DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI Ocena krajowego programu reform i programu konwergencji POLSKI z 2012 r. Towarzyszący dokumentowi: Zalecenie ZALECENIE RADY w sprawie krajowego programu reform Polski z 2012 r. oraz zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Polskę programu konwergencji na lata 2012-2015 /* SWD/2012/0323 final */





SPIS TREŚCI Streszczenie. 3 1. Wprowadzenie. 4 1. Wprowadzenie. 4 2. Sytuacja gospodarcza i wyzwania.. 5 2.1. Rozwój sytuacji gospodarczej w ostatnim okresie i prognoz. 5 2.2 Wyzwania. 6 3. ocena agendy politycznej. 8 3.1. Polityka fiskalna i opodatkowanie. 8 3.2. Sektor finansowy. 11 3.3 Rynek pracy, edukacja i polityka socjalna. 11 3.4. Środki strukturalne służące wzrostowi gospodarczemu i konkurencyjności 11 3.5. Modernizacja administracji publicznej 11 4. Tabela zbiorcza.. 11 Załącznik.. 11 Streszczenie W 2012 r. zakłada się spowolnienie tempa wzrostu gospodarczego w Polsce w stosunku do 2011 r. Niemniej jednak prognozowany jest wzrost PKB o 2,7%. Stopa bezrobocia ma nieznacznie wzrosnąć do poziomu 9,8%. Następuje poprawa w obszarze finansów publicznych. Za sprawą trwałego wzrostu gospodarczego w 2011 r. Polska zdołała zmniejszyć deficyt budżetowy zgodnie z zaleceniami Komisji. Polski sejm uchwalił powszechną reformę systemu emerytalnego, która zakłada stopniowe podwyższanie ustawowego wieku emerytalnego do 67 lat. W innych obszarach wysiłki reformatorskie były jednak ograniczone, zwłaszcza jeśli chodzi o rynek pracy, edukację, energetykę i transport i uregulowania. W perspektywie średnio- i długoterminowej Polska musi zmierzyć się z wieloma wyzwaniami. Konieczne jest dalsze ograniczenie deficytu budżetowego w celu osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego. Rynki finansowe wymagają stałej uwagi. Największe obawy w kontekście starzenia się społeczeństwa wzbudza bardzo niski współczynnik aktywności zawodowej, zwłaszcza wśród kobiet, oraz jakość kształcenia i szkoleń zawodowych. Widoczna jest również segmentacja na rynku pracy, która dotyka ludzi młodych. Niski poziom wydatków na działalność badawczo-rozwojową ze środków publicznych i prywatnych, słabe powiązania między środowiskiem naukowym i przemysłem, a także mało ambitne osiągnięcia w dziedzinie innowacji wymagają poprawy. Infrastruktura, przede wszystkim sieć kolejowa i system energetyczny, pozostają słabo rozwinięte. Znacznej poprawy wymaga wydajność administracji publicznej, system poboru podatków oraz stanowienie prawa. Nieuzasadnione ograniczenia w dziedzinie usług świadczonych w ramach wolnych zawodów hamują tempo wzrostu gospodarczego. 1. Wprowadzenie W maju 2011 r. Komisja przedstawiła siedem zaleceń dla Polski w sprawie polityki w zakresie reformy gospodarczej i strukturalnej. W lipcu 2011 r. Rada przyjęła zalecenia, które dotyczyły finansów publicznych, systemu emerytalnego, kształcenia i szkoleń zawodowych, rynku pracy, energetyki, transportu i deregulacji. W listopadzie 2011 r. Komisja opublikowała roczną analizę wzrostu gospodarczego z 2012 r., w której zaproponowała, w jaki sposób osiągnąć niezbędne powszechne zrozumienie priorytetów w zakresie działań na szczeblu krajowym i unijnym w 2012 r. W analizie skupiono się na pięciu priorytetach: sprzyjającej wzrostowi gospodarczemu konsolidacji fiskalnej, przywróceniu gospodarce normalnej działalności kredytowej, promowaniu wzrostu gospodarczego i konkurencyjności, zwalczaniu bezrobocia oraz społecznych skutków kryzysu i modernizacji administracji publicznej. Zachęcono państwa członkowskie do wprowadzenia tych priorytetów w życie w czasie semestru europejskiego 2012 r. W tym kontekście w kwietniu 2012 r. Polska przedstawiła aktualizację własnego krajowego programu reform oraz programu konwergencji, opisując dokładnie postępy poczynione od lipca 2011 r. oraz plany na przyszłość. W niniejszym dokumencie roboczym służb Komisji przedstawiono ocenę stanu wdrożenia zaleceń dla poszczególnych państw z 2011 r., jak również roczną analizę wzrostu gospodarczego na 2012 r. w Polsce. Określono obecne wyzwania polityczne i pod tym kątem zbadano plany polityki opracowane ostatnio przez Polskę. Ogólnie rzecz biorąc, Polska wdrożyła zalecenia Rady jedynie częściowo. Wśród aspektów pozytywnych można odnotować dynamiczny wzrost gospodarczy w 2011 r. oraz fakt, iż Polsce udało się obniżyć deficyt budżetowy zgodnie z wymogami określonymi w procedurze nadmiernego deficytu (i powtórzonymi w zaleceniach dla poszczególnych państw). Niezależnie od tych ważnych osiągnięć wysiłki reformatorskie były ograniczone, w szczególności jeśli chodzi o rynek pracy, edukację, energię, transport i uregulowania. W związku z tym w tych obszarach wyzwania zidentyfikowane w lipcu 2011 r. i powtórzone w rocznej analizie wzrostu gospodarczego z 2012 r. nie tracą na ważności. W odniesieniu do systemu emerytalnego Polska przedstawiła główny wniosek dotyczący reformy, której celem jest podniesienie ustawowego wieku emerytalnego do 67 lat dla mężczyzn (do 2020 r.) i dla kobiet (do 2040 r.). Najpilniejsze wyzwania stojące przed Polską dotyczą finansów publicznych, rynku pracy, rozwoju infrastruktury, innowacji i otoczenia biznesowego. Deficyt budżetowy należy dalej obniżać, by osiągnąć cel średniookresowy i utrzymać zaufanie rynków finansowych. Bardzo niski współczynnik aktywności zawodowej jest kolejnym ważkim problemem w perspektywie średnio- i długoterminowej, biorąc pod uwagę starzenie się społeczeństwa. Kolejnym wyzwaniem jest ubóstwo i wykluczenie społeczne, mające swój źródło w słabo funkcjonującym rynku pracy. Wzrosła stopa bezrobocia wśród młodych ludzi oraz daje się zauważyć segmentację rynku pracy, która dotyka te grupę społeczeństwa. Ponadto skuteczność administracji publicznej wymaga znacznej poprawy. Niezależnie od znacznych inwestycji w sieci dróg, infrastruktura w Polsce, w szczególności sieci kolejowe, pozostaje w dalszym ciągu słabo rozwinięta i stanowi czynnik, który poważnie hamuje wzrost gospodarczy. Kolejnym istotnym problemem polityki jest niski poziom wydatków na badania i rozwój oraz słabe wyniki w zakresie innowacji. Wreszcie w świetle utrzymującej się niepewności na międzynarodowych rynkach finansowych Polska powinna kontynuować ostrożne i prewencyjne polityki w zakresie regulacji rynków finansowych i nadzoru finansowego. Plany polityczne przedłożone przez Polskę są istotne. Położono w nich nacisk na konsolidację fiskalną, podniesienie wskaźnika zatrudnienia oraz poprawę otoczenia biznesowego. Jednak w niektórych obszarach, zwłaszcza w odniesieniu do dalszych reform systemu emerytalnego, plany te mało ambitnie podchodzą do rozwiązania problemów w kompleksowy sposób. 2. Sytuacja gospodarcza i wyzwania 2.1. Rozwój sytuacji gospodarczej w ostatnim okresie i prognoz Przed nastaniem kryzysu finansowego nastąpił wyraźny rozwój działalności gospodarczej w Polsce za sprawą dobrych wyników działalności wywozowej. Ciągła poprawa konkurencyjności cenowej i pozacenowej pomogła eksporterom zdobyć udział w rynku i przyciągnęła znaczne bezpośrednie inwestycje zagraniczne w branżach produkcyjnych. Dzięki silnemu popytowi krajowemu i lepszemu wykorzystaniu funduszy unijnych państwo było w stanie przetrwać kryzys finansowy i jego skutki, odnotowując wzrost realnego PKB o 1,7% w 2009 r. i aż o 3,9% w 2010 r. W 2011 r. nastąpiła znaczna poprawa koniunktury gospodarczej w Polsce. Szacuje się, że PKB wzrósł o 4,3%. W pierwszej połowie roku silny popyt zewnętrzny był siłą napędową dla produkcji i prywatnych inwestycji. Ponadto współfinansowane przez UE projekty infrastrukturalne były kolejnym impulsem dla inwestycji. Za sprawą prężnego rynku pracy wzrosło spożycie prywatne. Jednakże wraz ze wzrostem napięć na globalnych rynkach finansowych w drugiej połowie roku spadło zaufanie konsumentów, a konsumpcja prywatna utraciła dotychczasową dynamikę. Gwałtowna konsolidacja fiskalna, skutkująca słabym spożyciem publicznym, negatywnie odbiła się na popycie krajowym. Tym samym pomimo utrzymującego się silnego handlu zewnętrznego, czemu sprzyjało osłabienie waluty, perspektywy na rynku pracy zaczęły się również pogarszać. Po spadku w 2010 r. poziom inflacji ponownie wzrósł w 2011 r. Rosnące ceny surowców i deprecjacja złotego spowodowały wzrost inflacji cen konsumpcyjnych z 2,7% w 2010 r. do 3,9% w 2011 r. Pomimo utrzymującego się wzrostu zatrudnienia, stopa bezrobocia ustabilizowała się na poziomie około 9,6% w latach 2010-2011, hamując wzrost płac nominalnych. W rezultacie realne płace utrzymały się zasadniczo na stabilnym poziomie w ciągu ostatnich dwóch lat. W przyszłości trwająca obecnie recesja w strefie euro prawdopodobnie w znaczny sposób zahamuje wzrost działalności gospodarczej w Polsce. Przewiduje się, że realny PKB wzrośnie o 2,7% w 2012 r. i 2,6% 2013 r. Głównymi czynnikami wspierającymi wzrost gospodarczy w 2012 r. będzie nadal korzystna, choć nieco gorsza, sytuacja na rynku pracy, stały napływ funduszy unijnych, rosnące inwestycje z sektora prywatnego i wciąż słaba waluta. Oczekuje się, że w 2013 r. spożycie prywatne zacznie ponownie rosnąć w miarę poprawy sytuacji na świecie. Niższy popyt krajowy oraz dalszy wzrost handlu zagranicznego mają nieco poprawić sytuację na rachunku obrotów bieżących. Prognozuje się stopniowy spadek poziomu inflacji w okresie 2012-2013 w miarę stabilizacji cen żywności i paliw oraz ustępowania negatywnego wpływu osłabienia waluty. O ile nie wystąpią niekorzystne zmiany sytuacji finansowej i zewnętrznej, wzrost PKB może wynieść średnio ok. 3,5 % w latach 2014-2015. Powinno to doprowadzić do obniżenia stopy bezrobocia do około 8 ¼% do końca 2015 r. Biorąc pod uwagę niekorzystne zmiany demograficzne, konieczne będzie podjęcie szerokiego wachlarza reform strukturalnych w celu utrzymania wzrostu gospodarczego na tym poziomie w perspektywie średnioterminowej i w celu rozwiązania problemów leżących u źródeł zakłócenia równowagi, w szczególności w celu obniżenia stosunkowo wysokiego deficytu na rachunku obrotów bieżących. W dniu 25 kwietnia 2012 r. Rada Ministrów przyjęła krajowy program reform oraz program konwergencji. Program konwergencji w sposób zintegrowany przedstawia wysiłki w kierunku konsolidacji fiskalnej, kluczowe reformy strukturalne oraz reformy będące podstawą stabilizacji makroekonomicznej. W krajowym programie reform oceniono postępy w osiąganiu krajowych celów strategii „Europa 2020” w dziedzinie zatrudnienia, badań i rozwoju, edukacji, energii oraz zmiany klimatu i ograniczania ubóstwa. Cele te wyznaczają długoterminowy kurs zmian mających na celu unowocześnienie polskiej gospodarki i umieszczają w szerszym kontekście priorytety nadchodzących reform. W krajowym programie reform opisano również środki, jakie Polska planuje podjąć w celu spełnienia swoich zobowiązań na mocy paktu euro plus. Prognozy gospodarcze przedstawione w obydwu dokumentach są zbieżne. Perspektywy na rok 2012 są zasadniczo zgodne z najnowszą prognozą Komisji. Jednakże co do 2013 r. władze polskie są bardziej optymistyczne i prognozują wzrost realnego PKB o 2,9%. 2.2 Wyzwania Pomimo znaczącego wzrostu wydajności w trakcie trwania kryzysu finansowego i po jego zakończeniu Polska mogłaby przyspieszyć program reform, by utrzymać lub zwiększyć swój potencjał wzrostu gospodarczego. Główne wyzwania polityczne dla kraju zasadniczo pozostały bez zmian, choć postępy, jakie rząd poczynił na drodze do realizacji planu reform, wymagają pewnych dostosowań. Przede wszystkim w celu osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego (MTO) w zakresie deficytu oraz utrzymania zaufania rynków finansowych konieczna jest dalsza konsolidacja fiskalna. Zwiększanie nadal niskiego udziału wydatków sprzyjających wzrostowi gospodarczemu jest warunkiem koniecznym dla utrzymania dobrych wyników makroekonomicznych. Ponadto nadal występują strukturalne słabości ram budżetowych, określone w dokumencie roboczym służb Komisji w 2011 r. Są to: słabe monitorowanie wykonania budżetu, rozbieżności między publicznym systemem sprawozdawczości oraz rachunkowości a Europejskim systemem rachunków narodowych i regionalnych (ESA 95), problemy z koordynacją między różnymi szczeblami sektora instytucji rządowych i samorządowych w zakresie rocznego i wieloletniego planowania budżetowego. Odnośnie do podaży siły roboczej, Polska wciąż ma drugi pod względem wysokości wskaźnik zatrudnienia starszych pracowników w Europie, zwłaszcza kobiet w starszym wieku, a średni wiek dezaktywizacji zawodowej należy do jednego z najniższych. Jest to szczególnie niepokojące w perspektywie średnio- i długoterminowej, biorąc pod uwagę starzenie się społeczeństwa czy wzrost średniej długości życia. Odsetek osób w wieku emerytalnym w Polsce (osoby w wieku 65 lat i powyżej jako odsetek społeczeństwa w przedziale wiekowym od 15 do 64 lat) wzrośnie dwukrotnie w ciągu najbliższych 30 lat, tj. z 20% do 40%. Udział kobiet w rynku pracy jest bardzo niski. Po części wynika to z braku przystępnej cenowo opieki nad dziećmi. W związku z tym głównym wyzwaniem jest przedłużenie aktywności zawodowej poprzez podwyższenie ustawowego i faktycznego wieku emerytalnego zgodnie ze wzrostem średniej długości życia oraz poprawa dostępności opieki nad niemowlętami i małymi dziećmi. Subsydiowany system ubezpieczeń społecznych dla rolników utrzymuje zbyt dużą część siły roboczej w rolnictwie, a tym samym wstrzymuje wzrost produktywności i utrzymuje regionalną mobilność pracowników na niskim poziomie. Kluczowym wyzwaniem dla Polski jest zachowanie wzrostu gospodarczego poprzez zwiększanie skuteczności wydatków sprzyjających wzrostowi gospodarczemu, w szczególności w dziedzinie edukacji, badań i innowacji. Obecny wzrost do pewnego stopnia opiera się na napływie funduszy strukturalnych, konkurencyjnej cenowo sile roboczej oraz coraz większej integracji polskich podwykonawców i ośrodków przemysłowych z globalnym łańcuchem wartości. . W perspektywie średniookresowej konieczne jest jednak przestawienie się na gospodarkę opartą na innowacjach. Środki przyjęte do tej pory nie doprowadziły do widocznej poprawy w zakresie innowacyjności polskich przedsiębiorstw. Niski poziom wydatków publicznych na działania badawczo-rozwojowe, słabe powiązania pomiędzy środowiskiem naukowym i przemysłem oraz poważne niedoinwestowanie badań i innowacji w sektorze prywatnym muszą ustąpić miejsca nowemu podejściu z dobrze opracowanymi zachętami i skutecznym wsparciem poprzez finansowanie ze środków publicznych, w tym większą współpracę publiczno-prywatną. Polska musi również promować wzrost i konkurencyjność poprzez poprawę warunków prowadzenia działalności gospodarczej, modernizację administracji publicznej i podnoszenie jakości kształcenia i szkolenia zawodowego. Ograniczona konkurencja wśród obecnych dostawców energii elektrycznej, niedostateczne wzajemne powiązania z innymi państwami członkowskimi oraz coraz bardziej przestarzałe moce produkcyjne w sektorze energetycznym sprawiają, że ceny energii utrzymują się na wysokim poziomie. Ponadto słabo rozwinięta i zaniedbana infrastruktura transportowa w Polsce, zwłaszcza w sektorze kolejowym, w dalszym ciągu jest poważnym czynnikiem hamującym wzrost. Przedsiębiorstwa odniosłyby znaczne korzyści z racjonalizacji administracji podatkowej, uproszczenia procedur regulujących rozpoczęcie i zamknięcie działalności gospodarczej, jak również z lepszego egzekwowania umów i rejestracji nieruchomości. W perspektywie długoterminowej konieczny będzie przegląd całego systemu stanowienia prawa, w tym skuteczna ocena skutków, konsultacje z zainteresowanymi stronami i monitorowanie. Od 2011 r. przybywa wyzwań w sektorze finansowym. Polska stworzyła sprawnie funkcjonujący system finansowy i wdrożyła ostrożną i prewencyjną politykę regulacyjną. Pomogło jej to przetrwać kryzys finansowy i przyciągnąć zagranicznych inwestorów. Sukces ten pociągnął jednak za sobą nowe ryzyko. Dalszy napływ kapitału zagranicznego na rynki długu państwowego i do systemu finansowego jeszcze bardziej uzależnił kraj od zewnętrznych źródeł finansowania. W normalnych warunkach poziom napływu kapitału, jaki Polska zarejestrowała w ciągu ostatnich kilku lat, nie byłby postrzegany jako szkodliwy, lecz w obecnym kontekście, tj. bardzo niepewnej sytuacji gospodarczej i niestabilnych rynków kapitałowych, wymaga on szczególnej uwagi. Nagłe powstrzymanie lub odwrócenie tego napływu kapitału doprowadziłoby do poważnego uszczuplenia podaży kredytów i wzrostu kosztów finansowania dla rządu, podobnie jak miało to miejsce w wielu innych krajach UE podczas obecnego kryzysu. Stosownymi narzędziami, które mogą pomóc zniwelować takie ewentualne negatywne konsekwencje, jest czujny nadzór finansowy, jak również wzmocniona regulacja ostrożnościowa. Innym ważnym wyzwaniem, co zostało również podkreślone w rocznej analizie wzrostu gospodarczego z 2012 r., jest zwalczanie bezrobocia wśród młodzieży. Pomimo stałego wzrostu gospodarczego stopa bezrobocia wśród młodzieży wzrosła w 2011 r. do 25,8%. Młodym ludziom często brakuje niezbędnych kwalifikacji, by znaleźć pracę, co wskazuje na potrzebę poprawy systemu edukacji. Ponadto istnieją oznaki segmentacji rynku pracy, ponieważ odsetek osób przechodzących z umowy o pracę na czas określony na umowę o pracę na czas nieokreślony jest niski, szczególnie u osób młodych. Główną przyczyną tak niskiego odsetka jest częściowe nadużywanie samozatrudnienia i umów cywilnoprawnych, które nie podlegają przepisom prawa pracy. Wskaźnik ubóstwa osób zatrudnionych na czas określony jest dwukrotnie wyższy w porównaniu z pracownikami zatrudnionymi na umowę o pracę na czas nieokreślony z powodu niższych płac, jakie wiążą się z umowami czasowymi. Wskaźnik ten jest jednym z najwyższych w UE.[1] Ponadto wbrew swojemu zaangażowaniu w pakt euro plus Polska zdecydowała się zwiększyć pozapłacowe koszty pracy poprzez zwiększenie składki na ubezpieczenie rentowe opłacane przez pracodawców z 4,5% do 6,5%. Środek ten przyczynił się do konsolidacji fiskalnej, lecz może być przeszkodą w tworzeniu nowych miejsc pracy i utrudniać wysiłki rządowe zmierzające do zmniejszenia wysokiego udziału szarej strefy w gospodarce, a także może mieć szczególnie silny negatywny wpływ na młodych pracowników o niskich kwalifikacjach. 3. ocena agendy politycznej 3.1. Polityka fiskalna i opodatkowanie Rozwój sytuacji budżetowej W „Programie konwergencji. Aktualizacja 2012 r.” rząd polski potwierdził, że jego celem jest zlikwidowanie nadmiernego deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2012 r., a następnie kontynuowanie konsolidacji fiskalnej, tak aby osiągnąć średniookresowy cel budżetowy (zwany dalej „MTO”), tj. deficyt strukturalny równy 1% PKB w 2015 r. W programie sprecyzowano, w jaki sposób zostanie osiągnięty założony poziom deficytu w 2012 r. Po raz pierwszy określono w nim termin realizacji MTO. W programie zabrakło jednakże dostatecznych informacji na temat działań budżetowych koniecznych dla zapewnienia postępów w osiąganiu MTO. Od semestru europejskiego w 2011 r. zaszła istotna poprawa w obszarze finansów publicznych. Ambitny program konsolidacji oraz silny wzrost gospodarczy na poziomie 4,3% w 2011 r. pozwolił rządowi polskiemu zmniejszyć deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych o blisko 3 pkt. proc. z 7,9% PKB w 2010 r. do 5,1% w 2011 r. Pomimo nieoczekiwanego spadku dochodów, pochodzących głównie ze składek na ubezpieczenie społeczne oraz transferów finansowych, deficyt okazał się o 0,5% niższy niż zakładano dzięki znacznie mniejszym wydatkom, przede wszystkim na inwestycje publiczne, transfery socjalne i spożycie publiczne. W 2012 r. zakłada się dalszą redukcję deficytu. Według sporządzonej przez służby Komisji prognozy z wiosny 2012 r. deficyt ma nieznacznie przekroczyć 3% PKB, natomiast władze krajowe prognozują, że osiągnie on poziom 2,9% PKB. Rozbieżność między wspomnianymi dwiema prognozami wynika głównie z różnych założeń dotyczących inwestycji publicznych oraz odpowiadającemu im napływowi funduszy unijnych. Chociaż władze polskie zakładają znaczny spadek inwestycji publicznych w następstwie drastycznego obniżenia napływu środków z UE po osiągnięciu maksymalnej wartości w 2011 r. Komisja prognozuje łagodniejszy spadek. Z tego samego powodu struktura procesu konsolidacji różni się w przypadku tych dwóch prognoz. Zarówno udział dochodów w PKB, jak i udział wydatków w relacji do PKB są nieco wyższe w prognozach przygotowanych przez Komisję. W porównaniu z poprzednim programem, program na 2012 r. przewiduje obniżenie dochodów i wydatków o 1,1 pkt. proc. PKB oraz zakłada, że niższe dochody z tytułu podatku oraz inwestycje publiczne będą główną siłą napędową. Prognoza z wiosny 2012 r. przewiduje dalsze obniżenie deficytu nominalnego do 2,5% PKB w 2013 r., natomiast rząd polski zakłada redukcję do poziomu 2,2% PKB. Rozbieżność ta wynika z efektu bazy (jako że punkt wyjściowy dla 2013 r. różni się nieznacznie) oraz założeń co do transferów finansowych i odpowiadającego im współfinansowania projektów inwestycyjnych ze środków publicznych. Docelowy poziom deficytu określony w „Programie konwergencji. Aktualizacja 2012 r.” różni się od poziomu przedstawionego w poprzedniej aktualizacji. Zaplanowana ścieżka konsolidacji jest bardziej ambitna pomimo znacznie mniej optymistycznego scenariusza makroekonomicznego.[2] W związku z tym, że zmieniony scenariusz makroekonomiczny będzie skutkował niższymi dochodami z tytułu podatków, „Program konwergencji. Aktualizacja 2012 r.” zakłada, że proces konsolidacji począwszy od 2013 r. będzie stymulowany istotnymi cięciami wydatków, prawie wyłącznie na inwestycje publiczne. W 2012 r. wysiłki dostosowawcze prowadzone są przede wszystkim po stronie dochodowej, mimo iż zakłada się, że łączna kwota wydatków zmaleje w związku ze środkami wprowadzonymi w poprzednich latach (zob. tabela poniżej dotycząca najważniejszych środków przyjętych w latach 2011 i 2012). Budżet na 2012 r. przewiduje również dochody z dywidend ze spółek z udziałem Skarbu Państwa, zaklasyfikowane jako środki jednorazowe. Począwszy od 2013 r. korekty będą dokonywane wyłącznie po stronie wydatkowej. W latach 2013–2015 r. zarówno udział wydatków w PKB, jak i udział dochodów w PKB, ma stopniowo maleć w każdym roku. Co się tyczy dochodów, władze planują gwałtowny spadek z 42,6% w 2012 r. do 38,6% w 2015 r. Wobec braku istotnych nowych środków[3] spadek dochodów będzie wynikał z wygaśnięcia lub stopniowego odwrócenia niektórych działań konsolidacyjnych wdrożonych w 2011 r. (więcej informacji w ramce 1). Spadek udziału wydatków w PKB (z 39,6% 2012 r. do 37,6% w 2015 r.) z nadwyżką zrekompensuje spadek dochodów. Zakłada się, że planowana konsolidacja nastąpi pod wpływem gwałtownego spadku publicznych nakładów brutto na środki trwałe oraz dalszego zmniejszenia wydatków na świadczenia emerytalne w wyniku wycofania w 2009 r. systemu wcześniejszych emerytur. Ponadto stosowana przez Polskę tymczasowa reguła wydatkowa ograniczy wzrost istniejących wydatków uznaniowych i nowych wydatków. Oczekuje się również, że fundusz wynagrodzeń przeznaczony dla pracowników sektora publicznego (z pewnymi określonymi odstępstwami) pozostanie zamrożony, lecz dopóki środek ten nie zostanie prawnie przyjęty, nie można zagwarantować jego wpływu na budżet. Ogólnie rzecz biorąc, dzięki omawianym powyżej działaniom Polska jest na dobrej drodze do wypełnienia zaleceń Rady w sprawie konsolidacji fiskalnej. Przewiduje się, że deficyt nominalny nieznacznie przekroczy 3,0% PKB w 2012 r., ale ponieważ relacja długu do PKB w Polsce utrzymuje się stale poniżej wartości referencyjnej wynoszącej 60% PKB, rozporządzenie Rady (UE) nr 1177/2011 dopuszcza uwzględnianie kosztu reformy systemu emerytalnego przy dokonywaniu oceny, czy podjęto skuteczne działania. Szacuje się, że koszt ten wyniesie około 0,6% PKB w 2012 r., czyli więcej niż różnica między przewidywanym deficytem a wartością referencyjną. Zakłada się, że dzięki pakietowi konsolidacyjnemu wdrożonemu w latach 2011–2012 średni roczny wysiłek fiskalny w Polsce będzie zgodny z zaleceniem Rady. Prognoza z wiosny 2012 r. zakłada znaczny spadek salda strukturalnego, osiągającego poziom 5,0% PKB w 2011 r. i 2,8% PKB w 2012 r., tj. saldo wyższe o 0,3 pkt. proc. w stosunku do (przeliczonego) salda strukturalnego[4] prognozowanego przez władze polskie. Średni roczny wysiłek fiskalny w okresie odniesienia wynosi więc 1,5% PKB, tj. powyżej zalecanego poziomu 1¼%. || Ramka 1 Główne środki budżetowe || || Dochody || Wydatki || || 2011 || || Zmiana reformy emerytalnej (0,6 % PKB) Podwyższenie stawek VAT o 1 pkt. proc. (0,4% PKB) Nominalne zamrożenie progów PIT (0,1% PKB) Zniesienie zwrotu VAT od pojazdów firmowych i paliwa (0,1% PKB) Zmiany przepisów dotyczących podatku akcyzowego (0,1% PKB) || Reguła wydatkowa (w tym nominalne zamrożenie funduszu wynagrodzeń, z wyjątkiem funduszu wynagrodzeń nauczycieli) (0,5% PKB) Zastąpienie wcześniejszych emerytur emeryturami „pomostowymi” (0,3% PKB) Cięcia wydatków na aktywne polityki w dziedzinie zatrudnienia (0,3% PKB) || || 2012 || || Zmiana reformy emerytalnej (0,5% PKB) Zmiany przepisów dotyczących podatku akcyzowego (0,2% PKB) Wzrost składki na ubezpieczenie rentowe (0,4% PKB) Podatek od wydobycia miedzi i srebra (0,1% PKB) Wzrost dywidendy ze spółek z udziałem Skarbu Państwa ze względu na wyjątkowo wysoki zysk (0,1% PKB) || Reguła wydatkowa (w tym nominalne zamrożenie funduszu wynagrodzeń) (0,1% PKB) Zastąpienie wcześniejszych emerytur emeryturami „pomostowymi” (0,3% PKB) Spadek w ramach płatności uzupełniających dla rolników (0,1% PKB) || || 2013 || || Zmiana reformy emerytalnej (-0,1% PKB) Zniesienie szczególnego zwolnienia z podatku VAT (-0,1% PKB)* Odwrócenie dochodów z dywidend do tendencji długoterminowej (-0,1% PKB) * || Odwrócenie zamrożenia funduszu wynagrodzeń (-0,1%) * || || 2014 || || Zmiana reformy emerytalnej (-0,1% PKB) Koniec czasowego zwiększenia stawek podatku VAT o 1 pkt. proc. (-0,4% PKB) * || || Uwaga: Przedstawiony w tabeli wpływ na budżet jest wpływem zgłoszonym w programie, tj. przez władze krajowe. Wartość dodatnia oznacza, że w wyniku tego środka dochody/wydatki rosną/maleją. Stopień szczegółowości odzwierciedla rodzaj informacji udostępnionych w programie stabilności lub konwergencji oraz, w miarę dostępności, w wieloletnim budżecie. Rada zaleciła także, by Polska poczyniła odpowiednie postępy na drodze do osiągnięcia MTO, tj. deficytu strukturalnego sektora instytucji rządowych i samorządowych na poziomie 1% PKB. Rząd polski zobowiązał się do osiągnięcia MTO w 2015 r., przyjmując za cel osiągnięcie (przeliczonego) deficytu strukturalnego w wysokości 0,7% PKB w 2015 r. Dlatego też po dokonaniu zakładanej korekty nadmiernego deficytu w 2012 r. planowana jest dalsza roczna poprawa salda strukturalnego o 0,6% PKB. Przekracza to stopę referencyjną wynoszącą 0,5% PKB, zarówno w ujęciu średnim, jak i w każdym roku okresu odniesienia. Z analizy wartości referencyjnej dotyczącej wydatków wynikają nieco odmienne wnioski. Zgodnie z informacjami przedstawionymi w programie wskaźnik wzrostu wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych, po potrąceniu środków uznaniowych po stronie dochodowej, w 2013 r. (1,19%) nie będzie przekraczać stawki, która jest niższa niż średniookresowa stawka referencyjna potencjalnego wzrostu PKB (2,58%) oraz która zapewnia roczne dostosowanie strukturalne prowadzące do osiągnięcia MTO o 0,5% PKB. Jednakże zgodnie z prognozą służb Komisji wartość odniesienia zostanie przekroczona, a wskaźnik wzrostu wydatków wyniesie 2,81% w 2013 r. Zgodnie z programem wzrost wydatków ma pozostać zgodny z wartością odniesienia również w dalszych latach: w 2014 r. i 2015 r. Z informacji zawartych w programie na temat uchwalonych środków strukturalnych wynika, że terminowy postęp na drodze do realizacji MTO może wymagać dodatkowych wysiłków z kilku powodów. Po pierwsze, do tej pory nie zostały uchwalone żadne dodatkowe środki konsolidacyjne na lata 2013−2015 r. Tym samym zmniejszenie prowadzące do osiągnięcia MTO w dużej mierze zależy od znacznych cięć w wydatkach publicznych na inwestycje (z 5,8% PKB w 2011 r. do 2,8% PKB w 2015 r.). Biorąc jednak pod uwagę stały napływ przyznanych przez UE funduszy strukturalnych w przyszłości i zobowiązanie rządu do ich współfinansowania, osiągnięcie takiego spadku wydaje się mało prawdopodobne. Z drugiej strony gwałtowny spadek wydatków na inwestycje publiczne może mieć niekorzystny wpływ na potencjał wzrostu i jako taki jest sprzeczny z zaleceniem, by „ograniczyć w przyszłości cięcia w wydatkach pobudzających wzrost gospodarczy” (zob. pierwszy priorytet w rocznej analizie wzrostu gospodarczego z 2012 r. oraz zalecenie z 2011 r. w sprawie polityki fiskalnej). Po drugie, przyjęte lub zapowiedziane do tej pory środki strukturalne, w szczególności reformy mające na celu poprawę długoterminowej stabilności systemu emerytalnego i jego ujednolicenie, choć istotne i odpowiadające szczegółowym zaleceniom w rocznej analizie wzrostu gospodarczego z 2012 r., nie przyniosą znaczących skutków budżetowych w perspektywie krótko- lub średniookresowej. Po trzecie, prognozowana ścieżka konsolidacji jest narażona na szereg zagrożeń. Pogarszające się perspektywy dla gospodarki światowej mogą mieć niekorzystny wpływ na perspektywy wzrostu gospodarczego dla Polski, i co za tym idzie – na jej dochody z podatków. Ponadto niestabilne rynki finansowe i deprecjacja złotego mogą spowodować wzrost kosztów odsetek, jakie ponosi rząd. Z drugiej strony, wskaźnik wzrostu PKB może przekraczać zakładany poziom i prowadzić do szybszego wzrostu dochodów. Po wzroście z 45,0% PKB w 2007 r. do 56,4 % PKB w 2011 r., dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w Polsce ma utrzymać się na poziomie nieprzekraczającym 60% PKB i spadać w okresie objętym programem, zarówno według „Programu konwergencji. Aktualizacja 2012”, jak i prognozy Komisji z wiosny 2012 r. Prognozy Komisji oraz prognozy władz krajowych nie są jednak zgodne co do tempa tego spadku. Choć w programie przewiduje się spadek z poziomu 56,4% PKB w 2011 r. do 53,7% w 2012 r. i 52,5% w 2013 r., Komisja przewiduje wolniejszy spadek do 55,0% w 2012 r. i 53,7% w 2013 r. Różnica w 2012 r. wynika z różnych założeń dotyczących wartości rezydualnej zmiany długu (SFA); głównie wahań kursu wymiany, natomiast w 2013 r. znaczenie ma nieco niższy deficyt budżetowy prognozowany przez władze krajowe. Ponieważ udział długu w relacji do PKB kształtuje się poniżej stopy referencyjnej, wartość odniesienia dotycząca redukcji długu nie ma zastosowania. Analiza struktury własności długu publicznego Polski wskazuje na potencjalny czynnik ryzyka. Na początku 2012 r. blisko 30% długu krajowego (emitowanego w PLN) należało do inwestorów zagranicznych. Ponadto inwestorzy zagraniczni posiadali znaczną większość (około 95%) długu państwowego wyemitowanego na skalę międzynarodową. Całkowite uzależnienie Polski od zagranicznych inwestorów wyniosło zatem aż 50%. Bezproblemowa prolongata spłaty zapadającego długu wymaga zatem stałej gotowości inwestorów zagranicznych do utrzymania udziału polskich aktywów w swoich portfelach na stałym poziomie. Co więcej, osiągnięcie planowanej redukcji zadłużenia po części uzależnione jest od zakończenia działań prywatyzacyjnych. Sukces prywatyzacji zależy jednak przede wszystkim od przyszłych perspektyw dla polskiej gospodarki. Stabilność długoterminowa Długoterminowa zmiana w wydatkach związanych ze starzeniem się społeczeństwa w Polsce kształtuje się poniżej średniej UE. Wyjściowa sytuacja budżetowa powiększa długoterminowe koszty. Przy założeniu kontynuacji dotychczasowej polityki, poziom zadłużenia spadnie do 50% PKB do 2020 r. Pełne wdrożenie programu oznaczałoby jeszcze większą tendencję spadkową zadłużenia do 2020 r. Ramy fiskalne Polskie ramy fiskalne składają się z trzech głównych elementów: (i) reguł fiskalnych, mających zastosowanie oddzielnie do całego sektora finansów publicznych i do instytucji samorządowych na szczeblu lokalnym, (ii) średnioterminowego programowania (w oparciu o Wieloletni Plan Finansowy Państwa i wieloletnie prognozy finansowe dla jednostek samorządu terytorialnego) oraz (iii) systemu budżetu w układzie zadaniowym (wciąż w fazie wdrażania). W sektorze instytucji rządowych i samorządowych obowiązuje reguła długu, określona w Konstytucji RP i ustawie o finansach publicznych, która nakłada limit na dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB, oraz tymczasowa reguła wydatkowa, która ogranicza roczny nominalny wzrost wszystkich nowo uchwalonych pozycji wydatkowych i istniejących pozycji uznaniowych do wskaźnika inflacji (CPI) powiększonego o 1%.[5] Na szczeblu lokalnym zastosowanie mają złożone reguły deficytu, wydatków i zadłużenia, które nie są zgodne z regułami obowiązującymi podsektor centralny. Rząd polski nie podjął jeszcze działań w celu wdrożenia trwałej reguły wydatkowej do 2013 r. zgodnie z zaleceniem dotyczącym ram fiskalnych. Zgodnie z programem prace nad trwałą regułą znajdują się na zaawansowanym etapie, lecz ostateczna wersja tekstu nie została jeszcze ogłoszona. Nie nastąpił również żaden postęp w zakresie dostosowania krajowej klasyfikacji rachunków narodowych do europejskiego systemu rachunków narodowych i regionalnych (ESA 95), ani też w zakresie koordynacji między różnymi szczeblami instytucji rządowych w odniesieniu do procesu budżetowego. Końca dobiegają także prace nad nową regułą deficytu w odniesieniu do podsektora lokalnego, która ma wejść w życie w 2013 r. Nie wiadomo jeszcze także, czy zostanie zapewniona zgodność między regułą wydatkową instytucji samorządowych na szczeblu lokalnym a regułą wydatkową instytucji rządowych na szczeblu centralnym oraz czy zagwarantowane zostaną mechanizmy wprowadzania i monitorowania procesu. System podatkowy Obciążenie podatkowe związane z zatrudnieniem w Polsce należy do jednego z najniższych w UE, a ukryta stawka opodatkowania pracy stale spada. Obciążenie podatkowe zmniejszyło się na skutek wprowadzenia nowego systemu podatku dochodowego od osób fizycznych w 2009 r., w ramach którego zniesiono najwyższą stawkę podatku dochodowego w wysokości 40%. Pozapłacowe koszty stanowią jednak istotną część kosztów pracy w Polsce, a składka na ubezpieczenie rentowe opłacana przez pracodawców została zwiększona począwszy od 2012 r. z 4,5% do 6,5%, częściowo cofając wcześniejsze redukcje[6]. Jeśli chodzi o przestrzeganie przepisów podatkowych, istnieje tutaj możliwość poprawy. Szacuje się, że szara strefa stanowi aż 25,0% PKB, czyli znacznie powyżej średniej unijnej (15,2%). Ponadto polska administracja znajduje się na czele najbardziej uciążliwych administracji w UE pod względem czasu potrzebnego na spełnienie wymogów podatkowych i wysokich kosztów administracyjnych związanych z poborem podatków. Postępy w tej dziedzinie umożliwiłyby Polsce zastosowanie się do zaleceń sformułowanych w rocznej analizie wzrostu gospodarczego z 2012 r., gdyż poprawa efektywności w zakresie poboru podatków oraz niższy wskaźnik uchylania się od zobowiązań podatkowych sprawiłyby, że konsolidacja fiskalna w Polsce bardziej sprzyjałaby wzrostowi. Wskaźnik dochodów z podatku VAT (pomiar rzeczywistych dochodów z podatku VAT jako udział procentowy teoretycznych dochodów, gdyby stawka standardowa była stosowana do całości spożycia ostatecznego) kształtuje się poniżej średniej unijnej, tj. 48,7% w porównaniu z 54,2 % w UE w 2010 r. Polska ma możliwość podniesienia efektywności podatku VAT poprzez rozszerzenie zakresu stosowania stawki standardowej. Standardowa stawka wynosi 23%, natomiast obniżone stawki, nakładane na stosunkowo szeroki zakres towarów i usług, są równe 5% i 8%. Podwyższone stawki podatkowe nakładane na produkty energetyczne inne niż energia odnawialna mogłyby być jednym z wielu racjonalnych pod względem kosztów instrumentów ułatwiających Polsce osiągnięcie celów wytyczonych w strategii „Europa 2020” w zakresie zmniejszenia emisji CO2 oraz całkowitego zużycia energii. Podatek akcyzowy od produktów energetycznych innych niż paliwa transportowe należy do najniższych w UE, ale jest zgodny z wymogami UE. Choć Polska uzyskuje stosunkowo wysoki udział dochodów z opodatkowania energii (2,1% PKB w porównaniu z 1,8% PKB w UE), ukryta stawka opodatkowania zużycia energii wynosi jedynie około połowy średniej UE ze względu na bardzo wysoką energochłonność produkcji. Ogólnie rzecz biorąc, skład dochodów podatkowych jest raczej korzystny, gdyż duża część pochodzi z podatków pośrednich, które są uważane za mniej zniekształcające. Polska odnotowuje jeden z najwyższych poziomów dochodów z podatków konsumpcyjnych innych niż podatek VAT, takich jak podatek akcyzowy od wyrobów alkoholowych i tytoniowych, stałe podatki od majątku lub podatki energetyczne. 3.2. Sektor finansowy Stabilność sektora finansowego Instytucje finansowe w Polsce przyjęły raczej konserwatywny model biznesowy, zorientowany na rynek krajowy, który w połączeniu z ostrożnościowymi uregulowaniami finansowymi pozwolił sektorowi bankowemu przetrwać kryzys finansowy, a także skorzystać z późniejszego ożywienia gospodarczego. W 2011 r. całkowite zyski sektora bankowego osiągnęły poziom sprzed kryzysu, a jakość portfela kredytowego się ustabilizowała. Udział kredytów zagrożonych spadł z poziomu 4,9% w 2010 r. do 4,7% w 2011 r. (w porównaniu ze średnią UE, która w 2010 r. wyniosła 7%)[7], głównie w wyniku poprawy rentowności sektora przedsiębiorstw. Współczynnik adekwatności kapitałowej (fundusze podstawowe) dla sektora bankowego jako całości obniżył się nieznacznie do 11,8 %, lecz nadal pozostaje wyraźnie powyżej poziomu wymaganego na mocy umowy kapitałowej Bazylea III. Żadna z polskich instytucji finansowych nie potrzebowała dokapitalizowania w ramach tymczasowego dokapitalizowania banków zainicjowanego przez Radę Europejską w październiku 2011 r. i koordynowanego przez Europejski Organ Nadzoru Bankowego. Rząd Polski odniósł się do problemu ryzyka kredytowego i ryzyka płynności w sektorze bankowym. Wspomniane rodzaje ryzyka wynikają z faktu, że 36% portfela kredytów pozostających do spłaty zawiera kredyty walutowe (głównie kredyty mieszkaniowe we frankach szwajcarskich). Komisja Nadzoru Finansowego w Polsce dokonała przeglądu zaleceń ostrożnościowych w celu ograniczenia zakresu, w jakim wykorzystywane są kredyty hipoteczne w walucie obcej. Ponadto zamknięcie programu „Rodzina na swoim”, polegającego na dopłatach do kredytów mieszkaniowych, może spowodować spadek popytu na mieszkania i kredyty hipoteczne. Te zmiany regulacyjne i prawne są istotne i skuteczne, gdyż banki posiadają ograniczoną podaż kredytów mieszkaniowych w walucie obcej (77% wszystkich nowych kredytów mieszkaniowych w 2011 r. zostało udzielonych w walucie krajowej). Ogólnie rzecz biorąc, działania te w skuteczny sposób zaradziły temu problemowi. Pomimo niedawnego wzrostu średnia luka w finansowaniu (różnica pomiędzy pożyczkami udzielonymi sektorom krajowym i zgromadzonymi depozytami) w sektorze bankowym utrzymuje się na stosunkowo niskim poziomie (17%). W wartości tej kryją się jednak znaczne różnice między polskimi bankami. W szczególności filie zagranicznych instytucji finansowych mają większą lukę w finansowaniu i często są uzależnione od zdolności i woli jednostek dominujących do kontynuowania finansowania. Ostatnie zmiany w zakresie opodatkowania depozytów klientów detalicznych, mające na celu usunięcie luki prawnej w podatku od zysków kapitałowych, mogą obniżyć dostępność krajowych depozytów, prowadząc w efekcie do zwiększenia luki w finansowaniu. Jednak organ nadzoru finansowego we współpracy z bankiem centralnym dąży do ożywienia rynku sekurytyzowanych instrumentów finansowych. Ich wdrożenie powinno zapewnić bankom długoterminowe finansowanie. Ponadto organ nadzorczy codziennie monitoruje płynność w sektorze bankowym i zalecił utrzymanie zysków z 2011 r. w zależności od sytuacji kapitałowej poszczególnych banków. Działania te zmierzają do zwiększenia płynności i wzmocnienia pozycji kapitałowej banków, a także mają ułatwić dostęp do finansowania długoterminowego. W związku z tym Polska skutecznie wspiera działalność kredytową zgodnie z priorytetami określonymi w rocznej analizie wzrostu gospodarczego. Ogólnie rzecz biorąc, Polska powinna kontynuować ostrożnościową i prewencyjną politykę regulacyjną, choć przydatne mogą się okazać bardziej ambitne starania na rzecz zwiększenia krajowych depozytów, co ostatecznie doprowadzi do obniżenia wskaźnika kredytów do depozytów. Ponadto organ nadzoru finansowego może określić wskaźniki wczesnego ostrzegania i natychmiastowe środki umożliwiające szybką reakcję w przypadku intensywnych wypływów kapitałowych. Finansowanie realnej gospodarki Banki w dalszym ciągu udzielają kredytów przedsiębiorstwom, zwłaszcza MŚP, pobudzając inwestycje i wzrost gospodarczy. Niemniej jednak wciąż istnieją ograniczenia dla konkretnych segmentów rynku, w których innowacyjne MŚP i przedsiębiorstwa rozpoczynające działalność zabiegają o finansowanie. W szczególności rynek kapitału wysokiego ryzyka nadal jeszcze znajduje się w powijakach, a dostępność kapitału podwyższonego ryzyka jest ograniczona. Ponadto stosunkowo wysokie wymogi w zakresie zabezpieczeń ograniczają szanse MŚP na otrzymanie kredytu. Polska stara się rozwiązywać te problemy przy pomocy Krajowego Funduszu Kapitałowego. Ponieważ Fundusz rozpoczął działalność dopiero w 2010 r., jest zbyt wcześnie, by ocenić jego wpływ na rozwój przedsiębiorstw rozpoczynających działalność i funduszy kapitału zalążkowego. 3.3 Rynek pracy, edukacja i polityka socjalna Jedną z mocnych stron polskiej gospodarki są jej zasoby siły roboczej i uregulowanie rynku pracy. Siła robocza jest stosunkowo wykwalifikowana, opodatkowanie pracy jest względnie niskie, a prawo pracy przewiduje wystarczającą elastyczność. Polska stoi jednak w obliczu licznych wyzwań, którym trzeba odpowiednio stawić czoła, tak aby umożliwić jej czerpanie z jej niewykorzystanego potencjału wzrostu i przeciwdziałanie negatywnym zmianom demograficznym. Głównym problemem jest ogólny niski współczynnik aktywności zawodowej. Jedynie 64,8% ludności w wieku 20–64 lat jest aktywnych na rynku pracy, odsetek ten jest nawet niższy dla młodzieży, kobiet i osób starszych. Bezrobocie wśród młodzieży kształtuje się powyżej średniej unijnej i wynika głównie z niedopasowania kwalifikacji oraz ograniczonego dostępu do praktyk zawodowych. Kobiety, w szczególności posiadające dzieci, uważają, iż trudno jest pogodzić życie rodzinne z pracą ze względu na brak dostępności opieki nad dziećmi. Pracownicy w starszym wieku opuszczają rynek pracy przedwcześnie, ponieważ obecny system podatkowy i emerytalny zapewnia ograniczoną liczbę bodźców skłaniających do pozostania na rynku pracy. Pracodawcy nie są zmotywowani, by zatrudniać pracowników w starszym wieku, którym – po osiągnięciu określonego wieku – przysługuje specjalna ochrona i których nie można łatwo zwolnić. Rząd przyjął do wiadomości te wyzwania, które zostały opisane w zeszłorocznych zaleceniach i podkreślone w rocznej analizie wzrostu gospodarczego z 2012 r. W krajowym programie reform wytyczono ambitny cel: poziom zatrudnienia równy 71% do 2020 r., a głównym celem Krajowego Planu Działań na rzecz Zatrudnienia na lata 2012−2014[8] jest ułatwienie dostępu do rynku pracy i zapewnienie wysokiego wskaźnika aktywności zawodowej, zwalczanie ubóstwa i zwiększenie mobilności. Działaniem dotyczącym wszystkich grup jest wdrożenie zasady flexicurity. Jej celem jest jednoczesna poprawa elastyczności i bezpieczeństwa socjalnego na rynku pracy. Podstawowym założeniem jest połączenie elastycznych i przewidywalnych warunków umów, kompleksowych strategii uczenia się przez całe życie i skutecznej aktywnej polityki rynku pracy. W tym kontekście poprawi się wydajność państwowych urzędów pracy. Działania te stanowią krok we właściwym kierunku, lecz ich wpływ na budżet musi być poddany dokładnej ocenie. Ponadto muszą one zostać wdrożone w tym samym czasie, co restrukturyzacja systemu świadczeń socjalnych, co zapewni odpowiednie zachęty do pozostania na rynku pracy, gwarantując jednocześnie ochronę najsłabszych grup i ograniczenie szarej strefy gospodarki. Planowanych jest wiele działań zmierzających do ułatwienia młodym ludzi wejścia na rynek pracy. Najważniejsza jest reforma systemu świadczeń oraz reforma mająca na celu ułatwienie dostępu do zawodów regulowanych. Ponadto poprawa skuteczności systemu podatkowego, w tym zachęt do podejmowania legalnej pracy, pomoże podjąć walkę ze zjawiskiem pracy niezgłoszonej. W kontekście promowania uczenia się przez całe życie szczególną uwagę należy zwrócić na szkolenie w miejscu pracy i wzmacnianie współpracy z pracodawcami, np. poprzez promowanie praktyk zawodowych. Ministerstwo Pracy opracowało również nowy program pilotażowy „30 minus” skierowany do osób poniżej 30 roku życia. Poprawa systemu opieki nad dziećmi jest ważnym narzędziem służącym zwiększaniu udziału kobiet w rynku pracy. Liczba miejsc w placówkach opieki nad dziećmi w wieku do 3 lat wzrośnie w 2012 r. o 4 560 w porównaniu do roku 2010 dzięki dalszemu wdrażaniu programu „Maluch” przy znacznym wsparciu z Europejskiego Funduszu Społecznego. Założenia dotyczące liczby miejsc mogłyby jednak być bardziej ambitne, biorąc pod uwagę niski pułap startowy. Jest mało prawdopodobne, by sam ten środek mógł doprowadzić do znacznego wzrostu współczynnika aktywności zawodowej kobiet. Polska ma najniższy wskaźnik skolaryzacji na poziomie edukacji przedszkolnej w Europie (70,9% w 2009 r.).[9] Przyczyną jest przede wszystkim brak miejsc, brak odpowiedniej infrastruktury oraz wykwalifikowanego personelu. Ponadto deklaracja rządu, że wygospodaruje dodatkowe fundusze na rzecz utworzenia placówek dla dzieci w wieku przedszkolnym (od 3−5 lat) nie znajduje odzwierciedlenia w ustawie budżetowej z 2012 r., która zakłada zmniejszenie poziomu finansowania edukacji. Te niespójne działania nie tylko podają w wątpliwość gotowość rządu do utworzenia większej liczby miejsc, ale także skutkowały zamknięciem w niektórych gminach szkół i przedszkoli, co podważyło wiarygodność reformy. By zaradzić problemowi niskiego współczynnika aktywności zawodowej wśród starszych pracowników, Polska zapowiedziała reformę systemu emerytalnego. Ustawowy wiek emerytalny (obecnie 65 lat dla mężczyzn i 60 lat dla kobiet) będzie stopniowo podnoszony począwszy od 2013 r. do 67 lat. Cel ten zostanie osiągnięty w przypadku mężczyzn w 2020 r., a w przypadku kobiet w 2040 r. Zmianom w systemie emerytalnym będą towarzyszyć reformy w sektorze zdrowia zmierzające do poprawy stanu zdrowia pracowników. Ponadto, by reforma emerytalna mogła zakończyć się powodzeniem, musiałaby być wsparta szeroko zakrojonym programem środków dotyczących aktywnego starzenia się. Obecnie ważnym założeniem polityki jest przełamanie utrwalonej praktyki polegającej na wcześniejszym przechodzeniu na emeryturę, w szczególności dostosowanie systemów specjalnych do ogólnego systemu emerytalnego. Polska kontynuowała także wysiłki na rzecz ograniczenia korzystnych warunków przechodzenia na emeryturę dla służb mundurowych. Projekt ustawy przyjęty przez rząd przewiduje możliwość przejścia na emeryturę po spełnieniu dwóch warunków: 25-letni staż pracy i osiągniecie wieku 55 lat (obecnie 15 lat pracy). Jednak nowe warunki będą miały zastosowanie jedynie wobec nowych funkcjonariuszy (obecnie zatrudnieni mogliby dobrowolnie przystąpić do nowego systemu), co znacznie ogranicza wpływ reformy na rynek pracy i finanse publiczne. Polska zamierza również zmodyfikować specjalny system emerytalny dla górników. Nowy system miałby zastosowanie jedynie do górników pracujących bezpośrednio przy wydobyciu, ograniczając w ten sposób liczbę beneficjentów. Pod względem liczby rolników Polska znajduje się w czołówce UE. Rolnicy stanowią bardzo zróżnicowaną grupę. Niektórzy posiadają na własność bardzo nowoczesne gospodarstwa, które wytwarzają produkty wysokiej jakości. Jednak większość produkuje tylko na potrzeby rynków lokalnych i korzysta ze specjalnych systemów socjalnych i emerytalnych. Te dotowane systemy wymagają reformy. W 2011 r. Polska wprowadziła pewne zmiany do przepisów dotyczących Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS). Państwo będzie nadal opłacać składki na ubezpieczenie zdrowotne na rzecz najmniejszych gospodarstw rolnych (do 6 ha), natomiast właściciele dużych gospodarstw będą musieli opłacać je we własnym zakresie. Jest to jednak rozwiązanie jedynie tymczasowe na 2012 r., z opcją przedłużenia do 2013 r. Nadal konieczne jest opracowanie i przeprowadzenie trwałej reformy. Na tle państw członkowskich UE Polska odnotowuje piąty co do wysokości wskaźnik zagrożenia ubóstwem osób pracujących (11,4%), a ustawowa płaca minimalna należy do najniższych w Unii. Zważywszy na bardzo niskie transfery netto na rzecz osób o niskich dochodach oraz ścisłe reguły kwalifikowalności, wpływ na zmniejszenie ubóstwa wśród osób pracujących jest bardzo ograniczony. Szczególnie narażone są osoby zatrudnione na umowę na czas określony lub umowę cywilno-prawną, gdyż ta grupa stanowi aż 26,8% wszystkich zatrudnionych; zawarcie umowy na czas określony wiąże się z wynagrodzeniem niższym o 27,8% w stosunku do umów na czas nieokreślony. Elementy te powodują, że osoby wpadają w pułapkę niskich płac i napotykają przeszkody na drodze do poprawy sytuacji zawodowej. Ważnym wyzwaniem dla Polski jest edukacja przedszkolna, będąca warunkiem wstępnym zdobycia dobrego wykształcenia i rozwoju umiejętności społecznych. W szczególności jest to szansa dla dzieci ze środowisk znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, aby nadrobić zaległości w umiejętnościach społecznych i umiejętnościach uczenia się, by mogły mieć równy start z innymi uczniami w szkole. Polska potrzebuje znacznego wzrostu liczby miejsc w placówkach przedszkolnych, by sprostać temu wyzwaniu. Działaniem horyzontalnym w tej dziedzinie jest program uczenia się przez całe życie, w którym Polska plasuje się dużo poniżej średniej UE: udział dorosłych wynosi 5,3% (w porównaniu z 9,1% w UE). Ograniczony jest dostęp do programów wsparcia dostosowanych do indywidualnych potrzeb, w tym dostęp do specjalnych szkoleń i programów praktyk przyuczających do zawodu umożliwiających zdobycie pierwszych doświadczeń zawodowych. Należy zwiększyć wsparcie w celu motywowania do organizowania praktyk zawodowych (np. poprzez zwrot kosztów szkolenia ponoszonych przez pracodawców), a także zacieśnić współpracę między szkołami zawodowymi i pracodawcami. Nowy program „Biznes dla edukacji” jest przydatnym narzędziem w tym zakresie. Reforma kształcenia i szkolenia zawodowego (VET), która ma wejść w życie w 2012/2013 r., ma na celu wprowadzenie większej współpracy między szkołami kształcenia i szkolenia zawodowego i pracodawcami oraz bardziej elastyczne ścieżki kształcenia. Ponadto reforma ma na celu zwiększenie liczby praktyk zawodowych i rozwijanie umiejętności zarówno pracowników w starszym wieku, jak i pracowników niewykwalifikowanych, przy zastosowaniu specjalnie w tym celu opracowanych szkoleń zawodowych. Choć reformy te są istotne i odpowiadają na wyzwania określone w zaleceniach dla Polski, nie są one dostatecznie ambitne. Przyznanie większych środków na podniesienie liczby praktyk zawodowych i zachęcanie pracodawców do przyjmowania stażystów może zaradzić zaistniałej sytuacji. Konieczne są dalsze wysiłki w celu zapewnienia atrakcyjności kształcenia i szkolenia zawodowego, a także zmniejszenia stopnia niedopasowania kwalifikacji poprzez poprawę jakości nauczania. W drugiej połowie 2011 r. Polska rozpoczęła realizację ambitnej reformy szkolnictwa wyższego, która ma na celu wzmocnienie powiązań między uczelniami a przedsiębiorstwami, a także reagowanie na przypadki niedopasowania umiejętności do wymogów stanowiska pracy. Celem reformy jest zwiększenie elastyczności oferowanych kursów i ich lepsze dostosowanie do zmieniających się potrzeb rynku pracy. Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości są dobrym przykładem inicjatywy, która oferuje studentom i absolwentom możliwość rozwijania swoich umiejętności w zakresie przedsiębiorczości na preferencyjnych warunkach. Promuje ona również samozatrudnienie. Innym instrumentem w tej dziedzinie jest wprowadzenie mechanizmu finansowania dla instytucji szkolnictwa wyższego w oparciu o ich wyniki jakościowe. Niemniej jednak nadal istnieje potrzeba zwiększenia przydatności i jakości kształcenia, ze szczególnym uwzględnieniem prywatnych instytucji szkolnictwa wyższego. Biorąc pod uwagę wszystkie podjęte działania pod względem stopnia ambicji i stosowności, Polska jedynie częściowo wypełniła zalecenia dotyczące polityki społecznej i edukacji. W szczególności wiele pozostaje do zrobienia w odniesieniu do zmian w funduszu ubezpieczeń społecznych dla rolników. Reformy w zakresie szkolnictwa wyższego oraz kształcenia i szkolenia zawodowego zmierzają we właściwym kierunku, lecz jakość szkolnictwa wyższego w Polsce nadal wymaga znacznej poprawy, zwłaszcza jeśli chodzi o prywatne instytucje szkolnictwa wyższego; istnieją braki w dostępności i jakości poradnictwa zawodowego. 3.4. Środki strukturalne służące wzrostowi gospodarczemu i konkurencyjności Polska jest w stanie zapewnić stały wzrost gospodarczy, nawet podczas kryzysu finansowego, i pozostaje siłą napędową wzrostu gospodarczego w Unii Europejskiej. Aby zwiększyć swój potencjał wzrostu, ważne jest, by kraj ten kontynuował prace w tym kierunku i podejmował wyzwania, które zostały określone w europejskim semestrze w 2011 roku i w rocznej analizie wzrostu gospodarczego z 2012 r. Polska powinna kontynuować działania modernizacyjne, skupiając się na poprawie otoczenia biznesu i infrastruktury, wspierając innowacje oraz zmniejszając uzależnienie energetyczne. Fundusze strukturalne Całkowity przydział środków sięga blisko 68 mld EUR, co czyni z Polski największego beneficjenta polityki spójności w latach 2007−2013. Postęp finansowy jest więcej niż zadowalający: Komisja dokonała już prawie 40% płatności. Obecnie Polska koncentruje się na unikaniu zaległości w ostatnich latach okresu finansowania i na wydatkowaniu pozostałych 60% przydzielonych środków na czas, aby uniknąć umorzeń. Ogólnie rzecz biorąc, postęp jest dobry, jednak niektóre sektory, w szczególności w zakresie społeczeństwa informacyjnego i infrastruktury szerokopasmowej oraz kolei, wymagają dalszej uwagi. Transport i infrastruktura W dalszym ciągu poważną barierą wzrostu gospodarczego jest słabo rozwinięta infrastruktura transportowa. Tyczy się to szczególnie infrastruktury kolejowej, gdzie sprawą priorytetową są znaczne inwestycje w podupadającą i przestarzałą sieć kolejową. Spośród około 20 000 km linii tylko 36% jest w dobrym stanie technicznym. W listopadzie 2011 r. rząd przyjął wieloletni plan inwestycji w infrastrukturę kolejową do 2013 r. (zgodnie z zaleceniem w sprawie infrastruktury). Całkowity budżet równa się 20,4 mld PLN (w tym środki z UE, EBI i finansowanie krajowe). W planie główny nacisk położono na modernizację istniejącej sieci kolejowej i podniesienie standardu 2 300 km linii kolejowych. Jednakże plan ten jest mało ambitny pod względem zakresu, nie jest wystarczająco spójny z innymi programami, a jego finansowanie może okazać się problematyczne. Pomimo faktu, że zapotrzebowanie na inwestycje w sieć kolejową jest ogromne, Polska nie wykorzystuje w pełni środków dostępnych na ten cel w ramach Funduszu Spójności. Wręcz przeciwnie, w czerwcu 2011 r. Polska zwróciła się z wnioskiem do Komisji o wyrażenie zgody na przekierowanie środków w wysokości 1,2 mld EUR z projektów w zakresie kolei na inwestycje drogowe. Wniosek ten spowodował opóźnienie w realizacji planu generalnego w dziedzinie transportu kolejowego (zgodnie z zaleceniem w sprawie infrastruktury). Krokiem w kierunku poprawy mogą być postępy w zakresie wdrażania i stosowania środków unijnych dostępnych na modernizację istniejącej sieci kolejowej, w szczególności korytarzy TEN-T. Stale rośnie liczba właścicieli samochodów i osób korzystających z infrastruktury drogowej, trwa także rozbudowa sieci autostrad i dróg ekspresowych przy wsparciu funduszy UE. Obecnie w budowie znajduje się 530 km autostrad i 740 km dróg ekspresowych. Jednak w okresie finansowania 2007−2013 wskaźnik inwestycji drogowych i kolejowych wynosi 3:1, czyli zdecydowanie na korzyść projektów drogowych. Zatem szybkie przyjęcie i realizacja nowej zintegrowanej strategii w dziedzinie transportu powinny zapewnić lepszą równowagę w ustalaniu priorytetów w zakresie inwestycji w różne rodzaje transportu, wraz z lepszym uszeregowaniem pod względem ważności poszczególnych inwestycji. Zalecenia dla poszczególnych państw dotyczące sektora transportu pozostają częściowo aktualne i powinny być kontynuowane w tym roku. W odniesieniu do rozwoju społeczeństwa informacyjnego wyniki Polski w tym obszarze kształtują się poniżej średniej UE. Rozpowszechnienie łączy szerokopasmowych wśród gospodarstw domowych jest nieco poniżej średniej UE (58% w porównaniu z 61%). Problemem jest przede wszystkim brak zasięgu na obszarach wiejskich. Polska niedawno uruchomiła finansowanie publiczne w celu zwiększenia zasięgu łączy szerokopasmowych na takich terenach. Potrzebny jest jednak zwiększony wysiłek w celu zapewnienia powszechnego dostępu do internetu. Badania i rozwój oraz innowacje Inną słabą stroną polskiej gospodarki jest nadal niski poziom działań badawczo-rozwojowych oraz inwestycji w innowacje, a także brak innowacyjności w przedsiębiorstwach. Pomimo niedawnego wzrostu gospodarczego wydatki na badania i rozwój pozostają na stosunkowo niskim poziomie (0,74% PKB w 2010 r.) i należą do najniższych w UE. Szczególnie niepokojące są zbyt małe nakłady inwestycyjne sektora prywatnego. Niskie poziomy inwestycji znajdują również odzwierciedlenie w słabych wynikach w dziedzinie nauki i technologii.[10] Polska dostrzega te niedociągnięcia. Niedawne reformy w dziedzinie nauki i systemów szkolnictwa wyższego zapoczątkowały poważną restrukturyzację i przestawienie się na bardziej skuteczny i konkurencyjny system, w tym mechanizmy wsparcia, aby zainspirować współpracę między ośrodkami naukowymi i przemysłowymi. Jednakże nadal istnieją problemy strukturalne związane z funkcjonowaniem otoczenia sprzyjającego innowacjom, które obecnie nie wspiera współpracy między podmiotami publicznymi i prywatnymi, ani nie stymuluje rozwoju innowacyjnych przedsiębiorstw. Dotychczas przy udzielaniu wsparcia z funduszy strukturalnych na rzecz badań, rozwoju i innowacji faworyzowano wykorzystywanie nowych technologii i z mniejszym powodzeniem podejmowano lokalne projekty w dziedzinie badań naukowych i innowacji, w szczególności na szczeblu regionalnym. W rezultacie trwającym reformom muszą towarzyszyć bardziej skuteczne środki wspierające, zwłaszcza w przypadku innowacyjnych młodych przedsiębiorstw oraz MŚP. Krajowy program badań, przyjęty w sierpniu 2011 r., stanowi ważny krok w kierunku rozwiązania problemu, jakim jest rozproszenie wysiłków w dziedzinie badań i rozwoju. Pozostaje jednak niejasne, w jaki sposób priorytety są ze sobą powiązane i podejmowane w polityce dotyczącej innowacji, a w szerszym ujęciu, w polityce przemysłowej. Polska musi zapewnić lepszą koordynację między nauką i polityką innowacji oraz w dalszym ciągu koncentrować się na najważniejszych obszarach strategicznych, w tym również na rozwoju partnerstw publiczno-prywatnych w tych dziedzinach. Kolejnym ważnym wyzwaniem są niewystarczające działania na rzecz nadania polskiej nauce międzynarodowego wymiaru. Środowisko i energia Jeśli chodzi o środowisko naturalne, do głównych wyzwań należy gospodarka odpadami, zanieczyszczenie wód i powietrza. Zbyt dużo odpadów komunalnych jest nadal składowanych – 73%, podczas gdy średnia UE wynosi poniżej 40%, natomiast recykling stanowi zaledwie 18%. Na wysypiskach składowane są jako odpady cenne zasoby, co ma negatywne skutki dla gospodarki i środowiska. Można by uczynić jeszcze więcej, by wykorzystać środki z Funduszu Spójności w celu wsparcia rozwoju niezbędnej infrastruktury; uzupełnieniem takich działań mógłby być podatek od składowania odpadów oraz inne instrumenty ekonomiczne, takie jak systemy opłat proporcjonalnych do ilości wyrzucanych odpadów, stanowiące dodatkowe zachęty. Co więcej, emisja do atmosfery w Polsce należy do najwyższych w UE, a stopień narażenia ludności miejskiej na działanie pyłu zawieszonego i ozonu jest nadal powyżej docelowych poziomów przyjętych przez UE. Duży udział w emisji ma produkcja energii, spalanie odpadów w gospodarstwach domowych i transport. Korzyści zdrowotne utracone w wyniku nieosiągnięcia założonych na rok 2020 celów strategii dotyczącej zanieczyszczenia powietrza szacuje się na 6–19 mld EUR. Co się tyczy energii, węgiel jest nadal dominującym paliwem wykorzystywanym w produkcji energii. Polska musi jeszcze podjąć znaczne wysiłki w celu osiągnięcia celu strategii „Europa 2020”, jakim jest udział energii odnawialnych na poziomie 15%. Co więcej, natężenie ruchu w polskiej krajowej sieci elektroenergetycznej można zmniejszyć poprzez większe możliwości podłączenia do sąsiednich rynków, jako że te niedociągnięcia spowalniają proces integracji rynku. Jeśli chodzi o gaz ziemny, podstawowym problemem jest brak dywersyfikacji; prawie 90% gazu jest importowane z Rosji. Sytuacja jednak ulega poprawie dzięki nowym inwestycjom (współfinansowanym przez UE), takim jak terminal do importu gazu skroplonego LNG, nowe połączenia z Republiką Czeską i Niemcami oraz nowe obiekty do składowania. Ponadto utworzenie platformy handlu gazem oraz stopniowe wycofywanie cen regulowanych może przyczynić się do pobudzenia konkurencji w sektorze gazowym. Przyjęcie krajowego programu rozwoju energii jądrowej w 2011 r. było kolejnym krokiem w kierunku zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego kraju. Wdrożenie prawodawstwa UE dotyczącego energii, w szczególności w odniesieniu do drugiego i trzeciego pakietu energetycznego i unijnej dyrektywy w sprawie energii odnawialnej, opóźnia się, a w toku jest szereg postępowań w sprawie naruszenia przepisów. Polska nie jest zobowiązana do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych (GHG) i musi ograniczyć wzrost emisji gazów cieplarnianych o 14% (w porównaniu z 2005 r.) do 2020 r. w ramach przewodniego celu w zakresie energii i klimatu. Począwszy od 2010 r. poziom emisji wzrósł o 12% (w porównaniu z 2005 r.). Według najnowszych prognoz poziom emisji ma zmaleć o 4,5% do 2020 r., co pozwoli na poprawę zakładanego celu o 18,5 pkt. proc. W porównaniu do średniej UE Polska odnotowuje coraz większy, i stale rosnący, udział samochodów prywatnych w transporcie pasażerskim, i niższy udział kolei, autobusów i tramwajów. Jest to trwająca obecnie ogólna tendencja, która jest niekorzystna z punktu widzenia gazów cieplarnianych i innych emisji zanieczyszczeń do atmosfery i z punktu widzenia efektywności energetycznej. Zasadniczo realizowanych jest za mało inwestycji w system transportu miejskiego, który wymaga modernizacji. Udział transportu drogowego wzrósł w ostatnich latach. Aby zmniejszyć zapotrzebowanie na energię i poziom emisji, należy w Polsce promować transport intermodalny. Jego udział w transporcie towarowym ogółem wynosi obecnie mniej niż 5%. W 2011 r. Polska przyjęła ustawę o efektywności energetycznej, która wprowadziła nowy system „białych certyfikatów” mający na celu uzyskanie przynajmniej połowy ogólnych oszczędności energii, jakie władze polskie określiły jako cel. W ramach tego programu przedsiębiorstwa energetyczne są zobowiązane do uzyskiwania określonych oszczędności energii przez odbiorców końcowych lub do wytwarzania energii (np. energia dostarczana za pomocą sieci ciepłowniczej) lub do uiszczenia opłaty, która mogłyby zostać wykorzystana przez administrację publiczną w celu wspierania nowych inwestycji w efektywność energetyczną. Ponad dwie trzecie oszczędności energii ma pochodzić z inwestycji w sektorze mieszkaniowym i z renowacji budynków publicznych. Usługi w ramach wolnych zawodów Nieuzasadnione ograniczenia w dziedzinie usług w ramach wolnych zawodów hamują wzrost gospodarczy. Polska zgłosiła Komisji 368 zawodów regulowanych (32% w budownictwie i przemyśle, 21% w sektorze transportu i 20% w sektorze służby zdrowia). Niedawno Polska zapowiedziała skrócenie o połowę listy zawodów regulowanych, w tym wymogów dotyczących wykształcenia i zasad przyznawania licencji. W marcu 2012 r. rząd rozpoczął konsultacje społeczne na temat pierwszego projektu ustawy liberalizującej dostęp do około 50 zawodów. W drugiej połowie 2012 r. rząd zamierza przyjąć kolejne projekty ustaw obejmujących łącznie blisko 200 zawodów. Rząd szacuje, że taka deregulacja może przyczynić się do wzrostu zatrudnienia w tych zawodach o 15−20%. Zaowocowałoby to utworzeniem 50 000 do 100 000 nowych miejsc pracy. Ponadto reforma przyczyni się do zwiększenia konkurencji, ograniczenia biurokracji i obniżenia cen wybranych usług. Ustawodawstwo dotyczące jednolitego rynku Mimo że Polska dokonała transpozycji dyrektywy usługowej, nie wiadomo, jak ustawa horyzontalna wpłynie na szereg sektorowych aktów prawnych, w szczególności w odniesieniu do świadczenia usług transgranicznych, takich jak edukacja i turystyka (np. stałe miejsce prowadzenia działalności, wymóg rejestracji i obowiązek posiadania specjalnego dokumentu tożsamości). Słaba transpozycja ustawodawstwa dotyczącego jednolitego rynku negatywnie wpływa na otoczenie biznesowe, w szczególności w przypadku przedsiębiorstw z innych państw członkowskich. 3.5. Modernizacja administracji publicznej Ulepszenia w administracji publicznej, udoskonalenie procesu opracowywaniu polityk i ich realizacji mają zasadnicze znaczenie dla lepszego otoczenia biznesowego oraz podnoszenia jakości administracji i instytucji publicznych w Polsce. W 2011 r. zostały przyjęte dwa główne pakiety legislacyjne w tym zakresie. Nowelizacja ustawy o swobodzie przedsiębiorczości zmniejszyła administracyjne ograniczenia nakładane na działalność gospodarczą. W efekcie tej zmiany zmalało obciążenie w postaci kontroli i umożliwiona została elektroniczna rejestracja działalności gospodarczej poprzez stworzenie Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Powinno to doprowadzić do utworzenia punktu kompleksowej obsługi i skrócić czas potrzebny na założenie działalności gospodarczej. Drugi pakiet legislacyjny, składający się z dwóch ustaw deregulacyjnych, miał na celu zmniejszenie obowiązków informacyjnych i procedur administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorstw. Nowe przepisy w wielu obszarach zastąpiły certyfikaty administracyjne deklaracjami składanymi przez przedsiębiorstwa. Pomimo wysiłków podejmowanych w ostatnim czasie utrzymują się znaczne obciążenia administracyjne nakładane na podmioty gospodarcze, a administracja publiczna w dalszym ciągu działa w sposób niewydajny. Główne kwestie budzące zaniepokojenie to wysokie koszty przestrzegania przepisów administracyjnych, niestabilne przepisy podatkowe, słabe egzekwowanie umów, długotrwałe i uciążliwe procedury dotyczące wydawania pozwoleń i licencji, rejestracja nieruchomości i przepisy dotyczące zagospodarowania przestrzennego. Postępowania sądowe i inne działania prawne są stosunkowo liczne i długotrwałe. Wprowadzenie w 2010 r. uproszczonych procedur dotyczących rozpoznawania mniejszych i zbiorowych pozwów wnoszonych elektronicznie, z powodzeniem stosowanych przez e-sąd w Lublinie (odpowiedzialny za cały kraj), nieznacznie zmniejszyło liczbę zaległych i nierozstrzygniętych spraw sądowych. W 2011 r. dokonano zmian w przepisach prawnych, wprowadzając ogólne uproszczenie postępowań sądowych w sprawach gospodarczych, ale w celu poprawy sytuacji konieczne są dalsze zmiany. Od 2007 r. stale wydłuża się średni czas potrzebny do zakończenia postępowania w sprawach cywilnych i handlowych. Najgorzej przedstawia się sytuacja w sądach w Warszawie, gdzie siedzibę ma większość głównych przedsiębiorstw. Postępowania upadłościowe trwają dłużej niż średnia UE, a stopy odzysku z takich postępowań są bardzo niskie[11]. Niepokojący jest również czas trwania procedur prawnych niezbędnych do egzekwowania umów w Polsce (postępowania sądowe i wykonanie orzeczenia). Usługi e-administracji dla obywateli nie są dobrze rozwinięte w Polsce. Dostępność usług publicznych jest nieco poniżej średniej europejskiej (73%), a zainteresowanie nimi jest niskie (28%). Ponadto wysiłki na rzecz poprawy sytuacji nie były skutecznie koordynowane i nie zostały zintegrowane w sprawnie funkcjonujący system. Poziom świadczenia usług on-line dla przedsiębiorstw jest zbliżony do średniej UE (88%), natomiast korzystanie z tych usług przez przedsiębiorstwa w znacznym stopniu przekracza średnią UE (89%). Wysiłki zmierzające do zmniejszenia obciążeń administracyjnych są podejmowane w sposób doraźny i bez jasno określonego kierunku. Oceny wpływu i konsultacje z zainteresowanymi stronami są realizowane w sposób niezadowalający i mają niewielki wpływ na postanowienia końcowe aktów prawodawczych. Działania nie są koordynowane na szczeblu rządowym, a realizacja obowiązujących wytycznych nie jest monitorowana. Bez większego zaangażowania politycznego wydaje się mało prawdopodobne, by sytuacja zmieniła się w znaczącym stopniu w najbliższej przyszłości. Nowa strategia „Sprawne państwo 2011−2020”, która ma zostać wkrótce przyjęta, powinna pomóc sprostać tym wyzwaniom w sposób systemowy. Co się tyczy pomocy państwa, wydatki na pomoc sektorową znacznie przekraczają medianę UE. Polska nie utworzyła także jednostki koordynującej, która byłaby uprawniona do kontroli wewnętrznej pomocy państwa ani centralnego rejestru pomocy państwa, który umożliwiłby lepsze monitorowanie wydatków publicznych. 4. Tabela zbiorcza Zobowiązania z 2011 r. || Ocena podsumowująca Zalecenia dla Polski Zalecenie 1: Wdrożenie środków zapowiedzianych w projekcie budżetu na 2012 r. i podjęcie dodatkowych środków o trwałym charakterze, o ile są one konieczne dla ograniczenia deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych do poziomu poniżej 3% PKB w roku 2012, zgodnie z zaleceniem Rady w ramach procedury nadmiernego deficytu. Ograniczenie w przyszłości cięć w wydatkach pobudzających wzrost gospodarczy przy zapewnieniu odpowiedniego postępu w realizacji średniookresowego celu budżetowego. || Polska częściowo wdrożyła zalecenie 1. Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2012 r. Polska zdołała zmniejszyć deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych, osiągając stan bliski zalecanemu progowi, tj. 3% PKB w 2012 r. (uwzględniając koszty reformy systemu emerytalnego, uważa się, że zalecenie Rady zostało spełnione), choć konieczne są dalsze wysiłki na rzecz konsolidacji, aby zapewnić odpowiednie tempo postępu na drodze do realizacji średniookresowego celu budżetowego (MTO). W tym względzie plany nie były ambitne i nie są dostatecznie jasne. Zalecenie 2: Przyjęcie przepisów w celu wprowadzenia stale obowiązującej reguły wydatkowej do 2013 r. Reguła ta powinna opierać się na dostatecznie szerokich agregatach budżetowych oraz powinna być zgodna z europejskim systemem rachunków. Ponadto podjęcie kroków w celu wzmocnienia mechanizmów koordynacji pomiędzy poszczególnymi szczeblami administracji w ramach średniookresowych i rocznych procedur budżetowych. || Polska częściowo wdrożyła zalecenie 2. Wszystkie środki objęte niniejszym zaleceniem, reguła wydatkowa, spójność z ESA 95, jak również reguła deficytu w odniesieniu do jednostek samorządu terytorialnego nie wyszły jeszcze poza etap negocjacji i często brakuje szczegółowych informacji. Zalecenie 3: Podwyższenie zgodnie z planami ustawowego wieku emerytalnego dla służb mundurowych, kontynuowanie działań mających na celu podwyższenie rzeczywistego wieku przejścia na emeryturę, takich jak połączenie go ze średnim dalszym trwaniem życia. Przyjęcie harmonogramu dalszego udoskonalenia przepisów dotyczących składek na Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), aby lepiej odzwierciedlały indywidualne dochody. || Polska częściowo wdrożyła zalecenie 3. Choć podjęto wysiłki na rzecz ograniczenia korzystnych warunków emerytalnych dla służb mundurowych i planowane jest podniesienie powszechnego wieku emerytalnego mężczyzn i kobiet, środki te powinny być bardziej ambitne, ponieważ spodziewany wpływ, w szczególności w odniesieniu do służb mundurowych, jest bardzo ograniczony i uwidoczni się dopiero w perspektywie długoterminowej. Okres, w jakim ma zostać podniesiony wiek emerytalny kobiet, jest zbyt długi (do 2040 r.). Zalecenie 4: Wprowadzenie proponowanej strategii uczenia się przez całe życie, a także rozszerzenie programów praktyk zawodowych i specjalnych programów kształcenia i szkolenia zawodowego dla pracowników w starszym wieku i o niskich kwalifikacjach. Wzmocnienie powiązań pomiędzy środowiskiem naukowym i przemysłowym poprzez wdrażanie programu „Budujemy na Wiedzy”. Wdrożenie reformy szkolnictwa wyższego (program „Partnerstwo dla Wiedzy”), tak aby lepiej dostosować ofertę edukacyjną do potrzeb rynku pracy. || Polska częściowo wdrożyła zalecenie 4. Polska wprowadziła szereg reform w dziedzinie kształcenia, szkoleń i uczenia się przez całe życie. Wszystkie te działania są odpowiednie w celu rozwiązania problemów zawartych w tym zaleceniu. Istnieje potrzeba zwiększenia wysiłków mających na celu zmniejszenie niedopasowania umiejętności, a także zacieśnienia współpracy między przedsiębiorstwami i uczelniami wyższymi. Uruchomiono mechanizmy wsparcia w celu stymulowania współpracy między środowiskiem naukowym i przemysłowym. Należy jednak zwiększyć ich skalę oraz podjąć szerzej zakrojone wysiłki mające na celu rozwiązanie utrzymujących się problemów strukturalnych związanych z funkcjonowaniem otoczenia przyjaznego dla innowacji, które obecnie nie jest w stanie wspierać współpracy publiczno-prywatnej; brakuje też zachęt dla przedsiębiorstw do prowadzenia innowacyjnych działań. Zalecenie 5: Zwiększenie udziału kobiet w rynku pracy poprzez podjęcie działań w celu zapewnienia stabilnego finansowania placówek opieki nad dziećmi w wieku przedszkolnym oraz w celu zwiększenia wskaźnika przyjmowania do tych placówek dzieci poniżej 3 lat. || Polska częściowo wdrożyła zalecenie 5. Stworzenie dodatkowych 4 500 miejsc w placówkach opieki nad dziećmi wydaje się być niewystarczające, by istotnie zwiększyć udział kobiet w rynku pracy. Ponadto środki przeznaczone na placówki opieki nad dziećmi w wieku przedszkolnym zostały obniżone w budżecie na 2012 r. Zalecenie 6: Podjęcie środków służących poprawie zachęt dla inwestycji w moce wytwórcze w sektorze energii, mających na celu wspieranie technologii niskoemisyjnych, a także środków służących dalszemu rozwojowi transgranicznych międzysystemowych połączeń elektroenergetycznych sieci przesyłowych; opracowanie wieloletniego planu inwestycji w infrastrukturę kolejową i wdrożenie centralnego planu dotyczącego transportu kolejowego. || Polska częściowo wdrożyła zalecenie 6. Poczyniono pewne postępy w zakresie dywersyfikacji dostaw energii, lecz postępy w zakresie transportu są ograniczone, tzn. w transporcie kolejowym i we wdrażaniu planu generalnego w dziedzinie transportu. Zalecenie 7: Podjęcie działań w celu uproszczenia procedur prawnych związanych z egzekwowaniem zobowiązań umownych; dokonanie przeglądu przepisów dotyczących budownictwa i zagospodarowania przestrzennego, w celu uproszczenia procedur odwoławczych i przyspieszenia procedur administracyjnych. || Polska częściowo wdrożyła zalecenie 7. Pomimo wysiłków podejmowanych w ostatnim czasie utrzymują się znaczne obciążenia administracyjne, a skuteczność administracyjna mogłaby zostać podniesiona. Wprowadzono tylko drobne reformy, które nie będą miały na tyle wystarczającego wpływu, by umożliwić stawienie czoła wyzwaniom. Pakt euro plus (krajowe zobowiązania i postępy) Zobowiązania do dalszej poprawy stabilności finansów publicznych obejmują: egzekwowanie obecnej reguły długu, tymczasowej reguły wydatkowej (wskaźnik cen konsumpcyjnych + 1%), wprowadzenie nowych przepisów ograniczających wskaźniki deficytu jednostek samorządu terytorialnego (JST) oraz wprowadzenie trwale obowiązującej reguły wydatkowej. || Zobowiązania w zakresie finansów publicznych zostały wypełnione tylko częściowo: Obowiązująca reguła długu jest w pełni operacyjna i wykonalna, chociaż opiera się na krajowej klasyfikacji rachunków narodowych, która różni się od porównywalnego na skalę międzynarodową systemu ESA 95. Tymczasowa reguła wydatkowa została ujęta w budżecie na 2011 r. i ma pozostać w mocy w 2012 r. Nowa reguła deficytu dla JST nie została wdrożona, gdyż Ministerstwo Finansów i jednostki samorządu terytorialnego nie osiągnęły porozumienia w sprawie jej ostatecznego kształtu. Trwała reguła wydatkowa jest nadal w fazie przygotowań. Zobowiązania do zwiększenia zatrudnienia skupiają się na aktywności zawodowej na rynku pracy (zapewnienie lepszych ośrodków opieki nad dziećmi poniżej lat 3, utrzymanie niższych składek na ubezpieczenie rentowe) i na edukacji (zaangażowanie podmiotów gospodarczych w system edukacji). || Zobowiązania dotyczące rynku pracy zostały wdrożone tylko częściowo: pozapłacowe koszty pracy zostały zwiększone poprzez podwyższenie z 4,5% do 6,5% składki na ubezpieczenie rentowe opłacanej przez pracodawców, wbrew jednemu z zobowiązań. W 2012 r. w placówkach opieki nad dziećmi w wieku do 3 lat przybędzie 4 500 nowych miejsc w porównaniu z 2010 r., jednak deklaracja rządu dotycząca uzyskania dodatkowych funduszy na stworzenie instytucji opieki nad dziećmi w wieku przedszkolnym (3−5 lat) nie znajduje odzwierciedlenia w ustawie budżetowej z 2012 r., która przewiduje obniżenie dotacji na edukację. Obniżenie to nie tylko wzbudza wątpliwości co do gotowości rządu do utworzenia większej liczby miejsc, ale skutkowało także zamknięciem szkół i przedszkoli w niektórych gminach, podważając wiarygodność reformy. Postępy w zaangażowaniu przedsiębiorstw w proces edukacji są jeszcze bardziej ograniczone. Zobowiązania rządu do wzmocnienia konkurencyjności koncentrują się na edukacji i sektorze nauki (tj. wdrożenie reformy systemu funkcjonowania nauki; wsparcie młodych naukowców; transfer wiedzy do gospodarki oraz wdrożenie reformy systemu szkolnictwa wyższego), rozwoju infrastruktury (tj. tworzenie nowoczesnych sieci drogowych, kolejowych, energetycznych i cyfrowych) oraz otoczenia biznesu (tj. zmniejszenie biurokracji, łatwiejszy dostęp do pożyczek bankowych, zamrożenie płac w sektorze publicznym). || Zobowiązania w dziedzinie konkurencyjności zostały wypełnione jedynie częściowo: uchwalono dwie nowe ustawy o edukacji i nauce, które są obecnie wprowadzane w życie. Infrastruktura jest modernizowana, ale postępy w dziedzinie otoczenia biznesowego są bardzo powolne. Środki mające zwiększyć stabilność finansową mają na celu skuteczniejszą regulację sektora bankowego i nadzór nad nim (tj. nowe przepisy dotyczące funduszy na cele restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banku oraz wsparcie działalności Europejskiej Rady ds. Ryzyka Systemowego). || Zobowiązania zostały wypełnione częściowo: nowy system restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków jest nadal w fazie przygotowawczej. Polska aktywnie uczestniczy w pracach Europejskiej Rady ds. Ryzyka Systemowego. Strategia „Europa 2020” (cele krajowe oraz postępy) Cel w dziedzinie zatrudnienia (w %): 71 % || Stopa zatrudnienia wyniosła 64,9% w 2009 r. i 64,6% w 2010 r. Pomimo ostatnich reform systemów przechodzenia na wcześniejszą emeryturę nie dokonano żadnego postępu w kierunku realizacji wyznaczonego celu. Cel w dziedzinie badań i rozwoju (w%): 1,7 % || Wydatki krajowe brutto na badania i rozwój (w % PKB) wyniosły 0,68% w 2009 r., a w 2010 r. – 0,74%. Ograniczone postępy na drodze do osiągnięcia wyznaczonego celu. Cel w zakresie emisji gazów cieplarnianych (GHG): + 14% (w porównaniu z 2005 r.; cel krajowy nie obejmuje emisji w ramach systemu handlu emisjami) || Zmiana w poziomie emisji gazów cieplarnianych nieobjętych systemem handlu emisjami (ETS) w latach 2005–2010: + 12% (dane te odpowiadają bieżącemu zakresowi systemu ETS) Cel w zakresie wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych: 15,48% – udział energii ze źródeł odnawialnych w ogólnym zużyciu końcowym energii; 10% – udział energii ze źródeł odnawialnych w sektorze transportu do 2020 r. || Udział energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto (w %) wyniósł w 2009 r. 8,9%. Udział energii ze źródeł odnawialnych w sektorze transportu wyniósł 3,6% w 2009 r. Odnotowano ograniczone postępy na drodze do osiągnięcia tego celu. Dnia 22 grudnia 2011 r. Ministerstwo Gospodarki przedstawiło projekt ustawy w sprawie energii z odnawialnych źródeł. Efektywność energetyczna – zmniejszenie zużycia energii pierwotnej do roku 2020 w mln ton ekwiwalentu ropy naftowej: 13,60 mln ton ekwiwalentu ropy naftowej || W KPR ponownie potwierdzono, że polski krajowy cel w zakresie efektywności energetycznej do roku 2020 przyczyni się do ustabilizowania zużycia energii pierwotnej na poziomie 96 Mtoe pomimo przewidywanego wzrostu gospodarczego w tym okresie. KPR szacuje, że osiągnięcie tego celu będzie oznaczać wypracowanie w 2020 r. oszczędności energii pierwotnej na poziomie 13,6% w porównaniu ze scenariuszem zakładającym niepodejmowanie żadnych działań. Cele w zakresie efektywności energetycznej ustala się odpowiednio do okoliczności krajowych i brzmienia przepisów krajowych. Ponieważ metodologia dotycząca wyrażania wpływu tych celów na zużycie energii w 2020 r. w takim samym formacie została uzgodniona dopiero niedawno, Komisja nie jest jeszcze w stanie przedstawiæ informacji. Cel dotyczący przedwczesnego kończenia nauki szkolnej (w %): 4,5 % || Odsetek osób przedwcześnie kończących naukę szkolną i szkolenia (odsetek osób w wieku 18–24 lat, z wykształceniem na poziomie co najwyżej gimnazjum, które już się nie kształcą i nie szkolą) wyniósł 5,3% w 2009 r. i 5,4% w 2010 r. Nie poczyniono żadnych postępów w kierunku osiągnięcia krajowego celu, który jest znacznie niższy niż cel przewodni określony w strategii „Europa 2020”. Cel określony w dziedzinie szkolnictwa wyższego (w %): 45% || W szkolnictwie wyższym osiągnięto poziom 35,3% w 2010 r. Odnotowano pewne postępy na drodze do osiągnięcia krajowego celu, który jest wyższy niż cel przewodni określony w strategii „Europa 2020”. Cel dotyczący zmniejszenia liczby ludności zagrożonej ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (wyrażony w liczbie osób): 1 500 000 || Liczba osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (1 000 osób) wyniosła 10 454 w 2009 r. i 10 409 w 2010 r. Nie poczyniono żadnych postępów w kierunku osiągnięcia celu. Załącznik Tabela I. Wskaźniki makroekonomiczne Tabela II. Zestawienie faktycznych i prognozowanych danych makroekonomicznych Tabela III. Struktura korekty budżetowej Tabela IV. Dynamika długu Tabela V. Wskaźniki dotyczące stabilności w długim okresie Wykres. Średniookresowa prognoza dotycząca długu Tabela VI. Podatki || 2001 || 2005 || 2007 || 2008 || 2009 || 2010 Łączne dochody z podatków (w tym rzeczywiste obowiązkowe składki na ubezpieczenie społeczne, wyrażone jako % PKB) || 32.2 || 32.8 || 34.8 || 34.3 || 31.8 || 31.8 Rozkład według funkcji gospodarczej (% PKB)1 || || || || || || Wykorzystanie || 11.1 || 12.3 || 12.9 || 12.9 || 11.5 || 12.3 w tym: || || || || || || — podatek VAT || 6.8 || 7.7 || 8.3 || 8.0 || 7.4 || 7.8 — akcyza na wyroby tytoniowe i alkohol || 1.9 || 2.0 || 1.8 || 2.2 || 1.6 || 2.0 — energia || 1.8 || 2.3 || 2.3 || 2.2 || 2.1 || 2.1 — pozostałe (wartość rezydualna) || 0.7 || 0.3 || 0.4 || 0.5 || 0.4 || 0.3 Zatrudniona siła robocza || 13.6 || 12.1 || 12.2 || 12.2 || 11.5 || 11.3 Niezatrudniona siła robocza || 0.8 || 0.7 || 0.8 || 0.8 || 0.8 || 0.3 Dochody kapitałowe i biznesowe || 5.3 || 6.2 || 7.2 || 6.6 || 6.3 || 6.3 Zapasy kapitału/majątku || 1.7 || 1.8 || 1.9 || 1.9 || 1.8 || 1.8 p.m. podatki środowiskowe2 || 2.1 || 2.7 || 2.7 || 2.6 || 2.6 || 2.6 Skuteczność podatku VAT3 || || || || || || Rzeczywiste dochody z podatku VAT jako udział procentowy teoretycznych dochodów według standardowej stawki || 40.5 || 47.5 || 54.1 || 50.6 || 46.8 || 48.7 Uwaga: 1 Dochody podatkowe w podziale według funkcji gospodarczej, tj. w zależności od tego, czy podatki są pobierane od konsumpcji, pracy lub kapitału. Bardziej szczegółowe wyjaśnienia znajdują się w opracowaniu Komisji Europejskiej z 2012 r. pt. „Taxation trends in the European Union”. 2 Kategoria ta obejmuje podatki od energii, transportu i zanieczyszczenia oraz zasobów ujętych w podatkach od konsumpcji i kapitału. 3 Skuteczność podatku VAT jest mierzona za pomocą współczynnika dochodów z podatku VAT. Współczynnik ten został zdefiniowany jako stosunek rzeczywistych dochodów z pobranego podatku VAT do dochodów, które mogłyby teoretycznie zostać uzyskane, gdyby wobec całości spożycia ostatecznego zastosowano podatek VAT według standardowej stawki. Niski współczynnik może wskazywać na obniżenie podstawy opodatkowania z uwagi na znaczne zwolnienia podatkowe lub zastosowanie obniżonych stawek VAT wobec szerokiej gamy produktów i usług („luka w polityce”) lub brak poboru całości należnego podatku z powodu np. nadużyć finansowych („luka w poborze podatku”). Szczegółowe wyjaśnienia zostały przedstawione w opracowaniu Komisji Europejskiej z 2011 r. pt. „Tax reforms in EU Member States, European Economy 5/2011”. Źródło: Komisja Tabela VII. Wskaźniki rynków finansowych 2007 2008 2009 2010 2011 Łączne aktywa sektora bankowego (% PKB) 75.2 72.3 88.3 87.9 83.9 Udział pięciu największych banków w aktywach (% aktywów ogółem) 46.6 44.2 43.9 43.4 … Udział kapitału zagranicznego w systemie bankowym (% aktywów ogółem) 67.6 84.9 64.1 … … Wskaźniki dotyczące prawidłowej kondycji finansowej: — kredyty zagrożone (% kredytów ogółem) 1) 5.2 4.5 8.0 4.9 4.9 — wskaźnik adekwatności kapitałowej (%) 1) 12.0 11.2 13.3 13.9 13.2 — stopa zwrotu z kapitału własnego (%) 1) , 2) 24.9 20.4 10.6 13.2 16.0 Kredyty bankowe dla sektora prywatnego (zmiana w ujęciu rok do roku w %) 40.6 19.0 8.5 11.9 1.2 Kredyty na zakup nieruchomości mieszkalnej (zmiana w ujęciu rok do roku w%) 59.5 42.2 12.7 28.6 6.5 Wskaźnik kredytów do depozytów 93.7 108.4 105.2 104.2 105.4 Płynność banków komercyjnych jako odsetek zobowiązań 0.5 2.0 1.6 0.1 0.0 Ekspozycja banków wobec krajów korzystających z oficjalnej pomocy finansowej (% PKB) … … … … … Zadłużenie osób fizycznych (% PKB) 43.5 43.6 54.8 54.6 … Zadłużenie zagraniczne brutto (% PKB) 3) — Publiczne 17.4 14.1 18.9 22.8 22.3 — Prywatne 23.9 24.4 27.9 27.0 25.1 Różnica poziomu długoterminowych stóp procentowych (spread) w stosunku do obligacji niemieckiego rządu federalnego (w punktach bazowych)* 126.8 208.8 289.8 303.8 334.8 Spread instrumentów CDS w przypadku skarbowych papierów wartościowych (5-letnich) * … 226.0 190.8 129.6 171.6 Uwagi: 1) Ostatnie z września 2011 r. 2) Stosunek dochodów netto do kapitału własnego. Po uwzględnieniu pozycji nadzwyczajnych i podatków. Skumulowane przychody z ostatnich 12 miesięcy. Kapitał podstawowy (tier 1) Oddziały banków zagranicznych nie są uwzględniane. 3) Najnowsze dane z III kw. 2011 r.. * Mierzone w punktach bazowych. Źródło: Bank Rozrachunków Międzynarodowych i Eurostat (ekspozycja wobec krajów narażonych na ryzyko makrofinansowe),MFW (wskaźniki dotyczące prawidłowej kondycji finansowej), służby Komisji (długoterminowe stopy procentowe), Bank Światowy (zadłużenie zagraniczne brutto), EBC (wszystkie pozostałe wskaźniki). Tabela VIII. Wskaźniki dotyczące rynku pracy oraz wskaźniki społeczne Tabela IX. Wyniki rynku produktowego i wskaźniki dotyczące polityki Tabela X. Wyniki w zakresie ekologicznego wzrostu gospodarczego [1] • W Polsce pracownicy zatrudnieni na umowę o pracę na czas określony stanowią 27% wszystkich zatrudnionych (w porównaniu ze średnią unijną, która wynosi 14%). Ich płace są średnio o 28% niższe w porównaniu z innymi pracownikami posiadającymi podobne kwalifikacje i doświadczenie; ryzyko ubóstwa wśród pracowników tymczasowych jest dwukrotnie wyższe (12%) w porównaniu z pracownikami zatrudnionymi na stałe (6%). [2] Przede wszystkim w 2012 r. zakłada się, że docelowy poziom PKB nie ulegnie zmianie i wyniesie 2,9%, przy czym przewiduje się spadek tempa wzrostu o 1,5 pkt. proc. (2,5% w porównaniu z 4,0%). W 2013 r. deficyt obniży się o 0,3 pkt. proc. pomimo spowolnienia tempa wzrostu o 0,8 pkt. proc. (2,9% w porównaniu z 3,7%). Wreszcie w 2014 r. szybszemu obniżeniu deficytu budżetowego o 0,1 pkt. proc. (do 2,0% PKB) towarzyszyć będzie wolniejszy o 0,7 pkt. proc. wzrost gospodarczy. [3] Planowane są pewne reformy mające pozytywny, choć niewielki, skutek budżetowy, lecz nie zostały jeszcze przeprowadzone. Obejmują one wzrost dochodów z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych osiągających dochody z praw autorskich, likwidację ulgi na użytkowanie sieci internetowej oraz ulgi z tytułu wychowywania dzieci, a także wprowadzenie systemu opłat za emisję CO2 oraz sprzedaży prawa do dysponowania zasobami częstotliwości radiowych. [4] Saldo w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne po skorygowaniu o działania jednorazowe i tymczasowe, przeliczone przez służby Komisji na podstawie informacji zawartych w programie, zgodnie ze wspólnie przyjętą metodyką. [5] Reguła ta ma zostać zastąpiona trwałą regułą wydatkową stosowaną wobec podsektora centralnego, jak tylko Rada przyjmie decyzję uchylającą procedurę nadmiernego deficytu wobec Polski. [6] Składka na ubezpieczenie rentowe jest jedną z czterech składek opłacanych w ramach funduszu zabezpieczenia społecznego w Polsce, które razem finansują szeroki wachlarz świadczeń z tytułu zabezpieczenia społecznego. [7] Wskaźniki kondycji finansowej MFW dostępne są na stronie: http://fsi.imf.org/ [8] Dokument operacyjny dołączony do krajowego programu reform, projekt z dnia 4 kwietnia 2012 r. [9] Średnia UE wyniosła 92,5% w 2009 r. [10] W unijnej tablicy wyników innowacyjności z 2011 r. Polska spadła na ostatnią pozycję w grupie umiarkowanych innowatorów (23. miejsce). [11] World Bank, Doing Business, Economy Profile, Poland, 2012 r.