GLOSARIUSZ

Elektrownia jądrowa : Elektrownia wykorzystująca jako paliwo materiały rozszczepialne

Materiały powstałe w procesie likwidacji :

W wyniku likwidacji elektrowni jądrowych powstają różne rodzaje materiałów. Można wyszczególnić następujące ogólne kategorie materiałów:

Materiały nieskażone o wartości handlowej

W tej kategorii materiałów mieszczą się określone urządzenia techniczne, paliwo lub surowce, takie jak żelazo lub stal.

Odpady tradycyjne

Odpady kontroluje się pod kątem skażenia radioaktywnego, a następnie utylizuje w tradycyjny sposób w zakładach utylizacji odpadów.

Odpady promieniotwórcze

Ta kategoria obejmuje wszelkie materiały skażone radioaktywnie. Następnie materiały takie dzielone są na podkategorie na podstawie poziomu promieniotwórczości (bardzo niskoaktywne, niskoaktywne, średnioaktywne i wysokoaktywne) oraz stanu skupienia (ciecz, ciało stałe, gaz). Każda z kategorii odpadów promieniotwórczych musi być utylizowana w określony sposób.

Paliwo jądrowe

W każdej elektrowni jądrowej większość materiału jądrowego znajduje się w paliwie: świeżym (niewykorzystanym) lub wypalonym (zużytym). Paliwo należy poddać ponownemu przerobowi w zakładach przerobu paliwa.

Plan likwidacji : Plan likwidacji jest kluczowym dokumentem stanowiącym podstawę całego procesu likwidacji. Zawiera on opis metody likwidacji zaproponowanej przez przedstawicieli elektrowni jądrowej. Plan taki przygotowuje się zazwyczaj przed zatrzymaniem pracy elektrowni na stałe i wymaga on zatwierdzenia organu nadzorującego.

Reaktory jądrowe niepodlegające modernizacji objęte kontrolowanymi programami :

W wyniku analizy przeprowadzonej przez Komisję w 1993 r. (COM(93) 635 wersja ostateczna) dwa określone typy reaktorów zostały uznane za nie dość bezpieczne i nienadające się do modernizacji: reaktory typu RBMK oraz reaktory typu VVER 440/230:

Skrót "RBMK" pochodzi z j. rosyjskiego (Reaktor Bolszoj Moszcznosti Kanalnyj) i oznacza Reaktor Kanałowy Wielkiej Mocy. Ten rodzaj reaktora uległ awarii w elektrowni jądrowej w Czarnobylu.

Skrót "VVER" również pochodzi z j. rosyjskiego (Wodo-Wodianoj Eniergieticzeskij Rieaktor) i oznacza wodno-wodny reaktor energetyczny.

Ścieżka krytyczna :

Wspólna praktyka stosowana w zarządzaniu projektami obejmująca przygotowanie szczegółowego harmonogramu projektu, określenie wszystkich zadań, które należy wykonać, aby osiągnąć cele projektu w określonym czasie oraz zidentyfikowanie współzależności pomiędzy takimi zadaniami.

W ramach tych harmonogramów ścieżka krytyczna obejmuje zadania, których realizacja mogłaby wpłynąć na ogólny czas realizacji projektu.

Test warunków skrajnych : Celowany test wytrzymałości działających na terenie UE elektrowni jądrowych w warunkach skrajnych, które mogą być niebezpieczne dla takich obiektów i prowadzić do poważnych awarii.

Zakłady i technologie przetwarzania i utylizacji odpadów promieniotwórczych : Zakłady i technologie przetwarzania i utylizacji odpadów promieniotwórczych obejmują urządzenia, umiejętności techniczne oraz instalacje potrzebne do odzyskiwania, kondycjonowania, przetwarzania, transportowania, składowania i ( jeśli to możliwe) utylizacji odpadów promieniotwórczych.

Zasada "zanieczyszczający płaci" :

Zasada "zanieczyszczający płaci" została ustanowiona w 1992 r. podczas Konferencji Narodów Zjednoczonych "Środowisko i Rozwój" i stanowi, że władze krajowe powinny dążyć do internalizacji kosztów środowiskowych oraz wykorzystywania instrumentów ekonomicznych, uwzględniając podejście stanowiące, że zasadniczo to zanieczyszczający powinien ponieść koszty zanieczyszczeń, z odpowiednim uwzględnieniem interesu publicznego bez wypaczania handlu i inwestycji międzynarodowych.

Niniejsza zasada jest częścią ram prawnych Unii Europejskiej (zob. art. 191 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej).

STRESZCZENIE

I. W ramach negocjacji akcesyjnych z UE oraz mając na uwadze zwiększenie bezpieczeństwa jądrowego Bułgaria, Litwa i Słowacja zobowiązały się do przedterminowego zamknięcia i likwidacji ośmiu reaktorów jądrowych nienadających się do modernizacji. Dostrzegając wyjątkowy wpływ społeczny, ekonomiczny i finansowy takich zobowiązań, Unia Europejska zdecydowała, że przekaże wkład finansowy wspomnianym trzem państwom.

II. Głównym celem kontroli Trybunału była ocena skuteczności programów finansowanych przez UE (w latach 1999–2010), których celem była likwidacja reaktorów jądrowych oraz łagodzenie skutków ich przedterminowego zamknięcia.

III. Trybunał ustalił, że:

a) W rezultacie stosunkowo nieprecyzyjnych ram polityki w programach nie korzystano z kompleksowej oceny potrzeb, ustalenia priorytetów, ustanawiania szczegółowych celów i rezultatów, które należy osiągnąć. Zakres odpowiedzialności jest rozproszony, zwłaszcza w odniesieniu do monitorowania i osiągania celów programu jako całości. Nadzór Komisji dotyczy głównie wykonania budżetu i realizacji projektu.

b) Nie opracowano wspólnej oceny postępów w procesach likwidacji i łagodzenia jej skutków. W przypadku kluczowych projektów infrastrukturalnych odnotowano opóźnienia i przekroczenie kosztów.

c) Chociaż reaktory zostały wygaszone w latach 2002–2009, realizacja programów nie wywołała jeszcze wymaganych zmian organizacyjnych, które umożliwiłyby przekształcenie operatorów w skuteczne organizacje odpowiadające za likwidację.

d) Dostępne obecnie środki finansowe (w tym wkład UE do 2013 r. o wartości 2,85 mld euro) nie wystarczą. Deficyt finansowania jest znaczący (około 2,5 mld euro).

IV. Trybunał zaleca, aby:

a) Komisja określiła warunki skutecznego, wydajnego i oszczędnego wydatkowania funduszy UE. Komisja powinna stworzyć szczegółową ocenę potrzeb ukazującą dotychczasowy stopień zaawansowania programów, działania, które należy jeszcze zrealizować oraz ogólny plan finansowania, w którym zostaną określone źródła pozyskiwania funduszy. Przed dalszym wydatkowaniem środków Komisja powinna przeanalizować dostępne źródła finansowania i oczekiwane korzyści. Takie działania z kolei powinny doprowadzić do dostosowania celów do dostępnego budżetu oraz do ustanowienia istotnych wskaźników wykonania, które następnie w razie konieczności można będzie monitorować i przedstawiać w sprawozdaniach.

b) Jeśli UE zdecyduje się, zgodnie z propozycją Komisji, udzielić dodatkowej pomocy finansowej w ramach następnych wieloletnich ram finansowych, taka pomoc powinna być udostępniona pod warunkiem dokonania oceny ex ante wartości dodanej takiej interwencji dla UE wraz z przedstawieniem szczegółowych działań, które mają być sfinansowane z budżetu UE oraz uwzględnieniem innych możliwości finansowania np. funduszy strukturalnych.

WSTĘP

KONTEKST

1. Likwidacja jest ostatnim etapem cyklu istnienia elektrowni jądrowej, której okres użytkowania wynosi zazwyczaj 30–40 lat lub nawet 60 lat w przypadku najnowszych obiektów (zob. załącznik I). Likwidacja obejmuje czynności przygotowawcze do ostatecznego wygaszenia (takie jak opracowanie planu likwidacji, przygotowanie dokumentacji licencyjnej oraz projektów infrastruktury związanej z gospodarką odpadami) oraz wszelkie działania, które następują po wygaszeniu reaktorów, takie jak usunięcie wypalonych elementów paliwowych, usuwanie skażenia radioaktywnego, rozbiórka i/lub wyburzenie instalacji jądrowych, utylizacja pozostałych odpadów promieniotwórczych oraz rewaloryzacja środowiska na skażonym terenie. Proces likwidacji kończy się w momencie wyłączenia obiektu spod nadzoru odpowiednich urzędów oraz wycofania restrykcji radiologicznych.

2. W wyniku likwidacji powstają duże ilości materiałów. Ich utylizacja jako odpady wiąże się z istotnymi kosztami środowiskowymi i finansowymi [1]. Dlatego właśnie według zasady "zanieczyszczający płaci" oraz uzgodnionej praktyki międzynarodowej operatorzy jądrowi powinni zapewnić dostępność adekwatnych zasobów finansowych na bezpieczną likwidację przed ostatecznym zamknięciem danego obiektu jądrowego. Dostępne zasoby finansowe powinny objąć wszystkie aspekty działań likwidacyjnych, od likwidacji technicznej instalacji po zarządzanie odpadami. Jeżeli podczas realizacji projekt likwidacji okaże się droższy niż zatwierdzona wycena kosztów, dodatkowe wydatki ponosi operator [2].

3. Przedterminowe zamknięcie rodzi konsekwencje społeczne, ekonomiczne i finansowe dla państw. Są to skutki spadku oczekiwanej produkcji i poziomu sprzedaży elektryczności oraz potrzeby znalezienia alternatywnych źródeł.

4. Likwidacja reaktorów jądrowych w nadchodzących latach będzie stawać się coraz bardziej palącym problemem. W całej Europie rośnie liczba elektrowni jądrowych , które już zaczęto likwidować lub które będą likwidowane w perspektywie krótko lub średniookresowej. Na koniec czerwca 2011 r. na terytorium Unii Europejskiej znajdowało się 220 reaktorów. Jak przedstawiono na schemacie 1, 77 spośród tych reaktorów zostało wygaszonych i większość z nich była w toku likwidacji. Ponadto jedna trzecia spośród 143 czynnych reaktorów w 14 państwach członkowskich musi być wygaszona do 2025 r. [3]. Istnieje również możliwość, że w wyniku testów w warunkach skrajnych, które należy przeprowadzić do końca 2011 r. [4], państwa członkowskie i operatorzy będą musieli wcześniej zamknąć dodatkowe obiekty.

SCHEMAT 1

REAKTORY JĄDROWE W UNII EUROPEJSKIEJ W CZERWCU 2011 R.

+++++ TIFF +++++

Źródło: System informacyjny na temat reaktorów jądrowych Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej.

POMOC FINANSOWA UNII EUROPEJSKIEJ NA RZECZ LIKWIDACJI OBIEKTÓW JĄDROWYCH W BUŁGARII, NA LITWIE I SŁOWACJI

5. Katastrofa w elektrowni jądrowej w Czarnobylu w 1986 r. oraz jej transgraniczne konsekwencje unaoczniły globalne znaczenie bezpieczeństwa jądrowego. Zdarzenie to wywołało ogólny niepokój co do funkcjonowania reaktorów jądrowych nienadających się do modernizacji w Europie Środkowej i Wschodniej. Mając zatem na względzie zwiększenie bezpieczeństwa jądrowego, wspólnota międzynarodowa oraz przede wszystkim Unia Europejska zdecydowały na początku lat 90. dwudziestego wieku, że udzielą – w różnej formie – wsparcia finansowego kilku krajom [5].

6. W ramach negocjacji akcesyjnych z Unią Europejską, Bułgaria, Litwa i Słowacja zobowiązały się do przedterminowego wygaszenia, a następnie do likwidacji ośmiu reaktorów (zob. schemat 2).

SCHEMAT 2

ELEKTROWNIE JĄDROWE PRZEZNACZONE DO PRZEDTERMINOWEGO ZAMKNIĘCIA

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy, na podstawie systemu informacji o reaktorach Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej oraz dokumentacji technicznej zgromadzonej podczas kontroli.

Elektrownia jądrowa | Blok reaktora (typ) | Początek eksploatacji | Teoretyczny termin wygaszenia (według projektu) | Faktyczna data wygaszenia (zgodnie z umową) | Koniec likwidacji (aktualna prognoza) |

Kozłoduj (Bułgaria) | Blok 1 (VVER 440 / 230) | 1974 | 2004 | 2002 | 2035 |

Blok 2 (VVER 440 / 230) | 1975 | 2005 | 2002 | 2035 |

Blok 3 (VVER 440 / 230) | 1981 | 2011 | 2006 | 2035 |

Blok 4 (VVER 440 / 230) | 1982 | 2011 | 2006 | 2035 |

Ignalina (Litwa) | Blok 1 (RBMK 1500) | 1984 | 2013 | 2004 | 2029 |

Blok 2 (RBMK 1500) | 1987 | 2017 | 2009 | 2029 |

Bohunice V1 (Słowacja) | Blok 1 (VVER 440 / 230) | 1980 | 2008 | 2006 | 2025 |

Blok 2 (VVER 440 / 230) | 1981 | 2010 | 2008 | 2025 |

7. UE uznała, że ze względu na znaczący spadek zdolności produkcyjnych, zobowiązanie takie jest szczególnym obciążeniem dla zainteresowanych krajów. Dlatego też, aby pomóc im w realizacji tego zobowiązania, UE zdecydowała o przyznaniu wkładu finansowego przeznaczonego na osiągnięcie dwóch celów:

a) pomoc krajom beneficjentom w ich staraniach związanych z likwidacją wygaszonych reaktorów jądrowych ("działania w zakresie likwidacji") oraz

b) pomoc ukierunkowana na łagodzenie skutków przedterminowego zamknięcia takich obiektów ("działania w zakresie łagodzenia skutków").

8. W schemacie finansowania zaproponowanym przez Komisję nie przewidziano kompleksowej oceny ex ante [6]. Finansowanie było udostępnione na zasadzie ogólnego rozdziału środków, na podstawie rzeczywistych potrzeb krajów beneficjentów oraz zdolności absorpcyjnych. Ustanowiono odpowiednie programy, aby wspierać realizację szeroko zdefiniowanych priorytetów: likwidacja, rewitalizacja środowiska naturalnego, modernizacja i odtworzenie konwencjonalnych metod wytwarzania energii, inne wynikające z tego działania mające na celu modernizację sposobów wytwarzania energii, przesyłanie i dystrybucja energii, zabezpieczanie źródeł zaopatrzenia w energię oraz zwiększanie efektywności energetycznej. Nie zdefiniowano łącznych kosztów oraz relatywnego znaczenia tych priorytetów, zaangażowania finansowego UE oraz czasu trwania interwencji UE. W przypadku poszczególnych ram finansowych określono pułapy dostępnej pomocy finansowej [7].

WYKORZYSTANIE POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ I ZARZĄDZANIE NIĄ

9. Jak przedstawiono na schemacie 3, łączna wartość finansowania UE udostępnionego w latach 1999–2013 wynosi 2850 mln euro. Na dzień 31 grudnia 2010 r. Komisja przyznała ponad 70% wkładu finansowego UE (2066 mln euro). Płatności na rzecz wykonawców kształtowały się na poziomie 1030 mln euro, co stanowi około połowy przyznanych środków [8]. Z tej kwoty około 60% zostało przeznaczone na działania związane z likwidacją, 40% na działania związane z łagodzeniem jej skutków. Przegląd przepływów finansowych w ramach programów został przedstawiony w załączniku II.

10. Zgodnie z odpowiednimi przepisami [9], Komisja powierzyła zadanie zarządzania większą częścią (83%) pomocy finansowej UE przeznaczonej na programy krajowe Europejskiemu Bankowi Odbudowy i Rozwoju (EBOR), który zarządzał projektami związanymi z bezpieczeństwem jądrowym i likwidacją obiektów jądrowych od wczesnych lat 90. dwudziestego wieku. W tym celu w 2001 r. we współpracy z innymi państwami europejskimi ustanowiono trzy międzynarodowe fundusze wspierania likwidacji elektrowni jądrowych [10]. Pomiędzy krajami beneficjentami, EBOR i donatorami funduszów (zob. przypis 10) zawarto umowę ramową.

SCHEMAT 3

POMOC UE W PODZIALE NA POSZCZEGÓLNE PROGRAMY

Źródło: Podstawy prawne i dane księgowe Komisji.

Program | Wkład UE (w mln EUR) | Udział procentowy |

Kozłoduj | 870 | 30,5 % |

Ignalina | 1367 | 48,0 % |

Bohunice | 613 | 21,5 % |

Razem | 2850 | 100 % |

11. W rozumieniu rozporządzeń Rady od EBOR wymaga się, aby zarządzał środkami publicznymi przyznanymi na programy likwidacji elektrowni jądrowych i monitorował zarządzanie finansami w tych programach, tak aby zapewnić jak najlepsze wykorzystanie środków publicznych. Ponadto EBOR powinien wykonywać zadania budżetowe powierzone mu przez Komisję zgodnie z wymogami rozporządzenia finansowego [11].

12. Ponadto w przypadku Litwy Komisja przekazała część pomocy organizacji równoległej: centralnej agencji zarządzającej projektem (CPMA) [12]. Nastąpiło to po stwierdzeniu, że państwo to posiada odpowiednią krajową strukturę do celów realizacji programu. Zadania zarządcze agencji są podobne do zadań EBOR.

13. Trzy państwa otrzymujące pomoc występują z wnioskiem o finansowanie projektów po konsultacjach z EBOR lub CMPA. W przypadku tych trzech funduszy wsparcia projekty są zatwierdzane przez zgromadzenie donatorów (na których reprezentowana jest Komisja). W przypadku przekazywania środków za pośrednictwem CPMA to Komisja bezpośrednio zatwierdza projekty. W 2007 r. ustanowiono komitet zarządzający państw członkowskich, który ma wspomagać Komisję w realizacji programów pomocowych. Wkład może sięgnąć 100% kosztów projektu. Nadal oczekuje się jednak, że będą podejmowane wszelkie wysiłki, aby kontynuować praktykę współfinansowania ustanowioną w ramach pomocy przedakcesyjnej [13].

14. Projekty zazwyczaj realizowane są przez wykonawców zewnętrznych pod kierownictwem odbiorców dotacji [14]. Właściwe organy krajowe, EBOR lub CPMA monitorują realizację projektu. Na podstawie ich sprawozdań odpowiednio zgromadzenia donatorów i Komisja nadzorują realizację projektów.

15. Komisja, ponosi ostateczną odpowiedzialność za wykorzystanie środków UE, którymi zarządza Dyrekcja Generalna ds. Energii.

ZAKRES KONTROLI I PODEJŚCIE KONTROLNE

16. Kontrola Trybunału obejmowała realizację trzech programów likwidacji od 1999 do końca 2010 r. Głównym celem była ocena skuteczności finansowanych przez UE programów likwidacji obiektów jądrowych na tle podwójnego celu tych programów (zob. pkt 7). Kontrola miała odpowiedzieć na trzy pytania:

a) Czy działania w ramach programów likwidacji zostały opracowane zgodnie ze zidentyfikowanymi potrzebami oraz czy są one realizowane zgodnie z planem?

b) Czy działania w ramach programów ukierunkowanych na łagodzenie skutków przedterminowego wygaszenia reaktorów zostały opracowane zgodnie ze zidentyfikowanymi potrzebami oraz czy są one realizowane zgodnie z planem?

c) Czy ustalenia dotyczące rozliczalności i zarządzania są wystarczające, aby zapewnić skuteczne wykorzystanie funduszy UE?

17. W zakres prac kontrolnych wchodziły:

przegląd dokumentacji przygotowawczej oraz przepisów mających związek z programami oraz analiza odpowiednich informacji technicznych i finansowych;

wywiady prowadzone w Komisji, EBOR i CPMA, we właściwych ministerstwach krajów beneficjentów oraz w elektrowniach jądrowych;

przegląd norm międzynarodowych oraz przypadków najlepszych praktyk, zwłaszcza związanych z procesem likwidacji elektrowni jądrowej w Greifswald [15];

konsultacje z ekspertami z dziedziny likwidacji obiektów jądrowych;

przegląd zakresu oraz terminów 149 projektów w aktualnym portfelu projektów na tle rozpoznanych potrzeb oraz ogólnych celów programów oraz

ocena rezultatów uzyskanych z dobranej na podstawie osądu próby 22 projektów (16 dotyczyło likwidacji, a 6 łagodzenia skutków zamknięcia) wraz z kontrolami na miejscu we wszystkich trzech państwach beneficjentach [16].

UWAGI

POSTĘP W LIKWIDACJI REAKTORÓW JĄDROWYCH

18. Jak wskazano w pkt 6, cel polegający na zwiększeniu bezpieczeństwa jądrowego miał zostać osiągnięty poprzez przedterminowe wygaszenie ośmiu nienadających się do modernizacji reaktorów oraz ich późniejszą likwidację. Bułgaria, Litwa i Słowacja wygasiły przedmiotowe reaktory zgodnie z zobowiązaniami. W odniesieniu do likwidacji osiągnięto istotne cele pośrednie, ale główne zadania w tym procesie pozostają wciąż do zrealizowania.

IDENTYFIKACJA DZIAŁAŃ LIKWIDACYJNYCH JEST WCIĄŻ W TOKU

19. Szczegółowe planowanie i zarządzanie wszystkimi działaniami, które należy podjąć w procesie likwidacji jest kluczowym czynnikiem powodzenia. Normy międzynarodowe stanowią, że przed fazą realizacji działań likwidacyjnych, w planie likwidacji należy uwzględnić sposób zarządzania projektem. Plan powinien być opracowany na podstawie strategii likwidacji i należy w nim przedstawić kolejne działania, które należy podjąć, od wygaszenia reaktorów aż do ostatecznej utylizacji lub składowania odpadów [17].

20. Ocena planów likwidacji trzech elektrowni jądrowych została zestawiona na schemacie 4. Odnotowano szereg uchybień:

a) Należy sklasyfikować i określić ilość odpadów, które mają być poddane przeróbce, tak aby uzyskać podstawę do właściwego zidentyfikowania działań likwidacyjnych. W przypadku elektrowni Bohunice V1 w lipcu 2010 r. zakończono inwentaryzację odpadów. W przypadku elektrowni w Ignalinie i Kozłoduju inwentaryzacja odpadów nie była kompletna, ponieważ dokładne ilości wszystkich rodzajów materiałów jądrowych podlegających przetworzeniu nie były jeszcze znane (radiologiczna charakterystyka elektrowni nie została zakończona). Plany wykorzystywane przez operatorów elektrowni sporządzone były na podstawie danych wstępnych na temat odpadów promieniotwórczych.

b) W planach likwidacji powinny się znaleźć plany gospodarowania odpadami promieniotwórczymi opisujące poszczególne działania, infrastrukturę oraz technologię niezbędne do rozbiórki, kondycjonowania, transportu, składowania i ostatecznej utylizacji odpadów różnego rodzaju, zwłaszcza w odniesieniu do najważniejszych materiałów (zbiorniki reaktorów, podstawowe obwody chłodzące reaktora oraz inne wielkogabarytowe komponenty aktywne i odpady wysokoaktywne). Również w jedynym przypadku, w którym przygotowano kompletną ewidencję (Bohunice V1), nie została ona jeszcze włączona do szczegółowego planu likwidacji określającego szczegółowo, w jaki sposób zidentyfikowane odpady zostaną poddane przeróbce oraz usunięte w trakcie całego procesu likwidacji. Obecny plan koncentruje się tylko na pierwszym etapie likwidacji, który prawie wyłącznie obejmuje materiały niejądrowe.

c) W planach likwidacji należy oszacować pełny koszt całego procesu likwidacji; szacunki należy aktualizować tak często, jak jest to konieczne, tak aby były one wiarygodne. Jednakże szacunki przedstawione w planach likwidacji, które były dostępne pod koniec 2010 r. są niepełne, gdyż dokładne informacje na temat ilości każdego rodzaju odpadów promieniotwórczych, które należy przerobić lub infrastruktury oraz technologii niezbędnych do ich przeróbki nie są dostępne. Ponadto plany takie nie obejmują całości procesu likwidacji elektrowni.

d) W celu odpowiedniego monitorowania procesu likwidacji powinno istnieć ogniwo łączące poszczególne projekty z działaniami przewidzianymi w planach likwidacji oraz ich szacowanymi kosztami. Żaden z trzech programów nie spełnia takiej normy.

SCHEMAT 4

OCENA PLANÓW LIKWIDACJI

Pytanie kontrolne | OCENA TRYBUNAŁU |

PROGRAM KOZŁODUJ | PROGRAM IGNALINA | PROGRAM BOHUNICE V1 |

Czy przygotowano kompletną inwentaryzację odpadów? | Nie | Nie | Tak |

Czy zdefiniowano plany gospodarki odpadami? | Częściowo | Częściowo | Częściowo |

Czy prawidłowo oszacowano koszty likwidacji? | Częściowo | Częściowo | Częściowo |

Czy przygotowano odpowiedni mechanizm monitorowania realizacji planów likwidacji? | Nie | Nie | Nie |

W DUŻYCH PROJEKTACH INFRASTRUKTURALNYCH STWIERDZONO OPÓŹNIENIA I PRZEKROCZENIA KOSZTÓW

21. Na dzień 31 grudnia 2010 r. w ramach programów uruchomiono 101 projektów związanych z likwidacją ośmiu reaktorów. Łączna wartość tych projektów, które niemal w całości są finansowane przez UE, wyniosła 1125 mln euro. Na schemacie 5 przedstawiono przegląd projektów likwidacyjnych finansowanych w ramach programów objętych kontrolą.

22. Analiza projektów infrastrukturalnych skontrolowanych na miejscu (zob. załącznik III) wykazuje opóźnienia i przekroczenia kosztów. Przede wszystkim opóźnione są kluczowe projekty w krytycznej ścieżce procesu likwidacji np. infrastruktura do przerobu wypalonego paliwa i gospodarowania odpadami promieniotwórczymi (np. obiekty składowania wypalonego paliwa jądrowego oraz obiekty przetwarzania, składowania i ostatecznej utylizacji odpadów promieniotwórczych).

SCHEMAT 5

PRZEGLĄD PROJEKTÓW LIKWIDACYJNYCH W PODZIALE NA PROGRAMY I KANAŁY FINANSOWANIA

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy, na podstawie informacji dostarczonych przez EBOR i CPMA.

Program | Kanał finansowania | Liczba projektów | Łączna wartość projektów (w mln EUR) | Łączne wsparcie UE (w mln EUR) |

Kozłoduj | KIDSF | 30 | 334,1 | 318,4 |

Ignalina | IIDSF CPMA | 17 21 | 421,9 146,9 | 390,7 135,3 |

Bohunice V1 | BIDSF | 33 | 222,2 | 203,7 |

| Razem | 101 | 1125,1 | 1048,1 |

ZNACZĄCY NIEDOBÓR ŚRODKÓW

23. W marcu 2011 r. państwa członkowskie będące beneficjentami zaktualizowały swoje szacunki dotyczące kosztów likwidacji, które sięgnęły 5,3 mld euro [18]. Porównanie ze środkami na likwidację obecnie dostępnymi na poziomach krajowym i programowym wskazuje na niedobór środków w wysokości około 2,5 mld euro (zob. schemat 6).

24. Słowacja zobowiązała się, że uzupełni fundusze przeznaczone na likwidację [19] i w tym celu utworzyła mechanizm finansowania (podatek od przesyłu energii elektrycznej), który ma ograniczyć niedobór środków. Litwa i Bułgaria nie wdrożyły żadnych podobnych mechanizmów. Brak ustaleń dotyczących odpowiedniego poziomu finansowania zagraża realizacji procesu likwidacji.

POSTĘP OSIĄGNIĘTY W ZAKRESIE ŁAGODZENIA SKUTKÓW ZAMKNIĘCIA OBIEKTÓW JĄDROWYCH

NIEODPOWIEDNIA OCENA POTRZEB W ZAKRESIE ŁAGODZENIA SKUTKÓW

25. Zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami dobrą praktyką w przypadku jakichkolwiek programów wydatków jest określenie ich celów na podstawie oceny potrzeb [20]. Oznacza to, że na podstawie norm międzynarodowych należy przeprowadzić ocenę skutków przedterminowego zamknięcia (np. utrata źródeł energii elektrycznej, bezpieczeństwo dostaw). Koncepcja potencjalnych działań, które należy podjąć, powinna uwzględniać ich koszt w stosunku do efektów w zakresie łagodzenia skutków [21]. Poziom złagodzenia skutków osiągnięty dzięki finansowanym projektom musi zostać oceniony pod względem realizacji założonych w tym zakresie celów.

RAMKA 1

OPÓŹNIENIA I PRZEKROCZENIA KOSZTÓW

W Bułgarii w przypadku elektrowni w Kozłoduju wybrano metodę plazmowego spalania odpadów bez odpowiedniego wykazania skuteczności tej metody oraz odpowiedniego uwzględnienia kosztów projektowania i budowy (około 30 mln euro w porównaniu z jedną piątą takich kosztów w przypadku technologii tradycyjnych).

Na Litwie w momencie wizyty kontrolnej duże projekty infrastrukturalne, których realizacja jest warunkiem wstępnym do likwidacji elektrowni jądrowej w Ignalinie, były znacząco opóźnione w porównaniu ze wstępnymi umownymi terminami realizacji. Dotyczy to szczególnie: tymczasowego zakładu przeróbki wypalonego paliwa – ponad 32 miesiące; zakładu odzyskiwania odpadów stałych – 44 miesiące; zakładu przetwarzania i składowania odpadów radioaktywnych krótkożyciowych i długożyciowych nisko- i średnioaktywnych – 34 miesiące. Łączny koszt projektu tymczasowego zakładu przeróbki wypalonego paliwa wzrósł o 22 mln euro (15,6%).

Na Słowacji tymczasowe składowisko odpadów promieniotwórczych w obiekcie w Bohunicach miało być oddane do użytku w 2010 r., ale w momencie kontroli procedura udzielania zamówienia publicznego na tę inwestycję była wciąż w toku. W rezultacie dostępność obszarów pod składowiska buforowe została uznana za potencjalne wąskie gardło. Budowa stacji pomiaru aktywności promieniotwórczej odpadów powstałych w wyniku likwidacji opóźniła się o ponad rok. Dopóki stacja nie będzie w pełni gotowa do użytku, żadne materiały nie mogą opuścić elektrowni jądrowej Bohunice V1.

SCHEMAT 6

NIEDOBÓR ŚRODKÓW PRZEZNACZONYCH NA LIKWIDACJĘ

Źródło: Plany likwidacji oraz informacje przedstawione podczas spotkania Komitetu ds. Pomocy na rzecz Likwidacji Obiektów Jądrowych w marcu 2011 r.

| Szacunki w planach likwidacyjnych (w mln EUR) | Aktualne szacunki (w mln EUR) | Dostępne finansowanie (wszystkie źródła) (w mln EUR) | Niedobór finansowania (w mln EUR) |

Elektrownia Kozłoduj bloki 1–4 | 1118 | 1243 | 664 | 579 |

Elektrownia Ignalina bloki 1 i 2 | 2019 | 2930 | 1450 | 1480 |

Bohunice V1 bloki 1 i 2 | 950 | 1146 | 720 | 426 |

RAZEM | 4087 | 5319 | 2834 | 2485 |

26. Na schemacie 7 podsumowano rezultaty kontroli Trybunału w zakresie ocen potrzeb leżących u podstaw planów strategicznych opisanych w kontrolowanych programach. Ocena potrzeb na poziomie programu, prowadząca do opracowania dokładnej strategii łagodzenia skutków, została początkowo przeprowadzona wyłącznie w przypadku programu dla elektrowni w Kozłoduju. Jednak wspomniana ocena potrzeb jest już nieaktualna i nie ma zastosowania. W konsekwencji jakikolwiek projekt wpisujący się w krajową strategię energetyczną jest z definicji uważany za projekt wynikający z zamknięcia elektrowni.

27. Ocena potencjalnego oddziaływania planowanych projektów została przeprowadzona przez EBOR tylko w przypadku Kozłoduju. Jeżeli chodzi o faktyczne efekty działań w zakresie łagodzenia skutków oraz ich wkład w osiągnięcie celów projektu, nie oceniły ich ani organy wdrażające (EBOR, CPMA), ani Komisja.

SCHEMAT 7

OCENA PLANÓW ŁAGODZENIA NEGATYWNYCH SKUTKÓW

Pytanie kontrolne | OCENA TRYBUNAŁU |

PROGRAM KOZŁODUJ | PROGRAM IGNALINA | PROGRAM BOHUNICE V1 |

Czy przeprowadzono ocenę potrzeb na poziomie programu? | Tak | Nie | Nie |

Czy rezultat programu w zakresie łagodzenia skutków został poddany ocenie? | Częściowo | Nie | Nie |

RAMKA 2

SŁABY ZWIĄZEK POMIĘDZY DZIAŁANIAMI W ZAKRESIE ŁAGODZENIA SKUTKÓW A WCZEŚNIEJSZYM WYGASZENIEM REAKTORÓW

W Bułgarii w ramach programu sfinansowano zwiększenie efektywności energetycznej budynków publicznych (szkoły, szpitale, budynki ministerialne, teatry). Związek tych działań z zamknięciem bloków 1–4 w Kozłoduju jest taki, że poprawa parametrów efektywności energetycznej zrekompensuje w niewielkim stopniu utratę zdolności produkcyjnych, pod warunkiem utrzymania dotychczasowych schematów konsumpcji energii.

Na Litwie za pomocą programów przekazano wkład na rzecz instrumentu na renowację budynków wielorodzinnych Agencji ds. Budownictwa Mieszkaniowego i Rozwoju Obszarów Miejskich, który został utworzony w celu poprawienia efektywności energetycznej 24 tys. budynków mieszkalnych. Dzięki programowi Ignalina udało się uzyskać wsparcie dla jednej trzeciej spośród 570 indywidualnych projektów faktycznie zainicjowanych w ramach tego mechanizmu. Związek projektów z zamknięciem elektrowni jądrowej w Ignalinie polega na tym, że poprawa parametrów energetycznych przyczyni się do redukcji konsumpcji energii, a zatem zrekompensuje straty zdolności produkcyjnych. W wrześniu 2009 r. instrument ten został zamknięty i zastąpiony instrumentem inżynierii finansowej finansowanym z funduszy strukturalnych.

Na Słowacji modernizacja sieci przesyłowej 220 kV została sfinansowana za pomocą programu z założeniem, że elektrownia Bohumice V1 była głównym dostawcą energii elektrycznej do tej sieci. Tymczasem sieć jeszcze przed podjęciem decyzji o zamknięciu elektrowni została uznana za przestarzałą i wymagałaby modernizacji nawet wtedy, gdyby elektrownia nadal funkcjonowała. Modernizacja sieci była korzystna głównie dla innych dostawców energii elektrycznej do sieci przesyłowej (np. innych elektrowni jądrowych).

FINANSOWANIE SZEROKIEGO SPEKTRUM DZIAŁAŃ W ZAKRESIE ŁAGODZENIA SKUTKÓW

28. Programy wspomagały szereg działań ukierunkowanych na łagodzenie skutków strat w produkcji energii w wyniku przedterminowego zamknięcia elektrowni jądrowych. Według stanu na dzień 31 grudnia 2010 r. w ramach programów zainicjowano 48 projektów, których celem jest łagodzenie negatywnych skutków przedterminowego zamknięcia trzech elektrowni. Łączna wartość tych projektów wyniosła 1,34 mld euro. Ponad połowa tej kwoty została sfinansowana przez UE. Na schemacie 8 przedstawiono przegląd projektów działań w zakresie łagodzenia negatywnych skutków, finansowanych w ramach trzech programów objętych kontrolą.

29. Kontrole na miejscu potwierdziły, że poszczególne projekty były zgodne z szeroko zdefiniowanymi priorytetami programów oraz że przyczyniły się do łagodzenia negatywnych skutków przedterminowego wygaszenia ośmiu reaktorów jądrowych (zob. załącznik IV). Jednak osiągnięty poziom złagodzenia skutków nie jest znany. Ponadto nie zawsze udało się ustalić bezpośredni związek z wcześniejszym wygaszeniem reaktorów, nie udowodniono też, że ustalone zostały priorytety wśród działań w zakresie łagodzenia skutków (zob. ramka 2). W sytuacji gdy zasoby już są niewystarczające, stwarza to ryzyko dla osiągnięcia celów programu oraz opóźnia realizację procesu likwidacji.

SCHEMAT 8

PRZEGLĄD PROJEKTÓW DZIAŁAŃ W ZAKRESIE ŁAGODZENIA NEGATYWNYCH SKUTKÓW W PODZIALE NA PROGRAM I KANAŁ FINANSOWANIA

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy, na podstawie informacji uzyskanych od EBOR i CPMA.

PROGRAM | Kanał finansowania | Liczba projektów | Łączna wartość projektów (w mln EUR) | Łączne wsparcie UE (w mln EUR) |

Kozłoduj | KIDSF | 28 | 454,8 | 241,8 |

Ignalina | IIDSF CPMA | 3 10 | 475,5 36,1 | 260,4 36,1 |

Bohunice V1 | BIDSF | 7 | 376,8 | 190,4 |

| Razem | 48 | 1343,2 | 728,8 |

ROZLICZALNOŚĆ W ZAKRESIE PROGRAMU I ORGANIZACJA ZARZĄDZANIA

NIEDOSTATECZNA ROZLICZALNOŚĆ Z REALIZACJI PROJEKTÓW

30. Do skutecznego zarządzania wymagane jest wyraźne zdefiniowanie zakresu odpowiedzialności za wykorzystanie środków udostępnionych w ramach programów oraz osiąganie celów programów. Niezależnie od metody zarządzania Komisja powinna mieć możliwość wykonywania swoich podstawowych obowiązków w związku z realizacją programów oraz powinna odpowiadać za wykorzystanie środków [22].

31. Zarządzanie programami ma charakter wielopoziomowy. Odpowiedzialność za ustanawianie programów leży po stronie Komisji, EBOR, CMPA, zgromadzenia donatorów na rzecz międzynarodowych funduszy wspierania likwidacji elektrowni jądrowych, operatorów elektrowni jądrowych i zainteresowanych państw członkowskich. Komisji nie udało się zagwarantować, aby priorytety szeroko zdefiniowane w traktatach akcesyjnych i późniejszych rozporządzeniach Rady (zob. pkt 8) zostały przełożone na zbiór spójnych i szczegółowych celów i wskaźników.

32. Żaden z wyżej wymienionych organów nie ustanowił systemu do monitorowania i oceny postępów w osiąganiu celów ogólnych takich programów, likwidacji ośmiu reaktorów oraz działań łagodzących negatywne skutki ich wygaszenia. Zatem monitorowanie i sprawozdawczość na temat osiągnięć programów na każdym poziomie było utrudnione.

33. W lipcu 2011 r. Komisja sporządziła sprawozdanie na temat programu likwidacji dla Litwy, Słowacji i Bułgarii, obejmujące głównie zarządzanie nim, poniesione wydatki oraz postępy w realizacji kluczowych projektów [23]. Niektóre informacje dotyczące postępów w realizacji trzech programów likwidacji zostały także przedstawione w uzasadnieniu corocznych decyzji Komisji dotyczących finansowania oraz w dwóch przygotowanych przez Komisję sprawozdaniach w latach 2004 i 2007 na temat wykorzystania środków finansowych przeznaczonych na likwidację elektrowni jądrowych w 27 państwach członkowskich [24].

34. Sprawozdanie z 2011 r. stanowi pierwszą skonsolidowaną ocenę wykorzystania środków finansowych przeznaczonych dla Bułgarii, Litwy i Słowacji, lub ocenę postępu w realizacji programów. Nie dostarcza ono jednak jasnej wskazówki co do osiągnięcia ogólnych celów w zakresie likwidacji i łagodzenia skutków. Przed publikacją tego sprawozdania jedynym dostępnym źródłem w tym zakresie była ocena śródokresowa opublikowana w 2007 r. [25], która nie obejmowała programu dotyczącego elektrowni w Kozłoduju, ponieważ jego podstawy prawne były inne.

35. Brak wystarczających informacji w połączeniu z liczbą poziomów zarządzania doprowadził do sytuacji, w której odpowiedzialność jest rozproszona. Nie było wiadomo, kto ponosi ogólną odpowiedzialność za realizację programu, a w szczególności, czy finansowanie UE przyniosło spodziewane rezultaty. Nadzór Komisji skupia się raczej na wykonaniu budżetu w granicach zatwierdzonych środków oraz realizacji projektu niż na stopniu postępów w osiąganiu celów programu jako całości.

36. Niedostateczne mierzenie postępów w realizacji celów programów oraz nieodpowiednie monitorowanie skutecznego wykorzystania środków oznaczają, że nikt nie ponosi odpowiedzialności za ogólne wyniki programu.

NIEKOMPLETNE ZMIANY ORGANIZACYJNE

37. Powodzenie procesu likwidacji w uzyskaniu zamierzonych rezultatów, w danym terminie i po rozsądnych kosztach zależy od zdolności przystosowania się do zmieniających się potrzeb. W szczególności oznacza to płynne przekazanie elektrowni jądrowych z rąk operatorów do rąk organizacji likwidujących [26]. W tym celu wewnętrzna struktura zarządzania powinna:

przydzielać dostępne środki według priorytetów;

koordynować i monitorować wszystkie działania aż do zakończenia procesu likwidacji;

kierować zespołami zajmującymi się likwidacją, tak aby zapewnić bezpieczeństwo i efektywność kosztową projektu.

38. Znacząca część wydatków programowych (26%) została przydzielona, tak aby propagować planowanie i realizację procesu likwidacji, głównie poprzez:

pełne pokrycie kosztów specjalistycznych usług konsultantów w dziedzinie likwidacji, wchodzących w skład zespołów utworzonych przez operatorów elektrowni jądrowych, o wartości 125 mln euro;

finansowanie kosztów zatrudnienia około 1500 pracowników we wszystkich trzech elektrowniach, w wysokości 147 mln euro.

Koszty te są kosztami dodatkowymi do kosztów operacyjnych EBOR (16,8 mln euro) i CPMA (1,5 mln euro).

39. Reaktory zostały wygaszone między 2002 a 2009 rokiem. Niemniej jednak programy nie przyniosły jeszcze oczekiwanych zmian organizacyjnych, które spowodowałyby, że operatorzy staną się skutecznymi organizacjami odpowiedzialnymi za likwidację. W szczególności odnotowano, że:

organizacje lub służby odpowiedzialne za likwidację mają ograniczony wpływ na ustanawianie priorytetów, a następnie przydzielanie dostępnych środków;

z powodu braku odpowiednich narzędzi do planowania i monitorowania organizacje takie nie są w stanie ocenić poczynionych postępów w realizacji planów likwidacyjnych, a także

odpowiedzialne działy w dużej mierze muszą polegać na efektach pracy konsultantów zewnętrznych, nawet w zakresie zadań o charakterze czysto administracyjnym.

WNIOSKI I ZALECENIA

40. Pomoc finansowa UE przeznaczona na likwidację i łagodzenie jej skutków w Bułgarii, na Litwie i Słowacji ułatwiła tym państwom członkowskim realizację ich zobowiązań do przedterminowego wygaszenia ośmiu reaktorów jądrowych. Reaktory są obecnie wygaszone i częściowo usunięto z nich paliwo jądrowe. Wykonano już najważniejsze prace przygotowawcze i rozpoczęto demontaż. Jednak po upływie dziesięciu lat od udzielenia pomocy UE postęp jest powolny i w przypadku wielu projektów prace są ciągle na etapie działań przygotowawczych. Ponieważ nie przeprowadzono kompleksowej oceny potrzeb, nie do końca wiadomo, które potrzeby należy zaspokoić w wyniku przedterminowego zamknięcia.

41. W rezultacie stosunkowo nieprecyzyjnych ram polityki w programach nie korzystano z kompleksowej oceny potrzeb, ustalania priorytetów, ustanawiania szczegółowych celów i rezultatów, które należy osiągnąć. Brakuje podstawowych informacji na temat ewidencji odpadów promieniotwórczych (wraz z ich charakterystyką) lub nie opracowano jeszcze szczegółowych planów likwidacji na podstawie takich informacji. Nie zaprojektowano jeszcze w pełni wszystkich obiektów, w których będą przerabiane lub składowane odpady promieniotwórcze oraz technologii potrzebnych w tym celu. Odpowiedzialność jest rozproszona. Nadzór Komisji skupia się raczej na wykonaniu budżetu oraz realizacji projektu niż na osiągnięciu ogólnych celów programu.

42. Chociaż łączny koszt realizacji programów nie jest znany, wiadomo, że niedobór środków jest znaczący. Zagraża to realizacji programów likwidacji.

ZALECENIE

NALEŻY OKREŚLIĆ ZAKRES POMOCY UE W SPOSÓB UKIERUNKOWANY NA WYNIKI

a) Komisja powinna określić warunki skutecznego, wydajnego i oszczędnego wydatkowania środków UE. W tym celu:

powinna stworzyć szczegółową ocenę potrzeb ukazującą dotychczasowy postęp programów, działania, które należy wykonać oraz ogólny plan finansowania, w którym zostaną określone źródła pozyskiwania funduszy od różnych zainteresowanych stron.

przed dalszym wydatkowaniem środków Komisja powinna przeanalizować dostępne źródła finansowania i oczekiwane korzyści. Takie działania z kolei powinny doprowadzić do zdefiniowania celów, które są powiązane z dostępnym budżetem oraz do ustanowienia istotnych wskaźników wykonania, które następnie można monitorować i przedstawiać w sprawozdaniach w celu realizacji programu jako całości.

b) Jeśli UE zdecyduje się, zgodnie z propozycją Komisji, udzielić dodatkowej pomocy finansowej w ramach następnych wieloletnich ram finansowych, taka pomoc powinna być oparta na ocenie ex ante wartości dodanej takiej interwencji dla UE wraz z przedstawieniem szczegółowych działań, które mają być sfinansowane z budżetu UE i uwzględnieniem innych możliwości finansowania np. funduszy strukturalnych oraz warunków dokonywania wypłat z budżetu UE.

Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę II, której przewodniczył Harald NOACK, członek Trybunału Obrachunkowego, na posiedzeniu w Luksemburgu w dniu 26 października 2011 r.

W imieniu

Trybunału Obrachunkowego

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

Prezes

[1] Według Komisji kwoty umożliwiające rewitalizację obszarów, na których znajdują się elektrownie jądrowe szacowane są obecnie na od 10 do 15% kosztu wyjściowego inwestycji na każdy reaktor przeznaczony do likwidacji [zob. COM(2004) 719 wersja ostateczna z dnia 26 października 2004 r. – Raport w sprawie wykorzystywania zasobów finansowych przeznaczonych na likwidację elektrowni jądrowych].

[2] Zob. pkt 3, 4 i 13 zalecenia Komisji 2006/851/Euratom z dnia 24 października 2006 r. w sprawie zarządzania zasobami finansowymi przeznaczonymi na likwidację instalacji jądrowych, zużytego paliwa i odpadów radioaktywnych (Dz.U. L 330, z 28.11.2006, s. 31). W lipcu 2003 r. w deklaracji międzyinstytucjonalnej Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji podkreślono konieczność zagwarantowania odpowiednich środków finansowych na działania związane z likwidacją i gospodarką odpadami (zob. Dz.U. L 176 z 15.7.2003, s. 56). Zob. również dokument techniczny nr 1476 Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA) dotyczący aspektów finansowych likwidacji (http://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/te_1476_web.pdf).

[3] Zob. COM(2007) 794 wersja ostateczna z dnia 12 grudnia 2007 r., s. 10 – Drugie sprawozdanie w sprawie wykorzystania zasobów finansowych przeznaczonych na likwidację instalacji jądrowych, zużytego paliwa i odpadów promieniotwórczych.

[4] Po incydencie w elektrowni jądrowej Fukushima Daiichi w marcu 2011 r. Rada Europejska zdecydowała, że należy dokonać przeglądu bezpieczeństwa unijnych obiektów jądrowych na podstawie kompleksowych i przejrzystych ocen ryzyka i bezpieczeństwa ("testy w warunkach skrajnych"). Rada Europejska postanowiła, że oceni wstępne wyniki do końca 2011 r. na podstawie sprawozdania Komisji (zobacz konkluzje prezydencji z 24– 25 marca 2011 r., pkt 31).

[5] Głównymi instrumentami pomocy finansowej UE były programy TACIS (zapewniający pomoc techniczną krajom partnerskim w Europie Wschodniej i Azji Środkowej) i Phare (wspierający finansową i techniczną współpracę z krajami kandydującymi Europy Środkowo-Wschodniej). Z pomocy tej skorzystało wiele krajów (Bułgaria, Republika Czeska, Węgry, Litwa, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Armenia, Kazachstan, Rosja i Ukraina). Trybunał przedstawił wykorzystanie tych funduszy w swoim sprawozdaniu specjalnym nr 25/98 (Dz.U. C 35 z 9.2.1999, s. 1).

[6] W UE istnieje wymóg prawny, aby uruchomienie środków UE było poprzedzone analizą, która ma dostarczyć pewności, że wynikłe korzyści będą proporcjonalne do zaangażowanych zasobów [zob. rozporządzenie Rady (WE, Euratom, EWWiS) nr 2333/95 z dnia 18 września 1995 r. zmieniające rozporządzenie finansowe z dnia 21 grudnia 1977 r. mające zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 240 z 7.10.1995, s. 1); zob. również art. 27 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 248 z 16.9.2002, s. 1)].

[7] W swoim komunikacie "Budżet z perspektywy "Europy 2020" ", część I, COM(2011) 500 wersja ostateczna z dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja zaproponowała kontynuowanie wsparcia finansowego UE na rzecz likwidacji w latach 2014–2020 (Dział – Inteligentny wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu).

[8] Komisja przeznacza środki na zobowiązania powstałe w wyniku zawarcia indywidualnych umów z instytucjami pośredniczącymi (lub, w niektórych przypadkach, z beneficjentami) poprzez zatwierdzenie indywidualnych zobowiązań. Na tej zasadzie płatności są zatwierdzane na rzecz instytucji pośredniczących, które następnie przydzielają takie środki na poszczególne projekty i umowy. W rezultacie środki są rozdzielane wśród wykonawców przez instytucje pośredniczące.

[9] Rozporządzenie finansowe nr 1605/2002 (zob. art. 53–57) stanowi, że pod określonymi warunkami Komisja może przekazać zadania wykonawcze innym organom. Traktaty o przystąpieniu oraz właściwe rozporządzenia Rady również wyraźnie stanowią, że Komisja mogła tak postąpić.

[10] Największy udział w zasilaniu trzech międzynarodowych funduszy wspierania likwidacji elektrowni jądrowych ma Unia Europejska (96% całkowitego wkładu). Wkład innych europejskich donatorów wyniósł 60 mln euro. Należą do nich: Belgia, Dania, Niemcy, Irlandia, Grecja, Hiszpania, Francja, Luksemburg, Niderlandy, Austria, Polska, Finlandia, Szwecja, Zjednoczone Królestwo, Norwegia i Szwajcaria. Od 2004 r. UE jest jedynym donatorem.

[11] Zob. rozporządzenie Rady nr 647/2010 z dnia 13 lipca 2010 r. (Bułgaria), rozporządzenie Rady nr 1990/2006 z dnia 21 grudnia 2006 r. (Litwa) oraz rozporządzenie Rady nr 549/2007 z dnia 14 maja 2007 r. (Słowacja). EBOR zarządza środkami UE w trybie "wspólnego zarządzania" w zakresie wykonania budżetu, który umożliwia przekazanie niektórych zadań wykonawczych organizacjom międzynarodowym. Przekazanie obowiązków jest uwarunkowane stosowaniem przez te organizacje, w swojej rachunkowości, audycie, procedurach kontroli wewnętrznej i procedurach udzielania zamówień, norm zapewniających gwarancje równoważne normom przyjętym w skali międzynarodowej (art. 53d rozporządzenia nr 1605/2002).

[12] CPMA zarządza funduszami UE w trybie pośredniego zarządzania scentralizowanego w zakresie wykonania budżetu, które obejmuje przekazanie przez Komisję wybranych zadań agencji krajowej. Przekazanie obowiązków jest uwarunkowane stosowaniem przez te organizacje, w swojej rachunkowości, audycie, procedurach kontroli wewnętrznej i procedurach udzielania zamówień, norm zapewniających gwarancje równoważne normom przyjętym w skali międzynarodowej (art. 53a i 54–57 rozporządzenia nr 1605/2002). CPMA zarządza kwotą 332 mln euro czyli 16% całej pomocy przeznaczonej dla trzech państw do końca 2010 r.

[13] Rozporządzenia Rady przyjęte w latach 2006, 2007 i 2010 przewidują taką możliwość (zob. przypis 11).

[14] Operatorzy elektrowni są głównymi odbiorcami dotacji przeznaczonych na projekty likwidacyjne. Głównymi beneficjentami projektów, których celem jest łagodzenie skutków zamknięcia są organy publiczne lub przedsiębiorstwa prywatne.

[15] Likwidacja elektrowni jądrowej w Greifswald (Niemcy) postrzegana jest przez wiele organizacji międzynarodowych (Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej, Agencja Energii Jądrowej i Komisja) jako najlepsza praktyka.

[16] Procedury udzielania zamówień publicznych były przedmiotem ograniczonego przeglądu na podstawie procedur własnych organów wdrażających. Umowy finansowane poprzez międzynarodowe fundusze wspierania likwidacji elektrowni jądrowych zarządzane przez EBOR są wynikiem procedur udzielania zamówień publicznych organizowanych przez odbiorców dotacji. Przedsiębiorstwa są wybierane zgodnie z zasadami udzielania zamówień publicznych EBOR. Działając w charakterze administratora funduszu, EBOR monitoruje procedurę. CPMA przeprowadza procedurę udzielenia zamówienia publicznego zgodnie z krajowymi przepisami o zamówieniach publicznych.

[17] Obejmuje on plan zarządzania obiektem, zadania i zakresy odpowiedzialności zaangażowanych organizacji, działania w zakresie ochrony przed promieniowaniem i zapewnienia bezpieczeństwa radiacyjnego, zapewnienie jakości, plan gospodarowania odpadami, wymagania dotyczące dokumentowania i przechowywania dokumentacji, ocenę bezpieczeństwa oraz ocenę wpływu na środowisko i kryteria takiej oceny, środki nadzoru podczas fazy realizacji, środki ochrony fizycznej zgodnie z wymaganiami oraz wszelkie inne wymagania organów nadzorujących [zob. Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej, wymóg bezpieczeństwa nr WS-R-5, Likwidacja obiektów jądrowych, w których używane są materiały jądrowe, s. 10, Wiedeń, 2006 (IAEA, Decommissioning of facilities using radioactive material, Safety requirements No WS-R-5)] oraz dokument techniczny nr 1394: "Planowanie, zarządzanie oraz organizowanie w zakresie likwidacji obiektów jądrowych: wnioski i doświadczenia" (Planning, managing and organizing the decommissioning of nuclear facilities: lessons learned), Wiedeń, maj 2004 r.).

[18] Informacje przedstawione podczas spotkania Komitetu ds. Pomocy na rzecz Likwidacji Obiektów Jądrowych w dniu 16 marca 2011 r.

[19] COM(2004) 624 wersja ostateczna z dnia 29 września 2004, s. 3.

[20] Przypis 9.

[21] Zalecenie Komisji 2006/851/Euratom.

[22] Według traktatu Komisja wykonuje budżet UE na własną odpowiedzialność (art. 17 ust. 1 TUE i art. 317 TFUE). Wymóg ilościowego wyrażenia celów i monitorowania postępów w realizacji takich celów obecny jest w przepisach unijnych od 1990 r. [zob. rozporządzenie Rady (EWG, Euratom, EWWiS) nr 610/90 z dnia 13 marca 1990 r. zmieniające rozporządzenie finansowe z dnia 21 grudnia 1977 r. mające zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich]. Koncepcja ta została rozwinięta w 2002 r. po wprowadzeniu zasady SMART (zob. art. 27 ust. 3 rozporządzenia nr 1605/2002).

[23] Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wykorzystania w latach 2004–2009 środków finansowych przeznaczonych dla Litwy, Słowacji i Bułgarii na rzecz wspierania likwidacji przedterminowo zamkniętych elektrowni jądrowych zgodnie z aktami przystąpienia (COM(2011) 432).

[24] COM(2004) 719 i COM(2007) 794. Obecnie przygotowywane jest trzecie sprawozdanie.

[25] Śródokresowa ocena pomocy likwidacyjnej przyznanej Litwie i Słowacji w ramach protokołów do traktatu o przystąpieniu, sprawozdanie końcowe, wrzesień 2007 r. Ogólnym wnioskiem z tej oceny jest to, że program pomocy likwidacyjnej UE w przedmiotowych krajach osiąga mieszane rezultaty. Kluczowym i widocznym problemem pomocy UE w likwidacji obiektów jądrowych jest to, że podstawą takiej pomocy nie jest spójna strategia.

[26] Zob. MAEA, organizacja i zarządzanie dużymi obiektami jądrowymi w celu ich likwidacji, seria sprawozdań technicznych nr 399, Wiedeń 2000; "Planowanie, zarządzanie oraz organizowanie likwidacji obiektów jądrowych: wnioski i doświadczenia" (Planning, managing and organizing the decommissioning of nuclear facilities: lessons learned) MAEA-TECDOC-1394, Wiedeń, maj 2004 r.; Likwidacja obiektów jądrowych, w których używane są materiały jądrowe, wymogi bezpieczeństwa nr WS-R-5, Wiedeń, 2006.

--------------------------------------------------

ZAŁĄCZNIK I

CYKL ŻYCIA ELEKTROWNI JĄDROWEJ

+++++ TIFF +++++

Źródło: ETO, na podstawie ogólnych wytycznych opublikowanych przez MAEA i NEA.

--------------------------------------------------

ZAŁĄCZNIK II

PRZEGLĄD PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH – STAN NA DZIEŃ 31 GRUDNIA 2010 R.

Program Kozłoduj (Bułgaria)

+++++ TIFF +++++

Program Ignalina (Litwa)

+++++ TIFF +++++

Program Bohunice V-1 (Słowacja)

+++++ TIFF +++++

--------------------------------------------------

ZAŁĄCZNIK III

OCENA 16 PROJEKTÓW W ZAKRESIE LIKWIDACJI

Elektrownia jądrowa | Projekt | Ocena Trybunału |

Bohunice | Skontrolowany projekt 1 Jednostka kierowania projektem – Usługi doradcze wspierające jednostkę kierowania projektem w elektrowni jądrowej Bohunice V1, w celu bezpiecznej i efektywnej kosztowo realizacji wszystkich działań związanych z likwidacją, finansowanych przez BIDSF w okresie 2003–2011 oraz mające na celu kontynuowanie systematycznego opracowywania projektu likwidacji elektrowni Bohunice V1 ze szczególnym uwzględnieniem okresu 2007–2013. | Konsultant jednostki kierowania projektem odegrał kluczową rolę w projektowaniu i realizacji procesu likwidacyjnego, jednak odnotowano niezadowalający postęp w formułowaniu i realizacji strategii likwidacyjnej. Odnotowano również uchybienia w strukturze organizacyjnej. |

Skontrolowany projekt 2 Niezakłócone dostawy energii cieplnej i pary wodnej oraz przebudowa pomocniczej stacji kotłów parowych w obiekcie w Bohunicach: przebudowa pomocniczego układu pary w celu zapewnienia wsparcia dla elektrowni Bohunice V2 (działająca elektrownia), Bohunice A1 (odrębna elektrownia w toku likwidacji) oraz istniejących obiektów do składowania wypalonego paliwa oraz odpadów radioaktywnych po wyłączeniu elektrowni jądrowej Bohunice V1. | Projektowi udało się w pełni osiągnąć jego cele. Jednak pomiędzy projektem a procesem likwidacji brak jest wyraźnego związku. Projekt ma większy związek z eksploatacją elektrowni Bohunice V2 niż z zamknięciem elektrowni Bohunice V1. |

Skontrolowany projekt 3 Przechowalniki do składowania wypalonego paliwa: dostawa 26 kompaktowych koszy do składowania wypalonego paliwa jądrowego oraz wykonanie wszelkich związanych z tym zadań, takich jak produkcja, transport, testy oraz dostawa usług związanych z odbiorem. | W trakcie kontroli uzyskano potwierdzenie, że osiągnięto w pełni cele projektu, zgodnie z harmonogramem i budżetem projektu. Należy jednak zauważyć, że zakupione kosze nie będą używane do składowania wypalonego paliwa jądrowego, które w rzeczywistości zostało usunięte z bloków elektrowni Bohunice V1, więc przedmiotowe kosze nie były potrzebne w procesie likwidacji elektrowni. |

Skontrolowany projekt 4 Studium wykonalności projektu powiększenia krajowego składowiska Mochovce. | Odnotowano istotne opóźnienie w przypadku tego projektu, gdyż elektrownia Bohunice V1 nie dostarczyła informacji wymaganych w celu przeprowadzenia studium. Wiele czynników może negatywnie wpłynąć na wykorzystanie studium wykonalności. |

Skontrolowany projekt 5 Realizacja programu likwidacji z wykorzystaniem pracowników zatrudnionych w elektrowni Bohunice V1: finansowanie uczestnictwa pracowników w przygotowaniu i realizacji działań likwidacyjnych, którego celem jest zachowanie doświadczenia i wiedzy pracowników zatrudnionych w elektrowni. | Finansowanie pracowników, którzy przyczyniają się do realizacji zadań przedlikwidacyjnych nie wywołało zmian organizacyjnych, które: umożliwiłyby wydzielenie pracowników przyczyniających się do przekształcenia operatora w organizację likwidującą,zagwarantowałyby scentralizowane i odpowiednie monitorowanie działań przedlikwidacyjnych. |

Ignalina | Skontrolowany projekt 6 (IIDSF) Składowisko tymczasowe wypalonych ogniw paliwowych z elektrowni Ignalina bloki 1 i 2: projekt i budowa tymczasowego składowiska wypalonego paliwa jądrowego dla 19 tys. wypalonych ogniw paliwowych znajdujących się w blokach 1 i 2; ogniwa mają być składowane w zbiornikach (zaprojektowanych i wytworzonych w ramach projektu). | W wyniku kontroli stwierdzono istotne opóźnienia w realizacji tego projektu. Opóźnienia te będą miały istotny wpływ na bezpieczeństwo jądrowe aż do momentu umieszczenia wszystkich wypalonych ogniw jądrowych w zbiornikach oraz na koszty operacyjne elektrowni (dodatkowe koszty utrzymania). |

Skontrolowany projekt 7 (IIDSF) Gospodarowanie odpadami stałymi i składowisko: projektowanie, pomoc w uzyskaniu zezwoleń, przeprowadzenie procedur przetargowych, budowa i oddanie do użytku nowego obiektu gospodarowania i składowania stałych odpadów jądrowych na terenie elektrowni jądrowej Ignalina. | Odnotowano istotne opóźnienia w realizacji projektu (podprojekt B2 obiekt odzyskiwania odpadów stałych był opóźniony o 44 miesiące, zaś podprojekt B3/4 obiekt do składowania i obróbki odpadów stałych był opóźniony o 34 miesiące). Opóźnienia te mają istotne znaczenie dla ogólnej realizacji projektu likwidacji, gdyż stworzenie kanałów gospodarowania odpadami jest niezbędne na wczesnym stadium realizacji, aby umożliwić realizację pierwszych projektów rozbiórki i dekontaminacji, co może wywołać potrzebę dodatkowego finansowania z IIDSF w celu realizacji projektu. |

Skontrolowany projekt 8 (IIDSF) Niezakłócone dostawy energii cieplnej i pary wodnej dla elektrowni Ignalina oraz miasta Visaginas: remont/wymiana oraz rozbudowa przestarzałej tymczasowej rezerwowej stacji kotłów parowych i ciepłowniczych w celu zapewnienia, po zamknięciu bloku 2, ciągłej i niezakłóconej dostawy energii cieplnej i pary do elektrowni Ignalina w trakcie likwidacji oraz do rejonowego węzła ciepłowniczego miasta Visaginas. | Dzięki projektowi udało się zrealizować wstępne cele w określonym terminie i w granicach budżetu. Projekt przyczynia się do realizacji procesu likwidacji. Projekt był potrzebny przede wszystkim dlatego, że istniejące systemy były przestarzałe. Zaangażowanie jednostki kierowania projektem likwidacji w przedmiotowym projekcie nie było niezbędne, gdyż roboty budowlane nie były bezpośrednio powiązane z kwestią likwidacji. |

Skontrolowany projekt 9 (IIDSF) Prace inżynieryjne, planowanie, uzyskiwanie zezwoleń w odniesieniu do rozbiórki i dekontaminacji oraz narzędzi do rozbiórki i dekontaminacji w budynku turbin bloku 1 elektrowni Ignalina: przygotowanie najważniejszych dokumentów dotyczących robót inżynieryjnych, planowania i uzyskiwania zezwoleń niezbędnych w celu wykonania działań związanych z rozbiórką i dekontaminacją w budynku turbin bloku 1 w elektrowni Ignalina oraz określenie niezbędnych narzędzi i przygotowanie zamówień publicznych na zakup takich narzędzi w celu wykonania działań związanych z rozbiórką i dekontaminacją. | Eksternalizacja działań w ramach przedmiotowego projektu nie wynikała ani z odpowiedniej oceny, czy wymagane umiejętności i zdolności techniczne mogą być dostarczone przez zatrudnionych pracowników, ani z uwzględnienia efektywności kosztów w przypadku realizacji działań przez podmiot zewnętrzny. |

Skontrolowany projekt 10 (IIDSF) Pomoc dla jednostki kierowania projektem: pomoc w zarządzaniu i pracach inżynieryjnych dla jednostki kierowania projektem w zakresie likwidacji w elektrowni Ignalina. | Konsultant jednostki kierowania projektem znacząco przyczynił się do rozwoju projektu likwidacji. Stwierdzono jednak liczne niedociągnięcia: zakres prac konsultanta powoduje wzrost kosztów (ogólne zarządzanie projektem oraz zadania administracyjne zamiast skoncentrowania się na poszczególnych specjalistycznych kwestiach technicznych związanych z likwidacją elektrowni jądrowej),niedostateczne opracowanie struktury organizacyjnej elektrowni jądrowej w Ignalinie. |

Skontrolowany projekt 11 (CPMA) CPMA – infrastruktura elektrowni jądrowej w Ignalinie: przygotowanie obiektu oraz rozwój infrastruktury (uporządkowanie obiektu, dostawy energii elektrycznej i cieplnej, infrastruktura telekomunikacyjna, zaopatrzenie w wodę) w celu realizacji zasadniczych projektów likwidacyjnych. | Ogólnie projekt został zrealizowany w sposób zadowalający. Jednak odnotowano istotne opóźnienia w realizacji "macierzystych" projektów likwidacji (zwłaszcza podprojektu B3/4 dotyczącego obiektu składowania i obróbki odpadów stałych, zob. skontrolowany projekt 7), które miały wpływ na realizację podprojektów związanych z infrastrukturą. |

Skontrolowany projekt 12 (CPMA) Składowisko bardzo niskoaktywnych odpadów promieniotwórczych: projekt, budowa oraz uzyskanie zezwoleń niezbędnych do utworzenia składowiska bardzo niskoaktywnych stałych odpadów promieniotwórczych. | Należy odnotować, że: zakres tego projektu nie obejmuje wszystkich faz niezbędnych do składowania odpadów promieniotwórczych w takim obiekcie – w projekcie znalazły się wyłącznie projekt takiego składowiska oraz budowa strefy buforowej przeznaczonej do gromadzenia i bezpiecznego tymczasowego składowania odpadów w okresie między okresami utylizacji;wystąpiły istotne opóźnienia w procesie uzyskiwania zezwoleń budowlanych. |

Kozłoduj | Skontrolowany projekt 13 Jednostka kierowania projektem – usługi doradcze: usługi doradcze mające wspomóc działania związane z likwidacją bloków 1–4 elektrowni jądrowej w Kozłoduju. | Pomimo iż konsultant jednostki kierowania projektem odgrywał kluczową rolę w modyfikacji strategii likwidacji, w zarządzaniu projektem stwierdzono różne niedociągnięcia: opóźnienia projektów,niedostatecznie wiarygodne szacunki kosztów likwidacji,niedostateczne zdefiniowanie działań likwidacyjnych, które należy wykonać,brak ewidencji odpadów promieniotwórczych,duża część prac doradczych dotyczyła administrowania projektem, a nie doradztwa technicznego w zakresie realizacji procesu likwidacji. |

Skontrolowany projekt 14 Obiekt przeznaczony do składowania suchego wypalonego paliwa jądrowego: projekt i budowa obiektu przeznaczonego do składowania suchych wypalonych ogniw jądrowych w zbiornikach. | W przypadku tego projektu odnotowano istotne opóźnienia i przekroczenia budżetu: budowa obiektu do składowania suchego wypalonego paliwa jądrowego jest opóźniona o 2,5 roku,modyfikacja wymagań wstępnych spowodowała wzrost ceny oraz zmianę podstawy wyceny projektu, co wpłynęło jak dotąd na 19% przekroczenie budżetu. |

Skontrolowany projekt 15 instalacja o wysokim wskaźniku zmniejszania objętości przeznaczona do przetwarzania i kondycjonowania stałych odpadów promieniotwórczych: projekt, budowa i oddanie do użytku instalacji do plazmowego spalania odpadów w celu osiągnięcia wysokiego wskaźnika zmniejszania objętości niskoaktywnych i średnioaktywnych odpadów promieniotwórczych. | Odnotowano duże ryzyko przekroczenia kosztów projektu. Wybrano technologię doświadczalną bez: odpowiedniego wykazania jej skuteczności orazbez należytego uwzględnienia kosztów eksploatacji takiej instalacji. |

Skontrolowany projekt 16 Kadry: wspomaganie efektywnego wykorzystania pracowników pracujących w blokach 1–4 elektrowni w Kozłoduju w celu realizacji zaktualizowanej strategii likwidacyjnej, wykorzystanie wiedzy i umiejętności pracowników obiektu oraz zapewnienie dynamicznego przekształcenia operatora w likwidatora. | Finansowanie pracowników, którzy przyczyniają się do realizacji zadań przedlikwidacyjnych nie wywołało zmian organizacyjnych, które: umożliwiłyby wyznaczenie pracowników przyczyniających się do przekształcenia operatora w organizację likwidującą,zagwarantowałyby scentralizowane i odpowiednie monitorowanie działań przedlikwidacyjnych. |

--------------------------------------------------

ZAŁĄCZNIK IV

OCENA 6 PROJEKTÓW W ZAKRESIE ŁAGODZENIA SKUTKÓW

Elektrownia jądrowa | Projekt | Ocena Trybunału |

Bohunice | Skontrolowany projekt 1 Przebudowa stacji elektroenergetycznej w Križovanach: stworzenie bezpiecznego i niezawodnego źródła zaopatrzenia krajowego systemu przesyłowego w energię elektryczną po ostatecznym zamknięciu elektrowni jądrowej w Bohunicach V1 poprzez przebudowę stacji elektroenergetycznej 400 kV w Križovanach, w tym: dostarczenie sprzętu, instalacja, kontrola i oddanie do użytku wraz z niezbędnymi usługami inżynieryjnymi i technicznymi w latach 2004–2009. | W wyniku kontroli potwierdzono faktyczne zakończenie zakładanej przebudowy w założonym terminie i budżecie. Niemniej jednak związek pomiędzy tym projektem a zamknięciem elektrowni Bohunice V1 jest niewielki. |

Ignalina | Skontrolowany projekt 2 (IIDSF) Modernizacja litewskiej elektrowni oraz budowa turbiny w układzie gazowo-parowym: modernizacja, która ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa środowiskowego, efektywności energetycznej i niezawodności litewskiej elektrowni o mocy 1800 MW w celu przedłużenia jej żywotności i zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego Litwy oraz zagwarantowania stabilności cen energii elektrycznej. | W wyniku kontroli uzyskano potwierdzenie, że cele projektu zostały osiągnięte, ale w ograniczonym zakresie (mniejsza liczba zmodernizowanych bloków litewskiej elektrowni). Zauważono, że późniejsze wydarzenia spowodowały modyfikację wstępnych czynników strategicznych uwzględnionych w projektach łagodzenia skutków. W rezultacie litewska elektrownia będzie rezerwowym źródłem produkcji energii elektrycznej, a nie odtworzeniem zdolności produkcyjnych, jak zaplanowano. |

Skontrolowany projekt 3 (CPMA) Przebudowa rejonowych podstacji sieci ciepłowniczej na terenach mieszkalnych 1 i 2+3 miasta Visaginas: przekształcenie rejonowych systemów ogrzewania w mieście Visaginas z typu otwartego na typ zamknięty, w celu zwiększenia ich efektywności i bezpieczeństwa dostaw energii cieplnej po ostatecznym zamknięciu elektrowni jądrowej w Ignalinie. | W wyniku kontroli stwierdzono istotne opóźnienia w realizacji tego projektu. Zwłaszcza w przypadku drugiej fazy dotyczącej obszarów mieszkalnych dwa i trzy miasta Visaginas stwierdzono blisko 18 miesięczne opóźnienia w porównaniu z planem realizacji, zatem CPMA rozważyła możliwość zakończenia projektu na jego obecnym etapie. |

Skontrolowany projekt 4 (CPMA) Wkład na rzecz instrumentu Agencji ds. Budownictwa Mieszkaniowego i Rozwoju Obszarów Miejskich utworzonego w celu poprawienia efektywności energetycznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych. | W wyniku wizyt na miejscu potwierdzono pozytywne rezultaty przedstawiane przez Agencję: w ramach współfinansowanych projektów udało się uzyskać oszczędności zużycia energii cieplnej na poziomie od 30% do 60% w porównaniu z pierwotnym zużyciem. Jednakże ograniczony wkład UE przydzielony na rzecz instrumentu za pośrednictwem CPMA (180 domów wielorodzinnych w porównaniu z planowaną populacją docelową obejmującą 24 tys. budynków mieszkalnych znacznie zmniejszył znaczenie tych pozytywnych rezultatów. |

Kozłoduj | Skontrolowany projekt 5 Linia kredytowa udostępniona na projekty zwiększające efektywność energetyczną i budowę odnawianych źródeł energii w Bułgarii: ustanowienie linii kredytowej przeznaczonej dla przedsiębiorstw prywatnych zajmujących się efektywnością energetyczną w przemyśle oraz na małe projekty budowy odnawialnych źródeł energii. | Dzięki linii kredytowej udało się uzyskać rezultaty spójne z założeniami, co przyczyniło się do złagodzenia skutków uzgodnionego przedterminowego zamknięcia bloków 1–4 elektrowni jądrowej w Kozłoduju. Jednak dalsze przydzielanie dodatkowych funduszy w ramach Międzynarodowych Funduszy Wspierania Likwidacji Elektrowni Jądrowej Kozłoduj (KIDSF) nie jest w pełni uzasadnione, gdyż finansowane podprojekty okazują się rentowne, a także inne programy europejskie skupiają się na podobnych celach. Właściwe władze w Bułgarii nie są zaangażowane w zarządzanie tym instrumentem. Całkowite oddanie projektu pod zarząd podmiotów zewnętrznych ogranicza koordynację działań przedsięwziętych w ramach linii kredytowej z działaniami wdrażanymi w kontekście innych programów krajowych lub europejskich. |

Skontrolowany projekt 6 Działania podejmowane w związku z zarządzaniem popytem na energię w budynkach użyteczności publicznej: zwiększanie efektywności energetycznej budynków użyteczności publicznej (szpitale, szkoły itp.). | Dzięki projektowi uzyskano wyniki przyczyniające się do łagodzenia skutków przedterminowego wygaszenia reaktorów 1 –4 w elektrowni jądrowej w Kozłoduju. Dostępność innych programów krajowych i europejskich, których cel jest zbliżony, kwestionuje potrzebę finansowania zwiększania efektywności energetycznej budynków użyteczności publicznej z Międzynarodowych Funduszy Wspierania Likwidacji Elektrowni Jądrowej Kozłoduj (KIDSF). |

--------------------------------------------------