KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 23.7.2014 COM(2014) 520 final KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Efektywność energetyczna i jej wkład w bezpieczeństwo energetyczne a ramy polityczne dotyczące klimatu i energii do roku 2030 {SWD(2014) 255 final}

{SWD(2014) 256 final}



1.Wprowadzenie Komisja niedawno przedstawiła ramy polityczne na okres 2020–2030 dotyczące klimatu i energii . W ramach tych zaproponowano ambitne cele redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz stosowania energii odnawialnej jako etapu na drodze Unii do konkurencyjnej gospodarki niskoemisyjnej. Ponadto promuje się w nich ograniczenie zależności energetycznej oraz dostępniejszą cenowo energię dla biznesu i konsumentów dzięki dobrze funkcjonującemu rynkowi wewnętrznemu. Ramy polityczne do 2030 r. zostały uzupełnione o bardziej szczegółową analizę bezpieczeństwa energetycznego Unii, przy uwzględnieniu ostatnich wydarzeń geopolitycznych na wschodniej granicy UE, oraz o strategię proponującą konkretne działania w celu zmniejszenia zależności energetycznej w najbliższej przyszłości oraz w perspektywie długoterminowej . Zgodnie z prośbą Rady Europejskiej w niniejszym komunikacie wyjaśniono i przedstawiono w ujęciu ilościowym udział, jaki efektywność energetyczna mogłaby mieć w ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych oraz w zwiększaniu bezpieczeństwa energetycznego Unii. Oba te procesy są aspektami zintegrowanych ram politycznych dotyczących klimatu i energii. Zgodnie z dyrektywą w sprawie efektywności energetycznej niniejszy komunikat przedstawia także perspektywy osiągnięcia 20% celu w zakresie efektywności energetycznej do 2020 r. Efektywność energetyczna ma do odegrania podstawową rolę w przejściu do bardziej konkurencyjnego, bezpiecznego i zrównoważonego systemu energetycznego, którego centrum będzie wewnętrzny rynek energii. Energia zasila nasze społeczeństwa i gospodarki, jednak przyszły wzrost musi być napędzany mniejszą ilością energii i przy mniejszych kosztach. Unia jest w stanie wcielić ten nowy paradygmat w życie. Jak pokazują dane, UE rozpoczęła proces oddzielania wzrostu gospodarczego od zużycia energii poprzez zwiększanie efektywności energetycznej na długo przed kryzysem z 2008 r. Od tego czasu proces oddzielania wzrostu gospodarczego od zużycia energii nabierał tempa, napędzany przez sygnały cenowe oraz kompleksowy zestaw strategii politycznych w zakresie efektywności energetycznej (zob. wykres). Wykres 1. Ewolucja zużycia energii oraz PKB w UE w latach 1995–2013 Źródło: Służby Komisji na podstawie danych Eurostatu 2.Perspektywy osiągnięcia celu określonego na 2020 r. Bieżące ramy polityczne w zakresie efektywności energetycznej Orientacyjny cel oszczędności energii na poziomie 20% w 2020 r. został ustalony jako główny cel w zakresie efektywności energetycznej. Państwa członkowskie ustaliły niewiążące krajowe cele w zakresie efektywności energetycznej. Cele te wspierane się przez: dyrektywę w sprawie efektywności energetycznej; dyrektywę w sprawie charakterystyki energetycznej budynków; regulacje dotyczące produktów ustalające minimalne standardy charakterystyki energetycznej oraz zapewniające umieszczenie odpowiednich informacji dotyczących efektywności energetycznej na etykietach produktów; normy emisji CO2 dla samochodów i vanów; zwiększone finansowanie przez europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne, „Horyzont 2020” oraz specjalne instrumenty, takie jak ELENA oraz Europejski Fundusz na rzecz Efektywności Energetycznej; wprowadzenie inteligentnych liczników energii jako efekt dyrektywy w sprawie wewnętrznego rynku energii; unijny system handlu uprawnieniami do emisji (ETS). Opis stanu wdrożenia bieżącego prawodawstwa znajduje się w Ramce 1.

Ramka 1: Wdrożenie kluczowego prawodawstwa z zakresu efektywności energetycznej – aktualna sytuacja Niedawno minął termin transpozycji dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej do prawa krajowego. Opracowane przez państwa członkowskie krajowe plany działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii na 2014 r. pokazują wzmocnienie krajowych strategii w zakresie efektywności energetycznej (zob. załącznik I). Dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej dostarcza bodźców do zmian w modelu biznesowym spółek świadczących usługi energetyczne, wymagając od państw członkowskich, by promowały instrumenty finansowe na rzecz efektywności energetycznej. W Niemczech publiczny bank KfW oferuje pożyczki preferencyjne na modernizację istniejących budynków zwiększającą efektywność energetyczną oraz na wznoszenie nowych budynków. W latach 2006–2013 zmodernizowano 2,8 miliona domów i zbudowano 540 000 nowych wysoce energooszczędnych domów. We Francji nowy projekt prawa krajowego reguluje liczne konkretne działania, zwłaszcza dotyczące budynków. Jednym z działań jest nawet 30 % obniżka podatków z tytułu kosztów renowacji zwiększających efektywność energetyczną, która zacznie obowiązywać od września 2014 r. Mechanizmy finansowania przez europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne przechodzą proces dywersyfikacji, przy większym wykorzystaniu instrumentów finansowych. Oczekuje się, że liczba państw członkowskich stosujących systemy zobowiązań do efektywności energetycznej w odniesieniu do mediów wzrośnie z pięciu do szesnastu. W Polsce właściwe przepisy dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej zostaną w pełni przetransponowane w ramach takiego właśnie systemu. Dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej promuje programy zwiększające świadomość społeczeństwa co do korzyści audytów energetycznych świadczonych przez odpowiednie służby doradcze. W Zjednoczonym Królestwie wyspecjalizowany departament pomaga w opracowywaniu strategii na podstawie badań nad tym, jak można wpływać na decyzje konsumentów dotyczące efektywności energetycznej („ekonomia behawioralna”). Pomimo tych postępów jak dotąd jedynie pięć państw członkowskich powiadomiło o pełnej transpozycji dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej. Komisja wysłała do pozostałych państw wezwania do usunięcia uchybienia. Wdrażanie dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, której termin transpozycji ustalono na lipiec 2012 r., jest również opóźnione. W chwili obecnej dziewięć państw członkowskich nie zakończyło jeszcze procesu transpozycji. W czterech przypadkach Komisja wszczęła postępowanie sądowe. Strategie polityczne w zakresie efektywności energetycznej przynoszą wymierne rezultaty W efekcie działań na rzecz efektywności energetycznej budynki zużywają mniej energii, energochłonny sprzęt jest eliminowany z rynku, a etykiety na urządzeniach gospodarstwa domowego, takich jak telewizory i bojlery, umożliwiają konsumentom dokonywanie świadomych wyborów podczas zakupów. Władze publiczne, przemysł, małe i średnie przedsiębiorstwa oraz gospodarstwa domowe mają coraz większą świadomość możliwości oszczędzania energii. W przypadku transportu wymogi w zakresie emisji CO2 spowodują obniżenie średnich emisji dla nowych samochodów osobowych w 2021 r. o 40 % w porównaniu z 2007 r. Umiejscowienie tych działań we wspólnych ramach politycznych Unii pozwoliło wykorzystać skalę rynku wewnętrznego, a także umożliwiło krajowym decydentom na uczenie się od siebie nawzajem. Te europejskie ramy uzupełniają krajowe działania, takie jak dobrowolne porozumienia, zobowiązania do efektywności energetycznej, programy finansowania oraz kampanie informacyjne. Postęp państw członkowskich w zakresie efektywności energetycznej poddawany jest corocznemu przeglądowi w ramach europejskiego semestru. Zarówno na szczeblu krajowym, jaki i na szczeblu UE strategie polityczne i działania związane z efektywnością energetyczną nabierają coraz większego rozpędu. Potrzebne są dalsze wysiłki, żeby osiągnąć cel UE w obszarze oszczędzania energii do 2020 r. Na podstawie analiz działań państw członkowskich oraz dodatkowych prognoz Komisja szacuje, że w 2020 r. UE osiągnie oszczędności energii na poziomie około 18–19%. Należy zauważyć, że około 1/3 całego postępu w osiąganiu celu na 2020 rok wynika z niższego niż zakładany wzrostu gospodarczego w związku z kryzysem finansowym. Dlatego ważne jest, żeby uniknąć samozadowolenia co do osiągnięcia celu 20 % oraz uniknąć niedoszacowania wysiłków, jakie będą wymagane dla osiągnięcia celów wyznaczonych na okres po 2020 r. Biorąc pod uwagę liczne korzyści płynące z oszczędzania energii, a także coraz liczniejsze dowody na to, że polityka efektywności energetycznej naprawdę przynosi efekty, niezwykle istotne jest to, aby podjąć dodatkowe wysiłki w celu zapewnienia całkowitego osiągnięcia celu. Wdrożenie ram legislacyjnych Unii wciąż jest opóźnione (zob. załączniki II i III). Jeżeli wszystkie państwa członkowskie będą teraz jednakowo intensywnie pracować nad pełnym wdrożeniem uzgodnionego prawodawstwa, osiągnięcie celu 20% jest możliwe bez konieczności podejmowania dodatkowych działań. Wysiłki należy skupić na następujących elementach: -Upewnienie konsumentów co do jakości zamieszkiwanych przez nich budynków poprzez wzmacnianie lokalnych i regionalnych weryfikacji krajowych kodeksów budowlanych oraz poprzez zapewnienie dokładnych informacji na temat charakterystyki energetycznej budynków na sprzedaż czy też wynajem; -Pełne włączenie dostawców mediów we współpracę z klientami w celu oszczędzania energii; -Wzmocnienie nadzoru rynku w zakresie efektywności energetycznej produktów, co wymaga odpowiednich zasobów we wszystkich państwach członkowskich i co zapewni równe warunki działania dla przemysłu i dostarczy konsumentom informacje potrzebne do dokonywania świadomych wyborów. 3.Efektywność energetyczna: ocena potencjału na 2030 r. Kluczowym celem przyszłej polityki klimatyczno-energetycznej jest utrzymanie przystępnych cen energii dla biznesu, przemysłu i konsumentów. Wynika z tego, iż podstawą ram politycznych do 2030 r. i zawartych w nich zamierzeń będzie potrzeba realizacji celów w zakresie klimatu i energii w sposób jak najbardziej efektywny pod względem kosztów. Takie podejście wymaga, żeby państwa członkowskie były elastyczne w realizacji swoich zobowiązań, uwzględniając krajowe warunki. Na tej podstawie Komisja zaproponowała na 2030 r. wiążące cele w zakresie ograniczenia emisji gazów cieplarnianych o 40 % (w porównaniu z emisjami w 1990 r.) oraz przynajmniej 27% udziału energii ze źródeł odnawialnych w zużywanej energii. Te cele stanowią etapy pośrednie na opłacalnej drodze do konkurencyjnej gospodarki niskoemisyjnej w 2050 r. W przypadku efektywności energetycznej ramy polityczne do 2030 r. także wskazywały, że osiągnięcie celu obniżenia emisji gazów cieplarnianych na 2030 r. w sposób racjonalny pod względem kosztów wymagałoby zwiększonych oszczędności energii rzędu 25% . Niniejszy dokument bazuje na powyższym założeniu oraz przedstawia dalsze analizy potencjału ekonomicznego dla poprawy efektywności energetycznej i innych korzyści, jakie przynosi efektywność energetyczna. 3.1. Konkurencyjność UE: wzrost gospodarczy, miejsca pracy i przemysł Efektywność energetyczna odgrywa ważną rolę w procesie tworzenia miejsc pracy i zwiększania wzrostu gospodarczego, zwłaszcza poprzez stymulowanie budownictwa, sektora zdolnego do szybkich reakcji, który może być podstawą ożywienia gospodarki i który nie podlega procesom delokalizacji. W przypadku przemysłu polityka efektywności energetycznej ma na celu zmniejszenie ilości energii potrzebnej do danego procesu lub produktu, co oznacza zrobienie tego samego lub więcej za mniej bez negatywnych skutków dla przyszłego wzrostu. Europejskie przedsiębiorstwa, a zwłaszcza przemysł wytwórczy, już w znacznym stopniu przyczyniły się do tego, że Europa stała się jednym z najbardziej efektywnych energetycznie regionów świata. W tym sektorze w stopniu szczególnym poprawa efektywności energetycznej była często autonomiczną odpowiedzią na zmiany poziomu cen. Na przykład z historycznego punktu widzenia sektor przemysłu w UE wykorzystywał energię w sposób bardziej efektywny niż jego odpowiednik w Stanach Zjednoczonych, a w latach 2001–2011 jego energochłonność poprawiła się o prawie 19%, przy poprawie w Stanach Zjednoczonych na poziomie 9% . W okresie 1990-2009 energochłonność przemysłu w UE-27 poprawiła się o 30%. Działają ramy prawne wspierające te trendy, a głównym narzędziem napędzającym poprawę efektywności energetycznej (i obniżenie emisji gazów cieplarnianych) w przemyśle jest unijny system handlu uprawnieniami do emisji, który zapewnia niezbędną przewidywalność prawa. Będzie to dalej wzmacniane dzięki rezerwie zapewniającej stabilność rynku dla unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji, która zapewni systemowi większą odporność na wstrząsy.

Unijne ramy dla efektywności energetycznej okazały się motorem innowacji i wzrostu gospodarczego dla europejskich przedsiębiorstw. Efektywność energetyczna stała się szansą, zwłaszcza w budownictwie (sektorze zdominowanym przez małe i średnie przedsiębiorstwa). Efektywność energetyczna pobudza konkurencyjność poprzez tworzenie rynku na wydajne urządzenia o wysokiej wartości dodanej oraz zdecentralizowane technologie zarządzania energią. Rosnąca zależność od technologii informacyjno-komunikacyjnych w wielu sektorach jest szansą na uzyskanie dalszego przyrostu wydajności pod warunkiem, że systemy i platformy są wyposażone w otwarte standardowe interfejsy umożliwiające łatwą aktualizację i wprowadzenie dalszych innowacji. Przy wzrastającym globalnie popycie na produkty energooszczędne polityka efektywności energetycznej dodatkowo zapewnia przewagę europejskich produktów na rozwijających się rynkach i przyczynia się do zrównoważonego rozwoju gospodarczego. Nowe technologie w budownictwie, produkcji i transporcie niosą potencjał dalszej poprawy efektywności energetycznej, jeśli zostaną z powodzeniem wprowadzone na szeroką skalę. 3.2. Budynki – niższe rachunki za prąd dla konsumentów Poprawa efektywności energetycznej budynków może oznaczać oszczędności dla konsumentów. W UE gospodarstwa domowe przeznaczają średnio 6,4% dochodu do dyspozycji na zużycie energii na potrzeby domowe, z czego dwie trzecie na ogrzewanie, a jedną trzecią na inne cele . W 2012 r. prawie 11% populacji UE nie było w stanie zapewnić odpowiedniego ogrzewania domu . Jest to spowodowane rosnącymi cenami energii, których wzrost był jednak nieco łagodzony przez rosnącą konkurencję na wewnętrznym rynku energii oraz przez coraz większą efektywność energetyczną. Po wprowadzeniu wymagań w zakresie efektywności w kodeksach budowlanych dzisiaj nowe budynki zużywają jedynie połowę energii w porównaniu z typowymi budynkami z lat 80-tych XX wieku. Jednak przykładowo 64% grzejników to wciąż nieefektywne modele niskotemperaturowe , a 44% okien to wciąż okna jednoszybowe . Już niedługo uwidoczni się wpływ na rynek nowych standardów w zakresie efektywności i oznakowania dla ogrzewaczy wody i powietrza. Jeśli chodzi o elektryczność, oczekuje się, że dzięki bardziej wydajnym urządzeniom konsumenci zaoszczędzą na rachunkach za energię 100 mld EUR rocznie do 2020 r., co daje 465 EUR na gospodarstwo domowe. Prawo do bardziej informacyjnych, przejrzystych i częstszych rachunków oraz do udziału w rynku reagującym na zapotrzebowanie daje konsumentom możliwość aktywnego zarządzania własnym zużyciem energii. Podczas przygotowań do wdrożenia inteligentnych systemów pomiarowych lub przy ułatwianiu tego wdrożenia państwa członkowskie powinny skupić się na tworzeniu rynku na innowacyjne usługi energetyczne, na którym inwestycje w wydajne urządzenia oraz inteligentne zużycie i produkcję są opłacalne. Efektywność energetyczna budynków wzrasta o 1,4% na rok . Ta stosunkowo niska wartość wynika w głównej mierze z niskiej liczby renowacji. Państwa członkowskie, które odniosły największy sukces w redukowaniu nieefektywnego zużycia energii, osiągnęły to dzięki kombinacji surowych wymogów w zakresie energooszczędności dla nowych i modernizowanych budynków z programami ukierunkowanymi na modernizację istniejących budynków. Żeby móc odczuć korzyści wynikające z poprawy efektywności energetycznej budynków, największym wyzwaniem jest przyspieszenie i finansowanie z góry inwestycji oraz zwiększenie tempa renowacji istniejących zasobów z obecnej średniej 1,4% do ponad 2% rocznie. Wyzwanie polega w części na realizacji tego przyspieszenia w akceptowalny społecznie sposób. Należy zminimalizować skutki uboczne, które są niekorzystne dla słabszych członków społeczeństwa, oraz zbadać sposoby na umożliwienie wszystkim członkom społeczeństwa odnoszenia korzyści z inwestowania w środki na rzecz poprawy efektywności energetycznej. Wymaga to wdrożenia odpowiednich instrumentów finansowych, dostępnych dla wszystkich grup konsumentów bez względu na ich sytuację finansową. Zmniejszone zapotrzebowanie na paliwa kopalne doprowadzi z kolei do obniżenia cen energii. Według jednego z szacunków każdy dodatkowy 1% oszczędności energii doprowadzi do obniżenia cen gazu o około 0,4%, a cen ropy – o około 0,1% w 2030 r. . 3.3. Energooszczędny transport W latach 1990–2007 zużycie energii w transporcie wzrosło o 35%, jednak od tamtego czasu nastąpił spadek jej zużycia. Jak dotąd najpotężniejszym narzędziem do walki z tym problemem były normy emisji CO2 obniżające emisje gazów cieplarnianych oraz zwiększające energooszczędność samochodów i lekkich vanów , chociaż inne czynniki, takie jak wysokie ceny ropy oraz wolniejszy wzrost mobilności, także przyczyniły się do obniżenia zużycia energii o 8% w latach 2007–2012. Pojawiają się znaki świadczące o zmianie zachowania użytkowników transportu. W niektórych państwach członkowskich nasycenie populacji samochodami jest bliskie wartości maksymalnej; w skali poszczególnych miast liczne są historie sukcesów w zachęcaniu do zmiany formy transportu na bardziej energooszczędną – samochody elektryczne, transport publiczny, rower, spacery. Ostatnio uzgodniona dyrektywa w sprawie rozmieszczania infrastruktury paliw alternatywnych oraz nowy „Pakiet dotyczący mobilności w miastach” będą stanowić dalsze wsparcie dla tego trendu. Inne inicjatywy podjęte przez Komisję po publikacji białej księgi w sprawie transportu w 2011 r. mają na celu zachęcanie do korzystania z bardziej energooszczędnych środków transportu poprzez poprawę jakości i oferty usług kolejowych , dalsze inwestycje w rozwój i innowacje w transporcie kolejowym , oraz lepsze wykorzystanie wodnych dróg śródlądowych . W celu zapewnienia pełnej skuteczności konieczna jest stopniowa transformacja całego systemu transportowego w kierunku większego zintegrowania między różnymi formami transportu, innowacji oraz rozmieszczenia alternatywnych źródeł energii, a także ulepszone zarządzanie przepływem ruchu poprzez inteligentny system transportu. Działaniom tym powinna towarzyszyć bardziej skuteczna polityka miejska i przestrzenna na szczeblu UE i państw członkowskich. 3.4. W poszukiwaniu równowagi między kosztami a korzyściami Rada Europejska pracuje nad tym, żeby ramy na 2030 r. zostały uzgodnione w październiku, tak aby Unia mogła brać aktywny udział w toczących się międzynarodowych negocjacjach dotyczących klimatu. Właściwy udział efektywności energetycznej w ramach do 2030 r. musi opierać się na dogłębnej analizie dodatkowych kosztów i korzyści, jakie przyniesie zwiększenie celu w zakresie efektywności energetycznej ponad poziom 25% uprzednio wskazywany przez Komisję. Niektóre kluczowe aspekty różnych opcji przedstawiono w Tabeli 1. Tabela 1. Koszty i korzyści dla różnych celów w zakresie efektywności energetycznej

POZIOM REFEREENCYJNY

2013 GHG (gazy cieplarniane) 40

(40% GHG, 27% RES – odnawialne źródła energii, 25% EE – efektywność energetyczna) Bardziej ambitne cele w zakresie efektywności energetycznej (%) EE27 EE28 EE29 EE30 EE35 EE40 Oszczędności energii w 2030 r.

(oceniane w odniesieniu do prognoz wartości podstawowych dotyczących zużycia energii pierwotnej z 2007 r.) 21,0 % 25,1 % 27,4 % 28,3 % 29,3 % 30,7 % 35,0 % 39,8 % Zużycie energii pierwotnej w 2030 r. (Mtoe) [krajowe zużycie energii brutto z wyłączeniem zużycia nieenergetycznego] 1490 1413 1369 1352 1333 1307 1227 1135 Koszty systemów energetycznych, nie uwzględniając wpływu efektywności energetycznej na koszty pozafinansowe

(średnia roczna na okres 2011–2030 w mld EUR'10) 2067 2069 2069 2074 2082 2089 2124 2181 Nakłady na inwestycje (średnia roczna na okres 2011–2030 w mld EUR'10) 816 854 851 868 886 905 992 1147 Import gazu netto w 2030 r. (w mld m³) 320 276 267 256 248 237 204 184 Koszty importu paliw kopalnych (średnia roczna na okres 2011–2030 w mld EUR'10) 461 452 447 446 444 441 436 434 Zatrudnienie w 2030 r. (w milionach osób) 231,74 nie dotyczy nie dotyczy 232,39 nie dotyczy 232,53 233,16 235,21 Średnia cena energii elektrycznej w 2030 r. (EUR/MWh) 176 179 180 179 178 178 177 182 Szacuje się, że cel oszczędności energii na poziomie 25% spowoduje średni roczny wzrost kosztów systemów energetycznych z 2067 mld EUR do 2069 mld EUR na rok (2011–2030), tj. około 2 mld EUR na rok (0,09%). Znaczne koszty związane z systemem energetycznym, które poniosą państwa członkowskie, stanowią część stałego procesu odnowy przestarzałego systemu energetycznego. Przy oszczędności energii na poziomie 25% ramy do 2030 r. przyniosłyby efekt w postaci znacznej poprawy sytuacji Unii w odniesieniu do jej zależności energetycznej, dając 9 mld EUR oszczędności rocznie na imporcie paliw kopalnych (mniej o 2%) oraz obniżenie importu gazu o 13% (około 44 miliardy metrów sześciennych) w porównaniu z bieżącymi trendami i strategiami politycznymi. Cel oszczędności energii na poziomie 40%, do którego wzywa Parlament Europejski, miałby bardzo duży wpływ na zależność energetyczną, obniżając w szczególności import gazu. Jednak te korzyści w zakresie bezpieczeństwa energetycznego byłyby osiągnięte kosztem znacznego zwiększenia kosztów systemów energetycznych z 2069 mld EUR do 2181 mld EUR rocznie, czyli około 112 mld EUR rocznie w okresie 2011–2030. Komisja oceniła zakres planowanego celu dla oszczędności energii na 25–40%. Analiza wykazała, że wraz z podwyższaniem planowanego celu w zakresie efektywności energetycznej rosną też korzyści, a także, że import gazu obniżałby się o 2,6 % z każdym dodatkowym 1% oszczędności energii. Ma to bezpośredni wpływ na zwiększenie bezpieczeństwa dostaw dla UE, chociaż przy oszczędnościach energii przekraczających 35% stopa obniżenia importu gazu dzięki dodatkowym oszczędnościom energii gwałtownie maleje. Ogólnie mówiąc, z tabeli 1 i wykresu 2 jasno wynika, że bardziej ambitny cel w zakresie efektywności energetycznej przynosi większe korzyści, zwłaszcza w przypadku importu paliw kopalnych. Dodatkowe korzyści obejmują obniżoną emisję gazów cieplarnianych, mniejsze zanieczyszczenie powietrza, wody i gleby oraz zanieczyszczenie hałasem, mniejsze wykorzystanie zasobów do wydobywania, przekształcania, transportowania i zużywania energii oraz wynikające z tego korzyści dla zdrowia człowieka i stanu ekosystemów. Uzupełniają to korzyści polegające na osiągnięciu potencjalnie wyższego poziomu zatrudnienia. Są jednak także dodatkowe koszty związane z osiągnięciem 40% celu dla gazów cieplarnianych. Na przykład cel w zakresie efektywności energetycznej na poziomie 28% spowodowałby w latach 2011–2030 wzrost całkowitych kosztów systemów energetycznych z 2069 mld EUR rocznie przy celu 25% oszczędności do wielkości rzędu 2074 mld EUR, co oznacza wzrost o około 5 mld EUR rocznie, czyli 0,24% rocznie. Wykres 2 pokazuje także, że koszty efektywności energetycznej rosną szybciej niż oszczędności na imporcie paliw kopalnych. Wykres 2. Średnie roczne koszty systemów energetycznych i oszczędności na paliwach kopalnych w porównaniu z głównym scenariuszem celu 40% dla gazów cieplarnianych, 27% dla odnawialnej energii i 25% dla oszczędności energii. Uwaga: Tabela 1 powyżej zawiera podsumowanie kluczowych kosztów i korzyści dla różnych poziomów oszczędności energii w 2030 r. Ważnym czynnikiem do uwzględnienia jest także rozmieszczenie skutków. Dodatkowe działania dla poprawy efektywności energetycznej powinny się skupić głównie na charakterystyce energetycznej budynków i produktów i w związku z tym w znacznym stopniu będą zadaniem sektorów nieobjętych systemem handlu uprawnieniami do emisji. W przypadku sektora budownictwa, który stanowi około 10% unijnego PKB, poprawa efektywności energetycznej budynków to najbardziej obiecujący motor dla wzrostu po recesji. 4.Finansowanie efektywności energetycznej i budowanie pomostu do 2030 r. Możliwości związane z efektywnością energetyczną określone w niniejszym przeglądzie mogą uzyskać finansowanie pod warunkiem, że zostaną wdrożone skuteczne ramy finansowania, żeby pokryć znaczne koszty wymagane z góry. Środki unijne powinny być dźwignią finansową dla funduszy prywatnych Do 2020 r. znaczne środki unijne mogą być dostępne na potrzeby wdrażania działań na rzecz efektywności energetycznej w ramach bieżących wieloletnich ram finansowych. Ich wykorzystanie już teraz jest głównym przedmiotem dyskusji z państwami członkowskimi w odniesieniu do ogólnego porozumienia w sprawie ram do 2030 roku oraz osiągnięcia sprawiedliwego i słusznego podziału wysiłków. Jeżeli środki te zostaną rozsądnie wykorzystane, inwestycje poczynione przed 2020 r. będą nadal przynosiły oszczędności energii niezbędne także po 2020 r. Główny potencjał dla oszczędności energii znajduje się w budownictwie, jako że 40% energii w Unii jest zużywane przez budynki, a prawie 90% powierzchni w budynkach UE jest własnością prywatną i ponad 40% budynków mieszkalnych pochodzi sprzed 1960 r. To wskazuje na potrzebę znacznego finansowania prywatnego. Dlatego niezwykle ważne jest pojawienie się rynku dla poprawy efektywności energetycznej i wykorzystanie publicznych środków jako dźwigni dla kapitału prywatnego. Dla zobrazowania: inwestorzy instytucjonalni w UE (członkowie inicjatywy zasady odpowiedzialnego inwestowania) obecnie zarządzają funduszami o wartości ponad 12 bln EUR, a sumę ich inwestycji w prywatne nieruchomości w 2012 r. szacuje się na ponad 1,5 bln EUR. Te środki są dostępne i muszą być wykorzystane poprzez mądre wykorzystanie funduszy publicznych oraz w oparciu o długoterminowe, przejrzyste i stabilne ramy prawne. Ocena skutków wykazała, że potrzebne będzie dodatkowe 38 mld EUR rocznie na inwestycje, żeby zrealizować ramy do 2030 r. Wobec powyższego Komisja uznaje, że państwa członkowskie powinny przeznaczyć znaczną część finansowania z polityki spójności i/lub krajowych funduszy na wsparcie przejścia do gospodarki niskoemisyjnej poprzez wykorzystanie tych zasobów jako dźwigni finansowej dla kapitału prywatnego. W budżecie Unii na okres 2014–2020 znacznie podwyższono środki przeznaczone na efektywność energetyczną. Co najmniej 38 mld EUR będzie dostępnych na inwestycje w gospodarkę niskoemisyjną w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na okres 2014–2020, a suma ta będzie zwielokrotniona dzięki krajowemu i regionalnemu współfinansowaniu i dzięki przyciągnięciu kapitału prywatnego. Ponadto dalsze wsparcie z programu „Horyzont 2020” i europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych zostanie zainwestowane w innowacje w obszarze efektywności energetycznej. Na okres 2014–2020 przewiduje się kwotę około 2000 mln EUR, zwłaszcza w ramach działu Efektywność Energetyczna w ramach priorytetu programu „Horyzont 2020” Wyzwania Społeczne dotyczącego bezpiecznej, czystej i efektywnej energii oraz w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego z zakresu „Budynków Energooszczędnych” i „Fabryk Przyszłości”, a także „Zrównoważony przemysł przetwórczy dzięki efektywnemu gospodarowaniu zasobami i efektywności energetycznej (SPIRE)”.

W ostatnich latach Unia rozwijała pilotażowe programy innowacyjnych instrumentów finansowania, takie jak Europejski Fundusz na rzecz Efektywności Energetycznej („EEEF”), Globalny Fundusz Efektywności Energetycznej oraz Energii Odnawialnej („GEEREF”) oraz Finansowanie Prywatne na rzecz Efektywności Energetycznej („PF4EE”) w ramach programu LIFE, z których można skorzystać bezpośrednio lub jako przykład do powtórzenia na szczeblu państw członkowskich. Poza tym, wykorzystując pierwsze udane doświadczenia w latach 2007–2013, jak na przykład instrument JESSICA, wykorzystanie instrumentów finansowych w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na lata 2014-2020, na przykład w postaci „pożyczki na renowację”, jest intensywnie promowane. Stworzą one państwom członkowskim większe możliwości zapewnienia wysokiego udziału europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Pojawia się coraz więcej dowodów na to, że wykorzystanie środków publicznych jako bodźca do zaangażowania prywatnego kapitału przynosi istotne korzyści: bardziej ekonomiczne wykorzystanie skromnych środków publicznych, istotny efekt dźwigni finansowej dla inwestycji sektora prywatnego, lepsze dostosowanie publicznego wsparcia do gospodarczego cyklu inwestycyjnego, zaangażowanie sektora finansowego, większa przejrzystość oraz mniejsze obciążenie administracyjne. Należy zająć się kwestią czynników oddziałujących na podaż i popyt przy finansowaniu inwestycji W odniesieniu do popytu konsumenci energii muszą być lepiej poinformowani o pełnych korzyściach płynących z efektywności energetycznej, które wychodzą poza prosty zwrot nakładów w postaci zaoszczędzonych kilowatogodzin (takich jak lepsza jakość życia czy też zwiększona konkurencyjność ich przedsiębiorstw). Promowanie dodatkowego popytu może też nastąpić poprzez skuteczniejsze wdrożenie istniejących ram prawnych, pomoc w opracowywaniu i demonstracji solidnych i skalowalnych projektów inwestycyjnych oraz poprzez dzielenie się wiedzą i doświadczeniem. Sposobem na zwiększenie dostępności finansowania jest wykorzystanie środków publicznych do ustrukturyzowania i powtórzenia już istniejących systemów finansowania dopasowanych do konkretnych potrzeb, oferujących atrakcyjne, łatwo dostępne (blisko rynku) i proste produkty finansowania, takie jak niskooprocentowane pożyczki dla różnych grup konsumentów. Poza tym, aby zmotywować konsumentów energii do szukania finansowania na poprawę efektywności energetycznej, potrzebne są badania socjologiczno-ekonomiczne w dziedzinie finansów w celu lepszego zrozumienia zachowania konsumentów – w tym lokatorów i gospodarstw domowych o niskich dochodach – podczas podejmowania decyzji o działaniach związanych z efektywnością energetyczną. Szczególną uwagę należy poświęcić powstającemu rynkowi usług energetycznych (w tym umów o poprawę efektywności energetycznej oraz umów w sprawie usług energetycznych). Dostarczanie nowych (np. energooszczędnych) usług wynikające z modeli biznesu opartego o reagowanie na popyt z pewnością będzie miało wpływ na popyt na inwestycje i środki finansowe. Aby stymulować podaż inwestycji w efektywność energetyczną, należy podjąć wysiłki w celu wyraźnego wykazania opłacalności tych inwestycji dla inwestorów i finansistów. Do stworzenia rynku wtórnego produktów finansowych związanych z efektywnością energetyczną oraz uwolnienia potencjału do refinansowania inwestycji w efektywność energetyczną poprzez produkty i struktury rynku kapitałowego potrzebna jest przejrzystość, skalowalność oraz normalizacja. Dlatego stymulowanie podaży i popytu na finansowanie inwestycji wymaga: •zidentyfikowania, pomiaru, uzasadnienia oraz wyceny całkowitych korzyści z inwestycji w efektywność energetyczną poprzez obszerne dane oraz dowody do wykorzystania przez osoby prywatne i przedsiębiorstwa podejmujące decyzje w sprawie inwestycji oraz przez sektor finansowy, zwłaszcza poprzez wykorzystanie świadectw charakterystyki energetycznej w sektorze budowlanym; •opracowania norm dla poszczególnych części procesu inwestycji w efektywność energetyczną, w tym umów prawnych, procesów ubezpieczenia, procedur udzielania zamówień, wydawania orzeczeń, pomiaru, weryfikacji, sprawozdawczości, energooszczędności (umów i certyfikatów) oraz ubezpieczenia; •dostarczenia konsumentom narzędzi i usług do kontrolowania zużycia energii pozwalających na porównanie kosztów (kapitałowych) inwestycji w efektywność energetyczną i kosztów (operacyjnych) zużycia energii; •ukierunkowanego wykorzystania funduszy unijnych (zwłaszcza europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych) dzięki publiczno-prywatnym instrumentom finansowym w celu zwiększenia liczby inwestycji oraz w celu przyspieszenia zaangażowania finansów sektora prywatnego dzięki proporcjonalnemu dzieleniu ryzyka; poza tym dochody z europejskiego systemu handlu uprawnieniami do emisji mogłyby zostać przeznaczone na inwestycje w efektywność energetyczną; •odejścia państw członkowskich od tradycyjnego finansowania poprzez dotacje oraz identyfikacji przez nie roboczych modeli najlepiej odpowiadających potrzebom inwestycji w modernizację zasobów mieszkaniowych w celu zwiększenia efektywności energetycznej (tak jak to przestawiono w krajowych strategiach modernizacji budynków); •intensywniejszego dialogu między finansistami, osobami odpowiedzialnymi za podejmowanie decyzji w sektorze publicznym i pozostałymi specjalistami z tego obszaru, pozwalającego na ustrukturyzowanie i zademonstrowanie najskuteczniejszych mechanizmów finansowych i programów inwestycyjnych, dostosowanych do warunków lokalnych lub konkretnych segmentów rynku, ale jednocześnie możliwych do powielania w całej Unii. Rola Komisji Komisja będzie wzmacniać współpracę z państwami członkowskimi, osobami odpowiedzialnymi za podejmowanie decyzji w sektorze publicznym, inwestorami i instytucjami finansowymi, w tym Europejskim Bankiem Inwestycyjnym (EBI), w celu zwiększania wiedzy o istniejących mechanizmach finansowania efektywności energetycznej poza finansowaniem przez dotacje, ich wyniki i wpływ, w tym kwestie związane z oceną ryzyka, wyceną i normalizacją. Komisja będzie także kontynuowała współpracę z instytucjami finansowymi i państwami członkowskimi w zakresie dalszego rozwijania lub wprowadzania odpowiednich instrumentów i inicjatyw finansowych, a także wzmacniania płynności działań w zakresie efektywności energetycznej. Szczególna uwaga będzie poświęcona współpracy z państwami członkowskimi w zakresie wykorzystania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w celu odzwierciedlenia różnorodności potrzeb, barier i szans w całej UE. Komisja opublikowała już obszerne wskazówki na temat finansowania renowacji budynków za pomocą środków dostępnych w ramach polityki spójności, których celem jest także pomoc instytucjom zarządzającym w planowaniu i rozmieszczaniu inwestycji w budynki w ramach programów operacyjnych. Wskazówki zawierają listę dobrych praktyk i studia przypadków. Poza tym we wskazówkach analizuje się różne mechanizmy finansowania do wykorzystania przez władze w celu uruchomienia inwestycji na dużą skalę w renowację budynków i zwiększenia poziomu inwestycji sektora prywatnego. Ponadto Komisja będzie dalej ściśle współpracować z państwami członkowskimi, w razie konieczności dając dalsze wskazówki w celu uzupełnienia już istniejących, aby wspierać wdrażanie dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, oraz wspierając wymianę dobrych praktyk. Komisja będzie również nadal upewniać się, czy prawo Unii jest właściwie transponowane i stosowane, co zapewnia takie same szanse dla wszystkich państw członkowskich i maksymalizuje oszczędności energii. 5.Droga przed Unią Po niepewnych początkach polityka Europy w zakresie efektywności energetycznej zaczyna przynosić rezultaty. Działania na szczeblu europejskim i krajowym, ukierunkowane przez cel oszczędności na poziomie 20% do 2020 r., nabrały zdecydowanego rozpędu. Przy pełnym wdrożeniu i monitorowaniu już przyjętego prawodawstwa Unia może znaleźć się na drodze do osiągnięcia tego celu, oszczędzając 170 Mtoe zużycia energii w latach 2010–2020. Ostatnie wydarzenia, a zwłaszcza kryzys na Ukrainie, przypominają o niepewnej sytuacji Unii w kwestii bezpieczeństwa energetycznego, a importu gazu w szczególności. Niedawna Europejska Strategia Bezpieczeństwa Energetycznego wskazuje na rolę efektywności energetycznej jako środka poprawy bezpieczeństwa dostaw do Unii – każdy kolejny 1% oszczędności energii zmniejsza import gazu o 2,6 %.