EPB ma na celu wypracowanie wspólnej przestrzeni naukowo-technologicznej dla UE. W jej ramach dąży się również do stworzenia jednolitego rynku badań naukowych i innowacji ułatwiającego swobodny przepływ naukowców, wiedzy naukowej i innowacji oraz wspierającego bardziej konkurencyjny przemysł europejski. Wiąże się to z przekształceniem europejskiego środowiska badawczego na potrzeby większej współpracy transgranicznej, konkurencji na całym kontynencie, wytworzenia masy krytycznej i koordynacji oraz usprawnienia krajowych strategii i systemów badawczych.

II.zwiększenie dostępu do warunków sprzyjających osiąganiu doskonałości: dążenie do większej doskonałości i solidniejszych systemów badań naukowych i innowacji w całej UE, dzięki czemu najlepsze praktyki szybciej rozpowszechniają się we wszystkich państwach Europy. Należy zachęcać i wspierać państwa członkowskie, które chcą poprawić wyniki swoich systemów badań naukowych i innowacji w dążeniu do doskonałości, opierając się na specjalnych środkach programu „Horyzont Europa” i jego wzajemnym uzupełnianiu się ze strategiami inteligentnej specjalizacji w ramach polityki spójności;

Państwa członkowskie są gotowe zaangażować się w inicjatywy na poziomie UE, jeżeli zapewni się im łatwe w stosowaniu i dostępne narzędzia oraz zmotywuje do wspólnego działania lub działania w sposób skoordynowany. Obejmuje to w szczególności ocenę postępów, wytyczne i wymianę dobrych praktyk oraz wspólne programowanie programów krajowych i finansowania unijnego.

W niniejszym komunikacie potwierdza się zobowiązanie w zakresie EPB i proponuje nowe podejście w celu przyspieszenia ekologicznej i cyfrowej transformacji Europy, zwiększenia jej odporności na przyszłe kryzysy i przygotowania do mierzenia się z nimi oraz wspierania przewagi konkurencyjnej Europy w ogólnoświatowym dążeniu do zdobywania wiedzy.

Wieloletni budżet UE na lata 2021–2027, plan odbudowy na dużą skalę o nazwie „Next Generation EU”, zapewni podstawy dla nowoczesnej i bardziej zrównoważonej Europy, jednocześnie promując ożywienie gospodarcze i sprawiedliwość społeczną sprzyjające włączeniu społecznemu. Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, polityka spójności, a także Instrument Wsparcia Technicznego, przyczynią się do większej koordynacji poprzez zachęcanie państw członkowskich do inwestowania w nowe technologie oraz w szereg kluczowych obszarów.

Dążąc do wiodącej pozycji na świecie, EPB musi również bardziej motywować swoich najwybitniejszych naukowców i innowatorów do współpracy i przyciągać najbardziej uzdolnione osoby na świecie.

Ponieważ u podstaw EPB leży zasada doskonałości oraz ze względu na jej zdolność do połączenia krajowej i europejskiej polityki w zakresie badań naukowych i innowacji, EPB ma zasadniczą rolę do odegrania w przezwyciężaniu tych wyzwań. Wyciągając wnioski z kryzysu związanego z COVID-19, należy wzmocnić EPB i motywować państwa członkowskie do zintensyfikowania badań naukowych i innowacji na poziomie krajowym i regionalnym oraz zacieśnienia współpracy na poziomie europejskim.

UE wyznaczyła sobie ambitne cele i wprowadziła instrumenty służące wypracowaniu konkurencyjnego zrównoważonego rozwoju. Zobowiązała się do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r., a Komisja zaproponowała ambitny cel polegający na redukcji do 2030 r. emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 55 % w porównaniu z 1990 r. Przyspieszenie badań naukowych i innowacji oraz zwiększenie współpracy między prywatnym i publicznym sektorem badań naukowych i innowacji w państwach członkowskich na rzecz wczesnego wprowadzenia na rynek rozwiązań w zakresie czystej technologii ma zasadnicze znaczenie dla realizacji tych celów i stwarza UE szanse gospodarcze. Istotne jest również opracowanie strategicznych łańcuchów dostaw zdolności przemysłowych w zakresie czystych technologii . Podobnie przez pandemię COVID-19 na pierwszy plan wysunęły się słabe strony naszej relacji z przyrodą oraz uwydatniła się konieczność prowadzenia zdrowszego i bardziej zrównoważonego stylu życia. Badania naukowe i innowacje mogą mieć zasadnicze znaczenie w przyspieszaniu pozytywnych zmian, na przykład w obszarze bardziej zrównoważonych praktyk rolniczych lub diet roślinnych.

III.wdrażanie wyników badań naukowych i innowacji w gospodarce: polityka w zakresie badań naukowych i innowacji powinna mieć na celu pobudzenie odporności i konkurencyjności naszych gospodarek i społeczeństw. Oznacza to zapewnienie czołowego miejsca Europy pod względem konkurencyjności w ogólnoświatowym wyścigu technologicznym, przy jednoczesnej poprawie warunków dla inwestycji sektora gospodarczego w badania naukowe i innowacje, wdrażania nowych technologii i zwiększania zastosowania wyników badań i ich widoczności w gospodarce i całym społeczeństwie;

IV.pogłębienie EPB: dalsze postępy w zakresie swobodnego przepływu wiedzy w udoskonalonym, wydajnym i skutecznym systemie badań naukowych i innowacji, w szczególności dzięki odejściu od podejścia polegającego na koordynacji na rzecz pogłębionej integracji między krajowymi strategiami politycznymi. EPB nadal będzie promować odpowiednie warunki ramowe i inkluzywność, pomagać w rozwijaniu umiejętności, które są niezbędne naukowcom na potrzeby doskonałej nauki, oraz łączyć wszystkie podmioty z całej Europy, w tym w obszarze kształcenia, szkolenia i rynku pracy.

Aby osiągnąć te cele, Komisja proponuje zestaw działań, które należy zrealizować we współpracy z państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami, zgodnie z planem działania w zakresie EPB (zob. dodatek).

W odpowiedzi na Opinię Komitetu Europejskiej Przestrzeni Badawczej i Innowacji (ERAC) z grudnia 2019 r. Komisja proponuje, aby państwa członkowskie zwiększyły swoje zaangażowanie we wspólne strategie polityczne i zasady, w oparciu o doświadczenia zdobyte w ciągu 20 lat istnienia EPB, przyjmując Pakt na rzecz Badań Naukowych i innowacji w Europie.

Pakt powinien przyczynić się do zwiększenia skuteczności i wpływu procesu zarządzania dzięki umożliwieniu regularnego dialogu politycznego z państwami członkowskimi dotyczącego priorytetów, strategii realizacji i monitorowania postępów w osiąganiu wyznaczonych celów.

2.1Nadawanie priorytetu inwestycjom i reformom

Ułatwianie unijnych i krajowych inwestycji i reform ukierunkowanych na priorytety UE

Odbudowa po pandemii COVID-19 i konieczność przejścia na bardziej konkurencyjną i zrównoważoną gospodarkę wymaga dostosowania krajowych i unijnych inwestycji i reform dotyczących badań naukowych i innowacji na potrzeby przyspieszenia ekologicznej i cyfrowej transformacji społeczeństwa i gospodarki Europy. Pomoże to w realizacji celów w zakresie obszarów priorytetowych UE, takich jak czysta transformacja energetyczna, obniżenie emisyjności i unowocześnienie przemysłu, inteligentna mobilność zgodna z zasadami zrównoważonego rozwoju oraz gospodarka o obiegu zamkniętym.

Z biegiem czasu wsparcie finansowe na tworzenie EPB udzielane za pośrednictwem programów ramowych UE ulegało zmianom. W programie „Horyzont Europa” przewiduje się zintensyfikowanie tych starań poprzez solidne i zrównoważone inwestycje w badania naukowe i innowacje. Program wspiera naukowców, przemysł i obywateli w całym cyklu badań naukowych i innowacji. W ramach jego pierwszego filaru udziela się wsparcia naukowcom na potrzeby prowadzenia podstawowych badań. Drugi filar dotyczy głównie współpracy między UE, przemysłem i czasami państwami członkowskimi przy realizacji badań naukowych i innowacji, które mają przełożenie na kluczowe obszary polityki, od opieki zdrowotnej, dostępności, cyfryzacji i konkurencyjności przemysłowej po klimat, energię, mobilność, zasoby naturalne i systemy żywnościowe. Zasadnicze znaczenie w tym zakresie mają wspólne strategiczne plany działania z państwami członkowskimi i sektorem przemysłu za pośrednictwem zoptymalizowanego zestawu „partnerstw na rzecz badań naukowych i innowacji”. W programie „Horyzont Europa” proponuje się również nowe formy współpracy, takie jak przyszłe „misje związane z badaniami naukowymi i innowacjami”, które zaangażują obywateli w duże projekty, np. dotyczące tworzyw sztucznych w oceanach lub walki z nowotworami. Ponadto w ramach trzeciego filaru skoncentrowano się na przełomowych innowacjach tworzących nowe rynki. Europejska Rada ds. Innowacji oraz wspólnoty wiedzy i innowacji (WWiI) działające w ramach Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii (EIT) będą wspierać przełomowe innowacje, również o aspekcie regionalnym, wprowadzane przez unijne przedsiębiorstwa typu start-up oraz MŚP. Program „Horyzont Europa” wytycza ambitne cele, jeżeli chodzi o transformację ekologiczną i cyfrową. Komisja zaproponowała, aby program „Horyzont Europa” w 35 % finansował walkę ze zmianą klimatu oraz znaczny wzrost inwestycji w najważniejsze technologie cyfrowe. Państwa członkowskie powinny rozważyć odtworzenie tego ambitnego poziomu ekologicznych i cyfrowych inwestycji w swoich programach krajowych.

Program „Horyzont Europa” i inne stosowne programy w ramach budżetu UE, takie jak polityka spójności lub Next Generation EU, same nie wystarczyłyby jednak na sfinansowanie badań naukowych i innowacji niezbędnych do transformacji ekologicznej i cyfrowej. Aby dokonać rzeczywistej pozytywnej zmiany, należy je uzupełnić inwestycjami państw członkowskich. Te wspólne starania powinny przyciągnąć znaczne inwestycje prywatne w celu zapewnienia poczucia odpowiedzialności i jakości wyników.

Ustalony w 2002 r. cel dotyczący inwestycji w badania i rozwój na poziomie 3 % w niektórych przypadkach działał stymulująco na wzrost inwestycji w UE i państwach członkowskich, jednak wpływ ten nie był wystarczający, by osiągnąć wspomniany cel. Pod względem wydatków przedsiębiorstw prywatnych UE pozostaje w tyle za swoimi głównymi konkurentami, a inwestycje publiczne wykazują stagnację od 2012 r., a nawet zmalały w niektórych państwach. Ma to wpływ na zdolność UE do utrzymania tempa wprowadzania innowacji na poziomie światowym. Przy bieżących nakładach w wysokości 0,81 % PKB publiczne nakłady w UE na wsparcie badań i rozwoju wciąż są zbyt niskie. Pandemia przyspieszyła dwojaką transformację. W związku z tym, aby nadążyć za tym nowym tempem, poziom inwestycji musi wzrosnąć. Państwa członkowskie powinny zobowiązać się do zwiększenia swoich publicznych nakładów na badania i rozwój z 0,81 % do 1,25 % PKB. Taki wzrost jest proporcjonalny do osiągnięcia celu w wysokości 3 % i utrzymania wysokiego poziomu ambicji w odniesieniu do przeprowadzenia odbudowy i dwojakiej transformacji. Obecnie sektor prywatny przeznacza na badania naukowe i innowacje jedynie niewielki odsetek przychodów w branżach, w których konieczne jest stosowanie technologii niskoemisyjnych na dużą skalę. Należy zachęcać sektor prywatny do zwiększenia inwestycji w badania i rozwój. Ponadto obecnie roczne wydatki na wspólne programy badawczo-rozwojowe w państwach członkowskich stanowią około 1 % całkowitego publicznego finansowania badań i rozwoju w Europie. Cel na poziomie 5 % może pomóc państwom członkowskim ukierunkować i ujednolicić krajowe nakłady publiczne na badania i rozwój, również za pośrednictwem misji i partnerstw w ramach programu „Horyzont Europa”. Podobnie, aby wzmocnić krajowe i regionalne systemy badań naukowych i innowacji, konieczne będzie przeprowadzenie reform krajowych przy uwzględnieniu zaleceń dla poszczególnych krajów wydanych w ramach europejskiego semestru w 2019 r. i 2020 r. oraz ocen krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu.

Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności również powinien przyczynić się do takich starań, ponieważ za jego pośrednictwem zachęca się państwa członkowskie do przeprowadzania reform i inwestycji w nowe technologie oraz w szereg kluczowych inicjatyw europejskich, takich jak wspieranie dostosowanych do przyszłych wyzwań czystych technologii lub zwiększenie skali europejskich zdolności w zakresie przetwarzania danych przemysłowych w chmurze oraz rozwój najpotężniejszych, zaawansowanych i zrównoważonych procesorów. Potencjalne inwestycje mogą wspierać transgraniczne projekty współpracy lub ważne projekty stanowiące przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania. Koordynacja starań na rzecz inwestycji w badania naukowe i innowacje oraz reform powinna nastąpić:

-po pierwsze, poprzez ustanowienie celów finansowania, w szczególności w zakresie wsparcia priorytetów dwojakiej transformacji oraz odbudowy, które mogą mieć mobilizujący wpływ na krajowe budżety na badania naukowe i innowacje oraz przyczynić się do pozyskania prywatnych inwestycji na badania naukowe i innowacje;

-po drugie, w drodze wspólnego programowania z uwzględnieniem priorytetowych obszarów działania i ambitnych budżetów, aby ułatwić osiągnięcie masy krytycznej niezbędnej w kluczowych obszarach wspierających dwojaką transformację. Zasadnicze znaczenie dla zwiększenia wpływu wydatków na badania naukowe i innowacje będzie miało zdecydowane skoncentrowanie się na wdrożeniu nowych technologii i rozwiązań w całej gospodarce i administracji publicznej. Podstawową rolę w realizowaniu transformacji w praktyce będą miały polityka spójności, instrument „Łącząc Europę”, Wspólna Polityka Rolna, program „Cyfrowa Europa” oraz Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności;

-po trzecie, poprzez zaangażowanie w misje i partnerstwa w ramach programu „Horyzont Europa” mające na celu wsparcie zharmonizowania krajowych strategii oraz inwestycji przemysłowych i inwestycji sektora prywatnego na potrzeby osiągnięcia wspólnych celów UE. Ponadto partnerstwa w zakresie badań naukowych i innowacji zawierane między UE, jej państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami z sektora przemysłu, takie jak Wspólne Przedsięwzięcie na rzecz Technologii Ogniw Paliwowych i Technologii Wodorowych lub na rzecz Mikroelektroniki, stały się dobrze ugruntowanymi narzędziami programów ramowych służącymi do koncentrowania zasobów na wspólne cele.

Aby dokonać dwojakiej transformacji, Komisja jest gotowa wesprzeć państwa członkowskie w ustalaniu między sobą i z UE priorytetów dotyczących finansowania krajowego. Forum EPB na rzecz Transformacji jest kierowanym przez Komisję forum do rozmów z państwami członkowskimi na temat czterech priorytetów nowej europejskiej przestrzeni badawczej. Pomoże ono ukierunkować proces tworzenia nowej europejskiej przestrzeni badawczej poprzez współpracę z państwami członkowskimi w zakresie badawczego i innowacyjnego wymiaru krajowych planów odbudowy, zmaksymalizowania korzyści wynikających ze środków polityki spójności, realizowania strategii przemysłowej przez pracę nad ekosystemami przemysłowymi oraz omawiania inicjatyw regulacyjnych i inicjatyw o innym charakterze na rzecz stworzenia sprzyjających ram badań naukowych i innowacji w UE. Uzupełni to proces programowania strategicznego w ramach programu „Horyzont Europa” oraz zapewni platformę do opracowania ambitnych wspólnych działań w zakresie polityki i finansowania w obszarach strategicznych oraz ich zharmonizowania z innymi strategiami politycznymi. Forum zajmować się będzie również kwestiami związanymi z wdrażaniem polityki w zakresie badań naukowych i innowacji na szczeblu krajowym i regionalnym, skupiając organy Komisji i państw członkowskich odpowiedzialne za finansowanie badań naukowych i innowacji – w tym organy zarządzające polityką spójności – w celu zapewnienia synergii między wszystkimi właściwymi źródłami finansowania.