interesów finansowych Unii, Komisja również jest uprawniona do odzyskiwania środków finansowych lub stosowania korekt finansowych w przypadkach nadużyć finansowych, korupcji i konfliktu interesów, które to środki nie zostały odzyskane przez państwa członkowskie, lub w przypadku poważnego naruszenia obowiązków określonych w umowach w sprawie finansowania i umowach pożyczki.

Po dokonaniu oceny Komisja stwierdziła, że wszystkie 22 RRP przyjęte w 2021 r. mają odpowiedni system kontroli. Komisja stwierdziła jednak także pewne niedociągnięcia w 16 z nich i zobowiązała zainteresowane państwa członkowskie do zastosowania dodatkowych środków zaradczych przed złożeniem pierwszego wniosku o płatność regularną. Zainteresowane państwa członkowskie zgodziły się na dodanie niezbędnych środków do swoich odnośnych RRP. Odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe są zawarte w załączniku do decyzji wykonawczej Rady i muszą zostać osiągnięte przed złożeniem pierwszego wniosku o płatność regularną (tym samym z wyłączeniem płatności zaliczkowych). W związku z tym odpowiedniość systemów kontroli jest dodatkowo zapewniona przed dokonaniem jakiejkolwiek regularnej płatności na rzecz państwa członkowskiego.

Komisja dokonuje przeglądu „deklaracji zarządczej” i „podsumowania audytów” dostarczanych przez państwa członkowskie wraz z każdym wnioskiem o płatność oraz przeprowadza audyty ex post dotyczące kamieni milowych i wartości docelowych. Aby zweryfikować, czy kamienie milowe i wartości docelowe zostały osiągnięte w zadowalający sposób, dowody przedstawione przez państwo członkowskie (zgodnie z decyzją wykonawczą Rady i ustaleniami operacyjnymi) są oceniane przez specjalne zespoły krajowe składające się z przedstawicieli wielu dyrekcji generalnych. Ponadto specjalna jednostka audytowa dokonuje przeglądu deklaracji zarządczych i podsumowania audytów dostarczanych przez państwa członkowskie wraz z każdym wnioskiem o płatność. Audyty ex post oparte na analizie ryzyka zapewnią dodatkową gwarancję, że informacje dostarczone przez państwo członkowskie są poprawne. Komisja jest uprawniona do odzyskania środków finansowych, jeżeli stwierdzi ex post, że dany kamień milowy lub dana wartość docelowa nie zostały osiągnięte w zadowalający sposób.

Dotychczas Komisja dokonała lub jest w trakcie dokonywania przeglądu deklaracji zarządczych i podsumowania audytów załączonych do pięciu wniosków o płatność złożonych przez Hiszpanię, Francję, Grecję, Włochy i Portugalię. Ze względu na krótki okres czasu między zatwierdzeniem planów a złożeniem wniosków o płatność zakres prac audytowych przeprowadzonych przez organy krajowe był na ogół ograniczony. Komisja zwróciła się do organów krajowych o dodatkowe informacje, w szczególności aby ocenić, czy dane, o których mowa w art. 22 rozporządzenia, były skutecznie gromadzone i przechowywane w systemie krajowym, oraz określiła szereg kwestii, w związku z którymi należy podjąć działania następcze na poziomie krajowym w 2022 r., co znalazło odzwierciedlenie we wstępnych ocenach Komisji dotyczących odnośnych wniosków o płatność.

Chociaż główna odpowiedzialność za ochronę interesów finansowych spoczywa na państwach członkowskich, przez cały okres realizacji planu Komisja będzie przeprowadzać audyty systemów monitorowania i kontroli tych państw członkowskich. W szczególności Komisja przeprowadzi audyt działań realizowanych przez państwa członkowskie mających na celu zapobieganie przypadkom nadużyć finansowych, korupcji, konfliktów interesów i podwójnego finansowania oraz ich wykrywania i korygowania. Obejmie to również systemy gromadzenia i przechowywania danych na temat beneficjentów, wykonawców, podwykonawców i beneficjentów rzeczywistych. Komisja może dodatkowo przeprowadzać losowe i ukierunkowane audyty, badać ewentualne nadużycia finansowe, korupcję i konflikt interesów. Komisja jest uprawniona do odzyskiwania środków finansowych lub wprowadzania korekt finansowych w przypadku stwierdzenia nadużyć finansowych, korupcji i konfliktu interesów, które nie zostały skorygowane przez państwa członkowskie, lub w przypadku gdy państwa członkowskie dopuszczą się poważnego naruszenia obowiązków określonych w umowach w sprawie finansowania i umowach pożyczki.

4.5.Komplementarność z innymi rodzajami finansowania unijnego

Na potrzeby przygotowania planów w rozporządzeniu w sprawie RRF i wytycznych Komisji dla państw członkowskich przedstawiono zasady mające na celu zapewnienie, aby nie dochodziło do podwójnego finansowania tych samych kosztów z RRF i innych funduszy UE. W szczególności w RRP wyszczególniono procesy i struktury utworzone na szczeblu krajowym i regionalnym, aby zapewnić komplementarność i koordynację zarządzania różnymi unijnymi źródłami finansowania. Powinny one zapewniać, aby wsparcie z RRF miało charakter dodatkowy w stosunku do wsparcia udzielanego w ramach innych funduszy i programów unijnych i aby wsparcie takie nie obejmowało tych samych kosztów. W RRP należy również określić projekty, w przypadku których przewiduje się dofinansowanie z innych programów unijnych, oraz wskazać, co powinno zostać objęte każdym źródłem finansowania.

Na etapie realizacji państwa członkowskie są zobowiązane do monitorowania sytuacji i zapewnienia gwarancji, że nie dochodzi do podwójnego finansowania. Składając wniosek o płatność, państwa członkowskie przedstawiają deklarację zarządczą, która zawiera zobowiązanie do unikania podwójnego finansowania oraz odniesienie do stosowanych systemów monitorowania i kontroli. W ramach półrocznego sprawozdania państwo członkowskie przedstawi również wszelkie potencjalne aktualizacje dotyczące korzystania z innych programów UE w odniesieniu do reform i inwestycji objętych zatwierdzonym RRP, w tym specyfikację kosztów pokrytych ze środków tych programów w przypadku dofinansowania. Komisja jest uprawniona do przeprowadzania odpowiednich kontroli i audytów systemu na podstawie informacji dostarczanych przez państwa członkowskie.

Na etapie przygotowywania RRP Komisja udzieliła państwom członkowskim wsparcia w określeniu odpowiednich instrumentów na poziomie Unii w celu stworzenia synergii z działaniami finansowanymi w ramach RRF. Dobrym przykładem jest wsparcie udzielone w ramach Instrumentu Wsparcia Technicznego i poprzedzającego go programu wspierania reform strukturalnych. W szczególności pomogą one państwom członkowskim w przygotowaniu i realizacji RRP. Wsparcie sektorowe będzie również dostępne dla państw członkowskich za pośrednictwem narzędzia wspierania polityki na potrzeby wdrożenia reform polityki w zakresie badań naukowych i innowacji. Na przykład w kontekście projektu „RailBaltica” finansowanie z RRF połączono z innymi rodzajami wsparcia, w tym w ramach instrumentu „Łącząc Europę” 2.0. Nadrzędne projekty dotyczące infrastruktury kolejowej pozostają takie same, a w ramach poszczególnych funduszy wspierane są różne rodzaje wydatków. W przyszłości, w okresie wdrażania Instrumentu, Komisja będzie nadal zachęcać państwa członkowskie do zwracania szczególnej uwagi na pojawiające się możliwości tworzenia synergii z innymi programami unijnymi.

Ponieważ wsparcie w ramach RRF będzie udzielane do 2026 r., Komisja pomaga w określeniu innych działań na rzecz finansowania obejmujących różne ramy czasowe lub etapy projektów. Dzięki temu finansowanie będzie zapewnione nawet po zakończeniu obecnego cyklu funkcjonowania RRF, który jest ograniczony w czasie. Ponadto Komisja pomogła zidentyfikować unijne fundusze i programy, które są ukierunkowane na ten sam cel, ale obejmowałyby różne rodzaje działań. Na przykład w obszarze kształcenia i szkolenia zawodowego działania w ramach RRF zapewniłyby wsparcie na rzecz tworzenia infrastruktury cyfrowej, a finansowanie z funduszy polityki spójności na lata 2021–2027 koncentrowałoby się na inwestycjach uzupełniających, na przykład na wspieraniu programów kształcenia zawodowego skierowanych do grup defaworyzowanych.

Komisja zapewnia, aby RRF stanowił uzupełnienie funduszy polityki spójności w ramach programowania na lata 2021–2027. Podczas gdy okres przygotowywania RRF jest prawie zakończony, programowanie w ramach WRF na lata 2021–2027 jest w toku. Komisja zwraca szczególną uwagę na związek między RRF a funduszami objętymi umowami partnerstwa z państwami członkowskimi, a ze względu na nakładające się ramy czasowe negocjacji możliwe było ustanowienie synergii między tymi różnymi instrumentami unijnymi. W szczególności większość państw członkowskich ma na tym etapie jasny obraz działań uwzględnionych w swoich RRP i może to wziąć pod uwagę przy programowaniu funduszy polityki spójności. Zapewni to uzupełniający charakter tych działań.