KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 1.6.2016 JOIN(2016) 24 final WSPÓLNY KOMUNIKAT DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Elementy strategii UE wobec Mjanmy/Birmy: szczególne partnerstwo na rzecz demokracji, pokoju i dobrobytu



1. MJANMA/BIRMA: ROLA UE W UDANYM PRZEJŚCIU DO DEMOKRACJI Od czasu rozpoczęcia reform w 2011 r. w Mjanmie/Birmie nastąpiły niezwykłe zmiany, a rozpoczęcie urzędowania przez nowy, demokratycznie wybrany rząd w kwietniu 2016 r. stanowi szansę o znaczeniu historycznym. W interesie strategicznym Unii Europejskiej leży udzielenie pełnego wsparcia w udanym przejściu do skutecznych demokratycznych rządów i zapewnieniu trwałego rozwoju oraz mobilizowanie w tym celu wszystkich odpowiednich polityk i instrumentów UE. W dniu 8 listopada 2015 r. obywatele Mjanmy/Birmy zdecydowaną większością głosów opowiedzieli się za odejściem od rządów wojskowych, dając opozycyjnej Narodowej Lidze na rzecz Demokracji (NLD) bezwzględną większość w parlamencie. W dniu 15 marca 2016 r. sojusznik Aung San Suu Kyi, Htin Kyaw, został wybrany na pierwszego cywilnego prezydenta tego państwa od ponad pięćdziesięciu lat, a sama Aung San Suu Kyi objęła stanowisko radcy stanu, ministra spraw zagranicznych i ministra w kancelarii prezydenta. Nowa administracja, mająca ograniczone doświadczenie w rządzeniu, stoi przed ogromnymi wyzwaniami. Należą do nich: umacnianie demokracji, promowanie pokoju i pojednania etnicznego, przeprowadzanie reform konstytucyjnych, rozwój instytucjonalny i reforma sektora bezpieczeństwa, jak również promowanie państwa prawa i praw człowieka. Rząd NLD będzie musiał spełnić ogromne oczekiwania społeczeństwa dotyczące zapewnienia wyższych dochodów i podstawowych usług wysokiej jakości poprzez wzrost gospodarczy i trwały rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu. UE odegrała kluczową rolę w transformacji państwa W ciągu ostatnich pięciu lat UE była na pierwszej linii działań zmierzających do ponownego zaangażowania się społeczności międzynarodowej w kontakty z Mjanmą/Birmą. W uznaniu reform poprzedniego rządu UE zastosowała kompleksowe podejście do złożonej transformacji tego państwa, oparte na dialogu politycznym połączonym z instrumentami finansowymi i innymi instrumentami politycznymi. W 2012 r. UE zawiesiła sankcje i otworzyła biuro. W 2013 r. UE zniosła sankcje, otworzyła pełną delegaturę Unii i przywróciła preferencje handlowe w ramach inicjatywy „wszystko oprócz broni”. W tym samym roku UE określiła swoje priorytety w tzw. kompleksowych ramach, które opracowano specjalnie w celu ukierunkowania polityki UE w okresie poprzedzającym wybory przypadające na listopad 2015 r., na które UE wysłała największą międzynarodową misję obserwacji wyborów. W latach 2012–2013 UE zwiększyła wsparcie rozwojowe na rzecz tego państwa, przeznaczając na ten cel pakiet początkowy w wysokości 150 mln EUR, natomiast w grudniu 2014 r. w ramach Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju przyjęto wieloletni program indykatywny na lata 2014–2020 na rzecz Mjanmy/Birmy o indykatywnej alokacji wynoszącej 688 mln EUR. Aby promować skuteczność pomocy, UE i jej państwa członkowskie od 2013 r. zajmują się wspólnym programowaniem współpracy na rzecz rozwoju, która ma być kontynuowana w ścisłym porozumieniu z nowym rządem w celu zapewnienia spójnej reakcji UE na zidentyfikowane wyzwania. Z nastaniem nowego, demokratycznie wybranego rządu UE musi zwiększyć swoje zaangażowanie W kontekście demokratyzacji i istotnej zmiany politycznej oczekiwania w UE są duże. Unijną strategię przeanalizowano na nowo, aby ocenić zaangażowanie UE na rzecz demokracji, praw człowieka, procesu pokojowego, gospodarki i trwałego rozwoju. UE jest również zainteresowana współpracą z nowym rządem w kontekście regionalnym, szczególnie w zakresie integracji ASEAN. Udane przejście do demokracji w Mjanmie/Birmie posłuży jako znaczący i pozytywny przykład dla całego regionu.

Oczywiste jest, że UE musi nadal odgrywać wyróżniającą się rolę w promowaniu tego pozytywnego przykładu demokratyzacji i reform w strategicznie ważnym państwie w Azji Południowo-Wschodniej i większym regionie Azji i Pacyfiku. Zwiększenie zaangażowania UE w Mjanmie/Birmie i ścisła współpraca z tamtejszym rządem będą również najlepszym sposobem wsparcia reform społeczno-gospodarczych sprzyjających włączeniu społecznemu oraz maksymalizacji możliwości dla przedsiębiorstw unijnych w miarę przeprowadzania reform w tym państwie. Podsumowując, UE ma duży udział w powodzeniu trwających przemian i określony interes we wspieraniu ich ukończenia. Celem niniejszego wspólnego komunikatu jest przedstawienie spójnej unijnej wizji i konkretnych zobowiązań w odniesieniu do wsparcia w zakresie polityki, bezpieczeństwa i rozwoju oraz zaangażowania gospodarczego na nadchodzące lata. 2. OBSZARY ZAANGAŻOWANIA 2.1. Demokracja, państwo prawa i dobre rządy: Aby przekształcić Mjanmę/Birmę w trwałą demokrację charakteryzującą się pełnym poszanowaniem państwa prawa, UE powinna pomagać w budowaniu skutecznych instytucji, wspierać reformę sektora bezpieczeństwa oraz nawiązywać więcej różnorodnych kontaktów z całym społeczeństwem – samorządami terytorialnymi, wymiarem sprawiedliwości, parlamentami i społeczeństwem obywatelskim. UE powinna również nawiązać kontakty z wojskiem w sprawie jego roli we współczesnej demokracji oraz wspierać modernizację i transformację sił policyjnych. Krajobraz polityczny po wyborach w listopadzie 2015 r. Po walnym zwycięstwie w 2015 r. Narodowa Liga na rzecz Demokracji uzyskała bezprecedensową legitymację demokratyczną, zapewniającą jej silny mandat do proponowania daleko idących reform. Ponad 400 nowych posłów do parlamentu objęło mandat w dniu 1 lutego 2016 r. i potrzebuje zapoznać się ze wszystkimi aspektami nowoczesnego parlamentu. Wojsko nadal zajmuje 25 % miejsc w parlamencie, ma prawo weta w sprawie zmian w konstytucji i zachowuje trzy kluczowe stanowiska ministerialne (ministerstwa spraw wewnętrznych, obrony i spraw granicznych). Nowy kontekst wymaga od wojskowych przedefiniowania swojej roli w społeczeństwie demokratycznym. Unijna misja obserwacji wyborów uznała wybory z listopada 2015 r. za prawidłowo przeprowadzone i konkurencyjne, ale zwróciła uwagę na potrzebę podjęcia dalszych reform. Kwestią szczególnie niepokojącą był brak praw obywatelskich posiadaczy dawnych tymczasowych kart rejestracyjnych – w większości ze społeczności etnicznych. Unijne wsparcie wyborcze na rzecz skutecznej, niezależnej, przejrzystej i rozliczalnej administracji wyborczej oraz zwiększanie odpowiedzialności ludzi za proces wyborczy będą kontynuowane w oparciu o zalecenia zawarte w sprawozdaniu końcowym unijnej misji obserwacji wyborów. Priorytetami dla nowego rządu są państwo prawa i dobre rządy. Istnieją liczne wyzwania, a instytucjom często brakuje odpowiedniego personelu i wiedzy fachowej o procesach legislacyjnych. Poprawa pod względem państwa prawa zwiększy zaufanie do instytucji państwowych, zapewni większą przejrzystość, przyczyni się do zwalczania korupcji oraz zwiększy rolę i niezależność sądownictwa. Reforma sektora bezpieczeństwa, w tym reforma policji, jest integralną częścią tego procesu.

Od struktury instytucjonalnej kierowanej przez wojsko do trwałej demokracji: rola UE Reforma konstytucyjna nadal ma zasadnicze znaczenie dla umacniania demokratycznych rządów. Konstytucja z 2008 r. odegrała kluczową rolę w procesie transformacji i spodziewane są dalsze reformy. UE mogłaby podzielić się bogatym doświadczeniem w zakresie przechodzenia od rządów autorytarnych do demokracji, z naciskiem na wielopartyjne systemy parlamentarne oraz zwiększenie zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego i niezależnych mediów. Unijny projekt szkolenia policji (na lata 2013–2015) pomógł siłom policyjnym Mjanmy pracować w bardziej profesjonalny sposób, w szczególności w społecznościach lokalnych. Zastosowano proste, ale skuteczne środki, aby usprawnić pracę policji na poziomie społeczności i poprawić jej stosunki z miejscową ludnością. Doświadczeni funkcjonariusze policji z państw członkowskich UE pokazali, jak zabezpieczać i chronić demokratyczne prawa obywateli do zgromadzania się. Przeszkolono 4 000 policjantów w najlepszych międzynarodowych praktykach w zakresie zarządzania tłumem. W ramach tego projektu zajęto się także relacjami policji z mediami i społeczeństwem obywatelskim w celu wspierania lepszego wzajemnego zrozumienia. Program MyJustice (na lata 2015–2019) ma na celu poprawienie w całym państwie dostępu do wymiaru sprawiedliwości osób ubogich, wymagających szczególnego traktowania i zmarginalizowanych. Polega na uczeniu społeczności, przedstawicieli zawodów prawniczych i instytucji wymiaru sprawiedliwości korzystania z innowacyjnych rozwiązań, takich jak mediacja dla społeczności i usługi asystentów prawnych. W ramach programu MyJustice przyjęto podejście skupione na ludziach, aby zachęcić wszystkie podmioty do uczenia się oraz propagować zaufanie i współpracę między nimi. Program ten służy upodmiotowieniu społeczności, aby realizowała odpowiednie rozwiązania napotykanych problemów w zakresie wymiaru sprawiedliwości i miała trwały wpływ na sposób rozwiązywania sporów i zapewniania sprawiedliwości. UE będzie współpracowała ze społeczeństwem obywatelskim nad wdrożeniem unijnego planu działania na rzecz stosunków ze społeczeństwem obywatelskim, którego realizację rozpoczęto we wrześniu 2015 r. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego tradycyjnie odgrywały kluczową rolę w dostarczaniu podstawowych usług, w szczególności na obszarach dotkniętych konfliktem. Są one również główną siłą napędową w promowaniu i ochronie demokracji – w tym pod względem udziału w obserwacji wyborów krajowych – praw człowieka i różnorodności kulturowej. Niemniej jednak społeczeństwo obywatelskie wciąż napotyka wiele ograniczeń. Możliwe inicjatywy UE w tej dziedzinie obejmują: nawiązanie partnerstwa z rządem w celu wzmocnienia dialogu politycznego i zaspokojenia pojawiających się potrzeb poprzez zapewnienie instytucjom rządowym dialogu politycznego i współpracy technicznej w ramach podejścia dotyczącego budowania państwowości. UE powinna współpracować z wieloma różnymi partnerami – od organizacji oddolnych po parlamenty oraz od organizacji rzecznictwa po związki zawodowe i media – aby wspierać lokalne działania na rzecz demokracji; nawiązanie stosunków z wojskiem, aby podzielić się z nim doświadczeniem w zakresie przejścia do demokracji i roli wojska w nowoczesnej demokracji, w tym promowanie poszanowania praw człowieka i państwa prawa; poprawienie dostępu do wymiaru sprawiedliwości i pomocy prawnej w przypadku osób ubogich i wymagających szczególnego traktowania, rozwijanie zdolności prawnej pracowników wymiaru sprawiedliwości oraz wzmacnianie wybranych instytucji państwa prawa, by lepiej wypełniały swój mandat; rozszerzenie wsparcia na rzecz sił policyjnych Mjanmy, aby przekształcić je w nowoczesną organizację służącą ludziom i cieszącą się ich zaufaniem, w tym zwiększenie odpowiedzialności zgodnie z międzynarodowymi najlepszymi praktykami oraz przy poszanowaniu praw człowieka i podstawowych wolności, jak również kontynuowanie działań mających na celu wzmocnienie stosunków sił policyjnych z mediami i społecznościami lokalnymi; działanie na rzecz ukończenia i wdrożenia planu działania dotyczącego demokracji wraz z krajem partnerskim; promowanie stałej współpracy międzyparlamentarnej między Parlamentem Europejskim (PE) a parlamentem Mjanmy w celu wzmocnienia zdolności legislacyjnych, nadzoru rządu i partii politycznych między innymi poprzez kompleksowe podejście PE do demokracji. 2.2 Proces pokojowy

Niedawno osiągnięty pokój w Mjanmie/Birmie jest kruchy. UE – jedyny zachodni świadek ogólnokrajowego porozumienia w sprawie zawieszenia broni – powinna współpracować ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, aby wdrożyć rozwiązania pokojowe sprzyjające włączeniu wszystkich stron oraz przeprowadzić rozbrojenie, demobilizację i reintegrację byłych walczących. Aby podtrzymać pokój, UE podzieli się doświadczeniem w zakresie federalizmu oraz będzie działała na rzecz budowania zaufania między stronami i wspierania pojednania. Przełomowe porozumienie na rzecz położenia kresu burzliwej przeszłości Mjanma/Birma od dziesięcioleci była nękana konfliktem zbrojnym między siłami zbrojnymi Mjanmy (Tatmadaw) a kulturowo odrębnymi grupami etnicznymi zamieszkującymi oddalone obszary przygraniczne o obfitych zasobach naturalnych. Wiele z tych terytoriów nigdy nie podlegało pełnej kontroli instytucji rządowych na szczeblu centralnym, a posiadało samorządy na różnych poziomach. W tym kontekście istnieją żywotne interesy gospodarcze związane z nielegalną działalnością, taką jak: przemyt, nielegalny obrót jadeitem i drewnem, produkcja opium i nielegalny obrót środkami odurzającymi. Od 2011 r. około 100 000 osób zostało wysiedlonych ze stanu Kaczin i z północy stanu Szan, a trwające starcia nadal powodują wewnętrzne wysiedlenia i ofiary. Około 106 000 uchodźców, głównie Karenów i ze stanu Karen, mieszka w obozach po tajskiej stronie granicy. Walki skutkowały również naruszeniem praw człowieka. Trwające poważne naruszenia międzynarodowego prawa humanitarnego miały destabilizujący wpływ na dotkniętą nimi ludność. W 2011 r. prezydent Thein Sein za kluczowy priorytet uznał pokój. W dniu 15 października 2015 r. rząd i osiem etnicznych ugrupowań zbrojnych zawarło ogólnokrajowe porozumienie w sprawie zawieszenia broni, które UE podpisała jako międzynarodowy świadek wraz z Organizacją Narodów Zjednoczonych, Chinami, Japonią, Indiami i Tajlandią. Niektóre grupy, w tym Kaczinowie, jeszcze nie są stronami porozumienia. W styczniu 2016 r. rozpoczął się krajowy dialog polityczny dotyczący ważnych i drażliwych tematów. Proces pokojowy jest najwyższym priorytetem dla nowego rządu. Zasadnicze znaczenie będzie miało budowanie zaufania między zainteresowanymi stronami i utrzymanie ich zaangażowania. Mniejszości etniczne mają duże oczekiwania wobec Narodowej Ligi na rzecz Demokracji pod względem jej działania na rzecz demokratycznej wieloetnicznej unii federalnej zapewniającej bardziej sprawiedliwy dostęp do możliwości gospodarczych. Ostatecznie całościowe porozumienie pokojowe będzie wymagało również zmian w konstytucji. Konsolidacja trwałego pokoju: wkład UE Unia Europejska, jako jeden z podmiotów mających największy wkład w proces pokojowy, jest dobrze przygotowana do dalszych działań na rzecz trwałego pokoju. Ośrodek ds. pokoju w Mjanmie, który UE wspierała od czasu jego powstania w 2012 r., odegrał kluczową rolę w zgromadzeniu rządu i etnicznych ugrupowań zbrojnych przy stole negocjacyjnym i w zapewnieniu wszystkim zainteresowanym stronom porad ekspertów. Kluczem do trwałego sukcesu będzie szeroko zakrojony proces sprzyjający włączeniu społecznemu, obejmujący udział społeczeństwa obywatelskiego i kobiet. Większość wsparcia UE przyniosła korzyści etnicznym okręgom wyborczym. Działania skupione są na rozwoju społeczności lokalnych na obszarach dotkniętych konfliktem, pojednaniu, budowaniu pokoju, wdrażaniu zawieszenia broni i na cywilnym monitorowaniu zawieszenia broni. Celem innych projektów jest poprawa dostępu do źródeł utrzymania, ograniczanie ubóstwa i rozwój rejonów konfliktów etnicznych. UE pokierowała tworzeniem nowego wspólnego funduszu na rzecz pokoju, który jest finansowany przez wielu darczyńców i ma na celu wspieranie procesu pokojowego w sposób bardziej skoordynowany. Nowy wspólny fundusz na rzecz pokoju służy wspieraniu krajowych działań mających na celu osiągnięcie trwałego rozwiązania etnicznego konfliktu zbrojnego w sposób elastyczny, sprawny i spójny. Będzie on współpracował z rządem, etnicznymi okręgami wyborczymi, społeczeństwem obywatelskim i środowiskiem akademickim oraz promował udział kobiet. Działania na rzecz budowania pokoju przysłużą się zwiększeniu poziomu włączenia, zaufania i udziału w procesie pokojowym oraz przyczynią się do zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony społeczności wymagających szczególnego traktowania. Wspólny fundusz na rzecz pokoju rozpoczął funkcjonowanie w kwietniu 2016 r., a UE i dziewięciu innych darczyńców zobowiązało się wnieść do niego łącznie ponad 100 mln USD. UE jest zdecydowana zapewnić, aby wszystkie wspierane działania uwzględniały sytuację konfliktu i zasady „niewyrządzania szkody” oraz były realizowane w sposób sprzyjający włączeniu społecznemu, bezstronny i przejrzysty. Unia Europejska nadal zapewnia również pomoc humanitarną na obszarach o ograniczonym dostępie, które są dotknięte walkami i wysiedleniami. Nieograniczony dostęp pomocy humanitarnej do wszystkich społeczności objętych konfliktem ma zasadnicze znaczenie.

Możliwe inicjatywy w tej dziedzinie obejmują: zapewnienie silnego wsparcia politycznego i finansowego na rzecz architektury pokoju sprzyjającej włączeniu społecznemu, w tym wdrożenie ogólnokrajowego porozumienia w sprawie zawieszenia broni, a jednocześnie promowanie działań na rzecz włączenia do tego porozumienia grup, które jeszcze go nie podpisały; angażowanie się w działania na rzecz zapobiegania konfliktom i budowania pokoju poprzez wspieranie na przykład środków budowy zaufania, upodmiotowienia społeczności, dialogu międzykulturowego, udziału kobiet, rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu i lepszych źródeł utrzymania w rejonach konfliktów etnicznych, w stosownych przypadkach łącząc pomoc, rehabilitację i rozwój; rozwijanie zdolności wszystkich zainteresowanych stron w zakresie pokonywania wyzwań związanych z procesem, w tym dotyczących reformy sektora bezpieczeństwa oraz rozbrojenia, demobilizacji i reintegracji; wspieranie działań upowszechniających wiedzę o zagrożeniu minami oraz rozminowywania i powiązanych działań; uczestnictwo w debacie toczącej się w Mjanmie/Birmie na temat decentralizacji publicznej władzy wykonawczej na podstawie doświadczeń płynących z różnych modeli zastosowanych w państwach członkowskich UE; zapewnienie porównywalnych przykładów pochodzących z doświadczeń UE i państw trzecich w zakresie krajowego dialogu po konfliktach. 2.3 Prawa człowieka Mjanma/Birma będzie musiała zająć się szeregiem wyzwań związanych z prawami człowieka, przede wszystkim sytuacją w stanie Arakan, gdzie mniejszości muzułmańskie doświadczają różnych form dyskryminacji. UE powinna współpracować z rządem w celu zwalczania nietolerancji i nawoływania do nienawiści. Rezolucje dotyczące praw człowieka powinny zostać wdrożone, a ustawodawstwo dostosowane do norm międzynarodowych. Pomimo znacznych postępów prawa człowieka pozostają jednym z głównych wyzwań, przed którymi stoi Mjanma/Birma Transformacja państwa niewątpliwie spowodowała pozytywne zmiany pod względem praw człowieka. Podjęto działania w celu uwolnienia więźniów politycznych, poszerzenia wolności słowa, zgromadzeń i zrzeszania się oraz zajęto się pracą przymusową. Państwo zaangażowało się w dialog na temat praw człowieka z UE, Japonią i Stanami Zjednoczonymi, jednocześnie rozszerzając współpracę z Organizacją Narodów Zjednoczonych, w tym ze specjalnym sprawozdawcą i Biurem Wysokiego Komisarza NZ ds. Praw Człowieka oraz z Międzynarodową Organizacją Pracy. Niezależnie od postępów aktywiści, dziennikarze, a nawet zwykli obywatele byli niesłusznie aresztowani i zatrzymywani w trakcie korzystania ze swoich praw obywatelskich i politycznych. Podburzano i nawoływano do nienawiści przeciwko społecznościom muzułmańskim. Pomimo powszechnej krytyki międzynarodowej w 2015 r. przyjęto zbiór dyskryminujących ustaw o ochronie rasy i religii, obejmujący kwestie zmiany religii, małżeństw międzywyznaniowych, monogamii i kontroli populacji. Potrzebne są dalsze postępy we wszystkich obszarach, w tym w zakresie przystąpienia do międzynarodowych instrumentów dotyczących praw człowieka, reformy prawa, tworzenia instytucji i budowania zdolności, a także upowszechniania wiedzy na temat ogólnych praw człowieka. Biorąc pod uwagę spuściznę przeszłości, szczególną uwagę należy zwrócić na zwiększenie niezależności sądownictwa i poprawę dostępu do wymiaru sprawiedliwości, prawa kobiet i równouprawnienie płci, a także prawa dziecka, zwłaszcza ze względu na ciągłe wykorzystywanie dzieci-żołnierzy. Zwolnienie ponad 280 więźniów politycznych przez nowy rząd w pierwszych tygodniach urzędowania stanowi wyraźny sygnał świadczący o zaangażowaniu na rzecz podstawowych wolności.

Głównym problemem w zakresie praw człowieka w Mjanmie/Birmie pozostaje sytuacja w stanie Arakan, gdzie w dużej mierze bezpaństwowa mniejszość muzułmańska określająca siebie jako Rohingja doświadcza dyskryminacji w wielu aspektach. Mniejszości tej odmawia się prawa do swobody poruszania się; nie ma ona także dostępu do podstawowych usług i źródeł utrzymania. Po aktach przemocy między poszczególnymi wspólnotami, do których doszło w 2012 r., około 120 000 muzułmanów nadal jest zamkniętych w obozach. Tylko nielicznym osobom zezwolono na powrót lub relokację. Społeczności lokalne nadal żyją w warunkach segregacji. Osoby wewnętrznie przesiedlone i inne słabsze grupy społeczne uzależnione są od pomocy humanitarnej, w tym pochodzącej z UE. Niepewność sytuacji zmusiła dziesiątki tysięcy osób do ucieczki z kraju drogą lądową lub morską, czyniąc z nich ofiary siatek przemytu ludzi i handlu ludźmi. W 2015 r. kryzys migracyjny na Morzu Andamańskim spowodował uruchomienie w Tajlandii, Malezji i Indonezji inicjatywy regionalnej mającej na celu znalezienie rozwiązań tego problemu. W Bangladeszu znalazło schronienie aż 500 000 Rohingja. Nowy rząd będzie musiał zmierzyć się z tą sytuacją, zapewniając rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu w całym państwie i poprawiając przestrzeganie praw człowieka. Jeżeli sytuacja ta nie zostanie rozwiązana, stanie się zagrożeniem dla procesu przejścia do demokracji i zaszkodzi wizerunkowi nowej Mjanmy/Birmy. Kluczowy priorytet dla UE: działanie mające rzeczywisty wpływ Zajmując się złożonymi wyzwaniami w stanie Arakan, UE przyjmuje kompleksowe podejście poprzez uruchomienie wszystkich instrumentów, którymi dysponuje – dialogu politycznego, pomocy humanitarnej i współpracy na rzecz rozwoju – ściśle koordynując je z lokalnymi władzami i społecznościami. UE pozostaje zaangażowana w poprawę sytuacji obrońców praw człowieka, praw grup szczególnie wrażliwych i mniejszości, a także ochronę praw gospodarczych i socjalnych. Aktywny udział Specjalnego Przedstawiciela UE ds. Praw Człowieka uwydatnia silne zaangażowanie UE we wspieranie Mjanmy/Birmy w osiąganiu postępów w dziedzinie praw człowieka. UE przedłożyła Zgromadzeniu Ogólnemu ONZ oraz Radzie Praw Człowieka rezolucje w sprawie sytuacji w zakresie praw człowieka. Możliwe inicjatywy w tej dziedzinie obejmują: współpracę z rządem nad rozwiązywaniem problemów w zakresie praw człowieka przedstawionych w rezolucjach przedłożonych Zgromadzeniu Ogólnemu ONZ i Radzie Praw Człowieka; nad podpisaniem i ratyfikowaniem kluczowych konwencji międzynarodowych dotyczących praw człowieka; utworzenie Biura Wysokiego Komisarza NZ ds. Praw Człowieka oraz współpracę w ramach specjalnych procedur ONZ i z Międzynarodową Organizacją Pracy; prowadzenie dialogu z rządem i parlamentem, aby dostosować nowe i istniejące ustawodawstwo do międzynarodowych standardów praw człowieka i uchylić przestarzałe przepisy; zachęcanie rządu do podjęcia działań w celu rozwiązania kwestii ubóstwa oraz zapewnienia rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu w stanie Arakan oraz w innych rejonach konfliktów etnicznych poprzez kompleksowe podejście. Ograniczenia swobody przemieszczania się i lokalne przepisy dyskryminujące mniejszości powinny zostać zniesione. Podmiotom zajmującym się pomocą humanitarną i rozwojem należy zapewnić lepszy dostęp do docelowych grup ludności; dalsze upowszechnianie wiedzy o ogólnych prawach człowieka, w tym propagowanie praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, a także poszanowanie praw podstawowych, w szczególności wolności słowa, wypowiedzi, zrzeszania się i zgromadzeń; wolności religii lub przekonań; oraz wymianę doświadczeń w zakresie zwalczania mowy nienawiści i nietolerancji wobec mniejszości; propagowanie eliminowania bezpaństwowości poprzez zapewnienie równych praw wszystkim obywatelom i wydawanie dokumentów tożsamości.



2.4. Walka z ubóstwem i trwały rozwój Mjanma/Birma jest jednym z najuboższych państw świata. Transformacja toruje drogę do intensyfikacji współpracy na rzecz rozwoju z UE w takich dziedzinach jak: edukacja, rozwój obszarów wiejskich i rządzenie, w tym poprzez działania w zakresie znacznego wsparcia budżetowego w 2016 r. i w późniejszych latach. Ukierunkowana współpraca techniczna również zostanie rozszerzona, aby wspierać realizację celów zrównoważonego rozwoju, a także możliwości w ramach programu Erasmus + oraz programu UE w zakresie badań naukowych „Horyzont 2020”. Państwo w okresie transformacji starające się wyjść z pułapki ubóstwa Mjanma/Birma należy do krajów najsłabiej rozwiniętych i plasuje się na 148. miejscu spośród 189 państw według wskaźnika rozwoju społecznego za 2015 r. w ramach Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju. Wskaźnik ubóstwa szacowany jest na 37,5 % i jest najwyższy w Azji Południowo-Wschodniej. Na obszarach wiejskich, gdzie ubóstwo jest niewspółmiernie skoncentrowane, mieszka 60 % ludności. PKB na mieszkańca wynosi 1 204 USD. Mjanma/Birma ma najniższy wskaźnik średniego trwania życia oraz drugi pod względem wysokości współczynnik umieralności niemowląt i dzieci spośród wszystkich państw ASEAN. Ponad jedna trzecia dzieci cierpi z powodu chronicznego niedożywienia. Mniej niż jedna trzecia ludności ma dostęp do energii elektrycznej. W państwie tym często występują klęski żywiołowe i jest ono bardzo podatne na skutki zmiany klimatu. Wskutek niskiego obecnie poziomu gotowości na wypadek klęsk żywiołowych wstrząsy zewnętrzne mogą mieć znaczący wpływ na odporność ludności i na gospodarkę. Ambicją rządu jest osiągnięcie trwałego pokoju oraz skierowanie gospodarki z powrotem na właściwe tory, aby przekształcić Mjanmę/Birmę w kraj o średnich dochodach. Oczekuje się, że nowy rząd skoncentruje działania na rzecz rozwoju na walce z ubóstwem, tworzeniu miejsc pracy, zrównoważoności i włączeniu społecznym poprzez utrzymanie wysokich stóp wzrostu, budowanie kapitału ludzkiego, rozszerzanie usług społecznych, ograniczanie wpływu na środowisko i wzmacnianie odporności. Głównymi priorytetami są rozwój obszarów wiejskich, w tym bezpieczeństwo żywnościowe i żywieniowe, reforma rolna, edukacja i zdrowie. W działaniach na wszystkich poziomach należy uwzględnić zmniejszanie ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi. Wzmocnienie praw do ziemi – w szczególności poprzez zwrócenie uwagi na niesprawiedliwość wynikającą z konfiskaty ziemi – będzie kolejnym wyzwaniem dla nowego rządu. UE powinna odgrywać wiodącą rolę poprzez ambitny i ukierunkowany program współpracy na rzecz rozwoju UE jest wiodącym partnerem współpracującym z Mjanmą/Birmą nad realizacją jej celów zrównoważonego rozwoju określonych w programie działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030. Poprzez dwustronną współpracę na rzecz rozwoju w ramach wieloletniego programu indykatywnego na lata 2014–2020 (688 mln EUR) UE nadal wspiera program transformacji państwa w czterech sektorach: 1) rozwoju obszarów wiejskich – rolnictwa – bezpieczeństwa żywnościowego i żywieniowego; 2) edukacji; 3) rządzenia – państwa prawa – budowania zdolności państwa oraz 4) wspierania budowania pokoju. UE może zapewnić rządowi dodatkową elastyczną i ukierunkowaną współpracę techniczną w kluczowych obszarach polityki. W dalszym ciągu decydujące znaczenie ma skuteczna koordynacja darczyńców, aby unikać powielania i rozdrobnienia pomocy. Finansowany przez wielu darczyńców fundusz powierniczy na rzecz źródeł utrzymania i bezpieczeństwa żywnościowego (ang. Livelihoods and Food Security Trust Fund, LIFT) utworzono w celu zaspokojenia początkowych potrzeb w zakresie odbudowy i rehabilitacji po przejściu niszczycielskiego cyklonu Nargis (2008 r.). Na przestrzeni lat stopniowo rozszerzano zakres działań w ramach LIFT i dostosowywano ten fundusz do zmian zachodzących w Mjanmie/Birmie w celu poprawy życia drobnych producentów rolnych i bezrolnych ubogich mieszkańców obszarów wiejskich. Na wsparcie ponad trzech milionów ludzi za pośrednictwem 90 projektów przeznaczono około 330 mln EUR, z czego 115 mln EUR ze środków finansowych UE. Projekty w ramach LIFT przyczyniają się do poprawy zbiorów oraz zwiększenia dostępności kredytów i rynków. W wyniku tego dochód gospodarstw domowych, do których adresowano te projekty, wzrósł, a bezpieczeństwo żywnościowe i żywieniowe poprawiło się. LIFT jest najlepszą praktyką do celów transformacji gospodarczej obszarów wiejskich sprzyjającej włączeniu społecznemu. Przygotowywane są krajowa strategia i plan działania w dziedzinie zmiany klimatu, wspierane przez unijny światowy sojusz na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu za pośrednictwem sojuszu Mjanmy/Birmy na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatu, które to instrumenty mają włączyć przystosowanie się do zmiany klimatu w główny nurt rozwoju polityki i programu reform Mjanmy/Birmy oraz promować planowanie i kształtowanie polityki oparte na dowodach. Pomoże to ukierunkować Mjanmę/Birmę na tworzenie bardziej ekologicznej i odpornej gospodarki.

Poprzez łączenie instrumentów (łączenie dotacji z dodatkowymi zasobami innymi niż dotacje), zwłaszcza Instrument Inwestycyjny dla Azji, UE w bardziej strategiczny sposób wykorzystuje swoje dotacje, aby zmobilizować i przyciągnąć finansowanie z europejskich i innych banków rozwoju i instytucji finansowych oraz z sektora prywatnego, tak aby projekty inwestycyjne miały większy wpływ na rozwój. Europejski Bank Inwestycyjny w marcu 2015 r. podpisał z Mjanmą/Birmą umowę ramową i trwają prace nad kilkoma projektami inwestycyjnymi. Możliwe inicjatywy w tej dziedzinie obejmują: zwiększenie skuteczności pomocy poprzez lepszą koordynację darczyńców i wsparcia budżetowego jako wyraz zdecydowanego wsparcia UE dla nowego rządu; opracowanie nowego unijnego wspólnego dokumentu programowego z państwami członkowskimi, zgodnego z priorytetami nowego rządu; promowanie możliwości oferowanych w ramach programu Erasmus+, w szczególności w celu prowadzenia wymiany studentów, badaczy i pracowników uczelni, a także poszerzenie współpracy z właściwym ministerstwem i ze szkołami wyższymi, aby wspierać modernizację szkolnictwa wyższego; powiązanie nauki, badań naukowych i innowacji z potrzebami państwa w zakresie rozwoju poprzez program UE w zakresie badań naukowych „Horyzont 2020” oraz promowanie współpracy badawczej na poziomie regionalnym; uwzględnienie aspektów zmiany klimatu, płci społeczno-kulturowej i celów zrównoważonego rozwoju we wszystkich nowych działaniach w ramach współpracy na rzecz rozwoju.



2.5. Zaangażowanie gospodarcze Jeżeli Mjanma/Birma będzie w stanie sprostać pozostałym ważnym wyzwaniom, jej transformacja może odblokować ogromne możliwości gospodarcze i rynkowe. UE znajduje się w idealnym położeniu, by wesprzeć tę transformację i pomóc w wykorzystaniu tych możliwości. UE będzie dążyła do zakończenia negocjacji w sprawie umowy o ochronie inwestycji, pomoże ulepszyć ramy regulacyjne i normy pracy oraz przygotuje się do negocjacji w sprawie umowy o dobrowolnym partnerstwie dotyczącej egzekwowania prawa, zarządzania i handlu w dziedzinie leśnictwa. Państwo pełne potencjału gospodarczego czekającego na realizację Mjanma/Birma jest strategicznie położona między Indiami a Chinami. Posiada obfite zasoby naturalne (grunty, wodę, lasy, paliwa kopalne, minerały i kamienie szlachetne), a także młodą siłę roboczą (55 % ludności jest w wieku poniżej 30 lat). Przy liczbie mieszkańców wynoszącej 51,5 mln jest to rynek o istotnym potencjale dla eksporterów i inwestorów z UE. Mjanma/Birma jest też członkiem ASEAN – stowarzyszenia państw o łącznej liczbie mieszkańców wynoszącej ponad 600 mln – i będzie korzystała z procesu ambitnej integracji gospodarczej. Istnieje wiele możliwości modernizacji, dywersyfikacji i liberalizacji gospodarki w praktycznie wszystkich sektorach. Państwo to jest również najszybciej rozwijającym się rynkiem turystycznym w regionie. Atrakcyjność Mjanmy/Birmy jako obszaru lokowania inwestycji wiąże się jednak z szeregiem wyzwań. Państwo to nadal zajmuje 167. miejsce spośród 189 krajów pod względem opracowanego przez Bank Światowy wskaźnika łatwości prowadzenia działalności gospodarczej za 2016 r. Za wyzwania uznano aspekty prawne i regulacyjne, szczególnie w obszarze ochrony inwestora i egzekwowania umów, dostępu do usług finansowych i rozpoczynania działalności gospodarczej. W sprawozdaniu Banku Światowego z 2014 r. dotyczącym oceny klimatu inwestycyjnego w Mjanmie/Birmie za kluczowe ograniczenia dla podmiotów gospodarczych uznano dostęp do: finansowania, gruntów, energii elektrycznej i wykwalifikowanych robotników. Wywóz zdominowany jest przez zasoby naturalne, w szczególności gaz (40 %), co daje ograniczone możliwości tworzenia miejsc pracy i powiązań z sektorami krajowymi. Chociaż koszty pracy należą tu do najniższych w Azji, również wydajność pracy jest bardzo niska. Dramatyczne tempo wylesiania, głównie wskutek nielegalnego pozyskiwanie drewna, jest szczególnie ważnym problemem środowiskowym i gospodarczym. Ponadto trwające konflikty etniczne nadal istotnie ograniczają szanse na trwały rozwój gospodarczy w znacznej części państwa.

W ciągu ostatnich dwóch, trzech lat podjęto kroki, aby przeprowadzić reformy rynkowe i stworzyć bardziej sprzyjające warunki biznesowe, w tym przeprowadzono reformy fiskalną i podatkową, zliberalizowano kontrolę walutową, zniesiono wymogi w zakresie pozwolenia na wywóz w odniesieniu do około 4 000 produktów, zezwolono w niektórych sektorach na udział własności zagranicznej na poziomie 100 % oraz ustanowiono specjalne strefy ekonomiczne. W wyniku tych początkowych reform wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych wzrosła z 3,2 mld USD w 2013/2014 r. do około 8 mld USD w 2014/2015 r., głównie w sektorze gazu, telekomunikacji i w przemyśle wytwórczym. W 2014/2015 r. gospodarka wzrosła o 8,5 %, a zgodnie z prognozami roczny wzrost w ciągu następnych pięciu lat ma wynieść 7,9 %. Mjanma/Birma zajmuje dobrą pozycję, żeby rozwinąć swój pracochłonny przemysł wytwórczy niewymagający wysokich kwalifikacji, który ma podstawowe znaczenie dla tworzenia miejsc pracy, a jednocześnie mogłaby, czego doświadczyły inne państwa Azji, zliberalizować handel na rynkach rolnych, aby przyspieszyć ograniczanie ubóstwa. UE promuje ramy wzajemnie korzystnych możliwości handlowych i inwestycyjnych uwzględniające poszanowanie norm pracy Gospodarki UE i Mjanmy/Birmy w znacznej mierze uzupełniają się. UE odegrała kluczową rolę w stymulowaniu handlu i rozwoju gospodarczego tego państwa poprzez zniesienie sankcji i przywrócenie preferencji handlowych w ramach inicjatywy „wszystko oprócz broni” z 2013 r. Dwustronne obroty handlowe wzrosły z 404 mln EUR w 2012 r. do 1,2 mld EUR w 2015 r. Wartość wywozu do UE wzrosła czterokrotnie w latach 2012–2015 – ze 165 mln EUR do 675 mln EUR. Odzież stanowi ponad 60 % wywozu z Mjanmy/Birmy do UE. Maszyny i urządzenia elektryczne stanowią niemal połowę wywozu z UE. Wraz z rozwojem państwa będzie ono potrzebowało więcej dóbr kapitałowych dla celów infrastruktury i produkcji, co da więcej możliwości europejskim przedsiębiorstwom. Od 2011 r. eksport usług z UE do Mjanmy/Birmy wzrósł sześciokrotnie, choć z bardzo niskiego poziomu. Sektor usług prawdopodobnie będzie się szybko rozwijał. Zgodnie ze statystyką publiczną Mjanmy/Birmy (według stanu na styczeń 2016 r.) UE była czwartym co do wielkości inwestorem zagranicznym w 2015 r., ale wnosząc mniej niż 10 % wszystkich inwestycji, pozostaje w tyle za Chinami, Singapurem i Hongkongiem. UE pracuje nad zawarciem umowy o ochronie inwestycji, aby umożliwić europejskim przedsiębiorstwom pełne wykorzystanie potencjału oferowanego przez gospodarkę Mjanmy/Birmy. Negocjacje w sprawie umowy o ochronie inwestycji rozpoczęły się w marcu 2014 r. Po wejściu w życie umowa ta zapewni równe warunki wszystkim inwestorom z UE oraz ochronę i sprawiedliwe traktowanie inwestycji dokonywanych przez obie strony, a także będzie promowała przejrzystość i dobre postępowanie administracyjne w odniesieniu do środków, które wpływają na inwestycje. Celem tej umowy jest również ochrona praw pracowników i środowiska pracy, a także propagowanie odpowiedzialnych praktyk biznesowych. Wraz z innymi inicjatywami UE w zakresie rządzenia, państwa prawa i budowania państwowości umowa ta zwiększy pewność prawa i przewidywalność inwestycji, a tym samym stworzy możliwości rynkowe i wywoła tak potrzebny rozwój. Ocena wpływu na zrównoważony rozwój zawiera dogłębną analizę potencjalnego wpływu umowy na gospodarkę, społeczeństwo, środowisko i prawa człowieka. UE wykazała swoje zaangażowanie we współpracę z rządem, Międzynarodową Organizacją Pracy i innymi partnerami (np. Stanami Zjednoczonymi i Japonią) w zakresie praw pracy i społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw, przystępując w maju 2015 r. do inicjatywy na rzecz promowania podstawowych praw pracy i praktyk w Mjanmie. Poprzez tę inicjatywę UE chce pomóc w zapewnieniu poszanowania podstawowych praw pracy i godnej pracy oraz wspierać nawiązywanie bliskich stosunków między rządem, przedsiębiorcami, pracownikami i innymi zainteresowanymi stronami. Stwarza również szanse dla lokalnych przedsiębiorstw, a także pomaga przekształcić to państwo w atrakcyjnego partnera handlowego i inwestycyjnego. Podejście oparte na porozumieniu zainteresowanych stron, takie jak inicjatywa przewodnia UE dotycząca odzieży, może przyczynić się do stosowania odpowiedzialnych praktyk biznesowych w sektorze odzieżowym. UE zachęca nowy rząd również do położenia nacisku na reformę rolną i poprawę praw pracy, w tym warunków pracy około dwóch milionów pracowników migrujących w Tajlandii, a także na zwalczanie pracy przymusowej. Mjanma/Birma w coraz większym stopniu staje się częścią światowych łańcuchów dostaw, co sprawia, że promowanie godnej pracy i bezpieczniejszych miejsc pracy jest teraz ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. UE zwiększy – na przykład poprzez wsparcie specjalne w ramach programów UE-ASEAN – swoje zaangażowanie w rozwój handlu i sektora prywatnego, aby wzmacniać zdolności w odniesieniu do łańcuchów wartości, reformy handlu, ułatwień w handlu i jego promowania, zarządzania jakością wywozu i ochrony konsumenta, a także opracowywania i rozpowszechniania statystyk publicznych. UE zamierza zaangażować się w szkolenie zawodowe, aby pomóc zaspokoić potrzeby rynku pracy. Niedawno utworzona europejska izba może odegrać ważną rolę w reprezentowaniu w Mjanmie/Birmie interesów gospodarczych UE. Możliwe inicjatywy w tej dziedzinie obejmują: wspieranie reform na rzecz poprawy ram prawnych i regulacyjnych, które przyspieszą bezpośrednie inwestycje zagraniczne i ułatwią integrację państwa ze wspólnotą gospodarczą ASEAN; zawarcie i wdrożenie umowy o ochronie inwestycji, której efektem będzie poprawa otoczenia inwestycyjnego i wzmocnienie zobowiązania do odpowiedzialnego inwestowania i trwałego wzrostu; wspieranie działań na rzecz liberalizacji sektora rolnego; tworzenie konkretnych i skutecznych inicjatyw dotyczących kontaktów zewnętrznych, aby promować współpracę między przedsiębiorstwami;

wspieranie udziału w światowych łańcuchach dostaw poprzez promowanie odpowiedzialnych praktyk biznesowych, społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw i godnej pracy, a także przestrzeganie konwencji międzynarodowych dotyczących prawa pracy i środowiska. Przyczyni się to do tworzenia korzystnego środowiska i do trwałego rozwoju; ulepszenie polityki zatrudnienia i administracji Mjanmy/Birmy poprzez reformę prawa pracy, budowanie zdolności i konsultacje z zainteresowanymi stronami, w tym poprzez „inicjatywę na rzecz promowania podstawowych praw pracy i praktyk w Mjanmie”; współpracę z rządem nad utworzeniem systemu kształcenia i szkolenia zawodowego z myślą o wzmocnieniu roli sektora prywatnego; przygotowanie się do ewentualnego rozpoczęcia negocjacji w sprawie umowy o dobrowolnym partnerstwie dotyczącej egzekwowania prawa, zarządzania i handlu w dziedzinie leśnictwa w celu zapewnienia większej przejrzystości i zrównoważoności w handlu produktami z drewna. Działania w zakresie upowszechniania wiedzy o zarządzaniu w dziedzinie leśnictwa oraz działania informacyjne adresowane do społeczeństwa obywatelskiego i sektora prywatnego rozpoczęły się w 2014 r. Postępy w tym zakresie będą zależały od wyniku procesu pokojowego, ponieważ ogromna część obszarów leśnych znajduje się w rejonach konfliktów etnicznych. 3. MJANMA/BIRMA W ASEAN I W REGIONIE Transformacja Mjanmy/Birmy daje nowe możliwości współpracy regionalnej między UE a ASEAN oraz między UE a państwami regionu Dolnego Mekongu. Od izolacji do aktywnego podmiotu regionalnego W miarę przechodzenia do demokracji i ponownego nawiązywania stosunków ze światem Mjanma/Birma szybko stała się szanowanym członkiem społeczności międzynarodowej. Dołączyła do ASEAN w lipcu 1997 r., a w 2014 r. z powodzeniem przejęła przewodnictwo w tym stowarzyszeniu. Podczas dziesięcioleci izolacji ASEAN stanowił ważną platformę kontaktów z podmiotami regionalnymi i innymi siłami zewnętrznymi. Formalne powołanie Wspólnoty ASEAN w 2015 r. może pomóc w dalszym rozwoju gospodarczym Mjanmy/Birmy i jej integracji regionalnej. Otwarcie tego państwa już spowodowało zmianę w jego stosunkach zagranicznych, wywołując ogólne zróżnicowanie jego kluczowych relacji z Chinami i Indiami. Oczekuje się, że nowy rząd będzie kolejnym bodźcem do reorientacji pozycji Mjanmy/Birmy na szybko zmieniającej się scenie szerszego regionu Azji i Pacyfiku, jeżeli wykorzysta możliwości, a jednocześnie będzie chronił swoje interesy krajowe i autonomię oraz utrzymywał dobre stosunki z państwami sąsiadującymi. Ściślejsze partnerstwo pomoże w realizacji strategicznych interesów UE w regionie Azji i Pacyfiku UE będzie dążyła do realizacji programu wspólnoty gospodarczej ASEAN do 2025 r. poprzez nowy program flagowy UE-ASEAN, ARISE+, który dotyczy głównie ułatwień w handlu, norm, ceł i transportu, lotnictwa cywilnego, praw własności intelektualnej, statystyki i monitorowania integracji. UE aktywnie wspiera współpracę między państwami regionu Dolnego Mekongu poprzez dialog polityczny i współpracę na rzecz rozwoju, w szczególności w zakresie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz związku między bezpieczeństwem żywnościowym, energią elektryczną i wodą.