Przegląd śródokresowy zapewni UE swobodę działania w celu reagowania na nowe zmiany do 2020 r. Mimo że nie prowadzi on do podwyższenia całkowitych pułapów budżetowych, umożliwia zwiększenie wydatków i zapewnia dodatkowe instrumenty elastyczności w odniesieniu do pewnych obszarów uzgodnionych między Parlamentem Europejskim a Radą.

Do tej pory budżet UE był wykorzystywany w największym możliwym stopniu, aby sprostać zmieniającym się warunkom: niewykorzystane marginesy i dostępne instrumenty elastyczności były intensywnie wykorzystywane, w szczególności aby: a) utworzyć Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS) w ramach planu inwestycyjnego dla Europy; b) zareagować na kryzys migracyjny, uchodźczy i w zakresie bezpieczeństwa, oraz c) wspomóc finansowanie nowych inicjatyw takich jak: Inicjatywa na rzecz zatrudnienia ludzi młodych, Europejski Korpus Solidarności, jak również opracowywany wniosek w celu uruchomienia programu rozwoju europejskiego przemysłu obronnego.

Budżet UE przyczynia się także do utrzymania stabilności i przewidywalności. Jest on osadzony w okresie od pięciu do siedmiu lat dzięki wieloletnim ramom finansowym (WRF), w których ustalono maksymalne roczne kwoty, które UE może przeznaczyć na różne obszary polityki każdego roku. Obecnie jednak – jako że sytuacja na świecie stała się bardziej złożona i nieprzewidywalna – znaczące wyzwania mają wpływ na strukturę budżetu UE.

W ramach uzgodnionego pułapu WRF przegląd śródokresowy zakłada możliwe zwiększenie wydatków w wysokości około 6 mld EUR w okresie 2017-2020, w szczególności w takich obszarach jak:

-bezrobocie młodzieży (kwota 1,2 mld EUR na Inicjatywę na rzecz zatrudnienia ludzi młodych zostanie uzupełniona środkami z Europejskiego Funduszu Społecznego);

-bezpieczeństwo i wewnątrzunijny wymiar migracji (2,5 mld EUR na programy takie jak Europejska Straż Graniczna i Przybrzeżna, Europol, unijna agencja ds. azylu, nowy system wjazdu/wyjazdu oraz wsparcie w sytuacjach nadzwyczajnych dla uchodźców);

-zlikwidowanie podstawowych przyczyn migracji (1,4 mld EUR głównie na nowe ramy partnerstwa z państwami afrykańskimi oraz Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju (EFZR) w ramach planu inwestycji zewnętrznych);

-Erasmus+ (100 mln EUR, które zostaną również częściowo przeznaczone na nowy Europejski Korpus Solidarności);

-wzmacnianie skutecznych programów wspierających wzrost (775 mln EUR na inicjatywę „Horyzont 2020”, instrument „Łącząc Europę”, COSME, EFIS-2 oraz Wifi4EU).

Ponadto dzięki porozumieniu zapewniono by znaczne dodatkowe instrumenty elastyczności w celu finansowania nowych sytuacji wyjątkowych (co najmniej 1,3 mld EUR dostępne natychmiast od 2017 r.). Ma to zasadnicze znaczenie, ponieważ jeżeli elastyczność nie zostanie zwiększona, możliwości reagowania Unii Europejskiej na wszelkie możliwe nieprzewidziane wydarzenia w nadchodzących trzech latach byłyby wyjątkowo ograniczone.

Przegląd śródokresowy zapewnia dodatkowe instrumenty elastyczności, aby przesunąć niewykorzystane marginesy w środkach na płatności na lata 2019-2020, co zapewni dodatkowy poziom zabezpieczenia. To z kolei zagwarantuje, że pułapy płatności w tych latach będą wystarczające do terminowej zapłaty wszelkich faktur związanych z realizacją funduszy strukturalnych, i zapobiegnie powstaniu zaległych zobowiązań, co miało miejsce w okresie 2013-2015 i wzbudziło poważny niepokój Parlamentu Europejskiego.

4.Co się stanie, jeżeli przegląd śródokresowy nie zostanie przyjęty?

Niektóre elementy przeglądu śródokresowego zostały uzgodnione przez współprawodawcę i są już uwzględnione w budżecie na 2017 r. (głównie kwota 750 mln EUR na partnerstwo ramowe z państwami afrykańskimi) lub wkrótce zostaną w nim uwzględnione za pośrednictwem uprzednio uzgodnionych politycznie budżetów korygujących na 2017 r. (pierwsza transza w wysokości 500 mln EUR na Inicjatywę na rzecz zatrudnienia ludzi młodych oraz 275 mln EUR na Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju).

Wszystkie pozostałe wymienione powyżej pozycje dodatkowych wydatków związane z okresem 2018-2020 byłyby jednak zagrożone, jako że nie można już zakładać, że zostały one uprzednio politycznie uzgodnione.

Dotyczy to w największej mierze pozostałej kwoty 700 mln EUR przeznaczonej na Inicjatywę na rzecz zatrudnienia ludzi młodych – co stanowiłoby negatywny sygnał Europy dla młodych ludzi potrzebujących wsparcia – oraz innych środków przeznaczonych na wsparcie kształcenia, badań naukowych, inwestycji i wzrostu. Negatywne skutki byłyby również widoczne w przypadku inicjatywy „Horyzont 2020”, która wspiera współpracę w zakresie badań naukowych i innowacyjne MŚP, oraz instrumentu „Łącząc Europę” – Transport, wspierającego sieci transeuropejskie. Wifi4EU – propozycja mająca na celu zapewnienie bezpłatnego Wifi społecznościom w Unii – oraz nowe wnioski dotyczące np. Europejskiego Korpusu Solidarności i planu działania w sektorze obrony będą narażone na lukę w finansowaniu. Pod znakiem zapytania znalazłyby się również środki potrzebne do działań w obszarze migracji i kontroli granicy zewnętrznej, w zakresie, w jakim niektóre wnioski Komisji nie zostały jeszcze przyjęte przez Parlament Europejski i Radę, w szczególności rozporządzenie dublińskie lub wniosek dotyczący zdolności w zakresie pomocy makrofinansowej.

Ponadto brakowałoby dodatkowych instrumentów elastyczności, co poważnie zmniejszyłoby możliwości budżetu UE, jeżeli chodzi o znaczące wsparcie finansowe w przypadku nieprzewidzianych wydarzeń, w szczególności w obszarze migracji, np. jeżeli Rada Europejska podejmowałaby decyzję o przedłużeniu obowiązywania Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji.

W przypadku projektu budżetu na 2018 r., jeżeli przegląd śródokresowy nie zostanie zatwierdzony, jedynym dostępnym instrumentem elastyczności w celu sfinansowania wydatków na migracje, bezpieczeństwo lub możliwe przedłużenie obowiązywania Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji byłoby ograniczenie dostępnych marginesów w innych obszarach polityki, takich jak rolnictwo.

Inny przykład bezpośrednich konsekwencji braku przyjęcia przeglądu śródokresowego jest związany ze wsparciem solidarnościowym w przypadku klęsk żywiołowych, o które zwróciły się Włochy w celu usunięcia zniszczeń spowodowanych trzęsieniami ziemi w 2016 r. Bez elastyczności zapewnionej w przeglądzie śródokresowym UE dysponowałaby bardzo ograniczonymi środkami finansowymi, aby podjąć działania w tym przypadku lub w przypadku innych znaczących klęsk żywiołowych, kryzysu międzynarodowego lub pozostałych nieprzewidzianych wydarzeń.

Wszystkie te konsekwencje byłyby postrzegane jako brak jedności europejskiej i zdolności reagowania na wszelkie nagłe sytuacje kryzysowe.

5.Patrząc w przyszłość

Jak przedstawiono w białej księdze w sprawie przyszłości UE, w ostatnich sześciu dekadach Europa uczyniła wiele dobrego dla swoich obywateli. Europejski projekt cieszy się obecnie silnym poparciem i panuje szerokie przekonanie, że Unia może uczynić jeszcze więcej dla wspólnego dobra; z drugiej jednak strony powiększa się rozbieżność między oczekiwaniami stawianymi Unii a jej zdolnością do osiągania wyników, w szczególności ze względu na fakt, że środki finansowe, jakimi dysponuje, są ograniczone.

Szybkie przyjęcie przeglądu śródokresowego jest istotnym krokiem we właściwym kierunku. Pozwoli ono na poprawę bezpieczeństwa, zarządzanie przepływami migracyjnymi, zlikwidowanie luki inwestycyjnej będącej skutkiem kryzysu finansowego i gospodarczego oraz promowanie zatrudnienia, w szczególności zatrudnienia młodzieży.

Natomiast brak przyjęcia przeglądu śródokresowego wiązałby się z koniecznością dokonania natychmiastowej korekty budżetu na 2018 r. i ograniczyłby zdolność budżetu UE do reagowania na nowe sytuacje wyjątkowe.