PL KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, 23.3.2011 COM(2011) 11 wersja ostateczna/2

ZAŁĄCZNIK 1 CORRIGENDUM:

Annule et remplace l'annexe 1 du COM(2011) 11 final du 12.1.2011

Concerne toutes les versions linguistiques. ROCZNE SPRAWOZDANIE GOSPODARCZE



ZAŁĄCZNIK 1

SPRAWOZDANIE Z POSTĘPU PRAC DOTYCZĄCYCH STRATEGII „EUROPA 2020” ROCZNE SPRAWOZDANIE GOSPODARCZE



ZAŁĄCZNIK 1

SPRAWOZDANIE Z POSTĘPU PRAC DOTYCZĄCYCH STRATEGII „EUROPA 2020” Roczne sprawozdanie gospodarcze, rozpoczynające pierwszy „europejski okres oceny”, pojawia się w kluczowym momencie dla Unii Europejskiej. Po dwóch latach Europa powoli podnosi się z recesji. Ożywienie gospodarcze nasila się i nabiera tempa, mimo że rynki krajowe oraz sektor finansowy ciągle jeszcze wymagają działań naprawczych i reform. Perspektywy uległy poprawie, nadchodzi zatem czas na zdecydowane działania polityczne. Wysiłki na rzecz podźwignięcia Europy z kryzysu nigdy nie oznaczały jedynie powrotu do normalnego stanu rzeczy. Kryzys obnażył główne słabe punkty europejskiej gospodarki i ujawnił nasilający się brak równowagi wewnętrznej. Naprawa gospodarcza oparta na zrównoważonym rozwoju sprzyjającym tworzeniu nowych miejsc pracy będzie możliwe, jedynie jeśli rozwiążemy problemy wynikające z wad strukturalnych. Europa może wykorzystać kryzys, aby zainicjować głęboką transformację swojej struktury gospodarczej. W porównaniu z innymi regionami świata Europa względnie lepiej poradziła sobie z kryzysem i zamortyzowała jego uderzenie, nadal jednak istnieje ryzyko, że tempo wychodzenia z globalnego kryzysu ulegnie spowolnieniu. Kryzys w dalszym stopniu pogłębił różnice w wydajności pracy w porównaniu ze Stanami Zjednoczonymi. Konkurencyjność cenowa i kosztowa pozostaje problemem. Gospodarki wschodzące odzyskują tempo wzrostu szybciej niż UE, choć niektóre z nich również napotykają poważne problemy gospodarcze. Strategia „Europa 2020” stanowi plan działania, który UE oraz jej państwa członkowskie przyjęły, aby pomóc Europie „wyjść z kryzysu silniejszą, tak wewnętrznie, jak i na arenie międzynarodowej”. Wydobycie Europy z kryzysu wymaga skoordynowanego i wszechstronnego programu reform, obejmującego konsolidację budżetową, przywrócenie stabilnych warunków makroekonomicznych oraz koncentracja już na wstępie środków sprzyjających wzrostowi. UE oraz państwa członkowskie ponoszą zbiorową odpowiedzialność za podjęcie niezbędnych – choć trudnych – zorientowanych na przyszłość reform strukturalnych, którym towarzyszyć musi uporządkowanie sytuacji budżetowej oraz przywrócenie prawidłowych warunków makroekonomicznych. Europa powinna przyspieszyć koordynację reform i polityki gospodarczej, aby zapewnić spójność dostosowań makroekonomicznych, konsolidacji budżetowej oraz reform politycznych. O ile konsolidacja budżetowa jest niezbędnym warunkiem wzrostu gospodarczego, nie jest wystarczającym czynnikiem zdolnym pobudzić ten wzrost. Jeśli zabraknie proaktywnych strategii politycznych, w najbliższym dziesięcioleciu potencjalny wzrost prawdopodobnie nadal będzie niewielki. Zależeć on będzie w decydującej mierze od warunków działania dla przemysłu i przedsiębiorstw, a w szczególności dla MŚP. Zaś bez wzrostu gospodarczego konsolidacja budżetowa stanie się jeszcze trudniejsza. Rada Europejska z czerwca 2010 r. wprowadziła pojęcie „europejskiego okresu oceny”, wiążące rozwój polityki makroekonomicznej oraz reformy strukturalne w ramach strategii „Europa 2020”. „Europejski okres oceny” stanowi przedział czasu w pierwszej połowie każdego roku, kiedy to porównuje się sprawozdania państw członkowskich składane w ramach Paktu na rzecz stabilności i wzrostu oraz strategii „Europa 2020”, a następnie przekazuje państwom członkowskim wytyczne i zalecenia poprzedzające zakończenie prac nad budżetami krajowymi. Taka praktyka poprawi wstępną koordynację polityki gospodarczej i nadzór nad nią w UE, oferując przy tym korzyści płynące z jednoczesnego posiadania wspólnego programu na poziomie UE oraz podejmowania indywidualnie dostosowanych działań na poziomie krajowym. Dzięki temu UE ma czas, aby wyciągnąć wnioski z rozwoju sytuacji w państwach członkowskich, a te z kolei mogą uwzględnić w swojej polityce krajowej na kolejny rok europejską perspektywę i wytyczne. W ramach tego nowego cyklu koordynacji polityki każdego roku Komisja przedstawi w postaci rocznego sprawozdania gospodarczego swoją ocenę głównych wyzwań gospodarczych stojących przed Unią Europejską oraz zalecane działania priorytetowe mające na celu zaradzenie istniejącym problemom. Na tej podstawie Rada Europejska na wiosennym posiedzeniu przedstawi wytyczne w odniesieniu do najważniejszych przyszłych wyzwań. W oparciu o te wytyczne państwa członkowskie przygotują w ramach swych programów stabilności lub konwergencji średniookresowe strategie budżetowe oraz określą w ramach krajowych programów reform środki niezbędne do realizacji celów określonych w strategii „Europa 2020” oraz usunięcia przeszkód hamujących wzrost gospodarczy. Oba dokumenty zostaną przedłożone równocześnie do połowy kwietnia. W ostatniej fazie „okresu oceny”, przed latem, Rada wyda w oparciu o zalecenia Komisji wytyczne polityczne uwzględniające specyfikę każdego państwa. A zatem państwa członkowskie będą mogły uwzględnić te wytyczne w pracach nad budżetem na kolejny rok. W pierwszym „europejskim okresie oceny” w rocznym sprawozdaniu gospodarczym przedstawiono przede wszystkim kluczowe informacje na temat działań, które państwa członkowskie powinny potraktować priorytetowo. Analiza stanowiąca podstawę tych informacji została przedstawiona w trzech sprawozdaniach towarzyszących. 1.Położenie już na wstępie nacisku na inicjatywy sprzyjające wzrostowi

Działania na poziomie państw członkowskich mają podstawowe znaczenie dla uniknięcia „scenariusza straconej dekady”… Badanie sytuacji makroekonomicznej oraz rynków pracy w całej Unii Europejskiej wykazało, że aby uniknąć spowolnienia wzrostu oraz utraty miejsc pracy („scenariusz straconej dekady”), państwa członkowskie powinny podjąć działania już w 2011 i 2012 r. Najpilniejszym zadaniem jest wyjście z błędnego koła krytycznego zadłużenia, zakłóceń na rynkach finansowych oraz niskiego wzrostu gospodarczego obserwowanego w niektórych państwach członkowskich. Głównym priorytetem jest uporządkowanie polityki budżetowej przy jednoczesnym zabezpieczeniu sprzyjających wzrostowi strategii politycznych oraz sprawnym uzdrowieniu sektora finansowego w celu wejścia na drogę naprawy gospodarczej. Kolejny priorytet to szybkie ograniczenie bezrobocia oraz wdrożenie skutecznych reform rynku pracy w celu stworzenia lepszych i liczniejszych miejsc pracy. Realizacja tych priorytetów będzie skuteczna, o ile będą jej towarzyszyć jednoczesne wysiłki na rzecz ożywienia tempa wzrostu gospodarczego. Skuteczne reformy obejmą poprawę funkcjonowania rynku pracy i rynku produktów, stymulowanie innowacji oraz poprawę warunków ramowych dla przedsiębiorców w Europie. Pozwoli to przyciągnąć większą liczbę inwestycji prywatnych, które z kolei poprawią sytuację w zakresie finansów publicznych. Jeśli zaś chodzi o rynek pracy, wysiłki na rzecz reform powinny się skupić na zaradzeniu problemom, takim jak niski udział określonych grup w rynku pracy oraz słabe funkcjonowanie rynku pracy. Tego typu polityka wpłynie korzystnie również na konsolidację budżetową, generując wyższe wpływy z podatków oraz sprzyjając obniżeniu wydatków publicznych na transfery socjalne. Pomoże również ograniczyć ryzyko przyszłej nierównowagi makroekonomicznej. Reformy strukturalne mogą przynieść znaczne korzyści nawet w perspektywie krótkoterminowej. Zyski w postaci wzrostu produkcji i zatrudnienia napędzane są przez doskonalenie warunków ramowych oraz reformy rynku produktowego i rynku pracy.



Wysiłki na poziomie krajowym powinny być wspierane za pomocą inicjatyw przewodnich oraz instrumentów unijnych Działania na szczeblu unijnym pomogą przyspieszyć wzrost gospodarczy w sposób inteligentny, zrównoważony i sprzyjający włączeniu społecznemu. Komisja przedstawiła ambitny plan działania, który ma zostać zrealizowany dzięki siedmiu inicjatywom przewodnim oraz równoległym działaniom w zakresie polityk horyzontalnych wspierających odnośną strategię. Komisja przedstawiła siedem inicjatyw przewodnich określonych w strategii „Europa 2020”. Każda z nich podejmuje konkretne zagadnienia i przedstawia konkretne środki dotyczące określonych obszarów polityki. Ich rzeczywiste znaczenie wynika z faktu, że są one ze sobą ściśle powiązane i wspierają się wzajemnie. Pewne kluczowe środki, takie jak stworzenie nowego systemu praw własności intelektualnej, są ważne dla różnych inicjatyw przewodnich – w tym przypadku dla Unii innowacji, Polityki przemysłowej oraz Europejskiej agendy cyfrowej. Realizacja strategii „Europa 2020” zależy również od skutecznej mobilizacji oraz przesunięcia punktu ciężkości wszystkich instrumentów unijnych oraz narzędzi wspierających reformy. W tym celu w strategii wezwano do działania na rzecz wzmocnienia jednolitego rynku, budżetu UE oraz ulepszenia narzędzi w zakresie zewnętrznych działań gospodarczych oraz dostosowania ich do realizacji celów określonych w strategii „Europa 2020”: –zgodnie ze wspomnianym zobowiązaniem Komisja zainicjowała debatę na temat przyszłego Aktu o jednolitym rynku, aby ożywić jednolity rynek oraz wykorzystać nowe źródła wzrostu; –w komunikacie „Przegląd budżetu UE” określono ogólne wskazówki oraz możliwości dotyczące tego, jak za pomocą budżetu UE można wesprzeć realizację celów określonych w strategii „Europa 2020”, lepiej odzwierciedlając zapisane w strategii priorytety w polityce wydatków UE; –wreszcie w komunikacie „Handel, wzrost i polityka światowa: polityka handlowa jako kluczowy element strategii Europa 2020” określono, w jaki sposób polityka w dziedzinie handlu i inwestycji może stać się główną siłą napędową wzrostu. Działania priorytetowe na rzecz rozwoju na poziomie UE W strategii „Europa 2020” przedstawiono szereg zintegrowanych reform politycznych, które zostaną wdrożone w nadchodzących latach. Aby dostosować się do skali naglącego wyzwania, jakim jest przyspieszenie ożywienia gospodarczego oraz procesu tworzenia nowych miejsc pracy, wysiłki UE w latach 2011 i 2012 powinny koncentrować się na przyjęciu tych środków, które w najbardziej bezpośredni sposób wspierają działania reformatorskie państw członkowskich, nie wymagają dużych inwestycji publicznych oraz mają największy wpływ na wzrost i tworzenie miejsc pracy. W związku z tym, aby pobudzić wzrost gospodarczy, Komisja położy nacisk na szereg priorytetowych środków na poziomie UE. Środki te, wybrane spośród strategii politycznych określonych w inicjatywach przewodnich, powinny przynosić oczywiste korzyści gospodarcze w krótkiej i średniej perspektywie, a ich przyjęcie powinno być możliwe stosunkowo szybko. Dla przykładu w pierwszym rzędzie należy zapewnić przejście jednolitego rynku do kolejnego etapu, wykorzystując pełen potencjał sektora usług, przyciągając kapitał prywatny w celu finansowania szybko rozwijających się innowacyjnych przedsiębiorstw, modernizując systemy normalizacyjne oraz systemy praw własności intelektualnej, a także zapewniając opłacalny dostęp do energii. Komisja zaproponuje również środki w obszarze podatku VAT, wspólnej jednolitej podstawy opodatkowania osób prawnych oraz podatków od energii, aby poprawić otoczenie podatkowe dla przedsiębiorców, walczyć z podwójnym opodatkowaniem oraz zrealizować unijną strategię dotyczącą klimatu i energii. Waga sektora usług jako takiego oraz jako źródła nakładów dla innych sektorów sprawia, że silniejszy wewnętrzny rynek usług jest ważną siłą napędową wzrostu oraz tworzenia miejsc pracy dla gospodarek UE. Pełne wdrożenie dyrektywy o usługach poprawi konkurencyjność, unowocześni ramy regulacyjne oraz przyspieszy ważne reformy strukturalne. Należy podjąć dalsze działania na rzecz pogłębienia wewnętrznego rynku usług. Środki propagujące bardziej otwarte i skuteczne zamówienia publiczne mogą w znacznym stopniu ograniczyć koszty sektora publicznego oraz pobudzić konkurencję na odnośnych rynkach. Skuteczne wykorzystanie wynikłych z tego oszczędności może przynieść wymierne korzyści makroekonomiczne. Lepszy dostęp do rynków zamówień publicznych w państwach trzecich może również przynieść dodatkowe zyski w Europie. Lepsza infrastruktura w zakresie zrównoważonej energii, transportu i technologii informacyjnych (a zwłaszcza technologii szerokopasmowej) może przyczynić się do wspierania rozwoju i tworzenia miejsc pracy, zgodnie z długoterminowymi celami w zakresie obniżania emisyjności. W tym kontekście wykorzystanie innowacyjnych form finansowania, takich jak obligacje na finansowanie projektów UE, może wzmocnić zdolności adaptacyjne gospodarki. Na poziomie mikroekonomicznym większa konkurencja w sektorze transportu i sektorze energetycznym mogłaby doprowadzić do poprawy wydajności gospodarki dzięki pojawieniu się nowych dostawców, spadkowi cen oraz bardziej racjonalnemu wykorzystaniu siły roboczej i kapitału za sprawą innowacji. Na poziomie makroekonomicznym środki te doprowadziłyby do wzrostu aktywności gospodarczej, ponieważ zyski uzyskane w sektorach transportu i energii mogą zostać rozszerzone na pozostałe dziedziny gospodarki, jako że te właśnie czynniki produkcji mają zasadniczy wpływ na jej koszty. Przemysł i produkcja stanowią główne źródło innowacji i rozwoju technologicznego w sektorze prywatnym i są odpowiedzialne za większość unijnego wywozu. Ożywienie tych sektorów jest niezbędne dla wzrostu gospodarczego. Jednocześnie sprawnie funkcjonujący jednolity rynek ekologicznych usług i towarów stwarza dalsze możliwości wzrostu, innowacji i nowych miejsc pracy. Jeśli chodzi o normalizację, ważne jest, aby Europa była światowym liderem w tym zakresie. W związku z tym Komisja zaproponuje środki mające na celu przyspieszenie i unowocześnienie procesu normalizacji w Europie, w tym w zakresie technologii informacyjnych i komunikacyjnych (TIK). Szybko rozwijająca się i wewnętrznie połączona dziedzina TIK stanowi pod tym względem rzeczywiście szczególne wyzwanie. Komisja będzie również opracowywać poszczególne ogólnounijne standardy, aby pomóc w utworzeniu rynku innowacyjnych, zasobooszczędnych oraz niskoemisyjnych produktów i technologii. Aby ułatwić transakcje transgraniczne w ramach jednolitego rynku, w 2011 r. Komisja przedstawi ponadto przyjazny instrument prawny dotyczący europejskiego prawa umów, które przedsiębiorcy i konsumenci mogą wybrać w odniesieniu do transakcji realizowanych w ramach jednolitego rynku. Przedstawi również rozporządzenie ułatwiające transgraniczne odzyskiwanie długów, w tym również poprzez zajmowanie rachunków bankowych. Powinno to poprawić obecną sytuację, gdzie w ramach UE odzyskiwanych jest zaledwie 37 % zagranicznych długów. Aby zmienić obecną sytuację, gdzie na terytorium Unii zasoby online nie zawsze są prawnie dostępne za granicą, Komisja przedstawi europejskie ramy dotyczące własności intelektualnej, które przyspieszą rozwój handlu elektronicznego, a zwłaszcza sektorów technologii cyfrowej.

Jeśli chodzi o dostęp do finansowania, zwłaszcza w przypadku MŚP oraz innowacyjnych przedsiębiorstw w fazie rozruchu, pakiet środków takich jak „jednolity paszport europejski” dla kapitału podwyższonego ryzyka mających na celu usunięcie transgranicznych barier, w tym barier podatkowych wynikających z różnic w przepisach krajowych, może przyczynić się do obniżenia kosztów finansowania nowych przedsiębiorstw dzięki niższym premiom za ryzyko, a tym samym wspierać innowacje. Komisja zajmie się również kwestią przyciągnięcia do UE długoterminowych inwestycji zagranicznych. 2.Pierwsze kroki na drodze do realizacji celów strategii „Europa 2020” Rada Europejska, która w trakcie swego posiedzenia w czerwcu 2010 r. przyjęła strategię „Europa 2020” oraz jej pięć nadrzędnych celów, zaapelowała do państw członkowskich, które „muszą teraz we własnym zakresie podejmować działania zmierzające do wdrożenia tych priorytetów polityki. Powinny one, w ścisłej współpracy z Komisją, szybko opracować ostateczne cele krajowe, z uwzględnieniem sytuacji wyjściowych i krajowych uwarunkowań poszczególnych państw członkowskich oraz w zgodzie z ich krajowymi procedurami decyzyjnymi. Powinny także rozpoznać główne przeszkody ograniczające wzrost gospodarczy i wskazać w krajowych programach reform, jak zamierzają sobie z nimi poradzić”. Jesienią 2010 r. państwa członkowskie, w ścisłej współpracy z Komisją, pracowały nad określeniem celów krajowych oraz strategii umożliwiających ich realizację. Zostały poproszone o przedłożenie do połowy listopada projektów krajowych programów reform (KPR) przedstawiających zakładane cele krajowe i planowane reformy niezbędne do ich osiągnięcia i do usunięcia długotrwałych barier wzrostu gospodarczego. Ważnym elementem strategii jest możliwość indywidualnego określenia przez państwa członkowskie ich ambicji dotyczących realizacji celów strategii „Europa 2020”. Zapewnia ona „polityczną odpowiedzialność” za wyznaczone cele, oznacza bowiem, że są one przedmiotem wewnętrznej debaty politycznej. Z wyjątkiem dwóch państw członkowskich wszystkie pozostałe określiły cele krajowe. W niektórych przypadkach przedstawiły jedynie cele tymczasowe lub jakościowe. Ponadto z uwagi na wstępny charakter szacunków niektóre cele zostały określone w przedziałach lub też jako „cele minimalne” ustalone w oparciu o bieżącą politykę. Wyciągnięcie ostatecznych wniosków ze wstępnych danych liczbowych przedstawionych w projektach KPR nie jest możliwe, można natomiast wyodrębnić pewne trendy ogólne. Istnieje ryzyko, że cele krajowe będą stosunkowo mało ambitne, przy czym nacisk zostanie położony na środki krótkoterminowe, a za mało uwagi poświęci się pracom nad długofalowymi reformami obejmującymi okres do 2020 r. W założeniu określenie celów nie miało ograniczać się wyłącznie do przedstawienia liczb – miało ono stworzyć bodziec do działania, gdzie każde państwo członkowskie zobowiązuje się do podjęcia wysiłków na rzecz wymiernych postępów w kluczowych obszarach określonych w ramach pięciu nadrzędnych celów. W większości przypadków zgrupowanie tymczasowych celów krajowych wykazuje, że UE ma jeszcze przed sobą długą drogę, zanim osiągnie swoje najważniejsze cele uzgodnione przez Radę Europejską. Zrozumiałe jest, że w czasach gospodarczej niepewności przyjęcie ambitnych zobowiązań może być trudne dla niektórych państw członkowskich. Niemniej jednak logika długoterminowych krajowych programów reform zakłada przyjęcie trajektorii reform uwzględniającej sytuację obecną i zakładającej jako cel osiągnięcie właściwych rezultatów pod koniec wyznaczonego okresu. Uznając fakt, że jest to pierwszy rok, kiedy obowiązuje nowe podejście, oraz uznając szczególne wyzwania, przed którymi stoi wiele państw członkowskich próbujących ustanowić bardziej ambitne cele przy jednoczesnej konsolidacji budżetowej, Komisja proponuje przeprowadzenie przeglądu śródokresowego w 2014 r. Pozwoli to UE na przeanalizowanie, czy osiągnięcie pożądanych postępów jest możliwe, oraz podjęcie dodatkowych środków, o ile zajdzie taka potrzeba. W dalszej części sprawozdania przedstawiono wstępny przegląd wstępnych celów krajowych, na bieżącą chwilę, ujętych w tabeli w załączniku. Do kwietnia 2011 r. wszystkie państwa członkowskie powinny określić dokładne, wiążące cele krajowe w zakresie wszystkich pięciu nadrzędnych celów UE. Począwszy od następnego roku w ramach rocznego sprawozdania gospodarczego bardziej rygorystycznie monitorowane będą postępy w zakresie realizacji celów nadrzędnych i przedstawiane będą ostateczne cele krajowe. 2.1.Zatrudnienie W ramach nadrzędnego celu UE założono, że do 2020 r. wskaźnik zatrudnienia wśród kobiet i mężczyzn w wieku 20–64 lat wyniesie 75 %. Cel ma zostać osiągnięty dzięki zwiększeniu udziału młodych ludzi, pracowników starszych i nisko wykwalifikowanych oraz dzięki lepszej integracji legalnych imigrantów. Niski udział w rynku pracy jest jedną z głównych długotrwałych niedoskonałości strukturalnych Europy. Przed kryzysem wskaźniki zatrudnienia w Europie były o kilka punktów procentowych niższe niż wskaźniki w Stanach Zjednoczonych i Japonii. Na skutek kryzysu bezrobocie dramatycznie wzrosło, a jednocześnie zmiany demograficzne grożą dalszym kurczeniem się dostępnej siły roboczej. Zwiększenie udziału w rynku pracy miałoby znaczący wpływ na przyszły wzrost gospodarczy Europy. Analiza projektów KPR wykazuje, że państwa członkowskie przyjęły odpowiedzialność za realizację tego celu oraz że w znacznym stopniu zaczęły już przeciwdziałać istniejącym wąskim gardłom na rynku pracy. Większość państw członkowskich wskazała dokładną wartość liczbową. Kilka jednak, a mianowicie Austria, Belgia, Cypr, Słowacja i Włochy, zaproponowało cel określony jako przedział liczbowy. Niderlandy i Zjednoczone Królestwo nie określiły jeszcze oficjalnych celów krajowych. Założone cele wahają się od 62,9 % (w przypadku Malty) do 80 % (w przypadku Szwecji). Gdyby wszystkie państwa osiągnęły zakładane cele krajowe do 2020 r. lub też osiągnęły przynajmniej minimum docelowego przedziału, średni unijny wskaźnik zatrudnienia dla państw, które określiły cele krajowe, wyniósłby 72,4 %. Gdyby wszystkie państwa członkowskie osiągnęły wartości maksymalne wskazanego docelowego przedziału, średni wskaźnik zatrudnienia w UE wyniósłby 72,8 %. Innymi słowy, w oparciu o aktualne cele w zakresie krajowych wskaźników zatrudnienia całej UE zabrakłoby 2,2–2,6 punktów procentowych do osiągnięcia docelowych 75 %. 2.2.Badania i rozwój Europa pozostaje znacznie w tyle za Stanami Zjednoczonymi oraz innymi zaawansowanym gospodarkami, zarówno jeśli chodzi o zainwestowane zasoby, zwłaszcza zasoby sektora prywatnego, jak i efektywność wydatków. Ta różnica wpływa negatywnie na możliwości rozwoju, zwłaszcza sektorów o największym potencjale wzrostu. Cel określony w strategii „Europa 2020” zakłada, że warunki inwestycyjne dotyczące badań i rozwoju ulegną poprawie: docelowo poziom inwestycji publicznych i prywatnych ma osiągnąć 3 % PKB. Zestawienie wszystkich tymczasowych celów krajowych wskazuje, że zagregowany poziom inwestycji w badania i rozwój wyniesie 2,7–2,8 % PKB, a więc poniżej zakładanego poziomu 3 % PKB. Oznacza to jednak znaczny wysiłek, zwłaszcza w kontekście obecnej sytuacji budżetowej. Niektóre państwa członkowskie poczyniły kroki na rzecz znacznego zwiększenia inwestycji publicznych w badania, innowacje i edukację, uznając, że inwestycje te staną się siłą napędową przyszłego wzrostu gospodarczego. Inne państwa członkowskie, pomimo trudności w zaangażowaniu sektora prywatnego w osiągnięcie zakładanego celu dotyczącego badań i rozwoju, przedstawiły bardzo ambitne, niemniej jednak realistyczne, cele. Innym, blisko z tym związanym czynnikiem mającym wpływ na osiągnięcia UE na polu innowacji, jest udział w gospodarce szybko rozwijających się innowacyjnych przedsiębiorstw. Państwa członkowskie powinny zacząć koncentrować wprowadzane reformy na usuwaniu przeszkód dla rozwoju innowacyjnych przedsiębiorstw, m.in. powinny poprawić warunki ramowe oraz dostęp do finansowania. 2.3.Działania w obszarze zmian klimatu a polityka energetyczna Dążenie do zrównoważonego rozwoju oznacza, że europejska gospodarka i społeczeństwo muszą stać się konkurencyjne, efektywnie korzystać z zasobów i oprzeć się na technologiach niskoemisyjnych. Wizja ta jest podstawą trzech celów określonych w strategii „Europa 2020”: ograniczenia emisji dwutlenku węgla co najmniej o 20 % w porównaniu z poziomem z 1990 r. lub, jeśli pozwolą na to warunki, nawet o 30 %; zwiększenia do 20 % udziału energii ze źródeł odnawialnych w finalnym zużyciu energii w UE; oraz zwiększenia o 20 % jej efektywności energetycznej. Cele krajowe dotyczące energii ze źródeł odnawialnych oraz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych zostały już określone. Jeśli chodzi o efektywność energetyczną, analiza projektów KPR wykazuje, że na obecnym etapie państwa członkowskie przejęły niewielką odpowiedzialność za ten cel. Niektóre państwa członkowskie nie przekazały informacji w tym zakresie, inne natomiast posłużyły się odmiennymi metodologiami w celu wyrażenia celów krajowych. Z uwagi na te różnice oraz niekompletność informacji niezbędne jest pilne wyjaśnienie celów zakładanych przez poszczególne państwa członkowskie. Niemniej jednak wstępna ocena dowodzi, że łączne wysiłki państw członkowskich są w znacznym stopniu niewystarczające (razem poniżej 10 %), aby osiągnąć do 2020 r. ogólny cel UE zakładający obniżenie zużycia energii o 20 %. Jest to niepokojące, jeśli weźmie się pod uwagę, że efektywność energetyczna jest najbardziej oszczędnym sposobem ograniczenia emisji, zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego i konkurencyjności, poprawy przystępności cen energii oraz tworzenia nowych miejsc pracy. Podobnie w zakresie działań na rzecz ograniczenia zmiany klimatu obecne i planowane środki nie są wystarczające, aby osiągnąć do 2020 r. zakładane cele nadrzędne.

2.4.Kształcenie i szkolenie Wspieranie innowacji i wzrostu gospodarczego wymaga również odpowiedniej liczby wykwalifikowanych i przeszkolonych pracowników. Wysoko wykwalifikowane społeczeństwo jest zatem niezbędne, by sprostać wyzwaniom, takim jak zmiany demograficzne czy włączenie społeczne w Europie. Inwestycje w dobrej jakości kształcenie, szkolenia oraz programy uczenia się przez całe życie stanowią zatem podstawowy element inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu. W strategii „Europa 2020” w odniesieniu do kształcenia określono dwa cele nadrzędne: do 2020 r. odsetek osób w wieku 18–24 lat przedwcześnie kończących naukę szkolną powinien być niższy niż 10 %; a co najmniej 40 % osób dorosłych z młodego pokolenia (30–34 lat) powinno mieć wykształcenie wyższe lub równoważne. Analiza projektów KPR ujawnia, że przeciętnie większą uwagę poświęca się badaniu obecnych problemów i ich możliwych rozwiązań niż opracowywaniu konkretnych środków i planów reform. W przypadku większości KPR pozostaje niejasne, czy opisane w nich środki zostały wdrożone w odpowiedzi na priorytety strategii „Europa 2020” lub choćby do nich dostosowane. Niemal wszystkie państwa określiły w swoich projektach KPR cele krajowe w zakresie ograniczenia liczby osób przedwcześnie kończących naukę szkolną oraz zwiększenia liczby osób zdobywających wykształcenie wyższe. Wyjątek stanowiły: Zjednoczone Królestwo, które nie określiło żadnych celów, oraz Niderlandy, które przedstawiły zakładane cele dotyczące przedwczesnego zakończenia nauki, lecz nie wykształcenia wyższego. Jeśli chodzi o przedwczesne zakończenie nauki, mimo iż niektóre państwa członkowskie ustaliły bardzo ambitne cele, ogólne wysiłki państw członkowskich prawdopodobnie nie będą wystarczające, aby do 2020 r. osiągnąć docelowy odsetek 10 %. Uwzględniając cele określone w projektach KPR, z wyłączeniem państw, które nie zdefiniowały jeszcze swoich celów (UK w odniesieniu do obu celów, NL w odniesieniu do wyższego wykształcenia), do 2020 r. odsetek osób przedwcześnie kończących naukę szkolną osiągnąłby 10,5 %, a zatem wspólny cel europejski 10 % nie zostałby osiągnięty. W wartościach bezwzględnych oznacza to, że w 2020 r. dodatkowo około 200 000 młodych ludzi przedwcześnie zakończyłoby naukę. Podobnie obecne cele krajowe określające odsetek absolwentów szkolnictwa wyższego nie są wystarczające, aby do 2020 r. urzeczywistnić cel ogólny. Przy całkowitym odsetku 37,3 % osób dorosłych z młodego pokolenia z wykształceniem wyższym nie uda się osiągnąć do 2020 r. wspólnego celu europejskiego określonego na poziomie 40 %. W wartościach bezwzględnych oznacza to, że w 2020 r. liczba osób z wyższym wykształceniem w wieku 30–34 lat byłaby niższa o około 800 000 niż w przypadku, gdyby osiągnięto zakładany odsetek 40 %. 2.5.Włączenie społeczne i walka z ubóstwem Rozwój nie ma zrównoważonego charakteru, jeśli nie przynosi korzyści wszystkim warstwom społeczeństwa. Na przestrzeni ostatniego dziesięciolecia nierówności społeczne pogłębiły się jednak w całej Europie: wzrosła liczba osób dotkniętych ubóstwem i wykluczonych społecznie. Kryzys gospodarczy doprowadził do dramatycznego wzrostu liczby osób żyjących poniżej progu ubóstwa lub zagrożonych ubóstwem. Odwrócenie tego trendu oraz zapewnienie jednoczesnego wzrostu i spójności społecznej jest jednym z kluczowych założeń strategii „Europa 2020”. Cel nadrzędny UE zakłada ograniczenie liczby Europejczyków żyjących poniżej progu ubóstwa o 25 %, dzięki czemu przynajmniej 20 mln osób wydobyłoby się z ubóstwa. Cel ten określono w oparciu o trzy wskaźniki odzwierciedlające różne oblicza ubóstwa i wykluczenia społecznego w Europie. Rozszerza on pierwotne pojęcie względnego ubóstwa dochodowego i włącza w swój zakres niepieniężne aspekty ubóstwa oraz sytuacje wykluczenia z rynku pracy. Odzwierciedla również różnorodność sytuacji w państwach członkowskich i stawianych przez nie priorytetów. Wstępna analiza wykazała, że w większości państw członkowskich ubóstwo względne stanowi nadal jeden z głównych problemów. W państwach o niższym PKB na jednego mieszkańca i wysokim wskaźniku deprywacji materialnej poprawa ogólnego standardu życia może przyczynić się znacząco do ograniczania ubóstwa i wykluczenia społecznego. Zwalczanie wykluczenia z rynku pracy stanowi priorytet dla wszystkich państw, również tych, które wypracowały stosunkowo skuteczne systemy opieki społecznej chroniące społeczeństwo przed ubóstwem dochodowym, lecz zapewniają zbyt mało bodźców zachęcających osoby najbardziej oddalone od rynku pracy do ponownego włączenia się w ten rynek lub też nie zapewniają wystarczającego wsparcia w tym zakresie. Większość państw określiła w projektach KPR swoje cele krajowe, niemniej jednak nie osiągnęły one jeszcze ambitnego poziomu celu uzgodnionego przez Radę Europejską. Większość państw członkowskich posłużyła się trzema uzgodnionymi wskaźnikami definiującymi cel na poziomie UE, przyznając jednocześnie, że zaradzenie ubóstwu we wszystkich jego aspektach wymaga szeroko zakrojonych strategii. Niemniej jednak należy zwiększyć ambicje w tym zakresie, tak aby cele odzwierciedlały zależności pomiędzy poszczególnymi wskaźnikami, a zwłaszcza związek pomiędzy aktywnym udziałem w rynku pracy a ubóstwem. Kilka państw nie określiło jeszcze swoich celów. Powinny one jak najszybciej zakończyć ten proces. 3.krajowe programy reform 3.1.Projekty krajowych programów reform Cele określone w strategii „Europa 2020” stanowią centralny element krajowych programów reform, które z kolei powinny stanowić agendę szeroko zakrojonych i wszechstronnych reform. Państwa członkowskie zostały poproszone o przekazanie projektów swoich KPR do dnia 12 listopada 2010 r. W programach należało uwzględnić cztery następujące elementy: –średniookresowy scenariusz makroekonomiczny: we wszystkich KPR ujęto średniookresowy scenariusz ekonomiczny i poświęcono specjalną uwagę makroekonomicznym przeszkodom hamującym wzrost, w szczególności w dziedzinie budżetu; –krajowe cele wynikające z celów nadrzędnych określonych w strategii „Europa 2020”: w większości KPR określono te cele (zob. powyżej); –stwierdzone główne przeszkody dla wzrostu i zatrudnienia: w projektach KPR najczęściej potwierdzano istnienie przeszkód określonych przez Komitet Polityki Ekonomicznej w czerwcu 2010 r. oraz przez Komitet Zatrudnienia w październiku 2010 r. W niektórych przypadkach określono kilka dodatkowych problemów; –główne planowane środki mające na celu podjęcie już na wstępie inicjatyw na rzecz wzrostu: niemal w żadnym projekcie nie wspomniano, że na wstępie należy skoncentrować się na reformach strukturalnych sprzyjających zrównoważonemu rozwojowi w perspektywie średnio- i długoterminowej. Poszczególne projekty różnią się od siebie pod względem szczegółowości i stopnia przygotowania: niektóre są bardziej kompletne i zaawansowane niż inne. Generalnie w projektach KPR nie odzwierciedlono w pełni nacisku kładzionego na potencjalny wzrost oraz zatrudnienie. Scenariusze makroekonomiczne przedstawione przez państwa członkowskie są zazwyczaj nadmiernie optymistyczne w porównaniu z oceną Komisji. Jednocześnie scenariusze dotyczące zatrudnienia są zbyt pesymistyczne, gdyż przykłada się w nich nadmierną wagę do wpływu negatywnych czynników krótkoterminowych. Wstępny przegląd projektów KPR pozwala sformułować następujące stwierdzenia: –duża część państw członkowskich boryka się ze znacznymi problemami budżetowymi w zakresie ograniczenia deficytu strukturalnego, obniżenia wysokiego nierzadko wskaźnika zadłużenia oraz ograniczenia kosztów związanych ze starzeniem się społeczeństwa; w wielu państwach poprawa jakości finansów publicznych oraz ram instytucjonalnych dzięki lepszej kontroli budżetowej poprawiłaby stabilność; –większość państw członkowskich podkreśliła potrzebę zapewnienia stabilnego i sprawnego sektora finansowego, zdolnego zapewnić pośrednictwo finansowe bez pomocy państwa; problemy w tym zakresie obejmują: zmniejszenie nadmiernego zadłużenia gospodarstw domowych, zapewnienie skutecznego nadzoru przez organy regulacyjne oraz przywrócenie sprawności sektora bankowego;

–podjęcie kwestii konkurencyjności oraz zaburzenia równowagi budżetowej jest istotne z punktu widzenia wszystkich państw członkowskich, lecz szczególnie ważne dla sprawnego działania UGW. W strefie euro fakt ten znalazł odzwierciedlenie w działaniach na rzecz ograniczenia braku równowagi wewnętrznej, np. poprzez wzmocnienie warunków krajowego popytu, dostosowania w zakresie względnych płac i cen, poprawę elastyczności płac oraz relokację środków z sektora towarów i usług niewymiennych do sektora towarów i usług podlegających wymianie handlowej; –wszystkie państwa członkowskie wskazały również potrzebę zwiększenia udziału w rynku pracy lub poprawy warunków sprzyjających zatrudnianiu, a także potrzebę zaradzenia problemom takim jak słabe funkcjonowanie rynków pracy oraz ich segmentacja, niewystarczająca mobilność zawodowa i geograficzna pracowników, niewystarczające zachęty do podejmowania pracy oraz wykluczenie osób z określonych grup wiekowych; –większość państw członkowskich stwierdziła problemy w zakresie poprawy wydajności produkcji oraz ułatwienia przejścia na produkcję o wyższej wartości dodanej oraz wywóz. Problemy te dotyczą wyższych inwestycji kapitałowych, zapewnienia skutecznego otoczenia regulacyjnego biznesu, wydajności administracyjnej oraz promowania bardziej skutecznej konkurencji; –wreszcie państwa członkowskie przyznają, że należy promować zdolności innowacyjne oraz zwiększać inwestycje w kapitał ludzki w celu podniesienia potencjału wzrostu oraz ograniczenia nieadekwatności na rynku pracy. Niemniej jednak na obecnym etapie strategie polityczne przedstawione w projektach KPR nie są wystarczające, by zapewnić zdecydowaną reakcję wobec ważnych problemów makroekonomicznym oraz wąskich gardeł w zakresie wzrostu. Działania polityczne odnoszą się często nie do konkretnych środków, lecz zaledwie do sposobów, za pomocą których można by rozwiązać wspomniane problemy. O ile bardziej szczegółowo przedstawiono środki dotyczące konsolidacji budżetowej, mniej uwagi poświęcono reformom strukturalnym zdolnym pobudzić wzrost gospodarczy w perspektywie średnio- i długoterminowej. Wiele państw członkowskich przedstawiło w projektach swoich KPR przegląd planowanych środków umożliwiających realizację zakładanych celów krajowych. Niemniej jednak lista środków obejmowała w takich przypadkach środki już wdrożone lub na zaawansowanym etapie realizacji. Planowane działania polityczne były często przedstawiane w nieco mglisty sposób: podawano niewiele szczegółów dotyczących dokładnej natury środka; harmonogramu jego wdrożenia; oczekiwanych skutków; ryzyka, że środek zostanie wdrożony jedynie częściowo lub wcale; kosztów budżetowych oraz wykorzystania unijnych funduszy strukturalnych. Wyjątek od tej reguły stanowiły programy przedłożone przez państwa członkowskie otrzymujące pomoc finansową, które przedstawiły bardziej szczegółowe środki. 3.2.Współpraca w zakresie docelowych krajowych programów reform Okres pomiędzy przedstawieniem projektów KPR i przedstawieniem ich w ostatecznej formie zostanie wykorzystany na konsultacje pomiędzy Komisją a państwami członkowskimi oraz wzajemną ocenę w Radzie. W listopadzie 2010 r. Komitet Zatrudnienia dokonał oceny projektów KPR pod kątem elementów dotyczących zatrudnienia, a w grudniu w ramach oceny horyzontalnej Komitet Polityki Ekonomicznej przeanalizował elementy makroekonomiczne tych programów. Po przyjęciu rocznego sprawozdania gospodarczego, w którym nakreślono ogólne wytyczne dla państw członkowskich dotyczące zakończenia prac nad KPR, Komisja ponownie podejmie dwustronne kontakty z państwami członkowskimi w celu przedyskutowania zakończenia prac nad poszczególnymi KPR w świetle dostarczonych wytycznych i z uwzględnieniem sytuacji w poszczególnych państwach członkowskich. W międzyczasie powinny zostać zakończone konsultacje krajowe, które zapewnią odpowiedzialność państw członkowskich za poszczególne KPR. W konsultacjach obejmujących działania przygotowawcze powinny wziąć udział podmioty polityczne (parlamenty narodowe, władze regionalne i lokalne), partnerzy społeczni oraz inne zainteresowane strony. Jedynie w nielicznych przypadkach projekty KPR były już przedmiotem konsultacji na poszczególnych szczeblach. Niektóre państwa członkowskie wskazały, że wolą rozpocząć proces konsultacji przed zakończeniem prac nad KPR, większość jednak nie dostarczyła żadnych informacji na temat tego procesu. Brak wystarczającej uwagi poświęcanej reformom strukturalnym zdolnym pobudzić wzrost w perspektywie średnio- i długoterminowej jest niepokojący. W przypadku braku odpowiednich strategii politycznych sprzyjających wzrostowi, strategie na rzecz konsolidacji mogą dać skutek przeciwny do zamierzonego. W założeniu ostateczne wersje KPR powinny odzwierciedlać docelowy program reform państw członkowskich (i innych podmiotów działających w tych państwach), które będą za niego odpowiedzialne politycznie. Jednocześnie powinny one spełniać określone wspólne kryteria niezbędne dla efektu synergii i lepszego monitoringu. Oczekuje się, że w ostatecznych KPR zostaną przedstawione: –szacunki dotyczące potencjalnego i faktycznego średniookresowego wzrostu produkcji w (przynajmniej) czteroletnim horyzoncie czasowym. Scenariusze makroekonomiczne przedstawione w ramach programów na 2011 r. powinny obejmować zatem okres do 2014 r.; –ambitne i realistyczne cele obejmujące pięć unijnych celów nadrzędnych, którym towarzyszyć będą scenariusze działania do 2020 r. w zakresie realizacji każdego z nich, oraz przegląd śródokresowy w 2014 r.; –więcej szczegółowych informacji na temat środków długoterminowych, wykraczających poza środki obecnie przygotowywane, w tym spójny plan reform systemów badań naukowych i innowacji, w oparciu o analizę słabych i mocnych stron poszczególnych państw członkowskich; –wpływ reform na budżet – w tym, w stosownych przypadkach, bardziej klarowne wskaźniki postępu na poziomie krajowym oraz planów wykorzystania funduszy strukturalnych w celu wspierania inwestycji napędzających wzrost; –środki mające na celu usunięcie wąskich gardeł uniemożliwiających wzrost, w tym szczegóły dotyczące harmonogramu działań, oczekiwanych skutków i konsekwencji budżetowych. Powinny one odnosić się do czynników lub warunków ramowych wzrostu i mogą obejmować środki na rzecz wsparcia rynku wewnętrznego, otoczenia biznesowego, rozwoju i wchodzenia MŚP na rynki międzynarodowe, reform strukturalnych w zakresie rynków usług (np. dyrektywy o usługach), tworzenia cyfrowego społeczeństwa i cyfrowej gospodarki, lepszych warunków dla konsumentów itp. Korzyści pod względem wydajności produkcji z tytułu szerszego wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych są powszechnie znane i w związku z tym zasługują w wielu przypadkach na podjęcie ukierunkowanych środków politycznych; –informacje na temat zaangażowania różnych zainteresowanych stron i wkładu z ich strony. W tym kontekście należy wspomnieć o działaniach komunikacyjnych mających przybliżyć programy reform zainteresowanym stronom oraz obywatelom, jak również o mechanizmach opracowanych przez państwa członkowskie w celu monitorowania wdrażania tych reform. 4.Wnioski Po raz pierwszy roczne sprawozdanie gospodarcze, monitorujące i oceniające dokonane postępy, stanowi wyjątkowe wyzwanie, a to ze względu na fakt, że strategia „Europa 2020” została przyjęta dopiero niedawno. W pierwszych miesiącach po przyjęciu strategii i poparciu jej przez Radę Europejską w czerwcu 2010 r. działania na szczeblu unijnym w sposób naturalny skoncentrowały się na określeniu ram i uruchomieniu siedmiu inicjatyw przewodnich. Państwa członkowskie natomiast poczyniły pierwsze kroki na rzecz uruchomienia własnych programów reform. Z uwagi na fakt, że pierwszy cykl wdrażania strategii „Europa 2020” stanowi nowość, państwa członkowskie przedstawiły projekty krajowych programów reform poprzedzające docelowe dokumenty, których termin przedłożenia upływa w kwietniu 2011 r. Przegląd tematyczny pokazuje, że istnieje ogólna świadomość konieczności pilnej konsolidacji budżetowej oraz potrzeby przywrócenia porządku w sektorze finansowym i bankowym, znacznie mniej uwagi poświęcono natomiast określeniu reform niezbędnych do przywrócenia równowagi, pobudzenia wzrostu i tworzenia nowych miejsc pracy. Podobne wnioski nasuwają się w odniesieniu do tymczasowych celów krajowych, które dowodzą, że nie uda się zrealizować uzgodnionych celów nadrzędnych na poziomie UE. Niemniej jednak wstępne dane pokazują, że różnice nie są aż tak duże, by w nadchodzących latach nie udało się ich zlikwidować za pomocą zdecydowanych działań. Najważniejsze, by już w pierwszych latach stworzyć sprzyjający klimat dla działania na rzecz osiągnięcia celów, w których realizację angażują się wszystkie państwa członkowskie, niezależnie od punktu wyjścia, w którym się znajdują. W nadchodzących miesiącach kwestię priorytetową stanowią postępy w zakresie reform strukturalnych, poprzez działania na poziomie krajowym oraz poprzez koncentrację już na wstępie środków sprzyjających wzrostowi w ramach inicjatyw przewodnich, zgodnie z podstawowymi ustaleniami niniejszego rocznego sprawozdania gospodarczego.