KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 1.12.2017 COM(2017) 697 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY I EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO Ocena śródokresowa programu badawczo-szkoleniowego Euratom na lata 2014-2018 {SWD(2017) 426 final}

{SWD(2017) 427 final}

{SWD(2017) 440 final}

{SWD(2017) 441 final}



1Wprowadzenie 1.1Cel oceny Ocena śródokresowa programu badawczo-szkoleniowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej na lata 2014–2018 („program Euratom”) jest wymagana zgodnie z art. 22 ust. 1 rozporządzenia Rady. Komisja ma obowiązek przeprowadzenia tej oceny śródokresowej z pomocą wybranych w przejrzystym procesie niezależnych ekspertów. Ocena śródokresowa programu Euratom obejmuje osiągnięcia i wyniki tego programu, postępy w jego realizacji oraz jego oddziaływanie. W ramach oceny analizuje się również cele i dalszą stosowność wszystkich środków, skuteczność i wykorzystanie zasobów, potencjał dalszego upraszczania i europejską wartość dodaną. Zgodnie z art. 22 ust. 2 rozporządzenia działania pośrednie i bezpośrednie podlegają osobnej ocenie. Z tego względu w 2016 r. ustanowiono dwie grupy niezależnych ekspertów Komisji (grupy ekspertów Komisji), z których jedna zajmuje się działaniami pośrednimi, zaś druga – działaniami bezpośrednimi. Wspomniane grupy przedłożyły swoje sprawozdania Komisji w maju 2017 r. W niniejszym sprawozdaniu Komisji przedstawiono ustalenia i zalecenia tych grup oraz uwagi Komisji. Zgodnie z wymogami w zakresie lepszego stanowienia prawa sprawozdaniu towarzyszą dwa dokumenty robocze służb Komisji poświęcone działaniom bezpośrednim i pośrednim, które to dokumenty przedstawiają pełniejszą ocenę działań podejmowanych w ramach programu Euratom. Podczas gdy „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji obejmuje siedmioletni okres przypadający na lata 2014–2020, program Euratom trwa zaledwie 5 lat (2014–2018) z uwagi na ograniczenie ustanowione w art. 7 traktatu EURATOM. Aby kontynuować wsparcie na rzecz badań jądrowych w pozostałych 2 latach aktualnych ram finansowych, Komisja przyjęła wraz z niniejszym sprawozdaniem wniosek dotyczący rozporządzenia Rady w sprawie programu badawczo-szkoleniowego Euratom na lata 2019–2020 (COM(2017) 698 final). 1.2Program badawczo-szkoleniowy Euratom (2014–2018) W ramach programu Euratom finansuje się badania i szkolenia w obszarze bezpieczeństwa jądrowego i ochrony fizycznej obiektów jądrowych, ochrony radiologicznej, gospodarki odpadami promieniotwórczymi i energii termojądrowej. Program jest realizowany za pośrednictwem działań bezpośrednich w obszarze rozszczepienia jądrowego – tj. badań prowadzonych przez Wspólne Centrum Badawcze (JRC) Komisji – oraz działań pośrednich w obszarze rozszczepienia jądrowego i syntezy jądrowej – tj. za pośrednictwem organizowanych na zasadzie konkursu zaproszeń do składania wniosków (bezpieczeństwo rozszczepienia jądrowego, gospodarowanie odpadami i ochrona radiologiczna) oraz kompleksowych działań na rzecz współfinansowania beneficjentów wskazanych z nazwy (energia termojądrowa), którymi zarządza Dyrekcja Generalna Komisji ds. Badań Naukowych i Innowacji (DG RTD). Badania w dziedzinie rozszczepienia jądrowego prowadzone w ramach Euratom obejmują zarówno działania bezpośrednie, jak i działania pośrednie, natomiast wszystkie badania w dziedzinie syntezy jądrowej prowadzone w ramach Euratom są działaniami pośrednimi, którymi zarządza DG RTD. W rozporządzeniu Rady dotyczącym programu na lata 2014–2018 na realizację programu Euratom przewidziano budżet w wysokości 1 603 329 000 EUR. Kwotę tę podzielono w następujący sposób: Ødziałania pośrednie związane z badaniami w dziedzinie syntezy jądrowej: 728 232 000 EUR; Ødziałania pośrednie związane z rozszczepieniem jądrowym, bezpieczeństwem jądrowym i ochroną radiologiczną: 315 535 000 EUR; Ødziałania bezpośrednie związane z rozszczepieniem jądrowym, bezpieczeństwem jądrowym, zabezpieczeniami i ochroną fizyczną obiektów jądrowych: 559 562 000 EUR. 2Kluczowe ustalenia dotyczące programu badawczo-szkoleniowego Euratom (2014–2018) 2.1Stosowność programu Działania pośrednie i bezpośrednie prowadzone w ramach programu Euratom stanowią odpowiedź na wyzwania badawcze o istotnym znaczeniu dla przyszłego rozwoju gospodarczego oraz bezpieczeństwa i dobrobytu obywateli Europy. Aby działania były w dalszym ciągu stosowne, programy prac są opracowywane w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi. Komisja – reprezentowana przez JRC i DG RTD – jest członkiem szeregu europejskich platform i stowarzyszeń technologicznych, aby zapewnić dostosowanie programu Euratom do potrzeb podmiotów w sektorze badań i przedsiębiorstw w Europie. Aby zagwarantować dostosowanie działań bezpośrednich do potrzeb państw członkowskich w zakresie badań i szkoleń i uzupełnianie takich potrzeb, JRC pozostaje w stałym kontakcie z głównymi instytucjami badawczymi i naukowymi w państwach członkowskich. Jeżeli chodzi w szczególności o zabezpieczenia w sektorze jądrowym, JRC jest członkiem Europejskiego Stowarzyszenia Badań i Rozwoju w Dziedzinie Zabezpieczeń (ESARDA). Na szczeblu międzynarodowym program Euratom przyczynia się do umocnienia roli UE jako globalnego gracza w obszarze bezpieczeństwa jądrowego, zabezpieczeń w sektorze jądrowym i ochrony fizycznej obiektów jądrowych za pośrednictwem umów z organizacjami międzynarodowymi i państwami trzecimi. Działania pośrednie Badania w dziedzinie syntezy jądrowej prowadzone w ramach Euratom koncentrują się na długoterminowych wyzwaniach związanych z rozwojem energii termojądrowej wytwarzanej poprzez magnetyczne utrzymywanie plazmy jako bezpiecznego i bezemisyjnego źródła energii elektrycznej wytwarzanej przy obciążeniu podstawowym, które to źródło jest zarówno zrównoważone, jak i konkurencyjne. Starania w tym obszarze są podejmowane na skalę europejską w ścisłej współpracy z podmiotami międzynarodowymi, biorąc pod uwagę w szczególności znaczenie globalnego projektu ITER. Ponieważ ze sporządzonych prognoz wynika, że komercjalizacji energii termojądrowej należy się spodziewać najwcześniej w drugiej połowie wieku, większość otrzymywanego obecnie wsparcia finansowego pochodzi z funduszy publicznych. Odzwierciedla to fakt, że część programu Euratom poświęcona syntezie jądrowej pochłania 70 % budżetu na działania pośrednie. Jeżeli chodzi o badania nad „rozszczepieniem jądrowym”, ponad dwie trzecie zasobów przeznaczono na trzy główne obszary badań, mianowicie na badania w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego, ochrony radiologicznej i gospodarki odpadami promieniotwórczymi. Pozostałą część zasobów przeznaczono na infrastrukturę badawczą oraz kształcenie i szkolenie. Program zapewnia równowagę między wsparciem na rzecz bezpieczeństwa obecnych i przyszłych technologii jądrowych. Projekty Euratom w zakresie gospodarowania odpadami ułatwiają lepsze zrozumienie kwestii istotnych z punktu widzenia skutecznego gospodarowania odpadami promieniotwórczymi w UE, takich jak: bezpieczeństwo przyszłych obiektów trwałego składowania geologicznego, kondycjonowanie odpadów promieniotwórczych, długoterminowe zachowanie wypalonego paliwa jądrowego w repozytorium oraz wycofywanie obiektów z eksploatacji. Badania Euratom w dziedzinie ochrony radiologicznej doprowadzą do zwiększenia poziomu wiedzy na temat wpływu niskich dawek promieniowania jonizującego na biotę człowieka, co przełoży się na skuteczniejsze i bezpieczniejsze wykorzystywanie promieniowania i nuklidów promieniotwórczych w diagnostyce medycznej i praktykach terapeutycznych. Jeżeli chodzi o istotność programu, wśród obszarów, w których podejmowanie działań pośrednich mogłoby przyczynić się do poprawy sytuacji, jak podkreśla grupa ekspertów Komisji, należy wymienić: zwiększanie synergii między badaniami w dziedzinie ochrony radiologicznej powiązanymi z narażeniem medycznym a badaniami w dziedzinie zdrowia wspieranymi w ramach programu „Horyzont 2020” oraz wyznaczenie bardziej konkretnych celów dotyczących działań w zakresie kształcenia i szkolenia w dziedzinie jądrowej.





Działania bezpośrednie (JRC) Działania w obszarze badań jądrowych prowadzone przez JRC przyczyniają się do poprawy bezpieczeństwa jądrowego, ochrony fizycznej obiektów jądrowych i zabezpieczeń w sektorze jądrowym w Europie i na świecie. Ich celem jest uzupełnianie działań opracowywanych przez państwa członkowskie albo wdrażanych w ramach działań pośrednich oraz zapewnianie niezależnej podstawy naukowej na potrzeby polityki UE. JRC jest również ważnym dostawcą materiałów referencyjnych i danych dotyczących sektora jądrowego. JRC wspiera rozwój i utrzymywanie umiejętności i kompetencji w dziedzinie jądrowej na szczeblu europejskim, organizując specjalne szkolenia w zakresie bezpieczeństwa jądrowego, ochrony fizycznej obiektów jądrowych, zabezpieczeń w sektorze jądrowym i nieproliferacji. Z unikalnych obiektów jądrowych JRC mogą swobodnie korzystać wszyscy europejscy badacze i młodzi naukowcy. Działania podejmowane w tym obszarze przyczyniają się również do wdrażania dyrektyw i konkluzji Rady dotyczących bezpieczeństwa jądrowego, gospodarowania odpadami i ochrony radiologicznej; nadaje się w nich również priorytet najwyższym standardom bezpieczeństwa jądrowego w Unii i na szczeblu międzynarodowym. JRC wspiera również Komisję we wdrażaniu systemu zabezpieczeń Euratom w sektorze jądrowym w Europie. JRC pomaga także zwiększać ochronę fizyczną obiektów jądrowych w Europie, wspierając państwa członkowskie UE w kwestiach związanych z technologiami wykrywania jądrowego i forensyką jądrową. W placówkach JRC ds. szkoleń w dziedzinie jądrowej organizuje się specjalne szkolenia dla funkcjonariuszy i ekspertów z państw członkowskich. 2.2Efektywność programu Z dowodów pochodzących z 3 lat wdrażania programu Euratom (2014–2016) wynika, że odnotowywane są postępy w osiąganiu wszystkich celów Euratom za pośrednictwem działań bezpośrednich i pośrednich zgodnie z rozporządzeniem Rady. Działania pośrednie Jeżeli chodzi o badania w dziedzinie syntezy jądrowej, program Euratom przyczynił się do osiągnięcia pewnych postępów w realizacji wszystkich przewidzianych w planie działania misji, które miały na celu wykazanie wykonalności stosowania syntezy jądrowej jako źródła energii. Postępy te udało się osiągnąć dzięki nowej strukturze organizacyjnej ustanowionej w 2014 r. w rezultacie współpracy wszystkich krajowych laboratoriów zajmujących się syntezą jądrową w Europie. Konsorcjum EUROfusion otrzymuje wsparcie w postaci dofinansowania z programu Euratom (316 mln EUR w latach 2014–2017) na wdrażanie wspólnego programu zgodnie z europejskim planem działania w obszarze syntezy jądrowej w oparciu o wspólne planowanie i wykorzystywanie infrastruktur badawczych, mobilność badaczy i konkurencyjne przydzielanie funduszy. Jeżeli chodzi o badania w dziedzinie rozszczepienia jądrowego, w następstwie obu zorganizowanych na zasadzie konkursu zaproszeń do składania wniosków uruchomiono 48 projektów (lata 2014–2015 i 2016–2017). Wkład Euratom w realizację tych projektów wyniósł 199 mln EUR. Projekty wybrane do dofinansowania były ukierunkowane na realizację określonych celów wyznaczonych w rozporządzeniu Rady. Dostępne dane dotyczące projektów w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego uruchomionych od 2014 r. wskazują, że zasadniczo odnotowuje się zgodne z oczekiwaniami postępy w odniesieniu do większości rezultatów i najważniejszych etapów. Produkty będące wynikiem projektów w pozostałych dziedzinach technicznych również wskazują, że program Euratom funkcjonuje zgodnie z założeniami, mimo że w przypadku kilku projektów odnotowano pewne opóźnienia. Wspomniane opóźnienia wynikały ze specyfiki i nieprzewidywalnego charakteru badań naukowych w dziedzinie najnowocześniejszych technologii, a w szczególności z braku dostępu do kluczowych i często unikalnych infrastruktur badawczych. Działania bezpośrednie (JRC) Działania JRC związane z bezpieczeństwem istniejących reaktorów jądrowych obejmują wspieranie procesu opracowywania kodeksów, standardów i metod badawczych dotyczących materiałów reaktora oraz oprogramowania do modelowania awarii i zarządzania nimi. Działania w tym obszarze pomagają również w ocenie starzenia się elektrowni jądrowych na potrzeby ich długoterminowej eksploatacji. Badania nad paliwami jądrowymi dostarczają narzędzi i danych na potrzeby analizy bezpieczeństwa zachowania paliwa, co pozwala lepiej zrozumieć wydajność paliwa w standardowych i wyjątkowych warunkach. Prowadzone są badania wspierające i stosowane dotyczące bezpieczeństwa paliw wykorzystywanych w systemach IV generacji. Posiadanie dobrze ugruntowanego programu dotyczącego bezpieczeństwa jądrowego zaawansowanych technologii jądrowych ma istotne znaczenie dla utrzymania wiodącej pozycji UE w propagowaniu najwyższych standardów w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony fizycznej obiektów jądrowych na świecie. Jeżeli chodzi o gospodarkę odpadami promieniotwórczymi, JRC zapewnia wsparcie techniczne na rzecz wdrażania dyrektywy w sprawie odpadów promieniotwórczych i zarządzania wypalonym paliwem jądrowym, dokonywania przeglądu programów krajowych i krajowych przeglądów oraz wnoszenia wkładu w opracowywanie sprawozdania dotyczącego wykazu wypalonego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczych. Jeżeli chodzi o gotowość na wypadek sytuacji wyjątkowej i monitoring środowiska w dziedzinie jądrowej, działania JRC obejmują harmonizację pomiarów radioaktywności przeprowadzanych przez laboratoria krajowe oraz powiązanych z tymi pomiarami szkoleń dla personelu w celu zapewnienia spójnego programu monitorowania w całej Europie. Działania w tym obszarze stanowią również wsparcie dla państw członkowskich w wywiązywaniu się ze spoczywających na nich zobowiązań w zakresie przekazywania informacji na temat poziomów radioaktywności w środowisku. Działania Komisji dotyczące zabezpieczeń w sektorze jądrowym przyczyniają się do realizacji strategicznego celu UE polegającego na zmniejszaniu ryzyka rozprzestrzeniania broni jądrowej. W tym celu JRC zapewnia niezbędne wsparcie techniczne i organizuje powiązane kursy szkoleniowe dla inspektorów Euratom, aby zapewnić skuteczne wdrażanie unijnych systemów zabezpieczeń. MAEA otrzymuje podobne wsparcie w ramach opracowanego przez Komisję programu wsparcia zabezpieczeń. Komisja, działając za pośrednictwem JRC, pełni funkcję jednego z głównych podmiotów zajmujących się opracowywaniem solidnego międzynarodowego systemu zabezpieczeń. JRC prowadzi również specjalne działania w obszarze nierozprzestrzeniania broni jądrowej, koncentrując się głównie na koncepcjach i metodach w takich obszarach jak: gromadzenie informacji ze źródeł jawnych, przeprowadzanie strategicznych analiz handlowych i przeprowadzanie badań dotyczących kontroli eksportu produktów podwójnego zastosowania. Wspomniane działania, opracowane z myślą o polityce UE, wspierają również MAEA i globalny system nieproliferacji. Działania bezpośrednie w obszarze ochrony fizycznej obiektów jądrowych koncentrują się na wykrywaniu nielegalnego handlu materiałami jądrowymi i innymi materiałami promieniotwórczymi. Szereg państw członkowskich i organizacji międzynarodowych bardzo chętnie korzysta z potencjału JRC w tym obszarze, a także ze wsparcia na rzecz ochrony fizycznej obiektów jądrowych, jakie zapewnia JRC, dzieląc się swoją fachową wiedzą naukową i techniczną. JRC produkuje i dostarcza najnowocześniejsze materiały referencyjne i pomiary w dziedzinie jądrowej, narzędzia oceny zgodności oraz zapewnia szkolenie i kształcenie w dziedzinie jądrowej we wszystkich obszarach swojej działalności. W dziedzinie kształcenia i szkolenia JRC oferuje kursy z dziedziny jądrowej oraz praktyczne szkolenia zawodowe dla specjalistów i studentów w państwach członkowskich i służbach Komisji. Ponadto JRC zapewnia otwarty dostęp do swojej infrastruktury służącej do badań jądrowych oraz oferuje użytkownikom zewnętrznym z państw członkowskich UE dodatkowe możliwości badawcze, np. za pośrednictwem swojego pilotażowego projektu dotyczącego otwartego dostępu EUFRAT. 2.3Skuteczność programu Ocena śródokresowa wykazuje dobry ogólny poziom skuteczności w zakresie zarządzania przez Komisję (np. zarządzanie dotacjami i ocena wniosków dotyczących działań pośrednich) i realizacji programu.

Działania pośrednie Komisja utrzymuje swoje wydatki administracyjne na działania pośrednie poniżej wartości docelowej wynoszącej średnio 7 % budżetu operacyjnego na lata 2014–2018 i jest przekonana, że uda jej się osiągnąć planowaną wartość docelową na 2018 r. wynoszącą 6 %. Środki upraszczające wprowadzone od czasu rozpoczęcia programu znacząco zwiększyły skuteczność, zwłaszcza w odniesieniu do czasu oczekiwania na przyznanie dotacji. Średni czas oczekiwania na przyznanie dotacji w ramach siódmego programu ramowego Euratom (7PR) wynosił 315 dni, podczas gdy w przypadku 23 projektów uruchomionych po opublikowaniu zaproszenia dotyczącego lat 2014–2015 wynosił 261 dni, a następnie skrócił się do 229 dni w odniesieniu do 25 projektów objętych zaproszeniem dotyczącym lat 2016–2017. Działania bezpośrednie (JRC) Od początku szóstego programu ramowego Euratom (6PR) JRC wprowadziło coroczny przegląd przeprowadzany we wszystkich podmiotach w celu oceny wyników z poprzedniego roku. Ocena obejmuje dwa aspekty: wydajność zdefiniowaną jako liczba zrealizowanych produktów, np. liczba przypadków udzielenia wsparcia technicznego na rzecz realizacji polityki, oraz liczba publikacji naukowych. Drugi aspekt dotyczy wpływu wsparcia politycznego, które zdefiniowano z góry zgodnie z ogólnym zestawem wskaźników wpływu. Wyniki tej oceny stanowią dane niezbędne do określenia priorytetów i strategicznego dostosowania programu prac. Mimo że liczby dostarczonych produktów na rzecz wsparcia polityki nie można łatwo odnieść do innej porównywalnej instytucji, znaczenie i jakość osiągnięć/wyników naukowych JRC była wielokrotnie uznawana i podkreślana przez grupę ekspertów Komisji, która przeprowadziła ocenę śródokresową działań bezpośrednich. Uwagi takie jak, „porównywalne z bardziej zaawansowanymi zespołami badawczymi”, „osiągnięcia porównywalne z najlepszymi w danej klasie” oraz „lider na skalę światową” były najczęściej stosowane przez panel ekspertów w celu scharakteryzowania jakości i wyników przeprowadzonych prac. W latach 2014–2016, w ramach wsparcia polityki UE, poszczególnym użytkownikom przekazano dużą liczbę produktów (678 sprawozdań, 68 systemów technicznych, 117 sesji szkoleniowych itp.). W wyniku tych produktów zapewniono wsparcie na rzecz polityki UE w różnych obszarach (137 uznanych skutków), wsparcie ad hoc (10 skutków), wsparcie dla konkretnych państw lub organów międzynarodowych, głównie MAEA (79 skutków), oraz 43 przypadki wniesienia wkładu w normalizację i harmonizację. W latach 2014–2016 w wyniku bezpośrednich działań badawczych prowadzonych w ramach programu ukazało się 658 publikacji naukowych w renomowanych czasopismach recenzowanych, a ponadto opublikowano 9 książek i 157 artykułów w ramach monografii i innych periodyków oraz ukończono 15 prac doktoranckich. Przeprowadzono analizę bibliometryczną lat 2007–2015, która koncentrowała się na recenzowanych publikacjach i opierała na powszechnie przyjętych miarach wpływu. Analiza ta wykazała, że wyniki publikacji badawczych JRC poświęcone nauce i technologii jądrowej były znacznie powyżej średniej; dzięki temu JRC plasuje się wysoko wśród równorzędnych organizacji. Udział JRC w programie działań pośrednich przyczynia się do poprawy relacji z organizacjami państw członkowskich i zapewnienia lepszego dostosowania do ich potrzeb i priorytetów. Zapewnia również, aby obie części programu Euratom były odpowiednie i bardziej skuteczne. Wyraźnym przykładem są synergie uzyskane między projektami badań bezpośrednich dotyczącymi zaawansowanych systemów jądrowych i udziału JRC w badaniach pośrednich prowadzonych w tej dziedzinie. JRC wnosi dodatkowy wkład rzeczowy w te projekty i odgrywa zasadniczą rolę w skutecznym reprezentowaniu Euratomu na Międzynarodowym Forum IV Generacji, na którym JRC jest jednostką odpowiedzialną za realizację programu Euratom. 2.4Spójność programu i europejska wartość dodana Program Euratom jest spójny wewnętrznie oraz z pozostałymi programami i politykami UE. Jeżeli chodzi o spójność wewnętrzną, Komisja zapewnia powiązania między badaniami w dziedzinie rozszczepienia jądrowego i syntezy jądrowej poprzez wspieranie projektów dotyczących zagadnień istotnych dla obu dziedzin, takich jak badania w zakresie materiałów i zarządzanie trytem. Synergie między działaniami bezpośrednimi i pośrednimi zapewnia się poprzez udział instytutów JRC w konsorcjach realizujących projekty działań pośrednich, w ramach których zapewniają one dostęp do infrastruktury badawczej. Jeżeli chodzi o zapewnienie spójności między programem Euratom a innymi programami i politykami UE poprzez wspólne badania naukowe, program Euratom umożliwia przyjęcie ogólnoeuropejskiego podejścia do poprawy bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej we wszystkich obszarach stosowania, a tym samym uzupełnia wdrażanie dyrektyw Euratomu w sprawie bezpieczeństwa jądrowego, gospodarki odpadami promieniotwórczymi i podstawowych norm bezpieczeństwa. Możliwe obszary poprawy obejmują potrzebę wykorzystywania synergii z innymi obszarami tematycznymi programu „Horyzont 2020” w celu uwzględnienia aspektów przekrojowych, takich jak systemy zdrowotne i energetyczne. Komisja zwraca również uwagę na potrzebę dążenia do synergii w stosowaniu niektórych instrumentów programu „Horyzont 2020” w dziedzinie jądrowej, np. działania „Maria Skłodowska-Curie”. Kluczowym aspektem wartości dodanej działań pośrednich jest zdolność Euratomu do mobilizacji większej puli doskonałości, doświadczenia i wielodyscyplinarności w badaniach jądrowych, niż jest to możliwe na poziomie poszczególnych państw członkowskich. Świadczy o tym różnorodny portfel obejmujący 22 projekty rozpoczęte w latach 2014–2017, które dotyczą ważnych aspektów bezpieczeństwa jądrowego (np. paliwa o zwiększonej odporności na niekorzystne warunki termiczne (ang. accident tolerant fuels), podstawowe techniki monitorowania, ocena integralności strukturalnej elementów elektrowni jądrowej, zarządzanie starzejącymi się obiektami itd.) oraz uruchomienie wspólnych programów europejskich dotyczących badań w dziedzinie syntezy jądrowej i ochrony radiologicznej. Innym przykładem jest wspólne wykorzystanie infrastruktury do badań w dziedzinie syntezy jądrowej, w szczególności JET, która opiera się na wspólnych przedsięwzięciach naukowców i inżynierów z całej Europy (około 350 osób rocznie), objętych wsparciem ze środków finansowych Euratomu na rzecz mobilności. Ta szeroko zakrojona koordynacja kształcenia i szkolenia w całej Europie, wykorzystanie obiektów badawczych i międzynarodowa współpraca są szczególnie korzystne dla mniejszych państw członkowskich, które mogą czerpać korzyści z ekonomii skali wynikającej z ogólnoeuropejskiego efektu łączenia – w przypadku badań w dziedzinie syntezy jądrowej przykładem są mniejsze laboratoria, które specjalizują się w zagadnieniach naukowych lub podsystemach dla obiektów służących do badań w dziedzinie syntezy jądrowej w Europie oraz zapewniają istotny wkład, zachowując jednocześnie widoczność w konsorcjum europejskim. W odniesieniu do działań JRC można podkreślić następujące kwestie: -wsparcie naukowe i techniczne jakie JRC zapewnia innym służbom Komisji w celu przygotowania, wdrożenia i monitorowania polityk UE jest możliwe dzięki wewnętrznej wiedzy fachowej uzyskanej z badań bezpośrednich prowadzonych w ramach programu Euratom; -JRC pomaga rozwijać niezbędną wiedzę i doświadczenie naukowe wykorzystywane przez Komisję w celu wypełnienia zobowiązań prawnych i kompetencji w dziedzinach takich jak zabezpieczenia w sektorze jądrowym, bezpieczeństwo, gospodarowanie odpadami oraz monitorowanie i pomiar radioaktywności w środowisku; -JRC wspiera normalizację, zapewnia naukowcom unijnym otwarty dostęp do unikalnych obiektów jądrowych, zapewnia działania szkoleniowe w dziedzinach takich jak zabezpieczenia, forensyka jądrowa lub wycofanie z eksploatacji oraz wspiera funkcjonowanie repozytorium informacji zwrotnych na temat doświadczeń operacyjnych, przy czym przeprowadzenie żadnego z wymienionych działań nie byłoby łatwe w innym miejscu. -JRC koordynuje europejskie wysiłki badawcze w zakresie zaawansowanej technologii reaktora poprzez udział Euratomu w Międzynarodowym Forum IV Generacji, obejmującym wkład z działań bezpośrednich i pośrednich oraz wkład państw członkowskich. 3Zalecenia grupy ekspertów Komisji dotyczące działań pośrednich oraz odpowiedź Komisji W niniejszej sekcji przedstawiono odpowiedź na skierowane do Komisji zalecenia grupy ekspertów Komisji dotyczące działań pośrednich. Informacje i poglądy przedstawione w sprawozdaniu grupy ekspertów Komisji są wyłącznie opiniami autorów i niekoniecznie odzwierciedlają oficjalne stanowisko Komisji. Zalecenie nr 1 dotyczące doskonałości i otwartości programu: W odniesieniu do przyszłych programów Euratom Rada powinna uznać, że nawet jeżeli poziom doskonałości pozostaje głównym czynnikiem ubiegania się o finansowanie badań naukowych, dominacja ugruntowanych organizacji może prowadzić do wykluczenia nowych uczestników, którzy mają potencjał, aby dostarczać nowe pomysły i innowacje. Dlatego też należy zastanowić się, w jaki sposób można wykorzystać to źródło innowacji w programach europejskich zamiast je tracić. Komisja zgadza się z ideą zalecenia grupy ekspertów Komisji, podkreślając jednocześnie, że dotyczy ono ogólnej kwestii mającej wpływ na wszystkie programy finansowania badań, w tym na szczeblu UE. Problem dominującej pozycji podmiotów zasiedziałych i potencjalnych trudności związanych z uzyskaniem dofinansowania przez mniejsze podmioty dotyczy również programu „Horyzont 2020”, chociaż ten drugi program charakteryzuje się znacznie większą liczbą zaproszeń i opcji (np. skierowanych głównie do małych i średnich przedsiębiorstw) niż jest to możliwe w przypadku znacznie mniejszego programu Euratom. Z danych dotyczących udziału wynika jednak, że program poświęcony rozszczepieniu jądrowemu nadal jest w stanie przyciągnąć znaczną liczbę zróżnicowanych podmiotów. Kolejną przeszkodą w przypadku badań jądrowych są wysokie koszty i złożoność obiektów badawczych, co może prowadzić w niektórych obszarach do przewagi udziału większych podmiotów zasiedziałych. Z tego powodu Komisja zwraca szczególną uwagę na ułatwianie wszystkim naukowcom z całej Europy dostępu do kluczowych obiektów służących do badań jądrowych. Komisja niezmiennie opowiada się za utrzymaniem doskonałości naukowej jako kluczowego czynnika przyznawania wsparcia finansowego w ramach programu Euratom. Komisja zwraca również uwagę na rozbieżności w poziomie uczestnictwa państw członkowskich w projektach dotyczących rozszczepienia jądrowego wspieranych w ramach programu. Dotyczy to w szczególności państw członkowskich, które przystąpiły do programu w 2004 r. bądź później, chociaż w mniejszym stopniu niż to ma miejsce w innych obszarach programu „Horyzont 2020”. Aby poprawić tę sytuację, w 2015 r. Komisja wsparła projekty obejmujące inicjatywy regionalne ukierunkowane na badania jądrowe i budowanie zdolności w zakresie szkolenia.

W przypadku programu dotyczącego syntezy jądrowej jednym z warunków nałożonych przez Radę przed utworzeniem EUROfusion było zabezpieczenie poziomu uczestnictwa wszystkich laboratoriów w Europie zajmujących się syntezą jądrową, w szczególności tych mniejszych w nowych państwach członkowskich. Chociaż miało to służyć jako tymczasowe „zabezpieczenie”, które zapewniałoby laboratoriom czas na dostosowanie się do wymogów wspólnego programu (np. większy nacisk na zadania związane z technologią), z informacji przekazanych przez EUROfusion wynika, że większość małych laboratoriów nie miała problemu z utrzymaniem się na rynku obok większych programów krajowych. Wiele z nich skorzystało nawet na nowej strukturze, zwiększając swój udział w ogólnych staraniach i dostępnym finansowaniu Euratomu. Należy jednak pamiętać, że podział zadań badawczych i innych w ramach wspólnego programu znajduje się w wyłącznej kompetencji EUROfusion zgodnie z porozumieniem ustanawiającym konsorcjum. Opiera się ono na systemie wewnętrznych zaproszeń do uczestnictwa wystosowanych do wszystkich beneficjentów i powiązanych stron trzecich, przy czym rozwiązanie to będzie musiało w coraz większym stopniu być poddawane analizie w przyszłych programach Euratom, aby zapewnić jego zgodność z założonym celem podczas bardziej formalnych działań w ramach projektowania koncepcyjnego dotyczących „DEMO”, w szczególności w przypadku zwiększonego udziału sektora przemysłu. Zalecenie nr 2 dotyczące stopy współfinansowania: W przypadku programu Euratom po 2020 r. Komisja powinna ocenić wpływ finansowania na poziomie 100 % na poziom i zakres prowadzonych badań. Program Euratom jest realizowany na podstawie zasad uczestnictwa określonych dla programu „Horyzont 2020”. W wyniku tych zasad średnia stopa finansowania w obecnym programie Euratom (działania pośrednie w zakresie rozszczepienia jądrowego) wynosi 76 %, podczas gdy w siódmym programie ramowym Euratom (7PR) wynosiła 56 %. Mogłoby to sugerować, że w obecnym programie Euratom Komisja zwraca wyższy niż w przeszłości odsetek całkowitych kosztów projektu, przy mniejszym wykorzystaniu dźwigni finansowej w celu pozyskania dofinansowania z programów krajowych i od przemysłu. Takie porównanie jest jednak mylące, ponieważ nie uwzględnia odmiennego traktowania kosztów pośrednich w każdym programie. Wkład Euratomu opiera się obecnie na jednolitej stawce zwrotu kosztów bezpośrednich (100 % lub do 70 % w przypadku innowacji i dotacji na współfinansowanie programu) i jednolitej stawce ryczałtowej kosztów pośrednich projektu (25 % kosztów bezpośrednich). Natomiast w 7PR koszty bezpośrednie zwracano na podstawie matrycy przedstawiającej kategorie organizacji i rodzaje działalności. Stosowano cztery różne metody obliczania kosztów pośrednich, które obejmowały „rzeczywiste” (tj. faktyczne) koszty pośrednie, które były zazwyczaj znacznie wyższe niż obecna 25 % stawka ryczałtowa. Z obliczeń przeprowadzonych przez Komisję wynika, że po uwzględnieniu kosztów pośrednich łączne stopy finansowania w obecnym programie Euratom i w 7PR są zasadniczo podobne. Zalecenie to zostanie poddane dalszej analizie w ocenie skutków programu Euratom (po 2020 roku) w ramach następnych wieloletnich ram finansowych. Zalecenie nr 3 dotyczące JET: Ze względu na znaczenie JET dla ITER kampanie poświęcone JET należy przedłużyć do 2024 r. W obecnym programie Euratom przewiduje się finansowanie JET w ramach umowy dwustronnej z Centrum Culham ds. Energii Termojądrowej, która wygaśnie z końcem 2018 r. Rada, przyjmując rozporządzenie przedłużające obecny program, będzie musiała określić pulę środków finansowych przeznaczonych na wsparcie badań w dziedzinie syntezy jądrowej w okresie 2019–2020. Wszystkie decyzje dotyczące finansowania konkretnych działań związanych z syntezą jądrową mają zostać podjęte przez Komisję w ramach programu prac Euratom na lata 2019–2020, po przyjęciu nowego rozporządzenia. Wszelkie przyszłe wsparcie Euratomu na badania w dziedzinie syntezy jądrowej i wsparcie Euratomu dla wszystkich odpowiednich obiektów badawczych po 2020 r. będzie przedmiotem oceny skutków towarzyszącej wnioskowi Komisji w sprawie przyszłego programu badawczego Euratom. Zalecenie nr 4 dotyczące przygotowania DEMO: EUROfusion nie powinien opóźniać działań w ramach projektowania koncepcyjnego dotyczących DEMO i powinien rozpocząć działania w ramach projektowania technicznego dotyczące DEMO około 2025 r. w celu utrzymania przemysłowego know-how uzyskanego dzięki budowie ITER. Zalecenie nr 5 dotyczące planu działania w dziedzinie syntezy jądrowej: Aby utrzymać pierwotny plan działania, EUROfusion koncentruje się na DEMO jako tokamaku przypominającym ITER, który zostanie zbudowany, jak tylko ITER osiągnie wartość docelową Q=10. Zalecenie nr 6 dotyczące kształcenia w zakresie syntezy jądrowej: EUROfusion powinien korzystać z własnych zasobów edukacyjnych, aby promować programy edukacyjne, które będą prowadziły do wykształcenia inżynierów i technologów jądrowych, jak przewidziano w planie działania. Powyższe trzy zalecenia są skierowane głównie do EUROfusion, z którym Komisja będzie bezpośrednio współpracować w celu zapewnienia realizacji tych zaleceń w jak najszerszym zakresie. W szczególności w odniesieniu do zalecenia nr 4 Komisja zgadza się, że etap projektowania technicznego „DEMO” i formalne działania w ramach projektowania technicznego powinny rozpocząć się jak najszybciej, aby skorzystać z impetu potrzebnego do osiągnięcia „pierwszej plazmy” ITER, a tym samym wykorzystać zaangażowanie przemysłu i doświadczenie zdobyte w trakcie budowy ITER. Zalecenie nr 7 dotyczące finansowania mobilności naukowców: EUROfusion i Komisja powinny dokonać przeglądu wpływu kosztów jednostkowych na mobilność i wprowadzić wszelkie niezbędne zmiany. Komisja bezpośrednio współpracuje z EUROfusion w tym zakresie. Na wniosek EUROfusion Komisja zatwierdziła już zmianę umowy o udzielenie dotacji w sprawie wykorzystania kosztów jednostkowych. Komisja będzie nadal dostosowywać przepisy do zmieniających się potrzeb EUROfusion. Zalecenie nr 8 dotyczące uruchomienia wspólnego programu europejskiego (EJP) w zakresie badań nad gospodarowaniem odpadami: W odniesieniu do programu prac Euratom na 2018 r. lub przedłużenia programu Euratom na lata 2014–2018 Komisja i państwa członkowskie powinny starannie rozważyć, czy istnieją wystarczające dowody na to, że instrument wspólnego programu europejskiego można obecnie stosować do badań nad geologicznym składowaniem odpadów promieniotwórczych. Zalecenie to opiera się w dużej mierze na informacjach zwrotnych otrzymanych przez grupę ekspertów Komisji w 2016 r. w ramach trwającego projektu JOPRAD. Komisja zwróciła się już do uczestników projektu JOPRAD i państw członkowskich w celu uzyskania zapewnień co do zaawansowania prac nad proponowanym działaniem. W rezultacie Komisja ma obecnie pewność, że w okresie, który upłynął od czasu przeprowadzenia oceny przez grupę ekspertów Komisji, poczyniono znaczne postępy w zakresie przygotowywania wspólnego programu europejskiego w ramach projektu JOPRAD oraz że istnieją wystarczające dowody i wsparcie ze strony państw członkowskich, aby kontynuować działania. Komisja przyznaje, że wspólny program europejski jest nowym instrumentem finansowania, a dotychczasowe doświadczenia państw członkowskich w tym zakresie są stosunkowo ograniczone. Z tego powodu Komisja zachęcała do owocnej wymiany między JOPRAD, CONCERT i EUROfusion, które mają zdecydowanie największe doświadczenie w korzystaniu z tego instrumentu wspólnego programowania. Zalecenie nr 9 dotyczące szczegółowych celów w zakresie kształcenia i szkolenia: Na potrzeby realizacji przyszłych programów badawczo-szkoleniowych Euratom Komisja powinna zapewnić, aby program prac zawierał szczegółowe cele dotyczące kształcenia i szkolenia. Komisja podejmuje już kroki w celu realizacji tego zalecenia. W programie prac Euratom na rok 2018 Komisja proponuje, aby w przypadku każdego działania badawczego przeznaczyć co najmniej 5 % całkowitego budżetu na działania w zakresie kształcenia i szkolenia skierowane do doktorantów, naukowców posiadających stopień doktora i uczestników szkolenia objętych wsparciem w ramach tego działania. Ponadto w przypadku specjalnych działań edukacyjnych i szkoleniowych projekty będą musiały zapewniać informacje ilościowe na temat liczby osób korzystających z programów kształcenia i szkolenia. W dłuższej perspektywie Komisja będzie dążyła do opracowania bardziej kompleksowych działań mających na celu utrzymanie i rozwijanie kwalifikacji w dziedzinie jądrowej w Europie, zapewniając jednocześnie synergie z działaniami wspierającymi kształcenie i szkolenie przewidzianymi w unijnym programie ramowym. Zalecenie nr 10 dotyczące synergii między badaniami Euratomu w dziedzinie ochrony radiologicznej a programem zdrowotnym „Horyzont 2020”: Komisja i państwa członkowskie powinny kontynuować starania na rzecz powiązania przyszłych programów badawczych Euratom w zakresie ochrony radiologicznej związanej z narażeniem medycznym z innymi unijnymi programami badań medycznych. Aby zrealizować to zalecenie, Komisja będzie współpracowała z zainteresowanymi stronami zajmującymi się badaniami i państwami członkowskimi w celu wykorzystania synergii między badaniami Euratomu w dziedzinie ochrony radiologicznej i badaniami medycznymi prowadzonymi w ramach innych unijnych programów finansowania. Celem będzie opracowanie wspólnych działań badawczych w zakresie aspektów ochrony radiologicznej związanych z praktykami medycznymi oraz innowacyjnych leków jądrowych, w tym niewykorzystywanych dotychczas izotopów promieniotwórczych. Zalecenie nr 11 dotyczące projektu CONCERT – wspólnego programu europejskiego w dziedzinie ochrony radiologicznej: Komisja powinna dokonać przeglądu funkcjonowania projektu CONCERT, aby upewnić się, że cele wspólnego programu europejskiego (dotacja na współfinansowanie programu) w odniesieniu do skutecznego i wydajnego zarządzania badaniami w dziedzinie ochrony radiologicznej są realizowane. Komisja zamierza przeprowadzić śródokresowy przegląd projektu CONCERT w 2018 r., aby ocenić poczynione postępy. Zalecenie nr 12 dotyczące zarządzania konfliktami interesów przez EUROfusion: EUROfusion powinien ustanowić wyraźne przepisy dotyczące zarządzania konfliktami interesów.

Zalecenie nr 13 dotyczące zarządzania projektami przez EUROfusion: EUROfusion powinien w dalszym ciągu wzmacniać swoje zasady zarządzania projektami i zapewniać, aby podmiot zarządzający programem był odpowiedzialny za strategię wdrażania. Zalecenie nr 14 dotyczące organu projektowego DEMO: EUROfusion powinien w trybie pilnym powołać organ projektowy DEMO. Zalecenie nr 15 dotyczące roli Komitetu Naukowo-Technicznego EUROfusion (STAC): EUROfusion powinien przeanalizować sposoby zmniejszenia obciążeń spoczywających na Komitecie Naukowo-Technicznym wynikających z jego roli w procesie wyboru projektów w celu umożliwienia badań. Powyższe cztery zalecenia są skierowane głównie do EUROfusion i zostały już poruszone podczas śródokresowego przeglądu EUROfusion i oceny systemu zarządzania EUROfusion, które zakończono w lipcu 2016 r. Obecnie trwa wdrażanie tych zaleceń, a Komisja będzie monitorować ten proces w ramach swoich rutynowych działań w zakresie nadzoru nad programem Euratom i zarządzania nim. Zalecenie nr 16 dotyczące zastosowania programu działań „Maria Skłodowska-Curie” do programu Euratom: Rada powinna rozważyć rozszerzenie programu działań „Maria Skłodowska-Curie” na programy badań Euratom w dziedzinie rozszczepienia jądrowego. Komisja zdaje sobie sprawę, że należy utrzymać wiedzę fachową w dziedzinie nauk i technologii jądrowych, i rozważy wszelkie możliwe sposoby zapewnienia wszystkim naukowcom, niezależnie od dziedziny, dostępu do dotacji na kształcenie i szkolenie. W tym kontekście zaproponowana przez grupę ekspertów Komisji koncepcja rozszerzenia programu „Marii Skłodowskiej-Curie” zostanie rozważona w ramach oceny skutków ex ante programu Euratom po 2020 r. Zalecenie nr 17 dotyczące koordynacji działań EUROfusion i wspólnego przedsięwzięcia „Fusion for Energy”: Aby poprawić spójność potrzeb badawczych w planie działania, należy wzmocnić koordynację działań kierownictwa najwyższego szczebla F4E i EUROfusion. Komisja podjęła już kroki w celu realizacji tego zalecenia poprzez organizowanie regularnych spotkań między kierownictwem EUROfusion, F4E i przedstawicielami Komisji. Odbyły się już dwa spotkania, a Komisja jest gotowa zagwarantować, że takie spotkania będą się odbywały mniej więcej co sześć miesięcy. Komisja i pozostałe strony są gotowe w razie potrzeby sformalizować i wzmocnić swoje ramy w celu zapewnienia odpowiedniego nadzoru nad postępami w realizacji planu działania i zarządzania kluczowymi obszarami, za które wspólną odpowiedzialność ponoszą EUROfusion i F4E. Zalecenie nr 18 dotyczące przeglądu planu działania w zakresie syntezy jądrowej: Komisja powinna wprowadzić formalną procedurę przeglądu planu działania w zakresie syntezy jądrowej w celu zapewnienia, aby odpowiedzialność za wszelkie zmiany oryginalnego planu działania w zakresie syntezy jądrowej ponosiły wszystkie zainteresowane strony. Plan działania jest podstawową strategią przewodnią dotyczącą badań w dziedzinie syntezy jądrowej w Europie. Mocną stroną tej strategii jest to, że plan działania jest zatwierdzany, lub przynajmniej akceptowany, przez wszystkie podmioty jako najodpowiedniejsza droga w kierunku pozyskiwania energii elektrycznej z syntezy jądrowej w realistycznym, aczkolwiek ambitnym horyzoncie czasowym. Komisja pragnie zagwarantować powszechne i stałe poparcie dla planu działania w przyszłości, chociaż zdaje sobie również sprawę z tego, że przeglądy i zmiany planu działania pozostaną elementem ewoluującej strategii. Obecny przegląd, pierwszy od 5 lat, jest konieczny w związku z nowymi podstawowymi założeniami ITER, zwłaszcza że „pierwsza plazma” zostanie osiągnięta 5 lat później niż to planowano w pierwotnym planie działania. Jest on również konieczny ze względu na wyniki badań przeprowadzonych w ramach różnych misji przewidzianych w planie działania. Mimo że obecny przegląd został zainicjowany przez EUROfusion, był to przejrzysty proces, w którym wzięło udział wiele innych podmiotów (w tym F4E oraz branża). Projekt zmienionego planu działania włączono również do zakresu śródokresowego przeglądu EUROfusion w 2016 r. Zmieniona wersja ma nadal tę samą strukturę (misje, ścieżka krytyczna) co wersja pierwotna, zaktualizowano jednak plan wdrażania zgodnie z nowymi podstawowymi założeniami ITER. Oczekuje się, że zarówno Zgromadzenie Ogólne EUROfusion, jak i Rada Zarządzająca F4E przyjmą zmiany w drugim kwartale 2018 r. 4Zalecenia grupy ekspertów Komisji dotyczące działań bezpośrednich oraz odpowiedź Komisji W niniejszej sekcji przedstawiono odpowiedź na skierowane do Komisji zalecenia grupy ekspertów Komisji dotyczące działań bezpośrednich. Zalecenie nr 1 dotyczące kształcenia i szkolenia: Panel zaleca JRC kontynuowanie i w miarę możliwości intensyfikowanie działań w zakresie kształcenia i szkolenia. Szkolenia praktyczne i praktyki zawodowe, które JRC oferuje w swoich laboratoriach studentom, młodym naukowcom, stażystom i doktorantom, mają zasadnicze znaczenie dla zagwarantowania, aby kolejne pokolenie naukowców i inżynierów jądrowych w UE posiadało niezbędne umiejętności i wiedzę w kluczowych obszarach technologii jądrowej. Nową strategię JRC do 2030 r. przyjęto wiosną 2016 r.; doprowadziło to do restrukturyzacji JRC w lipcu 2016 r., w wyniku której powstała nowa Dyrekcja ds. Bezpieczeństwa Jądrowego, tj. nowa jednostka odpowiedzialna za wiedzę na temat bezpieczeństwa jądrowego, ochrony fizycznej obiektów jądrowych i zabezpieczeń w sektorze jądrowym. Grupa ekspertów Komisji zauważyła, że „osiągnięcia JRC w tej dziedzinie (szkolenie i kształcenie) są prawdopodobnie najlepsze na świecie”. JRC będzie nadal wzmacniać swoją rolę poprzez zapewnianie dostępu do swojej infrastruktury badawczej, rozpowszechnianie wiedzy, oferowanie kursów i koordynowanie procesu zarządzania wiedzą, koordynowanie kształcenia i szkolenia w dziedzinie energii jądrowej zarówno w odniesieniu do państw członkowskich, jak i odpowiednich dyrekcji generalnych w Komisji Europejskiej. Przykładem jest uruchomiony niedawno projekt ELINDER (europejskie inicjatywy edukacyjne na rzecz wycofywania obiektów jądrowych z eksploatacji i odbudowy środowiska), w ramach którego badane są możliwości stymulowania rozwoju, koordynacji i promowania odpowiednich programów kształcenia i szkolenia na szczeblu UE w zakresie wycofywania obiektów jądrowych z eksploatacji. Szczególna uwaga zostanie zwrócona na trwałą interakcję z zainteresowanymi podmiotami branżowymi. Ponadto JRC zacieśnia współpracę z Europejską Siecią Kształcenia Jądrowego (ENEN). JRC będzie nadal zarządzać europejskim obserwatorium zasobów ludzkich w dziedzinie jądrowej (EHRO-N) oraz pomagać w definiowaniu kwalifikacji w europejskim systemie transferu osiągnięć w kształceniu i szkoleniu zawodowym (ECVET). JRC będzie nadal organizować i prowadzić kursy szkoleniowe i wykłady na temat bezpieczeństwa jądrowego, ochrony fizycznej obiektów jądrowych i zabezpieczeń w sektorze jądrowym, a także angażować doktorantów w programy badawcze JRC. Aby zwiększyć swój wkład w europejskie działania na rzecz kształcenia i szkolenia w różnych dziedzinach oraz zgodnie ze swoją strategią do 2030 r., JRC udostępni swoją infrastrukturę badawczą zewnętrznym użytkownikom za pośrednictwem szeregu projektów i inicjatyw. Jednym z przykładów kursu uznawanego w środowisku akademickim w obszarze zabezpieczeń w sektorze jądrowym i nieproliferacji jest bardzo popularny coroczny kurs ESARDA, który w nadchodzących latach będzie również prowadzony poza Europą. Europejski Ośrodek Szkoleń w zakresie Jądrowego Bezpieczeństwa Fizycznego EUSECTRA jest w pełni operacyjny i zapewnia wsparcie organom państw członkowskich w zakresie zabezpieczeń w sektorze jądrowym i ochrony fizycznej obiektów jądrowych. Nowa inicjatywa partnerstwa doktoranckiego na rzecz współpracy jest narzędziem wykorzystywanym do nawiązywania partnerstwa z instytucjami szkolnictwa wyższego w zakresie określonych przedmiotów doktoranckich. Pozwoli to zmierzyć się z wyzwaniem, jakim jest anulowanie poprzednich programów stypendialnych dla doktorantów i naukowców po studiach doktoranckich, przy zachowaniu tego samego wysokiego poziomu jakości kształcenia i szkolenia, jak w przeszłości.

Zalecenie nr 2 dotyczące komunikacji i docierania do szerszej grupy odbiorców: Panel zaleca, aby JRC podjęło działania na rzecz dotarcia do szerszej grupy odbiorców w celu zwiększenia swojej widoczności jako publicznej organizacji eksperckiej w tej dziedzinie. Działania JRC w zakresie zarządzania wiedzą powinny koncentrować się na dobrej komunikacji w dziedzinie jądrowej nie tylko z organizacjami jądrowymi, ale również z pozostałymi zainteresowanymi stronami, w szczególności politykami i ogółem społeczeństwa. JRC jest bowiem głosem UE w kwestiach technicznych i powinno być bardziej ambitne pod tym względem. Wśród instytucji unijnych nie istnieje żaden inny organ, który może się zajmować poszczególnymi aspektami energii jądrowej, wykorzystując tak wysoki poziom wiedzy i doświadczenia. Nowa organizacja JRC, a w szczególności nowa jednostka ds. zarządzania wiedzą jądrową, zapewni wsparcie oraz zwiększy widoczność fachowej wiedzy jądrowej i technicznej JRC. Jej misją jest zarządzanie wiedzą uzyskaną przez jednostki naukowe dyrekcji ds. bezpieczeństwa jądrowego i ochrony fizycznej obiektów jądrowych oraz rozpowszechnianie tej wiedzy poprzez mapowanie, zestawianie, analizowanie, kontrolę jakości i przekazywanie w sposób systematyczny i przystępny istotnych danych naukowych, metod i narzędzi. Jej zadaniem jest również monitorowanie wiedzy dostępnej na całym świecie i ułatwianie otwartego dostępu do obiektów jądrowych JRC, w tym szkolenia i kształcenia. Organizacja zwróci uwagę na przewidywanie potrzeb w zakresie wiedzy, określanie braków w wiedzy i sugerowanie JRC badań, które należy przeprowadzić. Zalecenie nr 3 dotyczące programowania: Panel zaleca JRC systematyczne wprowadzanie technik zarządzania projektami podczas wdrażania programu Euratom. Panel odnotował ulepszone programowanie, jaśniejsze cele, bardziej przejrzystą sprawozdawczość, jednak JRC nie wprowadziło rygorystycznego programowania i nie zrealizowało działań Euratomu przewidzianych w poprzednich ocenach. JRC powinno stworzyć kulturę zarządzania projektami w celu osiągnięcia jak największego wpływu i zapewnienia maksymalnej skuteczności programu. JRC wprowadza techniki zarządzania projektami w celu zarządzania programem prac. Etapy uruchamiania i planowania zostały już wdrożone i, jak przyznał panel, przynoszą rezultaty (jaśniejsze cele, bardziej przejrzysta sprawozdawczość i większa przejrzystość programu). Po określeniu strategii do 2030 r. oraz modyfikacji swojej organizacji w 2016 r. w celu wzmocnienia zarządzania JRC pracuje nad lepszym monitorowaniem i zarządzaniem realizacją fazy wykonania programu i fazy końcowej cyklu zarządzania projektem. Coraz większa liczba pracowników JRC uczestniczących w kursach szkoleniowych dotyczących zarządzania projektem, z których część otrzymała certyfikat praktyka, świadczy o tym, jak dużą uwagę zwraca się w JRC na dalsze rozwijanie kultury zarządzania projektami. Zalecenie nr 4 dotyczące zasobów: Panel zaleca, aby JRC opracowało szczegółowy i udokumentowany obraz zdolności, zasobów kadrowych i infrastruktury swojej dyrekcji jądrowej wraz z wykazem zespołów technicznych, wartością krytyczną w odniesieniu do wielkości każdego zespołu i klasą priorytetową (1, 2, 3) tych zespołów. Wszystko to, aby podjąć działania mające na celu utrzymanie pewnej zdolności lub, w razie potrzeby, podjęcie świadomej decyzji, o tym którą zdolność należy osłabić. We wrześniu 2016 r. JRC dokonało oceny całej swojej infrastruktury badawczej i wszystkich laboratoriów, w tym laboratoriów Euratomu. W ocenie szczegółowo opisano laboratoria i infrastrukturę badawczą, w tym wykorzystanie, status lub potrzeby związane z modernizacją, koszty bieżące i koszty personelu, przeprowadzone prace eksperymentalne oraz plany strategiczne rozwoju infrastruktury JRC. W ocenie stwierdzono, że podczas rozwoju infrastruktury badawczej JRC należy skupić się na optymalizacji wykorzystania i komplementarności obiektów. Rozwój taki musi być odpowiedzią na wyzwania związane z rozmieszczeniem laboratoriów w różnych miejscach w Europie, optymalnym wykorzystaniem zasobów, maksymalnym wykorzystaniem infrastruktury laboratoryjnej, likwidacją przestarzałej infrastruktury, utrzymaniem najnowocześniejszych narzędzi i sprzętu, zwiększeniem synergii itp. Najwyższym priorytetem jest przestrzeganie wymogów organów regulacyjnych w państwach przyjmujących dotyczących bezpieczeństwa jądrowego i ochrony fizycznej obiektów jądrowych. Powołana została specjalna rada sterująca JRC odpowiedzialna za wypełnianie zaleceń określonych w przeglądzie z 2016 r. Dokument ten stanowi podstawę do opracowania strategii określającej priorytety infrastruktury badawczej JRC oraz utworzenia zespołów do kierowania tą infrastrukturą. Jest on wyraźnie powiązany z priorytetami określonymi w strategii JRC, programem Euratom i ostatecznie z państwami członkowskimi. Strategia dalszego rozwoju infrastruktury badawczej JRC stosowanej w ramach programu Euratom uwzględni różnorodność infrastruktury badawczej i zespołów. W związku z tym lepsza integracja i optymalizacja infrastruktury będą napędzać jej dalszy rozwój i modernizację, mając na uwadze komplementarność poszczególnych możliwości doświadczalnych w celu zapewnienia kompleksowych laboratoriów jądrowych o szerokim zakresie działania, które są odpowiednie do wdrażania programu prac JRC. Kwestia otwartego dostępu i komplementarności z laboratoriami zewnętrznymi w państwach członkowskich będzie dalej podkreślana. Zalecenie nr 5 dotyczące organizacji: Panel zaleca, aby JRC ustanowiło stosunki umowne między dyrekcją ds. programu a jednostką koordynującą Euratomu i dyrekcją jądrową odpowiedzialną za przeprowadzanie badań w celu zapewnienia doskonałej relacji między oboma wielofunkcyjnymi częściami odpowiedzialnymi za realizację zadań Euratomu. W nowym schemacie organizacyjnym JRC, opublikowanym w lipcu 2016 r., wszystkie działania jądrowe prowadzone są pod nadzorem jednej dyrekcji. Dzięki nowej strukturze organizacyjnej istnieją obecnie wyraźne powiązania między dyrekcją ds. bezpieczeństwa jądrowego i ochrony fizycznej obiektów jądrowych (odpowiedzialną za wykonanie prac), dyrekcją ds. strategii i koordynacji programu prac (koordynującą realizację programu prac zgodnie z określoną strategią) a dyrekcją ds. zasobów (odpowiedzialną za zapewnienie niezbędnych zasobów). Wprowadzono mechanizm koordynacji między dyrekcjami ds. strategii i koordynacji programu prac oraz bezpieczeństwa jądrowego i ochrony fizycznej obiektów jądrowych w celu wyraźnego uproszczenia roli i mandatu każdej ze stron. W razie potrzeby rozważone zostaną dalsze działania. Zalecenie nr 6 dotyczące opłacalności: Panel zaleca, aby JRC wzięło na siebie ciężar dowodu dotyczący opłacalności oraz aby na potrzeby przyszłej oceny zewnętrznej dostarczyło przekonujących informacji potwierdzających, że prace przeprowadzono w sposób opłacalny. JRC przyjmuje do wiadomości to zalecenie i będzie pracować nad dostarczeniem bardziej kompleksowych i porównywalnych informacji. W przypadku naukowych badań jądrowych opłacalność jest zawsze trudna do oceny, zwłaszcza w odniesieniu do nowych i przełomowych działań badawczych oraz złożonych lub długotrwałych projektów korzystających z jedynych w swoim rodzaju obiektów, jak to często ma miejsce w dziedzinie jądrowej. Brak odpowiednich opcji porównawczych lub odniesienia bardzo utrudnia obliczenie opłacalności w tradycyjny sposób. Ponadto w krótkim czasie często trudno jest ocenić wpływ uzyskanych wyników. JRC przeprowadza jednak co roku badanie w celu oceny wyników uzyskanych w poprzednim roku. Ocena obejmuje dwa aspekty: wydajność pod względem liczby dostarczonych produktów na rzecz wsparcia polityki lub publikacji naukowych oraz wpływ wsparcia politycznego generowanego przez wyniki uzyskane i przeanalizowane na podstawie z góry określonego zestawu wskaźników wpływu. Wyniki tej oceny stanowią dane niezbędne do zaspokojenia podstawowych i obowiązkowych potrzeb cyklu programowania i planowania strategicznego Komisji. Są one również niezbędne do określenia priorytetów i strategicznego dostosowania programu prac JRC. W wyniku reorganizacji dyrekcji JRC wszystkie działania jądrowe prowadzone są pod nadzorem jednej dyrekcji. To samo dotyczy większości funkcji administracyjnych (zasoby ludzkie, środki finansowe, logistyka, bezpieczeństwo itp.), które połączono w ramach jednej dyrekcji. Pozwoliło to na zwiększenie efektywności poprzez optymalizację wykorzystania zasobów ludzkich w celu uniknięcia powielania funkcji w różnych obiektach JRC, usprawnienie struktur zarządzania/sprawozdawczości oraz uproszczenie kluczowych procedur. Ocena wszystkich infrastruktur badawczych JRC, zidentyfikowanych możliwości synergii i komplementarności oraz ulepszeń w zarządzaniu infrastrukturą ICT jest realizowana za pośrednictwem nowego spójnego zarządzania i nowej spójnej architektury. Zalecenie nr 7 dotyczące programu Euratom: Panel opowiada się za silnym programem Euratom, który umożliwi Europie zajęcie czołowego miejsca w wytwarzaniu energii jądrowej i utrzymaniu pozycji lidera w zakresie technologii, jak zaproponowano w unijnym pakiecie energetycznym. Zgodnie z zaleceniami panelu program ten powinien: a)wspierać unijną potrzebę utrzymania zdolności do zarządzania bezpieczeństwem jądrowym, ochroną fizyczną obiektów jądrowych i zabezpieczeń w sektorze jądrowym przez JRC i odpowiednie instytucje badawcze i szkoleniowe w państwach członkowskich; b)doprowadzić do „zbliżenia” działań bezpośrednich i pośrednich w dziedzinie badań nad rozszczepieniem jądrowym, co oznacza, że Komisja: I.wdraża spójne programowanie obu części wraz z dobrze zdefiniowanymi procesami zarządzania i procesami decyzyjnymi, w pełni wykorzystując kompetencje i niezrównaną pozycję JRC, które nie konkuruje już o finansowanie w ramach działań pośrednich oraz uczestniczy w każdym projekcie, który wnosi wartość dodaną, chociaż wyłącznie do celów zarządzania wiedzą w dziedzinie jądrowej; II.proponuje przeprowadzenie w okresie przedłużenia programu Euratom (2019–2020) jednej oceny ex post działań w ramach programu w zakresie rozszczepienia jądrowego, która ma zostać przeprowadzona w 2022 r.