Działanie nr 1 Wsparcie dla Afryki mające na celu przyciągnięcie inwestycji będzie w dalszym ciągu zwiększane dzięki coraz większym kwotom przy wykorzystaniu instrumentów łączonych i gwarancji, aby za pośrednictwem międzynarodowych, europejskich i krajowych instytucji finansowych uruchomić środki pochodzące z rynków kapitałowych, ograniczyć ryzyko inwestycji i ułatwić dostęp do finansowania. Priorytetowo traktowane są sektory, które wnoszą wartość dodaną i w których istnieje duży potencjał w zakresie tworzenia trwałych miejsc pracy, zwłaszcza dla kobiet i młodzieży, co pozwoli zwiększyć ich szanse na samorealizację, m.in. na rozpoczęcie działalności typu start-up. Szczególną uwagę należy również zwrócić na brak stabilizacji. W latach 2014–2017 UE uruchomiła około 35 mld EUR przy wykorzystaniu działań łączonych. Od czasu uruchomienia Planu inwestycji zewnętrznych i utworzenia Europejskiego Funduszu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju w 2017 r. UE uruchamia fundusze mające pozyskać inwestycje o wartości 15 mld EUR przy wykorzystaniu działań łączonych i ponad 16 mld EUR w ramach gwarancji. Od chwili obecnej do 2020 r. UE będzie zmierzać do osiągnięcia globalnego celu Planu inwestycji zewnętrznych, jakim jest zmobilizowanie do 2020 r. inwestycji w Afryce i w krajach objętych polityką sąsiedztwa o wartości 44 mld EUR. Zakładane konkretne cele obejmują dostęp do energii elektrycznej dla 30 mln ludzi i przedsiębiorstw oraz zwiększenie o 5 gigawatów zdolności wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych. 24 000 osób będzie miało dostęp do dróg przejezdnych przez cały rok dzięki zmobilizowanym przez UE inwestycjom w obszarze infrastruktury transportowej. Tylko w ramach programów inwestycyjnych skupionych na małych i średnich przedsiębiorstwach w Afryce ma powstać 3,2 mln miejsc pracy. Są to bardzo przekonujące przykłady pokazujące skalę i wpływ interwencji w ramach proponowanego sojuszu.

Inwestycje w Afryce są nierównomierne, co jest odzwierciedleniem niepewnej sytuacji na świecie, a poziom bezpośrednich inwestycji zagranicznych napływających do Afryki waha się i nie wykazuje wyraźnej tendencji zwyżkowej. Republika Południowej Afryki, Nigeria, Kenia, Egipt i Maroko przyciągnęły łącznie 58 % wszystkich bezpośrednich inwestycji zagranicznych w 2016 r., natomiast mniej rozwinięte i bardziej niestabilne kraje zmagają się z problemami systemowymi, aby przyciągnąć inwestycje prywatne. Podczas gdy niektóre państwa afrykańskie nadal są uzależnione od surowców, inne zdołały zdywersyfikować swoje gospodarki w odpowiedzi na niskie ceny surowców. Ponadto od 2016 r. obserwujemy dalsze poszerzanie zakresu bezpośrednich inwestycji zagranicznych i wychodzenie poza sektor wydobywczy.

W ramach tego kompleksowego podejścia należy ulepszyć legalne sposoby migracji do UE w celu zapewnienia bezpiecznych i realnych alternatyw dla niebezpiecznych szlaków i nieregularnej migracji. W tym celu w swoim nowym komunikacie w sprawie wzmocnienia legalnych sposobów migracji do Europy Komisja wzywa do realizacji ulepszonego systemu niebieskiej karty UE oraz do opracowania projektów pilotażowych w zakresie legalnej migracji z wybranymi państwami w Afryce.

Ożywiona współpraca z afrykańskimi partnerami na rzecz inwestycji i miejsc pracy ma istotne znaczenie dla mobilności i migracji, wspierania skoordynowanego zaangażowania krajów pochodzenia, krajów tranzytu i przeznaczenia, zgodnie z zasadami solidarności, partnerstwa, rozliczalności i wspólnej odpowiedzialności. Jednocześnie poprawa wspólnego zarządzania migracją i mobilnością przyczynia się do ogólnej stabilności, co sprzyja utrzymaniu zrównoważonych inwestycji. Sojusz jest zasadniczym elementem strategii łączącej w spójny i zrównoważony sposób różne elementy naszego wspólnego podejścia do kwestii migracji: wspólna odpowiedzialność za eliminowanie podstawowych przyczyn nieregularnej migracji i przymusowych wysiedleń, skuteczne zarządzanie granicami, zapobieganie przemytowi migrantów i handlowi ludźmi oraz zwalczanie tych zjawisk, prowadzenie akcji ratunkowych i ochrona życia, oferowanie możliwości legalnej migracji i zapewnianie lepszej współpracy w zakresie powrotów, readmisji i reintegracji migrantów o nieuregulowanym statusie zgodnie z ustalonymi zasadami i zobowiązaniami wynikającymi z prawa międzynarodowego, a także przyjętymi ustaleniami.

Ta spójna strategia gospodarcza opiera się na konkluzjach Rady Europejskiej z czerwca 2018 r., w których Rada wzywa do utworzenia „nowych ram, które pozwolą wyraźnie nasilić prywatne inwestycje z Afryki i z Europy”, jak również na wnioskach Komisji Europejskiej dotyczących kolejnych wieloletnich ram finansowych oraz wyników spotkań Komisji UE – Komisji Unii Afrykańskiej. Strategia odwołuje się również do ważnych decyzji podjętych na 10. nadzwyczajnym szczycie Unii Afrykańskiej w Kigali w dniu 21 marca 2018 r. Ponadto odzwierciedla ona przesłanie deklaracji z Mesebergu z dnia 19 czerwca 2018 r. i ma przyczynić się do realizacji programu francuskiej prezydencji G7 w 2019 r.

Sojusz ten jest czymś więcej niż planem finansowym. Stanowi on radykalną zmianę sposobu, w jaki razem, jako partnerzy, dążymy do wypracowania strategii koncentrującej się na potencjale gospodarczym Afryki oraz mobilizacji sektora prywatnego. Sojusz zakłada umożliwienie prywatnych inwestycji oraz rozpoznanie olbrzymich możliwości, które mogą przynieść korzyści zarówno gospodarkom afrykańskim, jak i europejskim, ze szczególnym uwzględnieniem miejsc pracy dla młodzieży. Sojusz jest też odpowiedzią na sytuację demograficzną w Afryce. Jest on ponadto strategią gospodarczą, która wykorzystuje atuty Europy i Afryki, a także otwiera nowy etap w realizacji ambitnego Planu inwestycji zewnętrznych. Sojusz przewiduje konkretne działania, które przyczynią się do utworzenia 10 mln miejsc pracy w Afryce w ciągu najbliższych 5 lat.

W dynamicznie zmieniającym się świecie Europa i Afryka mogą wiele zyskać na pogłębionych więziach gospodarczych i politycznych. Niniejszy dokument objaśnia główne kierunki działań na rzecz solidnego programu gospodarczego dla UE i jej partnerów w Afryce. Celem programu jest promowanie znacznego wzrostu prywatnych inwestycji zarówno ze strony Afryki, jak i Europy, pobudzenie handlu, tworzenie nowych miejsc pracy i przyczynienie się do zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu, promowanie norm nowoczesnej i zrównoważonej technologii, ochrony środowiska naturalnego i siły roboczej oraz odpowiedzialne prowadzenie działalności. Stanowi on sojusz na rzecz zrównoważonych inwestycji i miejsc pracy w ramach partnerstwa między Unią Europejską i Afryką.

Działanie 3: W interesie Europy i Afryki leży pogłębiona współpraca na rzecz rozwoju strategicznego i interesów strategicznych. Przed końcem bieżącego roku Komisja Europejska połączy siły na poziomie sektorowym podmiotów publicznych, prywatnych i finansowych oraz przedstawicieli środowisk akademickich z Afryki i Europy, których zadaniem będzie badanie możliwości i wspieranie rozwoju strategicznego w kluczowych sektorach gospodarki, takich jak rozwiązania cyfrowe, energia, transport i rolnictwo. Celem jest przyjrzenie się długoterminowym wyzwaniom i interesom strategicznym i zbadanie, w jaki sposób przyspieszyć oddziaływanie, pobudzić inwestycje publiczne i prywatne oraz najlepiej dzielić się wiedzą fachową. Pozwoliłoby to określić strategie propagowania i priorytetowego traktowania polityki sektorowej i reformy regulacyjnej w państwach afrykańskich oraz ułatwić powiązane inwestycje publiczne i prywatne w UE. W maju 2018 r. UE i Unia Afrykańska ustanowiły grupę zadaniową ds. regionów wiejskich w Afryce. W skład grupy wchodzą eksperci afrykańscy i europejscy, którzy doradzają i wydają zalecenia dotyczące priorytetów i dalszych działań w ramach naszej współpracy w dziedzinie rolnictwa, analizując m.in. sposoby zwiększenia publicznych i prywatnych inwestycji w zrównoważone rolnictwo w Afryce, ułatwienia europejskich inwestycji prywatnych, zwiększenia wymiany handlowej wewnątrz Afryki i zwiększenia wywozu z państw afrykańskich, a także określenia najlepszych strategii w zakresie wspierania młodych ludzi pracujących w rolnictwie, agrobiznesie i przemyśle rolnym. W wyniku posiedzenia Komisji Unii Europejskiej – Komisji Unii Afrykańskiej w maju 2018 r. utworzono grupę zadaniową Unia Europejska – Unia Afrykańska ds. gospodarki cyfrowej. Ponadto organizowane są wspólne sektorowe spotkania na szczeblu ministerialnym między Afryką a UE. Komisja będzie również wspierać podobne inicjatywy państw członkowskich przyczyniające się do realizacji sojuszu, takie jak forum wysokiego szczebla Afryka – Europa, które ma zostać zorganizowane przez Austrię w kontekście jej prezydencji w Radzie przed końcem bieżącego roku.

Afryka Zachodnia – wspieranie przedsiębiorców oraz małych i średnich przedsiębiorstw UE współpracuje z Proparco w celu zwiększenia finansowania i wsparcia dla przedsiębiorców poprzez: (i) mechanizm finansowania zalążkowego w postaci zaliczek zwrotnych, które umożliwią finansowanie fazy eksperymentalnej i prototypowej oraz pomogą najmłodszym przedsiębiorcom w rozwoju ich projektów; (ii) wsparcie techniczne dla mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw w celu poprawy zarządzania, marketingu, produkcji i zdolności w zakresie zarządzania oraz w celu ścisłego wspierania lokalnych funduszy inwestycyjnych; (iii) gwarancję pokrywającą pierwsze straty lokalnych funduszy inwestycyjnych. Efekt dźwigni uzyskano dzięki wkładowi UE w wysokości 15,6 mln EUR. Umożliwi on finansowanie 50 mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw reprezentujących 5 000 nowych lub zachowanych miejsc pracy. Program obejmuje Burkinę Faso, Niger i Senegal, a od 2019 r. ma z niego skorzystać Mauretania, Kamerun, Mali, Ghana i Wybrzeże Kości Słoniowej. Afryka Zachodnia – mechanizm finansowania oparty na podziale ryzyka (NASIRA) – finansowanie dla przedsiębiorców w trudnej sytuacji UE współpracuje z niderlandzkim bankiem rozwoju Finanserts-Maatschappij voor Ontwikkelingslanden w celu rozwiązania problemu postrzeganego i realnego ryzyka udzielania pożyczek przedsiębiorcom w krajach sąsiadujących z UE oraz w Afryce Subsaharyjskiej. Projekt ma poprawić dostęp do kredytów inwestycyjnych, oferując lokalnym instytucjom finansowym gwarancje portfelowe obejmujące kredyty dla przedsiębiorców. Koncentruje się on na i) osobach wewnętrznie przesiedlonych, uchodźcach, osobach powracających, a także kobietach i młodzieży. W ramach tego programu kwota 75 mln EUR pochodząca z gwarancji Planu inwestycji zewnętrznych wygeneruje inwestycje warte od 750 mln EUR do 1 mld EUR w postaci 800 000 miejsc pracy w Afryce. Maroko – hybrydowe elektrownie słoneczne NOOR Midelt I oraz NOOR Midelt II UE pomaga w budowie infrastruktury na potrzeby wytwarzania energii odnawialnej, aby sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu na energię elektryczną i przyczynić się do osiągnięcia celu, jakim jest udział energii ze źródeł odnawialnych na poziomie 52 % do 2030 r., co będzie miało pozytywny wpływ na konkurencyjność. UE przewiduje dotacje w wysokości 60 mln EUR, by zwiększyć środki finansowe na pokrycie kosztów infrastruktury. Działanie jest współfinansowane przez Kreditanstalt für Wiederaufbau (wiodąca agencja), Agence Française de Développement oraz Europejski Bank Inwestycyjny ze strony UE, Bank Światowy, Afrykański Bank Rozwoju i Fundusz Czystych Technologii. Tunezja – wspieranie ekosystemu start-upów Szeroko zakrojona pomoc UE dla gospodarki Tunezji (obejmująca 60 000 osób otrzymujących mikrokredyty na rozpoczęcie lub prowadzenie działalności na małą skalę) ma na celu zapewnienie, aby kraj ten mógł sprostać potrzebom rosnącej populacji młodych, wykształconych Tunezyjczyków gotowych wejść na rynek pracy. Nowy program o wartości 25 mln euro będzie wspierał około 1 000 tunezyjskich przedsiębiorstw typu start-up i zakłada: (i) poprawę usług dostępnych dla przedsiębiorstw typu start-up i przedsiębiorców (takich jak coworking, inkubatory lub akceleratory dla start-upów); oraz (ii) wspieranie wdrażania otoczenia regulacyjnego sprzyjającego innowacyjnej przedsiębiorczości i przedsiębiorstwom typu start-up. Obiecujące start-upy uzyskają również finansowanie zalążkowe. Celem takiego innowacyjnego programu jest wkład w dywersyfikację gospodarczą Tunezji oraz przyspieszenie wzrostu jej gospodarki przez tworzenie nowych rodzajów przedsiębiorstw o wysokim potencjale.

2. Inwestowanie w ludzi poprzez inwestycje w sektorze edukacji i umiejętności

Partnerstwo gospodarcze mające na celu pobudzanie inwestycji i tworzenie miejsc pracy musi mieć na uwadze dostosowywanie umiejętności do zapotrzebowania na rynku pracy. Potrzebne są dalsze inwestycje w celu zapewnienia ludności, zwłaszcza dziewczynkom i kobietom, dostępu do kształcenia, w szczególności kształcenia i szkolenia zawodowego i technicznego, a także do umiejętności i kompetencji cyfrowych, oraz w celu wyeliminowania niedopasowania umiejętności, jakie młodzi ludzie zdobywają na poziomie szkół średnich i wyższych, do umiejętności potrzebnych w ich życiu zawodowym. Pomoże to zapewnić młodym ludziom odpowiednie umiejętności niezbędne do budowania ich własnej przyszłości, jednocześnie zwiększając możliwości legalnej migracji.

Aktualna sytuacja

Afryka charakteryzuje się najmłodszym społeczeństwem ze wszystkich regionów na świecie i nadal doświadcza silnego wzrostu demograficznego, jednak poziom umiejętności jej siły roboczej jest najniższy na świecie. W całej Afryce systemem kształcenia i szkolenia zawodowego i technicznego jest obecnie objętych jedynie 6 % wszystkich uczniów szkół średnich. Mimo że w każdej rozwijającej się gospodarce podlegającej restrukturyzacji pewien stopień niedopasowania umiejętności do potrzeb rynku pracy jest naturalny i nieunikniony, wielu absolwentów studiów technicznych, zawodowych i ogólnokształcących w Afryce kształci się w kierunkach, w których popyt na siłę roboczą jest niski.

UE jest długoletnim partnerem Afryki w dziedzinie edukacji, od edukacji przedszkolnej i edukacji na poziomie podstawowym aż po szkolnictwo wyższe, w tym kształcenie i szkolenie zawodowe oraz kształcenie w zakresie przedsiębiorczości, a także w dziedzinie badań naukowych i innowacji. W latach 2014–2020 UE wspiera dwustronne programy edukacyjne w Afryce o wartości około 1,34 mld euro. Blisko 230 mln EUR (17 %) z tej kwoty przeznaczono na kształcenie i szkolenie zawodowe. Do 2020 r. z programu Erasmus+ skorzysta 35 000 studentów i naukowców z Afryki, co oznacza, że do 2027 r. ich łączna liczba wyniesie 105 000. Do 2020 r. 750 000 osób uzyska także kształcenie i szkolenie zawodowe i techniczne na rzecz rozwoju umiejętności. Ponadto w ramach kryzysowego funduszu powierniczego na rzecz stabilności oraz eliminowania przyczyn migracji nieuregulowanej i wysiedleń w Afryce UE wspiera na ogromną skalę programy rozwoju gospodarczego mające na celu rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej siły roboczej, poprawę zdolności do zatrudnienia w ramach szkolenia zawodowego oraz wspieranie tworzenia miejsc pracy i możliwości samozatrudnienia. Od 2015 r. programy te osiągnęły łącznie wartość 1,1 mld EUR w regionie Sahelu i Rogu Afryki. W latach 2014–2020 UE wspiera również edukację w Afryce za pośrednictwem globalnych inicjatyw takich jak Globalne Partnerstwo na rzecz Edukacji o wartości 475 mln euro.

Potrzebne są dalsze inwestycje w sektorze edukacji, zarówno ze strony UE, jej państw członkowskich, jak i naszych afrykańskich partnerów, zgodnie z kontynentalną strategią Unii Afrykańskiej w zakresie edukacji (2016–2025).

Proponowany przebieg działań

Działanie 4: UE będzie wspierała ważną inicjatywę Unii Afrykańskiej w zakresie umiejętności mającą na celu stworzenie ram kwalifikacji dla kontynentu afrykańskiego, tj. instrumentu mającego zwiększyć zaangażowanie sektora prywatnego w kształcenie i szkolenie techniczne i zawodowe. UE ma również zamiar wspierać rynek pracy oraz diagnostykę systemu kształcenia i szkolenia technicznego i zawodowego, a także pilotować mobilność studentów i kadr. Wspierany będzie dostęp instytucji szkolnictwa wyższego i instytucji badawczych do odpowiedniej infrastruktury elektronicznej. Wprowadzane będą dalsze ułatwienia, jeżeli chodzi o mobilność studentów, personelu i pracowników naukowych na kontynencie afrykańskim (afrykańska edycja programu Erasmus). Treść programów kształcenia na poziomie szkolnictwa wyższego oraz umiejętności zdobywane przez studentów szkół wyższych będą lepiej dostosowane do potrzeb rynku pracy i wspierany będzie proces ujednolicania szkolnictwa wyższego na całym kontynencie w celu zapewnienia uznawania kwalifikacji w Afryce i UE. UE będzie nadal wspierać stypendia i programy wymiany między instytucjami szkolnictwa wyższego oraz tworzenie wiedzy na uniwersytetach, aby instytucje te mogły stać się pełnoprawnymi podmiotami w złożonych procesach innowacji, od których zależy przyszły rozwój gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w ramach programu Erasmus+. Wsparcie UE w ramach Programu panafrykańskiego wzrośnie z 45 mln EUR w latach 2014–2017 do 63 mln EUR w latach 2018–2020, osiągając łącznie kwotę 108 mln EUR.

Działanie 5: Lepsze wsparcie na poziomie krajowym pozwoli dopasować umiejętności do strategii rozwoju wybranych dla każdego kraju; za wzór posłużą tu udane inicjatywy w Afryce Północnej, takie jak program Med4jobs. Wsparcie będzie w możliwie największym stopniu powiązane z sektorami o dużym potencjale w zakresie inwestycji i tworzenia miejsc pracy. Będzie ono zatem przedmiotem dyskusji na temat paktów na rzecz wzrostu i zatrudnienia, jak również sektorowych spotkań strategicznych z sektorem prywatnym, środowiskiem akademickim i podmiotami finansowymi (jak zaproponowano w działaniu 3). W ramach kolejnych wieloletnich ram finansowych należy podjąć znaczne wysiłki w celu dalszego zwiększenia zaangażowania UE w tej dziedzinie przy zachowaniu pełnej spójności z zakładanym uruchomieniem inwestycji prywatnych na rzecz tworzenia miejsc pracy. UE zadba o to, aby takie zwiększone inwestycje były również bardziej strategicznie ukierunkowane i skupiały się na sektorach o największym potencjale tworzenia miejsc pracy, a także by uwzględniono duże znaczenie sektora nieformalnego dla gospodarki Afryki i zaplanowano poprawę jego –z reguły niskich – wskaźników wydajności.