KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Dzięki wspólnemu wnioskowi Stałego Sekretariatu Wspólnoty Transportowej i CEFTA zapewniono rozszerzenie idei uprzywilejowanych korytarzy na obszar Bałkanów Zachodnich, co gwarantuje szybki przepływ podstawowych towarów w regionie. Komisja jest gotowa do ścisłego włączenia regionu w proces wdrażania „wspólnego europejskiego planu działania prowadzącego do zniesienia środków powstrzymujących rozprzestrzenianie się koronawirusa”. Komisja jest zdecydowana, aby w okresie następującym po tej wyjątkowej sytuacji sanitarnej oraz po zniesieniu związanych z nią ograniczeń w przepływie towarów i pasażerów przyczynić się – w długoterminowej perspektywie – do poprawy połączeń z regionem Bałkanów Zachodnich, a także wyeliminowania strukturalnych wąskich gardeł na granicach UE i państw regionu Bałkanów Zachodnich. Komisja wydała również wytyczne w sprawie wdrażania tymczasowych ograniczeń w podróżowaniu, mających zastosowanie do wszystkich, innych niż niezbędne podróży z państw trzecich do UE, w tym odnośnie do postępowania z osobami zmuszonymi do pozostania w UE dłużej niż wynika to z pozwolenia.

W wyniku pandemii COVID-19 Bałkany Zachodnie uruchomiły także Unijny Mechanizm Ochrony Ludności i zaczęły już otrzymywać pomoc od państw będących członkami mechanizmu i państw w nim uczestniczących. Serbia, Macedonia Północna i Czarnogóra jako państwa uczestniczące w mechanizmie, mogą uczestniczyć w rescEU i zwracać się do niego o pomoc, w tym na potrzeby gromadzenia zapasów środków medycznych i sprzętu. Wśród osób przetransportowanych z powrotem do Europy z pomocą lotów zorganizowanych i współfinansowanych przez Unijny Mechanizm Ochrony Ludności znajdowali się obywatele państw regionu Bałkanów Zachodnich, którzy nie mogli powrócić do domu. Organy odpowiedzialne za ochronę ludności z państw regionu Bałkanów Zachodnich będą nadal uczestniczyć w szkoleniach, ćwiczeniach oraz wymianie ekspertów w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności. UE docenia ponadto wartościowe wsparcie, jakiego Bałkany Zachodnie udzieliły UE oraz swoim bezpośrednim sąsiadom w pod względem personelu medycznego i sprzętu. Jest to odzwierciedleniem solidarności i podstawowych wartości, na których opiera się UE.

W dniu 6 maja 2020 r. przywódcy UE oraz przywódcy państw regionu spotkają się, aby rozważyć wyzwania, w obliczu których się wspólnie znaleźli. Aby przyczynić się do tych rozważań, w niniejszym komunikacie wyrażono solidarność Unii Europejskiej z państwami regionu Bałkanów Zachodnich w ich zmaganiach z bezpośrednimi skutkami pandemii COVID-19 oraz określono obszary wzajemnej współpracy. Przedstawiono w nim możliwości długoterminowego wsparcia ze strony UE na rzecz ożywienia gospodarczego, określając założenia bardziej szczegółowego planu gospodarczo-inwestycyjnego dla regionu, który ma zostać przedstawiony przez Komisję jeszcze w tym roku. W komunikacie przedstawiono również perspektywę dalszego zwiększenia zaangażowania UE oraz pomocy na rzecz realizacji europejskiej perspektywy w regionie za pośrednictwem wsparcia udzielanego wszystkim partnerom w przeprowadzaniu wymaganych zasadniczych reform w obszarze demokracji, praworządności oraz gospodarki z jeszcze większą energią, jak przewidziano w udoskonalonej metodologii.

Sama UE także została w poważnym stopniu dotknięta pandemią, jednak spoczywa na niej szczególna odpowiedzialność za pokierowanie globalnymi działaniami w odpowiedzi na pandemię, które leży także w jej interesie, a także za zapewnienie pomocy partnerom, którzy potrzebują wsparcia, szczególnie tym z jej bezpośredniego sąsiedztwa. W ramach swoich międzynarodowych wysiłków UE oferuje państwom regionu Bałkanów Zachodnich zasadnicze i bezprecedensowe wsparcie. UE zapewnia państwom w regionie wsparcie finansowe w wysokości przekraczającej 3,3 mld EUR, przeznaczone na walkę z bezpośrednim kryzysem w obszarze zdrowia i wynikającymi z niego potrzebami humanitarnymi, a także z długoterminowymi i strukturalnymi skutkami dla społeczności i gospodarek tych państw. Ze względu na ich europejską perspektywę UE traktuje Bałkany Zachodnie jako uprzywilejowanego partnera, zapewniając państwom tego regionu dostęp do licznych inicjatyw i instrumentów zarezerwowanych dla państw członkowskich UE.

Współpraca UE z Bałkanami Zachodnimi oraz wsparcie ze strony UE wykraczają daleko poza to, co którykolwiek z pozostałych partnerów zrobił dla regionu. Fakt ten jest odzwierciedleniem strategicznego znaczenia regionu Bałkanów Zachodnich. Instytucje UE zaangażowały się w intensywne kampanie informacyjne, dotyczące pomocy udzielanej przez UE, a także wspólnie z państwami członkowskimi publikują komentarze w poszczególnych państwach regionu, wspierając kampanie „zostań w domu” i przyczyniając się do rozpowszechniania faktów dotyczących COVID-19. W tym kontekście należy otwarcie i zdecydowanie przeciwdziałać próbom rozprowadzania fałszywych informacji na temat źródeł kryzysu oraz wysiłków podejmowanych celem jego pokonania, zacieśniając współpracę na rzecz wspierania wolności słowa i mediów.

III.Okres po pandemii COVID-19: gospodarczo-inwestycyjny plan odnowy

W planie przewidziany będzie istotny pakiet inwestycyjny dla regionu. Jeżeli chodzi o lata 2021–2027, w dniu 2 maja 2018 r. Komisja zaproponowała łączną pulę środków w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej III w wysokości 14,5 mld EUR, z czego ogromna część przeznaczona jest dla Bałkanów Zachodnich. Komisja przewiduje podwojenie dotacji udzielanych za pośrednictwem ram inwestycyjnych dla Bałkanów Zachodnich, z przeznaczeniem na rozwój sektora prywatnego, łączność, cyfryzację, zielony program działań dla Bałkanów Zachodnich oraz inwestycje społeczne. Przewidziano również istotne zwiększenie gwarancji finansowych w celu wsparcia publicznych i prywatnych inwestycji w regionie, możliwe za sprawą specjalnego instrumentu gwarancyjnego stanowiącego element ram inwestycyjnych dla Bałkanów Zachodnich.

Centralną rolę w ponownym uruchamianiu i modernizowaniu gospodarek państw regionu Bałkanów Zachodnich odgrywać będzie transformacja ekologiczna i cyfrowa. Inwestycje w czyste oraz cyfrowe technologie i zdolności produkcyjne, a także wprowadzenie gospodarki o obiegu zamkniętym, przyczynią się do tworzenia miejsc pracy i wzrostu gospodarczego. Przewidziane zostanie również wsparcie na rzecz poprawy konkurencyjności gospodarek państw regionu Bałkanów Zachodnie, aby lepiej powiązać je w obrębie regionu oraz z UE, a także aby przygotować Bałkany Zachodnie do nadejścia ery cyfrowej. Przewidziano wsparcie na rzecz gospodarki służącej ludziom, w tym za pośrednictwem współpracy w obszarze edukacji i opieki zdrowotnej (między innymi celem wzmocnienia odporności systemów opieki zdrowotnej), w obszarze ochrony socjalnej i włączenia społecznego, równych szans, dostępu do rynku pracy – w szczególności z pomocą większego udostępniania aktywnych polityk rynku pracy, uczciwych warunków pracy, w tym poprzez wsparcie i wzmocnienie dialogu społecznego, a także w obszarze kultury oraz badań i innowacji.

Silny nacisk zostanie położony na połączenia transportowe i energetyczne, które mają decydujące znaczenie dla rozwoju gospodarczego regionu i UE. W tym roku UE zamierza zaproponować w ramach programu dotyczącego sieci połączeń regionu Bałkanów Zachodnich pakiet o wartości 135 mln EUR na sfinansowanie sześciu dodatkowych projektów inwestycyjnych w obszarze infrastruktury. Udostępniając te środki finansowe, UE wyjdzie poza zobowiązanie, jakie podjęła w 2015 r., do udostępnienia do 2020 r. kwoty 1 mld EUR w formie dotacji na rzecz programu dotyczącego sieci połączeń. Środki te z kolei posłużą jako dźwignia finansowa celem uruchomienia niemal 4 mld EUR z przeznaczeniem na 45 inwestycji w obszarze infrastruktury służącej przyłączeniu regionu do priorytetowych osi sieci transeuropejskich oraz na projekty Wspólnoty Energetycznej będące przedmiotem wspólnego zainteresowania. Aktywna współpraca regionalna w kontekście Wspólnoty Energetycznej oraz inicjatywy dotyczącej energetycznych połączeń międzysystemowych w Europie Środkowej i Południowo-Wschodniej to dobry punkt wyjścia dla przyspieszenia inwestycji w tych obszarach połączeń energetycznych, jak również w obszarze energii odnawialnych i projektów związanych z efektywnością energetyczną.

UE będzie nadal zwracać szczególną uwagę na wyzwania, z jakimi borykają się młodzi ludzie, przede wszystkim w kontekście perspektyw zatrudnienia, nierówności i zatrzymywania młodych talentów w regionie dla zapobiegania drenażowi mózgów i innym wyzwaniom o charakterze demograficznym, w obliczu których znajduje się region Bałkanów Zachodnich. Od 2018 r. podwojono finansowanie z programu Erasmus+ dla regionu (do ponad 65 mln EUR), przy zwiększonym nacisku na kształcenie zawodowe. W przyszłości dalej zwiększany będzie nacisk na umiejętności cyfrowe, a także na umiejętności w zakresie badań naukowych i przedsiębiorczości. Zamierzeniem jest odpowiednie wyposażenie młodych ludzi, aby mogli odnieść sukces ekonomiczny i prosperować w epoce cyfrowej.

Pandemia COVID-19 wyraźnie unaoczniła znaczenie właściwego funkcjonowania jednolitego rynku UE jako kluczowego elementu naszego dobrobytu i naszej odporności. Uwypukliła również wysoki poziom wzajemnych zależności społeczno-gospodarczych między gospodarką UE a gospodarką państw Bałkanów Zachodnich, a także w obrębie tego regionu. Decydujące znaczenie będzie miało zatem skuteczniejsze połączenie gospodarek Bałkanów Zachodnich – zarówno w obrębie regionu, jak i z UE. Wymaga to silniejszego zaangażowania ze strony wszystkich partnerów Bałkanów Zachodnich na rzecz pogłębienia regionalnej integracji gospodarczej sprzyjającej włączeniu oraz ukształtowania wspólnego rynku regionalnego, w myśl dokonanych uzgodnień, na podstawie dorobku prawnego UE oraz z poszanowaniem zobowiązań UE, dzięki czemu region stanie się bardziej atrakcyjnym obszarem dla inwestycji.

W tym kontekście zasadnicze znaczenie mają organizacje regionalne: Rada Współpracy Regionalnej, Wspólnota Transportowa, Wspólnota Energetyczna oraz Środkowoeuropejska Strefa Wolnego Handlu. Istotną rolę w zmniejszaniu barier w handlu odgrywają ponadto finansowane przez UE projekty.

Wszystkie te środki wsparcia są ukierunkowane na osiągnięcie tych samych celów, a są nimi: przekształcenie Bałkanów Zachodnich w funkcjonujące gospodarki rynkowe zdolne do pełnej integracji z jednolitym rynkiem UE, poprawa klimatu biznesowego i inwestycyjnego, a tym samym wpływ na zwiększenie przepływów handlowych w regionie oraz z UE , tworzenie miejsc pracy i nowych możliwości, a tym samym ograniczanie zjawiska drenażu mózgów w regionie. Obecny kryzys nie może zatem odwrócić uwagi od kluczowych słabości strukturalnych, takich jak wysokie bezrobocie (w szczególności wśród młodzieży), niski udział w rynku pracy (zwłaszcza w przypadku kobiet); niedopasowanie umiejętności do potrzeb rynku pracy; niedostateczna ochrona socjalna; niska wydajność rolnictwa i konkurencyjność oraz niezróżnicowane dostawy energii i niska efektywność energetyczna. Istotne ramy, które pokierować mogą reformami makroekonomicznymi i strukturalnymi oraz wesprzeć proces reform, to ugruntowany już dialog gospodarczy i finansowy, oparty na programach reform gospodarczych naszych partnerów.

Celem planu gospodarczo-inwestycyjnego będzie pobudzenie długoterminowego ożywienia, stymulowanie wzrostu gospodarczego i wsparcie reform wymaganych do poczynienia postępów na drodze do UE. Plan gospodarczo-inwestycyjny będzie inspirowany priorytetami określonymi przez Komisję Europejską na potrzeby jej własnych prac w latach 2019–2024 i do tych priorytetów dostosowany.

IV.Działania w zakresie podstawowych reform

Ożywienie gospodarcze po obecnym kryzysie będzie skuteczne jedynie wtedy, gdy państwa będą nadal realizować swoje zobowiązań w zakresie reform i osiągać wymierne rezultaty we wdrażaniu tych reform. Ma to kluczowe znaczenie dla realizacji europejskiej perspektywy tych państw. Obok nieprzerwanej realizacji reform gospodarczych wymagany jest w tym celu większy nacisk na praworządność, funkcjonowanie instytucji demokratycznych i administracji publicznej.

Wzmocnienie praworządności we wszystkich aspektach jest decydujące. Wymaga ono niezależnego i skutecznego sądownictwa, konkretnych wyników w walce z korupcją, przestępczością zorganizowaną i terroryzmem oraz skutecznej ochrony praw podstawowych, w tym wolności słowa i mediów. Mówiąc dokładniej, ogromne znaczenie ma, aby środki nadzwyczajne wprowadzane w okresie kryzysu nie były realizowane kosztem podstawowych zasad i wartości oraz aby środki te były proporcjonalne i określone w czasie, a także objęte demokratycznym nadzorem.

W oparciu o szeroko zakrojoną współpracę, która jest już realizowana, ważne jest zagwarantowanie nieustannego, aktywnego zaangażowania za pośrednictwem wspólnych i wzajemnie uzgodnionych działań w obszarze bezpieczeństwa, w tym w odniesieniu do ryzyk związanych z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu, oraz w obszarze migracji i zarządzania granicami. Kluczowym priorytetem pozostają silniejsze instytucje demokratyczne i demokratyczne procesy w większym stopniu służące włączeniu. Reforma administracji publicznej ma zasadnicze znaczenie dla poprawy zarządzania na wszystkich szczeblach. Obejmuje ona zwiększoną przejrzystość i rozliczalność, należyte zarządzanie finansami publicznymi i bardziej profesjonalną administrację. Elementy te wspólnie tworzą podstawę trwałego ożywienia gospodarczego.

Komisja nadal w zdecydowany sposób wspiera region w realizacji tych reform. Dalsze środki zostaną określone w komunikacie Komisji jeszcze w tym roku.

Kryzys wywołany pandemią COVID-19 jest sprawdzianem naszej solidarności i determinacji, ale także dowodem naszej ścisłej współpracy – Europejczyków połączonych wspólnym losem. W związku z tym jesteśmy zdania, że nasi partnerzy z Bałkanów Zachodnich będą musieli znaleźć swoje miejsce w naszych nadchodzących rozważaniach na temat przyszłości Europy. Razem pokonamy obecny kryzys i rozpoczniemy skuteczną odnowę. Razem będziemy pogłębiać naszą współpracę, aby pomóc naszym partnerom w spełnieniu wymogów członkostwa w UE.