SPIS TREŚCI

WPROWADZENIE 2

GENEZA PROGRAMU „WYMIAR SPRAWIEDLIWOŚCI W SPRAWACH CYWILNYCH” 2

CELE PROGRAMU 3

RÓŻNE ŚRODKI DZIAŁANIA STOSOWANE W RAMACH PROGRAMU 5

ZARZĄDZANIE PROGRAMEM 6

INICJATYWY KOMISJI 12

PROJEKTY SZCZEGÓŁOWE 14

PROJEKTY SZCZEGÓŁOWE Z ZAKRESU PRAWA KONKURENCJI 18

DOTACJE OPERACYJNE 19

WNIOSKI I ZALECENIA 21

WPROWADZENIE

Zgodnie z decyzją[1] Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 września 2007 r. ustanawiającą program szczegółowy „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych” Komisja powinna przedstawić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie najpóźniej do dnia 31 marca 2011 r. sprawozdanie z oceny okresowej dotyczące uzyskanych wyników oraz jakościowych i ilościowych aspektów realizacji przedmiotowego programu.

Niniejsze sprawozdanie sporządzono w celu dopełnienia tego obowiązku. Opisano w nim stan realizacji programu od chwili jego przyjęcia we wrześniu 2007 r. i podsumowano najważniejsze osiągnięcia.

Pierwsze działania finansowane w ramach programu rozpoczęto prawie trzy lata temu. Dotychczas zakończono jedynie niektóre z nich. W związku z tym skoncentrowano się przede wszystkim na strukturze programu i zarządzaniu programem.

W sprawozdaniu poruszono również niektóre zagadnienia, które będą miały kluczowe znaczenie przy przygotowywaniu następnego programowania finansowego.

Proponowana ocena opiera się w szczególności na:

- danych statystycznych i budżetowych, które posiada Komisja, oraz doświadczeniu zdobytym przez Komisję przy realizacji poprzedniego programu finansowania;

- danych statystycznych i budżetowych oraz opiniach dotyczących skuteczności programu w ramach wspierania działań politycznych Komisji;

- analizie funkcjonowania programu;

- wymianie opinii, która miała miejsce podczas nieformalnego spotkania z większością przedstawicieli państw członkowskich w ramach komitetu odpowiedzialnego za program, które w całości poświęcono kwestii tej oceny. Spotkanie odbyło się w Brukseli w dniu 11 stycznia 2011 r.

Najpóźniej do dnia 31 grudnia 2014 r. Komisja przedstawi również końcowe sprawozdanie oceniające na temat programu, w którym, dzięki wskaźnikom wyników, dokona analizy czy osiągnięto cele programu.

GENEZA PROGRAMU „WYMIAR SPRAWIEDLIWOŚCI W SPRAWACH CYWILNYCH”

Program stanowi dalszy etap realizacji poprzednich programów „Grotius” (1996–2000), „Grotius - sprawy cywilne” (2001), „Schuman” (1999–2001) oraz, w latach 2002–2006, ogólnych ram działań Wspólnoty w celu ułatwienia wprowadzenia w życie współpracy sądowej w sprawach cywilnych.

Program Grotius miał na celu ułatwienie współpracy sądowej między państwami członkowskimi poprzez poszerzanie wzajemnej wiedzy o systemach prawnych i sądowniczych. Był skierowany do przedstawicieli zawodów prawniczych i służył finansowaniu kształcenia, wymian i staży, organizacji spotkań, studiów i badań oraz ułatwieniu przepływu informacji.

Projekt Robert Schuman wprowadzono w latach 1999–2001 w celu rozwoju i wspierania inicjatyw służących poprawie znajomości prawa wspólnotowego wśród przedstawicieli zawodów prawniczych. Zasadniczym celem tego projektu była stopniowa poprawa stosowania przepisów prawa wspólnotowego w całej Unii.

Następnie Komisja zaproponowała utworzenie nowego programu ramowego dotyczącego współpracy sądowej w sprawach cywilnych na lata 2002–2006. Rada przyjęła nowy program wiosną 2002 r. Zwrócono szczególną uwagę na działania przynoszące bardziej konkretne wyniki oraz na konieczność zachowania bardziej ścisłego związku z celami programu i priorytetami zawartymi w konkluzjach Rady Europejskiej z posiedzenia w Tampere. Zasadniczo nowy element programu stanowiła kwestia możliwości finansowania działań organizacji pozarządowych i działań podejmowanych z inicjatywy Komisji.

Dnia 6 kwietnia 2005 r. Komisja opublikowała komunikat dla Parlamentu Europejskiego i Rady w celu ustanowienia programu ramowego „Prawa podstawowe i sprawiedliwość” na lata 2007–2013. Program ten polegał na opracowaniu czterech wniosków dotyczących decyzji, wśród których znalazły się wniosek dotyczący decyzji Rady ustanawiającej program szczegółowy „Wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych” oraz decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiająca program „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych”.

Te dwa programy mają na celu stworzenie europejskiej przestrzeni sprawiedliwości, opartej na zasadzie wzajemnego uznawania decyzji wymiaru sprawiedliwości, współpracy między organami sądowymi w sprawach cywilnych lub karnych oraz budowania atmosfery zaufania. Mają również ułatwiać dostęp do wymiaru sprawiedliwości i, w związku z tym, ułatwiać życie Europejczykom, oraz skłonić „zainteresowane strony” i społeczeństwo obywatelskie do refleksji dotyczącej wymiaru sprawiedliwości.

Programy „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych” i „Wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych” są zróżnicowane w szczególności z uwagi na fakt, że opierają się na różnych podstawach prawnych (podstawą prawną pierwszego jest art. 31 TUE, a drugiego – art. 61 TWE), metody zarządzania tymi programami są jednak podobne, co umożliwia zachowanie pewniej spójności całości.

Program „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych” przyjęto z opóźnieniem w ramach procedury współdecyzji, pod koniec września 2007 r., co spowodowało opóźnienia w publikacji zaproszeń do składania wniosków i w wyborze projektów, które obecnie całkowicie nadrobiono.

CELE PROGRAMU

Główne cele programu polegają na finansowaniu działań służących propagowaniu współpracy sądowej w celu przyczynienia się do stworzenia prawdziwej europejskiej przestrzeni sprawiedliwości w sprawach cywilnych. Precyzując, cele te są następujące:

- propagowanie współpracy sądowej w celu przyczynienia się do stworzenia prawdziwej europejskiej przestrzeni sprawiedliwości w sprawach cywilnych;

- wspieranie usuwania przeszkód zakłócających właściwy przebieg transgranicznych postępowań cywilnych w państwach członkowskich;

- poprawa codziennego życia osób fizycznych i przedsiębiorstw przez umożliwienie im dochodzenia swoich praw na terytorium całej Unii Europejskiej, w szczególności dzięki poprawie dostępu do wymiaru sprawiedliwości;

- rozwijanie kontaktów, wymiany informacji i tworzenia sieci pomiędzy organami sądowymi i administracyjnymi oraz przedstawicielami zawodów prawniczych, w szczególności poprzez wspieranie organizacji szkoleń w dziedzinie sądownictwa, w celu poprawy wzajemnego zrozumienia między tymi organami i przedstawicielami.

Co roku publikuje się nowy program prac oraz ponawia zaproszenia do składania wniosków. W programie prac i zaproszeniach do składania wniosków szczegółowo określa się priorytety ustalone na dany rok dotyczące zaproszeń do składania wniosków, oraz wszystkich etapów procedury wyboru.

- W 2007 r. nie określono jednak żadnego szczególnego priorytetu.

- Ogólnym priorytetem programu na lata 2008 i 2009 w odniesieniu do dotacji na działania była e-sprawiedliwość.

- Ogólnym priorytetem na rok 2010 była po raz kolejny e-sprawiedliwość, a także kształcenie pracowników wymiaru sprawiedliwości.

- Na rok 2011 ustalono wiele priorytetów.

Określanie szczegółowych priorytetów może przyczynić się do wzrostu skuteczności programu. Priorytety uznaje się jednak za mające tylko wartość orientacyjną: zgodnie z rocznymi programami prac, innowacyjne projekty wybiegające poza obszary priorytetowe, nie będą traktowane gorzej. Innymi słowy, priorytety mają charakter raczej teoretyczny.

Roczne programy prac określają również poziom współfinansowania przez Wspólnotę oraz minimalne i maksymalne progi, w ramach których można przyznawać dofinansowanie.

Poziom współfinansowania ustalano co roku na 80 % kosztów kwalifikowalnych; w ramach poprzedniego programu poziom ten wynosił natomiast 60 %. Od 2009 r. natomiast progi wynoszące 50 000 i 200 000 EUR podniesiono do wysokości 75 000 i 500 000 EUR.

Program jest skierowany, między innymi, do przedstawicieli zawodów prawniczych, władz krajowych oraz ogólnie do obywateli Unii.

Dostęp do programu jest otwarty dla instytucji oraz organizacji publicznych lub prywatnych, w tym organizacji zawodowych, szkół wyższych, instytutów badawczych, instytutów kształcenia zawodowego w obszarze prawa i sądownictwa, przedstawicieli zawodów prawniczych, organizacji międzynarodowych oraz dla organizacji pozarządowych w państwach członkowskich.

Dostęp do programu jest otwarty dla wszystkich państw członkowskich z wyjątkiem Danii. Kraje przystępujące i kandydujące oraz państwa Bałkanów Zachodnich objęte procesem stabilizacji i stowarzyszenia mogą warunkowo uczestniczyć w programie.

RÓŻNE ŚRODKI DZIAŁANIA STOSOWANE W RAMACH PROGRAMU

W ramach programu przewidziano stosowanie, między innymi, następujących środków działania:

- działań podjętych z inicjatywy Komisji:

dotyczy to działań szczegółowych inicjowanych przez Komisję, takich jak studia i badania naukowe, badania opinii publicznej i sondaże, określanie wskaźników i wspólnych metodyk, gromadzenie, opracowywanie i rozpowszechnianie danych i statystyk, seminaria, konferencje i spotkania ekspertów, organizacja kampanii i imprez publicznych, tworzenie i obsługa witryn internetowych, przygotowywanie i rozpowszechnianie materiałów informacyjnych, wspieranie sieci ekspertów krajowych i zarządzanie tymi sieciami oraz działania w zakresie analizy, monitorowania i oceny.

Komisja prowadzi działania poprzez zamówienia publiczne;

- projektów szczegółowych:

dotyczy to szczegółowych projektów międzynarodowych o znaczeniu wspólnotowym przedstawionych przez organ lub jakąkolwiek inną instytucję państwa członkowskiego, organizację międzynarodową lub organizację pozarządową i w każdym przypadku dotyczące co najmniej dwóch państw członkowskich lub co najmniej jednego państwa członkowskiego i jednego innego państwa, będącego krajem przystępującym albo krajem kandydującym.

W działaniach objętych programem mogą uczestniczyć następujące kraje: kraje przystępujące, kraje kandydujące oraz kraje Bałkanów Zachodnich objęte procesem stabilizacji i stowarzyszenia, zgodnie z warunkami określonymi w odpowiednich układach o stowarzyszeniu lub dodatkowych protokołach do nich, dotyczących uczestnictwa w europejskich programach, zawartych z tymi krajami lub takich, które zostaną zawarte w przyszłości. W chwili przedstawiania niniejszego sprawozdania żaden kraj trzeci nie spełniał warunków koniecznych do uczestnictwa w programie.

Uwaga: co roku na finansowanie szczegółowych projektów związanych ze szkoleniem przedstawicieli zawodów prawniczych w zakresie europejskiego prawa konkurencji przeznacza się kwotę 800 000 EUR. Działanie to jest przedmiotem odrębnych zaproszeń do składania wniosków;

- dotacji operacyjnych:

w ramach programu możliwe jest finansowanie działalności organizacji pozarządowych lub innych podmiotów realizujących cele leżące w ogólnym interesie europejskim zgodnie z celami ogólnymi programu na warunkach określonych w rocznych programach prac.

Poniżej wyjaśniono, w jaki sposób stosunkowo niejasne sformułowanie tego postanowienia doprowadziło do powstania pewnych trudności.

- instrumentu dotyczącego organizacji określonych w podstawie prawnej:

w ramach programu przewidziano dotacje operacyjne przeznaczone na współfinansowanie wydatków związanych ze stałymi programami prac europejskiej sieci naczelnych rad sądownictwa oraz Sieci Prezesów Sądów Najwyższych Unii Europejskiej w zakresie, w jakim wydatki te są przeznaczone na osiąganie celów leżących w ogólnym interesie europejskim;

- europejskiej sieci sądowej:

program ma również na celu ułatwienie działania europejskiej sieci sądowej w sprawach cywilnych i handlowych, ustanowionej decyzją Rady 2001/470/WE.

ZARZĄDZANIE PROGRAMEM

- Środki finansowe

Programowanie finansowe, wyrażone w milionach euro, jest następujące:

|2007 |2008 |2009 |2010 |2011 |2012 |2013 |Ogółem | |Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych |14,4 |14,7 |15,3 |15,8 |16,0 |16,5 |17,1 |109,3 | |Odnośna pozycja w budżecie ma numer 18 06 07.

Na program „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych” przeznacza się dotację finansową znacznie wyższą w porównaniu z programem poprzednim. Poniższa tabela przedstawia różnicę w wysokości dotacji między programem współpracy sądowej w sprawach cywilnych (5 lat) a obecnym programem (5 pierwszych lat). Należy jednak wziąć pod uwagę, że obecny program obejmuje wydatki związane z funkcjonowaniem europejskiej sieci sądowej oraz szczególne działania w obszarze konkurencji (800 000 EUR rocznie), zarządzanymi przez Dyrekcję Generalną ds. Konkurencji.

[pic]

ZIELONY: SPRAWY CYWILNE 2007/2011

CZERWONY: WSPÓŁPRACA SĄDOWA W SPRAWACH CYWILNYCH 2002/2006

Wykres przedstawiony na następnej stronie przedstawia podział dostępnego budżetu pomiędzy różne działania przewidziane w programie, rok po roku.

Można zaobserwować stosunkowo niski poziom środków przeznaczonych na dotacje na działania (szczególne projekty międzynarodowe), które stanowią kluczowy element programu.

PODZIAŁ DOSTĘPNEGO BUDŻETU WEDŁUG RODZAJÓW DZIAŁAŃ

[pic]

NIEBIESKI: INIC. KOM.

CZERWONY: DOT. DZIAŁ.

ZIELONY: DOT. DZIAŁ. KONK.

FIOLETOWY: DOT. OPERAC.

JASNONIEBIESKI: DOT. OPERAC. P.P.

POMARANCZOWY: SIEĆ

- Cykl projektowy

Podobnie jak wiele europejskich programów, program „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych” realizuje się w ramach określonego cyklu, przynajmniej jeżeli chodzi o część dotyczącą „projektów szczegółowych”, który jest rozłożony na kilka lat. Cykl rozpoczyna się w pierwszym roku wraz z rocznym programem prac.

Powyższy program prac przyjmuje Komisja wspierana przez komitet odpowiedzialny za program zgodnie z procedurą zarządzania. Podczas nieformalnego spotkania, które odbyło się dnia 11 stycznia 2011 r., wszyscy przedstawiciele państw członkowskich wyrazili życzenie, aby w większym stopniu uczestniczyć w procesie podejmowania decyzji w sprawie programu prac, tzn. decyzji w sprawie finansowania, oraz wyborze projektów, nawet jeżeli komitet podejmuje decyzje w drodze procedury doradczej.

Po etapie programu prac następuje etap zaproszeń do składania wniosków, wyboru najbardziej odpowiednich projektów, podpisywania umów oraz pierwszych wypłat. W drugim roku realizuje się projekty. Po zakończeniu okresu działalności (maksimum 2 lata) promotorzy projektów mają jeszcze 3 miesiące na przedstawienie sprawozdania końcowego i sprawozdania finansowego. Innymi słowy, w przypadku zaproszenia wydanego w roku n końcowych płatności dokonuje się w roku n+2 lub nawet n+3.

Treść zaproszenia jest co roku dostosowywana w celu uwzględnienia nowych priorytetów określonych w rocznym programie prac (związanych z postępem prac Wspólnoty w zakresie wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych) oraz doświadczeń zdobytych w latach poprzednich.

Poszczególne etapy procedury wyboru, która może wydawać się długa, ponieważ czas między publikacją zaproszenia a podpisywaniem umów o udzieleniu dotacji wynosi 8 miesięcy, są następujące:

Kandydatury należy przyjąć najpóźniej w dniu wskazanym w zaproszeniu do składania wniosków. Od 2008 r. kandydaci są proszeni o wypełnianie formularza i załączanie wszystkich niezbędnych dokumentów w systemie informatycznym o nazwie Priamos.

Stosując ten system, unika się konieczności przekazywania dokumentów w formie papierowej (co umożliwia na przykład równoczesne prowadzenie prac przez kilku oceniających), zapobiega ich zaginięciu oraz unika sprzeciwów, jeżeli chodzi o datę ich otrzymania.

Wewnętrzna komisja kwalifikacyjna składająca się z urzędników Komisji rozpatruje wnioski, sprawdzając po kolei:

- kryteria wykluczenia i kwalifikowalności;

- kryteria wyboru;

- kryteria przyznania dofinansowania (oceny właściwej).

Te różne kryteria w szczegółowy sposób określa się w zaproszeniach do składania wniosków, których przykład zamieszczono w załączniku nr 2 (program prac i zaproszenie do składania wniosków na rok 2010).

Jeżeli wnioski spełniają warunki kwalifikowalności i wyboru, komisja analizuje je i przyznaje oceny pod kątem różnych kryteriów przyznania dofinansowania.

Komisja klasyfikuje wnioski kwalifikowalne według otrzymanych ocen i, w ramach dostępnego budżetu, wskazuje te, których wybór zaleca.

Komisja kwalifikacyjna, której powołanie przewidziano w decyzji podstawowej, odbywa posiedzenie w celu przedyskutowania wyżej wspomnianej propozycji. Dotychczas, przy zaproszeniach do składania wniosków na lata 2007, 2008, 2009 i 2010, komisja w drodze konsensusu wydawała przychylną opinię w odniesieniu do wniosków, które otrzymywała.

Omawiane posiedzenia mogą zostać zastąpione procedurą pisemną.

Komisja otrzymuje wykaz wniosków zgłoszonych do współfinansowania („decyzja o przyznaniu dofinansowania” – ang. award decision ). Do wykazu dołącza się maksymalne kwoty odpowiadające każdej dotacji. Kwoty te mogą podlegać zmianie, jeżeli budżet przedstawiony przez kandydatów nie jest w pełni kwalifikowalny lub nie został prawidłowo przedstawiony.

Po przekazaniu Komisji w pełni kwalifikowalnego budżetu uruchamia się niezbędne środki i przedstawia potencjalnemu beneficjentowi umowę o dotację. Po jej podpisaniu przez obydwie strony można rozpocząć realizację działania i wypłaca się pierwszą transzę finansowania w wysokości 70 %.

Zasadniczo realizacja działań trwa 12–24 miesięcy, licząc od pierwszego dnia miesiąca następującego po dacie podpisania umowy o dotację przez ostatnią ze stron lub, w stosownych przypadkach, innej dacie wybranej przez beneficjenta.

Przez cały okres działalności projekt jest monitorowany przez urzędnika Komisji, który odpowiada na wszystkie pytania zadane przez beneficjenta.

Większość pytań zadawanych przez beneficjentów podczas realizacji projektów dotyczy budżetu (wzrostu niektórych kosztów lub zarządzania tymi kosztami w ramach poszczególnych pozycji).

Beneficjenci często zgłaszali chęć przedłużenia czasu realizacji projektu, ponieważ nie wykonali wszystkich przewidzianych działań z uwagi na trudności w organizacji konferencji/seminariów lub w zgromadzeniu wszystkich uczestników w danym dniu.

Czasami jeden z partnerów związanych z projektem podejmuje decyzję o wycofaniu się z niego, stwarzając tym samym trudności dla realizacji projektu.

Zmiana personelu (z powodu choroby, urlopu macierzyńskiego itp.) jest kolejnym problemem często napotykanym przez kierowników projektu.

Następnie, w ciągu 3 miesięcy od dnia zakończenia działania, beneficjent musi przekazać Komisji sprawozdanie końcowe wraz z wnioskiem o płatność końcową.

Płatności salda końcowego dokonuje się w ciągu 45 dni od dnia zatwierdzenia tych dokumentów przez Komisję.

Kontrola projektów obejmuje szereg etapów:

Podczas procesu wyboru: służby finansowe Komisji sprawdzają, czy budżet jest kwalifikowalny i czy został prawidłowo przedstawiony. Jeżeli nie, kontaktują się z wnioskodawcami w celu poprawienia tych błędów; umowę o dotację proponuje się wyłącznie pod warunkiem, że osiągnięto zgodę co do aspektów budżetowych.

Podczas realizacji projektów urzędnik Komisji może uczestniczyć w takich działaniach, jak konferencje i seminaria. Nie przewiduje się jednak sporządzenia sprawozdania okresowego.

Po zakończeniu realizacji projektów płatności salda końcowego na rzecz beneficjenta dokonuje się wyłącznie pod warunkiem, że Komisja zatwierdziła sprawozdanie końcowe, zarówno pod kątem merytorycznym, jak i finansowym.

Służby finansowe analizują w szczególności dokumenty potwierdzające (faktury itp.) dołączone do sprawozdania, stosując technikę „kontroli wyrywkowej”.

INICJATYWY KOMISJI

Podczas badanego okresu działania podejmowane z inicjatywy Komisji były następujące:

- prowadzenie witryn internetowych i baz danych stworzonych w ramach poprzedniego programu.

Europejski atlas sądowy jest narzędziem informatycznym w formie bazy danych dostępnej przez Internet we wszystkich językach urzędowych Unii Europejskiej. Jego celem jest zapewnienie wspólnego dostępu do informacji na temat współpracy sądowej w sprawach cywilnych.

Dzięki atlasowi pracownicy i obywatele mogą w prosty sposób ustalić, do jakich właściwych organów muszą się zwrócić w danym przypadku, w szczególności jeżeli chodzi o:

- wyszukiwanie organów sądowych mających właściwość miejscową,

- doręczanie dokumentów,

- uzyskiwanie dowodów,

- wykonywanie wyroków oraz

- rozwiązywanie innych różnego rodzaju kwestii.

Ponadto odpowiednie procedury zostaną w jak największym stopniu usprawnione, co umożliwi użytkownikowi dostęp do narzędzia informatycznego polegającego na udostępnieniu różnych formularzy, które należy wypełnić w ramach stosowania różnych instrumentów prawnych.

JURE jest bazą danych opracowaną przez Komisję Europejską, zawierającą informacje dotyczące orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i sądów państw członkowskich, dotyczącą wykładni rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r., jurysdykcji, uznawania i wykonywania wyroków w sprawach cywilnych i handlowych oraz wykładni konwencji brukselskiej z 1968 r. i konwencji lugańskiej z 1988 r.

Jest to skuteczne narzędzie służące do wyszukiwania, zasadniczo mające na celu ułatwienie dostępu do kompletnych i regularnie aktualizowanych informacji. Dostęp do tych informacji jest bezpłatny i otwarty dla wszystkich, w tym dla przedstawicieli zawodów prawniczych w całej Unii.

Wersje skrócone wyroków w omawianej bazie danych są dostępne w językach niemieckim, angielskim i francuskim oraz w języku państwa, w którym wydano wyrok.

Baza danych JURE jest stale aktualizowana dzięki wkładowi przedstawicieli zawodów prawniczych oraz poddawana przeglądowi ze strony Komisji Europejskiej;

- badania:

W ramach programu „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych” Komisja sfinansowała serię badań, między innymi:

Badanie, którego przeprowadzenie zlecono szwajcarskiemu instytutowi prawa porównawczego, dotyczące stosowania prawa zagranicznego przez sądy i organy pozasądowe. Badanie to ma na celu pomoc w ustaleniu, czy wspólne podejście do tego zagadnienia jest pożądane na poziomie europejskim i, jeżeli tak, jakie można podjąć działania.

Badanie na temat przysposobienia zawiera przegląd przepisów ustawodawczych, procedur i praktyk dotyczących tej tematyki w 27 państwach członkowskich oraz trudności, które mogą napotykać obywatele Unii, którzy chcą dokonać przysposobienia międzynarodowego. W ramach tego badania zostanie rozważona możliwość powołania procedury europejskiej mającej zastosowanie w tych przypadkach.

Autorzy badania na temat pomocy sądowej skupią się na kwestii stosowania dyrektywy z 2003 r. z tego zakresu oraz konwencji haskiej z 1980 r.

Kolejne badanie, które obecnie jest w toku, ma na celu przygotowanie sprawozdania Komisji przewidzianego w przepisach rozporządzenia Rzym I w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych.

Ponadto Komisji przedstawiono badanie dotyczące windykacji długów transgranicznych, które ma na celu przygotowanie wniosku Komisji w sprawie wprowadzenia europejskiego nakazu zabezpieczenia ( European freezing order ).

- działania promocyjne i informacyjne:

Europejski Dzień Wymiaru Sprawiedliwości w Sprawach Cywilnych organizowany co roku dnia 25 października we współpracy z Radą Europy umożliwia obywatelom zdobycie wiedzy na temat funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych i, w związku z tym, ułatwia im dostęp do sądów i trybunałów. Od 2007 r. przy okazji tego wydarzenia wybiera się również laureata nagrody „Kryształowej Wagi Temidy”;

- konferencje:

Na przykład w styczniu 2009 r. Komisja i Haska Konferencja Prawa Prywatnego Międzynarodowego zorganizowały wspólną konferencję dotyczącą prawa rodzinnego.

PROJEKTY SZCZEGÓŁOWE

W latach 2007–2010 wpłynęło 158 wniosków dotyczących projektów szczegółowych, z których wybrano 86 i odrzucono 72.

[pic]

RAZEM

NIEBIESKI: WN. WYBRANE

CZERWONY: WN. ODRZUCONE

Projekty dotyczą szerokiej gamy tematycznej, dzięki czemu objęto zasadniczo wszystkie obszary wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych. Najwięcej projektów dotyczyło tematyki związanej z mediacjami oraz z e-sprawiedliwością.

- Podział ze względu na rodzaj beneficjentów :

Poniższa tabela przedstawia podział wybranych projektów ze względu na rodzaj beneficjentów

[pic]

NIEBIESKI: Administracja

Czerwony: Uniwersytety

Zielony: Stowarzyszenia

- Podział geograficzny

Organizacje z 19 państw członkowskich z wszystkich 26 państw uczestniczących w programie (z wyłączeniem Danii) przedstawiły wnioski dotyczące projektów szczegółowych, z których wybrano co najmniej jeden.

Wszystkie państwa członkowskie, z wyjątkiem Danii i Cypru, były zaangażowane w co najmniej jeden projekt jako „lider projektu” (ang. project leader ) lub jako partner.

W związku z tym rozkład geograficzny musi być zróżnicowany: organizacje z tylko pięciu państw (Niemiec, Włoch, Hiszpanii, Belgii i Francji) przedstawiły ponad dwie trzecie wniosków otrzymanych od 2007 r. i wniosków wybranych. Organizacje z tych państw są też najczęściej partnerami w ramach projektów prowadzonych przez inne państwa.

Od początku programu organizacje niemieckie są najsilniej reprezentowane na wszystkich poziomach uczestnictwa. W ramach poprzedniego programu to organizacje włoskie były zdecydowanie najsilniej reprezentowane.

Można również zauważyć, że organizacje z niektórych krajów, takich jak Austria, Estonia, Niderlandy, Portugalia lub Rumunia, często uczestniczą w projektach w charakterze partnerów.

Średnio w projekcie rzadko uczestniczy więcej niż trzech partnerów, w tym „lider projektu”.

[pic]

WNIOSKI LIDER PROJEKTU PARTNER UDZIAŁ

OGÓŁEM

Poniższe tabele przedstawiają rozmieszczenie geograficzne wybranych projektów:

[pic]

ROZKŁAD GEOGRAFICZNY

POMARAŃCZOWE: inne UE-15 (10 p. członkow.)

Granatowe: nowe p. członkow. (12 p. członkow.)

[pic]

NIEBIESKIE: WNIOSKI

CZERWONE: LIDER PROJEKTU

[pic]

NIEBIESKI: LIDER PROJEKTU

CZERWONY: PARTNER

ZIELONY: UDZIAŁ

- Podział według budżetu

Poniższa tabela przedstawia podział wybranych projektów według wartości przyznanego współfinansowania. Przewaga projektów, w przypadku których kwota współfinansowania przez Unię Europejską wynosi 101 000–200 000 EUR wynika z faktu, że w programach prac na pierwsze dwa lata określono pułap w wysokości 200 000 EUR.

[pic]

FINANSOWANIE WSPÓLNOTOWE

WN. WYBRANE mniej niż 100 000 EUR 101-200 000 EUR 301-400 000 EUR 401-500 000 EUR

PROJEKTY SZCZEGÓŁOWE Z ZAKRESU PRAWA KONKURENCJI

Zgodnie z rocznymi programami prac co roku na współfinansowanie szczegółowych projektów dotyczących stosowania europejskiego prawa konkurencji przeznacza się budżet w wysokości 800 000 EUR.

Wybrane projekty dotyczą współpracy sądowej między sądami krajowymi oraz szkolenia sędziów w odniesieniu do różnych aspektów europejskiego prawa konkurencji, w szczególności w zakresie zasad mających zastosowanie do przedsiębiorstw oraz do pomocy państwa.

Największa liczba projektów dotyczy działalności szkoleniowej, zarówno jeżeli chodzi o konferencje i sympozja, jak i o kursy szkoleniowe sensu stricto .

Poniższa tabela przedstawia wykaz beneficjentów dotacji w trzech ostatnich latach:

[pic]

BENEFICJENCI 2007-2009

NIEBIESKI: 2007: Akademia Prawa Europejskiego ERA, Niemcy; CEP, Niemcy; DECO, Portugalia; Cypryjski Instytut Europejski, FIEP, Bułgaria; IECL, Uniwersytet w Oksfordzie; IPP PF, Słowenia, TRENTO, Włochy, Uniwersytet w Zachodniej Anglii, Zjednoczone Królestwo; ASMOZ, Hiszpania; JEMOLO, Włochy.

CZERWONY: 2008: Akademia Prawa Europejskiego ERA, Niemcy; IECL, Uniwersytet w Oksfordzie; MEUSAC, Malta; Uniwersytet w Lizbonie, Portugalia; HCA, Węgry; CODACONS, Włochy; FLJTC Łotwa, CSS Litwa.

Żółty: 2009: Akademia Prawa Europejskiego ERA, Niemcy; FIEP, Bułgaria; HCA, Węgry; Uniwersytet w Padwie, Włochy; Uniwersytet w Atenach, Grecja; Uniwersytet Katolicki Petera Pazmanya, Węgry; Uniwersytet w Rzymie, Włochy; UCL w Londynie, Zjednoczone Królestwo; Uniwersytet w Utrechcie, Niderlandy; EUI, Włochy.

Akademia w Trewirze (E.R.A.) zapewniła organizację prawie połowy współfinansowanych działań szkoleniowych (13 z 29).

Sędziowie wszystkich narodowości z Unii Europejskiej skorzystali z oferowanych działań szkoleniowych.

Od 2007 r., w którym to obszar prawa konkurencji włączono w zakres programu „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych” coraz większa liczba sędziów (oraz prokuratorów i innych pracowników wymiaru sprawiedliwości) mogła korzystać z działań szkoleniowych: 499 w 2007 r., 678 w 2008 r. i 747 w 2009 r.

DOTACJE OPERACYJNE

- Dotacje przyznawane w drodze zaproszenia do składania wniosków

Przez pierwsze trzy lata z możliwości współfinansowania programu prac niektórych organizacji pozarządowych skorzystało niewiele (19) organizacji, z których wybrano tylko kilka (w trzech pierwszych latach wybrano 6 różnych organizacji, z których jedną wybrano trzykrotnie, a inną – dwukrotnie).

Środków przeznaczonych na tego rodzaju działania nie wykorzystano w stopniu zadowalającym (około 30, 50 i 60 % środków dostępnych w trzech pierwszych latach realizacji programu), w związku z czym Komisja od 2011 r. znacznie obniży omawianą dotację (z 500 000 EUR do 150 000 EUR).

Powody i spodziewane konsekwencje tej zmiany omówiono w części niniejszego sprawozdania dotyczącej wniosków.

[pic]

Zielone: WNIOSKI

CZERWONE: WYBRANE

- Dotacje przyznane organizacjom wymienionym w decyzji podstawowej

Artykuł 4 lit. d) decyzji z dnia 25 września 2007 r. przewiduje możliwość przyznania dotacji operacyjnej dwóm sieciom europejskim wymienionym z nazwy: Sieci Prezesów Sądów Najwyższych Unii Europejskiej oraz europejskiej sieci rad sądownictwa. Przypis ten oznacza jedynie, że te organizacje nie podlegają konkurencji w kontekście zaproszenia do składania wniosków. Muszą natomiast przedstawić na początku roku program prac oraz sprawozdanie końcowe, które Komisja analizuje przed dokonaniem płatności zaliczkowej i płatności salda końcowego.

Prezesi Sądów Najwyższych państw członkowskich Unii Europejskiej postanowili zrzeszyć się w ramach stowarzyszenia, którego posiedzenie założycielskie odbyło się dnia 10 marca 2004 r. w siedzibie francuskiego sądu kasacyjnego przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej (w ramach programu AGIS).

Sieć Prezesów zapewnia europejskim organom sądowym możliwość konsultacji z sądami najwyższymi, a sądom najwyższym warunki umożliwiające organizację spotkań sprzyjających refleksji i dyskusji. Jej członkowie spotykają się w ramach sympozjów w celu prowadzenie dyskusji na tematy stanowiące przedmiot wspólnego zainteresowania. W ramach programu wymiany europejskich organów sądowych organizuje się staże dla członków sądów najwyższych we współpracy z Europejską Siecią Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości.

Od 2006 r. sieć przygotowuje projekt wspólnego portalu orzecznictwa, który umożliwi jego członkom korzystanie z wszystkich baz danych dotyczących orzecznictwa krajowego, przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej.

Działalność sieci ma szczególne znaczenie w dziedzinie objętej programem „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych”, w szczególności jeżeli chodzi o portal orzecznictwa.

Dzięki dotacji z Unii Europejskiej możliwe było powołanie w 2008 r. i rozpoczęcie działalności europejskiej sieci rad sądownictwa.

WNIOSKI I ZALECENIA

- Wnioski

Program wszedł w życie dopiero kilka lat temu i spośród działań objętych finansowaniem niewiele z nich zakończono. W związku z tym jest jeszcze za wcześnie, aby ocenić skutki i wyniki programu.

Można natomiast stwierdzić, że działania objęte finansowaniem, zarówno podejmowane z inicjatywy Komisji, jak i projekty szczegółowe, są odpowiednie, jeżeli chodzi o kontynuację celów programu i, mówiąc ogólniej, dążenie Komisji do podnoszenia poziomu wiedzy oraz do poprawnego stosowania prawa europejskiego w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych.

Główne inicjatywy Komisji, które już są realizowane (atlas sądowy, baza danych, akcje informacyjne, konferencje i badania), mają na celu, za pomocą różnych pomocniczych środków, informowanie pracowników wymiaru sprawiedliwości, a nawet ogół społeczeństwa, o najnowszych zmianach w prawie europejskim dotyczących spraw cywilnych. W szczególności skoncentrowano się na informacjach praktycznych i bezpośrednio możliwych do wykorzystania, zwłaszcza poprzez stosowanie nowych technologii komunikacyjnych.

Z uwagi na bardziej ograniczoną część budżetu przez pierwsze trzy lata z możliwości współfinansowania programu prac niektórych organizacji pozarządowych skorzystało niewiele organizacji, z których wybrano tylko kilka (w trzech pierwszych latach wybrano tylko 6 różnych organizacji).

W związku z tym nie ma wątpliwości, jeżeli chodzi o trafność celów programu „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych”, które są odpowiednie w kontekście kontynuacji działalności Komisji o charakterze ustawodawczym, a czasami również w szerszym zakresie. Jeżeli chodzi o kontynuację poprzednich programów, program „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych” odgrywa istotną rolę we wspieraniu polityki europejskiej w zakresie wymiaru sprawiedliwości. Finansowane działania, przy użyciu stosunkowo niewielkich środków, sprzyjają skutecznemu zaangażowaniu zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego oraz państw członkowskich w proces tworzenia i harmonijnego stosowania prawa europejskiego.

Ponadto zarządzanie programem, nawet przy ograniczonych zasobach ludzkich, jest skuteczne i partnerzy Komisji zasadniczo się na nie zgadzają.

- Zalecenia

W związku z tym można sformułować różne zalecenia mające na celu poprawę skuteczności programu.

- Jak zwiększyć atrakcyjność programu?

Mimo że nie wydaje się konieczne, aby kwestionować jakość finansowanych działań, należy stwierdzić, że liczba otrzymanych wniosków nie jest zbyt wysoka, podobnie jak stopień różnorodności pod względem pochodzenia geograficznego (zob. powyższe wykresy). Komisja otrzymała jedynie niewiele ponad 150 wniosków w ciągu 4 lat, chociaż spodziewała się, że w pierwszym roku wpłynie ich 100–150 (tę liczbę, określoną w programach prac w rubryce „oczekiwane wyniki” (ang. expected results ), obniżono po 3 latach).

Istnieją różne wytłumaczenia takiej sytuacji, spośród których można wymienić głównie:

- szczególnie techniczny charakter zagadnień, których dotyczy przedmiotowy program (w większym stopniu niż w przypadku programów Daphne III, Prawa podstawowe i obywatelstwo, a nawet Wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych), co prowadzi do ograniczenia do kandydatów zaznajomionych z tą tematyką;

- trudności, jakie małe organizacje napotykają w znalezieniu partnerów i źródeł współfinansowania własnego;

- brak wiedzy na temat programu poza zasadniczą grupą „klientów”;

- obawę potencjalnych kandydatów dotyczącą złożonego charakteru procedur.

O ile pierwsza trudność wynika z samego charakteru programu, można przeciwdziałać trzem pozostałym na dwa sposoby:

- z jednej strony, zapewniając programowi lepszą reklamę, w szczególności poprzez prezentacje w państwach członkowskich, które umożliwiają informowanie organizacji o charakterze bardziej lokalnym oraz wyjaśnianie im sposobu zgłaszania kandydatur, tworzenia dobrego projektu i pozyskiwania partnerów. Komisja prowadzi działalność wspólnie z organami danego państwa, które zobowiązują się do organizacji spotkań zainteresowanych stowarzyszeń. Od 2008 r. dzięki tego rodzaju wizytom w szeregu państw członkowskich wzrósł poziom ich uczestnictwa.

- Z drugiej strony, upraszczając procedury. Uproszczenie, którego stale domagają się wszystkie zainteresowane strony, jest działaniem, z którym muszą wiązać się wymogi przejrzystości, należytego zarządzania finansami oraz równego traktowania zainteresowanych partnerów. Obecnie obowiązujące procedury wiążą się z upływem nadmiernie długiego czasu między publikacją zaproszenia do składania wniosków a rozpoczęciem działań, co wynika z wieloetapowości, która wydaje się nieproporcjonalna w stosunku do kwot, które wchodzą w grę (termin zgłaszania kandydatur, wewnętrzne procedury Komisji, omawianie budżetu z beneficjentami, procedury komitetowe itp.).

- Lepiej określone priorytety i w większym stopniu zgodne z priorytetami politycznymi Komisji

Określając priorytety, powinno się bardziej koncentrować na działaniach politycznych oraz wspierać projekty zgodne z tymi priorytetami.

Ponadto należy zwrócić większą uwagę na rozpowszechnianie wyników projektów w celu lepszego wyeksponowania tych wyników oraz programu w ogóle.

- Zwiększanie wartości dodanej działań UE

Wysiłki w zakresie finansów powinny koncentrować się na projektach o wymiarze prawdziwie europejskim i znacznej wartości dodanej. Aby osiągnąć ten cel, należy finansować projekty o większym znaczeniu. W tym celu w rocznych programach prac oraz przyszłej decyzji podstawowej powinno się zawrzeć niezbędne zapisy.

We wniosku Komisji dotyczącym decyzji podstawowej regulującej obecny program przewidziano już, że zaangażowane powinny być co najmniej trzy państwa; w wersji ostatecznej przewidziano natomiast tylko dwa państwa (w ramach programu „Wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych” dopuszcza się nawet projekty „krajowe”).

- Dotacje operacyjne

Jak podkreślono powyżej, element programu dotyczący „dotacji operacyjnych” do chwili obecnej nie przynosił zadowalających efektów, czego przyczyną może być pewnego rodzaju zanik tego typu dotacji oraz fakt, że większości otrzymanych wniosków często bliżej do projektu szczególnych działań niż do rocznego programu prac. Ponadto europejski wymiar jest trudny do ujęcia w przypadku tego rodzaju działań (z wyjątkiem prawdziwych europejskich sieci, które stanowił kluczowy element wniosku Komisji).

Biorąc pod uwagę dużą ilość pracy związaną z coroczną publikacją zaproszenia do składania wniosków dotyczącego dotacji operacyjnych oraz osiągniętych wyników, Komisja powinna rozważyć rezygnację z tej praktyki w 2014 r.

- Powiązania między programami: ewentualne połączenia programów?

Mając na uwadze przyszły okres programowania finansowego, który rozpocznie się w 2014 r., będzie można rozważyć różne możliwości zmiany programu, wśród których można wymienić połączenie z programem bliźniaczym „Wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych”. Programy oddzielono w 2007 r. z uwagi na różne podstawy prawne, co oznaczało również różne procedury przyjęcia, jednak od czasu wejścia w życie traktatu lizbońskiego problem ten został rozwiązany.

W związku z tym, Komisja mogłaby rozważyć możliwość zaproponowania programu „Wymiar sprawiedliwości”, w ramach którego realizowano by obecne programy „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych” i „Wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych”.

[1] Nr 1149/2007/WE, Dz.U. L 257 z 3.10.2007, s. 16.