[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 31.7.2007

KOM(2007) 459 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY

Sprawozdanie za okres 2001-2005 w sprawie realizacji programu długoterminowej pomocy krajowej dla rolnictwa w północnych regionach Finlandii na mocy decyzji Komisji 2002/404/WE

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY

Sprawozdanie za okres 2001-2005 w sprawie realizacji programu długoterminowej pomocy krajowej dla rolnictwa w północnych regionach Finlandii na mocy decyzji Komisji 2002/404/WE

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie 3

1.1. Tło 3

1.2. Zasady ogólne 3

1.3. Podregiony 4

1.4. Administracja i kontrole 5

2. Realizacja w okresie 2001-2005 5

2.1. Decyzje Komisji 5

2.2. Pomoc wypłacona w Finlandii 5

2.3. Pomoc Wspólnoty 6

2.4. Pomoc w krajach nordyckich przyznana w zależności od sektora 6

2.5. Wielkości produkcji objęte wsparciem 7

3. Rozwój gospodarki rolnej w regionach objętych pomocą w krajach nordyckich 8

3.1. Rozwój głównych produktów w podregionach 8

3.2. Rozwój w zakresie użytkowania gruntów 9

3.3. Tendencje w strukturze, wydajności i metodach produkcji rolnictwa 10

3.4. Rozwój w zakresie dochodów i rentowności rolnictwa 12

3.5. Rozwój w zakresie wpływu społeczno-ekonomicznego 13

3.6. Stan środowiska 13

3.7. Wpływ na łańcuch żywnościowy 14

4. Wnioski 14

1. WPROWADZENIE

1.1. Tło

Zgodnie z art. 142 Aktu przystąpienia Republiki Austrii, Republiki Finlandii i Królestwa Szwecji do Unii Europejskiej, Komisja zezwoliła Finlandii na przyznanie długoterminowej pomocy krajowej mającej na celu zapewnienie, by działalność rolnicza była nadal prowadzona w północnych regionach kraju. Pomoc w krajach nordyckich jest udzielana w szczególności w celu: zachowania tradycyjnej produkcji produktów podstawowych i przetworzonych odpowiadających w szczególny sposób warunkom klimatycznym; polepszenia struktur produkcji, sprzedaży i przetwarzania produktów rolnych; ułatwienia zbytu przedmiotowych produktów; a także zapewnienia ochrony środowiska naturalnego i wiejskiego.

Do regionów objętych programem pomocy w krajach nordyckich należą obszary położone na północ od 62 równoleżnika i niektóre przyległe obszary leżące na południe od tego równoleżnika, charakteryzujące się podobnymi warunkami klimatycznymi, powodującymi, że prowadzenie działalności rolniczej jest szczególnie trudne. Przy określaniu tych obszarów uwzględniono następujące czynniki: niską gęstość zaludnienia (nie więcej niż 10 osób/km2), udział użytków rolnych (UR) w ogólnej powierzchni (poniżej 10 %) oraz udział gruntów przeznaczonych pod uprawę zbóż przeznaczonych do spożycia przez ludzi w ogólnej powierzchni UR. Przedmiotowy obszar pokrywa łącznie 1 417 000 hektarów UR, co odpowiada 55,5 % łącznej powierzchni UR w Finlandii w 1994 r.

Komisja przedkłada Radzie – po upływie jednego roku od przystąpienia, a następnie co pięć lat – sprawozdanie w sprawie przyznanych zezwoleń oraz skutków wynikających z pomocy udzielonej w oparciu o te zezwolenia zgodnie z art. 143. Poprzednie sprawozdania sporządzono w latach 1996 i 2002.

Niniejsze sprawozdanie powstało w oparciu o informacje uzyskane od władz Finlandii i nie uwzględnia wniosków odnośnie do tego, czy cele programu zostały zrealizowane. W celu rozpatrzenia tego zagadnienia Komisja zleciła przeprowadzenie odrębnego badania.

1.2. Zasady ogólne

Pomoc w krajach nordyckich jest zróżnicowana w zależności od regionu i udzielana w oparciu o fizyczne czynniki produkcji, z uwzględnieniem odnośnych ograniczeń określonych w ramach wspólnej organizacji rynków. Ograniczenia w zakresie zatwierdzonych wielkości produkcji w zależności od sektora ustanawiane są na poziomie ogólnym, natomiast dla celów przejrzystości ustanawiane są limity regionalne. Pomoc nie może być powiązana z przyszłą produkcją ani prowadzić do wzrostu produkcji lub wzrostu ogólnego poziomu pomocy w relacji do pomocy udzielonej w okresie odniesienia.

Na podstawie dostępnych krajowych danych statystycznych dotyczących ilości określono, że okres odniesienia dotyczący ustanowienia różnych limitów ilościowych w zakresie produkcji rolnej obejmuje lata 1991–1993, poprzedzające przystąpienie do UE. Łączna pomoc została wyliczona w oparciu o różnice pomiędzy cenami w Finlandii a cenami we Wspólnocie (wsparcie pośrednie) w 1993 r., jak również w oparciu o różnicę pomiędzy pomocą bezpośrednią, finansowaną z budżetu krajowego, a kwotą pomocy bezpośredniej dostępną w ramach wspólnej polityki rolnej (WPR).

Decyzją Komisji maksymalne poziomy pomocy w ramach programu pomocy w krajach nordyckich są określane w zależności od produktu i sektora. Pomoc w odniesieniu do wszelkich produktów roślinnych jest udzielana na każdy hektar. W zakresie produkcji zwierzęcej pomoc jest udzielana na dużą jednostkę przeliczeniową (DJP) w przypadku bydła, koniowatych, owiec, kóz, świń, drobiu oraz na głowę renifera. Pomoc w odniesieniu do mleka jest udzielana na każdy kilogram. Pomoc jest również udzielana w dziedzinie przechowywania owoców i warzyw. Młodym rolnikom (poniżej 40. roku życia) zapewniono zryczałtowaną stawkę pomocy na każdy hektar wykorzystany pod uprawę trawy i zbóż. Pomoc może być wypłacona producentowi, który/która (lub którego/której małżonek/małżonka) ma co najmniej 18 lat i nie przekroczył(a) 65. roku życia. Odbiorcy pomocy muszą posiadać co najmniej trzy hektary gruntów ornych lub co najmniej pół hektara upraw ogrodniczych.

1.3. Podregiony

Region w Finlandii, objęty pomocą w krajach nordyckich, składa się z pięciu podregionów: C1, C2, C2 N (Północ) (włącznie ze wszystkimi wyspami należącymi do obszarów C1 i C2), C3 oraz C4 ( ilustracja 1 ). Podział ten umożliwia dostrajanie wsparcia dla rolnictwa poprzez uwzględnienie szczególnych właściwości gospodarki rolnej danego regionu oraz stopnia nasilenia naturalnych utrudnień.

[pic]

Ilustracja 1 – Obszary objęte pomocą dla rolnictwa (podregiony C1 – C4 są uwzględnione w programie pomocy w krajach nordyckich)

1.4. Administracja i kontrole

Piętnaście regionalnych ośrodków zatrudnienia i rozwoju gospodarczego (OZRG) działa w charakterze regionalnych organizacji ds. administracji rolnictwa.

Rolnicy składają wnioski o pomoc do administracji gmin miejskich, gdzie dane zawarte we wnioskach są rejestrowane w systemie IACS. Administracja dokonuje obliczeń wielkości pomocy i przesyła rolnikom zatwierdzenie pomocy. Beneficjenci pomocy krajowej kontrolowani są przez urzędników z OZRG, podobnie jak w przypadku pomocy UE. Każdego roku 5 % wniosków poddawanych jest weryfikacji na miejscu.

Finlandia jest zobowiązana do przekazania Komisji corocznego sprawozdania w sprawie skutków udzielonej pomocy, w tym pomocy Wspólnoty, a zwłaszcza w sprawie tendencji w produkcji oraz powiązanych środków, kwalifikujących się do objęcia pomocą, tendencji w gospodarce przedmiotowych regionów oraz wpływu na ochronę środowiska. Na podstawie tego sprawozdania oraz innych dostępnych informacji Komisja weryfikuje zgodność realizacji programu z odpowiednimi przepisami.

2. REALIZACJA W OKRESIE 2001-2005

2.1. Decyzje Komisji

Program pomocy w krajach nordyckich dla Finlandii został zatwierdzony decyzją Komisji 95/196/WE w dniu 4 maja 1995 r.

W trakcie poprzedniego okresu sprawozdawczego 1996–2000 decyzja ta została dwukrotnie zmieniona decyzjami Komisji 97/279/WE oraz 2000/405/WE. W 2002 r. decyzja odnosząca się do Finlandii została zastąpiona decyzją 2002/404/WE. Po pierwsze decyzja ta skorygowała niektóre kwoty pomocy w związku ze zmianami kursów walutowych oraz różnicami w zakresie cen referencyjnych. Po drugie połączono niektóre sektory lub podsektory w celu uproszczenia administracji. Zdecydowano, że ograniczenia poziomów pomocy na każdą jednostkę, łączna kwota pomocy udzielonej na rzecz sektora oraz liczba jednostek objętych pomocą są wystarczające, aby zapobiec ewentualnemu wzrostowi produkcji.

Od tamtej pory decyzja została zmieniona decyzją C(2004) 2711, co pozwoliło na wypłacanie większej pomocy inwestycyjnej w niektórych sektorach do 2007 r. oraz na wypłacanie pomocy dla krów mamek również w odniesieniu do jałówek. Druga zmiana, umożliwiająca uwzględnienie kwot SLOT w odniesieniu do mleka, jak również ponowne wprowadzenie powiązania z kwotami począwszy od 2005 r., została zatwierdzona decyzją C(2005) 122. Ostatecznie decyzja C(2005) 5599 ograniczyła łączne kwoty pomocy z 486,69 mln EUR do 448,59 mln EUR w celu uwzględnienia systemu pomocy dla obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania, finansowanego na szczeblu krajowym, oraz dostosowania do rozwoju WPR w celu zniesienia niektórych limitów zagęszczenia pogłowia.

2.2. Pomoc wypłacona w Finlandii

Na początku tego okresu przyznana pomoc w krajach nordyckich wzrastała nieznacznie z każdym rokiem, z kwoty 351 mln EUR w 2001 r. do 385 mln EUR w 2004 r. Spadek do kwoty 328,1 mln EUR w 2005 r. był spowodowany wprowadzeniem wspomnianego powyżej systemu pomocy dla obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania finansowanego na szczeblu krajowym, dzięki ograniczeniu odnośnej kwoty pomocy w krajach nordyckich. Pod koniec okresu pomoc w krajach nordyckich wyniosła 34 % łącznego wsparcia dla rolnictwa, wypłaconego w regionach objętych tym programem pomocy. Wykorzystano około 74 % zatwierdzeń płatności, dostępnych w ramach pomocy w krajach nordyckich w okresie 2001–2005.

2.3. Pomoc Wspólnoty

Rolnictwo w obszarach wsparcia, objętych programem pomocy w krajach nordyckich, zyskuje również dzięki instrumentom finansowanym przez UE, na przykład dwóm filarom wspólnej polityki rolnej. Jak przedstawiono w tabeli 1, pomoc w ramach tych dwóch filarów uległa zwiększeniu o 15 % w porównaniu z 2001 r. Do pewnego stopnia można to wyjaśnić wprowadzeniem płatności bezpośrednich w sektorze mleczarskim w wyniku reformy WPR z 2003 r., a także wyższym niż oczekiwano wykorzystaniem płatności rolno-środowiskowych.

Tabela 1 – Podsumowanie niektórych środków wsparcia wspólnotowego w 2001 i 2005 r.

Rok | Płatności w ramach WOR mln EUR | Dodatek wyrównawczy, ONW*, mln EUR | Płatności rolno-środowiskowe, mln EUR | Łącznie mln EUR |

2001 | 202 | 230 | 133 | 565 |

2005 | 254 | 234 | 162 | 650 |

( obszary o niekorzystnych warunkach gospodarowania |

2.4. Pomoc w krajach nordyckich przyznana w zależności od sektora

We wszystkich sektorach łączna kwota przyznanej pomocy utrzymała się w dopuszczalnych granicach (tabele 2a i 2b) . Wyjaśnić to można przede wszystkim: ścisłą dyscypliną budżetową, a także niższymi niż oczekiwano poziomami produkcji w niektórych sektorach.

Tabela 2a – Podsumowanie kwot pomocy w krajach nordyckich związanej ze zwierzętami gospodarskimi, 2001 i 2005 r.

Produkt | Łączna pomoc przyznana w 2001 r. mln EUR | Łączna pomoc przyznana w 2005 r. mln EUR | Dopuszczalna pomoc w krajach nordyckich w 2005 r. mln EUR |

Mięso wołowe | 51,1 | 54,9 | 91,17 |

Mięso baranie i kozie | 2,5 | 3,25 | 3,50 |

Mięso wieprzowe i drobiowe | 46 | 37,03 | 61,3 |

Mięso renifera | 2,7 | 3,49 | 6,16 |

Konina | 2,1 | 2,23 | 2,52 |

Mleko | 182,5 | 158,9 | 225,22 |

Pomoc w zakresie transportu mleka i mięsa | 1,6 | 2,15 | 2,27 |

Łącznie | 288,5 | 261,9 | 392,2 |

Tabela 2b – Podsumowanie kwot pomocy w krajach nordyckich związanej z gruntami, 2001 i 2005 r.

Produkt | Łączna pomoc przyznana w 2001 r. mln EUR | Łączna pomoc przyznana w 2005 r. mln EUR | Dopuszczalna pomoc w krajach nordyckich w 2005 r. mln EUR |

Buraki cukrowe | 0,5 | 0,38 | 1,34 |

Ziemniaki skrobiowe | 0,9 | 0,65 | 1,24 |

Zboża i inne uprawy polowe | 9,9 | 12,90 | 15,14 |

Ogrodnictwo | 21,4 | 21,43 | 24,69 |

Warzywa gruntowe i jabłka | 0,8 | 0,64 | 0,90 |

Pomoc w odniesieniu do przechowywania | 1,07 | 1,00 | 2,86 |

UR (pastwiska, ziemia odłogowana itd.) | 15,7 | 16,48 | 27,87 |

Młodzi rolnicy | 12,1 | 12,68 | 16,66 |

Łącznie | 62,4 | 66,16 | 89,95 |

W 2005 r. sektorom mleka, mięsa wołowego, owczego i koziego przyznano tymczasową pomoc inwestycyjną, obejmującą wsparcie na rzecz przechowywania pasz i obornika oraz kojców spacerowych. 917 projektów otrzymało wsparcie w ogólnej kwocie 14,14 mln EUR.

2.5. Wielkości produkcji objęte wsparciem

Decyzja w sprawie pomocy w krajach nordyckich określa maksymalne wielkości produkcji, w odniesieniu do których można przyznać pomoc. W okresie 2001–2005 maksymalne limity produkcyjne zostały nieznacznie przekroczone w przypadku mięsa wieprzowego i drobiowego oraz, w niektórych latach, w przypadku koniowatych, w związku z czym kwoty pomocy lub jednostki uległy stosownemu obniżeniu. Liczba reniferów, na które wypłacano dotacje, uległa zmniejszeniu w związku z wprowadzeniem ograniczenia do 50 sztuk na wnioskodawcę.

Tabela 3a – Podsumowanie wielkości produkcji objętych wsparciem w 2001 i 2005 r., zwierzęta gospodarskie

Produkt | DJP objęte dotacją 2001 r. | DJP objęte dotacją 2005 r. | Poziomy odniesienia DJP 2005 r. | Przekroczenie/niedobór 2005 r., % |

Mięso wołowe | 120 344 | 130 862 | 167 274 | –22% |

Mięso baranie i kozie | 4 740 | 5 668 | 5 886 | –4% |

Mięso wieprzowe i drobiowe | 147 764 | 133 967 | 139 200 | –4% |

Mięso renifera (sztuki) | 185 731 | 155 254 | 229 000 | –32% |

Konina | 7 754 | 5 593 | 6 000 | –7% |

Mleko (t) | 1 848 123 | 1 825 664 | 1 759129 | 4% |

Ogólnie w tym okresie produkcja utrzymała się na dopuszczalnym poziomie wielkości we wszystkich sektorach upraw, natomiast w niektórych latach progi zostały nieznacznie przekroczone (tabela 3b) .

Tabela 3b – Podsumowanie obszarów wsparcia w 2001 i 2005 r., uprawy

Produkt | Hektary objęte dotacją 2001 r. | Hektary objęte dotacją 2005 r. | Hektary - poziomy odniesienia 2005 r. | Przekroczenie/niedobór 2005 r., % |

Buraki cukrowe | 2 302 | 2 034 | 3 750 | –46% |

Ziemniaki skrobiowe | 4 933 | 4 546 | 6 580 | –31% |

Zboża i inne uprawy polowe | 304 707 | 315 975 | 557 700 | –43% |

Ogrodnictwo | 216 | 190 | 203 | –6% |

Warzywa gruntowe i jabłka | 2 080 | 1 774 | 2 095 | –15% |

UR (pastwiska, ziemia odłogowana itd.) | 421 738 | 427 022 | 848 812 | –50% |

3. ROZWÓJ GOSPODARKI ROLNEJ W REGIONACH OBJęTYCH POMOCą W KRAJACH NORDYCKICH

Wnioski zawarte w niniejszym rozdziale sformułowano w oparciu o informacje uzyskane od władz Finlandii zgodnie z art. 143 ust. 2 Aktu przystąpienia.

3.1. Rozwój głównych produktów w podregionach

Główne sektory rolnicze w północnych regionach Finlandii to sektory produkcji mleka, mięsa wołowego i wieprzowego. Łącznie składają się one na 72 % dochodów rynkowych. W poniższych sekcjach przedstawiono rozwój głównych produktów w poszczególnych podregionach. Dostępne informacje nie umożliwiają dokonania analizy rozwoju w obrębie podregionów.

Mleko

Produkcja mleka w obszarze wsparcia stanowi około 77 % całkowitej produkcji mleka w Finlandii. W przedmiotowym okresie relacja ta w zasadzie nie uległa zmianie. Z wyjątkiem pewnego zróżnicowania wielkości pomiędzy 2000 a 2005 r., wielkość produkcji uległa zmniejszeniu o około 1,2 %, natomiast zmiany w poszczególnych regionach wsparcia są różne.

Tabela 4a – Produkcja mleka (1 000 t) w podregionach w okresie 2001–2005

Obszar objęty pomocą / okres kontyngentowy | 2000/2001 | 2001/2002 | 2002/2003 | 2003/2004 | 2004/2005 | 2005/2006 |

C1 | 527,5 | 535,5 | 521,0 | 512,1 | 501,1 | 501,4 |

C2 | 1 022,1 | 1 047,4 | 1 031,8 | 1 026,5 | 1 016,7 | 1 032,1 |

C2P | 105,4 | 108,2 | 107,5 | 107,3 | 103,1 | 104,9 |

C3 | 172,6 | 177,1 | 178,4 | 174,4 | 168,8 | 170,5 |

C4 | 23,0 | 23,5 | 23,3 | 22,4 | 20,6 | 20,5 |

Łącznie | 1 850,6 | 1 891,7 | 1 862,1 | 1 842,7 | 1 810,4 | 1 829,3 |

Uwaga: Liczby odnoszą się do łącznej wielkości produkcji mleka w regionach północnych (włącznie z produkcją nieobjętą pomocą w krajach nordyckich). |

Mięso wołowe

Również w odniesieniu do mięsa wołowego regiony objęte pomocą w krajach nordyckich odpowiadają za 77 % produkcji w Finlandii. W związku z silniejszym popytem rynkowym wielkość produkcji wzrosła w 2003 i 2004 r. Udział regionów wsparcia w produkcji mięsa wołowego uległ nieznacznym zmianom, różnym w poszczególnych podregionach. Należy zwrócić uwagę, że tendencje dotyczące zmian w sektorze mleka i mięsa wołowego są podobne, co wskazuje na korelację pomiędzy tymi dziedzinami produkcji.

Tabela 4b – Produkcja mięsa wołowego (w 1000 t) w podregionach w okresie 2001–2005.

Obszar objęty pomocą / rok | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 |

C1 | 19,8 | 19,9 | 20,2 | 19,6 | 18,2 |

C2 | 37,7 | 38,6 | 41,6 | 41,3 | 38,2 |

C2P | 3,7 | 3,6 | 3,9 | 3,7 | 3,6 |

C3 | 5,4 | 5,5 | 6,1 | 5,7 | 5,3 |

C4 | 0,6 | 0,5 | 0,6 | 0,6 | 0,6 |

Łącznie | 67,2 | 68,1 | 72,4 | 70,9 | 65,9 |

Produkcja mięsa wieprzowego

W obszarze wsparcia produkuje się 43 % fińskiego mięsa wieprzowego. W okresie 2000–2005 produkcja mięsa wieprzowego w obszarze wzrosła o około 22 %, natomiast jej udział w produkcji mięsa wieprzowego w całym kraju utrzymał się na mniej więcej tym samym poziomie.

Tabela 4c – Produkcja mięsa wieprzowego (w 1000 t) w podregionach w okresie 2001–2005

Obszar objęty pomocą / rok | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 |

C1 | 47,9 | 50,1 | 53,5 | 55,2 | 57,9 |

C2 | 23,9 | 25,7 | 27,9 | 28,7 | 28,0 |

C2P | 1,2 | 0,9 | 1,1 | 1,2 | 1,2 |

C3 i C4 | 1,1 | 1,0 | 1,0 | 1,0 | 1,0 |

Łącznie | 74,1 | 77,7 | 83,5 | 86,1 | 88,1 |

3.2. Rozwój w zakresie użytkowania gruntów

W 2005 r. powierzchnia użytków rolnych w obszarze wsparcia w ramach programu pomocy w krajach nordyckich wyniosła 1,185 miliona hektarów, co stanowi około 52 % łącznej powierzchni użytków rolnych w Finlandii. 39 % gruntów rolnych znajduje się w obszarze C1, 49 % – w obszarze C2 i 12 % – w wysuniętych najdalej na północ obszarach C2N–C4.

W okresie 2000–2005 w całym regionie wsparcia, dzięki oczyszczeniu zarośniętych pól związanemu z oczekiwaniem na nadchodzącą reformę WPR, powierzchnia użytków rolnych zwiększyła się o 4,4 %, czyli o 50 400 hektarów. Obszar ten jest w dalszym ciągu o 16 % mniejszy niż maksymalny obszar określony w decyzji Komisji 2002/404/WE.

Grunty rolne są w dalszym ciągu użytkowane, natomiast niektóre z najbardziej oddalonych pól uprawnych w obszarze wsparcia są wyłączane z produkcji. Brakuje gotowości do oddawania gruntów w dzierżawę, i to bez względu na cenę, ponieważ koszty uprawy gruntów są zbyt wysokie z racji niewielkich rozmiarów działek i znacznych odległości. Na północy przeciętna tendencja w odniesieniu do ceny dodatkowych gruntów jest dosyć umiarkowana, nawet mimo tego, że ceny mogą rosnąć gwałtowniej niż przeciętnie z powodu konkurencji o grunty oferowane na sprzedaż lub pod dzierżawę i znajdujące się w pobliżu gospodarstw hodowlanych.

W 2005 r. 44 % UR obsiano zbożami, 40 % obsiano trawą, 6 % obsiano innymi roślinami uprawnymi, a 10 % odłogowano. W okresie 2000–2005 powierzchnia gruntów obsianych zbożem i odłogowanych uległa zwiększeniu, natomiast powierzchnia gruntów obsianych trawą uległa zmniejszeniu. Zmiana ta wynikała przede wszystkim z faktu, że wiele gospodarstw zrezygnowało z produkcji zwierzęcej, podczas gdy produkcja zbóż paszowych i innych roślin uprawnych, zwłaszcza w południowych rejonach obszaru wsparcia, była kontynuowana lub też grunty były oddawane w dzierżawę rozrastającym się gospodarstwom.

3.3. Tendencje w strukturze, wydajności i metodach produkcji rolnictwa

W latach 1990–2000 zmiany strukturalne w rolnictwie w regionach objętych programem pomocy w krajach nordyckich następowały z dużą szybkością. Tendencja ta utrzymywała się w pierwszych latach po 2000 r., kiedy to mniejsze gospodarstwa rezygnowały z produkcji zwierzęcej i przechodziły na uprawę w niepełnym wymiarze czasu pracy lub oddawały swoje grunty w dzierżawę większym gospodarstwom. W całym obszarze wsparcia oddawano w dzierżawę coraz więcej gruntów ornych; w 2005 r. około 35 % gruntów ornych, należących do gospodarstw kontynuujących produkcję, było wydzierżawionych. W okresie 1995–2005 blisko jedna trzecia gospodarstw zrezygnowała z produkcji, zaś średnia wielkość gospodarstwa w regionie wsparcia uległa zwiększeniu z 19 do 31 hektarów. W 2005 r. w obszarze wsparcia znajdowało się 39 650 gospodarstw. Spadek ten był najwolniejszy w regionie wsparcia C2N, najszybszy zaś w regionie wsparcia C3.

Tabela 5a – Liczba gospodarstw rolnych w poszczególnych podregionach i w całym kraju (2001–2005)

1995 | 2000 | 2005 | 1995 | 2000 | 2005 |

poniżej 20 ha | 62,1 | 48,6 | 44,2 | 34,9 | 20,6 | 15,5 |

20–29 ha | 20,5 | 19,8 | 18 | 25,9 | 18,7 | 14,3 |

30–39 ha | 9,6 | 12,8 | 12,3 | 17,0 | 16,9 | 13,8 |

40–49 ha | 4,2 | 7,5 | 8,5 | 9,7 | 12,8 | 12,2 |

50–99 ha | 3,3 | 10,1 | 14,1 | 10,8 | 25,1 | 30,6 |

100–… ha | 0,3 | 1,2 | 2,9 | 1,8 | 6,0 | 13,6 |

Łącznie / przeciętnie | 58 115 | 44 326 | 39 649 | 19,3 | 26,2 | 31,1 |

W okresie 1995–2000 przeciętna liczebność stada w gospodarstwie mleczarskim w obszarze wsparcia zwiększyła się z 12 do 20. W tym samym okresie udział mleka wyprodukowanego w gospodarstwach posiadających ponad 50 krów wzrósł z 0,3 % do 8,5 %.

W innych gospodarstwach hodowlanych średnia liczba stanowisk przeznaczonych dla jednego zwierzęcia zwiększyła się odpowiednio z 20 do 50. Niemal w jednej trzeciej pozostałych gospodarstw hodowlanych znajduje się ponad 50 sztuk bydła na gospodarstwo, podczas gdy w 1995 r. ich udział nie przekraczał jednej dziesiątej.

Tabela 5c – Liczba i rozmieszczenie gospodarstw mleczarskich i hodowlanych w regionie objętym pomocą w krajach nordyckich w 1995, 2000 i 2005 r.

Obszary objęte pomocą w krajach nordyckich | Rozmieszczenie (%) i liczba gospodarstw | Rozmieszczenie (%), łączna i przeciętna liczba zwierząt |

1995 | 2000 | 2005 | 1995 | 2000 | 2005 |

Gospodarstwa mleczarskie |

poniżej 10 krów/gospodarstwo | 35 | 21,3 | 15,9 | 19,1 | 8,7 | 5,5 |

10–19 krów/gospodarstwo | 54,9 | 50,2 | 44,6 | 61,4 | 44,3 | 33,1 |

20–29 krów/gospodarstwo | 9,2 | 21,6 | 24,8 | 16,8 | 31 | 30,2 |

30–49 krów/gospodarstwo | 0,9 | 6,2 | 12,1 | 2,4 | 13,5 | 22,7 |

50+ krów/gospodarstwo | 0,1 | 0,6 | 2,5 | 0,3 | 2,5 | 8,5 |

Liczba gospodarstw | 23 442 | 16 422 | 12 335 | 288 456 | 267 654 | 240 645 |

Przeciętna liczba zwierząt/gospodarstwo | 12,3 | 16,3 | 19,5 |

Pozostałe gospodarstwa hodowlane |

poniżej 10 szt. bydła/gospodarstwo | 36,8 | 24,8 | 22,1 | 8,9 | 3,4 | 2,2 |

10–19 szt. bydła/gospodarstwo | 27,3 | 19,6 | 18 | 18,9 | 8 | 5,1 |

20–29 szt. bydła/gospodarstwo | 13,7 | 13,5 | 11,8 | 16,2 | 9,3 | 5,8 |

30–49 szt. bydła/gospodarstwo | 13,3 | 17,5 | 16,9 | 25 | 19,3 | 13,2 |

50+ szt. bydła/gospodarstwo | 8,8 | 24,6 | 31,3 | 31 | 60 | 73,8 |

Liczba gospodarstw | 5 436 | 3 069 | 2 760 | 110 353 | 108 805 | 137 438 |

Przeciętna liczba zwierząt/gospodarstwo | 20,3 | 35,5 | 49,8 |

W okresie 2000–2005 udział gospodarstw będących własnością rolników w wieku poniżej 40 lat zmniejszył się z 28 % do 24 %, natomiast przeciętna wielkość gospodarstw będących własnością młodych rolników była większa, przy czym uległa zwiększeniu w stopniu znaczniejszym, niż w przypadku starszych rolników.

Gospodarstwa w obszarze wsparcia zainwestowały najwięcej (wielkości wyrażone w wydatkach inwestycyjnych brutto) w zakup dodatkowej ziemi (97,7 mln EUR), następnie w budynki dla bydła mlecznego (75,8 mln EUR), rozpoczęcie działalności rolniczej (57,0 mln EUR) oraz jednostki produkujące mięso wołowe (27,5 mln EUR).

Mimo że w regionie utrzymują się tradycyjne formy produkcji rolnej, wzrost wielkości gospodarstw doprowadził do przyjęcia technologii i metod produkcji lepiej dostosowanych do gospodarstw większych, co w perspektywie długoterminowej przyniesie ograniczenie kosztów.

3.4. Rozwój w zakresie dochodów i rentowności rolnictwa

Z racji niekorzystnego rozwoju proporcji pomiędzy dochodami rynkowymi a kosztami produkcji, rolnictwo w regionach Finlandii objętych pomocą w krajach nordyckich jest w znacznym stopniu zależne od zasiłków dla osób o niskich dochodach wypłacanych rolnikom. Stosunek pomocy w krajach nordyckich do wartości dodanej netto gospodarstw rolnych (FNVA) za okres 2000–2006 wahał się w granicach 0,4–0,5.

W okresie 2000–2004 roczny wzrost wartości dodanej netto gospodarstw rolnych na jednostkę pracy w rolnictwie (FNVA/AWU) wynosił przeciętnie 1,8 %. W tym samym okresie dochód gospodarstwa rodzinnego na jednostkę przeliczeniową pracy rodziny (FFI/FWU) wzrósł o 1,3 % w skali roku.

W okresie 2000–2004 dochód gospodarstwa rodzinnego znacznie się wahał w różnych częściach regionu północnego. W obszarze C2 średni roczny wzrost dochodu był wyraźnie mniejszy w porównaniu z innymi obszarami. Jedną z przyczyn tej sytuacji w obszarze C2 było zwiększenie liczby niewielkich gospodarstw zbożowych o niskich plonach i wysokich kosztach, gdyż rolnicy rezygnowali z produkcji zwierzęcej.

Wzrost dochodów gospodarstwa rodzinnego na jednostkę przeliczeniową pracy rodziny jest spowodowany przede wszystkim rozwojem strukturalnym rolnictwa i wyższą efektywnością produkcji. Rozszerzanie produkcji i podnoszenie efektywności jest jednym ze środków, dzięki którym gospodarstwa rodzinne mogą zachować swoje dochody. Dość wysoka pomoc na inwestycje zachęca również do rozszerzania produkcji i podnoszenia efektywności.

Wzrost wielkości gospodarstw i rozszerzenie produkcji obserwuje się częściej w sektorze mleczarskim niż w sektorze mięsa wołowego. Rozwój cen mięsa wołowego u producenta był niewielki, zaś wzrost kosztów doprowadził do ograniczenia dochodów i rentowności, zwłaszcza pod koniec rozpatrywanego okresu.

Natomiast w gospodarstwach hodowli świń i gospodarstwach zbożowych korzyści skali są wyraźniej odzwierciedlone we wskaźnikach dochodów i rentowności. Jednak także i w tych gospodarstwach przeciętny rozwój dochodów i rentowności był pod koniec okresu coraz słabszy.

3.5. Rozwój w zakresie wpływu społeczno-ekonomicznego

Od 1995 r. rola sektora rolno-spożywczego w gospodarkach regionalnych w obszarze wsparcia ulega osłabieniu. W 2003 r. w północnej Finlandii w rolnictwie zatrudnionych było 61 150 osób, a w przemyśle spożywczym – 13 900 osób. W latach 1995–2003 liczba osób zatrudnionych w rolnictwie zmniejszyła się o ponad 25 %, natomiast liczba osób zatrudnionych w przemyśle spożywczym utrzymała się na mniej więcej tym samym poziomie.

Niemniej w regionie Finlandii objętym pomocą w krajach nordyckich, a zwłaszcza w najbardziej oddalonych jego częściach, rolnicy stanowią znaczący odsetek ludności wiejskiej. Program pomocy w krajach nordyckich jest jednym z podjętych działań, w ramach których podejmuje się próbę zatrzymania ludności w północnych i wschodnich regionach kraju. Długoterminowa pomoc dla regionów północnych stanowi znaczący wkład w kontrolowanie spadku produkcji rolnej i liczby ludności wiejskiej oraz w łagodzenie negatywnych skutków tych zjawisk.

3.6. Stan środowiska

Jednym z celów programu pomocy w krajach nordyckich jest korzystny wpływ na realizację działań w zakresie ochrony środowiska oraz jego zachowanie poprzez powiązanie wypłat pomocy z warunkami takimi, jak użytkowanie gruntów ornych (dobre praktyki rolnicze) oraz liczba zwierząt gospodarskich (maksymalna gęstość obsady). Z racji, iż szereg różnych programów operacyjnych wywiera wpływ na środowisko, trudno wydzielić szczególny wpływ któregokolwiek z poszczególnych programów. Środki rolno-środowiskowe w ramach polityki rozwoju obszarów wiejskich mają zastosowanie do ponad 95 % gospodarstw w regionie i do niemal takiego samego odsetka gruntów ornych.

Wskaźniki azotu i fosforu, odnoszące się do stanu środowiska w obszarze objętym programem pomocy w krajach nordyckich, wykazują pewną poprawę tego stanu. Działania wywierające pozytywny wpływ na środowisko obejmują budowę dodatkowej pojemności pod skład obornika oraz ograniczenie stosowania nawozów sztucznych. Ilość obornika wyprodukowanego w hodowli bydła ulegała zmniejszeniu w miarę spadku liczby zwierząt.

3.7. Wpływ na łańcuch żywnościowy

Sytuacja związana z handlem hurtowym i detalicznym, przetwórstwem i obrotem produktów objętych systemem pomocy w krajach nordyckich w przedmiotowym obszarze była w omawianym okresie stosunkowo stabilna. W zakresie przedsiębiorstw przemysłu spożywczego liczba mleczarni i rzeźni, zakupujących surowce rolnicze, uległa obniżeniu w okresie oceny w obszarze wsparcia.

Najdalej wysunięte na północ obszary mogą stanowić pewien problem z punktu widzenia przedsiębiorstw przetwórczych działających na terenie całego kraju: wielkości surowców, możliwe do uzyskania z danego obszaru, są niskie w porównaniu z całkowitymi wielkościami takich przedsiębiorstw, koszty transportu są wysokie, a rynki znajdują się w znacznej odległości.

4. WNIOSKI

W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono sytuację w związku z przyznanymi zezwoleniami oraz osiągnięte wyniki. Sprawozdanie zostało opracowane w oparciu o dane dostarczone przez władze Finlandii zgodnie z art. 143 ust. 2 Aktu przystąpienia i zostanie przedstawione Radzie. Na podstawie sprawozdania określono następujące główne cechy:

1. W odniesieniu do większości sektorów otrzymujących pomoc w krajach nordyckich dopuszczalne poziomy dotyczące produkcji, na rzecz której przyznano pomoc lub limity pomocy ogółem, nie zostały przekroczone w okresie oceny. Niemniej poziomy produkcji były okazjonalnie przekraczane w przypadku produkcji mięsa wieprzowego i drobiowego, mleka i zbóż. Kwoty pomocy oraz kwalifikujące się jednostki były odpowiednio zmniejszane.

2. Kontrole prowadzone są przez państwo członkowskie. Według organów krajowych nie stwierdzono istotnych nieprawidłowości. Wymagane sprawozdania zostały przedłożone Komisji zgodnie z Aktem przystąpienia.

3. Celem programu pomocy w krajach nordyckich jest zapewnienie, by działalność rolnicza była nadal prowadzona w regionie. Zweryfikowanie, czy dzięki pomocy w krajach nordyckich osiągnięto ten cel, jest trudne, gdyż w regionie tym stosowane są również inne programy wsparcia ukierunkowane na rolnictwo. Program, obejmujący płatności i indywidualne kwoty, jak również wyznaczenie podregionów, nie był nigdy weryfikowany po wprowadzeniu. W związku z powyższym Komisja zleciła badanie w celu uzyskania bardziej szczegółowego obrazu programu oraz jego efektywności, skuteczności i adekwatności jego realizacji w okresie 1995–2005. Badanie należy również przeprowadzić w kontekście reformy wspólnej polityki rolnej. Wyniki tego badania będą dostępne jesienią 2007 r. i zostaną wykorzystane w zakresie dalszego rozwoju programu pomocy w krajach nordyckich.

Na podstawie informacji udostępnionych przez władze Finlandii Komisja stwierdza, że generalnie władze Finlandii w sposób prawidłowy zastosowały decyzję Komisji 95/195/WE oraz decyzję Komisji 2002/404/WE w sprawie pomocy dla regionów północnych.