2009
SIECI DOSKONAŁOŚCI  ORAZ PROJEKTY 
ZINTEGROWANE  W RAMACH WSPÓLNOTOWEJ 
POLITYKI W ZAKRESIE BADAŃ NAUKOWYCH: CZY ZAŁOŻONE CELE ZOSTAŁY OSIĄGNIĘTE?EUROPEJSKI 
TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
Sprawozdanie specjalne  nr 8
PL
ISSN 1831-0923

„SIECI DOSKONAŁOŚCI” ORAZ 
„PROJEKTY ZINTEGROWANE” W RAMACH WSPÓLNOTOWEJ POLITYKI W ZAKRESIE BADAŃ NAUKOWYCH: CZY ZAŁOŻONE CELE ZOSTAŁY OSIĄGNIĘTE?Sprawozdanie specjalne  nr 8   2009
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY(przedstawione na mocy art. 248 ust. 4 akapit drugi traktatu WE)
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?2
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luksemburg
LUKSEMBURG
Tel.: +352 4398-45410
Faks: +352 4398-46410
E-mail: euraud@eca.europa.eu
Internet: http://www.eca.europa.eu
Sprawozdanie specjalne  nr 8  2009
Wiele informacji o Unii Europejskiej znajduje się w portalu Europa (http://europa.eu).
Dane katalogowe znajdują się na końcu niniejszej publikacji.Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2009ISBN 978-92-9207-417-3doi:10.2865/66959
© Wspólnoty Europejskie, 2009
Powielanie materiałów dozwolone pod warunkiem podania źródła.
Printed in Belgium
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?3
SPIS TREŚCI
Punkty
 GLOSARIUSZ
I–V  STRESZCZENIE
1–16  WPROWADZENIE
1–5  CELE I ZAGROŻENIA WSPÓLNOTOWYCH BADAŃ NAUKOWYCH I ROZWOJU TECHNOLOGICZNEGO (BRT)
1–3  CELE POLITYKI
4–5  UCHYBIENIA STRUKTURALNE ORAZ AMBICJE BADAŃ NAUKOWYCH W EUROPIE
6–16  SZÓSTY PROGRAM RAMOWY
9–11  NOWE INSTRUMENTY I ICH CELE
12–16  WYBÓR PROJEKTÓW I ZARZĄDZANIE
17–18  ZAKRES KONTROLI I PODEJŚCIE KONTROLNE
17  ZAKRES KONTROLI
18  PODEJŚCIE KONTROLNE
19–56  UWAGI POKONTROLNE
19–27  OGÓLNY WKŁAD W REALIZACJĘ WSPÓLNOTOWYCH CELÓW W ZAKRESIE BRT
22–24  SKUTECZNA WSPÓŁPRACA BADAWCZA
25–27  PLANY PROJEKTÓW W SZEREGU PRZYPADKÓW LEPSZE NIŻ ZREALIZOWANE PROJEKTY
28–43  OSIĄGANIE SZCZEGÓŁOWYCH CELÓW NOWYCH INSTRUMENTÓW
29–35  INTEGRACJA NOE CZĘSTO ZASTĘPOWANA PRZEZ TRADYCYJNĄ FORMĘ WSPÓŁPRACY36–38  IP: DUŻE PROJEKTY I STOSUNKOWO NISKIE ZAANGAŻOWANIE FINANSOWE UCZESTNIKÓW
39–43  NIE OSIĄGNIĘTO W PEŁNI CELU DOTYCZĄCEGO UCZESTNICTWA MŚP
44–53  ZARZĄDZANIE PRZEZ KOMISJĘ NOWYMI INSTRUMENTAMI
45–46  NIEPEWNOŚĆ CO DO SZCZEGÓLNEJ ROLI INSTRUMENTÓW
47–49  MNOGOŚĆ PRZEPISÓW PRAWNYCH I NIE ZAWSZE WYSTARCZAJĄCE WYTYCZNE
50  PROCES NEGOCJACJI: DŁUŻSZY I NIE ZAWSZE PRZEJRZYSTY51  MNIEJ LICZNE WIĘKSZE PROJEKTY, LECZ WCIĄŻ DUŻA LICZBA UCZESTNIKÓW
52–53  UCHYBIENIA W MONITORINGU PROJEKTÓW
54–56  STYMULOWANIE NAKŁADÓW NA BRT
55–56  WIĘCEJ FUNDUSZY Z UE NA STOSUNKOWO MNIEJSZE NAKŁADY UCZESTNIKÓW NA BRT
57–65  WNIOSKI I ZALECENIA
 ODPOWIEDZI KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?4
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?5
GLOSARIUSZ
Cele SMART : Zdefiniowane, wymierne, osiągalne, stosowne i określone w czasie cele, o któ-
rych mowa w rozporządzeniu finansowym UE.
Europejska Przestrzeń Badawcza (ERA) : Wolna od granic strefa badań, w której zasoby 
naukowe będą lepiej wykorzystane w celu stworzenia większej liczby miejsc pracy i poprawy konkurencyjności Europy.
Instrumenty BRT : Różne rodzaje projektów określone w PR. Każdy z tych instrumentów odnosi 
się do szczegółowych celów i obejmuje specjalne ustalenia dotyczące uczestnictwa.
Małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) : Przedsiębiorstwa zatrudniające mniej niż 250 osób, 
których obrót roczny nie przekracza 50 mln euro lub których ogólny bilans roczny nie prze-kracza 43 mln euro.
Produkt krajowy brutto (PKB) : Ogólna wartość dóbr i usług finalnych wytworzonych na 
terenie danego kraju w danym roku.
Programy ramowe BRT (PR) : Wieloletnie programy określające na dany okres działania 
dotyczące badań i rozwoju technologicznego mogące otrzymać finansowanie wspólnotowe, ich budżet oraz szczegółowe zasady ich realizacji technicznej i finansowej.
Projekty zintegrowane ( integrated projects – IP) : Instrument stworzony z zamiarem osią-
gnięcia ambitnych, jasno określonych celów naukowych i technologicznych w wymiarze europejskim.
Sieci doskonałości ( networks of excellence – NoE) : Instrument mający na celu doprowa-
dzenie do konkretnej i trwałej integracji działań badawczych partnerów należących do sieci, co bezpośrednio przyczynia się do rozwiązania problemu rozproszenia działań badawczych 
w Europie w danej dziedzinie.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?6
STRESZCZENIE
I.
Problemem badań naukowych w Europie  
jest niewystarczające i rozproszone finan-
sowanie. W ramach działań mających na celu 
zaradzenie temu problemowi w szóstym pro-
gramie ramowym (6PR) wprowadzono dwa  
nowe instrumenty: „sieci doskonałości”  i „projekty zintegrowane”. Celem tego było 
z jednej strony doprowadzenie do konkret-
nej i trwałej integracji działań badawczych, 
a z drugiej osiągnięcie ambitnych, jasno  określonych celów naukowych i technolo-gicznych w wymiarze europejskim.
II.
Podczas kontroli zbadano, na ile „sieci  doskonałości” i „projekty zintegrowane”  przyczyniły się do osiągnięcia określonych  
w Traktacie celów polityki badawczej, jak  również swoich własnych szczegółowych  
celów, na ile skutecznie Komisja zarządzała 
tymi nowymi instrumentami oraz w jakim  
stopniu 6PR stymulował nakłady na BRT.
III.
Trybunał ustalił, że:
Poddane kontroli instrumenty 6PR  i) 
z powodzeniem przyczyniły się do roz-
woju współpracy badawczej i realiza-
cji projektów dobrej jakości. Jednakże  instrumenty te działały przy braku wyraź-
nej logiki interwencji oraz celów SMART 
i wskaźników wykonania.
Szczegółowe cele nowych instrumen- ii) 
tów zostały osiągnięte tylko po części.  
„Sieci doskonałości” promowały dobry  poziom współpracy badawczej, jednak  często nie doprowadzały do stopnio-wej i samopodtrzymującej się integracji działań badawczych wśród partnerów  
skupionych w sieci. „Projekty zintegro-wane” promowały współpracę badawczą 
wysokiej jakości, jednak nie przyciągnęły 
dodatkowych środków ani od indywidu-
alnych uczestników ani z innych publicz-nych i prywatnych źródeł finansowania.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?7
V.
Trybunał zaleca również, aby:
Komisja rozważyła, czy NoE i wspólne  i) 
projekty o cechach IP mają realistyczne 
cele i czy zawierają one elementy dające 
znaczącą przewagę nad tradycyjnymi  instrumentami wspierania współpracy  
badawczej. W odniesieniu do NoE  
finansowanych w ramach 6PR Komi-
sja powinna ocenić każdy przypadek,  sprawdzając, czy osiągnięte już wyniki, potencjalna europejska wartość dodana 
oraz perspektywy samopodtrzymywania się uzasadniają dalsze finansowanie NoE w ramach 7PR.
Komisja zbadała różne powody sto- ii) 
sunkowo niskiego poziomu nakładów  uczestników na BRT w porównaniu  
z zakładanymi celami i aby zapropono-
wała określone działania. Należy udo-
stępnić odpowiednie dane umożliwiające 
monitoring efektu katalitycznego finan-
sowania BRT. Należy ponownie ocenić,  
czy oczekiwane cele są realistyczne,  szczególnie w odniesieniu do MŚP i sek-
tora prywatnego.
Mając na uwadze w szczególności  iii) 
poprawę warunków zarządzania projek-tami, ich właściwe wdrażanie i odpo-
wiednią ocenę, Komisja powinna zadbać 
o jasne i terminowe wytyczne, szybszy  
proces udzielania dotacji oraz lepszy  
monitoring projektów.STRESZCZENIE
Kontrola sposobu zarządzania przez  iii) 
Komisję wykazała szereg uchybień, szcze-
gólnie na początku realizacji 6PR, które 
miały wpływ na skuteczność działań; były 
to przede wszystkim: niepewność co do 
szczególnej roli nowych instrumentów, niewystarczające wytyczne oraz uchybie-
nia w zakresie monitoringu projektów.
W porównaniu z 5PR w ramach 6PR nie  iv) 
udało się doprowadzić do znaczącego  wzrostu nakładów uczestników na BRT. Udział sektora prywatnego wyrażony  w wartościach względnych nawet się  zmniejszył. Nie osiągnięto celu polega-jącego na przeznaczeniu 15% łącznego budżetu priorytetów tematycznych  w 6PR na uczestnictwo MŚP.
IV.
Trybunał przypomina swoje poprzednie zale-cenie mówiące, że programy wydatkowania środków powinny być oparte na wyraźnej  logice interwencji łączącej instrumenty  z realistycznymi celami. W tym kontekście  należałoby rozważyć możliwość ustalenia  
pojedynczego celu dla każdego instrumentu, 
tak aby zapewnić jasność co do szczegól-
nej roli instrumentów. W przypadku każ-
dego programu należy ustalić odpowiednie wskaźniki wykonania umożliwiające moni-
toring oczekiwanych produktów, wyników  
i oddziaływania.
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?8
WPROWADZENIE
CELE I ZAGROŻENIA WSPÓLNOTOWYCH BADAŃ 
NAUKOWYCH I ROZWOJU TECHNOLOGICZNEGO (BRT)
CELE POLITYKI
 1.  Badania i rozwój technologiczny (BRT) mają kluczowy wpływ na postęp 
i innowacje naukowe i technologiczne. Badania uczyniono ważnym priorytetem dla Unii Europejskiej i jej państw członkowskich, mając 
na uwadze utrzymanie lub podniesienie lub podnieść wysoki standard życia ich obywateli.
 2.  Ogólnym celem polityki Wspólnoty Europejskiej w zakresie BRT1 jest 
wzmacnianie bazy naukowej i technologicznej przemysłu Wspólnoty i sprzyjanie zwiększaniu jego międzynarodowej konkurencyjności.  Przedsiębiorstwa, ośrodki badawcze i uniwersytety są wspierane  w zakresie wzajemnej współpracy przy działaniach w zakresie badań i rozwoju technologicznego wysokiej jakości, tak aby umożliwić przed-siębiorstwom pełne wykorzystanie potencjału rynku wewnętrznego.1 Traktat ustanawiający Wspólnotę 
Europejską, tytuł XVIII (Badania 
i rozwój technologiczny), 
art. 163–173. Działania są 
zdefiniowane w następujący sposób:a) wykonywanie programów badań, 
rozwoju technologicznego 
i demonstracyjnych, wraz 
z promowaniem współpracy 
z przedsiębiorstwami, ośrodkami 
badawczymi i uniwersytetami oraz 
między nimi;
b) popieranie współpracy 
w dziedzinie wspólnotowych 
badań, rozwoju technologicznego 
i demonstracji z państwami 
trzecimi i organizacjami 
międzynarodowymi;
c) upowszechnianie i optymalizacja 
wyników działań w dziedzinie 
wspólnotowych badań, rozwoju 
technologicznego i demonstracji;
d) popieranie kształcenia i mobilności 
naukowców we Wspólnocie.
ŚREDNIE ROCZNE NAKŁADY NA BRT Z BUDŻETU WSPÓLNOTY (OD 4PR DO 7PR)ILUSTRACJA 1
w mln euro rocznie
4PR – UE 12
(1995–1998)5PR – UE 15
(1999–2002)6PR – UE 15
(2003–2006)6PR – UE 25
(2004–2006)7PR – UE 27
(2007–2013)2 7613 4254 0614 4477 217
1 0002 0003 0004 0005 0006 0007 0008 000
0
Źródło : Decyzje legislacyjne dotyczące od 4PR do 7PR (poza Euratom).
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?9
 3.  Od 1984 r. działania BRT Wspólnoty Europejskiej są realizowane poprzez 
wieloletnie programy ramowe (PR) określające na dany okres cele  
dotyczące badań i rozwoju technologicznego, zakres działań, ogólny budżet i jego podział na działania oraz szczegółowe zasady określające 
udział finansowy Wspólnoty. Finansowanie w kolejnych programach 
ramowych UE zwiększało się. PR są największym indywidualnym źró-
dłem publicznego finansowania badań w Unii Europejskiej i stanowią 
ogółem 4–5% całkowitego finansowania publicznego przeznaczonego 
na BRT.
UCHYBIENIA STRUKTURALNE ORAZ AMBICJE 
BADAŃ NAUKOWYCH W EUROPIE
 4.  Powszechnym problemem europejskich badań naukowych są uchybienia 
strukturalne. Komisja podkreśliła, że2:
nakłady na BRT są niewystarczające i rozproszone; a) 
zasoby kadrowe przydzielone do badań naukowych są niewystar- b) 
czające;
zdolność do przekładania odkryć naukowych na innowacyjne i kon- c) 
kurencyjne produkty i usługi jest ograniczona oraz
polityki badawcze w Europie są rozproszone. d) 
 5.  Komisja oraz Rada Europejska uznały, że realizacja „Europejskiej Prze-
strzeni Badawczej” (ERA) jest istotnym krokiem w kierunku prze-zwyciężenia tych uchybień strukturalnych
3. ERA stanowiłaby rynek  
wewnętrzny w zakresie badań i technologii, a także przestrzeń dla  lepszej koordynacji narodowych i regionalnych działań i polityk  
badawczych. Rada Europejska postawiła przed Unią ambitny cel,  
by stać się najbardziej konkurencyjną i dynamiczną gospodarką na 
świecie opartą na wiedzy, zdolną do utrzymywania trwałego wzrostu 
gospodarczego z większą liczbą lepszych miejsc pracy oraz większą spójnością społeczną
4. W tym kontekście wysiłki badawcze w Europie 
powinny zostać zwiększone, tak aby osiągnąć cel polegający na zbli-
żeniu się do nakładów w wysokości 3% produktu krajowego brutto 
do 2010 r. (z 1,9% w 2000 r.). Dwie trzecie tych nakładów powinny  
pochodzić z sektora prywatnego5.2 Zob. wniosek Komisji w sprawie 
decyzji Rady dotyczących 
programów szczegółowych, 
za pomocą których wdrażany jest szósty program ramowy, 
COM(2002) 43 wersja ostateczna 
z 30.1.2002 r., pkt 5.1 „Potrzeba 
interwencji ze strony Wspólnoty”, 
s. 71.
3 Utworzenie europejskiej 
przestrzeni badawczej (ERA) 
zostało zaproponowane przez 
Komisję Europejską w jej 
komunikacie „W kierunku 
europejskiej przestrzeni badawczej” ze stycznia 2000 r. Cel 
utworzenia ERA został przyjęty 
przez UE wkrótce potem, na 
marcowej Radzie Europejskiej 
w Lizbonie w 2000 r.
4 Zob. konkluzje Rady Europejskiej 
w Lizbonie, marzec 2000 r., pkt 5.
5 Zob. konkluzje Rady Europejskiej 
w Barcelonie, marzec 2002 r., 
pkt 47.
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?10
SZÓSTY PROGRAM RAMOWY
 6.  Szósty program ramowy Wspólnoty Europejskiej (6PR)6 był w zamierzeniu 
instrumentem mającym pomóc w osiągnięciu wspomnianych wcze-
śniej ambitnych celów. Jego założeniem było finansowanie działań 
przyczyniających się zarówno do innowacji, jak i do utworzenia ERA, 
poprzez rozwijanie współpracy i koordynacji w rozproszonym euro-
pejskim sektorze badań. 6PR obejmował w okresie 2002–2006 pełny 
zakres badań, od podstawowych do stosowanych, rozwój doskonałości 
naukowej i technicznej oraz koordynację badań w Europie. Program zorganizowany był wokół trzech działów:
integrowanie i wzmacnianie Europejskiej Przestrzeni Badawczej; –
strukturyzacja Europejskiej Przestrzeni Badawczej oraz –
wzmocnienie podstaw Europejskiej Przestrzeni Badawczej. –
GŁÓWNE KOMPONENTY I PODSTAWOWE ZASADY 6PRILUSTRACJA 2
Główne komponenty 6PR
Integrowanie
badań naukowych 
w EuropieStrukturyzacja
Europejskiej Przestrzeni 
BadawczejWzmocnienie
podstaw ERA
Podstawowe zasady 6PR
Koncentrowanie się
na wybranych 
priorytetowych obszarach 
badańEfekt strukturyzacyjny
dzięki silniejszym więzom 
z krajowymi, regionalnymi 
i innymi inicjatywami 
europejskimiKoordynacja
Upraszczanie6 Decyzja nr 1513/2002/WE 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady z dnia 27 czerwca 
2002 r. dotycząca szóstego 
programu ramowego Wspólnoty 
Europejskiej w dziedzinie badań, rozwoju technologicznego 
i demonstracji, przyczyniającego 
się do utworzenia Europejskiej 
Przestrzeni Badawczej i innowacji 
(2002–2006), (Dz.U. L 232 
z 29.8.2002, s. 1).
Źródło : Przewodnik Komisji pt. „Participating in European Research”, drugie wydanie, luty 2004 r.
(http://ec.europa.eu/research/fp6/pdf/how-to-participate_en.pdf).
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?11
 7.  Dysponując budżetem ok. 17 mld euro na lata 2002–2006, 6PR finansował 
do końca 2008 r. „pośrednie” działania BRT o szacowanej wartości  
nakładów w wysokości 25 mld euro7. Najwięcej wydatków (ok. 75%) 
poniesiono w ramach działu „integrowanie i wzmacnianie Europejskiej Przestrzeni Badawczej”, w siedmiu „priorytetach tematycznych”
8, tj. 
programach obejmujących szczegółowe tematy badawcze.
 8.  6PR kładzie szczególny nacisk na małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), 
mając na względzie rozwijanie ich możliwości technologicznych i uła-twianie im dostępu do badań naukowych wysokiej jakości. Na cel ten przeznaczono kwotę 1,8 mld euro, tj. 15% łącznego budżetu priory-
tetów tematycznych (o jedną trzecią więcej, niż we wcześniejszym  
programie ramowym).
NOWE INSTRUMENTY I ICH CELE
 9.  Do tradycyjnych instrumentów9 dodano w 6PR dwa nowe, nakierowane 
w szczególności na „integrowanie i wzmacnianie Europejskiej Prze-
strzeni Badawczej”:
„sieci doskonałości” (NoE) miały przede wszystkim na celu dopro- –
wadzenie do konkretnej i trwałej integracji działań badawczych 
partnerów należących do sieci, co miało bezpośrednio przyczyniać się do rozwiązania problemu rozproszenia działań badawczych  
w Europie w danym priorytecie tematycznym;
„projekty zintegrowane” (IP) były zaprojektowane z zamiarem   –
stworzenia zasobu wiedzy niezbędnej do realizacji priorytetów  tematycznych poprzez osiągnięcie ambitnych, jasno określonych 
celów naukowych i technologicznych w wymiarze europejskim.
 10.  NoE i IP mogły być prowadzone w każdym z siedmiu „priorytetów tema-
tycznych” (zob. przypis 8). Instrumenty te zostały uznane przez  prawodawcę za główny sposób wygenerowania wartości dodanej  
przewyższającej tę, która mogłaby zostać osiągnięta za pomocą wysił-
ków krajowych (europejska wartość dodana), dzięki zintegrowaniu  
europejskiego potencjału badawczego. Miało to doprowadzić do osią-
gnięcia masy krytycznej w zakresie specjalistycznej wiedzy, działań i zasobów (ludzi, umiejętności, kompetencji, finansów, infrastruktury, 
sprzętu). Ponadto te nowe instrumenty miały odgrywać ważną rolę w dążeniu do celu wydatkowania 15% budżetu priorytetów tematycz-nych na MŚP (zob. pkt 8).7 „Pośrednie” działania BRT 
oznaczają działania realizowane 
przez odbiorców dotacji, 
w przeciwieństwie do działań „bezpośrednich” prowadzonych 
przez Komisję za pośrednictwem 
jej Wspólnego Centrum 
Badawczego.
8 Siedem „priorytetów 
tematycznych” to: nauki 
przyrodnicze, genomika 
i biotechnologia dla zdrowia 
człowieka; technologie 
społeczeństwa informacyjnego; 
nanotechnologie i nanonauka, materiały wielofunkcyjne, 
nowe procesy i urządzenia 
produkcyjne; aeronautyka 
i przestrzeń kosmiczna; jakość 
i bezpieczeństwo żywności; 
zrównoważony rozwój, 
zmiany globalne i ekosystemy; obywatele i sprawowanie władzy 
w społeczeństwie opartym na 
wiedzy.
9 Ukierunkowane projekty 
badawczo-rozwojowe 
i innowacyjne, działania 
koordynacyjne, specjalne 
działania wspomagające, działania 
„Marie Curie”, zintegrowane 
inicjatywy infrastrukturalne oraz 
działania na podstawie art. 169.
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?12
 11.  W ramkach 1 i 2 przedstawiono przykłady rodzajów działań realizowanych 
w ramach NoE i IP.
WYBÓR PROJEKTÓW I ZARZĄDZANIE
 12.  6PR leży we wspólnej kompetencji kilku dyrekcji generalnych (DG) Komi-
sji10. Podobnie jak w poprzednich programach ramowych, Komisja  
publikowała cyklicznie zaproszenia do składania wniosków, opisujące szerokie obszary działalności. Wnioski o dofinansowanie przedsta-wiane przez potencjalnych beneficjentów oceniane były przy pomocy 
niezależnych ekspertów („oceniających”). Wnioski były oceniane  
według kryteriów naukowych i technicznych określonych w zaprosze-
niu do składania wniosków, w tym na podstawie kryteriów zarządzania związanych z potencjalną zdolnością wnioskodawcy do realizacji pro-
jektu. Komisja wybierała projekty, które uznano za najbardziej zasłu-
gujące na otrzymanie finansowania z UE i przyznawała im dotacje.
 13.  Postępy w realizacji projektów były monitorowane i okresowo oceniane 
przez Komisję, m.in. w odniesieniu do celów specjalnie przypisanych 
do poszczególnych instrumentów. Monitoring ten prowadzono przy 
pomocy niezależnych ekspertów („kontrolujących”)11.10 Wraz z DG ds. Badań Naukowych, 
która jest główną dyrekcją 
generalną odpowiedzialną 
za zarządzanie działaniami i koordynowanie ich w ramach 6PR, 
również cztery inne DG zarządzały 
częściami szczegółowych 
programów: DG ds. Społeczeństwa 
Informacyjnego i Mediów, DG ds. Energii i Transportu, 
DG ds. Przedsiębiorstw i Przemysłu 
oraz DG ds. Gospodarki Morskiej 
i Rybołówstwa. Ponadto 
za działania bezpośrednio 
realizowane przez Komisję 
odpowiedzialna jest DG Wspólne Centrum Badawcze.
11 Zob. pkt 25 i przypis 19.
JAKIEGO RODZAJU DZIAŁANIA PROWADZONO W RAMACH NOE?
Każda NoE jest inna. Można wymienić następujące przykłady konkretnych działań:
Integracja działań realizowanych w ramach NoE poddanych kontroli obejmowała wymianę doktorantów 
i personelu badawczego, organizację wspólnych warsztatów, tworzenie za pomocą internetu wirtualnych badawczych grup roboczych, zakładanie wirtualnych laboratoriów i instytutów oraz organizację wizyt mających na celu udzielenie dostępu do zamiejscowej infrastruktury;
Wspólne działania badawcze realizowane w ramach sieci doskonałości poddanych kontroli obejmowały 
finansowanie pojedynczych projektów badawczych, często za pomocą wewnętrznych konkursów reali-
zowanych pod nadzorem kierowników zadań badawczych;
Działania dotyczące upowszechniania doskonałości obejmowały wizyty w zakładach przemysłowych, 
uczestnictwo w międzynarodowych konferencjach, organizację sesji szkoły letniej oraz innych przed-
sięwzięć szkoleniowych, rozpowszechnianie informacji o projektach za pomocą dedykowanej strony 
internetowej, biuletynów, informacji prasowych oraz publikacji i artykułów.RAMKA 1
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?13
 14.  Projekty realizowane w ramach NoE i IP przyciągnęły prawie 50% środków 
6PR. Według danych Komisji w 7. programie ramowym (2007–2013) 
na NoE i wspólne projekty o cechach IP przeznaczono 16% łącznych środków 7PR przyznanych do lutego 2009 r.
12.
 15.  W ramach 6PR finansowanych było 167 projektów typu NoE, w których 
brało udział ok. 5000 uczestników, a łączny wkład UE wyniósł 1,2 mld euro (wobec kosztów kwalifikowalnych nakładów w wysokości 1,9 mld 
euro). Przeciętnie w każdej NoE uczestniczyło 30 partnerów, a wkład UE wyniósł 7 mln euro na kontrakt. Jako IP sfinansowanych zostało prawie 700 projektów. Brało w nich udział ok. 17 000 uczestników, 
a łączny wkład UE wyniósł 6,5 mld euro (wobec kosztów kwalifikowal-
nych nakładów w wysokości 10,7 mld euro). Przeciętnie w każdym IP 
uczestniczyło ok. 25 partnerów, a wkład UE wyniósł 9,5 mln euro na kontrakt.
 16.  Ogólnie dostępne w ramach 6PR fundusze pozwoliły na finansowanie tylko 
jednej piątej otrzymanych wniosków. Podobne proporcje odnotowano 
w mechanizmach finansowania przez US National Science Foundation , 
jednak w poprzednim programie ramowym proporcja ta była wyższa 
(26%). Finansowanych było więcej wniosków typu NoE niż projektów 
IP.12 Decyzja nr 1982/2006/WE 
Parlamentu Europejskiego i Rady 
z dnia 18 grudnia 2006 r. dotycząca 
siódmego programu ramowego Wspólnoty Europejskiej w zakresie 
badań, rozwoju technologicznego 
i demonstracji (2007–2013), 
Dz.U. L 412 z 30.12.2006, s. 1. 
W 7PR „wspólne projekty” mogą obejmować działania wcześniej 
prowadzone w ramach „projektów 
zintegrowanych”.
JAKIEGO RODZAJU DZIAŁANIA PROWADZONO W RAMACH IP?
Działania prowadzone w projekcie realizowanym w ramach IP można podzielić na następujące 
kategorie:
działania w zakresie badań i rozwoju technologicznego, bezpośrednio nakierowane na tworzenie • 
nowej wiedzy, w tym działania związane z innowacją i upowszechnianiem wiedzy;działania demonstracyjne mające na celu sprawdzenie w praktyce nowych technologii, które oferują 
• 
potencjalną korzyść gospodarczą, ale nie mogą być bezpośrednio komercjalizowane (np. testowanie 
prototypów);
działania szkoleniowe mające przyczynić się do rozwoju zawodowego badaczy i innego kluczowego • 
personelu, kierowników badań, kadry kierowniczej w przemyśle (zwłaszcza w przypadku MŚP) oraz 
innych potencjalnych użytkowników wiedzy powstałej w wyniku projektu.RAMKA 2
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?14
ZAKRES KONTROLI
 17.  Celem kontroli było ustalenie:
w jakim stopniu sieci doskonałości i projekty zintegrowane przy- –
czyniły się do osiągnięcia określonych w Traktacie celów polityki 
badawczej, jak również swoich własnych szczegółowych celów;
na ile skutecznie Komisja wspierała realizację projektów poprzez  –
udzielanie beneficjentom koniecznych wytycznych, zarządzanie kontraktami i monitoring osiągniętych postępów oraz
do jakiego stopnia 6PR stymulował nakłady na BRT. –
PODEJŚCIE KONTROLNE
 18.  Dowody kontroli zgromadzono dzięki:
badaniu dokumentacji dotyczącej 6PR (dokumenty przygotowaw- –
cze, ramy prawne i wytyczne Komisji, dane dotyczące realizacji  
działań);
kontrolom u 36 koordynatorów i uczestników 14 projektów   –
w 15 państwach członkowskich13;
serii dyskusji „przy okrągłym stole” z 60 badaczami z 44 organizacji  –
uczestniczących w 6PR14;
badaniu ankietowym 387 organizacji związanych z BRT (274 uczest- –
ników programu, 104 wnioskodawców i dziewięciu nieuczestni-
czących w programie);
analizie wybranych obszarów zarządzania, odgrywających klu- –
czową rolę w skutecznym działaniu obu instrumentów (w tym zba-
danie realizacji ośmiu konkursów projektów i analiza wyników  
399 niezależnych przeglądów projektów przeprowadzonych przed 31 grudnia 2007 r.);
przeglądowi dowodów wtórnych w zakresie skuteczności instru- –
mentów;
rozważeniu opinii wyrażonych przez niektóre stowarzyszenia dzia- –
łające w obszarze wspólnotowych badań naukowych.13 Austria, Belgia, Dania, Estonia, 
Finlandia, Francja, Hiszpania, 
Niderlandy, Niemcy, Polska, 
Portugalia, Słowacja, Szwecja, 
Włochy i Zjednoczone Królestwo.
14 Dyskusje „przy okrągłym 
stole” zorganizowane były dzięki 
pomocy koordynatorów krajowych 
punktów kontaktowych 6PR 
w Finlandii, Francji, Hiszpanii, 
Polsce i Zjednoczonym Królestwie.ZAKRES KONTROLI 
I PODEJŚCIE KONTROLNE
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?15
OGÓLNY WKŁAD W REALIZACJĘ 
WSPÓLNOTOWYCH CELÓW W ZAKRESIE BRT
 19.  Zgodnie z Traktatem WE ogólnym celem wspólnotowej polityki w zakre-
sie BRT jest wzmocnienie bazy naukowej i technologicznej prze-
mysłu Wspólnoty i sprzyjanie zwiększaniu jego międzynarodowej  
konkurencyjności.
 20.  W kontekście wcześniej przeprowadzonej kontroli w zakresie badań 
naukowych Trybunał wskazał na brak wyraźnej logiki interwencji wyja-śniającej, w jaki sposób poszczególne instrumenty i programy miały przyczyniać się do realizacji celów wspólnotowej polityki w zakresie BRT
15. Ponadto nie zostały określone cele SMART16 oraz wskaźniki  
wykonania w odniesieniu do poszczególnych programów badawczych, co osłabiło podstawy należytego monitoringu i oceny
17.
 21.  Uwzględniając brak wyraźnej logiki interwencji18, Trybunał przebadał 
wkład nowych instrumentów w ogólną wspólnotową politykę w zakre-sie BRT, biorąc pod uwagę następujące aspekty:
skuteczność ustanowionej współpracy badawczej oraz –
jakość naukową poszczególnych projektów, ocenioną przez eks- –
pertów.15 Zob. sprawozdanie specjalne 
nr 9/2007 dotyczące oceny 
realizowanych przez Unię 
Europejską programów ramowych 
badań i rozwoju technologicznego (BRT) oraz kwestii, czy można 
ulepszyć podejście przyjęte przez 
Komisję (pkt 22–37) (Dz.U. C 26 
z 30.1.2008). Logika interwencji 
zdefiniowana jest przez Komisję 
jako „ogniwo koncepcyjne łączące 
wkład interwencji z jej produktami, następnie z jej oddziaływaniem 
społecznym poprzez jej rezultaty 
i wyniki” (Komisja Europejska, 
Evaluating EU activities: a practical 
guide for the Commission services , 
lipiec 2004, s. 87 i 106).
16 SMART oznacza, że cele 
są zdefiniowane, wymierne, 
osiągalne, stosowne i określone 
w czasie (z ang. specific, 
measurable, achievable, relevant, timely ). Określenie celów 
SMART stanowi ogólną zasadę 
rozporządzenia finansowego UE, 
umożliwiającą należyte 
zarządzanie finansami [zob. art. 27 
ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, 
Euratom) nr 1605/2002 (Dz.U. L 248 z 16.9.2002 , s. 1)].UWAGI POKONTROLNE
17 Zob. pkt 28 i 30 sprawozdania specjalnego nr 9/2007.
18 Przykładowo wpływ braku wyraźnej logiki interwencji został podkreślony już w 2004 r. przez panel zajmujący się pięcioletnią 
oceną za okres 1999–2003, który stwierdził, że panele tego typu mają za zadanie wypełnienie luki pomiędzy – z jednej strony – dowodami zebranymi głównie na poziomie projektów, a z drugiej – wyższego rzędu społeczno-ekonomicznymi celami polityki 
badawczej. Jednakże obecnie trudno jest dokonać takiego połączenia ze względu na sposób planowania w programie ramowym. 
Brak w nim wyraźnej logiki łączącej cele najwyższego rzędu ze szczegółowymi celami w zakresie badań i wiedzy. Pięcioletnia 
ocena ramowych programów UE w dziedzinie badań i rozwoju 1999–2003, sprawozdanie niezależnego panelu ekspertów pod 
przewodnictwem Erkkiego Ormali (15 grudnia 2004 r.): Część 6 – Ocena programu ramowego, s. 19.
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?16
OPINIA EKSPERTÓW KONTROLUJĄCYCH NA TEMAT SKUTECZNOŚCI  
WSPÓŁPRACY BADAWCZEJ
OCENA EKSPERTÓW KONTROLUJĄCYCH NA TEMAT SKUTECZNOŚCI WSPÓŁPRACY
Czy współpraca wśród uczestników była skuteczna?ILUSTRACJA 3
Źródło : Europejski Trybunał Obrachunkowy – Analiza pozioma sprawozdań z przeglądu projektów na dzień 31 grudnia 2007 r.SKUTECZNA WSPÓŁPRACA BADAWCZA
 22.  Skuteczność współpracy badawczej została oceniona w odniesieniu 
do faktycznie osiągniętych wyników projektu, transferu istniejącej  
i nowej wiedzy naukowej oraz wykorzystania dobrych praktyk w zakre-
sie sposobu prowadzenia prac badawczych.
 23.  Trybunał uznał, że objęte kontrolą instrumenty 6PR promowały dobry 
poziom współpracy badawczej pomiędzy uczestnikami projektów.  Istotnie:
w opinii Trybunału wszystkie skontrolowane projekty z powodze- –
niem promowały międzynarodową współpracę badawczą pomiędzy organizacjami z różnych sektorów i dyscyplin;
dokonana przez niezależnych ekspertów ocena wykazała, że współ- –
praca pomiędzy uczestnikami projektów była skuteczna w znacz-
nej większości przypadków (zob. ilustracja 3 ).
Tak
CzęściowoNie1%
32%
67%1%
23%
76%NoE
101 projektówIP
298 projektów
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?17
 24.  Ponadto przeprowadzona wśród uczestników ankieta wskazuje na wysoki 
ogólny poziom zadowolenia z obu skontrolowanych instrumentów  
(zob. ilustracja 4 ). NoE zostały uznane za szczególnie skuteczne przez 
publiczne ośrodki badawcze i uczelnie wyższe, podczas gdy prywatni partnerzy (w tym MŚP) uznały współpracę za mniej owocną. W przy-padku IP współpraca została uznana za skuteczną zarówno przez part-nerów publicznych, jak i prywatnych.
POSTRZEGANIE PRZEZ UCZESTNIKÓW SKUTECZNOŚCI PROJEKTÓWILUSTRACJA 4
Jak zadowalający jest projekt pod względem …
NoE IP
Koordynatorzy zadowalający niezadowalający zadowalający niezadowalający
... promocji wysokiej jakości współpracy badawczej 
wśród uczestników projektu100% 0% 98% 2%
... łączenia uczestników w sieć 100% 0% 97% 3%
... koordynacji planowania strategicznego działań 
badawczych uczestników86% 14% 89% 11%
... transferu wiedzy pomiędzy uczestnikami 100% 0% 97% 3%
... promocji mobilności personelu badawczego 
pomiędzy uczestnikami89% 11% 80% 20%
Uczestnicy zadowalający niezadowalający zadowalający niezadowalający
... promocji wysokiej jakości współpracy badawczej 
wśród uczestników projektu92% 8% 92% 8%
... łączenia uczestników w sieć 94% 6% 98% 2%
... koordynacji planowania strategicznego działań 
badawczych uczestników83% 17% 80% 20%
... transferu wiedzy pomiędzy uczestnikami 97% 3% 88% 12%
... promocji mobilności personelu badawczego 
pomiędzy uczestnikami89% 11% 64% 36%
Źródło : Ankieta przeprowadzona przez Europejski Trybunał Obrachunkowy.
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?18
PLANY PROJEKTÓW W SZEREGU PRZYPADKÓW 
LEPSZE NIŻ ZREALIZOWANE PROJEKTY
 25.  Jakość projektu łączy się z koncepcją doskonałości naukowej i technolo-
gicznej oraz stopniem innowacji. W projektach badawczych normalną praktyką jest ocenianie ich jakości za pomocą oceny partnerskiej.  W przypadku 6PR niezależni eksperci zaangażowani byli w początkowy 
wybór wniosków, jak również w monitoring i ocenę realizowanych  
projektów
19.
 26.  Dokonywana przez ekspertów kontrolujących ocena ex post  
uwzględnia:
postępy w osiąganiu celów projektu; –
odpowiednie wykorzystanie zasobów; –
stopień skuteczności współpracy badawczej; –
należyte zarządzanie projektem oraz –
wykorzystanie i upowszechnianie wiedzy wynikającej z projektu. –19 Eksperci oceniający uczestniczą 
w procesie oceny, wypowiadając 
się na temat zalet każdego 
otrzymanego wniosku, wedle 
kryteriów określonych przez Komisję 
w odpowiednim zaproszeniu do składania wniosków. Na podstawie 
przedstawionej przez ekspertów 
oceniających opinii Komisja 
podejmuje decyzję, które wnioski 
zasługują na finansowanie. Eksperci 
kontrolujący wkraczają po dłuższym 
czasie od rozpoczęcia realizacji projektu. Cyklicznie oceniają oni 
postępy osiągnięte w konkretnym 
okresie w ramach danego projektu, 
za pomocą formularza oceny 
przygotowanego przez Komisję. Na podstawie tej opinii Komisja 
podejmuje decyzję, czy projekt 
może być kontynuowany, czy też 
przeciwnie – powinien on zostać 
przerwany przed planowanym 
terminem zakończenia. Eksperci 
oceniający i kontrolujący wybierani są z jednej bazy danych 
przygotowanej przez Komisję przy 
uruchamianiu programu.
OPINIA EKSPERTÓW KONTROLUJĄCYCH NA TEMAT JAKOŚCI PROJEKTÓW
OGÓLNA OCENA JAKOŚCI PROJEKTÓWILUSTRACJA 5
Dobry lub doskonały 
Zadowalający Niezadowalający Brak odpowiedzi19%
0%39%18%
44%36%
42%2%NoE
101 projektówIP
298 projektów
Źródło : Europejski Trybunał Obrachunkowy – Analiza pozioma sprawozdań z przeglądu projektów na dzień 31 grudnia 2007 r.
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?19
 27.  Dokonana przez Trybunał analiza sprawozdań przygotowanych przez 
ekspertów kontrolujących wykazała, że ponad jedną trzecią projek-
tów zakwalifikowano jako „dobre lub doskonałe” (zob. ilustracja 5 ). 
Jedynie sześć z 399 projektów realizowanych jako NoE lub IP zostało 
uznanych za niezadowalające. Jednak znaczna liczba projektów  
(174 projekty, czyli 44% projektów poddanych przeglądowi) została oceniona nie wyżej niż „dostatecznie”. Biorąc pod uwagę, że eksperci zakwalifikowali wszystkie projekty jako „doskonałe” podczas doko-
nywania wyboru przez Komisję, wyniki przeglądu wskazują, że jakość 
projektów obniża się podczas fazy realizacji.
OSIĄGANIE SZCZEGÓŁOWYCH CELÓW 
NOWYCH INSTRUMENTÓW
 28.  Jak wspomniano wcześniej (zob. pkt 9 i 10), NoE miały przede wszyst-
kim na celu doprowadzenie do konkretnej i trwałej integracji działań 
badawczych partnerów należących do sieci. IP były zaprojektowane 
z zamiarem stworzenia zasobu wiedzy niezbędnej do realizacji priory-
tetów tematycznych, poprzez osiągnięcie ambitnych, jasno określonych celów naukowych i technologicznych w wymiarze europejskim. W przy-
padku obu tych instrumentów nacisk położony był na uzyskanie „masy 
krytycznej” specjalistycznej wiedzy, działań i zasobów, jako warunku 
wstępnego dla długoterminowych działań badawczych i partnerstw, jak 
również dla osiągnięcia rzeczywistego wpływu naukowego, przemysło-
wego i gospodarczego. Cel szczegółowy odnoszący się do MŚP należy 
rozważać w świetle kluczowej roli, jaką odgrywają one w gospodarce europejskiej.
INTEGRACJA NOE CZĘSTO ZASTĘPOWANA 
PRZEZ TRADYCYJNĄ FORMĘ WSPÓŁPRACY
 29.  Zamierzając ocenić, do jakiego stopnia NoE osiągnęły swój cel szczegó-
łowy polegający na wspieraniu trwałej integracji działań badawczych partnerów należących do sieci, Trybunał przeanalizował:
czy zasoby wniesione do sieci mogły być uznane za znaczne w sto- –
sunku do ogólnego budżetu każdego z partnerów;
czy NoE miały znaczącą kontrolę nad rozdysponowaniem środków  –
przyznanych na projekt;
czy wysokiej klasy badacze, którzy początkowo mieli brać udział  –
w projekcie, faktycznie w nim uczestniczyli;
czy NoE przekształciły się w długoterminową działalność badawczą  –
i partnerstwa trwające po ustaniu finansowania wspólnotowego.
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?20
 30.  Trybunał uznał, że niezależnie od sukcesów w promowaniu współpracy 
badawczej i projektów dobrej jakości, skontrolowane NoE nie osiąg-
nęły swojego celu szczegółowego, a konkretnie:
większość uczestników przeznaczyła stosunkowo niewielką część a) 
swoich możliwości badawczych na prace sieci;
NoE nie uzyskały kontroli nad udostępnionymi środkami i nie  b) 
zapewniały odpowiedniej koordynacji działań w ramach projektu. 
Organizacje uczestniczące w projekcie nie zaakceptowały faktu, że o wykorzystaniu środków w sieci powinny decydować struktury 
zarządcze NoE;
w większości przypadków nie zaangażowano w prace NoE wysokiej c) 
klasy kluczowych naukowców;
nie udało się doprowadzić do samopodtrzymujących się, długoter- d) 
minowych działań badawczych i partnerstw w żadnej ze skontro-
lowanych NoE, co spowodowało uzależnienie przyszłej współpracy 
od ciągłego wsparcia publicznego.
 31.  Wyniki dokonanego przez niezależnych ekspertów przeglądu projektów 
wskazują, że pełna restrukturyzacja działań i integracja pomiędzy  
partnerami miała miejsce w przypadku mniej niż jednej trzeciej oce-
nionych NoE (w 59 ze 101). Już w 2004 r. we wcześniejszym sprawoz-
daniu20 zauważono trudności NoE w osiąganiu wymaganej „trwałej  
integracji”. Mniej odległe w czasie badanie przeprowadzone na zle-cenie Komisji
21 potwierdziło, że tylko mniejsza część NoE poczyniła 
zdecydowany postęp w stronę samopodtrzymującej się integracji,  z perspektywą przetrwania w dłuższym terminie, po ustaniu finanso-wania z UE.
 32.  NoE często realizowały jedynie tradycyjne formy współpracy badawczej 
w ramach pojedynczych działań, zamiast prowadzić spójne, długo-terminowe wspólne działania oraz partnerstwa.
 33.  Trudności napotykane przez NoE w osiąganiu trwałej integracji można 
wytłumaczyć dwoma czynnikami. Po pierwsze cel polegający na usta-
nowieniu nowego rodzaju wewnątrzeuropejskiej sieci poprzez inte-
growanie instytucji wcześniej ze sobą konkurujących wymaga nowego podejścia do współpracy badawczej. Niechęć wielu organizacji do  
angażowania się na długi okres nie ułatwiała tego zadania. Publiczne 
ośrodki badawcze stanowiące najważniejszy element realizacji celu 
NoE napotykały trudności w integrowaniu się między sobą z powodu 
swojej struktury instytucjonalnej i ograniczeń budżetowych. Dla prze-
mysłu sprawą budzącą szczególne obawy był sposób postępowania 
z własnością intelektualną.20 Zob.: Ocena skuteczności 
nowych instrumentów 
w 6. programie ramowym. Sprawozdanie panelu wysokiego 
szczebla niezależnych ekspertów, 
pod przewodnictwem profesora 
R. Marimon, 21 czerwca 2004 r. 
(http://cordis.europa.eu/fp6/
instruments_review/).
21 Zob.: Grupa ekspercka do spraw 
przyszłości sieci doskonałości, 
sprawozdanie końcowe, wrzesień 
2008 r., s. 16 i 47.
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?21
 34.  Po drugie istnieją obszary, w których do poważnej integracji można dojść 
tylko stopniowo. W praktyce maksymalny czas trwania wynoszący pięć 
lat okazał się nierealistyczny. Jednak w kilku przypadkach (w pięciu z ośmiu NoE poddanych kontroli) czas trwania projektu został nawet 
skrócony podczas etapu negocjacji.
 35.  Fakt, że większość NoE finansowanych w ramach 6PR nie osiągnęła trwa-
łej integracji prowadzi do podniesienia kwestii warunków, na jakich w ramach obecnego 7. programu ramowego (7PR) uzasadnione jest 
przedłużenie finansowania NoE poza pierwotny czas trwania.
JASNE I CIEMNE STRONY DZIAŁANIA NOE
Jedna z ocenionych przez Trybunał NoE dotyczyła projektu w dziedzinie technologii społeczeństwa informacyjnego i obejmowała konsorcjum składające się z dużej liczby partnerów zarówno prywatnych 
(MŚP i duże firmy przemysłowe), jak i publicznych (wyższe uczelnie). Konsorcjum zebrało się w celu ustrukturyzowania rozproszonych badań europejskich na konkretnym polu naukowym, zmniejszenia 
problemu powielania prac, wzmocnienia doskonałości i upowszechnienia wiedzy naukowej.
Trybunał dokonał przeglądu osiągnięć projektu, opierając się na dokumentacji projektu oraz na wywia-
dach z przedstawicielami trzech skontrolowanych uczestników. Wzięto także pod uwagę opinię wyrażoną przez niezależnych ekspertów, którzy przeprowadzili przeglądy projektu. Trybunał uznał, że projekt przyczynił się do wymiany nowej wiedzy oraz do transferu wiedzy dostępnej wcześniej. Promowana była współpraca badawcza, stworzono także nowy zasób wiedzy i upowszechniono go za pomocą stron internetowych, poprzez uczestnictwo w konferencjach i ich organizację itp. Wiedza ta miała poten-cjalne zastosowanie rynkowe. Utworzono „wirtualne centrum doskonałości” (VCE – zbudowany przez uczestników projektu portal internetowy zawierający aktualizowane informacje na temat publicznych i prywatnych badań w konkretnej dziedzinie naukowej). Kilku uczestników założyło szkołę wyspecjali-zowaną w dziedzinie naukowej projektu.
Na końcu projektu konsorcjum poprosiło o dodatkowe środki na drugą fazę projektu i otrzymało je. 
Poddani kontroli uczestnicy oświadczyli, że ich zaangażowanie w działalność integracyjną zależało od 
dostępności dodatkowych funduszy z UE. Po zakończeniu tego finansowania niemożliwe byłoby pod-
trzymanie tych działań.RAMKA 3
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?22
IP: DUŻE PROJEKTY I STOSUNKOWO NISKIE 
ZAANGAŻOWANIE FINANSOWE UCZESTNIKÓW
 36.  Projekty zintegrowane były zaprojektowane z zamiarem stworzenia 
zasobu wiedzy niezbędnej do realizacji priorytetów tematycznych,  poprzez osiąganie ambitnych celów w wymiarze europejskim.
 37.  Skuteczność IP została oceniona przez Trybunał na podstawie badania 
próby projektów zgodnie z następującymi kryteriami:
integracja pionowa uczestników na wszystkich etapach „łańcucha  –
wartości” – od tych zaangażowanych w wypracowanie wiedzy do zajmujących się rozwojem i transferem technologii;
integracja pozioma różnych działań wielodyscyplinarnych; –
integracja działań: integracja różnych działań badawczych – od  –
badań podstawowych do stosowanych – z innymi rodzajami dzia-
łań, takimi jak transfer (przejęcie) technologii, ochrona i upo-wszechnianie wiedzy, szkolenia;
integracja sektorowa ośrodków badawczych sektora prywatnego  –
i publicznego, a w szczególności integracja uczelni wyższych z sek-
torem przemysłu, w tym MŚP;
integracja finansowa funduszy publicznych i prywatnych. –
JASNE I CIEMNE STRONY DZIAŁANIA IP
Jeden z projektów zintegrowanych powstał z myślą o opracowaniu nowej, ekologicznej metody pakowa-
nia, opartej na wykorzystaniu materiałów odnawialnych, z korzyścią dla producentów i konsumentów. 
Projekt ten, w celu stworzenia synergii, skupił głównych producentów surowców i produktów końco-
wych. Szacowany koszt planowanych w ramach projektu działań przekraczał 25 mln euro (z których 
56,5% finansowała Wspólnota).
W ramach projektu udało się dokonać integracji zainteresowanych stron z kilku obszarów biznesu 
(in tegracja pionowa), z sektora publicznego i prywatnego (integracja sektorowa), z różnych dyscy-
plin (integracja pozioma) badań podstawowych i stosowanych (integracja działań). Jednak projekt nie 
przyciągnął żadnych innych źródeł finansowania, które przyczyniłyby się do osiągnięcia jego celów. 
Uniemożliwiło to osiągnięcie integracji finansowej związanej z tym konkretnym instrumentem 6PR.RAMKA 4
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?23
 38.  Dowody kontroli wskazują, że skontrolowane IP osiągnęły z reguły cele 
zakładane w danej dziedzinie naukowej oraz zmobilizowały znaczną 
ilość zasobów (personalnych, finansowych, technicznych). Wiąże się to szczególnie z dłuższym czasem trwania i większą liczbą uczestników 
w porównaniu z wcześniej istniejącymi instrumentami
22. Jednakże  
skontrolowanym IP nie udało się przyciągnąć dodatkowych publicz-nych i prywatnych środków finansowania.
NIE OSIĄGNIĘTO W PEŁNI CELU 
DOTYCZĄCEGO UCZESTNICTWA MŚP
 39.  MŚP odgrywają kluczową rolę w europejskiej gospodarce ze względu na 
ich wagę w sektorze biznesu oraz ich znaczenie w zatrudnieniu. Jak wspomniano w pkt 8, w 6PR próbowano uwzględnić ich specyficzne 
potrzeby i ustalono cel polegający na przeznaczeniu na udział MŚP 
co najmniej 15% łącznego budżetu priorytetów tematycznych w 6PR, 
w porównaniu z 10% w 5PR
23.
 40.  Na ilustracji 6  pokazano, że chociaż w porównaniu z 5PR było więcej 
MŚP zaangażowanych w projekty BRT, wkład WE przyznany MŚP w 6PR 
zmniejszył się zarówno w wartościach względnych, jak i bezwzględ-
nych. Najlepsze szacunki Komisji wskazują, że MŚP przyznano nie  
więcej niż 10% łącznego budżetu priorytetów tematycznych w 6PR, 
co stanowiło 1,2 mld euro. Jest to mniejszy odsetek niż ten osią-gnięty w programach tematycznych 5PR (12%, czyli ok. 1,4 mld euro). 
W ramach 6PR nie udało się zachęcić w znacznym stopniu MŚP do  zwiększenia nakładów na BRT w ramach priorytetów tematycznych. W odniesieniu do 7PR pierwsze wyniki wskazują, że udział MŚP nadal 
spada
24.
 41.  Istnieją obiektywne przeszkody na drodze do podniesienia poziomu 
uczestnictwa MŚP. Małe i średnie przedsiębiorstwa mają bardziej  lokalny/regionalny wymiar i muszą pokonać wyższe bariery wejścia, zwłaszcza spowodowane skomplikowanymi procedurami składania  wniosków oraz kosztami przygotowania tych wniosków. Współpraca z dużymi organizacjami badawczymi może być utrudniona przez wyż-sze ryzyko finansowe i techniczne. Również, podobnie jak to jest  z reguły wśród prywatnych uczestników, MŚP nie zawsze są gotowe do podejmowania długoterminowych zobowiązań umownych z obawy przed utraceniem elastyczności umożliwiającej reagowanie na zmie-niające się potrzeby.22 Ukierunkowane projekty 
badawczo-rozwojowe 
i innowacyjne.
23 Poza finansowaniem 
przewidzianym w ramach 
priorytetów tematycznych 6PR 
obejmował także specjalną 
część programu mającą na celu 
wsparcie horyzontalnych działań badawczych angażujących MŚP 
(475 mln euro).
24 7PR również ma podobny 
cel w zakresie MŚP (co 
najmniej 15% funduszy 
dostępnych w ramach programu szczegółowego 
„Współpraca”). Dane Komisji 
(z października 2008 r.) wskazują, 
że 8,2% uczestników projektów 
stanowiły MŚP, a przyznane im środki wyniosły 8,5% wkładu 
wspólnotowego.
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?24
53%57%
37%
28%
8%13%
2% 1%
5PR 6PR 5PR 6PR 5PR 6PR 5PR 6PR
Publiczny Prywatny (nie MŚP) Prywatny (MŚP) NieokreślonyEWOLUCJA UCZESTNICTWA W PR (PRIORYTETY TEMATYCZNE)
PODZIAŁ UCZESTNIKÓW 6PR WEDŁUG ZAANGAŻOWANIA W PROJEKTY 
(LICZBA POJEDYNCZYCH UCZESTNICTW)ILUSTRACJA 6
PODZIAŁ UCZESTNIKÓW 6PR WEDŁUG OTRZYMANEGO WKŁADU WE
49%58%
37%
31%
12%10%
1% 1%
5PR 6PR 5PR 6PR 5PR 6PR 5PR 6PR
Publiczny Prywatny (nie MŚP) Prywatny (MŚP) Nieokreślony
Źródło : Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie danych Komisji.
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?25
 42.  Ponadto niektóre przepisy 6PR zniechęciły prywatne przedsiębiorstwa do 
uczestnictwa. Tak było w przypadku zasady ustanawiającej zbiorową 
odpowiedzialność techniczną i finansową konsorcjum wobec Komisji za realizację projektu. Zapis ten stosował się do prywatnych, a nie  
stosował się do publicznych organizacji, co tworzyło de facto dodat-
kowe obciążenie dla tej grupy docelowej. Zbiorowa odpowiedzialność finansowa została usunięta z 7PR i zastąpiona funduszem gwarancyj-nym finansowanym częściowo z zaliczek wypłacanych uczestnikom 
programu.
 43.  6PR przewidywał również automatyczny dostęp do dotychczasowej wie-
dzy uczestników, koniecznej do realizacji projektu, chyba że wyraźnie 
uzgodniono inaczej. Zapis ten działał zniechęcająco na prywatnych uczestników, szczególnie w przypadku MŚP, które nie były w stanie konkurować na równej stopie z większymi organizacjami. W 7PR dano konsorcjom więcej swobody w definiowaniu dostępu do istniejącej 
wiedzy, z uwzględnieniem praw własności intelektualnej.
ZARZĄDZANIE PRZEZ KOMISJĘ 
NOWYMI INSTRUMENTAMI
 44.  Zarządzanie przez Komisję odgrywa decydującą rolę w zapewnianiu suk-
cesu działań prowadzonych w 6PR, w szczególności poprzez czynienie 
ich bardziej atrakcyjnymi dla potencjalnych uczestników i sterowanie postępem projektów. O skuteczności instrumentów stanowią takie  
elementy jak: łatwe w kierowaniu struktury, jasność celów, szybkie i proste procedury oraz odpowiedni monitoring projektów. W tym  kontekście Trybunał zbadał realizację ośmiu konkursów projektów  
i przeanalizował wybrany proces zarządczy mający kluczowy wpływ na wyniki instrumentów (mianowicie negocjacje i monitoring projek-
tów). Przeprowadzona przez Trybunał kontrola wskazała na szereg  
uchybień.
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?26
NIEPEWNOŚĆ CO DO SZCZEGÓLNEJ ROLI INSTRUMENTÓW
 45.  Jak pokazano na ilustracji 7 , pewna liczba organizacji (głównie uczest-
ników, ale także, w mniejszym stopniu, koordynatorów) nie rozu-
miała częściowo lub wcale szczegółowych celów, które instrumenty miały osiągnąć, oraz sposobu, w jaki te instrumenty miały działać.  W szczególności w przypadku NoE wyniki ankiety wskazują, że były 
one głównie zrozumiane jako instrumenty networkingu , podczas gdy 
celem było doprowadzenie do trwałej integracji wśród partnerów  należących do sieci. Początek działania 6PR charakteryzował się pew-
nym zamieszaniem wśród potencjalnych wnioskodawców, szczególnie 
dotyczącym NoE. Dalsze problemy spowodowane były niespójnymi 
informacjami od służb Komisji
25.
 46.  Zrozumienie celów polityki jest kluczowym czynnikiem skuteczności. 
Komisja musi zadbać o to, aby różni partnerzy dobrze znali cele,  
które należy osiągnąć. W tym względzie należy podkreślić rolę koor-
dynatorów, ponieważ to oni deklarują lepsze zrozumienie niż uczest-
nicy. Wskazuje to na problem z komunikacją wewnątrz konsorcjów, prawdopodobnie pogłębiony jeszcze przez dużą liczbę uczestników 
(zob. pkt 51).
ZROZUMIENIE WŚRÓD UCZESTNIKÓW ROLI KONTROLOWANYCH INSTRUMENTÓWILUSTRACJA 7
Czy uważają Państwo, że dobrze rozumieli różnice pomiędzy głównymi instrumentami współpracy 
(NoE oraz IP) w momencie dokonywania wyboru jednego z tych instrumentów do wykorzystania przy składaniu wniosku?
NoE IP
Wnioskodawcy, których wnioski wybrano koordynatorzy uczestnicy koordynatorzy uczestnicy
Zdecydowanie tak 86% 53% 84% 62%
Raczej tak 11% 33% 13% 25%Raczej nie 0% 8% 3% 12%Zdecydowanie nie 3% 6% 0% 2%
Wnioskodawcy, których wnioski odrzucono koordynatorzy uczestnicy koordynatorzy uczestnicy
Zdecydowanie tak 75% 67% 60% 58%
Raczej tak 0% 33% 20% 27%
Raczej nie 25% 0% 20% 13%Zdecydowanie nie 0% 0% 0% 2%
Źródło : Ankieta przeprowadzona przez Europejski Trybunał Obrachunkowy.25 Zob. również: Grupa ekspercka 
do spraw przyszłości sieci 
doskonałości, op.cit., pkt 3.3 (s. 18) 
i załącznik 3 (s. 45).
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?27
MNOGOŚĆ PRZEPISÓW PRAWNYCH I NIE ZAWSZE 
WYSTARCZAJĄCE WYTYCZNE
 47.  Przepisy prawne rządzące instrumentami zostały rozproszone w wielu 
tekstach prawnych26. Na poszczególnych etapach decyzje były podej-
mowane przez Radę i Parlament Europejski – przy okazji ustanawiania instrumentów i ich celów szczegółowych (określających, w których obszarach programu mogą one być stosowane), lub przez Komisję – 
w zakresie przepisów wykonawczych do instrumentów (określają-cych w szczególności podstawowe mechanizmy przyznawania dotacji 
wspólnotowych, które wąsko stosowały się do poszczególnych instru-
mentów) i w końcu w zakresie wzoru umowy w ramach 6PR (określa-
jącego zasady dla uczestników programu realizujących pośrednie  
działania w dziedzinie BRT w formie specjalnych instrumentów).  Poszczególne odnośne przepisy nie zawsze były spójne.
 48.  Wytyczne nie były gotowe, kiedy ogłoszono pierwsze zaproszenia do skła-
dania wniosków w ramach 6PR w grudniu 2002 r. Opóźnienia mające 
wpływ na przygotowanie i publikację wytycznych udało się prześledzić do samego początku, tj. spóźnionego przyjęcia wzorów umów.
 49.  W odpowiedzi na publikację oceny z 2004 r.27 Komisja podjęła działania 
naprawcze mające na celu dokonanie rozróżnienia pomiędzy instru-
mentami. Doprowadziło to do lepszego zrozumienia charakteru  instrumentów, lecz pewnych nieporozumień nadal nie wyjaśniono.  
W związku z tym przygotowano dalsze wytyczne na temat kilku aspek-tów zarządzania projektami w ramach 6PR, nieobjętych pierwotnymi wytycznymi do programu
28.
PROCES NEGOCJACJI: DŁUŻSZY I NIE ZAWSZE PRZEJRZYSTY
 50.  Średni czas oczekiwania na kontrakt29 wynosił około 13 miesięcy w porów-
naniu z dziewięcioma miesiącami w przypadku konkursów w ramach 5PR
30. W związku z tym konsorcja nie miały innego wyboru, niż roz-
poczęcie projektów przed podpisaniem umowy. Pociągało to za sobą 
ryzyko prawne i finansowe dla beneficjentów, co jest sprzeczne  
z celem polegającym na zachęcaniu do działań badawczych. Z drugiej 
strony zakres projektu (skład konsorcjum, czas trwania, program prac) był podczas procesu negocjacji modyfikowany z inicjatywy Komisji 
w kilku przypadkach (11 z 14 projektów poddanych kontroli), bez  
jasnego związku z celami programu.26 Zob. na przykład załącznik III 
do decyzji nr 1513/2002/WE; 
załącznik III do decyzji Rady 
nr 2002/834/WE (Dz.U. L 294 
z 29.10.2002, s. 1); rozporządzenie 
Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 2321/2002 (Dz.U. L 355 
z 30.12.2002, s. 23).
27 Zob.: Ocena skuteczności 
nowych instrumentów 6. programu 
ramowego, op.cit.
28 Na przykład w listopadzie 2004 r. 
pojawił się przewodnik dotyczący 
przeprowadzania konkursów 
ogłaszanych w ramach NoE i IP. 
Przewodnik dotyczący własności intelektualnej pojawił się w marcu 
2004 r.
29 Czas oczekiwania na kontrakt 
to czas pomiędzy datą zamknięcia 
konkursu a datą podpisania 
umowy.
30 Zob. s. 60 sprawozdania 
specjalnego nr 1/2004 na 
temat zarządzania pośrednimi 
działaniami w dziedzinie BRT w 5. programie ramowym 
(Dz.U. C 99 z 23.4.2004).
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?28
MNIEJ LICZNE WIĘKSZE PROJEKTY, 
LECZ WCIĄŻ DUŻA LICZBA UCZESTNIKÓW
 51.  Chociaż nie ma reguły dotyczącej liczby uczestników, jasne jest, że im wię-
cej uczestników, tym trudniej projektem zarządzać (przeszkody orga-
nizacyjne, koszty). W porównaniu z 5PR podpisano w 6PR mniej umów, lecz z większymi konsorcjami. Jednak średnio liczba uczestników na umowę jest wyższa w 6PR (w NoE brało udział średnio 30 uczestników, a w IP około 25 partnerów). W 7PR liczba uczestników została zredu-
kowana (zarówno NoE, jak i wspólne projekty o cechach IP obejmują 
średnio trochę poniżej 20 partnerów).
UCHYBIENIA W MONITORINGU PROJEKTÓW
 52.  Wszystkie działania pośrednie w zakresie BRT realizowane w ramach 6PR 
były okresowo monitorowane przez Komisję. W przypadku sieci dosko-
nałości i projektów zintegrowanych monitoring techniczny powinien 
być wsparty przeglądami projektów przeprowadzanymi przez nieza-leżnych ekspertów (zob. przypis 11). W szczególności Trybunał ustalił, 
że dwa departamenty Komisji nie spełniły w pełni wymogu prawnego 
polegającego na przeprowadzeniu przez niezależnych ekspertów  
corocznego przeglądu projektów.
 53.  W przypadkach, w których Komisja spełniła ten wymóg, niewystarcza-
jąca była harmonizacja tych przeglądów, umożliwiająca skuteczne  
wykorzystanie ich wyników jako wskaźnika wykonania, zarówno na 
poziomie projektu, jak i na poziomie programu.
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?29
STYMULOWANIE NAKŁADÓW NA BRT
 54.  Ogólna wartość nakładów na BRT przeprowadzonych w ramach prio-
rytetów tematycznych 6PR wyniosła 19 mld euro. Z budżetu UE sfi-
nansowano 63% tych inwestycji. Wkład sektora prywatnego (w tym 
MŚP) wyniósł 22%. Pozostałe 15% sfinansowano z krajowych środków publicznych
31.
WIĘCEJ FUNDUSZY Z UE NA STOSUNKOWO 
MNIEJSZE NAKŁADY UCZESTNIKÓW NA BRT
 55.  Porównanie 6PR (priorytetów tematycznych) z jego poprzednikiem (pro-
gramy tematyczne w 5PR32) pokazuje, że nakłady ogółem oraz wkład 
wspólnotowy wzrosły w liczbach bezwzględnych (odpowiednio o 8% 
i 15%). Jednak stosunek „nakłady ogółem/wkład UE” zmniejszył się 
z 1,69 euro (w 5PR) do 1,59 euro (w 6PR). Głównym tego powodem jest 
ogólne zmniejszenie się udziału sektora prywatnego w porównaniu 
z 5PR (zob. ilustracja 6 ).
 56.  Przeprowadzona przez Trybunał kontrola uwypukliła ryzyko niewiel-
kiego zaangażowania instytucji publicznych uczestniczących w pro-gramie. Stwierdzono przypadki (12 z 14 projektów poddanych ocenie), w których wartość środków własnych była znacznie niższa (pomiędzy 30% i 80% mniej), niż koszty faktycznie zwrócone przez Komisję
33. 
W takich przypadkach efekt stymulacji nakładów jest zredukowany, 
z możliwością, że fundusze UE po prostu zastępują środki własne  
uczestników.31 Jedyne dostępne do analizy 
dane odpowiadają przyjętym 
w umowach szacowanym kosztom 
kwalifikowalnym i związanemu 
z nimi wkładowi Wspólnoty. Brak 
bardziej szczegółowych informacji, 
szczególnie na temat ogólnej wielkości inwestycji faktycznie 
przeprowadzonych w wyniku 
uczestnictwa w programie, 
uniemożliwia dalszą analizę.
32 Programy tematyczne w 5PR 
są poprzednikami priorytetów 
tematycznych w 6PR. Było ich 
cztery: „jakość życia i zarządzanie 
zasobami życiowymi”, „przyjazne 
dla użytkownika społeczeństwo 
informacyjne”, „konkurencyjny i trwały wzrost” oraz „energia, 
środowisko i trwały rozwój”.
33 Według zastosowanego 
przez znaczną liczbę instytucji publicznych (głównie uczelnie 
wyższe) modelu uczestnicy 
powinni wnieść środki własne 
w wysokości odpowiadającej 
środkom finansowanym przez 
Wspólnotę. W ten sposób 
spełniona byłaby zasada współfinansowania. Jednak 
warunek ten nie był odpowiednio 
monitorowany przez Komisję.
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?30
 57.  Trybunał przypomina o braku wyraźnej logiki interwencji w 6PR, wyja-
śniającej w jaki sposób poszczególne instrumenty i programy miały 
wzmocnić bazę naukową i technologiczną przemysłu Wspólnoty  i sprzyjać zwiększaniu jego międzynarodowej konkurencyjności
34. Brak 
celów SMART i wskaźników wykonania znacznie ogranicza możliwość 
oceny wkładu poszczególnych instrumentów i działań w realizację  
celów w zakresie BRT, co powoduje zachwianie podstaw należytego monitoringu i oceny (zob. pkt 19 i 20).
ZALECENIE NR 1
OKREŚLIĆ WYRAŹNĄ LOGIKĘ INTERWENCJI
Trybunał przypomina swoje poprzednie zalecenie mówiące, że pro-
gramy wydatkowania środków powinny opierać się na wyraźnej  
logice interwencji łączącej instrumenty z realistycznymi celami.  
W tym kontekście należałoby rozważyć możliwość ustalenia poje-
dynczego celu dla każdego instrumentu, tak aby zapewnić jasność 
specyficznej roli poszczególnych instrumentów. Każdy program  
powinien posiadać odpowiednie wskaźniki wykonania umożliwiające 
monitoring oczekiwanych produktów, wyników i oddziaływania.
 58.  Trybunał ustalił również, że poddane kontroli instrumenty 6PR promowały 
skuteczną współpracę badawczą pomiędzy uczestnikami projektu.  Jednak, chociaż wszystkie projekty w momencie ich wyboru przez  Komisję zostały uznane za „doskonałe”, po realizacji nie więcej niż 
jedna trzecia z nich utrzymała ocenę na poziomie „dobry lub dosko-
nały” (zob. pkt 22–27).
 59.  Ocena szczegółowych celów NoE i IP uwypukliła zróżnicowaną sytuację. 
Niezależnie od ich sukcesu w promowaniu współpracy badawczej  
i projektów dobrej jakości, żadna z NoE poddanych kontroli nie osią-
gnęła szczegółowego celu polegającego na trwałej integracji wśród 
partnerów należących do sieci, uzależniając przyszłą współpracę od 
ciągłego wsparcia publicznego. Pośród trudności znalazła się niechęć wielu organizacji do angażowania się w długoterminowe zobowiąza-
nia, ale również to, że pięcioletni maksymalny czas trwania projektu 
okazał się nierealistyczny, szczególnie w obszarach, w których do  
trwałej integracji można dojść tylko stopniowo. Powyższe prowadzi 
do podniesienia kwestii dotyczącej warunków, na jakich w ramach  obecnego 7. programu ramowego (7PR) uzasadnione jest przedłużanie 
finansowania NoE poza pierwotny czas trwania (zob. pkt 29–35).34 Zob. pkt 22–37 sprawozdania 
specjalnego nr 9/2007.WNIOSKI I ZALECENIA
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?31
 60.  IP z reguły osiągnęły zamierzone cele w swojej dziedzinie naukowej. 
Dzięki dłuższemu czasowi trwania oraz większej liczbie uczestników 
zmobilizowały one znaczną ilość środków. Jednakże projektom zinte-growanym nie udało się przyciągnąć dodatkowych publicznych i pry-
watnych środków finansowania (zob. pkt 36–38).
ZALECENIE NR 2
OCENIĆ DZIAŁANIE NOWYCH INSTRUMENTÓW W PORÓWNANIU  
Z TRADYCYJNĄ WSPÓŁPRACĄ BADAWCZĄ
Komisja powinna rozważyć, czy NoE i wspólne projekty o cechach 
IP, które nadal otrzymują środki w ramach obecnego programu  
ramowego (7PR), mają realistyczne cele i czy zawierają one ele-menty dające znaczącą przewagę nad tradycyjnymi instrumentami 
wspierania współpracy badawczej. W odniesieniu do NoE finanso-
wanych w ramach 6PR Komisja powinna indywidualnie ocenić, czy 
osiągnięte już wyniki, potencjalna europejska wartość dodana oraz 
prognozy trwałości uzasadniają ich dalsze finansowanie w ramach 
7PR.
 61.  Ogólnie, w porównaniu z 5PR, wielkość funduszy UE w 6PR wzrosła, ale 
zrealizowane inwestycje były proporcjonalnie mniejsze. Głównym  tego powodem jest to, że zmniejszyło się uczestnictwo sektora pry-watnego (zob. pkt 55). Przeprowadzona przez Trybunał kontrola wyka-zała przypadki, w których fundusze UE były znacznie wyższe niż środki 
własne wniesione przez instytucje publiczne uczestniczące w progra-
mie, z możliwością, że fundusze UE po prostu zastępują środki własne 
uczestników (zob. pkt 56).
 62.  W 6PR próbowano uwzględnić specyficzne potrzeby MŚP i ustalono 
w tym zakresie cel polegający na przeznaczeniu na ich udział co naj-
mniej 15% łącznego budżetu priorytetów tematycznych (podobnie  
jak w obecnym 7PR). Chociaż w porównaniu z 5PR w projekty BRT  
zaangażowanych było więcej MŚP, wkład wspólnotowy przeznaczony dla MŚP w ramach priorytetów tematycznych był ograniczony do 10% 
(w porównaniu z 12% w 5PR). Pierwsze wyniki 7PR wskazują na jego 
dalszy spadek (zob. pkt 39–40).
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?32
 63.  Trybunał stwierdził, że 6PR nie udało się pobudzić znacznego wzrostu 
nakładów uczestników na BRT, w kontekście ustalonego przez Radę 
Europejską celu osiągnięcia w UE nakładów na BRT w wysokości 3% produktu krajowego brutto, z czego dwie trzecie środków powinny 
pochodzić z sektora prywatnego.
ZALECENIE NR 3
PRZEANALIZOWAĆ POWODY NISKIEGO POZIOMU NAKŁADÓW
Komisja powinna zbadać różne powody (specyficzne dla programu 
ramowego lub zewnętrzne) stosunkowo niskiego poziomu nakła-
dów uczestników na BRT w porównaniu z zakładanymi celami,  
i zaproponować konkretne działania. Udostępnione powinny zostać odpowiednie dane umożliwiające monitoring efektu katalitycz-
nego dofinansowania BRT. Należy ponownie ocenić, czy oczekiwane 
cele są realistyczne, szczególnie w odniesieniu do MŚP i sektora 
prywatnego.
 64.  Zarządzanie przez Komisję odgrywa decydującą rolę w zapewnianiu suk-
cesu programów i czynieniu ich bardziej atrakcyjnymi dla potencjal-
nych uczestników. O skuteczności programu ramowego stanowią takie 
elementy jak: łatwe w kierowaniu struktury, jasność celów, szybkie i proste procedury oraz odpowiedni monitoring projektów.
 65.  Przeprowadzona przez Trybunał kontrola wykazała szereg problemów 
mających wpływ na skuteczność działań finansowanych w ramach  
6PR. Chodzi tu zwłaszcza o niepewność co do szczególnej roli nowych instrumentów, mnogość przepisów prawnych i nie zawsze wystarcza-
jące wytyczne, coraz dłuższy i nie zawsze przejrzysty proces negocja-
cji, stosunkowo dużą liczbę uczestników na projekt oraz uchybienia 
w monitoringu projektów (zob. pkt 44–53).
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?33
ZALECENIE NR 4
POPRAWIĆ WARUNKI ZARZĄDZANIA
Mając na uwadze w szczególności poprawę warunków zarządzania 
projektami, ich właściwe wdrażanie i odpowiednią ocenę, Komi-
sja powinna zadbać o jasne i terminowe wytyczne, szybszy proces 
przyznawania dotacji oraz lepszy monitoring projektów.
  Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Trybunał Obrachunkowy 
w Luksemburgu na posiedzeniu w dniu 4 czerwca 2009 r.
W imieniu Trybunału Obrachunkowego
 e u ybu a u Ob ac u o e
Vítor Manuel da Silva Caldeira
Prezes
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?34
ODPOWIEDZI KOMISJI
STRESZCZENIE
III.
Komisja z zadowoleniem przyjmuje wniosek 
Trybunału o powodzeniu poddanych kontroli 
instrumentów w ramach szóstego programu ramowego (6PR).
i)
Programy ramowe zawsze opierają się na  uzasadnionej logice interwencji (w 7PR sfor-
mułowano to bardziej wyraźnie). Sformuło-
wanie wszystkich celów zgodnie ze ściśle  
zdefiniowanymi kryteriami SMART, zwłasz-
cza zważywszy na nieodłączną niepewność co do wyników badań naukowych, stanowi duże wyzwanie. Mimo to istotne aspekty  założeń SMART uwzględniono we wszyst-
kich aktach prawnych, w tym aktach wyko-
nawczych dotyczących badań naukowych,  
o czym może świadczyć np. sformułowanie 
celów w przypadku priorytetów tematycz-nych w ramach 6PR, mimo że takie podejście 
nie było wyraźnie przewidziane w rozporzą-
dzeniu finansowym obowiązującym w czasie 
opracowania i przyjęcia 6PR. W ramach 7PR 
wszystkie programy prac zawierają przewi-
dywane oceny skutków, które odpowiadają 
celom, założeniom oraz działaniom określo-nym w programach szczegółowych.
ii)
Komisja uważa, ze niektóre projekty tworze-
nia „sieci doskonałości” (NoE) realizowano  z mniejszym powodzeniem niż inne, lecz  
w przypadku kilku NoE udało się osiągnąć  
poziom samopodtrzymującej się integracji. 
Jest to zjawisko normalne, zważywszy na  szeroki zakres obszarów, których dotyczą  projekty, różnorodność podmiotów uczest-niczących w dziesiątkach różnych projek-
tów oraz rzeczywiste warunki współpracy  
w ramach konsorcjów.
Według zgodnej opinii projekty zintegro-
wane (IP) realizowano z dość dużym powo-
dzeniem, na przykład w obszarach energii  i transportu, gdzie realizowano demonstra-
cyjne IP pod kierunkiem partnerów prze-
mysłowych. Wiele projektów zaowocowało  
wykorzystaniem w warunkach rynkowych  
i powieleniem rynkowym wypracowanych  
rozwiązań po pomyślnym wykonaniu umów w ramach 6PR.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?35
iii)
Komisja jest zdania, że sposób, w jaki zarzą-
dza instrumentami w ramach 6PR, ma istotne 
znaczenie dla zapewnienia powodzenia tych instrumentów. Komisja aktywnie dąży do  rozwiązania wszelkich napotykanych pro-
blemów, w granicach wyznaczonych przez  
obowiązujące przepisy prawa. Wstępne  dokumenty ze wskazówkami były w istocie 
dostępne przed uruchomieniem 6PR.
iv)
Sam 6PR (z dwoma nowymi przewidzianymi w nim instrumentami: IP oraz NoE) nie jest panaceum na wyzwania, przed którymi staje europejskie środowisko badawcze, zwłaszcza, 
że środki z tego programu stanową jedynie 
5% ogółu europejskich środków finansowych 
na badania naukowe). Ponadto w czasie, gdy 
tysiące projektów z niego finansowanych jest w toku, zbyt wcześnie jest na dokonywanie 
rozstrzygających porównań z 5PR. Ponadto 
Komisja uważa, że 6PR stanowi znaczący  
impuls dla wysiłków w zakresie badań oraz 
że osiągnięcia w ramach tego programu są 
istotne. Komisja przyjmuje do wiadomości  
ustalenia Trybunału w kwestii udziału sek-tora prywatnego i pragnie dodać, że jeżeli 
uwzględni się udział organizacji publicznych i prywatnych w działania komercyjnych (sek-tor przedsiębiorstw), wskaźniki udziału są  
podobne jak w przypadku 5PR.
Komisja podziela opinię w sprawie trudno-
ści związanych z uczestnictwem MŚP w 6PR. 
Kwestie te uwzględniono w 7PR.IV.
Programy ramowe zawsze opierają się na  uzasadnionej logice interwencji, która  
pozwala na skuteczną ocenę i skuteczny  monitoring. W 7PR logikę interwencji sfor-mułowano w sposób bardziej wyraźny, wraz 
z celami oraz miernikami osiąganych wyni-
ków, które umożliwią dalsze usprawnienie  systemu oceny i monitoringu. W przypadku 
7PR cele badawcze oraz cele polityki w dzie-
dzinie badań naukowych są określone w spo-
sób jasny i wyraźny w programach prac. Cele 
naukowe, zakres działań i wskazówki odnoś-nie do oczekiwanych wyników są określone dla każdego tematu.
V.
i)
Komisja dokonała oceny IP oraz NoE na pod-
stawie różnych opracowań i sprawozdań.  W odniesieniu do dalszego finansowania  
w ramach 7PR NoE realizowanych w ramach 
6PR, Komisja doszła do podobnego wniosku 
jak Trybunał.
ii)
Komisja nieustannie analizuje środowisko  badawcze, monitoruje politykę poszcze-
gólnych krajów w dziedzinie badań i roz-woju i aktywnie angażuje się w wysiłki na  rzecz propagowania inwestycji w bada-
nia, szczególnie poprzez otwartą metodę  koordynacji.
iii)
Komisja podziela opinię, że jasne i termi-nowe wytyczne, szybszy proces udzielania  dotacji oraz lepszy monitoring projektów są niezwykle istotne. Komisja wypełnia swoje  
obowiązki, a jednocześnie stara się nieustan-
nie utrzymywać w równowadze dwa trudne 
do pogodzenia cele: potrzebę szybkiej  
wypłaty środków oraz konieczność zagwa-
rantowania przekazywania ich odbiorcom  
w sposób uzasadniony, przy czym obydwa  te cele należy rozpatrywać w kontekście sto-
sownego otoczenia prawnego.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?36
WPROWADZENIE
10.
6PR miał zachęcać MŚP do udziału we  
wszystkich obszarach i wszystkich instru-
mentach, w szczególności w kontekście dzia-łań realizowanych w obszarach priorytetów tematycznych.
16.
Niższe wskaźniki dofinansowania w przy-padku wniosków w ramach 6PR niż w przy-padku 5PR wynikają z większej liczby  zgłoszeń w przypadku 6PR. Liczba zgłoszeń uzależniona jest od złożonych czynników,  m.in. stopnia szczegółowości zaproszenia do 
składania wniosków, dostępnych środków  
oraz metody oceny.
UWAGI POKONTROLNE
20–21.
W swoich odpowiedziach na poprzednią  
kontrolę przeprowadzoną przez Trybunał1 
Komisja utrzymywała, że programy ramowe 
zawsze opierały się na uzasadnionej logice interwencji, co zgodnie z postanowieniami 
Traktatu ma swoje odzwierciedlenie w róż-nych aktach prawnych, w tym także aktach wykonawczych. W 7PR sformułowano to  w sposób bardziej wyraźny, co przyczyni się do dalszego usprawnienia stosowanego przez 
Komisję systemu monitorowania i oceny.  Sformułowanie wszystkich celów zgodnie  
ze ściśle zdefiniowanymi kryteriami SMART, 
zwłaszcza zważywszy na nieodłączną nie-
pewność co do wyników badań naukowych, stanowi duże wyzwanie. Mimo że takie podej-ście nie było wyraźnie przewidziane w roz-porządzeniu finansowym obowiązującym  w czasie opracowania i przyjęcia 6PR, istotne 
aspekty założeń SMART uwzględniono jednak w programach prac Komisji w ramach 6PR. 
W ramach 7PR, opracowanego na podstawie 
szczegółowej oceny skutków przeprowadzo-
nej przed przystąpieniem do programu, dla wszystkich programów prac opracowano  
przewidywane oceny skutków, które odpo-
wiadają celom, założeniom oraz działaniom 
określonym w programach szczegółowych.
1 Zob. odpowiedzi Komisji na sprawozdanie specjalne 
nr 9/2007.24.
Komisja uważa, że wysoki ogólny poziom zado-
wolenia z obu instrumentów (NoE i IP) zade-
klarowanego przez uczestników w ankiecie przeprowadzonej przez Trybunał, jest bardzo pozytywnym znakiem. Zważywszy na różne 
zakresy i profile obu instrumentów normal-
nym zjawiskiem jest to, że według partne-rów prywatnych IP w szczególności bardziej 
odpowiadają ich potrzebom.
27.
Ponieważ wnioski odpowiadają oczekiwa-niom, a projekty – rzeczywistości, a w toku 
realizacji projektów mogą wystąpić nieprze-
widziane trudności, nie budzi zdziwienia  
fakt, że ocena niektórych projektów mogła 
być mniej pozytywna niż ocena wniosków, na 
podstawie których były one realizowane.
30.
Komisja pragnie zauważyć, że z ilustracji 5 
wynika, iż ogólna ocena jakości projektów  
wykazała, że w ponad 80% projekty uznano 
za „dostateczne” oraz „dobre i doskonałe”. Można z tego wnosić, że uczestnicy odpo-
wiednio zaplanowali wykorzystanie swoich możliwości badawczych w pracach w ramach sieci. Jednym z najistotniejszych aspektów tych nowych instrumentów, na który często zwraca się uwagę w różnych dokumentach  
z wytycznymi, była zwiększona rola samych konsorcjów (a w szczególności koordynato-
rów) w zakresie zarządzania wewnętrznego 
projektem. Być może zbyt wcześnie jest na 
wyciąganie ostatecznych wniosków na temat tego, w jaki sposób cel, jakim są „samopod-trzymujące się, długoterminowe działania  i partnerstwa badawcze”, został osiągnięty lub czy w ogóle został osiągnięty.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?37
Komisja zauważa, że NoE funkcjonowały  
w różny sposób w różnych obszarach pro-
gramu ramowego. W przypadku niektórych priorytetów tematycznych, takich jak IST  oraz NMP, sieci doskonałości osiągają zazwy-
czaj wyższe stopnie trwałego rozwoju niż  
w innych przypadkach
2.
31.
Komisja odnotowuje spostrzeżenie Trybu-
nału, który sam stwierdził, że pełna restruk-
turyzacja działań i integracja pomiędzy  partnerami miała miejsce w przypadku pra-
wie jednej trzeciej NoE.
33.
Pewne okoliczności mogły utrudnić uczest-
nikom bardziej efektywną współpracę. Jest 
to zjawisko normalne, nieodłącznie związane z charakterem współpracy różnych podmio-
tów o dopełniających się, choć w istocie róż-
nych celach badawczych.
35.
Kwestię możliwości dalszego finansowania niektórych dobrze zapowiadających się NoE w ramach 7PR rozważa się indywidualnie  w każdym przypadku. W istocie okres reali-zacji projektów NoE w ramach 6PR można  
przedłużyć w ramach 7PR, by umożliwić  
osiągnięcie założonych celów, lecz bez prze-kazywania nowych środków finansowych  
(obecnie są takie przypadki).
38.
Należy rozróżnić ewentualną skalę integra-cji finansowej w rozumieniu wytycznych  wydanych przez Komisję w odniesieniu do  IP oraz zasadę współfinansowania rządzącą wszystkimi projektami w ramach 6PR. Pod-mioty uczestniczące w działaniach IP nie są zobowiązane do przyciągnięcia innych źró-deł finansowania poza ich własnym udziałem we współfinansowaniu. Komisja odnotowuje różnice w różnych obszarach tematycznych 
2 IST oraz NMP odnoszą się do priorytetów 6PR: „technolo-
gie społeczeństwa informacyjnego” oraz „nanotechnologie 
i nanonauki, materiały wielofunkcyjne oraz nowe procesy 
i urządzenia stosowane w produkcji, które opierają się na 
wykorzystaniu wiedzy”.programu ramowego pod względem zdolno-
ści przyciągania dodatkowych publicznych 
i prywatnych środków finansowych.
40.
Jeżeli chodzi 7PR, który przewidziano na  
siedem lat, jest jeszcze zbyt wcześnie na  wydawanie ostatecznych opinii na temat  
udziału MŚP.
41–43.
Komisja podziela opinię w sprawie trudno-ści związanych z uczestnictwem MŚP w 6PR. 
Kwestie te uwzględniono w 7PR. Ponadto,  
oprócz środków finansowych, które zapew-
niono po zaproszeniu do składania wnio-
sków, 7PR przewiduje wsparcie wspólnego  
programu „Eurostars” dla MŚP na podstawie 
art. 169 Traktatu kwotą do 100 mln euro. Pro-gram jest wspólnym przedsięwzięciem kra-
jów biorących udział w programie EUREKA, 
wspierających projekty ponadnarodowe  
zainicjowane i realizowane przez MŚP pro-
wadzące działalność w zakresie badań i roz-woju. Eurostars ma się przyczynić do rozwoju 
europejskiej przestrzeni badawczej poprzez scalenie programów krajowych opracowa-nych przez kraje uczestniczące we wspólnym programie na szczeblu europejskim.
44.
Komisja uważa, że wniosek, jaki sformuło-
wał Trybunał, stwierdzając, że poddane kon-
troli instrumenty 6PR promowały skuteczną 
współpracę badawczą pomiędzy uczestni-kami projektów (zob. pkt 58), dobrze świad-czy o sposobie, w jaki Komisja zarządza tymi instrumentami. Komisja aktywnie dąży do  rozwiązania wszelkich napotykanych pro-
blemów, w granicach wyznaczonych przez  obowiązujące przepisy prawa, i kontynuuje 
te działania w przypadku 7PR.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?38
45.
Komisja przekazała materiały ze wskazów-
kami zaangażowanym podmiotom, by zazna-jomić je z nowymi instrumentami. Odsetek koordynatorów i uczestników biorących  
udział w ankiecie, którzy najwyraźniej rozu-
mieli różnice pomiędzy tymi dwoma instru-mentami (zob. ilustracja 7 w dokumencie  
Trybunału), był bardzo wysoki. Należy się  
także spodziewać, że stopień zrozumienia  
tych różnic wśród koordynatorów byłby wyż-
szy niż w przypadku innych uczestników.  Europejskie środowisko badawcze zasadni-
czo dobrze zrozumiało i dobrze wykorzystało 
nowe instrumenty, o czym świadczy sama  
ilustracja 7.
46.
Jednym z najistotniejszych aspektów tych  nowych instrumentów, na który często  
zwraca się uwagę w różnych dokumentach  
z wytycznymi, była zwiększona rola samych 
konsorcjów (a w szczególności koordynato-
rów) w zakresie wewnętrznego zarządzania projektem.
47.
Komisja opracowała przepisy wykonawcze  do PR w najlepszy możliwy sposób, tak by  zapewnić spójność różnych obowiązujących 
przepisów.
48.
Komisja podejmowała działania najszyb-
ciej, jak to było możliwe, zważywszy na  opóźnienia w procesie przyjmowania aktów prawnych dotyczących 6PR przez organy  prawodawcze. Broszury ze szczegółowymi  informacjami oraz „Przepisy wykonawcze” do 
wszystkich instrumentów były już dostępne w listopadzie 2002 r., czyli na długo przed 
opracowaniem wzorów umów. Opracowano 
wiele dokumentów ze wskazówkami, które  
następnie opublikowano w Internecie.  Ponadto zorganizowano specjalne spotka-
nia dla koordynatorów, na które zaproszono 
koordynatorów wszystkich projektów. W ich 
trakcie odpowiedziano w szczególności na  
pytania koordynatorów dotyczące specyfiki 
tych instrumentów.49.
Komisja z zadowoleniem przyjmuje fakt,  
że Trybunał docenia jej nieustanne wysiłki mające na celu propagowanie informacji  na temat nowych instrumentów w ramach  
6PR, w tym jej szybką reakcję na oceny  
zewnętrzne. Europejskie środowisko badaw-cze zasadniczo dobrze zrozumiało i dobrze 
wykorzystało nowe instrumenty.
50.
Wprowadzenie nowych instrumentów spowo-dowało w sposób nieunikniony konieczność 
zaznajomienia się przez wnioskodawców  
z nowymi elementami w postaci negocja-
cji, które trzeba było przeprowadzić, oraz  
danych, które należało przedłożyć. Elementy 
te wiązały się często z koniecznością nawią-
zania dalszych kontaktów i dalszej wymiany informacji między samymi uczestnikami, co 
zawsze jest czasochłonne. Ponadto obowią-
zek uzyskania (pozytywnej) opinii w sprawie 
wszystkich IP oraz NoE, które mają zostać  
objęte finansowaniem (bez względu na kwotę wkładu wspólnotowego), nałożony na Komi-
sję przez organ prawodawczy (w tym przy-padku Radę), spowodował wydłużenie czasu oczekiwania na kontrakt. Poza tym czas ten jest porównywalny do okresów w przypadku innych większych podmiotów finansujących 
na świecie. Jeśli chodzi natomiast o proces negocjacji, modyfikacje zakresu projektu  
były zawsze dokonywane w kontekście ram 
prawnych PR.
51.
Komisja przyjmuje do wiadomości uwagi  Trybunału. Jednakże pragnie przypomnieć, że jednym z najistotniejszych aspektów  tych nowych instrumentów, na który często zwraca się uwagę w różnych dokumentach  z wytycznymi, była zwiększona rola samych 
konsorcjów (w szczególności koordynato-
rów) w zakresie zarządzania wewnętrznego projektem.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?39
52.
Komisja zdecydowanie zgadza się z tym, że 
monitorowanie projektów, z zastosowaniem różnych środków, w tym szczegółowe moni-torowanie ich przebiegu przez specjalistów 
ds. projektów, jest niezwykle istotną kwestią. 
Przyznaje jednak, że w kilku przypadkach,  często ze swoistych przyczyn, nie przepro-
wadzono niezależnych przeglądów.
53.
Wszystkie dyrekcje generalne podejmujące działania w obszarze badań naukowych  
opracowały wspólny wzór sprawozdania  
z przeglądu.
55.
Komisja przyjmuje do wiadomości usta-
lenia Trybunału. Komisja pragnie jednak  podkreślić, że wkład UE do sektora prywat-
nego w ramach 6PR znacznie się zwiększył – 
o ponad 1 mld euro w porównaniu z 5PR.  
Istotnie, sytuacja jest odmienna w różnych 
sektorach. Komisja jest zdania, że 6PR miał pozytywny wpływ na konkurencyjność prze-
mysłową. Ponadto pragnie dodać, że jeżeli uwzględni się organizacje publiczne i pry-watne prowadzące działania komercyjne  (sektor przedsiębiorstw), wskaźniki udziału są podobne jak w przypadku 5PR.WNIOSKI 
I ZALECENIA
57.
Komisja uważa, że programy ramowe zawsze 
opierały się na uzasadnionej logice inter-wencji. W ramach 6PR akty prawodawcze  oraz programy prac i różnego rodzaju mate-
riały informacyjne Komisji stanowią bogaty 
i spójny zasób informacji na temat logiki  interwencji, celów, uzasadnienia dla podej-
mowanych działań i ich wartości dodanej  
na szczeblu europejskim, przewidywanych  
działań, założeń, operacyjnych ram zasto-
sowania wszystkich instrumentów, jakie są do wykorzystania, oraz innych przydatnych 
informacji dla wnioskodawców i uczest-
ników projektów. Dokładne dopasowanie  
wszystkich celów do ściśle zdefiniowanych 
kryteriów SMART, zwłaszcza zważywszy na  
nieodłączną niepewność co do wyników  
badań naukowych, stanowi duże wyzwanie. Mimo że takie podejście nie było wyraźnie 
przewidziane w rozporządzeniu finanso-
wym obowiązującym w czasie opracowa-
nia i przyjęcia 6PR, istotne aspekty logiki  
SMART uwzględniono jednak w programach prac Komisji w ramach 6PR. W ramach 7PR  
wszystkie programy prac zawierają przewi-dywane oceny skutków, które odpowiadają celom, logice oraz działaniom określonym  w programach szczegółowych. Komisja jest zdania, że 6PR monitorowano i oceniono  
w sposób prawidłowy.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?40
Zalecenie nr 1
Komisja uważa, że programy ramowe zawsze 
opierały się na uzasadnionej logice inter-wencji, która pozwala na skuteczną ocenę  
i skuteczny monitoring. W ramach 7PR, opra-
cowanego na podstawie szczegółowej oceny skutków przeprowadzonej przed przystąpie-niem do programu, dla wszystkich progra-
mów prac opracowano przewidywane oceny 
skutków, które odpowiadają celom, założe-niom oraz działaniom określonym w progra-
mach szczegółowych. Umożliwi to dalsze  
usprawnienie systemu oceny i monitoringu. 
W ramach 7PR cele badawcze i cele polityki 
w dziedzinie badań, w tym te mające na celu kształtowanie wysiłków badawczych, będą  
określone w sposób jasny i wyraźny w pro-
gramach prac, a nie będą stanowiły części  
„instrumentów”. Cele naukowe, zakres dzia-
łań i wskazówki odnośnie do oczekiwanych 
wyników są określone dla każdego tematu, 
w związku z którym ogłasza się zaproszenie do składania wniosków.
58.
Komisja z zadowoleniem przyjmuje wnio-
sek, jaki sformułował Trybunał, stwierdza-jąc, że poddane kontroli instrumenty 6PR  
promowały skuteczną współpracę badawczą pomiędzy uczestnikami projektów. Ponieważ wnioski odpowiadają oczekiwaniom, a pro-jekty – rzeczywistości, a także ponieważ  w toku realizacji projektów mogą wystąpić 
nieprzewidziane trudności, nie budzi zdzi-wienia fakt, że ocena niektórych projek-
tów mogła być mniej pozytywna niż ocena 
wniosków, na podstawie których były one  
realizowane.59.
Bardzo wiele NoE osiągnęło cel polega-
jący na trwałej integracji wśród partne-rów, a ogólną jakość projektów oceniono  
wysoko (ogólna ocena [ilustracja 5] wska-
zuje, że w ponad 80% jakość NoE uznano  za „dostateczną” oraz „dobrą i doskonałą”). Pełna restrukturyzacja działań i integracja  
pomiędzy partnerami miała miejsce w przy-
padku prawie jednej trzeciej NoE. Kwestię  możliwości dalszego finansowania w ramach 
7PR niektórych dobrze zapowiadających się 
NoE realizowanych w ramach 6PR rozważa się 
indywidualnie w każdym przypadku. W isto-
cie okres realizacji projektów NoE w ramach 6PR można przedłużyć, lecz bez przekazywa-
nia nowych środków finansowych (obecnie 
są takie przypadki). Ponadto możliwe jest  
powołanie nowych NoE w należycie uzasad-
nionych przypadkach.
60.
Należy rozróżnić możliwą skalę integracji  
finansowej oraz zasadę współfinansowania 
rządzącą wszystkimi projektami w ramach  
6PR. Podmioty uczestniczące w działaniach 
IP nie były zobowiązane do przyciągnię-cia innych źródeł finansowania poza ich  
własnym udziałem we współfinansowaniu.  Komisja odnotowuje różnice w różnych  obszarach tematycznych programu ramo-wego pod względem zdolności przyciąga-nia dodatkowych publicznych i prywatnych 
środków finansowych.
Zalecenie nr 2
Komisja oceniła te instrumenty 6PR z wyko-
rzystaniem różnych środków. W odniesieniu do dalszego finansowania NoE realizowanych w ramach 6PR Komisja doszła do podobnego wniosku po zapoznaniu się ze sprawozda-niem grupy ekspertów na temat przyszłości 
sieci doskonałości.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?41
61.
Komisja przyjmuje do wiadomości ustale-
nia Trybunału. Pragnie natomiast zwrócić  uwagę, że nie umniejszyło to roli, jaką pro-
gramy ramowe odgrywają w propagowaniu 
konkurencyjności przemysłowej.
Ponadto Komisja pragnie dodać, że jeżeli  
uwzględni się organizacje publiczne i pry-
watne prowadzące działania komercyjne  (sektor przedsiębiorstw), wskaźniki udziału 
są podobne jak w przypadku 5PR.
62.
Jeżeli chodzi o 7PR, który przewidziano na siedem lat, jest jeszcze zbyt wcześnie na  wydawanie ostatecznych opinii na temat  udziału MŚP.
63.
Środki z 6PR stanowią niewielką część (nie-
całe 5%) ogółu środków przekazywanych  na badania naukowe w Europie i w związku 
z tym zakres jego oddziaływania w sferze  
pozostającej domeną państw członkowskich 
jest ograniczony z definicji. Mimo to Komisja 
uważa, że 6PR stanowi znaczący impuls dla 
wysiłków w zakresie badań.
Zalecenie nr 3
Komisja nieustannie analizuje środowisko  
badawcze, monitoruje politykę poszcze-gólnych krajów w dziedzinie badań i roz-woju i aktywnie angażuje się w wysiłki na  rzecz propagowania inwestycji w bada-nia, szczególnie poprzez otwartą metodę  koordynacji.65.
Komisja aktywnie dąży do rozwiązania wszel-
kich napotykanych problemów, w granicach wyznaczonych przez obowiązujące prze-
pisy prawa. Komisja pragnie zauważyć, że  
duża liczba projektów w ramach nowych  instrumentów, wskazująca na zaangażowa-nie w nie tysięcy uczestników, oraz ogólne 
dobre wyniki, jakie w ich przypadku odnoto-
wano, wskazują, że ewentualnie uchybienia nie miały znaczenia dla ogólnego wykorzy-
stania IP oraz NoE.
Zalecenie nr 4
Komisja podziela opinię, że jasne i termi-
nowe wytyczne, szybszy proces udzielania  
dotacji oraz lepszy monitoring projektów są 
niezwykle istotnymi elementami realizacji  
europejskich programów ramowych w dzie-
dzinie badań naukowych. Komisja wypeł-
nia swoje obowiązki, a jednocześnie stara  
się nieustannie utrzymywać w równowadze dwa trudne do pogodzenia cele: potrzebę  
szybkiej wypłaty środków oraz konieczność 
zagwarantowania przekazywania ich odbior-
com w sposób uzasadniony, przy czym oby-
dwa te cele należy rozpatrywać w kontekście aktualnego otoczenia prawnego.

ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009 – „Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: Czy założone cele zostały osiągnięte?43
Europejski Trybunał Obrachunkowy
Sprawozdanie specjalne nr 8/2009
„Sieci doskonałości” oraz „projekty zintegrowane” w ramach wspólnotowej polityki w zakresie badań naukowych: 
Czy założone cele zostały osiągnięte?
Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej2009 — 41 str. — 21 x 29,7 cm
ISBN 978-92-9207-417-3
doi:10.2865/66959

Jak otrzymać publikacje UE
Publikacje płatne:
• w EU Bookshop (internetowa księgarnia UE) – http://bookshop.europa.eu• w księgarniach (podając tytuł, wydawcę lub numer ISBN)•  bezpośrednio u naszych przedstawicieli handlowych
Dane kontaktowe przedstawicieli handlowych można uzyskać na stronie http://bookshop.europa.eu lub wysyłając faks na numer +352 2929-42758.
Publikacje bezpłatne:• w EU Bookshop (internetowa księgarnia UE) – http://bookshop.europa.eu•  w przedstawicielstwach lub delegaturach Komisji Europejskiej
Dane kontaktowe przedstawicielstw i delegatur można uzyskać na stronie http://ec.europa.eu lub wysyłając faks na numer +352 2929-42758.
SZÓSTY PROGRAM RAMOWY ZOSTAŁ USTANOWIONY PRZEZ UE W CELU 
WSPIERANIA BADAŃ NAUKOWYCH I ROZWOJU TECHNOLOGICZNEGO W EUROPIE W LATACH 2002–2006. TRY BUNAŁ ZBADAŁ, DO JAKIEGO 
STOPNIA DWA GŁÓWNE INSTRUMENTY TEGO PROGRAMU – „SIECI 
DOSKONAŁOŚCI”  I „PROJEKTY ZINTEGROWANE”  – PRZYCZYNIŁY SIĘ W SKUTECZNY SPOSÓB DO OSIĄGNIĘCIA JEGO CELÓW. TRYBUNAŁ STWIERDZIŁ, ŻE INSTRUMENTY TE PRZYCZYNIŁY SIĘ DO REALIZACJI OGÓLNEGO CELU POLEGAJĄCEGO NA PROMOWANIU SKUTECZNEJ WSPÓŁPRACY BADAWCZEJ, JEDNAK CELE SZCZEGÓŁOWE TYCH INSTRUMENTÓW ZOSTAŁY OSIĄGNIĘTE TYLKO CZĘŚCIOWO.
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWYQJ-AB-09-010-PL-C