Jeśli nie zostanie znalezione rozwiązanie, Komisja kontynuuje rozmowy dwustronne i może wszcząć formalne postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego na mocy art. 258 TFUE. Na państwa, które nie zastosują się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości (art. 260 ust. 2 TFUE) lub nie dokonają na czas transpozycji dyrektywy przyjętej zgodnie z procedurą ustawodawczą (art. 260 ust. 3 TFUE) nakładane są kary pieniężne. Tak sformułowane przepisy są niezbędne do realizacji ogólnego celu polityki Komisji w zakresie egzekwowania prawa, jakim jest zapewnienie, aby prawo UE było wdrażane i stosowane poprawnie i terminowo, z korzyścią dla obywateli i przedsiębiorstw.

Jeżeli Komisja stwierdzi, że mogło dojść do naruszenia, rozpoczyna dwustronny dialog z państwem członkowskim, które jest proszone o rozwiązanie problemu szybko i efektywnie, zgodnie z prawem UE. W przypadku gdy podjęte działania nie doprowadzą do skutecznej poprawy sytuacji, Komisja może (na mocy art. 258 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – TFUE) wszcząć formalne postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Jeśli państwo członkowskie nie zastosuje się do opinii Komisji, Komisja może wnieść sprawę do Trybunału Sprawiedliwości na mocy art. 258 TFUE, a jeżeli spełnione są przesłanki z art. 260 ust. 2 lub 3 - może wnieść również o nałożenie kary finansowej.

Jeżeli państwo członkowskie nie podejmie koniecznych kroków w celu dostosowania się do wyroku Trybunału stwierdzającego naruszenie zobowiązań ciążących na tym państwie na mocy prawa Unii, Komisja może kontynuować postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom zgodnie z art. 260 ust. 2 TFUE i skierować ponownie sprawę do Trybunału, po uprzednim wystosowaniu wezwania do usunięcia uchybienia zgodnie z art. 260 ust. 2 TFUE. W takim przypadku Komisja może zaproponować, a Trybunał Sprawiedliwości może nałożyć kary finansowe (w formie ryczałtu lub kar dziennych).

Jeżeli państwo członkowskie nie zastosuje się do uzasadnionej opinii, Komisja wszczyna postępowanie sądowe, kierując sprawę do Trybunału Sprawiedliwości.

Na etapie przedprocesowym Komisja wystosowuje do danego państwa członkowskiego wezwanie do usunięcia uchybienia, w którym żąda wyjaśnień w określonym terminie. Następnie, jeśli odpowiedź państwa członkowskiego jest niezadowalająca lub jeśli nie udzieli ono odpowiedzi, Komisja wydaje uzasadnioną opinię, wzywając państwo członkowskie do zapewnienia w wyznaczonym terminie zgodności przepisów.

Na podstawie art. 258 TFUE Komisja jest upoważniona do wystosowania wezwania do usunięcia uchybienia do państw członkowskich bez przeprowadzenia wcześniej dwustronnych rozmów i może z tej drogi skorzystać w nagłych i wyjątkowych przypadkach. Skargi, które były przedmiotem rozmów w ramach EU Pilot, najczęściej dotyczyły rynku wewnętrznego i usług, podatków i unii celnej oraz środowiska (w ramach EU Pilot otwarto w tych dziedzinach odpowiednio 80, 60 i 59 spraw). Dotyczyły one przede wszystkim następujących państw członkowskich:

Liczba nowych spraw w ramach EU Pilot w latach 2011–2013 stale rosła (zob. wykres poniżej). Jednakże w 2014 r. ponownie spadła do poziomu z 2011 r.: otwarto 1208 nowych spraw (co oznacza spadek o ok. 20 %).

Projekt EU Pilot jest inicjatywą Komisji mającą służyć udzielaniu przez państwa członkowskie odpowiedzi na pytania dotyczące stosowania prawa UE i znajdywaniu rozwiązań problemów w tym zakresie. Obejmuje on internetową bazę danych oraz narzędzie służące komunikacji. Dzięki dialogom prowadzonym w ramach EU Pilot Komisja i państwa członkowskie szybciej znajdują rozwiązania i doprowadzają do zgodności z prawem UE, z korzyścią dla obywateli i przedsiębiorstw.

• Podatki: Na podstawie pisemnego pytania Parlamentu Komisja powzięła wątpliwość co do duńskich przepisów, które uniemożliwiały transfer strat poniesionych na terenie Danii przez niebędący rezydentem oddział przedsiębiorstwa mający siedzibę w innym państwie członkowskim do spółki z tej samej grupy mającej siedzibę na terenie kraju.

• Środowisko: Wystosowano trzy wezwania do usunięcia uchybienia dotyczące zezwoleń na projekty rozwojowe we Francji.

Na koniec 2014 r. w toku było 1 347 postępowań w związku z uchybieniem zobowiązaniom państwa członkowskiego. Chociaż w 2014 r. liczba będących w toku postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego nieznacznie wzrosła, to w sumie liczba postępowań zmniejszyła się od 2010 r., co ilustruje poniższy wykres.

Jeżeli państwo członkowskie nie rozwiąże kwestii zarzucanego mu naruszenia prawa UE, Komisja może wszcząć postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego na mocy art. 258 TFUE i wnieść sprawę do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W 2014 r. Komisja wszczęła 893 nowe postępowania, wysyłając wezwanie do usunięcia uchybienia. Poniższy wykres pokazuje rozkład w podziale na państwa członkowskie.

Ogólny spadek liczby postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego może wynikać ze znacznego wzrostu liczby orzeczeń prejudycjalnych na mocy art. 267 TFUE, jaki obserwujemy od 2010 r. Trybunał Sprawiedliwości odniósł się do kwestii zgodności przepisów krajowych z prawodawstwem UE w około połowie swoich orzeczeń na mocy art. 267 TFUE od 2010 r. i w wielu przypadkach stwierdził niezgodności. Chociaż postępowania w sprawach o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym mają inny charakter niż postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom, to dają Komisji dodatkową okazję do zapewnienia bardziej systematycznego usuwania naruszeń prawa Unii wynikających z ustawodawstwa krajowego lub jego stosowania.

Wśród wspomnianych 61 przypadków znajdują się 3 skargi, które wniesiono do Trybunału po raz drugi. Na mocy art. 260 ust. 2 TFUE Komisja może wnieść o zasądzenie kary ryczałtowej lub okresowej kary pieniężnej, a Trybunał może nałożyć takie kary na winne naruszenia państwo członkowskie, które ma obowiązek natychmiast uiścić karę ryczałtową i płacić kary okresowe do momentu osiągnięcia pełnej zgodności z pierwszym i drugim wyrokiem Trybunału. W 2014 r. Trybunał wydał pięć wyroków na mocy art. 260 ust. 2 TFUE. Trybunał nałożył okresowe kary pieniężne na Włochy (1), Grecję, Portugalię, Hiszpanię, i Szwecję. Pod koniec 2014 r. w toku było 7 postępowań w sprawie naruszenia po wydaniu przez sąd orzeczenia na mocy art. 260 ust. 2 TFUE.

Państwa członkowskie zazwyczaj podejmują niezbędne środki w celu terminowego zastosowania się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości. Jednakże na koniec 2014 r. toczyło się nadal 61 postępowań w sprawie naruszenia po wydaniu przez Trybunał orzeczenia, ponieważ Komisja uznała, że zainteresowane państwa członkowskie nie zastosowały się jeszcze do wyroków wydanych na podstawie art. 258 TFUE. Większość tych przypadków dotyczyła Hiszpanii (8), Polski (7), Grecji (6) i takich dziedzin, jak środowisko (19), podatki i unia celna (14), transport (6) oraz ochrona zdrowia i konsumentów (6).

Opóźnienia w transpozycji dyrektyw przez państwa członkowskie pozostają uporczywym problemem, który uniemożliwia obywatelom i przedsiębiorstwom czerpanie wymiernych korzyści z prawa Unii w uzgodnionym terminie określonym przez prawodawcę dla dyrektyw przyjętych zgodnie z procedurą ustawodawczą, co ma negatywny wpływ na ogólny poziom pewności prawa i równe warunki konkurencji na jednolitym rynku. Brak transpozycji dyrektywy przyjętej zgodnie z procedurą ustawodawczą w określonym terminie prowadzi z konieczności do nieuzasadnionego przedłużenia terminu transpozycji względem terminu, który ma zastosowanie do wszystkich państw członkowskich. Zwalczanie opóźnień w transpozycji jest zatem od dawna priorytetem dla Komisji. Cel ten został odzwierciedlony w nowym postanowieniu wprowadzonym traktatem lizbońskim do art. 260 ust. 3 TFUE, które umożliwia Komisji w momencie kierowania skargi do Trybunału Sprawiedliwości na mocy art. 258 zaproponowanie nałożenia kar finansowych za nieprzekazanie Komisji w terminie określonym przez prawodawcę w dyrektywie informacji na temat środków transpozycji dyrektyw przyjętych w procedurze prawodawczej (zob. pkt VI.2).

Kolejny wykres pokazuje nowe postępowania (w sumie 585) wszczęte w 2014 r. w podziale na państwa członkowskie.

Cztery obszary polityki, w których w 2014 r. wszczęto najwięcej nowych postępowań, przedstawiono na poniższym diagramie.

W stosunku do 27 państw członkowskich wszczęto postępowania z powodu opóźnień w transpozycji dyrektywy w sprawie warunków dopuszczenia instytucji kredytowych do działalności oraz nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami kredytowymi i firmami inwestycyjnymi. Ponadto względem 24 państw członkowskich toczyły się postępowania z powodu opóźnień w transpozycji dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej. 17 takich postępowań wszczęto w związku z dyrektywą w sprawie wymogów dotyczących ram budżetowych państw członkowskich, dyrektywą w sprawie praw konsumentów oraz dyrektywą w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. 16 państw członkowskich nie dokonało transpozycji lub nie przekazało w wyznaczonym terminie informacji o krajowych środkach transpozycji dyrektywy w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej oraz dyrektywy w sprawie ułatwień w zakresie transgranicznej wymiany informacji dotyczących przestępstw lub wykroczeń związanych z bezpieczeństwem ruchu drogowego.

2.Skargi do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na mocy art. 258 / art. 260 ust. 3 TFUE

Jeżeli Komisja wnosi sprawę do Trybunału Sprawiedliwości zgodnie z art. 258 TFUE w związku z uchybieniem zobowiązaniom z powodu niedokonania pełnej transpozycji, może ona od razu na mocy art. 260 ust. 3 TFUE wnieść o kary pieniężne, nie czekając na pierwszy wyrok Trybunału. Celem tej innowacji wprowadzonej w traktacie z Lizbony jest nadanie państwom członkowskim silniejszego impulsu do dokonywania transpozycji dyrektyw w terminach przewidzianych w prawie Unii. Komisja podejmuje decyzję w sprawie wysokości zaproponowanych kar pieniężnych zgodnie z zasadami określonymi w komunikacie Komisji w sprawie stosowania art. 260 ust. 3 TFUE.

W 2014 r. Komisja, podobnie jak wcześniej, skierowała do Trybunału szereg spraw w związku z uchybieniem zobowiązaniom z powodu opóźnień w transpozycji, wnosząc o nałożenie dziennych kar pieniężnych na mocy art. 260 ust. 3 TFUE. W 2014 r. skierowano do Trybunału sprawy przeciwko trzem państwom członkowskim: Belgii, Finlandii i Irlandii(dwie sprawy). Komisja wycofała z Trybunału swoją skargę w sprawie dotyczącej opóźnień Irlandii w transpozycji dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii. Wszystkie sprawy, którym towarzyszył wniosek w sprawie nałożenia dziennych kar pieniężnych, dotyczyły opóźnień w transpozycji dyrektyw odnoszących się do polityki energetycznej. Decyzje o skierowaniu spraw do Trybunału dotyczyły nie tylko sektora energii, ale też innych sektorów, jednak w tych przypadkach państwa członkowskie przyjęły niezbędne środki transpozycji przed złożeniem skarg, co pozwoliło uniknąć postępowania sądowego. Komisja nie złożyła do tej pory do Trybunału wniosku o zastosowanie kar w formie płatności ryczałtowych. W rzeczywistości w momencie przyjmowania przepisów dotyczących stosowania art. 260 ust. 3 TFUE Komisja była przeświadczona, że okresowe kary pieniężne będą wystarczającym narzędziem, aby zmusić państwa członkowskie do dokonywania transpozycji dyrektyw w wyznaczonym czasie. Niezależnie od tego, że wszystkie sprawy wniesione do Trybunału Sprawiedliwości na mocy art. 258 i 260 ust. 3 TFUE od 2011 r. zostały w międzyczasie wycofane z Trybunału w związku z dokonaniem przez państwa pełnej transpozycji, należy odnotować, że transpozycji dokonano na bardzo późnym etapie postępowania, a niektóre państwa członkowskie skorzystały z nieuzasadnionego przedłużenia okresu transpozycji, chociaż prawodawca ustalił taki sam termin transpozycji dla wszystkich państw członkowskich.

W 2014 r. państwa członkowskie zwiększyły swoje wysiłki na rzecz dopełnienia transpozycji przed wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości. Pomimo to, uwzględniając również inne sprawy wszczęte w oparciu o art. 258 i art. 260 ust. 3 TFUE w ubiegłych latach, łącznie pozostaje w toku 8 postępowań dotyczących opóźnień w transpozycji skierowanych do Trybunału, opatrzonych wnioskiem o zastosowanie dziennych kar pieniężnych: 2 sprawy w odniesieniu do Austrii i Polski oraz po jednej sprawie w odniesieniu do Belgii, Finlandii, Niderlandów i Irlandii.