ZAŁĄCZNIK

Ogólne zalecenia Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób dla sektora turystyki w szczególności placówek branży hotelarsko-gastronomicznej

Rozwiązania lokalne

Środki w dziedzinie zdrowia publicznego w sektorze turystyki będą musiały być zgodne z ogólnymi środkami stosowanymi przez organy lokalne i krajowe oraz uwzględniać wytyczne dotyczące miejsca pracy (1). Takie środki stosowane w sektorze turystyki muszą być co najmniej tak samo rygorystyczne jak zalecenia dla ogółu społeczeństwa.

Należy zapewnić stały dialog między lokalnymi lub krajowymi organami ds. zdrowia publicznego a obiektami zakwaterowania, tak aby informowano o aktualnych przepisach i zasadach obowiązujących na danym obszarze geograficznym i przestrzegano tych przepisów i zasad, w tym:

— specjalnych rozwiązań dla gości, w tym gości z innych krajów, umożliwiających uzyskanie przez nich porady medycznej i leczenia, w tym dostępu do opieki ambulatoryjnej i szpitalnej, w przypadku gdy wykazują objawy związane z COVID-19,

— konieczności zbierania przez właścicieli obiektów zakwaterowania dokładnych informacji kontaktowych na potrzeby dochodzeń w dziedzinie zdrowia publicznego w przypadku wystąpienia zakażenia w obiekcie zakwaterowania.

Informowanie o ryzyku i szkolenia

Plan działania

Placówki powinny posiadać plan gotowości obejmujący działania, które należy podjąć w następujących okresach:

— po podjęciu decyzji o ponownym otwarciu i przed przybyciem gości. Etap ten obejmie informowanie i szkolenie personelu, jak również wdrożenie niezbędnych środków zapobiegania zakażeniom w obiekcie oraz ustalenie rodzaju informacji udzielanych gościom przed ich przybyciem,

— podczas pobytu gości w placówce, począwszy od rezerwacji i zameldowania, aż do wymeldowania,

— do 14 dni po opuszczeniu placówki przez gości.

Szczegółowy plan działania zawierający precyzyjny opis roli i obowiązków personelu należy przedstawić wszystkim pracownikom i powinien być on dostępny przez cały czas.

Szkolenia personelu i zarządzanie personelem

Szkolenia:

— Cały personel pracujący w obiektach turystycznych powinien wiedzieć, jakie są objawy COVID-19 (np. gorączka, kaszel, ból gardła itp.), i powinien zostać poinstruowany o podstawowych środkach zapobiegania zakażeniom i ich kontroli (ZZK).

— Pracownicy, u których stwierdzono zachorowanie na COVID-19, lub członkowie ich gospodarstw domowych, u których stwierdzono takie zachorowanie, nie powinni przebywać w środowisku pracy w okresie zakaźności określonym przez lokalne organy ds. zdrowia i trwającym zwykle do 8 dni od wystąpienia objawów w przypadkach łagodnego przebiegu zakażenia.

— Pracownicy mający objawy COVID-19 nie powinni przebywać w środowisku pracy, powinni zastosować samoizolację i należy ich pouczyć, że powinni przestrzegać lokalnych wytycznych w zakresie zdrowia publicznego i poprosić o pomoc medyczną w przypadku nasilenia objawów, zgodnie z lokalnymi wytycznymi.

— Należy rozważyć przeprowadzenie specjalnych szkoleń dla personelu na temat środków ZZK oraz działań, które należy podjąć, w przypadku gdy któryś z gości ma objawy COVID-19.

Zarządzanie:

— Pracownicy w starszym wieku i pracownicy z chorobami przewlekłymi (na przykład choroby układu krążenia, choroby płuc, obniżona odporność, niedawne leczenie onkologiczne), o których wiadomo, że mogą predysponować do ciężkiego przebiegu COVID-19, powinni być w miarę możliwości oddelegowani do zadań, przy których mają mniejszy kontakt z gośćmi.

— Należy rozważyć środki zmniejszające liczbę personelu w placówce, takie jak praca z domu w przypadku wszystkich pracowników wykonujących obowiązki, które na to pozwalają.

— Należy rozważyć środki zmniejszające liczbę i czas kontaktów fizycznych między osobami w placówce, w tym pracę zmianową, zmianowe spożywanie posiłków, korzystanie z telefonu i elektronicznych środków komunikacji.

Informacje dla gości

— Przed przybyciem do obiektu zakwaterowania goście powinni otrzymywać informacje na temat aktualnych wytycznych lokalnych organów ds. zdrowia publicznego oraz na temat konkretnych środków wprowadzonych w obiekcie zakwaterowania. Należy informować gości, że powinni przełożyć swój pobyt, jeżeli mają objawy COVID-19 lub jeżeli w ciągu 14 dni przed planowanym pobytem mieli kontakt z osobą chorującą na COVID-19 lub mającą objawy COVID-19.

— Należy informować gości, jakie są objawy COVID-19 i co należy robić, gdy wystąpią u nich te objawy, za pomocą specjalnego oznakowania (infografika) lub innych przystępnych komunikatów, w tym w wersji dostosowanej dla osób z zaburzeniami wzroku), umieszczonych przed wejściem do obiektu zakwaterowania. Obiekt zakwaterowania może również dostarczać broszury na ten temat.

— Przy wyjeździe należy wyraźnie poinstruować gości, żeby niezwłocznie powiadomili obiekt zakwaterowania, jeśli wystąpią u nich objawy COVID-19 lub jeśli w ciągu 14 dni po wyjeździe uzyskają dodatni wynik testu na obecność wirusa wywołującego tę chorobę.

— Należy dopilnować, aby dane kontaktowe gości były dostępne, na wypadek gdyby były potrzebne do ustalania kontaktów zakaźnych.

Zachowanie bezpiecznej odległości między osobami

— Wirus SARS-CoV-2 przenosi się głównie drogą kropelkową lub przez bezpośredni kontakt z osobami zakażonymi, a także pośredni kontakt ze skażonymi powierzchniami lub przedmiotami znajdującymi się w bezpośrednim otoczeniu. Odległość, jaką przebywają duże kropelki wydostające się z dróg oddechowych, wynosi około 1 m przy oddychaniu, 1,5 m przy mówieniu i 2 m przy kaszleniu (2).

— Placówka powinna dopilnować zachowania bezpiecznej odległości między osobami, zgodnie z najnowszymi wytycznymi, w przestrzeniach wspólnych, gdzie goście gromadzą się przez dłuższy czas (tj. dłużej niż 15 minut).

— Goście, którzy podróżują wspólnie i dzielą ten sam pokój, nie muszą być proszeni o zachowanie bezpiecznej odległości między sobą.

— W przypadku gdy nie da się w pełni zachować bezpiecznej odległości między osobami, należy rozważyć specjalne środki zapobiegające rozprzestrzenianiu się kropelek, np. stosowanie szklanych lub plastikowych paneli w recepcji.

— Obiekty turystyczne, w tym hotele i restauracje, powinny ustalić maksymalną liczbę zaproszonych gości w każdym obiekcie i na każdej przestrzeni w celu zagwarantowania zachowania wymaganej bezpiecznej odległości między osobami. Nie należy przekraczać maksymalnej liczby gości.

— Wydarzenia rozrywkowe należy odłożyć w czasie lub odwołać, chyba że można zagwarantować zachowanie bezpiecznej odległości między osobami.

— W celu zapewnienia zachowania bezpiecznej odległości między osobami należy rozważyć specjalne rozwiązania dotyczące środków transportu.

Środki zapobiegania zakażeniom i ich kontroli

Przedsiębiorstwa w sektorze turystyki zwykle oferują produkty i usługi, które sprzyjają tworzeniu zgromadzeń w pomieszczeniach zamkniętych (hotele, restauracje, kawiarnie) i na otwartej przestrzeni (kempingi, plaże, baseny) przez długi czas, co zwiększa możliwość przenoszenia wirusa. Należy zaplanować środki zachowania bezpiecznej odległości między osobami i szczególne środki zapobiegania zakażeniom i ich kontroli (środki ochrony osobistej oraz protokoły czyszczenia i dezynfekcji) oraz je wdrożyć we wszystkich miejscach, w których można się spodziewać zgromadzeń (3). Do tych środków zapobiegania zakażeniom i ich kontroli należą:

— Etykieta oddechowa — Należy przestrzegać ścisłej etykiety oddechowej: Kichając lub kaszląc, należy zakrywać nos i usta. Należy mieć przy sobie odpowiednią ilość gotowych do użycia czystych chusteczek papierowych. — Chusteczki papierowe należy wyrzucać natychmiast po użyciu, najlepiej do pojemnika z przykrywką, a ręce należy natychmiast umyć/wyczyścić, stosując prawidłową procedurę. — Jeżeli chusteczki papierowe nie są dostępne, zaleca się kaszlenie lub kichanie w zgięcie łokcia.

— Higiena rąk — Higiena rąk jest podstawowym środkiem zapobiegawczym ograniczającym rozprzestrzenianie się COVID-19. — Należy zapewnić łatwy dostęp do infrastruktury do mycia rąk wyposażonej w mydło, ręczniki jednorazowe lub automatyczne suszarki do rąk oraz płyny do dezynfekcji rąk (zawierające co najmniej 70 % alkoholu). — Oznakowanie (infografiki), które podkreśla znaczenie higieny rąk i wyjaśniają, w jaki sposób należy skutecznie myć ręce, należy umieścić w różnych miejscach (np. przy wejściach, w toaletach, przy kasach itp.) każdego obiektu turystycznego. — Higiena rąk powinna być stosowana z dużą częstotliwością.

— Stosowanie masek twarzowych — Stosowanie masek medycznych lub improwizowanych masek przez personel i gości w obiektach turystycznych można uznać za środek kontroli u źródła (tj. mający na celu zapobieganie rozprzestrzenianiu się wirusa drogą kropelkową od zakażonych osób z objawami lub bez objawów) (4). — Stosowanie masek twarzowych powinno być brane pod uwagę jedynie jako środek uzupełniający, który nie zastępuje podstawowych środków zapobiegawczych. — Ważne jest, aby masek używać we właściwy sposób. Maska twarzowa powinna całkowicie zakrywać twarz od nasady nosa aż do podbródka. — Należy udostępniać informacje na temat właściwego stosowania masek, podkreślając znaczenie mycia rąk mydłem i wodą lub odkażania ich płynem do dezynfekcji rąk przed założeniem i po zdjęciu maski. — Maski medyczne i niemedyczne są dopuszczalne w warunkach pozaszpitalnych przy uwzględnieniu kwestii dostępności i o ile zostanie zagwarantowane, że priorytetem jest stosowanie masek medycznych w placówkach opieki zdrowotnej. — Używanie masek ochronnych filtrujących (FFP) nie jest zalecane w warunkach pozaszpitalnych, ponieważ priorytetem musi być ich stosowanie w placówkach opieki zdrowotnej.

— Wentylacja — Słaba wentylacja pomieszczeń wiąże się ze wzrostem przenoszenia zakażeń układu oddechowego (5). Uważa się, że podstawową drogę przenoszenia zakażenia COVID-19 stanowią kropelki wydostające się z dróg oddechowych. W przenoszeniu zakażenia COVID-19 niejasna pozostaje rola aerozoli, które mogą pozostawać w powietrzu dłużej, w związku z czym relatywna rola wentylacji w zapobieganiu przenoszeniu COVID-19 nie jest jednoznacznie określona. Wiele przypadków przenoszenia zakażenia COVID-19 było jednak związanych z przebywaniem w pomieszczeniach zamkniętych (6). Istnieje możliwość, że zwiększenie liczby wymian powietrza na godzinę oraz doprowadzanie jak największej ilości powietrza zewnętrznego obniża wszelkie potencjalne ryzyko przenoszenia zakażenia przez aerozole, a można to osiągnąć, stosując wentylację naturalną lub mechaniczną, w zależności od placówki (7). — W przypadku stosowania wentylacji mechanicznej zasadnicze znaczenie ma konserwacja systemów wentylacyjnych, w szczególności jeśli chodzi o czyszczenie i wymianę filtrów zgodnie z instrukcjami producenta.

— Czyszczenie i dezynfekcja — W kontekście pandemii COVID-19 istotne jest właściwe czyszczenie i dezynfekowanie (8). — Często dotykane powierzchnie powinny być czyszczone jak najczęściej (co najmniej raz dziennie, a w miarę możliwości częściej). Przykładami tych powierzchni są: gałki, klamki i uchwyty drzwiowe, krzesła i podłokietniki, blaty stołów, włączniki światła, poręcze, krany, przyciski do wind itp. — Przetrwanie wirusa na powierzchniach zależy od materiału powierzchni, przy czym najkrótszą przeżywalność stwierdzono w przypadku miedzi (9). — Zaleca się dokładne czyszczenie zwykłymi detergentami i zwiększoną wentylację pomieszczeń przez co najmniej jedną godzinę po wymeldowaniu się gości. — Zwykłe detergenty są wystarczające do rutynowego czyszczenia. — Pod koniec każdej sesji sprzątania należy prawidłowo oczyścić sprzęt czyszczący. — Po zakończeniu sprzątania należy przeprowadzić higienę rąk. — Należy stosować standardowe procedury w zakresie gospodarowania odpadami. Odpady powstałe podczas czyszczenia powinny być umieszczane w pojemniku na odpady niesortowane. — Należy stosować standardowe procedury prania bielizny pościelowej, ręczników i bielizny stołowej.

W przypadku podejrzenia zakażenia COVID-19: testowanie, ustalanie kontaktów zakaźnych, izolacja i kwarantanna

W przypadku podejrzenia zakażenia COVID-19 u gości lub pracowników podczas pracy zakład powinien rozpocząć wdrażanie lokalnego planu działania (10).

Osobę z podejrzeniem zakażenia należy natychmiast poinstruować, aby nosiła maskę i przestrzegała etykiety oddechowej oraz zasad higieny rąk. Osoba ta powinna zostać odseparowana od innych osób na odległość co najmniej 2 m, a w miarę możliwości powinna otrzymać własne pomieszczenie do izolacji wraz z łazienką.

Informacja o przypadku podejrzenia zakażenia powinna, z zachowaniem unijnych przepisów o ochronnie danych, zostać przekazana lokalnym służbom medycznym, które przekażą informacje dotyczące testu i dalszego postępowania oraz przeniesienia danej osoby do miejsca opieki zdrowotnej (np. szpitala), jeżeli zostanie to uznane za konieczne i zgodne z lokalnymi procedurami opieki medycznej.

Jeżeli podejrzewany przypadek zostanie uznany za przypadek prawdopodobny lub potwierdzony, lokalne organy ds. zdrowia publicznego zostaną powiadomione i poinformują, czy należy podjąć działania w zakresie ustalenia kontaktów zakaźnych. Ustalanie kontaktów zakaźnych rozpoczyna się bezpośrednio po zgłoszeniu wykrytego prawdopodobnego lub potwierdzonego przypadku i zwykle jest ono obowiązkiem lokalnych organów ds. zdrowia publicznego. Placówki turystyczne będą proszone o współpracę i dostarczanie wszelkich niezbędnych informacji dotyczących innych gości lub pracowników, którzy mogli mieć kontakt z daną osobą w placówce w czasie od 2 dni przed wystąpieniem objawów do 14 dni po wystąpieniu objawów u tej osoby.

Pracownicy, u których wystąpią objawy, powinni przebywać w izolacji w domu i zwrócić się o pomoc medyczną.

W przypadku gdy osoba z podejrzewanym lub potwierdzonym zakażeniem COVID-19 przebywała w pomieszczeniu, należy je najpierw dobrze wywietrzyć przez co najmniej 1 godzinę, a następnie starannie wyczyścić neutralnym detergentem; potem należy przeprowadzić odkażanie powierzchni przy użyciu środka dezynfekującego skutecznego przeciw wirusom. Ewentualnie do odkażania po wyczyszczeniu neutralnym detergentem można zastosować podchloryn sodu w stężeniu 0,05–0,1 % lub produkty na bazie etanolu (w stężeniu co najmniej 70 %). Wszystkie potencjalnie zanieczyszczone tkaniny (np. ręczniki, pościel, zasłony, obrusy itp.) powinny zostać uprane w wysokiej temperaturze (90 °C) z użyciem zwykłego detergentu do prania. Jeżeli ze względu na właściwości materiału nie można ich uprać w wysokiej temperaturze, do prania należy dodać wybielacz lub inny produkt przeznaczony do odkażania materiałów włókienniczych.

Szczegółowe zalecenia dla hoteli

W celu zminimalizowania prawdopodobieństwa przenoszenia COVID-19 zaleca się stosowanie następujących środków:

1. Administracja/zarządzanie a) sporządzenie planu gotowości dotyczącego środków zapobiegania zakażeniom i ich kontroli w odniesieniu do COVID-19 w porozumieniu z lokalnymi organami ds. zdrowia publicznego; b) uważne śledzenie zaleceń organów ds. zdrowia publicznego w celu zwiększenia świadomości na temat aktualnej sytuacji i dokonania oceny ryzyka zakażenia pracowników i gości; c) zapewnienie szkoleń dla personelu w zakresie procedur odnoszących się do wszystkich istotnych aspektów zapobiegania zakażeniom i ich kontroli, w tym w zakresie zarządzania podejrzewanymi przypadkami COVID-19, dezynfekcji i czyszczenia oraz właściwego stosowania masek twarzowych; d) ustalenie limitu liczby gości, którzy mogą przebywać w tym samym momencie we wspólnych pomieszczeniach w celu zagwarantowania zachowania bezpiecznej odległości między osobami zgodnie z wytycznymi w zakresie utrzymywania dystansu fizycznego i zgromadzeń masowych; zapewnienie, aby ta dozwolona liczba gości była zgodna z lokalnym zaleceniem w sprawie zdrowia publicznego dotyczącym zgromadzeń; e) zapewnienie dostępności materiałów informacyjnych dla gości na temat objawów COVID-19, instrukcji postępowania w przypadku choroby i opisu lokalnych procedur, instrukcji dotyczących higieny rąk i właściwego stosowania masek twarzowych; f) stosowanie oznakowania (np. ogłoszeń na ścianach w miejscach ogólnodostępnych i w pokojach) w celu informowania gości o procedurach mających na celu zminimalizowanie kontaktu między pracownikami a gośćmi; g) ewentualne anulowanie aktywności w zamkniętych pomieszczeniach, gdzie nie można zagwarantować zachowania bezpiecznej odległości między osobami, w szczególności w sytuacji, gdy możliwe jest prowadzenie takich działań na zewnątrz

2. Obsługa recepcyjna i usługi konsjerża a) zapewnienie dostępności płynu do dezynfekcji rąk na bazie alkoholu; b) ewentualne wprowadzenie rozwiązań takich jak samodzielne zameldowanie lub wymeldowanie online w celu ograniczenia do minimum kontaktów między gośćmi a pracownikami; w przypadku samodzielnego zameldowania za pomocą ekranu dotykowego lub klawiatury – dopilnowanie, aby urządzenia te były regularnie czyszczone w celu zminimalizowania ryzyka przeniesienia zakażenia; c) zachowanie bezpiecznej odległości między recepcjonistą a innymi pracownikami i gośćmi, najlepiej za pomocą panelu oddzielającego ze szkła lub tworzywa sztucznego; d) zachowanie bezpiecznej odległości między gośćmi, np. za pomocą oznaczeń na podłodze

3. Restauracje, jadalnie i bary a) udostępnienie płynu do dezynfekcji rąk na bazie alkoholu i umieszczenie przy wejściu oznakowania przypominającego o higienie rąk; b) w miarę możliwości serwowanie posiłków klientom zamiast wykorzystania samoobsługowych bufetów; jeżeli obsługa kelnerska nie jest możliwa – zaostrzenie zasad higieny i przypominanie gościom o stosowaniu płynu do dezynfekcji rąk przy wejściu do restauracji, przed samoobsługą w bufecie i po jej zakończeniu; c) w przypadku bufetu samoobsługowego, zapewnienie zachowania bezpiecznej odległości między osobami przy bufecie; d) ograniczenie liczby gości obecnych w obiekcie w każdym momencie w celu zapewnienia utrzymania dystansu fizycznego; e) zapobieganie tworzeniu się kolejek lub, jeżeli to niemożliwe, zapewnienie zachowania bezpiecznej odległości między osobami w kolejce np. za pomocą oznaczeń na podłodze; f) zachowanie fizycznej odległości 2 metrów między stołami; g) zapewnienie odpowiedniej wentylacji zgodnie z wytycznymi dotyczącymi wentylacji restauracji, zarówno pod względem liczby wymian powietrza na godzinę, jak i ilości powietrza zewnętrznego doprowadzonego na godzinę; h) dopilnowanie, aby filtry do klimatyzacji były regularnie czyszczone zgodnie z instrukcjami producenta; i) jeżeli klimatyzowane powietrze jest używane do wentylacji – minimalizacja recyrkulacji, na ile to możliwe; j) zapewnienie regularnego czyszczenia często dotykanych powierzchni za pomocą zwykłego detergentu

4. Siłownie a) zapewnienie dostępności płynu do dezynfekcji rąk na bazie alkoholu; b) zapewnienie czyszczenia sprzętu, a w szczególności dotykanych powierzchni (takich jak uchwyty) po użyciu przez każdego z gości i dostarczenie odpowiednich środków czystości; c) zapewnienie zachowania bezpiecznej odległości między gośćmi; d) ograniczenie liczby ćwiczących osób w celu zagwarantowania dystansu fizycznego; e) odradzanie korzystania z przebieralni, zachęcanie gości do przebierania się w pokojach

5. Spa i baseny kryte a) zapewnienie dostępności płynu do dezynfekcji rąk na bazie alkoholu oraz możliwości mycia rąk; b) ponieważ w trakcie zabiegów odnowy biologicznej niemożliwe jest uniknięcie kontaktu fizycznego i zachowanie bezpiecznej odległości między osobą wykonującą zabieg a gościem, zaleca się stosowanie masek twarzowych przez obydwie osoby; c) zaleca się stosowanie płynu do dezynfekcji rąk lub mycie rąk przed każdym zabiegiem i po jego zakończeniu; d) zapewnienie regularnej konserwacji i kompleksowego czyszczenia tego rodzaju obiektów

6. Obiekty na świeżym powietrzu (baseny odkryte, plaże, place zabaw) a) zapewnienie dostępności płynu do dezynfekcji rąk na bazie alkoholu oraz możliwości mycia rąk; b) zapewnienie utrzymania dystansu fizycznego 2 m między stołami, zestawami leżaków plażowych, gośćmi podczas różnych aktywności i w basenie; c) goście, którzy mieszkają wspólnie w pokoju, mogą siedzieć przy tym samym stole i korzystać z tych samych zestawów plażowych itp.; d) zapewnienie regularnej konserwacji i kompleksowego czyszczenia tego rodzaju obiektów

7. Strefy rekreacyjne dla dzieci w pomieszczeniach (np. żłobek hotelowy) a) ponieważ nie można uniknąć kontaktu fizycznego i nie da się zachować bezpiecznej odległości między osobami – ewentualne zamknięcie tego rodzaju obiektów W przypadku otwarcia obiektów: b) ewentualne stosowanie masek twarzowych przez personel opiekujący się dziećmi; c) zapewnienie dostępności płynu do dezynfekcji rąk na bazie alkoholu oraz możliwości mycia rąk; d) ograniczenie liczby dzieci korzystających z obiektu w danym momencie; e) zapewnienie regularnego czyszczenia często dotykanych powierzchni, zabawek i wyposażenia za pomocą zwykłego detergentu

8. Sale konferencyjne i sale posiedzeń a) organizatorzy konferencji i posiedzeń powinni stosować się do lokalnych wytycznych dotyczących dozwolonej liczby uczestników; b) zapewnienie dostępności płynu do dezynfekcji rąk oraz możliwości mycia rąk; c) zapewnienie dystansu fizycznego między uczestnikami zgodnie z wytycznymi Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC)

9. Toalety a) zapewnienie stałego dostępu do mydła i wody oraz ręczników jednorazowego użytku lub automatycznych suszarek do rąk

10. Windy a) w miarę możliwości odradzanie wspólnego korzystania z wind przez osoby, które nie dzielą tego samego pokoju, w celu zapewnienia dystansu fizycznego; zapewnienie pierwszeństwa korzystania z wind osobom niepełnosprawnym fizycznie i przewożącym bagaż; b) zachęcanie do korzystania ze schodów, jeżeli to możliwe i wykonalne (np. w niskich budynkach); c) zapewnienie regularnego czyszczenia często dotykanych powierzchni (przycisków w windach i poręczy); d) zapewnienie odpowiedniej wentylacji wind zgodnie z instrukcjami producenta i przepisami budowlanymi

11. Goście szczególnie narażeni a) odradzanie osobom szczególnie narażonym udziału w aktywnościach, w których niemożliwe jest utrzymanie dystansu fizycznego w każdym momencie, zwłaszcza w przypadkach gdy takie działania odbywają się w zamkniętych pomieszczeniach; sumienne stosowanie zasad dystansu fizycznego i higieny rąk przez takie osoby; ewentualne podawanie posiłków w pokoju jako możliwość lepszej izolacji gości szczególnie narażonych

12. Imprezy na miejscu a) ewentualne anulowanie imprez z dużą liczbą uczestników (np. koncertów) i regularne uważne śledzenie krajowych i lokalnych zaleceń w zakresie zdrowia publicznego dotyczących dozwolonej liczby uczestników

Dodatkowe informacje

1. Infection prevention and control during health care when COVID-19 is suspected: interim guidance (Zapobieganie zakażeniom i ich kontrola w ramach opieki zdrowotnej w przypadku podejrzenia COVID-19: wytyczne tymczasowe). Genewa: Światowa Organizacja Zdrowia; 2020 https://www.who.int/publications-detail/infection-prevention-and-control-during-health-care-when-novel-coronavirus-(ncov)-infection-is-suspected-20200125

2. Water, sanitation, hygiene and waste management for COVID-19: interim guidance (Woda, urządzenia sanitarne, higiena i gospodarowanie odpadami w przypadku zakażenia COVID-19: wytyczne tymczasowe). https://www.who.int/publications-detail/water-sanitation-hygiene-and-waste-management-for-covid-19

3. Global surveillance for COVID-19 caused by human infection with COVID-19 virus: interim guidance (Zapobieganie zakażeniom i ich kontrola w ramach opieki zdrowotnej w przypadku podejrzenia COVID-19: wytyczne tymczasowe). Genewa: Światowa Organizacja Zdrowia; 2020 https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/technical-guidance/surveillance-and-case-definitions

4. Considerations for quarantine of individuals in the context of containment for coronavirus disease (COVID-19): interim guidance (Zapobieganie zakażeniom i ich kontrola w ramach opieki zdrowotnej w przypadku podejrzenia COVID-19: wytyczne tymczasowe). Genewa: Światowa Organizacja Zdrowia; 2020 https://www.who.int/publications-detail/considerations-for-quarantine-of-individuals-in-the-context-of-containment-for-coronavirus-disease-(covid-19)

(1) Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy. COVID-19: powrót do miejsca zatrudnienia [internet]. [zaktualizowano 20.04.2020; cytowano 4.05.2020]. Publikacja dostępna na stronie internetowej: https://oshwiki.eu/wiki/COVID-19_%E2%80%94_Powr%C3%B3t_do_miejsca_zatrudnienia_%E2%80%94_dostosowywanie_%C5%9Brodowiska_pracy_i_ochrona_pracownik%C3%B3w

(2) Bourouiba L. Turbulent Gas Clouds and Respiratory Pathogen Emissions: Potential Implications for Reducing Transmission of COVID-19 (Wzburzone chmury gazów a emisje patogenów układu oddechowego: potencjalne implikacje dla zmniejszenia przenoszenia się COVID-19). Jama. 26.03.2020.

(3) Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób. Zapobieganie zakażeniom i ich kontrola przy zarządzaniu gospodarstwem domowym osób, u których podejrzewa się lub potwierdzono chorobę koronawirusową (COVID-19) [internet]. 31.03.2020 [4.05.2020]. Publikacja dostępna na stronie internetowej: https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/Home-care-of-COVID-19-patients-2020-03-31.pdf.

(4) Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób. Using face masks in the community. Reducing COVID-19 transmission from potentially asymptomatic or pre-symptomatic people through the use of face masks [internet] (Stosowanie masek twarzowych w społeczności. Maski jako sposób ograniczania przenoszenia COVID-19 z osób potencjalnie bezobjawowych lub przedobjawowych). 8.04.2020 [4.05.2020]. Publikacja dostępna na stronie internetowej: https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/COVID-19-use-face-masks-community.pdf.

(5) Knibbs LD, Morawska L, Bell SC, Grzybowski P. Room ventilation and the risk of airborne infection transmission in 3 health care settings within a large teaching hospital (Wentylacja pomieszczeń a ryzyko przenoszenia zakażenia drogą powietrzną w trzech przypadkach warunków szpitalnych w dużym szpitalu klinicznym). Am J Infect Control. 2011 Dec;39(10):866-72.

(6) Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób. Using face masks in the community. Reducing COVID-19 transmission from potentially asymptomatic or pre-symptomatic people through the use of face masks [internet] (Stosowanie masek twarzowych w społeczności. Maski jako sposób ograniczania przenoszenia COVID-19 z osób potencjalnie bezobjawowych lub przedobjawowych). 8.04.2020 [4.05.2020]. Publikacja dostępna na stronie internetowej: https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/COVID-19-use-face-masks-community.pdf.

Knibbs LD, Morawska L, Bell SC, Grzybowski P. Room ventilation and the risk of airborne infection transmission in 3 health care settings within a large teaching hospital (Wentylacja pomieszczeń a ryzyko przenoszenia zakażenia drogą powietrzną w trzech przypadkach warunków szpitalnych w dużym szpitalu klinicznym). Am J Infect Control. 2011 Dec;39(10):866-72.

Lu J, Gu J, Li K, Xu C, Su W, Lai Z, i in. COVID-19 Outbreak Associated with Air Conditioning in Restaurant (Epidemia COVID-19 a klimatyzacja w restauracjach), Guangzhou, Chiny, 2020. Emerg Infect Dis. 2020 Apr 2;26(7).

(7) Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). Natural Ventilation for Infection Control in Health-Care Settings [internet] (Wentylacja naturalna jako metoda kontroli zakażeń w warunkach szpitalnych). 2009 [zaktualizowano 4.05.2020]. Publikacja dostępna na stronie internetowej: https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/44167/9789241547857_eng.pdf?sequence=1.

Federation of European Heating VaACA. How to operate and use building services in order to prevent the spread of the coronavirus disease (COVID-19) virus (SARS-CoV-2) in workplaces [internet] (Sposób wykonywania i korzystania z usług budowlanych w celu zapobiegania rozprzestrzenianiu się wirusa (SARS-CoV-2) wywołującego chorobę koronawirusową (COVID-19) w miejscach pracy). [zaktualizowano 17.03.2020; cytowano 4.05.2020]. Publikacja dostępna na stronie internetowej: https://www.rehva.eu/fileadmin/user_upload/REHVA_covid_guidance_document_2020-03-17_final.pdf.

(8) Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC). Disinfection of environments in healthcare and nonhealthcare settings potentially contaminated with SARS-CoV-2 (Dezynfekcja w placówkach opieki zdrowotnej i obiektach pozaszpitalnych potencjalnie zanieczyszczonych wirusem SARS-CoV-2). Sztokholm: ECDC; 2020 [26.04.2020]. Publikacja dostępna na stronie internetowej: https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/disinfection-environments-covid-19#no-link.

(9) Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). Natural Ventilation for Infection Control in Health-Care Settings [internet] (Wentylacja naturalna jako metoda kontroli zakażeń w warunkach szpitalnych). 2009 [zaktualizowano 4.05.2020]. Publikacja dostępna na stronie internetowej: https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/44167/9789241547857_eng.pdf?sequence=1.

(10) Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC). Contact tracing: Public health management of persons, including healthcare workers, having had contact with COVID-19 cases in the European Union (Ustalanie kontaktów zakaźnych: zarządzanie zdrowiem publicznym osób, w tym pracowników służby zdrowia, które miały kontakt z osobami zakażonymi COVID-19 w Unii Europejskiej) – druga aktualizacja, Sztokholm: ECDC; [27.04.2020]. Publikacja dostępna na stronie internetowej: https://www.ecdc.europa.eu/en/covid-19-contact-tracing-public-health-management.