SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Piąte sprawozdanie z wykonania przez Republikę Mołdawii planu działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego /* COM/2013/0807 final */





SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Piąte sprawozdanie z wykonania przez Republikę Mołdawii planu działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego 1. Wprowadzenie 15 czerwca 2010 r. UE oraz Republika Mołdawii, podczas pierwszego spotkania urzędników wyższego szczebla, nawiązały dialog w sprawie wiz w celu zbadania warunków dla bezwizowego ruchu obywateli Republiki Mołdawii (zwanych dalej „obywatelami Mołdawii”) do UE. 24 stycznia 2011 r. Komisja przedstawiła władzom Republiki Mołdawii (zwanym dalej „władzami mołdawskimi”) plan działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego (zwany dalej „VLAP”)[1], a następnie w lutym odbyło się drugie spotkanie urzędników wyższego szczebla. W planie tym przedstawiono szereg precyzyjnych benchmarków, które Republika Mołdawii powinna osiągnąć w obrębie czterech segmentów[2] zagadnień istotnych z technicznego punktu widzenia, w celu przyjęcia ram legislacyjnych, politycznych i instytucjonalnych (etap 1) oraz ich skutecznego i trwałego wdrożenia (etap 2). Komisja regularnie składała Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania w sprawie wykonania VLAP. Pierwsze sprawozdanie z postępu prac przedstawiono 16 września 2011 r.[3]. Trzecie spotkanie urzędników wyższego szczebla odbyło się 7 października 2011 r. W październiku i listopadzie 2011 r. przeprowadzono misje oceniające, które dotyczyły segmentu 2, 3 oraz 4 VLAP. W misjach uczestniczyli eksperci z państw członkowskich UE, urzędnicy Komisji oraz Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (dalej zwanej „ESDZ”). Celem wspomnianych misji była ocena ram legislacyjnych, politycznych i instytucjonalnych w oparciu o benchmarki pierwszego etapu VLAP oraz ich zgodności z normami europejskimi i międzynarodowymi. Drugie sprawozdanie z postępu prac przedstawiono 9 lutego 2012 r.[4], a czwarte spotkanie urzędników wyższego szczebla odbyło się 27 lutego 2012 r. Trzecie sprawozdanie z postępu prac przedstawiono 22 czerwca 2012 r.[5]. Było to końcowe sprawozdanie z pierwszego etapu realizacji VLAP, w którym Komisja przedstawiła skonsolidowaną ocenę postępów poczynionych przez Republikę Mołdawii w osiąganiu benchmarków pierwszego etapu VLAP. 3 sierpnia 2012 r. Komisja we współpracy z odpowiednimi agencjami UE i zainteresowanymi stronami opublikowała ocenę potencjalnych skutków, jakie przyszła liberalizacja reżimu wizowego wobec obywateli Mołdawii podróżujących do UE przyniesie w zakresie migracji i bezpieczeństwa[6]. W następstwie tych sprawozdań Rada przyjęła 19 listopada 2012 r. konkluzje, w których podzieliła pogląd Komisji, że Republika Mołdawii osiągnęła wszystkie benchmarki w ramach pierwszego etapu VLAP. Wymagane ramy legislacyjne, polityczne i instytucjonalne zostały wdrożone. Następnie przystąpiono do oceny benchmarków ustanowionych w ramach drugiego etapu. 28 stycznia 2013 r. odbyło się piąte spotkanie urzędników wyższego szczebla. Nowe misje oceniające dotyczące wszystkich czterech segmentów VLAP zostały przeprowadzone w okresie od 18 lutego do 15 marca 2013 r. Misje oceniające były bezprecedensowe pod względem zakresu i szczegółowości oceny – trwały cztery tygodnie i wzięło w nich udział 12 ekspertów z państw członkowskich UE, którym towarzyszyli urzędnicy Komisji i ESDZ. Misje ekspertów miały na celu ocenę zarówno stopnia osiągnięcia benchmarków drugiego etapu VLAP, jak i stopnia wdrożenia ram legislacyjnych, politycznych i instytucjonalnych zgodnie z normami europejskimi i międzynarodowymi. Szczególną uwagę zwracano na kwestie związane z przeciwdziałaniem dyskryminacji, integracją mniejszości i handlem ludźmi. Niektóre z nich zostały uwzględnione w konkluzjach Rady z dnia 19 listopada 2012 r. Republika Mołdawii zobowiązała się do uwzględnienia zaleceń przedstawionych w tych sprawozdaniach ekspertów w zaktualizowanym krajowym planie działania sporządzonym pod koniec maja 2013 r. W dniu 21 czerwca 2013 r. przestawiono czwarte sprawozdanie z postępu prac[7], zawierające opis stopnia wdrożenia ram legislacyjnych i instytucjonalnych, funkcjonowania instytucji oraz poziomu współpracy między poszczególnymi organami. Niniejsze piąte sprawozdanie przedstawia stan realizacji zaleceń przedstawionych w czwartym sprawozdaniu oraz stopień ogólnego osiągnięcia benchmarków ustalonych dla drugiego etapu VLAP. Szczególną uwagę zwrócono na kwestię trwałego charakteru reform i rezultatów, który osiągnięto m.in. poprzez stosowanie racjonalnej polityki kadrowej, polityki w zakresie tworzenia zdolności i polityki finansowej. Niniejsze sprawozdanie jest oparte również na ustaleniach dokonanych podczas szóstego spotkania urzędników wyższego szczebla, które odbyło się 15 października 2013 r. w Kiszyniowie, i podczas wizyty dyrektora generalnego Dyrekcji Generalnej Komisji Europejskiej do Spraw Wewnętrznych na granicy podziału administracyjnego na rzece Dniestr i w regionie Naddniestrza. W sprawozdaniu zawarto ocenę stopnia realizacji zaleceń skierowanych do Republiki Mołdawii i przedstawionych w sprawozdaniu dotyczącym oceny skutków z sierpnia 2012 r. 2. Ocena wdrażania czterech segmentów drugiego etapu planu działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego 2.1. Segment 1: Bezpieczeństwo dokumentów, w tym dokumentów biometrycznych 2.1.1. Benchmarki VLAP · Stopniowe wprowadzanie paszportów biometrycznych zgodnych z normami ICAO, w tym również w konsulatach Mołdawii za granicą, i wycofywanie paszportów niezgodnych z normami ICAO. Od 1 stycznia 2011 r. w Republice Mołdawii wydawane są wyłącznie paszporty biometryczne w pełni zgodne z normami ICAO[8], a wymagane ramy legislacyjne są już w pełni ustanowione i wdrażane. Zapewniono skonsolidowane ramy na rzecz bezpiecznego zarządzania tożsamością. Francuska firma Ingelis Expertise przeprowadziła badania aktualnych książeczek paszportowych z naklejką zawierającą chip i we wrześniu 2010 r. uznała je za w pełni zgodne[9] z normami ICAO. Ponadto 11 czerwca 2013 r. Republika Mołdawii została 38. członkiem bazy danych infrastruktury klucza publicznego ICAO, natomiast we wrześniu 2013 r. Centrum Państwowych Zasobów Informacyjnych (CSIR; „Registru”) uzyskało 6 certyfikatów. Gromadzenie danych biometrycznych i zarządzanie nimi odbywa się w całkowitej zgodności z przepisami ustawy o ochronie danych osobowych[10]. Aby rozpocząć wydawanie paszportów biometrycznych z wbudowanymi chipami, „Registru” i spółka akcyjna Gemalto podpisały w dniu 27 września 2013 r. umowę o produkcję i dostawę książeczek paszportowych z bezkontaktowym układem scalonym. 30 września 2013 r. umowa została przedłożona do rejestracji w Agencji Zamówień Publicznych Ministerstwa Finansów i zacznie obowiązywać po jej zarejestrowaniu. Rozpoczęcie wydawania nowych książeczek planowane jest na pierwszy kwartał 2015 r. Paszporty bez danych biometrycznych wydane do 1 stycznia 2011 r. w Republice Mołdawii oraz paszporty wydane do 31 grudnia 2011 r. za granicą zachowają ważność do upływu ich terminu ważności. 1 września 2013 r. w obiegu znajdowało się 2 623 225 paszportów obywateli Republiki Mołdawii, w tym 680 836 (25,19 %) paszportów biometrycznych. Całkowite wycofanie paszportów niebiometrycznych zaplanowano na 2020 r. · Wysoki poziom integralności i bezpieczeństwa procedury składania wniosków paszportowych oraz procesu personalizacji i dystrybucji paszportów, jak również dowodów tożsamości i innych dokumentów umożliwiających ustalenie tożsamości. Urząd stanu cywilnego zapewnia scentralizowany system obsługi wszystkich rodzajów dokumentów stanu cywilnego umożliwiających ustalenie tożsamości (akty stanu cywilnego i wypisy z aktów stanu cywilnego), który charakteryzuje wysoki poziom ochrony. Wszystkie rodzaje dokumentów stanu cywilnego umożliwiające ustalenie tożsamości i stanowiące dokumenty ścisłego zarachowania posiadają pięć znaków ochronnych. Od 7 marca 2013 r. nowe dowody tożsamości są wydawane w nowym formacie ID-1. W celu zautomatyzowania procesu produkcji wyeliminowano pozostałe procedury ręczne dzięki następującym działaniom: zaprojektowanie wytłaczarki dokumentów w formacie ID-1; zapewnianie produkcji specjalistycznego sprzętu w jednej ze specjalistycznych fabryk; zaprojektowanie i zapewnienie produkcji obcinarek dokumentów w formacie ID-1 do istniejącej wytłaczarki (pracującej w formacie ID-2); zaprojektowanie tokarki ze sterowaniem programem (oprogramowanie do sterowania numerycznego) w celu zautomatyzowania technologicznego procesu grawerowania laserowego, cięcia itd. Jeśli chodzi o środki antykorupcyjne, ustawicznie przeprowadzane są planowe i niezapowiedziane kontrole. Nowe zasady organizacji niezapowiedzianych kontroli zostały zatwierdzone rozporządzeniem nr 51 z dnia 18 czerwca 2013 r. Służby stanu cywilnego opracowały strategię służącą zapobieganiu i zwalczaniu korupcji wśród personelu, która została zatwierdzona rozporządzeniem nr 58 w dniu 16 lipca 2013 r. Wszyscy pracownicy, w tym członkowie kierownictwa centralnych i terenowych biur ewidencji i dokumentacji ludności, złożyli swoje podpisy potwierdzające znajomość treści rozporządzenia w sprawie pewnych środków zapobiegających korupcji i protekcjonizmowi. Od 1 kwietnia 2011 r. obowiązuje kodeks etyczny pracowników zatrudnionych w instytucjach zajmujących się ewidencją ludności oraz wydawaniem dokumentów. W 2012 r. odnotowano jeden przypadek naruszenia kodeksu etycznego – członek personelu został ukarany zgodnie z rozporządzeniem wewnętrznym „Registru”. W 2013 r. nie odnotowano przypadków naruszeń. · Szybkie i systematyczne zgłaszanie przypadków utraty lub kradzieży paszportów w celu ich uwzględnienia w bazie danych Interpolu/LASP. W 2012 r. do bazy danych Interpolu zawierającej informacje o skradzionych i zagubionych dokumentach podróży zgłoszonych zostało 33 349 mołdawskich paszportów, a 1 676 paszportów zostało wycofanych z tej bazy. W ciągu pierwszych siedmiu miesięcy 2013 r. liczba zgłoszeń kradzieży lub zagubienia paszportu była o 2 000 mniejsza niż w tym samym okresie w 2012 r. W 2012 r. wszczęto dziewięć dochodzeń w sprawie kradzieży dokumentów podróży, a w ciągu pierwszych ośmiu miesięcy 2013 r. wszczęto kolejnych sześć dochodzeń. Podjęto także środki mające na celu ograniczenie liczby zgłoszeń zagubienia paszportu przez obywateli Republiki Mołdawii. Zgodnie z decyzją rządu nr 125 z dnia 18 lutego 2013 r. w przypadku, gdy paszport zawiera wizę lub zezwolenie na pobyt wystawione przez władze innego państwa lub na podstawie tego paszportu obywatel otrzymał inny dokument prawny, może on wystąpić do organu wydającego z uzasadnionym wnioskiem o zezwolenie na zatrzymanie paszportu do użytku przez ograniczony czas pod warunkiem, że w paszporcie dokonano perforacji. Ministerstwo Technologii Informacyjnych i Komunikacji oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych rozpoczęły wspólną ocenę przyczyn zagubień oraz kradzieży paszportów i do końca roku przedstawią ogólne zalecenia. · Regularna wymiana wzorów paszportów i współpraca z UE w zakresie bezpieczeństwa dokumentów. Misje dyplomatyczne państw członkowskich UE raz do roku otrzymują aktualne informacje na temat nowych wzorów paszportów za pośrednictwem specjalnego kanału komunikacji. Ostatnia aktualizacja została przedłożona 8 sierpnia 2013 r. Ostatnia aktualizacja systemu PRADO[11] została przeprowadzona w marcu 2013 r. i uwzględniała nowe wzory zabezpieczeń stosowanych w mołdawskich paszportach biometrycznych. 2.1.2. Zalecenia wynikające z oceny skutków · Ustanowienie i stosowanie proporcjonalnych, skutecznych i odstraszających sankcji dla osób skazanych za sprzedaż lub użyczenie swoich paszportów. W art. 361 ust. 1 kodeksu karnego Republiki Mołdawii określono sankcje związane z wytwarzaniem, posiadaniem lub korzystaniem ze sfałszowanych dokumentów urzędowych – karę w wysokości do 300 jednostek konwencjonalnych (1 jednostka konwencjonalna to 20 MDL[12]) lub od 150 do 200 godzin nieodpłatnych prac społecznych lub karę pozbawienia wolności na okres do dwóch lat. Aby ograniczyć liczbę zgłaszanych przypadków zagubienia paszportu, na mocy decyzji rządu nr 125 z dnia 18 lutego 2013 r. organ wydający może zwrócić posiadaczowi paszport, który zawiera wizę lub zezwolenie na pobyt, do użytku przez ograniczony okres pod warunkiem, że paszport został perforowany. W celu zwiększenia odpowiedzialności posiadaczy paszportu opłaty za wydanie tych dokumentów będą wyższe w przypadku ich zagubienia. · Systematyczne udostępnianie władzom UE danych na temat zgubionych i skradzionych paszportów biometrycznych, w szczególności przy wykorzystaniu bazy danych zgubionych i skradzionych dokumentów podróży Interpolu. Zob. punkt poświęcony benchmarkom VLAP powyżej. · Wzmocnienie ram prawnych i instytucjonalnych dotyczących „rejestru cywilnego” w celu zapobiegania nadużyciom związanym ze zmianą nazwiska lub tożsamości dla uzyskania nowego paszportu. Należy ustanowić i stosować jasne zasady w odniesieniu do zmian nazwiska; ramy prawne i instytucjonalne powinny zostać wzmocnione, a także obejmować skuteczne kontrole oraz środki śledzenia. Zgodnie z decyzją rządu nr 333 z dnia 18 marca 2002 r. w sprawie przyjęcia koncepcji zautomatyzowanego systemu informacyjnego o nazwie „krajowa ewidencja ludności” oraz rozporządzeniem w sprawie krajowej ewidencji ludności każdej osobie podlegającej identyfikacji na terytorium Republiki Mołdawii przydzielony zostaje osobowy numer identyfikacyjny (IDNP). W celu zwiększenia bezpieczeństwa procesu identyfikacji dodane zostają dodatkowe dane osobowe. Zawartość i strukturę danych osobowych można zmienić, ale numer IDNP pozostaje niezmienny. Takie rozwiązanie zapobiega nadużyciom związanym ze zmianą nazwiska lub tożsamości dla uzyskania nowego paszportu. Ogólna ocena segmentu 1 Republika Mołdawii podejmuje wystarczające działania dotyczące zagubionych paszportów i powiązanych sankcji. Od 2015 r. wydawane będą książeczki paszportowe z wbudowanym chipem, a aktualne paszporty z naklejką zawierającą chip gwarantują konieczny poziom bezpieczeństwa. Republika Mołdawii w zadowalający sposób spełniła wymogi określone w zaleceniach zawartych w czwartym sprawozdaniu z wykonania VLAP dotyczące podjęcia określonego rodzaju działań, kontynuując jednocześnie skuteczne wdrażanie stosownych przepisów. Komisja jest zdania, że Republika Mołdawii osiągnęła benchmarki drugiego etapu określone w segmencie 1. 2.2. Segment 2: Nielegalna imigracja, w tym readmisja 2.2.1. Segment 2 / temat 1 – Zarządzanie granicami 2.2.1.1. Benchmarki VLAP · Skuteczne wdrażanie przepisów w zakresie kontroli granicznych dzięki zapewnieniu właściwego przeprowadzania odpraw granicznych oraz odpowiedniej ochrony granicy, a także odpowiednich procedur i skuteczności operacyjnej, obrazu sytuacji na szczeblu krajowym i lokalnym, w tym również wdrażanie analizy ryzyka oraz zarządzanie danymi wywiadowczymi i przepływem danych, a także bezpośredni dostęp do odpowiednich krajowych i międzynarodowych baz danych oraz korzystanie z nich. Departament Policji Granicznej (DPG) działa na rzecz usprawnienia systemu ochrony granicy państwowej przy wykorzystaniu nowoczesnego, specjalistycznego sprzętu, w tym stacjonarnych systemów ochrony granicy. W związku z powyższym w ramach finansowanego przez UE projektu „Stały i przenośny system komunikacji dla mołdawskiej Straży Granicznej” (Policji Granicznej po reformie) na 575-kilometrowej granicy państwowej zainstalowano, w celu zapewnienia nadzoru nad granicą, 125 stacjonarnych i 53 kopułkowe kamery wideo w wieżach i w bezpośredniej okolicy wież ustawionych w miejscach publicznych, na ogrodzeniach oraz w budynkach oddziałów DPG i w obrębie przejść granicznych. Działające od 12 października 2012 r. Krajowe Centrum Koordynacyjne odpowiada za wprowadzanie w życie rozporządzenia ustanawiającego system krajowej kontroli granicy państwowej. Utworzono pięć regionalnych centrów koordynacyjnych i 41 całodobowych lokalnych punktów koordynacyjnych / dyspozytorni. W konsekwencji utworzono 16 stanowisk pracy na szczeblu centralnym, 66 na szczeblu regionalnym i 205 na szczeblu lokalnym. Aby zapewnić zgodność tych działań z najlepszymi praktykami UE, w 2013 r. zorganizowano szereg wizyt studyjnych w państwach członkowskich UE[13]. W ramach misji pomocy granicznej UE (EUBAM) udzielono wsparcia DPG przy opracowywaniu licznych profili ryzyka i przy wdrażaniu internetowego systemu sprawozdawczości z zakresu bieżącej sytuacji na granicy, który zawiera stosowne dane na temat sytuacji w zakresie przestępczości granicznej w całym kraju. Te produkty analityczne wykorzystywane są przez kierownictwo szczebla regionalnego i lokalnego w celu optymalizacji alokacji zasobów wzdłuż granicy oraz do typowania pasażerów i pojazdów do kontroli drugiej linii. DPG opracował moduł kryteriów ryzyka „PASENGER” obejmujący wskaźniki ryzyka, w ramach którego funkcjonariuszom DPG przekazywane są automatyczne ostrzeżenia mające na celu właściwe ukierunkowanie kontroli. Moduł ten stanowi integralną część systemu automatycznej rejestracji przekroczeń granicy i jest dostępny także dla nowoutworzonych mobilnych jednostek DPG (zob. poniżej). W trakcie pierwszych sześciu miesięcy 2013 r. pozwolenia na przekroczenie granicy państwowej Republiki Mołdawii odmówiono 2 786 osobom, w tym 2 212 osobom wyjeżdżającym z kraju. Główne przyczyny odmowy to: nieważne dokumenty, dokumenty podróży po upływie terminu ważności, brak wizy do państwa będącego celem podróży oraz próba przekroczenia granicy przez przejście o niewłaściwym statusie. Departament Policji Granicznej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych prowadził dochodzenia w 173 sprawach karnych, z czego 45 zostało przekazanych do rozpoznania w procesie sądowym, zaś 33 znajdują się na etapie postępowania prokuratorskiego. Podział jest następujący: 8 przypadków przemytu; 8 przypadków nielegalnej migracji; 73 przypadki nielegalnego przekroczenia granicy państwowej; 2 przypadki handlu ludźmi; 3 przypadki nielegalnego posiadania amunicji oraz 79 przypadków podrabiania dokumentów. Podczas przeprowadzania odprawy policja graniczna korzysta z baz danych profili ryzyka w celu określenia ryzyka dotyczącego nielegalnie przewożonych osób próbujących uniknąć kontroli granicznej. W ramach systemu analizy ryzyka DPG wykorzystywane są profile ryzyka handlu ludźmi ujęte w zintegrowanym systemie informacyjnym policji granicznej. Wszystkie oddziały służb kontroli granicznej mają dostęp online do tych profili, które podlegają ciągłym aktualizacjom. Zgodnie ze wskaźnikami ryzyka w 2013 r. policja graniczna zajmowała się 11 przypadkami (z udziałem 24 osób) handlu ludźmi; jeden przypadek dotyczył próby wywozu dzieci z kraju. Policja graniczna prowadziła dochodzenie w dwóch sprawach, zaś pozostałe zostały przekazane stosownym organom porządku publicznego. · Zapewnienie odpowiedniej infrastruktury, wyposażenia technicznego, systemów informatycznych oraz zasobów ludzkich i finansowych zgodnie ze strategią i planem działania IBM, które mają zostać przyjęte, a także skuteczne wdrażanie programów szkoleniowych i środków antykorupcyjnych. W 2013 r. 80 % z 91 środków przewidzianych w planie działania na rzecz strategii IBM zostało wdrożonych, a pozostałe 20 % znajdowało się na etapie wdrażania. Działania reorganizacyjne w policji granicznej zostały ukończone. Łączna liczba oddziałów DPG została zmniejszona o 50 % na szczeblu regionalnym i o 42 % na szczeblu lokalnym. Maksymalną liczbę pracowników DPG ustalono na 3 500. Aktualnie wskaźnik zatrudnienia w DPG kształtuje się na poziomie 86 % maksymalnego zatrudnienia. W 2013 r. DPG sfinalizował reformę strukturalną swoich jednostek lokalnych, tym samym realizując stosowne zalecenia EUBAM. W 2013 r. DPG podjął szereg działań ukierunkowanych na tworzenie zdolności. Zakupiono znaczące ilości nowoczesnego sprzętu[14]. Przeprowadzono szereg działań i szkoleń z zakresu zapobiegania korupcji i jej zwalczania. W ciągu pierwszych sześciu miesięcy 2013 r. pracownicy specjalistycznego oddziału DPG przeprowadzili 25 niezapowiedzianych kontroli oddziałów policji granicznej oraz 196 dochodzeń wewnętrznych skutkujących nałożeniem 227 sankcji, co w 15 przypadkach zakończyło się zwolnieniem z pracy. Na lotnisku w Kiszyniowie zainstalowano system nadzoru wideo, który pozwala na monitorowanie online rejestracji, kontroli i odprawy pasażerów, a także zachowania kontrolerów na przejściu granicznym i ma na celu przeciwdziałanie aktywnej korupcji. Ponadto 220 pracowników DPG i Służby Celnej zostało przeszkolonych przy wsparciu Krajowego Centrum Antykorupcyjnego. W październiku 2013 r. zatrzymano 31 funkcjonariuszy mołdawskiej Służby Celnej i Policji Granicznej pod zarzutem biernej korupcji. · Usprawnienie współpracy między poszczególnymi organami (w tym w zakresie wymiany danych między Strażą Graniczną a organami porządku publicznego), współpracy międzynarodowej, w tym współpracy z sąsiednimi państwami, oraz wdrażanie porozumienia roboczego z Fronteksem w celu zapewnienia wysokiego poziomu skuteczności. Kontynuowano intensywną współpracę z Fronteksem, w ramach której funkcjonariusze DPG wzięli udział – obok służb granicznych Polski, Rumunii i Hiszpanii – we wspólnej operacji „Punkty ogniskowe – granica lądowa i powietrzna 2013”. Na dwóch przejściach granicznych Republiki Mołdawii zlokalizowanych w Crivie i Tudorze realizowany był projekt Fronteksu „Punkty koordynacyjne 2013”. W okresie od marca do maja 2013 r. Krajowy Urząd Celny wspólnie z Europejskim Urzędem ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) prowadził operację regionalną ROMOLUK mającą na celu zwalczanie przemytu nielegalnych produktów tytoniowych i alkoholu. W 2013 r. prowadzono intensywną współpracę z EUBAM zgodnie z planem działania dziewiątego etapu. W ramach wspólnych operacji Fronteksu realizowanych przy udziale Republiki Mołdawii ułatwiono wymianę informacji dzięki dostępowi urzędników mołdawskich do punktu kompleksowej obsługi Fronteksu (ang. Frontex One-Stop-Shop – FOSS), internetowej platformy agencji służącej do wymiany informacji z państwami członkowskimi i osobami trzecimi, jak również do aplikacji sprawozdawczej w zakresie wspólnych operacji (JORA), będącej narzędziem agencji służącym do raportowania, zarządzania i analizowania danych związanych z incydentami stwierdzonymi w trakcie wspólnie prowadzonych operacji. Nastąpiło usprawnienie wymiany informacji pomiędzy DPG a Biurem ds. Migracji i Azylu (BMA), ale konieczne są dalsze inwestycje w tym zakresie. Istnieje potrzeba zainstalowania modułu do elektronicznej wymiany informacji w celu połączenia DPG z bazami danych BMA. Długookresowym celem władz mołdawskich jest usprawnienie systemu monitorowania przepływów migracyjnych przez granicę pomiędzy Republiką Mołdawii a Ukrainą na odcinku naddniestrzańskim. Władze mołdawskie opracowały specjalny mechanizm[15] do monitorowania przepływów migracyjnych. Opiera się on na prawnym obowiązku cudzoziemców przekraczających granicę w regionie naddniestrzańskim do zarejestrowania swojego pobytu w Republice Mołdawii w ciągu 72 godzin od momentu przekroczenia granicy oraz zapewnia niezbędny potencjał administracyjny i procedury ułatwiające proces rejestracji. Rejestracja jest bezpłatna. Pod koniec października 2013 r. zaczęło działać sześć biur terenowych BMA utworzonych wzdłuż granicy podziału administracyjnego. Biura terenowe korzystają z istniejącej infrastruktury wewnętrznych punktów odpraw celnych utworzonych w 2004 r. Należy rozważyć kwestię opracowania przepisów, które w jednoznaczny sposób regulowałyby rejestrację zagranicznych podróżnych. W możliwie jak najszybszym terminie należy wprowadzić strategię informacyjną wyjaśniającą takie nowe zasady. W szczególności przepisy nie powinny powodować utrudnień w ruchu podróżnych ani przewidywać sankcji administracyjnych nakładanych z niezależnych od nich przyczyn. Dotyczy to braku kontroli granicznej prowadzonej przez władze mołdawskie wzdłuż środkowego odcinka granicy państwowej pomiędzy Ukrainą a Republiką Mołdawii. 2.2.1.2. Zalecenia wynikające z oceny skutków · Dalsze wzmocnienie kontroli na granicach, w tym usprawnienie analizy ryzyka i funkcjonowania instrumentów nadzoru, jak również zapobieganie i zwalczanie korupcji na granicach i dalsze działania na rzecz zwiększenia współpracy z EUBAM we wszystkich obszarach zarządzania granicami. Zob. segment 2 / temat 1 – benchmarki VLAP. W 2013 r. EUBAM zorganizował i przeprowadził przy udziale organów granicznych Ukrainy i Republiki Mołdawii ponad 20 wspólnych ćwiczeń (JAE). Wspólne działania podejmowane były w odniesieniu do zidentyfikowanych obszarów ryzyka, takich jak przemyt wyrobów tytoniowych i innych wyrobów podlegających akcyzie (alkohol etylowy itd.), przestępczość samochodowa, nielegalna migracja / przemyt ludzi i handel ludźmi, przemyt towarów konsumpcyjnych i mięsa. Zgodnie z określonymi celami zakres wspólnych ćwiczeń obejmował całą wspólną granicę, łącznie z przejściami granicznymi oraz zieloną i niebieską granicą, jak też miejsca zlokalizowane wewnątrz kraju. W końcowej ocenie ćwiczeń wskazano na potrzebę prowadzenia dalszych szkoleń na stanowisku pracy oraz poprawy w takich obszarach jak: współpraca pomiędzy poszczególnymi organami, umiejętność dokonywania analizy ryzyka oraz użytkowanie i wyposażenie jednostek mobilnych. · Zacieśnienie współpracy z krajami sąsiadującymi. Zacieśnienie dwustronnej i międzynarodowej współpracy oraz wymiany informacji dotyczących danych statystycznych, analitycznych, taktycznych i operacyjnych danych wywiadu za pomocą działań takich jak inicjowanie wspólnych operacji transgranicznych i branie udziału w tego rodzaju operacjach, tworzenie wspólnych zespołów dochodzeniowo-śledczych i wspólnych zespołów wywiadowczych oraz uczestniczenie w pracy tego rodzaju zespołów, ułatwianie wymiany oficerów łącznikowych na potrzeby wyżej wspomnianych operacji, oferowanie usług szkoleniowych dotyczących wspólnych kontroli granicznych i celnych. W 2013 r. działania DPG koncentrowały się przede wszystkim na wykonywaniu umów o współpracy podpisanych pomiędzy DPG a organami granicznymi Polski, Łotwy, Litwy, Estonii i Gruzji. W ramach tej współpracy 96 funkcjonariuszy DPG przeszło szkolenie w Polsce w ramach projektu dotyczącego zarządzania ryzykiem i analiz przestępczości „Zarządzanie informacjami w systemie zwalczania przestępczości transgranicznej”. Przedstawiciele DPG odbyli wizytę studyjną w Estonii, która poświęcona była systemowi bezpieczeństwa i kontroli dokumentów zgodnie z normami europejskimi. Przeprowadzono dwie wspólne operacje pod patronatem EUBAM – „OVIDIUS” i „PONTUS EUXINUS”. Celem tych operacji było zwiększenie potencjału oddziałów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, służb celnych i służb bezpieczeństwa poprzez podejmowanie działań w celu przeciwdziałania i zwalczania przestępczości transgranicznej wspólnie z Ukrainą, UE, państwami członkowskimi i ekspertami międzynarodowymi. DPG i BMA biorą aktywny udział w spotkaniach regularnych i spotkaniach ad hoc grupy roboczej I pod przewodnictwem EUBAM, które są poświęcone nielegalnej migracji i handlowi ludźmi. Działania te stanowią platformę współpracy oficerów śledczych ze wszystkich mołdawskich i ukraińskich organów porządku publicznego, a także z państw członkowskich UE, Europolu, Fronteksu i SELEC w ramach wspólnego działania na rzecz wymiany informacji i tworzenia zdolności w celu wspierania wspólnych dochodzeń w sprawach związanych z nielegalną migracją i handlem ludźmi. Przedstawiciele mołdawskich organów porządku publicznego (służby celnej, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, DPG) są także aktywnymi uczestnikami szeregu innych projektów EUBAM, takich jak grupa robocza II ds. przemytu towarów i papierosów, grupa robocza ds. praw własności intelektualnej, grupa zadaniowa ds. broni, grupa zadaniowa ds. narkotyków i grupa zadaniowa ds. przestępczości samochodowej. Wszystkie te fora przyczyniają się do aktualizacji oceny bieżącej sytuacji, łączenia zasobów i wypracowania mechanizmów wspólnego reagowania na zagrożenia wynikające z nielegalnej działalności transgranicznej w odpowiednich obszarach. · Poprawa jakości szkoleń i usprawnienie tworzenia zdolności w zakresie współpracy międzynarodowej dotyczącej ceł i porządku publicznego oraz wymiany informacji. Zob. segment 2 / temat 1 – benchmarki VLAP. · Koordynacja działań kontrolnych na wspólnych granicach. Wymiana danych wywiadowczych i poszerzenie zakresu wspólnej oceny sytuacji na poziomie operacyjnym. 4 lipca 2013 r. rozpoczęto negocjacje dotyczące umowy pomiędzy rządem Republiki Mołdawii a Radą Ministrów Ukrainy w sprawie punktów kontaktowych na granicy pomiędzy Republiką Mołdawii a Ukrainą. Umowa stanowić będzie podstawę dla nowej koncepcji wymiany informacji oraz ustalenia nowych form utrzymywania wzajemnych relacji poprzez ustanowienie i zapewnienie działalności punktów kontaktowych na granicy mołdawsko-ukraińskiej zgodnie z najlepszymi praktykami UE. Obecnie aktualizowany jest protokół pomiędzy Departamentem Policji Granicznej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Republiki Mołdawii a administracją Państwowej Straży Granicznej Ukrainy w sprawie wymiany informacji analitycznych i statystycznych. W 2013 r. wprowadzono poprawki do protokołu polegające na włączeniu do jego treści postanowienia dotyczącego codziennej wymiany informacji na temat sytuacji na wspólnym odcinku granicy. Ponadto organy graniczne Republiki Mołdawii i Ukrainy sporządzają wspólnie miesięczne sprawozdania na temat oceny ryzyka. Misja EUBAM wspierała organy graniczne obu państw w działaniach ukierunkowanych na usprawnienie wymiany informacji operacyjnych i wdrożenie systemu codziennego monitoringu przepływów migracyjnych przez środkowy, naddniestrzański odcinek granicy państwowej pomiędzy Republiką Mołdawii a Ukrainą. Stworzono mechanizm wymiany informacji w postaci danych nieosobowych dotyczących obywateli państw trzecich, którzy przekroczyli wspólną granicę państwową na jej środkowym odcinku. · Zacieśnienie współpracy z krajami sąsiadującymi, zwłaszcza z Ukrainą. W maju i czerwcu 2013 r. odbyły się spotkania wspólnych grup roboczych złożonych z ekspertów DPG, Centrum Zwalczania Handlu Ludźmi, BMA, ukraińskiej Państwowej Straży Granicznej, Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji i EUBAM. Eksperci sporządzili specjalne sprawozdanie na temat migracji i handlu ludźmi na granicy mołdawsko-ukraińskiej. Oczekuje się, że granica państwowa pomiędzy Republiką Mołdawii a Ukrainą zostanie wytyczona do końca 2014 r. Według aktualnego stanu wytyczono 1 202,5 z 1 222,0 km granicy. Do wytyczenia pozostaje nadal 19,2 km środkowego odcinka i 0,3 km południowych odcinków wspólnej granicy. Trwa opracowywanie dokumentacji dotyczącej ostatecznej granicy wytyczonej na wszystkich odcinkach. Z uwagi na osiągnięty postęp przystąpiono już do opracowywania treści umowy pomiędzy Republiką Mołdawii a Ukrainą w sprawie kontroli granicy państwowej. W 2013 r. odbyły się cztery tury negocjacji na temat projektu umowy pomiędzy Republiką Mołdawii a Ukrainą w sprawie kontroli granicy państwowej. W dniu 21 maja 2013 r. odbyły się negocjacje dotyczące sporządzenia trójstronnego dokumentu na szczeblu rządowym w sprawie określenia i oznakowania punktów styku (triplex confinium) granic państwowych Republiki Mołdawii, Rumunii i Ukrainy. · Podtrzymanie współpracy z EUBAM i wdrożenie zaleceń EUBAM mających na celu poprawę jakości i zwiększenie wykorzystania jednostek mobilnych. EUBAM odnotowuje[16], że liczba obywateli mołdawskich (83) zatrzymanych przy wyjeździe z Republiki Mołdawii w związku z zamiarem odbycia nielegalnej podróży do państw UE spadła o 29 % w 2012 r. w porównaniu z 2011 r. (117). W sprawozdaniu podkreślono także fakt stałego dokonywania usprawnień systemów zarządzania granicami i migracjami w ramach działań na rzecz liberalizacji reżimu wizowego, ogólnie spadkową tendencję w zakresie nielegalnej migracji w Republice Mołdawii oraz zwiększoną kontrolę nielegalnej migracji na granicy mołdawskiej. Istotnym czynnikiem przyczyniającym się do zapobiegania nielegalnej migracji i przestępczości transgranicznej są kontrole międzynarodowych szlaków komunikacyjnych na całym terytorium państwa przeprowadzane przez jednostki mobilne. DPG ustanowiła Dyrekcję ds. Jednostek Mobilnych, która jest dobrze wyposażona na szczeblu centralnym i regionalnym. Dekretem rządu nr 752 z dnia 20 września 2013 r. zatwierdzone zostało rozporządzenie w sprawie jednostek mobilnych DPG określające rolę, zadania i uprawnienia jednostek mobilnych w ramach działań taktycznych i operacyjnych DPG oraz misji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych służących zapewnieniu porządku publicznego i bezpieczeństwa. W rozporządzeniu przewidziano możliwość utworzenia wspólnych jednostek mobilnych w oparciu o umowy o współpracy. Wprowadzono zmiany do rozporządzenia Republiki Mołdawii w sprawie ruchu drogowego, dodając przepisy pozwalające jednostkom mobilnym DPG na prowadzenie działań na drogach publicznych. Od lutego do marca 2013 r. wspólne jednostki mobilne DPG i służb celnych przeprowadziły następujące wspólne operacje: skontrolowano 477 środków transportu, z czego 396 posiadało krajowe numery rejestracyjne, a 81 zagraniczne numery rejestracyjne. W trakcie tych operacji wykryto i udokumentowano: 1 przypadek nielegalnego przewozu produktów podlegających akcyzie (alkohol etylowy); 3 przypadki przewozu towarów konsumpcyjnych bez świadectw pochodzenia; 2 przypadki podrobionych pełnomocnictw dotyczących środka transportu i 2 przypadki zmiany numerów pojazdu. 2.2.2. Segment 2 / temat 2 – Zarządzanie migracjami 2.2.2.1. Benchmarki VLAP · Dalsze skuteczne wdrażanie umowy o readmisji między UE a Republiką Mołdawii oraz środków na rzecz reintegracji obywateli Mołdawii (powracających dobrowolnie lub na podstawie umowy o readmisji). Na mocy umowy o readmisji zawartej z Unią Europejską i państwami spoza UE od 1 stycznia do 31 lipca 2013 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych rozpatrzyło 83 wnioski o readmisję otrzymane z następujących państw: Francji – 35, Austrii – 8, Niemiec – 7, Hiszpanii – 10, Szwajcarii – 6, Rumunii – 7, Belgii – 9, Szwecji – 1. W tym samym okresie na mocy umowy o readmisji 42 obywateli mołdawskich powróciło do Republiki Mołdawii, a 2 obywateli UE wyjechało z Republiki Mołdawii do państw członkowskich UE (1 osoba do Rumunii, 1 na Węgry). Z łącznej liczby wniosków o readmisję otrzymanych z państw UE w przypadku 8 wnioskodawców stwierdzono, że nie byli oni obywatelami Republiki Mołdawii i nie byli w żaden sposób związani z tym krajem. Rozpoczęto realizację dwóch projektów finansowanych przez UE, które dotyczą kwestii powrotów i readmisji. 21 marca 2013 r. przystąpiono do wdrażania dwuletniego projektu „Usprawnienie zarządzania migracją i współpraca w dziedzinie readmisji w Europie Wschodniej[17] (MIGRECO)”. Projekt wdraża Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji (IOM). 20 marca 2013 r. został zainicjowany projekt „Wspieranie Republiki Mołdawii w wykonywaniu planu działania UE i Republiki Mołdawii na rzecz liberalizacji reżimu wizowego – zwalczanie nielegalnej migracji w Republice Mołdawii[18] (FIRMM)”. Projekt ten będzie wdrażany przez Międzynarodowy Ośrodek Rozwoju Polityki Migracyjnej (ICMPD) przez dwa najbliższe lata. Oba projekty przyczyniają się do zwiększenia potencjału BMA poprzez rozwijanie niezbędnych umiejętności w zakresie negocjacji i wykonywania umów o readmisji zawartych z innymi państwami trzecimi oraz protokołów wykonawczych zawartych z państwami członkowskimi UE[19]. · Skuteczne wdrażanie ram prawnych w zakresie zarządzania migracjami, w tym zapewnienie struktur administracyjnych dysponujących odpowiednimi zasobami ludzkimi oraz wyraźnie określonymi i adekwatnymi kompetencjami w odniesieniu do wszystkich aspektów zarządzania migracjami, a także zapewnienie skutecznej współpracy między odpowiednimi organami. W ramach reformy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych przeprowadzono (na mocy rozporządzenia Ministerstwa Spraw Wewnętrznych nr 70 z dnia 28 lutego 2013 r.) kompleksowy przegląd ram instytucjonalnych BMA w celu usprawnienia ogólnego zarządzania migracją w Republice Mołdawii. BMA podniesiono do rangi departamentu, a liczba pracowników wzrosła niemal dwukrotnie – ze 104 do 198. 1 lipca 2013 r. weszła w życie umowa między Republiką Mołdawii a Unią Europejską w sprawie zmiany umowy między Republiką Mołdawii a Wspólnotą Europejską o ułatwieniach w wydawaniu wiz, która została podpisana w czerwcu 2012 r. Na ostatnim posiedzeniu Wspólnego Komitetu Republiki Mołdawii i UE poświęconemu kwestiom wykonywania umowy, które odbyło się 12 czerwca 2013 r. w Brukseli, postęp w wykonywaniu umowy oceniono pozytywnie. Liczba wiz UE wydanych obywatelom Mołdawii w 2012 r. wzrosła do 157 974. Średni wskaźnik odmowy wydania wizy spadł z 7,02 % w 2010 r. do 3,05 % w 2012 r. W 2012 r. państwa członkowskie UE wydały obywatelom Mołdawii 101 135 wiz, z czego 45,01 % stanowiły wizy wielokrotnego wjazdu, w tym 26,71 % wizy do strefy Schengen. W 2008 r. wizy wielokrotnego wjazdu stanowiły jedynie 11,6 % łącznej liczby wydanych wiz. W 2012 r. najwięcej wiz wielokrotnego wjazdu wydały: Rumunia (61,94 %, tzn. 32 533 wizy wielokrotnego wjazdu z łącznej liczby 52 520 wiz), Litwa (45,15 %, tzn. 647 wiz wielokrotnego wjazdu z łącznej liczby 1 433 wiz) i Włochy (36,07 %, tzn. 3 795 wiz wielokrotnego wjazdu z łącznej liczby 10 521 wiz). W 2012 r. najwyższy wskaźnik odmowy wydania wizy odnotowano we Francji (9,8 %, tzn. 434 odrzucone wnioski wizowe na 4 391 złożonych), w Republice Czeskiej (9,52 %, tzn. 439 odrzuconych wniosków na 4 610 złożonych) i we Włoszech (8,03 %[20], tj. 918 odrzuconych wniosków na 11 439 złożonych). Najniższe wskaźniki odmowy wydania wizy odnotowano w Bułgarii (0,04 %, tj. 25 odrzuconych wniosków na 56 864 złożonych), w Rumunii (2,78 %, tj. 1 502 odrzucone wnioski na 54 022 złożone) i w Niemczech (2,43 %[21], tj. 162 odrzucone wnioski na 6 679 złożonych). · Stworzenie i regularne aktualizowanie profilu migracyjnego oraz skuteczna analiza danych dotyczących stanu migracji i przepływów migracyjnych. W kwietniu 2013 r. zostało oficjalnie opublikowane sprawozdanie zawierające opis rozszerzonego profilu migracyjnego Republiki Mołdawii. Rząd Republiki Mołdawii będzie kontynuował przygotowywanie niezależnych okresowych sprawozdań, działając w szczególności pod kierunkiem Biura ds. Migracji i Azylu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. W związku z powyższym do końca 2013 r. zostanie opublikowany zaktualizowany zbiór danych statystycznych zgodny z wykazem wskaźników. Niezależne, zakrojone na szeroką skalę badanie migrantów i gospodarstw domowych[22] zostało przeprowadzone[23] przez Centrum Analiz i Badań Socjologicznych, Politycznych i Psychologicznych „CIVIS” i Agencję ds. Informacji na temat Krajów Pochodzenia w ramach finansowanego przez UE projektu „Wzmocnienie powiązań pomiędzy migracją a rozwojem” (NEXUS Mołdawia). W badaniu stwierdzono, że 370 000 Mołdawian (11 % ludności) przebywa za granicą w charakterze długoterminowych migrantów zarobkowych, a kolejnych 109 000 obywateli Mołdawii (6,6 % ludności) przebywało w innych państwach jako migranci sezonowi. W tej ostatniej grupie 81 % wyjeżdża do Federacji Rosyjskiej, a 7 % – do Włoch. W badaniu ustalono, że 91,2 % osób, które nie wyjechały do tej pory, nie ma planów związanych z migracją (migracja zarobkowa, nauka, migracja sezonowa lub wewnętrzna). Około 56 000 osób, tj. 3,4 % ludności, planuje wyjechać za granicę na długi czas w celach zarobkowych, zaś 51 000 osób, tj. 3,3% ludności, zamierza poszukiwać pracy sezonowej za granicą. · Spójne wdrażanie skutecznych metod wykrywania przypadków nielegalnej migracji na terytorium kraju, przeprowadzanie analizy ryzyka (w tym sprawozdawczość odpowiednich organów i przeprowadzanie analizy na każdym szczeblu administracji, np. lokalnym, centralnym), prowadzenie dochodzeń w przypadkach zorganizowanego ułatwiania nielegalnej migracji, w tym skuteczna współpraca między odpowiednimi organami. W ciągu pierwszych sześciu miesięcy 2013 r. odnotowano (w wyniku stosowania przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych metod wykrywania przypadków nielegalnej migracji na terytorium kraju) 312 przypadków naruszenia przepisów pobytowych: 270 przypadków naruszenia przepisów pobytowych przez cudzoziemców i bezpaństwowców i 42 przypadki zatrudnienia cudzoziemców nieposiadających pozwolenia. BMA wydało 73 decyzje dotyczące powrotu cudzoziemców, a sądy wydały 26 orzeczeń o wydaleniu cudzoziemców. W celu usprawnienia zarządzania migracją we wszystkich obszarach oraz zwiększenia potencjału w zakresie zapobiegania nielegalnym pobytom cudzoziemców w Republice Mołdawii i zwalczania tego zjawiska dokonano przeglądu struktury Dyrekcji ds. Zwalczania Nielegalnych Pobytów Cudzoziemców BMA i zwiększono liczbę pracowników z 11 do 47 osób. W ramach Dyrekcji ds. Zwalczania Nielegalnych Pobytów Cudzoziemców utworzono 3 jednostki regionalne ds. zwalczania nielegalnych pobytów cudzoziemców (na północy kraju – w Bielcach (Bălți), w części środkowej – w Kiszyniowie, i na południu – w Komracie), w których łącznie zatrudnione są 34 osoby. Do września 2013 r. nowo utworzone stanowiska zostały obsadzone w 85 %. W ramach finansowanego przez UE projektu „Wspieranie Republiki Mołdawii w wykonywaniu planu działania UE i Republiki Mołdawii na rzecz liberalizacji reżimu wizowego – zwalczanie nielegalnej migracji w Republice Mołdawii (FIRMM)” zwiększany jest potencjał władz centralnych i lokalnych w obszarze wykrywania przypadków nielegalnej migracji na terenie kraju. Zostanie też udzielona pomoc przy zakupie niezbędnego sprzętu. W ramach tego samego projektu FIRMM BMA utworzyło nową sekcję ds. opracowywania informacji, zarządzania danymi i analizy ryzyka, która uzyska wsparcie w zakresie konsolidacji działań i potencjału analitycznego. W tym samym kontekście utworzona została wewnętrzna grupa robocza, której zadaniem jest opracowanie metodologii przeprowadzania analiz i oceny ryzyka związanego z imigracją i udzielaniem azylu. Grupa robocza otrzyma wsparcie ze strony ekspertów państw członkowskich UE. W trakcie pierwszych siedmiu miesięcy 2013 r. odnotowano 34 przestępstwa związane z nielegalną migracją, podczas gdy w analogicznym okresie 2012 r. odnotowano 82 takie przestępstwa (spadek o 58,5 %). W 2013 r. BMA skierowało 3 sprawy do prokuratury, co skutkowało wszczęciem dochodzenia. · Utworzenie odpowiedniej infrastruktury (w tym ośrodków detencyjnych) oraz zwiększenie kompetencji odpowiedzialnych organów w celu zapewnienia skutecznego wydalania obywateli państw trzecich przebywających nielegalnie na terytorium Republiki Mołdawii lub dokonujących nielegalnego tranzytu przez jej terytorium. W celu zwiększenia potencjału i poprawy skuteczności procedur powrotu i świadczenia usług na rzecz cudzoziemców dokonano przeglądu struktury Ośrodka Tymczasowej Detencji Cudzoziemców Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (rozporządzenie ministra nr 70 z dnia 28 lutego 2013 r.). Liczba pracowników zrestrukturyzowanego ośrodka wzrosła z 29 do 40 osób. Liczba pracowników Służby Bezpieczeństwa i Dostępu wzrosła z 17 do 25 osób, a liczba pracowników zatrudnionych w Służbie Identyfikacji i Eskorty – z 5 do 6 osób. Służba logistyki otrzymała dwa dodatkowe stanowiska. Aby zapewnić pomoc prawną zatrzymanym migrantom, 6 sierpnia 2013 r. podpisano porozumienie pomiędzy BMA, Krajową Radą Państwowej Pomocy Prawnej i Centrum Prawa Adwokatów (organizacja pozarządowa). Na mocy tego porozumienia Krajowa Rada Państwowej Pomocy Prawnej i Centrum Prawa Adwokatów będą udzielać wstępnych porad i niezbędnej pomocy prawnej wszystkim osobom umieszczonym w Ośrodku Tymczasowej Detencji Cudzoziemców. W ciągu pierwszych sześciu miesięcy 2013 r. w ośrodku przebywało 34 cudzoziemców. Średni czas detencji przekracza dwa miesiące. Stosunkowo długi czas poprzedzający opuszczenie ośrodka wynika z niewielkiej liczby odpowiedzi otrzymywanych z niektórych państw trzecich. 2.2.2.2. Zalecenia wynikające z oceny skutków · Prowadzenie ciągłych, ukierunkowanych kampanii informacyjnych mających na celu wyjaśnianie praw i obowiązków związanych z ruchem bezwizowym, w tym informowanie na temat przepisów regulujących dostęp do rynku pracy UE (m.in. za pośrednictwem portalu imigracyjnego UE) i odpowiedzialności za wszelkie nadużycia prawne wynikające z ruchu bezwizowego. W lipcu 2013 r. utworzono komitet sterujący ds. informacji i komunikacji w kwestiach integracji europejskiej. Komitetowi przewodniczy wiceminister spraw zagranicznych, a w jego pracach biorą udział: wysokiej rangi doradca premiera ds. komunikacji z ramienia UE, rzecznik premiera, doradcy premiera, przedstawiciele Dyrekcji Generalnej ds. Integracji Europejskiej i działu ds. mediów Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Posiedzenia komitetu sterującego odbywają się raz w tygodniu lub raz na dwa tygodnie. Opracowano praktyczny plan działania w zakresie priorytetów krótko-, średnio- i długoterminowych, którego realizację rozpoczęto w lipcu 2013 r. Liberalizacja reżimu wizowego stanowi jeden z głównych tematów dyskusji prowadzonych na forum publicznym. Od sierpnia do października 2013 r. zorganizowano ponad 20 działań publicznych związanych z ruchem bezwizowym. We wrześniu przedstawiciele Ministerstwa Spraw Zagranicznych i Integracji Europejskiej Republiki Mołdawii wzięli udział w szeregu osobnych i wspólnych nieformalnych spotkań z przedstawicielami mediów (redaktorami wszystkich kanałów telewizyjnych, większości stacji radiowych, prasy internetowej i tradycyjnej), które miały na celu wyjaśnienie priorytetów w dialogu pomiędzy UE a Republiką Mołdawii przed szczytem w Wilnie i programu działań po szczycie, oraz przedstawienie najnowszych postępów w zakresie wykonania VLAP. 2.2.3. Segment 2 / temat 3 – Polityka azylowa · Skuteczne wdrażanie przepisów dotyczących azylu, w tym stworzenie odpowiedniej infrastruktury oraz wsparcie odpowiedzialnych organów (personel, środki finansowe), w szczególności w obszarze procedur azylowych, przyjmowania osób ubiegających się o azyl oraz ochrony ich praw, a także w obszarze integracji uchodźców; zapewnienie osobom objętym ochroną międzynarodową dostępu do dokumentów podróży przewidzianych w przepisach. W 2012 r. 162 osoby złożyły wnioski o azyl, 19 osób uznano za uchodźców, 45 osób objęto ochroną humanitarną, a 55 osobom odmówiono udzielenia jakiejkolwiek ochrony. Od 1 stycznia do 30 czerwca 2013 r. 54 osoby złożyły wnioski o azyl, 9 osób uznano za uchodźców, 43 osoby objęto ochroną humanitarną, a 22 osobom odmówiono udzielenia jakiejkolwiek ochrony. W 2012 r. średni czas rozpatrywania wniosku wizowego od momentu złożenia wniosku do momentu wydania decyzji w pierwszej instancji wynosił 107 dni, natomiast czas od złożenia wniosku do wydania ostatecznej decyzji – 401 dni. W pierwszej połowie 2013 r. średni czas trwania postępowania administracyjnego wynosił 129 dni, a w przypadku spraw kierowanych do instancji odwoławczej – 289 dni. Czas rozpatrywania wniosku o azyl w ramach postępowania administracyjnego wynosi od jednego do sześciu miesięcy. Na dzień 1 lipca 2013 r. na terytorium Republiki Mołdawii przebywały 272 osoby, którym przyznano status ochrony, w tym 79 uchodźców, oraz 135 osób, którym przyznano ochronę humanitarną. Obecnie w dalszym ciągu trwają postępowania dotyczące 58 osób – oczekuje się na wydanie decyzji w pierwszej instancji lub w instancji odwoławczej. Najwięcej wnioskodawców pochodzi z Syrii, Armenii, Afganistanu, Federacji Rosyjskiej, Azerbejdżanu, Kirgistanu i Sudanu. 12 czerwca 2013 r. przyjęto decyzję rządu nr 362 w sprawie pomocy finansowej przyznawanej uchodźcom i osobom objętym ochroną humanitarną na 2013 r. Kwotę pomocy ustalono na 577,50 MDL, co stanowi 15% średniej szacunkowej kwoty wynagrodzenia z 2013 r. W 2013 r. otrzymano wnioski o przyznanie pomocy od 25 osób, w 22 przypadkach pomoc została przyznana (21 osobom z Syrii i 1 osobie z Sudanu), a w przypadku 3 osób odmówiono przyznania pomocy (osobom z Armenii). W pierwszej połowie 2013 r. 59 cudzoziemców zarejestrowało się w biurach pośrednictwa pracy, przy czym zatrudnienie znalazło 15 osób. W kwietniu 2013 r. podpisano umowę w sprawie wdrożenia finansowanego przez UE projektu „Inicjatywa na rzecz zapewnienia jakości systemów azylowych w Europie Wschodniej i Kaukazie Południowym”, a pracownicy zaangażowani w proces przyznawania statusu uchodźcy (RSD) uczestniczyli w szkoleniach doskonalenia zawodowego. W ramach projektu przewidziane jest także uruchomienie rosyjskojęzycznej wersji platformy UNHCR Refworld. Ponadto pracownicy zajmujący się przyznawaniem statusu uchodźcy zaangażowani są w realizację projektu pilotażowego 4 „Szkolenia z zakresu jakości azylu”, realizowanego w ramach procesu praskiego i wspieranego przez niemiecki Federalny Urząd ds. Migracji i szwedzką Radę ds. Migracji. Wszyscy doradcy ds. kwalifikowalności z Dyrekcji ds. Azylu i Integracji BMA uczestniczyli w programie szkoleń dla pracowników służb azylowych (European Asylum Curriculum) – kursach prowadzonych metodą e-uczenia się, które obejmowały następujące moduły: informacje na temat państwa pochodzenia (COI), kryteria uzyskania statusu uchodźcy oraz redagowanie i podejmowanie decyzji. Osoba zajmująca się zbieraniem informacji na temat państw pochodzenia i decydenci z BMA zapoznali się z modułem programu szkoleń dla pracowników służb azylowych, który poświęcony jest informacjom na temat państw pochodzenia, i mają dostęp do wszystkich urzędowych publicznych baz danych zawierających takie informacje. W ramach projektu dotyczącego integracji lokalnej i programu ochrony regionalnej finansowanych przez UE i wdrażanych przez UNHCR w 2013 r. kontynuowano szkolenia dla pracowników Dyrekcji ds. Azylu i Integracji, straży granicznej i sędziów z zakresu prawa do ubiegania się o azyl i związanych z tym obowiązujących procedur, jak też praw osób ubiegających się o azyl i uchodźców[24]. Instrukcję dotyczącą ewidencji, prowadzenia i ochrony akt osób przebywających w ośrodku recepcyjnym zatwierdzono 5 czerwca 2013 r. zgodnie z rozporządzeniem ośrodka recepcyjnego, zatwierdzonym na mocy decyzji rządu nr 1023 z dnia 28 grudnia 2012 r. Kodeks etyczny ośrodka jest konsultowany między poszczególnymi służbami. Ogólna ocena segmentu 2 Republika Mołdawii rozpoczęła instalowanie systemów nadzoru technicznego wzdłuż granicy lądowej. Dokonano zakupu dodatkowego sprzętu i pojazdów. Powołano jednostki mobilne, które są gotowe do podjęcia działań. Zwiększono potencjał i zasięg działalności BMA. Otwarto również 6 biur terenowych wzdłuż regionu Naddniestrza. Wszystkie działania dotyczące azylu zostały zrealizowane. Prowadzone są coraz bardziej intensywne szkolenia dla personelu organów ścigania i urzędników sądowych. Republika Mołdawii w zadowalający sposób spełniła wymogi określone w zaleceniach zawartych w czwartym sprawozdaniu z wykonania VLAP dotyczące podjęcia określonego rodzaju działań, kontynuując jednocześnie skuteczne wdrażanie stosownych przepisów. Komisja jest zdania, że Republika Mołdawii osiągnęła benchmarki drugiego etapu określone w segmencie 2. 2.3. Segment 3: Porządek publiczny i bezpieczeństwo 2.3.1. Segment 3 / temat 1 – Zapobieganie przestępczości zorganizowanej, terroryzmowi i korupcji oraz ich zwalczanie 2.3.1.1. Benchmark VLAP – Zapobieganie przestępczości zorganizowanej i terroryzmowi oraz ich zwalczanie · Wdrażanie strategii i planu działań w zakresie zapobiegania przestępczości zorganizowanej i jej zwalczania, w tym zapewnienie skutecznej współpracy pomiędzy odpowiednimi organami, a także prowadzenie skutecznych dochodzeń i podejmowanie skutecznych działań w zakresie ścigania i konfiskaty dochodów z przestępstwa. 24 kwietnia 2013 r. zatwierdzono rozporządzenie w sprawie organizacji i funkcji Generalnego Inspektoratu Policji (GIP) w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. W wyniku reformy policji w marcu 2013 r. liczbę funkcji zarządczych zmniejszono o 20 %, a liczbę funkcjonariuszy policji pracujących w terenie zwiększono o 19 %. Czas reakcji i interwencji po wezwaniu dokonanym przez obywatela skrócił się w 2013 r. z 45 minut do około 30 minut. W 2013 r. liczba zgonów i poważnych urazów na skutek wypadków zmniejszyła się o 20 %. Do końca roku rządowi powinno zostać przedłożone rozporządzenie, które w szczególności ustanawia wzrost wynagrodzeń funkcjonariuszy policji o 30 %, oprócz innych podwyżek wynagrodzeń urzędników. W ciągu pierwszych siedmiu miesięcy 2013 r. zlikwidowano 40 grup przestępczych posiadających 175 czynnych członków[25]. 24 grudnia 2012 r. w strukturach Krajowego Inspektoratu Dochodzeniowego utworzono Centrum Analiz Informacji. Jest ono podzielone na dwie jednostki na szczeblu centralnym (jednostka ds. dochodzeń analitycznych i jednostka ds. analiz informacji) oraz lokalne wydziały dochodzeń w sprawach przestępstw, które funkcjonują w każdym inspektoracie policji w Republice Mołdawii. Centrum Analiz Informacji prowadzi obecnie działalność i funkcjonuje na pełną skalę oraz posiada 12 funkcjonariuszy dochodzeniowych. Projekt[26] dotyczący konsolidacji zdolności Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w dziedzinie przeciwdziałania przestępczości i kontroli broni jest realizowany przy wsparciu rumuńskiego programu oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA) (rumuńskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych) oraz Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP) dla Republiki Mołdawii. W 2013 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych z myślą o zapobieganiu przestępczości zorganizowanej i walce z nią zakupiło następujące wyposażenie: 90 samochodów dla Krajowego Inspektoratu Patrolowego (z budżetu państwa); 10 specjalistycznych zestawów kryminalistycznych do prowadzenia badań na miejscu, 5 specjalnych cyfrowych zestawów kamerowych, 13 testerów trzeźwości i 30 komputerów dla Generalnego Inspektoratu Policji; nowy budynek dla centrum techniki kryminalistycznej i ekspertyz sądowych w Generalnym Inspektoracie Policji (który ma zostać ukończony do końca 2013 r.). Realizowany jest projekt dotyczący zamówień na specjalne wyposażenie służące do zwiększenia potencjału laboratoriów kryminalistycznych, a w 2014 r. oczekuje się dostawy i montażu dostarczonego wyposażenia (do 2,4 mln EUR z kompleksowego programu rozwoju instytucjonalnego z 2011 r. w ramach Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa). Plan budżetu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych na 2014 r. uwzględnia również dodatkowe zakupy pojazdów dla inspektoratów policji, zamówienie specjalnego wyposażenia dochodzeniowego i modernizację istniejących operacyjnych baz danych. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, Prokuratura Generalna i Krajowe Centrum Antykorupcyjne badają praktyczne aspekty utworzenia biura ds. odzyskiwania mienia. Obecnie w Republice Mołdawii organy porządku publicznego nadal nie mogą przechwytywać komunikatów wyłącznie do celów dochodzeniowych. Jest to spowodowane względami technicznymi, prawnymi i finansowymi. Przybliżone koszty wyposażenia wszystkich organów porządku publicznego w niezbędny sprzęt wyniosą około 220–250 mln MDL. Republika Mołdawii potrzebowałaby zewnętrznej pomocy finansowej, aby udźwignąć ciężar takiej modernizacji. 2.3.1.2. Zalecenia wynikające z oceny skutków · Rozszerzenie gromadzenia danych dotyczących przestępców i zorganizowanych grup przestępczych na poziomie krajowym między innymi poprzez tworzenie lub dopracowywanie krajowych baz danych. W celu zapewnienia skutecznej komunikacji instytucjonalnej i skutecznego gromadzenia danych 1 sierpnia 2013 r. postanowiono utworzyć do końca 2013 r. wspólną bazę danych dotyczącą działalności grup i organizacji przestępczych dostępną dla Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, Prokuratury Generalnej, służb bezpieczeństwa i informacji, Krajowego Centrum Antykorupcyjnego, Służby Celnej, Ministerstwa Edukacji, Ministerstwa Młodzieży i Sportu, Kancelarii Państwa i Akademii Nauk. · Kontynuowanie wysiłków zmierzających do poprawy wskaźników danych i usprawnienia gromadzenia danych dotyczących przestępczości we wszystkich jej dziedzinach. Dane dotyczące przestępczości gromadzone są poprzez rejestrowanie wszystkich skarg i zgłoszeń dotyczących popełnionych przestępstw w centralnej bazie danych administrowanej i kontrolowanej przez wydział informatyki Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. W celu poprawy i ułatwienia gromadzenia danych dotyczących przestępczości zorganizowanej na oficjalnej stronie internetowej Ministerstwa utworzono internetowy portal skarg poświęcony zwalczaniu przestępczości zorganizowanej[27]. Od początku 2013 r. wpłynęło 29 skarg. Oficjalna strona internetowa GIP została uruchomiona 15 maja 2013 r. Umożliwia ona obywatelom zgłaszanie przestępstw lub przekazywanie fotografii, nagrań wideo lub informacji dotyczących przestępstw, których byli świadkami. Ogólna liczba 1767 zgłoszeń (do 15 sierpnia 2013 r.) świadczy o większym zaufaniu obywateli do policji i wierze w jej zdolności do działania w związku z różnymi rodzajami przestępstw. Wraz z wprowadzeniem nowego rejestru przestępstw i informacji kryminologicznych od 1 stycznia 2013 r. w Republice Mołdawii usprawniono gromadzenie danych dotyczących przestępczości. Każdy oddział Ministerstwa Spraw Wewnętrznych posiadający połączenie z bazami danych może w dowolnym czasie uzyskać dane statystyczne każdego rodzaju w zależności od kategorii przestępstwa lub regionu. Z procesu gromadzenia danych dotyczących przestępczości wyeliminowano dokumentację papierową. Ponadto na początku 2013 r. działalność rozpoczęła międzyinstytucjonalna grupa ds. opracowania rozporządzenia w sprawie jednolitego przetwarzania i analizy danych statystycznych dotyczących wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. 2.3.1.3. Benchmark VLAP – Zapobieganie handlowi ludźmi · Wdrożenie przepisów dotyczących zapobiegania handlowi ludźmi i odpowiedniego planu krajowego, w tym skuteczna koordynacja pomiędzy agencjami państwowymi i skuteczna ochrona ofiar handlu ludźmi, w szczególności dzieci. W pierwszej połowie 2013 r. wykryto 71 przypadków przestępstw związanych z handlem ludźmi, co stanowi spadek o 6,5 % w porównaniu z 76 przypadkami stwierdzonymi w analogicznym okresie poprzedniego roku. Około 80 % z nich wykryto dzięki aktywnym policyjnym działaniom dochodzeniowym, a 20 % wykryto w wyniku skarg i zgłoszeń. 61 osób padło ofiarą wykorzystywania seksualnego, a 90 – było zmuszanych do pracy. Po raz pierwszy w zgromadzonych danych liczba wykrytych przypadków handlu do celów przymusowej pracy przewyższa liczbę wykrytych przypadków handlu do celów wykorzystania seksualnego. Wynika to głównie z podjętych w latach 2011–2012 wysiłków na rzecz szkolenia policji w zakresie skutecznej identyfikacji i dokumentacji przypadków handlu do celów pracy przymusowej. Głównymi krajami docelowymi są nadal Federacja Rosyjska (około 60 % wszystkich ofiar), Turcja i Zjednoczone Emiraty Arabskie. Wyraźnie pokazuje to, że mołdawskie organy ścigania są skuteczne, jeśli chodzi o wykrywanie i efektywne prowadzenie dochodzeń w przypadkach handlu ludźmi oraz identyfikację i ochronę ofiar. Zgodnie z decyzją krajowego komitetu ds. zwalczania handlu ludźmi z dnia 15 lipca 2013 r. we wrześniu 2013 r. organy państwowe rozpoczną prace nad krajowym planem zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania tego procederu na następne trzy lata. Funkcjonuje baza danych dotyczących handlu ludźmi, którą zarządza stały sekretariat i w której gromadzone są dane zebrane od organów ścigania i instytucji udzielających pomocy ofiarom. W ciągu pierwszych sześciu miesięcy 2013 r. przeprowadzono 280 kampanii informacyjnych i innych działań[28] związanych z zapobieganiem handlowi ludźmi. 14 czerwca 2013 r. parlament zatwierdził ustawę o szczególnej ochronie zagrożonych dzieci i dzieci oddzielonych od rodziców. Ustawa określa mechanizmy współpracy sektorowej służące do oceny i wsparcia zagrożonych dzieci. Na mocy ustawy nr 129 z dnia 8 czerwca 2012 r. o akredytacji dostawców usług socjalnych i rozporządzenia w sprawie krajowej rady ds. akredytacji dostawców usług socjalnych (decyzja rządu nr 998 z dnia 28 grudnia 2012 r.) Ministerstwo Pracy, Ochrony Socjalnej i Rodziny wsparło krajowy mechanizm oceny, akredytacji i monitorowania dostawców usług socjalnych. Krajowa rada ds. akredytacji dostawców usług socjalnych została utworzona w kwietniu 2013 r. Mechanizm uruchomiono w fazie pilotażowej. Prowadzone są w jego sprawie konsultacje z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego oraz partnerami zaangażowanymi we współpracę na rzecz rozwoju, a jego pełne uruchomienie zaplanowano na 2014 r. Jako jeden z nadrzędnych celów przyszłej współpracy z Radą Europy określono utworzenie krajowego funduszu na rzecz zapewnienia ofiarom pomocy, ochrony i odszkodowań[29]. 2.3.1.4. Zalecenia wynikające z oceny skutków · Zapewnienie skutecznej ochrony świadków handlu ludźmi oraz dalsze usprawnienie mechanizmów ochrony, pomocy i wsparcia dla ofiar handlu ludźmi. Działalność kontynuował ośrodek pomocy ofiarom i potencjalnym ofiarom handlu ludźmi oraz ich ochrony, który w pełni funkcjonuje od 2008 r. W 2013 r. cztery ofiary handlu ludźmi otrzymały specjalne środki ochronne zapewniane przez Wydział Ochrony Świadków w GIP. Wszystkie ofiary skierowano również do służb ochrony socjalnej. Dzięki podjęciu skutecznych środków nie doszło do incydentów z udziałem ofiar. Trwa omawianie minimalnych norm jakości w zakresie pomocy ofiarom i potencjalnym ofiarom handlu ludźmi oraz ich ochrony, które mogą zostać przyjęte przez rząd na początku 2014 r. W pierwszych sześciu miesiącach 2013 r. 31 matek z dzieckiem otrzymało pomoc na dwóch oddziałach położniczych w ośrodkach w Kiszyniowie i Bielcach. Ośrodki podlegają Ministerstwu Zdrowia Republiki Mołdawii. Oferują matkom z dzieckiem pobyt, usługi zdrowotne, kształcenie, opiekę zdrowotną, usługi prawne, socjalne i psychologiczne oraz usługi z zakresu (ponownej) integracji w zależności od ich potrzeb. 2.3.1.5. Benchmark VLAP – Zapobieganie korupcji i jej zwalczanie · Wdrożenie przepisów dotyczących zapobiegania korupcji i jej zwalczania, zapewnienie sprawnego funkcjonowania niezależnej agencji antykorupcyjnej; opracowanie kodeksów etycznych i organizacja szkoleń dotyczących przeciwdziałania korupcji, szczególnie z myślą o urzędnikach publicznych zajmujących się porządkiem publicznym i o pracownikach organów wymiaru sprawiedliwości. Po przyjęciu ustawy nr 106 z dnia 3 maja 2013 r. Krajowe Centrum Antykorupcyjne (KCA) zaczęło podlegać rządowi, a nie parlamentowi. Dyrektor centrum jest mianowany na czteroletnią kadencję i odwoływany przez prezydenta Republiki Mołdawii na wniosek premiera. Republikę Mołdawii zachęca się do organizacji otwartych konkursów z zastosowaniem obiektywnych, wyraźnie przewidzianych prawem kryteriów opartych na indywidualnych osiągnięciach. Przekazanie kompetencji w zakresie prowadzenia dochodzeń w sprawach gospodarczych Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i służbom celnym spowodowało konsolidację uprawnień KCA[30] w zakresie zwalczania korupcji i przestępstw związanych z korupcją. KCA lub niektóre jego wydziały powinny wyspecjalizować się wyłącznie w badaniu spraw związanych z urzędnikami określonego szczebla lub określoną wysokością szkody, aby lepiej radzić sobie z przypadkami korupcji na wysokim szczeblu. 30 sierpnia 2013 r. wszedł w życie nowy kodeks postępowania pracowników Krajowego Centrum Antykorupcyjnego. Przyjęcie kodeksu postępowania powinno przyczynić się do zwiększenia sprawności i odpowiedzialności za prowadzenie działalności centrum oraz zwiększyć zaufanie publiczne do tej instytucji. Na skutek zmiany ustawy o wynagrodzeniach w sektorze publicznym, która nastąpiła 7 marca 2013 r., urzędnicy publiczni i pracownicy ich gabinetów otrzymali od 1 stycznia 2013 r. podwyżkę wynagrodzeń o 35 %. W celu zapewnienia takiego samego traktowania podwyższono wynagrodzenie ponad 1 566 urzędników publicznych, w tym 101 posłów, 773 prokuratorów, 516 sędziów i 227 pracowników gabinetów urzędników publicznych. Obecnie centrum dokonuje analizy planów gwarancji uczciwości centralnych organów publicznych. Centrum oferuje specjalistyczne ekspertyzy dotyczące przeciwdziałania korupcji przy sporządzaniu aktów normatywnych. Od stycznia do lipca 2013 r. centrum zbadało 489 projektów aktów normatywnych, w przypadku których zapewniło również specjalistyczne ekspertyzy dotyczące przeciwdziałania korupcji. W celu zapewnienia wysokiego poziomu specjalizacji śledczych biorących udział w dochodzeniach finansowych jak dotąd w 2013 r. przeprowadzono sześć szkoleń specjalistycznych dla przedstawicieli organów porządku publicznego: Krajowego Centrum Antykorupcyjnego, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, Służby Bezpieczeństwa i Wywiadu, Prokuratury Generalnej i innych odpowiednich organów. Od stycznia do września 2013 r. Wydział Postępowania Karnego KCA wszczął 400 spraw karnych, z czego 126 spraw karnych przeciwko 163 oskarżonym przekazano do rozpoznania sądowego. Sądy wydały 118 wyroków. W 2013 r. do sądu wniesiono 9 spraw karnych dotyczących przestępstw korupcyjnych przeciwko osobom, które mają lub miały status wysokiej rangi urzędnika publicznego: 1 zastępcy sekretarza generalnego rządu; 1 zastępcy dyrektora rejonowego; 5 burmistrzom; 1 byłemu dyrektorowi Rady ds. Koordynacji Audiowizualnej i 1 dyrektorowi Państwowego Inspektoratu Podatkowego. Republika Mołdawii powinna w przyszłości przedstawiać sprawozdania na temat dotychczasowych wyroków skazujących i wskaźników pomyślnie ukończonych spraw. Inny ważny organ antykorupcyjny, Państwowa Komisja Uczciwości, zatrudnia pracowników na podstawie konkursu otwartego i procedur doboru. Spośród 21 stanowisk w Państwowej Komisji Uczciwości 8 jest nadal nieobsadzonych. Zapewniono wszystkie warunki niezbędne do pracy Komisji – zakupiono potrzebne wyposażenie i utworzono bazy danych zawierające ewidencję oświadczeń. W pierwszej połowie 2013 r. Komisja rozpatrzyła 38 skarg. W pięciu przypadkach ustalenia komisji zostały potwierdzone w sądzie. W 2013 r. sądy otrzymały zawiadomienia o 328 wykroczeniach polegających na niezłożeniu oświadczeń majątkowych lub deklaracji dotyczących braku konfliktu interesów w terminie określonym prawem. Dnia 6 lutego 2013 r. uruchomiono stronę internetową Komisji, na której znajduje się platforma służąca do komunikacji i zapewniająca bezpośredni dostęp do oświadczeń. Zapewniono współpracę między Państwową Komisją Uczciwości a Krajowym Centrum Antykorupcyjnym. W pierwszej połowie 2013 r. Krajowe Centrum Antykorupcyjne przesłało do rozpatrzenia 12 zgłoszeń dotyczących możliwych naruszeń przepisów wchodzących w zakres kompetencji Komisji. KCA współpracuje z Komisją w procesie nakładania sankcji administracyjnych, gdy stwierdzony zostanie brak deklaracji konfliktu interesów, oraz przy badaniu materiałów przesłanych przez Komisję w celu wszczęcia działań dochodzeniowych w związku z rozbieżnościami między dochodami a posiadanym majątkiem. Republika Mołdawii powinna dokumentować proces weryfikacji konfliktów interesów i ujawniania majątku oraz nakładane sankcje. 14 marca 2003 r. rozpoczęto przegląd kategorii osób, którym przysługuje immunitet chroniący przed jurysdykcją karną, w celu zmiany kodeksu postępowania karnego. Przygotowany przez Prokuraturę Generalną projekt ustawy o przeglądzie immunitetów w ramach postępowania karnego został przedłożony do koordynacji w obrębie poszczególnych organów i między nimi. Prokuratura Generalna wspólnie z Instytutem ds. Reformy Prawa Karnego prowadzi badanie na temat zasad dotyczących odpowiedzialności prokuratorów, w tym odpowiedzialności dyscyplinarnej i uchylania ich ogólnego immunitetu. 16 października 2013 r. rząd zatwierdził dwie nowe ustawy o przeciwdziałaniu korupcji — pierwsza z nich wydłuża termin zawity prowadzenia postępowania karnego wobec sędziów popełniających przestępstwa, w którym zakazane są kontakty między sędziami a stronami uczestniczącymi w procesie w celu zapewnienia bezstronności. Projekt ustawy przewiduje również większą odpowiedzialność z tytułu nielegalnego wzbogacenia, zakaz zajmowania stanowisk publicznych przez dłuższy czas oraz przepisy dotyczące konfiskaty mienia, grzywien i pozbawienia wolności. Drugi projekt ustawy, dotyczący wynagrodzenia sędziów, przewiduje podwyższenie wynagrodzenia sędziów do poziomu 3–5 razy wyższego niż średnie wynagrodzenie. 2.3.1.6. Zalecenia wynikające z oceny skutków · Zapobieganie i zwalczanie korupcji na wszystkich szczeblach i we wszystkich dziedzinach. Zob. benchmark VLAP powyżej. · Wdrożenie jako priorytetu działań antykorupcyjnych we wszystkich dziedzinach, jak również w odniesieniu do szerszych aspektów praworządności. Organy krajowe powinny dysponować potencjałem w zakresie walki z korupcją na wszystkich szczeblach – centralnym, regionalnym i lokalnym – oraz w poszczególnych sektorach; dotyczy to zwłaszcza organów porządku publicznego i organów celnych. W marcu 2013 r. w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych powstała Służba Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Zwalczania Korupcji. Służba jest autonomicznym organem w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Prowadzi ona specjalne działania dochodzeniowe i posiada wystarczający potencjał do zwalczania i monitorowania zjawisk korupcyjnych zarówno na szczeblu centralnym, jak i lokalnym. W 2013 r. liczbę stanowisk w służbie zwiększono z 18 do 111. Ponadto rząd przyjął projekt ustawy o sprawdzaniu uczciwości zawodowej policjantów, który jest obecnie rozpatrywany przez parlament. Ustawa określa procedurę, metodykę, sposoby i techniki sprawdzania uczciwości zawodowej policji, w tym sposoby identyfikacji, oceny i eliminacji słabych punktów i ryzyka korupcji lub innych czynów niezgodnych z prawem. Obecnie przygotowywane jest porozumienie o współpracy między Ministerstwem Spraw Zagranicznych a Krajowym Centrum Antykorupcyjnym. Służba Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Zwalczania Korupcji rozpatruje skargi dotyczące przypadków korupcji przez całą dobę, co umożliwia jej natychmiastową interwencję na miejscu, również w sobotę i w niedzielę, dzięki czemu zwiększona zostaje skuteczność zapobiegania i możliwe jest monitorowanie ryzyka. O skuteczności tej polityki w odniesieniu do różnych naruszeń prawa w pierwszych sześciu miesiącach 2013 r. świadczy przedsięwzięcie środków dyscyplinarnych wobec 233 pracowników Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w porównaniu z 424 pracownikami, wobec których podjęto takie działania w pierwszych sześciu miesiącach 2012 r. 2.3.1.7. Benchmark VLAP – Zapobieganie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu · Wdrożenie przepisów i strategii dotyczących zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, wdrożenie właściwych przepisów dotyczących konfiskaty mienia przestępców (w tym przepisów dotyczących aspektów transgranicznych). 6 czerwca 2013 r. parlament zatwierdził krajową strategię dotyczącą zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu oraz zwalczania tych procederów na lata 2013–2017, a także plan działania służący realizacji pięcioletniej strategii w celu opracowania krajowego systemu przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. W planie działania określono środki, które należy przedsięwziąć, termin, właściwe organy oraz wskaźniki dotyczące monitorowania. W ten sposób Republika Mołdawii zmierza również do spełnienia norm w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu określonych przez Grupę Specjalną ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu (FATF) oraz do realizacji zaleceń określonych w czwartym sprawozdaniu z oceny Komitetu Ekspertów ds. Oceny Środków Przeciwdziałania Praniu Brudnych Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu przy Radzie Europy MONEYVAL z grudnia 2012 r. Republika Mołdawii zgłosiła, że w 2013 r. w pełni wdrożonych było już siedem środków określonych w planie działania, a wdrażanie czterech środków było w toku. Republikę Mołdawii zachęca się do kontynuowania realizacji planu działania, a biorąc pod uwagę, że strategia i plan działania nadal odnoszą się do 40+9 zaleceń grupy FATF z 2003 r., do aktualizacji przepisów ustawowych i wykonawczych w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu również z uwzględnieniem zmienionych zaleceń przyjętych przez grupę FATF w lutym 2012 r. Ponadto przy monitorowaniu postępów Republika Mołdawii powinna, oprócz aspektów ilościowych, wziąć pod uwagę także aspekty jakościowe. Jeśli chodzi o środki ustawodawcze, Republika Mołdawii przygotowała między innymi projekt ustawy dotyczącej sankcji za naruszenia, których dopuściły się podmioty dokonujące zgłoszeń, oraz uprawnień do nakładania sankcji w celu spełnienia zalecenia 17. grupy FATF. Wydaje się, że te projekty zmian art. 291 kodeksu wykroczeń uwzględniają wszystkie możliwe rodzaje naruszeń obowiązków określonych w ustawie o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Obecnie nadal występują niedociągnięcia w systemie nakładania sankcji w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, które wynikają z ograniczonego spisu naruszeń mogących stanowić podstawę kar oraz braku jasności co do tego, który organ nadzorczy ma uprawnienia do nakładania sankcji. Zachęca się więc Republikę Mołdawii do jak najszybszego uchwalenia zaproponowanych zmian. W kontekście zobowiązań wynikających z przyszłego układu o stowarzyszeniu Republika Mołdawii musi zapewnić stopniowe wprowadzanie w życie przepisów UE dotyczących swobodnego przepływu kapitału[31], co oznacza również liberalizację przywozu i wywozu dewiz. Będzie to oznaczać zniesienie istniejących ograniczeń przywozu i wywozu dewiz. Według Republiki Mołdawii środki wykonawcze przedsięwzięte w celu zapewnienia skutecznego stosowania przepisów ustawowych i wykonawczych w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu dotyczyły następujących działań: od stycznia do sierpnia 2013 r. – kontroli urzędowych i kontroli na miejscu przeprowadzonych w 235 kantorach wymiany walut, wśród 48 zawodowych uczestników pozabankowego rynku finansowego oraz w 7 instytucjach bankowych. Ustalono następujące podstawowe przypadki naruszeń: częściowa realizacja lub brak realizacji instytucjonalnych programów zapobiegania praniu pieniędzy i zwalczania tego procederu oraz brak zgłoszenia podejrzanych transakcji gotówkowych. W 2013 r. Urząd ds. Zapobiegania Procederowi Prania Pieniędzy i jego Zwalczania przedstawił 37 informacji organom ds. postępowania karnego w biurze prokuratury ds. przeciwdziałania korupcji i KCA. W związku z tym wszczęto 20 spraw karnych, z czego 15 dotyczyło przestępstw związanych z praniem pieniędzy. 2.3.1.8. Zalecenia wynikające z oceny skutków · Należy uzgodnić z władzami Mołdawii procedury konfiskaty mienia w celu odzyskania skradzionego mienia lub zysków z niego wynikających i ograniczenia finansowego potencjału zorganizowanych grup przestępczych, ułatwiając w ten sposób ich likwidację. Republika Mołdawii poinformowała, że ustawa o zmianie i uzupełnieniu art. 243 i 106 kodeksu karnego oraz art. 206 kodeksu postępowania karnego w celu zintensyfikowania działań w zakresie walki i optymalizacji zasad konfiskaty znajduje się obecnie w przygotowaniu i zostanie przedłożona parlamentowi do zatwierdzenia do końca roku. Według Republiki Mołdawii, jeśli chodzi o konfiskatę, od stycznia do lipca 2013 r. sądy pierwszej instancji wydały dziewięć wyroków w sprawie konfiskaty mienia/dochodów wykorzystywanych do celów przestępczych lub pochodzących z przestępstwa oraz przekazania ich na rzecz państwa. Ogólna kwota skonfiskowanego mienia wynosi 1 984 047 MDL w siedmiu przypadkach przemytu na szczególnie dużą skalę i w dwóch przypadkach kradzieży w okolicznościach obciążających. W tym samym okresie sądy apelacyjne wydały dziewięć orzeczeń, zgodnie z którymi ostateczna wartość skonfiskowanego mienia wyniosła 688 309 MDL. 2.3.1.9. Benchmark VLAP – Wdrożenie polityki walki z narkotykami · Wdrożenie krajowej strategii przeciwdziałania narkomanii i związanego z nią planu działania, zapewnienie na przejściach granicznych dostępu do informacji dotyczących przypadków konfiskaty narkotyków i powiązanych z tym osób; dalszy rozwój współpracy i usprawnienie wymiany informacji z odpowiednimi organami międzynarodowymi działającymi w obszarze narkotyków. W związku z reformą Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (zob. segment 3 / temat 1 – benchmark VLAP powyżej) w marcu 2013 r. nastąpiła reorganizacja Departamentu ds. Przeciwdziałania Narkomanii w Generalnym Inspektoracie Policji. Jednocześnie utworzono regionalne urzędy ds. przeciwdziałania narkomanii w północnych i południowych regionach kraju oraz dwie dodatkowe jednostki w Departamencie ds. Przeciwdziałania Narkomanii: jednostkę ds. zwalczania nielegalnego obiegu substancji psychotropowych i ich prekursorów oraz jednostkę ds. analiz i planowania. Liczbę pracowników Departamentu ds. Przeciwdziałania Narkomanii zwiększono do 27. W 2013 r. nadal prowadzono szkolenia dla personelu zajmującego się przeciwdziałaniem narkomanii oraz działania informacyjne. Budżet ministerstwa na 2014 r. obejmuje rezerwę w wysokości 30 mln MDL na zamówienie specjalnych środków zwalczania narkomanii. W 2013 r. do sądu wniesiono 609 spraw karnych związanych z narkotykami (w porównaniu z 865 sprawami w analogicznym okresie w 2012 r.). Na skutek wykrycia przestępstw w tym okresie skonfiskowano 85 kg narkotyków (w 2012 r.: 171 kg), w tym 62 kg marihuany (w 2012 r.: 78 kg), 116 795 sztuk konopi (w 2012 r.: 136 491) i 17 971 sztuk maku (w 2012 r.: 10 598). Zmniejszenie liczby wniesionych spraw karnych związanych z narkotykami wynika z dekryminalizacji niektórych przestępstw związanych z narkotykami i koncentracji policji na przeprowadzaniu konfiskaty w przypadku spraw o dużym znaczeniu. W 2013 r. zorganizowano kilka szczególnych operacji: „Opium-mak” (MAC) – zwalczanie domowej uprawy marihuany i „OVIDIU” – przeciwdziałanie przemytowi narkotyków, środków odurzających i prekursorów na granicy pomiędzy Republiką Mołdawii a Ukrainą, zorganizowanych przez EUBAM. Nadal prowadzona była współpraca i wymiana informacji z odpowiednimi organami międzynarodowymi, w tym Europejskim Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii i grupą Pompidou Rady Europy. Kontynuowano rozwój stosunków partnerskich ze społeczeństwem obywatelskim, także wspólnie z organizacjami międzynarodowymi, a organizacje pozarządowe nadal angażowano w działania antynarkotykowe i leczenie uzależnień od środków odurzających. 2 lipca 2013 r. podpisano porozumienie o współpracy między GIP, Ministerstwem Spraw Wewnętrznych a organizacją pozarządową „Stowarzyszenie na rzecz zapobiegania HIV i ograniczania szkodliwości” (UOHR). Fundacja Sorosa w Republice Mołdawii nadal finansowała działania w zakresie ograniczania szkodliwości. Grupa Pompidou i organizacja pozarządowa „Innowacyjne projekty w więzieniach” zorganizowały szkolenie dla pracowników Departamentu ds. Przeciwdziałania Narkomanii na temat leczenia narkomanów w areszcie policyjnym i ograniczania szkodliwości narkotyków. · Wdrożenie stosownych konwencji ONZ i Rady Europy oraz zaleceń GRECO w obszarach przedstawionych powyżej. Republika Mołdawii rozpoczęła ogólnokrajowy proces wypełniania kwestionariusza ogólnego i tematycznego dotyczącego wdrożenia konwencji z Lanzarote. Powinien on zostać przedstawiony komitetowi stron konwencji z Lanzarote w styczniu 2014 r. W 2013 r. Republika Mołdawii okresowo informowała GRECO o najnowszych osiągnięciach w zakresie zapobiegania korupcji i zwalczania tego procederu oraz o najbardziej znaczących wynikach reformy KCA. Tymczasem Republika Mołdawii w pełni wykonała zalecenia GRECO skierowane do drugiego cyklu oceny. Na 59. posiedzeniu plenarnym GRECO, które odbyło się w dniach 18–22 marca 2013 r., omówiono i przyjęto sprawozdanie dotyczące Republiki Mołdawii w ramach trzeciej tury ocen GRECO. Sprawozdanie zostało opublikowane 4 kwietnia 2013 r. Następne sprawozdanie GRECO dotyczące Republiki Mołdawii zostanie opublikowane do września 2014 r. W celu zagwarantowania wykonania zaleceń GRECO Centralna Komisja Wyborcza utworzyła grupę roboczą z zadaniem przeprowadzenia przeglądu i zmiany przepisów dotyczących finansowania partii politycznych i kampanii wyborczych. Rząd zatwierdził projekt ustawy 19 czerwca 2013 r., a parlament – w październiku 2013 r. Nowa procedura finansowania partii politycznych zostanie zastosowana w 2017 r. 2.3.2. Segment 3 / temat 2 – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych 2.3.2.1. Benchmarki VLAP · Wdrożenie konwencji międzynarodowych dotyczących współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych (w szczególności konwencji Rady Europy). Władze mołdawskie nadal prowadziły współpracę międzynarodową w sprawach karnych w kilku formach. 8 sierpnia 2013 r. Republika Mołdawii ratyfikowała drugi protokół dodatkowy do Konwencji Rady Europy o pomocy prawnej w sprawach karnych, który został podpisany 8 listopada 2001 r. Jeśli chodzi o wdrożenie ram legislacyjnych, w tym konwencji Rady Europy dotyczących spraw karnych, organy centralne, Prokuratura Generalna (dalej zwana PG) i Ministerstwo Sprawiedliwości nadal rozpatrywały szereg spraw wraz z państwami trzecimi, z państwami członkowskimi UE, lecz głównie z innymi państwami trzecimi. W pierwszych trzech kwartałach 2013 r. PG rozpatrzyła następujące sprawy (liczby ogólne): – ekstradycja: 180 wysłanych wniosków i 14 otrzymanych wniosków. Tylko jeden otrzymany wniosek odrzucono, ponieważ wnioskujący posiadał obywatelstwo mołdawskie; – wnioski o pomoc prawną: 250 wysłanych wniosków i 420 otrzymanych wniosków. Odrzucono 32 wnioski otrzymane – głównie ze względów proceduralnych (przekazanie nie odbyło się za pośrednictwem organów centralnych); – postępowanie karne: 17 spraw przekazanych i 19 otrzymanych wniosków o przejęcie spraw. W pierwszych trzech kwartałach 2013 r. Ministerstwo Sprawiedliwości rozpatrzyło następujące sprawy (liczby ogólne): – ekstradycja: 73 wysłane wnioski i 2 otrzymane wnioski; – wnioski o pomoc prawną: 8 wysłanych wniosków i 238 otrzymanych wniosków; – postępowanie karne: brak otrzymanych wniosków o przekazanie spraw i 3 otrzymane wnioski o przejęcie spraw; – ponadto zgodnie z konkretnymi kompetencjami Ministerstwo Sprawiedliwości rozpatrzyło 17 wniosków o wykonanie wyroków w sprawach karnych, 9 wysłanych, 8 otrzymanych i 73 wnioski o przekazanie osób skazanych; – nie odrzucono żadnych wniosków dotyczących rodzajów spraw wchodzących w zakres kompetencji Ministerstwa Sprawiedliwości. Od lipca 2013 r. w przypadku Prokuratury Generalnej i od kwietnia 2013 r. w przypadku Ministerstwa Sprawiedliwości poprawie uległy dane statystyczne dotyczące współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – obydwie instytucje składają miesięczne sprawozdania i korzystają ze wspólnego wykazu parametrów dotyczących między innymi tego, które państwo wysyła wnioski i które państwo otrzymuje wnioski, kategorii przestępstwa oraz czasu wykonania. Jeśli chodzi o szkolenie, w celu zharmonizowania metodyki postępowania z wnioskami o współpracę wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych lub wzajemną pomoc prawną w grudniu 2012 r. wśród prokuratorów terenowych i specjalistycznych, sędziów i innych organów porządku publicznego rozpowszechniono podręcznik dotyczący międzynarodowej pomocy prawnej. Zarówno prokuratorzy, jak i sędziowie uczestniczyli w szkoleniach i seminariach na szczeblu międzynarodowym i krajowym, w tym w kilku szkoleniach zorganizowanych przez Krajowy Instytut Sprawiedliwości. · Wysoki poziom skuteczności współpracy sędziów i prokuratorów z państwami członkowskimi UE w ramach współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych. Władze Republiki Mołdawii w dalszym ciągu zapewniały skuteczną współpracę z odpowiednimi władzami państw członkowskich UE. Jeśli chodzi o współpracę z państwami członkowskimi, zarówno Prokuratura Generalna, jak i Ministerstwo Sprawiedliwości kontynuowały rozpatrywanie znacznej liczby spraw, co dotyczy zwłaszcza PG. W latach 2009–2013 spośród wszystkich spraw rozpatrzonych przez PG zdecydowana większość była rozpatrywana z Rumunią, Włochami, Bułgarią, Węgrami, Czechami, Niemcami, Austrią, Belgią, Polską i Słowenią, a w mniejszym stopniu z Niderlandami, Francją, Grecją, Hiszpanią, Łotwą, Litwą, Estonią i Irlandią. W pierwszych trzech kwartałach 2013 r. Prokuratura Generalna rozpatrzyła następujące sprawy (wraz z państwami członkowskimi UE): – ekstradycja: 6 wysłanych wniosków i 1 otrzymany wniosek. Nie odrzucono żadnej sprawy dotyczącej ekstradycji. Do państw członkowskich UE, z którymi wspólnie rozpatrzono większość spraw, należą Austria, Bułgaria, Francja, Niemcy, Włochy i Rumunia; – wnioski o pomoc prawną: 124 wysłane wnioski i 147 otrzymanych wniosków. Odrzucono 3 wnioski otrzymane – głównie ze względów proceduralnych (przekazanie nie odbyło się za pośrednictwem organów centralnych). Do państw członkowskich, z którymi wspólnie rozpatrzono większość spraw, należą Rumunia, Niemcy, Włochy, Węgry, Austria i Bułgaria; – postępowanie karne: 2 otrzymane wnioski o przekazanie spraw i 10 otrzymanych wniosków o przejęcie spraw. Do państw członkowskich, z którymi wspólnie rozpatrzono większość spraw, należą Włochy, Słowenia, Bułgaria i Czechy. W latach 2012–2013 spośród wszystkich spraw rozpatrzonych przez Ministerstwo Sprawiedliwości zdecydowana większość była rozpatrywana z Rumunią, Portugalią, Węgrami, Bułgarią, Czechami, a mniejsza liczba spraw – z Włochami, Niemcami, Polską i Grecją. W pierwszych trzech kwartałach 2013 r. Ministerstwo Sprawiedliwości rozpatrzyło następujące sprawy (wraz z państwami członkowskimi UE): – ekstradycja: 6 wysłanych wniosków i 1 otrzymany wniosek. Do państw członkowskich, z którymi wspólnie rozpatrzono większość spraw, należą Włochy, Polska i Irlandia; – wnioski o pomoc prawną: 1 wysłany wniosek i 140 otrzymanych wniosków. Do państw członkowskich, z którymi wspólnie rozpatrzono większość spraw, należą Rumunia, Portugalia i Węgry; – postępowanie karne: brak otrzymanych wniosków o przekazanie spraw i brak otrzymanych wniosków o przejęcie spraw; – ponadto zgodnie z konkretnymi kompetencjami Ministerstwo Sprawiedliwości rozpatrzyło 9 wniosków o wykonanie wyroków w sprawach karnych. Do państw członkowskich UE, z którymi wspólnie rozpatrzono większość spraw, należą Rumunia i Portugalia. Ministerstwo Sprawiedliwości rozpatrzyło również 8 wniosków o przekazanie osób skazanych wraz z następującymi zainteresowanymi państwami członkowskimi: Niemcami, Republiką Czeską, Hiszpanią, Rumunią, Austrią, Belgią i Włochami. · Zawarcie umowy o współpracy operacyjnej z Eurojustem Po pomyślnych negocjacjach w październiku 2013 r. Eurojust przedstawił Republice Mołdawii projekt umowy o współpracy, na który następnie wyraziły zgodę władze mołdawskie. Następne kroki w ramach procedury prowadzącej do podpisania umowy mają podjąć Eurojust i Rada zgodnie z decyzją Eurojustu. Eurojust umieści umowę w porządku dziennym wspólnego organu nadzorczego w listopadzie 2013 r. i niezwłocznie po otrzymaniu pozytywnej opinii wspólnego organu nadzorczego umowa zostanie umieszczona w porządku dziennym kolegium Eurojustu. Następnie zostanie ona przedłożona Radzie do zatwierdzenia zgodnie z art. 26a ust. 2 decyzji Eurojustu. W tym kontekście należy dodać, że rząd Mołdawii zatwierdził we wrześniu projekt ustawy o oświadczeniach do Konwencji o ochronie osób w związku z automatycznym przetwarzaniem danych osobowych. Ustawę przekazano parlamentowi z myślą o jej przyjęciu w listopadzie 2013 r. (zob. segment 3 / temat 4 – benchmark VLAP poniżej). 2.3.2.2. Zalecenia wynikające z oceny skutków · Wzmocnienie systemu sądownictwa, w tym współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych, w szczególności wzajemnej pomocy prawnej. Trwa realizacja strategii reformy sektora wymiaru sprawiedliwości na lata 2011–2016 oraz związanego z nią planu działania przyjętego w lutym 2012 r. W 2012 r. i 2013 r. przyjęto znaczące pakiety ustawodawcze dotyczące reformy sądownictwa. W lutym 2013 r. Ministerstwo Sprawiedliwości opublikowało pierwsze sprawozdanie roczne z realizacji strategii[32]. Zakończono 87 z 157 działań, które należało wykonać do końca 2012 r. (56%), 49 działań zakończono częściowo (31%), a 21 działań nie zakończono (13%). Obecnie grupa robocza opracowuje projekt ustawy wprowadzającej znaczne zmiany w ustawie o prokuraturze z 2008 r. z myślą o debatach publicznych w listopadzie 2013 r. Od 2013 r. koszt realizacji planu działania jest uwzględniony w średnioterminowych ramach budżetowych na lata 2013–2015 i 2014–2016. Roczny budżet sektora wymiaru sprawiedliwości na 2014 r., który obejmuje wszystkie budżety poszczególnych zainteresowanych stron zaangażowanych w ten proces, zwiększono o 59,6% w porównaniu z 2013 r. Umowa finansowa między UE a Republiką Mołdawii podpisana 14 czerwca 2013 r. przewiduje wkład finansowy w wysokości 60 000 000 EUR na rzecz wsparcia reformy sektora wymiaru sprawiedliwości w następującej formie: 58 200 000 EUR jako wsparcie budżetowe i 1 800 000 EUR jako wsparcie uzupełniające. 2.3.3. Segment 3 / temat 3 – Współpraca w obszarze porządku publicznego 2.3.3.1. Benchmarki VLAP · Wysoki poziom operacyjnych i specjalnych zdolności dochodzeniowych organów porządku publicznego oraz konsekwentne i skuteczne ich wykorzystywanie do celów walki z przestępczością transgraniczną. Urzędnicy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych prowadzący specjalne czynności dochodzeniowe w pełni współpracują z Prokuraturą Generalną na szczeblu departamentalnym i proceduralnym. 7 sierpnia 2013 r. odbyło się spotkanie robocze przedstawicieli Generalnego Inspektoratu Policji i Prokuratury Generalnej, na którym omówiono wyzwania i niedociągnięcia związane z prowadzeniem specjalnych czynności dochodzeniowych oraz wydano zalecenia. W maju 2013 r. Krajowy Instytut Sprawiedliwości we współpracy z Prokuraturą Generalną zorganizował dwa seminaria – „Specjalne czynności dochodzeniowe” oraz „Podstawy i procedura wydawania zezwoleń na przedsięwzięcie specjalnych środków dochodzeniowych”. W 2013 r. rząd Niemiec przekazał w ramach darowizny nowe wyposażenie – cyfrowe aparaty fotograficzne i specjalny zestaw do prowadzenia dochodzeń na miejscu przestępstwa. Przyszłe potrzeby zostaną sfinansowane z budżetu państwa oraz ze środków kompleksowego programu rozwoju instytucjonalnego z 2011 r. w ramach Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa (zob. punkt dotyczący benchmarku VLAP na s. 16 niniejszego sprawozdania). W czerwcu 2013 r. przy zastosowaniu instrumentu pomocy technicznej i wymiany informacji (TAIEX) zorganizowano misję ekspertów dotyczącą ustawy o wykorzystywaniu DNA w dochodzeniach i postępowaniu sądowym, w której udział wzięli eksperci austriaccy w dziedzinie genetyki sądowej. Jako działanie następcze w związku z misją ekspertów we wrześniu i październiku 2013 r. zorganizowano wizytę studyjną w Austrii z udziałem trzech członków grupy roboczej w celu zapoznania się z najlepszymi praktykami europejskimi w zakresie wykorzystywania DNA w dochodzeniach i postępowaniu sądowym. W 2013 r. specjalistyczny oddział Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, wykorzystując specjalne zdolności dochodzeniowe, przeprowadził na wysokim szczeblu kilka operacji ukierunkowanych na przestępczość transgraniczną. Udokumentowano działalność przestępczą dwóch „złodziei w majestacie prawa” o pseudonimach „Chińczyk” i „Patron”, których aresztowano odpowiednio w sierpniu 2013 r. i we wrześniu 2013 r. na skutek współpracy i wspólnych operacji przeprowadzonych z włoskimi i rumuńskimi organami porządku publicznego. Mołdawskie wnioski o ekstradycję są rozpatrywane we Włoszech i Rumunii. · Wysoka skuteczność współpracy w obszarze porządku publicznego pomiędzy odpowiednimi organami krajowymi – w szczególności strażą graniczną, policją i funkcjonariuszami celnymi – a także współpracy z organami wymiaru sprawiedliwości. 3 lipca 2013 r. podpisano dwustronną umowę o współpracy między Departamentem Policji Granicznej a Generalnym Inspektoratem Policji w celu zacieśnienia współpracy w zakresie zapewnienia, utrzymania i przywrócenia porządku publicznego i bezpieczeństwa. Umowa przewiduje zwiększenie wzajemnej pomocy w zakresie wykrywania i prowadzenia dochodzeń w sprawach przestępstw i wykroczeń w ramach kompetencji instytucji oraz organizację wspólnych kontroli i operacji, takich jak przesyłki niejawnie nadzorowane. Ponadto utworzone zostaną wspólne grupy robocze i wspólne zespoły mobilne w celu organizacji i prowadzenia szczegółowej analizy ryzyka w zakresie porządku publicznego i bezpieczeństwa na szczeblu krajowym i regionalnym. Krajowa Rada koordynująca działania mające na celu zapobieganie zorganizowanej przestępczości i jej zwalczanie postanowiła na pierwszym posiedzeniu 4 marca 2013 r., że w perspektywie średnioterminowej utworzy wspólną bazę danych dotyczących działalności grup i organizacji przestępczych, utworzy specjalistyczny podmiot krajowy z zadaniem stałego monitorowania wdrażania odpowiednich przepisów oraz przeprowadzi badanie dotyczące form przestępczości zorganizowanej i tendencji w tym zakresie, a także zaproponuje rozwiązania. Postanowiła ona również, że zwróci się do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Ministerstwa Edukacji o wspólne uruchomienie projektu mającego na celu opracowanie materiałów edukacyjnych dotyczących niebezpieczeństw, rodzajów ryzyka i zagrożeń wynikających z przestępczości zorganizowanej oraz jej niekorzystnych skutków. · Udoskonalone dwustronne i wielostronne umowy o współpracy operacyjnej w obszarze porządku publicznego, w tym również dzięki terminowemu przekazywaniu istotnych informacji właściwym organom porządku publicznego państw członkowskich UE. Nowo ustanowione Centrum Międzynarodowej Współpracy Policyjnej (CMWP) rozwija współpracę mołdawskich organów ścigania z odpowiednimi organami w państwach członkowskich UE, państwach członkowskich SELEC, PCCSEE, GUAM i uczestnikami projektów jednostek ds. współpracy międzynarodowej w zakresie porządku publicznego na Bałkanach Zachodnich, a także z Międzynarodową Organizacją Policji Kryminalnej – Interpolem i Europolem. Przyjmuje ono zasadę „jedno wejście / jedno wyjście”, co pozwala uniknąć powielania przyjmowania, rozpatrywania i przekazywania informacji wnioskodawcy. W 2013 r. za pośrednictwem kanałów SELEC i GUAM zbadano 2826 materiałów (1795 z organami porządku publicznego Republiki Mołdawii, 693 ze Wspólnym Centrum Kontaktowym w Gałaczu, 259 z innymi państwami członkowskimi i obserwatorami SELEC oraz 79 z państwami GUAM). Rozpatrzono 1428 wniosków i wymieniono 1398 odpowiedzi dotyczących różnych przypadków przestępstw transgranicznych[33]. Na drugim posiedzeniu liderów jednostek ds. współpracy międzynarodowej w zakresie egzekwowania prawa, które odbyło się w dniach 9–12 lipca 2013 r., Republika Mołdawii poparła poszerzenie sieci tych jednostek w celu zwalczania transgranicznej przestępczości zorganizowanej. Republika Mołdawii uczestniczy w projekcie regionalnym „Udoskonalenie zasad prawnych w Europie Południowo-Wschodniej i dobre rządy” uruchomionym przez austriackie Biuro Policji Kryminalnej. Wzięła ona również udział w operacji „Czarny Posejdon”[34], zorganizowanej przez Sekretariat Generalny Interpolu w okresie od 15 maja do 15 czerwca 2013 r. Była to długofalowa operacja w Europie Wschodniej, wymierzona w transgraniczne zorganizowane grupy przestępcze popełniające przestępstwa przeciwko własności intelektualnej. · Zawarcie umowy o współpracy operacyjnej z Europolem. Urzędnik łącznikowy Republiki Mołdawii, koordynujący wszystkie sprawy karne i dochodzenia będące przedmiotem wspólnego zainteresowania, został oddelegowany do Europolu i rozpoczął pracę 23 lipca 2013 r. Jest to godne uwagi osiągnięcie i wyjątkowy sposób potraktowania Republiki Mołdawii przed zawarciem umowy o współpracy operacyjnej. Obecnie trwają negocjacje dotyczące projektu protokołu ustaleń między Republiką Mołdawii a Europolem w sprawie utworzenia bezpiecznej linii łączności. Planowana jest wizyta studyjna ekspertów z Republiki Mołdawii w Europolu, w tym EC3. W lipcu 2013 r. Republika Mołdawii przesłała odpowiedzi na dodatkowe kwestionariusze Europolu na temat ram legislacyjnych dotyczących ochrony danych w Republice Mołdawii. W dniach 28–31 października przedstawiciele Biura ds. Prawnych i Ochrony Danych Europolu udali się do właściwych organów krajowych i organu nadzorującego ochronę danych w Republice Mołdawii. Sprawozdanie dotyczące ochrony danych, kończące wszystkie niezbędne etapy techniczne, powinno zostać przedłożone Zarządowi Europolu, który zorganizuje kolejne posiedzenie w dniach 3–4 grudnia. Następnie sprawozdanie zostanie przekazane do zatwierdzenia wspólnemu organowi nadzorczemu. Ostateczne działania w związku ze sformalizowaniem umowy o współpracy operacyjnej zostaną podjęte w najbliższych tygodniach. 2.3.3.2. Zalecenia wynikające z oceny skutków · Należy rozwinąć współpracę między organami Mołdawii i państw członkowskich, w tym w zakresie wymiany informacji z Europolem. Zob. segment 3 / temat 3 – benchmarki VLAP. Republika Mołdawii uczestniczyła w następujących działaniach podjętych w ramach SELEC: 10. posiedzenie grupy roboczej ds. przestępstw związanych z transportem (10 kwietnia 2013 r.), Bukareszt, Rumunia; 3. posiedzenie grupy roboczej ds. przestępstw związanych ze środowiskiem i bezpieczeństwa zbiorników (24–25 kwietnia 2013 r.), Bukareszt, Rumunia; grupa robocza ds. zwalczania handlu narkotykami (21–22 maja 2013 r.), Bukareszt, Rumunia; 6. posiedzenie Rady SELEC (28 maja 2013 r.), Bukareszt, Rumunia; 13. posiedzenie grupy roboczej ds. zwalczania przestępczości związanej z oszustwami i przemytem (6 czerwca 2013 r.), Bukareszt, Rumunia; posiedzenie grupy ekspertów ds. opracowania sprawozdania analitycznego w sprawie zagrożenia przestępczością zorganizowaną w Europie południowo-wschodniej w 2013 r. (26 czerwca 2013 r.), Bukareszt, Rumunia oraz operacja „KOŃ TROJAŃSKI III” dotycząca zwalczania podrabiania towarów i ochrony praw własności intelektualnej (11–22 marca 2013 r.). · Należy wzmocnić współpracę między władzami Mołdawii oraz ich partnerami w państwach członkowskich UE w zakresie ochrony i pomocy, w tym w zakresie identyfikacji i odpowiedniego kierowania ofiar handlu ludźmi i ich bezpiecznego powrotu. W kwietniu 2013 r. uzgodniono podłączenie Centrum Zwalczania Handlu Ludźmi do bazy danych Interpolu zawierającej informacje dotyczące zwalczania handlu ludźmi. Ponadto z pomocą Interpolu nawiązano współpracę ze Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi w zakresie zwalczania handlu ludźmi oraz wyznaczono punkty kontaktowe i urzędników łącznikowych. W ciągu pierwszych siedmiu miesięcy 2013 r. 31 funkcjonariuszy policji z Centrum Zwalczania Handlu Ludźmi i regionalnych biur ds. przeciwdziałania handlowi wzięło udział w 10 seminariach szkoleniowych obejmujących ogółem 384 godziny. Pracownicy skorzystali z informacji dotyczących dobrych praktyk, które przekazały Rumunia, Austria, Belgia i Litwa, w zakresie organizacji i prowadzenia systemów informacyjnych służących do wspierania aktywnych dochodzeń. Trwała realizacja strategii dotyczącej wdrożenia krajowego systemu referencyjnego z dnia 5 grudnia 2012 r. W pełni funkcjonują zespoły interdyscyplinarne utworzone w celu koordynacji działania krajowego systemu referencyjnego w lokalnej administracji publicznej. · Pod egidą Europolu, a w odpowiednich przypadkach za pomocą kanałów Interpolu, należy przeprowadzać systematyczne oceny zagrożenia i zapewnić wymianę informacji w odniesieniu do poważnych przestępstw. Dane porównawcze dotyczące przestępczości należy gromadzić na podstawie wspólnie określonych wskaźników. Zob. segment 3 / temat 3 – benchmarki VLAP. Centrum Międzynarodowej Współpracy Policyjnej posiada dostęp do baz danych Interpolu wykorzystywanych przez organy porządku publicznego Republiki Mołdawii: skradzione/zagubione dokumenty podróży (SLTD); skradzione pojazdy silnikowe (SMV); baza danych osób poszukiwanych na skalę międzynarodową; skradzione dokumenty administracyjne (SAD) oraz baza danych obrazów wykorzystywania seksualnego dzieci (ICSEDB). Dostęp jest ograniczony i przyznawany wyłącznie przez Sekretariat Generalny. W pierwszej połowie 2013 r. krajowe biuro Interpolu przetworzyło 14 350 dokumentów: 6733 otrzymanych