Sprawozdanie specjalne Czy unijna inicjatywa 
w zakresie centrów 
doskonałości może 
skutecznie przyczynić się 
do ograniczenia zagrożeń 
chemicznych, biologicznych, 
radiologicznych i jądrowych 
pochodzących spoza UE?PL 2014  nr 17
EUROPEJSKI
TRYBUNAŁOBRACHUNKOW
Y
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luksemburg  
LUKSEMBURG
Tel. +352  4398-1
E-mail: eca-info@eca.europa.eu  
Internet: http://eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA  
YouTube: EUAuditorsECA
Więcej informacji o  Unii Europejskiej można znaleźć w  portalu Europa ( http://europa.eu ).
Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2014
ISBN 978-92-872-1693-9
doi: 10.2865/33479
© Unia Europejska, 2014
Powielanie materiałów dozwolone pod warunkiem podania źródła.
Printed in Luxembourg
Czy unijna inicjatywa 
w zakresie centrów 
doskonałości może 
skutecznie przyczynić się 
do ograniczenia zagrożeń 
chemicznych, biologicznych, 
radiologicznych i jądrowych 
pochodzących spoza UE?
(przedstawione na mocy art. 287 ust. 4 akapit drugi TFUE)Sprawozdanie specjalnePL 2014  nr 17
02
 Spis treści
Punkt
 Wykaz skrótów
I–XI Streszczenie
1–12  Wstęp
1–7 Działania podejmowane w odpowiedzi na wyzwania dla bezpieczeństwa UE
8–12  Inicjatywa UE w zakresie centrów doskonałości ds. CBRN
8–9 Cele
10–12  Ogólna koordynacja i struktura
13–15  Zakres kontroli i podejście kontrolne
16–49  Uwagi
16–21  Koncepcja inicjatywy opiera się na rzetelnej analizie sytuacji i przyczynia się do lepszej współpracy 
i większej odpowiedzialności w regionach
22–28  Struktura organizacyjna stworzona na potrzeby inicjatywy jest złożona, ale zasadniczo 
odpowiednia
29–49  Ustanowiono systemy zarządzania, lecz nadal występują pewne niedociągnięcia
29–35  Plan realizacji wdrażany z opóźnieniem
36–41  Ustanowiono systemy na potrzeby wyboru projektów i ich realizacji, lecz konieczne jest większe 
zaangażowanie ze strony krajów partnerskich
42–45  Organy decyzyjne i organy wdrażające współpracują ze sobą na zasadzie dwustronnej, nie ma jednak 
miejsca dla szerszej współpracy o wymiarze strategicznym
46–49  Ustanowiono system monitorowania
50–53  Wnioski i zalecenia
50–51  Wnioski
52–53  Zalecenia
03 Spis treści
 Załącznik I – Struktura organizacyjna inicjatywy 
 Załącznik II – Wykaz sekretariatów regionalnych
 Załącznik III –  Poszczególne komponenty inicjatywy i podmioty zaangażowane w jej realizację
 Załącznik IV – Organy wdrażające inicjatywę
 Załącznik V – Wykaz projektów realizowanych obecnie w ramach inicjatywy 
 Odpowiedzi ESDZ i Komisji 
04
 Wykaz skrótów
CBRN : chemiczne, biologiczne, radiologiczne i jądrowe (zagrożenia, materiały)
ESDZ : Europejska Służba Działań Zewnętrznych
EuropeAid : Dyrekcja Generalna ds. Rozwoju i Współpracy
JRC : Dyrekcja Generalna Wspólne Centrum Badawcze
SR: sekretariat regionalny
TACIS : Program pomocy technicznej dla Wspólnoty Niepodległych Państw 
UNICRI : Międzyregionalny Instytut Narodów Zjednoczonych ds. Badań nad Przestępczością i Wymiarem Sprawiedliwości
ZK: zespół krajowy
05
 Streszczenie
I
Od połowy lat 90. UE działa na rzecz ograniczenia zagro -
żeń dla bezpieczeństwa unijnego głównie za pośred -
nictwem działań finansowanych ze środków programu 
bezpieczeństwa jądrowego w ramach TACIS.
II
W 2003 r. Rada Europejska przyjęła dwie strategie, 
w których określono zasady podejmowania w przyszłości 
działań w obszarze bezpieczeństwa: europejską strategię 
bezpieczeństwa oraz strategię UE przeciw rozprzestrze -
nianiu broni masowego rażenia.
III
Jednym z instrumentów ustanowionych w wyniku przyję -
cia tych strategii był Instrument na rzecz Stabilności, 
którego budżet na lata 2007–2013 wynosił 1820 mln euro. 
Instrument ten ma na celu przeciwdziałanie zagrożeniom 
dla bezpieczeństwa w krajach spoza UE i obejmuje kom -
ponent krótko- i długoterminowy.
IV
W ramach komponentu długoterminowego największe 
znaczenie ma inicjatywa UE w zakresie centrów doskona -
łości ds. substancji chemicznych, biologicznych, radio -
logicznych i jądrowych (CBRN), dysponująca budżetem 
100 mln euro na lata 2010–2013. Inicjatywa ta zapewnia 
regionalne platformy współpracy ułatwiające komplek -
sowe reagowanie na wszelkiego rodzaju zagrożenia 
chemiczne, biologiczne, radiologiczne i jądrowe będące 
skutkiem katastrof naturalnych, wypadków oraz działań 
przestępczych. W realizację działań od bardzo wczes -
nego etapu zaangażowane są wszystkie najważniejsze 
podmioty, co sprzyja szerzeniu wiedzy fachowej w kra -
jach uczestniczących w inicjatywie.
V
Za koordynację i zarządzanie inicjatywą odpowiadają 
Europejska Służba Działań Zewnętrznych i EuropeAid.VI
Przeprowadzona przez Trybunał kontrola miała na celu 
ocenę, czy inicjatywa UE w zakresie centrów doskonało -
ści ds. CBRN może skutecznie przyczynić się do ograni -
czenia tego rodzaju zagrożeń pochodzących spoza UE.
VII
Kontrolerzy Trybunału stwierdzili, że wspomniana ini -
cjatywa może skutecznie wpłynąć na zminimalizowanie 
zagrożeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych 
i jądrowych płynących spoza UE, lecz kilka jej elementów 
wciąż wymaga sfinalizowania.
VIII
Koncepcja leżąca u podstaw inicjatywy opiera się na 
rzetelnej analizie sytuacji i uwzględnia niedociągnię -
cia zidentyfikowane w odniesieniu do wcześniejszego 
programu TACIS. Kompleksowe podejście przyjęte 
w ramach inicjatywy, ukierunkowane na zaspokojenie 
konkretnych potrzeb, oraz wyraźny nacisk na współpracę 
regionalną stanowią długofalową odpowiedź na priory -
tety określone w europejskiej strategii bezpieczeństwa 
i w strategii UE przeciw rozprzestrzenianiu broni maso -
wego rażenia. Fakt, że w realizację działań już na bardzo 
wczesnym etapie zaangażowane są wszystkie zaintereso -
wane podmioty w krajach partnerskich, sprzyja trwało -
ści inicjatywy i odpowiedzialności krajów partnerskich 
w wielu regionach nią objętych.
IX
Struktura organizacyjna ustanowiona na potrzeby inicja -
tywy – mimo swej złożoności – jest zasadniczo właściwa, 
choć wymaga pewnych modyfikacji. Wybór dwóch 
organów wdrażających i regionów został należycie uza -
sadniony, a każda z zaangażowanych instytucji ma ściśle 
określone zadania. Sekretariaty regionalne nie dysponują 
jednak dostatecznymi zdolnościami technicznymi. Dele -
gatury UE nie wykorzystują w wystarczającym stopniu 
swojej pozycji, by pozyskać większe wsparcie polityczne 
w krajach partnerskich i pośredniczyć we współpracy 
z państwami członkowskimi UE.
Streszczenie 06
X
Ustanowiono właściwy system zarządzania, który 
znajduje się obecnie na etapie uruchamiania. Realiza -
cja niektórych elementów inicjatywy nastąpiła jednak 
z opóźnieniem. Złożony charakter inicjatywy nie został 
uwzględniony w wystarczającym stopniu w pierwot -
nym planie realizacji. Oznaczało to, że plan ten nie mógł 
zostać w pełni wykorzystany, gdyż w momencie rozpo -
częcia wyboru projektów nie sfinalizowano pewnych 
kluczowych elementów, takich jak ocena potrzeb. Na 
wczesnym etapie realizacji inicjatywy kraje partnerskie 
nie zostały w dostatecznym stopniu włączone w proces 
wyboru projektów. Niektóre projekty są obecnie w toku. 
Ustanowiono także odpowiednie systemy monitorowa -
nia. Trybunał odnotował, że współpraca między orga -
nami decyzyjnymi (ESDZ i EuropeAid) z jednej strony 
i organami wdrażającymi (JRC i UNICRI) z drugiej odbywa 
się wyłącznie na zasadzie dwustronnej.
XI
Trybunał przedstawia szereg zaleceń, które powinny 
zostać wzięte pod uwagę przez ESDZ i Komisję w dal -
szych pracach nad inicjatywą w celu zapewnienia jej 
trwałego charakteru.
07
 Wstęp
Działania podejmowane 
w odpowiedzi  
na wyzwania  
dla bezpieczeństwa UE
01 
Unia Europejska (UE) rozpoczęła realiza -
cję inicjatywy w zakresie centrów dosko -
nałości ds. substancji chemicznych, bio -
logicznych, radiologicznych i jądrowych 
(CBRN) w maju 2010 r. Inicjatywa ta ma 
na celu wzmocnienie zdolności instytu -
cjonalnych krajów spoza UE w zakresie 
minimalizowania zagrożeń CBRN, które – 
w razie braku odpowiedniej reakcji – 
mogą stanowić zagrożenie dla UE.
02 
Inicjatywa, której budżet na lata 
2010–2013 wynosi 100 mln euro, stano -
wi największy pod względem wartości 
element długoterminowego kompo -
nentu Instrumentu na rzecz Stabilności1. 
Instrument ten ustanowiono jako nowe 
narzędzie strategiczne ułatwiające 
UE reagowanie na szereg globalnych 
zagrożeń w zakresie bezpieczeństwa 
i rozwoju. W ramach Instrumentu podej -
mowane są działania krótko- i długoter -
minowe2. Budżet na ich realizację na lata 
2007–2013 wyniósł 1820 mln euro, przy 
czym 73% środków przeznaczonych było 
na działania w sytuacjach kryzysowych, 
a 27% na zapobieganie kryzysom. W ra -
mach Instrumentu na rzecz Stabilności 
kraje partnerskie spoza UE otrzymują 
pomoc techniczną i finansową w zakre -
sie ograniczania ryzyka i przygotowania 
na zagrożenia w odniesieniu do mate -
riałów i środków chemicznych, biolo -
gicznych, radiologicznych i jądrowych. 
Parlament Europejski i Rada podkreślają, 
że działania podejmowane w ramach 
Instrumentu na rzecz Stabilności powin -
ny uzupełniać środki przyjęte przez UE 
w dążeniu do realizacji celów Wspólnej 
Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa 
oraz być z nimi spójne.03 
Po katastrofie w Czarnobylu w 1986 r. 
obiekty jądrowe w Europie Środko -
wo-Wschodniej oparte na technologii ra -
dzieckiej stały się przedmiotem poważ -
nego zaniepokojenia wśród członków 
wspólnoty międzynarodowej. Obawy 
te nasiliły się po rozpadzie Związku 
Radzieckiego i ogłoszeniu niepodległo -
ści przez 11 nowych państw (Wspólnota 
Niepodległych Państw – WNP).
04 
W 1991 r. Komisja Europejska uruchomiła 
program TACIS3, który miał ułatwić kra -
jom WNP przejście do ustroju demokra -
tycznego i wprowadzenie gospodarki 
rynkowej. Program ten zakończył się 
w 2006 r.
05 
W kontekście programu TACIS państwa 
członkowskie UE i Komisja postanowiły 
przyjąć wspólne podejście do kwestii 
bezpieczeństwa jądrowego. W tym celu 
zapoczątkowały one program bezpie -
czeństwa jądrowego TACIS4 polegający 
na zapewnianiu wsparcia na miejscu 
w elektrowniach jądrowych, opracowy -
waniu strategii bezpieczeństwa i strate -
gii regulacyjnych, ulepszeniu gospodarki 
odpadami jądrowymi i tworzeniu szans 
na zatrudnienie w sektorze cywilnego 
wykorzystania energii jądrowej dla 
byłych radzieckich naukowców specjali -
zujących się w broni nuklearnej.1 Rozporządzenie (WE) 
nr 1717/2006 Parlamentu 
Europejskiego i Rady z dnia 
15 listopada 2006 r. 
ustanawiające Instrument na 
rzecz Stabilności (Dz.U. L 327 
z 24.11.2006, s. 1).
2 Przykładowe działanie 
krótkoterminowe: wsparcie na 
rzecz ustanowienia władz 
tymczasowych oraz 
demokratycznych 
i pluralistycznych instytucji 
państwowych; przykładowe 
działanie długoterminowe: 
opracowanie ram prawnych 
i wykształcenie zdolności 
instytucjonalnych, np. 
w zakresie kontroli eksportu 
towarów, które mogą być 
stosowane w celach cywilnych 
lub wojskowych bądź do 
celów przestępczych (tzw. 
towary podwójnego 
zastosowania).
3 Program pomocy technicznej 
dla Wspólnoty Niepodległych 
Państw (WNP).
4 W latach 1992–2006 na 
program bezpieczeństwa 
jądrowego TACIS 
przeznaczono 1,3 mld euro.
08 Wstęp
06 
W 2003 r., w wyniku dyskusji na szczeblu 
instytucjonalnym i międzyrządowym na 
temat ataków terrorystycznych w No -
wym Jorku i wojny w Iraku, Rada Euro -
pejska przyjęła dwie strategie, w których 
określono zasady podejmowania w przy -
szłości działań w obszarze bezpieczeń -
stwa. Były to:
a) „Europejska strategia bezpieczeń -
stwa”5, w której przedstawiono 
unijne środowisko bezpieczeństwa 
i wskazano główne wyzwania dla UE 
obejmujące:
 ο terroryzm;
 ο rozprzestrzenianie broni masowego 
rażenia;
 ο konflikty regionalne;
 ο niewydolność państwa;
 ο przestępczość zorganizowaną.
Rada stwierdziła, że UE powinna być 
bardziej aktywna i działać spójniej 
i umiejętniej, aby sprostać wyzwaniom 
związanym z zapobieganiem sytua -
cjom kryzysowym i reagowaniem na 
nie.
b) „Strategia UE przeciw rozprzestrze -
nianiu broni masowego rażenia”6, 
w której przedstawiono plan dzia -
łania w tym obszarze. Priorytetowe 
znaczenie miały w szczególności:
 ο wsparcie międzynarodowego 
systemu monitorowania w zakresie 
nierozprzestrzeniania broni maso -
wego rażenia;
 ο wspieranie krajów spoza UE po -
przez rozwijanie ich zdolności 
instytucjonalnych;
 ο ustanowienie ram prawnych;
 ο opracowanie planów reagowania, 
tak aby umożliwić krajom spoza UE 
wypełnienie ich obowiązków okreś -
lonych w ramach prawnych.07 
Obawy wyrażane przez UE zostały 
również uwzględnione w rezolucji Rady 
Bezpieczeństwa ONZ z 2004 r.7. O nie -
zmiennej wadze tych kwestii świadczą 
ostatnie wydarzenia w Syrii.
Inicjatywa UE w zakresie 
centrów doskonałości 
ds. CBRN
Cele
08 
Główne cele8 inicjatywy UE w zakresie 
centrów doskonałości ds. substancji che -
micznych, biologicznych, radiologicz -
nych i jądrowych (CBRN) polegają na:
 ο wzmocnieniu w długiej perspek -
tywie krajowych i regionalnych 
zdolności instytucjonalnych właści -
wych organów oraz infrastruktury 
administracyjnej;
 ο wspieraniu i wzmacnianiu zdolności 
szybkiego reagowania.
09 
W ramach inicjatywy cele te są realizo -
wane poprzez:
a) zapewnianie krajom szkoleń i wspar -
cia, aby umożliwić im wywiązanie 
się z międzynarodowych zobowią -
zań w zakresie ograniczania ryzyka 
rozprzestrzeniania CBRN;
b) wspieranie krajowych zdolności 
instytucjonalnych w zakresie opra -
cowywania i egzekwowania środ -
ków prawnych, administracyjnych 
i technicznych dotyczących ryzyka 
rozprzestrzeniania CBRN;5 Europejska strategia 
bezpieczeństwa, Rada 
Europejska, Bruksela, 
12-13 grudnia 2003 r.; zob. 
http://www.eeas.europa.eu/
csdp/about -csdp/
european -security -strategy/ .
6 Strategia UE przeciw 
rozprzestrzenianiu broni 
masowego rażenia, Rada 
Europejska, Bruksela, 
12 grudnia 2003 r.; zob. 
http://eeas.europa.eu/
non -proliferation -and-
disarmament/wmd/
index_en.htm .
7 Rezolucja Rady 
Bezpieczeństwa ONZ nr 1540 
z dnia 28 kwietnia 2004 r.
8 Instrument na rzecz 
Stabilności  – wieloletni 
program indykatywny 
2009–2011, Komisja 
Europejska, 8 kwietnia 2009 r.
09 Wstęp
c) wykorzystanie zintegrowanego 
podejścia regionalnego w celu 
wsparcia poczucia odpowiedzialno -
ści za realizację inicjatywy i zapew -
nienia trwałego charakteru szkoleń 
i pomocy;
d) zapewnienie pakietu szkoleń 
i pomocy obejmującego całość 
aspektów dotyczących CBRN (np. 
kontrolowanie eksportu, nielegalny 
handel, bezpieczeństwo, planowanie 
kryzysowe, reagowanie w sytuacjach 
kryzysowych, przeniesienie naukow -
ców, składowanie i utylizacja).
Ogólna koordynacja 
i struktura
10 
W inicjatywę zaangażowanych jest wiele 
podmiotów (zob. również załącznik I ):
a) Europejska Służba Działań Zewnętrz -
nych (ESDZ), organ odpowiedzialny 
za politykę zagraniczną UE, odpo -
wiada za nadawanie inicjatywie 
strategicznego kierunku, co odbywa 
się w ramach wieloletnich progra -
mów indykatywnych Instrumentu na 
rzecz Stabilności, którego inicjatywa 
jest częścią. ESDZ utrzymuje również 
regularne kontakty z innymi organa -
mi międzynarodowymi działającymi 
w dziedzinie zarządzania ryzykiem 
w obszarze chemicznym, biologicz -
nym, radiologicznym i jądrowym 
(np. z Międzynarodową Agencją 
Energii Atomowej) i omawia z nimi 
ogólną strategię i priorytety.b) EuropeAid, departament Komisji zaj -
mujący się pomocą rozwojową, jest 
organem decyzyjnym odpowiedzial -
nym za wykonanie budżetu inicja -
tywy. EuropeAid sporządza roczne 
programy działań w ramach Instru -
mentu na rzecz Stabilności i monito -
ruje wyniki prac zespołu ds. zarzą -
dzania oraz organów wdrażających: 
Wspólnego Centrum Badawczego 
(JRC) Komisji i Międzyregionalnego 
Instytutu Narodów Zjednoczonych 
ds. Badań nad Przestępczością 
i Wymiarem Sprawiedliwości (UNI -
CRI). Od 2012 r. EuropeAid zarządza 
również projektami realizowanymi 
w ramach inicjatywy9 i odpowiada 
m.in. za wybór projektów, zawiera -
nie umów z konsorcjami wdrażający -
mi10 i monitorowanie.
c) Zespół ds. zarządzania, w skład któ -
rego wchodzą eksperci z unijnych 
organizacji pozarządowych, wspiera 
inicjatywę, doradzając w kwestiach 
dotyczących zarządzania, prezentu -
jąc inicjatywę krajom partnerskim 
i dążąc do uzyskania z ich strony 
wsparcia politycznego na wysokim 
szczeblu.
d) Wspólne Centrum Badawcze (JRC) 
i UNICRI odpowiadają za wdrażanie 
inicjatywy. JRC, wyspecjalizowana 
jednostka w strukturach Komisji zaj -
mująca się wsparciem technicznym 
i naukowym, pomaga w sporządza -
niu wniosków projektowych, wybo -
rze projektów oraz ocenie potrzeb. 
Centrum jest również odpowiedzial -
ne za ustanowienie i utrzymywanie 
mechanizmów monitorowania na 
potrzeby poszczególnych projektów, 
jak i całej inicjatywy. UNICRI tworzy 
sekretariaty regionalne i udziela 
wsparcia na etapie ustanawiania 
struktur organizacyjnych w kra -
jach partnerskich, a także pomaga 
w opracowaniu krajowych planów 
działania i organizacji spotkań przy 
okrągłym stole.9 UNICRI zarządza projektami 
zakontraktowanymi przed 
rokiem 2012.
10 W przypadku UNICRI były to 
organizacje pozarządowe 
działające na całym świecie 
i dysponujące odpowiednią 
wiedzą fachową. W przypadku 
EuropeAid są to agencje 
rządowe państw 
członkowskich UE 
dysponujące stosowną wiedzą 
specjalistyczną.
10 Wstęp
e) Każdy z ponad 40 krajów partner -
skich wyznacza krajowy punkt 
kontaktowy, który koordynuje dzia -
łania podejmowane przez podmioty 
zaangażowane w realizację inicjaty -
wy CBRN na terenie kraju, pomaga 
w utworzeniu zespołów krajowych11, 
organizuje spotkania i odpowiada 
za rozpowszechnianie istotnych in -
formacji. Kraje partnerskie określają 
swoje potrzeby z pomocą odnośne -
go zestawu narzędzi i sporządzają 
krajowe plany działania, w których 
ustalają hierarchię tych potrzeb. 
Następnie opracowują szczegółowe 
wnioski projektowe, uwzględnia -
jące zidentyfikowane potrzeby. Na 
kolejnym etapie wnioski wzbogaca -
ne są o komponent regionalny, o ile 
zachodzi taka potrzeba, i doprecy -
zowane przez JRC. Za ocenę pro -
jektów, sporządzenie ich rankingu 
i wybór do objęcia finansowaniem 
odpowiada EuropeAid. W następnej 
kolejności podpisywane są umowy 
z konsorcjami wdrażającymi i rozpo -
czyna się realizacja projektów.
f) Współpraca między krajami partner -
skimi odbywa się za pośrednictwem 
sekretariatów regionalnych (ich 
wykaz można znaleźć w  załączni -
ku II ). Na personel sekretariatów 
składa dwóch stałych pracowni -
ków: kierownik (mianowany przez 
państwo przyjmujące) i koordyna -
tor regionalny (zatrudniony przez 
UNICRI). Zadaniem sekretariatów jest 
wspieranie współpracy w regionie 
i zapewnianie wymiaru regional -
nego we wnioskach projektowych 
poprzez:
 ο ułatwianie wymiany informacji i ko -
ordynację działań w regionie;
 ο wspieranie krajów w procesie two -
rzenia zdolności instytucjonalnych, 
tak aby ułatwić im ocenę i uwzględ -
nienie potrzeb oraz wskazanie ob -
szarów, w których dysponują wiedzą 
fachową; ο wspieranie realizacji i monitorowa -
nia projektów oraz dostarczanie 
informacji zwrotnych na ich temat 
organom wdrażającym;
 ο rozpowszechnianie informacji na 
temat inicjatywy w regionie.
11 
Delegatura UE12 w każdym kraju uczest -
niczącym w inicjatywie jest na bieżąco 
informowana o postępach prac oraz 
o wszelkich działaniach realizowanych 
w ramach inicjatywy na terenie kraju.
12 
W załączniku III  przedstawiono po -
szczególne komponenty inicjatywy oraz 
podmioty zaangażowane w jej realizację.11 Zespoły krajowe koordynują 
prace na niższym szczeblu 
i przekazują informacje do 
instytucji takich jak 
ministerstwa, agencje czy 
placówki naukowe 
i oświatowe.
12 Unia Europejska jest 
reprezentowana przez 139 
delegatur i biur UE na całym 
świecie. Więcej informacji zob. 
http://eeas.europa.eu/
delegations/index_en.htm .
11
 Zakres kontroli  
i podejście kontrolne
13 
Kontrola Trybunału miała na celu ocenę, 
czy inicjatywa UE w zakresie centrów 
doskonałości ds. CBRN może skutecznie 
przyczynić się do ograniczenia zagrożeń 
chemicznych, biologicznych, radiolo -
gicznych i jądrowych pochodzących 
spoza UE. To główne pytanie kontrolne 
podzielono na trzy następujące pytania 
szczegółowe:
 ο Czy inicjatywa opiera się na rzetelnej 
analizie sytuacji do roku 2010?
 ο Czy struktura organizacyjna stwo -
rzona na potrzeby inicjatywy jest 
odpowiednia, by sprostać zidentyfi -
kowanym wyzwaniom?
 ο Czy ustanowiono właściwy sys -
tem zarządzania i czy dobrze on 
funkcjonuje?
14 
Ponieważ inicjatywa jest stosunkowo 
nowa (ustanowiono ją w 2010 r., a pierw -
sze projekty rozpoczęły się w 2013 r.), 
Trybunał nie skontrolował uzyskanych 
w jej ramach produktów i wyników ani 
jej oddziaływania. Nacisk położono 
raczej na sprawdzenie, czy przyjęte 
podejście, strategia i system zarządzania 
są odpowiednie, aby inicjatywa mogła 
przyczynić się do ograniczenia zagrożeń 
CBRN w krajach nienależących do UE.
15 
Trybunał przeprowadził kontrolę 
w okresie od października 2013 r. do 
stycznia 2014 r. Prace kontrole obejmo -
wały analizę stosownych dokumentów, 
wywiady z pracownikami Komisji, ESDZ, 
UNICRI i członkami zespołu ds. zarzą -
dzania, wizyty w dwóch sekretariatach 
regionalnych (w Rabacie i Ammanie) oraz 
udział w szkoleniu przeprowadzonym 
w ramach jednego z projektów.
12
 Uwagi
Koncepcja inicjatywy 
opiera się na rzetelnej 
analizie sytuacji i przyczy -
nia się do lepszej współ -
pracy i większej odpowie -
dzialności w regionach
16 
Inicjatywa UE w zakresie centrów dosko -
nałości ds. CBRN została podjęta w na -
stępstwie przyjęcia europejskiej strategii 
bezpieczeństwa i strategii UE przeciw roz -
przestrzenianiu broni masowego rażenia. 
Koncepcja leżąca u podstaw inicjatywy 
opiera się na rzetelnej analizie sytuacji, 
w której uwzględniono w szczególności 
następujące niedoskonałości wcześniej -
szego programu TACIS:
 ο przyjęte podejście miało w przewa -
żającej mierze charakter doraźny 
i nie wszystkie działania stanowiły 
część długofalowej strategii;
 ο realizacja programu TACIS odbywała 
się odgórnie: główny ośrodek decy -
zyjny znajdował się w Komisji, nato -
miast kraje spoza UE miały niewielki 
zakres odpowiedzialności. W związ -
ku z tym istniało duże ryzyko, że po 
ustaniu finansowania UE projekty 
nie będą kontynuowane, a ich rezul -
taty nie zostaną podtrzymane13.
17 
Inicjatywa w zakresie centrów doskona -
łości jest w wielu miejscach innowacyj -
na. Ma ona: ο być kompleksowa: uwzględniać ryzy -
ko i zagrożenia w zakresie CBRN bez 
względu na to, czy mają one podłoże 
przestępcze, są przypadkowe czy 
naturalne, jak również obejmować 
działania na rzecz ograniczenia tych 
zagrożeń poprzez zapobieganie 
im, ich wykrywanie oraz właściwe 
reagowanie na nie, a także poprzez 
odpowiednie zarządzanie. Przykła -
dy takich zagrożeń przedstawiono 
w ramce 1  poniżej;
 ο opierać się na podejściu oddolnym, 
ukierunkowanym na zaspokoje -
nie konkretnych potrzeb: eksperci 
w krajach partnerskich w systema -
tyczny sposób identyfikują potrzeby 
specyficzne dla danego kraju we 
wszystkich obszarach ryzyka CBRN, 
wykorzystując w tym celu odnośny 
zestaw narzędzi (tj. analizę luk); 
następnie określają w krajowych 
planach działania kroki, jakie należy 
podjąć w pierwszej kolejności, aby 
wyeliminować te zagrożenia; na 
koniec sporządzają szczegółowe 
wnioski projektowe uwzględniające 
zidentyfikowane potrzeby i mające 
na celu wyeliminowanie luk w syste -
mach służących ograniczeniu ryzyka;
 ο położyć wyraźny nacisk na współ -
pracę regionalną pomiędzy kraja -
mi partnerskimi: wiedza fachowa 
i zdolności instytucjonalne powstałe 
w wyniku realizacji inicjatywy w kra -
jach partnerskich są rozpowszech -
niane na szczeblu regionalnym.
Przykłady zagrożeń w zakresie CBRN uwzględnionych w inicjatywie:
- chemiczne : nielegalny handel substancjami chemicznymi, które mogą zostać wykorzystane na potrzeby przemysłowe 
lub w celach przestępczych (tzw. podwójne zastosowanie);
- biologiczne : epidemie takie jak ptasia grypa – choroba wysoce zakaźna rozprzestrzeniająca się w szybkim tempie na 
terenie kilku krajów;
- radiologiczne : odpady szpitalne, jak np. substancje wykorzystywane w radioterapii;
- jądrowe : incydenty podobne jak w Fukushimie, gdzie dochodzi do przypadkowego uwolnienia materiałów promie -
niotwórczych do środowiska.Ramka 113 Zjawisko to określane jest 
mianem „trwałości” działań 
finansowanych przez 
darczyńców.
13 Uwagi
18 
Te wszystkie nowe elementy opraco -
wano, aby zwiększyć poczucie odpo -
wiedzialności w krajach partnerskich 
za realizację inicjatywy, a tym samym 
zapewnić większą trwałość inicjatywy, 
tj. zwiększyć prawdopodobieństwo, że 
rezultaty podjętych działań zostaną pod -
trzymane po ustaniu finansowania UE.
19 
Współpraca regionalna w zakresie bez -
pieczeństwa stanowi kluczowy element 
inicjatywy. ESDZ i Komisja nie bez po -
wodu przypisały jej tak duże znaczenie 
i położyły nacisk na jej rozwijanie:
a) zagrożenia uwzględnione w ramach 
inicjatywy ze swej natury mają 
charakter transgraniczny: wypad -
ki chemiczne czy epidemie takie 
jak ptasia grypa nie znają granic 
państwowych;
b) poziom zaawansowania prac w za -
kresie ograniczania ryzyka CBRN 
jest różny w poszczególnych krajach 
partnerskich; współpraca regional -
na prowadzi do upowszechnienia 
najlepszych praktyk, a kraje partner -
skie mogą wzajemnie korzystać ze 
zgromadzonej wiedzy.
20 
Z tego względu oczekuje się, że inicja -
tywa przyniesie korzyści wykraczające 
poza produkty uzyskane w ramach poje -
dynczych projektów. Fakt, że sąsiadujące 
ze sobą kraje we wrażliwych regionach 
geograficznych takich jak Afryka Północ -
na czy Bliski Wschód spotykają się, by 
omówić i wspólnie realizować projekty 
w obszarze bezpieczeństwa, stanowi 
istotną wartość dodaną i przyczynia się 
do wykształcenia się kultury współpracy 
i bezpieczeństwa.21 
Wspólnota międzynarodowa przyjęła 
inicjatywę z przychylnością. Uzyskała 
ona wsparcie ze strony Rady Bezpieczeń -
stwa ONZ14, partnerstwa globalnego 
G-8 (w ramach którego powołano grupę 
roboczą ds. centrów doskonałości15) 
i NATO (przy czym UE wspiera centrum 
NATO ds. CBRN w Wyszkowie w Republi -
ce Czeskiej16).
Struktura organizacyjna 
stworzona na potrzeby 
inicjatywy jest złożona, 
ale zasadniczo 
odpowiednia
22 
Struktura organizacyjna stworzona na 
potrzeby inicjatywy jest skomplikowana 
ze względu na dużą liczbę zaangażo -
wanych podmiotów, zdecentralizowaną 
organizację, globalną skalę działań, 
różnorodność regionów i krajów part -
nerskich oraz fakt, że działania realizo -
wane są wspólnie przez organy UE i ONZ 
(zob. pkt 10–11). Taki stopień złożoności 
wynika z podejścia przyjętego w ramach 
inicjatywy, które z założenia miało być 
kompleksowe, oddolne i regionalne 
(zob. pkt 17).
23 
Wybór organów wdrażających (JRC 
i UNICRI) został należycie uzasadniony. 
JRC, wewnętrzna jednostka Komisji 
zajmująca się badaniami naukowymi, 
zapewnia odpowiednią wiedzę specja -
listyczną, podczas gdy UNICRI może 
korzystać z sieci dyplomatycznej ONZ, 
aby nawiązać kontakty z potencjalnymi 
krajami partnerskimi i przekonać je do 
udziału w inicjatywie. W  załączniku IV  
przedstawiono motywy, jakimi kierowa -
no się przy wyborze każdego z organów 
wdrażających, jak również obszary, 
w jakich organy te się specjalizują, oraz 
główne powierzone im zadania.14 Oświadczenie Rady 
Bezpieczeństwa ONZ 
popierające unijne centra 
doskonałości z dnia 
12 kwietnia 2012 r.
15 Globalne partnerstwo G-8 
przeciwko rozprzestrzenianiu 
broni i materiałów masowego 
rażenia: Sprawozdanie prezesa 
za 2013 r., Ministerstwo Spraw 
Zagranicznych i Wspólnoty 
Narodów, Londyn, grudzień 
2013 r.
16 Więcej informacji zob. http://
www.jcbrncoe.cz/ .
14 Uwagi
24 
Pomimo dużej liczby zaangażowanych 
podmiotów ich funkcje i zakresy odpo -
wiedzialności są wyraźnie zdefiniowane, 
a każdy z nich ma ściśle określone zada -
nia do wykonania (zob. pkt 10–11).
25 
Kraje partnerskie samodzielnie wskazują 
krajowy punkt kontaktowy i powołują 
zespół krajowy, kierując się wytycznymi 
i zaleceniami wydanymi przez JRC i UNI -
CRI. Taki poziom autonomii, niezbędny, 
aby zapewnić akceptację inicjatywy, 
wpisuje się w ogólne podejście ukierun -
kowane na zaspokajanie konkretnych 
potrzeb.
26 
Jeśli chodzi o wskazanie regionów, które 
mają zostać objęte inicjatywą, ESDZ 
i Komisja ze zrozumiałych względów 
wybrały głównie regiony w krajach 
sąsiadujących z UE lub w krajach z nią 
stowarzyszonych (zob. załącznik II ). Jed -
nak ze względu na dużą liczbę regionów 
i krajów uczestniczących w inicjatywie 
zapotrzebowanie na fundusze w celu 
realizacji użytecznych projektów może 
znacznie przewyższyć dostępne zasoby, 
które są ograniczone. Konieczne może 
być zatem wskazanie projektów priory -
tetowych w obszarach o największym 
znaczeniu dla bezpieczeństwa UE, tak 
aby zapewnić optymalne wykorzystanie 
dostępnych środków.
27 
Sekretariaty regionalne (zob. pkt 10) 
dysponują obecnie ograniczoną fachową 
wiedzą techniczną. Fakt ten utrudnia im 
wykonywanie niektórych zadań, takich 
jak pomoc przy opracowywaniu i do -
precyzowaniu wniosków projektowych 
czy wspieranie realizacji projektów na 
późniejszym etapie.28 
Delegatury UE w krajach partnerskich 
są systematycznie informowane o dzia -
łaniach podejmowanych w ramach 
inicjatywy, lecz nie odgrywają w dosta -
tecznym stopniu aktywnej roli. Tymcza -
sem dysponują one wiedzą fachową, by 
wesprzeć sekretariaty regionalne i kra -
jowe punkty kontaktowe w ich pracach. 
Co bardziej istotne, mają one również 
możliwości dyplomatyczne, które można 
by wykorzystać, aby pozyskać i utrzymać 
wsparcie polityczne na wysokim szcze -
blu w krajach partnerskich oraz podnieść 
świadomość na temat działań UE.
Ustanowiono systemy 
zarządzania, lecz nadal 
występują pewne 
niedociągnięcia
Plan realizacji wdrażany 
z opóźnieniem
29 
Sporządzając plan realizacji, ESDZ 
i EuropeAid nie wzięły pod uwagę 
złożonego charakteru inicjatywy (zob. 
załącznik III ). Ustanowienie struktur 
organizacyjnych w krajach partnerskich 
zajęło dłużej niż oczekiwano. Wynikało 
to z uwarunkowań politycznych, jak 
również z różnego stopnia wsparcia 
politycznego na wysokim szczeblu, 
różnorodności krajów partnerskich 
i ich różnego doświadczenia w kwestii 
działań na rzecz ograniczenia zagrożeń 
CBRN oraz różnego zakresu, w jakim 
ustanowiono odpowiednie struktury (np. 
zespoły krajowe).
30 
Te złożone czynniki sprawiły, że wy -
znaczenie krajowych punktów kontak -
towych oraz ustanowienie zespołów 
krajowych nastąpiło z opóźnieniem.
15 Uwagi
31 
W planie realizacji przewidziano m.in. 
szereg kroków – od oceny potrzeb z wy -
korzystaniem przygotowanego w tym 
celu zestawu narzędzi, przez sporządze -
nie krajowych planów działania, aż po 
opracowanie wniosków projektowych 
uwzględniających zidentyfikowane 
potrzeby.
32 
Zestaw narzędzi miał umożliwić określe -
nie w systematyczny sposób zagrożeń 
specyficznych dla danego kraju we 
wszystkich obszarach ryzyka w zakresie 
CBRN. Opracowanie takiego zestawu 
zaplanowano już w umowie pomiędzy 
EuropeAid i UNICRI z 2010 r. Ze względu 
na opóźnienia w realizacji inicjatywy 
(zob. pkt 29–30) EuropeAid uwzględni -
ła przygotowanie zestawu w rocznym 
programie działań na 2012 r.
33 
W opinii EuropeAid UNICRI – przystępu -
jąc do prac nad zestawem narzędzi – nie 
wziął w dostatecznym stopniu pod uwa -
gę zdolności administracyjnych krajów 
partnerskich, w związku z czym pro -
dukt końcowy był zbyt skomplikowany. 
W marcu 2013 r. EuropeAid powierzyła 
to zadanie Wspólnemu Centrum Badaw -
czemu (JRC), które przedstawiło nową, 
uproszczoną wersję dokumentu w grud -
niu 2013 r. Po zakończeniu fazy testowej 
w trzech krajach partnerskich nowy 
zestaw narzędzi został udostępniony 
w całości na początku 2014 r. Obecnie 
dostępne są zatem dwa zestawy narzę -
dzi mające ułatwiać krajom partnerskim 
opracowywanie krajowych planów 
działania.34 
Krajowe plany działania, które powin -
no się opracować po dokonaniu oceny 
potrzeb, określają działania niezbędne 
w celu zaspokojenia potrzeb zidenty -
fikowanych w zakresie zapewnienia 
gotowości na wypadek katastrof, zapo -
biegania im i wykrywania zagrożeń oraz 
łagodzenia ich skutków. Do końca 2013 r. 
pięć krajów partnerskich przygotowało 
wstępne wersje planów działania.
35 
Ze względu na opóźnienia ESDZ i Euro -
peAid nie były w stanie wdrożyć planu 
realizacji zgodnie z początkowymi zało -
żeniami. Realizacja projektów rozpoczęła 
się, zanim dokonano oceny potrzeb 
i zanim sporządzono krajowe plany 
działania.
Ustanowiono systemy  
na potrzeby wyboru  
projektów i ich realizacji,  
lecz konieczne jest większe 
zaangażowanie ze strony 
krajów partnerskich
36 
Jeśli chodzi o wybór projektów, więk -
szość wniosków projektowych przed -
kładanych jest przez kraje partnerskie 
lub sekretariaty regionalne, lecz część 
wniosków sporządzanych jest także 
przez organy wdrażające. Choć przed -
kładanie wniosków projektowych przez 
organy wdrażające może nadać inicjaty -
wie bardziej dynamiczny charakter, taka 
praktyka jest niezgodna z przyjętym 
podejściem oddolnym.
16 Uwagi
37 
JRC dokonuje przeglądu wszystkich 
wniosków i wraz z EuropeAid czuwa nad 
tym, by zawierały one cele i wskaźniki 
SMART17. W trakcie pierwszej rundy wy -
boru projektów EuropeAid, UNICRI i JRC 
łączyły lub pomijały niektóre wnioski, 
nie zawsze informując wnioskodawców 
o dokonanych zmianach. Osłabiło to 
poczucie odpowiedzialności za realizację 
inicjatywy i odbiło się negatywnie na jej 
rozwoju.
38 
Od maja 2013 r. kraje partnerskie uczest -
niczące w inicjatywie mogą zapropono -
wać projekty w dowolnym momencie, 
a nie raz do roku, jak było to wcześniej. 
EuropeAid zatwierdza projekty indywi -
dualnie, po przeprowadzeniu dyskusji 
z krajami partnerskimi, sekretariatami 
regionalnymi i właściwymi eksperta -
mi. W trakcie tych dyskusji uczestnicy 
dopilnowują, by wnioski projektowe 
miały wymiar regionalny. Kraje partner -
skie z zadowoleniem przyjęły to nowe 
podejście, ponieważ dzięki niemu są 
one w większym stopniu zaangażowane 
w procedury poprzedzające decyzję 
o objęciu projektu dofinansowaniem. 
Kraje te zaniepokojone są jednak 
opóźnieniami, jakie występują pomię -
dzy złożeniem wniosku projektowego 
a realizacją projektu, i docenią wszelką 
poprawę w tym zakresie.
39 
Do kwietnia 2014 r. wybrano 40 pro -
jektów (zob. załącznik V ). Realizacja 
pierwszych z nich rozpoczęła się w dniu 
1 stycznia 2013 r. Większość projektów 
dotyczy podnoszenia świadomości, 
tworzenia sieci współpracy, transferu 
wiedzy, organizacji szkoleń, tworzenia 
zdolności instytucjonalnych oraz uak -
tualnienia ram prawnych (zob. przykład 
w ramce 2 ).40 
Za zarządzanie pierwszymi 19 projekta -
mi w ramach inicjatywy, w tym za wybór 
podmiotów wdrażających i podpisanie 
z nimi umów zgodnie z zasadami ONZ, 
odpowiedzialny był UNICRI. Oznaczało 
to, że w inicjatywie mogły uczestniczyć 
wszystkie organizacje pozarządowe 
na świecie dysponujące odpowiednią 
wiedzą specjalistyczną. W 2012 r. odpo -
wiedzialność za zarządzanie kolejnymi 
projektami przejęła EuropeAid. Wynikało 
to z obaw niektórych państw członkow -
skich UE, które chciały zwiększyć udział 
własnych ekspertów w projektach i prag -
nęły podkreślić rolę UE jako darczyńcy.
41 
Odkąd za stronę organizacyjną odpowie -
dzialna jest EuropeAid, w skład konsor -
cjów zajmujących się realizacją projek -
tów wchodzą głównie agencje, organy 
i eksperci z państw członkowskich UE. 
W pracach tych konsorcjów uczestniczą 
jedynie nieliczne agencje, organy lub 
eksperci z krajów partnerskich, mimo 
iż czasem dysponują one bogatym 
doświadczeniem w danej dziedzinie. Taki 
stan rzeczy może stanowić przeszkodę 
w wykształceniu się poczucia odpo -
wiedzialności za działania prowadzone 
w krajach partnerskich i negatywnie 
odbić się na trwałości rezultatów uzyska -
nych w ramach projektów. Ponadto na 
zdolności krajów partnerskich w zakresie 
CBRN korzystnie wpłynęłoby większe 
wykorzystanie ich własnych zasobów 
wiedzy i doświadczenia, co zresztą 
stanowiło jeden z głównych celów 
inicjatywy.17 SMART – zdefiniowane, 
wymierne, osiągalne, 
odpowiednie, określone 
w czasie.
17 Uwagi
Przykładowy projekt
Nazwa  Projekt 5: Rozwój wiedzy i przekazywanie najlepszych praktyk w zakresie monitorowania impor -
tu i eksportu substancji CBRN
Obszar docelowy  Atlantyckie wybrzeże Afryki, Azja Środkowa, Bliski Wschód i Afryka Północna
Podmiot wdrażający  Federalny Urząd ds. Gospodarki i Kontroli Eksportu (BAFA), Niemcy
Termin realizacji  1.1.2013  – 31.12.2014
Budżet (w euro)  1 440 000
Cele  1.  Wzmocnienie zdolności krajów w zakresie kontroli importu i eksportu poprzez opracowanie 
odpowiednich procedur i wytycznych, tak aby zapobiegać nielegalnemu przewozowi trans -
granicznemu niebezpiecznych materiałów CBRN.
 2.  Budowanie zaufania wśród podmiotów, agencji itp. zaangażowanych w regulowanie importu 
i eksportu na szczeblu krajowym i regionalnym.
 3.  Opracowanie trwałego systemu dzielenia się wiedzą, z którego korzystać mogłoby wiele kra -
jów i organów rządowych, opartego na bezpłatnie dostępnych zestawach narzędzi w zakre -
sie importu i eksportu substancji CBRN.
 4.  Wzmocnienie koordynacji pomiędzy agencjami na szczeblu regionalnym i ujednolicenie 
procedur i wytycznych dotyczących kontroli importu i eksportu z procedurami międzynaro -
dowymi w tym zakresie.Ramka 2
18 Uwagi
Organy decyzyjne i organy 
wdrażające współpracują ze 
sobą na zasadzie dwustron -
nej, nie ma jednak miejsca 
dla szerszej współpracy 
o wymiarze strategicznym
42 
Na wstępnym etapie ustanowiony został 
komitet koordynacyjny, zrzeszający 
przedstawicieli organów decyzyjnych 
(ESDZ i EuropeAid) oraz organów wdra -
żających (JRC i UNICRI). Na jego forum 
dyskutowano bieżące kwestie dotyczące 
procesu ustanawiania inicjatywy, w tym 
m.in. priorytety regionalne, wybór 
projektów zarządzanych przez UNICRI 
i wiele innych kwestii. Po tym, jak wybór 
projektów UNICRI dobiegł końca, komi -
tet ten przestał istnieć. Od tego czasu 
podmioty zaangażowane w inicjatywę 
współpracują ze sobą głównie na zasa -
dzie dwustronnej.
43 
Niektóre podmioty wyraziły opinię, że 
współpraca, koordynacja i komunikacja 
między nimi mogłyby ulec poprawie, np. 
dzięki przywróceniu komitetu koordyna -
cyjnego jako forum szerszej współpracy 
o wymiarze strategicznym. Komitet ten 
pomagałby w szybszym wyjaśnianiu 
kwestii problematycznych i w wyzna -
czaniu priorytetów, ograniczając tym 
samym potrzebę częstych dyskusji 
dwustronnych.
44 
Oprócz inicjatywy w zakresie centrów 
doskonałości istnieją również inne źródła 
finansowania projektów związanych 
z CBRN, np. za pośrednictwem Między -
narodowej Agencji Energii Atomowej czy 
agencji w państwach członkowskich UE.45 
Komisja nie dysponuje pełnym rozezna -
niem na temat wszystkich projektów 
finansowanych w ramach poszczegól -
nych instrumentów w obszarze polityki 
bezpieczeństwa ani na temat działań 
na rzecz ograniczenia ryzyka w zakre -
sie CBRN finansowanych przez innych 
darczyńców.
Ustanowiono system 
monitorowania
46 
EuropeAid ustanowiła system monitoro -
wania na potrzeby inicjatywy, opierający 
się na kluczowych wskaźnikach wykona -
nia i oddziaływania. Ponadto EuropeAid 
monitoruje projekty przy pomocy JRC 
oraz UNICRI. Informacje na temat realiza -
cji inicjatywy są też zawarte w rocznym 
sprawozdaniu z działalności EuropeAid.
47 
JRC utworzyło rozbudowaną i komplek -
sową stronę internetową umożliwiającą 
zainteresowanym podmiotom uzyskanie 
aktualnych informacji na temat wnios -
ków projektowych, wyboru projektów 
i ich realizacji.
48 
W „Sprawozdaniu półrocznym z postę -
pów w realizacji strategii UE przeciwko 
rozprzestrzenianiu broni masowego 
rażenia”18 Rada informuje o działaniach 
na rzecz ograniczenia ryzyka w zakresie 
CBRN, a także m.in. o postępach w re -
alizacji inicjatywy w zakresie centrów 
doskonałości.
49 
Biorąc pod uwagę, że realizacja projek -
tów rozpoczęła się dopiero w 2013 r. 
(zob. pkt 39), jest zbyt wcześnie, by oce -
nić skuteczność stosowanego systemu 
monitorowania.18 Ostatnie takie sprawozdanie 
zostało opublikowane 
w Dzienniku Urzędowym 
seria C nr 54 z dnia 
25 lutego 2014 r.
19
 Wnioski  
i zalecenia
Wnioski
50 
Mając na uwadze główne pytanie kon -
trolne, kontrolerzy Trybunału stwier -
dzają, że unijna inicjatywa w zakresie 
centrów doskonałości ds. CBRN może 
skutecznie przyczynić się do zminimali -
zowania zagrożeń chemicznych, biolo -
gicznych, radiologicznych i jądrowych 
płynących spoza UE, lecz kilka jej ele -
mentów wciąż wymaga sfinalizowania.
51 
W odniesieniu do trzech pytań szczegó -
łowych Trybunał stwierdza, że:
a) Koncepcja leżąca u podstaw inicja -
tywy opiera się na rzetelnej analizie 
sytuacji i uwzględnia niedociągnię -
cia zidentyfikowane w odniesieniu 
do wcześniejszego programu TACIS. 
Kompleksowe podejście przyjęte 
w ramach inicjatywy, ukierunko -
wane na zaspokojenie konkretnych 
potrzeb, oraz wyraźny nacisk na 
współpracę regionalną stanowią 
długofalową odpowiedź na prioryte -
ty określone w europejskiej strategii 
bezpieczeństwa i w strategii UE 
przeciw rozprzestrzenianiu broni 
masowego rażenia. W realizację 
inicjatywy już na bardzo wczesnym 
etapie zaangażowane są wszystkie 
zainteresowane podmioty w krajach 
partnerskich, co sprzyja trwałości 
inicjatywy i rozwojowi poczucia 
odpowiedzialności w krajach part -
nerskich i w wielu regionach nią 
objętych.b) Struktura organizacyjna ustanowio -
na na potrzeby inicjatywy – mimo 
swej złożoności – jest zasadniczo 
właściwa, choć wymaga pewnych 
modyfikacji. Wybór dwóch organów 
wdrażających i regionów został 
należycie uzasadniony, a każda 
z zaangażowanych instytucji ma 
ściśle określone zadania. Sekretaria -
ty regionalne nie dysponują jednak 
dostatecznymi zdolnościami tech -
nicznymi. Delegatury UE nie wyko -
rzystują w wystarczającym stopniu 
swojej pozycji, by pozyskać większe 
wsparcie polityczne w krajach part -
nerskich i pośredniczyć we współ -
pracy z państwami członkowskimi 
UE.
c) Ustanowiono właściwy system za -
rządzania, który znajduje się obecnie 
na etapie uruchamiania. Realizacja 
niektórych elementów inicjatywy 
nastąpiła jednak z opóźnieniem. 
Złożony charakter inicjatywy nie 
został uwzględniony w wystarcza -
jącym stopniu w pierwotnym planie 
realizacji. Oznaczało to, że plan ten 
nie mógł zostać w pełni wykorzysta -
ny, gdyż w momencie rozpoczęcia 
wyboru projektów nie sfinalizowano 
pewnych kluczowych elementów, 
takich jak ocena potrzeb. Na wczes -
nym etapie realizacji inicjatywy kraje 
partnerskie nie zostały w dostatecz -
nym stopniu włączone w proces wy -
boru projektów. Niektóre projekty są 
obecnie w toku. Ustanowiono także 
odpowiedni system monitorowania. 
Trybunał odnotował, że współpra -
ca między organami decyzyjnymi 
(ESDZ i EuropeAid) z jednej strony 
i organami wdrażającymi (JRC i UNI -
CRI) z drugiej odbywa się wyłącznie 
na zasadzie dwustronnej.
20 Wnioski i zalecenia 
Zalecenia
52 
Jeśli chodzi o inicjatywę w obecnej po -
staci, ESDZ i Komisja powinny:
 ο skoncentrować wydatkowanie 
środków unijnych na obszarach 
o największym znaczeniu z punktu 
widzenia bezpieczeństwa UE, tak 
aby uzyskać jak największe korzyści 
bezpośrednie;
 ο wzmocnić zdolności sekretariatów 
regionalnych poprzez zwiększenie 
fachowej wiedzy technicznej;
 ο zwiększyć rolę delegatur UE, zwłasz -
cza w krajach, w których ustanowio -
no sekretariaty regionalne.53 
W odniesieniu do zarządzania projekta -
mi Komisja powinna:
 ο poczynić kroki w celu włączenia kra -
jów partnerskich nie tylko na etapie 
uruchamiania projektów, ale również 
w trakcie ich realizacji. Przyczyni -
łoby się to do większego poczucia 
odpowiedzialności za realizowane 
działania i zapewniło ich trwałość;
 ο w dalszym ciągu dążyć do ulepsze -
nia procedur, tak aby skrócić czas 
pomiędzy złożeniem wniosku pro -
jektowego a realizacją projektu;
 ο usprawnić współpracę pomiędzy or -
ganami decyzyjnymi i wdrażającymi, 
np. poprzez przywrócenie komitetu 
koordynacyjnego.
Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę III, której przewodniczył Karel 
PINXTEN, członek Trybunału Obrachunkowego, na posiedzeniu w Luksemburgu 
w dniu 7 października 2014 r.
 W imieniu Trybunału Obrachunkowego
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA  
 Prezes

21
 Załączniki
Struktura organizacyjna inicjatywy
Sekretariaty
regionalne (SR)
Zespoły
krajowe (ZK)Spotkania przy
okrągłym stole
SR
ZK
ZKZKZK
ZK
ZK ZKZKZKZK
SRRada Parlament ESDZ
EuropeAid
Wspólne Centrum
Badawcze (JRC)
SR
ZK ZKZKZK
ZK
SR
ZK ZKZKZK
ZKStrategia
Zarządzanie 
i koordynacja
Organy wdrażające 
i podmioty realizujące inicjatywęAgencje
w państwach
członkowskichUNICRIPunkty kontaktowe
CBRN w państwach
członkowskichZespół ds. zarządzaniaZałącznik I
22 Załączniki
Wykaz sekretariatów regionalnych
Skrót Region Kraje objęte współpracą
SEA Azja Południowo‑WschodniaBrunei, Kambodża, Indonezja,
Laos, Malezja, Mjanma/Birma,
Filipiny,
Singapur, Tajlandia, Wietnam
AAF Atlantyckie wybrzeże Afryki Wybrzeże Kości Słoniowej, Gabon, Liberia, Mauretania, Maroko, Senegal, Togo
NA Afryka Północna Algieria, Libia, Maroko, Tunezja
SEEEuropa Południowo‑Wschodnia, Kaukaz Połu ‑
dniowy, Mołdawia i UkrainaAlbania, Armenia, Bośnia i Hercegowina, była jugosłowiańska republika Macedonii, 
Gruzja, Mołdawia, Czarnogóra, Serbia, Ukraina
CA Azja Środkowa Kirgistan, Tadżykistan, Uzbekistan
ME Bliski Wschód Irak, Jordania, Liban
ECA Afryka Wschodnia i  ŚrodkowaBurundi, Demokratyczna Republika Konga, Ghana, Kenia, Rwanda, Seszele, 
Uganda, Zambia
Na etapie negocjacji:
GCC Rada Współpracy Państw Zatoki Do ustaleniaZałącznik II
23 Załączniki
Poszczególne komponenty inicjatywy i podmioty zaangażowane w jej realizacjęZałącznik IIIUstanowienie zespołów krajowych (ZK)
i sekretariatów regionalnych (SR)
Identyﬁkacja braków w zakresie zdolności
instytucjonalnych z wykorzystaniem
zestawu narzędzi do oceny potrzeb
Przygotowanie krajowych planów działania
z uwzględnieniem zidentyﬁkowanych braków
Określenie potrzeb i działań wspólnych dla całego
regionu w trakcie spotkań przy okrągłym stole
Doprecyzowanie i zatwierdzenie wniosku projektowego
Zlecenie prac agencjom państw członkowskich
Realizacja projektu
Monitorowanie i kontrola jakościRSKraj
partnerskiUNICRI
ZKJRC
ZKUNICRI
SR
ZK JRC
EuropeAidZK JRC
EuropeAidJRCSR
ZK Agencje
w państwach
członkowskich
EuropeAid JRCUNICRI
24 Załączniki Załącznik IVOrgany wdrażające inicjatywę
JRC UNICRI
Pełna nazwa Dyrekcja Generalna Wspólne Centrum BadawczeMiędzyregionalny Instytut Narodów Zjednoczonych ds. 
Badań nad Przestępczością i Wymiarem Sprawiedliwości
SiedzibaBruksela, Belgia; ponadto 7 instytutów badawczych 
w innych miejscachTuryn, Włochy
Obszar działalnościBadania naukowe, początkowo z naciskiem na kwestie 
jądrowe i  radiologiczneZapobieganie przestępczości oraz sądownictwo karne 
Strona internetowa http://ec.europa.eu/dgs/jrc/index.cfm?id=10 http://www.unicri.it/
Argumenty przemawiające za 
wyborem organu wdrażające -
go inicjatywę‑  Odpowiednia, specjalistyczna wiedza techniczna
‑  Skuteczna współpraca w ramach wcześniejszych 
programów
‑  Uznanie na arenie międzynarodowej jako organ 
specjalizujący się w tej dziedzinie
‑  Doświadczenie w zarządzaniu projektami‑  Specjalistyczna wiedza w zakresie przestępczości 
i sądownictwa
‑  Praktyczna wiedza fachowa w zakresie tworzenia 
zdolności instytucjonalnych w krajach spoza UE
‑  Wcześniejsza współpraca z Komisją Europejską 
‑  Udział organu ONZ jest wymagany, gdyż inicjatywa 
dotyczy wrażliwych kwestii w obszarze bezpieczeń ‑
stwa w  krajach partnerskich
Główne zadania w ramach 
inicjatywy‑  Zapewnianie wsparcia technicznego i naukowego
‑  Pomoc przy sporządzaniu wniosków projektowych, 
w tym przy opracowywaniu specyfikacji technicznych
‑  Wspieranie EuropeAid przy wyborze projektów
‑  Ustanowienie i utrzymywanie mechanizmów monito ‑
rowania na potrzeby poszczególnych projektów i całej 
inicjatywy
‑  Dokonywanie oceny potrzeb we współpracy z krajami 
partnerskimi‑  Przygotowanie od strony metodycznej
‑  Ustanowienie sekretariatów regionalnych, w tym 
zapewnienie stałych pracowników
‑  Pomoc przy tworzeniu struktur organizacyjnych (kra ‑
jowych punktów kontaktowych, zespołów krajowych) 
w krajach partnerskich
‑  Sporządzanie krajowych planów działania we współ ‑
pracy z krajami partnerskimi
‑  Organizacja regionalnych spotkań przy okrągłym 
stole wspierających współpracę regionalną i za ‑
pewniających pomoc przy sporządzaniu wniosków 
projektowych
25 Załączniki Załącznik VWykaz projektów realizowanych obecnie w ramach inicjatywy1
Numer 
projektuNazwa Okres realizacjiBudżet 
w euroKraje / regiony 
(wykaz skrótów 
zob. załącznik II)
Projekt 040Wzmocnienie laboratoriów medycznych w celu zminimalizowania 
potencjalnych zagrożeń biologicznych1.1.2014  – 31.12.2016 4 495 712 CA, ME, SEE
Projekt 039Wzmocnienie bezpieczeństwa w dziedzinie zdrowia w portach, na 
lotniskach i na lądowych przejściach granicznych2 3.7. 2013  – 2 2.7. 2015 1 500  000 CA, ME, NA, SEE
Projekt 038Działania informacyjne dotyczące kontroli eksportu produktów 
podwójnego zastosowania1.1.2014  – 31.12.2015 2 500  000 CA, ME
Projekt 037MEDILABSECURE – Utworzenie sieci laboratoriów zajmujących się 
wirusologią ludzką i zwierzęcą oraz entomologią lekarską6.1.2014  – 5.1.2018 3 626 410 ME, NA, SEE
Projekt 036Dalszy rozwój i konsolidacja śródziemnomorskiego programu 
szkoleń w  zakresie epidemiologii interwencyjnej (MediPIET)1.1.2014  – 31.12.2017 6 400  000 ME, NA, SEE
Projekt 035Zarządzanie niebezpiecznymi odpadami chemicznymi 
i biologicznymi 1.1.2014  – 30.6.2017 3 871 800 A AF, NA
Projekt 034 Wzmocnienie zdolności reagowania na zdarzenia z zakresu CBRN 
oraz w nadzwyczajnych sytuacjach zagrożenia zdrowia i sytuacjach 
związanych z zanieczyszczeniem chemicznym1.1.2014  – 31.12.2016 3 914 034 ME
Projekt 033 Wzmocnienie krajowych ram prawnych w zakresie CBRN i zapew ‑
nienie specjalistycznych szkoleń technicznych w celu zwiększenia 
gotowości i zdolności reagowania na zdarzenia z zakresu CBRN15.9.2013  –14.9.2016 2 699  069 AAF, ECA
Projekt 032Ustanowienie śródziemnomorskiego programu szkoleń w  zakresie 
epidemiologii interwencyjnej (MediPIET)1.1.2013  – 31.12.2014 440  000 AAF, ME, NA, SEE
Projekt 031 Sieć uczelni wyższych i ośrodków prowadzących działalność infor ‑
macyjną na temat problemów dotyczących materiałów chemicz ‑
nych podwójnego zastosowania1.1.2013  – 31.12.2014 800  000 Międzynarodowy
Projekt 030 Sieć doskonałości w zakresie wiedzy kryminalistycznej w dziedzinie 
jądrowej w  regionie Azji Południowo‑Wschodniej1.1.2013  – 31.12.2014 600  000 SEA
Projekt 029 Program studiów magisterskich realizowany w Tajlandii w celu 
rozwoju regionalnych zasobów kadrowych w zakresie bezpieczeństwa 
i ochrony jądrowej oraz zarządzania zabezpieczeniami jądrowymi1.1.2013  – 31.12.2014 340 000 SEA
Projekt 028 Wspieranie prac nad zintegrowanym krajowym systemem bezpie ‑
czeństwa w zakresie materiałów jądrowych i promieniotwórczych1.1.2013  – 31.12.2014 1 000  000 SEA
Projekt 027 Zarządzanie ryzykiem biologicznym 1.1.2013  – 31.12.2014 480  000 Kraje w regionie SEA
Projekt 026 Stworzenie warunków do wzmocnienia krajowych ram prawnych 
w zakresie CBRN1.1.2013  – 31.12.2014 300 000 Liban, Tunezja
Projekt 025 Rozwój wiedzy i przekazywanie najlepszych praktyk w zakresie 
bezpieczeństwa biologicznego / ochrony biologicznej / zarządzania 
ryzykiem biologicznym1.1.2013  – 31.12.2014 480  000 ME
Projekt 024 Opracowanie metod wykrywania materiałów jądrowych i radiolo ‑
gicznych oraz zarządzania nimi, a także metod ochrony ludności1.1.2013  – 31.12.2014 600  000Mauretania, Maroko, 
Senegal
Projekt 023 Tworzenie zdolności instytucjonalnych w celu identyfikowania 
zagrożeń związanych z substancjami chemicznymi, biologicznymi, 
radiologicznymi i jądrowymi oraz reagowania na nie1.1.2013  – 31.12.2014 500 000Kraje bałkańskie, ME, 
NA i SEA
1 http://www.cbrn-coe.eu/Projects.aspx
26 Załączniki
Numer 
projektuNazwa Okres realizacjiBudżet 
w euroKraje / regiony 
(wykaz skrótów 
zob. załącznik II)
Projekt 022 Zapewnienie specjalistycznych szkoleń technicznych w  celu 
wzmocnienia zdolności służb pierwszego reagowania w przypadku 
wystąpienia zdarzeń dotyczących CBRN1.1.2013  – 31.12.2014 700 000 AAF , SEA
Projekt 021 Tworzenie zdolności regionalnych w zakresie kontroli granicznych 
w celu identyfikowania i wykrywania materiałów CBRN1.1.2013  – 31.12.2014 700 000 AAF , SEA
Projekt 019 Opracowanie procedur i wytycznych na potrzeby stworzenia 
i usprawnienia bezpiecznych systemów zarządzania informacjami 
i wymiany danych na temat materiałów CBRN podlegających 
kontroli regulacyjnej3.1.2013  – 2.1.2015 400  000 Międzynarodowy
Projekt 018 Międzynarodowa sieć uczelni wyższych i ośrodków prowadzących 
działalność informacyjną na temat problemów dotyczących mate ‑
riałów podwójnego zastosowania w dziedzinie biotechnologii1.1.2013 – 31.12.2014 399 719 Międzynarodowy
Projekt 017 Ustanowienie krajowych planów reagowania w Ghanie i Kenii 
ułatwiających podjęcie działań w odpowiedzi na nielegalne zda ‑
rzenia z wykorzystaniem materiałów chemicznych, biologicznych, 
radiologicznych i  jądrowych15.5.2013 – 14.5.2015 240 000 Ghana i Kenia
Projekt 016 Wspieranie prac nad zintegrowanym krajowym systemem bezpie ‑
czeństwa jądrowego1.1.2013  – 31.12.2014 400  000 NA
Projekt 015 Wzmocnienie bezpieczeństwa biologicznego i  ochrony biologicznej 
w laboratoriach poprzez stworzenie specjalistycznej bazy danychProcedura udzielenia 
zamówienia jest 
w toku480  000 Kraje w regionie SEA
Projekt 014 Zapewnienie specjalistycznych szkoleń technicznych w  celu wzmoc ‑
nienia zdolności służb pierwszego reagowania 4.1.2013  – 3.1.2015 400  000 SEE
Projekt 013 Tworzenie zdolności instytucjonalnych i prowadzenie działań infor ‑
macyjnych w celu identyfikowania zagrożeń związanych z materia ‑
łami chemicznymi, biologicznymi, radiologicznymi i jądrowymi oraz 
reagowania na nie w krajach Afryki Subsaharyjskiej1.1.2013  – 31.12.2014 319 924 ECA
Projekt 012 Wymiana doświadczeń pomiędzy UE i krajami Azji Południo ‑
wo‑Wschodniej na forum regionalnego centrum doskonałości 
w zakresie wzmacniania przepisów i regulacji w dziedzinie 
bezpieczeństwa biologicznego i  ochrony biologicznej, jak również 
w zakresie systemów zarządzania laboratoriami – faza II4.1.2013  – 3.1.2015 320 000 Kraje w regionie SEA
Projekt 011 Upowszechnianie dobrych praktyk i procedur międzyinstytucjo ‑
nalnych w zakresie oceny ryzyka niewłaściwego wykorzystania 
substancji chemicznych, biologicznych, radiologicznych i  jądrowych1.1.2013  – 31.12.2014 1 915 452Kraje w regionie NA, kra ‑
je bałkańskie, ME, SEA
Projekt 010 Opracowanie internetowych kursów szkoleniowych dotyczących 
ograniczania zagrożeń w zakresie CBRN1.1.2013  – 31.12.2014 388 451 Międzynarodowy
Projekt 009 Krajowy plan reagowania w Libanie na wypadek zdarzeń CBRN 1.1.2013  – 31.12.2014 159 900 Liban
Projekt 008 Stworzenie warunków do wzmocnienia krajowych ram prawnych 
w zakresie CBRN1.1.2013  – 31.12.2014 800  000 Kraje w regionie SEA
Projekt 007 Ujednolicenie wytycznych i procedur w zakresie bezpieczeństwa 
biologicznego / ochrony biologicznej1.1.2013  – 31.12.2014 1 199 576Kraje w regionie SEA, 
kraje bałkańskie, 
Mołdawia
Projekt 006 Rozwój wiedzy i przekazywanie najlepszych praktyk w zakresie 
zarządzania odpadami chemicznymi i biologicznymi1.1.2013  – 31.12.2014 480  000 SEA
Projekt 005 Rozwój wiedzy i przekazywanie najlepszych praktyk w zakresie 
monitorowania importu i eksportu substancji CBRN1.1.2013  – 31.12.2014 1 440 000 AAF, CA, ME, NAZałącznik V
27 Załączniki
Numer 
projektuNazwa Okres realizacjiBudżet 
w euroKraje / regiony 
(wykaz skrótów 
zob. załącznik II)
Projekt 004 Rozwój wiedzy i przekazywanie najlepszych praktyk w zakresie 
wspólnego reagowania przez agencje na zdarzenia z zakresu CBRN1.1.2013  – 31.12.2014 959 675 SEA, SEE
Projekt 003 Rozwój wiedzy i przekazywanie najlepszych praktyk w zakresie 
bezpieczeństwa biologicznego / ochrony biologicznej / zarządzania 
ryzykiem biologicznym1.1.2013  – 31.12.2014 1 920 000 AAF, NA, SEA, SEE
Projekt 002 Tworzenie zdolności instytucjonalnych w celu identyfikowania 
zagrożeń związanych z substancjami chemicznymi, biologicznymi, 
radiologicznymi i jądrowymi oraz reagowania na nie1.1.2013  – 31.12.2014 160 000 Kraje bałkańskie
Projekt 001 Określenie i wzmocnienie wiedzy kryminalistycznej w zakresie 
zapobiegania przestępczości zorganizowanej i nielegalnemu 
handlowi substancjami chemicznymi, w tym zapewnienie szkoleń 
i wyposażenia dla funkcjonariuszy celnych pracujących na pierwszej 
linii kontroli1.1.2013  – 31.12.2014 640  000 Kraje bałkańskie
Projekt 
pilotażowy 2 Projekt pilotażowy 2 – Wzmocnienie przepisów i regulacji w dzie ‑
dzinie bezpieczeństwa biologicznego i  ochrony biologicznej, jak 
również w zakresie systemów zarządzania laboratoriami1.1.2011  – 30.11.2012 375 000 Kraje w regionie SEA
Projekt 
pilotażowy 1 Projekt pilotażowy 1 – Tworzenie zdolności instytucjonalnych 
i zwalczanie nielegalnego handlu materiałami jądrowymi1.1.2011  – 30.6.2012 375 000 Kraje w regionie SEAZałącznik V
28
IX
Komisja i Międzyregionalny Instytut Narodów Zjed -
noczonych ds. Badań nad Przestępczością i Wymia -
rem Sprawiedliwości (UNICRI) wspierają inicjatywę 
na różne, choć wzajemnie dopełniające się sposoby. 
W razie konieczności wsparcie w sprawach związa -
nych z zarządzaniem zapewnia zespół ds. zarządzania. 
Pomoc na miejscu otrzyma szereg sekretariatów regio -
nalnych, zwłaszcza te, które funkcjonują w państwach 
przystępujących, kandydujących i objętych europejską 
polityką sąsiedztwa.
Teraz, kiedy utworzono już sieci, Komisja zamierza 
zwiększyć potencjał techniczny w miejscach, w któ -
rych można go najlepiej zagospodarować. Coraz 
większą rolę we wspieraniu inicjatywy odgrywają 
delegatury UE. Ponieważ wdrożono podejście oddolne 
i zasadę dobrowolności, można uruchomić wsparcie 
ze strony delegatur bez postrzegania go jako czynnik 
stymulujący współpracę regionalną.
X
Różnice w zdolnościach krajów partnerskich do pod -
jęcia działań w ramach inicjatywy doprowadziły do 
tego, że jej rozwój przebiega nieco nierównomiernie.
XI
Komisja i ESDZ dziękują Trybunałowi za zalecenia, 
które umocnią wewnętrzne dążenia do udoskonalenia 
inicjatywy.Streszczenie
VII
Komisja i ESDZ z zadowoleniem przyjmują wnioski 
Trybunału i zgadzają się, że niektóre elementy inicja -
tywy wymagają sfinalizowania. Poczyniono znaczne 
postępy we wdrażaniu inicjatywy, którą oparto na 
zasadzie dobrowolności oraz podejściu oddolnym 
i która potrzebuje czasu, aby osiągnąć określony 
poziom dojrzałości; inicjatywę należy też nieustannie 
dopracowywać. Wprowadzono wszystkie konieczne 
narzędzia, na przykład w drodze utworzenia niezbęd -
nych struktur w większości regionów, organizacji 
spotkań przy okrągłym stole, opracowania kwestio -
nariusza oceny potrzeb, zapewnienia finansowania 
projektu w różnych regionach, wprowadzenia środków 
służących monitorowaniu i ocenie procesu wdrażania 
projektu, jak również rozmaite narzędzia promocyjne. 
Ponadto organizuje się regularne spotkania z krajami 
partnerskimi, organami wdrażającymi i organizacjami 
międzynarodowymi oraz z punktami kontaktowymi 
państw członkowskich UE. W pięciu krajach pilotażo -
wych opracowuje się pierwsze krajowe plany dzia -
łania. Podejmowane są inne wysiłki, mające na celu 
zachęcenie kolejnych krajów partnerskich do udziału 
w programie. Zainteresowanie przystąpieniem do 
programu wyraziło ponad 20 nowych krajów partner -
skich. Za sprawą wymienionych elementów składo -
wych i utworzonych sieci inicjatywa może osiągnąć 
wyższy poziom, umożliwiając UE i krajom uczestniczą -
cym lepsze zarządzanie bezpieczeństwem i ryzykiem.
VIII
Inicjatywa nie tylko spełnia cele europejskiej strategii 
bezpieczeństwa i strategii UE na rzecz walki z działal -
nością przestępczą w kontekście nierozprzestrzeniania 
broni masowego rażenia (BMR), ale również ogranicza 
zagrożenia CBRN, zarówno powodowane przez czło -
wieka, jak i naturalne. W razie wystąpienia zagrożenia 
BMR inicjatywa umacnia środki mające na celu prze -
ciwdziałanie rozprzestrzenianiu się BMR, ale mając na 
uwadze geograficzny zasięg inicjatywy, zapewnia ona 
również wsparcie w miejscach, w których pojawiają się 
poważniejsze zagrożenia CBRN.Odpowiedzi ESDZ  
i Komisji 
Odpowiedzi ESDZ i Komisji  29
34
Wszystkie działania realizowane w ramach inicjatywy 
są dobrowolne. To kraje partnerskie decydują, czy 
chcą opracowywać krajowe plany działania w zakresie 
CBRN.
35
Finansowanie projektów jako takie nie jest uwarunko -
wane wypełnieniem kwestionariusza oceny potrzeb 
lub przygotowaniem krajowego planu działania. 
W niektórych przypadkach, kiedy trzeba rozwiązać 
pilny problem o pierwszorzędnym znaczeniu związany 
z ograniczeniem ryzyka w zakresie CBRN, Komisja 
podejmuje działania na specjalny wniosek krajów 
partnerskich.
36
Organy wdrażające przedstawiały propozycje pro -
jektów wyłącznie na wczesnych etapach inicjatywy. 
Sytuacja taka miała miejsce w przypadku pilnych 
i oczywistych potrzeb, które można było przewidzieć 
na wczesnym etapie opracowywania oddolnych 
aspektów inicjatywy.
37
Po pierwszej rundzie wyboru projektów podjęto 
szereg działań, aby usprawnić komunikację z krajami 
partnerskimi w kwestii wymagań jakościowych w sto -
sunku do projektów dotyczących CBRN, które kwalifi -
kują się do finansowania ze środków UE. Cele i kryteria 
finansowania są obecnie przedmiotem systematycz -
nych rozmów przy okrągłym stole w regionach; są one 
również omawiane na spotkaniach z kierownikami 
sekretariatów regionalnych oraz z przedstawicielami 
krajowych punktów kontaktowych ds. CBRN. Otrzy -
mywane wcześniej wnioski projektowe miały często 
zbyt ograniczony zakres i niejednokrotnie charaktery -
zował je wymiar wyłącznie krajowy, a nie regionalny. 
JRC szczegółowo monitorowało ewentualne zmiany 
wprowadzane we wnioskach projektowych. Wszyst -
kie pierwotne wnioski projektowe przechowuje się 
w aktach i można je przejrzeć w każdej chwili.Uwagi
21
Oddolne podejście i dobrowolny udział w inicjatywie 
traktuje się jak wzorzec budowania współpracy w zło -
żonych sprawach bezpieczeństwa.
26
Wybór regionów był efektem kompleksowego 
podejścia, w ramach którego ESDZ, Komisja oraz kraje 
z poszczególnych regionów skorzystały ze wsparcia 
państw członkowskich UE uczestniczących w wyborze 
przez oddelegowanie ekspertów opłacanych przez 
Komisję.
Logika priorytetowego traktowania państw przystępu -
jących, kandydujących i objętych europejską polityką 
sąsiedztwa jest oczywista. Nie można lekceważyć 
powagi ryzyka i zagrożeń w innych regionach, czego 
dowiodły katastrofa w Fukushimie, szerząca się obec -
nie epidemia wirusa Ebola oraz pandemie mające swój 
początek w południowo -wschodniej Azji. Inicjatywę 
charakteryzuje elastyczność, która umożliwia sku -
teczne reagowanie na nowe zagrożenia oraz zagroże -
nia o wymiarze ogólnoświatowym.
27
Szereg sekretariatów regionalnych otrzyma pomoc na 
miejscu, zwłaszcza te, które funkcjonują w państwach 
przystępujących, kandydujących i objętych europejską 
polityką sąsiedztwa. Podejmuje się działania mające 
ułatwić ten proces.
28
Dla ESDZ i EuropeAid jest to priorytetowe działanie 
następcze i opracowujemy narzędzia mające zapew -
nić delegaturom i ambasadom UE większą możliwość 
wspierania inicjatywy.
29
Różnice w zdolnościach krajów partnerskich do podję -
cia działań w ramach inicjatywy doprowadziły do nieco 
nierównomiernego jej rozwoju. Aby sprostać szczegól -
nym ramom wdrażania, przyjęto podejście polegające 
na wskazaniu niektórych regionów priorytetowych, 
przyjmując za podstawę priorytety UE w zakresie bez -
pieczeństwa i potencjał partnerów.
Odpowiedzi ESDZ i Komisji  30
Wnioski i zalecenia
50
Komisja i ESDZ z zadowoleniem przyjmują sprawo -
zdanie Trybunału w sprawie unijnych centrów dosko -
nałości ds. CBRN. Należy koniecznie przyjąć podejście 
regionalne kierowane zapotrzebowaniem i takie, 
które będzie w dużym stopniu przydatne naszym 
instytucjom.
51 a)
Z zadowoleniem przyjmujemy wnioski Trybunału. 
Niektóre elementy inicjatywy wymagają sfinalizo -
wania. Poczyniono znaczne postępy we wdrażaniu 
inicjatywy, którą oparto na zasadzie dobrowolności 
oraz podejściu oddolnym i która potrzebuje czasu, 
aby osiągnąć określony poziom dojrzałości; inicjatywę 
należy też nieustannie dopracowywać. Wprowadzono 
wszystkie konieczne narzędzia, na przykład w drodze 
utworzenia niezbędnych struktur w większości regio -
nów, organizacji spotkań przy okrągłym stole, opra -
cowania kwestionariusza oceny potrzeb, zapewnienia 
finansowania projektu w różnych regionach, wpro -
wadzenia środków służących monitorowaniu i ocenie 
procesu wdrażania projektu; funkcjonują również roz -
maite narzędzia promocyjne. Ponadto organizuje się 
regularne spotkania z krajami partnerskimi, organami 
wdrażającymi i organizacjami międzynarodowymi 
oraz z punktami kontaktowymi państw członkow -
skich UE. W pięciu krajach pilotażowych opracowuje 
się pierwsze krajowe plany działania. Podejmowane 
są inne wysiłki, mające na celu zachęcenie kolejnych 
krajów partnerskich do udziału w programie. Zaintere -
sowanie przystąpieniem do programu wyraziło ponad 
20 nowych krajów partnerskich. Za sprawą wymie -
nionych elementów składowych i utworzonych sieci 
inicjatywa może osiągnąć wyższy poziom, umożliwia -
jąc UE i krajom uczestniczącym lepsze zarządzanie 
bezpieczeństwem i ryzykiem.38
W porównaniu z innymi programami okresy te są 
stosunkowo krótkie dzięki tak zwanej zasadzie N+1, 
która ma zastosowanie do inicjatywy. Realizacja pro -
jektu rozpoczyna się średnio 15 miesięcy po przyjęciu 
przez Komisję decyzji w sprawie rocznego programu 
działań.
40
Lepsze wyeksponowanie inicjatywy przez UE pozo -
staje dla Komisji i ESDZ sprawą priorytetową.
41
Podjęto szereg działań, aby zachęcić kraje partnerskie 
do większego zaangażowania w realizowane prace, na 
przykład proponując wykorzystanie lokalnej wiedzy 
specjalistycznej konsorcjom, które zajmują się realiza -
cją projektów.
Zbiorcza odpowiedź na pkt 42 i 43
Ponowne utworzenie komitetu koordynacyjnego 
powinno sprzyjać rozszerzeniu współpracy; powinien 
on skoncentrować się na strategicznych kierunkach 
i sprawach związanych z realizacją. Jego kształt może 
być inny, ponieważ w rozmowach z partnerami wdraża -
jącymi, takimi jak UNICRI, należy przestrzegać rozpo -
rządzeń finansowych Komisji.
Dwustronna współpraca jest jednak konieczna do 
dokładnego omówienia różnych kwestii, takich jak 
sprawy związane z umowami i kwestie finansowe.
45
Komisja podejmuje wszelkie konieczne wysiłki, aby 
koordynować unijną działalność w dziedzinie CBRN 
wewnątrz Unii Europejskiej i poza nią.
Koordynacja odbywa się na różnych forach, przykła -
dowo w ramach unijnego planu działania w dziedzi -
nie CBRN, komitetów roboczych na poziomie Rady, 
partnerstwa globalnego G8/G7 (z udziałem głównych 
stron i partnerów, łącznie z następującymi organiza -
cjami międzynarodowymi: MAEA; WHO; Komitet 1540; 
OPCW, Międzynarodowe Centrum Nauki i Techniki 
oraz STCU) lub globalnej inicjatywy na rzecz zwal -
czania terroryzmu jądrowego (inicjatywa utworzona 
przez Federację Rosyjską i Stany Zjednoczone Ame -
ryki). Wspomniane działania koordynacyjne dają Komi -
sji możliwie szerokie rozeznanie w globalnej sytuacji.
Odpowiedzi ESDZ i Komisji  31
52 Podpunkt trzeci
Komisja i ESDZ przyjmują to zalecenie. Dla ESDZ 
i Komisji jest to priorytetowe działanie następcze 
i opracowujemy narzędzia mające zapewnić delegatu -
rom i ambasadom państw członkowskich UE większą 
możliwość wspierania inicjatywy.
53 Podpunkt pierwszy
Komisja i ESDZ przyjmują to zalecenie. Zachęca się 
konsorcja zajmujące się realizacją projektów, by korzy -
stały przy tym z lokalnej wiedzy specjalistycznej.
53 Podpunkt drugi
Komisja i ESDZ przyjmują to zalecenie. W porównaniu 
z innymi programami czas ten jest stosunkowo krótki 
dzięki tzw. zasadzie N+1, która ma zastosowanie do 
inicjatywy. Realizacja projektu rozpoczyna się śred -
nio 15 miesięcy po przyjęciu przez Komisję decyzji 
w sprawie rocznego programu działań. Komisja będzie 
poszukiwała możliwości dalszego skrócenia tego 
czasu.
53 Podpunkt trzeci
Komisja i ESDZ przyjmują to zalecenie. Reaktywowany 
zostanie komitet koordynacyjny, koncentrujący się 
na kwestiach strategicznych i sprawach związanych 
z realizacją. Jego kształt może być inny, ponieważ 
w rozmowach z partnerami wdrażającymi, takimi jak 
UNICRI, należy przestrzegać rozporządzeń finanso -
wych Komisji.51 b)
Komisja i Międzyregionalny Instytut Narodów Zjedno -
czonych ds. Badań nad Przestępczością i Wymiarem 
Sprawiedliwości (UNICRI) wspierają inicjatywę na 
różne, choć wzajemnie uzupełniające się sposoby. 
W razie konieczności wsparcie w sprawach związa -
nych z zarządzaniem zapewnia zespół ds. zarządzania. 
Pomoc na miejscu otrzyma szereg sekretariatów regio -
nalnych, zwłaszcza te, które funkcjonują w państwach 
przystępujących, kandydujących i objętych europejską 
polityką sąsiedztwa.
Teraz, kiedy utworzono już sieci, Komisja zamierza 
zwiększyć potencjał techniczny w miejscach, w któ -
rych można go najlepiej zagospodarować. Coraz 
większą rolę we wspieraniu inicjatywy odgrywają 
delegatury UE. Ponieważ wdrożono oddolne podejście 
i zasadę dobrowolności, można uruchomić wsparcie ze 
strony delegatur.
51 c)
Pod pewnymi względami zróżnicowana dynamika 
postępu była nieunikniona, lecz teraz, kiedy już 
wdrożono narzędzia, realizacja programu przebiega 
bardziej równomiernie, choć postępy w poszczegól -
nych regionach nadal będą niejednolite. Analizuje się 
sposoby rozszerzenia dobrej dwustronnej współpracy 
między organami decyzyjnymi i takiej samej współ -
pracy między partnerami wdrażającymi, tak aby objąć 
nią wszystkie cztery organy.
52 Podpunkt pierwszy
Komisja i ESDZ przyjmują to zalecenie. Inicjatywę 
charakteryzuje nieodłączna elastyczność, która umoż -
liwia skuteczne reagowanie na nowe zagrożenia oraz 
zagrożenia o wymiarze ogólnoświatowym.
52 Podpunkt drugi
Komisja i ESDZ przyjmują to zalecenie. Szereg sekre -
tariatów regionalnych otrzyma pomoc na miejscu, 
zwłaszcza te, które funkcjonują w państwach przy -
stępujących, kandydujących i objętych europejską 
polityką sąsiedztwa. Podejmuje się działania mające 
ułatwić ten proces.

JAK  OTRZ YMAĆ PUBLIK ACJE UE
Publik acje bezpła tne:
•  jeden egzemplar z: 
w EU Bookshop (http://bookshop .europa.eu )
•  kilka egzemplar zy (lub map y, plak aty): 
w przedsta wicielst wach Unii Europejsk iej (http://ec .europa.eu/r epresen t_pl .htm) 
w (http://eeas .europa.eu/delega tions/inde x_pl .htm)
kontaktując http://eur opa.eu/eur opedir ect/inde x_pl .htm)  
lub dzwoniąc pod numer 00 800 6 7 8 9 10 
(*) Informacje są udzielane nieodpła tnie , większ ość połącz eń również jest bezpła tna (niekt órzy operat orzy, hotele lub telefony  publiczne mogą 
naliczać opła ty).
Publik acje płatne:
• w EU Bookshop (http://bookshop .europa.eu )
Płatne subsk rypcje:
•  u dystrybut orów Urzędu Publik acji Unii Europejsk iej  
(http://publica tions .europa.eu/others/agen ts/inde x_pl .htm)
QJ-AB-14-017-PL-N  ISSN 1977-5768W maju 2010 r. Unia Europejska rozpoczęła realizację 
inicjatywy w  zakresie centrów doskonałości 
ds. substancji chemicznych, biologicznych, 
radiologicznych i  jądrowych (CBRN). Inicjatywa ta ma 
na celu wzmocnienie zdolności instytucjonalnych 
krajów spoza UE pod względem minimalizowania 
zagrożeń CBRN, które – w razie braku odpowiedniej 
reakcji – mogą stanowić niebezpieczeństwo dla UE.
W ramach przeprowadzonej przez Trybunał kontroli 
dokonano oceny, czy inicjatywa UE w zakresie 
centrów doskonałości ds. CBRN może skutecznie 
przyczynić się do ograniczenia tego rodzaju 
zagrożeń pochodzących spoza UE. Trybunał 
stwierdził, że inicjatywa może skutecznie wpłynąć 
na zminimalizowanie zagrożeń chemicznych, 
biologicznych, radiologicznych i  jądrowych 
płynących spoza UE, lecz kilka jej elementów wciąż 
wymaga sfinalizowania. W związku z tym Trybunał 
przedstawia szereg zaleceń, które powinny zostać 
wzięte pod uwagę przez ESDZ i Komisję w dalszych 
pracach nad inicjatywą w  celu zapewnienia jej 
trwałego charakteru.
EUROPEJSKI
TRYBUNAŁOBRACHUNKOW
Y