Przy konsolidowaniu danych krajowych na poziomie UE napotkano wiele ograniczeń. Jako że nowe przepisy UE dotyczące badań ustawowych weszły w życie dopiero w dniu 17 czerwca 2016 r., dane zawarte w sprawozdaniach krajowych zgromadzono zgodnie z poprzednimi ramami prawnymi UE (dyrektywa 2006/43/WE). W nowych przepisach dotyczących badań ustawowych wprowadzono wiele zmian w zakresie takich kwestii, jak uzyskiwanie dostępu do danych i gromadzenie ich przez właściwe organy krajowe. Poziom szczegółowości danych przekazanych przez niektóre państwa członkowskie uzależniony był od dostępności danych na poziomie krajowym. Tłumaczy to brak niektórych informacji w sprawozdaniach krajowych.

Reforma prawodawstwa unijnego w zakresie badań ustawowych została przeprowadzona w celu zwiększenia zaufania do rzetelności sprawozdań finansowych. Na prawodawstwo to składa się dyrektywa w sprawie badań ustawowych i rozporządzenie w sprawie badań ustawowych. Dyrektywa ma zastosowanie do wszystkich badań ustawowych; rozporządzenie zawiera szczególne wymogi dotyczące ustawowych badań jednostek interesu publicznego (PIE).

Koncentracja rynku badań ustawowych jednostek interesu publicznego jest najwyższa w odniesieniu do banków i zakładów ubezpieczeń, w przypadku których udział w rynku wielkiej czwórki wynosi około 80 % (zob. rys. 6). Ich udział w rynku spółek giełdowych wynosi niemal 70 %. Mniejszy udział posiadają one w zakresie krajowych jednostek interesu publicznego (około 50 %).

Ponieważ liczba przedsiębiorstw niebędących jednostkami interesu publicznego jest na ogół dużo wyższa niż liczba jednostek interesu publicznego, właściwe organy krajowe zgłosiły, zgodnie z przewidywaniami, częstsze stosowanie zapewniania jakości w przedsiębiorstwach niebędących jednostkami interesu publicznego – zarówno pod względem liczby inspekcji, jak i ustaleń. Odpowiadają one za około 90 % wszystkich działań kontroli zapewniania jakości na poziomie UE. W 12 państwach członkowskich odsetek inspekcji jednostek interesu publicznego plasuje się jednak w zakresie 10–50 % łącznej liczby inspekcji. Około 10 państw członkowskich zgłasza podobny zakres pod względem ustaleń z inspekcji jednostek interesu publicznego. W dwóch państwach członkowskich ponad 80 % łącznej liczby inspekcji i ustaleń jest ukierunkowana na jednostki interesu publicznego. W znacznej większości przypadków liczba przeprowadzonych inspekcji i kontroli zapewnienia jakości wykazuje zgodność z rynkiem krajowym i jest proporcjonalna do jego rozmiaru.

W art. 27 ust. 1 lit. c) rozporządzenia przewidziano ocenę wyników działań komitetów ds. audytu. Zadanie to okazało się trudne, biorąc pod uwagę czas na przygotowanie pierwszych sprawozdań krajowych, brak doświadczenia niektórych właściwych organów krajowych oraz zmiany w ramach prawnych. W sprawozdaniach krajowych przedstawiono ogląd sytuacji na poziomie krajowym, nie pokazano jednak jasno, czy i jak właściwe organy krajowe współpracują z komitetami ds. audytu.

Informacje przekazane przez systemy zapewnienia jakości znacznie ułatwiają ocenę skuteczności nowych przepisów dotyczących badań ustawowych zarówno pod względem ochrony inwestorów, jak i nadzoru publicznego. Aby zapewnić spójność i porównywalność, kluczowa będzie wspólna metodyka i ujednolicenie nadzoru. Przykładowo można by przeprowadzić intensywniejsze działania w celu wspierania dalszego ujednolicania wspólnych wskaźników i terminologii stosowanej do ustaleń i uchybień. Nie zidentyfikowano żadnych istotnych rodzajów ryzyka. W każdym razie, ponieważ dane zgromadzono na mocy uprawnień przyznanych właściwym organom krajowym w poprzednich ramach prawnych, jest na pewno zbyt wcześnie, by dokonać pełnej oceny głównych rodzajów ryzyka.

Jasne jest, że w następnym wspólnym sprawozdaniu należy zbadać, czy istnieje ryzyko, iż trzy najczęściej występujące problemy określone w niniejszym sprawozdaniu (niedociągnięcia wewnętrznych systemów kontroli jakości, brak udokumentowania niektórych aspektów zlecenia badania ustawowego oraz brak wystarczających dowodów kontroli) staną się powracającymi problemami strukturalnymi. W szczególności w następnym sprawozdaniu należy ocenić potencjalne konsekwencje nie tylko dla konkretnych jednostek interesu publicznego, ale też dla całego rynku.

Reforma badań ustawowych wzmocniła zarówno rolę, jak i uprawnienia komitetów ds. audytu, ponieważ są one niezbędne, by zapewnić skuteczność nowych przepisów dotyczących badań ustawowych. W analizie wykazano jednak, że większość właściwych organów krajowych ma jedynie niewielkie doświadczenie w monitorowaniu działań i wyników komitetów ds. audytu. Aby rozwiązać ten problem, właściwym organom krajowym należy dać odpowiednie narzędzia oceny wyników komitetów ds. audytu oraz przekazywać im informacje potrzebne do monitorowania stosowania się komitetów ds. audytu do nowych przepisów. Z kolei członków komitetów ds. audytu należy powiadomić o ich nowych obowiązkach i istotniejszej roli komitetu. Na tym etapie kluczowa jest współpraca z komitetami ds. audytu i zwiększanie świadomości. Nie oznacza to koniecznie przekształcenia czy zmiany krajowych ram ładu korporacyjnego lub zakresu nadzoru właściwych organów krajowych. Każdy organ krajowy może zadecydować o najlepszym podejściu i najbardziej odpowiednich narzędziach oceny wyników komitetów ds. audytu. Doświadczenie pokazuje, że współpraca i dialog są przydatnymi i skutecznymi narzędziami. Niektóre właściwe organy krajowe zaczęły już spotykać się z komitetami ds. audytu (a nawet sporządziły wytyczne), aby zwiększyć ich świadomość na temat nowych ram i dodatkowych obowiązków. Najwyraźniej wiele pozostało jednak jeszcze do zrobienia. Komisja może odegrać swoją rolę poprzez wspieranie tego dialogu oraz poprzez nawiązanie bezpośredniej współpracy z komitetami ds. audytu, aby lepiej zrozumieć ich doświadczenia w zakresie wdrażania reformy badań ustawowych.

Niniejsze pierwsze sprawozdanie Komisji z pewnością stanie się podstawowym wzorem dla przyszłych sprawozdań. Ponadto potrzebne będą rozwiązania mające na celu usunięcie pewnych ograniczeń opisanych we wstępie do niniejszego sprawozdania. Niektóre z tych ograniczeń znikną wraz z wejściem w życie nowych przepisów dotyczących badań ustawowych. Stanie się tak w przypadku dostępu do danych i ich dostępności, ponieważ nowe ramy prawne zapewniają właściwym organom krajowym i Komisji nowe źródła informacji i narzędzia. Konieczne jest jednak podejmowanie dalszych działań, aby poczynić postępy w dziedzinach takich jak wspólna terminologia, ujednolicanie okresów odniesienia oraz metodyka gromadzenia danych. W dążeniu do ujednolicania Komisja dokona przeglądu bieżących wskaźników w ścisłej współpracy z właściwymi organami krajowymi, zwłaszcza z podgrupą KEONA ds. monitorowania rynku. Jest to szczególnie ważne w świetle niektórych postanowień dodanych w nowych przepisach dotyczących badań ustawowych w odniesieniu do takich kwestii, jak okresy rotacji, zakaz świadczenia pewnych usług niebędących usługami badania ustawowego oraz nowa rola komitetów ds. audytu. W przyszłych sprawozdaniach Komisja przeanalizuje również te przepisy, aby dokonać pomiaru poziomu konkurencji na rynku badań ustawowych jednostek interesu publicznego oraz dokonać kompleksowej oceny skutków nowych ram regulacyjnych.

Komisja będzie w dalszym ciągu monitorować zmiany na unijnym rynku świadczenia usług w zakresie badań ustawowych jednostkom interesu publicznego. Jest ona gotowa współpracować z państwami członkowskimi, aby zapewnić jak najskuteczniejsze wdrożenie wymogów zawartych w art. 27 rozporządzenia.