P6_TA(2005)0078

Finansowanie programu Natura 2000

Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie finansowania programu Natura 2000 (2004/2164 (INI))

Parlament Europejski,

- uwzględniając komunikat Komisji skierowany do Rady i Parlamentu Europejskiego - finansowanie programu Natura 2000 (COM(2004)0431),

- uwzględniając Konwencję o Różnorodności Biologicznej,

- uwzględniając dyrektywę Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa [1] ("Dyrektywa Ptasia"),

- uwzględniając swoją rezolucję z dnia 20 października 1998 r. w sprawie komunikatu Komisji skierowanego do Rady i Parlamentu Europejskiego dotyczącego strategii Wspólnoty Europejskiej w dziedzinie różnorodności biologicznej [2],

- uwzględniając swoją rezolucję z dnia 17 stycznia 2001 r. w sprawie wykonania Dyrektywy Siedliskowej 92/43/EWG [3],

- uwzględniając decyzję nr 1600/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie szóstego wspólnotowego programu działań w zakresie środowiska naturalnego [4],

- uwzględniając swoją rezolucję z dnia 14 marca 2002 r. w sprawie komunikatu Komisji skierowanego do Rady i Parlamentu Europejskiego dotyczącego planów działania w zakresie różnorodności biologicznej w obszarze ochrony zasobów naturalnych, rolnictwa, rybołówstwa oraz współpracy gospodarczej i na rzecz rozwoju [5],

- uwzględniając art. 45 Regulaminu,

- uwzględniając sprawozdanie Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności oraz opinie Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Komisji Rozwoju Regionalnego (A6-0049/2005),

A. mając na uwadze, że na posiedzeniu Rady Europejskiej w Göteborgu w czerwcu 2001 r. [6], szefowie państw i rządów podjęli zobowiązanie powstrzymania procesu zmniejszania się różnorodności biologicznej w Unii Europejskiej do 2010 r.,

B. mając na uwadze, że celem szóstego wspólnotowego programu działań w zakresie środowiska naturalnego jest ochrona, a tam gdzie to będzie konieczne, odbudowa struktury i finansowania systemów naturalnych oraz powstrzymanie zmniejszania się różnorodności biologicznej, zarówno w Unii Europejskiej, jak i w skali globalnej do 2010 r.,

C. mając na uwadze, że Światowy Szczyt Zrównoważonego Rozwoju w Johannesburgu w 2002 r. uznał, iż różnorodność biologiczna odgrywa decydującą rolę w ogólnym zrównoważonym rozwoju i w zwalczaniu ubóstwa oraz że jest niezwykle istotna dla naszej planety, dobrobytu ludzi, ich egzystencji i kulturalnej spójności; oraz mając na uwadze, że plan realizacji postanowień podjętych w Johannesburgu potwierdził globalny cel osiągnięcia znacznej redukcji obecnego tempa zmniejszania się różnorodności biologicznej do 2010 r.,

D. mając na uwadze, że sieć obszarów chronionych programem Natura 2000, na którą składają się tereny wyznaczone w ramach Dyrektywy Ptasiej i dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory [7] ("Dyrektywa Siedliskowa"), jest głównym filarem działań wspólnotowych dotyczących ochrony różnorodności biologicznej,

E. mając na uwadze, że w przeszłości większość Państw Członkowskich w ograniczony sposób korzystała z możliwości wdrażania programu Natura 2000 w ramach obowiązującego rozporządzenia w sprawie rozwoju obszarów wiejskich; mając na uwadze, że programy rozwoju obszarów wiejskich i rozwoju regionalnego często przyjmowały założenia przeciwne do unijnych priorytetów ochrony środowiska naturalnego,

F. mając na uwadze, że rolnicy i właściciele gruntów leśnych mogą znacząco przyczynić się do ochrony i zrównoważonego korzystania z różnorodności biologicznej na gruntach rolniczych poprzez swoje metody zarządzania, co w wielu przypadkach oznacza dodatkowe koszty, które należy odpowiednio zrekompensować,

G. mając na uwadze, że w 2004 r. z całkowitego budżetu Unii Europejskiej w wysokości 111,3 mld EUR środki finansowe Unii Europejskiej na wydatki rynku rolnego i pomoc bezpośrednią wyniosły 40,2 mld EUR, w porównaniu z 6,5 mld EUR przeznaczonymi na politykę rozwoju obszarów wiejskich; mając na uwadze, że obecna polityka rozwoju obszarów wiejskich jest ciągle ukierunkowana na cele polityki strukturalnej, a nie na zapewnienie ochrony środowiska naturalnego i wspieranie przyjaznych środowisku i zrównoważonych praktyk w rolnictwie,

H. mając na uwadze, że projekt Komisji w sprawie Perspektywy Finansowej 2007-2013 bierze pod uwagę decyzję podjętą przez Radę w Brukseli w 2002 r. o zamrożeniu wydatków na rolnictwo na poziomie 2006 r. z uwzględnieniem rocznej inflacji w wysokości 1%; mając na uwadze, że projekt ten przewiduje kwotę 301 mld EUR na wydatki rynku rolnego i płatności bezpośrednie (średnio 43 mld EUR rocznie) i kwotę 88,75 mld EUR na działania w zakresie rozwoju obszarów wiejskich (średnio 12,6 mld EUR rocznie); mając na uwadze, że kwoty przeznaczone na rozwój obszarów wiejskich obejmują działania Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji dla Rolnictwa, wcześniej finansowane ze środków funduszy strukturalnych,

I. mając na uwadze, że mimo faktu, iż w 2002 r. Rada Europejska nie ustanowiła żadnych limitów na działania w zakresie rozwoju obszarów wiejskich, budżet na te działania również został zamrożony na poziomie 2006 r., z dodatkowym doliczeniem środków dla Bułgarii i Rumunii, w efekcie czego nie jest możliwe dodanie nowego ważnego zadania, jakim jest współfinansowanie zarządzania siecią programu Natura 2000 bez odpowiedniego zwiększenia budżetu,

J. mając na uwadze, że Komisja szacuje roczny koszt zarządzania siecią programu Natura 2000 na poziomie 6,1 mld EUR, nie licząc morskich obszarów chronionych,

K. mając na uwadze uzgodnienia Państw Członkowskich z Malahide ( 27 maja 2004 r.), zgodnie z którymi należy poczynić ustalenia zapewniające odpowiednie i zagwarantowane współfinansowanie przez Wspólnotę sieci programu Natura 2000, oraz mając na uwadze, że tekst z Malahide również stanowi, że "powinno to obejmować m.in. zwiększenie finansowania programów Life-Nature w ramach nowego instrumentu finansowego dla środowiska, wraz z rozszerzonym finansowaniem z funduszy strukturalnych i funduszy rozwoju obszarów wiejskich",

L. mając na uwadze, że Komisja w swoim komunikacie w sprawie Perspektywy Finansowej 2007-2013 (COM(2004)0487), stwierdza, że "Komisja będzie domagała się od Państw Członkowskich wykazania, w jaki sposób uwzględniają one potrzebę finansowania ochrony środowiska, wraz z odnośnymi aspektami programu Natura 2000, przy opracowywaniu swoich programów krajowych w ramach funduszy strukturalnych(...)",

M. mając na uwadze, że w swoim komunikacie Komisja analizuje trzy różne scenariusze przyszłego finansowania sieci programu Natura 2000,

N. mając na uwadze, że Komisja i Rada przyjmując Dyrektywę Siedliskową w roku 1992 jasno zobowiązały się do zapewnienia, aby posiadacze i użytkownicy gruntów nie byli obciążani kosztami przewidzianymi w tej dyrektywie, a także stanowczo wzywając do dotrzymania tego zobowiązania,

1. zwraca uwagę, że unijna sieć obszarów chronionych programem Natura 2000 jest jednym z głównych filarów działań Unii Europejskiej na rzecz zachowania różnorodności biologicznej i że utracona została już znaczna część różnorodności biologicznej Europy;

2. zwraca uwagę, że zdrowe ekosystemy dostarczają istotnych zasobów społecznych i gospodarczych oraz dają możliwość rekreacji, a także stanowią wsparcie dla rolnictwa i rybołówstwa;

3. przyjmuje z zadowoleniem inicjatywę Komisji, aby zaproponować strategiczne podejście do współfinansowania programu Natura 2000 oraz oświadczenie wydane przez komisarza Dimasa na Międzynarodowej Konferencji "Różnorodność biologiczna, nauka i zarządzanie" w dniu 24 stycznia 2005 r. w Paryżu;

4. wskazuje, że finansowanie programu Natura 2000 z funduszy strukturalnych jest zgodne z procesem z Cardiff mającym na celu uwzględnienie zagadnień środowiskowych we wszystkich kluczowych obszarach polityki oraz że należy bezwzględnie zapewnić odpowiednie środki finansowe w ramach celów funduszy strukturalnych;

5. przyjmuje z zadowoleniem stwierdzenie Komisji, że unijne fundusze strukturalne i fundusze na rozwój obszarów wiejskich powinny w istotny sposób przyczyniać się do współfinansowania programu Natura 2000; równocześnie przyjmuje z zadowoleniem stworzenie możliwości finansowania sieci Natura 2000 z funduszy strukturalnych i funduszy na rozwój obszarów wiejskich; niemniej jednak po przeanalizowaniu stosownych projektów (fundusze strukturalne, fundusze na rozwój obszarów wiejskich i Life+), postrzega je jako niewystarczające dla odpowiedniego współfinansowania sieci Natura 2000 i dlatego nalega, aby utworzyć oddzielny fundusz przeznaczony na ten cel;

6. uważa za niezbędne odpowiednie zwiększenie dofinansowania Funduszu Rozwoju Wsi i/lub Funduszy Strukturalnych, jako że znaczna część wydatków na sieć Natura 2000 zostanie włączona do tych funduszy;

7. wzywa do utworzenia po roku 2006, w ramach projektu LIFE+, specjalnego unijnego funduszu na rzecz różnorodności biologicznej, umożliwiającego finansowanie działań związanych z zarządzaniem programem Natura 2000, które nie mogą być finansowane ani z Funduszy Strukturalnych ani z Funduszu Rozwoju Wsi;

8. wyraża przekonanie, że Fundusz Rozwoju Wsi może zostać wykorzystany na kompensaty dodatkowych kosztów rolników na obszarach objętych programem Natura 2000, pod warunkiem, że nie spowoduje to redukcji finansowania przewidzianego na inne cele w ramach polityki rozwoju wiejskiego, dobrostanu zwierząt, środków agro-środowiskowych i innych celów zawartych w projekcie rozporządzenia w sprawie Funduszu Rozwoju Wsi;

9. zauważa, że podczas gdy zintegrowane podejście przyniesie skutki tylko wtedy, gdy będzie realizowane w dynamiczny sposób, dotychczasowe doświadczenia pokazują, że sukces ma ograniczony zakres; uważa, że zaproponowane rozporządzenia dotyczące funduszy strukturalnych i funduszy na rozwój obszarów wiejskich nie odzwierciedlają odpowiednich postanowień programu Natura 2000, nie spełniając tym samym ambitnych celów komunikatu i stawiają pod znakiem zapytania możliwość osiągnięcia unijnego celu w zakresie różnorodności biologicznej do 2010 r. między innymi z następujących powodów:

- ochrona różnorodności biologicznej nie była do tej pory głównym celem funduszy strukturalnych i funduszy na rozwój obszarów wiejskich i może w kontekście lokalnym oraz regionalnym kolidować z innymi celami rozwoju społeczno-gospodarczego;

- współfinansowanie obszarów objętych programem Natura 2000 bezpośrednio konkurowałoby z innymi projektami rozwoju społeczno-gospodarczego, takimi jak Sieci Transeuropejskie czy dostosowanie strukturalne w rolnictwie;

- programowanie funduszy strukturalnych i funduszy na rozwój obszarów wiejskich oraz zarządzanie nimi jest zorientowane na regionalny rozwój społeczno-gospodarczy, a władze administracyjne odpowiedzialne za zarządzanie tymi funduszami mają aktualnie nadal ograniczone kompetencje w zakresie ochrony środowiska naturalnego, a także nie posiadają doświadczenia i umiejętności wymaganych do zarządzania projektami obejmującymi cele w zakresie ochrony środowiska naturalnego;

- nie przewidziano jakichkolwiek gwarancji, takich jak uzależnienia uwolnienia środków z funduszy strukturalnych od odpowiednich krajowych planów finansowania programu Natura 2000, choć mowa jest o tym w komunikacie w sprawie Perspektywy Finansowej;

- projekty w sprawie funduszy strukturalnych, funduszy na rozwój obszarów wiejskich lub programu LIFE+ w swojej obecnej formie nie gwarantują minimalnego finansowania programu Natura 2000 i dodatkowego finansowania tych instrumentów, które odzwierciedlają ten priorytet;

- nie jest przewidziane żadne wsparcie dla morskich i innych miejsc i gatunków objętych programem Natura 2000 występujących na obszarach o różnej formie własności;

10. podkreśla, że obszary objęte programem Natura 2000 i zasoby naturalne niosą z sobą ważne korzyści dla ogółu, często na terenach odizolowanych gospodarczo, m.in. poprzez znaczne lokalne wydatki bezpośrednie, rosnący potencjał turystyczny, istotne korzyści w zakresie zdrowia, rosnący sektor zatrudnienia obecnie szacowany na 125000 miejsc pracy w Unii Europejskiej 15 starych Państw Członkowskich i podobne korzyści w nowych Państwach Członkowskich, zasoby edukacyjne i wysokowartościowe ekosystemy ważne dla życia;

11. uważa, że stosowne środki powinny być rozdzielone proporcjonalnie pomiędzy wszystkie Państwa Członkowskie (stare i nowe) i że powinny one odzwierciedlać wielkość danego terytorium i stopień różnorodności biologicznej danego obszaru;

12. wzywa Komisję, aby dostosowała swój projekt instrumentu finansowego dla środowiska naturalnego LIFE+, włączając do jego postanowień cel w zakresie różnorodności biologicznej, w celu zapewnienia finansowania zarządzania obszarami objętym programem Natura 2000 w sposób komplementarny do funduszy na rozwój obszarów wiejskich, funduszy strukturalnych i rybołówstwa oraz do funduszy udostępnionych przez Państwa Członkowskie, w tym inwestycji na ochronę przyrody oraz na odpowiednie projekty, przypadki nagłe, badania naukowe, edukację i działania uświadamiające oraz współpracę transgraniczną z krajami trzecimi dotyczącą projektów ochrony przyrody;

13. wzywa do zmiany projektu rozporządzenia Rady ustanawiającego ogólne zasady Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego i Funduszu Spójności, tak aby zawierał on odesłanie do programu Natura 2000 w celu zapewnienia możliwości finansowania działań podejmowanych w ramach tego programu z funduszy strukturalnych;

14. podkreśla, że Komisja, obliczając roczny koszt sieci Natura 2000 na kwotę 6,1 mld EUR prawdopodobnie znacząco niedoszacowała koszty zarządzania siecią, w związku z czym kwota ta powinna być uznana za niezbędne minimum; podkreśla również, że obliczenia te nie uwzględniają przystąpienia nowych Państw Członkowskich (Rumunii, Bułgarii i Chorwacji) i że potrzeby finansowe muszą zostać obliczone ponownie, tak aby pokryć koszty związane z siecią Natura 2000 w całej UE;

15. zachęca Komisję do przedstawienia Parlamentowi Europejskiemu sprawozdania na temat wdrażania zintegrowanej strategii, gdy znane będą skutki stosowania rozporządzeń dotyczących rozwoju strukturalnego, rozwoju rybołówstwa i obszarów wiejskich i gdy nie zostaną przewidziane żadne środki na zarządzanie programem Natura 2000, a także do przedstawienia projektu utworzenia specjalnego funduszu na ten cel, uwzględniającego środki na działania informacyjne i działania zmierzające do uczulenia opinii publicznej na sprawy związane z ochroną środowiska, w celu zwrócenia uwagi na rozwojowe, gospodarcze i społeczne korzyści wynikające z zastosowania proponowanych środków;

16. przyjmuje z zadowoleniem zamiar Komisji dotyczący włączenia działań w zakresie ochrony środowiska naturalnego w ogólne ramy zrównoważonego rozwoju gospodarczego, społecznego i regionalnego Unii Europejskiej; wyraża jednak przekonanie, że ostateczny projekt nie wykazuje zdecydowanej determinacji finansowania i skutecznego wdrożenia tych działań;

17. wspiera zamiar Komisji opublikowania szczegółowych wytycznych na temat tego, jak należy korzystać z funduszy strukturalnych w celach wspierania sieci Natura 2000 i wzywa Komisję do dotrzymania swojego zapewnienia, zgodnie z którym finansowanie programu Natura 2000 będzie uwzględnione jako jeden z priorytetów w przyszłych wytycznych Wspólnoty dotyczących polityki spójności;

18. wzywa do wsparcia, poprzez zachęcanie i propagowanie dobrych praktyk, tych jednostek terytorialnych, które potrafią skutecznie zarządzać swoimi obszarami objętymi programem Natura 2000, zarówno w odniesieniu do ochrony środowiska, jak i wykorzystania środków finansowych;

19. podkreśla znaczenie włączenia parlamentów krajowych, partnerów społecznych, społeczeństwa obywatelskiego oraz władz regionalnych i lokalnych do realizacji tych celów, poprzez zachęcanie ich do prowadzenia stosownych konsultacji ze społeczeństwem;

20. zobowiązuje swojego Przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.

[1] Dz.U. L 103 z 25.4.1979, str. 1.

[2] Dz.U. C 341 z 9.11.1998, str. 41.

[3] Dz.U. C 262 z 18.9.2001, str. 132.

[4] Dz.U. L 242 z 10.9.2002, str. 1.

[5] Dz.U. C 47 E z 27.2.2003, str. 575.

[6] Konkluzje Prezydencji Rady Europejskiej w Göteborgu w dniach 15 i 16 czerwca 2001 r.

[7] Dz.U. L 206 z 22.7.1992, str. 7.

--------------------------------------------------