[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 16.5.2006

SEC(2006) 596

DOKUMENT ROBOCZY KOMISJI

RUMUNIA Sprawozdanie monitorujące - maj 2006 r.

{COM(2006) 214 wersja ostateczna}

DOKUMENT ROBOCZY KOMISJI

RUMUNIA Sprawozdanie monitorujące - maj 2006 r.

SPIS TREŚCI

1. WSTĘP 4

2. Kryteria polityczne 5

2.1. Ocena ogólna 13

3. KRYTERIA GOSPODARCZE 14

3.1. Ocena ogólna 18

4. Zobowiązania i wymogi wynikające z negocjacji akcesyjnych 19

4.1. Rozdziały wspólnotowego dorobku prawnego 19

4.1.1. Rozdział 1: Swobodny przepływ towarów 19

4.1.2. Rozdział 2: Swobodny przepływ osób 21

4.1.3. Rozdział 3: Swoboda świadczenia usług 21

4.1.4. Rozdział 4: Swoboda przepływu kapitału 22

4.1.5. Rozdział 5: Prawo spółek 23

4.1.6. Rozdział 6: Polityka konkurencji 24

4.1.7. Rozdział 7: Rolnictwo 25

4.1.8. Rozdział 8: Rybołówstwo 29

4.1.9. Rozdział 10: Podatki 30

4.1.10. Rozdział 13: Polityka społeczna i zatrudnienie 30

4.1.11. Rozdział 15: Polityka przemysłowa 33

4.1.12. Rozdział 18: Kształcenie i szkolenia 34

4.1.13. Rozdział 20: Kultura i polityka audiowizualna 34

4.1.14. Rozdział 21: Polityka regionalna i koordynacja instrumentów strukturalnych 34

4.1.15. Rozdział 22: Ochrona środowiska 36

4.1.16. Rozdział 24: Współpraca w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych 37

4.1.17. Rozdział 25: Unia celna 41

4.1.18. Rozdział 28: Kontrola finansowa 42

4.2. Tłumaczenie wspólnotowego dorobku prawnego na język rumuński 43

4.3. Ogólna ocena 44

1. WSTĘP

W grudniu 2004 r. pomyślnie zakończono negocjacje akcesyjne z Rumunią. Traktat o przystąpieniu podpisano w kwietniu 2005 r. Rumunia oraz 14 państw członkowskich traktat ten już ratyfikowały. W Traktacie przewidziano przystąpienie Rumunii do UE z dniem 1 stycznia 2007 r., chyba że Rada, w oparciu o zalecenie Komisji, postanowi o przesunięciu tej daty na 1 stycznia 2008 r.

Po zakończeniu negocjacji Unia Europejska podjęła decyzję, że nadal bacznie obserwować będzie przygotowania i osiągnięcia Rumunii, i że w tym celu Komisja nadal przedkładać będzie roczne sprawozdania z postępów tego kraju w przygotowaniach do przystąpienia do UE, a w stosownych przypadkach również zalecenia.

Pierwsze takie sprawozdanie Komisja przedstawiła w październiku 2005 r. W sprawozdaniu wskazano, że Rumunia jest już w znacznym stopniu zaawansowana w przygotowaniach do akcesji. Wyróżniono w nim także szereg obszarów, w których zakończenie przygotowań wymaga dalszych wysiłków. W związku z tym Komisja postanowiła zintensyfikować swoje działania monitorujące i przygotować nowe sprawozdanie wiosną 2006 r.

W niniejszym sprawozdaniu dokonano przeglądu przygotowań Rumunii do członkostwa w UE, skupiając się na obszarach, w których – w świetle trzech kryteriów kopenhaskich -- potrzebna jest dalsza poprawa. Zgodnie z tym założeniem sprawozdanie dzieli się na trzy główne części:

- Część pierwsza zawiera ocenę kwestii politycznych, w przypadku których wskazano potrzebę dalszej poprawy.

- Część druga zawiera ocenę kwestii gospodarczych, w przypadku których wskazano potrzebę dalszej poprawy.

- W części trzeciej zawarto ocenę stanu realizacji przez Rumunię zobowiązań i wymogów wynikające z negocjacji akcesyjnych.

W sprawozdaniu wskazano na postęp osiągnięty od października 2005 r. oraz na luki w polityce, ustawodawstwie i ich wdrażaniu, które należy usunąć. Na tej podstawie Komisja dokonała – w odrębnym komunikacie przestawionym łącznie z niniejszym sprawozdaniem – analizy tego, czy konieczne będzie zalecenie przez nią przesunięcia daty akcesji.

Niniejsze sprawozdanie jest odzwierciedleniem stanu na koniec kwietnia 2006 r. Opiera się ono na szerokim wyborze źródeł. O udzielenie informacji o stanie swoich przygotowań poproszono samą Rumunię. Ponadto w sprawozdaniu niniejszym wykorzystano informacje udostępnione w ramach Umowy stowarzyszeniowej oraz wzajemnych weryfikacji ( peer reviews )[1] przeprowadzonych w celu oceny zdolności administracyjnej Rumunii w określonych obszarach. Uwzględniono w nim również treść obrad Rady oraz sprawozdania i rezolucje Parlamentu Europejskiego[2]. W stosownych przypadkach Komisja korzystała też z ocen przeprowadzonych przez różne organizacje międzynarodowe, międzynarodowe instytucje finansowe oraz organizacje pozarządowe.

2. KRYTERIA POLITYCZNE

Wstęp

Komisja uważa, że Rumunia nieprzerwanie od 1997 r. spełnia polityczne kryteria członkostwa w UE.

Celem niniejszego sprawozdania jest przedstawienie oceny niektórych obszarów, w stosunku do których w październikowym sprawozdaniu monitorującym wskazano na potrzebę dalszej poprawy. Wyróżniono dziewięć takich obszarów. Należą do nich reforma administracji publicznej, skuteczne przeprowadzenie reformy wymiaru sprawiedliwości, zwalczanie korupcji, zwalczanie handlu ludźmi, sprawa złego traktowania osób zatrzymanych oraz warunki odbywania kary, ochrona dzieci, system ochrony zdrowia psychicznego, skuteczny zwrot mienia oraz ochrona i integracja mniejszości.

W niniejszej sekcji omówione, w odniesieniu do każdego z obszarów, zmiany, które nastąpiły od czasu sprawozdania z października 2005 r., oraz przygotowanie Rumunii do członkostwa.

Administracja publiczna

Od czasu przedstawienia sprawozdania z października 2005 r. osiągnięto postęp w omówionych poniżej dziedzinach.

Rząd Rumunii nadal przyjmował środki służące poprawie jakości tworzenia i koordynacji polityki. Opublikowano instrukcję w sprawie przygotowywania wniosków z zakresu polityki publicznej, w którym ustanowiono procedury przeprowadzania analizy wpływu. Podjęto działania na rzecz poprawy koordynacji między różnymi resortami.

Trwał proces decentralizacji: w maju 2006 r. parlament przyjął dwie ustawy sprzyjające decentralizacji pewnych kompetencji, środków budżetowych i wydatków. W końcu 2005 r. rząd przyjął w drodze zarządzenia nadzwyczajnego reformę instytucji prefekta. W rezultacie urząd prefekta zarezerwowany jest obecnie dla funkcjonariuszy publicznych wysokiego szczebla, a nie dla osób powoływanych według klucza politycznego. Osoby sprawujące ten urząd nie mogą równolegle prowadzić działalności partyjnej.

W maju ustawa o statucie służby cywilnej oczekiwała jeszcze na przyjęcie przez parlament. Nowelizacja ta doprecyzowuje status, prawa i obowiązki korpusu służby cywilnej oraz decentralizuje procedury naboru, przekazując kompetencje w tej sprawie samorządom oraz poszczególnym resortom. Jest ona również wkładem w odpolitycznienie służby cywilnej poprzez powierzenie odpowiedzialności za powoływanie pracowników służby cywilnej wysokiego szczebla odpowiedniej komisji. W Ministerstwie Finansów Publicznych utworzono wyspecjalizowaną jednostkę, która ma zająć się lepszą koordynacją szkoleń w zakresie zarządzania funduszami strukturalnymi z UE.

Niektóre kwestie nadal jednak wymagają rozwiązania.

W dziedzinie tworzenia polityki, projekty aktów prawnych nadal przekazywane są do parlamentu bez wcześniejszej oceny skutków ich przyjęcia pod względem zdolności administracyjnej niezbędnej do ich egzekwowania. W odniesieniu do procesu legislacyjnego rząd nadal uciekał się, w celu stanowienia prawa, do „zarządzeń nadzwyczajnych”. W okresie od 30 września do 15 marca tą drogą przyjęto 90 tekstów. Oznacza to umocnienie kompetencji rządu kosztem parlamentu i obniża przejrzystość procesu stanowienia prawa. Sprawą szczególnej wagi dla etyki zawodowej jest obecna rewizja siatek wynagrodzeń i zaszeregowań w sektorze publicznym Słaba jest koordynacja szkoleń ogólnych.

Ogólnie rzecz biorąc, poczyniono pewne postępy w reformowaniu administracji publicznej, lecz obecne tempo reformy należy zwiększyć.

Wymiar sprawiedliwości

Od czasu przedstawienia sprawozdania z października 2005 r. osiągnięto postęp w omówionych poniżej dziedzinach.

Kontynuowano realizację strategii i planu działań w sprawie reformy wymiaru sprawiedliwości. W październiku 2005 r. przyjęto nowe przepisy w sprawie organizacji i funkcjonowania wyspecjalizowanych wydziałów sądowych i zespołów sądowych. W grudniu 2005 r. przyjęto akty prawne mające ułatwić osobom o niskich dochodach korzystanie z pomocy komorników w celu egzekucji orzeczeń sądowych. Trwa zasadnicza reforma systemu pomocy prawnej. Liczba zaległych spraw oczekujących na rozpatrzenie w wydziale cywilnym Sądu Najwyższego spadła z 8 569 we wrześniu 2005 r. do 6 126 w lutym 2006 r.

W całym kraju kontynuowano praktykę losowego przydzielania spraw sędziom. Przyczyniło się to do zwalczania korupcji i poprawy bezstronności sędziów i orzeczeń.

Dla zapewnienia bardziej jednolitej wykładni prawa oraz pewności prawnej sądy apelacyjne mają obecnie możliwość kierowania apelacji w sprawach cywilnych do Sądu Najwyższego. Wszystkie sądy apelacyjne, trybunały i prokuratury, a także niemal wszystkie sądy pierwszej instancji mają obecnie elektroniczny dostęp do zbiorów aktów prawnych. Od marca 2006 r. większość sądów ma dostęp do elektronicznej wersji Dziennika Urzędowego. W styczniu 2006 r. zlikwidowano Dyrekcję Generalną ds. Bezpieczeństwa i Zwalczania Korupcji, będącą częściowo zmilitaryzowaną służbą podległą ministerstwu sprawiedliwości.

Naczelna Rada Sądownictwa (NRS) odpowiada za zapewnienie niezależnego i skutecznego funkcjonowania sądów. Obecnie dysponuje ona łącznie 234 etatami, z który 183 do tej pory obsadzono; jej budżet operacyjny na 2006 r. zwiększył się ponad dwukrotnie do kwoty 7,9 mln EUR. Od czasu powołania nowego prezesa i wiceprezesa Rady w styczniu 2006 r. poprawiła się współpraca między wymiarem sprawiedliwości a Ministerstwem Sprawiedliwości. Departament Kontroli NRS obecnie dysponuje 50 etatami, z których obsadzono 18; uzgodniono kryteria naboru inspektorów. NRS opracowała system przydzielania każdej sprawie niepowtarzalnego numeru ewidencyjnego, co umożliwić ma gromadzenie dokładnych danych statystycznych oraz efektywny przydział zasobów. System ten działa pilotażowo w niektórych sądach w Bukareszcie; planuje się pełne uruchomienie go w całym kraju do końca 2006 r.

Nadal zwiększano budżet wymiaru sprawiedliwości. W listopadzie 2005 r. pierwotnie planowany budżet na 2005 r. zwiększono o 18 % do 362 mln EUR. Budżet na 2006 r. ponownie zwiększono, do 403 mln EUR. Zaległości w wypłatach wynagrodzeń sędziom, prokuratorom i urzędnikom sądowym uregulowano w pełni w listopadzie 2005 r. Odnośnie do kształcenia i szkoleń, budżet na 2006 r. na Krajowy Instytut Sądownictwa (KIS) oraz Krajową Szkołę Urzędników Sądowych na ten cel zwiększył się o ok. 35 %. Zorganizowano konkursy dla kandydatów o znacznym doświadczeniu w dziedzinie prawa; planuje się też, że dwuletni cykl kształcenia prowadzony przez KIS będzie nadal główną drogą do rozpoczęcia pracy sędziego lub prokuratora. Zapobiega to nominacjom według klucza partyjnego. Poczyniono dalsze postępy w obsadzie wakatów w sądownictwie; obecnie pozostaje 380 wakatów dla sędziów, w porównaniu z 439 w październiku 2005 r., i około 220 dla urzędników sądowych, w porównaniu z 326 w tym samym okresie. W styczniu 2006 r. rząd Rumunii zatwierdził środki finansowe na zatrudnienie dodatkowych 200 pracowników administracji sądowej oraz dodatkowych 500 pracowników w prokuraturach. Wszystkie stanowiska dyrektorów ekonomicznych w sądach apelacyjnych zostały obsadzone.

Ogólne warunki pracy w sądach poprawiły się. Przyjęto krajowy program pozwalający na remont dziewięciu sądów, a w styczniu 2006 r. podpisano umowę na remont kolejnych 25 sądów do 2010 r. W styczniu 2006 r. podpisano umowę na wyposażenie wymiaru sprawiedliwości w 15 tys. komputerowych stanowisk pracy wraz z dodatkowym wyposażeniem informatycznym; niemal wszystkie z tych stanowisk zainstalowano w marcu 2006 r.; planowane jest połączenie ich ze sobą w ramach bezpiecznej sieci do lipca 2006 r.

Niektóre kwestie nadal jednak wymagają rozwiązania.

Spośród 14 wyłonionych w wyborach członków NRS, ośmiu zatrudnionych jest tylko na część etatu, mimo że spoczywa na nich odpowiedzialność reprezentowania wszystkich sędziów i prokuratorów w kraju. W przypadku sześciu osób z tej grup zachodzi potencjalny konflikt interesów w sprawach dyscyplinarnych, ponieważ pracują oni jednocześnie na eksponowanych stanowiskach w sądach lub prokuraturach. Należy w jeszcze większym stopniu umocnić rolę NRS w modernizacji zasad kierowania sądami i prokuratorami, w postępowaniach dyscyplinarnych, w kontroli jakości orzeczeń oraz w kontroli pełnego przestrzegania obiektywnych kryteriów naboru sędziów pierwszej instancji oraz pracowników samej NRS. Należy zreformować system pomocy prawnej. Dalszej racjonalizacji należy poddać kodeksy postępowania. Bardziej upowszechnić należy korzystanie z alternatywnych mechanizmów rozstrzygania sporów. Dalszej poprawy wymaga zarządzanie zasobami ludzkimi i finansowymi w sądach i prokuraturach. Nieobsadzonych pozostaje ok. 600 wakatów na stanowiskach prokuratorów; w październiku 2005 r. było ich 588. Wśród już zatrudnionych sędziów, prokuratorów i urzędników sądowych szczególnie duże są potrzeby szkoleniowe. Nie zapewniono jeszcze w pełni jednolitej wykładni prawa na wszystkich szczeblach sądownictwa w całym kraju.

Generalnie osiągnięto postęp w reformowaniu wymiaru sprawiedliwości, szczególnie pod względem poprawy zdolności administracyjnej. Aby uzyskać dalsze konkretne efekty Rumunia musi utrzymać obecne tempo realizacji reform sądownictwa ( por. także Rozdział 24 Wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne).

Działania antykorupcyjne

Od czasu przedstawienia sprawozdania z października 2005 r. poczyniono postępy w omówionych poniżej dziedzinach.

W grudniu 2005 r. zniesiono immunitet komorników w sprawach karnych. W tym samym miesiącu przyjęto ustawę o przyznawaniu bezzwrotnego dofinansowania umów z funduszy publicznych. Rząd przedłożył projekt zmian w kodeksie karnym, w tym zmian przepisów w sprawie odpowiedzialności karnej osób prawnych. W marcu 2006 r. parlament przyjął ustawę przekształcającą Krajową Prokuraturę Antykorupcyjną (PNA), główną agencję w zakresie zwalczania korupcji, w Krajową Dyrekcję Antykorupcjną (DNA), jednocześnie umożliwiając nowej instytucji ściganie wszystkich przypadków na wysokim szczeblu władzy, w tym prowadzenia śledztw w sprawie zarzutów w sprawie parlamentarzystów. W kwietniu 2006 r. rząd przedłożył projekt ustawy zmieniającej obecne zasady finansowania partii politycznych, wprowadzając obowiązek publikowania wszystkich źródeł finansowania w Dzienniku Ustaw. Od października 2005 r. DNA nie zajmuje się już drobnymi sprawami korupcyjnymi, skupiwszy się na korupcji na średnim i wysokim szczeblu. Od czasu objęcia urzędu nowy dyrektor DNA przeprowadził ocenę wyników pracy prokuratorów i funkcjonariuszy śledczych policji zatrudnionych w DNA, w rezultacie której 30 osób opuściło tę instytucję. W zastępstwie zatrudniono 15 prokuratorów, a z 345 przyznanych obecnie Dyrekcji etatów nieobsadzonych pozostaje 32. Budżet DNA na 2006 r. wzrósł o 14 %.

Ilość i jakość bezstronnych dochodzeń w sprawie korupcji na wysokim szczeblu znacznie wzrosły w porównaniu z poprzednim okresem. Od października 2005 r. DNA przeprowadziła śledztwo w 14 sprawach dotyczących osób na wysokich stanowiskach politycznych, wywodzących się zarówno z opozycji, jak i z partii tworzących koalicję rządową i aktualnie lub uprzednio pełniących funkcje na szczeblu gabinetu lub posiadających mandat poselski. W wyniku tych śledztw do tej pory wydano cztery akty oskarżenia. Niektóre z tych śledztw wszczęto na podstawie deklaracji majątkowych, do których corocznego składania zobowiązanych jest ok. 100 tys. urzędników publicznych i które podawane są do wiadomości publicznej.

Od października 2005 r. DNA postawiła ponadto w stan oskarżenia 89 innych osób, w tym sędziów, innych prawników, funkcjonariuszy policji, pewną liczbę urzędników publicznych sprawujących funkcje kierownicze w administracji centralnej lub regionalnej, a także dyrektorów przedsiębiorstw prywatnych. W tym samym okresie sądy wydały w pierwszej instancji wyroki skazujące przeciw 77 osobom w oparciu o wcześniejsze śledztwo przeprowadzone przez PNA oraz dalsze 102 prawomocne wyroki skazujące. Nastąpiła też znaczna poprawa jakości czynności śledczych prowadzonych przez DNA, zwłaszcza w odniesieniu do ponownego wszczynania śledztw zamkniętych przez poprzednie kierownictwo z niejasnych przyczyn. DNA dysponuje personelem, środkami finansowymi i przeszkoleniem pozwalającymi na prowadzenie skutecznych śledztw w sprawach o korupcję na wysokim szczeblu. Dyrekcja zawarła również protokoły o współpracy z szeregiem agencji, które również odgrywają rolę w zwalczaniu korupcji.

W październiku 2005 r. rozpoczęła działalność Dyrekcja Generalna ds. Zwalczania Korupcji (DGA) w Ministerstwie Administracji i Spraw Wewnętrznych; obecnie ma on wyłączne kompetencje do planowania i przeprowadzania badań w zakresie etyki wśród pracowników ministerstwa. Od tego czasu DGA przeprowadziła 754 śledztwa w sprawie 1 859 osób; śledztwa w sprawach 74 pracowników ministerstwa przekazano do DNA, co stanowi wzrost o 185 % w porównaniu z zeszłym rokiem. Utworzono biura regionalne DGA, które – w razie potrzeby – ściśle współpracują z biurami regionalnymi DNA.

Niektóre kwestie nadal jednak wymagają rozwiązania.

Pod względem legislacyjnym wystąpiły pewne opóźnienia w realizacji 3 z 47 działań przewidzianych w obecnej strategii i planie działań, ponieważ część z ważnych ustaw nadal oczekuje na przyjęcie przez parlament. Nie przyjęto aktów prawnych powołujących niezależną agencję, która zajmowałaby się weryfikacją oświadczeń majątkowych. Na przyjęcie przez parlament nadal oczekują zmiany w kodeksie postępowania karnego wprowadzające odpowiedzialność karną osób prawnych.

Parlament odrzucił wniosek DNA o przeszukanie lokalu jednego z parlamentarzystów. W lutym 2006 r. Senat próbował powstrzymać DNA przed przeprowadzeniem śledztwa w sprawie dotyczącej parlamentarzystów. W Senacie podejmowano próby zmiany procedury powoływania i odwoływania prokuratorów wyższego szczebla. W razie powodzenia podważyłoby to rozliczalność całego systemu i ograniczyłoby zdolność operacyjną DNA.

Nadal nie zapewniono jeszcze wyposażenia wszystkich sędziów w wystarczającą wiedzę specjalistyczną pozwalającą im na rozpatrywanie złożonych spraw gospodarczych i finansowych w oparciu o ostatnie śledztwa DNA w przypadkach podejrzeń o nadużycia finansowe w trakcie prywatyzacji i zamówień publicznych. Nadal potrzebne są dalsze akty oskarżenia, śledztwa prokuratury, rozprawy, wyroki skazujące i odstraszające kary. Wciąż niepokój budzi korupcja w sektorach takich jak służba zdrowia czy oświata ( por. także Rozdział 24 -- Wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne) .

Generalnie w zwalczaniu korupcji poczyniono postępy. Reformy prowadzone przez Ministerstwo Sprawiedliwości i DNA obecnie muszą zostać uzupełnione o wzmożone wysiłki wszystkich pozostałych agencji odpowiedzialnych za egzekwowanie prawa, a także organów władzy ustawodawczej oraz całego wymiaru sprawiedliwości, tak aby osiągnięte zmiany na lepsze były nieodwracalne. Rumunia musi kontynuować wysiłki na rzecz konsolidacji i kontynuacji dotychczasowych osiągnięć w walce z korupcją.

Handel ludźmi

Od czasu opublikowania sprawozdania z października 2005 r. poczyniono postępy w wymienionych poniżej obszarach.

Od października 2005 r. rozbito 10 siatek przestępczych zajmujących się handlem ludźmi i zarejestrowano 567 przestępstw. W efekcie dokonano 94 aresztowań. Zidentyfikowano łącznie 310 ofiar przemocy.

W styczniu 2006 r. utworzono Krajową Agencję ds. Zapobiegania Handlowi Ludźmi i Monitorowania Pomocy Udzielanej Ofiarom w celu koordynacji o oceny działań prewencyjnych oraz monitorowania pomocy udzielanej ofiarom. Agencja ta zastąpiła istniejące wcześniej Biuro Krajowe. Zatwierdzono krajową strategię i plan działań na rzecz zwalczania handlu ludźmi i zapobiegania mu.

Nadal jednak rozwiązania wymagają pewne zaległe kwestie.

W odniesieniu do handlu ludźmi Rumunia nadal jest krajem tranzytowym i, w mniejszym stopniu, krajem pochodzenia oraz krajem docelowym. Krajowa Agencja wymaga znacznego wzmocnienia kadrowego i finansowego; niezbędny jest jej także system informatyczny pozwalający na ewidencjonowanie ofiar wracających do Rumunii, co umożliwi udzielanie im natychmiastowej pomocy. Nadal słabe są pewne elementy koordynacji między agencjami. Poprawa wiarygodności i spójności krajowych danych statystycznych pozwoliłaby udoskonalić planowanie strategiczne w agencjach egzekwowania prawa w zakresie zwalczania handlu ludźmi. Niezbędna jest walka z handlem ludzkimi komórkami jajowymi w celu zapewnienie przestrzegania zasady dobrowolności i bezpłatności w stosunku do dawców tkanek i komórek. Należy doprowadzić do końca śledztwa w sprawach o handel ludzkimi komórkami jajowymi.

W ogólnym w zwalczaniu handlu ludźmi poczyniono pewne postępy. Nadal jednak słaba jest zdolność administracyjna i operacyjna w tym zakresie.

Złe traktowanie zatrzymanych i warunki odbywania kary pozbawienia wolności

Od czasu opublikowania sprawozdania z października 2005 r. poczyniono postępy w niżej wymienionych obszarach.

W okresie objętym niniejszym sprawozdaniem zamknięto sześć niespełniających wymogów aresztów tymczasowych i podjęto działania w celu oddzielania osób poddanych aresztowi prewencyjnemu od więźniów odbywających karę. W styczniu 2006 r. Ministerstwo Administracji i Spraw Wewnętrznych podjęło decyzję, że osoby poddane aresztowi prewencyjnemu należy przenieść z piwnic posterunków policji do bardziej odpowiednich lokali. Podjęto działania w celu minimalizacji narażenia więźniów na choroby zakaźne i naboru wykwalifikowanej kadry.

Nadal jednak rozwiązania wymagają pewne zaległe kwestie.

Dalsze opóźnienia w przyjęciu nowego kodeksu karnego oraz kodeksu postępowania karnego nie pozwalają na realizację zaplanowanych reform więziennictwa. Nadal występują przypadki złego traktowania osób zatrzymanych przez organy ścigania, w tym nieuzasadnionego użycia siły. Skargi w tych sprawach rozpatrywane są przez sędziów rzadko, a niewiele z takich postępowań prowadzi do jakichkolwiek sankcji.

Nadal nie zmieniono struktury systemu więziennictwa. Część więzień nadal jest poważnie przepełniona i panują w nich złe warunki bytowe i sanitarne. Sieć ośrodków dozoru sądowego nadzorujących reintegrację społeczną byłych więźniów nie dysponuje wystarczającymi środkami, by realizować swoje zadania.

W ogólnym rozrachunku w zakresie złego traktowania zatrzymanych i warunków odbywania kary pozbawienia wolności osiągnięto ograniczony postęp.

Ochrona dzieci

Od czasu opublikowania sprawozdania z października 2005 r. poczyniono postępy w wymienionych poniżej obszarach.

Zrealizowano plan działań w zakresie wprowadzania w życie nowych aktów prawnych i przeprowadzono niezbędne szkolenia. Bez przeszkód trwało wprowadzanie w życie pakietu aktów prawnych w zakresie ochrony dzieci. Liczba dzieci przebywających w instytucjach nadal stale spadała. Zapotrzebowanie na adopcję dzieci w obrębie kraju obecnie przewyższa liczbę dzieci kwalifikujących się do przysposobienia.

Będące w toku sprawy o adopcje zagraniczne wniesione przed wejściem w życie nowego prawa zostały poddane przeglądowi przez grupę ekspertów w dziedzinie ochrony dzieci. Grupa ta zakończyła swoje prace przed końcem marca 2006 r. Przegląd przeprowadzono na podstawie nowych aktów prawnych, zgodnych z praktykami UE. Wnioski zatwierdzone w drodze not rządowych przed lutym 2004 r. zostały przekazane sądom, które wyraziły zgodę na 1003 adopcje międzynarodowe zrealizowane przed styczniem 2005 r. Również kolejne 1 399 spraw, nie zatwierdzonych w drodze noty rządowej przed lutym 2004 r. poddano indywidualnej rewizji i uznano je za niedopuszczalne ze względów wyjaśnionych w sprawozdaniu z tych prac. W obu przypadkach każdy z wnioskodawców w tych sprawach został indywidualnie poinformowany o podjętej w jego sprawie decyzji. Zmniejszyła się[3] liczba dzieci objęta opieką stacjonarną, przy jednoczesnym znaczącym wzroście liczby dzieci objętych opieką w rodzinach zastępczych[4] lub opiekuna prawnego[5], a także liczba wykwalifikowanych opiekunów prawnych (tzw. asystentów rodzicielskich)[6].

Nadal jednak rozwiązania wymagają pewne zaległe kwestie.

Wciąż niewystarczająca jest pomoc społeczna dla kobiet przeżywających trudności w okresie ciąży; kobiety te nie mają odpowiedniego dostępu do szpitali położniczych.

W ogólnym rozrachunku Rumunia poczyniła znaczne postępy w dziedzinie ochrony dzieci. Ogólna sytuacja pod tym względem znacznie się poprawiła.

System opieki zdrowotnej nad osobami niepełnosprawnymi fizycznie i umysłowo

Od czasu opublikowania sprawozdania z października 2005 r. poczyniono postępy w wymienionych poniżej obszarach.

W październiku 2005 r. rząd przyjął Krajową strategię na rzecz zabezpieczenia społecznego, integracji i przeciwdziałania wykluczeniu osób niepełnosprawnych na lata 2006-2013. Sporządzono plan działań w zakresie realizacji strategii reformy systemu ochrony zdrowia psychicznego. W kwietniu 2006 r. przyjęto rozporządzenia wykonawcze do ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Utworzono Krajowy Ośrodek Ochrony Zdrowia Psychicznego, będący wyspecjalizowaną jednostką strategiczną podległą Ministerstwu Zdrowia. W styczniu 2006 r. powołano Międzysektorową Komisję ds. Koordynacji Ochrony Zdrowia Psychicznego, w której reprezentowani są przedstawiciele władz centralnych oraz podmiotów społeczeństwa obywatelskiego.

W okresie od września 2005 r. do lutego 2006 r. przeprowadzono kontrole w 35 instytucjach zajmujących się ochroną osób niepełnosprawnych. Efektem były wnioski o zwolnienie kierowników kilku z tych instytucji oraz o poprawę ich efektywności.

Trzydzieści sześć stacjonarnych zakładów opieki na niepełnosprawnymi poddawanych jest restrukturyzacji w celu utworzenia 84 nowych alternatywnych ośrodków opieki środowiskowej. Duży nacisk kładzie się ponadto na tworzenie systemu środowiskowej ochrony zdrowia psychicznego. Zwiększono nakłady finansowe na opiekę nad niepełnosprawnymi i ochronę zdrowia psychicznego. Zwiększono też przydziały żywnościowe, a w kilku ośrodkach naprawiono i przebudowano systemy ogrzewania. Wprowadzono nowy program kształcenia psychiatrów, a ich liczba zwiększyła się.

Nadal jednak rozwiązania wymagają pewne zaległe kwestie.

W niektórych instytucjach psychiatrycznych warunki bytowe są bardzo złe; pensjonariusze śpią we wspólnych łóżkach; leczenie i zajęcia dla pensjonariuszy są złej jakości, a urządzenia sanitarne są minimalne. Istnieje niewiele wymogów formalnych dotyczących ewidencji pacjentów, leczenia i diagnozowania oraz przyjmowania pacjentów i ich wypisywania. Przypadki stosowania przemocy i złego traktowania nie należą do wyjątków. Usługi udostępniane niepełnosprawnych są niewystarczające, a jakość instytucji opieki stacjonarnej pozostawia sporo do życzenia.

Nie zapewniono jeszcze wystarczających środków finansowych i kadr, które umożliwiłyby skuteczną realizację nowej krajowej strategii na rzecz niepełnosprawnych. Niezbędne są szkolenia zawodowe, które umożliwią rozpoczęcie rzeczywistego programu leczenia i rehabilitacji niepełnosprawnych w każdej z instytucji/służb. W odniesieniu do opieki psychiatrycznej pojęcia rehabilitacji, psychoterapii i terapii zajęciowej często nie są właściwie rozumiane.

Generalnie osiągnięto pewien postęp w dziedzinie opieki nad niepełnosprawnymi, a reforma tej opieki jest obecnie realizowana. Co do ochrony zdrowia psychicznego, podjęte działania reformatorskie należy przyspieszyć; należy też położyć na realizację już podjętych decyzji. Niezbędne są bezzwłoczne działania na rzecz poprawy wyposażenia sanitarnego, zmniejszenia zakresu instytucjonalizacji, uruchomienia opieki środowiskowej oraz poprawy dostępu do leków. W krótkiej perspektywie warunki bytowe i warunki opieki w obecnej istniejących instytucjach należy poprawić do przyzwoitego poziomu. Rozwiązać trzeba zwłaszcza problem przepełnienia.

Zwrot mienia

Od czasu opublikowania sprawozdania z października 2005 r. poczyniono postępy w wymienionych poniżej obszarach.

Termin składania wniosków o zwrot w naturze lub rekompensatę minął w styczniu 2006 r. Złożono 600 tys. wniosków, z których tylko 3 tys. dotyczyło rekompensaty finansowej. 300 tys. wniosków odrzucono jako bezzasadnych; rozpatrzono 60 tys. wniosków. Obecnie działa już centralna komisja ds. ustalania rekompensat.

Nadal jednak rozwiązania wymaga jedna zaległa kwestia.

Nadal niejasne są kryteria określające, w jakich okolicznościach zwrot mienia w naturze uznaje się za niemożliwi i w jakich przypadkach przyznać można jedynie rekompensatę. Ponadto Fundusz Majątkowy nie jest jeszcze w stanie rozpatrywać wniosków o rekompensatę w racjonalnych terminach.

Generalnie poczyniono znaczne postępy w budowie zdolności administracyjnej i tworzeniu ramowych uregulowań ustawowych pozwalających na zwrot mienia, jednak tempo rozpatrywania wniosków jest nadal niskie.

Ochrona i integracja mniejszości

Od czasu opublikowania sprawozdania z października 2005 r. poczyniono postępy w wymienionych poniżej obszarach.

W ramach Dekady Integracji Romów uruchomiono Fundusz Powierniczy na rzecz Romów. Poprawiły się stosunki między Krajową Agencją ds. Romów a romskimi organizacjami pozarządowymi. Dyskryminacja instytucjonalna i przemoc wobec Romów tracą na sile.

Nadal jednak rozwiązania wymagają pewne zaległe kwestie.

Stworzono co prawda ramowe rozwiązania administracyjne, jednak w terenie osiągnięto niewielki postęp. Zdolność koordynacyjna Krajowej Agencji ds. Romów jest nadal niska. Niewystarczające wysiłki poczyniono w celu zapewnienia skutecznej realizacji strategii poprawy warunków bytowych Romów. Nadal pojawiają się skargi na naloty policyjne przeciw Romom. W niektórych przypadkach Romowie zostali eksmitowani, a ich domy zostały zburzone, przy czym nie zapewniono im żadnego zakwaterowania zastępczego. Nie zapewniono stosowania aktów prawnych mających przeciwdziałać takim zjawiskom. Nadal nierozwiązaną kwestią, budzącą niepokój, jest sprawa dostępu Romów do dokumentów tożsamości, opieki zdrowotnej, oświaty, rynku pracy i kształcenia zawodowego. Należy przeprowadzić kampanie w celu zwiększenia odsetka Romów legitymujących się dokumentami tożsamości.

Projekt ustawy o mniejszościach narodowych jest obecnie przedmiotem debaty w parlamencie. Należy pilnie śledzić jej losy.

Generalnie w dziedzinie ochrony i integracji mniejszości romskiej poczyniono niewielkie dalsze postępy. Niezbędna jest dalsza poprawa pod względem zdolności koordynacyjnych i administracyjnych instytucji romskich oraz warunków bytowych w terenie. Potrzebne są też dalsze wysiłki na rzecz zwalczania rasizmu, dyskryminacji wszelkich mniejszości, ksenofobii i innych form nietolerancji.

2.1. Ocena ogólna

Rumunia spełnia polityczne kryteria członkostwa w UE.

Od czasu opublikowania sprawozdania z października 2005 r. poczyniono postępy w szeregu obszarów. Znaczące działania podjęto w reformowaniu sądownictwa. W ślad za reformą wymiaru sprawiedliwości z 2005 r. przyjęto środki wykonawcze w odniesieniu do wyspecjalizowanych wydziałów sądów i zespołów sądowych. Praktyka losowego przydzielania spraw sądowych sędziom nadal stosowana jest w całym kraju. Poprawiło to bezstronność wymiaru sprawiedliwości. Zlikwidowano Dyrekcję Generalną ds. Ochrony i Zwalczania Korupcji, będącą częściowo zmilitaryzowaną służbą podległa Ministerstwu Sprawiedliwości. Zwiększono środki przeznaczane na wymiar sprawiedliwości, w tym na Naczelną Radę Sądownictwa. Poprawiły się warunki pracy w sądach.

Rumunia poczyniła postępy w zwalczaniu korupcji poprzez ustanowienie mocnych struktur i wszczęcie śledztw w znacznej liczbie spraw dotyczących korupcji na wysokim szczeblu władzy. W następstwie tych śledztw w stan oskarżenia postawiono cztery osoby zajmujące wysokie stanowiska.

W sprawie reformy administracji publicznej zmieniono statut służby cywilnej oraz przyjęto akty prawne umożliwiające decentralizację. Pewne postępy poczyniono w zwalczaniu handlu ludźmi, a także pod względem reformowania systemu opieki nad niepełnosprawnymi i chorymi psychicznie. Rumunia osiągnęła znaczący postęp w zakresie ochrony dzieci, gdzie ogólna sytuacja znacznie się poprawiła. Postępy poczyniono także w sprawie zwrotu mienia.

Nadal jednak rozwiązania wymagają pewne zaległe kwestie. W odniesieniu do wymiaru sprawiedliwości należy poddać dalszej racjonalizacji kodeksy postępowania. Naczelna Rada Sądownictwa powinna zintensyfikować swoją działalność na rzecz jednolitej wykładni prawa oraz kontrolować jakość orzeczeń. Sądy i prokuratury muszą lepiej wykorzystywać zasoby, którymi dysponują.

Rumunia musi kontynuować wysiłki w walce z korupcją na wysokim szczeblu władzy, aby skonsolidować i wykorzystać już osiągnięty postęp w walce z korupcją. Reformy realizowane pod przewodnictwem Ministra Sprawiedliwości i Krajowej Dyrekcji ds. Zwalczania Korupcji (DNA) należy uzupełnić o stałe działania wszystkich pozostałych instytucji państwowych, aby osiągnięty postęp stał się nieodwracalny.

W dziedzinie administracji publicznej rząd nadal sięgał w szerokim zakresie spraw do instrumentu zarządzenia nadzwyczajnego, kosztem uprawnień parlamentu. Szczególne znaczenie dla etyki zawodowej w służbie cywilnej ma rewizja siatki wynagrodzeń w sektorze publicznym. Rumunia nadal jest krajem tranzytowym i, w mniejszym stopniu, krajem pochodzenia oraz krajem docelowym w handlu ludźmi. Dochodzenia w sprawie złego traktowania osób zatrzymanych nadal prowadzi się rzadko, a w niektórych więzieniach występuje dotkliwy problem przepełnienia oraz złych warunków bytowych i sanitarnych. Poprawić trzeba warunki bytowe w instytucjach psychiatrycznych. Wdrożyć należy krajową strategię na rzecz niepełnosprawnych i inne inicjatywy programowe. Nadal znacznych wysiłków wymaga integracja społeczna Romów. Dodatkowe działania potrzebne są także w dziedzinie zwalczania rasizmu, dyskryminacji, ksenofobii i wszelkich form nietolerancji.

3. KRYTERIA GOSPODARCZE

Wstęp

W sprawozdaniu z 2005 r. Komisja zawarła wniosek, że Rumunia nadal spełnia kryteria kwalifikujące ją jako sprawnie funkcjonującą gospodarkę rynkową, a energiczna realizacja program reform strukturalnych powinna pozwolić jej na sprostanie presji konkurencyjnej i siłom rynkowym w obrębie UE. Rumunia zasadniczo utrzymała stabilność makroekonomiczną, mimo że jej kombinacja polityki pieniężnej i fiskalnej ( policy mix ) okazała się mniej rozważna i wywołała obawy o trwałość ostatnich osiągnięć stabilizacyjnych. Rumunia nadal realizowała program reform strukturalnych, jednak nie we wszystkich dziedzinach czyniła to energicznie.

W 2005 r. PKB wzrósł o 4,1 %, w porównaniu z 8,4 % w 2004 r. To spowolnienie wzrostu spowodowane zostało spadkiem o prawie 14 % produkcji w rolnictwie wskutek powodzi oraz zmniejszeniem produkcji przemysłowej w wyniku utraty konkurencyjności. Popyt wewnętrzny nadal jest duży i utrzymuje się znaczny ujemny bilans handlowy, przy negatywnym wpływie wielkości wywozu netto, w wysokości 5 %, na wzrost PKB. W drugiej połowie 2005 r. nastąpiło przyspieszenie wzrostu wielkości wywozu oraz inwestycji. Deficyt handlowy i deficyt na rachunku obrotów bieżących pogłębiły się w 2005 r. odpowiednio do 9,9 % i 8,7 % PKB. Napływ netto bezpośrednich inwestycji zagranicznych utrzymał się na wysokim poziomie i wyniósł 6,6 % PKB. Niewielka poprawa nastąpiła na rynku pracy, a bezrobocie wśród młodzieży i bezrobocie długoterminowe rosły.

W niniejszej sekcji omówiono, w odniesieniu do każdego z obszarów, zmiany, które nastąpiły od czasu sprawozdania z października 2005 r., oraz przygotowanie Rumunii do członkostwa.

Stabilność makroekonomiczna oraz kombinacja polityki pieniężnej i fiskalnej

W sprawozdaniu z 2005 r. stwierdzono, że priorytetowo należy traktować przywrócenie rozważnej polityki fiskalnej i ostrożnej polityki płacowej w sektorze publicznym. Od czasu opublikowania sprawozdania z października 2005 r. poczyniono postępy w wymienionych poniżej obszarach.

Proces dezinflacji przyspieszył w 2006 r. W tym samym roku bank centralny zintensyfikował swoje działania sterylizacyjne oraz podniósł o 1 % stopę polityki pieniężnej, co przyczyniło się do zaostrzenia restrykcyjności polityki pieniężnej i sygnalizowało priorytetowe traktowanie celu dezinflacyjnego. Deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł w 2005 r. do 0,8 % PKB w wyniku niższych wypłat odsetek, wzrostu przychodów z podatków pośrednich oraz ograniczonych wydatków kapitałowych. Rumunia zdołała przeprowadzić znaczne prace usuwające skutki powodzi bez zwiększenia deficytu. W związku z przełożeniem w czasie publicznych przedsięwzięć inwestycyjnych polityka fiskalna rozpatrywana całościowo w 2005 r. nie okazała się polityką procykliczną. Budżet na 2006 r. odzwierciedla skupienie na bardziej rozważnej niż dotąd polityce fiskalnej oraz bardziej restrykcyjnej polityce płacowej w sektorze publicznym. Ustawowa płaca minimalna wzrosła w niewielkim stopniu, o 6,5 %.

Niektóre kwestie nadal jednak wymagają rozwiązania.

W następstwie rozluźnienia polityki pieniężnej pod koniec 2005 r. nieco przekroczono cel inflacyjny zakładany na koniec roku, ponieważ inflacja wyniosła 8,6 %. Bank centralny spodziewa się, że nie dotrzyma zakładanego na 2006 r. celu inflacyjnego w związku z podwyżkami cen regulowanych, wpływem powodzi na ceny żywności oraz prężnym popytem wewnętrznym. Bardziej rygorystyczne wymogi dotyczące rezerw minimalnych, a także działania ostrożnościowe i administracyjne, nie zapobiegły ponownemu przyspieszeniu wzrostu kredytowania. Realne stopy procentowe na rynku finansowym były nadal ujemne, ponieważ ryzyko wyższych napływów kapitałowym powodowało niechęć banku centralnego do pełnego korzystania z instrumentu stóp procentowych. Dlatego też polityka pieniężna powinna nadal być silnie zorientowana na osiąganie ogłaszanych celów inflacyjnych.

Reforma podatkowa z 2005 r. miała silny procykliczny wpływ na gospodarkę i spowodowała utratę bezpośrednich wpływów podatkowych w wysokości 1 % PKB. Przekroczenie zakładanych celów w zakresie płac w sektorze publicznym, dotacji i transferów miało w 2005 r. negatywny wpływ na budżet, odpowiadający blisko 1 % PKB. Realne wynagrodzenia netto w sektorze publicznym wzrosły w 2005 r. o ok. 20 %; w budżecie na 2006 r. nie przewidziano dalszych podwyżek. Wydatki w grudniu 2005 r., wynoszące ok. 1,9 % PKB, osłabiły konsolidację fiskalną. Ważną kwestią jest nadal ryzyko fiskalne, w związku z planowanym zwiększeniem wydatków na oświatę, inwestycje infrastrukturalne oraz dalsze usuwanie skutków powodzi. Dlatego należy wdrożyć politykę fiskalną oraz politykę wynagrodzeń w sektorze publicznym zgodną z celami dotyczącymi deficytu, a priorytetowo należy potraktować stałe umacnianie przychodów. Mimo że w 2005 r. spadło tempo wzrostu wydajności i nastąpił pewien spadek konkurencyjności, w 2006 r., w drodze ogólnokrajowej umowy zbiorowej zdecydowano o podwyższeniu płacy minimalnej o 12,1 % w odniesieniu do sektora prywatnego, co podkreśla potrzebę porozumienia trójstronnego w zakresie polityki płacowej.

Generalnie, po okresie rozluźnienia w końcowym okresie 2005 r., w roku 2006 przyjęto bardziej rygorystyczną kombinację polityki pieniężnej i fiskalnej, a władze wykazały się większą świadomością potrzeby zachowania rozwagi w celu przeciwdziałania nierównowadze makroekonomicznej.

Reforma wydatków i przestrzeganie zobowiązań podatkowych

W sprawozdaniu z 2005 r. zawarto wniosek, że priorytetowo należy potraktować wypracowanie jasnej średniookresowej strategii służącej umocnieniu potencjału wzrostu gospodarczego oraz przygotowaniu do członkostwa w UE. Od czasu przedstawienia sprawozdań z października 2005 r. osiągnięto postęp w niżej omówionych dziedzinach.

Budżet na 2006 r. wyraźniej skupia się na utrzymaniu realnej konwergencji gospodarczej i poprawie zdolności do absorpcji funduszy UE, poprzez restrukturyzację wydatków. Trwały przygotowania do reformy systemu rent i emerytur. Osiągnięto postęp w reformowaniu systemu opieki zdrowotnej. Wpływy podatkowe okazały się zgodne z planami budżetowymi opracowanymi w 2005 r. Zebrane kwoty podatku VAT, opłat celnych oraz składek na ubezpieczenia społeczne były korzystne ze względu na wzrost konsumpcji, przywozu i płac. Wielkość nieuregulowanych zobowiązań płatniczych wobec władz publicznych w 2005 r. nadal spadała, a w drugiej połowie 2005 r. odnotowano spadek kwoty nowych zaległości podatkowych. Efekty przyniosły uproszczenie procedur przymusowej egzekucji, centralizacja obsługi podatkowej dużych płatników oraz zniesienie zasady zmiany harmonogramu spłat nowego zadłużenia.

Niektóre kwestie nadal jednak wymagają rozwiązania.

Na jakość finansów publicznych miał wpływ fakt, iż wydatki na inwestycje publiczne były mniejsze niż zakładano to w planach budżetowych o 1,7 % PKB w 2005 r.; spowodowane wydatki te poczyniono w celu zrekompensowania podwyżek wynagrodzeń w sektorze publicznym, wzrostu dotacji oraz kosztów usuwania skutków powodzi. Rumunia nie stworzyła jeszcze jasnych średniookresowych ramowych zasad planowania wydatków, które sprzyjałyby przesuwaniu wydatków publicznych na rzecz kapitału ludzkiego, infrastruktury i zdolności administracyjnej. Takie ramowe zasady są niezbędne w celu stworzenia możliwości fiskalnych w zakresie wydatków związanych z przystąpieniem do UE. Nadal wysokie są zaległości podatkowe, wynoszące ok. 8 % PKB; dla zapewnienia zrównoważonej sytuacji fiskalnej niezbędna jest też dalsza poprawa w zakresie poboru podatków oraz przestrzegania zobowiązań podatkowych. Reforma systemu rent i emerytur nadal oczekuje na ostateczne przyjęcie przez parlament.

Generalnie nie poczyniono szczególnych postępów w reformowaniu wydatków. Jednak rząd planuje dalszą restrukturyzację wydatków w celu poprawy potencjału wzrostu gospodarczego. Osiągnięto dalszy postęp w działaniach na rzecz większego przestrzegania zobowiązań podatkowych.

Prywatyzacja i restrukturyzacja przemysłu

W sprawozdaniu z 2005 r. zawarto wniosek, że potrzebna jest dalsza realizacja programu prywatyzacji oraz aktywna polityka likwidacji nierentownych przedsiębiorstw. Od czasu przedstawienia sprawozdań z października 2005 r. poczyniono postępy w omówionych poniżej dziedzinach.

Ważnym krokiem naprzód było podpisanie umowy o prywatyzacji dużego banku komercyjnego (BCR) po przeprowadzeniu uczciwego i przejrzystego postępowania prywatyzacyjnego. Prywatyzacja w energetyce postępowała wolno. Sprywatyzowano dwa przedsiębiorstwa dystrybucji energii elektrycznej. Od października 2005 r. sprywatyzowano lub postawiono w stan upadłości 18 przedsiębiorstw z większościowym udziałem skarbu państwa stanowiące część portfela AVAS. Zrealizowano zakładane pułapy ilościowe dotyczące zmniejszenia zatrudnienia w przedsiębiorstwach państwowych oraz likwidacji lub zbycia szeregu mniejszych przedsiębiorstw. Organy podatkowe nadal nadzorowały i egzekwowały zobowiązania podatkowe przedsiębiorstw; w większości przypadków unikano zmian harmonogramów spłaty nowego zadłużenia.

W energetyce zasadniczo nadal dokonywano korekt cen w górę. Efekty zaczęła przynosić konkurencja na rynku energii, a wraz z utworzeniem giełdy energii jeszcze bardziej wzrosła przejrzystość transakcji energetycznych. Kontynuowano starania na rzecz poprawy ściągalności opłat za energię. W górnictwie kontynuowano korekty stanu zatrudnienia i zamknięto kolejne kopalnie. W dziedzinie kolejnictwa restrukturyzacja i kontrola wzrostu wynagrodzeń doprowadziły do poprawy wyników finansowych przedsiębiorstwa zajmującego się przewozami towarowymi oraz infrastrukturą. Restrukturyzacja państwowych linii lotniczych przyniosła w 2005 r. zysk netto.

Niektóre kwestie wciąż jednak wymagają rozwiązania.

Nie przeprowadzono przewidzianej do końca 2005 r. prywatyzacji ostatniego dużego banku państwowego. Nie osiągnięto w pełni pułapów ilościowych wyznaczonych przez Rumunię w zakresie dystrybucji energii elektrycznej, produkcji energii oraz eksploatacji złóż gazu. Niewielkie postępy poczyniono w prywatyzacji przedsiębiorstw w sektorze zbrojeniowym. Łączna liczba spółek z udziałem skarbu państwa wzrosła z 1 180 w połowie 2005 r. do 1 233 na początku 2006 r. To odwrócenie tendencji spowodowano zostali trwającym powrotem spółek do formy własności państwowej wskutek sporów o umowy prywatyzacyjne. Nie zrealizowano celu zbycia lub likwidacji pięciu dużych przedsiębiorstw do końca marca 2006 r. Prawie nie zmniejszono liczby udziałów mniejszościowych będących w posiadaniu AVAS. Ponad połowę spółek wciąż znajdujących się w portfelu AVA uważa się za niezdolne do sprywatyzowania. W tym kontekście ostatecznym środkiem dla AVAS są nadal postępowania likwidacyjne i upadłościowe. Rumunia podjęła decyzje o przesunięciu daty planowanego zakończenia procesu prywatyzacji z końca 2006 r. na koniec 2007 r. Dotrzymanie tego przesuniętego terminu wymaga znacznego przyspieszenia działań prywatyzacyjnych i likwidacyjnych.

W celu wzmocnienia konkurencji na rynku wewnętrznym należy zmniejszyć dysproporcje między cenami gazu stosowanymi przez producentów krajowych i zagranicznych. Restrukturyzacja sektora energetyki cieplnej przebiega powoli, a sektor ten nadal boryka się z problemami wysokich kosztów zakładów produkcyjnych, słabych sieci dystrybucji oraz nagminnego uchylania się od płatności. Aby wypełnić zobowiązanie do pełnego dostosowania w 2007 r. cen za ogrzewania dla konsumentów z cenami producentów, należy poczynić postępy w restrukturyzacji tego sektora. W górnictwie potrzebne są zmiany strukturalne w celu rozwiązania problemów nierentowności oraz narastania zaległości. W kolejnictwie należy podjąć dalsze działania w celu poprawy niepewnej sytuacji finansowej spółki przewozów pasażerskich. W odniesieniu do górnictwa i kolejnictwa należy zaprzestać powtarzającej się praktyki umarzania zadłużenia wobec skarbu państwa.

Generalnie proces prywatyzacji postępował wolno a w dokonaniach w tym zakresie nie dotrzymano pułapów docelowych wyznaczonych przez rząd. Pewne postępy poczyniono w restrukturyzacji sektorów energetyki, górnictwa i transportu. Znacznych dalszych postępów wymaga zlikwidowanie ciągłych strat oraz uzależnienia wielu części tych sektorów od dotacji pośrednich i bezpośrednich.

Otoczenie biznesu

Sprawozdanie z 2005 r. zawierało wniosek, że niezbędna jest dalsza poprawa w zakresie egzekwowania dyscypliny finansowej oraz znaczny postęp w funkcjonowaniu sądownictwa. Od czasu przedstawienia sprawozdań z października 2005 r. osiągnięto postęp w omówionych poniżej dziedzinach.

Kontynuowano starania na rzecz ograniczenia narastania nowych zaległości podatkowych i w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne; wzmocniono też dyscyplinę finansową poprzez unikanie, co do zasady, zmian w harmonogramach spłaty nowego zadłużenia. Przyczyniło się to do tworzenia równych dla wszystkich warunków prowadzenia działalności gospodarczej. Znaczny postęp osiągnięto w zakresie funkcjonowania sądownictwa (por. także Rozdział 24 -- Wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne ). Godne odnotowania postępy odnotowano także w stosowaniu postępowania upadłościowego i innych rodzajów postępowania likwidacyjnego w celu ułatwienia wycofywania się podmiotów z rynku. W 2005 r. ponownie odnotowano wzrost odsetka spraw upadłościowych rozwiązanych w drodze likwidacji. Ogólny wskaźnik liczby spraw zamkniętych nieco wzrósł. Liczba przeprowadzonych likwidacji znacznie wzrosła; nieznacznie wzrósł też odsetek spraw zamkniętych w okresie od 6 miesięcy do dwóch lat od daty ich wszczęcia. W kwietniu 2006 r. znowelizowano kodeks upadłościowy w celu uproszczenia obowiązujących procedur i lepszej ochrony wierzycieli.

Niektóre kwestie nadal jednak wymagają rozwiązania.

Należy w dalszym ciągu poprawiać dyscyplinę finansową. Grupa objętych obserwacją dużych przedsiębiorstw państwowych nadal dopuszcza do tworzenia się nowych zaległości. Nadal występują niedociągnięcia w ramowych uregulowaniach upadłościowych, a ochrona wierzycieli nadal jest słaba, przed wszystkim ze względu na stosunkowo długi czas trwania spraw upadłościowych oraz niski stopień odzyskiwalności długów. Wskazuje to wyraźnie, jak ważne jest skuteczne wdrożenie ostatnich zmian w ramowych uregulowaniach dotyczących upadłości.

Generalnie poczyniono dalsze postępy po względem poprawy dyscypliny finansowej oraz godny odnotowania postęp w zakresie postępowania upadłościowego, choć w dalszym ciągu narastały nowe zaległości płatnicze i nie usunięto niedociągnięć w ramowych uregulowaniach w zakresie upadłości. Niewielka poprawa nastąpiła na rynkach pracy; co prawda stopa bezrobocia była stosunkowo stabilna (7,7 % w 2005 r.), lecz zarówno bezrobocie wśród młodzieży (23,8 % w 2005 r.), jak i bezrobocie długoterminowe (4,4 % w 2005 r.) były wysokie i stale rosły.

3.1. Ocena ogólna

Rumunia ma sprawnie funkcjonującą gospodarkę rynkową. Dynamicznie realizowany program reform strukturalnych powinien pozwolić jej wkrótce na spełnienie kryteriów gospodarczych. Rumunia zasadniczo zachowała stabilność makroekonomiczną i dokonała postępu w realizacji reform strukturalnych.

Od czasu opublikowania sprawozdania z października 2005 r. nastąpiły dalsze korzystne zmiany. Przyjęto właściwszą politykę fiskalną, pieniężną i płacową. Poprawiono stan przestrzegania zobowiązań podatkowych, lepiej egzekwowano dyscyplinę finansową przedsiębiorstw i poprawiono ramowe przepisy w zakresie upadłości. Kontynuowano restrukturyzację sektora energetyki, górnictwa i transportu.

Należy jednak przyspieszyć reformę wydatków publicznych i zwiększyć przychody z tytułu podatków. Głębsze reformy strukturalne wymagają przede wszystkim dalszej restrukturyzacji sektora energii, górnictwa i transportu oraz postępu we wdrażaniu programu prywatyzacyjnego. Nadal narastają nowe zaległości płatnicze i nadal występują niedociągnięcia w przepisach upadłościowych.

4. ZOBOWIąZANIA I WYMOGI WYNIKAJąCE Z NEGOCJACJI AKCESYJNYCH

Wstęp

W sprawozdaniu z października 2005 r. Komisja zawarła wniosek, że Rumunia w znacznym stopniu już zapewniła zgodność ze wspólnotowym dorobkiem prawnym.

W większości rozdziałów wspólnotowego dorobku prawnego Rumunia albo była już gotowa, albo czyniła przygotowania do rozwiązania, przed przystąpieniem do UE, ostatnich zaległych kwestii. Rumunia zasadniczo już spełniała podjęte zobowiązania w przypadku rozdziałów dotyczących transportu, energii, statystyki, unii gospodarczo-walutowej, małych i średnich przedsiębiorstw, nauki i badań naukowych, edukacji i kształcenia, telekomunikacji, ochrony konsumentów, stosunków zewnętrznych, wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa oraz przepisów budżetowych UE. W odniesieniu do wszystkich tych rozdziałów Rumunia została uznana za właściwie przygotowaną do tego, by bez przeszkód nastąpiła integracja z UE. Wniosek też pozostaje w mocy. Poczyniono ponadto dalsze postępy w wymienionych dziedzinach, np. w zakresie stosunków zewnętrznych i pomocy na rzecz rozwoju. W związku z tym rozdziałów tych nie omawia się poniżej, z wyjątkiem rozdziału dotyczącego edukacji i kształcenia, gdzie przygotowania należy zintensyfikować.

Pozostałe rozdziały zawierają pewne kwestie, gdzie zapewnienie gotowości do przystąpienia do UE wymaga od Rumunii zwiększonych wysiłków i, w ograniczonej liczbie przypadków, bezzwłocznych i zdecydowanych działań. Kwestie te poddano ponownej analizie w odpowiednich rozdziałach poniżej.

Niniejsza sekcja zawiera w związku z tym ogólny przegląd wszystkich nierozwiązanych kwestii, którymi Rumunia musi się zająć, by osiągnąć gotowość do wdrożenia wspólnotowego dorobku prawnego do czasu przystąpienia do UE.

4.1. Rozdziały wspólnotowego dorobku prawnego

4.1.1. Rozdział 1: Swobodny przepływ towarów

W odniesieniu do działań horyzontalnych i proceduralnych rumuński organ normalizacyjny (ASRO) stał się pełnym członkiem zarówno CEN, europejskiej instytucji normalizacyjnej, jak i Europejskiego Komitetu Normalizacji Elektrotechnicznej CENELEC. W październiku 2005 r. rumuński organ akredytacyjny (RENAR) odzyskał swój status sygnatariusza Wielostronnego porozumienia o współpracy europejskiej w dziedzinie akredytacji, w zakresie laboratoriów badawczych.

RENAR nie odzyskał jeszcze takiego statusu w odniesieniu do systemów zarządzania jakością i organów certyfikacji produktów. Nadal należy znacząco poprawić zdolność administracyjną RENAR w celu zapewnienia zgodności zasad akredytacji z normami UE. Przygotowania w tej dziedzinie należy zintensyfikować.

W sprawie prawodawstwa opartego na starym podejściu poczyniono postępy we wdrażaniu dorobku wspólnotowego w zakresie dobrych praktyk laboratoryjnych. Trwają przygotowania do przeprowadzenia, do końca 2006 r., rewizji zezwoleń na wprowadzenie do obrotu produktów farmaceutycznych przeznaczonych dla ludzi.

Nadal istnieją zastrzeżenia do ustawodawstwa w zakresie bezpieczeństwa żywności oraz upraw organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO). Prawo w zakresie środków żywnościowych nie jest jeszcze w pełni zgodne z dorobkiem wspólnotowym w szeregu ważnych obszarów, takich jak dodatki, środki aromatyzujące, materiałów mających kontakt z żywnością, suplementów diety oraz żywności o szczególnym przeznaczeniu odżywczym, kontroli urzędowych, promieniowania jonizującego, wód mineralnych oraz organizmów genetycznie zmodyfikowanych (GMO).

Brak kontroli urzędowych żywności produkowanych z samosiewnych lub importowanych zbiorów genetycznie zmodyfikowanych. Należy wypełnić wszystkie wymogi dotyczące etykietowania i odtwarzania historii produktów, poprawić metody poboru próbek i metody analityczne oraz akredytować laboratoria. W dziedzinie dobrych praktyk laboratoryjnych należy wyznaczyć instytucję monitorującą. Nie osiągnięto jeszcze pełnej zgodności z dorobkiem wspólnotowym w dziedzinie kosmetyków i nawozów. Niezbędne jest przyjęcie i realizacja planu działań, przewidującego konkretne środki, w celu zagwarantowania, że po przystąpieniu Rumunii do UE rolnicy rumuńscy nie będą już stosować niedopuszczonych do obrotu genetycznie zmodyfikowanych nasion. Należy znacznie przyspieszyć przygotowania mające zagwarantować, że przetworzone produkty żywnościowe zawierające organizmy genetycznie zmodyfikowane od momentu akcesji spełniają wszystkie wymogi dotyczące odtwarzania historii produktów, etykietowania oraz kontroli.

W kontekście całościowej reformy systemu zamówień publicznych w kwietniu 2006 r. przyjęto ustawę o zamówieniach publicznych, będącą przejrzystym aktem prawnym kompleksowo regulującą tę sferę zgodnie z zasadami obowiązującymi w UE; ustawa ta wejdzie w życie w czerwcu 2006 r. W przygotowaniu są akty wykonawcze do tej ustawy. Pozytywne zmiany odnotować można w dziedzinie e-zamówień. Nowo utworzony Krajowy Urząd Zamówień Publicznych funkcjonuje dobrze i dysponuje wykwalifikowaną kadrą. Poprawiono system zadośćuczynień, ale dopiero w przyszłości okaże się, jak w praktyce funkcjonuje Rada Rewizyjna.

Nie przyjęto jeszcze aktów wykonawczych. Niezbędne są dalsze wysiłki na rzecz poprawy świadomości nowych ramowych uregulowań prawnych. Brak na razie udokumentowanych osiągnięć w zakresie systemu kontroli ex-ante zamówień publicznych. Ogólnie rzecz biorąc, przygotowania w tej dziedzinie są zaawansowane.

Wnioski

Znaczne postępy poczyniono w dziedzinie zamówień publicznych i Rumunia obecnie zasadniczo spełnia zobowiązania i wymogi wynikające z negocjacji akcesyjnych w tej dziedzinie. Przygotowania trwają, a jeżeli utrzymane zostanie ich obecne tempo pozostałe do rozwiązania kwestie powinny zostać rozwiązane do czasu przystąpienia do UE.

Osiągnięto postęp w zakresie działań horyzontalnych i proceduralnych oraz prawodawstwa opartego na starym podejściu . Obecnie jednak niezbędne są wzmożone wysiłki i szybkie działania w celu usunięcia do czasu akcesji utrzymujących się stale niedociągnięć. W szczególności należy znacznie poprawić zdolności administracyjne, zwłaszcza w dziedzinie akredytacji. Niezbędne są pilne działania w celu dokończenia transpozycji na grunt prawa krajowego prawodawstwa w zakresie żywności oraz zwiększenia zdolności administracyjnych w zakresie kontroli upraw, produkcji i wprowadzania do obrotu organizmów zmodyfikowanych genetycznie, co budzi niepokój. Potrzebna jest zwłaszcza realizacja planu działań w tej sprawie, obejmującego konkretne środki zaradcze, w celu zapewnienia gotowości Rumunii pod tym względem do momentu przystąpienia do UE.

4.1.2. Rozdział 2: Swobodny przepływ osób

W dziedzinie praw obywatelskich nie odnotowano szczególnych zmian.

Należy dokończyć transpozycję na grunt prawa krajowego wspólnotowego dorobku prawnego w zakresie praw obywateli UE i ich rodzin do swobodnego przemieszczania i osiedlania się na terytorium państw członkowskich. W sprawie praw wyborczych, nie dokonano jeszcze transpozycji wspólnotowego dorobku prawnego Nie wprowadzono jeszcze zmian w ustawodawstwie w calu zagwarantowania, że obywatele UE niebędący obywatelami Rumunii będą traktowani tak samo, jak obywatele Rumunii pod względem dostępu do edukacji oraz opłat za kształcenie. Przygotowania w tej dziedzinie trzeba zintensyfikować.

Wnioski

Niezbędne jest zwiększenie wysiłków i szybkie działania w dziedzinie praw obywatelskich polegające na pełnym dostosowaniu do wspólnotowego dorobku prawnego ustawodawstwa w zakresie praw wyborczych i dostępu do edukacji.

4.1.3. Rozdział 3: Swoboda świadczenia usług

Znowelizowano kilka ustaw i decyzji na szczeblu centralnym i lokalnym w celu zniesienia ograniczeń w prawie przedsiębiorczości i swobodzie świadczenia usług . Usuwane są ograniczenia prawne i administracyjne w tym zakresie.

Oczekuje się na dalsze zmiany w procedurach udzielania licencji i zezwoleń, stosowanych względem wszystkich osób fizycznych i prawnych prowadzących tymczasową działalność gospodarczą, niezależnie od sektora. Należy unikać wprowadzania przepisów prawnych i procedur administracyjnych, które tworzyłyby nieuzasadnione ograniczenia, np. w powstawaniu nowych aptek. Należy przyspieszyć przygotowania w tym obszarze.

Niepokój zaczęła budzić sytuacja w sektorze bankowym , ponieważ nadal nie zapewniono transpozycji dyrektywy ustanawiającej nowe, bardziej rygorystyczne, wymogi kapitałowe. Należy przy tym zapewnić odpowiednią ilość czasu przed wprowadzeniem tych wymogów w życie, aby umożliwić bankom i przedsiębiorstwom inwestycyjnym dokonanie niezbędnych dostosowań. Należy zapewnić spójność między pracami transpozycyjnymi prowadzonymi przez Bank Narodowy oraz Krajową Komisję Papierów Wartościowych w celu zapewnienia spójnego nadzoru bankowego i nadzoru nad przedsiębiorstwami inwestycyjnymi. Obecnie trzeba przyspieszyć przygotowania pod tym względem.

W odniesieniu do sektora ubezpieczeniowego Komisja Nadzoru Ubezpieczeń zatwierdziła szereg aktów prawnych mających zapewnić lepsze egzekwowanie prawa i lepszy nadzór nad ubezpieczycielami. Przyjęto nowy plan działań, przewidujący konkretne środki, w celu zwalczania praktyki prowadzenia pojazdów bez ubezpieczenia. Centrum Informacyjne zostało wyposażono w wydajny sprzęt informatyczny. Bazy danych są stale uaktualniane i poprawiane w celu opanowania problemu prowadzenia pojazdów bez ubezpieczenia. Rozpoczęto publiczne kampanie informacyjne na ten temat i zwiększono liczbę kontroli policyjnych.

Nadal jednak nie zrealizowano planu działań w zakresie ubezpieczeń komunikacyjnych. Większość niezbędnych do tego instytucji jeszcze nie działa. Organ zajmujący się wypłatą odszkodowań nie otrzymał lokalu ani środków finansowych. Ośrodek Informacyjny nie ma pracowników, którzy zajmowaliby się rozpatrywaniem zapytań. Należy wzmocnić zdolność finansową Funduszu Gwarancji. Konieczne jest również zapewnienie niezależności finansowej Krajowego Biura Ubezpieczeń Komunikacyjnych. Poziom egzekwowania przepisów w zakresie ubezpieczenia pojazdów mechanicznych jest wciąż niski. Istnieje ryzyko, że Rumunia nie będzie w stanie na czas podpisać umowy wielostronnej, która umożliwiłaby Komisji podjęcie do grudnia 2006 r. decyzji w sprawie zniesienia kontroli dokumentów ubezpieczenia na granicach. Struktury administracyjne w tym obszarze nie funkcjonują jeszcze w pełni i należy je wzmocnić. Niezbędne jest znaczne przyspieszenie przygotowań w dziedzinie ubezpieczeń.

Poprawiła się skuteczność egzekwowania prawa w zakresie ochrony danych osobowych , a odpowiednie struktury administracyjne zostały znacznie wzmocnione ( por. Rozdział 24 – Wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne ).

Wnioski

Osiągnięto istotny postęp w dziedzinie ochrony danych osobowych . Rumunia obecnie zasadniczo spełnia zobowiązania i wymogi wynikające z negocjacji akcesyjnych w tym obszarze.

Niepokój zaczęła budzić sytuacja w sektorze bankowym , ponieważ niezbędne są zdwojone wysiłki na rzecz transpozycji nowych wymogów kapitałowych. oraz zapewnienia jednolitego stosowania tych wymogów, a także spójnego nadzoru bankowego i nadzoru nad firmami inwestycyjnymi.

Postępy poczyniono w zakresie prawa przedsiębiorczości oraz swobody świadczenia usług niefinansowych i w sektorze ubezpieczeniowym . Jednak obecnie potrzebne są dalsze wysiłki i szybkie działania w tych dziedzinach w celu usunięcia do czasu przystąpienia do UE niedociągnięć. Zwiększyć należy zwłaszcza wysiłki na rzecz zniesienia ograniczeń w prawie przedsiębiorczości i w swobodzie świadczenia usług. Zwiększonych wysiłków wymaga też nadal egzekwowanie przepisów w zakresie ubezpieczeń komunikacyjnych pojazdów mechanicznych. Dokończenie przygotowań do członkostwa wymaga pilnego utworzenia lub w pełni sprawnego funkcjonowania niezbędnych instytucji.

4.1.4. Rozdział 4: Swoboda przepływu kapitału

W sprawie zwalczania praktyki prania pieniędzy stale poprawia się świadomość obowiązków sprawozdawczych wśród podmiotów zgłaszających i osiągnięto pewien postęp pod względem zgłaszania podejrzanych transakcji. Aktywniej prowadzone są kontrole podmiotów podlegających obowiązkowi zgłaszania transakcji, takich jak kasyna i kantory wymiany walut.

W niektórych przypadkach, takich jak przypadki podmiotów zgłaszających niepodlegających organowi regulacyjnemu, nie przyjęto jeszcze przepisów wykonawczych do znowelizowanej ustawy o praniu brudnych pieniędzy. Nie dostosowano jeszcze do dorobku wspólnotowego zmienionych zaleceń grupy zadaniowej ds. działań finansowych w sprawie prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Zgłaszanie transakcji wśród podmiotów prywatnych nadal jest niewystarczające, zwłaszcza w sektorach innych niż sektor bankowy i papierów wartościowych, takich jak sektor nieruchomości i kasyna, szczególnie podatnych na praktyki prania pieniędzy. Nadal zdarzają się elementarne błędy interpretacyjne wśród niektórych grup podmiotów zgłaszających, np. wśród notariuszy. Nadzór nad podmiotami zgłaszającymi ze strony Jednostki Wywiadu Finansowego jest ograniczony tylko do kilku sektorów. Ponadto jednostka ta boryka się z problemami kierowniczymi i administracyjnymi, które mają wpływ na jej funkcjonowanie. Potrzebne jej są dodatkowe zasoby i wiedza fachowa, szczególnie fachowe wsparcie analityków finansowych. Należy poprawić skuteczność współpracy między powiązanymi podmiotami oraz z innymi krajami w tym obszarze.

Skuteczność przeciwdziałania praniu pieniędzy obniżają problemy z egzekwowaniem prawa ( por. Rozdział 24 – Wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne ).

Wnioski

Osiągnięto pewien postęp w dziedzinie zwalczania praktyk prania pieniędzy . Jednak efekty pod względem skutecznego wdrażania i egzekwowania prawa w tym zakresie nadal są ograniczone, zwłaszcza w odniesieniu do poprawy świadomości, zgłaszania podejrzanych transakcji oraz działań nadzorczych. Usunięcie istniejących niedociągnięć na czas, przed przystąpieniem do UE, wymaga obecnie zwiększenia wysiłków w tej dziedzinie i szybkich działań.

4.1.5. Rozdział 5: Prawo spółek

Realizowana jest krajowa strategia na rzecz ochrony praw własności intelektualnej i przemysłowej (PWI) wraz ze związanym z nią planem działań, przyjęte we wrześniu 2005 r.; ich celem jest poprawa jakości struktur administracyjnych oraz egzekwowania prawa. Nowe przepisy umożliwiają prowadzenie śledztw w sprawie podejrzeń o przestępstwa z zakresu PWI oraz ich ścigania przez wyspecjalizowany departament Prokuratury Generalnej. Wzmocniono rolę Prokuratury Generalnej jako centralnego organu koordynującego. Poprawiły się wymiana informacji, koordynacja i współpraca między wszystkimi instytucjami i organami ścigania. Podjęto właściwe działania w celu poprawy świadomości zagadnień PWI, wśród opinii publicznej oraz kontynuacji szkoleń pracowników. Poczyniono też znaczące starania w celu poprawy komunikacji między instytucjami.

Nadal jednak do dokończenia pozostaje dostosowywanie prawa w zakresie patentów w dziedzinie biotechnologii. Ponadto należy przygotować się do rozpatrywania, od momentu przystąpienia do UE, wniosków o przyznanie dodatkowych świadectw ochronnych. Należy zwiększyć zasięg działań na rzecz poprawy świadomości zagadnień PWI i kontynuować starania w zakresie komunikacji. Potrzebny jest też dalszy rozwój komunikacji między instytucjami a posiadaczami praw własności. Przestępczość związana z PWI nadal jest poważnym zagrożeniem i stanowi realne wyzwanie. Brak w tej sprawie konkretnych i wymiernych osiągnięć. Niezbędne jest dalsze wyjaśnienie sytuacji stowarzyszeń zbiorowego zarządzania prawami intelektualnymi. Generalnie należy przyspieszyć przygotowania w zakresie ochrony praw własności intelektualnej i przemysłowej należy przyspieszyć, co dotyczy także egzekwowania prawa w tym zakresie.

Wnioski

W dziedzinie ochrony praw własności intelektualnej i przemysłowej osiągnięto znaczący postęp. Jednak usunięcie istniejących niedociągnięć na czas, przed przystąpieniem do UE, wymaga zwiększenia wysiłków w tej dziedzinie i szybkich działań.

4.1.6. Rozdział 6: Polityka konkurencji

W odniesieniu do wyników w zakresie egzekwowania zasad pomocy państwa znacząco poprawiła się jakość ocen i analiz działań pomocowych dokonywanych przez Radę ds. Konkurencji. Poczyniono znaczące postępy zarówno pod względem powściągliwości organów przyznających pomoc państwa, jak i kontroli ze strony Rady ds. Konkurencji. Rada wszczęła jedno dochodzenie z urzędu i kontynuowała swoje starania o wymuszenie ściślejszego przestrzegania obowiązku powiadamiania ex-ante. Dotyczyło to kilku spraw pomocy w celu ratowania przedsiębiorstwa i pomocy restrukturyzacyjnej oraz działań pomocowych związanych w szczególności z prywatyzacją przedsiębiorstw.

Sukcesem okazał się mechanizm konsultacji wstępnych (w ramach którego Komisja udziela nieformalnych porad technicznych w sprawie projektu decyzji, przed ich przyjęciem). Prace Rady ds. Konkurencji wspierają międzyresortowa grupa robocza w sprawie pomocy państwa oraz międzyresortowa grupa zadaniowa wysokiego szczebla; grupy te zapewniają notyfikowanie wszystkich planów w zakresie pomocy państwa przygotowywanych we wszystkich ministerstwach. Rada ds. Konkurencji rozpoczęła ponadto wdrażanie swoich decyzji w sprawie odzyskiwanie niezgodnej z prawem pomocy państwa.

W odniesieniu do pomocy państwa dla przemysłu hutniczego władze rumuńskie kontynuują ścisłą współpracę z Komisją przy wdrażaniu krajowego programu restrukturyzacji hutnictwa. Od października 2005 r. rumuński urząd ds. konkurencji nie wydał żadnego pozwolenia na pomoc dla hut objętych krajowym planem restrukturyzacji. Niemniej należy przyspieszyć wdrażanie warunków restrukturyzacyjnych obowiązków restrukturyzacyjnych, jak również odzyskiwanie pomocy, która została udzielona niezgodnie z prawem hutom nieobjętym programem restrukturyzacyjnym ( zob. również rozdział 15 polityka przemysłowa ).

Nie osiągnięto jeszcze wymaganych standardów zawiadamiania ex ante o wszelkich nowych środkach pomocy w przypadku restrukturyzacji, odraczania zapłaty lub środków związanych z prywatyzacją. Konieczne są dodatkowe środki zwiększające dyscyplinę w podmiotach udzielających pomocy państwa. Należy również poprawić współpracę podmiotów przyznających pomoc państwa, jak Ministerstwo Finansów Publicznych i organ prywatyzacyjny AVAS, z Radą ds. Konkurencji. Ponadto nie nikt nie stanął na przeszkodzie poważnym problemom, jakie pojawiły się w kilku sprawach, w rezultacie czego przedsiębiorstwa nie mogły utrzymać swej produkcji i personelu bez nowego „zastrzyku” pomocy.

Wnioski

W zakresie egzekwowania przepisów dotyczących pomocy państwa poczyniono spore postępy. Jednakże usunięcie braków w tej dziedzinie na czas, przed przystąpieniem do UE, wciąż wymaga zwiększonych wysiłków i szybkich działań. Nadal trzeba podejmować wysiłki, aby ukończyć na czas ocenę głównych istniejących środków pomocy. Podmioty udzielające pomocy powinny zapewnić szczegółową kontrolę ex ante systemów pomocy przez Radę ds. Konkurencji.

„Mechanizm przejściowy” pomocy państwa przewiduje środki pomocy państwa przystępującego, które będą miały nadal zastosowanie po przystąpieniu, i które uznaje się za istniejące środki pomocy w rozumieniu art. 88 ust. 1. W odniesieniu do tego mechanizmu, załącznik V do Aktu Przystąpienia stanowi, że „w odniesieniu do Rumunii ustęp 1 liter c) ma zastosowanie jednie do środków zbadanych przez rumuński organ nadzorujący pomoc państwa po dniu, w którym bilans wykonywania przepisów w zakresie pomocy państwa w Rumunii w okresie poprzedzającym przystąpienie osiągnie zadowalający stan; data ta jest określana przez Komisję na podstawie stałego monitorowania zobowiązań podjętych przez Rumunię w ramach negocjacji w sprawie przystąpienia.” Monitorowanie przez Komisję oraz działania podjęte przez władze rumuńskie wskazują, że poziom taki został osiągnięty, dlatego też Komisja zastosuje – począwszy od maja 2006 r. – postanowienia ustępu 1 litera c) załącznika V do Aktu Przystąpienia.

4.1.7. Rozdział 7: Rolnictwo

Zagadnienia przekrojowe

Utworzono już szerokie ramy instytucjonalne dla dwóch agencji płatniczych i wzmocniono ogólne zdolności administracyjne. Pod koniec marca zatrudniono 3,6 tys. osób, personel zajmujący się zarządzaniem środkami z funduszy UE przeznaczonymi na rozwój obszarów wiejskich otrzymał wyższe wynagrodzenia, nabyto również nowe biura, które są obecnie wyposażane w sprzęt informatyczny. W większości określono rolę i uprawnienia agencji.

Wciąż istnieją jednak poważne niedobory: brak jest właściwych pomieszczeń biurowych, wyposażenia, procedur i systemów informatycznych. Ponadto Rumunia zamierza zatrudnić 1,4 tys. osób. Pracownicy będą musieli przejść odpowiednie szkolenia przed przystąpieniem, aby mogli właściwie wykonywać swoje obowiązki. Ogólne zdolności administracyjne i infrastruktura agencji płatniczych wciąż budzą obawy i należy je pilnie poprawić.

Pierwotny plan główny dotyczący utworzenia zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli (IACS) został uaktualniony w celu uwzględnienia opóźnień wdrożeniowych. Przeznaczono już odpowiednie środki budżetowe i trwa rekrutacja personelu. Tworzony jest również rejestr gospodarstw rolnych i odpowiednia baza danych; znalazły się w niej jak dotąd informacje o 75 % wszystkich zarejestrowanych gospodarstw rolnych.

Nie ukończono jeszcze tworzenia systemu identyfikacji działek rolnych (LPIS). Chociaż dostępne są wszystkie zdjęcia lotnicze, nadal pozostają jeszcze do zrobienia ortoobrazy 36 % powierzchni kraju, a konwersja bloków na format cyfrowy została ukończona tylko w odniesieniu do 40 % ortoobrazów. Prace nad ustaleniem relacji między gospodarstwami rolnymi a blokami LPIS dopiero się rozpoczęły. Jest to niezbędne dla dostarczania rolnikom materiałów graficznych przedstawiających granice danej działki, jej numer identyfikacyjny i jej powierzchnię. Wymaga to znacznego nakładu pracy, szczególnie w świetle dużej liczby oczekiwanych beneficjentów. Wciąż nie opracowano jeszcze wielu procedur i podręczników, w tym dotyczących wdrażania zasad dobrej kultury rolnej i środowiskowej oraz definicji obszarów o mniej korzystnych warunkach gospodarowania. Należy pilnie zintensyfikować zakup sprzętu komputerowego i opracowanie oprogramowania IACS. Obecne tempo prac nie pozwoli na pełne uruchomienie, systemu IACS/LPIS do czasu przystąpienia do UE.

Poczyniono dalsze postępy w dostosowywaniu ustawodawstwa dotyczącego mechanizmów handlowych . Wprowadzono uproszczoną wersję świadectw wywozowych i przywozowych i system gwarancji przywozowych i wywozowych na niektóre produkty rolne. Utworzono specjalny organ odpowiedzialny za te sprawy i trwa właśnie rekrutacja jego personelu. w marcu 2006 agencja płatnicza przejęła odpowiedzialność za wydawanie pozwoleń na przywóz i wywóz. Podpisano protokół o współpracy z Krajowym Urzędem ds. Sanitarnych, Weterynaryjnych i Bezpieczeństwa Żywności.

Jednakże współpraca między głównymi podmiotami w dziedzinie mechanizmów handlowych jest wciąż słaba. Dotyczy to podmiotów odpowiedzialnych za wydawanie pozwoleń na wywóz, pozwoleń na przywóz oraz podmiotów wypłacających refundacje, służb celnych, podmiotu odpowiedzialnego za kontrolę administracyjną ex post oraz Krajowego Urzędu ds. Sanitarnych Weterynaryjnych i Bezpieczeństwa Żywności. Agencja płatnicza nie przejęła jeszcze odpowiedzialności za mechanizmy handlowe. Należy przyspieszyć przygotowania w tym zakresie.

W dziedzinie polityki jakości nie odnotowano znaczących postępów. Należy zintensyfikować przygotowania w tym zakresie.

Wspólna organizacja rynków

Jeśli chodzi o wspólne organizacje rynków odnotowano pewne postępy w większości sektorów, mimo iż wciąż nie ustanowiono skutecznych struktur administracyjnych wdrażania tych organizacji rynków. Ponadto wciąż niezbędny jest nabór dodatkowego personelu, jak również właściwe szkolenia i jasne zdefiniowanie procedur dla różnych instytucji zajmujących się sektorami rynkowymi.

Ustanowiono departament ds. interwencji rynkowej w zakresie roślin uprawnych . Zaprojektowano system sprawozdawczości cenowej, który jest obecnie wprowadzany.

W dziedzinie cukrownictwa nie odnotowano żadnych ważniejszych wydarzeń. Liczba pracowników zajmujących się tym zagadnieniem w agencji płatniczej jest niewystarczająca.

W odniesieniu do rynku owoców i warzyw poczyniono postępy w realizacji kontroli jakości świeżych owoców i warzyw oraz przestrzegania norm dopuszczania do obrotu. Poczyniono też postępy w tworzeniu struktur administracyjnych zajmujących się uznawaniem producentów.

Poprawiła się rejestracja przedsiębiorców; odpowiednia baza danych jest co miesiąc aktualizowana, rozpoczęto także pobierani cen producenta. Organ nadzorczy wciąż posiada niewystarczającą liczbę personelu, należy poprawić wyposażenie inspekcji, a analiza ryzyka dla potrzeb systemów inspekcji jest nadal na początkowym etapie.

Przyjęto nowe ustawodawstwo w celu wprowadzenia mechanizmów interwencji rynkowej w odniesieniu do wina i produktów ubocznych z wina. Wciąż należy kontynuować dostosowywanie rejestru winiarni do IACS.

W większości przyjęto już ramy ustawodawcze regulujące sektor mleka i utworzono strukturę instytucjonalną zarządzania systemem kwot w postaci departamentu ds. kwoty mlecznej i siedmiu biur regionalnych, a także Krajowej Rady Mleczarstwa będącej organem doradczym.

Jednakże struktury w sektorze mleczarskim nie rozpoczęły jeszcze działalności. Niezbędne są dalsze działania w zakresie personelu, wyposażenia i jasnego podziału zadań między te podmioty a agencję płatniczą, tak aby zapewnić uruchomienie systemu do dnia przystąpienia do UE. Nie prowadzono jeszcze w praktyce zatwierdzenia mleczarni (podmiotów skupujących mleko) i punktów poboru. Nie odnotowano postępów w zakresie zasad indywidualnego przydziału kwot mlecznych, w szczególności kwot sprzedaży bezpośredniej, jak również stworzenia planu krajowych laboratoriów referencyjnych.

W odniesieniu do sektora wołowiny, baraniny i wieprzowiny dokonano dalszego dostosowania do wspólnotowego dorobku prawnego. Poprawiły się zdolności administracyjne dla wprowadzenia klasyfikacji tuszy oraz systemy sprawozdawczości cenowej, jednak nie funkcjonują one jeszcze w pełni. Należy wyszkolić inspektorów i osoby zajmujące się klasyfikacją oraz wydać im licencje. Należy zintensyfikować przygotowania w tej dziedzinie. Przeznaczono już pewne środki na zaprojektowania systemu sprawozdawczości rynkowej.

Wprowadzono już normy dopuszczania do obrotu związane z klasyfikacją według kategorii wagowej oraz etykietowanie jaj i drobiu i są one obecnie w stadium wdrażania. Zdolności administracyjne odpowiednich departamentów agencji płatniczej są słabe.

Generalnie, należy znacząco przyspieszyć przygotowania w dziedzinie wspólnych organizacji rynków, szczególnie w odniesieniu do zdolności administracyjnych.

Kwestie weterynaryjne

Jeśli chodzi o TSE (pasażowalną encefalopatię gąbczastą) oraz produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego odnotowano ograniczone postępy.

Nie zapewniono wykonania zakazu paszowego w przedsiębiorstwach posiadających własne urządzenia przetwórcze (zapasy mączki z mięsa i kości wołowych nie zostały jeszcze zniszczone). Wciąż nie ma jeszcze właściwych zakładów utylizacji, przechowywania i przetwarzania materiałów wysokiego ryzyka. Zgodnie ze strategią na 2005 r. w zakresie restrukturyzacji i opracowywania krajowego systemu produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, ogłoszono osiem zaproszeń do składania ofert, które mają objąć całe terytorium Rumunii. Wybrane przedsiębiorstwa uzyskają licencję i obowiązek stworzenia systemu zbierania materiałów wysokiego ryzyka, jak również wybudowania i wyposażenia zakładów utylizacyjnych, tak aby mogły rozpocząć działalność do końca 2006 r. Kwestia rozpoczęcia działalności przez te zakłady budzi poważne obawy. Zapasy mączki mięsno-kostnej powinny zostać zniszczone i spalone.

Jeśli chodzi o utworzenie systemu kontroli weterynaryjnej na rynku wewnętrznym, poczyniono dalsze postępy w zakresie identyfikacji i rejestracji zwierząt oraz ich przepływu, a baza danych jest już na ukończeniu. Jeśli chodzi o kontrole weterynaryjne przy przywozie z państw trzecich oraz zasady przywozu, zakończono już pomyślnie przetargi dla wszystkich ośmiu punktów kontroli granicznej (PKG) i rozpoczęto prace budowlane.

Stosunki między operatorem systemu a Krajowym Urzędem ds. Sanitarnych, Weterynaryjnych i Bezpieczeństwa Żywności (NSVFSA) nie zostały wystarczająco uproszczone by zapewnić skuteczne zarządzanie systemem przez NSVFSA, jako właściwy organ. Należy więc znacząco poprawić zdolności administracyjne departamentu zajmującego się identyfikacją zwierząt, ponieważ obecnie obsadzone jest jedynie jedno na siedem stanowisk pracy. Wyposażenie dla PKG powinno zostać ukończone odpowiednio przed przystąpieniem, aby personel mógł przejść szkolenia i zaznajomić się z korzystaniem z wyposażenia i procedurami. Należy zintensyfikować przygotowania w tej dziedzinie.

Jeśli chodzi o kontrolę chorób zwierzęcych wspólnotowy dorobek prawny został przetransponowany i wdrożony. Przyjęta została krajowa strategia zwalczania klasycznego pomoru świń wprowadzająca zakaz szczepień zapobiegawczych od stycznia 2006 r., która jest obecnie przedmiotem rewizji. Przyjęto krajowy plan kontroli tej choroby. Przeznaczono też środki na rekompensaty dla rolników.

Plan musi być rozszerzony o szczepienia dzików, szczepienie w nagłych przypadkach niektórych rodzajów trzody chlewnej szczepionką znakowaną oraz plany interwencyjne i plany monitoringu. Nie przeprowadzono jeszcze rygorystycznych kontroli przestrzegania zakazu szczepień. Należy przyspieszyć przygotowania w tej dziedzinie.

W zakresie handlu żywymi zwierzętami i produktami pochodzenia zwierzęcego przeprowadzono kontrole wywozu zwierząt jednokopytnych. Należy jednak zintensyfikować przygotowania w tej dziedzinie.

Jeśli chodzi o kwestię zdrowia publicznego , trwa wdrażanie programu modernizacji zakładów rolno-spożywczych. Znacznie zmniejszono liczbę zakładów „niespełniających wymogów, które nie posiadały planu modernizacji”. Jest to znak pewnego postępu, dlatego też obecne tempo modernizacji powinno zostać utrzymane. Należy zintensyfikować przygotowania w celu usprawnienia zarządzania zbieraniem i oczyszczaniem surowego mleka niespełniającego wymogów. Nie ukończono jeszcze prac ustawodawczych w zakresie sprzedaży bezpośredniej.

NSVFSA podjął właściwe działania w celu wprowadzenia różnych elementów niezbędnych dla systemu kontroli dobrostanu zwierząt . Trwa proces wdrażania wspólnotowego dorobku prawnego.

Zdolności administracyjne Krajowej Agencji ds. Doskonalenia i Reprodukcji w dziedzinie zootechniki nie uległy poprawie. Należy przyspieszyć przygotowania w tym sektorze.

Należy wprowadzić dalsze zmiany w systemie kontroli żywienia zwierząt w celu zapewnienia zgodności z wymogami bezpieczeństwa żywności i żywienia. Należy przyspieszyć przygotowania w tej dziedzinie.

Wnioski

W dziedzinie dobrostanu zwierząt poczyniono postępy. Generalnie Rumunia spełnia obecnie zobowiązania i wymogi wynikające z negocjacji akcesyjnych w tej dziedzinie.

Poczyniono postępy w dziedzinie mechanizmów handlowych i wspólnych organizacji rynków, jak również handlu żywymi zwierzętami i produktami pochodzenia zwierzęcego, zootechniki oraz żywienia zwierząt . Poczyniono również postępy w zakresie identyfikacji zwierząt i rejestracji ich przepływu, w dziedzinie systemu kontroli weterynaryjnej na rynku wewnętrznym, kontroli chorób zwierzęcych i zdrowia publicznego poprzez modernizację zakładów. W dziedzinie polityki jakości nie odnotowano szczególnych postępów. Aby usunąć wszystkie braki przed przystąpieniem do UE niezbędne są wzmożone wysiłki i szybkie działania.

W ostatnich kilku miesiącach poczyniono postępy w dziedzinie agencji płatniczych i zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli (IACS), jednak wciąż poważne obawy budzi kwestia tego, czy agencje płatnicze i IACS/LPIS rozpoczną działalność przed dniem przystąpienia do UE. Ograniczone postępy poczyniono w zakresie TSE (pasażowalnej encefalopatii gąbczastej) i produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego , co również budzi poważne obawy. Rumunia powinna podjąć natychmiastowe i zdecydowane działania w celu osiągnięcia gotowości w tych dziedzinach do daty przystąpienia do UE.

4.1.8. Rozdział 8: Rybołówstwo

Jeśli chodzi o zarządzanie zasobami i flotą oraz inspekcję i kontrolę , zwiększono zdolności administracyjne Krajowej Agencji Rybołówstwa i akwakultury (NAFA). Od lutego 2006 r. działa system monitorowania statków rybackich działa, ponadto zainstalowano również niezbędny sprzęt do monitorowania. Rumunia stworzyła rejestr floty rybackiej obejmujący całą flotę rybacką tego państwa; funkcjonuje również odpowiednia baza danych.

Dane badawcze zostały przekazane do Rejestru Wspólnotowej Floty Rybackiej, jednak nie miały one odpowiedniego formatu. Odnosi się to również do systemu rejestracji połowów, gdzie dane z dziennika połowowego, deklaracje wyładunkowe i dokumenty sprzedaży nie są wprowadzane w formacie umożliwiającym ich komputerowe odczytanie, co uniemożliwia przeprowadzanie kontroli krzyżowej. Zasadniczo przygotowania w zakresie zarządzania zasobami i flotą oraz inspekcji i kontroli są w dużym stopniu zaawansowane.

Wzmocniono zdolności administracyjne i operacyjne w zakresie zarządzania działaniami strukturalnymi NAFA. Wciąż należy wyjaśnić niektóre kompetencje w zakresie zarządzania środkami z funduszy, szczególnie w celu wykluczenia Krajowego Przedsiębiorstwa Zarządzania Zasobami Rybołówstwa z udziału w zarządzaniu środkami z funduszy wspólnotowych w charakterze instytucji pośredniczącej. Należy zintensyfikować przygotowania w tym zakresie.

Jeśli chodzi o politykę rynkową, NAFA upoważniła dotychczas 44 organizacje producentów. Utworzono punkty wyładunkowe i punkty pierwszej sprzedaży zarówno dla rybołówstwa śródlądowego, jak i morskiego. Należy kontynuować przygotowania, szczególnie w odniesieniu do przekazywania danych i ich komputeryzacji.

Wnioski

Poczyniono postępy w następujących dziedzinach: zarządzanie zasobami i flotą oraz inspekcja i kontrola , a także polityka rynkowa . Generalnie Rumunia spełnia obecnie zobowiązania i wymogi wynikające z negocjacji akcesyjnych. Przygotowania trwają i jeżeli obecne tempo zostanie utrzymane, to niezamknięte wciąż kwestie, takie jak system rejestracji połowów, powinny zostać rozwiązane do czasu przystąpienia.

W dziedzinie działań strukturalnych poczyniono postępy. Jednakże niezbędne są zintensyfikowane wysiłki i szybkie działania w celu wyłączenia Krajowego Przedsiębiorstwa Zarządzania Zasobami Rybołówstwa z udziału w zarządzaniu środkami z funduszy wspólnotowych.

4.1.9. Rozdział 10: Podatki

W dziedzinie podatku VAT i podatków bezpośrednich nie przyjęto jeszcze ustawodawstwa w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych i fizycznych oraz podatku VAT. Należy zintensyfikować przygotowania w tym zakresie.

W dziedzinie współpracy administracyjnej i wzajemnej pomocy ogólne zdolności administracyjne nieznacznie się poprawiły, szczególnie w dziedzinie podatku VAT. Podjęto szereg środków w celu poprawienia stopnia ściągalności podatku, który wzrasta, choć tempo tego wzrostu nie jest duże.

Poziom ściągalności podatku w Rumunii jest zbyt niski i konieczne są szybkie działania w tym zakresie. Zdolności kontrolne administracji są nadal słabe, szczególnie w odniesieniu do podatku akcyzowego na wyroby spirytusowe. Rumunia powinna przeprowadzić generalną reformę administracji podatkowej i ściągalności podatków w celu zapewnienia integracji, zapobieżenia konfliktom interesów oraz rozwiązania problemu braku zasobów. Potrzebne są natychmiastowe zmiany w celu zapewnienia przestrzegania prawa przez podatników oraz ściągalności podatków.

Ograniczone postępy odnotowano w zakresie przygotowań Rumunii do wymiany informacji z państwami członkowskimi począwszy od dnia przystąpienia. Jeśli chodzi o przygotowania w zakresie sytemu wymiany informacji na temat VAT, podatku VAT na e-usługi i systemu wymiany informacji (SEED), nastąpiły kolejne znaczne opóźnienia w procesie tworzenia tych systemów, głównie z powodu braku przygotowań ze strony administracji podatkowej. Działania rozpoczęto tak naprawdę dopiero na początku marca 2006 r. i jeżeli nie podejmie się szybkich działań mających na celu nadrobienie tych opóźnień, jest mało prawdopodobne, aby systemy zaczęły sprawnie działać z chwilą przystąpienia do UE.

Wnioski

W dziedzinie podatku VAT oraz podatków bezpośrednich potrzebne są zwiększone wysiłki w zakresie ustawodawstwa i poboru podatku.

Niewielkie postępy poczyniono w zakresie współpracy administracyjnej i wzajemnej pomocy – dziedzinie, w odniesieniu do której zwrócono się w październiku 2005 r. o podjęcie pilnych działań, przede wszystkim w celu przyspieszenia tempa wdrażania systemów interoperacyjności informatycznej dla poboru podatków, w szczególności podatku VAT i podatku akcyzowego. Jest to dziedzina budząca spore obawy, tym bardziej że upłynął już dodatkowy czas, a postępów wciąż nie ma. Rumunia powinna podjąć natychmiastowe i zdecydowane działania oraz zapewnić silne i trwałe zaangażowanie w celu osiągnięcia gotowości przed datą przystąpienia do UE. Rumunia powinna także stale wzmacniać swe wysiłki w celu zwiększenia ściągalności podatków oraz zdolności kontrolnych administracji podatkowej, ze szczególnym uwzględnieniem podatku akcyzowego i podatków bezpośrednich.

4.1.10. Rozdział 13: Polityka społeczna i zatrudnienie

W dziedzinie prawa pracy w marcu 2006 r. przyjęto ustawodawstwo mające na celu dokonanie transpozycji wspólnotowego dorobku prawnego w zakresie przenoszenia własności przedsiębiorstw.

Wciąż nie przetransponowano wspólnotowego dorobku prawnego w zakresie statutu spółki europejskiej i spółdzielni europejskiej, jak również informacji i konsultacji. Nadal trzeba podjąć działania w odniesieniu do kilku niedociągnięć, szczególnie w zakresie zwolnień grupowych, pracy w niepełnym wymiarze, pracy na czas określony i europejskich rad zakładowych. Nadal trzeba również ukończyć transpozycję w dziedzinach nieobjętych jeszcze kodeksem pracy (takich jak niewypłacalność pracodawcy, oddelegowanie pracowników czy sektorowy czas pracy). Należy wciąż poprawiać zdolności administracyjne inspekcji pracy w celu zapewnienia właściwego stosowania wspólnotowego dorobku prawnego na szczeblu krajowym. Należy zintensyfikować przygotowania w celu dostosowania i wdrożenia wspólnotowego dorobku prawnego w tej dziedzinie.

Jeśli chodzi o równe traktowanie kobiet i mężczyzn dostosowanie pod względem prawnym jest opóźnione. Nadal nie przetransponowano wspólnotowego dorobku prawnego w zakresie równego traktowania w pracowniczych systemach ubezpieczeń społecznych. Ponadto w celu właściwej i pełnej transpozycji należy zająć się niektórymi niedociągnięciami, w szczególności w odniesieniu do dyrektyw regulujących równość wynagrodzenia, równe traktowanie pod względem zatrudnienia, urlopów rodzicielskich i ochrony macierzyństwa. Rumunia musi jeszcze sprawdzić, czy wiek emerytalny pracowników służby cywilnej powinien być wyrównany zgodnie z zasadą równości wynagrodzenia, przewidzianą w traktacie WE i z kryteriami określonymi przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości. Krajowa Agencja ds. Równości Szans wciąż nie posiada wystarczających zasobów i nie jest jeszcze w pełni operacyjna, a jej niezależność musi zostać zagwarantowana. Należy przyśpieszyć przygotowania.

W odniesieniu do bezpieczeństwa i higieny pracy wciąż pozostaje do ukończenia dostosowanie prawa w przemyśle wydobywczym. Nie zakończono jeszcze nowelizacji ogólnych norm ochrony pracy, dokonywanej w formie decyzji rządu. Znaczne opóźnienia odnotowano w transpozycji niektórych części wspólnotowego dorobku prawnego, co powinno rozwiązać przyjęcie przez parlament nowej ustawy o bezpieczeństwie i higienie pracy. Należy poprawić zdolności administracyjne inspekcji pracy i oraz kontynuować inicjatywy mające na celu zwiększenie świadomości na temat wymogów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz szkoleń pracodawców w tym zakresie, szczególnie w MŚP. Ukończono już transpozycję wspólnotowego dorobku prawnego w zakresie drgań, azbestu, hałasu oraz czasowych i przenośnych miejsc budowy. Generalnie należy zintensyfikować działania w tej dziedzinie.

Ministerstwo Pracy, Solidarności Społecznej i Rodziny zapewniło intensywne szkolenia na temat dialogu społecznego organizacjom zrzeszającym partnerów społecznych i Radzie Ekonomiczno-Społecznej, w kontekście dwustronnego dialogu społecznego. Zakończono negocjacje dotyczące krajowego układu zbiorowego 2006.

Jednakże słabość dwustronnego dialogu społecznego, w szczególności na szczeblu poszczególnych branż i przemysłu, wciąż nie uległa znaczącej zmianie, podobnie jak zdolność partnerów społecznych do zawierania i negocjowania ważnych umów. Organizacje partnerów społecznych cechuje nadal rozdrobnienie oraz brak możliwości i reprezentatywności. Mechanizm konsultacji z Radą Ekonomiczno-Społeczną nie zapewnia Radzie roli partnera w dialogu z rządem. Należy nadal zwiększać możliwości działania partnerów społecznych i ich udział w procesie dialogu społecznego na szczeblu europejskim.

W dziedzinie zdrowia publicznego przyjęto ustawodawstwo mające na celu dokonanie transpozycji wspólnotowego dorobku prawnego dotyczącego krwi i jej składników. Jeśli chodzi o choroby zakaźne, poczyniono postępy w zakresie HIV/AIDS i stosowania profilaktyki w grupach społecznych najbardziej narażonych na zakażenie.

Niezbędne są dalsze przepisy wykonawcze w zakresie zagadnień związanych z krwią, tkankami i komórkami. We wszystkich punktach krwiodawstwa należy zapewnić środki zarządzania jakością. Należy wzmocnić Krajową Agencję ds. Transplantologii. Konsultacje z komitetem ds. etyki w sprawach dotyczących transplantacji nie są dokonywane w stopniu wystarczającym. Należy ukończyć dochodzenie w sprawie handlu ludzkimi komórkami jajowymi ( zob. również sekcję dot. polityki ). Nie ukończono jeszcze transpozycji wspólnotowego dorobku prawnego w zakresie tytoniu. Należy wzmocnić struktury administracyjne i zapewnić objęcie działaniami grup mniejszościowych, w ramach kompleksowego nadzoru i zapobiegania chorobom. Należy zapewnić szerszy udział instytucji rumuńskich w sieciach nadzoru UE. Nadal potrzebne są wzmożone wysiłki w celu poprawy stanu zdrowia społeczeństwa i poprawy dostępu do opieki zdrowotnej, szczególnie na szczeblu regionalnym i wśród najbiedniejszych grup społeczno-gospodarczych i mniejszości. Do realizacji tych celów może się przyczynić ustawa reformująca sektor ochrony zdrowia, przyjęta w kwietniu 2006 r. Jeśli chodzi o zdrowie psychiczne, należy podjąć szybkie działania aby rozwiązać problem przepełnienia w zakładach opieki zdrowotnej oraz poprawić ogólne warunki bytowe ( zob. również sekcja dot. polityki ). Należy znacznie zintensyfikować przygotowania w tym zakresie.

Jeśli chodzi o Europejski Fundusz Społeczny (EFS) na wszystkich szczeblach poprawiono zdolności administracyjne pod względem zatrudnienia i szkolenia.

Należy jednak zwrócić uwagę na Krajową Agencję Zatrudnienia, będącą organem pośredniczącym. Ustanowiono mechanizmy koordynacji międzyresortowej i regionalnej, nadal jednak niezbędne są dalsze postępy zapewniające trwałe i skuteczne funkcjonowanie. Rozpoczęto działania mające na celu określenie projektów a krajowy plan szkoleń dla pracowników EFS obejmuje również szkolenia dla beneficjentów końcowych. Wszelkie działania powinny skupiać się na szkoleniu i tworzeniu szeregu projektów. Odnotowano postępy w zakresie administracji, jednak konieczne jest przyspieszenie przygotowań w zarządzaniu EFS ( zob. również rozdział 21 – Polityka regionalna i koordynacja instrumentów strukturalnych ).

Jeśli chodzi o integrację społeczną , w grudniu 2005 r. przyjęto krajowy plan przeciwdziałania ubóstwu i promowania integracji społecznej na lata 2006-2008. W kwietniu 2006 r. powołano komitet ds. monitorowania procesu wdrażania wspólnego memorandum integracyjnego (WMI).

Niezbędne jest stworzenie jasnego mechanizmu koordynacji między poszczególnymi ministerstwami i innymi zainteresowanymi podmiotami. Prace analityczne i opracowywanie statystyk społecznych na temat ubóstwa i wykluczenia społecznego powinny być nadal prowadzone zgodnie ze wskaźnikami UE dotyczącymi integracji społecznej. Należy wciąż dokładać starań w celu poprawy sytuacji słabszych grup społecznych, w tym Romów, oraz promowania ich pełnej integracji ze społeczeństwem. Należy poprawić dostęp osób niepełnosprawnych do obiektów użyteczności publicznej, budynków, transportu, edukacji i rynku pracy. Należy zintensyfikować działania w celu zamknięcia lub zrestrukturyzowania dużych ośrodków opieki dla osób niepełnosprawnych poprzez rozwój alternatywnych form opieki środowiskowej, wsparcie dla rodzin i tworzenie mniejszych ośrodków opieki.

Wnioski

W większości dziedzin polityki społecznej i zatrudnienia poczyniono ograniczone postępy. Sytuacja w zakresie równego traktowania kobiet i mężczyzn uległa pogorszeniu, ponadto odnotowano również brak postępów w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy . Aby usunąć wszystkie braki przed przystąpieniem do UE niezbędne są wzmożone wysiłki i szybkie działania. Konieczne jest ukończenie i wdrożenie dostosowawczych zmian prawnych w dziedzinach prawa pracy , równego traktowania kobiet i mężczyzn, bezpieczeństwa i higieny pracy oraz zdrowia publicznego . Należy usprawnić dialog społeczny. Konieczne jest również zwrócenie uwagi na zapewnienie dostępu do podstawowej opieki zdrowotnej i wysokiego poziomu ochrony zdrowia, poprzez zwiększenie ilości usług i przejrzystości w systemie zdrowia. Należy zintensyfikować przygotowania w zakresie zarządzania środkami z Europejskiego Funduszu Społecznego i integracji społecznej wszystkich słabszych grup społecznych, w tym mniejszości romskiej. Generalnie potrzebne są wzmożone działania w celu poprawy zdolności administracyjnych, które zapewnią właściwe wdrażanie wspólnotowego dorobku prawnego w zakresie polityki społecznej.

4.1.11. Rozdział 15: Polityka przemysłowa

Poczyniono pewne postępy w zakresie prywatyzacji i restrukturyzacji .

Wciąż jednak niezbędne jest zapewnienie pełnej przejrzystości procesu prywatyzacji. Nie odnotowano znaczących postępów w procesie pełnej restrukturyzacji lub likwidacji nierentownych przedsiębiorstw. Rumunia musi szybko rozwiązać problemy związane z zobowiązaniami poprywatyzacyjnymi zawartymi w umowach prywatyzacyjnych oraz wynikającymi z postępowań sądowych, ponieważ skutkiem ich jest odwrócenie kierunku prywatyzacji i wahania portfeli prywatyzacyjnych ( zob. również sekcja dot. gospodarki ).

Wdrażanie programu restrukturyzacji hutnictwa jest dokonywane z opóźnieniem. Z tego powodu Rumunia musiała zaproponować zmiany w krajowym programie restrukturyzacji i w indywidualnych biznesplanach; zmiany te należy poddać analizie, szczególnie pod kątem zgodności z zasadami dotyczącymi pomocy państwa. Rumunia powinna zapewnić skuteczną i terminową restrukturyzację oraz pełne wdrożenie indywidualnych planów mających poprawić rentowność przedsiębiorstw. Powinna również przyjąć środki zapewniające, zgodnie ze zobowiązaniami Rumunii, nieudzielanie pomocy państwa sektorom nieobjętym postanowieniami Układu Europejskiego i Traktatu o Przystąpieniu (zob. również rozdział 6-polityka konkurencji) . Generalnie należy zintensyfikować przygotowania, szczególnie w zakresie przemysłu hutniczego.

Wnioski

W dziedzinie prywatyzacji i restrukturyzacji poczyniono ograniczone postępy. Aby usunąć wszystkie braki w tej dziedzinie przed przystąpieniem, niezbędne są wzmożone wysiłki i szybkie działanie. szczególnej uwagi wymagają kwestie dalszego wdrażania strategii prywatyzacyjnej, rozwiązania problemów zobowiązań poprywatyzacyjnych i wdrażania strategii restrukturyzacji hutnictwa, przy jednoczesnym poszanowaniu zobowiązań w zakresie pomocy państwa.

4.1.12. Rozdział 18: Kształcenie i szkolenia

Jeśli chodzi programy wspólnotowe nie odnotowano szczególnych postępów, z wyjątkiem programu MŁODZIEŻ, w którym natrafiono na poważne problemy związane z wykorzystaniem środków, księgowością i procedurami zarządzania programem przez rumuńską Agencję Krajową. W rezultacie zawieszono wszelkie działania w ramach programu MŁODZIEŻ zarządzane przez Agencję Krajową. Sporządzony został plan działań mający na celu rozwiązanie tego problemu i rozpoczęło się już jego wdrażanie. Konieczne jest przyspieszenie przygotowań w tej dziedzinie; należy powołać nową agencję i wprowadzić procedury należytego zarządzania finansowego i operacyjnego oraz procedury kontroli.

Wnioski

Jeśli chodzi o programy wspólnotowe, pogorszyła się sytuacja w zakresie programu MŁODZIEŻ. Aby usunąć te niedociągnięcia przed przystąpieniem, niezbędne są wzmożone wysiłki i szybkie działania.

4.1.13. Rozdział 20: Kultura i polityka audiowizualna

W dziedzinie polityki audiowizualnej dokonano dalszego dostosowania do wspólnotowego dorobku prawnego poprzez uchwalenie dwóch pozostałych do przyjęcia zmian do ustawy audiowizualnej, dotyczących jurysdykcji i swobody odbioru.

Jednakże ustawa o kinematografii nakłada obowiązek zarezerwowania przez rumuńskich nadawców telewizyjnych co najmniej 5 % czasu antenowego na filmy rumuńskie, co jest sprzeczne z zasadą niedyskryminacji ze względu na narodowość. Należy zintensyfikować przygotowania w tej dziedzinie.

Wnioski

W dziedzinie polityki audiowizualnej odnotowano pewne postępy. Jednakże zasada niedyskryminacji w sektorze nadawców wciąż nie ma jeszcze zastosowania. Obecnie niezbędne są wzmożone wysiłki i szybkie działania w celu zagwarantowania, że niezbędne zmiany w ustawie o kinematografii wejdą w życie w odpowiednim czasie przed przystąpieniem do UE.

4.1.14. Rozdział 21: Polityka regionalna i koordynacja instrumentów strukturalnych

Jeśli chodzi o ramy prawne przyjęto wieloletnie programowanie budżetowe, a ustawa budżetowa na 2006 r. zawiera zasadę elastyczności budżetowej. Uchwalona została nowa ustawa o zamówieniach publicznych. Przyjęto też ustawodawstwo będące ramami prawnymi systemu kontroli ex-ante zamówień publicznych. Przygotowania w tej dziedzinie są już w dużym stopniu zaawansowane.

Znaczące postępy poczyniono w zakresie struktur instytucjonalnych . Zakończono wyznaczanie organów odpowiedzialnych za zarządzanie instrumentami strukturalnymi, a tworzenie struktur wdrażających jest już na ukończeniu. Jeśli chodzi zdolności administracyjne, wdrożono lub obecnie wdraża się