[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 4.11.2005

COM(2005) 545 końcowy

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO, KOMITETU REGIONÓW I EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO

Drugie sprawozdanie w sprawie praktycznych przygotowań do przyszłego rozszerzenia strefy euro {SEC(2005)1397}

SPIS TREŚCI

1. WSTĘP 3

2. OBECNE STRATEGIE PRZYJMOWANIA EURO 3

3. STAN PRZYGOTOWAŃ NA POZIOMIE KRAJOWYM 4

3.1. Przyjęcie planów wymiany waluty krajowej na euro 4

3.2. Treść planów wymiany waluty krajowej na euro 5

3.3. Scenariusze wymiany waluty krajowej na euro 5

3.4. Podwójny obieg 5

3.5. Ochrona konsumentów 6

3.6. Zaopatrzenie w banknoty i monety euro 7

3.7. Informacja i komunikacja 7

4. PRZYGOTOWANIA NA POZIOMIE WSPÓLNOTOWYM 7

4.1. Przygotowywanie ram prawnych Wspólnoty 7

4.2. Wzory wspólnych awersów i rewersów narodowych monet euro 8

4.3. Polityka informacji i komunikacji na poziomie Wspólnoty 9

5. STAN OPINII PUBLICZNEJ W NOWYCH PAŃSTWACH CZŁONKOWSKICH NA TEMAT EURO 10

5.1. Lepsze informowanie obywateli 10

5.2. Ogólne nastawienie wobec euro 10

5.3. Najważniejsze przesłania wynikające z badania opinii 11

6. WNIOSEK 11

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO, KOMITETU REGIONÓW I EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO

Drugie sprawozdanie w sprawie praktycznych przygotowań do przyszłego rozszerzenia strefy euro

1. WSTĘP

UDANE PRZYSTąPIENIE DO STREFY EURO WYMAGA OD DANEGO PAńSTWA PRZEDE WSZYSTKIM SPEłNIENIA KRYTERIÓW KONWERGENCJI Z MAASTRICHT OKREśLONYCH W TRAKTACIE WE. STOPIEń, W JAKIM RÓżNE PAńSTWA SPEłNIłY WYMOGI FORMALNE POZWALAJąCE IM PRZYJąć EURO, PODLEGA OCENIE KOMISJI I EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO (EBC) W RAMACH SYSTEMATYCZNIE SPORZąDZANYCH RAPORTÓW O KONWERGENCJI [1].

Poza spełnieniem wspomnianych wymagań traktatowych przystąpienie państwa do strefy euro wiąże się ze starannie zaplanowanymi i szeroko zakrojonymi przygotowaniami praktycznymi z udziałem sektora publicznego i prywatnego, a także ogółu społeczeństwa. W pierwszym sprawozdaniu w sprawie praktycznych przygotowań (COM (2004)748 z dnia 10 listopada 2004 r.) Komisja zobowiązała się do składania sprawozdań o stanie przygotowań regularnie, tj. raz do roku lub częściej, o ile byłoby to uzasadnione rozwojem wydarzeń.

Niniejsze sprawozdanie przedstawia w szczególności docelowe terminy przyjęcia euro przez poszczególne Państwa Członkowskie, aktualny stan przygotowań praktycznych na poziomie krajowym i wspólnotowym oraz opinię publiczną w nowych Państwach Członkowskich. Przedkłada się je niezależnie od raportów Komisji o konwergencji, nie wynika ono także ze zobowiązań prawnych lub zobowiązań o innym charakterze.

Do sprawozdania załączono dokument roboczy Komisji, opracowany przez jej służby, który zawiera bardziej szczegółowe informacje techniczne na temat przygotowań.

2. OBECNE STRATEGIE PRZYJMOWANIA EURO

Strefa euro składa się obecnie z dwunastu spośród dwudziestu pięciu Państw Członkowskich UE. Dania i Zjednoczone Królestwo posiadają specjalne klauzule „opt-out”. Pozostałe jedenaście Państw Członkowskich to „Państwa Członkowskie objęte derogacją”[2] i ma przyjąć euro z chwilą spełnienia wymaganych warunków.

Estonia, Litwa i Słowenia aspirują do przyjęcia euro dnia 1 stycznia 2007 r., czyli przed upływem trzech lat od ich przystąpienia do Unii Europejskiej, które nastąpiło dnia 1 maja 2004 r. Wszystkie trzy państwa dnia 28 czerwca 2004 r. przystąpiły do Mechanizmu Kursów Walutowych II (MKW II). Cypr, Łotwa i Malta będą dążyły do przystąpienia do strefy euro w rok później – dnia 1 stycznia 2008 r. Weszły one do MKW II dnia 2 maja 2005 r. Słowacja chce przyjąć euro dnia 1 stycznia 2009 r. We wszystkich wyżej wymienionych państwach rozpoczęto już przygotowania praktyczne. Plany wymiany waluty krajowej na euro zostały przez nie zatwierdzone, bądź są aktualnie opracowywane.

Republika Czeska i Węgry dążą do przystąpienia do strefy euro w roku 2010. Terminu docelowego nie ustaliły jeszcze Polska i Szwecja.

Pierwsze nowe Państwa Członkowskie podjęły już starania, aby dołączyć do grupy dwunastu państw tworzących obecnie strefę euro, zaledwie kilka lat po przystąpieniu do UE 1 maja 2004 r.. Jeśli plany te urzeczywistnią się, strefa euro powiększy się między rokiem 2007 a 2010 w czterech etapach o kolejnych dziewięć państw. Ludność strefy zwiększy się z 309 milionów do 345 milionów osób, a całkowity PKB wzrośnie o około 3,7 %. Jeśli wszystkie Państwa Członkowskie objęte obecnie derogacją wejdą do strefy euro, jej ludność zwiększy się o kolejne 47 mln osób, a jej PKB wzrośnie o dalsze 6,2 %.

3. STAN PRZYGOTOWAŃ NA POZIOMIE KRAJOWYM

W niniejszej sekcji opisano zasadnicze elementy istniejących strategii i planów krajowych. Zostaną one omówione w świetle najważniejszych wniosków wyciągniętych z dotychczasowych doświadczeń (por. pierwsze sprawozdanie w sprawie praktycznych przygotowań do przyszłego rozszerzenia strefy euro wydane w ubiegłym roku).

Załącznik 1 podsumowuje stan przygotowań krajowych. Opiera się on w dużej mierze na informacjach podanych do wiadomości przez zanteresowane państwa. Załącznik 2 przedstawia ogólną ocenę stanu przygotowań z punktu widzenia najważniejszych elementów wymiany waluty.

3.1. Przyjęcie planów wymiany waluty krajowej na euro

Wszystkie siedem Państw Członkowskich dążących do przyjęcia euro w latach 2007-2009 ustanowiło instytucję lub radę ds. wymiany waluty odpowiedzialną za przygotowanie i koordynację wymiany waluty krajowej na euro. Cztery państwa (Estonia, Litwa, Słowenia i Słowacja) przyjęły plany wymiany waluty krajowej na euro. Stan przygotowań poszczególnych państw jest zróżniocwany, ogólnie jednak ich tempo wymaga przyspieszenia.

Słowenia przyjęła pierwszy plan wymiany waluty krajowej na euro w styczniu 2005 r. Przygotowania praktyczne posuwają się naprzód, chociaż niektóre aspekty (np. uzgodnienia dotyczące zaopatrywania banków, a za ich pośrednictwem innych podmiotów w banknoty i monety euro) wymagają większej uwagi. Wdrożenie tego planu powinno być nadal ściśle monitorowane. Estonia i Litwa przyjęły pierwsze wersje planów wymiany waluty krajowej na euro odpowiednio w sierpniu i we wrześniu 2005 r. Oba te państwa będą musiały zdecydowanie przyspieszyć toczące się przygotownia i włączyć do nich wszystkie sektory gospodarki i podmioty bezpośrednio zainteresowane wymianą waluty.

Obawy wywołuje także sytuacja na Cyprze, Łotwie i Malcie, gdzie przygotowania wciąż nie wyszły poza wstępną fazę i wymagają intensyfikacji. We wszystkich trzech państwach pierwsze wersje planów wymiany waluty krajowej na euro, oczekiwane przed końcem roku, powinny być przyjęte jak najszybciej, aby również jak najszybciej przekazać szczegółowe i aktualne informacje podmiotom publicznym i prywatnym.

Zadowalająca sytuacja panuje na Słowacji, gdyż odpowiednio wcześnie przyjęto tam obszerny plan krajowy, który zawiera jasne wskazówki dla wszystkich sektorów i podmiotów uczestniczących w przygotowaniach praktycznych, ułatwiając w ten sposób przejście na wspólną walutę zarówno sektora publicznego, jak i prywatnego, oraz zachęcając je do uczynienia tego kroku. Plan ten będzie poddawany systematycznej aktualizacji.

Przygotowania praktyczne w Republice Czeskiej, na Węgrzech i w Polsce znajdują się na bardzo wstępnym etapie. Przygotowania w Szwecji zostały praktycznie wstrzymane od czasu negatywnego wyniku referendum z dnia 14 września 2003 r.

3.2. Treść planów wymiany waluty krajowej na euro

Większość planów wymiany waluty krajowej na euro koncentruje się na wymianie środków pieniężnych, mniej uwagi poświęcając innym kluczowym aspektom, takim jak przestawienie na nową walutę administracji publicznej, ustawodawstwa krajowego itd.

Wymiana środków pieniężnych stanowi najbardziej widoczny aspekt wymiany waluty krajowej na euro. Dotyczy ona wszystkich przedsiębiorstw, administracji publicznej, a nawet ogółu społeczeństwa i tym samym wymaga starannego zaplanowania i przygotowania. Tym niemniej, najbardziej kosztowny i czasochłonny element przejścia na nową walutę to przestawienie systemów administracyjnych, finansowych, budżetowych i rachunkowych w sektorze publicznym i prywatnym.

Plany wymiany waluty krajowej na euro winny wskazywać najbardziej krytyczne i złożone systemy, których przestawienie wymaga długiego czasu lub znacznych zasobów. Powinny one oceniać zarówno zapotrzebowanie na pracowników (np. w osobolatach), a także określać potrzebne środki budżetowe. Ponadto należy zarezerwować środki budżetowe na pokrycie wszelkich szczególnych kosztów wymiany w sektorze publicznym (dostosowanie systemów informatycznych, kampanie informacyjne itd.).

3.3. Scenariusze wymiany waluty krajowej na euro

Preferowanym scenariuszem jest podejście „big bang” połączone z krótkim okresem podwójnego obiegu.

Scenariusz „big bang” oznacza, że niezwłocznie po przyjęciu euro przez dane państwo banknoty i monety euro stają się w nim prawnym środkiem płatniczym. Ponadto większość państw opowiada się za krótkim (przeważnie dwutygodniowym) okresem podwójnego obiegu. Jest to zgodne z doświadczeniami zgromadzonymi przez pierwszą grupę państw strefy euro, w przypadku której – zwłaszcza w dobrze przygotowanych państwach – banknoty i monety narodowe zostały szybko wycofane z obiegu.

Po okresie podwójnego obiegu obywatele i przedsiębiorstwa mogą nadal przez określony czas dokonywać w bankach bezpłatnej wymiany posiadanej przez siebie waluty krajowej. Bank centralny w większości państw wymieniać będzie walutę krajową na euro bezpłatnie i bezterminowo.

3.4. Podwójny obieg

Kilka planów przewiduje wczesne i pokaźne zaopatrzenie banków[3], a za ich pośrednictwem innych podmiotów w banknoty i monety euro, jednak pomijają one zasadniczo kwestie związane z wycofywaniem walut krajowych.

Estonia i Słowacja przyjęły już szczegółowe przepisy dotyczące zaopatrywania banków w nową walutę oraz przekazywania otrzymanej przez nie waluty sprzedawcom detalicznym i innym podmiotom gospodarczym, przeważnie kilka miesięcy przed dniem wprowadzenia euro. Litwa i Słowenia będą musiały przyjąć ambitne cele w związku z zaopatrywaniem banków w środki pieniężne i przekazywaniem ich przez banki innym podmiotom, w przeciwnym bowiem razie nierealny może okazać się krótki okres podwójnego obiegu. Przepisy dotyczące odroczonych płatności mają sprawić, że banki i przedsiębiorstwa nie będą obawiać się zamawiania z wyprzedzeniem znaków pieniężnych nominowanych w euro.

Oczekuje się, że sklepy będą wydawały resztę wyłącznie w euro począwszy od dnia wprowadzenia euro, jakkolwiek często niejasny jest sposób wdrożenia tej zasady. Generalnie przewiduje się szybkie i całkowite przestawienie bankomatów na euro.

Z wyjątkiem kampanii zbierania monet przewidzianej w planie estońskim, niewielką uwagę poświęca się zwrotowi środków pieniężnych w walucie krajowej. Masowy napływ banknotów i monet waluty krajowej spowodował jednak poważne trudności logistyczne w pierwszej grupie państw strefy euro, prowadząc do poważnych opóźnień w przewozie i liczeniu banknotów i monet waluty krajowej oraz uznawaniu rachunków. Państwa przystępujące do strefy euro w przyszłości powinny się odpowiednio przygotować do rozwiązania tego problemu.

3.5. Ochrona konsumentów

Ostatnie badania Eurobarometru wskazują, że 75 % obywateli nowych Państw Członkowskich wyraża obawy przed nadużyciami cenowymi w trakcie wymiany waluty. Cztery plany wymiany waluty, które dotąd przyjęto (Estonia, Litwa, Słowenia i Słowacja), słusznie dużą uwagę poświęcają aspektom ochrony konsumenta. Równocześnie należy jednak uznać, że ogólny wpływ wymiany środków pieniężnych na euro na ceny okazał się być minimalny w przypadku pierwszej grupy państw przystępujących do strefy euro (wg danych szacunkowych wynosił on od 0,1 do 0,3 %) i wynikał raczej z mylnego postrzegania podwyżek cen przez obywateli[4].

Wszystkie cztery wyżej wymienione plany przewidują przez określony czas obowiązek podawania jednocześnie ceny w walucie krajowej i w euro - nie tylko w sklepach, ale również w innych dokumentach (wyciągach bankowych, katalogach produktów itd.). Czas trwania tego obowiązku jest różny w zależności od państwa i wynosi: 4 miesiące na Litwie, 12 miesięcy w Estonii i 16 miesięcy w Słowenii. W Słowacji obowiązek wchodzi w życie jeden miesiąc po ustaleniu kursu wymiany i trwa jeden rok liczony od daty przyjęcia euro, po którym następuje 6-miesięczny okres dobrowolnego podawania cen w obnu walutach. Wszystkie cztery państwa oczekują, że sektor publiczny da dobry przykład w zakresie praktyk cenowych, zaokrąglając ceny na korzyść obywateli.

Monitorowanie ewolucji cen przez instytucje publiczne (potencjalnie z udziałem wybranych organizacji konsumenckich) przewidziano w planie estońskim i słowackim. Jego wyniki będą systematycznie podawane do wiadomości opinii publicznej. Konsumenci dysponować będą możliwością zgłaszania ewentualnych nadużyć.

Znacznie mniej uwagi poświęcono innym przydatnym sposobom unikania, rzeczywistych lub subiektywnych, nieuzasadnionych podwyżek cen. Przykładowo obecne plany nie wspominają o ewentualnych porozumieniach zawartych na szczeblu krajowym z przedstawicielami organizacji handlu detalicznego, a służących zagwarantowaniu uczciwych praktyk cenowych. Podobne zobowiązania na poziomie indywidualnych sprzedawców detalicznych (np. naklejki „uczciwa cena”) są jak dotąd brane pod uwagę tylko na Litwie.

3.6. Zaopatrzenie w banknoty i monety euro

Przyszłe państwa uczestniczące w strefie euro mogą rozpocząć produkcję banknotów i monet euro w chwili uchylenia derogacji przez Radę. W odniesieniu do banknotów euro EBC postanowił, że państwa te będą mogły pożyczyć niezbędną ilość banknotów euro z Eurosystemu oraz, w ramach zbiorowych uzgodnień, zwrócić ją po wymianie waluty z zasobu banknotów euro wyprodukowanych na ich zlecenie.

Kilka państw dysponuje państwowymi mennicami (Republika Czeska, Litwa, Węgry, Polska i Słowacja), których produkcja pokryje całość lub część zapotrzebowania danego państwa na monety euro. Pozostałe państwa zamówią potrzebną ilość monet euro za granicą. W obu przypadkach wszystkie działania przygotowawcze, w tym także próbne wybicie monet z rewersem narodowym, mogą zostać ukończone przed podjęciem decyzji o przystąpieniu państwa do strefy euro. Proces wyboru rewersów narodowych został zakończony w trzech państwach: Estonii, Litwie i Słowenii (zob. załącznik 3), jest na ukończeniu na Łotwie oraz został rozpoczęty na Cyprze i w Słowacji.

3.7. Informacja i komunikacja

Właściwa informacja i komunikacja są niezbędne, aby obywatele z pełnym przekonaniem przestawili się na euro. Doświadczenia zebrane w trakcie poprzednich kampanii informacyjnych stanowić będą istotne wskazówki dla działań prowadzonych w tym zakresie w nowych Państwach Członkowskich.

Kampanie krajowe powinny rozpocząć się na długo przed wprowadzeniem euro i trwać przez pewien czas po zakończeniu okresu podwójnego obiegu. Państwom, które zamierzają wprowadzić euro w 2007 bądź w 2008 r., nie pozostało więc wiele czasu na przygotowania i wdrożenie pełnowymiarowych kampanii informacyjnych.

Państwa mające przystąpić do strefy euro z dniem 1 stycznia 2007 r. (Estonia, Litwa i Słowenia) opracowały projekty strategii komunikacyjnych w połowie 2005 r. Plany te są bardzo ambitne, pomimo krótkiego czasu na ich wdrożenie. Kampanie mają rozpocząć się w ostatnim kwartale 2005 r. i trwać do czerwca 2007 r. Najbardziej intensywna część kampanii o charakterze multimedialnym i interdyscyplinarnym nastąpi we wrześniu 2006 r. i prowadzona będzie do końca okresu podwójnego obiegu. W miarę zbliżania się dnia wejścia euro telewizja i radio staną się najważniejszymi narzędziami komunikacji ze społeczeństwem.

Cypr i Malta nadal znajdują się w fazie przygotowań, podczas gdy Łotwa ma je jak najszybciej rozpocząć. Słowacja opracowała już pierwszy projekt strategii informacyjnej. Republika Czeska, Węgry i Polska zaczną planować działania informacyjne i komunikacyjne z chwilą podjęcia przygotowań praktycznych.

4. PRZYGOTOWANIA NA POZIOMIE WSPÓLNOTOWYM

Bieżące przygotowania na szczeblu Wspólnoty zasadniczo obejmują trzy konkretne obszary: prawodawstwo, wzory monet euro oraz politykę informacji i komunikacji.

4.1. Przygotowywanie ram prawnych Wspólnoty

Rozporządzenie Rady (WE) nr 974/98 reguluje wprowadzenie i stosowanie euro w jedenastu Państwach Członkowskich, które dnia 1 stycznia 1999 r. ustanowiły strefę euro. Zostało ono zmienione w czerwcu 2000 r., aby umożliwić Grecji dołączenie do strefy euro w 2001 r. Dnia 2 sierpnia 2005 r. Komisja przyjęła wniosek w sprawie zmiany przedmiotowego rozporządzenia (COM (2005)357) celem przygotowania i dostosowania ram prawnych dla wszystkich państw, które będą przyjmować euro w przyszłości. Poza pewną liczbą zmian natury technicznej wniosek zapewnia niezbędną swobodę, dopuszczając scenariusze wymiany waluty różne od scenariusza przyjętego dla pierwszych dwunastu Państw Członkowskich strefy euro.

Wniosek Komisji obejmuje trzy scenariusze przejścia z waluty krajowej na euro, a każde zainteresowane Państwo Członkowskie będzie mogło wybrać najwłaściwszy dla konkretnej sytuacji, w jakiej się znajduje:

i) scenariusz madrycki, obejmujący okres przejściowy podobny do okresu stosowanego w przypadku pierwszej grupy państw strefy euro; w ramach tego scenariusza istnieje okres przejściowy między przyjęciem euro jako waluty krajowej a wprowadzeniem banknotów i monet euro jako prawnego środka płatniczego; decyzję o czasie trwania okresu przejściowego podejmowałoby dane Państwo Członkowskie;

ii) scenariusz „big bang”, zgodnie z którym niezwłocznie po przyjęciu euro jako waluty krajowej danego państwa banknoty i monety euro stają się w nim prawnym środkiem płatniczym (tj. brak okresu przejściowego);

iii) scenariusz „big bang” połączony z okresem stopniowego wycofywania, zgodnie z którym w danym państwie przez najwyżej jeden rok[5] od wprowadzenia euro jako waluty oraz prawnego środka płatniczego (ang. „ big bang ”) w nowych instrumentach byłyby nadal dozwolone odniesienia do jednostki waluty krajowej.

Wniosek przewiduje ponadto, że od banków wymagać się będzie wymiany banknotów i monet denominowanych w jednostce waluty krajowej na banknoty i monety euro, z zastrzeżeniem określonych pułapów, bez jakichkolwiek opłat w fazie podwójnego obiegu. Praktyka ta była już zalecana przez Komisję i szeroko stosowana w przeszłości, a obecnie stać się ma powszechnym obowiązkiem[6].

4.2. Wzory wspólnych awersów i rewersów narodowych monet euro

Na wspólnej stronie dwukolorowych monet (1 i 2 euro) oraz monet ze stopu nordyckiego złota (10, 20 i 50 centów) zaprezentowana jest obecnie Unia Europejska przed jej rozszerzeniem w dniu 1 maja 2004 r. oraz przedstawione 15 z 25 Państw Członkowskich UE. W związku z zaleceniem Komisji Rada ds. Gospodarczych i Finansowych (Ecofin) przyjęła dnia 7 czerwca 2005 r. decyzję stanowiącą, że zmodyfikowane wzory wspólnego awersu mają odwzorowywać geograficzny obraz Europy (zob. załącznik 4). Wszelkie prace techniczne oraz projektowe winny być ukończone na czas, aby umożliwić Państwom Członkowskim uczestniczącym w przyszłości w strefie euro wybijanie i emitowanie własnych monet euro z nowym wspólnym awersem już od roku 2007.

Wzory stron narodowych projektowane są przez poszczególne państwa. Dnia 7 czerwca 2005 r. Rada Ecofin wyraziła jednak zgodę na stosowanie pewnych wspólnych wytycznych w celu wzmocnienia spójności systemu mennictwa euro. W świetle rosnącej liczby rewersów narodowych podjęto decyzję, że w przyszłości strony narodowe winny zawierać motyw wyraźnie wskazujący na kraj emisji (lub jego skrót), umożliwiając tym samym zainteresowanym użytkownikom łatwą identyfikację pochodzenia każdej monety. Ponadto na rewersie narodowym nie należy powtarzać nominału monety i/lub nazwy waluty (euro), chyba że używa się innego alfabetu, jako że oba te elementy występują już na wspólnym awersie. Nadal stosowane będą istniejące cechy wzorów dla rewersów narodowych (dwanaście gwiazd okalających wzór oraz oznaczenie roku). Państwa Członkowskie uzgodniły, że będą się wzajemnie informały o nowych wzorach przed ich przyjęciem.

4.3. Polityka informacji i komunikacji na poziomie Wspólnoty

Komunikat Komisji w sprawie wdrożenia strategii informacyjnej i komunikacyjnej na temat euro oraz Unii Gospodarczej i Walutowej (COM (2004)552) zapewnia ramy dla działań informacyjnych na poziomie wspólnotowym. Strategia ta kieruje się zasadą decentralizacji, pomocniczości, koordynacji i partnerstwa i obejmuje:

- partnerstwo między Komisją a Państwami Członkowskimi;

- programy twinningowe;

- tworzenie sieci, systemy przekazywania informacji i innych naturalnych partnerów;

- konferencje i seminaria;

- badania opinii publicznej;

- zewnętrzną działalność informacyjną;

- publikacje i inne produkty informacyjne.

Komisja przewiduje, że w ostatnim kwartale 2005 r. podpisane zostanie partnerstwo z Estonią, Słowenią i Litwą. Oczekuje się także, że Malta, Łotwa i Cypr wkrótce złożą wnioski o podjęcie z Komisją Europejską negocjacji dotyczących partnerstwa.

Obecnie w trakcie realizacji znajduje się siedem różnych projektów twinningowych między nowymi Państwami Członkowskimi a Państwami Członkowskimi strefy euro, opartych na wiedzy specjalistycznej państw, które już wprowadziły euro.

O euro i UGW przygotowano różne publikacje, przede wszystkim przewodnik dla małych i średnich przedsiębiorstw w nowych Państwach Członkowskich „Gotowi na euro!”, który proponuje dobre praktyki oraz zawiera rady dotyczące przygotowań do udanego przejścia na euro. Zaoferowano także szeroki wybór seminariów szkoleniowych dla dziennikarzy, zwłaszcza dziennikarzy z nowych Państw Członkowskich, poświęconych UGW, euro i jego wprowadzeniu oraz ogólnie polityce gospodarczej Wspólnoty. Komisja przygotowuje również serię konferencji w nowych Państwach Członkowskich. Ponadto przeprowadzono badania opinii zarówno w nowych Państwach Członkowskich, jak i w państwach strefy euro, które dostarczyły ważnych informacji na temat poglądów społeczeństwa w sprawie euro i UGW. Pomoże to Komisji i nowym Państwom Członkowskim w dalszych pracach nad dostosowywaniem ich strategii.

5. STAN OPINII PUBLICZNEJ W NOWYCH PAŃSTWACH CZŁONKOWSKICH NA TEMAT EURO

Drugie badanie Eurobarometru w nowych Państwach Członkowskich dotyczące ich stosunku do wprowadzenia euro oraz wiedzy na ten temat przeprowadzone zostało przez instytut badania opinii publicznej EOS Gallup, w rok po pierwszym, we wrześniu 2005 r., i objęło ponad 10 000 obywateli.

5.1. Lepsze informowanie obywateli

Poziom zainteresowania wprowadzeniem euro jest ciągle jeszcze dość niski, gdyż zainteresowanie zadeklarowało jedynie 48 % respondentów, a 49 % wyraziło jego brak. Wyniki te, bez wątpienia, pozostają pod wpływem istniejącej niepewności co do daty wprowadzenia euro w poszczególnych państwach.

Wiedza opinii publicznej na temat euro oraz warunków jego przyjęcia pozostaje na stosunkowo niskim poziomie. Większość uczestników badania (58 %) nie jest świadomych faktu, że ich państwa są zobowiązane do przyjęcia euro i nie wie, ile państw uczestniczy już w strefie euro. Większość respondentów zna jednak datę docelową wprowadzenia euro w danym państwie oraz rozpoznaje banknoty i monety euro.

Połowa badanych (51 %, +3 %) uważa, że nie jest dobrze poinformowana o euro, chciałaby jednak uzyskać potrzebne informacje z odpowiednim wyprzedzeniem przed wprowadzeniem w danym państwie wspólnej waluty. Podobnie jak w roku 2004 większość obywateli (86 %) chciałoby uzyskać informacje jak najszybciej. Jako źródło informacji większość respondentów wymienia przede wszystkim krajowe banki centralne (62 %), znacznie wyprzedzające pod tym względem jakiekolwiek inne instytucje (jedynie 31 % ufa własnemu rządowi lub krajowym i regionalnym organom władzy, a 23 % – instytucjom europejskim). Obywatele nowych Państw Członkowskich preferują kampanie informacyjne oparte na spotach telewizyjnych (73 %) czy reklamach prasowych (73 %), w następnej kolejności wymieniają spoty radiowe (64 %) oraz ulotki i broszury. Większość obywateli oczekuje, że kampanie informacyjne skupią się na praktycznych skutkach wprowadzenia euro (wynagrodzenia, rachunki bankowe itd.) oraz możliwościach uniknięcia oszustw w związku z przeliczaniem walut krajowych na euro. Podawanie cen w dwóch walutach uważa się za najbardziej skuteczne narzędzie przygotowania społeczeństwa na nową miarę wartości.

5.2. Ogólne nastawienie wobec euro

Skutki wprowadzenia euro postrzega się mniej pozytywnie niż miało to miejsce w roku 2004. 38 % obywateli uważa, że wprowadzenie euro przyniesie pozytywne skutki (spadek o 6 % w porównaniu z 2004 r.) na poziomie krajowym, podczas gdy 46 % (+5 %) sądzi, że skutki te będą miały charakter negatywny. O ile w 2004 r. 40 % badanych sądziło, że odczuje pozytywne skutki na płaszczyźnie osobistej, ich liczba w 2005 r. spadła do 36 %. Ponadto z 44 % do 49 % wzrósł odsetek osób spodziewających się niekorzystnych skutków przyjęcia euro. Różnica pomiędzy obywatelami deklarującymi zadowolenie z powodu zastąpienia przez euro waluty krajowej (37 %) oraz obywatelami będącymi przeciwnego zdania (53 %) zwiększyła się z 5 punktów procentowych w roku 2004 do 16 punktów w roku 2005. W niektórych Państwach Członkowskich (Węgry i Słowenia) większość obywateli jest zadowolona z faktu zastąpienia waluty krajowej walutą euro.

W odniesieniu do ram czasowych dla przyjęcia euro 17 % respondentów w rozpatrywanych 10 państwach opowiedziało się za jak najszybszym wprowadzeniem w nich euro, a 32 % stwierdziło, że przed jego wprowadzeniem powinien upłynąć pewien czas. Rosnąca względna większość (46 %, co oznacza wzrost o 6 %) jest zdania, że euro należy przyjąć jak najpóźniej. Obywatele są jednak, podobnie jak w roku 2004, nadal świadomi praktycznych korzyści wynikających z przyjęcia euro. Odpowiednio 92 % i 80 % uznało wygodę jego stosowania podczas podróżowania i dokonywania zakupów w strefie euro, a 74 % przyznało, że eliminuje ono konieczność wymiany walut w ramach strefy euro. Większość respondentów (51 %) nie wierzy, że przejście na euro spowoduje dla nich duże niedogodności. Tym niemniej obawy przed oszustwami lub nadużyciami cenowymi w trakcie wymiany waluty wzrosły nieznacznie w ciągu roku (z 71 % do 75 %), a 48 % osób nadal sądzi, że wprowadzenie euro zwiększy inflację, podczas gdy 24 % uważa, że przyjęcie euro pomoże utrzymać stabilność cen.

5.3. Najważniejsze przesłania wynikające z badania opinii

Wprowadzenie euro jest nadal postrzegane negatywnie, a poziom wiedzy na jego temat nie ulega zmianie. Fakt ten można częściowo wyjaśnić panującym obecnie impasem konstytucyjnym, wynikającym z niepomyślnego wyniku referendum w dwóch Państwach Członkowskich, toczącymi się dyskusjami na temat perspektywy finansowej UE, a także szczególnymi czynnikami wewnętrznymi. Pozytywne postrzeganie praktycznych skutków i korzyści wynikających z przyjęcia euro wskazuje, że wyniki badania opinii publicznej mogą zbyt nisko oceniać poparcie dla euro. Podział wyników według kryterium socjodemograficznego dowodzi, że mężczyźni, młodzież oraz ludność wykształcona i ludność obszarów miejskich są zdecydowanie bardziej przychylnie nastawieni wobec euro niż pozostała część społeczeństwa.

Jest niemal pewne, że – podobnie jak w obecnych państwach strefy euro – część społeczeństwa jest emocjonalnie przywiązana do waluty krajowej. Poparcie dla euro w Państwach Członkowskich należących obecnie do strefy euro widocznie wzrosło po wdrożeniu dużych kampanii informacyjnych.

Obywatele nowych Państw Członkowskich potrzebują więcej informacji na temat euro i pragną być dobrze przygotowani na długo przed wymianą waluty. Duże kampanie informacyjne pomogą zwiększyć wiedzę wśród obywateli i ich poparcie dla wprowadzenia euro.

6. WNIOSEK

Spośród jedenastu Państw Członkowskich objętych derogacją, dziewięć określiło docelową datę przyjęcia euro. Cztery państwa przyjęły pierwszą wersję planów wymiany waluty krajowej na euro, a trzy z nich – strategie komunikacji.

Postępy w realizacji przygotowań przez poszczególne państwa znacznie się różnią, chociaż generalnie tempo przygotowań wymagać będzie zwiększenia, o ile państwa te mają być gotowe na czas, zwłaszcza w przypadku zastosowania scenariusza „big bang”, który przewiduje większość Państw Członkowskich, ponieważ nie dopuszcza on okresu przejściowego dla przedsiębiorstw i administracji publicznej przeznaczonego na dokończenie prowadzonych przez nie przygotowań.

Stan opinii publicznej w sprawie euro w nowych Państwach Członkowskich jest nadal niezadowalający. Stanowi to dodatkowy powód wdrażania wszechstronnych programów komunikacji społecznej.

STATE OF PRACTICAL PREPARATIONS (September 2005)

Czech Republic | Estonia | Cyprus | Latvia |

National target date for euro adoption | 1 January 2010 (*) (*) Preliminary date | 1 January 2007 | 1 January 2008 | 1 January 2008 |

ERM II entry | 28 June 2004 | 2 May 2005 | 2 May 2005 |

National co-ordinating institution | The National Changeover Committee, chaired by the Secretary General of the Ministry of Finance, created on 27/01/05 | Joint coordination by the Minister of Finance and the Central Bank of Cyprus, created on 29/12/04 | The Steering Committee for the preparation and coordination of the euro changeover was established on 18 July 2005 |

Approved National Changeover Plan | The Czech Republic’s Euro Accession Strategy was approved by the Government in October 2003 http://www.cnb.cz/euro_index.php | First draft of euro adoption plan was approved on 1 September 2005 http://www.fin.ee/index.php?id=13324 | A report on the introduction of the euro was approved by the government on 21 June 2005. The National Changeover Plan will be approved in November 2005. |

Type of scenario | Big-Bang | Big-Bang | Big-Bang |

Dual circulation period | 2 weeks | 1 month | 2 weeks |

Exchange of national currency | Commercial banks (banknotes and coins): at least 6 months free of charge. Central Bank (banknotes and coins): indefinitely | The central bank will exchange banknotes for 10 years and coins for 2 years. | The central bank will exchange without time limit. |

Frontloading and sub-frontloading | Frontloading from September 2006; sub-frontloading also foreseen. | November – December 2007 | December 2007 |

Dual display of prices | Compulsory: 6 months before and after €-day | October 2007 till June 2008 |

Design of the national side | Competition under consideration | Design selected and published December 2004 | Competition launched | In final stage |

Nr of different coin designs | 1 design | 3 designs | 4 designs |

National mint | Yes | No | No | No |

Estimation on the need for banknotes and coins | 230 million banknotes and 950 million coins | 150-200 million coins | 87 million banknotes and 300 million coins |

National law adaptations | Umbrella law under consideration |

Communication strategy | Yes, endorsed by the National Changeover Committee on 21/06/05 | In process |

Partnership agreement | In process |

Twinning agreement | Between IE – MT – CY: communication and information strategy; between GR – CY: technical issues related to the changeover |

STATE OF PRACTICAL PREPARATIONS (September 2005)

Hungary | Malta | Poland | Slovenia |

National target date for euro adoption | 1 January 2010 | 1 January 2008 | Not decided yet | 1 January 2007 |

ERM II entry | 2 May 2005 | 28 June 2004 |

National co-ordinating institution | Preparatory work is ongoing in the Ministry of Finance and Magyar Nemzeti Bank (Central Bank of Hungary). | Two Committees appointed on 13/06/05: a Steering Committee and a Euro Changeover Committee reporting to it | Inter-institutional working group MoF-NBP | The Coordinating Committee for Technical Preparations to Introduce the Euro was created in July 04. |

Approved National Changeover Plan | A Masterplan for the Euro Changeover was approved in January 2005 http://www.bsi.si/html/eng/projects/euro/index.html |

Type of scenario | Big-Bang with possible phasing out features | Big-Bang |

Dual circulation period | 1 month | 7 days |

Exchange of national currency | Commercial banks exchange banknotes and coins free of charge until 1 March and the Central Bank without time limit |

Frontloading and sub-frontloading |

Dual display of prices | From 1 March 2006 till 30 June 2007 |

Design of the national side | Public survey | Approved |

Nr of different coin designs | 8 designs |

National mint | Yes | No | Yes | No |

Estimation on the need for banknotes and coins | Between 4 and 5 billion coins | 74 million banknotes and 235 million coins |

National law adaptations | Umbrella law |

Communication strategy | In process | Endorsed by Bank of Slovenia on 19/05/05 and by the government on 2/06/05 |

Partnership agreement | In process |

Twinning agreement | Between AU – HU: communication and information strategy | Between IE – MT – CY: communication and information strategy; | Between DE – PL: communication and information strategy and practical issues | Between NL – SI – LT : communication and information strategy |

STATE OF PRACTICAL PREPARATIONS (September 2005)

Lithuania | Slovakia | Sweden |

National target date for euro adoption | 1 January 2007 | 1 January 2009 | Not decided yet |

ERM II entry | 28 June 2004 |

National co-ordinating institution | Commission for the Coordination of the Adoption of the Euro in Lithuania, established on 30/05/05 | Ministry of Finance |

Approved National Changeover Plan | The first version of the National Euro Adoption Plan was approved by the government on 27 Sept 2005 | The National Changeover Plan was approved on 6 July 2005 http://www.nbs.sk/PRESS/PR050707.HTM |

Type of scenario | Big-Bang | Big-Bang |

Dual circulation period | 15 days | 16 days |

Exchange of national currency | Commercial banks: free of charge during 60 days after €-day. Central bank: free of charge for an unlimited period. | Commercial banks exchange banknotes until end 2009 and coins until June 2009 (free of charge). The Central Bank exchanges banknotes without time limit and coins for 5 years. |

Frontloading and sub-frontloading | Frontloading of euro banknotes to commercial banks by 20 December 2006 at the latest and of euro coins by 1 October 2006 at the latest. | One to 4 months prior to €-day |

Dual display of prices | From 60 calendar days before €-day until 60 days after €-day (compuls.) | Compulsory: from one month after fixing of conversion rate till one year after euro adoption. Voluntary: for an additional 6 months |

Design of the national side | Approved | Competition launched |

Nr of different coin designs | 3 designs |

National mint | Yes | Yes |

Estimation on the need for banknotes and coins | 118.3 million banknotes and 290 million coins |

National law adaptations | The draft Law on the Adoption of the Euro is prepared. | Umbrella law and a second and a third group of laws under consideration |

Communication strategy | Approved by the government on 27 September 2005 | In process |

Partnership agreement | In process |

Twinning agreement | Between NL – SI – LT : communication and information strategy Under consideration: between BE – LT on tax and debt issues | Between AU – SK: communication and information strategy; Between BE – SK: technical issues related to the changeover |

ANNEX 2

LIST OF RELEVANT CHANGEOVER CHARACTERISTICS

X: Approved or established P: In progress |

|CZ |EE |CY |LV |LT |HU |MT |PL |SI |SK |SE | |National target date |X |X |X |X |X |X |X | |X |X | | |National Changeover Plan | |X | | |X | | | |X |X | | |National Changeover Committee | |X |X |X |X | |X | |X |X | | |Type of scenario | |X |X |X |X | | | |X |X | | |Length of dual circulation period | |X |X |X |X |X | | |X |X | | |Exchange at commercial banks after dual circ. | |X | | |X | | | |X |X | | |Exchange at central bank after dual circ. | |X |X |X |X | | | |X |X | | |Frontloading of financial institutions | |X | |X |X | | | | |P | | |Sub-frontloading of retailers and general public | |X | | |X | | | | |P | | |Deferred debit | | | | | | | | | |P | | |Piggy coin operations | |X | | | | | | | | | | |Arrangements for bank opening hours | | | | | | | | | |X | | |Loading of ATMs | | | | | | | | | |P | | |Denominations of notes in ATMs | | | | | | | | | | | | |Transport and storage for euro cash | | | | | | | | | |P | | |Transport and storage for legacy cash | | | | | | | | | |P | | |Change only given in euro by retailers | | | | |X | | | | |X | | |Euro coins kits for retailers | | | | | | | | | | | | |Euro coins kits for the general public | | | | | | | | | | | | |Design of national side of the euro coins | |X |P |P |X | | | |X |P | | |Supply arrangements for euro coins | |P | | |P | | | | |P | | |Adaptations of national law | |P | | |P | | | |P |X | | |Dual display of prices before €-day | |X | |X |X | | | |X |X | | |Dual display of prices after €-day | |X | |X |X | | | |X |X | | |Dual display of utility bills | |X | | | | | | |X |X | | |Dual display of civil servants’ wages | | | | | | | | | | | | |Voluntary dual display of prices | | | | | | | | | |X | | |Agreements on price stability | | | | |X | | | | |X | | |Formalised fair-pricing agreements | | | | |X | | | | | | | |IT preparations | |X | | | | | | | |X | | |Training for cash handlers | |X | | | | | | | |X | | |Accounting adaptations | |X | | | | | | | |X | | |Share capital conversion | |X | | | | | | | |X | | |Rounding rules in legislation | |X | | | | | | |X |X | | |Eval. of the costs involved for the public sector | | | | | | | | | | | | |Communication strategy | |X |P | |X | |P | |X |P | | |Partnership agreement | |P | | |P | | | |P | | | |Twinning agreement | | |X | |X |X |X |X |X |X | | |

[pic]

[pic]

[1] Ostatni raport Komisji o konwergencji wydano dnia 20 października 2004 r. (COM(2004)690). Stwierdzał on, że żadne z jedenastu Państw Członkowskich objętych derogacją nie spełnia obecnie wszystkich wymaganych kryteriów (dobra sytuacja finansów publicznych, stabilność cen, stabilność kursów walutowych przez wymagany okres , poziom długoterminowych stóp procentowych). W świetle wniosków zawartych w raporcie Komisji o konwergencji Komisja postanowiła nie przedkładać wniosków o uchylenie derogacji.

[2] Dziesięć państw, które przystąpiły do Unii Europejskiej dnia 1 maja 2004 r., jest Państwami Członkowskimi objętymi derogacją na mocy art. 4 Traktatu o Przystąpieniu. Szwecja otrzymała status Państwa Członkowskiego objętego derogacją w maju 1998 r.

[3] Wcześniejsze (przed dniem wprowadzenia euro) zaopatrzenie banków w banknoty i monety euro przez bank centralny, jako że instytucje te odgrywają kluczową rolę w zaopatrywaniu gospodarki w środki pieniężne, określane jest z ang. mianem „ frontloading ”. Natomiast przekazywanie przez banki części otrzymanych banknotów i monet sprzedawcom detalicznym i innym podmiotom gospodarczym celem zapewnienia, że będą oni wydawali resztę w euro począwszy od dnia wprowadzenia euro, nazywane jest z ang. „ sub-frontloading ”.

[4] Szczegółowe analizy statystyczne przeprowadzone przez Eurostat wykazały, że rzeczywiście wystąpiły znaczne podwyżki cen w niektórych obszarach usług (restauracje, kawiarnie, fryzjerzy, kina, rekreacja i sport), które stanowią jedynie bardzo niewielką część ogólnej konsumpcji gospodarstw domowych, mają więc znikomy wpływ na ogólny zharmonizowany wskaźnik cen konsumpcyjnych (HICP). Jako że pozycje te są konsumowane systematycznie, silnie wpływają na postrzeganie inflacji przez konsumenta. Patrz również: http://epp.eurostat.cec.eu.int/cache/ITY_PUBLIC/2-18062003-AP/EN/2-18062003-AP-EN.HTML.

[5] Okres ten może zostać skrócony przepisami krajowymi, a ponadto ograniczony do określonych rodzajów instrumentów prawnych lub do instrumentów prawnych przyjętych w wybranych obszarach. W każdym razie wszystkie operacje płatnicze – gotówkowe i bezgotówkowe – będą realizowane wyłącznie w euro.

[6] Wniosek Komisji jest obecnie rozpatrywany przez grupę roboczą Rady. Przyjęcie tekstu przez Radę przewidywane jest w niedalekiej przyszłości, przypuszczalnie przed końcem roku.