ZAŁĄCZNIK

Komunikat Komisji – Wytyczne w sprawie stosowania art. 101 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do horyzontalnych porozumień kooperacyjnych

PROJEKT

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie 8

1.1. Cel i struktura niniejszych wytycznych 8

1.2. Możliwość zastosowania art. 101 do horyzontalnych porozumień kooperacyjnych 9

1.2.1. Wprowadzenie 9

1.2.2. Ramy analityczne 11

1.2.3. Ocena na podstawie art. 101 ust. 1 12

1.2.4. Ograniczenia konkurencji ze względu na cel 13

1.2.5. Skutki ograniczające konkurencję 14

1.2.6. Ograniczenia dodatkowe 15

1.2.7. Ocena na podstawie art. 101 ust. 3 15

1.2.8. Horyzontalne porozumienia kooperacyjne, które zasadniczo nie są objęte zakresem stosowania art. 101 ust. 1 16

1.3. Związek z innymi wskazówkami i przepisami 17

2. Porozumienia badawczo-rozwojowe 18

2.1. Wprowadzenie 18

2.2. Rynki właściwe 19

2.3. Ocena na podstawie art. 101 ust. 1 20

2.3.1. Główne problemy w zakresie konkurencji 20

2.3.2. Ograniczenia konkurencji ze względu na cel 20

2.3.3. Skutki ograniczające konkurencję 20

2.4. Porozumienia objęte rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych 22

2.4.1. Rozróżnienie między „wspólnymi pracami badawczo-rozwojowymi” a „opłacanymi pracami badawczo-rozwojowymi” i pojęcie „specjalizacji w kontekście prac badawczo-rozwojowych” 23

2.4.2. Wspólne wykorzystywanie wyników prac badawczo-rozwojowych i pojęcie specjalizacji w kontekście wspólnego wykorzystywania wyników 23

2.4.3. Przeniesienie praw własności intelektualnej lub udzielenie na nie licencji 25

2.5. Warunki uzyskania wyłączenia na podstawie rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych 25

2.5.1. Dostęp do ostatecznych wyników 25

2.5.2. Dostęp do już istniejącego know-how 26

2.5.3. Warunki związane ze wspólnym wykorzystywaniem wyników 26

2.5.4. Progi, udziały w rynku i okres wyłączenia 26

2.6. Najpoważniejsze i wykluczone ograniczenia konkurencji 32

2.6.1. Najpoważniejsze ograniczenia konkurencji 32

2.6.2. Wykluczone ograniczenia 34

2.7. Wycofanie przywileju przewidzianego w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych 35

2.8. Ocena na podstawie art. 101 ust. 3 porozumień badawczo-rozwojowych, które nie wchodzą w zakres stosowania rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych 37

2.8.1. Przyrost wydajności 37

2.8.2. Niezbędność 37

2.8.3. Przeniesienie korzyści z przyrostu wydajności na konsumentów 37

2.8.4. Nieeliminowanie konkurencji 37

2.9. Czas przeprowadzania oceny 37

2.10. Przykład 38

3. Porozumienia produkcyjne 40

3.1. Wprowadzenie 40

3.2. Rynki właściwe 41

3.3. Ocena na podstawie art. 101 ust. 1 41

3.3.1. Główne problemy w zakresie konkurencji 41

3.3.2. Ograniczenia konkurencji ze względu na cel 42

3.3.3. Skutki ograniczające konkurencję 43

3.4. Porozumienia objęte rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień specjalizacyjnych 46

3.4.1. Porozumienia specjalizacyjne 46

3.4.2. Inne postanowienia porozumień specjalizacyjnych 47

3.4.3. Wspólna dystrybucja oraz pojęcie „wspólny” w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień specjalizacyjnych 48

3.4.4. Usługi w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień specjalizacyjnych 48

3.4.5. Przedsiębiorstwa konkurujące: rzeczywiści lub potencjalni konkurenci 48

3.4.6. Próg udziału w rynku i okres wyłączenia 48

3.4.7. Najpoważniejsze ograniczenia konkurencji w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień specjalizacyjnych 50

3.4.8. Wycofanie przywileju przewidzianego w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień specjalizacyjnych 50

3.5. Ocena na podstawie art. 101 ust. 3 porozumień produkcyjnych, które nie wchodzą w zakres stosowania rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień specjalizacyjnych 51

3.5.1. Przyrost wydajności 51

3.5.2. Niezbędność 51

3.5.3. Przeniesienie korzyści z przyrostu wydajności na konsumentów 51

3.5.4. Nieeliminowanie konkurencji 52

3.6. Porozumienia w sprawie wspólnego korzystania z infrastruktury telefonii ruchomej 52

3.7. Przykłady 54

4. Porozumienia o zakupach 57

4.1. Wprowadzenie 57

4.2. Ocena na podstawie art. 101 ust. 1 58

4.2.1. Główne problemy w zakresie konkurencji 58

4.2.2. Ograniczenia konkurencji ze względu na cel 58

4.2.3. Skutki ograniczające konkurencję 59

4.3. Ocena na podstawie art. 101 ust. 3 63

4.3.1. Przyrost wydajności 63

4.3.2. Niezbędność 63

4.3.3. Przeniesienie korzyści z przyrostu wydajności na konsumentów 63

4.3.4. Nieeliminowanie konkurencji 63

4.4. Przykłady 64

5. Porozumienia o komercjalizacji 66

5.1. Wprowadzenie 66

5.2. Ocena na podstawie art. 101 ust. 1 67

5.2.1. Główne problemy w zakresie konkurencji 67

5.2.2. Ograniczenia konkurencji ze względu na cel 67

5.2.3. Skutki ograniczające konkurencję 68

5.3. Ocena na podstawie art. 101 ust. 3 69

5.3.1. Przyrost wydajności 69

5.3.2. Niezbędność 70

5.3.3. Przeniesienie korzyści z przyrostu wydajności na konsumentów 70

5.3.4. Nieeliminowanie konkurencji 70

5.4. Konsorcja wspólnie składające ofertę 70

5.5. Przykłady 72

6. Wymiana informacji 76

6.1. Wprowadzenie 76

6.2. Ocena na podstawie art. 101 ust. 1 78

6.2.1. Wprowadzenie 78

6.2.2. Główne problemy w zakresie konkurencji związane z wymianą informacji 79

6.2.3. Charakter wymienianych informacji 80

6.2.4. Cechy wymiany 82

6.2.5. Cechy rynku 86

6.2.6. Ograniczenie konkurencji ze względu na cel 87

6.2.7. Skutki ograniczające konkurencję 88

6.3. Ocena na podstawie art. 101 ust. 3 89

6.3.1. Przyrost wydajności 89

6.3.2. Niezbędność 89

6.3.3. Przeniesienie korzyści z przyrostu wydajności na konsumentów 89

6.3.4. Nieeliminowanie konkurencji 90

6.4. Przykłady 90

7. Porozumienia standaryzacyjne 92

7.1. Wprowadzenie 92

7.2. Rynki właściwe 92

7.3. Ocena na podstawie art. 101 ust. 1 92

7.3.1. Główne problemy w zakresie konkurencji 92

7.3.2. Ograniczenia konkurencji ze względu na cel 94

7.3.3. Skutki ograniczające konkurencję 94

7.4. Ocena na podstawie art. 101 ust. 3 99

7.4.1. Przyrost wydajności 99

7.4.2. Niezbędność 99

7.4.3. Przeniesienie na konsumentów 101

7.4.4. Nieeliminowanie konkurencji 101

7.5. Przykłady 101

8. Standardowe warunki 102

8.1. Definicje 102

8.2. Rynki właściwe 102

8.3. Ocena na podstawie art. 101 ust. 1 102

8.3.1. Główne problemy w zakresie konkurencji 102

8.3.2. Ograniczenie konkurencji ze względu na cel 103

8.3.3. Skutki ograniczające konkurencję 103

8.4. Ocena na podstawie art. 101 ust. 3 104

8.4.1. Przyrost wydajności 104

8.4.2. Niezbędność 104

8.4.3. Przeniesienie na konsumentów 105

8.4.4. Nieeliminowanie konkurencji 105

8.5. Przykłady 105

9. Porozumienia w sprawie zrównoważonego rozwoju 106

9.1. Wprowadzenie 106

9.2. Porozumienia w sprawie zrównoważonego rozwoju nie stwarzające problemów w zakresie konkurencji 108

9.3. Ocena porozumień w sprawie zrównoważonego rozwoju na podstawie art. 101 ust. 1 108

9.3.1. Zasady 108

9.3.2. Porozumienia standaryzacyjne dotyczące zrównoważonego rozwoju 109

9.4. Ocena porozumień w sprawie zrównoważonego rozwoju na podstawie art. 101 ust. 3 112

9.4.1. Przyrost wydajności 112

9.4.2. Niezbędność 112

9.4.3. Przeniesienie na konsumentów 113

9.4.4. Nieeliminowanie konkurencji 117

9.5. Zaangażowanie organów publicznych 117

9.6. Przykłady 117

1. WPROWADZENIE

1.1. Cel i struktura niniejszych wytycznych

1. Niniejsze wytyczne ( 1 ) mają na celu zapewnienie pewności prawa, służąc pomocą przedsiębiorstwom w ocenie zgodności ich horyzontalnych porozumień kooperacyjnych z unijnymi regułami konkurencji przy jednoczesnym zapewnieniu skutecznej ochrony konkurencji. Mają one również na celu ułatwienie przedsiębiorstwom współpracy, która jest pożądana pod względem ekonomicznym i tym samym przyczynia się np. do transformacji ekologicznej i cyfrowej oraz do wspierania odporności rynku wewnętrznego ( 2 )

2. W wytycznych określono zasady oceny horyzontalnych porozumień kooperacyjnych i praktyk uzgodnionych zgodnej z art. 101 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ( *1 ) (zwanego dalej „art. 101”) i przedstawiono analityczne ramy dla najczęściej spotykanych rodzajów horyzontalnych porozumień kooperacyjnych: — porozumień badawczo-rozwojowych, w tym wskazówki dotyczące stosowania rozporządzenia Komisji (UE) […] z dnia […] grudnia 2022 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do niektórych kategorii porozumień badawczo-rozwojowych (zwanego dalej „rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych”) (rozdział 2); — porozumień produkcyjnych, w tym wskazówki dotyczące stosowania rozporządzenia Komisji (UE) […] z dnia […] grudnia 2022 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do niektórych kategorii porozumień specjalizacyjnych (zwanego dalej „rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień specjalizacyjnych”) (rozdział 3); — porozumień o zakupach (rozdział 4); — porozumień o komercjalizacji (rozdział 5); — wymiany informacji (rozdział 6); — porozumień standaryzacyjnych (rozdział 7); — standardowych warunków (rozdział 8).

3. Ponadto, ponieważ Komisja jest zdecydowana osiągnąć cele Zielonego Ładu dla Unii Europejskiej ( 3 ) , w niniejszych wytycznych przedstawiono wskazówki dotyczące sposobu oceny najpowszechniej występujących horyzontalnych porozumień kooperacyjnych na podstawie art. 101, gdy służą one realizacji celów zrównoważonego rozwoju (rozdział 9).

4. Zważywszy na znaczną potencjalną różnorodność rodzajów i kombinacji współpracy horyzontalnej oraz okoliczności rynkowych, w których współpraca ta może być prowadzona, trudno jest przedstawić konkretne rozwiązania każdego potencjalnego problemu. Wytyczne nie stanowią „listy kontrolnej”, którą można było by stosować w sposób mechaniczny. Każdy przypadek należy oceniać na podstawie związanych z nim faktów.

5. Niniejsze wytyczne mają zastosowanie do horyzontalnych porozumień kooperacyjnych dotyczących towarów, usług i technologii.

6. Horyzontalne porozumienia kooperacyjne mogą łączyć różne etapy współpracy, na przykład prace badawczo-rozwojowe z produkcją lub z komercjalizacją ich wyników. Niniejsze wytyczne obejmują również takie porozumienia. Stosując niniejsze wytyczne do analizy takiej zintegrowanej współpracy, należy, co do zasady, uwzględnić wszystkie rozdziały dotyczące poszczególnych obszarów współpracy. Jednak w odniesieniu do oceny, czy dane zachowanie będzie zwykle uznawane za ograniczenie konkurencji ze względu na cel lub skutek, zasady ustanowione w rozdziale odnoszącym się do danego obszaru zintegrowanej współpracy, który można uznać za jej „środek ciężkości”, obowiązują dla całej współpracy.

7. Szczególnie istotne znaczenie dla ustalenia środka ciężkości zintegrowanej współpracy mają dwa następujące czynniki: moment rozpoczęcia współpracy oraz stopień zintegrowania różnych funkcji, które są łączone. Choć nie jest możliwe podanie dokładnej i wyraźnej zasady, która obowiązywałaby we wszystkich przypadkach i we wszystkich możliwych kombinacjach, zgodnie ze zdobytym doświadczeniem można uznać, że co do zasady: — środkiem ciężkości horyzontalnego porozumienia kooperacyjnego obejmującego zarówno wspólne prace badawczo-rozwojowe, jak i wspólną produkcję wyników byłyby wspólne prace badawczo-rozwojowe, jeżeli wspólna produkcja będzie miała miejsce wyłącznie w przypadku pomyślnego przeprowadzenia wspólnych prac badawczo-rozwojowych. Oznacza to, że decydujące znaczenie dla późniejszej wspólnej produkcji mają wyniki wspólnych prac badawczo-rozwojowych. W takim przypadku obowiązują wskazówki zawarte w rozdziale dotyczącym porozumień badawczo-rozwojowych. Wynik oceny środka ciężkości byłby odmienny, jeżeli strony zaangażowałyby się we wspólną produkcję w każdym przypadku, tj. niezależnie od wspólnych prac badawczo-rozwojowych. Oznacza to, że porozumienia takie należy wówczas oceniać jako porozumienia o wspólnej produkcji i że w stosunku do nich obowiązują wskazówki zawarte w rozdziale dotyczącym porozumień o produkcji. Jeżeli porozumienie przewiduje pełną integrację w obszarze produkcji i jedynie częściową integrację niektórych prac badawczo-rozwojowych, środkiem ciężkości współpracy również byłaby wspólna produkcja; — podobnie, środkiem ciężkości horyzontalnego porozumienia kooperacyjnego obejmującego zarówno specjalizację, jak i wspólną komercjalizację wyników byłaby zazwyczaj specjalizacja, ponieważ wspólna komercjalizacja będzie miała miejsce wyłącznie w przypadku współpracy w ramach działań dotyczących specjalizacji; — środkiem ciężkości horyzontalnego porozumienia kooperacyjnego obejmującego wspólną produkcję i wspólną komercjalizację produktów byłaby zazwyczaj wspólna produkcja, ponieważ wspólna komercjalizacja będzie miała miejsce wyłącznie w przypadku współpracy w ramach głównych działań polegających na wspólnej produkcji.

8. Test środka ciężkości odnosi się jedynie do relacji między poszczególnymi rozdziałami niniejszych wytycznych, a nie relacji między różnymi rozporządzeniami w sprawie wyłączeń grupowych. Zakres rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych definiują jego przepisy. Zob. rozdział 2 w odniesieniu do porozumień objętych rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych i rozdział 3 w odniesieniu do porozumień objętych rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień specjalizacyjnych.

9. Wytyczne mają następującą strukturę: — Pierwszy rozdział stanowi wprowadzenie, w którym przedstawiono kontekst, w jakim art. 101 ma zastosowanie do horyzontalnych porozumień kooperacyjnych. Rozdział ten zawiera również informacje dotyczące związku między niniejszymi wytycznymi a innymi przepisami i wskazówkami, mającymi wpływ na horyzontalne porozumienia kooperacyjne. — W rozdziałach 2–8 przedstawiono wskazówki służące ułatwieniu przeprowadzenia samooceny na podstawie art. 101 w odniesieniu do najpowszechniejszych horyzontalnych porozumień kooperacyjnych. Rozdział 9 zawiera dodatkowe wskazówki dotyczące przypadków, gdy porozumienia te służą realizacji celów zrównoważonego rozwoju. Wskazówki znajdujące się w rozdziałach 2–9 uzupełniają bardziej ogólne wskazówki przedstawione w niniejszym wprowadzeniu. Zaleca się zatem, aby zawsze zapoznać się najpierw z wprowadzeniem, a dopiero potem przejść do konkretnych rozdziałów.

1.2. Możliwość zastosowania art. 101 do horyzontalnych porozumień kooperacyjnych

1.2.1. Wprowadzenie

10. Jednym z celów art. 101 jest zagwarantowanie, aby przedsiębiorstwa nie wykorzystywały horyzontalnych porozumień kooperacyjnych do wyłączenia, ograniczania lub zakłócenia konkurencji na rynku z ostateczną szkodą dla konsumentów.

11. Art. 101 ma zastosowanie do przedsiębiorstw i związków przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwo oznacza każdą jednostkę złożoną z elementów osobowych, materialnych i niematerialnych, wykonującą działalność gospodarczą niezależnie od jej formy prawnej i sposobu finansowania ( 4 ) . Związek przedsiębiorstw oznacza organizację, w ramach której przedsiębiorstwa tego samego ogólnego rodzaju koordynują swoje zachowanie na rynku ( 5 ) . Niniejsza wskazówka ma zastosowanie do horyzontalnych porozumień kooperacyjnych między przedsiębiorstwami i do decyzji związków przedsiębiorstw.

12. Gdy jedno przedsiębiorstwo wywiera decydujący wpływ na inne przedsiębiorstwo, stanowią one jeden podmiot gospodarczy i w związku z tym są częścią tego samego przedsiębiorstwa ( 6 ) . Przedsiębiorstw stanowiących część tego samego przedsiębiorstwa nie uważa się do celów niniejszych wytycznych za konkurentów, nawet jeżeli oba prowadzą działalność na tych samych rynkach produktowych i geograficznych.

13. W celu ustalenia odpowiedzialności za naruszenie art. 101 ust. 1 Trybunał Sprawiedliwości uznał, że spółki dominujące i ich wspólny przedsiębiorca stanowią jedną jednostkę gospodarczą, a zatem wspólne przedsiębiorstwo, jeśli chodzi o prawo konkurencji i rynek właściwy lub rynki właściwe, o ile wykazano, że spółki dominujące wspólnego przedsiębiorcy wywierają decydujący wpływ na wspólnego przedsiębiorcę ( 7 ) . W związku z tym, jeżeli wykazane zostanie, że spółki dominujące wywierały decydujący wpływ na wspólnego przedsiębiorcę, Komisja zazwyczaj nie zastosuje art. 101 ust. 1 do porozumień i praktyk uzgodnionych między spółką dominującą lub spółkami dominującymi a wspólnym przedsiębiorcą dotyczących ich działalności na rynku właściwym lub rynkach właściwych, na których wspólny przedsiębiorca prowadzi działalność. Zazwyczaj jednak Komisja zastosuje art. 101 ust. 1 do porozumień: — między spółkami dominującymi w celu utworzenia wspólnego przedsiębiorcy; — między spółkami dominującymi w celu zmiany zakresu działalności wspólnego przedsiębiorcy; — między spółkami dominującymi i wspólnym przedsiębiorcą, gdy porozumienia wykraczają poza zakres produktowy i geograficzny działalności wspólnego przedsiębiorcy; oraz — między spółkami dominującymi, gdy nie uczestniczy w nich wspólny przedsiębiorca, nawet gdy dotyczą rynku właściwego, na którym wspólny przedsiębiorca prowadzi działalność.

14. Fakt, że dany wspólny przedsiębiorca i jego spółki dominujące są uznawani za jedno i to samo przedsiębiorstwo na danym rynku, nie stoi na przeszkodzie temu, by na wszystkich innych rynkach te spółki dominujące był uznawane jako niezależne ( 8 )

15. Aby art. 101 miał zastosowanie do współpracy horyzontalnej, musi istnieć pewna forma współpracy między konkurentami – innymi słowy: porozumienie między przedsiębiorstwami, decyzja związku przedsiębiorstw lub praktyka uzgodniona. Współpraca horyzontalna może przybrać formę porozumienia, w ramach którego co najmniej dwa przedsiębiorstwa wyrażają zgodną wolę współpracy (9). Praktyka uzgodniona stanowi formę koordynacji między przedsiębiorstwami, w ramach której nie zawierają one porozumienia, lecz świadomie zastępują ryzyko konkurencji praktyczną współpracą (10). Pojęcie praktyki uzgodnionej obejmuje – poza uzgodnieniem dokonanym przez przedsiębiorstwa – zachowanie na rynku będące wynikiem tego uzgodnienia i związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy nimi (11).

16. Istnienie porozumienia, praktyki uzgodnionej lub decyzji związku przedsiębiorstw nie wskazuje samo w sobie, że występuje ograniczenie konkurencji w rozumieniu art. 101 ust. 1. Dla ułatwienia, o ile nie określono inaczej, w niniejszych wytycznych zakres terminu „porozumienie” obejmuje również praktyki uzgodnione i decyzje związków przedsiębiorstw.

17. Horyzontalne porozumienia kooperacyjne mogą być zawierane przez rzeczywistych lub potencjalnych konkurentów. Jeżeli dwa przedsiębiorstwa prowadzą działalność na tym samym rynku produktowym i rynku geograficznym, traktuje się je jako rzeczywistych konkurentów. Przedsiębiorstwo uznawane jest za potencjalnego konkurenta innego przedsiębiorstwa, jeżeli istnieje prawdopodobieństwo, że – przy braku porozumienia – to pierwsze przedsiębiorstwo przeprowadziłoby w krótkim czasie ( 12 ) konieczne dodatkowe inwestycje lub poniosłoby inne niezbędne koszty dostosowawcze w celu wejścia na rynek właściwy, na którym prowadzi działalność drugie przedsiębiorstwo. Ocena musi opierać się na realistycznym podejściu, czysto teoretyczna możliwość wejścia na dany rynek jest niewystarczająca ( 13 ) . Jeżeli w niniejszych wytycznych mowa o konkurentach, oznacza to zarówno konkurentów rzeczywistych, jak i potencjalnych, o ile nie wskazano inaczej. Przy ocenie, czy przedsiębiorstwo można uznać za potencjalnego konkurenta innego przedsiębiorstwa, istotne mogą być następujące kwestie: — czy przedsiębiorstwo posiada silną determinację i własną zdolność do wejścia na rynek w krótkim czasie i czy nie napotyka przy wejściu na rynek niemożliwych do pokonania barier (14); — czy przedsiębiorstwo podjęło wystarczające kroki przygotowawcze umożliwiające mu wejście na dany rynek; — rzeczywiste i konkretne możliwości przedsiębiorstwa, które nie prowadzi jeszcze działalności, wejścia na ten rynek i konkurowania z co najmniej jednym z pozostałych przedsiębiorstw – sama teoretyczna możliwość wejścia na rynek nie jest wystarczająca; — struktura rynku oraz kontekst gospodarczy i prawny, w którym to przedsiębiorstwo funkcjonuje; — postrzeganie podmiotu obecnego na rynku jest istotnym elementem oceny istnienia stosunku konkurencji pomiędzy nim a przedsiębiorstwem spoza rynku, jako że jeśli to drugie jest postrzegane jako gracz, który potencjalnie wejdzie na rynek, może ono, poprzez samo swoje istnienie, wywierać presję konkurencyjną na przedsiębiorstwo obecne na tym rynku; — zawarcie porozumienia pomiędzy kilkoma przedsiębiorstwami działającymi na tym samym poziomie łańcucha produkcji, gdy niektóre z nich nie były obecne na danym rynku (15).

1.2.2. Ramy analityczne

18. Ocena na podstawie art. 101 składa się z dwóch kroków. Pierwszym krokiem, na podstawie art. 101 ust. 1, jest zbadanie, czy porozumienie między przedsiębiorstwami, które może wpływać na handel między państwami członkowskimi, ma antykonkurencyjny cel lub przynosi faktyczne lub potencjalne ( 16 ) skutki ograniczające konkurencję.

19. Krok drugi, na podstawie art. 101 ust. 3, który stosuje się wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że dane porozumienie ogranicza konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1, polega na określeniu korzyści prokonkurencyjnych wynikających z tego porozumienia i ocenie, czy takie prokonkurencyjne skutki przeważają nad skutkami ograniczającymi konkurencję ( 17 ) . Ważenie ograniczających konkurencję i prokonkurencyjnych skutków danego porozumienia odbywa się wyłącznie w ramach określonych w art. 101 ust. 3 ( 18 ) . W przypadku gdy skutki prokonkurencyjne nie przeważą nad ograniczeniem konkurencji, zgodnie z art. 101 ust. 2 porozumienie staje się nieważne z mocy prawa.

20. Art. 101 nie ma zastosowania, jeśli antykonkurencyjne zachowanie zostaje narzucone przedsiębiorstwom przez ustawodawstwo krajowe albo jeśli ustawodawstwo to tworzy ramy prawne, które eliminują wszelkie możliwości działania zgodnego z regułami konkurencji ze strony tych przedsiębiorstw ( 19 ) . W takich sytuacjach przedsiębiorstwa nie mogą podejmować samodzielnych działań, które mogą uniemożliwiać, ograniczać lub zakłócać konkurencję ( 20 ) . Fakt, że organy publiczne zachęcają do zawierania horyzontalnych porozumień kooperacyjnych nie oznacza, że jest to dopuszczalne na podstawie art. 101 ( 21 ) . Jeżeli prawo krajowe tylko zachęca przedsiębiorstwa do podjęcia samodzielnych zachowań antykonkurencyjnych lub ułatwia im to, przedsiębiorstwa podlegają w dalszym ciągu art. 101. W niektórych przypadkach organy publiczne zachęcają przedsiębiorstwa do zawierania horyzontalnych porozumień kooperacyjnych dla osiągnięcia celu związanego z danym obszarem polityki publicznej w drodze samoregulacji.

1.2.3. Ocena na podstawie art. 101 ust. 1

1.2.3.1. Główne problemy w zakresie konkurencji związane ze współpracą horyzontalną

21. Horyzontalne porozumienia kooperacyjne mogą prowadzić do uzyskania znaczących korzyści gospodarczych, w tym korzyści związanych ze zrównoważonym rozwojem, w szczególności jeżeli polegają na połączeniu uzupełniających się działalności, umiejętności lub aktywów. Współpraca horyzontalna może być sposobem na zmniejszenie ryzyka, oszczędność kosztów, zwiększenie inwestycji, gromadzenie know-how , poprawienie jakości i różnorodności produktów oraz szybsze wprowadzanie innowacji na rynek. Podobnie współpraca horyzontalna może być sposobem na eliminowanie niedoborów i zakłóceń w łańcuchach dostaw lub na ograniczanie zależności od niektórych produktów, usług i technologii.

22. Horyzontalne porozumienia kooperacyjne mogą jednak również ograniczać konkurencję na różne sposoby. Porozumienie może np. prowadzić do zaniku konkurencji na rynku właściwym, ryzyka zmowy między stronami lub może powodować problemy dotyczące antykonkurencyjnego zamknięcia dostępu do rynku.

1.2.3.2. Zanik konkurencji na rynku właściwym

23. Potencjalnym skutkiem horyzontalnych porozumień kooperacyjnych może być zanik konkurencji pomiędzy stronami porozumienia. Konkurenci mogą odnieść korzyści ze zmniejszenia presji konkurencyjnej, które jest wynikiem porozumienia, i w związku z tym mogą uznać, że podwyższenie cen jest opłacalne, lub wywierać niekorzystny wpływ na pozostałe czynniki konkurencji na rynku.

24. Dla oceny wpływu porozumienia na konkurencję istotne są następujące czynniki: — czy strony porozumienia mają duże udziały w rynku; — czy są one rzeczywistymi czy potencjalnymi konkurentami; — czy klienci mają wystarczające możliwości zmiany dostawców; — czy prawdopodobne jest, że konkurenci zwiększą dostawy w przypadku wzrostu cen; oraz — czy jedna ze stron porozumienia ma dużą siłę konkurencyjną.

1.2.3.3. Ryzyko zmowy

25. Horyzontalne porozumienie kooperacyjne może również zmniejszyć niezależność stron w podejmowaniu decyzji i wskutek tego zwiększyć prawdopodobieństwo, że będą one koordynowały swoje zachowania w celu osiągnięcia zmowy. Może jednak również – w przypadku stron, które już wcześniej koordynowały swoje działania – ułatwić koordynację oraz uczynić ją stabilniejszą i wydajniejszą poprzez jej wzmocnienie albo umożliwienie stronom osiągnięcia jeszcze wyższych cen. Współpraca horyzontalna może np. prowadzić do ujawniania informacji strategicznych, co zwiększa prawdopodobieństwo koordynacji działań pomiędzy stronami w obszarze współpracy lub poza nim. Ponadto strony mogą osiągnąć wysoki stopień uwspólnienia kosztów (tj. części kosztów zmiennych, które są wspólne dla stron), dzięki czemu strony mogą łatwiej koordynować ceny rynkowe i wielkość produkcji.

26. Dla oceny wpływu porozumienia na konkurencję istotne są następujące czynniki: — czy strony porozumienia mają duże udziały w rynku; — czy są one rzeczywistymi czy potencjalnymi konkurentami; — czy cechy rynku sprzyjają koordynacji; — czy obszar współpracy odpowiada za znaczną część kosztów zmiennych stron na danym rynku oraz — czy strony łączą swoją działalność w obszarze współpracy w znacznym zakresie. Może to mieć miejsce na przykład w sytuacji, gdy strony wspólnie produkują lub nabywają ważny półprodukt lub też wspólnie produkują lub dystrybuują znaczną część całkowitej produkcji końcowego produktu.

1.2.3.4. Zamknięcie dostępu do rynku

27. Niektóre horyzontalne porozumienia kooperacyjne, na przykład porozumienia produkcyjne i standaryzacyjne, mogą także powodować powstanie problemu dotyczącego antykonkurencyjnego zamknięcia dostępu do rynku. Za sprawą antykonkurencyjnych środków konkurenci będą mieli utrudnioną skuteczną konkurencję, na przykład na skutek odmówienia im dostępu do istotnych składników lub blokowania istotnej drogi dostępu do rynku. Wymiana szczególnie chronionych informacji lub danych handlowych może również powodować, że konkurenci nieuczestniczący w tej wymianie znajdą się w znacznie gorszym położeniu konkurencyjnym niż przedsiębiorstwa, które w wymianie uczestniczą.

1.2.4. Ograniczenia konkurencji ze względu na cel

28. Pewne rodzaje współpracy między przedsiębiorstwami można uznać, z uwagi na sam ich charakter, za szkodliwe dla prawidłowego funkcjonowania normalnej konkurencji ( 22 ) . W takich przypadkach badanie rzeczywistego lub potencjalnego wpływu takiego zachowania na rynek nie jest konieczne, jeżeli stwierdzono istnienie jego antykonkurencyjnego celu ( 23 )

29. potencjalnie oddziaływać negatywnie na konkurencję. Innymi słowy musi ono być po prostu w stanie w danym przypadku, biorąc od uwagę kontekst prawny i gospodarczy, w który się wpisuje, zapobiegać konkurencji w obrębie rynku wewnętrznego, ograniczać tę konkurencję lub ją zakłócać Dla stwierdzenia antykonkurencyjnego celu horyzontalnego porozumienia kooperacyjnego wystarczy, aby mogło onooddziaływać negatywnie na konkurencję. Innymi słowy musi ono być po prostu w stanie w danym przypadku, biorąc od uwagę kontekst prawny i gospodarczy, w który się wpisuje, zapobiegać konkurencji w obrębie rynku wewnętrznego, ograniczać tę konkurencję lub ją zakłócać ( 24 )

30. Aby stwierdzić antykonkurencyjny cel porozumienia, nie jest konieczne istnienie bezpośredniego związku między tym porozumieniem a cenami konsumpcyjnymi ( 25 ) . Art. 101 ma na celu ochronę nie tylko bezpośrednich interesów poszczególnych konkurentów lub konsumentów, lecz również ochronę struktury rynku i w ten sposób – konkurencji jako takiej ( 26 )

31. Pojęcie ograniczenia konkurencji „ze względu na cel” można zastosować do praktyk, w odniesieniu do których po indywidualnym i szczegółowym zbadaniu wykazano, że szkodzą konkurencji w wystarczającym stopniu ( 27 )

32. Aby ocenić, czy porozumienie ma antykonkurencyjny cel, uwzględnia się następujące elementy: — treść porozumienia; — cele, których osiągnięciu ono służy; — kontekst gospodarczy i prawny, w jaki się ono wpisuje.

33. Przy ustalaniu kontekstu prawnego i gospodarczego konieczne jest również uwzględnienie ( 28 ) — charakteru towarów lub usług, których porozumienie dotyczy; — rzeczywistych warunków funkcjonowania i struktury danego rynku lub danych rynków (29).

34. Jeżeli strony zgłaszają możliwe skutki prokonkurencyjne porozumienia, które powinny być nie tylko udowodnione i istotne, ale także właściwe dla danego porozumienia i wystarczająco ważne, Komisja odpowiednio je uwzględni ( 30 )

35. Intencje stron nie są czynnikiem niezbędnym do ustalenia, czy porozumienie ma antykonkurencyjny cel, mogą one być jednak wzięte pod uwagę stron nie są czynnikiem niezbędnym do ustalenia, czy porozumienie ma antykonkurencyjny cel, mogą one być jednak wzięte pod uwagę ( 31 )

1.2.5. Skutki ograniczające konkurencję

36. Horyzontalne porozumienie kooperacyjne, które samo w sobie nie wykazuje dostatecznego stopnia szkodliwości dla konkurencji, może jednak mieć skutki ograniczające konkurencję. Aby można było uznać, że horyzontalne porozumienie kooperacyjne ma skutki ograniczające konkurencję, musi ono mieć znaczący, faktyczny lub prawdopodobny, negatywny wpływ na co najmniej jeden z parametrów konkurencji na rynku, takich jak cena, produkcja, jakość produktu, różnorodność lub innowacyjność produktu. Aby ustalić, czy ma to miejsce w danym przypadku, należy zbadać, jak wyglądałaby konkurencja w rzeczywistym kontekście, w jakim pojawiłaby się, gdyby nie istniało dane porozumienie ( 32 ) . Porozumienia mogą mieć skutki ograniczające konkurencję poprzez znaczne zmniejszenie konkurencji między przedsiębiorstwami będącymi stronami danego porozumienia lub też między jedną ze stron a osobami trzecimi ( 33 )

37. Aby ocenić, czy porozumienie ma skutki ograniczające konkurencję, uwzględnia się następujące istotne elementy: — charakter i treść porozumienia; — konkretne ramy, w które współpraca się wpisuje, w szczególności kontekst gospodarczy i prawny, w jakim prowadzą działalność zainteresowane przedsiębiorstwa, charakter towarów lub usług, których to porozumienie dotyczy, jak również rzeczywiste warunki funkcjonowania i struktury rozpatrywanego rynku lub rynków (34); — zakres, w jakim strony indywidualnie lub wspólnie posiadają lub uzyskują pewien poziom władzy rynkowej oraz stopień, w jakim porozumienie przyczynia się do powstania, utrzymania lub wzmocnienia tej władzy rynkowej lub też pozwala stronom na jej wykorzystywanie (35); — skutki ograniczające konkurencję mogą być rzeczywiste i potencjalne, ale w każdym przypadku muszą one być wystarczająco odczuwalne (36).

38. Przedsiębiorstwa zawierają niekiedy horyzontalne porozumienia kooperacyjne, ponieważ na podstawie obiektywnych czynników nie byłyby w stanie niezależnie zrealizować projektu lub działania będącego przedmiotem współpracy, na przykład z powodu ograniczonych możliwości technicznych stron. Takie horyzontalne porozumienia kooperacyjne nie będą zazwyczaj powodować powstania skutków ograniczających konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1, chyba że strony mogłyby zrealizować projekt przy mniej surowych ograniczeniach ( 37 )

1.2.6. Ograniczenia dodatkowe

39. Horyzontalne porozumienie kooperacyjne, które jest zgodne z art. 101 ust. 1, wciąż może ograniczać autonomię handlową stron tego porozumienia. Takie tzw. „ograniczenie dodatkowe” może samo w sobie być również zgodne z art. 101 ust. 1, jeżeli jest ono obiektywnie niezbędne do celów wdrożenia horyzontalnego porozumienia kooperacyjnego i proporcjonalne do jego celów ( 38 ) . W takich przypadkach należy zbadać, czy realizacja porozumienia byłaby niemożliwa w przypadku braku danego ograniczenia ( 39 ) . Fakt, że dana operacja lub działanie stają się po prostu trudniejsze do zrealizowania czy mniej korzystne w przypadku braku danego ograniczenia, nie sprawia, że ograniczenie ma charakter „obiektywnie konieczny” i jest zatem dodatkowe ( 40 )

1.2.7. Ocena na podstawie art. 101 ust. 3

40. Ocena ograniczeń konkurencji ze względu na cel lub skutek przeprowadzana na podstawie art. 101 ust. 1 stanowi tylko jedną stronę analizy. Druga strona, która znajduje odzwierciedlenie w art. 101 ust. 3, to ocena prokonkurencyjnych skutków porozumień ograniczających konkurencję ( 41 ) . Jeżeli w indywidualnym przypadku udowodniono istnienie ograniczenia konkurencji ze względu na cel lub skutek w rozumieniu art. 101 ust. 1, dla celów obrony można powołać się na art. 101 ust. 3. Zgodnie z art. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 Traktatu ( 42 ) ciężar dowodu spełnienia przesłanek art. 101 ust. 3 spoczywa na przedsiębiorstwie lub przedsiębiorstwach ubiegających się o skorzystanie z tego postanowienia. W związku z tym oparte na faktach argumenty oraz dowody przedstawione przez przedsiębiorstwo lub przedsiębiorstwa muszą umożliwiać Komisji dojście do przekonania, że istnieje wystarczające prawdopodobieństwo, iż przedmiotowe porozumienie prowadzi do wystąpienia skutków prokonkurencyjnych ( 43 )

41. Zastosowanie wyjątku przewidzianego w art. 101 ust. 3 wymaga łącznego spełnienia czterech warunków – dwóch pozytywnych i dwóch negatywnych: — porozumienie musi przyczyniać się do polepszenia produkcji lub dystrybucji produktów bądź do popierania postępu technicznego lub gospodarczego, tzn. prowadzić do przyrostu wydajności; — ograniczenia muszą być niezbędne do osiągnięcia tych celów, tj. przyrostu wydajności; — konsumenci muszą otrzymywać słuszną część zysku, który wynika z porozumienia, tj. przyrost wydajności, w tym przyrost wydajności jakościowej, osiągnięty w wyniku niezbędnych ograniczeń musi być w odpowiedni sposób przeniesiony na konsumentów, tak aby przynajmniej zrekompensować im skutki ograniczające wynikające z porozumienia. W związku z tym nie wystarczy osiągnięcie przyrostu wydajności tylko przez strony porozumienia. Na potrzeby niniejszych wytycznych pojęcie „konsumentów” obejmuje potencjalnych lub faktycznych klientów stron porozumienia (44); oraz — porozumienie nie może dawać stronom możliwości eliminowania konkurencji w stosunku do znacznej części danych produktów.

42. Podstawą rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych i rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień specjalizacyjnych jest art. 101 ust. 3. Oba rozporządzenia oparte są na założeniu, że połączenie uzupełniających się umiejętności lub aktywów może być źródłem znacznego przyrostu wydajności w przypadku porozumień badawczo-rozwojowych i specjalizacyjnych. Może mieć to miejsce również w przypadku innych horyzontalnych porozumień kooperacyjnych. Analiza efektywności konkretnego porozumienia na podstawie art. 101 ust. 3 jest wobec tego w znacznym stopniu kwestią zidentyfikowania uzupełniających się umiejętności i aktywów, które każda ze stron wnosi do porozumienia, oraz oceny, czy w związku z wynikającą z tego efektywnością spełnione są warunki art. 101 ust. 3. Uzupełnianie się może wynikać z horyzontalnych porozumień kooperacyjnych na różne sposoby. Porozumienie badawczo-rozwojowe może skutkować połączeniem zróżnicowanych zdolności badawczych i uzupełniających się umiejętności i aktywów, które mogą prowadzić do opracowywania i wprowadzania na rynek nowych lub lepszych produktów i technologii, niż miałoby to miejsce w przypadku braku porozumienia. Inne horyzontalne porozumienia kooperacyjne mogą umożliwiać stronom połączenie sił w celu opracowywania, produkowania i wprowadzania na rynek produktów lub wspólnego nabywania produktów lub usług, których strony te mogą potrzebować w swojej działalności.

43. Horyzontalne porozumienia kooperacyjne, które nie polegają na łączeniu uzupełniających się umiejętności lub aktywów, rzadziej prowadzą do powstania korzystnego dla konsumentów przyrostu wydajności. Porozumienia takie mogą ograniczać powielanie pewnych kosztów, na przykład dzięki wyeliminowaniu pewnych kosztów stałych. Uzyskanie korzyści przez konsumentów w wyniku oszczędności w zakresie kosztów stałych jest jednak mniej prawdopodobne niż w wyniku oszczędności w zakresie np. kosztów zmiennych lub krańcowych.

1.2.8. Horyzontalne porozumienia kooperacyjne, które zasadniczo nie są objęte zakresem stosowania art. 101 ust. 1

44. de minimis ”) Porozumienia, które nie mogą w znaczący sposób wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi (brak wpływu na wymianę handlową) ani w znaczący sposób ograniczyć konkurencji (porozumienia o mniejszym znaczeniu) nie są objęte zakresem stosowania art. 101 ust. 1 ( 45 ) . Komisja przedstawiła wskazówki dotyczące braku wpływu na wymianę handlową w wytycznych Komisji w sprawie pojęcia wpływu na handel zawartego w art. 81 i 82 Traktatu (zwanych dalej „wytycznymi w sprawie wpływu na handel”) ( 46 ) , a wskazówki dotyczące braku wpływu na porozumienia o mniejszym znaczeniu w zawiadomieniu Komisji w sprawie porozumień o mniejszym znaczeniu, które nie ograniczają odczuwalnie konkurencji na mocy art. 101 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (zwanym dalej „zawiadomieniem”) ( 47 ) . Niniejsze wytyczne pozostają bez uszczerbku dla wytycznych w sprawie wpływu na handel i zawiadomienia de minimis, jak również dla wszystkich przyszłych wytycznych Komisji w tym zakresie.

45. W wytycznych w sprawie wpływu na handel określono zasady opracowane przez sądy unijne na potrzeby interpretacji pojęcia wpływu na handel oraz wskazano, kiedy jest mało prawdopodobne, aby porozumienia mogły mieć znaczący wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Wytyczne zawierają negatywne domniemanie wzruszalne, które ma zastosowanie do wszystkich porozumień w rozumieniu art. 101 ust. 1, niezależnie od charakteru ograniczeń zawartych w takich porozumieniach, a zatem ma zastosowanie również do porozumień zawierających najpoważniejsze ograniczenia konkurencji ( 48 ) . Zgodnie z tym domniemaniem horyzontalne porozumienia kooperacyjne nie mogą co do zasady w znaczący sposób wpływać na wymianę handlową między państwami członkowskimi, jeżeli: — całkowity udział stron w jakimkolwiek rynku właściwym w Unii, na który porozumienie ma wpływ, nie przekracza 5 % oraz — całkowity roczny obrót w Unii danych przedsiębiorstw dotyczący produktów objętych porozumieniem nie przekracza 40 mln EUR (49). — W przypadku porozumień dotyczących wspólnego nabywania produktów właściwy obrót stanowią dokonane przez strony łączne zakupy produktów objętych porozumieniem. Komisja może obalić to domniemanie tylko wówczas, kiedy analiza cech charakterystycznych porozumienia i warunków gospodarczych, w jakich zostało zawarte, wykaże sytuację przeciwną.

46. de minimis horyzontalne porozumienia kooperacyjne zawarte między rzeczywistymi lub potencjalnymi konkurentami nie ograniczają odczuwalnie konkurencji w rozumieniu art. 101 ust. 1, jeżeli łączny udział stron porozumienia w rynku nie przekracza 10 % na żadnym z rynków właściwych, których dotyczy porozumienie Zgodnie z zawiadomieniemhoryzontalne porozumienia kooperacyjne zawarte między rzeczywistymi lub potencjalnymi konkurentami nie ograniczają odczuwalnie konkurencji w rozumieniu art. 101 ust. 1, jeżeli łączny udział stron porozumienia w rynku nie przekracza 10 % na żadnym z rynków właściwych, których dotyczy porozumienie ( 50 ) . Ta zasada ogólna podlega dwóm wyjątkom. Po pierwsze, jeżeli chodzi o najpoważniejsze ograniczenia konkurencji, art. 101 ust. 1 ma zastosowanie bez względu na udział stron w rynku ( 51 ) . Wynika to z faktu, że porozumienie mogące wpłynąć na handel między państwami członkowskimi i mające antykonkurencyjny cel może – z uwagi na swój charakter i bez względu na to, jakie są jego konkretne skutki – stanowić odczuwalne ograniczenie konkurencji ( 52 ) . Po drugie, próg udziału w rynku w wysokości 10 % obniżono do 5 %, w przypadku gdy na rynku właściwym konkurencja zostaje ograniczona przez skutki skumulowane równoległych sieci porozumień ( 53 )

47. Ponadto nie przyjmuje się domniemania, że porozumienia horyzontalne zawarte przez przedsiębiorstwa, z których co najmniej jedno ma indywidualny udział w rynku przekraczający 10 %, automatycznie wchodzą w zakres stosowania art. 101 ust. 1. Porozumienia takie mogą nadal nie mieć znaczącego wpływu na handel między państwami członkowskimi lub mogą nie stanowić odczuwalnego ograniczenia konkurencji ( 54 ) . Porozumienia takie powinny być zatem oceniane w ich kontekście prawnym i ekonomicznym. Niniejsze wytyczne zawierają kryteria dotyczące indywidualnej oceny takich porozumień.

1.3. Związek z innymi wskazówkami i przepisami

48. Porozumienia zawierane między przedsiębiorstwami działającymi na różnych poziomach łańcucha produkcji lub dystrybucji, tzn. porozumienia wertykalne, są zasadniczo uregulowane w rozporządzeniu Komisji (UE) nr …/2022 z dnia XX kwietnia 2022 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych ( 55 ) (zwanym dalej „rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień wertykalnych” lub „VBER”) oraz w komunikacie Komisji – zawiadomienie Komisji – Wytyczne w sprawie ograniczeń wertykalnych (zwanym dalej „wytycznymi wertykalnymi”) ( 56 ) . W zakresie, w jakim porozumienia wertykalne, np. porozumienia dystrybucyjne, są zawierane między konkurentami, wpływ danego porozumienia na rynek oraz potencjalne problemy w dziedzinie konkurencji mogą być jednak podobne do wpływu i problemów powodowanych przez porozumienia horyzontalne. Z tego względu porozumienia wertykalne między konkurentami objęto zakresem niniejszych wytycznych ( 57 ) . Jeżeli zaistnieje potrzeba oceny takich porozumień także na podstawie VBER i wytycznych wertykalnych, zostanie to wyraźnie wskazane w odpowiednim rozdziale niniejszych wytycznych. Jeżeli brak jest takiego odniesienia, do porozumień wertykalnych między konkurentami stosuje się jedynie niniejsze wytyczne.

49. W przypadku, gdy niniejsze wytyczne odnoszą się do rynku właściwego: obwieszczenie Komisji w sprawie definicji rynku właściwego do celów unijnego prawa konkurencji (zwane dalej „obwieszczeniem w sprawie definicji rynku”) może zawierać wskazówki dotyczące zasad, kryteriów i dowodów, z jakich korzysta Komisja przy rozważaniu zagadnień związanych z definicją rynku ( 58 ) . Rynek właściwy do celów stosowania art. 101 do horyzontalnych porozumień kooperacyjnych należy zatem zdefiniować na podstawie tych wskazówek oraz wszelkich przyszłych wskazówek dotyczących definicji rynków właściwych na potrzeby unijnego prawa konkurencji.

50. Chociaż w niniejszych wytycznych znajdują się odniesienia do karteli, ich celem nie jest udzielanie jakichkolwiek wskazówek na temat tego, co stanowi kartel, a co go nie stanowi w rozumieniu praktyki decyzyjnej Komisji oraz orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

51. Niniejsze wytyczne stosuje się do najbardziej powszechnych rodzajów horyzontalnych porozumień kooperacyjnych, bez względu na poziom integracji, jaki jest ich skutkiem, z wyjątkiem operacji stanowiących koncentrację w rozumieniu art. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 139/2004 z dnia 20 stycznia 2004 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw ( 59 ) (zwanego dalej „rozporządzeniem w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw”), takich jak na przykład tworzenie wspólnych przedsiębiorców pełniących w sposób trwały wszystkie funkcje samodzielnego podmiotu gospodarczego (zwanych dalej „wspólnymi przedsiębiorcami o pełnym zakresie funkcji”) ( 60 )

52. Niniejsze wytyczne nie mają zastosowania do porozumień, decyzji i praktyk uzgodnionych producentów produktów rolnych, które odnoszą się do produkcji rolnej lub handlu produktami rolnymi i których celem jest stosowanie normy zrównoważonego rozwoju wyższej niż norma przewidziana w prawie Unii lub prawie krajowym, oraz które są wyłączone z zakresu stosowania art. 101 ust. 1 zgodnie z art. 210a rozporządzenia (UE) nr 1308/2013 ustanawiającego wspólną organizację rynków produktów rolnych ( 61 ) . Niniejsze wytyczne pozostają bez uszczerbku dla wytycznych, które Komisja wyda zgodnie z art. 210a ust. 5 tego rozporządzenia. Porozumienia, decyzje i praktyki uzgodnione producentów produktów rolnych, które odnoszą się do produkcji rolnej lub handlu produktami rolnymi i które nie spełniają warunków określonych w art. 210a, podlegają jednak art. 101 ust. 1.

53. Ocena na podstawie art. 101, przedstawiona w niniejszych wytycznych, pozostaje bez uszczerbku dla możliwości równoległego stosowania art. 102 Traktatu do horyzontalnych porozumień kooperacyjnych ( 62 )

54. Niniejsze wytyczne pozostają bez uszczerbku dla wykładni, jakiej może dokonać Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w odniesieniu do stosowania art. 101 do horyzontalnych porozumień kooperacyjnych.

55. Niniejsze wytyczne zastępują wytyczne Komisji w sprawie stosowania art. 101 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do horyzontalnych porozumień kooperacyjnych ( 63 ) , opublikowane przez Komisję w 2011 r., i nie mają zastosowania w takim zakresie, w jakim stosuje się zasady sektorowe, jak ma to miejsce w przypadku niektórych porozumień dotyczących rolnictwa ( 64 ) lub transportu ( 65 ) . Komisja będzie nadal monitorowała funkcjonowanie rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych i rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień specjalizacyjnych oraz niniejszych wytycznych w oparciu o informacje rynkowe pochodzące od zainteresowanych podmiotów i krajowych organów ochrony konkurencji, i może zmienić niniejsze wytyczne w związku z przyszłym rozwojem sytuacji i jej zmieniającą się oceną.

2. POROZUMIENIA BADAWCZO-ROZWOJOWE

2.1. Wprowadzenie

56. Celem niniejszego rozdziału jest przedstawienie wskazówek dotyczących zakresu porozumień badawczo-rozwojowych i oceny ich wpływu na konkurencję.

57. Porozumienia badawczo-rozwojowe są zróżnicowane pod względem formy i zakresu. Obejmują one porozumienia w sprawie outsourcingu niektórych działań w zakresie badań i rozwoju, porozumienia dotyczące wspólnego ulepszania istniejących technologii i współpracę dotyczącą badań, rozwoju i wprowadzania do obrotu całkowicie nowych produktów. Współpraca w zakresie prac badawczo-rozwojowych może przybierać formę porozumienia kooperacyjnego lub wspólnie kontrolowanego przedsiębiorstwa ( 66 ) . Obejmuje ona również współpracę między konkurentami w ramach swobodniejszych form, takich jak współpraca techniczna w grupach roboczych.

58. Porozumienia badawczo-rozwojowe mogą być zawierane przez duże przedsiębiorstwa, MŚP ( 67 ) , instytucje akademickie lub instytuty badawcze lub przez każdy z tych podmiotów w dowolnej kombinacji ( 68 )

59. Współpraca w zakresie prac badawczo-rozwojowych może mieć wpływ nie tylko na konkurencję na istniejących rynkach produktowych lub technologicznych, lecz także na konkurencję w dziedzinie innowacji.

60. Do celów rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych i niniejszego rozdziału wytycznych „konkurencja w dziedzinie innowacji” ( 69 ) odnosi się do działań badawczo-rozwojowych dotyczących nowych produktów lub technologii, które tworzą swój własny nowy rynek ( 70 ) , i do ośrodków badawczo-rozwojowych, tj. działań badawczo-rozwojowych ukierunkowanych głównie na konkretny cel wynikający z porozumienia badawczo-rozwojowego ( 71 ) . Konkretnego celu ośrodka badawczo-rozwojowego nie da się jeszcze zdefiniować jako produktu lub technologii, lub ma on znacznie szerzej zakrojony cel niż konkretny produkt lub konkretna technologia na danym rynku.

61. Ocenę porozumień badawczo-rozwojowych na podstawie art. 101 ust. 1 omówiono w sekcji 2.3 niniejszych wytycznych. Porozumienia badawczo-rozwojowe mogą być objęte zasadą „bezpiecznej przystani” ustanowioną rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych ( 72 ) . Wyłączenie grupowe opiera się na założeniu, że – w stopniu, w jakim porozumienia badawczo-rozwojowe mieszczą się w zakresie stosowania art. 101 ust. 1 i spełniają kryteria określone w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych – będą one zazwyczaj spełniały cztery warunki określone w art. 101 ust. 3. W sekcji 2.4 niniejszych wytycznych opisano porozumienia, o których mowa w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych. Warunki umożliwiające wyłączenie porozumień badawczo-rozwojowych wyjaśniono w sekcji 2.5 – Warunki uzyskania wyłączenia. Najpoważniejsze i wykluczone ograniczenia konkurencji opisane w sekcji 2.6 niniejszych wytycznych mają na celu zapewnienie, aby wyłączenie określone w art. 2 rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych obejmowało wyłącznie porozumienia ograniczające konkurencję, w przypadku których można rozsądnie oczekiwać, że spełnią one warunki określone w art. 101 ust. 3.

62. „Bezpieczna przystań” ma zastosowanie tak długo, jak długo przywilej wyłączenia grupowego nie zostanie w danym przypadku wycofany przez Komisję lub organ ochrony konkurencji danego państwa członkowskiego („krajowy organ ochrony konkurencji”) na podstawie art. 29 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 Traktatu ( 73 ) (sekcja 2.7 niniejszych wytycznych).

63. Jeżeli do porozumienia badawczo-rozwojowego nie stosuje się „bezpiecznej przystani” przewidzianej w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych, należy zbadać, czy w danym przypadku porozumienie badawczo-rozwojowe objęte jest zakresem stosowania art. 101 ust. 1, a jeśli tak, to czy spełnione są warunki określone w art. 101 ust. 3 – kwestię tę opisano w sekcji 2.8 niniejszych wytycznych, w sekcji 2.9 określono natomiast właściwy czas oceny.

2.2. Rynki właściwe

64. Obwieszczenie w sprawie definicji rynku zawiera wskazówki dotyczące zasad, kryteriów i dowodów, z jakich korzysta Komisja przy rozważaniu zagadnień związanych z definicją rynku ( 74 ) . Rynek właściwy do celów stosowania art. 101 do porozumień badawczo-rozwojowych należy zatem zdefiniować na podstawie wspomnianych wskazówek lub, w stosownych przypadkach, na podstawie wszelkich przyszłych wskazówek dotyczących definicji rynków właściwych na potrzeby unijnego prawa konkurencji.

65. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych właściwym rynkiem produktowym lub rynkiem technologii jest rynek produktów lub technologii, które mogą zostać ulepszone, zastąpione substytucyjnymi lub innymi produktami lub technologiami objętymi umową ( 75 )

2.3. Ocena na podstawie art. 101 ust. 1

2.3.1. Główne problemy w zakresie konkurencji

66. Porozumienia badawczo-rozwojowe mogą powodować różne problemy w zakresie konkurencji, w szczególności mogą bezpośrednio ograniczać konkurencję między stronami, prowadzić do antykonkurencyjnego zamknięcia osobom trzecim dostępu do rynku lub prowadzić do zmowy na rynku.

67. Jeżeli współpraca w zakresie prac badawczo-rozwojowych bezpośrednio ogranicza konkurencję między stronami lub ułatwia zmowę na rynku , może to prowadzić do wyższych cen, mniejszego wyboru dla konsumentów lub niższej jakości produktów lub technologii. Może to również prowadzić do ograniczenia i spowolnienia innowacji, co z kolei sprawi, że na rynek będą wchodziły gorsze produkty lub technologie lub będzie ich wchodziło mniej. Może to również sprawić, że produkty lub technologie będą docierały na rynek później, niż miałoby to miejsce w przypadku braku takiego porozumienia.

68. Antykonkurencyjne zamknięcie osobom trzecim dostępu do rynku może wystąpić w szczególności wówczas, gdy co najmniej jedna strona porozumienia badawczo-rozwojowego ma prawo do wyłącznego wykorzystywania wyników prac badawczo-rozwojowych, a co najmniej jedna strona posiada znaczący stopień władzy rynkowej.

2.3.2. Ograniczenia konkurencji ze względu na cel

69. Porozumienia dotyczące prac badawczo-rozwojowych ograniczają konkurencję ze względu na cel, jeżeli ich głównym celem nie są badania i rozwój, tylko służą one jako narzędzie udziału w kartelu lub narzędzie prowadzące do innego naruszenia ze względu na cel, o którym mowa w art. 101 ust. 1, takiego jak ustalanie cen, ograniczanie produkcji, podział rynku lub ograniczanie rozwoju technicznego.

70. Porozumienie badawczo-rozwojowe może ograniczać rozwój techniczny, gdy strony, zamiast współpracować w celu promowania postępów technicznych i gospodarczych, wykorzystują współpracę w zakresie prac badawczo-rozwojowych, aby: a) zapobiegać wchodzeniu na rynek produktów lub technologii lub opóźniać je, b) koordynować kwestie związane z cechami produktów lub technologii, które nie są objęte porozumieniem badawczo-rozwojowym lub c) ograniczać potencjał wspólnie rozwijanego produktu lub wspólnie rozwijanej technologii, gdy indywidualnie wprowadzają taki produkt lub taką technologię na rynek.

2.3.3. Skutki ograniczające konkurencję

2.3.3.1. Wprowadzenie – porozumienia zasadniczo niepowodujące ograniczenia konkurencji

71. Wiele porozumień badawczo-rozwojowych nie wchodzi w zakres stosowania art. 101 ust. 1, jeżeli zawierają je przedsiębiorstwa o uzupełniających się umiejętnościach, które nie byłyby inaczej w stanie prowadzić prac badawczo-rozwojowych samodzielnie.

72. Ponadto współpraca w zakresie prac badawczo-rozwojowych między niekonkurującymi przedsiębiorstwami ( 76 ) zwykle nie powoduje horyzontalnych skutków ograniczających konkurencję.

74. Jeśli na podstawie obiektywnych czynników strony nie byłyby w stanie niezależnie zrealizować niezbędnych prac badawczo-rozwojowych, porozumienie badawczo-rozwojowe nie spowoduje zazwyczaj powstania skutków ograniczających konkurencję. Strona może nie być w stanie niezależnie zrealizować prac badawczo-rozwojowych np. z powodu ograniczonych możliwości technicznych lub ograniczonego dostępu do finansowania, pracowników z odpowiednimi umiejętnościami, technologii i innych zasobów.

75. Outsourcing uprzednio wewnętrznej działalności badawczo-rozwojowej stron jest szczególną formą współpracy badawczo-rozwojowej. W takim przypadku prace badawczo-rozwojowe są często prowadzone przez wyspecjalizowane przedsiębiorstwa, instytuty badawcze lub instytucje akademickie, których działalność nie obejmuje wykorzystywania wyników tych prac. Porozumienia takie są zwykle połączone z transferem know-how lub klauzulą o wyłączności w zakresie dostaw odnośnie do potencjalnych wyników. Z uwagi na komplementarny charakter stron uczestniczących we współpracy (np. w odniesieniu do ich umiejętności lub technologii) w tego rodzaju przypadkach porozumienia takie nie powodują zazwyczaj skutków ograniczających konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1.

76. Współpraca w zakresie prac badawczo-rozwojowych, która nie obejmuje wspólnego wykorzystywania potencjalnych wyników w drodze udzielania licencji, produkcji lub wprowadzania do obrotu, rzadko powoduje skutki ograniczające konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1. Takie porozumienia badawczo-rozwojowe mogą jednak wywoływać skutki antykonkurencyjne, np. jeżeli porozumienie badawczo-rozwojowe powoduje odczuwalne ograniczenie konkurencji na poziomie innowacji.

2.3.3.2. Władza rynkowa

77. Prawdopodobieństwo, że porozumienia badawczo-rozwojowe wywołają skutki ograniczające konkurencję istnieje tylko wówczas, gdy strony uczestniczące we współpracy w zakresie prac badawczo-rozwojowych mają władzę rynkową.

78. Nie istnieje żaden bezwzględny próg, powyżej którego można by uznać, że porozumienie badawczo-rozwojowe umożliwia uzyskanie lub utrzymanie władzy rynkowej i tym samym może wywoływać skutki ograniczające konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1. Niemniej jednak porozumienia badawczo-rozwojowe między przedsiębiorstwami konkurującymi o istniejące produkty lub technologie są objęte wyłączeniem określonym w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych pod warunkiem, że ich łączny udział w rynku nie przekracza 25 % na właściwych rynkach produktowych i rynkach technologii i że spełnione są pozostałe warunki stosowania rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych.

79. Rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych obejmuje również porozumienia badawczo-rozwojowe między przedsiębiorstwami konkurującymi w dziedzinie innowacji. Porozumienia te są objęte wyłączeniem określonym w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych, pod warunkiem że istnieją co najmniej trzy konkurujące działania badawczo-rozwojowe ( 79 ) poza działaniami stron porozumienia, porównywalne z tymi działaniami. Spełnione muszą być również pozostałe warunki stosowania rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych. Z zastrzeżeniem spełnienia tych warunków porozumienie między przedsiębiorstwami konkurującymi w dziedzinie innowacji ( 80 ) prawdopodobnie nie będzie miało skutków ograniczających na rynku wewnętrznym, biorąc pod uwagę, że strony prawdopodobnie nie będą w stanie w sposób opłacalny utrzymać innowacyjności poniżej poziomu konkurencyjnego przez dłuższy okres.

80. Im silniejsza jest wspólna pozycja stron na istniejących rynkach lub im mniejsza jest liczba konkurujących działań badawczo-rozwojowych poza takimi działaniami stron i porównywalnych do takich działań stron, tym bardziej prawdopodobne jest, że porozumienie badawczo-rozwojowe może spowodować skutki ograniczające konkurencję ( 81 )

2.3.3.3. Prace badawczo-rozwojowe ukierunkowane na ulepszanie istniejących produktów lub technologii lub zastąpienie ich substytucyjnymi lub innymi produktami lub technologiami

81. Jeżeli prace badawczo-rozwojowe są ukierunkowane na ulepszanie istniejących produktów lub technologii, potencjalne skutki dotyczą rynku(-ów) właściwego(-ych) dla tych istniejących produktów lub technologii. Wpływ na ceny, produkcję, jakość produktów, różnorodność produktów lub rozwój techniczny na istniejących rynkach jest jednak możliwy jedynie wówczas, gdy strony mają łącznie silną pozycję, wejście na rynek jest trudne i istnieją tylko nieliczni inni konkurenci. Ponadto jeżeli prace badawczo-rozwojowe dotyczą jedynie względnie niewielkiego wkładu w produkt końcowy, skutki w postaci zamknięcia dostępu do rynku w odniesieniu do takich produktów końcowych, jeżeli w ogóle występują, są bardzo ograniczone.

82. Jeżeli prace badawczo-rozwojowe są ukierunkowane na zastąpienie istniejących produktów lub technologii substytucyjnymi lub innymi produktami lub technologiami , potencjalne skutki mogą dotyczyć spowolnienia rozwoju produktu lub technologii, które mają zastąpić istniejące. Dzieje się tak w szczególności, jeżeli strony mają władzę rynkową na istniejącym rynku produktowym lub rynku technologii i dodatkowo jako jedyne uczestniczą w pracach badawczo-rozwojowych dotyczących rozwoju produktu lub technologii mających zastąpić istniejący produkt lub istniejącą technologię. Podobny skutek może wystąpić, jeżeli ważny uczestnik istniejącego rynku współpracuje z o wiele mniejszym lub potencjalnym konkurentem, który ma właśnie się pojawić, wprowadzając do obrotu produkt lub technologię, który(-a) może zagrozić pozycji przedsiębiorstwa zasiedziałego.

83. Jeżeli strony włączą również do swojego porozumienia wspólne wykorzystywanie (np. na potrzeby produkcji lub dystrybucji) produktów lub technologii objętych umową, należy dokładniej zbadać wpływ takiego porozumienia na konkurencję. W szczególności jeżeli strony są silnymi konkurentami, istnieje większe prawdopodobieństwo wystąpienia skutków ograniczających konkurencję w postaci wyższych cen lub zmniejszonej produkcji na istniejących rynkach. Jeżeli jednak wspólne wykorzystywanie polega jedynie na udzielaniu licencji osobom trzecim, wystąpienie skutków ograniczających, takich jak problemy związane z zamknięciem dostępu do rynku, jest mało prawdopodobne.

2.3.3.4. Ośrodki badawczo-rozwojowe i działania badawczo-rozwojowe ukierunkowane na produkt lub technologię tworzące nowy rynek

84. Działania badawczo-rozwojowe dotyczące badań i rozwoju związanych z nowymi produktami lub technologiami, a także ośrodki badawczo-rozwojowe ujęto na potrzeby niniejszego rozdziału w ramach pojęcia konkurencji w dziedzinie innowacji.

85. Nowy produkt lub nowa technologia nie służą jedynie ulepszeniu istniejących produktów lub technologii lub zastąpieniu ich substytucyjnymi lub innymi produktami lub technologiami. Zapotrzebowanie na nowy produkt lub na nową technologię utworzy, jeżeli się one pojawią, nowy odrębny rynek.

86. Ośrodki badawczo-rozwojowe to działania badawczo-rozwojowe ukierunkowane przede wszystkim na szczególny cel. Konkretnego celu ośrodka badawczo-rozwojowego nie da się jeszcze zdefiniować jako produktu lub technologii, lub ma on znacznie szerzej zakrojony cel niż produkty lub technologie na danym rynku.

87. Istnieje niewielkie prawdopodobieństwo, aby takie działania badawczo-rozwojowe miały wpływ na ceny i produkcję na istniejących rynkach w momencie przeprowadzania oceny współpracy w zakresie prac badawczo-rozwojowych, gdyż działania badawczo-rozwojowego nie można jeszcze zdefiniować jako nastawionego na produkt lub technologię. Analiza będzie musiała zatem skupiać się na potencjalnych ograniczeniach konkurencji w dziedzinie innowacji, na przykład w zakresie jakości i różnorodności potencjalnych przyszłych produktów lub technologii lub tempa lub stopnia innowacji. Takie skutki ograniczające konkurencję mogą wystąpić, jeżeli co najmniej dwa spośród niewielu przedsiębiorstw zaangażowanych niezależnie (na przykład) w prace badawczo-rozwojowe dotyczące nowego produktu (w szczególności gdy są one na etapie, na którym są bliskie wprowadzenia nowego produktu do obrotu) rozpoczynają współpracę zamiast zajmować się rozwojem nowego produktu oddzielnie. Takie skutki są zwykle bezpośrednim wynikiem współpracy między stronami.

88. Innowacje może ograniczyć nawet porozumienie czysto badawczo-rozwojowe. Zasadniczo jest jednak mało prawdopodobne, aby współpraca badawczo-rozwojowa dotycząca nowych produktów lub technologii lub ośrodki badawczo-rozwojowe wywoływały skutki ograniczające konkurencję, chyba że istnieje tylko niewielka liczba konkurujących działań badawczo-rozwojowych poza działaniami stron współpracy badawczo-rozwojowej.

2.4. Porozumienia objęte rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych

89. Przywilej wyłączenia ustanowiony w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych obejmuje te porozumienia badawczo-rozwojowe, w przypadku których można z wystarczającą pewnością założyć, że spełniają one warunki określone w art. 101 ust. 3 ( 82 )

90. Rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych obejmuje swoim zakresem porozumienia badawczo-rozwojowe, które zostały zawarte przez co najmniej dwie strony i które odnoszą się do warunków, na jakich strony te ( 83 ) a) prowadzą wspólne prace badawczo-rozwojowe nad produktami lub technologiami objętymi umową, które obejmują lub wykluczają wspólne wykorzystywanie wyników tych prac; lub b) prowadzą opłacane prace badawczo-rozwojowe nad produktami lub technologiami objętymi umową, które obejmują lub wykluczają wspólne wykorzystywanie wyników tych prac; lub c) wspólnie wykorzystują wyniki prac badawczo-rozwojowych nad produktami lub technologiami objętymi umową prowadzonych zgodnie z wcześniejszym porozumieniem dotyczącym prowadzenia wspólnych prac badawczo-rozwojowych (jak zdefiniowano w lit. a) powyżej) między tymi samymi stronami; lub d) wspólnie wykorzystują wyniki prac badawczo-rozwojowych nad produktami lub technologiami objętymi umową prowadzonych zgodnie z wcześniejszym porozumieniem dotyczącym prowadzenia opłacanych prac badawczo-rozwojowych (jak zdefiniowano w lit. b) powyżej) między tymi samymi stronami.

91. W rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych dokonano rozróżnienia między produktami objętymi umową a technologiami objętymi umową: a) „produkt objęty umową” (84) oznacza produkt (85) powstały w wyniku wspólnych lub opłacanych prac badawczo-rozwojowych bądź też wyprodukowany lub dostarczony w wyniku zastosowania technologii objętych umową. Obejmuje to produkty uzyskane za pośrednictwem ośrodka badawczo-rozwojowego, jak również nowe produkty (86); b) „technologia objęta umową” (87) oznacza technologię lub proces powstałe w wyniku wspólnych lub opłacanych prac badawczo-rozwojowych. Obejmuje to technologie lub procesy uzyskane za pośrednictwem ośrodka badawczo-rozwojowego,jak również nowe technologie lub procesy.

92. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych pojęcie „prac badawczo-rozwojowych” oznacza działania mające na celu pozyskiwanie know-how dotyczącego istniejących lub nowych produktów, technologii lub procesów, prowadzenie analiz teoretycznych, systematycznych studiów lub doświadczeń, w tym produkcji eksperymentalnej, techniczne testowanie produktów lub procesów, zapewnianie koniecznego wyposażenia oraz uzyskiwanie praw własności intelektualnej w odniesieniu do wyników prac.

2.4.1. Rozróżnienie między „wspólnymi pracami badawczo-rozwojowymi” a „opłacanymi pracami badawczo-rozwojowymi” i pojęcie „specjalizacji w kontekście prac badawczo-rozwojowych”

93. W rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych dokonano rozróżnienia między „wspólnymi pracami badawczo-rozwojowymi” a „opłacanymi pracami badawczo-rozwojowymi”.

94. wspólne prace badawczo-rozwojowe , mogą uzgodnić w swoim porozumieniu jeden z następujących sposobów prowadzenia działań badawczo-rozwojowych Jeżeli strony prowadzą, mogą uzgodnić w swoim porozumieniu jeden z następujących sposobów prowadzenia działań badawczo-rozwojowych ( 88 ) a) prace badawczo-rozwojowe prowadzi wspólny zespół, wspólna organizacja lub wspólne przedsiębiorstwo; b) strony wspólnie powierzają działania badawczo-rozwojowe osobie trzeciej; lub c) strony dzielą działania między siebie na zasadzie „specjalizacji w kontekście prac badawczo-rozwojowych”. Oznacza to, że każda ze stron bierze udział w działaniach badawczo-rozwojowych i strony dzielą między siebie prace badawczo-rozwojowe w dowolny sposób, który uznają za najodpowiedniejszy. Nie obejmuje to opłacanych prac badawczo-rozwojowych (89).

95. Opłacane prace badawczo-rozwojowe oznaczają prace badawczo-rozwojowe prowadzone przez co najmniej jedną stronę, a finansowane przez co najmniej jedną inną stronę, która sama nie prowadzi żadnych działań badawczo-rozwojowych (strona finansująca).

96. Rozróżnienie między wspólnymi pracami badawczo-rozwojowymi a opłacanymi pracami badawczo-rozwojowymi, jakiego dokonano w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych, jest istotne do celów obliczania udziałów w rynku. W przypadku opłacanych prac badawczo-rozwojowych strony, do celów obliczenia łącznego udziału w rynku, będą również musiały uwzględnić porozumienia badawczo-rozwojowe zawarte przez stronę finansującą z osobami trzecimi w odniesieniu do tych samych produktów objętych umową lub technologii objętych umową – zob. sekcja 2.5.4.2 poniżej.

2.4.2. Wspólne wykorzystywanie wyników prac badawczo-rozwojowych i pojęcie specjalizacji w kontekście wspólnego wykorzystywania wyników

97. Rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych obejmuje swoim zakresem jednoznacznie porozumienia, które obejmują wspólne wykorzystywanie wyników prac badawczo-rozwojowych. Porozumienia takie podlegają jednak przepisom szczegółowym.

98. Pojęcie „wykorzystywania wyników” jest raczej szerokie i obejmuje produkcję lub dystrybucję produktów objętych umową, zastosowanie technologii objętych umową, przeniesienie praw własności intelektualnej lub udzielenie na nie licencji bądź też udostępnienie know-how wymaganego do takiej produkcji lub takiego zastosowania jest raczej szerokie i obejmuje produkcję lub dystrybucję produktów objętych umową, zastosowanie technologii objętych umową, przeniesienie praw własności intelektualnej lub udzielenie na nie licencji bądź też udostępnieniewymaganego do takiej produkcji lub takiego zastosowania ( 90 )

99. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych wspólne wykorzystywanie wyników prac badawczo-rozwojowych może dotyczyć wyłącznie wyników, które: a) są niezbędne do produkcji produktów objętych umową lub zastosowania technologii objętych umową; oraz b) są chronione prawami własności intelektualnej lub stanowią know-how.

100. Z drugiej strony oznacza to, że aby porozumienie badawczo-rozwojowe obejmujące wspólne wykorzystywanie wyników mogło podlegać wyłączeniu określonemu w art. 2 rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych, jego zakres nie może dotyczyć wyników, które nie są chronione prawami własności intelektualnej lub know-how i które nie są niezbędne do produkcji produktów objętych umową lub zastosowania technologii objętych umową.

101. pierwotnego porozumienia badawczo-rozwojowego albo w kontekście kolejnego porozumienia obejmującego wspólne wykorzystywanie wyników wcześniejszego porozumienia badawczo-rozwojowego między tymi samymi stronami Wspólne wykorzystywanie wyników wspólnych lub opłacanych prac badawczo-rozwojowych może mieć miejsce w kontekścieporozumienia badawczo-rozwojowego albo w kontekścieporozumienia obejmującego wspólne wykorzystywanie wyników wcześniejszego porozumienia badawczo-rozwojowego między tymi samymi stronami ( 91 ) . Jeżeli strony zdecydują się na wspólne wykorzystywanie wyników wcześniejszego porozumienia badawczo-rozwojowego zgodnie z kolejnym porozumieniem badawczo-rozwojowym, wcześniejsze porozumienie badawczo-rozwojowe musi również spełniać warunki określone w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych, aby kolejne porozumienie dotyczące wspólnego wykorzystywania wyników mogło zostać objęte wyłączeniem określonym w art. 2 rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych.

102. trzy różne sposoby wspólnego wykorzystywania wyników prac badawczo-rozwojowych W rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych przewidzianowspólnego wykorzystywania wyników prac badawczo-rozwojowych ( 92 ) a) po pierwsze, strony mogą wspólnie wykorzystywać wyniki, tworząc wspólny zespół, wspólną organizację lub wspólne przedsięwzięcie; b) po drugie, strony mogą wspólnie powierzyć prace związane z wykorzystywaniem wyników osobie trzeciej; c) po trzecie, strony mogą podzielić prace między siebie na zasadzie specjalizacji w kontekście wykorzystywania wyników, co oznacza, że (93): (i) strony dzielą między siebie poszczególne zadania, takie jak produkcja lub dystrybucja; lub (ii) nakładają na siebie wzajemnie ograniczenia dotyczące wykorzystywania wyników, takie jak ograniczenia związane z niektórymi terytoriami, klientami lub obszarami wykorzystania; obejmuje to przypadek, w którym tylko jedna strona prowadzi produkcję i dystrybucję produktów objętych umową na podstawie licencji wyłącznej udzielonej przez pozostałe strony.

103. Praktyki stanowiące specjalizację w kontekście wykorzystywania wyników nie będą traktowane jako najpoważniejsze ograniczenia konkurencji ( 94 ) . Ponadto, jeżeli strony są wyspecjalizowane w kontekście wykorzystywania wyników, mogą odpowiednio ograniczyć dostęp do wyników na potrzeby takiego wykorzystywania ( 95 ) . Oznacza to, że porozumienie badawczo-rozwojowe może np. ograniczać prawa stron do wykorzystywania wyników w odniesieniu do niektórych terytoriów, klientów lub obszarów wykorzystania. Jeżeli strony uzgodnią, że każda z nich może prowadzić dystrybucję produktów objętych umową (a zatem strony nie zdecydowały się na model wspólnej dystrybucji ani nie uzgodniły, że jedynie strona produkująca produkty objęte umową może prowadzić ich dystrybucję), należy wymagać od stron odpowiedzialnych za produkcję produktów objętych umową na zasadzie specjalizacji, aby realizowały zamówienia na dostawy produktów objętych umową od pozostałych stron ( 96 )

104. Ponadto, jak wspomniano w sekcji 2.5.4 poniżej, jeżeli porozumienie badawczo-rozwojowe obejmuje wspólne wykorzystywanie wyników prac badawczo-rozwojowych, wyłączenie na podstawie rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych ma zastosowanie: (i) przez czas trwania prac badawczo-rozwojowych; oraz (ii) przez dodatkowy okres siedmiu lat od pierwszego wprowadzenia produktów objętych umową lub technologii objętych umową do obrotu na rynku wewnętrznym ( 97 )

2.4.3. Przeniesienie praw własności intelektualnej lub udzielenie na nie licencji

105. Wyłączenie określone w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych ma zastosowanie również do porozumień, które obejmują postanowienia dotyczące przeniesienia praw własności intelektualnej lub udzielenia na nie licencji, pod warunkiem że postanowienia te nie stanowią głównego celu porozumienia badawczo-rozwojowego, tylko są bezpośrednio związane z realizacją takich porozumień i niezbędne do tej realizacji ( 98 )

106. Wyłączenie to obejmuje przeniesienie praw lub udzielenie na nie licencji co najmniej jednej stronie lub podmiotowi, które zostały ustanowione przez strony w celu przeprowadzenia wspólnych prac badawczo-rozwojowych, opłacanych prac badawczo-rozwojowych lub wspólnego wykorzystywania wyników ( 99 )

107. W takich przypadkach przeniesienie praw lub udzielenie na nie licencji będzie zatem podlegało przepisom rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych, nie zaś przepisom rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących transferu technologii ( 100 ) . W kontekście porozumień badawczo-rozwojowych strony mogą jednak również określić warunki udzielania licencji na wyniki prac badawczo-rozwojowych osobom trzecim. Takie umowy licencyjne nie są objęte przepisami rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych, mogą być jednak objęte wyłączeniem grupowym określonym w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących transferu technologii, jeżeli spełnione są określone w nim warunki ( 101 )

2.5. Warunki uzyskania wyłączenia na podstawie rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych

2.5.1. Dostęp do ostatecznych wyników

108. Pierwszym warunkiem korzystania z wyłączenia na podstawie rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych jest pełen dostęp wszystkich stron do ostatecznych wyników prac badawczo rozwojowych do dwóch celów ( 102 ) a) prowadzenia dalszych badań; oraz b) wykorzystania wyników prac badawczo-rozwojowych.

109. know-how . Dostępu takiego należy udzielić, gdy tylko wyniki prac badawczo-rozwojowych staną się dostępne Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych pełen dostęp do ostatecznych wyników prac badawczo-rozwojowych obejmuje również wszelkie wynikające z nich prawa własności intelektualnej i. Dostępu takiego należy udzielić, gdy tylko wyniki prac badawczo-rozwojowych staną się dostępne ( 103 )

110. W zależności od swoich zdolności i potrzeb handlowych udział, jaki strony wnoszą do swojej współpracy w zakresie prac badawczo-rozwojowych, może nie być równy. W związku z tym, aby odzwierciedlić różnice w wartości wkładu stron lub jego charakter i aby je zrekompensować, można zawrzeć w porozumieniu badawczo-rozwojowym stwierdzenie, że jedna strona ma zrekompensować innej stronie uzyskanie dostępu do wyników do celów prowadzenia dalszych badań lub do celów ich wykorzystywania. Rekompensata nie jest obowiązkowa, ale jeżeli przewidziano ją w porozumieniu badawczo-rozwojowym, nie może być ona na tyle wysoka, aby skutecznie utrudniać pełen dostęp do wyników.

111. nie można ograniczać prawa dostępu do wyników prac badawczo-rozwojowych, jeżeli dostęp taki jest konieczny do prowadzenia przyszłych badań ( 104 ). Jeśli chodzi o kwalifikowania się do objęcia wyłączeniem na podstawie rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych,prawa dostępu do wyników prac badawczo-rozwojowych, jeżeli dostęp taki jest konieczny do prowadzenia

112. W określonych okolicznościach można jednak ograniczyć dostęp do wyników do celów ich wykorzystywania , a porozumienie badawczo-rozwojowe może wciąż korzystać z wyłączenia na podstawie rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych. Dotyczy to przypadku porozumień badawczo-rozwojowych zawieranych z następującymi stronami, które mogą uzgodnić, że ograniczą korzystanie z wyników wyłącznie do celów dalszych badań (a zatem nie do celów wykorzystywania): a) instytuty badawcze; b) instytucje akademickie; lub c) przedsiębiorstwa, które wykonują prace badawczo-rozwojowe jako usługę komercyjną, nie uczestnicząc przy tym co do zasady w wykorzystywaniu ich wyników (105).

113. Ponadto dostęp do wyników do celów ich wykorzystywania może być również ograniczony, jeżeli strony ograniczą swoje prawa do wykorzystywania zgodnie z rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych, szczególnie w przypadku gdy są specjalizują się one w kontekście wykorzystywania wyników ( 106 ) . Oznacza to, że strony będą miały możliwość nałożenia na siebie wzajemnie ograniczeń dotyczących wykorzystywania wyników (takich jak ograniczenia związane z niektórymi terytoriami, klientami lub obszarami wykorzystania).

2.5.2. Dostęp do już istniejącego know-how

114. know-how . Warunek ten ma zastosowanie wyłącznie do porozumień badawczo-rozwojowych, w których wykluczono wspólne wykorzystywanie wyników prac badawczo-rozwojowych, i ogranicza się do know-how , które jest niezbędne do wykorzystywania wyników prac badawczo-rozwojowych Drugi warunek korzystania z wyłączenia na podstawie rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych odnosi się do dostępu do już istniejącego. Warunek ten ma zastosowanie wyłącznie do porozumień badawczo-rozwojowych, w których wykluczono wspólne wykorzystywanie wyników prac badawczo-rozwojowych, i ogranicza się do, które jest niezbędne do wykorzystywania wyników prac badawczo-rozwojowych ( 107 )

115. know-how pozostałych stron, jeżeli jest ono niezbędne do celów wykorzystywania wyników przez daną stronę. Nie oznacza to, że strony muszą włączyć w zakres porozumienia badawczo-rozwojowego cały swój już istniejący know-how . Będą one jednak musiały określić know-how , który jest niezbędny do wykorzystywania wyników. W porozumieniu badawczo-rozwojowym można określić, że strony zrekompensują sobie nawzajem udzielenie dostępu do swojego już istniejącego know-how . Rekompensata taka nie może jednak być na tyle wysoka, by skutecznie utrudniała taki dostęp Porozumienia takie muszą zawierać postanowienie, że każdej ze stron należy udzielić dostępu do wszelkiego już istniejącegopozostałych stron, jeżeli jest ono niezbędne do celów wykorzystywania wyników przez daną stronę. Nie oznacza to, że strony muszą włączyć w zakres porozumienia badawczo-rozwojowego cały swój już istniejący. Będą one jednak musiały określić, który jest niezbędny do wykorzystywania wyników. W porozumieniu badawczo-rozwojowym można określić, że strony zrekompensują sobie nawzajem udzielenie dostępu do swojego już istniejącego. Rekompensata taka nie może jednak być na tyle wysoka, by skutecznie utrudniała taki dostęp ( 108 )

116. Warunek udzielenia dostępu do istniejącego wcześniej know-how pozostaje bez uszczerbku dla warunku udzielenia pełnego dostępu do wyników prac badawczo-rozwojowych określonego w art. 3 rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych. Oznacza to, że aby dane porozumienie badawczo-rozwojowe podlegało wyłączeniu, być może będzie musiało zawierać postanowienia dotyczące zarówno dostępu do już istniejącego know-how , jak i ostatecznych wyników prac badawczo-rozwojowych.

2.5.3. Warunki związane ze wspólnym wykorzystywaniem wyników

117. Rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych zawiera dwa dodatkowe warunki dotyczące wspólnego wykorzystywania wyników prac badawczo-rozwojowych. Jak określono w sekcji 2.4.2, zakres wspólnego wykorzystywania wyników musi ograniczać się do wyników prac badawczo-rozwojowych, które są chronione prawami własności intelektualnej lub stanowią know-how i które są niezbędne do produkcji produktów objętych umową lub zastosowania technologii objętych umową.

118. Po drugie, jeżeli strony uzgodnią, że każda z nich może prowadzić dystrybucję produktów objętych umową (a zatem strony nie zdecydowały się na model wspólnej dystrybucji ani nie uzgodniły, że jedynie strona produkująca produkty objęte umową może prowadzić ich dystrybucję), należy wymagać od stron odpowiedzialnych za produkcję produktów objętych umową na zasadzie specjalizacji, aby realizowały zamówienia na dostawy produktów objętych umową od pozostałych stron ( 109 )

2.5.4. Progi, udziały w rynku i okres wyłączenia

119. Do celów stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu można co do zasady założyć, że poniżej określonego poziomu władzy rynkowej pozytywne skutki porozumień badawczo-rozwojowych będą większe niż ich negatywny wpływ na konkurencję ( 110 )

120. W rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych oparto się na dwóch wskaźnikach wykrywania tych porozumień badawczo-rozwojowych, które plasują się poniżej określonego poziomu władzy rynkowej: (i) próg udziału w rynku dotyczący przedsiębiorstw konkurujących w zakresie istniejącego produktu lub istniejącej technologii oraz (ii) próg dotyczący przedsiębiorstw konkurujących pod względem innowacji opierający się o istnienie minimalnej liczby konkurujących działań badawczo-rozwojowych (trzy działania poza działaniem prowadzonym przez strony porozumienia badawczo-rozwojowego).

2.5.4.1. Przedsiębiorstwa konkurujące w zakresie istniejącego produktu lub istniejącej technologii i przedsiębiorstwa konkurujące pod względem innowacji

121. W celu określenia relacji konkurencyjnych między stronami konieczne jest zbadanie, czy w przypadku braku porozumienia badawczo-rozwojowego strony mogłyby być przedsiębiorstwami konkurującymi ( 111 )

122. Co do zasady porozumienia między przedsiębiorstwami konkurującymi w zakresie istniejącego produktu lub istniejącej technologii oraz porozumienia między przedsiębiorstwami konkurującymi pod względem innowacji stanowią większe ryzyko dla konkurencji niż porozumienia między przedsiębiorstwami, które ze sobą nie konkurują. Porozumienia między przedsiębiorstwami niekonkurującymi powodują tylko w nielicznych przypadkach horyzontalne skutki ograniczające konkurencję ( 112 )

A) PRZEDSIĘBIORSTWA KONKURUJĄCE W ZAKRESIE ISTNIEJĄCEGO PRODUKTU LUB ISTNIEJĄCEJ TECHNOLOGII

123. Do celów rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych „przedsiębiorstwo konkurujące w zakresie istniejącego produktu lub istniejącej technologii” oznacza rzeczywistego lub potencjalnego konkurenta: a) „rzeczywistego konkurenta” definiuje się jako przedsiębiorstwo, które dostarcza istniejący produkt lub istniejącą technologię, które na właściwym rynku geograficznym mogą zostać ulepszone, zastąpione substytucyjnym lub innym produktem lub technologią objętymi umową; natomiast: b) „potencjalnego konkurenta” definiuje się jako przedsiębiorstwo, co do którego można realnie, a nie tylko teoretycznie zakładać, że gdyby porozumienie badawczo-rozwojowe nie istniało, przedsiębiorstwo to zdecydowałoby się przeprowadzić, w terminie nie dłuższym niż trzy lata, konieczne dodatkowe inwestycje lub ponieść niezbędne koszty, aby dostarczyć produkt lub technologię, które na właściwym rynku geograficznym mogłyby zostać ulepszone, zastąpione substytucyjnymi lub innymi produktami lub innymi technologiami objętymi umową.

124. know-how i inne zasoby Kwestię potencjalnej konkurencji należy ocenić w sposób realistyczny. Na przykład nie można określać stron jako potencjalnych konkurentów tylko dlatego, że współpraca umożliwia im prowadzenie działalności badawczo-rozwojowej. Decydującą kwestią jest to, czy każda strona niezależnie posiada niezbędne środki, jeżeli chodzi o aktywa,i inne zasoby ( 113 )

125. Porozumienia badawczo-rozwojowe objęte rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych dotyczące istniejących produktów lub technologii mogą na przykład przybierać następujące formy: a) porozumienie badawczo-rozwojowe między dwoma przedsiębiorstwami, które dostarczają już istniejący produkt, który można ulepszyć, zastąpić substytucyjnym lub innym produktem powstałym w wyniku współpracy badawczo-rozwojowej (rzeczywiści konkurenci); b) porozumienie badawczo-rozwojowe między a) przedsiębiorstwem, które dostarcza już produkt, który można ulepszyć, zastąpić substytucyjnym lub innym produktem objętym umową (rzeczywisty konkurent) a b) przedsiębiorstwem prowadzącym prace badawczo-rozwojowe nad produktem, które byłoby skłonne do podjęcia dodatkowych koniecznych inwestycji, aby dostarczyć taki produkt, który można ulepszyć, zastąpić substytucyjnym lub innym produktem powstałym w wyniku współpracy badawczo-rozwojowej (produkt objęty umowa) na właściwym rynku geograficznym (potencjalny konkurent).

B) PRZEDSIĘBIORSTWA KONKURUJĄCE POD WZGLĘDEM INNOWACJI

126. Do celów rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych przedsiębiorstwa konkurujące pod względem innowacji to przedsiębiorstwa, które nie konkurują w zakresie istniejącego produktu lub istniejącej technologii ( 114 ) i które niezależnie angażują się lub – gdyby porozumienie badawczo-rozwojowe nie istniało – mogłyby niezależnie zaangażować się i prawdopodobnie zaangażowałoby się w działania badawczo-rozwojowe, które dotyczą: a) badań i rozwoju w obszarze tych samych nowych produktów lub technologii, co produkty i technologie objęte porozumieniem badawczo-rozwojowym, lub produktów i technologii, które prawdopodobnie można zastąpić; lub b) ośrodków badawczo-rozwojowych dążących do realizacji zasadniczo tych samych celów lub zadań, co cele i zadania objęte porozumieniem badawczo-rozwojowym.

127. W odniesieniu do nowych produktów lub technologii, jeżeli porozumienie badawczo-rozwojowe dotyczy zarówno nowych produktów, jak i nowych technologii, strony oceniają, czy są przedsiębiorstwami konkurującymi zarówno w odniesieniu do technologii, jak i produktu, które mogą zostać opracowane.

128. Ocena prawdopodobnej możliwości zastąpienia nowych produktów lub technologii substytutami powinna skupiać się na tym, czy konsumenci, po wejściu tych produktów lub technologii do obrotu, mogą postrzegać takie nowe produkty lub technologie jako zamienne lub substytucyjne ze względu na ich cechy ( 115 ) , przewidywane ceny i zamierzone użycie.

129. Aby ośrodki badawczo-rozwojowe można było traktować jako konkurujące, muszą one dążyć do realizacji zasadniczo tych samych celów, co cele objęte porozumieniem badawczo-rozwojowym. Należy to określić na podstawie wiarygodnych informacji dotyczących np. charakteru i zakresu działania badawczo-rozwojowego.

130. Porozumienia badawczo-rozwojowe między przedsiębiorstwami konkurującymi pod względem innowacji objęte rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych mogą na przykład przybierać następujące formy: a) porozumienie badawczo-rozwojowe między a) przedsiębiorstwem rozwijającym nowy produkt a b) przedsiębiorstwem rozwijającym taki sam nowy produkt lub taki, który może zastąpić ten nowy produkt podobnym produktem substytucyjnym; b) porozumienie badawczo-rozwojowe między a) przedsiębiorstwem rozwijającym nowy produkt a b) przedsiębiorstwem, które byłoby w stanie niezależnie uczestniczyć w pracach badawczo-rozwojowych nad takim samym nowym produktem lub produktem, który może zastąpić ten nowy produkt podobnym produktem substytucyjnym, i które to przedsiębiorstwo prawdopodobnie by w nich uczestniczyło (lecz jeszcze nie uczestniczy); c) porozumienie badawczo-rozwojowe między a) przedsiębiorstwem uczestniczącym w działaniu badawczo-rozwojowym dotyczącym ośrodka badawczo-rozwojowego a b) przedsiębiorstwem uczestniczącym w ośrodku badawczo-rozwojowym mającym zasadniczo ten sam cel; d) porozumienie badawczo-rozwojowe między a) przedsiębiorstwem uczestniczącym w ośrodku badawczo-rozwojowym a b) przedsiębiorstwem, które byłoby w stanie niezależnie uczestniczyć w ośrodku badawczo-rozwojowym mającym zasadniczo ten sam cel i które prawdopodobnie by w nim uczestniczyło (lecz jeszcze nie uczestniczy).

C) PRZEDSIĘBIORSTWA NIEKONKURUJĄCE

131. W rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych zdefiniowano „przedsiębiorstwo niekonkurujące” jako przedsiębiorstwo, które nie konkuruje ani w zakresie istniejącego produktu lub technologii, ani pod względem innowacji. Strony porozumienia badawczo-rozwojowego uznano by za przedsiębiorstwa niekonkurujące w przypadku np. przedsiębiorstwa uczestniczącego w działaniach badawczo-rozwojowych dotyczących produktu, który można ulepszyć, zastąpić substytucyjnym lub innym produktem objętym umową, oraz przedsiębiorstwa prowadzącego badania w ramach ośrodka badawczo-rozwojowego.

2.5.4.2. Porozumienia między przedsiębiorstwami konkurującymi w zakresie istniejącego produktu lub istniejącej technologii

A) PROGI UDZIAŁU W RYNKU W ODNIESIENIU DO PRZEDSIĘBIORSTW KONKURUJĄCYCH W ZAKRESIE ISTNIEJĄCEGO PRODUKTU LUB ISTNIEJĄCEJ TECHNOLOGII

132. Jeżeli co najmniej dwie strony porozumienia badawczo-rozwojowego są przedsiębiorstwami konkurującymi w zakresie istniejącego produktu lub istniejącej technologii, zastosowanie wyłączenia jest uzależnione od nieprzekroczenia progu udziału w rynku w wysokości 25 %, obliczonego w momencie zawarcia porozumienia badawczo-rozwojowego. W zależności od tego, czy porozumienie badawczo-rozwojowe obejmuje wspólne prace badawczo rozwojowe czy opłacane prace badawczo rozwojowe ( 116 ) próg ten stosuje się w następujący sposób: a) w przypadku porozumień badawczo-rozwojowych obejmujących wspólne prace badawczo-rozwojowe łączny udział stron porozumienia w rynku nie może przekraczać 25 % na właściwych rynkach produktowych i właściwych rynkach technologii (117); b) w przypadku porozumień badawczo-rozwojowych obejmujących opłacane prace badawczo-rozwojowe stosuje się ten sam próg udziału w rynku wynoszący 25 %, ale rozszerza się go nie tylko na samą stronę finansującą, lecz także na wszystkie strony, z którymi strona finansująca zawarła porozumienia badawczo-rozwojowe dotyczące tych samych produktów lub technologii objętych umową (118).

133. Jeżeli strony nie wykorzystują wspólnie wyników wspólnych lub opłacanych prac badawczo-rozwojowych, wyłączenie na podstawie rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych ma zastosowanie przez czas trwania prac badawczo-rozwojowych.

134. wykorzystują wspólnie wyniki wspólnych lub opłacanych prac badawczo-rozwojowych, będą one nadal korzystały z wyłączenia przez siedem lat od momentu pierwszego wprowadzenia produktów lub technologii objętych umową do obrotu na rynku wewnętrznym Jeżeli jednak stronywyniki wspólnych lub opłacanych prac badawczo-rozwojowych, będą one nadal korzystały z wyłączenia przez siedem lat od momentu pierwszego wprowadzenia produktów lub technologii objętych umową do obrotu na rynku wewnętrznym ( 119 ) , jeżeli wymóg dotyczący progu udziału w rynku był spełniony (i) w momencie zawarcia porozumienia dotyczącego wspólnych lub opłacanych prac badawczo-rozwojowych obejmujących wspólne wykorzystywanie wyników ( 120 ) lub (ii) – w przypadku porozumień badawczo-rozwojowych, na podstawie których strony prowadzą wspólne wykorzystywanie wyników wcześniejszego porozumienia ( 121 ) – w momencie zawarcia takiego wcześniejszego porozumienia ( 122 )

135. Po upływie siedmioletniego okresu, o którym mowa w art. 6 ust. 4 rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych, wyłączenie jest stosowane nadal dopóty, dopóki łączny udział stron w rynku nie przekroczy 25 % na rynkach, do których należą produkty lub technologie objęte umową. Oznacza to, że w danym momencie strony musiałyby dokonać oceny, do którego rynku należą produkt objęty umową lub technologie objęte umową, oraz czy ich łączny udział w rynku nie przekracza 25 %. Jeżeli po upływie siedmioletniego okresu łączny udział w rynku przekroczy 25 %, wyłączenie określone w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych jest stosowane nadal przez okres dwóch kolejnych lat kalendarzowych po upływie roku, w którym próg został przekroczony po raz pierwszy ( 123 )

B) OBLICZANIE UDZIAŁU W RYNKU W ODNIESIENIU DO RYNKÓW ISTNIEJĄCEGO PRODUKTU I ISTNIEJĄCEJ TECHNOLOGII

136. Na początku współpracy badawczo-rozwojowej dotyczącej istniejącego produktu lub istniejącej technologii punktem odniesienia jest istniejący rynek produktów lub technologii, które można ulepszyć, zastąpić substytucyjnymi lub innymi produktami lub technologiami objętymi umową.

137. ulepszenie lub zastąpienie istniejących produktów lub technologii substytucyjnymi lub innymi produktami lub technologiami, udziały w rynku można obliczyć w odniesieniu do istniejących produktów lub technologii, które zostaną ulepszone lub zastąpione substytucyjnymi lub innymi produktami lub technologiami. Jeżeli produkt lub technologia zastępujący(-a) istniejący produkt lub istniejącą technologię będzie bardzo inny, udziały w rynku odnoszące się do istniejących produktów lub technologii mogą być mniej wymowne, ale nadal można je zastosować jako wskaźnik zastępczy na potrzeby oceny pozycji rynkowej stron. Jeżeli wartości sprzedaży rynkowej nie są dostępne, obliczenie udziału w rynku można ewentualnie oprzeć na innych wiarygodnych informacjach rynkowych, w tym na wydatkach na badania i rozwój Jeżeli porozumienie badawczo-rozwojowe ma na celulubproduktami lub technologiami, udziały w rynku można obliczyć w odniesieniu do istniejących produktów lub technologii, które zostaną ulepszone lub zastąpione substytucyjnymi lub innymi produktami lub technologiami. Jeżeli produkt lub technologia zastępujący(-a) istniejący produkt lub istniejącą technologię będzie bardzo inny, udziały w rynku odnoszące się do istniejących produktów lub technologii mogą być mniej wymowne, ale nadal można je zastosować jako wskaźnik zastępczy na potrzeby oceny pozycji rynkowej stron. Jeżeli wartości sprzedaży rynkowej nie są dostępne, obliczenie udziału w rynku można ewentualnie oprzeć na innych wiarygodnych informacjach rynkowych, w tym na wydatkach na badania i rozwój ( 124 )

138. Zgodnie z art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych udział w rynku należy obliczać na podstawie danych dotyczących poprzedniego roku kalendarzowego ( 125 ) . W przypadku niektórych rynków konieczne może okazać się obliczenie udziałów w rynku na podstawie średniej udziałów stron w rynku na przestrzeni ostatnich trzech lat kalendarzowych. Może to być istotne na przykład w przypadku rynków objętych obowiązkiem przetargu, na których udziały w rynku mogą ulec znaczącej zmianie (np. z poziomu 0 % do poziomu 100 %) w ujęciu rocznym, w zależności od tego, czy dana strona odniosła sukces w ramach procedury przetargowej czy też nie. Może to również być istotne w odniesieniu do rynków charakteryzujących się dużymi, nierównomiernymi zamówieniami, w przypadku których udział w rynku z poprzedniego roku kalendarzowego może nie być reprezentatywny, np. gdy w poprzednim roku kalendarzowym nie złożono żadnego dużego zamówienia. Inną sytuacją, w której konieczne może okazać się obliczenie udziałów w rynku na podstawie średniej wyciągniętej z udziałów stron na przestrzeni trzech ostatnich lat kalendarzowych, jest sytuacja, w której w roku kalendarzowym poprzedzającym zawarcie umowy o współpracy doszło do wstrząsu podażowego lub popytowego.

139. Jeżeli chodzi o wskaźniki wykorzystywane do obliczania udziałów w rynku, rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych stanowi, że udziały w rynku należy obliczać na podstawie wartości sprzedaży rynkowej. Jeżeli dane dotyczące wartości sprzedaży nie są dostępne, do ustalenia udziału stron w rynku można wykorzystać dane szacunkowe oparte na innych wiarygodnych informacjach rynkowych, w tym na danych dotyczących wielkości sprzedaży rynkowej, wydatków na badania i rozwój lub zdolności badawczo-rozwojowych.

140. W przypadku rynków technologii jednym z możliwych sposobów postępowania jest obliczenie udziału w rynku na podstawie udziału każdej technologii w całkowitych dochodach z tytułu opłat licencyjnych, odzwierciedlającego udział technologii w rynku, na którym udziela się licencji na konkurencyjne technologie. Innym możliwym podejściem jest obliczenie udziału w rynku technologii na podstawie sprzedaży towarów lub usług, w których zastosowano licencjonowaną technologię, na rynkach produktowych niższego szczebla. Zgodnie z tym podejściem uwzględnia się całkowitą sprzedaż na właściwym rynku produktowym bez względu na to, czy zastosowana w produkcie technologia to ta, na którą udzielono licencji ( 126 )

2.5.4.3. Porozumienia dotyczące nowych produktów lub technologii i ośrodków badawczo-rozwojowych (127)

A) PRÓG DOTYCZĄCY NOWYCH PRODUKTÓW LUB TECHNOLOGII I OŚRODKÓW BADAWCZO-ROZWOJOWYCH

141. Jeżeli co najmniej dwiema stronami porozumienia badawczo-rozwojowego są przedsiębiorstwa konkurujące pod względem innowacji, wyłączenie ma zastosowanie, jeżeli w momencie zawarcia porozumienia badawczo-rozwojowego istnieją co najmniej trzy konkurujące działania badawczo-rozwojowe poza działaniami badawczo-rozwojowymi stron porozumienia badawczo-rozwojowego i porównywalne z tymi działaniami ( 128 )

142. Strony mogą również zdecydować o wspólnym wykorzystywaniu wyników powstałych w ramach porozumienia badawczo-rozwojowego między przedsiębiorstwami konkurującymi pod względem innowacji (produktu objętego umową lub technologii objętych umową). Fakt, czy porozumienie obejmuje takie wspólne wykorzystywanie wyników czy też nie, będzie miał wpływ na okres wyłączenia na podstawie rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień badawczo-rozwojowych.

143. Jeżeli strony nie wykorzystują wspólnie wyników porozumienia w sprawie wspólnych lub opłacanych prac badawczo-rozwojowych, dotyczącego nowych produktów lub technologii, lub ośrodków badawczo-rozwojowych, a porozumienie spełnia warunki dotyczące wyłączenia na podstawie rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozum