W komunikacie w sprawie utworzenia europejskiego obszaru edukacji do 2025 r. podkreślono, że „uczenie się pozaformalne, w tym wolontariat, pomaga zdobywać umiejętności i kompetencje życiowe oraz zawodowe. Te umiejętności i kompetencje muszą być promowane, cenione i w pełni uznawane”. Dodano jednak, że nadal „istnieją bariery dla transgranicznej mobilności wolontariatu, w tym dla uznawania efektów uczenia się wśród pracodawców”. W komunikacie zapowiedziano aktualizację wytycznych politycznych w celu wyeliminowania barier prawnych, finansowych i administracyjnych, które nadal utrudniają transgraniczny wolontariat i solidarność młodzieży. Taka aktualizacja przyczyni się do dalszej poprawy włączania, jakości i uznawania doświadczeń transgranicznych w ramach Europejskiego Korpusu Solidarności.

Europejski Korpus Solidarności to unijny punkt kompleksowej obsługi w zakresie wolontariatu młodzieżowego. Oferuje osobom młodym liczne okazje do uczestnictwa w działaniach solidarnościowych w wielu dziedzinach, a także do wspierania podmiotów krajowych, regionalnych i lokalnych w zmaganiach z różnymi wyzwaniami i kryzysami.

Od 2018 r. Europejski Korpus Solidarności, który powstał w 2016 r., funkcjonuje w oparciu o odrębne rozporządzenie i własny budżet. Europejski Korpus Solidarności stanowi punkt kompleksowej obsługi wszystkich finansowanych przez UE działań solidarnościowych w całej Europie i daje osobom młodym możliwość wzięcia udziału w działaniach solidarnościowych w ich własnym kraju lub za granicą. Nowy Europejski Korpus Solidarności na lata 2021–2027 kładzie szczególny nacisk na kwestię włączenia społecznego, co znalazło odzwierciedlenie w niedawno przyjętych ramach środków na rzecz włączenia w odniesieniu do programów Erasmus+ oraz Europejski Korpus Solidarności na lata 2021–2027. Youthpass jest instrumentem uznawania edukacji pozaformalnej i nieformalnej, opracowanym na potrzeby projektów młodzieżowych prowadzonych w ramach europejskich programów na rzecz młodzieży, w szczególności Europejskiego Korpusu Solidarności. Certyfikat Youthpass pozwala zidentyfikować i udokumentować efekty uczenia się uzyskane w ramach takich projektów.

Wniosek opiera się na kilku istotnych elementach unijnej polityki na rzecz młodzieży. Rolę Unii w działaniach na rzecz młodzieży i działaniach solidarnościowych przedstawiono w strategii UE na rzecz młodzieży. Obejmuje ona współpracę w zakresie unijnej polityki młodzieżowej na lata 2019–2027 i wspiera uczestnictwo młodzieży w życiu demokratycznym; sprzyja również zaangażowaniu społecznemu i obywatelskiemu młodzieży oraz jej udziałowi w wolontariacie i działaniach solidarnościowych i służy zapewnieniu, by wszystkie młode osoby dysponowały środkami niezbędnymi do czynnego udziału w życiu społecznym.

Zgodnie z art. 165 ust. 1 TFUE Unia „przyczynia się do rozwoju edukacji o wysokiej jakości poprzez zachęcanie do współpracy między państwami członkowskimi oraz, jeśli jest to niezbędne, poprzez wspieranie i uzupełnianie ich działalności, w pełni szanując odpowiedzialność państw członkowskich za treść nauczania i organizację systemów edukacyjnych”.

Zalecenie Rady stanowi odpowiedni instrument w dziedzinie młodzieży, w której to Unia ma odpowiedzialność wspierającą, i instrument ten był często wykorzystywany do działań na szczeblu europejskim w tej dziedzinie. Jako instrument prawny zalecenie wyraża zobowiązanie państw członkowskich do wprowadzenia opisanych środków oraz zapewnia bardziej solidną polityczną podstawę współpracy w tej dziedzinie, przy pełnym poszanowaniu uprawnień państw członkowskich w dziedzinie kształcenia i młodzieży. Komisja proponuje zastąpić niniejszym zaleceniem wcześniejsze zalecenie Rady z dnia 20 listopada 2008 r. w sprawie mobilności młodych wolontariuszy w Unii Europejskiej.

Ani treść, ani forma niniejszego proponowanego zalecenia nie wykraczają poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celów zalecenia. Zobowiązania podejmowane przez państwa członkowskie będą miały charakter dobrowolny i każde państwo członkowskie ma swobodę decydowania o przyjętym podejściu. Proponowane zalecenie sporządzono z uszanowaniem różnorodności działań wolontariackich młodzieży w Unii Europejskiej.

By usprawnić wdrażanie wniosku, państwa członkowskie powinny uwzględnić informacje o postępach we wdrażaniu niniejszego zalecenia w regularnych aktualizacjach w ramach strategii UE na rzecz młodzieży, w szczególności w ramach instrumentów planowania przyszłych działań na szczeblu krajowym. Komisja proponuje, że przedstawi sprawozdanie z wykorzystania zalecenia Rady w kontekście prac nad realizacją strategii UE na rzecz młodzieży oraz strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia na rzecz europejskiego obszaru edukacji i poza nim.

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 165 ust. 4 i art. 166 ust. 4,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)W dniu 15 września 2021 r. przewodnicząca Ursula von der Leyen ogłosiła w orędziu o stanie Unii Europejskiej zamiar Komisji Europejskiej, aby ogłosić rok 2022 Europejskim Rokiem Młodzieży, ponieważ „poświęcając młodym ludziom ten rok, docenimy ich wielkie poświęcenie dla innych”. Europejski Rok Młodzieży powinien, między innymi, służyć promowaniu możliwości oferowanych ludziom młodym w ramach polityki publicznej na szczeblu unijnym, krajowym, regionalnym i lokalnym, aby wspierać ich rozwój osobisty, społeczny i zawodowy w ekologicznym, cyfrowym świecie sprzyjającym włączeniu społecznemu.

(2)Jak wskazano w rezolucji Parlamentu Europejskiego w sprawie wpływu COVID-19 na młodzież i sport (2020/2864(RSP)), młodzi ludzie od początku angażują się w działania dyktowane solidarnością, odpowiadające na potrzeby ich społeczności w świetle pandemii COVID-19, od prowadzenia kampanii informacyjnych po pracę na pierwszej linii frontu w ramach Europejskiego Korpusu Solidarności oraz inne inicjatywy wolontariackie.

(3)Poprzez wolontariat w ramach Europejskiego Korpusu Solidarności i innych programów młodzi ludzie realizują preambułę Traktatu o Unii Europejskiej (TUE), w której sygnatariusze podkreślili pragnienie pogłębienia solidarności między narodami Europy, a także art. 2 TUE, w którym solidarność wymieniono jako jedną z wartości wspólnych państwom członkowskim.

(4)Doświadczenie z wolontariatu europejskiego (1996–2018) i Europejskiego Korpusu Solidarności, choć udane, wskazuje na potrzebę dalszego ułatwiania wolontariatu transnarodowego. W tym kontekście Rada wezwała do przeglądu zalecenia Rady z dnia 20 listopada 2008 r. w sprawie mobilności młodych wolontariuszy w Unii Europejskiej (zwanego dalej „zaleceniem Rady z 2008 r.”), aby zwiększyć potencjał europejskich programów na rzecz młodzieży w zakresie docierania do młodych ludzi i pomagania w budowaniu społeczności. Zostało to wyrażone w szczególności w załączniku 4 dotyczącym planu prac służących realizacji strategii UE na rzecz młodzieży w latach 2019–2021. Ponadto Komisja odniosła się do przeglądu zalecenia Rady z 2008 r. także w sprawozdaniu z dnia 14 września 2021 r. w sprawie realizacji strategii UE na rzecz młodzieży.

(5)Większość kwestii poruszonych w zaleceniu Rady z 2008 r. ma nadal zasadnicze znaczenie, została więc zachowana w niniejszym wniosku. Aktualizacja zalecenia Rady z 2008 r. stała się konieczna ze względu na szereg zmian, które nastąpiły od 2008 r. Duże znaczenie miało zwłaszcza uruchomienie Europejskiego Korpusu Solidarności w 2016 r. oraz utworzenie nowych krajowych programów wolontariatu, również z elementami transnarodowymi, które czasami oferują młodym ludziom bardzo podobne możliwości. W strategii Unii Europejskiej na rzecz młodzieży na lata 2019–2027 wezwano państwa członkowskie i Komisję, aby w ramach swoich kompetencji dążyły do komplementarności i synergii unijnych instrumentów finansowania z systemami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi.

(6)W ocenie strategii UE na rzecz młodzieży oraz zalecenia Rady z 2008 r. uznano, że potrzeba włączenia społecznego osób ze środowisk defaworyzowanych stała się w 2015 r. kwestią bardziej naglącą niż miało to miejsce w 2008 roku. Wśród pozostałych potrzeb, które nie zostały uwzględnione w zaleceniu z 2008 r., znalazło się zapewnienie lepszej jakości projektów wolontariackich i możliwości zwiększenia potencjału organizacji oraz lepsze monitorowanie wdrażania zalecenia. Grupa ekspertów przedstawiła dalsze zalecenia polityczne dotyczące także dzielenia się wiedzą i tworzenia sieci kontaktów, świadomości, uznawania wolontariatu i dostępu do niego, przeszkód administracyjnych, wolontariatu cyfrowego oraz kontekstu środowiskowego, które posłużyły do opracowania proponowanego zalecenia.

(7)Od 2008 r. wpływ sytuacji kryzysowych, na przykład zakłócających transgraniczną fizyczną mobilność wolontariuszy, jest ogromny. Pandemia COVID-19 uwypukliła, jak ważne jest zdrowie uczestników i stałe zapewnienie ich bezpieczeństwa i ochrony, a także przygotowanie się na zarządzanie potencjalnymi skutkami nieprzewidzianych okoliczności. Ponadto przez długi czas pojęcie „wolontariatu transnarodowego” odnosiło się w praktyce wyłącznie do działań obejmujących fizyczną mobilność wolontariuszy. Wraz z postępem technologicznym i pod wpływem pandemii COVID-19 pojawiły się jednak w tym obszarze nowe tendencje. Okazało się, że wolontariat cyfrowy może stanowić uzupełnienie „standardowego” wolontariatu związanego z mobilnością, a nawet jego formę alternatywną, zwłaszcza dla tych młodych ludzi, którzy nie mogą podróżować. Międzypokoleniowy wymiar wolontariatu uwydatnił również jego rolę w stawianiu czoła wyzwaniom demograficznym naszego społeczeństwa. Rozwiązanie problemów środowiska i zmiany klimatu należy do priorytetów programu politycznego UE i także powinno znaleźć odzwierciedlenie w działaniach dotyczących mobilności transnarodowej.

(8)W komunikacie w sprawie utworzenia europejskiego obszaru edukacji do 2025 r. podkreślono znaczenie włączenia społecznego, a także jakości i uznawania doświadczeń transgranicznych w ramach Europejskiego Korpusu Solidarności. Gwarancja jakości dostępnej oferty oraz zapewnienie uczestnikom odpowiedniego wsparcia na każdym etapie wolontariatu są niezbędne, aby działania wolontariackie przyniosły korzyści zarówno społecznościom, jak i młodym wolontariuszom.

(9)Jedną z pierwszych trudności napotykanych przez młodych ludzi zainteresowanych transnarodowym wolontariatem jest kwestia dostępu na specjalnej krajowej stronie internetowej do przyjaznych dla użytkowników informacji na temat statusu i praw wolontariuszy, które umożliwiłyby im rozpoczęcie działalności wolontariackiej z pełną świadomością jej wpływu na ich prawa i uprawnienia w zakresie zabezpieczenia społecznego w przyjmującym państwie członkowskim oraz w państwie członkowskim ich zwykłego pobytu. Na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1724 z dnia 2 października 2018 r. w sprawie utworzenia jednolitego portalu cyfrowego w celu zapewnienia dostępu do informacji, procedur oraz usług wsparcia i rozwiązywania problemów Komisja i państwa członkowskie są zobowiązane do dostarczania obywatelom UE przyjaznych dla użytkownika informacji online na temat praw, obowiązków i zasad określonych w prawie Unii i w prawie krajowym, dotyczących wolontariatu w innym państwie członkowskim.

(10)Wiele kwestii związanych z mobilnością transnarodową nie może zostać rozwiązanych wyłącznie na szczeblu krajowym, ponieważ są w nią zaangażowane zarówno wysyłające, jak i przyjmujące państwa członkowskie. Warunki ramowe, na przykład dotyczące zabezpieczenia społecznego, mogą różnić się w poszczególnych państwach członkowskich i stanowić istotną przeszkodę dla mobilności transgranicznej. Już zalecenie Rady z 2008 r. wzywało do przeanalizowania „odpowiednich przepisów o ochronie socjalnej — na odpowiednich istniejących forach unijnych — po to by w pełni wykorzystać możliwości stwarzane przez prawo UE i prawo krajowe”.

(11)W komunikacie Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów pt. „Plan działania na rzecz integracji i włączenia społecznego na lata 2021–2027” uznano znaczenie wolontariatu dla integracji oraz włączenia społecznego osób o mniejszych szansach. Dla wielu z nich wolontariat może bowiem stanowić najdostępniejszą formę uczestniczenia w mobilności transgranicznej. W przypadku obywateli państw trzecich wolontariat transgraniczny mogą utrudniać przeszkody administracyjne i praktyczne, jeżeli istnieje konieczność ubiegania się o wizę długoterminową lub dokument pobytowy do celów wolontariatu w innym państwie członkowskim.

(12)Zdobyte w ramach wolontariatu efekty uczenia się zwiększają szanse wolontariuszy na zatrudnienie. Istnieją krajowe lub unijne ramy (Youthpass i Europass) wspierające identyfikowanie, dokumentowanie i poświadczanie efektów uczenia się osiąganych w ramach działań wolontariackich. W zaleceniu Rady z dnia 20 grudnia 2012 r. w sprawie walidacji uczenia się pozaformalnego i nieformalnego zachęcono pracodawców, organizacje młodzieżowe i organizacje społeczeństwa obywatelskiego do promowania i ułatwiania identyfikacji i dokumentacji efektów uczenia się uzyskanych w ramach pracy lub wolontariatu. W ocenie zalecenia Rady z 2012 r. określono obszary, w których konieczne są dalsze działania, aby osiągnąć cele tegoż zalecenia, czyli zapewnienie obywatelom dostępu do większej ilości lepszych możliwości poświadczania kwalifikacji, co ułatwi im dostęp do dalszego uczenia się oraz odpowiednie wykorzystanie ich umiejętności w społeczeństwie europejskim i na rynku pracy. Wolontariusze są jedną z grup docelowych decyzji z dnia 16 kwietnia 2018 roku w sprawie Europass.

(13)Rozwój sytuacji od 2008 r., dowody na istnienie barier dla wolontariatu transnarodowego, a także zalecenia polityczne grupy ekspertów dotyczące wspierania mobilności młodych wolontariuszy wskazują na potrzebę opracowania nowego zalecenia Rady w sprawie wolontariatu, aby ułatwić i poprawić jakość transnarodowego wolontariatu młodzieży oraz sprzyjać wzajemnemu uczeniu się, tworzeniu sieci kontaktów i synergii między programami wolontariatu państw członkowskich a Europejskim Korpusem Solidarności.

(14)Niniejsze zalecenie jest w pełni zgodne z zasadami pomocniczości i proporcjonalności.

UZNAJE, ŻE:

1.Na potrzeby niniejszego zalecenia stosuje się definicję „wolontariatu” z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/888 z dnia 20 maja 2021 r. ustanawiającego program „Europejski Korpus Solidarności”. To znaczy, że wolontariat rozumiany jest jako działanie solidarnościowe realizowane przez okres do 12 miesięcy jako dobrowolne działanie nieodpłatne, które przyczynia się do realizacji wspólnego dobra. Jeżeli prowadzone przez państwa członkowskie programy transnarodowe przewidują działania solidarnościowe trwające dłużej niż 12 miesięcy, które w przeciwnym razie odpowiadałyby definicji wolontariatu, na potrzeby niniejszego zalecenia należy je utożsamić z wolontariatem i objąć zakresem zalecenia.