KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 29.9.2016 JOIN(2016) 47 final WSPÓLNY KOMUNIKAT DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Wzmocnienie wsparcia UE dla Tunezji



1. Wspieranie przemian w Tunezji – priorytet strategiczny UE Po pięciu latach od rewolucji w 2011 r., w wyniku której obalono autorytarny reżim prezydenta Bena Alego, proces przejścia Tunezji do demokracji wkroczył w decydujący moment. Tunezyjczycy utorowali drogę dla nowoczesnej demokracji opartej na wolności słowa, przejrzystych i pluralistycznych wyborach, rozdziale władz, państwie prawa oraz poszanowaniu praw człowieka i podstawowych wolności. Przywódcy wszystkich sił politycznych, prężne społeczeństwo obywatelskie Tunezji i ogół ludności wykazali się determinacją w rozwijaniu pluralistycznego społeczeństwa, w którym wszyscy Tunezyjczycy – niezależnie od płci – mogą korzystać z wolności osobistej i uczestniczyć w większym stopniu w życiu gospodarczym i politycznym. Wysiłki te zostały docenione, czego wyrazem było przyznanie Kwartetowi na rzecz Dialogu Narodowego Pokojowej Nagrody Nobla w grudniu 2015 r. Doświadczenie Tunezji jest źródłem nadziei w państwach sąsiadujących bezpośrednio z Europą, wśród których wiele boryka się z niestabilnością, przemocą i powrotem autorytarnych reżimów. Pomimo niezaprzeczalnych zmian wywołanych przez rewolucję nadal jednak trudności w dziedzinie polityki, gospodarki i bezpieczeństwa wpływają na życie zwykłych Tunezyjczyków, zagrażając trwałości przemian. W strategicznym interesie UE leży, aby będąca jej sąsiadem Tunezja była państwem silnym, demokratycznym i stabilnym. Trwałe zaangażowanie UE w udzielanie Tunezji pomocy w przejściu do demokracji znajduje odzwierciedlenie w zmienionej europejskiej polityce sąsiedztwa (EPS), w ramach której podkreśla się potrzebę opracowania zróżnicowanego podejścia dostosowanego do konkretnych sytuacji w krajach sąsiadujących z UE. Wymaga to zatem ze strony UE reakcji dostosowanej do szczególnej sytuacji występującej w tym państwie. Reakcja ta obejmuje wiele obszarów polityki, aby pomóc w sprostaniu wielu wyzwaniom związanym z procesem przemian, oraz wiele inicjatyw, które mają ułatwić pełne wykorzystanie możliwości już zaawansowanego partnerstwa UE-Tunezja. 2. Przemiany podatne na zagrożenia: rozwiązywanie przez Tunezję złożonych i narastających problemów Tunezyjskie przemiany są niestabilne i narażone na szereg czynników ryzyka. Ponadto liczne i wzajemnie powiązane wyzwania uniemożliwiają większości Tunezyjczyków czerpanie wszystkich korzyści wynikających z nowego demokratycznego ustroju i związanych z nim wolności. Celem serii ataków terrorystycznych w 2015 r. stały się sektor turystyki i instytucje bezpieczeństwa. Atak na przygraniczne miasto Bin Kirdan w marcu 2016 r., który nastąpił od strony Libii, ilustruje rosnące zagrożenie dla bezpieczeństwa ze strony coraz lepiej zorganizowanych grup wykorzystujących niestabilność w Libii, a także zagrożenie związane z przemytem przez granicę broni, narkotyków i ludzi. Po przyjęciu postępowej konstytucji i zorganizowaniu z powodzeniem wyborów w 2014 r. władze tunezyjskie podjęły trudne zadanie wdrożenia koniecznych reform instytucjonalnych, prawnych i administracyjnych, zajmując się jednocześnie naglącymi kwestiami społeczno-gospodarczymi i problemami w zakresie bezpieczeństwa. Duża liczba priorytetów parlamentu, jego ograniczone możliwości i zasoby oraz wymóg przeprowadzania szerokich konsultacji w ramach pluralistycznego procesu demokratycznego przyczyniają się do opóźnień we wdrażaniu reform. Czynniki te wskazują również na to, że nadal niedokończone przemiany wymagają większej politycznej determinacji. Pilnym priorytetem jest nadal utworzenie Trybunału Konstytucyjnego i niezależnych organów, których zadaniem będzie umocnienie demokracji. Nowe domniemane przypadki tortur i brutalnego traktowania podkreślają potrzebę istotnych zmian zarówno w przepisach prawa, jak i w praktykach administracyjnych, aby zagwarantowane konstytucyjnie prawa i wolności nabrały realnego znaczenia dla zwykłych obywateli. Zapowiedziane na 2017 r. wybory samorządowe będą stanowiły bardzo ważny moment w procesie demokratycznym. Od 2011 r. tunezyjska gospodarka wielokrotnie ucierpiała w wyniku wstrząsów, które spowodowały gwałtowny spadek wzrostu gospodarczego, zakłócenia równowagi makroekonomicznej, wzrost stopy bezrobocia, wzrost ubóstwa (15 % Tunezyjczyków żyje poniżej granicy ubóstwa) i szerzenie się nieformalnej działalności gospodarczej. Sytuacja ta utrudnia radzenie sobie z utrzymującymi się trudnościami społeczno-gospodarczymi, które istniały przed rewolucją i podsycają niezadowolenie wśród zwykłych Tunezyjczyków, w szczególności wśród osób młodych i mieszkających w regionach słabiej rozwiniętych, prowadząc w niektórych przypadkach do niepokojów społecznych. W swoim pierwszym wystąpieniu w Parlamencie nowo wybrany szef rządu Youssef Chahed odniósł się do tych trudności. Tunezja posiada jednak atuty niezbędne do tego, by przekuć swoje osiągnięcia demokratyczne w sukces gospodarczy: młodą, wykształconą i dynamiczną ludność, strategiczne położenie geograficzne, długą historię przemysłu i odnoszące sukcesy przedsiębiorstwa nastawione na wywóz oraz znaczne niewykorzystane zasoby naturalne, takie jak energia słoneczna. Pilnie potrzebne są zasadnicze reformy strukturalne w celu kontynuacji działań na rzecz stabilizacji makroekonomicznej, stymulowania trwałego wzrostu gospodarczego i przedsiębiorczości, zwiększenia efektywności administracji, zwalczania korupcji, dostosowania kształcenia, rozwoju umiejętności i szkolenia zawodowego z uwzględnieniem potrzeb rynku pracy oraz uzyskania bardziej uczciwej alokacji wydatków publicznych i majątku publicznego. Kolejne rządy dążą do przyspieszenia reform strukturalnych. Społeczeństwo obywatelskie, w tym partnerzy społeczni, także powszechnie uznaje, że reformy takie są konieczne, nawet jeżeli opór polityczny, społeczny i administracyjny jest nieunikniony i opiera się na uzasadnionych obawach. Trwałe, skuteczne i włączające przemiany wymagają czasu i wytrwałości, ponieważ społeczeństwo musi widzieć wymierne postępy, aby nabrać zaufania i poczucia stabilności. Konieczne i oczekiwane jest zatem zdecydowane wsparcie ze strony UE. Tunezyjski rząd zaproponował szereg ustaw – z których część została już przyjęta przez parlament – mających na celu wdrożenie przepisów konstytucji, dokończenie demokratycznych ram instytucjonalnych i zreformowanie gospodarki. W ramach dążenia do zdecydowanego rozwiązania problemu pogarszającego się środowiska bezpieczeństwa, uchwalono także szereg nadzwyczajnych środków bezpieczeństwa. Obejmują one nową ustawę o walce z terroryzmem, która – co należy tutaj zaznaczyć – budzi obawy dotyczące poszanowania praw człowieka. Władze Tunezji prowadzą także prace nad krajową strategią walki z terroryzmem i zapobiegania radykalizacji. Dialog i współpraca z partnerami międzynarodowymi, w tym z UE, uległy znacznej poprawie.

W maju 2016 r. rząd przedstawił wniosek w sprawie pięcioletniego planu rozwoju. Zawiera on kompleksową analizę wielu wyzwań stojących przed państwem oraz przedstawia reformy, w szczególności w dziedzinie sprawowania rządów i administracji publicznej, a także kierunki polityki w zakresie rozwoju gospodarczego, finansowego, regionalnego i społecznego. Jeśli wniosek zostanie przyjęty, wspomniany plan pomoże międzynarodowym darczyńcom, w tym Unii Europejskiej, w pełni dostosować wsparcie do tunezyjskich priorytetów. W listopadzie rząd tunezyjski zorganizuje konferencję inwestycyjną w celu uzyskania wsparcia we wdrażaniu planu. UE wspiera zarysowany we wniosku kierunek działania. 3. Wzmocnione wsparcie UE na rzecz przemian w Tunezji od 2011 r. Stosunki między UE a Tunezją sięgają 1976 r. i uzyskały znaczny impuls po podpisaniu przez Tunezję i UE układu o stowarzyszeniu w 1995 r., co utorowało drogę dla wzajemnie korzystnych stosunków gospodarczych i handlowych trwających przez dwa dziesięciolecia. Punktem zwrotnym była rewolucja w 2011 r. UE wykorzystała wszystkie swoje instrumenty w celu wsparcia Tunezyjczyków, towarzyszenia procesowi wyborczemu, promowania praw człowieka, wspierania reform demokratycznych i społeczno-gospodarczych, poprawy bezpieczeństwa i wzmocnienia społeczeństwa obywatelskiego. Zaoferowała również Tunezji zacieśnienie więzi we wszystkich dziedzinach dzięki pogłębionej integracji gospodarczej i handlowej oraz partnerstwu na rzecz mobilności. Będąc głównym partnerem UE, Tunezja podjęła strategiczną decyzję o zacieśnieniu stosunków i pogłębieniu integracji z UE. Efektem było powstanie w 2012 r. „uprzywilejowanego partnerstwa” i ambitnego planu działania w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa. Na tym gruncie nawiązano intensywne kontakty polityczne, podniesiono poziomy pomocy finansowej, a także poczyniono znaczne postępy w wielu dziedzinach, w takich jak stosunki gospodarcze i handlowe, reformy sektora bezpieczeństwa, kształcenie, badania naukowe i innowacje. Wsparcie i pomoc finansowa UE dla Tunezji od czasu rewolucji z 2011 r.: W latach 2011–2016 pomoc UE dla Tunezji wyniosła 2 mld EUR (w tym 1,2 mld EUR dotacji i 800 mln EUR w ramach pomocy makrofinansowej). Pomoc ta posłużyła do wsparcia procesu przejścia do demokracji i przemian gospodarczych w Tunezji oraz przyczyniła się do stabilności fiskalnej państwa dzięki pomocy makrofinansowej. Obejmuje ona również 85 projektów współfinansowanych przez UE i realizowanych przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Ich wartość opiewa na 41 mln EUR. Europejskie instytucje finansowe udzieliły także pożyczek preferencyjnych o wartości 2,6 mld EUR na rozwój infrastruktury, sektora społecznego i prywatnego oraz projekty w zakresie uzdatniania wody. W celu wzmocnienia preferencyjnego charakteru tych pożyczek skorzystano z sąsiedzkiego funduszu inwestycyjnego. Tunezja zalicza się także do głównych beneficjentów programów regionalnych UE na rzecz południowego sąsiedztwa w takich dziedzinach jak środowisko, energia, migracja i bezpieczeństwo. W dniu 1 stycznia 2016 r. Tunezja stała się krajem stowarzyszonym w ramach programu „Horyzont 2020” oferującego znaczne możliwości tunezyjskim badaczom, pracownikom naukowym i innowatorom i wspierającego działania Tunezji w zakresie inwestowania w badania naukowe i innowacje jako czynników rozwoju społeczno-gospodarczego. Tunezyjczycy w bardzo dużym stopniu skorzystali z programów UE w dziedzinie szkolnictwa wyższego Erasmus Mundus i Tempus, a także uzyskali większy dostęp do wiodących programów UE, takich jak Europejska Sieć Przedsiębiorczości, która sprzyja tworzeniu powiązań biznesowych. W celu wsparcia Tunezji w szczególnie trudnym kontekście gospodarczym w 2016 r. UE wprowadziła wyjątkowy środek tymczasowy, przyznając dodatkowy bezcłowy kontyngent taryfowy na oliwę z oliwek w wysokości 35 000 ton rocznie na okres dwóch lat.

4. W kierunku bardziej skutecznych działań UE wspierających reformy w Tunezji W 2016 r. Tunezja wnioskowała o pogłębienie stosunków z UE pod względem jakości i zakresu. W niniejszym komunikacie proponuje się inicjatywy na rzecz skuteczniejszego wsparcia ze strony UE, które umożliwiłoby pełne wykorzystanie możliwości wynikających z „uprzywilejowanego partnerstwa” zgodnie ze zmienioną EPS. Wspieranie realizacji działań reformatorskich w Tunezji ma zasadnicze znaczenie dla zabezpieczenia jej odporności gospodarczej i powodzenia w przejściu do demokracji. Wspomniany pięcioletni plan rozwoju może być źródłem wytycznych dla UE w wyznaczaniu priorytetów w różnych obszarach polityki. Naszym celem jest wspólne rozwiązanie problemu wysokiego bezrobocia młodzieży, zmniejszenie dysproporcji między regionami, wspieranie społeczeństwa obywatelskiego i reformy administracji publicznej, lepsze zarządzanie migracją i mobilnością, zwalczanie korupcji i przeciwdziałanie problemom związanym z bezpieczeństwem. Jednocześnie będziemy nadal udzielali wsparcia dla wdrożenia konstytucji i wzmocnienia tunezyjskich instytucji demokratycznych, a także promowania i poszanowania praw człowieka. EU jest przekonana, że w naszym wspólnym interesie leży promowanie zacieśniania więzi i dialogu między UE i tunezyjskim społeczeństwem dzięki zacieśnionym kontaktom i mobilności. Oznacza to uznanie kluczowej roli odgrywanej przez kulturę w rozwoju politycznym, społecznym i gospodarczym. W ramach swojego wsparcia UE będzie nadal zwracała szczególną uwagę na osoby młode i kobiety oraz na systematyczne angażowanie społeczeństwa obywatelskiego. 4.1. Promowanie dobrych rządów i reformy administracji publicznej Tunezja poczyniła nadzwyczajne postępy na drodze ku umocnieniu państwa prawa i demokracji, czego przykładem jest jej nowa konstytucja. Zapisane w niej zasady demokracji i podstawowe wartości należy jednak przełożyć obecnie na funkcjonujące instytucje, skuteczne przepisy i procedury oraz skuteczną służbę cywilną. W konstytucji Tunezji ustanowiono wyraźne cele dotyczące administracji publicznej i dobrych rządów, które są trzonem rządowej strategii reform. W związku z powyższym proponujemy, co następuje: Wsparcie w zakresie opracowania i wdrożenia strategii reformy służby cywilnej w celu zwiększenia produktywności, odpowiedzialności i motywacji administracji publicznej. Pomoc w zakresie usprawnienia zarządzania finansami publicznymi i reformy jej systemu podatkowego, dążenie do prostszego i bardziej sprawiedliwego systemu. Pomoc ta, której celem jest zwiększenie odpowiedzialności sektora publicznego i przywrócenie fiskalnego pola manewru potrzebnego w celu finansowania polityki rządu, zostanie rozszerzona o wsparcie dla instytucji odpowiedzialnych za nadzór publiczny. Wspieranie realizacji procesu decentralizacji. W celu wsparcia procesu budowania administracji ukierunkowanej na usługi i promowania zarządzania na szczeblu lokalnym w najmniej rozwiniętych regionach, UE będzie oferowała doradztwo w zakresie wzmocnienia samorządu gminnego w obszarach kształtowania i koordynacji polityki, zasobów ludzkich, odpowiedzialności i świadczenia usług przy jednoczesnym zapewnieniu równości i niedyskryminacji w dostępie do usług publicznych dla grup szczególnie wrażliwych. Poprawa świadczenia usług na szczeblu centralnym i lokalnym, na przykład dzięki ograniczeniu formalności administracyjnych, ułatwieniu dostępu do informacji lub wprowadzeniu w miarę możliwości administracji elektronicznej.

Wspieranie rządu w walce z korupcją dzięki udzieleniu mu pomocy w opracowaniu odpowiednich środków mających na celu promowanie integralności i lepsze zapobieganie korupcji. Dalsze wspieranie reformy sądownictwa w celu poprawy dostępu do niezależnego i efektywnego wymiaru sprawiedliwości. Dalsze wspieranie parlamentu w celu wzmocnienia jego nadzoru nad działaniami rządu i zwiększenia jego zdolności w zakresie inicjatywy ustawodawczej. W tym kontekście wystąpienie do Parlamentu Europejskiego z wnioskiem o wzmocnienie wsparcia dla tunezyjskiego parlamentu przy pełnym wykorzystaniu stworzonej niedawno wspólnej komisji parlamentarnej. W coraz większym stopniu będzie się korzystać z partnerstwa w ukierunkowany sposób, zwłaszcza jeśli chodzi o wzmocnienie administracji publicznej. 4.2. Zwiększenie roli prężnego społeczeństwa obywatelskiego Od czasu rewolucji organizacje społeczeństwa obywatelskiego odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu udanego przejścia do demokracji. Wzmocnienie społeczeństwa obywatelskiego, w tym partnerów społecznych, pozostaje jednym z kluczowych priorytetów UE. UE jest przekonana, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego powinny systematycznie uczestniczyć w dialogu z władzami we wszystkich obszarach polityki. W związku z tym ponowne mianowanie ministra ds. relacji ze społeczeństwem obywatelskim jest bardzo pozytywnym krokiem. Należy umocnić istniejący dialog trójstronny (UE, władze tunezyjskie i społeczeństwo obywatelskie) dotyczący wszystkich aspektów stosunków między UE i Tunezją, w szczególności tych, gdzie stosunki między UE i Tunezją zyskałyby dzięki większej przejrzystości i zaangażowaniu organizacji społeczeństwa obywatelskiego, m.in. migracji i mobilności, bezpieczeństwa i walki z terroryzmem. W tym duchu UE proponuje, aby przed każdym oficjalnym spotkaniem UE–Tunezja (zwłaszcza posiedzeniami rady stowarzyszenia, komitetu i podkomitetów stowarzyszenia), a także każdą turą oficjalnych negocjacji między UE i Tunezją oraz po nich odbywało się spotkanie z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. Rząd powinien także nadal konsultować się z tunezyjskimi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w związku z negocjacjami dotyczącymi pogłębionej i kompleksowej strefy wolnego handlu z UE (DCFTA), w tym m.in. w drodze dialogu trójstronnego. Wsparcie to będzie udzielane w trakcie negocjacji i na etapie wdrażania. UE będzie nadal angażowała społeczeństwo obywatelskie w określanie i wdrażanie swoich programów i włączała je do odnośnych komitetów sterujących. Zwiększy także finansowanie wszystkich kategorii organizacji społeczeństwa obywatelskiego, zwłaszcza na poziomie regionalnym i lokalnym, za pomocą dwustronnych i tematycznych instrumentów finansowych zgodnie z unijnym planem działania na rzecz społeczeństwa obywatelskiego. 4.3. Inwestowanie w przyszłość: Tworzenie miejsc pracy i pobudzanie zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego Młodzi Tunezyjczycy oczekują, że będą mogli zarobić na życie i przyczynić się do rozwoju społeczno-gospodarczego swojego kraju. UE szanuje i wspiera te dążenia. Stymulowanie tunezyjskiej gospodarki ma decydujące znaczenie dla zmniejszenia bezrobocia, zwłaszcza wśród młodych ludzi. UE jest największym partnerem handlowym Tunezji. Jej łączny udział w handlu tunezyjskim wynosi 60 %. 70 % bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) pochodzi z UE. Od czasu rewolucji, oprócz niekorzystnego wpływu ataków terrorystycznych w miejscach turystycznych na gospodarkę, słaba gospodarka światowa i wolniejsze tempo reform miały poważny wpływ na tunezyjską gospodarkę. Obecny wzrost gospodarczy nie wystarczy, by zmniejszyć bezrobocie; obniżył się poziom inwestycji przy jednoczesnym wzroście deficytu budżetowego i deficytu bilansu płatniczego. W tym kontekście bardzo potrzebne jest ożywienie inwestycji, w szczególności z sektora prywatnego.

Chociaż tunezyjskie otoczenie biznesu wyróżnia się w regionie, wiele wyzwań związanych z przemianami doprowadziło do stopniowego obniżenia poziomu BIZ. Należy także rozwiązać problem, jakim jest szereg ograniczeń strukturalnych hamujących wzrost gospodarczy. Należy promować inwestycje krajowe przez wyzwolenie potencjału przedsiębiorczości wśród mieszkańców Tunezji. UE skoncentruje się na pomaganiu rządowi we wdrażaniu priorytetowych reform gospodarczych zgodnie z planem pięcioletnim, przede wszystkim by wzmocnić stabilność makroekonomiczną i stworzyć sprzyjający klimat biznesowy i inwestycyjny, stymulując konkurencyjność, zatrudnienie i wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu. UE jest gotowa podjąć bliską współpracę z Tunezją w celu szybkiego zakończenia negocjacji w sprawie DCFTA między UE i Tunezją, tak by osiągnąć konkretne rezultaty w terminie trzech lat. Będzie to kluczowy krok w kierunku pogłębienia integracji gospodarczej Tunezji z UE. UE oferuje Tunezji asymetryczną liberalizację, która umożliwi tunezyjskim przedsiębiorstwom uzyskanie natychmiastowego dostępu do rynków unijnych przy jednoczesnym stopniowym otwieraniu rynków przez Tunezję. Oprócz stymulowania handlu między UE i Tunezją DCFTA będzie odgrywać istotną rolę w promowaniu reform regulacyjnych i pomaganiu Tunezji w zdobyciu wyższej pozycji w świecie. Zasadnicze znaczenie będzie miało zapewnienie, by pozytywny wpływ DCFTA szedł w parze z reformami wewnętrznymi, które są konieczne, aby ze strefy wolnego handlu mogła korzystać ludność, w szczególności zmarginalizowane obszary i grupy. UE przyjmuje także z zadowoleniem działania Tunezji na rzecz zawarcia Eurośródziemnomorskiej umowy dotyczącej usług lotniczych w celu otwarcia rynków lotniczych i osiągnięcia zbieżności przepisów. Umowa przyczyniłaby się do ożywienia sektora turystyki i do dalszej integracji gospodarczej. Zintensyfikowanie wsparcia dla handlu, konkurencyjności i rozwoju sektora prywatnego UE będzie wspierała Tunezję na etapie negocjacji i wykonania DCFTA za pomocą ukierunkowanych środków mających na celu wspieranie i pogłębienie reform regulacyjnych i instytucjonalnych, oraz pomoże w modernizacji kluczowych sektorów gospodarki, zwłaszcza rolnictwa i sektora usług, by zapewnić, że Tunezja będzie gotowa, by osiągnąć najwyższe możliwe korzyści wynikające z tej umowy. Na podstawie rozmów z władzami Tunezji w celu wykonania DCFTA wdrożone zostaną określone programy przewidujące modernizację sektorów („mise à niveau”). W tym samym duchu UE podjęła już ostatnio dwie nowe inicjatywy w celu wsparcia tunezyjskich mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw w ramach pakietu regionalnego: 1) W ciągu następnych pięciu lat w ramach unijnej inicjatywy na rzecz włączenia społecznego pod względem finansowym udostępnione zostaną nowe środki finansowe dla Tunezji w wysokości 200 mln EUR. Nowy pakiet ułatwi dostęp do finansowania mikroprzedsiębiorstwom oraz małym i średnim przedsiębiorstwom, które mają trudności z otrzymaniem kredytów komercyjnych w lokalnych bankach, dzięki lepszym warunkom kredytowym (w oparciu o mechanizm gwarancji) i tworzenie nowych źródeł finansowania (mikrofinanse, kapitał wysokiego ryzyka itp.). 2) W lipcu 2016 r. UE przyjęła także nową inicjatywę o wartości około 100 mln EUR w postaci nowych kredytów dla mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw w celu zwiększenia konkurencyjności i pobudzenia handlu przy zastosowaniu podejścia opartego na łańcuchu wartości. W ramach wsparcia i uzupełnienia realizacji planu pięcioletniego wspierane będą następujące inicjatywy: Rolnictwo: Komisja zaproponuje wcześniejsze tymczasowe wejście w życie unijnych koncesji handlowych w ramach przyszłej DCFTA. Przepisy techniczne: Przyspieszenie procesu negocjacji porozumienia w sprawie oceny zgodności i uznawania produktów przemysłowych w kontekście negocjacji dotyczących DCFTA w odniesieniu do kluczowych sektorów priorytetowych wskazanych przez Tunezję przez podjęcie regularnego zorganizowanego dialogu regulacyjnego, wyraźne określenie etapów pośrednich i zapewnienie niezbędnej pomocy w celu wyeliminowania luk w pracach przygotowawczych. Reguły pochodzenia: Wspieranie sprawnej rewizji Regionalnej konwencji w sprawie paneurośródziemnomorskich preferencyjnych reguł pochodzenia (konwencja PEM), ustanowienie nowoczesnych, prostszych i bardziej elastycznych reguł pochodzenia, stwarzając Tunezji nowe możliwości korzystania z preferencyjnego dostępu do rynku UE i z integracji regionalnej. Mając na względzie rewizję konwencji PEM i DCFTA, UE zbada wraz z Tunezją kwestie zaawansowanego wdrażania reguł PEM, a także tymczasowej elastyczności w odniesieniu do niektórych produktów, które zostaną wdrożone jak najszybciej w celu natychmiastowego pobudzenia tunezyjskiego eksportu. Promowanie handlu i inwestycji: UE wraz ze swoimi państwami członkowskimi zaproponuje „partnerstwo na rzecz wzrostu”, które będzie obejmowało sektorowe misje do Tunezji realizowane przez podmioty sektora prywatnego UE w celu zachęcania do inwestycji. UE udzieli Tunezji pomocy również we wdrażaniu jej strategii promowania handlu i wywozu, w tym w państwach członkowskich UE, które nie mają silnych relacji biznesowych z Tunezją. Działania te zapewnią wyeksponowanie tunezyjskich produktów, otwarcie rynku na te produkty oraz związane z tym możliwości wywozowe, przywozowe i inwestycyjne, a także wzmocnienie ram regulacyjnych dla inwestycji w celu poprawy klimatu biznesowego w Tunezji. Tworzenie możliwości zachęcających tunezyjską diasporę do włączenia się w sprawy tunezyjskiej gospodarki za pomocą programów zakładających wykorzystanie umiejętności diaspory oraz zachęcenie jej do inwestowania w lokalny i regionalny rozwój Tunezji, i m.in. uruchomienie funduszu rozruchowego, jak określono w przeglądzie EPS. MŚP: UE będzie również dzieliła się z Tunezją dobrymi praktykami zawartymi w programie Small Business Act dla Europy w celu uproszczenia regulacyjnego i politycznego otoczenia MŚP;

Organy celne: Wsparcie wdrażania ambitnej reformy administracji celnej. Obejmuje to uproszczenie i zautomatyzowanie procedur, poprawę zarządzania i bezstronności oraz zapewnienie dostępności informacji. Jakość sieci połączeń: Większe wykorzystanie sąsiedzkiego funduszu inwestycyjnego (NIF) w celu odblokowania inwestycji europejskich instytucji finansowych, aby pomóc w finansowaniu priorytetowych projektów infrastrukturalnych określonych w planie pięcioletnim i wchodzących w skład transśródziemnomorskiej sieci transportowej; Dostęp do przystępnych źródeł finansowania: Pomoc w zakresie opracowania i wdrożenia strategii włączenia społecznego pod względem finansowym; wykorzystanie dotacji UE w celu zachęcenia europejskich instytucji finansowych i sektora prywatnego do inwestowania w mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa (z udziałem tunezyjskiej diaspory w UE); zróżnicowanie źródeł finansowania dla tych przedsiębiorstw poza kredytami udzielanymi przez banki komercyjne (wspieranie rozwoju niepublicznego rynku kapitałowego, leasingu, factoringu i finansowania społecznościowego) i rozszerzenie wsparcia dla sieci istniejących instytucji mikrokredytowych; promowania rozwoju gospodarki społecznej i inwestowanie w ten rozwój jako innowacyjny sposób uzyskania zwrotu z inwestycji przy jednoczesnym zapewnieniu konkretnych korzyści dla lokalnych społeczności. System statystyczny: Rząd potrzebuje wiarygodnego systemu statystycznego, aby monitorować wdrażanie reform. UE będzie wspierała ulepszone zarządzanie i autonomię operacyjną instytucji w systemie statystycznym, w szczególności w odniesieniu do kluczowych krajowych i regionalnych wskaźników społeczno-gospodarczych. UE jest zdania, że Tunezja może inwestować w swoją własną przyszłość, wykorzystując globalną transformację nowoczesnych gospodarek, w szczególności w zakresie zrównoważonej energii, innowacji i gospodarki cyfrowej. W związku z tym UE z zadowoleniem przyjmuje uwzględnienie zielonej gospodarki jako jednej z proponowanych osi planu pięcioletniego. Dążenie do gospodarki zasobooszczędnej i niskoemisyjnej wymaga wysokiego poziomu aspiracji politycznych wśród Tunezyjczyków. Czyste technologie, energia ze źródeł odnawialnych, efektywność energetyczna, zrównoważone wykorzystanie zasobów naturalnych i lepsze gospodarowanie odpadami mogą w znacznym stopniu przyczynić się do rozwiązania problemów dotyczących środowiska i zmiany klimatu, umożliwiając Tunezji wypełnienie godnego pochwały zobowiązania podjętego podczas konferencji ONZ w sprawie zmiany klimatu (COP 21). Rozwijanie krajowego systemu badań naukowych i innowacji będzie miało zasadnicze znaczenie dla transformacji tunezyjskiej gospodarki oraz zwiększenia jej konkurencyjności i lepszego powiązania z gospodarką światową. Uczestnictwo Tunezji w programie „Horyzont 2020” umożliwia zacieśnioną współpracę w tych obszarach. W związku z tym UE powinna zmobilizować swoje zasoby w celu realizacji następujących działań: Udzielenie rządowi pomocy, za pośrednictwem specjalnego programu, w realizacji zmienionych krajowych strategii w zakresie energii odnawialnej i efektywności energetycznej (np. poprzez współfinansowanie inwestycji, promowanie transferu technologii i zapewnienie finansowego wsparcia dla funduszy na rzecz transformacji energetyki) Modernizacja zakładów produkcyjnych poprzez pomoc na rzecz przemysłu w nabywaniu nowoczesnych, zasobooszczędnych technologii, np. w ramach specjalnego partnerstwa między Europą a Tunezją i zacieśnionej współpracy z europejskimi klastrami i ich przedsiębiorstwami powiązanymi. Udzielenie pomocy Tunezji, w ścisłej współpracy z europejskimi instytucjami finansowymi, w rozwiązywaniu jej problemów środowiskowych, w szczególności występujących w dużych miastach problemów związanych z zanieczyszczeniem powietrza, gospodarką odpadami stałymi i ściekami. Wspieranie systemu badań naukowych i innowacji, aby stał się bardziej konkurencyjny i wydajny, tak by mógł wspierać proces transformacji gospodarki. W ramach programu „Horyzont 2020” udzielanie gwarancji pośrednikom finansowym udzielającym pożyczek, a także zapewnienia usług doradczych, bezpośrednich pożyczek i instrumentów udziałowych dla innowacyjnych przedsiębiorstw, zwiększając udział w tym programie. W sektorze rolnictwa wspieranie łańcuchów wartości żywności ekologicznej, a także pomoc przy pobudzaniu wywozu do UE. Wspieranie rozwoju gospodarki cyfrowej w celu przyspieszenia rozwoju sektora IT, np. poprzez wsparcie cyfrowych ekosystemów, rozwoju szybkiego internetu, innowatorów cyfryzacji itp.; uwzględnienie problematyki cyfryzacji MŚP. Ożywienie sektora kultury i sektora twórczego przez promowanie klastrów i zachęcanie do współpracy międzysektorowej i udziału w programach UE, takich jak Kreatywna Europa.

Identyfikowanie obecnych i przyszłych potrzeb rynku pracy w celu opracowania strategii rozwoju umiejętności. 4.4. Rozwiązanie problemu dysproporcji w społeczeństwie Konieczne jest wyeliminowanie społecznych i regionalnych różnic w rozwoju, które w znacznym stopniu przyczyniły się do wybuchu rewolucji w 2011 r. Konieczne są zdecydowane działania zmierzające do utrzymania procesu przejścia do demokracji, gdyż niezadowolenie społeczne, szczególnie wśród ludzi młodych, stale narasta. Sytuację pogarsza fakt, że przez wiele lat zaniedbywano inwestycje w usługi publiczne oraz infrastrukturę społeczną i gospodarczą w znacznej części kraju. Istnieje jednoznaczny związek między brakiem możliwości i ryzykiem radykalizacji, które stanowi zagrożenie zarówno dla Tunezji, jak i dla UE. Rozwiązanie wszystkich tych kwestii będzie oznaczać znaczny koszt, którego Tunezja nie będzie w stanie ponieść sama, biorąc pod uwagę jej ograniczone zasoby. W tym kontekście proponuje się następujące środki: Decentralizacja będzie stanowić filar działań rządu mających na celu ograniczenie dysproporcji regionalnych. UE zobowiązuje się do wykorzystania swoich zasobów, by pomóc budować zdolności zawodowe w organach administracji samorządowej, a także by zapewnić odpowiednie poziomy transferów środków finansowych do samorządów terytorialnych, aby mogły świadczyć podstawowe usługi. UE powinna również wspierać opracowywanie regionalnych strategii rozwoju społeczno-gospodarczego stanowiących podstawę inicjatyw w najbiedniejszych regionach. Poprawa polityki społecznej, m.in. poprzez modernizację i lepsze ukierunkowanie jej siatki zabezpieczenia społecznego. UE będzie wspierała projekty z zakresu infrastruktury społecznej (dotyczące kształcenia, zdrowia, zaopatrzenia w wodę i warunków sanitarnych) mające na celu poprawę warunków życia w najuboższych obszarach miejskich i wiejskich oraz otwarcie terytoriów śródlądowych. Również w tym przypadku NIF i europejskie instytucje finansowe mogą pomóc rządowi w zaspokojeniu potrzeb w zakresie infrastruktury społecznej. Wspieranie lepszego dostępu do wysokiej jakości kształcenia i szkoleń zawodowych dostosowanych do potrzeb rynku pracy, w oparciu o tunezyjską nową strategię szkoleń zawodowych. UE powinna również rozszerzyć program Erasmus + w celu finansowania staży dla tunezyjskich studentów w europejskich przedsiębiorstwach oraz zwiększenia wsparcia finansowego, aby mogła z niego skorzystać większa liczba studentów i pracowników, a także wzmocnienia instytucji szkolnictwa wyższego, organów krajowych i organizacji młodzieżowych. Promowanie zatrudnienia ludzi młodych poprzez ustanowienie programów wsparcia, w ramach których osoby niebędące w trakcie kształcenia, pracy lub szkolenia w określonym czasie otrzymają dobrej jakości ofertę pracy dostosowaną do indywidualnych potrzeb i sytuacji. 4.5. Wsparcie przy rozwiązywaniu problemów w zakresie bezpieczeństwa Bezpieczeństwo Tunezji jest ma kluczowe znaczenie nie tylko dla jej obywateli i rozwoju gospodarczego, zwłaszcza sektora turystycznego, lecz również dla Unii Europejskiej i jej obywateli. Od 2015 r. UE pogłębia swoją współpracę z Tunezją w zakresie bezpieczeństwa, szczególnie w obszarze zwalczania terroryzmu i przeciwdziałania brutalnemu ekstremizmowi i radykalizacji postaw, promując równocześnie pełne poszanowanie dla państwa prawa, praw człowieka i podstawowych wolności. Współpraca ta jest reakcją na dotkliwy problem, z którym można sobie poradzić tylko dzięki wspólnemu działaniu.

Oprócz mechanizmu koordynacji bezpieczeństwa G7+5, który w sposób zasadniczy przyczynia do poprawy wymiany i koordynacji informacji między władzami Tunezji a międzynarodowymi partnerami, UE zintensyfikowała dialog z Tunezją dzięki przeprowadzeniu pierwszego pogłębionego dialogu politycznego w sprawie bezpieczeństwa i zwalczania terroryzmu w Tunezji we wrześniu 2015 r. Kolejna sesja planowana jest pod koniec bieżącego roku i ma na celu dokonanie przeglądu postępów i określenie dalszych etapów współpracy. W proces ten włączy się społeczeństwo obywatelskie. Uwzględniając wzmocniony wymiar bezpieczeństwa w ramach przeglądu EPS, UE powinna: Kontynuować wdrażanie programu wartego 23 mln EUR, którego założeniem jest wspieranie reformy sektora bezpieczeństwa, i zapewniać wsparcie dla budowania zdolności przy wykorzystaniu innych instrumentów. W stosownych przypadkach zapewniać dodatkowe wsparcie we wdrażaniu środków bezpieczeństwa, w szczególności zgodnie z pakietem projektów przedstawionym Tunezji w marcu 2016 r. Pomóc Tunezji w zwalczaniu terroryzmu i zapobieganiu radykalizacji, zwłaszcza poprzez wspieranie budowania krajowych zdolności oraz dostarczanie w ramach programów regionalnych i tematycznych wiedzy eksperckiej dotyczącej kwestii takich jak zapobieganie radykalizacji, zarządzanie granicami; zachęcanie do prowadzenia zgodnie z zasadami praworządności dochodzeń i ścigania karnego; strategiczna komunikacja; rozwiązanie problemu, jakim są zagraniczni bojownicy terrorystyczni i przestępczość zorganizowana. Chociaż dotychczas nie uznawano działań prowadzonych w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony za najbardziej odpowiedni sposób wsparcia Tunezji, UE jest skłonna przeanalizować wszystkie warianty wsparcia Tunezji w stosownych przypadkach. Wzmocnienie współpracy z odnośnymi agencjami i organami UE, m.in. z Europolem, Cepolem, Eurojustem, Fronteksem, Europejskim Kolegium Bezpieczeństwa i Obrony oraz centrum doskonałości sieci upowszechniania wiedzy o radykalizacji postaw. Włączanie do dialogu politycznego zagadnień związanych z bronią palną i materiałami wybuchowymi oraz szczególne uwzględnienie praktycznych środków operacyjnych w celu poprawy współpracy organów ścigania w tym zakresie. Wzmocnienie współpracy w zakresie zarządzania ryzykiem związanym z klęskami żywiołowymi i zapobiegania temu ryzyku poprzez działania w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności, w szczególności poprzez wzmocnienie systemów wczesnego ostrzegania i zdolności w zakresie zapobiegania i gotowości. 4.6. Wspólne wysiłki na rzecz lepszego zarządzania migracją i mobilnością Skuteczne zarządzanie migracją stanowi polityczny priorytet dla UE i Tunezji. UE zależy na wzmocnieniu współpracy z Tunezją w tym obszarze, zwłaszcza w zakresie przeciwdziałania nielegalnej migracji i wyeliminowania podstawowych przyczyn migracji. Większość Tunezyjczyków mieszkających zagranicą przebywa w państwach członkowskich UE. Tunezja opracowuje krajową politykę w dziedzinie migracji od 2012 r. Ma ona na celu zagwarantowanie, że migranci w Tunezji uzyskają pomoc, ich prawa będę przestrzegane i że będą mogli uczestniczyć w rozwoju Tunezji. Należy wspierać ukończenie tych prac i ich realizację. Pomimo trudnej sytuacji wewnętrznej w 2011 r. Tunezja wykazała się solidarnością i udzieliła schronienia dużej grupie uchodźców uciekających z Libii. Duża liczba Libijczyków, którzy nadal przebywają w tym państwie, może szybko stać się znacznym obciążeniem społeczno-gospodarczym, jeżeli sytuacja w Libii nie poprawi się lub ulegnie dalszemu pogorszeniu. W 2014 r. UE i jej 10 państw członkowskich zawarło partnerstwo na rzecz mobilności z Tunezją, które zapewnia kompleksowe ramy dla dialogu politycznego i współpracy z Tunezją we wszystkich aspektach zarządzania migracją. Jak stwierdzono w komunikacie w sprawie ustanowienia nowych ram partnerstwa z państwami trzecimi w ramach Europejskiego programu w zakresie migracji z dnia 7 czerwca 2016 r., UE ma zamiar rozszerzyć stosunki z Tunezją w oparciu o istniejące partnerstwo na rzecz mobilności.

W związku z tym zaproponowano, by UE, udzielając wsparcia, koncentrowała się na następujących działaniach: Wyeliminowanie podstawowych przyczyn nielegalnej migracji, przede wszystkim przez wspieranie niezbędnych krajowych reform i rozwoju społeczno-gospodarczego Tunezji. Dalsza pomoc w opracowywania i realizacji kompleksowej i skutecznej krajowej polityki w dziedzinie migracji i azylu oraz opracowanie całościowych ram instytucjonalnych. Szybkie zakończenie negocjacji (które mają się rozpocząć w połowie października 2016 r.) w sprawie umowy o ułatwieniach wizowych i jednocześnie umowy o readmisji. Tunezja może być pierwszym krajem z południowego sąsiedztwa UE, który skorzysta ze skutecznej i ambitnej umowy o ułatwieniach wizowych. Ułatwienia wizowe mogłyby okazać się przydatne w realizacji DCFTA. Wspieranie praktycznej współpracy między Tunezją i państwami członkowskimi UE w zakresie powrotów UE, reintegracja osób przyjętych z powrotem przez Tunezję oraz rozwój współpracy Tunezji w zakresie readmisji z odpowiednimi krajami afrykańskimi. By usprawnić zarządzanie migracją, UE może również wspierać tworzenie przez Tunezję biometrycznego rejestru ludności. Pełnienie przez Tunezję roli państwa pilotażowego w zakresie określania i realizacji programów legalnej migracji zgodnie z planem działań z Valletty. Wzmocnienie istniejących programów mobilności (Erasmus+, „Erasmus” dla młodych przedsiębiorców w ramach przystąpienia do programu COSME, działania „Maria Skłodowska-Curie” w ramach programu „Horyzont 2020” i programy krajowe). Dalsze wspieranie Tunezji w budowaniu jej zdolności w zakresie zapobiegania nielegalnej migracji, koncentrowanie wysiłków na zwalczaniu przestępczości zorganizowanej, przemytu i handlu ludźmi, w szczególności w ramach lepszego zarządzania granicami. Oprócz istniejących instrumentów dwustronnych i regionalnych wykorzystany zostanie kryzysowy fundusz powierniczy UE dla Afryki w celu zrealizowania wsparcia UE w zakresie tych priorytetów. Przyszły plan inwestycji zewnętrznych pomoże w walce z przyczynami migracji. 5. Przyszłe działania Pięcioletni plan rozwoju Tunezji zakłada ambitny program reform. Chociaż UE uczyniła już bardzo wiele, jeśli chodzi o wspieranie procesu przejścia do demokracji w Tunezji, w niniejszym komunikacje podkreśla się ambitne zamierzenie UE, aby wspierać godny odnotowania proces transformacji w Tunezji. Priorytet, jaki nadano stosunkom między UE i Tunezją, będzie nadal odzwierciedlał się w częstotliwości kontaktów politycznych i regularności wizyt, stanowiących element zakrojonego na szeroką skalę politycznego dialogu koncentrującego się na szerokim spektrum tematów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, w tym kwestii regionalnych i globalnych. Komisja i Wysoki Przedstawiciel proponują również, aby co dwa lata miało miejsce spotkanie na wysokim szczeblu UE i Tunezji, w których uczestniczyć będą przywódcy polityczni obydwu stron. Proponowany termin pierwszego spotkania to jesień 2016 r. w Brukseli. W związku z udziałem szefa rządu Tunezji w posiedzeniu Rady do Spraw Zagranicznych w lipcu 2015 r. można byłoby od czasu do czasu zaprosić tunezyjskich ministrów do udziału w konkretnych istotnych rozmowach na posiedzeniach Rady. Należy również rozważyć sposoby dalszego zacieśniania kontaktów z władzami Tunezji w ramach wszystkich obszarów polityki sektorowej na poziomie poszczególnych komisarzy lub grup komisarzy oraz właściwych służb Komisji. W celu wsparcia kluczowych reform strukturalnych, pobudzenia zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego oraz zwiększenia konkurencyjności sektora prywatnego Komisja zamierza zwiększyć swoją roczną pomoc finansową udzielaną w postaci dotacji z 186,5 mln EUR w 2015 r. do 300 mln EUR w 2017 r. Pomoc ta, udostępniona dzięki wykorzystaniu finansowych możliwości oferowanych przez różne instrumenty UE, powinna być wyraźnie zaplanowana w taki sposób, aby pomóc Tunezji we wdrożeniu jej ambitnego programu reform przy jednoczesnym zaspokajaniu najpilniejszych potrzeb Tunezji.