P6_TA(2006)0392

Nanonauka i nanotechnologie (2005-2009)

Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie nanonauki i nanotechnologii: plan działań dla Europy na lata 2005-2009 (2006/2004(INI))

Parlament Europejski,

- uwzględniając komunikat Komisji z dnia 7 czerwca 2005 r. zatytułowany "Nanonauka i nanotechnologie: Plan działań dla Europy na lata 2005-2009" (COM(2005)0243),

- uwzględniając wspólne sprawozdanie Królewskiego Towarzystwa i Królewskiej Akademii Inżynierii z dnia 29 lipca 2004 r., zatytułowane "Nanoscience and nanotechnologies: opportunities and uncertainties" ("Nanonauka i nanotechnologie: szanse i niewiadome"),

- uwzględniając konkluzje Rady ds. Konkurencyjności w Brukseli z dnia 24 września 2004 r.,

- uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego sw sprawie komunikatu Komisji: W kierunku europejskiej strategii ma rzecz nanotechnologii [1] i jego opinię dotyczącą wyżej wymienionego komunikatu Komisji z dnia 7 czerwca 2005 r. [2]

- uwzględniając art. 45 Regulaminu,

- uwzględniając sprawozdanie Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii oraz opinie Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności, jak również Komisji Prawnej (A6-0216/2006),

A. mając na uwadze, że Komisja przyjęła plan działań w sprawie natychmiastowej realizacji bezpiecznej, zintegrowanej i odpowiedzialnej strategii dotyczącej nanonauki i nanotechnologii,

B. mając na uwadze, że nanonauka i nanotechnologie mogą w olbrzymim stopniu — jako dziedziny multidyscyplinarne — przysłużyć się społeczeństwu poprzez opracowywanie nowych produktów, materiałów, zastosowań i usług, tym samym podnosząc wydajność i jakość życia w całej UE,

C. mając na uwadze, że Rada uznaje ważną rolę, jaką nanotechnologie odgrywają w wielu dziedzinach, i podkreśla znaczenie dalszego rozwijania wiedzy naukowej i technicznej w tym zakresie oraz zachęcania do ich wykorzystywania w przemyśle,

D. mając na uwadze, że zdaniem Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego nanotechnologie mogłyby w znacznym stopniu pomóc UE w osiągnięciu celów wyznaczonych przez Strategię Lizbońską,

1. z zadowoleniem przyjmuje wyżej wymieniony plan działań Komisji określający szereg konkretnych wzajemnie połączonych działań w sprawie natychmiastowego zastosowania nanonauki i nanotechnologii w oparciu o obszary priorytetowe wyznaczone z uwzględnieniem przyszłych potrzeb;

2. uznaje ważną rolę, jaką nanonauka i nanotechnologie mogą odgrywać jako przełomowe technologie stanowiące stymulatory osiągania celów gospodarczych, społecznych i środowiskowych UE; uznaje fakt, że nanotechnologie mogą wyjść naprzeciw potrzebom obywateli (zdrowie publiczne, energetyka, transport, trwały rozwój itd.), jak również przyczynić się do osiągania unijnych celów konkurencyjności i trwałego rozwoju;

3. zauważa, że platformy technologiczne, doradcze grupy ekspertów i plany działań stanowią przydatne instrumenty pomagające w opracowaniu wspólnie uzgodnionych planów badań naukowych i strategii wprowadzania nanotechnologii i nanonauki, tym samym tworząc nowe miejsca pracy i przyczyniając się do wzrostu gospodarczego;

4. popiera cele i inicjatywy przedstawione w wyżej wymienionym komunikacie Komisji z dnia 7 czerwca 2005 r.; z zadowoleniem przyjmuje wyraźny kierunek wyznaczony w tym komunikacie i w wyżej wymienionym planie działań;

5. jednocześnie podkreśla potrzebę zwiększenia nakładów na prace badawczo-rozwojowe finansowane ze środków publicznych; zauważa, że rozdrobnienie europejskiego krajobrazu badawczego jest związane z łatwą dostępnością i relatywnie niskimi kosztami badań w dziedzinie nanonauki, jest jednak również świadom, że należy przeznaczyć środki finansowe na stworzenie i utrzymywanie niezbędnej rozległej infrastruktury, w tym w szczególności sterylnych pomieszczeń, procesów litograficznych i bardzo kosztownych procedur analitycznych; w związku z tym wyraża zaniepokojenie aktualną wysokością nakładów na nanonaukę i nanotechnologie z europejskich środków publicznych, zaleca, aby ambitne cele wyznaczone w w wyżej wymienionym planie działań znalazły odbicie w wysokości tychże nakładów oraz popiera zamiary Komisji w kwestii bardzo istotnego zwiększenia środków przeznaczonych na badania w tej dziedzinie, mającej zasadnicze znaczenie dla przyszłego rozwoju Europy;

6. uważa, że aby UE pozostała konkurencyjna w dziedzinie nanonauki i nanotechnologii, Europa potrzebuje spójnego systemu światowej jakości infrastruktury badawczo-rozwojowej; zwraca uwagę na fakt, że aby móc korzystać z ewentualnych oszczędności wynikających z efektu skali i z uwagi na jej interdyscyplinarny i złożony charakter, infrastruktura badawczo-rozwojowa w zakresie nanotechnologii wymaga zgromadzenia pewnej masy krytycznej zasobów, wykraczających poza środki dostępne dla lokalnych władz i przemysłu; z drugiej strony uznaje, że polityka badawczo-rozwojowa prowadzona na mniejszą skalę może często dawać możliwość lepszego reagowania na zmieniające się możliwości i rozwój sytuacji rynkowej; wzywa zatem Komisję i państwa członkowskie do wzmocnienia i skoordynowania wysiłków badawczo-rozwojowych na tym polu; w tym celu zaleca utworzenie w każdym państwie członkowskim, odpowiednio do charakterystyki poszczególnych państw, minimalnego poziomu infrastruktury i kadry naukowej wyspecjalizowanej w dziedzinie nanonauki i nanotechnologii, pozwalającego na dokonanie postępu, co ostatecznie doprowadziłoby do powstania w niektórych państwach specjalistycznych centrów doskonałości koordynowanych na poziomie UE;

7. zwraca szczególną uwagę na nanomedycynę, jako obiecującą dziedzinę interdyscyplinarną, w obrębie której powstają przełomowe technologie, jak obrazowanie i diagnostyka molekularna, mogące przynieść imponujące korzyści w zakresie wczesnego diagnozowania oraz skutecznego i niedrogiego leczenia chorób takich jak rak, schorzenia sercowo-naczyniowe, cukrzyca, choroba Alzheimera i choroba Parkinsona; wzywa Komisję oraz władze krajowe i regionalne do zwiększenia inwestycji badawczo-rozwojowych w tej dziedzinie oraz do koordynacji wysiłków za pomocą europejskiej platformy technologicznej w dziedzinie nanomedycyny, zaproponowanej w Siódmym. Ramowym Programie Badań, Rozwoju Technologicznego i działań demonstracyjnych (Siódmy Program Ramowy), oraz za pomocą innych instrumentów, w tym "regionów wiedzy" tworzonych w ramach Siódmego Programu Ramowego, w celu osiągnięcia poziomu wiedzy pozwalającego na dokonanie postępu w tej dziedzinie;

8. podkreśla wielką rolę nanonauki i nanotechnologii w rozwoju biologii molekularnej;

9. jest przekonany, że multidyscyplinarna nanonauka i nanotechnologia powinny być skierowane na rozwój energetyki wodorowej, w tym na rozwój nowoczesnych i efektywnych sposobów magazynowania wodoru oraz sprawnych ogniw paliwowych, a także na technologie nośników informacji o znacznie większych od dotychczasowych pojemnościach;

10. podkreśla znaczny postęp w Europie w zakresie nanotechnologii, oparty na podejściu "top-down", zwłaszcza w takich dziedzinach, jak: nanokompozyty, powłoki oraz warstwy odporne na ścieranie i korozję, a także wytwarzanie katalizatorów, fotodiod, w tym tak zwanego niebieskiego lasera, jak również w dziedzinie nanoleków, nanokosmetyków i nanodiagnozy chorób;

11. jest zdania, że poziom europejskich badań podstawowych pozwoli znaleźć technologiczne narzędzia, umożliwiające zastosowanie podejścia "bottom-up", szczególnie w dziedzinie nanoelektroniki;

12. uważa, że działania zmierzające do przyspieszenia rozwoju technologicznego należy uzupełnić o środki polityczne w celu zapewnienia wejścia istniejących technologii na rynek; zauważa, że normy mogą zapewnić równe szanse na rynkach i w handlu międzynarodowym, stanowiąc warunek wstępny uczciwej konkurencji, porównawczej oceny ryzyka i środków regulacyjnych; wzywa zatem Komisję i Radę, by usunęły wszelkie przeszkody w postaci braku norm i niejasnego prawodawstwa, niepotrzebnie wstrzymujące przyjęcie nanotechnologii i nanonauki w Europie, nie tworząc przy tym nowych barier biurokratycznych;

13. podkreśla znaczenie stworzenia "trójkąta wiedzy" (edukacja, badania naukowe i innowacja) potrzebnego Europejskiej Przestrzeni Badawczej; uważa, że w celu uzyskania niezbędnej synergii między badaniami naukowymi, edukacją i innowacyjnością potrzebne jest kompleksowe podejście do kwestii transferu wiedzy, a także rozwój międzysektorowych zasobów ludzkich; wzywa zatem państwa członkowskie do opracowania strategii usprawnienia transferu wiedzy i zajęcia się kwestią niedostatecznych umiejętności poprzez położenie większego nacisku na szkolenie w zakresie nauk przyrodniczych i zainteresowanie większej liczby uczniów i studentów multidyscyplinarnymi zagadnieniami związanymi z nanonauką i naukami ścisłymi; z zadowoleniem przyjmuje starania Komisji na rzecz wspierania sieci staży badawczych w dziedzinie nanotechnologii i wzywa państwa członkowskie do tworzenia, zarówno indywidualnie, jak i w ścisłej współpracy, multidyscyplinarnych sieci pozwalających na łączenie nanotechnologii z szerokim spektrum dziedzin badawczych, w celu rozwoju nowych technologii hybrydowych;

14. uważa, że przemysł, instytuty badawcze i instytucje finansowe powinny współpracować w celu zapewnienia wykorzystania wybitnych prac badawczo-rozwojowych w zakresie nanonauki i nanotechnologii do tworzenia nowych produktów i procesów; uważa, że państwa członkowskie powinny przyspieszać i pobudzać ten proces poprzez koncentrowanie się na poprawieniu u siebie klimatu dla przedsiębiorczości w sektorze nanotechnologii, szczególnie dla firm rozpoczynających działalność (z ang. start-ups), MŚP i przedsiębiorstw innowacyjnych; uważa w tym kontekście, że ochrona praw własności intelektualnej jest istotna dla innowacyjności, zarówno w sensie przyciągania wstępnych inwestycji, jak i do zapewnienia przyszłych dochodów; wzywa Komisję do rozwinięcia standardów na rzecz ochrony praw do własności intelektualnej i wzorów porozumień w zakresie licencji;

15. ubolewa nad faktem, że obejmowanie patentami w Europie wynalazków związanych z nanonauką i nanotechnologią przebiega powoli; wzywa Unię Europejską do stworzenia systemu monitorowania patentów w zakresie nanonauki i nanotechnologii, którym powinien zarządzać Europejski Urząd Patentowy;

16. zachęca do przeprowadzenia ogólnych reform w zakresie europejskiego systemu patentowego w celu obniżenia kosztów obejmowania patentem oraz poprawienia dostępności patentów dla MŚP; podkreśla potrzebę większej przejrzystości i jasnych granic w dziedzinie ochrony patentów;

17. jest przekonany, że szanse Europy na bycie i pozostanie w tej dziedzinie w czołówce są całkowicie uzależnione od jej umiejętności koordynacji; powtórnie stwierdza potrzebę istnienia we Wspólnocie jednego centralnego punktu koordynacji i znaczenie wypowiadania się przez UE jednym głosem na arenie międzynarodowej, szczególnie w świetle wyzwań stawianych przez ochronę patentową w Chinach; wzywa zatem Komisję i państwa członkowskie do stworzenia mechanizmów skutecznej koordynacji działań na tym polu; wzywa Komisję, by w procesie tworzenia polityki uwzględniła wszystkie działania podejmowane w ramach OECD (np. definicje, nazewnictwo, zarządzenie ryzykiem) i UNESCO (etyka);

18. uznaje, że istotnym elementem odpowiedzialnej strategii jest włączenie aspektów społecznych, zdrowotnych oraz kwestii bezpieczeństwa do rozwoju technologicznego nanonauki i nanotechnologii; w tym kontekście wzywa Komisję, państwa członkowskie oraz przemysł europejski do podjęcia skutecznego dialogu ze wszystkimi zainteresowanymi podmiotami, tak aby skierować prowadzone prace na ścieżkę trwałego rozwoju;

19. podkreśla, że ocena zagrożeń technologicznych (od fazy projektowej do usuwania lub recyklingu) dla zdrowia ludzkiego, konsumentów, pracowników i środowiska musi być prowadzona przez cały cykl życia produktów nanonauki i nanotechnologii;

20. zaleca, by spisy składników produktów przeznaczonych dla konsumentów informowały o obecności materiałów zawierających wytworzone nanocząsteczki;

21. podkreśla konieczność poszanowania wysokich zasad etycznych oraz z zadowoleniem przyjmuje planowane przeglądy zagadnień takich, jak nielecznicze udoskonalanie człowieka czy powiązania nanonauki i nanotechnologii z prywatnością osób; oczekuje, że przeglądy te będą publiczne i zawierać będą rzetelną analizę nanomedycyny;

22. popiera tworzenie komisji etyki, które - przedstawiając niezależne opinie naukowe - będą się przyczyniać do prawidłowego informowania opinii publicznej i do tworzenia klimatu zaufania w kwestiach związanych z ewentualnymi zagrożeniami i korzyściami płynącymi z wykorzystywania odkryć w dziedzinie nanotechnologii;

23. z zadowoleniem przyjmuje konsultacje przeprowadzone w związku z niniejszym projektem oraz zachęca Komisję do dalszego rozwijania prac, aby odpowiedzieć na rosnące zapotrzebowanie na lepsze przepisy;

24. z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji opracowania dla różnych grup wiekowych odpowiednich wielojęzycznych materiałów informacyjnych, mających na celu podniesienie wiedzy o postępie i spodziewanych korzyściach płynących z nanonauki i nanotechnologii; zachęca Komisję do uczynienia tego w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi; wzywa Komisję do opracowania strategii komunikacyjnej zmierzającej do podniesienia poziomu wiedzy społeczeństwa na temat ogromnych możliwości oferowanych przez nanotechnologię oraz do rozproszenia społecznych obaw; w ramach tej strategii komunikacyjnej Komisja powinna również wykorzystać pomysły takie jak kampania objazdowa (z wykorzystaniem obwoźnego laboratorium nanonauki) lub nagroda w dziedzinie nanotechnologii;

25. wzywa przemysł, by przyłączył się do wspólnego wysiłku i by uczestniczył w rozwoju nanotechnologii, uwzględniając przy tym ich szersze skutki gospodarcze, społeczne, zdrowotne, a także w zakresie środowiskam, i postępując zgodnie z zasadami odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstw; w tym kontekście podkreśla, że podmioty gospodarcze powinny pomóc w rozpowszechnianiu obiektywnych informacji o odkryciach naukowych w dziedzinie nanonauki i nanotechnologii, o ich planowanym wykorzystaniu oraz o związanych z nimi rodzajach ryzyka i korzyściach dla społeczeństwa;

26. podkreśla, że wszelkie zastosowania i sposoby wykorzystania nanonauki i nanotechnologii powinny przestrzegać zalecanego przez Unię Europejską wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzkiego, konsumentów, pracowników i środowiska i domaga się kodyfikacji nanomateriałów, co doprowadzi do opracowania standardów, które z kolei pobudzą działania na rzecz identyfikacji ryzyka; wzywa Komisję do podjęcia niezbędnych inicjatyw w tym zakresie;

27. podkreśla znaczenie miniaturyzacji wyrobów w celu zmniejszenia liczby odpadów i zapewnienia lepszego wykorzystania energii;

28. podkreśla, że potencjalne szkody dla zdrowia i środowiska spowodowane przez nowe, syntetyczne nanocząsteczki nie są nadal w pełni znane i że w związku z tym należy zbadać efekty działania nanocząsteczek, które nie ulegają natychmiastowemu rozpuszczeniu lub biodegradacji, zgodnie z zasadą ostrożności, przed wykorzystaniem takich cząsteczek w produkcji i ich wprowadzeniem na rynek;

29. wzywa Komisję do zwrócenia szczególnej uwagi na rozwój nanonauki i nanotechnologii w nowych państwach członkowskich, poprzez zapewnienie im możliwości określenia własnych profili badawczych, przy jednoczesnym dalszym wzmacnianiu czołowej pozycji głównych ośrodków europejskich z myślą o osiągnięciu przez Europę wiodącej roli w świecie;

30. podkreśla znaczenie współpracy międzynarodowej w dziedzinie nanonauki i nanotechnologii; wzywa Komisję do dalszej intensyfikacji już doskonałych stosunków z naukowcami rosyjskimi w szczególności oraz do zbadania możliwości i ograniczeń współpracy w tej dziedzinie ze Stanami Zjednoczonymi, Japonią, Chinami i Indiami; zwraca się do Komisji o zacieśnienie współpracy międzynarodowej pomiędzy Unią Europejską, Stanami Zjednoczonymi i Japonią w celu harmonizacji procesu nadawania patentów w zakresie nanonauki i nanotechnologii; podkreśla, że dialog powinien zostać wzmocniony zgodnie z obowiązkami nałożonymi przez Światową Organizację Handlu;

31. zobowiązuje swojego Przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie oraz Komisji, jak również rządom i parlamentom państw członkowskich.

[1] Dz.U. C 157 z 28.6.2005, str. 22.

[2] INT/277 / CESE 1237/2005.

--------------------------------------------------