[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 16.11.2007

KOM(2007) 711 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY

w sprawie wprowadzenia identyfikacji elektronicznej u owiec i kóz

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie 3

1.1. Prawodawstwo WE dotyczące identyfikacji elektronicznej owiec i kóz 4

1.2. Zakres sprawozdania 5

2. Doświadczenia w zakresie wprowadzania identyfikacji elektronicznej 5

2.1. Elementy identyfikacji elektronicznej 5

2.2. Realizacja identyfikacji elektronicznej u owiec i kóz 6

2.2.1 Identyfikatory 6

2.2.2 Czytniki 8

2.2.3 Przekaz danych z czytników do systemów przetwarzania danych 9

2.2.4 Perspektywa użytkownika końcowego 10

2.3. Aspekty ekonomiczne 11

2.4. Przyszłe wymagania 12

3. Wnioski 12

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY

w sprawie wprowadzenia identyfikacji elektronicznej u owiec i kóz

1. WPROWADZENIE

Zasady wspólnotowe dotyczące identyfikacji oraz rejestracji zwierząt hodowanych, łącznie z owcami i kozami, zostały ustanowione w dyrektywie Rady 92/102/EWG w sprawie identyfikacji i rejestracji zwierząt[1]. Jednakże doświadczenia z określonymi chorobami pokazały, że wdrożenie dyrektywy 92/102/EWG nie jest całkowicie zadowalające i że konieczne są dalsze udoskonalenia w tym zakresie. W sektorze bydła niezbędne było ustanowienie koncepcji indywidualnej identyfikowalności w kontekście ochrony konsumenta przed pasażowalną encefalopatią gąbczastą (TSE). W związku z tym przyjęto rozporządzenie Rady (WE) nr 820/97 z dnia 21 kwietnia 1997 r. ustanawiające system identyfikacji i rejestracji bydła oraz dotyczące etykietowania wołowiny i produktów z wołowiny[2] a przewidziane w nim wymogi zostały utrzymane w mocy w obecnym rozporządzeniu (WE) nr 1760/2000[3].

Doświadczenia zdobyte w czasie epidemii pryszczycy w 2001 r. wskazały na konieczność ustanowienia systemu identyfikowalności owiec, spełniającego specyficzne wymogi tego sektora. Owce i kozy są obecnie identyfikowane zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 21/2004 z dnia 17 grudnia 2003 r. ustanawiającym system identyfikacji i rejestrowania owiec i kóz[4]. System ten składa się z czterech głównych elementów: „identyfikatory”, „rejestr gospodarstwa”, „dokument przewozowy” oraz „skomputeryzowana baza danych”.

Biorąc pod uwagę powszechnie znane ograniczenia w zarządzaniu małymi przeżuwaczami, dotyczące odczytu indywidualnych kodów zwierząt z kolczyków usznych lub tatuaży, w odniesieniu do dużej ilości zwierząt w krótkim czasie, przewiduje się wprowadzenie transponderów elektronicznych w celu zautomatyzowania odczytu indywidualnych kodów zwierząt bezpośrednio do systemów przetwarzania danych. Obowiązkowe wprowadzenie identyfikacji elektronicznej jest przewidziane na 1 stycznia 2008 r.

Zgodnie z art. 9 ust. 4 rozporządzenia Komisja przedstawia Radzie sprawozdanie w sprawie wprowadzenia systemu identyfikacji elektronicznej wraz z odpowiednimi wnioskami, potwierdzając lub zmieniając datę obowiązkowego wprowadzenia identyfikacji elektronicznej.

W oparciu o ocenę wkładu ze strony państw członkowskich, sprawozdanie to odzwierciedla obecną sytuację oraz zawiera wnioski dotyczące wykonalności i stosowności obowiązkowego wprowadzenia identyfikacji elektronicznej dla owiec i kóz w Unii Europejskiej od dnia 1 stycznia 2008 r. oraz uaktualnienia technicznych aspektów tego rozporządzenia. Do sprawozdania dołączony zostaje odpowiedni wniosek.

1.1. Prawodawstwo WE dotyczące identyfikacji elektronicznej owiec i kóz

W celu zapewnienia indywidualnej identyfikowalności owiec i kóz przez cały okres życia, zasady wspólnotowe dotyczące identyfikacji oraz rejestracji owiec i kóz zostały wzmocnione na mocy rozporządzenia Rady (WE) nr 21/2004. Wykonanie tego rozporządzenia następuje w dwóch etapach.

Na pierwszym etapie wszystkie zwierzęta urodzone po 9 lipca 2005 r. mają zostać zidentyfikowane indywidualnie przy pomocy widocznych kolczyków usznych w połączeniu z drugim identyfikatorem, noszącym ten sam kod. Drugi identyfikator może mieć postać dodatkowego kolczyka, identyfikatora elektronicznego oraz, pod pewnymi warunkami, także tatuażu albo znaku na pęcinie.

Na drugim etapie rozporządzenie przewiduje połączenie indywidualnych kodów zwierząt z informacją o przewozie zwierząt. Przepis stanowiący, że dokument przewozowy oraz rejestr gospodarstwa powinien zawierać indywidualne kody zwierząt, pozostaje w związku z terminem wprowadzenia identyfikacji elektronicznej (pkt B.2 i C.2 załącznika do rozporządzenia (WE) nr 21/2004). Do tego terminu w dokumentach przewozowych oraz rejestrze gospodarstwa odnotowuje się jedynie liczbę zwierząt, bez ich indywidualnych kodów zwierząt.

W celu wprowadzenia identyfikacji elektronicznej Komisja przyjęła decyzję 2006/968/WE wykonującą rozporządzenie Rady (WE) nr 21/2004 w odniesieniu do wytycznych i procedur elektronicznej identyfikacji i rejestrowania owiec i kóz[5]. Wytyczne te stanowią techniczną podstawę interoperacyjności urządzeń pochodzących od różnych producentów oraz zaaprobowania identyfikatorów elektronicznych.

Rozporządzenie (WE) nr 21/2004 przewiduje następujące odstępstwa.

- Państwa członkowskie, w których całkowita liczba owiec i kóz wynosi mniej niż 600 000 mogą uznać identyfikację elektroniczną za fakultatywną dla zwierząt nieobjętych handlem wewnątrzwspólnotowym.

- Państwa członkowskie mogą zezwolić na uproszczony system identyfikacji partii zwierząt w stosunku do zwierząt przeznaczonych na rzeź przed ukończeniem wieku 12 miesięcy i nieprzeznaczonych ani do handlu wewnątrzwspólnotowego ani do wywozu do krajów trzecich. Odstępstwo to stosowane jest obecnie w 10 państwach członkowskich.

1.2. Zakres sprawozdania

W celu przygotowania niniejszego sprawozdania Komisja skierowała prośbę do państw członkowskich o dostarczenie informacji dotyczących ich doświadczeń w zakresie wprowadzania w życie identyfikacji elektronicznej, dobrowolnie lub w ramach projektów pilotażowych. Komisja otrzymała informacje od Cypru, Francji, Niemiec, Włoch, Niderlandów, Portugalii, Hiszpanii oraz Zjednoczonego Królestwa. Niniejsze sprawozdanie jest zatem oparte głównie na wkładzie tych państw członkowskich, które zdobyły doświadczenie w zakresie wprowadzania w życie identyfikacji elektronicznej.

Oprócz aktualnych informacji uzyskanych od państw członkowskich, Komisja uwzględniła także wyniki własnego obszernego projektu dotyczącego identyfikacji elektronicznej zwierząt hodowanych (IDEA – Identyfikacja Elektroniczna Zwierząt), realizowanego w latach 1998-2001. Badania oraz projekty pilotażowe w państwach członkowskich miały różne cele naukowe, a obszary badań obejmowały zarówno eksperymenty naukowe w laboratoriach jak i badania terenowe. Nie zawsze można zatem porównać wyniki konkretnych badań, a niniejsze sprawozdanie zawiera ich ogólne przedstawienie.

2. DOśWIADCZENIA W ZAKRESIE WPROWADZANIA IDENTYFIKACJI ELEKTRONICZNEJ

2.1. Elementy identyfikacji elektronicznej

Identyfikacja elektroniczna zwierząt oparta jest na wykorzystaniu i dentyfikacji r adiowej (RFID), techniki działającej na niskich częstotliwościach i w bardzo bliskich odległościach. Identyfikator elektroniczny nazywany jest transponderem i jest pasywnym urządzeniem, przeznaczonym wyłącznie do odczytywania, które nie zawiera żadnego wewnętrznego źródła energii elektrycznej. Kod identyfikacyjny może być odczytywany jedynie, gdy transponder jest zasilany energią poprzez sygnał przekazywany przez czytnik . Transponder reaguje na ten sygnał poprzez emisję telegramu informacyjnego, zawierającego kod identyfikacyjny zwierzęcia. Komunikacja pomiędzy transponderem a czytnikiem przebiega za pomocą dwóch alternatywnych protokołów przekazywania danych (pół-dupleks, HDX; i pełen dupleks, FDX-B). Po przekazaniu telegramu informacyjnego, transponder powraca do całkowicie pasywnego stanu aż do momentu następnej aktywacji.

W celu zapewnienia właściwej komunikacji pomiędzy transponderami i czytnikami pochodzącymi od różnych producentów, opracowano normy ISO 11784 oraz 11785, opublikowane w 1996 r. Normy ISO są przyjęte i używane w skali międzynarodowej, dlatego rozporządzenie (WE) nr 21/2004 zawiera do nich odesłanie.

Międzynarodowy Komitet ds. Rejestracji Zwierząt (ICAR) opracował procedury badań, mające na celu weryfikację zgodności transponderów oraz czytników z obowiązującymi normami ISO. Procedury te zostały zawarte w Międzynarodowym porozumieniu w sprawie praktyk rejestracyjnych[6], do którego odsyła decyzja 2006/968/WE.

Zaletą identyfikacji elektronicznej jest możliwość przekazywania kodów identyfikacyjnych zwierząt, odczytywanych elektronicznie, bezpośrednio do systemów przetwarzania danych . Jest to zatem efektywne rozwiązanie w zakresie połączenia indywidualnych kodów zwierząt dla owiec i kóz z informacją o przewozie zwierząt, ponieważ zwierzęta te są z reguły przemieszczane w dużych grupach oraz często są wielokrotnie gromadzone na targowiskach i w miejscach gromadzenia zwierząt.

2.2. Realizacja identyfikacji elektronicznej u owiec i kóz

2.2.1 Identyfikatory

Rozporządzenie (WE) nr 21/2004 odnosi się wyraźnie do używania elektronicznych kolczyków usznych oraz kapsułek ceramicznych (bolus). Te dwa typy mogą zostać zdefiniowane w następujący sposób:

( elektroniczny kolczyk uszny : transponder osadzony w zestawie przeznaczonym do umieszczenia na stałe w uchu zwierzęcia;

( kapsułka ceramiczna (bolus) : transponder osadzony w specyficznym pojemniku grawitacyjnym (np. ceramicznym), podawanym doustnie przeżuwaczowi, który pozostaje (ze względu na jego wagę, kształt i rozmiar) na stałe w żwaczu i czepcu (przedżołądku);

Elektroniczny kolczyk uszny

Elektroniczne kolczyki uszne mogą być stosowane u zwierząt młodych (zasadniczo u nowonarodzonych jagniąt). W celu prawidłowego umieszczenia identyfikatora potrzebna jest jedynie ograniczona wiedza techniczna. Nie można wykluczyć wystąpienia zapalenia ucha; w rzeczywistości rodzaj kolczyka usznego i wiek, gatunek, rasa zwierzęcia, które zostaje oznakowane oraz pora dokonywania oznakowania mają wpływ na wystąpienie zapalenia/zakażenia. Wskaźnik utraty w przypadku kolczyków usznych (zarówno elektronicznych jak i zwykłych) jest zasadniczo wyższy niż w przypadku kapsułki ceramicznej. Około 5 % wskaźnik utraty jest obecny w normalnych warunkach; w przypadku pastwisk wyjątkowo zakrzewionych odnotowano dane sięgające 14 %. Obecność kolczyka usznego może być sprawdzana wzrokowo, a w przypadku trudności w odczytywaniu, ręczny czytnik może zostać przybliżony do identyfikatora. Nadal możliwe są operacje nieuczciwe (niedozwolone przemieszczenie) kolczyka usznego. Odłączenie kolczyka w rzeźni nie stanowi problemu.

Kapsułka ceramiczna)

Kapsułkę umieszcza się w czepcu, który powstaje jako część przedżołądka w okresie po narodzeniu. W związku z tym istnieje ograniczenie dotyczące wieku minimalnego, w którym można wprowadzić kapsułkę. Specyficzne minikapsułki dostępne są na rynku, a niski wskaźnik utraty odnotowano w przypadkach zastosowania u zwierząt w wieku 3 tygodni i starszych. Ostatnie publikacje oraz doświadczenia państw członkowskich pokazały, że można osiągnąć niski wskaźnik utraty, poniżej 0.1 %, jeżeli właściwy typ kapsułki (rozmiar, waga) zostaje zastosowany przy uwzględnieniu wieku oraz wagi zwierzęcia. W szczególności w warunkach gospodarowania, w których prawdopodobne są wysokie wskaźniki utraty kolczyków (np. pastwiska zakrzewione) kapsułka jest ewidentnie lepszym środkiem. Zastosowanie kapsułek wymaga odpowiedniego przeszkolenia. Obecność kapsułek nie może być sprawdzana zewnętrznie bez czytnika RFID. W przypadku braku uzyskania odczytu u zwierzęcia, które wcześniej było identyfikowane przy użyciu kapsułki, nie jest możliwe ustalenie, czy kapsułka została zgubiona, czy przestała działać. Nieuczciwe operacje dotyczące identyfikacji zwierząt są prawie niemożliwe i w każdym przypadku nieopłacalne, jeżeli porówna się je z wartością zwierzęcia oraz kosztami interwencji. Ręczne odzyskiwanie kapsułek może być z łatwością praktykowane w ubojni, pod warunkiem odpowiedniego przeszkolenia właściwego personelu. Rozwiązania techniczne dotyczące automatycznego odzyskiwania kapsułek w trakcie uboju znajdują się w fazie opracowania.

Inne typy identyfikatorów nie są obecnie akceptowane jako urzędowe środki identyfikacji owiec i kóz w rozporządzeniu 21/2004. Jednakże niektóre państwa członkowskie zdobyły doświadczenie z takimi typami identyfikacji:

( transponder do wstrzykiwania: transponder małego rozmiaru, który może zostać wprowadzony do ciała zwierzęcia poprzez wstrzyknięcie oraz znajdujący się w kapsułce wykonanej z biokompatybilnego i gładkiego materiału, takiego jak szkło;

( znak elektroniczny na pęcinie: transponder znajdujący się w kapsułce wykonanej z plastiku, przeznaczony do umocowania na pęcinie zwierzęcia.

Transponder do wstrzykiwania

Nawet jeśli transponder do wstrzykiwania ma tę zaletę, że może zostać zastosowany u bardzo młodych zwierząt, nadal nie ma pewności co do jego optymalnego umiejscowienia (np. brzuch, fałd ogonowy, szpara międzyracicowa, okolice śródręcza). Wstrzyknięcie jest procesem bardziej skomplikowanym, wymagającym specyficznego przeszkolenia i posiadającym wpływ na trwałość transpondera. Nowoczesne substancje pokrywające znajdujące się na powierzchni niektórych transponderów zapewniają szybkie kapsułkowanie oraz zapobiegają przemieszczaniu się transpondera. Transponder do wstrzykiwania nie jest widoczny z zewnątrz. W przypadku braku uzyskania odczytu u zwierzęcia przy użyciu transpondera do wstrzykiwania, nie jest możliwe ustalenie, czy transponder został zgubiony, czy przestał działać. Usunięcie transpondera do wstrzykiwania u żywego zwierzęcia jest nieopłacalne jeżeli porówna się je z wartością zwierzęcia oraz kosztami interwencji. Wskaźnik transponderów do wstrzykiwania odzyskiwanych w rzeźni jest niski w porównaniu z innymi identyfikatorami; metody automatyczne nie zostały opracowane. W związku z tym, w zależności od miejsca wstrzyknięcia, ryzyko wejścia transponderów do wstrzykiwania do łańcucha żywnościowego jest wyższe niż w przypadku innych identyfikatorów elektronicznych. Transpondery do wstrzykiwania są szeroko używane u zwierząt domowych i koni.

Znak elektroniczny na pęcinie

Ostatnio opracowywanym alternatywnym znakiem EID jest transponder zawarty w znaku na pęcinie (zwany także „zaciskiem”). Odnośnie do tego identyfikatora zdobyto zaledwie niewielkie doświadczenie praktyczne. Co do zasady identyfikator może być stosowany jedynie u zwierząt dorosłych, których pęcina osiągnęła swoją maksymalną średnicę. Ogranicza to możliwość wczesnej identyfikacji jagniąt w okresie sześciu miesięcy, jak przewidziano w art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 21/2004. Zastosowanie jest proste i nie zostały odnotowane żadne problemy w zakresie zdrowia zwierząt. Znak zewnętrzny jest wyraźnie widoczny, jednak z drugiej strony, bardziej podatny na nieuczciwe działania oraz trudne warunki środowiskowe. Ten typ identyfikacji przynosi specyficzne korzyści w gospodarowaniu w przypadku gospodarstw, w których istnieje potrzeba zarejestrowania indywidualnych kodów zwierząt w halach udojowych.

2.2.2 Czytniki

Na efektywność odczytu wpływ ma działanie czytników i identyfikatorów oraz umiejętności właściwego personelu w zakresie zapewnienia prawidłowej instalacji systemu odczytu (pozycjonowanie anteny, szerokość toru, instalacja mikroprogramów) w celu zabezpieczenia przed oddziaływaniem środowiska oraz zapewnienia możliwie najlepszego działania urządzeń.

W kilku badaniach terenowych w państwach członkowskich osiągnięto 100 % czytelności. Z drugiej strony, odnotowano także niskie wielkości, wynoszące 50 %. Ogólny problem logistyczny może wystąpić w przypadku trzymania razem mieszanych grup zwierząt posiadających identyfikatory elektroniczne oraz nieposiadających takich identyfikatorów.

Przedmiotem oceny są dwa ogólne typy sytuacji przeprowadzania odczytu.

Odczyt statyczny

Odczyt statyczny przeprowadza się na unieruchomionych (statycznych) zwierzętach (np. w kracie do karmienia albo w korytarzu) za pomocą czytnika ręcznego (także zwanego czytnikiem „przenośnym” lub „mobilnym”), co umożliwia eliminację błędów w przepisywaniu danych. Obecne modele czytników ręcznych powiązane są z elementami zarządzania gospodarstwem (np. wagi inwentarzowe) w celu umożliwienia regularnej kontroli zachowania zwierząt. Efektywność odczytu pozostaje pod wpływem fizycznych właściwości anteny (np. rozmiar, kształt) oraz poziomu doładowania zasilacza baterii (niektóre czytniki zwiększają odległość odczytu przy niskim poziomie baterii). Jednakże minimalna jakość urządzeń dostępnych na rynku może być zagwarantowana w drodze procedury zatwierdzenia ustanowionej decyzją 2006/968/WE. Odczytu zwierząt dokonuje się pojedynczo, co wyraźnie ogranicza jego tempo. Dlatego ręczny czytnik jest głównie używany w przypadku mniejszych grup zwierząt. Także zwierzęta, w stosunku do których nie przeprowadza się odczytu mogą zostać zlokalizowane z łatwością oraz zarządzane indywidualnie. Czytniki ręczne są zasadniczo łatwe w użyciu i nie wymagają dużych umiejętności technicznych; są tańsze w porównaniu z czytnikami stałymi. Bardziej zaawansowane funkcje posiadają jednakże wyłącznie droższe modele.

Odczyt dynamiczny

W dynamicznym systemie odczytu zwierzęta pozostające w ruchu przechodzą przez korytarz, w którym umieszczona jest antena stałego czytnika (statycznego). Tempo odczytu oraz odległość są znacznie większe (w normalnych warunkach jedno zwierzę na sekundę) niż w przypadku czytnika ręcznego. Stałe czytniki są zazwyczaj połączone z automatyzacją informatycznego systemu zarządzania. Lokalizacja oraz odseparowanie zwierząt, w stosunku do których nie przeprowadza się odczytu, wymaga odpowiedniego wyposażenia strukturalnego (np. bramki automatyczne). Zainstalowanie dynamicznego systemu odczytu wymaga czasu. Należy uregulować antenę czytnika stałego w celu zapewnienia optymalnego odczytu identyfikatorów; jednakże czytniki, które ukazały się niedawno posiadają opcję automatycznej regulacji. W przypadku nowej generacji, mieszane warunki odczytu (różne typy identyfikatorów) nie wpływają na jego efektywność. Istnieją rozwiązania techniczne umożliwiające łatwe przetransportowanie oraz zainstalowanie czytników stałych w różnych miejscach i bez zbędnego wysiłku.

Stałe czytniki mogą zostać łatwo połączone z wagą inwentarzową albo instalacjami (bramkami) w celu oddzielenia zwierząt, w stosunku do których uzyskano odczyt od zwierząt, w stosunku do których nie uzyskano odczytu. Stanowią one praktyczne rozwiązanie w przypadku zarządzania dużą ilością zwierząt w krótkim okresie czasu. Z powodu ich złożoności pod względem technicznym, różnych funkcji, które posiadają oraz większej wydajności, czytniki stałe są droższe niż czytniki ręczne. Na rynku RFID dostępne są obecnie czytniki statyczne, które mimo złożoności są przyjazne dla użytkownika (działanie po podłączeniu).

2.2.3 Przekaz danych z czytników do systemów przetwarzania danych

Istotną korzyścią płynącą z identyfikacji elektronicznej zwierząt jest możliwość odczytania kodów identyfikacyjnych zwierząt bezpośrednio w systemach przetwarzania danych (np. w zakresie sprawozdania z transportu zwierząt albo zarządzanie stadem). Dlatego kilka projektów obejmuje także połączenia pomiędzy czytnikami a komputerami PC/PDA oraz przekaz danych do programów zarządzania lub nawet do centralnej bazy danych.

Czytniki dające się zaprogramować posiadają pamięć w celu przechowywania odczytanych kodów zwierząt. Używając tej pamięci, dane poszczególnych zwierząt mogą następnie zostać przekazane do komputera. W przypadku odczytu dynamicznego, jednoczesne przekazanie danych z czytnika do komputera wymaga stałego połączenia. Pozytywne wyniki z użyciem technologii Bluetooth i Wi-Fi odnotowano w zależności od systemu bezprzewodowego oraz środowiska, w przypadku odległości, dla których systemy przewodowe nie są praktyczne.

Dalszego rozpatrzenia wymaga kwestia współdziałania pomiędzy oprogramowaniem dla czytników dających się zaprogramować i oprogramowaniem do dalszego przetwarzania danych. Prace programistyczne były konieczne dla dostosowania dostępnego oprogramowania zarządzania gospodarstwem do łączności z czytnikami oraz z centralnymi bazami danych. Częstą przyczyną tego problemu jest fakt, że prawa do oprogramowania zarządzania gospodarstwem są zastrzeżone i w związku z tym wszelkie dostosowania w celu włączenia dodatkowych informacji wymagają dodatkowych prac programistycznych. Obecnie nie istnieją żadne normy międzynarodowe albo normy UE w odniesieniu do formatu danych wyjściowych czytnika. Rozmowy na temat kwestii technicznych są obecnie prowadzone na poziomie ISO.

2.2.4 Perspektywa użytkownika końcowego

Gospodarstwo

Po odpowiednim przeszkoleniu stosowanie identyfikatorów elektronicznych oraz konwencjonalnych jest porównywalne. Czytniki okazały się narzędziem praktycznym, a wyposażenie gospodarstw w czytniki wysokiej jakości zależy jedynie od ich ceny. Rolnicy są bardziej zmotywowani do korzystania z technologii, jeżeli system RFID jest przyjazny użytkownikowi oraz gdy uzyskuje się bezpośrednie korzyści w zakresie bezpośredniego zarządzania (redukcja kosztów, oszczędność czasu, eliminacja błędów). Częściej ma to miejsce w przypadku gospodarstw o systemach intensywnego gospodarowania (np. kozy mleczne, zakłady hodowli rodowodowej), w których dane dotyczące indywidualnego zwierzęcia (np. mleczność, wyniki ocielenia się) są rejestrowane rutynowo. Kwestia włączenia automatycznego odczytu w oprogramowanie dla gospodarstwa musi zostać uwzględniona przez producentów (RFID, oprogramowanie dla gospodarstwa) na podstawie wcześniej zdefiniowanych kryteriów. Używanie identyfikacji elektronicznej w gospodarstwach wymaga wiedzy technicznej oraz umiejętności obsługi komputera na poziomie podstawowym, a właściwe szkolenie jest ważnym elementem na etapie wprowadzania identyfikacji elektronicznej. Jeżeli sektor owiec jest mniej zaawansowany w używaniu technologii informatycznych niż inne branże rolnictwa, należy uwzględnić rozwiązania umożliwiające realizację identyfikacji elektronicznej przez usługodawców (np. przewoźnicy przeprowadzają odczyt podczas załadunku i zawiadamiają o transporcie w imieniu hodowcy). W szczególności w przypadku mniejszych gospodarstw pozostawia się możliwość zawiadomienia o transporcie zwierząt bez przeprowadzania odczytu elektronicznego tak, aby koszty wyposażenia technicznego mogły zostać ograniczone do kosztów identyfikatorów i bez zmniejszania korzyści na dalszych etapach produkcji.

Targowiska/miejsca gromadzenia zwierząt

Identyfikacja elektroniczna jest efektywnym sposobem prześledzenia przemieszczania pojedynczych sztuk zwierząt na targowiskach. Zaletą identyfikacji elektronicznej jes możliwość połączenia w grupy na rynkach zwierząt mających różne pochodzenie w celu sprzedaży ich w partiach jednorodnych. Przynajmniej w niektórych państwach członkowskich, rynki charakteryzują się szczególnie wysokim przepływem zwierząt (więcej niż 2000 sprzedanych zwierząt na godzinę). System RFID musi gwarantować co najmniej „tempo sprzedaży” w procesie sprzedaży. Poprzez staranne zainstalowanie systemu odczytu możliwe jest zapobieżenie większości zagrożeniom związanym z niezadowalającym działaniem (interferencja elektromagnetyczna, zarządzanie sytuacjami wyjątkowymi). Wymogi techniczne wyposażenia są bardzo wysokie, ponieważ niezadowalające działanie odczytu oraz brak zdolności do rozwiązywania szczególnych problemów powodowałyby wstrzymanie normalnych działań na rynku. Lokalizacja oraz rejestracja zwierząt, dla których nie uzyskano odczytu (np. identyfikator elektroniczny nie istnieje lub nie działa) przy wysokim przepływie zwierząt jest sprawą kluczową, która wymaga dalszego rozpatrzenia. Obecność konstrukcji metalowych, które można z łatwością czyścić i dezynfekować, stanowi dodatkowe wyzwanie dla technologii odczytu na rynkach oraz w miejscach gromadzenia zwierząt. Wyposażenie takich miejsc w wysokiej jakości dynamiczne systemy odczytu wymaga znacznie większych inwestycji w porównaniu z odczytem wzrokowym, w przypadku którego amortyzacja zależy w dużej mierze od jego wykorzystywania. Jednakże w porównaniu z odczytem wzrokowym indywidualnych kodów zwierząt identyfikacja elektroniczna jest wykonalnym sposobem zapewnienia indywidualnej identyfikowalności na rynkach.

Rzeźnie

Rejestracja indywidualnych kodów zwierząt gwarantuje identyfikowalność w ramach łańcucha żywnościowego, zapewniając wyraźne odniesienie do historii każdego pojedynczego zwierzęcia. Odczyt przedubojowy oraz odczyt poubojowy zostały przetestowane w ramach kilku projektów i oba zostały ocenione jako wykonalne. Identyfikatory mogą być odczytywane w zagrodach (w celu potwierdzenia dostarczenia zwierzęcia/zwierząt do zakładu) jak i w stadium początkowym łańcucha ubojowego (w celu potwierdzenia uboju) oraz w stadium końcowym łańcucha ubojowego (w celu potwierdzenia odzyskania identyfikatora). W odniesieniu do efektywności odczytu, odsyła się do poprzedniego akapitu. Ręczny odzysk identyfikatorów jest wykonalny; jednakże automatyczne odzyskiwanie identyfikatorów wymaga dalszego rozwoju technicznego. W celu zapewnienia niepowtarzalności identyfikacyjnych kodów zwierząt należy zapobiegać wszelkiemu fałszywemu powtórnemu użyciu identyfikatorów elektronicznych.

2.3. Aspekty ekonomiczne

Oszacowanie kosztów dla 27 państw członkowskich zależy od ilości małych przeżuwaczy, które mają być oznakowane przy pomocy identyfikatorów elektronicznych oraz ilości gospodarstw, które mają być wyposażone w czytniki elektroniczne oraz narzędzia służące do przetwarzania danych. Oprócz cen używanego wyposażenia (np. 1-2 EUR za identyfikator elektroniczny, ręczne czytniki poniżej 200 EUR, statyczne czytniki od 1000 EUR), łączne koszty będą zależały od tego, w jaki sposób państwa członkowskie korzystają z kilku odstępstw przewidzianych w rozporządzeniu (WE) 21/2004 oraz od procentowego udziału gospodarstw małych (np. gospodarstwa hobbbystyczne), które są w stanie zawiadomić o indywidualnych kodach zwierząt po przeprowadzeniu odczytu ręcznego.

Wyliczenia przeprowadzone przez niektóre z państw członkowskich oraz Wspólne Centrum Badawcze Komisji wskazują, że koszty czytników oraz urządzeń służących do przetwarzania danych stanowią istotną część łącznych kosztów rocznych. Stopniowe wprowadzenie identyfikacji elektronicznej, gdzie na etapie pierwszym przeprowadza się oznakowanie elektroniczne, a na etapie drugim połączenie informacji o transporcie z indywidualnymi kodami zwierząt, zaoszczędziłoby wydatków w okresie początkowym.

Mając na uwadze, że odczyt ręczny indywidualnych kodów zwierząt w dużych stadach owiec i kóz wymagałby znacznego nakładu pracy ludzkiej, automatyczny system odczytu może przyczynić się do zredukowania tego wysiłku. Identyfikacja elektroniczna jako zasadnicza część indywidualnej identyfikowalności, nie tylko redukuje zagrożenia, ale może także zapewniać efektywne korzyści przykładowo w dziedzinie zarządzania gospodarstwem, hodowli zwierząt, kontroli urzędowych oraz bezpieczeństwa żywności. Wielowymiarowy cel stosowania systemu identyfikacji elektronicznej jest ważnym bodźcem dla sektora hodowli małych przeżuwaczy i innych powiązanych sektorów i dlatego ułatwia wdrażanie. „Korzyści gospodarstw” są zatem sprawą kluczową dla ogólnej akceptacji oraz efektywnego wprowadzenia identyfikacji elektronicznej.

2.4. Przyszłe wymagania

Rezultaty projektów państw członkowskich wskazują, że identyfikacja elektroniczna owiec i kóz uzależniona jest od licznych warunków produkcji. Tylko w jednym państwie członkowskim odnotowano problemy ze zlokalizowaniem, oddzieleniem oraz rejestracją zwierząt, co do których nie uzyskano odczytu, przy wysokim przepływie zwierząt, jako czynnik ograniczający w szczególności w trudnych warunkach. Ostatnie próby w tych państwach członkowskich pokazały, że problemy te mogłyby zostać rozwiązane.

Korzyści z identyfikacji elektronicznej są ograniczone, jeżeli kod zwierzęcia jest tylko pokazany na czytniku bez wprowadzenia do systemu informatycznego dla celów sprawozdania z transportu albo zarządzania gospodarstwem. Przyjęcie norm międzynarodowych dotyczących formatu danych oraz komunikacji będzie uwzględniało większość problemów obecnie ograniczonego dostępu do całkowicie dostosowanego oprogramowania, kompatybilnego ze wszystkimi rodzajami czytników. Wielorakie zastosowanie identyfikacji elektronicznej (np. zarządzanie stadem, hodowla, przeprowadzanie rejestracji) poza jej pierwotnym celem dotyczącym kwestii sanitarnych (kontrola przemieszczania, zwalczanie chorób) jest postrzegane jako istotny bodziec do szerszej akceptacji tego systemu.

3. Wnioski

Rozporządzenie (WE) nr 21/2004 wprowadziło zasadę indywidualnej identyfikowalności owiec i kóz, która powinna zostać utrzymana w celu spełnienia aktualnych oraz przyszłych warunków systemu identyfikacji, mającego na celu zapewnienie wysokiego standardu zdrowia zwierząt i bezpieczeństwa żywności.

( Identyfikowalność przemieszczania poszczególnych zwierząt pomiędzy różnymi gospodarstwami wymaga rejestracji danych poszczególnego zwierzęcia w przypadku każdorazowego przemieszczenia. System elektroniczny zapewnia automatyczny odczyt i rejestrację danych każdego zwierzęcia, w szczególności w odniesieniu do małych przeżuwaczy, które często transportowane są w dużych ilościach, a także czasem przemieszczane są przez targowiska i miejsca gromadzenia zwierząt, gdzie zmienia się skład tych grup.

( Systemy odczytu elektronicznego są zbędne, jeżeli indywidualne kody zwierząt mogą być odczytane wzrokowo i zarejestrowane ręcznie (np. w przypadku małych grup zwierząt) albo w przypadku identyfikacji grupowej (np. kod gospodarstwa).

( Biorąc pod uwagę różne warunki zarządzania i warunki środowiskowe w państwach członkowskich, prawodawstwo wspólnotowe nie powinno promować żadnego konkretnego rozwiązania technicznego. Wybór wyposażenia służącego do identyfikacji elektronicznej adekwatnego do specyficznych potrzeb krajowych odbywa się zgodnie z zasadą pomocniczości. Obecnie w prawodawstwie wspólnotowym istnieją ustalenia dotyczące podstawowych standardów technicznych. Odpowiedzialność w kwestii zatwierdzenia urządzeń spoczywa na właściwych władzach państwa członkowskiego. Ma to na celu zagwarantowanie, że takie urządzenia pozwalają na ustalenie identyfikacji zwierząt, będących przedmiotem handlu między państwami członkowskimi. Jednakże nie do przecenienia jest rola Komisji, jeżeli chodzi o wspólne podejście i stosowanie uzgodnionych norm na całym obszarze Wspólnoty oraz w kwestii zapewnienia wsparcia dla państw członkowskich. Należy wziąć pod uwagę możliwość ustanowienia wspólnotowego laboratorium referencyjnego (LRW).

( Mając na celu uwzględnienie w nowych rozwiązaniach technicznych doświadczeń w zakresie pewnych typów identyfikatorów oraz specyficznych potrzeb w kwestii ich stosowania, należy umożliwić państwom członkowskim przyjęcie nowych typów identyfikatorów (np. znaków elektronicznych na pęcinie, transponderów do wstrzykiwania) pod warunkiem, że dotrzymany zostanie maksymalny okres przewidziany na przeprowadzenie oznakowania, określony w rozporządzeniu (WE) nr 21/2004, oraz że żaden z typów identyfikatora nie jest wprowadzany do łańcucha żywnościowego.

( Spełnione są podstawowe warunki techniczne w zakresie identyfikacji małych przeżuwaczy w ich gospodarstwach urodzenia przy użyciu identyfikatorów elektronicznych. Jednakże termin obligatoryjnego wprowadzenia identyfikacji elektronicznej powinna uwzględniać ramy czasowe potrzebne państwom członkowskim do przeprowadzenia koniecznych przygotowań w kwestiach prawnych i organizacyjnych przed nadejściem tego terminu.

( Doświadczenia w zakresie wprowadzania identyfikacji elektronicznej w niektórych państwach członkowskich pokazały, że znaczące inwestycje w technologię odczytu wysokiej jakości, w różnych stadiach całego łańcucha produkcyjnego, są istotne dla funkcjonowania systemu.

( Stopniowe oznakowanie elektroniczne młodych zwierząt w ich gospodarstwach urodzenia doprowadzi do sytuacji, w której zwierzęta z identyfikatorami elektronicznymi oraz bez nich w okresie początkowym będą musiały być zarządzane razem. Dlatego zamierza się wyodrębnić termin, od którego informacje dotyczące przemieszczania powinny zawierać indywidualne kody zwierząt (pkt C.2 załącznika do rozporządzenia (WE) nr 21/2004) od terminu z art. 9 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 21/2004.

( Z wyżej opisanych przyczyn na obecnym etapie nieuzasadnione jest podjęcie decyzji w odniesieniu do ostatecznego terminu obowiązkowego wprowadzenia identyfikacji elektronicznej na poziomie Wspólnoty. W związku z tym zaleca się przeprowadzenie szerokiej dyskusji z udziałem zainteresowanych stron, w szczególności w zakresie wpływu wprowadzenia indywidualnej identyfikowalności oraz identyfikacji elektronicznej na gospodarkę przed ustaleniem ostatecznego terminu, przewidzianego w rozporządzeniu (WE) nr 21/2004. Termin ten powinien zostać ustalony przez Komisję w ramach procedury komitologii zgodnie z wyraźnymi warunkami określonymi przez Radę. Komisja przewiduje ustalenie tego terminu do 2008 r., biorąc pod uwagę możliwość wprowadzenia w życie identyfikacji elektronicznej we wszystkich państwach członkowskich do końca 2009 r. Jednakże przepisy prawa powinny umożliwiać państwom członkowskim wprowadzenie identyfikacji elektronicznej zgodnie z ich krajowymi potrzebami także przed ostatecznym terminem, przewidzianym w rozporządzeniu (WE) nr 21/2004. Ułatwi to także podjęcie dobrze przemyślanej decyzji w kwestii ostatecznego terminu obowiązkowego wprowadzenia tego systemu na poziomie Wspólnoty.

[1] Dz. U. L 355, z 5.12.1992, str. 32, ostatnio zmieniona rozporządzeniem (WE) nr 21/2004 (Dz.U. L 5 z 9.1.2004, str. 8).

[2] Dz.U. L 117 z 7.5.1997, str. 1.

[3] Dz. U. L 204 z 11.8.2000, str. 1.

[4] Dz.U. L 5 z 9.1.2004, str. 8.

[5] Dz.U. L 401 z 30.12.2006, str. 41.

[6] Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała normy w materii identyfikacji radiowej (RFID) zwierząt. Dodatkowo Międzynarodowy Komitet ds. Rejestracji Zwierząt (ICAR) opracował procedury badań mające na celu weryfikację zgodności pewnych urządzeń RFID z normami ISO. Te procedury zostały opublikowane w Międzynarodowym porozumieniu w sprawie praktyk rejestracyjnych w wersji przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne ICAR w czerwcu 2004 r.