Zapewnienie wolnych i uczciwych wyborów europejskich

Kluczowy moment dla przyszłości Unii Europejskiej

Unia Europejska jest po to, by stać na straży demokracji i wartości demokratycznych. Demokracja i związane z nią wartości są w pluralistycznym i tolerancyjnym społeczeństwie niezbędne. Służą one temu, by obywatele Unii mogli brać udział w wyborach z pełnym przekonaniem, że nie są manipulowani. Demokracja, praworządność i prawa podstawowe są częścią naszej tożsamości i definiują Unię.

Wybory do Parlamentu Europejskiego, które odbędą się w maju 2019 r., będą przebiegały w diametralnie innym kontekście niż wszystkie poprzednie wybory. Unia i jej państwa członkowskie stoją przed ogromnymi wyzwaniami. Niewątpliwie istnieje potrzeba wzmocnienia Unii, tak aby stała się wiarygodnym i silnym graczem na arenie międzynarodowej, zdolnym do konkurowania z potęgami światowymi, które dążąc do zwiększenia swojego znaczenia, niekoniecznie kierują się zbieżnymi z naszymi interesami lub wartościami. Silna Unia oparta na skutecznej współpracy sądowej, wymianie informacji służących zwalczaniu terroryzmu i przestępczości zorganizowanej oraz na sprawnie funkcjonującym rynku wewnętrznym – to wszystko wymaga wzajemnego zaufania między państwami członkowskimi oraz w ramach ich systemów demokratycznych. W tym wyjątkowym kontekście wybory do Parlamentu Europejskiego, które odbędą się w maju 2019 r., określą przyszłość Unii Europejskiej w perspektywie nadchodzących lat.

Zapewnienie odporności systemów demokratycznych Unii stanowi część unii bezpieczeństwa: ataki na infrastrukturę wyborczą i systemy informatyczne obsługujące kampanie wyborcze to zagrożenia o charakterze hybrydowym, które wymagają od Unii interwencji. Prowadzenie politycznie motywowanych kampanii dezinformacyjnych w internecie, w tym również przez państwa trzecie, służących dyskredytowaniu i delegitymizacji wyborów, uznano za coraz większe zagrożenie dla naszych demokracji. W ramach swoich uprawnień Unia Europejska powinna podejmować wszelkie działania w celu obrony jej procesów demokratycznych przed manipulacją ze strony państw trzecich lub podmiotów prywatnych. Kampanie wyborcze pokazały, że w czasie, w którym odbywają się wybory, obywatele są szczególnie narażeni na ukierunkowaną dezinformację. Ataki te wpływają na integralność i uczciwość procesu wyborczego oraz na zaufanie obywateli do wybranych przedstawicieli i jako takie zagrażają demokracji.

Obywatele Unii powinni mieć możliwość głosowania z pełnym rozeznaniem w dostępnych alternatywach politycznych. Chodzi również o to, by byli oni świadomi istniejących zagrożeń oraz by życie polityczne było bardziej przejrzyste. Otwarta, bezpieczna sfera publiczna, chroniona przed szkodliwym oddziaływaniem, zapewnia równe warunki prowadzenia kampanii politycznych i organizowania wyborów, a tym samym zaufanie społeczeństwa. W naszych demokracjach musimy stworzyć przestrzeń do prowadzenia żywej debaty politycznej, która zapewni wyborcom klarowny i niezakłócony obraz idei i programów proponowanych im przez rywalizujące o ich głosy partie polityczne. Dlatego też należy zwalczać oszustwa wyborcze i inne zamierzone próby manipulowania wyborami, w tym poprzez stosowanie sankcji.

Dynamicznie rozwijają się metody wpływania na proces wyborczy za pomocą internetu, zatem kluczowe jest zwiększenie bezpieczeństwa oraz utrzymywanie równych warunków prowadzenia działalności politycznej. Konwencjonalne zabezpieczenia („off-line”) stosowane w odniesieniu do wyborów, takie jak przepisy regulujące komunikację polityczną w okresie wyborczym, zapewniające przejrzystość, ograniczenia wydatków na kampanie wyborcze, przestrzeganie ciszy wyborczej oraz równe traktowanie kandydatów, powinny również mieć zastosowanie w internecie. Przejrzystość i ograniczenia dotyczące zamieszczania reklam wyborczych w telewizji lub na billboardach oraz przejrzystość treści reklam politycznych powinny być analogicznie zapewnione w odniesieniu do reklam wyborczych w internecie. Obecnie takich regulacji nie ma, więc należy je wprowadzić przed kolejnymi wyborami do Parlamentu Europejskiego.

Nowe wyzwania i aktualne trendy

Komunikacja z obywatelami przez internet redukuje bariery i koszty dla podmiotów politycznych związane z docieraniem do obywateli oraz wiąże się z ogromnymi możliwościami. Jednocześnie daje ona większe pole do popisu podmiotom działającym w złym zamiarze, które dążą do wywierania wpływu na debatę demokratyczną i procesy wyborcze. Internet może ułatwić podmiotom prezentowanie informacji, jednocześnie umożliwiając im zatajanie źródeł tych informacji lub ich celu, np. poprzez ukrycie, że dany komunikat (np. wpis na portalu społecznościowym) jest płatną reklamą, a nie informacją. To samo dotyczy prezentowania opinii jako informacji lub selektywnego prezentowania informacji w celu wywołania napięć lub polaryzacji debaty. Zagrożeń tych nie należy bagatelizować. Unia Europejska i jej systemy polityczne nie są odporne na tego rodzaju zagrożenia.

Ponadto na integralność wyborów mogą niekorzystnie wpływać „konwencjonalne” incydenty cybernetyczne, w tym ataki cybernetyczne ukierunkowane na procesy wyborcze, kampanie, infrastrukturę partii politycznych, systemy obsługujące kandydatów lub organy publiczne oraz niewłaściwe wykorzystywanie danych osobowych. Ostatnie doniesienia, w tym te dotyczące sprawy „Facebook/Cambridge Analytica”, są dobrym tego przykładem. Dane osobowe miały zostać wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem i bezprawnie przekazane stronom trzecim w celu odmiennym od tego, który został pierwotnie określony. Doniesienia te zwróciły uwagę na ryzyko związane z pewnymi działaniami podejmowanymi w internecie, polegającymi na kierowaniu do obywateli komunikatów i reklam politycznych, bezprawnym przetwarzaniu i nadużywaniu ich danych osobowych w celu manipulowania poglądami, rozpowszechniania dezinformacji lub po prostu podważania prawdy, o ile służy to celom politycznym lub pogłębia podziały.

Wspieranie wolnych i uczciwych wyborów w Europie

Instytucje europejskie nie przeprowadzają wyborów. Podejmowanie działań w tym kontekście należy przede wszystkim do państw członkowskich. Organizowanie wyborów i monitorowanie przebiegu procesu wyborczego to domena państw członkowskich. Niemniej jednak istnieje tutaj oczywisty wymiar unijny. Partie polityczne działające na szczeblu krajowym i regionalnym są głównymi podmiotami w europejskich kampaniach wyborczych, ponieważ wysuwają kandydatów w wyborach do Parlamentu Europejskiego. Europejskie partie polityczne i związane z nimi fundacje odgrywają ważną rolę w organizowaniu dodatkowych kampanii na szczeblu europejskim, w tym kampanii wiodących kandydatów na stanowisko przewodniczącego Komisji Europejskiej.

Po wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2014 r. Komisja zobowiązała się w swoim sprawozdaniu powyborczym z 2015 r. do określenia sposobów dalszego wzmacniania wymiaru europejskiego i demokratycznej legitymacji procesu decyzyjnego Unii oraz do dalszego badania przyczyn oraz zaradzenia utrzymującej się niskiej frekwencji w niektórych państwach członkowskich. W lutym 2018 r. Komisja wezwała do jak najszybszego i regularnego angażowania obywateli w debaty dotyczące kwestii europejskich, do tego, by partie polityczne wcześniej rozpoczęły kampanie wyborcze do Parlamentu Europejskiego, w tym te dotyczące ich kandydatów na stanowisko przewodniczącego Komisji Europejskiej, do zwiększenia przejrzystości w zakresie powiązań między krajowymi i europejskimi partiami politycznymi oraz do promowania przez państwa członkowskie prawa do głosowania, w szczególności w odniesieniu do grup niedostatecznie reprezentowanych.

Unia Europejska również podjęła już pewne ważne kroki w celu budowania odporności demokratycznej w Europie, w tym poprzez ustanowienie nowych europejskich ram ochrony danych, które obowiązują od maja bieżącego roku. Niniejsze ogólne rozporządzenie o ochronie danych, które stało się bezpośrednio stosowane w całej Unii Europejskiej, zapewnia narzędzia niezbędne do przeciwdziałania przypadkom bezprawnego wykorzystywania danych osobowych w kontekście wyborczym. Trwają również prace w celu promowania bezpieczniejszego środowiska internetowego poprzez zwiększenie ogólnej odporności na zagrożenia cybernetyczne, w tym stosowanie dezinformacji i manipulacji behawioralnej w internecie.

Istotne jest, abyśmy osiągnęli jak największą jasność co do sposobu wdrażania europejskich przepisów o ochronie danych w tym nowym kontekście. Jednocześnie musimy zwiększyć wysiłki na rzecz poprawy świadomości, przejrzystości i bezpieczeństwa. Obywatele powinni móc identyfikować nadawców internetowych reklam i komunikatów politycznych oraz zleceniodawców tych treści. Wytyczne dotyczące wdrażania nowych przepisów o ochronie danych w kontekście wyborów europejskich powinny przyczynić się do większej przejrzystości i świadomości w tym zakresie, jako że ściślejsza współpraca i wymiana informacji między właściwymi organami oraz z innymi podmiotami przyczyniają się do zwiększenia bezpieczeństwa.

Przedstawiony wraz z niniejszym komunikatem pakiet na rzecz wzmocnienia odporności demokratycznej obejmuje zrównoważone, kompleksowe i ukierunkowane działania służące przeprowadzeniu w sposób efektywny i uczciwy wyborów do Parlamentu Europejskiego w 2019 r. Jest to wspólny obowiązek wszystkich podmiotów uczestniczących w procesie wyborczym. Wymaga to ciągłej czujności oraz elastycznego dostosowywania się do zmiennego otoczenia i nowych osiągnięć technologicznych. Dzięki opracowaniu wytycznych, zaleceń i niezbędnych narzędzi krajowe i europejskie partie polityczne, rządy państw, organy, podmioty prywatne i zainteresowane strony będą mogły współpracować z większą przejrzystością przy kreowaniu bezpieczniejszego otoczenia demokratycznego oraz na równych warunkach działania.

Zachęca się również państwa członkowskie do stosowania tych zasad do innych wyborów i referendów organizowanych na szczeblu krajowym.

Proponowane w ramach tego pakietu środki mają na celu:

1.dostarczenie szczegółowych wytycznych dotyczących przetwarzania danych osobowych na potrzeby wyborów;