PL    PL PL 
PL    PL  KOMISJA EUROPEJSKA 
Bruksela, dnia 10.11.2010 
KOM(2010) 629 wersja ostateczna 
  
ZIELONA KSI ĘGA 
Polityka rozwojowa UE na  rzecz wzrostu sprzyjaj ącego włączeniu spo łecznemu i 
zrównowa żonego rozwoju 
 
Zwiększenie skuteczno ści polityki rozwojowej UE 
PL 2   PL SPIS TRE ŚCI 
1. Wprowadzenie.............................................................................................................. 3 
2. Wysoce skuteczna polityka rozwojowa ....................................................................... 7 2.1. Wysoce skuteczna wspó łpraca w praktyce .................................................................. 7 
2.2. Wzrost gospodarczy na rzecz rozwoju spo łecznego.................................................... 8 
2.3. Propagowanie dobrego sprawowania rz ądów.............................................................. 9 
2.4. Bezpiecze ństwo i niestabilno ść.................................................................................. 10 
2.5. Urzeczywistnienie koordynacji pomocy.................................................................... 11 2.6. Spójno ść polityki na rzecz rozwoju ........................................................................... 12 
2.7. Poprawa skuteczno ści wsparcia bud żetowego........................................................... 12 
3. Polityka rozwojowa jako katalizator zrównowa żonego wzrostu sprzyjaj ącego 
włączeniu spo łecznemu.............................................................................................. 13 
3.1. Partnerstwo na rzecz wzrostu sprzyjaj ącego włączeniu spo łecznemu....................... 14 
3.2. Wspieranie integracji re gionalnej, kontynuacja dzia łań na rzecz handlu sprzyjaj ącego 
rozwojowi................................................................................................................... 17 
4. Zrównowa żony rozwój, nowa si ła napędowa ............................................................ 18 
4.1. Zmiana klimatu i ró żnorodność biologiczna a rozwój............................................... 18 
4.2. Energia a rozwój ........................................................................................................ 20  
5. Rolnictwo i bezpiecze ństwo żywnościowe................................................................ 22 
6. Wnioski ..................................................................................................................... . 24 
PL 3   PL 1. W PROWADZENIE  
W 2000 r. kraje rozwini ęte i rozwijaj ące się przyjęły milenijne cele rozwoju (MCR), 
obejmujące osiem g łównych celów oraz przyporz ądkowane im zadania w zakresie 
ograniczenia ubóstwa do 2015 r. Podczas niedaw nego posiedzenia plenarnego Zgromadzenia 
Ogólnego ONZ na wysokim szczeblu, które odby ło się w dniach 20-22 wrze śnia 2010 r. w 
Nowym Jorku, światowi przywódcy potwierdzili, że chocia ż z punktu widzenia 
poszczególnych krajów i poszczególnych celów post ępy są nierównomierne, wiele ju ż 
osiągnięto i milionom ludzi umo żliwiono wydostanie si ę z ubóstwa. 
W ostatnim dziesi ęcioleciu w wielu regionach świata odnotowano znaczny wzrost 
gospodarczy, niemniej jednak nadal pozostaje  wiele do zrobienia, a licznym krajom 
rozwijającym grozi ryzyko, że nie przezwyci ężą wystarczaj ąco szybko negatywnych skutków 
światowego kryzysu gospodar czego i finansowego. Oko ło 1,5 miliarda ludzi żyje w skrajnym 
ubóstwie (po łowa z nich – w krajach Afryki subsaharyjskiej), a jedna szósta światowej 
ludności cierpi z powodu niedo żywienia. Gospodarki wielu krajów najs łabiej rozwini ętych 
okazały się mało odporne na obecny kryzys, wskutek  czego w 2009 r. ogólne PKB tych 
krajów spad ło. Postępy w realizacji MCR w zakresie ograniczenia umieralno ści matek i dzieci 
są bardzo niewielkie, a jako ść nauczania i dost ęp do urządzeń sanitarnych i kanalizacyjnych 
nadal stanowi problem. Ponadto post ępy poczynione w poszczególnych regionach s ą bardzo 
zróżnicowane, a w niektórych przypadkach korzy ści ze wzrostu nie s ą odczuwalne dla 
szerszych kr ęgów społecznych, nawet w tych krajac h, gdzie wzrost jest znaczny.   
W ciągu ostatniego dziesi ęciolecia, a zw łaszcza od momentu przyj ęcia w 2005 r. Konsensusu 
europejskiego w sprawie rozwoju1, UE podwoi ła wielkość oficjalnej pomocy rozwojowej 
(ODA) i poprawi ła wydajno ść w zakresie udzielania pomocy, a pa ństwa członkowskie 
skupiły swoje dzia łania wokó ł wspólnych koncepcji politycznych. Poprawiono skuteczno ść 
pomocy2, zaktualizowano umowy o wspó łpracy i partnerstwie, zm odernizowano instrumenty 
finansowe i stworzono mechanizmy zapewniaj ące spójno ść polityki na rzecz rozwoju (PCD)3. 
Główna odpowiedzialno ść za okre ślenie strategii rozwojowych spoczywa na krajach 
partnerskich – w uznaniu tego faktu or az znaczenia dobrego sposobu sprawowania rz ądów 
UE zaczęła w coraz wi ększym stopniu odchodzi ć od współpracy opartej na relacjach donator-
beneficjent na rzecz wspó łpracy opartej na zasadzie partnerstwa4, regulowanej umowami, 
zasadzającej się na dialogu politycznym i za łożeniu, że rezultaty osi ągane są za pomoc ą 
konkretnych programów lub instrumentów wspó łpracy. 
W 2010 r. UE przyj ęła ambitne stanowisko popieraj ące milenijne cele rozwoju, potwierdzaj ąc 
m.in. wspólny cel, jakim jest przeznaczenie do 2015 r. 0,7 % unijnego DNB na oficjaln ą 
pomoc rozwojow ą. Unia pozostaje najwi ększym na świecie donatorem pomocy. Przyczyni ła 
się do tego, że miliony ludzi na ca łym świecie odczu ły rzeczywiste zmiany. UE jest dumna z 
tych osiągnięć, przyznaje jednak jednocze śnie, że nie wolno ustawa ć w działaniach: z punktu 
                                                 
1 http://ec.europa.eu/development/icenter/repository/european_consensus_2005_en.pdf   
2 http://ec.europa.eu/development/how/aid_effectiveness_en.cfm   
3 http://ec.europa.eu/development/policies/policy_coherence_en.cfm   
4 W ostatnich latach UE podpisa ła szereg umów o partnerstwie, reguluj ących stosunki z krajami 
rozwijającymi się oraz krajami o gospodarkach wschodz ących, takie jak strategiczne partnerstwo UE–
Afryka, zmieniona umowa z Kotonu z pa ństwami AKP, strategiczne partnerstwa UE z pa ństwami o 
gospodarkach wschodz ących lub w trakcie transformacji gos podarczej, strategia UE wobec Azji 
Środkowej.  
PL 4   PL widzenia Unii pomoc rozwojowa pozostaje kwesti ą solidarno ści, zaanga żowania i 
wzajemnego zainteresowania. Dzi ęki traktatowi lizbo ńskiemu polityka rozwojowa znalaz ła 
się wśród najistotniejszych cel ów UE. W art. 208 wyja śnia się, że „głównym celem polityki 
Unii w tej dziedzinie jest zmniejszenie, a docelowo, likwidacja ubóstwa. Przy realizacji 
polityk, które mog łyby mieć wpływ na kraje rozwijaj ące się, Unia bierze pod uwag ę cele 
współpracy na rzecz rozwoju”. 
Pomoc rozwojowa nadal b ędzie wymaga ć długoterminowych zobowi ązań finansowych. 
Niezmiernie istotne jest zatem, aby pokaza ć obywatelom UE, że jest ona wa żna z wielu 
powodów: przyczynia si ę do ograniczania ubóstwa oraz pozwala reagowa ć na inne globalne 
wyzwania. Istnieje bliski zwi ązek pomi ędzy zmian ą klimatu a rozwojem: zmiana klimatu 
zwiększa zapotrzebowanie na pomoc rozwojow ą i wymaga wzmo żonej koncentracji na 
innych istotnych kwesti ach, takich jak dost ęp do energii i bezpiecze ństwo energetyczne, 
niedobór wody i bezpiecze ństwo żywnościowe. Pomoc rozwojowa powinna pomaga ć w 
rozwiązaniu problemu niew łaściwego lub niestabilnego sposobu sprawowania rz ądów, co 
stanowi żyzny grunt dla terroryzmu, piractwa, przemytu i przest ępczości; powinna pomaga ć 
również w lepszym zarz ądzaniu przep ływami migracyjnymi poprzez u łatwienie legalnej 
migracji zgodnej z zapotrzebowaniem na rynkach  pracy, zwalczaniu nielegalnej migracji i 
sterowaniu przep ływami ludno ści na korzy ść rozwoju; powinna wreszcie przyczynia ć się do 
pobudzania wzrostu gospodarczego krajów rozwijaj ących się i wspieraniu ich integracji ze 
światową gospodark ą. W tym zakresie edukacja dotycz ąca rozwoju oraz podnoszenie 
świadomości społecznej maj ą strategiczne znaczenie dla pozyskania wsparcia europejskich 
obywateli dla wspó łpracy na rzecz rozwoju.  
Przegląd dotychczasowych post ępów w zakresie realizacji MCR uzmys ławia, że świat musi 
nasilić działania wspieraj ące dążenia krajów do urzeczywistnienia  MCR. Chodzi tu nie tylko 
o zwiększanie poziomu oficjalnej po mocy rozwojowej lecz równie ż, co jest przynajmniej tak 
samo istotne, o sposób przyznawania i w ykorzystywania pomocy. Przede wszystkim sama 
pomoc nie wystarczy, by miliony ludzi wydoby ły się z ubóstwa. Pomoc rozwojowa to nie 
tylko dążenie do zabezpieczania i poprawy świadczeń podstawowych: aby pomoc by ła 
skuteczna, musi usuwa ć przyczyny niewystarczaj ących post ępów w realizacji MCR. Pomoc 
nie stanowi panaceum i jest tylko jednym kana łów dopływów finansowych do krajów 
rozwijających się. Musi zajmowa ć się raczej przyczynami ubóstwa, ni ż jego objawami, 
przede wszystkim powinna wzmacnia ć zdolność krajów rozwijaj ących się do generowania 
wzrostu sprzyjaj ącego włączeniu spo łecznemu, które pozwala ludno ści przyczynia ć się do 
tego wzrostu i czerpa ć z niego korzy ści. Musi równie ż wzmacnia ć zdolność tych krajów do 
mobilizacji w łasnych zasobów gospodarczych, naturalnyc h i ludzkich na rzecz strategii 
ograniczania ubóstwa. Coraz bardziej oczywistym staje si ę fakt, że realizacja MCR nie jest 
możliwa bez zapewnienia wzrostu coraz bardziej sprzyjaj ącego włączeniu spo łecznemu. 
Wzrost dochodu narodowego brutto w krajach rozwijaj ących się o 1% mo że być o wiele 
bardziej skuteczny ni ż wzrost pomocy przeznaczanej dla tych krajów. Mo że przełożyć się na 
znaczną poprawę zdolności krajów do ogranic zenia ubóstwa oraz wywrze ć efekt mno żnikowy 
dzięki nowym miejscom pracy i ochronie socjalnej. 
Osiągnięcie milenijnych celów rozwoj u do 2015 r. musi zatem pozosta ć naczelnym 
priorytetem Europy. W tym zakresie Konsensus europejski w sprawi e rozwoju dostarcza 
podstawowych zasad dla dalszych dzia łań5. Walka ze światowym ubóstwem jest jedn ą z 
                                                 
5 W szczególno ści określa kompleksowe podej ście do kwestii takich jak: ograniczenie ubóstwa, 
odpowiedzialno ść, dostosowanie si ę do państw partnerskich oraz koordynacja polityki i jej spójno ści.  
PL 5   PL podstawowych warto ści Europy, jednym z jej podstawowych  celów i interesów. Istniej ą 
wyraźne dowody, że realizacja tego celu na poziomie UE oferuje znaczn ą wartość dodaną, 
zwłaszcza dzi ęki zapewnieniu globalnego i spój nego zakresu pomocy i jej obecno ści na 
całym świecie, przydaj ąc działaniom rozmachu i politycznej wagi oraz dzi ęki zapewnieniu 
podziału pracy nios ącego korzy ści zarówno dla Unii, jak i dla krajów partnerskich w postaci 
wyższej skuteczno ści. 
Biorąc pod uwag ę obecne wyzwania, niniejsza zielona ksi ęga ma zapocz ątkować debatę, jak 
UE może najlepiej wesprze ć wysiłki krajów rozwijaj ących się na rzecz przyspieszenia 
realizacji MCR, i jak udzielane przez ni ą wsparcie mo że przełożyć się na stworzenie nowych 
możliwości w zakresie ograniczania ubóstwa. Poszczególne zagadnienia skupiono wokó ł 
czterech najwa żniejszych celów, które b ędą wspólnie realizowane przez UE i pa ństwa 
członkowskie: 
• jak zapewni ć wysoką skuteczno ść polityki rozwojowej UE , tak aby ka żde euro wydane 
w tym celu przynosi ło jak najwi ększą wartość dodaną, było efektywnie wykorzystane, 
przekładało się w największym stopniu na nowe mo żliwości finansowania i przyczynia ło 
się do stworzenia najlepszych perspektyw przysz łym pokoleniom, 
• jak ułatwić wzrost sprzyjaj ący w coraz wi ększym stopniu w łączeniu spo łecznemu , by 
ograniczy ć ubóstwo oraz umo żliwić wszystkim godne warunki życia i perspektywy na 
przyszłość. 
• jak wspiera ć zrównowa żony rozwój jako si łę napędową postępu, oraz 
• jak osiągnąć trwałe rezultaty w obszarze rolnictwa i bezpiecze ństwa żywnościowego.  
Niniejsza zielona ksi ęga zostanie opublikowana na stronie Komisji 
(http://ec.europa.eu/your voice/). Konsultacje b ędą trwały od 15 listopada b.r. do 17 stycznia 
2011 r. Mog ą w nich wzi ąć udział wszystkie zainteresowane podmioty. Swoje opinie mog ą 
nadsyłać osoby fizyczne, organizacje i pa ństwa: uwagi mo żna przedstawi ć w formie 
odpowiedzi na pytania zadane w niniejszym  dokumencie lub ogólnych komentarzy 
dotyczących poruszonych w nim kwestii. Szczególnie cenne b ędą uwagi przekazane przez 
partnerów UE w krajach rozwijaj ących się. 
Nadesłane uwagi zostan ą opublikowane, prawdopodobnie w formie streszczenia, chyba że ich 
autorzy sprzeciwi ą się publikacji swoich danych osobowych, powo łując się na konieczno ść 
ochrony swoich uzasadnionych inte resów. W takim przypadku nades łane uwagi i komentarze 
mogą zostać opublikowane anonimowo. W inny m przypadku uwagi nie zostan ą 
opublikowane, a ich tre ść, zasadniczo, nie zostanie uwzgl ędniona. Od czasu utworzenia w 
czerwcu 2008 r. rejestru grup interesu (lobbystów) w ramach europejskiej inicjatywy na rzecz 
przejrzysto ści zachęca się organizacje do korzystania z rejestru w celu przekazywania 
Komisji Europejskiej i opinii publ icznej informacji o swoich celach, źródłach finansowania i 
strukturze. Zgodnie z polityk ą Komisji uwagi nades łane przez organizacje niefiguruj ące w 
rejestrze zostan ą potraktowane jako uwagi osób fizycznych. 
Uwagi mo żna przesy łać na adres: DEV-GREENPAPER-EUDEVPOL@ec.europa.eu. Pytania 
dotyczące niniejszych konsultacji mo żna kierowa ć na ten sam adres lub na adres Dyrekcji 
Generalnej ds. Rozwoju: Eu ropean Commission, DG Developm ent, Unit A/1, Office SC-15 
03/70, 1049 Brussels, Belgia. 
PL 6   PL Wyniki przeprowadzanych konsultacji zostan ą wykorzystane przez Komisj ę do opracowania 
wniosków dotycz ących modernizacji europejskiej po lityki rozwojowej, które zostan ą 
przedstawione w drugiej po łowie 2011 r., oraz innych inicjatyw politycznych w pokrewnych 
obszarach.  
PL 7   PL 2. W YSOCE SKUTECZNA POLITYKA ROZWOJOWA  
O skutkach wspó łpracy decyduje ca ły szereg czynników kszta łtujących szersze ramy unijnej 
polityki rozwojowej, m.in. globalny kontekst gospodarczy, strategie polityczne w poszczególnych krajach partnerskich, spójno ść strategii donatorów (w zakresie handlu, 
rolnictwa, migracji, pomoc y humanitarnej, przeciwdzia łania zmianie klimatu itp.) oraz dialog 
polityczny poprzedzaj ący decyzje o programowaniu pom ocy. W przypadku niektórych 
krajów zewn ętrzny wymiar polityki Unijnej ma wi ększy wpływ na rozwój ni ż sama pomoc.  
Potrzeby finansowe w zakresie r ealizacji MCR znacznie przekraczaj ą obecnie dost ępne 
fundusze publiczne, zarówno na poziomie krajów rozwijaj ących się, jak i na poziomie 
międzynarodowym, obejmuj ącym wspó łpracę na rzecz rozw oju oraz rozwijaj ącą się 
współpracę południe-południe. Ponadto w obecnej sytuacj i gospodarczej i finansowej 
potrzeba konsolidacji fiskalnej b ędzie wywiera ć rosnący nacisk na bud żety pomocowe 
donatorów. Nale ży poważnie zastanowi ć się nad przyj ęciem nowatorskich rozwi ązań, 
obejmujących możliwości rozważ
ane w ramach debaty na temat innowacyjnych źródeł 
finansowania6 „o znacz ącym potencjale generowania dochodu”7 oraz dzia łania na rzecz 
zwiększenia skuteczno ści istniejących przep ływów środków w ramach oficjalnej pomocy 
rozwojowej. 
Jest oczywiste, że europejska pomoc musi wnosi ć wartość dodaną i przynosi ć korzyści 
proporcjonalne do nak ładów i powinna si ę przy tym koncentrowa ć na obszarach, w 
odniesieniu do których bezsprzecznie mo żna dowie ść jej warto ści dodanej. Mówi ąc krótko, 
oznacza to, że we wszystkich formach pomocy i wszystkich jej obszarach UE musi wykaza ć, 
że unijne programy pomocowe przynios ą największe długoterminowe rezultaty i b ędą 
wykorzystywane jako kluczowe instrumenty do osi ągnięcia MCR i dalszych celów. Nale ży 
zatem zaj ąć się w pierwszym rz ędzie czterema podstawowymi wymogami: rozwojem 
społecznym i bezpiecze ństwem, które stanowi ą wstępny warunek rozwoju ka żdego kraju, 
oraz wzrostem i w łączeniem spo łecznym, które z kolei s ą odpowiedzialne za d ługotrwałe 
zaangażowanie. Wszystkie one stanowi ą niezbędne i wzajemnie uzupe łniające się warunki, 
nad spełnieniem których musimy nieustannie pracowa ć. 
2.1. Wysoce skuteczna wspó łpraca w praktyce 
Ważne jest, aby omówione powy żej cele znalaz ły odzwierciedlenie na wszystkich etapach 
programowania i cyklu wydatków, tzn. by inwestowa ć w projekty, gdzie ka żde wydane euro, 
czy to w ramach pomocy rozwojowej, finansowania walki ze zmian ą klimatu czy innych 
budżetów pomocowych, znajdzie prze łożenie na nowe mo żliwości finansowania i rozwój 
kraju partnerskiego. UE oraz pa ństwa członkowskie mog łyby rozwa żyć szereg warunków, 
które powinny spe łniać programy, projekty lub wsparcie dotycz ących: 
(i) wartości dodanej,  
(ii) wymogu koordynacji unijnej przed zatwi erdzeniem danej dotacji lub programu, np. w 
postaci europejskiego doku mentu strategicznego,  
                                                 
6 COM(2010) 549 oraz COM(2010) 700.  
7 Konkluzje Rady w sprawie milenijnych celów rozwoju w zwi ązku z plenarnym posiedzeniem ONZ 
wysokiego szczebla w Nowym Jorku i dalszymi pr acami – Wspieranie realizacji milenijnych celów 
rozwoju do roku 2015, 11080/10 z dnia 14 czerwca 2010 r. 
PL 8   PL (iii) wykazania, że proponowane wsparcie w ramach  danego programu, dotacji czy bud żetu 
przełoży się na reformy i opracowanie rzetelnych strategii politycznych z jednej strony, oraz 
na inne źródła finansowania (m.in. poprzez zaanga żowanie sektora prywatnego b ądź też 
mobilizacj ę krajowych zasobów fiskal nych) z drugiej strony. 
Ponadto w obliczu trwaj ącej konsolidacji fiskalnej monitorowanie i ocena osi ągnięć w 
zakresie pomocy oraz informowanie o osi ągniętych rezultatach zyskuj ą na znaczeniu, 
ponieważ środki bud żetowe przeznaczone na pomoc mog ą znaleźć się pod rosn ącym 
naciskiem. Zwi ększenie rozliczalno ści i widoczno ści unijnego wk ładu pokazuje równie ż jej 
partnerom, że UE wywi ązuje się ze swoich mi ędzynarodowych zobowi ązań. Musimy zatem 
być w stanie wykaza ć w przekonuj ący sposób, ze unijna wspó łpraca na rzecz rozwoju 
przynosi rezultaty. B ędzie to wymaga ć wzmożonych wysi łków na rzecz wzmocnienia 
systemów monitorowania i oceny or az wymogów w zakresie sprawozdawczo ści zarówno w 
UE, jak i w krajach partnerskich. 
1. W jaki sposób UE oraz pa ństwa członkowskie mog łyby opracowa ć zestaw 
wytycznych dotycz ących programowania i wydatków, zwieraj ących wymóg 
spełnienia szeregu warunków (warto ść dodana, koordynacja, skutki) w odniesieniu 
do wszystkich programów, projektów lub wsparcia ? 
2. Na jakich dobrych praktykach, na poziomie UE i pa ństw członkowskich, mo żna się 
oprzeć? 
3. W jaki sposób odpowiednio łączyć różne środki pomocowe (pochodz ące ze źródeł 
prywatnych, bud żetów przeznaczonych na dzia łania zewn ętrzne w poszczególnych 
obszarach polityki), oraz w jaki sposób śledzić ich przep ływy i prowadzi ć 
sprawozdawczo ść, aby zapewni ć ich maksymaln ą skuteczno ść, rozliczalno ść i 
widoczno ść? 
2.2. Wzrost gospodarczy na rzecz rozwoju spo łecznego  
Państwo pozbawione wykszta łconego i zdrowego spo łeczeństwa, ciesz ącego się 
bezpiecze ństwem żywnościowym, nie jest w stanie si ę rozwijać i wydosta ć z ubóstwa. Aby 
prowadzić do zrównowa żonego rozwoju, wzrost gospodarczy musi przynosi ć korzyści 
całemu spo łeczeństwu, co wymaga spójno ści poszczególnych stra tegii politycznych i 
równowagi pomi ędzy nimi. Zmniejszenie nierówno ści poprzez generowanie dochodów, w 
tym poprzez tworzenie produktywnych i godziwyc h miejsc pracy, równouprawnienie p łci, 
ochrona socjalna, a tak że powszechny dost ęp do wysokiej jako ści edukacji i szkole ń, 
elastyczny system edukacji wy ższej zdolny zapewni ć wymagany wykwalifikowany personel 
oraz opieka zdrowotna maj ą kluczowe znaczenie dla ograniczenia ubóstwa i osi ągnięcia 
milenijnych celów rozwoju, jak równie ż przyczyniaj ą się do większej spójno ści społecznej, 
poszanowania praw cz łowieka oraz pokoju.  
Muszą one pozosta ć, i pozostan ą, głównym celem wysi łków podejmowanych przez UE i 
państwa członkowskie na rzecz rozwoju w krajach najbardziej potrzebuj ących pomocy. 
Opierając się na swoich rozleg łych doświadczeniach w zakresie wspierania rozwoju 
społecznego oraz wykraczaj ąc poza tradycyjne obszary dzia łania, EU jest teraz w stanie 
przeanalizowa ć, jak lepiej uwzgl ędnić umiejętności, innowacje, kreatywno ść i 
przedsiębiorczość w kompleksowym podej ściu do polityki spo łecznej oraz w jaki sposób 
PL 9   PL wspierać aktywną politykę rynku pracy, program godnej pracy  oraz rozwój efektywnych 
krajowych systemów zabezpieczenia spo łecznego. 
4. Jak Unia Europejska i jej pa ństwa członkowskie mog ą najlepiej zagwarantowa ć 
lepsze ukierunkowanie pomocy na edukacj ę i opiekę zdrowotn ą oraz zwi ększenie jej 
wpływu i skuteczno ści pod wzgl ędem rozwoju spo łecznego i wzrostu?  
5. Jak UE powinna wspiera ć rozwój umiej ętności w krajach partnerskich zgodnie z 
charakterystyk ą i potrzebami lokalnych rynków pracy, w tym sektora nieformalnego? 
Jaki wkład pod tym wzgl ędem może mieć kompleksowe unijne podej ście do migracji?  
2.3. Propagowanie dobrego sprawowania rz ądów  
Doświadczenie dowodzi, że bez dobrze sprawowanych rz ądów programy pomocowe 
przyniosą jedynie ograniczone efekty i zap ewnienie wysoce skutecznej wspó łpracy będzie 
niezmiernie trudne. Demokratyczne rz ądy, poszanowanie praw cz łowieka, walka z korupcj ą, 
praworządność, rozwój instytucjonalny i budowanie pa ństwowości stanowi ą integraln ą część 
unijnych strategii wspó łpracy.  
Skuteczny sposób sprawowania rz ądów, umo żliwiający zwalczanie korupcji i oszustw, 
wymaga rzetelnego zarz ądzania środkami finansowymi oraz skutecznych mechanizmów 
prewencyjnych, kontrolnych, kara nia i odszkodowawczych. Dzia łania na rzecz przejrzysto ści, 
rozliczalno ści oraz uczestnictwa w procesie decyzyjnym równie ż mają kluczowe znaczenie, 
przede wszystkim za spraw ą roli odgrywanej przez parlamenty, niezale żny wymiar 
sprawiedliwo ści oraz organy kontroli. Nale ży równie ż położyć nacisk na zwi ększanie 
zdolności regulacyjnych rz ądów w celu stworzenia przyjazn ego otoczenia biznesu, które 
umożliwi optymalne wykorzystanie krajowych zasobów oraz przyci ągnie lokalne i 
zagraniczne inwestycje, w po łączeniu z mechanizmem gwarantuj ącym, że wzrost przyniesie 
korzyści wszystkim kr ęgom społecznym. W tym kontek ście doświadczenia UE w zakresie 
transformacji mog ą być bardzo cenne. Wa żnymi partnerami s ą również organizacje 
społeczeństwa obywatelskiego. W ram ach dialogu politycznego z w ładzami krajowymi UE 
podejmuje dzia łania na rzecz norm minimalnych dotycz ących tworzenia sprzyjaj ących 
warunków dla organizacji spo łeczeństwa obywatelskiego oraz zach ęca do podj ęcia 
rzeczywistego dialogu pomi ędzy organami pa ństwa a podmiotami niepa ństwowymi.  
Główne elementy okre ślające obecne podej ście UE to partnerski dial og i nacisk na stworzenie 
zachęt do reform nastawionych na konkretne wyniki . Jest to mo żliwe dzięki uwzględnieniu 
wskaźników post ępu zarówno w przegl ądach okresowych przyznawanej pomocy, jak i 
poszczególnych programach lub wsparciu bud żetowym. Unijne programowanie pomocy staje 
się w coraz wi ększym stopniu sformalizowane i coraz bardziej opiera si ę na zapotrzebowaniu, 
przyjmując formy takie jak: inicjatywa na rzecz dobrych rz ądów8 dla państw Afryki, 
Karaibów i Pacyfiku (AKP), umowa MCR9 oraz klauzule dotycz ące dobrego sposobu 
sprawowania rz ądów w umowach o partnerstwie z pa ństwami AKP oraz krajami Azji, 
Ameryki Łacińskiej i krajami obj ętymi europejsk ą polityką sąsiedztwa. Regionalny wymiar 
działań na rzecz dobrego sprawowania rz ądów jest istotny, zapewnia bowiem wi ększą 
akceptacj ę reform oraz je legitymizuje.  
                                                 
8 Zob. dokument roboczy s łużb Komisji „Wspieranie demokratycznego sposobu sprawowania rz ądów 
dzięki inicjatywie ich dotycz ącej: przegl ąd i dalsze dzia łania” – SEC(2009) 58 z 19.11.2009. 
9 http://ec.europa.eu/development/how/aid/mdg-contract_en.cfm   
PL 10   PL Niemniej jednak nacisk na wykorzystywanie  pomocy jako katalizatora zmian sposobu 
rządzenia, stanowi ący nieod łączną część partnerstw na rzecz rozwoju, musi pozosta ć 
priorytetem unijnej polityki rozw ojowej, a w niektórych krajach partnerskich nadal pozostaje 
wiele do zrobienia. Rodzi to szereg pyta ń dotyczących najlepszego sposobu dalszego 
działania w zakresie wykorzystania pomocy  do wspierania dobrego sprawowania rz ądów. Dla 
przykładu: wieloletnia pomoc przyznawana ex ante  gwarantuje pewn ą przewidywalno ść w 
odniesieniu do finansowania krajów rozwijaj ących się, być może jednak nale ży rozważyć, czy 
nie odejść od takiej formy pomocy na  rzecz nowych koncepcji oferuj ących zach ętę do reform 
i mobilizuj ących zasoby wewn ętrzne. 
6. W jaki sposób UE mog łaby dostosowa ć swoje podej ście, instrumenty i wska źniki, by 
wspierać reformy sposobu sprawowania rz ądów w krajach lub regionach 
rozwijających się? 
7. W jaki sposób i w jakim zakresie UE powinna w łączyć więcej zachęt do reformy w 
procesie przyznawania pomocy (zarówno w odniesieniu do programów krajowych i 
tematycznych)? 
8. W jaki sposób UE powinna wspiera ć rzetelne ramy dotycz ące oceny i monitorowania 
wyników w zakresie rozwoju osi ągniętych przez kraje otrzymuj ące pomoc? 
2.4. Bezpiecze ństwo i niestabilno ść 
Sama pomoc nie jest w stanie zapewni ć ludziom godziwej przysz łości w dłuższej 
perspektywie, je śli nieobecne s ą pokój, bezpiecze ństwo, praworz ądność, odpowiednie i 
przewidywalne prawodawstwo oraz silne finanse publiczne. Pr zekonanie to znalaz ło 
odzwierciedlenie zarówno w euro pejskiej strategii bezpiecze ństwa, jak i Konsensusie 
europejskim w sprawie rozwoju. Ścisłe powiązanie unijnej polityki rozwojowej z 
zewnętrznymi dzia łaniami UE w szerszym kontek ście jest te ż konieczne w celu 
zagwarantowania skutecznej pomocy, opart ej na skoordynowanym i gospodarnym podej ściu 
przyjętym na poziomie UE i pa ństw członkowskich. Ma to szczególne znaczenie w przypadku 
państw znajduj ących się w sytuacji niestabilnej lub pokonfliktowej oraz pa ństw, gdzie 
zaistniała kombinacja czynników stanowi żyzny grunt dla przemocy spo łecznej lub 
brutalnego ekstremizmu. 
Organizacja instytucjonalna UE po wej ściu w życie traktatu lizbo ńskiego umo żliwia bardziej 
kompleksow ą i lepsz ą koordynacj ę działań europejskich maj ących na celu zaradzi ć 
podstawowym przyczynom konfliktów oraz wesprze ć wysiłki krajów partnerskich na rzecz 
budowy pokojowych, demokratycznych i praworz ądnych systemów pa ństwowych 
sprzyjających włączeniu spo łecznemu.  
W szczególno ści UE, wykorzystuj ąc nową Europejsk ą Służbę Działań Zewnętrznych (ESDZ) 
we wspó łpracy z odno śnymi służbami Komisji, mo że rozważyć utworzenie spójnych i 
kompleksowych strategii politycznych, w ramach  których wczesne ostrzeganie i dyplomacj ę 
prewencyjn ą powiązano by z krótkoterminowymi środkami reagowania kryzysowego 
(zarządzanie kryzysowe w zakresie pomocy human itarnej oraz dyplomatyczne, cywilne i 
wojskowe zarz ądzanie kryzysowe) oraz z d ługoterminowymi instrumentami i strategiami 
politycznymi (w zakresie wspó łpracy na rzecz rozwoju, handlu, środowiska i dostosowania do 
zmiany klimatu w celu ograniczenia nara żenia w przypadku kl ęsk żywiołowych, w zakresie 
migracji, itd.). Mog łyby one równie ż obejmowa ć właściwy komponent dotycz ący rozwoju 
uwzględniający kwestie dobrego sposobu sprawowania rz ądów, budowania pa ństwowości 
PL 11   PL oraz innych reform zwi ązanych z rozwojem, koniecznych do  utrzymania pokoju i stabilno ści 
oraz obrony praw cz łowieka. 
W tym kontek ście spójno ść i zgodno ść z działaniami zwi ązanymi z pomoc ą humanitarn ą jest 
kwestią fundamentaln ą dla zmniejszenia podatno ści na zagro żenia państw najbardziej 
narażonych na kryzys, wzmocnienia ich odporno ści i umożliwienia im skutecznego przej ścia 
od reagowania kryzysowego do odbudowy.  
9. W jaki sposób UE, w ramach program owania pomocy rozwojowej, powinna podej ść 
do kwestii zwi ązku pomiędzy bezpiecze ństwem a rozwojem, zw łaszcza w przypadku 
państw znajduj ących się w niestabilnej sytuacji lu b podatnych na konflikty, oraz 
położyć większy nacisk na kwestie demokrat ycznego sposobu sprawowania rz ądów, 
praw cz łowieka, praworz ądności, sprawiedliwo ści oraz reformy sektora 
bezpiecze ństwa?  
10. W jaki sposób UE mo że zapewni ć lepszą koordynacj ę programowania interwencji na 
rzecz bezpiecze ństwa z dzia łaniami w zakresie pomocy rozwojowej? 
11. W jaki sposób UE mo że najlepiej odpowiedzie ć na wyzwanie, jakim jest łączenie 
pomocy dora źnej, odbudowy i rozwoju w przy padku transformacji i odbudowy? 
2.5. Urzeczywistnienie koordynacji pomocy 
Skuteczna koordynacja programów pomocowych stanowi zobowi ązanie prawne dla Unii i jej 
państw członkowskich. Artyku ł 210 traktatu lizbo ńskiego stanowi: „D ążąc do zwiększenia 
komplementarno ści i skuteczno ści swoich dzia łań, Unia i Pa ństwa Członkowskie koordynuj ą 
swoje polityki w dziedzinie wspó łpracy na rzecz rozwoju i konsultuj ą się wzajemnie co do 
swych programów pomocy, w tym w organizacjach mi ędzynarodowych i podczas konferencji 
międzynarodowych”. Znaczenie przypisywane koordynacji dzia łań z innymi donatorami 
zostało potwierdzone w Konsensusie europe jskim w sprawie rozwoju, kodeksie 
postępowania10 oraz ramach operacyjnych11 opierających się na programie skuteczno ści 
pomocy mi ędzynarodowej (Deklaracja paryska oraz program dzia łania z Akry)12.  
Niemniej jednak jak dot ąd faktycznie skuteczna koordynacja dzia łań pomocowych na etapie 
programowania nadal jest raczej wyj ątkiem, a nie zasad ą. 
Koordynacja musi sta ć się znacznie bardziej systematyczna i skuteczna, co podkre śliła 
Rada13, wzywając Komisj ę do „przedstawienia Radzie do 2011 roku propozycji dotycz ącej 
stopniowego synchronizowania uni jnych cyklów programowania z cyklami krajowymi na 
szczeblu krajów partnerskich w oparciu o strategie rozwoju krajów partnerskich i z uwzględnieniem ich cykli programowani a”. Komisja zamierza zaproponowa ć taki mechanizm 
do 2011 r.  
12. Jakie metody i struktury, prawne i praktyczne, s ą najbardziej odpowiednie, by 
urzeczywistni ć skuteczno ść pomocy oraz europejskich krajowych dokumentów 
                                                 
10 Konkluzje Rady „Unijny kodeks post ępowania w sprawie komplementarno ści i podzia łu pracy w 
ramach polityki na rzecz rozwoju” , dokument 9090/0 7 z 15.5.2007. 
11 Unijny kodeks post ępowania w sprawie komplementarno ści i podzia łu pracy oraz ramy dzia łania na 
rzecz skuteczno ści pomocy. 
12 http://www.oecd.org/dataoecd/58/16/41202012.pdf   
13 Konkluzje Rady z dnia 14 czerwca 2010 r. dotycz ące milenijnych celów rozwoju. 
PL 12   PL strategicznych? W jaki sposób najlepiej prze łożyć na praktyk ę postanowienia 
traktatu lizbo ńskiego oraz konkluzje Rady z dnia 14 czerwca w tym zakresie? 
2.6. Spójno ść polityki na rzecz rozwoju 
Zgodnie z traktatem lizbo ńskim spójno ść polityki na rzecz rozwoju (PCD) stanowi 
zobowiązanie prawne14. Polityka w obszarach ta kich jak handel, rybo łówstwo, rolnictwo, 
migracje lub klimat i energia, by wymieni ć kilka przyk ładów, mo że mieć ogromny wp ływ na 
zdolność najuboższych pa ństw do generowania wzrostu gospodarczego i ograniczania 
ubóstwa. 
W „Dwunastopunktowym planie dzia łań UE na rzecz milenijnych celów rozwoju” 
opublikowanym przez Komisj ę w dniu 21 kwietnia 2010 r.15. Komisja podkre śliła, że „UE 
wspiera MCR równie ż poprzez przyczynianie si ę do tego, aby polityki wykraczaj ące poza 
pomoc w wi ększym stopniu wspiera ły cele rozwojowe. W ci ągu ostatnich pi ęciu lat UE 
uruchomi ła w tym celu mechanizmy ex ante  i ex post , w tym oceny skutków badaj ące 
zewnętrzny wp ływ wniosków dotycz ących takich polityk. Progr am prac PCD wyznacza 
konkretne cele i wska źniki postępów w celu realizacji zobowi ązań UE dotycz ących PCD w 
ramach wszystkich polityk maj ących wpływ na nast ępujące pięć wyzwań globalnych: 
wymiana handlowa i finanse, zmiana klimatu, bezpiecze ństwo żywnościowe, migracja i 
bezpiecze ństwo”. Jest wykorzystywany jako narz ędzie wyznaczania kierunków w unijnym 
procesie decyzyjnym, w który zaanga żowane są w szczególno ści Komisja, Rada i Parlament, 
w odniesieniu do szerokiego za kresu decyzji, które maj ą wpływ na kraje rozwijaj ące się w 
obszarach nieobj ętych pomoc ą rozwojow ą. 
Jednym ze sposobów na zapew nienie dalszych post ępów może być aktywne wykorzystanie 
programu prac PCD na wczesnym etapie pr zygotowywania nowych inicjatyw. Niezb ędne są 
zatem dalsze prace i konsultacje dotycz ące tego, jak przekszta łcić podjęte zobowi ązanie w 
konkretny program dzia łań. W szczególno ści jednym z kluczowych wyzwa ń nadal pozostaje 
dalszy rozwój obecnej koncepcji oceny konkret nych rezultatów unijnej polityki w zakresie 
celów rozwoju. 
13. Jakie środki praktyczne i polityczne mo żna podjąć w ramach UE, aby poprawi ć 
spójność polityki na rzecz rozwoju? Jak najlepiej ocenia ć postępy i rezultaty? 
2.7. Poprawa skuteczno ści wsparcia bud żetowego 
Wsparcie bud żetowe jest jednym ze sposobów udzie lania pomocy rozwojowej, polegaj ącym 
na przekazywaniu pomocy finansowej do bud żetów państw będących jej beneficjentami. W 
ostatnich latach wsparcie bud żetowe (ogólne i sektorowe) zyska ło na znaczeniu na szczeblu 
UE w zakresie wspierania rzetelnej polityki  gospodarczej i finansów publicznych oraz 
programów reform krajów partnerskich. Komisja w pe łni angażuje się w dzia łania 
gwarantuj ące, aby wsparcie bud żetowe by ło wykorzystywane w sposób wybiórczy, 
zapewniaj ący maksymaln ą efektywno ść, skuteczno ść i rezultaty.  
Z uwagi na znaczenie kompleksowego przegl ądu wykorzystania tego istotnego instrumentu, 
w dniu 19 pa ździernika 2010 r. Komisja przyj ęła zieloną księgę „Przyszłość wsparcia 
                                                 
14 Artyku ł 208 Traktatu o funkcjonowaniu  Unii Europejskiej: „(…) Przy  realizacji polityk, które mog łyby 
mieć wpływ na kraje rozwijaj ące się, Unia bierze pod uwag ę cele wspó łpracy na rzecz rozwoju”. 
15 http://ec.europa.eu/development/icenter/repository/COMM_COM_2010_0159_MDG_EN.PDF  
PL 13   PL budżetowego UE na rzecz pa ństw trzecich”16. Jej celem s ą szeroko zakrojone konsultacje 
publiczne, pozwalaj ące zebrać opinie i przyk łady przekazane przez zainteresowane podmioty, 
w jaki sposób zdobyte do świadczenia mog ą prowadzi ć do lepszego wykorzystania wsparcia 
budżetowego w przysz łości zarówno na poziomie Wspólnoty, jak i pa ństw członkowskich.  
3. P OLITYKA ROZWOJOWA JAKO KATALIZATOR ZRÓWNOWA ŻONEGO WZROSTU 
SPRZYJAJ ĄCEGO W ŁĄCZENIU SPO ŁECZNEMU  
Jednym z podstawowych celów pomocy jest to, aby dzia łała ona jak katalizator, 
przyspieszaj ąc wzrost w krajach partnerskich, a w szczególno ści pomagaj ąc im w tworzeniu 
korzystnych warunków dla zrównowa żonego wzrostu sprzyjaj ącego włączeniu spo łecznemu, 
dzięki czemu kraje te b ędą mogły podźwignąć się z ubóstwa. Wzrost gospodarczy, o ile 
obejmuje wszystkie warstwy spo łeczne, przynosi znacznie lepsze rezultaty pod wzgl ędem 
ograniczania ubóstwa ni ż stopniowe zwi ększanie oficjalnej pomocy rozwojowej.  
Wiele czynników wp ływa na warunki sprzyjaj ące wzrostowi, m.in.: stabilno ść polityczna i 
makroekonomiczna, dobry sposób sprawowania rz ądów, bezpiecze ństwo, poszanowanie praw 
człowieka, korzystne regulacyjn e i polityczne otoczenie biznesu zdolne generowa ć 
produktywne i godziwe miejsca pracy, dobrze wykszta łcone, zdrowe i kreatywne 
społeczeństwo, zrównowa żone wykorzystanie rzadkich zas obów naturalnych, infrastruktura 
gospodarcza, wdro żenie podstawowych zasad prawa prac y, oraz efektywny i korzystny udzia ł 
w międzynarodowej wymianie handlowej.  
We wszystkich tych obszarach UE podj ęła już działania w ramach istniej ących partnerstw z 
krajami rozwijaj ącymi się. Należy się jednak zastanowi ć, jak w dalszym stopniu zwi ększyć 
jej wpływ na wzrost gospodarczy, nie jako cel sam w sobie, lecz narz ędzie walki z ubóstwem.  
Jest oczywiste, ze zdolno ść poszczególnych krajów rozwijaj ących się w zakresie dobrego 
sposobu sprawowania rz ądów oraz realizacji strategii na rzecz wzrostu gospodarczego 
znacznie si ę różni. Wspó łpraca zorientowana na wzrost  gospodarczy jest bardziej 
odpowiednia w przypadku krajów, które podejmuj ą strategie polityczne w zakresie 
czynników sprzyjaj ących wzrostowi i które stwarzaj ą warunki wzrostu sprzyjaj ące włączeniu 
społecznemu, podczas gdy bardziej tradycyjne instrumenty polityki rozwojowej powinny by ć 
nadal stosowane w odniesieniu do krajów najbardziej potrzebuj ących lub znajduj ących się w 
sytuacji konfliktu czy te ż braku stabilno ści. Rozróżnienie pomi ędzy krajami i regionami mo że 
zatem prowadzi ć do opracowania nowych koncepcji na rzecz ściślejszej wspó łpracy z krajami 
pragnącymi zaanga żować się w nowe formy partnerstwa, przy kontynuacji wsparcia na rzecz 
budowy pa ństwowości, dobrego sposobu sprawowania rz ądów oraz, w stosownych 
przypadkach, strategii ukierunkowanych na ubóstwo. Oznacza to, że zróżnicowana polityka 
dostosowana do danego pa ństwa, uwzgl ędniająca jego szczególne wyzwania, jest wa żna; 
powinna by ć ona realizowana w ramach partnerskiej wspó łpracy, z poszanowaniem 
odpowiedzialno ści, skoncentrowana na wynikach i gwarantuj ąca wzajemn ą rozliczalno ść. 
Unijne dzia łania musz ą być ponadto lepiej koordynowane i koncentrowa ć się na obszarach, 
gdzie mog ą przynieść rzeczywist ą wartość dodaną. Traktat lizbo ński i nowe zaplecze 
instytucjonalne wspólnej polit yki zagranicznej i bezpiecze ństwa UE, jak równie ż nowe 
                                                 
16 COM(2010) 586.  
http://ec.europa.eu/development/how/consultation/index.cfm?action=viewcons&id=5221 
PL 14   PL kompetencje w obszarach zwi ązanych z rozwojem17 umożliwiają pogłębienie strategicznej 
polityki rozwojowej w szerszych ramach skuteczniejszych dzia łań zewnętrznych.  
W działaniach na rzecz polityki ro zwojowej rozumianej jako katalizator wzrostu 
gospodarczego sprzyjaj ącego włączeniu spo łecznemu nast ępujące kwestie maj ą szczególne 
znaczenie. 
3.1. Partnerstwo na rzecz wzrostu sprzyjaj ącego włączeniu spo łecznemu  
Przewidywalne, przejrzyste, oparte na ustalonych zasadach i niedyskryminuj ące otoczenie 
biznesu w po łączeniu ze wsparciem dla inwest ycji w sektorze produkcyjnym i mo żliwościami 
rynkowymi s ą potrzebne, wszystkie one s ą potrzebne, aby przyci ągnąć i utrzyma ć krajowe i 
zagraniczne inwestycje. Rodzi si ę zatem pytanie, czy UE powinna rozwa żyć nowe wspólne 
strategie na rzecz wzrostu sprzyjaj ącego włączeniu spo łecznemu  w ramach partnerstwa z 
poszczególnymi krajami lub region alnymi grupami krajów rozwijaj ących się, w które 
włączone byłyby równie ż zainteresowane podmioty z sektora prywatnego – przedsi ębiorcy, 
fundacje, środowisko uniwersyteckie, organizacje spo łeczeństwa obywatelskiego w szerokim 
znaczeniu itp. – oddane idei osi ągania wymiernych post ępów w obszarach, w których mog ą 
wspólnie dzia łać. Te wspólne strategie mo żna rozwija ć w ramach istniej ących formalnych 
ustaleń o partnerstwie pomi ędzy UE a grupami krajów rozwijaj ących się, lub rzeczywi ście z 
poszczególnymi krajami. 
Podmioty niepa ństwowe s ą siłą napędową rozwoju i jego sk ładnikiem, a to za spraw ą 
różnorodności ról, jakie odgrywaj ą – rzeczników okre ślonych rozwi ązań, dostawców us ług, 
donatorów lub kredytodawców, co stanowi warto ść dodaną i sprzyja rzetelnemu zrozumieniu 
stanu rzeczy. Nale ży podtrzymywa ć regularny dialog z tymi podmiotami, jak np. w 
przypadku dialogu zapocz ątkowanego przez Komisj ę18, mającego na celu osi ągnięcie 
porozumienia w zakresie przysz łych wyzwa ń oraz obszarów wymagaj ących najwi ększych 
zmian. 
Wspólne strategie mog ą opierać się na szeregu ró żnych priorytetów, w przypadku których 
zarówno UE, jak i kraje part nerskie wspólnie uzgadniaj ą jasno zdefiniowane obowi ązki 
każdej ze stron i oczekiwane rezultaty:  
– Promowanie i wspieranie produktywnych i zrównowa żonych inwestycji,  zarówno 
zagranicznych, jak i krajowych, w najubo ższych krajach rozwijaj ących się, zwłaszcza w 
tych które nie czerpi ą korzyści ze wzrostu wymiany handlowej, ani nie przyci ągają obecnie 
dużych inwestycji. Mo żliwości obejmuj ą wykorzystanie pomocy na rzecz wsparcia 
dodatkowych inwestycji infr astrukturalnych towarzysz ących inwestycjom prywatnym (np. 
aby produkty trafia ły na rynek) oraz wspieranie pr ojektów, których poziom ryzyka 
zniechęca inwestorów prywatnych, za pomoc ą mechanizmu finansowania opartego na 
podziale ryzyka, o ile to stosowne. Takie inwestycje powinny by ć w mniejszym stopniu 
ukierunkowane na wspieranie rozwoju istniej ącej działalności przemys łowej – w 
szczególno ści przemys łu wydobywczego, lecz raczej koncentrowa ć się na działaniach o 
wysokiej warto ści dodanej – w szczególno ści na przemy śle przetwórczym. Powinny one 
również przynosić korzyści możliwie najszerszym kr ęgom społecznym w danym kraju.  
                                                 
17 Jak np. inwestycje, migracja. 
18 Uporz ądkowany dialog dotycz ący zaanga żowania spo łeczeństwa obywatelskiego i w ładz lokalnych w 
działania rozwojowe, który rozpocz ął się w marcu 2010 r. i zako ńczy się w maju 2011 r.  
https://webgate.ec.europa.eu/fpfis/mwikis/aidco/index.php/Structured_dialogue   
PL 15   PL – Dostęp do kapita łu i przyst ępnych kredytów , zwłaszcza w przypadku ma łych i średnich 
przedsiębiorstw (M ŚP) i mikroprzedsi ębiorstw, ma kluczowe znaczenie dla wzrostu 
lokalnej produkcji rolniczej, przemys łu i usług, wzmacnia bowiem synergi ę miedzy 
instrumentami pomocy a instrumentami finansowymi. W sytuacji, gdy dost ęp do 
finansowania krajowego jest trudny lub niemo żliwy, UE mog łaby wspiera ć dalszy 
stopniowy rozwój krajowego systemu bankowego i lokalnych rynków kapita łowych, 
umożliwiając inwestorom krajowym i zagranicznym udzia ł w operacjach maj ących 
oczywisty wp ływ na rozwój, w które w przeciwnym wypadku by si ę nie anga żowali z 
uwagi na zbyt du że ryzyko. By łoby to mo żliwe np. dzi ęki zintegrowanemu funduszowi lub 
mechanizmowi UE, zarz ądzanemu wspólnie przez unijne instytucje, unijne banki 
rozwojowe i instytucje finansowe, kt óry w stosownych przypadkach oferowa łby dotowane 
pożyczki, pomoc techniczn ą i finansow ą oraz finansowanie oparte na podziale ryzyka, w 
ściśle skoordynowany sposób, w celu wspierania  prywatnych inwestycji w krajach 
rozwijających się.  
– Ramy prawne i regulacyjne.  Bardzo wa żną rolę odgrywaj ą łatwość i koszty za łożenia 
nowego przedsi ębiorstwa, zw łaszcza M ŚP, lub prowadzenia przedsi ębiorstwa ju ż 
istniejącego. Dotyczy to nie tylko formalno ści związanych z pocz ątkową jego rejestracj ą, 
lecz równie ż kwestii takich jak np. uregul owania podatkowe, przeciwdzia łanie korupcji i 
ucieczce kapita łu za granic ę czy wydawanie pozwole ń. Unijna pomoc, zarówno finansowa, 
jak i techniczna, mo że wspiera ć reformy w tym obszarze, w oparciu o zobowi ązania 
krajów partnerskich zd ecydowanych, by wprowadzi ć ulepszenia. Dotyczy to równie ż 
ochrony inwestycji, przejrzystych i ot wartych procedur rejestracji przedsi ębiorstw oraz 
procedur zamkni ęcia, a także przystępnych i solidnych sposobów egzekwowania umów. Z 
powodu rosn ącej presji wynikaj ącej z globalnego za potrzebowania zarz ądzanie prawami 
związanym z wykorzystywaniem, administ rowaniem lub zbywaniem zasobów 
naturalnych, w tym gruntów, zasobów wodnyc h, surowców czy zasobów rybnych, zyskuje 
na znaczeniu. Niemniej jednak w odniesieniu do tych kwestii post ępy zależą w znacznej 
mierze od determinacji krajów partnerskich. 
– Innowacja : Współpraca naukowa i technologi czna oraz rozwój potencja łu, a także 
inwestowanie w wiedz ę, innowacje oraz nowe technologie mo że odegrać kluczową rolę w 
przyspieszeniu wzrostu gospodarczego sprzyjaj ącego włączeniu spo łecznemu oraz walce z 
ubóstwem. Jednym z najwi ększych wyzwa ń dla krajów rozwijaj ących się jest okre ślenie 
obszarów, w przypadku których dysponuj ą przewagą komparatywn ą, oraz wykorzystanie 
tych obszarów w sposób umo żliwiający im konkurowanie z wi ększymi krajami o 
gospodarkach wschodz ących. W zwi ązku z tym środki dostosowane do poszczególnych 
krajów, zach ęcające do rozwoju i transferu technologicznego przek ładalnego na rentowne 
przedsięwzięcia, mają kapitalne znaczenie dla zwi ększenia mo żliwości inwestycyjnych. 
Szczególn ą uwagę należy zwróci ć również na potencjalny wp ływ branży twórczej i 
kulturalnej na wzrost lokalnych gospodarek wielu krajów rozwijaj ących się. Ochrona i 
egzekwowanie praw w łasności intelektualnej zgodnie z mi ędzynarodowymi 
zobowiązaniami z uwzgl ędnieniem poziomu rozwoju i potrzeb mog ą odegrać istotną rolę 
we wspieraniu innowacji. Technologi e informacyjno-komunikacyjne (TIK) mog ą w 
dużym stopniu przyczynia ć się do zmian zwi ązanych z transformacj ą we wszystkich 
dziedzinach spo łeczno-gospodarczych, a przy tym s ą bardzo op łacalne w odniesieniu do 
świadczenia us ług w obszarach takich jak opieka zdrowotna, edukacja, zarz ądzanie energi ą 
PL 16   PL i środowiskiem, systemy transportu, administracja rz ądowa lub us ługi handlowy i 
finansowe19. 
– Godna praca i zabezpieczenie spo łeczne: Duże nierówno ści silnie ograniczaj ą tempo 
ograniczania ubóstwa i maj ą znaczny negatywy wp ływ na wzrost gospodarczy. 
Zmniejszaj ąc nierówno ści społeczne i wspieraj ąc osoby znajduj ące się w trudnej sytuacji, 
zabezpieczenia spo łeczne propaguj ą inwestycje w kapita ł ludzki, zwi ększają 
produktywno ść, poprawiaj ą stabilność społeczno-polityczn ą oraz pomagaj ą w tworzeniu 
stabilnych instytucji. Potrzebny  jest zintegrowany plan dzia łań na rzecz za trudnienia i 
wzrostu sprzyjaj ącego włączeniu spo łecznemu, którego g łówny punkt ci ężkości stanowi ą 
umiejętności, produktywno ść oraz korzystne regulacyjne otoczenie biznesu. Dla 
przykładu: spójno ść społeczna stanowi jeden z g łównych celów wspó łpracy UE z krajami 
Ameryki Łacińskiej i uwa żana jest za kluczowy element wzrostu sprzyjaj ącego włączeniu 
społecznemu. 
We wszystkich tych obszarach nale ży zapewni ć poszanowanie praw cz łowieka oraz norm 
zrównowa żenia środowiskowego i spo łecznego w odniesieniu do inicjatywy ONZ Global 
Compact oraz wytycznych OECD, b ądź poprzez ustalenia i regulacj e sektorowe, takie jak 
umowy w sprawie egzekwowania prawa, zarz ądzania i handlu w dziedzinie le śnictwa20, 
umowy o partnerstwie w sprawie po łowów, Inicjatywa Przejrzysto ści w Bran żach 
Wydobywczych21 lub proces Kimberley22, bądź też w postaci spo łecznej odpowiedzialno ści 
biznesu i rozliczalno ści23. Inicjatywy te powinny uzupe łniać wysiłki podejmowane na 
poziomie krajowym na rzecz wzmocnieni a otoczenia biznesu, lecz ich nie zast ępować, oraz 
pomóc wype łnić luki regulacyjne i w zakre sie egzekwowania prawa. 
14. W jaki sposób i w jakim zakres ie unijna pomoc powinna wspiera ć projekty inwestycji 
przemysłowych w krajach rozwijaj ących się oraz znale źć prawidłową równowag ę 
pomiędzy promowaniem interesów wydobywczych  i energetycznych a wspieraniem 
sektorów przetwórczych i przemys łowych? 
15. W jaki sposób UE mo że zagwarantowa ć, że wsparcie na rzecz rozwoju 
gospodarczego zapewni sprawiedliwy dost ęp do związanych z nim korzy ści całemu 
społeczeństwu, oraz zapewni ć lepsze zabezpieczenie praw socjalnych i 
gospodarczych, w tym podstawowe zasady prawa pracy, oraz lepsz ą rozliczalno ść 
przedsiębiorstw?  
16. Jakie nale ży przyjąć środki – i jak najlepiej je zró żnicować – w celu wsparcia krajów 
rozwijających się w tworzeniu warunków gospodarczych korzystnych dla 
przedsiębiorców, a zw łaszcza dla M ŚP? 
17. Jakie środki lub struktury mo żna stworzy ć wspólnie z krajami rozwijaj ącymi się, a 
także z europejskimi i mi ędzynarodowymi instytucjami finansowymi, w celu 
zapewnienia wsparcia finansowego i, w stosownych przypadkach, taniego 
                                                 
19 Dzi ęki znacznemu post ępowi technologicznemu oraz ro zwojowi rynku obecna liczba u żytkowników 
telefonów komórkowych w krajach rozwijaj ących się wynosi ponad 3 mld, a liczba u żytkowników 
Internetu wzros ła dziesięciokrotnie w stosunku do liczby u żytkowników w 2000 r. 
20 http://ec.europa.eu/environment/forests/flegt.htm   
21 http://eiti.org/   
22 http://www.kimberleyprocess.com/   
23 http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sustainable- business/corporate-social-responsibility/index_en.htm   
PL 17   PL finansowania oraz gwarancji finansowych umo żliwiających taki wzrost 
gospodarczy? 
18. Które instrumenty UE mog łaby wykorzysta ć w celu wspierania kreatywno ści, 
innowacji i transferu tec hnologii oraz zapewnienia rentownych sposobów ich 
wykorzystania w krajach rozwijaj ących się? 
3.2. Wspieranie integracji regionalnej, kontynuacja dzia łań na rzecz handlu 
sprzyjającego rozwojowi  
Wspieranie integracji regionalnej 
Sukces Unii Europejskiej, jakim jest budowa pokojowego i zamo żnego społeczeństwa oraz 
rozszerzenie zasi ęgu geograficznego UE, wynika ze st opniowej integracji rynków pod 
względem prawnym, gospodarczym, finansowym, politycznym i fiskalnym. Nacisk po łożony 
na tworzenie infrastruktury – transportowej,  telekomunikacyjnej i energetycznej – umo żliwił 
rozwój wymiany handlowej i nap ędził wzrost gospodarczy. Unia zrozumia ła, że kluczem do 
wzrostu gospodarczego i rozwoj u jest zintegrowany i pr ężny rynek regionalny.  
W krajach rozwijaj ących się, m.in. w Afryce, w po łudniowo-wschodniej i wschodniej Azji 
oraz Ameryce Łacińskiej, rozpocz ął się podobny proces, lecz na du żo wcześniejszym stadium 
rozwoju. Wi ększa część wymiany handlowej Afryki dotyczy  krajów z poza tego kontynentu; 
ugrupowania regionalne charakteryzuj ą się dużą fragmentacj ą i nakładają się na siebie, a 
połączenia infrastrukturalne pomi ędzy członkami poszczególnych ugrupowa ń regionalnych s ą 
niewystarczaj ące.  
Niemniej jednak w ostatnich latach tempo efektywnej integracji regionalnej wzros ło w wielu 
regionach. Post ępy w tym zakresie dotycz ą przede wszystkim kwestii gospodarczych 
(podobnie jak w przypadku UE, która w pierwszych latach koncentrowa ła się na integracji 
gospodarczej). Post ępy dają się jednak zaobserwowa ć również w obszarze polityki, np. Unia 
Afrykańska poczyni ła w ostatnim czasie istotne kr oki na rzecz pokoju i bezpiecze ństwa oraz 
mediacji regionalnej. 
19. W jaki sposób regiony d ążące do zwi ększonej integracji mog łyby lepiej wykorzysta ć 
doświadczenia UE w tym zakresie? 
Kontynuacja dzia łań na rzecz handlu sprzyjaj ącego rozwojowi 
Doświadczenie pokazuje, że kraje rozwijaj ące się powinny wdro żyć szereg reform krajowych 
i międzynarodowych środków politycznych dostosowanych do ich indywidualnych potrzeb, 
aby w pe łni uwolni ć swój gospodarczy potencja ł. Rozwój z regu ły wiąże się ze stopniow ą 
liberalizacj ą handlu towarami i us ługami w korzystnym otoczeniu biznesu, co sprzyja 
integracji ze światową gospodark ą oraz integracji regionalnej.  
W skali światowej UE posiada jeden z najbar dziej otwartych rynków dla krajów 
rozwijających się. Wspólnie z pa ństwami cz łonkowskimi jest g łównym dawc ą pomocy na 
rzecz wymiany handlowej, która w 2008 r. osi ągnęła najwyższy poziom 10,4 mld EUR, tj. o 
3,4 mld EUR (48%) wi ęcej niż w 2007 r. Przez lata UE wykorzystywa ła różne instrumenty 
handlowe na rzecz wspierania zarówno spo łecznego jak i gospodarczego dobrobytu w krajach 
rozwijających się.  
PL 18   PL Główne cele w najbli żej przyszłości to zapewnienie spójno ści polityki handlowej UE oraz 
współpracy na rzecz rozwoju, zawarcie kompleksowych, sprzyjaj ących rozwojowi umów o 
współpracy i porozumie ń handlowych z poszczególnymi krajami rozwijaj ącymi się, 
kontynuacja dzia łań wzmacniaj ących pomoc na rzecz wymiany handlowej oraz jej praktyczne 
rezultaty, a tak że wykorzystanie synergii pomi ędzy krajowymi i regionalnymi strategiami na 
rzecz wymiany handlowej. 
20. Co można zrobić, aby zagwarantowa ć większą spójność pomiędzy polityk ą handlową 
UE i jej polityk ą rozwojow ą? 
21. Jak poprawi ć przepisy dotycz ące pomocy na rzecz wymiany handlowej, aby w 
maksymalnym stopniu wykorzysta ć jej potencja ł stymulujący rozwój zrównowa żonej 
działalności gospodarczej w krajach rozwijaj ących się, prowadz ący do dalszego 
wzrostu?  
4. Z RÓWNOWA ŻONY ROZWÓJ , NOWA SI ŁA NAPĘDOWA  
Oczekuje si ę, że kraje rozwijaj ące będą główną siłą napędową światowego wzrostu w 
nadchodz ących dziesi ęcioleciach; zarówno pod wzgl ędem gospodarki, jak i liczby ludno ści. 
Zapewnienie szybkiego i powszechnego wzrostu stanowi ogromne wyzwanie pod wzgl ędem 
zrównowa żenia środowiskowego oraz środków w zakresie dostosowania si ę do zmiany 
klimatu i łagodzenia jej skutków; niemniej jednak jest oczywiste, że potrzeba zaradzenia 
zmianie klimatu nie uzasadnia ograniczenia wysi łków na rzecz walki z ubóstwem.  
4.1. Zmiana klimatu i ró żnorodność biologiczna a rozwój 
Zmiana klimatu jest jednym z najwi ększych wyzwa ń naszego wieku, które dotyka kraje 
rozwijające się i zagraża postępom w realizacji milenijnych celów rozwoju. Walka z 
ubóstwem b ędzie wymaga ć zapewnienia wi ększej liczbie ludno ści dostępu do energii, co 
prowadzić będzie do znacznego wzrostu zu życia energii, a w konsek wencji, nie pozostanie 
bez wpływu na emisje gazów cieplarnianych i globalne środowisko. W zwi ązku z tym 
zrównowa żony rozwój musi pozosta ć centralnym elementem zarówno polityki rozwojowej, 
jaki i polityki przeciwdzia łania zmianie klimatu, w celu zagwarantowania, że zapobieganie 
zmianie klimatu nie b ędzie zagra żać potencja łowi wzrostu gospodarczego najubo ższych 
obywateli świata, lecz b ędzie miało na niego korzystny wp ływ.  
Rozwój oparty o zrównowa żoną gospodark ę mógłby dać krajom rozwijaj ącym się wiele 
możliwości wzrostu gospodarczego. Najbar dziej skutecznym sposobem osi ągnięcia takiego 
wzrostu jest uwzgl ędnienie kwestii zmiany klimatu w polityce rozwojowej. Strategiczna 
koncepcja rozwoju, „uodpornionego” na zmiany klimatu, łącząca działania na rzecz 
łagodzenia zmian klimatu, dostosowania si ę do jego skutków, ograniczania ryzyka kl ęsk 
żywiołowych oraz dzia łania prewencyjne, jest niezb ędna; a po łączenie inicjatyw 
wykorzystuj ących rozwój niskoemisyjny z rzetelnym planowaniem strategicznym przyniesie 
krajom rozwijaj ącym się różnorodne korzy ści24.  
Zrównowa żony rozwój wymaga strategii uwzgl ędniających aspekty gospodarcze, spo łeczne i 
związane z ochron ą środowiska. Z punktu widzenia zrównowa żenia środowiskowego, nale ży 
                                                 
24 Zgodnie z tym, co podkre ślono w sprawozdaniu z post ępów dotycz ącym Afryki z 2010 r., konieczne 
jest, by „kraje afryka ńskie (…) uniezale żniły swoje strategie na rzecz rozwoju od zmian klimatu”. 
PL 19   PL zająć się zarówno kwesti ą wykorzystania zas obów naturalnych, a zw łaszcza zasobów 
wodnych, le śnych, gruntów oraz ró żnorodności biologicznej, jaki i kwesti ą zarządzania tymi 
zasobami. Uwzgl ędnienie priorytetów w zakresie dos tosowania do zmiany klimatu oraz 
przejście na rozwój niskoemisyjny b ędą miały kapitalne znaczenie dla zapewnienia 
zrównowa żonego rozwoju.  
Gospodarki krajów rozwijaj ących się są w znacznej mierze uzale żnione od wykorzystania 
zasobów naturalnych, w tym ro lnictwa i surowców. Jednocze śnie wzrasta świadomość, że 
ekosystemy, takie jak lasy czy tereny podmok łe, odgrywaj ą ważną rolę jako produktywne 
gospodarczo zasoby generuj ące przepływy towarów i us ług. Należy zatem zrozumie ć, w jak 
dużym stopniu przedsi ęwzięcia gospodarcze mog ą być uzależnione od ró żnorodności 
biologicznej i ekosystemów, i uwzgl ędnić skutki, jakie utrata ró żnorodności biologicznej 
będzie mia ła dla potencja łu w zakresie rozwoju nowych produktów, miejsc pracy i 
technologii. Badanie dotycz ące ekonomiki ekosystemów i ró żnorodności biologicznej 
(TEEB) przyczyni ło się do wzrostu wiedzy na ten temat, spowodowa ło bowiem, że 
szerokiemu zakresowi us ług świadczonych dzi ęki naturze, które nie mia ły ustalonej ceny w 
tradycyjnych modelach gospodarczych, zacz ęto przypisywa ć wartość gospodarcz ą. 
Zarządzanie naturalnymi ekosystemami, np. biotopami poch łaniającymi dwutlenek w ęgla 
oraz zasobami na dostosowanie do zmiany klimatu, coraz cz ęściej uznawane jest za 
konieczny, skuteczny i stosunkowo tani sposób przeciwdzia łania zmianie klimatu. Potrzebne 
są też różnorodne strategie zarz ądzania gruntami w celu ograniczenia emisji gazów 
cieplarnianych wynikaj ących ze zmiany u żytkowania gruntów, oraz podtrzymania funkcji 
ekosystemu niezb ędnych dla dostosowania do zmia n klimatu. Istotnym elementem 
opracowywanych krajowych środków w zakresie przeciwdzia łania zmianie klimatu oraz 
dostosowania do jej skutków s ą w szczególno ści obszary chronione. W zwi ązku z tym 
poprawa poziomu ochrony tych obszarów oraz ogólny ich zasi ęg i metody gospodarowania 
nimi mają pierwszorz ędne znaczenie.  
Uwzględnienie kwestii dotycz ących zmiany klimatu w polityce rozwojowej, oraz w łączenie 
ich w jej zakres, b ędzie wiązało się z aspektami finansowymi. Podczas konferencji 
kopenhaskiej UE zobowi ązała się przeznaczy ć w latach 2010–2012 kwot ę 7,2 mld EUR na 
szybką pomoc finansow ą na przeciwdzia łanie zmianie klimatu i dos tosowaniu do jej skutków, 
w tym na ograniczenie ryzyka kl ęsk żywiołowych oraz dzia łania prewencyjne w krajach na 
nie narażonych. Kraje rozwini ęte zobowi ązały się również, że wspólnie zgromadz ą 100 mld 
USD rocznie do 2020 r., pochodz ących z ró żnych źródeł, w tym źródeł alternatywnych, pod 
warunkiem, że kraje rozwijaj ące się wdrożą rzetelne dzia łania na rzecz łagodzenia zmiany 
klimatu i nie b ędą taić swojego rzeczywistego poziomu emisji gazów cieplarnianych. 
Wyważony podzia ł środków finansowych pomi ędzy działania adaptacyjne i przeciwdzia łanie 
zmianom klimatu powinien wzmocni ć odporność krajów rozwijaj ących się na zmian ę klimatu 
i pomóc im w przestawieniu si ę na rozwój niskoemisyjny25. O ile dzia łania adaptacyjne, 
mające na celu w pierwszej fazie pomoc krajom rozwijaj ącym się w opracowaniu krajowych 
programów dzia łań adaptacyjnych (NAPA), b ędą nadal finansowane g łównie z dotacji, o tyle 
przeciwdzia łanie zmianie klimatu b ędzie wymaga ć również kredytów preferencyjnych oraz 
współfinansowania przez sektor prywatny. Finansowanie polityki przeciwdzia łania zmianie 
klimatu i polityki rozwojowej powinno zatem skoncentrowa ć się również na wzmacnianiu, na 
                                                 
25 Obecne prace dotycz ące ograniczenia emisji z obszarów zalesi onych prowadzone ramach konwencji 
UNFCCC maj ą ogromne znaczenie dla poprawy gospodarki le śnej w krajach partnerskich, w 
szczególno ści w połączeniu z inicjatywami takimi jak Egzekwowanie prawa, zarz ądzanie i handel w 
dziedzinie le śnictwa (FLEGT). 
PL 20   PL wszystkich szczeblach spo łecznych, zdolno ści do przyci ągania inwestycji zwi ązanych z 
technologiami niskoemisyjnymi i zrównowa żoną gospodark ą gruntami. Podczas konferencji 
w Nagoya w pa ździerniku 2010 r. wszystki e strony Konwencji o ró żnorodności biologicznej 
zgodziły się co do potrzeby zmobilizowania środków na rzecz wspierania ró żnorodności 
biologicznej, a w szczególno ści co do potrzeby pomocy krajom rozwijaj ącym się w realizacji 
nowego 10-letniego planu strategicznego przyj ętego przy tej okazji. 
22. Bior ąc pod uwag ę ścisłe zależności pomiędzy zmian ą klimatu, ró żnorodnością 
biologiczn ą i rozwojem oraz uwzgl ędniając nowe mo żliwości wynikaj ące ze środków 
na zwalczanie zmiany klimatu oraz odno śne rynki, jak mo żna lepiej uwzgl ędnić 
działania adaptacyjne oraz dzia łania w zakresie ograniczania ryzyka kl ęsk 
żywiołowych w polityce rozwojowej UE , w celu zagwarantowania bardziej 
zrównowa żonych i odpornych na zmian ę klimatu gospodarek or az lepszej ochrony 
zasobów le śnych i różnorodności biologicznej? 
4.2. Energia a rozwój 
Spośród wielu wyzwa ń, jakie niesie zrównowa żony rozwój, dost ęp wszystkich obywateli do 
zrównowa żonej energii jest kluczow ą kwestią. W rzeczywisto ści powszechny dost ęp do 
energii stanowi wst ępny warunek realizacji wi ększości milenijnych celów rozwoju: pewny 
dostęp do energii po sta łej cenie, a zw łaszcza elektryczno ści, to istotny element eliminacji 
ubóstwa; jest równie ż niezbędny z punktu widzenia opieki zdro wotnej, edukacji, rolnictwa 
oraz rozwoju gospodarczego. S ą to wyzwania wymagaj ące innowacyjnych rozwi ązań i 
istnieje wiele mo żliwości, które mog ą się wyłonić na skutek „uodparniania” rozwoju na 
klimat oraz w wyniku strategii wspó łpracy i inwestycji w zrównowa żony rozwój.  
Dla przyk ładu: mniej ni ż 30 % obywateli krajów Afry ki subsaharyjskiej ma dost ęp do 
elektryczno ści z sieci, lecz nawet dla tych, którzy maj ą do niej dost ęp, często jest ona 
zawodnym źródłem energii z powodu zbyt cz ęstych i zbyt d ługich przerw w dostawie i 
zakłóceń. Taka sytuacja ma miejsce w wielu innych krajach rozwijaj ących się, co ma 
ogromne konsekwencje dla rozwoju spo łecznego i gospodarczego oraz mo żliwości realizacji 
milenijnych celów rozwoju. 
W ciągu ostatnich dziesi ęcioleci ceny ropy naftowej ulega ły ogromnym wahaniom. Mia ło to 
ogromny wp ływ na gospodarki krajów znajduj ących się w niestabilnej sytuacji oraz krajów 
rozwijających się, zwłaszcza tych w znacznej mierze zale żnych od ropy naftowej, tym 
bardziej, że generatory zasilane paliwem odgrywaj ą ważną rolę częściowo właśnie z braku 
pewnych dostaw energii elektrycznej. Ponadt o z uwagi na brak pewnych dostaw energii 
elektrycznej w ęgiel drzewny pe łni rolę podstawowego paliwa do gotowania, co przyczynia 
się do powszechnych problemów zd rowotnych i wylesiania. 
Niemniej jednak nale ży zauważyć, że wiele obszarów w krajach rozwijaj ących się posiada 
idealne warunki, g łównie ze wzgl ędu na dost ępne zasoby naturalne (woda, światło 
słoneczne), by wykorzystywa ć energię ze źródeł odnawialnych, w tym energi ę wodną, wiatru, 
fotowoltaiczn ą oraz skupianie światła słonecznego. Ponadto w przypadku, gdy brakuje 
dostępnej infrastruktury energetycznej, a rozwi ązania oparte na energii ze źródeł 
odnawialnych nie wymagaj ą budowy sieci, mo żna ograniczy ć koszty ogólne. Pod wieloma 
względami, dzi ęki inwestycjom w lokaln ą, konkurencyjn ą energię ze źródeł odnawialnych, w 
wielu krajach rozwijaj ących się możliwy jest skok o ca łą generacj ę w kategoriach 
technologicznych. Ponadto wprowadzenie nowoczesnych rozwi ązań w zakresie wytwarzania 
energii i jej dystrybucji pozwoli łoby na istotne podni esienie skuteczno ści energetycznej. 
PL 21   PL Nowoczesna technologia umo żliwia znaczne ogran iczenie emisji gazów cieplarnianych i 
zasadnicz ą poprawę lokalnych warunków środowiskowych. W odniesieniu do tej ostatniej 
kwestii Europa mo że odegra ć kluczow ą rolę, dostarczaj ąc odpowiedniego know-how . 
Natomiast tam, gdzie istnieje odpowiedni a infrastruktura, mo dernizacja istniej ących zakładów 
i urządzeń oraz połączeń między nimi mo że zapewni ć szerszy dost ęp do energii. 
Łącząc fundusze o wysokim stopniu wspomagania udost ępniane w ramach unijnej polityki 
rozwojowej oraz fundusze w ramach szybki ej pomocy finansowej zadeklarowanej w 
Kopenhadze, wspomnianej powy żej, w celu promowania w krajach rozwijaj ących się 
inwestycji w energi ę elektryczn ą z odnawialnych źródeł, można poczyni ć ogromne post ępy w 
zapewnieniu dost ępu najubo ższych krajów świata do energii ze źródeł odnawialnych. Rozwój 
energii ze źródeł odnawialnych w tych krajach, zw łaszcza krajach najs łabiej rozwini ętych 
(LCD), niesie dodatkow ą, niezmiernie istotn ą korzyść w postaci ograniczenia zale żności tych 
krajów od cen ropy naftowej oraz ich podatno ści na wysokie wahania tych cen.  
UE ma wyj ątkowe znakomite warunki, by udziela ć takiej pomocy. Jest czo łowym 
producentem technologii w zakresie energii ze źródeł odnawialnych. Ma te ż największe 
doświadczenia dotycz ące środków prawnych i administracyjnych niezb ędnych do 
przyspieszenia inwestycji w energi ę ze źródeł odnawialnych, równie ż z tego wzgl ędu, że jest 
jedynym regionem na świecie, gdzie przyj ęto cele wi ążące prawnie wszystkie pa ństwa 
członkowskie. UE zobowi ązała się, że do 2020 r. 20 % swoich potrzeb energetycznych b ędzie 
pokrywać z odnawialnych źródeł. 
Ponadto inwestycje w energi ę nie wymagaj ą per se  znacznej pomocy w postaci dotacji. To 
ważne; same środki finansowe przeznaczone na pomoc rozwojow ą nigdy nie b ędą w stanie 
pokryć zapotrzebowania na setki miliardów EUR inwestycji niezb ędnych, by zapewni ć 
wszystkim obywatelom dost ęp do zrównowa żonej energii elektrycznej . Zasadniczo tego typu 
inwestycje mog ą być opłacalne. A zatem uzupe łnienie bud żetu przeznaczonego na ten cel 
przez UE o fundusze pochodz ące od donatorów i in stytucji finansowych, w tym sektora 
prywatnego, powinno by ć łatwiejsze do osi ągnięcia w tym sektorze, ni ż w innych. 
Należy zatem rozwa żyć, czy UE i kraje rozwijaj ące się lub ugrupowania regionalne powinny 
współpracować w ramach istniej ących partnerstw w celu wdro żenia konkretnych wspólnych 
programów na rzecz stopniowego dost ępu do zrównowa żonej energii dla wszystkich 
obywateli .  
Takie programy, finansowane, przy wys okim stopniu wspomagania, w ramach unijnej 
polityki rozwojowej oraz polityki przeciwdzia łania zmianom klimatu, w które by łyby 
zaangażowane UE i kraje rozwijaj ące się, przemys ł energetyczny i unijne instytucje 
finansowe, mog łyby określać harmonogram wspólnych dzia łań i uwzględniać m.in. plany 
reform w krajach o niskich dochodach dotycz ące ochrony inwestycji, podatków oraz 
współpracy regionalnej. Programy te powinny opiera ć się na istniej ących dzia łaniach 
realizowanych w ramach partnerstw na rzecz rozwoju energetyki, takich jak partnerstwo 
energetyczne UE-Afryka. Dzia łania na rzecz sektora energii odnawialnych mog ą w części 
przyczyni ć się do rozwi ązania kwestii zapotrzebowania energetycznego w krajach 
rozwijających się, muszą jednak stanowi ć część szerszej polityki energetycznej, obejmuj ącej 
takie aspekty jak wydajno ść energetyczna, sieci i infrastruktura oraz zapewniaj ącej 
skuteczno ść dostaw i rozwój innych, bardziej „tradycyjnych” źródeł energii. Wspó łpraca 
powinna by ć otwarta równie ż dla donatorów spoza UE oraz instytucji mi ędzynarodowych i 
mogłaby obejmowa ć wymienione poni żej obszary. 
PL 22   PL • Finansowanie : Podczas niedawnego kryzysu finansowego deweloperzy projektów 
dotyczących energii odnawi alnych mieli trudno ści w dost ępie do prywatnych źródeł 
finansowania w UE, mimo że Unia posiada stabilne ramy administracyjne i prawne 
sprzyjające inwestycjom z zakresu energii odna wialnych. Zapewnienie finansowania 
projektom o jeszcze wi ększym stopniu ryzyka w krajach rozwijaj ących się, gdzie nie 
istnieją podobne warunki administracyjne i prawne, jest praktycznie niemo żliwe. 
• Trwałe warunki regulacyjn e i administracyjne : Nawet je śli będą istniały odpowiednie 
instrumenty finansowe, inwestycje nie dojd ą do skutku, je śli zabraknie stabilnych i 
przewidywalnych warunków, umo żliwiających inwestycje i zach ęcających do nich 
prywatnych przedsi ębiorców. Dotyczy to zagadnie ń związanych z sieciami 
energetycznymi, kwestii podatkowych, prawa spó łek i zasad dotycz ących planowania. 
Wymaga równie ż przepisów prawnych umo żliwiających otwart ą konkurencj ę na rynkach 
energetycznych w zakresie dostaw energii klientom. Wymaga równie ż jasnych, 
sprawiedliwych i skutecznych zasad regulacyjnych zapewniaj ących zwrot kosztów i 
ochronę konsumentów. 
• Wiedza techniczna, edukacja i szkolenia : W wielu krajach rozwijaj ących się brak 
odpowiedniego, a czasem jaki egokolwiek, zaplecza umo żliwiającego kszta łcenie 
techniczne. Potencja ł w zakresie energii z odnawialnych źródeł nigdy w pe łni się nie 
rozwinie, je śli brakowa ć będzie odpowiednio wysz kolonego personelu, pocz ąwszy od 
inżynierów elektrycznych, na pracownikach technicznych sko ńczywszy. G łówną korzyścią 
płynącą z tego typu rozwoju s ą nowe miejsca pracy, niemniej jednak kszta łcenie 
pracowników i zdobywanie wiedzy b ędą wymagać rzeczywistych wysi łków. 
• Rynki regionalne : Często możliwość sprzedaży energii elektrycznej za granic ę będzie 
miała duże znaczenie, zw łaszcza w przypadku du żych projektów dotycz ących elektrowni 
wodnych, co b ędzie wymaga ć przejrzystych porozumie ń regionalnych i stabilnych 
regulacji prawnych. 
23. Jak najlepiej UE mo że wspiera ć wysiłki krajów rozwijaj ących się na rzecz 
zapewnienia dost ępu do zrównowa żonej energii wszystkim ich obywatelom? Jak ą 
rolę mógłby tu odegra ć np. wspólny program UE-Afryka na rzecz stopniowego 
dostępu do zrównowa żonej energii dla wszystkich oby wateli, finansowany w ramach 
polityki rozwojowej i polityki przeciwdzia łania zmianie klimatu oraz dzi ęki 
stosującym dźwignię finansow ą pożyczkom udzielanym przez instytucje finansuj ące 
rozwój? 
5. R OLNICTWO I BEZPIECZE ŃSTWO ŻYWNOŚCIOWE  
Bezpiecze ństwo żywnościowe nadal stanowi klu czowe wyzwanie dla ludno ści terenów 
wiejskich i miejskich wielu krajów rozwijaj ących się, gdzie 75 % spo łeczeństwa zależna jest 
od rolnictwa. Szacuje si ę, że globalna produkcja rolna musi wzrosn ąć o 70 %, by wy żywić 
ludność na całym świecie, której liczba w 2050 r. osi ągnie zgodnie z przewidywaniami ONZ 
9 miliardów. G łód wpływa negatywnie na rozwój spo łeczny, stabilno ść społeczną i polityczn ą 
oraz perspektywy osi ągnięcia milenijnych celów rozw oju. Niedawne zmiany cen żywności na 
światowych rynkach unaoczni ły, że bezpiecze ństwo żywnościowe nadal pozostaje 
wyzwaniem, zw łaszcza dla krajów rozwijaj ących się zmuszonych importowa ć żywność.  
PL 23   PL Rozwój i bezpiecze ństwo żywnościowe są ze sobą powiązane. Doświadczenie wskazuje, że 
reforma rolna oraz zdolno ść do wyżywienia ludno ści kraju jest wst ępnym warunkiem 
dalszego rozwoju i ograniczenia ubóstwa. Wi ększość światowej ludno ści cierpiącej ubóstwo i 
głód żyje na obszarach wiejskich, gdzie  rolnictwo stanowi podstawow ą formę działalności 
gospodarczej. Na tych obszarach dominuj ą małe gospodarstwa.  
W Afryce, dla przyk ładu, drobni producenci rolni wytwarzaj ą około 80 % konsumowanej na 
kontynencie żywności. Rolnictwo ma jednak ogromy potencja ł w zakresie stymulowania 
szerokiego wzrostu dochodów: w krajach rozwijaj ących się wzrost PKB generowany dzi ęki 
rolnictwu jest do czterech razy s kuteczniejszy w ograniczaniu ubóstwa ni ż wzrost 
generowany przez inne sektory gospodarki26. Inwestycje w bezpiecze ństwo żywności poprzez 
wprowadzanie norm sanitarnych i fitosanitarnych w dalszym stopniu wp ływają na popraw ę 
dostępu do żywności i stanu zdrowia ludno ści. Także ochrona ró żnorodności biologicznej i 
związane z ni ą funkcje ekosystemu maj ą kluczowe znaczenie dla zapewnienia 
zrównowa żonego rolnictwa i warto ści odżywczej produktów. Rolnictwo powi ązane jest z 
innymi sektorami gospodarki, a je go wzrost powoduje efekty mno żnikowe w ca łej 
gospodarce. Ponadto dobrze zarz ądzana produkcja rolna jest  istotnym czynnikiem 
łagodzącym wyzwania środowiskowe, takie jak wylesianie, degradacja gleby, niedobór wody 
czy zmiana klimatu. Wzmo żona niskoemisyjna produkcja rolna przyniesie równie ż korzyści 
w postaci wi ększej stabilno ści światowych cen żywności, dzięki istnieniu wielu ró żnych 
stabilnych obszarów produkcyjnych. 
Wspólna inicjatywa UE, by skoncentrowa ć się na inwestycjach w intensywne, zrównowa żone 
i ekologicznie wydajne rolnictwo sprzyjaj ące włączeniu spo łecznemu mo że w związku z 
powyższym prowadzi ć do sytuacji przynosz ącej wszystkim wy łącznie korzy ści: nasilonego 
rozwoju ekologicznego dzi ęki niższym emisjom oraz wi ększej stabilno ści społecznej27. Aby 
przedsięwzięcie to się powiodło, produkcja powinna by ć postrzegana w kontek ście łańcucha 
wartości i mieć zapewniony odpowiedni dost ęp do finansowania, przetwórstwa i rynków. W 
tym sensie wa żną rolę mogą odegrać partnerstwa publiczno-prywatne. 
Zapewnienie wysokiej skuteczno ści współpracy unijnej jest szczególnie istotne w przypadku 
rolnictwa i bezpiecze ństwa żywnościowego. Do świadczenie wskazuje, że wyzwaniem tym 
należy zająć się w sposób kompleksowy, po święcając uwagę całemu łańcuchowi warto ści, 
który obejmuje badania i rozpowszechnianie zdobytej wiedzy poprzez szkolenie rolników, 
dostęp do gruntów, odpowiednie nawozy, metody nawa dniania, transport produktów na rynki, 
magazynowanie produktów, finansowanie, bankowo ść i ubezpieczenia, a tak że zdolności 
przetwórcze. Badania i innowacje mog ą odegrać kluczow ą rolę w umo żliwieniu 
przełomowego wzrostu produkcji żywności, jeśli są zorientowane na popyt, maj ą charakter 
uczestnicz ący i są dostosowane do potrzeb i priory tetów beneficjentów. UE dysponuje 
szeroką wiedzą eksperck ą w zakresie zrównowa żonego rolnictwa w zmiennych warunkach, 
posiada równie ż rozbudowane si eci kontaktów z krajami rozwijaj ącymi się. 
UE powinna zatem potraktowa ć działania pomocowe w zakresie rolnictwa i bezpiecze ństwa 
żywnościowego jako sprawd zian swojej zdolno ści zapewnienia wysoce skutecznej 
współpracy i wspierania ekol ogicznego wzrostu sprzyjaj ącego włączeniu spo łecznemu oraz 
                                                 
26 http://www.ifad.org/hfs/   
27 Zgodnie z komunikatem „Unijne zasady ramowe dotycz ące wsparcia krajów rozwijaj ących się w 
zakresie wyzwa ń związanych z bezpiecze ństwem żywnościowym” – COM(2010) 127, oraz 
związanymi z nim konkluzjami Rady z dnia 10 maja 2010 r. dost ępnymi na stronie: 
http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms _data/docs/pressdata/EN/foraff/114357.pdf   
PL 24   PL skoncentrowa ć swoje wysi łki na zapewnianiu pomocy uwzgl ędniającej pełen łańcuch 
produkcyjny. Mo żna to osi ągnąć za pomoc ą unijnych programów skoncentrowanych na 
łańcuchu produkcyjnym, b ądź też dzięki ściślejszej wspó łpracy z krajami partnerskimi i 
innymi donatorami w celu po łączenia sił. Współpraca, w ramach partnerstwa z donatorami 
spoza UE i instytucjami mi ędzynarodowymi, mog łaby się koncentrowa ć m.in. na 
kierowanych popytem bada niach i innowacjach, zarz ądzaniu sektorami i łańcuchami warto ści 
oraz regionalnych rynkach rolnych i żywności. 
Takie kompleksowe podej ście do kwestii rolnictwa i bezpiecze ństwa żywnościowego 
powinno równie ż uwzględniać aspekty żywieniowe. Niedawne badania naukowe wykaza ły, 
że niedożywienie obni ża skuteczno ść wysiłków na rzecz rozwoju i os łabia wzrost gospodarki, 
prowadząc do strat wielko ści do 3 % PKB. Niedo żywienie stanowi g łówną przyczyn ę śmierci 
wśród dzieci, a w przypadku tych, które prze żywają, niesie ryzyko nieodwracalnych skutków 
dla ich rozwoju psychicznego i fizyczn ego. Zaradzenie problemowi niedo żywienia wywo ła 
efekt mno żnikowy w odniesieniu do realizacji milenijnych celów rozwoju. 
Zarówno w ramach ogólnego przeciwdzia łania brakowi bezpiecze ństwa żywnościowego, jak i 
w odniesieniu do aspektów żywieniowych tego bezpiecze ństwa, ważną rolę mogą również 
odegrać produkty rybo łówstwa. W zwi ązku z tym wspieranie zrównowa żonego rybo łówstwa, 
w tym skutecznych systemów monito ringu, kontroli i nadzoru oraz zrównowa żonego rozwoju 
akwakultury, le ży we wspólnym interesie UE i krajów rozwijaj ących się. Umowy o 
partnerstwie w sprawie po łowów oraz regionalne organizacje zarz ądzające połowami 
odgrywaj ą w tym wzgl ędzie kluczow ą rolę. 
24. W jaki sposób unijna polityka rozwojowa mo że najlepiej przyczyni ć się do 
zwiększenia bezpiecze ństwa żywnościowego, zabezpieczaj ąc równocze śnie jakość 
środowiska naturalnego? Które polityki i programy dostarczaj ą największych zach ęt 
dla drobnych producentów rolnych i sektora prywatnego do inwestycji w zakresie 
rolnictwa i rybo łówstwa?  
25. W które obszary strategiczne powinna si ę zaangażować UE, zwłaszcza w odniesieniu 
do Afryki? W jaki sposób UE mo że wspiera ć agroekologiczne koncepcje w rolnictwie 
oraz zrównowa żoną intensyfikacj ę produkcji rolnej, zrównowa żone rybołówstwo i 
akwakultur ę?  
26. W jaki sposób UE powinna wspiera ć walkę z niedożywieniem? 
6. W NIOSKI  
Komisja zamierza nadal unowocze śniać unijną politykę rozwojow ą oraz programy finansowe, 
zapewniaj ąc ich większą wartość dodaną, opłacalność i skuteczno ść. W następstwie niniejszej 
zielonej ksi ęgi oraz w oparciu o uzyskane odpowie dzi Komisja przedstawi komunikat w 
sprawie modernizacji unijnej polityki ro zwojowej, w którym zawrze m.in. rozwa żania 
dotyczące zasadno ści ewentualnej zmiany Konsensusu europejskiego w sprawie rozwoju.