Niniejsze sprawozdanie spełnia wymóg w odniesieniu do lat 2020 i 2021 poprzez podsumowanie wyników dwóch pierwszych zaproszeń do składania wniosków w ramach funduszu, które to wyniki były dostępne dopiero pod koniec 2021 r.: pierwszego zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów na dużą skalę (zdefiniowanych jako projekty, których łączne wydatki kapitałowe przekraczają 7,5 mln EUR) oraz pierwszego zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów na małą skalę (zdefiniowanych jako projekty, których łączne wydatki kapitałowe nie przekraczają 7,5 mln EUR). Pierwsze zaproszenie do składania wniosków dotyczących projektów na dużą skalę ogłoszono 3 lipca 2020 r., a wyniki – 16 listopada 2021 r., natomiast pierwsze zaproszenie do składania wniosków dotyczących projektów na małą skalę ogłoszono 1 grudnia 2020 r., a wyniki – 27 lipca 2021 r.

Zgodnie z art. 23 ust. 6 rozporządzenia delegowanego (UE) 2019/856 z dnia 26 lutego 2019 r. uzupełniającego dyrektywę 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do działania funduszu innowacyjnego (zwanego dalej „rozporządzeniem delegowanym”) Komisja corocznie składa Radzie i Parlamentowi Europejskiemu sprawozdanie z postępów we wdrażaniu funduszu.

DG ds. Działań w dziedzinie Klimatu ponosi ogólną odpowiedzialność za fundusz innowacyjny, w tym za określanie wielkości i priorytetów politycznych zaproszeń do składania wniosków oraz istotnych elementów tych zaproszeń, a także za przyjmowanie decyzji o przyznaniu wsparcia. Do zadań Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Klimatu, Infrastruktury i Środowiska (CINEA) należą organizacja zaproszeń do składania wniosków, przeprowadzanie ocen, sporządzanie i podpisywanie umów o udzielenie dotacji oraz codzienne monitorowanie projektów. Europejski Bank Inwestycyjny zapewnia pomoc w zakresie opracowywania projektu. Decyzje w sprawie finansowania i wykaz wybranych projektów konsultowane są z państwami członkowskimi, a państwa te odgrywają zasadniczą rolę w docieraniu do potencjalnych wnioskodawców na swoim terytorium i wspieraniu ich w składaniu wniosków dotyczących projektów (np. w ramach systemów wsparcia) i ich realizacji (np. przez ułatwianie uzyskiwania pozwoleń).

Ogólnie rzecz biorąc, pod względem kryteriów wyboru projekty w ramach pierwszego zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów na dużą skalę uzyskały wyższą liczbę punktów niż wnioski dotyczące projektów na małą skalę, a konkurencja między projektami była większa (zob. Figure 3 ). W ramach zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów na dużą skalę, które składało się z dwóch rund oceny, wnioskodawców 70 najlepiej ocenionych kwalifikowalnych wniosków z pierwszego etapu zaproszono do drugiego etapu. Z tych 70 wniosków złożono 66 wniosków. Ostatecznie do etapu przygotowania dotacji zaproszono wnioskodawców siedmiu projektów, natomiast 41 wysoko ocenionych projektów (tj. przekraczających minimalny próg w odniesieniu do wszystkich kryteriów wyboru) nie mogło zostać sfinansowanych z powodu niewystarczającego budżetu w ramach zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów na dużą skalę.

W przypadku pierwszego zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów na dużą skalę spośród 311 otrzymanych wniosków 19 (5 %) uznano za niedopuszczalne lub niekwalifikowalne na pierwszym etapie. W przypadku pierwszego zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów na małą skalę spośród 232 otrzymanych wniosków 55 projektów (24 %) uznano za niedopuszczalne lub niekwalifikowalne, dwa pominięto (wnioski testowe), co dało łącznie 175 kwalifikujących się wniosków konkurujących o dotacje (zob. Figure 2 ).

W odniesieniu do każdego zaproszenia Komisja i CINEA zorganizowały specjalne seminaria internetowe i dni informacyjne. Szczegółowo wyjaśniono tekst zaproszeń, udzielono odpowiedzi na pytania potencjalnych wnioskodawców i zapewniono materiały wyjaśniające, aby ułatwić przedsiębiorstwom przygotowanie wniosków. Jednocześnie specjalny punkt informacyjny udzielił odpowiedzi na ponad 1 500 pytań w odniesieniu do obu zaproszeń. Po zamknięciu zaproszeń przedstawiono i opublikowano sprawozdanie na temat najlepszych praktyk, które mogłyby być pomocne potencjalnym wnioskodawcom.

W odniesieniu do obu zaproszeń do składania wniosków Komisja zapewniła wnioskodawcom szeroko zakrojoną pomoc dotyczącą poszczególnych zaproszeń w trakcie całej procedury składania wniosków. Ogólna jakość wniosków była wysoka, czego efektem była silna konkurencja między projektami w ramach obu zaproszeń. Jakość wniosków była jednak niższa w przypadku zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów na małą skalę, o czym świadczy niższa liczba wniosków osiągających wszystkie minimalne progi.

Liczba wniosków pokazuje, że przemysł jest zainteresowany opracowaniem rozwiązań w zakresie czystych technologii, które to rozwiązania przyczyniają się do neutralności klimatycznej UE, oraz że w ramach funduszu można dokonywać wyboru ze zróżnicowanego wachlarza zielonych projektów, które potrzebują wsparcia i przyciągnięcia kapitału prywatnego. W porównaniu z zaproszeniem do składania wniosków dotyczących projektów na dużą skalę w odpowiedzi na pierwsze zaproszenie do składania wniosków dotyczących projektów na małą skalę napłynęło mniej wniosków z sektorów energochłonnych oraz z branży wychwytywania, składowania i utylizacji dwutlenku węgla, ale więcej wniosków z sektorów odnawialnych źródeł energii i magazynowania energii.

Dzięki szeroko zakrojonej kampanii informacyjnej i ponad 30 warsztatom podnoszącym świadomość z udziałem licznych unijnych stowarzyszeń branżowych i państw członkowskich, które zorganizowano w latach 2019 i 2020, w odpowiedzi na oba zaproszenia złożono imponującą liczbę wniosków: 311 dotyczących projektów na dużą skalę i 232 dotyczących projektów na małą skalę. Wnioski obejmowały wszystkie kwalifikujące się sektory i państwa członkowskie, co tym samym przyczyniało się do osiągnięcia celu funduszu, jakim jest finansowanie projektów reprezentujących szerokie spektrum sektorowe i geograficzne.

Art. 24 ust. 3 rozporządzenia w sprawie sprzedaży na aukcji stanowi, że Komisja dokonuje przeglądu rozdziału uprawnień pozostających do sprzedaży na aukcji po podjęciu decyzji o udzieleniu zamówienia z funduszu innowacyjnego w ramach każdego zaproszenia do składania wniosków oraz innych aspektów związanych z działaniami prowadzonymi w ramach tego funduszu. Takie przeglądy mają miejsce co dwa lata, a pierwszy przegląd odbywa się nie później niż 30 czerwca 2022 r. Niniejsze sprawozdanie również służy temu celowi.

Chociaż drugie zaproszenie do składania wniosków dotyczących projektów na dużą skalę ogłoszono 26 października 2021 r., a drugie zaproszenie do składania wniosków dotyczących projektów na małą skalę – 31 marca 2022 r., zaproszenia te nadal są w toku, dlatego ich wyniki zostaną przedstawione w drugim sprawozdaniu z wdrażania funduszu innowacyjnego.

W pierwszym zaproszeniu do składania wniosków dotyczących projektów na małą skalę 137 ze 175 ocenionych wniosków nie osiągnęło wszystkich progów wyboru. Tylko sześć wniosków przekraczało wszystkie progi, ale nie mogły zostać sfinansowane ze względu na niewystarczający budżet. Do etapu przygotowania dotacji zaproszono wnioskodawców 32 projektów. Ostatecznie dotacje przyznano w przypadku 30 projektów, natomiast dwa projekty zostały wycofane.

Ocena kryteriów wyboru wskazuje na znaczne różnice w rozkładzie mediany wyniku między dwoma zaproszeniami do składania wniosków. W pierwszym zaproszeniu do składania wniosków dotyczących projektów na dużą skalę więcej wniosków uzyskało wynik powyżej wszystkich progów, w związku z czym konkurencja o finansowanie była silniejsza (41 wniosków miało wynik powyżej progu, a do finansowania zakwalifikowano siedem), podczas gdy w pierwszym zaproszeniu do składania wniosków dotyczących projektów na małą skalę tylko 38 wniosków uzyskało wynik powyżej progów, a do finansowania zakwalifikowano 32 wnioski. Wnioski zakwalifikowane do finansowania w ramach zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów na małą skalę uzyskały jednak stosunkowo wyższe wyniki niż wnioski zakwalifikowane do finansowania w ramach zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów na dużą skalę.

Komisja kontynuuje działania w zakresie udzielania pomocy przedsiębiorstwom ubiegającym się o wsparcie w ramach funduszu, organizując liczne seminaria internetowe na potrzeby każdego zaproszenia do składania wniosków, publikując wytyczne i sprawozdania dotyczące najlepszych praktyk, a także udostępniając innowacyjne narzędzia takie jak kwestionariusz do samokontroli opracowany do celów drugiego zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów na małą skalę.

Bardzo duża liczba wniosków złożonych w ramach obu zaproszeń oraz znaczna nadwyżka zapotrzebowania w stosunku do budżetu świadczyły o tym, że konkurencja o finansowanie będzie silna. Dotacje przyznano tylko na nieliczne projekty, natomiast wiele projektów, które przekroczyły wszystkie progi, nie otrzymało wsparcia, zwłaszcza w przypadku zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów na dużą skalę. Wskazuje to na poważne zainteresowanie przedsiębiorstw funduszem, w związku z czym Komisja zwiększyła o 50 % budżet drugiego zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów na dużą skalę, a także ułatwiła ponowne składanie wniosków dotyczących projektów wyłonionych w pierwszej rundzie zaproszeń, zmieniając rozporządzenie delegowane, aby umożliwić jednoetapowe składanie wniosków.

2.3. Dotacje, o które wnioskowano, a dostępny budżet

W obu zaproszeniach, a w szczególności w przypadku zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów na dużą skalę, na projekty, których dotyczyły wnioski, ubiegano się o znacznie wyższe finansowanie niż kwoty dostępne w ramach odpowiednich zaproszeń. W związku z tym Komisja maksymalnie zwiększyła budżety zaproszeń, korzystając z elastyczności na poziomie 20 % zgodnie z decyzją w sprawie finansowania. Na projekty w ramach pierwszego zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów na dużą skalę ubiegano się łącznie o 21,7 mld EUR – kwotę znacznie przekraczającą dostępny budżet wynoszący 1 mld EUR. W przypadku pierwszego zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów na małą skalę nadwyżka zapotrzebowania była nieco mniejsza: wnioskowano o 12,1 mld EUR, czyli kwotę 10 razy większą niż dostępny budżet. Aby rozwiązać problem nadwyżki zapotrzebowania, Komisja maksymalnie zwiększyła budżety zaproszeń, korzystając z elastyczności na poziomie 20 % zgodnie z decyzją w sprawie finansowania, i przyznała dotacje w wysokości 1 145 586 747 EUR w wyniku pierwszego zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów na dużą skalę oraz 109 163 733 EUR w wyniku pierwszego zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów na małą skalę.

2.4. Wkład projektów finansowanych z funduszu innowacyjnego w neutralność klimatyczną UE

2.4.1. Redukcja emisji gazów cieplarnianych

Pierwsze dwa zaproszenia do składania wniosków w ramach funduszu innowacyjnego miały na celu wsparcie projektów wykazujących znaczący potencjał redukcji emisji gazów cieplarnianych i przyczynienia się do neutralności klimatycznej UE.

Projekty, na które przyznano dotacje w pierwszej rundzie zaproszeń do składania wniosków o wsparcie z funduszu innowacyjnego, mają doprowadzić do redukcji w wysokości 77,4 Mt ekwiwalentu CO2 w ciągu pierwszych 10 lat ich eksploatacji. Pierwszych wyników w zakresie redukcji emisji można się spodziewać od 2023 r. wraz z rozpoczęciem eksploatacji pierwszych projektów, które zakwalifikowano do finansowania.

2.4.2. Wysoce innowacyjne projekty o znaczącym potencjale skalowalności