[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 7.10.2008

KOM(2008) 621 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Z WDRAŻANIA KODEKSU PRAKTYK (2008)

(przedstawiona przez Komisję)

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Z WDRAŻANIA KODEKSU PRAKTYK (2008)

1. WPROWADZENIE

W komunikacie Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie niezależności, wiarygodności i odpowiedzialności krajowych i wspólnotowych organów statystycznych z dnia 25 maja 2005 r. Komisja zapowiedziała zamiar sporządzenia sprawozdania na temat wdrażania Europejskiego Kodeksu Praktyk Statystycznych w Europejskim Systemie Statystycznym (ESS) trzy lata po przyjęciu Kodeksu.

Korzystając z sytuacji, jaką stworzyło przyjęcie Kodeksu, które zostało odebrane przychylnie przez Radę w czerwcu 2005 r., ESS dokonał całościowej samooceny pod kątem zasad i wskaźników Kodeksu. Wyniki streszczono w sprawozdaniu Eurostatu przedłożonym Komitetowi Ekonomiczno-Finansowemu w maju 2006 r. W celu uzupełnienia i pogłębienia samooceny, w latach 2006-2008 przeprowadzono wzajemne weryfikacje w 31 krajowych instytutach statystycznych państw członkowskich Unii Europejskiej i krajów EFTA oraz w Eurostacie. Dotyczyły one otoczenia instytucjonalnego i praktyk w zakresie rozpowszechniania, objętych zasadami 1-6 i 15 Kodeksu, oraz funkcji koordynacyjnej każdego organu statystycznego w ramach jego systemu statystycznego. Zostały zorganizowane centralnie przez Eurostat i przedsięwzięto środki, by zapewnić, w miarę możliwości, ujednolicone podejście obejmujące standardy oceny. Już same wzajemne weryfikacje przyczyniły się do wdrożenia Kodeksu, jako że objęły one badania na temat zadowolenia użytkowników i najważniejsze zainteresowane strony odpowiednio na szczeblu krajowym i europejskim.

Niniejsze sprawozdanie oparte jest głównie na rezultatach wzajemnych weryfikacji i postępach we wdrażaniu ulepszeń odnotowanych podczas przeprowadzania samooceny i wzajemnych weryfikacji. Inne rozważone aspekty obejmują zapewnienie jakości statystyki i działania związane z kontrolą jakości oraz zgodność z prawodawstwem wspólnotowym w dziedzinie statystyki.

Jakkolwiek Kodeks powinien być stosowany przez wszystkich dostawców statystyk europejskich, w niniejszym sprawozdaniu położono główny nacisk na przestrzeganie Kodeksu przez krajowe instytuty statystyczne i Eurostat[1]. W załączonym dokumencie Komisji wymieniono działania naprawcze poszczególnych organów statystycznych przewidziane w celu uzyskania pełnej zgodności z Kodeksem.

W marcu 2008 r. Parlament Europejski i Rada przyjęły decyzję o utworzeniu Europejskiej Rady Konsultacyjnej ds. Zarządzania Statystyką (ESGAB). Głównym zadaniem tego organu, który nie został jeszcze oficjalnie ustanowiony, będzie składanie rocznych sprawozdań dotyczących przestrzegania Kodeksu przez Eurostat i zgodności ESS z Kodeksem w ujęciu całościowym.

2. ZGODNOść ESS Z KODEKSEM: GłÓWNE USTALENIA

Streszczenie

Tabela 1: Ocena wynikająca z wzajemnej weryfikacji dla wszystkich krajowych instytutów statystycznych i Eurostatu

Zasady i wskaźniki Europejskiego Kodeksu Praktyk Statystycznych | Wyniki oceny |

W pełni przestrzegane | W dużej mierze przestrzegane | Częściowo przestrzegane | Nieprzestrzegane |

1: Niezależność zawodowa | 1 | 15 | 13 | 3 | 1 |

2 | 25 | 6 | 1 | 0 |

3 | 27 | 4 | 1 | 0 |

4 | 22 | 8 | 2 | 0 |

5 | 22 | 5 | 3 | 2 |

6 | 28 | 4 | 0 | 0 |

7 | 31 | 1 | 0 | 0 |

2 | 28 | 3 | 1 | 0 |

3 | 32 | 0 | 0 | 0 |

4 | 21 | 8 | 3 | 0 |

5 | 25 | 7 | 0 | 0 |

6 | 30 | 1 | 0 | 1 |

2 | 23 | 8 | 1 | 0 |

3 | 16 | 14 | 2 | 0 |

4 | 29 | 1 | 2 | 0 |

5 | 3 | 20 | 8 | 1 |

6 | 2 | 19 | 11 | 0 |

W procentach | 62% | 25% | 12% | 1% |

Najsilniejszą stroną ESS są aspekty objęte zasadą 2 (Upoważnienie do gromadzenia danych), 5 (Poufność informacji statystycznych) i 1 (Niezależność zawodowa), dotyczące głównie ram prawnych oraz wdrażania polityk i praktyk. Obszary, w których można dokonać ulepszeń w zakresie tych zasad, obejmują raczej konkretne polityki lub klauzule prawa statystycznego poszczególnych organów statystycznych niż kwestie, które wymagałyby wprowadzenia ulepszeń w całym ESS. Mimo że odnotowano wysokie standardy w zakresie objętym zasadą 6 (Bezstronność i obiektywność), to aby osiągnąć pełną zgodność z tą zasadą, wiele organów statystycznych będzie musiało wprowadzić poprawki do swoich praktyk odnośnie do publikowania informacji na temat metod i procedur, a także odnośnie do informowania opinii publicznej o dostępie do statystyk przed ich publikacją, nawet jeżeli dotyczy to tylko ograniczonej liczby przypadków.

Pomimo wyraźnego postępu w zarządzaniu jakością i poprawy jakości w kluczowych aspektach, wyniki wzajemnych weryfikacji wskazują na potrzebę podejmowania dalszych wysiłków w ramach zasady 4 (Zobowiązanie do zapewnienia odpowiedniej jakości) dotyczącej wytycznych z zakresu jakości i monitorowania jakości procesu i produktu. Zobowiązanie do zapewnienia odpowiedniej jakości jest ściśle skorelowane z zasadą 3 (Odpowiednia ilość zasobów), co sugeruje, że zastosowane w tym celu środki musiałyby prawdopodobnie iść w parze z poprawą zasobów organów statystycznych. Planowana poprawa obejmuje podjęcie podobnych kroków przez kilka organów statystycznych, bazując na istniejących standardach i narzędziach ESS.

Po przeprowadzeniu wzajemnych weryfikacji można już zauważyć wyraźny postęp w obszarach, w których zaproponowano poprawki w sprawozdaniach z tych weryfikacji. Zostało to wzięte pod uwagę w ustaleniach zamieszczonych poniżej.

Główne kwestie związane z zachowaniem zgodności z Europejskim Kodeksem Praktyk Statystycznych w ramach ESS oraz dobre praktyki odnotowane w poszczególnych organach statystycznych zostały streszczone poniżej pod odpowiednimi nagłówkami[2].

Niezależność zawodowa i obiektywność

Wydaje się, że w obrębie całego ESS w praktyce zapewniona jest niezależność od politycznej lub innej zewnętrznej ingerencji przy tworzeniu lub rozpowszechnianiu statystyk europejskich, a także obiektywny wybór metod, źródeł i technik.

Wiarygodność ESS mogłoby jednak wzmocnić silniejsze oparcie prawne dla niezależności zawodowej w 13 przypadkach (wskaźnik 1.1) i bardziej wyraźna ochrona obiektywności organów statystycznych w 4 państwach (wskaźniki 6.1 i 6.2). Odnosi się to w szczególności, choć nie tylko, do przypadków, w których organ statystyczny jest administracyjnie połączony z organem politycznym. W ramach wzajemnej weryfikacji krajowe organy statystyczne uznały za dobrą praktykę przepisy prawa o statystyce czterech państw. Za dodatkowe zabezpieczenie bezstronności i obiektywności organów statystycznych uznano ustanowienie komitetu naukowego lub metodologicznego wysokiego szczebla, szczegółowe wytyczne metodologiczne poparte dobrze zdefiniowaną procedurą, bądź też wytyczne dotyczące etyki zawodowej lub kodeks krajowy.

W sześciu państwach zalecono przyjęcie dalszych przepisów umożliwiających kierownikowi organu statystycznego skuteczniejsze pełnienie funkcji strażnika niezależności zawodowej i obiektywności w rozumieniu Kodeksu (wskaźniki 1.2 do 1.4). Kolejną dobrą praktyką okazało się określenie w prawie statystycznym jasnych kryteriów i warunków powoływania oraz, co ważniejsze, odwoływania kierownika organu statystycznego. W większości państw organ statystyczny opracował politykę odpierania zarzutów zgodną z Kodeksem (wskaźnik 1.7). Do dobrej praktyki należy w prawie statystycznym wyraźne narzucenie organowi statystycznemu obowiązku reagowania w uzasadnionych przypadkach na krytykę i niewłaściwe wykorzystywanie urzędowych statystyk.

Programowanie

W obrębie całego ESS wdrożone są przejrzyste procedury programowania statystycznego zgodne z Kodeksem (wskaźniki 1.5 i 11.2). W tym zakresie zalecono dziesięciu krajowym instytutom statystycznym całkowite dostosowanie się do powszechnej praktyki ESS, jaką jest publikowanie, w porozumieniu z głównymi zainteresowanymi stronami, programów statystycznych i okresowych sprawozdań z postępów opartych na rocznych i wieloletnich cyklach programowych.

Zmniejszanie obciążenia respondentów i wykorzystywanie źródeł administracyjnych dla celów statystycznych

Pomimo wyraźnego prawnego upoważnienia do zbierania informacji w celu tworzenia i rozpowszechniania urzędowych statystyk (wskaźnik 2.1), niektóre organy statystyczne napotykają prawne i praktyczne przeszkody utrudniające korzystanie z ewidencji administracyjnych dla celów statystycznych (wskaźniki 2.2 i 9.5). Biorąc pod uwagę skutki tych przeszkód dla obciążenia respondentów związanego z badaniami statystycznymi, priorytetem powinno stać się połączenie wysiłków na szczeblu krajowym, włączając również władze zarządzające, aby przeszkody te usunąć. Negocjowanie umów o poziomie świadczonych usług z organami rejestracyjnymi i organami administracji oraz określanie poziomów docelowych dla zwiększenia wykorzystania danych administracyjnych mogłoby stanowić część aktywnej strategii krajowych instytutów statystycznych, zgodnej z niektórymi najlepszymi praktykami ESS.

W kilku państwach można zaobserwować wzorcowe praktyki unikania sytuacji wielokrotnego gromadzenia tych samych danych poprzez nałożenie prawem statystycznym na podmioty tworzące statystyki obowiązku korzystania w jak największym stopniu z danych administracyjnych. Pójście jeden krok dalej i wyraźne zaangażowanie krajowego instytutu statystycznego w stworzenie i pogłębienie możliwości wykorzystywania ewidencji administracyjnych dla celów statystycznych przyczynia się dodatkowo nie tylko do częstszego korzystania z tych ewidencji (wskaźnik 10.4), lecz także do podwyższenia jakości statystyk opartych na źródłach administracyjnych (wskaźnik 8.1), co jest coraz bardziej istotną kwestią dla statystyk europejskich.

Podobnie też wprowadzenie i większe wykorzystywanie elektronicznych lub internetowych systemów sprawozdawczości w przypadkach, w których nie jest to jeszcze (w pełni) możliwe (około połowa krajowych instytutów statystycznych), mogłoby przyczynić się do dalszej redukcji obciążenia respondentów związanego z badaniami statystycznymi (wskaźnik 9.1) i rozwiązać problem wzrastającego odsetka braku odpowiedzi ze strony przedsiębiorstw (wskaźnik 9.3). Wiele organów statystycznych podejmuje kroki w celu zmierzenia obciążenia respondentów i aktywnego zarządzania tym obciążeniem (zasada 9). Dobre praktyki zwiększenia odsetka odpowiedzi na badania statystyczne odnotowano podczas wzajemnych weryfikacji w ośmiu krajowych instytutach statystycznych.

Poufność informacji statystycznych

Wzajemne weryfikacje wykazały, że w obrębie całego ESS stosowane są najwyższe standardy ochrony poufności informacji statystycznych, zakorzenione w prawie statystycznym i wdrażane poprzez wewnętrzne procedury, techniki i fizyczne zabezpieczenia; niektóre z tych standardów jednak muszą być jeszcze udoskonalone w 13 krajowych instytutach statystycznych, tak by nastąpiła pełna zgodność z wskaźnikami 5.1-5.5 Kodeksu. Natomiast w kilku państwach, w których samo prawo statystyczne dopuszcza wyjątki od zasady całkowitej poufności informacji statystycznych, kwestie te muszą zostać ponownie rozważone.

Zarządzanie jakością

Zarządzanie jakością powinno być rozumiane jako kompleksowe, długoterminowe i systematyczne podejście, w ramach którego dane wejściowe, procesy i dane wyjściowe są stale udoskonalane. Ze sprawozdań dotyczących wzajemnych weryfikacji wynika, że ESS nadal będzie musiał inwestować w uzyskanie większej zgodności z Kodeksem pod względem przyjęcia i wdrażania zasad przedstawionych w Deklaracji Jakości Europejskiego Systemu Statystycznego. Kilka organów statystycznych ogłosiło podjęcie kroków w kierunku ogólnoinstytucjonalnej polityki zarządzania jakością (niektóre z nich już wprowadziły podejście całościowego zarządzania jakością), a dwanaście będzie kontynuowało opracowywanie wytycznych z zakresu jakości. W celu wspierania takich postaw Eurostat utrzymuje publicznie dostępną bazę danych dobrych praktyk jako główne źródło odniesienia dla ESS w zakresie zarządzania jakością i promuje działania zmierzające do poprawy jakości na szczeblu UE.

Analiza sprawozdań wykazała, że zespoły dokonujące wzajemnych weryfikacji przyjęły raczej niejednorodne podstawy oceny dla zasady 4 Kodeksu (Zobowiązanie do zapewnienia odpowiedniej jakości) oraz że interpretacja tej zasady nie była jednoznaczna i jasna. Dlatego też poniżej zostały uwzględnione dodatkowe informacje dostarczone przez organy statystyczne na temat działań zmierzających do zapewnienia jakości. W dziewięciu organach statystycznych uczestnicy wzajemnych weryfikacji zwrócili uwagę na dobre praktyki w zakresie zarządzania jakością, w tym politykę systematycznego zarządzania jakością, kompleksowy zestaw narzędzi do jej wdrażania i audyty jakości z udziałem głównych użytkowników. Dwa krajowe instytuty statystyczne na nowo zaprojektowały swoje systemy statystyczne, mając na uwadze przede wszystkim podniesienie jakości statystyk.

Jakość produktu

Priorytetami dla ESS są dokładność, terminowość i porównywalność. Problemy z jakością dotyczą szczególnie statystyk gromadzonych w ramach nieformalnych porozumień. Wszystkie organy statystyczne składają sprawozdania z jakości statystyk europejskich, o ile wymaga tego prawodawstwo wspólnotowe, i w przeciągu najbliższych trzech lat zamierzają rozszerzyć zakres swojej sprawozdawczości tak, by objęła ona wszystkie wyniki statystyczne. Zwiększone wysiłki w tym zakresie będą musiały iść w parze z odpowiednim szkoleniem pracowników, które do tej pory zapewniła połowa organów statystycznych. Ponadto niektóre przypadki braku zgodności z prawodawstwem wspólnotowym dotyczącym statystyk będą wymagały aktywnych działań (wskaźniki 4.1 i 15.6 oraz zasady 12, 13 i 14).

Zdecydowana większość statystyk europejskich oparta jest na prawodawstwie wspólnotowym, a ich częstotliwość określona została przez prawodawców. Wymogi użytkowników są również brane pod uwagę podczas regularnych posiedzeń Eurostatu z departamentami Komisji oraz przeglądów, w które również włącza się Komitet Doradczy ds. Informacji Statystycznych w Sferach Ekonomicznych i Społecznych (CEIES) i nowo ustanowiony Europejski Komitet Doradczy ds. Statystyki (wskaźnik 13.3).

Jakość procesu

Działania zmierzające do poprawy jakości procesu, które obejmują monitorowanie wskaźników jakości, audyty jakości lub przeprowadzanie samooceny, nie są jeszcze w sposób konsekwentny przeprowadzane w obrębie całego ESS, chociaż większość organów statystycznych rozpoczęła odpowiednie projekty. Zgłosiły one podejmowanie jednego lub więcej z tych działań w kontekście większości lub wszystkich procesów statystycznych, obejmując w zasadzie wszystkie etapy procesu tworzenia statystyk (z wyłączeniem planowania i przygotowywania badań w niektórych przypadkach). Zalecono korzystanie z pomocy ekspertów zewnętrznych w szerszym zakresie w procesie przeglądu. Uczestnicy wzajemnych weryfikacji uznali za dobrą praktykę w pięciu krajowych instytutach statystycznych usprawnianie procesów tworzenia statystyk poprzez stworzenie wspólnych narzędzi i metod na szczeblu centralnym, a w tym scentralizowanego systemu dostosowań sezonowych. Ponadto zwrócono również uwagę na współpracę z innymi instytucjami publicznymi i jednostkami badawczymi (wskaźniki 4.2, 4.3 i 4.5 oraz zasady 7 i 8).

Dialog między użytkownikiem a podmiotem tworzącym statystyki

Jednym z podstawowych założeń Kodeksu jest czynny dialog z użytkownikami. W związku z tym, w ramach wzajemnych weryfikacji, krajowe instytuty statystyczne i Eurostat przeprowadziły badania na temat zadowolenia użytkowników w celu uwzględnienia opinii kluczowych użytkowników na temat statystyk europejskich i działalności organów statycznych. Kilka organów statystycznych regularnie przeprowadza badania na temat zadowolenia użytkowników a niektóre tworzą wskaźnik zadowolenia użytkowników. Większość organów statystycznych zgłasza, że współpracuje ze środowiskiem naukowym w celu udoskonalenia metodologii. Ponadto konsultacje z użytkownikami stanowią część strategii organów statystycznych w zakresie programowania i wyznaczania priorytetów (wskaźniki 4.3, 7.7, 11.1 i 11.3).

Praktyki w zakresie bezstronności i rozpowszechniania

Dostępność i dostęp do mikrodanych

Prawie wszystkie wyniki statystyczne dostępne są w Internecie i można dostrzec wiele dobrych praktyk w całym ESS (wskaźniki 15.1 i 15.2), w tym dobrą kulturę obsługi, strony internetowe przyjazne użytkownikowi z pełnymi metadanymi, prezentujące również wyniki innych podmiotów tworzących statystyki, a także środki promowania umiejętności statystycznych, na które zwrócono uwagę w 16 sprawozdaniach z wzajemnych weryfikacji. Niemniej kilka organów statystycznych nadal inwestuje w udoskonalenie kanałów komunikacji, poczynając od podstawowych działań modernizacyjnych a kończąc na zaawansowanych aplikacjach.

Badacze widzą cały szereg możliwości w obrębie ESS, jeżeli chodzi o dostęp do mikrodanych w formie publicznie dostępnych plików, de facto anonimowych zestawów danych oraz urządzeń dostępu na miejscu lub zdalnego dostępu regulowanego przepisami i protokołami (wskaźnik 15.4). Dobre praktyki w tym zakresie odnotowano w ośmiu krajowych instytutach statystycznych.

Bezstronność

Prawie wszystkie organy statystyczne dbają o swój profesjonalny wizerunek wydając publikacje, które można jednoznacznie rozpoznać jako wydane przez organ statystyczny i zawierające wyłącznie treść statystyczną, poparte polityką dotyczącą komentarzy publicznych w kwestiach statystyki (wskaźnik 1.6) oraz składania wyłącznie obiektywnych, bezstronnych oświadczeń podczas konferencji prasowych (wskaźnik 6.7). Zalecono dalsze kroki w kierunku wyraźniejszego oznaczenia wszystkich urzędowych statystyk, w tym ustanowienie charakterystycznego znaku graficznego (logo), który byłby używany we wszystkich zgodnych z powszechną praktyką ESS publikacjach krajowych instytutów statystycznych.

Główne filary gwarantujące bezstronny dostęp użytkowników do statystyk europejskich, stanowiące przez to znaczący wkład w wiarygodność ESS, obejmują:

- brak, a w niektórych przypadkach nawet zakaz prawny lub ścisłe ograniczenie, kontrolę i podawanie do publicznej wiadomości dostępu szczebla ministerialnego do publikacji statystycznych przed ich opublikowaniem (wskaźnik 6.6); dopuszczone wyjątki dosyć znacznie różnią się w poszczególnych organach statystycznych pod względem zakresu statystyk, grup docelowych i okresu, w ten sposób dając możliwość konwergencji w kierunku ujednoliconej strategii ESS; uczestnicy wzajemnych weryfikacji odnotowali w trzech krajowych instytutach statystycznych dobrą praktykę, która obejmowała nieudzielanie dostępu do statystyk przed ich opublikowaniem, a także ustanowienie reguł nakładania embarga po ich opublikowaniu i reguł postępowania z przeciekami,

- kalendarz publikacji w każdym krajowym instytucie statystycznym dla głównych wyników statystycznych (wskaźnik 6.5), chociaż w kilku krajowych instytutach statystycznych i Eurostacie mógłby on być rozszerzony na większą liczbę produktów; terminy publikacji mogłyby być dalej ujednolicane,

- przejrzysty i sprawiedliwy dostęp do analiz przeprowadzonych na zamówienie, oferowanych przez dany organ statystyczny, z wyjątkiem kilku państw, w których niekiedy zgodnie z przepisami prawa pewni uprzywilejowani (instytucjonalni) użytkownicy nie muszą za nie płacić (wskaźnik 15.3).

Metadane

W obrębie całego ESS organy statystyczne publikują statystyki europejskie razem z pełnymi metadanymi, w wielu państwach w języku angielskim obok wersji w języku narodowym (lub językach narodowych). Jakkolwiek dalsze rozwijanie i udoskonalanie metadanych będzie zawsze możliwe, a nawet konieczne (w dialogu z użytkownikami), apele o standaryzację lub rozszerzenie ich zakresu były wyrażane szczególnie w 13 sprawozdaniach z wzajemnej weryfikacji (wskaźniki 6.4, 15.5 i 15.6).

Szczególnym – i rzadkim – przypadkiem polityki weryfikacji prowadzonej przez organy statystyczne jest fakt, że prawie wszystkie z nich korygują i podają do publicznej wiadomości błędy, chociaż w kilku przypadkach użyteczne byłoby bardziej sformalizowane podejście (wskaźnik 6.3).

Zasoby i efektywność

Jakkolwiek wiele krajowych instytutów statystycznych w ostatnich latach zreformowało swoje systemy tworzenia statystyk w celu uporania się z cięciami budżetowymi i redukcją zatrudnienia, w kilku państwach odnotowano stały niedobór zasobów, który zagraża realizacji w tych państwach wymogów dotyczących statystyk europejskich (zasada 3). W wyniku dziewięciu wzajemnych weryfikacji odnotowano przypadki wzorcowej polityki w dziedzinie zasobów obejmującej rozwój kapitału ludzkiego, zarządzanie ścieżką kariery pracowników lub monitorowanie i planowanie pod kątem kosztów.

Kapitał ludzki jest podstawowym atutem urzędów statystycznych. Stosunkowo niskie płace w niektórych państwach skutkują wysoką rotacją pracowników i stawiają krajowe instytuty statystyczne w niekorzystnej sytuacji, jeżeli chodzi o rywalizowanie o wysoko wykwalifikowanych pracowników na krajowym rynku pracy. Niektóre krajowe instytuty statystyczne zgłaszały ogólny niedobór wykwalifikowanej kadry lub nieelastyczne procedury rekrutacji utrudniające zapełnianie wakatów.

W kilku państwach za konieczne uważa się udoskonalenie infrastruktury informatycznej. W samoocenach przeprowadzonych w 2005 r. prawie wszystkie krajowe instytuty statystyczne wskazały na brak zasobów informatycznych – połączony z brakiem informatyków – jako główną przeszkodę utrudniającą stosowanie w większym zakresie technologii mającej na celu większą automatyzację procesu statystycznego. Niewyeliminowanie tych braków mogłoby odciąć krajowe instytuty statystyczne od postępu technicznego i od wynikającej z niego możliwości zwiększenia wydajności, uniemożliwiając im tym samym rozwiązanie tego problemu i potencjalnie przyczyniając się w dłuższej perspektywie do powstania nierówności w zakresie technologii cyfrowej w obrębie ESS.

W niektórych państwach brak środków finansowych był zgłaszany jako istotny problem, a wysoki odsetek prac zleconych uznawany był za potencjalne utrudnienie długoterminowych inwestycji.

Przeprowadzane są rozmaite inicjatywy ESS, które mają na celu lepsze zrównoważenie zapotrzebowania na statystyki europejskie z ich kosztami. Istniejące sposoby analizowania konsekwencji wynikających z nowego prawodawstwa statystycznego, propozycje jego uproszczenia i przeglądy mające na celu rozpoznanie negatywnych priorytetów są wspierane nowymi działaniami. Obejmują one ocenę kosztów związanych z wdrażaniem większości prawodawstwa UE dotyczącego statystyk i ocenę zysków/korzyści, innowacyjne modele partnerstwa w obrębie ESS w celu poprawy jego efektywności i pogłębiony dialog ze społecznością użytkowników, również na temat przyszłych priorytetów, z udziałem Europejskiego Komitetu Doradczego ds. Statystyki (wskaźniki 3.2-3.4).

Koordynacja systemu statystycznego

Koordynacja krajowego systemu statystycznego jest istotnym zagadnieniem dla prawie każdego państwa, nawet jeżeli wkład innych krajowych podmiotów w tworzenie urzędowych krajowych statystyk lub statystyk europejskich może być bardzo mały.

Objęcie Kodeksem innych podmiotów tworzących statystyki niż krajowe instytuty statystyczne oraz ocena wdrażania Kodeksu nie mogą odbywać się według jednego schematu w ESS. W stosownych przypadkach krajowe strategie są ściśle powiązane z koordynacyjną funkcją krajowego instytutu statystycznego w systemie. Mogą one przynosić różne efekty, od znaczącego postępu po ograniczone działanie – zależy to między innymi od zdolności i uprawnień krajowego instytutu statystycznego, jeżeli chodzi o dotarcie do krajowych podmiotów tworzących statystyki wspólnotowe.

Analiza roli koordynacyjnej krajowych instytutów statystycznych przeprowadzona przez uczestników wzajemnych weryfikacji i sprawozdania krajowych instytutów statystycznych na temat przestrzegania wymogów przez inne główne podmioty, pomijając krajowe banki centralne, ukazały pewne modele sprzyjające uzyskiwaniu zgodności z Kodeksem na skalę systemu krajowego:

- W bardziej zdecentralizowanych systemach statystycznych i w przypadkach, gdy inne dane krajowe przygotowywane są przez ministerstwa lub organy polityczne, stopień, w jakim są one regulowane prawem statystycznym i w jakim muszą spełniać takie same wymogi co do niezależności, obiektywności, bezstronności itd., odgrywa kluczową rolę, jeżeli chodzi o zachowanie zgodności z Kodeksem.

- Należy zapewnić wyraźne zarysowanie i oddzielenie funkcji statystycznej od zadań administracyjnych lub formułowania polityki. Podstawowym wymogiem będzie konieczność jasnego zdefiniowania w przepisach prawa lub w zintegrowanym programie statystycznym zakresu krajowych urzędowych statystyk i stron zaangażowanych w ich sporządzanie.

- Mogłoby to stanowić podstawę sieci statystyków tworzących statystki urzędowe w danym państwie, która byłaby koordynowana i utrzymywana przez krajowy instytut statystyczny. W większości państw zadania te wspierane są przez Radę Statystyki lub komitet(y), a w niektórych państwach funkcja koordynacyjna jest zdefiniowana w prawie statystycznym. Dobre praktyki obejmują: a) krajową kartę lub kodeks, b) wspólny program szkoleń, c) wspólną procedurę rekrutacyjną, d) dzielenie się zasobami w zakresie pracy metodologicznej, informatyki itd., e) wspólny znak graficzny (logo) lub wspólny harmonogram publikacji w celu promowania skoordynowanego rozpowszechniania statystyk urzędowych zmierzającego do uzyskania f) wspólnej platformy rozpowszechniania statystyk.

Uczestnicy wzajemnych weryfikacji odnotowali w pięciu państwach dobre praktyki w zakresie koordynacji.

Rola koordynacyjna Eurostatu jest wielopłaszczyznowa i obejmuje koordynację w ramach Komisji Europejskiej, ESS i wspólnoty międzynarodowej oraz z Europejskim Bankiem Centralnym. W nowym projekcie rozporządzenia w sprawie statystyk europejskich proponuje się wzmocnienie ról koordynacyjnych krajowych instytutów statystycznych i Eurostatu.

3. WNIOSKI I NASTęPNE KROKI

Doświadczenia ESS z przyjętą do tej pory ścieżką wdrożenia Kodeksu pokazują, że bardzo dobrze działa podejście samoregulujące: ogólnie wysokie poziomy zgodności uzupełniane są dynamicznymi postępami w zakresie udoskonaleń. Niemniej jednak pełne przestrzeganie Kodeksu nadal pozostaje wyzwaniem w zasadzie dla wszystkich krajowych instytutów statystycznych i Eurostatu. Biorąc pod uwagę, że wszystkie państwa mają dość szczególne krajowe systemy statystyczne i warunki, ocena ich zgodności z Kodeksem nie powinna być wykorzystywana do sporządzania rankingu państw, ale do dalszego rozwoju systemów statystycznych na szczeblu krajowym i europejskim.

W systemach statystycznych, w których ramy instytucjonalne muszą być jeszcze dostosowane do Kodeksu, np. poprzez dodatkowe zabezpieczenie zawodowej niezależności lub w przypadkach, w których ilość zasobów okazała się nieodpowiednia, wzywa się władze zarządzające do koordynowania potrzebnych zmian. Dalsze kroki mogłyby zostać podjęte pod przewodnictwem Europejskiej Rady Konsultacyjnej ds. Zarządzania Statystyką (ESGAB).

Ponadto władze zarządzające mogłyby wspierać krajowe instytuty statystyczne, aktywnie współpracując z właścicielami danych administracyjnych, które są uważane za nieodzowne w kontekście optymalizacji wykorzystania źródeł administracyjnych dla celów statystycznych.

Europejski System Statystyczny będzie koordynować wysiłki zmierzające do tego, aby jego narzędzia i wytyczne dotyczące zarządzania jakością zostały wdrożone, uznano bowiem, że konieczna jest poprawa w tym zakresie w obrębie całego sytemu. Prace zmierzające do dalszego ujednolicenia ram jakości w obrębie całego ESS obejmą przegląd zaleceń w zakresie wdrożenia Deklaracji Jakości Europejskiego Systemu Statystycznego z 2001 r. przyjętej przez Komitet ds. Programu Statystycznego i aktualizację wytycznych ESS z zakresu jakości uwzględniającą doświadczenia wyniesione z procesu wzajemnej weryfikacji dotyczącej zasad utrzymywania jakości.

Pogłębienie współpracy z Europejskim Bankiem Centralnym i Europejskim Systemem Banków Centralnych (ESBC) uważa się za kluczowe, ponieważ są to ważni partnerzy, jeżeli chodzi o zapewnienie wysokiej jakości danych wyjściowych i postępów w podejmowaniu głównych wyzwań dla ESS, do których należy wyznaczanie priorytetów i redukcja obciążenia respondentów. Współpracę tę ułatwi przestrzeganie zasad statystycznych określonych w przyszłym rozporządzeniu w sprawie statystyk europejskich i przyszłym zmienionym rozporządzeniu w sprawie gromadzenia informacji statystycznych przez Europejski Bank Centralny.

Konieczne jest również ciągłe podejmowanie wysiłków w kwestii przestrzegania tych zasad przez inne organy statystyczne zaangażowane w tworzenie i rozpowszechnianie statystyk europejskich. Pierwsze doświadczenia z wdrażania Kodeksu w szerszym zakresie na szczeblu krajowym w szczególności ukazują ważną rolę koordynacyjną krajowych instytutów statystycznych i Eurostatu odpowiednio w ramach krajowego systemu i w Komisji Europejskiej.

Wdrażanie Kodeksu monitorowane przez Eurostat na podstawie wzajemnych weryfikacji przeprowadzonych w latach 2006-2008 oraz sprawozdań krajowych uważa się za efektywne i proporcjonalne.

Kolejna runda wzajemnych weryfikacji przewidziana jest w przeciągu następnych pięciu lat w zależności od zaleceń Europejskiej Rady Konsultacyjnej ds. Zarządzania Statystyką, w szczególności odnośnie do zakresu, kosztów i korzyści.

Rozważone zostanie dostosowanie poszczególnych wskaźników Kodeksu w oparciu o wnioski wyciągnięte z doświadczeń ze stosowania Kodeksu jako podstawy oceny.

[1] Krajowe banki centralne wyłączone są z działań ESS dotyczących wdrażania Kodeksu i monitorowania tego procesu.

[2] Zasady i wskaźniki Kodeksu oraz pełny wykaz dobrych praktyk odnotowanych podczas wzajemnych weryfikacji dostępne są na stronie internetowej Eurostatu: http://ec.europa.eu/eurostat/quality.