Bruksela, dnia 15.07.2004

COM(2004)431 końcowy

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Finansowanie Natura 2000 {SEC(2004)770} {SEC(2004)771}

SPIS TREŚCI

1. WPROWADZENIE 3

2. Natura 2000 4

2.1. Sieć Natura 2000 – aktualny stan i rozwój 4

2.2. Zarządzanie Natura 2000 - koszty i zyski 5

3. Ramy współfinansowania przez Wspólnotę 6

3.1. Współfinansowanie sieci Natura 2000 przez Wspólnotę – podstawa prawna 7

3.2. Instrumenty finansowe UE – bieżące współfinansowanie 8

4. wnioski i dalsze kroki 9

1. WPROWADZENIE

Podczas spotkania Rady Europejskiej w Göteborgu w czerwcu 2001 r.[1] szefowie państw i rządów zobowiązali się do powstrzymania utraty bioróżnorodności w Unii Europejskiej do roku 2010. Sieć obszarów chronionych Natura 2000, składająca się z wyznaczonych obszarów na mocy wspólnotowych Dyrektyw Ptasiej i Siedliskowej jest podstawą działań Wspólnoty na rzecz utrzymania bioróżnorodności. Najważniejszym celem jest wywiązanie się z zobowiązania złożonego w Göteburgu.

Mimo że utrzymanie bioróżnorodności jest ważne dla społeczeństwa, a argumenty gospodarcze na rzecz jej utrzymania są silne, to jednak środki podjęte na szczeblu Unii Europejskiej i Państw Członkowskich okazały się niewystarczające. Ogólny stan europejskiej różnorodności jest zły i utrzymuje się ogólna tendencja[2] ciągłego spadku bioróżnorodności. Europejska Agencja Środowiska w opublikowanym trzecim raporcie oceny oddziaływania na środowisko[3] (2003) uznała, że „ważne ekosystemy są nadal zagrożone” podczas gdy „trendy w populacji zagrożonych gatunków są zróżnicowane – niektóre spośród gatunków, które kiedyś należały do wysoko zagrożonych, powracają do normalnego stanu, podczas gdy inne wymierają w alarmującym tempie [i] spadek zauważa się obecnie wśród gatunków wcześniej uznawanych za pospolite." Wspólnota uznała, że ochrona bioróżnorodności nie jest jedynie możliwością, lecz decydującą częścią składową zrównoważonego wzrostu. Podjęte przez szefów państw i rządów w Göteborgu zobowiązanie dotyczące powstrzymania utraty bioróżnorodności do roku 2010 uznaje się za element kluczowy strategii zrównoważonego rozwoju UE[4] oraz jest ono ujęte w sposób bardziej szczegółowy w VI Programie Działania na rzecz ochrony środowiska (2002-2012)[5], który określa środowisko i bioróżnorodność jako jedno z czterech głównych działań priorytetowych. Kluczowe działania określone w ramach VI EAP dotyczą wdrożenia strategii bioróżnorodności Wspólnoty[6] i planów działania[7], włączając do nich całkowite wdrożenie dyrektyw dotyczących środowiska[8] oraz w szczególności ustanowienie sieci obszarów chronionych Natura 2000[9]. Wymaga to zatem od Wspólnoty wsparcia finansowego na rzecz promowania racjonalnego wykorzystania obszarów i ich zarządzania. Dyrektywa Siedliskowa (92/43/EWG) podejmuje kwestię współfinansowania przez Wspólnotę programu Natura 2000. Zgodnie z jednym z jej motywów „przyjęcie środków mających na celu wspieranie ochrony siedlisk przyrodniczych i gatunków o znaczeniu priorytetowym, ważnych dla Wspólnoty, stanowi wspólną odpowiedzialność wszystkich Państw Członkowskich; te środki jednakże mogą wiązać się z nadmiernym obciążeniem finansowym dla niektórych Państw Członkowskich z jednej strony ze względu na nierównomierne rozmieszczenie takich siedlisk oraz gatunków w całej Wspólnocie oraz z drugiej strony ze względu na to, że zasada „zanieczyszczający płaci” może mieć tylko ograniczone zastosowanie w szczególnym przypadku ochrony przyrody” . „Dlatego też uzgodniono, iż w tym wyjątkowym przypadku powinno zostać zapewnione współfinansowanie ze środków Wspólnoty w ramach limitów środków udostępnianych na mocy decyzji Wspólnoty…”. Artykuł 8 dyrektywy przewiduje współfinansowanie sieci przez Wspólnotę (załącznik 2).

Kwestia stosownego wsparcia finansowego Wspólnoty na rzecz wdrażania sieci Natura 2000 była przedmiotem rezolucji zarówno Rady, jak i Parlamentu. Przygotowując odpowiedzi na te wnioski, Komisja korzystała z prac grupy ekspertów złożonej z przedstawicieli Państw Członkowskich i wielu grup interesów. W raporcie opracowanym przez grupę, który wpłynął do Komisji w grudniu 2002 r.[10] , sprecyzowano potrzeby finansowe dla rozwoju sieci Natura 2000 i dokonano przeglądu dotychczasowego doświadczenia Wspólnoty, jak również określono i przedyskutowano możliwości współfinansowania sieci przez Wspólnotę w przyszłości. Aby uzupełnić raport, Komisja wysłała do UE-15 i nowych Państw Członkowskich kwestionariusz celem otrzymania dokładnych informacji na temat prawdopodobnych kosztów.

2. Natura 2000

2.1. Sieć Natura 2000 – aktualny stan i rozwój

Natura 2000 jest europejską siecią ekologiczną obszarów ustanowioną na mocy Dyrektywy Siedliskowej. Sieć Natura 2000 znacznie się rozwinęła dzięki wyznaczeniu przez Państwa Członkowskie ponad 18 tyś. obszarów. Obecnie sieć obejmuje powierzchnię 63,7 mln hektarów, włączając znaczną powierzchnię morską wynoszącą 7,7 mln hektarów, zaś powierzchnia lądowa sieci (około 56 mln hektarów) stanowi około 17,5 % powierzchni lądowej UE-15. Obecnie, gdy sieć jest już prawie utworzona, istnieje potrzeba większego skoncentrowania się na aktywnym zarządzaniu obszarami celem zapewnienia długotrwałego zachowania oraz osiągnięcia gospodarczych i społecznych celów sieci. Pojawia się zatem kwestia znalezienia wystarczających funduszy na wszystkich szczeblach, aby uczynić z Natura 2000 dynamiczną część strategii bioróżnorodności UE. Inwestycje promujące racjonalne wykorzystanie obszarów i dostęp dla zwiedzających są szczególnie ważne dla udziału sieci w gospodarczym rozwoju lokalnym.

Ustanowienie sieci Natura 2000 jest znaczącym osiągnięciem. Ważne jest, że proces wyznaczania obszarów opisany w Dyrektywie Siedliskowej dobiega końca i uwaga jest obecnie bardziej skoncentrowana na zarządzaniu obszarami. Już w większości Państw Członkowskich rozpoczęto tworzenie planów zarządzania, które powinny być ukończone w najbliższych 2-3 latach. Realizacja tych planów w sposób jasny porusza kwestię dostępności potrzebnych środków finansowych i innych źródeł.

2.2. Zarządzanie Natura 2000 - koszty i zyski

2.2.1. Potrzeby finansowe

Postanowienia Dyrektywy Siedliskowej jasno określają, że odpowiedzialność za zapewnienie odpowiedniego zarządzania obszarami wyznaczonymi w ramach Natura 2000 spoczywa na Państwach Członkowskich. W rzeczywistości wiele Państw Członkowskich przekazuje tę odpowiedzialność krajowym lub regionalnym agencjom ochrony środowiska lub w przypadku państw federacyjnych - regionalnym władzom.

Potrzeby finansowe sieci Natura 2000 wynikają z szerokiego zakresu środków potrzebnych do zagwarantowania skutecznego zarządzania wyznaczonymi obszarami. Dotyczą one także działań zgodnych z celami utrzymania bioróżnorodności, związanych z promowaniem publicznego wykorzystania obszarów i dostępu do nich. Działania te mogą być związane z jednorazowymi „inwestycjami”, takimi jak nabywanie ziemi lub przywracanie zniszczonych siedlisk lub cech, a także działaniami długookresowymi, takimi jak regularne aktywne zarządzanie roślinnością lub innymi cechami lądowymi oraz monitorowanie obszarów i gatunków. Mogą być one bezpośrednio związane z działaniami w terenie albo dotyczącymi kompleksowego zarządzania obszarami, albo z działaniami edukacyjnymi lub zwiększającymi świadomość, zapewniającymi ochronę obszarów i ich specyficznych cech przed rozmaitymi lokalnymi i bardziej strategicznymi wpływami. Szczegółowa lista środków i działań koniecznych do utworzenia i zarządzania siecią Natura 2000 znajduje się w załączniku 3. Rodzaje potrzebnych działań są podzielone na 4 obszerne kategorie. Podział na kategorie jest przydatny w dalszej dyskusji zarówno na temat sporządzenia kosztorysu, jak kwalifikowalności pomocy.

2.2.2. Oszacowanie kosztów sieci Natura 2000

Ustanowienie sieci Natura 2000 spowodowało powstanie kosztów u wielu grup. W przypadku ograniczenia praw budowlanych cena ziemi może zostać obniżona (chociaż ceny sąsiednich obszarów mogą wzrosnąć). Natura 2000 może nałożyć ograniczenia na praktyki gospodarowania i na nakłady połowowe; sieć stanowi także poważny problem dla sektorów transportu i budownictwa. Problem ten dotyczy także podejmowanych na obszarach Natura 2000 działań związanych z górnictwem oraz leśnictwem i obejmuje ograniczenia działalności tych sektorów albo narażenie ich na dodatkowe koszty związane ze zmianami. Niezbędnym może okazać się wykupienie przez państwo praw górniczych i/lub wydobycia, a także może zaistnieć konieczność udzielenia rekompensat prywatnym gospodarstwom. Zważywszy na dużą powierzchnię sieci, liczącą w przybliżeniu 60 mln hektarów i około 17,5 % powierzchni UE-15, szacowane wysokie koszty nie są zaskoczeniem. Analiza przedstawiona w załączniku 8 nie zawiera tych kosztów, chyba że są one częścią kosztów związanych z zarządzaniem siecią Natura 2000.

Opracowując poniższe szacunki kosztów Komisja korzystała z raportu grupy roboczej ekspertów i kwestionariuszy wypełnionych przez Państwa Członkowskie. Przewidywany koszt wyliczony na podstawie odpowiedzi na kwestionariusz wynosi 3,4 mld EUR rocznie dla „UE-15”. Opracowane dane posłużyły obliczeniu kosztów dla 10 krajów przystępujących i są oparte na łącznych kosztach dla UE-10 wynoszących między 0,63 mld EUR a 1,06 mld EUR rocznie, sprowadzając łączny szacowany koszt do 4,0-4,4 mld EUR rocznie dla rozszerzonej UE. Jednakże ocena kosztów obliczonych dla nowych Państw Członkowskich może podlegać dyskusji ze względu na przyjęte założenia.

W celu uzyskania wiarygodnych i porównywalnych pierwszych obliczeń, w czerwcu 2003 r. wysłano zarówno do Państw Członkowskich, jak i do krajów przystępujących nowy kwestionariusz zawierający więcej szczegółów i uzasadnienie szacowanych danych. Analizy tych informacji prowadzą do dokładniejszych obliczeń wynoszących 6,1 mld EUR rocznie dla unijnej „25-tki” (Tabela 3 zawarta w załączniku 8). Oszacowany koszt 6,1 mld EUR jest najbardziej wiarygodny w chwili opracowywania niniejszego komunikatu. Koszt ten można i należy dokładniej wyliczyć. Państwa Członkowskie będą zobowiązane do dokonania przeglądu wniosków na podstawie wspólnie ustalonych metod szacowania kosztów. Dalszy postęp w przygotowaniach planów zarządzania w najbliższych latach powinien stworzyć solidną podstawę do dokładniejszych szacowanych kosztów.

2.2.3. Korzyści

Ochrona bioróżnorodności w ramach sieci Natura 2000 może zapewnić znaczne korzyści gospodarcze i społeczne. Korzyści gospodarcze mogą wynikać z usług w ramach ekosystemu (np. oczyszczanie i dostarczanie wody, przeciwdziałanie erozji gleby), zaopatrzenia w żywność i produkty z drewna oraz działań podjętych na terenie obszaru i/lub związanych z np. turystyką[11], szkoleniami i edukacją, jak również sprzedażą pośrednią produktów pochodzących z obszarów Natura 2000. Może to prowadzić do znacznego wzrostu lokalnych dochodów i zatrudnienia, jak również rozwoju szerzej pojętych korzyści regionalnych (załącznik 4). Korzyści społeczne mogą obejmować wzrost zatrudnienia i więcej możliwości dla lokalnych mieszkańców, co prowadzi do większej stabilności gospodarczej oraz do polepszenia warunków życia, ochrony dziedzictwa kulturowego (jak i dziedzictwa przyrodniczego), możliwości lepszej edukacji na rzecz ochrony środowiska, polepszenia zdrowia i bardziej zróżnicowanego spędzania czasu wolnego.

Choć nie istnieją dokładne oceny takich korzyści na szczeblu unijnym, szczegółowe opracowania na temat korzyści wynikających z ochrony naszego dziedzictwa naturalnego potwierdzają istotne znaczenie tych oszacowań. Dokładniejsza ocena wszystkich korzyści, obaw i zalet może wskazywać na to, w jaki sposób obszary Natura 2000 mogą stać się siłą napędzającą zrównoważonego rozwoju w gospodarce lokalnej i w jaki sposób mogą przyczynić się do rozwoju lokalnych społeczności obszarów wiejskich. Włączenie tych kwestii do dialogu z odpowiednimi zainteresowanymi stronami jest sprawą kluczową dla pomyślnego ustanowienia sieci Natura 2000 i jej włączenia do szerszej społeczno-gospodarczej strefy rozszerzenia Unii Europejskiej.

3. Ramy współfinansowania PRZEZ WSPÓLNOTę

WSPÓłFINANSOWANIE SIECI NATURA 2000 NA SZCZEBLU UE JEST W PEWNYCH PRZYPADKACH UZASADNIONE Z KILKU POWODÓW. Z JEDNEJ STRONY KORZYśCI WYNIKAJąCE Z UTRZYMANIA BIORÓżNORODNOśCI Są WIDOCZNE W CAłEJ UNII EUROPEJSKIEJ, JEDNAK KOSZTY Są WYSOKIE DLA PAńSTW CZłONKOWSKICH CHARAKTERYZUJąCYCH SIę NAJWIęKSZą BIORÓżNORODNOśCIą, A CO ZA TYM IDZIE NAJWIęKSZą ILOśCIą OBSZARÓW CHRONIONYCH, TAK JAK JEST TO PRZYJęTE W MOTYWACH DYREKTYWY SIEDLISKOWEJ. Z DRUGIEJ STRONY WłąCZENIE KWESTII ZWIąZANYCH ZE śRODOWISKIEM DO POLITYKI REGIONALNEJ, ROLNEJ I ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH POWINNO TAKżE UZASADNIAć FINANSOWANIE SIECI NATURA 2000 W RAMACH TYCH POLITYK W POSTACI WSPÓLNEGO KORZYSTANIA Z ODPOWIEDNICH ISTNIEJąCYCH INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH UE. NALEżY PAMIęTAć, żE NATURA 2000 ZALICZA SIę W DUżEJ CZęśCI NIE TYLKO DO POLITYKI OCHRONY śRODOWISKA UE, ALE TAKżE DO POLITYKI REGIONALNEJ I ROLNEJ/ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH.

W raporcie sporządzonym przez grupę ekspertów rozważono 3 możliwości współfinansowania:

- wykorzystanie istniejących funduszy UE (w szczególności Rozwoju Obszarów Wiejskich, Funduszu Strukturalnego i Funduszu Spójności oraz LIFE-Natura)

- rozszerzenie stosowania i wprowadzenie zmian do instrumentu LIFE-Natura w taki sposób, aby stanowił najważniejszy mechanizm finansowania.

- utworzenie nowego instrumentu pomocy finansowej przeznaczonego dla sieci Natura 2000.

Liczne grupy interesów wyraziły obawę, że obecnie dostępne instrumenty finansowe nie pokrywają zapotrzebowania i ich zakres nie jest odpowiedni do wystarczającego współfinansowania sieci Natura 2000. Doświadczenie pokazuje, że istnieją ograniczenia dotyczące stosowania istniejących instrumentów. Przed dokonaniem oceny możliwości na przyszłość, w kolejna sekcji krótko opisuje obecne doświadczenie dotyczące istniejących mechanizmów współfinansowania.

3.1. Współfinansowanie sieci Natura 2000 przez Wspólnotę – podstawa prawna

Dyrektywa Siedliskowa (załącznik 2) wyraźnie wskazuje na potrzebę wsparcia w wyjątkowych przypadkach zarządzania sieci Natura 2000 w postaci współfinansowania za pomocą instrumentów finansowych Wspólnoty w przypadku zbyt dużego obciążenia finansowego dla Państw Członkowskich spowodowanego współfinansowaniem Natura 2000 z ich strony, w szczególności dla Państw Członkowskich charakteryzujących się wyższą koncentracją gatunków i siedlisk ważnych dla Wspólnoty. Tabela 1 do załącznika 1 zawiera rozbieżności między różnymi Państwami Członkowskimi dotyczące zakresu wyznaczania obszarów. Artykuł 8 przewiduje zatem współfinansowanie przez Wspólnotę, na prośbę Państwa Członkowskiego, środków zapewniających odpowiednie utrzymanie stanu siedlisk i gatunków wskazanych w SAC. Jednakże art. 8 nie określa bezpośrednio rodzajów pomocy Wspólnoty, które byłyby stosowane do współfinansowania.

Państwa Członkowskie skorzystały z różnych istniejących źródeł pomocy UE na rzecz współfinansowania niektórych kosztów związanych z zarządzaniem zaproponowanymi lub wyznaczonymi obszarami Natura 2000 (załącznik 5). Do funduszy wykorzystanych w tym celu do tej pory należą Fundusze Strukturalne (w szczególności EFOR, w niektórych regionach EFOGR-Orientacja oraz Inicjatywy INTERREG i LEADER), Fundusz Spójności, Sekcja Gwarancji EFOGR (finansowanie środków na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, w tym i środków towarzyszących), LIFE (w szczególności LIFE-Natura).

3.2. Instrumenty finansowe UE – bieżące współfinansowanie

Wymienione fundusze umożliwiły wsparcie zarządzania i potrzeb inwestycyjnych sieci Natura 2000 (załącznik 6 przedstawia możliwości dla sieci Natura 2000 na mocy przepisów Rozwoju Obszarów Wiejskich). Unia Europejska udostępniła środki finansowe, ale odpowiedzialność za ich wdrożenie spoczywa na Państwach Członkowskich. Co za tym idzie, Państwa Członkowskie zdecydowały w jaki sposób lepiej przystosować Natura 2000 do krajowych planów zagospodarowania, programów strukturalnych lub rozwoju obszarów wiejskich i innych inicjatyw rozwoju, takich jak LEADER i INTERREG czy Funduszu Spójności.

Państwa Członkowskie wykorzystały te możliwości wsparcia na różne sposoby z dwóch powodów. Po pierwsze, nie wszystkie instrumenty finansowe (takie jak Fundusz Spójności) i źródła (Cel 1 regiony) są dostępne dla wszystkich Państw Członkowskich. Po drugie, Państwa Członkowskie mogą proponować w ramach wszystkich instrumentów programy odzwierciedlające ich specyficzne strategiczne podejście i priorytety rozwojowe. Finansowanie sieci Natura 2000 jest zatem wyborem, ale nie koniecznością.

Dotychczas głównie Państwa Członkowskie czerpiące regionalne korzyści ze wsparcia Celu 1 włączyły do swoich programów działania związane z zarządzaniem siecią Natura 2000. Wsparcie tych regionów jest uzasadnione względnie dużym zakresem Natura 2000, sytuacją gospodarczą regionu i przewidywanym udziałem tych wydatków w rozwoju regionalnym. Niektóre państwa (np. Grecja i Portugalia) skorzystały z zasady programu umożliwiającej im zapewnienie dla sieci projektów wspierających, których celem było zarówno wsparcie administracji, zarządzania i infrastruktury, jak również dostarczania informacji. Inne państwa musiały stawić czoła problemom związanym z zaprojektowaniem i wyborem odpowiednich środków w swoich regionalnych programach operacyjnych (np. Włochy). Należy zatem dokładnie opracować planowanie strategiczne, łącznie z programem. Ta sama sytuacja dotyczy źródeł rozwoju obszarów wiejskich, wykorzystanych do tej pory jedynie przez ograniczoną liczbę Państw Członkowskich. Niektóre niemieckie landy oraz włoskie i hiszpańskie regiony wykorzystały przepisy art. 16 rozporządzenia 1257/99 w planach dotyczących rozwoju obszarów wiejskich. Inne kraje (np. Hiszpania, Wielka Brytania, Niemcy, Grecja i Austria) wybrały rozwój środków rolno-środkowiskowych uwzględniających w szczególności potrzeby ich obszarów Natura 2000. Istnieją także inne środki rolno-środowiskowe, które wspomagają praktyki przyjazne dla środowiska na obszarach Natura 2000 (takie jak rolnictwo ekologiczne, rolnictwo wspierające zintegrowane techniki zarządzania szkodnikami, itd.), jednakże Państwa Członkowskie podają niewiele informacji o tym, ile obszarów rolnych podlegających schematom rolno-środowiskowym nie w pełni zorientowanych na obszary Natura 2000 jest ujętych w Natura 2000.

Przydzielona pomoc finansowa jest zadowalająca dla niektórych Państw Członkowskich, dla innych jednak nie jest w pełni wystarczająca. Ponadto każdy z głównych funduszy i inicjatyw zawiera ograniczenia, takie jak ograniczenia kwalifikowalności dla niektórych regionów lub państw w przypadku Funduszu Spójności, dla niektórych działań zarządzających, schematów i odbiorców w przypadku EFOR i EFOGR. Jednakże ostatnie zmiany w WPR, zgodne z Reformą 2003 i ostatnimi wnioskami Komisji dotyczącymi nowej polityki spójności UE (załącznik 7) doprowadziły do zwiększenia ogólnych możliwości współfinansowania sieci. Czas pokaże w jaki sposób Państwa Członkowskie wcielą dostępne możliwości wsparcia do swoich programów i planów w następnym okresie finansowym.

4. wnioski i dalsze kroki

Ochrona bioróżnorodności Europy osiągnęła decydujący etap. Rada Europejska na szczycie w Göteborgu wyznaczyła sobie za cel powstrzymanie utraty bioróżnorodności w Europie do roku 2010. Zostały utworzone ramy prawne i ramy polityki, a celem utworzenia sieci Natura 2000 wyznaczono obszary chronione. Efektywne zarządzanie obszarami jest niezbędne do osiągnięcia celu określonego w Göteborgu.

Należy teraz podjąć decyzję o włączeniu finansowania Natura do innych odpowiednich polityk Wspólnoty lub pozostawieniu jako osobnego funduszu. Wyniki konsultacji z Państwami Członkowskimi i zainteresowanymi stronami[12] pokazują, że istnieje wyraźny podział opinii na ten temat. Większość Państw Członkowskich opowiada się za opcją włączenia, podczas gdy zainteresowane strony popierają utworzenie funduszu Natura 2000. Pomimo ograniczeń wskazanych powyżej Komisja uważa, że opcja włączenia jest lepszym rozwiązaniem z następujących powodów:

- zapewni ona włączenie zarządzania Natura 2000 do szerokiego zakresu polityki zarządzania terenami w UE. W ten sposób rolnictwo w ramach obszarów Natura 2000 stanie się częścią wsparcia finansowego WPR i interwencji strukturalnych, będąc częścią polityk rozwoju obszarów wiejskich i rozwoju regionalnego. Dzięki temu dodatkowemu podejściu sieć Natura 2000 będzie pełnić rolę strażnika bioróżnorodności Europy skuteczniej niż gdyby obszary Natura odbiegały od szerszego kontekstu polityki lub były z niego wyłączone.

- pozwoli ona Państwom Członkowskim na wyznaczenie priorytetów oraz rozwój polityki i środków odzwierciedlających ich krajową i regionalną specyfikę.

- umożliwi ona uniknięcie kopiowania i pokrywania się różnych instrumentów pomocy Wspólnoty i trudności administracyjnych oraz kosztów transakcyjnych związanych z takim kopiowaniem.

Komisja zaproponuje zatem, w ramach mającego się ukazać pakietu wniosków legislacyjnych dotyczących przyszłych perspektyw finansowych, aby Państwa Członkowskie miały możliwość korzystania ze współfinansowania pewnych działań na obszarach Natura 2000 w ramach szeregu istniejących instrumentów.

Komisja podjęła zobowiązanie dotyczące NATURA 2000 w swoim niedawnym komunikacie „Budowa wspólnej przyszłości”[13] dotyczącym następnego okresu finansowego. Zdaniem Komisji przyszła polityka rozwoju obszarów wiejskich po roku 2006 powinna skupiać się między innymi wokół:

- ochrony środowiska i krajobrazu poprzez wspomaganie zarządzania ziemią, w tym i współfinansowanie działań na rzecz rozwoju obszarów wiejskich związanych z ochronnym charakterem obszarów NATURA 2000.

Ponadto jednym z ważnych działań włączonych do priorytetów środowiskowych na lata 2007-2012 jest:

- rozwój i wdrożenie sieci obszarów Natura 2000 celem ochrony europejskiej bioróżnorodności jak również wprowadzenie planów działania na rzecz utrzymania bioróżnorodności.

Wymagać to będzie przedstawienia w najbliższym przeglądzie rozporządzenia o rozwoju obszarów odpowiednich wniosków opartych na istniejących możliwościach ułatwiania i współfinansowania działań związanych z wdrożeniem Natura 2000, włączając do nich np. zarządzanie obszarami rolniczymi i leśnymi oraz promowanie wykorzystania tych możliwości przez Państwa Członkowskie. Europejska Polityka Spójności, realizowana dzięki funduszom spójności i strukturalnym, pozwala już obecnie na udzielenie wsparcia finansowego dla infrastruktury obszarów Natura 2000 dzięki programom krajowym, regionalnym i transgranicznym w ramach projektów środowiskowych i programów uczestniczących w ogólnym rozwoju gospodarczym regionu. W swoim wniosku dotyczącym przeglądu Funduszy Strukturalnych i Spójności Komisja utrzyma tę możliwość[14] i odpowiednio wyda wskazówki na temat sposobów wykonania zobowiązania z Göteburga. Ponadto zaproponowany Instrument Finansowy na rzecz Środowiska dostarczać będzie pewną pomoc dla sieci Natura 2000, oprócz pomocy z funduszy rozwoju obszarów wiejskich i strukturalnych. Finansowanie to będzie w pierwszej kolejności skierowane na wsparcie działań, takich jak najlepsze praktyki, komunikacja i podnoszenie świadomości publicznej.

Przewiduje się, że fundusze Wspólnoty, a w pierwszej kolejności Fundusze Strukturalne i Rozwoju Obszarów Wiejskich, będą współfinansować w znacznym zakresie wdrożenie sieci Natura 2000. Jednakże nie jest możliwe określenie poziomu takiej pomocy ponieważ ostateczne wydatki będą uzależnione od priorytetu nadanego Natura 2000 w ramach indywidualnych programów Państw Członkowskich. Kryteria kwalifikalności będą określone w każdym z tych rozporządzeń i będą miały zastosowanie ogólne zasady każdego funduszu.

Należy zatem dokładnej określić szacowane koszty i rozwinąć programy wdrażania na szczeblu krajowym konieczne do skutecznego wykorzystania funduszy Wspólnoty. Obecne prace Państw Członkowskich nad planami zarządzania obszarów Natura 2000 powinny również przyczynić się do dokładniejszego określenia szacunkowych kosztów.

Należy zapewnić, aby włączenie potrzeb finansowych sieci Natura 2000 do innych obszarów polityki, zgodnie z niniejszym komunikatem, doprowadziło do ogólnej pomocy wystarczającej do osiągnięcia celów sieci. Komisja będzie zatem zachęcać Państwa Członkowskie, aby przywiązywały należną wagę do potrzeb Natura 2000 przy ustanawianiu swoich programów finansowanych z tych funduszy. Komisja rozważy również opublikowanie bardziej szczegółowych informacji dotyczących sposobu wykorzystania tych funduszy dla sieci Natura 2000.

Jakiego rodzaju współfinansowanie zapewni Wspólnota dla Natura 2000 w przyszłości?

Nie można dokładnie wskazać z wyprzedzeniem kwot przeznaczanych rocznie na współfinansowanie obszarów Natura 2000 od roku 2007, ponieważ każde Państwo Członkowskie i region w programach regionalnych w ramach różnych funduszy uwzględniać będzie potrzeby swoich obszarów. Nie proponuje się wyznaczania określonych kwot w ramach każdego funduszu, ponieważ sytuacja będzie inna w każdym Państwie Członkowskim.

Z tego względu nie można określić z wyprzedzeniem jaka część szacowanych kosztów obliczonych dla Natury w niniejszym komunikacie może być współfinansowana z budżetu Wspólnoty. Jednakże ilustracja oparta na doświadczeniu z okresu 2000-2006 pokazuje w jaki sposób proponowany system mógłby działać.

Stosunek współfinansowania do inwestycji/działań w konkretnych przypadkach pokrywany przez fundusze unijne będzie określony w każdym rozporządzeniu i będzie się różnił (np. maksymalnie od 50 do 85%). Upraszczając, jeśli Wspólnota i Państwo Członkowskie współfinansowałyby po 50%, to oznaczałoby to, że połowa przewidywanych kosztów mogłaby pochodzić ze Wspólnoty. Nie można dokładnie oszacować bieżących wydatków; przeznacza się 500 mln EUR rocznie na realizację środków rozwoju obszarów wiejskich w ramach zarządzania Natura 2000. Przewiduje się, że liczba ta może znacznie wzrosnąć w następnych latach w wyniku rozszerzenia i zakończenia wyznaczania obszarów, w zależności od decyzji Państw Członkowskich odnośnie do planów rozwoju obszarów wiejskich. Podobne kwoty nie są dostępne dla Funduszy Strukturalnych i nie jest możliwe stworzenie podobnych obliczeń na tym etapie. Jednakże ogólny udział projektów środowiskowych w Funduszach Strukturalnych jest dość znaczny i niektóre Państwa Członkowskie wydały już spore kwoty na rzecz ochrony środowiska.

[1] Konkluzje Prezydencji ze spotkania Rady Europejskiej w Göteborgu w dniach 15 i 16 czerwca 2001 r.

[2] Europe’s Environment, The Dobris Assessment. 1999. Europejska Agencja Środowiska. Rozdział 29.

[3] Europe’s Third Environmental Assessment. Environmental Assessment Report no.10. Europejska Agencja Środowiska. 2003. Rozdział 11.

[4] Komunikat Komisji „Zrównoważona Europa dla lepszego świata: Strategia Unii Europejskiej na rzecz Zrównoważonego Rozwoju”. COM(2001)264 wersja ostateczna.

[5] Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1600/2002/WE ustanawiająca wspólnotowy program działań w zakresie środowiska naturalnego (Dz.U. L 242 z 10.9.2002, str. 1).

[6] COM(1998)42 wersja ostateczna.

[7] COM(2001)162 wersja ostateczna, tomy I-V.

[8] Dyrektywa Rady 79/409/EWG w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dz.U. L 103 z 25.4.1979, str. 1) i dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U L 206 z 22.7.1992, str. 7) zmieniona dyrektywą Rady 97/62/WE z dnia 27 października 1997 r. dostosowująca do postępu naukowo - technicznego dyrektywę 92/43/EWG (Dz.U. L 305 z 8.11.1997, str. 42).

[9] „…ustanawiająca sieć Natura 2000 i wprowadzająca potrzebne techniczne i finansowe instrumenty i środki wymagane do pełnego ich wprowadzenia i ochrony, wewnątrz obszarów Natura 2000, gatunków chronionych zgodnie z Dyrektywami Siedliskową i Ptasią [i] promowania rozszerzenia sieci Natura 2000 na kraje kandydujące”. Artykuł 6 ust. 2 lit. a) decyzji nr 1600/2002/WE ustanawiającej szósty wspólnotowy program działań w zakresie środowiska naturalnego.

[10] Raport jest dostępny pod następującym adresem internetowym:http://europa.eu.int/comm/environment/nature/natura_articles.htm

[11] Komisja Europejska (2003) „Using natural and cultural heritage to develop sustainable tourism in non-traditional tourism destinations.”

[12] Raport dotyczący konsultacji w sprawie finansowania Natura 2000 jest dostępny pod następującym adresem: http://europa.eu.int/comm/environment/nature/nature_conservation/natura_2000_network/financing_natura_2000/index_en.htm

[13] Komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego Budowa wspólnej przyszłości Policy Challenges and budgetary means of the Enlarged Union 2007-2013 COM(2004)101 końcowy.

[14] Nowa możliwość współfinansowania może się pojawić we wniosku Komisji dotyczącym Nowego Instrumentu Finansowania wspólnych transgranicznych działań na zewnętrznych granicach Wspólnoty.