[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 26.2.2007

KOM(2007) 63 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO ORAZ KOMITETU REGIONÓW

OCENA REALIÓW SPOŁECZNYCH Sprawozdanie okresowe na wiosenne posiedzenie Rady Europejskiej w 2007 r.

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO ORAZ KOMITETU REGIONÓW

OCENA REALIÓW SPOŁECZNYCH Sprawozdanie okresowe na wiosenne posiedzenie Rady Europejskiej w 2007 r. (tekst mający znaczenie dla EOG)

W krajach europejskich zachodzą właśnie radykalne zmiany społeczne: w charakterze pracy, modelu życia rodzinnego, roli kobiety w społeczeństwie, mobilności społecznej. Zmieniają się wartości, a społeczeństwa stają się coraz bardziej wielokulturowe. Powszechny dobrobyt otworzył przed społeczeństwami nowe horyzonty i stworzył nowe możliwości, a państwa członkowskie Unii Europejskiej należą do najbogatszych na świecie. Jednocześnie pojawiają się nowe formy ubóstwa i nierówności. Europejczycy stają dziś przed nowymi zagrożeniami zdrowotnymi takimi jak rosnący problem otyłości czy wzrost liczby czynników rzutujących na zdrowie psychiczne.

Globalizacja oraz zmiany demograficzne stanowią dwa najważniejsze czynniki kształtujące rozwój społeczeństw europejskich. Oba te procesy otwierają nowe możliwości, ale też stawiają nowe wyzwania. Trendy demograficzne wskazują na dłuższe i zdrowsze życie, niosąc jednocześnie nowe zagrożenia płynące z rosnących kosztów związanych ze starzeniem się społeczeństw, sprawiedliwością międzypokoleniową, coraz większym znaczeniem opieki nad dzieckiem oraz równowagi między życiem osobistym i zawodowym, napięciami w stosunkach międzypokoleniowych oraz nowymi formami ubóstwa. Globalizacja w powiązaniu z rozwojem nowych technologii oferuje ogromne możliwości rozwoju. Musi iść ona jednak w parze z zapewnieniem odpowiednich programów edukacyjnych i szkoleniowych, tak aby ludzie mogli wykorzystać istniejące szanse oraz dostosować się do sytuacji zanikania tradycyjnych miejsc pracy w przemyśle.

Przemiany te stanowią wyzwanie dla Unii Europejskiej. Otwarta Europa oparta na zasadzie swobodnego przepływu osób, towarów i usług oraz wolny handel przyczyniły się do tworzenia nowych miejsc pracy i poprawy sytuacji gospodarczej, od których w ostatecznym rozrachunku zależą dobrobyt i lepsza jakość życia obywateli. Jak jasno pokazują ostatnie lata, wielu Europejczyków wątpi, czy ostateczne skutki globalizacji, liberalizacji oraz dążenia do zwiększania konkurencyjności rzeczywiście przyczyniają się do polepszenia ich dobrobytu. W celu lepszego zrozumienia przyczyn takiego stanu rzeczy oraz przeanalizowania dynamiki zachodzących obecnie w społeczeństwach przemian Komisja zaproponowała w 2006 r. przeprowadzenie oceny realiów społecznych, aby zainicjować program o społecznym wymiarze ułatwiania dostępu i szans, ściśle połączony z przeglądem wspólnego rynku. Rada Europejska poparła tę inicjatywę, prosząc Komisję o dokonanie oceny sytuacji społecznej w Unii.

Zgodnie z wnioskiem Rady Europejskiej przygotowano poniższe sprawozdanie okresowe, informujące o postępie dokonanym do tej pory w przeprowadzaniu oceny sytuacji celem przedłożenia go na wiosennym posiedzeniu Rady.

CELE OCENY REALIÓW SPOłECZNYCH

Celem niniejszego dokumentu poświęconego badaniu realiów społecznych w Europie jest wypracowanie porozumienia w sprawie wspólnych wyzwań społecznych, przed jakimi stoją Europejczycy. Na obecnym etapie całkowicie otwarta pozostaje kwestia, jaką rolę powinna odgrywać polityka UE w reagowaniu na zmieniające się realia społeczne i jak UE powinna dostosowywać obszary polityki wspólnotowej do zachodzących zmian.

Nowe porozumienie będzie naturalnie oparte na dotychczasowych doświadczeniach. UE zawsze miała „wymiar społeczny”. Traktat rzymski zawierał dalekosiężne zobowiązanie do równouprawnienia płci, natomiast art. 13 traktatu amsterdamskiego nadał Unii kompetencje ustawodawcze do zwalczania wszelkich form dyskryminacji. Program działań społecznych UE, stworzony w latach 80-tych początkowo jako przeciwwaga dla wspólnego rynku, skupiał się w głównej mierze na ochronie zatrudnienia oraz partnerstwie społecznym. Jego wynikiem były przepisy określające minimalne normy w zakresie zatrudnienia, zdrowia, bezpieczeństwa i higieny pracy oraz gwarancje transgranicznych praw w zakresie ubezpieczeń społecznych dla pracowników podejmujących zatrudnienie w innym państwie członkowskim. Unia również odegrała istotną rolę we wzmacnianiu spójności społecznej, w eliminowaniu nierówności między regionami, we wspomaganiu dostosowania do przemian gospodarczych, w tym w pracach nad polityką spójności oraz niedawnych inicjatywach, takich jak Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji.

Elementy te zostały włączone do odnowionej strategii lizbońskiej na rzecz wzrostu i zatrudnienia, która skupia się nie tylko na wynikach gospodarczych i konkurencyjności, ale także na osiągnięciu większej spójności społecznej oraz społecznego wymiaru zrównoważonego rozwoju. W ramach odnowionej strategii lizbońskiej Unia Europejska angażuje się wraz z państwami członkowskimi – które nadal w pierwszej kolejności odpowiadają za kształtowanie swojej polityki – we wspólne opracowanie koncepcji politycznych pozwalających na optymalne połączenie dobrobytu i solidarności, które to cele stanowią podstawę strategii lizbońskiej, oraz w realizację tych koncepcji. Strategia lizbońska zapoczątkowała szeroko pojętą, zbiorową debatę na tematy społeczne obejmującą tradycyjne problemy, takie jak elastyczność rynku pracy, reforma systemu ubezpieczeń społecznych oraz kwestie związane ze szkolnictwem i systemem szkoleń.

Wiele spośród projektów społecznych zainicjowanych w przeszłości planowano z myślą o społeczeństwie przemysłowym, w którym na charakter pracy wpływały: produkcja masowa, wielkie przedsiębiorstwa oraz wysoki poziom uczestnictwa w ruchach związkowych. W dzisiejszej Europie społeczeństwo jest coraz bardziej oparte na wiedzy i usługach. Wiele uwagi poświęcono dynamice gospodarczej będącej podstawą „nowej ekonomii” w dobie globalizacji, natomiast sytuacja społeczna oraz wyzwania, przed jakimi stają społeczeństwa, są gorzej zbadane i mniej zrozumiałe. Do tej pory nie istniała żadna wspólna diagnoza tych wyzwań ani strategia ich traktowania.

Ocena realiów społecznych ma na celu opracowanie takiej diagnozy i podjęcie wynikającej z niej debaty na temat sytuacji społecznej w Europie, która zostanie włączona do przeglądu śródokresowego programu polityki społecznej. Istnieje oczywiście znaczne zróżnicowanie, często równie duże w obrębie państw członkowskich, jak i między nimi . Jednak wszystkie państwa członkowskie stoją przed wspólnymi wyzwaniami, takimi jak zmiany demograficzne, większe zróżnicowanie etniczne i kulturowe oraz indywidualizacja wartości. Wszystkie państwa członkowskie to otwarte społeczeństwa kształtowane przez globalne siły nowoczesnego kapitalizmu i ogólnoświatowe trendy kulturowe. Niektórzy obywatele tych państw skorzystali na globalizacji, przekształceniach oraz trendach społeczno-kulturowych. Inni zostali w tyle, nie nadążając za przemianami gospodarczymi i restrukturyzacją przemysłu, i postrzegają swoje tradycyjne wspólnoty, wartości i styl życia jako zagrożone.

OTWARTA DEBATA

Komisja rozpoczyna obecnie szeroko zakrojone konsultacje w sprawie realiów społecznych i wyzwań, przed jakimi stoi Europa. Celem jest dotarcie do przedstawicieli wszystkich najważniejszych zainteresowanych stron i podjęcie dyskusji na temat „realiów społecznych” w Europie. Zamiarem Komisji jest wysłuchanie różnych opinii, nie zaś testowanie opcji politycznych.

Chodzi o opinie na temat trendów społecznych, najważniejszych czynników prowadzących do przemian społecznych w Europie, poziomu dobrobytu oraz tego, co go warunkuje. Konsultacje te poparte są dokumentem opracowanym przez Biuro Doradców ds. Polityki Europejskiej, który analizuje wspólne elementy zmian społecznych oraz sposoby oceny zmian społecznych w odniesieniu do określonych wskaźników dobrobytu. W dokumencie tym podjęta jest następnie próba zainicjowania debaty na temat niektórych ważniejszych czynników warunkujących dobrobyt – możliwości gospodarcze, charakter pracy, nowe wzorce życia rodzinnego, ubóstwo i brak równości, bariery w osiągnięciu dobrego stanu zdrowia i mobilności społecznej, jakość życia, zróżnicowanie kulturowe, przeszkody na drodze do integracji, przestępczość oraz zachowania antyspołeczne. Dokument ten stawia pytania celem zapoczątkowania szeroko zakrojonej debaty.

Konsultacje obejmą organizację różnych wydarzeń, badania Eurobarometru na temat dobrobytu oraz szereg różnego rodzaju konsultacji, w tym konsultacje on-line na stronie internetowej http://ec.europa.eu/citizens_agenda/index_pl.htm. Celem jest uzyskanie opinii zainteresowanych stron na poziomie zarówno lokalnym, jak i krajowym. W projekcie wezmą udział przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w państwach członkowskich.

NASTęPNE KROKI

Uwzględniając wyniki oceny realiów społecznych, która zostanie przeprowadzona do końca 2007 r. Komisja opublikuje odpowiednie sprawozdanie z wyników konsultacji, w którym w skrócie omówi zmieniające się realia społeczne w Europie i przeanalizuje trendy społeczne oraz ich skutki, podejmując jednocześnie najważniejsze kwestie i wyzwania, jakie będą dotyczyć Europy na wszystkich poziomach zarządzania. Sprawozdanie będzie również obejmować propozycje najlepszych sposobów promowania dostępu i szans w Europie, a jego treść posłuży jednocześnie za wkład do śródokresowego przeglądu programu polityki społecznej.