Dwa nowe wnioski dotyczące małżeńskich ustrojów majątkowych oraz skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich zawierają rozwiązania podobne do tych przedstawionych we wnioskach z 2011 r., z uwzględnieniem wyników dyskusji przeprowadzonych na forum Rady i Parlamentu Europejskiego do końca 2015 r.

Wniosek Komisji w sprawie decyzji Rady upoważniającej do podjęcia wzmocnionej współpracy w obszarze jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w zakresie ustrojów majątkowych par międzynarodowych, obejmującej zarówno małżeńskie ustroje majątkowe, jak i skutki majątkowe zarejestrowanych związków partnerskich. Niniejszy wniosek dotyczący rozporządzenia Rady w sprawie małżeńskich ustrojów majątkowych oraz równoległy wniosek dotyczący rozporządzenia Rady w sprawie skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich, które wprowadzają w życie wzmocnioną współpracę i zostały przyjęte przez Komisję równocześnie, stanowią odpowiedź Komisji na wniosek złożony przez 17 państw członkowskich (zwanych dalej „uczestniczącymi państwami członkowskimi”). Wniosek Komisji w sprawie decyzji Rady zawiera szczegółową ocenę wymogów prawnych i stosowności podjęcia wzmocnionej współpracy w obszarze jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach związanych z ustrojami majątkowymi par międzynarodowych, co obejmuje zarówno małżeńskie ustroje majątkowe, jak i skutki majątkowe zarejestrowanych związków partnerskich.

Od grudnia 2015 r. do lutego 2016 r. 17 państw członkowskich zwróciło się do Komisji informując, że mają zamiar ustanowić między sobą wzmocnioną współpracę w dziedzinie ustrojów majątkowych par międzynarodowych, w szczególności w odniesieniu do jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w zakresie małżeńskich ustrojów majątkowych oraz jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w zakresie skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich, i wzywając ją do przedłożenia Radzie wniosku w tej sprawie.

Wnioski Komisji były przedmiotem dyskusji w Radzie, w Grupie Roboczej ds. Prawa Cywilnego (małżeńskie ustroje majątkowe i skutki majątkowe zarejestrowanych związków partnerskich), prowadzonych do końca 2014 r. W grudniu 2014 r. Rada postanowiła przyznać czas na zastanowienie się tym państwom, które w dalszym ciągu doświadczały trudności; okres ten nie powinien jednak trwać dłużej niż jeden rok. Na posiedzeniu w dniu 3 grudnia 2015 r. Rada stwierdziła, że nie udało się osiągnąć jednomyślności w sprawie przyjęcia wniosków dotyczących rozporządzeń w sprawie małżeńskich ustrojów majątkowych oraz skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich, a zatem cele współpracy w tym zakresie nie mogły zostać osiągnięte w rozsądnym terminie przez Unię jako całość. Rada odnotowała również, że wiele państw członkowskich wyraziło gotowość do pozytywnego rozważenia ustanowienia wzmocnionej współpracy w kwestiach objętych wnioskami.

Przyjęcie europejskich przepisów dotyczących małżeńskich ustrojów majątkowych zostało określone jako priorytet w wiedeńskim planie działania z 1998 r. W programie środków na rzecz wzajemnego uznawania orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych, przyjętym przez Radę dnia 30 listopada 2000 r., przewidziano opracowanie aktu prawnego dotyczącego jurysdykcji sądów, uznawania i wykonywania orzeczeń w zakresie „majątkowych ustrojów małżeńskich oraz majątkowych następstw separacji osób pozostających w związkach niemałżeńskich”. W programie haskim, przyjętym przez Radę Europejską na szczycie w dniach 4 i 5 listopada 2004 r., za priorytet uznano realizację programu środków na rzecz wzajemnego uznawania i wezwano Komisję do przedstawienia zielonej księgi na temat „kolizji przepisów w sprawach dotyczących majątkowego ustroju małżeńskiego, w tym zagadnienia właściwości i wzajemnego uznawania” oraz podkreślono konieczność przyjęcia do 2011 r. przepisów regulujących tę dziedzinę.

Zgodnie z art. 67 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej Unia stanowi przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w poszanowaniu praw podstawowych oraz różnych systemów i tradycji prawnych państw członkowskich. Ustęp 4 tego artykułu stanowi, że Unia ułatwia dostęp do wymiaru sprawiedliwości, w szczególności przez zasadę wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych. W art. 81 mowa jest wyraźnie o środkach mających na celu „zapewnienie wzajemnego uznawania i wykonywania przez państwa członkowskie orzeczeń sądowych i pozasądowych” oraz „zgodności norm mających zastosowanie w państwach członkowskich w przypadku kolizji przepisów i sporów o właściwość”. Na tej podstawie przyjęto już wiele aktów prawnych, w szczególności rozporządzenie (WE) nr 2201/2003 z 27 listopada 2003 r. dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) nr 1347/2000. Żaden z tych aktów prawnych nie obejmuje jednak małżeńskich ustrojów majątkowych.

Ponadto zawarte we wniosku przepisy ułatwią obywatelom, a zwłaszcza parom małżeńskim, dostęp do wymiaru sprawiedliwości w UE. Ułatwią one wprowadzanie w życie art. 47 Karty, który gwarantuje prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu. Dzięki wprowadzeniu obiektywnych kryteriów określania sądu właściwego wyeliminowane zostaną przypadki prowadzenia równoległych postępowań sądowych i prześcigania się małżonków przy wnoszeniu środków zaskarżenia do sądu przez bardziej aktywną stronę postępowania.

Komisja zweryfikowała także, czy należycie uwzględniony został art. 9 Karty w sprawie prawa do zawarcia małżeństwa i prawa do założenia rodziny zgodnie z prawem krajowym oraz jej art. 21, który zakazuje wszelkich form dyskryminacji.

Prawo własności, o którym mowa w art. 17 Karty, zostało wzmocnione. Większa przewidywalność co do prawa mającego zastosowanie do majątku pary pozwoli małżonkom skuteczniej korzystać z przysługującego im prawa własności.

Nie narusza on prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, prawa do zawarcia małżeństwa i założenia rodziny zgodnie z ustawami krajowymi, czyli praw przewidzianych w art. 7 i 9 Karty.

Wniosek jest zgodny z zasadą proporcjonalności, ponieważ jest ściśle ograniczony do działań niezbędnych do osiągnięcia założonych celów. Wniosek nie ma na celu harmonizacji przepisów prawa materialnego państw członkowskich dotyczących małżeńskich ustrojów majątkowych i nie ma wpływu na sposób opodatkowania likwidacji małżeńskiego ustroju majątkowego przez państwa członkowskie. Niniejszy wniosek nie spowoduje żadnych obciążeń finansowych lub administracyjnych dla obywateli, a dodatkowe obciążenie dla organów krajowych będzie bardzo niewielkie.

Cele wniosku mogą zostać osiągnięte tylko poprzez przyjęcie wspólnych zasad w dziedzinie małżeńskich ustrojów majątkowych, które to zasady muszą być identyczne, aby gwarantowały obywatelom pewność i przewidywalność prawa. Jednostronne działania ze strony państw członkowskich byłyby zatem sprzeczne z tym celem. W omawianej dziedzinie istnieją dwie konwencje międzynarodowe Haskiej Konferencji Prawa Prywatnego Międzynarodowego – konwencja z dnia 17 lipca 1905 r. dotycząca kolizji ustawodawstw co do skutków małżeństwa w zakresie praw i obowiązków małżonków w ich stosunkach osobistych i majątkowych, oraz konwencja z dnia 14 marca 1978 r. dotycząca prawa właściwego dla małżeńskich ustrojów majątkowych. Konwencje te zostały ratyfikowane jednak tylko przez trzy państwa członkowskie i nie zawierają rozwiązań adekwatnych do skali problemów, których dotyczy niniejszy wniosek, zidentyfikowanych zarówno w ramach badania skutków, jak i wysłuchań publicznych. Ze względu na charakter i skalę problemów, których doświadczają obywatele UE, cele wniosku mogą zostać osiągnięte tylko na szczeblu Unii.

Celem niniejszego wniosku jest stworzenie pełnego zbioru zasad z zakresu prawa prywatnego międzynarodowego mających zastosowanie do małżeńskich ustrojów majątkowych. Wniosek dotyczy więc jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach dotyczących majątku małżonków. Przepisy zawarte we wniosku mają zastosowanie wyłącznie w sprawach transgranicznych. Spełniony jest zatem wymóg dotyczący charakteru transgranicznego określony w art. 81 ust. 3 traktatu. Niniejszy wniosek dotyczy wyłącznie skutków majątkowych wynikających z małżeństwa i nie definiuje instytucji małżeństwa ani nie nakłada obowiązku uznania związku małżeńskiego zawartego w innym państwie członkowskim.

Proponowana definicja pojęcia „sąd” obejmuje organy i przedstawicieli zawodów prawniczych (takich jak notariusze), którzy wykonują funkcje sądownicze lub podejmują działania na podstawie przekazania uprawnień przez sąd, co prowadzi do utożsamienia wydanych przez te podmioty aktów z orzeczeniami sądowymi na potrzeby ich uznawania i wykonywania w państwie członkowskim innym niż państwo, w którym zostały wydane.

W trakcie konsultacji osiągnięto szeroki konsensus co do przyznania stronom pewnej swobody przy wyborze prawa właściwego dla małżeńskiego ustroju majątkowego w celu ułatwienia małżonkom zarządzania majątkiem. Taka możliwość wyboru powinna być wyraźnie uregulowana, aby zapobiec sytuacji, gdy wybrane prawo będzie miało niewielki związek z rzeczywistą sytuacją pary lub jej historią: wybrane prawo musi być zatem prawem miejsca zwykłego pobytu lub obywatelstwa małżonków lub przyszłych małżonków lub jednego z nich.

Nieruchomości są specyficznym elementem majątku par i jedną z możliwości jest poddanie ich prawu państwa, w którym się znajdują (lex rei sitae), co prowadzi do dopuszczenia w pewnym zakresie możliwości zastosowania różnych przepisów krajowych w odniesieniu do małżeńskiego ustroju majątkowego. Rozwiązanie to jest jednak problematyczne, w szczególności w przypadku likwidacji majątku małżeńskiego, ponieważ prowadziłoby do niepożądanej fragmentacji majątku małżonków (podczas gdy zobowiązania nadal podlegałyby jednemu reżimowi) oraz do stosowania różnego prawa do poszczególnych składników majątku w ramach małżeńskiego ustroju majątkowego. W związku z tym rozporządzenie stanowi, że prawo mające zastosowanie do majątkowego ustroju małżeńskiego, zarówno wybrane przez małżonków, jak i wskazane na podstawie innych przepisów w razie niedokonania przez nich takiego wyboru, będzie miało zastosowanie do całości majątku należącego do małżonków (zarówno do ruchomości, jak i nieruchomości), niezależnie od lokalizacji.

Jeżeli żadne państwo członkowskie nie ma jurysdykcji na mocy poprzednich artykułów, artykuł ten zapewnia dostęp do wymiaru sprawiedliwości małżonkom i zainteresowanym osobom trzecim przed sądami państwa członkowskiego, w którym znajduje się nieruchomość będąca własnością jednego z małżonków lub obojga z nich. W takich przypadkach sądy orzekałyby wyłącznie w odniesieniu do nieruchomości położonej w tym państwie członkowskim.

Na tej samej zasadzie sąd właściwy do rozpatrywania sprawy dotyczącej rozwodu, separacji prawnej lub unieważnienia małżeństwa na mocy rozporządzenia (WE) nr 2201/2003 powinien również, w niektórych przypadkach, jeżeli małżonkowie wyrażą na to zgodę, orzekać w sprawie zniesienia małżeńskiego ustroju majątkowego wynikłej w związku z rozwodem, separacją prawną lub unieważnieniem małżeństwa.

Objęte wnioskiem przepisy dotyczące uznawania i wykonywania orzeczeń są zgodne z przepisami rozporządzenia nr 650/2012 w sprawie dziedziczenia. W związku z tym zawierają one odesłanie do procedury exequatur przewidzianej w tym rozporządzeniu. Oznacza to, że wszelkie orzeczenia wydane w jednym państwie członkowskim byłyby uznawane w innych państwach członkowskich bez konieczności przeprowadzania szczególnego postępowania oraz że w celu wykonania orzeczenia w innym państwie członkowskim wnioskodawcy musieliby przeprowadzić jednolite postępowanie w państwie członkowskim wykonania, w celu uzyskania stwierdzenia wykonalności. Postępowanie to jest jednostronne i ogranicza się na początkowym etapie do weryfikacji dokumentów. Dopiero na późniejszym etapie, jeśli pozwany wyraża sprzeciw, sędzia bada ewentualne przyczyny odmowy. Zapewnia to odpowiednią ochronę praw pozwanych.

Taki swobodny przepływ przybrałby formę jednolitej procedury uznawania i wykonywania orzeczeń, dokumentów urzędowych i ugód sądowych wydanych lub sporządzonych w innym państwie członkowskim. Procedura ta zastępuje procedury krajowe, obowiązujące obecnie w poszczególnych państwach członkowskich. Na poziomie Unii zharmonizowano również i ograniczono do niezbędnego minimum podstawy odmowy uznania lub wykonania. Zastępują one różnorodne i często bardziej rozbudowane podstawy odmowy, jakie występują obecnie na poziomie krajowym.

Aby uwzględnić krajowe zasady ochrony miejsca zamieszkania rodziny, przepis ten pozwala państwu członkowskiemu odstąpić od stosowania prawa obcego na korzyść prawa krajowego. W celu zapewnienia ochrony miejsca zamieszkania rodziny, państwo członkowskie, na terytorium którego się ono znajduje, może zastosować więc swoje własne zasady w tym zakresie. W wyjątkowych przypadkach państwo to może zastosować swoje prawo w stosunku do każdego, kto zamieszkuje na jego terytorium, na zasadzie „preferencji” w stosunku do prawa mającego zwykle zastosowanie lub prawa właściwego dla umowy majątkowej małżeńskiej, zawartej w innym państwie członkowskim.

(1)Unia Europejska postawiła sobie za cel utrzymanie i rozwój przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, w której zapewniony jest swobodny przepływ osób. W celu stopniowego tworzenia takiej przestrzeni, Unia ma przyjmować środki w dziedzinie współpracy sądowej w sprawach cywilnych mających skutki transgraniczne, w szczególności jeżeli jest to niezbędne do prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego.

(25)Jednak aby umożliwić małżonkom korzystanie w innym państwie członkowskim z praw, które powstały lub przeszły na nich jako skutek małżeńskiego ustroju majątkowego, niniejsze rozporządzenie powinno przewidywać możliwość dostosowania nieznanego prawa rzeczowego do najbliższego odpowiednika tego prawa rzeczowego, przewidzianego w prawie tego innego państwa członkowskiego. W ramach takiego dostosowania należy uwzględnić cele i interesy, którym służy określone prawo rzeczowe, oraz związane z nim skutki. Aby określić prawo rzeczowe będące najbliższym krajowym odpowiednikiem nieznanego prawa rzeczowego, możliwe jest nawiązanie kontaktu z organami lub właściwymi osobami w państwie, którego prawo jest właściwe dla danego małżeńskiego ustroju majątkowego, w celu uzyskania dalszych informacji co do charakteru i skutków tego prawa. W tym celu mogłyby zostać wykorzystane istniejące sieci w obszarze współpracy sądowej w sprawach cywilnych i handlowych, a także wszelkie inne dostępne środki ułatwiające zrozumienie prawa zagranicznego.

(24)Niniejsze rozporządzenie powinno umożliwiać wynikające z małżeńskiego ustroju majątkowego tworzenie lub przeniesienie prawa do nieruchomości lub rzeczy ruchomych, zgodnie z prawem właściwym dla danego małżeńskiego ustroju majątkowego. Nie powinno ono jednak wpływać na zamknięty katalog (numerus clausus) praw rzeczowych znany w prawie krajowym niektórych państw członkowskich. Od państwa członkowskiego nie można wymagać, by uznało prawo rzeczowe odnoszące się do majątku znajdującego się w tym państwie członkowskim, jeżeli to prawo rzeczowe nie jest znane w jego porządku prawnym.

(23)Kwestie uprawnień do przekazania lub dostosowania − między małżonkami − praw do świadczeń emerytalnych lub rentowych − bez względu na ich charakter − nabytych w trakcie związku małżeńskiego, które nie wytworzyły dochodów z tytułu świadczeń emerytalnych w trakcie związku małżeńskiego, to sprawy, które powinny pozostać poza zakresem stosowania niniejszego rozporządzenia, przy uwzględnieniu szczególnych systemów istniejących w państwach członkowskich. Jednak taki wyjątek powinien podlegać ścisłej interpretacji. Dlatego też niniejsze rozporządzenie powinno regulować w szczególności kwestię klasyfikacji emerytalno-rentowych składników majątku, kwot wypłaconych już jednemu z małżonków w trakcie związku małżeńskiego oraz ewentualnej rekompensaty dla drugiego małżonka, w przypadku gdy na emeryturę lub rentę łożono ze wspólnych składników majątku.

(20)Niniejsze rozporządzenie nie powinno zatem mieć zastosowania do kwestii ogólnej zdolności prawnej małżonków; wyłączenie to nie powinno jednak obejmować konkretnych uprawnień i praw każdego lub obojga małżonków w odniesieniu do majątku, czy to pomiędzy nimi czy też w odniesieniu do osób trzecich, ponieważ te uprawnienia i prawa powinny wchodzić w zakres stosowania niniejszego rozporządzenia.

(18)Zakres stosowania niniejszego rozporządzenia powinien obejmować wszystkie aspekty cywilnoprawne małżeńskich ustrojów majątkowych, zarówno w zakresie bieżącego zarządzania majątkiem małżonków, jak i zniesienia ustroju majątkowego, zwłaszcza na skutek separacji pary lub śmierci jednego z małżonków. Do celów niniejszego rozporządzenia pojęcie „małżeński ustrój majątkowy” powinno być interpretowane autonomicznie i obejmować nie tylko przepisy, od których małżonkowie nie mogą odstąpić, ale także wszelkie przepisy opcjonalne, co do których małżonkowie mogą zawrzeć porozumienie zgodnie z właściwym prawem, a także wszelkie domyślne przepisy właściwego prawa. Pojęcie to obejmuje nie tylko umowy majątkowe szczególnie i wyłącznie przewidziane w niektórych krajowych systemach prawnych w przypadku związków małżeńskich, ale również wszelkie inne stosunki majątkowe występujące między małżonkami oraz w ich relacjach z osobami trzecimi, wynikające bezpośrednio ze związku małżeńskiego lub jego ustania.

(15)W celu zapewnienia parom małżeńskim pewności prawa w odniesieniu do posiadanego majątku i zaoferowania im pewnej przewidywalności, należy w jednym akcie prawnym ująć wszystkie przepisy mające zastosowanie do małżeńskich ustrojów majątkowych.

(13)Zgodnie z art. 328 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej od chwili ustanowienia wzmocnionej współpracy pozostaje ona otwarta dla wszystkich państw członkowskich pod warunkiem spełnienia ewentualnych warunków uczestnictwa określonych w decyzji upoważniającej. Państwa członkowskie mogą przystąpić do współpracy także w dowolnym innym momencie, o ile, poza spełnieniem wyżej wymienionych warunków, będą również przestrzegać aktów już przyjętych w ramach tej współpracy. Komisja i państwa członkowskie uczestniczące we wzmocnionej współpracy powinny zapewnić wsparcie dla uczestnictwa w niej możliwie największej liczby państw członkowskich. Niniejsze rozporządzenie powinno wiązać w całości i być bezpośrednio stosowane jedynie w uczestniczących państwach członkowskich zgodnie z Traktatami.

(11)Od grudnia 2015 r. do lutego 2016 r. Szwecja, Belgia, Grecja, Chorwacja, Słowenia, Hiszpania, Francja, Portugalia, Włochy, Malta, Luksemburg, Niemcy, Republika Czeska, Niderlandy, Austria, Bułgaria i Finlandia zwróciły się do Komisji informując, że mają zamiar ustanowić między sobą wzmocnioną współpracę w dziedzinie ustrojów majątkowych par międzynarodowych, w szczególności w odniesieniu do jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w zakresie małżeńskich ustrojów majątkowych oraz jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w zakresie skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich, i wezwały Komisję do przedłożenia Radzie wniosku w tej sprawie.

(26)Dostosowanie nieznanych praw rzeczowych, wyraźnie przewidziane w niniejszym rozporządzeniu, nie powinno wykluczać innych form dostosowania w ramach stosowania niniejszego rozporządzenia.

(27)Wymogi dotyczące wpisu do rejestru prawa do nieruchomości lub rzeczy ruchomych powinny być wyłączone z zakresu stosowania niniejszego rozporządzenia. Prawo państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest rejestr (w przypadku nieruchomości lex rei sitae), powinno określać warunki prawne i sposób dokonywania wpisu oraz organy, takie jak organy prowadzące księgi wieczyste lub notariusze, które są odpowiedzialne za sprawdzenie, czy spełnione są wszystkie wymogi oraz czy przedstawiona lub sporządzona dokumentacja jest wystarczająca lub zawiera niezbędne informacje. W szczególności organy mogą sprawdzić, czy prawo małżonka do majątku wymienionego w dokumencie przedstawionym do rejestracji jest prawem wpisanym jako takie w rejestrze lub w inny sposób wykazanym zgodnie z prawem państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest rejestr. Aby uniknąć powielania dokumentów, organy rejestracyjne powinny przyjmować dokumenty sporządzone przez właściwe organy w innym państwie członkowskim, których swobodny przepływ przewiduje się w niniejszym rozporządzeniu. Nie wyklucza to jednak możliwości zwrócenia się przez organy rejestracyjne do osoby ubiegającej się o rejestrację o dostarczenie dodatkowych informacji lub o przedstawienie dodatkowych dokumentów wymaganych na mocy prawa państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest dany rejestr, na przykład informacji lub dokumentów dotyczących zapłaty podatku. Właściwy organ może wskazać osobie ubiegającej się o rejestrację, w jaki sposób można uzupełnić brakujące informacje lub dokumenty.

(28)Z zakresu stosowania niniejszego rozporządzenia powinny również zostać wyłączone skutki wpisu danego prawa do rejestru. Prawo państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest rejestr, powinno określać na przykład, czy wpis ma charakter deklaratywny czy konstytutywny. A zatem gdy na przykład, w celu zapewnienia skutku erga omnes rejestrów lub w celu ochrony czynności prawnych, na mocy prawa państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest rejestr, nabycie prawa do nieruchomości wymaga wpisania do rejestru, chwila nabycia tego prawa powinna być regulowana przez prawo tego państwa członkowskiego.

(29)Niniejsze rozporządzenie powinno zapewniać poszanowanie różnych systemów regulujących sprawy dotyczące małżeńskiego ustroju majątkowego stosowanych w państwach członkowskich. Do celów niniejszego rozporządzenia pojęcie „sąd” powinno zatem być rozumiane szeroko, tak aby obejmowało nie tylko sądy w dosłownym znaczeniu tego słowa, sprawujące funkcje sądownicze, lecz także np. notariuszy, którzy w pewnych państwach członkowskich sprawują w niektórych sprawach dotyczących małżeńskiego ustroju majątkowego funkcje sądownicze, oraz notariuszy i przedstawicieli zawodów prawniczych, którzy w pewnych państwach członkowskich sprawują funkcje sądownicze w danej sprawie dotyczącej małżeńskiego ustroju majątkowego na podstawie przekazania uprawnień przez sąd. Wszystkie sądy w rozumieniu niniejszego rozporządzenia powinny być związane zasadami jurysdykcji określonymi w niniejszym rozporządzeniu. Pojęcie „sąd” nie powinno natomiast obejmować organów pozasądowych państwa członkowskiego uprawnionych na mocy prawa krajowego do zajmowania się sprawami dotyczącymi małżeńskiego ustroju majątkowego, takich jak notariusze w większości państw członkowskich, w których zazwyczaj nie sprawują oni funkcji sądowniczych.

(30)Niniejsze rozporządzenie powinno umożliwiać wszystkim notariuszom, którzy są właściwi w państwach członkowskich w sprawach dotyczących małżeńskiego ustroju majątkowego, wykonywanie tych uprawnień. To, czy notariusze w danym państwie członkowskim są związani zasadami jurysdykcji określonymi w niniejszym rozporządzeniu, powinno zależeć od tego, czy są oni objęci zakresem definicji „sądu” do celów niniejszego rozporządzenia.

(31)Przepływ aktów sporządzanych przez notariuszy w sprawach dotyczących małżeńskiego ustroju majątkowego w państwach członkowskich powinien się odbywać na podstawie niniejszego rozporządzenia. Jeżeli notariusze sprawują funkcje sądownicze, są oni związani zasadami jurysdykcji, a przepływ wydanych przez nich decyzji powinien się odbywać zgodnie z przepisami o uznawaniu, wykonalności i wykonywaniu orzeczeń. Jeżeli notariusze nie sprawują funkcji sądowniczych, nie są oni związani zasadami jurysdykcji, a przepływ wydawanych przez nich dokumentów urzędowych powinien być zgodny z przepisami o dokumentach urzędowych.

(32)By uwzględnić rosnącą mobilność par w trakcie trwania związku małżeńskiego oraz ułatwić należyte działanie wymiaru sprawiedliwości, zasady jurysdykcji zawarte w niniejszym rozporządzeniu powinny umożliwiać obywatelom prowadzenie różnych powiązanych postępowań w sądach tego samego państwa członkowskiego. W tym celu w niniejszym rozporządzeniu należy dążyć do tego, by sprawy dotyczące małżeńskiego ustroju majątkowego podlegały jurysdykcji tylko tego państwa członkowskiego, którego sądy rozpatrują daną sprawę związaną z dziedziczeniem po małżonku, rozwodem, separacją prawną lub unieważnieniem małżeństwa zgodnie z, odpowiednio, rozporządzeniem (UE) 650/2012 lub rozporządzeniem Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącym jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającym rozporządzenie (WE) nr 1347/2000.

(33)W rozporządzeniu należy przewidzieć, że w przypadku gdy postępowanie w sprawie dziedziczenia po małżonku jest prowadzone w sądzie państwa członkowskiego, do którego wniesiono sprawę na mocy rozporządzenia (UE) 650/2012, sądy tego państwa powinny być właściwe do orzekania w sprawach dotyczących małżeńskiego ustroju majątkowego powiązanych z daną sprawą spadkową.

(34)Podobnie sprawy dotyczące małżeńskiego ustroju majątkowego powstałe w związku z postępowaniem prowadzonym przed sądem państwa członkowskiego, do którego na mocy rozporządzenia (WE) 2201/2003 wniesiono sprawę związaną z rozwodem, separacją prawną lub unieważnieniem małżeństwa, powinny być rozpatrywane przez sądy tego państwa członkowskiego, chyba że właściwość do orzeczenia rozwodu, separacji prawnej lub unieważnienia małżeństwa może opierać się jedynie na konkretnych podstawach. W takich przypadkach skoncentrowanie jurysdykcji nie powinno być dopuszczalne bez zgody małżonków.

(35)W przypadku gdy sprawy dotyczące małżeńskiego ustroju majątkowego nie są związane z postępowaniem prowadzonym przed sądem jednego z państw członkowskich w sprawie dziedziczenia po małżonku lub rozwodu, separacji lub unieważnienia małżeństwa, w niniejszym rozporządzeniu należy przewidzieć skalę łączników do celów ustalenia jurysdykcji, poczynając od miejsca zwykłego pobytu małżonków w chwili wniesienia sprawy do sądu. Łączniki te określa się z uwzględnieniem rosnącej mobilności obywateli i w celu zapewnienia rzeczywistego łącznika między małżonkami a państwem członkowskim, w którym sprawowana jest jurysdykcja.

(36)Aby zwiększyć pewność prawa, przewidywalność oraz autonomię stron, niniejsze rozporządzenie powinno umożliwiać stronom – w pewnych okolicznościach – zawarcie porozumienia w sprawie wyboru sądu, które to porozumienie uwzględniałoby w pierwszej kolejności sądy państwa członkowskiego prawa właściwego lub sądy państwa członkowskiego, w którym zawarto związek małżeński.

(37)Do celów stosowania niniejszego rozporządzenia oraz aby uwzględnić wszelkie możliwe sytuacje, państwem członkowskim, w którym zawarto związek małżeński, powinno być to państwo członkowskie, przed którego organami zawarto związek małżeński.

(38)Sądy danego państwa członkowskiego mogą stwierdzić, że na podstawie ich prawa prywatnego międzynarodowego przedmiotowe małżeństwo nie może zostać uznane do celów postępowania w sprawie małżeńskiego ustroju majątkowego. W takim przypadku może w drodze wyjątku zajść konieczność stwierdzenia przez sąd braku jurysdykcji na mocy niniejszego rozporządzenia. Sądy powinny działać szybko, a strona powinna mieć możliwość wniesienia sprawy w każdym innym państwie członkowskim, które za pomocą łącznika wskazano jako państwo sprawujące jurysdykcję, niezależnie od uszeregowania tych podstaw jurysdykcji oraz z poszanowaniem autonomii stron. Każdy sąd, do którego wniesiono sprawę po stwierdzeniu braku jurysdykcji (poza sądami państwa, w którym zawarto związek małżeński), może także, w drodze wyjątku, być zmuszony do stwierdzenia braku swojej jurysdykcji w tych samych okolicznościach. Połączenie różnych przepisów dotyczących jurysdykcji powinno jednak zapewnić stronom wszelkie możliwości wniesienia sprawy do sądów tego państwa członkowskiego, które zaakceptuje jurysdykcję do celów nadania skuteczności danemu małżeńskiemu ustrojowi majątkowemu.

(39)Niniejsze rozporządzenie nie powinno uniemożliwiać stronom rozstrzygnięcia sprawy małżeńskiego ustroju majątkowego polubownie na drodze pozasądowej, na przykład przed notariuszem w wybranym państwie członkowskim, jeżeli jest to możliwe na mocy prawa tego państwa członkowskiego. Powinno to być możliwe nawet wówczas, gdy prawo właściwe dla małżeńskiego ustroju majątkowego nie jest prawem tego państwa członkowskiego.

(40)Aby sprawić, by sądy wszystkich państw członkowskich mogły na tych samych podstawach sprawować jurysdykcję w odniesieniu do małżeńskich ustrojów majątkowych małżonków, niniejsze rozporządzenie powinno w sposób wyczerpujący określać podstawy sprawowania takiej jurysdykcji pomocniczej.

(41)W celu przeciwdziałania w szczególności sytuacjom pozbawienia prawa do wymiaru sprawiedliwości, należy przewidzieć w niniejszym rozporządzeniu przepis dotyczący forum necessitatis, co pozwoli sądowi państwa członkowskiego orzekać, w wyjątkowych przypadkach, w sprawie dotyczącej małżeńskiego ustroju majątkowego, która jest ściśle związana z państwem trzecim. Za taki wyjątkowy przypadek można uznać sytuację, gdy postępowanie nie może toczyć się w danym państwie trzecim, na przykład z powodu wojny domowej, lub gdy nie można we właściwy sposób oczekiwać od jednego z małżonków wszczęcia lub prowadzenia postępowania w tym państwie. Jurysdykcja oparta na forum necessitatis powinna być jednak sprawowana wyłącznie wtedy, gdy sprawa ma dostateczny związek z państwem członkowskim sądu, do którego ją wniesiono.

(42)Aby zapewnić harmonijne funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości należy unikać wydawania niedających się pogodzić orzeczeń w różnych państwach członkowskich. W tym celu niniejsze rozporządzenie powinno przewidywać ogólne zasady proceduralne podobne do zasad przewidzianych w innych aktach prawnych Unii w obszarze współpracy sądowej w sprawach cywilnych. Jedną z takich zasad proceduralnych jest zasada zawisłości sprawy, która wchodzi w grę wtedy, gdy ta sama sprawa dotycząca małżeńskiego ustroju majątkowego zostanie wniesiona do różnych sądów w różnych państwach członkowskich. Na podstawie tej zasady zostanie ustalone, który sąd powinien prowadzić postępowanie w danej sprawie dotyczącej małżeńskiego ustroju majątkowego.

(43)Aby umożliwić obywatelom czerpanie korzyści z uczestnictwa w rynku wewnętrznym, przy zachowaniu całkowitej pewności prawa, niniejsze rozporządzenie powinno umożliwiać małżonkom poznanie z wyprzedzeniem prawa właściwego dla małżeńskiego ustroju majątkowego. Należy w związku z tym wprowadzić zharmonizowane normy kolizyjne w celu uniknięcia sprzecznych rezultatów. Zgodnie z główną zasadą małżeński ustrój majątkowy powinien być regulowany możliwym do przewidzenia prawem, z którym posiada on ścisły związek. Przez wzgląd na pewność prawa oraz w celu uniknięcia fragmentacji małżeńskiego ustroju majątkowego, prawu temu powinien podlegać ogół spraw dotyczących małżeńskiego ustroju majątkowego, to znaczy cały ustrój, bez względu na charakter składników majątku i niezależnie od tego, czy składniki majątku znajdują się w innym państwie członkowskim, czy w państwie trzecim.

(44)Prawo określone w niniejszym rozporządzeniu powinno mieć zastosowanie, nawet jeżeli nie jest prawem państwa członkowskiego.

(45)Aby ułatwić małżonkom zarządzanie ich majątkiem, niniejsze rozporządzenie powinno umożliwić im wybór prawa właściwego dla ich małżeńskiego ustroju majątkowego, niezależnie od charakteru majątku i jego lokalizacji, spośród praw, z którymi małżonkowie mają ścisłe powiązania ze względu na miejsce zwykłego pobytu lub posiadane obywatelstwo. Wyboru tego będzie można dokonać w każdej chwili, przed zawarciem związku małżeńskiego, w momencie jego zawierania lub w jego trakcie.