·jakość sprawozdawczości. Istnieją znaczne różnice pod względem spójności, jakości i poziomu szczegółowości sprawozdań. Brak wystarczająco szczegółowych danych, w szczególności na poziomie państw członkowskich, oznaczał, że z przedstawionych informacji często nie wynikało, czy zgłoszone działania zostały zrealizowane we wszystkich państwach członkowskich lub we wszystkich językach UE. Ponadto brak wspólnego, uzgodnionego wzoru sprawozdania nadal stanowi przeszkodę dla skuteczniejszego monitorowania i porównań między platformami;

Wzmocnienie kodeksu daje zainteresowanym stronom możliwość wcześniejszego opracowania odpowiednich środków w celu przyjęcia proponowanego aktu o usługach cyfrowych. W szczególności wytyczne mają również na celu przekształcenie istniejącego kodeksu praktyk w „kodeks postępowania”, jak przewidziano w jego art. 35. Zwłaszcza bardzo duże platformy odniosą korzyści z uczestnictwa we wzmocnionym kodeksie w oczekiwaniu na nowe obowiązki, które zostaną na nie nałożone na podstawie proponowanego aktu o usługach cyfrowych, w szczególności w odniesieniu do oceny ryzyka, ograniczania ryzyka, wzmocnienia pozycji użytkownika i przejrzystości reklamy. Mniejsze platformy i inne zainteresowane strony również odniosą korzyści z przyjęcia odpowiednich zobowiązań w ramach wzmocnionego kodeksu, korzystając z jego najlepszych praktyk i chroniąc się przed ryzykiem utraty reputacji wynikającym z niewłaściwego wykorzystania ich systemów do rozpowszechniania dezinformacji.

Niniejsze wytyczne przedstawiają poglądy Komisji na temat tego, w jaki sposób platformy i inne zainteresowane strony powinny zintensyfikować swoje działania w celu wyeliminowania luk i niedociągnięć w kodeksie oraz stworzenia bardziej przejrzystego, bezpiecznego i godnego zaufania środowiska internetowego. Jednym z obszarów, w których kodeks szczególnie nie przyczynił się do osiągnięcia wystarczających postępów, jest demonetyzacja dezinformacji, w sytuacji gdy zyski z reklam internetowych nadal zachęcają do rozpowszechniania dezinformacji. Platformy internetowe i wszyscy inni uczestnicy ekosystemu reklamy internetowej powinni zatem wziąć na siebie odpowiedzialność i współpracować ze sobą w celu ograniczenia możliwości zarabiania na dezinformacji. Ponadto w zmienionym kodeksie należy zwiększyć zobowiązania do ograniczenia zachowań manipulacyjnych, zwiększyć skuteczność narzędzi służących wzmocnieniu pozycji użytkownika, zwiększyć przejrzystość reklamy politycznej oraz w jeszcze większym stopniu wzmocnić pozycję społeczności zajmującej się badaniami i weryfikacją informacji. W wytycznych określono również podstawy dla ulepszonych, solidnych ram monitorowania wzmocnionego kodeksu. Celem wzmocnionego kodeksu powinno być również zapewnienie szerszego udziału nowych sygnatariuszy, w tym innych platform internetowych działających w UE, jak również innych istotnych podmiotów.

Przeprowadzona przez Komisję w 2020 r. ocena kodeksu postępowania wykazała jednak istotne niedociągnięcia. Należą do nich niespójne i niepełne stosowanie kodeksu przez różne platformy w różnych państwach członkowskich, ograniczenia wynikające z samoregulacyjnego charakteru kodeksu, a także luki w zakresie zobowiązań wynikających z kodeksu. W ocenie zwrócono również uwagę na brak odpowiedniego mechanizmu monitorowania, w tym kluczowych wskaźników efektywności, brak zobowiązań dotyczących dostępu do danych z platform na potrzeby badań nad dezinformacją oraz ograniczony udział zainteresowanych stron, w szczególności z sektora reklamy. W związku z tym Komisja ogłosiła w europejskim planie działania na rzecz demokracji, że wyda wytyczne dotyczące wzmocnienia kodeksu, które będą stanowiły element kompleksowych działań mających na celu zwalczanie dezinformacji w środowisku internetowym, oraz że przedstawi szczegółowe przepisy dotyczące przejrzystości reklamy politycznej.

Od samego początku podejście UE do przeciwdziałania dezinformacji opiera się na ochronie wolności wypowiedzi oraz innych praw i wolności zagwarantowanych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. Zgodnie z tymi prawami i wolnościami – zamiast kryminalizować dezinformację jako taką lub jej zakazywać – strategia UE ma na celu zwiększenie przejrzystości i odpowiedzialności środowiska internetowego i jego uczestników poprzez zwiększenie przejrzystości praktyk moderacji treści, wzmocnienie pozycji obywateli i wspieranie otwartej debaty demokratycznej. W tym celu UE dąży do zmobilizowania wszystkich zainteresowanych stron, m.in. organów publicznych, przedsiębiorstw, mediów, środowiska akademickiego i społeczeństwa obywatelskiego.

Aby skutecznie przyczynić się do rozwiązania problemu dezinformacji, niezbędne jest wsparcie wielodyscyplinarnej społeczności, w tym weryfikatorów informacji, pracowników naukowych i innych zainteresowanych stron. Aby przyczynić się do stworzenia takiej społeczności i ułatwić jej pracę, powołano Europejskie Obserwatorium Mediów Cyfrowych (European Digital Media Observatory – EDMO). Udzielając wsparcia niezależnym badaczom i weryfikatorom informacji, EDMO i jego krajowe ośrodki zwiększą swoje możliwości wykrywania i analizowania kampanii dezinformacyjnych. EDMO może odegrać ważną rolę w osiągnięciu szeregu celów kodeksu. Od sygnatariuszy kodeksu oczekuje się zatem, że w razie potrzeby będą współpracować z EDMO.

Sygnatariusze powinni podjąć się realizacji zobowiązań, które są istotne z punktu widzenia ich usług. Chociaż uczestnictwo w realizacji założeń kodeksu i przestrzeganie jego zobowiązań pozostaje dobrowolne, aby zapewnić skuteczność kodeksu jako narzędzia ograniczania ryzyka, sygnatariusze nie powinni co do zasady rezygnować z zobowiązań, które są istotne z punktu widzenia ich usług. Jeżeli sygnatariusze zdecydują się nie podpisywać konkretnego zobowiązania dotyczącego ich usług, powinni przedstawić publiczne uzasadnienie, w duchu motywu 68 proponowanego aktu o usługach cyfrowych. Sygnatariusze, którzy zapewniają narzędzia, instrumenty lub rozwiązania w zakresie zwalczania dezinformacji, będą mogli podpisać odpowiednie zobowiązania i wspierać innych sygnatariuszy kodeksu swoją wiedzą fachową. Wszelkie wymogi sprawozdawcze dla takich podmiotów powinny być dostosowane do ich misji.

Usługi przesyłania wiadomości prywatnych mogą być również niewłaściwie wykorzystywane do szerzenia dezinformacji i informacji wprowadzających w błąd, co zaobserwowano podczas ostatnich kampanii wyborczych oraz w trakcie pandemii COVID-19. Tacy usługodawcy mogliby być sygnatariuszami kodeksu, zobowiązując się do podjęcia szczególnych środków właściwych dla tego rodzaju usług, bez osłabiania szyfrowania często stosowanego w tego rodzaju usługach oraz z należytym uwzględnieniem ochrony prywatności i prawa do życia prywatnego i rodzinnego, w tym łączności.

Wśród sygnatariuszy kodeksu w jego obecnym brzmieniu znajdują się największe platformy internetowe działające w UE. Jednak szerszy udział zarówno uznanych, jak i nowo powstających platform mógłby zapewnić bardziej kompleksową i skoordynowaną reakcję na szerzenie dezinformacji. Do potencjalnych nowych sygnatariuszy mogą należeć dostawcy usług online rozpowszechniający informacje wśród społeczeństwa – tacy jak mniejsze serwisy mediów społecznościowych lub wyszukiwarki internetowe (np. podmioty oferujące usługi na poziomie krajowym lub regionalnym bądź w obszarach specjalistycznych lub tematycznych). Biorąc pod uwagę odpowiednie obciążenia związane z przestrzeganiem przepisów, w tym obowiązki sprawozdawcze, zobowiązania wynikające ze wzmocnionego kodeksu powinny uwzględniać rozmiar usług świadczonych przez sygnatariuszy. Chociaż bardzo duże platformy internetowe będą musiały podjąć zdecydowane środki w celu przeciwdziałania odpowiednim ryzykom systemowym zgodnie z proponowanym aktem o usługach cyfrowych, środki mające zastosowanie do mniejszych lub nowo powstających usług nie powinny nakładać na nie nieproporcjonalnego obciążenia.

„Infodemia” wokół pandemii COVID-19 pokazała, że informacje wprowadzające w błąd (nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd informacje rozpowszechniane bez złych intencji) mogą również wyrządzić znaczną szkodę publiczną, jeśli szybko się rozprzestrzeniają. Chociaż głównym tematem kodeksu pozostaje dezinformacja w wąskim znaczeniu tego słowa, we wzmocnionym kodeksie sygnatariusze powinni zobowiązać się do wprowadzenia odpowiednich polityk i podjęcia proporcjonalnych działań w celu ograniczenia ryzyka związanego z informacjami wprowadzającymi w błąd, w przypadku gdy istnieje ryzyko powstania poważnych szkód publicznych i przy zapewnieniu odpowiednich gwarancji dla wolności słowa. Użytkownicy muszą mieć możliwość sprawdzenia tych informacji w wiarygodnych źródłach i uzyskania wiedzy o tym, że informacje, które widzą, są w sposób możliwy do zweryfikowania nieprawdziwe. W związku z tym, w zależności od charakteru zobowiązań kodeksu, nie wszystkie miałyby zastosowanie do informacji wprowadzających w błąd.

Kodeks powinien zawierać wzmocnione zobowiązania zapewniające przejrzystość i publiczne ujawnianie informacji na temat reklam zarówno politycznych, jak i tematycznych, z uwzględnieniem odpowiednich przepisów proponowanego aktu o usługach cyfrowych, przyszłej inicjatywy ustawodawczej w sprawie przejrzystości reklamy politycznej oraz nie naruszając przepisów istniejących ram regulacyjnych. Reklamy te powinny być jasno i skutecznie oznaczane i możliwe do odróżnienia jako treści płatne, a użytkownicy powinni być w stanie zrozumieć, że wyświetlane treści zawierają reklamy związane z kwestiami politycznymi lub społecznymi. Wzmocniony kodeks mógłby zawierać zestaw wspólnych kryteriów i przykładów dotyczących oznaczania reklam politycznych i tematycznych. W stosownych przypadkach sygnatariusze powinni uwzględniać odpowiednie badania w celu poprawy skuteczności oznaczeń w informowaniu użytkowników. Kodeks powinien zawierać zobowiązania mające na celu zagwarantowanie, że oznaczenia pozostaną na miejscu, gdy użytkownicy będą w sposób organiczny udostępniać reklamy polityczne lub tematyczne, tak aby nadal były one wyraźnie identyfikowane jako reklamy.

W ramach wzmocnionego kodeksu sygnatariusze powinni zobowiązać się do opracowania odpowiednich i dostosowanych do potrzeb polityk reklamowych, które będą przeciwdziałać wykorzystywaniu ich systemów reklamowych do propagowania dezinformacji. Powinni oni w sposób spójny i skuteczny egzekwować te zasady. W tym celu sygnatariusze powinni współpracować z weryfikatorami informacji, aby zidentyfikować reklamy zawierające dezinformację, która została zweryfikowana i stwierdzono jej nieprawdziwość. Aby zapewnić spójne wdrożenie, sygnatariusze powinni zobowiązać się do dostosowania swoich obecnych systemów weryfikacji i przeglądu reklam w celu zagwarantowania, że reklamy umieszczane za pośrednictwem lub w ramach ich usług są zgodne z ich polityką reklamową w odniesieniu do dezinformacji. Sygnatariusze powinni również zobowiązać się do jednoznacznego wyjaśnienia reklamodawcom, które polityki reklamowe zostały naruszone, gdy odrzucają lub usuwają reklamy dezinformacyjne lub dezaktywują konta reklamowe.

Kodeks powinien przyczyniać się do wzmocnienia zobowiązań mających na celu przeciwdziałanie rozpowszechnianiu dezinformacji we własnych serwisach sygnatariuszy lub na zewnętrznych stronach internetowych . Aby zwiększyć przejrzystość i odpowiedzialność w zakresie zamieszczania reklam, sygnatariusze uczestniczący w procesie zamieszczania reklam, w tym firmy z branży technologii reklamowych, powinni określić kryteria stosowane przy zamieszczaniu reklam oraz przyjąć środki umożliwiające weryfikację miejsca umieszczenia lub przeznaczenia reklam, aby uniknąć zamieszczania reklam obok treści dezinformacyjnych lub w miejscach znanych z powtarzających się publikacji dezinformacji. Platformy powinny w szczególności zobowiązać się do zaostrzenia wymogów kwalifikowalności i procesów przeglądu treści w odniesieniu do programów monetyzacji treści i udziału w przychodach z reklam w swoich usługach, aby uniemożliwić uczestnictwo podmiotom, które systematycznie publikują treści obalone jako dezinformacja. Ponadto platformy powinny również zobowiązać się do wzmocnienia odpowiednich polityk i dołożenia należytej staranności w celu wykluczenia z udziału w sieciach reklamowych lub giełdach reklamowych stron internetowych, które uporczywie rozpowszechniają dezinformujące treści.

Jak wyjaśniono, zdecydowane działania mające na celu demonetyzację podmiotów będących źródłem dezinformacji mają kluczowe znaczenie dla powodzenia kodeksu. W ramach zobowiązań wzmocnionego kodeksu należy zatem podjąć bardziej szczegółowe, dostosowane do potrzeb działania w celu przeciwdziałania ryzyku dezinformacji związanemu z dystrybucją reklamy internetowej, mając na uwadze przyszłe wymogi regulacyjne zawarte w proponowanym akcie o usługach cyfrowych, mające zastosowanie do wszelkiego rodzaju reklamy internetowej, w tym reklamy politycznej i reklamy tematycznejoraz, w odpowiednim zakresie, zapowiedzianą inicjatywę w sprawie reklamy politycznej.

Zobowiązania w zakresie weryfikacji i przejrzystości reklam politycznych i tematycznych

Sygnatariusze, którzy wyświetlają reklamy polityczne i tematyczne, powinni zapewnić, aby tożsamość reklamodawcy była widoczna dla użytkowników, w tym podjąć konkretne zobowiązanie dotyczące określenia obowiązków w zakresie przejrzystości zgodnie z wymogami zawartymi w proponowanym akcie o usługach cyfrowych.

Sygnatariusze powinni również podjąć rozsądne wysiłki w celu zapewnienia, poprzez skuteczne systemy weryfikacji tożsamości i autoryzacji, aby przed wydaniem zezwolenia na umieszczenie tego typu reklam zostały spełnione wszystkie niezbędne warunki.

Przejrzystość platform komunikacji

Zmieniony kodeks postępowania powinien zawierać nowe, dostosowane do potrzeb zobowiązania dotyczące wykorzystania platform komunikacji do rozpowszechniania reklam politycznych i tematycznych, z pełnym poszanowaniem ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO) i wymogów UE dotyczących prywatności w usługach łączności elektronicznej. Wyżej wymieniony wymóg – zgodnie z którym w przypadku, gdy użytkownicy udostępniają między sobą sponsorowane treści polityczne, powinny być one nadal oznaczane jako treści opłacone – powinien mieć również zastosowanie w możliwym zakresie do sponsorowanych treści politycznych udostępnianych za pośrednictwem platform komunikacji. W tym celu sygnatariusze powinni opracować rozwiązania, które są zgodne z technologią szyfrowania często stosowaną przez platformy komunikacji, bez jakiegokolwiek osłabiania szyfrowania.

Targetowanie reklam politycznych

Mikrotargetowanie reklamy politycznej może budzić różne obawy. Wiąże się to z kwestią zgodności z zasadami ochrony danych, ponieważ mikrotargetowanie opiera się na danych osobowych i niekiedy obejmuje zaawansowane techniki profilowania psychologicznego. Może to mieć wpływ na prawo wyborców do otrzymywania informacji, ponieważ mikrotargetowanie umożliwia reklamodawcom politycznym wysyłanie dostosowanych do potrzeb wiadomości do określonych grup odbiorców, podczas gdy inne grupy odbiorców mogą być pozbawione tych informacji. Mikrotargetowanie utrudnia sprawdzanie faktów lub kontrolę takich reklam, a także dochodzenie przez osoby fizyczne swoich praw, w tym w zakresie ochrony danych. To z kolei może zwiększyć ryzyko polaryzacji politycznej.

Wzmocniony kodeks powinien przyczynić się do ograniczenia lub uniknięcia ryzyka związanego z mikrotargetowaniem osób fizycznych za pomocą reklam politycznych lub tematycznych. W związku z tym należy zapewnić pełną zgodność z RODO i innymi odpowiednimi przepisami, w szczególności uzyskaniem ważnej zgody, gdy jest ona wymagana. Należy ułatwić dostęp do informacji, aby umożliwić właściwym organom wykonywanie ich funkcji w zakresie monitorowania i egzekwowania przepisów.

Sygnatariusze powinni zobowiązać się do zapewnienia, aby obywatele byli wyraźnie informowani o tym, że są poddawani mikrotargetowaniu, oraz aby otrzymywali istotne informacje na temat kryteriów i danych wykorzystywanych do tego celu. Powinni oni wprowadzić zdecydowane środki na rzecz zapewnienia przejrzystości, w tym specjalne biblioteki reklam, które można przeszukiwać, zawierające wszystkie mikrotargetowane reklamy kierowane do konkretnych grup użytkowników, wraz z informacjami na temat kryteriów targetowania i dostarczania.

Ulepszone repozytoria reklam i minimalne funkcjonalności interfejsów programowania aplikacji

Wzmocniony kodeks powinien zapewniać, aby platformy będące sygnatariuszami zobowiązały się do poprawy kompletności i jakości informacji w swoich repozytoriach reklam politycznych, tak aby faktycznie zawierały one wszystkie sponsorowane treści polityczne. Repozytoria te powinny dostarczać aktualnych, regularnie aktualizowanych informacji na temat liczby i budżetu reklam politycznych dostarczanych przez reklamodawców politycznych w państwach członkowskich, liczby wyświetleń każdej reklamy w internecie oraz kryteriów targetowania stosowanych przez reklamodawcę, z uwzględnieniem odpowiednich przepisów w proponowanym akcie o usługach cyfrowych oraz przyszłym wniosku ustawodawczym dotyczącym reklamy politycznej.

Niektóre platformy opracowały interfejsy programowania aplikacji lub inne interfejsy umożliwiające użytkownikom i naukowcom przeprowadzanie dostosowanych do potrzeb wyszukiwań w ramach ich repozytoriów reklam politycznych. Jednak funkcjonalność tych interfejsów programowania aplikacji jest bardzo ograniczona. Wzmocniony kodeks powinien zapewnić, aby interfejsy programowania aplikacji dla repozytoriów reklam politycznych platform obejmowały zestaw minimalnych funkcji, jak również zestaw minimalnych kryteriów wyszukiwania, które umożliwiają użytkownikom i naukowcom przeprowadzanie dostosowanych do potrzeb wyszukiwań w celu pobierania danych w czasie rzeczywistym w standardowych formatach oraz pozwalają na łatwiejsze porównywanie, badanie i monitorowanie między platformami. W przypadku utworzenia repozytoriów reklam tematycznych powinny one posiadać porównywalne funkcje interfejsów programowania aplikacji i możliwości wyszukiwania. Zobowiązania powinny również zapewniać szeroki dostęp do interfejsów programowania aplikacji oraz regularną aktualizację ich funkcji w celu zaspokojenia potrzeb naukowców.

6Integralność usług

Wzmocniony kodeks powinien zawierać kompleksowe omówienie obecnych i dopiero powstających form zachowań manipulacyjnych wykorzystywanych do szerzenia dezinformacji. Powinien on uwzględniać szersze zagrożenia związane z rozpowszechnianiem dezinformacji i ich zmieniający się charakter, na przykład fakt, że kampanie dezinformacyjne mogą stanowić część hybrydowych zagrożeń dla bezpieczeństwa, w szczególności w połączeniu z cyberatakami. Powinien on obejmować dostosowane do potrzeb zobowiązania mające na celu wyeliminowanie narażenia oraz zapewnienie przejrzystości i odpowiedzialności w odniesieniu do działań podejmowanych przez sygnatariuszy w celu ograniczenia zachowań manipulacyjnych, które zgodnie z odpowiednimi warunkami świadczenia usług nie są dozwolone w usługach sygnatariuszy, również w świetle przyszłych wymogów regulacyjnych określonych w proponowanym akcie o usługach cyfrowych.

Wspólne rozumienie niedozwolonych zachowań manipulacyjnych

Aby zapewnić spójne podejście, wzmocniony kodeks powinien gwarantować, że sygnatariusze w odniesieniu do wszystkich usług wypracują wspólne rozumienie kwestii zachowania manipulacyjnego niedozwolonego w ramach świadczonych przez nich usług, w tym „fałszywej aktywności”, nie naruszając obowiązujących przepisów unijnych i krajowych. Rozumienie to powinno być wystarczająco szerokie, aby objąć pełen zakres zachowań, za pomocą których podmioty działające w złych intencjach mogą próbować manipulować usługami. W tym celu sygnatariusze powinni sporządzić wyczerpujący wykaz manipulacyjnych taktyk, technik i procedur (TTP), które stanowią niedopuszczalną fałszywą aktywność w ramach ich usług. Określone techniki należy zdefiniować w sposób wystarczający, aby umożliwić porównanie częstości występowania niedozwolonych zachowań na różnych platformach oraz skuteczności działań podjętych w celu przeciwdziałania im. Wspólne rozumienie powinno zapewnić sygnatariuszom, organom regulacyjnym, społeczeństwu obywatelskiemu i innym zainteresowanym stronom wspólne słownictwo do dyskusji na temat problemów dezinformacji i manipulacji cyfrowej zarówno w kontekście kodeksu postępowania, jak i na innych forach, takich jak unijny system wczesnego ostrzegania i sieć współpracy w zakresie wyborów, oraz w ramach przygotowań do stosowania proponowanego aktu o usługach cyfrowych. Prace te powinny uwzględniać szybko rozwijającą się sytuację w zakresie TTP i odzwierciedlać te ewentualne zmiany przy opracowywaniu terminologii i definicji.

Wzmocnione zobowiązania do ograniczenia niedozwolonych zachowań manipulacyjnych

Wzmocniony kodeks powinien określać nowe zobowiązania w zakresie niedozwolonych zachowań manipulacyjnych, obejmując pełen zakres technik manipulacyjnych i wymagając skutecznych reakcji w celu przeciwdziałania im. W ramach zobowiązań od sygnatariuszy powinno wymagać się przeciwdziałania rozwijającym się technikom manipulacyjnym takim jak operacje typu hack-and-leak (kradzież, a następnie opublikowanie informacji), przejmowanie kont, tworzenie fałszywych grup, podawanie się za inną osobę, deepfake, zakup fałszywej aktywności lub nieprzejrzyste zaangażowanie influencerów. Ponadto zobowiązania powinny nie tylko nakładać na sygnatariuszy obowiązek opublikowania odpowiednich polityk, ale także powinny określać elementy bazowe, cele i poziomy odniesienia dla środków wprowadzonych w celu przeciwdziałania niedozwolonym zachowaniom manipulacyjnym. Wzmocniony kodeks powinien uwzględniać obowiązki w zakresie przejrzystości w odniesieniu do systemów sztucznej inteligencji, które generują treści lub nimi manipulują, oraz wykaz praktyk manipulacyjnych zakazanych na mocy wniosku w sprawie aktu o sztucznej inteligencji.

Dostosowanie zobowiązań, współpraca i przejrzystość

Aby zapewnić jego dalszą przydatność i adekwatność, wzmocniony kodeks powinien ustanowić mechanizm, za pomocą którego jego zobowiązania będą mogły być dostosowywane w czasie w oparciu o najnowsze dowody dotyczące postępowania i TTP stosowanych przez podmioty działające w złych zamiarach.