2009
PROGRAM ZDROWIA PUBLICZNEGO 
UNII EUROPEJSKIEJ ( 2003–2007): 
CZY SKUTECZNIE PRZYCZYNIA SIĘ DO POPRAWY ZDROWIA?EUROPEJSKI 
TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
Sprawozdanie specjalne  nr 2
ISSN 1831-0923
PL

PROGRAM ZDROWIA 
PUBLICZNEGO UNIIEUROPEJSKIEJ (2003–2007):CZY SKUTECZNIE PRZYCZYNIA SIĘ DO POPRAWY ZDROWIA?Sprawozdanie specjalne  nr 2   2009
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY(przedstawione na mocy art. 248 ust. 4 akapit drugi traktatu WE)
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?2
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luksemburg
LUKSEMBURG
Tel.: +352 4398-45410
Faks: +352 4398-46410
E-mail: euraud@eca.europa.eu
Internet: http://www.eca.europa.eu
Sprawozdanie specjalne  nr 2  2009
Wiele informacji o Unii Europejskiej znajduje się w portalu Europa (http://europa.eu).
Dane katalogowe znajdują się na końcu niniejszej publikacji.Luksemburg: Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich, 2009ISBN 978-92-9207-236-0
© Wspólnoty Europejskie, 2009
Powielanie materiałów dozwolone pod warunkiem podania źródła.
Printed in Belgium
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?3
SPIS TREŚCI
Punkty
 SKRÓTY
I–VI STRESZCZENIE
1–9 WPROWADZENIE
10–12  ZAKRES KONTROLI I PODEJŚCIE KONTROLNE
13–82  UWAGI Z KONTROLI
13–33  KONCEPCJA PROGRAMU
14–18 LOGIKA INTERWENCJI NIE BYŁA PRZEDSTAWIONA W SPOSÓB JEDNOZNACZNY
19–21 CELE PROGRAMU NIE SĄ ZDEFINIOWANE, WYMIERNE I OKREŚLONE W CZASIE
22–28 BRAK PLANOWANIA STRATEGICZNEGO I USTALENIA PRIORYTETÓW29–33 WSKAŹNIKI NA POZIOMIE PROGRAMU NIEODPOWIEDNIE DO MONITOROWANIA OSIĄGNIĘĆ
34–65  REALIZACJA PROGRAMU: OD KONCEPCJI PROJEKTU DO REZULTATÓW
35–38 CELE PROJEKTU NIE SĄ ZDEFINIOWANE, SPRAWDZALNE I KWANTYFIKOWALNE
39–49  OKREŚLENIE OCZEKIWANYCH REZULTATÓW PROJEKTU, IDENTYFIKACJA GRUP DOCELOWYCH ORAZ PLANOWANIE W ZAKRESIE 
TRWAŁOŚCI STANOWIŁY WYJĄTEK, A NIE REGUŁĘ
50–54  NIEODPOWIEDNI MONITORING W ZAKRESIE KOMPLEMENTARNOŚCI PROJEKTÓW I SPÓJNOŚCI PORTFOLIO PROJEKTÓW55–65 OGRANICZONA EUROPEJSKA WARTOŚĆ DODANA
66–82  ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI
67–69 PARTNERSTWO FUNKCJONUJE WŁAŚCIWIE
70–73 BARDZIEJ DORAŹNY NIŻ SYSTEMATYCZNY MONITORING PROJEKTÓW PROWADZONY PRZEZ KOMISJĘ74–78 PRODUKTY DOSTARCZONE, ALE NIEROZPOWSZECHNIONE W SPOSÓB AKTYWNY
79–82 OCENA PROJEKTU WCIĄŻ NIE JEST POWSZECHNIE STOSOWANA
83–92  WNIOSKI I ZALECENIA
 ZAŁĄCZNIK I:  PZP 2003–2007 (KOMPONENT „WYZNACZNIKI ZDROWIA”) – FINANSOWANE PROJEKTY 
W PODZIALE NA TEMATY
 ZAŁĄCZNIK II:  PZP (KOMPONENT „WYZNACZNIKI ZDROWIA”) – ANALIZA SZEŚCIU OBSZARÓW POLITYKI ZAŁĄCZNIK III:  PZP (KOMPONENT „WYZNACZNIKI ZDROWIA”) – ZASTOSOWANIE KRYTERIÓW SMART 
DO CELÓW PROJEKTÓW OKREŚLONYCH W UMOWACH O DOTACJĘ DOTYCZĄCYCH 
36 PROJEKTÓW OBJĘTYCH PRÓBĄ
 ODPOWIEDZI KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?5
SKRÓTY
ABM : Zarządzanie zadaniowe
AWP : Roczny plan prac
BRT : Badania naukowe i rozwój technologiczny
Cykl BRR : Cykl: badania – rozwój – realizacja
DG JLS : Dyrekcja Generalna ds. Sprawiedliwości, Wolności i Bezpieczeństwa
DG SANCO : Dyrekcja Generalna ds. Zdrowia i Konsumentów
DG TREN : Dyrekcja Generalna ds. Energii i Transportu 
EAV : Europejska wartość dodana
ECDC : Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób
EMCDDA : Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii
PHEA : Agencja Wykonawcza Programu Zdrowia Publicznego przemianowana na Agencję 
Wykonawczą ds. Zdrowia i Konsumentów (EAHC) w lipcu 2008 r.
PZP : Program zdrowia publicznego (2003–2008)
PZP2 : Drugi wspólnotowy program działań w dziedzinie zdrowia na lata 2008–2013
UE: Unia Europejska
WE: Wspólnota Europejska
WHO : Światowa Organizacja Zdrowia
ODPOWIEDZI 
KOMISJI 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?6
STRESZCZENIE
I.
Program zdrowia publicznego (PZP) na  
lata 2003–2007 miał stanowić uzupełnie-
nie podejmowanych przez państwa człon-
kowskie działań mających na celu ochronę  
i poprawę zdrowia publicznego. Program ten 
był oparty na trzech następujących kompo-nentach: informacje na temat zdrowia, szyb-
kie reagowanie na zagrożenia dla zdrowia  
i promocja zdrowia poprzez uwzględnienie 
wyznaczników zdrowia. 
II.
W tym okresie w ramach programu kon-
sorcjom organizacji przyznano dotacje  na realizację około 352 projektów, a cały  wkład Wspólnoty wyniósł w przybliżeniu  
232 mln euro.
III.
Kontrola Trybunału miała na celu spraw-
dzenie, czy ustalono odpowiednie warunki 
dla projektów finansowanych z budżetu UE, 
aby mogły one skutecznie przyczynić się do 
poprawy zdrowia obywateli UE, stanowiąc  
uzupełnienie działań podejmowanych przez państwa członkowskie. W szczególności Try-
bunał zbadał, czy:
koncepcja PZP stanowiła odpowied- a) 
nią podstawę pozwalającą na skuteczną realizację i monitorowanie finansowanych 
przez Wspólnotę działań związanych z pro-
mocją zdrowia;
na etapie realizacji programu i wyboru  b) 
projektu Komisja dopilnowała, by projekty 
finansowane w ramach komponentu PZP „wyznaczniki zdrowia” miały możliwość  osiągnięcia trwałych rezultatów, były  komplementarne i zapewniały europejską wartość dodaną oraz
Komisja i koordynatorzy projektów dopil- c) 
nowali, by zarządzanie projektami było  
skuteczne.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?7
IV.
Ustalenia i wnioski Trybunału są następujące:
Programowi zdrowia publicznego wyzna- a) 
czono bardzo szerokie i ambitne cele,  
zdecydowanie niewspółmierne do ogra-
niczonych środków, którymi program  ten dysponował. W takiej sytuacji należy 
skoncentrować się na tym, co rzeczywiś-
cie może zostać osiągnięte. Jednakże  
logika interwencji w żadnym momen-cie nie była przedstawiona w sposób  jednoznaczny, co nie sprzyjało ustale-
niu jasnych, konstruktywnych i logicz-nie powiązanych celów oraz określeniu odpowiednich wskaźników wykonania.  W rezultacie PZP brakowało perspektywy 
strategicznej. Liczba „obszarów działań” 
programu ustanowionych w rocznych  planach prac przewyższała liczbę projek-
tów finansowanych w celu ich realizacji. 
Ponieważ wnioskodawcy projektów byli 
zachęcani do ubiegania się o finansowa-
nie w ramach bardzo ogólnych celów,  
duża liczba i różnorodna tematyka pro-
jektów oraz grup docelowych spowodo-wały rozproszenie wkładu i uzyskanie  
fragmentarycznych rezultatów. 
Skuteczność projektów była obniżona  b) 
z powodu uchybień koncepcyjnych i pro-blemów z realizacją. Z wyjątkiem kilku, 
projekty nie zawierały opisu oczekiwa-
nych rezultatów i dlatego nie można było 
wykazać, że uzyskały one jakieś efekty. 
Trwałość była często rozumiana przez  
uczestników jako kontynuacja działań  
projektowych, w dużym stopniu zależała więc od dalszego finansowania Wspól-
noty. Brakowało systematycznego moni-toringu realizowanych działań w różnych obszarach priorytetowych, co czasem  prowadziło do powielania prac.
Pozytywnym aspektem było to, że pro- c) 
gram zbliżył uczestników z różnych  
krajów. Projekty z zasady miały wymiar europejski i w wielu przypadkach ułat-wiały wymianę doświadczeń oraz wza-
jemne kształcenie. Najlepszą europejską wartość dodaną zapewniły sieci.STRESZCZENIE
V.
W świetle swoich ustaleń Trybunał zaleca,  by logika programu w przypadku podobnych 
działań w przyszłości była przedstawiona  
w sposób bardziej jednoznaczny. W przy-
padku obecnego programu Komisja powinna 
podjąć działania analityczne w celu doko-nania przeglądu realizowanych działań, tak 
aby zidentyfikować wszelkie utrzymujące się 
braki. Liczba rocznych priorytetów powinna 
zostać znacznie zmniejszona i powinny one dotyczyć głównie zagadnień strategicznych oraz działań przynoszących europejską war-
tość dodaną. Komisja powinna także zaradzić uchybieniom stwierdzonym w zakresie kon-cepcji i realizacji projektów. 
VI.
Zachęca się Komisję i państwa członkow-skie do ponownego rozważenia podejścia  
w zakresie finansowania UE w obszarze zdro-
wia publicznego w odniesieniu do okresu  
programowania rozpoczynającego się po  
roku 2013. Inne istniejące mechaniz my  
współpracy, takie jak „otwarta metoda  
współpracy” powinny być dalej rozwijane. 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?8
WPROWADZENIE
 1.  Artykuł 152 traktatu WE określa rolę Wspólnoty w obszarze zdrowia 
publicznego, stanowiąc, że działania Wspólnoty są „nakierowane na 
poprawę zdrowia publicznego, zapobieganie chorobom i dolegliwoś-ciom ludzkim oraz usuwanie źródeł zagrożeń dla zdrowia ludzkiego”. 
Te działania Wspólnoty mają stanowić uzupełnienie działań podejmo-
wanych na poziomie krajowym i muszą być prowadzone z poszanowa-
niem odpowiedzialności państw członkowskich w zakresie organizacji 
i świadczenia usług zdrowotnych i opieki medycznej.
 2.  Główną rolą Komisji Europejskiej w obszarze zdrowia publicznego jest 
ułatwienie współpracy między instytucjami państw członkowskich  oraz realizacja działań zachęcających. Poza konkretnymi kompeten-cjami dotyczącymi standardów bezpieczeństwa w zakresie organów, substancji pochodzenia ludzkiego i krwi, władza legislacyjna UE w tym obszarze jest ograniczona do działań zachęcających, co wyklucza har-monizację prawa i przepisów państw członkowskich.
 3.  Pierwszy program zdrowia publicznego (PZP) został przyjęty na okres 
2003–2008 na mocy decyzji 1786/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
1 i zastąpił osiem programów działań odnoszących się do kon-
kretnych zagadnień zdrowotnych2. PZP miał trzy ogólne cele:
poprawę informacji i wiedzy na temat rozwoju zdrowia publicz- a) 
nego (komponent „informacje na temat zdrowia”);
poszerzenie zdolności szybkiego, skoordynowanego reagowania na b) 
zagrożenia dla zdrowia (komponent „zagrożenia dla zdrowia”);
promocję zdrowia oraz zapobieganie chorobom w drodze ustale- c) 
nia wyznaczników zdrowia we wszystkich politykach i działaniach 
wspólnotowych (komponent „wyznaczniki zdrowia”).
 4.  Aby te cele osiągnąć, Komisja przyznała dotacje konsorcjom organiza-
cji (rządowym, pozarządowym, akademickim) realizującym projekty, które dotyczyły priorytetowych kwestii zdrowia publicznego określo-
nych w rocznych planach prac ustanowionych przez Komisję i komitet 
przedstawicieli państw członkowskich
3. 1 Dz.U. L 271 z 9.10.2002, s. 1.
2 Były to wspólnotowe programy 
działania w dziedzinie chorób nowotworowych, chorób 
rzadkich, chorób związanych 
z zanieczyszczeniem środowiska 
naturalnego, AIDS i innych chorób 
zakaźnych, zapobiegania urazom, zapobiegania uzależnieniu od 
narkotyków, monitorowania 
zdrowia oraz promocji, informacji, 
edukacji i szkolenia w dziedzinie 
zdrowia.
3 Komitet programowy działa 
jako komitet zarządzający 
w rozumieniu art. 4 i 7 decyzji 
Rady 1999/468/WE (Dz.U. L 184 
z 17.7.1999, s. 23) w zakresie 
rocznego planu prac w celu 
realizacji programu. Nadzoruje 
on uzgodnienia, kryteria oraz procedury wyboru i finansowania 
działań objętych programem, 
uzgodnienia w zakresie wdrażania 
wspólnych strategii i działań 
oraz oceny programu, a także niektóre działania związane 
z koordynacją monitorowania 
zdrowia i szybkiego reagowania na 
zagrożenia dla zdrowia. Pozostałe 
działania związane z realizacją PZP są przyjmowane w drodze 
procedury doradczej określonej 
w art. 3 i 7 decyzji 1999/468/WE.
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?9
4 Dane odnoszące się do 
zaproszenia do składania 
wniosków z 2007 r. są oparte 
na wykazie zatwierdzonych wniosków. W przypadku kilku 
umów, w październiku 2008 r., 
wciąż toczyły się negocjacje. 5.  PZP obejmował lata 2003–2007. W tym okresie sfinansowano około 
352 projektów, w których łączny wkład WE wyniósł 231,7 mln euro  
w zobowiązaniach4 (zob. schemat 1 ). Komponent „wyznaczniki zdro-
wia” był największym z trzech komponentów, jeżeli chodzi o budżet, a udział Wspólnoty wyniósł w nim 90,8 mln euro, co odpowiada 40% łącznej kwoty przeznaczonej na projekty.
ŁĄCZNY WKŁAD WSPÓLNOTY (ZOBOWIĄZANIA W MLN EURO 
JAKO ODSETEK CAŁEGO BUDŻETU) ORAZ LICZBA PROJEKTÓW PRZYPADAJĄCA NA KAŻDY KOMPONENT PROGRAMUSCHEMAT 1
 6.  W ramach PZP umowy o dotację były zawierane z koordynatorami pro-
jektów, którzy otrzymywali współfinansowanie w wysokości do 60% 
(w wyjątkowych przypadkach do 80%) kosztów poniesionych na dzia-
łania projektowe. Poza dotacjami na projekty niewielka część (około 3%) budżetu operacyjnego PZP była wykorzystana na zamówienia na 
usługi, udzielane w drodze procedur przetargowych.Zagrożenia dla zdrowia
58,8 mln euro (25%) 68 projektów Informacje na temat zdrowia
82,1 mln euro (35%) 135 projektów 
Wyznaczniki zdrowia
90,8 mln euro (40%) 149 projektów 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?10
 7.  Projekty finansowane z PZP różniły się znacznie w zakresie wielkoś ci, 
podejścia i grupy docelowej (zob. ramka 1 ). Konsorcja obejmo-
wały od trzech do 60 partnerów, wkład Wspólnoty wahał się od  45 tys. do 2,5 mln euro, a rodzaje działań projektowych były bardzo 
zróżnicowane.
 8.  Drugi wspólnotowy program działań w dziedzinie zdrowia na lata 2008–
2013 (PZP2) wszedł w życie 1 stycznia 2008 r.5 Komisja początkowo 
proponowała połączenie programów zdrowia publicznego i ochrony konsumentów
6. Zaproponowała także zwiększenie budżetu o około 
270% (804 mln euro na obszar zdrowia na lata 2008–2013), twierdząc, że budżet PZP na działania związane ze zdrowiem był niewystarcza-jący, aby sprostać wymogowi traktatu mówiącemu o zwalczaniu zagro-żeń dla zdrowia
7.
 9.  Jednakże wynikiem porozumienia międzyinstytucjonalnego z dnia  
17 maja 2006 r. w zakresie ram finansowych na lata 2007–2013, było 
odrzucenie przez Parlament Europejski i Radę zarówno połączenia pro-
gramów ochrony zdrowia i konsumentów, jak i zwiększenia budżetu. Efektem procedury legislacyjnej był drugi program działań w dzie-
dzinie zdrowia, przedstawiający podobne cele i działania jak PZP, ale 
posiadający mniejszy budżet – 322 mln euro, co oznacza, iż roczny 
budżet w porównaniu z poprzednim programem jest niższy o 9% (zob. 
ramka 2 ). 5 Decyzja 1350/2007/WE 
Parlamentu Europejskiego i Rady 
(Dz.U. L 301 z 20.11.2007, s. 3).
6 COM(2005) 115 wersja 
ostateczna.
7 Le maintien du budget actuel 
ne permet pas une mise enœuvre optimale des obligations du Traité, 
ni de répondre à la volonté politique 
d’en faire plus pour les citoyens en 
matière de santé et en matière de 
protection des consommateurs. 
En effet, les ressources financières 
existantes ne permettent pas à la Communauté d’assurer de façon 
exhaustive les actions nécessaires 
notamment en ce qui concerne 
la lutte contre les grands fléaux 
ou maladies importantes et la 
coopération entre les États membres 
en matière de santé.  (Ocena 
oddziaływania SEC(2005) 0425, 
s. 29).
PZP (KOMPONENT „WYZNACZNIKI ZDROWIA”) – PRZYKŁADY DZIAŁAŃ 
PROJEKTOWYCH
Gromadzenie danych dotyczących sfałszowanych recept jako wskaźnika nadużywania leków.• 
Organizacja sympozjum naukowego na temat medycznych skutków ubocznych dopingu.• 
Przygotowanie sprawozdania na temat przestrzegania przepisów dotyczących marketingu napo-• 
jów alkoholowych.
Opracowanie i rozpowszechnianie materiałów informacyjnych dla migrujących osób świadczą-• 
cych usługi seksualne. Organizacja konkursu na propagowanie niepalenia w szkole.
• 
Opracowanie krajowych i regionalnych polityk oraz planów w zakresie karmienia piersią.• RAMKA 1
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?11
PORÓWNANIE PZP (2003–2007) Z PZP2 (2008–2013)RAMKA 2
PZP (2003–2007) PZP2 (2008–2013)
Podstawa prawna Decyzja 1786/2002/WE Parlamentu 
Europejskiego i Rady z dnia 23 września 2002 r. przyjmująca program działań wspólnotowych w dziedzinie zdrowia publicznego (2003–2008)Decyzja 1350/2007/WE Parlamentu 
Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007 r. ustanawiająca drugi wspólnotowy program działań w dziedzinie zdrowia na lata 2008–2013
Cele •  poprawa informacji i wiedzy na temat 
rozwoju zdrowia publicznego
•  poszerzanie zdolności szybkiego 
i skoordynowanego reagowania na zagrożenia dla zdrowia
•  promocja zdrowia oraz zapobieganie 
chorobom w drodze ustalenia wyznaczników zdrowia we wszystkich politykach i działaniach wspólnotowych•  generowanie i rozpowszechnianie 
informacji i wiedzy na temat zdrowia
•  poprawa bezpieczeństwa 
zdrowotnego obywateli
•  promocja zdrowia, w tym 
zmniejszenie nierówności w zakresie zdrowia
Budżet przyznany na podstawie decyzji w sprawie programu354 mln euro (na lata 2003–2008)8,
tj. 59 mln euro rocznie przez 6 lat322 mln euro (na lata 2008–2013),
tj. 53,7 mln euro rocznie przez 6 lat
Mechanizmy fi nansowania Dotacje na działania 
Przetargi (zamówienia na usługi)9Dotacje na działaniaDotacje operacyjneKonferencjeDziałania połączonePrzetargi (zamówienia na usługi) 
Realizacja programu DG SANCO10Pod całkowitym zarządem PHEA11
Ocena oddziaływania Nie wykonano Rozszerzona ocena oddziaływania 
(2005)12
8 Istnieją dwa główne powody występowania różnic między orientacyjnym budżetem PZP podanym w decyzji w sprawie programu 
a liczbą 231,7 mln euro wymienioną w pkt 5 jako kwota przeznaczona na projekty w latach 2003–2007: budżet orientacyjny uwzględniał około 58 mln euro na 2008 r. (który był wtedy objęty PZP2), a także wydatki na agencję wykonawczą.
9 Pułap w wysokości 10% budżetu operacyjnego na przetargi został ustanowiony w rocznych planach prac. Pułap ten w PZP2 został 
zwiększony do 20%.
10 Od 2005 r. zarządzanie dotacjami oraz organizowanie przetargów było stopniowo przekazywane Agencji Wykonawczej Programu 
Zdrowia Publicznego (PHEA), która stała się w pełni operacyjna od stycznia 2007 r.
11 Decyzja Komisji 2004/858/WE (Dz.U. L 369 z 16.12.2004, s. 73). W 2008 r. Agencja Wykonawcza Programu Zdrowia Publicznego 
została przemianowana na Agencję Wykonawczą ds. Zdrowia i Konsumentów (EAHC).
12 SEC(2005) 0425, załącznik do wniosku dotyczącego programu działań w dziedzinie zdrowia i ochrony konsumentów (COM(2005) 115 
wersja ostateczna).
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?12
ZAKRES KONTROLI 
I PODEJŚCIE KONTROLNE
 10.  Działania związane z promocją zdrowia można określić jako działania 
wspierające przyjmowanie i utrzymywanie przez obywateli zdrowego  
stylu życia oraz działania tworzące warunki (środowisko) wspierające  życie w zdrowiu
13. Tego rodzaju działania były objęte w dużym stopniu 
komponentem PZP „wyznaczniki zdrowia”. W trakcie kontroli analizo-
wano, czy Parlament Europejski, Rada i Komisja przy opracowywaniu 
koncepcji programu, a Komisja i koordynatorzy projektów przy reali-
zacji programu, ustalili odpowiednie warunki dla projektów, tak aby 
te skutecznie przyczyniały się do zwiększenia potencjału obywateli UE w zakresie poprawy zdrowia.
 11.  Trybunał zbadał, czy: 
koncepcja PZP stanowiła odpowiednią podstawę pozwalającą na a) 
skuteczną realizację i monitorowanie finansowanych przez Wspól-notę działań związanych z promocją zdrowia, uzupełniających  działania prowadzone przez państwa członkowskie;
na etapie realizacji programu i wyboru projektu Komisja dopil- b) 
nowała, by projekty finansowane w ramach komponentu PZP  
„wyznaczniki zdrowia” miały możliwość osiągnięcia trwałych  rezultatów, były komplementarne i zapewniały europejską war-
tość dodaną oraz 
Komisja i koordynatorzy projektów dopilnowali, by zarządzanie c) 
projektami było skuteczne.
 12.  Kontrola objęła:
analizę podstawy prawnej programu oraz przegląd ocen programu a) 
i pozostałej odnośnej dokumentacji;
analizę działań wspólnotowych oraz rozwój polityki w wybranych b) 
obszarach komponentu „wyznaczniki zdrowia”: narkotyki, alkohol, 
tytoń, zdrowie seksualne i reprodukcyjne, zdrowie psychiczne  
oraz odżywianie i aktywność fizyczna14. Analiza polegała na prze-
glądzie dokumentów dotyczących polityki Komisji, dokumentów dotyczących polityki WHO, inicjatyw oraz programów prowadzo-nych w państwach członkowskich i państwach trzecich, a także na przeglądzie literatury fachowej i naukowej; 
ocenę wybranych 36 (z łącznej liczby 149) projektów finansowa- c) 
nych w ramach komponentu „wyznaczniki zdrowia”, tj. jednego z trzech komponentów PZP (2003–2007). Próba objęła wszystkie projekty w sześciu wybranych obszarach, które w momencie kon-
troli znajdowały się w zaawansowanej fazie realizacji
15. Ocena  
polegała na przeglądzie dokumentacji projektów, rozmowach  
z wszystkimi koordynatorami projektów oraz elektronicznym son-dażu przeprowadzonym wśród partnerów projektu
16;13 Don Nutbeam i inni, The 
Evidence of Health Promotion 
Effectiveness – Shaping Public 
Health in a New Europe, Międzynarodowa Unia Promocji 
Zdrowia i Edukacji Zdrowotnej 
(IUHPE), 1999, s. 3.
14 Wybrane obszary polityki 
obejmowały wszystkie sześć 
obszarów priorytetowych 
komponentu „wyznaczniki zdrowia”, 
związanych ze stylem życia. We 
wszystkich tych obszarach projekty 
były wybierane do finansowania 
w każdym z lat 2003–2007 (zob. załącznik I ).
15 Próba objęła wszystkie projekty, 
które były albo ukończone, albo 
znajdowały się na takim etapie 
realizacji, że złożono już pierwsze 
techniczne sprawozdanie okresowe w sześciu obszarach polityki 
objętych zakresem „wyznaczników 
zdrowia związanych ze stylem życia”: 
„narkotyki”, „alkohol”, „tytoń”, 
„odżywianie i aktywność fizyczna”, „zdrowie seksualne i reprodukcyjne”, 
„zdrowie psychiczne”.
16 Sondaż został przeprowadzony 
w celu uzyskania opinii pozostałych 
uczestników projektów na temat 
partnerstwa i zarządzania w zakresie projektów promocji zdrowia i trwał 
od 11 marca do 4 kwietnia 2008 r. 
Kwestionariusz wykorzystany przez 
Trybunał był oparty na poprzednich 
sondażach przeprowadzonych w tych obszarach (zob. El Ansari W., 
Educational Partnerships for Health: 
Do Stakeholders Perceive Similar 
Outcomes?,  w. Journal of Public 
Health Management and Practice , 
vol. 9(2), 2003, s. 136–156). 
W sondażu udział wzięło około 
505 uczestników z wybranych 
projektów, z których 242 wypełniło 
kwestionariusz w pełni – wskaźnik 
odpowiedzi wyniósł 47,9%. Dalszych 
19 uczestników odpowiedziało na niektóre pytania zawarte w sondażu. 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?13
rozmowy z pracownikami DG SANCO i PHEA; d) 
analizę ilościową przedłożonych wniosków, sfinansowanych pro- e) 
jektów i budżetów projektowych;
konsultacje z uczestnikami z krajowych ministerstw zdrowia i pań- f) 
stwowych instytucji opieki zdrowotnej, przedstawicielami państw 
członkowskich w komitecie programowym i z krajowymi punktami 
kontaktowymi w ośmiu państwach członkowskich (Belgia, Estonia, Finlandia, Francja, Niemcy, Łotwa, Szwecja, Zjednoczone Króle-
stwo) oraz
na kilku etapach kontroli – omawianie istotnych kwestii z grupą g) 
ekspertów z dziedziny promocji zdrowia i zapobiegania chorobom. 
Główny wkład ekspertów polegał na włączeniu się w analizę Try-
bunału, np. poprzez zaproponowanie cyklu BRR (badania, rozwój, realizacja) jako podstawy analizy (zob. ramka 10 ) oraz poparcie 
uwag z kontroli przedstawionych w sprawozdaniu.
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?14
KONCEPCJA PROGRAMU
 13.  Programy są skuteczniejsze, jeżeli ich koncepcja jest właściwa, a ocze-
kiwane rezultaty jasno określone. Dzieje się tak, jeżeli: 
logika stanowiąca podstawę interwencji jest przedstawiona w spo- a) 
sób jednoznaczny w decyzji w sprawie programu (lub w dokumen-
tacji towarzyszącej);
cele programu są zdefiniowane, wymierne, osiągalne, stosowne b) 
i określone w czasie (z ang. SMART);
priorytety są ustalone zgodnie ze strategią organizacji oraz c) 
realizacja i osiągnięcia mogą być monitorowane na podstawie  d) 
solidnych i konstruktywnych wskaźników.
LOGIKA INTERWENCJI NIE BYŁA PRZEDSTAWIONA W SPOSÓB 
JEDNOZNACZNY
 14.  Kluczowym elementem koncepcji programu jest określenie logiki interwen-
cji – hipotetycznej przyczyny i powiązanych skutków – która opisuje, 
w jaki sposób dana interwencja ma osiągnąć założone cele ogólne. 
W kontekście UE te ogólne cele polityk i programów określa traktat. Logika interwencji zapewnia konceptualne powiązania począwszy  
od wkładów interwencji do uzyskania jej produktów, a następnie do 
oddziaływania tej interwencji na społeczeństwo pod względem rezul-
tatów i produktów
17. Przedstawienie logiki planowanej interwencji 
w sposób jednoznaczny pozwala na stworzenie hierarchii celów oraz zidentyfikowanie kluczowych wskaźników monitoringu i oceny.
 15.  Modele logiczne przedstawiające sposób, w jaki wkłady w różne działania 
prowadzić będą do oczekiwanych rezultatów, są najbardziej odpowied-
nim sposobem przedstawienia logiki interwencji. Ani wniosek legisla-
cyjny Komisji dotyczący programu18, ani podstawa prawna PZP, ani 
też żaden inny odnośny dokument (taki jak ocena oddziaływania19 lub 
roczny program prac) nie opisywały logiki interwencji programu w ten 
jednoznaczny sposób. Sytuacja nie zmieniła się w przypadku PZP2.
 16.  Modele logiczne są wykorzystywane w innych obszarach polityki UE, takich 
jak działania zewnętrzne oraz są powszechnie stosowane w dziedzinie zdrowia publicznego w innych częściach świata (Stany Zjednoczone, Kanada). Na przykład modele logiczne zostały wykorzystane w przy-padku planowania, realizacji i oceny programów takich jak Southern  
Arizona Border Health Careers Opportunity Program
20, Health Improve-
ment Initiative  finansowanego przez California Wellness Foundation21 
oraz Calgary Cross-Cultural Mental Health Consultation Project22.UWAGI Z KONTROLI
17 Komisja Europejska, DG BUDG, 
Evaluating EU activities: a practical 
guide for the Commission services , 
lipiec 2004, s. 87. 
18 COM(2000) 285 wersja 
ostateczna.
19 Wniosek Komisji dotyczący PZP 
powstał przed wprowadzeniem 
w 2002 r. obowiązkowych ocen 
oddziaływania i w konsekwencji 
był poddany tylko ograniczonej analizie kosztów i wyników. 
Natomiast w przypadku PZP2 
przeprowadzono rozszerzoną 
ocenę oddziaływania (zob. Komisja 
Europejska, SEC(2005) 0425; IA for 
the proposed combined Health and 
Consumer Protection strategy and programme ).
20 How Using a Logic Model 
Refined Our Program to Ensure 
Success , M. Page, S. H. Parker 
i R. Renger, w: Health Promotion 
Practice OnlineFirst , opublikowany 
28 sierpnia 2007 r.
21 Evaluating the California Wellness 
Foundation’s Health Improvement 
Initiative: A Logic Model Approach , 
A. Cheadle, W. L. Beery, 
H. P. Greenwald, G. D. Nelson, 
D. Pearson i S. Senter, w: Health 
Promotion Practice , kwiecień 2003, 
vol. 4, ss. 146–156.
22 Evaluability Assessment: 
A Catalyst for Program Change 
and Improvement , W. E. Thurston, 
J. Graham i J. Hatfield, w: Evaluation & the Health Professions , 
czerwiec 2003, vol. 26, 
ss. 206–221.
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?15
 17.  W swoim sprawozdaniu dotyczącym śródokresowej oceny PZP23 zewnętrzni 
oceniający zalecili przygotowanie takiego systematycznego, uzasad-
nionego i opartego na dowodach opisu powiązań między wkładem, działaniami, produktami i wynikami (zob. ramka 3 ). Trybunał zalecił 
wykorzystanie logiki interwencji przy opracowywaniu koncepcji pro-
gramów, ustalaniu celów oraz pomiarze wyników dla innych obszarów 
budżetowych
24. 
 18.  W opinii Trybunału zdefiniowanie celów programu zgodnie z kryteriami 
SMART (zob. pkt 19–21) oraz ustalenie solidnych wskaźników sku-tecznego monitorowania realizacji programu (zob. pkt 70–73) jest  trudniejsze do osiągnięcia w przypadku braku ram konceptualnych. 
ZALECENIA ZAWARTE W OKRESOWEJ OCENIE REALIZACJI PROGRAMU ZDROWIA 
PUBLICZNEGO NA LATA 2003–2008
[PZP] na tym etapie realizuje program prac określony w jego rocznych planach prac. Jest to jednak 
dobry moment, aby na podstawie tych osiągnięć:
doprecyzować priorytety, których podstawą będą oczekiwania uczestników oraz potrzeby obywateli, • 
jak również spełniać cele polityki oraz wysokie standardy etyczne;monitorować działania programu nie tylko w stosunku do celów poszczególnych projektów, ale także 
• 
w stosunku do nadrzędnych celów określonych w decyzji w sprawie programu;informować uczestników o priorytetach oraz działaniach programu w sposób bardziej rzeczowy oraz 
• 
przekazać odpowiednio dostosowane informacje szerszemu gronu podmiotów zajmujących się zdro-
wiem publicznym.
Łatwiej byłoby zrozumieć, co należy zrobić, gdyby opracowano model logiczny, który pozwoliłby na 
śledzenie dokładnych związków przyczynowo-skutkowych, które mają powiązać działania programu z jego oczekiwanymi rezultatami.
Wija J. Oortwijn i inni, Interim evaluation of the Public Health Programme 2003–2008 . Final Report, RAND Europe technical 
report , 2007, s. 6.RAMKA 323 Wija J. Oortwijn i inni, Interim 
evaluation of the Public Health 
Programme 2003–2008 . Final 
Report, RAND Europe technical report , 2007, s. 6.
24 Zob. sprawozdanie specjalne 
nr 9/2007 dotyczące oceny 
realizowanych przez Unię Europejską programów ramowych 
badań i rozwoju technologicznego 
(BRT) oraz kwestii, czy można 
ulepszyć podejście przyjęte przez 
Komisję (Dz.U. C 26 z 30.1.2008), 
pkt 34–36 oraz sprawozdanie 
specjalne nr 7/2008 „Inteligentna energia (2003–2008)” (Dz.U. C 279 
z 1.11.2008), pkt 18 i 21.
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?16
CELE PROGRAMU NIE SĄ ZDEFINIOWANE, 
WYMIERNE I OKREŚLONE W CZASIE
 19.  W systemie zarządzania zadaniowego Komisji (ABM) cele są zdefinio-
wane jako pożądane efekty działania. Nie powinny one być opisem 
samego działania, ale raczej ilustrować zmianę, którą działanie to ma 
spowodować25. Ustanowienie celów SMART dla wszystkich obszarów 
działalności UE objętych budżetem stanowi wymóg rozporządzenia finansowego
26. 
 20.  Bez sprecyzowanej logiki interwencji trudno jest ustalić spójne cele 
programu. W rzeczywistości, co pokazuje komponent „wyznaczniki  
zdrowia”, w decyzji w sprawie PZP wymieniono możliwe działania  w obszernej i ogólnej formie. Ogólny cel polityki – „promocja zdrowia 
oraz zapobieganie chorobom w drodze ustalenia wyznaczników zdro-
wia we wszystkich politykach i działaniach” – nie został podzielony na 
zdefiniowane, wymierne i określone w czasie cele (zob. ramka 4 ).
 21.  Z decyzji w sprawie programu nie wynika jasno, jak działania te mają 
przyczynić się do osiągnięcia ogólnego celu polityki, jakim jest pro-
mocja zdrowia i zapobieganie chorobom, lub w jaki sposób ocenić  
osiągnięcie tego globalnego celu. 
BRAK PLANOWANIA STRATEGICZNEGO I USTALENIA 
PRIORYTETÓW
 22.  Jeżeli programy wydatków mają mieć jakiś wymierny wpływ, należy w nich 
kłaść nacisk na wybrane działania określane poprzez strategiczne  
planowanie na podstawie precyzyjnie dobranych priorytetów. Liczba 
priorytetów powinna być proporcjonalna do dostępnego budżetu,  
gdyż wyznaczenie zbyt wielu priorytetów obniży szanse na osiągnięcie 
wpływu w poszczególnych obszarach.
 23.  Państwa członkowskie UE rocznie wydają średnio 1400 euro per capita  na 
kwestie zdrowotne27. Chociaż wydatki te obejmują działania w zakre-
sie promocji zdrowia oraz informacji na temat zdrowia, większa ich 
część jest przeznaczona na zapewnienie usług zdrowotnych i opieki medycznej, co, według traktatu, znajduje się w wyłącznej kompetencji państw członkowskich. 25 Komisja Europejska, przewodnik 
Activity Based Management 
and Strategic Planning and 
Programming, wydanie drugie, 
październik 2004, s. 25.
26 Art. 27 ust. 3 rozporządzenia 
Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 
z dnia 25 czerwca 2002 r. 
w sprawie rozporządzenia 
finansowego mającego 
zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich 
(Dz.U. L 248 z 16.9.2002, s. 1).
27 Regionalne Biuro WHO na 
Europę, Kopenhaga, Public 
expenditure on health, purchasing 
power parity euro per capita, WHO 
estimates for 2003–2005 , baza 
danych Health for All  (HFA-DB), 
(http://www.euro.who.int/hfadb), 
październik 2008. 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?17CEL PROGRAMU PZP, KOMPONENT „WYZNACZNIKI ZDROWIA”
Cele programu – komponent 
„wyznaczniki zdrowia ”Kryteria SMART
Zdefi  niowane
(tak, aby 
można 
zmierzyć 
postęp)Wymierne 
(muszą 
informować 
o postępie 
w sposób 
wiarygodny 
i spraw-
dzalny)Osiągalne StosowneOkreślone 
w czasie 
(podany 
termin)
„Promocja zdrowia i zapobieganie chorobom w drodze działania w zakresie wyznaczników zdrowia we wszystkich politykach i działaniach wspólnotowych przez:
Nie
1Nie2Częściowo3Tak Nie43.1. przygotowanie i realizacja strategii i środków, w tym tych dotyczących świadomości 
społecznej, w zakresie wyznaczników zdrowia dotyczących stylu życia takich, jak odżywianie, aktywność fi  zyczna, tytoń, alkohol, narkotyki i inne substancje oraz 
w sprawie zdrowia psychicznego, w tym środków podejmowanych we wszystkich politykach oraz strategiach dotyczących uwarunkowań wiekowych i płciowych;
3.2. analizowanie sytuacji i opracowanie strategii w sprawie społecznych 
i ekonomicznych wyznaczników zdrowia do celu ustalenia i zwalczania nierówności w dziedzinie zdrowia oraz dokonania oceny wpływu czynników społecznych i ekonomicznych na zdrowie;
3.3. analizowanie sytuacji oraz opracowanie strategii w sprawie wyznaczników 
zdrowia dotyczących środowiska naturalnego oraz przyczyniających się do ustalania i oceny zdrowotnych konsekwencji czynników środowiskowych;
3.4. analizowanie sytuacji oraz wymiana informacji w sprawie wyznaczników 
genetycznych i wykorzystanie badań genetycznych prowadzonych metodą przesiewową;
3.5. opracowanie metod oceny jakości i efektywności strategii i środków promocji 
zdrowia;
3.6. zachęcanie do podejmowania właściwych inicjatyw szkoleniowych dotyczących 
powyższych środków”.
1 Cel nie określa, co powinno zostać zmienione, lub nie uwzględnia szczegółowych celów, w stosunku do których można monitorować postęp.
2 Cel nie jest wymierny i kwantyfi  kowalny, nie określono wskaźników wykonania. 
3 Na podstawie „działań” określonych w decyzji w sprawie programu jako „cele”, osiągalny przynajmniej w pewnym stopniu.
4 Nie określono ram czasowych.RAMKA 4
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?18
28 Dziewięć wymienionych 
tematów to: alkohol, narkotyki, 
tytoń, odżywianie i aktywność fizyczna, zdrowie seksualne 
i reprodukcyjne oraz HIV, 
zdrowie psychiczne, społeczno-
-ekonomiczne wyznaczniki 
zdrowia, wyznaczniki 
środowiskowe oraz zapobieganie 
chorobom i urazom. W 2003 i 2004 r. dodatkowymi tematami 
były: szkolenie z zakresu 
zdrowia publicznego (później 
zmienione na budowanie 
zdolności instytucjonalnych) oraz 
promocja zdrowia w określonych 
środowiskach. W 2005 r. zaprzestano szkoleń tego 
drugiego rodzaju, a wprowadzono 
szkolenie na temat genetycznych 
wyznaczników zdrowia. 24.  Budżet PZP w wysokości 59 mln euro rocznie przeznaczony na działania 
w zakresie promocji zdrowia i informacji na temat zdrowia oraz na zwal-
czanie zagrożeń dla zdrowia wynosi 13 centów na obywatela UE. W tej sytuacji UE powinna ukierunkować ten relatywnie niski budżet na kilka 
wybranych priorytetowych działań w obszarach zapewniających wyraźną 
europejską wartość dodaną, czyli na kwestie, które mogą być w sposób najbardziej skuteczny podjęte na poziomie międzynarodowym.
 25.  Priorytety w obszarze zdrowia publicznego są określone w rocznych planach 
prac, które stanowią swego rodzaju przewodnik dla wnioskodawców 
projektów. Roczne plany prac na lata 2002–2007 zawierały obszerne 
listy tematów dla każdego komponentu programu i obejmowały sze-
roki zakres zagadnień. Co roku w ramach komponentu „wyznaczniki zdrowia” (którego budżet roczny wynosił około 18 mln euro), propono-wano dziewięć takich tematów. Kolejne trzy obszary były finansowane tylko w niektórych latach
28 (zob. załącznik I ).
 26.  Dla każdego z tych dziewięciu tematów ustalono od jednego do sied-
miu rocznych obszarów potencjalnych działań, uporządkowanych  
od konkretnych do ogólnych (zob. przykłady w ramce 5 ). Te roczne 
„obszary działań” zostały określone w formie działań, na które można 
było złożyć wnioski projektowe, a nie w formie celów, w stosunku do 
których można byłoby zmierzyć postęp.
 27.  W rezultacie w przypadku samego komponentu „wyznaczniki zdrowia” roczne plany prac na lata 2003–2007 obejmowały 154 „obszary działań”. W tym 
samym okresie tylko 149 projektów otrzymało finansowanie w ramach 
tego komponentu, co oznacza, że nawet w najbardziej sprzyjających okolicznościach, nie wszystkie z tych obszarów mogły być uwzględnione 
w formie projektów. W rzeczywistości jeszcze mniej priorytetów zostało 
objętych projektami, gdyż kilka projektów dotyczyło tych samych „obsza-
rów działań”. Ponadto obszerne zagadnienia zdrowotne, takie jak odży-wianie, alkohol i zdrowie psychiczne były często ujęte w tylko jednym lub dwóch projektach w danym roku (zob. załącznik I ).
 28.  Ponieważ organizacje i konsorcja mogły ubiegać się o finansowanie 
w ramach bardzo ogólnych celów (zob. przykłady w ramce 5 ), wnios-
kom złożonym do Komisji bardzo często brakowało perspektywy stra-tegicznej. W szczególności problem ten dotyczył obszarów, w których 
projekty miały zapewnić szczegółowe badania lub w inny sposób  
przyczynić się do rozwoju polityki. W tych obszarach przetargi (oraz 
wykorzystanie umów o usługi) pozwalają na precyzyjniejsze określenie 
oczekiwanych rezultatów. Wykorzystanie tej procedury zostało jed-
nak ograniczone do maksymalnie 10% budżetu PZP. Pułap ten został 
zwiększony do 20% w PZP2 (zob. ramka 2 ).
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?19
ROCZNE „OBSZARY DZIAŁAŃ” KOMPONENTU PZP „WYZNACZNIKI ZDROWIA” RAMKA 5
Temat Roczne „obszary działań” określone w rocznych planach prac (przykłady)
(Źródło : roczne plany pracy dotyczące realizacji PZP na lata 2003–2007)
Tytoń Promowanie strategii w celu „denormalizacji” palenia tytoniu, w tym strategii 
i środków w celu zmniejszenia występowania palenia tytoniu (2004).
Alkohol Ocena wykonania przepisów krajowych i samoregulacji w dziedzinie reklamy i marketingu napojów alkoholowych w państwach członkowskich (2004).
Narkotyki Priorytet zostanie nadany wnioskom dotyczącym:•  leczenia i działań w zakresie reintegracji, obejmujących wszystkie państwa 
członkowskie i uwzględniających niewłaściwe użycie/nadużycie legalnych/nielegalnych narkotyków;
•  najlepszych praktyk dotyczących poprawy dostępności usług w zakresie 
profi  laktyki i ograniczania szkód zdrowotnych oraz nadania priorytetu HIV/AIDS 
i innym zakażeniom krwiopochodnym (2005).
Odżywianie i aktywność fi zyczna Opracowanie innowacyjnych rozwiązań w celu poprawy nawyków 
żywieniowych i aktywności fi  zycznej we wszystkich grupach populacji (2003).
Zdrowie psychiczne Na podstawie przeglądu istniejących najlepszych praktyk, opracowanie strategii 
realizacji interwencji w wybranych środowiskach w celu promowania zdrowia psychicznego i zapobiegania depresjom, samobójstwom i związanym z nimi zaburzeniom (2003).
Zdrowie seksualne i reprodukcyjne Uwzględniając informacje z systemu monitorowania zdrowia, opracowanie strategii promocji zdrowia i zdefi  niowane najlepszych praktyk w celu zajęcia się edukacją 
seksualną (ciąże nastolatek, planowanie rodziny) oraz zapobieganie chorobom przenoszonym drogą płciową, takim jak HIV/AIDS, w tym uwzględnienie podejść w szkołach i skierowanych do określonych grup (2004).
Zapobieganie urazom Wsparcie zostanie przyznane na rzecz wymiany najlepszych praktyk w zakresie bezpieczeństwa dzieci między państwami członkowskimi, państwami EOG i państwami kandydującymi oraz na promowanie bezpieczeństwa dzieci poprzez Konferencję Europejską. Szczególną uwagę zwróci się na rozwiązywanie problemu przemocy fi  zycznej i powiadamiania o ryzyku poprzez podejmowanie 
bezpośrednich działań zapobiegawczych (2006).
Wyznaczniki środowiskowe W 2004 r. nadaje się priorytet działaniom wspierającym opracowanie polityk i strategii w sprawie zdrowia i środowiska, jak też włączenia zagadnień dotyczących zdrowia i środowiska do innych polityk wspólnotowych. Szczególny nacisk kładzie się na zapewnienie doradztwa i wiedzy w celu opracowania działań, w tym prac legislacyjnych i innych inicjatyw związanych z zagadnieniami dotyczącymi zdrowia w związku z zanieczyszczeniem powietrza (w tym zanieczyszczenia powietrza w pomieszczeniach) i pól elektromagnetycznych.
Uwarunkowania społeczno-ekonomiczne Zajmowanie się uwarunkowaniami społeczno-ekonomicznymi będzie nadal 
kluczowym priorytetem dla programu. W 2004 r. będą wspierane prace nad:
1)  identyfi  kacją efektywnych strategii w celu pokonywania nierówności 
w dziedzinie zdrowia i wpływu na zdrowie uwarunkowań społeczno-
ekonomicznych w określonych środowiskach oraz dla grup populacji, które są szczególnie narażone, zwłaszcza w populacjach wykluczonych społecznie, 
mniejszościach i populacjach imigrantów;
2)  opracowaniem strategii w celu zaradzenia skutkom zdrowotnymi bezrobocia 
i sytuacji zagrożenia utratą zatrudnienia.
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?20
WSKAŹNIKI NA POZIOMIE PROGRAMU NIEODPOWIEDNIE 
DO MONITOROWANIA OSIĄGNIĘĆ
 29.  W ramach zarządzania zadaniowego dyrekcje generalne Komisji muszą 
określić jasne, konstruktywne i logicznie powiązane cele dla swoich działań oraz odpowiednie wskaźniki wykonania w celu monitorowa-nia osiągnięć. Wskaźniki powinny zostać zdefiniowane zarówno dla 
wpływu (zmiany dotyczącej grupy docelowej), jak i produktu (środ-
ków, jakimi zmiana zostanie osiągnięta)
29.
 30.  Brak w decyzji w sprawie PZP oraz w rocznych planach pracy sprecyzowa-
nej logiki interwencji oraz zdefiniowanych, wymiernych i określonych w czasie celów utrudnił opracowanie takich wskaźników wykonania. Na przykład w rocznych planach zarządzania DG SANCO do 2006 r. nie uwzględniono żadnego wskaźnika wpływu w zakresie celu „wyznacz-
niki zdrowia”. Wskaźnik wpływu „lata życia w zdrowiu” (mierzący liczbę 
lat, którą osoba w pewnym wieku może przeżyć w dobrym zdrowiu) 
został opracowany w ramach projektu współfinansowanego przez  
Komisję i określony jako lizboński wskaźnik strukturalny w 2005 r.
 31.  Jednakże nawet opracowany później wskaźnik wpływu był wciąż zbyt 
ogólny, aby mógł być wykorzystany do monitorowania lub oceny i nie 
był powiązany z żadnym skwantyfikowanym celem. Przykład ten poka-
zuje, że wskaźnik wpływu był opracowany raczej jako cel niż sposób pomiaru osiągnięć (zob. ramka 6 ).29 Komisja Europejska, Sekretariat 
Generalny: przewodnik Activity 
Based Management and Strategic 
Planning and Programming , 
wydanie drugie, październik 2004, 
s. 26 i kolejne.
WSKAŹNIK WPŁYWU DLA KOMPONENTU PZP „WYZNACZNIKI ZDROWIA” 
W ROCZNYM PLANIE ZARZĄDZANIA NA 2006 R. 
Zwiększenie świadomości i aktywności uczestników oraz przedstawicieli polityki publicznej w odnie-
sieniu do wyznaczników zdrowia związanych ze stylem życia, w szczególności w zakresie odżywiania i aktywności fizycznej, alkoholu oraz chorób o kluczowym znaczeniu dla zdrowia publicznego.RAMKA 6
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?21
WYBRANE WSKAŹNIKI DOTYCZĄCE CELU „PROPAGOWANIE ZDROWIA 
W STARZEJĄCEJ SIĘ EUROPIE” W ROCZNYM PLANIE ZARZĄDZANIA NA 2009 R.
Poziom świadomości publicznej na temat niezdrowych zachowań oraz zagrożeń dla zdrowia • 
i wyznaczników zdrowia związanych ze stylem życia, w szczególności z odżywianiem, aktywnością 
fizyczną i alkoholem ma wzrosnąć z 66% do 80%;
Udział obywateli w corocznym pomiarze ciśnienia krwi ma wzrosnąć z 59% do 80%; • 
Udział populacji świadomej zagrożeń dla zdrowia spowodowanych wdychaniem dymu tytoniowego • 
przez osoby niepalące wzrósł z 75% do 80%.RAMKA 7 32.  Sytuacja uległa ostatnio poprawie, gdyż w opisach działań we wstępnym 
projekcie budżetu na 2009 r. ustanowiono wskaźniki wpływu oraz  
skwantyfikowane cele w odniesieniu do świadomości publicznej na temat niektórych wyznaczników zdrowia (zob. ramka 7 ). 
 33.  Jednakże w momencie sporządzania niniejszego sprawozdania Komisja 
nie wykorzystała jeszcze tych wskaźników do oceny PZP jako całości 
lub do oceny poszczególnych projektów. W rzeczywistości kontrola ujawniła, że Komisja nie przygotowała na żadnym etapie odpowied-
niego systemu monitoringu, który umożliwiłby jej dokonanie pomiaru 
wyników (zob. pkt 70–73).
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?22
REALIZACJA PROGRAMU: OD KONCEPCJI PROJEKTU 
DO REZULTATÓW 
 34.  Aby program był skuteczny, projekty realizowane w jego ramach muszą 
osiągać pozytywne rezultaty. Prawdopodobieństwo skuteczności jest większe, jeżeli przed rozpoczęciem projektu określono jego cele, grupy docelowe oraz oczekiwane rezultaty, a także ustalono, w jaki sposób 
rezultaty przyczynią się do osiągnięcia oczekiwanego wpływu.
  W tym obszarze polityki, aby realizacja była skuteczna, Komisja, jako 
zarządzająca programem, musi
mieć odpowiedni ogląd portfolio projektów w celu zapewnienia a) 
spójności i konsekwencji oraz
dopilnować, by finansowane projekty jasno wykazywały europej- b) 
ską wartość dodaną.
CELE PROJEKTU NIE SĄ ZDEFINIOWANE, 
SPRAWDZALNE I KWANTYFIKOWALNE
 35.  Projekty powinny być opracowywane w taki sposób, aby zwiększyć praw-
dopodobieństwo ich skuteczności. Na poziomie programu istotną częś-
cią koncepcji projektu jest ustalenie celów SMART. Cele te powinny 
logicznie wynikać z celów polityki, zgodnie z decyzją w sprawie pro-gramu. Kryteria przyznawania dotacji w ramach PZP wymagały od  
wnioskodawców określenia „konkretnych i realistycznych celów [...] W ramach projektu należy ustanowić sprawdzalne i kwantyfikowalne cele”
30. 
 36.  Przeprowadzona przez Trybunał analiza umów o dotację związanych 
z kontrolowanymi projektami wykazała, że promotorzy, składając  wnioski, przedstawiali kombinację działań i produktów, a nie cele.  Typowe „cele” projektu obejmowały wymianę informacji między orga-nizacjami w danej dziedzinie, budowanie zdolności instytucjonal-
nych oraz propagowanie „dobrych praktyk” (zob. ramka 8 ). Jednakże 
Komisja nie podjęła żadnych działań naprawczych, aby zaradzić temu 
niedociągnięciu przed zawarciem umowy o dotację.30 Rules, criteria and procedures 
for the selection and funding of 
actions under the public health 
programme  (Zasady, kryteria 
i procedury wyboru i finansowania 
działań w ramach programu zdrowia publicznego) (Dz.U. C 62 
z 15.3.2003).
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?23
 37.  Szczegółowa analiza Trybunału, czy cele projektu określone w umowach 
o dotację mogły być uznane za zgodne z kryteriami SMART została 
przedstawiona w załączniku III . Wyniki tej analizy pokazują, że w ani 
jednym ze skontrolowanych projektów nie wyznaczono celów, które 
byłyby w pełni zgodne z kryteriami SMART. Cele nie były wymierne 
i określone w czasie, nie było też jasne, do jakiego stopnia były one osiągalne. Nie zostały one wyrażone w formie szczegółowych celów, w stosunku do których można by zmierzyć postęp na późniejszym  
etapie. Jednakże, w przypadkach gdy projekty określały konkretną  
grupę docelową, ustalone cele były z reguły istotne dla grupy doce-lowej (zob. pkt 40). 
PZP (KOMPONENT „WYZNACZNIKI ZDROWIA”) – PRZYKŁADY CELÓW PROJEKTU 
PODANYCH W UMOWACH O DOTACJĘ
A&M ( European Centre AIDS and Mobility  – Europejskie Centrum ds. AIDS i Mobilności): 
Stymulowanie współpracy i tworzenie sieci współpracy między państwami członkowskimi UE a kra-• 
jami kandydującymi w kwestii (młodych) migrantów.
Ocena i dokumentowanie najlepszych praktyk związanych z profilaktyką, opieką i wsparciem w Euro-• 
pie w dziedzinie HIV/AIDS oraz dla osób migrujących, mobilnych i młodych.
CHOB ( Children, obesity and associated avoidable chronic diseases  – Dzieci, otyłość oraz powią-
zane choroby chroniczne, których można uniknąć):
Pomiar i analiza wpływu marketingu produktów spożywczych na dzieci i młodzież.• 
Określenie i rozważenie rozwiązań mających na celu zwalczanie otyłości u dzieci.• 
ELSA ( Enforcement of National Laws and Self-Regulation on Advertising and Marketing of Alko-
hol – Egzekwowanie przepisów krajowych i samoregulacji w zakresie reklamy i marketingu 
napojów alkoholowych):
Stworzenie sieci ekspertów obejmującej partnerów z 28 krajów europejskich w celu szkolenia part-• 
nerów w ocenie prawa krajowego oraz samoregulacji oraz zwołanie trzech spotkań sieci.
Przygotowanie sprawozdania dotyczącego istniejących krajowych przepisów, struktur i mechaniz-• 
mów regulacji oraz samoregulacji w zakresie reklamy i marketingu napojów alkoholowych.RAMKA 8
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?24
 38.  Niemniej jednak nie oznacza to, że ustalenie celów SMART w tym zakresie 
jest niemożliwe. W skontrolowanej próbie znalazł się także projekt 
zakładający konkretne cele, które, po dokonaniu jedynie małych popra-wek, mogły być w pełni zgodne z kryteriami SMART (zob. ramka 9 ). 
OKREŚLENIE OCZEKIWANYCH REZULTATÓW PROJEKTU, 
IDENTYFIKACJA GRUP DOCELOWYCH ORAZ PLANOWANIE 
W ZAKRESIE TRWAŁOŚCI STANOWIŁY WYJĄTEK, A NIE REGUŁĘ
 39.  Zgodnie z kryteriami przyznawania dotacji w ramach PZP wnioskodawcy 
projektu musieli mieć na celu „[…] zapewnienie trwałych rezultatów 
prowadzących do realizacji celów programu”31. Projekty miały zatem 
określać oczekiwaną grupę docelową oraz definiować rezultaty, jakie miały osiągnąć, a także to, w jaki sposób zostanie zapewniona trwa-
łość tych rezultatów po zakończeniu projektu.
PZP (KOMPONENT „WYZNACZNIKI ZDROWIA”) – PROJEKT PEER DRIVE CLEAN! – 
PRZYKŁAD NIEMAL OSIĄGNIĘTYCH CELÓW SMART 
Ogólnym celem jest uwrażliwienie młodych ludzi, między 18 a 24 rokiem życia, na niebezpieczeństwa 
związane ze spożyciem alkoholu i zażywaniem narkotyków oraz modyfikacja potencjalnie wysokiego ryzyka zażywania narkotyków w grupie docelowej na wczesnym etapie. [...] Grupa docelowa, za pomocą bezpośrednich działań edukacyjnych prowadzonych przez rówieśników, powinna zostać przekonana do zaprzestania prowadzenia pojazdów po spożyciu środków odurzających.
Czy sformułowane cele są zgodne z kryteriami SMART?
zdefiniowane• : tak (grupa docelowa oraz to, co należy zmienić, jest jasne)
wymierne• : nie („uwrażliwić”, „przekonać”)
osiągalne• : tak
stosowne• : tak (młodzi kierowcy stanowią większe zagrożenie, jeżeli chodzi o spowodowanie 
wypadku pod wpływem alkoholu)
określone w czasie• : nie
Cele tego projektu spełniają kryteria SMART we wszystkich aspektach poza wymiernością i określeniem 
w czasie. Te dwa aspekty można spełnić, wyznaczając cel dotyczący uświadomienia (np. „do zakończenia projektu X% osób zdających egzamin na prawo jazdy w uczestniczących szkołach nauki jazdy powinno 
potrafić wymienić X niebezpieczeństw związanych ze spożyciem alkoholu i zażywaniem narkotyków”) lub, 
jeszcze lepiej, cel dotyczący zmian w zachowaniu (np. w przypadku żadnego z uczestników nie stwierdzono, że prowadził pojazd pod wpływem alkoholu w pierwszym roku po otrzymaniu prawa jazdy).RAMKA 931 „Zasady, kryteria i procedury 
wyboru i finansowania działalności 
na podstawie programu zdrowia publicznego”
(Dz.U. C 62 z 15.3.2003). 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?25
GRUPA DOCELOWA W WIĘKSZOŚCI PRZYPADKÓW NIE BYŁA OKREŚLONA
 40.  Tylko w 16 umowach o dotację w grupie wybranych projektów promo-
cji zdrowia jasno określono grupę docelową. Z tych 16 umów tylko 
w dziewięciu przypadkach określono dokładnie, jakie zmiany projekt 
miał przynieść grupie docelowej. Z reguły projekty PZP nie są bezpo-średnio adresowane do obywateli UE jako ostatecznej grupy docelo-wej działań związanych z promocją zdrowia (np. nosicieli HIV, otyłej 
młodzieży, narkomanów, osób zagrożonych uzależnieniem od alko-
holu), ale działają poprzez „pośredniczące” grupy ekspertów w dzie-dzinie zdrowia lub decydentów politycznych. Dziewięć z 36 projektów 
zbadanych przez Trybunał od początku było jednak nakierowanych na 
osiągnięcie bezpośredniego wpływu na zdrowie populacji. Projekty 
te stanowiły ponad połowę wszystkich projektów (56%), w których  
określono grupę docelowych odbiorców.
OCZEKIWANE REZULTATY NIEPOWIĄZANE Z ZAKŁADANYM WPŁYWEM
 41.  Umowy o dotację określały „oczekiwane rezultaty” każdego projektu 
w ramach odrębnego tytułu. Jednakże przeprowadzona przez Trybu-nał kontrola wybranych projektów ujawniła, że sprowadzało się to  
do sporządzenia wykazu produktów, osiągnięć i działań projektu (np. 
„odbędzie się spotkanie”, „zostanie opracowany podręcznik dotyczący 
szkoleń”), bez objaśnienia, w jaki sposób dane działania przyczynią się 
do zmian w grupie bezpośrednich adresatów. Uboga definicja ocze-
kiwanych rezultatów oraz brak wskaźników oznaczały, że osiągnięć 
nie można było ani wykazać, ani też podważyć.
 42.  Trybunał stwierdził także, że wnioski nie objaśniały logicznych powią-
zań między projektami a ich potencjalnymi korzyściami społecznymi; istnienie takich powiązań nie zostało sprawdzone przez Komisję lub 
koordynatorów projektów podczas procedury wyboru lub przed podpi-
saniem umów o dotację. Wydaje się, że podstawą takiego podejścia było 
przekonanie, iż pozytywne efekty będą wynikać z uwzględnienia kwestii promocji zdrowia w agendzie politycznej, budowania sieci i wymiany informacji. Jednakże na żadnym etapie nie wyjaśniono, w jaki spo-sób działania projektowe miały przyczynić się do faktycznej poprawy 
możliwości wyboru zdrowego stylu życia. Również w tym przypadku 
wyraźnie widać, jak ważne jest zastosowanie logiki interwencji.
BARDZO NIELICZNE PRZYPADKI PLANOWANIA W ZAKRESIE TRWAŁOŚCI 
REZULTATÓW
 43.  Przy ocenie projektów promocji zdrowia różne etapy cyklu można zasze-
regować jako: projekty studyjne i badawcze, projekty rozwojowe,  
projekty wykonawcze oraz projekty „skali” (do rozpowszechniania na 
dużą skalę) – razem tworzą one tzw. cykl BRR (zob. ramka 10 ).
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?26
 44.  Projekty PZP, których czas trwania (najczęściej dwa do trzech lat) oraz 
środki są ograniczone, nie są przeznaczone do pokrycia całego cyklu 
działań w zakresie promocji zdrowia, od utworzenia bazy dowodowej do opracowania i realizacji interwencji publicznej oraz uzyskania trwałego 
wpływu na zdrowie. Mogą one być tylko częścią tego procesu. Niemniej 
jednak powinien istnieć orientacyjny plan określający, w jaki sposób rezultaty projektu mogą zostać wykorzystane w następnej fazie cyklu.
 45.  Żaden ze skontrolowanych projektów nie zawierał planu wykorzysta-
nia rezultatów w następnej fazie cyklu BRR ani też nie wykazał, jak 
jego rezultaty mogą zachować trwałość przez dłuższy czas. Zapytani 
koordynatorzy projektów zwykle rozumieli trwałość jako kontynuację 
działań projektowych, a nie skuteczne wykorzystanie rezultatów po zakończeniu projektu. We wszystkich skontrolowanych przypadkach wytworzone w trakcie projektu produkty, takie jak strony internetowe lub bazy danych, nie były aktualizowane po zakończeniu projektu.
 46.  Z kilkoma wyjątkami stwierdzono, że projekty nie zawierały nawet planu 
dotyczącego trwałości i wykorzystania rezultatów po zakończeniu  
okresu finansowania projektu. Koncentrowano się na uzyskaniu kolej-
nej dotacji z Komisji, aby móc kontynuować działania projektowe.  
Dominowała postawa polegająca na przekonaniu, że rezultaty pro-
jektu mogły być podtrzymywane jedynie wtedy, gdy partnerzy mieli 
zapewnione wsparcie ze strony Wspólnoty.
CYKL BRR
Cykl badania – rozwój – realizacja (BRR) jest koncepcją opisującą sekwencję faz rozwoju programu 
zdrowia publicznego, począwszy od wyszukiwania informacji i stworzenia bazy dowodowej do opracowania strategii lub planu prac, badań pilotażowych i wreszcie realizacji na pełną skalę. 
Projekty obejmujące tylko jedną z tych faz mogą być uważane za trwałe, jeżeli ich rezultaty zostaną 
wykorzystane w następnej fazie cyklu. Na przykład projekty badawcze powinny zapewnić wyko-rzystanie rezultatów w fazie rozwojowej, a projekty rozwijające interwencję powinny wykorzystać bazę dowodową uprzednio przygotowaną dla projektów badawczych oraz zaplanować (pilotażową) realizację.
Na potrzeby tej kontroli wykorzystano następujące kategorie projektów:
projekty studyjne i badawcze (np. gromadzenie danych);
• 
projekty rozwojowe (np. opracowanie polityki, wytycznych lub programu);• 
projekty wykonawcze (np. pilotaż, szkolenie i budowanie zdolności instytucjonalnych) oraz• 
projekty „skali” (np. rozpowszechnianie, realizacja na dużą skalę).• RAMKA 10
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?27
STAŁE FINANSOWANIE SIECI PRZEZ PONAD 10 LAT
 47.  Sieci zrzeszające specjalistów i organizacje z dziedziny zdrowia z róż-
nych państw członkowskich stanowią forum, na którym gromadzi się 
doświadczenia i wymienia najlepsze praktyki; są one zatem narzę-
dziem osiągania pewnych rezultatów, ale niezupełnie rezultatem same w sobie. Z uwagi na ich charakter nie mogą być w sposób ewidentny przypisane do żadnej z faz cyklu BRR. W próbie skontrolowanych pro-
jektów znalazło się 13 sieci. W rozmowach koordynatorzy stwierdzali, 
że tworzenie sieci stanowiło zasadniczy cel i wynik ich odnośnych  projektów.
 48.  Sieci są szczególnie zależne od stałego finansowania Wspólnoty. Niektóre 
sieci otrzymywały finansowanie w ramach PZP oraz programów go  poprzedzających przez ponad 10 lat (zob. schemat 2 ). W przypadku 
nieprzyznania przez Komisję ponownej dotacji działania w ramach  
sieci ustawały, a sieć ulegała rozwiązaniu. 
PZP (KOMPONENT „WYZNACZNIKI ZDROWIA”) – PRZYKŁADY POWTARZAJĄCYCH SIĘ
PROJEKTÓW ZWIĄZANYCH Z SIECIAMISCHEMAT 2
1991 1996 2003 2008AIDS i mobilność  
(od 1991)  
TAMPEP
(od 1993)  
ENSP
(1996–2008)  
ENYPAT
(1996–2006)  17 lat (w toku)
15 lat (w toku)
13 lat 
10 lat Przed 1996 
(Plan działania Europa
przeciw AIDS 1991–1994)8 programów działania 1996–2002(Program działania w dziedzinie AIDSi chorób zakaźnych: Program działania
w dziedzinie chorób nowotworowych)PZP(2003–2007)PZP2
(2008–2013)
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?28
 49.  Należy także odnotować, że żaden z mechanizmów finansowania PZP nie 
był przeznaczony do stałego finansowania operacyjnych wydatków 
sieci. Konkursy na projekty w ramach PZP obejmowały dotacje na  
działania (art. 108 ust. 1 lit. a) rozporządzenia finansowego), ale nie dotacje operacyjne. W konsekwencji sieci musiały zostać zakwalifi-
kowane jako jeden z rodzajów projektów, a umowy o dotację musiały 
uwzględniać działania projektowe, w ramach których można było  
pokryć wydatki operacyjne. Sieci również musiały odpowiedzieć  na zaproszenie do składania wniosków i przejść te samy procedury wyboru co inne projekty. Taka sytuacja spowodowała zbędne obcią-żenie administracyjne zarówno dla uczestników, jak i dla Komisji.  
W ramach PZP2 sieci mogą być obecnie finansowane poprzez prze-
znaczony dla nich mechanizm dotacji operacyjnej (zob. ramka 2 ). 
NIEODPOWIEDNI MONITORING W ZAKRESIE 
KOMPLEMENTARNOŚCI PROJEKTÓW I SPÓJNOŚCI PORTFOLIO 
PROJEKTÓW
 50.  Skuteczna realizacja programu wymaga, aby zarządzający programem (tj. 
Komisja lub agencja wykonawcza) posiadał dokładny i aktualny ogląd portfolio projektów. Zapobiega to nakładaniu się i powielaniu działań, 
umożliwia tworzenie synergii między podejmowanymi działaniami  
oraz spójne i konsekwentne planowanie, realizację i monitorowanie 
programu.
BRAK MONITORINGU W ZAKRESIE PORTFOLIO PROJEKTÓW
 51.  W momencie kontroli ani DG SANCO, ani PHEA nie mogły wskazać narzę-
dzia monitorowania, które zapewniałoby przegląd realizowanych  
projektów pod względem ich priorytetów, działań oraz osiągniętych rezultatów (zob. pkt 70–73). Utrudniło to zapewnienie spójności  
w realizacji programu w dłuższej perspektywie czasowej. Nie posiada-
jąc takich skonsolidowanych informacji, Komisja podejmowała decyzje 
dotyczące priorytetów jej rocznych planów prac, nie wiedząc, jakie 
projekty już istnieją w każdym obszarze polityki lub jakie działania zostały podjęte.
FRAGMENTARYCZNOŚĆ, NAKŁADANIE SIĘ PROJEKTÓW ORAZ 
RÓWNOLEGŁA REALIZACJA PODOBNYCH DZIAŁAŃ
 52.  Aby przy braku takiego przeglądu wyciągnąć wnioski na temat komple-
mentarności, Trybunał poddał analizie wszystkie projekty odnoszące 
się do jednego z sześciu wyznaczników zdrowia związanych ze stylem 
życia (alkohol, tytoń, narkotyki, odżywianie oraz aktywność fizyczna, zdrowie seksualne i reprodukcyjne, zdrowie psychiczne) (zob. załącz-
nik II ). Ta szczegółowa analiza została uzupełnioną analizą ilościową, 
rozmowami z uczestnikami oraz opiniami ekspertów. 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?29
 53.  Analiza wykazała, że komplementarności między projektami oraz spój-
ności w ramach całego portfolio projektów brakowało z powodu: 
fragmentaryczności a) : w obszarze „narkotyki” projekty finansowane 
z PZP były nieliczne i odnosiły się do bardzo różnych aspektów problemu narkotyków, od dopingu w sportach rekreacyjnych do sfałszowanych recept jako wskaźnika nadużywania legalnych  narkotyków oraz profilaktyki narkotykowej w zakładach karnych. Podobna sytuacja miała miejsce w obszarze „odżywianie i aktyw-ność fizyczna”, gdzie niewiele projektów różniło się w dużym stop-niu w zakresie celów i działań; 
nakładania się działalności i powielania prac b) : projekty PZP w obsza-
rze „alkohol” w istotnym stopniu nakładały się na siebie pod  
względem zaangażowanych partnerów i dostarczanych informacji; 
dotyczyło to nie tylko projektów objętych próbą, ale także pro-jektu finansowanego z poprzedniego wspólnotowego programu 
działań w zakresie promocji zdrowia oraz sprawozdania sporządzo-
nego w związku z wcześniejszym przetargiem. W obszarze „zdrowie 
psychiczne” w ramach dwóch kolejnych konkursów sfinansowano 
dwa projekty obejmujące identyczne działania;
równoległej realizacji podobnych działań c) : w obszarze „tytoń” główne 
projekty finansowane z PZP stanowiły dwie duże sieci stworzone 
w celu zwalczania palenia tytoniu – jedna była skierowana do  
ogółu populacji, a druga do ludzi młodych. W obszarze „zdrowie 
seksualne i reprodukcyjne” PZP finansował wiele sieci, których  
celem było wzmocnienie potencjału uczestniczących organizacji pozarządowych. Sieci znalazły swoją „niszę”, koncentrując się na różnych odbiorcach bezpośrednich i pośrednich: organizacjach  pozarządowych w krajach Europy Środkowej lub organizacjach  
pozarządowych zajmujących się imigrantami, migrującymi oso-
bami świadczącymi usługi seksualne, osobami świadczącymi usługi 
seksualne lokalnie, osobami przyjmującymi narkotyki dożylnie lub 
nosicielami HIV i chorymi na AIDS. 
 54.  We wszystkich tych obszarach istnieją już inne mechanizmy, które mogą 
zastąpić PZP: platformy, grupy robocze, agencje (EMCDDA, ECDC),  WHO oraz inne programy UE, takie jak programy ramowe BRT lub  
program „Profilaktyka narkotykowa i informacje o narkotykach” (zob. pkt 64 i ramka 12 ). 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?30
OGRANICZONA EUROPEJSKA WARTOŚĆ DODANA
 55.  Zgodnie z zasadami pomocniczości i proporcjonalności ustanowionymi 
w Traktacie w dziedzinach, które nie należą do kompetencji wyłącznej 
Wspólnoty, takich jak zdrowie publiczne, podejmuje ona działania tylko 
wówczas i tylko w takim zakresie, w jakim cele, z uwagi na rozmiary lub skutki, mogą być lepiej osiągnięte na poziomie Wspólnoty
32.
EUROPEJSKA WARTOŚĆ DODANA W POSZCZEGÓLNYCH KOMPONENTACH 
PROGRAMU: PRAWDOPODOBIEŃSTWO ZAPEWNIENIA EUROPEJSKIEJ 
WARTOŚCI DODANEJ PRZEZ KOMPONENT „WYZNACZNIKI ZDROWIA” 
JEST NAJNIŻSZE
 56.  Kluczową konsekwencją zasady pomocniczości jest to, że polityka zdrowia 
UE powinna składać jedynie z działań zapewniających produkt, który 
nie może być uzyskany przez państwa członkowskie działające indy-
widualnie lub z działań, które zapewnią ekonomię skali. Komponent 
„zagrożenia dla zdrowia” obejmuje nadzór nad chorobami zakaźnymi, 
a komponent „informacje na temat zdrowia” – gromadzenie porówny-walnych danych oraz opracowanie wspólnych wskaźników. Te dwa kom-
ponenty koncentrują się więc na kwestiach, którymi w sposób oczywisty 
państwa członkowskie nie mogą zarządzać indywidualnie. Jednakże, 
w opinii Trybunału, inne mechanizmy współpracy między państwami 
członkowskimi mogłyby pełnić równorzędną rolę (zob. pkt 64 i 65). 
 57.  Natomiast uwzględnienie wyznaczników zdrowia w celu promowania 
zdrowia i zapobiegania chorobom, nie jest samo w sobie zadaniem 
ponadnarodowym. W szczególności bezpośrednia promocja zdrowia – 
edukacja zdrowotna i oddziaływanie na styl życia – jest działaniem o podłożu kulturowym, które musi uwzględnić szczególne cechy naro-
dowego systemu zdrowia publicznego, a także charakterystyczne cechy 
i potrzeby lokalne. Dlatego też z porównania tych trzech komponentów 
PZP wynika, że komponent „wyznaczniki zdrowia” może mieć najmniej-
szy potencjał w zapewnieniu europejskiej wartości dodanej.
EUROPEJSKA WARTOŚĆ DODANA W POSZCZEGÓLNYCH RODZAJACH 
PROJEKTÓW: PRAWDOPODOBIEŃSTWO ZAPEWNIENIA EUROPEJSKIEJ WARTOŚCI DODANEJ PRZEZ SIECI JEST NAJWIĘKSZE 
 58.  Na poziomie projektów promocji zdrowia w ramach komponentu  
„wyznaczniki zdrowia” Trybunał ocenił europejską wartość dodaną, 
uwzględniając szereg argumentów dotyczących tego, dlaczego dane 
działanie mogło być podjęte – lub powinno zostać podjęte – tylko  na poziomie europejskim. W analizie uwzględniono cztery kategorie 
projektów określonych w ramach cyklu BRR, podczas gdy sieci zostały 
poddane osobnej analizie (zob. ramka 10 ).32 Zob. art. 2 i 5 traktatu 
o Unii Europejskiej oraz pkt 5 
Protokołu (nr 30) w sprawie 
stosowania zasady pomocniczości 
i proporcjonalności.
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?31
 59.  W przypadku wszystkich projektów istnieje wymóg zaangażowania part-
nerów z kilku krajów europejskich. Z uwagi na ich transgraniczny  
charakter to sieci mają największy potencjał, jeśli chodzi o wykazanie europejskiej wartości dodanej dzięki dzieleniu się wiedzą, budowaniu 
konsensusu oraz wymianie „dobrych praktyk” między krajami.  
 60.  Europejska wartość dodana innych rodzajów projektów jest mniej  
oczywista.
Projekty studyjne i badawcze: a) europejska wartość dodana polega 
głównie na tym, że dane pochodzące z kilku krajów są podda-
wane analizie porównawczej. W ramach tych projektów starano się 
opracować wspólną terminologię, ustanowić wspólne standardy oraz zapewnić porównywalność danych i metod wśród państw  
członkowskich. Jednakże odnotowano pewne nakładanie się dzia-
łań prowadzonych w ramach komponentu „informacje na temat 
zdrowia”, jak również w ramach innych programów UE, takich jak 
programy ramowe BRT
33 lub program „Profilaktyka narkotykowa 
i informacje o narkotykach” (zob. pkt 54 i załącznik II ).
Projekty rozwojowe: b) europejska wartość dodana tych projektów  
polegała na ich powiązaniu z rozwojem polityki UE. W ramach tych 
projektów starano się pogłębić rozwój ich odnośnych obszarów 
priorytetowych na szczeblu europejskim oraz przyczynić się do  
określenia celów w całej Europie. 
Projekty wykonawcze i projekty „skali”: c) europejska wartość dodana 
tych projektów była najmniej widoczna. Przyczyną tego jest fakt, że 
w związku z charakterem tych projektów, działania z nimi związane 
(takie jak pilotaż, szkolenie i budowanie zdolności, rozpowszech-
nianie i realizacja na dużą skalę) muszą odbywać się w konkretnym 
miejscu, tj. nie na szczeblu europejskim, ale w danym regionie lub kraju. Wydaje się, że w tej kategorii projektów działania powinny 
być finansowane przez region lub kraj, w którym mają one miej-
sce. W przypadku niektórych projektów tak rzeczywiście się stało: 
finansowanie wspólnotowe wykorzystano jedynie na „działania  
europejskie” (np. spotkania krajowych koordynatorów), a nie  
na faktyczne interwencje lub bieżące działania odbywające się  
w danych krajach. Jednakże w innych przypadkach finansowanie z PZP było wykorzystane na działania o charakterze krajowym lub 
regionalnym. 
 61.  Trybunał uważa, że wszystkie rodzaje projektów w ramach komponentu 
„wyznaczniki zdrowia” mają potencjał, aby do pewnego stopnia  
zapewnić europejską wartość dodaną poprzez zbliżenie partnerów  
z różnych państw członkowskich UE. Jednakże, stosując kryteria wyko-rzystane przez Trybunał w badaniu próby, europejską wartość dodaną 
w sposób najbardziej oczywisty zapewniały sieci.33 W okresie 2003–2006 „Nauki 
przyrodnicze, genomika 
i biotechnologia na rzecz zdrowia” jest jednym z siedmiu głównych 
priorytetów tematycznych 
w dziedzinie badań w szóstym 
programie ramowym Unii 
Europejskiej (6.PR), mającym na 
celu wygenerowanie nowej wiedzy 
i znalezienie dla niej zastosowań, które poprawią ludzkie zdrowie. 
W tym celu organizacje badawcze 
prowadzące badania podstawowe 
i stosowane otrzymały wsparcie 
w orientacyjnej wysokości 2514 mln euro. Możliwości takiego 
finansowania istniały w obszarach 
genomicznego podejścia do 
zdrowia i choroby, biotechnologii, 
chorób nowotworowych, 
HIV/AIDS, malarii i gruźlicy. 
Podobne możliwości finansowania istniały także w ramach 5.PR 
i obecnego 7.PR.
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?32
SONDAŻ PRZEPROWADZONY WŚRÓD PARTNERÓW PROJEKTU
Cele projektu mogły być zrealizowane jedynie poprzez uczestnictwo 
w europejskim programie zdrowia publicznego
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60%
15%
9%
2%
5%36%32%
nie mam zdania
nie zgadzam się
całkowicie się nie zgadzam
nie wiemzgadzam sięcałkowicie się zgadzam
Uczestnictwo w europejskim programie zdrowia publicznego jest bardziej skuteczne 
niż uczestnictwo w krajowym projekcie dotyczącym zdrowia
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60%
26%
6%
2%
6%29%31%
nie mam zdania
nie zgadzam się
całkowicie się nie zgadzam
nie wiemzgadzam sięcałkowicie się zgadzamRAMKA 11
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?33
UCZESTNICY POZYTYWNIE OCENIAJĄ SWÓJ UDZIAŁ W PROGRAMIE
 62.  Uczestnicy powszechnie deklarowali europejski wymiar swoich projektów. 
Duża większość (68%) partnerów projektów, którzy odpowiedzieli na sondaż Trybunału, przyznała lub przyznała z dużym przekonaniem, że cele ich projektów mogły być zrealizowane jedynie poprzez uczest-nictwo w PZP. Około 60% uważało udział w PZP za bardziej skuteczny niż udział w projektach krajowych (zob. ramka 11 ).
 63.  Uczestnicy w państwach członkowskich uznali, że program jako całość 
był również źródłem europejskiej wartości dodanej, gdyż dostarczał 
możliwości gromadzenia wiedzy i dzielenia się „dobrymi praktykami”. 
Przedstawiciele władz krajowych, z którymi odbyły się rozmowy  w ramach kontroli (członkowie komitetu programowego oraz krajowe 
punkty kontaktowe), zgodnie przyznali, że PZP uwzględnił potrzebę 
państw członkowskich w zakresie współpracy poprzez wymianę infor-
macji, doświadczeń i wytycznych dotyczących problemów zdrowia  
publicznego wspólnych dla wszystkich. Ocena okresowa PZP wykazała, 
że powody interwencji europejskiej w dziedzinie zdrowia publicznego 
są powszechnie uznawane i popierane
34. 
Przykłady istniejących mechanizmów koordynacji (szczegóły w załączniku II )
Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii• 
Europejskie Forum ds. Alkoholu i Zdrowia • 
Platforma UE ds. żywienia, aktywności fizycznej i zdrowia• 
Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób• 
Zespół ekspertów ds. HIV/AIDS• 
Forum społeczeństwa obywatelskiego ds. HIV/AIDS• RAMKA 1234 Wija J. Oortwijn i inni, Interim 
evaluation of the Public Health 
Programme 2003–2008 . Final 
Report, RAND Europe technical 
report, 2007, s. 63.
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?34
 64.  Niemniej jednak wymiana informacji i współpraca między państwami 
członkowskimi w dziedzinie zdrowia publicznego nie ogranicza się 
do PZP. Istnieją inne mechanizmy, które mogą zapewnić europejską wartość dodaną. W większości obszarów polityki zdrowia publicznego 
istnieją liczne fora, grupy robocze i platformy współpracy, które zaj-
mują się nie tylko wyznacznikami zdrowia, ale także informacjami na temat zdrowia i zagrożeniami dla zdrowia. Ułatwiają one konsultacje między uczestnikami – w szczególności organizacjami rządowymi, ale 
także społeczeństwem obywatelskim, przedstawicielami przemysłu  
itp. – oraz stanowią „miejsce spotkań”, w którym można opracowywać i koordynować wspólne podejścia (zob. pkt 54 i pkt. 60 lit. a)). Ist-
nienie alternatywnych mechanizmów każe wątpić, czy takie działania 
powinny nadal odbywać się w ramach PZP.
 65.  W obecnej strategii UE w dziedzinie zdrowia opublikowanej w paździer-
niku 2007 r. Komisja zaproponowała opracowanie mechanizmu zor-
ganizowanej współpracy, określającego i propagującego niezbędne 
działania koordynacyjne między państwami członkowskimi35. W grud-
niu 2008 r. w Radzie utworzono specjalną wysokiego szczebla grupę 
roboczą ds. zdrowia publicznego, która ma wspomagać Komisję  w identyfikacji priorytetów, określaniu wskaźników, w przygotowy-
waniu wskazówek i zaleceń, wzmacnianiu wymiany dobrych praktyk 
i mierzeniu postępów.35 Komisja Europejska, Biała 
księga, Razem na rzecz zdrowia: 
Strategiczne podejście dla UE na lata 2008–2013 , COM(2007) 630 
wersja ostateczna, s. 11.
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?35
ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI
 66.  Koncepcja projektu jest kwestią kluczową, ale projektami należy także 
zarządzać w taki sposób, aby zwiększyć ich szanse na skuteczność. 
Projekt może ostatecznie przyczynić się do postępu w kierunku speł-nienia ogólnego celu, jeżeli zamierzone rezultaty zostaną osiągnięte i wykorzystane przez grupę docelową. Prawdopodobieństwo takiej  
sytuacji zwiększa się, gdy:
partnerstwo funkcjonuje właściwie; a) 
projekty są odpowiednio monitorowane w trakcie realizacji, co  b) 
umożliwia Komisji uzyskiwanie informacji na temat działań pro-
jektowych, produktów, ewentualnego nakładania się projektów i możliwości synergii między projektami oraz przekazywanie koor-dynatorom projektów informacji zwrotnej; 
oczekiwane produkty są uzyskiwane i rozpowszechniane w odpo- c) 
wiedni sposób oraz
projekty są ostatecznie oceniane, co pozwala Komisji i innym  d) 
promotorom projektów na wyciągnięcie wniosków na podstawie 
zdobytych doświadczeń.
PARTNERSTWO FUNKCJONUJE WŁAŚCIWIE 
 67.  Funkcjonowanie partnerstwa stanowi istotny czynnik skuteczności  
każdego projektu realizowanego przez kilka podmiotów. Wszystkie projekty objęte próbą były realizowane przez szereg organizacji w róż-nych państwach członkowskich oraz czasem w krajach kandydujących. Z reguły obejmowały one głównego koordynatora projektu oraz, śred-nio, 12 partnerów stowarzyszonych z różnych krajów. 
 68.  W większości przypadków podział zadań między koordynatorem a partne-rami był jasno ustalony. W dziewięciu z 36 skontrolowanych przypadków stwierdzono jednak, że partnerstwu brakowało równowagi – koordynator projektu i/lub jeden z pozostałych partnerów realizowali większość działań projektowych, a zaangażowanie innych partnerów było ograniczone. 
 69.  Większość koordynatorów i partnerów projektów wydało bardzo pozy-
tywną ocenę współpracy w ramach partnerstwa (zob. ramka 13 ). Wielu 
respondentów sondażu podkreśliło, że partnerstwo było jednym z naj-
ważniejszych aspektów projektów, z uwagi na możliwości nawiązywa-
nia kontaktów, wymiany pomysłów oraz dzielenia się doświadczeniami 
i „dobrymi praktykami”.
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?36
SONDAŻ PRZEPROWADZONY WŚRÓD PARTNERÓW PROJEKTU
Jestem zadowolony(-a) ze współpracy między partnerami projektu
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60%
13%
5%
1%
1%48%32%
nie mam zdania
nie zgadzam się
całkowicie się nie zgadzam
nie wiemzgadzam sięcałkowicie się zgadzam
Koordynator projektu zaangażował w prace wszystkich partnerów
10%
3%
0%
3%43%41%0% 10% 20% 30% 40% 50% 60%
nie mam zdania
nie zgadzam się
całkowicie się nie zgadzam
nie wiemzgadzam sięcałkowicie się zgadzamRAMKA 13
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?37
BARDZIEJ DORAŹNY NIŻ SYSTEMATYCZNY MONITORING 
PROJEKTÓW PROWADZONY PRZEZ KOMISJĘ
 70.  Ani DG SANCO, ani PHEA nie przygotowały pisemnych wytycznych doty-
czących monitorowania projektów lub dokumentowania procesu  monitorowania
36 (zob. pkt 51). W konsekwencji zakres prac zależał  
od poszczególnych urzędników ds. projektów. Monitoring polegał  zwykle na wykorzystaniu okresowych i końcowych sprawozdań koor-dynatorów w celu sprawdzenia, czy wymogi umowy zostały spełnione, co dawało urzędnikowi ds. finansów zielone światło do dokonania  płatności. Z zasady Komisja nie przekazywała koordynatorom projek-tów żadnych pisemnych informacji zwrotnych na temat zawartości  i osiągnięć ich projektów.
 71.  Wielu koordynatorów projektów nie było zadowolonych z prowadzonego 
przez Komisję monitoringu projektów, w szczególności w przypadku 
projektów przyczyniających się do rozwoju polityki. 17 z 32 zapyta-
nych koordynatorów stwierdziło, że nigdy nie omawiali oni aspektów 
technicznych ich projektów z przedstawicielami Komisji w trakcie  trwania projektu. Większość koordynatorów zapraszała urzędników 
ds. projektów z Komisji na spotkania projektowe, ale takie zaproszenia 
rzadko były przyjmowane.
 72.  Urzędnicy DG SANCO potwierdzili, że monitoring projektów stanowił 
bardzo niewielką część ich działalności i że z reguły nie mieli czasu na ścisłe monitorowanie projektów. Ponadto z powodu rotacji per-sonelu w niektórych przypadkach do projektu, podczas całego jego 
trwania, było przypisanych trzech lub czterech różnych urzędników, 
lub też przez kilka miesięcy do projektu nie był przydzielony żaden urzędnik.  
 73.  Monitoring ze strony Komisji w zakresie technicznych aspektów trwają-
cych projektów był realizowany bardziej doraźnie niż systematycznie; nie był on oparty na powszechnych minimalnych wymogach i nie  dostarczał uczestnikom oficjalnych informacji zwrotnych. Należy roz-ważyć ten problem także w kontekście braku przeglądu realizowanych projektów, gdyż pozwoliłoby to Komisji na uniknięcie powielania się prac i zapewnienie pełnego wykorzystania potencjalnej synergii mię-
dzy projektami (zob. pkt 50 i 51).36 W przypadku większości 
projektów objętych próbą 
monitoring techniczny wciąż 
należał do zadań urzędników 
ds. projektów w DG SANCO; 
w przypadku 12 projektów wybranych w drodze konkursu 
z 2005 r. odpowiedzialność za 
monitoring została przekazana 
nowo utworzonej Agencji 
Wykonawczej Programu Zdrowia 
Publicznego po podpisaniu 
umowy.
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?38
PRODUKTY DOSTARCZONE, ALE NIEROZPOWSZECHNIONE 
W SPOSÓB AKTYWNY
 74.  Produktami projektu określa się wszystko, co wytworzono z wykorzy-
staniem zasobów przydzielonych na interwencję. Produkty wymie-nione w umowach dotyczących skontrolowanych projektów promocji zdrowia z reguły zostały uzyskane. Wspólne kategorie produktów  
obejmowały sprawozdania dotyczące konkretnych kwestii, szkolenia, 
bazy danych, strony internetowe, biuletyny i materiały informacyjne takie jak ulotki.
 75.  Najczęstszym sposobem rozpowszechniania w ramach projektów był 
internet. Prawie wszystkie projekty przedstawiały swoje produkty na stronach internetowych – na stronie koordynatora projektu lub też na 
stronie poświęconej projektowi. Doprowadziło to do jednoczesnego 
powstania wielu podobnych stron internetowych w każdej dziedzi-
nie, co utrudniło zainteresowanym osobom znalezienie stosownych 
informacji.
 76.  Jako pozostałe kanały rozpowszechniania można wymienić konferencje, 
biuletyny, artykuły w prasie naukowej i konferencje prasowe. Istotną 
rolę w rozpowszechnianiu odgrywali partnerzy projektu ze względu 
na znajomość warunków krajowych i regionalnych oraz dysponowanie 
sieciami kontaktów w swoich krajach lub regionach. 
 77.  Chociaż kontrola wykazała, że produkty wytworzono i rozpowszechniono, 
w żadnym ze skontrolowanych projektów koordynatorzy projektów nie potrafili wykazać, że produkty te zostały wykorzystane przez  
grupę docelową. Projekty nie gromadziły nawet informacji o takim 
charakterze
37. Rozpowszechnienie nie miało też cech trwałości, gdyż 
strony internetowe i bazy danych z reguły nie były aktualizowane po zakończeniu okresu finansowania (zob. pkt 45). 
 78.  Ponadto przedstawiciele krajowych ministerstw i instytucji opieki zdro-
wotnej nie zawsze byli świadomi, jakie projekty zostały zrealizo-
wane, a co dopiero, jakie uzyskano rezultaty. Większość zapytanych 
uczestników krajowych wyraziła się krytycznie o rozpowszechnieniu rezultatów projektów i uważała, że udostępniono zbyt mało infor-
macji dotyczących wyników projektów (zarówno tych trwających, jak 
i zakończonych). 37 Jest to metoda współpracy 
oparta na zasadzie dobrowolnej 
współpracy międzyrządowej. 
Polega ona w szczególności na 
wzajemnym uczeniu się, analizie 
porównawczej oraz dzieleniu się najlepszymi praktykami.
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?39
OCENA PROJEKTU WCIĄŻ NIE JEST POWSZECHNIE 
STOSOWANA
 79.  Nie można wykazać skuteczności projektu bez przeprowadzenia solidnej 
oceny. Według WHO inicjatywy na rzecz promocji zdrowia powinny być oceniane w zakresie zarówno procedur, jak i wyników
38. Jednakże 
w ramach PZP ocena projektu nie stanowiła wymogu prawnego.
 80.  Niemniej jednak Komisja już w 2003 r., w swoim pierwszym zaprosze-
niu do składania wniosków, ogłosiła, że priorytetem będą projekty, 
które „poświęcają odpowiednią uwagę [samo]ocenie procesu i rezul-tatów”
39. Począwszy od zaproszenia do składania wniosków z 2005 r. 
pakiet roboczy zatytułowany „Ocena projektu” stanowił obowiązkową część umów o dotację, ale koordynatorzy projektu nie otrzymali żad-nych dalszych instrukcji, co ma z tego wynikać.
 81.  Trybunał zbadał, czy oceny projektów promocji zdrowia objętych próbą 
zostały przeprowadzone i czy spełniały one kryteria przydatności,  
spójności, solidności, bezstronności, jasności i efektywności koszto-
wej40. Analiza ta wykazała, że:
z 24 projektów objętych próbą, które zostały wybrane przed   —
2005 r., w przypadku trzech przeprowadzono kompleksową samo-ocenę. Z tych trzech samoocen tylko jedna spełniała wymienione powyżej kryteria; 
dziewięć z 12 projektów wybranych w drodze konkursu z 2005 r.  —
nie zawierało planów ograniczonej samooceny, takiej jak np.  uzyskiwanie przez koordynatora informacji zwrotnych w formie 
kwestionariusza na temat spotkań lub warsztatów projektowych, 
wypełnianego przez partnerów projektu. W pozostałych trzech  
przypadkach istniały plany oceny, którą miała przeprowadzić  osoba z zewnątrz.
 82.  Chociaż Komisja zachęcała oraz, ostatnio, wymagała, aby w ramach pro-
jektów promocji zdrowia prowadzono kompleksową samoocenę, nie 
stało się to jeszcze powszechną praktyką wśród uczestników, po części 
ze względu na brak wytycznych Komisji dla koordynatorów projektów oraz brak monitoringu ze strony Komisji lub PHEA (zob. pkt 70–73).38 Health promotion evaluation: 
Recommendations to policy-
makers. (Ocena promocji zdrowia: 
zalecenia dla decydentów 
politycznych). Sprawozdanie europejskiej grupy roboczej WHO 
ds. oceny promocji zdrowia, s. 4.
39 „Zasady, kryteria i procedury 
wyboru i finansowania działalności 
na podstawie programu 
zdrowia publicznego” (Dz.U. C 62 z 15.3.2003).
40 Wytyczne kontroli ECA 
w zakresie oceny, listopad 2005, 
s. 7. 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?40
KONCEPCJA PROGRAMU
 83.  Trybunał uważa, że koncepcja PZP nie stanowi odpowiednich ram dla 
skutecznej realizacji i monitorowania działań w zakresie promocji  
zdrowia, finansowanych przez Wspólnotę. Fakt, że logika interwen-
cji w przypadku PZP nie była przestawiona w sposób jednoznaczny utrudniał ustalenie zdefiniowanych, wymiernych i określonych w cza-sie celów programu oraz odpowiednich wskaźników do pomiaru  
osiągnięć.
 84.  W wyniku kontroli stwierdzono uchybienia w planowaniu strategicznym 
Komisji oraz brak ustalonych priorytetów. Różnorodność tematów  
oraz mnogość rocznych „obszarów działań” spowodowały rozprosze-nie wkładu i fragmentaryczne rezultaty, w szczególności w obliczu ograniczeń budżetowych. Program obrał wiele różnych kierunków  i brakowało mu strategicznego podejścia. Trybunał stwierdza, że PZP 
(2003–2007) nie przyczynił się w dużym stopniu do promocji zdrowia 
w Unii Europejskiej.
ZALECENIE 1
W celu zaradzenia obecnej nierównowadze między celami a środkami 
kolejny program powinien zawierać lepiej ukierunkowane cele pro-
gramu, które będą bardziej kompatybilne ze środkami budżetowymi.
W przypadku przyszłych edycji programów logika interwencji powinna 
być wykazana w sposób jednoznaczny – należy wyznaczyć zdefinio-
wane, wymierne, osiągalne, stosowne i określone w czasie cele na  
poziomie polityki i programu, wykazać powiązania między nimi oraz 
określić wskaźniki do pomiaru ich osiągania. WNIOSKI I ZALECENIA
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?41
REALIZACJA PROGRAMU: OD KONCEPCJI PROJEKTU 
DO REZULTATÓW
 85.  Trybunał stwierdza, że sposób wyboru projektów i realizacji programów 
przez Komisję nie zapewniał komplementarności między projektami, 
ogólnej spójności portfolio realizowanych projektów oraz finanso-wania projektów o największym potencjale zapewnienia europejskiej wartości dodanej. 
 86.  Cele projektu (proponowane przez promotorów) nie wynikały logicznie 
z celów programu, ani też nie były zgodne z kryteriami SMART, co  
stanowi wymóg określony w rozporządzeniu finansowym. Komisja nie 
podjęła żadnych działań naprawczych, aby zaradzić temu niedociąg-nięciu przed zawarciem skontrolowanych umów o dotację.
 87.  Oczekiwane rezultaty projektu nie były zdefiniowane, gdyż wpływ na 
grupy docelowe oraz trwałość rezultatów są uważane za niskie.  
Z reguły w wyniku projektów wytwarzano planowane produkty, ale kontrola nie wykazała przykładów wykorzystania rezultatów projek-
tów. Bardzo często znaczenie tych produktów dla grupy docelowej 
oraz ich wykorzystanie przez docelowych odbiorców nie były jasne 
od początku. Trwałość była często rozumiana przez uczestników jako 
kontynuacja działań projektowych, zależała więc w dużym stopniu od 
kontynuacji finansowania wspólnotowego. 
 88.  Trybunał przyznaje, że programy zbliżyły do siebie uczestników z różnych 
krajów. Projekty posiadały z reguły wymiar europejski oraz w wielu 
przypadkach ułatwiały wymianę doświadczeń i wzajemną naukę. Jed-nakże art. 152 traktatu WE daje UE jedynie ograniczone kompetencje 
w zakresie polityki zdrowia publicznego. Traktat lizboński (obecnie 
w fazie ratyfikacji) nie zmienia tej sytuacji w sposób znaczący. War-
tość dodana działań UE w obszarze promocji zdrowia, w tym działań prowadzonych w ramach PZP, polega zatem przede wszystkim na  ułatwianiu współpracy między uczestnikami z różnych państw człon-kowskich. Z wszystkich rodzajów projektów prowadzonych w ramach 
PZP największy potencjał, jeżeli chodzi o zapewnienie europejskiej 
wartości dodanej przedstawiają sieci. W sposób najbardziej oczywi-
sty spełniają one potrzeby podmiotów w tym obszarze w zakresie  
dzielenia się dobrymi praktykami, rozwoju wspólnych standardów  
i wytycznych oraz wymiany wiedzy.
 89.  Jednakże główny mechanizm realizacji PZP (tj. dotacje na działania przy-
znawane w ramach konkursów na projekt) nie jest najbardziej odpo-
wiednim mechanizmem finansowania takich sieci. Dotyczy to również 
działań, które mają przyczynić się do rozwoju polityki Komisji. 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?42
ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI
 90.  W odniesieniu do zarządzania projektami Trybunał uznał, że partnerstwa 
z zasady funkcjonowały właściwie. Monitoring trwających projektów 
przez Komisję był sprawowany jednak doraźnie, a nie systematycz-nie i nie dostarczał uczestnikom oficjalnych informacji zwrotnych.  W ramach projektów uzyskiwano produkty określone w umowie o dota-
cję, ale promotorzy rzadko w sposób aktywny rozpowszechniali rezul-
taty. Ocena ex post  projektów nie stała się jeszcze powszechną praktyką 
wśród uczestników. 
ZALECENIE 2
W przypadku obecnego PZP (2008–2013) Komisja powinna przeprowa-
dzić przegląd realizowanych projektów i ich rezultatów, tak aby ziden-
tyfikować w swoim portfolio projektów istniejące obszary nakładania 
się zadań oraz wszelkie pozostałe braki. 
Liczba rocznych „obszarów działań” powinna zostać znacznie  
zmniejszona i powinny koncentrować się one na priorytetach  
strategicznych.
Komisja powinna także zaradzić uchybieniom w koncepcji i realizacji 
projektów poprzez:
uzgadnianie celów projektów z celami programów oraz przeorien- • 
towanie priorytetów rocznych, o których mowa powyżej. Ponadto 
umowy o dotację powinny określać nie tylko, jakie działania należy 
podjąć, ale także oczekiwane rezultaty tych działań, grupy docelowe 
oraz sposób, w jaki rezultaty te zostaną wykorzystane w sposób  
trwały po zakończeniu projektu; 
wyznaczanie skwantyfikowanych celów szczegółowych i wskaźni- • 
ków wykonania tam, gdzie jest to możliwe w celu ułatwienia moni-
torowania postępu w osiąganiu celów;
ocenę projektów • ex post  w celu poprawy koncepcji przyszłych pro-
jektów (oraz zakładanych przyszłych programów) poprzez zastoso-wanie zdobytych wcześniej doświadczeń.
Ponadto Komisja powinna w pełni wykorzystać istniejące w PZP (2008–
2013) mechanizmy finansowania dla sieci (tj. dotacje operacyjne)  
w obecnym okresie programowania, gdyż mechanizmy te są bardziej odpowiednie w przypadku takich działań niż dotacje na działania.  
W przypadku umów o usługi Komisja powinna wykorzystać zwiększony 
pułap (20% w miejsce 10% dostępnego budżetu), aby zrealizować dzia-
łania przyczyniające się do rozwoju polityki. Jednakże wymagać to  
będzie bardziej ścisłego definiowania zakresu wymagań i obowiązków niż w zaproszeniu do składania wniosków.
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?43
WNIOSEK OGÓLNY
 91.  PZP miał bardzo szerokie i ambitne cele, zdecydowanie niewspółmierne 
do ograniczonych środków, którymi program ten dysponował. Ta nie-
równowaga zwiększyła się jeszcze bardziej wraz z uruchomieniem  obecnego PZP (2008–2013). 
 92.  Trybunał podaje w wątpliwość użyteczność niektórych komponentów 
europejskich programów zdrowia publicznego takich jak PZP. Kontrola 
wykazała, że takie programy mają trudności z wywarciem dostrze-
galnego wpływu na zdrowie obywateli. Tam gdzie uzyskiwana jest  
europejska wartość dodana, polega ona na umożliwianiu instytu-cjom pośredniczącym tworzenia sieci i wymienianiu się „najlepszymi praktykami” w celu wzbogacenia krajowych programów i działań.  Ponadto Trybunał odnotowuje istnienie mechanizmów współpracy  
takich jak „otwarta metoda współpracy”, która umożliwia tworzenie 
sieci i wymianę „najlepszych praktyk”.
ZALECENIE 3
W odniesieniu do okresu programowania rozpoczynającego się po roku 
2013 Parlament Europejski, Rada i Komisja powinny ponownie rozważyć zakres działań UE w zakresie zdrowia publicznego oraz podejście do 
finansowania UE w tym obszarze. Należy to zrobić, biorąc pod uwagę dostępne środki budżetowe oraz istnienie innych mechanizmów współ-pracy (takich jak „otwarta metoda koordynacji”
41) jako sposobów uła-
twienia współpracy i wymiany informacji między podmiotami w całej 
Europie. 
Prowadzony obecnie przegląd budżetu jest pierwszą okazją do rozpo-
częcia takiego procesu refleksji. 
  Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Trybunał Obrachunkowy 
w Luksemburgu na posiedzeniu w dniu 5 marca 2009 r.
W imieniu Trybunału  
Obrachunkowego
Obrachunkowego
Vítor Manuel da Silva Caldeira
Prezes41 Jest to metoda współpracy 
oparta na zasadzie dobrowolnej 
współpracy międzyrządowej. 
Polega ona w szczególności na 
wzajemnym uczeniu się, analizie 
porównawczej oraz dzieleniu się 
najlepszymi praktykami.
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?44
ZAŁĄCZNIK I PZP 2003–2007 (KOMPONENT „WYZNACZNIKI ZDROWIA”) – FINANSOWANE PROJEKTY W PODZIALE NA TEMATY
Rok Temat
Tytoń
Alkohol
Narkotyki
Odżywianie i aktywność 
fi zyczna
Zdrowie seksualne 
i reprodukcyjne, HIV/AIDS
Zdrowie psychiczne
Społeczne wyznaczniki 
zdrowia
Środowiskowe 
wyznaczniki zdrowia
Promocja zdrowia w okre-
ślonych środowiskach
Szkolenie w zakresie 
zdrowia publicznego
Zapobieganie 
chorobom i urazom
Wyznaczniki genetyczne
Budowanie zdolnościOgó-
łem
2003 Finansowane projekty 2 1 1232 2114 19
Liczba obszarów działań 7 2 3211 3211 23
Finansowane projekty/obszary działań 0,29 0,50 0,33 1,00 3,00 2,00 0,67 0,50 1,00 4,00 1,33
2004 Finansowane projekty 2 1 224132532 27
Liczba obszarów działań 7 1 131121211 21
Finansowane projekty/obszary działań 0,29 1,00 2,00 0,67 4,00 1,00 1,50 2,00 2,50 3,00 2,00 1,81
2005 Finansowane projekty 5 4 222332 411 29
Liczba obszarów działań 5 4 235543 312 37
Finansowane projekty/obszary działań 1,00 1,00 1,00 0,67 0,40 0,60 0,75 0,67 1,33 1,00 0,50 0,81
2006 Finansowane projekty 4 2 5545 1 1 3 4 2 45
Liczba obszarów działań 3 3 354344 2 2 33
Finansowane projekty/obszary działań 1,33 0,67 1,67 1,00 1,00 1,67 2,75 0,75 2,00 1,00 1,38
2007 Finansowane projekty (szacunkowo) 10 11 4 3 1 29
Liczba obszarów działań 3 5 465344 4 2 40
Finansowane projekty/obszary działań 0,83 0,79 0,50 0,75 0,50 0,67
Łącznie fi  nansowane projekty 149
Łączna liczba obszarów działań 154
Łącznie fi  nansowane projekty/obszary działań 0,97
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?45
ZAŁĄCZNIK II
PZP (KOMPONENT „WYZNACZNIKI ZDROWIA”) – 
ANALIZA SZEŚCIU OBSZARÓW POLITYKI
NARKOTYKI
 1.  W grudniu 2004 r. Rada Europejska przyjęła strategię antynarkotykową 
UE na lata 2005–2012, która stanowi ramy dla dwóch kolejnych czte-roletnich planów działań w zakresie narkotyków. Dwa ogólne cele  
strategii obejmują zdrowie publiczne (profilaktyka narkotykowa, ogra-
niczanie szkód zdrowotnych i leczenie) oraz bezpieczeństwo (egze-
kwowanie przepisów zakazujących produkcji narkotyków i handlu  
nimi). Na poziomie UE DG SANCO odgrywa niewielką rolę w polityce antynarkotykowej. Jej realizacją zajmuje się głównie DG JLS, nato-miast większość finansowania jest przydzielana projektom badaw-czym, którymi zarządzają DG RTD i DG TREN. Programem „Profilaktyka 
narkotykowa i informacje o narkotykach” na lata 2007–2013 zarządza 
DG JLS (budżet wynosi 21 mln euro). Program ten ma zbliżone cele 
i podobnych uczestników docelowych, co PZP).
 2.  Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA) 
zapewnia UE i jej państwom członkowskim wspólne zaplecze infor-
macyjne w dziedzinie narkotyków. Centrum gromadzi informacje  
dotyczące wszelkich aspektów zażywania narkotyków, korzystając  
z sieci krajowych centrów monitoringu. Utworzyło także bazę danych najlepszych praktyk w zakresie profilaktyki narkotykowej.
 3.  Projekty z dziedziny narkotyków finansowane z PZP były nieliczne i obej-
mowały wiele różnych aspektów i kontekstów problemu narkotyko-
wego. Ich cechą wspólną było jednak zainteresowanie badaniami  
i gromadzeniem informacji oraz wymianą najlepszych praktyk. Trybu-
nał odnotował, że niektóre z celów i działań w ramach tych projektów, np. gromadzenie danych i tworzenie bazy danych najlepszych praktyk, pokrywały się z zakresem działalności EMCDAA. Ich realizacja byłaby bardziej efektywna pod względem kosztów i czasu, gdyby zajęło się 
nią właśnie Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Nar-
komanii. Biorąc pod uwagę fakt istnienia Centrum oraz specjalnego 
programu „Profilaktyka narkotykowa i informacje o narkotykach”,  
należy ponownie rozważyć zasadność włączania projektów z dziedziny 
narkotyków do programów zdrowotnych UE.
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?46
ZAŁĄCZNIK II
ALKOHOL
 4.  Kwestię alkoholu trudniej jest ująć w kategoriach problemu zdrowot-
nego niż inne wyznaczniki zdrowia związane z uzależnieniami, ponie-waż alkohol jest społecznie akceptowany i sam w sobie – spożywany z umiarem – nie stanowi zagrożenia dla zdrowia. Niemniej jednak  
szacuje się, że szkodliwe spożywanie alkoholu jest przyczyną 10%  
całkowitego obciążenia chorobami oraz że wywołuje i pogłębia pro-blemy społeczne lub gospodarcze, takie jak wypadki czy przemoc.  
Najbardziej efektywne (kosztowo) środki w zakresie kontroli spożycia 
alkoholu to ograniczenia prawne, które wchodzą w zakres kompetencji 
państw członkowskich (podwyższone podatki akcyzowe, ograniczona 
dostępność, zwalczanie prowadzenia pojazdów pod wpływem alko-holu oraz spożywania alkoholu przez nieletnich). 
 5.  W odpowiedzi na wnioski opublikowane przez Radę w 2001 r. Komisja 
przedstawiła w październiku 2006 r. strategię ograniczenia szkód  
spowodowanych spożywaniem alkoholu. Proponuje w niej wspar-cie projektów dotyczących ograniczania szkód, gromadzenia danych 
oraz opracowania działań informacyjnych i edukacyjnych we współ-
pracy z państwami członkowskimi. Jeśli chodzi o przemysł, strategia 
antyalkoholowa UE opiera się na dobrowolnie przyjętych kodeksach 
postępowania i na samoregulacji, a nie na ograniczeniach prawnych. 
W czerwcu 2007 r. Komisja Europejska powołała Europejskie Forum 
ds. Alkoholu i Zdrowia skupiające przedstawicieli sektora (produ-centów alkoholu, branży reklamowej, mediów, detalistów i branży  
gastronomicznej) oraz organizacji zdrowia publicznego i społeczeń-stwa obywatelskiego. Członkowie forum są zachęcani do aktywnego prowadzenia działań w celu ograniczenia szkód związanych z alkoho-
lem, na przykład poprzez propagowanie odpowiedzialnych przekazów handlowych. 
 6.  Projekty PZP dotyczące problemu alkoholu w dużym stopniu pokrywają 
się ze sobą pod względem zaangażowanych partnerów i dostarcza-nych informacji. Trzy z pięciu projektów uwzględnionych w próbie  obejmowały gromadzenie danych i sporządzanie sprawozdania doty-czącego stanu polityki antyalkoholowej w każdym z państw członkow-skich UE. Tymczasem największe kompleksowe sprawozdanie na temat „Alkoholu w Europie” opracowano dla Komisji, a na sprawozdanie  
zatytułowane „Polityka antyalkoholowa w państwach członkowskich UE i w Norwegii” przeznaczono środki z dawnego wspólnotowego  
programu działań w zakresie promocji zdrowia. Pokrywanie się pro-
jektów można wytłumaczyć brakiem strategii antyalkoholowej UE,  
która pozwoliłaby wyznaczyć priorytety na 2006 r., oraz tym, że nie 
przeprowadzono analizy poprzednich działań w tej dziedzinie.
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?47
ZAŁĄCZNIK II
TYTOŃ
 7.  Według WHO palenie tytoniu jest obecnie najczęstszą przyczyną moż-
liwych do uniknięcia przedwczesnych zgonów. Najbardziej efektyw-nym (kosztowo) działaniem promocyjnym związanym z tytoniem jest prawodawstwo (podwyższone akcyzy, ograniczanie palenia w miejscu 
pracy, zakazy reklamy), które należy łączyć z edukacją konsumenta 
obejmującą ostrzeżenia i kampanie zdrowotne.
 8.  Wsparcie Wspólnoty dla organizacji antytytoniowych rozpoczęło się 
już w 1987 r., wraz z uruchomieniem programu „Europa przeciwko  
rakowi”. UE przyjęła także środki prawne dotyczące kontroli palenia 
tytoniu. Opierają się one na kompetencjach UE na rynku wewnętrz-nym, jak stanowi artykuł 95 traktatu WE. Przede wszystkim w latach 2001 i 2003 przyjęto dwie główne dyrektywy dotyczące odpowiednio wyrobów tytoniowych i ich reklamy. Natomiast na początku 2007 r. 
opublikowano zieloną księgę zatytułowaną „Ku Europie wolnej od  
dymu tytoniowego: alternatywne opcje polityki na szczeblu UE”.
 9.  Działaniu legislacyjnemu towarzyszyło wsparcie Wspólnoty dla działań 
w zakresie ogólnoeuropejskiej profilaktyki i rzucania palenia, w któ-
rych udział budżetowy PZP jest niewielki. Większe znaczenie mają  
publiczne kampanie przeciw paleniu tytoniu finansowane ze Wspól-
notowego Funduszu Tytoniowego, który czerpie środki z podatku od 
dotacji przyznawanych producentom wyrobów tytoniowych w UE. Jak 
dotąd Fundusz Tytoniowy sfinansował dwie duże kampanie uświa-
damiające. Nowsza z nich, zatytułowana „HELP – życie bez tytoniu” rozpoczęła się w 2005 r. i dysponuje budżetem w wysokości 72 mln 
euro na cztery lata. W zakres kampanii, którą opracowało dla Komisji konsorcjum ekspertów z dziedziny zdrowia i specjalistów PR, wcho-dzą objazdowa akcja informacyjna i telewizyjne reklamy społeczne 
nadawane we wszystkich państwach członkowskich UE.
 10.  Projekty tytoniowe finansowane z PZP obejmowały głównie dwie duże 
sieci, które otrzymywały fundusze już od 1996 r. w ramach poprzed-
nich programów działań. Jedna z sieci zajmowała się ogólnym zapo-bieganiem paleniu, ale z wyraźnym naciskiem na propagowanie  ograniczenie palenia tytoniu i lobbing, natomiast druga skupiała się na młodzieży. Ponieważ sieci oficjalnie nie kwalifikowały się do finan-
sowania, przekształcono je w „projekty ramowe” koordynujące kilka 
podprojektów. W 2005 r. zrezygnowano z tej struktury, a niektóre  
podprojekty były dalej realizowane indywidualnie. 
 11.  Chociaż efekty „projektów” PZP nie są wymierne, to finansowanie wspólno-towe pośrednio umożliwiło ogólnej sieci i należącym do niej organiza-
cjom prowadzenie udanych działań w zakresie propagowania zwalczania 
palenia tytoniu i lobbingu zarówno na szczeblu UE, jak i na poziomie kra-
jowym. Jednym z takich efektów jest zakaz palenia w miejscach publicz-
nych wprowadzony niedawno w kilku państwach członkowskich. 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?48
ZAŁĄCZNIK II
ODŻYWIANIE I AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA
 12.  Coraz większe zaniepokojenie społeczne rosnącym wskaźnikiem otyłości, 
zwłaszcza wśród dzieci, znalazło odzwierciedlenie w kilku działaniach Komisji z ostatnich lat. W 2006 r. Komisja opublikowała białą księgę „Strategia dla Europy w sprawie zagadnień zdrowotnych związanych z odżywianiem, nadwagą i otyłością”. Głównym narzędziem wdrażania tej strategii jest platforma UE ds. żywienia, aktywności fizycznej i zdrowia utworzona w 2005 r. jako forum zainteresowanych podmiotów reprezen-tujących społeczeństwo obywatelskie i przemysł, pragnących poświęcić się działaniom, które mogą zmniejszyć problem otyłości. Władze państw członkowskich współpracują w ramach europejskiej sieci ds. żywienia i aktywności fizycznej. Aby zaktywizować wymianę koncepcji działań politycznych i praktyk między państwami członkowskimi, w 2007 r. Komi-sja utworzyła też grupę wysokiego szczebla zajmującą się kwestiami zdrowotnymi związanymi z odżywianiem i aktywnością fizyczną.
 13.  Oprócz tych platform strategia kładzie nacisk na działania UE w powią-
zanych obszarach, takich jak polityka ochrony konsumentów (etykie-towanie), rolnictwo (rozprowadzanie owoców w szkołach) i transport 
miejski (zachęcanie do aktywności fizycznej). PZP odgrywa w tej stra-
tegii bardzo ograniczoną rolę
1. 
 14.  Projektów PZP w dziedzinie odżywiania i aktywności fizycznej jest niewiele, a ich cele i działania są bardzo różnorodne, co sprawia, że dają one nie-pełny obraz sytuacji. W przypadku kilku skontrolowanych projektów nie osiągnięto żadnych rezultatów lub zapewniono niski poziom europejskiej wartości dodanej. Na przykład jeden z finansowanych projektów miał na 
celu znalezienie partnerów dla projektu kontynuacji – wniosek dotyczący 
tego ostatniego nigdy jednak nie wpłynął. Jak stwierdzili kontrolerzy, inny projekt – badanie wpływu marketingu produktów spożywczych na 
dzieci – częściowo pokrywał się z podobnym badaniem WHO. Trzeci projekt 
finansował działania realizowane indywidualnie przez partnerów projektu 
w szkołach i związane tematycznie z odżywianiem i aktywnością fizyczną. Pomysłodawcami tych lokalnych działań były same dzieci, co miało zwięk-szyć ich zaangażowanie – mogła to być organizacja festiwalu sportowego w parku czy ozdobienie ścian szkoły obrazkami przedstawiającymi owoce. 
Chociaż takie inicjatywy mogą mieć pewien wpływ zdrowotny w uczestni-
czących szkołach, to ich europejska wartość dodana oraz potrzeba finan-
sowania tego rodzaju działań ze środków UE budzą pewne wątpliwości.1 Wspomina się o nim tylko raz: 
„Komisja będzie kontynuować 
wspieranie funkcji monitorowania 
poprzez swoje projekty w ramach 
programu zdrowia publicznego, 
wspierające działania tworzenia 
sieci współpracy i wymiany 
informacji w dziedzinie dobrych praktyk w zakresie odżywiania 
i działalności fizycznej oraz 
zapobiegania otyłości”. (Biała 
księga, s. 9).
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?49
ZAŁĄCZNIK II
ZDROWIE SEKSUALNE I REPRODUKCYJNE
 15.  Program zdrowia publicznego stanowi odwrót od wcześniejszego podejś-
cia Komisji, które skupiało się na poszczególnych chorobach (tak jak w przypadku programu dotyczącego AIDS/chorób zakaźnych na lata 1996–2002). Rozszerzył się obszar polityki zdrowia seksualnego i repro-
dukcyjnego. Jednakże HIV/AIDS wciąż pozostaje głównym przedmio-
tem zainteresowania większości projektów w tej dziedzinie
2. 
 16.  W 2005 r. Komisja przyjęła komunikat dotyczący zwalczania HIV/AIDS 
w UE i w państwach z nią sąsiadujących w latach 2006–2009. Zawie-rał on plan działań i był podstawowym dokumentem określającym  bieżące potrzeby oraz niezbędne działania. Komisja zapoczątkowała także kilka inicjatyw polegających na zasięganiu opinii odpowiednich 
zainteresowanych podmiotów. Zespół ekspertów ds. HIV/AIDS stanowi 
forum wymiany informacji dla Komisji, państw członkowskich oraz  
krajów kandydujących i krajów EOG. Forum społeczeństwa obywatel-
skiego ds. HIV/AIDS jest nieformalnym organem doradczym utworzo-nym w 2005 r. i ma za zadanie ułatwiać współpracę z organizacjami 
pozarządowymi i sieciami.
 17.  Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) powstało 
w 2005 r. jako agencja wspólnotowa monitorująca choroby zakaźne. Działalność agencji obejmuje również wirus HIV – prowadzi ona pro-
gram dotyczący HIV, chorób przenoszonych drogą płciową oraz wiru-sów krwiopochodnych.
 18.  Projekty PZP z dziedziny zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego stano-
wiły największą grupę w kontrolowanej próbie. Większość tych pro-
jektów stanowiły sieci o wspólnym celu polegającym na wzmacnianiu zdolności uczestniczących organizacji pozarządowych. Znalazły one swoją „niszę”, skupiając się na różnych bezpośrednich i pośrednich adresatach, takich jak: organizacje pozarządowe w krajach Europy  
Środkowej, organizacje pozarządowe zajmujące się imigrantami,  
migrującymi osobami świadczącymi usługi seksualne, osobami świad-
czącymi usługi seksualne lokalnie, osobami przyjmującymi narkotyki 
dożylnie oraz nosicielami HIV i chorymi na AIDS. 
 19.  Niektóre z tych sieci gromadziły dane i monitorowały częstość wystę-
powania lub inne aspekty HIV/AIDS w swoich grupach docelowych. 
W przyszłości działania te mogłoby przejąć ECDC.2 Od pojawienia się HIV/AIDS 
w latach 80. XX w. choroba ta 
spowodowała śmierć ponad 
25 mln ludzi na całym świecie. 
W latach 90. tymczasowo 
zatrzymano rozprzestrzenianie się wirusa w Europie. W nowym 
stuleciu sytuacja uległa zmianie, 
kiedy WHO ujawniła, że HIV 
gwałtownie rozprzestrzenił się 
w Europie Wschodniej, a w Europie 
Zachodniej liczba zakażeń znowu 
wzrosła.
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?50
ZAŁĄCZNIK II
ZDROWIE PSYCHICZNE
 20.  W ostatnich latach zdrowie psychiczne coraz częściej uznaje się za 
problem zdrowia publicznego. W przeciwieństwie do obecnie obo-wiązującego traktatu WE, traktat lizboński wyraźnie określa zdro-wie psychiczne jako obszar działania UE
3. Jednakże już wcześniejsze 
kolejne programy zdrowia publicznego współfinansowały projekty  
w dziedzinach poprawy zdrowia psychicznego i zapobiegania zabu-rzeniom psychicznym.
 21.  We wrześniu 2005 r. w następstwie organizowanej przez WHO euro-
pejskiej konferencji ministerialnej na temat zdrowia psychicznego  Komisja opublikowała zieloną księgę dotyczącą zdrowia psychicznego 
(„Poprawa zdrowia psychicznego ludności: Strategia zdrowia psychicz-
nego dla Unii Europejskiej”), która zainicjowała proces konsultacji  
dotyczących możliwych działań, które należy włączyć do planowanej 
strategii zdrowia psychicznego. Państwa członkowskie nie zdołały  
jednak osiągnąć porozumienia w sprawie tej strategii i dlatego została ona zarzucona. Z tego powodu nie utworzono także planowanej plat-
formy UE ds. zdrowia psychicznego. Po kilku próbach kontynuacji tego 
przedsięwzięcia w czerwcu 2008 r. Komisja zorganizowała konferencję 
wysokiego szczebla, podczas której przyjęto europejski pakt na rzecz 
zdrowia i dobrostanu psychicznego.
 22.  Z powodu braku strategii zdrowia psychicznego nadającej kierunek 
działaniom UE oraz ze względu na szeroki zakres priorytetów z tej  dziedziny, określonych w rocznych programach prac, a także brak  przeglądu dotychczasowych działań, trzy z czterech skontrolowanych projektów z dziedziny zdrowia psychicznego w znacznym stopniu  się ze sobą pokrywały. Dwa projekty finansowane w ramach dwóch kolejnych konkursów obejmowały identyczne działania w zakresie  rozwoju polityki i gromadzenia danych. Częściowo powielały one  także prace innych podmiotów. Utworzono jednocześnie kilka baz  danych programów zdrowia psychicznego (np. Europejska Agencja  Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy w Bilbao ma bazę danych dotyczących stresu), ale bazy te nie są między sobą właściwie powiązane.
 23.  Inny projekt, sfinansowany w celu wsparcia Komisji w opracowywaniu 
strategii zdrowia psychicznego, nigdy nie został zrealizowany. Następ-
nie jego cele zmieniono i ma on służyć koordynacji innych projektów 
zdrowia psychicznego oraz rozpowszechnianiu ich wyników – w tym 
przypadku pokrywa się jednak z innym projektem finansowanym  
w ramach BRT.3 Zgodnie z art. 152 traktatu 
ustanawiającego Wspólnotę 
Europejską: „Działanie Wspólnoty, 
które uzupełnia polityki 
krajowe, nakierowane jest na 
poprawę zdrowia publicznego, zapobieganie chorobom 
i dolegliwościom ludzkim oraz 
usuwanie źródeł zagrożeń dla 
zdrowia ludzkiego”. Artykuł 152 
traktatu lizbońskiego: „Działanie 
Unii, które uzupełnia polityki 
krajowe, nakierowane jest na poprawę zdrowia publicznego, 
zapobieganie chorobom 
i dolegliwościom fizycznym 
i psychicznym oraz usuwanie 
źródeł zagrożeń dla zdrowia fizycznego i psychicznego”.
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?51
ZAŁĄCZNIK III
PZP (KOMPONENT „WYZNACZNIKI ZDROWIA”) – ZASTOSOWANIE KRYTERIÓW 
SMART DO CELÓW PROJEKTÓW OKREŚLONYCH W UMOWACH O DOTACJĘ DOTYCZĄCYCH 36 PROJEKTÓW OBJĘTYCH PRÓBĄ
Kryteria SMART4Analiza celów projektu
Zdefi  niowane (Czy określają grupę 
docelową oraz czynniki, które wymagają zmiany?)Niewiele umów o dotację jasno określa grupę docelową w sensie 
odbiorców bezpośrednich i pośrednich oraz zmian, które projekt ma wnieść. Chociaż cele nie określają grupy docelowej, jej charakter można często wywnioskować z działań projektowych (domyślna grupa docelowa). 
Wymierne  (Czy są opisane w sposób 
wymierny, np. skala efektów, wartości liczbowe, które należy osiągnąć?)Żaden z projektów nie przedstawił wymiernych celów. W przypadkach gdy 
wskaźniki wykonania były zdefi  niowane w formie ilościowej, odnosiły się 
one do oczekiwanych produktów, a nie celów (z reguły mówiły oneo „X wydrukowanych egzemplarzyach sprawozdania”, a nie np., że „odsetek uczniów, którzy uprawiali aktywność fi  zyczną w ciągu ostatnich 7 dni, ma 
wzrosnąć do X%”). 
Osiągalne (Czy są wykonalne, biorąc 
pod uwagę dostępny czas, środki i personel?)W większości projektów nie było jasne, czy cele zostały osiągnięte. Wskaźniki 
wykonania uzupełniające cele w większości nie istniały; postęp w kierunku ich osiągnięcia zwykle nie był monitorowany. Z drugiej strony można stwierdzić, że niemal niemożliwe jest, aby nie osiągnąć takich celów, jak „wymiana informacji”, „poszerzanie wiedzy” czy „promowanie współpracy”.
Stosowne (Czy są stosowne 
dla grupy docelowej/grup docelowych?)Odpowiedź na to pytanie w odniesieniu do wszystkich projektów, aż do 
poziomu ostatecznej grupy docelowej leży poza zakresem tej kontroli. Jednakże bezpośredni adresaci, tacy jak organizacje pozarządowe oraz eksperci z dziedziny zdrowia byli często zaangażowani jako partnerzy projektów. W sondażu przeprowadzonym wśród partnerów projektów 88% respondentów stwierdziło, że cele projektów były stosowne dla ich kraju lub regionu, a 86% stwierdziło, że były one stosowne dla ich organizacji.
Określone w czasie (Czy określono 
ramy czasowe, w których cele muszą zostać osiągnięte?)W niemal żadnym przypadku harmonogram nie towarzyszył celom, a jedynie 
produktom (np. sprawozdanie zostanie sporządzone do miesiąca X).
4 Pytania pomocnicze w nawiasach pochodzą z The European Quality Instrument for Health Promotion (EQUIHP) , Kok, H., Bollars, C., 
Molleman, G. i Van den Broucke, S., 2005.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?52
ODPOWIEDZI 
KOMISJI 
STRESZCZENIE
IV.
W odniesieniu do ustaleń i wniosków  
Trybunału, 
a) 
Zgodnie z art. 152 traktatu wszystkie działa-nia Komisji w dziedzinie zdrowia publicznego nakierowane są na uzupełnienie środków  podjętych przez państwa członkowskie  w celu ochrony i poprawy zdrowia. Program zdrowia publicznego (PZP) 2003–2007 jest  tylko jednym z wykorzystywanych w tym celu instrumentów.
Komisja przyznaje, że większy budżet pozwo-
liłby uzyskać lepsze wyniki, jednak PZP  
2003–2007 był realizowany w takim stopniu, 
w jakim pozwalały na to środki budżetowe 
przyznane przez Parlament Europejski i Radę 
oraz cele i priorytety zatwierdzone przez  obie instytucje.
Logika leżąca u podstaw PZP 2003–2007  
opiera się na strategii ochrony zdrowia przy-
jętej w 2000 r. przez Komisję (COM(2000) 285 wersja ostateczna) i uwzględnia zasadę  
pomocniczości określoną w traktacie. Prio-rytety przedstawiono szczegółowo w załącz-niku do decyzji w sprawie programu.  Głównym celem programu jest uzyskanie  takich wskaźników pośrednich, jak ustale-
nie i rozpowszechnianie „dobrych praktyk”, tworzenie sieci współpracy w celu wymiany 
wiedzy fachowej i doświadczeń z zakresu  
zdrowia publicznego w UE oraz opisanie real-
nego stanu zdrowia publicznego w Europie w celu opracowania wspólnego podejścia.
Jak określono w decyzji 1786/2002/WE Par-
lamentu Europejskiego i Rady przyjmującej 
program działań wspólnotowych w dzie-
dzinie zdrowia publicznego 2003–2008,  
priorytety PZP zostały ustalone zgod-
nie z wymogami art. 152 traktatu i zgod-nie ze strategią ochrony zdrowia przyjętą  
w 2000 r.
Komisja przyznaje, że niezbędny jest dalszy 
postęp w celu wskazania w rocznym planie prac szeregu takich obszarów prioryteto-
wych i obszarów potencjalnego działania,  
które będą współmierne z dostępnymi środ-
kami budżetowymi.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?53
b) 
Wyboru projektów do skontrolowania doko-nano w początkowej fazie PZP (2003–2007). 
W ciągu ostatnich dwóch lat kontroli pro-
gramu sytuacja uległa znacznej zmianie  i zmiana ta utrzymała się w ramach obec-nego PZP (2008–2013). Od 2006 r. wska-
zówki dla wnioskodawców wykorzystywane 
w zaproszeniach do składania wniosków  zawierają szczegółowe wytyczne dotyczące 
najnowszych ogólnie przyjętych zasad zarzą-
dzania projektami, którymi powinni kiero-
wać się wnioskodawcy przy sporządzaniu  
wniosków. Proces negocjacji zapewnia ich  wprowadzenie w takiej samej postaci do  umów o dotację, a EAHC (dawniej PHEA) –  ich przestrzeganie w czasie trwania projektu. 
Od 2007 r. agencja wykonawcza prowadzi  
coroczną analizę i diagnozę problemów.
c) 
Komisja z zadowoleniem przyjmuje ustalenia 
kontroli, zgodnie z którymi zainteresowane 
strony potwierdzają „europejską wartość  
dodaną” i przydatność PZP. Należy także  
zwrócić uwagę, że istnienie europejskiej  wartości dodanej było kryterium przyznawa-
nia dotacji od początku PZP (2003–2007).
V. 
W kontekście UE wnioskom legislacyj-nym Komisji towarzyszy zazwyczaj „ocena  
oddziaływania ex ante ”, która stanowi ana-
lizę możliwych rozwiązań pod kątem ich  
oddziaływania ekonomicznego, społecz-
nego i oddziaływania na środowisko. W tej 
kwestii Komisja zamierza ustalać logikę  programu dla wszystkich zakładanych przy-szłych programów zgodnie z obecnym PZP (2008–2013).
Przeprowadzona w 2007 r. okresowa ocena 
realizacji PZP (2003–2007) pozwoliła na roz-
poznanie obszarów wymagających udosko-
nalenia. Szereg takich środków zostało już  wprowadzonych lub jest właśnie wprowa-
dzanych do zarządzania programem zdrowia 
publicznego (2008–2013), w tym zalecana  
analiza i diagnoza problemów.Od 2006 r., w szczególności w kontekście  
obecnego PZP (2008–2013), wskazówki dla 
wnioskodawców wykorzystywane w zapro-
szeniach do składania wniosków zawierają  szczegółowe wytyczne dotyczące najnow-szych ogólnie przyjętych zasad zarządzania 
projektami, którymi powinni kierować się  
wnioskodawcy przy opracowywaniu wnios-ków. Proces negocjacji zapewnia ich wpro-
wadzenie w takiej samej postaci do umów  
o dotację, a EAHC (dawniej PHEA) – ich prze-
strzeganie w czasie trwania projektu.
VI. 
Komisja podziela zdanie Trybunału, że ogra-
niczone środki finansowe dostępne na szcze-
blu UE należy ukierunkować na zagadnienia 
strategiczne oraz działania przynoszące jed-
noznaczną europejską wartość dodaną.
Komisja podziela także opinię Trybunału, że 
można byłoby w większym stopniu rozbu-
dować „otwartą metodę koordynacji” oraz  
inne fora i platformy współpracy w dziedzi-
nie zdrowia publicznego, które ułatwiają  
współpracę i wymianę informacji między  
państwami członkowskimi i zainteresowa-nymi stronami na terenie Unii Europejskiej.
Komisja uważa jednak, że tego rodzaju  
mechanizmy współpracy nie mogą (i nie  
powinny) zastępować wydzielonego europej-skiego programu finansowania w obszarze  
zdrowia publicznego. Tego typu instrumenty 
ułatwiają współpracę i wymianę informacji, 
jednak nie zapewniają niezbędnych środ-ków finansowych na ogólnounijne inicja-tywy w zakresie zdrowia publicznego (np.  na tworzenie i utrzymanie sieci).
Ponadto PZP zapewnia Komisji środki nie-
zbędne do podjęcia działań w celu wspie-
rania i wzmocnienia rozwoju polityki  
w najważniejszych obszarach polityki zdro-
wia publicznego dzięki kolejnym zaprosze-niom do składania wniosków.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?54
ZAKRES KONTROLI 
I PODEJŚCIE KONTROLNE
10.
Artykuł 152 stanowi, że „Działanie Wspólnoty, 
które uzupełnia polityki krajowe, nakierowane jest na poprawę zdrowia publicznego”, przez co wprowadza rozróżnienie między odpowie-
dzialnością spoczywającą na państwach człon-
kowskich w zakresie wprowadzania własnych programów związanych z promocją zdrowia 
a odpowiedzialnością Wspólnoty w zakresie 
uzupełniania ich działań.
W tym sensie Komisja podkreśla, że PZP jest 
ukierunkowany przede wszystkim na pośred-
ników, tj. państwa członkowskie, główne zain-
teresowane strony i podmioty, włączenie ich 
do sieci współpracy na poziomie UE i pomoc 
w zidentyfikowaniu i zbadaniu „dobrych prak-
tyk” w celu wsparcia i wzmocnienia rozwoju 
polityki zdrowia publicznego
Zob. też odpowiedzi na pkt 14, 21, 40  
i 60 c).
UWAGI Z KONTROLI
14.Logika interwencji stanowiąca podstawę PZP oparta jest na art. 152 traktatu, który wyraź-
nie stanowi, że „Działanie Wspólnoty, które 
uzupełnia polityki krajowe, nakierowane jest na poprawę zdrowia publicznego”, przez  
co wprowadza rozróżnienie między odpo-
wiedzialnością spoczywającą na państwach 
członkowskich w zakresie wprowadzania  własnych programów związanych z promo-cją zdrowia a odpowiedzialnością Wspólnoty w zakresie uzupełniania ich działań.
PZP jest zatem ukierunkowany przede  
wszystkim na pośredników, tj. państwa  
członkowskie, główne zainteresowane strony 
i podmioty, włączenie ich do sieci współ-
pracy na szczeblu UE i pomoc w ustaleniu  i przetestowaniu „dobrych praktyk” w celu 
wsparcia i wzmocnienia rozwoju polityki  
zdrowia publicznego. W tym kontekście  
należy też zauważyć, że praktyczny przewod-
nik „Ocena działalności UE” opublikowano  
w 2004 r., dlatego nie mógł być wykorzysty-wany w latach 1999–2000, kiedy opracowy-
wano PZP (2003–2007).Ponadto PZP (2003–2007), przyjęty na mocy 
decyzji 1786/2002/WE, odzwierciedla poglądy Parlamentu Europejskiego i Rady w kwestii celów i priorytetów procesu zatwierdzania 
projektu.
Zob. też odpowiedzi na pkt 10, 21, 40  
i 60 c).
Komisja przyznaje jednak, że logika interwen-
cji w przypadku PZP (2003–2007) nie została przedstawiona w sposób w pełni jednoznaczny 
w decyzji w sprawie programu. Należy jednak 
zwrócić uwagę, że program opracowywano 
w latach 1999–2000, a przyjęto w 2002 r.,  
tj. w okresie, kiedy stosowane przez Komi-
sję metody programowania, monitorowania 
i oceny nie były jeszcze w pełni wdrożone.
15. W chwili obecnej, gdy PZP wszedł w fazę  
większej stabilności i przynosi bardziej  
wyraźne wyniki, korzyści wynikające  z podejś cia opartego na logicznym modelu 
będą w coraz większym stopniu widoczne.  Jak wskazano w okresowym sprawozdaniu  oceniającym z 2007 r., pierwszą próbę okre-ślenia potencjalnych korzyści PZP dla oby-wateli europejskich można przeprowadzić  
w ocenie  ex post [przewidzianej na 2010 r.] 
(Wija J. Oortwijn i inni, „Interim evaluation 
of the Public Health Programme 2003–2008”. 
Final Report, RAND Europe technical report, 
2007, sekcja 2, s. 100).
16. 
Zdaniem Komisji nie należy bezpośrednio  porównywać dziedziny zdrowia publicznego z innymi obszarami polityki UE z uwagi na  ograniczone kompetencje w zakresie działań wspólnotowych przewidzianych w traktacie. Podobnie nie można porównywać interwen-cji Komisji w dziedzinie zdrowia publicznego z interwencjami instytucji wymienionych  przez Trybunał. Oczywiste jest, że California Wellness Foundation (fundacja prywatna)  ma szczególne uprawnienia i bezpośredni  dostęp do beneficjentów końcowych swoich działań (mieszkańców Kalifornii) i może być porównywana jedynie z organami regional-nymi państw członkowskich.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?55
17. 
Plan działania, który został określony po  
przeprowadzeniu okresowej oceny realizacji 
PZP (2003–2007) z 2007 r., stanowi potwier-dzenie, że do oceny PZP należy stosować  modele logiczne.
Zob. też odpowiedź na pkt 15.Ponadto od 2006 r. w odniesieniu do pro-
jektów wymagane jest, by plan projektu  
we wnioskach był skonstruowany zgodnie  
z modelem logicznym. Od czasu powstania PHEA (obecnie EAHC) dążono do tego, by  
wymóg ten był umacniany i gwarantowany 
w negocjowaniu projektów i działaniach  
następczych, zgodnie z wytycznymi dotyczą-
cymi negocjacji określonymi przez PHEA.
18. 
Komisja podziela pogląd o potrzebie usta-
lenia wskaźników w celu skutecznego  
monitorowania projektu. Opracowanie odpo-
wiednich wskaźników na poziomie polityki, 
programu i projektu oraz gromadzenie infor-macji jest jednym z celów komponentu PZP 
„informacje na temat zdrowia”.
Zob. też odpowiedzi na pkt 30 i 31.19. 
PZP (2003–2007) opracowywano w latach  1999–2000, a przyjęto w 2002 r., tj. w okre-
sie, kiedy stosowane przez Komisję metody 
programowania, monitorowania i oceny nie 
były jeszcze w pełni wdrożone.
Należy również zauważyć, że wspomniany  
przewodnik „Activity Based Management  and Strategic Planning and Programming”  został wydany dopiero w 2004 r.Na poziomie projektów na przestrzeni ostat-
nich dwóch lat funkcjonowania PZP (2003–
2007) i obecnego programu stopniowo  egzekwowano ustanawianie celów SMART.  Od 2006 r. wskazówki dla wnioskodawców  
wykorzystywane w zaproszeniach do skła-
dania wniosków nakazują wnioskodawcom  stosowanie najnowszych ogólnie przyjętych 
zasad zarządzania projektami. EAHC (dawniej 
PHEA) zapewnia ich przestrzeganie w trakcie 
realizacji projektu.
Zob. też odpowiedź na pkt 86.
20. 
Komisja zasadniczo uważa, że w przypadku 
PZP przedstawienie logiki interwencji  
w sposób jednoznaczny jest trudniejsze niż 
w przypadku programu promocji zdrowia  w państwie członkowskim lub kraju trzecim. 
Wynika to stąd, że PZP nie jest w założeniu 
programem promocji zdrowia skierowanym 
do obywateli. Z tego też powodu nie jest  
łatwo dokonać podziału ogólnych celów  polityki na konkretne cele na poziomie pro-
gramów i projektów.
Zob. też odpowiedzi na pkt 14 i 16.21. 
Działania w ramach PZP wynikają z przyjętej w 2000 r. przez Komisję strategii ochrony  
zdrowia (COM(2000) 285), która wprowadza 
powiązania z działaniami innych podmiotów 
(np. państw członkowskich). PZP jest zatem ukierunkowany na takich pośredników, jak państwa członkowskie, najważniejsze zain-teresowane strony i podmioty, włączenie ich 
do sieci współpracy na szczeblu UE i pomoc 
w ustaleniu i przetestowaniu „dobrych prak-
tyk” w celu wsparcia i wzmocnienia rozwoju 
polityki zdrowia publicznego.
Ponadto PZP (2003–2007), przyjęty na mocy 
decyzji 1786/2002/WE, odzwierciedla opinie 
Parlamentu Europejskiego i Rady w kwestii 
celów i priorytetów.
Zob. też odpowiedzi na pkt 10, 14, 40  
i 60 c).
ODPOWIEDZI 
KOMISJI 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?56
22. 
Komisja podjęła znaczne wysiłki w celu  okreś lenia swoich priorytetów w sposób  precyzyjny i konkretny w rocznym progra-mie prac.
23. 
Nie jest możliwe proste porównanie finanso-
wej interwencji Komisji w dziedzinie zdrowia 
publicznego z interwencją państw człon-kowskich ze względu na istniejące różnice  
w formie i zakresie między poszczególnymi 
obszarami kompetencji.
24. 
Komisja przyznaje, że większy budżet pozwo-liłby uzyskać lepsze wyniki, jednak PZP  2003–2007 był realizowany w takim stopniu, 
w jakim pozwalały na to środki budżetowe 
przyznane przez Parlament Europejski i Radę 
oraz cele i priorytety zatwierdzone przez  
obie instytucje.
PZP pełni funkcję katalizatora, jeśli chodzi 
o stwarzanie warunków dla doskonalenia  
działań w zakresie promocji zdrowia. W przy-padku programu takiego jak PZP obliczanie 
średniej wartości na mieszkańca Europy nie 
jest szczególnie istotne.
25. 
Komisja ustawicznie dąży do ustalenia prio-
rytetów finansowania w rocznym planie prac 
w sposób precyzyjny i konkretny w celu  określenia rodzaju niezbędnych działań,  
powiązań z polityką i powiązań z wcze-śniejszymi działaniami. Na wybór tematów  mają wpływ przedstawiciele państw człon-
kowskich w komitecie programowym, który 
zatwierdza roczny plan prac.
Zob. też odpowiedź na pkt 78.
26. 
Przy opracowywaniu rocznego planu prac  przy każdym temacie Komisja wyszczegól-nia konkretne obszary wymagające podjęcia działań.
27. 
Komisja przyznaje, że potrzebny jest dalszy 
postęp w celu wskazania w rocznym planie prac takiej liczby tematów i obszarów poten-
cjalnego działania, która będzie współmierna 
z dostępnymi środkami budżetowymi.28. 
Utworzenie powiązań między podmiotami  funkcjonującymi w różnych obszarach  polityki zdrowia publicznego oraz rozwój  struktur tworzenia sieci współpracy między państwami członkowskimi to główne cele  w przypadku większości projektów współfi-nansowanych przez PZP. Tego rodzaju dzia-łania są głównie realizowane przy wsparciu z dotacji przyznawanych w drodze zaproszeń do składania wniosków.
Zastosowanie procedury przetargowej jest 
często trudne, w szczególności w obszarach, w których liczba potencjalnych oferentów na tego typu umowy o świadczenie usług jest ograniczona.
30. 
PZP 2003–2007 opracowywano w latach  
1999–2000, a przyjęto w 2002 r., tj. w okre-
sie, kiedy stosowane przez Komisję metody programowania, monitorowania i oceny,  
takie jak zarządzanie zadaniowe, nie były  
jeszcze w pełni wdrożone.
PZP to pierwszy program, który dzięki kom-
ponentowi „informacje na temat zdrowia”  
uwzględnił definicję solidnych wspólnych  
wskaźników oraz zapewnił gromadzenie sto-
sownych danych we wszystkich państwach  
członkowskich. Należy również podkreślić,  
że wskaźnik Komisji „lata życia w zdrowiu” 
jest pierwszym i jedynym ogólnym wskaź-nikiem zdrowia publicznego dostępnym na 
szczeblu UE.
31. 
Zdaniem Komisji opracowywanie wskaźni-
ków skutecznego monitorowania programu 
w dużym stopniu zależy od dostępności  stosownych danych na poziomie projektu.  
Ustalenie odpowiednich wskaźników i metod gromadzenia danych jest jednym z celów  komponentu PZP „informacje na temat  zdrowia”.
Zob. też odpowiedź na pkt 18.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?57
32. 
Podczas przygotowywania rozliczenia dzia-łań w ramach wstępnego projektu budżetu na 2009 r. zostały ustalone nowe wskaźniki AMP (takie jak „poziom świadomości społecznej na temat zagrożeń dla zdrowia wynikających z niezdrowych zachowań i stylu życia”, „udział obywateli w corocznym pomiarze ciśnienia”, „udział populacji świadomej zagrożeń dla  zdrowia spowodowanych wdychaniem dymu tytoniowego przez osoby niepalące”, „udział populacji świadomej, że zbilansowana dieta opiera się na spożywaniu różnorodnego  pokarmu”), które Komitet Budżetowy Rady  uznał za istotne usprawnienie (dokument  Rady 13895/08 FIN362 z dnia 7 października 2008 r., s. 23 „COMBUD assess ment report  of the PDB 2009 Activity Statements – note d’introduction”).
Komisja powołała ponadto grupę roboczą  
odpowiedzialną za zdefiniowanie wskaźni-ków, które od 2010 r. będą wykorzystywane 
w ramach APS i AMP do bardziej regularnego 
systematyzowania zgromadzonych danych  
istotnych dla APS i AMP.
33. 
W okresie skontrolowanym przez Trybunał  
Komisja każdorazowo przekazywała uczestni-
kom formalną informację zwrotną odnośnie 
do każdego przypadku zarówno na etapie  
sprawozdań okresowych, jak i sprawozdania 
końcowego, z uwzględnieniem kwestii ope-racyjnych i finansowych.
Od czasu utworzenia PHEA (obecnie EAHC) 
monitorowanie projektów ulegało ciągłej  
poprawie.
Zob. też odpowiedzi na pkt 51, 53 i 70–73.36. 
Wyboru skontrolowanych przez Trybunał  projektów dokonano w początkowej fazie  PZP (2003–2007). Komisja zwraca uwagę,  że przystosowanie się wnioskodawców do  wymogów dotyczących bardziej szczegóło-wego określania celów i działań wymagało czasu. Jednak zdaniem Komisji sytuacja stale się poprawia.
Wskazówki dla wnioskodawców wykorzysty-
wane od 2006 r. w zaproszeniach do skła-
dania wniosków zawierają wytyczną dla  wnioskodawców, by przy opracowywaniu  wniosków stosowali się do najnowszych  ogólnie przyjętych zasad zarządzania projek-tami (w tym określania celów). Proces nego-cjacji zapewnia ich wprowadzenie w takiej 
samej postaci do umów o dotację, a urzęd-
nicy EAHC (dawniej PHEA) – ich stosowanie 
w czasie realizacji projektu.
38. 
Zob. też odpowiedzi na pkt 19 i 86.
40. 
PZP jest przede wszystkim ukierunkowany  na docelowych pośredników, tj. państwa  
członkowskie, najważniejsze zaintereso-
wane strony i podmioty, i ich włączenie do 
sieci współpracy na szczeblu UE. Pomaga  
także ustalić i przetestować „dobre prak-
tyki” w celu wsparcia i wzmocnienia rozwoju 
polityki zdrowia publicznego.
Zob. też odpowiedzi na pkt 10, 14, 21, 36  
i 60 c).
41. 
Dotyczy to jedynie projektów z lat 2003–2005, 
a od tamtej pory pojawiła się ulepszona wer-sja wskazówek dla wnioskodawców, wydana 
w 2006 r.
Zob. też odpowiedź na pkt 36. 
ODPOWIEDZI 
KOMISJI 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?58
42. 
Przy wyborze projektów głównym kryterium finansowania jest zgodność z polityką UE.  Projekty wywierają wpływ na cykl wdrażania polityki na kilka sposobów, np. przez:
przekazywanie rezultatów instytucjom   —
technicznym państw członkowskich  
i zainteresowanych stron;
promowanie trwałych sieci zrzeszających  —
ekspertów;
zapewnienie podstaw dla zaleceń doty- —
czących dobrych praktyk.
Wpływ na życie ludzi osiąga się w sposób  
pośredni.
45. 
Cykl wdrażania BRR nie ma pełnego zasto-
sowania, ponieważ projekty dotyczyły tylko 
etapu pośredniego. W związku z tym dzia-
łanie ograniczało się wyłącznie do prac  badawczych, a następnie prac rozwojo-
wych, a w niektórych przypadkach do pro-
jektów pilotażowych, jednak Komisja nie jest 
w stanie doprowadzić do pełnej realizacji  projektów.
Komisja może wskazać kilka przykładów  
udanego upowszechnienia wyników w pro-
jektach sfinansowanych w ramach PZP  
(2003–2007), w tym następujące:
Prace dotyczące wpływu reklamy na   —
młodych ludzi (otyłość u dzieci i powią-zane choroby chroniczne, których można uniknąć) wykorzystano w zorganizo-wanym przez Komisję okrągłym stole  na temat samoregulacji reklamy (od  2005 r.), w ramach którego opracowano kodeks postępowania w zakresie samo-regulacji w sektorze reklamy w UE. Przy-czyniły się także do ukształtowania idei Platformy UE ds. żywienia, aktywności  fizycznej i zdrowia, której wciąż aktyw-nym członkiem pozostaje Europejska  
Sieć ds. Serca.Kształtowanie przyczyniło się do powsta- —
nia innowacyjnych przykładów dobrych praktyk promujących zdrowe zachowa-nia w szkołach oraz podejścia na zasa-dzie partnerstwa publiczno-prywatnego, które są propagowane w ramach Stra-tegii dla Europy w sprawie zagadnień  zdrowotnych związanych z odżywia-niem, nadwagą i otyłością, przyjętej  przez Komisję w 2007 r. Podmioty wio-dące w tym względzie wchodzą w skład grupy utworzonej przez Komisję w celu promowania dobrych praktyk i rozwią-zań opartych na społeczności na zasadzie partnerstw publiczno-prywatnych.Dobre praktyki i zalecenia w zakresie   —
polityki dotyczącej edukacji seksual-
nej i zdrowia seksualnego opracowane  
w ramach projektu SAFE zostały przedsta-
wione zespołowi doradców ds. HIV/AIDS 
i forum społeczeństwa obywatelskiego  ds. HIV/AIDS. Kluczowe wnioski z ich  
podsumowania zebrano w dokumencie  
do dyskusji opracowanym w ramach  
okrągłego stołu na temat zdrowia seksu-alnego i potencjalnych działań UE w tej 
dziedzinie, a omówiono podczas warsz-
tatów w maju 2008 r. 
W kwestii narkotyków w więzieniach   —
ENDIPP dostarczył ogólnych informa-
cji do dalszych prac, co zaowocowało  
przygotowaniem sprawozdań krajowych 
dotyczących świadczonych w więzieniach usług w zakresie profilaktyki, leczenia  
i ograniczania szkód zdrowotnych, usług reintegracyjnych po opuszczeniu więzie-nia oraz metod monitorowania i badania 
przypadków zażywania narkotyków przez 
więźniów, a także przygotowaniami do  
opracowania wniosku dotyczącego zale-cenia Rady.
Program Support przeformułowano tak,  —
aby zapewniał większą przejrzystość  i synergię między projektami dotyczą-cymi zdrowia psychicznego i pomocy  w wykorzystywaniu i rozpowszechnia-niu ich rezultatów. Program przyczynił  się do opracowania Europejskiego Paktu 
na rzecz Zdrowia i Dobrostanu Psychicz-
nego na konferencję na wysokim szcze-
blu, która odbyła się w czerwcu 2008 r., zorganizowano również powiązane  
warsztaty.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?59
Program „Eurocare – Closing the gap”   —
przyczynił się do stworzenia podstaw  do przeprowadzenia rozmów z zainte-resowanymi stronami na temat polityki antyalkoholowej, z uwagi na to, że umoż-liwił podmiotom niezwiązanym z prze-mysłem na opracowanie wspólnego  podejścia i przedstawienia go w dyskus-jach z udziałem podmiotów gospodar-czych powołanych przez Komisję. Dzięki projektowi sektor zdrowia publicznego mógł wnieść swój wkład w formie waż-nych skoordynowanych i komplekso-wych informacji w Strategię Wspólnoty na rzecz walki z alkoholizmem, która  została przyjęta w październiku 2006 r. i w jej wdrożenie.Wkład w powstanie zielonej księgi Komi- —
sji „Ku Europie wolnej od dymu tytonio-
wego” (z udziałem różnych projektów  
finansowanych przez DG SANCO, wymie-nionych w zielonej księdze); wniesienie 
wkładu w prace Światowej Organizacji  
Zdrowia o ograniczeniu użycia tytoniu  
poprzez opracowanie wspólnego sta-nowiska przez Porozumienie na rzecz  
Ramowej Konwencji (Framework Conven-
tion Alliance) (międzynarodowa sieć  
ponad 200 organizacji pozarządowych) 
w ramach Europejskiej Sieci na rzecz  
Zapobiegania Paleniu.
Przyśpieszono prace nad utworzeniem  
oddziału Europejskiego Centrum ds. Zapo-biegania i Kontroli Chorób (ECDC) w Sztok-holmie oraz określono jego priorytety  zadaniowe na podstawie projektów doty-czących nadzoru nad chorobami zakaźnymi w ramach komponentu „zagrożenia dla  zdrowia”.W szerokim ujęciu wskaźnik „lata życia  
w zdrowiu” w strategii lizbońskiej, sta-nowiący ważne odniesienie dla działań  w ramach „wskaźników zdrowia”, został  utworzony na podstawie projektów opartych na wskaźnikach zdrowia w ramach kompo-nentu „informacje na temat zdrowia”, i jest na ich podstawie w dalszym ciągu obliczany i udoskonalany, tak jak pozostałe kluczowe wskaźniki odniesienia dotyczące zdrowia  na poziomie wspólnotowym wymienione  w wykazie wskaźników zdrowotnych Wspól-noty Europejskiej. Ich znaczenie na poziomie krajowym jest wyraźnie widoczne – w chwili obecnej w Estonii wskaźnik „lata życia  w zdrowiu” przyjmowany jest jako kluczowy wskaźnik odniesienia dla narodowej strategii zdrowia, a Niderlandy wprowadziły bardziej szczegółowy wykaz wskaźników w celu prze-prowadzenia analizy porównawczej swojej  polityki w specjalistycznej publikacji „Dare to Compare”.
46. 
Zasadniczo źródła finansowania krajowego są dostępne tylko dla krajowych elementów 
działań w ramach sieci w państwach człon-
kowskich. To wyjaśnia potrzebę finanso-
wania przez europejski PZP takich działań, 
które w oczywisty sposób leżą w interesie  
całej UE.
Zob. również odpowiedzi na pkt 56 i 64.W ramach pierwszego PZP (2003–2007)  
mechanizmy finansowania nie zostały przy-stosowane do zapewniania długotermi-nowego wsparcia finansowego. W ramach  obecnego PZP (2008–2013) dostępne są  inne, bardziej odpowiednie narzędzia  i mechaniz my finansowania – głównie dota-cje operacyjne i finansowanie wspólnych  działań.
48. 
Zob. odpowiedź na pkt 46.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?60
51. 
Komisja uważa, że podjęty przez nią sys-tem monitorowania projektów uległ znacz-nej poprawie od okresu objętego kontrolą. Niezależnie od tego informacje na temat  poprzednio finansowanych projektów były zawsze dostępne. W szczególności na stro-nach internetowych DG SANCO lub PHEA  (obecnie EAHC) zostały opublikowane wykazy wcześniej finansowanych projektów z linkami do sprawozdań dotyczących tych projektów. Od 2008 r. taki monitoring jest również reje-strowany w kompleksowych bazach danych.
Narzędzie to będzie w dalszym ciągu umoż-
liwiało doskonalenie monitorowania przez  Komisję jej portfela projektów.
Zob. również odpowiedzi na pkt 33, 52  
i 70–73.
52. 
W odniesieniu do komplementarności pro-
jektów Komisja wymagała, by projekto-
dawcy tworzyli swój projekt w kontekście  
już istniejących i opierali się na wcześniej  osiągniętych wynikach. Zostało to również 
sprecyzowane jako jedno z kryteriów przy-
znawania dotacji.
W niektórych przypadkach Komisja wymagała 
od projektodawców współpracy z innymi  
projektami i udostępnienia dokumentacji  
wcześniej finansowanych prac.
Ponadto w ramach powszechnie stosowanej 
procedury, wykazy projektów wybranych  do finansowania będą poddane procedurze szerokich konsultacji międzywydziałowych Komisji.
Zob. również odpowiedź na pkt 51.
53.
a) Należy zauważyć, że zakres działań dotyczą-cy„uwarunkowań zdrowotnych” jest duży.  PZP miał na celu zapoczątkowanie różnych 
rozwiązań i jednocześnie uniknięcie powie-
lania działań. Komisja uważa, że fakt, iż  
projekty były zróżnicowane i uwzględniały 
różne aspekty obszarów „narkotyki” i „odży-wianie i aktywność fizyczna”, pokazuje, że  
wysiłki zmierzające do uniknięcia powielania 
działań zakończyły się sukcesem.Projekty takie jak „Shape up” lub „EPODE”, 
sfinansowane przez PZP, zostały uwzględ-nione w białej księdze z 2007 r. w sprawie  zagadnień zdrowotnych związanych z odży-wianiem, nadwagą i otyłością. Strategia  antynarkotykowa UE nawołuje do wielody-scyplinarnego podejścia (Strategia antynar-kotykowa UE na lata 2005–2012, dokument Rady 15074/04 z dnia 22 listopada 2004 r.).
53.
b) Wszystkie skontrolowane projekty spełniały kryteria wyboru i przyznawania dotacji PZP. Mimo że różne projekty dotyczyły podob-nych kwestii, zajmowały się nimi z różnej  perspektywy i przy użyciu różnych metod.
W obszarze zmniejszania szkodliwych skut-
ków spożywania alkoholu tylko ograniczona 
liczba organizacji działała na szczeblu euro-pejskim i była w stanie prowadzić projekty 
o wymiarze europejskim. Należy zwrócić  
uwagę, że sprawozdania różnych krajów na 
temat polityki dotyczącej alkoholu w pań-stwach członkowskich UE, i niezależnie od  
nich sprawozdanie „Alkohol w Europie”, słu-
żyły różnym celom i różnią się treścią (zob. 
załącznik II pkt 6).
53.
c) 
Komisja uważa, że dwie sieci działające na  rzecz ograniczania palenia były wyraźnie  
skierowane do różnych grup docelowych.
W obszarze „zdrowie seksualne i reproduk-
cyjne” Komisja ma ukierunkowany program 
ds. HIV/AIDS łącznie z planem działania,  
który jest wdrażany częściowo dzięki finan-sowaniu PZP. Takie finansowanie skutkuje  
lepszym zapobieganiem rozprzestrzeniania się HIV w Europie (zob. załącznik II pkt 15).
Organy doradcze, do których odnosi się  
Trybunał, pełnią ważną rolę w koordynacji  
polityki UE ds. HIV/AIDS, ale nie stwarzają  możliwości finansowania (zob. załącznik II  
pkt 16).
ODPOWIEDZI 
KOMISJI 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?61
Zdaniem Komisji należy wspierać i wzmac-
niać działania wyspecjalizowanych organi-zacji pozarządowych i sieci w konkretnym  miejscu lub na szczeblu politycznym oraz  wspierać osoby dotknięte HIV/AIDS i działać na rzecz zapobiegania nowym zakażeniom  HIV. Organizacje pozarządowe i sieci muszą docierać do swoich partnerów – mogą być  nimi pacjenci, ludzie z grup ryzyka, władze lokalne lub krajowe albo politycy. Specjaliza-cja lub, zgodnie ze sprawozdaniem – „nisza”, jest w związku z tym atutem dla organiza-cji pozarządowych działających w obszarze HIV/AIDS. Biorąc pod uwagę np. koszty trwa-jącego całe życie leczenia antyretrowiruso-wego w UE przy średniej cenie 10 000 euro na osobę rocznie (samo leczenie), inwesto-wanie w wyspecjalizowane i profesjonalne  organizacje pozarządowe docierające do  ludzi najbardziej narażonych na ryzyko zara-żenia HIV jest uzasadnione i rozsądne (zob. załącznik II pkt 18).
Począwszy od 2008 r., Europejskie Centrum 
ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) w Sztokholmie podjęło w pełnym zakresie  
działalność pod względem epidemiologii  
HIV/AIDS (zob. załącznik II pkt 19).
54. 
Jedynie program ramowy BRT i program  
antynarkotykowy oraz ECDC w odniesie-
niu do nadzoru nad chorobami zakaźnymi  zapewniają finansowanie współpracy na  
poziomie europejskim. W tych przypadkach Komisja wprowadziła mechanizmy służące  zapewnieniu koordynacji i uniknięciu powie-
lania z działaniami PZP.
Przez PZP Komisja zainicjowała działania  
w szeregu dziedzin, które wspierają i przyczy-
niają się do rozwoju w kluczowych obszarach europejskiej polityki zdrowia publicznego. Dokonano tego, mając na uwadze istnienie innych mechanizmów współpracy.Europejskie Centrum ds. Zapobiegania  
i Kontroli Chorób zostało utworzone w opar-ciu o wyniki projektów realizowanych  w ramach PZP (2003–2007). Komisja finan-suje ponadto projekty PZP wspólnie z takimi międzynarodowymi organizacjami, jak WHO (2007WHO02 „System kontroli odżywiania  i aktywności fizycznej”) i OECD (2006OECD02 „Personel służby zdrowia a międzynarodowa migracja”).
Zob. również odpowiedź na pkt 45.56. 
Istnienie europejskiej wartości dodanej było zawsze kluczowym kryterium przy podejmo-waniu decyzji o przyznaniu dotacji projek-
tom PZP.
Istnienie innych mechanizmów współpracy 
(takich jak „otwarta metoda koordynacji”),  ułatwiających współpracę i wymianę infor-
macji między podmiotami w całej Europie, nie 
wyklucza działań w ramach PZP. Większość 
tych mechanizmów nie zapewnia finansowa-nia niezbędnego do rozpoczęcia i utrzyma-
nia inicjatyw na szczeblu europejskim.
Zob. również odpowiedzi na pkt 46 i 64.57. 
W większości projektów uczestniczyły sieci, 
ponieważ jednym z kryteriów przyznawania dotacji jest zaangażowanie partnerów z róż-
nych krajów Europy.
58. 
Zob. odpowiedź na pkt 45.
60. 
a) 
Zob. odpowiedź na pkt 52.
60. 
c) W ramach PZP zasadniczo nie są finansowane projekty realizowane na dużą skalę. Należy to do obowiązków państw członkowskich.
Zob. odpowiedzi na pkt 10, 14 i 40.62. 
Komisja z zadowoleniem przyjmuje powyż-
sze potwierdzenie europejskiej wartości  
dodanej i przydatności PZP.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?62
64. 
Inne istniejące mechanizmy współpracy,  w szczególności z państwami członkowskimi, nie mogą zastąpić działań w ramach PZP we wspieraniu i umacnianiu polityki rozwoju  w niektórych dziedzinach lub działań, dla  których faktyczne wsparcie finansowe jest  kluczowe.
Zob. również odpowiedzi na pkt 46, 54  
i 56.
65. 
Działania będące efektem pracy tej grupy  roboczej Rady będą finansowane z obecnego PZP (2008–2013).
69. 
Komisja podziela opinię, że partnerstwa  
w zasadzie funkcjonowały właściwie.
W szczególności z zadowoleniem przyjmuje 
pozytywną ocenę koordynatorów programów 
sieci działających na szeroką skalę w odnie-
sieniu do łączenia wiedzy i kompetencji na 
szczeblach UE.
70–73. 
Podczas okresu kontrolowanego przez Try-
bunał Komisja każdorazowo dostarczała  
uczestnikom formalne odpowiedzi zwrotne 
na etapach sprawozdawczości okresowej  
i końcowej zarówno w zakresie operacyjnym, 
jak i finansowym. W razie potrzeby podej-mowano działania naprawcze dotyczące  
sprawozdań, polegające na wstrzymaniu  płatności do czasu dostarczenia informacji uzupełniających.
Komisja uważa, że od czasu utworzenia PHEA 
(obecnie EAHC) monitorowanie projektów  uległo dalszej poprawie.
Zob. również odpowiedzi na pkt 33, 51  
i 52.78. 
Państwa członkowskie będą oficjalnie  informowane przez swoich przedstawicieli  zasiadających w komitecie PZP o wykazach wybranych projektów (zob. np. C(2008)6180 za 2008 r.) po ocenie wniosków. Wykaz ten będzie poddany formalnemu przeglądowi  przez komitet programu przed złożeniem  do Parlamentu Europejskiego do kontroli,  a następnie do Komisji celem formalnego  zatwierdzenia.
Zob. również odpowiedź na pkt 25.
WNIOSKI I ZALECENIA
Koncepcja programu83.
„Działanie Wspólnoty, które uzupełnia poli-
tyki krajowe, nakierowane jest na poprawę zdrowia publicznego”, przez co wprowadza 
rozróżnienie między odpowiedzialnością  
spoczywającą na państwach członkowskich 
w zakresie wprowadzania własnych pro-gramów związanych z promocją zdrowia,  
a odpowiedzialnością Wspólnoty w zakresie 
uzupełniania ich działań.
PZP został opracowany zgodnie ze strate-
gią zdrowia przyjętą w 2000 r. przez Komisję 
(zob. COM(2008) 285) i z uwzględnieniem  
ograniczonego zakresu kompetencji działań Wspólnoty zgodnych z traktatem.
PZP jest przede wszystkim ukierunkowany na 
pośredników: państwa członkowskie, główne 
strony zainteresowane i podmioty, a także  
na połączenie ich w sieci na szczeblu UE.  
Przyczynia się również do ustalenia i testo-wania „dobrych praktyk” w celu umacniania 
i wspierania rozwoju krajowej polityki zdro-wia publicznego.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?63
Komisja przyznaje, że logika interwencji  
w przypadku PZP (2003–2007) nie została  przedstawiona w sposób jednoznaczny  w decyzji w sprawie programu. Należy jed-nak zauważyć, że program ten został opraco-wany w latach 1999–2000 i zaakceptowany w 2002 r., tj. w czasie, gdy obecne metody programowania, monitorowania i oceny  stosowane przez Komisję nie były jeszcze  w pełni wdrożone.
W chwili obecnej, gdy PZP wszedł w fazę  
większej stabilności i przynosi bardziej  wyraźne wyniki, korzyści wynikające z podej-ścia opartego na logicznym modelu będą  w coraz większym stopniu widoczne. Jak  wskazano w okresowym sprawozdaniu oce-niającym z 2007 r., podjęta zostanie pierwsza 
próba sformułowania potencjalnych korzyści 
PZP dla obywateli europejskich.
Zob. odpowiedzi na pkt 10,14, 15, 19, 21,  
40 i 60c).
Opracowanie odpowiednich wskaźników  
i metody gromadzenia danych jest jednym z celów komponentu PZP „informacje na  
temat zdrowia”. Komisja uważa, że ustalenie 
wskaźników służących efektywnemu monito-
rowaniu programu zależy w dużej mierze od 
dostępności stosownych danych na pozio-
mie projektu.
W ramach wstępnego projektu budżetu na  
2009 r. opracowane zostały nowe wskaźniki. Ponadto Komisja powołała grupę roboczą  dla dalszego definiowania wskaźników, które 
będą wykorzystane w ramach rocznej strate-
gii politycznej i rocznego planu zarządzania 
na 2010 r.
Zob. odpowiedzi na pkt 31 i 32.84. 
Komisja podjęła znaczne wysiłki, by w szcze-gółowy sposób ustalić w rocznym planie  prac swoje priorytety. Komisja przyznaje,  że potrzebne są dalsze prace, aby określić  
w rocznym planie pracy taką liczbę tematów 
i obszarów potencjalnego działania, która  
będzie współmierna z dostępnymi środkami budżetowymi.Końcowa ocena PZP (2003–2007) będzie  
dostępna w 2010 r., kiedy większość pro-jektów zostanie zakończona, co pozwoli na wyciągnięcie ogólnych wniosków na temat skuteczności programu w osiąganiu jego  celów.
Zob. odpowiedzi na pkt 22, 25 i 27.
Zalecenie 1
Podczas gdy Komisja ma prawo inicjatywy, 
Parlament Europejski i Rada podejmują  decyzję w sprawie programu, w tym w spra-wie celów do osiągnięcia i udostępnienia  środków budżetowych na osiągnięcie tych  celów.
Od 2002 r. wnioskom legislacyjnym Komisji 
towarzyszy zazwyczaj „ocena oddziaływania 
ex ante ”, która stanowi analizę możliwych  
rozwiązań pod kątem ich oddziaływania eko-
nomicznego, społecznego i oddziaływania  
na środowisko.
W ten sposób Komisja zamierza ustalić  
logikę programu dla wszelkich zakładanych 
przyszłych programów zgodnie z obecnym  
PZP (2008–2013).
Zob. odpowiedź na pkt 15.85. 
Należy zauważyć, że zakres działań dotyczą-cych „uwarunkowań zdrowotnych” jest duży. PZP miał na celu zapoczątkowanie różnych rozwiązań i jednocześnie uniknięcie powie-lania działań.
Wszystkie skontrolowane projekty spełniały 
wszystkie kryteria wyboru i przyznawania  
dotacji. Mimo że różne projekty dotyczyły  podobnych kwestii, zajmowały się nimi  z różnej perspektywy i przy użyciu różnych metod.
Komisja uważa, że fakt, iż projekty były  
zróżnicowane i uwzględniały różne aspekty 
w poszczególnych obszarach, pokazuje, że  
wysiłki zmierzające do uniknięcia powielania 
działań zakończyły się sukcesem.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?64
W odniesieniu do komplementarności mię-
dzy projektami Komisja wymagała, by projek-todawcy tworzyli swój projekt w kontekście 
już istniejących projektów i opierali się na 
wcześniej osiągniętych wynikach. Zostało to również sprecyzowane jako jedno z kryte-riów przyznawania dotacji.
Ponadto Komisja odwołuje się do swojej  
procedury konsultacji międzywydziałowych, która została wykorzystana w PZP.
Zapewnienie komplementarności stanie się 
łatwiejsze wraz z utworzeniem komplekso-wej bazy danych informacji dotyczących  
monitoringu projektów.
Istnienie europejskiej wartości dodanej  
było zawsze kluczowym kryterium wyboru  
i podejmowania decyzji o przyznaniu dotacji 
projektom PZP.
Zob. odpowiedzi na pkt 46, 51, 52, 53 i 56.86–87. 
PZP 2003–2007 został opracowany w latach 1999–2000 i zatwierdzony w 2002 r., tj.  
w czasie, gdy obecne metody programowa-nia, monitorowania i oceny stosowane przez Komisję nie były jeszcze w pełni wdrożone.
Projekty skontrolowane przez Trybunał  
były wybierane w początkowej fazie PZP  (2003–2007).Komisja zwraca uwagę, że przystosowanie  
się wnioskodawców do wymogów bardziej  dokładnego określania celów i działań wyma-
gało czasu. W opinii Komisji sytuacja jednak 
stale się poprawia. Wskazówki dla wniosko-dawców wykorzystywane od 2006 r. w zapro-szeniach do składania wniosków nakazują  
wnioskodawcom stosowanie ostatnich ogól-
nie przyjętych zasad zarządzania projektami (w tym określania celów) przy opracowaniu 
wniosków. Proces negocjacji gwarantuje, że 
zasady te są włączane w takiej samej postaci 
do umowy na dotację i że specjaliści ds.  
projektów w PHEA (obecnie EAHC) zapew-niają ich stosowanie przez cały czas trwania projektu.
Zob. odpowiedzi na pkt 19 i 36.88. 
Komisja z zadowoleniem przyjmuje powyż-sze potwierdzenie europejskiej wartości  
dodanej i przydatności PZP. Istnienie euro-
pejskiej wartości dodanej było zawsze klu-
czowym kryterium podejmowania decyzji  
o przyznawaniu dotacji projektom PZP.
W większości projektów uczestniczyły sieci, 
ponieważ jednym z kryteriów przyznawania dotacji jest zaangażowanie partnerów z róż-nych krajów Europy.
Zob. odpowiedzi na pkt 56 i 57.89. 
Komisja przyjmuje, że w ramach pierwszego 
PZP (2003–2007) mechanizmy finansowania nie zostały przystosowane do zapewnia-nia długoterminowego wsparcia finanso-wego. W ramach obecnego PZP (2008–2013) 
dostępne są inne, bardziej odpowiednie  
narzędzia i mechanizmy finansowania –  
głównie dotacje operacyjne i finansowa-
nie wspólnych działań. Zasadniczo źródła  
finansowania krajowego są dostępne tylko dla krajowych elementów działań w ramach 
sieci w państwach członkowskich. To wyja-
śnia potrzebę finansowania przez europejski 
PZP takich działań, które w oczywisty sposób 
leżą w interesie całej UE.
Zob. odpowiedzi na pkt 46, 56 i 64.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?65
90. 
Komisja podziela opinię, że partnerstwa  
w zasadzie funkcjonowały właściwie.  W szczególności z zadowoleniem przyjmuje 
pozytywną ocenę koordynatorów programów 
sieci działających na szeroką skalę w odnie-sieniu do łączenia wiedzy i kompetencji na szczeblach UE.
Podczas okresu kontrolowanego przez Try-
bunał Komisja każdorazowo dostarczała  uczestnikom formalne odpowiedzi zwrotne na etapie sprawozdawczości okresowej i koń-cowej, zarówno w zakresie operacyjnym, jak i finansowym. Od czasu utworzenia PHEA  (obecnie EAHC) monitorowanie projektów  
uległo dalszej poprawie.
Państwa członkowskie będą oficjalnie  
informowane przez swoich przedstawicieli  
zasiadających w komitecie PZP o wykazach 
wybranych projektów po ocenie wniosków. Wykaz ten będzie formalnie zatwierdzony  
przez komitet programu przed złożeniem  
do Parlamentu Europejskiego do kontroli,  
a następnie do Komisji do formalnego  
zatwierdzenia.
Komisja zamierza wdrożyć zalecenie Try-
bunału dotyczące wzmocnienia działań  w zakresie rozpowszechniania projektów  finansowanych przez PZP.
Zob. odpowiedzi na pkt 33, 51, 69, 70 i 78.
Zalecenie 2
Odpowiedź na pierwszą część zalecenia
Okresowa ocena PZP (2003–2007) przedsta-wiona w 2007 r. określiła niektóre obszary  wymagające udoskonalenia, uwzględniając przegląd realizowanych działań zalecany  przez Trybunał Obrachunkowy dla obecnego PZP (2008–2013).
Zob. odpowiedź na pkt 51.Komisja zamierza dokonać takiego rocz-
nego przeglądu realizowanych działań dla  obecnego PZP (2008–2013). Będzie on sta-
nowił uzupełnienie przeglądów dokonanych 
w 2007 i 2008 r. dla projektów podjętych  w ramach PZP (2003–2007).
Odpowiedź na drugą część zalecenia
Komisja przyznaje, że potrzebny jest dalszy postęp, aby określić w rocznym planie prac 
taką liczbę tematów i obszarów potencjal-
nego działania, która będzie współmierna  
z dostępnymi środkami budżetowymi.
Zob. odpowiedź na pkt 27.
Odpowiedź na trzecią część zalecenia
Od czasu utworzenia PHEA (obecnie EAHC) 
opracowanie i monitorowanie podjętych pro-
jektów uległo poprawie. Nowe możliwoś ci  
finansowania sieci będą konsekwentnie  wykorzystywane.
Zob. odpowiedź na pkt 33 i 46.Wniosek ogólny91. 
Komisja przyznaje, że wyższy budżet pozwo-liłby uzyskać lepsze wyniki, jednak PZP  2003–2007 był realizowany w takim stopniu, 
w jakim pozwalały na to środki budżetowe 
przyznane przez Parlament Europejski i Radę, a także priorytety i cele tego programu.
92. 
Wpływ na zdrowie obywateli każdej inicja-tywy na rzecz promocji zdrowia może być  oceniany jedynie przez zmiany w zacho-waniu obywateli, które mogą być oszaco-wane tylko w dłuższym okresie. Komisja  
uważa, że obecny i poprzedni PZP przyczy-niły się w istotny sposób do propagowania 
nowoczes nej, aktywnej polityki zdrowia  
publicznego na poziomie UE.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?66
Zalecenie 3
Odpowiedź na pierwszą część zalecenia
Poprzez PZP Komisja miała możliwość pod-
jęcia działań w kilku kluczowych obsza-
rach zdrowia publicznego, które wspierały  i wzmacniały rozwój polityki. Realizowano je, mając na uwadze dostępne środki budżetowe 
i istnienie innych mechanizmów współpracy 
(takich jak „otwarta metoda koordyna-cji”), które mimo że ułatwiają współpracę  
i wymianę informacji między podmiotami  
w całej Europie, nie zapewniają finansowa-
nia potrzebnego do stworzenia i utrzymania 
sieci.
Odpowiedź na drugą część zalecenia
Komisja uważa, że najlepszą okazją do  
przeglądu obecnego programu zdrowia  
będą dostępne w 2010 r. wyniki oceny PZP 
(2003–2007).
Dla wszelkich zakładanych, przyszłych wobec 
obecnego PZP (2008–2013), programów po 
2014 r. Komisja zgodnie ze swymi procedu-
rami dokona „oceny oddziaływania  ex ante ”, 
w której przeanalizuje różne warianty poli-tyki i ich wpływ.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI 
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009 – Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?67
Europejski Trybunał Obrachunkowy
Sprawozdanie specjalne nr 2/2009
Program zdrowia publicznego Unii Europejskiej (2003–2007): czy skutecznie przyczynia się do poprawy zdrowia?
Luksemburg: Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich2009 – 66 str. – 21 x 29,7 cmISBN 978-92-9207-236-0

Jak otrzymać publikacje UE
Publikacje płatne:
• w EU Bookshop (internetowa księgarnia UE) – http://bookshop.europa.eu• w księgarniach (podając tytuł, wydawcę lub numer ISBN)•  bezpośrednio u naszych przedstawicieli handlowych
Dane kontaktowe przedstawicieli handlowych można uzyskać na stronie http://bookshop.europa.eu lub wysyłając faks na numer +352 2929-42758.
Publikacje bezpłatne:• w EU Bookshop (internetowa księgarnia UE) – http://bookshop.europa.eu•  w przedstawicielstwach lub delegaturach Komisji Europejskiej
Dane kontaktowe przedstawicielstw i delegatur można uzyskać na stronie http://ec.europa.eu lub wysyłając faks na numer +352 2929-42758.
W SPRAWOZDANIU PRZEDSTAWIONO PRZEPROWADZONĄ PRZEZ 
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY ANALIZĘ PROGRAMU ZDROWIA PUBLICZNEGO UNII EUROPEJSKIEJ (PZP) NA LATA 2003–2007. 
KONTROLA TRYBUNAŁU MIAŁA NA CELU SPRAWDZENIE, CZY USTALONO 
ODPOWIEDNIE WARUNKI DLA PROJEKTÓW FINANSOWANYCH  Z BUDŻETU UE, TAK ABY MOGŁY ONE STANOWIĆ UZUPEŁNIENIE PODEJMOWANYCH PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE DZIAŁAŃ W ZAKRESIE OCHRONY I POPRAWY ZDROWIA. SPRAWOZDANIE ZAWIERA WNIOSKI I ZALECENIA DOTYCZĄCE KONCEPCJI I REALIZACJI PROGRAMU ORAZ ZARZĄDZANIA NIM. W ŚWIETLE SWOICH USTALEŃ TRYBUNAŁ PODAJE W WĄTPLIWOŚĆ UŻYTECZNOŚĆ NIEKTÓRYCH KOMPONENTÓW EUROPEJSKICH PROGRAMÓW ZDROWIA PUBLICZNEGO, TAKICH JAK PZP . ZACHĘCA SIĘ KOMISJĘ I PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE DO PONOWNEGO 
ROZWAŻENIA PODEJŚCIA W ZAKRESIE FINANSOWANIA UE W OBSZARZE 
ZDROWIA PUBLICZNEGO.
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ 
OBRACHUNKOWYQJ-AB-09-002-PL-C
ISBN 978-92-9207-236-0