Zgodnie z założeniami planu REPowerEU z 18 maja 2022 r. opublikowanego równolegle z niniejszą strategią europejski system energetyczny będzie zwiększał swoją efektywność i przechodził na ekologiczne źródła energii w szybszym tempie, niż to przewidywano przed rozpoczęciem agresji Rosji wobec Ukrainy. Podczas gdy ekologiczna transformacja energetyczna jest podstawą dążenia UE do niezależności energetycznej, odejście od rosyjskich paliw kopalnych będzie wymagało zastąpienia części z nich paliwami kopalnymi od innych międzynarodowych dostawców ze względu na to, że krajowe wydobycie ropy naftowej i gazu w UE jest znacznie ograniczone: importujemy 90 % zużywanego przez nas gazu i pokrywamy z importu 97 % naszego zapotrzebowania na ropę naftową i 70 % zapotrzebowania na węgiel. Ponieważ zapotrzebowanie UE na gaz będzie maleć w szybszym tempie, niż wcześniej przewidywano, oraz w celu zminimalizowania ryzyka powstawania inwestycji i aktywów osieroconych, UE będzie opowiadać się za strategiami dywersyfikacji obejmującymi zarówno inwestycje w gaz, jak i w wodór odnawialny.

Podobnie kryzys jest dla wielu państw szansą na przeskoczenie wysokoemisyjnego rozwoju i skorzystanie z bardziej ekologicznej i opartej na równości gospodarki, która zapewnia dostęp do energii milionom ludzi. Zgodnie z siódmym celem zrównoważonego rozwoju UE będzie dążyć do zapewnienia sprawiedliwej i sprzyjającej włączeniu społecznemu transformacji energetycznej. Komisja Europejska i wysoki przedstawiciel będą partnerami i wsparciem dla tych, którzy rozpoczynają transformację ekologiczną, ułatwiając długoterminowe zrównoważone inwestycje, m.in. za pośrednictwem strategii Global Gateway, która stanowi plan i opartą na wartościach propozycję Unii Europejskiej dotyczącą dużych inwestycji w rozwój infrastruktury na całym świecie.

Unia Europejska musi być gotowa do działania w tym nowym, zmieniającym się środowisku i do kształtowania go. Przed Europą pojawią się nowe możliwości wykorzystania jej przewagi w dziedzinie technologii ekologicznych i wspierania bardziej sprawiedliwego i zrównoważonego rozwoju na całym świecie, ale również nowe wyzwania dla europejskiego bezpieczeństwa energetycznego i odporności łańcuchów dostaw, w szczególności w przypadku surowców krytycznych, które są kluczowe dla transformacji energetycznej.

Europa również odczuwa potrzebę, by obrać ten kierunek. Pomimo dywersyfikacji i działań na rzecz wewnętrznego bezpieczeństwa energetycznego, podjętych od czasu kryzysu gazowego z 2009 r., Europa jest nadal w zbyt wysokim stopniu zależna od dostawcy, który jest skłonny używać energii jako broni. Aby przezwyciężyć tę trudną sytuację, dnia 8 marca 2022 r. Komisja Europejska przedstawiła komunikat REPowerEU, zawierający plan zakończenia importu energii ze źródeł kopalnych z Rosji na długo przed rokiem 2030. Wymaga to dywersyfikacji dostaw energii do UE, zwiększenia oszczędności energii i efektywności energetycznej oraz przyspieszenia ekologicznej transformacji energetycznej.

Przejście na zieloną energię stanowi jedyny sposób jednoczesnego zapewnienia zrównoważonej, bezpiecznej i przystępnej cenowo energii na całym świecie. UE jest zatem zdecydowana utrzymać kurs i nawiązać współpracę z partnerami na całym świecie, aby zachęcić ich do rozszerzenia swoich ambitnych celów klimatycznych i określenia dróg prowadzących do neutralności klimatycznej, a także do nawiązania długoterminowych relacji, które przyniosą obopólne korzyści, w szczególności w dziedzinie energii.

Jednocześnie Rosja lekceważy zasady międzynarodowe, prowadząc niesprowokowaną i nieuzasadnioną wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie. Wywołała ona zakłócenia na rynkach energii i żywności, powodując zwiększoną zmienność cenową i brak bezpieczeństwa energetycznego, co ma wpływ nie tylko na jej bezpośrednie sąsiedztwo, ale na cały świat. Wymaga to reakcji, która uwzględni zarówno krótkoterminowe potrzeby, jak i długoterminowe konsekwencje dla UE i jej partnerów. UE w pełni solidaryzuje się z Ukrainą i stale wspiera jej system energetyczny.

W szóstym sprawozdaniu Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu stwierdzono, że globalne emisje gazów cieplarnianych muszą zostać obniżone o 43 % do 2030 r., aby utrzymać się na drodze do osiągnięcia celu, jakim jest ograniczenie globalnego ocieplenia do 1,5 °C. Ponieważ sektor energetyczny ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia redukcji emisji gazów cieplarnianych, będzie on w centrum tej transformacji.

Obecnie Rosja jest największym dostawcą gazu do Europy.Plan REPowerEU ma na celu zakończenie naszej zależności od rosyjskiego gazu tak szybko jak to możliwe. Większość zapotrzebowania na gaz zostanie zastąpiona źródłami odnawialnymi, niskoemisyjnymi źródłami energii, efektywnością energetyczną i oszczędnościami. Pozostałe zapotrzebowanie na gaz ziemny zostanie pokryte dzięki dywersyfikacji dostawców.

Aby zapewnić niezbędne dostawy gazu w nadchodzących latach, UE musi zwiększyć import gazu ze źródeł innych niż rosyjskie: głównie skroplonego gazu ziemnego (LNG) (+50 mld metrów sześciennych (mld m3)), ale także doprowadzanego gazociągiem (+10 mld m3 lub więcej). W tym celu UE uruchomiła unijną platformę ds. energii – aby łączyć popyt, koordynować wykorzystanie infrastruktury i prowadzić negocjacje z partnerami międzynarodowymi w celu ułatwienia wspólnych zakupów gazu i wodoru, jak określono w komunikacie ogólnym dotyczącym REPowerEU.

Podstawą tych działań są prace prowadzone przez Komisję Europejską od jesieni ubiegłego roku, w ramach których zwrócono się do naszych głównych dostawców LNG i gazu rurociągowego. Efektem tych starań są rekordowe miesięczne dostawy LNG, wynoszące 12,5 mld m3 w kwietniu 2022 r. i 42 mld m3 od stycznia do kwietnia 2022 r. Platforma zintegruje bieżące działania państw członkowskich UE w zakresie dywersyfikacji i będzie otwarta dla Ukrainy, Mołdawii i Gruzji, a także dla Bałkanów Zachodnich.

Aby ułatwić działania dywersyfikacyjne, Komisja Europejska i Stany Zjednoczone uzgodniły, że będą pracować nad dostarczeniem dodatkowych ilości LNG do UE (co najmniej 15 mld m3 w 2022 r. i około 50 mld m3 rocznie co najmniej do 2030 r.) w ramach eksportu ze Stanów Zjednoczonych, ale także we współpracy z innymi partnerami międzynarodowymi. Komisja powołała również specjalną grupę roboczą z udziałem Kanady, której zadaniem jest przeanalizowanie możliwości dostaw LNG i wodoru w nadchodzących latach.

Do lata bieżącego roku UE zamierza zawrzeć trójstronne porozumienie z Egiptem i Izraelem w sprawie dostaw LNG do Europy. Japonia i Korea przekierowały już kilka ładunków LNG do Europy i trwają prace nad wykorzystaniem tej opcji w przyszłości. Katar jest gotowy do ułatwienia wymiany handlowej z państwami azjatyckimi. Jeśli chodzi o gazociąg, Norwegia już zwiększyła swoje dostawy do Europy, a zarówno Algieria, jak i Azerbejdżan również wyraziły gotowość do podjęcia takich działań. UE będzie dążyć do wznowienia dialogu energetycznego z Algierią i zacieśni współpracę z Azerbejdżanem w świetle strategicznego znaczenia południowego korytarza gazowego. Zwiększenie przepustowości gazociągu transadriatyckiego (TAP) zwiększyłoby dostawy gazu do UE i krajów Bałkanów Zachodnich.

Państwa Afryki Subsaharyjskiej, a w szczególności Afryki Zachodniej, takie jak Nigeria (już teraz dostarczająca 15 % importu UE w 2021 r.), Senegal i Angola, również oferują niewykorzystany potencjał pod względem LNG. Pełna i skuteczna realizacja Wspólnego kompleksowego planu działania ułatwiłaby refleksję nad potencjałem Iranu jako wiarygodnego dostawcy gazu do Europy.

UE zamierza sprawić, aby dodatkowym dostawom gazu od obecnych i nowych dostawców towarzyszyły ukierunkowane działania mające na celu rozwiązanie problemu wycieków metanu oraz uwalniania do atmosfery i spalania w pochodni, co stworzy dodatkową płynność na rynkach światowych, a jednocześnie zapewni znaczne korzyści dla klimatu. W tym celu UE będzie współpracować ze swoimi partnerami dostarczającymi paliwa kopalne w celu ograniczenia emisji metanu. W państwach, które mogłyby dostarczać gaz do UE, co najmniej 46 mld m3 gazu ziemnego traci się rocznie w wyniku uwalniania do atmosfery i spalania w pochodni. Istnieje technologia umożliwiająca wychwytywanie większości tego metanu (głównego składnika gazu ziemnego) w sposób zrównoważony i ekonomiczny. UE jest gotowa udzielić partnerom pomocy technicznej w tworzeniu takich korzystnych dla obu stron systemów „Wy gromadzicie, my kupujemy”.

UE będzie również przekonywać partnerów, takich jak Europejski Bank Inwestycyjny (EBI), Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR) oraz Bank Światowy, do tworzenia zachęt do szybkiego zbierania gazów kopalnych, w tym metanu, i łączenia tych strat w konkretne produkty, które można sprzedać nabywcom międzynarodowym.

Działania UE w zakresie dywersyfikacji są prowadzone w kontekście rosnącego światowego popytu i wysokich cen LNG. Działania te muszą uwzględniać interesy partnerów światowych.

Biorąc pod uwagę średniookresową ewolucję koszyka energetycznego w UE i w krajach partnerskich, UE będzie promować szersze partnerstwa energetyczne, łącząc współpracę w dziedzinie gazu z długoterminową współpracą energetyczną w zakresie wodoru, gazów odnawialnych (w tym biometanu) i innych ekologicznych źródeł energii, aby uniknąć powstawania aktywów osieroconych i zapewnić transformację ekologiczną.

Polityka energetyczna UE będzie miała również na celu zapewnienie otwartych, elastycznych, płynnych i dobrze funkcjonujących światowych rynków LNG, angażujących zarówno państwa będące głównymi producentami (Stany Zjednoczone, Australia, Katar, Nigeria, Egipt itd.), jak i państwa będące odbiorcami (Chiny, Japonia, Korea). Możliwości w tym względzie otwierają grupy G-7, G-20, Międzynarodowa Agencja Energetyczna (MAE) oraz inne fora międzynarodowe.

Kluczowe działania:

·zapewnienie szybkiego uruchomienia unijnej platformy ds. energii i jej platform regionalnych

·pełne wdrożenie wspólnych oświadczeń ze Stanami Zjednoczonymi i Kanadą

·negocjowanie zobowiązań politycznych z obecnymi lub nowymi dostawcami gazu w celu zwiększenia dostaw LNG do Europy

·ustanowienie systemów wychwytywania i handlu gazem ziemnym oraz metanem „Wy gromadzicie, my kupujemy”

2.2.Przygotowanie UE do handlu wodorem odnawialnym

W planie REPowerEU określono, że dodatkowe 15 mln ton (metrycznych) wodoru odnawialnego – oprócz 5,6 mln ton przewidzianych już w ramach inicjatywy „Gotowi na 55” – może zastąpić około 27 mld m3 importowanego gazu rosyjskiego do 2030 r. Obejmuje to 10 mln ton importowanego wodoru.

Zdolność do produkcji wodoru odnawialnego jest znacznie bardziej równomiernie rozłożona na świecie niż rezerwy ropy naftowej i gazu ziemnego, biorąc pod uwagę światowe zasoby energii wiatrowej i słonecznej. Rynek ten musi być jednak nadal rozwijany i wymaga, w skali globalnej, znacznego zwiększenia produkcji ze źródeł odnawialnych oraz dostępności wody.

Aby ułatwić przywóz 10 mln ton wodoru do UE, Komisja Europejska zamierza zawrzeć partnerstwa na rzecz wodoru z wiarygodnymi krajami partnerskimi, aby zapewnić otwarte i niezakłócone stosunki handlowe i inwestycyjne w zakresie paliw odnawialnych i niskoemisyjnych. Komisja przewiduje utworzenie trzech głównych korytarzy importu wodoru z regionu Morza Północnego (Norwegia i Zjednoczone Królestwo), południowego regionu Morza Śródziemnego i Ukrainy, gdy tylko pozwolą na to warunki.