[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 8.6.2006

KOM(2006) 278 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI na szczyt Rady Europejskiej w czerwcu 2006r.

Europa w świecie – jak uzyskać większą spójność, skuteczność i widoczność działań

1. NOWE WYZWANIA

OD ZAKOńCZENIA ZIMNEJ WOJNY śWIAT BARDZO SIę ZMIENIł. EUROPA ZMAGA SIę Z SILNą KONKURENCJą GOSPODARCZą I NOWYMI ZAGROżENIAMI W OBSZARZE BEZPIECZEńSTWA. DOBRZE ROZWINIęTE EUROPEJSKIE SYSTEMY GOSPODARCZE MAJą WIELE MOCNYCH STRON, JEDNAK DOSKWIERA IM NP. SPOWOLNIONY WZROST I STARZEJąCE SIę SPOłECZEńSTWO. ZMIENIłA SIę GOSPODARCZA RÓWNOWAGA SIł. JESTEśMY śWIADKAMI SZYBKIEGO ROZWOJU KRAJÓW TAKICH JAK CHINY I INDIE ORAZ ROSNąCEJ KONKURENCJI JEśLI CHODZI O DOSTęP DO SUROWCÓW, źRÓDEł ENERGII I RYNKÓW. TERRORYZM, ROZPRZESTRZENIANIE BRONI MASOWEGO RAżENIA, KONFLIKTY REGIONALNE, PAńSTWA UPADAJąCE I ZORGANIZOWANA PRZESTęPCZOść TO NADAL PALąCE PROBLEMY.

Europa ma potencjał, by podołać tym wyzwaniom i skorzystać z nowych możliwości, jakie dają wschodzące rynki i globalizacja. Jej społeczeństwo jest otwarte na nowych ludzi, idee i technologie. Kolejne rozszerzenia ostatnich 35 lat pokazały, że UE potrafi szerzyć stabilność i dobrobyt i świadczą o sukcesie tego modelu integracji regionalnej. Unia liczy dziś 470 mln mieszkańców, jej udziałem jest jedna czwarta światowych przychodów, a jej handel stanowi ponad jedną piątą światowej wymiany handlowej. Jesteśmy źródłem ponad połowy światowej pomocy humanitarnej rozwojowej. Kraje europejskie odgrywają znaczącą rolę we wszystkich liczących się instytucjach międzynarodowych. Unijny model współpracy i integracji przyciąga inne kraje, zarówno z bliższego jak i dalszego otoczenia.

W ciągu ostatnich 50 lat UE opracowała szereg instrumentów polityki zewnętrznej o wymiarze politycznym, ekonomicznym, handlowym i finansowym, które pomagają chronić i propagować nasze interesy i wartości. Niedawno zróżnicowano te instrumenty w obszarach, w których państwa członkowskie chciały działać wspólnie, oraz powołano wysokiego przedstawiciela do spraw wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa w celu zwiększenia zakresu i skuteczności działań zewnętrznych UE. Utworzono również szereg instrumentów wojskowych, których zadaniem jest wsparcie instrumentów cywilnych w zarządzaniu kryzysowym.

Wewnętrzna polityka UE, np. w obszarze ochrony środowiska, energii, konkurencji, rolnictwa i rybołówstwa, transportu, walki z terroryzmem i nielegalną migracją oraz reagowania na epidemie o wymiarze międzynarodowym, ma coraz większy wpływ na stosunki międzynarodowe i odgrywa istotną rolę w działaniach zewnętrznych UE. Z drugiej strony wiele celów europejskiej polityki wewnętrznej jest uzależnionych od skuteczności polityki zewnętrznej.

Niniejszy dokument ma za zadanie zbadać, jak - w ramach istniejących postanowień traktatowych – poradzić sobie z wyzwaniami zewnętrznymi, przed jakimi stoi Europa, korzystając z istniejących instrumentów polityki wewnętrznej i zewnętrznej w sposób bardziej spójny i skuteczny. Jego celem nie jest powrót do debaty o przyszłości traktatu konstytucyjnego ani ponowne określenie zakresu odpowiedzialności poszczególnych stron. Jest nim raczej przedstawienie praktycznych propozycji, dzięki którym Unia będzie mogła uzyskać silne poczucie wspólnego celu w działaniach zewnętrznych i które zapewnią im konieczne instrumenty prawne.

W związku z powyższym w niniejszym dokumencie proponuje się, aby państwa członkowskie i instytucje UE podjęły wspólne działania mające na celu rozwiązanie następujących problemów:

- Planowanie i realizacja europejskiej polityki zewnętrznej z uwzględnieniem przyszłych zagrożeń i możliwości.

- Zwiększenie skuteczności i siły oddziaływania polityki i działań UE dzięki bardziej spójnemu stosowaniu wszystkich dostępnych instrumentów polityki zewnętrznej i wewnętrznej oraz wykorzystaniu szczególnych kompetencji i mocnych stron poszczególnych państw członkowskich i instytucji.

- Podniesienie poziomu demokratyczności i widoczności działań UE i jej polityki, przyczyniające się do zwiększenia jej publicznego poparcia.

2. Atuty polityki zewnętrznej UE

Obywatele europejscy oczekują, że Unia będzie chronić i promować ich interesy, wykorzystując swoje znaczące wpływy zewnętrzne, a nasi partnerzy spodziewają się, że Europa weźmie na siebie odpowiedzialność za sprawy międzynarodowe. Aby sprostać tym oczekiwaniom Unia musi lepiej wykorzystywać atuty, jakimi dysponuje w obszarze polityki zewnętrznej. Jak stwierdzono w Europejskiej strategii bezpieczeństwa z 2003 r., działania zbiorowe UE mogą mieć silniejsze oddziaływanie niż suma działań jej części składowych. Działanie tej zasady widać na wielu przykładach z obszaru polityki zewnętrznej UE.

Rozszerzenie. Początek Unii Europejskiej to sześć państw członkowskich; dziś jest ich 25. Na drodze kolejnych negocjacji akcesyjnych Unia poszerzyła europejski obszar pokoju i stabilności, dobrobytu gospodarczego, demokracji, praw człowieka i praworządności. Surowe kryteria przystąpienia oraz wiarygodna perspektywa, jaką daje UE, gwarantują stabilizację i reformy w krajach kandydujących.

Europejska polityka sąsiedztwa, priorytet w obszarze stosunków zewnętrznych UE, stara się wykorzystać atrakcyjność Europy i jej siłę oddziaływania, kładąc jednocześnie duży nacisk na wzmocnienie i reformę instytucji. Jej powodzenie zależy od aktywnego wykorzystania wielu obszarów polityki wewnętrznej i zewnętrznej, a zainteresowanym krajom oferuje udział w europejskim rynku wewnętrznym.

Handel i konkurencyjność. Od początku UE dążyła do stopniowego otwarcia światowych rynków i międzynarodowej wymiany handlowej opartej na określonych zasadach, oferującej przewidywalność sprzyjającą inwestycjom i zwiększeniu wyboru. Wypracowana dzięki temu podejściu dynamika pomaga zwiększać zewnętrzną konkurencyjność Unii, obniżać ceny i oferować konsumentom większy wybór. Jednocześnie zwiększono dostęp do produktów z krajów rozwijających się, co otworzyło im drogę do zwiększenia zatrudnienia, wzrostu gospodarczego i inwestycji.

Rozwój. Nowa strategia rozwoju oraz szeroko zakrojona polityka wobec Afryki, Karaibów i regionu Pacyfiku świadczą o istotnej roli, jaką odgrywa UE w działaniach na rzecz milenijnych celów rozwoju i skutecznych kontaktów wielostronnych w kontekście globalizacji. Nowa perspektywa finansowa i 10. Europejski Fundusz Rozwoju proponują szereg instrumentów finansowych, które zawierają szczegółowe przepisy dotyczące systemu rządów, praw człowieka, wyborczych misji obserwacyjnych, działań na rzecz utrzymania pokoju, sprzyjania inwestycjom i integracji regionalnej. Towarzyszą im nowe uzgodnienia dotyczące wspólnego programowania i skoordynowanych działań na miejscu prowadzonych wspólnie z państwami członkowskimi.

Stosunki strategiczne, dialog polityczny i WPZiB . Unia Europejska utrzymuje liczne stosunki handlowe i polityczne ze strategicznymi partnerami i ugrupowaniami regionalnymi na całym świecie. Obejmują one współpracę z USA w obszarze bezpieczeństwa wewnętrznego i walki z terroryzmem, dialog z Rosją na temat źródeł energii i trwałe stosunki partnerskie z innymi liczącymi się producentami i zrzeszającymi ich organizacjami, dialog z wieloma krajami na temat praw człowieka, a także dyskusja o międzynarodowym zrównoważonym rozwoju z Chinami i Indiami. Jesteśmy zdeklarowanymi zwolennikami utrzymywania stosunków wielostronnych i odgrywamy znaczącą rolę w najważniejszych instytucjach i gremiach międzynarodowych za pośrednictwem państw członkowskich i Wspólnoty. Dzięki rozwojowi WPZiB Unia łatwiej opracowuje swoje stanowisko w ważnych kwestiach polityki zewnętrznej, a pełna współpraca z Komisją umożliwiła spójność z innymi obszarami polityki wspólnotowej.

Reagowanie na wypadek klęsk żywiołowych, zarządzanie kryzysowe i Europejska Polityka Bezpieczeństwa i Obrony (EPBiO) . Unia aktywnie uczestniczy w zarządzaniu kryzysowym poprzez różne obszary swojej polityki. Pomoc humanitarna, ochrona ludności i odbudowa miały ogromne znaczenie podczas niedawnych sytuacji kryzysowych w Afganistanie, Iraku i krajach dotkniętych tsunami, przy budowie państwa i opanowaniu sytuacji po kryzysie w Aceh, a także przy rozwiązywaniu konfliktów i zapobieganiu im w Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii. Instrumentom tym towarzyszą coraz większe możliwości EPBiO w zakresie reagowania UE na sytuacje kryzysowe. Na przykład misje wojskowe i policyjne w Bośni i Hercegowinie, Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii i Demokratycznej Republice Konga, a także reakcja na sytuację w Kosowie obrazują znaczący postęp w EPBiO oraz zwracają uwagę na to, jak ważne jest skuteczne łączenie wszystkich odpowiednich instrumentów politycznych. Operacje związane z zarządzaniem kryzysowym są bardzo widocznym elementem działań zewnętrznych Unii.

3. Zewnętrzny wymiar polityki wewnętrznej UE

Wewnętrzna i zewnętrzna polityka UE są ze sobą nierozerwalnie związane. Od samego początku istnienia Wspólnot traktat przewidywał, że rynek wewnętrzny nie może istnieć bez wspólnego systemu celnego i wspólnej polityki handlowej. Wprowadzenie euro wymagało stworzenia wspólnej polityki pieniężnej, czego konsekwencje były bezpośrednio odczuwalne poza Unią. Podobna sytuacja dotyczy wielu innych obszarów polityki – np. rolnictwa i rybołówstwa, polityki regionalnej, społecznej, polityki zatrudnienia, ochrony środowiska, migracji i kontroli granic, walki z terroryzmem i transportu (szczególnie lotniczego) – gdzie naturalną konsekwencją rozwoju polityki wewnętrznej była aktywniejsza rola Unii na zewnątrz. W wielu wymienionych obszarach odpowiedzialność za ochronę i propagowanie interesów UE na zewnątrz spoczywa wspólnie na państwach członkowskich i Wspólnocie, co oznacza, że osiągnięcie spójności w działaniach może być szczególnie trudne. Jednak liczba obszarów polityki i instrumentów, które wpływają na stosunki zewnętrzne Europy wciąż rośnie i należy je uwzględnić w celach polityki zagranicznej UE:

Jeśli chodzi o agendę lizbońską - partnerstwo na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia - w świecie otwartych rynków, swobodnego przepływu kapitału i zglobalizowanych rynków finansowych polityka wewnętrzna i zewnętrzna są w oczywisty sposób wzajemnie od siebie zależne. Dzięki unii gospodarczej i pieniężnej euro stało się drugą co do ważności walutą rezerw światowych i wymiany handlowej, co dało UE ważną pozycję na arenie światowej. Kwestia reprezentowania Unii w międzynarodowych organach ekonomicznych i monetarnych pozostaje jednak wciąż otwarta. Zakończenie procesu tworzenia wspólnego rynku doprowadziło do przyjęcia na świecie standardów UE w najważniejszych dziedzinach technologii. Jako przykłady można przytoczyć europejskie normy i przepisy stosowane w chińskim przemyśle motoryzacyjnym, w zakresie bezpieczeństwa żywności a także w sektorze telefonii bezprzewodowej i technologii umożliwiających milionom użytkowników dziennie łączność szerokopasmową. Polityka ochrony konkurencji stworzyła ważne instrumenty regulacyjne w celu zwalczania międzynarodowych porozumień kartelowych lub nadużywania pozycji dominującej. Jej celem jest ochrona rynku wewnętrznego, lecz w związku z globalizacją gospodarki większość decyzji w sprawie praktyk monopolowych i połączeń dotyczy przedsiębiorstw międzynarodowych. Wszystkie wspomniane obszary polityki zwiększają konkurencyjność UE dzięki zapewnieniu równych szans w zakresie swobodnego przepływu towarów w ramach międzynarodowej wymiany handlowej.

Unia Europejska jest jednym z głównych graczy jeśli chodzi o niezważającą na granice krajów działalność międzynarodową w odpowiedzi na istotne problemy , takie jak zmiany klimatyczne, epidemie i dobre zarządzanie w zakresie rozwoju produktów modyfikowanych genetycznie i handlu nimi. Wiedza i doświadczenie zdobyte przez UE dzięki strategii zrównoważonego rozwoju i poprzez działania związane z ograniczaniem zmian klimatycznych, zanieczyszczeń wody i powietrza oraz innych zagrożeń okazały się bardzo przydatne podczas międzynarodowych negocjacji określających przepisowe standardy w powyższych obszarach oraz posłużyły za wzór dla wielu krajów i regionów mających takie same problemy. Wpływ Unii na międzynarodowe standardy ochrony środowiska przyczynił się do stworzenia równych szans dla unijnych przedsiębiorstw i do zwiększenia możliwości eksportu naszych czystych technologii. Można również zaobserwować duże zainteresowanie państw trzecich współpracą z UE w ramach programów dotyczących badań naukowych, edukacji i transportu (GALILEO).

Szybki rozwój polityki UE w obszarze energii oraz sprawiedliwości i spraw wewnętrznych również znajduje swoje odzwierciedlenie na zewnątrz Unii. W debacie na temat polityki energetycznej – oraz przy poparciu Rady Europejskiej dla niedawno opublikowanej przez Komisję Zielonej Księgi - podkreślono, że celem Unii jest ustalenie minimalnego poziomu udziału bezpiecznych źródeł energii nastawionych na niskie zużycie węgla w ogólnym zużyciu energii w UE. Osiągnięcie sukcesu zależy tutaj przede wszystkim zarówno od skuteczności polityki wewnętrznej, w tym od rozwoju energooszczędnych technologii, polityki konkurencji, dywersyfikacji źródeł zaopatrzenia, zakończenia procesu tworzenia wewnętrznego rynku energii i jego rozszerzenia na odpowiednie kraje objęte europejską polityką sąsiedztwa i kraje EOG poprzez Traktat wspólnoty energetycznej, jak również od naszych stosunków z głównymi dostawcami, krajami tranzytowymi i najważniejszymi odbiorcami.

Zakończenie procesu tworzenia europejskiego obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości oraz walka z terroryzmem są kluczowe z punktu widzenia bezpieczeństwa wewnętrznego i słusznie zajmują wysokie miejsce na liście priorytetów politycznych Unii. Coraz istotniejsza staje się kwestia wszechstronnego i wyważonego zarządzania problemem migracji w celu zapewnienia dobrych i stabilnych stosunków z sąsiadami, właściwego reagowania na potrzeby naszych rynków zatrudnienia, jak również lepszej ochrony naszych granic zewnętrznych. Są to środki niezbędne do radzenia sobie z zagrożeniami związanymi z przestępczością zorganizowaną, szczególnie handlem ludźmi i nielegalnym przemytem narkotyków. Również walka z terroryzmem wymaga skoordynowanych działań w obszarze polityki wewnętrznej i zewnętrznej.

4. W stronę pełniejszego porozumienia i spójności

Aby sprostać zadaniu, jakim jest spójne i skuteczne przedstawianie polityki zewnętrznej, rządy państw członkowskich muszą rozważyć, które cele należy lub zdecydowanie trzeba osiągnąć na poziomie UE w ramach postanowień traktatowych. Rolą Komisji jest przedstawienie analiz i propozycji odzwierciedlających wspólny interes UE.

Powodzenie działań zewnętrznych UE zależy od trzech głównych czynników:

* przede wszystkim politycznego porozumienia między państwami członkowskimi co do celów, jakie mają być osiągnięte za pośrednictwem UE. Konieczna będzie ścisła współpraca między instytucjami UE oraz skoncentrowanie się na ograniczonej liczbie strategicznych priorytetów w obszarach, w których Europa może coś zmienić, unikając rozpraszania wysiłków. Jest to warunek niezbędny;

* po drugie od tego, czy dostępne instrumenty polityczne są odpowiednie do bieżących zadań, czy stoją za nimi konieczne środki finansowe i czy są wyraźnie lepsze od ewentualnych instrumentów alternatywnych;

* po trzecie od roli i zakresu odpowiedzialności instytucji UE i instrumentów prawnych.

Podobnie jak ma to miejsce w administracji krajowej, nawet przy wystarczającej woli politycznej wpływ Unii mogą ograniczyć napięte stosunki lub brak spójności między poszczególnymi obszarami polityki. Potrzebny jest znaczny i stały wysiłek aby wzmocnić wzajemne relacje między różnymi działaniami i znaleźć wspólny mianownik dla różnych celów (np. w obszarze handlu, rolnictwa, rozwoju, ochrony środowiska lub migracji). Dodatkowym wyzwaniem dla UE jest zapewnienie spójności między działaniami Unii i poszczególnych państw członkowskich.

Niewłaściwa koordynacja działań różnych podmiotów i w różnych obszarach oznacza dla UE utratę potencjalnych wpływów międzynarodowych, zarówno pod względem politycznym jak i gospodarczym. Mimo że jest ona coraz lepsza wciąż wiele można zrobić w kwestii uzgodnienia działań i harmonizacji instrumentów w ramach Komisji, między Komisją a Radą lub między instytucjami UE a państwami członkowskimi. Brak jasnego celu i ciągłości działań zewnętrznych osłabia również siłę oddziaływania polityki UE. Należy połączyć metody wspólnotowe i międzyrządowe, w ramach istniejących postanowień traktatowych, kierując się raczej rozwiązaniami sprawdzonymi w praktyce niż teorią.

Traktat konstytucyjny proponuje kilka istotnych zmian instytucjonalnych, mających na celu poprawę spójności działań zewnętrznych Unii. Jest to m.in. powołanie Ministra Spraw Zagranicznych, jednocześnie wiceprzewodniczącego Komisji; ustanowienie przez Radę Europejską przewodniczącego, który przez okres 2,5-letniej kadencji będzie reprezentował Unię w sprawach dotyczących WPZiB; utworzenie Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych; jednolita osobowość prawna UE; rezygnacja z rotacyjnej prezydencji Rady, oraz inne postanowienia w obszarze polityki zewnętrznej.

Cele traktatu konstytucyjnego są wciąż aktualne, a ich osiągnięcie umożliwiłoby skuteczniejsze rozwiązywanie problemów z zakresu unijnej polityki zewnętrznej. Jednak również obowiązujące traktaty zawierają wiele możliwych do zastosowania postanowień.

5. Propozycje konkretnych dzialań

Opisane w niniejszym dokumencie wyzwania muszą być rozwiązane wspólnie. Aby działać naprawdę skutecznie Europa powinna w pełni wykorzystać swoje połączone zasoby, zarówno na poziomie unijnym jak i krajowym. Wszystkie zainteresowane strony powinny podjąć ściślejszą współpracę, jednocześnie wykorzystując swoje własne atuty, co pozwoli zwiększyć ogólny wpływ Unii. W szczególności więcej uwagi należy poświęcić roli polityki wewnętrznej w stosunkach zewnętrznych, np. w obszarze ochrony środowiska, sprawiedliwości i bezpieczeństwa, transportu i energii, gdzie doświadczenie i wpływ Unii są ogromne, szczególnie jeśli chodzi o zarządzanie polityką Wspólnot przez Komisję.

5.1. Lepsze planowanie strategiczne

Co do ogólnych celów polityki zewnętrznej UE zawartych w traktacie panuje porozumienie między stronami. Postanowienia traktatowe oraz Europejska strategia bezpieczeństwa z 2003 r. są uzupełniane szeregiem bardziej szczegółowych dokumentów, jak np. wnioski ze szczytu Rady, dokumenty strategiczne, dokumenty programowe dotyczące pomocy finansowej itp. Planowanie strategiczne stosunków zewnętrznych UE uzupełniają rezolucje i sprawozdania Parlamentu Europejskiego. Należałoby jednak stworzyć bardziej systematyczne podejście do określania celów strategicznych i priorytetów politycznych, zarówno na poziomie geograficznym jak i tematycznym, tak aby cele polityczne decydowały o wyborze instrumentów (a nie odwrotnie).

- Komisja zamierza poprawić wewnętrzną spójność i skuteczność swojego wkładu do polityki zewnętrznej UE we wszystkich aspektach swoich działań. Podjęte zostaną działania w zakresie poprawy planowania strategicznego i ustalania priorytetów w celu zapewnienia właściwego połączenia różnych obszarów polityki w kwestii działań zewnętrznych, zarówno geograficznych jak i tematycznych. Obejmuje to następujące główne obszary:

- Komisja wzmocni rolę podlegającej przewodniczącemu grupy komisarzy ds. stosunków zewnętrznych w określaniu priorytetów strategicznych. Grupa zostanie powiększona o innych komisarzy odpowiedzialnych za zbliżone kwestie w celu tworzenia grup ad hoc zajmujących się szczególnymi problemami geograficznymi i tematycznymi. Dyskusje powinny mieć charakter ciągły, między innymi po to aby zapewnić aktualne opracowanie kwestii polityki wewnętrznej, które mają być poruszone podczas szczytów dwustronnych lub międzynarodowych negocjacji. Inne grupy komisarzy również przyczynią się do prowadzonych dyskusji w kwestiach tematycznych w celu zapewnienia bardziej spójnych działań i przejrzystego ustalania priorytetów przez kolegium komisarzy. Kolegium jako całość będzie odbywało częstsze spotkania informacyjne na temat głównych zagadnień geograficznych i tematycznych. Na zaproszenie Komisji wysoki przedstawiciel będzie uczestniczył w pracach grupy ds. stosunków zewnętrznych, szczególnie w planowaniu strategicznym.

- Komisja zajmie się poprawą działań w zakresie sprawozdawczości i analiz, zarówno w Brukseli jak i w przedstawicielstwach, wprowadzając większą elastyczność w dysponowaniu zasobami i możliwościami technicznymi w odpowiedzi na zmieniające się potrzeby, a także wprowadzając usprawnienia do systemu szkoleń.• Dzięki temu Komisja powinna być w stanie mieć większy wkład w działalność Komitetu Stałych Przedstawicieli, Komitetu Politycznego i Bezpieczeństwa oraz odpowiednich grup roboczych Rady i komisji Parlamentu Europejskiego. W stosownych przypadkach do udziału w pracach grup Rady można zaprosić szefów przedstawicielstw.

- Komisja zobowiązała się podjąć regularny dialog z Parlamentem Europejskim na temat treści projektów krajowych, regionalnych i tematycznych dokumentów strategicznych oraz należycie uwzględniać stanowisko Parlamentu Europejskiego podczas realizacji tych strategii.

Wymienione niżej środki stworzyłyby lepszą podstawę współpracy między Komisją, wysokim przedstawicielem i Radą w planowaniu strategicznym, a w szczególności w opracowywaniu wspólnych ocen, wspólnych strategii i wspólnych działań:

- Obejmujący urząd przewodniczący Rady Europejskiej, minister spraw zagranicznych państwa sprawującego prezydencję, przewodniczący Komisji, komisarz odpowiedzialny za stosunki zewnętrzne oraz wysoki przedstawiciel powinni co sześć miesięcy odbywać nieformalne spotkania w celu omówienia działań zewnętrznych Unii. Do udziału w tych spotkaniach mogą być zapraszani również inni komisarze.

- Dyskusje polityczne w Radzie i grupach roboczych powinny być oparte na wspólnych dokumentach oraz ściślejszej współpracy i kontaktach między służbami Komisji i Wydziałem ds. Polityki w Radzie.

- Wcześniejsze przygotowanie szczytów Rady z udziałem najważniejszych zainteresowanych stron w celu określenia, jakie ważne kwestie polityki wewnętrznej należy omówić. Wiąże się to z odpowiednią synchronizacją spotkań w ramach Komitetu Stałych Przedstawicieli w celu zapewnienia spójności w przygotowaniach kwestii polityki wewnętrznej i zewnętrznej.

- Rada i Komisja powinny znaleźć lepszy sposób wymiany sprawozdań i innych informacji na zasadzie wzajemności, w tym informacji od przedstawicielstw Komisji i specjalnych przedstawicieli UE. Może to obejmować wspólne korzystanie ze źródeł sprawozdań i analiz, między innymi przez Centrum Sytuacyjne w sekretariacie Rady i sztab kryzysowy w Komisji.

- Ściślejsza współpraca między sekretariatem Rady i służbami Komisji w powyższych obszarach powinna dać państwom członkowskim lepszą podstawę do określenia strategii w Radzie, w tym, w koniecznych przypadkach, na poziomie Rady Europejskiej.

- Rada powinna poprawić koordynację działań na wyższych szczeblach działając na rzecz osiągnięcia porozumienia w ważnych dla Unii kwestiach podnoszonych przez organizacje międzynarodowe (ONZ, Międzynarodowe Instytucje Finansowe), organy nieformalne (G7/G8, G20) i inne fora zarządzania międzynarodowego, oraz organizacje regionalne. W przypadkach w których Wspólnota jest już członkiem organów ONZ, organizacji wielostronnych i regionalnych, wówczas współpraca w Radzie między państwami członkowskimi, prezydencją a Komisją w sprawie stanowiska UE jest już odpowiednio rozwinięta. Współpracę tę należałoby rozszerzyć poprzez obecność Wspólnoty na innych forach, jeśli to możliwe, i powinna ona obejmować wspólne określanie przyszłych elementów agendy, wcześniejsze udostępnianie analiz i dokumentów przedstawicielom państw członkowskich, wspólne przedstawianie przez Komisję i prezydencję stanowiska Unii krajom partnerskim w najważniejszych stolicach państw trzecich oraz wzmocnioną obecność ekspertów Komisji w celu ułatwienia prezydencji koordynacji działań. Państwa członkowskie mogłyby wykazać aktywność na polu zawierania umów z państwami trzecimi w celu zapewnienia pełnego udziału Komisji, np. w kontekście reprezentowania na zewnątrz strefy euro na forach G7, G20 lub Forum Stabilności Finansowej.

5.2. Rosnąca skuteczność i siła oddziaływania dzięki lepszemu wykonaniu działań

Nawet przy jasno określonych celach i uzgodnionym planie działania siła oddziaływania i skuteczność naszych działań jest często niedostateczna z powodu niejasnych informacji oraz powolnych i złożonych procedur wykonawczych. Unia powinna zatem rozważyć podjęcie następujących działań:

- Zapewnienie przekazywania spójnych informacji w obszarze dyplomacji i komunikacji społecznej oraz uwzględnienia powziętych decyzji politycznych w opracowywaniu polityki przez wszystkie zainteresowane strony. Oznacza to potrzebę wzmocnionej koordynacji w Brukseli, a także lepsze wykorzystanie sieci przedstawicielstw Komisji, specjalnych przedstawicieli UE i ambasad państw członkowskich w celu przekazania naszym partnerom wyraźnej, spójnej informacji.

- Opracowanie nowych metod pracy i procedur w ramach Komisji w celu umożliwienia podejmowania decyzji w czasie rzeczywistym, w odpowiedzi na bieżące wydarzenia i zgodnie z wymogami odpowiedzialności zbiorowej (zasada kolegialności).

- W sytuacjach kryzysowych mogłoby to obejmować korzystanie z istniejących mechanizmów koordynowania i bardziej skuteczne ich wykorzystanie w działaniach zewnętrznych.

- Wprowadzenie w życie szybszych i bardziej elastycznych procedur finansowych i systemów zamówień publicznych przy pełnym poszanowaniu zasad przejrzystości, odpowiedzialności finansowej i należytego zarządzania finansowego (w tym zarządzanie budżetem WPZiB i instrumenty zarządzania kryzysowego). Racjonalizacja struktury instrumentów finansowania zewnętrznego przez Komisję przy wsparciu Rady i Parlamentu Europejskiego w celu ułatwienia i uproszczenia udzielania pomocy w ramach nowej perspektywy finansowej. Ponadto w tym celu Komisja przedstawiła niedawno dalsze propozycje uproszczenia rozporządzenia finansowego.

- Komisja przedstawi propozycje wzmożenia współpracy z państwami członkowskimi i Parlamentem Europejskim odnośnie do działań i projektów trudnych pod względem politycznym, finansowanych z budżetu Wspólnoty (szczególnie w przypadkach obejmujących wykorzystanie personelu i zasobów krajowych).

5.3. Lepsza współpraca instytucji europejskich i państw członkowskich.

Omawianym środkom polityki powinno towarzyszyć wspieranie wzajemnego zrozumienia opartego na ulepszonej współpracy oraz kulturze dyplomatycznej wspólnej dla różnych podmiotów zaangażowanych w politykę zewnętrzną UE.

- Komisja przygotowuje poprawiony program wymian pracowniczych służb dyplomatycznych państw członkowskich obejmujący również pracowników Sekretariatu Rady, zarówno w przedstawicielstwach jak i w siedzibie Komisji.

- Państwa członkowskie mogłyby udostępnić krajowe programy szkoleń dyplomatycznych dla pracowników instytucji unijnych, którzy zajmują się zagadnieniami stosunków zewnętrznych. Komisja i Rada mogłyby objąć krajowych dyplomatów szkoleniami na szczeblu UE. Państwa członkowskie mogłyby nasilić program szkoleń reprezentujących je pracowników w zakresie zagadnień unijnych.

- Rada i Komisja powinny w stosownych przypadkach znaleźć sposób łączenia funkcji szefów przedstawicielstw i specjalnych przedstawicieli UE, np. na Bałkanach Zachodnich, przestrzegając przy tym obowiązków nałożonych traktatem oraz równowagi instytucjonalnej. Takie ustalenia powinny wykorzystywać pozytywne doświadczenia wyniesione z łączenia funkcji w Skopje, którego celem było możliwie największe ujednolicenie obecności UE w Sarajewie i w Prisztinie. Komisja będzie również kontynuować współpracę ze specjalnymi przedstawicielami UE oraz wspierać ich działania.

- Przedstawiciele państw członkowskich zasiadający w organach zarządzających wielostronnymi instytucjami powinni koordynować swoje działania na stosownym szczeblu z instytucjami UE, w celu promowania wspólnych stanowisk dotyczących zagadnień będących przedmiotem wspólnego zainteresowania.

- Przedstawicielstwa Komisji będą w pełni wspierać wysokiego przedstawiciela. Podobnie specjalni przedstawiciele UE mogliby być bardziej zaangażowani w działania Komisji i składane przez nią wizyty. Przedstawicielstwa będą również wspierać wizyty komisji i delegacji Parlamentu Europejskiego. UE powinna rozważyć wspólne korzystanie z obiektów przez przedstawicielstwa państw członkowskich i UE oraz świadczenie usług wsparcia na ich rzecz w państwach trzecich.

- Należy rozwijać współpracę między państwami członkowskimi w obszarze pomocy konsularnej, zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych. Trzeba również przeanalizować zakres, w jakim przedstawicielstwa Komisji mogłyby odegrać rolę pomocniczą/uzupełniającą w tej dziedzinie.

5.4. Większa przejrzystość i widoczność działań

Z kilku powodów istnieje potrzeba wzmocnienia odpowiedzialności za działania zewnętrzne Unii. Główną rolę powinny przy tym odegrać środki podejmowane przez Parlament Europejski i parlamenty krajowe. Wspomniane środki powinny objąć:

- bardziej regularne wymiany między odpowiednimi organami Parlamentu Europejskiego a wysokim przedstawicielem/Sekretariatem Generalnym oraz członkami Komisji. Należy kontynuować opracowywanie odpowiednich ustaleń, umożliwiających specjalnym przedstawicielom UE oraz szefom przedstawicielstw wnoszenie wkładu w prace Parlamentu Europejskiego.

Należy również lepiej informować społeczeństwo na temat działań zewnętrznych oraz zmobilizować wsparcie z jego strony:

- wzmocnienie „dyplomacji publicznej”: w państwach trzecich, aby wspierać politykę UE oraz promowane przez nią wzory, podwyższyć widoczność zewnętrznych działań UE, pomocy na rzecz rozwoju oraz pomocy w zwalczaniu skutków katastrof (podając konkretne przykłady, a nie tylko dane liczbowe).

- szerzenie wiedzy o działaniach UE np. dzięki programowi wizyt w instytucjach Unii Europejskiej oraz programowi stypendiów dla studentów pochodzących z państw trzecich;

- na terenie UE, promowanie zaangażowania obywateli w publiczne debaty dotyczące zewnętrznej polityki UE prowadzonej przez państwa członkowskie oraz instytucje unijne.

- wydawanie wspólnych oświadczeń i komunikatów prasowych na temat spraw, za które wspólnie odpowiadają zarówno Komisja jak i Rada. rozwój współpracy między państwami członkowskimi a instytucjami UE w dziedzinie polityki informacyjnej dotyczącej stosunków zewnętrznych, realizowanej zarówno na terenie UE jak i w państwach trzecich.

6. Wniosek

Zgodnie z niniejszym dokumentem zacieśnienie stosunków między wszystkimi podmiotami zaangażowanymi na szczeblu zarówno unijnym jak i lokalnym, które to stosunki opierać się będą na wzajemnym wsparciu, może mieć pozytywny wpływ na działania zewnętrzne UE. W perspektywie krótkoterminowej pojedyncze podmioty i instytucje mogą dostrzegać zalety w swobodzie działania, która wynika z przysługującej im autonomii działania. W perspektywie średnio- i długoterminowej UE wykazała swoją zdolność do pomagania państwom członkowskim, w osiąganiu przez nie własnych celów polityki zewnętrznej. Ogólna skuteczność i tym samym światowy wpływ Unii zależy od optymalnego wykorzystania wszystkich dostępnych instrumentów na rzecz osiągnięcia celów polityki zewnętrznej. Praktyczne działania zaproponowane w niniejszym dokumencie opierają się na przekonaniu, że naszymi priorytetami muszą stać się elastyczność, tworzenie wartości dodanej w polityce zewnętrznej oraz wypracowywanie przez państwa członkowskie i instytucje wspólnego podejścia w sprawach polityki zewnętrznej.