1.WPROWADZENIE

Priorytetem Komisji jest dalsze wzmocnienie gospodarki Europy i pobudzenie inwestycji w celu tworzenia miejsc pracy i utrzymania wzrostu gospodarczego. Aby osiągnąć ten cel, potrzebujemy silniejszych, pogłębionych i lepiej zintegrowanych rynków kapitałowych. Wydajne i bezpieczne infrastruktury posttransakcyjne są ważnymi elementami takich dobrze funkcjonujących rynków finansowych. W nawiązaniu do planu działania na rzecz unii rynków kapitałowych w czerwcu 2017 r. w swoim śródokresowym przeglądzie Komisja nakreśliła pozostałe działania, jakie zostaną podjęte do 2019 r. w celu ustanowienia fundamentów unii rynków kapitałowych z myślą o usunięciu barier dla inwestycji transgranicznych i obniżeniu kosztów finansowania. Dokończenie budowy unii rynków kapitałowych jest pilnym priorytetem.

W ramach planu działania na rzecz unii rynków kapitałowych i jego śródokresowego przeglądu Komisja ogłosiła podjęcie ukierunkowanych działań mających na celu zmniejszenie niepewności prawa związanej z transgranicznymi transakcjami w obrocie papierami wartościowymi i wierzytelnościami. Niniejszy komunikat oraz przedstawiony również dzisiaj wniosek ustawodawczy w sprawie prawa właściwego dotyczącego skutków rozporządzających przelewu wierzytelności stanowią realizację tego zobowiązania.

Codziennie w całej UE zawierane są niezliczone transakcje zakupu i sprzedaży papierów wartościowych; papiery takie są również często wykorzystywane jako zabezpieczenie. Znaczna część tych transakcji, o łącznej wartości około 10 bln EUR rocznie, zawiera element transgraniczny.

Dla rozwoju transakcji transgranicznych zasadnicze znaczenie ma jasność i przewidywalność co do tego, które prawo krajowe ma zastosowanie przy ustalaniu, kto jest właścicielem aktywów bazowych tych transakcji. Jeżeli brak jest pewności prawa co do tego, kto jest właścicielem aktywów, bo zależy to od tego, z którego państwa członkowskiego są sądy lub organy, które oceniają spór dotyczący własności wierzytelności lub papieru wartościowego, transakcja transgraniczna może być wykonalna lub nie, bądź też może wywoływać skutki prawne dla stron lub ich nie wywoływać. W przypadku niewypłacalności, kiedy kwestie własności i wykonalności transakcji zostają objęte kontrolą sądową, ryzyko prawne wynikające z niepewności prawa może prowadzić do nieoczekiwanych strat. Celem niniejszego komunikatu jest przyczynienie się do zwiększenia liczby transgranicznych transakcji dotyczących papierów wartościowych poprzez zapewnienie pewności prawa w kwestii norm kolizyjnych na poziomie Unii. Zwiększona pewność prawa będzie sprzyjać inwestycjom transgranicznym, dostępowi do tańszych kredytów i integracji rynku.

Odnośnie do papierów wartościowych kwestie, które prawo krajowe ma zastosowanie w przypadku transakcji transgranicznych, zostały uwzględnione w trzech dyrektywach: dyrektywie w sprawie zabezpieczeń finansowych, dyrektywie o ostateczności rozrachunku oraz dyrektywie w sprawie likwidacji. Dyrektywy te zawierają normy kolizyjne, które dotyczą najważniejszych aspektów transakcji w obrocie papierami wartościowymi. Ich brzmienie stanowi jednak podstawę do różnych interpretacji w poszczególnych państwach członkowskich. Brak jasności powodowany przez odmienne interpretacje obowiązujących przepisów może spowodować, że transakcje transgraniczne będą bardziej kosztowne ze względu na pozostającą niepewność prawa co do tego, które prawo jest właściwe.

Biorąc pod uwagę liczbę transakcji, których to dotyczy, Komisja jest zdania, że sprecyzowanie przepisów jest niezbędne, by pomóc rynkom w redukcji zbędnych kosztów i zwiększyć pewność prawa co do prawa właściwego.

W niniejszym komunikacie sprecyzowano stanowisko Komisji na temat istotnych aspektów istniejącego dorobku prawnego UE w odniesieniu do prawa właściwego dotyczącego skutków rozporządzających transakcji w obrocie papierami wartościowymi.

Niniejszy komunikat dotyczy problematyki skuteczności przenoszenia instrumentów finansowych w stosunku do osób trzecich. Towarzyszy on wnioskowi ustawodawczemu w sprawie skuteczności przelewu wierzytelności wobec osób trzecich. Wspomniany wniosek ustawodawczy nie ma jednak wpływu na kwestie uregulowane dyrektywą w sprawie zabezpieczeń finansowych, dyrektywą o ostateczności rozrachunku, dyrektywą w sprawie likwidacji i rozporządzeniem w sprawie rejestru.

2.Co mówi dorobek prawny UE?

Transgraniczne transakcje w obrocie papierami wartościowymi są istotnym elementem unii rynków kapitałowych. Ponieważ krajowe przepisy dotyczące papierów wartościowych nie są zharmonizowane na poziomie UE, o tym, które prawo krajowe ma zastosowanie do transakcji transgranicznych, decydują normy kolizyjne.

Normy kolizyjne regulują dwa elementy transakcji w obrocie papierami wartościowymi: (i) element rozporządzający, który odnosi się do przenoszenia praw własności i który ma wpływ na osoby trzecie, oraz (ii) element obligacyjny, który odnosi się do wzajemnych zobowiązań stron z tytułu transakcji. Element obligacyjny został już uregulowany na poziomie UE rozporządzeniem Rzym I, natomiast niniejszy komunikat dotyczy pierwszego aspektu – skutków rozporządzających transakcji w obrocie papierami wartościowymi. W praktyce strony zawierające transakcje muszą powoływać się na wspomniane normy dotyczące skutków rozporządzających w przypadku niewypłacalności, gdy konieczne jest odzyskanie aktywów.

Obowiązujący dorobek prawny UE zawiera przepisy mające na celu ustalenie w konkretnych przypadkach, które prawo krajowe ma zastosowanie do skutków rozporządzających transgranicznych transakcji w obrocie papierami wartościowymi. Są one określone w trzech dyrektywach: dyrektywie o ostateczności rozrachunku, dyrektywie w sprawie likwidacji i dyrektywie w sprawie zabezpieczeń finansowych.

Art. 9 ust. 2 dyrektywy o ostateczności rozrachunku przyjętej w 1998 r. zawiera następującą normę kolizyjną:

W przypadku gdy zabezpieczeniem na rzecz uczestników, operatorów systemu lub banków centralnych państw członkowskich lub Europejskiego Banku Centralnego są, jak opisano w ust. 1, papiery wartościowe (w tym prawa z papierów wartościowych), a prawa tych podmiotów (lub prawa jakiegokolwiek innego powiernika, agenta lub osoby trzeciej działającej w ich imieniu) w odniesieniu do tych papierów wartościowych są zgodnie z prawem wpisane do rejestru, na rachunku lub w centralnym systemie depozytowym zlokalizowanym w państwie członkowskim, prawa takich podmiotów jako posiadaczy zabezpieczenia w stosunku do tych papierów wartościowych są określone przez prawo tego państwa członkowskiego.

Dyrektywa w sprawie likwidacji, przyjęta w 2001 r., w art. 24 zawiera następującą normę kolizyjną:

Egzekucja praw własności do instrumentów lub innych praw do takich instrumentów, których istnienie lub transfer zakłada wpisanie ich do rejestru, konta lub scentralizowanego systemu depozytowego prowadzonego lub umiejscowionego w państwie członkowskim, podlega prawu państwa członkowskiego, na którego terytorium prowadzony lub umiejscowiony jest rejestr, konto lub scentralizowany system depozytowy, w którym te prawa są zarejestrowane.