KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW PROPOZYCJA WSPÓLNEGO STANOWISKA UE NA 4. FORUM WYSOKIEGO SZCZEBLA W SPRAWIE SKUTECZNOŚCI POMOCY (PUSAN) /* KOM/2011/0541 wersja ostateczna */





1. Wprowadzenie Koncepcja reformy systemu pomocy narodziła się ramach porozumienia z Monterrey w sprawie finansowania rozwoju z 2002 r., kiedy to społeczność międzynarodowa uzgodniła, że oficjalna pomoc rozwojowa (ODA) powinna stać się bardziej skuteczna. Na kolejnych forach wysokiego szczebla w Rzymie (2003 r.), Paryżu (2005 r.) oraz w Akrze (2008 r.) uzgodniono zasady, konkretne zobowiązania oraz struktury monitorowania w celu wzmocnienia reformy. Celem 4. forum wysokiego szczebla, które ma się odbyć w Pusanie w dniach 29 listopada–1 grudnia 2011 r., jest ocena postępów w świetle uzgodnionych zobowiązań, przegląd programu skuteczności pomocy oraz powiązanie go z szerszym programem finansowania rozwoju. Nacisk położono na wspieranie zwiększonych wyników rozwojowych w kontekście nowych globalnych wyzwań i partnerstw rozwojowych, w tym przy zaangażowaniu gospodarek wschodzących. Forum nie ma powielać międzynarodowego programu finansowania rozwoju, ale skupiać się na dodatkowych korzyściach, jakie skuteczność pomocy może przynieść w ramach wysiłków służących redukowaniu ubóstwa oraz osiągnięciu milenijnych celów rozwoju do 2015 r. Celem niniejszego komunikatu jest zaproponowanie wspólnego stanowiska UE na forum w Pusanie, które zajmie UE i jej państwa członkowskie (zwane dalej UE) uczestniczące w forum. W komunikacie oceniono postępy w realizacji zobowiązań oraz zawarto propozycje dotyczące określenia głównych założeń programu skuteczności pomocy oraz rozszerzenia jego zasad na inne zainteresowane podmioty oraz inne źródła finansowania rozwoju. Zaproponowano w nim również usprawnienie globalnej struktury zarządzania oraz skupienie się na wdrażaniu pomocy na poziomie krajowym. 2. Fakty dotyczące postępów Po raz pierwszy dostępne są obszerne informacje na temat reformy pomocy i jej wpływu na wyniki rozwojowe. Niezależny etap II badania oceniającego i monitorującego Deklarację paryską dostarcza informacji o wynikach realizacji zobowiązań podjętych w Paryżu i w Akrze. Z informacji tych wynika, że realizacja programu skuteczności pomocy doprowadziła do poprawy jakości pomocy poprzez podniesienie standardów dotyczących dobrych praktyk oraz poprzez lepsze partnerstwa. Przyczyniło się to do lepszego osiągania wyników rozwojowych. Informacje wskazują, że w odniesieniu do pięciu zasad skuteczności pomocy największe osiągnięcia odnotowano w zakresie przejęcia odpowiedzialności przez poszczególne kraje. Dostosowanie i harmonizacja postępowały nierównomiernie, podczas gdy wykorzystanie systemów krajów partnerskich nie wzrosło pomimo usprawnienia tych systemów. Najmniejsze postępy odnotowano w zakresie zarządzania zorientowanego na wyniki rozwojowe oraz wzajemnej rozliczalności. Tendencja dotycząca przewidywalności pomocy w porównaniu z 2005 r. nawet się odwróciła. Ogólnie postępy następują powoli, zarówno po stronie krajów partnerskich jak i krajów-darczyńców, ponieważ na poziomie światowym osiągnięto tylko dwa z 13 wyznaczonych celów: skoordynowaną współpracę techniczną oraz pomoc niewiązaną. Wyniki Komisji i 14 państw członkowskich[1], które uczestniczyły w badaniu monitorującym, są lepsze niż wyniki ogólnoświatowe. Zasadniczą rolę odgrywały tu unijne operacyjne ramy skuteczności pomocy. Komisja i 14 państw członkowskich osiągają dobre wyniki w zakresie trzech celów: współpracy technicznej oraz wykorzystania systemów krajowych do zarządzania finansami publicznymi i w procedurach zamówień. Wyniki Komisji i 14 państw członkowskich były nieco gorsze w zakresie przewidywalności, stosowania podejścia opartego na programach oraz wspólnych misji. Wyzwaniem są nadal dwie kwestie: rozdrobnienie pomocy, które w latach 2005-2009 zwiększało się, oraz przejrzystość. Wstępne wyniki badania przeprowadzonego na zlecenie Komisji sugerują[2], że dzięki wdrożeniu zobowiązań podjętych w Paryżu i Akrze w ambitniejszy sposób UE zyskałaby rocznie 4 mld EUR rocznie. W niniejszej tabeli podsumowano wyniki ogólnoświatowe i wyniki Komisji oraz 14 państw członkowskich w 32 krajach partnerskich, które uczestniczyły w badaniach monitorujących w 2005 i 2010 r. || Świat || Świat || UE[3] || UE[4] || Cel || 2005 || 2010 || 2005 || 2010 || 2010 1 Operacyjne strategie rozwoju || 19% || 52% || 1) || 1) || 75% 2a Jakość zarządzania finansami publicznymi || - || 38% || 1) || 1) || 50% 2b Jakość systemów obsługi zamówień || - || - || 1) || 1) || Brak celu 3 Pomoc ujęta w budżetach krajów partnerskich || 44% || 46% || 42% || 51% || 85% 4 Skoordynowana współpraca techniczna || 49% || 51% || 40% || 61% || 50% 5a Wykorzystanie publicznych systemów finansowania || 40% || 48% || 48% || 55% || 55% 5b Wykorzystanie systemów zamówień 2) || 40% || 44% || 51% || 66% || Brak celu 6 Ograniczenie liczby równolegle działających jednostek wdrażających projekty || - || 32% || - || 49% || 66% 7 Pomoc jest bardziej przewidywalna: wypłata następuje zgodnie z harmonogramem || 42% || 43% || 41% || 49% || 71% 8 Pomoc jest niewiązana 3) || 80% || 87% || 81% || 82% || 87% 9 Podejścia oparte na programach || 43% || 48% || 47% || 51% || 66% 10a Wspólne misje || 20% || 22% || 27% || 32% || 40% 10b Wspólne analizy || 41% || 44% || 49% || 59% || 66% 11 Ramy zorientowane na wyniki || 7% || 22% || 1) || 1) || 38% 12 Ramy wzajemnej odpowiedzialności || 44% || 50% || 1) || 1) || 100% 1) Wskaźnik dla krajów partnerskich 2) Ogólny wynik za rok 2010 dla wszystkich 78 krajów partnerskich 3) Wskaźnik 8 stanowi nieważoną średnią Na poziomie światowym powolne i nierównomierne wyniki można częściowo wyjaśnić tym, że zmiana przyjętych praktyk wymaga czasu. Fakty wskazują na to, że większość zobowiązań nie otrzymała politycznego wsparcia, a podejście do skuteczności pomocy było zbyt zbiurokratyzowane. Ponadto program miał zbyt szeroki zakres, aby można było wyodrębnić najważniejsze założenia. Zgromadzone dane wskazują, że konieczne jest ustalenie najważniejszych zobowiązań pozwalających wzmocnić reformę pomocy oraz stanowiących podstawę dla przyszłych założeń, zgodnie z priorytetami określonymi przez kraje partnerskie. Odpowiedzialność: Odpowiedzialność kraju partnerskiego jest podstawowym wymogiem, który pozwala na osiągnięcie wyników rozwojowych dzięki pomocy. Niezbędne jest jej rozwinięcie do odpowiedzialności demokratycznej, aby uwzględnić znaczenie dialogu sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz w celu wzmocnienia potencjału lokalnych podmiotów i instytucji. Przejrzystość i przewidywalność: Niezawodne przepływy środków pomocowych i właściwa komunikacja mają podstawowe znaczenie dla wzmocnienia zdolności krajów partnerskich do wdrażania strategii rozwojowych. Przejrzystość i przewidywalność wzmacnia również odpowiedzialność demokratyczną i rozliczalność. Umożliwiają one koordynowanie działań darczyńców oraz raportowanie wyników. Badanie sugeruje, że brak przewidywalności pomocy UE kosztuje corocznie ok. 1 mld EUR[5]. Dostosowanie: Dostosowanie do priorytetów krajów partnerskich oraz wykorzystanie systemów krajowych odgrywają ważną rolę we wspieraniu przejmowania odpowiedzialności i kierownictwa przez kraje partnerskie. Wykorzystanie systemów krajowych wspomaga ogólny rozwój potencjału krajów partnerskich w zakresie zapewniania skutecznych usług. Rozliczalność wyników: Poprawa wyników rozwojowych to ogólne założenie programu skuteczności pomocy. Z kolei rozliczalność wyników powinna być wspierana poprzez zwiększone zdolności monitorowania, oceniania i raportowania wyników oraz wykorzystanie ich do podejmowania dalszych decyzji. Ograniczenie rozdrobnienia: Rozdrobnienie prowadzi do powielania działań oraz zbędnych kosztów transakcji. UE mogłaby zaoszczędzić ponad 700 mln EUR rocznie poprzez ograniczenie rozdrobnienia pomocy[6]. Kraje niestabilne: Zgromadzone dane wskazują, że zasady skuteczności pomocy są relewantne również dla krajów w sytuacji niestabilności, jednak konieczne jest większe wdrażanie dobrych praktyk, dostosowania i elastyczność. 3. Przyszłe zobowiązania w zakresie skuteczności pomocy Poza potwierdzeniem zasad określonych na forum w Paryżu, forum w Pusanie powinno uwypuklić i pogłębić najważniejsze zobowiązania polityczne podjęte w Paryżu i Akrze. Ogólnym celem jest umożliwienie ambitnych założeń w zakresie wspierania wyników rozwojowych. Dokument końcowy forum w Pusanie powinien stanowić ramy dla przyszłych działań w zakresie skuteczności pomocy, obejmując Deklarację paryską i program działania z Akry, jak również ukierunkować przyszłą pomoc na priorytetowe zagadnienia i zobowiązania. Komisja zaproponowała, aby wspólne stanowisko UE obejmowało następujące zagadnienia i propozycje zobowiązań podjętych przez kraje partnerskie i darczyńców, w tym organizacje wielostronne i fundusze przeznaczone na konkretne cele. 3.1. Odpowiedzialność krajów partnerskich Dokument końcowy forum w Pusanie powinien odnosić się do kwestii odpowiedzialności jako połączenia zobowiązań dotyczących odpowiedzialności demokratycznej, budowania potencjału, wzmocnienia systemów krajowych oraz uzależnienia pomocy od wyników. Kraje partnerskie powinny, przy wsparciu darczyńców, zobowiązać się do i) wzmocnienia odpowiedzialności demokratycznej, uwydatniając podejście, w ramach którego zainteresowane podmioty negocjują szeroki konsensus w zakresie strategii rozwoju. Rządy powinny wspierać sprzyjające otoczenie dla różnych zainteresowanych podmiotów – w tym parlamentów, organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz sektora prywatnego – aby wnieść wartość dodaną w procesy rozwoju. Takie sprzyjające warunki wymagają sprawnie działających systemów demokratycznych, prawnych i sądowniczych, w tym przestrzegania praw człowieka i zasady równości płci. Demokratyczna odpowiedzialność wymaga również przejrzystości informacji dotyczących zasobów przeznaczonych na rozwój, w tym upubliczniania budżetów krajowych. Kraje partnerskie powinny ii) zinstytucjonalizować dialogi z wieloma zainteresowanymi podmiotami sprzyjające włączeniu społecznemu oraz zorientowane na wyniki, oraz III) zapewnić w procesie podejmowania decyzji aktywny udział grup, które są z niego często wyłączone, np. kobiet. Kraje partnerskie oraz darczyńcy powinni iv) potwierdzić swoje zobowiązanie do budowania potencjału jako jednego z głównych elementów odpowiedzialności oraz v) zgodzić się na szukanie rozwiązań, które będą wspierać podejście łączące ukierunkowanie na wyniki oraz długoterminowe budowanie potencjału. Kraje partnerskie powinny zobowiązać się do vi) trwałego kierowania reformami systemowymi państwa, natomiast darczyńcy vii) powinni zapewnić swoje wsparcie dla budowania potencjału zgodnie z priorytetami, kontekstem oraz potencjałem w danym państwie, oraz wykorzystywać sektory jako główne miejsca uruchamiania wspólnych strategii. Kraje partnerskie oraz darczyńcy viii) powinni współpracować w zakresie uzależnienia pomocy od wyników oraz ujednoliconych zasad takiego uzależnienia. 3.2. Przejrzyste, ujednolicone i dostosowane partnerstwa Przejrzystość i przewidywalność Głównym osiągnięciem w zakresie przejrzystości od czasu zobowiązań podjętych w Akrze było ustanowienie i wdrożenie standardu Międzynarodowej Inicjatywy na rzecz Przejrzystości Pomocy (IATI) przez jej obecnych 20 sygnatariuszy, w tym dziewięć państw z UE. Na forum w Pusanie darczyńcy powinni potwierdzić swoje zobowiązanie do upublicznienia regularnych, szczegółowych i terminowych informacji o wielkości pomocy, jej warunkach oraz skutkach wydatków na rozwój. Należy dążyć to tego w perspektywie rocznej oraz trzy- do pięcioletniej, aby umożliwić odpowiednie sporządzanie budżetu, prowadzenie księgowości i audyt w krajach partnerskich. Na forum w Pusanie darczyńcy powinni zobowiązać się do i) opracowania systemów wewnętrznych, które pozwalają na sporządzanie budżetu współpracy rozwojowej w perspektywie wieloletniej, ii) dostosowania globalnych standardów sprawozdawczości w oparciu o Międzynarodową Inicjatywę na rzecz Przejrzystości Pomocy (IATI) oraz system informacji o wierzycielach Komitetu Pomocy Rozwojowej, iii) opracowania i wdrożenia mechanizmów, które dostosują standardowe dane dotyczące pomocy do klasyfikacji budżetowych krajów partnerskich oraz iv) udostępnienia wszystkich danych dotyczących konkretnych krajów na temat planu wydatków darczyńców w ramach Komitetu Pomocy Rozwojowej, w tym szczegółowych informacji dla poszczególnych sektorów. Zobowiązania dotyczące przejrzystości, podjęte przez kraje partnerskie, stanowią nieodłączną część zobowiązań dotyczących demokratycznej odpowiedzialności oraz rozliczalności. Na forum w Pusanie UE powinna dać silny sygnał polityczny, potwierdzając przewodnią rolę UE w zakresie przejrzystości, poprzez przyjęcie „unijnej gwarancji przejrzystości”, opartej na istniejących zobowiązaniach w zakresie przejrzystości, podjętych w unijnych operacyjnych ramach skuteczności pomocy. Ograniczenie rozdrobnienia Pomimo znacznych inwestycji UE w podział prac, rozdrobnienie pomocy nadal stanowi poważne wyzwanie. Na skutki koncentracji w krajach i sektorach trzeba trochę poczekać, jednak należy wzmocnić wysiłki na poziomie ogólnoświatowym. Zobowiązania podjęte w Paryżu i Akrze nie objęły w pełni politycznego charakteru podziału prac. Ponadto z oceny wynika, że kraje partnerskie nie były w stanie sprawować przywództwa w określaniu optymalnych ról dla darczyńców lub nie były przygotowane tego zadania. Na forum w Pusanie darczyńcy powinni zobowiązać się do i) dalszego prowadzenia konsolidacji oraz podziału prac, równocześnie uznając podejmowanie decyzji politycznych za niezbędny warunek sukcesu, ii) zamiany indywidualnych strategii krajowych na wspólne strategie pomocy obejmujące tych darczyńców, którzy wykazują polityczną wolę współpracy, oraz iii) unikania dalszego rozdrobnienia funduszy przeznaczonych na konkretne cele, a w zamian wykorzystywania i wzmacniania istniejących kanałów finansowania. Darczyńcy oraz kraje partnerskie powinni iv) propagować globalną debatę na wysokim szczeblu na temat podziału prac pomiędzy poszczególne kraje, w oparciu o wyniki analiz Komitetu Pomocy Rozwojowej dotyczących rozdrobnienia oraz planów na przyszłość, uwzględniając również kraje otrzymujące niewystarczające środki. Dostosowanie Fakty wskazują na to, że pomoc jest bardziej skuteczna, jeśli dostosuje się ją do krajowych priorytetów krajów partnerskich i wykorzystuje się ich systemy. Wykorzystanie systemów krajowych nie dotyczy wyłącznie wsparcia budżetowego, lecz jest również istotne dla wsparcia projektów. Rządy krajów partnerskich odgrywają najważniejszą rolę przy wzmacnianiu systemów krajowych, podczas gdy ustalanie i obniżanie ryzyka powinno być przeprowadzane wspólnie przez kraje partnerskie i darczyńców. Na forum w Pusanie darczyńcy powinni i) ponowić swoje obecne zobowiązanie do dostosowania pomocy do krajowych planów rozwoju krajów partnerskich, oraz ii) wykorzystać i wzmocnić, wraz z krajami partnerskimi, systemy krajowe w zakresie wszystkich rodzajów udzielania pomocy, aby zapewnić skuteczniejsze działanie instytucji i skuteczniejsze strategie. 3.3. Rozliczalność wyników Ogólnym założeniem programu skuteczności pomocy jest poprawa wyników rozwojowych. Jednak wyniki te są znacznie poniżej oczekiwań. To samo odnosi się do wzajemnej rozliczalności między krajami partnerskimi a darczyńcami oraz ich społeczeństwami. Zarówno kraje partnerskie jak i darczyńcy są w coraz większym stopniu rozliczani przez opinię publiczną z wykorzystania środków pomocowych i osiągniętych wyników. Niektóre kraje rozpoczęły tworzenie struktur wzajemnej rozliczalności zgodnie z postanowieniami podjętymi w Paryżu i Akrze, jednak należy je upowszechnić we wszystkich krajach, a także uwzględnić rozliczalność za wyniki. Podczas forów w Paryżu i Akrze potwierdzono znaczenie ukierunkowania pomocy na wyniki, natomiast szczyt w Pusanie powinien w centrum usytuować wymierność wyników i sprawozdawczość. Jednak presja w zakresie osiągnięcia wyników nie powinna wpływać negatywnie na długotrwały proces rozwijania potencjału krajów partnerskich w zakresie planowania, osiągania i mierzenia wyników oraz informowania o nich w sprawozdaniach. Ocena wyników dokonywana przez darczyńców powinna być oparta, w miarę możliwości, na sprawozdaniach dotyczących wyników sporządzonych przez kraje partnerskie. Na forum w Pusanie kraje partnerskie oraz darczyńcy powinni wzmocnić swoją rozliczalność za wyniki rozwojowe poprzez zobowiązanie do i) zwiększonych inwestycji w rozwój zdolności statystycznych krajów partnerskich, w tym poprzez inicjatywę Paris21[7], oraz ii) wzmocnić zdolności krajów partnerskich w zakresie monitorowania i oceny, aby śledzić wyniki rozwojowe. Kraje partnerskie i darczyńcy powinni zobowiązać się do iii) przejrzystej sprawozdawczości w zakresie wyników rozwojowych, przy wykorzystaniu struktur oceny krajów partnerskich, iv) powszechnego wykorzystania struktur wzajemnej rozliczalności dostosowanych do sytuacji poszczególnych krajów, w celu monitorowania postępów w realizacji zobowiązań i osiąganiu wyników, oraz iv) większego uzależnienia decyzji o pomocy inwestycyjnej od wyników. 3.4. Kraje znajdujące się w niestabilnej sytuacji W deklaracji paryskiej oraz programie działania z Akry uznano, że zasady skuteczności pomocy mają zastosowanie w sytuacjach niestabilności. Jednak muszą one zostać dostosowanie do konkretnych trudności występujących w krajach o niestabilnej sytuacji, wynikających z niewielkiej odpowiedzialności i potencjału, a także pilnych potrzeb z zakresie zapewnienia podstawowych usług. Wyniki monitorowania 10 szczególnych zasad postępowania w krajach niestabilnych[8] pokazują, że zasady skuteczności pomocy są istotne także w takich sytuacjach, jednak ich wdrażanie wymaga większej elastyczności. Na forum w Pusanie należy i) uznać i wspierać działania w ramach międzynarodowego dialogu w zakresie budowania pokoju i państwowości, a także rosnącą kierowniczą rolę krajów g7+[9] w zatwierdzaniu planu działania w zakresie budowania pokoju i państwowości przyjętego w Monrowii jako ram służących określaniu i mierzeniu wyników w krajach niestabilnych, ii) zatwierdzić wytyczne Komitetu Pomocy Rozwojowej dotyczące budowania państwowości, finansowania transformacji oraz zarządzania ryzykiem w sytuacjach niestabilności, oraz iii) wezwać darczyńców do dostosowania swoich procedur podejmowania decyzji, finansowania oraz wdrażania pomocy do konkretnych trudności w sytuacjach niestabilności. 4. Objęcie zasadami skuteczności pomocy innych źródeł finansowania rozwoju oraz innych podmiotów Fakty wskazują, że zobowiązania w zakresie skuteczności pomocy przyniosłyby korzyści również w przypadku podmiotów i źródeł finansowania, które nie są jeszcze nimi objęte. Rosnące znaczenie darczyńców spoza Komitetu Pomocy Rozwojowej wymaga ich większego zaangażowania w program skuteczności pomocy oraz forum w Pusanie. Niżej omówione kwestie dotyczące skuteczności rozwojowej obejmują również podmioty i źródła finansowania, które mogą przynieść dodatkowe korzyści w zakresie skutecznej współpracy rozwojowej i które należy potraktować ze szczególną uwagą na forum w Pusanie. 4.1. Rola gospodarek wschodzących i współpracy południe-południe Gospodarki wschodzące odgrywają coraz większą rolę we wspieraniu krajów partnerskich, w tym poprzez współpracę południe-południe. Ważne jest, aby forum w Pusanie wykorzystać jako możliwość wzmocnienia globalnego partnerstwa w zakresie rozwoju, opartego na różnych podejściach do rozwoju i różnych doświadczeniach. Wkład w osiągnięcie wyników rozwojowych dotyczy wszystkich podmiotów oferujących finansowanie rozwojowe. Na forum w Pusanie należy uwzględnić wymianę informacji między krajami partnerskimi, darczyńcami oraz gospodarkami wschodzącymi w celu dzielenia się doświadczeniami w osiąganiu wyników. W oparciu o to na forum w Pusanie można by dążyć w stronę wspólnych zasad oraz zróżnicowanych zobowiązań. Zasady skuteczności pomocy mogą przynieść dodatkowe korzyści podczas ich opracowywania. Na forum w Pusanie należy podkreślić znaczenie współpracy południe-południe oraz współpracy trójstronnej. Aby wzmocnić wyniki tych kanałów współpracy, w dokumencie końcowym forum w Pusanie należy uwzględnić komplementarność partnerów północ-południe oraz południe-południe, w oparciu o przejrzystość w zakresie przepływów finansowania rozwoju. Dokument końcowy forum w Pusanie powinien również podkreślać rolę platform regionalnych służących wymianie wiedzy na temat doświadczeń rozwojowych zakończonych sukcesem, jak również budowania potencjału oraz sposobów zarządzania pomocą. 4.2. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego, władze lokalne oraz fundacje prywatne W oparciu o program działania z Akry oraz wyniki zorganizowanego dialogu w obrębie UE, dokument końcowy forum w Pusanie powinien ponownie potwierdzić uznanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego za niezależne samodzielne podmioty oraz podkreślić, że uzupełniają one funkcje rządów i nastawionego na zyski sektora prywatnego. Ponadto dokument końcowy forum w Pusanie powinien uznawać rolę władz lokalnych, które posiadają prawo i autonomię do podejmowania konkretnych działań w celu wspierania lokalnych potrzeb rozwojowych. Na forum w Pusanie organizacje społeczeństwa obywatelskiego oraz władze lokalne z krajów-darczyńców oraz krajów partnerskich powinny zostać wezwane do kontynuowania swoich obecnych wysiłków mających na celu zwiększenie rozliczalności, przejrzystości i rzetelności ich działań w oparciu o mechanizmy samoregulacji, takie jak zasady skuteczności rozwoju społeczeństwa obywatelskiego wypracowane w Stambule[10]. Zasady paryskie mają również zastosowanie do fundacji prywatnych, które odgrywają coraz większą rolę jako darczyńcy. Fundacje powinny zostać wezwane do dostosowania swoich działań i partnerstw do zasad wypracowanych w Stambule. Ponadto międzynarodowe organizacje społeczeństwa obywatelskiego oraz fundacje prywatne będące darczyńcami powinny propagować lokalną odpowiedzialność poprzez uznanie przewodniej roli lokalnego społeczeństwa obywatelskiego w podejmowaniu inicjatyw służących ustaleniu lokalnych potrzeb rozwojowych. 4.3. Współpraca z nastawionym na zysk sektorem prywatnym Rosnąca liczba darczyńców wśród podmiotów prywatnych oferuje nowe perspektywy i rozwiązania dla problemów rozwojowych. Wymaga to większego zaangażowania sektora prywatnego we współpracę rozwojową w celu zwiększenia roli pomocy jako silnego katalizatora rozwoju. Większa współpraca powinna opierać się na zasadach skuteczności pomocy. Połączenie pożyczek z dotacjami oraz dalsze wykorzystywanie innowacyjnych instrumentów finansowych (kapitał wysokiego ryzyka, gwarancje, podział ryzyka) we współpracy z instytucjami wielostronnymi lub dwustronnymi daje możliwość pozyskania dodatkowych środków na rozwój w sektorze prywatnym. Na forum w Pusanie partnerzy rozwojowi powinni wezwać do dalszego rozwijania i większego wykorzystania innowacyjnych instrumentów finansowych oraz połączeń pożyczek i dotacji. Ponadto należy wezwać sektor prywatny do aktywnego uczestnictwa we współpracy rozwojowej poprzez partnerstwa publiczno-prywatne oraz odpowiedzialność społeczną przedsiębiorstw. 4.4. Międzynarodowe finansowanie działań związanych ze zmianą klimatu jako część oficjalnej pomocy rozwojowej W ramach procesu Kopenhaga-Cancun uzgodniono przekazanie znacznych środków finansowych na działania związane ze zmianą klimatu: tzw. szybko uruchamiane finansowanie w wysokości 30 mld USD w latach 2010-2012 oraz wzrost finansowania publicznego i prywatnego do docelowej wartości 100 mld USD rocznie od 2020 r. W dokumencie końcowym forum w Pusanie należy i) zatwierdzić stosowanie zasad skuteczności pomocy do finansowania działań w zakresie zmian klimatu oraz dążyć do zatwierdzenia ich stosowania również wobec procesu Kopenhaga-Cancun-Durban, ii) zwrócić się do Komitetu Przejściowego Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu o uwzględnienie zasad skuteczności pomocy podczas tworzenia ekofunduszu klimatycznego, oraz iii) podjąć zobowiązanie do regularnej oceny stosowania zasad skuteczności pomocy poprzez mechanizm kontroli, sprawozdawczości i weryfikacji w zakresie finansowania klimatu. 5. Zarządzanie skutecznością pomocy i jej monitorowanie w przyszłości Obecnie nie zajmujemy się w wystarczający sposób głównymi kwestiami dotyczącymi właściwego zarządzania skutecznością pomocy. Po pierwsze, wsparcie polityczne ograniczyło się wyłącznie do trzech forów wysokiego szczebla, natomiast nie przełożyło się na trwałe i pełne wsparcie polityczne. Po drugie, wdrażanie na poziomie krajowym nie otrzymuje odpowiedniego wsparcia ze struktur globalnych, a Grupa Robocza ds. Skuteczności Pomocy będąca organem Komitetu Pomocy Rozwojowej stała się niezależnym, silnie zbiurokratyzowanym organem. Po trzecie, prowadzone jest monitorowanie zobowiązań podjętych w Paryżu, jednak nie dostosowano go do kontekstu poszczególnych krajów. Ponadto nie we wszystkich krajach partnerskich stworzono struktur wzajemnej rozliczalności, a wyniki nie były w regularny sposób omawiane na szczeblu ogólnoświatowym. Na forum w Pusanie decyzje w sprawie zarządzania powinny być wystarczająco szczegółowe, aby uniknąć długotrwałych dyskusji po zakończeniu forum. Ogólnie struktury zarządzania powinny obejmować wielu różnych partnerów rozwojowych. Mechanizmy zarządzania uzgodnione na forum powinny zawierać następujące elementy: Po pierwsze, zaangażowanie polityczne i proces podejmowania decyzji powinny być nakierowane na podkreślenie powiązań między wdrażaniem zasad skuteczności pomocy oraz światowymi forami polityki rozwojowej. Można to osiągnąć poprzez regularne debaty na wysokim szczeblu poświęcone osiągniętym postępom w ramach Międzynarodowego Funduszu Walutowego/Banku Światowego oraz na posiedzeniach Komitetu Pomocy Rozwojowej na wyższym i wysokim szczeblu. Po drugie, wdrażanie na poziomie krajowym powinno zostać wzmocnione poprzez „układy krajowe”, w ramach których kraje partnerskie, w oparciu o wielostronne konsultacje, uzgadniają ze swoimi partnerami rozwojowymi dostosowane do sytuacji lokalnej cele oraz priorytety określone w Pusanie, przy wykorzystaniu istniejących lokalnych mechanizmów wzajemnej rozliczalności. Po trzecie struktury Grupy Roboczej ds. Skuteczności Pomocy będącej organem Komitetu Pomocy Rozwojowej powinny zostać uproszczone, a większość obecnych zespołów rozwiązana. Zadaniem grupy powinno być ułatwianie wdrażania na poziomie krajowym (centrum informacyjne, synteza, dobre praktyki) oraz prowadzenie ogólnego monitorowania wraz z Komitetem Pomocy Rozwojowej. Komitet Pomocy Rozwojowej powinien stać się międzynarodowym centrum przejrzystości oraz gospodarzem Międzynarodowej Inicjatywy na rzecz Przejrzystości Pomocy. Forum Współpracy Rozwojowej ONZ powinno koncentrować się na wzmocnieniu wzajemnej rozliczalności na świecie. Ponadto prowadzić należy globalne monitorowanie w związku z wyznaczonym na 2015 r. terminem osiągnięcia milenijnym celów rozwoju. Wskaźniki paryskie powinny zostać ograniczone tylko do nowych głównych założeń programu. Wskaźniki powinny dotyczyć odpowiedzialności (wskaźniki 1 i 2), dostosowania (wskaźniki 3 i 5), przewidywalności i przejrzystości (wskaźnik 7) oraz rozliczalności za wyniki (wskaźnik 12), dzięki czemu równa liczba wskaźników dotyczyć będzie krajów partnerskich i darczyńców. Poziom odniesienia wskaźników nie powinien się zmieniać, co pozwoli mierzyć postępy w perspektywie długoterminowej. Natomiast monitorowanie na poziomie krajowym powinno opierać się na istniejących mechanizmach lokalnych. Należy wyodrębnić doświadczenia ogólne na poziomie światowym poprzez działania Grupy Roboczej ds. Skuteczności Pomocy oraz Komitetu Pomocy Rozwojowej. 6. Podsumowanie Forum w Pusanie będzie ważną okazją do tego, aby nakierować program skuteczności pomocy na zwiększenie wpływu wywieranego przez pomoc na wyniki rozwojowe. Możliwe jest podjęcie świadomych decyzji w oparciu o dużą ilość dostępnych informacji na temat reformy pomocy. Trwałe wsparcie polityczne ma podstawowe znaczenie dla skutecznego wdrażania. W tym celu Komisja proponuje, aby UE nadal odgrywała przewodnią rolę w zapewnianiu skuteczności pomocy poprzez realizację następujących celów: 1. Dokument końcowy forum w Pusanie powinien być kompleksowym dokumentem, który potwierdza zasady paryskie, opiera się na Deklaracji paryskiej oraz programie działania z Akry oraz skupia się na pogłębionych zobowiązaniach dotyczących przyszłego wdrażania. Wszyscy darczyńcy w ramach Komitetu Pomocy Rozwojowej, fundusze przeznaczone na konkretny cel oraz organizacje wielostronne powinni w pełni przestrzegać tych zasad i zobowiązań. 2. Kwestie dotyczące skuteczności pomocy, zawarte w dokumencie końcowym forum w Pusanie, powinny obejmować demokratyczną odpowiedzialność, przejrzystość oraz przewidywalność, mniejsze rozdrobnienie, jak również dostosowania oraz rozliczalność za wyniki. Zobowiązania dotyczące sytuacji niestabilności powinny zostać pogłębione w elastyczny sposób. 3. Wdrażanie skuteczności pomocy powinno się odbywać głównie na poziomie krajowym poprzez elastyczne, zaprojektowane przez kraje partnerskie „układy krajowe" w oparciu o istniejące mechanizmy lokalne. Światowa struktura zarządzania skutecznością pomocy i monitorowania tej skuteczności powinna zostać uproszczona. 4. Należy zebrać różne doświadczenia w zakresie osiągania wyników rozwojowych oraz wykładni zasad skuteczności pomocy od gospodarek wschodzących, organizacji społeczeństwa obywatelskiego, władz lokalnych oraz komercyjnego i niekomercyjnego sektora prywatnego, w celu wypracowania zróżnicowanych obowiązków i zobowiązań. 5. Zobowiązania w zakresie skuteczności pomocy powinny zostać rozciągnięte na inne źródła finansowania rozwojowego, zwłaszcza finansowania działań w zakresie zmian klimatu. [1] Oprócz Komisji w badaniu uczestniczyły następujące państwa członkowskie: Austria, Belgia,. Dania, Finlandia, Francja, Hiszpania, Irlandia, Luksemburg, Niderlandy, Niemcy, Portugalia, Szwecja, Włochy i Zjednoczone Królestwo. [2] Zob.:http://ec.europa.eu/europeaid/how/ensure-aid-effectiveness/documents/aid-effectiveness-benefits_en.pdf [3] Zob. przypis 1. [4] Zob. przypis 1. [5] Zob. przypis 2. [6] Zob. przypis 2. [7] Paris21 stanowi konsorcjum krajów partnerskich i darczyńców z sekretariatem prowadzonym przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), zob. http://www.paris21.org/ [8] Zasady postępowania w krajach niestabilnych odnoszą się do „Zasad dotyczących podejmowania działań międzynarodowych w niestabilnych państwach i sytuacjach niestabilności” (ang. Principles for Good International Engagement in Fragile States and Situations) uzgodnionych przez państwa OECD w 2007 r. [9] g7+ to niezależne i samodzielne forum krajów i regionów w sytuacji niestabilności i dotkniętych konfliktami, zainaugurowane podczas pierwszego spotkania w ramach międzynarodowego dialogu w zakresie budowania pokoju i państwowości, które odbyło się w Dili (Timor Wschodni) w 2010 r. [10] http://www.cso-effectiveness.org/IMG/pdf/final_istanbul_cso_development_effectiveness_principles_footnote.pdf