PL    PL  KOMISJA WSPÓLNOT  EUROPEJSKICH 
Bruksela, dnia 21.04.2004 
COM(2004) 279 wersja ostateczna 
2004/0084 (COD) 
Wniosek dotycz ący 
DYREKTYWY PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY 
w sprawie wprowadzenia w życie zasady równo ści szans i równego traktowania kobiet i 
mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy 
(wersja przekszta łcona) 
  
(przedstawiona przez Komisj ę) 
 
PL 2   PL UZASADNIENIE  
1. KWESTIE OGÓLNE 
Celem niniejszego wniosku dotycz ącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady jest 
uproszczenie, modernizacja i poprawa praw a wspólnotowego w dziedzinie równego 
traktowania kobiet i m ężczyzn poprzez uj ęcie w jednym tek ście przepisów dyrektyw 
powiązanych tematycznie, tak aby prawodawstwo wspólnotowe sta ło się bardziej przejrzyste 
i skuteczniejsze dla dobra wszystkich obywateli. Niniejszy wniosek dotycz ący dyrektywy jest 
również osadzony w ogólnym kontek ście nowego otoczenia prawnego i politycznego, którego 
celem jest przekszta łcenie Unii w bardziej otwart ą, zrozumia łą i związaną z codziennym 
życiem.  
Równe traktowanie kobiet i m ężczyzn to podstawowa zasada Un ii Europejskiej. Od pocz ątku 
stwierdzenie takie zawarte by ło w postanowieniach prawa pierwotnego okre ślonych w 
Traktacie Rzymskim i od tego czasu umacnia ły je kolejne zmiany, przez co zasada ta sta ła się 
nieodłącznym elementem polityki spo łecznej Unii Europejskiej. 
Zasada równego traktowania kobiet i m ężczyzn zapocz ątkowana odr ębnym postanowieniem 
dotyczącym równo ści wynagrodze ń zawartym w Traktacie Rzymskim przekszta łciła się w 
bardzo wa żny i maj ący daleko id ące konsekwencje element dorobku wspólnotowego w 
dziedzinie równo ści, dzięki czemu Europa wysuwa si ę na pierwszy plan na arenie 
międzynarodowej. Art. 2 TWE uznaje równo ść kobiet i m ężczyzn za podstawow ą zasadę oraz 
jeden z celów i zada ń Wspólnoty.  Ponadto, zgodnie z art. 3 us t. 2 TWE Wspólnocie powierza 
się szczególn ą misję, tj. włączenia problematyki równo ści kobiet i m ężczyzn we wszystkie 
działania. 
Traktat z Amsterdamu znacznie zwi ększył możliwości prawa pierwotnego i mo żliwości Unii 
Europejskiej w zakresie podejmowania dzia łań w dziedzinie równo ści szans i równego 
traktowania kobiet i m ężczyzn poprzez zapewnienie prawodawcom wspólnotowym 
konkretnych podstaw prawnych (art. 13, 137, 141 TWE). Te zmiany stanowi ą wyraźne 
odzwierciedlenie o świadczenia Trybuna łu mówiącego o tym, i ż likwidacja dyskryminacji ze 
względu na płeć stanowi element podstawowych praw. Trybuna ł podkreślił, iż art. 141 (tak 
jak twierdzi ł poprzednio w przypadku dawnego art. 119 Traktatu WE) jest jednym z celów 
społecznych Wspólnoty, która nie jest jedynie Uni ą Gospodarcz ą, ale jednocze śnie, w drodze 
wspólnego dzia łania, ma zapewnia ć postęp społeczny i nieustannie d ążyć do poprawy 
warunków życia i pracy. Trybuna ł stwierdzi ł, iż cel gospodarczy realiz owany zgodnie z art. 
141 TWE jest celem drugorz ędnym w stosunku do celu spo łecznego realizowanego zgodnie z 
tym samym postanowieniem, które jest wyrazem podstawowego prawa.1 
Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej podpisana w Nicei w dniu 7 grudnia 2000 r. w 
art. 23 równie ż uznaje równo ść kobiet i m ężczyzn za podstawow ą zasadę. 
Znaczny post ęp udało się również osiągnąć w zakresie prawodawstwa wtórnego. Istniej ące 
dyrektywy stworzy ły podstawy prawne do radykalnych zmian w ustawodawstwie krajowym, 
podejściach i praktykach, natomiast Trybuna ł, za spraw ą orzecznictwa, przyczyni ł się do 
wyjaśnienia i dalszego rozwini ęcia wykładni i zakresu zasady równo ści traktowania.  
                                                 
1 Wyrok Trybuna łu z dnia 10 lutego 2000 r. w sprawach po łączonych C-270/97 i C-271/97 Deutsche 
Post AG przeciwko Elisabeth Sievers (C-270/97) oraz Brunhilde Schrage (C-271/97), Zb. Orz. str. I-
00929 
 
PL 3   PL Od czasu pierwszej dyrektywy (75/117/EWG) w sprawie równo ści wynagrodze ń, którą 
przyjęto na podstawie dawnego art.  100 w 1975 r. i która powodowa ła dalsze wykonanie i 
stosowanie dawnego art. 119 Traktatu WE, rozszerzono zakres równego traktowania w celu 
objęcia innych obszarów polityki spo łecznej. W 1976 r. na podstawie dawnego art. 235 TWE 
przyjęto drugą dyrektyw ę, poruszaj ącą kwestię równego traktowania zwi ązanego z dost ępem 
do zatrudnienia, kszta łcenia, awansu zawodowego oraz warunków pracy (dyrektywa 
76/207/EWG). W 1979 r., na podstawi e dawnego art. 235 TWE przyj ęto trzecią dyrektyw ę 
(79/7/EWG) zwi ązaną ze stopniowym wprowadzaniem w życie zasady równego traktowania 
w dziedzinie (systemów ustawowych) zabezpieczenia spo łecznego.  
W roku 1986 przyj ęto kolejne dwie dyrektywy, jedn ą na postawie dawnych art. 100 i 235 
Traktatu WE w odniesieniu do systemów zabezpieczenia spo łecznego pracowników 
(86/378/EWG) a drug ą na podstawie dawnego art. 235 Traktatu WE w sprawie stosowania 
zasady równego traktowania kobiet i m ężczyzn pracuj ących na w łasny rachunek, w tym w 
rolnictwie, oraz w sprawie ochrony kobiet pracuj ących na w łasny rachunek w okresie ci ąży i 
macierzyństwa (86/613/EWG).  
Kolejne zmiany Traktatu umo żliwiły przyjęcie dyrektyw o nowych podstawach prawnych i 
zgodnie z innymi procedurami podkre ślającymi między innymi rol ę, jaką partnerzy spo łeczni 
mogą odegrać w dziedzinie równo ści, mianowicie dyrektywy w sprawie ochrony ci ąży i 
macierzyństwa (92/85/EWG) przyj ętej na podstawie dawnego ar t. 118A Traktatu WE oraz 
dyrektywy w sprawie urlopu rodziciels kiego (96/34/WE). Dyrektywa 96/34/WE by ła 
pierwszą dyrektyw ą przyjętą po pierwszym porozumieniu partnerów spo łecznych na szczeblu 
wspólnotowym po Traktacie z Maastricht zgodnie z Porozumieniem w sprawie polityki społecznej za łączonym do protoko łu (nr 14) w sprawie polityki spo łecznej, za łączonego do 
Traktatu ustanawiaj ącego Wspólnot ę Europejsk ą, w szczególno ści jego art. 4 ust. 2. 
Po serii wa żnych wyroków Trybuna łu Sprawiedliwo ści odczuwano konieczno ść przyjęcia 
dyrektywy 96/97/WE, po wyroku w sprawie Barber, zmieniaj ącej dyrektyw ę 86/378/EWG, w 
celu zapewnienia zgodno ści dyrektywy 86/378 z dawnym art.  119 (obecnie art. 141), zgodnie 
z interpretacj ą Trybunału w wyroku w sprawie Barber i pó źniejszych wyrokach.  
Orzecznictwo Trybuna łu oraz potrzeba skuteczno ści prawa wspólnotowego sk łoniła Radę, na 
podstawie wniosku Komisji, do przyj ęcia dyrektywy 97/80/WE dotycz ącej ciężaru dowodu 
zgodnie z porozumieniem w sprawie polityki spo łecznej za łączonym do protoko łu (nr 14) w 
sprawie polityki spo łecznej załączonego do Traktatu ustanawiaj ącego Wspólnot ę Europejsk ą, 
w szczególno ści jego art. 2 ust. 2. 
W oparciu o ró żne podstawy prawne istniej ące dyrektywy (ze zmianami) zapewniaj ą mocne 
ramy prawodawcze. Nie ma jednak że wątpliwości, iż należy je uaktualnia ć i upraszcza ć w 
celu zapewnienia wi ększej przejrzysto ści i pewno ści w poszerzonej Unii oraz w celu 
uzyskania ich wi ększej czytelno ści.  
Ostatnia zmiana dyrektywy 76/207/EWG na mocy dyrektywy 2002/73/WE, przyj ętej zgodnie 
ze specjaln ą podstawą prawną art. 141 ust. 3 TWE, który zosta ł wprowadzony Traktatem z 
Amsterdamu, wskaza ła również, iż prawodawca jest przekonany o rzeczywistej potrzebie 
uaktualniania istniej ących dyrektyw (z których niektóre licz ą ponad dwadzie ścia lat). 
Dyrektywa 2002/73/WE uwzgl ędnia zmiany w Traktacie (po Traktacie z Amsterdamu 
znacznie zwi ększono środki prawne s łużące wprowadzeniu w życie zasady równego 
traktowania i dzia łaniu na rzecz osi ągnięcia równo ści kobiet i m ężczyzn), orzecznictwo 
Trybunału (które znacznie rozbudowa ło zasadę równego traktowania) oraz przyj ęcie innego 
 
PL 4   PL podobnego prawodawstwa (dyrektyw 2000/43/WE or az 2000/78/WE w oparciu o art. 13 
TWE).  
W tym kontek ście prawodawstwo w sprawie ró wnego traktowania kobiet i m ężczyzn 
określono jako priorytetowy obs zar polityki, który nale ży uprościć, zmodernizowa ć i 
poprawić2. Ogólny cel w postaci uproszczenia i popraw y ram legislacyjnych jest szczególnie 
ważny w przypadku prawodawstwa dotycz ącego równego traktowania, jako że dotyczy ono 
bezpośrednio poszczególnych m ężczyzn i kobiet, którzy potrzebuj ą jasnego okre ślenia ich 
osobistych praw.  
2. WYNIKI KONSULTACJI I OCENA WP ŁYWU 
W lipcu 2003 r. Komisja rozpocz ęła konsultacje w Internecie3, których celem by ło zaproszenie 
Państw Członkowskich i innych zainteresowa nych podmiotów (partnerów spo łecznych, 
organizacji pozarz ądowych, stowarzysze ń kobiecych oraz osób prywatnych) do przedstawiania 
opinii w sprawie inic jatywy Komisji. Ko nsultacje oparte by ły na dokumencie dotycz ącym opcji 
określającym trzy mo żliwości, które mo żna realizowa ć w procesie upraszczania, modernizacji i 
poprawy prawodawstwa w dziedzinie  równego trakto wania kobiet i m ężczyzn. Od Pa ństw 
Członkowskich, partnerów spo łecznych, instytucji zajmuj ących się równym traktowaniem oraz 
organizacji pozarz ądowych otrzymano trzydzie ści odpowiedzi. Wszystkie uwagi by ły 
konstruktywne. Wi ększość wypowiedzi zawiera ła przekonanie o konieczno ści uproszczenia, 
modernizacji i poprawy. W znacz eniu bardziej ogólnym rz ądy, które udzieli ły odpowiedzi, jak 
również podmioty zainteresowane z sektorów przemys łu, handlu i wolnych zawodów 
sugerowali podej ście oznaczaj ące mniejsze zmiany, natomiast przedstawiciele pracowników i 
organizacje pozarz ądowe opowiada ły się za bardziej dalekosi ężnymi zmianami wspólnotowych 
ram prawodawczych. 
W dniu 3 pa ździernika 2003 r. odby ło się nieformalne spotkani e z ekspertami z Pa ństw 
Członkowskich, krajów przyst ępujących oraz Krajów EFTA. Spotkanie wykorzystano do 
dalszego wyja śnienia opcji politycznych oraz do g łębszej dyskusji nad tymi opcjami. Inicjatywa 
Komisji maj ąca na celu wyja śnienie i uproszczenie prawoda wstwa wspólnotowego, przy 
zachowaniu dorobku wspólnotowego, zosta ła powszechnie przyj ęta jako podej ście właściwe. 
Niektórzy z uczestników opowiadali si ę za czyst ą kodyfikacj ą, inni byli zwolennikami 
umiarkowanych zmian w drodze przekszta łcenia istniej ącego prawodawstwa, podczas gdy 
jeszcze inni z kolei poparli bardziej daleko id ące podejście. Podkre ślono ważność zachowania 
obecnego dorobku wspólnotowego w pe łnej postaci, przy w łączeniu tylko tych wyroków 
Trybunału, które stanowi ą powszechnie uznane  orzecznictwo.  
Miała miejsce równie ż nieformalna wymiana pogl ądów z partnerami spo łecznymi 
reprezentowanymi na szczeblu UE  (UNICEF, CEEP, UEAPME, ETUC).  
W dniu 19 pa ździernika 2003 r. Komitet Doradczy Komisji ds. równo ści szans przyj ął w tej 
sprawie opini ę, wyjaśniając, iż biorąc pod uwag ę charakter Komitetu i status jego cz łonków, 
wymieniona opinia nie odzwierci edla stanowiska ani nie wi ąże rządów Państw 
Członkowskich. Opinia opowiada si ę za now ą przekszta łconą dyrektyw ą uwzględniającą 
dyrektywę w sprawie macierzy ństwa. Przedstawiciele UNIC E, UEAPME oraz CEEP zaj ęli 
                                                 
2 Komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Eu ropejskiego oraz Komitetu Ekonomiczno-Spo łecznego z dnia 24 
stycznia 2003 r. „Aktualizacja i uproszczenie dor obku wspólnotowego”, COM(2003)71 wersja ostateczna. 
3 http://europa.eu.int/comm/employment_social/news/2003/jul/consultation_en.html. 
 
PL 5   PL odrębne stanowisko, do łączone do opinii, opowiadaj ąc się za uproszczeniem bez żadnych zmian 
istniejącego prawodawstwa. 
Służby Komisji przeprowadzi ły również rozszerzon ą ocenę wpływu (dołączoną w formie 
Załącznika).  
W świetle wyczerpuj ącej analizy mo żliwych opcji poprawy prawodawstwa WE w sprawie 
równego traktowania, wydaje si ę, iż nowa przekszta łcona dyrektywa najlepiej sprosta łaby 
wymogom aktualizacji, uproszczenia, mode rnizacji i poprawy dorobku wspólnotowego w tej 
dziedzinie. Wnioskuje si ę zatem o przedstawienie dyrektywy, która: 
– zawiera jeden spójny tekst na podsta wie skonsolidowanych dyrektyw, wyra źnie 
podzielonych na ró żne rozdzia ły, zawieraj ących przepisy ogólne i szczególne oraz 
spójne definicje. Tekst odzwierciedla zwi ązek pomi ędzy różnymi aspektami 
równego traktowania i pokazuje, w jaki sposób s ą one powi ązane ze sob ą, zgodnie z 
ogólnymi zasadami. 
– jasno odzwierciedla przyj ęte orzecznictwo i w ten sposób przyczynia si ę do 
pewności i jasności prawnej. 
– jasno odzwierciedla zastosowanie pr zepisów horyzontalnych dyrektywy 
2002/73/WE oraz dyrektywy w sprawie odwrócenia ci ężaru dowodu w sprawach 
dyskryminacji ze wzgl ędu na p łeć do równo ści wynagrodze ń i systemów 
zabezpieczenia spo łecznego pracowników.  
– zapewnia niezb ędne wsparcie w celu przyspieszenia skutecznego wprowadzenia w 
życie zasady równego traktowania w celu osi ągnięcia celów spo łeczno-
gospodarczych polityki Wspólnoty. 
Niniejszy Wniosek jest odzwierciedleniem opcji polegaj ącej na po łączeniu wszystkich 
dyrektyw wprowadzaj ących zasad ę równości wynagrodze ń kobiet i m ężczyzn (w tym 
równości traktowania w zakresie systemów zabezpieczenia spo łecznego pracowników) oraz 
dyrektyw w sprawie równe go traktowania kobiet i m ężczyzn w zakresie dost ępu do 
zatrudnienia, kszta łcenia i awansu zaw odowego oraz warunków pracy i dyrektyw ę w sprawie 
ciężaru dowodu. 
Niniejszy wniosek s łuży kilku celom: po pierwsze ma form ę pojedynczego instrumentu, 
dzięki czemu jest bardziej przyjazny dla czyt elnika i bardziej pr zejrzysty; usprawnia 
wprowadzenie w życie zasady równego tr aktowania kobiet i m ężczyzn w sprawach pracy i 
zawodu; wreszcie poprawia dorobek wspólnotowy w tych obszarach poprzez w łączenie 
orzecznictwa Trybuna łu. 
3. ŚRODKI USTANOWIONE WE WNIOSKU DOTYCZ ĄCYM DYREKTYWY 
Ogólnie rzecz bior ąc, obecny wniosek dotycz ący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i 
Rady ma na celu wprowadzenie w życie zasady równego traktowania w sprawach obj ętych 
poprzednimi dyrektywami zebranych w jeden tekst. Celem wniosku jest zatem: 
- zapewnienie wprowadzenia w życie i stosowania zasady równo ści szans i równego 
traktowania kobiet i m ężczyzn w sprawach zwi ązanych z dost ępem do zatrudnienia, 
kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy, w tym zasady równo ści 
wynagrodze ń za taką samą pracę lub pracę o równej warto ści oraz  
 
PL 6   PL - zapewnienie wi ększej skuteczno ści środków przyjmowanych przez Pa ństwa Członkowskie 
w celu wprowadzenia w życie zasad równo ści wynagrodze ń i równego traktowania, tak aby 
wszystkie osoby, które czuj ą się pokrzywdzone ze wzgl ędu na fakt niezastosowania tych 
zasad w odniesieniu do nich, mog ły dowodzi ć/dochodzi ć swoich praw w procesie s ądowym 
po ewentualnym zwróceniu si ę do innych w łaściwych organów. 
Zasadnicze nowo ści obecnego wniosku s ą następujące: 
- włączenie orzecznictwa ETS dotycz ącego w szczególno ści: 
- równości wynagrodze ń pochodz ących z jednego źródła - wyroki w sprawach Lawrence i 
Allonby4 - (patrz art. 4 niniej szego wniosku i akapit 9); 
- równości traktowania oraz systemów emerytalnych dla urz ędników pa ństwowych - 
orzecznictwo Trybuna łu w sprawach Beune, Evrenopoulos i Niemi5 (patrz art. 6 ust. 2 
niniejszego wniosku i akapit 12); 
- wyjaśnienie rozszerzenia ochrony pracownic ci ężarnych na wszystkie warunki pracy, a nie 
tylko na prawo powrotu do pracy wy konywanej poprzednio lub pracy równorz ędnej - zmiany 
wprowadzone dyrektyw ą 2002/73/WE na mocy jej ar t. 1 pkt 2 ust. 7 zast ępującego art. 2 
dyrektywy 76/207/EWG zgodnie z orzecznictwem ETS - (patrz art. 15 ust.  1 i 2 niniejszego 
wniosku);  
- zastosowanie definicji zaw artych w dyrektywie 2002/73/W E do wszystkich obszarów 
objętych obecnym wnioskiem (patrz art.  2 obecnego wniosku i akapit 5); 
- rozszerzenie zasad ci ężaru dowodu na wszystkie obszary wchodz ące w zakres rzeczowy 
wniosku - gwarantuj ąc skuteczno ść zasady równego traktowania (przez analogi ę do kwestii 
braku dyskryminacji w dyrektywach opartych na ar t. 13) - (patrz art. 20 obecnego wniosku); 
- rozszerzenie przepisów w sprawie obrony praw przez stowarzyszenia maj ące uzasadniony 
interes, wprowadzonych dyrektyw ą 2002/73/WE, na inne obszary obj ęte niniejszym 
wnioskiem - zgodnie ze zmianami dokonanymi dyrektyw ą 2002/73/WE - (patrz art. 17 ust. 2 
obecnego wniosku); 
- rozszerzenie przepisu wyja śniającego kwesti ę zasad krajowych w sprawie terminów 
wnoszenia powództwa na wszystkie inne obszary obj ęte obecnym wnioskiem - zgodnie z art. 
6 dyrektywy 76/207/EWG zmienionym dyrektyw ą 2002/73/WE – (patrz art. 17 ust. 3 
obecnego wniosku); 
- rozszerzenie orzecznictwa w sprawie sankcji/kar na wszystkie obszary obj ęte obecnym 
wnioskiem - zgodnie ze zmianami wprowadzonymi dyrektyw ą 2002/73/WE - (patrz art. 18 i 
26 obecnego wniosku); 
                                                 
4 Wyroki Trybuna łu z dnia 17 wrze śnia 2002 r. w sprawie C-320/00 A. G. Lawrence i inni przeciwko 
Regent Office Care Ltd, Commercial Catering Group i Mitie Secure Services Ltd., Zb. Orz. 2002 str.  
I-07325 oraz w sprawie C-256/01 Allonby 
5 Wyroki Trybuna łu z dnia 28 wrze śnia 1994 r. w sprawie C-7/93 Beune, Zb. Orz. 1994 str. I-4471; z 
dnia 17 kwietnia 1997 r. w sprawie C-147/95 Evrenopoulos, Zb. Orz. 1997 str. I-2057; oraz z dnia 12 
września 2002 r. w sprawie C-351/00 Niemi, Zb. Orz. 2002 str. I-07007 
 
PL 7   PL - rozszerzenie zasad reguluj ących dzia łalność organów promuj ących równo ść traktowania, jak 
również przepisów dotycz ących dialogu spo łecznego na wszystkie inne obszary obj ęte 
obecnym wnioskiem - zgodnie ze zmianami wprowadzonymi dyrektyw ą 2002/73/WE - (patrz 
art. 21 do 23 obecnego wniosku);  
- rozszerzenie obowi ązku włączania problematyki p łci do głównego nurtu życia społecznego i 
politycznego na inne obszary równego traktowania obj ęte obecnym wnioskiem - zgodnie z 
art. 3 ust. 2 TWE oraz zgodnie z art. 1 ust. 1a dyrektywy 76/207/EWG dodanym na mocy art. 
1 pkt 1 dyrektywy 2002/73/WE - (patrz art. 29 obecnego wniosku); 
- wprowadzenie klauzuli powtórnego badania spra wy - jest to klauzula standardowa - (patrz 
art. 32 obecnego wniosku). 
Wniosek podzielony jest na pi ęć tytułów w nast ępujący sposób. 
TYTUŁ I PRZEPISY OGÓLNE  
W tym tytule okre ślony jest cel wniosku, tj. zapewni enie stosowania zasady równo ści szans i 
równego traktowania kobiet i m ężczyzn w sprawach zatrudnienia i zawodu. 
Tytuł ten przewiduje równie ż zastosowanie definicji (dyskryminacji bezpo średniej i 
pośredniej oraz molestowania i molestowania  seksualnego) zawartych w dyrektywie 
2002/73/WE do spraw obj ętych pozosta łymi dyrektywami zebranych we wniosku. Zawiera 
on równie ż definicję wynagrodzenia zawart ą w art. 141 ust. 2 TWE oraz definicj ę systemów 
zabezpieczenia spo łecznego pracowników zawart ą w dyrektywie 86/378/EWG zmienionej 
dyrektyw ą 96/97/WE. 
Niniejszy wniosek dotycz ący dyrektywy, je śli chodzi o jego zakres osobowy, ma 
zastosowanie do ogó łu ludności czynnej zawodowo oraz osób wyst ępujących w jej imieniu. 
TYTUŁ II PRZEPISY SZCZEGÓLNE  
Tytuł ten składa się z trzech rozdzia łów, jednego dotycz ącego zasady równo ści wynagrodze ń 
za taką samą pracę lub prac ę o równej warto ści, drugiego, poruszaj ącego kwesti ę zasady 
równego traktowania w systemach zabezpieczenia spo łecznego pracowników i trzeciego, 
dotyczącego zasady równego traktowania kobiet i m ężczyzn w zakresie dost ępu do 
zatrudnienia, kszta łcenia i awansu zawodowe go oraz warunków pracy.  
Rozdział 1 Zasada równo ści wynagrodze ń 
Rozdział ten odpowiada zasadniczym przepisom dyrektywy 75/117/EWG. Zawiera równie ż 
ostatnie orzecznictwo Trybuna łu Sprawiedliwo ści.6 Należy zauważyć, iż od dnia 8 kwietnia  
1976 r. (dnia wyroku w sprawie Defrenne II )7 Europejski Trybuna ł Sprawiedliwo ści twierdzi, 
iż dawny art. 119 Traktatu WE (obecnie art. 141 TWE) dotycz ący równo ści wynagrodze ń jest 
postanowieniem maj ącym skutek bezpo średni. Od 1970 r. (od wyroku w sprawie Defrenne I )8 
                                                 
6 Wyroki Trybuna łu z dnia 17 wrze śnia 2002 r. w sprawie C-320/00 A. G. Lawrence i inni przeciwko 
Regent Office Care Ltd, Commercial Catering Group i Mitie Secure Services Ltd., Zb. Orz. 2002 str.  
I-07325 oraz w sprawie C-256/01 Allonby 
7 Wyrok z dnia 8 kwietnia 1976 r. w sprawie C-43/75, Zb. Orz. 1976 str. 455 
8 Wyrok z dnia 25 maja 1971 r. w sprawie C-80/70 Defrenne przeciwko pa ństwu belgijskiemu, Zb. Orz. 
1971 str. 445 
 
PL 8   PL Trybunał rozbudowa ł orzecznictwo w sprawie równo ści wynagrodze ń, wyjaśniając zakres 
dawnego art. 119 Traktatu WE oraz dyrektywy 75/117/EWG.  
W tym kontek ście wydaje si ę, iż obecnie prawodawstwo wtórne dotycz ące stosowania zasady 
równości wynagrodze ń, tj. dyrektywa 75/117/EWG w sprawie równo ści wynagrodze ń, nie 
odzwierciedla w pe łni ostatniego orzecznictwa ETS. Uc hylenie dyrektywy 75/117/EWG i 
zastąpienie jej jedn ą, nową, przekszta łconą dyrektyw ą na podstawie niniejszego wniosku 
wyjaśniłoby treść zasady równo ści wynagrodze ń, poniewa ż nowa dyrektywa w pe łni 
odzwierciedli łaby interpretacj ę pojęcia wynagrodzenia przewidzian ą Traktatem oraz jej 
interpretacj ę przez ETS. Uzyskuje si ę to poprzez po łączenie wyroku w sprawie Allonby9 oraz 
w sprawie Lawrence10 w art. 4 niniejszej dyrektywy. Ponadto poj ęcie wynagrodzenia w 
odniesieniu do systemów emerytalnych urz ędników pa ństwowych odzwierciedlone w 
sprawach Niemi11 i Benue12 jest skodyfikowane w art. 6 niniejszej dyrektywy.  
Należy zauważyć, iż art. 1 pkt 3 ust. 1 lit.  c) dyrektywy 2002/73/WE ju ż przewiduje, i ż 
stosowanie zasady równe go traktowania oznacza, że nie może istnieć żadna bezpo średnia ani 
pośrednia dyskryminacja ze wzgl ędu na płeć w sektorze prywatnym ani publicznym, 
włączając instytucje publiczn e, w odniesieniu do mi ędzy innymi wynagrodzenia, jak 
przewidziano w dyrektywie 75/117/EWG.  
Wymienione orzecznictwo, które stanowi ju ż element dorobku wspólnotowego, mo żna 
podsumowa ć w następujący sposób:  
- Praca o równej warto ści 
Trybunał stwierdzi ł, iż art. 141 ust. 1 okre śla zasadę, iż taką samą pracę lub pracę o równej 
wartości należy wynagradza ć w ten sam sposób, bez wzgl ędu na to, czy prac ę tę wykonuje 
mężczyzna, czy kobieta. Aby mie ć zastosowanie, zasada ta zak łada, iż pracownicy p łci 
męskiej i żeńskiej są w porównywalnej sytuacji.  
W tym kontek ście zasada równo ści wynagrodze ń określona w dawnym art. 119 Traktatu WE 
nie wyklucza dokonania p łatności ryczałtem wyłącznie pracownikom p łci żeńskiej udaj ącym 
się na urlop macierzy ński, w sytuacjach, w których p łatność ta ma zrównowa żyć niekorzy ści 
dla tych pracowników wynikaj ące z faktu ich nieobecno ści w pracy13, poniewa ż ich 
szczególnej sytuacji z racji urlopu macierzy ńskiego nie mo żna porówna ć z sytuacj ą 
pracowników p łci męskiej. 
Trybunał orzekał kilkukrotnie, i ż określenie równej warto ści wymaga porównania pracy 
pracownika p łci żeńskiej i jego m ęskiego odpowiednika poprzez odniesienie do wymogów 
nałożonych na tych pracowników w zakresie wykonywania zada ń, takich jak umiej ętności, 
nakład pracy i odpowiedzialno ść, bądź podejmowana praca oraz charakter zada ń składających 
się na pracę, która ma zosta ć wykonana. 
                                                 
9 Wyrok z dnia 13 stycznia 2004 r. 
10 (2002) Zb. Orz. str. I-7325 
11 (2002) Zb. Orz. str. I-7007 
12 (2002) Zb. Orz. str. I-4471 
13 Wyrok Trybuna łu z dnia 16 wrze śnia 1999 r. w sprawie C-218/98, Oumar Dabo Abdoulaye i inni 
przeciwko Régie nationale des usines Renault SA , Zb. Orz. 1999 I str. 5723 
 
PL 9   PL Trybunał opracowa ł kryteria porównywalno ści w odniesieniu do zasady równo ści 
wynagrodze ń dla mężczyzn i kobiet. Wed ług Trybuna łu14 
- artykuł 141 TWE oraz dyrektywa 75/117/EWG maj ą zastosowanie do systemów pracy na 
akord, w przypadku których wynagrodzenie zale ży wyłącznie lub w du żej mierze od 
indywidualnej wydajno ści każdego pracownika. 
- Zasada równo ści wynagrodze ń kobiet i m ężczyzn okre ślona w art. 141 WE oraz art. 1 
dyrektywy 75/117 oznacza, i ż samo stwierdzenie, że w przypadku systemu pracy na akord 
średnie wynagrodzenie grupy pracowników z łożonej głównie z kobiet, wykonuj ących jeden 
rodzaj pracy jest znacznie ni ższe od średniego wynagrodzenia grupy pracowników z łożonej 
głównie z m ężczyzn wykonuj ących inny rodzaj pracy, której przypisuje si ę równą wartość, 
nie wystarcza do stwierdzenia istnienia dyskryminacji pod wzgl ędem wynagrodzenia. 
Jednakże, w przypadku systemu pracy na akord, w którym pojedyncze wynagrodzenie sk łada 
się z elementu zmiennego uzale żnionego od wydajno ści każdego pracownika oraz elementu 
stałego różniącego się w zależności od grupy pracowników, gdzie nie mo żna podać 
czynników, które okre śliły stawki b ądź jednostki miary stosowane do obliczenia elementu 
zmiennego wynagrodzenia, pracodawca mo że być zobowiązany ponie ść ciężar udowodnienia, 
iż znalezione ró żnice nie s ą wynikiem dyskryminacji p łciowej. 
- Do celów porównania, którego nale ży dokona ć, w odniesieniu do zasady równo ści 
wynagrodze ń kobiet i m ężczyzn, pomi ędzy średnim wynagrodzeniem dwóch grup 
pracowników otrzymuj ących wynagrodzenie za prac ę na akord, s ąd krajowy musi upewni ć 
się, iż w każdej z tych grup w odniesieniu do wszystkich pracowników, bior ąc pod uwag ę 
zbiór czynników takich jak ch arakter pracy, wymogi wykszta łcenia i warunki pracy, mo żna 
uznać, że znajdują się oni w porównywalnej sytuacji oraz i ż stanowią stosunkowo du żą liczbę 
pracowników, gwarantuj ąc tym samym, i ż różnice nie s ą wynikiem czynników czysto 
przypadkowych czy krótkotrwa łych lub ró żnic w wydajno ści poszczególnych pracowników. 
Trybunał uznał również, iż „w przypadkach faktycznej dyskryminacji wchodz ącej w zakres 
bezpośredniego zastosowania art.  119, porównania ograniczaj ą się do podobie ństw, które 
można stwierdzi ć na podstawie konkretnych ocen pr acy faktycznie wykonanej przez 
pracowników ró żnej płci w ramach tego samego zak ładu bądź instytucji”15. 
Jednakże ostatnio16 Trybunał stwierdzi ł, iż „w związku z tym, w sformu łowaniu art. 141 ust. 1 
TWE nie ma nic, co sugerowa łoby, iż zastosowanie tego postanow ienia jest ograniczone do 
sytuacji, w których m ężczyźni i kobiety pracuj ą dla tego samego pracodawcy”. Trybuna ł 
orzekł, iż na zasad ę ustanowion ą tym artyku łem można powo ływać się przed s ądami 
krajowymi, w szczególno ści w przypadkach dyskryminacji wynikaj ących bezpo średnio z 
przepisów ustawodawczych lub uk ładów zbiorowych pracy, jak równie ż w przypadkach, w 
                                                 
14 Wyrok Trybuna łu z dnia 31 maja 1995 r. w sprawie C-400/93 Specialarbejderforbundet i Danmark 
przeciwko Dansk Industri, dawniej In dustriens Arbejdsgivere, w zast ępstwie Royal Copenhagen A/S., 
Zb. Orz. 1995 I str. 1275 
15 Wyrok w sprawie C-129/79, McCa rthy Ltd przeciwko Wendy Smith, Zb . Orz. 1980 str. 1275, wyrok 
Trybunału z dnia 30 marca 2000 r. w sprawie Jäms tälldhetsombudsmannen przeciwko Örebro läns 
landsting. Porównanie p łacy położnej i technika klinicznego – z uwzgl ędnieniem dodatków oraz 
zmniejszenia czasu pracy ze wzgl ędu na niekorzystne godziny pracy. Sprawa C-236/98, Zb. Orz. 2000 I 
str. 2189 
16 Wyrok Trybuna łu z dnia 17 wrze śnia 2002 r. w sprawie C-320/00 A.  G. Lawrence i inni przeciwko 
Regent Office Care Ltd, Commercial Catering Group i Mitie Secure Services Ltd. , Zb. Orz. 2002 I str. 
7325 
 
PL 10   PL których prac ę wykonuje si ę w tym samym zak ładzie bądź instytucji, czy to prywatnej czy 
państwowej (patrz, m. in. Defrenne II, pkt 40; Sprawa 129/79 Macarthys [1980], Zb. Orz. str. 
1275, pkt 10; oraz sprawa 96/80 Jenkins [ 1981], Zb. Orz. str.  911, pkt 17). Jednak że w 
przypadkach, w których ró żnic w warunkach wynagradzania pracowników wykonuj ących 
taką samą pracę lub prac ę o równej warto ści nie mo żna przypisa ć jednemu źródłu, nie ma 
żadnego organu, który by łby odpowiedzialny za nierówno ść i który móg łby przywróci ć 
równe traktowanie. Sytuacja taka nie wchodz i w zakres art. 141 ust. 1 TWE. Pracy i 
wynagrodzenia tych pracowników nie mo żna zatem porówna ć na podstawie tego 
postanowienia. 
W związku z tym Trybuna ł, wraz z wymienionym wy żej orzecznictwem wprowadzi ł nowy, 
element szerszy ni ż ten sam zak ład czy ta sama instytucja dla porównania pracy o równej 
wartości, a mianowicie poj ęcie jednego źródła. Gdy ró żnic w warunkach wynagradzania 
pracowników ró żnej płci wykonuj ących taką samą pracę bądź pracę o równej warto ści nie 
można przypisa ć jednemu źródłu, nie wchodz ą one w zakres art. 141 ust. 1 WE17. Niniejszy 
wniosek kodyfikuje to orzecznictwo. 
- Ocena stanowisk i system zaszeregowania pracowników  
Dyrektywa 75/117/EWG w art. 1 stanowi, i ż „w szczególno ści, w przypadku gdy ustalanie 
wynagrodze ń odbywa si ę w oparciu o system zaszeregowania pracowników, musi on by ć 
oparty na tych samych kryteriach w odniesieniu do kobiet i m ężczyzn oraz musi by ć 
sporządzony w taki sposób, aby wykluczy ć jakąkolwiek dyskryminacj ę ze względu na płeć”. 
Trybunał, poprzez orzecznictwo w szczególno ści w wyroku w sprawie C-237/85, Gisela 
Rumler przeciwko Dato Druck GmbH, okre ślił trzy zasady przewodnie wynikaj ące z art. 1 
ust. 2 dyrektywy 75/117/EWG w sprawie zaszeregowania pracowników, w nast ępujący 
sposób: 
a) „kryteria reguluj ące klasyfikacj ę stawki wynagrodzenia musz ą zapewnić, by praca, która 
jest obiektywnie taka sama, wi ązała się z taką samą stawką wynagrodzenia, bez wzgl ędu na 
fakt, czy wykonuje j ą mężczyzna, czy kobieta. 
b) wykorzystanie warto ści odzwierciedlaj ących średnią wydajno ść pracowników jednej p łci 
jako podstaw ę określenia stopnia, w jakim praca powoduje obci ążenie, czy wymaga wysi łku, 
czy też jest ciężka, stanowi form ę dyskryminacji ze wzgl ędu na płeć niezgodnie z dyrektyw ą; 
c) aby system zaszeregowania pracowników nie by ł dyskryminacyjny ogó łem musi on, na 
tyle, na ile pozwala na to charakter zada ń wykonywanych w przedsi ębiorstwie, uwzgl ędniać 
kryteria, w odniesieniu do których pracownicy ka żdej płci mogą wykazywa ć szczególne 
zdolności; 
Te zasady przewodnie okre ślają, iż w kontek ście sporu, system zaszeregowania pracowników 
zgodnie z art. 1 ust. 2 dyrektywy 75/117/EWG musi, wed ług orzecznictwa Trybuna łu, być 
formalny, analityczny, oparty na czynnikach i niedyskryminacyjny.  
                                                 
17 ostatnio potwierdzono w sprawie C-256/01 Allonby 
 
PL 11   PL Niedawno Trybuna ł, w wyroku18 z dnia 26 czerwca 2001 r. w sprawie Brunnhofer  wyjaśnił 
orzecznictwo w sprawie zaszeregowania prac owników oraz w sprawie pracy o równej 
wartości:  
- fakt, iż pracownik p łci żeńskiej, który twierdzi, że jest ofiar ą dyskryminacji ze wzgl ędu na 
płeć i jego m ęski odpowiednik zostali zaszeregowani do tej samej kategorii zawodowej 
zgodnie z uk ładem zbiorowym pracy reguluj ącym ich zatrudnienie sam w sobie nie wystarcza 
do stwierdzenia, i ż tych dwoje pracowników wykonuje tak ą samą pracę lub prac ę, której 
przypisuje si ę równą wartość w rozumieniu art. 141 Trakta tu WE oraz art. 1 dyrektywy 
75/117/EWG, jako że fakt ten jest jedynie jednym z wielu wyznaczników spe łnienia tego 
kryterium; - różnicę w wynagrodzeniu mo żna usprawiedliwi ć okoliczno ściami nieuwzgl ędnianymi 
zgodnie z uk ładem zbiorowym pracy maj ącym zastosowanie do zainteresowanych 
pracowników, pod warunkiem i ż stanowi ą one obiektywne powody niezwi ązane z 
jakąkolwiek dyskryminacj ą opartą na płci i są zgodne z zasad ą proporcjonalno ści;  
- w przypadku pracy na czas, ró żnicy w wynagrodzeniu przyznanym dwóm pracownikom 
różnej płci w momencie ich wyznaczenia do takiej samej pracy lub pracy o równej warto ści 
nie można usprawiedliwi ć czynnikami, które staj ą się znane dopiero po podj ęciu przez 
zainteresowanych pracowników swoich obowi ązków i które mo żna ocenić dopiero po 
rozpoczęciu realizacji umowy o prac ę, takimi jak ró żnica w mo żliwościach poszczególnych 
pracowników, o których mowa czy te ż wydajno ść pracy konkretnego pracownika w 
porównaniu z jego koleg ą. 
Definicja wynagrodzenia do celów art. 141 ust. 2
 
Trybunał kilkukrotnie orzeka ł, iż pojęcie wynagrodzenia w rozumieniu dawnego art. 119 
akapit drugi Traktatu WE obejmuje wszystkie korzy ści w gotówce lub w naturze, obecne i 
przyszłe, pod warunkiem ich otrzymania, nawet po średnio, przez pracownika od pracodawcy 
w związku z zatrudnieniem.19 
Poszczególne dodatki do wynagrodzenia zas adniczego (Handels przeciwko Danfoss)20 oraz 
zwiększenia wynagrodzenia na podstawie sta żu pracy (Nimz)21 oprócz wynagrodzenia 
zasadniczego i minimum wchodz ą w zakres dawnego art. 119 Traktatu WE. W wyroku z dnia 
4 czerwca 1992 r. (Bötel22), orzeczono, i ż wynagrodzenie za urlop dla pracownika 
zatrudnionego w niepe łnym wymiarze godzin bior ącego udzia ł w szkoleniu rady zak ładowej 
stanowi wynagrodzen ie. Dodatki dla „g łów rodzin” zawarte s ą w koncepcji wynagrodzenia 
(Komisja Europejska przeciwko Luksemburgowi).23 Świadczenia przeliczone na pieni ądze, 
takie jak zasi łki chorobowe stanowi ą wynagrodzenie (Rinner-Kuhn).24 Ponadto uznano, i ż 
ekwiwalent pieni ężny za urlop przeznaczony na szkolenie rady zak ładowej stanowi 
wynagrodzenie (Bötel). Uznano, i ż emerytury, ulgowe świadczenia przejazdowe 
otrzymywane w momencie przej ścia na emerytur ę oraz programy odpraw stanowi ą 
wynagrodzenie (Garland, Barber25). Wydawa łoby się zatem, że objęte są wszelkie p łatności 
                                                 
18 Wyrok z dnia 26 czerwca 2001 r. w sprawie C-381 /99, Brunnhofer, Zb. Or z. I 2001 str. 4961, 
19 Wyrok z dnia 17 maja 1990 r. w sprawie C-262/88, Barber, Zb. Orz. 1990 str. 1889 
20 Wyrok z dnia 17 pa ździernika 1989 r. w sprawie C-109/88, Danfoss, Zb. Orz. 1989 str. 3199 
21 Sprawa C-184/89, Nimz przeciwk o Freie und Hansestadt Hambur g, Zb. Orz. 1991, str. 322 
22 Sprawa C-360/90, Arbeiterwohlfahrt  der Stadt Berlin przeciwko Bötel 
23 Sprawa C-58/81, Zb. Orz. str. 2175 
24 Sprawa C-171/88, Rinner-Kuhn przeciwko Spezial -Gebäudreinigung, Zb. Orz. 1989 str. 2743 
25 Sprawa C-262/88 Barber, Zb. Orz. 1990, str. I 1889 
 
PL 12   PL bezpośrednie uzupe łniające płacę zasadnicz ą - w tym premie za prac ę zmianow ą, nadgodziny 
oraz wszelkie formy progresji zwi ązanej z wynikami pracy. 
Zastosowanie dawnego art. 119 do systemów zabezpieczenia spo łecznego le żało u podstaw 
odniesienia do orzeczenia prejudycjalnego w sprawie 80/70 Defrenne przeciwko pa ństwu 
belgijskiemu26. W wyroku w tej sprawie Trybuna ł Sprawiedliwo ści wyjaśnił swoje 
stanowisko, wy łączające ustawowe systemy zabezpieczenia spo łecznego z poj ęcia 
„wszystkich innych korzy ści” dawnego art. 119 (nowego art. 141 ust. 2). Zgadzaj ąc się ze 
stwierdzeniem rzecznika generalnego, Trybuna ł orzekł, iż pojęcie korzy ści wypłacanych 
bezpośrednio lub po średnio w gotówce b ądź w naturze nie mo że obejmowa ć świadczeń z 
ustawowych systemów zabezpieczenia spo łecznego bez jakiegokolwiek elementu 
porozumienia w ramach przedsi ębiorstwa lub danego sektora zawodowego i maj ących 
obowiązkowe zastosowanie do ogólnych kategorii pracowników. Trybuna ł zauważył, że 
wkład w finansowanie tego typu systemów pr acownicy, pracodawcy oraz organy publiczne 
wnoszą w stopniu mniej okre ślonym poprzez stosunek pracy pomi ędzy pracownikami a 
pracodawcami, a bardziej przez kwestie polityki spo łecznej. Z tych powodów Trybuna ł 
stwierdził, iż nie można uznać, że pojęcie „wszystkie inne korzy ści” obejmuje świadczenia z 
ustawowych systemów zabezpieczenia spo łecznego. Z drugiej strony jednak ten tok 
rozumowania oznacza, i ż pojęcie to obejmuje konkretne sy stemy, takie jak systemy 
zakładowe, poniewa ż to właśnie tych systemów pr awo nie reguluje bezpo średnio. Wi ąże się z 
nimi element porozumienia w ramach przedsi ębiorstwa lub se ktora, nie s ą one obowi ązkowe 
dla ogólnych kategorii pracownik ów, a jedynie dla kategorii obj ętych przedsi ębiorstwem lub 
sektorem i s ą finansowane przez pracodawców lub pracowników, którzy p łacą składki 
bezpośrednio, w zale żności od wymogów finansowych systemu, a nie od wymogów polityki 
społecznej. 
W 1986 r. w sprawie 170/84 Bilk a-Kaufhaus przeciwko Weber27, Trybuna ł potwierdzi ł 
dorozumiane orzeczenie podane w wy żej wymienionym wyroku w sprawie Defrenne I28, a 
mianowicie, i ż tylko korzy ści wynikaj ące z ustawowego systemu zabezpieczenia spo łecznego 
są poza zakresem dawnego art.  119 Traktatu WE. Trybuna ł orzekł zatem, i ż zakładowy 
system emerytalny finansowany przez pracodawc ę stanowi wynagrodzenie do celów dawnego 
art. 119 Traktatu WE.  
W wyroku z dnia 17 maja 1990 r. (s prawa 262/88 Barber) oraz pó źniejszych wyrokach (patrz 
poniżej) Trybuna ł potwierdza wcze śniejsze orzecznictwo w sprawie 170/84 Bilka, tj. i ż 
świadczenia z systemów zak ładowych dla pracowników najemnych wchodz ą w zakres 
pojęcia wynagrodzenia w rozumieniu dawnego art. 119 Traktatu WE. 
Fakt, iż płatności dla pracowników nie reguluje umowa o prac ę nie usuwa ich z zakresu 
definicji wynagrodzenia zawarte j w dawnym art. 119 Traktatu WE. W zakres wynagrodzenia 
wchodzą też odprawy emerytalne wyp łacane wedle uznania pracodawcy (Garland)29. 
Koncepcja ta obejmuje zatem wynagrodzenie, bez wzgl ędu na to czy wynika ono z umowy, 
przepisów ustawowych czy zbiorowych, czy te ż wypłacane jest na zasadzie dobrowolnej. 
Rozdział 2 Zasada równego traktowania w systemach zabezpieczenia spo łecznego 
pracowników  
                                                 
26 Sprawa C-80/70, Defrenne I, Zb. Orz. 1971 str. 455. 
27 Sprawa C-170/84,  Zb. Orz. 1986, str. 1607 
28 Zb. Orz. 1971, str. 445, sp rawa 80/70 Defrenne przeciwko pa ństwu belgijskiemu („Defrenne I”). 
29 Sprawa C-12/81, Eileen Garland przeciwko British Rail Engineering Ltd, Zb. Orz. 1982, str. 359 
 
PL 13   PL Niniejszy rozdzia ł zawiera zasadnicze przepisy dyrektywy 86/378/EWG zmienionej 
dyrektyw ą 96/97/WE oraz wyja śnia wprowadzenie w życie zasady równego traktowania w 
systemach zabezpieczenia spo łecznego pracowników bez zmiany obecnej sytuacji prawnej. 
Zawiera równie ż niedawne orzecznictwo.30  
- Równość wynagrodze ń a systemy zabezpieczenia spo łecznego pracowników  
Jak już wskazano, zakres „wynagrodzenia” wyja śniono licznymi orzeczeniami ETS, w 
szczególno ści w odniesieniu do systemów zabezpieczenia spo łecznego pracowników.  
W wyroku z dnia 17 maja 1990 r. (sprawa 262/88 Barber)31 Trybuna ł potwierdzi ł 
wcześniejszy wyrok (sprawa 170/ 84 Bilka), nie pozostawiaj ąc żadnych w ątpliwości: 
świadczenia i sk ładki pracownicze wynikaj ące z warunków zak ładowych systemów 
emerytalnych wchodz ą w zakres poj ęcia wynagrodzenia w rozumieniu dawnego art. 119 
(obecnie po zmianach art. 141 TWE) Traktatu WE dotycz ącego równo ści wynagrodze ń. 
Trybunał potwierdzi ł to, co wyrazi ł domyślnie w wyroku z dnia 25 maja 1971 r. w sprawie C-
80/70 Defrenne I32 tj. świadczenia przyznawane w ramach systemu emerytalnego, który 
zasadniczo wi ąże się z zatrudnieniem osoby zainteresowanej, stanowi ą element 
wynagrodzenia otrzymywanego przez t ę osobę i wchodz ą w zakres dawnego art. 119 Traktatu 
WE.33 
Zabroniona jest zatem dyskryminacja p łciowa w systemach zabezpieczenia spo łecznego 
pracowników, nie tylko w przypa dku ustalania wieku uprawniaj ącego do emerytury, ale 
również wówczas, gdy emerytur ę pracownicz ą oferuje si ę na zasadzie rekompensaty za 
zwolnienie z powodów ekonomicznych (okoliczno ści sprawy 262/88, Barber). Niemniej 
jednak, wydaj ąc wyrok w sprawie Barber, Trybuna ł pozostawi ł pewne w ątpliwości dotyczące 
mocy (wstecznej) w zakresie stosow ania art. 119 Traktatu dotycz ącego systemów 
zabezpieczenia spo łecznego pracowników.  
Orzecznictwo Trybuna łu w dziedzinie stosowania dawnego art. 119 w systemach 
zabezpieczenia spo łecznego pracowników mo żna podsumowa ć w następujący sposób: 
Trybunał, w wyrokach z dnia 6 pa ździernika 1993 r. (Ten Oever), 14 grudnia 1993 r. 
(Moroni), 22 grudnia 1993 r. (Neath) oraz sze ściu wyrokach z dnia 28 wrze śnia 1994 r. 
potwierdzi ł interpretacj ę mocy wstecznej zastosowania zasady równo ści traktowania kobiet i 
mężczyzn w systemach zak ładowych dla pracowników najemnych34 zgodnie z dodatkowym 
protokołem do dawnego art. 119. 
                                                 
30 Wyroki Trybuna łu z dnia 28 wrze śnia 1994 r. w sprawie C-7/93 Beune, Zb. Orz. 1994 str. I-4471, z 
dnia 17 kwietnia 1997 r. w sprawie 147/95 Evrenopoulos, Zb. Orz. str. I-02057, z dnia 29 listopada 
2001 r. w sprawie C-366/99 Griesmar, Zb. Orz. str. I-09383, z dnia 13 grudnia 2001 r. w sprawie  C-206/00, Zb. Orz. 2001 str. I-0201 Henri Mouflin, a ostatnio w wyroku z dnia 12 wrze śnia 2002 r. w 
sprawie C-351/00 Niemi, Zb. Orz. 2002 str. I-07007 
31 Zb. Orz. 1990, str. I 1889 
32 Zb. Orz. 1971 str. 445 
33 Patrz w szczególno ści w tym celu, sprawa 170/84 Bilka pr zeciwko Weber von Hartz [1986] Zb. Orz. 
str. 1607, pkt 22; Barber, pkt 28; Beune, pkt 46; a ostatnio w sprawach po łączonych C-234/96 i  
C-235/96 Deutsche Telekom przeciwko Vick i Conze [2000], Zb. Orz.  str. I-799, pkt 32. 
34 Wyroki Trybuna łu z dnia 6 pa ździernika 1993 r. w sprawie C-109/91 Ten Oever, Zb. Orz. 1993 str.  
I-4879, z dnia 14 grudnia 1993 r. w sprawie C-110/91 Moroni, Zb. Orz. str. I-6591, z dnia 22 grudnia 
1993 r. w sprawie C-152/91 Neath, Zb. Orz. str. I-6953, z dnia 28 wrze śnia 1994 r. w sprawie C-200/91 
Coloroll, Zb. Orz. 1994 str. I-4389. Wyroki z dnia 28 wrze śnia 1994 r. w sprawie C-57/93 Vroege, Zb. 
 
PL 14   PL W sprawie C-109/91 „Ten Oe ver” (wyrok z dnia 6 pa ździernika 1993 r.) Trybuna ł 
potwierdzi ł, iż dawny art. 119 ma zastosowanie do świadczeń dla pozostaj ącego przy życiu 
członka rodziny uzyskiwanych z sy stemów zabezpieczenia spo łecznego pracowników z moc ą 
obowiązującą od dnia 17 maja 1990 r. oraz nie dopuszcza si ę już dyskryminacji p łciowej w 
odniesieniu do przyznawania takich świadczeń od tego dnia. 
W sprawie C-110/91 „Moroni” (wyrok z dnia 14 grudnia 1993 r.) Trybuna ł potwierdzi ł, iż 
dawny art. 119 Traktatu WE ma zastosowa nie do wszystkich rodzajów systemów 
zakładowych, a zatem wiek uprawniaj ący do uzyskania renty starczej b ądź emerytury za 
wysługę lat zgodnie z takimi systemami musi by ć jednakowy dla obu p łci z moc ą 
obowiązującą od dnia 17 maja 1990 r. 
W sprawie C-152/91 „Neath” (wyrok z dnia 22  grudnia 1993 r.) oraz w sprawie C-200/91 
„Coloroll” (wyrok z dnia 28 wrze śnia 1994 r.) Trybuna ł określił, iż składki pracowników na 
system zabezpieczenia spo łecznego pracowników musz ą być takie same dla obu p łci, jako że 
stanowią element wynagrodzenia w rozumieniu da wnego art. 119 Traktatu WE. Z drugiej 
strony składki pracodawców na takie systemy mog ą się różnić w zależności od płci na tyle, na 
ile opieraj ą się na obiektywnych obliczeniach  aktuarialnych, które bior ą pod uwag ę większą 
średnią długość życia kobiet. 
Wyrokami w tych sprawach Trybuna ł wyjaśnił zastosowanie zasady równo ści wynagrodze ń 
w dziedzinie systemów zak ładowych, w szczególno ści tego, które systemy mieszcz ą się w 
pojęciu wynagrodzenia odpowiedniego artyku łu Traktatu35. 
Przed wyrokami Trybuna łu szefowie pa ństw i rządów, którzy spotkali si ę w Maastricht, 
podpisali protokó ł dodatkowy do dawnego art. 119 Trakta tu WE, którego celem jest czasowe 
ograniczenie skutków dawnego ar t. 119 Traktatu WE w zwi ązku z systemami zak ładowymi. 
Protokół ten jest nadal do łączony do art. 141 po pó źniejszych zmianach Tr aktatu (Traktatami 
z Amsterdamu i Nicei). 
Zgodnie z protoko łem: 
„Do celów dawnego art. 119 świadczeń w ramach systemów zabezpieczenia spo łecznego 
pracowników nie uwa ża się za wynagrodzenie, je żeli i w zakresie, w jakim mo żna je 
przypisać okresom zatrudnienia przed dniem 17 maja 1990 r. (data wyroku w sprawie 
Barber), z wyj ątkiem przypadków pracowników lub osób wyst ępujących w ich imieniu, 
którzy przed tym dniem rozpocz ęli postępowanie s ądowe lub zg łosili równorz ędne 
roszczenie, zgodnie z maj ącym zastosowanie prawem krajowym”. 
                                                                                                                                                         
Orz. 1994 str. I-4541 oraz w sprawie C-128-93 Fisscher, Zb. Orz. 1994, str. I-4583, a ostatnio, wyroki z 
dnia 11 grudnia 1997 r. w sprawie C-246/96 Magorrian, Zb. Orz. 1997 str. I-07153 oraz z dnia 16 maja 2000 r. w sprawie C-78/98 Preston, Zb. Orz. 2000 str. I-03201. 
35 Wyroki Trybuna łu z dnia 6 pa ździernika 1993 r. w sprawie C-109/91 Ten Oever, Zb. Orz. 1993 str.  
I-4879, z dnia 14 grudnia 1993 r. w sprawie C-110/91 Moroni, Zb. Orz. str. I-6591, z dnia 22 grudnia 1993 r. w sprawie C-152/91 Neath, Zb. Orz. str. I-6953, z dnia 28 wrze śnia 1994 r. w sprawie C-200/91 
Coloroll, Zb. Orz. 1994 str. I-4389. Wyroki z dnia 28 wrze śnia 1994 r. w sprawie C-57/93 Vroege, Zb. 
Orz. 1994 str. I-4541 oraz C-128-93 Fisscher, Zb. Orz. 1994, str. I-4583. Wyrok Trybuna łu z dnia 28 
września 1994 r. w sprawie C-7/93 Beune, Zb. Orz. 1994 str. I-4471, a ostatnio wyroki z dnia 11 
grudnia 1997 r. w sprawie C-246/96 Magorrian, Zb. Orz. 1997 str. I-07153 oraz z dnia 16 maja 2000 r. w sprawie C-78/98 Preston, Zb. Orz. 2000 str. I-03201, wyrok z dnia 25 maja 2000 r. w sprawie  
C-50/99, Jean-Marie Podesta przeci wko Caisse de retraite par répa rtition des ingénieurs cadres & 
assimilés (CRICA) i innym, Zb . Orz. 2000 str. I-04039 
 
PL 15   PL Dyrektywa 96/97/WE zmieniaj ąca dyrektyw ę 86/378/WE, przyj ęta przez Rad ę na podstawie 
wniosku Komisji odzwierci edla orzecznictwo Trybuna łu i protokó ł dodatkowy do dawnego 
art. 119 i s łuży celom pewno ści prawnej i jasno ści, tak aby prawodawstwo wtórne, tj. 
dyrektywa 86/378/EWG by ła zgodna z dawnym art. 119 Trakta tu WE, zgodnie z interpretacj ą 
Trybunału Sprawiedliwo ści. 
W odniesieniu w szczególno ści do kwestii uwzgl ędniania elementów aktuarialnych 
różniących się w zależności od płci do obliczania sk ładek i świadczeń w ramach systemów 
zakładowych, nale ży pamiętać, iż Komisja, we wniosku z dnia 23 kwietnia 1983 r. (COM 
(83) 217 wersja ostateczna), poprzedzaj ącym dyrektyw ę 86/378/EWG, przedstawi ła w art. 6 
niewyczerpuj ący wykaz pewnych przepisów sprzecznych z zasad ą równego traktowania. 
Zasadniczy problem zwi ązany z tą dyrektyw ą wyniknął z tego artyku łu, a w szczególno ści 
jego liter h) oraz i). 
Dyrektywa 86/378/EWG stanowi ła, że systemy mog ą uwzględniać elementy rachunku 
aktuarialnego, które ró żnią się w zależności od płci, w odniesieniu do sk ładek pracowników 
oraz świadczeń określanych jako oparte na sk ładkach. Na pierwszy rzut oka, wyj ątki dotycz ą 
systemów wi ążących się ze składkami o okre ślonym poziomie, ale trzeba powiedzie ć, iż 
przyjęty tekst nie by ł zbyt jasny i podczas konsultacji, w których brali udzia ł eksperci 
rządowi, fundusze emerytalne  oraz partnerzy spo łeczni, maj ących na celu zmian ę dyrektywy 
86/378, wszystkie strony zgodnie uzna ły, iż tekst nale żało wyjaśnić. 
Sytuacja zwi ązana z przepisami art. 6 lit. h) oraz i) dyrektywy 86/378/EWG zosta ła 
wyjaśniona orzecznictwem Trybuna łu, a w szczególno ści wyżej wymienionymi wyrokami z 
dnia 22 grudnia 1993 r. (sprawa C-152/91 Neath) oraz 28 wrze śnia 1994 r. (sprawa C-200/91 
Coloroll). Wed ług Trybuna łu, wykorzystanie elementów aktuarialnych ró żnych dla ka żdej 
płci w zakładowych systemach emerytalnych ze stawk ą o określonym poziomie nie mie ści się 
w zakresie dawnego art. 119 Traktatu WE, je śli chodzi o sk ładki pracodawców. 
Trybunał podkreślił fakt, iż stwierdzenie to koniecznie rozszerza konkretne aspekty kwestii 
skierowanych do niego z pro śbą o wydanie orzeczenia prejudycjalnego w sprawach Neath i 
Coloroll, mianowicie kapitalizacji cz ęści emerytury okresowej oraz przeniesienia uprawnie ń 
do emerytury, których warto ść można określić wyłącznie pod wzgl ędem ustale ń dotyczących 
finansowania. 
Trybunał następnie podkre ślił, iż składki pracowników, w zak ładowych systemach 
składkowych, musz ą być jednakowe dla obu p łci. Jego stwierdzenie opiera si ę na 
przekonaniu, i ż w kontek ście emerytur pracowniczych, dawny art. 119 obejmuje tylko to, co 
deklaruje pracodawca, tj. świadczenia okresowe pochodz ące z emerytury, która ma zosta ć 
przyznana po osi ągnięciu wieku emerytalnego. Zatem ani sk ładki pracodawcy ani kwoty 
przekazywane z jednego funduszu emerytal nego do drugiego po zmianie pracy nie s ą objęte 
zakresem dawnego art. 119. 
Czynniki te wyra źnie wiążą się z „finansowaniem” systemu emerytalnego i nie obejmuje ich, 
zgodnie z tokiem rozumowania Trybuna łu, dawny art. 119. Mniej jasn e natomiast jest to, czy 
ten tok rozumowania równie ż wyłącza z zakresu dawnego art. 119 kwot ę pieniężną, 
oferowan ą przez niektóre systemy w zamian za zrzeczenie si ę prawa do cz ęści normalnej 
emerytury. Trybuna ł wyraźnie uważa, iż tego typu kwoty pieni ężne wyłączone są z zakresu 
dawnego art. 119 (pkt 33 w motywach wyr oku w sprawie Neath). Niemniej jednak nale ży 
zauważyć, iż kwota skapitalizowana jedynie zast ępuje część normalnej emerytury oraz że tok 
 
PL 16   PL rozumowania Trybuna łu ma zastosowanie wy łącznie do systemów o okre ślonym poziomie 
składek. 
Z powyższego wynika, że przepisy art. 6 lit. h) oraz i) dyrektywy 86/378, w wersji przyj ętej 
przez Rad ę Ministrów w roku 1986, pozostaj ą w zgodzie z dawnym art. 119 Traktatu WE. 
Zaistniała jednakże potrzeba wprowadzenia okre ślonych dostosowa ń w celu wyja śnienia 
pewnych kwestii, np. poprzez dokonanie rozró żnienia pomi ędzy systemami o okre ślonym 
poziomie sk ładek (gdzie pracodawca deklaruje sk ładkę) a systemami o okre ślonym poziomie 
składek (gdzie świadczeniem ko ńcowym jest kwota deklarowana przez pracodawc ę).36 Jeśli 
chodzi o sk ładki pracodawcy, Trybuna ł wyraźnie orzek ł w kwestii kwoty do zap łaty w 
kontekście systemów o okre ślonym poziomie sk ładek, w przypadku których, wed ług 
Trybunału, kwota ta mo że się różnić w zależności od płci, biorąc pod uwag ę różne elementy 
rachunku aktuarialnego. 
Z drugiej strony, Trybuna ł nie wyda ł orzeczenia w sprawie wysoko ści takich sk ładek w 
systemach o okre ślonym poziomie sk ładek.  
W wyroku z dnia 9 listopada 1993 r. w sprawie C-132/92 Birds Eye Walls37 Trybunał orzekł, 
iż różnice w sk ładkach pracowników w ramach takich systemów (systemów o okre ślonym 
poziomie sk ładek) mo żna dopuścić, pod warunkiem że celem jest osi ągnięcie równych 
emerytur dla obu p łci. 
W dniu 28 wrze śnia 1994 r. oprócz wyroku w sp rawie C-200/91 Coloroll, Trybuna ł 
dodatkowo wyja śnił, w pięciu innych wyrokach, zakres dawne go art. 119 Traktatu WE oraz 
jego zastosowanie w zwi ązku z systemami zabezpieczenia spo łecznego pracowników. 
Wyrok w sprawie 200/91 Coloroll, oprócz kwes tii elementów aktuarialnych, potwierdza 
główne zasady okre ślone w poprzednich wyrokach Trybuna łu (Ten Oever, Moroni, Neath), 
dostarczaj ąc dalszych wyja śnień w niektórych dziedzin ach, takich jak fakt, i ż na dawnym art. 
119 Traktatu WE mog ą polegać zarówno pracownicy jak i osoby pozostaj ące na ich 
utrzymaniu w sporach z pow iernikami (osobami zarz ądzającymi systemami zak ładowymi), 
którzy zobowi ązani są przestrzega ć zasady równego traktowania (odpowiednie zobowi ązania 
pracodawcy i powierników). 
W wyrokach w sprawach 408/92 Smith i 28/93 Van den Akker, Trybuna ł uważa, iż dawny 
art. 119 Traktatu WE nale ży interpretowa ć jako uniemo żliwiający pracodawcy zrównanie 
wieku emerytalnego poprzez podniesienie wieku kobiet do wieku emerytalnego m ężczyzn w 
odniesieniu do okresów zatrudnienia zako ńczonych pomi ędzy 17 maja 1990 r. (dat ą wyroku 
w sprawie Barber) a dniem wej ścia w życie nowych środków, w celu zapewnienia zgodno ści 
z wyrokiem w sprawie Barber. 
Zatem w odniesieniu do okresów zatrudnienia zako ńczonych mi ędzy 17 maja 1990 r. a dniem 
wejścia w życie zasady, zgodnie z któr ą system nak łada jednolity wiek emerytalny, dawny 
art. 119 nie dopuszcza sytuacji, w której równo ść osiąga się w sposób inny ni ż poprzez 
zastosowanie do pracowników p łci męskiej takich samych ustale ń, jak ustalenia w stosunku 
do pracowników p łci żeńskiej. 
                                                 
36 Dyrektywa 96/97/WE art. 1 ust. 3 zast ępujący art. 6 dyrektywy 86/378/EWG, patrz w szczególno ści lit. 
h) oraz i) 
37 Birds Eye Walls Ltd. przeciwko Friedel M.  Roberts. Zb. Orz. 1993 I str. 5579 
 
PL 17   PL Z drugiej strony, w odniesieniu do okresów zatrudnienia zako ńczonych po dacie wej ścia w 
życie środków skutecznie ustanawiaj ących równe traktowanie, dawny art. 119 nie zapobiega 
podnoszeniu wieku emerytalnego k obiet do wieku emerytalnego m ężczyzn. Je śli chodzi o 
okresy zatrudnienia przed dniem 17 maja 1990 r. prawo wspólnotowe nie na łożyło żadnego 
zobowiązania, które usprawiedliwi łoby wsteczne zmniejszenie przywilejów, które mia ły 
kobiety.38  
Wyroki w sprawie C-57/93 Vroege i sprawie C-128/93 Fisscher dotycz ą prawa pracowników 
zatrudnionych w niepe łnym wymiarze godzin do przyst ąpienia do zak ładowego systemu 
emerytalnego. Trybuna ł, potwierdzaj ąc poprzednie orzecznictwo  (sprawa C-170/84 Bilka) 
uznał, iż wykluczenie pracowników pracuj ących w niepe łnym wymiarze godzin z udzia łu w 
systemie zak ładowym mo że stanowi ć pośrednią dyskryminacj ę w stosunku do kobiet, 
zabronion ą dawnym art. 119 Traktatu WE, je śli nie ma obiektywnego uzasadnienia takiego 
wykluczenia. Czasowe ograniczen ie skutków wyroku w sprawie Barber z dnia 17 maja 1990 
r., jak równie ż protoko łu nr 2 dotycz ącego dawnego art. 119 Traktatu WE nie ma 
zastosowania do prawa przyst ąpienia do zak ładowych systemów emerytalnych, które dalej 
reguluje wyrok w sprawie Bilka z dnia 13 maja 1985 r. Jako że ten ostatni wyrok nie zawiera ł 
ograniczenia czasowego, mo żna opiera ć się na bezpo średnim skutku dawnego art. 119, aby 
dochodzić z mocą wsteczną równego traktowania w odniesieniu do prawa do przyst ąpienia do 
zakładowego systemu emerytalnego i mo żliwość taka istnieje od dnia 8 kwietnia 1976 r., daty 
wyroku w sprawie Defrenne  II, w której Trybuna ł orzekł po raz pierwszy, i ż dawny art. 119 
ma skutek bezpo średni. Niedawno, w wyrokach z dnia 11 grudnia 1997 r. w sprawie  
C-246/96 Magorrian oraz z dni a 16 maja 2000 r. w sprawie C-78/98 Preston, Trybuna ł 
wyjaśnił orzecznictwo dotycz ące sytuacji pracowników pracuj ących w niepe łnym wymiarze 
godzin. 
Fakt, iż pracownik mo że wstecznie dochodzi ć prawa do przyst ąpienia do zak ładowego 
systemu emerytalnego nie zwalnia pracownika z obowi ązku płacenia sk ładek związanych z 
danym okresem uczestnictwa. 
Na przepisach krajowych dotycz ących ogranicze ń czasowych wnoszenia powództwa zgodnie 
z prawem krajowym mo żna opiera ć się przeciwko pracownikom, którzy dochodz ą prawa do 
przystąpienia do zak ładowego systemu emerytalnego, pod warunkiem że nie są one mniej 
korzystne dla takich spraw ni ż dla podobnych spraw o charakterze krajowym oraz że nie 
uniemożliwiają w praktyce wykonania praw  przyznanych na mocy prawa wspólnotowego.  
W wyroku w sprawie C-7/93 Beune Trybuna ł określił kryteria, zgodnie z którymi dawny art. 
119 Traktatu WE ma zastosowanie w powi ązaniu z pewnymi systemami dla urz ędników 
państwowych. W pó źniejszych wyrokach (wyrokach w sprawach Evrenopoulos, Griesmar, 
Mouflin i Niemi39) Trybuna ł zawarł kolejne wyja śnienia wyroku z dnia 28 wrze śnia 1994 r. w 
sprawie Beune, i ż systemy emerytalne dla urz ędników pa ństwowych (systemy sektora 
publicznego) równie ż są objęte pojęciem wynagrodzenia w rozumieniu dawnego art. 119 
Traktatu WE, gdy wynikaj ą ze stosunku pracy.  
                                                 
38 Wyrok z dnia 25 maja 2000 r. w sprawie C-50/99, Jean-M arie Podesta przeciwko Caisse de retraite par 
répartition des ingénieurs cadres  & assimilés (CRICA) i innym, Zb. Orz. 2000 str. I-04039 
39 Wyroki Trybuna łu z dnia 28 wrze śnia 1994 r. w sprawie C-7/93 Beune, Zb. Orz. 1994 str. I-4471, z 
dnia 17 kwietnia 1997 r. w sprawie 147/95 Evrenopoulos, Zb. Orz. str. I-02057, z dnia 29 listopada 2001 r., w sprawie C-366/99 Griesmar, Zb. Orz. str. I-09383, z dnia 13 grudnia 2001 r. w sprawie  
C-206/00, Zb. Orz. 2001 str. I-0201 Henri Mouflin, a ostatnio w wyroku z dnia 12 wrze śnia 2002 r. w 
sprawie C-351/00 Niemi, Zb. Orz. 2002 str. I-07007. 
 
PL 18   PL Trybunał orzekł40, iż w celu ustalenia, że system emerytalny dla urz ędników pa ństwowych 
wchodzi w zakres art. 141 TWE (dawnego art. 119 Traktatu WE) fakt, i ż świadczenie 
emerytalne wi ąże się ze stosunkiem pracy i w wyniku tego wyp łacane jest przez pa ństwo w 
charakterze pracodawcy, nie mo że być uważane za kryterium wy łączne w takim zakresie, w 
jakim emerytury wyp łacane zgodnie z ustawowymi systemami zabezpieczenia spo łecznego 
mogą odzwierciedla ć, całościowo lub cz ęściowo, wynagrodzenie z tytu łu pracy (Beune, pkt 
44 oraz Griesmar, pkt 29).  
Jednakże kwestie polityki spo łecznej, organizacji pa ństwa, etyki, czy nawet wzgl ędy 
budżetowe, które wp łynęły lub mog ły wpłynąć na ustanowienie przez ustawodawców 
krajowych systemu nie mog ą być decyduj ące, jeśli system emerytalny dotyczy tylko 
konkretnej kategorii pracowników, je śli wiąże się bezpośrednio z zako ńczonym okresem 
pracy lub je śli kwotę oblicza si ę w odniesieniu do ostatniego wynagrodzenia urz ędnika. 
Emerytura wyp łacana przez pracodawc ę państwowego jest w tym wypadku ca łkowicie 
porównywalna z emerytur ą wypłacaną przez pracodawc ę prywatnego dawnym pracownikom 
(Beune, pkt 45, Griesmar, pkt  30 oraz Niemi pkt 47).  
Wyroki te s ą szczególnie wa żne z punktu widzenia wieku emerytalnego, świadczeń dla 
pozostającego przy życiu członka rodziny i specjalnych korzy ści emerytalnych dla osób 
opiekujących się dziećmi.  
Ostatnie orzecznictwo jest równie ż teraz wyra źnie odzwierciedlone w tek ście nowej, 
przekszta łconej dyrektywy, któr ej dotyczy wniosek. 
Trybunał wyjaśnił również w wyroku z dnia 25 maja 2000 r.  w sprawie C-50/99, Jean-Marie 
Podesta przeciwko Caisse de re traite par répartition des ingéni eurs cadres & assimilés, i ż 
dawny art. 119 Traktatu WE ma  zastosowanie do prywatnych mi ędzyzakładowych 
uzupełniających systemów emerytalnych opartych na sk ładkach o okre ślonym poziomie na 
zasadzie finansowania bie żącego (pay-as-you-go) w zakresie, w jakim celem tych systemów 
jest uzupe łnianie lub zast ępowanie świadczeń wynikaj ących z ustawowych systemów 
zabezpieczenia spo łecznego i w przypadkach, gdy emerytur ę wypłaca się pracownikowi z 
tytułu stosunku pracy pomi ędzy nim a jego by łym pracodawc ą, bez wzgl ędu na fakt, czy 
udział w takich systemach jest obowi ązkowy czy fakultatywny.41 Zatem dawny art. 119 
Traktatu WE, który okre śla zasadę równości wynagrodze ń kobiet i m ężczyzn, ma 
zastosowanie do uzupe łniających systemów emerytalnych AGIRC i ARRCO (Association 
Générale des Institutions de Retraite des Ca dres (AGIRC) oraz Association des Régimes de 
Retraite Complémentaire (ARRCO)) we Francji i zabrania dokonywania rozró żnienia 
pomiędzy mężczyznami i kobietami w odniesieni u do wieku, w którym przys ługuje im prawo 
do świadczenia dla pozostaj ącego przy życiu członka rodziny po śmierci wspó łmałżonka. 
Trybunał potwierdzi ł również w tym samym wyroku, i ż zgodnie z przyj ętym orzecznictwem, 
na równo ści traktowania w sprawach emerytur pr acowniczych wymaganej dawnym art. 119 
Traktatu WE mo żna się opierać w odniesieniu do świadczeń wypłacanych za okresy 
zatrudnienia po dniu 17 maja 1990 r., dacie wyroku w sprawie Barber (patrz, w tym celu, 
sprawa C-28/93 Van Den Akker i inni42, pkt 12). Wynika z niego, i ż od zakładowych 
systemów emerytalnych wymagano równego traktowania pocz ąwszy od dnia 17  maja 1990 r. 
                                                 
40 Jak w 42 
41 Wyrok z dnia 25 maja 2000 r. w sprawie C-50/99, Jean-M arie Podesta przeciwko Caisse de retraite par 
répartition des ingénieurs cadres  & assimilés (CRICA) i innym, Zb. Orz. 2000 str. I-04039 
42 Zb. Orz, 1994-I str. 4527 
 
PL 19   PL (Van Den Akker i inni, pkt 14). Art. 141 TWE (dawny ar t. 119 Traktatu WE) ma 
zastosowanie do uzupe łniających systemów emerytalnych, takich jak AGIRC i ARRCO i 
uniemożliwia tym systemom rozró żnianie, pocz ąwszy od dnia 17 maja 1990 r., pomi ędzy 
mężczyznami i kobietami w odniesieniu do wieku, w którym ich ma łżonkom przys ługuje 
świadczenie dla pozostaj ącego przy życiu członka rodziny po śmierci tych pracowników. 
- Systemy zak ładowe dla osób pracuj ących na w łasny rachunek  
Należy zauważyć, iż orzecznictwo w sprawie Barber i pó źniejszych wyrokach nie wp ływa na 
sytuację osób pracuj ących na w łasny rachunek, które obj ęte są zakresem osobowym 
dyrektywy 86/378/WE. Zatem niniejsza dyrekty wa, tak jak poprzednio dyrektywa 96/97/WE, 
nie wprowadza żadnych zmian do sytuacji osób pracuj ących na w łasny rachunek.  
Osoby te obj ęte są dyrektyw ą 86/378/EWG, jednak że w bardzo ograniczony sposób i jedynie 
w takim zakresie, w jakim systemy zabezpieczenia spo łecznego pracowników zorganizowane 
są na zasadzie zbiorowej (np. systemy sektorow e we Francji). Poszczególne systemy dla osób 
pracujących na w łasny rachunek s ą wyraźnie wyłączone z zakresu dy rektywy 86/378/EWG 
zmienionej dyrektyw ą 96/97/WE (art. 2 ust. 2 lit. a)  oraz b)) dyrektywy 86/378/EWG, 
zastąpiony art. 1 pkt 1 ust. 2 dyrektywy 96/97/WE). Zgodnie z tymi przepisami wy łączone są 
umowy indywidualne osób pracuj ących na w łasny rachunek oraz systemy dla osób 
pracujących na w łasny rachunek, maj ące tylko jednego cz łonka. Ponadto, zgodnie z art. 4 
dyrektywy 86/378/EWG obj ęte są zasiłki rodzinne, je żeli przeznaczone s ą dla pracowników 
najemnych, natomiast zgodnie z art. 9 lit. a) or az b) wymienionej dyrektywy zmienionym art. 
1 pkt 5 dyrektywy 96/97/WE, Pa ństwa Członkowskie mog ą odroczy ć obowiązkowe 
stosowanie zasady równo ści traktowania w odniesieniu do us talenia wieku emerytalnego oraz 
świadczeń dla pozostaj ącego przy życiu członka rodziny dla osób pracuj ących na w łasny 
rachunek. Jedyny przepis wzgl ędnie ważny dla osób pracuj ących na w łasny rachunek to art. 9 
lit. c) zmieniony art. 1 pkt 5 dyrektywy 96/97/WE, który przewiduje równe sk ładki dla 
mężczyzn i kobiet na systemy zak ładowe dla osób pracuj ących na w łasny rachunek (systemy 
zbiorowe) od dnia 31 lipca 1999 r. (trzyna ście lat po notyfikowaniu dyrektywy 86/378/EWG). 
Zatem od dnia 1 sierpnia 1999 r.  systemy zabezpieczenia spo łecznego pracowników musz ą 
stosować jednolite dla obu p łci elementy rachunku aktuarialnego dla obliczania sk ładek osób 
pracujących na w łasny rachunek na te systemy. 
Rozdział 3 Zasada równego traktowania kobiet i m ężczyzn w odniesieniu do kwestii 
dostępu do zatrudnienia, kszta łcenia, awansu zawodowego  oraz warunków pracy  
Dyrektywa 2002/73/WE Parlamentu Europejskiego oraz Rady zmieniaj ąca dyrektyw ę 
76/207/EWG zapewnia przejrzysto ść prawną i pewno ść poprzez kodyfikacj ę licznych 
orzeczeń Trybunału Sprawiedliwo ści w sprawie pierwotnej dyrektywy.  
Niniejszy rozdzia ł odpowiada zasadniczym przepisom dyrektywy 76/207/EWG zmienionej 
dyrektyw ą 2002/73/WE, w odniesieniu do likwidacji dyskryminacji (bezpo średniej i 
pośredniej) ze wzgl ędu na płeć. Niniejszy rozdzia ł obejmuje przepisy dotycz ące zakresu, w 
jakim dopuszcza si ę odstępstwa od zasady równego tr aktowania w przypadku dzia łalności 
zawodowej, której charakter wymaga  zatrudnienia osoby konkretnej p łci.  
Ponadto, podobnie jak w przypadku dyrekty wy 2002/73/WE, niniejszy wniosek ponownie 
zawiera zasad ę zawartą w art. 141 ust. 4 TWE, który stanowi, i ż „w celu zapewnienia pe łnej 
równości między mężczyznami i kobietami w życiu zawodowym zasada równo ści 
traktowania nie stanowi przeszkody dla Pa ństwa Członkowskiego w utrzymaniu lub 
 
PL 20   PL przyjmowaniu środków przewiduj ących specyficzne korzy ści, zmierzaj ące do ułatwienia 
wykonywania dzia łalności zawodowej przez osoby p łci niedostatecznie reprezentowanej b ądź 
zapobiegania niekorzystnym sytuacjom w ka rierze zawodowej i ich kompensowania”.  
Ponadto rozdzia ł ten zawiera przepisy dyre ktywy 2002/73/WE w sprawie zwi ększania 
ochrony kobiet przebywaj ących na urlopie macierzy ńskim i wyja śnia powiązania z dyrektyw ą 
92/85/WE.43 Zawiera równie ż przepisy z dyrektywy 2002/73/WE  w odniesieni u do ochrony 
ojców i matek na urlopie ojcowskim i/lub zwi ązanym z przysposobieniem dziecka w 
przypadku Pa ństw Członkowskich, które uznaj ą takie prawa.  
TYTUŁ III PRZEPISY HORYZONTALNE  
Rozdział 1 Obrona praw  
Sekcja 1: Środki zaradcze  
Rozdział ten zawiera nowe przepisy dotycz ące środków zaradczych i egzekwowania, 
wprowadzonych dyrektyw ą 2002/73/WE. Przepisy te odzwierciedlaj ą orzecznictwo 
Trybunału. Dotyczy ono: 
- zwiększenia ochrony a) ofiar dyskrymi nacji nawet po ustaniu stosunku pracy44 oraz b) przed 
niekorzystnym traktowaniem; 
- włączenia orzecznictwa Trybuna łu w sprawie górnych limitów45 (dopuszczanych tylko w 
pewnych wyj ątkowych przypadkach) w przypadku rekompensaty lub odszkodowania. 
Przepisy te, w kontek ście niniejszego wniosku, maj ą zastosowanie horyzontalne i obejmuj ą 
nie tylko sprawy zwi ązane z dost ępem do zatrudnienia, kszta łcenia i awansu zawodowego 
oraz warunków pracy, ale równie ż sprawy zwi ązane z wynagrodzeniem, w tym systemy 
zabezpieczenia spo łecznego pracowni ków, które równie ż stanowi ą ważne aspekty 
wprowadzenia w życie zasady równego traktowani a w sprawach pracy i zawodu. 
Sekcja 2: Ci ężar dowodu  
Rozdział ten zawiera nie tylko zasadnicze prze pisy dyrektywy 97/80/WE w sprawie ci ężaru 
dowodu, ale równie ż dostosowuje tekst do ostatnio przyj ętej dyrektywy 2002/73/WE. 
Głównym skutkiem tego wniosku b ędzie zapewnienie skuteczno ści zasady równego 
traktowania poprzez rozs zerzenie zasad dotycz ących ciężaru dowodu na obszar systemów 
zabezpieczenia spo łecznego pracowników. 
Należy zauważyć, iż jako że niektóre aspekty syst emów zabezpieczenia spo łecznego 
pracowników ( świadczenia i sk ładki pracowników) stanowi ą wynagrodzenie w rozumieniu 
dawnego art. 119 Traktatu WE, dyrektywa 97/80/WE w sprawie ci ężaru dowodu ju ż 
domyślnie objęła te aspekty, jako że zgodnie z jej art. 3 ust. 1 lit. a) dyrektywa ma 
zastosowanie do „sytuacji obj ętych zakresem art. 119 Trakta tu i dyrektyw : 75/117/EWG, 
                                                 
43 Dyrektywa Rady 92/85/EWG z dnia 19 pa ździernika 1992 r. w sprawie wprowadzenia środków 
służących wspieraniu poprawy w miejscu pracy bezpiecze ństwa i zdrowia pracownic w ci ąży, 
pracownic, które niedawno rodzi ły i pracownic karmi ących piersi ą (dziesiąta dyrektywa szczegó łowa w 
rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG) Dziennik Urz ędowy 348 z 28.11.92 str. 1 
44 Sprawa C-185/97, Goote, Zb. Orz. 1998 I str. 5199 
45 Sprawy C-180/95 Draehmpaehl, Zb. Orz. 1997 I str. 2195 i C-271/31 Marshal, Zb. Orz. 1993 I str. 4367 
 
PL 21   PL 76/207/EWG, oraz w zakresie w jakim dotyczy to dyskryminacji ze wzgl ędu na płeć, 
92/85/EWG i 96/34/WE”. Dyrekt ywa 97/80/WE, pomimo wst ępnego wniosku Komisji46 oraz 
opinii Parlamentu Europejskiego47, ostatecznie nie obj ęła swym zakresem dyrektyw 
86/378/EWG i 96/97/WE, odnosz ących się do równego traktowania kobiet i m ężczyzn w 
systemach zabezpieczenia spo łecznego pracowników. Powody takiego wy łączenia podane 
uprzednio nie wydaj ą się już być istotne, jako że dyrektywy oparte na art. 13 TWE zawieraj ą 
podobne przepisy dotycz ące ciężaru dowodu. Jednak że podczas negocjacji w sprawie 
przyjęcia dyrektywy 97/80 pojawi ła się następująca wspólna deklaracja Rady i Komisji 
odnosząca się do art. 3 ust. 1 lit. a):48  
„Rada zwraca si ę do Komisji z pro śbą o zbadanie kwestii zakresu dyrektywy w sprawozdaniu, 
które ma zosta ć przedstawione zgodnie z art. 7. 
W sprawozdaniu tym uwzgl ędnione zostan ą odpowiednio orzeczenia Trybuna łu we wszystkich 
rozważanych dziedzinach polityki spo łecznej, które wywieraj ą wpływ na ogóln ą zasadę 
niedyskryminacji”. 
Niniejszy wniosek, łącząc w jednym tek ście przepisy dotycz ące systemów zabezpieczenia 
społecznego pracowników oraz te dotycz ące ciężaru dowodu, zapewni skuteczne 
zastosowanie zasady równego traktowania w tej dziedzinie i b ędzie odnosi ł się do deklaracji i 
poprzedniego wniosku Parlamentu Europejskiego.  
Innym wa żnym, praktycznym skutkiem obecnego wniosku w tym kontek ście będzie 
odrzucenie definicji dyskryminacji po średniej w art. 2 ust. 2 dyrektywy 97/80/WE w celu 
dostosowania jej do definicji zawartej w dyrektywie 2002/73/WE. Nale ży przypomnie ć w 
związku z tym, i ż przyjęcie dyrektywy 2002/73/WE zmieniaj ącej dyrektyw ę 76/207/EWG 
wprowadzi ło nową definicję dyskryminacji po średniej bez elementu statystycznego w tek ście 
zgodnie z definicj ą w dyrektywach przyj ętych na podstawie art. 13 TWE. W tym wzgl ędzie 
należy zauważyć, iż w czasie negocjacji dotycz ących przyj ęcia dyrektywy 2002/73/WE 
zmieniającej dyrektyw ę 76/207/EWG pojawi ły się deklaracje zarówno Ko misji, jak i Rady w 
czerwcu 2001 r.49, kiedy to przyj ęto wspólne stanowisko, w sp rawie potrzeby dostosowania 
definicji dyskryminacji po średniej zawartej w dyrektywie 97/80/WE zmienionej dyrektyw ą 
98/52/WE, do definicji przyj ętej we wspólnym stanowisku, a pó źniej w dyrektywie 
2002/73/WE.50 Niniejszy wniosek jest zatem odpowiedzi ą na te deklaracje. Wykorzystuje 
konkretny wniosek Pa ństw Członkowskich skierowany do Komisji o przedstawienie 
zmienionego wniosku dotycz ącego dyrektywy 97/80/WE w cel u dostosowania jej definicji 
dyskryminacji po średniej. Deklaracja Komisji w tej sprawie zosta ła zawarta w protokole z 
posiedzenia Rady do Spraw Spo łecznych w czerwcu 2001 r. Zatem przegrupowanie dyrektyw 
2002/73/WE oraz 97/80/WE jest równie ż odpowiedzi ą na powy ższe deklaracje i ma na celu 
                                                 
46 Dz.U. 332 z 7.11.1996, str. 11 oraz Dz.U. C 185 z 18.6.1997, str. 21 
47 Opinia Parlamentu Europejskiego z dnia 10 kwietnia 1997 r. (Dz.U. C 132 z 28.4.1997, str. 215) 
wspólne stanowisko Rady z dnia 24 lipca 1997 r. (Dz.U. C 307 z 8. 10. 1997, str. 6) oraz decyzja Parlamentu Europejskiego z dnia 6 listopada 1997 r. (Dz.U. C 358 z 24. 11. 1997).  
48
 SN 157/2/97(SOC) REV 2 z dnia 27 czerwca 1997 r. 
49 9588/01, SOC 233, CODEC 519 z dnia 6 czerwca 2001 r. 
50 O świadczenie Komisji do protoko łu (dot. zmiany dyrektywy 97/80/WE) „W świetle zmiany definicji 
dyskryminacji po średniej, Komisja wnosi o jak najszybsz ą odpowiedni ą zmianę dyrektywy 97/80/WE 
zmienionej dyrektyw ą 98/52/WE”. O świadczenie Rady do protoko łu (dot. o świadczenia Komisji w 
sprawie zmiany dyrektywy 97/80/WE) „Rada uznaje zamiar przedstawienia przez Komisj ę wniosku 
dotyczącego zmiany dyrektywy 97/80/WE w świetle zmiany definicji dyskryminacji po średniej”. 
 
PL 22   PL poprawę skuteczno ści zasady równego traktowania zgodnie z interpretacj ą Trybuna łu 
Sprawiedliwo ści.51  
Rozdział 2 Organy promuj ące równe traktowanie - dialog spo łeczny  
Tak jak poprzedni, obecny rozdzia ł również zawiera nowe przepisy wprowadzone dyrektyw ą 
2002/73/WE, podobne do przepisów istniej ących w dyrektywach opartych na art. 13, tj. 
dyrektywach 2000/43/WE oraz 2000/78/WE. Dotyczy on: 
- wyznaczenia przez Pa ństwa Członkowskie organów i okre ślenia roli tych organów, tj. 
promowania równego traktowania, wykorzy stania prawodawstwa wspólnotowego oraz 
zapewnienia wsparcia ofiarom dyskryminacji. 
- wzmocnienia roli partnerów spo łecznych oraz organizacji pozarz ądowych w promowaniu 
zasady równego traktowania. 
Tak jak w poprzednim rozdziale, przepisy te b ędą, w kontek ście niniejszego wniosku, mia ły 
zastosowanie horyzontalne i b ędą obejmowa ły nie tylko sprawy zwi ązane z dost ępem do 
zatrudnienia, kszta łcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy, ale równie ż sprawy 
związane z wynagrodzeniem, w tym systemami zabezpieczenia spo łecznego pracowników. 
Można zatem mie ć uzasadnione oczekiwania, i ż organy powo łane do zaj ęcia się sprawami 
równego traktowania kobiet i m ężczyzn w odniesieniu do dost ępu do zatrudnienia, 
kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy powinny równie ż zająć się innymi 
aspektami warunków pracy, takimi jak w ynagrodzenie i systemy zabezpieczenia spo łecznego 
pracowników. Rozszerzenie zakresu dzia łania takich organów zgodnie z niniejszym 
wnioskiem nie b ędzie znacznym obci ążeniem dla Pa ństw Członkowskich. 
TYTUŁ IV WDRA ŻANIE  
Część ta zawiera przepisy horyzon talne w odniesieniu do wdra żania dyrektywy. Wymaga ona 
od Państw Członkowskich zapewnienia, by wszelkie przepisy sprzeczne z zasad ą równości 
wynagrodze ń lub równego traktowania (np. ustawy, uk łady zbiorowe pr acy, poszczególne 
umowy, itp.) zosta ły zniesione, uniewa żnione lub odpowiednio zmie nione. Przewiduje ona 
również ochron ę pracowników, w tym pracowników b ędących przedstawicielami 
pracowników przed represjami.  
Wymaga ona od Pa ństw Członkowskich zapewnienia systemu skutecznych, proporcjonalnych 
i zniechęcających sankcji, które powinny by ć stosowane w przypadku naruszenia praw 
przyznanych zgodnie z niniejsz ą dyrektyw ą w celu zagwarantowania pe łnej skuteczno ści 
(effet utile ) dyrektywy. Od Pa ństw Członkowskich wymaga si ę również informowania 
Komisji o przepisach przyj ętych w tym zakresie. 
Wymaga ona od Pa ństw Członkowskich zach ęcania pracodawców i osoby odpowiedzialne za 
kształcenie zawodowe do aktywnego opracowywania odpowiednich środków zapobiegania 
dyskryminacji ze wzgl ędu na p łeć, a w szczególno ści molestowaniu i molestowaniu 
seksualnemu w miejscu pracy. 
                                                 
51 Wyrok z dnia 26 czerwca 2001 r. w sprawie C-381/99, Brunnhofer, Zb. Orz. I 2001 str. 4961, wyrok z 
dnia 27 pa ździernika 1993 r. w sprawie C-127/92 Enderby, Zb. Orz. 1993 str. I-5535, patrz równie ż 
wyrok z dnia 17 pa ździernika 1989 r. w sprawie C-109/88 Danfoss, Zb. Orz. 1989 str. 3199. 
 
PL 23   PL Zawiera ona standardow ą klauzulę o braku regresji.  
Wniosek dotycz ący dyrektywy zawiera przepis podobny do przepisu zawartego w dyrektywie 
2002/73/WE w sprawie obowi ązku Państw Członkowskich odnosz ącego się do czynnego 
uwzględniania celu równo ści kobiet i m ężczyzn przy formu łowaniu i wdra żaniu przepisów 
ustawowych, wykonawczych i administracyjnych oraz dzia łań w obszarach, o których mowa 
w zakresie dyrektywy.  
Ponadto wniosek zobowi ązuje Państwa Członkowskie do zapewnienia, aby dyrektywa oraz 
przepisy krajowe stanowi ące jej transpozycj ę były brane pod uwag ę przez wszystkie osoby 
zainteresowane. 
TYTUŁ V PRZEPISY KO ŃCOWE  
Ta część zawiera standardowe przepisy dosto sowane do niniejszego wniosku dotycz ącego 
dyrektywy.  
Standardowa klauzula w sprawie tr anspozycji dyrektywy wymaga od Pa ństw Członkowskich 
wypełnienia pewnych obowi ązków informacyjnych, takich jak regularne informowanie 
Komisji o krajowym ustawodawstwie stanowi ącym transpozycj ę dyrektywy oraz uk ładach 
zbiorowych i odpowiednich tabe lach korelacji. Inna stan dardowa klauzula zaczerpni ęta z art. 
2 dyrektywy 2002/73/WE wymaga, aby Pa ństwa Członkowskie odnosi ły się do niniejszej 
dyrektywy przy transpozycji.  
Zawiera równie ż artykuł dotyczący dyrektyw zebranych w nini ejszym wniosku, które nale ży 
uchylić, gdy nowa dyrektywa zacznie by ć stosowana w Pa ństwach Cz łonkowskich. 
Jest równie ż „standardowa klauzula przegl ądu” (art. 32) stanowi ąca, iż Komisja, nie pó źniej 
niż do dnia 30 czerwca 2008 r., dokona przegl ądu działania niniejszej dyrektywy celem 
przedstawienia, w razie potrzeby, niezb ędnych zmian.  
Obejmuje równie ż przepis szczególny zawarty w dyrektywie 2002/73/WE w sprawie 
regularnych sprawozda ń sporządzanych co kilka lat dla Komisji, za pomoc ą których Pa ństwa 
Członkowskie powinny informowa ć Komisję o pozytywnych dzia łaniach podj ętych zgodnie z 
art. 141 ust. 4 Traktatu WE oraz zgodnie z deklaracj ą 28 (priorytet maj ą pozytywne dzia łania 
na rzecz kobiet).  
4. PODSTAWA  PRAWNA 
Wniosek dotycz ący dyrektywy oparty jest na art. 141 ust. 3 TWE, upowa żniającym 
Wspólnot ę do przyjęcia środków zapewniaj ących zastosowanie zasady równego traktowania 
kobiet i m ężczyzn w sprawach zatrudni enia i zawodu. Poniewa ż wszystkie dziedziny obj ęte 
pierwotnymi dyrektywami 75/117/EWG, 86/378/EWG zmienion ą dyrektyw ą 96/97/EWG, 
76/207/EWG zmienion ą dyrektyw ą 2002/73/WE i 97/80/WE, zmienion ą dyrektyw ą 
98/52/WE wchodz ą w zakres kategorii prawnej „s praw zatrudnienia i zawodu”, 
przekszta łconą dyrektyw ę, łączącą wymienione dyrektywy, mo żna oprze ć na tej samej 
podstawie prawnej. 
Prawodawstwo zapewniaj ące równe traktowanie kobiet i m ężczyzn w sprawach zatrudnienia i 
zawodu przyj ęte zgodnie z/lub obj ęte art. 141 TWE powinny, dl a rozpatrywanych obszarów, 
stosować te same poj ęcia, co poj ęcia stosowane w prawodawstwie przyj ętym niedawno, 
takim jak dyrektywa 2002/73/WE zmieniaj ąca dyrektyw ę 76/207/EWG, jak równie ż podobne 
 
PL 24   PL przepisy przyj ęte zgodnie z art. 13 TWE, w celu zwalczania dyskryminacji ze wzgl ędów 
innych ni ż płeć, na tyle, na ile dotyczy to zatr udnienia, w celu zapewnienia spójno ści prawnej 
i politycznej pomi ędzy elementami prawodawstwa o podobnych celach. Konieczne jest zatem 
zapewnienie spójno ści pomiędzy prawodawstwem wtórnym dotycz ącym identycznych spraw, 
takich jak poj ęcie dyskryminacji po średniej lub potrzeba, by Pa ństwa Członkowskie mia ły 
organy zajmuj ące się promowaniem równego trakto wania, w szerszych obszarach 
zatrudnienia i zawodu, a ni e tylko kwestiach obj ętych dyrektyw ą 2002/73/WE zmieniaj ącą 
dyrektyw ę 76/207/EWG. 
5. UZASADNIENIE  W ODNIESIENIU  DO  POMOCNICZO ŚCI I 
PROPORCJONALNO ŚCI.  
Wykorzystanie instrumentu legislacyjn ego Wspólnoty jest zgodne z zasad ą pomocniczo ści. 
Przekszta łcenie istniej ących dyrektyw w obszarach równo ści szans i równego traktowania 
kobiet i m ężczyzn w sprawach zatrudnienia i zawodu pomo że zapewni ć jednolite i skuteczne 
stosowanie tych zasad na poziomie krajowym . Ponadto istnieje wy móg zapewnienia na 
poziomie wspólnotowym spójno ści prawodawstwa wprowadzaj ącego w życie zasad ę 
równego traktowania. W przypadku dyskryminacji ze wzgl ędu na płeć można to najlepiej 
osiągnąć poprzez przekszta łcenie istniej ącego prawodawstwa. 
Treść instrumentu, którego dotyczy wniosek, jest równie ż zgodna z zasad ą proporcjonalno ści, 
jako że daje Państwom Cz łonkowskim najwi ększą możliwą swobodę w określaniu, jak nale ży 
wykorzystywa ć skuteczne zastosowanie zasady równego traktowania w tym wzgl ędzie. 
Prawodawstwo wspólnotowe nie b ędzie wywiera ło bezpośredniego wp ływu na dzia łania 
przedsiębiorstw ani nie b ędzie nak ładało żadnych ogranicze ń administracyjnych czy 
prawnych, które mog łyby utrudnia ć tworzenie i rozwój ma łych i średnich przedsi ębiorstw. 
6. KOMENTARZ  DO  ARTYKU ŁÓW 
Zaistniała potrzeba wprowadzenia pewnych poprawek j ęzykowych do wersji fi ńskiej, 
włoskiej, portugalski ej i szwedzkiej tekstów przekszta łconych dyrektyw w celu zapewnienia 
spójności z innymi wersjami j ęzykowymi. 
TYTUŁ I 
Przepisy ogólne  
Artykuł 1 
Niniejszy artyku ł określa cele dyrektywy.  
Dyrektywa obejmuje sprawy, o których mo wa w dyrektywie 76/207/EWG, zmienionej 
dyrektyw ą 2002/73/WE, (dotycz ącej dostępu do zatrudnienia, kszta łcenia i awansu 
zawodowego oraz warunków pracy) oraz w dyrektywie 75/117/EWG (równo ść wynagrodze ń) 
i 86/378/EWG zmienionej dyrektyw ą 96/97/WE (systemy zabezpieczenia spo łecznego 
pracowników). 
Celem dyrektywy jest ponadto wyja śnienie istniej ących zwi ązków pomi ędzy dyrektyw ą 
76/207/EWG w wersji zmienionej oraz 92/85/EWG w sprawach zwi ązanych z 
macierzyństwem i ci ążą objętych tymi dyrektywami. Przedstawia  ona jasne i spójne definicje, 
 
PL 25   PL uaktualnia tekst poprzez w łączenie przyj ętego orzecznictwa i zapewni a jasno skonstruowany 
tekst prawny. 
Celem niniejszej dyrektywy jest równie ż zapewnienie skutecznego stosowania zasady 
równego traktowania, w tym rozszerzenie zasad dotycz ących odwrócenia ci ężaru dowodu na 
wszystkie obszary wchodz ące w jej zakres rzeczowy. 
Artykuł 2 
Niniejszy artyku ł określa pojęcia dyskryminacji bezpo średniej i po średniej, molestowania ze 
względu na płeć i molestowania seksualneg o. Wymienione definicje s ą identyczne z 
definicjami zawartymi w przyj ętej już dyrektywie 2002/73/WE. 
Odtwarza równie ż definicję „wynagrodzenia ” zawartą w art. 141 TWE oraz definicj ę 
„systemów zabezpieczenia spo łecznego pracowników ” zawart ą w art. 2 dyrektywy 
86/378/EWG zmienionej art. 1 pkt 1 ak apit pierwszy dyrektywy 96/97/WE. 
Artykuł 3 
Artykuł ten określa zakres osobowy dyrektywy na takich samych warunkach, jak zastosowane 
w dyrektywie 96/97/WE. 
Ustęp 2 zawiera standardowe sformu łowanie, które wyst ępuje we wszystkich dyrektywach 
dotyczących równego traktowania kobiet i m ężczyzn. Odzwierciedla powszechnie uznan ą 
zasadę, iż środki służące do ochrony kobiet w okresie ci ąży i macierzy ństwa są 
dopuszczalnym wyj ątkiem od zasady równego traktowa nia. Zawiera tekst pojawiaj ący się w 
art. 1 ust. 2 dyrektywy 2002/73/WE, który ma  skutek horyzontalny dla dyrektyw (patrz 
również art. 5 ust. 2 dyrektywy 86/378/EWG). 
Ustęp 3 obejmuje dostosowane pierwsze zdanie czw artego akapitu art. 2 ust. 7 dyrektywy 
76/207/EWG zmienionego art. 1 ust. 2 dyrektywy 2002/73/WE52. 
TYTUŁ II 
Przepisy szczególne  
Rozdział 1 
Zasada równo ści wynagrodze ń 
Artykuł 4 
Artykuł ten odpowiada g łównemu artyku łowi dyrektywy 75/117/EWG w sprawie równo ści 
wynagrodze ń, nieznacznie dostosowanemu w celu uwzgl ędnienia ostatniego orzecznictwa 
Trybunału, w szczególno ści jego wyroku z dnia 17 wrze śnia 2002 r. w sprawie C-320/00  
A. G. Lawrence i inni przeciwko Regent Office Care Ltd, Commercial Catering Group i Mitie 
Secure Services Ltd.53 oraz wyroku z dnia 13 stycznia 2004  r. w sprawie C-256/01 Debra 
Allonby przeciwko Accrington / Rossdendale College.54 Zgodnie z tym orzecznictwem 
Trybunał wprowadzi ł nowy element szerszy ni ż ten sam zak ład czy ta sama us ługa dla celów 
                                                 
52 Dz.U. L 348 z 28.11.1992, str. 1 
53 Zb. Orz. 2002 I str. 7325 
54 jeszcze nieopublikowany. 
 
PL 26   PL porównania pracy o równej warto ści, a mianowicie aspekt jednego źródła. Trybuna ł określił, 
że „w tym kontek ście, w sformu łowaniu art. 141 ust. 1 TWE nie ma niczego, co 
sugerowa łoby, iż zastosowanie tego przepisu jest ogr aniczone do sytuacji, w których 
mężczyźni i kobiety pracuj ą dla tego samego pracodawcy”. 
Zatem zasada równo ści wynagrodze ń kobiet i m ężczyzn oznacza, i ż wynagrodzenie za tak ą 
samą pracę bądź pracę o równej warto ści niekoniecznie musi by ć wypłacane przez tego 
samego pracodawc ę, ale musi pochodzi ć z jednego źródła, któremu mo żna przypisa ć wszelkie 
różnice w warunkach p łacowych. W przypadku braku jednego źródła nie byłoby żadnego 
organu, który by łby odpowiedzialny za nierówno ść i który móg łby przywróci ć równe 
traktowanie.  
Jeśli chodzi o kwesti ę zaszeregowania pracowników teks t niniejszego wniosku pozostaje 
niezmieniony w porównaniu z tekste m art. 1 dyrektywy 75/117/EWG. 
Rozdział 2 
Zasada równo ści wynagrodze ń w systemach zabezpieczenia spo łecznego pracowników 
Artykuł 5 
Artykuł ten odpowiada art. 5 ust. 1 dyr ektywy 86/378/WE, który nie zosta ł zmieniony 
dyrektyw ą 96/97/WE. Przewiduje stosowanie zasa dy równego traktowania w systemach 
zabezpieczenia spo łecznego pracowników w granicach okre ślonych w art. 6.  
Artykuł 6 
Ustęp 1 tego art. zawiera niezmieni ony art. 4 dyrektywy 86/378/EWG odnosz ący się do 
zakresu rzeczowego tego rozdzia łu w odniesieniu do systemów zak ładowych i rodzajów 
ryzyka.  
Ustęp 2 to nowy przepis odzwierciedlaj ący orzecznictwo Trybuna łu Sprawiedliwo ści w 
sprawie zastosowania obecnego art. 141 us t. 1 i 2 TWE do konkretnych systemów dla 
urzędników pa ństwowych.55 Poprzez kodyfikacj ę tego orzecznictwa dyrektywa wyja śnia, iż 
ma ona równie ż zastosowanie do systemów zabezpieczenia spo łecznego dotycz ących 
konkretnej kategorii urz ędników pa ństwowych, je śli przedmiotowe świadczenia wyp łacane są 
z tytułu stosunku pracy, wi ążą się bezpośrednio z okresem zako ńczonej pracy, a kwot ę 
oblicza si ę poprzez odniesienie do ostatniego wynagrodzenia. Fakt, i ż konkretny system dla 
konkretnej kategorii urz ędników pa ństwowych i innego persone lu zatrudnianego przez 
państwo stanowi cz ęść ogólnych zharmonizowanych ram sy stemu ustawowego pozostaje bez 
uszczerbku w tym zakresie (patrz w szczególno ści wyroki w sprawach Beune  i Niemi ). 
Artykuł 7 
Przepis ten w łącza, bez zmian, art. 2 ust. 2 i 3, dyrekt ywy 86/378/EWG, zmieniony art. 1 ust. 
1 dyrektywy 96/97/WE. 
                                                 
55 Wyroki Trybuna łu z dnia 28 wrze śnia 1994 r. w sprawie C-7/93 Beune, Zb. Orz. 1994 str. I-4471 lub z 
dnia 17 kwietnia 1997 r. w sprawie 147/95 Evrenopoulos, Zb. Orz. str. I-02057, z dnia 29 listopada 2001 r., w sprawie C-366/99 Griesmar, Zb. Orz. str. I-09383, z dnia 13 grudnia 2001 r. w sprawie  
C-206/00, Zb. Orz. 2001 str. I-0201 Henri Mouflin, a ostatnio w wyroku z dnia 12 wrze śnia 2002 r. w 
sprawie C-351/00 Niemi, Zb. Orz. 2002 str. I-07007. 
 
PL 27   PL Tak jak w przypadku poprzednich dyrektyw:  
a) umowy indywidualnych osób pracuj ących na w łasny rachunek (ponieważ umowy te s ą z 
zasady prywatne); 
b) systemy dla osób pracuj ących na w łasny rachunek maj ące jednego cz łonka (tak jak w 
przypadku poprzedniego punktu umowy te s ą z zasady prywatne);   
c) umowy ubezpieczenia, których stron ą nie jest pracodawca w przypadku pracowników 
najemnych nie są objęte obecnym wnioskiem.  
Litery d) i c) dotycz ą uzgodnie ń prywatnych mi ędzy osobą ubezpieczon ą a systemem, które 
nie wchodz ą w zakres znaczeniowy systemów zabezpieczenia spo łecznego pracowników 
zgodnie z definicj ą w art. 2 niniejszego wniosku. 
Ustęp 2 odzwierciedla orzecznictwo Trybuna łu w wyroku z dnia 9 listopada 1993 r. w 
sprawie C-132/92 Birds Eye Walls,
56 dotyczącym „ emerytur pomostowych ” i zosta ł 
zaczerpni ęty w wersji niezmienionej z art. 2 ust.  3 dyrektywy 86/378/EWG dodanego art. 1 
ust. 1 dyrektywy 96/97/WE. 
Artykuł 8 
Artykuł ten odpowiada art. 6 dyrektywy 86/378/EWG zmienionemu art. 1 ust. 3 dyrektywy 
96/97/WE w celu uwzgl ędnienia orzecznictwa Trybuna łu w sprawie Neath  i Coloroll  i 
zawiera niewyczerpuj ący wykaz przepisów sprzecznych z zasad ą równego traktowania. 
Pierwotny artyku ł został nieznacznie zmieniony w taki sposób, i ż ust. 1 lit. h) nie odnosi si ę 
do Załącznika zawartego w dyrektywie 96/97/WE zmieniaj ącej dyrektyw ę 86/378/EWG. 
Załącznik ten podaje przyk łady pewnych elementów w przypadku systemów stawki o 
określonym poziomie, które mog ą się między sobą różnić, jeżeli różnice kwotowe s ą 
wynikiem stosowania elementów aktuarialnych ró żniących się w zależności od płci, w czasie 
gdy wdrażane jest finansowanie funduszu.  
Przykłady są następujące: 
- konwersja cz ęści emerytury okresowej na środki pieni ężne,  
- przeniesienie uprawnie ń do emerytury,  
- emerytura zwrotna wyp łacana osobie b ędącej na utrzymaniu w zamian za zrzeczenie si ę 
części emerytury, 
- emerytura w ograniczonej wysoko ści w przypadku pracownika, który decyduje si ę na 
skorzystanie z wcze śniejszego przej ścia na emerytur ę. 
Artykuł 9 
Artykuł ten odpowiada art. 8 dyrektywy 86/378/EWG, zmienionemu art. 1 ust. 4 dyrektywy 
96/97/WE, dotycz ącemu zastosowania dyrektywy do systemów zak ładowych dla osób 
pracujących na w łasny rachunek. Na przepisy te nie wp łynęło orzecznictwo Trybuna łu w 
sprawie Barber i w pó źniejszych wyrokach. 
Przepisy sprzeczne z zasad ą równego traktowania w systemach zak ładowych dla osób 
pracujących na w łasny rachunek nale ży poddać przeglądowi najpó źniej pocz ąwszy od 1 
stycznia 1993 r. lub w przypadku Pa ństw Członkowskich, których przyst ąpienie mia ło 
                                                 
56 Birds Eye Walls Ltd. przeciwko Friedel M.  Roberts, Zb. Orz. 1993 I str. 5579 
 
PL 28   PL miejsce po tej dacie, pocz ąwszy od dnia, w którym dyrektywa 86/378/WE zmieniona 
dyrektyw ą 96/97/WE zacz ęła być stosowana na ich terytorium.  
Dyrektywa nie wyklucza sytuacji, w której prawa i obowi ązki związane z okresem 
uczestnictwa w systemie zak ładowym dla osób pracuj ących na w łasny rachunek przed 
weryfikacj ą tego systemu nadal podlegaj ą przepisom systemu obowi ązującego w tym okresie. 
Artykuł 10 
Artykuł ten odpowiada art. 9 dyrektywy 86/378/EWG zmienionemu art. 1 ust. 5 dyrektywy 
96/97/WE. Dotyczy on odst ępstw zwi ązanych z zastosowaniem dyrektywy do systemów 
zakładowych dla osób pracuj ących na w łasny rachunek, na które, tak jak w przypadku 
poprzedniego artyku łu, orzecznictwo Trybuna łu w sprawie Barber i pó źniejszych wyrokach 
nie miało wpływu. Odst ępstwa te dotycz ą określenia wieku emerytalnego, prawa do 
świadczeń dla pozostaj ącego przy życiu członka rodziny oraz zrównania sk ładek na system 
zabezpieczenia spo łecznego dla osób pracuj ących na w łasny rachunek. Dawny art. 9 lit. c) 
dyrektywy 86/378/EWG zmienionej dyrektyw ą 96/97/WE (art. 1 ust. 5) zawiera okres 
przejściowy dla zrównania sk ładek osób pracuj ących na w łasny rachunek.  
Artykuł 11 
Artykuł ten odpowiada art. 2 dyrektywy 96/97/WE.  
Ustępy 1 i 2 tego artyku łu odzwierciedlaj ą orzecznictwo Trybuna łu w sprawie wstecznego 
stosowania obecnego art. 141 ust. 1 i 2 (d awnego art. 119) w systemach zabezpieczenia 
społecznego pracowników, w łączone do dyrektywy 96/97/WE. Ust ęp 3 odzwierciedla 
zastosowanie dyrektywy w Pa ństwach Cz łonkowskich, które by ły dawnymi umawiaj ącymi 
się stronami Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym. 
Jest jednak że nowy ust. 4, okre ślający, iż dla innych Pa ństw Członkowskich, których 
przystąpienie mia ło miejsce po dniu 17 maja 1990 r., dzie ń 17 maja 1990 r. w wy żej 
wymienionych ust. 1 i 2 zostanie zast ąpiony dniem, w którym art. 141 ust. 1 i 2 (dawny art. 
119) zacz ął być stosowany na ich tery toriach (w celu uwzgl ędnienia sytuacji krajów 
przystępujących). 
Artykuł 12 
Artykuł ten odpowiada art. 9a dyrektywy 86 /378/EWG (dodanemu art. 1 dyrektywy 
96/97/WE) dotycz ącemu elastycznego ustalenia wi eku emerytalnego. Zgodnie z nim 
elastyczny wiek emerytalny na tych samych warunkach dla m ężczyzn i kobiet nie b ędzie 
uważany za sprzeczny z niniejsz ą dyrektyw ą. 
Rozdział 3 
Zasada równego traktowania kobiet i m ężczyzn w kwestii dost ępu do zatrudnienia, 
kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy 
Artykuł 13 
 
PL 29   PL Ustęp 1 tego artyku łu odpowiada art. 3 ust. 1 dyrektywy  76/207/EWG zmienionemu art. 1 ust. 
3 dyrektywy 2002/73/WE. Nowy artyku ł odpowiada podobnym sformu łowaniom zawartym 
w dyrektywach opartych na art. 13 TWE, tj. 2000/43/WE57 i 2000/78/WE58. 
Ustęp 2 tego artyku łu odpowiada art. 2 ust. 6 dyrektywy 76/207/EWG zm ienionej art. 1 ust. 2 
dyrektywy 2002/73/WE. Dotyczy on zakresu, w jakim dopuszcza si ę odstępstwa od zasady 
równego traktowania w przypadku dzia łalności zawodowej, której ch arakter wymaga osoby 
konkretnej p łci i jest zgodny z orzecznictwem Trybuna łu w tej sprawie59.  
Ustęp 3 odpowiada art. 9 ust. 2 dyrektywy  76/207/EWG, który dotyczy klauzuli wy łączającej w 
art. 2 ust. 6 dyrektywy 76/207/EWG zmienionej  art. 1 ust 2 pkt 6 dy rektywy 2002/73/WE.  
Artykuł 14 
Artykuł ten odpowiada art. 2 ust. 8 dyrektywy 76/207/EWG, zmienionemu art. 1 ust. 2 
dyrektywy 2002/73/WE i odnosi si ę do możliwości, zgodnie z art. 141 ust. 4 TWE, 
utrzymywania lub przyjmowania przez Pa ństwa Członkowskie środków celem zapewnienia 
pełnej równo ści w praktyce pomi ędzy mężczyznami i kobietami w życiu zawodowym. 
Artykuł 15 
Artykuł ten odzwierciedla orzecznictwo Trybuna łu w sprawie macierzy ństwa i ciąży (patrz w 
szczególno ści sprawa 184/83 Hofmann przeciwko Barm er Ersatzkasse [1984], Zb. Orz. str. 
3047, pkt 25, sprawa C-421/92 Habermann-Belterma nn [1994], Zb. Orz. str. I-1657, pkt 21, 
oraz sprawa C-32/93 Webb przeciwko EMO Air Ca rgo [1994], Zb. Orz. str. I-3567, pkt 20). 
Wyjaśnia związki pomi ędzy dyrektyw ą 92/85/EWG a niniejszym wnioskiem dotycz ącym 
dyrektywy w odniesieniu do spraw porus zanych w niniejszym rozdziale i obj ętych art. 2 ust. 
7, drugie i trzecie tiret dyrektywy 76/207/EW G zmienionemu art. 1 ust. 2 dyrektywy 
2002/73/WE, zgodnie z orzecznictwem.  
Wniosek ten w ust. 1, który stanowi, i ż „Mniej preferencyjne traktowanie kobiety zwi ązane z 
ciążą lub urlopem macierzy ńskim stanowi dyskryminacj ę w rozumieniu niniejszej 
dyrektywy”, odzwierciedla art. 2 ust. 7 tire t trzecie dyrektywy 76/ 207/EWG, dodane art. 1 
ust. 2 dyrektywy 2002/73/WE. 
Ustęp 2 odpowiada art. 2 ust. 7 tiret drugie dyrektyw y 76/207/EWG, dodanemu art. 1 ust. 2 
dyrektywy 2002/73/WE i zawiera w wersji  niezmienionej tekst tego przepisu, 
odzwierciedlaj ący orzecznictwo Trybuna łu w sprawie prawa kobiety przebywaj ącej na 
urlopie macierzy ńskim, po jego zako ńczeniu, do powrotu do swojej lub równorz ędnej pracy 
na warunkach nie mniej dla niej korzystnyc h i do korzystania z poprawy warunków pracy, do 
których by łaby uprawniona w trakcie swojej nieobecno ści. 
                                                 
57 Dz.U. L 180 z 19 lipca 2000, str.22 
58 Dz.U. L 303 z 2 grudnia 2000, str.16 
59 Wyrok z dnia 15 maja 1986 r. w sprawie C-222/84 Johnston; wyrok z dnia 26 pa ździernika 1999 r., 
Sirdar, [1999] Zb. Orz. I-0000 oraz wyrok z dnia 11 stycznia 2000 r. w sprawie C-285/98 Kreil [2000] 
Zb. Orz. I-0000. 
 
PL 30   PL Artykuł 16 
Niniejszy artyku ł zawiera niezmienion ą drugą część art. 2 ust. 7 dyrektywy tiret czwarte 
76/207/EWG dodanego art. 1 ust. 2 dyrektywy 2002/73/WE, który okre śla, iż dyrektywa ta 
jest także bez uszczerbku dla prawa Pa ństw Członkowskich do uznawania szczególnych praw 
do urlopu ojcowskiego  i/lub związanego z przysposobieniem dziecka . Państwa 
Członkowskie, które uznaj ą takie prawa, podejmuj ą niezbędne środki w celu ochrony 
pracujących mężczyzn i kobiet przed zwolnieniem z powodu wykonywania tych praw i 
zapewniaj ą, że po zako ńczeniu takiego urlopu s ą oni uprawnieni do powrotu do swojej pracy 
lub równowa żnej na warunkach nie mniej korzy stnych, oraz do korzystania z poprawy 
warunków pracy, do których byliby oni upr awnieni w trakcie swojej nieobecno ści. 
Ten ustęp dotyczący urlopu ojcowskiego i zwi ązanego z przysposobieniem dziecka zosta ł 
wprowadzony zarówno przez Parlament Europejski jak i Rad ę podczas negocjacji nad 
przyjęciem dyrektywy 2002/73/WE. 
TYTUŁ III 
Przepisy horyzontalne  
Rozdział 1 
Obrona praw 
Sekcja 1 
Środki zaradcze 
Artykuł 17 
Artykuł ten odpowiada art. 6 ust. 1, 3 i 4 dyrek tywy 76/207/EWG zmienionemu art. 1 ust. 5 
dyrektywy 2002/73/WE, w celu uwzgl ędnienia równie ż równości wynagrodze ń. 
Zgodnie z orzecznictwem Trybuna łu60, ust. 3 okre śla, iż poprzednie ust ępy nie naruszaj ą 
krajowych regu ł dotyczących terminów sk ładania odwo łań w zakresie zasady równego 
traktowania. Odpowiada to art. 6 ust. 4 dyr ektywy 76/207/EWG wprowadzonemu art. 1 ust. 5 
dyrektywy 2002/73/WE. 
Artykuł 18 
Artykuł ten odpowiada art. 6 ust. 2 dyrektywy 76/207/EWG, zmienionemu art. 1 ust. 5 
dyrektywy 2002/73/WE i odnosi si ę do rekompensaty w przypadku naruszenia zasady 
równego traktowania zgodni e z orzecznictwem Trybuna łu. 
Sekcja 2 
Ciężar dowodu 
Artykuł 19 
                                                 
60 Wyrok z dnia 16 maja 2000 r. w sprawie C-78/98 Preston, Zb. Orz. 2000 str. I-03201. 
 
PL 31   PL Artykuł ten odpowiada g łównemu artyku łowi dyrektywy 97/80/WE w sprawie ci ężaru 
dowodu, tj. art. 4. 
Artykuł 20 
Artykuł ten odpowiada art. 3 dyrektywy 97/80/WE odnosz ącemu się do zakresu tej 
dyrektywy. Artyku ł ten zosta ł również nieznacznie dostosowany w celu uwzgl ędnienia 
wszystkich sytuacji obj ętych niniejszym wnioskiem dotycz ącym dyrektywy (patrz powy żej). 
Wyjątek związany z post ępowaniem karnym (art. 3 ust. 2 dyrektywy 97/80) odzwierciedla 
ust. 2. 
Rozdział 2 
Organy maj ące promowa ć równe traktowanie - dialog spo łeczny 
Artykuł 21 
Artykuł ten dotyczy ustanowienia, roli i kompetencji organów ds. równo ści przewidzianych 
już art. 8a dyrektywy 76/207/EWG (wprowadzonym art. 1 ust. 7 dyrektywy 2002/73/WE). 
Przepis ten b ędzie miał zastosowanie zgodnie z niniejszym  wnioskiem do wszystkich spraw 
objętych dyrektywami stanowi ącymi część niniejszego przekszta łcenia.  
Artykuł 22 
Artykuł ten dotyczy obowi ązku spoczywaj ącego na Pa ństwach Cz łonkowskich, zgodnie z 
krajowymi tradycjami i praktyk ą, związanego z promowaniem dialogu spo łecznego i 
wspierania planów równo ści w miejscu pracy.  
Artykuł ten odpowiada art. 8b dyrektywy 76/207/ EWG (wprowadzonemu art. 1 ust. 7 
dyrektywy 2002/73/WE) i b ędzie mia ł zastosowanie do wszystkich kwestii obj ętych 
niniejszym wnioskiem dotycz ącym dyrektywy.  
Artykuł 23 
Artykuł ten dotyczy zobowi ązania spoczywaj ącego na Pa ństwach Cz łonkowskich do 
wspierania dialogu z odpowie dnimi organizacjami pozarz ądowymi, które maj ą, zgodnie z 
praktyką i ustawodawstwem krajowym, intere s prawny w uczestniczeniu w walce z 
dyskryminacj ą ze względu na płeć, w celu promowania zasady ró wnego traktowania. Przepis 
ten, który istnieje ju ż w dyrektywie 76/207/EWG (art. 8c, wprowadzony art. 1 ust. 7 
dyrektywy 2002/73/WE), powinien mie ć w sposób uzasadniony skutek horyzontalny i by ć 
stosowanym do wszystkich spraw obj ętych niniejszym wnioskiem. Podobny artyku ł istnieje 
również w przyj ętych niedawno dyrektywach opartyc h na art. 13 TWE (dyrektywa 
2000/43/WE i 2000/78/WE).  
 
PL 32   PL TYTUŁ IV 
Wdrożenie 
Artykuł 24 
Artykuł ten to klasyczny przepis zawarty w art.  3 ust. 2 dyrektywy 76/207/EWG zmienionym 
art. 1 ust. 3 dyrektywy 2002/73/WE, który dotyczy przestrzegania dyrektywy przez Pa ństwa 
Członkowskie. Równe traktowanie obejmuje likwidacj ę dyskryminacji powstaj ącej na 
podstawie wszelkich przepisów ustawowyc h, wykonawczych i administracyjnych, a 
dyrektywa wymaga od Pa ństw Członkowskich zniesienia takich przepisów. Tak jak w 
przypadku wcze śniejszego prawodawstwa dyrektywa wymaga równie ż, aby wszelkie 
przepisy niezgodne z zasad ą równego traktowania uznano za niewa żne lub zmieniono lub aby 
istniała taka mo żliwość w razie ich zakwestionowania. 
Artykuł 25 
Przepis ten pochodzi z dyrektywy 2002/73/WE i ma zastosowanie horyzontalne do 
wszystkich sytuacji w ramach zakresu r zeczowego dyrektywy (art. 1 ust. 6, zast ępujący art. 7 
dyrektywy 76/207/EWG). Dotyczy obowi ązku wprowadzenia przez Pa ństwa Członkowskie 
do krajowych systemów prawnych takich środków, jakie s ą konieczne do ochrony 
pracowników, w łączając przedstawicieli pracowników pr zewidzianych przez ustawodawstwo 
krajowe i/lub w praktyk ę, przed zwolnieniem lub innym ni ekorzystnym traktowaniem przez 
pracodawc ę w odpowiedzi na skarg ę wniesion ą w przedsi ębiorstwie lub na jak ąkolwiek 
procedurę sądową mającą na celu przestrzeganie zgodno ści z zasad ą równego traktowania.  
Artykuł 26 
Artykuł ten to standardowy przepis dotycz ący sankcji za naruszenie zasady równego 
traktowania. Równowa żne przepisy mo żna znaleźć w art. 8d dyrektywy 76/207/EWG 
wprowadzonym art. 1 ust. 7 dyrektywy 2002/ 73/WE. Art. 26 zbiera wszystkie przepisy 
dotyczące sankcji i powoduje ich zastosowanie do spraw obj ętych niniejsz ą dyrektyw ą. 
Artykuł 27 
Artykuł ten wywodzi si ę z art. 2 ust. 5 dyrektywy 76/207/ EWG, wprowadzonego art. 1 ust. 2 
dyrektywy 2002/73/WE, zalecaj ącego, by Pa ństwa Członkowskie wspiera ły wprowadzanie 
środków zapobiegaj ących dyskryminacji ze wzgl ędu na płeć, molestowaniu i molestowaniu 
seksualnemu. 
Artykuł 28 
Jest to równie ż standardowy przepis stanowi ący, iż nie powinno doj ść do obniżenia poziomu 
ochrony przed dyskryminacj ą ze wzgl ędu na p łeć już zapewnionego przez Pa ństwa 
Członkowskie podczas wdra żania dyrektywy.  
Artykuł 29 
Artykuł ten dotycz ący włączania problematyki p łci do głównego nurtu życia społecznego i 
politycznego odzwierciedla duch art. 3 ust. 2 TWE i jest identyczny z art. 1 ust. 1a dyrektywy 76/207/EWG wprowadzonym art. 1 ust. 1 dyre ktywy 2002/73/WE. Prze pis ten ma skutek 
 
PL 33   PL horyzontalny i b ędzie mia ł zastosowanie do spraw obj ętych wszystkimi dyrektywami 
stanowiącymi część niniejszego przekszta łcenia.  
Artykuł 30 
Przepis ten wywodzi si ę z dyrektywy 97/80/WE (art. 5), jak równie ż z dyrektywy 
75/117/EWG (art. 7) i dotyczy obowi ązku zapewnienia przez Pa ństwa Członkowskie, aby 
środki przyj ęte na mocy niniejszej dyrektywy wraz z odpowiednimi przepisami ju ż 
obowiązującymi zosta ły podane do wiadomo ści osób zainteresowanych przy u życiu 
wszelkich stosownych środków, np. w miejscu ich zatrudnienia. Ten wa żny przepis ma 
skutek horyzontalny i b ędzie miał zastosowanie do wszystkich kwestii obj ętych niniejszym 
wnioskiem dotycz ącym dyrektywy. 
TYTUŁ V 
Przepisy ko ńcowe  
Artykuł 31 
Ustęp 1 wymaga od Pa ństw Członkowskich z łożenia sprawozda ń Komisji z wdro żenia 
dyrektywy najpó źniej do ..., w celu umo żliwienia Komisji sporz ądzenia sprawozdania dla 
Parlamentu Europejskiego i Rady.  
Ustęp 2 odpowiada przepisowi zawartemu w art.  2 ust. 3 dyrektywy 2002/73/WE w sprawie 
składania sprawozda ń co cztery lata w zakresie środków wprowadzonych przez Pa ństwa 
Członkowskie zgodnie z art. 141 ust. 4 TWE. 
Artykuł 32 
Artykuł przewiduje ewentualny przegl ąd dyrektywy i wyst ępuje w innych dyrektywach na 
podobnych warunkach. Komisja oceni dok ładnie wpływ dyrektywy i wszelkie dostosowania 
uważane za konieczne mo żna będzie następnie zaproponowa ć w stosownych przypadkach. 
Artykuł 33 
Ustęp 1 tego artyku łu określa datę transpozycji dyrektywy przez Pa ństwa Członkowskie. 
Zgodnie z uzgodnion ą niedawno praktyk ą wymaga on równie ż od Państw Członkowskich 
przekazania tekstu przepisów przyj ętych przy transponowaniu dyrektywy. 
Ustęp 2 to standardowy przepis wymagaj ący, by przepisy przyj ęte w celu wdro żenia 
dyrektywy zawiera ły odniesienie do niniejszej dyrektywy lub by towarzyszy ło im takie 
odniesienie. Ust ęp ten zawiera równie ż dodatkowy przepis wymagaj ący, by takie odniesienie 
zawierało stwierdzenie, i ż odniesienia w istniej ących przepisach ustawowych, wykonawczych 
i administracyjnych do dyrektyw uchylonych niniejsz ą dyrektyw ą były interpretowane jako 
odniesienia do niniejszej dyrektywy. 
 
PL 34   PL Artykuł 34 
Artykuł ten dotyczy uchylen ia dyrektyw stanowi ących część obecnego przekszta łcenia po 
przyjęciu niniejszej dyrektywy przez Rad ę i Parlament Europejski. Przepis ten pozostaje bez 
uszczerbku dla obowi ązków Państw Członkowskich zwi ązanych z ograniczeniami czasowymi 
dla transpozycji do prawa krajowego i dat stosowania istniej ących dyrektyw. 
Artykuł 35 
Jest to standardowy artyku ł określający, iż dyrektywa wchodzi w życie [dwudziestego] dnia 
po jej opublikowaniu w Dzienniku Urz ędowym Unii Europejskiej. 
Artykuł 36 
Jest to standardowy artyku ł określający, iż dyrektywa skierowana jest do Pa ństw 
Członkowskich. 
 
PL 35   PL 2004/0084 (COD) 
Wniosek dotycz ący 
DYREKTYWY PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY 
w sprawie wprowadzenia w życie zasady równo ści szans i równego traktowania kobiet i 
mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy 
PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, 
uwzględniając Traktat ustanawiaj ący Wspólnot ę Europejsk ą, w szczególno ści jego art. 141 
ust. 3, 
uwzględniając wniosek Komisji61, 
uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Spo łecznego62, 
uwzględniając opinię Komitetu Regionów63, 
stanowiąc zgodnie z procedur ą określoną w art. 251 Traktatu, 
a także mając na uwadze, co nast ępuje: 
 
Ø nowy 
(1) Dyrektywa Rady 76/207/EWG z dnia 9 lutego 1976 r. w sprawie wprowadzenia w 
życie zasady równego traktowania kobiet i m ężczyzn w zakresie dost ępu do 
zatrudnienia, kszta łcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy64 oraz 
dyrektywa Rady 86/378/EWG w sprawie wprowadzania w życie zasady równego 
traktowania kobiet i m ężczyzn w systemach zabezpieczenia spo łecznego 
pracowników65, zostały w znacznym stopniu zmienione. Dyrektywa Rady 
75/117/EWG z dnia 10 lutego 1975 r. w sprawie zbli żenia ustawodawstw Pa ństw 
Członkowskich dotycz ących stosowania zasady równo ści wynagrodze ń dla mężczyzn 
i kobiet66 oraz dyrektywa Rady 97/80/WE z dnia 15 grudnia 1997 r. dotycz ąca ciężaru 
dowodu w sprawach dyskryminacji ze wzgl ędu na płeć67 również zawierają przepisy, 
których celem jest wprowadzenie w życie zasady równego traktowania kobiet i 
                                                 
61 Dz.U. C z …, str….  
62 Dz.U. C…., str. ….  
63 Dz.U. C…., str. ….  
64 Dz.U. L 39, z 14.2.1976, str. 40, dyrektywa zmieniona dyrektyw ą Komisji 2002/73/WE (Dz.U. L 269, z 
5.10.2002, str. 15).  
65 Dz.U. L 225 z 12.08.1986, str. 40, dyrektywa zmieniona dyrektyw ą 96/97/WE (Dz.U. L 46, z 17.02.1997, str. 
20). 
66 Dz.U. L 45 z 19.2.1975, str. 19.  
67 Dz.U. L 14 z 20.1.1998, str. 6, dyrektywa zmieniona dyrektyw ą 98/52/WE (Dz.U. L 205, z 22.7.1998, str. 66).  
 
PL 36   PL mężczyzn. Z uwagi na to, że mają zostać wprowadzone dalsze zmiany do tych 
dyrektyw, powinny one zosta ć przekszta łcone w celu zachowania jasno ści oraz uj ęcia 
w jednym tek ście głównych przepisów istniej ących w tym obszarze, a tak że 
niektórych elementów pochodz ących z orzecznictwa Trybuna łu Sprawiedliwo ści 
Wspólnot Europejskich . 
 
Ð2002/73/EWG, motyw 4 
(dostosowany)  
(dostosowany) 
(2) Równość⌦e traktowanie ⌫ mężczyzn i kobiet jest podstawow ą zasadą ⌦ prawa 
wspólnotowego ⌫ Na mocy  ⌦, którą zgodnie z ⌫ art. 2 i art. 3 ust. 2 Traktatu WE 
oraz orzecznictwa Trybuna łu Sprawiedliwo ści.Wspólnota ma obowi ązek Te 
postanowienia Traktatu okre ślają równość mężczyzn i kobiet jako "zadanie" i "cel" 
Wspólnoty oraz nak ładają pozytywny obow iązek „wspiera ćnia” jej we wszystkich 
swoich  działaniach. 
 
Ð2002/73/WE, motyw 5 
(dostosowany)  
 
(3) Artykuł 141 ⌦ ust. 3 ⌫ Traktatu, w szczególno ści jego ust. 3 odnosi si ę 
⌦przewiduje obecnie ⌫ szczególnie  ⌦ ą podstawę prawną dla przyjmowania 
środków wspólnotowych w celu zape wnienia stosowania zasady ⌫ równych szans i 
równości traktowania m ężczyzn i kobiet  w sprawach zatrudnienia i zawodu ⌦ w tym 
zasady równo ści wynagrodze ń za taką samą pracę lub pracę tej samej warto ści⌫ . 
 
Ð2002/73/WE, motyw 3 
(dostosowany)  
 
(4) ⌦Artykuły 21 i 23 Niniejsza dyrektywa jest  zgodna z prawami podstawowymi i 
zasadami okre ślonymi w szcze gólności w  Kartycie  Praw Podstawowych Unii 
Europejskiej ⌦również zakazują wszelkiej dyskryminacji ze wzgl ędu na płeć oraz 
zapewnia prawo do równego traktowania kobiet i m ężczyzn we wszystkich 
dziedzinach, w tym w zakresie zat rudnienia, pracy i wynagrodzenia ⌫. 
 
Ønowy 
(5) W celu zachowania spójno ści, niezb ędne jest okre ślenie jednolitej definicji 
bezpośredniej i po średniej dyskryminacji. 
 
Ð97/80/WE, motyw 19 
(dostosowany)  
 
O wiele trudniej jest udowodni ć dyskryminacj ę, jeżeli jest ona po średnia; wa żne jest zatem 
zdefiniowanie dyskryminacji po średniej.  
 
PL 37   PL  
Ð2002/73/WE, motyw 8 
(dostosowany)  
 
(6) Molestowanie zwi ązane z płcią osoby oraz molestowanie seksualne s ą sprzeczne z 
zasadą równego traktowania ⌦mężczyzn⌫ kobiet  i ⌦kobiet⌫ mężczyzn; dlatego 
⌦powinny by ć uznawane za ⌫ właściwe jest zdefiniowanie takich poj ęć i zakazanie 
takich form  dyskryminacj ęi ⌦ze względu na płeć dla celów niniejszej dyrektywy ⌫. 
W tym celu nale ży podkreślić, że te⌦Wyżej wymienione ⌫ formy dyskryminacji 
występują nie tylko w miejscu pracy, ale równie ż w kontek ście dostępu do 
zatrudnienia i kszta łcenia zawodowego, podczas zatrudnienia i wykonywania zawodu . 
 
Ð2002/73/WE, motyw 9 
(dostosowany) 
(7) W tym kontek ście pracodawcy oraz osoby odpowiedzialne za kszta łcenie zawodowe 
powinny by ć zachęcane do podejmowania środków zwalczania wszelkich form 
dyskryminacji ze wzgl ędu na płeć oraz, w szczególno ści, do podejmowania środków 
zapobiegaj ących molestowaniu oraz molestow aniu seksualnemu w miejscu pracy, 
zgodnie z ustawodawstwem krajowym i praktyk ą. 
 
Ønowy 
(8)  Zasada równo ści wynagrodze ń za taką samą pracę lub prac ę tej samej warto ści 
określona w art. 141 Traktatu stanowi istotny aspekt zasady równego traktowania 
kobiet i m ężczyzn. Dlatego te ż należy przyjąć dalsze przepisy w celu jej 
wprowadzenia w życie. 
(9) Dobrze ugruntowany jest fakt, że zasada równo ści wynagrodze ń, nie ogranicza si ę do 
sytuacji, w których kobiety i m ężczyźni pracują dla tego samego pracodawcy. Zgodnie 
z wyrokiem Trybuna łu Sprawiedliwo ści w sprawie C-320/00: A. G. Lawrence i inni 
przeciwko Regent Office Care Ltd, Co mmercial Catering Group i Mitie Secure 
Services Ltd .68 Oraz w sprawie C-256/01: Debra Allonby przeci wko Acccrington & 
Rossendale College, Education Lecturing Se rvices i The Secret ary of State for 
Education and Employment69jednakże musi by ć jedno źródło, któremu mog ą zostać 
przypisane wszelkie ró żnice w warunkach wynagradzania, poniewa ż w przeciwnym 
przypadku nie ma żadnego organu, który by łby odpowiedzialny za nierówno ść i który 
mógłby przywróci ć równe traktowanie. 
Ð86/378/WE, motyw 1 
(dostosowany) 
Traktat stanowi, i ż każde Państwo Członkowskie zapewnia stosowanie zasady równo ści 
wynagrodze ń kobiet i m ężczyzn wykonuj ących tak ą samą pracę; jako 
"wynagrodzenie" nale ży rozumie ć zwykłą podstawow ą lub minimaln ą płacę lub 
                                                 
68 Zb. Orz. 2002, I-7325.  
69 Wyrok z dnia 13.1.2004 r.  
 
PL 38   PL uposażenie oraz wszystkie inne  korzyści w gotówce lub w na turze, otrzymywane 
przez pracownika bezpo średnio lub po średnio od pracodawcy z racji zatrudnienia;  
 
Ð86/378/WE, motyw 2 
(dostosowany) 
pomimo tego, że zasada równo ści wynagrodze ń stosowana jest bezpo średnio w przypa dkach, 
gdy dyskryminacja mo że być stwierdzona za pomoc ą samych tylko kryteriów 
równego traktowania i równo ści wynagrodze ń, to występują również przypadki, gdy 
wprowadzenie w życie tej zasady wymaga przyj ęcia środków uzupe łniających, które 
bardziej precyzyj nie określą jej zakres;  
 
Ð75/117/WE, motyw 1 
(dostosowany) 
wprowadzenie w życie zawartej w Artykule 119 Traktatu zasady, zgodnie z któr ą mężczyźni i 
kobiety powinni otrzymywa ć równe wynagrodzenie, jest integraln ą częścią 
ustanowienia i funkcj onowania wspólnego rynku;  
 
Ð75/117/WE, motyw 2 
(dostosowany) 
zapewnienie stosowania te j zasady, za pomoc odpowiednich  przepisów ustawowych, 
wykonawczych i administracyjnych, nale ży głównie do obowizków Pa ństw 
Członkowskich;  
 
Ð75/117/WE, motyw 3 
(dostosowany) 
uchwała Rady z dnia 21  stycznia 197470 r. w sprawie programu dzia łań społecznych, którego 
celem jest umo żliwienie harmonizacji warunków życia i pracy, przy jednoczesnym 
podtrzymaniu ich poprawy oraz uzyskanie zrównowa żonego sp ołecznego i 
gospodarczego rozwoju Wspólnoty, uzna ła, że należy przyzna ć pierwsze ństwo 
działaniom podj ętym w imieniu kobiet  jeśli chodzi o dost ęp do zatrudnienia, 
kształcenie i rozwój zawodowy, a tak że jeśli chodzi o warunki pracy, w tym 
wynagrodzenie;  
                                                 
70 Dz.U. C 13, 12.2.1974, str.1  
 
PL 39   PL  
Ð75/117/WE, motyw 4 
(dostosowany) 
podane jest wzmocnienie ochrony podstawowych praw za pomoc ą norm zmierzaj ących do 
ułatwienia praktycznego stosowania zasady równo ści w taki sposób, aby wszystkim 
pracownikom Wspólnoty zapewni ć ochronę w tym zakr esie; 
 
Ð75/117/WE, motyw 5 
(dostosowany) 
pomimo wysi łków poczynionych w celu stosowania uchwa ły podjętej przez konferencj ę 
Państw Członkowskich dnia 30 grudnia 1961 r. w sprawie równo ści wynagrodzenia 
dla mężczyzn i kobiet, w ró żnych Państwac h Członkowskich wci ąż istnieją 
rozbieżności; przepisy krajowe powinny wi ęc zostać zbliżone w zakresie stosowania 
zasady równo ści wynagrodze ń, 
 
Ønowy 
(10) Należy przyjąć specjalne środki w celu zapewnienia wprowadzenia w życie zasady 
równego traktowania kobiet i m ężczyzn w odniesieniu do systemów zabezpieczenia 
społecznego oraz wyra źniejszego okre ślenia jej zakresu. 
 
Ð86/378/WE, motyw 3 
(dostosowany) 
artykuł 1 ust. 2 dyrektywy Rady 76/207/EWG z dnia 9 lutego 1976 r. w sprawie 
wprowadze nia w życie zasady równego traktowania kobiet i m ężczyzn w zakresie 
dostępu do zatrudnienia, kszta łcenia i awansu zawodowe go oraz warunków pracy 71, 
przewiduje, że Rada, w celu zapewnienia stopniowego wprowadzania w życie zasady 
równego traktowania w dziedzi nie zabezpieczenia spo łecznego przyjmie, dzia łając na 
wniosek Komisji, postanowienia które okre ślą treść, zakres i warunki  jej stosowania; 
Rada przyj ęła w tym celu dyrektyw ę 79/7/EWG z dnia 19 grudnia 1978 r. w sprawie 
stopniowego wprowadzania w życie zasa dy równego traktowania kobiet i m ężczyzn w 
dziedzinie zabezpieczenia spo łecznego 72; 
 
Ð86/378/WE, motyw 4 
(dostosowany) 
artykuł 3 ust. 3 dyrektywy 79/7/EWG przewiduje, że w celu zapewnienia wprowadzenia w 
życie zasady równego traktowania w syst emach zabezpiecze ń społecznych, Rada 
                                                 
71 Dz.U. L 39 str 14.  2. 1976, str. 40.  
72 Dz.U. L 6 str 10.  1. 1979, str. 24.  
 
PL 40   PL działając na wniosek Komisji, przyjmie postanowienia które ustal ą treść, zakres i 
warunki jej stosowania;  
 
Ð86/378/WE, motyw 5 
(dostosowany) 
należy wprowadza ć w życie zasad ę równego traktowania w systemach  zabezpieczenia 
społecznego pracowników, które zapewniaj ą ochronę przed ryzykiem okre ślonym w 
art. 3 ust. 1 dyrektywy 79/7/EWG, jak równie ż w tych, które przewiduj ą dla 
pracowników wszelkie świadczenia pieni ężne lub rzeczowe w rozumieniu Traktatu;  
 
Ð86/378/WE, motyw 6 
(dostosowany) 
wprowadzenie w życie zasady równego traktowana w dziedzinie zabezpieczenia spo łecznego 
nie narusza przepisów dotycz ących ochrony kobiet ze wzgl ędu na macierzy ństwo,  
 
Ð96/97/WE, motyw 2 
(dostosowany) 
(11) Trybunał Sprawiedliwo ści Wspólnot Europejskich  w swoim wyroku z 17 maja 1990 r.  
w sprawie 262/88: Barber przeciwko Guardian Ro yal Exchange Assurance Group73 
⌦orzekł⌫, że wszystkie formy emerytur pracowniczych stanowi ą elementy 
wynagrodzenia w rozumieniu art. ⌦ 141 ⌫ Traktatu. 
 
Ønowy 
(12) Pomimo, że pojęcie wynagrodzenia w rozumieniu art. 141 Traktatu nie obejmuje 
świadczeń z tytułu zabezpieczenia spo łecznego, nie ulega obecnie w ątpliwości, iż 
systemy emerytalne urz ędników pa ństwowych wchodz ą w zakres stosowania zasady 
równości wynagrodze ń jeżeli świadczenia nale żne w ramach tego systemu wyp łacane 
są pracownikowi z tytu łu stosunku pracy z pracodawc ą państwowym, niezale żnie od 
faktu, że system ten stanowi cz ęść ogólnego systemu ustawowego. Zgodnie z 
wyrokiem Trybuna łu Sprawiedliwo ści w sprawie C-7/93: Bestuur van het Algemeen 
Burgerlijk Pensioenfonds przeciwko G. A. Beune74 oraz w sprawie C-351/00: Pirkko 
Niemi75, warunek ten jest spe łniony jeżeli system emerytalny dotyczy szczególnej 
kategorii pracowników, a świadczenia wyp łacane w jego ramach s ą bezpośrednio 
zależne od okresu zatrudnienia i obliczane s ą na podstawie ostatniego wynagrodzenia 
urzędnika państwowego. Ze wzgl ędu na zachowanie jasno ści, właściwe jest przyj ęcie 
szczególnych przepisów w tym celu. 
                                                 
73 (1990) Zb. Orz. str. I-1889  
74 Zb. Orz. 1994, str. I-4471.   
75 Zb. Orz. 2002, str. I-7007.  
 
PL 41   PL  
Ð96/97/WE, motyw 10 
(dostosowany) 
(13) w swoich orzeczeniach w sprawach C -152/91 i C -200/91 Trybunał 
⌦ Sprawiedliwo ści potwierdzi ł⌫ uznaje , że ⌦ choć ⌫ składki na systemy 
emerytalne zdefiniowanej stawki, p łacone przez pracowników p łci męskiej i żeńskiej 
powinny by ć takie same, poniewa ż są objęte są zakresem art. ⌦ 141 ⌫ Traktatu,;  
wszelka nierówno śća w wysoko ścić składek pracodawców wp łacanych w przypadku 
systemów zdefiniowanej stawki, ze wzgl ędu na czynniki ubezpieczeniowe, 
wprowadzaj ące rozróżnienie w zale żności od płci, nie podlega ocenie na podstawie 
tego przepisu; 
 
Ð96/97/WE, motyw 4 
(dostosowany) 
(14) zgodnie z Protoko łem 2 dotycz ącym art. 119 Traktatu, za łączonym do Traktatu 
ustanawiaj ącego Wspólnot ę Europejsk ą,⌦Powszechnie uznaje si ę, że ⌫ korzyści 
⌦ należne ⌫ w ramach systemów zabezpieczenia spo łecznego pracowników nie 
⌦ powinny by ć ⌫ są traktowane jako wynagrodzenie, je śli, i w takim zakresie,  w 
jakim odnosz ą się one do okresów zatrudnienia pr zed dniem 17 maja 1990 r., z 
wyjątkiem przypadków pracowników lub innych osób zg łaszających roszczenia w tej 
kwestii, którzy przed t ą datą rozpocz ęli postępowanie s ądowe lub zg łosili 
⌦ wnieśli ⌫ równorz ędne roszczenie, zgodnie z maj ącym zastosowanie prawem 
krajowym;  ⌦przed tą datą Z tego wzgl ędu konieczne jest odpowiednie ograniczenie 
wprowadzania w życie zasady równego traktowania ⌫. 
 
Ð2002/73/WE, motyw 11 
(dostosowany) 
(15) ⌦Zapewnienie równego dost ępu do zatrudnien ia i prowadz ącego do niego 
kształcenia zawodowego ma decyduj ące znaczenie dla wprowadzenia w życie zasady 
równego traktowania kobiet i m ężczyzn w sprawach zatrudnienia i pracy. W zwi ązku 
z powyższym wszelkie wyj ątki od tej zasady powinny by ć ograniczone do tych ⌫ 
typów dzia łalnościć zawodoweja , którą Państwa Członkowskie mog ą wyłączyć z 
zakresu dyrektywy 76/207/EWG powinna by ć ograniczona do tej , którea  wymuszaj ą 
zatrudnienie osoby danej p łci ze wzgl ędu na ⌦ ich ⌫ charakter okre ślonej 
działalności zawodowej  ⌦lub kontekst w jakim s ą wykonywane ⌫, pod warunkiem, 
że realizowany cel jest uzasadniony i ⌦ zgodny z ⌫ z zastrze żeniem  zasadą 
proporcjonalno ści przewidzianej w orzecznictwie Trybuna łu Spraw iedliwości76. 
 
Ð76/207/WE, motyw 1 
(dostosowany) 
Rada w uchwale z dnia 21 stycznia  1974 r. w sprawie programu dzia łań społecznych 77 
włączyła do swoich priorytetów dzia łania mające na celu zapewnienie równo ści kobiet 
                                                 
76 Sprawa C -222/84 Johnston, Zb. Orz. 1986, 1651., Sprawa C -273/97 Sirdar, Zb. Orz. 1999 oraz sprawa 
C-285/98 Kreil, Zb. Orz. 2000, I -69 
77 Dz.U. C 13, str 12.  2. 1974, str. 1.  
 
PL 42   PL i mężczyzn w zakresie dost ępu do zatrudnienia i kszta łcenia oraz awansu 
zawodowego, a tak że warunków pracy, w tym wynagrodzenia;  
 
Ð76/207/WE, motyw 2 
(dostosowany) 
w odniesieniu do wynagrodzenia, dni a 10 lutego 1975 r. Rada przyj ęła dyrektyw ę 
75/117/EWG w sprawie zbli żenia ustawodawstw Pa ństw Członkowskich dotycz ących 
stosowania zasady równo ści wynagrodze ń dla kobiet i m ężczyzn 78; 
 
Ð76/207/WE, motyw 3 
(dostosowany) 
działanie wspólnotowe jest konieczne w celu zr ealizowania zasady równego traktowania 
kobiet i mężczyzn, zarówno w odniesieniu do dost ępu do zatrudnienia, kszta łcenia i 
awansu zawodowego, jak i warunków pracy; równo ść traktowania pracowników p łci 
męskiej i żeńskiej stanowi jeden z cel ów Wspólnoty i obejmuje zas ługującą na 
wsparcie harmonizacj ę warun ków życia i pracy pracowników przy jednoczesnym 
utrzymaniu ich poprawy; dla realizacji te go celu Traktat nie powierza koniecznych 
kompetencji o charakterze szczególnym;  
 
Ð76/207/WE, motyw 4 
(dostosowany) 
należy zdefiniowa ć i stopniowo wprowad zać w życie, przy pomocy kolejnych środków, 
zasadę równego traktowania w dziedzinie zabezpieczenia spo łecznego,  
 
Ð2002/73/WE, motyw 14 
(dostosowany) 
(16) Państwa Członkowskie mog ą, na mocy ⌦ Zgodnie z ⌫ art. 141 ust. 4 Traktatu, 
⌦zasada równego traktowania nie stanowi przeszkody dla Pa ństw Członkowskich w 
utrzymaniu ⌫,utrzymać lub przyjmowaniu ć środkówi  przewiduj ącyche  specyficzne 
korzyści w celu u łatwienia osobom p łci niedostatecznie reprezentowanej 
wykonywaniae  działalności zawodowej lub w celu zap obiegania niekorzystnym 
sytuacjom w karierze zawodowej  i ich kompensowania. Uwzgl ędniając obecną 
sytuację oraz maj ąc na uwadze deklaracj ę nr 28 do Traktatu Amsterdamskiego, 
Państwa Członkowskie powin ny dążyć, przede wszystkim, do poprawy sytuacji kobiet 
w życiu zawodowym.  
                                                 
78 Dz.U. L 45 str 19.  2. 1975, str. 19.  
 
PL 43   PL  
Ð2002/73/WE, motyw 12 
(dostosowany) 
(17) ⌦ Z orzecznictwa ⌫ Trybuna łu Sprawiedliwo ści ⌦ wynika wyra źnie ⌫, w 
zakresi e zasady równego traktowani a, zawsze spójnie uznawa ł uprawnienie do 
ochrony kondycji biologicznej kobiety w okresie ci ąży i po niej . Co więcej, Trybuna ł 
zawsze spójnie orzeka ł, że niekorzystne traktowanie kobiet ⌦y⌫ związane z ci ążą 
lub macierzy ństwem stanowi bezpo średnią dyskryminacj ę ze wzgl ędu na p łeć. 
⌦Tego rodzaju traktowanie powinno zatem zosta ć w wyraźny sposób uwzgl ędnione 
w niniejszej dyrektywie ⌫.  
(18) ⌦ Trybunał Sprawiedliwo ści, w zakresie zasady równego traktowania, zawsze 
spójnie uznawa ł uprawnienie do ochrony kondycji biologicznej kobiety w okresie 
ciąży i po niej ⌫. Dlatego niniejsza dyrektywa, pozostaje  bez uszczerbku dla 
dyrektywy Rady 92/85/EWG z dnia 19 pa ździernika 1992 r. w sprawie wprowadzenia 
środków s łużących wspieraniu poprawy w miejscu pracy bezpiecze ństwa i zdrowia 
pracownic w ci ąży, pracownic, które niedawno rodzi ły i pracownic karmi ących 
piersią79. (dziesiąta dyrektywa szczegó łowa w rozumieniu art. 16 us t. 1 dyrektywy 
89/391/EWG), ma na celu zapewnienie oc hrony fizycznego i psychicznego stanu 
kobiet w ci ąży, kobiet, które w ostatnim czasie rodzi ły i kobiet karmi ących dziecko 
piersią. Preambu ła dyrektywy 92/85/EWG stanowi, że ochrona pracownic w ci ąży, 
pracownic, które w ostatnim czasie rodzi ły lub pracownic karmi ących dziecko piersi ą 
nie powinna obejmowa ć niekorzystnego traktowania kobiet na rynku pracy ani 
działania na szkod ę dyrektyw dotycz ących równego traktowania m ężczyzn i kobiet.  
(19) {0> ⌦ Ze wzgl ędu na zachowanie jasno ści, właściwe jest przyj ęcie wyra źnych 
przepisów w celu ⌫ Trybunał Sprawiedliwo ści uznał ochronyę praw pracowniczych 
kobiet ⌦ przebywaj ących na urlopie macierzy ńskim ⌫, w szczególno ści ich prawao  
do powrotu na to samo lub równowa żne stanowisko ⌦ na warunkach nie mniej dla 
nich korzystnych. ⌫ , na nie mniej korzystnych warunkach, a tak że do korzystania z 
jakichkolwiek ulepsze ń warunków pracy, do których by łyby one uprawnione podczas 
swojej nieobecno ści. 
 
Ønowy 
(20) Skuteczne wprowadzenie w życie zasady równego traktowania wymaga 
wprowadzenia odpowiednich procedur w Pa ństwach Cz łonkowskich. 
(21) Zapewnienie odpowiednich procedur s ądowych lub administracyjnych w celu 
egzekwowania zobowi ązań wynikaj ących z niniejszej dy rektywy ma zasadnicze 
znaczenie dla skutecznego wprowadzenia w życie zasady równego traktowania.  
 
Ð97/80/WE, motywy 13, 14, 16 i 
18 (dostosowane) 
(22) ⌦Przyjęcie zasad dotycz ących ciężaru dowodu odgrywa znacz ącą rolę w 
zapewnieniu, że zasada równego traktowania b ędzie skutecznie egzekwowana. Jak 
                                                 
79 Dz.U. L 348 z 28.11.1992, str. 1.  
 
PL 44   PL orzekł ⌫ Trybunał Sprawiedliwo ści⌦ , ⌫ Wspólnot Europejskich  przyjął więc, że 
zasady doty czące ciężaru dowodu musz ą być dostosowane w odniesieniu do 
niewątpliwych przypadków dyskryminacji oraz, że dla skutecznego stosowania zasady 
równości traktowania  ⌦przepisy 0{>powinny zapewnia ć, było ciężar dowodu 
⌦ przeszedł ⌫ musi przej ść na stron ę pozwaną, jeżeli przedstawiony  ⌦ istnieje 
dowód prima ufacie wskazuj ący na wyst ąpienie ⌫ jest dowód takiej  dyskryminacji 
⌦, ⌫ . Państwa Członkowskie nie musz ą stoso wać zasad dotycz ących ciężaru 
dowodu do ⌦ z wyjątkiem ⌫ postępowań, w których zadaniem s ądu lub innego 
kompetentnego organu je st zbadanie okoliczno ści faktycznych.  sprawy; post ępowania, 
o których mowa, to ta kie procedury, w któr ych od strony skar żącej nie wymaga si ę 
udowodnienia faktów, poniewa ż zbadanie stanu faktycznego sprawy nale ży do sądu 
lub kompetentnego organu.  ⌦Należy jednak zaznaczy ć, że ⌫ Oocena faktów, z 
których mo żna wywnioskowa ć, że doszło do bezpo średniej lub po średniej 
dyskryminacji, ⌦ pozostaje w gestii ⌫ należy do sądów ⌦ właściwych 
organów ⌫ krajowych lub innych kompetentnych organów , zgodnie z prawem lub 
zwyczajem krajowym. ⌦ Ponadto, ⌫ Ddo Państw Członkowskich nale ży 
wprowadzenie, w jakimkolwiek w łaściwym stadium post ępowań, zasad dowodowych, 
które są korzystniejsze dla stron skar żących. 
 
Ð97/80/WE, motyw 1 
(dostosowany) 
Na podstawie Pro tokołu w sprawie polityki spo łecznej za łączonego do Traktatu Pa ństwa 
Członkowskie, z wyj ątkiem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii 
Północnej (zwane dalej „Pa ństwami Cz łonkowskimi”), pragn ąc wprowadzi ć w życie 
Kartę Socjalną z 1989 r., zawa rły Porozumienie w sprawie polityki spo łecznej.  
 
Ð97/80/WE, motyw 2 
(dostosowany) 
Wspólnotowa Karta Socjalnych Praw Pods tawowych Pracowników uznaje znaczenie 
zwalczania ka żdej formy dyskryminacji, w tym dyskryminacji ze wzgl ędu na płeć, 
kolor  skóry, ras ę, opinie i przekonania.  
 
Ð97/80/WE, motyw 3 
(dostosowany) 
Ustęp 16 Wspólnotowej Karty So cjalnych Praw Podstawowych Pracowników, dotycz ący 
równego traktowania m ężczyzn i kobiet, stanowi mi ędzy innymi, że „powinny by ć 
wzmożone działania w celu zapewnienia wprowadzenia w życie zasady równo ści 
mężczyzn i kobiet, w szczególno ści jeżeli chodzi o dost ęp do zatrudnienia, 
wynagrodzenie, warunki pracy, ochron ę socjalną, kształcenie, szkolenie zawodowe i 
rozwój kariery zawodowej”.  
 
PL 45   PL  
Ð97/80/WE, motyw 4 
(dostosowany) 
Zgodnie z art. 3 ust. 2 Porozumienia w sprawie polityki spo łecznej Komisja konsultowa ła się 
z partnerami spo łecznymi na szczeblu Wspólnoty w sprawie mo żliwego kierunku 
wspólnotowych dzia łań w zakresie ci ężaru dowodu w s prawach dotycz ących 
dyskryminacji ze wzgl ędu na płeć. 
 
Ð97/80/WE, motyw 5 
(dostosowany) 
Komisja, rozwa żając działanie Wspólnoty zalecone po ta kich konsultacjach, ponownie 
skonsultowa ła się z partnerami spo łecznymi w sprawie tre ści propozycji planowanej 
zgodnie z art. 3 ust. 3 tego Porozumienia; partnerzy spo łeczni ze strony pracowników 
przesłali Komisji swoje opinie.  
 
Ð97/80/WE, motyw 6 
(dostosowany) 
Po drugiej rundzie konsultacji żaden z partnerów spo łecznych nie powiadomi ł Komi sji o woli 
rozpoczęcia procesu, prowadz ącego ewentualnie do zawarcia porozumienia, 
przewidzianego w art. 4 wspomnianego Porozumienia.  
 
Ð97/80/WE, motyw 7 
(dostosowany) 
Zgodnie z postanowieniami art. 1 Porozumienia Wspólnota i Pa ństwa Członkow skie 
postawiły sobie za cel, mi ędzy innymi, popraw ę warunków życia i pracy; skuteczne 
wprowadzenie w życie zasady równo ści traktowania m ężczyzn i kobiet przyczyni łoby 
się do osiągnięcia tego celu.  
 
Ð97/80/WE, motyw 8 
(dostosowany) 
Zasada równ ości traktowania zosta ła ustanowiona w art. 119 Tr aktatu i dyrektywie Rady 
75/117/EWG z dnia 10 lutego 1975 r. w sprawie zbli żenia ustawodawstw Pa ństw 
Członkowskich dotyczących stosowania zasady równo ści wynagrodze ń dla mężczyzn 
i kobiet 80 oraz w dyrektywie  Rady 76/207/EWG z dnia 9 lutego 1976 r. w sprawie 
                                                 
80 Dz.U. L 45, str. 19.  2. 1975, str. 19.  
 
PL 46   PL wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i m ężczyzn w zakresie 
dostępu do zatrudnienia, kszta łcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy 81. 
 
Ð97/80/WE, motyw 9 
(dostosowany) 
Dyrektywa Rady 92/85/EWG z dnia 19 pa ździernika 1992 r. w sprawie wprowadzenia 
środków służących wspieraniu poprawy w pracy bezpiecze ństwa i zdrowia pracownic 
w ciąży, pracownic, które niedawno rodzi ły, i pracownic karmi ących piersi ą 
przyczynia si ę również do skutecznego wprowadzania w życie zasady równego 
traktowania m ężczyzn i kobiet; dyrektywa nie powinna dzia łać ze szkod ą dla wyżej 
wymienionych dyrektyw dotycz ących równo ści traktowania; pracuj ące kobiety obj ęte 
zakresem tej dyrektywy w równym stopniu pow inny korzysta ć z przyjęcia zasad 
dotyczących ciężaru dowodu.  
 
Ð97/80/WE, motyw 10 
(dostosowany) 
Dyrektywa Rady 96/34/WE z dnia 3 czerwca 1 996 r. w sprawie porozumienia ramowego 
dotyczącego urlopu rodzicielskiego zawartego przez UNICE, CEEP i ETUC 82 jest 
również oparta na zasadzie równego traktowania m ężczyzn i kobiet.  
 
Ð97/80/WE, motyw 11 
(dostosowany) 
Odniesienia do „post ępowania s ądowego” i „s ądu” obejmuj ą mechanizmy, w drodze których 
spory mog ą być przedkładane celem zbadania i  rozstrzygni ęcia niezale żnym organom, 
mogącym wydawa ć decyzje wi ążące dla stron takich sporów.  
 
Ð97/80/WE, motyw 12 
(dostosowany) 
Określenie „post ępowania pozas ądowe” oznacza w szczególno ści takie procedury, jak 
postępowanie pojednawcze i med iacja.  
                                                 
81 Dz.U. L 39, str. 14.  2. 1976, str. 40.  
82 Dz.U. L 145 z 19.6.1996, str. 4  
 
PL 47   PL  
Ð97/80/WE, motyw 15 
(dostosowany) 
Niezbędne jest uwzgl ędnienie szczególnych cech system ów prawnych niektórych Pa ństw 
Członkowskich, mi ędzy innymi gdy stwierdza si ę, że miała miejsce dyskryminacja, 
jeżeli strona pozwana nie przedstawia  dowodu, który przekonuje s ąd lub inne 
właściwe władze, że zasada równo ści traktowania nie zosta ła złamana.  
 
Ð97/80/WE, motyw 17 
(dostosowany) 
Strony skar żące mogłyby być pozbawione skutecznych środków realizacji zasady równo ści 
traktowania p rzed sądami krajowymi, je żeli skutkiem przedstawienia dowodu jawnej 
dyskryminacji nie by łoby przesuni ęcie na stron ę pozwaną ciężaru dowodu, że jej 
praktyka nie jest w rzeczywisto ści dyskryminuj ąca. 
 
Ð2002/73/WE, motyw 20 
(dostosowany) 
(23) Osoby, które były dyskryminowane ze wzgl ędu na płeć, powinny dysponowa ć 
odpowiednimi środkami ochrony prawnej. W celu zapewnienia bardziej skutecznego  
⌦ W celu osi ągnięcia dalszej poprawy ⌫ poziomu bezpiecze ństwa ⌦ oferowanego 
przez niniejsz ą dyrektyw ę ⌫ , stowarzyszenia, organi zacje i inne osoby prawne 
powinny by ć również upoważnione do brania udzia łu w procedurze s ądowej, zgodnie 
z ustaleniami Pa ństw Członkowskich, w imieniu ⌦ każdego skar żącego ⌫ każdej 
ofiary  albo jako jeg o wsparcie, bez uszczerbku dla regu ł procedury krajowej 
dotyczącej przedstawicielstwa i ochrony przed s ądem. 
 
Ð2002/73/WE, motyw 17 
(dostosowany) 
(24) Trybunał Sprawiedliwo ści, uUwzględniając zasadniczy charakter prawa do skutecznej 
ochrony ⌦ prawnej ⌫ sądowej, orzeka ł, że pracownicy korzystaj ą ⌦ właściwe jest 
zapewnienie, by pracownicy w dalszym ci ągu korzystali ⌫ z takiej ochrony nawet po 
zakończeniu stosunku pracy ⌦, który jest przedmiotem oskar żenia o naruszenie 
zasady równego traktowania ⌫83 . Pracownik wyst ępujący w obronie lub 
przedstawiaj ący dowód w imieniu osoby chroni onej na podstawie niniejszej 
dyrektywy jest up rawniony do takiej samej ochrony.  
                                                 
83 Sprawa C -185/97 Coote, Zb. Orz. 1998 1 -5199  
 
PL 48   PL  
Ð2002/73/WE, motyw 18 
(dostosowany) 
(25) Trybunał Sprawiedliwo ści ⌦ wyraźnie ustali ł ⌫ orzekał, że w celu skuteczno ści 
zasady równego traktowania, oznacza  wymaga  ona, by  że w każdym pr zypadku jej 
naruszenia , rekompensata przyznawana ⌦ za wszelkie naruszenie ⌫ 
dyskryminowanemu pracownikowi  musi by ć była odpowiednia w stosunku do 
poniesionej szkody. Trybuna ł stwierdzi ł także, że ⌦ Właściwe jest zatem 
wykluczenie wszelkiej ⌫ uprzednie o ustalenie onej górnej granicy ⌦ dla takiej ⌫ 
może wyklucza ć skuteczn ą rekompensaty ę., oraz że wyłączenie przyznania odsetek w 
celu zrekompensowania st raty jest niedopuszczalne84. 
 
Ð2002/73/WE, motyw 21 
(dostosowany) 
(26) ⌦ W celu poprawy skutecznego wprowadzania w życie zasady równego 
traktowania ⌫ Państwa Członkowskie powinny wspiera ć dialog mi ędzy partnerami 
społecznymi, jak równie ż, w ramach praktyki krajowej, z organizacjami 
pozarządowymiodnosz ącymi się do różnych form dyskryminacji zewzgl ędu na płeć w 
miejscu pracy i jej zwalczania . 
 
Ð2002/73/WE, motyw 22 
(dostosowany) 
(27) Państwa Członkowskie wprowadzaj ą skuteczne, proporcjonalne i odstraszaj ące 
sankcje stosowane w przypadk ach nieprzestrzegania zobowi ązań wynikaj ących z 
⌦ niniejszej ⌫ dyrektywy76/207/EWG . 
 
Ð2002/73/WE, motyw 23 
(dostosowany) 
(28) Zgodnie z zasad ą pomocniczo ści określoną w art.  5 Traktatu,  ⌦ Ponieważ ⌫ cele 
proponowanych dzia łań nie mogą być w pełni osiągnięte przez Pa ństwa Członkowskie 
i dlatego mog ą zostać osiągnięte w pełniejszym zakresie przez Wspólnot ę. ⌦ na 
poziomie wspólnotowym, Wspólnota mo że podejmowa ć środki w zgodzie z zasad ą 
pomocniczo ści, zapisan ą w art. 5 Traktatu ⌫. Zgodnie z zasad ą proporcjonalno ści, 
określoną w w/w wyżej wymienionym  artykule, niniejsza dyr ektywa nie wykracza 
poza to, co jest konieczne do osi ągnięcia zamierzonych celów. 
 
Ð97/80/WE, motyw 20 
(dostosowany) 
Cel, jakim jest odpowiednie dostosowanie zasad dotycz ących ciężaru dowodu, nie zosta ł 
skutecznie osi ągnięty we wszystkich Pa ństwach Cz łonkowskich i zgodnie z zasad ą 
pomocniczo ści, ustanowion ą w art. 3b Traktatu oraz zasad ą proporcjonalno ści, cel ten 
musi być osiągnięty na szczeblu Wspólnoty; niniejsza dyrektywa ogranicza si ę do 
                                                 
84 Sprawa C -180/95 Draehmpaehl, Zb. Orz. 1997 I -2195, sprawaC -271/91 Marshall, Zb. Orz. 1993 I -4367  
 
PL 49   PL minimalnego wymaganego dzia łania i nie wykracza poza t o, co jest dla tego celu 
niezbędne, 
 
Ønowy 
(29) Obowiązek transponowania niniejszej dyrek tywy do prawa krajowego powinien 
ogranicza ć się do tych przepisów, które stanowi ą istotną zmianę w porównaniu z 
wcześniejszymi dyrektywami. Obowi ązek transponowania przepisów, które nie 
zostały zmienione w sposób istotny wynika z wcze śniejszych dyrektyw. 
(30) Niniejsza dyrektywa pozostaje bez uszczerbku dla obowi ązków Pa ństw 
Członkowskich dotycz ących terminów transpozycji do prawa krajowego i stosowania 
dyrektyw wymienionych w cz ęści B załącznika 1,  
 
Ønowy 
PRZYJMUJ Ą NINIEJSZ Ą DYREKTYW Ę: 
TYTUŁ I 
PRZEPISY  OGÓLNE 
Artykuł 1 
Celem niniejszej dyrektywy jest za pewnienie stosowania zasady równo ści szans oraz zasady 
równego traktowania kobiet i m ężczyzn w sprawach zatrudnienia i zawodu . 
W tym celu zawiera ona przepisy dotycz ące wprowadzenia w życie zasady równego 
traktowania w odniesieniu do: 
 a) dost ępu do zatrudnienia, w tym do awansu i kszta łcenia zawodowego; 
 b) warunków pracy, w tym wynagrodzenia; 
 c) systemów zabezpieczenia spo łecznego pracowników. 
Niniejsza dyrektywa zawiera równie ż przepisy, których celem jest zapewnienie, że 
wprowadzenie w życie wyżej wymienionych zasad b ędzie bardziej skuteczne ze wzgl ędu na  
ustanowienie w łaściwych procedur. 
 
PL 50   PL  
Ð76/207/WE (dostosowany) 
Artykuł 1 
1. Niniejsz a dyrektywa stawia sobie za cel wprowadzenie w życie w Pa ństwach 
Członkowskich zasady równego traktowania kobiet i m ężczyzn w zakresie dost ępu do 
zatrudnienia, w tym awansu i kszta łcenia zawodowego, jak równie ż warunków pracy oraz, w 
sytuacjach przewidzian ych w ust. 2, zabezpieczenia spo łecznego. Zasad ę tę określa się dalej 
jako „zasad ę równego traktowania”.  
2. W celu stopniowego wprowadzenia w życie zasady równego trak towania w dziedzinie 
zabezpieczenia spo łecznego, Rada, dzia łając na wniosek Komisji, przy jmie przepisy, które 
sprecyzuj ą jej przedmiot, zakres oraz sposoby stosowania.  
 
Ð86/378/WE (dostosowany) 
Artykuł 1 
Celem niniejszej dyrektywy jest wprowadzenie w życie w systemach zabezpieczenia 
społecznego pracowników zasady równego traktowa nia kobiet i m ężczyzn, zwanej dalej 
„zasadą równego traktowania”.  
 
Ð97/80/WE (dostosowany) 
Artykuł 1 
Cel 
Celem niniejszej dyrekt ywy jest zapewnienie, że działania podj ęte przez Pa ństwa 
Członkowskie dla realizowania zasady równo ści traktowania  staną się skuteczniejsze, aby 
umożliwić wszystkim osobom, które uznaj ą się za krzywdzone, poniewa ż nie zosta ła do nich 
zastosowana zasada równo ści traktowania, potwierdzenie ich praw w procesie s ądowym po 
wyczerpaniu mo żliwości przed innymi w łaściwymi org anami.  
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 2 
(dostosowany) 
Artykuł 2 
2. ⌦ 1. ⌫ Do celów niniejszej  dyrektywy stosuje si ę następujące definicje: 
 
PL 51   PL  
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 2 
(dostosowany) 
⌦ a) ⌫ - dyskryminacja bezpo średnia: sytuacja, w której da na osoba traktowana jest 
mniej korzystnie ze wzgl ędu na płeć niż jest, była lub byłaby traktowana inna osoba w 
porównywalnej sytuacji,  ⌦ ; ⌫ 
⌦ b) ⌫ - dyskryminacja po średnia: sytuacja, w której z pozoru neutralny przepis, 
kryterium lub praktyka stawia łaby osoby danej p łci w szczególnie niekorzystnym po łożeniu 
w porównaniu do osób innej p łci, chyba że dany przepis, kryterium lub praktyka s ą 
obiektywnie uzasadnione usankcjonowanym prawnie celem, a środki osiągania tego celu s ą 
właściwe i niezb ędne, ⌦ ; ⌫ 
 
Ð97/80/WE, art. 1 ust. 2 
(dostosowany) 
– Do celów zasady równo ści traktowania, o której mowa w ust. 1 , pośrednia 
dyskryminacja ma miejsce wtedy, gdy pozornie oboj ętny przepis, kryterium lub 
praktyka znacz ąco pogarsza sytuacj ę większej części przedstawicieli jednej p łci, 
chyba że przepis ten, kryterium lub praktyka s ą właściwe i niezb ędne oraz mog ą być 
usprawiedliwione obiektywnymi czynnikami niezwi ązanymi z p łcią. 
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 2 
(dostosowany) 
⌦ c) ⌫ - molestowanie: sytuacja, w której ma miejsce niepo żądane zachowanie 
związane z p łcią osoby, którego celem lub s kutkiem jest naruszenie godno ści osoby i 
stworzenie onie śmielającej, wrogiej, poni żającej, upokarzaj ącej lub uw łaczającej atmosfery,  
⌦ ; ⌫ 
⌦ d) ⌫ - molestowanie seksualne: sytuac ja, w której ma miejsce niepo żądane 
zachowanie werbalne, niewerbalne lub fizyczne o charakterze seksualnym, którego celem lub 
skutkiem jest naruszenie godno ści osoby, w szczególno ści przy stwarzaniu atmosfery 
zastraszenia, wrogo ści, poniżenia, upokorzenia lub obrazy.  ⌦ ; ⌫ 
 
Ønowy 
e) wynagrodzenie: zwyk ła podstawowa lub minimalna p łaca lub uposa żenie oraz wszystkie 
inne korzy ści w gotówce lub w naturze, otrzymywane przez pracownika bezpo średnio lub 
pośrednio od pracodawcy z racji zatrudnienia; 
 
PL 52   PL  
Ð96/97/WE, art. 1 ust. 1 
(dostosowany) 
⌦ f) ⌫ 1. Przez „ systemy zabezpieczenia spo łecznego pracowników” rozumie si ę 
⌦ : ⌫ systemy nieobj ęte dyrektyw ą 79/7/EWG, które maj ą na celu zapewnienie 
pracownikom najemnym i osobom pracuj ącym na w łasny rachunek, w przedsi ębiorstwie, 
grupie przedsi ębiorstw, ga łęzi gospodarki lub nale żącym do grupy zawodowej, świadczeń, 
których celem jest uzupe łnienie ustawowych systemów zabezpieczenia spo łecznego lub ich 
zastąpienie, niezale żnie od tego, czy przyst ąpienie do nich jest obowi ązkowe, czy 
dobrowolne. 
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 2 
(dostosowany) 
3. ⌦ 2. Do celów niniejszej dyr ektywy, dyskryminacja obejmuje: ⌫ 
⌦ a) ⌫ molestowanie oraz molestowanie se ksualne w rozumieniu niniejszej 
dyrektywy uwa ża się za dyskryminacj ę ze względu na płeć i dlatego jest ono zabronione . ⌦, 
jak równie ż wszelkie mniej korzystne  traktowanie wynikaj ące z odrzucenia lub 
podporządkowania si ę takiemu zachowaniu przez osob ę, której ono dotyczy; ⌫  
Fakt odrzucenia lub podporz ądkowania si ę takiemu zachowaniu przez osob ę nie może służyć 
jako podstawa decyzji odnosz ącej się do tej oso by. 
- 4. ⌦ b) ⌫ Ppolecenie nakazuj ące dyskryminowanie osób ze wzgl ędu na płeć. uważane 
jest za dyskryminacj ę w rozumieniu niniejszej dyrektywy.  
 
Ð96/97/WE, art. 1 ust. 2 
(dostosowany) 
Artykuł 3 
 
⌦ 1. ⌫ Niniejsza dyrektywa stosuje si ę do osób czynnych zawodowo, w tym osób 
pracujących na w łasny rachunek, i do pracowników, których praca przerwana zosta ła z 
powodu choroby, macierzy ństwa, wypadku lub niedobrowolne go bezrobocia, oraz do osób 
poszukujących pracy, jak i do pracowników emerytowanych oraz pracowników 
niepełnosprawnych, jak równie ż do osób wyst ępujących w ich imieniu zgodnie z prawem 
krajowym i/ lub praktyk ą krajową. 
 
PL 53   PL  
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 2 
(dostosowany) 
7. ⌦ 2. ⌫ Niniejsza dyrektywa jest pozostaje  bez uszczerbku dla przepisów dotycz ących 
ochrony kobiet, w szczególno ści dotyczących ciąży i macierzy ństwa. 
⌦ 3. ⌫ Niniejsza dyrektywa jest pozostaje  również bez uszczerbku dla przepisów 
dyrektywy Rady  96/34/WE85 z dnia 3 czerwca 1 996 r. w sprawie zbio rowego porozumienia 
ramowego dotycz ącego urlopu rodzicielskiego zawa rtego przez UNICE, CEEP i ETUC  oraz 
dyrektywy Rady  92/85/EWG86 z dnia 19 pa ździernika 1992 r. w sprawie wpro wadzenia 
środków służących wspieraniu poprawy w miejscu pracy bezpiecze ństwa i zdrowia pracownic 
w ciąży, pracownic, które niedawno rodzi ły i pracownic karmi ących piersi ą (dziesiąta 
dyrektywa szczegó łowa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG) . 
 
Ð86/378/EWG, art. 5 ust. 2 
(dostosowany) 
Zasada równego traktowania nie narusza przepisów dotycz ących ochrony kobiet ze wzgl ędu 
na macierzy ństwo.  
 
Ð75/117/EWG, art. 
1(dostosowany)
 (dostosowany) 
Önowy 
⌦TYTUŁ II⌫ 
⌦PRZEPISY SZCZEGÓLNE ⌫ 
⌦Rozdział 1 ⌫ 
⌦Zasada równo ści wynagrodze ń ⌫ 
Artykuł 4 
Zawarta w Artykule 119 Traktatu zasada równo ści wynagrodze ń dla kobie t i mężczyzn, 
zwana dalej „zasad równo ści wynagrodze ń”, oznacza  zniesieniew Wszelkaiej  dyskryminacjai  
ze względu na płeć w odniesieniu do wszelkich aspe któw i warunków wynagrodzenia 
Ö pochodzącego z jednego źródła Õ ⌦ winna zosta ć wyeliminowana ⌫. 
                                                 
85 Dz.U. L 145 z 19.6.1996, str. 4.  
86 Dz.U. L 348 z 28.11.1992, str. 1.  
 
PL 54   PL  
Ð75/117/EWG, art. 
1(dostosowany) 
W szczególno ści, w przypadku gdy ustalanie wynagrodze ń odbywa si ę w oparciu o system 
zaszeregowania pracowników, musi on by ć oparty  ⌦ za jego podstaw ę przyjmuje si ę ⌫ te 
same kryteria  na tych samych  kryteriach  w odniesieniu do kobiet i m ężczyzn oraz sporz ądza 
się go musi by sporz ądzony  w taki sposób, aby wykluczy ć jakąkolwiek dyskryminacj ę ze 
względu na płeć. 
 
Ð86/378/EWG (dostosowany) 
⌦Rozdział 2 ⌫ 
⌦Zasada równo ści wynagrodze ń w systemach zabezpieczenia spo łecznego 
pracowników ⌫ 
Artykuł 5 
1. Na warunkach okre ślonych w poni ższych przepisach  ⌦ Bez uszczerbku dla art. 4 ⌫ 
zasada równego traktowania oznacza brak jakiejkolwiek  ⌦ nie może występować 
jakakolwiek ⌫ ⌦ pośrednia lub bezpo średnia ⌫ dyskryminacjai  ze względu na płeć ⌦ w 
systemach zabezpieczenia spo łecznego pracowników ⌫ , bądź bezpośrednio, bądź pośrednio 
poprzez odniesienie zw łaszcza do stanu cywilnego lub rodzinnego , w szczególno ści, jeżeli 
chodzi o: 
- ⌦ a) ⌫ - zakres stosowania ⌦ tych ⌫ systemów i warunki przyst ępowania do 
nich, 
- ⌦b) ⌫ obowiązek opłacania i obliczanie wysoko ści składek;  
- ⌦c) ⌫ obliczanie wysoko ści świadczeń, w tym świadczeń dodatkowych nale żnych 
z tytułu małżonka lubi  na osobę będącą na utrzymaniu oraz je żeli chodzi o warunki dotycz ące 
okresu wyp łaty świadczeń i zachowania prawa do świadczeń. 
 
Ð86/378/EWG, art. 
4(dostosowany) 
Artykuł 6 
⌦ 1. ⌫ Niniejszya  dyrektywa  ⌦ rozdział ⌫ ma zastosowanie do: 
a) systemów zabezpiecze ń społecznych zapewniaj ących ochron ę przed nast ępującymi 
ryzykami: 
 
PL 55   PL - ⌦ i) ⌫ chorob ą, 
- ⌦ ii) ⌫ inwalidztwem, 
- ⌦ iii) ⌫ starością, w tym do  wcześniejsząych emerytur ą, 
- ⌦ iv) ⌫ wypadkamiiem  przy pracy i chorobami ą zawodowymi ą, 
- ⌦ v) ⌫ bezrobociem; 
b) systemów zabezpiecze ń społecznych przewiduj ących inne świadczenia socjalne, 
rzeczowe lub pieni ężne, a zwłaszcza świadczenia w razie śmierci żywiciela rodziny i zasi łki 
rodzinne, je żeli świadczenia te przeznaczone s ą dla pracowników najemnych i w ten sposób  
stanowią świadczenia wyp łacane przez pracodawc ę pracownikowi z tytu łu zatrudniania tego 
ostatniego.  
 
Ønowy 
2. Niniejszy rozdzia ł ma równie ż zastosowanie do szczególnyc h kategorii pracowników, 
takich jak urz ędnicy państwowi, je śli świadczenia nale żne w ramach systemu zabezpiecze ń 
wypłacane są z tytułu stosunku pracy z pracodawc ą państwowym i wi ążą się bezpośrednio z 
okresem zako ńczonej pracy, a ich kwot ę oblicza si ę na podstawie ostatniego wynagrodzenia 
urzędnika. Fakt, że system ten stanowi cz ęść ogólnego systemu ustawowego nie przynosi 
uszczerbku w tej kwestii. 
 
Ð96/97/WE, art. 1 ust. 1 
(dostosowany) 
⌦Artykuł 7⌫ 
2. ⌦ 1. ⌫ Niniejszya  dyrektywa  ⌦ rozdział ⌫ nie ma zastosowania do: 
 
Ð96/97/WE, art. 1 ust. 1 
a) umów indywidualnych osób pracuj ących na w łasny rachunek; 
b) systemów obejmuj ących tylko jedn ą osobę w przypadku osób pracuj ących na w łasny 
rachunek; 
 
Ð96/97/WE, art. 1 ust. 1 
(dostosowany) 
Önowy 
c) umów ubezpieczenia, których stron ą nie jest pracodawca, w przypadku pracowników 
najemnych  Ö zatrudnionych Õ ; 
 
PL 56   PL d) opcyjnych przepisów systemów zabezpiecze ń społecznych, które adresowane s ą 
indywidualnie w celu zapewnienia: 
- ⌦ i) ⌫ świadczeń uzupełniających, bądź, 
- ⌦ ii) lub ⌫ możliwości wyboru daty, od której udzielane b ędą zwykłe 
świadczenia dla osób pracuj ących na w łasny rachunek lub wyboru mi ędzy 
wieloma świadczeniami; 
e) systemów pracowniczych, w zakresie, w jakim s ą one finansowane ze sk ładek 
wpłacanych dobrowolnie przez samych pracowników. 
3. ⌦ 2. ⌫ Niniejszya  dyrektywa  ⌦ rozdział ⌫ nie uniemo żliwia pracodawcom 
przyznania osobom, które osi ągnęły już wiek emerytalny konieczny do przyznania im 
emerytury pracowniczej, lecz nie osi ągnęły jeszcze wieku emerytalnego koniecznego do 
otrzymania emerytury ustawowej, dodatku do em erytury, którego celem jest wyrównanie lub 
częściowe wyrównanie kwoty świadczenia im wyp łacanego w porównaniu do kwoty 
wypłacanej osobom p łci odmiennej w identyczne j sytuacji, które osi ągnęły już ustawowy 
wiek emerytalny, do czasu, gdy osoby korzystaj ące z dodatku osi ągną ustawowy wiek 
emerytalny. 
 
Ð96/97/WE, art. 1 ust. 3 
(dostosowany) 
Artykuł 6 ⌦ 8 ⌫ 
1. Do przepisów sprzecznych z zasad ą równego traktowania nale żą przepisy, które pos ługują 
się pojęciem płci pośrednio lub bezpo średnio poprzez odniesienie zw łaszcza do stanu 
cywilnego, lub rodzinnego , jeżeli chodzi o: 
 
Ð96/97/WE, art. 1 ust. 3 
a) ustalenie osób, które mog ą być objęte systemem zabezpieczenia spo łecznego 
pracowników; 
b) okre ślenie obowi ązkowego lub dobrowolnego charak teru uczestnictwa w systemach 
pracowniczych; 
c) ustanowienie ró żnych regu ł dotyczących wieku przyst ąpienia do systemu lub 
minimalnego okresu zatrudnienia albo cz łonkostwa w systemie, który jest niezb ędny 
do uzyskania wynikaj ących z niego świadczeń; 
 
PL 57   PL  
Ð96/97/WE, art. 1 ust. 3 
(dostosowany) 
d) ustanowienie ró żnych regu ł, z wyjątkami przewidzianymi w pkt. h) ⌦ , ⌫ oraz  i) 
⌦ oraz j) ⌫, w odniesieniu do zwrotu sk ładek w momencie, gdy pracownik 
występuje z systemu bez wype łnienia warunków umo żliwiających mu uzyskanie 
odroczonego prawa do świadczeń długookresowych; 
 
Ð96/97/WE, art. 1 ust. 3 
e) ustalenie ró żnych warunków przyznania świadczeń lub ograniczenie ich do 
pracowników jednej p łci; 
f) ustanowienie ró żnego wieku emerytalnego; 
g) zawieszenie zachowania lub nabyc ia praw w okresach urlopu macierzy ńskiego lub 
urlopu ze wzgl ędów rodzinnych, ustawowo lub um ownie ustalonych i, za które 
wynagrodzenie jest wyp łacane przez pracodawc ę; 
 
Ð96/97/WE, art. 1 ust. 3 
(dostosowany) 
h) okre ślenie różnej wysoko ści świadczeń, chyba że w koniecznym zakresie trzeba 
wziąć pod uwag ę elementy rachunku kalkulacyjnego, które s ą różne dla ka żdej płci 
w przypadkach systemów zdefiniowanej sk ładki.W  ⌦ ; w ⌫ przypadku systemów 
zdefiniowanej stawki, niektóre elementy mog ą się między sobą różnić, jeśli różnice 
kwotowe s ą wynikiem stosowania czynni ków ubezpieczeniowych, które 
wprowadzaj ą rozróżnienia w odniesieniu do p łci w czasie, gdy wdra żane jest 
finansowanie funduszu; 
 
Ð96/97/WE, art. 1 ust. 3 
i) ustalanie ró żnych wysoko ści składek nale żnych od pracowników; 
 
Ð96/97/WE, art. 1 ust. 3 
(dostosowany) 
⌦ j) ⌫ ustalanie ró żnych poziomów sk ładek pracodawców, z wyj ątkiem: 
- ⌦ i) ⌫ systemów zdefiniowanej sk ładki, gdy ich celem jest wyrównywanie 
wysokości ostatecznego świadczenia lub cz ęściowe ich wyrównanie w 
odniesieniu do obu p łci, 
 
PL 58   PL - ⌦ ii) ⌫ systemów zdefiniowanej stawki, gdzie sk ładki pracodawcy maj ą na 
celu zapewnienie wspó łmierności funduszy koniecznych do pokrycia kosztów 
świadczeń; 
j ) ⌦ k) ⌫ określenie różnych norm lub norm stosuj ących się tylko do pracowników 
określonej płci, chyba że chodzi o środki przewidziane w lit. h) ⌦ , ⌫ oraz  i) 
⌦ oraz j) ⌫ w odniesieniu do zagwarantowania lub zachowania prawa do 
świadczeń odroczonych, kiedy pracownik wyst ępuje z systemu. 
2. Jeżeli przyznanie świadczeń objętych niniejszym ą dyrektyw ą ⌦ rozdziałem ⌫ 
pozostawione jest do uznania organów zarz ądzających systemem, organy te musz ą brać 
⌦ biorą ⌫ pod uwag ę zasadę równego traktowania. 
 
Ð96/97/WE, art. 1 ust. 4 
(dostosowany) 
Önowy 
Artykuł 8 ⌦ 9 ⌫ 
1. Państwa Członkowskie podejmuj ą działania niezb ędne w celu zmiany, najpó źniej do dnia 1 
stycznia 1993 r.,  przepisów dotycz ących systemów pracowniczych, które odnosz ą się do osób 
pracujących na w łasny rachunek, i s ą sprzeczne z zasad ą równego traktowania, najpó źniej do 
dnia 1 stycznia 1993 r., Ö , a w przypadku Pa ństw Członkowskich których przyst ąpienie 
miało miejsce po tej dacie, data ta zostaje zast ąpiona dniem, w którym dyrektywa 
86/378/EWG zmieniona dyrektyw ą 96/97/WE zacz ęła być stosowana na ich terytorium Õ. 
 
2. Niniejsza y ⌦ rozdział ⌫ dyrektywa  nie stoi na przeszkodzie, by prawa i obowi ązki 
dotyczące okresu podlegania systemowi pracowniczemu odnosz ącemu się do osób 
pracujących na w łasny rachunek, uprzednie w stosunku do zmiany systemu, podlega ły w 
dalszym ci ągu postanowieniom obowi ązującym w tamtym okresie. 
 
Ð96/97/WE, art. 1 ust. 5 
(dostosowany) 
Önowy 
Artykuł 9 ⌦ 10 ⌫ 
W odniesieniu do systemów ⌦ pracowniczych ⌫ dla osób pracuj ących na w łasny rachunek, 
Państwa Cz łonkowskie mog ą odroczy ć obowiązkowe stosowanie zasady równego 
traktowania w odniesieniu do: 
a) ustalenia wieku emerytalne go dla celów przyznania rent starczych i emerytur oraz 
mogących z tego wyp ływać skutków w odniesieniu do innych świadczeń, do ich 
wyboru: 
 
PL 59   PL - ⌦ i) ⌫ bądź do czasu, kiedy równo ść ta zostanie wprowadzona w systemach 
ustawowych, 
- ⌦ ii) ⌫ bądź najpóźniej do czasu, gdy równo ść ta będzie okre ślona przez 
dyrektyw ę; 
b) rent w przypadku śmierci żywiciela rodziny do czasu, a ż prawo wspólnotowe 
wprowadzi zasad ę równego traktowania w ustawowych systemach zabezpieczenia 
społecznego w tym zakresie; 
c) stosowania art. 6 ust. 1 lit. i)  ⌦ 8 ust. 1 lit. i) w odni esieniu do wykorzystania 
elementów ⌫ , aby uwzgl ędnić elementy ró żnych  rachunków kalkulacyjnych, 
najpóźniej do dnia 1 stycznia 1999 r. Ö , a w przypadku Pa ństw 
Członkowskich których przyst ąpienie mia ło miejsce po tej dacie, data ta zostaje 
zastąpiona dniem, w którym dyrektywa  86/378/EWG zmieniona dyrektyw ą 
96/97/WE zacz ęła być stosowana na ich terytorium Õ . 
 
Ð96/97/WE, art. 2 (dostosowany) 
Artykuł ⌦ 11 ⌫ 
1. Jakiekolwiek środki w celu wykonania niniejszegoj  dyrektywy  ⌦ rozdziału ⌫ w 
odniesieniu do pracowników ⌦ zatrudnionych ⌫ najemnych  muszą objąć ⌦ obejmują ⌫ 
wszystkie świadczenia ⌦ w ramach systemów zabezpieczenia spo łecznego pracowników ⌫ 
wynikające z okresów zatrudnienia po dniu 17 maja 1990 r. i maj ą zastosowanie z moc ą 
wsteczną do tej daty, z zastrze żeniem przypadków pracowników lub innych osób 
zgłaszających roszczenia w tej kwestii, którzy przed t ą datą rozpoczęli postępowanie s ądowe 
lub zgłosili równorz ędne roszczenie, zgodnie z maj ącym zastosowanie prawem krajowym. W 
takim przypadku środki w celu wykonania dyrektywy musz ą mieć zastosowanie  ⌦ mają 
zastosowanie ⌫ z mocą wsteczn ą do dnia 8 kwietnia 1976 r. oraz musz ą obejmowa ć 
⌦ obejmują ⌫ wszelkie świadczenia wynikaj ące z okresów zatrudnienia nast ępujących po 
tej dacie. W przypadku Pa ństw Członkowskich, które przyst ąpiły do Wspólnoty po dniu 8 
kwietnia 1976 r. a przed 17 maja 1997 0 r., data ta zostanie zast ąpiona dat ą rozpoczęcia 
stosowania art. 119  ⌦ 141 ⌫ Traktatu na ich terytorium. 
2. Ust. 1 zdanie drugie nie stanowi przeszkody dla stosow ania norm krajowych odnosz ących 
się do przedawnienia roszcze ń wobec pracowników lub innych osób zg łaszających roszczenia 
w tej kwestii, którzy rozpocz ęli postępowanie s ądowe lub zg łosili równorz ędne roszczenie, 
zgodnie z maj ącym zastosowanie prawem krajowym  przed dniem 17 maja 1990 r., pod 
warunkiem, że nie są one mniej korzystne dla tego typu roszcze ń niż wobec podobnych 
roszczeń krajowych oraz nie powoduj ą w praktyce uniemo żliwienia realizacji prawa 
wspólnotowego.  
3. Dla Pa ństw Członkowskich, których przyst ąpienie mia ło miejsce po dniu 17 maja 1990 r. i 
które 1 stycznia 1994 r. by ły Umawiaj ącą się Stroną Porozumienia w sprawie Europejskiego 
Obszaru Gospodarczego, data 17 maja 1990 r., wymieniona w zdaniu pierwszym ust. 1 
niniejszego artyku łu, zostaje zast ąpiona datą 1 stycznia 1994 r. 
 
PL 60   PL  
Ønowy 
4. W przypadku innych Pa ństw Członkowskich, które przyst ąpiły do Wspólnoty po dniu 17 
maja 1990 r., data „17 maja 1990 r.” okre ślona w ust. 1 i 2, zostaje zast ąpiona dat ą 
rozpoczęcia stosowania art. 141 Trak tatu na ich terytorium.  
 
Ð96/97/WE, art. 1 ust. 6 
(dostosowany) 
Artykuł 9a ⌦ 12 ⌫ 
W przypadku, gdy kobiety i m ężczyźni mogą występować z roszczeniem elastycznego 
ustalenia wieku emerytalnego na tych samych zasadach, nie uwa ża się tego za sprzeczne z 
niniejszym ą dyrektyw ą ⌦ rozdziałem ⌫ . 
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 2 
(dostosowany) 
⌦Rozdział 3⌫ 
⌦Zasada równego traktowania m ężczyzn i kobiet w zakresie dost ępu do zatrudnienia, 
kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy ⌫ 
Artykuł 2  
1. Do celów nast ępujących postanowie ń, zasada równego traktowania oznacza brak 
jakiejkolwiek bezpo średniej lub po średniej dyskryminacji ze wzgl ędu na p łeć, przez 
odniesienie w szczególno ści do stanu cywilnego lub rodzinnego.  
 
Ð97/80/WE, art. 2 ust. 1 
(dostosowany) 
Definicje  
1. Do celów niniejszej dyrektywy zasada równo ści traktowania oznacza, że nie istnieje 
jakakolwiek dyskryminacja ze wzgl ędu na płeć, ani bezpo średnia, ani po średnia.  
 
PL 61   PL  
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 3 
(dostosowany) 
Artykuł 3 ⌦ 13 ⌫ 
1. Stosowanie zasady równego traktowania oznacza, że nie  ⌦ Nie ⌫ może istnieć żadna 
bezpośrednia ani po średnia dyskryminacja ze wzgl ędu na płeć w sektorze prywatnym ani 
publicznym, w łączając instytucje publiczne, w odniesieniu do: 
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 3 
a) warunków dost ępu do zatrudnienia, do pracy na w łasny rachunek oraz uprawiania 
zawodu, w łączając również kryteria selekcji i wa runków rekrutacji, niezale żnie od 
rodzaju dzia łalności i na wszystkich szczeb lach hierarchii zawodowej, w łącznie z 
awansem zawodowym; 
b) dost ępu do wszystkich rodzajów i szczeb li poradnictwa zawodowego, kszta łcenia 
zawodowego, doskonalenia i przekwa lifikowywania pracowników, łącznie ze 
zdobywaniem praktycznych do świadczeń; 
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 3 
(dostosowany) 
c) warunków zatrudnienia i pracy, w łączając zwolnienia, a tak że wynagrodzeniae , jak 
przewidziano w ⌦ niniejszej ⌫ dyrektywie75/117/EWG ;  
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 3 
d) cz łonkostwa i uczestniczenia w organizac ji pracowników lub pracodawców b ądź 
jakiejkolwiek organizacji, której cz łonkowie wykonuj ą określony zawód, łącznie z 
przywilejami, jakie daj ą tego typu organizacje. 
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 2 
(dostosowany) 
6. ⌦ 2. ⌫ W odniesieniu do dost ępu do zatrudnienia, w tym do prowadz ącego do niego 
szkolenia, Pa ństwa Członkowskie mog ą przewidzie ć, że odmienne traktowanie ze wzgl ędu na 
cechy zwi ązane z płcią nie stanowi dyskryminacji, je żeli, ze wzgl ędu na rodzaj dzia łalności 
zawodowej lub warunki jej wykonywania, cech a taka jest istotnym i determinuj ącym 
wymogiem zawodowym, pod warunkiem że cel ⌦ takiego odmiennego traktowania ⌫ jest 
zgodny z prawem, a wymóg jest proporcjonalny. 
 
PL 62   PL  
Ð76/207/EWG, art. 9 ust. 2 
(dostosowany) 
2. ⌦ 3. ⌫ Państwa Członkowskie dokonaj ą okresowej oceny dziedzin dzia łalności 
zawodowej, okre ślonych w ⌦ ust. 2 ⌫ art. 2 ust. 2 , w celu podj ęcia decyzji, w świetle 
rozwoju sytuacji spo łecznej, czy istnieje usprawiedliwienie dla utrzymania wspomnianych 
wyjątków. Powiadomi ą Komisję o wynikach tej oceny. 
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 2 
(dostosowany) 
⌦Artykuł 14⌫ 
8. Państwa Członkowskie mog ą utrzymywa ć lub przyjmowa ć środki w rozumieniu art. 141 
ust. 4 Traktatu w celu zapewnienia w praktyce  pełnej równo ści między mężczyznami i 
kobietami w praktyce  ⌦ w życiu zawodowym ⌫ .  
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 2 
(dostosowany) 
⌦Artykuł 15⌫ 
⌦ 1. ⌫ Mniej preferencyjne traktowanie kobiety zwi ązane z ci ążą lub urlopem 
macierzyńskim w rozumieniu dyrektywy 92/85/EWG  stanowi dyskryminacj ę w rozumieniu 
niniejszej dyrektywy. 
⌦ 2. ⌫ Kobieta przebywaj ąca na urlopie macierzy ńskim jest uprawniona, po jego 
zakończeniu, do powrotu do swojej lub równorz ędnej pracy na warunkach nie mniej dla niej 
korzystnych i do korzystania z poprawy warunków pracy, do których by łaby uprawniona w 
trakcie swojej nieobecno ści. 
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 2 
(dostosowany) 
⌦Artykuł 16⌫ 
⌦ Niniejsza dyrektywa ⌫ jJest ona  także bez uszczerbku dla prawa Pa ństw Członkowskich 
do uznawania szczególnych praw do ur lopu ojcowskiego i/lub adopcyjnego. Pa ństwa 
Członkowskie, które uznaj ą takie prawa, podejmuj ą niezbędne środki w celu ochrony 
pracujących mężczyzn i kobiet przed zwolnieniem z powodu wykonywania tych praw i 
zapewniaj ą, że po zako ńczeniu takiego urlopu s ą oni uprawnieni do swojej pracy lub 
 
PL 63   PL równoważnej na warunkach nie mniej korzystnych, oraz do korzystania  z poprawy warunków 
pracy, do których byliby oni uprawni eni w trakcie swojej nieobecno ści. 
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 5 
(dostosowany) 
⌦TYTUŁ III⌫ 
⌦PRZEPISY  HORYZONTALNE  ⌫ 
⌦Rozdział 1 ⌫ 
⌦Ochrona praw ⌫ 
⌦Sekcja 1 ⌫  
⌦Środki zaradcze ⌫ 
Artykuł 6 ⌦ 17 ⌫ 
1. Państwa Członkowskie zapewniaj ą, aby ⌦ , po ewentualnym zwróceniu si ę do innych 
właściwy władz, ⌫ procedury s ądowe i/lub administracyjne, jak równie ż, o ile uznaj ą to za 
właściwe, procedury pojednawcze, których cele m jest doprowadzenie do przestrzegania 
zobowiązań wynikających z niniejszej dyrektywy, by ły dostępne dla wszystkich osób, które 
uważają się za pokrzywdzone nieprzestrzeganiem wob ec nich zasady równego traktowania, 
nawet po zako ńczeniu kontaktów, w których przypuszczalnie mia ła miejsce dyskryminacja. 
3. ⌦ 2. ⌫ Państwa Członkowskie zapewniaj ą, aby stowarzyszenia, organizacje lub osoby 
prawne, które maj ą, zgodnie z wyznaczonymi ustawodawstwem  krajowym kryteriami, interes 
prawny w zapewnieniu, aby przestrzegane by ły przepisy niniejsz ej dyrektywy, mog ą 
wszczyna ć, na rzecz skar żącego lub wspieraj ąc go, za jego lub jej  zgodą, postępowanie 
sądowe i/lub administracyjne przewidziane w celu przestrzegania obowi ązków wynikaj ących 
z niniejszej dyrektywy. 
4. ⌦ 3. ⌫ Ustęp 1 i 3  ⌦ 2 ⌫ nie naruszaj ą krajowych regu ł dotyczących terminów 
składania odwo łań w zakresie zasady równego traktowania. 
 
PL 64   PL  
Ð75/117/EWG (dostosowany) 
Artykuł 2 
Pastwa Cz łonkowskie wprowadz ą do swych krajowych systemów prawnych środki niezb ędne 
do zapewnienia wszystkim pracownikom, którzy uwa żają się za pokrzywdzonych w wyniku 
niestosowania zasady równo ści wynag rodzeń, możliwości dochodzenia swoich roszcze ń 
przed sądem, po wyczerpaniu mo żliwości odwoławczych przed innymi w łaściwymi 
organami.  
 
Ð86/378/EWG (dostosowany) 
Artykuł 10 
Państwa Członkowskie wprowadzaj ą do krajowego porz ądku prawnego środki niezbędne dla 
umożliwienia ka żdej osobie, która czuje si ę poszkodowana z powodu niezastosowania zasady 
równego traktowania, dochodzenie praw przed s ądem po ewentualnym skierowaniu sprawy 
do innych w łaściwych organów.  
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 5 
(dostosowany) 
⌦Artykuł 18⌫ 
2. Państwa Członkowskie wprowadzaj ą do swoich krajowych systemów prawnych takie 
środki, które s ą niezbędne do zapewnienia rzeczywistej i skutecznej rekompensaty lub 
odszkodowania, zgodnie z ustaleniami Pa ństw Członkowskich dotycz ącymi strat i szkód 
poniesionych przez osob ę pokrzywdzon ą w wyniku dyskryminacji ⌦ ze względu na płeć ⌫ 
sprzecznej z art. 3 , w sposób, który ma charakter zniech ęcający a jednocze śnie jest 
proporcjonalny do wyrz ądzonej szkody ⌦ . ⌫ ; taka  ⌦ Taka ⌫ rekompensata lub 
odszkodowanie nie mog ą być ograniczone poprzez wcze śniejsze ustalenie górnego limitu, z 
wyjątkiem przypadków, kiedy pracodawca mo że udowodni ć, że jedyną szkodą, jaką 
ubiegający się poniósł w wyniku dyskryminacji w rozumien iu niniejszej dyrektywy jest 
odmowa rozpatrzenia podania o prac ę tej osoby. 
 
Ð97/80/WE, art. 4 (dostosowany) 
⌦Sekcja 2 ⌫  
⌦Ciężar dowodu ⌫ 
 
PL 65   PL Artykuł 19 
Ciężar dowodu  
1. Państwa Członkowskie podejm ą takie dzia łania, jakie s ą niezbędne, zgodnie z ich 
systemami prawnymi, w celu zapewnienia że, jeśli osoby, które uznaj ą się za skrzywdzone, 
ponieważ nie zosta ła do nich zastosowana zasada równo ści traktowania, przedstawi ą przed 
sądem lub innym w łaściwym organem fakty, z których mo żna domniemywa ć istnienie 
bezpośredniej lub po średniej dyskryminacji, zadaniem strony pozwanej b ędzie udowodnienie, 
że zasada równo ści traktowania nie zosta ła naruszona. 
2. Niniejsza dyrektywa  ⌦ Ustęp 1 ⌫ nie stanowi przeszkody, by Pa ństwa Członkowskie 
wprowadzi ły korzystniejsze dla strony skar żącej zasady dowodowe. 
 
Ð97/80/WE, art. 4 
3. Państwa Członkowskie nie musz ą stosować ust. 1 do post ępowań, w których zbadanie 
okoliczno ści faktycznych sprawy jest zadaniem s ądu lub właściwego organu. 
 
Ð97/80/WE, art. 3 (dostosowany) 
Artykuł 20 
Zakres  
1. Niniejsza dyrektywa  ⌦ Artykuł 19 ⌫ ma ⌦ również ⌫ zastosowanie do: 
a) sytuacji obj ętych zakresem art. 119  ⌦ 141 ⌫ Traktatu i dyrektyw: 75/117/EWG, 
76/207/EWG  oraz w zakresie, w jakim dotyczy to dyskryminacji ze wzgl ędu na płeć, 
⌦ objętych przepisami ⌫ dyrektyw 92/85/EWG i 96/34/WE; 
 
Ð97/80/WE, art. 3 
b) ka żdego post ępowania cywilnego lub ad ministracyjnego, dotycz ącego sektora 
publicznego lub prywatnego, które zapewnia środki zado śćuczynienia zgodnie z 
prawem krajowym, stosownie do środków, o których mowa w lit. a), z wy łączeniem 
postępowań pozasądowych o charakterze dobrowolnym albo przewidzianych w 
prawie krajowym. 
 
Ð97/80/WE, art. 3 (dostosowany) 
2. Niniejszya  dyrektywa  ⌦ rozdział ⌫ nie ma zastosowania do post ępowań karnych, o ile 
Państwa Członkowskie nie postanowi ą inaczej. 
 
PL 66   PL  
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 7 
(dostosowany) 
⌦Rozdział 2 ⌫ 
⌦Organy maj ące promowa ć równe traktowanie – dialog spo łeczny 
Artykuł 8a ⌦ 21 ⌫ 
1. Państwa Członkowskie wskazuj ą i podejmuj ą niezbędne ustalenia dotycz ące utworzenia 
organu lub organów do spraw promowania, an alizowania, nadzorowania i wspierania 
równego traktowania wszystkich  osób bez dyskryminacji ze wzgl ędu na płeć. Organy te mog ą 
stanowić część agencji odpowiedzialnych  ⌦ odpowiadaj ących ⌫ na szczeblu krajowym za 
ochronę praw człowieka lub ochron ęy praw jednostki. 
2. Państwa Członkowskie zapewniaj ą, aby zadaniem tych organów by ło: 
a) nie naruszaj ąc praw ofiar i stowarzysze ń, organizacji i innyc h osób prawnych, 
określonych w art. 6 ust. 3  ⌦ 17 ust. 2 ⌫, w zakresie niezale żnej pomocy ofiarom 
dyskryminacji we wnoszeniu skarg odno śnie dyskryminacji; 
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 7 
b) prowadzenie niezale żnych bada ń dotyczących dyskryminacji; 
c) publikowanie niezale żnych raportów i wydawanie zalece ń na temat wszystkich 
problemów zwi ązanych z tego rodzaju dyskryminacj ą. 
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 7 
(dostosowany) 
Artykuł 8b ⌦ 22 ⌫ 
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 7 
1. Zgodnie ze swoj ą tradycją i krajową praktyką, Państwa Członkowskie podejmuj ą stosowne 
środki wspieraj ące dialog mi ędzy przedstawicielami pracodawców i pracowników w celu 
wspierania równego traktowania, w łącznie z nadzorowaniem praktyk w miejscu pracy, 
poprzez uk łady zbiorowe, kodeksy post ępowania oraz badanie lub wymian ę doświadczeń i 
dobrych zwyczajów. 
 
PL 67   PL  
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 7 
(dostosowany) 
2. Zgodnie ze swoj ą tradycją i krajow ą praktyk ą, Państwa Członkowskie zach ęcają 
przedstawicieli pracodawców i pracowników , bez uszczerbku dla ich autonomii, do 
wspierania równo ści kobiet i m ężczyzn oraz do zawierania na w łaściwym szczeblu 
porozumie ń ustanawiaj ących zasady niedyskryminacji w dziedzinach okre ślonych w art. 1, 
które wchodz ą w zakres rokowa ń zbiorowych. Umowy takie s ą zgodne z minimalnymi 
wymagan ia przewidzianymi w niniejszej dyrektywie  ⌦przepisami niniejszej dyrektywy ⌫ 
oraz odpowiednimie  krajowymie  środkamii  wykonawczymie . 
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 7 
3. Państwa Członkowskie, zgodnie prawem krajowym, uk ładami zbiorowymi lub praktyk ą, 
zachęcają pracodawców do wspierania równego traktowania m ężczyzn i kobiet w miejscu 
pracy w planowany i systematyczny sposób. 
4. W tym celu, pracodawcy s ą wspierani w zapewnianiu pracownikom i/lub ich 
przedstawicielom, w odpow iednio regularnych odst ępach czasu, w łaściwych informacji w 
sprawie równego traktowania m ężczyzn i kobiet w przedsi ębiorstwie. 
Informacje takie mog ą obejmowa ć dane statystyczne o proporcjach pomi ędzy mężczyznami i 
kobietami na ró żnych szczeblach organizacji oraz mo żliwe środki poprawy sytuacji we 
współpracy z przedstawicielami pracowników. 
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 7 
(dostosowany) 
Artykuł 8c ⌦ 23 ⌫ 
Państwa Członkowskie wspieraj ą dialog z w łaściwymi organizacjami pozarz ądowymi, które 
mają, zgodnie z praktyk ą i ustawodawstwem krajowym interes prawny w uczestniczeniu w 
walce z dyskryminacj ą ze względu na płeć, w celu wspierania zasady równego traktowania. 
 
PL 68   PL  
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 3 
(dostosowany) 
⌦TYTUŁ IV⌫ 
⌦WDRAŻANIE  ⌫ 
⌦Artykuł 24⌫ 
2. W tym celu,  Państwa Członkowskie podejmuj ą ⌦ wszelkie ⌫ niezbędne środki aby 
zapewnić, że: 
a) wszelkie przepisy ustawowe, wykonaw cze i administracyjne sprzeczne z zasad ą 
równego traktowania zostan ą uchylone; 
b) wszelkie  przepisy sprzeczne z zasad ą równego traktowania, w łączone do kontraktów  
zawarte w kontraktach lub uk ładachów  zbiorowych, ⌦siatkach p łac, 
porozumieniach p łacowych, regulaminach pracowniczych, ⌫ regulaminachów  
przedsiębiorstw lub zasadach  regulujących kwestie wol nych zawodów oraz 
organizacji pracowników i pracodawców ⌦, indywidualnych umowach o prac ę lub 
jakichkolwiek innych umowach ⌫ zostaną lub mogą zostać uznane za niewa żne lub 
zostaną zmienione.  ⌦ ;  
 
Ð86/378/EWG (dostosowany) 
Artykuł 7 
Państwa Członkowskie podejmuj ą konieczne dzia łania w celu:  
a) zapewnienia że przepis y naruszaj ące zasadę równego traktowania, które zawarte s ą w 
prawnie wi ążących układach zbiorowych pracy, regulaminach zak ładowych i innych 
porozumieniach dotycz ących systemów zabezpiecze ń społecznych, uznane s ą za niewa żne i 
tracą moc lub mog ą zostać uzna ne za niewa żne lub zosta ć zmienione;  
b) ⌦ c) ⌫ zapewnienia, i ż systemy zawieraj ące takie postanowienia nie mog ą zostać 
zatwierdzone lub przed łużone w drodze środków administracyjnych.  
 
PL 69   PL  
Ð75/117/EWG (dostosowany) 
Artykuł 3 
Państwa Członkowskie znios ą wszelką dyskryminacj ę między mężczyznami a kobietami, 
niezgodną z zasad równo ści wynagrodze ń, wynikaj ącą z przepisów ustawowych, 
wykonawczych i administracyjnych.  
 
Ð75/117/EWG (dostosowany) 
Artykuł 4 
Państwa Członkowskie podejm ą wszelkie niezb ędne środki w celu zapewnienia, e przepisy 
niezgodne z zasad równo ści wynagrodze ń, zawarte w uk ładach zbiorowych pracy, siatkach 
pac, porozumieniach placowych czy indywidualnych umowach o prac ę zostaną albo będą 
mogły zosta uznane za niewa żne, bądź że będą mogły zostać zmienione.  
 
Ð75/117/EWG (dostosowany) 
Artykuł 6 
Pastwa Cz łonkowskie, zgodnie z w łaściwymi im uwarunkowaniami krajowymi i krajowymi 
systemami prawnymi, podejm ą środki niezb ędne do zapewnienia  stosowania zasady równo ści 
wynagrodze ń. Zapewni ą również dostępność do skutecznych środków prawnych w celu 
zapewnienia przestrzegania tej zasady.  
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 6 
(dostosowany) 
Artykuł 7 ⌦ 25 ⌫ 
Państwa Członkowskie wprowadzaj ą do swoich krajowych systemów prawnych takie środki, 
jakie są konieczne do ochrony pracowników, w łączając przedstawicieli pracowników 
przewidzianych przez ustawodawstwo krajowe i/l ub praktyce, przed zwolnieniem lub innym 
niekorzystnym traktowaniem przez pracodawc ę w odpowiedzi na skarg ę wniesion ą w 
przedsiębiorstwie lub jak ąkolwiek procedur ę sądową mającą na celu przestrzegania zgodno ści 
z zasadą równego traktowania. 
 
PL 70   PL  
Ð86/378/EWG (dostosowany) 
Artykuł 11 
Państwa Członko wskie podejmuj ą wszelkie niezb ędne środki w celu ochrony pracowników 
przed zwolnieniem, w przypadku, gdy stanowi łoby ono odpowied ź pracodawcy na skarg ę 
złożoną na szczeblu przedsi ębiorstwa lub na dzia łanie prawne zmierzaj ące do doprowadzenia 
do przestrzega nia zasady równego traktowania.  
 
Ð75/117/EWG (dostosowany) 
Artykuł 5 
Pastwa Cz łonkowskie podejm ą wszelkie niezb ędne środki maj ące na celu ochron ę 
pracowników przed zwolnieniem ich z pracy przez pracodawc ę, w odwecie za skarg ę 
wniesioną w obrębie danego przedsi ębiorstwa, lub za wszcz ęcie postępowania s ądowego 
mającego na celu wyegzekwowanie poszanowania zasady równo ści wynagrodze ń. 
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 7 
(dostosowany) 
Önowy 
Artykuł 8d ⌦ 26 ⌫ 
Państwa Członkowskie ustanawiaj ą zasady stosowania sankcji obowi ązujących wobec 
naruszeń przepisów krajowych przyj ętych z zastosowaniem niniej szej dyrektywy i podejmuj ą 
wszelkie niezb ędne środki dla zapewnienia ich stosowania. Sankcje, które mog ą obejmowa ć 
wypłacenie odszkodowania ofierze, musz ą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszaj ące. 
Państwa Członkowskie powiadomi ą o tych przepisach Komisj ę nie później niż do dnia 5 
października 2005 r.  Ö określonego w art. 33 Õ i powiadamiaj ą ją bezzwłocznie o kolejnych 
dotyczących ich zmianach. 
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 2 
(dostosowany)  
⌦Artykuł 27⌫ 
5. Państwa Członkowskie wspieraj ą, zgodnie z prawem krajowym, uk ładami zbiorowymi lub 
praktyką, pracodawców oraz osoby odpowiedzialne za dost ęp do kszta łcenia zawodowego w 
podejmowaniu środków służących zapobieganiu wszelkim fo rmom dyskryminacji ze wzgl ędu 
na płeć, w szczególno ści molestowaniu oraz molestowaniu seksualnemu w miejscu pracy. 
 
PL 71   PL  
Ð97/80/WE, art. 6 (dostosowany) 
Artykuł ⌦ 28 ⌫ 
Zasada niepogarszania sytuacji pracowników  
Wprowadzenie w życie niniejszej dyrektywy nie b ędzie w żadnych okoliczno ściach 
wystarczaj ącą podstaw ą do zmniejszenia ogólnego  poziomu ochrony pracowników w 
dziedzinach, do których ma ona zastosowanie, bez uszczerbku dla prawa Pa ństw 
Członkowskich do reagowania na zmiany sytuacji poprzez wprowadzenie przepisów 
ustawowych, wykonawczych i administracyjnych, które ró żnią się od obowi ązujących w 
momencie publikacji ni niejszej dyrektywy, je żeli spełnione  ⌦ przestrzegane ⌫ są 
minimalne wymagania  ⌦ przepisy ⌫ niniejszej dyrektywy. 
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 7 
(dostosowany) 
Artykuł 8e 
1. Państwa Członkowskie mog ą przyjmowa ć lub utrzymywa ć przepisy bardziej korzystne dla 
zasady równego traktowania od przepisów ustanowionych w niniejszej dyrektywie.   
2. Wykonanie niniejszej dyrektywy nie mo że być w żadnych okoliczno ściach pow odem 
obniżenia poziomu ochrony przed dyskryminacj ą, który już zapewnia Pa ństwo Członkowskie 
w zakresie regulowanym niniejsz ą dyrektyw ą. 
 
Ð2002/73/WE, art. 1 ust. 1 
(dostosowany) 
⌦Artykuł 29⌫ 
1a. Przy formu łowaniu i wprowadzaniu w życie przepisów ustawowych, wykonawczych i 
administracyjnych, polityk i dzia łań w dziedzinach okre ślonych w ust. 1  ⌦ niniejszej 
dyrektywie ⌫, Państwa Członkowskie aktywnie uwzgl ędniają dążenie do równo ści kobiet i 
mężczyzn. 
 
Ð97/80/WE, art. 5 (dostosowany) 
Artykuł ⌦ 30 ⌫ 
Informacje  
 
PL 72   PL Państwa Członkowskie zapewni ą, że środki podj ęte na mocy niniejs zej dyrektywy oraz 
przepisy ju ż obowiązujące zostan ą podane do wiadomo ści wszystkich zainteresowanych 
osób, za pomoc ą wszystkich stosownych środków ⌦ , np. w miejscu zatrudnienia ⌫ .  
 
Ð76/207/EWG (dostosowany) 
Artykuł 8 
Państwa Członkowskie zapewni ą, aby środki przyj ęte na mocy niniejszej dy rektywy, jak 
również odpowiednie przepisy ju ż obowiązujące w tej dziedzinie, zosta ły podane do 
wiadomości pracowników przy u życiu wszelkich stosownych środków, na przyk ład w 
miejscu ich zatrudnienia.  
 
Ð75/117/EWG (dostosowany) 
Artykuł 7 
Państwa Członkowskie zapewni ą, aby środki przyj ęte na mocy niniejszej dyrektywy, jak 
również odpowiednie przepisy ju ż obowiązujące w tej dziedzinie, zosta ły podane do 
wiadomości pracowników przy u życiu wszelkich stosownych środków, na przyk ład w 
miejscu ich zat rudnienia.  
 
Ð2002/73/WE, art. 2 
(dostosowany) 
⌦TYTUŁ V ⌫ 
⌦PRZEPISY  KOŃCOWE  ⌫ 
Artykuł ⌦ 31 ⌫ 
2. ⌦ 1. Najpóźniej do ……. ⌫ Państwa Członkowskie przeka żązują Komisji w ci ągu trzech 
lat od wej ścia w życie niniejszej dyrektywy  wszystkie istotne informacje, aby umo żliwić 
Komisji sk ładanie sprawozda ń Parlamentowi Europejskiemu i Radzie dotycz ących 
stosowania niniejszej dyrektywy. 
3⌦2. ⌫Bez uszczerbku dla ust. 2  ⌦ 1 ⌫ , Państwa Członkowskie przekazuj ą Komisji co 
cztery lata teksty przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych dotycz ących  
wszystkich wszelkich  środków przyj ętych zgodnie z art. 141 ust. 4 Traktatu, a tak że 
sprawozdania w sprawie tych  środków i ich wprowadzania w życie. Na podstawie tych 
informacji, Komisja co cztery lata  przyjmuje i publikuje co cztery lata sprawozdanie 
 
PL 73   PL ustanawiaj ące ocenę porównawcz ą wszystkich środków w świetle deklaracji nr 28 za łączonej 
do Aktu Ko ńcowego Traktatu Amsterdamskiego. 
 
Ð97/80/WE, art. 7 (dostosowany) 
Państwa Członkowskie przeka żą Komisji w terminie dwóch lat od wej ścia w życie niniejszej 
dyrektywy wszystkie informacje kon ieczne, aby umo żliwić Komisji sk ładanie Parlamentowi 
Europejskiemu i Radzie raportów dotycz ących stosowania ni niejszej dyrektywy.  
 
Ð96/97/WE, art. 3 ust. 2 
(dostosowany) 
2. Państwa Członkowskie przekazuj ą Komisji, najpó źniej w ciągu dwóch lat  od wejścia w 
życie niniejszej dyrektywy, wszelkie konieczne informacje w celu umo żliwienia sporz ądzenia 
sprawozdania w sprawie stosow ania niniejszej dyrektywy.  
 
Ð86/378/EWG, art. 12 
(dostosowany) 
2. W ciągu pięciu lat pocz ąwszy od notyfikacj i niniejszej dyrektywy, Pa ństwa Członkowskie 
przekazuj ą Komisji wszelkie informacje konieczne dla sporz ądzenia przez Komisj ę, 
przedkładanego Radzie sprawozdania dotycz ącego stosowania ni niejszej dyrektywy.  
 
Ð76/207/EWG (dostosowany) 
Artykuł 10 
W ciągu dwóch lat od wyga śnięcia terminu trzydziestu miesi ęcy, określonego w art. 9 ust. 1 
akapit pierwszy, Pa ństwa Członkowskie przeka żą Komisji wszelkie niezb ędne informacje, 
które umo żliwią jej sporz ądzenie sprawozdania dotycz ącego stosowania niniejsz ej 
dyrektywy, w celu jego przed łożenia Radzie.  
 
Ð75/117/EWG (dostosowany) 
Artykuł 9 
W ciągu dwóch lat od up łynięcia rocznego okresu, okre ślonego w art. 8, Pa ństwa 
Członkowskie przedstawi ą Komisji wszelkie niezb ędne informacje, które umo żliwią jej 
sporządzenie sprawozdania dotycz ącego stosowania niniejszej  dyrektywy, w celu jego 
przedłożenia Radzie.  
 
PL 74   PL  
Ønowy 
Artykuł 32 
Najpóźniej do dnia 30 czerwca 200 8 r. Komisja dokona przegl ądu funkcjonowania niniejszej 
dyrektywy oraz, w razie potrzeby, zapropo nuje wprowadzenie zmian, które uzna za 
niezbędne. 
 
Ønowy 
Artykuł 33 
Państwa Cz łonkowskie wprowadz ą w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i 
administracyjne niezb ędne do wykonania niniej szej dyrektywy nie pó źniej niż do dnia […] 
lub zapewni ą, że nie później niż do tej daty przedstawiciele pracodawców i pracowników 
wprowadz ą odpowiednie przepisy w drodze porozumienia. Pa ństwa Członkowskie podejmuj ą 
wszelkie niezb ędne kroki umo żliwiające im zagwarantowanie osi ągnięcia wyników 
określonych w niniejszej dyrektywie. Pa ństwa Członkowskie niezw łocznie przeka żą Komisji 
tekst tych przepisów oraz tabel ę korelacji mi ędzy tymi przepisami a niniejsz ą dyrektyw ą. 
Przepisy przyj ęte przez Pa ństwa Członkowskie zawieraj ą odniesienie do nini ejszej dyrektywy 
lub odniesienie takie towarzyszy ich urz ędowej publikacji. Przepisy te powinny równie ż 
zawierać stwierdzenie, i ż odniesienia w istniej ących przepisach ustawowych, wykonawczych 
i administracyjnych do dyrektyw uchylonych niniejsz ą dyrektyw ą były interpretowane jako 
odniesienia do niniejszej dyrektywy. Pa ństwa Członkowskie ustalaj ą sposób, w jaki 
odniesienie to zostanie dokonane oraz sposób w jaki stwierdzenie to zostanie sformu łowane. 
Państwa Członkowskie przeka żą Komisji teksty g łównych przepisów prawa krajowego 
przyjętych w dziedzinach obj ętych niniejsz ą dyrektyw ą. 
 
Ð97/80/WE (dostosowany) 
Artykuł 7 
Wprowadzenie w życie 
Państwa Cz łonkowskie wprowadz ą w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i 
administracyjne, konieczne do wykonania niniejsze j dyrektywy, przed dniem 1 stycznia 2001 
r. Niezwłocznie powiadomi ą o tym Komisj ę. 
Środki przyj ęte przez Pa ństwa Członkowskie b ędą zawiera ć odniesienie do niniejszej 
dyrektywy lub odniesienie to powinno towarzyszy ć ich urz ędowej publikacji. Metody 
dokonywa nia takiego odniesienia okre ślane są przez Państwa Członkowskie.   
 
PL 75   PL  
Ð98/52/WE, art. 2 (dostosowany) 
W odniesieniu do Zjednoczonego Królestw a Wielkiej Brytanii i Irlandii Pó łnocnej, dat ę 1 
stycznia 2001 r. w akapicie pierwszym zast ępuje się datą 22 lipca 2001 r.  
 
Ð86/378/EWG (dostosowany) 
Artykuł 12 
1. Państwa Członkowskie wprowadzaj ą w życie w ci ągu trzech lat pocz ąwszy od 
notyfikowania niniejszej dyrektywy przepis y ustawowe, wykonawcze lub administracyjne, 
niezbędne do jej wykona nia87 Informuj ą o tym niezw łocznie Komisj ę. 
 
Ð76/207/EWG (dostosowany) 
Artykuł 9 
1. Państwa Cz łonkowskie wprowadz ą w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i 
administracyjne niezb ędne do wykonania niniejszej dyrek tywy w terminie trzydziestu 
miesięcy od momentu jej notyfikacji i niezw łocznie powiadomi ą o tym Komisj ę. 
Jednakże, jeśli chodzi o art. 3 ust. 2 lit. c) cz ęść pierwszą i art. 5 ust. 2 lit. c) cz ęść pierwszą, 
Państwa Członkowskie dokonaj ą pierwszego przegl ądu oraz, w razie konieczno ści, pie rwszej 
zmiany przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych, o której mowa w 
powyższych artyku łach, w ciągu czterech lat od momentu notyf ikacji niniejszej dyrektywy.  
3. Państwa Członkowskie przeka żą Komisji teksty przepisó w ustawowych, wykonawczyc h i 
administracyjnych przyj ętych w zakresie obj ętym niniejsz ą dyrektywa.  
 
Ð75/117/EWG (dostosowany) 
Artykuł 8 
1. W ciągu roku od momentu notyfikacji ni niejszej dyrektywy Pastwa Cz łonkowskie 
wprowadz ą w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i ad ministracyjne niezb ędne do jej 
wykonania i bezzw łocznie powiadomi o tym Komisj.   
2. Państwa Członkowskie podaj ą Komisji do wiadomo ści teksty przepisów ustawowych, 
wykonawczych i administracyjnych przyj ęte w zakresie obj ętym przez niniejsz ą dyrektyw ę. 
                                                 
87 Niniejsza dyrektywa zosta ła notyfikowana Pa ństwom Cz łonkowskim dnia 30 lipca 1986 r.  
 
PL 76   PL  
Ønowy 
Artykuł 34 
1. Dyrektywy 75/117/EWG, 76/207/ EWG, 86/378/EWG i 97/80/WE zmienione dyrektywami 
wymienionymi w za łączniku 1, cz ęść A zostają uchylone z moc ą od daty okre ślonej w art. 33 
akapit1 niniejszej dyrektywy, bez uszczerbku dla obowi ązków Pa ństw Członkowskich 
dotyczących terminów transpozycji do praw a krajowego i stosowania dyrektyw 
wymienionych w cz ęści B załącznika 1. 
2. Odniesienia do dyrektyw, które zosta ły uchylone, traktowane s ą tak, jak odniesienia do 
niniejszej dyrektywy i odczytywane zgodnie z tabel ą zgodności zamieszczon ą w załączniku 2. 
 
Ønowy 
Artykuł 35 
Niniejsza dyrektywa wchodzi w życie [dwudziestego] dni a po jej opublikowaniu w Dzienniku 
Urzędowym Unii Europejskiej . 
 
Ð . 
Artykuł 36 
Niniejsza dyrektywa sk ierowana jest do Pa ństw Członkowskich. 
Sporządzono w Brukseli, dnia […] 
W imieniu Parlamentu Europejskiego W imieniu Rady 
Przewodnicz ący Przewodnicz ący 
 
 
PL 77   PL  
Ð96/97/WE, art. 1 ust. 7 
(dostosowany) 
ZAŁĄCZNIK  
Przykłady elementów, które mog ą uchodzi ć za nierówne w odniesieniu do systemów 
zdefiniowanych stawek, okre ślonych w art. 6 lit. h):  
– konwersja cz ęści emerytury okresowej na środki pieni ężne, 
– przeniesienie uprawnie ń do emerytury,  
– emerytura zwrotna wyp łacana osobie b ędącej na utrzymaniu w zamian za zrzeczenie 
się części emerytury,  
– emerytura w ograniczonej wysoko ści w przypadku pracownik a, który decyduje si ę 
na skorzystanie z wcze śniejszego przej ścia na emerytur ę. 
 
PL 78   PL  
Ï 
ZAŁĄCZNIK 1  
Część A 
Uchylone dyrektywy wraz z ich kolejnymi zmianami  
(określone w artykule 34 ust. 1) 
Dyrektywa Rady 75/117/EWG Dz.U. L 45 z 19.2.1975 
 
Dyrektywa Rady 76/207/EWG Dz.U. L 39 z 14.2.1976 
Dyrektywa 2002/73/WE Parlamentu 
Europejskiego i Rady Dz.U. L 269 z 2.10.2002 
 
Dyrektywa Rady 86/378/EWG Dz.U. L 225 z 12.8.1986 
Dyrektywa Rady 96/97/WE Dz.U. L 46 z 17.2.1997 
 
Dyrektywa Rady 97/80/WE Dz.U. L 14 z 20.1.1998 
Dyrektywa 98/52/WE Dz.U. L 205 z 22.7.1998 
Część B 
Wykaz terminów transpozycji do prawa krajowego i dat stosowania (określony w artykule 
34 ust. 1) 
Dyrektywa Termin transpozycji Data stosowania 
Dyrektywa 75/117/EWG 19.2.1976  
Dyrektywa 76/207/EWG 14.8.1978  
Dyrektywa 86/378/EWG 1.1.1993  
Dyrektywa 96/97/WE 1.7.1997  17.5.1990 w odniesieniu 
do pracowników, z 
wyjątkiem pracowników 
lub osób wyst ępujących w 
ich imieniu, którzy przed tym dniem rozpocz ęli 
postępowanie s ądowe lub 
 
PL 79   PL zgłosili równorz ędne 
roszczenie, zgodnie z mającym zastosowanie 
prawem krajowym.  
Artykuł 8 dyrektywy 
86/378/EWG ostatnio zmienionej dyrektyw ą 
96/97/WE – najpó źniej do 
1.1.1993 r. 
Artykuł 6 ust. 1 lit. i) 
pierwsze tiret dyrektywy 86/378/EWG wprowadzony dyrektyw ą 
96/97/WE – najpó źniej do 
1.1.1999 r.  
Dyrektywa 97/80/WE 1.1.2001 W odniesieniu do 
Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej – 22.7.2001 r. 
Dyrektywa 98/52/WE 22.7.2001  
Dyrektywa 2002/73/WE 5.10.2005  
 
PL 80   PL ANNEX 2  
ZAŁĄCZNIK 2Correlation TableTabela korelacji  
Dyrektywa 
75/117 Dyrektywa 
76/207 Dyrektywa 86/378 Dyrektywa 
97/80 Niniejsza 
dyrektywa 
- Artyku ł 1 ust. 
1 Artykuł 1 Artyku ł 1 Artyku ł 1  
- Artyku ł 1 ust. 
2 - - - 
- Artyku ł 2 ust. 
2, pierwsze tiret - - Artyku ł 2 
ust. 1, pierwsze tiret 
- Artyku ł 2 ust. 
2, drugie tiret - Artyku ł 2 
ust. 2 Artykuł 2 
ust. 1, drugie tiret 
- Artyku ł 2 ust. 
2, trzecie i czwarte tiret - - Artyku ł 2 
ust. 1, trzecie i czwarte tiret 
- - - - Artyku ł 2 
ust. 1, pi ąte 
tiret 
- - Artyku ł 2 ust. 1 - Artyku ł 2 
ust. 1, szóste tiret 
- Artyku ł 2 ust. 
3 i 4 - - Artyku ł 2 
ust. 2 
- - Artyku ł 3 - Artyku ł 3 
ust. 1 
- Artyku ł 2 ust. 
7, akapit pierwszy Artykuł 5 ust. 2 - Artyku ł 3 
ust. 2 
- Artyku ł 2 ust. 
7, akapit czwarty, zdanie pierwsze - - Artyku ł 3 
ust. 3 
 
PL 81   PL Artykuł 1 - - - Artyku ł 4 
- - Artyku ł 5 ust. 1 - Artyku ł 5 
- - Artyku ł 4 - Artyku ł 6 
ust. 1 
- - - - Artyku ł 6 
ust. 2 
  Artyku ł 2 ust. 2  Artyku ł 7 
ust. 1 
- - Artyku ł 2 ust. 3 - Artyku ł 7 
ust. 2 
- - Artyku ł 6 - Artyku ł 8 
- - Artyku ł 8 - Artyku ł 9 
- - Artyku ł 9  - Artyku ł 10  
- - - - Artyku ł 11 
- - Artyku ł 9a - Artyku ł 12 
- Artyku ł 2 ust. 
1 i art. 3 ust. 1 - Artyku ł 2 
ust. 1 Artykuł 13 
ust. 1 
- Artyku ł 2 ust. 
6 - - Artyku ł 13 
ust. 2 
- Artyku ł 9 ust. 
2 - - Artyku ł 13 
ust. 3 
- Artyku ł 2 ust. 
8 - - Artyku ł 14 
- Artyku ł 2 ust. 
7, akapit 
trzeci - - Artyku ł 15 
ust. 1  
- Artyku ł 2 ust. 
7, akapit drugi - - Artyku ł 15 
ust. 2 
- Artyku ł 2 ust. 
7, akapit czwarty, drugie i trzecie zdanie - - Artyku ł 16 
 
PL 82   PL Artykuł 2 Artyku ł 6 ust. 
1 Artykuł 10 - Artyku ł 17 
ust. 1 
 - Artyku ł 6 ust. 
3  - - Artyku ł 17 
ust. 2 
- Artyku ł 6 ust. 
4 - - Artyku ł 17 
ust. 3 
- Artyku ł 6 ust. 
2 - - Artyku ł 18 
- - - Artyku ł 4 Artyku ł 19 
- - - Artyku ł 3 Artyku ł 20  
- Artyku ł 8a - - Artyku ł 21 
- Artyku ł 8b - - Artyku ł 22 
- Artyku ł 8c - - Artyku ł 23 
Artykuły 3 i 
6 Artykuł 3 ust. 
2 lit. a) - - Artyku ł 24 
lit. a) 
Artykuł 4 Artyku ł 3 ust. 
2 lit. b) Artykuł 7 lit. a) - Artyku ł 24 
lit. b) 
- - Artyku ł 7 lit. b) - Artyku ł 24 
lit. c) 
Artykuł 5 Artyku ł 7 Artyku ł 11 - Artyku ł 25 
Artykuł 6 - - - - 
- Artyku ł 8d - - Artyku ł 26 
 Artyku ł 2 ust. 
5   Artyku ł 27 
- Artyku ł 8e 
ust. 1 - - - 
- Artyku ł 8e 
ust. 2 - Artyku ł 6 Artyku ł 28 
- Artyku ł 1 (1a) - - Artyku ł 29 
Artykuł 7 Artyku ł 8 - Artyku ł 5 Artyku ł 30 
Artykuł 9 Artyku ł 10  Artyku ł 12 ust. 2 Artyku ł 7, 
akapit Artykuł 31 
 
PL 83   PL czwarty  
- - - - Artyku ł 32 
Artykuł 8  Artyku ł 9 ust. 
1, akapit pierwszy oraz art. 9 ust. 2 i 3 Artykuł 12 ust. 1 Artyku ł 7, 
akapit pierwszy, drugi i trzeci  Artykuł 33 
- Artyku ł 9 ust. 
1, akapit drugi - - - 
- - - - Artyku ł 34 
- - - - Artyku ł 35 
- - - - Artyku ł 36 
- - Za łącznik - -