[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 16.5.2006

KOM(2006) 224 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI

SPRAWOZDANIE O KONWERGENCJI Z 2006 r. DOTYCZĄCE SŁOWENII

(przygotowane zgodnie z art. 122 ust. 2 traktatu na wniosek Słowenii) {SEC(2006)615}

1. CEL SPRAWOZDANIA

Zgodnie z art. 122 ust. 2 traktatu, Komisja i Europejski Bank Centralny (EBC) mają obowiązek składania Radzie, co najmniej raz na dwa lata lub na wniosek państwa członkowskiego objętego derogacją, sprawozdań na temat postępów państw członkowskich w zakresie spełnienia obowiązków dotyczących urzeczywistnienia unii gospodarczej i walutowej.

Niniejsze sprawozdanie przygotowano na wniosek Słowenii złożony w dniu 2 marca 2006 r. Bardziej szczegółowa ocena stopnia konwergencji w Słowenii dostępna jest w załączniku technicznym do niniejszego sprawozdania [SEC(2006) 615].

Treść sprawozdań przygotowywanych przez Komisję i EBC reguluje art. 121 ust. 1 traktatu. Artykuł ten wymaga, by obejmowały one analizę zgodności krajowego ustawodawstwa, w tym statutu krajowego banku centralnego, z art. 108 i 109 traktatu, jak również ze Statutem Europejskiego Systemu Banków Centralnych (ESBC) oraz Europejskiego Banku Centralnego. Sprawozdania oceniają również osiągnięcie wysokiego stopnia trwałej konwergencji w przedmiotowych państwach członkowskich poprzez odniesienie do spełnienia kryteriów konwergencji (stabilność cen, sytuacja budżetowa, stabilność kursu walutowego, długoterminowe stopy procentowe), a także biorą pod uwagę szereg innych czynników określonych w ostatnim akapicie art. 121 ust. 1. Cztery kryteria konwergencji są opisane bardziej szczegółowo w protokole załączonym do traktatu (protokół nr 21 w sprawie kryteriów konwergencji).

2. ZGODNOść PRAWNA

W sprawozdaniu o konwergencji z 2004 r. [COM(2004) 690] Komisja stwierdziła, że jeżeli chodzi o integrację banku centralnego z ESBC w momencie przyjęcia euro, ustawodawstwo w Słowenii, w szczególności Ustawa o Banku Słowenii, nie jest w pełni zgodne z art. 109 traktatu WE i Statutem ESBC/EBC. Zalecono dodatkowo korektę niewielkich niedoskonałości, w szczególności w odniesieniu do celów Banku, jak również w dziedzinie niezależności personalnej i instytucjonalnej.

Niezgodności te zostały usunięte poprzez poprawkę do Ustawy o Banku Słowenii, przyjętą przez parlament Słowenii w dniu 30 marca 2006 r. Poprawka wyjaśnia w szczególności, że od dnia wprowadzenia euro w Słowenii kompetencje Banku Słowenii w zakresie funkcji, operacji i instrumentów monetarnych zostają przekazane ESBC. Ponadto usunięto możliwość zaangażowania rządu w zarządzanie aktywami walutowymi. W odniesieniu do wykrytych niedoskonałości, podstawy do zwolnienia członków rady zarządzającej Banku Słowenii ujednolicono z określonymi w Statucie ESBC/EBC. Zmieniono również cele Banku Słowenii, które teraz dokładniej odzwierciedlają sformułowanie art. 105 ust. 1 traktatu WE. W szczególności drugorzędny cel Banku (wspieranie ogólnej polityki gospodarczej zgodnie z wytycznymi traktatu WE) podlega obecnie wyraźnie głównemu celowi (stabilność cen). Jednakże cel trzeci (powiązany ze stabilnością finansową zgodnie z zasadami otwartej gospodarki rynkowej i wolnej konkurencji) nie podlega wyraźnie celowi głównemu i drugorzędnemu, co stanowi niewielką niedoskonałość.

Ustawodawstwo Słowenii, w szczególności Ustawa o Banku Słowenii, jest zgodne z wymogami traktatu WE i Statutu ESBC/EBC.

3. STABILNOść CEN

Rozwój wartości referencyjnej

W sprawozdaniu o konwergencji z 2004 r. stwierdzono, że Słowenia nie spełniła kryterium stabilności cen. Średnia stopa inflacji w Słowenii w ciągu 12 miesięcy poprzedzających sierpień 2004 r. wynosiła 4,1 %, przekraczając wartość referencyjną 2,4 %.

Inflacja w skali 12 miesięcy, używana do oceny konwergencji, spadła z 8,6 % w 2001 r. do 2,3 % w marcu 2006 r. W związku z tym sukcesywnie zbliżała się ona do wartości referencyjnej, osiągając ją po raz pierwszy w listopadzie 2005 r. Inflacja w skali 12 miesięcy jest niższa od wartości referencyjnej począwszy od stycznia 2006 r. W marcu 2006 r. wartość referencyjna – liczona jako średnia stopy inflacji w skali 12 miesięcy w trzech państwach członkowskich o najlepszych wynikach (Szwecja, Finlandia, Polska) plus 1,5 punktów procentowych – wynosiła 2,6 %. Odpowiednia stopa inflacji w Słowenii wynosiła 2,3 %, 0,3 punkty procentowe poniżej wartości referencyjnej.

Czynniki leżące u podstaw i trwałość

Między połową 1999 r. a połową 2000 r. inflacja w Słowenii wzrosła do ok. 9 %, głównie ze względu na wprowadzenie podatku od wartości dodanej. W drugiej połowie 2001 r. inflacja zaczęła ponownie spadać, i wtedy również Bank Słowenii przyjął nową średniookresową politykę monetarną. Jej główny cel stanowiło zapewnienie wczesnego wejścia do strefy euro poprzez zmniejszenie inflacji i sukcesywną stabilizację kursu walutowego. Od 2003 r. proces dezinflacji wspierany był przez skoordynowaną politykę rządu i Banku Słowenii. Skuteczna kontrola cen regulowanych, umiarkowana polityka płacowa w sektorze publicznym oraz stabilizacja kursu walutowego od połowy 2004 r. umocniły wiarygodność procesu dezinflacji, co z kolei przyczyniło się do umiarkowanej polityki płacowej w sektorze prywatnym. Dezinflację w ostatnich latach wspierała również rozsądna polityka oraz wzrost poniżej potencjału w latach 2001-2003. Jednakże sukcesywne zmniejszanie stóp bezrobocia od 2003 r. oraz wzrost gospodarczy nie były związane ze zwiększonymi presjami płac i cen, co sygnalizuje, że spadek inflacji był spowodowany raczej czynnikami, które również średnioterminowo powinny wspierać otoczenie niskiej inflacji.

W 2005 r. na inflację wpłynął korzystny rozwój cen niektórych kategorii towarów, w większości odzwierciedlając korzystne skutki przystąpienia do UE, co pomogło zrównoważyć znaczące niekorzystne skutki wzrostu cen ropy na rynkach światowych. Przystąpienie do UE przyczyniło się również do wzrostu poziomu konkurencji na rynkach krajowych, co miało trwałe skutki dla inflacji, lecz należy się spodziewać, że przynajmniej część korzystnego wpływu na rozwój cen stopniowo zmaleje.

Pomimo powyższego, prognoza inflacji na pozostałą część 2006 r. pozostaje korzystna. Spodziewane zmniejszenie negatywnego wpływu środowiska zewnętrznego na ceny energii zostanie zrównoważone poprzez powolny wzrost inflacji niezwiązanej z energią z wyjątkowo niskiego poziomu w 2005 r. Jednocześnie w 2006 r. spodziewana jest kontynuacja spowolnienia wzrostu jednostkowych kosztów pracy zauważalnego od 2002 r. oraz przewiduje się, że średnia inflacja obniży się nieznacznie z 2,5 % w 2005 r. do 2,4 % w 2006 r.

W dłuższej perspektywie ostateczna konwergencja krajowych stóp procentowych do poziomu strefy euro oraz możliwość zwiększenia stawki podatku od wartości dodanej przewidziana na 2007 r. stanowią czynniki ryzyka dla inflacji. Dlatego Słowenia musi pozostać czujna, aby chronić otoczenie niskiej inflacji i korzystną pozycję w dziedzinie konkurencyjności. Ambitniejsza polityka fiskalna pomogłaby w złagodzeniu ryzyka inflacji, a umiarkowaną politykę płacową należy kontynuować po 2006 r.

Od listopada 2005 r. Słowenia przestrzegała poziomu wartości referencyjnej inflacji i wydaje się prawdopodobne, że w przyszłych miesiącach sytuacja ta się utrzyma. Słowenia spełnia kryterium stabilności cen.

4. SYTUACJA BUDżETOWA

W sprawozdaniu o konwergencji z 2004 r. Komisja stwierdziła, że Słowenia nie podlega decyzji Rady o istnieniu nadmiernego deficytu oraz że spełnia ona kryterium dotyczące sytuacji budżetowej.

W latach 2000-2001 finanse publiczne Słowenii uległy pogorszeniu, a deficyt zasadniczy za rok 2001 wyniósł 4,3 % PKB. Po korekcie w latach 2002-2003 deficyt zasadniczy pozostawał od 2002 r. poniżej progu 3 % PKB.

Wzmożona dyscyplina fiskalna oraz ożywienie gospodarcze od 2004 r. przyczyniły się do dalszej redukcji deficytu zasadniczego do poziomu 2,3 % PKB w 2004 r. i 1,8 % w 2005 r. Zdrowa polityka budżetowa rządu była najbardziej wyraźna w 2004 r., kiedy to niedobór zasobów z tytułu VAT spowodował cięcia w wydatkach w celu utrzymania wartości deficytu.

Słowenia dąży do osiągnięcia w 2006 r. deficytu zasadniczego 1,8 % PKB, nieco poniżej prognozy służb Komisji z wiosny 2006 r. Nie planuje się redukcji deficytu w porównaniu z 2005 r. Wręcz przeciwnie, w świetle spodziewanego korzystnego otoczenia gospodarczego należy się spodziewać, że deficyt strukturalny, wynoszący 1,4 % PKB w 2005 r., osiągnie 1,8 % PKB. Jednocześnie oczekuje się, że pozostanie on poniżej minimalnego punktu odniesienia 1,9 % ustanowionego w Pakcie na rzecz Stabilności i Wzrostu stanowiącego margines bezpieczeństwa chroniący przed przekroczeniem progu deficytu wynoszącego 3 % PKB przy normalnych wahaniach makroekonomicznych.

Od 2000 r. dług publiczny utrzymywał się na poziomie nieco poniżej 30 %. Pod koniec 2005 r. dług brutto wynosił 29,1 % PKB, co stanowiło spadek w porównaniu z 29,5 % w 2004 r. Należy się spodziewać, że dług publiczny utrzyma się poniżej 30 % PKB w perspektywie średniookresowej.

Zgodnie z programem konwergencji z grudnia 2005 r., strategia budżetowa polega na stopniowym zmniejszeniu deficytu zasadniczego do poziomu 1 % w 2008 r. Program zapowiada podjęcie środków w ramach reformy podatkowej, mających doprowadzić do spadku udziału przychodów wyrażonego jako procent PKB o 1,8 punktów procentowych oraz cięcia wydatków, które mają doprowadzić do obniżenia wskaźnika wydatków o 2,5 punkty procentowe PKB. W ostatniej aktualizacji programu konwergencji określono szereg konkretnych środków wspierających konsolidację, przy czym rozważa się kolejne środki.

W dniu 14 lutego 2004 r. Rada poddała analizie uaktualniony program konwergencji Słowenii. Uznała, że strategia budżetowa wyznacza osiągalne cele oraz że ryzyko związane z przewidywaniami budżetowymi zawartymi w programie wydaje się zasadniczo zrównoważone. Uznaje się jednakże, że Słowenia należy do grupy wysokiego ryzyka pod względem długoterminowej stabilności. Zgodnie z obecnymi przewidywaniami opartymi na istniejących środkach, zagrożenie w przypadku Słowenii wydaje się być wysokie w odniesieniu do długoterminowej stabilności finansów publicznych ze względu na znaczny wzrost wydatków związanych ze starzeniem się społeczeństwa. Dlatego Rada wezwała Słowenię do wzmożenia konsolidacji budżetowej, w szczególności poprzez skoncentrowanie działań dostosowawczych oraz do podjęcia środków mających na celu poprawę długoterminowej stabilności finansów publicznych.

Słowenia nie podlega decyzji Rady o istnieniu nadmiernego deficytu oraz spełnia kryterium dotyczące sytuacji budżetowej.

5. STABILNOść KURSU WALUTOWEGO

W sprawozdaniu o konwergencji z 2004 r. oceniono, że Słowenia nie spełnia kryterium kursu walutowego. W momencie przeprowadzania analizy Słowenia uczestniczyła od dwóch miesięcy w systemie ERM II.

Okres dwóch lat dla oceny stabilności kursu walutowego trwa od maja 2004 r. do kwietnia 2006 r. Słowenia przystąpiła do ERM II w dniu 28 czerwca 2004 r. i do tej pory uczestniczyła w nim przez 22 miesiące. Parytet centralny ERM II dla tolara odpowiada rynkowemu kursowi walutowemu na ostatni dzień roboczy przed podjęciem decyzji o przystąpieniu do ERM II. Jako że do czasu przystąpienia do ERM II kontynuowano długoterminową politykę ciągłej dewaluacji tolara, kurs wymiany tolara do euro w dwóch miesiącach poprzedzających przystąpienie uległ zmianie z 0,45 % powyżej przyszłego kursu centralnego na początku maja 2004 r. do poziomu kursu centralnego w dniu 25 czerwca 2004 r. W ramach ERM II kurs wymiany tolara do euro pozostał bliski kursowi centralnemu przy maksymalnych odchyleniach 0,16 % (spadek) i 0,10 % (wzrost). Średnie absolutne odchylenie kursu tolara do euro od parytetu centralnego w okresie objętym oceną wynosiło 0,08 %.

Stabilność kursu walutowego w ramach ERM II osiągnięto przy różnicy stałych stóp procentowych względem obszaru euro nieco poniżej 2 punktów procentowych dla większości badanego okresu. Po zwiększeniu stóp przez EBC od grudnia 2005 r. oraz obniżkach stóp procentowych dokonanych przez Bank Słowenii od stycznia 2006 r., różnica zmniejszyła się ostatnio do poniżej 1 punktu procentowego. Uwzględniając prawdopodobny spadek premii za ryzyko związanej z aktywami Słowenii w ERM II, pozytywna różnica stóp procentowych pomogła we wzmocnieniu tolara.

Utrzymaniu stabilności kursu wymiany tolara do euro pomaga umowa zawarta w 2001 r. między Bankiem Słowenii a większością banków komercyjnych w sprawie współpracy w przypadku interwencji na rynku dewizowym. W celu utrzymania wyjątkowej stabilności kursu wymiany tolara do euro w ramach ERM II Bank Słowenii wykorzystywał w szczególności walutowe operacje typu swap. Jako że parytet centralny ERM II dobrze spełnił swoją funkcję umocnienia oczekiwań rynków finansowych, „interwencje cenowe” związane z tą umową (gdy bank centralny ustanawia podstawowy kurs walutowy, po którym uczestniczące banki komercyjne mają obowiązek dokonywać wymiany) nie były wykorzystywane po pierwszym miesiącu od przystąpienia do ERM II. Przejście do nowego systemu wymagało tymczasowej bezpośredniej interwencji na rynkach dewizowych w celu zasygnalizowania faktycznej zmiany systemu kursu walutowego. Jako że tolar ustabilizował się na początku lipca 2004 r., nie były konieczne dalsze interwencje w ramach ERM II.

Przez dwa lata objęte niniejszą oceną tolar pozostawał bliski centralnemu kursowi ERM II. Parytet centralny tolara wewnątrz ERM II nie uległ dewaluacji z inicjatywy Słowenii. Do czasu ewentualnej decyzji Rady w lipcu 2006 r. miną ponad 24 miesiące uczestnictwa tolara w systemie ERM II. Słowenia spełnia kryterium kursu walutowego.

6. DłUGOTERMINOWE STOPY PROCENTOWE

W sprawozdaniu o konwergencji z 2004 r. stwierdzono, że Słowenia spełnia kryterium konwergencji dotyczące stóp procentowych. Średnia długoterminowa stopa procentowa w Słowenii w roku poprzedzającym sierpień 2004 r. wynosiła 5,1 %, a więc poniżej wartości referencyjnej 6,4 %.

Między połową 2002 r. a końcem 2004 r. różnica względem średnich długoterminowych stóp procentowych obszaru euro wyraźnie malała, co odzwierciedla przede wszystkim stopniowe zmniejszenie stóp inflacji w Słowenii oraz ograniczenie krótkoterminowych stóp procentowych, obniżenie premii za ryzyko dla danego państwa oraz perspektywę wejścia do obszaru euro. Od momentu przystąpienia do ERM II w czerwcu 2004 r. różnica utrzymywała się na poziomie między 10 a 70 punktów bazowych.

Dwunastomiesięczna długoterminowa średnia ruchoma stopa procentowa istotna dla oceny spełnienia kryterium traktatu malała przez cały okres oceny. W marcu 2006 r., który stanowi ostatni miesiąc dla którego dostępne są dane, wartość referencyjna – średnia długoterminowa stopa procentowa w Szwecji, Finlandii i Polsce plus 2 punkty procentowe – wynosiła 5,9 %. Dwunastomiesięczna średnia ruchoma dochodu za obligacje odniesienia Słowenii wynosiła 3,8 %, a więc poniżej wartości referencyjnej. Słowenia spełnia kryterium konwergencji dotyczące długoterminowych stóp procentowych.

7. CZYNNIKI DODATKOWE

System finansowy Słowenii w znacznym stopniu zintegrował się z systemem finansowym UE. Zgodność z dorobkiem wspólnotowym w dziedzinie usług finansowych uzyskano już zasadniczo w momencie przystąpienia. Dokonano również znacznego postępu w zakresie transpozycji prawodawstwa przyjętego w ramach planu działań branży usług finansowych. Rozmiar systemu finansowego pozostaje nieco mniejszy niż można by się spodziewać biorąc pod uwagę stosunkowo wysoki poziom rozwoju gospodarki. Podczas gdy konkurencja w usługach transgranicznych świadczonych przez inne instytucje finansowe UE wzrasta, system finansowy Słowenii nie jest w pełni sprywatyzowany, zaś poziom udziału kapitału zagranicznego jest zbliżony do poziomu państw członkowskich obszaru euro, ale niższy niż w innych nowych państwach członkowskich. Wysoki wzrost gospodarczy i konwergencja stóp procentowych przyczyniły się do stopniowego wzrostu udzielania kredytów bankowych dla sektora prywatnego, głównie gospodarstwom. W szczególności liczba kredytów walutowych dla gospodarstw zaczęła wzrastać z nieznacznego poziomu w 2003 r. do prawie 50 % nowych pożyczek w 2005 r.

Gospodarka Słowenii jest w znacznym stopniu otwarta na handel, ale stosunkowo niedostępna dla bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Słowenia przyjęła również stosunkowo ostrożne podejście do reform strukturalnych w szczególności w odniesieniu do liberalizacji i prywatyzacji. Jednocześnie struktura przemysłowa Słowenii jest zbliżona do struktury obszaru euro. Stosunkowo niski poziom bezpośrednich inwestycji zagranicznych jest związany z procesem prywatyzacji, który był w mniejszym stopniu otwarty na uczestnictwo inwestorów zagranicznych. Niski poziom bezpośrednich inwestycji zagranicznych może ograniczyć presję konkurencji na rynku krajowym. Dla sprawnego funkcjonowania wewnętrznego rynku Słowenii ważny jest również dalszy postęp w transponowaniu i wdrażaniu dyrektyw unijnych.

Tradycyjnie rachunek bieżący Słowenii jest zasadniczo zrównoważony i odzwierciedla równowagę między deficytem w handlu towarami z jednej strony, a nadwyżką w handlu usługami i dodatnim saldem bieżących transferów z drugiej strony. Bilans obrotów bieżących Słowenii za rok 2005 odnotował deficyt 1,1 % PKB, co stanowiło spadek z 2,1 % w 2004 r. Poprawa ta odzwierciedla głównie odwrócenie trendu stopniowego pogorszenia bilansu handlu towarami od drugiego kwartału 2005 r. oraz przyspieszoną poprawę bilansu handlu usługami. Sytuacja ta sugeruje, że pogorszenie rachunku bieżącego w 2004 r. było najprawdopodobniej tymczasowe i nie oznacza dla gospodarki Słowenii problemów z konkurencyjnością lub potencjalnych presji kursu walutowego. W najbliższej przyszłości głównym wyzwaniem dla Słowenii będzie ochrona pozycji zdrowej konkurencyjności, zaś w tym celu niezbędna będzie umiarkowana polityka płacowa. Jednocześnie pomimo wysokiego krajowego poziomu oszczędności, Słowenia ma możliwość lepszego wykorzystania oszczędności zagranicznych w celu zwiększenia krajowych inwestycji i produkcji.

* * *

W świetle oceny spełnienia kryteriów konwergencji, Komisja uważa, że Słowenia osiągnęła wysoki stopień trwałej konwergencji.