WSPÓLNY KOMUNIKAT DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY PRAWA CZŁOWIEKA I DEMOKRACJA W CENTRUMDZIAŁAŃ ZEWNĘTRZNYCH UE –DĄŻENIE DO BARDZIEJ SKUTECZNEGO PODEJŚCIA /* KOM/2011/0886 wersja ostateczna */





SPIS TREŚCI Kontekst: UE jako globalna potęga w dziedzinie działań na rzecz praw człowieka........................... 5 Wyzwania..................................................................................................................................... 6 Reakcja UE.................................................................................................................................. 7 A........... Przegląd mechanizmów: skuteczne i dostosowane działania...................................... 8 Maksymalizacja wpływu w terenie poprzez podejście dostosowane do potrzeb.............................. 8 Postępy w przekrojowych kwestiach dzięki podejściu opartemu na kampanii................................. 9 Nowe podejście do krajów znajdujących się w sąsiedztwie i poza tym obszarem........................... 9 Współpraca partnerska ze społeczeństwem obywatelskim............................................................. 9 B........... Zintegrowane podejście............................................................................................. 10 Demokracja i wybory................................................................................................................. 11 Współpraca na rzecz rozwoju..................................................................................................... 11 Klauzule praw człowieka............................................................................................................. 12 Polityka handlowa....................................................................................................................... 12 Technologie informacyjno-komunikacyjne................................................................................... 13 Biznes a prawa człowieka........................................................................................................... 13 Zapobieganie konfliktom............................................................................................................. 14 Zarządzanie kryzysowe............................................................................................................... 14 Zwalczanie terroryzmu................................................................................................................ 14 Wolność, bezpieczeństwo i sprawiedliwość................................................................................. 15 Pełna spójność polityki................................................................................................................ 15 C........... Budowanie silnych partnerstw................................................................................... 16 Współpraca wielostronna............................................................................................................ 16 Międzynarodowy wymiar sprawiedliwości................................................................................... 17 Organizacje regionalne................................................................................................................ 17 Wpływ poprzez dialog................................................................................................................ 17 Reakcja na poważne naruszenia.................................................................................................. 18 D.......... Wykorzystanie zbiorowej siły Europy....................................................................... 18 Parlament Europejski.................................................................................................................. 18 Państwa członkowskie................................................................................................................ 18 Stały potencjał w zakresie praw człowieka i demokracji w Radzie UE.......................................... 19 Budowanie kultury praw człowieka i demokracji.......................................................................... 19 Nowe podejście do komunikacji UE........................................................................................... 19 Dalsze działania........................................................................................................................... 21 WSPÓLNY KOMUNIKAT DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY PRAWA CZŁOWIEKA I DEMOKRACJA W CENTRUM DZIAŁAŃ ZEWNĘTRZNYCH UE – DĄŻENIE DO BARDZIEJ SKUTECZNEGO PODEJŚCIA Wszystkie prawa człowieka – obywatelskie, polityczne, gospodarcze, społeczne i kulturowe – mają uniwersalny charakter i obowiązują wszystkich i wszędzie. Poszanowanie praw człowieka i podstawowych wolności jest jedną z fundamentalnych zasad Unii Europejskiej. Ochrona i propagowanie praw człowieka są motywem przewodnim wszystkich działań UE, prowadzonych zarówno na jej terytorium, jak i poza nim. Zważywszy na normy i wartości, jakie stara się propagować, UE powinna bronić przestrzegania praw człowieka i demokracji, dając wyraz swojej kreatywności pod względem sposobów realizacji tego celu i pełnej determinacji w osiąganiu konkretnych wyników. Celem niniejszego komunikatu jest zapoczątkowanie dyskusji z pozostałymi instytucjami europejskimi nad sposobami zapewnienia większej dynamiki, spójności i skuteczności zewnętrznej polityki UE w dziedzinie praw człowieka i demokracji. Z myślą o wywołaniu zasadniczej zmiany w skuteczności UE, komunikat przestawia, w jaki sposób UE rozszerzy swoje działania na arenie międzynarodowej, pogłębi je i zorganizuje, tak aby rzeczywiście miały one wpływ na życie obywateli. W komunikacie proponuje się działania w czterech dziedzinach: mechanizmów wdrożeniowych, integracji różnych obszarów polityki, tworzenia partnerstw oraz środków umożliwiających przemawianie jednym głosem. Celem jest uzyskanie opinii Rady i Parlamentu Europejskiego na temat sposobów wykorzystania szans i stawienia czoła wyzwaniom. Komunikat wyznacza kierunek gromadzenia opinii i faktów, w tym pochodzących od innych zainteresowanych stron, w celu wzmocnienia zewnętrznej strategii UE na rzecz praw człowieka. „Działania Unii na arenie międzynarodowej oparte są na zasadach, które leżą u podstaw jej utworzenia, rozwoju i rozszerzenia oraz które zamierza wspierać na świecie: demokracji, państwa prawnego, powszechności i niepodzielności praw człowieka i podstawowych wolności, poszanowania godności ludzkiej, zasad równości i solidarności oraz poszanowania zasad Karty Narodów Zjednoczonych oraz prawa międzynarodowego.” Traktat o Unii Europejskiej, art. 21 Kontekst: UE jako globalna potęga w dziedzinie działań na rzecz praw człowieka Dziesięć lat upłynęło od publikacji komunikatu Komisji z dnia 8 maja 2001 r. w sprawie roli Unii Europejskiej we wspieraniu praw człowieka i demokratyzacji w państwach trzecich. Od tego czasu świat przeżył wiele dramatycznych wydarzeń, takich jak ataki terrorystyczne z dnia 11 września czy Arabska Wiosna. Wydarzenia, do jakich doszło na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej w 2011 r., udowodniają, że prawa człowieka i demokracja mają zasadnicze znaczenie. UE musi teraz nadać nowy impuls swoim działaniom, aby zapewnić skuteczną odpowiedź na wyzwania, jakie stoją przed prawami człowieka i demokracją na całym świecie. W ramach swoich działań zewnętrznych Unia Europejska opracowała szeroki zestaw instrumentów i wytycznych strategicznych, które umożliwiają jej urzeczywistnienie swojego zaangażowania na rzecz praw człowieka i demokracji, we współpracy z państwami członkowskimi UE i z Parlamentem Europejskim, a także społeczeństwem obywatelskim. Szereg wytycznych przyjętych przez Radę (a także zestawy narzędzi i podobnych instrumentów) wytyczają kierunek działań UE w kluczowych kwestiach z dziedziny praw człowieka, takich jak kara śmierci, zwalczanie tortur, ochrona obrońców praw człowieka, wolność religii i wyznania, prawa dziecka, prawa kobiet czy orientacja seksualna. Plan działania stworzył nową podstawę dla reakcji UE w dziedzinie wsparcia dla demokracji. Opierając się na tym planie, UE podnosiła w kontaktach z innymi państwami – w ramach dialogów i konsultacji dotyczących praw człowieka, których liczba ciągle wzrasta, na spotkaniach politycznych, w ramach działań dyplomatycznych, a także na forum publicznym – kwestię praw człowieka i sytuacji osób zagrożonych. UE udziela porad i wsparcia na rzecz umacniania instytucji demokratycznych i praw człowieka, a w przypadku poważnych naruszeń tych praw – podejmuje środki restrykcyjne. Ścisła współpraca ze społeczeństwem obywatelskim i wspieranie go jest bardzo ważnym elementem działań UE. UE jest również liderem w budowaniu silnych norm i mechanizmów propagowania i ochrony praw człowieka w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych, Rady Europy i OBWE. UE współpracuje z innymi organizacjami i zainteresowanymi stronami, aby zapewnić, że ONZ reaguje na przypadki poważnego naruszenia praw człowieka w konkretnych krajach, i zajmuje się w ramach tej współpracy kluczowymi kwestiami praw człowieka. UE sama umieściła prawa człowieka w centrum swojej polityki rozszerzenia, regulowanej kryteriami kopenhaskimi. Powszechna deklaracja praw człowieka ustanawia normy międzynarodowe obowiązujące wszystkie państwa należące do ONZ. Każde państwo członkowskie ONZ jest stroną co najmniej jednego z sześciu najważniejszych traktatów dotyczących praw człowieka, zainspirowanych powszechną deklaracją, przy czym 80% państw ratyfikowało cztery lub więcej takich traktatów. Proces ratyfikacji przebiega w stałym tempie. Jeśli chodzi o prawa pracownicze, ratyfikacja ośmiu najważniejszych konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczących pracy osiągnęła na świecie wysoki poziom, m.in. ratyfikowały je wszystkie państwa członkowskie UE. Globalne ramy prawne zatem istnieją, prawdziwe wyzwanie polega na zapewnieniu ich wdrożenia. UE propaguje prawa człowieka na terytorium Unii i poza jej granicami, wychodząc z założenia, że ich poszanowanie jest niezbędne zarówno dla zapewnienia godności osobistej, jak i sprawiedliwości społecznej, a także dla wspierania pokoju, dobrobytu i stabilności na szczeblu międzynarodowym. Wyzwania W ostatnich latach pojawiło się wiele nowych wyzwań. Po pierwsze zasadność międzynarodowych norm w dziedzinie praw człowieka i demokracji została zakwestionowana, także i przez wschodzące potęgi, z którymi UE stara się współpracować. W ramach NZ niektóre państwa zakwestionowały ugruntowane normy w dziedzinie praw człowieka, co mogłoby – błędnie – sugerować, że różnice kulturowe mogą uzasadniać naruszanie praw człowieka. Przepisy o bluźnierstwie były wykorzystywane do ograniczania wolności wypowiedzi. Obecny kryzys gospodarczy spowodował dodatkową zmianę w gospodarce światowej, co z kolei popchnęło niektórych do zakwestionowania uniwersalnego charakteru i zasadności praw człowieka. Propagując prawa człowieka w kwestiach takich jak zniesienie kary śmierci lub orientacja seksualna, UE często napotyka obiekcje. Nawet tam, gdzie normy międzynarodowe są powszechnie akceptowane, wprowadzanie ich w życie na poziomie krajowym często przebiega powoli. Kobiety i dziewczęta w dalszym ciągu spotykają się z dyskryminacją i przemocą. Dyskryminacja ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową jest szeroko rozpowszechniona. W ostatniej dekadzie nie odnotowano wystarczających postępów w eliminowaniu tortur i nieludzkiego traktowania, ani w zakresie ochrony i promowania praw dziecka. UE odegrała istotną rolę w pracach nad konwencją Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych i przystąpiła do niej jako pełnoprawna strona, wciąż jednak sporo przeszkód stoi na drodze do jej pełnego wdrożenia. Panuje również przekonanie, że deklaracje UE na temat praw człowieka i demokracji nie zawsze znajdują pełne odzwierciedlenie w prowadzonej przez nią polityce zewnętrznej lub wewnętrznej. W kontekście Arabskiej Wiosny nastąpiła debata, czy UE uczyniła wszystko, co było możliwe, aby wesprzeć społeczeństwo obywatelskie i promować zmiany, a nie stabilność. Jednocześnie większą uwagę poświęcono wewnętrznym działaniom UE w dziedzinie praw człowieka. Globalizacja rodzi ponadto nowe wyzwania w zakresie propagowania praw człowieka. W ramach postępującej globalizacji i współzależności gospodarczych pojawiły się nowe podmioty, co oznacza złożone konsekwencje dla praw człowieka. Zobowiązania w zakresie praw człowieka tradycyjnie spoczywały na państwach, tymczasem zakres naruszenia praw człowieka jest dziś szerszy, i sięga od przypadków odbierania ziemi ludności tubylczej po wywóz nowych technologii wykorzystywanych do cenzurowania i inwigilacji. Podczas gdy w wielu krajach globalizacja przyczyniła się do poprawy sytuacji dużej liczby osób, pomagając im wyjść z ubóstwa i otwierając społeczeństwa, w innych uznawana jest za przyczynę pogłębiania się nierówności i nasilenia dyskryminacji i wyzysku. Reakcja UE Działania UE nie zawsze były tak skuteczne i zintegrowane, jak mogłyby być. Należy teraz zagwarantować jasność, spójność i skuteczność polityki, działając w przemyślany i strategiczny sposób. Cel ten jest tym bardziej pilny, że na mocy traktatu lizbońskiego prawa człowieka, demokracja i rządy prawa mają znaleźć się w centrum wszystkich działań zewnętrznych UE i należy zapewnić spójność różnych dziedzin działań zewnętrznych z zasadami polityki zagranicznej UE. Poniżej przedstawiono kluczowe elementy ram strategicznych – sugerowany scenariusz i działania, które mogą zostać wzbogacone przez doświadczenia i opinie instytucji europejskich. Celem UE powinno pozostać zapobieganie łamaniu praw człowieka, a tam, gdzie do niego dochodzi – zapewnienie pokrzywdzonym dostępu do wymiaru sprawiedliwości i możliwości dochodzenia zadośćuczynienia oraz pociąganie do odpowiedzialności osób odpowiedzialnych. W ten sposób UE powinna potwierdzić swoje zaangażowanie na rzecz uniwersalności, niepodzielności i współzależności wszystkich praw człowieka – obywatelskich, politycznych, gospodarczych, społecznych i kulturalnych. Zasada poszanowania praw człowieka ustanowiona jest w Powszechnej deklaracji praw człowieka, Karcie Narodów Zjednoczonych oraz międzynarodowych konwencjach o ochronie praw człowieka. Demokracja jest uniwersalną wartością, opierającą się na swobodnie wyrażanej przez narody woli określania własnego systemu politycznego. Prawa człowieka i demokracja idą w parze z podstawowymi swobodami – wolnością wypowiedzi, zrzeszania się i zgromadzeń – które są podstawą demokracji. Wydarzenia takie jak Arabska Wiosna pokazują po raz kolejny, że wolności nie da się ograniczyć. UE uważa, że poszanowanie rządów prawa, w tym zapewnianie dostępu do wymiaru sprawiedliwości i prawa do rzetelnego procesu sądowego, ma zasadnicze znaczenie dla ochrony praw człowieka i zasad demokracji. UE powinna zobowiązać się do propagowania i ochrony wolności, godności, równości i sprawiedliwości dla wszystkich, jako kluczowego priorytetu polityki zagranicznej. Prawa człowieka i demokracja muszą być motywem przewodnim całej polityki zewnętrznej UE. Promowanie tych wartości ma znaczenie dla realizacji innych celów, takich jak zapewnienie bezpieczeństwa, rozwój, udział w życiu ekonomicznym i włączenie społeczne. Prawa człowieka i demokracja powinny być uwzględniane na każdym etapie procesu decyzyjnego polityki zagranicznej. Działania zewnętrzne UE muszą być zgodne z prawami zawartymi w Karcie praw podstawowych UE, która na mocy traktatu lizbońskiego zyskała wiążący charakter, oraz z prawami ustawionymi w europejskiej konwencji praw człowieka. Propagowanie tych zasad wymaga od UE przeglądu jej mechanizmów, procesów i struktur wdrożeniowych. Niezbędne są działania w wielu dziedzinach, w tym w zakresie: – zewnętrznych mechanizmów wdrożeniowych – czy oddolne, dostosowane do potrzeb i specyfiki poszczególnych państw podejście, połączone z przekrojowymi światowymi kampaniami dotyczącymi konkretnych zagadnień, nie przyczyniłoby się bardziej do realizacji celów w dziedzinie praw człowieka i demokracji? – procesów – w jaki sposób UE może zapewnić większą integrację działań we wszystkich obszarach polityki unijnej i w zakresie działalności instytucji oraz na płaszczyźnie zewnętrznej – w ramach współpracy z partnerami międzynarodowymi, organizacjami pozarządowymi, stowarzyszeniami regionalnymi i organizacjami międzynarodowymi? – struktur wewnętrznych – czy powinniśmy priorytetowo traktować kwestię zbudowania sieci punktów kontaktowych ds. praw człowieka i demokracji w delegaturach UE na całym świecie i zapewnienia w Radzie stałego potencjału w zakresie praw człowieka i demokracji? A. Przegląd mechanizmów: skuteczne i dostosowane działania Maksymalizacja wpływu w terenie poprzez podejście dostosowane do potrzeb Tradycyjnie, w przypadku strategii na rzecz praw człowieka, UE przyjmuje odgórne podejście – światowe priorytety uzgadnia się w Brukseli, a następnie dąży się do ich wdrożenia w ramach dialogów politycznych i spotkań z państwami trzecimi. Jednak nawet jeśli zasady i cele mają charakter uniwersalny, bezpośrednie priorytety, a co za tym idzie zasady oraz harmonogramy działań, mogą i muszą się różnić w poszczególnych państwach. Oznacza to, że chociaż ogólne cele unijnej polityki w zakresie praw człowieka i demokracji są nadal aktualne i stabilne, podejście dostosowujące cele dotyczące danego kraju do warunków panujących w terenie bardziej prawdopodobnie przyniesie konkretne wyniki niż stosowanie jednego, uniwersalnego podejścia. Dopasowane do potrzeb strategie w dziedzinie praw człowieka i demokracji powinny zatem stanowić integralną część ogólnej strategii UE wobec tego kraju. Umożliwi to określenie priorytetów i racjonalizację pracy, zwłaszcza delegaturom UE i ambasadom państw członkowskich, a równocześnie lepsze wykorzystanie zestawu narzędzi i instrumentów UE i prowadzenie działań w obszarach, w których najbardziej prawdopodobne jest uzyskanie trwałej poprawy i zmian. Nie oznacza to, że UE powinna na przykład powstrzymać się od potępienia stosowania kary śmierci w kraju, który nadal ją wykonuje, ale raczej, że nie powinno to być jedynym celem działań UE w dziedzinie praw człowieka, jeśli działania w innych obszarach mogą przynieść zmiany. UE obecnie opracowuje strategie w zakresie praw człowieka dla ponad 150 krajów (docelowo powinny one obejmować wszystkie kraje). Powinny one umożliwić UE dostosowanie jej podejścia i wywieranie silniejszego pozytywnego wpływu w terenie. Celem krajowych strategii jest połączenie zasobów delegatur UE i placówek dyplomatycznych państw członkowskich UE w terenie. Strategie określają właściwe dla danego kraju priorytety i cele, które mogą zostać uwzględnione we wszystkich odnośnych dziedzinach polityki zewnętrznej UE, takich jak rozwój, handel lub bezpieczeństwo, a tym samym wpisywać się w ogólne stosunki polityczne i gospodarcze, jakie UE utrzymuje z danym krajem. Strategie opracowywane są z uwzględnieniem poglądów społeczeństwa obywatelskiego. UE powinna dopilnować, aby krajowe strategie w dziedzinie praw człowieka były uwzględniane w dialogach dotyczących praw człowieka, w procesie decyzyjnym i podczas planowania i wdrażania pomocy finansowej dla państw trzecich, w tym uwzględnione w sporządzanych po 2013 r. krajowych dokumentach strategicznych. Postępy w przekrojowych kwestiach dzięki podejściu opartemu na kampanii Oprócz strategii dostosowanych do specyfiki poszczególnych krajów, UE powinna określić zagadnienia przekrojowe, w zakresie których mogłaby wykorzystać swoją zbiorową siłę, organizując ograniczone w czasie i ukierunkowane kampanie. Dobrym przykładem są długofalowe prace na rzecz wsparcia Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK) i zniesienia kary śmierci. Tego rodzaju kampanie powinny być przedmiotem wspólnych działań wszystkich instytucji UE i państw członkowskich UE. Wysoka przedstawiciel zaproponowała, aby w następnych trzech latach skoncentrować się na trzech następujących tematach: – reforma sądownictwa, szczególnie prawo do rzetelnego procesu; – prawa kobiet – w oparciu o kompleksowe podejście UE do kobiet, pokoju i bezpieczeństwa oraz strategię UE na rzecz równości kobiet i mężczyzn; – prawa dziecka – w oparciu o „Agendę UE na rzecz praw dziecka” oraz oba zestawy wytycznych dotyczących dzieci. Instytucje unijne i państwa członkowskie powinny wziąć udział w opracowywaniu konkretnych, mierzalnych, osiągalnych, realistycznych i ograniczonych w czasie celów poszczególnych kampanii oraz odnośnych planów wdrożenia. Nowe podejście do krajów znajdujących się w sąsiedztwie i poza tym obszarem Niedawny przegląd europejskiej polityki sąsiedztwa przyczynił się do rozwoju polityk UE wspierających demokrację. Nowe podejście opiera się na wzajemnej odpowiedzialności i zwiększonym zaangażowaniu na rzecz przestrzegania uniwersalnych wartości, jakimi są prawa człowieka, demokracja i rządy prawa; obejmuje także intensywny dialog strategiczny w tym zakresie. Podejście wprowadza dwa pojęcia: „głębokiej demokracji”, mającej na celu ustalenie podstawowych niezbędnych osiągnięć, które będą wyznacznikiem postępów; i „więcej za więcej”, oznaczające nagradzanie krajów, które gotowe są osiągać rzeczywiste postępy na drodze do demokracji, poprzez udostępnienie dodatkowych środków na współpracę. Należy stosować również wariant przeciwny do „więcej za więcej”. Partnerstwa ze społeczeństwem obywatelskim zostaną wzmocnione, udostępniona zostanie także dodatkowa pomoc finansowa, w tym poprzez nowy specjalny instrument finansowania. Współpraca partnerska ze społeczeństwem obywatelskim UE musi ściśle współpracować ze społeczeństwem obywatelskim i wykorzystać jego wiedzę fachową i alternatywne kanały komunikacji. Posiadający długą tradycję dialog między urzędnikami, organizacjami pozarządowymi, przedsiębiorstwami, związkami zawodowymi i mediami powinien być rozwijany. Unia powinna w dalszym ciągu wspierać dynamiczne organizacje społeczeństwa obywatelskiego, które są niezbędnym elementem demokratycznych państw, i partnerów społecznych, którzy mają kluczowe znaczenie dla podtrzymania reform. Nawet jeśli istnieją niewielkie szanse lub nie ma żadnych racjonalnych perspektyw skutecznej współpracy z organami rządowymi, nie powinno to oznaczać ograniczenia kontaktów z obywatelami tego kraju. UE tym bardziej powinna wtedy współpracować ze społeczeństwem obywatelskim i przedstawicielami pokojowej opozycji politycznej, wspierając obrońców praw człowieka w obliczu ryzyka i zagrożeń. UE powinna nadal reagować na konkretne przypadki dotyczące praw człowieka i pogwałcenia tych praw oraz regresu demokracji, przy czym szczególną uwagę poświęcić należy zachowaniu lub stwarzaniu niezbędnych możliwości dla rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. UE przyjmuje podejście zakładające systematyczne konsultacje z międzynarodowymi i lokalnymi organizacjami pozarządowymi działającymi w dziedzinie praw człowieka w odniesieniu do wszystkich aspektów swojej polityki w zakresie praw człowieka. Szczególną uwagę będzie się zwracać na wspieranie warunków w państwach trzecich, które umożliwią społeczeństwu obywatelskiemu swobodne funkcjonowanie. W ramach dorocznego forum UE i organizacji pozarządowych na temat praw człowieka należy nadal dokonywać przeglądu działań UE i zapewniać wkład w ich realizację. Obrońcy praw człowieka są niezbędnymi sojusznikami UE w propagowaniu i ochronie praw człowieka na świecie i kluczowymi rozmówcami delegatur UE i placówek dyplomatycznych państw członkowskich UE w państwach trzecich. UE powinna nadal wspierać skuteczne wdrażanie wytycznych UE dotyczących obrońców praw człowieka, w tym poprzez podnoszenie świadomości wśród wszystkich zainteresowanych stron. UE powinna nadal zapewniać ochronę obrońcom praw człowieka znajdującym się w sytuacji bezpośredniego zagrożenia, gdy pilnie jej potrzebują, w szczególności poprzez program tymczasowego schronienia na poziomie UE. Uzupełnieniem wsparcia politycznego na rzecz obrońców praw człowieka jest specjalna pomoc finansowa za pośrednictwem EIDHR (europejskiego instrumentu na rzecz wspierania demokracji i praw człowieka na świecie), przy uwzględnieniu szczególnych trudności, z jakimi borykają się oni w swej codziennej pracy. Instrument, którego budżet wynosi 1,1 mld EUR na lata 2007-2013, odzwierciedla zobowiązanie UE do promowania i wspierania demokracji i praw człowieka, zapewniając wsparcie społeczeństwu obywatelskiemu i instytucjom zajmującym się problematyką praw człowieka na całym świecie. W najbliższych wieloletnich ramach finansowych na lata 2014-2020, Komisja zaproponowała zwiększenie finansowania do poziomu 1,4 mld EUR (w cenach z 2011 r.). W kontekście wieloletnich ram finansowych zaproponowane zostaną rozwiązania zapewniające EIDHR większą elastyczność, aby jego działania szybciej i częściej przynosiły lepsze wyniki, dzięki czemu więcej organizacji zyska dostęp do funduszy oraz zagwarantowana zostanie szybka reakcja, pozwalająca zaspokoić potrzeby społeczeństwa obywatelskiego w krajach znajdujących się w najbardziej pilnych i trudnych sytuacjach. B. Zintegrowane podejście UE jest zdecydowana umieścić prawa człowieka i demokrację w centrum swoich działań zewnętrznych, jako motyw przewodni wszystkich podejmowanych kroków. Traktat o Unii Europejskiej wyraźnie określa, że prawa człowieka i demokracja są zasadami przewodnimi wszystkich działań UE. Zwiększona integracja w wielu obszarach polityki UE jest wciąż możliwa i może spowodować, że razem polityki te będą mogły osiągnąć pełnię swojego wpływu. Różne dziedziny polityki UE posiadające wymiar zewnętrzny, w tym polityki w dziedzinie współpracy na rzecz rozwoju, handlu, dotyczące obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, zwalczania terroryzmu, zarządzania kryzysowego, zapobiegania konfliktom i zarządzania internetem, mają ewidentne znaczenie dla praw człowieka i demokracji. Wszystkie działania w ramach tych polityk (łącznie ze środkami podejmowanymi w celu ich wdrożenia w zakresie odnośnych kompetencji przez państwa członkowskie) muszą być nadal w pełni zgodne z zasadami poszanowania, ochrony i propagowania praw człowieka. Demokracja i wybory Jeśli chodzi o wspieranie demokracji, wartości zapisanej w traktatach i konstytucjach i opierającej się na silnej tradycji parlamentarnej, UE i jej państwa członkowskie silnie angażują się w tej dziedzinie. W 2009 r. UE przyjęła strategię i plan działania na rzecz wspierania demokracji w swoich działaniach zewnętrznych. Wezwano w nich do większej spójności polityki i bardziej skoordynowanego wykorzystania instrumentów w duchu traktatu lizbońskiego. Wybory odgrywają istotną rolę w wielu kwestiach z zakresu praw człowieka, takich jak wolność wypowiedzi, zgromadzeń i zrzeszania się. UE odgrywa główną rolę w zakresie wsparcia wyborów i pomaga krajom partnerskim w budowaniu wiarygodnych, przejrzystych i uwzględniających wszystkie zainteresowane strony procesów wyborczych. Ponadto UE dysponuje istotnym instrumentem, jakim są misje obserwacji wyborów. Zalecenia sformułowane przez takie misje stanowią bardzo przydatny wkład w dalsze wspieranie praw człowieka i demokracji w danym kraju. Prowadząc takie misje, UE bardziej skupi się na udziale kobiet i mniejszości narodowych oraz osób niepełnosprawnych, zarówno jako kandydatów, jak i wyborców. Zapewnienie efektu synergii między wsparciem wyborów a misjami obserwacji wyborów jest bardzo ważnym elementem strategii UE. UE będzie lepiej wykorzystywać sprawozdania z misji obserwacji wyborów. Same wybory nie wystarczą do utrzymania demokracji. Podejście UE do kwestii demokracji powinno sprzyjać powstawaniu synergii między bezpośrednim wsparciem procesu wyborczego, społeczeństwem politycznym (parlamenty i partie polityczne, społeczeństwo obywatelskie i media) oraz wsparciem dla innych kluczowych komponentów budowy państwa, takich jak rządy prawa, sądownictwo, reforma administracji publicznej oraz decentralizacja. UE intensyfikuje wdrażanie planu działania UE na rzecz wspierania demokracji – angażując pierwszą grupę krajów pilotażowych, wykorzystując część EIDHR dotyczącą demokracji oraz dążąc do większej spójności w stosowaniu instrumentów politycznych i finansowych w swoim ogólnym podejściu do wsparcia demokracji na szczeblu globalnym. Podstawą reakcji UE na ostatnie wydarzenia w Afryce Północnej były realizowane w ramach przeglądu europejskiej polityki sąsiedztwa inicjatywy na rzecz dalszego rozwoju metod wspierania reform, które pozwalają na zbudowanie trwałej demokracji. Oznacza to stosowanie odpowiednio bodźców pozytywnych i negatywnych oraz opracowanie punktów odniesienia niezbędnych do oceny postępów w zakresie praw człowieka, demokracji i rządów prawa. Współpraca na rzecz rozwoju Prawa człowieka i programy współpracy na rzecz rozwoju są ze sobą ściśle powiązane. Poszanowanie praw człowieka ma zasadnicze znaczenie dla pełnej realizacji milenijnych celów rozwoju (MCR). UE od dawna stara się, aby poszanowanie praw człowieka oraz demokratyczny rozwój stało się elementem współpracy na rzecz rozwoju. Cel ten może być realizowany przez zapewnianie przejrzystości procesu decyzyjnego, mającego umożliwić pełen udział kobiet i zmarginalizowanych grup, zapobiegając w ten sposób ich dalszemu wykluczeniu. Należy podjąć działania pozwalające zagwarantować, że finansowane przez UE programy i projekty w dziedzinie rozwoju przyczyniają się do wypełnienia przez kraje partnerskie międzynarodowych zobowiązań w zakresie praw człowieka, w tym zaleceń przedstawianych przez organy traktatowe NZ w ramach powszechnego okresowego przeglądu praw człowieka, jak również przez inne organy monitorujące takie jak MOP. Powiązanie praw człowieka, demokracji i rozwoju ma kluczowe znaczenie dla powodzenia działań w wielu dziedzinach, począwszy od dostępu do wody i urządzeń sanitarnych po bezpieczeństwo żywnościowe. W niedawno wydanym komunikacie „Zwiększanie wpływu unijnej polityki rozwoju – Program działań na rzecz zmian” podkreślono wyzwanie, jakim jest lepsze wspieranie wysiłków krajów partnerskich w zakresie wywiązywania się z krajowych i międzynarodowych zobowiązań w dziedzinie praw człowieka. UE dopilnuje, aby wyniki działań danego państwa w zakresie praw człowieka, demokracji i rządów prawa miały bardziej bezpośredni wpływ na programowanie, zasady udzielania i kanały pomocy oraz na przegląd bezpośredniego wsparcia budżetowego. W ramach oceny umów dotyczących bezpośredniego wsparcia budżetowego można określić szczególne warunki wspierania głębokiej i trwałej demokracji i praw człowieka, zgodnie z komunikatem Komisji w sprawie przyszłego podejścia do wsparcia budżetowego UE na rzecz państw trzecich. Krajowe strategie w dziedzinie praw człowieka i podejście oparte na prawach człowieka powinny gwarantować, aby prawa człowieka i demokracja znajdowały odzwierciedlenie na wszystkich etapach procesu współpracy na rzecz rozwoju oraz zapewniać ciągłość między dialogiem politycznym i strategicznym dotyczącym praw człowieka i współpracy na rzecz rozwoju. Klauzule praw człowieka Od 1995 r. UE umieszcza klauzulę dotyczącą praw człowieka w politycznych umowach ramowych z państwami trzecimi. W 2010 r. potwierdzono ten sposób postępowania. Obecnie klauzula znajduje się w ponad 120 umowach, a kolejne są w trakcie negocjacji. Stanowi ona podstawę współpracy w dziedzinie praw człowieka i propagowania praw człowieka w odniesieniu do wszystkich obszarów objętych zakresem umowy. Jest ona również podstawą prawną środków podejmowanych w przypadku naruszenia praw człowieka. Środki te mogą obejmować zawieszenie spotkań oraz programów współpracy technicznej z danym krajem. Polityka handlowa Wspólna polityka handlowa jest jednym z najbardziej widocznych przejawów działań zewnętrznych UE. Program działań UE w zakresie handlu i praw człowieka powinien być spójny, przejrzysty, przewidywalny, wykonalny i skuteczny. Wyzwanie polega na tym, aby handel przyczyniał się do poszanowania praw człowieka, a nie je osłabiał. W zakresie polityki handlowej podejście UE koncentruje się na stosowaniu bodźców pozytywnych, wykorzystywaniu preferencji handlowych do propagowania praw człowieka, w połączeniu z procesem dialogu na temat warunków utrzymania tych preferencji. Partnerzy handlowi UE są bardzo różnorodni i różnorodność ta musi znajdować odzwierciedlenie w sposobie zapewniania spójności z prawami człowieka. Jednym z wyrazów tego podejścia jest system ogólnych preferencji taryfowych GSP+, który gwarantuje dodatkowe preferencje krajom, które zobowiązują się do przyjęcia podstawowych uniwersalnych wartości w zakresie praw człowieka, praw pracowniczych, ochrony środowiska i sprawowania rządów. Umowy UE o wolnym handlu powiązane są z politycznymi umowami ramowymi UE (zob. poprzednia część dot. klauzuli praw człowieka); decyzja UE o ewentualnym rozpoczęciu lub zakończeniu z danym krajem partnerskim negocjacji w sprawie umowy o wolnym handlu powinna być podejmowana w świetle panującej tam sytuacji w zakresie praw człowieka. Traktat lizboński przyznał UE nowe kompetencje w zakresie polityki inwestycyjnej; wspólna polityka inwestycyjna UE powinna kierować się zasadami i celami działań zewnętrznych Unii, w tym w zakresie praw człowieka. Szczególne środki handlowe stosuje się również jako wsparcie dla celów w zakresie praw człowieka. Przykłady obejmują rozporządzenie 428/2009 w sprawie kontroli produktów podwójnego zastosowania, rozporządzenie 1236/2005 w sprawie handlu towarami, które mogą być użyte do wykonywania kary śmierci lub tortur oraz wspólne stanowisko Rady 2008/944/WPZiB w sprawie wywozu broni. Technologie informacyjno-komunikacyjne Rozwój technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT), takich jak internet, telefonia komórkowa, media społecznościowe, stworzył ogromny potencjał w zakresie propagowania praw człowieka, takich jak wolność wypowiedzi i wolność zgromadzeń. Globalny przepływ informacji może faktycznie wzmocnić pozycję społeczeństwa obywatelskiego i działaczy na rzecz praw człowieka. Taki rozwój technologiczny może jednak również wzmocnić autorytarne państwa, zwiększa bowiem możliwości nadzoru i cenzury. Obecnie brak jest jasnych standardów dla przedsiębiorstw europejskich regulujących sprzedaż takich technologii autorytarnym państwom oraz świadczenie usług ex-post, takich jak szkolenia i usługi konsultingowe. W związku z tym ESDZ i właściwe służby Komisji opracują stosowne środki gwarantujące, że obywatele korzystający z internetu i innych ICT nie będą poddawani masowej cenzurze ani masowemu nadzorowi, i będą mogli rzeczywiście wykorzystywać te technologie w optymalny sposób do propagowania praw człowieka, także z uwzględnieniem prywatności i ochrony danych osobowych. Biznes a prawa człowieka Społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstw umożliwia przedsiębiorstwom uwzględnianie problematyki społecznej i środowiskowej w swojej działalności i stosunkach z kontrahentami na zasadzie dobrowolności. Należy zachęcać przedsiębiorstwa europejskie do wszelkiej niezbędnej staranności w zapewnianiu zgodności swoich działań z prawami człowieka, bez względu na miejsce prowadzenia działalności. Dzięki globalizacji przedsiębiorstwa mają więcej możliwości działania na rzecz poszanowania praw człowieka, jednocześnie wzrosło jednak ryzyko naruszania praw człowieka przez środowisko biznesu. UE z zadowoleniem przyjęła wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka, przyjęte jednomyślnie przez Radę Praw Człowieka NZ w czerwcu 2011 r. W październiku 2011 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat w sprawie społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw. Komunikat był wyrazem oczekiwań Komisji, która założyła, że wszystkie przedsiębiorstwa powinny wypełniać zobowiązania wynikające z ich społecznej odpowiedzialności przestrzegania praw człowieka, jak określono w wytycznych ONZ. W świetle tego komunikatu Komisja między innymi opracuje wskazówki dotyczące praw człowieka dla małych i średnich przedsiębiorstw, wezwie państwa członkowskie do opracowania krajowych planów wdrażania wytycznych ONZ oraz będzie nadal zachęcać kraje partnerskie do przyjęcia międzynarodowych standardów w tej dziedzinie, takich jak Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych oraz Trójstronna deklaracja zasad dotyczących przedsiębiorstw wielonarodowych i polityki społecznej MOP. Zapobieganie konfliktom Naruszanie praw człowieka, brak podstawowych wolności oraz panująca atmosfera bezkarności są przyczyną występowania i nasilania się niestabilności politycznej i konfliktów siłowych, szczególnie w sytuacjach niestabilności. W ramach prowadzonej analizy ryzyka wystąpienia konfliktu i systemów wczesnego ostrzegania UE w większym stopniu skoncentruje się na sytuacji w dziedzinie praw człowieka i poszanowania podstawowych wolności. UE powinna również kontynuować i intensyfikować swoje starania na rzecz włączenia praw człowieka i podstawowych wolności do działań podejmowanych w ramach zapobiegania konfliktom i budowania pokoju, a w razie potrzeby przełożyć analizę i wczesne ostrzeganie na warianty wczesnego działania. Zarządzanie kryzysowe Unijne misje i operacje zarządzania kryzysowego prowadzone są w ścisłej współpracy ze strukturami lokalnymi, często w kontekście konfliktu, a w trakcie wielu z nich stwierdza się przypadki naruszania praw człowieka. Od czasu pierwszej unijnej operacji zarządzania kryzysowego z 2003 r. zidentyfikowano najlepsze praktyki w zakresie uwzględniania praw człowieka i aspektów równości płci w planowaniu i wdrażaniu. UE dostosuje się do najlepszych międzynarodowych praktyk w zakresie planowania, szkolenia i pracy w terenie zgodnie z międzyagencyjnym podejściem do praw człowieka, jakie ONZ praktykuje w swoich operacjach utrzymywania pokoju. UE będzie umacniać prawa człowieka, ochronę dzieci i kwestię równości płci w ramach swoich działań w dziedzinie zapobiegania konfliktom, zarządzania kryzysowego i budowania pokoju, uwzględniając najlepsze praktyki międzynarodowe i dążąc do zaprowadzenia demokracji, gdzie polityczne mechanizmy rozwiązywania konfliktów zastępują przemoc. Kwestie wprowadzenia w życie kompleksowego podejścia do wdrażania przez UE rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1325 i 1820 w sprawie kobiet, pokoju i bezpieczeństwa, a także wytycznych w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i dziewcząt oraz zwalczania wszelkich form dyskryminacji zostaną włączone do polityki UE w dziedzinie praw człowieka, w tym do sprawozdania rocznego. Intensywniej wdrażane będą także wytyczne w sprawie międzynarodowego prawa humanitarnego. Zwalczanie terroryzmu Walka z terroryzmem musi być prowadzona przy pełnym poszanowaniu praw podstawowych i prawa międzynarodowego. Obejmuje to przepisy z dziedziny praw człowieka, międzynarodowe prawo humanitarne i uchodźcze, wolne i sprawiedliwe postępowania sądowe, jak również ochronę danych osobowych i prywatnych. W ramach dialogów dotyczących praw człowieka z państwami trzecimi UE już podnosi przypadki naruszenia praw człowieka, jakiego dopuszczono się pod pozorem zwalczania terroryzmu. Istnieje jednak możliwość intensyfikacji dyskusji nad tą kwestią z państwami trzecimi w ramach dialogów poświęconych współpracy w zakresie zwalczania terroryzmu. W ramach tych dialogów UE wzywa kraje spoza UE do ratyfikowania konwencji i protokołów NZ dotyczących zwalczania terroryzmu. Prawa człowieka powinny być nieodłącznym elementem planowania i wdrażania projektów wsparcia państw trzecich w zwalczaniu terroryzmu. Wolność, bezpieczeństwo i sprawiedliwość Ochrona praw podstawowych ma nadrzędne znaczenie w ramach zewnętrznego wymiaru przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, w tym w zakresie współpracy policyjnej i sądowej, walki z narkotykami i przestępczością zorganizowaną, funkcjonowania i niezależności sądownictwa, zarządzania granicami, handlu ludźmi, mobilności, azylu i migracji. Prowadząc współpracę z państwami trzecimi w tych obszarach, należy dopilnować, aby stosowane praktyki były w pełni zgodne z zasadą poszanowania praw człowieka, w tym z zasadą niedyskryminacji. Na przykład informacje wymieniane z organami policyjnymi państw trzecich nie będą mogły zostać uzyskane w drodze tortur lub nieludzkiego traktowania, zapewniona także musi być odpowiednia ochrona. Wzmocnienie poszanowania praw człowieka oraz praw człowieka przynależnych migrantom w krajach pochodzenia, tranzytu i krajach docelowych jest także głównym elementem Globalnego podejścia do kwestii migracji i mobilności, wytyczającego ramy zewnętrznej polityki migracyjnej UE. Szczególną uwagę należy poświęcić ochronie i wzmacnianiu pozycji migrantów znajdujących się w najtrudniejszym położeniu, takich jak małoletni bez opieki, azylanci, bezpaństwowcy i ofiary handlu ludźmi. Zjawisko handlu ludźmi ma szczególne znaczenie w tym względzie. Kontrola przestępczości/bezpieczeństwo i prawa człowieka powinny być rozumiane jako uzupełniające się aspekty tego samego zagadnienia, należy także zająć się głębokimi przyczynami handlu ludźmi. Zasadnicze znaczenie ma zwłaszcza ochrona kobiet przed przemocą uwarunkowaną płcią oraz walka z feminizacją ubóstwa. UE będzie w dalszym ciągu priorytetowo traktować kwestię handlu ludźmi w swoich działaniach zewnętrznych w ramach podejścia opartego na prawach człowieka. Takie priorytetowe traktowanie znajdzie wyraz w finansowaniu, szkoleniach i wymianie informacji oraz będzie wykraczało poza zewnętrzny wymiar wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Koordynator UE ds. zwalczania handlu ludźmi oraz ESDZ już nawiązali kontakt i rozpoczęli opracowywanie wykazu priorytetowych krajów i regionów, które miałoby objąć partnerstwo w dziedzinie zwalczania handlu ludźmi. Jeśli chodzi o zarządzanie granicami, UE aktywnie promuje uwzględnianie wymiaru praw człowieka przy opracowywaniu skutecznej kontroli granicznej w państwach trzecich. Konieczne zwłaszcza jest, aby funkcjonariusze straży granicznej byli odpowiednio wyposażeni i przeszkoleni i mogli zagwarantować dostęp do odpowiedniej pomocy i procedur osobom potrzebującym ochrony, przybywającym na granice UE. Pełna spójność polityki UE powinna być wzorem pod względem poszanowania praw podstawowych; ma to zasadnicze znaczenie nie tylko dla osób zamieszkujących w UE, ale także dla rozwoju samej Unii. Pozytywny bilans dokonań wzmocni działania UE w zakresie propagowania praw człowieka na całym świecie. Na mocy traktatu lizbońskiego Karta praw podstawowych Unii Europejskiej zyskała wiążącą moc prawną. Wszystkie unijne instytucje, organy, urzędy i agencje, jak również państwa członkowskie muszą w równym stopniu przestrzegać jej postanowień przy wdrażaniu prawa unijnego. Zobowiązanie UE do przestrzegania praw człowieka oznacza nie tylko ogólny obowiązek powstrzymania się od działań naruszających te prawa, ale również uwzględnianie ich w swojej polityce, zarówno wewnętrznej jak i zewnętrznej. W październiku 2010 r. Komisja przyjęła strategię skutecznego wprowadzania w życie Karty praw podstawowych. W strategii wyjaśniono, w jaki sposób postanowienia karty mają zostać wdrożone przez instytucje UE oraz państwa członkowskie. Strategia została przyjęta z zadowoleniem przez Parlament Europejski i Radę Unii Europejskiej. Komisja będzie co roku publikować sprawozdanie z postępów. W marcu 2011 r. opublikowano pierwsze sprawozdanie ze stosowania postanowień Karty przez instytucje UE. Zobowiązanie UE do przystąpienia do europejskiej konwencji praw człowieka stanowi uzupełnienie silnej ochrony praw człowieka, która jest już przewidziana w unijnym porządku prawnym w postaci Karty praw podstawowych Unii Europejskiej i orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE. Wymienione działania UE przyczyniają się do budowania wiarygodności Europy, niezbędnej w poruszaniu kwestii praw człowieka z innymi krajami. Gdy UE podnosi kwestię praw człowieka w kontaktach z państwami trzecimi, opiera się na standardach międzynarodowych – podstawowych traktatach NZ w dziedzinie praw człowieka i podstawowych normach pracy, jak również (w przypadku partnerów europejskich) – wytycznych Rady Europy i OBWE. Ważne jest, aby UE i jej państwa członkowskie, w ramach swoich odpowiednich kompetencji, wdrażały te standardy w sposób widoczny i skuteczny. C. Budowanie silnych partnerstw Współpraca wielostronna Jeśli NZ mają podjąć zdecydowane działania, UE musi wypracować wspólne podstawy z krajami partnerskimi. W ostatnich latach UE zdecydowanie zaangażowała się na rzecz rozwijania zdolności Rady Praw Człowieka ONZ w Genewie oraz Trzeciego Komitetu Zgromadzenia Ogólnego ONZ, czego celem było określenie i ochrona norm i standardów w dziedzinie powszechnych praw człowieka oraz zajęcie się przypadkami poważnego naruszenia praw człowieka. Doprowadziło to do wartych odnotowania sukcesów, takich jak zdobycie światowego poparcia dla moratorium na wykonywanie kary śmierci lub osiągnięcie konsensusu co do inicjatyw na rzecz zagwarantowania wolności religii lub wyznania. Sukces zależy w dużej mierze od zdolności UE do otwarcia się i wysłuchania partnerskich państw trzecich, do zaangażowania się w ponadregionalną koalicję, również w ramach stosunków dwustronnych. UE musi zwiększyć swoją zdolność do uzgadniania wspólnych stanowisk i mówienia jednym głosem, odwołując się do zbiorowej siły i zasobów państw członkowskich poprzez podział obciążenia oraz przyjmując bardziej strategiczne podejście do kwestii ustalania priorytetów. Należy zapewnić większy efekt synergii i lepszą koordynację między Genewą, Nowym Jorkiem i Brukselą, a także z działaniami UE na innych wielostronnych forach, takich jak Rada Europy i OBWE. UE powinna działać na rzecz zwiększenia swojej skuteczności w ONZ, budując ponadregionalne koalicje, wspierając oenzetowskie mechanizmy w dziedzinie praw człowieka i promując większą synchronizację z działaniami organizacji na szczeblu dwustronnym i na innych forach wielostronnych. UE przyjmie roczne podejście do określenia priorytetów w ramach ONZ w odniesieniu do wszystkich spotkań związanych z prawami człowieka w Genewie i Nowym Jorku, zgodnie ze średnioterminowymi priorytetami jej działań na forum ONZ. Międzynarodowy wymiar sprawiedliwości UE jest w pełni zaangażowana w promowanie międzynarodowej sprawiedliwości – zwalczanie bezkarności i promowanie praworządnego ładu międzynarodowego, zapobieganie zbrodniom ludobójstwa, zbrodniom przeciwko ludzkości i zbrodniom wojennym oraz pociąganie sprawców tych przestępstw do odpowiedzialności. UE będzie w dalszym ciągu opowiadać się za pociąganiem do odpowiedzialności za naruszanie międzynarodowego prawa humanitarnego i prawa w dziedzinie praw człowieka. Będzie także nadal udzielać znaczącego wsparcia Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu, jak również innym międzynarodowym trybunałom karnym oraz propagować powszechną ratyfikację statutu rzymskiego. UE jest w pełni zdecydowana wspierać uniwersalny wymiar i integralność statutu rzymskiego Międzynarodowego Trybunału Karnego oraz niezależność tego organu. UE jest również zdecydowana nadać pełną moc statutowi rzymskiemu poprzez wprowadzenie w życie zasady komplementarności i wzmocnienie skutecznych powiązań pomiędzy krajowymi systemami wymiaru sprawiedliwości a MTK. Unia Europejska powinna opracować szczególną politykę w zakresie rozliczenia okresu zmiany ustrojowej w ramach swoich działań zewnętrznych, aby wesprzeć społeczeństwa borykające się z nadużyciami z przeszłości poprzez mechanizmy na rzecz sprawiedliwości, prawdy, odszkodowań i reform instytucjonalnych. Organizacje regionalne UE wzmocni swoją współpracę w zakresie praw człowieka i demokracji z organizacjami regionalnymi i międzyrządowymi, zarówno na poziomie politycznym, jak i lokalnym, między delegaturami UE a siedzibą główną, biurami terenowymi lub misjami tych organizacji. W bardziej systematyczny sposób współpracować będzie z Radą Europy i OBWE. UE powinna zbadać możliwość zacieśnienia współpracy z UA, ASEAN, OPA i innymi organizacjami, w oparciu o proponowane przez te struktury skonsolidowane lub nowe regionalne mechanizmy wspierania praw człowieka i demokracji na świecie. UE powinna wykorzystać swoje różne dialogi regionalne, takie jak proces ASEM, UE/LAC (z Ameryką Łacińską i Karaibami) oraz państwami AKP do zacieśnienia współpracy w zakresie praw człowieka. UE powinna nadal promować prawa człowieka, demokrację i rządy prawa w świecie arabskim i poza nim, zacieśniając współpracę z innymi organizacjami, takimi jak Liga Państw Arabskich oraz OWI. Wpływ poprzez dialog Prawa człowieka i demokracja stanowią integralną część dialogu UE z innymi krajami, w tym spotkań na szczycie. UE rozpoczęła około 40 dialogów i konsultacji poświęconych kwestii praw człowieka. Tego typu kontakty przynoszą najlepsze rezultaty, jeśli w pełni wpisują się w szersze relacje UE z danym krajem. Opierając się na dotychczasowych doświadczeniach, UE powinna podjąć szereg działań na rzecz podniesienia skuteczności tych dialogów, w tym: – zapewnić ściślejsze powiązanie między dialogami dotyczącymi praw człowieka a pozostałymi instrumentami polityki; – ustalić priorytety, cele i punkty odniesienia dla prowadzonych dialogów, aby umożliwić ich przegląd w powiązaniu z krajowymi strategiami w zakresie praw człowieka; – upowszechniać najlepsze praktyki w różnych formach dialogów dotyczących praw człowieka, w tym lokalnych dialogach z krajami AKP w ramach umowy z Kotonu (art. 8); – zbadać możliwości zacieśnienia dialogu i współpracy ze strategicznymi partnerami UE. Reakcja na poważne naruszenia W niektórych przypadkach UE podejmuje środki (na przykład zamrożenie aktywów, embarga na broń lub zakazy wydawania wiz) w odpowiedzi na poważne naruszenia praw człowieka w państwach trzecich. Przypadki te są zawsze dokładnie analizowane zgodnie z „podstawowymi zasadami stosowania środków restrykcyjnych” UE z 2004 r. i Kartą praw podstawowych UE. Rada UE regularnie dokonuje przeglądu środków restrykcyjnych. Powinny one przyczyniać się do realizacji przyjętego celu, być ukierunkowane, nie wywierać niekorzystnego wpływu na ludność cywilną i spełniać wymogi jasnych i sprawiedliwych procedur, w tym prawa do skutecznego środka prawnego. D. Wykorzystanie zbiorowej siły Europy W celu wdrożenia podejścia określonego w poprzednich sekcjach UE powinna zintensyfikować środki na rzecz praw człowieka i demokracji w ramach swoich działań zewnętrznych. Parlament Europejski Dla Parlamentu Europejskiego kwestia praw człowieka i demokracji jest jednym z najwyższych priorytetów. Parlament przejął wiodącą rolę w zakresie propagowania praw człowieka we wszystkich działaniach UE, systematycznie i natychmiastowo reagując na wszystkie najważniejsze bieżące wydarzenia. Jego współpraca z innymi parlamentami (za pośrednictwem komisji i delegacji współpracy parlamentarnej oraz regionalnych zgromadzeń parlamentarnych) jest szczególnie cenna dla poprawy widoczności działań UE. Parlament Europejski mógłby z pożytkiem zintensyfikować swoje działania, tak aby główne przesłanie dotyczące praw człowieka zostało rozpowszechnione poza forum Podkomisji Praw Człowieka i dotarło do jego przedstawicielstw w państwach trzecich. Państwa członkowskie W celu poprawy skuteczności i wiarygodności UE w propagowaniu i ochronie praw człowieka oraz demokracji, należy wykorzystać zbiorową siłę instytucji UE i państw członkowskich UE. Państwa członkowskie muszą w dalszym ciągu w pełni utożsamiać się z polityką UE w dziedzinie praw człowieka i demokracji i poczuwać się do odpowiedzialności za tę politykę, zarówno na płaszczyźnie wielostronnej, jak i w dwustronnych stosunkach z państwami trzecimi. Wymaga to określenia zdecydowanego wspólnego stanowiska dotyczącego praw człowieka, wytyczającego kierunek działań zarówno dla instytucji UE, jak i dla państw członkowskich UE, aby mogły one mówić jednym głosem. Regularne dyskusje na temat kwestii związanych z prawami człowieka również na poziomie politycznym mogą ułatwić realizację tego celu. Państwa członkowskie mają ponadto do odegrania ważną rolę w realizacji polityki UE w dziedzinie praw człowieka i demokracji w ramach podziału obciążenia i pracy. Stały potencjał w zakresie praw człowieka i demokracji w Radzie UE Grupa robocza Rady ds. praw człowieka (COHOM) odgrywa bardzo ważną rolę w kierowaniu polityką UE w dziedzinie praw człowieka i doradzaniu KPiB oraz Radzie. Obecnie w skład COHOM wchodzą przedstawiciele państw członkowskich, a jej spotkania odbywają się tylko raz w miesiącu; nie może więc już w pełni sprostać rosnącemu obciążeniu pracą i coraz liczniejszym wnioskom. Skuteczne wdrożenie zewnętrznej polityki UE w dziedzinie praw człowieka wymaga częstszych spotkań COHOM, a także zapewnienia stałych zdolności i wiedzy fachowej w zakresie praw człowieka i demokracji wśród stałych przedstawicielstw państw członkowskich UE w Brukseli. Brukselska odnoga COHOM zapewniłaby ściślejszą integrację z pracami Rady, COREPER i innych tematycznych lub geograficznych grup roboczych KPiB. Ponadto comiesięczne spotkania dyrektorów ds. praw człowieka mogłyby skoncentrować się na strategicznych aspektach polityki UE w dziedzinie praw człowieka i demokracji, podczas gdy odnoga brukselska odpowiadałaby za rozwiązywanie bieżących problemów. Budowanie kultury praw człowieka i demokracji W ramach ESDZ stworzona została Dyrekcja ds. Praw Człowieka i Demokracji. Ogólną zasadą jest, że prawa człowieka to nie tylko sprawa ekspertów, ale kwestia o kluczowym znaczeniu dla pracy nas wszystkich. Dlatego właśnie w każdej delegaturze UE na świecie istnieje obecnie punkt kontaktowy ds. praw człowieka; punkty te należy obecnie połączyć w sieć odpowiedzialną za realizację przekrojowych kampanii. Podobna sieć punktów kontaktowych powstaje właśnie w ramach ESDZ oraz służb Komisji. Wszyscy szefowie delegatur, personel ESDZ i Komisji uczestniczą w szkoleniach na temat praw człowieka i demokracji. Budowa sieci punktów kontaktowych ds. praw człowieka i demokracji zostanie zakończona przy użyciu najnowszych technologii wymiany informacji i najlepszych praktyk. Nowe podejście do komunikacji UE Media społecznościowe to narzędzie, umożliwiające obrońcom praw człowieka na całym świecie wzajemne wsparcie i wymianę informacji oraz dotarcie do swoich zwolenników na całym świecie. Pozwalają im one również dokumentować i przekazywać swoje osobiste doświadczenia, często z pominięciem mediów kontrolowanych przez rządy. Możliwości wymiany materiałów video i wiadomości mogą utrudnić brutalnym reżimom ukrycie przypadków pogwałcenia praw człowieka i zasad demokracji. Funkcje te mogą być równocześnie wykorzystane do ściślejszego monitorowania i profilowania obywateli. Taką łączność – i społeczność osób, jaką zawiązała się ostatnio dzięki mediom społecznościowym – można również wykorzystać do dialogu politycznego między decydentami i obywatelami. Na przykład, w ramach internetowych transmisji na żywo, obywatele z całego świata mogą omawiać zagadnienia dotyczące praw człowieka z czołowymi osobistościami politycznymi z UE i jej partnerami międzynarodowymi. Przełamywałoby to tradycyjne bariery hierarchiczne i utrudniony dostęp do wpływów politycznych. Jeśli obywatele chcą mieć swój głos w dyskusji, jedyne czego dziś potrzebują to dostęp do internetu. Współpraca z różnymi grupami społecznymi w drodze dyplomacji cyfrowej jest kluczowym sposobem na promowanie wartości UE i działalności UE na całym świecie. Dzięki szerszemu wykorzystaniu mediów społecznościowych nastąpił znaczący rozwój dyplomacji cyfrowej chociaż wiele pozostaje jeszcze do zrobienia w zakresie rozwijania tych nowych technik i wykorzystania potencjału delegatur UE na całym świecie. UE mogłaby zmobilizować najważniejsze delegatury do stosowania mediów społecznościowych na potrzeby dyplomacji cyfrowej przy wykorzystaniu istniejących zasobów komunikacyjnych. UE udzieli praktycznego wsparcia jednostkom stosującym media społecznościowe w celu zwiększenia zaangażowania obywatelskiego w terenie. Dalsze działania Unia Europejska chce i może odegrać wiodącą rolę w dziedzinie ochrony praw człowieka oraz wspierania demokracji na świecie. Niniejszy komunikat ma być wkładem w toczącą się w instytucjach UE dyskusję na temat bardziej skutecznego i kompleksowego podejścia do praw człowieka i demokracji. Celem jest zgromadzenie opinii na temat szeregu możliwych działań i wariantów strategicznych. Następnie, w drodze dyskusji międzyinstytucjonalnych idee te należy przekształcić w uzgodnione podejście UE. Aby umożliwić śledzenie postępów w realizacji celów określonych w niniejszym komunikacie, UE przedstawi swoje osiągnięcia w rocznym sprawozdaniu na temat praw człowieka i demokracji na świecie. Byłaby to okazja dla wszystkich uczestników polityki UE, w tym społeczeństwa obywatelskiego, do oceny skutków działań UE i przyczynienia się do określenia przyszłych priorytetów. Zachęca się Radę i Parlament do regularnej weryfikacji tych osiągnięć, a także do przeglądu celów strategicznych UE po pięciu latach.