SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie postępów Rumunii w ramach mechanizmu współpracy i weryfikacji

1. Wprowadzenie

Mechanizm współpracy i weryfikacji[1] (MWiW) wprowadzono wraz z przystąpieniem Rumunii do UE w celu wsparcia tego kraju we wdrażaniu bezstronnego, niezależnego i skutecznego systemu sądowego i administracyjnego. Dalsze dostosowanie systemu prawnego i sądowego do systemów innych państw członkowskich to zadanie realizowane na szczeblu krajowym. Wymaga ono opracowania i przedstawienia kluczowych przepisów ramowych przez rząd, przyjęcia ich przez parlament oraz wprowadzenia ich w życie przez organy sądowe w drodze zmiany procedur i przyjętej praktyki. Starania Rumunii na rzecz utworzenia nowoczesnych struktur sądowych wspierane są w ramach MWiW od 2007 r. Zdarzało się, że niektóre elementy niezbędnego konsensusu narodowego kwestionowały i krytykowały MWiW. Obecnie jednak powszechnie przyznaje się, że wspierał on zmiany w dobrym kierunku. Rząd Rumunii wykazał się determinacją i zaangażowaniem w proces reform. Parlament oraz – do niedawna – system sądownictwa nie zawsze wykazywali się taką samą determinacją. W ciągu pięciu lat punkt ciężkości refom przeniósł się z prac nad przygotowaniem i przyjęciem ustawodawstwa na wysiłki związane z ich wdrożeniem. Elementy ram prawnych koniecznych do przeprowadzenia reformy w przeważającej części już istnieją, nawet jeśli nie są one kompletne. Kolejne niezbędne działania powinny koncentrować się – co wynika z niniejszego sprawozdania – na wdrożeniu nowego ustawodawstwa przez sądy.

Niniejsze sprawozdanie jest piątym sprawozdaniem od momentu wprowadzenia MWiW[2]. Latem 2012 r., pięć lat po wprowadzeniu mechanizmu, Komisja dokona ogólnej oceny postępów Rumunii w ramach MWiW od momentu przystąpienia tego kraju do UE oraz przedstawi odpowiednie wnioski bazujące na tej ocenie. W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono szereg konkretnych zaleceń mających na celu wsparcie Rumunii w przygotowaniach do wspomnianej oceny ogólnej.

2. Stan procesu reform w Rumunii

Osiągnięcia i wyzwania

Od ubiegłorocznego sprawozdania Komisji Rumunia podjęła znaczące działania na rzecz podniesienia skuteczności postępowań sądowych i kontynuowała przygotowania do wprowadzenia w życie czterech nowych kodeksów, które są podstawą nowoczesnego sądownictwa. W ramach przygotowań do wdrożenia nowych kodeksów, ustawą „o małej reformie” wprowadzono usprawnienia pozwalające przyspieszyć tempo prowadzenia postępowań sądowych. Rumunia szybko zareagowała także na zalecenie Komisji, przyjmując nowe ramy prawne regulujące działalność Krajowej Agencji ds. Etyki. Agencja rozpoczęła działalność w oparciu o nowe ramy prawne i zaczęła osiągać wyniki w ramach prowadzonych dochodzeń. Mimo że nie wchodzi to w zakres celów referencyjnych określonych w MWiW, władze zdecydowały o przeprowadzeniu przeglądu funkcjonowania systemu sądownictwa oraz systemu zamówień publicznych, a także dokonaniu oceny polityki antykorupcyjnej. W tym samym czasie krajowy wydział antykorupcyjny (DNA) odnotowywał przekonujące wyniki w dochodzeniach w sprawach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu.

Pomimo iż od lipca 2010 r. odnotowano postępy, wyzwaniem pozostaje zapewnienie spójności i wyników w szeregu dziedzin. Należy wciąż dążyć do postępów w walce z korupcją. W kilku ważnych sprawach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu odnotowano kilkuletnie opóźnienia, również i w omawianym okresie nie odnotowano znaczących postępów. Konieczne są natychmiastowe działania w celu przyspieszenia trwających procesów i zapobieżenia ich przerwaniu z racji ustawowego przedawnienia. Walka z korupcją powinna pozostać najwyższym priorytetem, a jej koordynacja powinna odbywać się w oparciu o nową, kompleksową i solidną strategię antykorupcyjną. Konieczne są natychmiastowe środki na rzecz podniesienia skuteczności odzyskiwania dochodów z przestępstwa, ścigania przypadków prania pieniędzy i zabezpieczeń przed wystąpieniem konfliktu interesów w zarządzaniu zasobami publicznymi. Niezbędne jest, aby konfiskata nienależnie uzyskanego majątku i stosowanie odstraszających sankcji w przypadku wykrycia niezgodności przebiegały bardziej skutecznie.

Aby przyspieszyć tempo reformy sądownictwa w następnym okresie, Rumunia powinna podjąć aktywne działania towarzyszące wejściu w życie kodeksu cywilnego oraz przyjąć plan wdrażania dla pozostałych trzech nowych kodeksów, które mają być wprowadzone w życie w 2012 r., a także stworzyć ramy współpracy z systemem sądownictwa i społeczeństwem obywatelskim w celu ułatwienia niezbędnych dostosowań strukturalnych systemu sądowego. W tym celu, po zakończeniu przeglądu działania, Rumunia powinna formalnie przyjąć strategię reformy sądownictwa i uzupełnić ją o plan działania, harmonogram oraz odpowiedni budżet. Nowo powstała Najwyższa Rada Sądownictwa i Prokuratury musi jeszcze wykazać się zaangażowaniem na rzecz reformy, osiągając konkretne wyniki.

Reforma sądownictwa

Od czasu ostatniej oceny Komisji Rumunia podniosła skuteczność postępowań sądowych , upraszczając niektóre procedury i wprowadzając nowe narzędzia prawne takie jak większe możliwości odstąpienia przez prokuraturę od ścigania, jeżeli dostępne dowody nie gwarantują dalszych postępów, lub umożliwienie pozwanemu przyznania się do winy w postępowaniu przed sądem oraz skrócenia postępowania. Te zmiany prawne przyczyniły się do podniesienia skuteczności działań prokuratury i w wielu przypadkach – przyspieszenia tempa rozpatrywania toczących się spraw[3]. Ponadto Rumunia rozpoczęła przygotowania do przeprowadzenia niezależnego przeglądu działania systemu sądowego. W ramach przeglądu powinny zostać określone środki pozwalające na bardziej kompleksową reformę struktur, procedur i zasobów ludzkich, co jest niezbędnym elementem towarzyszącym wejściu w życie nowych kodeksów.

Wprowadzenie w życie czterech nowych kodeksów należy traktować jak ważny krok na rzecz reformy sądownictwa i poprawy spójności i skuteczności postępowań sądowych. Od czasu ostatniej oceny Komisji w lipcu 2010 r. odnotowano pewne opóźnienia w przygotowaniach do wprowadzenia w życie nowych kodeksów. Mimo że kodeks cywilny ma zacząć obowiązywać dnia 1 października, a przepisy wykonawcze odnoszące się do pozostałych kodeksów są już opracowywane i finalizowane, oceny skutków nie zostaną prawdopodobnie ukończone do końca lata, nie zapewniono wystarczającej ilości szkoleń i wciąż brak jest kompleksowego planu wdrażania. Ważne jest, aby uniknąć rozbieżnych praktyk, a należyte przygotowanie jest niezbędne, aby wdrażanie pozostałych kodeksów przebiegło sprawnie.

Od ostatniej rocznej oceny Komisji poczyniono pewne postępy w budowaniu przejrzystego dialogu na temat reformy sądownictwa między rządem, organami sądownictwa i społeczeństwem obywatelskim. Jednak opracowana wiosną 2010 r. strategia na rzecz reformy wymiaru sprawiedliwości nie została zatwierdzona przez rząd i wciąż nie została uzupełniona o plan działania i harmonogram. Przewidywany przegląd działania systemu sądowego powinien dać impuls rozwojowi tego procesu. Cenny wkład w tym zakresie stanowi interesująca inicjatywa dotycząca strategii na rzecz reformy sądownictwa, podjęta przez grupę sędziów i prokuratorów, adwokatów, naukowców i przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego.

Od lata ubiegłego roku osiągnięto niewiele wymiernych rezultatów pod względem realizacji zaleceń Komisji, która rekomendowała zajęcie się problemem dotkliwego braku równowagi w rozłożeniu zasobów systemu sądowego . Rządowy projekt zamknięcia pewnej liczby „nierentownych” sądów został odrzucony przez Parlament. Ponadto nie zastosowano się w sposób systematyczny do sformułowanego przez Komisję wezwania do niezwłocznego wprowadzenia środków w celu przywrócenia równowagi w zakresie zasobów. Także i projekty udoskonalenia procesu rekrutacji i szkolenia sędziów i prokuratorów , opracowane jesienią, nie zostały jeszcze przyjęte. Krajowy instytut sądów i prokuratury nie otrzymał wsparcia, mimo iż odgrywa ważną rolę w procesie przygotowań do wdrażania nowych kodeksów.

W ustawie o „małej reformie” Rumunia zrewidowała kompetencje Najwyższego Sądu Kasacyjnego , aby umożliwić mu skuteczniejsze funkcjonowanie w charakterze sądu kasacyjnego. Jednakże reformy te nie są wystarczająco dalekosiężne, aby stanowić skuteczne rozwiązanie problemu niespójności orzecznictwa. Nowe kodeksy postępowania wprowadzają nowy mechanizm ujednolicania orzecznictwa – orzeczenie w trybie prejudycjalnym[4], które uzupełni istniejące środki odwoławcze w interesie prawa. Przewidywanym na lipiec orzeczeniem interpretacyjnym Najwyższego Sądu powinny zostać przedłużone okresy przedawnienia mające zastosowanie w sprawach, w których nie zapadła jeszcze decyzja w sprawie wyjątku konstytucyjnego. Nowemu mechanizmowi powinny towarzyszyć sztywne reguły, których stosowanie pozwoli zapobiec niepotrzebnemu opóźnianiu przebiegu procesu przez nieuzasadnione wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Rumunia nie wprowadziła jeszcze w pełni elektronicznej publikacji orzecznictwa. Ponadto uzasadnienia wyroków są często publikowane ze sporym opóźnieniem w stosunku do daty wydania orzeczenia.

Poprawa rozliczalności funkcjonariuszy sądownictwa pozostaje poważnym wyzwaniem. Od czasu ostatniej rocznej oceny Komisji wprowadzono nowe zasady rekrutacji inspektorów sądowych i podjęto pewne działania w celu zwiększenia skuteczności i przejrzystości inspekcji sądowej i zapewnienia spójności jej działań. Jednakże zdolności inspekcji i osiągane przez nią rezultaty nie uległy diametralnej poprawie. Inspekcja przeprowadziła analizę wybranych spraw dotyczących korupcji na wysokim szczeblu, w przypadku których postępowanie sądowe zostało opóźnione, analiza nie doprowadziła jednak do żadnych istotnych wniosków ani zaleceń w zakresie praktyki sądowej. Rumunia nie rozpoczęła jeszcze dogłębnej reformy systemu dyscyplinarnego. W maju rząd zaproponował poważną reformę zasad powoływania do składu Najwyższego Sądu Kasacyjnego, która pozwoliłaby zwiększyć obiektywność, dokładność i przejrzystość procedur; obecnie nad założeniami reformy debatuje Parlament.

W styczniu rozpoczęła działalność nowa Najwyższa Rada Sądownictwa i Prokuratury , osiągnięcie pełnej operacyjności uległo jednak opóźnieniu ze względu na trwające procesy sądowe i konieczność przeprowadzenia ponownych częściowych wyborów. Od momentu rozpoczęcia działalności rada podjęła pewne, przyjęte z zadowoleniem inicjatywy w celu wzmocnienia inspekcji sądowej i ułatwienia wejścia w życie kodeksu cywilnego. Postępy w wielu dziedzinach mających znaczenie dla MWiW będą uzależnione od zaangażowania rady na rzecz reformy sądownictwa w następnym okresie. Wyrazem tego zaangażowania powinny być przejrzyste i obiektywne decyzje o mianowaniu, wsparcie Krajowego instytutu sądów i prokuratury oraz postępy w zakresie zarządzania zasobami ludzkimi.

Walka z korupcją

Rezultaty osiągnięte przez krajowy wydział antykorupcyjny w zakresie czynności dochodzeniowych i śledczych w sprawach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu, w tym postępowań przeciwko obecnym lub byłym członkom Parlamentu lub rządu są nadal przekonujące, odnotowano także wzrost liczby wyroków skazujących[5]. Wyniki osiągane przez sądy są jednak w dalszym ciągu zróżnicowane. Mimo że w większości spraw dotyczących korupcji na wysokim szczeblu wyroki zapadają w ciągu trzech lat, spora liczba istotnych spraw, w które zamieszani są dygnitarze, od ponad trzech lat czeka na rozstrzygnięcie. Wiele z tych spraw uległo – częściowo lub w pełni – przedawnieniu ustawowemu; termin przedawnienia zbliża się w kilku innych przypadkach.

Od czasu ostatniej rocznej oceny Komisji Rumunia zidentyfikowała typowe przyczyny opóźnień w sprawach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu i powołała do życia wspólną grupę roboczą, odpowiedzialną za rozwiązanie tej kwestii. Od lipca ubiegłego roku usunięte zostały pewne spore przeszkody proceduralne[6]. Należy jednakże skutecznie zająć się innymi przyczynami opóźnień, związanymi zwłaszcza ze zdolnościami, organizacją wewnętrzną[7] i praktyką sądową. Ponadto z analizy Komisji wynika, że sądy mają tendencję do traktowania w sposób pobłażliwy i nadmiernie ostrożny zarzutów proceduralnych formułowanych przez pozwanych, takich jak wnioski o dodatkową ekspertyzę, przesunięcie terminu przesłuchania lub wyjątki proceduralne. Podstawowe metody zarządzania sprawami, takie jak priorytetowe traktowanie istotnych lub złożonych spraw nie są stosowane rutynowo. Aby wywiązać się ze swoich zobowiązań w zakresie zwalczania korupcji na wysokim szczeblu, Rumunia musi podjąć natychmiastowe działania gwarantujące, że w ważnych sprawach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu prawomocne orzeczenia są sprawnie podejmowane, a we wszystkich sprawach nie dopuszcza się do przedawnienia.

Skuteczność walki z korupcją zależy od chęci politycznych i zaangażowania środowiska sądowniczego . Istnieje wiele przykładów skutecznego postępowania sądowego w sprawach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu i dowodów na to, jak dochodzenia w skomplikowanych sprawach mogą być skutecznie prowadzone we współpracy z różnymi organami[8]. Zasadnicze znaczenie w walce z korupcją ma silne poparcie polityczne ze strony Parlamentu. Od ostatniej oceny Komisji Parlament w głosowaniu zablokował wszczęcie dochodzenia dotyczącego zarzutów korupcyjnych przeciwko jednemu z byłych ministrów i obecnemu członkowi Parlamentu, zgłosił weto wobec przeszukania w ramach innego trwającego postępowania i odrzucił wniosek o zastosowanie aresztu tymczasowego wobec innego członka Parlamentu. Proces odbył się jednak w obu sprawach.

Od sierpnia 2010 r., momentu przyjęcia nowych ram prawnych regulujących jej działalność, Krajowa Agencja ds. Etyki zaczęła ponownie osiągać rezultaty i przekazała właściwym instytucjom kilka spraw dotyczących konfliktu interesów, niezgodności i nieuzasadnionego wzbogacenia się. Choć agencja usprawniła swoje metody prowadzenia dochodzeń i podniosła ich skuteczność, konieczna jest znaczna poprawa w zakresie działań następczych właściwych organów sądowych i administracyjnych. W oparciu o ustalenia agencji nie nałożono zbyt wielu sankcji, a stosowane rzadko miały naprawdę odstraszający charakter[9]. Większość orzeczeń sądów w sprawach dotyczących konfliktu interesów w dziedzinie zamówień publicznych z reguły wydawana jest za późno. Wydaje się, że komisje majątkowe powołane na mocy zmienionej ustawy o Krajowej Agencji ds. Etyki na szczeblu sądów apelacyjnych de facto podejmują decyzję co do meritum spraw przekazywanych przez agencję, w tym samym zakresie dowodowym, co sąd. Taka procedura nie tylko opóźnia sądowy proces decyzyjny, ale jest też powielaniem obowiązków sądów apelacyjnych, które powinny mieć właściwość do rozstrzygania w sprawach Krajowej Agencji ds. Etyki. Z tego powodu konieczne będzie przyjęcie środków w celu zapobieżenia niespójnym działaniom komisji majątkowych. Należy wprowadzić dalsze zmiany w ustawie, aby umożliwić agencji zaskarżanie decyzji komisji majątkowych. Od ostatniej rocznej oceny Komisji jedynie dwie sprawy dotyczące nienależnie uzyskanego majątku zostały podtrzymane przez sądy w pierwszej instancji. Równocześnie przegrano wiele ważnych spraw, w których postępowanie prowadzone było na mocy starej ustawy, ponieważ osiągnięte zostały ustawowe terminy przedawnienia wprowadzone w sierpniu ubiegłego roku zmienioną ustawą o Krajowej Agencji ds. Etyki.

Od ostatniej oceny Komisji Rumunia przygotowała niezależną ocenę skutków swojej polityki antykorupcyjnej. Sformułowane w ramach oceny zalecenia obejmują uznanie walki z korupcją za wysoce priorytetowy cel polityczny, opracowanie nowej kompleksowej strategii antykorupcyjnej określającej długoterminowe cele, a także angażowanie przedstawicieli władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowej oraz społeczeństwa obywatelskiego.

Skuteczności walki z korupcją zagrażają poważne braki w zakresie odzyskiwania dochodów z przestępstwa . Wyniki osiągane w zakresie konfiskaty majątku pochodzącego z działalności przestępczej są bardzo słabe[10], głównie ze względu na ograniczone możliwości konfiskaty przewidziane przepisami, restrykcyjne praktyki sądowe i brak proaktywnego podejścia ze strony prokuratury[11]. Prokurator generalny dokłada starań, aby rozwiązać ostatni z wymienionych problemów, lecz brak zasobów, a w szczególności ramy prawne, utrudniają rozwiązanie tej kwestii[12]. Z praktycznego punktu widzenia majątek pochodzący z działalności przestępczej podlega konfiskacie jedynie, jeśli chodzi o bezpośrednie dochody z przestępstwa, odnośnie którego wydano wyrok skazujący, lub jeśli powiązany jest on ze szkodą będącą następstwem udowodnionego przestępstwa. Problemy napotyka się także w zakresie konfiskaty majątku przekazanego osobom trzecim. W ten sposób spora część majątku pochodzącego z działalności przestępczej umyka legalnemu nadzorowi, co zaobserwować można było niedawno, kiedy w wyniku szeroko zakrojonych dochodzeń antykorupcyjnych wśród straży granicznej i celnej miano odzyskać jedynie niewielką część majątku, podczas gdy można założyć, że ta działalność przestępcza była prowadzona w sposób systematyczny i przez długi okres czasu.

Od ostatniej oceny Komisji Rumunia podjęła działania mające zapewnić skuteczniejszą weryfikację zamówień publicznych pod względem nieprawidłowości w następstwie oceny ryzyka. Od ostatniej oceny Komisji Rumunia ustanowiła również podstawę prawną działalności organu ds. zwalczania nadużyć finansowych, rumuńskiego odpowiednika OLAF-u, odpowiedzialnego za prowadzenie działań dochodzeniowych. Zmiany te przyjęto z zadowoleniem, jednak zdolności administracyjne oraz jakość działań administracji są nadal słabe i rozwiązanie tych kwestii stanowi główne wyzwanie w dziedzinie zamówień publicznych.

3. Wnioski

Od ostatniej oceny Komisji z lipca 2010 r. Rumunia podjęła znaczące działania na rzecz zwiększenia skuteczności systemu sądowego, ustanowiła podstawę prawną działalności Krajowej Agencji ds. Etyki, kontynuowała przygotowania do wprowadzenia w życie czterech nowych kodeksów, rozpoczęła przygotowania do przeglądu działania systemu sądowego i przeprowadziła ocenę skutków polityki antykorupcyjnej. Wprowadzenie w życie nowych kodeksów, podjęcie niezbędnych decyzji umożliwiających dalszą restrukturyzację systemu sądowego oraz konsolidacja polityki antykorupcyjnej, a także osiąganie lepszych wyników pod względem konfiskaty nienależnie uzyskanego majątku oraz stosowania odstraszających sankcji w przypadku wykrycia niezgodności, będzie wymagało nieustającego zaangażowania w następnym ocenianym okresie.

Konieczne są natychmiastowe działania w celu przyspieszenia trwających postępowań w wielu ważnych sprawach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu i zapobieżenia ich przerwaniu z racji ustawowego przedawnienia. Walka z korupcją powinna pozostać najwyższym priorytetem i powinna cieszyć się poparciem Parlamentu. Konieczne są także natychmiastowe środki na rzecz podniesienia skuteczności odzyskiwania dochodów z przestępstwa i ścigania przypadków prania pieniędzy, a także zabezpieczenia przed wystąpieniem konfliktu interesów w zarządzaniu zasobami publicznymi.

4. Zalecenia

W świetle oceny postępów osiągniętych przez Rumunię od lipca 2010 r. Komisja wzywa ten kraj do podjęcia działań w wymienionych niżej obszarach. Przedstawione zalecenia pomogą Rumunii skoncentrować wysiłki na przygotowaniach do ogólnej oceny postępów w ramach MWiW, jakiej Komisja dokona latem 2012 r.

1. Reforma systemu sądowego

a) podjąć aktywne działania towarzyszące wejściu w życie kodeksu cywilnego oraz przyjąć kompleksowy plan wdrażania pozostałych trzech nowych kodeksów; zapewnić odpowiednie zasoby na szkolenia i reorganizację sądów, trybunałów oraz prokuratury; zwiększyć zdolności Krajowego instytutu sądów i prokuratury oraz przyjąć jego wnioski dotyczące poprawy standardów szkoleń i rekrutacji;

b) przeprowadzić szczegółową analizę zróżnicowania co do obciążenia pracą w sądownictwie w ramach przygotowań do nadchodzącego przeglądu działania systemu sądowego;

c) sfinalizować proponowany przegląd działania systemu sądowego i podjąć działania następcze w odniesieniu do sformułowanych w jego ramach zaleceń;

d) stworzyć ramy pozwalające monitorować postępy reformy sądownictwa, angażując przedstawicieli sądownictwa na rzecz wdrożenia tego planu działania.

2. Rozliczalność systemu sądowego

e) wykazać się rezultatami pod względem przejrzystości i obiektywności zarządzania w sądownictwie, np. w zakresie mianowania, decyzji dyscyplinarnych, ocen oraz systemu awansowania do składu Najwyższego Sądu Kasacyjnego;

f) zagwarantować rezultaty inspekcji sądowej w zakresie analizy i usprawnienia praktyki sądowej oraz kontynuować reformę inspekcji;

g) dopełnić elektronicznej publikacji całego orzecznictwa i wprowadzić środki gwarantujące, że uzasadnienia wyroków są wydawane zgodnie z prawem i w odpowiednim czasie.

3. Skuteczność postępowań sądowych

h) podjąć natychmiastowe działania na rzecz usprawnienia praktyki sądowej i metod zarządzania sprawą oraz przyspieszyć tempo postępowania w sprawach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu, aby zapobiec ich ustawowemu przedawnieniu;

i) kontynuować reformę Najwyższego Sądu Kasacyjnego, aby wzmocnić jego rolę jako sądu kasacyjnego oraz zwiększyć jego zdolności w zakresie rozpatrywania spraw dotyczących korupcji na wysokim szczeblu;

j) nieustannie wzmacniać odstraszający charakter i spójność sankcji nakładanych przez sąd w sprawach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu oraz wykazać się lepszymi wynikami w działalności dochodzeniowej, śledczej i sądowej w sprawach dotyczących nadużyć w zakresie zarządzania środkami UE oraz w dziedzinie zamówień publicznych;

k) przyjąć jasne zasady proceduralne dotyczące decyzji Parlamentu o pozbawieniu immunitetu członków Parlamentu w oparciu o najlepsze praktyki innych państw członkowskich UE.

4. Etyka zawodowa

l) wykazać się wynikami pod względem natychmiastowego nakładania przez organy administracyjne i sądowe odstraszających sankcji w przypadku stwierdzenia niezgodności, konfliktu interesów oraz pod względem konfiskaty nienależnie uzyskanego majątku w ramach działań następczych podejmowanych w wyniku ustaleń Krajowej Agencji ds. Etyki;

m) podjąć środki na rzecz ujednolicenia działań komisji majątkowych i zapewnienia, że rozpatrują one sprawy skutecznie, nie przesądzając o decyzji trybunału;

n) zacieśnić współpracę Krajowej Agencji ds. Etyki z innymi organami administracyjnymi i sądowymi, zwłaszcza w dziedzinie zamówień publicznych, oraz podnieść zdolności dochodzeniowe tej agencji, dokonując aktualizacji systemów informacyjnych oraz poprzez ukierunkowane oceny ryzyka.

5. Walka z korupcją

o) usprawnić koordynację działań antykorupcyjnych na najwyższym szczeblu i rozwijać nową, solidną wieloletnią strategię na rzecz zapobiegania i karania korupcji w następstwie wniosków z niezależnej oceny skutków oraz powołać do życia grupę monitorującą, odpowiedzialną za nadzorowanie wdrażania strategii, w skład której wchodziliby przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego.

p) wykazać się przekonującymi wynikami w zakresie odzyskiwania dochodów z przestępstwa w oparciu o najlepsze praktyki pozostałych państw członkowskich UE, przyjmując nową ustawę w sprawie rozszerzonych uprawnień do konfiskaty oraz usprawniając praktykę sądową. Rumunia powinna wykazać się również wynikami w ściganiu przypadków prania brudnych pieniędzy traktowanych jako odrębny rodzaj przestępstwa;

q) opracować zasady zapobiegania konfliktom interesów w zarządzaniu zasobami publicznymi oraz w organach regulujących, weryfikujących i rozstrzygających skargi w dziedzinie zamówień publicznych; wzmocnić procedury i zdolności właściwych władz, w tym poprzez podjęcie działań następczych w odniesieniu do ustaleń przeglądu działania prowadzonego w tej dziedzinie.

[1] Decyzja Komisji 2006/928/WE z dnia 13 grudnia 2006 r. w sprawie ustanowienia mechanizmu współpracy i weryfikacji postępów Rumunii w realizacji określonych założeń w zakresie reformy systemu sądownictwa oraz walki z korupcją (Dz.U. L 354 z 14.12.2006, s. 56).

[2] Sprawozdanie opiera się na informacjach regularnie przesyłanych przez władze rumuńskie, szczególnie w odpowiedzi na szczegółowe kwestionariusze Komisji. W pracach Komisji pomagało wielu niezależnych ekspertów; korzystano również z dokumentacji i informacji uzyskanych z wielu różnych źródeł. Załączony dokument towarzyszący zawiera przygotowaną przez Komisję szczegółową ocenę postępów w realizacji każdego z celów referencyjnych określonych w decyzji o mechanizmie współpracy i weryfikacji.

[3] Na przykład, od stycznia do maja 2011 r., wydano 3 prawomocne i 20 nieprawomocnych wyroków w sprawach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu po tym, jak pozwany przyznał się do winy.

[4] W ramach tej nowej procedury sędziowie mogą wystąpić w trakcie trwania sprawy do Najwyższego Sądu Kasacyjnego, jeśli stwierdzono sprzeczność przepisów.

[5] Łącznie, od lipca 2010 r. do 1 kwietnia, wydział wszczął postępowanie w 269 nowych sprawach i przedstawił 159 aktów oskarżenia przeciwko 611 pozwanym. Z danych statystycznych przedstawionych przez wydział wynika, że w ciągu ostatnich 5 lat 90% wystawianych przez niego aktów oskarżenia skutkowało skazaniem, a w 90% przypadków maksymalny okres postępowania wynosił 1,5 roku.

[6] Między innymi wprowadzono poprawki do ustawy 177/210 o trybunale konstytucyjnym znoszące możliwość zawieszenia procesu do czasu rozstrzygnięcia zarzutu niekonstytucyjności oraz przyjęto przepisy ustawy 202/2010 (o „małej reformie”).

[7] Brakuje wielu sal rozpraw, a wiele stanowisk w sekcji kryminalnej Najwyższego Sądu Kasacyjnego, która pracuje nad wieloma nierozstrzygniętymi sprawami dotyczącymi korupcji na wysokim szczeblu, pozostaje nieobsadzonych.

[8] Na początku roku, na granicach kraju przeprowadzono dużą, dobrze zaplanowaną operację z udziałem różnych służb porządkowych i organów ścigania, która doprowadziła do odkrycia szeroko rozprzestrzenionej korupcji wśród funkcjonariuszy straży granicznej i służb celnych. W maju wyrok skazujący w pierwszej instancji dla sędziego zamieszanego w sprawę korupcji na wysokim szczeblu został wydany po zaledwie 6 miesiącach postępowania, w ramach którego przesłuchania odbywały się co tydzień, w tym w Wigilię Bożego Narodzenia i 30 grudnia.

[9] Np. na 82 decyzje w sprawie niezgodności uprawomocnione przez sądy, komisje dyscyplinarne zastosowały sankcje jedynie w 14 przypadkach, z czego 5 pracowników zostało zwolnionych, a 5 zaledwie otrzymało ostrzeżenie.

[10] Z danych statystycznych przekazanych przez władze rumuńskie wynika, że w 2010 r. wydano prawomocne nakazy konfiskaty majątku pochodzącego z wszelkiego rodzaju działalności przestępczej na łączną kwotę 1,8 mln EUR, z czego faktycznie odzyskano 0,2 mln EUR.

[11] Elementy art. 44 rumuńskiej konstytucji, w tym klauzula stanowiąca, że zakłada się, że wszelki majątek został nabyty legalnie, nie pozwalają zapewnić rzeczywistej przejrzystości majątkowej i utrudniają odzyskiwanie mienia.

[12] Rząd przedstawił ostatnio Parlamentowi projekt wniosku dotyczącego rozszerzonych uprawnień do konfiskaty.