W 2017 r. DG DEVCO czyniła w dalszym ciągu starania, by obniżyć poziom zadawnionych płatności zaliczkowych i zadawnionych zobowiązań pozostających do spłaty. Cel w tym zakresie wyznaczono na poziomie 25 % (8) (zob. ramka 3 ).

Nawet jeśli w odniesieniu do EFR wyznaczony cel polegający na utrzymywaniu udziału wygasłych umów (9) poniżej 15 % wszystkich otwartych umów nie został zrealizowany (18,75 %), w ujęciu ogólnym osiągnięto wartość docelową (14,95 %). Głównym powodem niższego odsetka w przypadku umów dotyczących EFR jest fakt, iż zamknięcie zadawnionych umów, które wygasły, w ramach tych funduszy jest bardziej skomplikowane pod względem technicznym, jeżeli wystąpiły niezrealizowane nakazy odzyskania środków. We wrześniu 2017 r. DG DEVCO zainicjowała nową procedurę mającą na celu wyeliminowanie tego problemu. Trybunał będzie ją monitorował w kontekście dorocznej kontroli za 2018 r.

DG DEVCO osiągnęła wartość docelową z naddatkiem, obniżając poziom zadawnionych płatności zaliczkowych o 37,60 % w odniesieniu do całego obszaru swojej odpowiedzialności (32,58 % w zakresie EFR), a poziom zadawnionych zobowiązań pozostających do spłaty o 38,49 % (37,63 % w zakresie EFR).

Zgodnie z zasadami rachunkowości wkłady z EFR do funduszy powierniczych UE są prezentowane w rocznych sprawozdaniach finansowych EFR. Są one monitorowane i kontrolowane co roku. Ponadto okres absorpcji zobowiązań pozostających do spłaty (RAL ( 10 ) ) przez fundusze powiernicze UE, który bezpośrednio wpływa na stopień zadawnienia tych wkładów, jest monitorowany w czasie rzeczywistym za pomocą kluczowego wskaźnika efektywności 4 („zdolność absorpcji zobowiązań pozostających do spłaty (RAL)”). Komisja stwierdza zatem, że stopień zadawnienia wkładów z EFR do funduszy powierniczych UE jest prawidłowo monitorowany i nie jest konieczne stworzenie dodatkowego kluczowego wskaźnika efektywności.

zgodnie z wymogami art. 287 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) oraz art. 49 rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do jedenastego EFR, jak również do poprzednich EFR.

W dniu 29 marca 2017 r. Zjednoczone Królestwo oficjalnie poinformowało Radę Europejską o zamiarze wystąpienia z Unii Europejskiej (UE). W dniu 19 marca 2018 r. Komisja opublikowała projekt umowy o wystąpieniu, w którym przedstawiła postępy poczynione w negocjacjach ze Zjednoczonym Królestwem. W projekcie tym stwierdzono, że Zjednoczone Królestwo pozostanie stroną EFR aż do momentu zamknięcia jedenastego EFR i wszystkich EFR, które nie zostały wcześniej zamknięte, oraz że przyjmie takie same obowiązki jak państwa członkowskie zgodnie z umową wewnętrzną, na mocy której utworzono jedenasty EFR, jak również obowiązki związane z poprzednimi EFR aż do momentu ich zamknięcia.

Projekt umowy o wystąpieniu stanowi również, że w przypadku gdy na kwoty pochodzące z projektów realizowanych w ramach dziesiątego EFR lub poprzednich EFR nie zaciągnięto zobowiązań lub kwoty te zostały umorzone według stanu na dzień wejścia w życie tej umowy, udział Zjednoczonego Królestwa w tych kwotach nie zostanie ponownie wykorzystany. To samo ma zastosowanie do udziału Zjednoczonego Królestwa w środkach, na które nie zaciągnięto zobowiązań, lub środkach umorzonych w ramach jedenastego EFR po dniu 31 grudnia 2020 r. W związku z tym, że negocjacje dotyczące wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej są nadal w toku, ostateczny tekst umowy nie został jeszcze potwierdzony.

Celem Trybunału jest uzyskanie wystarczającej pewności, że sprawozdanie finansowe EFR nie zawiera istotnych zniekształceń, a leżące u jego podstaw transakcje są legalne i prawidłowe, a także przedstawienie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie, na podstawie przeprowadzonej przez siebie kontroli, poświadczenia wiarygodności dotyczącego wiarygodności rozliczeń oraz legalności i prawidłowości transakcji leżących u ich podstaw. Wystarczająca pewność oznacza wysoki poziom pewności, lecz nie stanowi gwarancji, że kontrola wykaże wszystkie przypadki istotnych zniekształceń lub niezgodności, które mogą zaistnieć. Mogą one być spowodowane nadużyciem lub błędem i są uważane za istotne, jeżeli można zasadnie oczekiwać, że pojedynczo lub łącznie wpłyną one na decyzje gospodarcze podejmowane przez użytkowników na podstawie sprawozdania finansowego EFR.

wyraża opinię, czy kierownictwo właściwie prowadziło rachunkowość przy założeniu kontynuacji działalności, oraz, na podstawie uzyskanych dowodów kontroli, ocenia, czy występuje istotny poziom niepewności w odniesieniu do zdarzeń lub uwarunkowań, które mogą podać w istotną wątpliwość zdolność EFR do kontynuowania działalności. Jeśli Trybunał stwierdzi, że taki poziom niepewności istnieje, ma obowiązek zwrócić uwagę w swoim sprawozdaniu na odpowiednie informacje w skonsolidowanym sprawozdaniu rocznym bądź – jeśli takie informacje są nieprawidłowe – zmodyfikować swoją opinię. Wnioski Trybunału opierają się na dowodach kontroli uzyskanych do momentu sporządzenia sprawozdania. Przyszłe zdarzenia lub okoliczności mogą jednak spowodować, że jednostka zaprzestanie kontynuowania działalności,

dąży do zrozumienia systemu kontroli wewnętrznej istotnego w kontekście odnośnej kontroli, tak by wypracować stosowne procedury kontrolne, nie zaś w celu wydania opinii na temat skuteczności kontroli wewnętrznej,

określa i ocenia ryzyko wystąpienia – w wyniku nadużyć lub błędów – istotnych nieprawidłowości w sprawozdaniu finansowym EFR lub istotnej niezgodności transakcji leżących u podstaw tego sprawozdania z wymogami ram prawnych EFR. Trybunał opracowuje i przeprowadza procedury kontroli w odpowiedzi na to ryzyko oraz uzyskuje dowody kontroli, które stanowią wystarczającą i odpowiednią podstawę do wydania opinii. Przypadki istotnego zniekształcenia lub niezgodności są trudniejsze do wykrycia, jeśli takie zniekształcenie lub niezgodność wynika z nadużycia, a nie z błędu, ponieważ nadużycie może wiązać się ze zmową, fałszerstwem, umyślnymi zaniechaniami, podaniem fałszywych informacji lub obejściem kontroli wewnętrznej. W rezultacie ryzyko, że przypadki te nie zostaną wykryte, jest wyższe,

Podejście kontrolne i metodykę kontroli przedstawiono w załączniku 1.1 do sprawozdania rocznego Trybunału Obrachunkowego z wykonania budżetu za rok 2017. W odniesieniu do tegorocznej kontroli EFR należy odnotować kwestie przedstawione poniżej.

Uwagi Trybunału co do wiarygodności rozliczeń EFR są oparte na sprawozdaniach finansowych (12) dotyczących ósmego, dziewiątego, dziesiątego i jedenastego EFR zatwierdzonych przez Komisję zgodnie z rozporządzeniem finansowym dotyczącym EFR (13) wraz z oświadczeniem księgowego otrzymanym w dniu 21 czerwca 2018 r. Kontrola polegała na badaniu kwot i informacji oraz na ocenie stosowanych zasad rachunkowości, głównych szacunków sporządzanych przez Komisję oraz ogólnej prezentacji sprawozdań finansowych.

zbadał próbę obejmującą 128 transakcji, dobraną tak, by była reprezentatywna dla wszystkich rodzajów płatności w ramach EFR. Składała się ona ze 100 płatności zatwierdzonych przez 23 delegatury UE (14) i 28 płatności zatwierdzonych przez centralę Komisji (15) . W związku z tym, że część populacji skontrolowanej przez Trybunał została objęta przeprowadzonym przez DG DEVCO badaniem dotyczącym poziomu błędu resztowego, Trybunał uwzględnił w próbie kolejne 14 transakcji, do których zastosował, po odpowiednim dostosowaniu, wyniki (16) tego badania. Próba objęła zatem łącznie 142 transakcje, co jest zgodne z modelem uzyskiwania pewności stosowanym przez Trybunał;

W przypadku projektu dotyczącego różnorodności biologicznej w Angoli, realizowanego przez organizację międzynarodową, Trybunał zbadał pozycje wydatków związane z zamówieniami na roboty budowlane. Dokumenty poświadczające nie były wystarczające, by na ich podstawie zweryfikować wydatki ani by zapewnić ścieżkę audytu na potrzeby zbadania zafakturowanych kwot i wykonanych robót. Przeprowadzona przez Trybunał wizyta kontrolna wykazała znaczne rozbieżności między specyfikacjami warunków zamówienia a wykonanymi pracami pod względem ich zakresu, projektu i wykorzystanych materiałów. Za sprawą kosztów niekwalifikowalnych poziom błędu wyniósł 28,83 % łącznych zbadanych kosztów.

W odniesieniu do wydatków związanych z funduszem powierniczym zarządzanym przez organ międzynarodowy Trybunał wykrył dwie pozycje stanowiące koszty niekwalifikowalne. Jedna z pozycji obejmowała koszty pośrednie zgłoszone jako koszty bezpośrednie, a druga nie była bezpośrednio powiązana z odnośnymi działaniami ani niezbędna do ich ukończenia. Za sprawą kosztów niekwalifikowalnych poziom błędu wyniósł 20,00 % łącznych zbadanych kosztów.

Ponadto łącznie 15 transakcji zawierających błędy kwantyfikowalne (23) zostało objętych kontrolami lub weryfikacjami wydatków. Informacje zawarte w sprawozdaniach z kontroli / weryfikacji na temat rzeczywiście wykonanych prac nie były wystarczające, by na ich podstawie Trybunał był w stanie ocenić, czy podczas tych kontroli ex ante można było wykryć i skorygować błędy.

Fundusz powierniczy UE na rzecz infrastruktury w Afryce (AITF), którym zarządza Europejski Bank Inwestycyjny, to fundusz powierniczy, na rzecz którego Komisja wnosi wkład. DG DEVCO wykorzystuje sprawozdania finansowe tego funduszu, poddane kontroli, jak i jej niepoddane, jako podstawę do zatwierdzenia co najmniej raz w roku poniesionych wydatków. Sprawozdania finansowe funduszu są sporządzane zgodnie z MSSF (24) i obejmują dane szacunkowe (25) . Nie zawierają one zatem jedynie rzeczywiście poniesionych wydatków. Ponadto sprawozdanie z kontroli, z którego korzysta DG DEVCO, odnosi się do kontroli finansowej mającej na celu zapewnienie opinii pokontrolnej dotyczącej sprawozdania finansowego funduszu. Celem tej kontroli nie jest więc wykrycie niekwalifikowalnych wydatków.

W dwóch obszarach warunki dokonywania płatności ograniczyły podatność transakcji na błędy. Pierwszy z nich to wsparcie budżetowe (26) . Drugi obszar obejmuje natomiast przypadki, w ramach których zastosowano tak zwane „podejście założeniowe” w odniesieniu do projektów z udziałem wielu darczyńców realizowanych przez organizacje międzynarodowe (27) .

Wsparcie budżetowe to wkład finansowy przekazywany albo do budżetu ogólnego państwa, albo do budżetu przeznaczonego na realizację określonej polityki lub celu. Trybunał zbadał, czy Komisja przestrzegała warunków dokonywania płatności w ramach wsparcia budżetowego na rzecz krajów partnerskich oraz czy sprawdziła, czy przed wypłatą wsparcia spełniono ogólne warunki kwalifikowalności (takie jak zadowalające usprawnienia w zarządzaniu finansowym w sektorze publicznym).

Zważywszy na szerokie pole do interpretacji przepisów prawnych, Komisja ma jednak znaczną swobodę przy ocenie, czy te ogólne warunki zostały spełnione. Prowadzona przez Trybunał kontrola w zakresie prawidłowości nie może wykraczać poza etap, na którym pomoc jest wypłacana krajowi partnerskiemu, jako że po przekazaniu środków są one włączane do budżetu kraju otrzymującego pomoc. Ewentualne uchybienia w sprawowanym przez ten kraj zarządzaniu finansami, prowadzące do nieprawidłowego wykorzystania środków na poziomie krajowym, nie będą uznawane za błędy w ramach kontroli Trybunału (28) .

Do planu działania na 2017 r. dodano sześć nowych ukierunkowanych działań, mających na celu na przykład ograniczenie liczby błędów wynikających z prognoz programów. Działania te obejmowały również modyfikacje, jakie miały zostać wprowadzone we wzorach umów o delegowanie zadań i w ocenach spełnienia wymogów dotyczących filarów, tak aby odzwierciedlić zmiany w nowym rozporządzeniu finansowym.

Zmieniona specyfikacja istotnych warunków zamówienia w odniesieniu do weryfikacji wydatków została przyjęta pod koniec marca 2018 r. i oczekuje się, że przyczyni się ona do lepszych wyników kontroli ex ante .

System kontroli DG DEVCO opiera się na kontrolach ex ante przeprowadzanych przed zaakceptowaniem wydatków zadeklarowanych przez beneficjentów. Także w tym roku częstość występowania błędów wykrytych przez Trybunał – w tym błędów w ostatecznych zestawieniach poniesionych wydatków, które wcześniej zostały poddane kontrolom zewnętrznym i weryfikacjom wydatków ex ante – wskazuje na niedociągnięcia w tych kontrolach.

W badaniu błędu resztowego za 2017 r. liczba transakcji, w przypadku których nie przeprowadzono badań bezpośrednich, ponieważ polegano całkowicie na wynikach wcześniejszych kontroli, była o wiele wyższa (67 % transakcji) niż we wcześniejszych badaniach (zob. ramka 6 ), mimo że w podręczniku badania poziomu błędu resztowego całkowite poleganie na wcześniejszych wynikach kontroli jest dopuszczalne „jedynie w wyjątkowych okolicznościach” (34) . Trybunał stwierdził, że w odniesieniu do większości transakcji uwzględnionych w badaniu poziomu błędu resztowego objętych dobraną przez niego próbą (35) polegano całkowicie na wcześniejszych wynikach kontroli w sposób nieprawidłowy lub niewłaściwie uzasadniony. Co więcej, błędów wykrytych w wyniku wcześniejszych kontroli nie ekstrapolowano na nieskontrolowaną populację, a zatem w badaniu założono, że nieskontrolowana populacja nie była obarczona błędem. Ten stan rzeczy ma wpływ na poziom błędu resztowego.

Oprócz znacznego wzrostu liczby transakcji, w odniesieniu do których całkowicie polegano na wynikach wcześniejszych kontroli, Trybunał wykrył również, że w obliczeniach poszczególnych błędów i ich ekstrapolacji wystąpiły przypadki nieprawidłowości i braku spójności. Przypadki te są zbliżone do błędów, które Trybunał zgłosił w sprawozdaniu rocznym dotyczącym EFR za 2014 r. (36) .

Ponadto zastrzeżenie w badaniu dotyczącym poziomu błędu resztowego w 2017 r. w istocie odnosiło się jedynie do dotacji w ramach zarządzania bezpośredniego, podczas gdy w poprzednich latach połączenie poziomów błędu i ocen ryzyka doprowadziło do sformułowania zastrzeżeń dotyczących większej liczby obszarów wydatków. Nie oznacza to jednak, że wysiłki kontrolne były ograniczone. W opisie zastrzeżenia wyjaśnia się, że mimo iż dotyczy ono jedynie dotacji w ramach zarządzania bezpośredniego, kontynuowane będą działania również w odniesieniu do innych obszarów wydatków, tj. tych z poprzednich lat.

Zastrzeżenie to nie opiera się jedynie na wynikach tego badania poziomu błędu resztowego. Jest wynikiem analizy ryzyka opartej na przeprowadzonych w ciągu ostatnich trzech lat procedurach Trybunału dotyczących poświadczenia wiarygodności i badania poziomu błędu resztowego. Nie można zatem stwierdzić, że podejście zastosowane w przedmiotowym badaniu poziomu błędu resztowego prawdopodobnie doprowadziłoby do innych wyników pod względem sformułowanych zastrzeżeń.

Między procesem budżetowym (brak uczestnictwa PE) a procesem rozliczalności (częściowe uczestnictwo PE w procedurze udzielania absolutorium) występuje obecnie niespójność (zob. pkt 3 c)). Zagrożenia związane z tą niespójnością (sztuczny charakter dorocznej procedury udzielania absolutorium i brak kompetencji budżetowych PE) mogłyby zostać w przyszłości złagodzone poprzez ewentualne włączenie EFR do budżetu ogólnego UE.

Komisja stwierdza, że zalecenie to zostało w pełni wdrożone: wydano nowe wersje metodyki obliczania poziomu błędu resztowego i podręcznika, które nawiązują do kwestii podniesionych przez Trybunał.

Na podstawie tego przeglądu oraz ustaleń i wniosków odnoszących się do 2017 r. Trybunał zaleca począwszy od 2019 r., co następuje:

— Zalecenie 5: Komisja powinna ustanowić kluczowy wskaźnik efektywności na potrzeby monitorowania zadawnienia wkładów przekazanych przedterminowo do funduszy powierniczych UE (zob. pkt 10).