W marcu 2017 r. Komisja zaproponowała nowe zasady, by umożliwić organom ds. konkurencji państw członkowskich bardziej skuteczne egzekwowanie unijnych zasad ochrony konkurencji (tzw. „ECN+”). Celem wniosku jest dalsze wzmacnianie pozycji organów ds. konkurencji państw członkowskich oraz zapewnianie, by wszystkie te organy miały narzędzia, które są im potrzebne, by ten cel osiągnąć.

Od 60 lat unijna polityka konkurencji przyczynia się do wzmacniania pozycji przedsiębiorstw i konsumentów poprzez zapewnianie, by każde przedsiębiorstwo i każdy obywatel mogli odczuć korzyści płynące z uczciwej konkurencji.

Polityka konkurencji odgrywa także istotną rolę we wspieraniu priorytetów politycznych Komisji. W 2017 r. działania w ramach polityki konkurencji przyczyniły się do wdrożenia programu Komisji, pozwalając osiągnąć cele w obszarach o dużym znaczeniu dla obywateli europejskich. Sektor gospodarki cyfrowej, energetyczny, farmaceutyczny i rolno-chemiczny, sektory sieciowe oraz rynki finansowe to obszary, w których wysiłki podejmowane w dziedzinie polityki konkurencji wciąż wywierają wpływ na europejskich konsumentów.

W minionych dziesięcioleciach polityka konkurencji wywarła istotny wpływ na życie ludzi: obywatele Europy być może nie zawsze znają reguły konkurencji, ale każdego dnia mają do czynienia z rynkiem. Konkurencja pobudza przedsiębiorstwa do konkurowania w oparciu o swoje merytoryczne zalety – ceny, jakość i innowacje – oraz do zaspokajania potrzeb konsumentów. Konkurencja daje konsumentom władzę, zmuszając przedsiębiorstwa do podejmowania większych wysiłków.

W sektorze cyfrowym kluczowe znaczenie ma uniemożliwienie dobrze prosperującym przedsiębiorstwom, które dominują na rynku, wykorzystywania swojej siły do eliminowania konkurencji, ponieważ może to skutkować poważnymi szkodami dla innowacji.

Służby Komisji ułatwiły przestrzeganie przepisów dotyczących przejrzystości w zakresie unowocześnienia polityki w dziedzinie pomocy państwa poprzez opracowanie, we współpracy z państwami członkowskimi, modułu przejrzystości pomocy państwa – nowego narzędzia informatycznego do przekazywania i publikowania danych na temat pomocy państwa . Do końca października 2017 r. do modułu przejrzystości pomocy państwa dołączyły 24 państwa członkowskie. 22 państwa członkowskie opublikowały informacje o około 15 000 przypadków przyznania pomocy państwa.

Zgodnie z podejściem Komisji, by działać na duża skalę w sprawach ważnych, a na mniejszą w sprawach mniej istotnych, za pomocą ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych obecnie znacznie większa liczba mniejszych i bezproblemowych środków pomocy państwa została zwolniona z obowiązku uprzedniego zgłoszenia w zamian za wzmożone kontrole na poziomie państwa członkowskiego, większą przejrzystość i lepszą ocenę skutków pomocy. Dnia 17 maja Komisja rozszerzyła zakres ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych na porty i porty lotnicze oraz dodała dalsze uproszczenia w innych obszarach, takich jak projekty kulturalne i wielofunkcyjne hale sportowe, a także rekompensaty dla przedsiębiorstw działających w najbardziej oddalonych regionach UE. Oczekuje się, że ułatwi to prowadzenie inwestycji publicznych wspierających osiąganie wspólnych celów Komisji w zakresie miejsc pracy, wzrostu gospodarczego, klimatu, innowacji i spójności społecznej.

Jeżeli kogoś niepokoją normy prowadzenia działalności, które mogą naruszać prawo konkurencji, dzięki temu nowemu narzędziu można przekazać informacje, jednocześnie zachowując anonimowość. Informacje wewnętrzne mogą być potężnym narzędziem wspierającym Komisję w wykrywaniu karteli i innych praktyk antykonkurencyjnych. Nowy system zwiększa prawdopodobieństwo wykrywania i ścigania takich praktyk i zniechęca przedsiębiorstwa do przystępowania do karteli lub pozostawania w nich bądź do dopuszczania się innych rodzajów nielegalnych zachowań antykonkurencyjnych. Przekazywane informacje mogą w szybki i skuteczny sposób przyczyniać się do powodzenia prowadzonych przez Komisję dochodzeń z korzyścią dla konsumentów i całej gospodarki UE.

Wniosek dotyczący nowych przepisów ma formę dyrektywy, co pozwoli na uwzględnienie uwarunkowań krajowych. Dyrektywę przekazano do przyjęcia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą. Po przyjęciu dyrektywy państwa członkowskie będą musiały dokonać transpozycji jej przepisów do krajowego porządku prawnego.

We wniosku Komisji podkreśla się znaczenie podstawowych praw przedsiębiorstw i zobowiązuje się władze do poszanowania odpowiednich zabezpieczeń w zakresie wykonywania ich uprawnień, zgodnie z Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej i ogólnymi zasadami prawa Unii.

e) posiadać zharmonizowane podstawowe warunki dotyczące programów łagodzenia kar oraz wspólny system wniosków podsumowujących, który będzie zachęcał przedsiębiorstwa do dostarczania dowodów nielegalnych karteli. Pozwoli to zwiększyć ogólne zachęty dla przedsiębiorstw do udziału w programach łagodzenia kar i zgłaszania ich uczestnictwa w kartelu.

d) posiadać odpowiednie narzędzia na potrzeby nakładania proporcjonalnych i odstraszających sankcji w odniesieniu do naruszeń unijnych zasad ochrony konkurencji. Wniosek zapewnia, aby pojęcia przedsiębiorstwa, odpowiedzialności spółki dominującej i sukcesji były stosowane zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości, co ma uniemożliwić przedsiębiorstwom uniknięcie grzywien przez restrukturyzację przedsiębiorstw. Krajowe organy ds. konkurencji będą również w stanie wyegzekwować zapłatę grzywien od przedsiębiorstw naruszających przepisy, które nie posiadają siedziby prawnej na ich terytorium, co jest ważną kwestią z uwagi na coraz większą liczbę przedsiębiorstw prowadzących działalność w skali międzynarodowej;

c) posiadać wszystkie uprawnienia niezbędne do gromadzenia wszelkich istotnych dowodów, takie jak prawo do przeszukiwania telefonów komórkowych, laptopów i tabletów;

Handel elektroniczny powinien zapewniać konsumentom większy wybór dóbr i usług, a także możliwość dokonywania zakupów za granicą. Jednak mimo że w internecie sprzedaje się na całym świecie coraz więcej dóbr i usług, sprzedaż transgraniczna w UE rośnie powoli. W 2015 r. Komisja rozpoczęła badanie sektorowe, które miało na celu identyfikację ewentualnych problemów w zakresie konkurencji na europejskich rynkach handlu elektronicznego. W trakcie badania Komisja zgromadziła informacje od blisko 1 900 przedsiębiorstw sprzedających towary konsumpcyjne i treści cyfrowe w internecie oraz przeanalizowała około 8 000 porozumień dystrybucyjnych oraz licencyjnych. W maju 2017 r. Komisja opublikowała sprawozdanie końcowe z badania sektorowego, uwzględniając otrzymane uwagi na temat wstępnego sprawozdania z września 2016 r. Ustalenia już pomagają Komisji lepiej ukierunkować egzekwowanie unijnych reguł konkurencji na rynkach handlu elektronicznego. Co więcej, badanie sektorowe skłoniło wiele przedsiębiorstw do dobrowolnego wprowadzenia zmian w swoich praktykach handlowych.

Komisja stwierdziła, że w wyniku stosowania zasad kwalifikowania zawodników ISU sportowcy nie mogli konkurować w zawodach sportowych niezorganizowanych przez ISU i mogli zostać pozbawieni źródła dochodu w ich stosunkowo krótkich karierach w łyżwiarstwie szybkim. Ponadto zasady kwalifikowania zawodników ISU utrudniały niezależnym organizatorom organizowanie własnych zawodów w łyżwiarstwie szybkim, ponieważ nie byli w stanie przyciągnąć najlepszych sportowców. Ograniczało to rozwój alternatywnych i innowacyjnych zawodów w łyżwiarstwie szybkim, co było niekorzystne dla kibiców i widzów.

Komisja przeanalizowała również porozumienia dystrybucyjne, które Amazon zawarł z wydawcami książek elektronicznych w Europie. Komisja wszczęła dochodzenie, ponieważ miała wątpliwości dotyczące klauzul zawartych w porozumieniach dystrybucyjnych książek elektronicznych zawartych przez Amazon, które to klauzule mogły naruszyć unijne zasady ochrony konkurencji. Klauzule te, nazywane niekiedy klauzulami największego uprzywilejowania, nakładały na wydawców wymóg oferowania Amazonowi warunków podobnych do – lub lepszych od – warunków oferowanych konkurencji lub wymóg informowania Amazona o korzystniejszych lub alternatywnych warunkach udzielanych konkurentom Amazona. Komisja stwierdziła, że takie klauzule mogą utrudniać innym platformom książek elektronicznych opracowanie innowacyjnych usług z zakresu książek elektronicznych i skuteczne konkurowanie z Amazonem.

Sektor mediów ma kluczowe znaczenie dla postępu w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych, jak również dla rozwoju i zachowania kultury, informacji, edukacji i demokracji. Jako że treści cyfrowe są coraz bardziej powszechnie dostępne i rozprowadzone na różnych platformach (jak naziemne sieci telewizyjne, sieci kablowe, satelitarne, internetowe i ruchome), przedsiębiorstwa zazwyczaj angażują się w łączenie produkcji treści i jej dystrybucji. Przy ocenianiu połączeń w sektorze mediów Komisja w dużej mierze troszczy się między innymi o to, aby nie miały one niekorzystnego wpływu na dostęp do kluczowych elementów – niezależnie od tego, czy jest to treść, technologia, czy też połączenie międzysystemowe.

W kwietniu 2017 r. Komisja wyjaśniła zgodnie z rozporządzeniem w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw proponowane przejęcie Sky przez Twenty-First Century Fox, przedsiębiorstwo ze Stanów Zjednoczonych Ameryki prowadzące zdywersyfikowaną działalność w zakresie mediów na skalę światową. Sky jest wiodącym operatorem telewizji kodowanej w Niemczech, Irlandii, we Włoszech, w Austrii i Zjednoczonym Królestwie, natomiast Twenty-First Century Fox jest jednym z sześciu największych hollywoodzkich studiów filmowych i operatorem kanału telewizyjnego. Główna działalność Fox i Sky ma miejsce na różnych rynkach w Niemczech, Irlandii, we Włoszech, w Austrii i Zjednoczonym Królestwie. Komisja stwierdziła, że proponowana transakcja nie budzi obaw dotyczących naruszenia zasad konkurencji w Europie.

W maju Komisja zatwierdziła przejęcie przez Vivendi faktycznej kontroli nad przedsiębiorstwem Telecom Italia. Zarówno Telecom Italia (Włochy), jak i Vivendi (Francja) prowadzą działalność na hurtowym rynku dostępu do cyfrowych sieci naziemnych transmitujących kanały telewizyjne poprzez ich odpowiednie udziały w dwóch innych przedsiębiorstwach o nazwie Persidera i Mediaset. Po przeprowadzeniu transakcji Komisja stwierdziła, że przedsiębiorstwo Vivendi miałoby motywację do podniesienia cen za kanały telewizyjne na hurtowym rynku dostępu do sieci naziemnej telewizji cyfrowej. Aby rozwiać wątpliwości Komisji w zakresie konkurencji, przedsiębiorstwo Vivendi zobowiązało się do zbycia udziałów Telecom Italia w przedsiębiorstwie Persidera. Decyzja Komisji jest uzależniona od pełnego wywiązania się ze zobowiązań.

Komisja posiada jurysdykcję wyłączną do oceniania wpływu planowanych transakcji na konkurencję na poszczególnych rynkach oddziaływania w Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG). W unijnym rozporządzeniu w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw uznano jednak, że państwa członkowskie mogą podejmować stosowne środki, w tym zakazywać dokonywania planowanych transakcji, aby chronić inne uzasadnione interesy takie jak pluralizm mediów. W tym kontekście sekretarz stanu Zjednoczonego Królestwa ds. kultury, mediów i sportu rozważa obecnie konieczność wprowadzenia stosownych środków, by chronić pluralizm mediów w Zjednoczonym Królestwie w odniesieniu do planowanego przejęcia Sky przez Twenty-First Century Fox.

Komisja przyjęła również dwa programy pomocy wspierające rozwój i promowanie gier wideo wartościowych z punktu widzenia kulturalnego i edukacyjnego w Niemczech i Danii.

Kontrola połączeń i znaczenie przekazywania prawidłowych informacji

Oceniając planowane połączenia, Komisja musi być w stanie podejmować decyzje przy pełnej znajomości stanu rzeczy. W unijnym rozporządzeniu w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw zobowiązano przedsiębiorstwa objęte dochodzeniem w sprawie połączenia do przekazywania prawidłowych, niewprowadzających w błąd informacji, gdyż ma to kluczowe znaczenie dla dokonywania terminowego i skutecznego przeglądu połączeń i przejęć przez Komisję. Obowiązek ten ma zastosowanie niezależnie od tego, czy informacje mają wpływ na ostateczny wynik oceny połączenia.

Kiedy Facebook w 2014 r. zgłosił przejęcie WhatsAppa, poinformował Komisję, że nie będzie mógł ustalić wiarygodnego zautomatyzowanego dopasowania kont użytkowników Facebooka i kont użytkowników WhatsAppa. Później Komisja odkryła jednak – sprzecznie z oświadczeniami Facebooka przedstawionymi w toku procesu przeglądu połączenia w 2014 r. – że techniczna możliwość automatycznego dopasowania tożsamości użytkowników Facebooka i WhatsAppa istniała już w 2014 r. i że Facebook miał tego świadomość. W następstwie pisemnego zgłoszenia zastrzeżeń w maju 2017 r. Komisja nałożyła na Facebooka karę w wysokości 110 mln EUR za przekazanie nieprawidłowych lub wprowadzających w błąd informacji. Decyzja ta jest wyraźnym sygnałem dla przedsiębiorstw, że muszą przestrzegać wszystkich aspektów unijnych przepisów dotyczących połączeń, w tym obowiązku przekazywania prawidłowych informacji.

Wspieranie łączności w UE

Połączenie z internetem oraz jego zasięg są warunkami koniecznymi do rozwoju cyfrowego i cyfrowych innowacji. W ramach swojej strategii jednolitego rynku cyfrowego Komisja chce zachęcać do upowszechnienia sieci szerokopasmowych, w szczególności w obszarach o niedostatecznym zasięgu sieci, oraz zapewniać wyższy poziom łączności w UE. Komisja wyznaczyła cel, jakim jest zapewnienie, aby wszystkie szkoły, węzły transportowe i główni dostawcy usług publicznych, jak również przedsiębiorstwa prowadzące intensywną działalność w internecie, do 2025 r. miały dostęp do internetu o prędkości pobierania/wysyłania danych wynoszącej 1 gigabit na sekundę. Ponadto wszystkie europejskie gospodarstwa domowe powinny mieć dostęp do sieci oferujących prędkość pobierania danych na poziomie co najmniej 100 Mbps, którą to prędkość do 2025 r. będzie można podnieść do 1 gigabita. Ponadto – również do 2025 r. – wszystkie obszary miejskie oraz wszystkie główne trasy transportu lądowego powinny być objęte nieprzerwanym zasięgiem sieci 5G.

Ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych, które dotyczy w szczególności obszarów o niedostatecznym zasięgu sieci i pozwala państwom członkowskim budować sieci szerokopasmowe bez zgłoszenia pomocy państwa, oraz wytyczne Komisji dotyczące stosowania zasad pomocy państwa w odniesieniu do budowy/rozbudowy sieci szerokopasmowych oferują stabilność i pewność prawa dla inwestycji w sieci szerokopasmowe. Zasady te zachęcają do szybkiego rozwijania infrastruktury szerokopasmowej finansowanej ze środków publicznych przy równoczesnym minimalizowaniu ryzyka wypierania inwestycji prywatnych lub tworzenia monopoli. Wszystkie państwa członkowskie już przyjęły lub zaktualizowały krajowe lub regionalne strategie w zakresie sieci szerokopasmowych i stopniowo dostosowują je do nowych strategicznych celów w zakresie jakości sieci połączeń do 2025 r. W 2017 r. Komisja zatwierdziła szeroko zakrojone krajowe i regionalne programy w zakresie sieci szerokopasmowych, w szczególności na rzecz Niemiec, Chorwacji, Litwy, Austrii i Polski. Planowane środki zapewnią dostęp do szybszego internetu dla konsumentów i przedsiębiorstw. W 2017 r. Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji – dzięki swojej wiedzy fachowej w zakresie prawa konkurencji, a w szczególności zasad pomocy państwa – wniosła aktywny wkład w opracowywanie nowej europejskiej sieci biur kompetencji w zakresie łączności szerokopasmowej i zestawu narzędzi dla sieci szerokopasmowych na obszarach wiejskich. Obie inicjatywy mają na celu budowanie potencjału (prawnego, technicznego lub finansowego) i rozpowszechnianie wiedzy w zakresie sieci szerokopasmowych, w tym wymianę najlepszych praktyk w zakresie szybkiej realizacji planów dotyczących sieci szerokopasmowych w Europie.

4. Propagowanie uczciwej konkurencji na skoncentrowanych rynkach z korzyścią dla obywateli i przedsiębiorstw

Duża koncentracja na rynku oznacza, że kilka przedsiębiorstw ma duży udział w rynku w danym sektorze. Rygorystyczne egzekwowanie reguł konkurencji zapewnia, aby duże i silne przedsiębiorstwa nie nadużywały swojej władzy rynkowej na niekorzyść swoich klientów i reszty gospodarki. We wrześniu Trybunał Sprawiedliwości doprecyzował ramy oceny legalności rabatów z tytułu wyłączności stosowanych przez przedsiębiorstwa dominujące. Potwierdził on, że takie rabaty są przede wszystkim nielegalne, a antykonkurencyjne skutki można wykazać na wiele różnych sposobów. Z proceduralnego punktu widzenia Trybunał przypomniał także o dużym znaczeniu prowadzenia rejestrów kontaktów z przedsiębiorstwami i innymi stronami uczestniczącymi w dochodzeniach w sprawie konkurencji, co jest w pełni zgodne z naciskiem, jaki Komisja kładzie na uczciwość i poszanowanie prawa przedsiębiorstw do obrony.

Egzekwowanie przepisów prawa ochrony konkurencji w sektorze farmaceutycznym

Obywatele europejscy muszą mieć dostęp do innowacyjnych, bezpiecznych i przystępnych cenowo produktów farmaceutycznych. Sytuacja, w której przedsiębiorstwa farmaceutyczne, przedsiębiorstwa produkujące wyroby medyczne lub inne przedsiębiorstwa prowadzące działalność w sektorze zdrowia odstrasza się od angażowania w nieuczciwe praktyki, jest korzystna dla obywateli. Opracowywane są nowe, lepsze produkty, ceny spadają, a także generowane są oszczędności w budżecie przeznaczonym na ochronę zdrowia. W UE państwa członkowskie stosują zróżnicowane polityki cenowe oraz polityki w zakresie refundacji produktów leczniczych, które są dostosowane do ich własnych potrzeb gospodarczych i zdrowotnych; niemniej jednak wszystkie przedsiębiorstwa farmaceutyczne prowadzące działalność na jednolitym rynku UE muszą przestrzegać reguł konkurencji.

W maju 2017 r. Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające w związku z obawami, że przedsiębiorstwo Aspen Pharma narzuciło wygórowane ceny w odniesieniu do pięciu ratujących życie leków przeciwnowotworowych. Komisja bada, czy Aspen nadużył dominującej pozycji rynkowej, naruszając unijne zasady ochrony konkurencji. Komisja będzie teraz przeprowadzać szczegółowe postępowanie wyjaśniające na zasadzie priorytetowej. Wszczęcie formalnego postępowania nie przesądza o wyniku dochodzenia.