[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 21.3.2011

KOM(2011) 133 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Trzecie sprawozdanie uzupełniające komunikat w sprawie rozwiązania problemu dotyczącego niedoboru wody i susz w Unii Europejskiej COM( 2007) 414 wersja ostateczna

SEK(2011) 338 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Trzecie sprawozdanie uzupełniające komunikat w sprawie rozwiązania problemu dotyczącego niedoboru wody i susz w Unii Europejskiej COM( 2007) 414 wersja ostateczna

WPROWADZENIE

W 2007 r. Komisja przyjęła komunikat pt. „Rozwiązanie problemu dotyczącego niedoboru wody i susz w Unii Europejskiej”[1]. W komunikacie określono siedem obszarów politycznych, którymi należy się zająć, jeśli europejska gospodarka ma zmierzać w kierunku efektywnego użytkowania zasobów wodnych. W październiku 2007 r.[2] Rada poparła warianty działania przedstawione w komunikacie i poprosiła Komisję o dokonanie do 2012 r. przeglądu strategii w dziedzinie niedoboru wody i susz, natomiast w 2008 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję, w której podkreślił potrzebę podjęcia natychmiastowych działań i zapewnienia większych funduszy. Działania służące poprawie w zakresie efektywnego użytkowania zasobów wodnych należy rozpatrywać w kontekście inicjatywy przewodniej dotyczącej efektywnego korzystania z zasobów[3] w ramach strategii „Europa 2020.”

W opublikowanych w 2008[4] i 2009 r.[5] sprawozdaniach uzupełniających komunikat dotyczący niedoboru wody przedstawiono kilka zachęcających inicjatyw politycznych zarówno na szczeblu UE, jak i na szczeblu krajowym, stwierdzając jednocześnie, że pozostaje jeszcze wiele do zrobienia.

W czerwcu 2010 r. Rada uznała, że niedobór wody i susze stanowią już poważny problem w wielu regionach Europy. Zaprosiła państwa członkowskie do wspierania bardziej efektywnego i zrównoważonego korzystania z wody i przypomniała, że w celu przyczyniania się do dalszego rozwoju polityki będą potrzebne wiarygodne dane na temat niedoboru wody i susz. Rada poprosiła Komisję o przeanalizowanie właściwego zestawu środków i instrumentów finansowych potrzebnych do rozwiązywania problemów związanych z niedoborem wody i suszami oraz o przedstawienie odpowiednich wniosków.

Niniejsze sprawozdanie dotyczy okresu od maja 2009 r. do maja 2010 r. i zostało sporządzone w oparciu o odpowiedzi 21 państw udzielone w ramach rocznego kwestionariusza Komisji[6]. Sytuacja w zakresie niedoboru wody przedstawiała się następująco:

- trzy państwa członkowskie poinformowały o występowaniu ciągłego niedoboru wody (CZ, CY, MT);

- pięć państw członkowskich poinformowało o występowaniu susz lub opadów deszczu na poziomie niższym niż długoterminowa średnia (FR, PT, HU, ES, UK); oraz

- cztery państwa członkowskie doświadczyły lokalnych ograniczonych niedoborów wody (FR, NL, RO i SE).

W konsekwencji w niektórych państwach członkowskich, których to dotyczy, opracowano działania służące łagodzeniu skutków oraz zastosowano środki w celu ograniczenia korzystania z wody (FR), nawadniania (RO, SE, CY) i prowadzenia żeglugi (NL). Sześć państw członkowskich doniosło, że nie występowały w nich susze ani niedobór wody (AT, BE, EE, IE, LU, SK). To samo odnosi się do Szwajcarii (CH). Przekazane przez państwa członkowskie informacje należy rozpatrywać w związku z przedstawionym w 2010 r. przez Europejską Agencję Środowiska sprawozdaniem o stanie środowiska[7]. W sprawozdaniu tym stwierdza się, że z wyjątkiem niektórych położonych na północy i rzadko zaludnionych krajów posiadających bogate zasoby wodne, niedobory wody występują w wielu regionach Europy, położonych zwłaszcza na południu, które zmagają się z jednocześnie z problemem znacznego braku zasobów wodnych i dużego zapotrzebowania na wodę.

W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono dalsze szczegóły na temat zasięgu występowania niedoboru wody i susz w UE oraz środki wprowadzane w celu zaradzenia obu tym zjawiskom. W sprawozdaniu określono również działania, które mają być wdrożone przez Komisję w ramach przygotowań do przeglądu polityki w dziedzinie niedoboru wody i susz w 2012 r.

ZMIERZAJąC DO STWORZENIA PLANU OCHRONY WÓD EUROPY

Do końca 2012 r. Komisja zamierza przyjąć plan ochrony wód Europy, opracowywany na podstawie ocen dotyczących wdrażania ramowej dyrektywy wodnej[8], polityki w dziedzinie niedoboru wody i susz oraz wrażliwości zasobów wodnych na skutki zmiany klimatu i inne presje związane z działalnością człowieka. Ocena ta ma podwójny cel:

- w perspektywie przeszłości ocenione zostaną wdrożenie i osiągnięcia strategii i środków politycznych wprowadzonych w celu zapewnienia ochrony i dostępności zasobów wodnych w UE, przy jednoczesnym zidentyfikowaniu luk i braków;

- w perspektywie przyszłości ocena skupi się na coraz większej wrażliwości środowiska wodnego w celu określenia środków i instrumentów, które będą potrzebne w kilku obszarach polityki UE, by zapewnić długoterminowe zrównoważone korzystanie z wody w UE.

Plan będzie syntezą zaleceń politycznych i uzupełni go szereg nowych inicjatyw, także o charakterze ustawodawczym – jeśli będzie to stosowne. W planie przeanalizuje się również potrzebę wprowadzenia dodatkowych funduszy, zachęt, środków oraz ustanowienia niezbędnego wsparcia na rzecz gromadzenia danych oraz rozwoju naukowo-technicznego. Przeanalizowane zostaną powiązania między poszczególnymi aspektami polityki wodnej, również tymi związanymi z jakością i dostępnością. Plan będzie opracowywany w ścisłej współpracy z zainteresowanymi stronami.

Wsparciem dla prac Komisji będzie kluczowa zintegrowana analiza, opracowywana przez Europejską Agencję Środowiska, i łącząca kwestię efektywnego użytkowania zasobów, rachunkowość, zewnętrzne efekty środowiskowe i instrumenty polityczne w obszarze gospodarki wodnej.

PRZEGLąD POLITYKI W DZIEDZINIE NIEDOBORU WODY I SUSZ

Pierwsze konsultacje z zainteresowanymi stronami dotyczące przeglądu polityki w dziedzinie niedoboru wody i susz miały miejsce w kwietniu 2010 r. Komisja przedstawiła wówczas główne elementy przeglądu oraz proces i harmonogram jego przygotowywania.

Główne elementy przeglądu polityki w dziedzinie niedoboru wody i susz to:

- oszczędne gospodarowanie wodą (w rolnictwie i środowisku miejskim),

- lepsze planowanie (zarządzanie zapotrzebowaniem, planowanie przestrzenne, utworzenie obserwatorium ds. susz i opracowanie wskaźników, większe uwzględnienie kwestii niedoboru wody i susz w planach gospodarowania wodami w dorzeczu oraz w polityce poszczególnych sektorów) oraz

- odpowiednie instrumenty wykonawcze (takie jak finansowanie oszczędnego gospodarowania wodą, ustalanie cen wody, rozdział wody).

Przegląd polityki będzie również dotyczyć zewnętrznego wymiaru problemu niedoboru wody i susz. W wielu częściach świata zasoby wodne stają się coraz wrażliwsze, a jednocześnie ślad wodny Europy (wskaźnik bezpośredniego i pośredniego korzystania z wody) jest w dużej mierze związany z importowanymi towarami pochodzącymi z wodochłonnych gałęzi przemysłu (takimi jak produkty rolne, żywność i wyroby włókiennicze). Określanie śladu wodnego i analiza cyklu życia są coraz powszechniej stosowanymi metodami służącymi zwiększaniu świadomości na temat zużycia wody związanego z produktami lub procesami produkcji. W ramach przeglądu polityki oceni się, w jakim stopniu metody te mogą być przydatne dla realizacji jej celów.

POPRAWA W ZAKRESIE OSZCZęDNEGO GOSPODAROWANIA WODą

Zgodnie z hierarchizacją możliwych rozwiązań problemów związanych z wodą opisaną w komunikacie z 2007 r. poprawa w zakresie oszczędnego gospodarowania wodą będzie istotnym elementem przeglądu polityki w dziedzinie niedoboru wody i susz, wraz z następującymi kwestiami szczegółowymi.

Oszczędne gospodarowanie wodą w budynkach

Większość państw członkowskich nie wdrożyła dotychczas krajowych przepisów w zakresie norm dotyczących oszczędnego zużycia wody w budynkach ani w urządzeniach wykorzystujących wodę, choć niektóre aspekty zostały uwzględnione w planach gospodarowania wodami w dorzeczu (BG, CY, IE, SK). Zjednoczone Królestwo zdefiniowało nowe cele w zakresie oszczędnego zużycia wody dla przedsiębiorstw wodnych.

Pod koniec 2010 r. Komisja zapoczątkowała badanie służące dalszej analizie możliwości poprawy w zakresie charakterystyki wodnej budynków w całej Europie. Komisja przeanalizuje trzy aspekty poprawy charakterystyki wodnej budynków: urządzenia oszczędzające wodę, budowanie, projektowanie i remontowanie w sposób zapewniający oszczędne gospodarowanie wodą oraz pomiar charakterystyki wodnej budynków.

Badanie umożliwi określenie, które ze środków regulacyjnych lub pozaregulacyjnych będą najbardziej odpowiednie do osiągnięcia poprawy w zakresie oszczędnego gospodarowania wodą w budynkach, np. dyrektywa (podobna do dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków[9]), uwzględnienie kwestii oszczędnego gospodarowania wodą w ramach istniejących środków regulacyjnych bądź kombinacja innych środków i norm. Ocenione zostaną środowiskowe, gospodarcze i społeczne skutki proponowanych środków.

Ograniczenie wycieków w systemach dystrybucji wody

Jednym ze sposobów na osiągnięcie poprawy w zakresie oszczędnego gospodarowania wodą jest ograniczenie wycieków w sieciach dystrybucyjnych wody. Dotychczasowe badania wskazują, że w niektórych częściach Europy 50 % pobieranej wody jest tracone w czasie jej dystrybucji. Między państwami członkowskimi istnieją jednak znaczne różnice jeśli chodzi o wielkość wycieków.

Państwa członkowskie stwierdziły również, że kwestia ograniczenia wycieków ma dla nich istotne znaczenie, a trzynaście z nich (AT, BE, BG, CY, ES, FR, IE, IT, MT, PT, RO, SE, SK, UK) poinformowało, że w okresie, którego dotyczy sprawozdanie, podjęły znaczące działania w tym zakresie. Wdrożone środki obejmują: prowadzenie okresowych prac konserwacyjnych, zaktualizowanie wytycznych, wykrywanie i ilościowe określanie wycieków oraz środki je ograniczające, wprowadzenie nowych przepisów zobowiązujących władze lokalne do wspierania planów działania i wieloletnich programów prac, a także uwzględnienie środków służących odbudowie sieci wodociągowych w planach gospodarowania wodami w dorzeczu oraz w programach krajowych. W niektórych państwach członkowskich nie planuje się odbudowy sieci wodociągowych (CZ, EE, HU, LU), podczas gdy Niderlandy stwierdziły, że wycieki w sieci wody pitnej tego państwa są niewielkie (<5 %) i w związku z tym nie uznały za konieczne podjąć środki służące ich ograniczeniu.

W 2010 r. na wniosek Parlamentu Europejskiego Komisja Europejska uruchomiła pilotażowy projekt w zakresie badania sieci dystrybucyjnych wody pod kątem efektywnego użytkowania zasobów przez nie oraz ich efektywności ekonomicznej. Projekt obejmie 5-8 badań pilotażowych, w których przeanalizuje się i określi ilościowo czynniki mające istotne znaczenie w przypadku wycieków w sieciach dystrybucyjnych na poziomie dorzecza. W ramach projektu zidentyfikowane zostaną również oszczędne rozwiązania w zakresie ograniczenia utraty wody oraz przedstawione zalecenia dotyczące wariantów politycznych na rzecz poprawy w zakresie oszczędnego gospodarowania wodą w systemach dystrybucji.

Oszczędne gospodarowanie wodą w rolnictwie

W listopadzie 2010 r. Komisja przyjęła komunikat dotyczący wspólnej polityki rolnej (WPR) do 2020 r.[10]. W komunikacie stwierdzono nie tylko, że rolnictwo przyczynia się do zwiększenia odporności na powodzie i susze, lecz również, że wiele praktyk rolniczych może wywierać presję na środowisko, prowadząc do erozji gleby, niedoborów wody, zanieczyszczenia i utraty różnorodności biologicznej. Włączenie ramowej dyrektywy wodnej do zakresu stosowania zasady wzajemnej zgodności zostanie rozważone, jak tylko dyrektywa zostanie wdrożona, a obowiązki rolników w zakresie ich działalności zostaną dokładnie określone.

By wspierać rolników w spełnianiu norm związanych z zasadą wzajemnej zgodności, w państwach członkowskich zostały uruchomione usługi doradztwa rolniczego (FAS). Problematyka wodna nie zawsze zajmuje tyle samo miejsca w ramach usług doradztwa rolniczego w poszczególnych państwach członkowskich. Niezbędne były dodatkowe wskazówki, a zatem Komisja i zainteresowane strony opracowały przewodnik dla administracji dotyczący uwzględniania kwestii związanych z wodą w usługach doradztwa rolniczego[11].

Pod koniec 2010 r. Komisja zapoczątkowała badanie w celu uzyskania obrazu bieżącej sytuacji w zakresie wykorzystywania wody w rolnictwie w Europie. W ramach badania zostaną zgromadzone informacje na temat możliwości oszczędzania wody w rolnictwie.

W 2010 r. belgijska Prezydencja zorganizowała konferencję na temat poboru wody bez wymaganego pozwolenia. Szereg państw członkowskich stoi w obliczu problemu poboru wody bez wymaganego pozwolenia, który wpływa na dostępność wody. W celu wykrywania takich nadużyć i karania za nie niezbędna jest lepsza kontrola. Komisja zamierza w dalszym ciągu poświęcać tej kwestii uwagę w ramach przygotowań do przeglądu polityki.

Powstrzymanie procesu pustynnienia

Na wniosek Parlamentu Europejskiego w 2010 r. Komisja rozpoczęła realizację projektów pilotażowych dotyczących powstrzymania procesu pustynnienia, mając na uwadze upowszechnianie najlepszych praktyk w całej Europie. Projekty te dostarczą również przykładów w zakresie środków na rzecz oszczędnego gospodarowania wodą, a także przykładów i najlepszych praktyk na potrzeby przeglądu polityki w dziedzinie niedoboru wody i susz.

LEPSZE PLANOWANIE

Wraz z analizą sposobów na poprawę w zakresie oszczędnego gospodarowania wodą, w ramach przeglądu polityki w dziedzinie niedoboru wody i susz, przeanalizuje się również możliwości lepszego planowania i przygotowania w zakresie zwalczania susz oraz możliwości poprawy w zakresie zarządzania zapotrzebowaniem na wodę.

Szereg państw członkowskich podjęło działania służące uwzględnieniu kwestii niedoboru wody i susz w polityce poszczególnych sektorów, w szczególności działania na rzecz ograniczenia zużycia wody (AT, BG, BE, CY, FR, HU, IT, MT, RO, SK, NL, LU, RO) i dostosowania do zmiany klimatu (AT, ES, PT i CH). Poinformowano również o podjęciu działań w zakresie uwzględniania kwestii niedoboru wody i susz w planach gospodarowania wodami w dorzeczu (BE, CY, HU, IT, MT, RO, SK, NL) i krajowych planach szczegółowych (BG, LU, UK) dotyczących przemysłu, rolnictwa (LU, RO) i gospodarstw domowych.

Wdrożenie planów gospodarowania wodami w dorzeczu

Zgodnie z ramową dyrektywą wodną plany gospodarowania wodami we wszystkich dorzeczach miały zostać przyjęte do grudnia 2009 r., a odnośne informacje przekazane Komisji do dnia 22 marca 2010 r. W grudniu 2010 r. szereg państw członkowskich, w których problem niedoboru wody i susz wydaje się szczególnie poważny (CY, EL, ES, PT, RO), w dalszym ciągu nie opublikowało swoich planów gospodarowania wodami w dorzeczu.

W 2010 r. państwa członkowskie zaczęły wdrażać plany gospodarowania wodami w dorzeczu. W tym samym czasie Komisja rozpoczęła ocenę przedstawionych planów, która dotyczyć będzie również kwestii niedoboru wody i susz. W 2012 r. w ramach planu ochrony wód Europy opublikowane zostanie sprawozdanie na temat planów gospodarowania wodami w dorzeczu przedstawionych przez państwa członkowskie.

Dalszy rozwój obserwatorium ds. susz i systemu wczesnego ostrzegania przed suszami

W dalszym ciągu rozwijano prototyp Europejskiego Obserwatorium ds. Susz, zapewniającego ciągłe monitorowanie wskaźników susz w całej Europie i obrazowanie sytuacji na mapach znajdujących się na serwerze. Wszystkie wskaźniki obejmują cały obszar europejskiego kontynentu i są przedstawione jako rzeczywiste dane oraz jako odchylenia od oczekiwanej długofalowej wartości średniej. W perspektywie długoterminowej przydatne mogą być usługi GMES (Globalny monitoring środowiska i bezpieczeństwa) w celu wspierania działalności w zakresie operacyjnego monitorowania.

W 2010 r. przeprowadzono pierwsze próby w zakresie meteorologicznego prognozowania susz oraz zawarto pierwsze uzgodnienia w zakresie interoperacyjności z regionalnymi, krajowymi i lokalnymi ośrodkami usługowymi, w tym z Centrum ds. Zarządzania Ryzykiem Wystąpienia Suszy dla Europy Południowo-Wschodniej, hiszpańskim obserwatorium zrównoważonego rozwoju oraz urzędem ds. dorzecza rzeki Ebro.

Gromadzenie danych i ustanowienie kompleksowych ram wskaźników

Wiedza na temat niedoboru wody i susz w UE jest wciąż niekompletna, potrzebne są zatem wiarygodne i porównywalne dane dotyczące czasowego i przestrzennego rozmieszczenia niedoborów wody i występowania susz, oczekiwanego wpływu zmiany klimatu na zasoby wodne i wrażliwość ekosystemów, a także powiązanych aspektów społeczno-ekonomicznych.

W ramach wspólnej strategii wdrażania ramowej dyrektywy wodnej w okresie 2010-2012 grupa ekspertów pracuje nad określeniem wskaźników niedoboru wody i susz. Potrzebne są różne wskaźniki do oceny odpowiednio niedoboru wody i susz. Wskaźniki dotyczące niedoboru wody opierają się często na schemacie „presja-stan-reakcja” i analizują pobór wody oraz jej zużycie w świetle długoterminowej dostępności. Zwykłe wskaźniki dotyczące susz opierają się na meteorologicznych i hydrologicznych zmiennych, takich jak opady deszczu, przepływ wody, wilgotność gleby, możliwości retencyjne zbiornika oraz poziom wód podziemnych.

Komisja opracowuje również[12] zestaw wskaźników wrażliwości dotyczących skutków związanych z wodą, analizując różne scenariusze rozwoju sytuacji w zakresie zmiany klimatu oraz sytuacji społeczno-ekonomicznej i przygotowuje wykaz potencjalnych środków dostosowawczych oraz ocenę ich wpływu. W ramach tych prac znaczna uwaga poświęcana jest kwestii niedoboru wody i susz.

Komisja rozpoczęła ocenę naturalnego potencjału retencyjnego i jego możliwego wpływu na zapobieganie występowaniu niedoborów wody i susz. W jednym z kolejnych komunikatów Komisja zajmie się kwestią wielorakich korzyści zielonej infrastruktury , w tym jej rolą w retencji wody i w łagodzeniu skutków zjawisk ekstremalnych. Zielona infrastruktura przyczynia się do utrzymania wody w dorzeczach przez dłuższy okres, umożliwiając ekosystemom w glebie, lasach, zbiorowiskach trawiastych i na terenach podmokłych pełnienie funkcji w zakresie retencji i odprowadzania wody.

Ponadto Europejska Agencja Środowiska, we współpracy z Eurostatem i Wspólnym Centrum Badawczym, stopniowo wprowadza w całej Europie system rachunków wody w celu wspierania bardziej zrównoważonego podejścia do kwestii gospodarowania zasobami wodnymi. W rachunkach tych dostępność wody oraz zużycie wody we wszystkich sektorach są comiesięcznie oceniane w ujęciu ilościowym na poziomie dorzecza. Podejście to umożliwia zidentyfikowanie miejsc, w których występuje deficyt wody, a także ilościowe określenie nadmiernej eksploatacji zasobów wodnych. Dzięki temu można w sposób optymalny zająć się kwestią niezrównoważonego zużycia wody. Oczekuje się, że pierwsze wyniki będą dostępne w 2011 r.

INSTRUMENTY

Finansowanie

Europejskie fundusze i pomoc państwa dają coraz więcej możliwości, by sprostać wyzwaniom związanym z niedoborem wody i suszami. Przyznawanie finansowania na szczeblu Europy powinno być zgodne z celami strategii „Europa 2020”, w tym z wymogami dotyczącymi ochrony środowiska i zasadami efektywnego korzystania z zasobów.

W październiku 2010 r. Komisja przyjęła komunikat na temat przeglądu budżetu UE po 2013 r.[13]. W obszarze polityki spójności Komisja zaproponowała nowy cykl planowania i zarządzania, by zapewnić w przyszłości mocne powiązanie unijnego finansowania z celami strategii „Europa 2020”.

W komunikacie Komisji pt. „Wkład polityki regionalnej w zrównoważony wzrost w ramach strategii »Europa 2020«”[14] instytucje zarządzające zachęca się do wykorzystywania finansowania w ramach polityki regionalnej na potrzeby projektów w zakresie zapobiegania zagrożeniom naturalnym, mogącym służyć zachowaniu funkcji ekosystemu, np. jakości i ilości wód oraz do nadawania priorytetowego znaczenia „zielonej infrastrukturze”, poprzez np. odtworzenie obszarów zalewowych pozwalającą na zapewnienie dostępności czystej wody. Ponadto instytucje te poproszono o dokonanie pełnej hierarchizacji możliwych rozwiązań problemów związanych z wodą i nadanie priorytetowego charakteru projektom w zakresie oszczędzania wody i oszczędnego gospodarowania wodą.

W opublikowanym niedawno komunikacie na temat kierunku reformy wspólnej polityki rolnej (WPR) wspomniano, że przyszłe płatności bezpośrednie powinny zawierać obowiązkowy „ekologiczny” element polegający na wspieraniu środków ochrony środowiska mających zastosowanie w całej UE. Środki te powinny przyjąć formę prostych, ogólnych, pozaumownych i jednorocznych działań związanych z rolnictwem (np. trwałe użytki zielone, pokrywa zielona, płodozmian i ekologiczne odłogowanie). Mogłyby przyczynić się do poprawy zasobów wodnych, jako że rolnicy musieliby aktywnie stosować praktyki rolne korzystne również z punktu widzenia jakości wody i poprawy w zakresie gospodarki wodnej.

Państwa członkowskie zamierzają przeznaczyć na kwestie związane z gospodarką wodną 26,9 % funduszy dostępnych w ramach oceny funkcjonowania reformy WPR oraz Europejskiego planu naprawy gospodarczej. W poszczególnych programach rozwoju obszarów wiejskich określono plany dotyczące wydatkowania tych funduszy na pozostałą część obecnego okresu: 184 mln EUR zostanie przeznaczone na wydatki w zakresie retencji wody, 568 mln EUR na technologie wodooszczędne, a 119 mln EUR na odtwarzanie terenów podmokłych[15]. W nadchodzących latach polityka rozwoju obszarów wiejskich będzie w dalszym ciągu niezbędnym instrumentem na rzecz poprawy w zakresie ochrony cennych zasobów wodnych w UE.

W ramach Funduszu Solidarności UE w dalszym ciągu stosuje się przepis, zgodnie z którym termin składania wniosków po wystąpieniu szkody spowodowanej katastrofą wynosi 10 tygodni. W przypadku katastrof o powolnym przebiegu przepis ten oznacza obiektywną trudność w przedłożeniu wniosku służbom Komisji w określonym terminie. W pierwszej połowie 2011 r. zostanie opublikowany komunikat na temat przyszłości Funduszu Solidarności UE. Jego tematem będzie między innymi kwestia klęsk żywiołowych o powolnym przebiegu, takich jak susze.

Europejski Banki Inwestycyjny (EBI) podkreśla znaczenie efektywnego użytkowania zasobów i optymalizacji rozwiązań w ramach polityki w dziedzinie pożyczek dla sektora wodnego. Obecna koncepcja w zakresie oszczędnego gospodarowania wodą obejmuje efektywne korzystanie z wody przez konsumentów, rozdział pomiędzy różnych użytkowników i usługodawców, a także efektywność systemów fizycznych. W latach 2009-2010 pożyczki dla sektora wodnego w UE wyniosły odpowiednio 4,3 i 5,4 mld EUR, przy czym całkowity koszt projektów wynosił 14/13 mld EUR, z czego połowa środków była przeznaczona na zaopatrzenie w wodę. Na potrzeby realizowanego w Madrycie projektu w zakresie dystrybucji wody zatwierdzono pożyczkę w wysokości 100 mln EUR. Projekt ten obejmie inwestycje w zakresie uzdatniania i dystrybucji wody z recyklingu.

Ustalanie cen wody i finansowanie na poziomie krajowym

Ze sprawozdania wynika, że na szczeblu krajowym do finansowania działań w zakresie poprawy gospodarki wodnej oraz poprawy w zakresie oszczędnego gospodarowania wodą wykorzystywane były fundusze krajowe (BG, FR, EE, ES, LU, MT, PT, SK), unijne (CY, CZ, HU, MT, SK) i prywatne (IT, PT).

W celu zapewnienia zwrotu kosztów świadczenia usług wodnych w kilku państwach członkowskich niedawno wprowadzono taryfy za wodę (AT, BG, BE, EE, ES, NL, SE, UK), lub też taryfy takie są w przygotowaniu (CY, CZ, IE, RO, SK). Większość państw członkowskich poinformowała, że poszerzono w nich zakres stosowania pomiaru zużycia wody.

Komisja zapoczątkowała również ocenę obejmującą analizę przypadku w zakresie strategii dotyczących ustalania cen wody w sektorze rolnym w wybranych dorzeczach. W ramach tej oceny zostaną opracowane zalecenia dotyczące najlepszych praktyk.

Rozdział wody

W wyniku oceny funkcjonowania reformy WPR, począwszy od 2010 r. państwa członkowskie muszą określać normy mające zastosowanie w gospodarstwach rolnych w celu zapewnienia zgodności z istniejącymi krajowymi procedurami zezwalania w przypadku wykorzystywania wody do nawadniania. W 2010 r. wszystkie państwa członkowskie, z wyjątkiem jednego, przedstawiły normy w zakresie zezwalania na wykorzystywanie wody do nawadniania, uzależniając płatności od zezwolenia. Komisja skrupulatnie monitoruje stosowanie zasad wzajemnej zgodności, zatem jeśli normy te nie są odpowiednio wdrażane, może zastosować korekty finansowe.

Krajowe sprawozdania pokazują, że stosowanie procedury zezwolenia na pobór wody jest powszechną praktyką w UE, a niektóre państwa członkowskie (MT, IE) udoskonalają istniejące procedury w celu zapewnienia zgodności z ramową dyrektywą wodną. W państwach UE (AT, CY, CZ, ES, FR, HU, IT, NL, PT, RO, SK, SE, UK) oraz w Szwajcarii stosowane są ograniczenia w odniesieniu do wykorzystania wody, by zapewnić ochronę organizmów wodnych i dobry stan ekologiczny części wód. Ograniczenia te nie zostały jednak jeszcze w pełni wdrożone we wszystkich krajach (BE, BG, EE, IE, LU, MT).

Większość państw członkowskich (z wyjątkiem UK i ES oraz BE, która wprowadziła „ekoczeki”) nie planuje utworzenia rynków wody , by zaradzić problemowi niedoboru wody.

Podejście polegające na hierarchizacji możliwych rozwiązań problemów związanych z wodą jest rozważane w procedurach planowania, przy czym jako niezbędne rozwiązania zgłaszano rozwój i konstrukcję nowych sieci zaopatrzenia w wodę i zbiorników (BG, CZ, EE, FR, IE, PT, RO, SK, SE) oraz zakładów odsalania (CY, UK).

Potencjał badań i rozwoju technologicznego

W ramach projektu badawczego XEROCHORE opracowano wytyczne i zalecenia dotyczące podstaw wiedzy na temat susz. Europejskie Centrum ds. Susz[16] utworzyło platformę wymiany w zakresie kwestii związanych z suszami. Platforma ta jest w dalszym ciągu utrzymywana i rozwijana. Zapoczątkowano realizację nowych projektów badawczych w ramach siódmego programu ramowego. Są to: DEWFORA (Udoskonalone sposoby wczesnego ostrzegania i prognozowania w celu zwiększenia gotowości na wypadek wystąpienia susz w Afryce i dostosowania się do nich) oraz SIRRIMED (Zrównoważone wykorzystywanie wody do nawadniania w regionie Śródziemnomorskim). Ponadto w 2011 r. ogłoszono zaproszenie do składania wniosków w obszarze „Wrażliwość Europy na susze i wzrost zagrożeń z nimi związanych”.

Przed końcem 2011 r. zakończy się realizacja dwóch projektów w ramach szóstego programu ramowego dotyczących niedoboru wody i susz: WATCH[17] i CIRCE[18].

Na szczeblu krajowym zgłoszono realizację badań związanych z dostosowaniem do zmiany klimatu (BE, AT, CZ, ES, UK) oraz zrównoważoną gospodarką wodną (BE, BG, CH, CY, ES, HU, LU, MT, RO, NL).

Edukacja i podnoszenie świadomości

Wiele krajów poinformowało o wdrażaniu nowych programów edukacyjnych oraz kampanii na rzecz podnoszenia świadomości. Uczyniły to zarówno kraje, które w okresie 2010-2011 spodziewają się wystąpienia problemów związanych z niedoborem wody (CH, ES, SE, SK), jak i kraje, które się tej sytuacji nie spodziewają (AT, EE, FR, IE, IT, MT, PT, UK, NL, RO).

W ramach przygotowań do przeglądu polityki w dziedzinie niedoboru wody i susz Komisja zbada dalsze możliwości działań edukacyjnych i kampanii na rzecz zwiększania świadomości.

WNIOSKI

Efektywne użytkowanie zasobów wodnych i efektywne gospodarowanie naturalnymi zasobami wodnymi w świecie, w którym zasoby wodne są pod znaczną presją, polega na zapewnianiu odpowiedniego utrzymywania naturalnych zasobów wodnych pod względem ilości i jakości, tak by mogły one spełniać potrzeby człowieka, przyrody i gospodarki dzięki zintegrowanemu gospodarowaniu.

W niniejszym sprawozdaniu szczególną uwagę poświęcono głównym elementom przyszłej polityki w dziedzinie niedoboru wody i susz: oszczędnemu gospodarowaniu wodą, lepszemu planowaniu oraz odpowiednim instrumentom wykonawczym. Elementy te mają kluczowe znaczenie dla istnienia gospodarki efektywnie użytkującej zasoby wodne i będącej w stanie sprostać wyzwaniom strategii „Europa 2020”.

Następnym ważnym etapem polityki w dziedzinie niedoboru wody i susz jest jej przegląd, który zostanie opublikowany w 2012 r. – Roku Wody – w ramach planu ochrony wód Europy.

W najbliższych miesiącach Komisja skoncentruje się na wypełnianiu luk w wiedzy i danych oraz na prowadzeniu oceny skutków na potrzeby przeglądu. Wkładem do tych prac będą wyniki oceny planów gospodarowania wodami w dorzeczu, modele wrażliwości wody na presje związane z działalnością człowieka, analiza kosztów i korzyści wynikających ze stosowania środków w zakresie naturalnej retencji wody, a także wkład EAŚ, JRC i Eurostatu oraz przyszły komunikat w sprawie planu na rzecz urzeczywistnienia zasobooszczędnej gospodarki.

[1] COM(2007) 414 wersja ostateczna z 18.7.2007.

[2] 13888/07, 15 października 2007 r., ENV 515, DEVGEN 182, AGRI 325.

[3] COM(2011) 21 z 26 stycznia 2011 r.

[4] COM(2008) 875 wersja ostateczna z 19.12.2008.

[5] COM(2010) 228 wersja ostateczna z 18.5.2010.

[6] 21 państw (AT, BE, BG, CH, CY, CZ, DK, EE, ES, FR, HU, IE, IT, LU, MT, NL, PT, RO, SE, SK i UK) udzieliło odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu na potrzeby rocznego sprawozdania (wysłanym do 27 państw członkowskich oraz Norwegii i Szwajcarii).

[7] http://www.eea.europa.eu/soer/europe/water-resources-quantity-and-flows

[8] Dyrektywa 2000/60/WE, Dz.U. L 327 z 22.12.2000, s. 1.

[9] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/91/WE z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

[10] COM(2010) 672 wersja ostateczna z 18.11.2010.

[11] http://ec.europa.eu/environment/water/quantity/good_practices.htm#handbook

[12] www.climwatadapt.eu

[13] COM(2010) 700 wersja ostateczna z 19.10.2010.

[14] COM(2011) 17 wersja ostateczna z dnia 26 stycznia 2011 r.

[15] Broszura informacyjna Komisji: Przegląd oceny funkcjonowania reformy WPR i Europejskiego planu naprawy gospodarczej (Commission fact sheet: Overview of the CAP Health Check and the European Economic Recovery Plan).

[16] http://www.geo.uio.no/edc/

[17] www.eu-watch.org/

[18] www.circeproject.eu/