W okresie pierwszych dwóch lat funkcjonowania z EERC z powodzeniem korzystano w odpowiedzi na kryzys związany z gorączką Ebola w Afryce Zachodniej (2014), pożary lasów w Grecji (2015), pożary lasów na Cyprze, we Francji i Portugalii (2016), trzęsienie ziemi w Ekwadorze (2016), wybuch żółtej gorączki w Demokratycznej Republice Konga (2016) i huragan Matthew na Haiti (2016). Niemnie jednak okazało się, że istnieją pewne niedobory. Komisja stwierdziła dwa przypadki potencjalnie istotnych niedoborów: samoloty do gaszenia pożarów lasów, a także schronienie i związane z tym wsparcie.

W każdym przypadku, gdy poza EERC dostępne są zasoby pozwalające na uzupełnienie braków w EERC, w niniejszym sprawozdaniu stwierdza się, że nie istnieją braki w ogólnej zdolności UE o reagowania. Należy jednak zaznaczyć, że zasoby poza EERC stanowią mniejszą gwarancję co do ich dostępności i jakości niż zasoby zarejestrowane w EERC. Moduły zarejestrowane w EERC muszą być udostępnione na potrzeby operacji w państwie, w którym wystąpiła katastrofa, w ciągu ustalonej liczby godzin. Co więcej, takie moduły muszą przejść proces certyfikacji, który obejmuje przeglądy dokumentów, szkolenia i ćwiczenia. Powyższego nie można zagwarantować w przypadku zasobów poza EERC.

By ustalić istnienie wszelkich niedoborów pod kątem zdolności UE do reagowania na katastrofy w obszarach, w których nie osiągnięto (jeszcze) zakładanych celów EERC w tym zakresie, Komisja zwróciła się do państw uczestniczących o sprawdzenie, czy poza EERC istnieją jakiekolwiek dodatkowe zasoby, które można by szybko udostępnić na potrzeby misji UE. 27 państw przekazało informacje , a w załączniku (kolumna 4) znajduje się szczegółowy przegląd.

W okresie od utworzenia EERC w październiku 2014 r. do daty granicznej uzgodnionej do celów niniejszego sprawozdania (tj. 1 października 2016 r.) 16 państw uczestniczących zadeklarowało łącznie 77 zasobów na potrzeby reagowania w ramach EERC . Są to m.in. moduły ochrony ludności, zespoły wsparcia technicznego, a także inne zdolności w zakresie reagowania. Powyższe wniesione zasoby pozwoliły osiągnąć wiele z celów EERC w zakresie zdolności. W załączniku przedstawiono szczegółowy przegląd (kolumny 2-3).

EERC została przychylnie przyjęta i od momentu jej utworzenia, tj. października 2014 r., dynamicznie się rozwija. Od października 2016 r. wniesienie zasobów do EERC na potrzeby ochrony ludności zadeklarowały Belgia, Dania, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Luksemburg, Niderlandy, Niemcy, Polska, Republika Czeska, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwecja i Włochy (tj. 16 państw uczestniczących w UCPM) . Komisja zarządza specjalnym procesem certyfikacji, by zapewnić wysoką jakość tych zasobów . Rodzaje i liczbę kluczowych zdolności reagowania, które są wymagane jako niezbędne minimum, by EERC mogła skutecznie funkcjonować, określa się jako cele EERC w zakresie zdolności. Ustala się je na podstawie stwierdzonych zagrożeń w postaci katastrof, a ich adekwatność jest regularnie analizowana przez Komisję i państwa uczestniczące . Z uwagi na to, że cele w zakresie zdolności należy traktować jako niezbędne minimum, w EERC może być zarejestrowana większa liczba zasobów.

Z uwagi na rosnące zagrożenia UE musi być w stanie reagować na wiele różnych katastrof, które mogą wystąpić. Europejska zdolność reagowania kryzysowego (EERC) powstała w 2013 r. w ramach unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności (UCPM), by podnieść stan gotowości systemów ochrony ludności na terenie Unii . Po raz pierwszy państwa uczestniczące w UCPM mogą udostępniać szereg zasobów na wypadek sytuacji kryzysowych do natychmiastowego wykorzystania w trakcie operacji UE. Państwa uczestniczące rejestrują krajowe aktywa w EERC i tym samym deklarują, że aktywa te zostaną udostępnione na potrzeby unijnych operacji reagowania na wniosek o wsparcie zgłoszony za pośrednictwem Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego działającego przy Komisji.

Nadal istnieje niedobór następujących zasobów będących do dyspozycji: 1) samolotów do gaszenia pożarów lasów i 2) schronień. Pytanie, czy inne rodzaje dostępnych zasobów są wystarczające, wymagać będzie dalszej oceny. Dotyczy to a) zasobów niezbędnych na wypadek katastrof chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych, b) dużych szpitali polowych i zdolności w zakresie ewakuacji medycznej w ramach europejskiego korpusu medycznego, c) zdalnie sterowanych samolotów bezzałogowych i d) zespołów ds. komunikacji. Prawdopodobnie niektóre z bieżących celów w zakresie zdolności będą również wymagać przeglądu, tak by uwzględnić zmieniające się oceny ryzyka i doświadczenie operacyjne.

Wstępny cel EERC w zakresie zdolności zakładał dwa moduły gaszenia pożarów lasów przy użyciu samolotów. Francja zarejestrowała następnie jeden moduł. Ponadto Komisja dofinansowała jeden samolot do gaszenia pożarów, który był do dyspozycji Włoch jako „zdolność buforowa” w okresie nasilonych pożarów lasów w 2016 r. Oznaczało to, że samolot ten należał do zasobów EERC w okresie letnim 2016 r. i Komisja finansowała koszty utrzymywania go w stanie gotowości, tak by zagwarantować jego dostępność w razie poważnych katastrof. Obydwa zasoby okazały się bardzo pożyteczne.

Niemniej jednak rozwój wydarzeń latem 2016 r. – a zwłaszcza pożary lasów w Portugalii – pokazały, jak konieczne pod względem operacyjnym i istotne z politycznego punktu widzenia jest posiadanie większej liczby samolotów do gaszenia pożarów lasów dostępnych w ramach EERC. Portugalia zwróciła się o wsparcie za pośrednictwem UCPM, gdy francuska flota samolotów do gaszenia pożarów lasów (w tym wspomniany jeden moduł zarejestrowany w EERC) była w całości wyłączona z eksploatacji z przyczyn technicznych, a samolot EERC stanowiący „zdolność buforową” służył w tym czasie do prowadzenia operacji na Korsyce. Choć został on następnie przekierowany z Korsyki do Portugalii, ogólny brak samolotów do gaszenia pożarów dostępnych w ramach UCPM skłonił Portugalię do skorzystania z pomocy Maroka (dwa samoloty Canadair) i Rosji (dwa samoloty Beriev).

W związku z tym stwierdza się ewentualny istotny niedobór, jeśli chodzi o moduły gaszenia pożarów lasów przy użyciu samolotów, i Komisja zachęca państwa uczestniczące do podjęcia działań, by temu zaradzić.

3.2 Miejsca schronienia i związana z nimi pomoc

Celem EERC w zakresie zdolności dotyczących schronienia są dwa prowizoryczne obozy w sytuacji wyjątkowej oraz dodatkowe możliwości schronienia (100 jednostek), a także 6 dodatkowych zestawów schronienia. Obecnie nie ma żadnego prowizorycznego obozu w sytuacji wyjątkowej, a w EERC zarejestrowana jest tylko jedna jednostka oferująca dodatkowe możliwości schronienia. Wydaje się, że również poza EERC dostępna pomoc w zakresie schronienia jest niedostateczna (zob. załącznik).

Ponadto kryzys uchodźczy/migracyjny w Europie szybko pokazał, że trudno jest udzielić schronienia, gdy równocześnie na wszystkie państwa uczestniczące wywierana jest presja. Gdy kryzys osiągnął apogeum, szybko wyczerpały się miejsca schronienia zapewniane przez rządy państw. Do tego rynek komercyjny w Europie znalazł się pod ogromną presją, co spowodowało poważne opóźnienia w dostawie kontenerów i skutkowało wzrostem cen. Współpraca z wojskiem tylko częściowo załagodziła sytuację.

Przy tylu różnych scenariuszach, które jawią się w profilach ryzyka państw uczestniczących, zasadnicze znaczenie ma zdolność szybkiego mobilizowania pomocy w zakresie miejsc schronienia na dużą skalę. Dobrowolnie udzielana doraźna wzajemna pomoc może nie być najbardziej skutecznym i opłacalnym sposobem, by zapewnić dostęp do takich zdolności, zwłaszcza jeśli są one równocześnie potrzebne w kilku państwach uczestniczących.

Dlatego Komisja uznała, że w odniesieniu do miejsc schronienia i związanej z nimi pomocy może wystąpić potencjalnie istotny niedobór. Państwa uczestniczące zachęca się do podjęcia dyskusji o tym, w jaki sposób zaradzić temu problemowi.

4.Rodzaje zasobów wymagających dalszej oceny

W pewnych przypadkach pytanie, czy niektóre rodzaje dostępnych zasobów są wystarczające, wymaga dalszej oceny. Dotyczy to zasobów niezbędnych na wypadek katastrof chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych (CBRJ); dużych szpitali polowych i zdolności w zakresie ewakuacji medycznej w ramach europejskiego korpusu medycznego; zdalnie kierowanych bezzałogowych systemów powietrznych; oraz zespołów ds. komunikacji.

4.1 Zasoby niezbędne na wypadek katastrof chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych

UE musi być dostatecznie wyposażona, by móc poradzić sobie na wypadek katastrof chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych (CBRJ). Niedawna eskalacja działań terrorystów w Europie i poza jej granicami może uzasadniać konieczność weryfikacji celów w zakresie zdolności w dziedzinie katastrof CBRJ.

Zarejestrowana obecnie w EERC zdolność jest niewystarczająca, by kontynuować akcje poszukiwawczo-ratownicze w środowisku skażonym lub reagować na incydenty wymagające dekontaminacji pacjentów narażonych na czynniki CBRJ. Państwa uczestniczące poinformowały jednak Komisję o tym, że poza EERC dostępne są dostateczne zasoby.

Komisja zachęca państwa uczestniczące do dalszego rejestrowania tego rodzaju aktywów w EERC i do angażowania się w dyskusję, czy obecne cele w zakresie zdolności są adekwatne.

4.2 Europejski korpus medyczny

Kryzys związany z gorączką Ebola przypomina o tym, że Europa musi koniecznie dalej rozwijać swoje zdolności reagowania na wypadek wystąpienia chorób i ewentualnych konsekwencji dla zdrowia, jakie mogą nieść katastrofy. W tym zakresie prowadzone są działania w ramach europejskiego korpusu medycznego, który zrzesza wszystkie zespoły medyczne oraz zespoły ds. zdrowia publicznego oraz moduły w ramach EERC.

Dotychczas nie określono dostatecznie wyraźnie celów w zakresie zdolności dla europejskiego korpusu medycznego. Przykładowo nadal brakuje wyraźnie nakreślonych celów dla zespołów ratownictwa medycznego, gdyż UE jest w trakcie przestawiania się na klasyfikację zespołów ratownictwa medycznego (rodzaj 1, 2 i 3), jaką stosuje Światowa Organizacja Zdrowia. Niemniej jednak istnieją przesłanki, że państwa uczestniczące mogą stanąć przed problemem, jakim jest niedobór zdolności w zakresie dużych szpitali polowych (tj. zespołów ratownictwa medycznego, rodzaj 3).

Warto ponadto zwrócić uwagę na znaczne koszty operacyjne, które mogą zostać poniesione w czasie długoterminowych operacji wymagających zaangażowania dużych zdolności reagowania takich jak zespoły ratownictwa medycznego (rodzaj 2 i 3), przenośne laboratoria i konieczne wsparcie inżynieryjne dla szpitali polowych. Obecnie koszty te nie kwalifikują się do dofinansowania przez UE w ramach UCPM i niektóre państwa uczestniczące konsekwentnie rezygnują z zarejestrowania swoich aktywów w EERC.

Jeśli chodzi o zasoby niezbędne do prowadzenia ewakuacji medycznych, jest wiele samolotów i helikopterów dostępnych w ramach puli zasobów EERC, jak i poza nią. Ryzyko wystąpienia nieszczęśliwych wypadków z udziałem dużej liczby ofiar uzasadnia zwiększoną liczbę dostępnych aktywów. Różnorodność sytuacji, w których konieczne mogą okazać się aktywa do ewakuacji medycznych, również wymaga rewizji rodzajów zdolności w zakresie ewakuacji medycznej w ramach UCPM. System ewakuacji medycznej pacjentów zarażonych ebolą został na przykład opracowany dopiero wówczas, gdy sytuacja wyjątkowa osiągnęła swoje apogeum.