PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 366/51

P8_TA(2015)0408

Interpretacja prawa podatkowego i innych środków o podobnym charakterze lub skutkach

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie interpretacji prawa podatkowego i innych środków o podobnym charakterze lub skutkach (2015/2066(INI))

(2017/C 366/06)

Parlament Europejski,

— uwzględniając art. 4 i 13 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE),

— uwzględniając art. 107, 108, 113, 115, 116, 175 i 208 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE),

— uwzględniając swoją decyzję z dnia 12 lutego 2015 r. w sprawie powołania, kompetencji, składu liczbowego i czasu trwania mandatu Komisji Specjalnej ds. Interpretacji Prawa Podatkowego i Innych Środków o Podobnym Charakterze lub Skutkach (1),

— uwzględniając informacje ujawnione przez Międzynarodowe Konsorcjum Dziennikarzy Śledczych na temat interpretacji prawa podatkowego i innych szkodliwych praktyk stosowanych w Luksemburgu, znanych jako afera LuxLeaks,

— uwzględniając wyniki szczytów G7, G8 i G20 poświęconych kwestiom podatku międzynarodowego, a w szczególności szczytu w Elmau w dniach 7–8 czerwca 2015 r., szczytu w Brisbane w dniach 15–16 listopada 2014 r., szczytu w Sankt Petersburgu w dniach 5–6 września 2013 r., szczytu w Lough Erne w dniach 17–18 czerwca 2013 r. i szczytu w Pittsburghu w dniach 24–25 września 2009 r.,

— uwzględniając sprawozdanie Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) z 1998 r. pt. „Harmful Tax Competition. An emerging global issue” [Szkodliwa konkurencja podatkowa. Nowy światowy problem],

— uwzględniając sprawozdanie OECD pt. „Addressing Base Erosion and Profit Shifting” [Rozwiązanie kwestii erozji bazy podatkowej i przenoszenia zysków] z 2013 r., odnośny plan działania OECD i następne publikacje na ten temat,

— uwzględniając niedawne konkluzje Rady Europejskiej dotyczące wspólnej skonsolidowanej podstawy opodatkowania osób prawnych (14 marca 2013 r.), opodatkowania (22 maja 2013 r.), automatycznej wymiany informacji (18 grudnia 2014 r.), erozji bazy podatkowej i przenoszenia zysków (BEPS), automatycznej wymiany informacji na poziomie globalnym i szkodliwych środków podatkowych (18 grudnia 2014 r.) oraz uchylania się od opodatkowania (27 czerwca 2014 r.),

— uwzględniając konkluzje i sprawozdanie Rady do Spraw Gospodarczych i Finansowych (ECOFIN) dla Rady Europejskiej dotyczące kwestii podatkowych z dnia 22 czerwca 2015 r.,

— uwzględniając półroczne sprawozdania Grupy ds. Kodeksu Postępowania (opodatkowanie działalności gospodarczej) dla Rady dotyczące kodeksu postępowania,

— uwzględniając dyrektywę o współpracy administracyjnej (2), dyrektywę o opodatkowaniu odsetek i należności licencyjnych (3) oraz najnowsze wnioski ustawodawcze Komisji dotyczące ich zmiany,

— uwzględniając dyrektywę Rady 90/435/EWG z dnia 23 lipca 1990 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw członkowskich (4) (dyrektywa w sprawie spółek dominujących i spółek zależnych), zmienioną ostatnio w 2015 r.,

— uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/56/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r. zmieniającą dyrektywę 2006/43/WE w sprawie ustawowych badań rocznych sprawozdań finansowych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych (5),

— uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania art. 108 TFUE (6),

— uwzględniając dyrektywę Rady 77/799/EWG z dnia 19 grudnia 1977 r. dotyczącą wzajemnej pomocy właściwych władz państw członkowskich w obszarze podatków bezpośrednich oraz opodatkowania składek ubezpieczeniowych (7),

— uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, zmieniającą rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 648/2012 i uchylającą dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/60/WE oraz dyrektywę Komisji 2006/70/WE (8),

— uwzględniając komunikat Komisji z dnia 26 lutego 2007 r. dla Rady, Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie prac Wspólnego Forum UE ds. Cen Transferowych w dziedzinie procedur unikania i rozstrzygania sporów oraz w sprawie wytycznych dotyczących uprzednich porozumień cenowych w UE (COM(2007)0071),

— uwzględniając obwieszczenie Komisji z dnia 10 grudnia 1998 r. w sprawie stosowania zasad pomocy państwa do środków związanych z bezpośrednim opodatkowaniem działalności gospodarcze (9),

— uwzględniając komunikat Komisji z dnia 17 czerwca 2015 r. zatytułowany „Sprawiedliwy i skuteczny system opodatkowania przedsiębiorstw w Unii Europejskiej: pięć głównych obszarów działania” (COM(2015)0302),

— uwzględniając komunikat Komisji z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie przejrzystości podatkowej w celu zwalczania uchylania się od opodatkowania i unikania opodatkowania (COM(2015)0136),

— uwzględniając komunikat Komisji z dnia 6 grudnia 2012 r. zatytułowany „Plan działania zakładający poprawę skuteczności walki z oszustwami podatkowymi i uchylaniem się od opodatkowania” (COM(2012)0722),

— uwzględniając zalecenie Komisji z dnia 6 grudnia 2012 r. w sprawie agresywnego planowania podatkowego (C(2012)8806),

— uwzględniając zalecenie Komisji z dnia 6 grudnia 2012 r. w sprawie środków mających na celu zachęcenie państw trzecich do stosowania minimalnych standardów dobrego zarządzania w kwestiach podatkowych (C(2012)8805),

— uwzględniając komunikat Komisji z dnia 27 czerwca 2012 r. w sprawie konkretnych sposobów usprawnienia walki z oszustwami podatkowymi i uchylaniem się od opodatkowania, w tym w odniesieniu do państw trzecich (COM(2012)0351),

— uwzględniając wniosek Komisji z 2011 r. dotyczący dyrektywy Rady w sprawie wspólnej skonsolidowanej podstawy opodatkowania osób prawnych (COM(2011)0121) oraz odnośne stanowisko Parlamentu z dnia 19 kwietnia 2012 r. (10),

— uwzględniając komunikat Komisji z dnia 25 października 2011 r. pt. „Odnowiona strategia UE na lata 2011–2014 dotycząca społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw” (COM(2011)0681),

— uwzględniając rezolucję Rady i przedstawicieli rządów państw członkowskich z dnia 1 grudnia 1997 r. w sprawie kodeksu postępowania w zakresie opodatkowania działalności gospodarczej (11) oraz regularne sprawozdania przedkładane Radzie przez Grupę ds. Kodeksu Postępowania (opodatkowanie działalności gospodarczej),

— uwzględniając zalecenie przyjęte przez komitet ministrów Rady Europejskiej dnia 30 kwietnia 2014 r. w sprawie ochrony demaskatorów,

— uwzględniając sprawozdanie kancelarii Simmons & Simmons z 1999 r. dotyczące praktyk administracyjnych, wspomniane w ust. 26 sprawozdania Grupy ds. Kodeksu Postępowania z 1999 r., sprawozdanie Primarolo (SN 4901/99) oraz aktualizację tego sprawozdania z 2009 r.,

— uwzględniając poprawki przyjęte przez Parlament w dniu 8 lipca 2015 r. do wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zmiany dyrektywy 2007/36/WE w zakresie zachęcania akcjonariuszy do długoterminowego zaangażowania oraz zmiany dyrektywy 2013/34/UE w zakresie określonych elementów oświadczenia o stosowaniu zasad ładu korporacyjnego (12),

— uwzględniając swoją rezolucję z dnia 8 lipca 2015 r. w sprawie unikania zobowiązań podatkowych i uchylania się od opodatkowania jako wyzwań dla zarządzania, ochrony socjalnej i rozwoju w krajach rozwijających się (13),

— uwzględniając swoją rezolucję z dnia 25 marca 2015 r. w sprawie sprawozdania rocznego dotyczącego podatków (14),

— uwzględniając swoją rezolucję z dnia 11 marca 2015 r. w sprawie sprawozdania rocznego za rok 2013 dotyczącego ochrony interesów finansowych Unii Europejskiej – zwalczanie nadużyć finansowych (15),

— uwzględniając swoją rezolucję z dnia 23 października 2013 r. w sprawie przestępczości zorganizowanej, korupcji i prania pieniędzy (16),

— uwzględniając swoją rezolucję z dnia 21 maja 2013 r. w sprawie walki z oszustwami podatkowymi, uchylaniem się od opodatkowania i rajami podatkowymi (17),

— uwzględniając swoją rezolucję z dnia 19 kwietnia 2012 r. w sprawie apelu o opracowanie konkretnych sposobów walki z oszustwami podatkowymi i uchylaniem się od opodatkowania (18),

— uwzględniając swoją rezolucję z dnia 8 marca 2011 r. w sprawie podatków i rozwoju – współpracy z krajami rozwijającymi się w zakresie wspierania dobrych rządów w dziedzinie opodatkowania (19),

— uwzględniając swoją rezolucję z dnia 10 lutego 2010 r. w sprawie wspierania dobrych rządów w dziedzinie opodatkowania (20),

— uwzględniając różne parlamentarne wysłuchania i kolejne sprawozdania na ten sam temat parlamentów narodowych, w szczególności brytyjskiej Izby Gmin, Senatu USA i Zgromadzenia Narodowego Francji,

— uwzględniając art. 52 Regulaminu,

— uwzględniając sprawozdanie Komisji Specjalnej ds. Interpretacji Prawa Podatkowego i Innych Środków o Podobnym Charakterze lub Skutkach (A8-0317/2015),

LuxLeaks: fakty i liczby

A. mając na uwadze, że afera LuxLeaks, która wybuchła w dniu 5 listopada 2014 r. po ujawnieniu przez Międzynarodowe Konsorcjum Dziennikarzy Śledczych ok. 28 tys. stron poufnych dokumentów dotyczących ponad 500 potajemnych uzgodnień podatkowych zawartych między luksemburską administracją podatkową a ponad 300 korporacjami wielonarodowymi w latach 2002–2010, ukazała skalę wykorzystywania tajnych porozumień o złożonych strukturach finansowych służących uzyskaniu daleko idących ulg podatkowych; mając na uwadze, że w wielu przypadkach luksemburskie jednostki zależne obracające w swojej działalności setkami milionów euro są obecne w Luksemburgu w znikomym stopniu i prowadzą tam bardzo ograniczoną działalność gospodarczą;

B. mając na uwadze, że kwestie związane z erozją bazy podatkowej osób prawnych i praktykami agresywnego planowania podatkowego były znane i analizowane na szczeblu międzynarodowym co najmniej od kilkudziesięciu lat; mając na uwadze, że afera LuxLeaks zwróciła na te kwestie uwagę opinii publicznej i mediów, ujawniając dyskusyjne praktyki podatkowe propagowane przez firmy audytorskie w jednym z państw członkowskich; mając na uwadze, że dochodzenie Komisji i praca wykonana przez parlamentarną komisję specjalną wykazały, iż nie jest to odosobniony przypadek, a stosowanie środków podatkowych celem zmniejszenia niektórych ogólnych zobowiązań podatkowych dużych przedsiębiorstw, aby tym sposobem w sztuczny sposób podnieść krajową bazę podatkową ze szkodą dla innych państw – pośród których znalazły się państwa prowadzące politykę oszczędnościową – jest szeroko rozpowszechnioną praktyką w Europie i poza nią;

C. mając na uwadze, że takie zachowania, często wynikające z braku powiązania między miejscem generowania dochodów a miejscem ich opodatkowania, nie ograniczają się do interpretacji indywidualnych prawa podatkowego, lecz obejmują szeroki zakres szkodliwych praktyk podatkowych stosowanych przez krajowe administracje podatkowe w UE i poza nią;

D. mając na uwadze, że poddanie tych praktyk nadzorowi publicznemu jest elementem demokratycznej kontroli; mając na uwadze, że z uwagi na ich negatywny wpływ na ogół społeczeństwa mogą one istnieć tylko do czasu ich ujawnienia albo dopóki jest na nie przyzwolenie; mając na uwadze, że zasadniczą rolę w ujawnieniu przypadków unikania opodatkowania oraz w informowaniu o tym opinii publicznej odegrali dziennikarze śledczy, sektor pozarządowy i środowisko akademickie; mając na uwadze, że dopóki nie można im zapobiec, ich ujawnianie nie powinno zależeć od odwagi i etyki pojedynczych demaskatorów, lecz być częścią systematyczniejszej sprawozdawczości i mechanizmów wymiany informacji;

Podejście państw członkowskich do opodatkowania osób prawnych

E. mając na uwadze, że dochody z podatku od osób prawnych dla 28 państw członkowskich UE wyniosły w 2012 r. średnio 2,6 % PKB (21);

F. mając na uwadze, że zgodnie z Traktatem opodatkowanie bezpośrednie wchodzi przede wszystkim w zakres kompetencji państw członkowskich; mając na uwadze, że w zakresie w jakim UE posiada kompetencje podatkowe, wykonywanie tych kompetencji podlega zazwyczaj wymogowi jednomyślności w Radzie; mając na uwadze, że w związku z tym na szczeblu UE nie podjęto jak dotąd żadnych istotnych decyzji w dziedzinie opodatkowania osób prawnych mimo niedawnych zmian związanych z integracją UE w kontekście rynku wewnętrznego i innych obszarów objętych traktatami UE, takich jak międzynarodowe porozumienia handlowe, wspólna waluta, zarządzanie gospodarką i budżetem, a także zasady i przepisy dotyczące przeciwdziałania praniu pieniędzy; mając na uwadze, że państwa członkowskie muszą przestrzegać europejskiego prawa konkurencji i dopilnować, by ich przepisy podatkowe były zgodne z zasadami rynku wewnętrznego i nie prowadziły do zakłóceń konkurencji; mając na uwadze, że dając każdemu państwu członkowskiemu prawo weta, zasada jednomyślności w Radzie nie zachęca do rezygnacji ze status quo na rzecz rozwiązania opartego w większej mierze na współpracy; mając na uwadze, że zmiana wymogu jednomyślności w kwestiach dotyczących opodatkowania bezpośredniego wymagałaby zmiany Traktatu, chyba że zastosowana zostanie procedura określona w art. 116 TFUE;

G. mając na uwadze, że aktualna sytuacja każdego państwa członkowskiego posiadającego prawo weta oznacza, że wszystkie państwa członkowskie muszą działać zdecydowanie i we współpracy na rzecz sprostania ogólnoeuropejskiemu problemowi uchylania się od opodatkowania i unikania opodatkowania;

H. mając na uwadze, że z kilkoma chwalebnymi wyjątkami krajowi przedstawiciele polityczni nie byli dotąd wystarczająco chętni i gotowi do rozwiązania problemu unikania opodatkowania, w tym problemu interpretacji indywidualnych prawa podatkowego;

I. mając na uwadze, że na europejskim rynku wewnętrznym kapitał nie napotyka przeszkód w przepływie, a duże przedsiębiorstwa składają sprawozdania o swej działalności na zasadzie skonsolidowanej, podczas gdy podatki pobierane są na szczeblu krajowym przez organy podatkowe, które praktycznie nie dzielą się między sobą informacjami;

J. mając na uwadze, że na urzeczywistnionym rynku wewnętrznym żadne sztuczne zakłócenia nie powinny wpływać na decyzje inwestycyjne i lokalizację działalności gospodarczej; mając jednak na uwadze, że globalizacja, cyfryzacja i swobodny przepływ kapitału przyczyniają się do nasilenia konkurencji podatkowej między państwami członkowskimi i z państwami trzecimi, by przyciągnąć inwestorów i przedsiębiorców; mając na uwadze, że choć istotne jest przyciągnięcie i zatrzymanie przedsiębiorstw w Europie, nie powinno to przybierać formy potencjalnie szkodliwych systemów opodatkowania mających na celu przede wszystkim pobudzanie inwestycji i przyciąganie dodatkowej działalności gospodarczej, reagowanie na podobne środki podejmowane w krajach ościennych lub próbę korygowania przypadków wcześniejszych zakłóceń równowagi między państwami członkowskimi, jeśli chodzi o względną zamożność, rozmiar czy peryferyjne położenie; mając również na uwadze, że – nawiasem mówiąc – w niektórych jurysdykcjach wydaje się istnieć związek między atrakcyjnymi systemami opodatkowania osób prawnych a wysokim poziomem bogactwa narodowego; mając na uwadze, że optymalna struktura systemów podatkowych zależy od wielu czynników i dlatego jest różna w poszczególnych państwach; mając na uwadze, że szkodliwa konkurencja podatkowa pomiędzy państwami członkowskimi ogranicza potencjał jednolitego rynku;

K. mając na uwadze, że oprócz samego koncentrowania się na promowaniu atrakcyjnego otoczenia dla przedsiębiorstw dzięki, na przykład, dobrej infrastrukturze i wysokiej jakości sile roboczej, w tym przez wydatki zwiększające wydajność, oraz na promowaniu stabilności i przewidywalności systemu podatkowego państwa współzawodniczą ze sobą pod względem podatkowym, wykorzystując własne ustawodawstwo wraz z siecią własnych konwencji podatkowych do promowania siebie jako krajów wartych inwestowania, jako ośrodków kanalizujących przepływy finansowe lub w których warto księgować zyski, przyciągając tym samym przedsiębiorstwa lub firmy przykrywki ze szkodą dla krajów partnerskich i doprowadzając do stosowania nieuczciwych praktyk między sobą; mając na uwadze, że każdy kraj z osobna ma żywotny interes w przyjęciu postawy „gapowicza”, tzn. w byciu pierwszym przy tworzeniu i stosowaniu specjalnych systemów opodatkowania i przepisów wspierających podstawę opodatkowania i ostatnim, jeżeli chodzi o jakiekolwiek wspólne i skoordynowane działania na rzecz walki z unikaniem opodatkowania;

L. mając na uwadze istnienie konkurencji podatkowej między państwami członkowskimi; mając na uwadze zasadę lojalnej współpracy między państwami członkowskimi UE zapisaną w art. 4 TUE; mając na uwadze, że państwa członkowskie powinny w pełni stosować zasadę lojalnej współpracy w kwestiach dotyczących konkurencji podatkowej;

M. mając na uwadze, że niektóre państwa członkowskie zajmują ambiwalentne stanowisko wobec unikania opodatkowania i skarżą się z jednej strony na erozję krajowej bazy podatkowej, a jednocześnie odpowiadają za kształt obecnych krajowych i międzynarodowych systemów podatkowych, które ją umożliwiły, a także nadal utrudniają znalezienie dla ich systemów podatkowych bardziej skoordynowanego rozwiązania; mając na uwadze, że w ramach całkowitej mobilności kapitału w UE i wobec zadeklarowanego celu Komisji, jakim jest utworzenie unii rynków kapitałowych, należy w pełni uwzględnić współzależność i wzajemne oddziaływanie krajowych systemów podatkowych i dochodów podatkowych, pamiętając o rozległych, pozytywnych i negatywnych transgranicznych skutkach ubocznych decyzji podatkowych podejmowanych przez poszczególne państwa członkowskie, ponieważ bodziec podatkowy w jednym państwie oznacza erozję bazy w innym;

N. mając na uwadze, że obserwujemy pojawienie się paradoksalnej sytuacji, w której swobodna konkurencja między państwami członkowskimi w kwestiach podatkowych dała w rezultacie szkodzące konkurencji zachowania i zakłócanie konkurencji;

O. mając na uwadze, że utworzenie europejskiego jednolitego rynku okazało się niezwykle korzystne dla gospodarki państw członkowskich, umożliwiając im uzyskanie większej konkurencyjności i atrakcyjności w globalnej gospodarce, a także mając na uwadze, że konwergencja podatkowa między państwami członkowskimi przyniesie w ostatecznym rozrachunku takie same skutki;

P. mając na uwadze, że ustawodawca i administracje podatkowe – nieposiadające często wystarczających zasobów – nie mogą antycypować innowacyjnych systemów unikania opodatkowania tworzonych i promowanych przez niektórych doradców podatkowych, zwłaszcza z bardzo dużych firm audytorskich, prawników i pośredników, lecz tylko na te systemy reagować, czasem z ogromnym opóźnieniem; mając na uwadze, że doświadczenie pokazuje w szczególności, iż organy UE, które powinny zapobiegać wprowadzaniu nowych szkodliwych środków podatkowych (takie jak Grupa ds. Kodeksu Postępowania powołana przez państwa członkowskie w 1998 r. lub Komisja, będąca strażniczką traktatów), nie są w stanie zapobiegać temu niepożądanemu rozwojowi sytuacji ze względu na podejmowanie działań w sposób nieskuteczny lub ze względu na zbyt ograniczone uprawnienia, oraz że w UE wprowadzono wiele nowych i często agresywnych środków lub umów – jak np. korzystne opodatkowanie dochodów z patentów – służących unikaniu opodatkowania; mając na uwadze, że korporacje wielonarodowe w UE i na całym świecie funkcjonują w oparciu o ekspertyzy dobrze zorganizowanych i zręcznych doradców podatkowych, a także banków i innych dostawców usług finansowych, pomagających im przy tworzeniu systemów unikania opodatkowania; mając na uwadze, że sektor ten jest jednocześnie reprezentowany w organach doradzających rządom i instytucjom publicznym w sprawach podatkowych, takich jak na przykład unijna platforma na rzecz dobrego zarządzania w kwestiach podatkowych; mając na uwadze, że istnieją obawy co do konfliktu interesów, który może powstać na skutek udzielania przez te same firmy porad zarówno organom publicznym, jak i prywatnym wielonarodowym korporacjom;

Q. mając na uwadze, że wszelkie planowanie podatkowe powinno odbywać się w granicach prawa i obowiązujących traktatów; mając zatem na uwadze, że najlepszą odpowiedzią na agresywne planowanie podatkowe jest dobre ustawodawstwo i międzynarodowa koordynacja co do pożądanych skutków;

R. mając na uwadze, że wdrożenie ustawodawstwa ma decydujący wpływ na realizację założonych celów; mając na uwadze, że takie wdrożenie należy do kompetencji administracji krajowych, które często nie mają wielu bodźców do współpracy ze sobą na szczeblu europejskim; mając na uwadze, że sytuacja ta jeszcze bardziej pogarsza już powstałe rozbieżności w przepisach w całej Unii;

S. mając na uwadze, że trojka (Komisja Europejska, Europejski Bank Centralny i Międzynarodowy Fundusz Walutowy) – nadzorująca programy korekty finansowej i budżetowej w takich państwach członkowskich jak Portugalia i Grecja – nie usiłowała zapobiegać abolicjom podatkowym, interpretacjom indywidualnym prawa podatkowego, zwolnieniom i korzyściom podatkowym, które były i są niesprawiedliwie dyskryminujące, faworyzując przedsiębiorstwa i osoby fizyczne unikające płacenia podatków, co powoduje drastyczne zmniejszanie się dochodów państwa przy coraz większym obciążeniu już nadmiernie opodatkowanych małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) i obywateli;

T. mając na uwadze, że dochodzenie i ściganie przestępstw podatkowych i prania pieniędzy, często obejmujące operacje finansowe i osoby prawne w kilku jurysdykcjach, stanowi ogromne wyzwanie; mając na uwadze, że pracownicy państw członkowskich odpowiedzialni za badanie i przeprowadzanie dochodzeń sądowych wobec sprawców przestępstw podatkowych oraz innych przestępstw finansowych są często niewystarczająco wyszkoleni i brakuje im sprzętu i wyposażenia;

U. mając na uwadze, że polityka oszczędnościowa oraz ograniczenia budżetowe w ostatnich latach znacznie ograniczyły zdolność administracji podatkowych do dochodzenia przestępstw podatkowych i szkodliwych praktyk podatkowych; mając na uwadze, że cięcia te były szczególnie szkodliwe w krajach objętych programami pomocy finansowej kierowanymi przez trojkę, gdzie wzrost dochodów państwa został osiągnięty kosztem nadmiernie opodatkowanych MŚP i obywateli, podczas gdy duże przedsiębiorstwa i zamożni oszuści podatkowi często korzystali z abolicji podatkowych, interpretacji indywidualnych prawa podatkowego i innych programów zwolnień i korzyści podatkowych, jak miało to miejsce w Portugalii i Grecji;

Interpretacje indywidualne prawa podatkowego a szkodliwe praktyki podatkowe

V. mając na uwadze, że interpretacje indywidualne prawa podatkowego obejmują szeroki wachlarz praktyk stosowanych w państwach członkowskich – od polityki ad hoc do jasno sformułowanych ram stosowania przepisów – jeśli chodzi o możliwy zakres i tematykę, wiążący charakter, częstotliwość, rozgłos, długość i opłaty; mając na uwadze, że nie ma definicji interpretacji indywidualnych prawa podatkowego uzgodnionej wspólnie na szczeblu międzynarodowym poza stwierdzeniem Komisji określającym je jako „każdy komunikat lub każdy inny instrument lub każde inne działanie o podobnych skutkach podejmowane przez dane państwo członkowskie lub w jego imieniu w odniesieniu do interpretacji lub stosowania przepisów podatkowych”;

W. mając na uwadze, że z natury rzeczy interpretacje indywidualne prawa podatkowego nie są problematyczne, ponieważ zgodnie ze swoim pierwotnym celem mogą zapewnić pewność prawa dla podatnika oraz ograniczyć ryzyko finansowe dla uczciwych firm w przypadkach, gdy przepisy podatkowe lub ich konkretne zastosowanie w pewnych okolicznościach są niejasne lub podlegają rozbieżnym interpretacjom, zwłaszcza przy złożonych transakcjach, co pozwala uniknąć przyszłych sporów między podatnikiem a organem podatkowym;

X. mając na uwadze, że praktyka interpretacji została wypracowana w ramach bliższego i opartego w większym stopniu na współpracy stosunku między administracjami podatkowymi a podatnikami jako narzędzie radzenia sobie z coraz większą złożonością opodatkowania niektórych transakcji w coraz bardziej skomplikowanej, globalnej i zdigitalizowanej gospodarce; mając na uwadze, że pomimo iż państwa członkowskie twierdzą, że interpretacje indywidualne prawa podatkowego – utrzymywane jednak w tajemnicy – nie mają charakteru dyskrecjonalnego, lecz są jedynie narzędziem mającym na celu objaśnienie obowiązujących przepisów podatkowych, komisja specjalna PE potwierdziła, że interpretacje prawa podatkowego mogą być wydawane bez żadnych ram prawnych poprzez nieformalne lub dyskrecjonalne uzgodnienia, co sprzyja strukturom konstruowanym pod kątem korzyści podatkowych, które opierają się na narzędziach planowania podatkowego stosowanych zwykle przez korporacje wielonarodowe w celu obniżenia płaconych podatków; mając na uwadze, że wydaje się to stanowić problem zwłaszcza – choć nie tylko – przy interpretacjach dotyczących wyceny transferów wewnątrz przedsiębiorstw (tzw. uprzednie porozumienie cenowe); mając na uwadze, że zapewniając pewność prawa tylko niektórym wybranym podmiotom interpretacje indywidualne prawa podatkowego mogą doprowadzić do powstania nierówności pomiędzy przedsiębiorstwami: tymi, którym zostały przyznane takie interpretacje i przedsiębiorstwami z tego samego sektora, które nie mają do nich dostępu;

Y. mając na uwadze, że ani OECD, ani Komisja Europejska nie wezwały do zaprzestania praktyki wydawania interpretacji indywidualnych prawa podatkowego;

Z. mając na uwadze, że ustalone z góry interpretacje indywidualne prawa podatkowego nie powinny wpływać w żaden sposób na opodatkowanie jakiejkolwiek transakcji ani przynosić korzyści jednemu podatnikowi w porównaniu z innym, lecz w zasadzie powinny mieć taki sam skutek jak zastosowanie ex post obowiązujących przepisów podatkowych; mając na uwadze, że niniejsze sprawozdanie nie koncentruje się zatem wyłącznie na interpretacjach indywidualnych prawa podatkowego, lecz obejmuje – zgodnie z mandatem udzielonym komisji specjalnej (TAXE) – wszelkie środki podatkowe o podobnym charakterze lub skutkach określane ogólnym pojęciem „szkodliwych praktyk podatkowych”, tzn. środki mające na celu przyciąganie firm niebędących rezydentami lub odnośnych transakcji ze szkodą dla innych jurysdykcji podatkowych, w których transakcje te podlegałyby zwykłemu opodatkowaniu, lub środki zmierzające do faworyzowania niektórych przedsiębiorstw, co zakłóca konkurencję;

AA. mając na uwadze, że szkodliwe praktyki podatkowe można powiązać do pewnego stopnia z co najmniej jednym z następujących niepożądanych skutków: brak przejrzystości, arbitralna dyskryminacja, zakłócenia konkurencji i nierówne warunki działania na rynku wewnętrznym i poza nim, wpływ na integralność jednolitego rynku, naruszenie sprawiedliwości, stabilności i zasadności systemu podatkowego, większe opodatkowanie mniej mobilnych czynników ekonomicznych, nasilenie się nierówności gospodarczych, nieuczciwa konkurencja między państwami, erozja bazy podatkowej, społeczne niezadowolenie, nieufność i deficyt demokratyczny;

AB. mając na uwadze, że – choć MŚP pozostają siłą napędową gospodarki i zatrudnienia w Europie – trzeba przyznać, że wielonarodowe przedsiębiorstwa również odgrywają ważną rolę w pobudzaniu inwestycji i wzrostu gospodarczego; mając na uwadze, że uczciwe uiszczanie podatków w krajach, w których odbywa się rzeczywista działalność gospodarcza oraz w których dochód został wygenerowany, to główny wkład tych przedsiębiorstw w dobrobyt i równowagę europejskich społeczeństw;

Praca komisji specjalnej

AC. mając na uwadze, że jego właściwa komisja specjalna utworzona w dniu 26 lutego 2015 r. odbyła 14 posiedzeń, w czasie których przesłuchała przewodniczącego Komisji Jeana-Claude’a Junckera, komisarz ds. konkurencji Margrethe Vestager, komisarza do spraw gospodarczych i finansowych, podatków i ceł Pierre’a Moscoviciego, urzędującego przewodniczącego Rady Pierre’a Gramegnę, ministrów finansów Francji – Michela Sapin, Niemiec – Wolfganga Schäuble, Włoch – Piera Carla Padoana i Hiszpanii Luisa de Guindosa, przedstawicieli OECD, a także demaskatorów, dziennikarzy śledczych, ekspertów, przedstawicieli środowisk akademickich, korporacji wielonarodowych, stowarzyszeń zawodowych, związków zawodowych, organizacji pozarządowych i posłów do parlamentów narodowych UE (zob. załącznik I); mając na uwadze, że delegacje komisji TAXE udały się do Szwajcarii w celu zbadania specyficznych aspektów dotyczących państw trzecich zgodnie z przyznanym jej mandatem, a także do następujących państw członkowskich w celach informacyjnych: Belgii, Luksemburga, Irlandii, Królestwa Niderlandów i Zjednoczonego Królestwa; mając na uwadze, że zorganizowano także posiedzenia z przedstawicielami rządu Gibraltaru i Bermudów; mając na uwadze, że wszystkie te działania – choć pozwoliły na uzyskanie różnorodnych i cennych spostrzeżeń na temat systemów i praktyk podatkowych stosowanych w całej UE – nie wyjaśniły wszystkich istotnych aspektów, w tym utrzymujących się niespójności w wypowiedziach przewodniczącego Komisji Jeana-Claude’a Junckera odnoszących się do podnoszonej od dawna kwestii tajnej strony sprawozdania Kreckégo;

AD. mając na uwadze, że prace komisji zostały utrudnione ze względu na to, że szereg państw członkowskich oraz Rada nie udzieliły na czas odpowiedzi (patrz załącznik II), a także nie przekazały wszystkich wymaganych dokumentów lub udzielały jedynie odpowiedzi grzecznościowych bez konkretnego odniesienia do treści złożonych wniosków; mając na uwadze, że z 17 zaproszonych korporacji wielonarodowych tylko cztery zgodziły się stanąć przed komisją podczas pierwszego zaproszenia w czerwcu i lipcu 2015 r.; mając na uwadze, że kolejne 11 korporacji wielonarodowych zgodziło się stanąć przed komisją dopiero po przeprowadzeniu głosowania nad sprawozdaniem w komisji TAXE i po ponownych zaproszeniach, tak że konieczne było zwołanie kolejnego posiedzenia nadzwyczajnego krótko przed głosowaniem na posiedzeniu plenarnym (patrz załącznik III); mając na uwadze, że Komisja Europejska nie współpracowała w pełni i nie przesłała wszystkich dokumentów roboczych i nieoficjalnych notatek z posiedzeń dotyczących kodeksu postępowania, a zaproponowała jedynie – ze względu na nieustępliwość niektórych państw członkowskich – ograniczoną procedurę konsultacji; mając na uwadze, że w związku z tym konieczne jest przedłużenie mandatu komisji;

AE. mając na uwadze, że w momencie przyjmowania niniejszego sprawozdania w toku było jeszcze kilka prowadzonych przez Komisję dochodzeń w sprawie pomocy państwa dotyczących uzgodnień w zakresie ustalania cen transferowych potwierdzonych interpretacjami indywidualnymi prawa podatkowego i innymi środkami o podobnym charakterze lub skutkach, które mają wpływ na dochód do opodatkowania przypisywany niektórym jednostkom zależnym korporacji wielonarodowych;

Przegląd praktyk w zakresie opodatkowania osób prawnych stosowanych w państwach członkowskich

1. przypomina, że modele opodatkowania osób prawnych istniejące w krajach uprzemysłowionych zostały stworzone w pierwszej połowie XX w., czyli w okresie, w którym działalność transgraniczna miała ograniczony zakres; zauważa, że globalizacja i cyfryzacja gospodarki całkowicie zmieniły globalny łańcuch wartości oraz sposób funkcjonowania rynków oraz że większość dużych firm posiada obecnie międzynarodową strukturę, która wymaga wyjścia poza krajowe przepisy podatkowe; podkreśla, że krajowe i międzynarodowe przepisy w dziedzinie opodatkowania nie nadążają za rozwojem otoczenia biznesowego;

2. zauważa, że należy opracować zrównoważoną i sprawiedliwą politykę podatkową jako nieodłączny element reform strukturalnych w państwach członkowskich;

3. zauważa, że choć utrzymanie zgodności z różnymi systemami podatkowymi stało się trudniejsze dla firm prowadzących działalność transgraniczną, to globalizacja i cyfryzacja ułatwiły im prowadzenie działalności za pośrednictwem centrów offshore oraz tworzenie wyrafinowanych struktur umożliwiających zmniejszenie ich globalnej kwoty podatku; wyraża zaniepokojenie, że z powodu kryzysu gospodarczego i zadłużeniowego oraz konsolidacji budżetowej większość państw członkowskich znacząco ograniczyła liczbę pracowników w krajowych administracjach podatkowych; podkreśla, że krajowe administracje podatkowe muszą dysponować wystarczającymi zasobami, w tym zasobami ludzkimi, aby skutecznie zapobiegać agresywnemu planowaniu podatkowemu, uchylaniu się od opodatkowania i unikaniu opodatkowania, wykrywać te praktyki i walczyć z nimi, ponieważ powodują one znaczną erozję bazy podatkowej, a także aby zapewnić lepszy i bardziej sprawiedliwy pobór podatków oraz wiarygodność systemu podatkowego; zwraca uwagę, że według badań wykwalifikowani pracownicy administracji podatkowych przynoszą o wiele więcej dochodów państwu niż wynoszą związane z nimi wydatki, ponieważ skuteczność działania organów administracji podatkowej ma bezpośredni pozytywny wpływ na dochody podatkowe;

4. podkreśla, że istnieje różnica między szkodliwymi praktykami niektórych administracji krajowych i podatkowych zezwalającymi korporacjom wielonarodowym na przenoszenie zysków w celu uniknięcia opodatkowania na terytoriach, gdzie zyski te zostały wypracowane, a konkurencją między rządami mającą na celu przyciągnięcie bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) lub utrzymanie działalności gospodarczej w ich krajach przy pełnej zgodności z prawem UE;

5. podkreśla, że Traktat – zgodnie z zasadą pomocniczości – umożliwia państwom członkowskim określanie własnych stawek podatku od osób prawnych oraz podstawy opodatkowania do momentu uzgodnienia środków ściślejszej konwergencji podatkowej zgodnie z Traktatem; podkreśla też jednak, że zbyt skomplikowane przepisy krajowych systemów podatkowych, a także różnice między tymi systemami, powodują powstawanie luk wykorzystywanych przez korporacje wielonarodowe do celów agresywnego planowania podatkowego, co prowadzi do erozji bazy, przenoszenia zysków, równania w dół, a także do niezadowalających wyników gospodarczych; podkreśla, że ten rodzaj unikania opodatkowania jest grą o sumie ujemnej dla wszystkich budżetów krajowych razem wziętych, ponieważ wzrost dochodów podatkowych wynikający ze szkodliwych praktyk w jednym państwie członkowskim (dzięki odstępstwom, specjalnym ulgom lub lukom) nie równoważy zmniejszenia tych dochodów w innych państwach; zauważa, że tylko bardziej skoordynowane, wspólne podejście państw członkowskich prowadzące do przyjęcia wspólnych ram, w których państwa członkowskie będą określały swoje stawki podatkowe, może zapobiec dalszej erozji bazy, szkodliwej konkurencji podatkowej oraz równaniu w dół, jeżeli chodzi o stawki podatkowe;

6. przypomina, że niektóre państwa członkowskie mają formalnie wyższe stawki podatku od osób prawnych niż inne kraje, jednak w rzeczywistości, w wyniku odliczeń i luk korzystnych dla krajowej działalności biznesowej, stawki te są znacznie niższe, dzięki czemu efektywna stawka podatkowa jest niższa niż w państwach członkowskich posiadających formalnie niższe stawki podatkowe;

7. zwraca uwagę, że niższe stawki podatku od osób prawnych w niektórych państwach członkowskich mogą przynieść większy przychód podatkowy niż w przypadku zastosowania wyższych stawek podatku;

8. zauważa, że według Komisji (22) ustawowe stawki podatku od osób prawnych w UE spadły o 12 punktów procentowych z 35 % do 23 % w latach 1995–2014; podkreśla, że temu spadkowi stawek podatkowych towarzyszy poszerzenie podstawy opodatkowania mające na celu zmniejszenie uszczuplenia dochodów i że stosunkowo stabilne dochody pochodzące z opodatkowania osób prawnych w tych samych ramach czasowych można wytłumaczyć istotnym dążeniem do uzyskania zdolności prawnej, czego przykładem jest odchodzenie od pewnych form prawnych prowadzenia działalności takich jak firmy jednoosobowe na rzecz uzyskania statusu korporacyjnego, co skutkuje podobną zmianą podstawy opodatkowania osób fizycznych na podstawę opodatkowania osób prawnych;

9. zwraca uwagę, że większość państw członkowskich przeznacza duże kwoty na zachęty podatkowe mające na celu zapewnienie MŚP przewagi konkurencyjnej, jednak zdaniem Komisji (23) te próby osłabiane są przez skutki międzynarodowego planowania podatkowego w trzech z czterech państw członkowskich badanych w ostatniej analizie; zwraca uwagę, że skutki te stawiają MŚP w niekorzystnej sytuacji pod względem konkurencji pomimo wysokich kosztów związanych z wydatkami podatkowymi na ich wsparcie oraz że takie rezultaty są wbrew intencjom krajowych decydentów;

10. zwraca uwagę na pogłębiającą się lukę między ustawowymi a efektywnymi stawkami podatkowymi, szczególnie dla firm prowadzących działalność na skalę globalną, na której istnienie mają wpływ przynajmniej po części różne odstępstwa i wyjątki od ogólnego systemu podatkowego, czy to zamierzone przez ustawodawcę, aby osiągnąć konkretne cele, czy to wynikające z agresywnego planowania podatkowego, tzn. ze stworzenia całkowicie sztucznych warunków wyłącznie dla celów podatkowych;

11. podkreśla, że rozbieżności między systemami podatkowymi na szczeblu globalnym przyczyniają się do znacznej erozji bazy podatkowej i uchylania się od opodatkowania, jednak działania podejmowane jedynie na szczeblu UE nie zaradzą tej sytuacji;

12. zauważa dużą różnorodność 28 systemów podatkowych w UE, zarówno pod względem definicji bazy podatkowej, jak i poziomu stawki podatkowej, która jest nawet jeszcze większa, jeśli wziąć pod uwagę te specjalne jurysdykcje o autonomicznych systemach podatkowych, które są powiązane z państwami członkowskimi UE (terytoria zamorskie i terytoria zależne Korony Brytyjskiej); ubolewa nad obecnym brakiem w UE wspólnych definicji czy wytycznych dla podstawowych pojęć i elementów, takich jak równowaga między opodatkowaniem u źródła a opodatkowaniem zależnym od miejsca zamieszkania, stałe miejsce prowadzenia działalności i jednostki podlegające opodatkowaniu, istota ekonomiczna transakcji i przepisy dotyczące zapobiegania nadużyciom, odsetki i opłaty licencyjne, sposób traktowania aktywów niematerialnych i prawnych, długu i kapitału własnego, nie mówiąc już o tym, co może lub nie może zostać odliczone od podstawy opodatkowania, czego skutkiem jest brak koordynacji systemów podatkowych państw członkowskich; podkreśla, że niezbędne jest ujednolicenie tych definicji;

13. podkreśla, że krajowe systemy preferencyjne i rozbieżności między różnymi systemami podatkowymi na jednolitym rynku tworzą możliwości unikania opodatkowania; zauważa, że te niepożądane skutki pogłębiane są dodatkowo przez wzajemne relacje pomiędzy ogromną liczbą dwustronnych konwencji podatkowych między państwami członkowskimi a państwami trzecimi oraz niewystarczające przepisy zapobiegające nadużyciom w tych konwencjach;

14. zauważa, że inną bolączką tych nieskoordynowanych ram podatkowych w UE jest rażący brak współpracy pomiędzy państwami członkowskimi; podkreśla w tym kontekście, że państwa członkowskie niekoniecznie biorą pod uwagę wpływ ich środków podatkowych na inne państwa członkowskie, nie tylko przy opracowywaniu tych środków, lecz również przy dzieleniu się informacjami dotyczącymi ich wdrażania, co de facto skutkuje stosowaniem polityki „zubożania sąsiada” w kwestiach podatkowych, sprzecznej z fundamentalnymi zasadami integracji europejskiej; zwraca uwagę, że automatyczna systematyczna i efektywna wymiana informacji między państwami członkowskimi umożliwiłaby uwzględnianie opodatkowania określonych przepływów dochodów lub transakcji w innych państwach członkowskich; podkreśla, że przyczynia się to również do powstania niemożliwej do zaakceptowania sytuacji, w której zyski wygenerowane przez korporacje wielonarodowe w jednym z państw członkowskich są w UE często opodatkowane według bardzo niskich lub zerowych stawek;

15. uważa, że politykę podatkową i politykę konkurencji na rynku wewnętrznym należy postrzegać jak dwie strony medalu, i wzywa Komisję do ponownej oceny i wzmocnienia mechanizmów i zasobów polityki konkurencji i pomocy państwa;

16. podkreśla, że spójność krajowych systemów podatkowych w UE jest bardzo ograniczona mimo bezprecedensowego pogłębienia procesu integracji UE w ciągu minionych 30 lat, szczególnie w kontekście jednolitego rynku oraz unii gospodarczej i walutowej; wyraża ubolewanie z powodu faktu, że koordynacja między krajowymi systemami podatkowymi pozostaje daleko w tyle w porównaniu z wysiłkami koordynacyjnymi w innych obszarach na szczeblu UE, w szczególności w ramach europejskiego semestru, mimo że – oprócz znaczenia środków po stronie wydatków – istotna część kombinacji polityki budżetowej i monetarnej zmierzająca do zapewnienia konsolidacji budżetowej dotyczy strony dochodów; uważa, że należało włączyć ten aspekt do sprawozdania pięciu przewodniczących pt. „Dokończenie budowy europejskiej unii gospodarczej i walutowej” z czerwca 2015 r.;

17. podkreśla, że brak politycznej woli doprowadzenia do konwergencji krajowych polityk podatkowych skłania państwa członkowskie do wybierania podejścia dwustronnego, podczas gdy podejście wspólne byłoby skuteczniejsze; przypomina o możliwości pracy na rzecz konwergencji podatkowej z wykorzystaniem zacieśnionej współpracy; w związku z tym z zadowoleniem przyjmuje fakt, że niektóre państwa członkowskie chcą wprowadzić podatek od transakcji finansowych;

Instrumenty agresywnego planowania podatkowego i ich skutki

18. podkreśla, że unikanie opodatkowania przez niektóre korporacje wielonarodowe może skutkować bliskimi zeru efektywnymi stawkami podatkowymi dla zysków generowanych w jurysdykcjach europejskich, co uwypukla fakt, iż takie korporacje, choć korzystają z różnych publicznych dóbr i usług w miejscu ich działalności, nie płacą należnych podatków, przyczyniając się tym samym do erozji krajowej bazy podatkowej i zwiększenia nierówności; podkreśla również, że możliwość przeniesienia zysków mają jedynie firmy prowadzące działalność transgraniczną, co stawia w gorszej sytuacji konkurentów działających jedynie w jednym kraju;

19. zauważa z dużym zaniepokojeniem, że unikanie opodatkowania przez osoby prawne wywiera bezpośredni wpływ na budżety krajowe i na podział wysiłku fiskalnego między kategorie podatników oraz między czynniki ekonomiczne (z korzyścią dla czynników najbardziej mobilnych, takich jak kapitał w formie BIZ); ubolewa z powodu faktu, że oprócz zakłóceń konkurencji i nierównych warunków działania prowadzi to również do niezwykle niepokojącej sytuacji, w której w kontekście ciężkich wysiłków konsolidacyjnych i reform strukturalnych niektórzy z podatników o najwyższej zdolności finansowej płacą znacznie mniej niż podatnicy najbardziej dotknięci kryzysem gospodarczym, finansowym i zadłużeniowym, tacy jak zwykli obywatele i przedsiębiorstwa niestosujące agresywnego planowania podatkowego, które często należą do kategorii MŚP i są często niezdolne do konkurowania z korporacjami wielonarodowymi z powodu tej względnie niekorzystnej sytuacji podatkowej; podkreśla, że sytuacja ta może podsycić demokratyczną nieufność i wpłynąć na ogólne przestrzeganie przepisów prawa podatkowego, zwłaszcza w państwach realizujących programy dostosowania gospodarczego; ubolewa nad tym, że demaskatorzy, którzy w interesie publicznym przekazują organom krajowym niezwykle istotne informacje o naruszeniach, nadużyciach, oszustwach lub nielegalnej działalności bądź praktykach, mogą zostać pociągnięci do odpowiedzialności karnej, jak również ponieść konsekwencje w życiu osobistym i konsekwencje ekonomiczne; zauważa z dużym niepokojem, że nawet dziennikarze ujawniający nielegalne lub nieprzepisowe praktyki ponoszą czasami podobne konsekwencje;

20. zauważa, że z badania MFW (24) obejmującego 51 państw wynika, iż przenoszenie zysków między jurysdykcjami podatkowymi skutkuje średnim uszczupleniem dochodów w wysokości ok. 5 % bieżących dochodów z podatku od osób prawnych – za to w państwach nienależących do OECD wynosi niemal 13 %; zauważa ponadto, że według Komisji dowody ekonometryczne wskazują, iż z upływem czasu zwiększył się wpływ opodatkowania osób prawnych na BIZ; podkreśla fakt, że według jednego z badań co roku dochodzi do utraty ok. 1 biliona euro potencjalnych dochodów podatkowych z powodu połączonych skutków oszustw podatkowych, uchylania się od opodatkowania, w tym szarej strefy gospodarki i unikania opodatkowania w UE (25), a ponadto że zgodnie z szacunkami roczne straty dla krajowych budżetów z powodu unikania opodatkowania wynoszą 50–70 mld EUR, ale w rzeczywistości to uszczuplenie dochodów może wynosić nawet 160–190 mld EUR, jeżeli uwzględnić specjalne ustalenia podatkowe, nieskuteczność poboru podatków i inne tego typu zjawiska (26); mając na uwadze, że Komisja ds. Handlu i Rozwoju ONZ wyliczyła, iż kraje rozwijające się tracą co roku ok. 100 mld USD dochodów z powodu unikania opodatkowania przez korporacje wielonarodowe; podkreśla, że liczby te powinny być traktowane z rozwagą i że mogą zbyt nisko szacować rzeczywiste straty dla budżetów krajowych, zważywszy na ograniczoną przejrzystość oraz różne standardy rachunkowości i ramy koncepcyjne na całym świecie, co wpływa na dostępność porównywalnych i znaczących danych oraz wiarygodność wszelkich szacunków;

21. zauważa, że podstawą strategii planowania podatkowego może być organizacja korporacji, uzgodnienia finansowe dla ich oddziałów lub ustalanie cen transferowych w oderwaniu od rzeczywistej działalności gospodarczej, pozwalające na sztuczne przenoszenie zysków między jurysdykcjami w celu zmniejszenia globalnych wpłat przedsiębiorstw z tytułu podatku; zauważa z dużym niepokojem, że w UE jest coraz więcej firm przykrywek, lecz że te „przedsiębiorstwa” są nimi tylko z nazwy i są wykorzystywane jedynie do celów uchylania się od opodatkowania; zauważa szczególny przypadek McDonald’s, którego praktyki podatkowe, ukazane w raporcie koalicji związków zawodowych, kosztowały państwa europejskie w latach 2009–2013 – po przeliczeniu utraty dochodów z podatków – ponad 1 mld EUR (27);

22. uważa, że krajowe systemy preferencyjne i niski poziom koordynacji czy spójności między systemami podatkowymi państw członkowskich skutkuje – mimo efektywnych gospodarczych powiązań i wzajemnych zależności na rynku wewnętrznym – szeregiem rozbieżności umożliwiających agresywne planowanie podatkowe, podwójne odliczenia i podwójne nieopodatkowanie, na przykład za pośrednictwem jednej z następujących praktyk lub ich połączenia: nadużycia w ustalaniu cen transferowych, lokowanie odliczeń w jurysdykcjach o wysokich podatkach, przenoszenie funduszy pozyskanych dzięki pożyczkom przez spółki pośredniczące, przenoszenie ryzyka, hybrydowe produkty finansowe, wykorzystywanie rozbieżności, arbitraż podatkowy, umowy o opłaty licencyjne, nabywanie korzyści umownych i prowadzenie sprzedaży aktywów w jurysdykcjach o niskich podatkach;

23. podkreśla, że w czasie misji informacyjnych w pięciu państwach członkowskich i Szwajcarii komisja specjalna zaobserwowała, iż wiele krajowych środków podatkowych, często stosowanych łącznie przez korporacje wielonarodowe, mogło stanowić potencjalnie szkodliwe praktyki podatkowe, a zwłaszcza następujące środki, których wykaz nie jest jednak wyczerpujący: — nadużywanie interpretacji indywidualnych prawa podatkowego lub porozumień ugodowych idących dalej niż zwykłe doprecyzowanie istniejących przepisów i dążących do preferencyjnego traktowania podatkowego, — rozbieżne definicje stałego miejsca prowadzenia działalności i rezydencji podatkowej, — uwzględnianie w niewielkim stopniu lub nieuwzględnianie istoty ekonomicznej transakcji umożliwiające zakładanie podmiotów do specjalnych celów (np. przedsiębiorstw działających na zasadzie skrzynki pocztowej, firm przykrywek itp.), od których pobiera się niższe podatki, — odliczenie z tytułu fikcyjnych odsetek (umożliwiające przedsiębiorstwom odliczanie od dochodu podlegającego opodatkowaniu fikcyjnych odsetek obliczonych na podstawie ich kapitału własnego), — praktyki w zakresie interpretacji indywidualnych prawa podatkowego dotyczących opodatkowania nadmiernych zysków (dzięki którym przedsiębiorstwo może uzyskać od administracji podatkowej pisemne potwierdzenie, że jego podlegający opodatkowaniu dochód nie obejmuje zysków, które nie zostałyby osiągnięte indywidualnie), — niejasne lub nieskoordynowane przepisy dotyczące ustalania cen transferowych, — szereg systemów preferencyjnych, w szczególności w związku z aktywami niematerialnymi i prawnymi (korzystne opodatkowanie dochodów z patentów, wiedzy lub własności intelektualnej), — zwrot lub odstępstwo od pobierania podatku u źródła od odsetek, dywidend i należności licencyjnych w drodze dwustronnych konwencji podatkowych lub na podstawie przepisów krajowych, — różnice w kwalifikacjach prawnych między państwami członkowskimi (podmioty hybrydowe lub pożyczki hybrydowe, w przypadku których wydatki z tytułu odsetek zmieniają się w dywidendy zwolnione od podatku), — w przypadku Szwajcarii specjalne systemy podatkowe na poziomie kantonów, z których korzystają kontrolowane przedsiębiorstwa zagraniczne, ale nie przedsiębiorstwa kontrolowane przez podmioty krajowe (tzw. wyodrębnione systemy), — brak skutecznych ogólnych lub szczegółowych przepisów zapobiegających nadużyciom albo słabe egzekwowanie bądź łagodna wykładnia tych przepisów, — oraz struktury, które mogą kryć rzeczywistego beneficjenta aktywów i które mogą nie podlegać systemom wymiany informacji, takie jak powiernictwa i tzw. „wolne porty”;

24. zauważa, że według Komisji (28) w 72 % przenoszenie zysków odbywa się w UE w drodze ustalania cen transferowych i wyboru lokalizacji własności intelektualnej;

25. podkreśla, że w ostatnich latach szereg państw członkowskich stworzyło specjalne systemy obniżania podatku od osób prawnych, aby przyciągnąć mobilne aktywa niematerialne i prawne przedsiębiorstw, takie jak dochód z tytułu własności intelektualnej; odnotowuje różnorodność obniżonych stawek podatkowych i kwot wolnych od podatku oraz w zakresie proponowanych systemów (korzystne opodatkowanie dochodów z innowacji, własności intelektualnej, wiedzy, patentów itd.); podkreśla, że w niektórych państwach członkowskich podatnicy nie muszą sami tworzyć własności intelektualnej lub tworzyć jej w danym państwie, aby uzyskać dostęp do korzyści podatkowych, lecz tylko wejść w jej posiadanie za pośrednictwem przedsiębiorstwa, które ma siedzibę w tej jurysdykcji; podkreśla zatem, że jakiekolwiek korzyści podatkowe z tytułu badań i rozwoju powinny być powiązane z rzeczywistymi wydatkami w rzeczonej jurysdykcji;

26. zwraca ponadto uwagę, że w ramach krajowych systemów podatkowych można występować o zwrot podatków z tytułu kosztów poniesionych na badania i rozwój również bez systemu korzystnego opodatkowania dochodów z patentów, który to system w związku z tym stanowi niezgodną z przepisami zachętę do unikania opodatkowania;

27. uważa takie systemy za przykłady szkodliwej konkurencji podatkowej między państwami, ponieważ choć ich powiązanie z gospodarką realną i wpływ na nią nie są w większości przypadków oczywiste, to powodują one uszczuplenie dochodów podatkowych innych krajów, w tym państw członkowskich; zauważa, że w ramach przeglądu zachęt podatkowych na rzecz badań i rozwoju Komisja (29) stwierdziła, iż „korzystne opodatkowanie dochodów z patentów wydaje się raczej być sposobem na przenoszenie dochodów przedsiębiorstwa, a nie na pobudzanie innowacji”;

28. podkreśla, że w otoczeniu gospodarczym charakteryzującym się większą ilością aktywów niematerialnych i prawnych wpływ na ustalanie cen transferowych ma często brak porównywalnych transakcji i punktów odniesienia, co sprawia, że właściwe stosowanie zasady ceny rynkowej, zgodnie z którą ustalanie cen transakcji dokonywanych między jednostkami należącymi do tej samej grupy przedsiębiorstw powinno się odbywać w ten sam sposób co między samodzielnymi jednostkami, staje się dużym wyzwaniem;

29. zauważa, że istniejące wytyczne dotyczące ustalania cen transferowych zostawiają korporacjom wielonarodowym duży margines swobody przy wyborze i realizacji metod oceny; podkreśla, że brak rzeczywistego wspólnego standardu ustalania cen transferowych oraz różne odstępstwa, wyjątki i alternatywy były wykorzystywane przez korporacje wielonarodowe niezgodnie z duchem tych wytycznych w celu wyskalowania ich podlegających opodatkowaniu zysków w zależności od jurysdykcji i w celu zmniejszenia ogólnych zobowiązań podatkowych, na przykład przez niewłaściwe stosowanie metody koszt plus, dowolne ustalanie marży zysku lub budzące wątpliwości wyłączanie z ich obliczeń niektórych wydatków; podkreśla, że najlepszym sposobem rozwiązania kwestii ustalania cen transferowych na szczeblu unijnym jest wspólna skonsolidowana podstawa opodatkowania, która sprawi, że ceny te nie będą już potrzebne;

30. podkreśla, że dokumentacja dotycząca ustalania cen transferowych dostarczana przez korporacje wielonarodowe lub ich przedstawicieli nie może być odpowiednio monitorowana przez administracje podatkowe, które często nie dysponują dostatecznym wyposażeniem ani personelem, aby badać te analizy i ich wyniki lub wpływ w krytyczny i gruntowny sposób;

31. wyraża ubolewanie, że w kontekście ekonomicznym, w którym 60 % światowego handlu ma charakter wewnątrzgrupowy (30), wytyczne dotyczące stosowania tej czysto ekonomicznej koncepcji są fragmentaryczne na szczeblu krajowym, co skutkuje rozbieżnościami między państwami członkowskimi i sporami prawnymi;

32. podkreśla jednak, że mimo znacznej liczby sporów prawnych w UE wynikających z odmiennych interpretacji tych samych zasad ustalania cen transferowych na szczeblu europejskim nie ma skutecznego mechanizmu ich rozstrzygania; zauważa, że rozstrzyganie spraw na mocy unijnej konwencji arbitrażowej dotyczącej ustalania cen transferowych może trwać nawet osiem lat, narażając przedsiębiorstwa i administracje podatkowe na niepewność prawa;

33. podkreśla główną rolę dużych firm audytorskich, w tym „wielkiej czwórki”, wykorzystujących rozbieżności między przepisami krajowymi do tworzenia i sprzedawania interpretacji oraz systemów unikania opodatkowania; podkreśla, że firmy te, których dochód wydaje się pochodzić w znacznej części z usług podatkowych, tworzą wąski oligopol w celu zdominowania rynków usług audytorskich w większości państw członkowskich i zdobycia przewagi w dziedzinie światowych usług doradztwa podatkowego; ocenia, że utrzymywanie się takiej sytuacji szkodzi funkcjonowaniu jednolitego rynku w dziedzinach objętych działalnością „wielkiej czwórki”; zwraca uwagę na konflikt interesów wynikający z prowadzenia w ramach tych samych firm działalności w zakresie doradztwa podatkowego i konsultingu przeznaczonej z jednej strony dla administracji podatkowych, a z drugiej – ukierunkowanej na usługi planowania podatkowego dla korporacji wielonarodowych wykorzystujących słabości krajowych systemów podatkowych; uważa, że należy promować dobre praktyki w tym obszarze oraz poprawić istniejące kodeksy postępowania; kwestionuje jednak skuteczność kodeksu postępowania dla przedsiębiorstw oraz polityki społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw w rozwiązaniu tej kwestii; podkreśla, że interpretacje indywidualne prawa podatkowego stały się w UE i na całym świecie pospolitą praktyką biznesową stosowaną nie tylko w celu uzyskania pewności prawa czy korzystnych umów podatkowych, lecz również w przypadkach, w których przepisy ustawowe nie dają możliwości interpretacji; jest zaniepokojony szacunkami branży doradztwa podatkowego, że zaledwie 50 % szans na zgodność z prawem wystarczy, by zalecać klientom dany system planowania podatkowego (31);

34. wzywa organy podatkowe do korzystania z lepszych źródeł fachowej wiedzy i ich różnicowania oraz do znacznego usprawnienia procesu oceny skutków w celu zmniejszenia ryzyka niespodziewanych konsekwencji wprowadzenia nowych środków podatkowych; przypomina państwom członkowskim, że nie tylko różnice między systemami podatkowymi, ale i nadmierna złożoność krajowych systemów podatkowych oraz ich mała stabilność przy zbyt częstych zmianach, są istotnymi przyczynami powstawania luk podatkowych, niesprawiedliwości systemów podatkowych i słabej wiarygodności polityki podatkowej; podkreśla w tym kontekście, że fragmentacja podatkowa stanowi przeszkodę w realizacji europejskiej unii rynków kapitałowych;

Stan realizacji i ocena działań unijnych, międzynarodowych i krajowych

35. uznaje, że w związku z kryzysem gospodarczym i aferą LuxLeaks zajęcie się problemem agresywnego planowania podatkowego stosowanego przez korporacje wielonarodowe jest jednym z priorytetów politycznych państw członkowskich, UE, OECD i G20, ale wyraża ubolewanie, że w praktyce nie osiągnięto dotychczas znaczącego postępu, z wyjątkiem zakończonego właśnie projektu OECD pod auspicjami G20 dotyczącego BEPS, który nie został jeszcze wdrożony na szczeblu krajowym;

36. w tym kontekście zauważa, że wiele państw członkowskich wprowadziło lub zamierza przyjąć środki mające na celu walkę z unikaniem opodatkowania, w szczególności w związku z ograniczeniem możliwości odliczania odsetek, przepisami dotyczącymi zapobiegania nadużyciom, lepszą definicją pojęcia „stałe miejsce prowadzenia działalności” (w tym opracowanie testów istoty ekonomicznej transakcji w celu skuteczniejszego określania sytuacji podatkowej firm), możliwym wykluczaniem firm stosujących niewłaściwe praktyki z przetargów publicznych lub publikacją systemów planowania podatkowego, które mogą posłużyć do odzyskania wiarygodności systemu podatkowego oraz do zmniejszenia luki czasowej między stworzeniem określonych systemów a podjęciem działań naprawczych, w tym na poziomie legislacyjnym;

37. jest jednak zaniepokojony, że w obliczu braku współpracy jednostronne środki podejmowane przez państwa członkowskie w walce z erozją bazy podatkowej mogą przyczynić się do pogłębienia złożoności, powstania nowych rozbieżności i tym samym nowych możliwości unikania opodatkowania na rynku wewnętrznym; podkreśla, że każde rozbieżne wdrożenie przez państwa członkowskie wytycznych międzynarodowych lub unijnych może mieć ten sam skutek;

38. z zadowoleniem przyjmuje różne inicjatywy i wnioski ustawodawcze Komisji z ostatnich 20 lat, w tym najnowszy dotyczący poprawy koordynacji między systemami opodatkowania osób prawnych w państwach członkowskich, w celu wzmocnienia rynku wewnętrznego, rozwiązania problemów związanych z podwójnym opodatkowaniem lub podwójnym nieopodatkowaniem oraz utrzymania prawa państw członkowskich do skutecznego opodatkowania; ubolewa jednak nad tym, że jak dotąd Rada przyjęła tylko niewielką ich liczbę z powodu wymogu jednomyślności oraz z uwagi na fakt, że niektóre państwa członkowskie uparcie twierdzą, iż mogą zyskać więcej w pojedynkę dzięki lukom w nieskoordynowanym systemie podatkowym niż razem dzięki koordynacji działań;

39. z zadowoleniem przyjmuje opublikowanie nowego pakietu w sprawie polityki podatkowej i zwraca się do Komisji o dążenie do zapewnienia sprawiedliwego systemu opodatkowania opierającego się na zasadzie, że podatki należy płacić w kraju, w którym osiągane są zyski, co pozwoli uniknąć zakłóceń rynku i nieuczciwej konkurencji;

40. podkreśla, że stworzona przez państwa członkowskie w 1998 r. Grupa ds. Kodeksu Postępowania (opodatkowanie działalności gospodarczej) – nazywana dalej „grupą” – umożliwiła w późnych latach 90. i po roku 2000 wyeliminowanie najbardziej szkodliwych ówczesnych indywidualnych praktyk podatkowych dzięki zastosowaniu dwutorowego podejścia opartego na prawie miękkim polegającego na wycofywaniu istniejących środków podatkowych, które skutkowały szkodliwą konkurencją podatkową, i unikaniu wprowadzania takich środków w przyszłości („zawieszenie”);

41. wyraża ubolewanie, że – jak się wydaje – tempo pracy grupy spadło; zauważa, że niektóre z ponad 100 środków wycofanych w wyniku jej działalności zostały zastąpione w państwach członkowskich środkami podatkowymi o podobnie szkodliwych skutkach; odnotowuje, że reakcją organów podatkowych na zalecenia grupy było stworzenie nowych struktur o takich samych szkodliwych skutkach jak te wycofane przez grupę; ubolewa, że podejmowane w przeszłości próby wzmocnienia jej zarządzania i mandatu oraz dostosowania i rozszerzenia metod i kryteriów pracy określonych w kodeksie w celu zwalczania nowych form szkodliwych praktyk podatkowych w obecnym otoczeniu gospodarczym zakończyły się niepowodzeniem; popiera ostatnie propozycje Komisji w tej sprawie określone w jej planie działania z dnia 17 czerwca 2015 r. na rzecz sprawiedliwego i wydajnego systemu opodatkowania osób prawnych w UE;

42. ubolewa, że pomimo ambitnych celów głoszonych już od 1997 r. utrzymuje się konkurencja podatkowa między państwami członkowskimi, wynikająca nie tyle z różnic w stawkach podatkowych, co z różnorodności krajowych zasad obliczania podstawy opodatkowanego zysku, co od dziesięcioleci nieodmiennie ilustrują rozbieżności między nominalnymi a efektywnymi stawkami podatku od osób prawnych stosowanymi przez państwa członkowskie;

43. wyraża też ubolewanie, że początkowy status grupy i jej zasady zarządzania pozostawiały zbyt dużo miejsca na polityczne negocjacje i kompromisy w dążeniu do osiągnięcia „szerokiego konsensusu” (tzn. faktycznie niemal jednomyślności z możliwością wyrażania zastrzeżeń w przypisach do dokumentu) odnośnie do oceny szkodliwych praktyk, co odbiło się na wiarygodności i kompletności jej prac, a czasami prowadziło do umyślnego niepublikowania sprawozdań i niereagowania na nie – jak to miało miejsce w przypadku sprawozdania z 1999 r. przygotowanego przez kancelarię Simmons & Simmons na temat praktyk administracyjnych; uważa za godne ubolewania, że na wycofywanie istniejących środków wpływały negatywnie opóźnienia polityczne, umożliwiając w niektórych przypadkach korzystanie z nich nowym podmiotom po upływie terminu, co wynika też z bardzo słabych mechanizmów grupy związanych z odpowiedzialnością i nadzorem;

44. podkreśla zasadniczo, że choć jednostkowe podejście kodeksu spowodowało, że państwa członkowskie konkurują teraz ze sobą w większym stopniu za pośrednictwem ogólnych środków, nie rozwiązało jednak systemowej słabości niekompletnych ram opodatkowania osób prawnych w UE, które wymagają szerzej zakrojonego przeglądu;

45. odnotowuje też wysiłki związane ze stworzeniem platformy na rzecz dobrego zarządzania w kwestiach podatkowych, która skupia różne podmioty celem wypracowania konsensusu w kwestii unikania opodatkowania, szczególnie w międzynarodowym kontekście, oraz Wspólnego Forum UE ds. Cen Transferowych, które wydaje szereg wytycznych dotyczących kwestii technicznych związanych z ustalaniem cen transferowych; podkreśla, że jak dotąd organy te przyczyniły się do wprowadzenia niewielkich korekt do ram opodatkowania osób prawnych; ubolewa nad tym, że wytyczne opublikowane przez Wspólne Forum UE ds. Cen Transferowych jak dotychczas w niewystarczającym stopniu rozwiązały problem unikania opodatkowania; wyraża ubolewanie z powodu braku równowagi w składzie Wspólnego Forum UE ds. Cen Transferowych, pomimo ostatniej zmiany członków; sprzeciwia się ponadto praktyce angażowania w prace nad wytycznymi dotyczącymi ustalania cen transferowych ekspertów podatkowych, którzy jednocześnie mogą doradzać swoim klientom stosowanie strategii agresywnego planowania podatkowego, a zatem być w sytuacji konfliktu interesów;

46. podkreśla, że prawodawstwo UE (dyrektywy dotyczące spółek dominujących i spółek zależnych, odsetek i należności licencyjnych, łączenia się spółek i współpracy administracyjnej), mimo że reguluje ograniczoną liczbę kwestii związanych z opodatkowaniem osób prawnych, zdołało rozwiązać specyficzne problemy, z jakimi borykają się państwa członkowskie i firmy prowadzące działalność w kilku państwach; podkreśla, że środki te, pierwotnie stworzone w celu zlikwidowania podwójnego opodatkowania, pociągają za sobą pewne mimowolne, odwrotne do zamierzonych skutki dla unikania opodatkowania i czasami prowadzą do podwójnego nieopodatkowania; z zadowoleniem przyjmuje niedawne przyjęcie przez Radę zmian do dyrektywy w sprawie spółek dominujących i spółek zależnych, mających na celu wprowadzenie ogólnej klauzuli zapobiegającej nadużyciom i rozwiązanie problemu rozbieżności dotyczących pożyczek hybrydowych; zmiany te wejdą w życie pod koniec 2015 r., co pozwala oczekiwać, że pomogą usunąć niektóre możliwości unikania opodatkowania w UE;

47. przypomina o przepisach dyrektywy Rady 2011/16/UE o współpracy administracyjnej mającej na celu promowanie wymiany wszystkich istotnych informacji podatkowych; uważa, że automatyczna, niezwłoczna i wszechstronna wymiana informacji podatkowych oraz ich skuteczne przetwarzanie miałyby wyraźny skutek odstraszający, zniechęcając do uchylania się od opodatkowania i wprowadzania szkodliwych praktyk podatkowych, a państwa członkowskie i Komisja uzyskałyby wszystkie informacje niezbędne do reagowania na te praktyki;

48. ubolewa nad nieskutecznością obecnych ram legislacyjnych i ram monitorowania wymiany informacji o środkach podatkowych, zważywszy że istnieją dowody potwierdzające, iż obowiązujące wymogi w zakresie spontanicznej wymiany informacji lub wymiany na żądanie nie są przestrzegane; wyraża ubolewanie, że praktycznie żadne państwo członkowskie nie prowadzi wymiany informacji, które mogą mieć wpływ na kraje partnerskie UE; ubolewa z powodu braku koordynacji między Komisją a właściwymi organami państw członkowskich;

49. wyraża ubolewanie, że informacje podatkowe są bardzo rzadko dobrowolnie wymieniane pomiędzy państwami członkowskimi; z zadowoleniem przyjmuje automatyczną wymianę informacji, która nie opiera się już na zasadzie wzajemności; zwraca uwagę na problemy strukturalne systemu opartego na swobodzie decydowania, które informacje należy przekazać, a które nie, wyposażonego w słabe systemy monitorowania, co bardzo utrudnia stwierdzenie jakichkolwiek naruszeń wymogu wymiany informacji;

50. z zadowoleniem przyjmuje zobowiązanie Komisji do propagowania automatycznej wymiany informacji podatkowych jako przyszłego europejskiego i międzynarodowego standardu przejrzystości; wzywa Komisję w pierwszej kolejności do wywiązania się ze spoczywającego na niej obowiązku strażniczki traktatów i do podjęcia wszelkich działań niezbędnych do zagwarantowania należytego przestrzegania obowiązujących przepisów UE i określonej w traktatach zasady lojalnej współpracy państw członkowskich; z zadowoleniem przyjmuje propozycję grupy ekspertów zajmującej się automatyczną wymianą informacji finansowych dotyczącą zbadania możliwości wsparcia krajów rozwijających się w zakresie automatycznej wymiany informacji przez przyjęcie porozumień o wymianie o charakterze niewzajemnym;

51. zauważa, że zasady pomocy państwa i związane z nią sankcje są przydatne jako środek reagowania na najbardziej nieuczciwe i prowadzące do zakłóceń szkodliwe praktyki podatkowe oraz mogą mieć wyraźny skutek odstraszający;

52. z zadowoleniem przyjmuje pakiet Komisji dotyczący przejrzystości podatkowej w sprawie automatycznej wymiany informacji między państwami członkowskimi w zakresie interpretacji prawa podatkowego z marca 2015 r. oraz plan działania na rzecz sprawiedliwego i wydajnego systemu opodatkowania osób prawnych w UE z czerwca 2015 r.; podkreśla jednak, że teksty te można uznać jedynie za pierwsze kroki we właściwym kierunku oraz że pilnie potrzebne są spójne ramy przepisów legislacyjnych i koordynacji administracyjnej, które będą korzystne również dla MŚP i korporacji wielonarodowych wspierających prawdziwy wzrost gospodarczy i płacących swoją część należnych podatków na rynku wewnętrznym;

53. z zadowoleniem przyjmuje niedawne porozumienie w odniesieniu do planu działania OECD w sprawie erozji bazy podatkowej i przenoszenia zysków, który po kolejnych apelach o podjęcie działań wyrażanych na szczytach G7 i G20 próbuje rozwiązać pojedyncze problemy dotyczące funkcjonowania międzynarodowego systemu opodatkowania osób prawnych dzięki propozycji globalnych systematycznych działań na rzecz ich rozwiązania; ubolewa nad późnym i nierównym włączaniem krajów rozwijających się w proces realizacji planu OECD, w którym kraje te powinny uczestniczyć na sprawiedliwych warunkach; wyraża również ubolewanie z powodu braku ambicji niektórych wyników planu przeciwdziałania BEPS w dziedzinie szkodliwych systemów podatkowych, gospodarki cyfrowej i przejrzystości;

54. zauważa, że po dokładnej analizie „krytycznych punktów” międzynarodowego systemu podatkowego określono 15-punktowy plan przeciwdziałania BEPS, z czego siedem zostało zatwierdzonych na szczycie G20 w listopadzie 2014 r., a pozostałe punkty zostały przedstawione w październiku 2015 r.; podkreśla, że w kontekście ewoluującego otoczenia biznesowego działania te mają na celu zaradzenie problemom z przejrzystością, np. przez wydawanie wytycznych dotyczących sprawozdawczości w podziale na kraje, z brakiem istoty ekonomicznej w przypadku niektórych uzgodnień dotyczących unikania opodatkowania oraz z większą spójnością przepisów międzynarodowych;

55. ostrzega jednak przed kompromisami, które mogą się okazać dalekie od początkowych celów lub doprowadzić do rozbieżnych interpretacji na szczeblu krajowym; podkreśla ponadto, że dotychczas w zasadzie nie było skutecznego monitoringu wdrażania wytycznych OECD w państwach, które je zatwierdziły, i że nawet najlepiej opracowane rozwiązania nie mogą być skuteczne, jeśli nie są odpowiednio kontrolowane i wprowadzane w życie;

56. podkreśla komplementarny charakter działalności UE i OECD w tej dziedzinie; uważa, że biorąc pod uwagę stopień integracji UE musi ona wyjść poza propozycje dotyczące erozji bazy podatkowej i przenoszenia zysków, jeśli chodzi o koordynację i konwergencję służące unikaniu wszelkich form szkodliwej konkurencji podatkowej na rynku wewnętrznym; jest przekonany, że oprócz pilnowania, by jej własna konkurencyjność nie ucierpiała, UE mogłaby wprowadzić efektywniejsze mechanizmy zapewniania uczciwej konkurencji podatkowej i prawa państw członkowskich do skutecznego opodatkowania zysków osiąganych na ich terytoriach;

Dochodzenia Komisji w sprawie pomocy państwa: przegląd i wyniki

57. podkreśla, że na rynku wewnętrznym nowe podmioty i przedsiębiorstwa, w tym MŚP, które nie stosują praktyk agresywnego planowania podatkowego są w gorszej sytuacji niż korporacje wielonarodowe, które mogą przenosić zyski lub stosować inne formy agresywnego planowania podatkowego za pośrednictwem rozmaitych decyzji i instrumentów, do których mają dostęp jedynie z racji swojej wielkości i zdolności do prowadzenia działalności międzynarodowej; zauważa z zaniepokojeniem, że w zasadzie niższe zobowiązania podatkowe oznaczają dla korporacji większe zyski po opodatkowaniu i w związku z tym tworzą nierówne warunki działania dla ich konkurentów na rynku wewnętrznym, którzy nie uciekają się do agresywnego planowania podatkowego i podtrzymują związek między miejscem osiągania zysków a miejscem opodatkowania; zwraca uwagę, że te zakłócenia w zakresie równych warunków działania na korzyść korporacji wielonarodowych przeczą fundamentalnej zasadzie jednolitego rynku;

58. podkreśla, że OECD (32) zwraca uwagę na stosowanie przez niektóre korporacje wielonarodowe strategii, które umożliwiają im płacenie zaledwie 5 % podatku od osób prawnych, podczas gdy mniejsze firmy płacą do 30 %; jest zaniepokojony, że zgodnie z niektórymi badaniami (33) obciążenia związane z podatkiem od osób prawnych dla firm prowadzących działalność transgraniczną są przeciętnie do 30 % niższe niż dla krajowych firm prowadzących działalność tylko w jednym państwie; uważa za niedopuszczalne, że w wyniku tych strategii niektóre korporacje wielonarodowe mogą płacić podatki, których efektywna stawka podatkowa jest bardzo niska, podczas gdy niektóre MŚP muszą płacić wszystkie należne podatki;

59. podkreśla, że to zakłócenie dotyczące decyzji podmiotów gospodarczych, rozpatrywane na podstawie oczekiwanych zwrotów po opodatkowaniu, powoduje nieoptymalną alokację zasobów w UE i na ogół obniża poziom konkurencji, wpływając w ten sposób na wzrost i zatrudnienie;

60. podkreśla, że niektóre szkodliwe praktyki podatkowe mogą podlegać zasadom podatkowej pomocy państwa, szczególnie w zakresie, w jakim mogą w ten sam sposób umożliwiać uzyskanie „selektywnej” korzyści i pociągać za sobą zakłócenia konkurencji na rynku wewnętrznym; zauważa, że w przeszłości prace grupy ds. pomocy państwa i Grupy ds. Kodeksu Postępowania uzupełniały się wzajemnie, zwłaszcza w 1999 r. i w pierwszej połowie minionej dekady; podkreśla, że egzekwowanie unijnych reguł konkurencji wzmocniło presję prawną będącą uzupełnieniem procesu decyzyjnego grupy opartego na prawie miękkim, kompensując po części brak innych skutecznych instrumentów przeciwdziałania unikaniu opodatkowania na szczeblu UE;

61. odnotowuje ważne wydarzenia w ciągu ostatnich 20 lat w związku z ramami analitycznymi Komisji dotyczącymi podatkowej pomocy państwa, które umożliwiły wprowadzenie większej jasności do definicji i analizy pomocy państwa uzyskiwanej za pośrednictwem środków podatkowych oraz systematyczniejsze przeciwdziałanie takim środkom; odnotowuje w szczególności wytyczne Komisji z 1998 r. dotyczące stosowania zasad pomocy państwa do środków związanych z bezpośrednim opodatkowaniem działalności gospodarczej, sprawozdanie w tej sprawie z 2004 r. i różne ważne orzeczenia wydane po 2000 r.; z zadowoleniem przyjmuje zainicjowanie w 2014 r. – w ramach procesu Komisji dotyczącego unowocześnienia polityki w dziedzinie pomocy państwa – konsultacji publicznych w sprawie projektu wytycznych mających na celu wyjaśnienie pojęcia pomocy państwa zgodnie z art. 107 TFUE, które obejmuje elementy dotyczące podatkowej pomocy państwa, a w szczególności interpretacji indywidualnych prawa podatkowego;

62. stwierdza, że w ostatnich dziesięcioleciach powstało coraz bardziej utrwalone orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości dotyczące stosowania przepisów w dziedzinie pomocy państwa w odniesieniu do środków podatkowych państw członkowskich, ostatnio w 2011 r. w sprawie dotyczącej Gibraltaru (34);

63. zauważa, że Trybunał Sprawiedliwości kładł nacisk na zasadę „treści nad formą”, zgodnie z którą skutki gospodarcze danego środka są punktem odniesienia przy ocenie;

64. dlatego stwierdza, że Trybunał Sprawiedliwości ustalił na podstawie zakazu przyznawania pomocy państwa dalekosiężne wymogi dotyczące kompetencji państw członkowskich w dziedzinie prawa podatkowego;

65. zauważa, że koncepcja „charakteru i ogólnej struktury krajowego systemu” jest centralnym punktem odniesienia przy ocenie, czy bezpośrednie lub pośrednie środki podatkowe są selektywne czy nie, i tym samym zgodne bądź niezgodne z rynkiem wewnętrznym, a ponadto że wszelka pomoc państwa powinna być oceniana w stosunku do już istniejącej równowagi; podkreśla, że unijnym punktem odniesienia przy ocenie potencjalnych zakłóceń jest krajowy system odniesienia (35), w związku z czym nie wszystkie zakłócenia konkurencji i szkodliwe praktyki podatkowe na rynku wewnętrznym mogą zostać objęte obowiązującymi regułami konkurencji; zauważa w związku z tym, że samo pełne egzekwowanie tych reguł nie umożliwiłoby rozwiązania problemu unikania opodatkowania osób prawnych w UE;

66. zauważa, że według danych przekazanych właściwej komisji specjalnej PE (36) przez Komisję tylko 65 spraw dotyczących podatkowej pomocy państwa zostało formalnie zbadanych przez Komisję, z czego 7 dotyczyło interpretacji indywidualnych prawa podatkowego, a jedynie 10 wszczęto w następstwie formalnych powiadomień państw członkowskich;

67. podkreśla, że Komisja rozpatrzyła jedynie niewielką liczbę spraw z dziedziny podatkowej pomocy państwa w drugiej połowie minionej dekady i że najnowsze postępowania dotyczące pomocy państwa obejmują: — wszczęcie w czerwcu 2013 r. śledztwa w sprawie praktyk w zakresie interpretacji prawa podatkowego w siedmiu państwach członkowskich, rozszerzonego na wszystkie państwa członkowskie w grudniu 2014 r., — wszczęcie w październiku 2013 r. dochodzenia mającego ustalić, czy gibraltarski system opodatkowania osób prawnych faworyzuje niektóre przedsiębiorstwa, które to dochodzenie rozszerzono w październiku 2014 r. w celu zbadania stosowanych na tym terytorium interpretacji prawa podatkowego; — równolegle wszczęcie osobnego śledztwa w sprawie systemów opodatkowania własności intelektualnej (korzystne opodatkowanie dochodów z patentów), — wszczęcie w czerwcu 2014 r. formalnych dochodzeń w trzech sprawach: Apple w Irlandii, Fiat Finance and Trade w Luksemburgu oraz Starbucks w Holandii, zakończonych w październiku 2015 r., a następnie wszczęcie w październiku 2014 r. dochodzenia w sprawie firmy Amazon w Luksemburgu, — wszczęcie w lutym 2015 r. formalnego dochodzenia w sprawie systemu opodatkowania w Belgii (system indywidualnych interpretacji prawa podatkowego dotyczących opodatkowania nadmiernych zysków);

68. podkreśla, że toczące się i zakończone dochodzenia Komisji i informacje ujawnione w aferze LuxLeaks wskazują na to, że niektóre państwa członkowskie nie wywiązały się ze spoczywającego na nich zobowiązania prawnego (37) do informowania Komisji o wszystkich potencjalnych przypadkach pomocy państwa;

69. podkreśla, że dochodzenia te ujawniły jedynie bardzo ograniczoną liczbę niektórych typowych praktyk, które mają wpływ na podlegający opodatkowaniu zysk przypisywany niektórym jednostkom zależnym korporacji wielonarodowych w drodze ustalania cen transferowych; jest zaniepokojony, że obecne zasoby właściwych służb Komisji mogą zmniejszyć jej zdolność do rozpatrywania znacznie większej liczby spraw i przeprowadzania systematycznych kontroli w celu ustalenia, czy dalsze praktyki w dziedzinie opodatkowania osób prawnych – oprócz tych opartych na ustalaniu cen transferowych – mogą być niezgodne z przepisami dotyczącymi pomocy państwa;

70. wyraża zdecydowane poparcie dla podejścia Komisji, która nie spieszy się w celu gruntownego zbadania toczących się spraw przy zachowaniu należytej staranności; uważa, że wynik dochodzeń przyczyni się do opracowania precyzyjniejszych i skuteczniejszych wytycznych dotyczących podatkowej pomocy państwa i ustalania cen transferowych oraz zmusi państwa członkowskie do odpowiedniego skorygowania stosowanych praktyk; zwraca się jednak do Komisji o jak najszybsze zakończenie toczących się dochodzeń dotyczących podatkowej pomocy państwa bez uszczerbku dla ich jakości i wiarygodności oraz oczekuje z dużym zainteresowaniem na ich wyniki; prosi Komisję o regularne informowanie Parlamentu Europejskiego o tych dochodzeniach; apeluje do Komisji o domaganie się zwrotu każdego brakującego euro w przypadku potwierdzenia w toczących się dochodzeniach zarzutów o stosowanie nielegalnej pomocy państwa;

71. podkreśla, że w przypadku naruszenia przepisów UE toczące się dochodzenia mogłyby doprowadzić do odzyskania przez państwo członkowskie, które zatwierdziło dane środki podatkowe, kwoty odpowiadającej nielegalnej pomocy państwa przyznanej przedsiębiorstwom będącym jej beneficjentami; podkreśla, że choć może to mieć wyraźny negatywny wpływ na reputację danego państwa członkowskiego, stanowi de facto nagrodę za nieprzestrzeganie przepisów, co w razie wątpliwości raczej nie zniechęci państw członkowskich do przyznawania nielegalnej pomocy państwa i nieuczciwych ulg podatkowych, a zamiast tego zwalnia je z odpowiedzialności za przestrzeganie unijnych zasad pomocy państwa i nie łagodzi strat finansowych w budżetach państw członkowskich, których to dotyczy; uważa ogólnie rzecz biorąc, że przepisy dotyczące pomocy państwa powinny określać kary, które będą skutecznie zniechęcać do przyznawania nielegalnej pomocy państwa;

72. zwraca też uwagę, że w przypadku nieuczciwego ustalania cen transferowych między transgranicznymi jednostkami zależnymi możliwe jest, iż korekta dochodów podatkowych (zwrot pomocy) będzie dotyczyć nie tylko państwa członkowskiego odpowiedzialnego za przyznanie korzystnego opodatkowania, lecz również innych państw, w których dokonano transakcji (korekta ex post cen transferowych i tym samym dochodu podlegającego opodatkowaniu); podkreśla, że w niektórych przypadkach mogłoby to prowadzić do podwójnego opodatkowania;

73. przypomina, że celem interpretacji prawa podatkowego powinno być zapewnienie pewności prawa i stworzenie uzasadnionych oczekiwań dla osób korzystających z tych interpretacji; podkreśla, że z uwagi na możliwość zakwestionowania interpretacji krajowych w świetle unijnych zasad dotyczących pomocy państwa istnieje ryzyko zalewu wniosków o interpretacje indywidualne ze strony poszczególnych państw członkowskich w celu uzyskania wcześniejszych wyjaśnień Komisji, które pozwolą administracji podatkowej i przedsiębiorstwom na uniknięcie niepewności prawa; podkreśla, że zwiększenie potencjału Komisji i usprawnione procesy przekazywania informacji są odpowiednimi sposobami radzenia sobie z coraz większym napływem zgłoszeń oraz zapewnieniem większej przejrzystości wymaganej od państw członkowskich w kwestiach podatkowych;

Państwa trzecie

74. wyraża zaniepokojenie, że negatywne skutki uboczne szkodliwych praktyk podatkowych stosowanych przez niektóre korporacje wielonarodowe wydają się dużo bardziej odczuwalne w krajach rozwijających się niż w krajach rozwiniętych (38), ponieważ dochody tych pierwszych w większym stopniu pochodzą z podatków od przedsiębiorstw, a ich systemy finansów publicznych, uregulowania prawne i zdolności administracyjne nie są tak wydajne, aby zapewnić ściągalność podatków i zwalczać te szkodliwe praktyki podatkowe; zwraca uwagę na opinię MFW (39), zgodnie z którą kraje rozwijające się tracą w ujęciu relatywnym trzy razy więcej dochodów wskutek agresywnego planowania podatkowego niż kraje rozwinięte; podkreśla, że art. 208 traktatu lizbońskiego zobowiązuje państwa członkowskie do dostosowania swojej polityki w celu wsparcia rozwoju w krajach rozwijających się; podkreśla, że dogłębne analizy ex post efektów mnożnikowych związanych z praktykami podatkowymi państw członkowskich, których wyniki powinny być upubliczniane, powinny pomóc odpowiednio ukierunkować politykę w celu zadbania o to, by takie praktyki nie prowadziły do erozji bazy podatkowej innych państw członkowskich lub krajów trzecich;

75. podkreśla, że jednocześnie „zwycięzców” w światowej konkurencji podatkowej, czyli tych kilka krajów o atrakcyjnych stawkach podatku od osób prawnych zarówno z UE, jak i spoza jej terytorium, cechują pewne pozbawione proporcji – w porównaniu do wielkości kraju i prawdziwej działalności gospodarczej – fundamentalne parametry gospodarcze, jeżeli przyjrzeć się na przykład liczbie mających tam siedziby firm na mieszkańca, kwotom zaksięgowanych zysków zagranicznych, BIZ lub wychodzących przepływów finansowych w porównaniu do PKB itd.; zauważa, że pokazuje to sztuczny charakter ich podstawy opodatkowania i przychodzących przepływów finansowych oraz brak związku – na który pozwalają obecne systemy podatkowe – pomiędzy miejscem wygenerowania zysku, a miejscem jego opodatkowania;

76. podkreśla, że konkurencja podatkowa wcale nie ogranicza się do państw członkowskich oraz ich terytoriów zależnych i stowarzyszonych, a większość zbadanych praktyk ma wymiar międzynarodowy, polegający na przenoszeniu zysków do jurysdykcji stosujących niskie podatki lub niestosujących ich wcale oraz jurysdykcji zapewniających tajemnicę transakcji, gdzie często nie prowadzi się żadnej znaczącej działalności gospodarczej; ubolewa nad brakiem skoordynowanego podejścia ze strony państw członkowskich wobec tych jurysdykcji, nie tylko jeżeli chodzi o wspólne działania lub odpowiedź na ich szkodliwe praktyki, lecz również – pomimo wysiłków Komisji – w odniesieniu do ich identyfikacji i określenia właściwych kryteriów; zdecydowanie popiera zatem wniosek Komisji z 2012 r., w którym zaproponowano konkretne kryteria zapewnienia uczciwej konkurencji, a także przejrzystości i wymiany informacji, jak również niedawną publikację – w pakiecie podatkowym Komisji z dnia 17 czerwca 2015 r. – wykazu niewspółpracujących jurysdykcji podatkowych, przygotowanego w wyniku przyjęcia wspólnego mianownika na podstawie list istniejących na szczeblu krajowym; podkreśla, że przygotowanie takiego wykazu to warunek wstępny podjęcia właściwych działań wobec tego typu jurysdykcji; uważa, że wykaz ten powinien być pierwszym etapem procesu prowadzącego do określenia ścisłej i obiektywnej definicji „rajów podatkowych”, która może być przydatna przy tworzeniu przyszłych wykazów, sporządzanych na podstawie jasnych uprzednio znanych kryteriów; zachęca Komisję Europejską do przeprowadzenia oceny przestrzegania tych kryteriów przez jurysdykcje europejskie;

77. podkreśla, że działania OECD w tym zakresie przyniosły znaczące wyniki, jeżeli chodzi o przejrzystość i wymianę informacji; z zadowoleniem przyjmuje w szczególności podpisanie przez prawie 100 krajów (sytuacja w czerwcu 2015 r.) wielostronnej konwencji OECD o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych, która przewiduje współpracę administracyjną pomiędzy państwami w zakresie oceny i ściągania podatków, zwłaszcza jeżeli chodzi o walkę z unikaniem opodatkowania i uchylaniem się od niego;

78. podkreśla jednak, że prace OECD nad jej wcześniejszym wykazem niewspółpracujących rajów podatkowych były oparte na procesie politycznym, który doprowadził do arbitralnych kompromisów już podczas ustalania kryteriów mających zastosowanie do tych wykazów, takich jak wymóg zawarcia konwencji podatkowych z 12 innymi krajami, a w końcu do tego, że żadna jurysdykcja nie została uznana za niewspółpracujący raj podatkowy; zwraca uwagę, że obecne podejście OECD nadal opiera się na kryteriach, które odnoszą się do przejrzystości podatkowej i wymiany informacji i nie są wystarczająco kompleksowe, aby poradzić sobie ze szkodliwością niektórych praktyk podatkowych; uważa, że bez względu na jego zalety zmniejsza to wartość podejścia OECD, jeżeli chodzi o określanie jurysdykcji podatkowych, które przodują w praktykach unikania opodatkowania i szkodliwej konkurencji podatkowej na świecie; zaznacza w szczególności, że takie podejście nie odnosi się do żadnych jakościowych wskaźników pozwalających na obiektywną ocenę zgodności z dobrymi wzorcami zarządzania ani nie bierze pod uwagę danych ilościowych, takich jak zyski księgowe czy przychodzące i wychodzące przepływy finansowe, ani oddalenia tych ostatnich od rzeczywistości gospodarczej w danej jurysdykcji;

79. podkreśla również, że te wykazy mogą być wykorzystywane na szczeblu krajowym do wdrożenia krajowych środków ochrony i przepisów zapobiegających unikaniu opodatkowania wobec krajów trzecich (takich jak ograniczenie korzyści, zastosowanie testu głównego celu (ang. principal purpose test), zasady dotyczące przedsiębiorstw pod kontrolą zagraniczną itd.), a ograniczenia takich wykazów mogą zatem zmniejszać również zasięg i skuteczność środków krajowych mających zwalczać szkodliwe praktyki podatkowe;

80. jest przekonany, że zapewnienie uczciwej konkurencji na rynku wewnętrznym i ochrona podstawy opodatkowania w państwach członkowskich zależy w dużej mierze od zajęcia się najsłabszym ogniwem, jakim są wzajemne relacje z jurysdykcjami stosującymi niskie podatki lub niestosującymi ich wcale oraz jurysdykcjami zapewniającymi tajemnicę transakcji, pamiętając o tym, że określanie stawek podatkowych wchodzi w zakres kompetencji państw członkowskich, ponieważ istnienie możliwości przeniesienia podatków (np. brak podatku u źródła) do krajów trzecich, bez względu na praktyki podatkowe w tych krajach, zdecydowanie zwiększa możliwości unikania opodatkowania w UE;

81. podkreśla, że skoordynowane na szczeblu państw członkowskich podejście zarówno do krajów rozwijających się, jak i rozwiniętych mogłoby być dużo bardziej skuteczne w walce ze szkodliwymi praktykami podatkowymi i promowaniu większej wzajemności w kwestiach podatkowych;

82. podkreśla, że – w odpowiedzi na naciski zarówno ze strony UE, jak i G20 w odniesieniu do kwestii przejrzystości podatkowej i w kontekście kryzysu gospodarczego i zadłużeniowego – niektóre kraje trzecie podpisały wreszcie z UE umowy o wymianie informacji w sprawach podatkowych, co powinno poprawić współpracę z tymi państwami; zwraca uwagę, że w przypadku Szwajcarii umowę podpisano w maju 2015 r. po długim okresie przejściowym, podczas którego ten ważny dla UE partner handlowy korzystał z uprzywilejowanego dostępu do jednolitego rynku, a jednocześnie nie współpracował w innych obszarach, w szczególności w odniesieniu do opodatkowania;

83. zauważa niewielkie postępy w toczących się negocjacjach w sprawie podpisania podobnych umów o współpracy z San Marino, Monako, Liechtensteinem i Andorą; ubolewa nad tym, że Komisja nie ma podobnego europejskiego mandatu do negocjacji umów o automatycznej wymianie informacji z terytoriami zamorskimi, które obecnie obejmuje unijna dyrektywa w sprawie opodatkowania dochodów z oszczędności;

84. z zaniepokojeniem zauważa, że wiele krajów rozwijających się znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji z uwagi na działania korporacji wielonarodowych mające na celu unikanie opodatkowania, a główną przyczyną uszczuplenia dochodów w budżetach krajowych krajów rozwijających się są praktyki ustalania cen transferowych przez korporacje wielonarodowe (40); podkreśla ponadto, że kraje te mają bardzo słabą pozycję przetargową wobec niektórych korporacji wielonarodowych lub bezpośrednich inwestorów zagranicznych poszukujących na świecie odliczeń i zwolnień od podatku; potępia to, że roczne straty w budżetach krajowych dochodów z podatków szacuje się na kwotę 91 (41) mld EUR do 125 mld EUR dochodów podatkowych rocznie (42);

85. przypomina państwom członkowskim, że na mocy Traktatu z Lizbony są one zobowiązane do przestrzegania zasady spójności polityki rozwoju i muszą zapewnić zgodność polityki podatkowej z unijnymi celami rozwoju; zachęca państwa członkowskie UE do przeprowadzenia analiz skutków ubocznych ich polityk podatkowych i ich wpływu na kraje rozwijające się – zgodnie z zaleceniem MFW;

Wnioski i zalecenia

86. w oparciu o mandat powierzony przez PE komisji specjalnej i pomimo różnorakich ograniczeń i przeszkód napotkanych podczas realizacji misji informacyjnych oraz ze strony innych instytucji UE, niektóre państwa członkowskie i korporacje wielonarodowe: — bez uszczerbku dla wyników prowadzonych przez Komisję dochodzeń w sprawie pomocy państwa, zebrane informacje wskazują na to, że w szeregu przypadków państwa członkowskie nie spełniły wymogów art. 107 ust. 1 TFUE, ponieważ dokonały interpretacji prawa podatkowego i wprowadziły inne środki o podobnym charakterze lub skutkach, które ze względu na preferencyjne traktowanie niektórych przedsiębiorstw zakłóciły konkurencję na rynku wewnętrznym, — niektóre państwa członkowskie nie wdrożyły w pełni art. 108 TFUE, ponieważ nie powiadomiły formalnie Komisji o planach wprowadzenia pomocy podatkowej, tym samym naruszając również odpowiednie przepisy rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999; podkreśla w związku z tym, że Komisja nie była w stanie prowadzić stałego badania wszystkich systemów pomocy, jak stanowi art. 108 TFUE, ponieważ nie miała dostępu do wszystkich właściwych informacji, przynajmniej nie przed 2010 r., tj. okresem badanym w ramach toczących się dochodzeń, — państwa członkowskie nie wywiązały się z zobowiązań określonych w dyrektywach Rady 77/799/EWG i 2011/16/UE, ponieważ nie przekazywały sobie i nadal nie przekazują dobrowolnie informacji podatkowych, nawet w przypadkach, w których – pomimo marginesu swobody uznania przewidzianego w tych dyrektywach – wystąpiły jasne przesłanki ku temu by spodziewać się, że może dojść do strat podatkowych w innych państwach członkowskich lub że sztuczne transfery zysków w obrębie korporacji mogą prowadzić do oszczędności podatkowych, — niektóre państwa członkowskie nie przestrzegały również zasady lojalnej współpracy określonej w art. 4 ust. 3 TUE, ponieważ nie podjęły wszystkich odpowiednich środków, ogólnych lub szczegółowych, celem wywiązania się z zobowiązań; — analiza poszczególnych przypadków naruszeń prawa wspólnotowego w odniesieniu do ww. punktów nie była możliwa, ponieważ państwa członkowskie, Rada i Komisja nie przekazały szczegółowych informacji; — wreszcie Komisja nie wywiązała się ze swojej roli strażniczki traktatów powierzonej jej na mocy art. 17 ust. 1 TUE, ponieważ nie podjęła działań w tej sprawie ani kroków niezbędnych do zagwarantowania, że państwa członkowskie wywiążą się ze swoich zobowiązań, w szczególności określonych w dyrektywach Rady 77/799/EWG i 2011/16/UE, pomimo uzyskanych dowodów na takie uchybienia; Komisja nie dopełniła obowiązków wynikających z art. 108 traktatu lizbońskiego dotyczącego funkcjonowania rynku wewnętrznego, ponieważ nie wszczęła w przeszłości dochodzeń w sprawie pomocy państwa;

87. potępia fakt, że komisji nie ujawniono wcale kilku dokumentów podatkowych z posiedzeń Grupy ds. Kodeksu Postępowania, o które wystąpiono, lub ujawniono je tylko częściowo, chociaż niektóre z nich przekazano już konkretnym obywatelom, którzy wystąpili o nie na podstawie procedury dostępu do dokumentów, co doprowadziło do tego, że Parlament Europejski był gorzej poinformowany o stanowisku państw członkowskich w sprawach podatkowych niż europejscy obywatele; ubolewa także nad faktem, że Komisja ujawniła niecałe 5 % dokumentów z całkowitej puli dokumentów, o które wystąpiono, liczącej szacunkowo około 5 500 pozycji; ubolewa nad brakiem współpracy z komisją ze strony Komisji i Rady, co utrudnia komisji realizację jej mandatu;

88. biorąc pod uwagę, że Parlament aktualnie nie posiada uprawnień do prowadzenia dochodzenia, wzywa Komisję i Radę Europejską do pilnego porozumienia się w sprawie omawianego wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego w sprawie szczegółowych przepisów regulujących egzekwowanie przez Parlament Europejski jego prawa do prowadzenia dochodzeń (43), aby dać Parlamentowi Europejskiemu autentyczne uprawnienia dochodzeniowe konieczne do wykonywania jego prawa do prowadzenia dochodzeń;

89. wzywa Komisję do zastanowienia się, czy możliwe jest jeszcze wszczęcie postępowań przed Trybunałem Sprawiedliwości w sprawie wspomnianych wyżej naruszeń;

90. wzywa państwa członkowskie do przestrzegania zasady opodatkowania dochodu w miejscu jego uzyskania;

91. wzywa państwa członkowskie i instytucje UE – będące politycznie odpowiedzialnymi za obecną sytuację – do wyeliminowania szkodliwej konkurencji podatkowej i pełnej współpracy w celu zlikwidowania rozbieżności pomiędzy systemami podatkowymi (i powstrzymania się od tworzenia kolejnych) i usunięcia szkodliwych środków podatkowych, które tworzą warunki umożliwiające masowe unikanie opodatkowania przez korporacje wielonarodowe oraz erozję bazy podatkowej na rynku wewnętrznym; w tym kontekście wzywa państwa członkowskie do powiadomienia Komisji i innych państw członkowskich o wszelkich istotnych zmianach w krajowym prawie podatku od osób prawnych, które mogłyby mieć wpływ na ich efektywne stawki podatkowe lub dochody podatkowe jakiegokolwiek innego państwa członkowskiego; podkreśla, że państwa członkowskie odgrywające zasadniczą rolę w umożliwianiu uchylania się od opodatkowania powinny wziąć na siebie odpowiedzialność i stanąć na czele działań mających służyć poprawie współpracy podatkowej w UE;

92. apeluje do szefów państw i rządów UE o podjęcie nowych jasnych zobowiązań politycznych do bezzwłocznego zajęcia się tą sytuacją, której nie można dłużej tolerować, również ze względu na jej wpływ na budżety krajowe, objęte już przepisami konsolidacji budżetowej, oraz na podatki podatkowe płacone przez innych podatników, w tym MŚP i obywateli; w tym kontekście podkreśla, że zamierza w pełni wykorzystać swoje uprawnienia i jest gotów wprowadzić skuteczniejszą kontrolę polityczną w bliskiej współpracy z parlamentami narodowymi;

93. wzywa Komisję do spełnienia swoich obowiązków jako strażniczki traktatów i zapewnienia pełnej zgodności z prawem UE i zasadą lojalnej współpracy pomiędzy państwami członkowskimi; wzywa Komisję do podejmowania dalszych działań prawnych w sposób systematyczny zgodnie z uprawnieniami powierzonymi Komisji na mocy traktatu; wzywa zatem Komisję do wzmocnienia wewnętrznych zdolności, możliwie przez stworzenie odrębnego departamentu ds. podatkowych w ramach swoich służb w celu zarówno obsługi rosnącej liczby zgłoszeń o pomocy państwa w dziedzinie polityki konkurencji, jak i z uwagi na zwiększenie obowiązków koordynacyjnych dotyczących nowych środków związanych z przejrzystością podatkową;

94. wzywa państwa członkowskie do dostarczenia Komisji wszystkich informacji niezbędnych jaj do odgrywania bez utrudnień roli strażniczki traktatów;

95. wzywa Komisję do promowania dobrych praktyk ustalania cen transferowych i wyceny pożyczek i opłat finansowych w transakcjach wewnątrz grupy w celu dostosowania ich do aktualnych cen rynkowych;

96. podkreśla, że państwa członkowskie zachowują wyłączną kompetencję w odniesieniu do ustalania stawek podatku od osób prawnych; nalega jednak, aby konkurencja podatkowa w UE i wobec krajów trzecich odbywała się w otoczeniu jasnych przepisów, które gwarantować będą uczciwą konkurencję pomiędzy firmami na rynku wewnętrznym; wzywa państwa członkowskie przede wszystkim do zapewnienia warunków przyjaznych dla przedsiębiorstw, charakteryzujących się między innymi stabilnością gospodarczą, finansową i polityczną, jak również pewnością prawa i prostotą przepisów podatkowych; z uwagi na ich kluczową rolę w zapewnianiu stabilności budżetowej, domaga się od Komisji szerszego zajęcia się podatkami od osób prawnych, w tym szkodliwymi praktykami podatkowymi i ich wpływem, w ramach europejskiego semestru oraz włączenia odpowiednich wskaźników, w tym szacunków dotyczących luki podatkowej wynikającej z unikania opodatkowania i uchylania się od opodatkowania, do procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej;

97. wzywa państwa członkowskie – zwłaszcza te otrzymujące pomoc finansową – do przeprowadzenia reform strukturalnych, zwalczania oszustw podatkowych i wdrożenia działań przeciwko agresywnemu planowaniu podatkowemu;

98. wzywa w związku z tym Komisję, by znalazła właściwą równowagę między konwergencją podatkową a gospodarczą oraz by zagwarantowana, że podjęte działania posłużą pobudzeniu wzrostu, inwestycji i zatrudnienia;

99. uważa, że między innymi kompleksowa, przejrzysta i skuteczna automatyczna wymiana informacji podatkowych oraz obowiązkowa wspólna skonsolidowana podstawa podatkowa w odniesieniu do podatku od osób prawnych to warunki niezbędne dla wprowadzenia na szczeblu UE systemu podatkowego, który będzie zgodny z podstawowymi zasadami rynku wewnętrznego i będzie tych zasad bronił;

100. zwraca się do państw członkowskich i instytucji UE o wdrożenie – ze względu na złożoność tego zagadnienia – szeregu działań dodatkowych celem poprawy obecnej sytuacji, pamiętając o potrzebie ograniczenia złożoności dla wszystkich zainteresowanych podmiotów i zminimalizowania kosztów przestrzegania przepisów ponoszonych przez przedsiębiorstwa i administracje podatkowe; podkreśla w związku z tym, że uproszczenie systemów podatkowych powinno być pierwszym krokiem do wprowadzenia jasności nie tylko dla państw członkowskich, ale również dla obywateli, którzy obecnie są wykluczeni z wymiany informacji;

101. wzywa Komisję, by ponadto empirycznie zbadała możliwość ograniczenia potrąceń opłat licencyjnych dla powiązanych przedsiębiorstw z opłat wynikających z podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych w celu przeciwdziałania przesunięciom zysków wewnątrz grupy;

102. podkreśla, że pomimo ponawianych zaproszeń początkowo tylko cztery (44) z 17 korporacji wielonarodowych zgodziły się stawić przed komisją, by przedyskutować kwestie międzynarodowego planowania podatkowego; uważa, że początkowa odmowa współpracy z komisją parlame