UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Wobec szybko rozwijającego się otoczenia bezpieczeństwa cyberprzestrzeni we wrześniu 2017 r. Komisja i Wysoki Przedstawiciel Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa przedstawili wspólny komunikat „Odporność, prewencja i obrona: budowa solidnego bezpieczeństwa cybernetycznego Unii Europejskiej”, aby w dalszym ciągu wzmacniać odporność, prewencję i reakcję Unii w kwestii cyberataków. We wspólnym komunikacie, opartym również o poprzednie inicjatywy, określono zestaw proponowanych działań, obejmujących między innymi wzmocnienie Agencji Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Sieci i Informacji (ENISA), stworzenie dobrowolnych, ogólnounijnych ram certyfikacji cyberbezpieczeństwa mających na celu zwiększenie cyberbezpieczeństwa produktów i usług w cyfrowym świecie, jak również planu działania dotyczącego szybkiej, skoordynowanej reakcji na incydenty cybernetyczne i kryzysy cybernetyczne na dużą skalę.

Jednocześnie w Unii istnieje bardzo wysoki poziom wiedzy eksperckiej i doświadczenia w dziedzinie cyberbezpieczeństwa – ponad 660 organizacji na terytorium całej UE zarejestrowano w trakcie prowadzonego ostatnio przez Komisję mapowania ośrodków wiedzy eksperckiej z zakresu cyberbezpieczeństwa. Jeżeli tę wiedzę ekspercką przełożono by na produkty i rozwiązania przeznaczone do obrotu, Unia mogłaby uczestniczyć w całym łańcuchu wartości w dziedzinie cyberbezpieczeństwa. Jednakże wysiłki środowisk naukowych i przemysłowych są rozproszone, brakuje zbieżności działań i wspólnej misji, co stanowi przeszkodę dla konkurencyjności UE w tym obszarze, jak również dla możliwości zabezpieczenia przez Unię swoich zasobów cyfrowych. Istotne sektory cyberbezpieczeństwa (np. energetyczny, przestrzeni kosmicznej, obrony, transportu) oraz podobszary są obecnie niedostatecznie wspierane.W Europie nie wykorzystuje się również w pełni synergii między sektorami cyberbezpieczeństwa cywilnego i obronnego.

Stworzenie w 2016 r. partnerstwa publiczno-prywatnego w dziedzinie cyberbezpieczeństwa w Unii było znaczącym pierwszym krokiem łączącym środowiska sektora badań, przemysłu i sektora publicznego, aby ułatwić prowadzenie badań i wprowadzanie innowacji w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, co w ramach finansowych na lata 2014–2020 powinno przynieść dobre, bardziej konkretne efekty w zakresie badań i innowacji. Umożliwiło to partnerom przemysłowym podjęcie zobowiązania dotyczącego ich indywidualnych wydatków w dziedzinach określonych w strategicznym planie badań i innowacji w ramach tego partnerstwa.

Jednakże Unia może podejmować inwestycje na dużo większą skalę i potrzebuje efektywniejszego mechanizmu, dzięki któremu można byłoby zbudować trwałe zdolności, łączyć wysiłki i kompetencje oraz stymulować rozwój innowacyjnych rozwiązań w odpowiedzi na wyzwania związane z cyberbezpieczeństwem w sektorze przemysłu w zakresie nowych technologii służących wielorakim celom (np. sztucznej inteligencji, informatyki kwantowej, łańcucha bloków i bezpiecznych tożsamości cyfrowych), jak również w sektorach o kluczowym znaczeniu (np. transportu, energetycznym, zdrowia, finansowym, administracji, telekomunikacji, produkcyjnym, obrony, przestrzeni kosmicznej).

We wspólnym komunikacie rozważono możliwość wzmocnienia zdolności Unii w zakresie cyberbezpieczeństwa za pomocą sieci centrów kompetencji w dziedzinie cyberbezpieczeństwa z Europejskim Centrum Kompetencji w dziedzinie Cyberbezpieczeństwa na czele. Miałoby to na celu uzupełnienie istniejących wysiłków na rzecz budowania zdolności w tym obszarze na szczeblu unijnym i krajowym. We wspólnym komunikacie stwierdzono, że Komisja ma zamiar rozpocząć ocenę skutków w 2018 r., aby zbadać dostępne warianty w celu określenia struktury. Pierwszym krokiem i podstawą przyszłych rozważań była zainicjowana przez Komisję faza pilotażowa w ramach programu „Horyzont 2020”, mająca pomóc w tworzeniu sieci ośrodków krajowych; nadałoby to nowy impet rozwijaniu kompetencji i technologii w dziedzinie cyberbezpieczeństwa.

Podczas Tallińskiego Szczytu Cyfrowego we wrześniu 2017 r. szefowie państw i rządów wezwali Unię, aby stała się „do 2025 r. światowym liderem w dziedzinie cyberbezpieczeństwa w celu zapewnienia zaufania, pewności i ochrony naszym obywatelom, konsumentom i przedsiębiorstwom online oraz umożliwienia istnienia wolnego i podlegającego przepisom prawa internetu”.

W swoich konkluzjach przyjętych w listopadzie 2017 r. Rada wezwała Komisję do szybkiego dostarczenia oceny skutków dotyczącej możliwych wariantów i do zaproponowania w pierwszym półroczu 2018 r. odpowiedniego instrumentu prawnego w celu wdrożenia przedmiotowej inicjatywy.

Zaproponowany przez Komisję w czerwcu 2018 r. program „Cyfrowa Europa” ma na celu zwiększenie i zmaksymalizowanie korzyści z transformacji cyfrowej dla obywateli i przedsiębiorstw Unii we wszystkich istotnych obszarach polityki UE dzięki wzmocnieniu polityk i wspieraniu ambicji związanych z jednolitym rynkiem cyfrowym. W ramach programu zaproponowano spójne i całościowe podejście do kwestii zapewnienia najlepszego wykorzystywania zaawansowanych technologii oraz właściwego połączenia zdolności i ludzkich kompetencji do celów transformacji cyfrowej – nie tylko w obszarze cyberbezpieczeństwa, lecz również w odniesieniu do inteligentnej infrastruktury danych, sztucznej inteligencji, zaawansowanych umiejętności i zastosowań w przemyśle i w dziedzinach leżących w interesie publicznym. Elementy te są współzależne, nawzajem się wzmacniające i dzięki ich jednoczesnemu promowaniu można osiągnąć skalę niezbędną, aby umożliwić rozwój gospodarki opartej na danych. Do priorytetów programu „Horyzont Europa” – kolejnego unijnego programu ramowego na rzecz badań i innowacji – należy również cyberbezpieczeństwo.

W tym kontekście w niniejszym rozporządzeniu proponuje się utworzenie Europejskiego Centrum Kompetencji w dziedzinie Cyberbezpieczeństwa w kwestiach Przemysłu, Technologii i Badań Naukowych wraz z siecią krajowych ośrodków koordynacji. Ten specjalnie zaprojektowany model współpracy powinien działać w opisany poniżej sposób, aby stymulować europejski ekosystem technologiczny i przemysłowy w dziedzinie cyberbezpieczeństwa: Centrum Kompetencji będzie ułatwiać i wspierać koordynację prac sieci oraz pielęgnować środowisko posiadające kompetencje w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, stymulując realizację technologicznego planu w dziedzinie cyberbezpieczeństwa i ułatwiając dostęp do zgromadzonej w ten sposób wiedzy fachowej. Centrum Kompetencji miałoby w szczególności wdrażać odpowiednie części programów „Cyfrowa Europa” i „Horyzont Europa” poprzez przydzielanie dotacji i udzielanie zamówień. W świetle znacznych inwestycji w cyberbezpieczeństwo poczynionych w innych częściach świata, a także potrzeby koordynacji i łączenia odpowiednich zasobów w Europie, proponuje się, aby Centrum Kompetencji miało formę partnerstwa europejskiego, ułatwiając tym samym dokonywanie wspólnych inwestycji przez Unię, państwa członkowskie lub przemysł. W związku z tym we wniosku zobowiązuje się państwa członkowskie do wnoszenia wkładu w kwocie współmiernej do działań Centrum Kompetencji i sieci. Głównym organem decyzyjnym jest Rada Zarządzająca, w której pracach biorą udział wszystkie państwa członkowskie, lecz prawa głosu przysługują jedynie tym państwom członkowskim, które wnoszą wkład finansowy. Mechanizm głosowania w Radzie Zarządzającej uwzględnia zasadę „podwójnej większości”, zgodnie z którą niezbędne jest uzyskanie poparcia reprezentacji 75 % wkładu finansowego oraz 75 % głosów. Ze względu na swoją odpowiedzialność w kwestii budżetu unijnego Komisja posiada 50 % głosów. Jeśli chodzi o udział w pracach Rady Zarządzającej, Komisja będzie korzystać, w razie potrzeby, z wiedzy fachowej Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych. Rada Zarządzająca jest wspomagana przez Radę Konsultacyjną ds. Przemysłowych i Naukowych w celu zapewnienia regularnego dialogu z sektorem prywatnym, organizacjami konsumenckimi i innymi odpowiednimi zainteresowanymi stronami.

Ściśle współpracując z siecią krajowych ośrodków koordynacji i środowiskiem posiadającym kompetencje w dziedzinie cyberbezpieczeństwa (w tym dużą i zróżnicowaną grupą podmiotów zaangażowanych w rozwój technologii w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, taką jak podmioty prowadzące badania, branże po stronie podaży, branże po stronie popytu i sektor publiczny), które powołuje się niniejszym rozporządzeniem, Europejskie Centrum Kompetencji w dziedzinie Cyberbezpieczeństwa w kwestiach Przemysłu, Technologii i Badań Naukowych będzie głównym organem ds. wdrażania zajmującym się zasobami finansowymi UE przeznaczonymi na cyberbezpieczeństwo na podstawie zaproponowanego programu „Cyfrowa Europa” oraz programu „Horyzont Europa”.

Takie kompleksowe podejście pozwoliłoby na wsparcie cyberbezpieczeństwa w ramach całego łańcucha wartości, od badań po wspieranie wdrażania i absorpcji kluczowych technologii. Finansowy udział państw członkowskich powinien być współmierny do finansowego wkładu UE na rzecz tej inicjatywy i stanowi nieodłączny element pozwalający osiągnąć sukces.

Biorąc pod uwagę szczególną wiedzę ekspercką jej członków oraz szeroką i znaczącą reprezentację zainteresowanych stron, Europejska Organizacja ds. Cyberbezpieczeństwa, która stanowi odpowiednik umownego partnerstwa publiczno-prywatnego Komisji w dziedzinie cyberbezpieczeństwa w ramach programu „Horyzont 2020”, powinna zostać zaproszona do wniesienia swojego wkładu w prace Centrum i sieci.