Główne zainteresowane strony, do których konsultacje były skierowane, przedstawiły opinie w ramach odpowiedzi na konsultacje publiczne, uwag przedstawionych w związku z zaproszeniem do zgłaszania uwag oraz udziału w wydarzeniach dla zainteresowanych stron. Odnotowano znaczny udział przedsiębiorstw zajmujących się energią słoneczną na wszystkich poziomach (od mikroprzedsiębiorstw po duże przedsiębiorstwa), reprezentujących różne sektory technologii energii słonecznej (skoncentrowana energia słoneczna, fotowoltaika, technologia energii słonecznej termicznej itp.), a także społeczności działających w zakresie energii odnawialnej oraz obywateli zaangażowanych w obszarze energii słonecznej lub zainteresowanych energią słoneczną. Uwagi lub informacje zwrotne przedstawił również szereg stowarzyszeń konsumentów, organizacji pozarządowych i organizacji zajmujących się badaniami naukowymi i innowacjami. Udział organów publicznych zarówno na szczeblu krajowym, jak i lokalnym był ograniczony.

Celem tych konsultacji było zebranie opinii państw członkowskich, zainteresowanych stron i obywateli na temat proponowanego zakresu i treści strategii, a także dodatkowych elementów, które strategia ta powinna obejmować. Do głównych zainteresowanych stron, do których konsultacje te były skierowane, należały organy publiczne, przedsiębiorstwa zajmujące się energią słoneczną, takie jak wytwórcy produktów, podmioty realizujące projekty lub przedsiębiorstwa związane z integracją instalacji słonecznych, takie jak koncentratorzy lub dostawcy rozwiązań cyfrowych, w tym MŚP; społeczności energetyczne, stowarzyszenia konsumentów; organizacje pozarządowe; organizacje zajmujące się badaniami naukowymi i innowacjami oraz osoby fizyczne, które wytwarzają energię z energii słonecznej lub ją zużywają bądź są nią po prostu zainteresowane.

W swoim programie prac na 2022 r. Komisja Europejska ogłosiła po raz pierwszy zamiar przyjęcia komunikatu określającego strategię na rzecz energii słonecznej w UE. Główne działania w zakresie konsultacji z zainteresowanymi stronami przeprowadzone w toku przygotowań tej inicjatywy obejmowały internetowe zaproszenie do zgłaszania uwag oraz konsultacje publiczne opublikowane w dniu 18 stycznia na stronie internetowej Komisji poświęconej konsultacjom „Wyraź swoją opinię” i dostępne do celów udzielania informacji zwrotnych przez 12 tygodni. Oprócz internetowych działań konsultacyjnych Komisja zorganizowała również wirtualną konferencję wysokiego szczebla z zainteresowanymi stronami na temat strategii UE na rzecz energii słonecznej, a także trzy warsztaty na szczeblu technicznym.

Kwestionariusz do konsultacji publicznych wypełniło 190 respondentów, z których większość to przedsiębiorstwa/organizacje przedsiębiorców (55) i obywatele UE (52). Pozostali respondenci to: przedstawiciele ośrodków akademickich/instytutów badawczych (23), stowarzyszeń przedsiębiorców (21), organów publicznych (13), organizacji pozarządowych (8), stowarzyszeń konsumentów (3), obywateli kraju spoza UE (2), związków zawodowych (1) i innych (12). Ponadto 12 respondentów stwierdziło, że reprezentują oni społeczność energetyczną, a 49 – właścicieli instalacji do rozproszonej produkcji energii z energii słonecznej na małą skalę.

Przeprowadzono ilościową i jakościową analizę odpowiedzi udzielonych w toku konsultacji publicznych i uwag otrzymanych w związku z zaproszeniem do zgłaszania uwag, w tym załączonych stanowisk. Odpowiedzi na pytania wielokrotnego wyboru zadane w ramach konsultacji publicznych przeanalizowano z użyciem narzędzi do ilościowej analizy danych na portalu EU Survey. Odpowiedzi jakościowe (odpowiedzi na pytania otwarte oraz załączone stanowiska) zgromadzono i przeanalizowano oddzielnie od danych ilościowych. Uwagi przedstawione w związku z zaproszeniem do zgłaszania uwag sklasyfikowano według przedstawionych argumentów i dokonano ich kwantyfikacji.

Uczestnicy ocenili również znaczenie czynników uniemożliwiających wdrażanie małych instalacji słonecznych w budynkach jednorodzinnych. Najwięcej uczestników (41) wskazało brak (lub niskie wynagrodzenie z tytułu) sprzedaży nadwyżki wyprodukowanej energii elektrycznej. W przypadku instalacji w budynkach wielorodzinnych najwięcej uczestników (41) jako najważniejszy negatywny czynnik wskazało regulacyjne i publiczne ramy wsparcia, a w dalszej kolejności wskazano ramy prawne podejmowania decyzji w budynkach współwłasnościowych, w których dachy i elewacje stanowią powierzchnię wspólną (38). Około 40 respondentów nie udzieliło pełnej odpowiedzi na te dwa pytania. Ponadto większość respondentów zgodziła się ze stwierdzeniem, że w przypadku braku systemów opomiarowania netto/rozliczania netto nie będzie zachęt do montowania małych instalacji, a najwięcej respondentów (32 spośród około 100 uczestników, którzy odpowiedzieli na to pytanie) jako najważniejszy negatywny czynnik wskazało mające zastosowanie opłaty sieciowe i inne opłaty.

Jeżeli chodzi o czynniki, które negatywnie wpływają na uzasadnienie biznesowe nowych wielkoskalowych projektów dotyczących energii fotowoltaicznej w ramach sieci energetycznej, najwięcej uczestników (44) jako najważniejszą barierę wskazało niepewność dotyczącą przyszłych ram regulacyjnych, a w dalszej kolejności niepewność dotyczącą przyszłych systemów wsparcia (40) i brak zachęt do magazynowania energii „za licznikiem” (ang. behind-the-meter) w połączeniu z projektami w zakresie energii słonecznej (38). W przypadku tego samego pytania dotyczącego dużych projektów CSP najwięcej uczestników (49) wskazało systemy oparte na aukcjach, które są nieadekwatne do zapewnienia równych warunków działania, a w dalszej kolejności – niepewność dotyczącą przyszłych ram regulacyjnych (46).

Część respondentów wskazała, że energię odnawialną powinny wytwarzać budynki, które ponadto powinny wykazywać wysoką efektywność energetyczną, co w efekcie skutkowałoby obniżeniem kosztów energii ponoszonych przez gospodarstwa domowe. W tym celu respondenci ci wezwali do szybszego ułatwiania integracji systemu produkcji energii z energii słonecznej na dachach, balkonach, fasadach, ścianach lub innych częściach nowych projektów budowlanych, z wykorzystaniem renowacji budynków publicznych lub prywatnych (85). Inni respondenci wskazali na związek rozwoju wykorzystania energii słonecznej w budynkach z integracją elektromobilności i zaproponowali przyspieszenie rozmieszczania stacji postoju/ładowania pojazdów elektrycznych, w tym na autostradach. Inni uczestnicy wyrażali poparcie dla społeczności energetycznych i konsumpcji własnej jako narzędzi propagowania zdecentralizowanego wytwarzania energii z energii słonecznej (28) i informowania ogółu społeczeństwa o korzyściach i rentowności energii słonecznej (9).

Jako najodpowiedniejszy instrument do zachęcenia organów publicznych do wprowadzania instalacji energii słonecznej w budynkach lub na gruntach, które są ich własnością lub są przez nie wynajmowane/dzierżawione najwięcej respondentów (83) wskazało określenie celów w zakresie instalacji energii odnawialnej w budynkach publicznych, a w dalszej kolejności wskazano wymogi prawne (69). Około 60 respondentów nie udzieliło pełnej odpowiedzi na to pytanie.

Jeżeli chodzi o instalacje wykorzystujące energię słoneczną termiczną, najwięcej respondentów (32) – biorąc pod uwagę fakt, że około 100 respondentów nie udzieliło pełnej odpowiedzi na to pytanie – wskazało na regulacyjne i publiczne ramy wsparcia, a w dalszej kolejności uplasowały się niekorzystne warunki przyłączenia źródeł odnawialnych do systemu ciepłowniczego (30).

Respondenci ocenili również czynniki uniemożliwiające powstawanie instalacji słonecznych na obszarach przemysłowych/w obiektach przemysłowych. Najwięcej respondentów (37) – biorąc pod uwagę fakt, że około 70 respondentów nie udzieliło odpowiedzi na to pytanie – wybrało wpływ ram regulacyjnych i ram wsparcia na uzasadnienie biznesowe, a w dalszej kolejności wskazano brak klarownej długoterminowej perspektywy koniecznej do podejmowania decyzji inwestycyjnych na dużą skalę, brak zachęt do korzystania w większym stopniu z energii ze źródeł odnawialnych oraz kwestie związane z podłączeniem do sieci (po 33). Z drugiej strony za przeszkodę nie uznano niskiego potencjału elektryfikacji operacji, który przez większość respondentów (54) został uznany za najmniej ważny negatywny czynnik.

Liczba respondentów, którzy nie zainstalowali baterii na potrzeby swojego gospodarstwa domowego lub przedsiębiorstwa, była większa niż tych, którzy to zrobili (79 w porównaniu z 51). Jako główny powód instalacji baterii wskazano lepsze dostosowanie zużycia energii do produkcji energii elektrycznej z energii słonecznej (37) i zmniejszenie zależności od sieci (36). Większość respondentów, którzy nie zainstalowali baterii, była zdania, że było to zbyt drogie, aby przynieść wartość dodaną (39). Jeżeli chodzi o komunikację sieciową rozproszonych systemów fotowoltaicznych, większość uczestników, którzy udzielili odpowiedzi, uznała, że potrzebny jest wspólny format danych (87 spośród 106 odpowiedzi), a jeżeli chodzi o produkcję danych, większość respondentów, którzy udzielili odpowiedzi, była zdania, że produkcja danych powinna następować w czasie zbliżonym do przedziałów czasowych na rynkach energii elektrycznej lub nawet w czasie jeszcze bardziej zbliżonym do czasu rzeczywistego (78 spośród 99 odpowiedzi).

W odpowiedzi na pytania dotyczące łańcucha wartości większość respondentów (121–150) uznała, że ważne byłoby stosowanie środków wymagających większej przejrzystości i wprowadzających wymogi ilościowe (w odniesieniu do śladu węglowego, zrównoważenia środowiskowego i warunków zatrudnienia) w zakresie produktów/systemów energetyki słonecznej sprzedawanych w UE. Zdecydowana większość respondentów (151) uznała, że zależność UE od importowanych produktów/materiałów w sektorze energii słonecznej stwarza podatność na zagrożenia lub ryzyko dla przyspieszenia wdrażania energii słonecznej, a ponadto wielu uczestników (142) uznało, że wyzwania związane z łańcuchem dostaw prawdopodobnie miałyby znaczący wpływ na dostępność opłacalnych rozwiązań w zakresie energii słonecznej na rynku UE w perspektywie średnio- i długoterminowej.

Poproszeni o wybranie głównych czynników ograniczających zdolność UE do wytwarzania własności intelektualnej i innowacji w odniesieniu do łańcucha wartości energii słonecznej respondenci najczęściej wskazywali ograniczoną produkcję na dużą skalę w UE (99). Jeżeli chodzi o sektory łańcucha dostaw fotowoltaiki o największym potencjalne pod względem zwiększenia konkurencyjności przemysłu UE, respondenci najczęściej wskazywali nowe technologie (np. heterozłącze, perowskity, tandem) (66), ale również produkcję modułów (56) i ogniw (55) oraz produkcję sprzętu (54). Jeżeli chodzi o środki, które wniosłyby wkład w zrównoważony rozwój, konkurencyjność i odporność unijnego łańcucha wartości energii słonecznej, najwięcej respondentów (76) jako środek wykazujący największy potencjał wskazało dostęp do korzystnych warunków finansowania, a następnie rozpoczęcie procesu ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania dla sektora energii słonecznej (69) oraz wspieranie rozwoju wielkoskalowych zakładów produkcyjnych, w tym przez przyspieszone udzielanie pozwoleń (64).

Stanowiska

Komisja Europejska otrzymała 35 dokumentów zawierających streszczenia lub stanowiska dotyczące energii słonecznej ze strony szeregu organizacji, w tym organów administracji publicznej, przedsiębiorstw, operatorów systemu dystrybucyjnego lub przesyłowego, podmiotów z sektora prywatnego, stowarzyszeń obywateli itp. W znacznej mierze komunikaty przekazane tym kanałem stanowiły powtórzenie uwag otrzymanych za pośrednictwem kwestionariusza. W niniejszej sekcji podsumowano zatem przedstawione w tych dokumentach postulaty, które nie znalazły swojego odzwierciedlenia w powyższym streszczeniu.

Otrzymane w ten sposób uwagi rzuciły nowe światło na kwestię skutków społecznych szerszego wykorzystania energii słonecznej, jeżeli chodzi o zwalczanie ubóstwa energetycznego, wspieranie zbiorowej konsumpcji własnej, rozwiązywanie problemów najemców w zakresie dostępu do energii odnawialnej itp. Zainteresowane strony zaproponowały wprowadzenie systemów wsparcia skierowanych do gospodarstw domowych o niskich dochodach, których nie stać na dokonanie wstępnej koniecznej inwestycji w instalację słoneczną, lub też ustanowienie mechanizmów zapewniających zachęty zarówno dla właścicieli, jak i najemców. Aby ułatwić instalację urządzeń wykorzystujących energię słoneczną w budynkach wielorodzinnych, zainteresowane strony zaproponowały zmianę zasad podejmowania decyzji w przypadku tych budynków z myślą o przyspieszeniu i uproszczeniu procesu decyzyjnego na przykład poprzez podejmowanie decyzji większością zwykłą. Zainteresowane strony zaproponowały, aby w celu propagowania konsumpcji własnej zapewnić prosumentom możliwość zmiany dostawcy, co będzie skutkować wzmożoną konkurencją pod względem wynagrodzenia z tytułu energii elektrycznej, którą wprowadzają do sieci. Niektóre zainteresowane strony postulowały, aby takie wynagrodzenie odpowiadało co najmniej rynkowej cenie energii elektrycznej. Uznano również, że małe instalacje muszą uczestniczyć w rynku energii elektrycznej, z uwagi na konieczność propagowania zdecentralizowanego wdrażania. Inne zainteresowane strony wskazały, że w niektórych przypadkach wdrażanie na dachach blokują lokalne regulacje dotyczące zewnętrznych elementów budynków, oraz zwróciły się z prośbą o uproszczenie i skrócenie procesu wydawania zezwoleń w odniesieniu do takich instalacji. Postulowano również, aby zrezygnowano z niektórych podatków w przypadku konsumpcji własnej i dzielenia się energią elektryczną, a także zmianę taryf sieciowych z myślą o sprzyjaniu zdecentralizowanemu wytwarzaniu energii słonecznej. Podkreślono również konieczność pełnego wdrożenia przepisów UE dotyczących społeczności energetycznych działających w zakresie energii odnawialnej.

Jednocześnie wiele zainteresowanych stron zaproponowało rozwiązania sprzyjające wprowadzaniu dużych instalacji, takich jak ogólnokrajowy mechanizm identyfikacji odpowiednich obszarów lub elastyczne wykonywanie przepisów w zakresie ochrony środowiska, z wykorzystaniem obowiązujących już odstępstw w interesie publicznym. Jednocześnie wiele zainteresowanych stron zaproponowało kompleksowe rozwiązania służące usunięciu przeszkód związanych z podwójnym użytkowaniem przestrzeni lub powierzchni, obejmujące przepisy dotyczące różnych sektorów, tj. z jednej strony energii, i z drugiej strony budownictwa, rolnictwa, infrastruktury itp.

Niektóre rządy krajowe i przedsiębiorstwa użyteczności publicznej podkreśliły również, że Unia Europejska powinna przestrzegać prawa państw członkowskich do decydowania o krajowej polityce energetycznej i powstrzymać się od proponowania dodatkowych przepisów w tym sektorze. Organy administracji na szczeblu lokalnym podkreśliły natomiast, że unijne regiony najbardziej oddalone są uzależnione od odizolowanych systemów energetycznych, podczas gdy w art. 349 TFUE zapewniono ochronę ich suwerenności energetycznej. Oznacza to konieczność rozwoju instalacji energii odnawialnej i rozwiązań w zakresie magazynowania. Inne zainteresowane strony również podkreśliły występujące przeszkody w rozwoju rozwiązań w zakresie magazynowania.

Niektóre sektory przemysłowe skorzystały z tego kanału do przedstawienia swoich postulatów. Wskazano na konieczność zapewnienia dalszego wsparcia na rzecz słonecznej energii cieplnej, której bardziej powszechne wykorzystanie umożliwiłoby obniżenie emisyjności niektórych procesów przemysłowych w obszarach, w których istnieje duży potencjał, ale postęp jest nieznaczny. Szczególnie aktywni byli przedstawiciele sektora skoncentrowanej energii słonecznej, którzy zwrócili się o specjalne wsparcie na rzecz odnawialnych źródeł energii, które zapewniają stabilność sieci, w tym CSP.

Ponadto szereg postulatów przedstawili przedstawiciele sektora wytwarzania energii z energii słonecznej. Wezwali oni między innymi do uznania tego sektora za sektor strategiczny dla UE, zapewnienia dostępu do finansowania (w tym w ramach ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania), określenia unijnej wartości docelowej dotyczącej mocy produkcyjnych oraz rezygnacji z obecnych ceł antydumpingowych nałożonych na niektóre elementy potrzebne do wytwarzania produktów fotowoltaicznych.