SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie postępów Rumunii w ramach mechanizmu współpracy i weryfikacji /* COM/2015/035 final */





1. WPROWADZENIE Mechanizm współpracy i weryfikacji (zwany dalej „MWiW”) ustanowiono w chwili przystąpienia Rumunii do Unii Europejskiej w 2007 r.[1] Uzgodniono, iż konieczne jest prowadzenie dalszych prac w kluczowych obszarach, by wyeliminować niedociągnięcia reformy systemu sądownictwa i braki w zakresie zwalczania korupcji. Od tego czasu w sprawozdaniach na temat MWiW informuje się o dokonanych przez Rumunię postępach, jak również oferuje się władzom Rumunii wsparcie koncentracji ich działań na określonych obszarach za pomocą szczegółowych zaleceń. MWiW odgrywa ważną rolę w umacnianiu praworządności w Rumunii jako głównego aspektu integracji europejskiej. Monitorowanie działań prowadzonych przez władze Rumunii i współpraca z nimi w zakresie wspierania reform mają konkretny wpływ na tempo i skalę procesu reform. Wnioski Komisji oraz metodyka stosowania MWiW cieszyły się stałym i zdecydowanym poparciem ze strony Rady[2]; wiele państw członkowskich zaoferowało również swój wkład i współpracę w tym zakresie. W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono podsumowanie kroków podjętych w ubiegłym roku oraz zalecenia dotyczące dalszych działań. Sprawozdanie to jest efektem dokładnej analizy przeprowadzonej przez Komisję na podstawie informacji przekazanych przez władze rumuńskie, społeczeństwo obywatelskie i inne zainteresowane strony. Komisja korzystała ze wsparcia ekspertów z sądów w innych państwach członkowskich, którzy przekazali swoje praktyczne uwagi. Jakość informacji przekazanych przez władze rumuńskie poprawiła się znacząco z upływem czasu – co samo w sobie stanowi interesujące odzwierciedlenie postępów w zarządzaniu procesem reform. W sprawozdaniu na temat MWiW z 2014 r. odnotowano postępy w wielu dziedzinach i podkreślono, że działalność kluczowych instytucji odpowiedzialnych za zwalczanie korupcji na wysokim szczeblu jest jednym z najważniejszych sposobów wykazania trwałych rezultatów. Jednocześnie odnotowano w nim, że ataki polityczne wymierzone w podstawowe założenia reformy wskazują na brak istniejącego porozumienia w zakresie realizacji celów MWiW. Niniejsze sprawozdanie przedstawia oba trendy, aby ocenić zakres ugruntowania procesu reform. Znaczenie MWiW zostało potwierdzone przez badanie opinii publicznej w Rumunii. Zgodnie z badaniem Eurobarometer przeprowadzonym jesienią 2014 r., społeczeństwo rumuńskie jest przekonane, że reforma sądownictwa i walka z korupcją są poważnymi wyzwaniami dla Rumunii. Wyniki tego badania pokazują również znaczny wzrost liczby osób, które dostrzegają poprawę w ostatnich latach, oraz wzrost zaufania do kontynuacji tego procesu. Znaczna większość społeczeństwa uważa, że UE odgrywa ważną rolę w rozwiązywaniu tych kwestii i wspiera prowadzenie działań UE do chwili, kiedy Rumunia uzyska standard porównywalny do innych państw członkowskich.[3] Spójność postępów jest jednym z kluczowych sposobów wykazania trwałości rezultatów na drodze do osiągnięcia celów MWiW – stanowiącej jeden z warunków wykazania, iż mechanizm w rodzaju MWiW nie jest już dłużej potrzebny. Komisja zwróciła szczególną uwagę na ten aspekt podczas działań monitorujących prowadzonych w tym roku. Budowanie mocnych i trwałych instytucji będzie również stanowić ważny element przy podejmowaniu decyzji co do skutecznego ukierunkowania funduszy UE na wspieranie celów MWiW, w tym wzmacnianie zdolności instytucjonalnych oraz efektywności administracji publicznej poprzez skuteczne określenie priorytetów w zakresie polityki spójności w ramach celu tematycznego. W celu utrzymania tempa reform w nadchodzącym roku Rumunia może współpracować z partnerami z UE[4], pogłębiając swoje zaangażowanie i skutecznie ustalając priorytety. 2. STAN PROCESU REFORM W RUMUNII 2.1 Niezawisłość sądów Mianowanie na stanowiska Ryzyko ingerencji politycznej w nominacje urzędników wyższego szczebla jest jednym z głównych problemów, jeżeli chodzi o niezawisłość wymiaru sprawiedliwości. W sprawozdaniach na temat MWiW podkreślano znaczenie przejrzystych procedur rekrutacji opartych na kryteriach merytorycznych.[5] W 2014 r. nie nie było potrzeby mianowania na stanowiska sędziego lub prokuratora na wysokim szczeblu. Ważny sprawdzian w najbliższym czasie stanowić będzie mianowanie na stanowisko nowego prokuratora generalnego w dyrekcji śledczej ds. zwalczania przestępczości zorganizowanej i terroryzmu (DIICOT) w związku z rezygnacją prokuratora generalnego w listopadzie. [6] Procedura ta zawiera silny element polityczny ze względu na na rolę, jaką wyznacza Ministrowi Sprawiedliwości. [7] Najwyższa Rada Sądownictwa (NRS) pracuje nad poprawkami do przepisów prawnych, mającymi na celu zmianę tej sytuacji oraz dostosowaniem procedury powoływania prokuratorów do procedur stosowanych w odniesieniu do sędziów, zgodnie z wytycznymi Komisji Weneckiej na rzecz Demokracji przez Prawo będącej organem Rady Europy[8]; jeśli poprawki zostaną zaakceptowane, kolejnym krokiem rządu będzie przedstawienie ich parlamentowi. W 2015 r. Rumunia będzie miała okazję do pełnego wprowadzenia przejrzystych procedur mianowania, opartych na kryteriach merytorycznych kandydatów, tak aby mogłyby one zostać zastosowane w 2016 r. w odniesieniu do szeregu ważnych procedur mianowania na wyższe stanowiska w wymiarze sprawiedliwości.[9] Poszanowanie dla sędziów i systemu sądownictwa W poprzednich sprawozdaniach na temat MWiW odnotowano rozpowszechnienie politycznie umotywowanych medialnych ataków na sędziów i prokuratorów.[10] Chociaż nie osiągnęły one skali ataków we wcześniejszych latach (w szczególności z 2012 r.), kwestia ta nadal stanowiła problem w 2014 r. i była często związana z przypadkami korupcji z udziałem wpływowych osób publicznych. Przykłady zgłaszane przez NRS obejmowały przypadki, w których media głosiły oczywistą nieprawdę lub oskarżały sędziów (lub ich rodziny) o korupcję. Trybunał Konstytucyjny był również w niektórych przypadkach ostro krytykowany przez niektóre osoby publiczne.[11] Jednym z zadań NRS jest zagwarantowanie niezależności wymiaru sprawiedliwości. Od 2012 r. NRS stosuje procedurę, obejmującą inspekcję sądową, w obronie niezależności wymiaru sprawiedliwości i reputacji zawodowej, niezawisłości i bezstronności sędziów. Liczba wniosków o wszczęcie tej procedury składanych do NRS wzrosła w 2014 r. w porównaniu z 2013 r. – choć jest to prawdopodobnie wynikiem większej wiarygodności systemu niż wzrostu liczby problemów. Pomimo zwiększenia liczby wniosków inspekcja sądowa zdołała skrócić czas niezbędny na dochodzenia, umożliwiając NRS szybsze reagowanie na te ataki, nawet w ciągu jednego lub dwóch dni. Pozwoliło to na ich skuteczniejsze odpieranie. Uznając korzyści płynące z procedury ustanowionej przez NRS, organizacje pozarządowe i przedstawiciele środowiska prawniczego zwrócili uwagę na trudności w zapewnianiu równoważnego zakresu oświadczeń NRS w porównaniu do pierwotnej skargi. Pojawiły się głosy, że Krajowa Rada ds. Audiowizualnych powinna odgrywać bardziej aktywną rolę w nakładaniu na media kar za naruszenia etyki zawodowej. Władze sądownicze podjęły bardziej aktywne kroki w celu poprawy jakości informacji dotyczących sytuacji w systemie wymiaru sprawiedliwości, dostępnych dla mediów.[12] Jednak nadal wydaje się, że nie istnieją żadne ustalone granice stosowności uwag wypowiadanych przez polityków na temat wymiaru sprawiedliwości i wyroków sądowych, a tym bardziej brak jest sankcji za przekroczenie tych granic. W sprawozdaniu na temat MWiW z 2014 r. zawarto zalecenie, by „zapewnić, aby kodeks postępowania parlamentarzystów zawierał jasne przepisy, tak aby w trakcie działań parlamentarnych i procesu ustawodawczego respektowano zasadę niezawisłości sądów”.[13] Kodeks postępowania nie zawiera takich przepisów (zob. powtórzone zalecenie poniżej). Trybunał Konstytucyjny i poszanowanie orzeczeń sądowych Trybunał Konstytucyjny (TK) odgrywa w Rumunii bardzo ważną rolę we wspieraniu równowagi władz i poszanowania praw podstawowych, a także w rozwiązywaniu kwestii, które nie zostały rozstrzygnięte podczas postępowania przed sądem. Po wejściu w życie nowego kodeksu karnego i kodeksu postępowania karnego orzeczenia TK usunęły poważne przeszkody. Inny ważny przykład dotyczył ustawy o zakazie łączenia stanowisk, rozwiązując problem, który prowadził do niespójności w wyrokach sądowych[14]. Niektóre orzeczenia TK stanowiły wyzwanie również dla systemu wymiaru sprawiedliwości, gdyż wymagały dostosowania metod pracy. Inne wymagały pilnych zmian przepisów ustawowych. Reakcja organów sądowych i Ministerstwa Sprawiedliwości miała miejsce w wymaganym terminie. Istnieją jednak wyraźne przykłady świadczące o tym, że parlament nie zastosował się niezwłocznie do wyroków Trybunału Konstytucyjnego odnoszących się do prawodawstwa lub praw i obowiązków parlamentarzystów[15]. W odniesieniu do poszanowania orzeczeń sądów w ogólności, wydaje się, że rośnie świadomość i gotowość ze strony wymiaru sprawiedliwości do podejmowania działań mających na celu zagwarantowanie ich wykonywania. Wciąż jednak występują poważne problemy[16], a przedsiębiorstwa oraz organizacje pozarządowe wskazują na brak poszanowania orzeczeń ze strony władz publicznych, po których można by się spodziewać, że będą dawały przykład. Konstytucja Na początku 2014 r. trwały dyskusje na temat nowelizacji konstytucji, a projekt poprawek przedstawiono w lutym 2014 r. Trybunał Konstytucyjny uznał wiele z nich za niezgodne z konstytucją, a Komisja Wenecka wskazała szereg poważnych problemów[17]. Jeżeli prace zostaną podjęte na nowo, będzie to okazja do zastanowienia się nad tym, w jaki sposób konstytucja mogłaby zostać wykorzystana do wzmocnienia niezależności sądów. Proces nowelizacji konstytucji ma znaczenie dla MWiW, ponieważ niektóre poprawki dotyczą wymiaru sprawiedliwości oraz funkcjonowania Najwyższej Rady Sądownictwa. Do tej poru krytykowano brak ciągłości tego procesu ze względu na brak przejrzystości, zarówno w odniesieniu do ram czasowych, jak i procesu konsultacji. Zaangażowanie Komisji Weneckiej pomogło jednak w ukierunkowaniu tego procesu, a pełne uczestnictwo najważniejszych instytucji, takich jak Najwyższa Rada Sądownictwa, da pewność, że wszelkie zmiany będą w pełni uwzględniać niezależność sądów. W poprzednich sprawozdaniach na temat MWiW wspominano o wykorzystywaniu przez rząd zarządzeń podejmowanych w trybie pilnym jako elementu systemu prawnego, w którym przepisy dotyczące reformy sądownictwa i korupcji muszą być traktowane w sposób priorytetowy[18]. Stwierdzono dwa rodzaje trudności, między innymi w wyniku rozmów z TK. Jedną z nich jest częstsze korzystanie z zarządzeń podejmowanych w trybie pilnym, co ogranicza możliwość konsultacji i prowadzi do braku jasności prawnej – z konsekwencjami dla ujednolicenia orzecznictwa i praktyki[19]. Drugą z nich jest możliwość kwestionowania zarządzeń podejmowanych w trybie pilnym. Stosowanie zarządzeń podejmowanych w trybie pilnym może zostać zakwestionowane przez Rzecznika Praw Obywatelskich. W poprzednich sprawozdaniach na temat MWiW zwrócono uwagę na znaczenie tej funkcji w zakresie równowagi władz i jakości procesu legislacyjnego. Obecny Rzecznik Praw Obywatelskich, wybrany w kwietniu przy wsparciu tylko jednej partii[20], wyraził opinię, że Rzecznik Praw Obywatelskich nie powinien angażować się w kwestie, które wpływają na równowagę sił między organami państwowymi, lecz raczej powinien skupić się głównie na kwestii praw indywidualnych. Choć zrozumiałe jest, że rzecznik dysponuje pewnym marginesem swobody co do tego, kiedy skorzystać ze swoich uprawnień, aby na wczesnym etapie zwrócić się do TK w sprawie zgodności zarządzeń podejmowanych w trybie pilnym z konstytucją, to wspomniane samoograniczenie w efekcie tworzy lukę w obecnym systemie prawnym w Rumunii, która nie może zostać wypełniona przez inne podmioty[21]. 2.2. Reforma sądownictwa[22] Nowe kodeksy W poprzednich sprawozdaniach na temat MWiW zwrócono uwagę na znaczenie nowych kodeksów dla modernizacji rumuńskiego systemu sądownictwa[23]. Wdrożenie nowego kodeksu karnego i kodeksu postępowania karnego w lutym 2014 r. było ważnym przedsięwzięciem i próbą zdolności dostosowania się systemu sądownictwa. Zmianę udało się skutecznie przeprowadzić, a kluczowe instytucje: Ministerstwo Sprawiedliwości, Najwyższy Sąd Kasacyjny i Sprawiedliwości (NSKiS), NRS, prokuratura oraz Krajowy Instytut Sądów i Prokuratury (NIM) współpracowały ze sobą z dobrym skutkiem. Okazało się, że sędziowie rumuńscy są w stanie dostosować się do nowych kodeksów i nie zakłóci to ich pracy. Wydaje się, że niektóre innowacyjne środki, takie jak możliwość dobrowolnego poddania się karze, są już skutecznie wykorzystywane. Pojawiły się jednak pewne skomplikowane kwestie przejściowe. W wielu przypadkach, takich jak stosowanie zasady najbardziej korzystnego prawa, udało się wypracować rozwiązania. W odniesieniu do niektórych kwestii rząd przyjął zmiany w drodze zarządzeń podejmowanych w trybie pilnym. W odniesieniu do innych kwestii przedstawiono wnioski legislacyjne, ale procedury parlamentarne są wciąż w toku. Potrzebne będą również dalsze dostosowania po wydaniu orzeczeń przez TK. Na przykład w grudniu TK orzekł, że niektóre przepisy kodeksów dotyczące kontroli sądowej oraz postępowania przygotowawczego są niezgodne z konstytucją[24]. Ministerstwo Sprawiedliwości podjęło działania w odniesieniu do kontroli sądowej mające na celu zapewnienie ciągłości w przyjętym terminie. W odniesieniu do postępowania przygotowawczego NSKiS oraz NRS natychmiast rozpoczęły prace nad praktycznymi rozwiązaniami w celu umożliwienia obecności adwokatów obrony. Kolejne praktyczne wyzwanie pojawi się wraz z wejściem w życie odroczonych przepisów kodeksów cywilnych w 2016 r. Są natomiast dowody na to, że kodeksy cywilne spełniają niektóre ze swoich celów, w szczególności poprzez skrócenie czasu trwania postępowań sądowych (trwają one średnio około półtora roku). Oczekuje się podobnej oceny skutków stosowania kodeksów karnych w lutym 2015 r. Strategia rozwoju sądownictwa na lata 2015-2020 Strategia rozwoju sądownictwa na lata 2015-2020 przedstawiona przez Ministerstwo Sprawiedliwości została zatwierdzona przez rząd w dniu 23 grudnia 2014 r. Dokument ten w znacznym stopniu opiera się na zaleceniach MWiW, jak również na badaniach opracowanych wspólnie z Bankiem Światowym, w szczególności na Analizie funkcjonalnej rumuńskiego sądownictwa[25] [26]. Opierając się na szeregu podstawowych zasad państwa prawa, w strategii zdefiniowano cele dalszej reformy na lata 2015–2020, aby wymiar sprawiedliwości stał się bardziej skuteczny i odpowiedzialny oraz aby poprawić jego jakość. Strategia oraz związany z nią plan działania powinny także stanowić podstawę dla określania priorytetów w zakresie finansowania ze środków UE w obszarze wymiaru sprawiedliwości. Proces zatwierdzania dokumentu przebiegał powoli, a pierwszy projekt był gotowy już we wrześniu 2013 r. Konsultacje miały miejsce jesienią, a strategia i związany z nią plan działania powinny zostać sfinalizowane do kwietnia 2015 r. Doświadczenie wskazuje, że dobrze jest, jeśli w taką strategię zaangażowanych jest wiele podmiotów i w jej przygotowaniu biorą udział kluczowe zainteresowane strony. Wydaje się jednak, że NRS pracowała nad różnymi projektami równolegle. Budżet i zasoby ludzkie Pomimo presji na finanse publiczne Minister Sprawiedliwości zapewnił znaczny wzrost finansowania w celu ułatwienia reformy. W 2014 r. budżet ten wzrósł o 4 %, a planowany budżet na 2015 r. również zakłada kolejny wzrost. Pomogło to w tworzeniu nowych stanowisk w sądach i biurach prokuratury, w tym 200 nowych stanowisk pomocniczych. Krajowa Szkoła Administracji Sądowej, Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury oraz Najwyższa Rada Sądownictwa zorganizowały szkolenia i konkursy na nowe stanowiska, a istniejące wakaty zostały szybko zapełnione. Zidentyfikowano też przyszłe potrzeby, które obejmują zatrudnienie większej liczby urzędników sądowych oraz modernizację sprzętu informatycznego i remont budynków sądów, jak również wspieranie kluczowych instytucji, takich jak Inspekcja Sądowa i Krajowa Szkoła Administracji Sądowej. Oczekuje się, że finansowanie ze środków UE odegra istotną rolę we wspieraniu określonych projektów związanych z reformą. Skuteczność wymiaru sprawiedliwości Obciążenie pracą stanowi powracający problem w sądownictwie. Ma to wpływ na jakość orzeczeń sądowych i przystępność systemu sądowego. Ministerstwo Sprawiedliwości i NRS przedstawiły szereg wniosków ustawodawczych w celu zajęcia się kwestią obciążenia pracą. W jednej z ustaw (szybko przyjętej przez parlament w październiku 2014 r.) zajęto się kwestią powielania mechanizmów egzekwowania decyzji sądowych; szacuje się, że dzięki temu odciążono sądy cywilne od konieczności rozpatrzenia około 300 000 spraw. Trudniejsze okazało się osiągnięcie konsensusu w sprawie zamknięcia małych sądów, a prace nad ustawą przyznającą większą swobodę w podziale obowiązków między sędziów a urzędników sądowych utknęły w martwym punkcie. W celu poczynienia dalszych postępów zaproponowano nowatorskie rozwiązania, np. sądy orzekające w różnych miejscowościach lub zniesienie równoległego charakteru czynności sądów i prokuratury. W maju w ramach NRS utworzono grupę roboczą w celu określenia metod pomiaru, analizy i doskonalenia wyników pracy wszystkich sądów. Wydaje się, że jest to cenny krok w kierunku dostarczenia narzędzi na potrzeby zarządzania funkcjonowaniem systemu wymiaru sprawiedliwości, w szczególności w kontekście ogólnej strategii wymiaru sprawiedliwości. Mogłoby to obejmować pomiar tego, na ile system wymiaru sprawiedliwości podejmował działania na rzecz zapewnienia, by wydane orzeczenia były egzekwowane. NRS w dalszym ciągu zajmuje się karaniem uchybień zawodowych i wykroczeń dyscyplinarnych, których dopuścili się sędziowie i prokuratorzy. Inspekcja Sądowa jest obecnie głównym organem prowadzącym dochodzenia w sprawie wykroczeń dyscyplinarnych. Liczba postępowań dyscyplinarnych wzrosła w 2014 r. w porównaniu do 2013 r., a proces decyzyjny skrócił się. Liczne badania opinii publicznej wykazały zwiększone zaufanie społeczne do wymiaru sprawiedliwości w Rumunii, w szczególności w odniesieniu do instytucji ścigających korupcję na wysokim szczeblu[27]. Stanowi to istotny przejaw uznania dla poczynionych postępów, ale jednocześnie rodzi zwiększone oczekiwania. Prawnicy, biznesmeni i organizacje pozarządowe nadal zgłaszają trudności w kontaktach z sądami. Spójność orzecznictwa Innym kluczowym elementem reformy sądownictwa jest spójność orzecznictwa. Wysoki Trybunał Kasacyjny i Sprawiedliwości w dalszym ciągu rozwijał praktykę stosowania orzeczeń w trybie prejudycjalnym i apelacji w interesie prawa w celu ujednolicenia orzecznictwa. Stosował on również środki mające na celu lepsze upowszechnianie orzeczeń sądowych. Podobne praktyczne kroki podejmowano w odniesieniu do działalności prokuratury oraz szerzej pojętych najwyższych funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości. Kontrole tematyczne przeprowadzone przez Inspekcję Sądową także przyczyniają się do stworzenia spójnej praktyki w tym względzie. Pomimo powyższych wysiłków nadal istnieje szereg przeszkód uniemożliwiających zachowanie spójności. Odpowiedzialność sędziów w przypadku odejścia od utrwalonej praktyki lub orzecznictwa stanowi w dalszym ciągu niejasną kwestię: NRS musiała wyjaśnić, że niezależność sądów nie może stanowić wymówki dla niejednolitych praktyk. Administracja publiczna jest również zobowiązana akceptować orzeczenia wydawane w powtarzających się kwestiach. Pozwoliłoby to ograniczyć liczbę spraw sądowych i wzmocnić pewność prawa poprzez unikanie wydawania odmiennych decyzji w identycznych sprawach. Poczyniono postępy w sprawie publikacji orzeczeń sądowych. Ministerstwo Sprawiedliwości sfinalizowało projekt portalu konsolidującego istniejące przepisy (finansowany ze środków UE)[28]. Wysoki Trybunał Kasacyjny i Sprawiedliwości posiada imponującą stronę internetową. NRS podpisała również umowę partnerstwa dotyczącą publikacji orzecznictwa, która wejdzie w życie w sierpniu 2015 r. 2.3. Etyka zawodowa Krajowa Agencja ds. Etyki Zawodowej i Krajowa Rada ds. Etyki Zawodowej W 2014 r. do Krajowej Agencji ds. Etyki Zawodowej w dalszym ciągu wpływało wiele spraw[29]. Wysoki odsetek (70 %) decyzji Krajowej Agencji ds. Etyki Zawodowej w sprawie zakazu łączenia stanowisk i konfliktu interesów trafia następnie do sądów, przy czym sądy podtrzymują wydane decyzje w około 90 % takich spraw. Wykładnia prawa zastosowana przez agencję została potwierdzona zarówno przez Trybunał Konstytucyjny, jak i Wysoki Trybunał Kasacyjny i Sprawiedliwości. W związku z tym można uznać, że jej działania oparte są na solidnych podstawach prawnych. W 2014 r. Wysoki Trybunał Kasacyjny i Sprawiedliwości również wsparł jej działalność poprzez znalezienie, pomimo znacznego obciążenia pracą, sposobu na przyspieszenie postępowania w sprawach dotyczących zakazu łączenia stanowisk. Przyczyniło się to do zapewnienia pewności oraz zintensyfikowało odstraszający skutek przepisów regulujących zakaz łączenia stanowisk. Chociaż granica pomiędzy niezależnością sądów a niespójnością jest kwestią delikatną, w tym roku kilkakrotnie doszło do wydania sprzecznych orzeczeń zawierających odmienną wykładnię prawa przez różne sądy (nawet na poziomie sądu apelacyjnego). Obejmowało to wykładnię, która różniła się od interpretacji dokonanej przez sam Wysoki Trybunał Kasacyjny i Sprawiedliwości[30]. Uważa się, że nastąpiła poprawa w zakresie wykonywania decyzji wydanych przez Krajową Agencję ds. Etyki Zawodowej. Nadal jednak istnieją przypadki, w których niezastosowanie się do decyzji zmusiło agencję do przekazania sprawy prokuraturze (niezastosowanie się do ostatecznej decyzji stanowi przestępstwo) lub nałożenia grzywny[31]. Wydaje się to wskazywać na to, że poziom społecznego zrozumienia zasad dotyczących zakazu łączenia stanowisk jako środka pozwalającego zapobiec konfliktowi interesów jest niski. Dowodem na to jest wysoka liczba wybieranych urzędników, w odniesieniu do których stwierdzono niezgodne z prawem łączenie stanowisk[32]. Skoro orzecznictwo wzmacnia przekonanie, że należy egzekwować orzeczenia w sprawie zakazu łączenia stanowisk, możliwe jest również wykorzystanie innych środków w celu zapewnienia, że te zasady staną się dobrze znane. Jeśli chodzi o poziom zatrudnienia oraz budżet agencji, sytuacja w 2014 r. była stabilna. Agencja zabezpieczyła środki na rozpoczęcie istotnego nowego projektu w 2015 r. W połowie 2015 r. w pełni zakończą się prace nad systemem informatycznym „Prevent” służącym do kontroli ex-ante w zakresie konfliktów interesów w dziedzinie zamówień publicznych. System ten powinien przynieść znaczne korzyści związane przede wszystkim z unikaniem konfliktu interesów. System ten będzie obejmował zamówienia publiczne z wykorzystaniem zarówno środków unijnych, jak i krajowych. Niezbędne przepisy wykonawcze powinny zostać przyjęte wiosną 2015 r., po przeprowadzeniu konsultacji. Krajowa Rada ds. Etyki Zawodowej w dalszym ciągu wypełniała swoją rolę organu nadzorującego, w szczególności poprzez podejmowanie w razie potrzeby interwencji publicznych oraz interwencji przed parlamentem[33]. Obecny mandat Krajowej Rady ds. Etyki Zawodowej wygasł w listopadzie 2014 r. Pierwotna procedura powoływania nowej Krajowej Rady ds. Etyki Zawodowej wywołała wiele kontrowersji, w tym w odniesieniu do nominowania (w pierwszym etapie) kandydatów, wobec których toczyło się postępowanie prowadzone przez Krajową Agencję ds. Etyki Zawodowej, co podało w wątpliwość pełne zaangażowanie władz we wspieranie instytucji zajmujących się etyką zawodową, sugerując, że cel polegający na dbałości o etykę zawodową nie jest dobrze rozumiany. Ramy etyki zawodowej: parlament Stabilność ram prawnych w zakresie etyki zawodowej nadal pozostaje kwestią problematyczną. W parlamencie podejmowano próby zmiany niektórych elementów ram prawnych. Chociaż żadna z nich nie znalazła odbicia w przepisach prawa, nie było dowodów na to, że dokonano wcześniejszej oceny skutków niezgodnego z prawem łączenia stanowisk ani nie przeprowadzono konsultacji z Krajową Agencją ds. Etyki Zawodowej.[34] Szczególny problem wiąże się z przepisami w zakresie zakazu łączenia stanowisk dotyczącymi władz wybieranych lokalnie, takich jak burmistrzowie, biorąc pod uwagę kluczową rolę, jaką osoby te odgrywają w obszarze zamówień publicznych. Co prawda należy zauważyć, że nie powtórzyła się taka sytuacja, jak podczas parlamentarnego głosowania w grudniu 2013 r.[35], ale nadal istnieje silne poczucie, że w parlamencie nie ma konsensusu na rzecz surowych przepisów w zakresie etyki zawodowej. Wstrzymano realizację wcześniejszego planu skodyfikowania wszystkich przepisów dotyczących etyki zawodowej – który mógłby przyczynić się do poprawy spójności i przejrzystości – ponieważ wystąpiły obawy, że proces legislacyjny będzie prowadził do złagodzenia istniejących reguł. Jest to stracona okazja na wyeliminowanie ryzyka niejasności przepisów. Istotne będzie również wcielenie do przepisów prawa orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego z 2014 r., które potwierdzają zgodność z konstytucją przepisów o zakazie łączenia stanowisk[36]. Parlament w dalszym ciągu niespójnie wykonuje decyzje Krajowej Agencji ds. Etyki Zawodowej (które zostały potwierdzone przez sąd), mimo nadziei, że reformy zwiększą automatyzm w tym względzie. W jednej ze sztandarowych spraw rozwiązanie wypracowano dopiero po złożeniu urzędu przez senatora. W innym przypadku podjęcie decyzji przez izbę trwało wiele miesięcy, pomimo podniesienia argumentów, że obowiązujące zasady przewidują, że poszanowanie prawomocnego orzeczenia sądu jest automatyczne.[37] Kolejna sprawa dotycząca deputowanego, w przypadku którego stwierdzono niezgodne z prawem łączenie stanowisk, oczekuje na decyzję Parlamentu. 2.4 Walka z korupcją Zwalczanie korupcji na wysokim szczeblu W ostatnich sprawozdaniach na temat MWiW[38] wskazano na rosnącą liczbę przypadków skutecznego zwalczania korupcji na wysokim szczeblu, która to tendencja została potwierdzona w 2014 r. Dzieje się tak zarówno na poziomie ścigania przez Krajową Dyrekcję ds. Przeciwdziałania Korupcji[39], jak i na poziomie postępowania sądowego przed Wysokim Trybunałem Kasacyjnym i Sprawiedliwości[40]. Potwierdza to również istnienie poważnego problemu[41] [42]. Działalność Krajowej Dyrekcji ds. Przeciwdziałania Korupcji w 2014 r. obejmowała prowadzenie szeregu spraw dotyczących korupcji na wysokim szczeblu, we wszelkiego rodzaju urzędach publicznych i z udziałem osób publicznych z różnych partii politycznych. Akty oskarżenia i dochodzenia będące obecnie w toku dotyczą między innymi obecnych i byłych ministrów, parlamentarzystów, burmistrzów, sędziów i prokuratorów wyższego szczebla. Sprawy przed Wysokim Trybunałem Kasacyjnym i Sprawiedliwości obejmowały wydanie prawomocnych wyroków skazujących wobec byłego premiera, byłych ministrów, parlamentarzystów, burmistrzów i sędziów. Inne istotne sprawy dotyczące wpływowych osób ze świata biznesu zostały rozstrzygnięte na poziomie sądu apelacyjnego. Jednakże pozostaje faktem, że większość wyroków skazujących w sprawach o korupcję to wyroki w zawieszeniu (mimo że jest to mniej widoczne na poziomie Wysokiego Trybunału Kasacyjnego i Sprawiedliwości). Przez przeważającą część 2014 r. działania DNA zmierzające do przekonania parlamentu, by przychylił się on do wniosków DNA o uchylenie immunitetu członków parlamentu, tak aby umożliwić wszczęcie dochodzenia i zastosowanie tymczasowego aresztowania, były raczej nieskuteczne. Tendencja ta uległa zmianie w 2014 r., kiedy parlament uchylił immunitet kilku parlamentarzystom, wobec których DNA prowadziło dochodzenie w sprawie poważnych przypadków korupcji. Odpowiedź parlamentu na wnioski DNA wydaje się arbitralna i pozbawiona obiektywnych kryteriów. Natomiast wszystkie wnioski skierowane do prezydenta Rumunii dotyczące uchylenia immunitetów ministrów zostały przyjęte.[43] Nie ustanowiono jednak żadnych jasnych przepisów w następstwie zaleceń MWiW w sprawie zapewnienia sprawnego stosowania przepisów konstytucji dotyczących zawieszenia w czynnościach ministrów, wobec których wysunięto akt oskarżenia oraz o zawieszeniu parlamentarzystów, wobec których wydano obciążający wyrok dotyczący etyki zawodowej lub którzy zostali oskarżeni o korupcję.[44] Fakt, że ministrowie nadal pełnią swoje stanowiska nawet po wniesieniu wobec nich zarzutów karnych, a parlamentarzyści, wobec których orzeczono prawomocne wyroki w sprawach o korupcję, nadal sprawują swoje funkcje, wskazuje na szersze problemy w związku z postawami wobec korupcji w rumuńskim środowisku politycznym. Odrzucenie ustawy o amnestii przez parlament w listopadzie 2014 r. stanowiło pozytywny sygnał sprzeciwu wobec ustanowienia prawa, które mogłoby w praktyce prowadzić douniewinnienia osób skazanych za przestępstwa korupcyjne. Niemniej jednak fakt, że zaledwie tydzień po przedmiotowym głosowaniu w parlamencie pojawił się projekt nowej ustawy dotyczącej zbiorowej amnestii, sugeruje, że debata nad tą kwestią nie została zakończona. Zwiększenie liczby spraw obejmuje również przypadki korupcji w sądach uznawanej za szczególnie zjadliwą formę korupcji.[45] Według DNA ta wysoka liczba przypadków nie odzwierciedla wzrostu korupcji w sądach (chociaż skala tego zjawiska stanowi powód do niepokoju), lecz raczej wzrost liczby sygnałów pochodzących od opinii publicznej.[46] Takie przypadki są złożone, stąd ustanowiono nową specjalną jednostkę DNA posiadającą kompetencje w tym zakresie. Likwidowanie korupcji na wszystkich szczeblach Ze sprawozdań dotyczących MWiW opracowanych w ostatnich latach wynika, że określenie rezultatów w zwalczaniu korupcji w ramach całego społeczeństwa jest utrudnione. Jednakże w 2014 r. odnotowano pewne oznaki postępu. Prokuratura podjęła szereg konkretnych kroków w celu poprawy wyników dochodzeń w tej dziedzinie.[47] Generalny wydział antykorupcyjny (DGA), wspierając prokuraturę (DNA i Prokuratora Generalnego) oraz jako wewnętrzny organ ds. walki z korupcją w ramach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, w dalszym ciągu odgrywał istotną rolę – chociaż plany dotyczące rozszerzenia jego kompetencji na inne ministerstwa zostały, jak się wydaje, zablokowane. Niemniej jednak liczba orzeczeń sądowych w sprawach dotyczących korupcji zmniejszyła się w 2014 r., a odsetek osób otrzymujących wyroki w zawieszeniu wynosi 80 % i pozostaje na wysokim poziomie. Krajowa strategia antykorupcyjna na lata 2012 – 2015[48] przekształciła się w istotne ramy prawne obowiązujące w administracji publicznej. W 2014 r. na szczeblu lokalnej administracji publicznej odbyła się druga runda oceny opartej na wzajemnej weryfikacji. Koncepcja ta opiera się na praktykach GRECO i OECD. Instytucje, które uczestniczą w krajowej strategii antykorupcyjnej, zobowiązują się do przestrzegania zestawu 13 wiążących prawnie środków zapobiegawczych i poddają się wzajemnej weryfikacji. Działania te są również wspierane w ramach konkretnych projektów zapobiegawczych realizowanych przez organizacje pozarządowe przy wsparciu funduszy UE (zwłaszcza w Ministerstwie Zdrowia oraz w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego). Mimo że działania te są nadal fragmentaryczne i konieczne są dalsze wysiłki, aby proces ten ugruntował się w praktyce organów administracji borykającej się z problemem ograniczonych zasobów, odnotowano wiele konkretnych sukcesów. Ocena ryzyka i systemy kontroli wewnętrznej stanowią najważniejsze obszary działania. Niedawno ujawnione sprawy dotyczące poważnych przypadków przekupstwa pokazały, że staranna kontrola ewidencji mogłaby prowadzić do wcześniejszego wykrycia tych przypadków, jednak zostały one wykryte dzięki zgłoszeniom dokonanym przez obywateli.[49] W czasach rosnącej presji na wydatki publiczne należałoby spodziewać się ukierunkowania na obszary o wysokiej wartości zarówno w zakresie podatków, jak i wydatków. Można również wyciągnąć wnioski dotyczące konieczności składania oświadczeń majątkowych i prowadzenia ich stosownej kontroli. Rumuńskie władze przyznały, że konieczne jest usprawnienie systemu w odniesieniu do odzyskiwania mienia, a w szczególności likwidacji szkód. Chociaż jednym z problemów w tym zakresie jest konieczność poprawy gromadzenia danych, szacowana stopa odzysku uzyskana przez Krajową Agencję Administracji Fiskalnej (ANAF) w ramach wykonywania orzeczeń sądu wynosi zaledwie 5 – 15 % aktywów będących przedmiotem nakazu sądowego. W efekcie sankcje są mniej odstraszające i prowadzą do trwałej szkody dla ofiary (którą w przypadkach korupcyjnych często jest państwo) co stanowi kolejny przykład niemożności wykonania orzeczeń sądowych. Decyzja Ministerstwa Sprawiedliwości dotycząca utworzenia nowej agencji, której zadaniem będzie zarządzanie zajętym mieniem może prowadzić do poprawy sytuacji. Procedury udzielania zamówień publicznych, w szczególności na szczeblu lokalnym, są nadal narażone na korupcję oraz konflikt interesów – fakt powszechnie dostrzegany przez rumuńskie organy ścigania i organy ds. etyki zawodowej. Ma to negatywne skutki w zakresie wykorzystania funduszy UE. Niemniej prawdą jest również, że na ten aspekt wpływ ma również wiele innych czynników, w tym potencjał administracyjny publicznych nabywców, brak stabilności i rozdrobnienie ram prawnych oraz jakość konkurencji w zamówieniach publicznych. Dialog zorganizowany w odnowionej formie między Komisją i Rumunią w sprawie wdrożenia nowych dyrektyw dotyczących zamówień publicznych oraz warunków wstępnych dotyczących europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych powinien pomóc określić istniejące niedociągnięcia, w tym również obszary ryzyka w odniesieniu do korupcji i konfliktu interesów. Kontrola ex-ante zamówień publicznych opracowana przez Krajową Agencję ds. Etyki wydaje się być krokiem we właściwym kierunku, lecz powinny mu towarzyszyć inne działania zmierzające do ograniczenia do minimum konfliktu interesów, faworyzowania, nadużyć finansowych i korupcji w dziedzinie zamówień publicznych. 3. WNIOSKI I ZALECENIA W sprawozdaniu Komisji dotyczącym MWiW za 2014 r. zwrócono uwagę na pewne obszary, w których dokonano postępów; w niektórych z nich postępy były tak trwałe, że wskazują one na uzyskanie stabilnych wyników. Tendencja ta utrzymywała się w ciągu ostatniego roku. Działania organów wymiaru sprawiedliwości oraz organów ds. etyki zawodowej, ukierunkowane na zwalczanie korupcji na wysokim szczeblu, prowadzone są nadal w imponującym tempie, co przekłada się na większe zaufanie obywateli Rumunii do całego wymiaru sprawiedliwości, a w szczególności do prokuratury odpowiedzialnej za zwalczanie korupcji. Zwiększenie profesjonalizmu pracowników wymiaru sprawiedliwości jako całości, w tym gotowość do obrony niezależności wymiaru sprawiedliwości w sposób bardziej spójny oraz przyjęcie bardziej aktywnego podejścia w zakresie spójności orzecznictwa przyczyniły się do umocnienia tego trendu. Obecnie zaistniała możliwość sprawdzenia uzyskanych postępów w trudnych sytuacjach, w szczególności w odniesieniu do mianowania wyższych urzędników. Jednocześnie utrzymuje się silne przekonanie, że należy konsolidować i umacniać uzyskane postępy. Wdrożenie kodeksów pokazało, że rząd i wymiar sprawiedliwości prowadzą wspólne działania w sposób produktywny i pragmatyczny; jednak w ciągu tego roku wiele kwestii legislacyjnych nie zostało rozstrzygniętych. Nadal istnieją zaskakujące niespójności w przypadku niektórych orzeczeń sądowych, co zawsze jest powodem do niepokoju. W odniesieniu do przyjęcia przez parlament decyzji dotyczących umożliwienia prokuraturze traktowania parlamentarzystów na równie z pozostałymi obywatelami wciąż – jak się wydaje– brak jest obiektywnych kryteriów i wiarygodnego harmonogramu. Parlament niechętnie wykonuje niektóre orzeczenia sądów lub decyzje Trybunału Konstytucyjnego, co stanowi duży problem. Mimo iż problem korupcji zdecydowanie coraz częściej stanowi przedmiot działań rządu, skala tego zjawiska wymaga przyjęcia bardziej systematycznego podejścia. Komisja z zadowoleniem odnotowuje konstruktywną współpracę z władzami rumuńskimi w ciągu ostatniego roku. Konsensus na rzecz reform oraz przekonanie o trwałych postępach wykazują tendencję wzrostową, która powinna zostać utrzymana. Komisja liczy na dalszą ścisłą współpracę z Rumunią w celu zagwarantowania realizacji celów MWiW. Komisja wzywa Rumunię do podjęcia działań w następujących obszarach: 1. Niezależność wymiaru sprawiedliwości · Zapewnienie, że powołanie nowego prokuratora generalnego dyrekcji śledczej ds. zwalczania przestępczości zorganizowanej i terroryzmu (DIICOT) odbędzie się zgodnie z przejrzystą procedurą, opartą na kryteriach merytorycznych. · Przeprowadzenie ogólnego przeglądu procedury mianowania na wyższe stanowiska w sądach, tak aby jasne i szczegółowe procedury zostały wprowadzone do grudnia 2015 r., w oparciu o procedurę mianowania przewodniczącego Wysokiego Trybunału Kasacyjnego i Sprawiedliwości. · Zapewnienie, aby kodeks postępowania parlamentarzystów zawierał jasne przepisy, tak aby w trakcie działań parlamentarnych i procesu ustawodawczego respektowano zasadę niezawisłości wymiaru sprawiedliwości. · Utrzymanie niezależności wymiaru sprawiedliwości i jego roli w mechanizmach kontroli i równowagi w centrum debaty dotyczącej konstytucji. 2. Reforma wymiaru sprawiedliwości · Finalizacja niezbędnych dostosowań kodeksów karnych tak szybko, jak to możliwe, w porozumieniu z Najwyższą Radą Sądownictwa, Wysokim Trybunałem Kasacyjnym i Sprawiedliwości oraz Prokuraturą. Celem powinno być następnie zapewnienie stabilnych ram, które nie będą wymagać kolejnych dostosowań. · Przygotowanie planu działań operacyjnych w celu wdrożenia strategii na rzecz reformy wymiaru sprawiedliwości, zawierającego określone ostateczne terminy, który zostanie opracowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości wraz z Najwyższą Radą Sądownictwa oraz wszystkimi kluczowymi zainteresowanymi stronami; wyposażenie organów kierowniczych wymiaru sprawiedliwości w niezbędne narzędzia dostarczające informacji na temat funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (takie jak narzędzia statystyczne, narzędzia ułatwiające zarządzanie sprawami, badania opinii użytkowników oraz badania opinii pracowników), aby umożliwić podejmowanie świadomych decyzji oraz wykazywanie postępów. · Poszukiwanie pragmatycznych rozwiązań umożliwiających utrzymanie dostępności sądów na odpowiednim poziomie bez konieczności zachowania obecnej struktury małych sądów. · Usprawnienie działań następczych w związku z wyrokami sądowymi na wszystkich szczeblach, aby zagwarantować właściwe wykonanie orzeczeń i egzekwowanie kar pieniężnych. 3. Etyka zawodowa · Ponowne rozważenie, w jaki sposób można zagwarantować, by orzeczenia sądowe o zawieszeniu w pełnieniu obowiązków członka parlamentu były automatycznie wdrażane przez parlament. · Wdrożenie kontroli ex ante dotyczącej konfliktu interesów w postępowaniach o udzielanie zamówień publicznych prowadzonej przez Krajową Agencję ds. Etyki. Zapewnienie ściślejszych kontaktów pomiędzy prokuraturą i Krajową Agencją ds. Etyki, tak aby umożliwić działania w odniesieniu do potencjalnych przestępstw związanych ze sprawami stanowiącymi zakres kompetencji Krajowej Agencji ds. Etyki. · Zbadanie sposobów skutecznego wdrożenia przepisów dotyczących zakazu łączenia stanowisk i zapobieganie temu zjawisku i zwiększenie akceptacji społecznej tego procesu. 4. Walka z korupcją · Poprawa gromadzenia informacji statystycznych dotyczących skutecznego odzyskiwania mienia i zapewnienie, że nowa agencja usprawni zarządzanie zamrożonymi aktywami i będzie współpracować z ANAF w celu poprawy rzeczywistej stopy odzysku. Pozostałe organy administracji publicznej powinny ponosić wyraźną odpowiedzialność za brak realizacji przedmiotowych celów. · Rozszerzenie działań prewencyjnych i represyjnych w przypadku wystąpienia konfliktu interesów, faworyzowania, nadużyć finansowych i korupcji w obszarze zamówień publicznych, a także zwrócenie szczególnej uwagi na kluczowe dziedziny, takie jak wymiar sprawiedliwości. · Wykorzystanie krajowej strategii antykorupcyjnej, tak aby lepiej określić obszary narażone na korupcję i opracowanie działań edukacyjnych oraz zapobiegawczych przy wsparciu organizacji pozarządowych z wykorzystaniem możliwości stwarzanych przez fundusze UE. · Dalsze zwalczanie korupcji na niskim szczeblu zarówno poprzez zapobieganie, jak i stosowanie sankcji odstraszających. [1] Wnioski Rady Ministrów z dnia 17 października 2006 r. (13339/06); decyzja Komisji w sprawie ustanowienia mechanizmu współpracy i weryfikacji postępów Rumunii w realizacji określonych założeń w zakresie reformy systemu sądownictwa oraz walki z korupcją, 13 grudnia 2006 r. (C (2006) 6569 final). [2] http://ec.europa.eu/cvm/key_documents_en.htm [3] Badanie Flash Eurobarometer 406. [4] Niektóre państwa członkowskie dostarczają Rumunii pomocy technicznej w odniesieniu do kwestii związanych z MWiW. [5] COM(2014) 37 final COM(2013) 47 final COM(2012) 410 final [6] Prokurator generalnej w DIICOT, która złożyła rezygnację, przedstawiono zarzuty karne dotyczące korupcji w odniesieniu do czynów popełnionych przed powołaniem jej na to stanowisko w 2013 r. W styczniu 2013 r. Komisja wyraziła zaniepokojenie trwającym procesem i zaleciła Rumunii zagwarantowanie, by nowe władze w prokuraturze były powoływane z wystarczająco szerokiego kręgu wysoko wykwalifikowanych kandydatów wybranych w wyniku otwartych i przejrzystych procedur, którzy będą spełniać kryteria doświadczenia zawodowego i uczciwości zawodowej. COM(2013) 47 final, s. 7. [7] Było to źródłem kontrowersji w odniesieniu do mianowania na wyższe stanowiska w prokuraturze w latach 2012–2013. [8] Europejskie normy w zakresie niezawisłości systemu sądowniczego określone przez Komisję Wenecką wskazują na ogromne znaczenie unikania zbyt szerokiego wpływu polityków na proces mianowania na stanowiska w prokuraturze. [9] Prokurator generalny i prokurator naczelny Krajowej Dyrekcji ds. Przeciwdziałania Korupcji (DNA): maj 2016 r., przewodniczący Wysokiego Trybunału Kasacyjnego i Sprawiedliwości: wrzesień 2016 r., Najwyższa Rada Sądownictwa: wybory w 2016 r. Przewodniczący i wiceprzewodniczący Krajowej Agencji ds. Etyki również zostaną mianowani w kwietniu 2016 r. [10] COM(2013) 47 final, s. 4. COM(2014) 37 final, s. 3. [11] Na przykład po wydaniu wyroku w sprawie przepisów dotyczących zatrzymywania danych. [12] Sprawozdanie techniczne, sekcja 1.1.2. [13] Zob. w szczególności COM(2014) 37 final, s. 13. [14] Sprawozdanie techniczne, sekcja 1.1.1. [15] Na przykład w odniesieniu do zakazu łączenia stanowisk nadal występuje niechęć ze strony niektórych instytucji, w tym parlamentu, do egzekwowania prawomocnych orzeczeń w tej sprawie w odniesieniu do swoich członków. Zob. poniżej, sekcja dotycząca etyki zawodowej oraz sprawozdanie techniczne. [16] Zob. poniżej w odniesieniu do konfiskaty. [17] Fakt, że władze rumuńskie zaangażowały Komisję Wenecką oraz Komisję Europejską w proces reformy konstytucyjnej jest przyjmowany z zadowoleniem. Komisja Wenecka odniosła się również krytycznie do zmian dotyczących systemu wymiaru sprawiedliwości, a w szczególności przeniesienia odpowiedzialności za prowadzenie dochodzeń i ściganie parlamentarzystów z Wysokiego Trybunału Kasacyjnego i Sprawiedliwości. Komisja Wenecka wezwała również do bardziej uważnego przyjrzenia się statusowi prokuratorów. [18] Zostało to również wskazane przez Komisję Wenecką. [19] W szerszym ujęciu „Strategia na rzecz wzmocnienia administracji publicznej” przyjęta przez rząd w październiku 2014 r. powinna przyczynić się do poprawy jakości prawodawstwa. [20] W sprawozdaniu na temat MWiW z 2012 r. odnotowano: „Władze rumuńskie muszą zagwarantować niezależność Rzecznika Praw Obywatelskich oraz powołać na ten urząd osobę cieszącą się poparciem wszystkich partii, która będzie mogła skutecznie i całkowicie niezależnie sprawować swoje funkcje prawne.” (COM (2012)410), s. 18. [21] Na przykład w sierpniu 2014 r. zarządzenie podjęte w trybie pilnym dotyczące „migracji partii politycznych” zostało powszechnie uznane za problematyczne co do jego konstytucyjności. Rzecznik nie zwrócił się w tej sprawie do TK. Ustawa została następnie uznana za niezgodną z konstytucją po przekazaniu jej do rozpatrzenia z inicjatywy parlamentarzystów na późniejszym etapie procedury, przy czym do tego czasu weszła już w życie. [22] Znaczenie reformy sądownictwa w Rumunii zostało również uwzględnione w ramach europejskiego semestru poprzez zalecenia dla poszczególnych państw przyjęte przez Radę dla Rumunii w lipcu 2014 r., wzywające Rumunię do poprawy jakości i skuteczności systemu sądownictwa (2014/C 247/21). [23] COM(2014) 37 final [24] Zob. sprawozdanie techniczne, sekcja 1.1.1. [25] http://www.just.ro/LinkClick.aspx?fileticket=h7Nit3q0%2FGk%3D&tabid=2880 [26] Projekt do konsultacji społecznych opiera się na: przeglądzie funkcjonowania systemu sądownictwa; sprawozdaniach na temat MWiW oraz zaleceniach KE; optymalizacji sądów; wkładzie wniesionym przez wyspecjalizowane departamenty Ministerstwa Sprawiedliwości, Najwyższą Radę Sądownictwa, prokuraturę, Wysoki Trybunał Kasacyjny i Sprawiedliwości, krajową izbę handlową, krajową administrację zakładów karnych. [27] Sprawozdanie techniczne, sekcja 1.4.8. [28] Baza danych daje bezpłatny dostęp do prawodawstwa rumuńskiego począwszy od 1989 r. w formacie przyjaznym dla użytkownika. [29] Sprawozdanie techniczne, sekcja 2.1.3. 638 przypadków zostało zgłoszonych do Krajowej Agencji ds. Etyki Zawodowej, natomiast 541 spraw wszczęto z urzędu. W 2014 r. agencja sporządziła 514 sprawozdań. W porównaniu z 2013 r. odnotowano wzrost liczby przypadków wystąpienia konfliktu interesów i nielegalnego wzbogacenia, natomiast spadła liczba spraw dotyczących zakazu łączenia stanowisk. [30] W odniesieniu do jednego z kandydatów w wyborach do Parlamentu Europejskiego w maju 2014 r. stwierdzono niezgodne z prawem łączenie stanowisk. Możliwość startowania przez niego w wyborach została zakwestionowana przez Krajową Agencję ds. Etyki Zawodowej, ale sąd apelacyjny orzekł, że kandydat ten może wystartować w wyborach (mimo że sprawa ta dotyczyła zagadnienia „tej samej funkcji publicznej”, co do której orzekał już Wysoki Trybunał Kasacyjny i Sprawiedliwości). Sąd apelacyjny nie skierował sprawy do Wysokiego Trybunału Kasacyjnego i Sprawiedliwości, a więc nie istniał mechanizm pozwalający Wysokiemu Trybunałowi zastosować własną wykładnię w tej sprawie. [31] Przykładowo członkowie pewnej rady miejskiej zastosowali się do decyzji Krajowej Agencji ds. Etyki Zawodowej w sprawie konfliktu interesów dotyczącego jednego z radnych i usunęli go z urzędu dopiero po nałożeniu na nich grzywny przez Agencję. Agencja musiała nawet rozważyć podjęcie podobnych kroków wobec jednej z komisji parlamentarnych. [32] Zob. sprawozdanie techniczne, sekcja 2.1. Krajowa Agencja ds. Etyki Zawodowej wszczęła w 2014 r. 294 postępowań w sprawie zakazu łączenia stanowisk; 70 % z nich dotyczyło urzędników wybieranych. [33] Na przykład w celu zagwarantowania niezależności Krajowej Agencji ds. Etyki Zawodowej w Senacie: http://www.integritate.eu/Comunicate.aspx?Action=1&Year=2014&Month=5&NewsId=1578¤tPage=3&M=NewsV2&PID=20 [34] Na przykład sposób, w jaki przedstawiony został wniosek ustawodawczy w sprawie zmiany ustawy nr 51/2006 w sprawie usług użyteczności publicznej lub interesu publicznego. [35] W szczególności poprawki do kodeksu karnego przyjęte przez parlament w grudniu 2013 r., uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z konstytucją w styczniu 2014 r., osłabiłyby skuteczność ram prawnych w zakresie etyki zawodowej. [36] W sprawie kwestii „tej samej funkcji publicznej” zob. sprawozdanie techniczne, sekcja 1.1.1. [37] Decyzję podjęto około sześć miesięcy po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, lecz około dwa lata po wyroku Wysokiego Trybunału Kasacyjnego i Sprawiedliwości. [38] COM(2014) 37 final, s. 9. [39] Sprawozdanie techniczne, sekcja 3.2.3. W 2014 r. do Krajowej Dyrekcji ds. Przeciwdziałania Korupcji wpłynęło 4987 nowych przypadków, co stanowi bardzo gwałtowny wzrost w porównaniu z 2013 r. Do sądu skierowano 246 spraw przeciwko 1167 oskarżonym, przy czym 47 z nich dobrowolnie poddało się karze. [40] Sprawozdanie techniczne, sekcja 3.1. W okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2014 r. Izba Karna rozpatrzyła w pierwszej instancji 12 spraw o korupcję na wysokim szczeblu, natomiast Trybunał w składzie pięciu sędziów orzekał w ostatniej instancji w 13 sprawach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu. [41] Znalazło to również potwierdzenie w badaniach percepcji, takich jak badanie Flash Eurobarometer 406, które wykazały, że co najmniej dziewięciu na dziesięciu respondentów w Rumunii (91 %) uważa, że korupcja jest ważnym problemem (wynik ten utrzymuje się na stabilnym poziomie od 2012 r.). [42] Ma to także odzwierciedlenie w zaleceniach skierowanych do Rumunii przez Radę w 2014 r. (2014/C 247/21) oraz w sprawozdaniu o zwalczaniu korupcji (COM(2014) 38 final). [43] Obecni lub byli ministrowie, którzy nie są członkami parlamentu w tym samym czasie. [44] COM(2013) 47 final, s. 7. [45] W 2014 r. zarzuty korupcyjne postawiono 23 sędziom (w tym czterem sędziom NSKiS), jak również 6 prokuratorom generalnym i 6 prokuratorom. [46] Wskazuje to na ogólną tendencję w kierunku wzrostu zaufania publicznego do DNA i wymiaru sprawiedliwości w szerszym zakresie. [47] Zob. Sprawozdanie techniczne, sekcja 4.1. [48] http://www.just.ro/LinkClick.aspx?fileticket=T3mlRnW1IsY%3D&tabid=2102 [49] Przykładem może być przypadek przekupstwa związanego z przyznawaniem renty z tytułu niepełnosprawności, kiedy to suma płatności z tytułu niepełnosprawności w pewnej miejscowości nie odpowiadała liczbie ludności.