Fotowoltaika słoneczna stanowi jedno z najtańszych dostępnych źródeł energii elektrycznej. Koszt słonecznej energii elektrycznej osiągnął już poziom znacznie poniżej hurtowych cen energii elektrycznej, zanim ceny gwałtownie wzrosły w 2021 r. Znaczenie tej korzyści jest jeszcze ważniejsze obecnie w obliczu kryzysu. Słoneczna energia elektryczna i słoneczna energia cieplna mają kluczowe znaczenie w kontekście stopniowego uniezależniania się UE od rosyjskiego gazu ziemnego. Wdrożenie fotowoltaiki na dużą skalę ograniczy uzależnienie UE od gazu ziemnego wykorzystywanego do wytwarzania energii elektrycznej. Słoneczna energia cieplna i energia słoneczna w połączeniu z pompami ciepła mogą zastąpić kotły na gaz ziemny wykorzystywane do ogrzewania przestrzeni mieszkalnych lub komercyjnych. Energia słoneczna w formie energii elektrycznej, ciepła lub wodoru może być stosowana w miejsce gazu ziemnego w procesach przemysłowych.

Po trzecie, należy zapewnić dostępność znacznej wykwalifikowanej siły roboczej, aby móc zmierzyć się z wyzwaniem, jakim jest produkcja i wdrożenie energii słonecznej w całej UE. Zgodnie z wezwaniem zainteresowanych stron do ustanowienia wielkoskalowego partnerstwa UE na rzecz umiejętności w dziedzinie lądowej energii odnawialnej, określonego w pakcie na rzecz umiejętności, w ramach planu REPowerEU, w strategii tej wskazane zostanie znaczenie takiego partnerstwa z punktu widzenia sektora energii słonecznej. Partnerstwo to będzie zrzeszać wszystkie odpowiednie zainteresowane strony z myślą o podejmowaniu działań służących podnoszeniu i zmianie umiejętności, i zapewnieniu w ten sposób brakującej siły roboczej.

W ramach planu REPowerEU celem tej strategii jest zainstalowanie ponad 320 GW mocy fotowoltaiki słonecznej do 2025 r. (wartość ta ponad dwukrotnie przekracza wartość z 2020 r.) oraz niemal 600 GW do 2030 r. Takie wstępnie zapewnione dodatkowe moce zastąpią zużycie 9 mld m3 gazu ziemnego rocznie do 2027 r.

Ponadto dzięki rozwiązaniom z dziedziny pływającej fotowoltaiki do wytwarzania energii słonecznej można wykorzystać powierzchnię wody. Morskie instalacje słoneczne mają ogromny potencjał, który uwzględniono w strategii UE na rzecz energii z morskich źródeł odnawialnych. Prowadzone prace badawcze i innowacyjne poświęcone są m.in. opracowaniu nowych rozwiązań w zakresie cumowania, zwiększeniu trwałości paneli fotowoltaicznych w środowisku morskim, monitorowaniu i ocenie wpływu na środowisko oraz ograniczeniu kosztów konserwacji. W sektorze energetycznym wykorzystanie powierzchni sztucznych jezior utworzonych przez zapory wodne stanowi szczególny potencjał dla zastosowania paneli fotowoltaicznych. Pływające panele fotowoltaiczne ograniczają parowanie wody, a po podłączeniu do systemów elektrycznych zapory zwiększają całkowitą moc, choć nadal prowadzone są badania nad wpływem na biomasę wodną. Każda interwencja w zbiornikach wodnych musi być zgodna z warunkami określonymi w ramowej dyrektywie wodnej oraz w dyrektywie ramowej w sprawie strategii morskiej.

Wielorakie wykorzystanie przestrzeni może przyczynić się do uniknięcia ograniczeń gruntowych związanych z konkurencją w zakresie wykorzystania przestrzeni, w tym do celów ochrony środowiska, rolnictwa i bezpieczeństwa żywnościowego.

Wymagany rozwój projektów wielkoskalowych będzie coraz bardziej wiązał się z problemem konkurujących ze sobą sposobów wykorzystania przestrzeni i wyzwaniami w zakresie akceptacji społecznej. Państwa członkowskie powinny sporządzić mapy w celu identyfikacji odpowiednich lokalizacji dla instalacji energii odnawialnej potrzebnych do wspólnego osiągnięcia zmienionego celu UE w zakresie energii odnawialnej na 2030 r. Powinny również wyznaczyć obszary docelowe energii odnawialnej, na których procedury wydawania zezwoleń będą uproszczone i szybsze niż na innych obszarach, przy jednoczesnym ograniczonym wpływie na inne sposoby wykorzystania gruntów i zapewnieniu ochrony środowiska. Ponadto czas trwania procedur wydawania zezwoleń na instalację urządzeń wykorzystujących energię słoneczną na dachach i innych konstrukcjach stworzonych do celów innych niż wytwarzanie energii z energii słonecznej powinien być ograniczony do trzech miesięcy.

Oprócz aukcji zamówienia publiczne można również wykorzystywać, aby dalej propagować wdrażanie energii słonecznej, a jednocześnie tworzyć zachęty do zwiększania zrównoważonego charakteru urządzeń. Ponadto kumulacja popytu na energię słoneczną ze strony dużych nabywców publicznych może przyczynić się do spadku ryzyka inwestycyjnego i ułatwić tworzenie innowacyjnych modeli biznesowych w sektorze energii słonecznej. W tym celu Komisja będzie bazować na inicjatywie na rzecz dużych nabywców publicznych i zaproponuje utworzenie wspólnoty praktyków zajmującej się kwestią zamówień publicznych w obszarze energii słonecznej. Wspólnota ta będzie udostępniać wiedzę i rozwijać najlepsze praktyki w zakresie zamówień publicznych na technologie energii słonecznej.

Wystarczająco szybkie wycofanie paliw kopalnych będzie wymagało zastosowania wielkoskalowych instalacji słonecznych. W ostatnich latach organizacja przetargów konkurencyjnych spowodowała wzrost w tym segmencie. Do 2020 r. 19 państw członkowskich przeprowadziło postępowania przetargowe na szczeblu krajowym, nazywane również aukcjami energii odnawialnej.Mechanizm ten przyczynił się do spadku kosztów, a w ostatnich latach większy nacisk kładzie się na strukturę aukcji, co zwiększa zależność od dochodów rynkowych. Stabilne, dostępne publicznie harmonogramy przewidywanych aukcji zwiększają widoczność podmiotów realizujących projekty i przyciągają inwestycje. Takie harmonogramy powinny obejmować co najmniej kolejnych pięć lat i uwzględniać częstotliwość przetargów konkurencyjnych, powiązane przewidywane moce, dostępny budżet i kwalifikowalne technologie.

Oprócz realizacji specjalnych programów poświęconych finansowaniu energii państwa członkowskie powinny również dążyć do osiągnięcia synergii z programami w zakresie infrastruktury transportowej lub badań naukowych i innowacji i tym samym zapewnić ramy skoordynowanego wsparcia na rzecz energii słonecznej obejmujące różne stosowne obszary polityki. Ponadto powinny korzystać ze specjalnego wsparcia technicznego zapewnionego przez Komisję w celu ograniczenia zależności od rosyjskich paliw kopalnych w ramach Instrumentu Wsparcia Technicznego, który między innymi służy do wspierania reform na rzecz zwiększenia wykorzystania energii słonecznej. W nowych Wytycznych w sprawie pomocy państwa na ochronę klimatu i środowiska oraz cele związane z energią wprowadzono zestaw kryteriów dotyczących dostosowanego i proporcjonalnego wsparcia na rzecz energii odnawialnej, w tym energii słonecznej. Takie wsparcie obejmuje między innymi kontrakty na transakcje różnicowe, przetargi pod kątem konkretnych technologii lub zwalnianie małych projektów, w tym projektów opracowanych przez społeczność energetyczną, z obowiązkowych przetargów konkurencyjnych.

W porównaniu z kosztami innych źródeł energii z technologiami energii słonecznej wiążą się stosunkowo wysokie koszty początkowe, natomiast koszty operacyjne są niskie. Konkurencyjne wdrożenie tych technologii wymaga zatem zapewnienia atrakcyjnych warunków finansowania. Z przeprowadzonej przez Komisję analizy wynika, że dodatkowe inwestycje w fotowoltaikę słoneczną w ramach planu REPowerEU wyniosłyby 26 mld EUR od chwili obecnej do 2027 r., nie licząc inwestycji potrzebnych do osiągnięcia celów określonych we wnioskach zawartych w pakiecie „Gotowi na 55”.

Jeżeli inicjatywa ta zostanie w całości zrealizowana, w ramach planu REPowerEU, spowoduje przyspieszenie wdrażania instalacji dachowych i wzrost ilości energii elektrycznej o 19 TWh po pierwszym roku od jej realizacji (co przekracza o 36 % oczekiwania określone w pakiecie „Gotowi na 55”). Do 2025 r. w wyniku realizacji tej inicjatywy ilość dodatkowej wytwarzanej energii elektrycznej wyniesie 58 TWh (co ponad dwukrotnie przekracza prognozy przedstawione w pakiecie „Gotowi na 55”).

-masowe zastosowanie energii słonecznej na dachach budynków, dając pierwszeństwo budynkom najbardziej odpowiednim do szybkich interwencji (klasy A, B, C lub D świadectwa charakterystyki energetycznej),

-utworzyć do 2025 r. co najmniej jedną opartą na odnawialnych źródłach energii społeczność energetyczną w każdej gminie o liczbie ludności przekraczającej 10 000 mieszkańców;

-zapewni, aby unijne przepisy zostały w pełni wdrożone we wszystkich państwach członkowskich tak, aby konsumenci zamieszkujący budynki wielorodzinne mogli skutecznie korzystać z prawa do zbiorowej konsumpcji własnej bez ponoszenia zbędnych kosztów.

-ograniczy czas wydawania zezwoleń w odniesieniu do dachowych instalacji słonecznych, również dużych instalacji, maksymalnie do 3 miesięcy;

W kontekście zbiorowej konsumpcji własnej lub partnerskiej wymiany w budynkach wielorodzinnych krajowe organy regulacyjne powinny rozważyć ewentualne obniżenie kosztów wynikające ze ograniczonego wykorzystania sieci. Jednocześnie te taryfy odzwierciedlające koszty nie powinny prowadzić do dyskryminacji osób, które nie mają dostępu do konsumpcji własnej. Innymi słowy, należy unikać wszelkiej dyskryminującej socjalizacji kosztów związanych z siecią. Patrząc w przyszłość, transformacja cyfrowa, a w szczególności inteligentne liczniki, może znacznie ułatwić monitorowanie przepływu energii elektrycznej w czasie rzeczywistym oraz ocenę wpływu na koszty sieci.

Państwa członkowskie powinny unikać dyskryminacyjnego traktowania w odniesieniu do taryf za wprowadzanie do sieci producentów przyłączonych na poziomie przesyłu i tych przyłączonych na poziomie dystrybucji, takich jak prosumenci i społeczności energetyczne. Władze powinny umożliwić rozwój lokalnych rynków energii w celu zróżnicowania ścieżek wynagradzania prosumentów, w oparciu o dzielenie się energią i rozwiązania typu partnerska wymiana.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami UE krajowe organy regulacyjne mają upoważnienie i wyłączne kompetencje do ustalania przejrzystych, niedyskryminujących i odzwierciedlających koszty taryf. Prosumenci mają prawo do sprzedaży nadwyżek produkcyjnych bez narażania się na dyskryminujące lub nieproporcjonalne procedury i opłaty oraz powinni mieć możliwość uczestniczenia we wszystkich rynkach energii elektrycznej. Zasady te nie zostały jeszcze powszechnie wdrożone w całej UE, zwłaszcza w budynkach wielorodzinnych.

Dokładniejsze informacje mają kluczowe znaczenie dla zwiększenia jasności i przewidywalności korzyści wynikających z konsumpcji własnej dla potencjalnych inwestorów, obywateli i MŚP. Koszty inwestycji, wsparcie finansowe, wzrost wartości nieruchomości, taryfy sieciowe, profile wytwarzania i zużycia energii oraz zwrot z inwestycji to istotne czynniki wpływające na inwestycje. Punkty kompleksowej obsługi w państwach członkowskich powinny dzielić się takimi informacjami i udzielać obywatelom porad dotyczących zarówno środków poprawy efektywności energetycznej, jak i projektów z zakresu energii słonecznej w sposób zintegrowany, począwszy od wymogów technicznych, a skończywszy na działaniach administracyjnych i środkach wsparcia. Najlepsze dostępne prognozy dotyczące powyższych zmiennych należy następnie wykorzystać do opracowania ram wsparcia, które zapewnią poczucie bezpieczeństwa osobom decydującym się na inwestycję w energię słoneczną, magazynowanie energii lub pompy ciepła. Należy to osiągnąć w szczególności za sprawą przewidywalnego okresu zwrotu z inwestycji krótszego niż 10 lat.

Prosumenci to właściciele małych, zdecentralizowanych instalacji, którzy zużywają część produkowanej przez siebie energii na własne potrzeby. Wsparcie i ramy polityki dla prosumentów przybierają różne formy: dotacji inwestycyjnych, taryf gwarantowanych, zwolnień z niektórych podatków lub możliwości sprzedaży nadwyżek energii elektrycznej innym odbiorcom lub bezpośrednio na rynku. Nowe wytyczne CEEAG dotyczące pomocy państwa przewidują m.in. zwolnienia z obowiązkowych przetargów konkurencyjnych w celu przyznania pomocy i określenia poziomu pomocy dla małych projektów, w tym projektów o mocy zainstalowanej poniżej lub równej 1 MW. Ponadto we wniosku dotyczącym zmiany dyrektywy w sprawie opodatkowania energii z 2021 r. nadal zezwala się państwom członkowskim na nieopodatkowywanie energii elektrycznej pochodzącej z energii słonecznej.

Już obecnie brakuje wykwalifikowanych pracowników. Jeśli nie podejmie się żadnych działań, to sytuacja dotycząca tego wąskiego gardła może się szybko pogorszyć. Kształcenie i szkolenie zawodowe są ważnym instrumentem pozwalającym sprostać temu wyzwaniu i w związku z tym zachęca się państwa członkowskie do przeanalizowania niedoborów wykwalifikowanej siły roboczej w sektorze energii słonecznej i opracowania odpowiednich programów szkoleniowych z uwzględnieniem możliwości zwiększenia udziału kobiet.

W 2020 r. w unijnym sektorze fotowoltaicznym zatrudnionych było 357 000 osób w pełnym wymiarze czasu pracy (bezpośrednio i pośrednio), a do 2030 r. liczba ta ma się co najmniej podwoić. Sektor instalacji jest szczególnie silnym źródłem lokalnych miejsc pracy, zapewniając 80 % wszystkich miejsc pracy, natomiast miejsca pracy w sektorze eksploatacji i konserwacji stanowią 10 %.

W połączeniu instalacja energii słonecznej i działania remontowe wzajemnie się wzmacniają, optymalizując charakterystykę energetyczną budynku. Jeżeli krajowe programy wsparcia zostaną odpowiednio zaprojektowane, mogą zapewnić szybkie masowe zastosowanie paneli słonecznych na dachach budynków, dając pierwszeństwo budynkom najlepiej nadającym się do szybkich interwencji (klasy A, B, C lub D świadectwa charakterystyki energetycznej). W stosownych przypadkach działania te można połączyć z remontami dachów oraz zastosowaniem magazynów energii i pomp ciepła.

Energię słoneczną i pojazdy elektryczne można również integrować w nowatorski technologicznie sposób. Fotowoltaika zintegrowana z pojazdem ma duży potencjał, aby przyczynić się do redukcji emisji z sektora transportu dzięki zwiększeniu autonomii energetycznej pojazdów elektrycznych i częściowemu zastąpieniu energii z sieci energetycznej słoneczną energią elektrycznąprodukowaną w pojeździe. Pojazdy zintegrowane z fotowoltaiką, w większym stopniu niż inne pojazdy elektryczne, mogą stać się dodatkowym źródłem energii elektrycznej dla sieci podczas postoju, a także rozwiązaniem w zakresie magazynowania energii, przyczyniającym się do ogólnej odporności sieci. Możliwości, jakie stwarza ta technologia, są analizowane w ramach projektu pilotażowego zarządzanego przez Komisję.

Pozasieciowe stacje ładowania wyposażone w panele fotowoltaiczne i magazyn energii oferują możliwość zwiększenia dostępu do infrastruktury ładowania pojazdów elektrycznych na obszarach wiejskich i ogólnie w miejscach o ograniczonym podłączeniu do sieci.

Pojazdy elektryczne również mogą służyć jako urządzenia magazynujące energię i być wykorzystywane do konsumpcji własnej energii słonecznej, jeśli są zaparkowane na terenie posesji właściciela lub użytkownika. Powiązanie zużycia energii przez pojazd elektryczny w domu z ładowaniem poza domem, np. za pośrednictwem tego samego dostawcy energii elektrycznej, może potencjalnie przyczynić się do bardziej dynamicznej integracji systemowej rozproszonych zasobów energii słonecznej. Może to także umożliwić właścicielom i użytkownikom korzystanie z tej samej umowy i porozumienia o wymianie danych w odniesieniu do potrzeb związanych z ładowaniem.

Magazynowanie energii jest ważnym elementem, który może przyczynić się do tej integracji, zwłaszcza w kontekście przechodzenia w ogrzewaniu lub transporcie na energię elektryczną. Pełne korzyści systemowe z rozproszonych zasobów, takich jak baterie, można czerpać tylko wtedy, gdy są one odpowiednio zintegrowane i mogą uczestniczyć we wszystkich rynkach energii elektrycznej, w tym w rynkach bilansujących i rynkach zarządzania ograniczeniami przesyłowymi, w sposób niedyskryminujący i jednolity w całej UE. Na poziomie UE trwające prace nad unijnym kodeksem sieci dotyczącym elastyczności po stronie popytu mają na celu usunięcie pozostałych barier regulacyjnych i uwolnienie potencjału takich rozproszonych zasobów jako źródeł elastyczności. Wniosek dotyczący zmiany dyrektywy w sprawie energii odnawialnej z lipca 2021 r. zawiera również dodatkowe przepisy mające na celu zapewnienie niedyskryminacji w zakresie udziału tych zasobów w rynku.

Ponadto zachęca się państwa członkowskie do korzystania z elastyczności, jaką zapewniają nowe wytyczne CEEAG dotyczące pomocy państwa, w tym do wyłączenia projektów społeczności energetycznej działającej w obszarze energii odnawialnej o mocy zainstalowanej równej lub niższej niż 6 MW z obowiązkowych przetargów konkurencyjnych lub do ułatwienia udziału w takich przetargach.

Aby wykorzystać ten potencjał, państwa członkowskie powinny stworzyć odpowiednie zachęty i dostosować wymogi administracyjne do specyfiki społeczności energetycznych. Zintegrowany trzyetapowy program „ucz się – planuj – rób” mógłby pomóc społecznościom energetycznym w zdobyciu fachowej wiedzy technicznej i zapewnieniu dostępu do finansowania. Ocena i usunięcie istniejących barier wyrównałoby szanse bardziej profesjonalnych uczestników rynku o ugruntowanej pozycji.

Zróżnicowane czasowo taryfy dla sieci dystrybucyjnej, zwłaszcza jeśli towarzyszą im dynamiczne umowy cenowe, przyczyniłyby się do dostosowania wyborów prosumentów i społeczności energetycznych do potrzeb zarządzania ograniczeniami przesyłowymi w sieci i warunków rynkowych.

Wprowadzenie dużego udziału fotowoltaiki słonecznej i wiatru wpływa na sposób zarządzania siecią elektroenergetyczną. W związku z tym, że energia odnawialna z fotowoltaiki jest wytwarzana w postaci prądu stałego (DC), konwersja na prąd przemienny (AC) w celu wprowadzenia do sieci, a następnie konwersja z powrotem na prąd stały, np. w celu magazynowania energii, prowadzi do strat energii. Straty te obecnie rosną, ponieważ coraz więcej urządzeń i systemów, takich jak baterie, pompy ciepła, ośrodki przetwarzania danych, pojazdy elektryczne czy elektryczny sprzęt gospodarstwa domowego, działa z wykorzystaniem prądu stałego. Zwiększenie wykorzystania technologii prądu stałego mogłoby więc być korzystne dla systemu elektroenergetycznego.

Transeuropejski system elektroenergetyczny zapewnia nieodłączną elastyczność i przyczynia się do obniżenia cen. Zaktualizowane rozporządzenie w sprawie transeuropejskich sieci energetycznych (TEN-E) przyczyni się do rozbudowy transgranicznej infrastruktury elektrycznej i inteligentnych sieci energetycznych oraz ułatwi zintegrowane planowanie infrastruktury, umożliwiając tym samym bardziej efektywny przesył i integrację słonecznej energii elektrycznej wytwarzanej w całej UE.

Mimo że energii słonecznej jest pod dostatkiem, infrastruktura energetyczna doprowadzająca ją do konsumenta musi ulec zmianie, aby umożliwić funkcjonowanie bardziej zelektryfikowanego systemu zasilanego energią wiatrową i słoneczną. Podczas konsultacji publicznych interesariusze z branży energetyki słonecznej wskazali rozbudowę sieci i przyłączenie do niej jako główne wąskie gardło dla rozwoju energetyki.

Energia słoneczna może również dostarczać ciepło przemysłowe, które stanowi 70 % zapotrzebowania na energię w przemyśle. W oparciu o kolektory słoneczne lub skoncentrowaną energię słoneczną, słoneczna energia cieplna może stanowić źródło ciepła w procesach przemysłowych o temperaturze od 100 do ponad 500 °C. Mimo to potencjał słonecznej energii cieplnej w procesach przemysłowych jest nadal w dużej mierze niewykorzystany. Dwie główne przeszkody, na jakie napotyka, to utrudnienia administracyjne oraz rozbieżność pomiędzy okresem zwrotu z inwestycji a wymaganiami finansowymi większości podmiotów przemysłowych.

Możliwości instalacji systemu energii słonecznej w budynkach wykraczają daleko poza dachy i miejsca parkingowe. Fotowoltaika zintegrowana z budynkiem (BIPV) stanowi nowatorską formę wykorzystania energii słonecznej: jest produktem budowlanym, a jednocześnie umożliwia wytwarzanie słonecznej energii elektrycznej z dodatkowych powierzchni. Pomimo niedawnego obniżenia kosztów potencjał tego sektora nadal wymaga uwolnienia za sprawą wykorzystania go w budownictwie i związanych z tym korzyści skali. Wdrożenie w całej UE wymagałoby jednolitej certyfikacji produktów, których dotyczy ten problem, a także zindywidualizowanych szkoleń zawodowych i programów uniwersyteckich. Rządy krajowe mogą również udzielać wskazówek władzom lokalnym, jak traktować fotowoltaikę zintegrowaną z budynkiem w decyzjach dotyczących wydawania zezwoleń. Niektóre państwa członkowskie wprowadziły specjalne możliwości w zakresie BIPV do swoich ram wsparcia dla energii odnawialnej. Dołączenie takiego wsparcia do etapu wydawania pozwoleń na budowę może dodatkowo ułatwić uczestnikom sektora budowlanego wykorzystanie tych produktów.

Zazielenianie opodatkowania energii oraz proponowany nowy system handlu emisjami dla budynków i transportu drogowego mogą przyczynić się do wygenerowania środków niezbędnych do tych interwencji, tworząc jednocześnie odpowiednie zachęty gospodarcze. W tym kontekście proponowany Społeczny Fundusz Klimatyczny może wspierać środki i inwestycje integrujące odnawialne źródła energii w budynkach, głównie z korzyścią dla konsumentów podatnych na zagrożenia i mikroprzedsiębiorstw.

Ponadto przyjęte zostaną przepisy mające na celu zapewnienie, aby wszystkie nowe budynki były „gotowe do wykorzystania energii słonecznej”, tj. zaprojektowane w taki sposób, aby zoptymalizować potencjał wytwórczy na podstawie natężenia promieniowania słonecznego w danym miejscu, co umożliwi efektywną instalację technologii słonecznych bez kosztownych interwencji strukturalnych.

Jeżeli chodzi o nowe budynki, w przypadku których jest to technicznie wykonalne, w wersji przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wymaga się, aby od 2030 r. 100 % zużycia energii na miejscu było pokrywane przez energię odnawialną. Przejście w kierunku dekarbonizacji zużycia energii w budynkach zostanie przyspieszone za sprawą stopniowego wprowadzenia obowiązku zainstalowania urządzeń wykorzystujących energię słoneczną we wszystkich nowych i istniejących budynkach publicznych i komercyjnych powyżej określonej wielkości oraz w nowych budynkach mieszkalnych w okresie od 2026 do 2029 r. W przypadku gdy budynek nie jest przystosowany, odnawialna energia elektryczna może być również pozyskiwana w ramach umów zakupu energii elektrycznej.

To, jakie surowce wykorzystuje się do produkcji paneli fotowoltaicznych, zależy od zastosowanej technologii. Rynek jest obecnie zdominowany przez ogniwa z krzemu krystalicznego, do wytwarzania których wykorzystuje się głównie krzem. W technologiach cienkowarstwowych, których podaż wynosi mniej niż 5 % na szczeblu globalnym, wykorzystuje się bardziej zróżnicowaną gamę surowców. Ponadto w procesie produkcji i instalacji wszystkich modułów fotowoltaicznych wykorzystuje się szkło, aluminium i stal; z kolei w celu ich podłączenia do sieci potrzebna jest miedź. Dostawcy z UE zaspokajają obecnie niewielką część zapotrzebowania na materiały przetworzone i jego zaspokojenie zależy od dostawców międzynarodowych, którzy często są skupieni w jednym państwie lub w niewielkiej liczbie państw.

Komisja Europejska zamierza zaproponować w pierwszej połowie 2023 r. dwa obowiązkowe instrumenty rynku wewnętrznego, które miałyby zastosowanie do modułów, falowników i systemów fotowoltaicznych sprzedawanych w UE: rozporządzenie w sprawie ekoprojektu i rozporządzenie w sprawie etykietowania energetycznego. Środki te będą dotyczyć wydajności, trwałości, możliwości naprawy i recyklingu produktów i systemów, aby zachęcać do stosowania urządzeń przyjaznych dla środowiska. Komisja ocenia również warianty dotyczące jakości procesu produkcyjnego i śladu węglowego modułów fotowoltaicznych. Oprócz wpływu na zrównoważony rozwój środki te mają również sprzyjać innowacjom i stanowić wspólny punkt odniesienia dla potencjalnych nabywców przy porównywaniu różnych produktów.

Sektor energii słonecznej stał się bardzo dynamiczną i konkurencyjną branżą, zapewniającą stały dopływ innowacyjnych technologii. UE posiada jedno z najsilniejszych środowisk innowacyjnych we wszystkich obszarach technologii energii słonecznej, od fotowoltaiki do skoncentrowanej energii słonecznej (CSP). Obecnie wyzwaniem jest zapewnienie, aby nowa generacja przełomowych technologii prowadziła do zwiększenia wydajności przetwarzania (co przekłada się na mniejsze zużycie zasobów, takich jak przestrzeń, surowce, woda itp.), rozszerzenia obiegu zamkniętego w odniesieniu do wykorzystania surowców oraz bardziej zrównoważonego cyklu życia, w tym w produkcji.

Choć zużycie materiałów ma z czasem maleć dzięki wprowadzaniu usprawnień technologicznych, przewiduje się, że zapotrzebowanie na krzem wzrośnie czterokrotnie do 2030 r., po czym ustabilizuje się. Celem polityki UE jest zwiększanie odporności w odniesieniu do surowców krytycznych dzięki zapewnianiu dostępu do zasobów, przejściu na gospodarkę o obiegu zamkniętym oraz dążeniu do zrównoważonego rozwoju. Osiągnięcie bezpieczeństwa zasobów wymaga podejmowania działań służących zagwarantowaniu, aby na rynkach światowych nie doszło do wystąpienia zakłóceń, a także działań na rzecz dywersyfikacji dostaw. W tym kontekście można byłoby rozważyć również możliwość udzielania wsparcia na rzecz zrównoważonego i odpowiedzialnego pozyskiwania w szczególności krzemu metalicznego i polikrzemu we własnym zakresie.

Poprawa zasobooszczędności i wprowadzanie obiegu zamkniętego mają jednakowo istotne znaczenie dla skutecznego stawienia czoła temu wyzwaniu. Począwszy od 2012 r. w przepisach UE wzywano do odzyskiwania modułów fotowoltaicznych, ich ponownego wykorzystywania i poddawania ich recyklingowi. Choć współczesny przemysł recyklingu jest w stanie zapewnić wysoki poziom obiegu zamkniętego, wciąż konieczne jest wprowadzanie kolejnych innowacji w tej dziedzinie. Od 2025 r. ilość paneli fotowoltaicznych, których okres przydatności do użycia dobiegł końca, istotnie wzrośnie. Będzie się to wiązało z koniecznością zapewnienia możliwości naprawy i zdolności do recyklingu nowego sprzętu na etapie projektowania oraz utworzenia ekosystemu wydajnego recyklingu zużytych materiałów. Środki dotyczące ekoprojektu odnoszące się do systemów fotowoltaicznych mogłyby obejmować wymogi informacyjne koncentrujące się na tych aspektach, aby lepiej propagować projektowanie produktów w sposób przyczyniający się do poprawy ich długoterminowej efektywności energetycznej oraz ułatwiający poddawanie ich recyklingowi i naprawie.

Produkcja: kluczowy aspekt z punktu widzenia odporności

Przemysł UE ugruntował swoją pozycję na kilku odcinkach łańcucha wartości w fotowoltaice słonecznej, począwszy od sektora polikrzemowego, ale w szczególności w segmencie niższego szczebla, w tym w sektorach produkcji falowników i czujników położenia słońca lub sektorze monitorowania i kontroli. Europejskie przedsiębiorstwa utrzymały również wiodącą pozycję w sektorze wdrożeń. Jak wskazano na poniższym rysunku, segmenty niższego szczebla odpowiadają za połowę wartości dodanej brutto łańcucha wartości, przy czym ponad 10 % tej wartości trafia do UE.

Rys.: Podział wartości dodanej brutto w całym łańcuchu wartości w fotowoltaice słonecznej

Źródło: Guidehouse Insights, 2020 r.

Jednocześnie UE jest obecnie małym graczem w szeregu kluczowych segmentów wyższego szczebla w ramach łańcucha wartości związanych z produkcją i montażem, w tym w segmentach wlewków, płytek i ogniw. Jeżeli niedobór produkcji na szczeblu UE nie zostanie uzupełniony, przełoży się to na spadek konkurencyjności Unii w dziedzinie badań naukowych i innowacji, czyli w obszarze, w którym bliskie związki z klastrami produkcyjnymi są często niezbędne.

Marginalny wkład wnoszony przez UE na etapach łańcucha dostaw związanych z produkcją i montażem w połączeniu z quasi-monopolistyczną pozycją jednego państwa na etapie związanym z elementami na szczeblu globalnym osłabia odporność UE w przypadku wystąpienia poważniejszych zakłóceń dostaw ze źródeł zewnętrznych. Zagraża to możliwości przyspieszenia wdrażania energii słonecznej.

3.3.Sojusz przemysłowy UE na rzecz fotowoltaiki słonecznej

Coraz większe zapotrzebowania na systemy fotowoltaiczne w UE i rosnące koszty transportu w skali globalnej przekładają się na wzrost zainteresowania inwestycjami w produkcję systemów fotowoltaicznych na terytorium Unii. Jednocześnie przemysł napotyka trudności w przełożeniu swoich innowacyjnych atutów technologicznych na produkcję prowadzoną na dużą skalę oraz w uzyskaniu korzyści skali, zwłaszcza z uwagi na ryzyko finansowania, które jest postrzegane jako wysokie.

Niemniej jednak ogłoszono zamiar zrealizowania co najmniej 14 projektów w tym obszarze obejmujących produkcję wlewków, płytek, ogniw i modułów, mimo że nie pozyskano jeszcze środków finansowych na realizację wielu z nich. Zrealizowanie tej serii projektów sprawiłoby, że przemysł zbliżyłby się do osiągnięcia mocy produkcyjnych stanowiących równowartość 20 GW energii z fotowoltaiki słonecznej na każdym etapie łańcucha wartości, co stanowi cel na 2025 r. wyznaczony w ramach Europejskiej Inicjatywy Solarnej. Szacuje się, że realizacja wspomnianych projektów będzie wymagała dokonania inwestycji o wartości ponad 8 mld EUR.

Sojusz przemysłowy UE na rzecz fotowoltaiki słonecznej Zapewnienie dywersyfikacji źródeł energii dzięki bardziej zróżnicowanym strategiom importowym i zintensyfikowaniu produkcji innowacyjnych i zrównoważonych paneli na potrzeby fotowoltaiki słonecznej przyczyniłoby się do ograniczenia zagrożeń dla bezpieczeństwa dostaw w świetle konieczności przejścia na masowe korzystanie z energii słonecznej w UE. Sojusz przemysłowy UE na rzecz fotowoltaiki słonecznej będzie wspierał realizację tego celu. Sojusz będzie zrzeszał podmioty przemysłowe, instytuty badawcze, organizacje konsumenckie i inne zainteresowane strony wykazujące zainteresowanie sektorem fotowoltaiki słonecznej, z uwzględnieniem kształtującej się branży powiązanej z obiegiem zamkniętym. Sojusz będzie działał na rzecz identyfikowania i koordynowania możliwości inwestycyjnych, serii projektów i portfeli technologii oraz będzie wytyczał ścieżki dla ekosystemu przemysłowego powiązanego z energią słoneczną w Europie. Zapewni on ramy umożliwiające koordynowanie działań służących opracowywaniu i upowszechnianiu nowych, bardziej efektywnych i zrównoważonych technologii. Będzie on obejmował kwestie związane z innowacjami/technologiami, przemysłowym łańcuchem dostaw, finansami, regulacjami, umiejętnościami i zaangażowaniem obywatelskim, a także będzie udzielał porad UE i państwom członkowskim. Sojusz będzie analizował dostępność wsparcia finansowego, przyciągał inwestycje prywatne i usprawniał dialog oraz proces nawiązywania kontaktów między producentami a odbiorcami. Na szczeblu UE za szczególnie istotne należy uznać następujące programy unijne: -InvestEU może zapewnić pozbawione ryzyka finansowanie na realizację inwestycji prywatnych przekazywane za pośrednictwem Europejskiego Banku Inwestycyjnego i innych publicznych instytucji finansowych; -fundusz innowacyjny może również przekazywać środki finansowe na rzecz innowacyjnego sprzętu bezemisyjnego i niskoemisyjnego, takiego jak panele fotowoltaiczne i ich elementy; -Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz fundusze polityki spójności mogą wspierać realizację odpowiednich projektów sprzyjających rozwojowi lokalnemu. Sojusz będzie obejmował filar badań naukowych i innowacji ściśle powiązany z programem „Horyzont Europa”. Będzie się również zajmował problematyką obiegu zamkniętego i zrównoważonego rozwoju. Sojusz będzie wspierał koordynację działań w całym łańcuchu wartości, aby sprzyjać poprawie wydajności recyklingu. Będzie monitorował zmiany zachodzące w tym sektorze i z wyprzedzeniem identyfikował ewentualne wąskie gardła, w szczególności jeżeli chodzi o dostęp do bezpiecznych i zrównoważonych surowców. Sojusz może brać udział w dyskusjach dotyczących potencjalnych docelowych wartości odzysku materiałów. Będzie on również współpracował z unijnymi wielkoskalowymi partnerstwami UE na rzecz umiejętności w dziedzinie lądowej energii odnawialnej, aby wspierać proces kształcenia wykwalifikowanej siły roboczej na potrzeby sektora produkcji systemów fotowoltaicznych. Sojusz będzie w pełni przestrzegał unijnych reguł konkurencji, w szczególności art. 101 TFUE, zarówno na etapie jego zawiązywania, jak i w ramach prowadzonej przez niego działalności.

Komisja opracuje wytyczne dotyczące procedur wydawania zezwoleń dla nowych zakładów produkcyjnych.

Komisja będzie wspierać działania państw członkowskich zmierzające do połączenia środków publicznych w ramach potencjalnego ważnego projektu stanowiącego przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (projektu IPCEI) koncentrującego się na wprowadzaniu przełomowych technologii i innowacji w całym łańcuchu wartości energetyki słonecznej.

Innowacyjne formy wdrażania, na które zwrócono uwagę powyżej, takie jak fotowoltaika zintegrowana z produktem lub wielorakie wykorzystanie przestrzeni również wiążą się z reguły z koniecznością dokonywania innowacji produktowych oraz dostosowywania produktów do indywidualnych potrzeb. Wraz z rozwojem fotowoltaiki poza aktualny model modułów instalowanych na dachach i instalacji wielkoskalowych proaktywny i innowacyjny przemysł UE może uzupełniać luki pojawiające się po stronie podażowej.

W kontekście szybko wprowadzanych innowacji UE musi dążyć do utrzymania swojej konkurencyjności w segmentach łańcucha wartości, w których jej pozycja jest mocniejsza, takich jak segment czujników położenia słońca lub falowników, a także segment inżynierii, zamówień publicznych i budownictwa.

4.Współpraca międzynarodowa w dziedzinie energii słonecznej

Energia słoneczna stanowi fundament globalnego procesu przechodzenia na czystą energię i zeroemisyjność netto. Chociaż wiele spośród najsłabiej rozwiniętych i najbardziej wrażliwych państw dysponuje największym potencjałem w tym zakresie, szereg czynników hamuje proces upowszechniania się i rozwoju energetyki słonecznej w tych regionach. Do końca 2021 r. na całym świecie zainstalowano systemy fotowoltaiczne o mocy 843 GW – wartość ta jest ponad dwukrotnie wyższa od tej, którą odnotowano zaledwie cztery lata wcześniej. Mimo to osiągnięcie celów wyznaczonych w porozumieniu paryskim wymaga jeszcze większego przyspieszenia procesu wdrażania i integracji systemów energii słonecznej.

UE opracowała model energetyczny, który stwarza zachęty służące przyciągnięciu inwestycji w energię odnawialną i ich zintegrowanie z siecią. Wiele krajów partnerskich sąsiadujących z UE, np. kraje należące do Wspólnoty Energetycznej, jest zainteresowanych powieleniem tego modelu przy wsparciu regionalnych rynków energii elektrycznej, współpracy transgranicznej i infrastruktury. UE – w ramach podejmowanych przez siebie działań dyplomatycznych i dzięki strategicznej współpracy z państwami trzecimi – będzie działała na rzecz propagowania korzystania z energii słonecznej i innych odnawialnych źródeł energii, aby ograniczyć narażenie na zmienność związaną z paliwami kopalnymi oraz na zagrożenia geopolityczne.