[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 11.4.2007

KOM(2007) 160 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Synergia czarnomorska – Nowa inicjatywa współpracy regionalnej

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Synergia czarnomorska – Nowa inicjatywa współpracy regionalnej

1. WPROWADZENIE – POTRZEBA OPRACOWANIA STRATEGII REGIONALNEJ

Dnia 1 stycznia 2007 r. Bułgaria i Rumunia, dwa kraje leżące nad Morzem Czarnym, przystąpiły do Unii Europejskiej. Dobrobyt, stabilność i bezpieczeństwo naszych sąsiadów w regionie Morza Czarnego znalazły się, w większym niż dotąd stopniu, w bezpośrednim obszarze zainteresowań UE.

Region Morza Czarnego[1] jest odrębną krainą geograficzną bogatą w zasoby naturalne oraz strategicznie umiejscowioną na granicy między Europą, Azją Środkową i Bliskim Wschodem. Ze względu na dużą liczbę ludności region ten oferuje swoim mieszkańcom ogromne możliwości, ale stawia też przed nimi wiele wyzwań. Region Morza Czarnego jest rosnącym rynkiem o wielkim potencjale rozwoju oraz ważnym węzłem przepływów transportowych i energetycznych. W regionie tym istnieją jednak nierozwiązane, „zamrożone” konflikty, występuje wiele problemów w dziedzinie ochrony środowiska, a niewystarczająca kontrola granic sprzyja nielegalnej imigracji i przestępczości zorganizowanej. Pomimo znaczących pozytywnych zmian w ostatnich latach nadal istnieją różnice między tempem przemian gospodarczych i jakością zarządzania w różnych krajach regionu. Dynamiczne działania w tym zakresie na poziomie regionalnym mogą przynieść obywatelom krajów czarnomorskich wiele korzyści, a także przyczynić się do ogólnego dobrobytu, stabilności i bezpieczeństwa w Europie.

W ramach szeroko zakrojonych programów współpracy Unia Europejska podjęła już znaczne wysiłki w celu stymulowania demokratycznych i gospodarczych reform, zapewniania stabilności i wspierania rozwoju w regionie Morza Czarnego. Działania unijne w tym kontekście skupiają się wokół trzech strategii: procesu przedakcesyjnego dotyczącego Turcji, europejskiej polityki sąsiedztwa (pięciu wschodnich partnerów w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa zaangażowanych jest we współpracę w regionie Morza Czarnego) oraz partnerstwa strategicznego z Federacją Rosyjską. Komisja Europejska wzięła również udział w szeregu inicjatyw sektorowych ważnych dla omawianego regionu (patrz załącznik I).

Region Morza Czarnego kryje ogromne możliwości i wyzwania, które wymagają skoordynowanych działań na poziomie regionalnym. Dotyczą one takich ważnych sektorów jak energia, transport, ochrona środowiska, przepływ osób i bezpieczeństwo. Celem ściślejszej współpracy regionalnej nie jest rozwiązywanie długotrwałych konfliktów w regionie, ale zwiększenie wzajemnego zaufania, a z czasem usunięcie pewnych istniejących przeszkód. Biorąc pod uwagę wzajemne przenikanie się kultur w regionie Morza Czarnego, wzrost współpracy regionalnej mógłby mieć również korzystne efekty poza samym regionem.

Dlatego nadszedł czas, aby Unia Europejska w większym stopniu zaangażowała się w dalsze określanie priorytetowych obszarów i mechanizmów współpracy na poziomie regionalnym. W niniejszym komunikacie Komisja proponuje synergię czarnomorską jako nową unijną inicjatywę współpracy regionalnej.

2. CECHY CHARAKTERYSTYCZNE SYNERGII CZARNOMORSKIEJ

Zamiarem Komisji nie jest proponowanie odrębnej strategii dla regionu Morza Czarnego, ponieważ kompleksowa strategia UE wobec tego regionu została już określona w ramach strategii przedakcesyjnej (w przypadku Turcji) oraz europejskiej polityki sąsiedztwa i partnerstwa strategicznego (w przypadku Rosji). Ramy strategiczne będą w dalszym ciągu wyznaczane poprzez dalsze rozwijanie i obustronne wdrażanie powyższych działań.

Potrzebna jest natomiast inicjatywa współgrająca z tymi strategiami, która skupi uwagę polityczną na poziomie regionalnym i nada nowy impuls istniejącemu procesowi współpracy. Najważniejszym zadaniem synergii czarnomorskiej byłby więc rozwój współpracy w regionie Morza Czarnego, a także między regionem jako całością a Unią Europejską.

Ta w pełni przejrzysta i globalna inicjatywa opiera się na wspólnych interesach UE i regionu Morza Czarnego oraz uwzględnia wyniki konsultacji przeprowadzonych ze wszystkimi krajami czarnomorskimi. Wykorzystane zostaną doświadczenia wyniesione z bieżących inicjatyw regionalnych wiążących region Morza Czarnego z UE, np. procesu współpracy naddunajskiej[2], oraz zwiększony zostanie wymiar istniejącej synergii.

Synergia czarnomorska jest pomyślana jako inicjatywa o elastycznych ramach mających zapewniać większą spójność i wytyczne polityczne. Jako najważniejsze kryterium podczas oceniania, czy wsparcie Wspólnoty dla danej inicjatywy jest użyteczne, należy przyjąć zaangażowanie, także finansowe, krajów bezpośrednio zainteresowanych i podmiotów regionalnych.

Zakres działań może wykraczać poza granice samego regionu, ponieważ wiele działań pozostaje blisko związanych z regionami sąsiadującymi, szczególnie Morzem Kaspijskim, Azją Środkową i Europą Południowo-Wschodnią. Koncepcja działań przyjęta dla regionu Morza Czarnego będzie blisko związana ze strategią UE dla Azji Środkowej. Współpraca w regionie Morza Czarnego będzie więc obejmowała istotne aspekty międzyregionalne. Będzie również uwzględniała inne programy współpracy regionalnej wspierane przez organizacje krajowe i kraje trzecie[3].

3. GłÓWNE DZIEDZINY WSPÓłPRACY

Początkowo synergia czarnomorska będzie się koncentrowała na tych zagadnieniach i obszarach współpracy, które odzwierciedlają wspólne priorytety, a obecność i wsparcie UE są w nich już wyraźnie widoczne. W związku z tym komunikat formułuje kilka krótko- i średnioterminowych zadań związanych z tymi dziedzinami[4].

3.1. Demokracja, przestrzeganie praw człowieka oraz dobre rządy

Rada Europy oraz OBWE ustaliły standardy w zakresie praw człowieka i demokracji, które odnoszą się do wszystkich krajów czarnomorskich. Wysiłki UE w tym zakresie są zasadniczo realizowane w ramach stosunków dwustronnych. Jednak działania podjęte na poziomie regionalnym mogą odegrać znaczącą rolę w tworzeniu podstaw dla środków krajowych oraz nadawaniu nowych impulsów. Organizacje w regionie Morza Czarnego podjęły w ostatnich latach zobowiązania w zakresie stworzenia skutecznych instytucji demokratycznych, promowania dobrych rządów oraz praworządności. UE powinna wspierać te inicjatywy regionalne poprzez wymianę doświadczeń w zakresie działań propagujących i chroniących prawa człowieka i demokrację, organizować szkolenia i programy wymiany oraz stymulować dialog regionalny ze społeczeństwem obywatelskim.

3.2. Zarządzanie przepływem osób i poprawa bezpieczeństwa

Lepsze zarządzanie granicami i współpraca celna na poziomie regionalnym zwiększają bezpieczeństwo i pomagają zwalczać transgraniczną przestępczość zorganizowaną, np. handel ludźmi, bronią i narkotykami, a także przyczyniają się do zapobiegania nielegalnym przepływom migracyjnym i zarządzania tym zjawiskiem. Udane przykłady, jak np. Misja Szkoleniowo-Kontrolna Unii Europejskiej na granicy Mołdowy i Ukrainy, pokazują, że takie działania mogą również prowadzić do rozwiązania konfliktów.

Komisja niedługo przedstawi komunikat w sprawie zasad stosowania globalnego podejścia w zakresie migracji wobec wschodnich i południowo-wschodnich sąsiadów, który obejmie nowe inicjatywy na rzecz lepszego zarządzania przepływami migracyjnymi i zwalczania nielegalnej imigracji. Ważne szlaki nielegalnej imigracji przebiegają przez region Morza Czarnego, co sprawia, że współpraca regionalna w tej dziedzinie ma szczególne znaczenie.

Komisja zachęcała również kraje tego regionu do podjęcia dalszej praktycznej współpracy w zakresie przeciwdziałania ogólnej przestępczości transgranicznej poprzez wykorzystanie doświadczeń z innych podobnych inicjatyw w Europie Południowo-Wschodniej i regionie Morza Bałtyckiego. Dalsza intensywna współpraca regionalna poprawi skuteczność działania krajowych organów ścigania , szczególnie w zakresie walki z korupcją i przestępczością zorganizowaną. Podmioty w regionie Morza Czarnego mogłyby wypracowywać najlepsze praktyki, wprowadzić wspólne standardy w zakresie gromadzenia i wymiany informacji, ustanowić systemy wczesnego ostrzegania w dziedzinie przestępczości zorganizowanej i opracować programy szkoleniowe. Mogłyby opierać się przy tym na doświadczeniach i działaniach regionalnego centrum SECI[5] oraz BBCIC[6].

3.3. „Zamrożone” konflikty

Komisja opowiada się za aktywniejszą rolą UE poprzez większe zaangażowanie polityczne w podejmowane na bieżąco wysiłki służące rozwiązaniu konfliktów (Naddniestrze, Abchazja, Osetia Południowa i Górski Karabach). Zaproponowała ona, aby UE zastanowiła się nad sposobami zwiększenia swojego udziału, np. w czynnościach monitorujących. Dzięki synergii czarnomorskiej zaistniałaby możliwość ogólnego rozładowania sytuacji dzięki rozwiązywaniu kwestii leżących u podstaw zaistniałego stanu rzeczy, takich jak sposoby zarządzania, niedostateczny rozwój gospodarczy, brak spójności społecznej, bezpieczeństwa i stabilności. Należy zwrócić szczególną uwagę na promowanie środków zwiększających zaufanie w regionach dotkniętych konfliktem , w tym programów współpracy opracowanych specjalnie w celu zbliżenia do siebie zwaśnionych stron.

3.4. Energia

Region Morza Czarnego jest obszarem produkcji i przesyłu energii, który ma strategiczne znaczenie dla bezpieczeństwa dostaw energii w UE. Region oferuje ogromny potencjał dywersyfikacji dostaw energii, dlatego jest ważnym elementem w zewnętrznej strategii UE w tej dziedzinie. Dywersyfikacja dostaw energii leży zarówno w interesie naszych partnerów w regionie, jak i samej Unii.

Komisja będzie nadal zacieśniała stosunki z producentami energii, krajami tranzytowymi oraz konsumentami, prowadząc z nimi dialog na temat bezpieczeństwa energii, który będzie służył propagowaniu harmonizacji przepisów i regulacji poprzez Inicjatywę Baku (patrz załącznik I) oraz w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa i dialogu energetycznego między UE a Rosją. Jeśli okaże się to właściwe, cel ten będzie realizowany również poprzez rozszerzenie Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Energetyczną na Mołdowę, Turcję i Ukrainę, a także poprzez protokoły ustaleń z Azerbejdżanem i Ukrainą, umowy o partnerstwie i współpracy oraz porozumienia handlowe, negocjacje w sprawie przystąpienia do WTO lub, w stosownych przypadkach, poprzez inne dwustronne porozumienia energetyczne. Celem jest stworzenie jasnych, przejrzystych i niedyskryminujących zasad ramowych w zakresie produkcji, przesyłu i tranzytu energii, zgodnych z dorobkiem wspólnotowym.

Unia pomaga również krajom regionu w opracowaniu jasnej strategii w zakresie alternatywnych źródeł energii, wydajności energetycznej i oszczędności energii, która umożliwi korzystanie ze znacznych źródeł energii.

Unia współpracuje ściśle z partnerami w regionie w celu poprawy stabilności energetycznej dzięki modernizacji istniejącej infrastruktury energetycznej i budowie nowych elementów infrastruktury . W związku z tym Komisja opracowuje we współpracy ze swoimi partnerami nowy korytarz energetyczny łączący Morze Kaspijskie i Morze Czarne. Będzie on wyposażony w techniczne rozwiązania umożliwiające dodatkowy przesył gazu z Azji Środkowej przez region Morza Czarnego do UE. Ponadto ze względu na rosnący transport tranzytowy ropy naftowej przez Morze Czarne, powodujący coraz większe obawy o bezpieczeństwo i ochronę środowiska, Unia jest szczególnie zainteresowana uwzględnieniem w swojej koncepcji współpracy w regionie trwałego i ekologicznego podejścia do problematyki związanej z ropą naftową. Rozważanych jest kilka projektów pozwalających na ominięcie Bosforu (patrz załącznik I).

Unia powinna więc zachęcać do znacznych inwestycji koniecznych do osiągnięcia powyższych celów.

W perspektywie średnioterminowej i zgodnie z propozycjami zawartymi w ostatnim komunikacie dotyczącym europejskiej polityki energetycznej[7], Komisja zbada możliwość stworzenia ram prawnych między UE a regionem objętym europejską polityką sąsiedztwa , obejmujących kwestie leżące we wspólnym interesie, takie jak bezpieczeństwo dostaw, bezpieczeństwo tranzytu i popytu. Przeprowadzone zostanie s tudium wykonalności, które pozwoli określić, czy konieczne jest tworzenie takich ogólnych ram prawnych obejmujących kraje produkujące, tranzytowe i konsumenckie.

3.5. Transport

Komisja będzie nadal aktywnie wspierać współpracę regionalną w zakresie transportu , w celu poprawy efektywności, bezpieczeństwa i ochrony operacji transportowych. Unia oprze się przy tym na doświadczeniach związanych z różnymi inicjatywami transportowymi, mającymi odniesienie do regionu Morza Czarnego (patrz załącznik I).

Swoim ostatnim komunikatem[8] Komisja zapoczątkowała debatę poświęconą sposobom zacieśnienia współpracy w dziedzinie transportu i usprawnienia istniejącej współpracy. Należy kontynuować wysiłki w zakresie rozwijania osi transportowych między Unią a krajami sąsiadującymi, zgodnie ze wskazówkami grupy wysokiego szczebla. Istnieje potrzeba lepszej koordynacji z bieżącymi inicjatywami, co powinno doprowadzić do jasnego podziału obowiązków, a nawet częściowego połączenia istniejących regularnych wydarzeń i struktur. Strategia TRACECA powinna do 2015 r. stanowić ważną podstawę rozwoju transportu regionalnego.

Głównym celem powinien pozostać dialog na temat polityki transportowej służący zbliżeniu uregulowań . Komisja zamierza pomagać w określeniu, jakie działania przysłużą się osiągnięciu jednolitego i spójnego stosowania odpowiednich instrumentów i standardów. Podczas opracowywania planów na przyszłość decydującymi czynnikami powinny być: konkurencyjność, zdolność przyciągania ruchu, poprawa bezpieczeństwa i ochrony, interoperacyjność oraz intermodalność. Ważnymi celami są bezpieczeństwo transportu lotniczego i rozszerzanie wspólnej przestrzeni lotniczej. W kontekście rosnącej potrzeby w zakresie transportu węglowodorów, ogromnego znaczenia nabiera bezpieczeństwo transportu morskiego. Należy w szczególności dokonać harmonizacji przyjętych praktyk i procedur związanych z paryskim i czarnomorskim protokołem ustaleń w sprawie kontroli państwa portu, aby zwiększyć skuteczność działań. Komisja proponuje, aby w pełni wykorzystać korzyści oferowane przez żeglugę morską na krótkich odcinkach oraz żeglugę śródlądową, szczególnie po Dunaju.

3.6. Ochrona środowiska naturalnego

W tej dziedzinie istnieje wiele działań regionalnych, ale ich realizacja jest opóźniona. Konieczność rozwiązania problemów środowiska morskiego na poziomie regionalnym została uznana w strategii morskiej UE oraz wniosku dotyczącym dyrektywy w sprawie strategii morskiej przyjętym przez Komisję w 2005 r.[9]. Strategia morska UE będzie wymagała od państw członkowskich zapewnienia współpracy w obszarze wszystkich mórz graniczących z państwami UE z wszystkimi innymi państwami w regionie. Państwa członkowskie będą w tym celu zachęcane do współpracy w ramach regionalnych konwencji morskich, w tym Komisji Czarnomorskiej (patrz załącznik I). Priorytetem jest przystąpienie Wspólnoty do Konwencji w sprawie ochrony Morza Czarnego przed zanieczyszczeniem.

Kraje regionu Morza Czarnego powinny lepiej wdrażać wielostronne porozumienia w zakresie ochrony środowiska oraz nawiązać w tej dziedzinie bardziej strategiczną współpracę w regionie. W tym celu można by zastosować koncepcję zespołu zadaniowego DABLAS, dotyczącą współpracy przy inwestycjach służących poprawie jakości wód, wobec innych zagadnień ochrony środowiska (takich jak ochrona przyrody, gospodarka odpadami, zanieczyszczenia przemysłowe, zanieczyszczenia powietrza), w zakresie, w jakim podejście regionalne może przynieść wymierne korzyści. Komisja powinna promować działania prowadzone na szczeblu regionalnym służące zwalczaniu zmian klimatycznych , szczególnie poprzez wykorzystanie wspólnego wdrażania mechanizmu czystego rozwoju w ramach Protokołu z Kioto , oraz zachęcić kraje czarnomorskie do międzynarodowej debaty na temat przyszłych działań. Można by również zbadać inne mechanizmy, takie jak opracowanie w perspektywie długoterminowej krajowych programów handlu emisjami w regionie.

3.7. Polityka morska

Synergia czarnomorska umożliwi prowadzenie dialogu na temat rodzącej się kompleksowej polityki morskiej Unii, której celem jest maksymalizacja trwałego wzrostu i tworzenie miejsc pracy w sektorze morskim i regionach nadmorskich. Objęłoby to stworzenie sieci wielosektorowej współpracy morskiej w usługach, przemyśle i instytutach naukowych, a także lepszą współpracę i integrację w dziedzinie nadzoru nad akwenami morskim, służącą bezpieczeństwu i pewności żeglugi oraz ochronie środowiska.

3.8. Rybołówstwo

Morze Czarne jest ważnym regionem połowowym, a większość zasobów rybnych przemieszcza się swobodnie przez granice. Część z nich jest w złym stanie i konieczne jest podjęcie działań na szczeblu regionalnym w celu ich odbudowy. Unia stara się propagować zrównoważony rozwój poprzez zarządzanie zasobami rybnymi, badania naukowe, gromadzenie danych i ocenę tych zasobów w regionie Morza Czarnego. Należy też zbadać nowe możliwości zapewnienia zrównoważonego i odpowiedzialnego wykorzystania zasobów rybnych w regionie. Należy lepiej wykorzystać możliwości, jakie stwarza instytucja Generalnej Komisji ds. Łowisk w Basenie Morza Śródziemnego, której kompetencje obejmują również Morze Czarne.

3.9. Wymiana handlowa

Unia jest dla krajów czarnomorskich ważnym partnerem gospodarczym i handlowym, a bliska współpraca gospodarcza oraz preferencyjne stosunki handlowe są ważnym elementem tych stosunków. Przystąpienie wszystkich krajów regionu Morza Czarnego do WTO oraz negocjacje dotyczące zawarcia porozumień, które zastąpią umowy o partnerstwie i współpracy z Rosja i Ukrainą, są ważnymi etapami w kierunku liberalizacji handlu w regionie, dlatego też Unia będzie nadal wspierała ten proces.

Wdrożenie postanowień gospodarczych i handlowych zawartych w planie działania w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa, a szczególnie dalsze reformy gospodarki rynkowej i stopniowe zbliżenie prawodawstwa i przyjętych praktyk do dorobku wspólnotowego w dziedzinie handlu, odgrywa nadal wielką rolę w upraszczaniu wymiany handlowej i integracji handlowej w regionie.

Organizacje współpracy regionalnej w regionie Morza Czarnego przedstawiły kilka inicjatyw służących tworzeniu stref wolnego handlu. Unia Europejska zasadniczo przyjmuje z zadowoleniem działania, które służą prawdziwej liberalizacji handlu, pod warunkiem że są one zgodne z wielostronnym systemem handlu i uwzględniają istniejące porozumienia między WE a danymi państwami. Każda inicjatywa powinna uwzględniać fakt, że państwa członkowskie UE oraz państwa zaangażowane w unijną wspólną politykę handlową w ramach unii celnej nie mogą niezależnie uczestniczyć w regionalnych programach wolnego handlu.

3.10. Sieci badawcze i edukacyjne

Komisja zamierza działać na rzecz przyłączenia się wszystkich krajów regionu do ogólnoeuropejskiej sieci badawczej GEANT.

W interesie wszystkich stron leży zapewnienie szybkiego połączenia internetowego między środowiskami naukowymi i światem edukacji oraz promowanie harmonizacji przepisów i regulacji tych krajów z ramami prawnymi UE. Będzie to wymagało ustanowienia niezależnych i skutecznych organów regulacyjnych. Ponadto konieczne jest promowanie rozwoju infrastruktury szerokopasmowej oraz wprowadzania usług internetowych w dziedzinie e-administracji, e-gospodarki i e-zdrowia, a także wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych w edukacji i badaniach.

Program „Tempus” będzie służył jako przydatne narzędzie tworzenia projektów współpracy między uniwersytetami w UE a uniwersytetami w regionie Morza Czarnego, ze szczególnym naciskiem na reformę szkolnictwa wyższego.

3.11. Nauka i technologia

Komisja zamierza promować budowanie potencjału oraz dialog polityczny w zakresie nauki i technologii z krajami regionu Morza Czarnego, szczególnie poprzez nowe instrumenty dostępne w ramach 7. programu ramowego w dziedzinie badań naukowych (7. PR). Zapewni to włączenie szczególnych działań badawczych i zagadnień będących przedmiotem wspólnego zainteresowania dla obu stron do programów działania w ramach 7. PR , a ponadto będzie sprzyjało synergii pomiędzy działaniami finansowanymi w ramach 7. PR i innymi odpowiednimi unijnymi instrumentami finansowania.

3.12. Zatrudnienie i sprawy społeczne

Wszystkie kraje partnerskie w regionie Morza Czarnego stoją przed podobnymi wyzwaniami, takimi jak: wysokie bezrobocie, rozległa szara strefa, a także kwestie związane z promowaniem godnej pracy, w tym dialog społeczny, ochrona społeczna i równość płci. Zwalczanie ubóstwa i wykluczenia społecznego zostało podkreślone w kilku planach działania w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa. Lepsza integracja mniejszości etnicznych i zwalczanie dyskryminacji są najważniejszymi problemami w dziedzinie spójności społecznej w wielu krajach partnerskich regionu Morza Czarnego. Współpraca na poziomie regionalnym w zakresie tych kwestii mogłaby przynieść dodatkowe korzyści, szczególnie jeśli chodzi o wymianę informacji i najlepszych rozwiązań, inicjatywy podnoszące świadomość, w tym programy szkoleniowe dla odpowiednich urzędników, partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Unia powinna wspierać takie działania poprzez odpowiednie programy pomocy technicznej.

3.13. Rozwój regionalny

Po przystąpieniu do Unii Europejskiej Bułgarii i Rumunii po raz pierwszy regiony wybrzeża Morza Czarnego mają możliwość uzyskania środków w ramach polityki regionalnej Unii Europejskiej. Programy polityki regionalnej w tych państwach członkowskich przyczynią się do wzrostu konkurencyjności ich regionów nadmorskich, a zwłaszcza poprawy ich stanu ekologicznego, dzięki szczególnemu naciskowi na strategię lizbońską i cele przyjęte w Göteborgu. Doświadczenia zdobyte przy realizacji tych programów będą mogły być wykorzystane na całym wybrzeżu Morza Czarnego dzięki programom współpracy omówionym w rozdziale 4.

4. WSPÓłPRACA TRANSGRANICZNA ORAZ ROLA PODMIOTÓW LOKALNYCH I PRZEDSTAWICIELI SPOłECZEńSTWA OBYWATELSKIEGO

Komisja ustanowiła w ramach Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa program współpracy transgranicznej w basenie Morza Czarnego. Ten „program akwenu morskiego” skupia się na wspieraniu współpracy lokalnej i obywatelskiej w obszarach przybrzeżnych Morza Czarnego. Zarządzanie programem będzie odbywało się na szczeblu lokalnym w omawianym regionie, a uczestniczący w nim partnerzy będą wspólnie odpowiedzialni za jego realizację.

Program ten ułatwia dalszy rozwój kontaktów między miastami w regionie Morza Czarnego a społecznościami, uniwersytetami, instytutami kultury oraz organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, w tym organizacjami konsumentów. Może to odegrać istotną rolę zwłaszcza w obszarach dotkniętych konfliktami, w których przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego mogą szczególnie przyczynić się do rozwijania współpracy między mieszkańcami.

Ponadto realizowane będą nowe programy współpracy transgranicznej między Bułgarią i Rumunią (finansowane z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego) oraz między Bułgarią i Turcją (finansowane z Instrumentu Przedakcesyjnego). Oba te programy pozwolą na prowadzenie działań na morzu i wybrzeżach, które będą sprzyjały rozwijaniu kontaktów i współpracy na zachodnim wybrzeżu Morza Czarnego.

5. WZMOCNIENIE EUROPEJSKIEJ POLITYKI SąSIEDZTWA

Pięć krajów w regionie Morza Czarnego uczestniczy w europejskiej polityce sąsiedztwa jako partnerzy. Wzmocnienie europejskiej polityki sąsiedztwa, w tym opracowanie aspektu tematycznego tej polityki i stopniowe przygotowanie przekrojowych i kompleksowych porozumień o wolnym handlu, przyczyniłoby się do pogłębienia współpracy w regionie Morza Czarnego. Usunięcie przeszkód w legalnym podróżowaniu, nowy program stypendialny w ramach programu Erasmus Mundus (obejmującego nowe możliwości udziału dla krajów trzecich) oraz większa współpraca między uniwersytetami pomogłyby w ułatwieniu kontaktów regionalnych.

Zaproponowany „sąsiedzki fundusz inwestycyjny” dla krajów z planami działania w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa mógłby przyczynić się do przygotowania i współfinansowania inwestycji infrastrukturalnych, szczególnie w dziedzinie energii, transportu, ochrony środowiska, w bliskiej współpracy z międzynarodowymi instytucjami finansowymi, szczególnie EBI i EBOiR.

6. ROLA ORGANIZACJI REGIONALNYCH

Komisja nie proponuje powołania nowych instytucji lub struktur biurokratycznych. Kraje czarnomorskie pozostaną głównymi partnerami w dialogu z UE, zarówno w ramach stosunków dwustronnych, jak i w ramach dyskusji na poziomie regionalnym. Większość wkładu Wspólnoty będzie nadal przekazywana za pośrednictwem ustanowionych programów sektorowych zarządzanych przez Komisję.

Unia powinna być jednak przygotowana na zacieśnienie kontaktów z organizacjami regionalnymi. Regionalna inicjatywa w basenie Morza Śródziemnego ma na celu realizację kompleksowej koncepcji, obejmującej wszystkie kraje w tym regionie; dlatego duża liczba członków Organizacji Współpracy Gospodarczej Państw Morza Czarnego (BSEC)[10] oraz fakt, że Rosja i Turcja są jej założycielami, to wyraźne korzyści, które mogłyby w znaczący sposób przyczynić się do sukcesu synergii czarnomorskiej.

Kontakty między UE i BSEC służyłyby przede wszystkim dialogowi na poziomie regionalnym. Mogłyby one objąć spotkania między urzędnikami wyższego szczebla w celu lepszej koordynacji poszczególnym projektów.

Kierunek polityczny i widoczność działań na rzecz synergii czarnomorskiej zapewniłoby polityczne wydarzenie inaugurujące wysokiego szczebla. Jeśli partnerzy działań na rzecz synergii czarnomorskiej podejmą taką decyzję w związku z widocznymi postępami, możliwe będzie organizowanie regularnych spotkań na szczeblu ministerialnym z udziałem krajów UE i BSEC. W następstwie takich spotkań można by również organizować spotkania między krajami UE a partnerami europejskiej polityki sąsiedztwa w regionie Morza Czarnego i umożliwić konsultacje na temat zagadnień związanych z europejską polityką sąsiedztwa. Osiągnięciu efektu synergii czarnomorskiej mogłoby również pomóc wykorzystanie istniejących już kontaktów między Parlamentem Europejskim i zgromadzeniem parlamentarnym BSEC.

Obecnie siedem państw członkowskich UE ma status obserwatora w BSEC[11]. W odpowiedzi na inicjatywę BSEC Komisja zamierza również uzyskać status obserwatora i wspierać starania państw członkowskich UE o uzyskanie takiego statusu.

Równocześnie Komisja zamierza pozostać otwarta na wszystkie inne odpowiednie możliwości współpracy, które mogłyby zostać podjęte z innymi regionalnymi podmiotami lub w ramach innych inicjatyw. Forum Czarnomorskie[12], nastawione na partnerstwa i sieci regionalne, powinno być szczególnie przydatne na pozarządowym szczeblu obywatelskim.

7. WSPARCIE FINANSOWE

Zasadniczo obowiązuje zasada współfinansowania. W stosownych przypadkach możliwe jest udzielenie wspólnotowego wsparcia finansowego w ramach krajowych, regionalnych lub transgranicznych programów Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa, pozostałych instrumentów pomocy zewnętrznej, a w przypadku państw członkowskich UE – również Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Większa elastyczność nowych wspólnotowych instrumentów finansowania powinna ułatwić finansowanie inicjatyw współpracy regionalnej.

Działania regionalne EBOiR i EBI oraz Czarnomorskiego Banku Handlu i Rozwoju[13] są już obecnie znaczące, a synergia czarnomorska mogłaby otworzyć nowe możliwości, np. rozwijania mechanizmów wspólnego finansowania czy wykorzystywania doświadczeń zdobytych w programach, takich jak partnerstwa Wymiaru Północnego.

8. PODSUMOWANIE

Sytuacja w regionie Morza Czarnego zmieniła się znacząco w ostatnich latach i nadal podlega zmianom. W tych warunkach nowa unijna inicjatywa współpracy regionalnej stanowiłaby przydatne uzupełnienie bieżących działań dwustronnych i sektorowych, których zakres jest bardzo szeroki.

Obecność Unii Europejskiej w regionie Morza Czarnego otwiera nowe perspektywy i możliwości. Wymaga to bardziej spójnego i długoterminowego wysiłku, który pomoże w pełni wykorzystać te możliwości oraz zapewnić większą stabilność i dobrobyt w regionie. Większe zaangażowanie UE we współpracę regionalną w basenie Morza Czarnego przyczyni się do realizacji tych celów.

ANNEX I

Recent and Ongoing EU activities at regional level

Already in a 1997 Communication[14], the Commission stressed the need to support cooperation in the Black Sea region and suggested appropriate areas for Community programmes. In the ensuing period the EC has contributed to a number of initiatives and cooperation programmes of regional relevance, notably:

1. The Baku Initiative

This is a framework to enhance cooperation in both the energy and transport fields and to stimulate progressive convergence towards EC principles.

2. The INOGATE programme

The INterstate Oil and GAs To Europe pipelines, INOGATE, improves the security of energy supply through multi-annual technical assistance programmes. It is supported by the EU-Black Sea and Caspian Sea Basin and its Neighbouring Countries Energy Cooperation Secretariat, as was agreed at the Astana Ministerial Conference on 30 November 2006.

3. Energy infrastructure

The Commission has been working with others on upgrading the energy infrastructure. Major projects have been carried out, including the Baku-Supsa and the Baku-Tbilisi-Ceyhan oil pipelines as well as the Baku-Tbilisi-Erzerum gas pipeline. Furthermore, a number of projects of new energy infrastructure are currently considered. These include the reversal of the Brody-Odessa pipeline and its extension to Plock in Poland, as well as the Constanza-Omisalj-Trieste, Burgas-Vlore and Burgas-Alexandroupolis oil pipelines. In addition, the Commission has acted as a catalyst for the agreement between Greece and Turkey for the completion of a gas pipeline linking the two countries with a possible extension to Italy.

4. TRACECA

The TRAnsport Corridor Europe Caucasus Central Asia (TRACECA) programme provides technical assistance covering road, rail, aviation and maritime transport connections from Central Asia to Europe. It was originally a Community programme but since 1999 it is regulated by a multilateral agreement with intergovernmental structures.

5. High Level Group Initiatives

In 2004, the European Commission established the High Level Group on the Extension of the Major Trans-European Transport Axes to the Neighbouring Countries and Regions. The HLG delivered its recommendations in December 2005. Many of the initiatives put forward by the High Level Group are pertinent to the Black Sea region.

6. Environment

The Commission actively contributes to the work of the Black Sea Commission, the executive body of the Convention on the Protection of the Black Sea against Pollution, which was signed in 1992 by the six littoral states. Furthermore, the Commission chairs the Danube Black Sea Task Force, which was set up by the countries of the Danube-Black Sea region in 2001 to encourage a strategic focus on investments in the field of water.

7. Conflict Resolution

The Commission has contributed to activities aiming at conflict resolution, notably through the Border Assistance Mission for Moldova and Ukraine.

8. National Research and Education Networks

The interconnection of the National Research and Education Networks (NRENs) to the pan-European research backbone GEANT has been achieved for all the European Union Member States and Candidate Countries. As regards Moldova and the Caucasus countries, they are only linked with very limited capacity, while the Ukraine is not linked at all, which constitutes a major blocking factor to the further development of research and education efforts in the region.

9. Science and Technology

Efforts to consolidate the potential of the Black Sea countries and to establish stronger links with the scientific community of the EU were spearheaded by the INCO Programme of the 6th Framework Programme for Science, Technology and Development (2002-2006). This programme was aimed at the Bulgaria, Romania and Turkey as well as eastern ENP partners. The Framework Programme included additional and substantial cooperation with the latter, particularly through the INTAS Programme which focused on cooperation between the EU and Eastern Europe and Central Asia. In September 2005, the Ministers of countries that belong to BSEC adopted a ‘ BSEC Action Plan on cooperation in science and technology ’. This plan was developed with European help for a 4 years period. It aims at enhancing S&T cooperation among the Black Sea countries as well as between BSEC and the EU. The Commission participates in all S&T Working Group meetings to assist in the implementation of the Action Plan.

[pic]

[1] Region Morza Czarnego (patrz mapa w załączniku II) obejmuje Grecję, Bułgarię, Rumunię i Mołdowę na zachodzie, Ukrainę i Rosję na północy, Gruzję, Armenię i Azerbejdżan na wschodzie oraz Turcję na południu. Chociaż Armenia, Azerbejdżan, Mołdowa i Grecja nie leżą nad Morzem Czarnym, więzy historyczne i bliskość położenia sprawiają, że w naturalny sposób zaliczają się do państw tego regionu.

[2] Inicjatywa opracowana przez Austrię, Rumunię, Komisję Europejską i w ramach paktu stabilności w celu poszerzenia i pogłębienia współpracy naddunajskiej oraz nadania jej wyraźnego wymiaru politycznego i gospodarczego.

[3] Np. programy ONZ, OBWE, OECD i Rady Europy oraz Trust Morza Czarnego na rzecz współpracy regionalnej Niemieckiego Funduszu Marshalla (GMF) w Stanach Zjednoczonych.

[4] W rozdziałach 3 i 4 konkretne działania oznaczone są kursywą.

[5] South-East European Cooperation Initiative Regional Centre for Combating Trans-border Crime (Regionalne Centrum ds. Zwalczania Przestępczości Transgranicznej w ramach Inicjatywy Współpracy Południowo- i Wschodnioeuropejskiej), z siedzibą w Bukareszcie. Kilka czarnomorskich krajów ma status członka lub obserwatora.

[6] Black Sea Border Coordination and Information Centre (Centrum Koordynacyjno-Informacyjne ds. Granic Morza Czarnego), z siedzibą w Burgas. Dostarcza danych na temat nielegalnych działań w regionie Morza Czarnego i promuje wymianę informacji między strażą przybrzeżną.

[7] COM(2007)1 wersja ostateczna z 10.1.2007.

[8] COM(2007) 32 wersja ostateczna. „Wytyczne w zakresie transportu w Europie oraz regionach sąsiadujących”. Komunikat ten opiera się na zaleceniach grupy wysokiego szczebla i przedstawia w skrócie pierwsze działania służące lepszej integracji systemów transportowych UE z systemami krajów sąsiadujących.

[9] COM(2005) 504 oraz COM(2005) 505 z 24 października 2005 r.

[10] BSEC została utworzona w 1992 r. i przekształcona w organizację międzynarodową w 1999 r. Początkowo jej działalność koncentrowała się na współpracy gospodarczej, ale obecnie zakres jej działań stopniowo się rozszerza. Członkami organizacji są wszystkie kraje czarnomorskie wymienione w przypisie 1 oraz Albania i Serbia.

[11] Republika Czeska, Niemcy, Francja, Włochy, Austria, Polska i Słowacja.

[12] Forum Czarnomorskie jest inicjatywą rumuńską.

[13] Czarnomorski Bank Handlu i Rozwoju ma siedzibę w Salonikach. Udziałowcami są państwa-założyciele BSEC.

[14] COM(97) 597 final. Communication on Regional Cooperation in the Black Sea Area