UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

W dniu 29 marca 2017 r. Zjednoczone Królestwo złożyło notyfikację o swoim zamiarze wystąpienia z Unii Europejskiej zgodnie z art. 50 Traktatu o Unii Europejskiej. Oznacza to, że jeżeli umowa o wystąpieniu nie zostanie ratyfikowana, unijne prawo pierwotne i wtórne przestanie mieć zastosowanie do Zjednoczonego Królestwa od dnia 30 marca 2019 r. („data wystąpienia”). Zjednoczone Królestwo stanie się wtedy „państwem trzecim”.

W komunikacie Komisji „Przygotowania do wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej w dniu 30 marca 2019 r.: Plan działania awaryjnego” z dnia 13 listopada 2018 r. określono środki awaryjne, które planuje się przyjąć w przypadku, gdyby umowa o wystąpieniu nie weszła w życie z datą wystąpienia. W komunikacie tym Komisja wymieniła działania, które uznaje za niezbędne, jednocześnie przypominając, że dodatkowe działania mogą być konieczne na późniejszym etapie. Przedstawiono w nim również sześć ogólnych zasad, z którymi środki awaryjne powinny być zgodne na wszystkich szczeblach. Są wśród nich zasady stanowiące, że środki awaryjne nie powinny powielać korzyści wynikających z członkostwa w Unii ani warunków okresu przejściowego, jak przewidziano w projekcie umowy o wystąpieniu; muszą one mieć charakter tymczasowy i nie powinny wykraczać poza koniec 2019 r.; muszą stanowić jednostronne działaniami Unii Europejskiej w celu ochrony jej interesów i co za tym idzie Unia może w każdej chwili je odwołać.

Rada Europejska (art. 50) ponowiła w dniu 13 grudnia 2018 r. swoje wezwanie do nasilenia prac mających na celu zapewnienie na wszystkich szczeblach gotowości do stawienia czoła konsekwencjom wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii, z uwzględnieniem wszystkich możliwych scenariuszy. W odpowiedzi na ten apel w dniu 19 grudnia 2018 r. Komisja przedstawiła pakiet środków. W dniach 17 i 18 grudnia 2018 r. Rada ds. Rolnictwa i Rybołówstwa ustaliła uprawnienia do połowów na 2019 r. Na ich podstawie oraz uwzględniając bieżące kontakty z państwami członkowskimi w sprawie istotnych negatywnych skutków dla sektora rybołówstwa wynikających z wystąpienia Zjednoczonego Królestwa bez umowy o wystąpieniu, jak też uwzględniając fakt, że zainteresowane strony nie mogą same złagodzić tych negatywnych konsekwencji, Komisja stwierdziła, że w odniesieniu do sektora rybołówstwa niezbędne są dwa środki awaryjne. Jednocześnie z niniejszym środkiem mającym na celu zmianę Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego Komisja proponuje środek dotyczący zrównoważonego zarządzania zewnętrznymi flotami rybackimi.

Zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 1380/2013 (rozporządzenie podstawowe w sprawie WPRyb) unijne statki rybackie mają równy dostęp do wód i zasobów Unii podlegających przepisom wspólnej polityki rybołówstwa (WPRyb). Z datą wystąpienia WPRyb nie będzie już miała zastosowania do Zjednoczonego Królestwa. Wody Zjednoczonego Królestwa (12 mil morskich morza terytorialnego i przyległa wyłączna strefa ekonomiczna) nie będą już stanowić części wód Unii. W przypadku braku odmiennych postanowień dostęp do wód każdej ze stron nie byłby już automatyczny. Scenariusz domyślny przewidywany w przypadku braku innych ustaleń zakłada, że statki rybackie Unii nie będą już dłużej upoważnione do prowadzenia połowów w wodach Zjednoczonego Królestwa i odwrotnie.

Sektor rybołówstwa jest kluczowym elementem gospodarki wielu regionów przybrzeżnych Unii Europejskiej. Ze względu na znaczną niepewność, w przypadku braku umowy ze Zjednoczonym Królestwem statki unijne ryzykują utratę dostępu do tych wód i uprawnień do połowów na tych wodach. Miałoby to natychmiastowe istotne skutki, jeśli chodzi o działalność połowową floty UE, zatrudnienie i korzyści ekonomiczne.

Wartość dodana brutto rybołówstwa w UE wyniosła 4,5 mld EUR w 2016 r. Od rybołówstwa zależy około 150 000 miejsc pracy, głównie na obszarach przybrzeżnych, gdzie możliwości zatrudnienia są ograniczone. Działalność połowowa generuje również zatrudnienie w innych sektorach pomocniczych: na każdego rybaka przypada od 0,5 do 1 ekwiwalentu pełnego czasu pracy w sektorach pomocniczych. Państwa członkowskie prowadzą na wodach Zjednoczonego Królestwa działalność połowową o wartości 585 mln EUR. Osiem państw członkowskich zależy od wód Zjednoczonego Królestwa w stopniu sięgającym średnio 14 % ich całkowitych wyładunków, wynosząc od 50 % dla Belgii do ok. 1 % dla Hiszpanii. Na poziomie społeczności lokalnej wpływ społeczno-gospodarczy może być znaczny tam, gdzie statki rybackie są szczególnie uzależnione od dostępu do wód Zjednoczonego Królestwa. Sektor rybołówstwa jest również powiązany z sektorami pomocniczymi wyższego i niższego szczebla.

Skutki nagłego zamknięcia wód Zjednoczonego Królestwa dla unijnych statków rybackich byłyby zatem znaczne dla konkretnych segmentów floty, przy silnych, negatywnych skutkach ekonomicznych w niektórych regionach i społecznościach nadbrzeżnych. Ponieważ dotknięte byłyby regiony w kilku państwach członkowskich wzdłuż wybrzeża Atlantyku i Morza Północnego, taka sytuacja nadzwyczajna wymaga skoordynowanych rozwiązań na szczeblu UE.

Możliwości złagodzenia skutków w tej sytuacji byłyby ograniczone. Unijne statki rybackie mogłyby przejąć połowy dokonywane obecnie przez Zjednoczone Królestwo na wodach Unii, ale w odniesieniu do danego gatunku może nie nastąpić kompletne dopasowanie. Statki i segmenty floty, które najbardziej ucierpiałyby z powodu zamknięcia wód Zjednoczonego Królestwa, niekoniecznie będą tymi, które będą dokonywały połowów gatunku, który stanie się dostępny na wodach Unii. Istnieją ponadto limity co do tego, ile nakładów połowowych można by przenieść z wód Zjednoczonego Królestwa na wody Unii, z przyczyn związanych z opłacalnością i jakością połowów. Wymóg zrównoważonego charakteru dla działalność połowowej mógłby również ograniczyć przekierowanie i koncentrację nakładu połowowego na wodach Unii. Warianty te byłyby zatem w stanie częściowo tylko zrekompensować straty gospodarcze ponoszone przez statki unijne, wynikające z utraty dostępu do wód Zjednoczonego Królestwa. Skutki gospodarcze dla odnośnych segmentów floty UE pozostałyby bardzo znaczące.

Europejski Fundusz Morski i Rybacki (EFMR) ustanowiony rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 508/2014 jest funduszem unijnej polityki morskiej i rybołówstwa na lata 2014–2020. Jest to jeden z pięciu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (ESI), które wzajemnie się uzupełniają i wspierają wzrost gospodarczy i zatrudnienie dzięki ożywieniu gospodarczemu w Europie. Fundusz ten pomaga rybakom w przechodzeniu na zrównoważone rybołówstwo; wspiera społeczności przybrzeżne w różnicowaniu gospodarki i finansuje projekty, które tworzą nowe miejsca pracy i poprawiają jakość życia na europejskich wybrzeżach.

Już w ramach rozporządzenia w sprawie EFMR zostały udostępnione środki mające na celu złagodzenie niekorzystnych skutków gospodarczych wynikających z wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej w całym łańcuchu produkcji i wprowadzania do obrotu. W ramach zarządzania dzielonego państwa członkowskie dotknięte wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej mogą podjąć decyzję o przekierowaniu dostępnych środków na wszelkie niezbędne działania łagodzące skutki tego wystąpienia. Możliwość ta jest jednak obecnie ograniczona do niektórych priorytetów. Ograniczyłoby to pole manewru dla państw członkowskich w zakresie łagodzenia skutków zamknięcia wód Zjednoczonego Królestwa dla ich flot i ograniczyłoby skuteczność tych działań.

Rozporządzenie w sprawie EFMR przewiduje szczegółowe przepisy i ustalenia dotyczące przyznawania rekompensat finansowych rybakom i właścicielom statków rybackich w przypadku tymczasowego zaprzestania działalności połowowej. Jednak kryteria umożliwiające tymczasowe zaprzestanie działalności nie pozwalają przyznawać rekompensat z powodu wystąpienia państwa członkowskiego z Unii Europejskiej i wynikającej z niego utraty dostępu do wód tego państwa i utraty uprawnień do połowów na tym obszarze.

W uzupełnieniu tych środków dostępnych już na podstawie rozporządzenia w sprawie EFMR niniejszy wniosek wprowadza możliwość udzielania wsparcia publicznego z tytułu tymczasowego zaprzestania działalności połowowej rybakom i operatorom, którzy są w znacznym stopniu uzależnieni od dostępu do wód Zjednoczonego Królestwa i których dotkną skutki zamknięcia wód Zjednoczonego Królestwa. Niniejszy środek powinien być dostępny od dnia następującego po dniu, w którym prawo Unii przestanie mieć zastosowanie do Zjednoczonego Królestwa na podstawie art. 50 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 508/2014 z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenia Rady (WE) nr 2328/2003, (WE) nr 861/2006, (WE) nr 1198/2006 i (WE) nr 791/2007 oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1255/2011.

•Spójność z innymi politykami Unii