[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 5.3.2008

KOM(2008) 125 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO ORAZ KOMITETU REGIONÓW dotyczący

postępu rozmów wyjaśniających z krajami sąsiedzkimi w sprawie współpracy w dziedzinie transportu

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO ORAZ KOMITETU REGIONÓW dotyczący

postępu rozmów wyjaśniających z krajami sąsiedzkimi w sprawie współpracy w dziedzinie transportu (Tekst mający znaczenie dla EOG)

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie 3

2. Organizacja rozmów wyjaśniających 4

3. Wstępne wnioski z pierwszej rundy rozmów 5

3.1. Mocne poparcie dla podejścia zaproponowanego przez Komisję 5

3.2. Korekta podejścia 6

4. Stan obecny, osiągnięcia i dalsze kroki 7

4.1. Korytarze / obszary paneuropejskie 7

4.2. Autostrady morskie 8

4.3. Oś północna 8

4.4. Oś centralna 9

4.5. Oś południowo-wschodnia 9

4.5.1. Podstawowa sieć transportu regionalnego w Europie Południowo-Wschodniej 9

4.5.2. Połączenia z Bliskim Wschodem, regionem Kaukazu i Azją Centralną 10

4.6. Korytarz Traceca 11

4.7. Osie śródziemnomorskie i plan działania w dziedzinie transportu regionalnego 11

5. Wnioski 12

1. WPROWADZENIE

W komunikacie Komisji zatytułowanym „Wzmocnienie europejskiej polityki sąsiedztwa (EPS)”[1] podkreślono główne aspekty tematycznego i sektorowego wymiaru EPS oraz potrzebę wzmocnienia wielostronnego dialogu z krajami partnerskimi w dziedzinach takich jak energetyka, transport, ochrona środowiska i zarządzanie granicami. Przedstawiono tam również koncepcję wielostronnych umów w dziedzinie energetyki i transportu oraz wskazano na potrzebę usprawnienia rozmaitych realizowanych obecnie inicjatyw. W szczególności w komunikacie podkreślono wagę bliższego powiązania dialogu politycznego z faktycznymi działaniami podejmowanymi w ramach budowy korytarzy transportowych. Ten punkt widzenia został rozwinięty w niedawnym komunikacie zatytułowanym „Silna europejska polityka sąsiedztwa”[2], w którym Komisja zwróciła się do państw członkowskich i partnerów w ramach EPS o bliską współpracę zmierzającą do przedłużenia głównych transeuropejskich osi transportowych na kraje sąsiedzkie.

Jak podkreślono w komunikacie Komisji dotyczącym Bałkanów Zachodnich[3], europejska perspektywa jest siłą napędzającą reformy w całym regionie, i przez to ważnym czynnikiem sprzyjającym stabilności i rozwojowi. Po ostatnim rozszerzeniu Unii Europejskiej Bałkany Zachodnie w całości sąsiadują z terytorium państw członkowskich, i z tego powodu skoordynowany rozwój sektora transportowego ma zasadnicze znaczenie.

Strategiczne partnerstwo między UE i Rosją realizowane na podstawie Umowy o partnerstwie i współpracy oraz map drogowych dotyczących czterech wspólnych przestrzeni, przyjętych podczas szczytu w Moskwie w maju 2005 r. przewiduje wspieranie komplementarnego charakteru sektorów transportu oraz stopniową integrację sieci transportowych, usunięcie technicznych i administracyjnych „wąskich gardeł” oraz zapewnienie infrastruktury transportowej i jej interoperacyjności poprzez zbliżenie stosownego prawodawstwa.

W komunikacie Komisji dotyczącym Wytycznych w zakresie transportu w Europie oraz regionach sąsiadujących[4] zarysowano pierwsze elementy kompleksowej polityki zmierzającej do bliższej integracji systemów transportowych UE i krajów sąsiadujących. W centrum tej polityki znajduje się pięć głównych osi transportowych wykorzystywanych w handlu międzynarodowym oraz dotyczące ich normy i prawodawstwo (tzw. środki horyzontalne), które wpływają na wykorzystanie tych tras we wszystkich rodzajach transportu.[5] Z czasem takie podejście może doprowadzić do zbliżenia zasad i uregulowań dla całego sektora transportowego, umożliwiając tym samym stworzenie sprawnego rynku transportowego obejmującego Unię Europejską oraz jej sąsiadów. Jego spodziewane rezultaty mogą być szczególnie istotne w tych krajach, w których z powodów politycznych do tej pory współpraca w sektorze transportu prowadzona była na ograniczoną skalę.

We wspomnianym komunikacie Komisja zapowiedziała dwuetapowe podejście do wdrażania omawianej polityki. Pierwszy etap miał polegać na przeprowadzeniu rozmów wyjaśniających z krajami sąsiedzkimi w celu dokonania oceny ich zaangażowania i zainteresowania wzmocnieniem istniejących ram koordynacji. Celem rozmów powinno być zagwarantowanie, że format i zawartość struktury współpracy będzie spełniać potrzeby i oczekiwania zainteresowanych stron w najbardziej efektywny sposób. Po zakończeniu rozmów wyjaśniających i na podstawie ich wyników na drugim etapie działań Komisja przedstawiłaby konkretne zalecenia i/lub wniosek dotyczący wdrażania polityki oraz koordynacji działań.

W czerwcu 2007 r. Rada Ministrów Transportu UE z zadowoleniem przyjęła zarówno dalsze rozszerzenie podejścia opartego na idei osi, jak i nacisk, jaki położono na środki horyzontalne, oraz zwróciła się do Komisji o przedstawienie propozycji dotyczących praktycznego wdrożenia tego podejścia i wzmocnienia struktury organizacyjnej i ram współpracy w zakresie osi.

Rozmowy wyjaśniające rozpoczęły się wiosną 2007 r.; do tej pory przeprowadzona została pierwsza runda dyskusji ze wszystkimi krajami i regionami sąsiedzkimi. Postęp rozmów jest zadowalający; w niniejszym komunikacie zawarto sprawozdanie z nich oraz zarysowano wstępne wnioski. W regionie Bałkanów Zachodnich rozmowy zostały już zakończone z sukcesem. Dlatego wraz z niniejszym komunikatem Komisja przedstawia wytyczne negocjacyjne dotyczące traktatu ustanawiającego Wspólnotę Transportową w Europie Południowo-Wschodniej.

2. ORGANIZACJA ROZMÓW WYJAśNIAJąCYCH

Rozmowy wyjaśniające rozpoczęły się wiosną 2007 r.; do tej pory przeprowadzono pierwszą rundę spotkań z wszystkimi krajami sąsiedzkimi, uczestnikami korytarzy / obszarów paneuropejskich oraz kilkoma zainteresowanymi stronami. Oprócz szeregu spotkań na szczeblu roboczym miały miejsce następujące główne posiedzenia:

- w zeszłym roku zorganizowano serię spotkań z uczestnikami korytarzy / obszarów paneuropejskich, w tym dwa spotkania przewodniczących i sekretarzy ds. korytarzy, pierwsze w styczniu, a drugie w październiku 2007 r.;

- odbyły się dwa spotkania grupy roboczej ds. strategii transportowych, infrastruktury i partnerstw publiczno-prywatnych powołanej w ramach dialogu UE-Rosja na temat transportu , w październiku 2007 r. w Moskwie i w styczniu 2008 r. w Brukseli; grupa robocza ad hoc ds. problemów logistycznych, powołana w celu zbadania sytuacji na granicy między UE i Rosją oraz przedstawienia zaleceń dotyczących możliwych sposobów zwiększenia przepustowości zakończyła prace w czerwcu 2007 r. w ramach niemieckiego przewodnictwa w UE i przedstawiła sprawozdanie Komisji oraz Ministerstwu Transportu Federacji Rosyjskiej. Jej wnioski mają obecnie zostać wdrożone przez stałe grupy robocze powołane w ramach dialogu. Zalecone w tym kontekście środki proceduralne oraz modernizacja infrastruktury będą stanowić wkład w rozwój osi północnej oraz w kwestie horyzontalne;

- od marca 2007 r. w Kijowie i Brukseli przeprowadzono kilka owocnych rund negocjacji dotyczących nowej rozszerzonej umowy z Ukrainą , która ma zastąpić umowę o partnerstwie i współpracy;

- w maju 2007 r. odbyło się spotkanie euro-śródziemnomorskiego forum na temat transportu, na którym przyjęto plan działania w dziedzinie transportu regionalnego na lata 2007-2013. Następnie w listopadzie 2007 r. odbyło się spotkanie grupy roboczej ds. infrastruktury, którego celem było zweryfikowanie osi oraz zaktualizowanie wykazu projektów infrastrukturalnych. Spotkania te stanowiły przygotowanie do konferencji na wysokim szczeblu, zorganizowanej przez Komisję przy wsparciu władz Portugalii, sprawującej przewodnictwo w UE, która to konferencja odbyła się w Lizbonie 3 grudnia 2007 r. a poświęcona była śródziemnomorskiemu systemowi transportu . Podczas konferencji wiceprzewodniczący Jacques Barrot oraz ministrowie z państw członkowskich EU i krajów regionu Morza Śródziemnego uznali kluczową rolę planu działania w przedłużaniu głównych osi transeuropejskich sieci transportowych oraz rozszerzaniu wspólnotowego dorobku prawnego na kraje regionu;

- zorganizowano kilka spotkań uczestników ram współpracy regionalnej stworzonych na podstawie umowy wielostronnej Traceca , poczynając od spotkań grup roboczych, po posiedzenie Komisji Międzyrządowej, które miało miejsce w dniach 13 i 14 grudnia 2007 r. w Astanie, gdzie oficjalnie zainaugurowano rozmowy wyjaśniające. Ich celem jest przedstawienie przed szczytem w 2008 r. propozycji na temat tego, czy i jak można rozwijać prawne i instytucjonalne ramy osi na bazie struktur Traceca, i tym samym określenie odnowionej, długoterminowej podstawy dla współpracy.

3. WSTęPNE WNIOSKI Z PIERWSZEJ RUNDY ROZMÓW

3.1. Mocne poparcie dla podejścia zaproponowanego przez Komisję

Zanim Komisja będzie mogła przedstawić konkretne propozycje dotyczące wzmocnienia ram koordynacji konieczne jest przeprowadzenie dalszych dyskusji ze wszystkimi krajami sąsiedzkimi, jednak już teraz można sformułować kilka wstępnych wniosków. W ramach rozmów potwierdzono ogólnie poparcie dla podejścia zaproponowanego przez Komisję i przedstawionego w komunikacie; w szczególności istnieje szeroka zgoda co do:

- użyteczności podejścia opartego na osiach jako podstawy współpracy między UE a krajami sąsiedzkimi;

- potrzeby wyjścia poza kwestie czysto infrastrukturalne i zbliżenia działań podejmowanych w ramach rozwoju korytarzy transportowych i ogólnych dyskusji politycznych;

- znaczenia mocnych i wiążących ram koordynacji, które mogłyby przybrać formę bardziej wiążącego protokołu ustaleń (ang. MoU) lub traktatu;

- potrzeby wdrożenia funkcji sterowania w ramach osi zgodnie z propozycjami Komisji (zob. ramka), dla których podstawą powinny być istniejące struktury regionalne i sekretariaty techniczne.

Spotkania ministrów w ramach poszczególnych osi / regionów, których celem będzie podejmowanie strategicznych decyzji dotyczących modyfikacji osi, uczestniczących w nich krajów i podmiotów oraz finansowania struktury koordynującej. Regionalna grupa sterująca, której zadaniem będzie monitorowanie wdrożenia osi, złożona z przedstawicieli wysokiego szczebla reprezentujących wszystkie zainteresowane kraje, powołana w celu opracowania ogólnych planów osi, w tym zidentyfikowania „wąskich gardeł”, sformułowania propozycji oraz określenia najważniejszych działań. Wszystkie regionalne grupy sterujące powinny się regularnie spotykać, aby umożliwić spójną realizację uzgodnionych działań oraz ustalić wspólne metody oceny i monitorowania strategii oraz realizacji poszczególnych projektów. Oprócz przygotowywania spotkań ministrów, zadaniem regionalnej grupy sterującej powinno być także składanie sprawozdań odpowiednim podkomitetom powołanym w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa i partnerstwa z myślą o włączeniu stosownych wniosków do dwustronnych i regionalnych planów działania. Regionalna grupa sterująca może podejmować decyzje o powoływaniu grup roboczych bądź zespołów zadaniowych z udziałem wszystkich lub niektórych członków, w celu bardziej szczegółowego zbadania poszczególnych kwestii technicznych. Jej zadaniem byłoby także zorganizowanie konferencji darczyńców oraz zaangażowanie partnerów społecznych i innych zainteresowanych stron. Stały sekretariat, który zapewniałby wsparcie administracyjne i techniczne. Zadaniem sekretariatu byłoby prowadzenie badań dotyczących osi, przygotowywanie spotkań grupy sterującej oraz spotkań ministrów, i zapewnianie wsparcia logistycznego dla tych posiedzeń. Grupa sterująca i sekretariat powinny współpracować z koordynatorami europejskimi, w szczególności z wyznaczonymi koordynatorami ds. śródlądowych dróg wodnych i autostrad morskich oraz transeuropejskich sieci transportowych (TEN). |

3.2. Korekta podejścia

W ramach rozmów wyjaśniających stwierdzono potrzebę dokonania jedynie niewielkich korekt podejścia zaproponowanego początkowo przez Komisję. Dotyczą one głównie geograficznego i sektorowego zakresu całego przedsięwzięcia:

- Współpraca ze Szwajcarią powinna być prowadzona w ramach istniejących struktur, ponieważ w sektorze transportu są one już dobrze rozwinięte. Współpraca ta opiera się na dwustronnych stosunkach i umowach między UE a Szwajcarią; poza tym korytarze transportowe przebiegające przez Szwajcarię i łączące Włochy z Niemcami, Francją i Austrią są już uwzględnione w polityce dotyczącej transeuropejskich sieci transportowych.

- Mając na uwadze konkluzje Rady ds. transportu, której posiedzenie odbyło się w czerwcu 2007 r. Komisja zgadza się co do celowości zaangażowania państw Azji Centralnej w podejście oparte na koncepcji osi poprzez ich udział w działaniach związanych z korytarzem Traceca, ponieważ w coraz bardziej zglobalizowanym świecie handel, a przez to również połączenia transportowe, muszą mieć wymiar ogólnoświatowy.

- Rozszerzanie inicjatywy jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej na kraje sąsiedzkie postępuje szybko, a Komisja występuje do Rady o wytyczne negocjacyjne dotyczące stworzenia do 2010 r. rozszerzonej Wspólnej Przestrzeni Lotniczej poprzez zawarcie kolejnych kompleksowych umów lotniczych z krajami sąsiedzkimi. Dlatego proponuje się niewłączanie sektora lotnictwa do omawianego tutaj podejścia, chociaż można wziąć pod uwagę inwestycje w infrastrukturę portów lotniczych, które mogą potencjalnie stanowić część „wąskich gardeł” osi.

- Podobne postępy osiągnięto w pracach nad unijnym systemem nawigacji satelitarnej Galileo . Dlatego Komisja sugeruje kontynuowanie współpracy w ramach struktur stworzonych specjalnie dla Galileo i niewłączanie tego przedsięwzięcia w struktury koordynacji przewidziane dla osi.

W odniesieniu do wniosku Rady dotyczącego połączenia przedłużeń głównych transeuropejskich osi transportowych do krajów sąsiedzkich z sieciami afrykańskimi , Komisja podkreśla, że wspiera już rozwój zintegrowanych transafrykańskich sieci i połączeń transportowych, dla którego nowym impulsem było uruchomienie w 2007 r. Partnerstwa UE i Afryki na rzecz infrastruktury.

4. STAN OBECNY, OSIąGNIęCIA I DALSZE KROKI

4.1. Korytarze / obszary paneuropejskie

W ramach spotkań uczestników korytarzy / obszarów paneuropejskich dyskutowano o różnicach pomiędzy korytarzami na terytorium UE i poza nim, optymalnym zasięgu geograficznym osi, niezbędnych funkcjach, jakie powinna posiadać skuteczna grupa sterująca oraz o roli środków horyzontalnych. Ważne wnioski wypłynęły z bezpośrednich doświadczeń przewodniczących i sekretarzy ds. korytarzy w zakresie słabych i mocnych stron ich funkcjonowania.

Koncepcja korytarzy paneuropejskich bez wątpienia ma swoje zalety, jest jednak również jasne, że wymaga ona przeglądu. W szczególności Komisja uważa za niezbędne dokonanie jasnego rozróżnienia między korytarzami, które w wyniku rozszerzenia znalazły się wśród priorytetów w zakresie transeuropejskich sieci transportowych[6], a korytarzami łączącymi UE z krajami sąsiedzkimi. Jednocześnie ważne jest odpowiednie uwzględnienie funkcji korytarzy i cennych doświadczeń wynikających z ich funkcjonowania w istniejących lub powoływanych w przyszłości strukturach regionalnych.

4.2. Autostrady morskie

Grupa wysokiego szczebla określiła autostrady morskie jako jedną z osi równoprawną z czterema korytarzami lądowymi. Mimo iż wszystkie autostrady morskie mają pewne cechy wspólne, zachodzą między nimi również wyraźne różnice, które wymagają zastosowania zróżnicowanego podejścia. Różnice te dotycząc szeregu kwestii, poczynając od rodzaju napotykanych „wąskich gardeł”, przez częstotliwość i jakość połączeń po obowiązujące przepisy prawa międzynarodowego i poziom ich egzekwowania. Dlatego też Komisja proponuje, by autostrady morskie zostały objęte stosownymi strukturami regionalnymi, które zostaną powołane dla odpowiednich osi lądowych. We wszystkich przypadkach powinna zostać zapewniona bliska współpraca z europejskim koordynatorem ds. autostrad morskich.

4.3. Oś północna

Oś północną w dużej mierze obejmuje wymiar północny polityki UE, w którego zakres wchodzą północne państwa członkowskie Unii, Rosja oraz Norwegia i Islandia. Celem wymiaru północnego jest pokonanie szczególnych wyzwań w dziedzinie rozwoju regionalnego, przed którymi stoi Europa Północna, między innymi niedoborów w dziedzinie infrastruktury transportowej i przejść granicznych. Do głównych organizacji regionalnych działających na tym obszarze należą Rada Państw Morza Bałtyckiego (RPMB), Euroarktyczna Rada Morza Barentsa (ERMB), Rada Arktyczna (RA) oraz Nordycka Rada Ministrów.

W deklaracji politycznej przyjętej przez szczyt uczestników wymiaru północnego w listopadzie 2006 r. wyrażono potrzebę zbadania celowości stworzenia partnerstwa wymiaru północnego w dziedzinie transportu i logistyki, w które zaangażowane byłyby wszystkie państwa uczestniczące w osi północnej. Zasugerowaną rolą partnerstwa miałoby być koordynowanie zasobów finansowych pochodzących od międzynarodowych instytucji finansowych, rządów i sektora prywatnego w ramach dużych projektów infrastrukturalnych o znaczeniu regionalnym wykraczającym poza poziom lokalny. Po posiedzeniu wyższych urzędników wymiaru północnego, które odbyło się w Sankt Petersburgu w dniu 21 listopada 2007 r. powołana została grupa robocza, której zadaniem jest zbadanie możliwości powołania nowego partnerstwa oraz omówienie jego zakresu i roli, z uwzględnieniem kwestii skutecznego monitorowania i wdrożenia osi północnej oraz autostrad morskich w regionie. Grupa przedstawi swoje sprawozdanie w czerwcu 2008 r., po czym zostanie ono rozpatrzone podczas spotkania ministrów wymiaru północnego jesienią 2008 r.

W ramach rozmów wyjaśniających przyjęto z zadowoleniem powołanie grupy roboczej, jednak jednocześnie podkreślono wagę włączenia partnerstwa do struktur koordynacyjnych powoływanych dla regionu osi północnej oraz zapewnienia spójnego podejścia bez dublowania wysiłków. W ramach drugiego etapu rozmów należałoby dokładniej rozważyć następujące aspekty:

- geograficzny zasięg partnerstwa w kontekście celów północnego wymiaru polityki oraz dostosowania przebiegu osi północnej. Zasugerowano zaproszenie Białorusi do udziału w pracach grupy w charakterze obserwatora w celu zapewnienia ciągłości wszystkich odgałęzień osi;

- zakres mandatu partnerstwa, tj. rodzaj projektów, jakie byłyby rozpatrywane w jego ramach, z należytym uwzględnieniem postępów i rozwoju sytuacji w innych gremiach zajmujących się kwestiami właściwych norm i przepisów prawnych, w tym również kwestiami celnymi (środki horyzontalne), które mają wpływ na procesy logistyczne w ramach osi;

- pytanie o to, czy partnerstwo mogłoby pełnić funkcję regionalnej grupy sterującej lub sekretariatu dla regionu osi północnej i jak mogłoby najlepiej włączyć się w działanie struktur koordynacyjnych i monitorujących powoływanych dla regionu osi północnej (zob. ramka w rozdziale 3.1).

4.4. Oś centralna

Celem rozszerzonej umowy negocjowanej obecnie z Ukrainą jest pogłębienie współpracy politycznej w dziedzinie demokracji, praw człowieka i rządów prawa, stworzenie głębszej i kompleksowej strefy wolnego handlu, poprawa efektywności energetycznej i bezpieczeństwa energetycznego oraz poziomu ochrony środowiska, a także wzmocnienie współpracy w kluczowych obszarach takich jak transport. Ustanowienie strefy wolnego handlu, które będzie stanowiło integralną część umowy, zostanie wynegocjowane po zakończeniu procesu przystąpienia Ukrainy do WTO.

W dziedzinie transportu negocjacje skupiać się będą na wdrożeniu zaleceń grupy wysokiego szczebla, zatwierdzonych w komunikacie Komisji, dotyczących osi centralnej, korytarza Traceca oraz większego zbliżenia do prawodawstwa unijnego. Komisja z zadowoleniem odnotowuje, że rozmowy przynoszą postępy i przed końcem 2008 r. spodziewane są konkretne rezultaty. W ramach drugiej fazy negocjacji należy rozważyć szczegóły dotyczące struktury instytucjonalnej, w szczególności wielostronnej grupy sterującej i sekretariatu. W ramach rozmów należy także uwzględnić istniejące połączenia między osią centralną a osią północną i osią południowo-wschodnią, a także możliwości optymalnego zintegrowania Republiki Mołdowy w ramach omawianego podejścia.

4.5. Oś południowo-wschodnia

4.5.1. Podstawowa sieć transportu regionalnego w Europie Południowo-Wschodniej

W regionie Bałkanów Zachodnich Chorwacja i Była Jugosłowiańska Republika Macedonii są krajami kandydującymi[7], natomiast Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra i Serbia oraz Kosowo[8] są potencjalnymi krajami kandydującymi do przystąpienia do Unii Europejskiej. Z tego powodu współpraca w dziedzinie transportu i wprowadzania wspólnotowego dorobku prawnego jest tam bardziej zaawansowana niż w innych regionach.

W 2004 r. kraje Bałkanów Zachodnich podpisały z Komisją Europejską protokół ustaleń w sprawie rozwoju podstawowej sieci transportu regionalnego w Europie Południowo-Wschodniej, która po ich przystąpieniu do Unii stałaby się częścią sieci transeuropejskich. Podczas trzeciego dorocznego spotkania ministrów w dniu 4 grudnia 2007 r. podpisano uzupełnienie protokołu ustaleń dotyczące dostępu do rynku kolejowego i jego otwarcia, które było dla tego sektora krokiem w kierunku wdrożenia wspólnotowego dorobku prawnego w dziedzinie transportu kolejowego, również w wymiarze społecznym.

Komisja uważa zatem, że aby w pełni wykorzystać ramy, jakie oferuje proces przystąpienia, należy skoncentrować współpracę w regionie Bałkanów Zachodnich na podstawowej sieci transportu regionalnego i zachęcić państwa regionu do przyspieszenia prac nad dostosowaniem prawodawstwa krajowego do wspólnotowego dorobku prawnego w dziedzinie transportu i w powiązanych obszarach. W związku z pomyślnym zakończeniem rozmów wyjaśniających, Komisja wraz z niniejszym komunikatem przedstawia wytyczne negocjacyjne dotyczące traktatu ustanawiającego Wspólnotę Transportową z Bałkanami Zachodnimi. Celem traktatu jest stworzenie zintegrowanego rynku infrastruktury oraz rynku transportu lądowego, śródlądowego i morskiego[9], a także dostosowanie stosownego prawodawstwa państw Bałkanów Zachodnich do wspólnotowego dorobku prawnego.

4.5.2. Połączenia z Bliskim Wschodem, regionem Kaukazu i Azją Centralną

Również Turcja jest krajem kandydującym – negocjacje w sprawie jej przystąpienia do UE rozpoczęły się w 2005 r. Obecnie finalizowana jest ocena potrzeb infrastruktury transportowej (TINA), stanowiąca pierwszy krok w kierunku określenia przyszłej transeuropejskiej sieci transportowej dla Turcji. Negocjacje w tej sprawie powinny oczywiście być kontynuowane zgodnie z ustalonym harmonogramem negocjacji w sprawie przystąpienia. Jednak z uwagi na geostrategiczne położenie Turcji na skrzyżowaniu między terytorium Unii Europejskiej, regionem Kaukazu i Azją Centralną oraz Bliskim Wschodem Komisja zachęca ten kraj do odegrania kluczowej roli w ramach podejścia opartego na osiach. Proponuje się zatem rozbicie osi południowo-wschodniej, bez zmiany jej definicji, na dwa odgałęzienia, z których oba obejmują Turcję: połączenie z Kaukazem przez Turcję wchodzące w skład korytarza Traceca, oraz odgałęzienie do Egiptu, które weszłoby w skład struktur euro-śródziemnomorskich i łączyłoby się z osią południowo-zachodnią jako część osi śródziemnomorskich (zob. odpowiednio rozdziały 4.6. i 4.7 poniżej).

4.6. Korytarz Traceca

Korytarz Traceca jest jedyną spośród pięciu osi, w przypadku której współpraca zorganizowana jest na podstawie wielostronnej umowy podpisanej przez zainteresowane kraje[10]. Do instytucji powołanych na podstawie umowy należy Komisja Międzyrządowa złożona z najwyższych rangą członków rządu lub ich upoważnionych przedstawicieli, tj. zazwyczaj wiceministrów ds. transportu, ministrów transportu lub ministrów spraw zagranicznych, a także stały sekretariat. Powołano kilka grup roboczych. Komisja Międzyrządowa w 2006 r. zatwierdziła długoterminową strategię do 2015 r., a w 2007 r. przyjęła krótkoterminowy plan działania, który ma zostać wdrożony do 2010 r.

Ramy Traceca wydają się być odpowiednim fundamentem dla dalszego rozwoju, ponieważ zapewniają solidną podstawę prawną i zestaw instytucji, a leżąca u ich podstaw strategia skupia się na kwestii wdrożenia korytarza. Komisja Europejska jest jednak zdania, że instytucjonalny i polityczny wymiar korytarza Traceca wymaga wzmocnienia i modernizacji, w szczególności w celu efektywnego uwzględnienia zarówno rozwoju korytarza, jak i bardziej ogólnych dyskusji politycznych, wchodzących obecnie w zakresu procesu z Baku.

Szczegółowe zadanie drugiej fazy rozmów wyjaśniających, zatwierdzone przez Komisję Międzyrządową w grudniu 2007 r., powinno polegać na zbadaniu, czy i w jaki sposób na fundamencie struktur Traceca można stworzyć przyszłe ramy prawne i instytucjonalne, i tym samym na określeniu odnowionej, długoterminowej podstawy dla współpracy. Należy znaleźć optymalny sposób uwzględnienia procesu z Baku z uwagi na fakt, że odnowione dokumenty i struktury powinny umożliwiać efektywne realizowanie działań dotyczących zarówno korytarza (infrastruktura), jak i zbliżenia regionalnego (środki horyzontalne).

4.7. Osie śródziemnomorskie i plan działania w dziedzinie transportu regionalnego

Od chwili uruchomienia procesu barcelońskiego w 1995 r. Komisja aktywnie wspiera rozwój zintegrowanego systemu transportu w regionie Morza Śródziemnego. W rezultacie region ten jest prawdopodobnie najbardziej zaawansowany jeśli chodzi o faktycznie rozszerzanie transeuropejskich sieci transportowych.

Istnieją już odpowiednie instytucje, w tym konferencje ministerialne podejmujące strategiczne decyzje, euro-śródziemnomorskie forum na temat transportu koordynujące wspólne podejścia i rozwijające zintegrowany, regionalny system transportu, a także kilka grup roboczych zajmujących się kwestiami infrastruktury i środkami horyzontalnymi. Plan działania w dziedzinie transportu regionalnego, przyjęty przez forum w maju 2007 r., stanowi ważny krok w kierunku wdrożenia w regionie głównych osi poprzez przeprowadzenie reform regulacyjnych i szeroki zakres środków horyzontalnych. Oprócz tego powołany został sekretariat techniczny, CETMO, obsługujący kraje zachodniej części basenu Morza Śródziemnego, chociaż brak jeszcze podobnej struktury dla wschodniej części regionu.

Podczas konferencji w Lizbonie w dniu 3 grudnia 2007 r. wiceprzewodniczący Jacques Barrot pogratulował ministrom aktywnego zaangażowania w rozwój i wdrożenie osi śródziemnomorskich. Forum i grupy robocze poproszono o kontynuowanie owocnych prac oraz o zajęcie się kilkoma kwestiami pozostałymi jeszcze do omówienia w ramach drugiej fazy rozmów wyjaśniających. Dotyczą one skutecznego monitorowania wdrożenia osi w regionie, stworzenia sekretariatu technicznego dla wschodniej części regionu Morza Śródziemnego oraz wzmocnienia koordynacji poprzez przyjęcie protokołu ustaleń lub zawarcie umowy międzynarodowej.

5. WNIOSKI

Pierwsza runda rozmów wyjaśniających pokazała, że kraje sąsiedzkie i inne zainteresowane strony wykazują ogromne zainteresowanie bliższym powiązaniem działań dotyczących osi z szerzej pojętym dialogiem politycznym. W wyniku rozmów wprowadzono niewielkie korekty do zaleceń przedstawionych w komunikacie dotyczącym Wytycznych w zakresie transportu w Europie oraz regionach sąsiadujących, które umożliwią lepsze uwzględnienie osiągniętych ostatnio postępów, zwłaszcza w odniesieniu do inicjatyw jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej i Galileo oraz rozwoju przyszłych transeuropejskich sieci transportowych na Bałkanach Zachodnich i w Turcji.

Kraje sąsiedzkie i inne zainteresowane strony poparły także układ instytucjonalny zaproponowany przez Komisję. Wszystkie kraje sąsiedzkie i zainteresowane strony podkreślają wagę współpracy regionalnej w ramach osi oraz działania w oparciu o istniejące ramy.

W ramach drugiej fazy rozmów wyjaśniających, oprócz omówienia szczegółowych zagadnień dotyczących poszczególnych osi, które przedstawiono w poprzednich rozdziałach, należy:

- podjąć starania o to, by kraje sąsiedzkie przyjęły mocne zobowiązanie do wzmocnionej współpracy;

- osiągnąć porozumienie z istniejącymi strukturami regionalnymi w sprawie nowych zadań, które zagwarantują skuteczne monitorowanie osi;

- osiągnąć porozumienie w sprawie stworzenia lub ukończenia budowy struktur regionalnych dla osi, które takich struktur jeszcze nie posiadają.

Komisja opracowała już harmonogram serii spotkań, które odbędą się wiosną 2008 r. Drugie sprawozdanie z postępu rozmów wyjaśniających zostanie przedstawione we wrześniu 2008 r. i będzie obejmować, w stosownych przypadkach, zalecenia dla Rady dotyczące rozpoczęcia negocjacji oraz ocenę potrzeb finansowych nienaruszającą wieloletnich ram finansowych dla polityki w omawianej dziedzinie.

[1] KOM(2006) 726, 4.12.2006.

[2] KOM(2007) 774, 5.12.2007.

[3] Przyjętym w dniu 5 marca 2008 r.

[4] KOM(2007) 32, 31.01.2007.

[5] Podstawę dla dalszego rozwoju tej polityki przygotowała Grupa Wysokiego Szczebla pod przewodnictwem byłej wiceprzewodniczącej Komisji Loyoli de Palacio, zob. sprawozdanie zatytułowane „Networks for peace and development” dostępne pod adresem: http://ec.europa.eu/ten/transport/external_dimension/index_en.htm.

[6] Obecnie paneuropejskie korytarze I, IV, V, VI i VII w przeważającej części znajdują się na terytorium UE.

[7] Negocjacje w sprawie przystąpienia Chorwacji rozpoczęły się w 2005 r. W grudniu 2005 r. Rada Europejska nadała Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii status kraju kandydującego; negocjacje jeszcze się nie rozpoczęły.

[8] Na mocy Rezolucji Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych nr 1244 z 10 czerwca 1999 r.

[9] Sektor lotnictwa jest już uwzględniony w umowie w sprawie europejskiej wspólnej przestrzeni lotniczej.

[10] Sygnatariuszami umowy są: Afganistan, Armenia, Azerbejdżan, Gruzja, Kazachstan, Republika Kirgiska, Republika Mołdowy, Tadżykistan, Turcja, Ukraina i Uzbekistan oraz państwa członkowskie UE: Rumunia i Bułgaria. Pakistan oraz Iran złożyły wniosek o członkowstwo.