[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 24.6.2009

KOM(2009) 282 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

dotyczące wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 259/93 z dnia 1 lutego 1993 r. w sprawie nadzoru i kontroli przesyłania odpadów w obrębie, do Wspólnoty Europejskiej oraz poza jej obszar Wytwarzanie, przetwarzanie oraz transgraniczne przemieszczanie odpadów niebezpiecznych i innych odpadów w państwach członkowskich Unii Europejskiej w latach 2001-2006 {SEC (2009) 811}

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

dotyczące wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 259/93 z dnia 1 lutego 1993 r. w sprawie nadzoru i kontroli przesyłania odpadów w obrębie, do Wspólnoty Europejskiej oraz poza jej obszar Wytwarzanie, przetwarzanie oraz transgraniczne przemieszczanie odpadów niebezpiecznych i innych odpadów w państwach członkowskich Unii Europejskiej w latach 2001-2006 {SEC (2009) 811}

SPRAWOZDANIE PODSUMOWUJąCE ROZWÓJ SYTUACJI W ZAKRESIE WYTWARZANIA, PRZETWARZANIA ORAZ PRZEMIESZCZANIA ODPADÓW NIEBEZPIECZNYCH I INNYCH ODPADÓW W PAńSTWACH CZłONKOWSKICH UE W LATACH 2001-2006

1. WPROWADZENIE

Wywóz i przywóz odpadów jest regulowany na szczeblu międzynarodowym przepisami Konwencji bazylejskiej z dnia 22 marca 1989 r. o kontroli transgranicznego przemieszczania i usuwania odpadów niebezpiecznych. Wspólnota Europejska jest stroną tej konwencji i dokonała jej transpozycji rozporządzeniem Rady (EWG) nr 259/93[1], tzw. rozporządzeniem w sprawie przesyłania odpadów. Celem wspomnianego rozporządzenia jest zorganizowanie nadzoru nad przemieszczaniem odpadów i ich kontroli w sposób, który uwzględnia konieczność zachowania, ochrony i poprawy jakości środowiska naturalnego i zdrowia ludzkiego.

W oparciu o wytyczne wspólnotowej strategii w zakresie gospodarowania odpadami rozporządzenie ustala szereg zasad, które powinny umożliwiać Wspólnocie jako całości uzyskanie samodzielności w unieszkodliwianiu odpadów, natomiast państwom członkowskim zmierzanie do tego celu indywidualnie, uwzględniając warunki geograficzne i potrzebę wykorzystywania specjalistycznych instalacji do określonego rodzaju odpadów.

Rozporządzenie wprowadza szereg środków umożliwiających kontrolę nad przemieszczaniem odpadów w obrębie, do Wspólnoty Europejskiej oraz poza jej obszar. W szczególności:

- ustala ono wspólne definicje oraz terminologię dotyczącą przemieszczania odpadów;

- ustala zasady wywozu, przywozu oraz tranzytu odpadów przeznaczonych do unieszkodliwienia lub odzyskania;

- określa rodzaj informacji, jakie muszą podawać państwa członkowskie i Komisja.

Artykuł 41 rozporządzenia stanowi, że:

1. „Przed zakończeniem każdego roku kalendarzowego państwa członkowskie opracowują sprawozdanie zgodnie z art. 13 ust. 3 konwencji bazylejskiej i przesyłają je do sekretariatu konwencji bazylejskiej, a kopię do Komisji.

2. Na podstawie tych sprawozdań Komisja co trzy lata sporządza sprawozdanie na temat wykonania niniejszego rozporządzenia przez Wspólnotę i jej państwa członkowskie. W tym celu może zażądać dodatkowych informacji zgodnie z art. 6 dyrektywy 91/692/EWG.”

Pierwsze sprawozdanie Komisji dotyczące transgranicznego przesyłania odpadów, obejmujące lata 1997-2000[2], opublikowano w 2006 r. Większość państw członkowskich przesłała Komisji sprawozdania roczne za okres 2001-2006 do końca 2008 r. Tabela we wstępie ogólnym do dołączonego dokumentu roboczego zawiera wykaz państw członkowskich (UE-25 – bez Bułgarii i Rumunii). Przedstawiono w niej informacje na temat wywiązywania się przez państwa członkowskie z obowiązków w zakresie sprawozdawczości.

Kwestionariusz przygotowany przez sekretariat konwencji bazylejskiej zawiera pytania na temat przepisów prawnych, ich wykonania i środków mających na celu ochronę środowiska. Na podstawie art. 41 ust. 2 Komisja przyjęła w 1999 r. decyzję[3] nakładającą na państwa członkowskie wymóg dostarczenia dodatkowych informacji w formie kwestionariusza. Kwestionariusz Komisji zawiera głównie pytania dotyczące ograniczeń w zakresie przemieszczania odpadów, monitorowania, środków przeciwko nielegalnemu przemieszczaniu i nakładów finansowych. W przeciwieństwie do pierwszego sprawozdania Komisji niniejsze sprawozdanie zawiera już informacje ze wspomnianego kwestionariusza Komisji (por. dokument roboczy, wstęp ogólny).

Sekcja 2 sprawozdania zawiera analizę zarówno formy, jak i treści odpowiedzi państw członkowskich. Bardziej szczegółowe informacje dotyczące uwag państw członkowskich na temat obydwu kwestionariuszy znajdują się w sekcjach B oraz E dokumentu roboczego. Z danych ilościowych przedstawionych przez państwa członkowskie, dotyczących wytwarzania, przetwarzania oraz przemieszczania odpadów, zostaną następnie wyciągnięte najważniejsze wnioski. Dane stanowiące podstawę tych wniosków znajdują się w sekcji A dokumentu roboczego.

Należy podkreślić, że w konwencji bazylejskiej terminy „import” i „eksport” stosuje się w odniesieniu do każdego przemieszczenia odpadów do danego kraju będącego stroną konwencji lub z jego terytorium. Na mocy prawa UE powyższe terminy mają zastosowanie wyłącznie do przemieszczania odpadów do Unii Europejskiej jako całości i z jej terytorium; w związku z tym w niniejszym sprawozdaniu nie stosuje się ich w odniesieniu do przemieszczania odpadów między państwami członkowskimi. Jednak ze względu na przejrzystość tekstu terminy te podawane są w cudzysłowie, a niekiedy odnoszą się one do przemieszczania odpadów w ujęciu ogólnym. W dokumencie roboczym obydwa terminy są stosowane w znaczeniu wynikającym z konwencji bazylejskiej.

2. SPRAWOZDAWCZOść PAńSTW CZłONKOWSKICH

Do celów niniejszego sprawozdania wykorzystano wszystkie odpowiedzi państw członkowskich w kwestionariuszu konwencji bazylejskiej i kwestionariuszu Komisji odnośnie do lat 2001-2006. Za rok referencyjny przyjęto rok 2004, ponieważ pod koniec 2008 r. nadal nie wpłynęły pewne istotne sprawozdania za okres 2005-2006. Jednak z uwagi na ich znaczenie uwzględniono wszystkie dane ilościowe, a tam, gdzie było to możliwe, podano dane zagregowane za rok 2005. Z 300 potencjalnych odpowiedzi otrzymano 219 odpowiedzi zawierających odpowiedzi typu „tak/nie”, opisy i dane liczbowe. Te informacje zwrotne okazały się wystarczające do przeprowadzenia analizy jakościowej i ilościowej.

Odsetek udzielonych odpowiedzi w przypadku kwestionariusza konwencji bazylejskiej wyniósł 73 %, a w przypadku kwestionariusza Komisji – 67 %. 4 % odpowiedzi zebranych w ramach bardziej złożonego kwestionariusza konwencji bazylejskiej było niepełnych lub nie nadawało się do wykorzystania. Analiza ilościowa danych dotyczących odpadów wymaga, aby dane podstawowe dostarczano w spójnej formie. Większość odpowiedzi przesłano w formie elektronicznej, aczkolwiek w niektórych przypadkach nastąpiło to dopiero na wyraźną prośbę. Wszystkie całkowicie wypełnione i nadające się wykorzystania kwestionariusze oznaczono w tabeli synoptycznej literą Y, natomiast pozostałą część nadesłanych kwestionariuszy oznaczono literą P (por. dokument roboczy, wstęp ogólny).

Większość sprawozdań dostarczono rok do dwóch lat po roku referencyjnym. W wielu przypadkach państwa członkowskie poprawiły swoje dane w późniejszych sprawozdaniach. W odniesieniu do 31 % kwestionariuszy Komisji, które zaliczono do „brakujących”, należy podkreślić, że „nowe” państwa członkowskie UE (UE-10) nie miały obowiązku wypełniania kwestionariuszy przed rokiem 2004. W niniejszym sprawozdaniu nie uwzględniono danych ilościowych dotyczących Malty, ponieważ nie uzyskano sprawozdania konwencji bazylejskiej z tego kraju. Grecja nie nadesłała kwestionariusza Komisji za okres 2001-2006. W niewielkiej liczbie przypadków luki uzupełniono dzięki informacjom dotyczącym lat następujących bezpośrednio przed rokiem referencyjnym lub po tym roku.

Jakość udzielonych odpowiedzi była zróżnicowana. Informacje dotyczące konkretnych wypadków lub wstrzymanego nielegalnego przemieszczania odpadów były niespójne i prawdopodobnie nie odzwierciedlały stanu faktycznego. Niekiedy nie było jasne, czy doszło bądź nie doszło do nielegalnego przemieszczenia odpadów lub czy stan wiedzy uznano za niewystarczający. Szczegółowe komentarze takich państw członkowskich jak Finlandia, Niemcy, Irlandia i Zjednoczone Królestwo wskazują, że jest to ważna kwestia, którą należy uwzględnić w przyszłości (por. sekcja B, tabela 9).

Wszystkie państwa członkowskie, które nadesłały odpowiedzi, szczegółowo opisały w sprawozdaniach środki zapobiegające wytwarzaniu odpadów. Środki te skupiają się głównie na prawodawstwie, a następnie na strategiach krajowych (por. sekcja B, pytanie 5). Środki podjęte w celu zmniejszenia przemieszczania odpadów były rzadziej wymieniane (por. sekcja B, pytanie 6 oraz sekcja E). Wszystkie zasadnicze dane administracyjne były kompletne i dokładne (por. sekcja B, pytania 4 i 7, tabele 1, 2 i 3, sekcja C oraz sekcja E).

Analiza nie wykazała żadnych znaczących różnic między UE-15 (15 „starymi” państwami członkowskimi) a UE-10 w odniesieniu do kompletności, terminowości i jakości sprawozdań rocznych.

3. WYTWARZANIE ODPADÓW NIEBEZPIECZNYCH

W kwestionariuszu konwencji bazylejskiej wszystkie państwa mają przedstawić informacje dotyczące całkowitej ilości wytworzonych odpadów niebezpiecznych i „innych odpadów”. Termin „inne odpady” w tym kontekście oznacza odpady z gospodarstw domowych oraz pozostałości z procesu ich spalania, czyli dwie kategorie odpadów, które wymagają specjalnej uwagi i podlegają kontroli podobnej do tej, jaką zgodnie z konwencją bazylejską objęte są odpady niebezpieczne (aneks II do konwencji, pozycje Y46 i Y47)[4]. Odpady niebezpieczne są klasyfikowane w zależności od swej przynależności do ujętych w wykazie strumieni odpadów lub w zależności od składników (pozycje Y1-18 oraz Y19-45) oraz w zależności od pewnych charakterystyk niebezpieczeństwa (aneks III). Jeśli jednak odpady uznawane są za niebezpieczne w prawodawstwie krajowym w państwie eksportującym, importującym bądź tranzytowym, to są one objęte tą definicją również dla celów konwencji.

Z wyjątkiem Malty wszystkie państwa członkowskie przedstawiły informacje dotyczące całkowitego wytworzenia odpadów niebezpiecznych. W porównaniu z pierwszym sprawozdaniem Komisji dane dotyczące wytwarzania odpadów są lepszej jakości (por. sekcja A, tabela 1) i w dużej mierze uniknięto podawania dodatkowych danych i ekstrapolacji.

Podobnie jak w latach wcześniejszych największą ilość odpadów niebezpiecznych odnotowano w Niemczech. Zauważalny wzrost ilości tych odpadów, który nastąpił od 2002 r. i osiągnął stałą wartość roczną w wysokości około 19 mln ton, jest związany z wprowadzeniem nowego europejskiego wykazu odpadów. Największe ilości odpadów niebezpiecznych w latach 2001-2006 wytworzyły Niemcy, Estonia, Francja, Włochy i Zjednoczone Królestwo, a w Niderlandach i Belgii odnotowano znaczący ich wzrost (por. sekcja A, tabela 1). Pod względem wytwarzania odpadów w przeliczeniu na mieszkańca w 2005 r. pozycję czołową ponownie zajęły Belgia i Niderlandy, natomiast w dłuższym okresie dotyczy to Niemiec i Finlandii. Najniższe ilości w przeliczeniu na mieszkańca odnotowano na Łotwie, Litwie, w Portugalii i Grecji (por. sekcja A, tabela 2).

Trudno natomiast ocenić chronologiczny rozwój sytuacji, ponieważ niektóre państwa członkowskie zgłosiły znaczne zwiększenie ilości odpadów niebezpiecznych w okresie 2001-2006. Takie zmiany niekoniecznie odzwierciedlają faktyczny wzrost produkcji odpadów – mogą być również związane ze zmianami w prawodawstwie dotyczącym odpadów. Wzrost arytmetyczny ilości odpadów niebezpiecznych wytworzonych przez państwa UE-15 w okresie 2000-2005 wyniósł 22 % (co odpowiada 4 % rocznie), natomiast dla całej Wspólnoty (UE-25) – tylko 10 %. Dostępne dane wskazują również, że ilość odpadów niebezpiecznych wytworzona w UE-25 nie była znacząco większa w porównaniu z rokiem 2002. Ilość odpadów niebezpiecznych na mieszkańca w UE-25 wyniosła około 140 kg rocznie (pełne tabele są dostępne jedynie dla 2003 r. i 2005 r.), przy czym średnia ta jest wyższa w nowych państwach członkowskich.

Państwa członkowskie w bardzo różny sposób stosowały kody Y odpadów z konwencji bazylejskiej. W związku z tym międzynarodowe porównanie nie jest miarodajne (por. sekcja A, tabela 3 dla wybranych przykładów). Niektóre państwa członkowskie, np. Dania i Litwa, zgłosiły prawie wyłącznie odpady pochodzące z gospodarstw domowych (Y46) oraz pozostałości z procesu ich spalania (Y47).

4. PRZEMIESZCZANIE ODPADÓW NIEBEZPIECZNYCH POZA TERYTORIUM PAńSTW CZłONKOWSKICH

Z transgranicznym przemieszczaniem odpadów wiąże się problem potencjalnego konfliktu między zasadami bliskości geograficznej wytwarzania i przetwarzania odpadów, samowystarczalności na szczeblu wspólnotowym i krajowym oraz skutecznego unieszkodliwiania odpadów. Nie wszystkie państwa członkowskie mają wystarczające możliwości, aby radzić sobie z własnymi odpadami (por. sekcja B, tabele 2 i 3). Niektóre strumienie odpadów wymagają specjalistycznych obiektów przetwarzania umożliwiających odzysk lub unieszkodliwianie odpadów. Z tego względu dane dotyczące transgranicznego przemieszczania odpadów niebezpiecznych między państwami członkowskimi UE stanowią wskaźnik poziomu gospodarowania odpadami we Wspólnocie.

Z wyjątkiem Malty wszystkie państwa członkowskie przedstawiły informacje dotyczące przemieszczania odpadów niebezpiecznych poza swoje terytorium („eksportu” w rozumieniu konwencji bazylejskiej) dla co najmniej czterech lat w okresie 2001-2005. Dane za rok 2005 są kompletne. Dostępne obecnie dane za okres 1997-2000 wskazują, że odpowiadające im dane liczbowe w pierwszym sprawozdaniu Komisji były za wysokie. Można to wytłumaczyć większym zbiorem danych, a także poprawkami wprowadzonymi przez państwa członkowskie.

Przemieszczanie odpadów niebezpiecznych z terytorium państw członkowskich wykazuje jednoznaczną tendencję. W okresie 1997-2001 ilość odpadów uległa podwojeniu, a następnie ponownie niemal się podwoiła w latach 2001-2005. Całkowita ilość dla UE-25 wyniosła 5,6 mln ton w 2005 r., przy czym część przemieszczona z terytorium UE-10 wyniosła zaledwie 3 % (por. sekcja A, tabela 4).

W 2005 r. największym „państwem eksportującym” były Niderlandy, których „eksport” wzrósł z 241 000 ton w 1997 r. do 2,6 mln ton w 2005 r. Na drugim miejscu była Belgia, a następnie Włochy, Francja i Irlandia. Niemcy, które znalazły się na pierwszym miejscu w 1997 r., kiedy to „eksport” odpadów niebezpiecznych z tego państwa wyniósł 601 000 ton, zgłosiły niedawno, że ilości odpadów utrzymują się na tym samym poziomie, a nawet nieznacznie się zmniejszają. Przemieszczanie z terytorium Niemiec było w 2005 r. o 70 % mniejsze niż w 1997 r. Niderlandy zajmują również wiodącą pozycję w przypadku „eksportu” odpadów w kg w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Zaraz po Niderlandach jest Luksemburg, Belgia, Irlandia i Litwa (por. sekcja A, tabela 5).

W pierwszym sprawozdaniu Komisji stwierdzono, że mniejsze państwa przemieszczają więcej odpadów niebezpiecznych poza granice swojego terytorium, ponieważ nie posiadają wystarczających obiektów przetwarzania odpadów. Jednak w ostatnich kilku latach nie zaobserwowano żadnej jednoznacznej tendencji w UE-25. Republika Czeska, Estonia, Grecja, Łotwa, Polska i Słowacja dokonały w 2005 r. przemieszczenia bardzo niewielkich ilości w przeliczeniu na mieszkańca, podczas gdy „eksport” odpadów z Włoch stale rośnie.

W 2005 r. 91 % odpadów niebezpiecznych ze Wspólnoty przetworzono w państwie pochodzenia. Do państw o bardzo wysokim wskaźniku „eksportu” odpadów wynoszącym około 50 % zalicza się Luksemburg, Niderlandy, Belgia, Irlandia (por. sekcja A, rys. 6) i potencjalnie Portugalia (por. sekcja A, tabela 1 dla 2001 r. i 2003 r.).

W odróżnieniu od ustaleń pierwszego sprawozdania Komisji za okres 1997-2000 udział zgłoszonych przemieszczeń „innych odpadów” w rozumieniu konwencji bazylejskiej (tj. zmieszanych odpadów z gospodarstw domowych i pozostałości z procesu ich spalania) w okresie 1997-2005 z terytorium zarówno UE-15 jak i UE-25 sięgał od 40 do 50 % (por. sekcja A, tabele 4 i 7).

W odniesieniu do kategorii odpadów oznaczonych zgodnie z konwencją bazylejską kodami Y, należy podkreślić, że wiele państw członkowskich określiło „eksportowane” odpady dokładniej niż w latach wcześniejszych. Kody Y w połączeniu („mieszane”) praktycznie nie są już stosowane. Odpady nieokreślone („niesklasyfikowane”) przemieszczano z terytorium Niemiec i Irlandii (stanowiło to ponad 50 % przemieszczanych odpadów w tych krajach w 2005 r.), Niderlandów, Francji, Włoch i Danii (por. sekcja A, rys. 9 i tabela 9).

Szczegółowe dane z dziesięciu państw UE-15 dotyczące „eksportu” odpadów przypisanych do kodów Y wskazują, że tymczasowe zwiększenie odpadów „niesklasyfikowanych” w okresie 1997-2000 nie ma już miejsca, a wręcz uległo tendencji przeciwnej, natomiast grupa Y1-18 od 1997 r. stale rośnie i w latach 2004-2005 stanowiła już największą grupę odpadów objętą „eksportem” (por. sekcja A, rys. 10 i tabela 10).

Znaczną część odpadów niebezpiecznych i innych odpadów przemieszczoną z terytorium państw członkowskich (zarówno UE-15 jak i UE-25) przetworzono w ramach operacji odzysku (por. sekcja A, tabele 11 i 12). W 2004 r. i 2005 r. odzyskano 78 % odpadów przemieszczonych z UE-15. Wysoki odsetek i ogólne ilości odpadów przemieszczonych za granicę w celu odzysku odnotowano w Niderlandach, Niemczech, Belgii i Francji. W 2005 r. Portugalia, Grecja, Słowenia i Dania przemieściły odpady głównie w celu unieszkodliwienia, aczkolwiek tylko duże ilości z Danii mają znaczenie dla statystyk dotyczących UE. Włochy przemieściły za granicę ponad 1 mln ton odpadów, z czego 45 % w celu unieszkodliwienia. Jednak proporcja „eksportowanych” odpadów przeznaczonych do odzysku do odpadów przeznaczonych do unieszkodliwienia nie stanowi bezpośredniego wskaźnika poziomu gospodarowania odpadami danego państwa członkowskiego, ponieważ większość odpadów przetwarza się w państwie pochodzenia (np. 90% we Włoszech w 2005 r.)

Jak wspomniano już w pierwszym sprawozdaniu Komisji przemieszczanie odpadów niebezpiecznych z państw członkowskich podlega ograniczeniom. Wywóz odpadów przeznaczonych do unieszkodliwienia do państw niebędących członkami UE/EFTA oraz odpadów niebezpiecznych z przeznaczeniem do odzysku do państw nienależących do OECD jest zabroniony na mocy nowego rozporządzenia w sprawie przemieszczania odpadów[5]. W swoich sprawozdaniach przesłanych do sekretariatu konwencji bazylejskiej państwa członkowskie dostarczyły informacji na temat państwa przeznaczenia, do którego wywieziono odpady niebezpieczne. Zgodnie z tymi informacjami przeważające ilości odpadów niebezpiecznych i innych odpadów przemieszczone w latach 1997-2005 za granicę trafiały do innych państw członkowskich UE. W okresie 2000-2005 ponad 90 % przemieszczonych odpadów pozostało w państwach UE-15, a co najmniej 98 % odpadów przemieszczonych z państw UE-15 od 2001 r. trafiło do państw UE-25 i EFTA (por. sekcja A, tabela 14). Oznacza to, że w ostatnich kilku latach nastąpiło rozpowszechnienie zasad bliskości geograficznej i samowystarczalności.

Z powodu znacznie mniejszych ilości przemieszczanych odpadów (por. sekcja A, tabela 7) oraz krótszego okresu monitorowania trudno ocenić sytuację w nowych państwach członkowskich. Chociaż średnio większość odpadów przemieszczonych z państw UE-10 w okresie 2000-2005 trafiło do UE-15, znacząco wysoki odsetek odpadów przemieszczono również z państw UE-10 do krajów nienależących od OECD. Przyszłe analizy wykażą, czy od przystąpienia UE-10 do Unii wystąpiła odwrotna tendencja (jak wskazują dane za okres 2004-2005) i czy wzrasta przemieszczanie odpadów do państw UE-25.

5. PRZEMIESZCZANIE ODPADÓW NIEBEZPIECZNYCH NA TERYTORIUM PAńSTW CZłONKOWSKICH

Z wyjątkiem Cypru, Litwy i Malty wszystkie państwa członkowskie przedstawiły informacje dotyczące przemieszczania odpadów niebezpiecznych na ich terytorium („importu” w rozumieniu konwencji bazylejskiej), aczkolwiek ogólna jakość danych była zdecydowanie niższa niż w przypadku „eksportu” odpadów. W odniesieniu do nowych państw członkowskich dostępnych jest niewiele informacji, jakkolwiek dane za 2005 r. są kompletne (z wyjątkiem wyżej wymienionych państw). Analogicznie do przemieszczania odpadów niebezpiecznych z terytorium państw członkowskich wzrosła również ilość odpadów przemieszczonych na ich terytorium. Zgłoszone całkowite ilości „importu” zawsze wynosiły o jedną trzecią mniej niż „eksport”, chociaż porównanie danych wskazuje, że dostępne dane na temat „importu” są wiarygodne. Podobnie jak w przypadku przemieszczania odpadów z terytorium państw członkowskich państwa UE-10 odgrywają mniejszą rolę (por. sekcja A, tabela 15). W 2005 r. zgłoszono przemieszczenie do UE-25 3,5 mln ton odpadów niebezpiecznych.

W latach 2000-2005 państwami UE, które przyjęły największą ilość odpadów niebezpiecznych zza granicy, były Niemcy, Belgia, Francja i Niderlandy. Udział tych państw w całkowitej ilości odpadów przemieszczonych do Wspólnoty w 2005 r. wyniósł 80 %. W 2004 r. „import” odpadów niebezpiecznych do Niemiec po raz pierwszy przekroczył 1 mln ton. Z kolei Belgia prowadzi pod względem ilości przywożonych odpadów niebezpiecznych w przeliczeniu na mieszkańca; zaraz po niej plasują się Niderlandy, Szwecja, Niemcy i Dania (por. sekcja A, tabela 16). Wśród państw członkowskich o niewielkich ilościach „importu” przeważają mniejsze państwa, prawdopodobnie z powodu braku możliwości unieszkodliwiania odpadów.

Przemieszczanie „innych odpadów” na terytorium Wspólnoty stanowi od 1999 r. główną część obrotu odpadami (por. sekcja A, tabele 15 i 17). Około 78 % – tj. 4,6 mln ton – wszystkich odpadów przemieszczonych do Niemiec w 2005 r. zaliczono do „innych odpadów”. W przeciwieństwie do danych dla UE-25 odnoszących się do „importu” i „eksportu” samych odpadów niebezpiecznych analogiczne dane liczbowe dla odpadów niebezpiecznych i „innych odpadów” łącznie są bardzo zbliżone (por. sekcja A, tabele 5 i 15 a tabele 7 i 17).

W odniesieniu do kodów Y dotyczących odpadów przemieszczonych do państw członkowskich przeważały odpady niezdefiniowane („niesklasyfikowane”); kody Y w połączeniu („mieszane”) i w tym przypadku praktycznie nie są już stosowane. Odpady niezdefiniowane przemieszczano głównie do Niemiec, Włoch, Francji, Szwecji i Zjednoczonego Królestwa. W 2005 r. „odpady niesklasyfikowane” stanowiły około 60 % wszystkich przypadków przemieszczania odpadów do Wspólnoty, Y1-18 stanowiły 20%, Y19-45 – 13%, a Y46-47 – 6% (por. sekcja A, tabela 19). Duża ilość odpadów „niesklasyfikowanych” wskazuje, że kody Y zawarte w aneksie I do konwencji bazylejskiej nie wystarczają do opisu każdego możliwego strumienia odpadów niebezpiecznych. Z tego względu konferencja stron konwencji bazylejskiej uznała w decyzji IV/9, że kody z wykazu A aneksu VIII oraz wykazu B aneksu IX do konwencji bazylejskiej stanowią skuteczny środek na rzecz łatwiejszego wdrożenia konwencji, natomiast kwestionariusz konwencji bazylejskiej umożliwia sprawozdawczość za pomocą tych kodów. Ponadto w decyzji VIII/15 strony konwencji uzgodniły procedurę przeglądu lub dostosowania wyżej wymienionych wykazów, jeżeli zajdzie taka potrzeba.

Dane z dziesięciu państw członkowskich dotyczące przemieszczania odpadów o kodach Y na ich terytorium wykazują stosunkowo stały wzrost w odniesieniu do wszystkich grup w latach 1997-2005. Największy wzrost odnotowano w grupie odpadów „niesklasyfikowanych”. Ta grupa stanowiła ponad połowę całego „importu” odpadów od 2001 r., głównie z powodu ilości odpadów niesklasyfikowanych przemieszczonych do Niemiec.

Przeważającą część odpadów przemieszczonych na terytorium państw członkowskich przetworzono w ramach operacji odzysku. W latach 2001-2005 wskaźnik odzysku był nawet wyższy niż w latach wcześniejszych – średnio odzyskano 85 % odpadów przemieszczonych na terytorium państw UE-15, co stanowi w całości około 40 mln ton (por. sekcja A, tabela 21). „Import” odpadów w celu unieszkodliwienia również wzrósł, aczkolwiek poziom wyjściowy był o wiele niższy.

Dostępne dane wykazują znaczące różnice między państwami członkowskimi w odniesieniu do odsetka odzysku w stosunku do unieszkodliwiania odpadów (por. sekcja A, rys. 22). W 2005 r. około 38 % odpadów przemieszczonych na terytorium Austrii przeznaczono do unieszkodliwienia, podczas gdy w Finlandii, Luksemburgu i Hiszpanii odsetek ten przekroczył 50 %. Niemcy, gdzie ilość ta wyniosła 631 000 ton, zgłosiły najwyższą ilość „importowanych” odpadów przeznaczonych do unieszkodliwienia, aczkolwiek odpowiada ona tylko 13 % odpadów „importowanych” do Niemiec w 2005 r. Wyżej wymienione wysokie dane liczbowe dotyczące unieszkodliwiania odpadów mogą się wiązać ze specjalistycznymi obiektami przetwarzania odpadów w „państwach importujących”.

Jak wspomniano w pierwszym sprawozdaniu Komisji, przemieszczanie odpadów niebezpiecznych na terytorium państw członkowskich podlega określonym ograniczeniom, aczkolwiek są one mniej rygorystyczne niż ograniczenia „eksportu” odpadów. W swoich sprawozdaniach państwa członkowskie dostarczyły informacje na temat państwa pochodzenia, z którego przemieszczono odpady niebezpieczne.

Zgodnie z tymi sprawozdaniami zdecydowana większość (średnio 89 % dla UE-15) odpadów przemieszczonych na terytorium państw członkowskich w latach 1997-2005 pochodziła z innych państw członkowskich. Tan wskaźnik ulegał niewielkim zmianom w ciągu całego okresu. Co najmniej 96 % odpadów pochodziło z krajów UE-25 i krajów EFTA, natomiast zaledwie 1 % pochodził z państw nienależących do OECD (por. sekcja A, tabela 24). Jest to zgodne z zasadami bliskości geograficznej i samowystarczalności na szczeblu wspólnotowym.

6. WNIOSKI I ZALECENIA

Na podstawie informacji dostarczonych przez państwa członkowskie sformułowano następujące wnioski:

- Sprawozdawczość

Państwa członkowskie przeważnie przedstawiły wystarczające informacje dotyczące przemieszczania odpadów we Wspólnocie oraz z i na jej terytorium. Odsetek udzielonych odpowiedzi w przypadku obydwu kwestionariuszy wyniósł około 70 %. Stosunkowo duża liczba odpowiedzi na kwestionariusz konwencji bazylejskiej była wadliwa. Większość sprawozdań dostarczono rok do dwóch lat po roku referencyjnym. Państwa członkowskie najwyraźniej nie potraktowały art. 41 ust. 1 rozporządzenia jako obowiązkowego terminu.

Problemy związane z przekazywaniem i oceną danych ilościowych wskazują na konieczność przyjęcia bardziej znormalizowanego podejścia do zbierania i przekazywania danych, porównywalnego z wymogami rozporządzenia w sprawie statystyk dotyczących odpadów. Nie wystąpiły istotne różnice pod względem sprawozdawczości między państwami UE-15 i UE-10, aczkolwiek w odniesieniu do UE-10 dostępnych jest bardzo mało informacji na temat przemieszczania odpadów na terytorium tych państw.

- Jakość danych

Jakość udzielonych odpowiedzi była zróżnicowana. Poza kilkoma wyjątkami informacje dotyczące wypadków lub nielegalnego przemieszczania odpadów były niewystarczające. Niezbędna jest poprawa w tej dziedzinie.

Ogólna jakość danych dotyczących „eksportu” odpadów była wyższa niż w przypadku „importu”; jednak porównanie danych świadczy o tym, że dane na temat „importu” są również wiarygodne. Dane za lata 2001-2006 są znacznie lepsze niż za okres poprzedni.

- Klasyfikacja odpadów

Państwa członkowskie w bardzo zróżnicowany sposób stosowały kody Y dla odpadów na mocy konwencji bazylejskiej. Zgłoszono też znaczącą ilość odpadów „niesklasyfikowanych”. Państwa członkowskie wymiennie stosowały kody z dwóch różnych systemów klasyfikacji odpadów (prawodawstwo unijne i konwencja bazylejska).

- Wytwarzanie odpadów

Trudno ocenić chronologiczny rozwój sytuacji w okresie 2001-2006, ponieważ niektóre państwa członkowskie zgłosiły znaczny wzrost ilości odpadów w wyniku zmian w prawodawstwie dotyczącym odpadów. Ilość odpadów niebezpiecznych wytworzonych przez państwa UE-15 w okresie 2000-2005 wzrosła o 22 % , tj. o 4 % rocznie. Dostępne dane wskazują, że od 2002 r. ilość odpadów wytworzonych w państwach UE-25 nie uległa znacznemu zwiększeniu.

- Przemieszczanie odpadów

W okresie 1997-2001 przemieszczanie odpadów niebezpiecznych z państw członkowskich uległo podwojeniu, a następnie ponownie niemal się podwoiło w latach 2001-2005. Całkowita ilość dla państw UE-25 wyniosła 5,6 mln ton w 2005 r. Pomimo tego wzrostu w 2005 r. 91 % odpadów niebezpiecznych ze Wspólnoty przetworzono w państwie pochodzenia. Przemieszczanie odpadów na terytorium państw członkowskich wzrosło analogicznie. Zgodnie ze sprawozdaniami państw UE-10 kraje te odgrywają mniejszą rolę w przemieszczaniu odpadów.

Przeważającą część przemieszczonych odpadów przetworzono w ramach operacji odzysku. W latach 2001-2005 średnio odzyskano 85 % odpadów przemieszczonych na terytorium państw UE-15, co stanowi około 40 mln ton. Szereg znaczących przypadków „importu” odpadów do państw UE-15 w celu unieszkodliwienia wiązał się ze specjalistycznymi obiektami przetwarzania odpadów w „państwach importujących”.

W latach 1997-2005 przeważająca większość przypadków przemieszczania odpadów miała miejsce w granicach UE. W okresie 2000-2005 ponad 90 % przemieszczonych odpadów pozostało na terytorium państw UE-15; co najmniej 98 % odpadów z UE-15 od roku 2001 kierowano do państw UE-25 i EFTA. Dane dla „importu” odpadów wskazują, że 96 % wszystkich „importowanych” odpadów pochodziło z krajów UE-25 i krajów EFTA, a zaledwie 1 % pochodził z państw nienależących do OECD.

[1] Rozporządzenie Rady (EWG) nr 259/93 z dnia 1 lutego 1993 r. w sprawie nadzoru i kontroli przesyłania odpadów w obrębie, do Wspólnoty Europejskiej oraz poza jej obszar, Dz.U. L 30 z 6.2.1993, s. 1, uchylone nowym rozporządzeniem (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów, mające zastosowanie od dnia 12 lipca 2007 r. Nowe rozporządzenie nie ma związku z niniejszym sprawozdaniem.

[2] Sprawozdanie Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego dotyczące wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 259/93 z dnia 1 lutego 1993 r. w sprawie nadzoru i kontroli przesyłania odpadów w obrębie, do Wspólnoty Europejskiej oraz poza jej obszar. Wytwarzanie, przetwarzanie oraz transgraniczne przesyłanie odpadów niebezpiecznych i innych w państwach członkowskich Unii Europejskiej w latach 1997-2000, {SEC(2006) 1053} z 1.8.2006.

[3] Decyzja Komisji 1999/412/WE z dnia 3 czerwca 1999 r., Dz.U. L 156 z 23.6.1999, s. 37.

[4] Zob. sekcja D uzupełniającego dokumentu roboczego.

[5] Zob. przypis 1.