UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

W ciągu pierwszych dziesięciu tygodni rosyjskiej inwazji na Ukrainę, która rozpoczęła się 24 lutego 2022 r., ponad pięć milionów osób opuściło Ukrainę, uciekając przed konfliktem zbrojnym i szukając schronienia w państwach sąsiadujących, głównie w Unii Europejskiej. Już 4 marca 2022 r. UE stwierdziła istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy i zaoferowała im tymczasową ochronę. W decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/382 z dnia 4 marca 2022 r. określono kategorie osób uprawnionych do tymczasowej ochrony lub odpowiedniej ochrony na mocy przepisów krajowych. Tymczasowa ochrona wiąże się z prawem do otrzymania dokumentu pobytowego na cały okres trwania ochrony oraz dostępem do m.in. zakwaterowania, szkół, opieki zdrowotnej i zatrudnienia. Dokument pobytowy wydany przez jedno państwo członkowskie łączy się z prawem do podróżowania w obrębie terytorium Unii przez 90 dni w okresie 180 dni.

Prawo jazdy zwiększa mobilność jego posiadacza i ułatwia codzienne życie, ponieważ umożliwia prowadzenie pojazdów o napędzie silnikowym po drogach publicznych. W tym kontekście wspiera udział osób korzystających z tymczasowej ochrony lub odpowiedniej ochrony na mocy przepisów krajowych w działalności gospodarczej i społecznej w ich nowym środowisku.

Zgodnie z art. 41 Konwencji o ruchu drogowym sporządzonej w Wiedniu w 1968 r. (zwanej dalej „konwencją wiedeńską”) każda z umawiających się stron uznaje pod pewnymi warunkami krajowe lub międzynarodowe zezwolenia na prowadzenie pojazdów należycie wydane na terytorium innej umawiającej się strony. Ukraina i 23 państwa członkowskie ratyfikowały konwencję wiedeńską i stosują jej postanowienia w stosunkach między sobą; konwencji wiedeńskiej nie ratyfikowała jednak Hiszpania, a Cypr, Irlandia i Malta nie są jej stronami.

Zasady i procedury związane z uznawaniem i wymianą praw jazdy z państw trzecich różnią się w poszczególnych państwach członkowskich, w zależności m.in. od przepisów szczegółowych prawa krajowego lub istniejących umów dwustronnych między państwami członkowskimi a danym państwem trzecim. W przypadku osób korzystających z tymczasowej ochrony lub odpowiedniej ochrony na mocy przepisów krajowych, posiadających ważne prawo jazdy wydane przez Ukrainę, należy zapewnić zharmonizowane ramy uznawania praw jazdy na terytorium Unii, dopóki trwa okres tymczasowej ochrony.

Co do zasady osoby korzystające z tymczasowej ochrony lub odpowiedniej ochrony na mocy przepisów krajowych, które posiadają ważne prawo jazdy wydane przez Ukrainę, powinny mieć możliwość posługiwania się swoim prawem jazdy na terytorium UE, dopóki trwa okres tymczasowej ochrony. W związku z tymczasowym charakterem ochrony nie należy wymagać wymiany ukraińskiego prawa jazdy na prawo jazdy wydane przez państwo członkowskie. Zmniejsza to znacznie obciążenie dla właściwych organów państw członkowskich, które w przeciwnym razie musiałyby potencjalnie wymieniać miliony ukraińskich praw jazdy. Jednocześnie osoby korzystające z tymczasowej ochrony lub odpowiedniej ochrony na mocy przepisów krajowych nie będą musiały od razu zdawać kolejnego egzaminu teoretycznego lub praktycznego na prawo jazdy – często w obcym dla nich języku – lub poddawać się badaniom lekarskim w państwie członkowskim ich miejsca pobytu czasowego.

Zgodnie z Konwencją wiedeńską o ruchu drogowym umawiające się strony mogą wymagać od posiadacza prawa jazdy wydanego przez inną umawiającą się stronę, aby oprócz krajowego zezwolenia na prowadzenie pojazdów posiadał międzynarodowe zezwolenie na prowadzenie pojazdów (oparte na ujednoliconym formacie). Praktyki w tym zakresie różnią się w poszczególnych państwach członkowskich – w niektórych z nich od posiadaczy ukraińskich praw jazdy wymaga się często międzynarodowego zezwolenia na prowadzenie pojazdów, w szczególności gdy krajowe zezwolenia na prowadzenie pojazdów są pisane wyłącznie cyrylicą, podczas gdy w innych nie jest to wymagane. Dopóki w Ukrainie toczy się wojna, uzyskanie przez posiadaczy ukraińskich praw jazdy międzynarodowego zezwolenia na prowadzenie pojazdów wydanego przez właściwe organy ukraińskie jest praktycznie niemożliwe. Osoby korzystające z tymczasowej ochrony lub odpowiedniej ochrony na mocy przepisów krajowych należy zatem zwolnić z obowiązku posiadania – oprócz zezwolenia ukraińskiego – międzynarodowego zezwolenia na prowadzenie pojazdów, przynajmniej dopóki trwa tymczasowa ochrona. W tych wyjątkowych okolicznościach należy również zrezygnować z poświadczonego tłumaczenia w przypadku istniejących ukraińskich praw jazdy, ponieważ może ono okazać się kosztowne i spowodować dodatkowe wydatki dla osób, które prawdopodobnie straciły wszystkie swoje oszczędności, aby uciec z kraju. Ponadto tłumacze przysięgli w Unii Europejskiej rzadko mają swoje siedziby poza dużymi miastami, a wykonanie poświadczonego tłumaczenia często wymaga osobistego przedstawienia oryginałów dokumentów.

Podobne uwagi dotyczą certyfikatów kompetencji zawodowych dla kierowców autobusów i samochodów ciężarowych. Zwykle administracyjny termin ważności takich certyfikatów kompetencji zawodowych nie przekracza pięciu lat zgodnie z dyrektywą 2003/59/WE, którą Ukraina już wdrożyła w odniesieniu do kierowców uczestniczących w transporcie międzynarodowym. W związku z tym wykwalifikowanym kierowcom zawodowym, którzy uciekli z Ukrainy przed wojną, należy zapewnić odpowiedni dostęp do działalności gospodarczej w UE. W celu opracowania skutecznego i zharmonizowanego wdrożenia odpowiednich przepisów niniejszego wniosku Komisja zorganizuje wymianę poglądów na temat przepisów krajowych przyjętych przez państwa członkowskie z ekspertami wyznaczonymi na podstawie art. 11a ust. 4 dyrektywy 2003/59/WE.

Jak przewidziano w planie działań na rzecz korytarzy solidarnościowych między UE a Ukrainą i w jego kontekście, należy ułatwić dostęp zawodowych kierowców z Ukrainy do zatrudnienia w Unii Europejskiej poprzez określenie przepisów szczegółowych dotyczących wydawania certyfikatów kompetencji zawodowych ukraińskim kierowcom zawodowym. W kontekście rosnącego niedoboru kierowców samochodów ciężarowych należy wzmocnić alternatywne połączenia logistyczne między UE a Ukrainą oraz zapewnić Ukrainie stały dostęp do rynków eksportowych w następstwie obecnej blokady portów na Morzu Czarnym.

Prawa jazdy i certyfikaty kompetencji zawodowych mają zazwyczaj ograniczony okres ważności. Dopóki jednak na Ukrainie trwa wojna, Ukraina prawdopodobnie nie będzie w stanie zapewnić wsparcia administracyjnego niezbędnego do indywidualnego odnawiania tych dokumentów. W tej nadzwyczajnej sytuacji ukraiński rząd może podjąć decyzję o przedłużeniu ważności tych dokumentów. W takim przypadku Unia i państwa członkowskie powinny być odpowiednio informowane przez Ukrainę o takich przedłużeniach. Państwa członkowskie powinny uznawać przedłużoną ważność ukraińskich praw jazdy, wykraczającą poza administracyjny okres ich ważności, przynajmniej do końca okresu tymczasowej ochrony.

Okoliczności ucieczki przed wojną często wiążą się z utratą lub kradzieżą ważnych dokumentów, takich jak prawa jazdy lub certyfikaty kompetencji zawodowych, lub pozostawieniem ich w strefie wojennej bez możliwości ich natychmiastowego odzyskania. W takich przypadkach, z zastrzeżeniem weryfikacji, na przykład w krajowym elektronicznym rejestrze praw jazdy Ukrainy, państwa członkowskie powinny mieć możliwość wydawania tymczasowych praw jazdy, które zastępują oryginalne prawa jazdy na czas trwania tymczasowej ochrony. Dostęp właściwych organów państw członkowskich do ukraińskiego rejestru praw jazdy ułatwiłby taki krok. Bez możliwości sprawdzenia autentyczności informacji podanych przez wysiedleńców państwa członkowskie powinny odmówić wydania takich tymczasowych dokumentów kierowcy. Ponadto, według ukraińskiego Ministerstwa Transformacji Cyfrowej, za pośrednictwem aplikacji mobilnej portalu obywatelskiego DIIA wydano prawie 5,7 mln praw jazdy. DIIA umożliwia wystawianie i weryfikację dokumentów elektronicznych oraz świadczenie usług publicznych. Pomimo że aplikacja DIIA nie jest zgodna z opublikowaną we wrześniu 2021 r. normą ISO 18013-5 dotyczącą mobilnych praw jazdy, oferuje ona możliwość weryfikacji uprawnień do kierowania pojazdami, co jest istotne w wyjątkowej sytuacji, o której mowa w niniejszym rozporządzeniu.

Ponadto przepisy niniejszego rozporządzenia odnoszą się do wyjątkowych okoliczności i przewidują wyłączenia, których nie należy stosować w normalnych okolicznościach. Dlatego szczególnie ważne jest, aby egzekwowanie niniejszego rozporządzenia nie sprzyjało narażaniu użytkowników dróg i pieszych na niebezpieczeństwo, umożliwiając poruszanie się po drogach UE osobom niezdolnym do prowadzenia pojazdów. W tym kontekście właściwe organy państw członkowskich powinny wdrożyć odpowiednie środki w celu zwalczania oszustw i fałszerstw.

• Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Przepisy proponowanego rozporządzenia uzupełniają obowiązujące przepisy Unii dotyczące praw jazdy (dyrektywa 2006/126/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie praw jazdy) oraz wstępnej kwalifikacji i okresowego szkolenia kierowców niektórych pojazdów drogowych do przewozu rzeczy i osób (dyrektywa 2003/59/WE). Żadna z tych dwóch dyrektyw nie zawiera wspólnych zasad dotyczących uznawania odpowiednich dokumentów wydanych przez państwa trzecie. Takie wspólne ramy są jednak niezbędne w szczególnym i nadzwyczajnym kontekście wynikającym z niesprowokowanej i nieuzasadnionej agresji militarnej Rosji na Ukrainę, ponieważ umożliwiają one przyjęcie podejścia administracyjnego, które minimalizuje obciążenia biurokratyczne, a jednocześnie zapewnia bezpieczeństwo ruchu drogowego w całej Unii.

•Spójność z innymi politykami Unii

Niniejszy wniosek uzupełnia przepisy Unii dotyczące tymczasowej ochrony wysiedleńców, w szczególności decyzję wykonawczą Rady (UE) 2022/382 z dnia 4 marca 2022 r. stwierdzającą istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE, w której po raz pierwszy stwierdzono istnienie masowego napływu do Unii wysiedleńców, którzy musieli opuścić Ukrainę w wyniku konfliktu zbrojnego zgodnie z dyrektywą Rady 2001/55/WE z dnia 20 lipca 2001 r. w sprawie minimalnych standardów przyznawania tymczasowej ochrony na wypadek masowego napływu wysiedleńców oraz środków wspierających równowagę wysiłków między państwami członkowskimi związanych z przyjęciem takich osób wraz z jego następstwami. Wniosek umożliwia wysiedleńcom posługiwanie się dokumentami wymaganymi do prowadzenia pojazdów silnikowych w sieci dróg publicznych Unii oraz do wykonywania działalności zawodowej związanej z prowadzeniem pojazdów, wspierając w ten sposób integrację ekonomiczną i społeczną wspomnianych wysiedleńców. W niniejszym wniosku przewidziano również pewne niewielkie odstępstwa od dyrektywy 2003/59/WE i dyrektywy 2006/126/WE, które odpowiadają szczególnym potrzebom sytuacji.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ