Niemniej jednak nadal występują liczne sytuacje, w których nie przeprowadza się w dostatecznym zakresie wcześniejszych konsultacji na temat planowanych zmian w krajowych strategiach politycznych lub działaniach oraz nie przekazuje się informacji o tych zmianach, zwłaszcza tych, które mogą spowodować potencjalny efekt domina w całym regionie. Strony nadal podejmują zbyt wiele samodzielnych działań, w tym dotyczących warunków wjazdu – opierających się w rzeczywistości na narodowości – dla migrantów przybywających do Chorwacji, Serbii i byłej jugosłowiańskiej republiki Macedonii oraz budowy ogrodzenia na granicy byłej jugosłowiańskiej republiki Macedonii i Grecji (ogrodzenia podobnego do wzniesionego wcześniej przez władze węgierskie na granicy z Serbią). Bez względu na uzasadnienie każdego z tych działań, ich nieskoordynowany charakter spowodował, że sytuacja w regionie stała się napięta i nieustabilizowana.

W samym regionie doszło również do zintensyfikowania kontaktów: Słowenia zwołała posiedzenie ministrów spraw wewnętrznych z udziałem przedstawicieli Serbii, byłej jugosłowiańskiej republiki Macedonii i Grecji, które odbyło się w dniach 16–17 listopada. Uczestnicy uzgodnili, że poprawią koordynację działań, w tym wymianę informacji na temat liczby uchodźców przekraczających granicę oraz wskaźnika obłożenia miejsc w ośrodkach recepcyjnych. Na spotkaniu regionalnych szefów policji w Słowenii w dniach 3–4 grudnia omówiono współpracę operacyjną i ewentualne wspólne podejście do migrantów ekonomicznych. Przedstawiciele Chorwacji nie uczestniczyli w tych spotkaniach.

Późnym latem 2015 r. odnotowano bezprecedensowy napływ uchodźców i migrantów, którzy przemieszczali się tą samą trasą. Zjawisko to nasiliło się jesienią 2015 r. Szlak wiodący przez Bałkany Zachodnie stał się najważniejszym elementem wyzwania, z którym musi się zmierzyć Europa, bowiem w 2015 r. z Turcji do Grecji przeprawiło się ponad 650 000 osób, przy czym większość z nich podróżowała w kierunku Europy Środkowej i Północnej przez kraje Bałkanów Zachodnich. Przepływy te były nie tylko nieprzewidywalne i o nieznanym dotychczas natężeniu, ale następowały bardzo szybko. W związku z tym pojawiły się obawy, że kraje te pozwalają tym osobom przemieszczać się przez swoje terytorium, aby mogły one dotrzeć do sąsiadujących państw położonych na północy tego szlaku. Sytuacja ta ujawniła wyraźne braki pod względem potencjału, współpracy i solidarności, a także podstawowej komunikacji między państwami położonymi na tym szlaku: jest to zatem szczególny problem, który wymaga konkretnych rozwiązań operacyjnych i politycznych na szczeblu europejskim.

Sporządzono wstępną ocenę potrzeb materialnych i finansowych. Austria, Bułgaria, Chorwacja, była jugosłowiańska republika Macedonii, Grecja, Węgry, Rumunia, Serbia i Słowenia sporządziły – na wniosek Komisji – własne oceny, obejmujące takie zagadnienia jak przyjmowanie uchodźców i migrantów, ich zakwaterowanie, wyżywienie oraz usługi podstawowe, rejestracja i rozpatrywania wniosków o udzielenie azylu, organizowanie powrotów i zarządzanie granicami. Komisja na podstawie tych dokumentów przeprowadziła w listopadzie i grudniu 2015 r. kontrole na miejscu z udziałem Biura Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców, Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji, Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI) i Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (EBOR). Celem było doprecyzowanie oceny potrzeb zarówno pod względem ich zakresu i czasu trwania, jak i powiązanie potrzeb z najbardziej odpowiednim źródłem finansowania . W następnej kolejności należy przeprowadzić dodatkowe działania służące ocenie potrzeb średnio- i długoterminowych we wszystkich krajach, przy czym w tym przypadku należy zwrócić większą uwagę na obszary takie jak integracja i powroty .

2.Ograniczenie wtórnych przepływów (pkt 3)

Jednym z czynników, który wpłynął na podjęcie przez przywódców zobowiązania mającego na celu powstrzymanie przepływu uchodźców i migrantów w kierunku granic innych krajów regionu oraz wyraźnie potwierdzenie, że polityka przepuszczania uchodźców nie jest dopuszczalna, były powszechne doniesienia, że niektóre kraje ułatwiały szybkie przemieszczanie się uchodźców i migrantów do krajów sąsiadujących poprzez zapewnianie transportu lub wsparcia administracyjnego, dzięki którym mogli oni sprawnie przebyć trasę, bez uprzedniego zawiadomienia o tym kraju przyjmującego. Doprowadziło to do intensyfikacji przepływów, co zwiększyło wyzwania związane z zarządzaniem napływem migrantów i uchodźców w sposób uporządkowany oraz obciążyło w szczególności kraje docelowe usytuowane na końcu szlaku zachodniobałkańskiego.

Od tego czasu pojawia się mniej doniesień o podejmowaniu takich środków, jednocześnie w coraz większej liczbie przypadków służby graniczne współpracowały ze sobą oraz przekazywały sobie nawzajem informacje. W szeregu krajów położonych na szlaku nie wykazano jednak woli politycznej, aby tworzyć miejsca dla uchodźców i migrantów na potrzeby pobytu przekraczającego 24 godziny (co sugeruje, że państwa te uważają się jedynie za kraje tranzytowe), a zatem zainteresowanie zmniejszeniem przepływów jest ograniczone, chociaż podmioty międzynarodowe, w tym Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców, zwracają również uwagę na fakt, że uchodźcy i migranci są często bardzo zdeterminowani, aby dotrzeć do kraju docelowego, a nie pozostawać w krajach położonych na szlaku.

3.Wspieranie uchodźców oraz udzielanie schronienia i zapewnianie warunków do odpoczynku (pkt 4-7)

Ponieważ dla wszystkich krajów jest to jednym z nadrzędnych celów, uzgodniono, że rozbudowany zostanie potencjał zapewniania wszystkim potrzebującym tymczasowego schronienia, warunków do odpoczynku, pożywienia, wody oraz dostępu do sanitariatów. Takie udogodnienia umożliwiają lepsze i bardziej przewidywalne zarządzanie przepływami oraz udoskonalenie procesu rejestracji na szlaku. W ciągu ostatnich dwóch miesięcy podjęto istotne kroki w celu realizacji zobowiązania przywódców, które przewidywało zwiększenie zdolności przyjmowania uchodźców i migrantów do końca 2015 r. do całkowitego poziomu 50 000 miejsc w Grecji oraz o dodatkowe 50 000 miejsc na szlaku zachodniobałkańskim, z wykorzystaniem wsparcia finansowego UE i przy pomocy partnerów, takich jak Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców i Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji. Aby zrealizować zobowiązanie przywódców i zapewnić odpowiednie schronienie dla uchodźców i migrantów, warunki do ich odpoczynku i zaspokojenie ich innych potrzeb humanitarnych, konieczne jest jednak podjęcie dodatkowych działań.

W przypadku Grecji Komisja zgodziła się na przekazanie środków w wysokości 80 mln EUR z Funduszu Azylu, Migracji i Integracji oraz Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego na wsparcie programów UNHCR i stworzenie 27 000 miejsc dla uchodźców i migrantów. Komisja przyjęła decyzję w sprawie finansowania, tak aby Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców mogło udzielić zamówień na potrzeby stworzenia i obsługi 20 000 miejsc dla uchodźców i migrantów poprzez połączenie wariantów obejmujących vouchery do hoteli, wynajem mieszkań i budynków oraz programy z udziałem rodzin goszczących”. Obecnie jest już dostępnych 500 miejsc, przy czym istnieje możliwość zwiększenia ich liczby do momentu zakończenia realizacji wspomnianych zamówień. Z programu zostanie także sfinansowane utworzenie pierwszych 7 000 ośrodków przyjęć na wyspach greckich (system „hotspot”), których głównym zadaniem byłoby ułatwianie dalszej relokacji określonych jednostek do innych państw członkowskich lub przekazywanie spraw do właściwych organów w ramach greckiego systemu azylowego. Jeżeli uwzględni się wszystkie warianty przyjmowania uchodźców i migrantów, a plany zostaną rzeczywiście zrealizowane, liczba miejsc w Grecji powinna wynieść 35 000 na początku stycznia 2016 r.

Wskazuje to na brak 23 000 miejsc w porównaniu z uzgodnionymi 30 000 miejscami, nie biorąc pod uwagę programu wspierania wynajmu obejmującego 20 000 miejsc. Istotne jest, aby szybko określić, w jaki sposób problem ten zostanie rozwiązany: na razie pierwszym krokiem jest wskazanie niektórych potencjalnych lokalizacji.

Na szlaku zachodniobałkańskim, w kontekście zobowiązania do zapewnienia dodatkowych 50 000 miejsc:

✓była jugosłowiańska republika Macedonii zobowiązała się do zwiększenia liczby miejsc przyjęć do 2 000, które to miejsca będą dostosowane do potrzeb pory zimowej. Wszystkie one są jednak miejscami tranzytowymi na bardzo krótkie kilkugodzinne pobyty: brak jest obecnie woli politycznej, aby wydłużyć czas trwania pobytu w tych miejscach. Jeżeli chodzi o wsparcie, Komisja zobowiązała się do przekazania lub opracowała wiążące plany przekazania za pomocą Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej łącznej kwoty 39 mln euro na działania powiązane z migracją w tym kraju. Komisja wspiera również działalność humanitarną (2,6 mln EUR). Wielu innych darczyńców, w tym państwa członkowskie, również przejawia aktywność w tym zakresie;