dotyczące doświadczeń zgromadzonych przez państwa członkowskie w odniesieniu do realizacji celów krajowych wyznaczonych w ich krajowych planach działania oraz postępów we wdrażaniu dyrektywy 2009/128/WE w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów

1.WPROWADZENIE

Unia Europejska stosuje jeden z najbardziej rygorystycznych – o ile nie najbardziej rygorystyczny na świecie – system zezwoleń na wprowadzanie pestycydów do obrotu i kontroli pestycydów. Dyrektywa 2009/128/WE w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów (dyrektywa w sprawie zrównoważonego stosowania), rozporządzenie (WE) nr 1107/2009, rozporządzenie (WE) nr 396/2005, rozporządzenie (UE) 2017/625 oraz rozporządzenie (WE) nr 1185/2009 zapewniają podstawę prawną dla bezpiecznego i zrównoważonego stosowania pestycydów w Unii Europejskiej.

Celem przedmiotowych ram w zakresie pestycydów jest ograniczenie do minimum wpływu pestycydów na zdrowie ludzi i na środowisko dzięki zmniejszeniu zależności od stosowania pestycydów oraz poprzez zwiększenie wykorzystania pestycydów niechemicznych, których stosowanie wiąże się z niskim ryzykiem.

W dyrektywie w sprawie zrównoważonego stosowania przewidziano szereg działań służących osiągnięciu zrównoważonego korzystania z pestycydów poprzez zmniejszenie zagrożenia związanego ze stosowaniem pestycydów i ograniczenie związanego z ich stosowaniem wpływu na zdrowie ludzi i na środowisko. Jednym z jej kluczowych elementów jest wdrożenie integrowanej ochrony roślin i propagowanie stosowania alternatywnych podejść lub technik, aby zmniejszyć zależność od stosowania pestycydów. Aktualna i przyszła wspólna polityka rolna (WPR) obejmuje szereg instrumentów wspierających wdrożenie integrowanej ochrony roślin przez użytkowników.

Dyrektywa w sprawie zrównoważonego stosowania opiera się w przeważającej mierze na działaniach, które mają być podejmowane na szczeblu państw członkowskich, z uwagi na stopień zróżnicowania sektora rolnictwa w UE. Zgodnie z przepisami tej dyrektywy państwa członkowskie są zobowiązane do opracowania krajowych planów działania, w których wyznaczą swoje cele ilościowe, środki i harmonogramy. Pełne wdrożenie dyrektywy w sprawie zrównoważonego stosowania ograniczyłoby zagrożenie dla zdrowia ludzi i dla środowiska oraz pozwoliłoby zmniejszyć zależność od stosowania pestycydów.

Zgodnie z art. 4 ust. 3 dyrektywy w sprawie zrównoważonego stosowania Komisja jest zobowiązana do przedstawienia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania dotyczącego doświadczeń zgromadzonych przez państwa członkowskie w odniesieniu do realizacji celów krajowych w ich krajowych planach działania na potrzeby realizacji celów tej dyrektywy. Ponadto zgodnie z art. 16 dyrektywy w sprawie zrównoważonego stosowania Komisja jest zobowiązana do regularnego przedstawiania Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania z postępów w zakresie wprowadzania dyrektywy. Niniejsze sprawozdanie zostało sporządzone w celu spełnienia tych wymogów w zakresie sprawozdawczości.

Poziom świadomości opinii publicznej w kwestii zrównoważonej produkcji żywności – której istotny element stanowi zrównoważone stosowanie pestycydów – wzrasta, co znalazło odzwierciedlenie w Agendzie na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz w opracowanym przez Komisję Europejską dokumencie otwierającym debatę zatytułowanym „W kierunku zrównoważonej Europy 2030”. Świadomość tego zagadnienia znalazła potwierdzenie w europejskiej inicjatywie obywatelskiej z 2017 r., w ramach której Komisję wezwano m.in. do wyznaczenia obowiązkowych celów w zakresie ograniczania stosowania pestycydów na terytorium całej Unii Europejskiej. W odpowiedzi na europejską inicjatywę obywatelską Komisja zobowiązała się do wykorzystania niniejszego sprawozdania jako okazji do ocenienia, czy poczyniono wystarczające postępy w dążeniu do ograniczenia zagrożeń związanych z korzystaniem z pestycydów. Jeżeli wspomniane postępy okazałyby się niewystarczające, Komisja zobowiązała się do rozważenia możliwości wyznaczenia ogólnounijnego obowiązkowego celu w zakresie ograniczania ryzyka związanego z korzystaniem z pestycydów.

Ponadto Trybunał Obrachunkowy opublikował niedawno sprawozdanie pt. „Zrównoważone stosowanie środków ochrony roślin”, w którym oceniono, czy działania podejmowane przez Komisję i państwa członkowskie doprowadziły do ograniczenia zagrożeń związanych z korzystaniem z pestycydów oraz czy w obowiązujących przepisach przewidziano skuteczne zachęty przyczyniające się do zmniejszania zależności od pestycydów. W sprawozdaniu tym skierowano do Komisji szereg zaleceń, m.in. zalecenie przekształcenia zasad integrowanej ochrony roślin w praktyczne kryteria oraz udoskonalenia danych statystycznych na temat pestycydów i zharmonizowanych wskaźników.

Obecnie w ramach ekosystemów rolnych zaobserwować można spadek różnorodności biologicznej znajdujący odzwierciedlenie w zmniejszeniu liczebności ptaków krajobrazu rolniczego oraz uszczupleniu populacji owadów na części terytorium UE. Stwierdzono, że stosowanie pestycydów jest jedną z istotnych przyczyn tego zjawiska.

Komisja dąży do rozwiania obaw społecznych związanych ze zrównoważonością w ramach Europejskiego Zielonego Ładu, a w szczególności w ramach strategii „od pola do stołu” i unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030. W ramach wspomnianych inicjatyw propagowane będą zdrowe ekosystemy i różnorodność biologiczna, bardziej zrównoważone systemy produkcji żywności oraz zdrowszy sposób odżywiania, przy jednoczesnym zapewnieniu stabilnych źródeł dochodów dla rolników oraz odżywczych produktów wysokiej jakości dla konsumentów. Należy podkreślić, że realizacja opisanych ambicji będzie się wiązać z koniecznością zastosowania innowacyjnych technik.

Niniejsze sprawozdanie opracowano na podstawie następujących źródeł informacji:

·15 zgłoszonych Komisji do dnia 31 marca 2019 r. krajowych planów działania, które poddano przeglądowi, dostępnych w angielskiej wersji językowej;