KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 30.9.2020 SWD(2020) 311 final DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI Sprawozdanie na temat praworządności z 2020 r.











Rozdział dotyczący sytuacji w zakresie praworządności we Włoszech Towarzyszący dokumentowi: KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW



Sprawozdanie na temat praworządności z 2020 r.



Sytuacja w zakresie praworządności w Unii Europejskiej {COM(2020) 580 final} - {SWD(2020) 300 final} - {SWD(2020) 301 final} - {SWD(2020) 302 final} - {SWD(2020) 303 final} - {SWD(2020) 304 final} - {SWD(2020) 305 final} - {SWD(2020) 306 final} - {SWD(2020) 307 final} - {SWD(2020) 308 final} - {SWD(2020) 309 final} - {SWD(2020) 310 final} - {SWD(2020) 312 final} - {SWD(2020) 313 final} - {SWD(2020) 314 final} - {SWD(2020) 315 final} - {SWD(2020) 316 final} - {SWD(2020) 317 final} - {SWD(2020) 318 final} - {SWD(2020) 319 final} - {SWD(2020) 320 final} - {SWD(2020) 321 final} - {SWD(2020) 322 final} - {SWD(2020) 323 final} - {SWD(2020) 324 final} - {SWD(2020) 325 final} - {SWD(2020) 326 final}



Streszczenie Włoski system wymiaru sprawiedliwości posiada solidne ramy legislacyjne gwarantujące niezależność sądów, w tym niezależność prokuratorów. W sierpniu 2020 r. rząd zaproponował reformę Najwyższej Rady Sądownictwa i innych aspektów systemu wymiaru sprawiedliwości. Ważne jest, aby taka reforma gwarantowała niezależność sądów, a jednocześnie wzmacniała przejrzystość i uczciwość zawodową. Jeśli chodzi o efektywność, system wymiaru sprawiedliwości nadal musi mierzyć się z ważnymi wyzwaniami. W parlamencie omawiane są nowe reformy, które mają usprawnić postępowania cywilne i karne. Celem tych reform, którym towarzyszy zwiększenie zasobów ludzkich i dalsza cyfryzacja, jest naprawienie braków efektywności. W 2019 r. Włochy kontynuowały wzmacnianie swoich instytucjonalnych i legislacyjnych ram antykorupcyjnych. W następstwie wcześniejszych działań w przyjętej w styczniu 2019 r. ustawie antykorupcyjnej jeszcze bardziej zaostrzono sankcje za przestępstwa korupcyjne i zawieszono bieg przedawnienia po wydaniu wyroku w pierwszej instancji. Ponadto narzędzia dochodzeniowe służące zwalczaniu przestępczości zorganizowanej rozszerzono na przestępstwa korupcyjne. Krajowy organ antykorupcyjny wzmocnił swoją rolę w promowaniu kultury zapobiegania korupcji, jednocześnie pełniąc nadal swoją rolę nadzorczą i regulacyjną w zakresie zamówień publicznych. Przyjęto ramy ochrony sygnalistów. Włochy nie uchwaliły jeszcze kompleksowej ustawy regulującej działalność lobbingową, a przepisy dotyczące konfliktu interesów są rozdrobnione. Zdolność do wykrywania i ścigania korupcji oraz prowadzenia postępowań w jej sprawie jest bardzo wysoka, a w ramach zwalczania przestępczości zorganizowanej korzysta się z wiedzy fachowej organów ścigania. Skuteczność środków represyjnych jest jednak ograniczona ze względu na przewlekłość postępowań karnych. W parlamencie omawiana jest kompleksowa reforma, która ma usprawnić postępowanie karne. Konstytucja włoska gwarantuje wolność wypowiedzi i informacji, a także zasadę przejrzystości własności mediów. Uznaje się, że włoski organ regulacyjny ds. mediów audiowizualnych jest niezależny i skuteczny. Kwestią problematyczną pozostaje niezależność polityczna włoskich mediów z uwagi na brak skutecznych przepisów dotyczących zapobiegania konfliktom interesów, w szczególności w sektorze mediów audiowizualnych. Włochy utworzyły centrum mające na celu monitorowanie gróźb wobec reporterów i opracowanie niezbędnych środków ochrony w odpowiedzi na obawy związane z bezpieczeństwem dziennikarzy. Kary pozbawienia wolności za zniesławienie były zaskarżane w sądach, w oparciu o konstytucję i orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące wolności wypowiedzi. Kwestia ta jest obecnie przedmiotem prac parlamentu. Jeśli chodzi o mechanizmy kontroli i równowagi, Trybunał Konstytucyjny nadal odgrywa ważną rolę. Niedawno zachęcał on społeczeństwo obywatelskie i ogół społeczeństwa do większego udziału w jego postępowaniach. Odnotowano poprawę w odniesieniu do ocen skutków regulacji i konsultacji z zainteresowanymi stronami, ale można je dalej rozwijać. W parlamencie omawiane są reformy mające na celu powołanie krajowej instytucji praw człowieka, której wciąż brakuje. Istnieje dynamiczne społeczeństwo obywatelskie, chociaż niektóre organizacje pozarządowe, w szczególności zajmujące się niektórymi kwestiami, takimi jak migracja, są przedmiotem kampanii oszczerstw.



I.System wymiaru sprawiedliwości System wymiaru sprawiedliwości jest określony w konstytucji , która gwarantuje jego niezależność i autonomię . Sądy powszechne są właściwe do orzekania w sprawach cywilnych i karnych, a ich struktura organizacyjna jest trzyinstancyjna. Pierwsza instancja składa się z sędziów pokoju, sądów powszechnych i sądów ds. nieletnich. Sądy odwoławcze są drugą instancją, a najwyższą instancją jest Najwyższy Sąd Kasacyjny. Sądownictwo administracyjne składa się z sądów pierwszej instancji (Tribunali Amministrativi Regionali) oraz sądów drugiej instancji (Consiglio di Stato i Consiglio di giustizia amministrativa per la Regione Sicilia). Jurysdykcję w sprawach rachunkowych sprawuje Trybunał Obrachunkowy (Corte dei Conti, izby regionalna i centralna). W sprawach podatkowych właściwymi sądami są sądy skarbowe pierwszej i drugiej instancji (Commissioni Tributarie Provinciali i Regionali), a na najwyższym szczeblu – Najwyższy Sąd Kasacyjny. Struktura prokuratury odzwierciedla strukturę sądów. Jeżeli chodzi o przestępczość zorganizowaną i inne poważne przestępstwa, funkcje prokuratorskie pełnią okręgowe dyrekcje ds. zwalczania mafii. Zgodnie z zasadą jedności wymiaru sprawiedliwości zarówno sędziowie sądów powszechnych, jak i prokuratorzy są sędziami, mają wspólną strukturę kariery zawodowej i podlegają Najwyższej Radzie Sądownictwa (Consiglio Superiore della Magistratura) . Sędziowie z zakresu spraw administracyjnych, rachunkowości i spraw podatkowych mają własne organy samorządowe (odpowiednio Consiglio di Presidenza della giustizia amministrativa, Consiglio di Presidenza della Corte dei Conti i Consiglio di Presidenza della giustizia tributaria). Krajowa Rada Palestry jest niezależnym i samorządowym organem ustanowionym na podstawie ustawy. Niezależność Istnieją solidne ramy legislacyjne gwarantujące niezawisłość zarówno sędziów, jak i prokuratorów. Wymiar sprawiedliwości jest całkowicie odrębny od innych władz konstytucyjnych. Zadaniem Najwyższej Rady Sądownictwa jest gwarantowanie niezależności sądów. Wszelkie decyzje dotyczące spraw zatrudnienia, przenoszenia, awansów, ocen zawodowych i środków dyscyplinarnych podlegają kontroli sądowej. Prokuratorzy, jako pracownicy wymiaru sprawiedliwości, są niezawiśli i przysługują im takie same gwarancje jak sędziom. Jak zauważyła Komisja Wenecka, jest to zgodne z powszechnym w Europie dążeniem do zwiększenia niezawisłości prokuratury. Prokurator Generalny przy Sądzie Kasacyjnym, który jest mianowany przez Najwyższą Radę Sądownictwa, nie sprawuje żadnego zwierzchnictwa nad poszczególnymi prokuraturami. Poziom postrzeganej niezależności sądów we Włoszech jest niski. Zaledwie 31 % ogółu społeczeństwa i 36 % przedsiębiorstw uznało ją za „dość dobrą lub bardzo dobrą”, a w latach 2019–2020 odsetki te uległy zmniejszeniu. Głównymi powodami postrzeganego przez ogół społeczeństwa i przedsiębiorstwa braku niezależności są ingerencje lub naciski instytucji rządowych i polityków oraz naciski ze strony interesów gospodarczych lub innych szczególnych interesów. Rząd zaproponował reformę Najwyższej Rady Sądownictwa i innych aspektów systemu wymiaru sprawiedliwości. Na mocy konstytucji ustanowiono Najwyższą Radę Sądownictwa (Consiglio Superiore della Magistratura – CSM) jako niezależny i autonomiczny organ, którego dwie trzecie członków stanowią sędziowie wybierani przez osoby na równorzędnych stanowiskach spośród wszystkich szczebli sądownictwa. Pozostałymi członkami są ławnicy wybrani przez parlament spośród profesorów uniwersyteckich w dziedzinie prawa i adwokatów z co najmniej piętnastoletnim doświadczeniem. Prezydent Republiki (który również przewodniczy CSM), pierwszy prezes Sądu Kasacyjnego i Prokurator Generalny przy Sądzie Kasacyjnym są członkami z urzędu. Wybór sędziów-członków Rady odbywa się w trzech krajowych kolegiach. W 2019 r. CSM musiała stawić czoła wyzwaniom związanym z uczciwością w związku z ujawnionymi w ramach śledztwa poważnymi zarzutami dotyczącymi powoływania prokuratorów wysokiego szczebla. Śledztwo to doprowadziło do ustąpienia pięciu członków CSM. W celu zastąpienia niektórych z nich przeprowadzono nowe wybory. Wszczęto dziesięć postępowań dyscyplinarnych i przyjęto pewne środki zabezpieczające. Ponadto Krajowe Stowarzyszenie Sędziów wykluczyło jednego z sędziów ze stowarzyszenia. Aby rozwiać obawy związane z wspomnianym śledztwem, w dniu 7 sierpnia 2020 r. rząd zaproponował projekt ustawy reformującej Najwyższą Radę. Reforma ta obejmuje zwiększenie liczby członków Rady, utworzenie 19 terytorialnych kolegiów sędziowskich oraz ustanowienie nowej komisji dyscyplinarnej. Ponadto częścią projektu reformy są nowe zasady mające zwiększyć przejrzystość powoływania sędziów i prokuratorów wysokiego szczebla. Projekt uwzględnia możliwość wyboru kandydatów do CSM w drodze losowania. Ważne jest, aby w przypadku każdej reformy uwzględniano zalecenia Rady Europy dotyczące rad sądownictwa, w tym odnoszące się do wyboru ich członków . Ponadto celem projektu reformy jest zaostrzenie wymogów dotyczących prowadzenia przez sędziów działalności politycznej. W związku z tym niedawno zwiększono obowiązki dotyczące ujawniania informacji majątkowych i wprowadzono ukierunkowane inicjatywy mające zwiększyć świadomość w zakresie etyki sędziowskiej i niezawisłości sędziów, chociaż GRECO poruszyła kwestię braku odpowiednich uregulowań dotyczących działalności politycznej sędziów. Jakość Przydzielono środki na dodatkowych sędziów i pracowników administracyjnych. W ustawie budżetowej na 2019 r. przewidziano zatrudnienie 600 nowych sędziów sądów orzekających w sprawach cywilnych i karnych, którzy zostaną rozdzieleni między Sąd Kasacyjny i sądy niższej instancji, a także prokuraturę. Przewiduje się, że nowi pracownicy zostaną zatrudnieni do końca 2021 r. i przyczynią się do bardziej efektywnego wykorzystywania czasu przeznaczonego na rozpatrzenie. W ustawie budżetowej na 2020 r. wprowadzono większą elastyczność w przydziale sędziów i umożliwiono sędziom dobrowolne zgłaszanie się do „elastycznych grup zadaniowych”, które mają zajmować się konkretnymi zaległościami. Ostatnio nawet 850 sędziów pomocniczych otrzymało zadanie zajęcia się długotrwałymi postępowaniami również w sądach apelacyjnych do spraw karnych. Przewiduje się, że duża liczba stanowisk administracyjnych zostanie obsadzona w 2020 r., a w 2021 r. ogłoszone zostaną nowe konkursy. Ponadto nadzwyczajne środki mające na celu przyspieszenie spraw w toku i większa cyfryzacja postępowań karnych umożliwiły zatrudnienie 1 000 osób na okres dwóch lat. Jeśli chodzi o sądownictwo administracyjne, w ustawie budżetowej na 2018 r. liczbę sędziów sądów administracyjnych zwiększono o 20 osób, a w lutym 2020 r. utworzono nową sekcję Rady Stanu oraz dwa nowe wydziały w jednym z sądów pierwszej instancji (Tar Lazio). Pozostają jednak wyzwania związane ze znaczną liczbą nieobsadzonych stanowisk sędziów, zwłaszcza w sądach pierwszej instancji. Celem trwających reform jest dalsza poprawa cyfryzacji systemu wymiaru sprawiedliwości. Cyfryzacja postępowań przed sądami cywilnymi pierwszej i drugiej instancji jest zaawansowana, natomiast w Sądzie Kasacyjnym (wydział cywilny) jest na etapie testów. Obecnie każde pismo w postępowaniu w pierwszej i drugiej instancji sporządza się, podpisuje, przesyła i archiwizuje w formie cyfrowej, do celów wglądu i sporządzania wyciągów. Omawiany w parlamencie projekt reformy dotyczącej postępowania cywilnego przyczyniłby się do dalszej poprawy cyfryzacji poprzez zapewnienie procedury składania dokumentów wyłącznie online oraz szerszego zakresu środków elektronicznych w połączeniu z uiszczaniem opłat sądowych online i objęciem cyfryzacją również spraw sędziów pokoju. W postępowaniach karnych cyfryzacja ma charakter częściowy i obejmuje zawiadomienia oraz korespondencję, rejestry elektroniczne, a także połączenia elektroniczne z izbą adwokacką zapewniające dostęp obrońcom publicznym. W omawianym w parlamencie projekcie reformy postępowania karnego przewidziano możliwość składania dokumentów i powiadamiania online za pomocą szerszej gamy środków elektronicznych. W przypadku sądów administracyjnych proces cyfryzacji jest na zaawansowanym etapie. W ostatniej poprawce zniesiono wymóg sporządzenia oprócz wersji elektronicznej wersji papierowej. Istniejące wcześniej rozwiązania cyfrowe i ramy prawne pozwoliły na utrzymanie niektórych działań sądowych w czasie pandemii COVID-19. W kontekście pandemii COVID-19 rząd przyjął środki organizacyjne, które mają zostać wdrożone we współpracy z szefami urzędów sądowych i Najwyższą Radą Sądownictwa, umożliwiając zdalne prowadzenie rozpraw cywilnych i karnych. Kryzys doprowadził do przyspieszenia cyfryzacji postępowań karnych, dzięki której prokuratura uzyskała możliwość wysłuchiwania świadków i przesłuchiwania podejrzanych oraz powoływania biegłych za pośrednictwem wideokonferencji. Ponadto Najwyższy Sąd Kasacyjny, Prokuratura Generalna przy Najwyższym Sądzie Kasacyjnym oraz Krajowa Izba Adwokacka (Consiglio Nazionale Forense) podpisały protokół ustaleń w sprawie dokumentów cyfrowych. Rozprawy w sądach administracyjnych początkowo zawieszono, a następnie prowadzono zdalnie. Rada Stanu i izby adwokackie podpisały również protokół ustaleń w sprawie rozpraw prowadzonych zdalnie. Odnotowuje się poprawę internetowego dostępu do wyroków. W przypadku wyroków sądów najwyższej instancji istnieje pełny internetowy dostęp do orzeczeń zarówno w sprawach cywilnych, jak i karnych, natomiast w przypadku sądów pierwszej i drugiej instancji wykorzystuje się uchwały w sprawie publikowania wyroków przyjmowane przez Najwyższą Radę Sądownictwa . W parlamencie trwają prace nad reformami mającymi na celu restrukturyzację i zwiększenie specjalizacji sądów podatkowych pierwszej i drugiej instancji. Wyraźny wzrost liczby napływających spraw dotyczących sporów podatkowych w najwyższej instancji budzi obawy co do jakości włoskiego systemu wymiaru sprawiedliwości w sprawach podatkowych w pierwszej i drugiej instancji . Kwestia tę poruszyła GRECO, która odnotowała pewną poprawę, podkreśliła jednak brak regularnych szkoleń i systematycznego nadzoru, również poprzez okresowe oceny, a także brak kodeksu etyki zawodowej . Wprowadzono standardy mające poprawić jakość orzecznictwa sądowego. Standardy te określono dzięki współpracy wymiaru sprawiedliwości i adwokatów, przy wsparciu Ministerstwa Sprawiedliwości . Ich celem jest poprawa jasności i zwięzłości pism procesowych. Utorowały one również drogę do pełnego procesu cyfryzacji w sprawach cywilnych aż do Sądu Kasacyjnego. Kontrola jakości decyzji przyczynia się do zapewnienia wysokiego poziomu jakości.

W celu zwiększenia dostępu do sądów utworzono przedstawicielstwa. Projekt jest realizowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości w ramach Krajowego Programu Operacyjnego „Sprawowanie Rządów i Zdolności Instytucjonalne” 2014–2020. Jego celem jest poprawa dostępu do sądów poprzez wzmocnienie służby wymiaru sprawiedliwości bliżej obywateli, w tym grup szczególnie wrażliwych. Ponadto w ramach projektu ustanowiono sieć przedstawicielstw świadczących jednorodne usługi z zakresu postępowań nieprocesowych. Służy to poprawie dostępu do sądów przy zaangażowaniu organów samorządu terytorialnego i wykorzystaniu cyfrowego procesu cywilnego. Efektywność System wymiaru sprawiedliwości nadal boryka się z poważnymi wyzwaniami związanymi z długością postępowań. Pomimo faktu, że wskaźnik zamykanych spraw cywilnych wynosi stale powyżej 100 %, szacowany czas potrzebny na rozstrzygnięcie cywilnych i gospodarczych spraw procesowych pozostaje jednym z najdłuższych w UE . W 2019 r. czas przeznaczony na rozpatrzenie w pierwszej i drugiej instancji nadal się skracał . W Sądzie Kasacyjnym pozytywna tendencja zaobserwowana w 2018 r. odwróciła się ze względu na znaczny wzrost liczby napływających spraw z zakresu ochrony międzynarodowej oraz w dalszym ciągu dużą liczbę napływających spraw dotyczących sporów podatkowych, przy wysokich wskaźnikach niedopuszczalności . W 2019 r. w sądach administracyjnych negatywna tendencja odwróciła się, a czas przeznaczony na rozpatrzenie we wszystkich instancjach zaczął się skracać, pozostając jednocześnie powyżej średniej. Ponadto obserwuje się pozytywne rezultaty w obszarze zamówień publicznych. Włochy podlegają nadal większemu nadzorowi Komitetu Ministrów Rady Europy, jeśli chodzi o długość postępowań w sprawach administracyjnych. W postępowaniach karnych czas przeznaczony na rozpatrzenie na szczeblu odwoławczym jest wyższy od średniej, pomimo jego dalszego skrócenia w latach 2018–2019. W sądach pierwszej instancji i w Sądzie Kasacyjnym nadal obserwuje się pozytywne wyniki w zakresie ograniczania czasu trwania postępowań, pomimo jego niewielkiego wydłużenia w porównaniu z rokiem poprzednim. Włochy podlegają nadal zwiększonemu nadzorowi Komitetu Ministrów Rady Europy również w odniesieniu do długości postępowań w sprawach karnych. W styczniu 2020 r. weszła w życie reforma zatrzymująca bieg przedawnienia po wydaniu orzeczeń w pierwszej instancji, która jest zgodna z zaleceniem dla poszczególnych krajów przedstawianym od wielu lat w kontekście europejskiego semestru. W związku z tym bardzo potrzebne są środki mające na celu zwiększenie efektywności, zwłaszcza na szczeblu odwoławczym. W parlamencie trwają rozmowy dotyczące reform, których celem jest sprostanie wyzwaniom związanym z efektywnością postępowań cywilnych i karnych. Kompleksowy projekt reformy mającej usprawnić postępowanie cywilne, zalecany od 2013 r. w kontekście europejskiego semestru , jest obecnie przedmiotem dyskusji w parlamencie . Jego celem jest zwiększenie efektywności poprzez uproszczenie procedur, przyspieszenie i zwiększenie cyfryzacji. We wniosku rozszerzono stosowanie uproszczonych procedur oraz zakres spraw, w których do orzekania właściwy jest sąd w składzie jednego sędziego. Skrócono w nim również terminy postępowań i zobowiązano sędziego do ustalenia kalendarza gromadzenia dowodów, a strony do składania drogą elektroniczną wszelkich stosownych pism i dokumentów. Dokonano przeglądu procedury odwoławczej i przepisów w sprawie alternatywnych metod rozwiązywania sporów oraz wprowadzono pisma procesowe składane wyłącznie drogą elektroniczną. Ponadto przyspieszono egzekwowanie postępowań, reformując procedurę przymusowej egzekucji. Obecnie przedmiotem dyskusji w parlamencie jest również kompleksowa reforma postępowania karnego mająca na celu zwiększenie efektywności procesów karnych i przyspieszenie postępowań w sądach apelacyjnych. Reforma obejmuje przegląd następujących elementów: systemu dokonywania zgłoszeń, stosowania na szerszą skalę uproszczonych procedur, wprowadzenia sądu w składzie jednego sędziego w drugiej instancji w przypadku bezpośrednich wezwań do stawiennictwa, wykorzystywanie na szerszą skalę składania dokumentów drogą elektroniczną, uproszczonych przepisów dotyczących dowodów, określania terminów trwania postępowań przygotowawczych oraz środków mających na celu uniknięcie stagnacji na etapie śledztwa. Zgodnie z planowaną reformą zawieszenie biegu przedawnienia od dnia wydania wyroku w pierwszej instancji (w wyniku niedawnej reformy) ma zastosowanie wyłącznie do wyroków skazujących, a nie do uniewinnień. Do zwiększenia efektywności mogłoby przyczynić się szybkie przyjęcie tych reform. Celem niektórych przepisów jest jednak wprowadzenie nowych kategorii przewinień dyscyplinarnych w odniesieniu do sędziów i prokuratorów w sytuacji przewlekłości postępowań. W związku z tym ważne jest, aby w przypadku każdego takiego przewidywanego przepisu uwzględniano zalecenia Rady Europy i gwarantowano niezależność sądów. II.Ramy antykorupcyjne Ramy prawne i instytucjonalne służące zapobieganiu korupcji zasadniczo funkcjonują. Weszły w życie nowe przepisy zwiększające kary za przestępstwa korupcyjne. Za zapobieganie korupcji i jej zwalczanie odpowiada kilka organów. Krajowy organ antykorupcyjny (ANAC) jest organem odpowiedzialnym głównie za zapobieganie korupcji w administracji publicznej, a także za określanie strategii antykorupcyjnej i nadzór nad przyjmowaniem trzyletnich planów. Jednostka antykorupcyjna policji finansowej (Guardia di Finanza) jako wyspecjalizowany organ ścigania jest odpowiedzialna za prowadzenie śledztw w sprawie korupcji i zapobieganie jej. Ponadto wyspecjalizowane służby policyjne i prokuratorskie intensyfikują swoje działania na rzecz zwalczania infiltracji przestępczości zorganizowanej do administracji publicznej. Włoska jednostka analityki finansowej (Unita’ di informazione finanziaria per l’Italia), niezależny organ Banku Włoch, zapewnia wsparcie właściwej prokuraturze i współpracuje z Guardia di Finanza jako właściwym organem zajmującym się przyjmowaniem zgłoszeń podejrzanych transakcji. W ostatnim opublikowanym przez Transparency International wskaźniku postrzegania korupcji Włochy uzyskały wynik 53/100 i uplasowały się na 15. miejscu w UE i na 51. na świecie . Zgodnie ze specjalnym badaniem Eurobarometr z 2020 r. 88 % respondentów twierdzi, że korupcja jest powszechna (średnia UE wynosi 71 %), a 35 % respondentów czuje się nią bezpośrednio dotkniętych w swoim codziennym życiu (średnia UE – 26 %) . Jeśli chodzi o przedsiębiorstwa, 91 % przedsiębiorstw uznaje korupcję za powszechne zjawisko (średnia UE wynosi 63 %), a 54 % uważa, że korupcja stanowi problem przy prowadzeniu działalności (średnia UE – 37 %). 42 % respondentów uważa, że ściganie korupcji jest wystarczająco skuteczne, aby odstraszyć ludzi od takich praktyk (średnia UE wynosi 36 %), a 25 % przedsiębiorstw uważa, że osoby fizyczne i przedsiębiorstwa przyłapane na wręczaniu łapówki urzędnikowi wyższego szczebla podlegają odpowiedniej karze (średnia UE – 31 %) . Niedawno przeprowadzono przegląd poziomu sankcji za przestępstwa związane z korupcją. W celu zwiększenia skuteczności i odstraszającego charakteru kar w przepisach podniesiono poziom kar za prawie wszystkie przestępstwa korupcyjne. Znacznie zwiększono kary w przypadkach czynnej i biernej korupcji zarówno urzędników krajowych, jak i zagranicznych. Na początku 2019 r. w jeszcze większym stopniu zaostrzono system sankcji za przekupstwo. W ustawie wzmocniono również system kar dodatkowych, rozszerzając zakres dożywotniego zakazu obejmowania i sprawowania funkcji publicznych w związku z szerokim zakresem przestępstw korupcyjnych. W maju 2019 r. zmieniono odpowiednie przepisy dotyczące zjawiska wymiany interesów między politykami i mafią w kontekście wyborów w odniesieniu do ewentualnych sieci organizacji przestępczych, polityków, przedsiębiorców i organów administracji. We Włoszech istnieje skuteczny system odzyskiwania mienia, który ma kluczowe znaczenie dla uzupełnienia systemu sankcji za korupcję. Włoski system odzyskiwania mienia, który obejmuje zarówno konfiskatę z uprzednim wyrokiem skazującym, jak i bez uprzedniego wyroku skazującego, jest w dużej mierze uznawany za dobrą praktykę na szczeblu międzynarodowym . Wzmocniono uprawnienia i zdolności krajowego organu antykorupcyjnego w odniesieniu do jego prewencyjnej roli w zwalczaniu korupcji. Jeśli chodzi o zapobieganie korupcji, podejście Włoch zmieniło się wraz z utworzeniem w 2012 r. krajowego organu antykorupcyjnego (ANAC), którego rola i uprawnienia, głównie w zakresie zapobiegania korupcji w administracji publicznej, zostały w ostatnich latach wzmocnione. ANAC jest niezależnym organem. Zarząd składa się z pięciu członków powoływanych na nieodnawialną sześcioletnią kadencję. Nominacje, zaproponowane przez Ministra Administracji Publicznej i Uproszczenia w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości i Ministrem Spraw Wewnętrznych, zatwierdza Rada Ministrów, a kandydatów powołuje Prezydent Republiki. ANAC zatrudnia 350 pracowników. ANAC wskazano również jako podmiot odpowiedzialny za nadzór nad zamówieniami publicznymi i ich regulację. Uzupełnieniem tych kompetencji jest gromadzenie danych o przetargach i przedsiębiorstwach działających w sektorze publicznym. W tym celu ANAC zarządza obserwatorium zamówień publicznych. ANAC jest również odbiorcą zgłoszeń sygnalistów z organów administracji publicznej zgodnie z dekretem legislacyjnym nr 90/2014. Ponadto zadaniem ANAC jest określanie strategii antykorupcyjnej i nadzór nad przyjmowaniem trzyletnich planów. Strategia antykorupcyjna opiera się na krajowym planie antykorupcyjnym (PNA) oraz trzyletnich planach antykorupcyjnych i kodeksach postępowania, które mają zostać przyjęte przez administrację publiczną i przedsiębiorstwa państwowe. Chociaż ANAC może nakładać sankcje w przypadku nieprzyjęcia trzyletnich planów lub kodeksów postępowania, organ ten w dużej mierze zaangażował się w promowanie kultury prewencji, udzielając porad i wskazówek administracji publicznej, a także ustanawiając wytyczne i normy dotyczące kodeksów postępowania w określonych obszarach administracji. Autonomię i niezależność ANAC gwarantuje dodatkowo system oparty na jego własnych zasobach finansowych. Zasoby własne stanowią około 87 % budżetu organu . Instytucje antykorupcyjne współpracują w celu przeciwdziałania infiltracji przestępczości zorganizowanej do administracji publicznej. Okręgowa dyrekcja ds. zwalczania mafii (DDA), będąca zespołem sędziów wchodzących w skład szczególnej „prokuratury okręgowej ds. zwalczania mafii”, jest odpowiedzialna za zagadnienia związane z mafią i innymi poważnymi przestępstwami. Jest to jedyna prokuratura szczególna w prawie włoskim. Jeśli chodzi o przestępstwa przeciwko administracji publicznej, w tym korupcję, prokuratury krajowe, zwłaszcza średnie i duże, opierają się na szczególnych grupach roboczych, których zadaniem jest badanie przestępstw przeciwko administracji publicznej, w tym kompetencji w zakresie przestępstw gospodarczych, które mogą być związane z korupcją. Duże znaczenie w zwalczaniu przestępstw korupcyjnych ma wykorzystywanie programów i protokołów dochodzeniowych wywodzących się ze zwalczania przestępczości zorganizowanej, w szczególności utworzenie wewnątrzgrupowej policji sądowej (policja państwowa, Carabinieri, policja finansowa i wydziały Prokuratury Generalnej) oraz utworzenie grup policji sądowej zajmujących się konkretnie tymi przestępstwami. W listopadzie 2017 r. Krajowa Dyrekcja ds. Zwalczania Mafii i Terroryzmu (DNA) oraz krajowy organ antykorupcyjny podpisały umowę umożliwiającą DNA dostęp do informacji zawartych w rejestrze handlowym oraz w krajowej bazie danych o zamówieniach publicznych, którymi zarządza ANAC. Aby osiągnąć swoje cele, organizacje przestępcze coraz częściej uciekają się do praktyk korupcyjnych. ANAC i prokuratura ujawniły, że zorganizowane grupy przestępcze o charakterze mafijnym systematycznie stosują wobec administracji publicznej metody korupcyjne i wymuszenia, zwłaszcza w kontekście zamówień publicznych. Jak podkreślił ANAC w swoim sprawozdaniu rocznym dla parlamentu z 2020 r. , tendencja ta ma stale charakter wzrostowy. W 2019 r. wprowadzono 633 środki zakazujące działalności mafijnej, w porównaniu z 573 w 2018 r. (wzrost o 10 % rocznie), a od 2015 r. łącznie wprowadzono 2 600 takich środków. Wyspecjalizowana policja, Guardia di Finanza, ma szczególne zadanie polegające na przeciwdziałaniu korupcji. Guardia di Finanza (GdF) jest organem żandarmerii wojskowej, który zapewnia wsparcie właściwej prokuraturze i współpracuje z krajowym organem antykorupcyjnym. GdF jest właściwym organem do spraw przyjmowania zgłoszeń podejrzanych transakcji i wraz z dyrekcją ds. zwalczania mafii prowadzi śledztwa będące wynikiem tych zgłoszeń i ma dostęp do informacji bankowych. Według GdF w okresie od sierpnia 2016 r. do sierpnia 2019 r. wszczęto 339 działań prawnych dotyczących korupcji, a 117 wydanych przez organy sądowe nakazów tymczasowego aresztowania za korupcję dotyczyło wyłącznie sektora zamówień publicznych. 74 % zdarzeń (113 przypadków) dotyczyło udzielenia zamówień publicznych. Gminy są podmiotami najbardziej narażonymi na infiltrację przez przestępczość zorganizowaną oraz stosowanie metod korupcyjnych i zmów w celu kierowania zamówieniami publicznymi. GdF może wspierać ANAC w wykonywaniu jego uprawnień zarówno w obszarze zamówień publicznych, jak i w szeroko pojętym sektorze środków zapobiegania korupcji. GdF współpracuje również z Europejskim Urzędem ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF), z którym niedawno rozpoczął działania monitorujące mające na celu identyfikację sprzedaży wyrobów medycznych i zdrowotnych przez internet. Ustawodawstwo dotyczące sygnalizowania nieprawidłowości w sektorze prywatnym opiera się na dobrowolnych programach dostosowania do reguł. Po dokonanym w 2017 r. przeglądzie ram prawnych dotyczących sygnalistów odnotowano wzrost zgłoszeń w sektorze publicznym. Ochrona sygnalistów w sektorze prywatnym pozostaje jednak mniej skuteczna ze względu na dobrowolny charakter programu dostosowania do reguł. Zgodnie z najnowszym rocznym sprawozdaniem ANAC w ostatnich latach nastąpił wykładniczy wzrost wykorzystania instrumentu służącego sygnalizowaniu nieprawidłowości – z 125 sprawozdań w 2015 r. do 873 w 2019 r., przy czym w latach 2015–2019 dokonano łącznie 2 330 zgłoszeń . Przepisy dotyczące konfliktu interesów są fragmentaryczne. Włochy regulują konflikty interesów w administracji publicznej i w rządzie, ustalając przypadki niekwalifikowalności i niezgodności na mocy prawa. Zadaniem ANAC jest interpretacja ram prawnych dotyczących „niekwalifikowalności i niezgodności stanowisk w administracji publicznej”, a także nadzór nad prawidłowym egzekwowaniem przepisów. Przepis dotyczący konfliktu interesów zawarto w kodeksie postępowania ustanowionym na szczeblu centralnym. W odniesieniu do niektórych funkcjonariuszy publicznych mają zastosowanie ograniczenia dotyczące prowadzenia działalności lub wykonywania zleceń zewnętrznych po zakończeniu służby publicznej. Organ ds. konkurencji i rynku jest odpowiedzialny za sprawdzanie niezgodności po nominacji na stanowisko polityczne w rządzie, a także w trakcie i po zakończeniu kadencji. Przepisy zapobiegające konfliktom interesów zawarto również w dekrecie prezydenckim z 2013 r. W 2019 r. ANAC wydał wytyczne regulujące konflikt interesów. Do urzędników publicznych wybieranych w wyborach stosuje się jednak fragmentaryczny system niekwalifikowalności i niezgodności, brak jest pełnego systemu egzekwowania tego mechanizmu. Jeśli chodzi o ujawnianie informacji majątkowych, członkowie rządu i urzędnicy służby cywilnej wyższego szczebla są prawnie zobowiązani do wypełniania formularzy, w których należy wskazać źródła dochodu, składniki majątku i pozycje zewnętrzne, i do załączenia kopii deklaracji podatkowej. Członkowie Izby Deputowanych i Senatu są zobowiązani do złożenia sprawozdania dotyczącego ich nieruchomości, aktywów zarejestrowanych w rejestrach publicznych, działalności społecznej, udziałów w spółkach oraz kopii ostatniej deklaracji podatkowej. Niektóre z tych informacji są dostępne na stronie internetowej parlamentu oraz na stronie profilowej każdego parlamentarzysty. Sędziowie mają obowiązek przedkładać Najwyższej Radzie Sądownictwa oświadczenia zawierające tego samego rodzaju informacje co członkowie parlamentu. Uwagi wymagają działalność lobbingowa i efekt „drzwi obrotowych”. W decyzji nr 208/2017 w sprawie działalności lobbingowej w Izbie Deputowanych ustanowiono obowiązkowy rejestr publiczny lobbystów zawierający informacje o każdej osobie fizycznej lub prawnej reprezentującej interesy zbiorowe. Dotyczy to również byłych członków parlamentu lub członków rządu, którzy zamierzają prowadzić działalność lobbingową. Podobny obowiązek zgłaszania spotkań z osobami trzecimi nie dotyczy członków rządu. W odniesieniu do efektu „drzwi obrotowych” obowiązują przepisy szczegółowe. W październiku 2019 r. Rada Stanu wyznaczyła włoski organ antykorupcyjny jako organ nadzorujący i sankcjonujący w odniesieniu do efektu „drzwi obrotowych. Organowi temu powierzono uprawnienia w zakresie oceny naruszeń, unieważniania umów i ustanawiania sankcji. Przepisy dotyczące efektu „drzwi obrotowych” obecnie dotyczą tylko urzędników publicznych, a nie osób zajmujących stanowiska polityczne. Organ antykorupcyjny wezwał rząd do poprawy przepisów dotyczących efektu „drzwi obrotowych”. III.Pluralizm mediów Wolność wypowiedzi i wolność prasy są zapisane w art. 21 konstytucji. W przepisach wykonawczych ustanowiono solidne ramy, których celem jest zapewnienie pluralizmu mediów w kraju. Niezależny organ regulacyjny, urząd ds. gwarantowania łączności (AGCOM), ustanowiono na mocy prawa i powierzono mu uprawnienia w zakresie regulowania, monitorowania, egzekwowania i nakładania sankcji w sektorze mediów. Trybunał Konstytucyjny dokonuje obecnie przeglądu w odniesieniu do kary za zniesławienie w wymiarze do jednego roku pozbawienia wolności. Dziennikarze muszą być zarejestrowani w Kolegium Dziennikarzy, które zapewnia samorządność zawodową. Ponadto dziennikarze są związani zasadami etycznymi obowiązującymi w tym sektorze, a mianowicie ujednoliconym dokumentem dotyczącym obowiązków dziennikarskich. AGCOM pełni rolę nadzorczą w sektorze mediów i prowadzi działania monitorujące zawód za pośrednictwem swojego Obserwatorium Dziennikarskiego, które przygotowuje specjalne sprawozdanie na temat gróźb pod adresem dziennikarzy. Regulator audiowizualnych usług medialnych jest niezależny. Zgodnie z ustawą AGCOM „działa w pełni autonomicznie i jest niezależny w swoich osądach i ocenach”. Od czasu wejścia w życie włoskiej ustawy budżetowej z 2006 r. AGCOM samodzielnie zarządza swoim budżetem i jest w całości finansowany przez przedsiębiorstwa działające w sektorach podlegających jego kompetencji, które wnoszą określony procent swoich rocznych przychodów w oparciu o ścisłe reguły rachunkowości. W przepisach określono procedury wyznaczania i powoływania prezesa i członków zarządu AGCOM oraz ustanowiono ścisłe zasady w celu zapobiegania konfliktom interesów. Mandaty członków zarządu są celowo i wyraźnie oddzielone od cykli wyborczych, nie przewidziano natomiast odwołania prezesa i członków zarządu AGCOM. AGCOM stosuje rygorystyczne zasady w zakresie rekrutacji pracowników, przewidując jednocześnie dwuletni okres karencji, w którym byli menedżerowie nie mogą mieć żadnych bezpośrednich ani pośrednich związków z jakimkolwiek przedsiębiorstwem działającym w sektorach regulowanych. Gwarantuje to niezależność AGCOM. Włoskie Ordine dei giornalisti jest organizacją non-profit prawa publicznego założoną w 1963 r., reprezentującą zawód dziennikarza. Prowadzi ono Albo dei giornalisti (rejestr dziennikarzy) – w którym trzeba być zarejestrowanym, aby wykonywać zawód – oraz monitoruje i chroni pracę swoich członków. Krajowa Rada Ordine może ostrzegać, cenzurować, zawieszać i wydalać swoich członków. Ordine działa zgodnie ze zintegrowanym „Testo unico dei doveri del giornalista” (skonsolidowanym kodeksem postępowania), który przyjęto w 2016 r. W monitorze pluralizmu mediów z 2020 r. odniesiono się do faktu, że ten właściwy dla Włoch system oznacza, iż dostęp do zawodu nie jest całkowicie otwarty, „nawet jeśli w praktyce stopniowo w coraz mniejszym stopniu przestrzega się tego wymogu”. Zasada przejrzystości w zakresie własności mediów jest zapisana w konstytucji. W przepisach określono następujące ograniczenia mające na celu przeciwdziałanie koncentracji: ograniczoną liczbę licencji, które może posiadać pojedynczy dostawca treści, ograniczenia dotyczące całkowitych przychodów, które może osiągnąć jeden podmiot, kontrolę przez AGCOM wszelkich fuzji i przejęć w sektorze, ograniczenia powiązań właścicielskich w sektorze mediów oraz zakazy zajmowania pozycji dominującej na którymkolwiek z właściwych rynków. Rejestr operatorów telekomunikacyjnych utworzono w 1997 r., a operatorzy we włoskim sektorze łączności podlegają obowiązkowi rejestracji poprzez wypełnienie szeregu formularzy dotyczących ich struktury właścicielskiej oraz osób odpowiedzialnych za redakcję w środkach masowego przekazu. Rejestr operatorów telekomunikacyjnych może w sposób półautomatyczny przejmować łańcuchy własności podmiotów zarejestrowanych w krajowej Izbie Handlowej. Informacje na temat własności przedsiębiorstw medialnych zarejestrowanych w rejestrze operatorów telekomunikacyjnych są dostępne na stronie internetowej Izby Handlowej lub poprzez wysłanie do AGCOM umotywowanego wniosku o dostęp do tych informacji. W monitorze pluralizmu mediów z 2020 r. wskazano jednak na pewne ograniczenia w skutecznym stosowaniu systemu oraz na fakt, że nie wszystkie z wyżej wymienionych informacji są bezpośrednio dostępne dla społeczeństwa, w szczególności dotyczące ostatecznych właścicieli. W związku z tym w monitorze pluralizmu mediów oceniono, że wskaźnik ten wskazuje na średnie ryzyko.

Obowiązują solidne przepisy dotyczące reklam państwowych. Organy publiczne, które dokonują zakupu powierzchni reklamowej w środkach masowego przekazu, muszą poinformować AGCOM o wydatkach na reklamę w poprzednim roku obrotowym za pomocą narzędzia elektronicznego przyjętego przez AGCOM oraz ustalić kryteria wydatkowania, a w przypadku naruszenia przewidziano wysokie grzywny. Ponadto wszystkie istotne dane dotyczące wydatków na komunikację instytucjonalną są publikowane w sekcji strony internetowej rządu poświęconej przejrzystości. W tym kontekście w monitorze pluralizmu mediów z 2020 r. uznano, że obszar ten jest obszarem niskiego ryzyka. Nadal problematyczna jest kwestia niezależności politycznej włoskich mediów. Dzieje się tak 15 lat po tym, jak Komisja Wenecka wskazała, że ramy regulacyjne budzą niepokój co do politycznej niezależności mediów ze względu na brak skutecznych przepisów dotyczących zapobiegania konfliktom interesów. W monitorze pluralizmu mediów z 2020 r. oceniono, że we Włoszech występuje w tym zakresie średnie ryzyko, i stwierdzono, że w sektorze audiowizualnym nadal odczuwa się znaczne wpływy polityczne. Ocena ta odnosi się również do sektora gazet codziennych, chociaż w mniejszym stopniu, ze względu na pośrednie relacje między interesami wydawców a rządem, zarówno na poziomie krajowym, jak i lokalnym. Przepisy dotyczące zniesławienia są obecnie przedmiotem kontroli. Art. 595 kodeksu karnego, zgodnie z którym za zniesławienie grozi kara do jednego roku pozbawienia wolności, był przedmiotem niedawnych przełomowych orzeczeń. W 2019 r. Sąd Kasacyjny, cytując wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przeciwko Włochom, orzekł, że pozbawienie wolności w przypadku przestępstw związanych z wypowiedziami należy brać pod uwagę wyłącznie w wyjątkowych przypadkach, takich jak podburzanie do nienawiści, i w związku z tym kary pozbawienia wolności za zniesławienie są sprzeczne z prawem do wolności wypowiedzi. W czerwcu 2020 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że decyzja w sprawie dokładnego wyważenia między wolnością słowa a obowiązującym prawem karnym dotyczącym zniesławienia należy do parlamentu. Wysłuchanie przesunięto na dzień 21 czerwca 2021 r., aby umożliwić parlamentowi przemyślenie kwestii przestrzegania zasady konstytucyjnej zgodnie z wykładnią Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Obowiązują przepisy dotyczące przejrzystości administracyjnej i dostępu do informacji publicznych. Ramy prawne zapewniają przejrzystość administracyjną i dostęp do informacji publicznych zarówno na żądanie, jak i wskutek obowiązków publikowania informacji o działalności administracyjnej. W ustawie o swobodnym dostępie do informacji uznano swobodę dostępu do informacji będących w posiadaniu administracji publicznej za prawo podstawowe i ustanowiono zasadę, że organy administracji muszą przyznać pierwszeństwo prawu każdego człowieka do informacji i dostępu do informacji będących w posiadaniu administracji publicznej bez konieczności udowadniania jakiegokolwiek uzasadnionego interesu w danej sprawie. Zgodnie z niezależnymi sprawozdaniami administracja publiczna nie zawsze wywiązuje się jednak ze swojego obowiązku, jakim jest udzielanie odpowiedzi na wnioski składane na podstawie ustawy o swobodnym dostępie do informacji. Niepokój budzą ataki fizyczne i groźby śmierci wobec dziennikarzy. W 2019 i 2020 r. na platformie Rady Europy propagującej ochronę dziennikarstwa i bezpieczeństwo dziennikarzy opublikowano 12 wpisów z Włoch (7 w 2019 r. i 5 w 2020 r.), w tym wpisy dotyczące kilku przypadków napaści fizycznych, grożenia śmiercią przez grupy mafijne oraz ataków słownych ze strony urzędników państwowych i członków personelu. W związku z tym w monitorze pluralizmu mediów z 2020 r. uznano, że ryzyko związane ze wskaźnikiem dotyczącym zawodu dziennikarza, standardów i ochrony jest na średnim poziomie. Zainteresowane strony potwierdziły to zjawisko i zgłosiły dodatkowe przypadki zagrożeń. Utworzono centrum koordynacyjne zajmujące się działaniami wymierzonymi przeciwko dziennikarzom. W 2017 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych utworzyło centrum mające na celu monitorowanie gróźb wobec reporterów i opracowanie niezbędnych środków ochrony. Centrum jest pierwszą inicjatywą, w ramach której stworzono taki mechanizm bezpieczeństwa w Europie. Komisjom parlamentarnym ad hoc ds. mafii, dziennikarzy i informacji powierzono zadanie zrozumienia, monitorowania i oceny relacji między mafią a informacjami. Zainteresowane strony wypowiadają się o centrum z aprobatą, jednocześnie wysuwając zastrzeżenia, że często nie podejmuje się działań następczych w związku z mniej poważnymi groźbami. IV.Inne kwestie instytucjonalne związane z mechanizmami kontroli i równowagi Włochy są unitarną republiką parlamentarną, której prezydent wybierany jest w wyborach pośrednich . Parlament jest dwuizbowy: składa się z Izby Deputowanych i Senatu, które mają te same uprawnienia. Prawo inicjatywy ustawodawczej przysługuje rządowi, członkom parlamentu, 50 000 obywateli, Krajowej Radzie ds. Gospodarki i Pracy oraz radzie regionalnej. Trybunał Konstytucyjny prowadzi kontrolę zgodności ustaw z konstytucją. Za ochronę wolności i praw osób odpowiada kilku regionalnych rzeczników praw obywatelskich. Międzyresortowy Komitet Praw Człowieka współpracuje ze społeczeństwem obywatelskim, środowiskiem akademickim i wszystkimi zainteresowanymi stronami w celu promowania i ochrony praw człowieka. Krajowy gwarant praw osób zatrzymanych jest niezależnym organem, którego zadaniem jest monitorowanie miejsc przeznaczonych dla osób pozbawionych wolności osobistej. Rząd ogłosił stan zagrożenia zdrowia, a w zmaganiach z pandemią COVID-19 korzystał z dekretów z mocą ustawy. Środki mające na celu walkę z pandemią COVID-19 przyjęto podczas stanu zagrożenia zdrowia, który rząd ogłosił w dniu 31 stycznia 2020 r. W tym kontekście przyjęto dekrety z mocą ustawy, zapewniając podstawę dla szeregu środków administracyjnych. Dekrety z mocą ustawy to przyjmowane w trybie pilnym akty rządowe mające wartość ustaw, które parlament musi przekształcić w ustawę w terminie 60 dni, w przeciwnym razie tracą moc. Wszystkie dekrety z mocą ustawy dotyczące pandemii przekształcono w ustawy i można było je zaskarżyć do Trybunału Konstytucyjnego. Od początku obecnego okresu legislacyjnego w 2018 r. przyjęto 121 ustaw, a 45 dekretów z mocą ustawy zostało zatwierdzonych przez parlament i przekształconych w ustawę, natomiast osiem utraciło moc. W dniu 29 lipca 2020 r. rząd przedłużył obowiązywanie sytuacji nadzwyczajnej do dnia 15 października 2020 r. Poprawiły się oceny skutków regulacji i konsultacje z zainteresowanymi stronami, ale muszą one odbywać się bardziej systematycznie. We wrześniu 2017 r. rząd włoski wprowadził nowy zestaw procedur oceny skutków regulacji, oceny ex post, zaangażowania zainteresowanych stron i planowania regulacyjnego. Mimo to w procesach określania kierunków polityki nadal nie uwzględnia się w pełni udziału obywateli i zainteresowanych stron. Na coraz szerszą skalę stosuje się analizę wpływu właściwych i alternatywnych przepisów prawnych, jednak nadal odbywa się to rzadko, a analiza dotyczy głównie aspektów ekonomicznych, a nie społecznych i środowiskowych. Oceny ex post i konsultacje nadal nie są przeprowadzane w sposób systematyczny i spójny w poszczególnych ministerstwach. Rozważa się ustanowienie niezależnej instytucji praw człowieka. W 2018 r. parlamentowi przedłożono dwa projekty ustaw zawierające propozycję utworzenia niezależnej krajowej instytucji praw człowieka (NHRI), które to projekty są obecnie rozpatrywane przez Izbę Deputowanych . Oba projekty ustaw przewidują autonomię NHRI. Szybkie utworzenie NHRI zgodnie z zasadami paryskimi stanowiłoby odpowiedź na zalecenia Organizacji Narodów Zjednoczonych. Zalecono również, aby organ ds. dzieci i młodzieży był w pełni niezależny i autonomiczny, a jego zasoby zostały zwiększone. Trybunał Konstytucyjny przyjął przepisy wewnętrzne, aby zachęcić społeczeństwo obywatelskie i ogół społeczeństwa do większego udziału w swoich postępowaniach. Podczas obrad w styczniu 2020 r. wprowadzono instytucję amicus curiae, możliwość wysłuchiwania biegłych oraz skodyfikowano orzecznictwo dotyczące interwencji osób trzecich w postępowaniu. Przyjęto również środki zapewniające dalsze funkcjonowanie Trybunału podczas pandemii COVID-19, ograniczając jednocześnie fizyczną obecność. Celem procedury mianowania członków Trybunału Konstytucyjnego jest zapewnienie zróżnicowanego składu, w tym w równych proporcjach członków mianowanych przez sędziów, parlament i Prezydenta Republiki. We Włoszech działa dynamiczne i zróżnicowane społeczeństwo obywatelskie. Obawy wzbudziły jednak złożoność procesu rejestracji organizacji pozarządowych oraz opóźnienia we wdrażaniu ustawy harmonizującej przepisy dotyczące trzeciego sektora . Negatywna narracja wpływa również na środowisko, w którym działają organizacje pozarządowe zajmujące się sferą migracji i azylu, a przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego uznaje się za zawężoną . Rada Europy zaleciła uchylenie przepisów i polityk utrudniających organizacjom pozarządowym wykonywanie ich pracy, natomiast ONZ zaleciła zagwarantowanie społeczeństwu obywatelskiemu praw i swobody działania oraz wyraziła obawy dotyczące kampanii oszczerstw przeciwko organizacjom pozarządowym działającym w sferze migracji i azylu .



Załącznik I: Wykaz źródeł w porządku alfabetycznym* * Wykaz odpowiedzi otrzymanych w kontekście konsultacji dotyczących sprawozdania na temat praworządności z 2020 r. można znaleźć na (stronie internetowej Komisji). Biuro Narodów Zjednoczonych ds. Narkotyków i Przestępczości (2019), Country review report of Italy: Review by the United States of America and Sierra Leone of the implementation by Italy of Chapter II (articles 5–14) and Chapter V (articles 51–59) of the United Nations Convention against Corruption for the review cycle 2016–2021. Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka, Mission report Italy 2019. https://www.ohchr.org/Documents/Countries/IT/ItalyMissionReport.pdf Centrum ds. Pluralizmu i Wolności Mediów (2020), 2020 Media pluralism monitor [Monitor pluralizmu mediów w 2020 r.] https://cmpf.eui.eu/media-pluralism-monitor/mpm-2020 CEPEJ (2020), Study on the functioning of the judicial systems in the EU Member States: Italy.

CIVICUS, Monitor tracking civic space: Italy. https://monitor.civicus.org/country/italy/ Dyrekcja Generalna ds. Komunikacji (2019), badanie Eurobarometr Flash 482: opinia przedsiębiorców na temat korupcji w UE. Dyrekcja Generalna ds. Komunikacji (2020), specjalne badanie Eurobarometr 502: korupcja. Dyrekcja Generalna ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego (2019), Report on measuring the performance of public administrations (EUPACK). Europejska Sieć Rad Sądownictwa (ENCJ) (2019): Independence and Accountability of the Judiciary – ENCJ Survey on the independence of judges, 2019. https://pgwrk-websitemedia.s3.eu-west-1.amazonaws.com/production/pwk-web-encj2017-p/Reports/Data%20ENCJ%202019%20Survey%20on%20the%20Independence%20of%20judges.pdf Europejski Trybunał Praw Człowieka, wyrok z dnia 11 lipca 2002 r., wniosek nr 28957/95. Europejski Trybunał Praw Człowieka, wyrok z dnia 12 maja 1999 r., Ledonne, wniosek nr 35742/97. Europejski Trybunał Praw Człowieka, wyrok z dnia 2 września 1997 r., Abenavoli, wniosek nr 22461/93. GRECO (2017), Fourth evaluation round – evaluation report on Italy on corruption prevention in respect of members of parliament, judges and prosecutors. GRECO (2018), Fourth evaluation round – compliance report on Italy on corruption prevention in respect of members of parliament, judges and prosecutors. Izba Deputowanych, Działalność Zgromadzenia: ustawy zatwierdzone przez Zgromadzenie. Komisja Europejska (2020), Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości. Komitet Praw Dziecka ONZ (2019), Concluding observations on the combined fifth and sixth periodic reports of Italy. Krajowy organ antykorupcyjny (2020), Roczne sprawozdanie z działalności z 2019 r. http://www.anticorruzione.it/portal/public/classic/Attivitadocumentazione/Pubblicazioni/RelazioneParlamento/_relazioni?id=ebd7f2f20a7780421a927869bf5987c8 Najwyższa Rada Sądownictwa (2017, 2018), wytyczne dotyczące sporządzania pism procesowych. Najwyższa Rada Sądownictwa (2019), uchwała w sprawie obowiązków sędziów sądów powszechnych w zakresie ujawniania informacji majątkowych. https://www.csm.it/documents/21768/87331/circolare+anagrafe+patrimoniale+%28delibera+13+novembre+2019%29/546a7348-e1d2-3c87-c13e-4db105cae7a1 Najwyższa Rada Sądownictwa i Krajowa Rada Adwokacka (2018), protokół ustaleń w sprawie wstępnego rozpatrywania odwołań, organizacji pracy, jasności i zwięzłości pism w postępowaniach odwoławczych. Najwyższy Sąd Kasacyjny, Prokuratura Generalna, Prokuratura Generalna przy Najwyższym Sądzie Kasacyjnym oraz Krajowa Izba Adwokacka (2020), protokół ustaleń w sprawie cyfryzacji pism procesowych w Sądzie Kasacyjnym http://www.cortedicassazione.it/cassazione-resources/resources/cms/documents/protocollo_Cassazione_CNF_Procura_Generale-con_firma_digitale.pdf Obserwatorium Dziennikarskie. OECD, Indicators of Regulatory policy and governance. http://www.oecd.org/gov/regulatory-policy/indicators-of-regulatory-policy-and-governance-2019-italy.pdf

Open Government Forum (2017), Guidelines for public consultation in Italy. http://open.gov.it/linee-guida-sulla-consultazione-pubblica/ Openpolis 2019. Organ antykorupcyjny (2019), „Decyzja Rady Stanu dotycząca uprawnień ANAC w zakresie efektu »drzwi obrotowych«” (Sentenza del Consiglio di Stato sulle competenze dell’ANAC in materia di pantouflage). http://www.anticorruzione.it/portal/public/classic/Comunicazione/News/_news?id=1cf74b9f0a77804237e6dc1369ece3ce Organ antykorupcyjny (2020), ustawa sprawozdawcza nr 6 z dnia 27 maja 2020 r. o efekcie „drzwi obrotowych” (Atto di segnalazione n. 6 del 27 maggio 2020 concernente proposte di modifica alla disciplina del pantouflage di cui all'art. 53, comma 16-ter, del decreto legislativo 30 marzo 2001, n. 165). https://www.anticorruzione.it/portal/rest/jcr/repository/collaboration/Digital%20Assets/anacdocs/Attivita/Atti/attiDiSegnalazione/2020/AttoSegnalazione.n.6.2020.del.448.2020.pdf Pierwszy Prezes Sądu Kasacyjnego (2020), Sprawozdanie dotyczące stanu wymiaru sprawiedliwości w 2019 r. Public Administration Characteristics in Italy, 2019, The Public Administration in the EU 27: An insight in the characteristics, capacity and performance of EU Public Administrations, 2019. Rada Europy, platforma propagująca ochronę dziennikarstwa i bezpieczeństwa dziennikarzy: Włochy. https://www.coe.int/en/web/media-freedom/italy Rada Europy: Komisja Wenecka (2005), Opinion on the compatibility of the Laws „Gasparri” and „Frattini” of Italy with the Council of Europe standards in the field of freedom of expression and pluralism of the media adopted by the Venice Commission at its 63rd Plenary Session. Rada Europy: Komisja Wenecka (2010), Report on European Standards as regards the Independence of the Judicial System: Part II – the Prosecution Service – Adopted by the Venice Commission – at its 85th plenary session. Rada Europy: Komisja Wenecka (2017), Opinion on the act on the public prosecutor’s office [of Poland] as amended, Adopted by the Venice Commission at its 113th Plenary Session. Rada Europy: Komitet Ministrów (2010), skierowana do państw członkowskich rekomendacja CM/Rec(2010)12 Komitetu Ministrów dotycząca sędziów i ich: niezawisłości, odpowiedzialności i efektywności. Rada Europy: Komitet Ministrów (2016), rezolucja CM/ResDH(2016)358 Komitetu Ministrów dotycząca długości postępowań w sprawach administracyjnych. Rada Europy: Komitet Ministrów (2018), rezolucja CM/ResDH(2018)353 Komitetu Ministrów dotycząca długości postępowań w sprawach karnych. Rada Europy: Konferencja Międzynarodowych Organizacji Pozarządowych Rady Europy (2019), Civil participation in the decision-making process: fact finding visit to Italy. Rada Stanu (2019), decyzja nr 7411 z dnia 29 października 2019 r. https://www.giustizia-amministrativa.it/portale/pages/istituzionale/visualizza/?nodeRef=&schema=cds&nrg=201900038&nomeFile=201907411_11.html&subDir=Provvedimenti Rada Stanu i izby adwokackie (2020), protokół ustaleń w sprawie rozpraw prowadzonych zdalnie. https://www.giustizia-amministrativa.it/documents/20142/1869446/PROTOCOLLO+INTESA+-+UDIENZA+DA+REMOTO+EX+ART.+4+D.L.+28_2020_signed.pdf/d9a07203-3281-3b24-49ed-54fecc6b64f7 Rada Unii Europejskiej (2013), zalecenie Rady z dnia 9 lipca 2013 r. w sprawie krajowego programu reform Włoch z 2013 r. oraz zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Włochy programu stabilności. Rada Unii Europejskiej (2014), zalecenie Rady z dnia 8 lipca 2014 r. w sprawie krajowego programu reform Włoch z 2014 r. oraz zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Włochy programu stabilności. Rada Unii Europejskiej (2015), zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie krajowego programu reform Włoch na 2015 r. oraz zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Włochy programu stabilności na 2015 r. Rada Unii Europejskiej (2016), zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2016 r. w sprawie krajowego programu reform Włoch na 2016 r. oraz zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Włochy programu stabilności na 2016 r.

Rada Unii Europejskiej (2017), zalecenie Rady z dnia 11 lipca 2017 r. w sprawie krajowego programu reform Włoch na 2017 r. oraz zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Włochy programu stabilności na 2017 r. Rada Unii Europejskiej (2018), zalecenie Rady z dnia 13 lipca 2018 r. w sprawie krajowego programu reform Włoch na 2018 r. oraz zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Włochy programu stabilności na 2018 r. Rada Unii Europejskiej (2019), zalecenie Rady z dnia 9 lipca 2019 r. w sprawie krajowego programu reform Włoch na 2019 r. oraz zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Włochy programu stabilności na 2019 r. Regionalny Rzecznik Praw Obywatelskich dla Toskanii, strona internetowa Regionalnego Rzecznika Praw Obywatelskich dla Toskanii. http://www.difensorecivicotoscana.it/default?nome=chi-e&idc=67 Sąd Kasacyjny (2019), rocznik statystyczny z 2019 r. Sąd Kasacyjny (2020), rocznik statystyczny z 2020 r. Sąd Kasacyjny, wyrok z dnia 19 września 2019 r., nr 38721. Senat Republiki (2018), dane statystyczne dotyczące działań ustawodawczych. Spampinato (2020), Oxygen for information. Transparency International, Country profile: Italy. https://www.transparency.org/en/countries/italy Trybunał Konstytucyjny (2020), Dodatkowe zasady dotyczące wydawania orzeczeń przed Trybunałem Konstytucyjnym. Trybunał Konstytucyjny, rozporządzenie nr 132/2020. Uchwała Krajowego Stowarzyszenia Sędziów z maja 2018 r. Uchwała Najwyższej Rady Sądownictwa (2020) w sprawie archiwum decyzji merytorycznych ItalgiureWeb – wskazówki operacyjne z dnia 19 czerwca 2019 r. Uchwała Najwyższej Rady Sądownictwa w sprawie organizacji prokuratury z dnia 16 listopada 2017 r., zmieniona w dniu 18 czerwca 2018 r. i doprecyzowana w odniesieniu do programów organizacyjnych uchwałą z dnia 4 grudnia 2019 r. Uchwała Najwyższej Rady Sądownictwa w sprawie rejestru majątkowego sędziów z dnia 13 listopada 2019 r. UN Convention Against Corruption 8th CoSP resolution n.10. https://www.unodc.org/UNCAC/COSP/session8/Advance_unedited_resolutions UN Convention Against Corruption II Review Cycle Country Report on Italy. https://www.unodc.org/documents/treaties/UNCAC/CountryVisitFinalReports/2019_11_22_Italy_FinalCountry_Report.pdf Ustawa o swobodnym dostępie do informacji, 2019. Ustawa senacka nr 1662. http://www.senato.it/leg/18/BGT/Schede/Ddliter/52664.html

Wirtualna wizyta we Włoszech w kontekście sprawozdania na temat praworządności z 2020 r. Wytyczne Najwyższej Rady Sądownictwa z dnia 13 maja 2020 r. skierowane do rady sądownictwa na szczeblu lokalnym, w tym dotyczące przejrzystości oraz uprawnień dochodzeniowych do celów ocen zawodowych, a także awansów. Załącznik II: Wizyta we Włoszech W czerwcu 2020 r. służby Komisji odbyły wirtualne spotkania z następującymi podmiotami: ·Jednostką Korpusu Straży Skarbowej ds. Antykorupcji ·Krajową Dyrekcją Antymafijną i Antyterrorystyczną ·Krajową Federacją Prasy Włoskiej ·Krajowym Stowarzyszeniem Dziennikarzy ·Krajowym Urzędem Antykorupcyjnym ·Ministerstwem Sprawiedliwości ·Najwyższą Radą Sądownictwa ·Najwyższym Sądem Kasacyjnym ·Prokuraturą Generalną przy Najwyższym Sądzie Kasacyjnym ·Radą Stanu ·Stowarzyszeniem Artykuł 21

·Stowarzyszeniem Dziennikarzy Europejskich ·Stowarzyszeniem Oxygen na rzecz informacji ·Urzędem Regulacji w Obszarze Komunikacji * Komisja spotkała się również z następującymi organizacjami w ramach różnych spotkań horyzontalnych: ·Amnesty International ·Civil Liberties Union for Europe ·EuroCommerce ·Europejskie Centrum na rzecz Prawa Organizacji Pozarządowych ·Europejskie Centrum Wolności Prasy i Mediów ·Europejskie Forum Obywatelskie ·Free Press Unlimited ·Front Line Defenders ·ILGA-Europe ·Inicjatywa na rzecz Sprawiedliwości Fundacji Otwarte Społeczeństwo / Instytut Polityki Europejskiej Społeczeństwa Otwartego ·Konferencja Kościołów Europejskich ·Międzynarodowa Federacja Praw Człowieka ·Międzynarodowa Komisja Prawników ·Międzynarodowy Instytut Prasowy ·Platforma na rzecz uczenia się przez całe życie