Dwa nowe wnioski dotyczące małżeńskich ustrojów majątkowych oraz skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich zawierają rozwiązania podobne do tych przedstawionych we wnioskach z 2011 r., z uwzględnieniem wyników dyskusji przeprowadzonych na forum Rady i Parlamentu Europejskiego do końca 2015 r.

Zwiększona mobilność osób w ramach przestrzeni bez granic wewnętrznych powoduje znaczny wzrost liczby różnego rodzaju związków między obywatelami różnych państw członkowskich, którzy zamieszkują na terytorium innego państwa członkowskiego lub nabywają majątek w więcej niż jednym państwie członkowskim. Badanie zrealizowane w 2003 r. przez konsorcjum ASSER-UCL wykazało, że w Unii żyje znaczna liczba par międzynarodowych. W badaniu przedstawiono też trudności o charakterze praktycznym i prawnym, z jakimi muszą mierzyć się takie pary, zarówno w odniesieniu do bieżącego zarządzania swoim majątkiem, jak i w przypadku jego podziału na skutek rozpadu związku lub śmierci jednego z małżonków lub partnerów. O ile małżeństwo pozostaje najbardziej rozpowszechnioną formą związku, coraz częściej obserwuje się nowe formy związków, do których należy zarejestrowany związek partnerski, czyli stały związek dwóch osób, usankcjonowany poprzez formalną rejestrację przez organ władzy publicznej. Trudności napotykane przez pary żyjące w zarejestrowanych związkach partnerskich często wynikają z dużych rozbieżności między obowiązującymi przepisami, zarówno z zakresu prawa materialnego, jak i prawa prywatnego międzynarodowego, regulującymi skutki majątkowe takich związków.

Wniosek Komisji w sprawie decyzji Rady upoważniającej do podjęcia wzmocnionej współpracy w obszarze jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w zakresie ustrojów majątkowych par międzynarodowych, obejmującej zarówno małżeńskie ustroje majątkowe, jak i skutki majątkowe zarejestrowanych związków partnerskich. Niniejszy wniosek dotyczący rozporządzenia Rady w sprawie skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich oraz równoległy wniosek dotyczący rozporządzenia Rady w sprawie małżeńskich ustrojów majątkowych, które wprowadzają w życie wzmocnioną współpracę i zostały przyjęte przez Komisję równocześnie, stanowią odpowiedź Komisji na wniosek złożony przez 17 państw członkowskich (zwanych dalej „uczestniczącymi państwami członkowskimi”). Wniosek Komisji w sprawie decyzji Rady zawiera szczegółową ocenę wymogów prawnych i stosowności podjęcia wzmocnionej współpracy w obszarze jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach związanych z ustrojami majątkowymi par międzynarodowych, co obejmuje zarówno małżeńskie ustroje majątkowe, jak i skutki majątkowe zarejestrowanych związków partnerskich.

Od grudnia 2015 r. do lutego 2016 r. 17 państw członkowskich zwróciło się do Komisji, informując, że mają zamiar ustanowić między sobą wzmocnioną współpracę w dziedzinie ustrojów majątkowych par międzynarodowych, w szczególności w odniesieniu do jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w zakresie małżeńskich ustrojów majątkowych oraz jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w zakresie skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich, i wzywając ją do przedłożenia Radzie wniosku w tej sprawie.

Wnioski Komisji były przedmiotem dyskusji w Radzie, w Grupie Roboczej ds. Prawa Cywilnego (małżeńskie ustroje majątkowe i skutki majątkowe zarejestrowanych związków partnerskich), prowadzonych do końca 2014 r. W grudniu 2014 r. Rada postanowiła przyznać czas na zastanowienie się tym państwom, które w dalszym ciągu doświadczały trudności; okres ten nie powinien jednak trwać dłużej niż jeden rok. Na posiedzeniu w dniu 3 grudnia 2015 r. Rada stwierdziła, że nie udało się osiągnąć jednomyślności w sprawie przyjęcia wniosków dotyczących rozporządzeń w sprawie małżeńskich ustrojów majątkowych oraz skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich, a zatem cele współpracy w tym zakresie nie mogły zostać osiągnięte w rozsądnym terminie przez Unię jako całość. Rada odnotowała również, że wiele państw członkowskich wyraziło gotowość do pozytywnego rozważenia ustanowienia wzmocnionej współpracy w kwestiach objętych wnioskami.

W programie środków na rzecz wzajemnego uznawania orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych, przyjętym przez Radę dnia 30 listopada 2000 r., przewidziano opracowanie prawodawstwa dotyczącego jurysdykcji sądów, uznawania i wykonywania orzeczeń w zakresie „majątkowych ustrojów małżeńskich oraz majątkowych następstw separacji osób pozostających w związkach niemałżeńskich”. W programie haskim, przyjętym przez Radę Europejską na szczycie w dniach 4 i 5 listopada 2004 r., za priorytet uznano realizację programu środków na rzecz wzajemnego uznawania i wezwano Komisję do przedstawienia zielonej księgi na temat „kolizji przepisów w sprawach dotyczących majątkowego ustroju małżeńskiego, w tym zagadnienia właściwości i wzajemnego uznawania” oraz podkreślono konieczność przyjęcia do 2011 r. przepisów regulujących tę dziedzinę.

Zgodnie z art. 67 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej Unia stanowi przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w poszanowaniu praw podstawowych oraz różnych systemów i tradycji prawnych państw członkowskich. Ustęp 4 tego artykułu stanowi, że Unia ułatwia dostęp do wymiaru sprawiedliwości, w szczególności przez zasadę wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych. W art. 81 mowa jest wyraźnie o środkach mających na celu „zapewnienie wzajemnego uznawania i wykonywania przez państwa członkowskie orzeczeń sądowych i pozasądowych” oraz „zgodności norm mających zastosowanie w państwach członkowskich w przypadku kolizji przepisów i sporów o właściwość”. Na tej podstawie przyjęto już wiele aktów prawnych, w szczególności rozporządzenie (WE) nr 2201/2003 z 27 listopada 2003 r. dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) nr 1347/2000. Żaden z nich nie obejmuje jednak skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich.

Ponadto zawarte we wniosku przepisy ułatwią obywatelom Unii, a zwłaszcza parom żyjącym w zarejestrowanych związkach partnerskich, dostęp do wymiaru sprawiedliwości w UE. Ułatwią one wprowadzanie w życie art. 47 Karty, który gwarantuje prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu. Dzięki wprowadzeniu obiektywnych kryteriów określania sądu właściwego wyeliminowane zostaną przypadki prowadzenia równoległych postępowań sądowych i prześcigania się małżonków przy wnoszeniu środków zaskarżenia do sądu przez bardziej aktywną stronę postępowania.

Prawo własności, o którym mowa w art. 17 Karty, zostało wzmocnione. Większa przewidywalność co do prawa właściwego mającego zastosowanie do całości majątku pary pozwoli partnerom skuteczniej korzystać z przysługującego im prawa własności.

Nie narusza on prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, prawa do zawarcia małżeństwa i założenia rodziny zgodnie z ustawami krajowymi, czyli praw przewidzianych w art. 7 i 9 Karty.

Wniosek jest zgodny z zasadą proporcjonalności, ponieważ jest ściśle ograniczony do działań niezbędnych do osiągnięcia założonych celów. Wniosek nie ma na celu harmonizacji przepisów prawa materialnego państw członkowskich dotyczących skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich i nie ma wpływu na sposób opodatkowania likwidacji majątku zarejestrowanych związków partnerskich przez państwa członkowskie. Niniejszy wniosek nie spowoduje żadnych obciążeń finansowych lub administracyjnych dla obywateli, a dodatkowe obciążenie dla organów władz krajowych będzie bardzo niewielkie.

Cele wniosku mogą zostać osiągnięte tylko poprzez przyjęcie wspólnych zasad w dziedzinie skutków majątkowych wynikających z zarejestrowanego związku partnerskiego, które to zasady muszą być identyczne, aby gwarantowały obywatelom pewność i przewidywalność prawa. Jednostronne działania ze strony państw członkowskich byłyby zatem sprzeczne z tym celem. W omawianej dziedzinie nie istnieją międzynarodowe konwencje, poza konwencją Międzynarodowej Komisji Stanu Cywilnego z dnia 5 września 2007 r. dotyczącą uznawania zarejestrowanych związków partnerskich. Konwencja ta odnosi się jednak wyłącznie do uznawania związków partnerskich, a ponadto nie weszła jeszcze w życie, w związku z czym nie wydaje się, aby zawierała ona rozwiązania adekwatne do skali problemów, których dotyczy niniejszy wniosek, zidentyfikowanych w ramach badania skutków, jak i konsultacji społecznych. Ze względu na charakter i skalę problemów, których doświadczają obywatele UE, cele wniosku mogą zostać osiągnięte tylko na szczeblu Unii.

Celem niniejszego wniosku jest stworzenie pełnego zbioru przepisów z zakresu prawa prywatnego międzynarodowego mających zastosowanie do skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich. Wniosek dotyczy więc jurysdykcji sądów, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń dotyczących skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich. Przepisy zawarte we wniosku mają zastosowanie wyłącznie w sprawach transgranicznych. Spełniony jest zatem wymóg dotyczący charakteru transgranicznego określony w art. 81 ust. 3 traktatu. Niniejszy wniosek dotyczy wyłącznie skutków majątkowych wynikających z zarejestrowanego związku partnerskiego i nie definiuje instytucji zarejestrowanego związku partnerskiego ani nie nakłada obowiązku uznania związku partnerskiego zarejestrowanego w innym państwie członkowskim.

Proponowana definicja pojęcia „sąd” obejmuje organy i przedstawicieli zawodów prawniczych (takich jak notariusze), którzy wykonują funkcje sądownicze lub podejmują działania na podstawie przekazania uprawnień przez sąd, co prowadzi do utożsamienia wydanych przez te podmioty aktów z orzeczeniami sądowymi na potrzeby ich uznawania i wykonywania w państwie członkowskim innym niż państwo, w którym zostały wydane.

Nieruchomości są specyficznym elementem majątku par i jedną z możliwości jest poddanie ich prawu państwa, w którym się znajdują (lex rei sitae), co prowadzi do dopuszczenia w pewnym zakresie możliwości zastosowania różnych przepisów krajowych w odniesieniu do ustroju majątkowego zarejestrowanego związku partnerskiego. Rozwiązanie to jest jednak problematyczne, w szczególności w przypadku likwidacji majątku zarejestrowanego związku partnerskiego, ponieważ prowadziłoby do niepożądanej fragmentacji majątku partnerów (podczas gdy zobowiązania nadal podlegałyby jednemu reżimowi) oraz do stosowania różnego prawa do poszczególnych składników majątku w ramach ustroju majątkowego zarejestrowanego związku partnerskiego. W związku z tym rozporządzenie stanowi, że prawo mające zastosowanie do majątku zarejestrowanego związku partnerskiego, zarówno wybrane przez partnerów, jak i wskazane na podstawie innych przepisów w razie niedokonania przez nich takiego wyboru, będzie miało zastosowanie do całości majątku należącego do pary (zarówno do ruchomości, jak i nieruchomości), niezależnie od lokalizacji.

Jeżeli żadne państwo członkowskie nie ma jurysdykcji na mocy poprzednich artykułów, artykuł ten zapewnia dostęp do wymiaru sprawiedliwości partnerom i zainteresowanym osobom trzecim przed sądami państwa członkowskiego, w którym znajduje się nieruchomość będąca własnością jednego z partnerów lub obojga z nich. W takich przypadkach sądy orzekałyby wyłącznie w odniesieniu do nieruchomości położonej w tym państwie członkowskim.

W drodze wyjątku właściwy sąd państwa członkowskiego może stwierdzić brak swojej jurysdykcji, jeżeli prawo krajowe tego państwa członkowskiego nie przewiduje instytucji zarejestrowanego związku partnerskiego. W celu zapewnienia dostępu do wymiaru sprawiedliwości w takich przypadkach, partnerzy mogą się porozumieć co do tego, że sprawa zostanie rozstrzygnięta przez sądy państwa członkowskiego, którego prawo jest właściwe dla skutków majątkowych zarejestrowanego związku partnerskiego, lub przez sądy państwa członkowskiego, w którym utworzono zarejestrowany związek partnerski. W przeciwnym wypadku państwo członkowskie, którego sądy powinny orzekać w przedmiocie tej kwestii, zostanie wskazane na podstawie kryteriów określonych w art. 5.

W takich przypadkach, aby zwiększyć przewidywalność i swobodę wyboru przysługującą partnerom, art. 7 umożliwiałby im również porozumienie się co do tego, że sądami zajmującymi się sprawami ich ustroju majątkowego powinny być sądy państwa członkowskiego, którego prawo jest właściwe dla skutków majątkowych zarejestrowanego związku partnerskiego, lub sądy państwa członkowskiego, w którym utworzono zarejestrowany związek partnerski.

Objęte wnioskiem przepisy dotyczące uznawania i wykonywania orzeczeń są zgodne z przepisami rozporządzenia nr 650/2012 w sprawie dziedziczenia. W związku z tym zawierają one odesłanie do procedury exequatur przewidzianej w tym rozporządzeniu. Oznacza to, że wszelkie orzeczenia wydane w jednym państwie członkowskim byłyby uznawane w innych państwach członkowskich bez konieczności przeprowadzania szczególnego postępowania oraz że w celu wykonania orzeczenia w innym państwie członkowskim wnioskodawcy musieliby przeprowadzić jednolite postępowanie w państwie członkowskim wykonania, w celu uzyskania stwierdzenia wykonalności. Postępowanie to jest jednostronne i ogranicza się na początkowym etapie do weryfikacji dokumentów. Dopiero na późniejszym etapie, jeśli pozwany wyraża sprzeciw, sędzia bada ewentualne przyczyny odmowy. Zapewnia to odpowiednią ochronę praw pozwanych.

Taki swobodny przepływ przybrałby formę jednolitej procedury uznawania i wykonywania orzeczeń, dokumentów urzędowych i ugód sądowych wydanych lub sporządzonych w innym państwie członkowskim. Procedura ta zastępuje procedury krajowe, obowiązujące obecnie w poszczególnych państwach członkowskich. Na poziomie Unii zharmonizowano również i ograniczono do niezbędnego minimum podstawy odmowy uznania lub wykonania. Zastępują one różnorodne i często bardziej rozbudowane podstawy odmowy, jakie występują obecnie na poziomie krajowym.

Aby uwzględnić krajowe zasady ochrony miejsca zamieszkania rodziny, przepis ten pozwala państwu członkowskiemu odstąpić od stosowania prawa obcego na korzyść prawa krajowego. W celu zapewnienia ochrony miejsca zamieszkania rodziny, państwo członkowskie, na terytorium którego się ono znajduje, może zastosować więc swoje własne zasady w tym zakresie. W wyjątkowych przypadkach państwo to może zastosować swoje prawo w stosunku do każdego, kto zamieszkuje na jego terytorium, na zasadzie „preferencji” w stosunku do prawa mającego zwykle zastosowanie lub prawa właściwego dla partnerskiej umowy majątkowej zawartej w innym państwie członkowskim.

W trakcie konsultacji osiągnięto szeroki konsensus co do przyznania małżonkom pewnej swobody przy wyborze prawa właściwego dla małżeńskiego ustroju majątkowego w celu ułatwienia małżonkom zarządzania majątkiem. Również zarejestrowani partnerzy powinni mieć możliwość wyboru prawa właściwego dla ustroju majątkowego zarejestrowanego związku partnerskiego. Taka możliwość wyboru powinna być wyraźnie uregulowana, aby zapobiec sytuacji, gdy wybrane prawo będzie miało niewielki związek z rzeczywistą sytuacją pary lub jej historią: wybrane prawo musi być zatem prawem miejsca zwykłego pobytu lub obywatelstwa partnerów lub przyszłych partnerów lub jednego z nich, lub prawem państwa członkowskiego, w którym utworzono zarejestrowany związek partnerski.

(1)Unia Europejska postawiła sobie za cel utrzymanie i rozwój przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, w której zapewniony jest swobodny przepływ osób. W celu stopniowego tworzenia takiej przestrzeni, Unia ma przyjmować środki w dziedzinie współpracy sądowej w sprawach cywilnych mających skutki transgraniczne, w szczególności jeżeli jest to niezbędne do prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego.

(23)Kwestie uprawnień do przekazania lub dostosowania między partnerami praw do świadczeń emerytalnych lub rentowych − bez względu na ich charakter − nabytych w trakcie zarejestrowanego związku partnerskiego, które nie wytworzyły dochodów z tytułu świadczeń emerytalnych w trakcie zarejestrowanego związku partnerskiego, to sprawy, które powinny pozostać poza zakresem stosowania niniejszego rozporządzenia, przy uwzględnieniu szczególnych systemów istniejących w państwach członkowskich. Jednak taki wyjątek powinien podlegać ścisłej interpretacji. Dlatego też niniejsze rozporządzenie powinno regulować w szczególności kwestię klasyfikacji emerytalno-rentowych składników majątku, kwot wypłaconych już jednemu z partnerów w trakcie zarejestrowanego związku partnerskiego oraz ewentualnej rekompensaty przyznawanej, w przypadku gdy na emeryturę lub rentę łożono ze wspólnych składników majątku.

(20)Niniejsze rozporządzenie nie powinno zatem mieć zastosowania do kwestii ogólnej zdolności prawnej partnerów; wyłączenie to nie powinno jednak obejmować konkretnych uprawnień i praw każdego lub obojga partnerów odniesieniu do majątku, czy to pomiędzy nimi czy też w odniesieniu do osób trzecich, ponieważ te uprawnienia i prawa powinny wchodzić w zakres stosowania niniejszego rozporządzenia.

(17)Niniejsze rozporządzenie powinno dotyczyć kwestii związanych ze skutkami majątkowymi zarejestrowanych związków partnerskich. Pojęcie „zarejestrowanego związku partnerskiego” należy zdefiniować wyłącznie na potrzeby niniejszego rozporządzenia. Faktyczna treść tego pojęcia powinna nadal być taka, jak definiuje ją prawo krajowe państw członkowskich. Żaden przepis niniejszego rozporządzenia nie powinien zobowiązywać państwa członkowskiego, którego prawo nie zna instytucji zarejestrowanego związku partnerskiego, do przewidzenia go w swoim prawie krajowym.

(15)W celu zapewnienia parom niepozostających w związku małżeńskim pewności prawa w odniesieniu do ich majątku i zaoferowania im pewnej przewidywalności, należy w jednym akcie prawnym ująć wszystkie przepisy mające zastosowanie do skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich.

(13)Zgodnie z art. 328 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej od chwili ustanowienia wzmocnionej współpracy pozostaje ona otwarta dla wszystkich państw członkowskich pod warunkiem spełnienia ewentualnych warunków uczestnictwa określonych w decyzji upoważniającej. Państwa członkowskie mogą przystąpić do współpracy także w dowolnym innym momencie, o ile, poza spełnieniem wyżej wymienionych warunków, będą również przestrzegać aktów już przyjętych w ramach tej współpracy. Komisja i państwa członkowskie uczestniczące we wzmocnionej współpracy powinny zapewnić wsparcie dla uczestnictwa w niej możliwie największej liczby państw członkowskich. Niniejsze rozporządzenie powinno wiązać w całości i być bezpośrednio stosowane jedynie w uczestniczących państwach członkowskich zgodnie z Traktatami.

(11)Od grudnia 2015 r. do lutego 2016 r. Szwecja, Belgia, Grecja, Chorwacja, Słowenia, Hiszpania, Francja, Portugalia, Włochy, Malta, Luksemburg, Niemcy, Republika Czeska, Niderlandy, Austria, Bułgaria i Finlandia zwróciły się do Komisji informując, że mają zamiar ustanowić między sobą wzmocnioną współpracę w dziedzinie ustrojów majątkowych par międzynarodowych, w szczególności w odniesieniu do jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych w zakresie małżeńskich ustrojów majątkowych oraz jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w zakresie skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich, i wezwały Komisję do przedłożenia Radzie wniosku w tej sprawie.

(24)Niniejsze rozporządzenie powinno umożliwiać tworzenie lub przeniesienie − wynikające ze skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich − prawa do nieruchomości lub rzeczy ruchomych, zgodnie z prawem właściwym dla skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich. Nie powinno ono jednak wpływać na zamknięty katalog (numerus clausus) praw rzeczowych znany w prawie krajowym niektórych państw członkowskich. Od państwa członkowskiego nie można wymagać, by uznało prawo rzeczowe odnoszące się do majątku znajdującego się w tym państwie członkowskim, jeżeli to prawo rzeczowe nie jest znane w jego porządku prawnym.

(25)Jednak aby umożliwić partnerom korzystanie w innym państwie członkowskim z praw, które utworzono lub przeniesiono na nich w wyniku skutków majątkowych zarejestrowanego związku partnerskiego, niniejsze rozporządzenie powinno przewidywać możliwość dostosowania nieznanego prawa rzeczowego do najbliższego odpowiednika tego prawa rzeczowego, przewidzianego w prawie tego innego państwa członkowskiego. W ramach takiego dostosowania należy uwzględnić cele i interesy, którym służy określone prawo rzeczowe, oraz związane z nim skutki. Aby określić prawo rzeczowe będące najbliższym krajowym odpowiednikiem nieznanego prawa rzeczowego, możliwe jest nawiązanie kontaktu z organami lub właściwymi osobami w państwie, którego prawo jest właściwe dla skutków majątkowych zarejestrowanego związku partnerskiego, w celu uzyskania dalszych informacji co do charakteru i skutków tego prawa. W tym celu mogłyby zostać wykorzystane istniejące sieci w obszarze współpracy sądowej w sprawach cywilnych i handlowych, a także wszelkie inne dostępne środki ułatwiające zrozumienie prawa zagranicznego.

(26)Dostosowanie nieznanych praw rzeczowych, wyraźnie przewidziane w niniejszym rozporządzeniu, nie powinno wykluczać innych form dostosowania w ramach stosowania niniejszego rozporządzenia.

(27)Wymogi dotyczące wpisu do rejestru prawa do nieruchomości lub rzeczy ruchomych powinny być wyłączone z zakresu stosowania niniejszego rozporządzenia. Prawo państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest rejestr (w przypadku nieruchomości lex rei sitae), powinno określać warunki prawne i sposób dokonywania wpisu oraz organy, takie jak organy prowadzące księgi wieczyste lub notariusze, które są odpowiedzialne za sprawdzenie, czy spełnione są wszystkie wymogi oraz czy przedstawiona lub sporządzona dokumentacja jest wystarczająca lub zawiera niezbędne informacje. W szczególności organy mogą sprawdzić, czy prawo partnera do majątku wymienionego w dokumencie przedstawionym do rejestracji jest prawem wpisanym jako takie w rejestrze lub w inny sposób wykazanym zgodnie z prawem państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest rejestr. Aby uniknąć powielania dokumentów, organy rejestracyjne powinny przyjmować dokumenty sporządzone przez właściwe organy w innym państwie członkowskim, których swobodny przepływ przewiduje się w niniejszym rozporządzeniu. Nie wyklucza to jednak możliwości zwrócenia się przez organy rejestracyjne do osoby ubiegającej się o rejestrację o dostarczenie dodatkowych informacji lub o przedstawienie dodatkowych dokumentów wymaganych na mocy prawa państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest dany rejestr, na przykład informacji lub dokumentów dotyczących zapłaty podatku. Właściwy organ może wskazać osobie ubiegającej się o rejestrację, w jaki sposób można uzupełnić brakujące informacje lub dokumenty.

(28)Z zakresu stosowania niniejszego rozporządzenia powinny również zostać wyłączone skutki wpisu danego prawa do rejestru. Prawo państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest rejestr, powinno określać na przykład, czy wpis ma charakter deklaratywny czy konstytutywny. A zatem gdy na przykład, w celu zapewnienia skutku erga omnes rejestrów lub w celu ochrony czynności prawnych, na mocy prawa państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest rejestr, nabycie prawa do nieruchomości wymaga wpisania do rejestru, chwila nabycia tego prawa powinna być regulowana przez prawo tego państwa członkowskiego.

(29)Niniejsze rozporządzenie powinno zapewniać poszanowanie różnych systemów regulujących sprawy dotyczące skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich, stosowanych w państwach członkowskich. Do celów niniejszego rozporządzenia pojęcie „sąd” powinno zatem być rozumiane szeroko, tak aby obejmowało nie tylko sądy w dosłownym znaczeniu tego słowa, sprawujące funkcje sądownicze, lecz także np. notariuszy, którzy w pewnych państwach członkowskich sprawują w niektórych sprawach dotyczących skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich funkcje sądownicze, oraz notariuszy i przedstawicieli zawodów prawniczych, którzy w pewnych państwach członkowskich sprawują funkcje sądownicze w danej sprawie dotyczącej skutków majątkowych danego zarejestrowanego związku partnerskiego na podstawie przekazania uprawnień przez sąd. Wszystkie sądy w rozumieniu niniejszego rozporządzenia powinny być związane zasadami jurysdykcji określonymi w niniejszym rozporządzeniu. Pojęcie „sąd” nie powinno natomiast obejmować organów pozasądowych państwa członkowskiego uprawnionych na mocy prawa krajowego do zajmowania się sprawami dotyczącymi skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich, takich jak notariusze w większości państw członkowskich, w których zazwyczaj nie sprawują oni funkcji sądowniczych.

(30)Niniejsze rozporządzenie powinno umożliwiać wszystkim notariuszom, którzy są właściwi w państwach członkowskich w sprawach dotyczących skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich, wykonywanie tych uprawnień. To, czy notariusze w danym państwie członkowskim są związani zasadami jurysdykcji określonymi w niniejszym rozporządzeniu, powinno zależeć od tego, czy są oni objęci zakresem definicji „sądu” do celów niniejszego rozporządzenia.

(31)Przepływ aktów sporządzanych przez notariuszy w sprawach dotyczących skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich w państwach członkowskich powinien się odbywać na podstawie niniejszego rozporządzenia. Jeżeli notariusze sprawują funkcje sądownicze, są oni związani zasadami jurysdykcji, a przepływ wydanych przez nich decyzji powinien się odbywać zgodnie z przepisami o uznawaniu, wykonalności i wykonywaniu orzeczeń. Jeżeli notariusze nie sprawują funkcji sądowniczych, nie są oni związani zasadami jurysdykcji, a przepływ wydawanych przez nich dokumentów urzędowych powinien być zgodny z przepisami o dokumentach urzędowych.

(32)By uwzględnić rosnącą mobilność par oraz ułatwić należyte działanie wymiaru sprawiedliwości, zasady jurysdykcji zawarte w niniejszym rozporządzeniu powinny umożliwiać obywatelom prowadzenie różnych powiązanych postępowań w sądach tego samego państwa członkowskiego. W tym celu w niniejszym rozporządzeniu należy dążyć do tego, by sprawy dotyczące skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich podlegały jurysdykcji tylko tego państwa członkowskiego, którego sądy rozpatrują daną sprawę związaną z dziedziczeniem po partnerze zgodnie z rozporządzeniem (UE) 650/2012, lub rozwiązaniem lub unieważnieniem zarejestrowanego związku partnerskiego.

(33)W rozporządzeniu należy przewidzieć, że w przypadku gdy postępowanie w sprawie dziedziczenia po partnerze toczy się przed sądem państwa członkowskiego, do którego wniesiono sprawę na mocy rozporządzenia (UE) 650/2012, sądy tego państwa powinny być właściwe do orzekania w sprawach dotyczących skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich powiązanych z daną sprawą spadkową.

(34)Podobnie sprawy dotyczące skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich, powstałe w związku z postępowaniem prowadzonym przed sądem państwa członkowskiego, do którego wniesiono wniosek o rozwiązanie lub unieważnienie zarejestrowanego związku partnerskiego, powinny być rozpatrywane przez sądy tego państwa członkowskiego, jeśli tak uzgodnią partnerzy.

(35)W przypadku gdy sprawy dotyczące skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich nie są związane z postępowaniem prowadzonym przed sądem jednego z państw członkowskich w sprawie dziedziczenia po partnerze lub rozwiązania lub unieważnienia zarejestrowanego związku partnerskiego, w niniejszym rozporządzeniu należy przewidzieć hierarchię łączników do celów ustalenia jurysdykcji, poczynając od miejsca zwykłego pobytu partnerów w chwili wniesienia sprawy do sądu. Ostatnim łącznikiem w hierarchii powinno być wskazanie państwa członkowskiego, na mocy prawa którego dokonano obowiązkowej rejestracji związku partnerskiego w celu jego utworzenia. Łączniki te określa się z uwzględnieniem rosnącej mobilności obywateli i w celu zapewnienia rzeczywistego łącznika między partnerami a państwem członkowskim, w którym sprawowana jest jurysdykcja.

(36)Ze względu na to, że instytucja zarejestrowanego związku partnerskiego nie istnieje we wszystkich państwach członkowskich, sądy państwa członkowskiego, którego prawo takiej instytucji nie przewiduje, mogą w drodze wyjątku być zmuszone do stwierdzenia braku swojej jurysdykcji na mocy niniejszego rozporządzenia. W takim przypadku sądy powinny działać szybko, a zainteresowana strona powinna mieć możliwość wniesienia sprawy w każdym innym państwie członkowskim, które za pomocą łącznika wskazano jako państwo sprawujące jurysdykcję, niezależnie od uszeregowania tych podstaw jurysdykcji oraz z poszanowaniem autonomii stron. Sąd, do którego wniesiono sprawę po stwierdzeniu braku jurysdykcji, inny niż sądy państwa członkowskiego, na mocy prawa którego utworzono zarejestrowany związek partnerski, mający jurysdykcję na podstawie porozumienia o wyborze sądu lub na podstawie wdania się w spór pozwanego, może także w drodze wyjątku być zmuszony do stwierdzenia braku swojej jurysdykcji na tych samych warunkach. Wreszcie, na wypadek gdyby żaden sąd nie był właściwy do rozpatrywania sprawy w świetle innych przepisów niniejszego rozporządzenia, wprowadzono zasadę jurysdykcji dodatkowej, aby zapobiec sytuacjom pozbawienia prawa do wymiaru sprawiedliwości.

(37)Aby zwiększyć pewność prawa, przewidywalność oraz autonomię stron, niniejsze rozporządzenie powinno umożliwiać stronom – w pewnych okolicznościach – zawarcie porozumienia w sprawie wyboru sądu, które to porozumienie uwzględniałoby w pierwszej kolejności sądy państwa członkowskiego prawa właściwego lub sądy państwa członkowskiego, na mocy prawa którego utworzono związek partnerski.

(38)Niniejsze rozporządzenie nie powinno uniemożliwiać stronom zawarcia ugody w sprawie na drodze pozasądowej, na przykład przed notariuszem, w wybranym państwie członkowskim, jeżeli jest to możliwe na mocy prawa tego państwa członkowskiego. Powinno to być możliwe nawet wówczas, gdy prawo właściwe dla skutków majątkowych zarejestrowanego związku partnerskiego nie jest prawem tego państwa członkowskiego.

(39)Aby sprawić, by sądy wszystkich państw członkowskich mogły na tych samych podstawach sprawować jurysdykcję w odniesieniu do skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich partnerów, niniejsze rozporządzenie powinno w sposób wyczerpujący określać podstawy sprawowania takiej jurysdykcji dodatkowej.

(40)W celu przeciwdziałania w szczególności sytuacjom pozbawienia prawa do wymiaru sprawiedliwości należy przewidzieć w niniejszym rozporządzeniu przepis dotyczący forum necessitatis, co pozwoli sądom państwa członkowskiego orzekać, w wyjątkowych przypadkach, w sprawie dotyczącej skutków majątkowych zarejestrowanego związku partnerskiego, która jest ściśle związana z państwem trzecim. Za taki wyjątkowy przypadek można uznać sytuację, gdy postępowanie nie może toczyć się w danym państwie trzecim, na przykład z powodu wojny domowej, lub gdy nie można słusznie oczekiwać od jednego z partnerów wszczęcia lub prowadzenia postępowania w tym państwie. Jurysdykcja oparta na forum necessitatis powinna być jednak sprawowana wyłącznie wtedy, gdy sprawa ma dostateczny związek z państwem członkowskim sądu, do którego ją wniesiono.

(41)Aby zapewnić harmonijne funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości należy unikać wydawania niedających się pogodzić orzeczeń w różnych państwach członkowskich. W tym celu niniejsze rozporządzenie powinno przewidywać ogólne zasady proceduralne podobne do zasad przewidzianych w innych aktach prawnych Unii w obszarze współpracy sądowej w sprawach cywilnych. Jedną z takich zasad proceduralnych jest zasada zawisłości sprawy, która wchodzi w grę wtedy, gdy ta sama sprawa dotycząca skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich zostanie wniesiona do różnych sądów w różnych państwach członkowskich. Na podstawie tej zasady zostanie ustalone, który sąd powinien prowadzić postępowanie w danej sprawie.

(42)Aby umożliwić obywatelom czerpanie korzyści z uczestnictwa w rynku wewnętrznym, przy zachowaniu całkowitej pewności prawa, niniejsze rozporządzenie powinno umożliwiać partnerom poznanie z wyprzedzeniem prawa właściwego dla skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich. Należy w związku z tym wprowadzić zharmonizowane normy kolizyjne w celu uniknięcia sprzecznych rezultatów. Zgodnie z główną zasadą skutki majątkowe zarejestrowanego związku partnerskiego powinny być regulowane możliwym do przewidzenia prawem, z którym posiada on ścisły związek. Przez wzgląd na pewność prawa oraz w celu uniknięcia fragmentacji, prawu właściwemu powinien podlegać ogół spraw dotyczących skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich, to znaczy wszystkie skutki majątkowe zarejestrowanego związku partnerskiego, bez względu na charakter składników majątku i niezależnie od tego, czy składniki majątku znajdują się w innym państwie członkowskim czy w państwie trzecim.

(43)Prawo określone w niniejszym rozporządzeniu powinno mieć zastosowanie, nawet jeżeli nie jest prawem państwa członkowskiego.