PL   PL 
 
 
 KOMISJA  
EUROPEJSKA   
Bruksela, dnia 26.4.2019 r.  
COM(2019) 198 final  
 
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, 
EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU 
EKONOMICZNO -SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW  
Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości z 2019 r.   
 
2 
   
 
 
„Unia Europejska jest wspólnotą praworządności. Poszanowanie litery prawa i  wykonywanie 
decyzji wymiaru sprawiedliwości są obowiązkiem, a  nie wyborem”.   
Przewodniczący Komisji Jean -Claude Juncker, orędzie o  stanie Unii w  2018  r. (1) 
 
„Poszanowanie zasady praworządności jest nie tylko zasadniczym warunkiem ochrony 
wszystkich podstawowych wartości wymienionych w  art. 2. Jest to także konieczny war unek 
przestrzegania wszystkich praw i  obowiązków wynikających z  traktatów oraz zapewnienia 
zaufania wszystkich obywateli, przedsiębiorstw i  organów krajowych do systemów prawnych 
wszystkich innych państw członkowskich”(2)  
Pierwszy wiceprzewodniczący Frans  Timmermans, debata plenarna PE, 28 lutego 2018  r. 
 
„Pracujemy nad zwiększeniem zaufania do wymiaru sprawiedliwości. Zapewnienie 
wystarczających środków finansowych na potrzeby systemu wymiaru sprawiedliwości nie jest 
kosztem – jest inwestycją. [...] Państwo, w  którym wymiar sprawiedliwości funkcjonuje 
sprawnie, jest bardziej atrakcyjne dla inwestorów”. (3)  
Komisarz Věra Jourová, Wiedeń, 30 listopada 2018  r. 
  
                                                           
1  Orędzie o  stanie Unii w  2018  r. wygłoszone przed Parlamentem Europejskim w  dniu 12 września 2018  r.: 
https://ec.europa.eu/commission/sites/beta -political/files/soteu2018 -speech_pl.pdf   
2  Oświadczenie Komisji złożone przez pierwszego wiceprzewodniczącego Fr ansa Timmermansa, debata 
plenarna Parlamentu Europejskiego z  dnia 28 lutego 2018  r. w sprawie decyzji Komisji o  zastosowaniu art.  7 
ust. 1 TUE w  odniesieniu do sytuacji w  Polsce.  
3  Przemówienie wygłoszone w  Wiedniu w  dniu 30 listopada 2018  r. podczas konf erencji na temat skuteczności 
systemów wymiaru sprawiedliwości.  
 
3 
  1. WPROWADZENIE  
Niezależność, jakość i  efektywność, stanowiące istotne elementy skutecznych  systemów 
wymiaru sprawiedliwości, odgrywają kluczową rolę w  utrzymaniu praworządności i  wartości, na 
których zbudowano Unię Europejską. Skuteczne systemy wymiaru sprawiedliwości mają 
zasadnicze znaczenie dla wdrażania prawa Unii. Stosując prawo Unii, sądy  krajowe działają jako 
sądy unijne. To przede wszystkim sądy krajowe zapewniają skuteczne egzekwowanie praw 
i obowiązków przewidzianych na mocy prawa Unii (4). Jak zauważył Trybunał Sprawiedliwości 
Unii Europejskiej, istotę praworządności stanowi już sam f akt, że istnieje skuteczna ochrona 
sądowa przez niezależne sądy (5).  
W komunikacie „Dalsze umacnianie praworządności w  Unii – Aktualna sytuacja i  możliwe 
kolejne działania”, przyjętym w  dniu 3 kwietnia 2019  r., określono unijną tablicę wyników 
wymiaru spr awiedliwości jako element zestawu narzędzi UE służących wzmocnieniu 
praworządności dzięki wnoszeniu wkładu w  promowanie reformy sądownictwa i  zasad 
praworządności (6). Poszanowanie praworządności, w  tym niezależności systemów wymiaru 
sprawiedliwości, ma is totny wpływ na decyzje inwestycyjne i  przyciąganie przedsiębiorstw. 
Dlatego też poprawa skuteczności krajowych systemów wymiaru sprawiedliwości stanowi 
priorytet europejskiego semestru – rocznego cyklu koordynacji polityki gospodarczej UE. 
W rocznej analiz ie wzrostu gospodarczego na  2019  r., w  ramach której określono priorytety 
gospodarcze i  społeczne UE i  jej państw członkowskich na nadchodzący rok, ponownie 
podkreślono związek między praworządnością i  skutecznymi systemami wymiaru 
sprawiedliwości z  jednej  strony, a  środowiskiem przyjaznym dla biznesu i  wzrostem 
gospodarczym z  drugiej (7).  
Na potrzeby monitorowania reform wymiaru  sprawiedliwości i  ich skutków w  państwach 
członkowskich od  2013  r. tablica wyników wymiaru sprawiedliwości („tablica wyników”) 
przedstawia roczny przegląd wskaźników mających znaczenie dla niezależności, jakości 
i efektywności wymiaru sprawiedliwości, stanowiących podstawowe parametry skutecznego 
systemu wymiaru sprawiedliwości. W  wydaniu z  2019  r. rozszerzono wskaźniki w  odniesien iu do 
wszystkich trzech elementów i po raz pierwszy przedstawiono wskaźniki dotyczące:  
- szczegółowego wydatkowania zasobów finansowych w  każdym systemie wymiaru 
sprawiedliwości;  
- norm stosowanych w  celu poprawy jakości orzeczeń w  sądach najwyższych;  
- uprawnie ń w zakresie zarządzania prokuraturą krajową oraz powoływania i  odwoływania 
prokuratorów krajowych;  
- organów zaangażowanych w  postępowania dyscyplinarne wobec sędziów;  
- norm i  praktyk stosowanych w  zarządzaniu liczbami postępowań i  zaległościami w  sądach.  
  
                                                           
4  Art. 19 Traktatu o  Unii Europejskiej (TUE).  
5  Wyrok Trybunału (wielka izba) z  dnia 27 lutego 2018  r. – Associação Sindical dos Juízes Portugueses / 
Tribunal de Contas, sprawa C -64/16, ECLI :EU:C:2018:117.  
6          COM(2019) 163.  
7  Komunikat Komisji „Roczna analiza wzrostu gospodarczego na  2019  r.”, 21.11.2018, COM(2018) 770 final, 
s. 12.  
 
4 
 Czym jest tablica wyników wymiaru sprawiedliwości UE?  
Tablica wyników wymiaru sprawiedliwości UE jest porównawczym narzędziem informacyjnym, którego 
celem jest wspieranie co roku UE i  państw członkowskich w  zwiększaniu skuteczności krajowych 
systemów wymiaru sprawiedliwości dzięki zapewnieniu obiektywnych, wiarygodnych i  porównywalnych 
danych dotyczących szeregu wskaźników istotnych z  punktu widzenia oceny jakości, niezależności 
i efektywności systemów wymiaru sprawiedliwości we wszystkich państwach cz łonkowskich. W  tablicy 
wyników nie przedstawiono jednego ogólnego rankingu, lecz ogólny zarys funkcjonowania wszystkich 
systemów wymiaru sprawiedliwości na podstawie wskaźników będących przedmiotem wspólnego 
zainteresowania wszystkich państw członkowskich.  
Tablica wyników nie promuje żadnego konkretnego typu systemu wymiaru sprawiedliwości i  traktuje na 
równi wszystkie państwa członkowskie.  
Niezależność, jakość i  efektywność są zasadniczymi parametrami skutecznego systemu wymiaru 
sprawiedliwości, niezależn ie od modelu krajowego systemu wymiaru sprawiedliwości lub tradycji 
prawnej, z  której dany model się wywodzi. Dane liczbowe odnoszące się do tych trzech parametrów 
należy analizować łącznie, ponieważ wszystkie trzy są niezbędne dla zapewnienia skuteczności  systemu 
wymiaru sprawiedliwości i  często są ze sobą powiązane (inicjatywy ukierunkowane na poprawę jednego 
z tych parametrów mogą mieć wpływ na pozostałe parametry).  
Tablica wyników ukierunkowana jest przede wszystkim na procesowe sprawy cywilne i  handlo we oraz 
sprawy administracyjne, aby wspomóc państwa członkowskie w  podejmowanych przez nie wysiłkach na 
rzecz stworzenia środowiska bardziej przyjaznego dla inwestycji, biznesu i  obywateli. Tablica wyników 
jest narzędziem porównawczym, które podlega zmiano m w ramach dialogu z  państwami członkowskimi 
i Parlamentem Europejskim (8). Jej celem jest określenie podstawowych parametrów skutecznego systemu 
wymiaru sprawiedliwości i  dostarczanie co roku odpowiednich danych.  
Jaką metodykę zastosowano w  ramach tablicy  wyników wymiaru sprawiedliwości UE?  
Przy tworzeniu tablicy wyników korzystano z  różnych źródeł informacji. Dużą część danych ilościowych 
dostarcza Europejska Komisja na rzecz Efektywności Wymiaru Sprawiedliwości (CEPEJ) Rady Europy, 
z którą Komisja zawarł a umowę na przygotowanie specjalnej rocznej ekspertyzy. Dane te obejmują okres 
2010 –2017 i  zostały dostarczone przez państwa członkowskie zgodnie z  metodą CEPEJ. Opracowanie 
zawiera także szczegółowe uwagi i  noty informacyjne dotyczące poszczególnych państ w, w  których 
przedstawiono szerszy kontekst. Należy je odczytywać wraz z  danymi liczbowymi (9). 
Zgromadzone przez CEPEJ dane dotyczące długości postępowań przedstawiają czas przeznaczony na 
rozpatrzenie, tj. obliczoną długość postępowań sądowych (na podstawie stosunku spraw w  toku do spraw 
rozstrzygniętych). Dane dotyczące efektywności sądów w  stosowaniu prawa Unii w  określonych 
dziedzinach pokazują średnią długość postępowań obliczoną na podstawie faktycznej długości 
rozpatrywania spraw w  sądach. Nal eży zauważyć, że długość postępowań sądowych może się istotnie 
różnić w  zależności od położenia geograficznego w  państwie członkowskim, zwłaszcza w  ośrodkach 
miejskich, w  których działalność gospodarcza może prowadzić do większego nagromadzenia spraw.  
Pozo stałe dane pochodzą od: grupy osób odpowiedzialnych za kontakty w  sprawie krajowych systemów 
wymiaru sprawiedliwości (10), Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa (ENCJ) (11), Sieci Prezesów Sądów 
                                                           
8  Parlament Europejski przyjął rezolucję z  dnia 29 maja 2018  r. w sprawie unijnej tablicy wyników wym iaru 
sprawiedliwości z  2017  r. (P8_TA (2018) 0216), w  której powiadomiono o  przygotowaniu tego wydania 
i w której zawarto informację o  przygotowaniu przyszłych wydań tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości.  
9 https://ec.europa.eu/info/policies/justice -and-fundamental -rights/effective -justice/eu -justice -scoreboard_pl  
10  Ze względu na przygotowywanie tablicy wyników wymiaru sprawied liwości UE oraz w  celu promowania 
wymiany najlepszych praktyk w  zakresie skuteczności krajowych systemów wymiaru sprawiedliwości 
Komisja zwróciła się do państw członkowskich o  wyznaczenie dwóch osób odpowiedzialnych za kontakty, 
jednej reprezentującej sądo wnictwo, a  drugiej reprezentującej ministerstwo sprawiedliwości. Spotkania tej 
nieformalnej grupy odbywają się regularnie.  
11 Europejska Sieć Rad Sądownictwa zrzesza instytucje krajowe w  państwach członkowskich, które są 
niezależne od władzy wykonawczej i  ustawodawczej oraz odpowiadają za wspieranie władzy sądowniczej 
w niezależnym sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości: https://www.encj.eu/  
 
5 
 Najwyższych Unii Europejskiej (12), Stowarzyszenia Rad Stanu i  Nacz elnych Sądów Administracyjnych 
Unii Europejskiej (13), Europejskiej Sieci Konkurencji (14), Komitetu ds. Łączności (15), europejskiego 
obserwatorium do spraw naruszeń praw własności intelektualnej (16), grupy ekspertów ds. prania 
pieniędzy i  finansowania terro ryzmu (17), Eurostatu (18), Europejskiej Sieci Szkolenia Kadr Wymiaru 
Sprawiedliwości (EJTN) (19) i Światowego Forum Ekonomicznego (20). 
Metodyka zastosowana w  ramach tablicy wyników była dalej rozwijana w  ścisłej współpracy z  grupą osób 
odpowiedzialnych za ko ntakty w  sprawach dotyczących krajowych systemów wymiaru sprawiedliwości, 
w szczególności przez opracowanie kwestionariusza oraz zgromadzenie danych na temat określonych 
aspektów funkcjonowania systemów wymiaru sprawiedliwości.  
Dostępność danych, w  szczegó lności w  przypadku wskaźników efektywności systemów wymiaru 
sprawiedliwości, nadal się poprawia, ponieważ wiele państw członkowskich zainwestowało w  swoją 
zdolność do tworzenia lepszych statystyk sądowych. Jeżeli nadal występują trudności związane 
z gromad zeniem lub dostarczaniem danych, powodem tego są albo niewystarczające zdolności 
statystyczne, albo fakt, że krajowe kategorie, w  odniesieniu do których gromadzone są dane, nie 
odpowiadają w  sposób precyzyjny kategoriom stosowanym na potrzeby tablicy wynik ów. Jedynie 
w bardzo niewielu przypadkach luki w  danych spowodowane są brakiem chęci ze strony niektórych 
organów krajowych do wnoszenia wkładu w  ich gromadzenie. Komisja nadal zachęca państwa 
członkowskie do dalszego zmniejszania tej luki w  zakresie danyc h oraz do aktywnego angażowania się 
w wymianę najlepszych praktyk.  
W jaki sposób unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości dostarcza dane dla europejskiego 
semestru?  
                                                           
12  Sieć Prezesów Sądów Najwyższych Unii Europejskiej stanowi forum, za pośrednict wem którego instytucje 
europejskie mogą zwracać się o  opinię sądów najwyższych oraz zacieśniać współpracę poprzez zachęcanie do 
dyskusji i  wymiany pomysłów. http://network -presidents.eu/ http://network -presi dents.eu/  
13 Do Stowarzyszenia Rad Stanu i  Naczelnych Sądów Administracyjnych Unii Europejskiej należy Trybunał 
Sprawiedliwości UE oraz Rady Stanu lub Naczelne Sądy Administracyjne każdego państwa członkowskiego 
UE: http://www.juradmin.eu/index.php/en/  
14 Europejska Sieć Konkurencji została ustanowiona jako forum na potrzeby dyskusji i  współpracy europejskich 
organów ochrony konkurencji w  sprawach, w  których zastosowanie ma art.  101 i  102 Traktatu 
o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Europejska sieć konkurencji zapewnia ramy mechanizmów ścisłej 
współpracy, o  których mowa w  rozporządzeniu Rady (WE) nr  1/2003. Za pośrednictwem Europejskiej Sieci 
Konkurencji Komisja i  krajowe organy ochrony konkurencji we wsz ystkich państwach członkowskich UE 
współpracują między sobą: http://ec.europa.eu/competition/ecn/index_en.html  
15 Komitet ds. Łączności składa się z  przedstawicieli państw członkowskich UE . Jego główna rola polega na 
wydawaniu opinii w  sprawie projektów środków, które Komisja zamierza przyjąć w  sprawach związanych 
z rynkiem cyfrowym: https://ec.europa. eu/digital -single -market/en/communications -committee  
16 Europejskie obserwatorium do spraw naruszeń praw własności intelektualnej jest siecią ekspertów 
i zainteresowanych stron będących specjalistami w  dziedzinie. Należą do niego przedstawiciele sektora 
publicznego i  prywatnego, którzy współpracują ze sobą w  ramach aktywnych grup roboczych. 
https://euipo.europa.eu/ohimportal/en/web/observatory/home   
17  Grupa ekspertów ds. prania pieniędzy i  finansowania terroryzmu spotyka się regularnie, aby dzielić się 
poglądami i  wspierać Komisję podczas określania polityki i  ustanawiania nowych przepisów dotyczących 
przeciwdziałania praniu pieniędzy i  finansowaniu ter roryzmu: https://ec.europa.eu/info/policies/justice -and-
fundamental -rights/civil -justice_pl  
18 Eurostat jest urzędem statystycznym UE: http://ec.europa.eu/eurostat/about/overview  
19 Europejska Sieć Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości (EJTN) jest główną platformą i  podmiotem 
promującym szkolenia i  wymianę wiedzy na temat sądownictwa europejskiego. EJTN opracowuje normy 
i programy szkoleniowe, koordynuje wymiany i  programy w  zakresie  szkolenia kadr wymiaru 
sprawiedliwości, rozpowszechnia wiedzę fachową na temat szkoleń oraz promuje współpracę między 
unijnymi instytucjami zajmującymi się szkoleniem kadr wymiaru sprawiedliwości. EJTN zrzesza 34 
członków będących przedstawicielami państw  członkowskich UE, jak również ponadnarodowe organy UE. 
http://www.ejtn.eu/  
20 Światowe Forum Ekonomiczne jest organizacją międzynarodową na rzecz współpracy publiczno -prywatnej 
zrzeszającą przedsiębiorstwa: https://www.weforum.org/  
 
6 
 Tablica wyników zapewnia elementy potrzebne do oceny jakości, niezależności i  efektyw ności krajowych 
systemów wymiaru sprawiedliwości, a  tym samym ma na celu pomoc państwom członkowskim 
w poprawie skuteczności ich krajowych systemów wymiaru sprawiedliwości. Ułatwia to zidentyfikowanie 
braków i  najlepszych praktyk oraz monitorowanie wyzwań i postępów. Jeśli chodzi o  europejski semestr, 
w jego ramach przeprowadzane są oceny poszczególnych krajów w  drodze dwustronnego dialogu 
z zainteresowanymi organami krajowymi i  stronami. Ocena ta znajduje odzwierciedlenie w  rocznych 
sprawozdaniach krajowyc h sporządzanych w  ramach semestru i  łączy informacje z  tablicy wyników 
z analizą jakościową, uwzględniając charakterystykę systemów prawnych i  szerszy kontekst 
zainteresowanych państw członkowskich. Analiza w  ramach semestru może skutkować tym, że Komisja 
może wystąpić z  wnioskiem do Rady o  przyjęcie zaleceń dla poszczególnych krajów dotyczących 
poprawy krajowych systemów wymiaru sprawiedliwości w  poszczególnych państwach członkowskich.  
Dlaczego skuteczne systemy wymiaru sprawiedliwości są ważne dla środowi ska sprzyjającego 
inwestycjom?  
Od dawna uznaje się, że skuteczne systemy wymiaru sprawiedliwości, które zapewniają utrzymanie 
praworządności, mają pozytywny wpływ na gospodarkę. Jeżeli systemy wymiaru sprawiedliwości 
gwarantują egzekwowanie praw, wierzyciele są bardziej skłonni do udzie lania pożyczek, przedsiębiorstwa 
są mniej skłonne do zachowań oportunistycznych, ograniczane są koszty transakcji, a  innowacyjne 
przedsiębiorstwa wykazują większą gotowość do inwestowania. Korzystny wpływ dobrze 
funkcjonujących krajowych systemów wymiaru s prawiedliwości na gospodarkę potwierdzono w  wielu 
badaniach i  w literaturze naukowej, w  tym w  publikacjach Międzynarodowego Funduszu Walutowego 
(21), Europejskiego Banku Centralnego (22), OECD (23), Światowego Forum Ekonomicznego (24) oraz 
Banku Światowego (25). 
Z przeprowadzonego niedawno badania wynika, że skrócenie o  1 % czasu trwania postępowań sądowych 
(mierzonych czasem przeznaczonym na rozpatrzenie (26)) może zwiększyć rozwój przedsiębiorstw (27) 
oraz że wyższy o  1 % odsetek przedsiębiorstw, które postrzega ją system wymiaru sprawiedliwości jako 
niezależny, jest kojarzony z  wyższym obrotem i  wzrostem wydajności (28). Inne badanie wykazało 
                                                           
21  MFW, Regional Economic Outlook, listopad 2017  r., „Europa: Europa odnajduje swój rytm” („Europe: 
Europe Hitting its Stride”), s. xviii, s. 40, 70: 
https://www.imf.org/~/media/Files/Publications/REO/EUR/2017/November/eur -booked -print.ashx?la=en   
22 EBC, „Polityka strukturalna w  strefie euro” („Structural policies in the euro area”), c zerwiec 2018  r., 
Occasional Paper Series No. 210: 
https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/scpops/ecb.op210.en.pdf?3db9355b1d1599799aa0e475e5624651   
23 Zob. na przykład „Co sprawia, że wymiar sprawiedliwości w  sprawach cywilnych jest skuteczny?” („What 
makes civil justice effective?”), OECD Economics Department Policy Notes, nr  18, czerwiec 2013  r. i 
„Ekonomia wymiaru sprawiedliwości w  sprawach cywilnych: N owe dane międzypaństwowe i  empiryczne” 
(„The Economics of Civil Justice: New Cross -Country Data and Empirics”), OECD Economics Department 
Working Papers, nr  1060.  
24 Światowe Forum Ekonomiczne, „Sprawozdanie na temat globalnej konkurencyjności w  2018  r.” („The 
Global Competitiveness Report”), październik 2018: https://www.weforum.org/reports/the -global -
competitveness -report -2018   
25 Bank Światowy, „World Development Repor t 2017: Governance and the Law, Chapter 3: The role of law’, s. 
83, 140: http://www.worldbank.org/en/publication/wdr2017   
26  Wskaźnik „czas przeznaczony na rozpatrzenie” oznacza stosunek li czby spraw nierozstrzygniętych do liczby 
spraw rozstrzygniętych na koniec roku pomnożony przez 365 (dni). Jest to standardowy wskaźnik określony 
przez CEPEJ Rady Europy: http://www.coe.int/t/dghl/cooperation/cepej/evaluation/default_en.asp  
27  Vincenzo Bove and Leandro Elia; „The judicial system and economic development across EU Member 
State”, sprawozdanie techniczne JRC, EUR 28440 EN, Urząd Publikacji Unii Europejskiej , Luksemburg, 
2017: 
http://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/bitstream/JR C104594/jrc104594__2017_the_judicial_system_a
nd_economic_development_across_eu_member_states.pdf  
28  Tamże.  
 
7 
 pozytywną korelację między postrzeganą niezależnością sądów a  przepływami bezpośrednich inwestycji 
zagranicznych w  Europie Środkowej i  Wschodniej (29).  
Ponadto w  kilku badaniach podkreślono znaczenie skuteczności krajowych systemów wymiaru 
sprawiedliwości dla przedsiębiorstw. Na przykład w  jednym badaniu 93  % dużych przedsiębiorstw 
odpowiedziało, że systematycznie dokonuje prz eglądu warunków w  zakresie praworządności (w tym 
niezależności sądów) w  sposób ciągły w  krajach, w  których inwestują (30), a w innym badaniu ponad 
połowa małych i  średnich przedsiębiorstw odpowiedziała, że koszty i  zbyt długi czas trwania postępowań 
sądowych były jednymi z  głównych powodów, dla których nie wszczęto postępowania sądowego 
w sprawie naruszenia praw własności intelektualnej (31). 
  
                                                           
29  „Wpływ niezależności wymiaru sprawiedliwości na BIZ w  Europie Wschodniej i  Azji Południowej” („Effect 
of judicial independence to FDI into Eastern  Europe and South Asia”); Büllend Dogru; 2012  r., MPRA 
Munich Personal RePEc Archive: https://mpra.ub.uni -muenchen.de/40471/1/MPRA_paper_40322.pdf  
Badanie objęło następujące państwa członkowskie UE: BG, CZ, EE, HR, LV, LT, HU, RO, SI i SK.  
30  The Economist Intelligence Unit: „Ryzyko i  zwrot – bezpośrednie inwestycje zagraniczne a  praworządność” 
(„Risk and Return – Foreign Direct Investment and the R ule of Law”), 
2015  r.,http://www.biicl.org/documents/625_d4_fdi_main_report.pdf , s. 22.  
31  Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO), Tablica wyników MŚP w  zakresie własności 
intelektualnej w  2016  r.: https://euipo.europa.eu/tunnel -
web/secure/webdav/gu est/document_library/observatory/documents/sme_scoreboard_study_2016/Executive -
summary_en.pdf  
 
8 
 2. KONTEKST : NAJWAŻNIEJSZE ZMIANY W ZAKRESIE REFORM WYMI ARU 
SPRAWIEDLIWOŚCI W  2018  R. 
2.1. Mapowanie reform w ymiaru sprawiedliwości  
W 2018  r. wiele państw członkowskich kontynuowało wysiłki zmierzające do dalszej poprawy 
skuteczności ich systemów wymiaru sprawiedliwości. Na wykresie 1 przedstawiono przegląd 
przyjętych i  planowanych środków w  poszczególnych obszar ach funkcjonalnych systemów 
wymiaru sprawiedliwości państw członkowskich.  
Wykres  1: Działania o  charakterze ustawodawczym i  regulacyjnym dotyczące systemów 
wymiaru sprawiedliwości w  2018  r. (przyjęte środki / negocjowane inicjatyw y z podziałem na 
poszczególne państwa członkowskie) (źródło: Komisja Europejska (32)) 
 
W 2018  r. prawo procesowe nadal stanowiło obszar szczególnego zainteresowania w  wielu 
państwach członkowskich, a  znaczna część działań ustawodawczych była albo w  toku, albo 
zaplanowana w  najbliższej przyszłości. Wzmożone działania odnotowano również pod wz ględem 
statusu sędziów, reform w  środowisku prawników praktyków, rozwoju technologii informacyjno -
komunikacyjnych, pomocy prawnej i  środków służące optymalizacji map sądownictwa. 
Porównanie z  poprzednim wydaniem tablicy wyników pokazuje, że poziom działań nabrał 
większego tempa w  niektórych obszarach, ponieważ państwa członkowskie podjęły działania 
następcze w  odniesieniu do wcześniej zapowiadanych planów reform, a  w niektórych obszarach 
należy się spodziewać kolejnych reform w  najbliższej przyszłości. Potw ierdza to również 
spostrzeżenie, że reformy wymiaru sprawiedliwości wymagają czasu  niekiedy od pierwotnego 
ogłoszenia do przyjęcia środków ustawodawczych i  wykonawczych oraz ich rzeczywistego 
wdrożenia upływa kilka lat.  
  
                                                           
32 Informacje dotyczące 26 państw członkowskich zgromadzono we współpracy z  grupą osób odpowiedzialnych 
za kontakty w  sprawach dotyczących krajowych systemów wymia ru sprawiedliwości. Zjednoczone 
Królestwo nie przedstawiło tych informacji. Niemcy wyjaśniły, że wciąż trwa wdrażanie szeregu reform 
w dziedzinie sądownictwa, przy czym zakres i  skala procesu reform może się różnić w  16 krajach 
związkowych.  
BE BG CZ DK IE EL ES HR IT CY LT LV LU HU MT AT 
PL RO SK FI SE 
BE IE EL ES CY LT HU RO
BG CZ EL ES FR LV LT HU PL FI SE 
BE BG CZ DK HR IT HU MT NL AT SE
BE BG ES HR LV MT AT PT RO FI 
BG CZ HR LT HU AT
ES HR HU MT PL RO
BG EL HR IT LU HU MT NL PL RO SK SE
BG HR LV RO 
BE ES LU HU MT PT RO
BG CZ HR IT LV HU MT PL PT RO SE
BE IE ES LV MT PLBE CZ DK EE EL ES FR HR IT CY LV HU NL AT PL RO 
FI SE
ES FR HR IT CY LT LU NL PT SE
BE CZ FR HR MT NL PL FI 
BE CZ EE FR HR IT CY LV AT SK FI
EL FR HR IT PT
BE HR AT SK
BE EL ES FR HR CY HU RO FI
BE EE IE ES FR HR IT LV LT NL PT SI SK
BE IE FR HR LV LT NL PT RO FI
DK IE EL FR CY LV NL
BE EL ES FR HR LV LU HU NL AT PL RO SI SK
EL CY LV PL 
0510152025
Przyjęte Negocjowane
 
9 
 2.2. Monitorowanie reform wymiar u sprawiedliwości  
W 2018  r. Komisja kontynuowała monitorowanie wysiłków podejmowanych przez państwa 
członkowskie w  zakresie reform.  
 Wyniki europejskiego semestru 2018  – 
Umocnienie niezależności, jakości i  efektywności systemów wymiaru sprawiedliwości stanowi 
jasno określony priorytet reform strukturalnych wspieranych w  ramach europejskiego semestru. 
Cykl europejskiego semestru rozpoczyna się każdego roku w  listopadzie, kiedy to Komisja 
przedstawia swoje priorytety na następny rok (komunikat w  sprawie r ocznej analizy wzrostu 
gospodarczego). W  lutym w  sprawozdaniach krajowych służby Komisji przedstawiają oceny 
sytuacji poszczególnych krajów obejmujące wszystkie kwestie, którymi zajmuje się semestr. 
W maju/czerwcu Komisja przedstawia wnioski dotyczące zale ceń dla poszczególnych krajów, 
które są skierowane do państw członkowskich. Rada przyjmuje te zalecenia w  lipcu, po ich 
zatwierdzeniu przez Radę Europejską.  
W ramach europejskiego semestru w  2018  r., w oparciu o  wniosek złożony przez Komisję, Rada 
wystosow ała do pięciu państw członkowskich dostosowane do nich zalecenia dotyczące ich 
systemów wymiaru sprawiedliwości (33). Oprócz tych państw członkowskich, które otrzymały 
dostosowane do nich zalecenia, kolejne 11 państw członkowskich stoi w  obliczu szczególnyc h 
wyzwań dotyczących ich systemów wymiaru sprawiedliwości, w  tym praworządności 
i niezależności wymiaru sprawiedliwości, które są monitorowane przez Komisję w  ramach 
europejskiego semestru (34). 
 Sprawozdania w  ramach mechanizmu współpracy i  weryfikacji za  2018  r. – 
Mechanizm współpracy i  weryfikacji utworzono wraz z  przystąpieniem Bułgarii i  Rumunii do 
Unii Europejskiej w  2007  r. (35) w celu zaradzenia niedociągnięciom w  reformie sądownictwa 
i w walce z  korupcją, a  w przypadku Bułgarii – również z  przestępc zością zorganizowaną. Od 
tego czasu w  sprawozdaniach w  ramach mechanizmu współpracy i  weryfikacji starano się pomóc 
                                                           
33  HR, IT, CY, PT, SK. Zob. zalecenie Rady z  dnia 13 lipca 2018  r. w sprawie krajowego programu reform 
Chorwacji na  2018  r. oraz zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Chorwację programu 
konwergencji na  2018  r. (2018/C 320/10); zalecenie Rady z  dnia 13 li pca 2018  r. w sprawie krajowego 
programu reform Włoch na  2018  r. oraz zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Włochy 
programu stabilności na  2018  r. (2018/C 320/11); zalecenie Rady z  dnia 13 lipca 2018  r. w sprawie krajowego 
programu reform Cypru na  2018  r. oraz zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Cypr 
programu stabilności na  2018  r. (2018/C 320/12); zalecenie Rady z  dnia 13 lipca 2018  r. w sprawie krajowego 
programu reform Portugalii na  2018  r. oraz zawierające opinię Rady  na temat przedstawionego przez 
Portugalię programu stabilności na  2018  r. (2018/C 320/21); zalecenie Rady z  dnia 13 lipca 2018  r. w sprawie 
krajowego programu reform Słowacji na  2018  r. oraz zawierające opinię Rady na temat przedstawionego 
przez Słowację programu stabilności na  2018  r. (2018/C 320/24).  
34 BE, BG, IE, EL, ES, LV, HU, MT, PL, RO, SI. Wyzwania te zostały odzwierciedlone w  motywach zaleceń 
dla poszczególnych krajów oraz w  sprawozdaniach krajowych dotyczących tych państw członkowskich. 
Najnowsze  sprawozdania krajowe za  2019  r., opublikowane w  dniu 27 lutego 2019  r., są dostępne na stronie 
internetowej: https://ec.europa.eu/info/publications/2019 -european -semester -country -reports_en  
35  Konkluzje Rady Ministrów z  dnia 17 października 2006  r. (13339/06); decyzja Komisji z  dnia 13 grudnia 
2006  r. w  sprawie ustanowienia mechanizmu współpracy i  weryfikacji postępów Bułgarii w  realizacji 
określonych założe ń w zakresie reformy systemu sądownictwa oraz walki z  korupcją i  przestępczością 
zorganizowaną (notyfikowana jako dokument nr C(2006) 6570).  
Konkluzje Rady Ministrów z  dnia 17 października 2006  r. (13339/06); Decyzja Komisji z  dnia 13 grudnia 
2006  r. w  sprawie ustanowienia mechanizmu współpracy i  weryfikacji postępów Rumunii w  realizacji 
określonych założeń w  zakresie reformy systemu sądownictwa oraz walki z  korupcją (notyfikowana jako 
dokument nr C(2006) 6569).  
 
10 
 skoncentrować wysiłki władz bułgarskich i  rumuńskich formułując konkretne zalecenia, a  także 
odnotowano w  nich poczynione postępy (36).  
W sp rawozdaniach w  ramach mechanizmu współpracy i  weryfikacji z  listopada 2018  r. Komisja 
dokonała podsumowania postępów w  realizacji zaleceń zawartych w  poprzednich 
sprawozdaniach. W  sprawozdaniu dotyczącym Rumunii odnotowano, że chociaż Rumunia 
podjęła pewne  kroki w  celu wdrożenia ostatecznych zaleceń, ostatnie zmiany doprowadziły do 
odwrócenia kierunku postępu i  zakwestionowania pozytywnej oceny wydanej w  styczniu 2017  r. 
W przypadku Bułgarii w  sprawozdaniu zawarto wniosek, że kilka zaleceń zostało już 
wdroż onych, a  wiele innych było w  trakcie wdrażania. Komisja podjęła odpowiednie działania 
następcze w  odniesieniu do obu tych sprawozdań.  
2.3. Wsparcie na rzecz reform wymiaru sprawiedliwości  
 Europejskie fundusze strukturalne i  inwestycyjne   
Komisja wspier a finansowo niektóre reformy wymiaru sprawiedliwości za pośrednictwem 
europejskich funduszy strukturalnych i  inwestycyjnych. Od 2007  r. 16 państw członkowskich 
korzysta zarówno z  Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS), jak i  Europejskiego Funduszu 
Rozwoj u Regionalnego (EFRR) do celów poprawy skuteczności swoich systemów wymiaru 
sprawiedliwości (37). W latach 2007 –2020 na poprawę efektywności i  jakości systemów wymiaru 
sprawiedliwości w  tych państwach przeznaczone zostanie ponad 900 mln EUR (38). Do działań 
finansowanych należą:  
 rozwijanie i  unowocześnianie procesów biznesowych w  sądach oraz wprowadzenie 
zautomatyzowanych systemów zarządzania sprawami lub rozwijanie bądź 
unowocześnianie procesów zarządzania zasobami ludzkimi;  
 cyfryzacja usług sądowych oraz z akup systemów technologii informacyjno -
komunikacyjnych (ICT);  
 organizowanie szkoleń dla sędziów, prokuratorów, personelu sądowego, komorników 
sądowych, notariuszy i  adwokatów oraz podnoszenie świadomości obywateli w  zakresie 
przysługujących im praw.  
Komisja zwraca szczególną uwagę na zapewnienie odpowiedniego wykorzystania funduszy UE 
na odpowiednie reformy zgodne z  zasadami praworządności. Komisja podkreśla konieczność 
przyjęcia przy wdrażaniu priorytetów finansowania podejścia zorientowanego na rezu ltaty oraz 
wzywa państwa członkowskie do przeprowadzenia oceny wpływu wsparcia z  europejskich 
funduszy strukturalnych i  inwestycyjnych.  
 Wsparcie techniczne   
Państwa członkowskie korzystają również ze wsparcia technicznego ze strony Komisja, 
dostępnego z a pośrednictwem Służby ds. Wspierania Reform Strukturalnych w  ramach programu 
wspierania reform strukturalnych(39), którego całkowity budżet na lata 2017 –2020 wynosi 222,8 
                                                           
36  https://ec.europa.eu/info/strategy/justice -and-fundamental -rights/effective -justice/rule -law/assistance -
bulgaria -and-romania -under -cvm/reports -progress -bulgaria -and-romania_pl   
37  BG, CZ, EE, EL, ES, HR, IT, LV, LT, HU, MT, PL, PT, RO, SI i SK.  
38  Przedstawione informacje opierają się na danych zebranych jesienią 2017  r. i zaktualizowanych w  czerwcu 
2018  r. Obecnie trwa okres programowania 2014 –2020, w  związku z  czym całkowita kwota przeznaczona na 
systemy wymiaru sprawiedliwości może wzrosnąć, a  przydział środków na różne rodzaje działań może ulec 
zmianie do końca okresu programowania w  2023  r. 
39 https://ec.europa.eu/info/funding -tenders/funding -opportunities/funding -programmes/overview -funding -
programmes/structural -reform -support -programme -srsp_en  
 
11 
 mln EUR. Od 2017  r. 16 państw członkowskich(40) otrzymało już wsparcie techniczne w  wielu 
dziedzinach lub wystąpiło o  takie wsparcie. Obejmuje ono na przykład wsparcie techniczne 
w zakresie: poprawy skuteczności systemu wymiaru sprawiedliwości; reformowania mapy 
sądownictwa; organizacji sądów; projektowania lub wdrażania programów e -sprawie dliwości 
oraz cybersprawiedliwości; zautomatyzowanych systemów zarządzania sprawami; procedury 
wyboru i  awansu sędziów; szkolenia sędziów oraz pozasądowego rozstrzygania sporów 
konsumenckich. W  maju 2018  r. Komisja przedstawiła również swoje wnioski dotycz ące 
kolejnego wieloletniego okresu finansowania 2021 –2027, a  w szczególności nowego programu 
wspierania reform, którego całkowity budżet wynosi 25 mld EUR, aby zapewnić wsparcie 
finansowe i  techniczne wszystkim państwom członkowskim w  realizacji i  wdrażani u reform 
mających na celu modernizację ich gospodarek, ze szczególnym uwzględnieniem priorytetów 
w zakresie reform, które zostały określone w  kontekście europejskiego semestru (41). 
2.4. Zagwarantowanie niezależności sądów  
UE stosuje różne instrumenty mają c na uwadze egzekwowanie poszanowania niezależności 
sądów w  państwach członkowskich, aby chronić funkcjonowanie Unii.  
 Postępowania w  sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego i  orzeczenia 
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej  – 
Komisj a jest zobowiązana do ścigania przypadków, w  których prawo krajowe uniemożliwia 
krajowym systemom sądowym zapewnienie skutecznego stosowania prawa Unii zgodnie 
z wymogami praworządności i  art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (42). 
We wrześniu 2 018 r. Komisja podjęła decyzję o  wniesieniu sprawy przeciwko Polsce do 
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w  związku z  naruszeniem nieusuwalności 
i niezawisłości sędziów przez ustawę o  Sądzie Najwyższym(43). Obawy Komisji dotyczą nagłego 
obniżenia w ieku emerytalnego sędziów Sądu Najwyższego oraz przyznanej Prezydentowi 
Rzeczypospolitej Polskiej swobody decyzyjnej w  zakresie przedłużania czynnej służby tych 
sędziów bez żadnych jasnych kryteriów i  bez kontroli sądowej ostatecznej decyzji podjętej w  tym 
zakresie, co Komisja uznaje za naruszenie art.  19 ust.  1 TUE w  związku z  art. 47 Karty praw 
podstawowych Unii Europejskiej (44). W dniu 17 grudnia 2018  r. Trybunał Sprawiedliwości Unii 
Europejskiej wydał, zgodnie z  wnioskiem Komisji, decyzję w  sprawie środków tymczasowych, 
nakazując Polsce przywrócenie w  Sądzie Najwyższym stanu sprzed dnia 3 kwietnia 2018  r., 
w którym weszła w  życie zaskarżona ustawa, do czasu wydania wyroku kończącego 
postępowanie w  tej sprawie (45). W dniu 1 stycznia 2019  r. weszła w  życie przyjęta przez polski 
parlament ustawa wykonująca postanowienie Trybunału. W  dniu 11 kwietnia 2019  r. rzecznik 
generalny Trybunału Sprawiedliwości uznał, że Trybunał powinien orzec, że przepisy polskiego 
                                                           
40  BE, BG, CZ, EE, EL, ES, HR, IT, CY, LV, HU, MT, PL, PT, SI i SK.  
41  Zob. komunikat prasowy IP/18/3972 z  dnia 31 maja 2018  r., dostępny na stronie: http://europa.eu/rapid/press -
release_IP -18-3972_pl.htm   
42 Komunikat Komisji – Prawo Unii: Lepsze wyniki dzięki lepszemu stosowaniu (2017/C 18/02) (Dz.U. C 18 
z 19.1.2017, s. 10 –20). 
43  W grudniu 2017  r. Komisja podjęła decyzję o  skierowaniu sprawy przeciwko rządowi polskiemu do 
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w  związku z  naruszeniem prawa Unii przez ustawę Prawo 
o ustroju sądów powszechnych. Komisja uważa, że przedmiotowa ust awa narusza art.  19 ust.  1 TUE 
w związku z  art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Więcej szczegółowych informacji można 
znaleźć pod adresem: http://europa.eu/rapid/press -release_IP -17-5367_pl.pdf   
44  http://europa.eu/rapid/press -release_IP -18-5830_pl.htm   
45  https://curia.europa.eu/jcms/upload/docs/application/pdf/2018 -12/cp180204pl.pdf   
 
12 
 prawa dotyczące obniżenia wieku emerytalnego sę dziów Sądu Najwyższego są sprzeczne 
z prawem Unii, ponieważ naruszają zasadę nieusuwalności sędziów i  niezależności sądów (46). 
W dniu 3 kwietnia 2019  r. Komisja wszczęła postępowanie w  sprawie uchybienia 
zobowiązaniom państwa członkowskiego, przesyłając Po lsce wezwanie do usunięcia uchybienia 
w odniesieniu do nowego systemu środków dyscyplinarnych wobec sędziów sądów 
powszechnych, ponieważ system ten podważa niezawisłość sędziów, nie zapewniając im 
niezbędnej ochrony przed kontrolą polityczną (47). 
Znaczenie , jakie dla państw członkowskich ma zapewnienie zgodnie z  prawem Unii 
niezależności sądów krajowych, podkreślono w  najnowszym orzecznictwie Trybunału 
Sprawiedliwości Unii Europejskiej (48). Trybunał wyjaśnił w  szczególności wymóg niezawisłości 
sędziów zakła da również, że system środków dyscyplinarnych dla osób, którym powierzono 
zadanie orzekania w  kwestiach sporu, przewiduje niezbędne gwarancje w  celu uniknięcia ryzyka 
wykorzystywania takiego systemu do politycznej kontroli treści orzeczeń sądowych (49).  
W 2018  r. kilka sądów krajowych zwróciło się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej 
w ramach odesłania prejudycjalnego (art.  267 TFUE) w  celu uzyskania wyjaśnień dotyczących 
wymogów prawa Unii w  odniesieniu do niezależności sądów. W  szczególności pol ski Sąd 
Najwyższy skierował sześć takich spraw (50), polski Naczelny Sąd Administracyjny – jedną (51), 
a sądy powszechne – trzy (52) (53). 
 Postępowanie z  art. 7 TUE  oraz ramy na rzecz praworządności   
Artykuł 7 ust.  1 TUE przewiduje mechanizm prewencyjny, kt óry można jednak uruchomić tylko 
w przypadku „wyraźnego ryzyka poważnego naruszenia” wartości, o  których mowa w  art. 2 
TUE, natomiast art.  7 ust.  2 TUE przewiduje mechanizm sankcji wyłącznie w  przypadku, gdy ma 
miejsce „poważne i  stałe naruszenie przez to państwo członkowskie” tych wartości. W 2014  r. 
Komisja określiła ramy na rzecz praworządności (54), a Trybunał uznał ich rolę (55). Ramy te 
zakładają wieloetapowy proces dialogu z  państwem członkowskim, oparty na opiniach 
i zaleceniach ze strony Komisji. Cel em jest zapobieganie wystąpieniu systemowego zagrożenia 
dla praworządności, które będzie wymagać uruchomienia procedury art.  7 TUE. Pierwszy – i jak 
do tej pory jedyny – przypadek wykorzystania ram na rzecz praworządności miał miejsce wraz 
                                                           
46  Zob. opinia rzecznika generalnego E. Tancheva z  dnia 11 kwietnia 2019  r., K omisja Europejska przeciwko 
Rzeczypospolitej Polskiej, ECLI:EU:C:2019:325.  
47  Zob. komunikat prasowy IP/19/1957 z  dnia 3 kwietnia 2019  r., dostępny na stronie: 
http://europa.eu/rapid /press -release_IP -19-1957_pl.pdf   
48  Zob. w  szczególności wyrok Trybunału (wielka izba) z  dnia 27 lutego 2018  r., Associação Sindical dos Juízes 
Portugueses przeciwko Tribunal de Contas, sprawa C -64/16, ECLI:EU:C:2018:117, dostępny pod adresem: 
https://goo.gl/utc5GRhttp://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?language=pl&num=C -64/16 . Wyrok Trybunału 
(wielka izba) z  dnia 25 lipca 2018  r., LM, C -216/18 PPU, ECLI:E U:C:2018:586, dostępny pod adresem: 
http://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?num=C -216/18&language=pl  
49  Wyrok Trybunału (wielka izba) z  dnia 25 lipca 2018  r., LM, C -216/18 PP U, ECLI:EU:C:2018:586, pkt  67, 
dostępny pod adresem: http://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?num=C -216/18&language=pl  
50  Sprawy C -522/18; C -537/18; C -585/18; C -624/18; C -625/18; C -668/18.  
51  Sprawa C -824/18.  
52  Sprawy C -558/18; C -563/18; C -623/18.  
53  Wspomniane wnioski o  wydanie orzeczenia w  trybie prejudycjalnym dotyczą m.in. zgodności nowego 
systemu dyscyplinarnego wobec sędziów, składu Krajowej Rady Sądownictwa oraz nowo po wołanej Izby 
Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego z  wymogami Unii w  odniesieniu do niezależności sądów.  
54  Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i  Rady z  dnia 11 marca 2014  r. „Nowe ramy UE na rzecz 
umocnienia praworządności”, COM(2014) 158 final/2. Zob . również komunikat prasowy IP -14-237 z  dnia 11 
marca 2014  r., dostępny pod adresem: http://europa.eu/rapid/press -release_IP -14-237_pl.htm  
55  Zob. sprawa C -619/18 R, Komisja przeciwko  Polsce, postanowienie z  dnia 17 grudnia 2018  r. 
 
13 
 z rozpoczęciem d ialogu z  Polską w  styczniu 2016  r.(56) Chociaż dialog ten przyczynił się do 
określenia problemów i  ukierunkowania dyskusji, nie doprowadził on do usunięcia braków 
w zakresie praworządności i  w grudniu 2017  r. Komisja wszczęła procedurę przewidzianą 
w art. 7 ust. 1 TUE(57). W  dniach 26 czerwca, 18 września i  11 grudnia 2018  r. Rada 
przeprowadziła trzy wysłuchania w  sprawie Polski w  ramach art.  7 ust.  1 TUE.  
W dniu 12 września 2018  r. Parlament Europejski przedstawił uzasadniony wniosek zgodnie 
z art. 7 ust.  1 TUE, aby Rada ustaliła, czy istnieje wyraźne ryzyko poważnego naruszenia 
podstawowych wartości UE przez Węgry (58). 
  
                                                           
56  Dialog ten miał miejsce w  okresie od stycznia 2016  r. do grudnia 2017  r. Komisja przyjęła jedną opinię 
w dniu 1 czerwca 2016  r. oraz cztery zalecenia w  dniach 27 lipca 2016  r., 21 grudnia 2016  r., 26 lipc a 2017  r. 
i 20 grudnia 2017  r. W dniu 20 grudnia 2017  r. Komisja stwierdziła, że istnieje wyraźnie ryzyko poważnego 
naruszenia praworządności w  Polsce i  w związku z  tym zaproponowała Radzie przyjęcie decyzji na podstawie 
art. 7 ust.  1 TUE.  
57  COM(2017) 835  final.  
58  https://www.europarl.europa.eu/news/pl/press -room/20180906IPR12104/rule -of-law-in-hungary -parliament -
calls-on-the-eu-to-act   
 
14 
 3. KLUCZOWE USTALENIA DO TYCZĄCE TABLICY WYNI KÓW WYMIARU SPRAWIED LIWOŚCI 
Z 2019  R. 
Tablica wyników przedstawia wskaźniki dotyczące wszystkich trzech parametrów skutecznego 
systemu wymiaru sprawiedliwości – efektywności, jakości i  niezależności.  
3.1. Efektywność systemów wymiaru sprawiedliwości  
Na tablicy wyników przedstawiono wskaźniki efektywności postępowań w  szeroko rozumianych 
sprawach cywilnych, handlowych i  administracyjnych oraz w  konkretnych obszarach, w  których 
organy i  sądy administracyjne stosują prawo Unii (59). 
3.1.1. Zmiany pod względem liczby rozpatrywanych spraw  
Liczba spraw rozpatrywanych przez systemy wymiaru sprawiedl iwości państw członkowskich 
jest wysoka, ale pozostaje stabilna, nawet jeśli różni się znacznie w  zależności od państwa 
członkowskiego (wykres 2). Pokazuje to, jak ważne jest kontynuowanie wysiłków na rzecz 
zapewnienia skuteczności systemu wymiaru sprawied liwości.  
Wykres  2: Liczba napływających spraw cywilnych, handlowych, administracyjnych 
i innych  (*) (pierwsza instancja / na  100 mieszkańców) (źródło: badanie CEPEJ (60)) 
(*) Zgodnie z  metodyką CEPEJ kategoria ta obejmuje wszystkie  cywilne i  handlowe sprawy procesowe 
i nieprocesowe, sprawy nieprocesowe dotyczące ewidencji gruntów i  sprawy dotyczące rejestru przedsiębiorców 
oraz inne sprawy dotyczące ewidencji, inne sprawy nieprocesowe, sprawy z  zakresu prawa administracyjnego 
(proce sowe lub nieprocesowe) oraz inne sprawy niekarne. Zmiany w  metodyce w SK.  
 
                                                           
59  Egzekwowanie orzeczeń sądowych jest również istotne dla zapewnienia efektywności systemu wymiaru 
sprawiedliwości. W  większości państw członkowskich porównywalne dane nie są jednak dostępne.  
60  Badanie z  2019  r. dotyczące funkcjono wania systemów sądowych w  państwach członkowskich UE 
opracowane przez sekretariat CEPEJ dla Komisji: https://ec.europa.eu/info/p olicies/justice -and-fundamental -
rights/effective -justice/eu -justice -scoreboard_pl  
05101520253035404550
DKATSIPLHREESKCZLTFIHURONLPTELITBGIEESBEDELVFRCYSELUMTUK
2010 2015 2016 2017B
R
A
K
D
A
N
Y
C
H
 
15 
 Wykres 3: Liczba napływających cywilnych i  handlowych spraw procesowych  (*) (pierwsza 
instancja / 100 mieszkańców) (źródło: badanie CEPEJ)  
 
(*) Zgodnie z  metodyką CEPEJ cywilne i  handlowe sprawy procesowe obejmują spory między stronami, np. spory 
dotyczące umów. Cywilne i  handlowe sprawy nieprocesowe obejmują postępowania bezsporne, na przykład 
bezsporne nakazy zapłaty. Zmiany w  metodyce w EL i SK. Dane dotyczące NL obejmują sprawy nieprocesowe.  
Wykres 4: Liczba napływających administracyjnych spraw procesowych  (*) (pierwsza 
instancja / 100 mieszkańców) (źródło: badanie CEPEJ)  
(*) Zgodnie z  metodyką CEPEJ sprawy z  zakresu prawa administracyjnego obejmują spory między obywatelami 
a organami lokalnymi, regionalnymi lub krajowymi. Zmiany w  metodyce w EL i SK. DK i IE nie rejestrują osobno 
spraw administracyjnych .  
012345678
ROLTSKPLCZCYHRPTIEESITFRSIBEELHULVMTDEEEATNLLUDKSEFIBGUK
2010 2015 2016 2017BRAK 
DANYCH
0,00,20,40,60,81,01,2
SEDEATRONLELFIBGLTESFRHRPTEECYLUSIPLBEHULVCZSKITMTDKIEUK
2010 2015 2016 2017BRAK 
DANYCH
 
16 
 3.1.2. Ogólne dane dotyczące efektywności  
Wskaźniki związane z  efektywnością postępowań w  szeroko zakrojonych obszarach spraw 
cywilnych, handlowych i  administracyjnych obejmują: długość postępowań (czas przeznaczony 
na rozpatrzenie); wskaźnik zamykanych spraw; oraz liczbę spraw w  toku.  
 Długość postępowani a – 
Długość postępowań wyraża przybliżony czas (w dniach) niezbędny do rozstrzygnięcia sprawy 
w sądzie, tj. czas, jakiego potrzebuje sąd na wydanie orzeczenia w  pierwszej instancji. Wskaźnik 
„czasu przeznaczonego na rozpatrzenie” oznacza stosunek liczby sp raw nierozstrzygniętych do 
liczby spraw rozstrzygniętych na koniec roku pomnożony przez 365 (dni) (61). Dane liczbowe 
w dużej mierze dotyczą postępowań w  sądach pierwszej instancji i  porównano w  nich dane 
z 2010  r., 2015  r., 2016  r. i 2017  r., o ile były do stępne (62). Dwa wykresy przedstawiają czas 
przeznaczony na rozpatrzenie cywilnych i  handlowych spraw procesowych oraz spraw 
administracyjnych we wszystkich instancjach sądowych w  roku 2017.  
Wykres 5: Czas potrzebny na rozstrzygnięcie spraw cywilnych, handlowych, 
administracyjnych i  innych  (*) 
(pierwsza instancja / w  dniach) (źródło: badanie CEPEJ)  
 
(*) Zgodnie z  metodyką CEPEJ kategoria ta obejmuje wszystkie cywilne i  handlowe sprawy procesowe 
i nieprocesowe, sprawy nieprocesowe dotyczące ewidencji gruntów i  sprawy dotyczące rejestru przedsiębiorców 
oraz inne sprawy dotyczące ewidencji, inne sprawy nieprocesowe, sprawy z  zakresu prawa administracyjnego 
(procesowe lub nieprocesowe) oraz inne sprawy ni ekarne. Zmiany w  metodyce w SK. Sprawy w  toku obejmują 
wszystkie instancje w CZ i do 2016  r. SK. 
                                                           
61 Długość postępowania, wskaźnik zamykanych spraw i  liczba spraw w  toku są standardowymi wskaźnikami 
zdefiniowanymi przez CEPEJ: http://www.coe.int/t/dghl/cooperation/cepej/evaluation/default_en.asp  
62 Lata te wybrano w  celu zapewnienia perspektywy obejmującej okres siedmiu lat, uznając 2010  r. za rok 
wyjściowy, co jednocześnie pozwoliło na nieuwzględnianie nadmiernej ilości danych liczbowych. Dane 
za 2012  r., 2013  r. i 2014  r. można znaleźć w  sprawozdaniu CEPEJ.  
02004006008001 0001 200
DKEELTATHUSIPLNLBGSKHRFISEROCZLVESFRMTITELPTCYBEDEIELUUK
2010 2015 2016 2017BRAK 
DANYCH
 
17 
 Wykres 6: Czas potrzebny na rozstrzygnięcie cywilnych i  handlowych spraw procesowych  
(*)  
(pierwsza instancja / w  dniach) (źródło: badanie CEPEJ)  
 
(*) Zgodnie z  metodyką CEPEJ cywilne i  handlowe sprawy procesowe obejmują spory między stronami, np. spory 
dotyczące umów. Cywilne i  handlowe sprawy nieprocesowe obejmują postępowania bezsporne, na przykład 
bezsporne nakazy zapłaty. Zmiany  w metodyce w EL i SK. Sprawy w  toku obejmują wszystkie instancje w CZ i 
do 2016  r. w SK. Dane dotyczące NL obejmują sprawy nieprocesowe.  
Wykres 7: Czas potrzebny na rozstrzygnięcie cywilnych i  handlowych spraw procesowych  
(*) we wszystkich  instancjach sądowych w  2017  r. (pierwsza, druga i  trzecia instancja / 
w dniach) (źródło: badanie CEPEJ)  
 
(*) Postanowienie jest wydawane przez instancję sądową o  najdłuższym czasie trwania postępowania w  każdym 
państwie członkowskim. Brak dostępnych danych w  przypadku sądów pierwszej i  drugiej instancji w BE, BG i IE, 
w przypadku sądów drugiej i  trzeciej inst ancji – w NL i AT, w przypadku sądów trzeciej instancji – w HR. Brak sądu 
trzeciej instancji w MT. W niektórych państwach członkowskich dostęp do sądu trzeciej instancji może być 
ograniczony.  
0100200300400500600700800900
LTBELUNLEEATCZSEROSKDKHUDEPLPTFISIESLVFRHRMTELCYITBGIEUK
2010 2015 2016 2017BRAK 
DANYCH
02004006008001 0001 2001 400
NLEEATSEBGSKCZDKROLTIEPLHUPTFIDESILVHRBELUFRELESMTITCYUK
Sądy pierwszej instancji (2017 r.) Sądy drugiej instancji (2017 r.)
Sądy trzeciej instancji (2017 r.)BRAK 
DANYCH
 
18 
 Wykres 8: Czas potrzebny na rozstrzygni ęcie spraw administracyjnych  (*) (pierwsza 
instancja / w  dniach) (źródło: badanie CEPEJ ) 
 
(*) Sprawy z  zakresu prawa administracyjnego obejmują spory między obywatelami a  organami lokalnymi, 
regionalnymi lub krajowymi, zgodnie z  metodyką CEPEJ. Zmiany w  metodyce w EL i SK. Sprawy w  toku obejmują 
wszystkie instancje sądowe w CZ i do 2016  r. w SK. DK i IE nie rejestrują osobno spraw administracyjnych.  
Wykres 9: Czas potrzebny na rozstrzygnięcie spraw administracyjnych  (*) we wszystkich  
instancjach sądowych w  2017  r.  
(pierwsza, a  w stosownych przypadkach, również druga i trzecia instancja / w  dniach) 
(źródło:badanie CEPEJ)  
 
(*) Postanowienie jest wydawane przez instancję sądową o  najdłuższym czasie trwania postępowania w  każdym 
państwie członkowskim. Brak danych: w  przypadku sądu pierwszej instancji w LU, w przypadku są dów drugiej 
instancji w MT i RO oraz w  przypadku sądu trzeciej instancji w NL. Sąd najwyższy lub inny sąd najwyższej instancji 
jest jedyną instancją odwoławczą w CZ, IT, CY, AT, SI i FI. Nie istnieje żaden sąd trzeciej instancji dla tego 
rodzaju spraw w HR, LT, LU i MT. W BE w niektórych przypadkach najwyższy sąd administracyjny jest pierwszą 
i jedyną instancją. W  niektórych państwach członkowskich dostęp do sądu trzeciej instancji może być ograniczony. 
DK i IE nie rejestrują osobno spraw administracyjnych.  
 Wskaźnik zamykanych spraw  – 
Wskaźnik zamykanych spraw jest stosunkiem liczby spraw rozstrzygniętych do liczby spraw 
napływających. Służy on do mierzenia tego, czy sąd nadąża z  obsługą napływających spraw. 
Wskaźnik zamykanych spraw wynoszący około 100  % lub więcej oznacza, że system sądowy jest 
05001 0001 5002 0002 5003 000
LTEEROHUBGPLSENLLULVFIHRFRSKESCZDEATSIBEELITPTMTCYDKIEUK
2010 2015 2016 2017BRAK 
DANYCH
05001 0001 5002 0002 500
SEBGEEROHULUFIHRSKFRLTLVCZDENLATSIBEPLESITPTELMTCYDKIEUK
Pierwsza instancja (2017 r.) Druga instancja (2017 r.) Trzecia instancja (2017 r.)BRAK 
DANYCH
 
19 
 w stanie rozstrzygać co najmniej tyle spraw, ile do niego wpływa. Wskaźnik zamykanych spraw 
wynoszący mniej niż 100  % oznacza, że sądy rozstrzygają mniej spraw niż liczba spraw 
napływających.  
Wykres 10: Wskaźnik rozstrzygania spraw cywilnych, handlowych, administracyjnych 
i innych  (*)  
(pierwsza instancja / w % – wartości wyższe niż 100  % wskazują, że liczba spraw 
rozstrzygniętych przewyższa liczbę spraw napływających, natomiast wartości niż sze niż 100  % 
wskazują, że liczba spraw rozstrzygniętych jest niższa niż liczba spraw napływających) (źródło: 
badanie CEPEJ)  
 
(*) Zmiany w  metodyce w SK. IE: ze względu na stosowaną metodykę oczekuje się niskiego poziomu zgłaszania 
liczby rozstrzygniętych  spraw.  
Wykres 11: Wskaźnik rozstrzygania cywilnych i  handlowych spraw procesowych  (*) 
(pierwsza instancja / w %) (źródło: badanie CEPEJ)  
 
(*) Zmiany w  metodyce w EL i SK. IE: ze względu na stosowaną metodykę oczekuje się niskiego  poziomu zgłaszania 
liczby rozstrzygniętych spraw. Dane dotyczące NL obejmują sprawy nieprocesowe.  
0%20%40%60%80%100%120%140%
CYSKEESIFRITBELTHRCZATPLDKNLROHULULVBGFISEPTMTESIEELDEUK
2010 2015 2016 2017BRAK 
DANYCH
0%20%40%60%80%100%120%140%
SKPTBEFIHRSIITFRDKLTCZDELVSEEERONLATMTHULUELPLESCYIEBGUK
2010 2015 2016 2017BRAK 
DANYCH
 
20 
 Wykres 12: Wskaźnik rozstrzygania spraw administracyjnych  (*) (pierwsza instancja / w %) 
(źródło: badanie CEPEJ)  
 
(*) Poprzednie wartości dla niektórych państw członkowskich zostały obniżone do celów prezentacji ( MT w 2015  r. 
= 411  %; IT w 2010  r. = 316  %). Zmiany w  metodyce w EL i SK. DK i IE nie rejestrują osobno spraw 
administracyjnych.  
 Sprawy w  toku – 
Liczba spraw zawisłych wyraża liczbę spraw, które wciąż pozostają do rozpatrzenia na koniec 
danego roku. Liczba ta wpływa także na czas przeznaczony na rozpatrzenie.  
Wykres 13: Liczba cywilnych, handlowych, administracyjnych i  innych spraw w  toku  (*)  
(pierwsza instancja / na  100 mieszkańców) (źródło: badanie CEPEJ)  
(*) Zmiany w  metodyce w SK. Sprawy w  toku obejmują wszystkie instancje w CZ i do 2016  r. w SK. 
0%20%40%60%80%100%120%140%160%180%200%
ELITMTHRSKLTFIPLNLPTESROFRHUBELVEEBGLUSECZDEATCYSIDKIEUK
2010 2015 2016 2017BRAK 
DANYCH
02468101214161820
SELTBGEEHUNLLVMTDKFRFIESROCZSKELSIATPLCY ITHRPTBEDEIELUUK
2010 2015 2016 2017BRAK DANYCH
 
21 
 Wykres 14: Liczba procesowych cywilnych i  handlowych spraw w  toku  (*) (pierwsza 
instancja / 100 mieszkańców) (źródło: badanie CEPEJ)  
(*) Zmiany w  metodyce w EL i SK. Sprawy w  toku obejmują wszystkie instancje w CZ i do 2016  r. w SK. Dane 
dotyczące NL obejmują sprawy nieprocesowe.  
Wykres 15: Liczba administracyjnych spraw w  toku  (*) (pierwsza instancja / 100 
mieszkańców) (źródło: badanie CEPEJ)  
(*) Poprzednie wartości dla niektórych państw członkowskich zostały obniżone do celów prezentacji ( EL w 2010  r. = 
3,7). Zmiany w  metodyce w EL i SK. Sprawy w  toku obejmują wszystkie instancje w CZ i do 2016  r. w SK. DK i IE 
nie rejestrują osobno spraw administracyjnych.  
  
01234567
FILUSENLDKATEEDEHULTCZLVBEMTSIESPLSKPTELFRROHRCY ITBGIEUK
2010 2015 2016 2017BRAK 
DANYCH

 
22 
 3.1.3. Efektywność w  określonych dziedzinach prawa Unii  
W niniejszej sekcji uzupełniono dane ogólne dotyczące efektywności systemów  wymiaru 
sprawiedliwości i  przedstawiono średnią długość postępowań (63) w sprawach dotyczących 
określonych dziedzin prawa Unii. Tablica wyników z  2019  r. opiera się na poprzednich danych 
w dziedzinach konkurencji, łączności elektronicznej, unijnego znaku t owarowego oraz 
przeciwdziałania praniu pieniędzy. Dziedziny te zostały wybrane ze względu na ich znaczenie dla 
jednolitego rynku i  otoczenia biznesowego. Zasadniczo duże opóźnienia w  postępowaniach 
sądowych mogą mieć negatywny wpływ na prawa wynikające z  prawa Unii, np. w  przypadku, 
gdy nie są już dostępne odpowiednie środki prawne lub gdy nie można już zrekompensować 
poważnych szkód finansowych.  
– Konkurencja – 
Skuteczne egzekwowanie prawa konkurencji zapewnia równe szanse przedsiębiorcom i  dlatego 
ma zasa dnicze znaczenie dla tworzenia atrakcyjnego otoczenia biznesowego. Poniższy wykres 16 
przedstawia średni czas rozstrzygania spraw w  postępowaniach odwoławczych od decyzji 
krajowych organów ds. konkurencji zgodnie z  art. 101 i  102 TFUE (64). 
                                                           
63  Długość postępowań w  określonych dziedzinach obliczana jest w  dniach kalendarzowych,  licząc od dnia 
wniesienia do sądu skargi lub odwołania (bądź uprawomocnienia się aktu oskarżenia) do wydania przez ten 
sąd orzeczenia (wykresy 18 –21, 23 i  24). Wartości uszeregowano w  oparciu o  średnią ważoną danych za 
rok 2013, 2014, 2015 i  2016 w  przypa dku wykresów 18 –21, danych za rok  2015 i  2016 w  przypadku wykresu 
23 oraz danych za rok  2014, 2015 i  2016 w  przypadku wykresów 22 i  24. W  przypadkach, gdy nie były 
dostępne dane z  wszystkich lat, średnia została ustalona na podstawie dostępnych danych obli czonych 
w oparciu o  wszystkie sprawy, próbę spraw lub oszacowania.  
64  Zob. http://eur -lex.europa.eu/legal -content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:12012E/TXT&from=PL   
 
23 
 Wykres 16: Konkurencja: Średni czas rozstrzygania w  postępowaniach odwoławczych  (*) 
(pierwsza instancja / w  dniach) (źródło: Komisja Europejska oraz europejska sieć konkurencji)  
 
(*) EE: brak przypadków. IE i AT: scenariusz nie ma zastos owania, ponieważ władze nie mają uprawnień do 
podejmowania odnośnych decyzji. AT: dane obejmują sprawy, w  których orzekał Sąd Antymonopolowy i  które 
dotyczą naruszenia art.  101 i  art. 102 TFUE, oprócz tych, które dotyczą odwołań od decyzji krajowego organu  
ochrony konkurencji. W  przypadku BG i IT wykorzystano szacunkową długość. Pusta kolumna oznacza, że państwo 
członkowskie nie zgłosiło żadnych spraw za dany rok. Ponieważ w  wielu państwach członkowskich liczba spraw jest 
niewielka (mniej niż 5 rocznie), da ne roczne mogą być uzależnione od jednej wyjątkowo długiej lub wyjątkowo 
krótkiej sprawy. Niektóre z  najdłużej rozpatrywanych spraw uwzględnionych w  zbiorze danych obejmowały czas 
potrzebny na złożenie wniosku do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej  (np. LT), kontrolę zgodności 
z Konstytucją (np. SK) lub szczególne opóźnienia proceduralne (np. CZ, EL, HU). 
 
 
– Łączność elektroniczna – 
Celem unijnych przepisów dotyczących łączności elektronicznej jest zwiększenie konkurencji, 
przyczynienie się do rozwoju jednolitego rynku oraz generowanie inwestycji, innowacji 
i wzrostu. Pozytywne skutki dla konsumentów można osiągnąć poprzez skuteczne egzekwowanie 
tych przepisów, co może prowadzić do niższych cen dla użytkowników końcowych i  lepszej 
jakości usług.  Wykres 17 poniżej przedstawia średni czas rozstrzygania spraw w  postępowaniach 
odwoławczych od decyzji krajowych organów regulacyjnych stosujących prawo Unii dotyczące 
łączności elektronicznej (65). W  jego zakres wchodzi szeroki wachlarz spraw, począwszy o d 
rozpatrywania bardziej złożonych „analiz rynkowych” po kwestie konsumenckie.  
Wykres 17: Łączność elektroniczna: średni czas rozstrzygania spraw w  postępowaniach 
odwoławczych  (*)  
(pierwsza instancja / w  dniach) (źródło: Komisja E uropejska oraz Komitet ds. Łączności)  
                                                           
65  Obliczenia dokonano na podstawie długości przypadków odwoływania się od decyzji krajowych organów 
regulacyjnych stosujących przepisy krajowe wdrażające ramy regulacyjne sieci i  usług łączności 
elektronicznej (dyrektywę 2002/19/WE (dyrektywa o  dostępie), dyrektywę 2002/20/WE (dyrektywa 
o zezwoleniach), dyrektywę 2002/21/WE (dyrektywa ramowa), dyrektywę 2002/22/WE (dyrektywa o  usłudze 
powszechnej) oraz inne odpowiednie prawa Unii, takie jak program dotyczący polityki w  zakresie widma 
radiowego, decyzje o  spektrum Komisji, wyłączając dyrektywę 2002/58/WE o  prywatności i  łączności 
elektronicznej.  
0500100015002000250030003500
UKHRATPTLTITNLFRROSKFILVLUELSEHUDE SIESBEPLCYMTBGCZDK
2013 2015 2016 2017 Średnia z lat 2013, 2015 –17
 
24 
  
(*) Liczba spraw różni się w  zależności od państwa członkowskiego. Pusta kolumna oznacza, że państwo 
członkowskie nie zgłosiło żadnych spraw za dany rok (oprócz PT za 2017  r.: brak danych). W  niektórych instancjach 
sądowych z  powodu niewielkiej liczby odnośnych spraw ( LV, LT, MT, SK, SE ) dane roczne mogą być uzależnione 
od jednej wyjątkowo długiej lub wyjątkowo krótkiej sprawy i  charakteryzować się dużymi rozbieżnościami 
w poszczególnych latach. DK: organ quasi -sądow y jest odpowiedzialny za rozstrzyganie odwołań w  pierwszej 
instancji. ES, AT i PL: różne sądy są odpowiedzialne za rozstrzyganie odwołań w  zależności od przedmiotu sprawy. 
MT: w 2016  r. odnotowano wyjątkowo długą, trwającą 2 500 dni sprawę, która dotyczyła  złożonej kwestii, 
w związku z  którą władze lokalne wraz z  kilkoma mieszkańcami wszczęły postępowanie w  sprawie domniemanej 
szkodliwej emisji z  bazowych ruchomych stacji radiokomunikacyjnych.  
– Unijny znak towarowy – 
Skuteczne egzekwowanie praw własności i ntelektualnej jest niezbędne, aby stymulować 
inwestycje w  innowację. Zgodnie z  przepisami UE dotyczącymi unijnych znaków towarowych 
(66) sądy krajowe odgrywają istotną rolę działając jako sądy unijne i  podejmując decyzje mające 
wpływ na jednolity rynek. Na wykresie 18 poniżej przedstawiono średnią długość rozpatrywania 
spraw o  naruszenie unijnego znaku towarowego toczących się między stronami prywatnymi.  
 
  
                                                           
66  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i  Rady (UE) 2017/1001 z  dnia 14 czerwca 2017  r. w sprawie 
znaku towarowego Unii Europejskiej (Dz.U. L 154 z  16.6.2017, s. 1 -99). 
05001000150020002500
EEDKHUROBGIEUKSILVLTFRLUPLSEFIHRSKELNLESDEBEMTITATCZCYPT
2013 2015 2016 2017 Średnia z lat 2013, 2015 –17
 
25 
 Wykres 18: Unijny znak towarowy: Średnia długość rozstrzygania spraw o  narusz enie 
unijnego znaku towarowego  (*)  
(pierwsza instancja / w  dniach) (źródło: Komisja Europejska oraz europejskie obserwatorium do 
spraw naruszeń praw własności intelektualnej)  
(*) FR, IT, LT, LU : zastosowano próbę spraw w  odniesieniu do danych z niektórych lat.  BG: szacunki według 
sądów dotyczące 2016  r. PL: szacunki według sądów dotyczące 2015  r. Wyjątkowo długie sprawy mające wpływ na 
średnią odnotowano w EE, IE, LV i SE. EL : dane oparte na średniej ważonej długości postępowania z  dwóch 
sądów.  ES: przy obliczaniu średniej długości postępowania uwzględnia się sprawy dotyczące pozostałych tytułów 
własności intelektualnej UE. DK: dane odnoszą się do wszystkich spraw procesowych dotyczących znaków 
towarowych prowadzonych w  handlowych i  morskich sąd ach najwyższych – nie tylko UE.  
– Pranie pieniędzy – 
Poza przyczynianiem się do walki z  przestępczością skuteczne zwalczanie prania pieniędzy jest 
niezbędne dla zapewnienia solidności, integralności i  stabilności sektora finansowego, zaufania 
do systemu finansowego oraz uczciwej konkurencji na jednolitym rynku (67). Jak podkreślił 
Międzynarodowy Fundusz Walutowy, pranie pieniędzy może zniechęcać do dokonywania 
inwestycji zagranicznych, zakłócać międzynarodowe przepływy kapitału i  wpływać negatywnie 
na wyni ki makroekonomiczne kraju, skutkując spadkiem poziomu dobrobytu i  odpływem 
zasobów z  bardziej wydajnych sektorów działalności gospodarczej (68). Zgodnie z  dyrektywą 
w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy państwa członkowskie są zobowiązane prowadzić 
statystyki dotyczące skuteczności swoich systemów zwalczania prania pieniędzy lub 
finansowania terroryzmu (69). We współpracy z  państwami członkowskimi w  zaktualizowanej 
ankiecie zebrano dane na temat etapów postępowania sądowego w  ramach krajowych systemów 
przeciwdziałania praniu pieniędzy. Na wykresie 19 przedstawiono średni czas rozpatrywania 
przez sąd pierwszej instancji spraw dotyczących przestępstw związanych z  praniem pieniędzy.  
                                                           
67 Motyw 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i  Rady (UE) 2015/849 z  dnia 20 maja 2015  r. w sprawie 
zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.  
68  Arkusz informacyjny MFW z  dnia 6 października 2016  r.: 
http://www.imf.org/en/About/Factsheets/Sheets/2016/08/01/16/31/Fight -Against -Money -Laundering -the-
Financing -of-Terrorism  
69  Art. 44 ust.  1 dyrektywy (UE) 2015/849. Zob. również zmieniony art.  44 w  dyrektywie (UE) 2018/843, która 
weszła w  życie w  czerwcu 2018  r. i musi zostać wdrożona przez państwa członkowskie najpóźniej do 
stycznia 2020  r.  
020040060080010001200
MTHUDEELLTBGPLROFIESNLLVLUPTHRSECZEEATDKSIFRITIESKBECYUK
2013 2015 2016 2017 Średnia z lat 2013, 2015 –17BRAK 
DANYCH
 
26 
 Wykres 19: Pranie pieniędzy: Średni czas rozpatrywania spraw w  sądach  (*) (pierwsza 
instancja / w  dniach) (źródło: Komisja Europejska oraz grupa ekspertów ds. prania pieniędzy 
i finansowania terroryzmu)  
 
(*) Brak danych za  2017  r.: LU, AT, CY, PL  i FR. ES:  szacowana długość postępowania. LV: Ze względu na 
stosunkowo niewielką liczbę spraw w  2016  r. na długość postępowania może mieć wpływ szereg czynników, np. 
zawieszenie postępowania w  jednej sprawie z  przyczyn obiektywnych. PL: Obliczenie długości postępowania 
w 2016  r. na podstawie losowo dobra nej próby spraw. SE: obliczenia za  2017  r. na podstawie próby 
rozstrzygniętych spraw.  IT: dane odnoszą się do sądów udzielających odpowiedzi i  obejmują około 91  % wszystkich 
postępowań  w 2015  r. i około 99  % w latach 2016 i  2017; dane odnoszą się zarówno d o procesów, jak i  wstępnych 
rozpraw.  
 
02004006008001000120014001600
LUEEBGATBECZSEPLFIHRSKNLCYIEPTLTROFRESITSIHULVMTDKDEELUK
2014 2015 2016 2017 Średnia z lat 2014 –2017BRAK 
DANYCH
3.1.4.  Podsumowanie dotyczące efektywności systemów wymiaru sprawiedliwości  
Skuteczny system wymiaru sprawiedliwości zarządza swoimi sprawami i  zaległymi sprawami 
oraz wydaje orzeczenia bez zbędnej zwłoki. Do głównych wskaźników wykorzystanych 
w tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości do monitorowania efektywności systemów 
wymiaru sprawiedliwości należą zatem długość postępowań (szacowany lub średni czas w  dniach 
potrzebny do rozstrzygnięcia danej sprawy), wskaźnik zamy kanych spraw (stosunek liczby spraw 
rozstrzygniętych do liczby spraw napływających) oraz liczba spraw w  toku (sprawy, które należy 
rozstrzygnąć na koniec roku).  
Ogólne dane dotyczące efektywności  
Tablica wyników wymiaru sprawiedliwości za  2019  r. zawiera d ane na temat efektywności 
systemów wymiaru sprawiedliwości obejmujące okres ośmiu lat (2010 –2017). Okres ten 
umożliwia zidentyfikowanie pewnych tendencji i  uwzględnienie efektu reform wymiaru 
sprawiedliwości, który często uwidacznia się dopiero po pewnym c zasie.  
Z dostępnych danych od roku 2010 dotyczących spraw cywilnych, handlowych 
i administracyjnych wynika, że w  jedenastu państwach członkowskich efektywność wzrosła lub 
 
27 
                                                            
70  Zob. sekcja 2 [HR, IT, CY, PT, SK, które otrzymały zalecenia dla poszczególnych krajów w  ramach 
europejskiego semestru w  2018  r., a także BE, BG, IE, EL, ES, LV, HU, MT, PL, RO i SI, w  przypadku 
których wyzwania zostały odzwierciedlone w  motywach zaleceń d la poszczególnych krajów z  2018  r. oraz 
w sprawozdaniach krajowych w  ramach europejskiego semestru z  2019  r. dotyczących tych państw 
członkowskich].  
Rozbieżność wyników na przestrzeni ośmiu lat objętych analizą można wytłumaczyć czynnikami 
towarzyszącymi (rozbieżności wynoszące ponad 10  % napływających spraw nie są czymś nietypowym) lub 
brakami systemowymi (brak elastyczności lub zdolności reakcji czy też niespójności w  procesie reform).  utrzymywała się na stałym poziomie, natomiast w  dziesięciu państwach członkowskich sp adła, 
choć często jedynie nieznacznie.  
Pozytywne zmiany można zaobserwować w  większości państw członkowskich, które 
w kontekście europejskiego semestru zostały określone jako państwa mierzące się ze 
szczególnymi wyzwaniami (70): 
 Od 2010  r. w  niemal wszystki ch tych państwach członkowskich długość postępowań 
sądowych pierwszej instancji w szeroko zakrojonej kategorii „wszystkie sprawy” (wykres 
5) oraz w  procesowych sprawach cywilnych i  handlowych sprawach (wykres 6) uległa 
skróceniu lub utrzymała się na stałym  poziomie. W  sprawach administracyjnych (wykres 8) 
w większości tych państw członkowskich długość postępowania od  2010  r. uległa skróceniu 
lub utrzymała się na stałym poziomie. W  kilku państwach członkowskich stojących przed 
najpoważniejszymi wyzwaniami w  2017  r. odnotowano jednak wydłużenie długości 
postępowań.  
 W tablicy wyników przedstawiono dane dotyczące długości postępowań we wszystkich 
instancjach sądowych  w procesowych sprawach cywilnych i  handlowych (wykres 7) oraz 
administracyjnych (wykres 9). Z  danych wynika, że w  wielu państwach członkowskich, 
w których stwierdzono problemy z  długością postępowania w  sądach pierwszej instancji, 
sądy wyższej instancji d ziałają sprawniej. Z  kolei w  przypadku niektórych pozostałych 
państw członkowskich mających co czynienia z  wyzwaniami średnia długość postępowań 
w sądach wyższej instancji jest jeszcze dłuższa niż w  przypadku sądów pierwszej instancji.  
 W szeroko zakrojonej  kategorii „wszystkie sprawy” oraz w  kategorii „procesowe sprawy 
cywilne i  handlowe” (wykresy 10 i  11) od  2010  r. zmniejszyła się ogólna liczba państw 
członkowskich, w  których wskaźnik zamykanych spraw  wynosi mniej niż 100  %. W 
2017  r. niemal wszystkie pań stwa członkowskie, w  tym państwa mające do czynienia 
z wyzwaniami, zgłosiły wysoki wskaźnik zamykanych spraw (ponad 97  %), co oznacza, że 
sądy są zazwyczaj w  stanie rozstrzygać sprawy przychodzące w  tych kategoriach. 
W sprawach administracyjnych (wykres 12 ) z roku na rok można zaobserwować większe 
zróżnicowanie wskaźnika zamykanych spraw i  chociaż ogólnie pozostaje on niższy niż 
w pozostałych kategoriach spraw, to jednak niektóre państwa członkowskie poczyniły 
znaczne postępy.  
 Od 2010  r. niemal we wszystkic h państwach członkowskich, które borykają się 
z najpoważniejszymi wyzwaniami związanymi z  zaległościami , nadal widoczne są postępy, 
bez względu na kategorię spraw. Często znaczny postęp pod względem zmniejszania liczby 
spraw w  toku odnotowano zarówno w  procesowych sprawach cywilnych i  handlowych 
(wykres 14), jak i  administracyjnych (wykres 15). Pomimo tej poprawy nadal istnieją istotne 
różnice między państwami członkowskimi, w  których jest stosunkowo niewiele spraw 
w toku, a  tymi, które mają wiele spraw w  toku. 
Efektywność w  określonych dziedzinach prawa Unii  
Dane dotyczące średniej długości postępowań w  określonych obszarach prawa Unii (wykresy 
 
28 
 3.2. Jakość systemów wymiaru sprawiedliwości  
                                                           
71  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i  Rady (UE) 2018/1673 z  dnia 23  października 2018  r. w sprawie 
zwalczania prania pieniędzy za pomocą środków prawnokarnych wyeliminuje przeszkody prawne, które 
mogą opóźniać ściganie tego przestępstwa, m.in. przeszkodę polegającą na tym, że ściganie prania pieniędzy 
może rozpocząć się d opiero wówczas, gdy zakończono postępowanie w  sprawie powiązanego przestępstwa 
źródłowego. Państwa członkowskie muszą dokonać transpozycji tej dyrektywy do dnia 8 grudnia 2020  r. 16–19) dają wgląd w  funkcjonowanie systemów wymiaru sprawiedliwości w  tych rodzajach 
sporów o  charakterze biznesow ym.  
Dane dotyczące skuteczności w  określonych dziedzinach prawa gromadzone są na podstawie 
ściśle zdefiniowanych scenariuszy, a  liczba istotnych spraw może wydawać się niewielka. 
W porównaniu z  obliczoną długością postępowań przedstawioną w  ogólnych danyc h 
dotyczących efektywności dane te wskazują jednak na rzeczywistą średnią długość wszystkich 
istotnych spraw w  określonych dziedzinach w  ciągu roku. Warto zatem zauważyć, że szereg 
państw członkowskich, które na podstawie ogólnych danych na temat efektywno ści wydają się 
nie mieć do czynienia z  wyzwaniami, zgłosiło znaczne wydłużenie średniej długości trwania 
spraw w  określonych dziedzinach prawa Unii. Jednocześnie długość postępowań 
w poszczególnych określonych dziedzinach może również znacznie się różnić w  obrębie tego 
samego państwa członkowskiego.  
Na podstawie danych liczbowych w  określonych dziedzinach prawa Unii można zauważyć 
następujące tendencje:  
 W przypadku spraw z  zakresu konkurencji  (wykres 16) ogólna liczba spraw, z  którymi 
mają do czynienia sądy  w państwach członkowskich, znacznie spadła, przez co czas 
postępowań odwoławczych uległ skróceniu w  siedmiu państwach członkowskich, natomiast 
w siedmiu innych państwach członkowskich pozostał na stałym poziomie lub wydłużył się. 
Pozytywną oznaką poprawy jest zgłoszenie w  2017  r. jedynie przez trzy państwa 
członkowskie, że średnia długość postępowania przekracza 1 000 dni, przy czym w  rok 
wcześniej takich państw członkowskich było osiem.  
 W obszarze łączności elektronicznej  (wykres 17), pomimo znacznego wzrostu liczby spraw 
napływających do sądów, można zaobserwować pozytywną, a  czasem bardzo pozytywną 
tendencję pod względem skracania się długości postępowań w  całej UE i  tylko bardzo 
nieliczne państwa członkowskie nie zdołał y ograniczyć lub co najmniej utrzymać 
poprzedniej średniej długości postępowań.  
 Jeżeli chodzi o  sprawy o  naruszenie unijnego znaku towarowego  (wykres 18), w  2017  r. 
w niektórych państwach członkowskich sądy sprawniej radziły sobie z  napływającymi 
sprawami i zdołały ograniczyć czas potrzebny na ich rozstrzygnięcie, natomiast w  innych 
państwach członkowskich odnotowano dość znaczny wzrost średniej długości postępowań.  
 Skuteczna walka z  praniem pieniędzy  jest niezbędna dla zapewnienia ochrony systemu 
finansowe go i uczciwej konkurencji oraz zapobiegania negatywnym skutkom gospodarczym. 
Wyzwania w  zakresie długości postępowań sądowych dotyczących przestępstw związanych 
z praniem pieniędzy mogą mieć wpływ na skuteczną walkę z  praniem pieniędzy. W  tablicy 
wyników w ymiaru sprawiedliwości za  2019  r. przedstawiono zaktualizowane dane na temat 
długości postępowań sądowych dotyczących przestępstw związanych z  praniem pieniędzy 
(wykres 19) – z danych tych wynika, że o  ile mniej więcej w  połowie państw członkowskich 
postęp owania sądowe w  pierwszej instancji trwają średnio do roku, w  kilku państwach 
członkowskich, które mają do czynienia z  tymi wyzwaniami, postępowania te trwają średnio 
około dwóch lat(71).  
 
29 
 Nie ma uniwersalnego sposobu mierzenia jakości systemów wymiaru sprawiedliwości. W  tablicy 
wyników wymiaru sprawiedliwości za  2019  r. w dalszym ciągu analizuje się parametry, które są 
ogólnie przyjmowane jako właściwe dla poprawy jakości wymiaru sprawiedliwości. Podobnie 
jak w  poprzednich latach podzielono je na cztery kategorie:  
1) dostępność wymiaru sprawiedliwości dla obywateli i  przedsiębiorstw;  
2) odpowiednie materiały i  zasoby ludzkie;  
3) wprowadzanie w  życie narzędzi oceny; oraz  
4) wykorzystywanie norm jakości.  
3.2.1. Do stępność  
Dostępność wymagana jest na każdym etapie postępowania, aby umożliwić uzyskiwanie 
istotnych informacji dotyczących systemu wymiaru sprawiedliwości, sposobów występowania 
z roszczeniem i  powiązanych z  nim aspektów finansowych oraz etapu postępowani a aż do jego 
zakończenia, aby umożliwić swobodny dostęp do orzeczenia drogą elektroniczną (72). 
– Udzielanie informacji dotyczących systemu wymiaru sprawiedliwości – 
Przyjazny obywatelom wymiar sprawiedliwości wymaga, aby informacje o  systemie sądowym 
były dostarczane w  sposób nie tylko łatwo dostępny, ale także aby były one przedstawiane 
w formie dostosowanej do potrzeb konkretnych grup społecznych, które w  przeciwnym razie 
miałyby trudności z  dostępem do informacji. Na wykresie 20 przedstawiono dostępność 
informacji dotyczących określonych aspektów systemu sądowego w  internecie dla konkretnych 
grup społecznych.  
  
                                                           
72  Należy zauważyć, że Stowarzyszenie Rad Stanu i  Naczelnych Sądów Administra cyjnych Unii Europejskiej 
opublikowało międzysektorowe badanie dotyczące dostępu do naczelnych sądów administracyjnych i  ich 
orzeczeń ( „Access to administrative  supreme courts and to their decisions ”): 
http://www.juradmin.eu/images/media_kit/aca_surveys/Transversal -Analysis ---Annex -1.pdf  
 
30 
 Wykres 20: Dostępność informacji dotyczących systemu sądowego w  internecie dla ogółu 
społeczeństwa  (*) (źródło: Komisja Europejska (73)) 
(*) DE: Każdy kraj związkowy decyduje na poziomie federalnym, które informacje udostępni w  internecie.  
– Pomoc prawna i  opłaty sądowe  – 
Dostęp do pomocy prawnej jest prawem podstawowym przewidzianym w  Karcie praw 
podstawowych Unii Europejs kiej(74). Większość państw członkowskich udziela pomocy prawnej 
na podstawie dochodu wnioskodawcy (75).  
Na wykresie 21 przedstawiono dostępność pełnej lub częściowej pomocy prawnej w  przypadku 
wartości przedmiotu sporu wynoszącej 6 000 EUR w  kontekście dochodów i  warunków życia 
w każdym państwie członkowskim (76). Na wykresie tym porównano progi dochodowe 
warunkujące udzielenie pomocy prawnej wyrażone jako odsetek progu zagrożenia ubóstwem 
Eurostatu w  każdym państwie członkowskim. Na przykład, jeżeli próg  pomocy prawnej wynosi 
20 %, oznacza to, że wnioskodawca, którego dochód o  20 % przewyższa próg zagrożenia 
ubóstwem Eurostatu w  jego państwie członkowskim, nadal kwalifikuje się do otrzymania 
pomocy prawnej. Z  drugiej strony, jeżeli próg pomocy prawnej ma wartość ujemną, oznacza to, 
                                                           
73 Dane za  2018  r. zgr omadzono we współpracy z  grupą osób odpowiedzialnych za kontakty w  sprawach 
dotyczących krajowych systemów wymiaru sprawiedliwości.  
74  Art. 47 ust.  3 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.  
75  Państwa członkowskie stosują różne metody w  celu ustanowieni a progu kwalifikowalności, np. różne okresy 
odniesienia (dochód miesięczny / dochód roczny). Blisko połowa państw członkowskich posiada również 
próg związany z  kapitałem osobistym wnioskodawcy. Nie został on jednak uwzględniony na potrzeby tego 
wykresu. W BE, IE, ES, FR, HR, HU, LT, LV, LU i NL osoby należące do określonych kategorii (np. osoby 
fizyczne otrzymujące określone świadczenia) są automatycznie uprawnione do otrzymania pomocy prawnej 
w sporach cywilnych/handlowych. Pozostałe kryteria, takie jak is tota sprawy, które państwa członkowskie 
mogą stosować, nie zostały uwzględnione na tym wykresie. Chociaż nie jest to bezpośrednio związane z  tym 
wykresem, należy zauważyć, że w  kilku państwach członkowskich (AT, CZ, DE, DK, EE, ES, FR, IT, NL, 
PL, PT, SI, UK (Anglia i  Walia)) pomoc prawna nie ogranicza się do osób fizycznych.  
76  W celu zebrania porównywalnych danych odpowiedni próg ubóstwa według danych Eurostatu w  każdym 
państwie członkowskim został przeliczony na miesięczny dochód. Próg zagrożenia ubóstwe m ustala się na 
poziomie 60  % krajowej mediany ekwiwalentnego dochodu gospodarstwa domowego do dyspozycji. 
Europejskie badanie dotyczące dochodów i  warunków życia, tabela Eurostatu ilc_li01, dostępne na stronie 
internetowej: http://ec.europa.eu/eurostat/web/income -and-living -conditions/data/database  
BG IELVLTSIITNLATPTRO FIDEEEHUBEDKESSEFRMTPLSKCZELHRCYLUUK
Edukacja w zakresie tytułów prawnych za pośrednictwem interaktywnych narzędzi szkoleniowych
Publicznie dostępne terminale komputerowe z dostępem do internetu w sądach
Interaktywna symulacja online oceniająca kwalifikowalność do pomocy prawnej
Strona internetowa z formularzami internetowymi dla obywateli i przedsiębiorstw
Ukierunkowane informacje dla osób słabowidzących lub niedosłyszących
Ukierunkowane informacje dla dzieci
Ukierunkowane informacje dla osób niebędących rodzimymi użytkownikami językaBRAKB
R
A
K
D
A
N
Y
C
H
 
31 
 że osoba, która uzyskuje dochód poniżej progu zagrożenia ubóstwem, może nie kwalifikować się 
do otrzymania pomocy prawnej.  
Niektóre państwa członkowskie stosują system pomocy prawnej, który zapewnia pokrycie 100  % 
kosztów postę powania sądowego (pełna pomoc prawna) i  który uzupełnia system pokrywający 
część kosztów (częściowa pomoc prawna) oparty na kryteriach kwalifikowalności innych niż 
w przypadku systemu pełnej pomocy prawnej. Inne państwa członkowskie stosują z  kolei 
wyłączn ie system pełnej pomocy prawnej lub częściowej pomocy prawnej.  
Wykres 21: Próg dochodowy uprawniający do uzyskania pomocy prawnej w  konkretnej 
sprawie konsumenckiej  (*) (różnice w % w  sporządzonym przez Eurostat progu zagrożenia 
ubóstwem) (źródło: Komisja Europejska oraz CCBE(77)) 
 
(*) LV: progi dochodowe nie są porównywalne z  rokiem poprzednim ze względu na dostosowanie metodyki 
obliczania. EE: podstawą decyzji o  przyznaniu pomocy prawnej nie jest poziom środków finansowych 
wnioskodawcy. IE: próg dochodowy warunkujący uzyskanie pełnej pomocy prawnej nie jest porównywalny 
z progiem w  poprzednim roku ze względu na dostosowanie metodyki obliczania ; w przypadku częściowej pomocy 
prawnej należy brać pod uwagę również zbywalne aktywa wnioskodawcy.  
W większości państw członkowskich strony wszczynające postępowanie sądowe muszą wnieść 
opłatę sądową. Osoby korzystające z  pomocy prawnej są często zwolnio ne z  obowiązku 
uiszczania opłat sądowych. Jedynie EE, IE, NL oraz SI wymagają od beneficjenta pomocy 
prawnej uiszczenia opłaty sądowej. W CZ sąd podejmuje indywidualną decyzję o  zwolnieniu 
beneficjenta pomocy prawnej z  obowiązku uiszczenia opłat sądowych. Na wykresie 22 
przedstawiono wysokość opłaty sądowej jako udział w  wartości przedmiotu sporu w  odniesieniu 
do obydwu scenariuszy. Jeżeli przykładowo opłata sądowa stanowi 10  % wartości przedmiotu 
sporu w  wysokości 6 000 EUR, jak pokazano na wykresie poniże j, konsument będzie musiał 
wnieść opłatę sądową w  wysokości 600 EUR, aby wszcząć postępowanie sądowe. Niska wartość 
przedmiotu sporu opiera się na progu zagrożenia ubóstwem Eurostatu w  każdym państwie 
członkowskim.  
  
                                                           
77  Dane za  2018  r. zostały zgromadzone na podstawie odpowiedzi udzielonych przez członków CCBE 
w kwestionariuszu opartym na następującym konkretnym scenariuszu: spór konsumenta z  przedsiębiorstwem 
(wskazano dwie różne wartości przedmiotu sporu: 6 000 EUR i  próg zagrożenia ubóstwem Eurostatu 
w każdym państwie członkowskim). Biorąc pod uwagę fakt, że warunki uzyskania pomocy prawnej zależą od 
sytuacji danego wnioskodawcy, zastosowano poniższy scenariusz: niezamężny wnioskodawca w  wieku 35 lat 
nieposiadający osoby na utrzymaniu ani ubezpieczenia ochrony prawnej, o  stałym dochodzie i  mieszkający 
w wynajętym mieszkaniu.  
-50%-30%-10%10%30%50%70%90%110%130%150%
Pełna pomoc prawna Częściowa pomoc prawnaWEDŁUG 
UZNANIA 
SĄDU
SCENARIUSZ NIE 
OBEJMUJE POMOCY 
PRAWNEJ
BRAK DANYCH
 
32 
 Wykres 22: Opł ata sądowa wnoszona w  celu wszczęcia postępowania sądowego 
w konkretnej sprawie konsumenckiej  (*) (wysokość opłaty sądowej jako udział wartości 
przedmiotu sporu) (źródło: Komisja Europejska oraz CCBE(78)) 
 
(*) „Niska wartość przedmiotu sporu” oznacza wartość przedmiotu sporu odpowiadającą progowi zagrożenia 
ubóstwem Eurostatu w  odniesieniu do osoby stanu wolnego w  każdym państwie członkowskim, w  przeliczeniu na 
miesięczne dochody (np. w  2018  r. wartość ta wa hała się od  110 EUR w RO do 1 716 EUR w LU). BE i RO: nie 
przedstawiono żadnych informacji na temat opłat sądowych z  tytułu niskiej wartości przedmiotu sporu. LU: aby 
wszcząć postępowanie jako powód, strony postępowania muszą uiścić opłaty komornicze, chyb a że korzystają 
z pomocy prawnej. NL: opłaty sądowe z  tytułu dochodu < 2 242 EUR miesięcznie.  
– Elektroniczne składanie pozwów i  monitorowanie ich w  internecie  – 
Możliwość ukończenia konkretnych etapów postępowania sądowego drogą elektroniczną stanowi 
ważny element jakości systemów sądowych, ponieważ elektroniczne składanie pozwów, 
możliwość elektronicznego monitorowania postępowania mogą ułatwić dostęp do systemu 
wymiaru sprawiedliwości oraz przyczynić się do ograniczenia opóźnień i  zmniejszenia kosztów. 
Systemy ICT stosowane w  sądach odgrywają także coraz większą rolę we współpracy 
transgranicznej prowadzonej przez organy sądowe oraz ułatwiają wdrażanie prawodawstwa UE, 
np. w  zakresie postępowania w  sprawie drobnych roszczeń.  
  
                                                           
78  Dane odnoszą się do progów dochodowych obowiązujących w  2018  r. i zostały zgromadzone na podstawie 
odpowiedzi udzielonych przez członków CCBE w  kwestionariuszu opartym na następującym konkretnym 
scenariuszu: spór konsumenta z  przedsiębiorstwem (wskazano d wie różne wartości przedmiotu sporu: 6 000 
EUR i  próg zagrożenia ubóstwem Eurostatu w  każdym państwie członkowskim).  
0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%100%
Opłata sądowa za spór o wartości 6 000 EUR (w %) Opłata sądowa za spór o niskiej wartości (*) (w %)B
R
A
KBRAK 
DANYCH
 
33 
 Wykres 23: Dostępność środków elektronicznych  (*) (0 = dostępne w  0 % sądów; 4 = 
dostępne w  100 % sądów (79)) (źródło: badanie CEPEJ)  
 
(*) DK i RO: sprawy można wnosić do sądu drogą elektroniczną.  
– Informacje udzielane stronom – 
Wykres 24 przedstawia normy  dotyczące sposobu informowania stron o  przebiegu sprawy oraz 
rodzaju informacji otrzymywanych przez strony na ten temat, ze szczególnym uwzględnieniem 
wykorzystania metod elektronicznych lub automatycznych. Niektóre państwa członkowskie 
posiadają system a utomatycznego powiadamiania wiadomością e -mail lub SMS, który umożliwia 
udzielanie informacji o  opóźnieniach, ramach czasowych lub ogólnym przebiegu sprawy. 
Niektóre państwa udzielają dostępu internetowego do informacji w  trakcie trwania sprawy, 
natomiast inne pozostawiają tę kwestię w  gestii sądów.  
Wykres 24: Normy dotyczące informowania o  przebiegu sprawy (źródło: Komisja 
Europejska (80)) 
 
                                                           
79  Dane dotyczą 2017  r. Stopień wyposażenia od  100 % (narzędzie rozmieszczone całkowicie) do  0 % 
(narzędzie nieistniejące) wskazujący funkc jonalną obecność danego narzędzia w  sądach przedstawiono na 
wykresie zgodnie z  następującą skalą: (100  % = 4 punkty, jeśli dotyczy wszystkich spraw / 1,33 punktu za 
każdą konkretną sprawę; 50 –99 % = 3 punkty, jeśli dotyczy wszystkich spraw / 1 punkt za każ dą konkretną 
sprawę; 10 –49 % = 2 punkty, jeśli dotyczy wszystkich spraw / 0,66 punktu za każdą konkretną sprawę; 1 –9 % 
= 1 punkt, jeśli dotyczy wszystkich spraw / 0,33 punktu za każdą konkretną sprawę. Sprawa odnosi się do 
rodzaju toczących się postępowań (cywilne/handlowe, karne, administracyjne i  inne).  
80 Dane za  2018  r. zgromadzono we współpracy z  grupą osób odpowiedzialnych za kontakty w  sprawach 
dotyczących krajowych systemów wymiaru sprawiedliwości.  
01234
CZEELVLTHUROSKPTESITATFISIDEPLMTSEIEFRBEBGDKNLELHRCYLUUK
skierowanie sprawy do sądu przekazanie wezwań do stawienia się przed sądem
monitorowanie etapów postępowania
B R A KB
R
A
KD
A
N
Y
C
H
0246810121416
BGEELVLTHUESITPLPTDKMTSIELBEDEATLUNLFISECZHRROSKIEFRCYUK
Harmonogram postępowania sądowego Informacje na temat opóźnień
Informacje na temat postępów w sprawie Inne
BRAK
BRAK 
DANYCH
 
34 
 (*) Maksymalna możliwa wartość punktowa: 16 punktów. Państwom członkowskim przyznano punkty w  zależności 
od metody przekazywania poszczególnych rodzajów informacji. Za automatyczne powiadamianie wiadomością e -
mail lub SMS – 1,5 punktu, za internetowy dostę p do akt sprawy w  trakcie trwania postępowania w  sprawie –1 
punkt, za informacje udzielane na wniosek stron lub według uznania sądu lub za dowolną inną stosowaną metodę – 
0,5 punktu. LU: komunikacja elektroniczna nie jest prawnie wiążąca (wciąż na etapie w drażania). SI: Zgodnie 
z nowym regulaminem sądy mają obowiązek umożliwienia wglądu do danych zapisanych w  systemach rejestrów 
spraw za pośrednictwem internetu. Obowiązku tego nie wprowadzono jeszcze w  życie.  
– Dostęp do orzeczeń  – 
Zapewnienie dostępu do orzeczeń przez internet zwiększa przejrzystość systemów wymiaru 
sprawiedliwości, pomaga obywatelom i  przedsiębiorstwom w  zrozumieniu ich praw i  może 
przyczynić się do spójności orzecznictwa. Ustalenia dotyczące publikacji orzeczeń w  internecie 
mają zasadni cze znaczenie dla stworzenia przyjaznych dla użytkownika funkcji 
wyszukiwania(81), które sprawiają, że orzecznictwo staje się bardziej dostępne dla prawników 
praktyków i  ogółu społeczeństwa. Publikacja orzeczeń sądowych w  internecie wymaga 
wyważenia różnoro dnych interesów w  granicach określonych przez ramy prawne i  polityczne(82). 
Komisja Europejska wspiera inicjatywy otwartych danych podejmowane przez sektor publiczny, 
m.in. przez system wymiaru sprawiedliwości (83). 
Wykres 25: Dostęp ność publikowanych orzeczeń w  internecie dla ogółu społeczeństwa  (*) 
(sprawy cywilne/handlowe, administracyjne i  karne, wszystkie instancje) (źródło: Komisja 
Europejska (84)) 
 
(*) Maksymalna możliwa wartość punktowa: 9 punktów. W  odniesieniu do każdej instancji sądowej przyznano jeden 
punkt, jeżeli dostępne są wszystkie orzeczenia odpowiednio w  sprawach cywilnych/handlowych oraz 
administracyjnych i  karnych (jeżeli dostępne są je dynie niektóre orzeczenia, przyznano 0,5 punktu). Jeżeli prawo 
danych państw członkowskich przewiduje tylko dwie instancje sądowe, punkty przyznano trzem instancjom sądowym, 
powielając punkty odpowiedniej instancji sądowej, która byłaby wyższa od nieistnie jącej instancji. W  przypadku tych 
państw członkowskich, w  których nie istnieje rozróżnienie między wspomnianymi dwiema dziedzinami prawa 
(cywilne/karne i  administracyjne), przyznano taką samą liczbę punktów obu dziedzinom prawa. BG: wszystkie 
                                                           
81  Zob. Przewodnik po najlepszych praktykach w  zarzą dzaniu sądami najwyższymi w  ramach projektu Sądy 
Najwyższe jako gwarancja skuteczności systemów sądowych, s. 29.  
82  Konkluzje Rady i  przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w  Radzie w  sprawie najlepszych 
praktyk w  zakresie publikowania orzecz eń sądowych w  internecie (Dz.U. C 362 z  8.10.2018, s. 2).  
83  https://ec.europa.eu/digital -single -market/en/open -data  
84 Dane za  2018  r. zgromadzono we współpracy z  grupą osób odpow iedzialnych za kontakty w  sprawach 
dotyczących krajowych systemów wymiaru sprawiedliwości.  
0123456789
EELVLTHUMTROSKLUIEESITSIATBGCZDKHRNLDECYPTBEPLSEELFIFR
Sądy pierwszej instancji Sądy karne pierwszej instancji
Druga instancja Sądy karne drugiej instancji
Sądy najwyższej instancji Sądy karne najwyższej instancji
 
35 
 orzeczenia Są du Kasacyjnego w  sprawach karnych są publikowane, z  wyjątkiem orzeczeń, które zawierają 
informacje niejawne. LU i SE: sądy nie publikują regularnie orzeczeń w  internecie (jedynie w  sprawach 
przełomowych). LV: w  przypadku orzeczeń wydawanych na posiedzeniac h niejawnych w  internecie publikowane są 
jedynie te części, które podano do informacji publicznej. DE: każdy kraj związkowy samodzielnie decyduje 
o dostępności orzeczeń z  pierwszej instancji w  internecie. IE: w sprawach karnych rozstrzyganych w  trybie 
upro szczonym zasadniczo nie ma obowiązku wydania pisemnego orzeczenia. CY: w sprawach administracyjnych 
i karnych sędziowie decydują, które orzeczenia podlegają publikacji. NL: sądy podejmują decyzję o  publikacji 
zgodnie z  opublikowanymi kryteriami. PL: w sprawach administracyjnych decyzję o  publikacji podejmuje 
przewodniczący wydziału w  każdym sądzie. PT: w sprawach cywilnych i  karnych decyzję o  publikacji podejmuje 
komisja działająca w  ramach danego sądu.  
  
 
36 
 Wykres 26: Ustalenia dotyc zące publikacji orzeczeń wszystkich instancji w  internecie  (*) 
(sprawy cywilne/handlowe, administracyjne i  karne, wszystkie instancje) (źródło: Komisja 
Europejska(85)) 
 
(*) Maksymalna możliwa wartość punktowa: 45 punktów. (*) W odniesieniu do każdej z trzech instancji można 
przyznać trzy punkty, jeżeli rzecznik prasowy zajmuje się sprawami cywilnymi i  handlowymi, administracyjnymi oraz 
karnymi. Jeżeli np. rzecznik odpowiada jedynie za jedną z  trzech kategorii spraw, przyznaje się tylko jeden punkt dla  
danej instancji. Jeżeli prawo danego państwa członkowskiego przewiduje tylko dwie instancje, punkty przyznaje się 
trzem instancjom, powielając wynik odpowiedniej instancji, która byłaby wyższa od nieistniejącej instancji.  
W przypadku tych państw członkows kich, w  których nie istnieje rozróżnienie między sprawami administracyjnymi 
a cywilnymi/handlowymi, przyznaje się taką samą liczbę punktów obu dziedzinom prawa. CZ: niektórym 
orzeczeniom drugiej instancji w  sprawach cywilnych/handlowych nadaje się sygnatur ę ECLI. IE: W irlandzkim 
porządku prawnym sprawy administracyjne zalicza się w  rzeczywistości do kategorii spraw cywilnych i  handlowych. 
NL: brak słów kluczowych, ale do każdego publikowanego orzeczenia dodawany jest spis treści.  
– Dostęp do alternatywnyc h metod rozwiązywania sporów  – 
Na wykresie 27 przedstawiono działania państw członkowskich na rzecz propagowania 
dobrowolnego stosowania alternatywnych metod rozwiązywania sporów za pomocą konkretnych 
zachęt, które mogą być różne w  zależności od dziedziny prawa(86).  
  
                                                           
85 Dane za  2018  r. zgromadzono we współpracy z  grupą osób odpowiedzialnych za kontakty w  sprawach 
dotyczących krajowych systemów wymiaru sprawiedliwości.  
86  Metody pr omowania ADR i  zachęcania do korzystania z  nich nie obejmują obowiązkowych wymogów 
korzystania z ADR przed wniesieniem sprawy do sądu, ponieważ takie wymogi budzą obawy co do ich 
zgodności z  prawem do skutecznego środka prawnego przed sądem przewidzianego w Karcie praw 
podstawowych Unii Europejskiej.  
051015202530354045
ATDEESROSKEEHRLVITLUMTNLPTHUSILTPLBEBGCY FIIEDKSEFRCZELUK
Obowiązują przepisy dotyczące danych osobowych
Orzeczenia oznakowane są słowami kluczowymi
Orzeczeniom przypisana jest europejska sygnatura orzecznictwa (ECLI)
Strona internetowa jest aktualizowana co najmniej raz w miesiącu
Strona internetowa jest dostępna dla ogółu społeczeństwa bezpłatnie
BRAK 
DANYCH
 
37 
 Wykres 27: Promowanie i  środki zachęcające w  zakresie stosowania alternatywnych metod 
rozwiązywania sporów  (*) (źródło: Komisja Europejska (87)) 
 
(*) Maksymalna możliwa wartość punktowa: 48 punktów. Zagregowane dane opierają się na następujących 
wskaźnikach: 1) stronach internetowych zawierających informacje na temat ADR; 2) kampaniach reklamowych 
prowadzonych w  mediach; 3) broszurach skierowanych d o ogółu społeczeństwa; 4) sądach przeprowadzających 
specjalne sesje informacyjne poświęcone ADR na żądanie; 5) obecności koordynatora ADR/mediacji w  sądach; 6) 
publikacji ocen dotyczących korzystania z ADR; 7) publikacji statystyk dotyczących korzystania z  ADR; 8) kosztach 
ochrony w  ramach pomocy prawnej (częściowej lub pełnej) ponoszonych w  przypadku korzystania z ADR; 9) 
zwrotach opłat sądowych w  całości lub w  części, w  tym opłat skarbowych, w  przypadku gdy ADR zakończą się 
powodzeniem; 10) braku wymogu o becności adwokata w  ramach procedury ADR; 11) możliwości pełnienia przez 
sędziego funkcji mediatora; oraz 12) możliwości wyegzekwowania na drodze sądowej porozumienia osiągniętego 
przez strony. Za każdy z  tych 12 wskaźników przyznano jeden punkt w  odniesie niu do każdej dziedziny prawa. DK: 
każdy sąd ma ambasadora odpowiedzialnego za promowanie mediacji. Sądy administracyjne mają możliwość 
proponowania stronom postępowania mediacyjnego. IE: sprawy administracyjne zaliczane są do kategorii spraw 
cywilnych i  handlowych. EL: W dziedzinie procedury udzielania zamówień publicznych istnieją ADR przed 
administracyjnymi sądami apelacyjnymi. ES: ADR jest obowiązkowe w  sprawach z  zakresu prawa pracy. LT: 
sekretarz Krajowego Urzędu Sądownictwa koordynuje procesy mediacj i sądowej w  sądach. PT: w odniesieniu do 
sporów cywilnych/handlowych opłaty sądowe są zwracane wyłącznie w  przypadku sędziów pokoju. SK: 
w słowackim porządku prawnym nie funkcjonuje stosowanie ADR do celów administracyjnych. SE: sędziowie mają 
swobodę proc eduralną w  zakresie ADR. W  rzeczywistości poszukiwanie polubownego rozwiązania jest 
obowiązkowym zadaniem sędziego, o  ile nie jest to niewłaściwe.  
3.2.2. Zasoby  
Wystarczające zasoby, w  tym niezbędne inwestycje w  infrastrukturę fizyczną i  techniczną, oraz 
wykwalifikowany, przeszkolony personel wszystkich kategorii w  odpowiedniej liczbie są 
niezbędne do dobrego funkcjonowania systemu wymiaru sprawiedliwości. Jeżeli nie zostaną 
zapewnione odpowiednie środki, narzędzia lub personel posiadający wymagane kwalifi kacje 
i umiejętności oraz dostęp do szkolenia ustawicznego, jakość postępowań i  orzeczeń może ulec 
pogorszeniu.  
– Zasoby finansowe  – 
Na poniższych wykresach pokazano rzeczywiste wydatki sektora instytucji rządowych 
i samorządowych na funkcjonowanie systemu  wymiaru sprawiedliwości (z wyłączeniem 
więzień) – zarówno w  przeliczeniu na jednego mieszkańca (wykres 28), jak i  w postaci udziału 
                                                           
87 Dane za  2018  r. zgromadzono we współpracy z  grupą osób odpowiedzialnych za kontakty w  sprawach 
dotyczących krajowych systemów wymiaru sprawiedliwości.  
04812162024283236404448
DEDKNLHUESPTLTBEELEEHRRO FIBGLVPLSISEATFRSKCZCYMTIEITLUUK
Spory cywilne i handlowe Spory zbiorowe Spory konsumenckie Spory administracyjne
BRAK DANYCH
 
38 
 w produkcie krajowym brutto (PKB) (wykres 29); kryteria dotyczące ustalania kwot środków 
finansowych (wykres 30); oraz głów ne kategorie wydatków na sądy (wykres 31)(88). 
Wykres 28: Łączne wydatki sektora instytucji rządowych i  samorządowych na sądy  (*) (w 
EUR na mieszkańca) (źródło: Eurostat)  
 
(*) Państwa członkowskie są uszeregowane według wydatków w  2017  r. (od najwyższych do najniższych). Dane 
z 2017  r. dla ES, FR, HR, NL i SK są danymi tymczasowymi.  
Wykres 29: Łączne wydatki sektora instytucji rządow ych i  samorządowych na sądy  (*) 
(jako odsetek PKB) (źródło: Eurostat)  
 
(*) Państwa członkowskie są uszeregowane według wydatków w  2017  r. (od najwyższych do najniższych). Dane 
z 2017  r. dla ES, FR, HR, NL i SK są danymi tymczasowymi.  
  
                                                           
88  Łączne (rzeczywiste) wydatki sektora instytucji rządow ych i  samorządowych na administrację, obsługę lub 
wsparcie sądów administracyjnych, sądów cywilnych i  karnych oraz systemu sądowego, w  tym na 
egzekwowanie kar pieniężnych i  ugód sądowych nałożonych przez sądy i  obsługę systemów zwolnień 
warunkowych, oraz p omoc prawną – oraz przedstawicielstwo ustawowe i  doradztwo prawne świadczone 
w imieniu organów rządowych lub w  imieniu innych podmiotów zapewniane przez organy rządowe w  formie 
pieniężnej lub w  formie usługi, z  wyłączeniem administracji więzień (dane z  zakresu rachunków narodowych, 
klasyfikacja funkcji sektora instytucji rządowych i  samorządowych (COFOG), grupa 03.3), tabela Eurostatu  
gov_10a_exp, dostępna pod adresem: http://ec.europa.eu/eurosta t/data/database  

 
39 
 Wykres 30 pokazuje, które organy państwowe (sądownicze, ustawodawcze czy wykonawcze) 
ustalają kryteria dotyczące określania wysokości środków finansowych dla sądownictwa oraz jaki 
rodzaj kryteriów jest stosowany.  
Wykres 30: Kryteria dotyczące ustalania kwot środków finansowych dla sądownictwa  (*) 
(89) 
 
 
(*) DK: uwzględnia się liczbę spraw wpływających do sądów pierwszej instancji i  spraw przez nie rozstrzygniętych. 
DE: wyłącznie w  odniesieniu do budżetu federalnego sądu najwyższego – w przypadku sądów pierwszej i  drugiej 
instancji. Systemy sądowe różnią się pom iędzy poszczególnymi krajami związkowymi. EE: liczba spraw 
napływających i  rozstrzygniętych w  sądach pierwszej i  drugiej instancji.  FR: liczba spraw napływających 
i rozstrzygniętych w  sądach wszystkich instancji.  Uwzględnia się liczbę spraw rozstrzygniętyc h obliczoną na 
podstawie oceny kosztów ponoszonych przez sądy. IT: dla sądów cywilnych i  karnych kryteria określa Ministerstwo 
Sprawiedliwości, natomiast dla sądów administracyjnych kryteria określa Rada Sądownictwa (CPGA). HU: prawo 
stanowi, że wynagrodze nia sędziów muszą zostać określone w  ustawie w  sprawie budżetu państwa w  taki sposób, aby 
kwota wynagrodzenia nie mogła być niższa niż w  poprzednich latach. NL: uwzględnia się liczbę spraw 
rozstrzygniętych obliczoną na podstawie oceny kosztów ponoszonych p rzez sądy. FI: uwzględnia się liczbę spraw 
rozstrzygniętych obliczoną na podstawie oceny kosztów ponoszonych przez sądy.  
Wykres 31 pokazuje po raz pierwszy główne kategorie ekonomiczne obejmujące wydatki sektora 
instytucji rządowych i  samorządowych na sądy : 1) płace i  wynagrodzenia sędziów i  personelu 
sądowego, w  tym składki na ubezpieczenia społeczne („wynagrodzenia  pracownicze” (90)), 2) 
koszty operacyjne w  odniesieniu do towarów i  usług, z  których korzystają sądy, m.in. wynajem 
budynków, materiały biurowe , energia oraz pomoc prawna („konsumpcja pośrednia” (91)), 3) 
inwestycje w  środki trwałe, takie jak budynki sądowe i  oprogramowanie („nakłady brutto na 
środki trwałe” ( 92)) oraz 4) inne wydatki.  
                                                           
89 Dane gromadzone za pośrednictwem zaktualizowanego kwestionariusza przygotowanego przez Komisję 
w ścisłym powiązaniu z ENCJ. Odpowiedzi państw członkowskich bez odpowiedzi Rad Sądownictwa 
gromadzone były poprzez współpracę z  Siecią Prezesó w Sądów Najwyższych Unii Europejskiej.  
90  Wynagrodzenia pracownicze obejmują płace i  wynagrodzenia pieniężne i  rzeczowe (D.11) oraz rzeczywiste 
i przypisane umownie składki na ubezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców (D.121 i D.122). Zob. 
https://ec.europa.eu/eurostat/statistics -explained/index.php?title=Glossary:Compensation_of_employees  
91  Konsumpcja pośrednia jest pojęciem z  rachunków narodowych, które służy do pomiaru wartości 
konsumowanych towarów i  usług jako nakładów w  procesie produkcji. Nie obejmuje ono środków trwa łych, 
których konsumpcja jest rejestrowana jako amortyzacja środków trwałych . Towary i  usługi mogą zastać albo 
przekształcone, albo zużyte w  proces ie produkcji.  
Zob. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics -explained/index.php?title=Glossary:Intermediate_consumption  
92  Nakłady brutto na środki trwałe, w  skrócie GFCF (gross fixed capital formation), obejmują inwestycje 
producentów będących rezydentami, pomniejszone o  transakcje zbycia, w  środki trwałe  w danym okresie. 
Pozycja ta obejmuje również niektóre zwiększenia wartości aktywów nieprodukowanych ze strony 
producentów lub jednostek instytucjonalnych. Środki trwałe są to rzeczowe aktywa trwałe lub aktywa 
niematerialne i  prawne wytworzone w  wyniku procesów produkcji, które są wykorzystywane w  sposób 
 
Kryteria określa sądownictwo Kryteria określa władza wykonawcza
Kryteria określa parlament Kryteria określa inny organ
Kwota oparta na kosztach historycznych/poniesionych Liczba napływających spraw branych pod uwagę
Liczba rozstrzygniętych spraw branych pod uwagę Przewidywane koszty projektów, inwestycje
Potrzeby/wnioski sądów
 
40 
 Wykres 31: Łączne wydatki sektora instytucji rządowych i  samorządowych na sądy  (w 
2017  r., jako odsetek wydatków) (źródło: Eurostat)  
 
– Zasoby ludzkie  – 
Odpowiednie zasoby ludzkie mają zasadnicze znaczenie dla jakości systemu wymiaru 
sprawiedliwości. Różnorodność wśród sęd ziów, w  tym równowaga płci, pozwala zapewnić 
dodatkową wiedzę oraz dodatkowe umiejętności i  doświadczenia, a  także odzwierciedla 
rzeczywistość społeczną.  
Wykres 32: Liczba sędziów  (*) (na 100 000 mieszkańców) (źródł o: badanie CEPEJ)  
 
(*) Kategoria ta obejmuje tylko sędziów zatrudnionych w  pełnym wymiarze czasu pracy, zgodnie z  metodyką CEPEJ. 
Nie obejmuje Rechtspfleger / urzędników sądowych, których kategoria istnieje tylko w  niektórych państwach 
członkowskich. AT: Dane dotyczące sądownictwa administracyjnego wprowadzono po raz pierwszy w  cyklu 2016. 
                                                                                                                                                                                            
powtarzalny lub ciągły przez okres dłuższy niż jeden rok. See https://ec.europa.eu/eurostat/statistics -
explained/index.php?title=Glossary:Gross_fixed_capital_formation_(GFCF)  
0%20%40%60%80%100%
CZDKDEEEIEELESFRHRITCYLVLTLUHUMTNLATPLPTROSISKFISEUK
Inne
Środki trwałe (np. budynki sądowe i oprogramowanie)
Koszty operacyjne (np. wynajem budynków, pomoc prawna, energia elektryczna)
Wynagrodzenia sędziów i personelu sądowego
05101520253035404550
HRSILUBGHUCZATLTELPLSKLVDEROPTFIEENLCYBESEESITFRMTDKIEUK
2010 2015 2016 2017
 
41 
 EL: w latach wskazanych powyżej całkowita liczba sędziów zawodowych obejmuje różne kategorie, co częściowo 
tłumaczy zmienność tych danych. Od 2016  r. dane dotyczące li czby sędziów zawodowych obejmuje wszystkie szczeble 
wymiaru sprawiedliwości w  sprawach karnych i  politycznych oraz sędziów administracyjnych. IT: Nie są brane pod 
uwagę regionalne sądy administracyjne, regionalne komisje kontrolne, lokalne komisje podatkow e oraz sądy 
wojskowe. UK: średnia ważona w  odniesieniu do trzech jurysdykcji. Dane za  2010  r. obejmują dane dotyczące UK 
(NI) z 2012  r. LU: liczby te skorygowano zgodnie z  ulepszoną metodyką.  
  
 
42 
 Wykres 33: Odsetek ko biet na stanowiskach sędziów zawodowych w  sądach pierwszej 
i drugiej instancji w  2017  r. (źródło: badanie CEPEJ)  
 
(*) EL: dane za  2016  r. 
Wykres 34: Odsetek kobiet na stanowiskach sędziów zawodowych  w sądach najwyższych 
w 2017  r. i w  2018  r. (*) (źródło: Komisja Europejska (93)) 
 
(*) Kolejność państw członkowskich jest identyczna jak na wykresie 33.  
  
                                                           
93  Dane za  2018  r., Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i  Mężczyzn, baza danych statystycznych 
dotyczących płci, dostępna pod adresem: http://eige.europa.eu/lt/gender -
statistics/dgs/indicator/wmidm_jud_natcrt__wmid_natcrt_supcrt  
0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%100%
LVSIROEL*HUHRSKFRLUSEFIEEPLCZITBENLATDKLTPTESIEMTCYBGDEUK
Sądy pierwszej instancji Sądy drugiej instancjiBRAK 
DANYCH
0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%100%
LVSIROELHUHRSKFRLUSEFIEEPLCZITBENLATDKLTPTESIEMTCYBGDEUK
2017 2018
 
43 
 Wykres 35: Liczba adwokatów  (*) (na 100 000  mieszkańców) (źródło: badanie CEPEJ)  
 
(*) Zgodnie z  metodyką CEPEJ adwokat jest osobą wykwalifikowaną i  uprawnioną zgodnie z  prawem krajowym do 
występowania z  pozwem i  podejmowania działań w  imieniu swoich klientów, uczestniczenia w  praktykowaniu prawa, 
występowania przed sądem lub doradzania swoim klientom i  reprezentowania ich w  kwestiach prawnych (zalecenie 
Rec(2000) 21 Komitetu Ministrów Rady Europy w  sprawie swobody wykonywania zawodu adwokata). DE: 
w Niemczech nie stosuje się podziału na różne grupy  adwokatów, np. na radców prawnych i  obrońców. FI: 
od 2015  r. liczba adwokatów obejmuje zarówno liczbę adwokatów pracujących w  sektorze prywatnym, jak i  liczbę 
adwokatów pracujących w  sektorze publicznym.  UK: dane za  2010  r. i 2014  r. 
– Szkolenia  – 
Szkolenie kadr wymiaru sprawiedliwości w  istotny sposób przyczynia się do poprawy jakości 
orzeczeń sądowych i  usług świadczonych obywatelom przez wymiar sprawiedliwości. Poniższe 
dane dotyczą szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości w  szerokim zakresie dzied zin, w  tym 
w zakresie komunikacji ze stronami i  prasą oraz w  zakresie umiejętności sędziowskich.  
Wykres 36: Sędziowie uczestniczący w  szkoleniach w  ramach doskonalenia zawodowego 
w zakresie prawa Unii lub prawa innego państwa członkowskiego  (*) (jako odsetek łącznej 
liczby sędziów) (źródło: Komisja Europejska (94)) 
 
(*) Wartości dla niektórych państw członkowskich zostały obniżone do celów prezentacji (SI = 257  %). W  kilku państwach 
członkowskich odsetek uczestników szkoleń przekracza 100  %, co oznacza, że niektórzy uczestnicy wzięli udział w  więcej niż 
jednym szkoleniu. DK: w tym personel sądowy. IT: Nie są brane pod uwagę regionalne sądy administracyjne, regionalne komisje 
kontrolne,  lokalne komisje podatkowe oraz sądy wojskowe. AT: w tym prokuratorzy. UK: Dane pochodzą z  2016  r.  
                                                           
94 Dane za  2017  r. zgromadzone we wsp ółpracy z  Europejską Siecią Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości 
i CEPEJ.  
050100150200250300350400450
CY
LU
EL
IT
MT
ES
PT
UK*
IE
DE
BG
BE
PL
RO
HR
HU
DK
SK
CZ
NL
FR
SI
LT
EE
AT
LV
FI
SE
2010 2015 2016 2017
0%20%40%60%80%100%120%140%
SIHULVMTDKITIEEECYLTSEBGDECZESROHRFRBENLATPLPTSKUKELFILUB
R
A
K
 
44 
 Wykres 37: Odsetek sędziów uczestniczących w  szkoleniach w  ramach doskonalenia 
zawodowego w  zakresie różnych rodzajów umiejętności  (*) (jako odsetek łącznej liczby 
sędziów uczestniczących w  tego rodzaju szkoleniach) (źródło: Komisja Europejska(95)) 
 
(*) Tabela pokazuje rozkład w  odniesieniu do sędziów uczestniczących w  szkoleniach w  ramach doskonalenia zawodowego (tj. 
takich, które od bywają się po okresie szkolenia wstępnego dla przyszłych sędziów) w  zakresie każdej z  czterech określonych 
dziedzin jako odsetek łącznej liczby sędziów uczestniczących w  tego rodzaju szkoleniach. Szkolenia prawnicze nie są brane pod 
uwagę.  Szkolenie kadr w ymiaru sprawiedliwości w EL, CY, LU  oraz MT nie obejmuje specyficznych szkoleń w  zakresie 
przedstawionych umiejętności. DK: w tym personel sądowy. AT: w tym prokuratorzy. Dane UK dotyczą Anglii i  Walii.  
Wykres 38: Dostępność szkoleń dla sędziów w  zakresie komunikacji  (*) (źródło: Komisja 
Europejska(96)) 
                                                           
95 Dane za  2017  r. zgromadzone we współpracy z  Europejską Siecią Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości 
i CEPEJ. „Warsztat sędziego” obejmuje takie działania, jak prowadzenie rozpra w, formułowanie wyroków 
czy retoryka.  
96 Dane za  2018  r. zgromadzono we współpracy z  grupą osób odpowiedzialnych za kontakty w  sprawach 
dotyczących krajowych systemów wymiaru sprawiedliwości.  
0%20%40%60%80%100%
BEBGCZDKDEEEIEESFRHRITLVLTHUNLATPLPTROSISKFISEUKELCYLUMT
Warsztat sędziego Umiejętności informatyczne Zarządzanie sądem Etyka sądowaBRAK
 
45 
  
(*) Maksymalna możliwa wartość punktowa: 12 punktów. Państwa członkowskie otrzymały 1 punkt, jeżeli dostępne jest szkolenie 
wstępne i  1 jeden punkt, jeżeli dostępne  są szkolenia w  ramach doskonalenia zawodowego (maksymalnie 2 punkty za każdy rodzaj 
szkolenia). DK: nie oferuje się szkoleń w  zakresie komunikowania się z  osobami słabowidzącymi lub niedosłyszącymi, ponieważ 
państwo oferuje osobom słabowidzącym lub niedos łyszącym pomoc w  postaci narzędzi lub asystenta na sali rozpraw, np. 
tłumacza języka migowego .  
3.2.3. Narzędzia oceny  
Monitorowanie i  ocena działalności sądów pomaga w  wykrywaniu braków i  potrzeb, a  tym 
samym w  podnoszeniu jakości systemu wymiaru sprawiedliwości. Regularna ocena mogłaby 
poprawić zdolność reagowania systemu wymiaru sprawiedliwości na obecne i  przyszłe 
wyzw ania. Odpowiednie narzędzia ICT mogą zapewnić systemy zarządzania sprawami w  czasie 
rzeczywistym oraz pomóc dostarczać znormalizowane ogólnokrajowe statystyki sądowe. Ponadto 
można je wykorzystywać do zarządzania zaległościami oraz w  zautomatyzowanych syst emach 
wczesnego ostrzegania. Badania są niezbędne do oceny funkcjonowania systemów wymiaru 
sprawiedliwości z  perspektywy prawników praktyków i  uczestników postępowań sądowych. 
Odpowiednie działania następcze w  związku z  badaniami stanowią zasadniczy warune k poprawy 
jakości systemów wymiaru sprawiedliwości.  
Wykres 39: Dostępność monitorowania i  oceny działań sądów  (*) (źródło: badanie 
CEPEJ(97)) 
 
                                                           
97  Dane za  2017  r. 
024681012
PTITBGATPLSEDESKLVHUIEESEERONLELLUBESILTDKCZHRFRMT FICYUK
Świadomość w zakresie praw fałszywych informacji i kampanii dezinformacyjnych w nowych mediach oraz
zdolność radzenia sobie z tymi zjawiskami
Praktyki uwzględniające problematykę płci w postępowaniach sądowych
Komunikacja z ofiarami przemocy ze względu na płeć (w tym przemocy domowej)
Komunikacja z osobami ubiegającymi się o azyl
Komunikacja z osobami słabowidzącymi/niedosłyszącymi
Komunikacja z dziećmiBRAK
 
46 
  
(*) System oceny odnosi się do efektywności systemów sądownictwa, z  zastosowaniem wska źników i  celów. W 2018  r. 
wszystkie państwa członkowskie zgłosiły, że posiadają własne systemy pozwalające im na monitorowanie liczby 
napływających spraw oraz wydanych decyzji, a  także długości postępowań, co sprawia, że kategorie te są zbyteczne 
w odniesi eniu do powyższych danych. Podobnie w  następstwie bardziej intensywnych prac nad normami jakości 
usunięto z  systemu oceny kategorię odnoszącą się do tych norm. Dane dotyczące „innych elementów” obejmują np. 
wskaźnik zamykanych spraw ( AT, FR ), liczbę spraw odwoławczych i  procedur egzekwowania prawa ( ES), liczbę 
spraw według rodzaju sporu ( SK), wynik sprawy, np. pełne lub częściowe zadośćuczynienie ( SK), prawomocne 
wyroki skazujące i  postępowania zawieszone ( RO) oraz liczbę posiedzeń sądowych ( PL). 
Wykres 40: Dostępność narzędzi ICT służących do zarządzania sprawami i do prowadzenia 
statystyk dotyczących działalności sądów   
(0 = dostępne w  0 % sądów; 4 = dostępne w  100 % sądów(98)) (źródło: badanie CEPEJ)  
 
                                                           
98  Dane za  2017  r. Stopień wyposażenia od  100 % (narzędzie rozmieszczone całkowicie) do  0 % (narzędzie 
nieistniejące) wskazujący funkcjonalną obecność danego narzędzia w  sądach przedstawiono na wykresie 
zgodnie z  następującą skalą: 100  % = 4 punkty, jeśli dotyczy wszystkich spraw / 1,33 punktu za każd ą 
konkretną sprawę; 50 –99 % = 3 punkty, jeśli dotyczy wszystkich spraw / 1 punkt za każdą konkretną sprawę; 
10–49 % = 2 punkty, jeśli dotyczy wszystkich spraw / 0,66 punktu za każdą konkretną sprawę; 1 –9 % = 1 
punkt, jeśli dotyczy wszystkich spraw / 0,33 p unktu za każdą konkretną sprawę. Sprawa odnosi się do rodzaju 
toczących się postępowań (cywilne/handlowe, karne, administracyjne i  inne).  
PTSISKESFRLVLTHUATPLRODKEEELHR ITCYMTNLFIBGCZSEDELUBEIEUK
Roczne sprawozdanie z działalności Liczba odroczonych spraw
Okres trwania spraw Wskaźniki skuteczność i jakości
System regularnej oceny Specjalistyczny personel sądowy odpowiedzialny za jakość
Inne elementyB
R
A
K
D
A
N
Y
C
H
01234
BGCZEEESHRLVLTHUMTATPLPTRO SISEDKIENLFIDEBEITFRELLUSKCYUK
Systemy zarządzania sprawami
 Narzędzia służące tworzeniu statystyki aktywności sądu
BRAK 
DANYCHBRAKBRAK
DA-
NYC
H
 
47 
 Wykres 41: Tematy badań przeprowadzonych wśród uczestników postępowań sądowych 
lub prawników praktyków  (*) (źródło: Komisja Europejska (99)) 
 
(*) Państwa członkowskie otrzymały jeden punkt za każdy podany temat badania niezależnie od tego, czy badanie 
przeprow adzono na szczeblu krajowym, regionalnym czy na poziomie sądu. „Inne tematy” obejmują: dostępność 
fizyczną ( MT); możliwość korzystania z  portalu internetowego z  informacjami sądowymi ( DK); dostęp do informacji 
sądowych ( PT) oraz dostępność czytelnych formu larzy oraz instrukcji ich wypełniania ( PL). Kategoria ta obejmuje 
również badania prowadzone wśród personelu sądowego, np. na temat integralności zawodowej sędziów ( HU), 
poziomu wiedzy oraz kultury osobistej pracowników sądów ( PL); profilu własności sądown ictwa ( AT), oraz 
aspektów jakościowych, takich jak satysfakcja ( AT), jakość wydawania wyroków ( MT), lojalność wobec sądów ( PT) 
oraz pojęcie odpowiedniej kary ( FI).  
 
Wykres 42: Działania następcze w  związku z  badaniami przeprowadzonymi wśród 
uczestników postępowań sądowych lub prawników praktyków  (*) (źródło: Komisja 
Europejska (100)) 
 
                                                           
99 Dane za  2017  r. zgromadzono we współpracy z  grupą osób odpowiedzialnych za kontakty w  sprawach 
dotyczących krajowych  systemów wymiaru sprawiedliwości.  
100 Dane za  2017  r. zgromadzono we współpracy z  grupą osób odpowiedzialnych za kontakty w  sprawach 
dotyczących krajowych systemów wymiaru sprawiedliwości.  
LVHUMT SIBGEEPTNLSEESPLATDK FIBECZ IEELFRHR ITCYLTLUROSKUK
Inne tematy
Świadomość w zakresie praw
Ogólny poziom zaufania do systemu wymiaru sprawiedliwości
Potrzeby i satysfakcja osób słabowidzących/niedosłyszących
Potrzeby i satysfakcja dzieci
Potrzeby i satysfakcja osób niebędących rodzimymi użytkownikami języka
Orzeczenie/decyzja sąduB
R
A
K
D
A
N
Y
C
H BRAK BADA ŃW 2017 R.
 
48 
  
(*) Państwa członkowskie otrzymały jeden punkt za każdy rodzaj działań następczych. Kategoria „inne szczególne 
działania następcze” obejmuje: wytyczne oraz ramy dla nowego portalu internetowego ( DK), wytyczne regulujące 
kwestie polityki oraz aspekty operacyjne ( PT), a także publikację narzędzi informacyjnych dla ogółu społeczeństwa. 
IE: dane odnoszą się do badania działań kuratorskich przeprowadzonego w  2016  r. 
  
SILVDE IEHUNLPTEEATESMT FIDKSEBGPLBECZELFRHR ITCYLTLUROSKUK
Inne konkretne działania następcze
Określenie potrzeb szkoleniowych sędziów i personel sądowy
Modyfikowanie/usprawnianie funkcjonowania sądów
Wkład do oceny lub do identyfikowania potrzeby zmiany przepisów
Wkład do rocznego/konkretnego sprawozdania zgłoszonego na poziomie lokalnym lub krajowym
Wyniki w całości publicznie dostępne w internecieBRAK BADA ŃW 2017 R.B
R
A
K 
D
A
N
Y
C
HB
R
A
K
 
49 
 3.2.4. Normy  
Normy mogą poprawiać jakość systemów wymiaru sprawiedliwości. W  oparciu o  dane 
zgromadzone przez Stowarzyszenie Rad Stanu i  Naczelnych Sądów Administracyjnych Unii 
Europejskiej (ACA -Europe) oraz Sieć Prezesów Sądów  Najwyższych Unii Europejskiej, 
w tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości UE za  2019  r. przedstawiono po raz pierwszy 
przegląd stosowanych w  sądach niższej i  wyższej instancji praktyk podnoszących jakość 
wydawanych orzeczeń (wykres 43).  
W wyniku przeanali zowania norm dotyczących terminów i  informacji dla stron w  poprzednim 
wydaniu, w  tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości z  2019  r. skoncentrowano się na 
terminach, zaległościach i  harmonogramie jako narzędziu zarządzania w  sądownictwie (101). Na 
wykresie 44 przedstawiono przegląd norm stosowanych przez państwa członkowskie 
w odniesieniu do terminów, ram czasowych i  zaległości. Terminy są terminami ilościowymi, np. 
maksymalną liczbą dni od zarejestrowania sprawy do pierwszej rozprawy. Zaległości oznaczają 
sprawy starsze niż określony przedział czasowy. Ramy czasowe są mierzalnymi poziomami 
docelowymi / praktykami, np. określającymi wcześniej ustalony odsetek spraw, które należy 
rozstrzygnąć w  określonym czasie. Na wykresie 45 przedstawiono, które organy ustanaw iają, 
monitorują normy dotyczące zaległości oraz podejmują działania następcze, natomiast na 
wykresie 46 przedstawiono bardziej szczegółowo niektóre aspekty dotyczące ram czasowych.  
– Jakość orzeczeń  – 
Jako orzeczenia sądowe wysokiej jakości postrzega się  zasadniczo te orzeczenia, które są jasno 
sformułowane, posiadają odpowiednią strukturę i  zachowują właściwą równowagę między jasną 
argumentacją a  zwięzłością, dzięki czemu są zrozumiałe i  możliwe do wyegzekwowania na 
drodze prawnej. Treść i  struktura orze czeń sądowych mogą mieć również wpływ na to, czy 
będzie możliwe ich odpowiednie przetworzenie za pomocą oprogramowania komputerowego, 
w szczególności aplikacji przetwarzania języka naturalnego. Ten końcowy wynik można 
osiągnąć jedynie dzięki połączeniu zło żonego i  wieloaspektowego zestawu elementów, takich jak 
wysokiej jakości szkolenie zawodowe sędziów, przyjęcie dobrych praktyk w  zakresie 
redagowania orzeczeń i  monitorowania ich jakości, przy poszanowaniu niezależności sądów. 
Stowarzyszenie Rad Stanu i  Naczelnych Sądów Administracyjnych Unii Europejskiej (ACA -
Europe) opracowało kwestionariusz, na który odpowiedzi udzieliły najwyższe sądy 
administracyjne i  sądy najwyższe (członkowie Sieci Prezesów Sądów Najwyższych Unii 
Europejskiej). Wykres 43 przedstawia,  bez oceny merytorycznej poszczególnych orzeczeń, 
normy przyjęte przez państwa członkowskie w  odniesieniu do wybranych wskaźników, które 
mają wpływ na ogólną jakość orzeczeń.  
  
                                                           
101  W unijnej tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości normy dotyczące  terminów i  ram czasowych 
wykraczają poza wymogi wynikające z  prawa do rozpatrzenia sprawy w  rozsądnym terminie, które to prawo 
zostało przewidziane w  art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej i  w art. 6 europejskiej konwencji 
praw człowieka.  
 
50 
 Wykres 43: Normy stosowane w  celu poprawy jakości orzeczeń w  sądach najwyższych  (*) 
(źródło: Komisja Europejska wraz z ACA -Europe i  Siecią Prezesów Sądów Najwyższych Unii 
Europejskiej)  
 
(*) W przypadku każdego państwa członkowskiego kolumna lewa przedstawia praktyki w  sądach najwyższych, 
kolumna prawa pr zedstawia praktyki w  najwyższych sądach administracyjnych (kolumna oznaczona literą „A”). 
Wykresy przedstawiają państwa członkowskie w  porządku alfabetycznym ich nazw geograficznych w  ich własnych 
językach. Państwa członkowskie otrzymały jeden punkt za każ dy wskaźnik jakości orzeczeń. Szkolenie obejmuje 
szkolenie prawnicze sędziów w  zakresie struktury orzeczeń pisemnych (0,25 punktu), szkolenie prawnicze sędziów 
sądów najwyższych w  zakresie stylu uzasadnień orzeczeń pisemnych, szkolenie prawnicze sędziów są dów niższych 
instancji w  zakresie stylu uzasadnień orzeczeń pisemnych (0,25 punktu) oraz szkolenie w  zakresie sporządzania 
orzeczeń (uniwersytet, szkoła prawnicza lub w  ramach obowiązków służbowych) (0,25 punktu). Uznaje się, że 
obowiązek używania jasnego i prostego języka istnieje niezależnie od tego, czy wymagają tego przepisy prawa, 
regulamin czy praktyka zawodowa (1 punkt). Uznaje się, że obowiązek zachowania zwięzłości ma zastosowanie 
niezależnie od tego, czy jego podstawą są przepisy prawa, regulamin sądy czy praktyka sądowa (1 punkt). Ocena 
jakości orzeczeń odnosi się do istnienia wewnętrznego mechanizmu na poziomie sądu najwyższego służącego ocenie 
ogólnej jakości jego własnych orzeczeń (1 point). IT: Corte Suprema di Cassazione: pomimo braku narzędz ia 
proceduralnego na potrzeby wyjaśnienia orzeczeń, w  pewnych sytuacjach niektóre aspekty danej sprawy można 
jeszcze wyjaśnić na etapie wykonania orzeczenia przed właściwym sądem. DK i RO : brak danych. Uczestniczące 
sądy: BE: Cour de Cassation (Sąd Najwyżs zy) i Conseil d’Etat (Rada Stanu) BG: Върховен касационен съд (Sąd 
Najwyższy) and Върховен административен съд (Najwyższy Sąd Administracyjny). CZ: Nejvyšší soud (Sąd 
Najwyższy) i  Nejvyšší správní soud (Najwyższy Sąd Administracyjny) DE: Bundesverwaltungsg ericht (Federalny Sąd 
Administracyjny). EE: Riikohus (Sąd Najwyższy). IE: Chúirt Uachtarach (Sąd Najwyższy). EL: Συμβούλιο της 
Επικρατείας (Rada Stanu). ES: Tribunal Supremo (Sąd Najwyższy). FR: Cour de Cassation (Sąd Najwyższy) 
i Conseil d’Etat (Rada Stan u). HR: Vrhovni sud (Sąd Najwyższy) i  Visoki upravni (Najwyższy Sąd Administracyjny). 
IT: Corte Suprema di Cassazione (Sąd Najwyższy) and Consiglio de Stato (Rada Stanu). CY: Ανώτατο Δικαστήριο 
(Sąd Najwyższy). LV: Augstākā tiesa (Sąd Najwyższy). LT: Vyriausiasis Administracinis Teismas (Najwyższy Sąd 
Administracyjny). LU: Cour de Cassation (Sąd Najwyższy). HU: Kúria (Sąd Najwyższy). MT: Sąd apelacyjny. NL: 
Hoge Raad (Sąd Najwyższy) i  Raad van State (Rada Stanu). AT: Oberster Gerichtshof (Sąd Najwyżs zy) 
i Verwaltungsgerichtshof (Najwyższy Sąd Administracyjny). PL: Sąd Najwyższy i  Naczelny Sąd Administracyjny. PT: 
Supremo Tribunal Administrativo (Najwyższy Sąd Administracyjny). SI: Vrhovno sodišče (Sąd Najwyższy). SK: 
Najvyšší súd (Sąd Najwyższy). FI: Korkein hallinto -oikeus (Najwyższy Sąd Administracyjny). SE: Högsta domstolen 
(Sąd Najwyższy) i  Högsta förvaltningsdomstolen (Najwyższy Sąd Administracyjny). UK: Supreme Court (Sąd 
Najwyższy).  
  
Uprzednio zdefiniowane elementy uzasadnienia lub struktury Szkolenie
Obowiązek używania zrozumiałego i prostego języka Mechanizm wyjaśniający orzeczenia
Obowiązek zachowania zwięzłości Ocena jakości orzeczeńBRAK DANYCHAA
AA
AA
A
A
AA
A
A
ABRAK DANYCH
 
51 
 Wykres 44: Normy dotyczące terminów  (*) (źródło: Komisja Europejska (102)) 
 
(*) Państwom członkowskim przyznano 1 punkt, jeżeli normy są określone, niezależnie od dziedziny 
(cywilna/handlowa, administracyjna lub inna).  
Wykres 45 przedstawia głównie normy dotyczące zaległości, które obejmują środki 
ograniczające opóźnienia mające na celu poprawę tempa określania zaległości w  postępowaniach 
sądowych. Na wykresie przedstawiono kompetencje poszczególnych władz państw 
członko wskich do ustanawiania i  monitorowania norm dotyczących zaległości oraz 
podejmowanie działań następczych. Na wykresie 46 skupiono się na ramach czasowych, które 
mogą stanowić skuteczne narzędzie zarządzania w  sądownictwie, ponieważ mogą pomóc 
w wykryciu po tencjalnych problemów dotyczących efektywności i  w zidentyfikowaniu 
rozwiązań (np. dodatkowe zasoby ludzkie lub finansowe, zmiana organizacji procesu zarządzania 
sądami, tymczasowe wsparcie dla sądu).  
Wykres 45: Ustanawianie i  mon itorowanie norm dotyczących zaległości  (*) (źródło: Komisja 
Europejska (103)) 
 
 
(*) „Władza wykonawcza” obejmuje instytucje znajdujące się pod bezpośrednią lub pośrednią kontrolą rządu. 
„Pozostałe” odnosi się do Krajowego Biura Sądownictwa na Węgrzech, na czele którego stoi przewodniczący 
wybierany w  parlamencie spośród sędziów kwalifikowaną większością głosów na okres dziewięciu lat. 
„Sądownictwo” obejmuje takie organy, jak prezesi sądów, Rady Sądownictwa, organy sędziów. HU: Krajowe Biuro 
Sądownictwa jest  zaangażowane w  ustanawianie i  monitorowanie norm dotyczących zaległości oraz podejmowanie 
działań następczych.  
  
                                                           
102 Dane za  2018  r. zgromadzono we współpracy z  grupą osób odpowiedzialnych za kontakty w  sprawach 
dotyczących krajowych systemów wymiaru sprawiedliwości.  
103 Dane za  2018  r. zgromadzono we współpracy z  grupą osób odpowiedzialnych za kontakty w  sprawach 
dotyczących  krajowych systemów wymiaru sprawiedliwości.  
BEEEITLTHUATRO SIFISEDKDEESHRCYLVNLSKCZIEELFRMTPLPTBGLUUK
Terminy Ramy czasowe  ZaległościB
R
A
K
BRAK 
DANYCH
Działania 
następcze
Monitoring
UstanawianieBRAK
BRAK DANYCH
 
52 
 Wykres 46: Ramy czasowe: definicja, automatyczne monitorowanie i  działania następcze  
(*) (źródło: Kom isja Europejska (104)) 
 
 
3.2.5. Podsumowanie dotyczące jakości systemów wymiaru sprawiedliwości  
Łatwy dostęp, wystarczające zasoby, efektywne narzędzia oceny i  odpowiednie normy i  praktyki 
są czynnikami, które przyczyniają się do wysokiej jakości systemów wymiaru sprawiedliwości. 
Obywatele i  przedsiębiorstwa oczekują wysokiej jakości orzeczeń ze strony skutecznego systemu 
wymiaru sprawiedliwości (105). W  tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości z  2019  r. 
opracowano analizę porównawczą tych czynników.  
Dostępność  
W niniejszym wydaniu zbadano elementy przyczyniające się do stworzenia przyjaznego dla 
obywateli systemu wymiaru sprawiedliwości:  
 Prawie wszystkie państwa członkowskie udostępniają online niektóre informacje  na temat 
swojego systemu sądowego, w  tym za pośrednictwem scentralizowanego portalu 
internetowego zawierającego formularze internetowe oraz przedstawiane w  sposób 
interaktywny informacje dotyczące tytułów prawnych (wykres 20). Różnice pojawiają się 
w treści informacji i  ich adekwatności wobec potrzeb poszczególnych osób. Jeżeli chodzi na 
przykład o  możliwość obliczania pomocy prawnej za pomocą symulacji online, wzrosła liczba 
państw członkowskich (13) umożliwiających obywatelom stwierdzenie, czy kwalifikuj ą się 
oni do otrzymania pomocy prawnej. Chociaż w  większości państw członkowskich dostępne są 
informacje dla osób niebędących rodzimymi użytkownikami języka danego państwa, nie 
zawsze ma to miejsce w  przypadku informacji przeznaczonych specjalnie dla dziec i oraz osób 
słabowidzących lub niedosłyszących.  
 Dostępność pomocy prawnej oraz wysokość opłat sądowych  mają znaczny wpływ na 
                                                           
104 Dane za  2018  r. zgromadzono we współpracy z  grupą osób odpowiedzialnych za kontakty w  sprawach 
dotyczących krajowych systemów wymiaru sprawiedliwości.  
105       Obecnie istotnym zagadnieniem stało się zastosowan ie sztucznej inteligencji w  systemach wymiaru 
sprawiedliwości. W  kwietniu 2018  r. Komisja przyjęła komunikat pt. „Sztuczna inteligencja dla Europy” 
(COM (2018) 237 final), w  którym podkreślono znaczenie inwestycji w  kluczowych obszarach, takich jak 
adminis tracja publiczna, w  tym wymiar sprawiedliwości. W  nadchodzących latach tablica wyników wymiaru 
sprawiedliwości mogłaby uwzględniać przegląd sytuacji w  tym zakresie w  państwach członkowskich. Na 
wykresach 26 i  43 (ustalenia dotyczące publikacji orzeczeń w  internecie oraz praktyki w  zakresie jakości 
orzeczeń) przedstawiono już dane dotyczące czynników, które są kluczowe dla rozwoju silnego przemysłu 
technologii informatycznych w  usługach prawniczych w  Europie.  
BELVHUNLESITATROSEBGEELTSIDKFRFICYCZDEIEPTELHRLUMTPLSKUK
Możliwe działania następcze: sprawozdanie sędziego
Możliwe działania następcze: zmiana organizacji procesu zarządzania sądami
Możliwe działania następcze: tymczasowe wsparcie ze strony sędziów specjalnych
Możliwe działania następcze: dodatkowe zasoby
Ciągłe monitorowanie ram czasowych w czasie rzeczywistym
Ustanawianie norm w ramach czasowychBRAKB
R
A
KD
A
N
Y
C
H
 
53 
 dostęp do wymiaru sprawiedliwości, w  szczególności w  przypadku osób żyjących w  ubóstwie. 
Wykres 21 pokazuje, że w  niektórych państw ach członkowskich konsumenci, których dochód 
nie przekracza progu ubóstwa Eurostatu, nie otrzymaliby pomocy prawnej. W  porównaniu 
z poprzednim rokiem dwa z  tych państw członkowskich ułatwiły jednak dostęp do pomocy 
prawnej. Jednocześnie z  biegiem lat w  niektórych państwach członkowskich pomoc prawna 
stała się mniej dostępna. Wysokość opłat sądowych (wykres 22) zasadniczo utrzymuje się na 
stałym poziomie od  2016  r., chociaż w  kilku państwach członkowskich opłaty sądowe 
podniesiono w  stosunku do wartości prze dmiotu sporu, zwłaszcza w  przypadku niskiej 
wartości przedmiotu sporu, co można przypisać podwyższeniu minimalnej opłaty sądowej. 
Trudności w  korzystaniu z  pomocy prawnej w  połączeniu z  dość znaczącymi opłatami 
sądowymi w  niektórych państwach członkowskich  mogą zniechęcać osoby ubogie do 
korzystania z  wymiaru sprawiedliwości.  
 Dostępność środków elektronicznych  w trakcie postępowania sądowego przyczynia się do 
ułatwienia dostępu do wymiaru sprawiedliwości oraz zmniejszenia opóźnień i  kosztów. 
Wykres 23 pokaz uje, że w  ponad połowie państw członkowskich elektroniczne składanie 
wniosków nie istnieje lub jest możliwe jedynie w  ograniczonym zakresie oraz że nie wszystkie 
państwa członkowskie zezwalają na śledzenie postępów w  postępowaniach sądowych za 
pośrednictwe m internetu.  
 Większość państw członkowskich posiada normy dotyczące informowania stron o  przebiegu 
ich sprawy , harmonogramie sądowym lub potencjalnych opóźnieniach (wykres 24). 
W porównaniu z  rokiem ubiegłym szereg państw członkowskich znacznie poprawiło t e normy. 
Różnice między państwami członkowskimi dotyczą głównie stosowanych metod. Chociaż 
niektóre państwa członkowskie posiadają system automatycznego powiadamiania 
wiadomością e -mail lub SMS, który umożliwia udzielanie informacji o  opóźnieniach, ramach 
czasowych lub ogólnym przebiegu sprawy, inne państwa po prostu udzielają dostępu 
internetowego do informacji dotyczących sprawy, a  niektóre państwa pozostawiają tę kwestię 
również w  gestii sądów.  
 W porównaniu z  poprzednimi latami dostęp online do orzeczeń  sądowych  (wykres 25) 
poprawił się, zwłaszcza jeżeli chodzi o  publikację orzeczeń sądów najwyższej instancji: 19 
państw członkowskich publikuje wszystkie orzeczenia w  sprawach cywilnych/handlowych 
i administracyjnych. Po raz pierwszy w  tablicy wyników wymi aru sprawiedliwości 
przedstawiono kwestię publikacji orzeczeń w  sprawach karnych. Z  danych tych wynika, że 19 
państw członkowskich publikuje wszystkie orzeczenia sądów najwyższej instancji w  sprawach 
karnych. Pozytywne zmiany zachęcają wszystkie państwa cz łonkowskie do dalszej poprawy, 
ponieważ orzeczenia sądów najwyższej instancji odgrywają ważną rolę w  zapewnianiu 
spójności orzecznictwa. Ponieważ różne sposoby publikacji w  internecie (wykres 26) mogłyby 
ułatwić wyszukiwanie odpowiedniego orzecznictwa, moż na by kontynuować prace nad 
oznaczaniem wyroków słowami kluczowymi i  szerszym stosowaniem europejskiej sygnatury 
orzecznictwa (ECLI).  
 W porównaniu z  poprzednimi latami nadal rośnie liczba państw członkowskich promujących 
dobrowolne korzystanie z  alternaty wnych metod rozwiązywania sporów  (ADR) (wykres 
27) w  przypadku sporów między osobami prywatnymi. Uzyskuje się to głównie dzięki 
wprowadzeniu większej liczby zachęt do stosowania ADR w  różnych dziedzinach prawa. 
Uwzględniono również spory administracyjne, w  przypadku których mniej niż połowa państw 
członkowskich dopuszcza alternatywne metody rozwiązywania sporów.  
Zasoby  
Wysokiej jakości systemy wymiaru sprawiedliwości w  państwach członkowskich wymagają 
wystarczających zasobów finansowych i  ludzkich, m.in. ni ezbędnych inwestycji w  infrastrukturę 
fizyczną i  techniczną, odpowiedniego szkolenia wstępnego i  szkolenia ustawicznego, a  także 
różnorodności wśród sędziów, w  tym równowagi płci. Tablica wyników wymiaru sprawiedliwości 
 
54 
 z 2019  r. przedstawia następujące el ementy:  
 Pod względem zasobów finansowych  z danych wynika, że – ogólnie rzecz biorąc – w 2017  r. 
całkowite wydatki sektora instytucji rządowych i  samorządowych na sądy przeważnie 
utrzymywały się na stałym poziomie w  państwach członkowskich, przy czym między  
państwami członkowskimi nadal utrzymują się znaczne różnice w  rzeczywistych kwotach 
zarówno w EUR na mieszkańca, jak i  jako odsetek PKB (wykresy 28 i  29). Mniej państw 
członkowskich zwiększyło jednak swoje wydatki w  2017  r. w porównaniu z  2016  r. W  celu 
ustalenia wysokości zasobów finansowych na potrzeby sądownictwa państwa członkowskie 
wykorzystują w  większości koszty historyczne lub rzeczywiste, natomiast niewiele państw 
wykorzystuje rzeczywiste obciążenie pracą lub wnioskami, z  którymi występują sądy (w ykres 
30). 
 Po raz pierwszy tablica wyników wymiaru sprawiedliwości z  2019  r. przedstawia również na 
podstawie danych zgromadzonych przez Eurostat podział całkowitych wydatków na różne 
kategorie . Wykres 31 ukazuje znaczne różnice w  strukturze wydatków w  poszczególnych 
państwach członkowskich. Z  jednej strony płace i  wynagrodzenia sędziów i  personelu 
sądowego (w tym składki na ubezpieczenie społeczne) stanowią największą część 
w większości państw członkowskich, natomiast poziom inwestycji w  środki trwałe, tak ie jak 
budynki sądowe i  oprogramowanie, jest bardzo niski, a  w niektórych przypadkach nawet ich 
brak. Wydatki na koszty operacyjne (np. wynajem budynków, pomoc prawna oraz pozostałe 
materiały zużywalne) są natomiast znacznie wyższe w  niektórych państwach c złonkowskich 
(wykres 31).  
 Znaczna większość sędziów to kobiety . W  większości państw członkowskich kobiety 
stanowią większość sędziów sądów pierwszej i  drugiej instancji (wykres 33). Zmienia się to 
jednak w  sądach najwyższych, w  których w  większości państw  członkowskich kobiety 
stanowią mniej niż pięćdziesiąt procent sędziów (wykres 34). Odsetek kobiet zasiadających 
w sądach najwyższych wzrósł jednak od  2010  r. w większości państw członkowskich.  
 Jeżeli chodzi o  szkolenie sędziów , większość państw członkowsk ich prowadzi szkolenie 
ustawiczne w  zakresie prawa Unii, prawa innego państwa członkowskiego i  warsztatu 
sędziego, jednak mniej państw członkowskich oferuje szkolenia w  zakresie umiejętności 
informatycznych, zarządzania sądami i  etyki sędziowskiej (wykresy  37). Jeśli chodzi 
o szkolenie w  zakresie komunikacji ze stronami, które należą do grup szczególnie wrażliwych, 
wydaje się, że nastąpiła poprawa z  korzyścią dla dzieci, osób niedowidzących lub 
niedosłyszących oraz ofiar przemocy ze względu na płeć (wykres 38), ale w  mniejszym 
stopniu dotyczy to osób ubiegających się o  azyl. Mniej niż połowa państw członkowskich 
zapewnia szkolenia w  zakresie podnoszenia świadomości i  zdolności radzenia sobie 
z fałszywymi informacjami i  kwestiami związanymi z  mediami społeczn ościowymi.  
Narzędzia oceny  
 We wszystkich państwach członkowskich istnieje monitorowanie i  przeprowadzanie oceny  
działań sądowych (wykres 39). Na ogół obejmuje ono różne wskaźniki wykonania i  jakości 
oraz regularną sprawozdawczość. Niemal wszystkie państwa członkowskie monitorują liczbę 
i długość spraw sądowych oraz posiadają systemy regularnej oceny. W  porównaniu 
z poprzednimi latami kilka państw członkowskich rozszerzyło monitorowanie na bardziej 
szczegółowe elementy, a  niektóre zaangażowały bardziej wyspecjalizowany personel sądowy 
do celów jakości.  
 Wiele państw członkowskich nie wykorzystuje pełnego potencjału zautomatyzowanych 
systemów zarządzania sprawami opartych na ICT , a w porównaniu z  poprzednimi latami 
nie odnotowano poprawy w  tym zakresie (wykres 40). Takie systemy służą różnym celom, 
w tym sporządzaniu statystyki, i  mają być spójnie wdrażane w  całym syste mie wymiaru 
sprawiedliwości. Niektóre państwa członkowskie posiadają systemy wczesnego ostrzegania 
 
55 
 wykrywające nieprawidłowe działania lub niezgodność z  normami rozpatrywania spraw, co 
umożliwia znajdowanie w  porę odpowiednich rozwiązań. W  niektórych państ wach 
członkowskich zapewnienie ogólnokrajowego gromadzenia danych we wszystkich obszarach 
wymiaru sprawiedliwości nadal nie jest możliwe.  
 Spadło wykorzystanie badań  wśród użytkowników usług sądowych i  prawników praktyków 
(wykres 41), przy czym coraz więcej  państw członkowskich woli nie przeprowadzać żadnych 
badań. Dostępność, obsługa klienta, rozprawy sądowe i  orzeczenia, jak również ogólne 
zaufanie do systemu wymiaru sprawiedliwości pozostały kluczowymi tematami badania, 
natomiast jedynie kilka państw czło nkowskich zapytało również o  zadowolenie grup 
o szczególnych potrzebach oraz o  świadomość praw. Niemal wszystkie państwa członkowskie, 
które korzystały z  badań, również zapewniły działania następcze (wykres 42), natomiast zakres 
tych działań nadal był bard zo zróżnicowany. Wyniki na ogół udostępniano opinii publicznej 
i włączano do sprawozdań, natomiast w  większości państw członkowskich wyniki badań 
pozwoliły na stwierdzenie konieczności zmiany przepisów prawa.  
Normy  
Normy mogą poprawiać jakość systemów wymi aru sprawiedliwości. W  bieżącej edycji tablicy 
wyników bardziej szczegółowo zbadano pewne normy mające na celu poprawę pod względem 
terminów rozpraw i  informacji udzielanych stronom. Po raz pierwszy tablica wyników wymiaru 
sprawiedliwości z  2019  r. zawiera  również dane dotyczące norm jakości orzeczeń.  
 Na podstawie danych zebranych przez Stowarzyszenie Rad Stanu i  Naczelnych Sądów 
Administracyjnych Unii Europejskiej i  Sieć Prezesów Sądów Najwyższych Unii Europejskiej 
na wykresie 43 pokazano, że normy jakości  orzeczeń  są bardzo różne w  poszczególnych 
państwach członkowskich, a  w niektórych państwach członkowskich nawet w  poszczególnych 
uwzględnianych sądach. Większość państw członkowskich oferuje jednak pewien rodzaj 
szkolenia zawodowego dla sędziów w  zakresie  struktury, stylu uzasadnienia i  sporządzania 
orzeczeń.  
W większości państw członkowskich struktura i  uzasadnienie orzeczeń  zawierają z  góry 
ustalone elementy. Ponadto w  niektórych państwach członkowskich użytkownicy usług 
sądowych mają dostęp do mechanizm ów umożliwiających uzyskanie wyjaśnień dotyczących 
orzeczeń sądowych, co stanowi interesującą praktykę mającą na celu stworzenia bardziej 
przyjaznych dla obywateli systemów wymiaru sprawiedliwości.  
Sądy najwyższe, które stosują instrumenty służące samooce nie jakości  swoich orzeczeń, 
należą do mniejszości, jakkolwiek taka praktyka, przy poszanowaniu niezależności 
sądownictwa, mogłaby umożliwić poprawę sytuacji.  
 Większość państw członkowskich stosuje normy dotyczące terminów . Jednak niektóre 
państwa członkow skie stojące w  obliczu szczególnych wyzwań w  zakresie efektywności 
obecnie nie stosują takich norm. Normy dotyczące zaległości nadal są mniej 
rozpowszechnione niż normy ustalające terminy (np. określony czas od zarejestrowania 
sprawy do pierwszej rozprawy)  i normy dotyczące ram czasowych (np. określające wcześniej 
ustalony odsetek spraw, które należy rozstrzygnąć w  wyznaczonym czasie) (wykres 44).  
 Normy dotyczące zaległości  są użytecznym narzędziem, które może przyczynić się do 
lepszego zarządzania sprawami  i poprawy wydajności. Na wykresie 45 pokazano, że 
zaległości są przeważnie ustalane wyłącznie przez sądownictwo lub we współpracy z  władzą 
wykonawczą. Monitorowanie i  działania następcze leżą głównie w  gestii sądownictwa, 
natomiast w  niektórych państwach członkowskich władza wykonawcza również odgrywa rolę 
na etapie monitorowania i  działań następczych.  
 Chociaż w  większości państw członkowskich obowiązują normy dotyczące ram czasowych  
(wykres 46), tylko kilka z  nich posiada stałe mechanizmy monitorowania dotyczące 
 
56 
 określonych ram czasowych. Z  tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości z  2019  r. wynika, 
że większość państw członkowskich przeznacza dodatkowe zasoby na działania następcze, 
które mają jednak różny zakres. Najczęściej działaniem następczym jest zmiana organizacji 
procesu zarządzania sądami, natomiast jedynie kilka państw członkowskich przewiduje 
możliwość tymczasowego wsparcia ze strony specjalnych sędziów.  
 
  
 
57 
 3.3. Niezależnoś ć 
Niezależność sądów jest wymogiem wynikającym z  zasady skutecznej ochrony sądowej, o  której 
mowa w  art. 19 TUE, oraz z  prawa do skutecznego środka prawnego przed sądem określonego 
w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (art.  47) (106). Gwarantuje ona uczciwość, 
przewidywalność i  pewność systemu prawnego, które to elementy są  istotne dla praworządności 
i tworzenia atrakcyjnych warunków do inwestowania . Postrzegana niezależność sądownictwa jest 
czynnikiem pobudzającym wzrost gospodarczy, gdyż postrzegany  brak niezależności może 
zniechęcać do inwestycji. Oprócz pochodzących z  różnych źródeł wskaźników dotyczących 
postrzeganej niezależności sądów tablica wyników przedstawia szereg wskaźników dotyczących 
sposobów, w  jakie zorganizowano systemy sądowe, aby ch ronić niezależność sądów w  pewnych 
sytuacjach, w  których może być ona zagrożona. Informacje uzyskane od Europejskiej Sieci Rad 
Sądownictwa (ENCJ), Sieci Prezesów Sądów Najwyższych Unii Europejskiej oraz 
Stowarzyszenia Rad Stanu i  Naczelnych Sądów Administr acyjnych Unii Europejskiej 
odzwierciedlono w  tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości z  2019  r., która zawiera nowe lub 
zaktualizowane wskaźniki dotyczące gwarancji prawnych w  zakresie postępowań 
dyscyplinarnych wobec sędziów oraz powołań sędziów zasiadając ych w  Radach Sądownictwa, 
a także w  zakresie organizacji prokuratury.  
3.3.1. Postrzegana niezależność sądów  
Wykres 47: Niezależność sądów i  sędziów w  opinii ogółu społeczeństwa  (*) (źródło: 
Eurobarometr (107) – kolory jasne: lata 20 16, 2017 i  2018; kolory ciemne: 2019)  
 
(*) Państwa członkowskie są najpierw uporządkowane pod względem odsetka respondentów, którzy stwierdzili, że niezależność 
sądów i  sędziów jest bardzo dobra lub dość dobra (odpowiedzi pozytywne ogółem); jeżeli niektóre państwa członkowskie mają 
taki sam odsetek odpowiedzi pozytywnych ogółem, wówczas państwa te są uporządkowane pod względem odsetka respondentów, 
którzy stwierdzili, że niezależność sądów i  sędziów jest raczej zła lub bardzo zła (odpowiedzi negatyw ne ogółem); jeżeli niektóre 
państwa członkowskie mają taki sam odsetek odpowiedzi pozytywnych ogółem i  odsetek odpowiedzi negatywnych ogółem, 
wówczas państwa te są uporządkowane pod względem odsetka respondentów, którzy stwierdzili, że niezależność sądów i  sędziów 
jest bardzo dobra; jeżeli niektóre państwa członkowskie mają taki sam odsetek odpowiedzi pozytywnych ogółem, odpowiedzi 
                                                           
106  Zob. http://eur -lex.europa.eu/legal -content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:12012P/TXT&from=PL  
107  Badanie Eurobarometr FL474, przeprowadzone w  dniach 9 –11 stycznia 2019  r. Odpowiedzi na pytanie: 
„Zgodnie z  posiada ną przez siebie wiedzą, jak oceniłby Pan / oceniłaby Pani system wymiaru 
sprawiedliwości w (Pana/Pani kraju) pod względem niezależności sądów i  sędziów? Czy Pana/Pani zdaniem 
funkcjonuje on bardzo dobrze, dobrze, źle, bardzo źle?”, zob.: https://ec.europa.eu/info/policies/justice -and-
fundamental -rights/effective -justice/eu -justice -scoreboard_pl  
0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%100%
 DK FI AT SE IE DE NL LU UK BE CY FR EL MT EE CZ LT LV HU PT RO SI PL IT ES BG SKHR
Bardzo dobre Stosunkowo dobre Stosunkowo złe Bardzo złe Nie wiem
 
58 
 negatywnych ogółem i  odpowiedzi wskazujących na bardzo dobry poziom niezależności, wówczas państwa te są uporządkowane 
pod wzgl ędem odsetka respondentów, którzy stwierdzili, że niezależność sądów i  sędziów jest bardzo zła.  
Wykres 48 przedstawia podane przez respondentów główne powody postrzeganego braku 
niezależności sądów i  sędziów. Respondenci pochodzący spośród ogółu społeczeńs twa, którzy 
ocenili niezależność systemu wymiaru sprawiedliwości jako „złą” lub „bardzo złą”, mogli 
wybierać spośród trzech powodów, aby wyjaśnić swoją ocenę. Kolejność państw członkowskich 
jest identyczna jak na wykresie 47.  
Wykres 48: Główne powody postrzeganego braku niezależności w  opinii ogółu 
społeczeństwa  (odsetek wszystkich respondentów – wyższa wartość oznacza większy wpływ) 
(źródło: Eurobarometr (108)) 
 
 
Wykres 49: Niezależność sądów i  sędziów w  opinii przedsiębiorstw  (*) (źródło: Eurobarometr 
(109) – kolory jasne: lata 2016, 2017 i  2018; kolory ciemne: 2019)  
                                                           
108  Badanie Eurobarometr FL474, odpowi edzi na pytanie: „Proszę odpowiedzieć, w  jakim stopniu każdy 
z podanych powodów wyjaśnia Pana/Pani ocenę niezależności systemu wymiaru sprawiedliwości w 
(Pana/Pani kraju): w  bardzo dużym stopniu, do pewnego stopnia, nie całkiem, wcale”.  
109  Badanie Eurobaro metr FL475, przeprowadzone w  dniach 7 i  16 stycznia 2019  r. Odpowiedzi na pytanie: 
Odpowiedzi na pytanie: „Zgodnie z  posiadaną przez siebie wiedzą, jak oceniłby Pan / oceniłaby Pani system 
wymiaru sprawiedliwości w (Pana/Pani kraju) pod względem niezależno ści sądów i  sędziów? Czy Pana/Pani 
zdaniem funkcjonuje on bardzo dobrze, dobrze, źle, bardzo źle?”, zob.: 
https://ec.europa.eu/i nfo/policies/justice -and-fundamental -rights/effective -justice/eu -justice -scoreboard_pl  
0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%100%
DKFIATSEIEDENLLUUKBECYFRELMTEECZLTLVHUPTROSIPLITESBGSKHR
Status i pozycja sędziów nie
gwarantują w sposób wystarczający ich niezawisłościIngerencje lub naciski ze strony
interesów gospodarczych lub innych szczególnych interesów
Ingerencje lub naciski ze strony
rządu i polityków
 
59 
  
(*) Państwa członkowskie są najpierw uporządkowane pod względem odsetka respondentów, którzy stwierdzili, że niezależność sąd ów i sędziów 
jest bardzo dobra lub dość dobra (odpowiedzi pozytywne ogółem); jeżeli niektóre państwa członkowskie mają taki sam odsetek odpowie dzi 
pozytywnych ogółem, wówczas państwa te są uporządkowane pod względem odsetka respondentów, którzy stwierdzili, że niezależnoś ć sądów 
i sędziów jest raczej zła lub bardzo zła (odpowiedzi negatywne ogółem); jeżeli niektóre państwa członkowskie mają taki sam odse tek odpowiedzi 
pozytywnych ogółem i  odsetek odpowiedzi negatywnych ogółem, wówczas państwa te są uporządkowane pod względem  odsetka respondentów, 
którzy stwierdzili, że niezależność sądów i  sędziów jest bardzo dobra; jeżeli niektóre państwa członkowskie mają taki sam odsetek odpowiedzi 
pozytywnych ogółem, odpowiedzi negatywnych ogółem i  odpowiedzi wskazujących na bardzo dobry poziom niezależności, wówczas państwa te są 
uporządkowane pod względem odsetka respondentów, którzy stwierdzili, że niezależność sądów i  sędziów jest bardzo zła.  
Wykres 50 przedstawia podane przez respondentów główne powody postrzeganego braku 
niezależności sądów i  sędziów. Respondenci pochodzący z  przedsiębiorstw, którzy ocenili 
niezależność systemu wymiaru sprawiedliwości jako „złą” lub „bardzo złą”, mogli wybierać 
spośród trzech powodów, aby wyjaśnić swoją ocenę. Kolejność państw członkowskic h jest 
identyczna jak na wykresie 49.  
Wykres 50: Główne powody postrzeganego braku niezależności w  opinii przedsiębiorstw 
(odsetek wszystkich respondentów – wyższa wartość oznacza większy wpływ) (źródło: 
Eurobarometr (110)) 
 
                                                           
110  Badanie Eurobarometr FL475; odpowiedzi na pytanie: „Proszę odpowiedzieć, w  jakim stopniu każdy 
z podanych powodów wyjaśnia Pana/Pani ocenę niezależności systemu wymia ru sprawiedliwości w 
(Pana/Pani kraju): w  bardzo dużym stopniu, do pewnego stopnia, nie całkiem, wcale”.  
0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%100%
 DK LU FI AT IE NL DE RO SE BE UK MT LT FR EL CY LV CZ BG EE IT ES PT PL SI SK HUHR
Bardzo dobre Stosunkowo dobre Stosunkowo złe Bardzo złe Nie wiem
0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%100%
DKLUFIATIENLDEELROFRSEBEUKMTLTCYLVCZBGEEITESPTPLSISKHUHR
Status i pozycja sędziów nie
gwarantują w sposób wystarczający ich niezawisłościIngerencje lub naciski ze strony
interesów gospodarczych lub innych szczególnych interesów
Ingerencje lub naciski ze strony
rządu i polityków
 
60 
 Wykres 51: Światowe Forum Ekonomiczne: postrzeganie niezależności sądów przez 
przedsiębiorstwa  (postrzeganie – wyższa wartość oznacza lepsze postrzeganie) (źródło: 
Światowe Forum Ekonomiczne (111)) 
 
3.3.2. Niezależność strukturalna  
Gwarancje niezależności strukturalnej wymagają istnienia zasad, w  szczególności jeżeli chodzi 
o skład sądu i  powoływanie, okres trwania kadencji oraz powody wyłączenia i  odwołania jego 
członków, pozwalających rozwiać w  odczuciu osób fizycznych uzasadnione wątpliwości co do 
niezależności tego sądu od czynników zewnętrznych oraz neutralności w  odniesieniu do 
wchodzących w  grę interesów (112).  
Opracowane zostały normy europejskie, w  szczególności przez Radę Europy, np. w  zaleceniu 
Rady Europy z  2010  r. w sprawi e niezależności, efektywności i  odpowiedzialności sędziów (113). 
                                                           
111 Światowe Forum Ekonomiczne za podstawę swojego wskaźnika przyjmuje odpowiedzi na następujące 
pytanie: „W jakim stopniu system sądowy w  Twoim państwie  jest niezależny od wpływów członków rządu, 
osób fizycznych lub przedsiębiorstw? [1 = całkowicie zależny; 7 = całkowicie niezależny]”. Odpowiedzi 
w badaniu udzieliła reprezentatywna próba przedsiębiorstw z  wszystkich objętych badaniem państw 
członkowskich reprezentująca główne sektory gospodarki (rolnictwo, przemysł wytwórczy, przemysł inny niż 
wytwórczy oraz usługi). Badanie przeprowadzono w  różnych formach, obejmujących bezpośrednie bądź 
telefoniczne rozmowy z  pracownikami na stanowiskach kierowniczych w  przedsiębiorstwach, formularze 
papierowe przesyłane pocztą oraz sondaże internetowe. Zob. https://www.weforum.org/reports/the -global -
competitveness -report -2018   
112  Zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z  dnia 25 lipca 2018  r., LM, C -216/18 PPU, 
ECLI:EU:C:2018:586, pkt  66. Zob. również pkt  46 i 47 zalecenia CM/Rec(2010)12 i  uzasadnienie w  sprawie 
niezależności, efektywności i  odpowiedzialności sędziów  (przyjęte przez Komitet Ministrów Rady Europy 
w dniu 17 listopada 2010  r.), zgodnie z  którymi organ podejmujący decyzje w  sprawie wyboru i  kariery 
sędziów powinien być niezależny od władzy wykonawczej i  ustawodawczej. W  celu zagwarantowania 
niezależności tego organu co najmniej połowę jego członków powinni stanowić sędziowie wybrani przez 
osoby na równorzędnych stanowiskach. Jeżeli jednak przepisy konstytucyjne lub inne przepisy prawne 
stanowią, że głowa państwa, rząd lub władza ustawodawcza podejmują decy zje dotyczące wyboru i  kariery 
sędziów, niezależny i  właściwy organ w  znacznej części wywodzący się z  sądownictwa (nie naruszając 
zawartych w  rozdziale IV przepisów mających zastosowanie do Rad Sądownictwa) powinien być 
upoważniony do wydawania zaleceń lub  wyrażania opinii, które odpowiedni organ powołujący uwzględnia 
w praktyce.   
113 Zob. zalecenie CM/Rec(2010)12 z  uzasadnieniem w  sprawie niezależności, efektywności i  odpowiedzialności 
sędziów przyjętym przez Komitet Ministrów Rady Europy w  dniu 17 listopada  2010  r. (zwane dalej 
„zaleceniem CM/Rec(2010)12”).  
012345678
FINLLUDKIEUKBESEATEEDEFRPTCYCZROLTMTESITLVELSIBGHUPLSKHR
2010-12 2015-16 2016-17 2017-18 Badanie przeprowadzono w:
 
61 
 Tablica wyników przedstawia szereg wskaźników dotyczących sposobów, w  jakie 
zorganizowano systemy sądowe, aby chronić niezależność sądów.  
Niniejsza edycja tablicy wyników zawiera po raz pierwszy wskaźniki dotyczące organów i  władz 
uczestniczących w  postępowaniach dyscyplinarnych wobec sędziów (wykresy 52 i  53), a  także – 
podobnie jak w  ubiegłym roku – wskaźnik dotyczący powoływania sędziów zasiadających 
w Radach Sądownictwa (wykres 54) (114). W wydaniu tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości 
z 2019  r. rozszerzono przegląd dotyczący sposobu, w  jaki zarządza się prokuraturą i  w jaki jest 
ona zorganizowana w  państwach członkowskich (wykresy 55, 56 i  57) (115). Na wykresach 
przedstawione są krajow e ramy obowiązujące w  grudniu 2018  r. 
Wykresy zaprezentowane w  tablicy wyników nie obejmują oceny skuteczności takich gwarancji 
ani nie przedstawiają danych ilościowych w  tym zakresie. Nie służą one odzwierciedleniu 
złożoności i  szczegółowych informacji do tyczących tych gwarancji. Większa liczba gwarancji 
nie zapewnia sama w  sobie skuteczności systemu wymiaru sprawiedliwości. Należy także 
zauważyć, że wdrażanie strategii i  praktyk mających na celu promowanie uczciwości 
i zapobieganie korupcji w  sądownictwie  ma również zasadnicze znaczenie dla zagwarantowania 
niezależności sądów. W  ostatecznym rozrachunku zapewnienie skutecznej ochrony niezależności 
sądów wymaga kultury uczciwości i  bezstronności przyjmowanej przez sędziów i  przestrzeganej 
przez ogół społecze ństwa.  
  
                                                           
114  Wykresy opierają się na odpowiedziach na pytania zawarte w  zaktualizowanym kwestionariuszu 
przygotowanym przez Komisję w  ścisłym powiązaniu z ENCJ. W  przypadku państw członkowskich, 
w których nie istni eją Rady Sądownictwa, lub które nie są członkami ENCJ, lub których członkostwo w 
ENCJ zostało zawieszone (CZ, DE, EE, CY, LU, AT, PL i FI), odpowiedzi na pytania zawarte 
w zaktualizowanym kwestionariuszu uzyskano w  wyniku współpracy z  Siecią Prezesów Sądów  Najwyższych 
Unii Europejskiej.  
115  Wykresy opierają się na odpowiedziach na pytania zawarte w  zaktualizowanym kwestionariuszu 
przygotowanym przez Komisję w  ścisłej współpracy z  grupą ekspertów ds. prania pieniędzy i  finansowania 
terroryzmu.  
 
62 
 – Gwarancje w  zakresie postępowania dyscyplinarnego w  odniesieniu do sędziów  – 
Postępowania dyscyplinarne wobec sędziów należą do najbardziej delikatnych sytuacji pod 
względem niezależności sądów. Według Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej  „Wymóg 
niezawisłości zakłada również, że system środków dyscyplinarnych dla osób, którym powierzono 
zadanie sądzenia, przewiduje niezbędne gwarancje w  celu uniknięcia ryzyka wykorzystywania 
takiego systemu do politycznej kontroli treści orzeczeń sądowych”  (116). Zbiór zabezpieczeń 
wskazanych przez Trybunał Sprawiedliwości jako kluczowe dla ochrony niezależności 
sądownictwa obejmuje przepisy określające zarówno działanie stanowiące przewinienia 
dyscyplinarne oraz kary mające rzeczywiście zastosowanie, przepis y przewidujące 
zaangażowanie niezależnego organu zgodnie z  procedurą, która w  pełni chroni prawa wynikające 
z art. 47 i  48 Karty, w  szczególności prawa do obrony, a  także przepisy, które określają 
możliwość wniesienia powództwa sądowego kwestionującego orz eczenia organów 
dyscyplinarnych (117). Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że „art.  267 TFUE przyznaje sądom 
krajowym jak najszersze uprawnienie do wystąpienia do Trybunału (...) na każdym etapie 
postępowania, jaki uznają za stosowny” (118). Trybunał dodał, że ja kikolwiek przepis krajowy 
hamujący tę swobodę „w celu uniknięcia (...) narażenia się na sankcje dyscyplinarne (...) narusza 
przyznane sądom krajowym w  art. 267 TFUE prerogatywy i  w konsekwencji wpływa na 
skuteczność ustanowionej w  ramach mechanizmu odesłan ia prejudycjalnego współpracy między 
Trybunałem a  sądami krajowymi” (119). Trybunał następnie uznał, że „Gwarancję związaną 
z niezależnością sędziów stanowi okoliczność, że nie podlegają oni sankcjom dyscyplinarnym za 
skorzystanie z  możliwości skierowania wn iosku o  wydanie orzeczenia w  trybie prejudycjalnym 
do Trybunału” (120). 
Zgodnie z  normami Rady Europy postępowania dyscyplinarne wobec sędziów mogą być 
prowadzone w  przypadku, nie wypełniają oni swoich obowiązków w  sposób skuteczny 
i właściwy (121). Interpreta cja prawa, ocena stanu faktycznego lub wagi dowodów 
przeprowadzana przez sędziów w  celu ustalenia przypadków nie powinny skutkować 
odpowiedzialnością cywilną ani dyscyplinarną, z  wyjątkiem przypadków umyślnego działania 
lub rażącego niedbalstwa (122). Ponadt o postępowanie dyscyplinarne powinno być prowadzone 
przez niezależny organ pełniący funkcję sądu z  uwzględnieniem wszelkich gwarancji rzetelnego 
procesu sądowego. Sędzia, wobec którego prowadzone jest postępowanie dyscyplinarne, 
powinien mieć prawo odwołan ia się od orzeczenia i  sankcji. Sankcje dyscyplinarne powinny być 
proporcjonalne (123). 
Wykres 52 przedstawia przegląd organów odpowiedzialnych za podejmowanie decyzji w  sprawie 
sankcji dyscyplinarnych wobec zwykłych sędziów, którymi mogą być: a) zwykłe niezależne 
organy, takie jak sądy (sąd najwyższy, sąd administracyjny lub prezes sądu) lub Rady 
Sądownictwa; lub b) inne organy, których członkowie są specjalnie powoływani przez Radę 
                                                           
116  Zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z  dnia 25 lipca 2018  r., LM, C -216/18 PPU, 
ECLI:EU:C:2018:586, pkt  67. 
117  Zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z  dnia 25 lipca 2018  r., LM, C -216/18 PPU, 
ECLI:EU:C:2018:586, pkt  67. 
118  Zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z  dnia 5 lipca 2016  r., Ognyanov, C -614/14, 
ECLI:EU:C:2016:514, pkt  17.  
119  Zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z  dnia 5 lipca 2016  r., Ognyanov, C -614/14, 
ECLI:EU:C:2016:514, pkt  25.  
120  Zob. postanowienie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z  dnia 12 lutego 2019  r., RH, C -8/19, 
ECLI:EU:C:2019:110, pkt  47. 
121  Pkt 69 zalecenia CM/Rec(2010)12.  
122  Pkt 66 zalecenia CM/Rec(2010)12.  
123  Pkt 69 zalecenia CM/Rec(2010)12.  
 
63 
 Sądownictwa, przez sędziów lub przez organ wykonawczy właściwy do orzeka nia 
w postępowaniach dyscyplinarnych wobec sędziów.  
  
 
64 
 Wykres 52: Organ orzekający w  sprawie sankcji dyscyplinarnych wobec sędziów  (*) (124) 
 
(*) BG: prezes sądu może nakładać mniej rygorystyczne sankcje dyscyplinarne. CZ: sprawy dys cyplinarne rozpatrują izby 
dyscyplinarne Najwyższego Sądu Administracyjnego. Prezes sądu przedstawia kandydatów na członków spośród listy sędziów, 
którzy następnie są wybierani losowo. DK: Sąd Dyscyplinarny dla Kadr Sądownictwa, którego członków proponuje kilka 
podmiotów (organy sądownictwa, kancelarie prawne i  organizacje publiczne) i  mianuje Ministerstwo Sprawiedliwości zgodnie 
z zaleceniem Rady ds. Powoływania Sędziów (niezależnego organu). DE: środki dyscyplinarne mogą być stosowane w  ramach 
formalnych postępowań dyscyplinarnych (sekcja 63 niemieckiej ustawy o  sądownictwie) przez sądy ds. służby publicznej 
(Dienstgerichte der Länder w  sprawach dotyczących sędziów krajów związkowych i  Dienstgericht des Bundes w  sprawach 
dotyczących sędziów na szczeblu fed eralnym), które pełnią funkcję specjalnych paneli w  sądach powszechnych. Członków tych 
paneli powołują sędziowie (Präsidium) danego sądu (sądu okręgowego wyższej instancji lub sądu okręgowego lub Federalnego 
Trybunału Sprawiedliwości). Mniej rygorystyczne środki dyscyplinarne, takie jak nagana, może nakładać w  drodze orzeczeń 
dyscyplinarnych (sekcja 64 niemieckiej ustawy o  sądownictwie) prezes sądu lub Ministerstwo Sprawiedliwości (zarówno na 
szczeblu krajów związkowych, jak i na szczeblu federalnym). EE: sprawy dyscyplinarne rozpatruje Sędziowska Izba 
Dyscyplinarna, której członkowie są powoływani przez Sąd Najwyższy oraz walne zgromadzenie wszystkich estońskich sędziów. 
IE: sędziowie nie podlegają organowi dyscyplinarnemu ani systemowi dyscyplinarnemu, z  wyjątkiem procedury przewidzianej 
w konstytucji, zgodnie z  którą sędzia może zostać odwołany ze stanowiska za stwierdzone przewinienie lub niezdolność do 
wykonywania obowią zków na mocy uchwał podejmowanych przez obie izby parlamentu (the Oireachtas) zawierających wezwanie 
do odwołania sędziego. EL: Władzę dyscyplinarną w  stosunku do sędziów orzekających w  pierwszej i  drugiej instancji sprawują 
rady, w  skład których wchodzą z wykli sędziowie wyższej rangi wybierani w  drodze losowania. Władzę dyscyplinarną w  stosunku 
do sędziów wyższej rangi wykonuje Najwyższa Rada Dyscyplinarna. LV: sprawy dyscyplinarne rozpatruje Sędziowska Komisja 
Dyscyplinarna, której członkowie są powoływan i przez zgromadzenie ogólne sędziów. ES: decyzje dyscyplinarne w  sprawie 
drobnych przewinień dyscyplinarnych są podejmowane przez izbę zarządzającą odpowiedniego sądu okręgowego (Wysoki 
Trybunał, Krajowy Sąd Karny i  Administracyjny oraz Sąd Najwyższy ). LT: w pierwszej  instancji rozstrzyga Sędziowski Sąd 
Honorowy, którego członkowie i  przewodniczący (sędzia, wybrany przez Radę Sądownictwa) zostają wskazani w  orzeczeniu Rady 
Sądownictwa. W  jego skład wchodzi sześciu sędziów wybranych i  powołanych przez Radę S ądownictwa, dwóch członków 
powołanych przez Prezydenta Republiki oraz dwóch członków powołanych przez przewodniczącego Seimas. W  drugiej instancji 
rozstrzyga Sąd Najwyższy. HU: sprawy dyscyplinarne są rozpatrywane przez Sąd ds. służby publicznej powołany p rzez Radę 
Sądownictwa. MT: rozstrzyga Komisja ds. Wymiaru Sprawiedliwości. PL: Minister Sprawiedliwości wybiera sędziów sądów 
dyscyplinarnych po przeprowadzeniu niewiążącej konsultacji z  Krajową Radą Sądownictwa. SI: sąd dyscyplinarny jest 
powoływany przez  Radę Sądownictwa spośród członków samej Rady i  spośród sędziów zaproponowanych przez Sąd Najwyższy. 
SK: Rada Sądownictwa powołuje komisje dyscyplinarne. W  przypadku Prezesa i  Wiceprezesa Sądu Najwyższego Trybunał 
Konstytucyjny jest właściwy w  sprawach dys cyplinarnych. SE: sędzia powołany na czas nieokreślony może zostać odwołany ze 
stanowiska jedynie w  przypadku, gdy popełnił poważne przestępstwo lub wielokrotnie zaniedbał swoje obowiązki, i  tym samym 
wykazał się wyraźną niezdolnością do sprawowania urzędu . W przypadku podjęcia decyzji o  usunięciu sędziego z  urzędu przez 
inny organ niż sąd (w praktyce przez Krajową Komisję Dyscyplinarną), taki sędzia może zwrócić się do sądu o  ponowne 
rozpatrzenie tej decyzji. UK (EN+WL ): zwierzchnik sądownictwa (Lord Chief  Justice) ma prawo, za zgodą lorda kanclerza, do 
wydania formalnej opinii, formalnego ostrzeżenia lub nagany w  stosunku do danego sędziego lub zawieszenia go w  sprawowaniu 
stanowiska w  określonych okolicznościach. UK (NI) : sprawy dyscyplinarne rozstrzyga L ord Chief Justice i  Rzecznik ds. 
Powoływania Sędziów.  
Na wykresie 53 przedstawiono przegląd organów, które przeprowadzają formalne postępowanie 
dyscyplinarne dotyczące sędziów. Nie dotyczy to wstępnych ustaleń koniecznych do podjęcia 
decyzji, czy wszcząć f ormalne postępowanie dyscyplinarne. Etap postępowania wyjaśniającego 
jest szczególnie delikatnym etapem postępowania dyscyplinarnego, gdyż może on mieć wpływ 
na niezależność sądów. Uprawnienia do prowadzenia czynności wyjaśniających mogą być 
wykonywane alb o (a) przez regularne niezależne organy, takie jak: prezesi sądów lub Rady 
                                                           
124  Dane groma dzone za pośrednictwem zaktualizowanego kwestionariusza przygotowanego przez Komisję 
w ścisłym powiązaniu z ENCJ. W  przypadku państw członkowskich, w  których nie istnieją Rady 
Sądownictwa lub które nie są członkami ENCJ lub których członkostwo w ENCJ zosta ło zawieszone 
odpowiedzi na pytania zawarte w  zaktualizowanym kwestionariuszu uzyskano w  wyniku współpracy z  Siecią 
Prezesów Sądów Najwyższych Unii Europejskiej.  
IEBEDKDELUNLAT FISEUKBG ESFRHR ITCYMT PTRO LTHU SISKCZEEELLVPL
Specjalny sąd, w którego skład wchodzą sędziowie wybierani przez Ministerstwa Sprawiedliwości
Specjalny sąd, w którego skład wchodzą sędziowie wybierani przez sędziów
Specjalny sąd, którego członków wybiera Rada SądownictwaZWYKŁY SĄD / DECYZJE 
PODEJMUJE PREZES SĄDUDECYZJE PODEJMUJE RADA 
SĄDOWNICTWAB
R
A
K
 
65 
 Sądownictwa, albo b) przez inne organy prowadzące takie czynności, specjalnie powołane przez 
Radę Sądownictwa, sędziów lub inne organy w  celu prowadzenia postępowania dyscyplinarneg o 
dotyczącego sędziów.  
Wykres 53: Osoba prowadząca formalne postępowanie dyscyplinarne wobec sędziów  (*) 
(125) 
 
(*) BG: postępowanie prowadzi główny sędzia administracyjny sądu lub Kolegium Sędziów przy Najwyższej Radzie Sądownictwa. 
CZ: Minister Sprawiedliwości może również prowadzić pewne czynności wstępne służące przygotowaniu wniosku o  wszczęcie 
postanowienia dyscypli narnego, zwykle w  porozumieniu z  prezesem sądu, w  którym zasiada dany sędzia. DK: postępowanie 
prowadzi Dyrektor Prokuratury. DE: brak jest formalnego etapu przygotowawczego. W  postanowieniach dotyczących mniej 
rygorystycznych środków dyscyplinarnych, taki ch jak nagana, ocenę okoliczności faktycznych przeprowadza prezes sądu 
i najwyższy organ służby publicznej (zazwyczaj ministerstwo sprawiedliwości, zarówno na szczeblu krajów związkowych, jak i na 
szczeblu federalnym). Najwyższy organ służby publicznej pod ejmuje decyzję w  sprawie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego 
przed sądem. Wówczas sąd przeprowadza formalne postępowanie wyjaśniające.  EE: postępowanie może przeprowadzić prezes 
sądu lub kanclerz sprawiedliwości (rzecznik praw obywatelskich). IE: sędzio wie nie podlegają organowi dyscyplinarnemu ani 
systemowi dyscyplinarnemu, z  wyjątkiem procedury przewidzianej w  konstytucji, zgodnie z  którą sędzia może zostać odwołany ze 
stanowiska za stwierdzone przewinienie lub niezdolność do wykonywania obowiązków na mocy uchwał podejmowanych przez 
obie izby parlamentu (the Oireachtas), zawierających wezwanie do odwołania sędziego. EL: sądy cywilne i  karne: Organ 
Inspekcji Sądowej, w  którego skład sędziowie zostają powołani w  drodze losowania. Sądy administracyjne: Pro wadzący 
postępowanie zostaje wybrany w  drodze losowania spośród członków Rady Stanu. ES: rzecznika odpowiedzialnego za czynności 
dyscyplinarne powołuje Rada Generalna Sądownictwa. Rzecznik ten jest wybierany spośród sędziów Sądu Najwyższego i  sędziów 
o stażu pracy w  zawodzie prawniczym powyżej 25 lat, lecz w  czasie kadencji jako rzecznik osoba ta pełni wyłącznie funkcję 
rzecznika. IT: Prokurator Generalny przy Sądzie Najwyższym (członek Rady Sądownictwa) jest uprawniony do prowadzenia 
postępowania wyjaśniaj ącego. CY: postępowanie prowadzi sędzia śledczy powołany przez Sąd Najwyższy. LV: postępowanie 
prowadzi Sędziowska Komisja Dyscyplinarna. HU: postępowanie prowadzi komisarz dyscyplinarny powoływany przez Sąd do 
spraw Służby Sądownictwa (sąd dyscyplinarny).  LT: Postępowanie prowadzi Komisja ds. etyki i  dyscypliny sędziów – której 
członkowie i  sędziowie (wybierani przez Radę Sądownictwa) są określani w  orzeczeniu Rady Sądownictwa – składająca się 
z czterech sędziów powoływanych przez Radę Sądownictwa, dwóch c złonków powoływanych przez prezydenta Republiki i  jednego 
członka powoływanego przez przewodniczącego Seimas. Przewodniczący Komisji ds. etyki i  dyscypliny sędziów ma prawo 
powierzyć prezesowi sądu, w  którym zasiada dany sędzia, lub prezesowi sądu wyższego  szczebla przeprowadzenia postępowania 
wyjaśniającego i  przedstawienie jego wyników. MT: postępowanie prowadzi Komisja ds. Wymiaru Sprawiedliwości. NL: 
postępowanie prowadzi prokurator generalny. PL: do przeprowadzenia postępowania Minister Sprawiedliwości  powołuje 
Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych i  jego dwóch zastępców (którzy z  kolei mogą powołać własnych 
zastępców spośród kandydatów zaproponowanych przez sędziów, a  w określonych okolicznościach sami mogą wybierać swoich 
zastępców). Mi nister Sprawiedliwości może przejąć każde toczące się postępowanie, powołując tymczasowego rzecznika 
dyscyplinarnego ministra sprawiedliwości do prowadzenia określonej sprawy dotyczącej sędziego. PT: postępowanie prowadzi 
Organ Inspekcji Sądowej powoływany  przez Radę Sądownictwa. RO: postępowanie prowadzi Organ Inspekcji Sądowej. SI: do 
celów prowadzenia postępowania Rada Sądownictwa powołuje prokuratora dyscyplinarnego spośród kandydatów 
zaproponowanych przez Sąd Najwyższy.  SK: postępowanie prowadzi komisj a dyscyplinarna powoływana przez Radę 
Sądownictwa. SE: w sprawach dotyczących poważnych zaniedbań obowiązków w  roli prokuratorów występują rzecznik 
parlamentarny i  Minister Sprawiedliwości. UK (EN+WL):  w zależności od charakteru sprawy i  etapu postępowania  
dyscyplinarnego w  danej sprawie skargi rozpatrują różne organy na poszczególnych etapach postępowania dyscyplinarnego: 
biuro ds. badania postępowania sędziów (Judicial Conduct Investigations Office) bada w  pierwszej kolejności dokumentację. 
Nominowani sęd ziowie, wybrani przez zwierzchnika sądownictwa (Lord Chief Justice), zazwyczaj orzekają wyłącznie na 
podstawie samej dokumentacji. Mogą oni jednak podjąć decyzję o  przesłuchaniu stron. Komisje dyscyplinarne, które wybiera 
Lord Chief Justice i  lord kanclerz , zazwyczaj badają dokumentację i  zbierają dowody z  zeznań osoby, której dotyczy skarga, 
a sędziowie śledczy, których wybiera Lord Chief Justice, zazwyczaj przesłuchują osobę, której dotyczy skarga, oraz mogą 
                                                           
125  Dane gromadzone za pośrednictwem zaktualizowanego kwestionariusza przygotowanego przez Komi sję 
w ścisłym powiązaniu z ENCJ. W  przypadku państw członkowskich, w  których nie istnieją Rady 
Sądownictwa lub które nie są członkami ENCJ lub których członkostwo w ENCJ zostało zawieszone 
odpowiedzi na pytania zawarte w  zaktualizowanym kwestionariuszu uzy skano w  wyniku współpracy z  Siecią 
Prezesów Sądów Najwyższych Unii Europejskiej.  
Prowadzący dochodzenie wybierany przez Ministra Sprawiedliwości
Prowadzący dochodzenie wybierany przez sędziów
Prowadzący dochodzenie wybierany przez Radę SądownictwaDOCHODZENIE PROWADZI PREZES 
SĄDUDOCHODZENIE 
PROWADZI RADA 
SĄDOWNICTWA / INNY 
NIEZALEŻNY ORGANBRAK
 
66 
 przesłuchać również inne osoby. Należy zauważyć , że postępowanie nie składa się ze wszystkich tych etapów w  przypadku każdej 
skargi. UK (NI):  Lord Chief Justice Irlandii Północnej.  
– Gwarancje w  zakresie nominowania sędziów zasiadających w  Radach Sądownictwa  – 
Rady Sądownictwa to kluczowe organy zapewniające niezależność sądów. Organizacja systemu 
wymiaru sprawiedliwości, obejmująca decyzję o  ewentualnym utworzeniu Rady Sądownictwa, 
leży w  gestii państw członkowskich. Utrwalone normy europejskie, w  szczególności zalecenie 
CM/Rec(2010)12, stanowią,  że „co najmniej połowę członków [Rad Sądownictwa] powinni 
stanowić sędziowie wybierani przez osoby na równorzędnych stanowiskach spośród wszystkich 
szczebli sądownictwa i  z poszanowaniem pluralizmu w  sądownictwie” (126). Na poniższym 
wykresie opisano, czy k adry wymiaru sprawiedliwości uczestniczą w  powoływaniu sędziów -
członków Rad Sądownictwa.  
Wykres 54: Powoływanie sędziów zasiadających w  Radach Sądownictwa: udział kadr 
wymiaru sprawiedliwości  (*) (127) 
 
 
 
(*) Wykresy przedstawiają p aństwa członkowskie w  porządku alfabetycznym ich nazw geograficznych w  ich 
własnych językach. Na wykresie przedstawione są krajowe ramy obowiązujące w  grudniu 2017  r.: DK: sędziowie 
zasiadający w  Radzie są wybierani przez sędziów. Wszystkich członków formalnie powołuje Minister 
Sprawiedliwości. EL: sędziowie zasiadający w  Radzie są wybierani w  drodze losowania. ES: sędziów zasiadających 
w Radzie powołuje parlament – rada p rzekazuje parlamentowi listę kandydatów, którzy otrzymali poparcie 
stowarzyszenia sędziów lub  25 sędziów. NL: sędziów zasiadających w  Radzie wybierają sędziowie, a  ich powołanie 
następuje na wniosek rady między innymi na podstawie opinii komisji selekcyjne j (w której skład wchodzą głównie 
sędziowie i  personel sądowy). Wszyscy członkowie Rady zostają formalnie powołani dekretem królewskim – aktem 
administracyjnym, który nie pozostawia władzy wykonawczej żadnej swobody uznania. PL: propozycje kandydatów 
na sę dziów zasiadających w  Radzie przedstawiają grupy co najmniej 2 000 obywateli lub  25 sędziów. Spośród 
kandydatów kluby poselskie wybierają nie więcej niż dziewięciu kandydatów, z  których Sejm tworzy ostateczną listę 
15 kandydatów do powołania przez Sejm. RO: kampanię i  wybory sędziów zasiadających w  Radach Sądownictwa 
organizuje Najwyższa Rada Sędziów. Po potwierdzeniu ostatecznej listy wybranych sędziów zasiadających w  Radzie 
Sądownictwa listę tę w  całości zatwierdza Senat. Senat może odmówić zatwierdzenia tej listy tylko wówczas, gdy 
doszło do naruszenia prawa w  ramach procedury wyboru członków rady, a  naruszenie to miało wpływ na wyniki 
wyborów. Senat nie ma swobody uznania w  zakresie wyboru kandydatów. UK: sędziowie zasiadający w  Radzie są 
wybierani przez  sędziów.  
                                                           
126  Pkt 27 zalecenia CM/Rec(2010)12; zob. również pkt C ppkt (ii) planu działania Rady Europy z  2016  r.; pkt  27 
opinii nr  10(2007) Rady Konsultacyjnej Sędziów Europejskich (CCJ E) do wiadomości Komitetu Ministrów 
Rady Europy, dotycząca Rady Sądownictwa w  służbie społeczeństwa; oraz pkt  2.3 sprawozdania ENCJ za 
lata 2010 –2011 dotyczącego Rad Sądownictwa.  
127  Dane gromadzone za pośrednictwem zaktualizowanego kwestionariusza przygoto wanego przez Komisję 
w ścisłym powiązaniu z ENCJ.  

 
67 
 – Środki bezpieczeństwa dotyczące funkcjonowania krajowych organów ścigania w UE  – 
Prokuratura odgrywa istotną rolę w  systemie sądownictwa karnego oraz we współpracy 
w sprawach karnych. Właściwe funkcjonowanie prokuratury krajowej ma duże znaczenie 
w przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i  walce z  korupcją. Zgodnie z  orzecznictwem Trybunału 
Sprawiedliwości w  kontekście decyzji ramowej w  sprawie europejskiego nakazu aresztowania 
(128) prokuratura może być uważana za organ sądowy państwa członkowsk iego odpowiedzialny 
za administrowanie wymiarem sprawiedliwości w  sprawach karnych za każdym razem, gdy 
można ją odróżnić od władzy wykonawczej zgodnie z  zasadą rozdziału władz, która 
charakteryzuje funkcjonowanie państwa prawa (129). 
Sposób organizacji prok uratury krajowej jest zróżnicowany na terytorium UE i  nie obowiązuje 
żaden jednolity model w  odniesieniu do wszystkich państw członkowskich. Powszechnie jednak 
dąży się do przyznawania prokuraturze większej niezależności, a  nie to tego, aby prokuratura 
była podporządkowana władzy wykonawczej lub z  nią powiązana (130). Uprawnienia w  zakresie 
zarządzania prokuratorami krajowymi oraz procedury powoływania i  odwoływania prokuratorów 
mogą mieć wpływ na zakres niezależności prokuratury. Niezależnie od modelu krajow ego 
systemu wymiaru sprawiedliwości lub tradycji prawnej, w  której system ten jest osadzony, 
zgodnie z  normami europejskimi państwa członkowskie muszą podejmować skuteczne działania 
w celu zagwarantowania, aby prokuratorzy byli w  stanie wypełniać swoje zaw odowe zadania 
i obowiązki w  odpowiednich warunkach prawnych i  organizacyjnych (131) oraz bez 
nieuzasadnionej ingerencji (132). W  szczególności, jeżeli rząd wydaje ogólne polecenie, na 
przykład w  kwestii polityki w  sprawach karnych, tego rodzaju polecenia muszą  być sporządzone 
na piśmie i  odpowiednio opublikowane (133). Jeżeli rząd jest uprawniony do wydawania poleceń 
w sprawie wszczęcia postępowania sądowego w  danej sprawie, w  odniesieniu do takiego 
polecenia należy zapewnić odpowiednie gwarancje (134). Zgodnie z  zaleceniem Komitetu 
Ministrów Rady Europy z  2000  r. należy zakazać wydawania poleceń w  sprawie zaniechania 
wszczęcia postępowania (135). Zainteresowane strony (w tym poszkodowani) powinni mieć 
możliwość zaskarżenia decyzji prokuratora o  zaniechaniu wszczęcia postępowania sądowego 
w danej sprawie (136). 
Na wykresie 55 przedstawiono zarys podziału głównych uprawnień w  zakresie zarządzania 
prokuratorami krajowymi między różnymi organami. Na wykresie wskazano, który organ – 
                                                           
128  Dz.U. L 190 z  18.7.2002, s. 1.  
129  Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z  dnia 10 listopada 2016  r., Openbaar Ministerie 
przeciwko Ruslanas Kovalkovas, C -477/16 PPU, ECLI:EU:C:2016:861, pkt  34 i 36; wyrok z  dnia 10 
listopada 2016  r., Openbaar Ministerie przeciwko Halil Ibrahim Özçelik, C -453/16 PPU, 
ECLI:EU:C:2016:860, pkt  32 i 34. Zob. także zalecenie (xii) w  opinii nr  13(2018) w  sprawie niezależności, 
odpowiedzialności i  etyki prokuratorów p rzyjętej przez Radę Konsultacyjną Prokuratorów Europejskich 
(CCPE).  
130  CDL -AD(2010)040 -e Sprawozdanie dotyczące norm europejskich w  zakresie niezależności systemu 
sądowego: część II — Prokuratura — przyjęte przez Komisję Wenecką — na jej  85 sesji plenarnej  (Wenecja, 
w dniach 17 –18 grudnia 2010  r.), pkt  26. 
131  Zalecenie Rec(2000)19 dotyczące roli prokuratury w  systemie sądownictwa karnego przyjęte przez Komitet 
Ministrów Rady Europy w  dniu 6 października 2000  r. (zalecenie z  2000  r.), pkt  4. 
132  Zalecenie z  2000 r., pkt  11 i  13. Zob. także zalecenie (i) oraz (iii) w  opinii nr  13(2018) w  sprawie 
niezależności, odpowiedzialności i  etyki prokuratorów przyjętej przez Radę Konsultacyjną Prokuratorów 
Europejskich (CCPE).  
133  Zalecenie z  2000  r., pkt  13 lit.  c). 
134  Zalecenie z  2000  r., pkt  13 lit.  d). 
135  Zalecenie z  2000  r., pkt  13 lit.  f). Zob. także zalecenie (iv) w  opinii nr  13(2018) w  sprawie niezależności, 
odpowiedzialności i  etyki prokuratorów przyjętej przez Radę Konsultacyjną Prokuratorów Europejskich 
(CCPE).  
136  Zalecenie z  2000  r., pkt  34. 
 
68 
 prokurator generalny; Rada Sądownictwa / R ada Prokuratorów; minister sprawiedliwości / rząd / 
prezydent; lub parlament – posiada następujące uprawnienia w  zakresie zarządzania:  
1) do wydawania ogólnych wytycznych dotyczących polityki w  kwestii ścigania,  
2) do wydawania poleceń w  sprawie wszczynani a postępowań sądowych w  indywidualnych 
sprawach,  
3) do oceny prokuratora,  
4) do awansowania prokuratora,  
5) do wycofania indywidualnej sprawy, która została przydzielona prokuratorowi (przekazania 
sprawy),  
6) do podjęcia decyzji w  sprawie środka dyscyplin arnego w  odniesieniu do prokuratora, oraz  
7) do przenoszenia prokuratorów bez ich zgody.  
Oprócz tych wybranych głównych uprawnień w  zakresie zarządzania te same organy lub inne 
organy mogą mieć dodatkowe uprawnienia w  stosunku do prokuratur krajowych (np. 
uprawnienia do rozwiązywania sporów kompetencyjnych między prokuraturami państw 
członkowskich; do  pozyskiwania danych i  informacji prokuratur niższego szczebla). Należy 
zauważyć, że inne organy mogą odgrywać pewną rolę w  przypadku wyżej wymienionych 
uprawnień w  zakresie zarządzania (np. sąd dyscyplinarny może zadecydować o  zastosowaniu 
określonych środków dyscyplinarnych).  
Wykres 55 przedstawia tylko oparty na faktach przegląd określonych elementów organizacji 
prokuratury, nie obejmuje natomiast oceny  skuteczności funkcjonowania prokuratury, co 
wymagałoby przeprowadzenia oceny jakościowej z  uwzględnieniem szczególnej sytuacji 
każdego państwa członkowskiego.   
Odsetek ten odzwierciedla podział siedmiu uprawnień w  zakresie zarządzania, o  których mowa 
powy żej, między cztery możliwe organy, bez ważenia każdego z  punktów pod względem 
znaczenia.  
Wykres 55: Podział głównych uprawnień w  zakresie zarządzania prokuraturą krajową  (*) 
(źródło: Komisja Europejska oraz grupa ekspertów ds. pran ia pieniędzy i  finansowania 
terroryzmu)  
 
(*) Wykresy przedstawiają państwa członkowskie w  porządku alfabetycznym ich nazw geograficznych w  ich własnych językach. 
Główne uprawnienia prokuratora generalnego w  zakresie zarządzania przedstawiono na wykresie 5 6. BE: Rada Sądownictwa: 
uprawnienie do podejmowania decyzji w  sprawie awansowania prokuratorów. Minister Sprawiedliwości: uprawnienie do 
wydawania ogólnych wytycznych dotyczących polityki w  kwestii ścigania na podstawie opinii Rady Prokuratorów Generalnyc h 
oraz wydawania poleceń w  sprawie wszczynania postępowań sądowych w  indywidualnych sprawach (prawo dotyczące 
pozytywnego nakazu sądowego w  sprawie wszczynania postępowań przewiduje art.  364 kodeksu postępowania karnego i  art. 151 
0%50%100%
BEBGCZDKDEEEIEELESFRHRITCYLVLTLUHUMTNLATPLPTROSISKFISEUK
Prokurator generalny Rada sądownictwa / rada prokuratorów
Ministra Sprawiedliwości / rząd / prezydent Parlament
BRAK 
DANYCH
 
69 
 ust. 1 konstytucji). BG: Rada Sądownictwa (kolegium prokuratorów Najwyższej Rady Sądownictwa): uprawnienia do 
podejmowania decyzji w  sprawie środków dyscyplinarnych wobec prokuratorów, indywidualnej oceny oraz awansów 
prokuratorów. Minister Sprawiedliwości może przedstawić propozy cję powołania, awansowania, degradacji, przeniesienia 
i odwołania ze stanowiska prokuratorów i  sędziów śledczych. CZ: Minister Sprawiedliwości: uprawnienie do podejmowania 
decyzji w  sprawie awansowania prokuratorów; uprawnienie do przenoszenia prokuratorów bez ich zgody tylko w  przypadku 
zmian organizacyjnych opartych na prawie. DK: Minister Sprawiedliwości: uprawnienia  do podejmowania decyzji w  sprawie 
środków dyscyplinarnych wobec prokuratorów oraz do podejmowania decyzji w  sprawie awansów prokuratorów. DE: Minister 
sprawiedliwości: uprawnienie do wydawania ogólnych wytycznych dotyczących polityki w  kwestii ścigania or az poleceń 
w sprawie wszczynania postępowań sądowych w  indywidualnych sprawach. EE: Postępowania dyscyplinarne wszczynane są na 
wniosek osoby zainteresowanej lub z  własnej inicjatywy przez Ministra Sprawiedliwości przeciwko prokuratorowi generalnemu, 
nacze lnemu prokuratorowi krajowemu lub naczelnemu prokuratorowi. EL: Najwyższa Rada Sądownictwa: uprawnienie do 
awansowania i  przenoszenia prokuratorów realizowane na mocy dekretu prezydenckiego.  Minister Sprawiedliwości 
w wyjątkowych przypadkach może wydawać o gólne dyrektywy informacyjne dla prokuratorów w  związku ze stosowaniem 
instrumentów prawnych przyjętych w  Radzie Unii Europejskiej dotyczących współpracy sądowej państw członkowskich 
w zakresie zapobiegania określonym rodzajom przestępstw oraz zwalczania i ch. ES: Rada Prokuratorów jest uprawniona do 
rozpatrywania decyzji wydanych przez prokuratora generalnego w  przypadkach określonych w  przepisach prawa. FR: Minister 
Sprawiedliwości: uprawnienie do wydawania ogólnych wytycznych dotyczących polityki w  kwesti i ścigania; uprawnienie do 
podejmowania decyzji w  sprawie środków dyscyplinarnych wobec prokuratorów w  związku z  opinią najwyższej rady sądownictwa 
(Conseil Supérieur de la Magistrature) (art.  65 francuskiej konstytucji oraz art.  48, 58 ust.  1 i 59 ordonan su). Jeżeli minister 
zamierza podjąć decyzję, która jest poważniejsza niż decyzja zaproponowana przez Najwyższą Radę Sądownictwa, należy 
przeprowadzić ponowne konsultacje z  Najwyższą Radą (art.  58 ust.  1 ordonansu). Prezydent Republiki wydaje dekret w  sprawie 
awansu prokuratora na podstawie opinii Najwyższej Rady Sądownictwa. Najwyższa Rada Sądownictwa wydaje opinie w  sprawie 
środków dyscyplinarnych, przeniesień prokuratorów bez ich zgody oraz awansów prokuratorów. HR: Rada Prokuratorów 
Krajowych: uprawnien ie do podejmowania decyzji w  sprawie środków dyscyplinarnych oraz awansowania prokuratorów. IT: 
Rada Sądownictwa: uprawnienia do podejmowania decyzji w  sprawie środka dyscyplinarnego wobec prokuratora, do 
przenoszenia prokuratorów bez ich zgody, do podejmo wania decyzji w  sprawie indywidualnej oceny prokuratora oraz do 
awansowania prokuratorów. CY: Prokuratora generalnego odwołuje Rada Sądownictwa. LV: Rada prokuratora generalnego: 
zgodnie z  art. 29 część 2 ustawy o  prokuraturze Rada, jako kolegialna instytu cja doradcza, dokonuje przeglądu głównych kwestii 
związanych z  organizacją i  funkcjonowaniem prokuratury i  wykonuje inne funkcje przewidziane w  ustawie (np. opracowuje 
i przyjmuje statuty dotyczące wyboru i  szkolenia kandydatów na stanowisko prokuratora or az składania przez nich egzaminów 
kwalifikacyjnych, a  także statutów dotyczących oceny pracy prokuratury). LT: parlament (Seimas) ustala priorytety operacyjne 
prokuratury i  sprawuje kontrolę parlamentarną w  zakresie czynności innych niż czynności procesowe . LU: Minister 
Sprawiedliwości może wydać prokuraturze polecenie wszczęcia postępowania sądowego w  danej sprawie (nie może jednak wydać 
polecenia nakazującego odmowę wszczęcia postępowania sądowego). Od ponad 20 lat nie wydano jednak żadnych tego typu 
poleceń. W  odniesieniu do tego typu poleceń nie istnieje żaden obowiązek prawny skonsultowania się z  prokuratorem lub 
zasięgnięcia opinii prokuratora generalnego. Wielki Książę, jako szef państwa, jest właściwy do podejmowania decyzji w  sprawie 
awansowania pro kuratorów na podstawie pozytywnej opinii prokuratora krajowego / Prokuratora Generalnego.  MT: Policja ma 
wyłączną kompetencję w  zakresie wszczynania i  prowadzenia postępowań karnych oraz pełni funkcję prokuratora przed niższym 
sądem; Prokurator Generalny p ełni funkcję prokuratora przed sądami najwyższej instancji, w  przypadku gdy finalizowane jest 
zestawienie dowodów przed sądami niższych instancji. NL: Rada Prokuratorów Generalnych (College van Procureurs -generaal): 
uprawnienie do wydawania ogólnych wytycz nych dotyczących polityki w  kwestii ścigania. Minister Sprawiedliwości: uprawnienie 
do wydawania ogólnych wytycznych dotyczących polityki w  kwestii ścigania oraz podejmowania decyzji w  sprawie określonych 
środków dyscyplinarnych wobec prokuratorów; może wy dać prokuraturze polecenie wszczęcia lub umorzenia postępowania 
sądowego w  danej sprawie, zanim to uczyni musi jednak uzyskać pisemną uzasadnioną opinię Rady Prokuratorów Generalnych 
(College van Procureurs -generaal) w  sprawie sugerowanych poleceń; wymagan e jest również powiadomienie parlamentu. Jak 
dotąd zdarzyło to się tylko raz ponad 20 lat temu. Szef prokuratury w  okręgu, w  którym pracuje prokurator, jest uprawniony do 
podejmowania decyzji w  sprawie środków dyscyplinarnych oraz oceny prokuratorów. AT: M inister Sprawiedliwości: 
uprawnienia do wydawania ogólnych wytycznych dotyczących polityki w  kwestii ścigania oraz poleceń w  sprawie wszczynania 
postępowań sądowych w  sprawach indywidualnych za zgodą niezależnego organu (Weisungsrat) ustanowionego przy 
Prokuraturze Generalnej. Uprawnienia prokuratora generalnego nie obejmują zarządzania bezpośredniego prokuraturą, jak 
określono w  karcie. Pozostałe uprawnienia w  zakresie zarządzania przedstawione w  karcie posiada prokurator najwyższy rangą 
lub niezależna rad a ds. personelu (Personalkommission) składająca się z  czterech członków, którzy muszą być prokuratorami 
(zob. komentarz pod wykresem 56). W  odniesieniu do awansowania prokuratora proces ten wymaga złożenia wniosku o  wyższe 
stanowisko i  odbywa się zgodnie z  zasadami mającymi zastosowanie w  przypadku powoływania na stanowisko prokuratora (tj. 
przedłożenie wniosku przez niezależną radę ds. personelu (Personalkommission), uprawnienie do powołania przez Prezydenta 
Federacji delegowane Ministrowi Sprawiedliwości) . Sądy dyscyplinarne posiadają uprawnienia do podejmowania decyzji 
w sprawie środka dyscyplinarnego wobec prokuratora, a  także przenoszenia prokuratorów w  ramach sankcji. PL: Prokurator 
Generalny jest również Ministrem Sprawiedliwości. PT: Rada Sądownictwa : uprawnienie do podejmowania decyzji w  sprawie 
środka dyscyplinarnego wobec prokuratorów, do przenoszenia prokuratorów bez ich zgody, do podejmowania decyzji w  sprawie 
indywidualnej oceny prokuratora oraz do awansowania prokuratorów. Parlament może wydać ogólne wytyczne w  sprawie 
polityki w  kwestii ścigania. RO: Rada Sądownictwa: uprawnienie do podejmowania decyzji w  sprawie środka dyscyplinarnego 
wobec prokuratorów oraz awansowania prokuratorów (zgodnie z  art. 40 ust.  2 lit.  i) ustawy nr  317/2004 służba p rokuratorska 
Najwyższej Rady Sędziów (SCM) wydaje decyzje w  sprawie awansów prokuratorów, jednak o  awansie decyduje dopiero konkurs 
(art. 43 ustawy nr  303/2004)). Zgodnie z  niedawno  zmienionym art.  69 ustawy nr  304/2004 w  sprawie organizacji wymiaru 
sprawi edliwości Minister Sprawiedliwości może wystąpić do prokuratora generalnego kierującego prokuraturą przy Wysokim 
Trybunale Kasacyjnym i  Sprawiedliwości lub, w  zależności od przypadku, do prokuratora naczelnego stojącego na czele 
Krajowego Wydziału Antykoru pcyjnego w  prokuraturze o  przekazanie informacji na temat działalności prokuratur oraz może 
wydać pisemne wytyczne w  sprawie działań, jakie należy podjąć w  kierunku zapobiegania i  kontroli przestępczości. Zgodnie 
z art. 40 ust.  2 lit.  h) ustawy nr  317/2004  w sprawie Najwyższej Rady Sędziów służba prokuratorska działająca w  ramach 
Najwyższej Rady Sędziów jest właściwa do rozstrzygania w  przedmiocie skarg dotyczących ostatecznych decyzji komitetu 
 
70 
 oceniającego (ocen). Zgodnie z  art. 39 ust.  3 ustawy nr  303/200 4 w sprawie statutu sędziów i  prokuratorów indywidualną ocenę 
prokuratorów przeprowadzają specjalne komisje powoływane decyzją Najwyższej Rady Sędziów. SI: Krajowa Rada 
Prokuratorów: uprawnienia do przenoszenia prokuratorów bez ich zgody, do podejmowania d ecyzji w  sprawie indywidualnej 
oceny prokuratora oraz do awansowania prokuratorów. Ponadto Krajowa Rada Prokuratorów jest odpowiedzialna za 
powoływanie i  odwoływanie szefów biur prokuratury okręgowej, ocenę wyników i  awansowanie, przenoszenie, delegowanie 
i uczestniczenie w  procedurze powoływania prokuratorów krajowych, wydawanie opinii dotyczących polityki w  kwestii ścigania, 
oceny wyników oraz skuteczności funkcjonowania biur prokuratury krajowej, ochrony samodzielności w  zakresie obsługi 
prokuratorskiej na szczeblu krajowym oraz realizacji innych działań w  zgodzie z  ustawą o  prokuraturze. SK: uprawnienia Rady 
Prokuratorów nie obejmują zarządzania bezpośredniego prokuraturą, jak określono w  karcie. Rada Prokuratorów posiada inne 
uprawnienia (np. podejmuje decyzje w  sprawie zastrzeżeń zgłaszanych przez prokuratorów w  odniesieniu do treści oceny, do 
której szef prokuratury się nie zastosował, oraz wydaje opinie w  sprawie tymczasowego przeniesienia prokuratora do innej 
prokuratury). SE: rząd może wydać ogólne wytyczne w  sprawie polityki w  kwestii ścigania.  
Na wykresie 56 przedstawiono oparty na faktach przegląd głównych uprawnień prokuratora 
generalnego w  zakresie zarządzania prokuratorami: 1) do wydawania ogólnych wytycznych 
dotyczących polityki w  kwestii ści gania; 2) do wydawania poleceń w  sprawie wszczynania 
postępowań sądowych w  indywidualnych sprawach; 3) do oceny prokuratorów; 4) do 
awansowania prokuratorów; 5) do relegowania indywidualnej sprawy, która została przydzielona 
prokuratorowi (przekazania spra wy); 6) do podjęcia decyzji w  sprawie środka dyscyplinarnego 
w odniesieniu do prokuratora; oraz 7) do przenoszenia prokuratorów bez ich zgody. Poza tymi 
uprawnieniami prokurator generalny może mieć inne uprawnienia, których nie przedstawiono na 
wykresie(137). 
  
                                                           
137  Przykładowo prokurator generalny może odgrywać rolę w  organach odpowiedzialnych za decyzje dotyczące 
prokuratorów, nawet jeśli bezpośrednio nie podejmują takich decyzji.  
 
71 
 Wykres 56: Uprawnienia prokuratora generalnego w  zakresie zarządzania  (*) (źródło: 
Komisja Europejska oraz grupa ekspertów ds. prania pieniędzy i  finansowania terroryzmu)  
 
(*) Wykresy przedstawiają państwa członkowskie w  porządku alfabetycznym ich nazw geograficznych w  ich własnych językach. 
BE: W odniesieniu do  uprawnienia do wydawania poleceń w  sprawie wszczynania postępowań sądowych w  indywidualnych 
sprawach prawo dotyczą ce nakazu sądowego w  sprawie wszczynania postępowań przed prokuratorem królewskim przewiduje 
art. 364 kodeksu postępowania karnego. Art. 150 ust.  2 i art. 138 ust.  2 kodeksu postępowania cywilnego przewidują ogólne 
prawo dotyczące sprawowania zwierzchnictw a nad prokuratorem królewskim. CZ: uprawnienie do wydawania poleceń w  sprawie 
wszczynania postępowań sądowych w  indywidualnych sprawach wyłącznie w  ramach Prokuratury Generalnej oraz w  odniesieniu 
do prokuratur wysokiego szczebla. EL: Prokurator Sądu Najwy ższego (tj. prokurator generalny) ma prawo kierować ogólne 
wskazówki i  zalecenia do wszystkich prokuratorów w  państwie dotyczące wykonywania spoczywających na nich obowiązków, 
przy czym adresaci jego wytycznych i  zaleceń oczywiście nie są zobowiązani do fo rmułowania i  wydawania swoich opinii. ES: 
Prokurator Generalny ustanawia wewnętrzne nakazy i  polecenia odpowiednie dla prokuratury oraz wykonywania funkcji 
prokuratorskich, które mogą być ogólne lub związane z  konkretnymi sprawami. Ogólne wytyczne są niezb ędne w  celu utrzymania 
zasady jedności działania i są zasadniczo określane w  drodze okólników, poleceń i  konsultacji.  Jeśli chodzi o  przeniesienia bez 
zgody, to mają one miejsce tylko w  przypadku dużego obciążenia pracą. IT: prokuratorzy generalni sądu ape lacyjnego mają 
uprawnienia do relegowania indywidualnej sprawy, którą przydzielono danemu prokuratorowi terytorialnemu, w  przypadku 
bezczynności; ponadto mają uprawnienia w  zakresie pozyskiwania danych i  informacji od prokuratur właściwych dla danego 
obsza ru (terytorialnych) oraz przekazywania ich prokuratorowi generalnemu w  Sądzie Kasacyjnym w  celu sprawdzenia 
prawidłowego i  jednolitego funkcjonowania prokuratur oraz zgodności z  zasadami rzetelnego procesu sądowego. Prokurator 
generalny w  Sądzie Kasacyjnym  jest odpowiedzialny na mocy praca za sprawowanie kontroli nad krajową dyrekcją ds. walki 
z mafią; ponadto odpowiada za rozstrzyganie konfliktów dotyczących kompetencji między dwoma prokuraturami terytorialnymi 
lub większą ich liczbą. CY: Prokurator genera lny posiada uprawnienia w  zakresie podejmowania decyzji w  sprawie środków 
dyscyplinarnych wobec prokuratorów w  przypadkach pomniejszych naruszeń dyscyplinarnych. W  przypadku poważnych 
przewinień dyscyplinarnych prokurator generalny nie proponuje sankcji, l ecz zaleca zastosowanie środków dyscyplinarnych przez 
komisję ds. służby publicznej. LT: Jeżeli chodzi o  uprawnienia w  zakresie wydawania poleceń dotyczących indywidualnych 
spraw, prokurator generalny nie może wydawać zaleceń w  sprawie decyzji, jaką należy  podjąć; jeśli chodzi o  uprawnienie do 
podejmowania decyzji w  sprawie awansowania prokuratorów, decyzje w  sprawie wniosków komisji ds. naboru prokuratorów lub 
naczelnej komisji ds. wyboru prokuratorów podejmuje prokurator generalny. LU: Prokurator generaln y ma prawo wydać 
prokuraturze polecenie wszczęcia postępowania sądowego w  danej sprawie (nie może jednak wydać polecenia nakazującego 
odmowę wszczęcia postępowania sądowego). W  odniesieniu do awansowania prokuratorów prokurator krajowy / prokurator 
general ny, po uzyskaniu pozytywnej opinii, przedstawia organowi wykonawczemu propozycję awansu, a  głowa państwa składa 
podpis pod nominacją. AT: uprawnienia prokuratora generalnego nie obejmują zarządzania bezpośredniego prokuraturą, jak 
określono w  karcie. Proku ratorom na wyższych szczeblach przysługują następujące uprawnienia: do wydawania ogólnych 
wytycznych dotyczących polityki w  kwestii ścigania w  ramach właściwych okręgów, do wydawania poleceń w  sprawie 
wszczynania postępowań sądowych w  indywidualnych sprawa ch, do przenoszenia prokuratorów bez ich zgody z  powodów 
organizacyjnych (np. konieczności radzenia sobie z  nadmiernym obciążeniem pracą lub długotrwałymi zwolnieniami lekarskimi 
w jednym organie ścigania – wyłącznie w  swoim okręgu i  przez ograniczony czas ). Szef odpowiedniego organu ścigania posiada 
uprawnienia w  zakresie wydawania poleceń w  sprawie wszczynania postępowań sądowych w  indywidualnych sprawach oraz 
relegowania danej sprawy indywidualnej, którą przypisano do danego prokuratora (przekazania spra wy). Niezależny organ ds. 
personelu (Personalkommission), w  skład którego wchodzi czterech członków, którzy muszą być prokuratorami, posiada 
uprawnienia w  zakresie oceny prokuratorów. PL: Prokurator generalny jest również ministrem sprawiedliwości. RO: Pro kurator 
BEBGCZDKDEEEIEELESFRHRITCYLVLTLUHUMTNLATPLPTROSISKFISEUK
Przenoszenie bez zgody
Podejmowanie decyzji w sprawie środków dyscyplinarnych
Relegowanie indywidualnej sprawy, która została przydzielona prokuratorowi
Awansowanie
Indywidualna ocena
Instrukcje w poszczególnych sprawach
Ogólne wytyczne w sprawie polityki w kwestii ścigania
BRAK DANYCH
 
72 
 generalny jest uprawniony do przeniesienia indywidualnej sprawy z  jednej jednostki ścigania do drugiej oraz wydania ogólnych 
wytycznych dotyczących polityki w  kwestii ścigania (zaleceń) w  celu zapewnienia jednolitego podejścia do dochodzeń. SI: 
zarówno prokurator generalny, jak i  szef prokuratury krajowej są uprawnieni do wydawania ogólnych wytycznych dotyczących 
polityki w  kwestii ścigania oraz relegowania indywidualnej sprawy przydzielonej danemu prokuratorowi.  
Na wykresie 57 przedstawiono przeglą d organów (Rada Sądownictwa / Rada Prokuratorów / sąd, 
ministerstwo sprawiedliwości, prokurator generalny / prokuratura) zajmujących się 
powoływaniem i  odwoływaniem prokuratorów krajowych, ale nie uwzględniono powoływania 
i odwoływania prokuratorów general nych czy innych osób zajmujących powiązane stanowiska 
kierownicze. Na wykresie przedstawiono różnorodność modeli organizacji prokuratury 
w różnych państwach członkowskich skupiających się wokół władzy wykonawczej lub 
sądownictwa. Na wykresie pokazano równi eż rolę prokuratora generalnego i  Rad Sądownictwa / 
Rad Prokuratorów jako podmiotów istotnych w  odniesieniu do powoływania i  odwoływania 
prokuratorów.  
Wykres 57: Powoływanie i  odwoływanie prokuratorów krajowych  (*) (źródło: Komisja  
Europejska oraz grupa ekspertów ds. prania pieniędzy i  finansowania terroryzmu)  
 
(*) BE: Wniosek w  sprawie powołania: Rada Sądownictwa. Decyzja w  sprawie powołania: głowa państwa na podstawie opinii 
Ministra Sprawiedliwości. Wniosek o  odwołanie: sąd dyscyplinarny. Decyzja w  sprawie odwołania: głowa państwa na podstawie 
opinii Ministra Sprawi edliwości. BG: Decyzja w  sprawie powołania i  odwołania: Izba Prokuratorów Rady Sądownictwa. CZ: 
Wniosek w  sprawie powołania: prokurator generalny. Wniosek o  odwołanie: prokurator generalny, naczelni prokuratorzy 
krajowi i  Minister Sprawiedliwości. Decyzja w sprawie oddalenia: sąd. DK: Wniosek w  sprawie powołania: Prokurator 
generalny przedstawia ostateczne kandydatury na stanowisko aplikantów prokuratorskich (na okres około trzech lat) do 
ministerstwa sprawiedliwości, które powołuje kandydatów. Jeżeli aplik ant prokuratorski zda egzamin i  następnie przejdzie 
szkolenie, taki kandydat zostanie prokuratorem. EE: Wniosek w  sprawie powołania: komisja ds. konkursów prokuratorskich 
w przypadku wyspecjalizowanych prokuratorów, prokuratorów okręgowych i  asystentów pro kuratorów; prokuratorzy naczelni 
w przypadku prokuratorów wyższego szczebla. Decyzja w  sprawie powołania i  odwołania: prokurator generalny. IE: Wniosek 
w sprawie powołania: konkurs rekrutacyjny w  ramach licencji na nabór wydawanej przez komisję ds. powoływ ania do służby 
publicznej (Commission on Public Service Appointments, CPSA) zazwyczaj przeprowadzany przez Biuro dyrektora prokuratury 
(lub ewentualnie przez służbę ds. nominacji publicznych). Decyzja w  sprawie powołania: Dyrektor prokuratury. Wniosek 
o odwołanie: Biuro Dyrektora prokuratury na warunkach określonych przez ministra finansów, wydatków publicznych i  reformy. 
Decyzja w  sprawie oddalenia: Zastępca dyrektora prokuratury (dyrektor prokuratury w  przypadku prokuratorów klasyfikowanych 
jako urzędnikó w wyższego szczebla i  wyżej). ES: Wniosek w  sprawie powołania: Prokurator generalny na podstawie 
sprawozdania Rady Prokuratorów po uzyskaniu opinii Naczelnej Rady Prokuratorów odpowiedniej wspólnoty autonomicznej 
w przypadku stanowisk w  prokuraturze objęte j jej zasięgiem terytorialnym. Decyzja w  sprawie powołania: rząd. Wniosek 
o odwołanie: prokurator generalny. Decyzja w  sprawie oddalenia: Minister Sprawiedliwości po otrzymaniu pozytywnego 
sprawozdania Rady Prokuratorów. EL: Wniosek w  sprawie powołania: Mi nisterstwo Sprawiedliwości corocznie wydaje decyzję 
ministerialną w  sprawie egzaminu wstępnego do krajowej szkoły sądownictwa dla aplikantów prokuratorskich. Na ten proces – 
przeprowadzany przez komisję w  składzie pięcioosobowym – obecnie składa się z  części pisemnej i  ustnej. Kandydaci, którzy 
zdadzą egzamin, dostają się do greckiej krajowej szkoły sądownictwa i  rozpoczynają 16 -miesięczny kurs obejmujący teorię 
i praktykę. Szkolenie zakończone jest egzaminem, na podstawie którego tworzy się listę osób w  kolejności odzwierciedlającej ich 
osiągnięcia. W  zależności od zajmowanego miejsca na liście kandydatów przydziela się do właściwego sądu. Decyzja w  sprawie 
powołania: kandydatów na stanowisko prokuratora powołuje się w  drodze dekretu prezydenckiego. Wniosek  o odwołanie: 
Minister Sprawiedliwości. Decyzja w  sprawie oddalenia: wyrok sądu wydany przez rady dyscyplinarne, o  których mowa w  art. 91 
ust. 2 konstytucji i  w skład których wchodzą sędziowie zawodowi. FR: Wniosek w  sprawie powołania: Minister Sprawiedliw ości 
na podstawie niewiążącej opinii Rady Sądownictwa. Decyzja w  sprawie powołania: Prezydent Republiki. Wniosek o  odwołanie: 
BEBGCZDKEEIEESELFRHRITCYLVLTLUHUMTNLATPLPTROSISKFISEDEUK
Prokurator generalny / prokuratura
Rada Sądownictwa / Rada Prokuratorów / sąd / inny niezależny organ
Minister Sprawiedliwości
Prokurator generalny / prokurator wyższego szczebla / organ w ramach prokuraturyPOWOŁYWANIE
PROPONOWANIE
KANDYDATÓWODWOŁYWANIE
PROPONOWANIE
ODWOŁYWANIEB
R
A
KD
A
N
Y
C
H
 
73 
 Minister Sprawiedliwości na podstawie niewiążącej opinii Rady Sądownictwa. Decyzja w  sprawie oddalenia: Prezydent 
Republiki. IT: Decyzja w  sprawie powołania: w  odpowiedzi na wniosek Rady Minister Sprawiedliwości wydaje dekret 
ministerialny w  sposób pozbawiony uznaniowości co do powołania lub niepowołania innego kandydata niż zaproponowany 
aplikant prokuratorski. CY: Wniosek w  sprawie  powołania/odwołania: Prokurator Generalny. Decyzja w  sprawie 
powołania/odwołania: komisja ds. służby publicznej zgodnie z  opinią Prokuratora Generalnego. LT: Wniosek w  sprawie 
powołania: komisja ds. naboru prokuratorów (w skład której wchodzi dwóch prokuratorów nominowanych przez radę kolegialną, 
dwóch prokuratorów nominowanych przez prokuratora generalnego oraz po jednym członku nominowanym przez prezydenta 
Republiki, przewodniczącego Seimas oraz premiera). Decyzja w  sprawie powołania: prokurator generalny. Wniosek o  odwołanie: 
komisja prokuratorów ds. etyki (w takim samym składzie jak komisja ds. naboru prokuratorów). LU: Wniosek w  sprawie 
powołania: Na pods tawie pozytywnej opinii prokuratora generalnego Minister Sprawiedliwości przedkłada propozycję nominacji 
Wielkiemu Księciu. Decyzja w  sprawie powołania: głowa państwa. Wniosek o  odwołanie: prokurator generalny. Decyzja 
w sprawie oddalenia: sąd HU: Wniosek/ decyzja w  sprawie powołania: prokurator wyższego szczebla. Wniosek o  odwołanie: 
prokurator wyższego szczebla. Decyzja w  sprawie oddalenia: prokurator generalny. MT: Policja ma wyłączną kompetencję 
w zakresie wszczynania i  prowadzenia postępowań karnych ora z pełni funkcję prokuratora przed niższym sądem; Prokurator 
generalny pełni funkcję prokuratora przed sądami najwyższej instancji, w  przypadku gdy finalizowane jest zestawienie dowodów 
przed sądami niższych instancji. NL: Wniosek w  sprawie powołania: Minis ter Sprawiedliwości. Decyzje w  sprawie powołania 
podejmuje się w  drodze dekretu królewskiego (organ powołujący ma obowiązek zgodnie z  praktyką konstytucyjną zastosować się 
do wniosku o  powołanie danego kandydata na stanowisko prokuratora). Wniosek o  odwoła nie: Minister Sprawiedliwości za radą 
szefa prokuratury. Decyzje w  sprawie odwołania podejmuje się w  drodze dekretu królewskiego. AT: Wniosek w  sprawie 
powołania: niezależny organ ds. personelu (Personalkommission), w  skład którego wchodzi czterech członkó w, którzy muszą być 
prokuratorami. Decyzja w  sprawie powołania: Prezydent Federalny powierza decyzję Ministrowi Sprawiedliwości. Wniosek 
i decyzja w  sprawie oddalenia: sąd dyscyplinarny. PL: Wniosek w  sprawie decyzji o  powołaniu: Prokurator generalny – który jest 
również ministrem sprawiedliwości – na podstawie wniosku prokuratora krajowego. Właściwe zgromadzenie prokuratorów 
wydaje opinię w  sprawie kandydata na stanowisko prokuratura. Wniosek o  odwołanie: Prokurator krajowy. Decyzja w  sprawie 
oddalenia: są d dyscyplinarny; w  bardzo nielicznych przypadkach również prokurator generalny może odwołać prokuratora na 
wniosek prokuratora krajowego. Opinia w  sprawie odwołania prokuratora zostaje wydana na zebraniu prokuratorów 
Prokuratury Krajowej lub właściwej Prok uratury Okręgowej. RO: Wniosek w  sprawie powołania: Najwyższa Rada Sędziów. 
Decyzja w  sprawie powołania: prezydent (organ powołujący ma obowiązek zgodnie z  prawem zastosować się do wniosku 
o powołanie danego kandydata na stanowisko prokuratora). SI: Wniose k w sprawie powołania: Minister Sprawiedliwości 
polecony przez Radę Prokuratury. Decyzja w  sprawie powołania: Rada Prokuratury (organ powołujący ma obowiązek zgodnie 
z prawem zastosować się do wniosku o  powołanie danego kandydata na stanowisko prokuratora) . Wniosek o  odwołanie: Rada 
Prokuratury. Decyzja w  sprawie oddalenia: rząd na podstawie wniosku Ministerstwa Sprawiedliwości. SK: Wniosek w  sprawie 
powołania: przewodniczący komisji konkursowej Prokuratury Generalnej. Powoływanie i  odwoływanie: prokurator generalny. 
FI: Powoływanie i  odwoływanie: prokurator generalny. SE: Wniosek, decyzja w  sprawie powołania: dyrektor ds. zasobów 
ludzkich szwedzkiej prokuratury na podstawie opinii prokuratora generalnego. Wniosek o  odwołanie: Dyrektor ds. zasobów 
ludzkich s zwedzkiej prokuratury. Decyzja w  sprawie oddalenia: sąd na podstawie opinii prokuratora generalnego.  
 
3.3.3. Podsumowanie dotyczące niezależności sądów  
Niezależność sądów jest podstawowym elementem skutecznego systemu sądowego. Jest ona 
istotna dla utrzymy wania rządów prawa, sprawiedliwości postępowań sądowych i  zaufania 
obywateli i  przedsiębiorstw wobec systemu prawnego. Z  tego powodu każdej reformie wymiaru 
sprawiedliwości powinno przyświecać poszanowanie praworządności i  przestrzeganie norm 
europejskich w zakresie niezależności sądów. W  tablicy wyników zaprezentowano tendencje 
w postrzeganiu niezależności sądów przez ogół społeczeństwa i  przedsiębiorstwa. W  niniejszym 
wydaniu przedstawiono również wybrane wskaźniki dotyczące gwarancji prawnych w  odniesien iu 
do organów zaangażowanych w  postępowania dyscyplinarne wobec sędziów oraz kadry 
kierowniczej prokuratury. Wskaźniki strukturalne same w  sobie nie pozwalają na wyciągnięcie 
wniosków na temat niezależności organów sądowych państw członkowskich, ale stanow ią 
ewentualne elementy, które mogą zostać uznane za punkt wyjścia do przeprowadzenia takiej 
analizy.  
 W tablicy wyników z  2019  r. przedstawiono zmiany w  zakresie postrzeganej niezależności  na 
podstawie badań obywateli (Eurobarometr) i  przedsiębiorstw (Euro barometr i  Światowe 
Forum Ekonomiczne):  
 wszystkie badania zasadniczo dają podobne rezultaty , zwłaszcza w  odniesieniu do składu 
dwóch grup państw członkowskich o  najniższym i  najwyższym poziomie postrzeganej 
niezależności sądów.  
 Badanie przeprowadzone przez  Światowe Forum Ekonomiczne (wykres 51), 
zaprezentowane po raz siódmy, pokazało, że postrzeganie niezależności przez 
przedsiębiorstwa jest lepsze  lub pozostało niezmienne  w około trzech piątych państw 
członkowskich w  porównaniu z  2010  r. Również wśród pańs tw członkowskich stojących 
 
74 
 w obliczu szczególnych wyzwań (138) postrzeganie jest lepsze  lub pozostało niezmienne  
w niemal trzech piątych państw członkowskich, biorąc pod uwagę okres ośmiu lat. 
W porównaniu z  latami 2016 –2017 postrzeganie niezależności przez przedsiębiorstwa 
uległo jednak pogorszeniu w  około trzech piątych wszystkich państw członkowskich.  
 Badanie Eu robarometr przeprowadzone wśród ogółu społeczeństwa (wykres 47), 
zaprezentowane po raz czwarty, pokazało, że postrzeganie niezależności jest lepsze  
w około dwóch trzecich państw członkowskich w  porównaniu z  2016  r. Postrzeganie 
niezależności w  opinii ogółu  społeczeństwa jest lepsze  w ponad dwóch trzecich państw 
członkowskich stojących w  obliczu szczególnych wyzwań, biorąc pod uwagę okres 
czterech lat. W  porównaniu z  rokiem ubiegłym postrzeganie niezależności w  opinii ogółu 
społeczeństwa uległo jednak pogors zeniu  w około trzech piątych wszystkich państw 
członkowskich (w ponad dwóch trzecich państw członkowskich stojących w  obliczu 
szczególnych wyzwań oraz około połowie pozostałych państw członkowskich).  
 Z badania Eurobarometr przeprowadzonego wśród przedsięb iorstw (wykres 49), 
zaprezentowanego po raz czwarty, wynika, że postrzeganie niezależności jest lepsze  
w około dwóch trzecich państw członkowskich w  porównaniu zarówno z  2016  r., jak 
i z rokiem ubiegłym (w porównaniu z  rokiem ubiegłym dotyczyło to ponad dw óch 
trzecich państw członkowskich stojących w  obliczu szczególnych wyzwań oraz około 
trzech piątych pozostałych państw członkowskich).  
 Wśród powodów postrzeganego braku niezależności sądów i  sędziów najczęściej 
wskazywano ingerencje lub naciski instytucji rządowych i  polityków , a w dalszej 
kolejności naciski ze strony interesów gospodarczych i  innych szczególnych interesów. 
Oba te powody nadal odgrywają ważną rolę w  kilku państwach członkowskich, które 
wykazują bardzo niski poziom postrzeganej niezależności  (wykresy 48 i  50); 
 Wśród powodów dobrego postrzegania niezależności sądów i  sędziów niemal cztery 
piąte przedsiębiorstw i  obywateli (odpowiednio 40  % lub  44 % wszystkich 
respondentów) wskazało gwarancje zapewniane przez status i  pozycję sędziów . 
 Tablica wyników wymiaru sprawiedliwości z  2019  r. przedstawia przegląd organów 
dyscyplinarnych zajmujących się postępowaniami wobec sędziów oraz kompetencji władzy 
sądowniczej, władzy wykonawczej i  parlamentu w  zakresie wyboru sędziów zasiadających 
w Radach Sądown ictwa, a  także niektóre aspekty zarządzania i  organizacji prokuratury:  
 Na wykresie 52 przedstawiono przegląd organów odpowiedzialnych za prowadzenie 
postępowań dyscyplinarnych wobec sędziów . W większości państw członkowskich 
organem podejmującym decyzje w  sprawie sankcji dyscyplinarnych jest niezależny organ, 
taki jak sąd (sąd najwyższy, sąd administracyjny lub prezes sądu) lub Rada Sądownictwa, 
natomiast w  niektórych państwach członkowskich decyzje te podejmuje specjalny sąd, 
którego członkowie są wybieran i lub powoływani w  sposób szczególny (przez Radę 
Sądownictwa, sędziów lub, w  jednym państwie członkowskim, przez ministra 
sprawiedliwości) w  celu uczestnictwa w  postępowaniach dyscyplinarnych.  
 Na wykresie 53 przedstawiono przegląd dotyczący tego, kto pełni  rolę prowadzącego 
postępowanie dyscyplinarne wobec sędziów . W  większości państw członkowskich 
prowadzącym postępowanie jest prezes sądu lub Rada Sądownictwa. W  niektórych 
państwach członkowskich prowadzący postępowanie jest specjalnie wybierany przez 
sędziów lub Radę Sądownictwa lub, w  jednym państwie członkowskim, przez ministra 
sprawiedliwości.  
 Na wykresie 54 ukazano rolę sędziów w  powoływaniu sędziów zasiadających w  Radach 
Sądownictwa . Organizacja systemu wymiaru sprawiedliwości, obejmująca ewentualne 
                                                           
138  Zob. przypis 70. 
 
75 
 utworzenie Rady Sądownictwa, leży w  gestii państw członkowskich. W  przypadkach, 
w których państwo członkowskie ustanowiło Radę Sądownictwa, kluczowe jest jednak 
zagwarantowanie jej niezależności zgodnie z  normami europejskimi. Niemal we 
wszystkich państwach  członkowskich sędziowie zasiadający w  radach są proponowani, 
wyznaczani lub wybierani przez sędziów.  
 Wykres 55 przedstawia zarys podziału głównych uprawnień między różnymi organami 
w zakresie zarządzania prokuratorami krajowymi  między różnymi organami. Wy kres 
56 przedstawia oparty na faktach przegląd głównych uprawnień prokuratora generalnego 
w zakresie zarządzania prokuratorami. Z  wykresów tych wynika, że w  niektórych 
państwach członkowskich występuje pewien stopień skoncentrowania głównych 
uprawnień w  zakresie zarządzania prokuraturami w  jednym organie. Wykres 57 
przedstawia przegląd organów zajmujących się procedurami w  zakresie powoływania 
i odwoływania prokuratorów krajowych . Chociaż sytuacja jest bardzo zróżnicowana 
w poszczególnych państwach członkow skich, w  większości państw w  proces 
zaangażowane są Rada Sądownictwa / Rada Prokuratorów lub prokuratura.  
 4. WNIOSKI  
Z siódmego wydania tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości wynika, że wiele państw 
członkowskich kontynuowało wysiłki zmierzające do dal szej poprawy skuteczności krajowych 
systemów wymiaru sprawiedliwości. Nadal istnieją jednak wyzwania związane z  zapewnieniem 
pełnego zaufania obywateli do systemów prawnych tych państw członkowskich, w  których 
gwarancje statusu i  pozycji sędziów, a  tym sam ym ich niezależność, mogą być zagrożone. 
Komisja podjęła niezbędne działania i  nadal monitoruje sytuację w  państwach członkowskich. 
Dąży do zapewnienia, aby każdej reformie wymiaru sprawiedliwości przyświecało poszanowanie 
prawa UE i  przestrzeganie norm eu ropejskich w  zakresie praworządności.