Komisja dostosowuje również swoje wnioski dotyczące przyszłych programów w dziedzinie polityki spójności, aby m.in. umożliwić silniejsze wsparcie inwestycji związanych z kryzysem, zapewnić większą elastyczność transferów między funduszami i kategoriami regionów oraz wprowadzić nowe przepisy, które będą uruchamiane w sytuacjach nadzwyczajnych. Aby zapewnić państwom członkowskim i regionom najbardziej potrzebującym odpowiednie wsparcie, zmienione wnioski Komisji obejmą również przegląd krajowych przydziałów środków w ramach polityki spójności, przy uwzględnieniu najnowszych dostępnych statystyk, z dostosowaniem jedynie w górę do zwiększonego całkowitego poziomu 10 mld EUR (w cenach z 2018 r.). Będzie to wymagało odpowiednich dostosowań pułapów wydatków WRF w latach 2025–2027.

Konieczne są także dostosowania projektu rozporządzenia w sprawie WRF oraz projektu Porozumienia międzyinstytucjonalnego w sprawie dyscypliny budżetowej, współpracy w kwestiach budżetowych i należytego zarządzania finansami. Dostosowania te zapewnią większą elastyczność we wdrażaniu, odzwierciedlając potrzebę uruchamiania nowych przepisów w sytuacjach nadzwyczajnych. Umożliwią one również uwzględnienie innowacji, takich jak Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, i zapewnią przejrzyste informacje ze strony władzy budżetowej na temat wdrażania Europejskiego Instrumentu na rzecz Odbudowy.

Dzięki tym ukierunkowanym dostosowaniom długoterminowe ramy finansowe Unii będą lepiej dopasowane do jej priorytetów i ambicji oraz do budowania odporności Unii i jej autonomii strategicznej w perspektywie średnio- i długoterminowej.

Jeżeli chodzi o zaciąganie pożyczek objętych planem odbudowy, zatwierdzone na mocy decyzji w sprawie zasobów własnych i przeprowadzane w ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Odbudowy, środki niezbędne do pokrycia potencjalnych płatności kuponowych w latach 2021–2027 są zgodne z wnioskiem Komisji w sprawie wieloletnich ram finansowych, a w szczególności z działem 2 „Spójność i wartości” (z wyłączeniem „Spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej”). W przyszłych wieloletnich ramach finansowych należy uwzględnić środki niezbędne do pokrycia płatności kuponowych i umorzeń w terminie zapadalności.

Pułapy wydatków w wieloletnich ramach finansowych na lata 2021–2027 określone w załączniku do wniosku Komisji dotyczącego projektu rozporządzenia Rady określającego wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027 muszą zostać dostosowane, aby uwzględnić postępy poczynione w toku negocjacji, zapewnić finansowanie nowych inicjatyw, wzmocnionych priorytetów, które wysunęły się na pierwszy plan w związku z obecnym kryzysem, oraz wspólnych wyzwań, które ostatnio nasiliły się w terenie.

Ponadto skutki gospodarcze pandemii koronawirusa podkreślają znaczenie, jakie ma zapewnienie Unii odpowiedniej przestrzeni fiskalnej w przypadku wstrząsów gospodarczych prowadzących do gwałtownego i znacznego spadku dochodu narodowego brutto. Aby zachować wystarczający margines zgodnie z pułapami uwzględnionymi w decyzji w sprawie zasobów własnych, umożliwiający Unii pokrycie wszystkich zobowiązań finansowych i zobowiązań warunkowych, których termin zapadalności przypada w danym roku, nawet w przypadku najbardziej niekorzystnego rozwoju sytuacji gospodarczej, Komisja proponuje również podwyższenie na stałe pułapów zobowiązań i płatności zawartych w decyzji w sprawie zasobów własnych, do poziomów odpowiednio 1,46 % i 1,40 % dochodu narodowego brutto UE. Ponadto dodatkowe wyjątkowe i tymczasowe zwiększenie pułapów w decyzji w sprawie zasobów własnych jest konieczne, aby umożliwić zaciąganie pożyczek w ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Odbudowy.

Sprawna realizacja działań w zakresie decyzji w sprawie zasobów własnych, Europejski Instrument na rzecz Odbudowy oraz nowe długoterminowe ramy są konieczne. Porozumienie w sprawie wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027 ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia podmiotom gospodarczym, regionom, MŚP, rolnikom, naukowcom i innym beneficjentom funduszy UE bodźca finansowego i zaufania niezbędnych do wspierania inwestycji długoterminowych. Oparcie się na już osiągniętych w Parlamencie Europejskim i Radzie znacznych postępach stworzy najlepsze możliwe warunki do wypracowania porozumienia w odpowiednim terminie.

Proponowany Instrument Unii Europejskiej na rzecz Odbudowy („Europejski Instrument na rzecz Odbudowy”) jest mechanizmem nadzwyczajnym w sytuacjach wyjątkowych, służącym wdrożeniu środków na odbudowę i zwiększenie odporności. W tym celu instrument ukierunkowuje finansowanie na kluczowe programy unijne w ograniczonym okresie czasu; ponadto koncentruje się on na pilnych potrzebach inwestycyjnych wynikających z kryzysu. Będzie silnym wyrazem solidarności, która łączy Unię. Instrument ten będzie tymczasowy, ukierunkowany, a jego siła oddziaływania będzie współmierna do istniejących wyzwań. Zasoby, oparte na tymczasowym i wyjątkowym upoważnieniu do zaciągania pożyczek na mocy decyzji w sprawie zasobów własnych, zostaną zapewnione dzięki pożyczkom na rynkach kapitałowych lub od instytucji finansowych. Pożyczone środki będą stanowić dodatek do środków zatwierdzonych w budżecie Unii, a zatem znajdą się poza pułapami wydatków wieloletnich ram finansowych. Zostanie to wyraźnie wykazane w budżecie, aby odzwierciedlić ich tymczasowy i wyjątkowy charakter oraz zapewnić pełną przejrzystość.

Łącznie wnioski te umożliwią wykorzystanie pełnej mocy budżetu UE w celu uruchomienia inwestycji oraz skoncentrowania wsparcia finansowego i inwestycji w najbardziej istotnych pierwszych latach odbudowy, co pozwoli utorować drogę do sprawiedliwej i sprzyjającej włączeniu społecznemu transformacji w kierunku ekologicznej i cyfrowej przyszłości, zapewni wsparcie strategicznej autonomii Unii w dłuższej perspektywie oraz uodporni Unię na wstrząsy w przyszłości.

UE podjęła szybkie działania w celu zapewnienia skoordynowanej i zdecydowanej zbiorowej reakcji na społeczne i ekonomiczne skutki kryzysu, w granicach wyznaczonych przez obecne wieloletnie ramy finansowe obejmujące okres do 2020 r. Reakcja ta stanowi uzupełnienie gospodarczych i finansowych działań dyskrecjonalnych podejmowanych przez państwa członkowskie.

Doświadczenia ostatnich tygodni pokazały, że w przypadku nagłego i rozległego kryzysu, takiego jak pandemia COVID-19, Unię wzywa się do podjęcia działań w ciągu kilku dni. Musi ona zapewnić szybkie, elastyczne i bezpośrednie wsparcie w oparciu o zasadę solidarności, aby stawić czoła poważnym skutkom epidemii dla zdrowia publicznego w Unii, a także wspierać wysiłki i zdolności państw członkowskich i regionów najbardziej dotkniętych epidemią.

Wydarzenia te świadczą ponadto o tym, że przepisy dotyczące elastyczności, a w szczególności instrumenty szczególne, są kluczowym i niezbędnym następstwem przewidywalności i stabilności zapewnianych dzięki wieloletnim ramom. Potwierdza to również, że struktura elastyczności zaproponowana przez Komisję w 2018 r. w odniesieniu do długoterminowego budżetu na lata 2021–2027 jest w pełni odpowiednia i uzasadniona.

W 2018 r. Komisja zaproponowała rozszerzenie zakresu rezerwy na pomoc nadzwyczajną, aby umożliwić jej uruchamianie w sytuacjach wyjątkowych na terenie Unii. Komisja proponuje zwiększenie maksymalnej rocznej kwoty dostępnej w ramach tego instrumentu, który zmienił nazwę na „rezerwa na rzecz solidarności i pomocy nadzwyczajnej”, do poziomu 3 mld EUR (w cenach z 2018 r.), tak aby w przypadku nieprzewidzianych wyzwań można było uruchomić środki nadzwyczajne na dużą skalę i stawić czoła tym wyzwaniom. Dzięki zwiększonej rezerwie możliwe będzie sprawne wzmacnianie działań UE, w miarę potrzeb, za pomocą instrumentów UE, które przewidują takie mechanizmy nadzwyczajne, jak na przykład instrument wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych, ale także pomoc humanitarna, RescEU, Program w dziedzinie zdrowia, Program na rzecz jednolitego rynku (wraz z nadzwyczajnymi środkami weterynaryjnymi i fitosanitarnymi) lub Fundusz Azylu i Migracji.

W ramach działań podejmowanych w odpowiedzi na kryzys związany z COVID-19 Parlament Europejski i Rada przyjęły w dniu 31 marca 2020 r. rozporządzenie (UE) 2020/461, które rozszerza zasięg Funduszu Solidarności Unii Europejskiej, aby poważny stan zagrożenia zdrowia publicznego objąć zakresem klęsk żywiołowych, w przypadku których fundusz może interweniować. Komisja proponuje zatem zwiększenie maksymalnej rocznej kwoty tego instrumentu szczególnego do 1 mld EUR (w cenach z 2018 r.).

Komisja proponuje ponadto zwiększenie maksymalnej rocznej kwoty dostępnej w ramach Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji do 386 mln EUR (w cenach z 2018 r.), proporcjonalnie do prawdopodobnego wzrostu liczby wniosków w związku z ekonomicznymi i społecznymi skutkami kryzysu związanego z COVID-19.

2.ASPEKTY PRAWNE WNIOSKU

Proponowane zmiany w motywach i artykułach wniosków Komisji z dnia 2 maja 2018 r. przedstawiono w załączonym zmienionym wniosku. Wszystkie pozostałe motywy i przepisy pozostają niezmienione w stosunku do pierwotnych wniosków Komisji COM(2018) 322 i COM(2018) 323.

W niniejszej sekcji uwzględniono również wyjaśnienia dotyczące zmian do projektu porozumienia międzyinstytucjonalnego, który przedstawiono w dokumencie COM(2020) 444.

2.1.Art. 2 i motyw 3 projektu rozporządzenia

W momencie opracowywania wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie wieloletnich ram finansowych w maju 2018 r. przegląd rozporządzenia finansowego był już przedmiotem porozumienia politycznego, jednak finalizacja tekstu i proces jego przyjęcia były nadal w toku. W związku z tym odniesienia do rozporządzenia finansowego i jego przepisów w rozporządzeniu w sprawie WRF zostały tymczasowo umieszczone w nawiasach kwadratowych.

Zmiany dotyczą jedynie dostosowania odniesień do rozporządzenia finansowego przyjętego w lipcu 2018 r.

2.2.Art. 6 i motyw 8 projektu rozporządzenia

Zmiana przewiduje przegląd krajowych przydziałów środków w ramach polityki spójności, który odbędzie się w 2024 r., z uwzględnieniem najbardziej aktualnych dostępnych wówczas statystyk. Przegląd ten będzie przekładał się jedynie na dostosowania w górę, o maksymalnej łącznej kwocie 10 mld EUR (w cenach z 2018 r.). W wyniku tego przeglądu konieczne będzie odpowiednie dostosowanie pułapów wydatków przewidzianych w wieloletnich ramach finansowych na lata 2025–2027.

2.3. Art. 8 projektu rozporządzenia

W zmienionym artykule dodaje się Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji do programów objętych zarządzaniem dzielonym, w odniesieniu do których może zaistnieć potrzeba przeprogramowania środków na zobowiązania na 2021 r. i w odniesieniu do których należy zastosować w latach 2022–2025 odpowiednie dostosowanie pułapów wieloletnich ram finansowych.

2.4.Art. 9 projektu rozporządzenia

Zmiana przewiduje zwiększenie maksymalnej rocznej kwoty Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji do 386 mln EUR (w cenach z 2018 r.).

2.5.Art. 10 projektu rozporządzenia

Zmiana przewiduje zwiększenie maksymalnej rocznej kwoty Funduszu Solidarności Unii Europejskiej do 1 000 mln EUR (w cenach z 2018 r.).

2.6.Art. 11, art. 13 i motyw 7 projektu rozporządzenia, pkt 11 projektu porozumienia międzyinstytucjonalnego