1. Wprowadzenie

W lutym 2016 r. Komisja Europejska przyjęła komunikat pt. „Plan działania UE przeciwko nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą”, w którym przedstawiono kompleksową strategię na rzecz zwalczania przestępstw przeciwko dzikiej przyrodzie w Unii Europejskiej (UE) oraz na rzecz wzmocnienia roli UE w zwalczaniu tego rodzaju nielegalnej działalności. W planie działania zawarto 32 działania pogrupowane wokół trzech priorytetów: (i) zapobieganie nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą oraz przeciwdziałanie jego podstawowym przyczynom; (ii) skuteczniejsze wdrażanie i egzekwowanie obowiązujących przepisów oraz walka ze zorganizowaną przestępczością związaną z dziką fauną i florą; oraz (iii) rozwój globalnego partnerstwa z krajami pochodzenia, tranzytu i przeznaczenia w działaniu przeciwko nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą.

W dniu 20 czerwca 2016 r. Rada Unii Europejskiej przyjęła konkluzje dotyczące planu działania, zatwierdzając wszystkie trzy priorytety i wzywając do ich terminowego wdrożenia. Parlament Europejski również z zadowoleniem przyjął plan działania w swojej rezolucji z listopada 2016 r.

Plan działania obejmuje okres pięciu lat od 2016 r. do 2020 r. Zarówno w planie działania, jak i w konkluzjach Rady stwierdzono, że Komisja Europejska powinna przedstawić sprawozdanie dotyczące postępów we wdrażaniu planu działania oraz ustalające, czy priorytety i cele tego planu są w dalszym ciągu odpowiednie i stosowne, do lipca 2018 r.

Niniejsze sprawozdanie zawiera przegląd postępów wszystkich istotnych podmiotów we wdrażaniu planu działania i opiera się głównie na informacjach przekazanych przez 25 państw członkowskich, Europejską Służbę Działań Zewnętrznych, Europol, Eurojust oraz europejskie sieci specjalizujące się w egzekwowaniu prawa ochrony środowiska UE.

Dodatkowe informacje na temat środków podjętych w celu wdrożenia planu działania można uzyskać, zapoznając się z treścią dokumentu roboczego służb Komisji towarzyszącego niniejszemu sprawozdaniu. Informacje przekazane przez państwa członkowskie zostały udostępnione na stronie internetowej Komisji.

2. Kluczowe kroki podjęte od momentu przyjęcia planu działania w 2016 r.

W przedmiotowej sekcji podsumowano najistotniejsze kroki podjęte od 2016 r. w celu wniesienia wkładu we wdrażanie trzech priorytetów wyznaczonych w planie działania, a także – w stosownych przypadkach – dodatkowe środki, które planuje się zastosować, aby osiągnąć te cele.





Priorytet 1 – zapobieganie nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą oraz przeciwdziałanie jego podstawowym przyczynom

Pierwszym priorytetem wyznaczonym w planie działania jest przeciwdziałanie licznym podstawowym przyczynom zjawiska nielegalnego handlu dziką fauną i florą przez UE i jej państwa członkowskie. Walka z nielegalnym handlem dziką fauną i florą będzie mogła okazać się skuteczna wyłącznie w przypadku wyeliminowania czynników strukturalnych leżących u podstaw rozwoju tego procederu.

Ograniczenie popytu na nielegalne produkty z dzikiej fauny i flory stanowi kluczowy element strategii UE przeciwko nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą oraz wielu inicjatyw uruchomionych z myślą o przyczynieniu się do osiągnięcia tego celu. UE i niektóre państwa członkowskie wspierały organy publiczne i organizacje społeczeństwa obywatelskiego w Azji w podejmowanych przez te podmioty wysiłkach na rzecz ograniczenia popytu na nielegalne produkty z dzikiej fauny i flory, a w szczególności na produkty pozyskiwane z nosorożców, słoni i łuskowców. Mając świadomość tego, że UE również stanowi istotny rynek zbytu dla produktów z dzikiej fauny i flory, podjęto bezprecedensowe wysiłki na rzecz podniesienia świadomości przedsiębiorstw, konsumentów i opinii publicznej w zakresie specyfiki i skali zjawiska nielegalnego handlu dziką fauną i florą w UE. Wiele państw członkowskich przeprowadziło kampanie informacyjne poświęcone problematyce nielegalnego handlu dziką fauną i florą, koncentrując się niekiedy na konkretnych sektorach o szczególnie istotnym znaczeniu (np. sektorze egzotycznych zwierząt domowych, sektorze instrumentów muzycznych, sektorze transportu lotniczego lub sektorze handlu online). Podobne wysiłki podejmowano również na szczeblu UE, organizując warsztaty dotyczące roli sektora gospodarczego UE w zwalczaniu nielegalnego handlu dziką fauną i florą oraz nawiązując bezpośrednie kontakty z przedstawicielami przedsiębiorstw.

Mimo że w wielu istotnych sektorach udało się osiągnąć znaczne postępy, Komisja i państwa członkowskie muszą zwiększyć swoje wysiłki w tym obszarze. W tym kontekście szczególny nacisk należy położyć na handel online i działalność firm kurierskich, biorąc pod uwagę fakt, że znaczna część handlu produktami z dzikiej fauny i flory (zarówno legalnymi, jak i nielegalnymi) odbywa się za pośrednictwem portali internetowych, a produkty te są dostarczane kupującym przez firmy kurierskie lub przedsiębiorstwa świadczące usługi pocztowe. Komisja zamierza również rozwijać aktualną współpracę z podmiotami takimi jak stowarzyszenia branżowe zajmujące się handlem rybami ozdobnymi i egzotycznymi zwierzętami domowymi, aby potwierdzić zobowiązania i uzyskać konkretne rezultaty w zakresie zwalczania nielegalnego handlu dziką fauną i florą oraz propagowania zrównoważonego środowiskowo wyboru dostawców produktów z dzikiej fauny i flory.

UE i jej państwa członkowskie były bardzo aktywne w podejmowaniu wysiłków służących zagwarantowaniu, aby wewnątrzunijny handel wyrobami z kości słoniowej i wywóz tych wyrobów nie przyczyniał się do nasilania skali zjawiska nielegalnych polowań na słonie i nielegalnego handlu kością słoniową. Zgodnie z działaniem 2 przedstawionym w planie działania w maju 2017 r. Komisja przyjęła wytyczne , w których zaleciła, aby począwszy od dnia 1 lipca 2017 r. państwa członkowskie UE zaprzestały wydawania dokumentów wywozu dla surowej kości słoniowej. W praktyce oznacza to, że państwa członkowskie UE zaprzestały wywozu surowej kości słoniowej poza ściśle określonymi sytuacjami, w których taki wywóz odbywa się w celach naukowych, w celu egzekwowania przepisów lub w celach edukacyjnych.

Ponadto Komisja prowadziła konsultacje publiczne w dniach od 15 września do 8 grudnia 2017 r., aby zebrać informacje i opinie na temat skali, struktury i najistotniejszych cech legalnego i nielegalnego handlu kością słoniową w UE oraz legalnego i nielegalnego wywozu kości słoniowej z UE, a także na temat priorytetów, do realizacji których UE powinna dążyć w ramach prowadzonej przez siebie kampanii przeciwko nielegalnemu handlowi kością słoniową . Niemal 90 000 respondentów, którzy wzięli udział w tych konsultacjach, zdecydowanie poparło propozycję zaostrzenia aktualnie obowiązujących przepisów UE w zakresie handlu kością słoniową. Znaczna większość respondentów postrzega zaostrzenie przepisów w tym obszarze za działanie, które należy podjąć, aby skutecznie zapobiegać mieszaniu się wyrobów z kości słoniowej pochodzących z legalnych źródeł z wyrobami z kości słoniowej pochodzącymi z nielegalnych źródeł, uniemożliwić zakup wyrobów z kości słoniowej w UE i ich późniejsze wywożenie do państw trzecich, w których mogłyby one przyczynić się do zwiększenia popytu na nielegalne wyroby z kości słoniowej, a także aby wspierać organy ścigania w walce z nielegalnym handlem kością słoniową. Inni respondenci sprzeciwili się nakładaniu dalszych ograniczeń na handel kością słoniową w UE oraz na wywóz kości słoniowej z UE, w szczególności jeżeli chodzi o antyki.

Rynek UE nie powinien napędzać popytu na gatunki, które zostały pozyskane w nielegalny lub niezrównoważony sposób. Dlatego też UE – w ścisłej współpracy z państwami zasięgu – odgrywa aktywną rolę w rozszerzaniu zakresu Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (CITES) na nowe gatunki zagrożone handlem międzynarodowym, obejmując je tym samym ochroną międzynarodową. Dotyczy to w szczególności egzotycznych zwierząt domowych, ponieważ UE stanowi ważny rynek handlu tymi zwierzętami, a także drewna tropikalnego i zagrożonych gatunków morskich. UE była kluczowym uczestnikiem dyskusji poświęconych tej problematyce podczas 17. Konferencji Stron CITES zorganizowanej w 2016 r. i aktywnie przygotowuje się do udziału w 18. Konferencji Stron zaplanowanej na 2019 r.

Propagowanie roli społeczności lokalnych w kwestiach związanych z ochroną dzikiej fauny i flory również stanowiło priorytet dla UE i jej państw członkowskich. Działania w tym zakresie stanowią kluczowy element programów na rzecz ochrony różnorodności biologicznej i przeciwdziałania nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą finansowanych ze środków UE (zob. priorytet 3).

UE i jej państwa członkowskie odegrały decydującą rolę w doprowadzeniu do uznania korupcji za istotny czynnik sprzyjający nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą na szczeblu międzynarodowym. W trakcie 17. Konferencji Stron na podstawie wniosku złożonego przez UE przyjęto rezolucję Konferencji CITES odnoszącą się do tej problematyki. Z inicjatywy Niemiec w lipcu 2017 r. grupa G-20 zatwierdziła również zasady wysokiego szczebla dotyczące zwalczania korupcji związanej z nielegalnym handlem dziką fauną i florą. Od tego czasu UE dążyła – w szczególności za pośrednictwem swoich delegatur w państwach trzecich – do podjęcia konkretnych działań na rzecz przeciwdziałania korupcji związanej z nielegalnym handlem dziką fauną i florą.

Priorytet 2 – skuteczniejsze wdrażanie i egzekwowanie obowiązujących przepisów oraz walka ze zorganizowaną przestępczością związaną z dziką fauną i florą