[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 12.4.2006

KOM(2006) 164 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI

Z WDRAŻANIA DYREKTYWY 79/409/EWG W SPRAWIE OCHRONY DZIKIEGO PTACTWA Część I Zbiorcze sprawozdanie na temat osiągniętych postępów Aktualizacja dla okresu 1999-2001

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie 3

1.1. Tło niniejszego sprawozdania 3

1.2. Proces sprawozdawczy ustanowiony dyrektywą 3

1.3. Struktura sprawozdania 3

2. Dyrektywa Ptasia 79/409/EWG 3

2.1. Cele dyrektywy 3

2.2. Główne postanowienia dyrektywy 4

2.2.1. Transpozycja: Nowe ustawodawstwo krajowe 4

2.2.2. Ochrona naturalnych siedlisk (art. 3): Postępy w określaniu miejsc 5

2.2.3. Ochrona naturalnych siedlisk (art. 3 i 4): Środki podjęte w ramach OSO 5

2.2.4. Ochrona naturalnych siedlisk (art. 3 i 4): Środki podejmowane poza OSO 6

2.2.5. Powszechny system ochrony ptactwa (art. 5) 6

2.2.6. Pozwolenie na sprzedaż, transport i przetrzymywanie ptaków (art. 6) 7

2.2.7. Eksploatacja gatunków (art. 7): Polowanie 7

2.2.8. Środki zabronione (art. 8) 7

2.2.9. Odstępstwa (art. 9) 8

2.2.10. Inne środki i przepisy pomocnicze: Działalność badawcza (art. 10) 8

2.2.11. Wprowadzanie gatunków nierodzimych (art. 11) 9

2.2.12. Świadomość społeczna i budowanie potencjału 9

3. Wnioski 9

1. WPROWADZENIE

1.1. Tło niniejszego sprawozdania

Dyrektywa Rady 79/409/EWG w sprawie ochrony dzikiego ptactwa, tzw. „Dyrektywa Ptasia” przyjęta w kwietniu 1979 roku była pierwszym aktem prawnym UE opracowanym z myślą o długoterminowej ochronie wszystkich gatunków dzikiego ptactwa w Unii Europejskiej. Określa ona 181 zagrożonych gatunków i podgatunków objętych szczególną troską. Państwa członkowskie są odpowiedzialne za wskazanie obszarów specjalnej ochrony (OSO), a w szczególności za ochronę gatunków wędrownych, które są naturalnym dobrem wspólnym dla wszystkich Europejczyków.

1.2. Proces sprawozdawczy ustanowiony dyrektywą

Niniejsze sprawozdanie zostało sporządzone na podstawie informacji przekazanych przez państwa członkowskie w trzyletnich sprawozdaniach krajowych zgodnie z art. 12 dyrektywy. Dotyczy ono działań wdrożeniowych w okresie sprawozdawczym 1999–2001.

Sprawozdanie ogranicza się do omówienia znaczących zmian w porównaniu z poprzednią sytuacją opisaną w dokumencie „Report on the application of Directive 79/409/EWG on the conservation of wild birds: Update for 1996-1998” (Sprawozdanie na temat stosowania dyrektywy 79/409/EWG w sprawie ochrony dzikiego ptactwa. Aktualizacja dla okresu 1996-1998).

1.3. Struktura sprawozdania

Niniejsze sprawozdanie składa się z dwóch części. Część I zawiera streszczenie osiągniętych postępów dla państw UE-15, szczególnie w odniesieniu do głównych celów i postanowień dyrektywy, które zostały przedstawione w krótkim zarysie. Część II zawiera streszczenie krajowych sprawozdań państw członkowskich z działań wdrożeniowych w okresie 1999-2001, zgodnie z wymogiem art. 12 dyrektywy. Część II sprawozdania obejmująca informacje przekazywane przez państwa członkowskie została zweryfikowana przez władze państw członkowskich zgodnie z art. 12 ust. 2.

2. DYREKTYWA PTASIA 79/409/EWG

2.1. Cele dyrektywy

Głównym celem „Dyrektywy Ptasiej”[1] jest długoterminowa ochrona wszystkich gatunków dzikiego ptactwa w Unii Europejskiej. Dla państw UE-15 określa ona listę 181 zagrożonych gatunków i podgatunków objętych szczególną troską (załącznik I). Państwa członkowskie są odpowiedzialne za wskazanie obszarów specjalnej ochrony (OSO), a w szczególności za ochronę gatunków wędrownych, które są naturalnym dobrem wspólnym dla wszystkich Europejczyków.

2.2. Główne postanowienia dyrektywy

Na mocy artykułu 1 Dyrektywy Ptasiej ustanawia się ogólny system ochrony wszystkich gatunków ptactwa występujących naturalnie w stanie dzikim na europejskim terytorium państw członkowskich, do którego stosuje się Traktat (z wyłączeniem Grenlandii). Celem dyrektywy jest ochrona i gospodarowanie tymi gatunkami oraz regulowanie polowania i chwytania tych gatunków. Dotyczy ona dzikiego ptactwa oraz ich jaj, gniazd i naturalnych siedlisk. Artykuł 2 ustanawia cel ochrony wszystkich tych gatunków ptactwa i wiąże ten cel z potrzebami ekologicznymi oraz z naukowymi, kulturowymi, rekreacyjnymi i ekonomicznymi wymogami społeczeństwa.

Dyrektywa skupia się na dwóch głównych wątkach: ochrona naturalnych siedlisk na podstawie art. 3 i 4, oraz polowanie, chwytanie, zabijanie i sprzedaż na podstawie przepisów art. 5 do 9.

Artykuł 10 ma na celu zachęcanie do rozwijania badań nad ochroną dzikiego ptactwa w państwach członkowskich.

Artykuł 11 stanowi, że państwa członkowskie zapewniają, aby wprowadzenie gatunków ptactwa, które nie występują naturalnie w stanie dzikim na europejskim terytorium państw członkowskich, nie naruszało miejscowej flory i fauny.

Artykuł 12 zawiera wymóg, aby państwa członkowskie przekazywały Komisji sprawozdanie na temat wykonania przepisów krajowych ustanowionych na podstawie dyrektywy.

Środki podjęte na podstawie dyrektywy nie mogą prowadzić do pogorszenia obecnego stanu w zakresie ochrony gatunków ptactwa naturalnie występujących w stanie dzikim na europejskim terytorium państw członkowskich (artykuł 13), a państwa członkowskie mogą wprowadzić bardziej rygorystyczne środki ochronne niż te przewidziane w dyrektywie (artykuł 14).

Artykuły 15 do 19 mają charakter proceduralny i stanowią w szczególności o powołaniu komitetu doradczego celem dostosowania dyrektywy do postępu naukowo-technicznego w celu umożliwienia niezbędnych zmian, ustanowienia procedur i ustalenia dat sprawozdań.

2.2.1. Transpozycja: Nowe ustawodawstwo krajowe |

Wymogi prawne | Państwa członkowskie miały obowiązek wprowadzenia w życie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych niezbędnych do wykonania dyrektywy do roku 1981. Teksty głównych przepisów prawa krajowego mają zostać przekazane do Komisji. |

Podsumowanie dla UE-15 | W omawianym okresie nie było znaczących nowelizacji ustawodawstwa, aczkolwiek większość państw członkowskich zgłosiła pewne zmiany. W wielu przypadkach odnoszą się one do przepisów ustawodawstwa wtórnego dotyczących szczegółowych warunków polowania, oceny wpływu oraz przetrzymywania ptactwa. Na skutek zmian w ustawodawstwie Wielkiej Brytanii wzmocniono uprawnienia w zakresie egzekwowania prawa oraz zaostrzono kary za działania niezgodne z prawem. |

2.2.2. Ochrona naturalnych siedlisk (art. 3): Postępy w określaniu miejsc |

Wymogi prawne | Artykuł 3 i 4 zobowiązuje państwa członkowskie do ochrony, zachowania lub przywrócenia wystarczającej różnorodności i obszaru naturalnych siedlisk. W szczególności artykuł 4 wskazuje, że najbardziej odpowiednie tereny pod względem liczby i powierzchni są klasyfikowane jako obszary specjalnej ochrony (OSO). |

Podsumowanie dla UE-15 | W większości państw członkowskich dodano nowe OSO do list krajowych, oraz/lub poszerzono powierzchnię istniejących OSO. W niektórych przypadkach wprowadzono znaczące uzupełnienia do listy OSO (np. w Hiszpanii, Holandii, Portugalii, Szwecji i we Włoszech). Jedynie Belgia zgłasza likwidację obszaru, która została następnie zrekompensowana w innych regionach. Finlandia zredukowała natomiast niektóre OSO pod względem wielkości powierzchni. W Belgii i Irlandii rozważa się klasyfikację lub rozszerzenie morskich lub przybrzeżnych OSO. Wielka Brytania przeprowadziła szczegółowy przegląd OSO, lecz wyniki tego przeglądu nie zostały szczegółowo opisane. |

2.2.3. Ochrona naturalnych siedlisk (art. 3 i 4): Środki podjęte w ramach OSO |

Wymogi prawne | Artykuł 3 wskazuje na konieczność ochrony, zachowania i przywrócenia naturalnych siedlisk o wystarczającej różnorodności i obszarze. Ustanawia on podejście oparte na dwóch torach działania: i) stworzenie obszarów ochrony i gospodarowanie nimi oraz ii) przywracanie i ulepszanie naturalnych siedlisk. Artykuł 4 opisuje wymagane działania ochronne celem zapewnienia odpowiedniości siedlisk dla szeregu wymienionych w załączniku I gatunków podatnych na zmiany w naturalnym siedlisku oraz dla gatunków wędrownych. Podobnie jak artykuł 3, ten artykuł dotyczy środków podejmowanych na całym terytorium oraz w ramach sieci obszarów chronionych. |

Podsumowanie dla UE-15 | Projekty LIFE odegrały pewną rolę w niektórych państwach członkowskich, co jest najbardziej widoczne w Finlandii. Środki obejmują plany agrośrodowiskowe i plany gospodarowania (Niemcy, Hiszpania, Finlandia, Holandia, Wielka Brytania) oraz nabywanie gruntów (Portugalia). W wielu państwach członkowskich (Portugalia, Włochy) istnieją plany gospodarowania, aczkolwiek bez wyczerpującego zasięgu (Holandia). Tylko Finlandia podkreśla rolę planów odtwarzania. |

2.2.4. Ochrona naturalnych siedlisk (art. 3 i 4): Środki podejmowane poza OSO |

Wymogi prawne | Artykuł 3 formułuje konieczność ochrony, zachowywania i przywrócenia wystarczającej różnorodności i obszaru naturalnych siedlisk ptactwa. Ustanawia on podejście oparte na dwóch torach działania: i) stworzenie obszarów ochrony i gospodarowanie nimi oraz ii) przywracanie i ulepszanie naturalnych siedlisk. Artykuł 4 opisuje wymagane działania ochronne celem zapewnienia odpowiedniości siedlisk dla szeregu wymienionych w załączniku I gatunków podatnych na zmiany w naturalnym siedlisku oraz dla gatunków wędrownych. Podobnie jak artykuł 3, artykuł ten dotyczy środków podejmowanych na całym terytorium oraz w ramach obszarów chronionych. |

Podsumowanie dla UE-15 | Większość krajów wskazuje na wykorzystywanie umów i środków agrośrodowiskowych (Austria, Belgia, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Niemcy, Portugalia, Szwecja, Wielka Brytania, Włochy). Te oraz inne inicjatywy mają na celu odtworzenie różnych naturalnych siedlisk np. łąk, terenów podmokłych, obszarów trawiastych, wrzosowisk, lasów dębowych, terenów bagiennych, rodzimych obszarów leśnych oraz gospodarowanie nimi. W niektórych przypadkach działania te obejmują także cechy krajobrazu. W niektórych przypadkach stosuje się także zakup gruntów szczególnie, jeżeli chodzi o torfowiska. |

2.2.5. Powszechny system ochrony ptactwa (art. 5) |

Wymogi prawne | Artykuł 5 ustanawia powszechny system ochrony poprzez wprowadzenie zakazu umyślnego zabijania i chwytania ptactwa, umyślnego niszczenia lub uszkadzania gniazd i jaj, wybierania i zatrzymywania jaj, umyślnego płoszenia ptaków, szczególnie w okresie lęgowym i wychowu młodych, oraz zakaz przetrzymywania ptactwa należącego do gatunków, na które polowanie jest zabronione. |

Podsumowanie dla UE-15 | W Austrii, Finlandii, Hiszpanii, Holandii, Wielkiej Brytanii i we Włoszech funkcjonują strategie lub plany gospodarowania gatunkami, lecz w większości przypadków dotyczą one bardzo ograniczonej liczby gatunków. Sprawozdanie Wielkiej Brytanii odwołuje się do największej liczby planów działania (26), a także wyszczególnia inne działania ochronne ukierunkowane na 6 gatunków. Hiszpania ustanowiła strategie gospodarowania jedynie dla dwóch gatunków, ale utworzyła szereg grup roboczych zajmujących się gatunkami i zagadnieniami pokrewnymi. W kilku krajach (Belgia, Dania, Francja, Irlandia, Niemcy i Szwecja) wzmocniono ustawodawstwo, aby podnieść poziom ochrony przed umyślnym chwytaniem, płoszeniem, niszczeniem i wybieraniem jaj itp. W Irlandii wymagane są obecnie pozwolenia na dodatkowe działania, co powinno zmniejszyć ryzyko płoszenia ptaków. Projekty LIFE zostały wymienione jedynie w przypadku Wielkiej Brytanii i Portugalii. |

2.2.6. Pozwolenie na sprzedaż, transport i przetrzymywanie ptaków (art. 6) |

Wymogi prawne | Artykuł 6 zakazuje sprzedaży, transportu w celu sprzedaży i przetrzymywania w celu sprzedaży żywych lub martwych ptaków, jak również wszelkich części ptaków należących do gatunków objętych dyrektywą, w tym tych, na które można polować i które można chwytać, a które nie zostały wymienione w części 1 załącznika III. Jeżeli państwo członkowskie zamierza zezwolić na takie działania w stosunku do gatunków wymienionych w części 2 załącznika III, przy wprowadzeniu przepisów ograniczających oraz zapewnieniu, że ptaki zostały zabite zgodnie z prawem, państwo takie winno najpierw skonsultować się z Komisją. |

Podsumowanie dla UE-15 | Sprawozdanie Wielkiej Brytanii szczegółowo omawia poziom inspekcji oraz pomyślnie zakończonych procesów w sprawie bezprawnego przetrzymywania ptaków. Ponadto tylko Irlandia, Włochy, Belgia i Austria donoszą w swoich sprawozdaniach o problemie sprzedaży i przetrzymywania ptaków. |

2.2.7. Eksploatacja gatunków (art. 7): Polowanie |

Wymogi prawne | Artykuł 7 zezwala na polowanie, w tym sokolnictwo, ograniczając eksploatację do gatunków wymienionych w załączniku II. Polowanie winno być prowadzone zgodnie z obowiązującymi środkami krajowymi oraz zasadami rozsądnego wykorzystywania oraz ekologiczne zrównoważonej kontroli gatunków ptactwa. Polowanie nie może zagrażać środkom ochrony powziętym na innych obszarach (zgodnie z art. 2) i winno być ograniczane w kluczowych okresach cyklu życia gatunków (np. w okresie reprodukcji). |

Podsumowanie dla UE-15 | Wprowadzono pewne zmiany do krajowego i regionalnego ustawodawstwa dotyczącego polowań (Dania, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Portugalia, Szwecja, Wielka Brytania – Szkocja). W kilku przypadkach (np. Belgia – Flandria, Włochy, Irlandia, Grecja) polowanie jest regulowane corocznie, aczkolwiek nie jest oczywiste, na jakiej podstawie wydawane są zezwolenia i czy są one w pełni zgodne z dyrektywą. |

2.2.8. Środki zabronione (art. 8) |

Wymogi prawne | Zabronione są wszelkie środki nieselektywnego chwytania lub zabijania ptactwa lub podejmowania takich działań na dużą skalę. |

Podsumowanie dla UE-15 | Większość państw członkowskich donosi o sytuacji prawnej w zakresie dozwolonych metod chwytania lub zabijania, a niektóre po prostu odwołują się do tekstu aktu prawnego bez podania jego treści. Żaden z krajów nie wskazuje, czy występują problemy z praktycznym wykonywaniem przepisów prawnych. |

2.2.9. Odstępstwa (art. 9) |

Wymogi prawne | Artykuł 9 ustanawia możliwość odstępstw od postanowień artykułów dotyczących eksploatacji, jeśli nie ma innego zadowalającego rozwiązania. Odstępstwo jest możliwe i) w interesie zdrowia i bezpieczeństwa publicznego, w interesie bezpieczeństwa lotniczego, w celu zapobieżenia poważnym szkodom w odniesieniu do zbóż, inwentarza żywego, lasów, rybołówstwa i wody oraz w celu ochrony flory i fauny; ii) do celów badań i nauczania, repopulacji lub ponownego wprowadzania oraz dla wylęgu niezbędnego do powyższych celów; iii) w celu zezwolenia, przy zachowaniu ściśle nadzorowanych warunków oraz na zasadach selektywnych, na chwytanie, przetrzymywanie lub inne legalne wykorzystywanie niektórych ptaków w małych ilościach. Państwa członkowskie winny przekazywać do Komisji określone informacje i przesyłać coroczne sprawozdanie na temat wykonania tego artykułu. Na podstawie tych informacji Komisja winna zapewnić, aby skutki odstępstw nie były niezgodne z dyrektywą. |

Podsumowanie dla UE-15 | Na odstępstwa zezwala się z szeregu powodów, takich jak zapobieganie szkodom w odniesieniu do zbóż, kontrola chorób, bezpieczeństwo lotnicze, ujemny wpływ wywierany przez nierodzime gatunki, edukacja i działalność naukowa. W Finlandii dopuszczono 121 odstępstwa, głównie do celów naukowych i dydaktycznych. Schwytano także jednego bociana, którego przetrzymywano w ogrodzie zoologicznym (Finlandia). W niektórych sprawozdaniach krajowych wymienia się kormorana (Austria, Francja i Irlandia). Najbardziej zauważalne odstępstwa dotyczą 7 gatunków we Włoszech i dotyczą 80.000 ptaków. Tylko Szwecja powołuje się na potrzebę zgodności odstępstw z korzystnym statusem ochronnym. |

2.2.10. Inne środki i przepisy pomocnicze: Działalność badawcza (art. 10) |

Wymogi prawne | Artykuł 10 zawiera wymóg, aby państwa członkowskie prowadziły prace badawcze wymagane jako podstawa ochrony, gospodarowania i eksploatacji populacji ptaków. Priorytety zostały sformułowane w załączniku V dyrektywy. |

Podsumowanie dla UE-15 | Lista projektów badawczych jest długa i zróżnicowana. Najczęściej wymienia się inwentaryzacje ptaków w okresie rozmnożeń, liczenie ptactwa wodnego, programy obrączkowania ptaków, badania dotyczące wymogów/wyboru naturalnych siedlisk, rozmieszczenie i liczebność ptaków oraz badania dotyczące programów monitoringu i gospodarowania. |

2.2.11. Wprowadzanie gatunków nierodzimych (art. 11) |

Wymogi prawne | Na mocy artykułu 11 państwa członkowskie winny konsultować się z Komisją w sprawie wprowadzania gatunków ptactwa, które nie występują naturalnie w stanie dzikim. Wprowadzanie może się odbywać tylko wtedy, gdy nie narusza ono lokalnej flory i fauny. |

Podsumowanie dla UE-15 | Nie zgłoszono nowych przypadków wprowadzania gatunków. Najczęściej w sprawozdaniach krajowych pojawia się sterniczka jamajska jako gatunek nierodzimy (Hiszpania, Irlandia, Szwecja i Wielka Brytania). Środki kontrolne stosowane w Hiszpanii wydają się skuteczne, gdyż od ponad roku nie zaobserwowano żadnych hybryd. W Szwecji i Irlandii polowanie jest środkiem kontroli liczebności. W Wielkiej Brytanii prowadzony jest ograniczony test kontrolny celem stwierdzenia, czy możliwe jest całkowite wyeliminowanie gatunku. Pewne niepokoje wywołuje szereg innych gatunków, w szczególności gęsi w Wielkiej Brytanii i Irlandii. W stosunku do gatunków nierodzimych prowadzone są programy monitoringowe we Włoszech (110 gatunków nierodzimych) oraz w Wielkiej Brytanii (wprowadzone gatunki o małych populacjach lęgowych; nierodzime nielęgowe ptactwo wodne i hybrydy). |

2.2.12. Świadomość społeczna i budowanie potencjału |

Wymogi prawne | Nie ma |

Podsumowanie dla UE-15 | Atlas ptaków, materiały dydaktyczno-szkoleniowe, ulotki, konferencje, punkty informacyjne, krajowe dokumenty referencyjne itp. |

3. WNIOSKI

Celem niniejszego sprawozdania jest wsparcie oceny postępów Wspólnoty w wykonywaniu postanowień Dyrektywy Ptasiej przy wykorzystaniu informacji od państw członkowskich na temat wykonywania przepisów krajowych przyjętych zgodnie z dyrektywą. Te informacje, a także informacje o statusie i trendach dotyczących populacji ptaków i ich siedlisk, oraz o związanych z nimi naciskach, wpływach i czynnikach społeczno-ekonomicznych umożliwiły ocenę skuteczności dyrektywy[2].

Na chwilę obecną sklasyfikowano już ponad 3000 OSO, pokrywających niemal 8% naziemnego terytorium UE oraz dodatkowo znaczny obszar morski o powierzchni ponad 2,7 mln hektarów, aczkolwiek tylko 4 kraje (Belgia, Dania, Holandia i Luksemburg) w dużym stopniu zakończyły działania stanowiące ich wkład w tworzenie sieci OSO. Istnieją ponadto znaczące różnice, jeśli chodzi o procent terytorium krajowego przeznaczonego na OSO w różnych państwach: od poniżej 2 % we Francji do ponad 15 % w Hiszpanii. Ochrona oraz zrównoważone gospodarowanie tymi terenami, szczególnie w przypadku terenów bagiennych, w połączeniu z opracowywaniem planów działania dla poszczególnych gatunków przyczyniło się do odbudowywania populacji niektórych bardzo zagrożonych gatunków. Prowadzone działania różnią się jednak w różnych krajach, a niektóre ważne tereny nadal nie zostały objęte ochroną.

Nadal istnieją pewne kontrowersje i konflikty dotyczące zgodności z dyrektywą systemów i praktyki polowań w niektórych krajach. W pewnych krajach, takich jak np. Francja, Hiszpania i Włochy, konflikty mają długą historię i towarzyszą im liczne spory sądowe dotyczące tych kwestii. Ze względu na kontrowersje wokół polowań pojawiła się konieczność lepszego wzajemnego zrozumienia oraz lepszego zrozumienia postanowień dyrektywy na różnych poziomach a także szerszego dialogu ze stronami zaangażowanymi w polowania.

Na zakończenie należy stwierdzić, że potrzebne są przyspieszone wysiłki, aby dyrektywa spełniła swój cel polegający na zachowaniu gatunków dzikiego ptactwa w Europie oraz aby należycie przyczyniała się ona do osiągnięcie celu UE polegającego na powstrzymaniu utraty bioróżnorodności do roku 2010 zgodnie z ustaleniami Rady Europejskiej w Göteborgu sformułowanymi w szóstym wspólnotowym programie działań na rzecz środowiska naturalnego (decyzja 1600/2002).

[1] Dyrektywa 79/409/EWG (Dz.U. L 103, 25/04/1979) zmieniona dyrektywą 81/854/EWG (Dz.U. L 319, 07/11/1981, str. 3), dyrektywa 85/411/EWG (Dz.U. L 233, 30/08/1985, str. 33), dyrektywa 86/122/EWG (Dz.U. L 100, 16/04/1986, str. 22), dyrektywa 91/244/EWG (Dz.U. L 115, 08/05/1991, str. 41), dyrektywa 94/24/EWG (Dz.U. L 164, 30/06/1991, str. 9) oraz akty dotyczące akcesji Grecji, Hiszpanii, Portugalii, Austrii, Szwecji i Finlandii (Dz.U. L 302, 15.11.1985, str. 221 & Dz.U. L 291, 19.11.1979, str. 17).

[2] „25 years of the Birds Directive: Challenges for 25 countries” (25 lat Dyrektywy Ptasiej: Wyzwania dla 25 państw”), sprawozdanie DG Środowisko, październik 2004.