„Żadne państwo członkowskie nie powinno być skazane na wybór między reagowaniem na kryzys a inwestowaniem w ludzi. Dlatego też w ramach Next Generation EU zwiększamy wsparcie [...] na zatrudnienie młodzieży. Zapewni to ludziom możliwość kształcenia się, szkolenia się i uzyskiwania umiejętności potrzebnych do tego, aby przystosować się do świata ulegającego szybkim zmianom”.

Przewodnicząca Ursula von der Leyen

1.Wprowadzenie: inwestowanie w kolejne pokolenie

Kierując się Europejskim filarem praw socjalnych i mając na względzie dobro obywateli, Komisja już na samym początku swojego mandatu przedstawiła program dla Europy Socjalnej. Od tego czasu Komisja priorytetowo traktuje prace na rzecz wspierania osób młodych, dążąc do zrealizowania swojej obietnicy. Komisja wzmacnia obszar kształcenia i szkolenia, wspierając zatrudnienie ludzi młodych, zapewniając sprawiedliwe warunki pracy i poprawiając dostęp do ochrony socjalnej dla wszystkich, ponieważ osoby młode – kolejne pokolenie – zasługują na wszystkie możliwości realizowania swojego potencjału i uczestnictwa w kształtowaniu przyszłości naszego kontynentu.

Pandemia COVID-19 uwidoczniła potrzebę realizacji tej ścieżki i zwiększenia tempa prac. Mamy do czynienia przede wszystkim z kryzysem zdrowotnym, jednak pandemia wywołała w UE głęboką recesję . Rosnąca liczba wniosków o świadczenia dla bezrobotnych zwiastuje nowe wyzwania. Bezrobocie będzie rosło we wszystkich grupach wiekowych, jednak to właśnie młodzież już została nim dotknięta w sposób nieproporcjonalny . Od początku kryzysu ponad jedna szósta osób młodych straciła pracę. Wiele z tych osób pracowało w sektorach, które najbardziej odczuły skutki pandemii, związanych z zakwaterowaniem, żywnością, sztuką, rozrywką oraz sprzedażą hurtową i detaliczną . Inni próbują obecnie wejść na rynek pracy w sytuacji, gdy sektory te już nie zatrudniają nowych pracowników.

Nadszedł czas, aby zarówno państwa członkowskie, jak i instytucje europejskie skierowały swoją uwagę na kolejne pokolenie. Dzięki doświadczeniom płynącym z globalnego kryzysu finansowego i gospodarczego wiemy, że nie powinniśmy opóźniać naszej reakcji. Wczesne sygnały problemów, które są dzisiaj ignorowane, mogą w ciągu zaledwie kilku lat spowodować szkody, których nie będzie można naprawić. Dzięki elastyczności oferowanej w ramach inicjatyw inwestycyjnych Komisji w odpowiedzi na koronawirusa wiele państw członkowskich szybko uruchomiło tymczasowe środki antykryzysowe. Z pomocą Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) państwa członkowskie utrzymują stanowiska pracy i rekompensują zakłócenia w kształceniu i szkoleniu w okresie pandemii. Ponadto nowy instrument tymczasowego wsparcia w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem w sytuacji nadzwyczajnej (SURE) umożliwi udzielanie pożyczek o łącznej wartości do 100 mld EUR, które posłużą jako wsparcie wprowadzanych przez państwa członkowskie mechanizmów zmniejszonego wymiaru czasu pracy i podobnych środków przeznaczonych dla osób samozatrudnionych. W oparciu o wniosek Komisji w sprawie instrumentu „Next Generation EU” kolejnym logicznym krokiem jest wsparcie osób młodych w kształtowaniu odbudowy Europy.

Te połączone starania powinny doprowadzić do stworzenia większej liczby możliwości dla wszystkich osób młodych. Dla młodzieży w wielu państwach członkowskich jest to druga recesja gospodarcza w ich krótkim życiu. Osoba, która osiągnęła wiek 18 lat w momencie szczytowym poprzedniego kryzysu w zakresie zatrudnienia ludzi młodych, obecnie ma zaledwie 25 lat. Wyzwania będą najprawdopodobniej większe dla grup dyskryminowanych lub w niekorzystnej sytuacji, ponieważ pogorszenie koniunktury gospodarczej zazwyczaj pogłębia nierówności. Młodzież z grup w niekorzystnej sytuacji, m.in. młodzież reprezentująca mniejszości rasowe i etniczne, osoby młode z niepełnosprawnościami lub osoby młode mieszkające na obszarach wiejskich, w regionach oddalonych lub obszarach miejskich o niekorzystnych warunkach gospodarowania, mierzy się z dodatkowymi barierami wejścia na rynek pracy. Na przykład osoby młode z niepełnosprawnościami mają zdecydowanie niższe wskaźniki zatrudnienia niż osoby bez niepełnosprawności , a młodzi migranci i uchodźcy stanowią coraz większą część naszej młodzieży i mierzą się ze szczególnymi przeszkodami oraz dyskryminacją. Kryzys dotyka również w dużym stopniu młodych kobiet. Aby dotrzeć do wszystkich, potrzeba aktywnych i ukierunkowanych strategii politycznych.

Inicjatywy zaprezentowane w niniejszym komunikacie stanowią wkład w opracowaną przez Komisję strategię odbudowy w następstwie pandemii COVID-19. Inicjatywy te dążą do wpisania transformacji cyfrowej i ekologicznej UE w DNA naszych strategii dotyczących zatrudnienia ludzi młodych. Służą one pomocą we wdrożeniu Europejskiego filaru praw socjalnych i wspierają nową strategię przemysłową. Do zwiększenia zatrudnienia ludzi młodych przyczyniają się także inne wnioski Komisji, m.in. Nowy europejski program na rzecz umiejętności służący zrównoważonej konkurencyjności, sprawiedliwości społecznej i odporności, przyjęty tego samego dnia.

W niniejszym komunikacie przedstawiono szczegóły tego, w jaki sposób wnioski w sprawie zaleceń Rady dotyczących „Pomostu do zatrudnienia – wzmocnienia gwarancji dla młodzieży” (sekcja 2) oraz „Kształcenia i szkolenia zawodowego na potrzeby zrównoważonej konkurencyjności, sprawiedliwości społecznej i odporności” (sekcja 3) wraz z nowym impulsem dla przygotowania zawodowego (sekcja 4) przyczyniają się do tworzenia miejsc pracy dla ludzi młodych. W komunikacie zaprezentowano również szereg dodatkowych środków służących osiągnięciu tego celu (sekcja 5). We wnioskach Komisji w sprawie instrumentu „Next Generation EU” oraz przyszłego budżetu UE przewidziano znaczne unijne finansowanie na rzecz zatrudnienia ludzi młodych (sekcja 6). W gestii państw członkowskich leży teraz nadanie priorytetu inwestycjom, ponieważ kwestia zatrudnienia ludzi młodych należy przede wszystkim do ich kompetencji.

2.Pomost do zatrudnienia – wzmocnienie gwarancji dla młodzieży

W ostatnich latach Komisja wspierała państwa członkowskie w oferowaniu osobom młodym pomocy we wchodzeniu na rynek pracy. Gwarancja dla młodzieży, która została uruchomiona w 2013 r., w szczytowym momencie poprzedniego kryzysu w obszarze zatrudnienia młodzieży, zaowocowała istotnymi zmianami w wielu państwach członkowskich. Przyczyniła się do stworzenia możliwości dla osób młodych, napędzenia reform strukturalnych oraz innowacji, a także wzmocnienia publicznych służb zatrudnienia. Od samego początku pomogła ponad 24 milionom osób młodych w całej UE wejść na rynek pracy.

Na tych podstawach opiera się wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie „Pomostu do zatrudnienia – wzmocnienia gwarancji dla młodzieży”. Ponieważ przejście od kształcenia do zatrudnienia i zrównoważona integracja rynku trwają dłużej ze względu na zmieniający się charakter pracy i umiejętności, na które jest zapotrzebowanie, zakres grupy docelowej ulega zmianie: grupa bezrobotnych lub nieaktywnych zawodowo osób młodych poniżej 25. roku życia zostaje rozszerzona o wszystkie takie osoby poniżej 30. roku życia. We wniosku przewidziano wsparcie środków dotyczących tworzenia miejsc pracy, a także różnych działań aktywizujących, takich jak poradnictwo, doradztwo zawodowe i mentoring. W przedstawionym dzisiaj wniosku położono większy nacisk na zapobieganie bezrobociu i bierności zawodowej osób młodych dzięki lepszemu śledzeniu i systemom wczesnego ostrzegania, a także poprawiono jakość ofert, łącząc je z niedawno opracowanymi ramami jakościowymi.

We wniosku w zdecydowany sposób podjęto kwestie stereotypów płci, rasy i pochodzenia etnicznego przy jednoczesnym wsparciu różnorodności i włączenia społecznego, także osób młodych z niepełnosprawnościami. Na szczęście wiele osób młodych pozostaje bez zatrudnienia, kształcenia i szkolenia jedynie przed krótki czas. Jeżeli nie powstrzymują ich indywidualne niekorzystne uwarunkowania, mogą one stosunkowo szybko pokonać problemy związane z blokadami lub cyklami koniunkturalnymi. Kryzys nie powinien jednak sprawić, że zapomnimy o tych, do których najtrudniej jest dotrzeć, tych, którzy będą potrzebowali intensywnego, często indywidualnego wsparcia. W rzeczywistości niektóre osoby młode ryzykują tym, że nie znajdą zatrudnienia ani nie wezmą udziału w kształceniu lub szkoleniu przez dłuższy okres; w szczególności są to te osoby, które należą do grup społecznych znajdujących się w bardziej niekorzystnej sytuacji, które mierzą się z poważnymi barierami integracji na rynku pracy nawet w najbardziej sprzyjających okolicznościach. Przedstawiony dzisiaj wniosek dotyczy wszystkich. Bardziej spersonalizowane i ukierunkowane podejście ma zapewnić, aby nikt nie pozostał bezrobotny, poza systemem kształcenia lub szkolenia przez okres dłuższy niż cztery miesiące. We wniosku podkreślono znaczenie nawiązywania partnerstw np. z pracodawcami – w celu uzyskiwania porad dotyczących zmieniającego się charakteru pracy lub ze służbami świadczącymi usługi społeczne – w celu udzielenia pomocy młodym ludziom w niekorzystnej sytuacji i przywrócenia ich na właściwą ścieżkę, za pomocą różnych innych środków.

Dzisiejszy wniosek przyczynia się również do przyspieszenia bardzo potrzebnej transformacji cyfrowej i ekologicznej, uznając jednocześnie zarówno związane z nią możliwości, jak i obawy. Ponadto we wniosku oceniono umiejętności i kompetencje potrzebne do znalezienia zatrudnienia na stale zmieniającym się rynku pracy i skupiono się na możliwościach ich udoskonalenia. Żadna osoba młoda nie powinna wchodzić na rynek pracy bez co najmniej podstawowych umiejętności cyfrowych; we wniosku przewidziano krótkie i praktyczne szkolenia przygotowawcze dostosowane do potrzeb osób młodych w zakresie konkretnych umiejętności. Do poprawy umiejętności cyfrowych osób młodych, jak również ich umiejętności potrzebnych do transformacji ekologicznej i umiejętności w zakresie przedsiębiorczości i zarządzania ścieżką kariery, może przyczynić się uczestnictwo w intensywnych kursach, otwartych kursach online lub kursach przyspieszonych. Do osiągnięcia tego celu przyczynia się również nowy europejski program na rzecz umiejętności służący zrównoważonej konkurencyjności, sprawiedliwości społecznej i odporności.

Priorytetowe działania, na które można przeznaczyć środki z budżetu UE, obejmują krótkie szkolenia, wzmocnione systemy identyfikacji i grupowania, systemy wczesnego ostrzegania oraz zdolności w zakresie śledzenia (zob. sekcja 6).

We wniosku określono ramy działania. W całej Europie stosuje się najlepsze praktyki. Zatrudnienie ludzi młodych uznano za priorytet w budżecie UE. Nadszedł czas, aby państwa członkowskie zintensyfikowały swoje starania, uwzględniły wyciągnięte wnioski i uruchomiły finansowanie unijne (sekcja 6).