1.WSTĘP

Opodatkowanie ma zasadnicze znaczenie dla działań UE mających na celu zbudowanie silniejszej, bardziej konkurencyjnej i sprawiedliwszej gospodarki posiadającej wyraźny wymiar społeczny. Europa potrzebuje systemu podatkowego, który jest dostosowany do rynku wewnętrznego, wspiera wzrost gospodarczy i konkurencyjność, przyciąga inwestycje, przyczynia się do tworzenia miejsc pracy, wspiera innowacje i podtrzymuje europejski model społeczny. Dochody podatkowe powinny stanowić stabilne źródło finansowania inwestycji publicznych i strategii politycznych pobudzających wzrost gospodarczy. System podatkowy powinien zapewniać, aby wszystkie przedsiębiorstwa miały równe warunki działania, pewność prawa i nie napotykały na znaczące przeszkody podczas prowadzenia działalności transgranicznej. Opodatkowanie powinno stanowić element szerszego ustroju podatkowego, który cieszy się zaufaniem obywateli, ponieważ jest sprawiedliwy i spełnia potrzeby społeczne i ekonomiczne społeczeństwa. Priorytety UE w dziedzinie opodatkowania są zatem ukierunkowane właśnie na powyższe cele.

2.NIEZWŁOCZNE DZIAŁANIA W CELU ZASPOKOJENIA DORAŹNYCH POTRZEB: REFORMA OPODATKOWANIA OSÓB PRAWNYCH

Komisja wyznaczyła ambitny program działań na rzecz bardziej sprawiedliwego i skuteczniejszego systemu opodatkowania osób prawnych, który będzie lepiej dostosowany do nowoczesnej gospodarki i będzie lepiej reagował na nowe wyzwania pojawiające się w tej dziedzinie. Realizacja tego programu postępuje szybko; osiągnięto już znaczące postępy. Wszystkie inicjatywy zapowiedziane w planie działania Komisji na rzecz sprawiedliwego i skutecznego opodatkowania są już w toku, a państwa członkowskie zdążyły przyjąć wiele nowych wniosków w tej dziedzinie. Komisja stara się również wykroczyć poza zakres prac określony w planie działania. Jak wskazano w komunikacie w sprawie dalszych środków na rzecz zwiększenia przejrzystości oraz przeciwdziałania uchylaniu się od opodatkowania i unikaniu opodatkowania, który opublikowano w związku z ujawnieniem dokumentów panamskich, Komisja jest przygotowana do podejmowania szybkich i skutecznych działań w odpowiedzi na pojawiające się problemy . Komisja przeprowadziła również postępowania wyjaśniające w sprawie pomocy państwa dotyczące domniemanego przyznawania korzyści podatkowych wybranym korporacjom wielonarodowym w niektórych państwach członkowskich , aby zapewnić wszystkim przedsiębiorstwom w UE sprawiedliwe warunki działalności i konkurencyjne środowisko.

Pierwsze działania Komisji dotyczyły zwiększenia przejrzystości podatkowej, która stanowi fundament dla dalszych reform. W ciągu 12 miesięcy państwa członkowskie osiągnęły porozumienie w sprawie wniosków dotyczących automatycznej wymiany informacji na temat interpretacji indywidualnych prawa podatkowego oraz przedstawiania sprawozdań według krajów w zakresie informacji podatkowych dotyczących przedsiębiorstw wielonarodowych . Inicjatywy te pozwolą osiągnąć nowy, niespotykany dotąd poziom przejrzystości i współpracy między organami podatkowymi w dziedzinie opodatkowania osób prawnych. Komisja zaproponowała także nałożenie na korporacje wielonarodowe obowiązku publicznej sprawozdawczości z podziałem na poszczególne kraje, aby dać obywatelom większą wiedzę o praktykach podatkowych przedsiębiorstw. Wniosek ten – który jest obecnie przedmiotem negocjacji w Radzie i Parlamencie Europejskim – powinien przyczynić się do przywrócenia zaufania publicznego do systemu opodatkowania osób prawnych i poprawić sytuację przedsiębiorstw, które muszą obecnie przestrzegać wielu różnych krajowych przepisów dotyczących podawania informacji do wiadomości publicznej. Do końca roku spodziewane jest osiągnięcie porozumienia dotyczącego wniosku w sprawie dostępu organów podatkowych do informacji dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy . Parlament Europejski i Rada rozpoczęły również prace nad swoimi stanowiskami w sprawie proponowanych zmian do czwartej dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy; przewiduje się, że instytucje szybko przejdą do rozmów trójstronnych, które powinny rozpocząć się na początku 2017 r. Oprócz tego Komisja zaczęła analizować, jakie ramy prawne posłużą najlepiej wdrożeniu automatycznej wymiany informacji o właścicielach rzeczywistych na szczeblu UE, i pracuje nad optymalnym sposobem zwiększenia dozoru nad animatorami i promotorami systemów agresywnego planowania podatkowego. Zwiększenie przejrzystości podatkowej w całej Europie pomoże zdemaskować podmioty zajmujące się agresywnym planowaniem podatkowym i ujawnić szkodliwe praktyki podatkowe oraz przyczyni się do powstania stabilnego środowiska opodatkowania osób prawnych opartego na otwartości i zaufaniu.

W ramach równoległego toru działań Komisja dąży do zapewnienia, by wszystkie przedsiębiorstwa prowadzące działalność w UE płaciły podatki tam, gdzie jest generowany zysk i wytwarzana wartość. Powyższa zasada stanowi warunek konieczny sprawiedliwego i skutecznego opodatkowania, ale jej skuteczne wdrożenie na jednolitym rynku wymaga wspólnych i skoordynowanych działań. Komisja przedstawiła w związku z tym wniosek dotyczący nowej dyrektywy w sprawie przeciwdziałania unikaniu opodatkowania , w którym zaproponowała prawnie wiążące środki zwalczające nadużycia na szczeblu UE, aby położyć kres niektórym z najbardziej powszechnych form erozji bazy podatkowej i przenoszenia zysków. Dyrektywa ta została przyjęta przez państwa członkowskie w lipcu 2016 r. i pozwoliła im wywiązać się w szybki, skoordynowany i spójny sposób z zobowiązań podjętych w ramach projektu OECD/G20 dotyczącego erozji bazy podatkowej i przenoszenia zysków (BEPS). Prowadzony jest także przegląd preferencyjnych systemów podatkowych i zasad dotyczących ustalania cen transferowych, które obowiązują w państwach członkowskich, pod kątem zapewnienia wspólnego unijnego podejścia do nowych standardów międzynarodowych w tym zakresie. Działanie to jest niezwykle ważne, aby zagwarantować pewność prawa przedsiębiorstwom w toku wdrażania reform i zapobiegać powstawaniu nowych luk prawnych w obrębie jednolitego rynku.

Komisja przedstawiła też środki mające na celu wspieranie dobrego zarządzania w kwestiach podatkowych w skali globalnej, aby zapewnić sprawiedliwe i równe warunki działania w relacjach pomiędzy UE a jej partnerami międzynarodowymi. Państwa członkowskie wyraziły poparcie dla nowej strategii zewnętrznej na rzecz efektywnego opodatkowania przedstawionej przez Komisję w styczniu 2016 r., aby chronić swoje bazy podatkowe przed zewnętrznym ryzykiem erozji. Kluczowym elementem tej strategii jest nowa procedura tworzenia unijnych wykazów jurysdykcji podatkowych niechętnych współpracy oraz zachęcanie wszystkich jurysdykcji państw trzecich do przestrzegania międzynarodowych standardów w zakresie dobrego zarządzania w kwestiach podatkowych. Pierwsze kroki w ramach procedury tworzenia tych wykazów zostały już podjęte – wspólna unijna lista powinna być gotowa w 2017 r. Państwa członkowskie otrzymają w ten sposób potężne narzędzie, które pomoże im w relacjach z państwami, które notorycznie dopuszczają się nieuczciwych zachowań w sprawach podatkowych. Zmieniono także unijne rozporządzenie finansowe, aby zapobiec przekierowywaniu środków finansowych UE przez raje podatkowe; prowadzone są również prace nad wzmocnieniem klauzul dotyczących dobrego zarządzania w kwestiach podatkowych, które są włączane do umów UE z państwami trzecimi.

3.POZYTYWNY, PRZYSZŁOŚCIOWY PROGRAM

Opisane powyżej inicjatywy są konieczne, aby chronić bazy podatkowe w państwach członkowskich, a także zapewnić równe warunki działania dla przedsiębiorstw oraz sprawiedliwy i skuteczny system podatkowy dla wszystkich podatników. Działania te odnoszą się do najbardziej palących problemów, które napotyka się obecnie w dziedzinie opodatkowania osób prawnych. W dłuższym okresie istnieje jednak potrzeba dalej idących kroków. Doraźne rozwiązania mogą się szybko zdezaktualizować, ponieważ modele biznesowe i techniki planowania podatkowego ewoluują zbyt szybko, aby można było nadążyć z opracowywaniem nowych środków w odpowiedzi na te zmiany. Ponadto wyrywkowe aktualizacje międzynarodowych, unijnych lub krajowych przepisów podatkowych powodują zawirowania, zarówno dla administracji podatkowych, jak i dla przedsiębiorstw, które muszą dostosowywać się do zmian. Aby pobudzić tworzenie miejsc pracy, wzrost gospodarczy i inwestycje, należy stworzyć sprzyjające otoczenie podatkowe dla przedsiębiorstw poprzez zmniejszenie kosztów przestrzegania przepisów i obciążeń administracyjnych oraz zapewnienie pewności prawa podatkowego. Na znaczenie pewności prawa podatkowego we wspieraniu inwestycji i pobudzaniu wzrostu gospodarczego zwrócili niedawno uwagę przywódcy państw G-20; stało się ono nowym przedmiotem globalnego zainteresowania. Państwa członkowskie muszą znaleźć równowagę między koniecznością wdrażania niezbędnych reform a tworzeniem stabilnego, przejrzystego i przewidywalnego otoczenia podatkowego dla przedsiębiorstw.

UE potrzebuje pozytywnych, przyszłościowych ram opodatkowania osób prawnych. Muszą one sprzyjać wzrostowi gospodarczemu, być skuteczne i sprawiedliwe oraz w pełni wspierać szersze priorytety polityki UE, zarówno te obecne, jak i przyszłe. Ponownie przedstawiany przez Komisję wniosek w sprawie wspólnej skonsolidowanej podstawy opodatkowania osób prawnych (CCCTB) służy właśnie temu celowi. CCCTB może zaspokoić potrzeby zrównoważonego rozwoju i sprawiedliwości, które mają podstawowe znaczenie dla przedsiębiorstw i obywateli w dzisiejszej Europie, oraz wzmocnić cały unijny program gospodarczy i społeczny. Analiza pokazuje, że CCCTB może zwiększyć inwestycje w UE nawet o 3,4 %, a wzrost gospodarczy o 1,2 %.

Komisja po raz pierwszy przedstawiła wniosek dotyczący CCCTB w 2011 r.; jego celem było wówczas ulepszenie zasad jednolitego rynku z korzyścią dla przedsiębiorstw. Ten ambitny i przemyślany wniosek był jednak tak szeroko zakrojony, że negocjacje w jego sprawie prowadzone na forum Rady utknęły w miejscu. Koncepcja CCCTB cieszyła się jednak wciąż zdecydowanym poparciem Parlamentu Europejskiego, przedsiębiorstw, zainteresowanych stron i wielu państw członkowskich ze względu na liczne korzyści oferowane przez ten system. W ostatnich latach okazało się ponadto, że CCCTB oferuje znacznie większe możliwości niż tylko przyjazny dla biznesu system podatkowy, który wzmacnia jednolity rynek.

W planie działania z czerwca 2015 r. Komisja zapowiedziała w związku z tym kolejne podejście do tego ważnego projektu, tym razem dzieląc go na dwa etapy w celu ułatwienia wdrażania. Pierwszy etap skupia się na wprowadzeniu wspólnej podstawy opodatkowania. Po osiągnięciu tego celu dodany zostanie bardziej złożony aspekt – konsolidacja. Patrząc na główne korzyści płynące z systemu CCCTB, należy zwrócić uwagę, że osiągnięcie wielu z nich umożliwia dopiero aspekt konsolidacji. Nie wolno zatem lekceważyć ani pominąć tego drugiego etapu wznowionej inicjatywy CCCTB. Praca nad tym pakietem będzie zakończona dopiero po wdrożeniu pełnego systemu CCCTB.

Wznowienie inicjatywy CCCTB stanowi okazję do aktualizacji pierwotnego wniosku i dostosowania go do nowych wyzwań, które pojawiają się w globalnym środowisku podatkowym. Najważniejsza zmiana polega na tym, że system CCCTB będzie obowiązkowy dla wszystkich grup do celów rachunkowości finansowej, których skonsolidowane przychody przekraczają 750 mln EUR. Powinno to zmaksymalizować potencjał CCCTB jako narzędzia w walce z unikaniem opodatkowania. Oznacza to również, że przedsiębiorstwa będą miały pewność prawa w zakresie unijnych przepisów przeciwdziałających nadużyciom i nie będą zmuszone do dostosowywania się do różnych przepisów krajowych. W ten sposób CCCTB przyczyni się do stworzenia bardziej przewidywalnego otoczenia dla przedsiębiorstw w UE.

Oprócz tego Komisja wprowadziła do wniosku dwa nowe elementy, które bezpośrednio wspierają szerszy program gospodarczy UE. Wprowadzone zostaną bardzo wysokie odliczenia z tytułu kosztów badań i rozwoju, aby zachęcić do badań, rozwoju technologicznego i innowacji, które są głównymi siłami napędowymi wzrostu. Aby wspierać małą, innowacyjną przedsiębiorczość, przewidziano dodatkowo ulepszone, bardzo wysokie odliczenia dla małych przedsiębiorstw, które dopiero rozpoczynają działalność i nie posiadają przedsiębiorstw powiązanych. CCCTB zneutralizuje również szkodliwe skutki uprzywilejowanego traktowania finansowania dłużnego w stosunku do finansowania kapitałowego, przyczyniając się w ten sposób do wzmocnienia unii rynków kapitałowych i większej stabilności finansowej w UE.

4.NOWOCZESNE, PROSTE, PEWNE: LEPSZE I BARDZIEJ EFEKTYWNE OTOCZENIE PODATKOWE DLA PRZEDSIĘBIORSTW

Aby móc prosperować na jednolitym rynku, przedsiębiorstwa potrzebują prostego i stabilnego otoczenia, które oferuje im pewność prawa. Ich działalność transgraniczna powinna napotykać na jak najmniejsze przeszkody podatkowe i nie powinna wiązać się z niepotrzebnymi obciążeniami i kosztami administracyjnymi. UE potrzebuje ram opodatkowania osób prawnych dostosowanych do realiów biznesowych XXI wieku, które będą zachęcać do przedsiębiorczości, przyciągać inwestorów i ułatwiać działalność wszystkim przedsiębiorstwom, zarówno tym dużym, jak i małym.

4.1 Jednolity system opodatkowania osób prawnych dla jednolitego rynku

System CCCTB znacząco usprawni funkcjonowanie jednolitego rynku w wymiarze podatkowym. Przedsiębiorstwa transgraniczne, które do tej pory musiały stosować się do wielu różnorodnych przepisów krajowych, aby obliczać swoje dochody podlegające opodatkowaniu w UE, będą teraz dysponować jednolitym zbiorem przepisów. Dzięki wprowadzeniu systemu pojedynczego punktu kontaktowego przedsiębiorstwa będą miały możliwość składania tylko jednej deklaracji podatkowej w odniesieniu do całej swojej działalności prowadzonej w UE – ich sprawy podatkowe poprowadzi jedno państwo członkowskie i nie będą już musiały kontaktować się z wieloma różnymi organami podatkowymi. Po wprowadzeniu konsolidacji podstawy opodatkowania straty poniesione w jednym państwie członkowskim będą mogły być automatycznie potrącane od zysków osiągniętych w innym państwie, co sprawi, że przedsiębiorstwa transgraniczne będą traktowane w taki sam sposób jak podmioty działające wyłącznie na rynku krajowym.

W ponownie przestawianym wniosku dotyczącym dyrektywy w sprawie CCCTB Komisja przyjęła równie ambitne podejście do konsolidacji, jak w pierwotnym wniosku. Ze względu na stopniowe, dwuetapowe wdrażanie CCCTB korzyści płynące z konsolidacji zostaną jednak opóźnione. Aby zrekompensować to przedsiębiorstwom, Komisja zaproponowała im dostęp do prostego i solidnego systemu kompensacji strat transgranicznych w ramach wspólnej podstawy opodatkowania, który obowiązywałby tymczasowo, do momentu uzgodnienia konsolidacji.