w sprawie „zobowiązań dotyczących zaufania do statystyki” podejmowanych przez państwa członkowskie zgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 223/2009 z dnia 11 marca 2009 r.

1.Wprowadzenie

1.1.Rozporządzenie (WE) nr 223/2009 w sprawie statystyki europejskiej

Podstawę prawną niniejszego sprawozdania stanowi rozporządzenie (WE) nr 223/2009 w sprawie statystyki europejskiej, w szczególności jego art. 11 ust. 4, który stanowi, że:

„Zobowiązania państw członkowskich są regularnie monitorowane przez Komisję na podstawie sprawozdań rocznych przesyłanych przez państwa członkowskie, a ich treść jest w stosownych przypadkach uaktualniana.

W przypadku braku publikacji zobowiązania do dnia 9 czerwca 2017 r., państwo członkowskie przedkłada Komisji i podaje do publicznej wiadomości sprawozdanie z postępu prac dotyczące wdrożenia kodeksu praktyk i, w stosownych przypadkach, wysiłków podejmowanych na rzecz utworzenia takiego zobowiązania. Takie sprawozdania z postępu prac są okresowo uaktualniane, przynajmniej co dwa lata od pierwszej publikacji.

Komisja składa Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie na temat opublikowanych zobowiązań i, w stosownych przypadkach, sprawozdań z postępu prac, do dnia 9 czerwca 2018 r. oraz co dwa lata po pierwszym sprawozdaniu”.

Niniejsze sprawozdanie jest pierwszym sprawozdaniem sporządzonym zgodnie z powyższym przepisem.

1.2.Kontekst historyczny

a) Europejski kodeks praktyk statystycznych

Europejski kodeks praktyk statystycznych określa standardy dotyczące opracowywania, tworzenia i rozpowszechniania statystyki europejskiej. Opiera się on na wspólnej definicji jakości statystyki w Europejskim Systemie Statystycznym (ESS) i obejmuje wszystkie istotne obszary środowiska instytucjonalnego, procesy tworzenia statystyk oraz wyniki europejskiej statystyki publicznej. Otoczenie instytucjonalne jest najistotniejszym obszarem w kontekście zobowiązania, ponieważ czynniki instytucjonalne i organizacyjne mają znaczny wpływ na skuteczność i wiarygodność organów statystycznych w zakresie opracowywania, tworzenia i rozpowszechniania statystyki europejskiej.

Europejski kodeks praktyk statystycznych został przyjęty przez Komitet ds. Programu Statystycznego w dniu 24 lutego 2005 r. Komitet ds. Europejskiego Systemu Statystycznego poddał kodeks przeglądowi w dniu 28 września 2011 r., a następnie w dniu 16 listopada 2017 r. Wraz z nową wersją kodeksu Komitet ds. ESS w 2011 r. zatwierdził również ramy zapewniania jakości. Ramy te zawierają wytyczne w zakresie wdrażania Europejskiego kodeksu praktyk statystycznych.

Kodeks stanowi podstawę wspólnych ram jakości ESS, a organy statystyczne ESS zobowiązały się do jego przestrzegania. Wprowadzono systematyczne wzajemne oceny w celu dokonywania przeglądów zgodności z kodeksem, a postępy są monitorowane w sprawozdaniach rocznych dla Komitetu ds. ESS. Znaczenie przestrzegania kodeksu praktyk podkreślono jeszcze wyraźniej podczas przyjmowania przez Komitet ds. ESS deklaracji jakości we wrześniu 2016 r.

Eurostat monitoruje przestrzeganie Europejskiego kodeksu praktyk statystycznych poprzez wzajemne oceny. W latach 2006–2008 przeprowadzono pierwszą rundę przeglądów, aby ocenić, czy krajowy urząd statystyczny stosuje się do zasad 1–6 i 15 kodeksu. W latach 2013–2015 przeprowadzono drugą rundę wzajemnych ocen, obejmującą wszystkie 15 zasad kodeksu oraz zarówno krajowe urzędy statystyczne, jak i inne krajowe organy statystyczne. Eurostat będzie nadal monitorować środki poprawy wynikające ze wspomnianego drugiego etapu każdego roku aż do końca 2019 r., kiedy to wszystkie odnośne środki powinny już zostać wdrożone. Eurostat, podlegający równoległemu monitorowaniu przez Europejską Radę Konsultacyjną ds. Zarządzania Statystyką, również poddano przeglądowi w obu rundach.

Komisja (Eurostat) sporządza coroczne sprawozdania monitorujące dotyczące przestrzegania kodeksu praktyk przez krajowe urzędy statystyczne. W sprawozdaniu rocznym Europejskiej Rady Konsultacyjnej ds. Zarządzania Statystyką omówiono postępy poczynione w ramach całego Europejskiego Systemu Statystycznego, w szczególności w Eurostacie. Wyniki corocznego monitorowania stanowią część ogólnej oceny statystyki UE przedstawionej na jesiennym posiedzeniu Rady Ecofin. W 2008 r., a następnie w 2016 r., Komisja złożyła Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z wdrażania Europejskiego kodeksu praktyk statystycznych oraz z koordynacji w ramach ESS.

b) Zobowiązanie dotyczące zaufania do statystyki

Komisja po raz pierwszy przedstawiła pojęcie zobowiązania dotyczącego zaufania do statystyki („zobowiązanie”) w komunikacie do Parlamentu Europejskiego i Rady zatytułowanym „Rzetelne zarządzanie jakością w statystyce europejskiej” z dnia 15 kwietnia 2011 r. Zobowiązania miały na celu uzyskanie poczucia odpowiedzialności rządów krajowych za zapewnienie odpowiedniego poziomu przestrzegania Europejskiego kodeksu praktyk statystycznych przez poszczególne państwa, tworząc w ten sposób brakujące wcześniej powiązanie między kodeksem a rządami. Wartość dodana zobowiązań polegała na zapewnieniu powiązania z rządem, a zatem zazwyczaj na instytucjonalnych aspektach zasad statystycznych kodeksu, na które same organy statystyczne nie miały wpływu. W komunikacie tym Komisja zasugerowała również, że należy zmienić ramy prawne, tj. rozporządzenie (WE) nr 223/2009, oraz że należy do nich wprowadzić pojęcie zobowiązań, wymieniając je jako jeden ze środków mających na celu zwiększenie zaufania publicznego do statystyk europejskich. Rada poparła zamiar wprowadzenia zobowiązań i dokonania przeglądu rozporządzenia (WE) nr 223/2009.

Przed przyjęciem wniosku dotyczącego zmiany rozporządzenia (WE) nr 223/2009 Komisja szeroko zaangażowała państwa członkowskie w rozmowy na temat możliwej formy zobowiązań. W uzasadnieniu wniosku odniesiono się do komunikatu z 2011 r. i zaproponowano ustanowienie zobowiązań, „aby uświadomić rządom krajowym ich rolę oraz współodpowiedzialność w zakresie zapewnienia wiarygodności statystyki publicznej dzięki poszanowaniu niezawisłości krajowych urzędów statystycznych”.

W 2015 r. Komisja (Eurostat) i państwa członkowskie kontynuowały dyskusje w ramach ESS, przyjmując za cel zapewnienie skuteczności i efektywności narzędzi i czynników ułatwiających, o których mowa w rozporządzeniu (WE) nr 223/2009, takich jak zobowiązania dotyczące zaufania do statystyki.

Zgodnie z art. 11 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 223/2009 zobowiązania są instrumentami, które „mają dodatkowo zapewniać zaufanie publiczne do statystyki europejskiej i postępy we wdrażaniu zasad statystycznych zawartych w kodeksie praktyk” i mają być ustanowione zarówno przez państwa członkowskie, jak i przez Komisję. Motyw 17 rozporządzenia zmieniającego (UE) 2015/759 również stanowi, że zobowiązania powinny „zawierać określone zobowiązania ze strony rządu danego państwa członkowskiego do ulepszenia lub utrzymania warunków wdrożenia kodeksu praktyk”.