[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 31.05.2005

COM(2005) 223 końcowy

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

z postępu badań pilotażowych określonych w art. 4 ust. 3 i art. 5 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 2150/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 listopada 2002 r. w sprawie statystyk odpadów

1. WPROWADZENIE

Rozporządzenie (WE) nr 2150/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 listopada 2002 r. w sprawie statystyk odpadów[1] (rozporządzenie w sprawie statystyk odpadów) weszło w życie 29 grudnia 2002 r. Rozporządzenie to ustanawia ramy dla tworzenia statystyk Wspólnoty w zakresie wytwarzania, odzysku i unieszkodliwiania odpadów.

Regularne prowadzenie statystyk produkcji odpadów i zarządzania odpadami z przedsiębiorstw i prywatnych gospodarstw domowych jest wymogiem stawianym przez Wspólnotę w celu monitorowania stosowania polityki w zakresie odpadów.

Rozporządzenie to zostało opracowane po dokładnym rozważeniu złożoności i trudności związanych z tworzeniem statystyk odpadów. Podczas opracowywania z Radą i Parlamentem Europejskim tego rozporządzenia uzgodniono, że potrzebny będzie szereg badań pilotażowych w celu wyjaśnienia pewnych podstawowych kwestii dotyczących nowych aspektów statystyk odpadów. Są to w szczególności statystyki dotyczące odpadów wytwarzanych w „Rolnictwie, łowiectwie, leśnictwie i rybołówstwie” (art. 4 ust. 3) oraz statystyki dotyczące „Przywozu i wywozu odpadów” (art. 5 ust. 1), dla których nie są zbierane żadne dane w ramach rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów[2].

Rozporządzenie w sprawie statystyk odpadów stanowi w art. 8 ust. 3, że „w ciągu dwóch lat po wejściu w życie niniejszego rozporządzenia Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z postępu badań pilotażowych, określonych w art. 4 ust. 3 i art. 5 ust. 1.”

Niniejsze sprawozdanie spełnia ten wymóg.

Poza obowiązkowymi badaniami pilotażowymi wzywa się Państwa Członkowskie do przeprowadzenia badań pilotażowych dotyczących „zużytych opakowań” (załącznik I, sekcja 2 pkt 2) oraz „operacji przygotowawczych” (załącznik II, sekcja 8 pkt 3). Jeśli zajdzie taka potrzeba, Komisja wykorzysta wyniki i wnioski tych „dobrowolnych” badań pilotażowych do przyjęcia dalszych niezbędnych środków wykonawczych.

2. PROGRAM BADAń PILOTAżOWYCH

Komisja opracowała program badań pilotażowych, które mają być przeprowadzone w Państwach Członkowskich i krajach kandydujących. Zapewnione zostaje wsparcie finansowe, służące wspieraniu państw w wykonywaniu badań. Pomimo trudności i opóźnień w opracowaniu programu, zdaniem Komisji zrobiony został dobry początek i oczekiwane są długoterminowe skutki dla wszystkich Państw Członkowskich i dla Komisji.

2.1. Ramy badań pilotażowych

2.1.1. Statystyki dotyczące przywozu i wywozu odpadów

Artykuł 5 rozporządzenia w sprawie statystyk odpadów stanowi, że „…Komisja opracowuje program prowadzonych przez Państwa Członkowskie badań pilotażowych przywozu i wywozu odpadów…”. Na podstawie wniosków z badań pilotażowych Komisja informuje Parlament Europejski i Radę o możliwości stworzenia statystyki działalności oraz o charakterystykach przywozu i wywozu odpadów objętych badaniami pilotażowymi.

Jedną z głównych kwestii, którą należy się zająć w badaniach pilotażowych przywozu i wywozu odpadów jest poziom szczegółowości, jaki ma się pojawić w statystykach. Wiąże się to z drugą kwestią dotyczącą sposobu włączenia obowiązku sprawozdawczego ujętego w rozporządzeniu w sprawie przesyłania odpadów do rozporządzenia w sprawie statystyk odpadów. Innymi słowy, czy dane dotyczące przywozu i wywozu (niebezpiecznych) odpadów podane na mocy rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów mogą być wykorzystane jako dane do statystyk?

Trzecia poruszona kwestia odnosiła się do sposobu zbierania danych dotyczących przywozu i wywozu odpadów bezpiecznych. Pomimo, że tak zwane odpady z „zielonego” wykazu są uwzględnione w rozporządzeniu w sprawie przesyłania odpadów, nie są one objęte obowiązkiem sprawozdawczym.

Aby zorganizować działania nastawione na zalecenia operacyjne dotyczące zharmonizowanej metodologii, zakres działań określono w następujący sposób:

- Ogólne informacje dotyczące potrzeb politycznych (w zakresie środowiska).

Dotyczy to potrzeby danych statystycznych o przywozie i wywozie odpadów na poziomie UE i krajowym.

- Określone informacje dotyczące zbierania odpadów i danych.

Dotyczy to istniejących źródeł danych, strumieni odpadów nieobjętych rozporządzeniem w sprawie przesyłania odpadów, a co powinno znajdować się w zakresie rozporządzenia w sprawie statystyk odpadów, sumowania obowiązków sprawozdawczych, identyfikacji potencjalnych źródeł informacji – zwłaszcza o odpadach z „zielonego” wykazu oraz włączenia odpadów opakowaniowych.

- Wnioski i zalecenia.

Dotyczy to wniosku dotyczącego metody zbierania danych, która jest realistyczna, wykonalna i (możliwie) uwzględniająca specyfikę poszczególnych państw, przy jednoczesnym zapewnieniu, że pewne standardy jakościowe ostatecznych danych są zharmonizowane dla wykorzystania we wszystkich krajach.

2.1.2. Statystyki odpadów z rolnictwa, łowiectwa, leśnictwa i rybołówstwa

W większości krajów nie istniała żadna metodologia dotycząca statystyk odpadów z sektorów gospodarki rolnictwa, łowiectwa, leśnictwa (NACE A) i rybołówstwa (NACE B). Artykuł 4 ust. 3 rozporządzenia w sprawie statystyk odpadów przewiduje program badań pilotażowych odpadów powstających z tych działalności gospodarczych w celu opracowania metodologii regularnego gromadzenia danych.

Trudności w tym zakresie wynikają z faktu, że nie jest jasne, które z wielu powstających pozostałości są objęte obowiązkiem sprawozdawczym, a które nie są. W fazie realizacji konieczne będzie podjęcie decyzji i przyjęcie uzgodnień dotyczących identyfikacji tych odpadów.

Ponadto populacja statystyczna w obrębie tych działalności gospodarczych jest duża i składa się z wielu rolników, prowadzących małe gospodarstwa lub z przedsiębiorstw nie posiadających często odpowiedniej wiedzy dotyczącej kwestii odpadów i nie przechowujących pełnej dokumantacji. Systemy zbierania danych muszą być dobrze opracowane i zorganizowane.

Aby zorganizować działania nastawione na zalecenia operacyjne dotyczące zharmonizowanej metodologii, zakres działań określono w następujący sposób:

- Ogólne informacje dotyczące potrzeb politycznych (w zakresie środowiska).

Dotyczy to potrzeb statystycznych w tym obszarze.

- Określone informacje dotyczące zbierania odpadów i danych.

Opis praktyk zarządzania odpadami w tych sektorach, sugestie dotyczące kategorii odpadów, które mają być ujęte w tych działalnościach gospodarczych, jak również propozycje klasyfikacji tych kategorii zgodnie z odpowiednią nomenklaturą odpadów. Ponadto należy zidentyfikować źródła danych oraz opracować metodologie szacowania i modelowania dla tych sektorów. Ostatecznie powinny być rozważone konsekwencje minimalnych progów sprawozdawczości (art. 3 ust. 2).

- Wnioski i zalecenia.

Tak jak w przypadku danych przywozu i wywozu odpadów, dotyczy to wniosku dotyczącego metody zbierania danych, która jest realistyczna, wykonalna i (możliwie) uwzględniająca specyfikę poszczególnych państw, przy jednoczesnym zapewnieniu, że pewne standardy jakościowe ostatecznych danych są zharmonizowane dla wykorzystania we wszystkich krajach.

2.2. Dotychczasowe wyniki i doświadczenia

Ograniczone zaproszenie do składania wniosków zostało przesłane w oficjalnym piśmie w maju 2003 r., które było skierowane do Europejskiego Systemu Statystycznego (ESS), Krajowych Instytutów Statystycznych krajów przystępujących oraz Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG). Ze względu na szczególną sytuację (późne przyjęcie decyzji finansowej dla Eurostatu w 2003 r.) pierwsze umowy o przyznanie dotacji na badania pilotażowe mogły być zawarte dopiero w grudniu 2003 r. Drugie ograniczone zaproszenie do składania wniosków zostało przesłane w październiku 2003 r.; umowy o przyznanie dotacji zostały zawarte w marcu 2004 r. W czasie przygotowywania niniejszego sprawozdania w listopadzie 2004 r. większość badań pilotażowych jest nadal przeprowadzana.

2.2.1. Statystyki dotyczące przywozu i wywozu odpadów

Dwa badania dotyczące przywozu i wywozu odpadów zostały ukończone; w kwietniu 2005 r. wszystkie obecne badania będą zakończone. Tabela 1 poniżej przedstawia przegląd badań pilotażowych przywozu i wywozu odpadów . Łącznie 10 krajów wzięło udział w programie, z których 3 są z „nowych” Państw Członkowskich i krajów przystępujących. Większość instytucji uczestniczących w badaniach pilotażowych to Krajowe Instytuty Statystyczne, ale uczestniczą w nich również instytucje związane z ochroną środowiska (Ministerstwa Środowiska lub Krajowe Agencje Ochrony Środowiska).

Tabela 1: Badania pilotażowe dotyczące statystyk przywozu i wywozu odpadów

|Kraj |Maksymalny udział Wspólnoty (EUR) |Współfinansowanie beneficjentów (%) |Czas trwania (miesiące) |Początek |Koniec | |1 |Francja |29,400 |0% |15 |3 grudnia |5 marca | |2 |Portugalia |27,714 |20% |12 |3 listopada |4 listopada | |3 |Finlandia |40,000 |0% |12 |3 grudnia |4 grudnia | |4 |Niemcy |39,889 |18% |4 |3 grudnia |4 kwietnia | |5 |Włochy |40,000 |19% |8 |4 marca |5 stycznia | |6 |Szwecja |39,698 |0% |5 |4 marca |4 lipca | |7 |Republika Słowacka |25,000 |0% |11 |4 marca |5 lutego | |8 |Rumunia |24,800 |0% |12 |4 marca |5 marca | |9 |Luksemburg |35,550 |0% |12 |4 kwietnia |5 kwietnia | |10 |Malta |24,909 |0% |12 |4 marca |5 marca | |Przedstawiono tu wyniki wstępne, ponieważ większość badań jest nadal prowadzonych. Dwa zakończone badania dotyczą statystyk w dziedzinie handlu zagranicznego jako najbardziej odpowiedniego źródła danych dla tworzenia statystyk wywozu i przywozu odpadów, w szczególności dla następujących rodzajów odpadów: odpady metalowe, odpady plastikowe, odpady papierowe i tekturowe, odpady szklane, odpady tekstylne oraz odpady spalania.

Ogólne korzyści wynikające z używania dostępnych statystyk opartych na wspólnych parametrach i zharmonizowanej nomenklaturze wykorzystywanych we wszystkich Państwach Członkowskich są jednak mniejsze, ze względu na zastosowanie przez Państwa Członkowskie różnych progów, wyrażonych w wartościach pieniężnych, w celu zmniejszenia obciążenia admnistracyjnego dla podmiotów gospodarczych. Oznacza to, że dane nie są w pełni porównywalne, co może skutkować zaniżeniem ilości zbywanych odpadów. Niestety, odpowiednie nomenklatury dla statystyk w dziedzinie handlu zagranicznego (Nomenklatura Scalona – CN) oraz odpadów (Europejska Klasyfikacja Odpadów – EWC-Stat) nie sa porównywalne dla wszystkich strumieni odpadów. Na przykład niektóre kody CN obejmują odpady i produkty w tym samym kodzie, podczas gdy inne kody zawierają odpady częściowo lub całkowicie objęte wymogiem sprawozdawczości rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów. Ponadto statystyki w dziedzinie handlu zagranicznego nie zapewniają bezpośrednich informacji dotyczących sektorów przemysłu wytwarzających odpady, ani dotyczących przetwarzania jakiemu poddawane są odpady w kraju przywozu.

W chwili obecnej nie ma określonych źródeł, które mogą uzupełnić dane zbierane w ramach rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów dla strumieni odpadów innych niż te wymienione.

2.2.2. Statystyki odpadów z rolnictwa, łowiectwa, leśnictwa i rybołówstwa

Ponieważ statystyki odpadów powstających z tych działalności gospodarczych nie są tworzone regularnie w większości Państw Członkowskich, szczególny nacisk został położony na badania pilotażowe w tym zakresie. Tabela 2 poniżej przedstawia przegląd tych badań pilotażowych.

Pod koniec 2003 r. i na początku 2004 r., w 15 projektach rozpoczęto badanie praktyk zarządzania odpadami oraz odpowiednich możliwości zbierania danych. Większość krajów biorących udział należy do „starych” Państw Członkowskich, 5 badań jest przeprowadzanych przez „nowe” Państwa Członkowskie, a jedno badanie prowadzi Krajowy Instytut Statystyczny państwa należącego do Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Do początku listopada 2004 r. 4 badania zostały zakończone, a większość pozostałych badań skończy się na początku 2005 r. Instytucje uczestniczące w badaniach pilotażowych to Krajowe Instytuty Statystyczne oraz instytucje związane z ochroną środowiska (Ministerstwo Środowiska lub Agencja Ochrony Środowiska).

Tabela 2: Badania pilotażowe dotyczące statystyk odpadów z rolnictwa, łowiectwa, leśnictwa i rybołówstwa

|Kraj |Maksymalny udział Wspólnoty (EUR) |Współfinansowanie beneficjentów (%) |Czas trwania (miesiące) |Początek |Koniec | |1 |Belgia |33,667 |0% |20 |3 października |5 czerwca | |2 |Szwecja |44,560 |10% |4 |3 listopada |4 maja | |3 |Francja |48,000 |65% |15 |3 grudnia |5 marca | |4 |Finlandia |20,000 |0% |16 |3 grudnia |5 kwietnia | |5 |Włochy |30,481 |0% |8 |3 grudnia |4 sierpnia | |6 |Niderlandy |39,484 |0% |9 |3 grudnia |4 września | |7 |Austria |47,293 |18% |12 |3 grudnia |4 grudnia | |8 |Niemcy |40,000 |0% |8 |3 grudnia |4 sierpnia | |9 |Norwegia |34,115 |15% |9 |4 kwietnia |4 grudnia | |10 |Estonia |28,000 |0% |12 |4 marca |5 lutego | |11 |Słowenia |29,900 |0% |8 |4 marca |4 listopada | |12 |Republika Słowacka |25,000 |0% |11 |4 marca |5 lutego | |13 |Litwa |25,694 |0% |12 |4 marca |5 marca | |14 |Łotwa |23,058 |0% |12 |4 marca |5 maja | |15 |Włochy |20,000 |0% |8 |4 marca |4 listopada | |

Statystyki odpadów z rolnictwa okazały się bardzo złożone i dlatego poświęca się im najwięcej uwagi. Terminologia i definicje mają fundamentalne znaczenie przy porównywaniu danych w czasie oraz pomiędzy państwami. Ponadto, zgodnie z sekcją 1 ust. 2 załącznika II do rozporządzenia w sprawie statystyk odpadów, odpady poddane recyclingowi na terenie, gdzie powstały, nie są objęte statystykami przetwarzania odpadów. Oprócz tego sektor rolnictwa jest również odbiorcą odpadów z innych sektorów. Komunalne osady ściekowe, komposty i pozostałości z fermentacji beztlenowej odpadów ulegających biodegradacji są wykorzystywane jako nawóz i środek użyźniający glebę; odpady przemysłu spożywczego mogą być wykorzystane do nawożenia.

W sektorze rolnictwa jest więc konieczne szczegółowe wyjaśnienie, które materiały lub substancje są objęte obowiązkiem sprawozdawczym statystyk odpadów, w których przypadkach odpady są poddawane recyclingowi w miejscu wytwarzania oraz jak zdawać sprawozdanie dotyczące odpadów wytworzonych przez inne sektory gospodarki, ale uznawane w ramach sektora rolnictwa.

W odniesieniu do zbierania danych, ze względu na dużą różnorodność rodzajów odpadów wytwarzanych przez te działalności gospodarcze, najbardziej odpowiednie będzie połączenie różnych metod. Użycie różnych rejestrów lub systemów administracyjnych do rejestracji odpadów wydaje się najkorzystniejsze. Możliwe jest również wykorzystanie wskaźników odpadów związanych z dostępnymi danymi o działaniu, ale wymaga to dokładnych badań mających na celu określenie wiarygodnych wskaźników odpadów. Statystyki dostępne poprzez regularne badania gospodarstw rolnych będą uwzględniane jako źródło danych do opracowania modeli szacowania.

Nadal istnieje szereg otwartych kwestii, które mają zostać wyjaśnione przez pozostałe badania pilotażowe.

3. ASPEKTY FINANSOWE

Artykuł 4 ust. 3 oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia sprawie statystyk odpadów stanowi, że „…Komisja finansuje do 100 % koszty przeprowadzenia badań pilotażowych…”. Na obecny program badań pilotażowych przyznano całkowity budżet w wysokości 816 212 EUR, z czego 326 960 EUR jest przeznaczone na badania pilotażowe wywozu i przywozu odpadów, a 489 252 EUR na badania pilotażowe dotyczące statystyk odpadów związanych z rolnictwem, łowiectwem, leśnictwem i rybołówstwem.

Pomimo że rozporządzenie przewiduje wsparcie finansowe do 100 % kosztów przeprowadzenia badań, 7 z 25 badań jest współfinansowanych przez beneficjentów. W kolejnym zaproszeniu do składania wniosków, zgodnie z rozporządzeniem finansowym dla Wspólnoty[3], wymagane będzie co najmniej 10 % współfinansowania przez beneficjenta.

4. WNIOSKI

Pierwsze wyniki badań pilotażowych dotyczące statystyk przywozu i wywozu odpadów wskazują, że chociaż statystyki w dziedzinie handlu zagranicznego zostały określone jako najlepsze źródło, nie zapewniają one pełnego zbioru danych, który może być wykorzystany do uzupełnienia danych objętych rozporządzeniem w sprawie przesyłania odpadów. Nie znaleziono jeszcze konkretnych rozwiązań dla szeregu kategorii odpadów, dla których mają być opracowane statystyki, co stwarza konieczność przeprowadzenia dalszych badań.

W odniesieniu do statystyk odpadów z rolnictwa, łowiectwa, leśnictwa i rybołówstwa należy rozważyć dużą różnorodność strumieni odpadów. Najważniejszą kwestią jest zakres w jakim odpady bioorganiczne będą objęte statystykami odpadów. Innym istotnym aspektem jest przetwarzanie odpadów w sektorze rolnictwa oraz zakres w jakim jest to zawarte w statystykach odpadów.

Dla obu dziedzin badań pilotażowych kolejne zaproszenie do składania wniosków będzie ogłoszone w 2005 r. Zakres działań będzie dostosowany do doświadczenia zdobytego do tej pory.

Do końca 2005 r. Komisja poinformuje Parlament Europejski i Radę o możliwości stworzenia statystyki działalności oraz o charakterystykach przywozu i wywozu odpadów objętych badaniami pilotażowymi, zgodnie z wymogami art. 5 ust. 4 rozporządzenia w sprawie statystyk odpadów. Równocześnie zostaną przedstawione uaktualnione informacje na temat działań i wyników odnoszących się do odpadów z rolnictwa, łowiectwa, leśnictwa i rybołówstwa, na temat odpadów opakowaniowych oraz działań przygotowawczych do przetwarzania odpadów.

[1] Dz.U. L 332 z 9.12.2002, str. 1. Rozporządzenie ostatnio zmienione rozporządzeniem Komisji (WE) nr 574/2004 (Dz.U. L 90 z 27.3.2004, str. 15).

[2] Rozporządzenie Rady (EWG) nr 259/93 z dnia 1 lutego 1993 r. w sprawie nadzoru i kontroli przesyłania odpadów w obrębie, do Wspólnoty Europejskiej oraz poza jej obszar, Dz.U. L 30 z 6.2.1993, str. 1. Rozporządzenie ostatnio zmienione rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2557/2001 (Dz.U. L 349 z 31.12.2001, str. 1).

[3] Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 248 z 16.9.2002).