SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Pierwsze sprawozdanie w sprawie skutków reformy z 2006 r. programu szczególnych środków dotyczących rolnictwa dla mniejszych wysp Morza Egejskiego

Wprowadzenie

Sześćdziesiąt jeden „mniejszych wysp” Morza Egejskiego[1] stanowi bardzo rozdrobniony obszar wyspiarski o dużych ograniczeniach geograficznych i naturalnych. Wyjątkowa i niezmienna sytuacja tych wysp, charakteryzujących się oddaleniem, peryferyjnym położeniem, niedużą powierzchnią, górskim ukształtowaniem terenu i niesprzyjającym klimatem, jest źródłem poważnych problemów społeczno-gospodarczych, do których należą trudności w dostawach produktów spożywczych i rolnych niezbędnych do bieżącego spożycia i produkcji rolnej oraz trudność w utrzymaniu konkurencyjności lokalnych produktów rolnych.

W związku z tymi wyjątkowymi cechami i szczególnymi ograniczeniami w porównaniu z resztą UE mniejsze wyspy Morza Egejskiego objęto szczególnymi środkami dotyczących rolnictwa.

Te szczególne środki wpisują się we wspólną politykę rolną (WPR) i mają na celu w szczególności stworzenie warunków sprzyjających jej stosowaniu.

W ramach tych szczególnych środków uzupełniających stosowanie pierwszego filara WPR w Grecji mniejsze wyspy Morza Egejskiego korzystają ze specjalnego programu pomocy dla produkcji lokalnej i dostaw podstawowych produktów – programu na rzecz mniejszych wysp Morza Egejskiego.

HISTORIA I PODSTAWOWE ELEMENTY PROGRAMU

Podczas spotkania w Rodos w dniach 2 i 3 grudnia 1988 r. Rada Europejska uznała szczególne problemy społeczno-gospodarcze, których doświadczają wyspy Morza Egejskiego, a tym samym konieczność wdrożenia środków pozwalających na stawienie czoła tym problemom.

W związku z tym, w 1993 r., rozporządzeniem Rady (EWG) (EWG) nr 2019/93 z dnia 19 lipca 1993 r. wprowadzającym szczególne środki dla mniejszych wysp Morza Egejskiego dotyczące niektórych produktów rolnych wprowadzono szczególne środki na rzecz mniejszych wysp Morza Egejskiego[2] jako środki „uzdrawiające (…) sytuację spowodowaną odległym i peryferyjnym charakterem wysp Morza Egejskiego” (art. 1 tego rozporządzenia).

Stosowanie rozporządzenia było początkowo ograniczone do „mniejszych wysp” rozumianych jako wyspy, których stała liczba ludności nie przekracza 100 000 mieszkańców. Zakres stosowania szczególnych środków został jednak rozszerzony podczas późniejszych zmian rozporządzenia, w szczególności wprowadzonych rozporządzeniem Rady (WE) nr 1405/2006 z dnia 18 września 2006 ustanawiającym szczególne środki dotyczące rolnictwa dla mniejszych wysp Morza Egejskiego[3], na „mniejsze wyspy” bez odniesienia demograficznego, czyli na „wyspy Morza Egejskiego, z wyjątkiem wysp Kreta i Evia” (art. 1 ust. 2 tego rozporządzenia).

Główne cele rozporządzenia Rady (EWG) nr 2019/93 były następujące:

- stawienie czoła problemom społeczno-gospodarczym mniejszych wysp Morza Egejskiego;

- złagodzenie naturalnych utrudnień wpływających na dostawy (oddalenie, peryferyjne położenie, niewielki rozmiar);

- obniżenie kosztów produkcji i cen dla użytkowników końcowych;

- wsparcie niektórych lokalnych sektorów (chów, owoce i warzywa, uprawa oliwek, uprawa winorośli, pszczelarstwo).

Aby zrealizować te cele stworzono instrumenty programu na rzecz mniejszych wysp Morza Egejskiego:

a) szczególne uzgodnienia w sprawie dostaw służące obniżeniu kosztów dostaw produktów przeznaczonych do spożycia przez ludzi, do lokalnego przetworzenia lub wykorzystywanych jako środki produkcji w rolnictwie, wprowadzając pomoc na dostawy produktów wspólnotowych, w granicach potrzeb rynku lokalnego;

b) środki na rzecz lokalnej produkcji wspierające działalność tradycyjną, poprawę jakości, rozwój produkcji lokalnej w świetle potrzeb rynku mniejszych wysp Morza Egejskiego, a także rewitalizację wybranych sektorów działalności rolniczej, które tradycyjnie i naturalnie rozwijały się na tych wyspach. Środki te miały formę pomocy na rzecz produkcji, przetwórstwa lub wprowadzania tych produktów do obrotu;

c) odstępstwa mające zastosowanie do środków strukturalnych (odstępstwa od przepisów ograniczających przyznawanie niektórych rodzajów pomocy o charakterze strukturalnym lub zakazujących przyznawania takiej pomocy).

Te szczególne środki, objęte później wieloma dostosowaniami przepisów, mają swoją podstawę prawną w prawie pierwotnym dotyczącym wspólnej polityki rolnej, w szczególności, od dnia 1 grudnia 2009 r. i wejścia w życie traktatu lizbońskiego, w art. 42 i 43 TFUE.

W 2006 r. program na rzecz mniejszych wysp Morza Egejskiego został zreformowany. Rozporządzenie Rady (EWG) nr 2019/93 z dnia 19 lipca 1993 r. zostało uchylone i zastąpione rozporządzeniem Rady (WE) nr 1405/2006 z dnia 18 grudnia 2006 r.

Główne przyczyny tej reformy są następujące:

1) reforma WPR z 2003 r. [rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. dotyczące systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników[4]], które zdecydowało o przeorientowaniu WPR i otworzyło drogę do reformy wspólnej organizacji rynku (WOR), na którą ukierunkowany jest program na rzecz mniejszych wysp Morza Egejskiego;

2) stwierdzenie braku elastyczności zarządzania programami, który uniemożliwiał szybkie dostosowywanie bilansu dostaw i środków na rzecz lokalnej produkcji do potrzeb przedmiotowych obszarów oraz który utrudniał podejście uczestniczące.

Reforma z 2006 r. nie zmieniła głównych celów i instrumentów, na których oparty jest program. Główna zmiana polega na przyjęciu podejścia programowego oraz na przeniesieniu na państwo członkowskie odpowiedzialności za opracowanie programu dostosowanego do lokalnych potrzeb[5] a także za jego modyfikowanie[6], zarządzanie nim oraz zapewnienie jego monitorowania. Innowacja ta ma na celu wprowadzenie większej elastyczności w zarządzaniu pomocą na dostawy produktów wspólnotowych i szczególnymi środkami na rzecz lokalnej produkcji oraz wprowadzenie uproszczonych procedur umożliwiających ich modyfikację.

Należy zauważyć, że pomimo podobieństwa w podejściu („szczególne środki”, cele, struktura) pomiędzy programem PIME i POSEI (program na rzecz mniejszych wysp Morza Egejskiego i program szczególnych opcji na rzecz regionów oddalonych i wyspiarskich przeznaczonych dla regionów peryferyjnych) oraz zarządzania nimi w ramach tych samych linii budżetowych, z punktu widzenia uregulowań prawnych program PIME jest traktowany odrębnie od programu POSEI.

W odróżnieniu od programu POSEI, stanowiącego odpowiednik pierwszego filara WPR dla regionów peryferyjnych w szczególnych ramach i w drodze odstępstwa, program PIME stanowi uzupełnienie (top-up) systemu płatności jednolitych, którym objęte są wyspy Morza Egejskiego, podobnie jak całe terytorium Grecji, w ramach pierwszego filara WPR, i jest reakcją na szczególne problemy tych wysp (zob. załącznik 2 – przegląd płatności w ramach płatności jednolitych oraz programu PIME).

Kolejna ważna różnica wiąże się z tym, że o ile program POSEI objęty jest, w ramach pomocy na dostawy produktów wspólnotowych, zwolnieniem z ceł przywozowych w odniesieniu do produktów z państw trzecich[7], o tyle program PIME nie jest objęty tym odstępstwem od systemu celnego Unii.

Podczas reformy WPR w 2003 r. Grecja zdecydowała, że mniejsze wyspy Morza Egejskiego nie będą zwolnione ze stosowania systemu płatności jednolitych w ramach PIME, w związku z czym system ten jest tam stosowany we wszystkich sektorach od 2006 r.

Dzięki programowi na rzecz mniejszych wysp Morza Egejskiego wyspy te mogą jednak utrzymać pomoc związaną z produkcją mającą na celu utrzymanie wybranych rodzajów rolnictwa ważnych z punktu widzenia ochrony środowiska, poprawy jakości i wprowadzania do obrotu.

Bez tej możliwości związania płatności z produkcją pojawiłoby się poważne ryzyko odejścia od lokalnych upraw i negatywnych konsekwencji na poziomie gospodarczym, społecznym i środowiskowym (zachowanie krajobrazu).

Na przykład w sektorze oliwy z oliwek, który ma kluczowe znaczenie dla tych wysp, możliwość częściowego związania płatności z produkcją pozwala na uniknięcie porzucania uprawy gajów oliwnych.

PODSTAWA PRAWNA SPRAWOZDANIA

Artykuł 17 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1405/2006 przewiduje, że „najpóźniej do dnia 31 grudnia 2011 r., a następnie co pięć lat Komisja przedstawia Parlamentowi Europejskiemu oraz Radzie sprawozdanie ogólne przedstawiające wpływ działań podjętych na mocy niniejszego rozporządzenia, uzupełnione w razie konieczności o odpowiednie wnioski”.

Niniejsze sprawozdanie uwzględnia w szczególności dane dotyczące przedmiotowych rynków do roku 2010, finansowe wykonanie programów do roku budżetowego 2011 oraz przeprowadzone dla Komisji przez konsultantów Oréade-Brèche badanie w sprawie oceny środków wdrażanych w ramach programu PIME od 2001 r. (zwane dalej „badaniem oceniającym”), opublikowane w lutym 2010 r. i dostępne pod następującym adresem: http://ec.europa.eu/agriculture/eval/reports/posei/index_fr.htm

WPłYW REFORMY Z 2006 R.

Podejście programowe i oparte na partnerstwie

Zarówno Grecja, jak i przedsiębiorcy pozytywnie przyjęli zwiększenie odpowiedzialności i kompetencji wymaganych od władz krajowych i regionalnych w zakresie definiowania programu, a także udział zainteresowanych stron w opracowywaniu środków.

W szczególności bardzo pozytywnie przyjęto większą elastyczność służącą stopniowemu dostosowywaniu programu do rzeczywistych potrzeb lokalnych poprzez coroczne modyfikacje. Mając na uwadze narażenie na ryzyko rynkowe oraz szczególne warunki klimatyczne, elastyczność ta pozwala na szybkie dostosowywanie środków wsparcia do rzeczywistych potrzeb wysp. Od pierwszego zatwierdzenia w 2006 r. program PIME został dwukrotnie zmodyfikowany: w 2008 i w 2010 r.

W badaniu oceniającym stwierdzono spadek obciążenia administracyjnego od 2007 r. Władze krajowe i lokalne oceniają jednak, że obciążenie to jest nadal zbyt duże i złożone, co wynika z liczby wysp oraz braku pracowników administracji na niektórych wyspach (w szczególności trudności w realizowaniu kontroli).

Ogólnie obciążenie administracyjne programu PIME jest duże w stosunku do jego wymiaru finansowego (w szczególności szczególne uzgodnienia w sprawie dostaw i kwestia niedużych partii).

Podejście programowe okazuje się więc dużym obciążeniem zarówno dla władz krajowych i regionalnych, jak i dla służb Komisji.

Szczególne uzgodnienia w sprawie dostaw

Ogólny wpływ szczególnych uzgodnień w sprawie dostaw

Z badania oceniającego wynika, że na wszystkich wyspach szczególne uzgodnienia w sprawie dostaw postrzegane są jako niezbędne dla dostaw, zarówno przez władze krajowe i lokalne, jak i przez przedsiębiorców, dlatego tak ważne jest utrzymanie tego mechanizmu.

Szczególne uzgodnienia w sprawie dostaw mają ogólnie pozytywny wpływ na zwiększenie częstotliwości i poprawę regularności dostaw na wyspach przez cały rok (regularne dostawy pasz dla zwierząt gospodarskich), nawet pomimo okresowych braków związanych z ograniczonymi możliwościami transportu i składowania.

Z badania oceniającego wynika jednak, że mechanizm jest mniej skuteczny w przypadku najbardziej oddalonych wysp (wyspy „satelity” z grupy B) w porównaniu z wyspami położonymi bliżej kontynentu (wyspy z grupy A).

Ogólnie rzecz biorąc, od reformy w 2006 r. wykorzystanie szczególnych uzgodnień w sprawie dostaw jest mniej powszechne na mniejszych wyspach Morza Egejskiego. Wynika to z decyzji państwa członkowskiego o ograniczeniu budżetu na szczególne uzgodnienia w sprawie dostaw na rzecz szczególnych środków na rzecz lokalnej produkcji.

Mniejsze wykorzystanie szczególnych uzgodnień w sprawie dostaw dotyczy przede wszystkim produktów przeznaczonych do spożycia przez ludzi (zboża i mąki). Od reformy z 2006 r. i wprowadzenia obowiązku, by wnioskujący o pomoc znajdował się na mniejszych wyspach Morza Egejskiego, wiele małych podmiotów (piekarzy) nie otrzymuje pomocy, po pierwsze z powodu zbyt wysokich kosztów administracyjnych szczególnych uzgodnień w sprawie dostaw w porównaniu z generowanymi korzyściami finansowymi, a po drugie w związku z brakiem informacji dla beneficjentów.

Równocześnie w badaniu oceniającym wskazano zmianę podziału szczególnych uzgodnień w sprawie dostaw z punktu widzenia ich przeznaczenia, na korzyść produktów paszowych. To państwo członkowskie odpowiada więc za doprecyzowanie priorytetów w ramach szczególnych uzgodnień w sprawie dostaw, uwzględniając znaczenie chowu na wyspach.

Gwarancja dostaw kluczowych produktów

Z badania oceniającego wynika, że szczególne uzgodnienia w sprawie dostaw nierównomiernie odpowiadają potrzebom mniejszych wysp Morza Egejskiego, zarówno jeśli chodzi o wybór produktów, jak i kwalifikujące się wyspy.

W badaniu wskazano również, że szczególne uzgodnienia w sprawie dostaw lepiej uwzględniają potrzeby dotyczące produktów paszowych niż zapotrzebowanie na produkty podstawowe do spożycia przez ludzi.

Ponadto szczególne uzgodnienia w sprawie dostaw w bardziej satysfakcjonujący sposób uwzględniają potrzeby wysp mniej oddalonych od portów kontynentalnych (wyspy z grupy A) w porównaniu z najbardziej oddalonymi wyspami „satelitami” (niektóre wyspy z grupy B).

Rekompensata z tytułu dodatkowych kosztów

W badaniu oceniającym stwierdza się, że w związku z rozdrobnieniem wysp, niektóre z nich są bardzo odległe od portów dostaw. W konsekwencji ponoszone koszty bardzo się różnią, w zależności od oddalenia poszczególnych wysp.

Szczególne uzgodnienia w sprawie dostaw pozwalają więc zrekompensować te dodatkowe koszty dostaw wszystkich wybranych produktów wyłącznie w odniesieniu do wysp z grupy A.

W przypadku oddalonych wysp „satelitów” z grupy B szczególne uzgodnienia w sprawie dostaw pozwalają pokryć tylko 50 % kosztów, co wynika ze znacznie wyższych kosztów transportu.

Konsekwencje korzyści dla użytkowników końcowych

Z badania oceniającego wynika, że korzyść ta miała nierówne konsekwencje dla użytkowników końcowych na poszczególnych grupach wysp.

Pomoc na dostawy produktów wspólnotowych w sposób bardzo niejednorodny pokrywa koszty transportu na wyspy, co ma konsekwencje z punktu widzenia cen dla użytkownika. Tym samym korzyści dla użytkowników końcowych są większe na wyspach z grupy A i wyspach mniej oddalonych z grupy B w porównaniu z wyspami „satelitami” z grupy B.

Jeśli chodzi o wpływ na ceny, pomoc na dostawy produktów wspólnotowych umożliwiła od 2007 r. znaczące obniżenie cen pasz dla zwierząt gospodarskich i ceny te zbliżyły się do cen w Grecji. Jeśli chodzi o ceny produktów spożywczych, pomoc na dostawy produktów wspólnotowych nie ma wpływu o charakterze ogólnym.

Redystrybucja produktów przetworzonych i zakłócenia rynku

Zgodnie z piątym motywem rozporządzenia (WE) nr 1405/2006 ilości, których dotyczą szczególne uzgodnienia w sprawie dostaw, są ograniczone do zapotrzebowania mniejszych wysp Morza Egejskiego, by nie zakłócać właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego i nie wywoływać zakłóceń w handlu tymi produktami.

Dystrybucja i wywóz tych produktów z mniejszych wysp Morza Egejskiego są tym samym zakazane. Są one jednak możliwe, jeżeli korzyść wynikająca z pomocy na dostawy produktów wspólnotowych zostanie zwrócona lub, w odniesieniu do produktów przetworzonych, ma to umożliwić wymianę regionalną lub tradycyjną zgodnie z art. 5 tego samego rozporządzenia.

Z badania oceniającego wynika, że nie dochodzi do ponownej wysyłki z mniejszych wysp Morza Egejskiego produktów objętych pomocą na dostawy produktów wspólnotowych, a tym samym nie powoduje to zakłóceń w handlu regionalnym.

Na tym poziomie brakuje jednak monitoringu. To państwo członkowskie odpowiada za poprawę monitorowania produktów wchodzących na terytorium geograficzne mniejszych wysp Morza Egejskiego i opuszczających to terytorium.

Utrzymanie i rozwój działalności rolniczej

Pomoc na dostawy produktów wspólnotowych odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu struktury produkcji lokalnej:

- poprzez poprawę rentowności lokalnego chowu;

- pomagając w utrzymaniu działalności piekarskiej i młynarskiej (spożycie przez ludzi).

Pomoc na dostawy produktów wspólnotowych pozwala tym samym na obniżenie cen pasz dla zwierząt gospodarskich, a w konsekwencji obniżenie kosztów produkcji ponoszonych przez hodowców.

Wsparcie na rzecz produkcji lokalnej (środki na rzecz lokalnej produkcji)

Wsparcie i rozwój lokalnej produkcji rolnej

W odniesieniu do środków na rzecz lokalnej produkcji w badaniu oceniającym skupiono się na trzech sektorach: oliwie, miodzie i mastyksie z Chios. Są to sektory reprezentatywne dla mniejszych wysp Morza Egejskiego, ponieważ to na nie przeznaczane jest 2/3 budżetu przewidzianego na środki na rzecz lokalnej produkcji. Ponadto zakres badania został ograniczony, ponieważ dla wielu sektorów brakuje danych statystycznych. To państwo członkowskie odpowiada za zbieranie wiarygodnych danych w odniesieniu do wszystkich sektorów objętych środkami na rzecz lokalnej produkcji.

Jeśli chodzi o analizę wpływu środków na rzecz lokalnej produkcji na konkurencyjność trzech badanych sektorów, z badania oceniającego wynika, że pomoc wpłynęła na podniesienie dochodów gospodarstw. Od czasu reformy z 2006 r. środki na rzecz lokalnej produkcji umożliwiły utrzymanie dochodów rolników dzięki częściowemu pokryciu ich kosztów produkcji.

Rolnictwo na mniejszych wyspach Morza Egejskiego jest bardzo rodzinne i ukierunkowane na lokalne spożycie. Jest to równocześnie rolnictwo skupione na działalności tradycyjnej i produktach wysokiej jakości.

Środki na rzecz lokalnej produkcji przewidziane w programie PIME mają na celu wsparcie produkcji tradycyjnej z uwzględnieniem celów dotyczących jakości, by w konsekwencji utrzymać tę działalność postrzeganą jako kluczową na poziomie gospodarczym, społecznym i środowiskowym.

W sytuacji charakteryzującej się niewielkimi możliwościami ekonomicznymi oraz bardzo niedużymi gospodarstwami pomoc ta przyczynia się do utrzymania lub wsparcia działalności, która w innym wypadku przestałaby być atrakcyjna dla producentów.

Mając na uwadze znaczenie tradycyjnej działalności produkcyjnej oraz produktów wysokiej jakości o znacznej wartości dodanej zarówno na poziomie gospodarczym, społecznym, środowiskowym (zachowanie topografii i nawadnianie), jak i na poziomie kulturowym (produkty wysokiej jakości jako czynnik decydujący o tożsamości wysp), Grecja za kluczowe uznaje utrzymanie pomocy związanej z produkcją.

Bez tej możliwości częściowego związania pomocy z produkcją pojawiłoby się poważne ryzyko porzucenia upraw przez beneficjentów programu, w szczególności w sektorze oliwy z oliwek dominującym w rolnictwie wysp.

REALIZACJA FINANSOWA

Dane dotyczące realizacji finansowej programu PIME w latach 2007–2010 (lata budżetowe 2008–2011) znajdują się w załączniku 1.

Po odjęciu uzupełniającego finansowania krajowego w wysokości 547 000 EUR, przyznanego w zastosowaniu art. 11 rozporządzenia 1405/2006, program jest w 100 % finansowany przez Unię Europejską (art. 12 tego samego rozporządzenia).

W wyniku reformy z 2006 r. Grecja zdecydowała o zmniejszeniu budżetu na pomoc na dostawy produktów wspólnotowych (zmniejszenie ilości produktów, które mogą być objęte tym mechanizmem) w celu zwiększenia budżetu na środki na rzecz lokalnej produkcji. Pomimo tego wyboru wydaje się, że wykonanie rocznego budżetu na pomoc na dostawy produktów wspólnotowych na mniejszych wyspach Morza Egejskiego jest dobre w całym okresie (średni poziom wykonania: 94 %).

Budżet przeznaczony w ostatnich latach na niektóre środki na rzecz lokalnej produkcji również został wyczerpany. Przy średnim poziomie realizacji wynoszącym 88 % pozostają jednak wciąż środki do wykorzystania.

Sytuację może poprawić redystrybucja dostępnego budżetu na środki, w odniesieniu do których istnieje margines manewru.

Ponadto zgodnie z art. 11 rozporządzenia (WE) nr 1405/2006 Grecja ma możliwość przyznania późniejszego finansowania krajowego na środki na rzecz lokalnej produkcji.

Jeśli chodzi o pomoc na dostawy produktów wspólnotowych, pułap ustalony w art. 12 ust. 3 rozporządzenia 1405/2006 na podstawie wykonania historycznego w latach 2001–2003 narzuca pewną sztywność.

Zaproponowano więc podniesienie tego pułapu w myśl neutralności budżetowej, by umożliwić bardziej elastyczną redystrybucję środków finansowych pomiędzy środkami na rzecz lokalnej produkcji a pomocą na dostawy produktów wspólnotowych w ramach przyznanego budżetu (zob. pkt 7.1).

AUDYT REALIZACJI PROGRAMU PIME PO 2006 R.

Służby audytorskie Komisji przeprowadziły kontrolę zgodności rozliczeń dotyczących mniejszych wysp Morza Egejskiego w 2007 i 2010 r.

Ogólnie rzecz biorąc w czasie audytów stwierdzono poprawę w porównaniu z latami wcześniejszymi, mimo że odnotowano pewne braki w odniesieniu do pomocy dla gajów oliwnych (audyt z 2007 r.) i braki administracyjne (audyt z 2010 r.).

Konsekwencje tych kontroli stanowią część trwającej procedury kontroli zgodności rozliczeń. Należy jednak zauważyć, że bardzo duża liczba mechanizmów pomocy obejmujących dużą liczbę beneficjentów niewielkich rozmiarów generuje niekorzystne koszty administracyjne i finansowe w porównaniu z korzyściami płynącymi z pomocy.

PROPOZYCJE POPRAWY

Propozycje zmiany przepisów Unii

W świetle zmian w mechanizmie w ostatnich latach oraz niedawnego wejścia w życie traktatu lizbońskiego Komisja Europejska przyjęła w grudniu 2010 projekt przekształcenia rozporządzenia (WE) nr 1405/2006 w celu zaktualizowania i uproszczenia niektórych jego przepisów oraz ich dostosowania do wymogów ustanowionych przez TFUE.

W szczególności zaproponowano zmianę w art. 12 ust. 3 polegającą na podniesieniu maksymalnego rocznego pułapu pomocy na dostawy produktów wspólnotowych w ramach istniejącego przydziału finansowego, aby uniknąć koncentracji przeznaczenia środków zarezerwowanych na pomoc na dostawy produktów wspólnotowych i umożliwić bardziej elastyczną redystrybucję środków pomiędzy środkami na rzecz lokalnej produkcji i pomocą na dostawy produktów wspólnotowych bez zwiększania budżetu globalnego. To dałoby możliwość redystrybucji środków finansowych umożliwiającą między innymi lepsze pokrycie nadwyżki kosztów na wyspach „satelitach” (zob. pkt 4.2.3).

Dążąc do lepszej wykonalności oceny wdrażania programu przez państwo członkowskie Komisja zaproponowała zmianę art. 17 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia. Chodzi o przeniesienie z dnia 30 czerwca na dzień 31 lipca obowiązującego terminu przedkładania Komisji sprawozdania za rok poprzedni dotyczącego wprowadzenia w życie środków przewidzianych w programie pomocy, aby umożliwić władzom Grecji uwzględnienie w sprawozdaniu końcowego stanu wydatków na środki na rzecz lokalnej produkcji.

Niedawno przyjęta przez Komisję reforma WPR nie ma szczególnego wpływu na funkcjonowanie programu PIME.

Zalecenia dla państwa członkowskiego

Grecja odgrywa kluczową rolę we wdrażaniu tego programu. Władze greckie powinny zastanowić się nad sposobem zaradzenia brakowi jednorodności administracyjnej na wszystkich, bardzo rozdrobnionych wyspach, aby uwzględnić potrzeby wszystkich beneficjentów kwalifikujących się do programu i umożliwić szerszą kontrolę wdrażania programu (zob. pkt 4.1).

Kluczowe jest również wdrożenie przez państwo członkowskie systemu umożliwiającego wiarygodne gromadzenie danych w odniesieniu do wszystkich sektorów objętych środkami na rzecz lokalnej produkcji, by umożliwić regularne ich monitorowanie zarówno przez administrację krajową, jak i przez Komisję (zob. pkt 4.3.1).

Aby zapobiec jakiemukolwiek nierównemu traktowaniu wysp objętych programem, państwo członkowskie odpowiada za uszczegółowienie klasyfikacji wysp z uwzględnieniem wszystkich okoliczności związanych z oddaleniem (położenie dwukrotnie lub trzykrotnie peryferyjne). Jako kontynuację istniejącej klasyfikacji (grupa A dla wysp mniej oddalonych, grupa B dla grup najbardziej oddalonych) dobrze byłoby dodać jedną lub dwie grupy wysp dla wysp bardzo oddalonych (wyspy „satelity” z grupy B).

Taka zmiana klasyfikacji umożliwiłaby lepsze uwzględnienie różnych kosztów transportu, które mają wpływ zarówno na dostawy, jak i na rozwój produkcji lokalnej. Wynikałoby z tego lepsze uwzględnienie potrzeb oraz bardziej rzeczywisty wpływ na ceny dla konsumentów (zob. pkt 4.2.2 - 4.2.4).

Mając na uwadze trend obserwowany od 2006 r. związany z podziałem pomocy na dostawy produktów wspólnotowych ze względu na przeznaczenie (wybór Grecji polegający na faworyzowaniu dostaw produktów paszowych), państwo członkowskie odpowiada za uszczegółowienie priorytetów mechanizmu z uwzględnieniem znaczenia chowu na wyspach, a także za poprawę monitorowania produktów wprowadzanych na terytorium geograficzne mniejszych wysp Morza Egejskiego i opuszczających to terytorium (zob. pkt 4.2.1).

W świetle spostrzeżenia dotyczącego niewystarczającego oddziaływania mechanizmu na ceny produktów spożywczych (zob. pkt 4.2.4) zachęca się państwo członkowskie do refleksji nad lepszym podziałem dostępnych środków, by zagwarantować skuteczność pomocy.

Ponadto zachęca się państwo członkowskie do publikowania regularnych sprawozdań opartych na kluczowych wskaźnikach , które służby Komisji opracowały do całościowej oceny ewolucji programu PIME w latach jego realizacji.

Należy również podkreślić, że podejście uczestniczące z udziałem wszystkich zainteresowanych stron jest niezbędne zarówno do początkowego zdefiniowania programu PIME, jak i do jego corocznych modyfikacji. Zmiana przewidziana w art. 34 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1914/2006, przesuwająca obowiązujący termin przedkładania tych corocznych modyfikacji, da więcej czasu na konsultacje z zainteresowanymi podmiotami.

WNIOSKI

Wydaje się, że od czasu reformy z 2006 r. i ewolucji w kierunku zdecentralizowanego podejścia programowego, program PIME jest wdrażany skutecznie i w satysfakcjonujący sposób odpowiada na szczególne potrzeby mniejszych wysp Morza Egejskiego.

Program gwarantuje więc utrzymanie tradycyjnych sektorów rolnictwa poprzez pomoc do dochodów rolników, a także dostawy podstawowych produktów, ograniczając ponoszenie dodatkowych kosztów.

Na podstawie dostępnej analizy i mając na uwadze obecną sytuację Komisja uważa, że pula środków finansowych przyznana na szczególne uzgodnienia w sprawie dostaw pozwoliła osiągnąć ogólne cele ustalone dla tego mechanizmu.

Zarówno Komisja jak i państwo członkowskie powinny podejmować dalsze wysiłki na rzecz jak największej poprawy wdrażania mechanizmu, w szczególności na rzecz osiągnięcia celów związanych z konsekwencjami wysokich kosztów dostaw i z utrzymaniem tradycyjnej działalności na wyspach.

Do podstawowych celów programu PIME powinno również należeć zapewnienie jakości produkcji, utrzymanie tożsamości wysp i ochrona środowiska.

ZAŁĄCZNIK 1

WYKONANIE FINANSOWE PROGRAMU PIME W LATACH 2007-2010 (w EUR)[8]

2007 (rok budżetowy 2008) | 2008 (rok budżetowy 2009) | 2009 (rok budżetowy 2010) | 2010 (rok budżetowy 2011) |

System płatności jednolitych i inne rodzaje pomocy bezpośredniej* | 57.995.090 | 61.952.513 | 60.502.718 |

Program PIME (środki wsparcia na rzecz produkcji lokalnej) ** | 16.618.664 | 15.441.855 | 17.835.324 |

Ogółem | 74.613.754 | 77.394.368 | 78.338.042 |

PIME/Ogółem | 22,3 % | 20,0 % | 22,8 % |

* Kwota wydatków z tytułu pomocy przewidzianej w systemie płatności jednolitych (pomoc niezwiązana z wielkością produkcji) + inne kwoty wydatków z tytułu różnego rodzaju pomocy bezpośredniej (płatności na szczególny rodzaj uprawy i produkcję wysokiej jakości, płatności przejściowe, pomoc na jęczmień, pomoc na jedwabniki...)

** Kwota wydatków z tytułu pomocy przewidzianej w programie PIME (środki wsparcia na rzecz produkcji lokalnej)

[1] Wykaz wysp znajduje się w tabeli 7 programu pomocy mniejszym wyspom Morza Egejskiego przedstawionego przez Grecję i zatwierdzonego przez Komisję w zastosowaniu rozporządzenia (WE) nr 1405/2006.

[2] Dz.U. L 184 z 27.7.1993, s. 1.

[3] Dz.U. L 265 z 26.9.2006, s. 1.

[4] Dz.U. L 270 z 21.10.2003, s. 1.

[5] Program PIME opracowany przez Grecję został zatwierdzony decyzją Komisji C(2006)6889 z 22.12.2006 i jest wdrażany od 2007 r.

[6] Program PIME został zmieniony dwukrotnie decyzjami Komisji C(2009)2880 z 21.4.2009 i C(2010)9189 z 20.12.2010.

[7] Odstępstwo od art. 28 TFUE stanowiącego, że: „Unia obejmuje unię celną, która rozciąga się na całą wymianę towarową i obejmuje zakaz ceł przywozowych i wywozowych między państwami członkowskimi oraz wszelkich opłat o skutku równoważnym, jak również przyjęcie wspólnej taryfy celnej w stosunkach z państwami trzecimi”.

[8] Kwoty realizacji finansowej wskazane w niniejszym dokumencie pochodzą ze sprawozdań rocznych z realizacji przedkładanych przez państwa członkowskie Komisji w zastosowaniu art. 17 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1405/2006 w odniesieniu do szczególnego systemu dostaw oraz z informacji dotyczących kwalifikowalnych wniosków o pomoc i odpowiednich kwot (art. 32 ust. 2 lit. b) rozporządzenia Komisji (WE) nr 1914/2006) odnoszących się do środków SLP. Odpowiada to wydatkom dokonanym w podziale na środek podczas kalendarzowego roku odniesienia (rok realizacji) i może nie odpowiadać dokładnie kwotom zapisanym przez Komisję w danym roku budżetowym.