KOMUNIKAT KOMISJI

Wytyczne w zakresie nieobowiązkowego stosowania art. 10c dyrektywy 2003/87/WE

2011/C 99/03

1. WPROWADZENIE

Artykuł 10c dyrektywy 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r. ustanawiającej system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie oraz zmieniającej dyrektywę Rady 96/61/WE (1) umożliwia państwom członkowskim, których systemy energii elektrycznej spełniają pewne kryteria, przejściowe przydzielanie bezpłatnych uprawnień do emisji instalacjom wytwarzającym energię elektryczną. Kryteria te dotyczą potrzeby modernizacji systemu energetycznego, zaś państwa członkowskie, które decydują się na skorzystanie z tej opcji, muszą podjąć działania mające na celu zabezpieczenie inwestycji w system energetyczny, takie jak modernizacja infrastruktury, stosowanie czystych technologii itp., w kwocie odpowiadającej wartości odpowiednich bezpłatnie przydzielonych uprawnień do emisji.

Zharmonizowany system handlu uprawnieniami do emisji jest niezbędny dla osiągnięcia jak największych korzyści z handlu uprawnieniami do emisji oraz dla uniknięcia zakłócenia konkurencji na rynku wewnętrznym. W tym zakresie w dyrektywie 2003/87/WE jako podstawową zasadę przydzielania uprawnień do emisji ustanowiono sprzedaż na aukcji, jako że jest to system najprostszy, a zarazem uznawany za najbardziej wydajny pod względem gospodarczym. Sprzedaż na aukcji zapewnia także równe szanse dla rozwoju konkurencji na rynku wewnętrznym energii elektrycznej.

Ponadto w dyrektywie 2003/87/WE stwierdzono wyraźnie, że począwszy od 2013 r. sprzedaż na aukcji wszystkich uprawnień do emisji powinna stać się regułą dla sektora energetycznego, przy uwzględnieniu jego możliwości w zakresie obciążania konsumentów alternatywnymi kosztami emisji CO2 w ramach cen energii elektrycznej, co pozwala na wytworzenie dodatkowych dochodów („nadzwyczajne zyski”). Sprzedaż na aukcji wyeliminuje te nadzwyczajne zyski.

Artykuł 10c dyrektywy 2003/87/WE zawiera przepisy określające odstępstwo od szeregu ważnych zasad tej dyrektywy, w szczególności od ogólnounijnego w pełni zharmonizowanego podejścia do przydzielania uprawnień, wprowadzenia sprzedaży na aukcji jako podstawowej metody przydzielania uprawnień oraz wyraźnego wyłączenia przydzielania bezpłatnych uprawnień do emisji w odniesieniu do wytwarzania energii elektrycznej. Powyższe zasady i przepisy mają na celu zapewnienie jak największej wydajności systemu pod względem gospodarczym. W związku z tym stosowanie art. 10c nie powinno naruszać tych ogólnych zasad i celów dyrektywy 2003/87/WE.

niektóre przepisy art. 10c dyrektywy 2003/87/WE umożliwiają państwom członkowskim pewną dowolność w ich stosowaniu. Dotyczy to w szczególności planów krajowych poszczególnych państw członkowskich i związanych z nimi inwestycji. Inne przepisy wprowadzają do dyrektywy 2003/87/WE nowe elementy, które należy uspójnić z rynkowym podejściem do systemu. Stosowanie art. 10c nie może stać w sprzeczności z celami dyrektywy 2003/87/WE ani zagrażać równości szans na rynku wewnętrznym Unii.

zakres art. 10c dyrektywy 2003/87/WE obejmuje wyłącznie sektor wytwarzania energii elektrycznej. Z tego względu niezbędne jest osiągnięcie jednolitej interpretacji w odniesieniu do tego, które instalacje kwalifikują się do przejściowego przydziału bezpłatnych uprawnień na mocy tego przepisu,

artykuł 10c ust. 3 dyrektywy 2003/87/WE wymaga, aby Komisja wydała wytyczne w celu „zapewnienia, aby metodologia przydziału uprawnień pozwalała uniknąć nieuzasadnionych zakłóceń konkurencji i minimalizowała negatywny wpływ na zachęty do zmniejszania emisji” za pomocą procedury komitetowej, jednak inne elementy związane z metodologią przydzielania uprawnień, jak np. maksymalna liczba bezpłatnych uprawnień do emisji określona w art. 10c ust. 2, również wymagają jednolitej interpretacji,

2. MAKSYMALNA LICZBA BEZPŁATNYCH UPRAWNIEŃ PRZYDZIELONYCH PRZEJŚCIOWO NA SZCZEBLU PAŃSTWA CZŁONKOWSKIEGO

2.1. Ustalenie maksymalnej liczby

W art. 10c ust. 2 dyrektywy 2003/87/WE ustalono maksymalną liczbę bezpłatnie przydzielonych uprawnień do emisji, które można przydzielić kwalifikującym się instalacjom w kwalifikujących się państwach członkowskich w 2013 r. Zgodnie z tym przepisem liczba ta jest stopniowo zmniejszana w kolejnych latach aż do całkowitej likwidacji przydziałów bezpłatnych uprawnień w roku 2020.

2.2. Stopniowe zmniejszanie bezpłatnych przydziałów

W art. 10c ust. 2 dyrektywy 2003/87/WE wyraźnie stwierdzono, że „całkowita liczba przydzielonych przejściowo bezpłatnych uprawnień […] jest stopniowo zmniejszana aż do całkowitej likwidacji przydziałów bezpłatnych uprawnień w roku 2020”. Dlatego niezbędne jest opracowanie wiarygodnego i przekonującego przebiegu od momentu rozpoczęcia przydzielania bezpłatnych uprawnień do emisji w 2013 r. do momentu zakończenia przydzielania bezpłatnych uprawnień do emisji w 2020 r.

W świetle prawnego upoważnienia do całkowitego wycofania przydziałów bezpłatnych uprawnień do emisji z maksymalnego poziomu 70 % do 0 % w ciągu maksymalnie siedmiu lat, wiarygodny i przekonujący przebieg procesu zakładający brak przydziałów bezpłatnych uprawnień do emisji w 2020 r. zakłada wyraźną tendencję spadkową na każdym etapie pomiędzy 70 % a 0 %.

Przy ocenie wniosku złożonego zgodnie z art. 10c ust. 5 dyrektywy 2003/87/WE Komisja analizuje, czy państwa członkowskie dążą do stopniowego przejścia na system wyłącznej sprzedaży na aukcji w sposób wiarygodny i przekonujący. Nadmierne opóźnianie dokonania ograniczeń spowodowałoby, że w całym okresie 2013–2020 r. przydzielono by większą ogólną liczbę bezpłatnych uprawnień do emisji, co w rezultacie doprowadziłoby do nieuzasadnionego zakłócenia konkurencji na rynku Unii. Taka sytuacja nie byłaby zgodna z art. 10c ust. 5 dyrektywy. Komisja uznaje, że państwa członkowskie powinny mieć pewną swobodę w określaniu stosownego przebiegu zmniejszania bezpłatnych przydziałów. Komisja uważa, że warunek stopniowego ograniczania zostałby spełniony i nie doszłoby do zakłócenia konkurencji w przypadku, gdy państwo członkowskie przewidziało albo liniowy przebieg zmniejszania bezpłatnych przydziałów, albo przebieg nieliniowy, w ramach którego spadek przydzielonych bezpłatnie uprawnień do emisji w przeciągu dowolnych dwóch kolejnych lat w okresie 2013–2020 r. różni się o najwyżej 50 % od średniego rocznego spadku niezbędnego w pozostałych latach, aby osiągnąć 0 % w 2020 r.

3. KWALIFIKUJĄCE SIĘ INSTALACJE

3.1. Data graniczna

Warunkiem zakwalifikowania oraz skorzystania z przydziału bezpłatnych uprawnień do emisji w zakresie wytwarzania energii elektrycznej jest fakt funkcjonowania instalacji najpóźniej w dniu 31 grudnia 2008 r. We wnioskach złożonych zgodnie z art. 10c ust. 5 dyrektywy 2003/87/WE państwa członkowskie powinny wykazać, że instalacje na ich terytorium uznane za kwalifikujące się do przejściowego przydziału bezpłatnych uprawnień do emisji na mocy art. 10c dyrektywy 2003/87/WE spełniają ten warunek poprzez wykazanie zweryfikowanych emisji tych instalacji w okresie 2008–2010, podając jednocześnie numer zezwolenia i posiadacza rachunku przedmiotowej instalacji zgodnie ze wpisem do CITL. Informacje te powinny także udowodnić, że instalacja nadal funkcjonuje i nie zakończyła działania.

Instalacje mogą również kwalifikować się do przejściowego przydziału bezpłatnych uprawnień do emisji na mocy art. 10c dyrektywy 2003/87/WE, jeżeli stosowny proces inwestycyjny „faktycznie wszczęto” najpóźniej w dniu 31 grudnia 2008 r.

Oznacza to, że dla podjęcia stosownej decyzji o budowie nowej elektrowni nie powinna mieć znaczenia perspektywa otrzymania bezpłatnych uprawnień do emisji dla nowego zakładu.

W świetle powyższego należy uznać, że proces inwestycyjny faktycznie wszczęto najpóźniej w dniu 31 grudnia 2008 r., jeżeli można wykazać, że na decyzję o inwestycji nie miała wpływu opcja przydziału bezpłatnych uprawnień do emisji. W tym celu państwa członkowskie mogłyby dostarczyć dowody na to, że:

3.2. Instalacje wytwarzające energię elektryczną

Zgodnie z art. 10c ust. 1 dyrektywy 2003/87/WE państwa członkowskie mogą przejściowo przydzielać bezpłatne uprawnienia do emisji instalacjom wytwarzającym energię elektryczną. Termin „instalacje wytwarzające energię elektryczną” nie został zdefiniowany w dyrektywie 2003/87/WE. Jako że jest to wyjątek od ogólnej zasady dyrektywy 2003/87/WE zakładającej, że w odniesieniu do wytwarzania energii elektrycznej nie przydziela się bezpłatnych uprawnień do emisji, termin ten należy interpretować w sposób niezakłócający celów dyrektywy.

Mając na uwadze zdefiniowanie terminu „instalacje wytwarzające energię elektryczną” należy odnieść się do pojęcia „wytwórca energii elektrycznej” zdefiniowanego w art. 3 lit. u) dyrektywy 2003/87/WE, o którym mowa również w art. 10c ust. 2 tej dyrektywy. Zakresem tego pojęcia objęte są wszystkie instalacje wytwarzające wyłącznie energię elektryczną oraz instalacje wytwarzające energię elektryczną i ciepło (2) . Jednakże instalacje prowadzące inną działalność wymienioną w załączniku I do dyrektywy 2003/87/WE oprócz spalania paliw, czyli wytwarzania energii elektrycznej i/lub ciepła, nie byłyby objęte tą definicją.

W świetle powyższego Komisja uznaje, że do przydziałów bezpłatnych uprawnień do emisji zgodnie z art. 10c ust. 1 dyrektywy 2003/87/WE kwalifikują się:

4. WYMOGI DOTYCZĄCE PLANÓW KRAJOWYCH

4.1. Zasady dotyczące planów krajowych

Zasada 3: Inwestycje powinny być kompatybilne ze sobą nawzajem oraz z odpowiednim prawodawstwem Unii. Nie mogą one wzmacniać pozycji dominujących ani nadmiernie zakłócać konkurencji i handlu na rynku wewnętrznym, oraz, jeżeli to możliwe, powinny wzmacniać konkurencję na rynku wewnętrznym energii elektrycznej.

Komisja zauważa również, że przydzielanie bezpłatnych uprawnień do emisji wytwórcom energii elektrycznej oraz finansowanie odpowiadających inwestycji zgodnie z wymogami art. 10c dyrektywy 2003/87/WE zasadniczo obejmuje pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Zgodnie z art. 108 ust. 3 TFUE państwa członkowskie muszą powiadomić Komisję o środkach obejmujących pomoc państwa. Po dokonaniu zgłoszenia państwa członkowskie nie mogą wdrożyć proponowanych środków do czasu podjęcia przez Komisję ostatecznej decyzji. Komisja zamierza przyjąć w najbliższej przyszłości kryteria kompatybilności dla oceny tego rodzaju pomocy. Wniosek złożony zgodnie z art. 10c ust. 5 dyrektywy 2003/87/WE oraz jakakolwiek późniejsza decyzja Komisji pozostają bez uszczerbku dla obowiązku zgłoszenia przez państwo członkowskie pomocy państwa zgodnie z art. 108 TFUE, zaś państwa członkowskie powinny odpowiednio planować przedłożenie wymaganych zgłoszeń pomocy państwa. Podczas oceny przydziałów bezpłatnych uprawnień oraz planów krajowych na mocy art. 107 ust. 3 TFUE Komisja zagwarantuje, że plany nie powodują nadmiernego zakłócenia konkurencji, z uwzględnieniem leżącego we wspólnym interesie celu art. 10c dyrektywy 2003/87/WE. W szczególności jeżeli w planie krajowym przewidziano koncentrację pomocy na ograniczonej liczbie beneficjentów, lub też jeżeli pomoc prawdopodobnie wzmocni pozycję rynkową beneficjentów, państwa członkowskie powinny wykazać, że pomoc nie zakłóci nadmiernie konkurencji poza takim zakłóceniem, jakie jest niezbędne w świetle ogólnych celów niniejszej dyrektywy.

4.2. Kwalifikujące się inwestycje

Państwa członkowskie najlepiej ocenią, które inwestycje najlepiej przyczynią się do modernizacji sektora wytwarzania energii elektrycznej i są odpowiedzialne za określenie inwestycji spełniających wymogi dyrektywy. Mają one również obowiązek koordynacji sprawozdań z realizacji inwestycji podejmowanych zgodnie z art. 10c dyrektywy 2003/87/WE na szczeblu krajowym (7) .

Państwa członkowskie powinny zawrzeć w planach krajowych wykaz instalacji podejmujących inwestycje określone w planie krajowym oraz wykaz zaplanowanych inwestycji będących wynikiem przydziału bezpłatnych uprawnień do emisji. Powinny również określić, w jakim stopniu będą one finansowane z przychodów uzyskanych z bezpłatnie przydzielonych uprawnień do emisji oraz w którym roku cyklu inwestycyjnego będzie to miało miejsce.

Inwestycje finansowane z przychodów uzyskanych z przydzielonych bezpłatnie uprawnień do emisji na mocy art. 10c dyrektywy 2003/87/WE mogą być uzupełniające względem inwestycji finansowanych częściowo z innych źródeł unijnych (np. fundusze pochodzące z rezerwy dla nowych instalacji zgodnie z art. 10a ust. 8 dyrektywy 2003/87/WE, funduszy regionalnych, TEN-E, europejskiego programu naprawy gospodarczej, europejskiego programu energetycznego na rzecz naprawy gospodarczej, planu EPSTE itd.), jeżeli są one zgodne z wymogami określonymi w niniejszym dokumencie oraz spójne z tymi instrumentami lub źródłami. W takich przypadkach wyłącznie część inwestycji korzystająca ze środków finansowych uzyskanych z przydzielonych bezpłatnie uprawnień do emisji na mocy art. 10c dyrektywy 2003/87/WE ma znaczenie dla celu art. 10c tej dyrektywy pod warunkiem, że przestrzegane są przepisy Unii dotyczące ogólnych limitów w zakresie finansowania.

4.3. Wartość rynkowa

Zgodnie z art. 10c ust. 1 dyrektywy 2003/87/WE kwota inwestycji określonych w planie krajowym odpowiada w możliwym zakresie wartości rynkowej bezpłatnych uprawnień do emisji. Wartość rynkowa uprawnień do emisji musi być stosowana jako wartość referencyjna pozwalająca kwalifikującym się państwom członkowskim określić w swoich planach krajowych kwotę inwestycji na szczeblu krajowym.

Wartość inwestycji podjętych w ramach art. 10c dyrektywy w danym państwie członkowskim musi odpowiadać wartości rynkowej bezpłatnie przydzielonych uprawnień do emisji objętych wnioskiem, chyba że państwo członkowskie jest w stanie wykazać, że byłoby to obiektywnie niemożliwe. We wnioskach złożonych zgodnie z art. 10c ust. 5 dyrektywy 2003/87/WE państwa członkowskie muszą dostarczyć dowody niezbędne dla umożliwienia Komisji dokonania oceny zgodnie z art. 10c ust. 6 dyrektywy 2003/87/WE.

4.4. Mechanizm mający na celu zapewnienie równowagi między kwotą inwestycji a bezpłatnymi uprawnieniami do emisji

W dyrektywie 2003/87/WE wyraźnie uznano fakt, że przydziały bezpłatnych uprawnień do emisji mogą doprowadzić do nadzwyczajnych zysków, w szczególności w przypadku, gdy operatorzy mogą przekazać wartość finansową uprawnień do emisji swoim klientom. Jest tak w przypadku producentów energii elektrycznej i stanowi jeden z powodów, dla których w dyrektywie 2003/87/WE ustanowiono sprzedaż na aukcji jako podstawową zasadę dokonywania przydziałów, co pozwoli „wyeliminować nadzwyczajne zyski” (10) .

Wprowadzając odstępstwo od zasady sprzedaży na aukcji jako podstawowej metody dokonywania przydziałów, art. 10c dyrektywy 2003/87/WE przewiduje bezpłatne przydzielanie uprawnień do emisji wytwórcom energii elektrycznej, tym samym akceptując w domniemany sposób występowanie nadzwyczajnych zysków. Jednakże wyraźnym celem art. 10c dyrektywy jest wykorzystanie tych zysków do modernizacji wytwarzania energii elektrycznej w przedmiotowym państwie członkowskim.

Środek prawa Unii musi być interpretowany w świetle jego celów. Na podstawie przepisów art. 10c dyrektywy 2003/87WE oraz mając na względzie jego ogólny cel można stwierdzić, że nadzwyczajne zyski uzyskane przez przedsiębiorstwa korzystające z przydziałów bezpłatnych uprawnień do emisji muszą zostać wykorzystane do modernizacji wytwarzania energii elektrycznej w przedmiotowym państwie członkowskim. Jednocześnie optymalne wykorzystanie wartości bezpłatnie przydzielonych uprawnień do emisji zakładałoby, że bezpłatnie przydzielone uprawnienia do emisji nie są wykorzystywane w celu sfinansowania inwestycji, jakie przedmiotowe przedsiębiorstwa podjęłyby dla spełnienia innych celów i wymogów prawnych wynikających z prawa Unii. W przeciwnym przypadku stanowiłyby one dodatkowe zyski, których wyeliminowanie zakłada dyrektywa 2003/87/WE, co stałoby w sprzeczności z celami dyrektywy. Ponadto spowodowałoby to nadmierne zakłócenie konkurencji sprzeczne z art. 10c ust. 5 dyrektywy.

Z tego względu odbiorca uprawnień do emisji przydzielonych bezpłatnie na mocy art. 10c dyrektywy 2003/87/WE musiałby wykorzystać wartość bezpłatnych uprawnień do emisji poprzez podjęcie inwestycji określonej w planie krajowym zgodnie z art. 10c ust. 1. Jeżeli przedsiębiorstwa otrzymują bezpłatne uprawnienia do emisji bez podejmowania takich inwestycji, lub jeżeli otrzymują większą liczbę bezpłatnych uprawnień, niż liczba wymagana do podjęcia stosownych inwestycji określonych w planie krajowym, muszą one zostać zobowiązane do przekazania wartości nadmiernych uprawnień właściwemu podmiotowi przeprowadzającemu inwestycję.

Jako że krajowy plan mający na celu modernizację wytwarzania energii elektrycznej w danym państwie członkowskim może obejmować inwestycje podejmowane przez przedsiębiorstwa, które nie podlegają obowiązkowi zgodności z systemem unijnym (11) , nie wszystkie przedsiębiorstwa wyznaczone do przeprowadzenia określonych inwestycji w planie krajowym mogłyby otrzymać bezpłatnie przydzielone uprawnienia. W świetle przepisów art. 10c ust. 1 i 4 dyrektywy 2003/87/WE operatorzy systemów przesyłowych i dystrybucyjnych w rozumieniu art. 2 ust. 4 i 6 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/72/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylającej dyrektywę 2003/54/WE (12) są operatorami sieci w rozumieniu art. 10c ust. 4 dyrektywy 2003/87/WE. Przedsiębiorstwa te nie mogą na ogół być związane z wytwarzaniem lub dostarczaniem energii elektrycznej. W związku z tym nie mogłyby one otrzymać uprawnień, ale mogą być zobowiązane do podjęcia inwestycji określonych w planie krajowym.

Zgodnie z zasadą 3 dotyczącą planów krajowych oraz zgodnie z pkt 27 niniejszych wytycznych, w przypadku gdy inwestycje w zakresie wytwarzania lub dostaw energii elektrycznej określone w planie krajowym zgodnie z art. 10c ust. 1 dyrektywy 2003/87/WE prowadziłyby do nadmiernego zakłócenia konkurencji lub zagrażałyby wzmocnieniem pozycji dominującej, państwa członkowskie powinny rozważyć zobowiązanie beneficjentów bezpłatnych uprawnień do emisji do przekazania środków finansowych na inwestycje na rzecz systemów przesyłowych i dystrybucyjnych lub na rzecz wytwarzania lub dostaw energii elektrycznej nieprowadzących do takiego zakłócenia.

Nie można również wykluczyć, że przedsiębiorstwom przydziela się pewną liczbę bezpłatnych uprawnień do emisji o wartości niższej, niż wymagana do przeprowadzenia inwestycji określonej w planie krajowym. W takim przypadku może być stosowne, aby umożliwić tym przedsiębiorstwom przeprowadzenie inwestycji określonej w planie krajowym.

wartość uprawnień do emisji przydzielonych bezpłatnie w ramach art. 10c dyrektywy 2003/87/WE powinna być odzwierciedlona w inwestycjach określonych w planie krajowym i podjętych w celu zrównania kwoty inwestycji z wartością bezpłatnych uprawnień do emisji;

5. NIEZBYWALNE UPRAWNIENIA

Państwa członkowskie korzystające z opcji przydziału bezpłatnych uprawnień na mocy art. 10c dyrektywy 2003/87/WE mogą zdecydować, że takie uprawnienia mogą być wykorzystane wyłącznie do umorzenia przez instalację w roku, do którego i za który zostały przydzielone. Przedsiębiorstwo, które otrzymuje uprawnienia podlegające temu warunkowi, nie mogłoby sprzedać ich na rynku, zdeponować ich na następny rok lub też zezwolić na ich umorzenie przez inną instalację (nawet należącą do tego samego przedsiębiorstwa).

Niezbywalne uprawnienia wyeliminowałyby zachęty do podejmowania środków ograniczających emisje dostępnych dla posiadaczy niezbywalnych uprawnień, które są wykonalne po kosztach niższych od ceny uprawnienia do emisji. Z punktu widzenia posiadacza niezbywalnych uprawnień, przeprowadzenie tych środków ograniczających byłoby zawsze droższe, niż objęcie emisji niezbywalnymi uprawnieniami.

W związku z tym Komisja stanowczo zaleca, aby państwa członkowskie nie korzystały z opcji przydzielania niezbywalnych uprawnień do emisji. Jednakże jeżeli państwa członkowskie uznają tę opcję za niezbędną, muszą wykazać, że jest ona stosowana jedynie w zakresie niezbędnym do osiągnięcia celu art. 10c oraz że cele te nie mogłyby zostać skuteczniej osiągnięte w inny sposób. Powody państw członkowskich powinny należycie uwzględniać zachęty w zakresie redukcji emisji oraz potencjalny wzrost kosztów zapewnienia zgodności z ETS w wyniku wprowadzenia pewnej części niezbywalnych uprawnień.

W świetle oraz bez uszczerbku dla powyższego Komisja jest zdania, że co najmniej większość uprawnień do emisji bezpłatnie przydzielonych na mocy art. 10c dyrektywy powinna być zbywalna. Zaleca więc ograniczenie liczby niezbywalnych uprawnień do liczby nieprzekraczającej łącznych emisji wynikających z dostaw energii elektrycznej do sektorów, w których nie zaszłoby ryzyko spowodowania zakłócenia konkurencji w sektorze przemysłowym danego państwa członkowskiego lub Unii (np. sektor gospodarstw domowych). Zgodnie z art. 10c ust. 5 lit. e) i art. 10c ust. 6 Komisja musiałaby odrzucić wniosek, który powodowałby nieuzasadnione zakłócenie konkurencji.

6. MONITOROWANIE I EGZEKWOWANIE

6.1. Ocena wniosku

W odniesieniu do wartości bezpłatnie przydzielonych uprawnień do emisji oraz ich związku z kwotą inwestycji wymaganych na mocy art. 10c ust. 1 dyrektywy 2003/87/WE należy zauważyć, że przydział bezpłatnych uprawnień do emisji spowodowałby osiągnięcie nadzwyczajnych zysków przez przedsiębiorstwa korzystające z przydziałów bezpłatnych uprawnień do emisji, jeżeli wartość tych uprawnień do emisji nie zostałaby wykorzystana na inwestycje lub jeżeli wartość tych uprawnień do emisji zostałaby wykorzystana na inwestycje, które musiałyby zostać podjęte dla osiągnięcia innych celów i wymogów prawnych wynikających z prawa Unii. W takim przypadku nie zaistniałby odpowiedni wkład w osiągnięcie celu, dla jakiego przyjęto przydział bezpłatnych uprawnień do emisji zgodnie z art. 10c.

Dlatego Komisja uwzględni w szczególności, czy wartość bezpłatnych uprawnień do emisji przydzielonych kwalifikującym się instalacjom zgodnie z art. 10c dyrektywy 2003/87/WE jest wykorzystana do sfinansowania inwestycji podejmowanych przez te instalacje, lub, jeżeli nie ma to miejsca, zweryfikuje, czy wartość bezpłatnych uprawnień jest udostępniona instalacjom/operatorom lub przedsiębiorstwom, które nie otrzymały wystarczającej liczby uprawnień do emisji pozwalającej na dokonanie odpowiednich inwestycji określonych w planie krajowym, lub też w ogóle nie otrzymały takich uprawnień.

Dla zachowania przejrzystości oraz umożliwienia uzasadnionej oceny wniosku przez Komisję, państwa członkowskie powinny opublikować wniosek przed złożeniem go Komisji, tak aby umożliwić Komisji rozważenie informacji i poglądów z innych źródeł. Wniosek złożony przez państwo członkowskie powinien zostać uznany za informację dotyczącą środowiska i podlegać wymogom określonym w dyrektywie 2003/4/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska i uchylającej dyrektywę Rady 90/313/EWG (15) oraz w rozporządzeniu (WE) nr 1367/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 września 2006 r. w sprawie zastosowania postanowień Konwencji z Aarhus o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska do instytucji i organów Wspólnoty (16) . Państwa członkowskie będą musiały również sprawdzić, czy wymagana jest ocena oddziaływania na środowisko dla planu krajowego na podstawie dyrektywy 2001/42/WE.

6.2. Przepisy w zakresie monitorowania i egzekwowania zgodnie z art. 10c ust. 5 dyrektywy 2003/87/WE

Państwa członkowskie muszą ustanowić jasne i skuteczne przepisy w zakresie monitorowania i egzekwowania w odniesieniu do inwestycji przewidzianych w planie krajowym, aby zapewnić ich właściwą realizację. Zgodnie z art. 10c ust. 5 lit. d) dyrektywy 2003/87/WE przepisy te powinny być szczegółowo określone we wniosku o przydzielenie bezpłatnych uprawnień do emisji.

Obowiązkiem państw członkowskich jest monitorowanie i egzekwowanie inwestycji określonych w planach krajowych. Przy ocenie wniosku państwa członkowskiego o przydział bezpłatnych uprawnień do emisji zgodnie z art. 10c ust. 6 dyrektywy 2003/87/WE Komisja zwróci szczególną uwagę na to, czy państwo członkowskie przewiduje jasne i skuteczne przepisy w zakresie monitorowania i egzekwowania w odniesieniu do realizacji planu krajowego, w tym mechanizm ścisłego monitorowania i skutecznego egzekwowania inwestycji określonych w planie krajowym. W tym celu państwa członkowskie powinny zapewnić obowiązujące przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do poddania inwestycji kontroli przez właściwe organy krajowe wyraźnie określone we wniosku.

obowiązek zwrotu wartości bezpłatnie przyznanych uprawnień do emisji (wycenionych zgodnie z wartością rynkową w momencie zwrotu) do kwoty stwierdzonego braku inwestycji,

jeżeli przedsiębiorstwa nie wypełniają obowiązku w zakresie inwestycji (lub nie przyczyniają się do inwestycji poprzez przekazanie wartości niezainwestowanych bezpłatnych uprawnień do emisji na rzecz mechanizmu w celu zapewnienia równowagi między kwotą inwestycji a bezpłatnymi uprawnieniami do emisji), państwa członkowskie powinny wprowadzić kary i środki naprawcze w celu przywrócenia równowagi między wartością bezpłatnych uprawnień do emisji na mocy art. 10c dyrektywy 2003/87/WE a kwotą inwestycji określonych w planie krajowym. Środki te powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające i powinny obejmować:

Wyniki procedury monitorowania i egzekwowania wraz z udokumentowanymi dowodami należy zgłaszać co roku w sprawozdaniach rocznych składanych przez państwa członkowskie Komisji zgodnie z art. 10c ust. 1 dyrektywy 2003/87/WE. W szczególności do sprawozdań należy załączyć kopie dokumentów potwierdzających wydanych przez zewnętrznego audytora (opatrzone oficjalną pieczęcią) wraz z oficjalnym tłumaczeniem na język angielski (jeżeli nie zostały sporządzone w tym języku). Państwa członkowskie mogą opublikować stosowne sprawozdania roczne operatorów.

6.3. Sprawozdania roczne zgodnie z art. 10c ust. 1 dyrektywy 2003/87/WE

Sprawozdania roczne państw członkowskich dotyczące inwestycji w modernizację wytwarzania energii elektrycznej zgodnie z art. 10c ust. 1 dyrektywy 2003/87/WE należy składać Komisji do dnia 31 stycznia każdego roku, począwszy od 2014 r. Powinny one zawierać przegląd charakteru i ilości inwestycji dokonanych w poprzednim roku (17) .

Sprawozdania roczne powinny potwierdzać – za pomocą udokumentowanych dowodów – że inwestycje są realizowane i spełniają wymogi określone w dyrektywie 2003/87/WE oraz w niniejszych wytycznych, a w szczególności, że przyczyniają się one do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych.

Sprawozdania muszą także wykazywać, że roczna zainwestowana kwota jest spójna z łączną kwotą inwestycji przewidzianych na okres objęty wnioskiem zgodnie z planem krajowym państwa członkowskiego, w odniesieniu do wartości rynkowej bezpłatnie przydzielonych uprawnień do emisji określonych w niniejszych wytycznych. Roczna wartość inwestycji nie musi odpowiadać ustalonej wartości rynkowej bezpłatnie przydzielonych uprawnień do emisji. Jednakże wszelkie rozbieżności między wartością bezpłatnie przydzielonych uprawnień do emisji a kwotą inwestycji należy skorygować w roku następującym po ich wystąpieniu, w celu zachowania wiarygodnego przebiegu inwestycji w okresie objętym wnioskiem, z uwzględnieniem malejącej liczby uprawnień do emisji, które mogą być przydzielone bezpłatnie.

Zgodnie z art. 10c ust. 4 dyrektywy 2003/87/WE sprawozdania roczne opierają się na sprawozdaniach dostarczanych co 12 miesięcy państwom członkowskich przez operatorów, dotyczących realizacji inwestycji określonych w planie krajowym. Powinny one opierać się również na dodatkowych źródłach informacji, w szczególności na danych oficjalnych i niezależnie sprawdzonych. W sprawozdaniach należy podać źródła tych danych i odniesienia do dokumentów stanowiących dowody.

Komisja jest zdania, że nastąpiło naruszenie warunków ustalonych w art. 10c dyrektywy 2003/87/WE w odniesieniu do przydziałów bezpłatnych uprawnień do emisji oraz inwestycji wymaganych na mocy art. 10c ust. 1. Jako że warunek ten jest niezbędny do osiągnięcia celów art. 10c, brak inwestycji prowadzi do uzyskania przez dane przedsiębiorstwo dodatkowych zysków i nie przyczynia się do osiągnięcia celów dyrektywy 2003/87/WE, w szczególności jej art. 10c. Może to skutkować bezprawnym stosowaniem dyrektywy 2003/87/WE sprzecznie z jej celami. Może również wzbudzić poważne zaniepokojenie Komisji w związku z przepisami w zakresie pomocy państwa. Jeżeli okaże się to niezbędne, Komisja może wszcząć dochodzenie na mocy art. 108 ust. 2 TFUE lub postępowanie w sprawie naruszenia przepisów. Wszczęcie procedury na mocy art. 108 ust. 2 TFUE może skutkować zawieszeniem przydziału określonej liczby bezpłatnych uprawnień do emisji na mocy art. 10c dyrektywy 2003/87/WE, odpowiadającej brakującej kwocie inwestycji. Jeżeli sytuacja nie zostanie naprawiona, przedmiotowe państwo członkowskie powinno ostatecznie sprzedać na aukcji odpowiednią liczbę uprawnień zgodnie z rozporządzeniem przyjętym na mocy art. 10 ust. 4 dyrektywy 2003/87/WE.

Jeżeli państwo członkowskie nie dostarczy w sprawozdaniu rocznym wystarczających dowodów na to, że inwestycje określone w planie krajowym są realizowane zgodnie z harmonogramem oraz odpowiednio do wartości bezpłatnie przydzielonych uprawnień do emisji określonych w planie krajowym, oraz jeżeli:

(1) Dz.U. L 275 z 25.10.2003, s. 32.

(2) Należy zaznaczyć, że instalacje, które z prawnego punktu widzenia mogłyby zostać uznane za wytwórców energii elektrycznej zgodnie z art. 3 lit. u) dyrektywy 2003/87/WE, nie zostałyby uznane za kwalifikujące się do bezpłatnych przydziałów na mocy art. 10c dyrektywy 2003/87/WE, jeżeli prowadzą one inną działalność przemysłową, nawet jeżeli ta działalność przemysłowa nie jest objęta zakresem załącznika I do dyrektywy 2003/87/WE, jako że działalność ta nie może zostać wymieniona w niniejszym załączniku ani nie może przekroczyć progu stosownej działalności przemysłowej zgodnie z załącznikiem I do dyrektywy 2003/87/WE.

(3) W 2007 r. nie istniało bezpośrednie lub pośrednie połączenie z siecią byłej UCTE.

(4) W 2007 r. połączenie z siecią byłej UCTE poprzez jedną linię o mocy przesyłowej mniejszej niż 400 MW.

(5) W 2006 r. ponad 30 % energii elektrycznej wytwarzane z paliwa kopalnego jednego rodzaju.

(6) Dz.U. L 197 z 21.7.2001, s. 30.

(7) Zob. również rozdział 6 i załącznik VII.

(8) Ustalenie wartości rynkowej bezpłatnych uprawnień dla celów niniejszego komunikatu nie zależy od wartości rynkowej ustalonej na mocy oceny w związku z pomocą państwa. Nie zależy ono również od przyszłego rozwoju europejskich cen dwutlenku węgla w trzecim okresie handlowym. Dyrektywa przewiduje w tym względzie pewną elastyczność, stwierdzając, że wartość inwestycji powinna „w możliwym zakresie” odpowiadać wartości rynkowej bezpłatnych uprawnień. Oznacza to, że określenie wartości rynkowej bezpłatnych uprawnień dla celu realizacji art. 10c powinno opierać się na wiarygodnym i przekonującym założeniu ex ante przyszłego rozwoju cen dwutlenku węgla, ale nie musi dokładnie odzwierciedlać dziennych wartości kontraktów na rynku kasowym, kontraktów terminowych typu future i kontraktów typu forward na europejskich rynkach dwutlenku węgla w latach 2013–2020.

(9) SEC(2010) 650, Dokument roboczy służb Komisji uzupełniający komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów – Analiza możliwości zwiększenia celu 20 %-owej redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz ocena ryzyka ucieczki emisji, Kontekst i analiza, część II.

(10) Zob. motyw 15 dyrektywy 2009/29/WE.

(11) Artykuł 10c ust. 4 zawiera wyraźne odniesienie do operatorów sieci, którzy zgodnie z prawodawstwem unijnym dotyczącym wewnętrznego rynku energii elektrycznej (dyrektywa 2009/72/WE) muszą być w pełni oddzieleni od produkcji energii elektrycznej. Operatorzy zajmujący się wytwarzaniem energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych również nie otrzymaliby uprawnień, ale są objęci zakresem inwestycji określonym w art. 10c ust. 1.

(12) Dz.U. L 211 z 14.8.2009, s. 55.

(13) Zob. pkt 27.

(14) Artykuł 10 ust. 3 wymaga wyłącznie, aby przynajmniej 50 % dochodów wykorzystano na cele związane z ochroną klimatu, zaś pozostałe maksymalnie 50 % pozostawiono do dyspozycji państwom członkowskim.

(15) Dz.U. L 41 z 14.2.2003, s. 26.

(16) Dz.U. L 264 z 25.9.2006, s. 13.

(17) Pierwsze sprawozdanie roczne przedłożone w 2014 r. może obejmować inwestycje dokonane od dnia 25 czerwca 2009 r. do dnia 31 grudnia 2013 r.

Aby przeprowadzić obliczenie państwa członkowskie muszą określić instalacje kwalifikujące się do przydziału bezpłatnych uprawnień do emisji na mocy art. 10c dyrektywy 2003/87/WE. W przypadku instalacji wytwarzających energię elektryczną i ciepło uwzględniane mogą być wyłącznie emisje związane z wytwarzaniem energii elektrycznej.

Aby określić liczbę bezpłatnie przydzielonych uprawnień do emisji w roku 2013 i w latach następnych dla państwa członkowskiego kwalifikującego się do złożenia wniosku na mocy art. 10c dyrektywy 2003/87/WE należy podjąć następujące kroki:

We wzorze należy korzystać z rocznej średniej pojęć określonych w tabeli za lata 2005–2007. Wynik obliczenia to GFNC05-07 stosowany w załączniku I.

W odniesieniu do eksportu i importu energii elektrycznej, w danym państwie członkowskim znaczenie dla GFNC ma wyłącznie import przewyższający eksport (import netto). Jako że wytwórcy energii elektrycznej w państwie członkowskim nie powinni otrzymywać bezpłatnych uprawnień do emisji w odniesieniu do energii elektrycznej zużytej, ale nie wytworzonej w tym państwie członkowskim, import netto należy wyłączyć z obliczania GFNC.

ZAŁĄCZNIK IV

Infrastruktura, czyste technologie, dywersyfikacja struktury energetycznej i źródeł dostaw

Z kontekstu stosowania terminu „infrastruktura” w odpowiednim prawodawstwie Unii (1) wynika wyraźnie, że obejmuje on całe zaplecze związane z siecią wymagane dla zapewnienia transportu (transmisji i dystrybucji) energii elektrycznej. Niezależnie od tego termin „infrastruktura” może również obejmować elektrownie.

Chociaż nie istnieje stosowna definicja terminu „czyste technologie”, dla celu niniejszych wytycznych Komisja przyjmuje, że obejmuje on technologie produkcji energii elektrycznej powodujące stosunkowo niskie emisje dwutlenku węgla lub oferujące wyższy poziom ochrony środowiska, w tym technologie produkcji energii ze źródeł odnawialnych.

Komisja jest zdania, że zwiększenie udziału energii ze źródeł odnawialnych w dostawach energii pierwotnej oraz w wytwarzaniu energii elektrycznej przyczynia się do dywersyfikacji struktury energetycznej i źródeł dostaw, tym samym prowadząc do bardziej zrównoważonych dostaw energii i mniejszego uzależnienia od importu paliw kopalnych.

Przy malejącym poziomie wewnętrznej produkcji energii rośnie zależność od importu (2). Przykładowo szacuje się, że do 2020 r. import gazu do Unii wzrośnie z obecnych 61 % do 73 %. Chociaż uważa się, że jest to dobry stosunek na szczeblu Unii, w szeregu państw członkowskich kwalifikujących się do zastosowania art. 10c tylko jeden dostawca zaspakaja 100 % ich zapotrzebowania na gaz. W takich przypadkach inwestycje w dywersyfikację dostaw gazu w tych państwach członkowskich mogłyby przyczynić się znacząco do dywersyfikacji struktury energetycznej i zwiększenia bezpieczeństwa dostaw. Inwestycje te powinny być zgodne z celem ograniczenia intensywności emisji dwutlenku w zakresie dostaw energii w tych państwach członkowskich, co jednocześnie prowadzi do wzmocnienia bezpieczeństwa dostaw oraz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych.

(1) Dyrektywa 2003/54/WE dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylająca dyrektywę 96/92/WE, dyrektywa 2009/72/WE dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylająca dyrektywę 2003/54/WE, rozporządzenie (WE) nr 714/2009 w sprawie warunków dostępu do sieci w odniesieniu do transgranicznej wymiany energii elektrycznej i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1228/2003 oraz dyrektywa 2009/28/WE w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE.

(2) Zob. komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów – Drugi strategiczny przegląd sytuacji energetycznej – Plan działania dotyczący bezpieczeństwa energetycznego i solidarności energetycznej UE, COM(2008) 781.