DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI STRESZCZENIE SPRAWOZDANIA Z OCENY SKUTKÓW DOTYCZĄCEGO STOSUNKÓW HANDLOWYCH MIĘDZY UE A JAPONIĄ Towarzyszący dokumentowi Zalecenie dotyczące decyzji Rady upoważniającej do rozpoczęcia negocjacji w sprawie umowy o wolnym handlu między Unią Europejską a Japonią /* SWD/2012/0210 final */





DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI STRESZCZENIE SPRAWOZDANIA Z OCENY SKUTKÓW DOTYCZĄCEGO STOSUNKÓW HANDLOWYCH MIĘDZY UE A JAPONIĄ Towarzyszący dokumentowi Zalecenie dotyczące decyzji Rady upoważniającej do rozpoczęcia negocjacji w sprawie umowy o wolnym handlu między Unią Europejską a Japonią Niniejszy dokument jest dokumentem roboczym służb Komisji Europejskiej i ma charakter informacyjny. Nie przedstawia on oficjalnego stanowiska Komisji w przedmiotowej kwestii ani nie uprzedza takiego stanowiska 1. Definicja problemu Na czym dokładnie polega problem? Handel między UE a Japonią, które odgrywają główne role w światowej gospodarce, od wielu lat podlegał tendencji spadkowej. W latach 2006–2010 unijny wywóz do Japonii spadał o 0,6 % rocznie podczas gdy światowy unijny wywóz wzrósł o 3,8 %. W tym samym okresie japoński wywóz do UE spadał o 3,2 % rocznie, podczas gdy światowy wywóz z Japonii wzrastał o 3,1 %. Te słabe wyniki w dwustronnych stosunkach handlowych i inwestycyjnych między dwoma tak dużymi i rozwiniętymi gospodarkami prowadzą do utraty konkurencyjności, wydajności i dobrobytu – zarówno dla obydwu tych stron, jak i w światowym kontekście gospodarczym; skutkują one także ograniczonym wyborem i wyższymi cenami dla konsumentów, słabym wsparciem dla zatrudnienia i obniżonymi płacami. Z analiz gospodarczych i konsultacji społecznych wynika, że potencjał dwustronnych stosunków handlowych i inwestycyjnych między UE a Japonią nie jest w pełni wykorzystany. Główną przyczyną takiego stanu rzeczy jest połączenie ceł i środków pozataryfowych, przy czym to te ostatnie stanowią główny problem dla unijnych podmiotów wywożących towary do Japonii lub inwestujących w Japonii. Kogo najbardziej dotyczy ten problem? Taka sytuacja ma negatywny wpływ na gospodarkę UE i Japonii, ich przedsiębiorstwa, pracowników i konsumentów, zaś najbardziej dotkniętymi sektorami gospodarki UE, które w największym stopniu skorzystałyby z usunięcia środków pozataryfowych są np. sektor rolno-spożywczy, motoryzacyjny, farmaceutyczny i sektor wyrobów medycznych. Dlaczego konieczna jest interwencja publiczna? Jeżeli nie zostaną wynegocjowane rozwiązania problemów, które powodują spadek handlu i inwestycji, sytuacja najprawdopodobniej ulegnie pogorszeniu. Z tego względu w dniu 28 maja 2011 r. podczas szczytu Japonia–UE przywódcy zdecydowali o rozpoczęciu procesu równoległych negocjacji dotyczących: · pogłębionej i kompleksowej umowy o wolnym handlu (FTA)/umowy o partnerstwie gospodarczym (EPA) w odniesieniu do wszystkich zagadnień o wspólnym interesie obu stron, takich jak cła, środki pozataryfowe, usługi, inwestycje, prawa własności intelektualnej, konkurencja i zamówienia publiczne; oraz · wiążącej umowy obejmującej w sposób kompleksowy współpracę polityczną, globalną i sektorową, opartej na wspólnym zaangażowaniu w podstawowe wartości i zasady. Przywódcy szczytu podjęli również decyzję o jak najszybszym rozpoczęciu analizy zakresu w celu określenia zakresu i poziomu ambicji negocjacji w tych dwóch kwestiach. Czynniki wywołujące problem Szereg czynników obniża lub ogranicza potencjał stosunków handlowych i inwestycyjnych między UE a Japonią. Niektóre z tych problemów mogłyby zostać rozwiązane za pomocą polityki handlowej lub krajowych reform, w tym negocjacji handlowych, podczas gdy w odniesieniu do innych (takich jak odległość geograficzna, problemy w komunikacji oraz preferencje konsumentów) są małe szanse poprawy za pomocą takich środków. Negocjacje mogą wpłynąć na zmianę ceł, środków pozataryfowych, a także dyskryminacyjne lub uciążliwe cechy otoczenia regulacyjnego, wpływającego na handel towarami i usługami, inwestycje i zamówienia publiczne. Zarówno UE, jak i Japonia mają niskie cła na towary. Japońskie cła pozostają jednak wysokie w sektorze rolnym i sektorze żywności przetworzonej oraz w odniesieniu do napojów. We wszystkich tych sektorach UE jest głównym światowym eksporterem. Średnie japońskie cła stosowane wobec innych ważnych dla unijnego wywozu towarów są na ogół niskie. Unijne cła na główne towary wywożone z Japonii są wyższe. Japoński wywóz do UE w znacznym stopniu dotyczy tylko kilku sektorów produkcyjnych, np. pojazdów silnikowych, elektroniki i maszyn. Tym samym ofensywne interesy Japonii koncentrują się na zniesieniu ceł, zwłaszcza po wejściu w życie FTA UE–Korea, z uwagi na konkurencję między Japonią i Koreą w podobnych sektorach eksportowych. W konsultacjach społecznych i badaniach podkreśla się, że środki pozataryfowe są głównymi barierami ograniczającymi wywóz z UE do Japonii. Części rynku japońskiego, np. w zakresie niektórych produktów rolnych, niektórych rodzajów sprzętu transportowego oraz wyrobów lotniczych, są prawie całkowicie zamknięte na unijny wywóz. Siedem sektorów, które obejmują ogromną część wywozu z UE do Japonii, najbardziej cierpi wskutek istniejących środków pozataryfowych; są to: chemikalia (w tym produkty farmaceutyczne), sektor motoryzacyjny, wyroby medyczne, żywność przetworzona, środki transportu, telekomunikacja i usługi finansowe. Brak przejrzystości w systemach zamówień publicznych i problemy związane z prawami własności intelektualnej również uznano za istotne bariery pozataryfowe, które sprawiają, że rynek japoński jest w rzeczywistości niedostępny dla przedsiębiorstw z UE. 2. Analiza zasady pomocniczości Polityka handlowa i negocjacje dotyczące międzynarodowych porozumień handlowych należą do wyłącznych kompetencji UE (art. 207 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE)). Zasada pomocniczości nie ma w tym przypadku zastosowania. Wniosek spełnia również kryterium proporcjonalności, ponieważ nawet najdalej idące warianty nie wykraczają poza to, co jest konieczne do zrealizowania wymienionych celów polityki. 3. Cele Głównym celem polityki UE w odniesieniu do stosunków gospodarczych i handlowych jest: · poprawa i dalszy rozwój dwustronnego handlu, · zniesienie istniejących ograniczeń w handlu i inwestycjach zagranicznych oraz · obniżenie ceł i innych barier. . Do ogólnych celów europejskiej polityki handlowej należą zatem: · inteligentny i trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu poprzez rozwój handlu; · tworzenie miejsc pracy i możliwości zatrudnienia oraz wzrost dobrobytu; · obniżenie cen konsumpcyjnych i inne korzyści dla konsumentów; · poprawa konkurencyjności na rynkach światowych. W odniesieniu do przyszłych stosunków gospodarczych i handlowych między UE a Japonią szczegółowymi celami polityki UE są: · zwiększenie wielkości dwustronnego handlu towarami i usługami poprzez ograniczenie barier; · zwiększenie przepływów inwestycyjnych między UE i Japonią poprzez ograniczenie barier; · osiągnięcie zrównoważonego dostępu do rynków zamówień publicznych obu stron. Cele szczegółowe w ramach każdej z tych czterech kwestii są następnie przekładane na dokładniejsze cele operacyjne zawarte w głównym sprawozdaniu. 4. Warianty polityki Z myślą o osiągnięciu tych celów zbadano różne scenariusze polityki. Należy tu wymienić: a) kontynuowanie obecnych ram w planie działania z 2001 r., z dwustronnymi dialogami gospodarczymi i programami współpracy przedsiębiorstw, takimi jak dialog w sprawie reformy regulacyjnej, dialog wysokiego szczebla w sprawie handlu i inne dwustronne dialogi sektorowe (np. dialog dotyczący polityki przemysłowej, usług finansowych czy dwustronny dialog w sprawie własności intelektualnej), z możliwością poprawy ich funkcjonowania i skuteczności. b) kompleksową umowę o wolnym handlu (FTA) UE–Japonia uwzględniającą zniesienie ceł, liberalizację handlu usługami i liberalizację oraz ułatwianie przepływów inwestycyjnych w sektorach usługowych i nieusługowych, przy jednoczesnej redukcji kosztów środków pozataryfowych. W ramach tego wariantu przeanalizowano cztery różne możliwe scenariusze zakładające różny stopień liberalizacji handlu: dwa scenariusze konserwatywne i dwa scenariusze ambitne, w każdym przypadku ze scenariuszem symetrycznym i asymetrycznym. Scenariusze konserwatywne i ambitne w odniesieniu do obniżenia kosztów związanych ze środkami pozataryfowymi mają na celu zapewnienie szeregu możliwych wyników. Ograniczenie w wysokości 20 % stanowi minimalny próg, który jest znacznie poniżej wyników faktycznie osiągniętych w negocjacjach dotyczących FTA UE/Korea, podczas gdy 50-procentowe obniżenie kosztów stanowiłoby bardzo ambitny wynik dla środków pozataryfowych[1]. Wyniki w tym zakresie są zawsze pozytywne, a różnica polega jedynie na stopniu całkowitych korzyści. Symetryczne i asymetryczne scenariusze dają pełniejszy obraz ambicji i celów obu stron. Scenariusze symetryczne zakładają całkowitą równość. W scenariuszach asymetrycznych uznaje się, że podczas gdy proces zmniejszania obciążeń spowodowanych środkami pozataryfowymi jest jednym z najważniejszych priorytetów UE, priorytetem Japonii są unijne cła w kluczowych dla niej sektorach. Pewien stopień asymetrii może być zatem niezbędny do osiągnięcia zadowalającej równowagi ostatecznego wyniku negocjacji. W zbadanych scenariuszach asymetrycznych zakłada się, że w odniesieniu do środków pozataryfowych stosowanych względem towarów po stronie UE redukcja kosztów wyniesie jedną trzecią obniżki po stronie Japonii. W ambitnych scenariuszach przewiduje się, że umowa będzie zgodna z nową generacją umów handlowych, które UE negocjuje obecnie z partnerami handlowymi takimi jak Kanada. Niedawne umowy handlowe UE zwykle wykraczają poza japońskie FTA zarówno jeśli chodzi o zakres, jak i poziom ambicji. Kompleksowa FTA między UE a Japonią musiałaby objąć dużą liczbę kwestii związanych z dostępem do rynku będących przedmiotem zainteresowania obu stron – w tym cła, środki pozataryfowe wpływające na handel towarami (łącznie z kwestiami barier technicznych w handlu oraz środków sanitarnych i fitosanitarnych) oraz handel usługami, lepszy dostęp do rynku usług, inwestycje i zamówienia publiczne. W umowie ujęto by również kwestie ochrony inwestycji, konkurencję i prawa własności intelektualnej. Wariant kompleksowej FTA między UE a Japonią został wybrany przez UE i Japonię decyzją podjętą na szczycie dnia 28 maja 2011 r. w sprawie rozpoczęcia procesu prowadzącego do negocjacji dotyczących takiej umowy, pod warunkiem że powstaną odpowiednie do tego warunki. W nadchodzących latach zarówno UE, jak i Japonia zawrą prawdopodobnie szereg FTA z państwami trzecimi. Pod uwagę wzięto umowy, które UE obecnie negocjuje z innymi partnerami handlowymi (Kanadą, Indiami, Mercosurem i państwami ASEAN) lub które zostały niedawno sfinalizowane (np. FTA UE-Korea). Różne scenariusze poddaje się analizie, zakładając że dauhańska agenda rozwoju Światowej Organizacji Handlu zostanie pomyślnie przyjęta. Dla celów porównania uwzględnia się jednak i bada dostępne dane na temat dwustronnej liberalizacji handlu bez wpływu przyszłej dauhańskej agendy rozwoju. 5. Ocena skutków Biorąc pod uwagę bardzo ograniczone wyniki osiągnięte na przestrzeni wielu lat, wariant a), zakładający kontynuację ustaleń podobnych do tych obecnie obowiązujących, ma małe szanse na przyniesienie znacznego wzrostu w wielkości dwustronnego handlu i inwestycji. W związku z tym nie można się spodziewać znaczącego wzrostu PKB ani w UE ani w Japonii. Wariant b), zakładający kompleksową FTA, wskazuje na znaczący wzrost PKB w UE do 2020 r.: 0,75 % w przypadku scenariusza konserwatywnego, symetrycznego lub 0,34 % w przypadku scenariusza konserwatywnego, asymetrycznego oraz 1,9 % w przypadku scenariusza ambitnego, symetrycznego lub 0,8 % w przypadku scenariusza ambitnego, asymetrycznego[2]. Wzrost PKB Japonii szacuje się na 0,27 % dla obydwu scenariuszy konserwatywnych i 0,7 % dla obydwu scenariuszy ambitnych. Zarówno w scenariuszach konserwatywnych, jak i w scenariuszach ambitnych światowy unijny wywóz ma wzrosnąć w tych samych sektorach, przy dużym wzroście w sektorze żywności przetworzonej, maszyn elektrycznych i usług dla przedsiębiorstw. W scenariuszach ambitnych światowy unijny przywóz wzrósłby znacząco w sektorze żywności przetworzonej, transporcie powietrznym oraz sektorze usług finansowych i usług dla przedsiębiorstw, zaś spadłby w sektorze maszyn elektrycznych. Przemysł motoryzacyjny wzrósłby zarówno w kategorii światowego unijnego wywozu [6,73 % w scenariuszu asymetrycznym], jak i w kategorii światowego unijnego przywozu [2,6 % w scenariuszu asymetrycznym]. Światowy wywóz Japonii zwiększyłby się w szczególności w zakresie maszyn elektrycznych, pojazdów silnikowych, pozostałych maszyn, innych środków transportu i w pozostałych sektorach produkcyjnych. Japonia mogłaby osiągnąć znaczny wzrost w światowym przywozie w sektorze żywności przetworzonej, chemikaliów, środków transportu, pojazdów silnikowych, metali oraz usług dla przedsiębiorstw. Można oczekiwać, że małe i średnie przedsiębiorstwa w UE skorzystają z FTA między UE a Japonią, ponieważ koszty przestrzegania uregulowań są dla nich bardziej uciążliwe i ponieważ MŚP stanowią grupę dominującą w sektorach, które mogą potencjalnie odnieść korzyści, np. w sektorze żywności przetworzonej. Jeśli chodzi o środowisko, to negatywny wpływ w zakresie odpadów, różnorodności biologicznej i zasobów naturalnych może być do pewnego stopnia złagodzony dzięki zwiększonemu handlowi zrównoważonymi towarami i usługami. W odniesieniu do globalnych emisji oczekuje się, że po przyjęciu FTA ich wzrost będzie bliski zeru [1,5 mln ton CO2]. Zwiększona wymiana handlowa między UE i Japonią doprowadziłaby do zwiększonego popytu na siłę roboczą, a także podniesienia dobrobytu obu stron: im większa liberalizacja, tym większy wzrost dobrobytu. Oczekuje się, że zatrudnienie w UE wzrośnie znacząco np. w sektorze maszyn elektrycznych, przy jednoczesnych ograniczonych stratach w sektorze pojazdów silnikowych [straty między -0,40 % w przypadku konserwatywnego, asymetrycznego scenariusza FTA i -0,10 % w przypadku ambitnego, asymetrycznego scenariusza FTA]. Jako że UE i Japonia to dwie wysoko rozwinięte demokracje, FTA między UE a Japonią nie powinna mieć bezpośredniego wpływu na prawa człowieka. UE i Japonia oraz państwa trzecie skorzystają z uproszczeń wynikających z ograniczenia środków pozataryfowych u obydwu tych stron, co pozwoli na zmniejszenie kosztów administracyjnych w handlu z UE lub Japonią. 6. Porównanie wariantów Wariant a), zakładający utrzymanie status quo, nie pozwoli na osiągnięcie celów operacyjnych określonych powyżej. Kontynuacja dwustronnych programów współpracy gospodarczej, takich jak dialog w sprawie reformy regulacyjnej, przy dalszej współpracy w dziedzinach, w których umowy zostały już podpisane, nie przyniesie raczej oczekiwanych wyników. Ich skuteczność w osiąganiu celów operacyjnych można uznać za zerową lub nawet potencjalnie negatywną. W wariancie b), z jego różnymi scenariuszami, wzywa się do negocjacji pełnej FTA, przy różnym stopniu liberalizacji handlu i zmniejszeniu jego kosztów, co przyniesie znaczne korzyści zarówno w UE, jak i w Japonii. Korzyści obejmują wzrost PKB, wzrost wywozu, zwiększenie całkowitego zatrudnienia, wzrost wynagrodzeń pracowników średnio i wysoko wykwalifikowanych, wraz ze zwiększeniem konkurencyjności i poprawą pozycji zarówno UE, jak i Japonii w porównaniu z innymi konkurentami w skali światowej. Porównanie głównych wyników różnych wariantów FTA przedstawiono w formie tabeli w załączniku 1. 7. Monitorowanie i ocena W załączniku 2 przedstawiono tabelę podsumowującą główne wskaźniki, które proponuje się stosować w celu monitorowania postępów w realizacji określonych celów ogólnych, szczegółowych i operacyjnych. ZAŁĄCZNIK 1 Kryterium || Warianty polityki A || B1 || B2 || B3 || B4 Szybszy i bardziej zrównoważony wzrost gospodarczy || 0 || + || + || + || + Poprawa możliwości zatrudnienia, korzyści dla konsumentów, wzrost dobrobytu || 0 || + || + || ++ || ++ Poprawa konkurencyjności Europy na rynkach światowych || 0 || + || + || ++ || +++ Zwiększenie wielkości dwustronnego handlu towarami poprzez ograniczenie barier || 0 || + || + || ++ || +++ Zwiększenie wielkości dwustronnego handlu usługami poprzez ograniczenie barier || 0 || + || + || ++ || +++ Zwiększenie przepływów inwestycyjnych między UE i Japonią poprzez ograniczenie barier || 0 || + || + || ++ || ++ Osiągnięcie dostępu do japońskiego rynku zamówień publicznych porównywalnego z tym oferowanym w UE || 0 || + || + || ++ || ++ (Ogólnie) Skuteczność || 0/- || + || + || ++ || +++ Wydajność (czas i zasoby wykorzystane w porównaniu do szacunkowej skuteczności) || 0/- || + || + || ++ || ++ Spójność z nadrzędnymi celami polityki UE (np. celami zawartymi w strategii „Europa 2020”) || 0 || + || + || ++ || ++ Zdolność do korzystania z efektu synergii (np. wymiana wiedzy specjalistycznej) || 0 || + || + || ++ || ++ Korzyści z uproszczenia (np. poprzez ograniczenie środków pozataryfowych) || 0 || + || + || ++ || ++ ZAŁĄCZNIK 2 Cele ogólne || Wskaźniki Wzrost gospodarczy || - zmiana procentowa PKB - bezwzględna zmiana dochodu narodowego Tworzenie możliwości zatrudnienia i wzrost dobrobytu || - zmiana procentowa zatrudnienia bardziej i mniej wykwalifikowanych pracowników - zmiana procentowa w wynagrodzeniach bardziej i mniej wykwalifikowanych pracowników Poprawa względnej konkurencyjności UE || - pozycja państw członkowskich UE w klasyfikacjach dotyczących konkurencyjności w skali światowej, takich jak „Global Competitiveness Report” Światowego Forum Gospodarczego Cele szczegółowe || Wzrost dwustronnego handlu towarami || - względna i absolutna/procentowa zmiana w wartości dwustronnego wywozu i przywozu towarów z podziałem na sektory Wzrost dwustronnego handlu usługami || - względna i absolutna/procentowa zmiana w wartości dwustronnego wywozu i przywozu usług z podziałem na sektory Wzrost dwustronnych inwestycji || - względna i absolutna/procentowa zmiana w dwustronnych przepływach inwestycyjnych Zwiększenie dostępu do rynku, szczególnie dla UE, w sektorze zamówień publicznych || Wzrost liczby przetargów wygranych przez przedsiębiorstwa z UE Cele operacyjne || Zniesienie ceł na towary przemysłowe i produkty rolne || Japońska taryfa celna Ograniczenie środków pozataryfowych w handlu towarami || - konwergencja norm/przepisów technicznych - załączniki szczególne - zmiany w przepisach ustawowych/wykonawczych - zwiększenie przejrzystości/dostępności informacji - badania dotyczące przedsiębiorstw Ograniczenie środków pozataryfowych oraz zwiększenie dostępu do rynku w zakresie handlu usługami || - konwergencja norm/przepisów technicznych - zmiany w przepisach ustawowych/wykonawczych - wykaz zobowiązań i załączniki szczególne - zwiększenie przejrzystości/dostępności informacji - badania dotyczące przedsiębiorstw Ograniczenie środków pozataryfowych w odniesieniu do bezpośrednich inwestycji zagranicznych || - konwergencja norm/przepisów technicznych - wykaz zobowiązań i załączniki szczególne - zmiany w przepisach ustawowych/wykonawczych - zwiększenie przejrzystości/dostępności informacji - badania dotyczące przedsiębiorstw Ograniczenie środków pozataryfowych oraz zwiększenie dostępu do japońskiego rynku zamówień publicznych || - konwergencja norm/przepisów technicznych - zmiany w przepisach ustawowych/wykonawczych - zwiększenie przejrzystości/dostępności informacji - wykaz zobowiązań i załączniki szczególne - badania dotyczące przedsiębiorstw [1] Biorąc pod uwagę, że istnieją uzasadnione przyczyny stosowania uregulowań krajowych, nierealistyczne jest założenie, że wszystkie środki pozataryfowe można wyeliminować lub nawet że rozbieżności regulacyjne mogą być usunięte. Obniżenie kosztów w wysokości 50 % można zatem uznać za ambitne. [2] Nb. w scenariuszu asymetrycznym przewiduje się, że w odniesieniu do środków pozataryfowych stosowanych względem towarów redukcja kosztów po stronie UE wyniesie jedną trzecią obniżki po stronie Japonii.