OPINIA KOMISJI w sprawie istnienia nadmiernego deficytu w Republice Czeskiej - stosowanie artykułu 104 ust. 5 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską

MEMORANDUM WYJAŚNIAJĄCE

Dnia 7 kwietnia 2004 r. Komisja opublikowała prognozy Wiosna 2004 [1]. Zgodnie z tymi prognozami, uwzględniającymi dane przekazane przez Republikę Czeską w marcu 2004 r., ogólny deficyt publiczny w Republice Czeskiej wzrósł z 6,4% PKB w 2002 r. do 12,9% PKB w 2003 r. (5,9% PKB nie uwzględniając jednorazowego działania rządu związanego z zastosowaniem na dużą skalę gwarancji rządowych), przez co przekroczył wartość odniesienia określoną w Traktacie i wynoszącą 3% PKB.

[1] Prognoza Komisji Wiosna 2004 jest dostępna pod adresem: http://europa.eu.int/comm/economy_finance/ publications/european_economy/2004/ee204en.pdf.

Na podstawie tego dowodu prima facie w dniu 12 maja 2004 r., z przyjęciem raportu przewidzianego w art. 104 ust. 3 Traktatu Komisja wszczęła procedurę nadmiernego deficytu dla Republiki Czeskiej [2]. Dnia 13 maja 2004 r. Komisja otrzymała program konwergencji Republiki Czeskiej, potwierdzający deficyt na poziomie 12,9% PKB za rok 2003.

[2] Pełny tekst raportu dostępny jest pod adresem: http://europa.eu.int/comm/economy_finance/ about/activities/sgp/procedures_en.htm.

Zastosowanie procedury nadmiernego deficytu reguluje art. 104 Traktatu oraz rozporządzenie Rady (WE) Nr 1467/97 w sprawie przyspieszenia i wyjaśnienia procedury nadmiernego deficytu, stanowiące część Paktu Stabilności i Wzrostu [3]. Kraje, które dnia 1 maja 2004 r. wstąpiły do UE, to Państwa Członkowskie objęte derogacją, które podlegają obowiązkowi unikania nadmiernego deficytu, jednak zgodnie z art. 104 ust. 9 i ust. 11 nie można na nie nakładać sankcji.

[3] Dz.U. L 209 z 2.8.1997.

Zgodnie z art. 104 ust. 3 Traktatu Komisja stwierdza w raporcie, że nadmierny deficyt Republiki Czeskiej w roku 2003 przekraczający wartość odniesienia wynoszącą 3% PKB nie został spowodowany nadzwyczajnym zdarzeniem, na które władze czeskie nie miały wpływu, ani nie był wynikiem znacznego pogorszenia koniunktury gospodarczej w rozumieniu Paktu Stabilności i Wzrostu, gdyż realny PKB w 2003 r. wyniósł 2,9%. Uwzględniając sytuację w roku 2004 raport stwierdza, że ogólny deficyt publiczny najprawdopodobniej ulegnie zmniejszeniu, lecz pozostanie na poziomie powyżej 3% PKB. W szczególności prognozy Komisji Wiosna 2004 przewidują ogólny deficyt publiczny w 2004 r. na poziomie 5,9% PKB, czyli więcej niż 5,3% PKB prognozowanych przez władze czeskie w programie konwergencji.

Na podstawie prognoz Komisji Wiosna 2004 Komisja stwierdza także, że wskaźnik poziomu zadłużenia do PKB, który w 2003 r. osiągnął poziom 37,6% PKB, w 2004 roku utrzyma się poniżej 60% wartości odniesienia określonej w Traktacie. W szczególności prognozy Komisji Wiosna 2004 przewidują, że wskaźnik zadłużenia w roku 2004 osiągnie poziom 40,6% PKB, czyli powyżej poziomu 38,4% PKB prognozowanego przez władze czeskie w programie konwergencji.

Art. 104 ust. 4 Traktatu stwierdza, że "Komitet przewidziany w artykule 114 (tzn. Komitet Ekonomiczno-Finansowy) wydaje opinie w odniesieniu do raportu Komisji". Komitet wydał opinię w dniu 24 maja 2004 r. potwierdzającą ocenę dokonaną przez Komisję w omawianym raporcie. W szczególności Komitet stwierdził, że sytuacja budżetowa Republiki Czeskiej wskazuje na istnienie nadmiernego deficytu w ramach pierwszego z dwóch kryteriów przewidzianych w art. 104 ust. 2 stosowanych w celu wykrycia deficytu. Oceny opartej na samych tylko kryteriach nie zmieniło także uwzględnienie innych mających zastosowanie czynników, w szczególności średniookresowej sytuacji budżetowej oraz poziomu publicznych wydatków inwestycyjnych. Komitet stwierdził także prawdopodobieństwo, że deficyt publiczny będzie nadal przekraczał traktatową wartości odniesienia w 2004 r., natomiast ogólny poziom zadłużenia publicznego utrzyma się poniżej wartości odniesienia wynoszącej 60% PKB, a następnie wzrośnie w 2004 r. do 40,6% PKB.

Komisja, po przeanalizowaniu właściwych czynników uwzględnionych w raporcie i dotyczących opinii Komitetu, wyraża opinię, że w Republice Czeskiej istnieje nadmierny deficyt. Opinia ta, przyjęta przez Komisję dnia 24 czerwca 2004 r., zostaje skierowana do Rady zgodnie z art. 104 ust. 5 Traktatu. Zgodnie z art. 104 ust. 6 Komisja zaleca także, aby Rada podjęła taką samą decyzję. Ponadto, zgodnie z art. 104 ust. 7 Traktatu, Komisja kieruje do Rady zalecenie, aby Rada skierowała do Republiki Czeskiej zalecenie mające na celu likwidację nadmiernego deficytu.

OPINIA KOMISJI w sprawie istnienia nadmiernego deficytu w Republice Czeskiej - stosowanie artykułu 104 ust. 5 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską

OGÓLNE PRZESŁANKI

Zgodnie z art. 104 Traktatu Państwa Członkowskie podlegają obowiązkowi unikania nadmiernego deficytu publicznego. Dotyczy to Państw Członkowskich objętych derogacją, które dnia 1 maja 2004 r. wstąpiły do UE. Stwierdzenie istnienia nadmiernego deficytu reguluje procedura nadmiernego deficytu, określona w art. 104 Traktatu oraz rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1467/97, stanowiące część Paktu Stabilności i Wzrostu [4].

[4] Dz.U. L 209 z 2.8.1997.

Art. 104 ust. 2 Traktatu nakłada na Komisję obowiązek nadzorowania rozwoju sytuacji budżetowej i wysokości długu publicznego w Państwach Członkowskich w celu wykrycia oczywistych błędów. W szczególności bada ona poszanowanie dyscypliny budżetowej na podstawie dwóch kryteriów, mianowicie stosunku między planowanym lub rzeczywistym deficytem publicznym a produktem krajowym brutto (PKB) oraz stosunku między deficytem publicznym a PKB. Dane liczbowe dotyczące tych zmiennych dostarcza Komisja na podstawie informacji zgłaszanych przez Państwa Członkowskie.

W przypadku braku spełnienia wymogów jednego lub obu kryteriów określonych w art. 104 ust. 2 lub też jeśli, pomimo spełnienia wymagań wynikających z tych kryteriów, Komisja uzna że istnieje ryzyko nadmiernego deficytu w Państwie Członkowskim, art. 104 ust. 3 Traktatu nakłada na Komisję obowiązek sporządzenia raportu. Raport Komisji uwzględnia również to, czy deficyt publiczny przekracza publiczne wydatki inwestycyjne i uwzględnia wszelkie inne istotne czynniki, w tym średniookresową sytuację gospodarczą i budżetową Państwa Członkowskiego, zgodnie z art. 104 ust. 3 Traktatu. Na podstawie prognoz Wiosna 2004 uwzględniających dane zgłoszone przez Republikę Czeską w marcu 2004 r., Komisja w dniu 12 maja 2004 r. przyjęła taki raport.

Następnie, zgodnie z art. 104 ust. 4 Traktatu, dnia 24 maja 2004 r. Komitet Ekonomiczno-Finansowy wydał opinię w odniesieniu do raportu Komisji.

Art. 104 ust. 5 Traktatu nakłada na Komisję obowiązek skierowania opinii do Rady, jeśli Komisja uzna, że w Państwie Członkowskim istnieje nadmierny deficyt lub że taki deficyt może wystąpić. W celu stwierdzenia czy nadmierny deficyt istnieje lub może wystąpić, Komisja decyduje o wzięciu pod uwagę (i) wniosków zawartych w swoim raporcie oraz (ii) opinii Komitetu Ekonomiczno-Finansowego. Na tej podstawie Komisja stwierdziła istnienie szeregu okoliczności dla Republiki Czeskiej.

PRZESŁANKI DOTYCZĄCE REPUBLIKI CZESKIEJ

1. Ogólny deficyt publiczny w Republice Czeskiej w 2003 r. wyniósł 12,9% PKB (5,9% PKB nie uwzględniając jednorazowego działania rządu związanego z zastosowaniem na duża skalę gwarancji rządowych), czyli dużo powyżej wartości odniesienia określonej w Traktacie na 3% PKB. Było to zatem zwiększenie w stosunku do deficytu z 2002 r. (6,4% PKB).

2. Nadmierny deficyt przekraczający wartość odniesienia wynoszącą 3% PKB nie został spowodowany nadzwyczajnym zdarzeniem, na które władze czeskie nie miały wpływu, ani nie był wynikiem znacznego pogorszenia koniunktury gospodarczej w rozumieniu Paktu Stabilności i Wzrostu. W roku 2003 realny wzrost PKB wyniósł 2,9%.

3. Produkcja w ramach ogólnego deficytu publicznego w 2003 roku wyniosła 5,7 punktu procentowego PKB powyżej wartości planowanej w sierpniu 2003, gdy został przyjęty przedakcesyjny program gospodarczy. Jednak bez zastosowania gwarancji rządowych deficyt mógłby wynieść około 6% PKB, czyli mniej niż założono w przedakcesyjnym programie gospodarczym na 2003 r. Lepszy od założonego wynik (bez zastosowania gwarancji rządowych) był głównie efektem rygorystycznej realizacji budżetu państwa. Po stronie wpływów do budżetu wpływy z podatków wyniosły o 2,5% więcej niż zakładano w planie budżetowym przedstawionym w grudniu 2002 r. Jest to przede wszystkim wynikiem wpływów z tytułu podatku VAT (3,6% większe niż zakładano) oraz akcyzy (8% większe niż zakładano) związanych z wysokim poziomem konsumpcji gospodarstw domowych w drugim półroczu. Po stronie wydatków odnotowano znacznie zwiększony od planowanego poziom zasiłków dla bezrobotnych oraz wydatków inwestycyjnych o odpowiednio 10,3% i 9,2%, jednak generalnie wydatki przekroczyły wartość prognozowaną w budżecie jedynie o 1,6%.

4. Wartość brutto inwestycji publicznych w 2003 r. wyniosła 3,6% PKB w porównaniu do ogólnego deficytu publicznego wynoszącego 12,9% PKB.

5. W roku 2004 ogólny deficyt publiczny będzie się najprawdopodobniej zwiększał w stosunku do wartości odniesienia, o której mowa w Traktacie. W szczególności prognozy Komisji Wiosna 2004 przewidują, że ogólny deficyt publiczny w Republice Czeskiej w roku 2004 osiągnie poziom 5,9% PKB, czyli powyżej poziomu 5,3,% PKB, prognozowanego przez władze czeskie w programie konwergencji z maja 2004 r.

6. Wskaźnik poziomu zadłużenia publicznego do PKB w Republice Czeskiej, który w 2003 r. osiągnął poziom 37,6% PKB, w 2004 roku utrzyma się najprawdopodobniej poniżej 60% PKB wartości odniesienia określonej w Traktacie. W szczególności prognozy Komisji Wiosna 2004 przewidują, że wskaźnik zadłużenia w roku 2004 osiągnie poziom 40,6% PKB, czyli powyżej poziomu 38,4% PKB, prognozowanego przez władze czeskie w programie konwergencji.

WNIOSEK

Monitorowanie sytuacji budżetowej w Republice Czeskiej a także, w szczególności, badanie poszanowania dyscypliny budżetowej na podstawie kryteriów określonych w art. 104 ust. 2 dało podstawę do opracowania przez Komisję raportu zgodnie z art. 104 ust. 3 Traktatu. Komisja, po przeanalizowaniu właściwych czynników uwzględnionych w raporcie i uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego, wyraża opinię, że w Republice Czeskiej istnieje nadmierny deficyt.