UE i jej państwa członkowskie poczyniły postępy we wzmacnianiu powiązań między małymi gospodarstwami rolnymi a małymi i średnimi przedsiębiorstwami (MŚP) oraz w ukierunkowywaniu ich inwestycji na tworzenie możliwości zatrudnienia na obszarach wiejskich, zwłaszcza dla młodzieży i kobiet. W 2018 r. przyjęto komunikat w sprawie Sojuszu Afryka–Europa na rzecz zrównoważonych inwestycji i tworzenia miejsc pracy , którego celem jest tworzenie miejsc pracy i promowanie zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu. Powołano również grupę zadaniową ds. obszarów wiejskich w Afryce, której zadaniem jest wspieranie tworzenia miejsc pracy w rolnictwie i sektorze rolno-spożywczym. Głównymi narzędziami UE zachęcającymi do inwestowania w Afryce (w tym poprzez mobilizowanie innych źródeł finansowania na rzecz rozwoju rolnictwa) są Plan inwestycji zewnętrznych i fundusz powierniczy UE dla Afryki.

Na szczycie „One Planet” w 2017 r. UE zobowiązała się do przekazania 270 mln EUR na wsparcie odporności na zmianę klimatu oraz innowacji w rolnictwie na rzecz zrównoważonej transformacji rolnictwa. Przy wsparciu finansowym ze strony Francji Komisja rozpoczęła inicjatywę DeSIRA mającą na celu wzmocnienie powiązań między badaniami naukowymi i innowacjami w systemach żywnościowych odpornych na zmianę klimatu oraz gromadzenie dowodów naukowych na poparcie polityki w krajach o niskim i średnim dochodzie. DeSIRA wspiera projekty w zakresie badań naukowych i innowacji w Afryce, Azji i Ameryce Łacińskiej oraz wzmacnia zdolności badawcze i zarządzanie w odniesieniu do kluczowych podmiotów krajowych, regionalnych i światowych. Inicjatywa opiera się na trzech głównych filarach: 1) badaniach naukowych i innowacjach w systemach rolniczych i żywnościowych; 2) infrastrukturze badawczej sprzyjającej innowacjom; oraz 3) wiedzy i dowodach wspierających kształtowanie polityki. Od 2018 r. przyjęto ponad 40 projektów w ponad 31 państwach, a sześć państw członkowskich przeznaczyło dodatkowe środki na rzecz inicjatywy DeSIRA w celu wzmocnienia synergii z ich dwustronnymi i wielostronnymi działaniami w zakresie badań i innowacji w dziedzinie rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich.

Zgodnie z drugim unijnym planem działania w sprawie równości płci (GAP II) w dalszym ciągu podejmowane są działania na rzecz transformacyjnego podejścia do poprawy równouprawnienia płci. W pełni uznaje się kluczową rolę kobiet w łańcuchach wartości w sektorze rolno-spożywczym w zakresie zarządzania zasobami naturalnymi i zapewniania bezpieczeństwa żywnościowego i żywieniowego. Liczba umów uwzględniających kwestie płci wzrosła z 37 % w 2014 r. do 57 % w 2018 r.

W ramach światowych starań na rzecz walki z niedożywieniem UE prowadzi aktywne działania w tym obszarze, w szczególności w zakresie zapobiegania zahamowaniu wzrostu u dzieci. Komisja zobowiązała się do uruchomienia 3,5 mld EUR do 2020 r. w celu zmniejszenia do 2025 r. o co najmniej 7 mln liczby dzieci ze zdiagnozowanym zahamowanym wzrostem w krajach partnerskich. W konkluzjach z dnia 26 listopada 2018 r. Rada uznała starania Komisji na rzecz wypełnienia zobowiązań UE i zmobilizowania wszystkich odpowiednich sektorów do wspierania programu żywieniowego na szczeblu światowym i na szczeblu krajów partnerskich. Czwarte sprawozdanie z postępów w realizacji planu działania UE na rzecz żywienia opublikowane w 2019 r. potwierdziło, że inwestycje Komisji związane z żywieniem są na dobrej drodze do wypełnienia zobowiązań politycznych UE.W 42 krajach partnerskich liczba zdiagnozowanych przypadków zahamowanego wzrostu zmniejszyła się z 39,2 % w 2012 r. do 34,9 % w 2019 r. W oparciu o obecne tendencje szacuje się, że około 4,7 mln dzieci w tych krajach uniknie zahamowania wzrostu. Zobowiązanie do przeznaczenia kwoty 3,5 mld EUR do 2020 r. zostało zrealizowane przed terminem w 2019 r.

Na szczeblu światowym UE i jej państwa członkowskie kontynuowały swoje starania w zakresie: (i) wzmacniania zarządzania bezpieczeństwem żywnościowym i żywieniowym, w tym za pośrednictwem Komitetu ds. Światowego Bezpieczeństwa Żywnościowego i ruchu na rzecz poprawy stanu wyżywienia „Scaling Up Nutrition”; oraz (ii) poparcia nowego światowego mechanizmu koordynacji w celu zakończenia kryzysów żywnościowych. Poprzez swoje wsparcie dla „Globalnej Sieci na rzecz Przeciwdziałania Kryzysom Żywnościowym” UE nadal odgrywała wiodącą rolę i wypełniała swoje zobowiązanie do wielostronnej pracy na rzecz wzmocnienia powiązania między aspektami humanitarnymi, rozwojowymi i pokojowymi (priorytet 6). Takie zintegrowane podejście do kryzysów łączy wszystkie kluczowe podmioty i aktywnie promuje koordynację i współpracę w terenie. W sporządzaniu corocznego globalnego sprawozdania na temat kryzysów żywnościowych uczestniczy 16 wiodących światowych i regionalnych instytucji w ramach Sieci Informacji o Bezpieczeństwie Żywnościowym i jest ono obecnie powszechnie uznawane za punkt odniesienia dla opartej na konsensusie analizy kryzysów żywnościowych. W 2018 r. Globalna Sieć przygotowała konferencję „Żywność i rolnictwo w czasach kryzysu”, która odbyła się na początku 2019 r. w Brukseli.

W 2018 r. UE i jej państwa członkowskie skoncentrowały się na wdrażaniu Europejskiego konsensusu w sprawie rozwoju z czerwca 2017 r. W ramach konsensusu określono wspólne podejście do współpracy międzynarodowej i polityki rozwoju oraz sposób, w jaki działania zewnętrzne UE mogą przyczynić się do pomyślnej realizacji Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030. Uznając, że bezpieczeństwo żywnościowe i żywieniowe stanowią główne globalne wyzwania, w konsensusie określono zrównoważone rolnictwo i rybołówstwo jako kluczowe czynniki w walce z ubóstwem i rosnącymi nierównościami. Wezwano w nim również UE i jej państwa członkowskie do kontynuowania działań na rzecz wyeliminowania głodu i wszelkich form niedożywienia.

Po dziesięcioleciach spadku od 2015 r. liczba osób cierpiących z powodu głodu i niedożywienia ponownie zaczęła wzrastać. W 2018 r. oszacowano, że 821 mln ludzi było niedożywionych . Ponadto po zsumowaniu częstości występowania umiarkowanego i poważnego braku bezpieczeństwa żywnościowego szacuje się, że 26,4 % ludności świata (około 2 mld osób) cierpi z powodu braku bezpieczeństwa żywnościowego, a ponad 135 mln osób w 55 krajach doświadczyło dotkliwego głodu wymagającego pilnej pomocy żywnościowej, żywieniowej i pomocy w utrzymaniu .Wzrost ten jest w dużej mierze spowodowany konfliktami, klęskami żywiołowymi i zmianą klimatu. Jeżeli obecne tendencje się utrzymają, zagrozi to osiągnięciu do 2030 r. nie tylko celu zrównoważonego rozwoju (SDG) 2 (Zero głodu), ale wszystkich tych celów.

Jest to czwarte sprawozdanie, w którym podkreśla się postępy poczynione przez UE i jej państwa członkowskie w zakresie realizacji ich zobowiązań w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa żywnościowego i żywieniowego. Do sprawozdania załączono dokument roboczy służb Komisji (SWD), który zawiera dalsze informacje na temat analiz i studiów przypadków.

Wzmocnienie pozycji kobiet i dziewcząt oraz promowanie równouprawnienia płci to kwestie coraz częściej włączane do programów na rzecz bezpieczeństwa żywnościowego i żywieniowego. Tabela 2 pokazuje, że cel ten odpowiadał za znaczną część (64 %) całkowitego wsparcia na rzecz bezpieczeństwa żywnościowego i żywieniowego w 2018 r. (wzrost z 53 % w 2016 r.). Podobną tendencję zaobserwowano w odniesieniu do celów środowiskowych – 51 % wypłat związanych z bezpieczeństwem żywnościowym i żywieniowym dotyczyło przystosowania się do zmiany klimatu lub łagodzenia zmiany klimatu. Inwestycje w badania w sektorach związanych z bezpieczeństwem żywnościowym i żywieniowym pozostały stosunkowo stabilne: 10 % w 2018 r. w porównaniu z 12 % w 2016 r. Ponadto inicjatywy na rzecz rozwoju bezpieczeństwa żywnościowego i żywieniowego w 2018 r. przyniosły korzyści większej liczbie partnerów (130 państw będących beneficjentami).

W latach 2016–2018 9 086 289 gospodarstw rodzinnych otrzymało wsparcie w ramach projektów finansowanych przez francuską Agencję ds. Rozwoju (AFD), których celem było zwiększenie konkurencyjności tych gospodarstw, dostosowanie ich praktyk rolniczych do zmiany klimatu oraz ułatwienie ich dostępu do gruntów i usług finansowych.

W latach 2015–2017 w ramach projektów dwustronnych i projektów społeczeństwa obywatelskiego zapewniono wsparcie około 3 106 000 rolnikom, z czego 41 % stanowiły kobiety. Celem wsparcia było zwiększenie zrównoważonej produkcji przez tych rolników, ich dostępu do rynków lub bezpieczeństwa w zakresie gruntów. W ramach współpracy z sektorem prywatnym wsparcia udzielono ponad 2 200 000 rolnikom. 120 000 rodzinom zabezpieczono prawo własności gruntów – małżeństwa otrzymały certyfikaty własności w odniesieniu do 64 % gruntów, a same kobiety – w odniesieniu do 19 % gruntów. Ponadto 3 245 400 ha lasów objęto polityką zrównoważonego wykorzystania w ramach działań dwustronnych oraz współpracy ze społeczeństwem obywatelskim i sektorem prywatnym.

W 2018 r. UE, Niemcy i Francja rozpoczęły proces wspólnego programowania i opracowały wspólną analizę. Po wyborach prezydenckich w styczniu 2019 r., które doprowadziły do pierwszej politycznej zmiany władzy w państwie, rząd Madagaskaru opracował awaryjny plan dla Madagaskaru na lata 2019–2023, który miał określać strategię w zakresie wspólnego programowania planowanego na rok 2020. Partnerzy UE w coraz większym zakresie wdrażają wspólne programy i projekty w różnych sektorach. Ta szeroko zakrojona współpraca przyczyniła się do poprawy synchronizacji i komplementarności działań, w tym w zakresie wsparcia na rzecz społeczeństwa obywatelskiego. W przypadku bezpieczeństwa żywnościowego i żywieniowego kultura oparta na zasadzie lepszej współpracy wyraźnie przyspieszyła postępy we wspólnym wdrażaniu i umożliwiła zorganizowany dialog merytoryczny z rządem w ramach poszczególnych platform koordynacji.

Boliwia była jednym z pierwszych państw, które nawiązały współpracę w ramach wspólnego programowania z UE, ośmioma państwami członkowskimi i Szwajcarią. Wspólna strategia unijna na lata 2017–2020 jest dostosowana do boliwijskiego patriotycznego planu działań do 2025 r. oraz do planu rozwoju społeczno-gospodarczego na lata 2016–2020. Wspólne programowanie przyczyniło się do ściślejszej współpracy i koordynacji w wielu sektorach w grupie UE+. W przypadku bezpieczeństwa żywnościowego i żywieniowego wykazało również, że regularny dialog i wspólne działania stanowią kluczowe zachęty dla partnerów UE nie tylko do wspólnego programowania, ale również do wspólnego wdrażania.

Niderlandy wspierają „Projet d'Appui à la Production Agricole au Burundi (PAPAB)”, stosując podejście PIP (Plan Intégré Paysan). W oparciu o biznesplan dla gospodarstw rolnych drobni producenci żywności mogą lepiej inwestować w zarządzanie żyznością gleby, odporność systemu rolniczego, a tym samym zwiększone bezpieczeństwo żywnościowe. Dzięki temu podejściu 37 400 gospodarstw domowych wyraźnie zwiększyło swoją wydajność i dochody, a 18 700 hektarów gruntów rolnych jest zarządzanych w sposób bardziej zrównoważony. Inny niderlandzki program „Geodane dotyczące rolnictwa i zasobów wodnych (G4AW)” wykorzystuje dane satelitarne do poprawy bezpieczeństwa żywnościowego. Celem programu, w ramach którego realizuje się 23 projekty w 14 państwach, jest dotarcie do 4,5 mln małych gospodarstw rolnych do 2022 r.

W ramach priorytetu politycznego 5 UE już w 2019 r. (rok przed planowanym terminem) wywiązała się ze swojego zobowiązania do zainwestowania 3,5 mld EUR w żywienie do 2020 r. i zwiększyła starania o zbadanie wpływu tej pomocy na zapobieganie zahamowaniu wzrostu. UE i jej państwa członkowskie w dalszym ciągu wzmacniają globalne mechanizmy zarządzania i rozliczalności oraz zajmują się różnymi formami niedożywienia w ramach swoich programów wsparcia, aby do 2025 r. osiągnąć globalny cel w zakresie ograniczenia zjawiska zahamowania wzrostu.

5. UKIERUNKOWANIE TEMATYCZNE

Zgodnie z wnioskiem Rady przekazanym w 2018 r. w niniejszym sprawozdaniu poświęcono więcej uwagi dwóm konkretnym dziedzinom: wzmocnieniu pozycji kobiet i rozwojowi obszarów wiejskich.

Wzmocnienie pozycji kobiet w kontekście bezpieczeństwa żywnościowego i żywienia

Udział środków na rzecz bezpieczeństwa żywnościowego i żywieniowego, w których uwzględniono aspekt równości płci, wzrósł z 37 % w 2014 r. do 57 % w 2018 r., co odzwierciedla zobowiązanie UE do przyjęcia transformacyjnego podejścia uwzględniającego problematykę płci. Środki UE i państw członkowskich przyczyniają się do coraz większej poprawy dostępu kobiet do zasobów produkcyjnych i możliwości w zakresie zatrudnienia oraz do pobudzenia zmian w zachowaniach, np. wspólnego podejmowania decyzji w gospodarstwach domowych na obszarach rolnych, a także do zapewnienia kobietom platform, na których mogą one bronić swoich praw.

W ramach finansowanego przez Niderlandy programu LANDac, który wdrażany jest w Kenii, Mozambiku, Malawi i Senegalu, wspiera się dostęp kobiet do gruntów rolnych poprzez angażowanie ich w proces gromadzenia danych i w dyskusje dotyczące gospodarowania gruntami. W Malawi UE wzmacnia systemy gospodarowania gruntami na rzecz rolników z małych gospodarstw rolnych poprzez szkolenie miejscowych urzędników w zakresie praw kobiet do gruntów oraz poprzez Forum Praw Kobiet do Gruntów, czego celem jest wzmocnienie umiejętności przywódczych kobiet. Włochy zwiększyły zaangażowanie kobiet w łańcuchach wartości w Mozambiku i rozszerzyły świadczone na poziomie społeczności lokalnych usługi w zakresie żywienia matek i dzieci w Afganistanie. W Mali UE i Niemcy ułatwiły dostęp kobiet do nawadnianych gruntów, co poprawiło ich dostęp do zróżnicowanej i zdrowej diety.

UE i jej państwa członkowskie coraz wyraźniej nawołują do przyjęcia transformacyjnego podejścia uwzględniającego problematykę płci w dialogach merytorycznych z krajami partnerskimi. UE i jej państwa członkowskie przyczyniły się przykładowo do przeprowadzenia wspólnej analizy dotyczącej płci, dążąc do nawiązania partnerstw w różnych sektorach na Madagaskarze, oraz zintensyfikowały koordynację między partnerami UE na rzecz uwzględniającego problematykę płci przekazu dotyczącego przemocy wobec kobiet w Kolumbii.

Jednym z tematycznych dokumentów informacyjnych UE, w którym określono podejście do gospodarowania gruntami, żywienia i rozwoju łańcuchów wartości z uwzględnieniem aspektu płci, jest dokument pt. „Closing the gender gap through agri-food value chain development” (Zmniejszenie różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn poprzez rozwój rolno-spożywczych łańcuchów wartości), uzupełniający unijną analizę łańcuchów wartości, którą przeprowadzono na potrzeby opracowania metodyki rozwoju (VCA4D), aby ocenić wpływ poszczególnych łańcuchów wartości na rozwój społeczny, w tym na równouprawnienie płci. W Kambodży w ramach narzędzia VCA4D poruszono kwestię udziału kobiet w działalności w zakresie akwakultury w półintensywnych i małoklatkowych systemach produkcji oraz ich niedostatecznej reprezentacji w procesie podejmowania decyzji w ramach polityki rybołówstwa.

Tworzenie miejsc pracy na obszarach rolnych

Zgodnie z komunikatem w sprawie nowego sojuszu Afryka–Europa na rzecz zrównoważonych inwestycji i tworzenia miejsc pracy z 2018 r. UE i jej afrykańscy partnerzy opracowują obecnie pakty na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia, koncentrując swoje wspólne działania na łańcuchach wartości, które mają największy potencjał w zakresie tworzenia miejsc pracy. W razie potrzeby pakty na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia łączy się z innymi międzynarodowymi inicjatywami, takimi jak inicjatywa G20 na rzecz zatrudnienia ludzi młodych z obszarów wiejskich.

Przykładowo w lipcu 2019 r. UE opracowała wspólny pakt na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia z rządem Ugandy, aby zachęcić do dostosowania działań do najważniejszych priorytetów unijnych określonych we współpracy z państwami członkowskimi, partnerskimi instytucjami finansowymi i innymi podmiotami, a także poprzez dialog z rządem i sektorem prywatnym. Celem paktu na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia jest wspieranie łańcuchów wartości w leśnictwie i rolnictwie, umożliwiających tworzenie miejsc pracy, wprowadzanie innowacji, udział kobiet i osób młodych w procesie produkcji, łagodzenie zmiany klimatu i przystosowanie się do tej zmiany oraz komplementarność z innymi programami.

Działania na rzecz pobudzenia inwestycji i tworzenia miejsc pracy finansowane z UE obejmują inicjatywę AgriFI, w ramach której promuje się inwestycje w małe gospodarstwa rolne, mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa (MMŚP) poprzez finansowanie mieszane. Aby wesprzeć rozwój rolniczych łańcuchów wartości, UE korzysta z możliwości oferowanych przez lokalne, regionalne i globalne rynki oraz stosuje metodykę VCA4D, aby ocenić wpływ łańcuchów wartości na tworzenie miejsc pracy, np. w Zambii (jaja i akwakultura), Hondurasie (kawa), Sierra Leone (olej palmowy), Tanzanii (kawa), Gwinei Bissau (mango i limonka), Burundi (banany) i Beninie (ananas) .

Ramka 3: Tworzenie miejsc pracy w łańcuchach wartości w Sierra Leone Niemcy wspierają III program na rzecz promocji zatrudnienia, którego celem jest zwiększenie liczby miejsc pracy w łańcuchach wartości kakao, kawy, ryżu i warzyw. Program zakłada współpracę z MMŚP i młodzieżą w celu poprawy ich umiejętności oraz obejmuje solidne elementy mentoringu i coachingu w celu promowania samozatrudnienia i pracy zarobkowej. W latach 2016–2019 w ramach programu udzielono wsparcia 1 200 przedsiębiorstwom i wyszkolono 36 000 osób młodych, tworząc ponad 9 000 nowych miejsc pracy i możliwości samozatrudnienia. Do 2019 r. z programu skorzystało ponad 250 000 osób.

Ramka 4: Współpraca z krajami partnerskimi na rzecz pobudzenia tworzenia miejsc pracy oraz osiągnięcia stanu pokoju, bezpieczeństwa i rozwoju w Sahelu W regionie Sahelu i jeziora Czad w latach 2018–2019 dzięki kryzysowemu funduszowi powierniczemu UE dla Afryki utworzono ponad 27 500 miejsc pracy, udzielono pomocy 129 000 osób w rozwinięciu działalności zarobkowej oraz umożliwiono 50 000 osób skorzystanie z możliwości szkolenia zawodowego lub rozwoju umiejętności. Wsparcie UE ma kluczowe znaczenie dla zwiększenia udziału osób młodych w gospodarce, co przyczynia się do realizacji działań na rzecz stabilizacji w regionie w ramach kryzysowego funduszu powierniczego UE dla Afryki. Z inicjatyw na rzecz tworzenia miejsc pracy i staży, szkolenia zawodowego lub wsparcia w zakresie rozwoju umiejętności skorzystało około 700 000 osób młodych.

Ramka 5: Zwiększenie zrównoważonego rozwoju sektora rolnictwa, zatrudnienia i bezpieczeństwa żywnościowego w Malawi UE i Niemcy wspierają program KULIMA na rzecz zwiększenia dochodów i zatrudnienia na obszarach wiejskich w Malawi (MIERA), którego celem jest zwiększenie możliwości zarobku i zatrudnienia dla rolników z małych gospodarstw i MMŚP w wielu łańcuchach wartości (maniok, orzeszki ziemne, soja i słonecznik). Od 2017 r. ponad 23 000 rolników z małych gospodarstw wzięło udział w szkoleniach z zakresu ekonomiki rolnej, agrobiznesu i marketingu. Ponadto podpisano 300 umów o usługi marketingowe i kontraktację między przodującymi przedsiębiorstwami a organizacjami rolników. Rolnicy zwiększyli swoje dochody o 20 % oraz utworzono 900 miejsc pracy.

6. WNIOSEK