I. WPROWADZENIE

Niniejsze sprawozdanie z postępu prac nad stworzeniem rzeczywistej i skutecznej unii bezpieczeństwa jest dwunastym comiesięcznym sprawozdaniem i obejmuje działania w dwóch głównych obszarach: zwalczania terroryzmu i przestępczości zorganizowanej oraz środków, które je wspierają; oraz wzmocnienia naszej obrony i rozwijania odporności wobec wymienionych zagrożeń.

Minął prawie rok od dnia 19 grudnia 2016 r., kiedy to w zamachu na kiermaszu bożonarodzeniowym w Berlinie zginęło dwanaście osób, a pięćdziesiąt sześć zostało rannych. Zamachu tego dokonał sprawca, który posługiwał się wieloma różnymi tożsamościami, co pozwoliło mu wymknąć się służbom ochrony granic i organom ścigania. Wydarzenie to i inne zamachy terrorystyczne popełnione przez sprawców posługujących się wieloma różnymi tożsamościami, np. atak nożownika w Marsylii w październiku 2017 r., podkreśliły nie tylko potrzebę skutecznej wymiany informacji między organami państw członkowskich, ale również kluczowe znaczenie prac rozpoczętych przez Komisję wiosną 2016 r., których celem jest wyeliminowanie obecnych niedociągnięć w zarządzaniu informacjami w UE. Niedociągnięcia te umożliwiają figurowanie w różnych bazach danych UE pod różnymi tożsamościami. Wnioski ustawodawcze dotyczące rozporządzeń w sprawie interoperacyjności systemów informacyjnych, przedłożone w pakiecie z niniejszym sprawozdaniem, mają na celu uszczelnienie systemów i uniemożliwienie terrorystom i przestępcom wykorzystywania obecnych luk do popełniania oszustw dotyczących tożsamości. Ich założeniem jest zatem lepsze chronienie granic zewnętrznych UE, wzmocnienie bezpieczeństwa wewnętrznego oraz poprawa zarządzania migracją. Wnioski wprowadzają zasadniczą zmianę nie tylko w unijnym sposobie zarządzania informacjami w celu zarządzania bezpieczeństwem, granicami i migracją, ale również w udostępnianiu tych informacji organom krajowym, aby zapewnić im dostęp do potrzebnych danych zawsze i wszędzie, gdy jest to niezbędne. Biorąc pod uwagę kluczowe znaczenie tych wniosków dla wzmacniania skuteczności egzekwowania prawa i ochrony granic, Komisja wzywa współprawodawców do podjęcia w trybie priorytetowym prac nad wnioskami ustawodawczymi dotyczącymi interoperacyjności, oraz do osiągnięcia szybkiego porozumienia w sprawie pozostałych przedłożonych już wniosków ustawodawczych, które dotyczą poszczególnych systemów informacyjnych zapewniających funkcjonariuszom pierwszej linii informacje potrzebne do wykonywania swoich zadań i chronienia obywateli.

Niniejsze sprawozdanie skupia się w związku z tym na kolejnych krokach w kierunku lepszych i inteligentniejszych systemów informacyjnych dotyczących bezpieczeństwa, ochrony granic i zarządzania migracjami, które pozwolą zwiększyć skuteczność i wydajność architektury danych w systemach informacyjnych UE, a równocześnie zapewnić pełne poszanowanie wymogów ochrony danych.

W sprawozdaniu uwzględniono również wiele działań podjętych w celu maksymalizacji korzyści przynoszonych przez istniejące systemy, obejmujących prace legislacyjne jak również trwające prace nad zapewnieniem pełnego wdrożenia tych systemów i lepszego stosowania systemów informacyjnych UE. W październiku 2017 r. Rada Europejska zapoznała się ze stanem wdrożenia planu z Bratysławy oraz odnotowała znaczące postępy poczynione przez UE, zwłaszcza w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego, w czterech obszarach: zacieśniona współpraca i wymiana informacji, nasilone kontrole i połączenia między bazami danych, stworzenie europejskiego systemu informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS) oraz systematyczne przeciwdziałanie radykalizacji postaw. Niniejsze sprawozdanie pokazuje, że we wszystkich tych obszarach w ciągu dwóch ostatnich miesięcy osiągnięto dalsze postępy.

II. LEPSZE I INTELIGENTNIEJSZE SYSTEMY INFORMACYJNE DOTYCZĄCE BEZPIECZEŃSTWA, OCHRONY GRANIC I ZARZĄDZANIA MIGRACJAMI

Niedawne badania pokazują, że obywatele UE zdecydowanie popierają pogłębioną wymianę informacji w UE w ramach walki z terroryzmem i przestępczością zorganizowaną. Informacje dostarczane przez systemy UE odgrywają znaczącą rolę w pomaganiu organom krajowym w zarządzaniu granicami zewnętrznymi, zwalczaniu przestępczości i terroryzmu oraz ograniczenia nieuregulowanej migracji. Aby ta europejska wartość dodana mogła zostać maksymalnie wykorzystana, informacje dostarczane przez systemy UE muszą być pełne, dokładne i wiarygodne. Obecna struktura jest rozdrobniona, skomplikowana i trudno z niej korzystać.

Aby zaradzić tym niedociągnięciom, zgodnie z komunikatem Komisji z kwietnia 2016 r., prace skupiły się na trzech obszarach: maksymalizacja korzyści płynących z istniejących systemów informacyjnych, opracowanie nowych i uzupełniających systemów w celu eliminacji luk oraz poprawa interoperacyjności systemów informacyjnych.

1.W stronę interoperacyjności systemów informacyjnych

Zaproponowane środki przede wszystkim pomogą funkcjonariuszom w terenie w jak najlepszym wykorzystaniu istniejących danych. Europejski portal wyszukiwania będzie stanowić „punkt kompleksowej obsługi” – umożliwiający równoczesne przeszukiwanie wielu europejskich systemów informacyjnych jak również odpowiednich systemów danych Europolu i Interpolu, zgodnie z prawami dostępu dla użytkowników. Dzięki temu funkcjonariusze w terenie uzyskają skuteczny, szybki i ciągły dostęp do danych potrzebnych im do wykonywania swoich zadań, a równocześnie zniknie konieczność podejmowania decyzji, którą bazę danych należy przeszukać w danej sytuacji.

Po drugie, dzięki wykorzystaniu danych biometrycznych, proponowane środki pozwolą organom krajowym na wykrywanie przypadków posługiwania się kilkoma tożsamościami i zwalczanie oszustw dotyczących tożsamości. Wspólny serwis kojarzenia danych biometrycznych pozwoli na przeszukiwanie i porównywanie danych biometrycznych z różnych systemów centralnych, podczas gdy wspólne repozytorium tożsamości będzie zawierało wspólne dane personalizacyjne i biometryczne obywateli państw trzecich przechowywane w systemach informacyjnych UE. W oparciu o te dwa elementy interoperacyjności, wykrywacz kilku tożsamości będzie sprawdzać, czy dane dotyczące poszukiwanej tożsamości znajdują się w więcej niż jednym podłączonym do niego systemie. W przypadku gdy urzędnicy imigracyjni lub azylowi będą wprowadzać do systemu informacyjnego UE dane określonej osoby, lub w przypadku gdy funkcjonariusze policji lub straży granicznej będą sprawdzać określoną osobę w tych systemach, a osoba ta jest już znana pod inną tożsamością lub jeżeli posługuje się kilkoma tożsamościami, dostaną oni taką informację. Pozwoli to usunąć obecne luki i braki, które terroryści i inni przestępcy starają się wykorzystać do posługiwania się kilkoma tożsamościami lub ukrywania się pod fałszywą tożsamością.

Po trzecie, proponowane środki umożliwią funkcjonariuszom policji przeprowadzanie szybkich i skutecznych kontroli tożsamości na ich terytorium. Podczas tego typu kontroli funkcjonariusze policji będą mieli dostęp do danych tożsamości obywateli państw trzecich, których dane zostały zarejestrowane w systemach informacyjnych UE, co pozwoli na poprawną identyfikację oraz wykrywanie kilku tożsamości. Znacznie zwiększy to skuteczność kontroli na terytorium państw członkowskich, również zgodnie z zaleceniem Komisji dotyczącym proporcjonalnych kontroli policyjnych oraz współpracy policyjnej w strefie Schengen.

Jako uzupełnienie tych elementów interoperacyjności Komisja proponuje również ułatwienie i usprawnienie dostępu organów ścigania do systemów niezwiązanych z egzekwowaniem prawa, poprzez wprowadzenie nowej dwuetapowej procedury przeszukiwania. Według obowiązujących przepisów organy egzekwowania prawa mogą przeszukiwać systemy informacyjne niezwiązane z egzekwowaniem prawa w celach związanych z zapobieganiem terroryzmowi i innym poważnym przestępstwom oraz prowadzeniem dochodzeń w zakresie tego rodzaju przestępstw oraz ich wykrywaniem lub ściganiem. Jednak odpowiednie systemy obwarowane są różnymi warunkami dostępu i zabezpieczeniami, a niektóre obowiązujące obecnie przepisy utrudniają skuteczne poparte przepisami korzystanie z takich systemów przez odpowiednie organy. W ramach nowego dwuetapowego podejścia funkcjonariusz organów ścigania przeszukiwałby wszystkie systemy wchodzące w skład wspólnego repozytorium tożsamości w celu stwierdzenia, czy w którymś z tych systemów znajdują się informacje o poszukiwanej osobie. Otrzymywałby jedynie odpowiedź „figuruje/nie figuruje”, co pozwoliłoby na zapewnienie ochrony danych. Funkcjonariusz nie miałby dostępu do żadnych danych w żadnym systemie, ale wiedziałby, czy i gdzie takie dane istnieją. W drugim etapie funkcjonariusz mógłby wystąpić o pełny dostęp do systemu(-ów) informacyjnego(-ych), w których figuruje dana osoba, przy czym każdego systemu dotyczyłby osobny wniosek, zgodny z odpowiednimi przepisami ustanowionymi dla poszczególnych systemów. Podobnie jak teraz, funkcjonariusz musiałby uzasadnić potrzebę dostępu do systemu, zgodnie z prawami dostępu do danego systemu informacyjnego oraz zasadami celowości, a uzyskanie pełnego dostępu byłoby uzależnione od pozwolenia wydanego przez wyznaczony organ i nadal wymagałoby szczególnego identyfikatora i nazwy użytkownika. Kiedy zacznie obowiązywać takie dwuetapowe podejście do wyszukiwania danych, nie będzie potrzeby wcześniejszego przeszukiwania krajowych baz danych oraz wcześniejszych poszukiwań w systemie automatycznej identyfikacji daktyloskopijnej innych państw członkowskich w ramach decyzji 2008/615/WSiSW („kontrola Prüm”).

Wnioski w sprawie interoperacyjności zapewniają poszanowanie i promowanie praw podstawowych oraz w szczególności prawa do ochrony danych. Dzięki wprowadzeniu w życie nowych kompleksowych ram dotyczących ochrony danych osobowych w UE oraz znacznemu rozwojowi technologii i bezpieczeństwa informatycznego, zasada celowości może zostać łatwiej wdrożona na poziomie dostępu do zgromadzonych danych oraz wykorzystania tych danych, w pełnej zgodności z Kartą praw podstawowych oraz z bieżącym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości. Proponowane środki nie będą prowadzić do wzajemnego połączenia poszczególnych systemów. Każdy system zachowa swoje szczególne ograniczenia celowości, zasady dostępu oraz zasady zatrzymywania danych. Proponowane środki nie będą również prowadzić do zwiększonego gromadzenia nowych danych. Stanowią one ukierunkowany i konstruktywny sposób optymalnego wykorzystania istniejących informacji przechowywanych w unijnych systemach.

Wnioski ustawodawcze są wynikiem przejrzystego procesu uwzględniającego opinie wszystkich stron, zapoczątkowanego przez komunikat Komisji pt. Sprawniejsze i bardziej inteligentne systemy informacyjne do celów zarządzania granicami i zapewnienia bezpieczeństwa z kwietnia 2016 r., którego następstwem było powołanie grupy ekspertów wysokiego szczebla. Jej zadaniem miało być zajęcie się prawnymi, technicznymi i operacyjnymi aspektami zapewnienia interoperacyjności systemów.

Wnioski ustawodawcze zawierają szczegółowe postanowienia dotyczące zmian niezbędnych w aktach prawnych, które obecnie funkcjonują w ostatecznej formie przyjętej przez współprawodawców, tj. w kodeksie granicznym Schengen, rozporządzeniu dotyczącym systemu wjazdu/wyjazdu, aktach prawnych regulujących wizowy system informacyjny. Inne uwzględnione akty prawne są obecnie przedmiotem negocjacji w Parlamencie Europejskim i Radzie. Dla tych aktów prawnych nie jest więc możliwe określenie niezbędnych zmian na tym etapie. Komisja przedstawi takie zmiany dla każdego z tych aktów w ciągu dwóch tygodni po osiągnięciu porozumienia politycznego w sprawie odpowiednich projektów rozporządzeń. Wzywa ona współprawodawców do szybkiego osiągnięcia porozumienia w negocjacjach toczących się w odniesieniu do tych aktów prawnych.

2.Opracowanie nowych i uzupełniających działań w celu eliminacji luk

Oprócz omówionych powyżej nowych wniosków w sprawie interoperacyjności kluczowe znaczenie mają dalsze działania na rzecz wyeliminowania obecnych luk informacyjnych, które Komisja określiła w swoim komunikacie z kwietnia 2016 r. w odniesieniu do obywateli państw trzecich podróżujących do strefy Schengen. Teksty rozporządzenia w sprawie unijnego systemu wjazdu/wyjazdu (EES) oraz rozporządzenia zmieniającego kodeks graniczny Schengen w celu dostosowania go do EES zostały przyjęte przez współprawodawców w ostatecznym brzmieniu w końcu listopada i weszły w życie z końcem 2017 r. Tworzenie systemu rozpocznie się w 2018 r., aby zapewnić jego pełną operacyjność do 2020 r.

Kolejna luka informacyjna – dotycząca obywateli państw trzecich, którzy nie są objęci obowiązkiem wizowym – została uwzględniona we wniosku ustawodawczym Komisji z listopada 2016 r. w sprawie ustanowienia nowego wielkoskalowego systemu informatycznego, europejskiego systemu informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS). Rada uzgodniła swoje podejście ogólne w czerwcu 2017 r., a mandat negocjacyjny Parlamentu Europejskiego potwierdzono dnia 25 października 2017 r. Negocjacje trójstronne rozpoczęły się tego samego dnia i były kontynuowane w dniach 16 listopada 2017 r. i 29 listopada 2017 r. Kolejny etap politycznych rozmów trójstronnych zaplanowany został na dzień 12 grudnia 2017 r. Komisja wzywa obu współprawodawców do osiągnięcia porozumienia politycznego przed końcem 2017 r., zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej z grudnia 2016 r. oraz wspólnym oświadczeniem.