[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 14.9.2006

KOM(2006) 496 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO

Trzecie sprawozdanie na temat stosowania dyrektywy Rady w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących odpowiedzialności za produkty wadliwe (85/374/EWG z dnia 25 lipca 1985 r., zmienionej dyrektywą 1999/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 maja 1999 r.)

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO

Trzecie sprawozdanie na temat stosowania dyrektywy Rady w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących odpowiedzialności za produkty wadliwe (85/374/EWG z dnia 25 lipca 1985 r., zmienionej dyrektywą 1999/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 maja 1999 r.) (Tekst mający znaczenie dla EOG)

SPIS TREŚCI

1. WPROWADZENIE 4

2. KONTEKST 4

3. STOSOWANIE DYREKTYWY 85/374/EWG W LATACH 2001-006 5

3.1. Rezolucja Rady z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie zmian dyrektywy dotyczącej odpowiedzialności za produkty wadliwe 6

3.2. Raport Lovellsa (opublikowany w 2003 r.) 6

3.3. Raport Fondazione Rosselli (opublikowany w 2004 r.) 7

3.4. Wnioski płynące ze spotkania grup roboczych (2003/2004), a także z kwestionariusza przygotowanego przez Komisję Europejską (2005/2006) 7

3.5. Wyroki Trybunału Sprawiedliwości 8

4. DALSZE DZIAŁANIA 9

5. WNIOSKI 12

1. WPROWADZENIE

ZGODNIE Z ART. 21 DYREKTYWY 85/374 [1] („dyrektywa”) Komisja ma obowiązek dokonywania regularnego przeglądu skuteczności funkcjonowania przepisów prawnych regulujących odpowiedzialności za produkty. Pierwsze sprawozdanie COM (1995) 617 zostało przedstawione Radzie w 1995 r. Drugi przegląd został zapoczątkowany w Zielonej Księdze dotyczącej odpowiedzialności za produkty, która została przyjęta w lipcu 1999 r. (COM(1999) 396 wersja ostateczna). Drugie sprawozdanie, będące wynikiem tego przeglądu, opublikowano dnia 31 stycznia 2001 r. (COM(2000) 893 wersja ostateczna).

Trzecie sprawozdanie należycie uwzględnia poprzednie dwa badania przeprowadzone dla Komisji Europejskiej[2], rezultat spotkań z zainteresowanymi stronami, jak i odpowiedzi, udzielone przez nie na pytania zawarte w kwestionariuszu wysłanym w końcu 2005 r.

Zgodnie z wymogiem zawartym w rezolucji Rady z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie zmiany dyrektywy dotyczącej produktów wadliwych (2003/C 26/02) w sprawozdaniu tym zostały także uwzględnione kwestie związane z odpowiedzialnością dostawców.

Pokazuje ono, iż ogólnie dyrektywa funkcjonuje w sposób satysfakcjonujący i obecnie nie ma potrzeby wprowadzania do niej żadnych poprawek. A także wskazuje, że istnieją okoliczności, w których stosowanie przepisów krajowych prowadzi do osiągnięcia rozbieżnych rezultatów, które jednak nie zakłócają funkcjonowania rynku wewnętrznego. Okoliczności te będą nadal dokładnie monitorowane przez Komisję Europejską.

2. KONTEKST

W 1985 R. DYREKTYWA 85/374/EWG DOTYCZąCA ODPOWIEDZIALNOśCI ZA PRODUKTY WADLIWE WPROWADZIłA NA TERENIE WSPÓLNOTY ZASADę ODPOWIEDZIALNOśCI NIEZALEżNIE OD WINY. ZGODNIE Z NIą KAżDY PRODUCENT WADLIWEJ RUCHOMOśCI MUSI ZREKOMPENSOWAć WSZELKIE SZKODY WYRZąDZONE NA DOBRYM SAMOPOCZUCIU FIZYCZNYM I MIENIU KONSUMENTÓW, NIEZALEżNIE OD TEGO CZY Z JEGO STRONY WYSTąPIłO ZANIEDBANIE. DYREKTYWA 99/34/WE ZWIęKSZYłA ZAKRES TEGO RODZAJU ODPOWIEDZIALNOśCI ZA PRODUKTY DO NIEPRZETWORZONYCH PODSTAWOWYCH SUROWCÓW ROLNYCH.

Prawo to stosuje się do wszystkich produktów sprzedawanych na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego i dotyczy bezpośrednio zarówno konsumentów jak i producentów. Ma ono na celu zjednoczenie interesów konsumentów z politykami jednolitego rynku (tzn. swobodną wymianą towarów i usunięciem zakłóceń konkurencji) poprzez osiągnięcie właściwej równowagi ryzyka ponoszonego przez obie wymienione grupy.

Dyrektywa dotycząca odpowiedzialności za produkty zawiera następujące elementy:

- odpowiedzialność niezależnie od winy producenta;

- ciężar udowodnienia szkody, wady i związku przyczynowego między nimi spoczywający na osobie poszkodowanej;

- wspólną i solidarną odpowiedzialność wszystkich podmiotów zaangażowanych w cykl produkcyjny w celu zapewnienia gwarancji finansowych na rekompensaty za szkody;

- wartość minimalną szkody wynoszącą 500 € w celu uniknięcia zbyt dużej liczby sporów sądowych;

- zwolnienie od odpowiedzialności producenta, który udowodni zaistnienie pewnych faktów dokładnie określonych w dyrektywie;

- odpowiedzialność ograniczoną w czasie, na mocy jednolitych okresów przedawnienia;

- nielegalność klauzuli ograniczających lub wykluczających odpowiedzialność w stosunku do ofiary.

Mając na uwadze różne tradycje prawne dyrektywa zezwala państwom członkowskim na odstępstwo od niektórych punktów wspólnych zasad („opcji”) przez:

- nie zwolnienie od odpowiedzialności producenta, nawet jeśli udowodni on, że stan wiedzy naukowej i technicznej w momencie wprowadzenia przez niego produktu do obrotu nie pozwalał na wykrycie istnienia wady;

- ustalenie górnego pułapu finansowego, nie mniejszego niż 70 milionów EUR, za szkodę spowodowaną przez śmierć lub uszkodzenie ciała wyrządzoną przez taki sam produkt z takim samym skutkiem.

3. STOSOWANIE DYREKTYWY 85/374/EWG W LATACH 2001-006

RADA, KOMISJA, A TAKżE NIEFORMALNE GRUPY ROBOCZE PRZEZ NIE POWOłANE PODJęłY LICZNE DZIAłANIA W WYżEJ WYMIENIONYM OKRESIE. RADA PRZYJęłA REZOLUCJę, A KOMISJA ZLECIłA PRZEPROWADZENIE DWÓCH BADAń W CELU DOKONANIA OCENY RÓżNYCH ASPEKTÓW CODZIENNEGO WDRAżANIA DYREKTYWY. PONADTO W 2003 R. POWOłANO DWIE GRUPY ROBOCZE, KTÓRE MIAłY ZA ZADANIE ZEBRANIE OPINII UZNANYCH EKSPERTÓW ZAWODOWYCH JAK I NAUKOWYCH.

Dodatkowo należy podkreślić, iż dyrektywa 85/374/EWG została transponowana do prawa krajowego wszystkich dwudziestu pięciu państw członkowskich, a Komisja Europejska nadal bacznie obserwuje jej wdrażanie i stosowanie.

3.1. Rezolucja Rady z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie zmian dyrektywy dotyczącej odpowiedzialności za produkty wadliwe[3]

W rezolucji tej Rada wyraziła opinię, iż należy ustalić czy istnieje potrzeba takiej modyfikacji dyrektywy, aby krajowe przepisy dotyczące odpowiedzialności dostawców mogły być oparte na tych samych podstawach co określony w niej system odpowiedzialności producentów.

3.2. Raport Lovellsa (opublikowany w 2003 r.)

Badanie to zostało przeprowadzone w imieniu Komisji Europejskiej w celu zbadania i porównania praktycznych skutków stosowania różnych systemów w państwach członkowskich Unii Europejskiej w odniesieniu do aspektów proceduralnych wniosków dotyczących produktów wadliwych.

Raport ten wykazał, iż dyrektywa była stosowana prawie we wszystkich państwach członkowskich. Dowiódł on, że dyrektywa, jeśli była jednolicie wdrożona i interpretowana, umożliwiała osiągnięcie jednakowego poziomu ochrony konsumentów i wspólnych podstaw określania odpowiedzialności producentów. Wskazał także dominujący (lecz nie powszechny) pogląd głoszący, iż dyrektywa ta, jak i system odpowiedzialności za produkty do którego należy, wprowadzały odpowiednią całościową równowagę pomiędzy interesami producentów/dostawców i konsumentów. Ponadto podkreślił, iż żadna z kategorii osób, na które dyrektywa miała wpływ nie zgłosiła potrzeby wprowadzenia w niej zasadniczych zmian. Co więcej, wiele osób (zwłaszcza producentów i ubezpieczycieli) uważało zmiany w wielu ogólnych obszarach, takich jak dostęp do sprawiedliwości, zmiany proceduralne i spodziewane zmiany w „postępowaniu z wnioskami” za ryzykowne i mogące zachwiać istniejącą równowagę

Warto zauważyć, że chociaż większość przedstawicieli konsumentów i mniejsza część pozostałych uczestników badań sugerowała, iż wspomniana dyrektywa nie prowadziła do osiągnięcia odpowiedniej równowagi, to jednak nie potrafili oni wymienić żadnych jej braków. Choć taka sytuacja nie podważyła wartości wyrażonych opinii, to jednak znacznie utrudniła wyciągnięcie wniosku, iż z jakiegokolwiek względu dyrektywa ta była istotnie wadliwa.

Szeroka akceptacja głównych przepisów tej dyrektywy była niebywałym osiągnięciem, jeśli weźmie się pod uwagę charakter wprowadzonych przez nią zmian i kontrowersje otaczające historię jej przyjęcia i wdrożenia. Ponadto badania przyprowadzone na potrzeby tego raportu wykazały, iż na terenie UE nie wyrażono żadnej wyraźnie i spójnie określonej potrzeby wprowadzenia do niej istotnych zmian. Wręcz przeciwnie, wielu respondentów nalegało by pozostała w swojej pierwotnej formie. Cześć z nich proponowała by raczej poczekać na rezultaty zmian przeprowadzonych na poziomie UE w innych dziedzinach (dotyczących bezpieczeństwa produktów, dostępu do wymiaru sprawiedliwości czy też szeroko rozumianej ochrony konsumentów), które mogły mieć wpływ na funkcjonowanie systemu odpowiedzialności za produkty, a także na wspomnianą dyrektywę.

3.3. Raport Fondazione Rosselli (opublikowany w 2004 r.)

Badanie to zostało przeprowadzone w imieniu Komisji Europejskiej w celu ocenienia wpływu na gospodarkę klauzuli dotyczącej ryzyka związanego z rozwojem produktu (DRC), przewidzianej w art. 7 lit. e) dyrektywy 85/374/EWG dotyczącej odpowiedzialności za produkty wadliwe. Klauzula ta zwalnia producenta od odpowiedzialności za szkodę wynikłą z powodu istnienia wady, której wykrycie w momencie wprowadzania produktu do obrotu nie było możliwe ze względu na ówczesny stan wiedzy naukowej i technicznej.

Wykładnia art. 7 lit. e) sprawiała wiele problemów i dała podstawy do różnego jego rozumienia przez sądy różnych państw członkowskich: za przykład mogą posłużyć sprawy dotyczące zakażonej krwi: A przeciwko National Blood Authority (1999) angielski Wysoki Trybunał w sprawie krwi zarażonej wirusowym zapaleniem wątroby typu C, a także Hartman przeciwko Stichting Sanquin Bloedvoorziening (1999) Sąd Okręgowy w Amsterdamie w sprawie HIV, w których wydano przeciwstawne wyroki.

DRC została zawarta w celu osiągnięcia satysfakcjonującego kompromisu pomiędzy potrzebą pobudzania innowacji a uzasadnionymi oczekiwaniami klientów na bezpieczniejsze produkty. Kluczowym argumentem w debacie toczącej się nad DRC jest przekonanie, iż jej usunięcie spowodowałoby zahamowanie innowacyjności.

Wyniki przedstawione w tym raporcie wskazują, iż często wykorzystywany argument, uznający DRC za istotny czynnik umożliwiający dyrektywie osiągnięcie równowagi pomiędzy potrzebą zachowania bodźców do innowacji a interesami konsumentów jest zasadny i opiera się na następujących czynnikach:

- DRC wspiera innowacyjność, dzięki zmniejszaniu ryzyka związanego z nią, poprzez zapobieganie przekazywania środków przeznaczonych na badania naukowe i rozwój na polisy ubezpieczeniowe, a także poprzez zachęcanie przedsiębiorstw do dążenia do zdobycia specjalistycznej wiedzy;

- DRC jest prawdopodobnie kluczowym czynnikiem określającym relatywną stabilność kosztów ubezpieczenia od odpowiedzialności za produkty w przemyśle europejskim utrzymującym ilość sporów sądowych na rozsądnym poziomie;

- w ramach systemu pełnej odpowiedzialności przedsiębiorstwa w sektorach zaawansowanej technologii / dużego ryzyka miałyby trudności z wykupieniem polisy ubezpieczeniowej, która pokrywałaby ryzyko związane z ich rozwojem.

Połączenie tych czynników skłoniło Fondazione Rosselli do wyciągnięcia wniosków, iż koszty innowacji ponoszone przez przedsiębiorstwa, na których spoczywałaby pełna odpowiedzialność za produkty byłyby niezmiernie wysokie, co w przyszłości negatywnie odbiłoby się na konsumentach. Dlatego też zarówno Lovells jak i Rosselli uznali, na podstawie swoich badań, że należy zachować ochronę, którą zapewnia DRC.

3.4. Wnioski płynące ze spotkania grup roboczych (2003/2004), a także z kwestionariusza przygotowanego przez Komisję Europejską (2005/2006)

Komitet Ekonomiczno-Społeczny w swojej opinii na temat Zielonej Księgi z 1999 r. poparł pomysł utworzenia obserwatorium monitorujące funkcjonowanie wspomnianej dyrektywy. W tym celu powołano dwie grupy robocze: pierwsza składała się z ekspertów, wybranych przez władze krajowe, druga z przedstawicieli zainteresowanych stron. Pomagały one Komisji w regularnej analizie obowiązujących przepisów dotyczących odpowiedzialności za produkty. Pierwsze z ich spotkań dotyczyło głównie wspomnianych dwóch badań przeprowadzonych w imieniu Komisji („Badanie Lovellsa” i „Badanie Rosselli”).

Większość przedstawicieli zainteresowanych stron, jak i ekspertów, opowiedziała się za utrzymaniem równowagi pomiędzy konkurencyjnymi interesami, osiągniętej dzięki stosowaniu dyrektywy. Nikt też nie żądał wprowadzenia istotnych zmian. Jednak kilkoro członków wyraziło swoje zaniepokojenie spowodowane interpretacją pewnych przepisów tej dyrektywy przez sądy krajowe, co ich zdaniem mogło doprowadzić do naruszeń konkurencji w poszczególnych państwach członkowskich. Wszyscy uczestnicy uznali, iż orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości mogłoby znacznie pomóc wyrównać te rozbieżności, gdyż Trybunał coraz częściej pełnił funkcje arbitra oceniającego orzeczenia wydane w trybie prejudycjalnym przez sądy krajowe.

Z drugiej strony Komisja Europejska pod koniec 2005 r. zwróciła się, za pomocą kwestionariusza, do członków wyżej wymienionych grup o określenie czy od momentu publikacji raportu (tj. 2001 r.) zauważyli oni jakiekolwiek istotne zmiany okoliczności.

Większość przedstawicieli zainteresowanych stron jak i krajowych ekspertów uważało, iż dyrektywa ta była dobra i korzystna dla konsumentów. Zdecydowana większość respondentów nie odnotowała żadnych istotnych zmian w prawodawstwie UE od 2001 r. Większość z nich była „ogólnie zadowolona z bieżącej sytuacji”, a wielu nie widziało potrzeby wprowadzania żadnych zmian do obowiązującej dyrektywy[4]. Jedyną kwestią, która wzbudziła obawy była wartość minimalna szkody określona na 500 EUR; podczas gdy część respondentów wnosiła o jej sprecyzowanie, pozostali opowiadali się za jej zniesieniem. Kwestia ta może zostać poddana dalszej dyskusji i obserwacji.

3.5. Wyroki Trybunału Sprawiedliwości

Od 2001 r. do momentu sporządzenia tego sprawozdania Trybunał Sprawiedliwości wydał dziewięć wyroków w sprawach związanych ze stosowaniem dyrektywy 85/374/EWG.

Trybunał Sprawiedliwości udzielił wytycznych dotyczących interpretacji pojęcia „szkody” w sprawie Veedfald (C-203/99); odniósł się do pewnych kwestii związanych z krajowymi środkami transpozycji w sprawach przeciwko Francji (C-52/00), Grecji (C-154/00) i Hiszpanii (C-183/00); podobnie w sprawie Skov Æg (C-402/03), a także zdefiniował pojęcie „wprowadzić do obrotu” w sprawie Declana O’Byrne’a (C-127/04).

Wreszcie, w jednym ze swoich najważniejszych wyroków[5] dotyczących interpretacji tej dyrektywy, Trybunał Sprawiedliwości podkreślił fakt, iż „…ograniczenia wprowadzone przez prawodawcę wspólnotowego co do zakresu obowiązywania wymienionej dyrektywy, są rezultatem złożonego procesu wyrównywania różnych interesów. Jak wynika z pierwszeo i dziewiątego motywu preambuły wymienionej dyrektywy w interesach tych zawarte są: gwarancja nie zakłócania konkurencji, ułatwienie wymiany handlowej w ramach jednolitego rynku, ochrona konsumentów, a także zapewnienie sprawnego zarządzania i systemu sprawiedliwości.” Zgodnie z tymi wyrokami Komisja Europejska przypomina, że podstawowe zasady dyrektywy 85/374/EWG tworzą równowagę pomiędzy interesami wnioskodawców, producentów jak i ich ubezpieczycieli. Zmiana lub usunięcie takich podstawowych zasad jak: związek przyczynowy - art. 4, okres przedawnienia – art. 10 i art. 17, zwolnienie z odpowiedzialności związanej z rozwojem produktu, oznaczałoby naruszenie tej równowagi, co mogłoby prowadzić do niekorzystnych skutków gospodarczych i zmniejszenia poziomu ochrony konsumentów.

Dlatego też jednym z najistotniejszych priorytetów Komisji Europejskiej jest dalsze uważne śledzenie zmian w orzecznictwie, jak i monitorowanie funkcjonowania systemu odpowiedzialności za produkty.

4. DALSZE DZIAŁANIA

PEWNE ASPEKTY OMAWIANEJ DYREKTYWY, DOTYCZąCE OCHRONY KONSUMENTÓW I FUNKCJONOWANIA RYNKU WEWNęTRZNEGO, WYMAGAJą CIąGłEJ OBSERWACJI, A W PRZYSZłOśCI MOGłYBY NAWET ZOSTAć OKREśLONE BARDZIEJ PRECYZYJNIE. RÓżNICE W INTERPRETACJI TYCH POJęć PRZEZ SąDY KRAJOWE MOGą PROWADZIć DO NIEJEDNOLITEGO ODNOSZENIA SIę PRZEZ SąDY PAńSTW CZłONKOWSKICH PEWNYCH JEJ ASPEKTÓW, JEDNAK NIE ISTNIEJą WYSTARCZAJąCE DOWODY POZWALAJąCE STWIERDZIć, żE TE ZRÓżNICOWANIA MOGą PROWADZIć DO POWSTANIA ZNACZNYCH BARIER HANDLOWYCH LUB DO ZAKłÓCENIA KONKURENCJI NA TERENIE UE. [6]

Na tym etapie należy odnotować, iż już w raporcie Lovellsa podkreślono, że dyrektywa ta ujednolica prawo regulujące odpowiedzialność za produkty na terenie UE, tak aby poszczególne państwa członkowskie, konsumenci czy też producenci/dostawcy mogli zawsze w jednakowych okolicznościach oczekiwać jednakowych rezultatów. Poza tym dyrektywa ta, w czasie kiedy została przyjęta, miała na celu zapewnienie tylko ograniczonej harmonizacji, jednocześnie „[torując] drogę szerszej harmonizacji”. Dlatego też, biorąc pod uwagę wnioski płynące z tego raportu, całkowite ujednolicenie prawa związanego ze stosowaniem tej dyrektywy jest nie tylko nierealistyczne, lecz także niepotrzebne, gdyż wpływ jego braku na funkcjonowanie rynku wewnętrznego jest bardzo znikomy (jeśli w ogóle można mówić o jakimkolwiek wpływie).

W świetle powyższego Komisja Europejska proponuje przeprowadzanie dokładnej i regularnej obserwacji obszarów związanych z następującymi pojęciami prawnymi:

- ciężar dowodu (art. 4);

Pytania dotyczące przeprowadzenia ciężaru dowodu są kontrowersyjne i mają istotne znaczenie praktyczne. Część przedstawicieli konsumentów nadal uważa, iż niesprawiedliwie znajdują się oni w gorszej sytuacji przez to, że są zobowiązani do udowodnienia wady i/lub związku przyczynowego w dochodzeniu roszczeń z tytuły odpowiedzialności za produkty. Wynika to głównie ze spodziewanych trudności w udowodnieniu zasadności wniosku, wynikających z braku środków prawnych potrzebnych do należytego ich zbadania, czy też niemożności uzyskania dostępu do podstawowych informacji. Problemy te są bardzo poważne jeśli dane produkty są zaawansowane technicznie, lub gdy szkoda, której dotyczy zarzut jest skomplikowana.

Z drugiej strony producenci i ubezpieczyciele uważają, iż złagodzenie przepisów dotyczących ciężaru udowodnienia szkody mogłoby zachęcać do składania „fałszywych wniosków”. Co więcej, część producentów proponowała zwiększenie odpowiedzialności wnioskodawców do uzasadnienia wniosków na początkowych etapach postępowania.

Problemy jakie wnioskodawca może napotkać udowadniając szkodę zostały w różnym stopniu zmniejszone w kilku państwach członkowskich. Na przykład w Portugalii i Austrii istnieje domniemanie winy w przypadku nie wywiązania się ze zobowiązań wynikających z umowy. W takiej sytuacji ciężar udowodnienia szkody przechodzi na pozwanego, który musi udowodnić brak swojej winy.

Sądy wielu państw członkowskich wnioskują o winie na podstawie wadliwości produktu. Praktyka ta jest stosowana w Holandii i Irlandii. W takiej sytuacji następuje odwrócenie ciężaru dowodu, to pozwany musi dostarczyć dowodów przekonujących sąd o braku jego winy, niezależnie od rodzaju wady produktu. Praktyka ta jest również stosowana w Danii. Podobnie Sąd Najwyższy w Hiszpanii w wielu wydanych wyrokach ustanowił, iż wnioskodawca musi tylko udowodnić szkodę i związek przyczynowy pomiędzy działalnością pozwanego a wyrządzoną szkodą; wina jest domniemana tak długo, aż pozwany nie udowodni, iż dołożył wszystkich należytych starań aby zapobiec powstaniu szkody. W wielu przypadkach pozwany może być zwolniony od odpowiedzialności, jeśli potrafi udowodnić wystąpienie zdarzenia losowego, siły wyższej czy też wyłącznej winy wnioskodawcy lub strony trzeciej. We Włoszech w przypadku szkody spowodowanej przez produkty „niebezpieczne” to pozwany, jeśli chce uniknąć odpowiedzialności, musi udowodnić, że podjął wszystkie możliwe środki żeby zapobiec jej powstaniu.

- pojęcie wadliwości produktu (art. 6);

Dyrektywa zakłada użycie testu „oczekiwanej” wadliwości – tzn. uznanie produkt za wadliwy, jeśli nie zapewnia on bezpieczeństwa, którego konsument ma prawo oczekiwać. Z subiektywnej natury testu „oczekiwanej” wadliwości wynika brak możliwości dokładnego jej zdefiniowania. Dlatego nasuwają się praktyczne pytania dotyczące takich kwestii jak: czy sąd może przeprowadzić analizę ryzyka/korzyści przy ocenie oczekiwań wnioskodawcy, a także przy ocenie czy zachowanie producenta (takie jak podjęty stopień ostrożności) było odpowiednie w danej sytuacji. Kwestie te pojawiały się już wielokrotnie, lecz nie zostały jeszcze jednoznacznie rozstrzygnięte przez sądy krajowe w państwach członkowskich. Na przykład we wspomnianej sprawie A i inni przeciwko National Blood Authority angielski Wysoki Trybunał uznał, iż zachowanie pozwanego nie powinno być brane pod uwagę jako czynnik pozwalający określić wadliwość produktu. Jednakże w późniejszej sprawie Sam Bogle i inni przeciwko McDonald's Restaurants Ltd , ten sam Wysoki Trybunał uznał za istotne działania podjęte przez McDonalds w celu wyszkolenia swoich pracowników w zakresie bezpiecznego serwowania klientom gorących napoi.

Niejasne są także wymagania dotyczące udowodnienia „wady”. W niektórych przypadkach sąd uważa za wystarczające udowodnienie przez wnioskodawcę, iż produkt zadziałał wadliwie i doprowadziło to do wystąpienia szkody. W sprawie rozstrzygniętej przez Tribunal de grande instance of Aix en Provence we Francji, wnioskodawca został ranny kiedy oszklone drzwiczki od kominka wybuchły z bliżej nie znanej przyczyny. Trybunał orzekł, iż wpływ produktu w momencie wystąpienia szkody był wystarczający i że powód nie musi wskazać dokładnej przyczyny wypadku aby udowodnić jego wadliwość.

W podobnej sprawie w Belgii powód, któremu wybuchła butelka napoju nie był zobligowany na mocy dyrektywy do udowodnienia „dokładnej natury szkody, w szczególności w odniesieniu do jej aspektów technicznych”.

Innej interpretacji dokonały sądy w Zjednoczonym Królestwie w sprawach Richardson przeciwko LRC Products Ltd (dotyczącej prezerwatywy, która pękła podczas użycia), a także Foster przeciwko Biosil (dotyczącej silikonowej wkładki do piersi, która pękła in situ ). W obu przypadkach produkty zawiodły, lecz przyczyny ich wadliwego działania nie były znane. W przeciwieństwie do decyzji wydanych we Francji i w Belgii, sąd Zjednoczonego Królestwa orzekł, w obydwóch sprawach, że zgodnie ze wspomnianą dyrektywą wnioskodawca miał obowiązek wykazać naturę domniemanej wady, a nie tylko zawodność produktu. Jako że wnioskodawcy nie byli w stanie udowodnić przyczyn zawodności produktu ich wnioski zostały odrzucone.

- zwolnienie od odpowiedzialności z ryzyka związanego z rozwojem produktu (art. 7 lit. e));

Państwa członkowskie na mocy art. 15 ust. 1 lit. b) miały możliwość, podczas wdrażania do swojego prawodawstwa, utrzymania w mocy odpowiedzialności producenta, lecz skorzystały z niej tylko Finlandia i Luksemburg. Chociaż Trybunał Sprawiedliwości dostarczył wyjaśnień dotyczących zakresu zwolnienia[7], to nadal pozostaje on nieprecyzyjny. Do tej pory odnotowano tylko jeden przypadek skutecznego zastosowania tego przepisu, w sprawie Sanquin Foundation w Holandii, w której dostawcy krwi zarażonej wirusem HIV użyli na swoją obronę faktu, iż w momencie dostawy nie istniał żaden wiarygodny test, umożliwiający stwierdzenie obecności wirusa HIV we krwi. Interesujący może być fakt, iż sąd Zjednoczonego Królestwa w podobnej sprawie i w podobnych okolicznościach takiego zwolnienia nie zastosował.

- wartość minimalna szkody (art. 9);

Przepis ten jest różnie interpretowany w różnych państwach członkowskich. W większości państw członkowskich, włączając Austrię, Danię, Finlandię, Niemcy, Włochy, wartość ta jest traktowana jako „kwota potrącana” tzn., że od kwoty zasądzonego odszkodowania na rzecz wnioskodawcy (za szkody majątkowe) odejmuje się wyżej wymienioną sumę. W niektórych państwach członkowskich, takich jak Holandia czy Zjednoczone Królestwo, wartość ta jest traktowana jako minimalna wartość, powyżej której zwracana jest cała suma odszkodowania. W prawodawstwie hiszpańskim kwota ta jest zdefiniowana jako „kwota potrącana”, jednakże w praktyce sądy traktują ją jako wartość progową, która nigdy jeszcze nie została potrącona z przyznanego odszkodowania.

Wartość ta jest istotną kwestią szczególnie w Finlandii, gdzie część osób opowiada się za jej zniesieniem.

- obowiązek przestrzegania przepisów;

Część zainteresowanych stron, zwłaszcza reprezentanci przemysłu farmaceutycznego, nalegali na wprowadzenie obowiązku przestrzegania przepisów odnoszących się do produktów, których bezpieczeństwo zostało ściśle uregulowane (pod warunkiem, że produkt ten byłby całkowicie zgodny z obowiązującymi regulacjami).

- produkty nowatorskie, wady projektu, brak ostrzeżeń;

Część zainteresowanych stron, głównie producentów, sugerowała, iż norma „pełnej odpowiedzialności” wynikająca z dyrektywy była nieodpowiednia do określania odpowiedzialności wynikającej z wad projektów lub szkód powstałych z powodu „wadliwych informacji” takich jak brak ostrzeżeń.

5. WNIOSKI

Mając na uwadze zgromadzone informacje dotyczące stosowania dyrektywy Komisja stwierdza, iż na obecnym etapie nie ma potrzeby przedłożenia wniosku o dokonanie w niej jakichkolwiek zmian. Ponadto Komisja uważa, że wejście w życie rezolucji Rady z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie zmiany dyrektywy dotyczącej odpowiedzialności za produkty wadliwe oznaczałoby odejście od realizacji celu harmonizacji przepisów dotyczących odpowiedzialności za produkty wynikających z dyrektywy.

Należy jednak pamiętać, iż dalsza harmonizacja może także zostać osiągnięta przez ujednolicenie interpretacji pojęć prawnych występujących w dyrektywie, za pomocą:

- Orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich.

- Władzy kontrolnej Komisji Europejskiej (badanie krajowych środków transpozycji, możliwość wszczęcia postępowania w sprawie naruszenia przepisów z powodu niewłaściwego ich stosowania).

- Prowadzenie stałej analizy w ramach grup roboczych.

Dlatego też Komisja proponuje kontynuowanie w 2007 r. przeprowadzania analiz i dyskusji w ramach grup roboczych, odnoszących się między innymi do pojęć wymienionych w punkcie 4 powyżej („Dalsze działania”) w celu oceny obowiązujących Wspólnotowych ram prawnych dotyczących odpowiedzialności za produkty wadliwe. Wraz ze zwiększaniem się ilości doświadczeń płynących ze stosowania dyrektywy, istniejące rozbieżności w jej interpretacji w państwach członkowskich mogą nabrać większego znaczenia. Jeśli nastąpi taka sytuacja, to interwencja ze strony Komisji będzie uzasadniona.

Komisja zgodnie z art. 21 dyrektywy ma obowiązek przedstawiać okresowe sprawozdania Radzie i Parlamentowi. Dlatego nadal będzie monitorować proces wdrażania i skutki stosowania dyrektywy 85/374/EWG, a także, w kolejnym sprawozdaniu na ten temat, oceni czy istnieje potrzeba wprowadzenia do niej jakichkolwiek poprawek.

[1] Dyrektywa Rady 85/374/EWG z dnia 25 lipca 1985 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących odpowiedzialności za produkty wadliwe (Dz. U. L 21 z 7.8.1985, str. 29-33) zmieniona dyrektywą 1999/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 maja 1999 r. (Dz. U. L 141 z 4.6.1999, str. 20-21) i skorygowana w sprostowaniu (Dz. U. L 283 z 6.11.1999, str. 20). Termin wdrożenia dyrektywy ustalono na dzień 25 lipca 1988 r.

[2] LOVELLS, Odpowiedzialność za produkt w Unii Europejskiej; 2003; i FONDAZIONE ROSSELLI, Analiza wpływu ekonomicznego klauzuli rozwoju ryzyka zgodnie z dyrektywą 85/374/EWG w sprawie odpowiedzialności za produkty wadliwe; 2004.

[3] Rezolucja Rady z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie zmiany dyrektywy dotyczącej odpowiedzialności za produkty wadliwe (Dz. U. C 26 z 4.4.2003, str. 2-3).

[4] Dla przykładu, tylko trzech reprezentantów zainteresowanych stron opowiedziało się za zmianą brzmienia art. 7 lit. e) (klauzuli dotyczącej ryzyka związanego z rozwojem produktu); tylko pięciu reprezentantów zainteresowanych stron i jedno państwo członkowskie opowiedziało się za utworzeniem funduszu kompensacyjnego funkcjonującego na całym obszarze UE.

[5] Wyrok Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-154/00 (Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Greckiej z dnia 25 kwietnia 2002 r., par. 29).

[6] Ściśle sformułowane we wniosku nr 4 raportu Lovellsa.

[7] Wyrok Trybunału Sprawiedliwości (Piąta Izba) z dnia 29 maja 1997 r. Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Zjednoczonemu Królestwu Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Sprawa C-300/95. Zb. Orz. 1997, str. I-0264.