Jeżeli chodzi o produkty rolne, UE ustanowiła jednolite i wyczerpujące systemy ochrony oznaczeń geograficznych w odniesieniu do wina (1970 r.), napojów spirytusowych (1989 r.), win aromatyzowanych (1991 r.) oraz innych produktów rolnych i środków spożywczych (1992 r.). Dzięki tym systemom chronione nazwy objętych nimi produktów podlegają szerokiej ochronie w całej UE w oparciu o pojedynczy proces składania wniosku. Kluczowe przepisy zostały obecnie określone w odniesieniu do wina w rozporządzeniu (UE) nr 1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r., w odniesieniu do win aromatyzowanych – w rozporządzeniu (UE) nr 251/2014 z dnia 26 lutego 2014 r., w odniesieniu do napojów spirytusowych – w rozporządzeniu (WE) nr 110/2008 z dnia 15 stycznia 2008 r. oraz w odniesieniu do produktów rolnych i środków spożywczych – w rozporządzeniu (UE) nr 1151/2012 z dnia 21 listopada 2012 r.

Siedem państw członkowskich UE jest członkami związku lizbońskiego i w związku z tym państwa te przyjęły ochronę nazw państw trzecich. Aby zapewnić im środki do wypełnienia ich zobowiązań międzynarodowych przyjętych przed przystąpieniem Unii do związku lizbońskiego, należy przyjąć przepisy przejściowe, które powinny wywoływać skutki jedynie na szczeblu krajowym i które nie powinny w żaden sposób wpływać na handel wewnątrzunijny lub międzynarodowy.

W tym kontekście po uzyskaniu statusu umawiającej się strony aktu genewskiego Unia powinna przedstawić wykaz oznaczeń geograficznych UE sporządzony na podstawie rejestrów oznaczeń geograficznych UE (uzgodniony z państwami członkowskimi UE), które to oznaczenia mają być objęte ochroną w ramach systemu lizbońskiego. Wykaz ten należy ustanowić w bliskiej współpracy z państwami członkowskimi zgodnie z ustaloną praktyką i metodyką wykorzystywaną w przypadku niektórych dwustronnych umów międzynarodowych w sprawie oznaczeń geograficznych, które zawarła UE (z uwzględnieniem wartości produkcji i wartości wywozu, ochrony na mocy innych porozumień, a także aktualnych lub potencjalnych nadużyć w danych państwach trzecich oraz równowagi między państwami członkowskimi), biorąc pod uwagę zakres oznaczeń geograficznych zarejestrowanych przez państwa trzecie będące członkami porozumienia lizbońskiego. Po przystąpieniu Unii do związku lizbońskiego składanie wniosków o rejestrację międzynarodową dodatkowych oznaczeń geograficznych chronionych i zarejestrowanych w Unii jest możliwe z inicjatywy Komisji lub na wniosek państwa członkowskiego lub zainteresowanej grupy producentów.

Art. 9 aktu genewskiego zobowiązuje każdą umawiającą się stronę do ochrony zarejestrowanych oznaczeń pochodzenia i oznaczeń geograficznych na jej terytorium, w ramach jej systemu prawnego i praktyki, lecz zgodnie z warunkami tego aktu, z zastrzeżeniem jakiejkolwiek odmowy, zrzeczenia się przez umawiającą się stronę pochodzenia, unieważnienia lub cofnięcia, które mogą zacząć obowiązywać w odniesieniu do jej terytorium. Art. 6 ust. 5 lit. a) aktu genewskiego stanowi, że zarejestrowana nazwa pochodzenia lub oznaczenie geograficzne, w każdej z umawiających się stron, która nie odmówiła ochrony zgodnie z art. 15 lub która przesłała do Biura Międzynarodowego Światowej Organizacji Własności Intelektualnej powiadomienie o udzieleniu ochrony zgodnie z art. 18, podlega ochronie od dnia rejestracji międzynarodowej. Zasada 9 ust. 1 lit. b) wspólnego regulaminu wykonawczego na podstawie porozumienia lizbońskiego i aktu genewskiego porozumienia lizbońskiego („wspólny regulamin wykonawczy”) określa, że o odmowie powiadamia się w terminie jednego roku od otrzymania powiadomienia o rejestracji międzynarodowej zgodnie z art. 6 ust. 4. W przypadku art. 29 ust. 4 termin ten może ulec przedłużeniu o kolejny rok.

Unia ma wyłączną kompetencją do zawarcia aktu genewskiego porozumienia lizbońskiego. Wynika to z wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 25 października 2017 r. w sprawie C-389/15 – Komisja przeciwko Radzie – w którym wyjaśniono, że projekt zmienionego porozumienia lizbońskiego, tj. akt genewski, zasadniczo powinien ułatwić i uregulować wymianę handlową między Unią a państwami trzecimi, oraz po drugie, że może on mieć bezpośredni i natychmiastowy wpływ na tę wymianę, w związku z czym jego negocjowanie jest objęte kompetencją wyłączną, jaką w art. 3 ust. 1 TFUE przyznano Unii w dziedzinie wspólnej polityki handlowej wspomnianej w art. 207 ust. 1 TFUE.

Zgodnie z art. 5 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) zasady pomocniczości nie stosuje się w dziedzinach, które należą do wyłącznej kompetencji UE.

•Proporcjonalność

Proponowane środki nie wykraczają poza zakres konieczny do osiągnięcia celu, którym jest umożliwienie uczestnictwa Unii w związku lizbońskim w sposób zapewniający skuteczną ochronę oznaczeń geograficznych UE.

•Wybór instrumentu

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady jest odpowiednim instrumentem prawnym służącym wdrażaniu członkostwa Unii Europejskiej w związku lizbońskim, ponieważ zapewnia prerogatywy ustawodawcze obu instytucji.

3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW

•Oceny ex post/kontrole sprawności obowiązującego prawodawstwa

Nie dotyczy

•Konsultacje z zainteresowanymi stronami

Plan działania dotyczący przystąpienia UE do Aktu genewskiego Porozumienia lizbońskiego w sprawie nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych opublikowano dnia 21 grudnia 2017 r. z terminem składania uwag zainteresowanych stron przewidzianym na dzień 18 stycznia 2018 r. W wyznaczonym terminie otrzymano 8 uwag. We wszystkich uwagach poza jedną odniesiono się do inicjatywy zasadniczo pozytywnie oraz wyrażono wsparcie dla przystąpienia UE. W trzech uwagach wyrażono pogląd, że UE powinna poczynić postępy w dyskusji na temat uznania i ochrony oznaczeń geograficznych innych niż rolnicze. W dwóch uwagach wyrażono sprzeciw wobec utworzenia krótkiej listy, ponieważ wszystkie unijne oznaczenia geograficzne powinny kwalifikować się do ochrony na mocy aktu genewskiego.

•Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej

W badaniu z października 2012 r. przeprowadzonym przez AND International pt. „Value of production of agricultural products and foodstuffs, wines, aromatised wines and spirits protected by a geographical indication (GI)” [„Wartość produkcji produktów rolnych i środków spożywczych, win, win aromatyzowanych i napojów alkoholowych chronionych oznaczeniem geograficznym”] (http://ec.europa.eu/agriculture/external-studies/value-gi_en) określono szereg zalet polityki UE dotyczącej oznaczeń geograficznych dla konsumentów (zapewnianie jakości), producentów (otwartość systemu dla wszystkich producentów spełniających wymogi jakości; uczciwa konkurencja; wyższa cena; skuteczna ochrona), ogółu społeczeństwa (powiązanie wartościowych produktów z obszarami wiejskimi; zachowanie tradycji; uznanie producentów i konsumentów) oraz środowiska (powiązanie produktów tradycyjnych z krajobrazami i systemami rolniczymi). Dzięki ocenie danych gospodarczych dotyczących każdego z 2 768 oznaczeń geograficznych zarejestrowanych w UE-27 w latach 2005–2010 w badaniu stwierdzono w szczególności, że cena produktów chronionych oznaczeniem geograficznym jest przeciętnie 2,23 raza wyższa niż cena porównywalnego produktu niechronionego oznaczeniem geograficznym. Wartość sprzedaży produktów chronionych oznaczeniem geograficznym UE (z wszystkich sektorów) wynosiła w 2010 r. 54,3 mld EUR (5,7 % całego sektora produktów spożywczych i napojów UE); szacowana wartość wywozu produktów chronionych oznaczeniem geograficznym UE wynosi 11,5 mld EUR (15 % wywozu przemysłu spożywczego UE).

•Ocena skutków

Wymogi w zakresie lepszego stanowienia prawa dotyczące inicjatywy nie uwzględniają oceny skutków, planu wdrażania ani konsultacji publicznych.

W wytycznych w sprawie lepszego stanowienia prawa wyjaśniono, że ocenę skutków należy przeprowadzić wyłącznie wtedy, gdy jest to użyteczne, a oceny tej należy dokonywać w poszczególnych przypadkach. Zasadniczo żadna ocena skutków nie jest konieczna, jeżeli Komisja ma ograniczony wybór lub nie ma wyboru. Tak jest w niniejszym przypadku, ponieważ przystąpienie do aktu genewskiego porozumienia lizbońskiego jest uzasadnione w obliczu wyłącznej kompetencji Unii w odniesieniu do kwestii objętych aktem genewskim oraz ponieważ ten krok jest również logicznym wnioskiem wynikającym z procesu weryfikacji systemu lizbońskiego, w który zaangażowała się UE. Środki proponowane w niniejszym projekcie rozporządzenia są niezbędne, aby zapewnić właściwe stosowanie aktu genewskiego przez Unię Europejską.

Członkostwo UE przyniosłoby szereg korzyści. Członkostwo UE zapewniałoby, aby obecne i przyszłe oznaczenia geograficzne zarejestrowane na szczeblu UE, ale niezarejestrowane przez 7 państw członkowskich UE należących do związku lizbońskiego, zaczęły kwalifikować się do objęcia ochroną w systemie lizbońskim. Oznaczenia geograficzne UE mogłyby zasadniczo zyskać szybką i nieograniczoną ochronę na wysokim poziomie we wszystkich obecnych i przyszłych stronach aktu genewskiego. Ustanowiony wielostronny rejestr wzmocniłby renomę europejskich oznaczeń geograficznych dzięki szerokiemu zakresowi geograficznemu ochrony udzielanej na mocy aktu genewskiego. Oczekuje się, że wzmocniona ochrona międzynarodowa oznaczeń geograficznych wynikająca z przystąpienia UE przyczyni się do konsolidacji i potencjalnie rozszerzenia zakresu pozytywnych skutków ochrony oznaczeń geograficznych dla rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu i zatrudnieniu przy produkcji o wysokiej wartości dodanej w sektorze rolnictwa, dla handlu i przepływów inwestycji, konkurencyjności przedsiębiorstw, a w szczególności MŚP, a także dla funkcjonowania rynku wewnętrznego i konkurencji oraz ochrony praw własności intelektualnej. Własność intelektualna rolników i producentów żywności dotycząca ich produktów chronionych oznaczeniem geograficznym jest narażona na wykorzystanie i zaginięcie, zwłaszcza na rynkach światowych. Przystąpienie UE do systemu lizbońskiego pomogłoby zainteresowanym stronom z obszarów wiejskich chronić na szczeblu światowym to, co jest wartościowe na szczeblu lokalnym, równoważąc tym samym typową tendencję do globalizacji zmierzającą do jednolitych standardów handlowych oraz presję na spadek cen produktów rolnych. Wobec obecnych niepewności o charakterze politycznym i gospodarczym stanowiłoby to dla społeczności wiejskiej wyraźny dowód, że UE prowadzi działania mające bronić jej interesów i chronić je na całym świecie. Akt genewski jest w dużym stopniu równoważny przepisom UE dotyczącym ochrony oznaczeń geograficznych produktów rolnych, dlatego też nie przewiduje się, aby przystąpienie UE wymagało znacznych dostosowań treści niniejszych przepisów.

Z administracyjnego punktu widzenia akt genewski zapewnia jednolity zestaw zasad dotyczących uzyskania ochrony we wszystkich państwach członkowskich, a zatem łatwiejszy i skuteczniejszy mechanizm w porównaniu z obecną praktyką UE polegającą na rozpatrywaniu różnorodnych procedur lokalnych za pośrednictwem umów dwustronnych. W zakresie polityki handlowej przystąpienie wykaże rolę UE jako odpowiedzialnego lidera promującego działania wielostronne. Nie przewiduje się, by przystąpienie UE powodowało dodatkowe koszty lub obciążenia dla podmiotów UE lub państw członkowskich UE wyrażających chęć chronienia oznaczeń geograficznych w systemie lizbońskim w porównaniu ze status quo. Przeciwnie, oczekuje się, że przystąpienie spowoduje nawet obniżenie poziomu tych kosztów i obciążeń administracyjnych.

Z punktu widzenia przedsiębiorców przystąpienie UE nie pociągnie za sobą żadnych dodatkowych kosztów związanych z korektą, zapewnianiem zgodności czy kosztów transakcji ani obciążeń administracyjnych poza potencjalnymi opłatami z tytułu indywidualnego badania, które mogą nakładać członkowie porozumienia lizbońskiego i które ulegną zmniejszeniu dzięki oszczędnościom wynikającym z procedury międzynarodowej.

Akt genewski pozwala na przystąpienie UE wraz z państwami członkowskimi. Wobec jednolitego i wyczerpującego charakteru systemu ochrony oznaczeń geograficznych UE w odniesieniu do produktów rolnych wszystkie nazwy pochodzenia lub oznaczenia geograficzne zgłoszone do ochrony przez siedem państw członkowskich UE w systemie lizbońskim (obecnie około 800) kwalifikujące się do ochrony zgodnie z przepisami UE nie powinny jednak dłużej podlegać ochronie na mocy przepisów krajowych, ale wyłącznie na mocy przepisów UE. Powyższe ustalenie będzie także miało zastosowanie w odniesieniu do ochrony oznaczeń geograficznych pochodzących z państw trzecich będących członkami porozumienia lizbońskiego i zgłoszonych przez nie do ochrony. Przystąpienie UE spowoduje zatem mniejsze obciążenie administracyjne państw członkowskich UE w związku z uczestnictwem w systemie lizbońskim.