WSPÓLNE SPRAWOZDANIE DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Specjalny Region Administracyjny Makau: sprawozdanie roczne za 2012 r.

Wprowadzenie

Od czasu przekazania Makau Chinom kontynentalnym, które miało miejsce trzynaście lat temu, Unia Europejska i jej państwa członkowskie uważnie obserwują zmiany polityczne i gospodarcze zachodzące w Specjalnym Regionie Administracyjnym (SRA) Makau w ramach zasady „jeden kraj, dwa systemy”. By wypełnić zobowiązanie podjęte w 1999 r. wobec Parlamentu Europejskiego, co roku sporządzane jest sprawozdanie na temat zachodzących w Makau zmian. Niniejsze sprawozdanie jest jedenastym z kolei i obejmuje rok 2012.

Relacje Unii Europejskiej z SRA Makau opierają się na wspólnych wartościach, dziedzictwie europejskim i wspólnych interesach w dziedzinach takich jak gospodarka, środowisko naturalne, edukacja i kultura. W 2012 r., w ramach umowy ramowej o handlu i współpracy jeszcze bardziej zacieśniły się stosunki dwustronne. Umowa została podpisana w 1992 r. i weszła w życie dnia 1 stycznia 1993 r.

UE stwierdza, że w 2012 r. w sposób zadowalający realizowano politykę „jeden kraj, dwa systemy”, zgodnie z ustawą zasadniczą SRA Makau. Podstawowe prawa i wolności ludności Makau były przestrzegane. Polityka gospodarcza była nadal zgodna z zasadami rynkowymi, podporządkowanymi zasadzie rządów prawa. Promowanie przejrzystości i dobrych rządów pozostało priorytetowym celem, w zakresie którego poczyniono pewne postępy. System sprawowania rządów w Makau stawał się coraz bardziej demokratyczny. UE ma nadzieję, że osiągnięte zostaną w tym względzie większe postępy, prowadzące ostatecznie do przyjęcia wyborów powszechnych jako metody wyboru zarówno szefa rządu, jak i Zgromadzenia Ustawodawczego.

Zmiany polityczne

Rok 2012 był trzecim rokiem sprawowania urzędu przez Chui Sai Ona, szefa rządu SRA Makau. W swoim dorocznym przemówieniu dotyczącym strategii politycznej, wygłoszonym dnia 15 listopada, stwierdził on, że przez ostatni rok rządowi Makau udało się utrzymać stałą stopę wzrostu gospodarczego i zapewnić niezbędną dywersyfikację gospodarki, realizując cel uzyskania pozycji światowego centrum turystyki i rozrywki. Przy kształtowaniu polityki rząd w dalszym ciągu hołdował zasadzie „Najpierw ludzie” i dążył do tego, by ludzie wywodzący się z różnych środowisk mogli czerpać korzyści z rozwoju gospodarczego i do podnoszenia ich poziomu życia. Szef rządu obiecał, że będzie w pełni wykorzystywać atuty Makau w celu przyspieszenia tempa wprowadzania odpowiedniej dywersyfikacji gospodarczej.

Po zakończeniu konsultacji społecznych i ich zatwierdzeniu przez Stały Komitet Ogólnochińskiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych i Zgromadzenie Ustawodawcze zmieniono załącznik II do ustawy zasadniczej w odniesieniu do metody wyboru szefa rządu i zasad formowania Zgromadzenia Ustawodawczego SRA Makau. Zwiększono liczbę członków zgromadzenia z 29 do 33. Utworzono dwa nowe mandaty w geograficznych okręgach wyborczych i dwa nowe mandaty w okręgach funkcjonalnych przyznawane w drodze wyborów bezpośrednich. Zmiana zacznie obowiązywać od zaplanowanych na wrzesień 2013 r. wyborów do Zgromadzenia Ustawodawczego. Zwiększono także liczbę członków komitetu wybierającego szefa rządu: z 300 do 400. Zmiana ta znajdzie zastosowanie przy następnych wyborach szefa rządu w 2014 r. Podsumowując, jest to niewielki lecz pozytywny krok w kierunku wzmocnienia podstaw demokracji w SRA Makau.

Wolność słowa jest zasadniczo przestrzegana w Makau. Prasa i media elektroniczne odzwierciedlają szerokie spektrum opinii. Wzrasta jednak odczucie, że media stosują autocenzurę. Ze względu na fakt, że media w Makau w dużym stopniu uzależnione są od dotacji rządowych, pojawiały się doniesienia, że decyzje o zatrudnieniu dziennikarzy były podejmowane z myślą o (rzekomych) interesach rządu. Istnieje wolność zgromadzeń, ale pojawiały się doniesienia, że organy ścigania postępują zbyt restrykcyjnie. Wolność religii i przekonań była w Makau przestrzegana i chroniona, zgodnie z ustawą zasadniczą. Nie było doniesień o nadużyciach lub dyskryminacji ze względu na przynależność, wyznanie lub praktyki religijne. Rząd przyznał, że problem handlu ludźmi stawał się coraz poważniejszy i że w celu jego rozwiązania nawiązywał on współpracę z partnerami międzynarodowymi, w tym UE.

Promowanie przejrzystości i dobrych rządów nadal pozostawało priorytetowym celem, jak pokazało kilka spraw dotyczących korupcji na wysokim szczeblu. Od 2012 r. SRA Makau nie pojawia się w raporcie dotyczącym wskaźnika postrzegania korupcji publikowanym przez Transparency International. Wynikało to ze zmiany metod wewnętrznych, która niezwiązana jest z Makau. W 2011 r. w wyżej wymienionym rankingu Makau otrzymało wynik 5.1 (10 odpowiada maksymalnej przejrzystości). W 2012 r. Komisja ds. Zwalczania Korupcji podała, że spośród 804 spraw rozpatrywanych w 2011 r. 350 stanowiły sprawy karne, co oznacza spory spadek w porównaniu z 768 sprawami karnymi ściganymi w 2009 r. Jest to dowód na to, że przejrzystość ulega stopniowo poprawie w Makau. Zgromadzenie Ustawodawcze debatowało nad rządowym wnioskiem dotyczącym ustawy o deklarowaniu aktywów i udziałów. Nakłada ona na urzędników wyższego szczebla z trzech gałęzi władzy obowiązek ujawniania wszystkich lokalnych i nie-lokalnych aktywów. Ustawa została uchwalona dnia 4 stycznia 2013 r.

Zmiany gospodarcze

W 2012 r. gospodarka Makau odnotowała znaczne spowolnienie, wzrost PKB według wartości rzeczywistych wyniósł 9,9%[1] (w porównaniu do wyraźnego wzrostu odnotowanego w 2011 r. – 21,9%). Wynikało to z mniej spektakularnego wzrostu eksportu usług w sektorze gier losowych i wydatków turystów w połączeniu z dość słabym wzrostem gospodarki chińskiej. W 2012 r. Makau odwiedziło w sumie 28 mln osób, co stanowi nieznaczny wzrost w porównaniu z 2011 r. (0,3%). Turyści z Chin kontynentalnych stanowili 60% odwiedzających Makau. Wydatki na spożycie prywatne i inwestycje utrzymały się na dość dobrym poziomie. Presja inflacyjna była wysoka i wyniosła 6,1% w ciągu roku. Pomimo spowolnienia wzrostu, w 2012 r. Makau utrzymało swoją pozycję największego na świecie rynku kasyn, zajmując ją nieprzerwanie od 2006 r. Roczne wpływy z sektora gier hazardowych wzrosły o 13,5% i osiągnęły rekordowy poziom 304 mld MOP[2] (29,6 mld EUR).

W 2012 r. PKB przypadające na 1 mieszkańca wynosiło 611 930 MOP (59 635 EUR[3]), co zapewniło Makau pozycję w pierwszej dziesiątce najbogatszych krajów na świecie. W czwartym kwartale 2012 r. średnie miesięczne zarobki wynosiły 12 000 MOP (około 1169 EUR). Wielu mieszkańców Makau ma trudności ze znalezieniem przystępnych cenowo mieszkań, w trudnej sytuacji znajdują się często osoby starsze. Aby poprawić standard życia ludności, szef rządu zapowiedział w swoim listopadowym przemówieniu dotyczącym strategii politycznej, że system premii pieniężnych, uruchomiony w 2008 r. będzie kontynuowany, a kwota wypłacana wszystkim osobom posiadającym prawo stałego pobytu w Makau wzrośnie do 8 000 MOP (780 EUR), większe też będą świadczenia społeczne, w zakresie edukacji i opieki medycznej. Pakiet świadczeń obejmował bon na usługi medyczne o wartości 600 MOP (58 EUR), zmniejszenie o 30% stawki podatku dochodowego, ulgi podatkowe, zwolnienia z opłaty skarbowej, dotacje i miesięczną emeryturę dla osób starszych, dotacje na edukację, dopłaty do rachunków za prąd, pomoc dla rodzin o niskich dochodach oraz zasilanie centralnych rachunków oszczędnościowych środkami finansowymi. Dziesięć miliardów MOP (970 mln EUR) przeznaczono na opiekę zdrowotną, aby zwiększyć skuteczność służby zdrowia i zapewnić wszystkim mieszkańcom bezpłatną podstawową i specjalistyczną opiekę zdrowotną do 2020 r.

Sektor gier hazardowych umocnił swoją pozycję filara gospodarki Makau, a jego udział w PKB wynosił ponad 40%, w porównaniu z 30% w poprzedniej dekadzie. Sektor gier hazardowych sensu stricte zatrudniał 23%[4] siły roboczej Makau. Jeśli uwzględni się sektory powiązane takie jak usługi turystyczne, sprzedaż detaliczna lub budownictwo obiektów do celów gier hazardowych, uważa się, że wartość ta może przekroczyć 70%. W 2012 r. podatek od gier hazardowych stanowił 83% dochodów budżetowych[5].

Rząd Makau deklaruje, że jego celem jest dywersyfikacja gospodarcza, wykraczająca poza sektor gier hazardowych. Podjął on pewne działania w celu rozwoju innych nie-hazardowych gałęzi gospodarki, takich jak branża MICE (spotkania, wyjazdy integracyjne i motywacyjne, konwencje i wystawy), a także przemysł twórczy i kultura. W zakresie dywersyfikacji osiągnięto jednak tylko ograniczone postępy ze względu na wąskie gardła w infrastrukturze, brak dodatkowych ośrodków przedsiębiorczości oraz niedobory w zakresie zasobów ludzkich. Ostatni z wymienionych czynników był istotną przeszkodą, ponieważ wciąż to sektor gier hazardowych i sektory powiązane bardziej przyciągały siłę roboczą w porównaniu z innymi sektorami. Stopa bezrobocia spadła w czwartym kwartale 2012 r. do poziomu 1,9%, najniższego w ostatniej dekadzie.

Aby pohamować szybki rozwój sektora gier hazardowych, rząd SRA nadal wdrażał różnego rodzaju środki kontroli, w tym ograniczenie do 2013 r. liczby stołów do gry do 5 500 oraz ustabilizowanie w kolejnych latach średniego przyrostu ich liczby na poziomie 3% rocznie. Pod koniec 2012 r. liczba stołów do gry wynosiła 5 485. Aby zapobiec uprawianiu hazardu przez młodzież, w listopadzie 2012 r. podniesiona została z 18 do 21 lat dolna granica wieku umożliwiająca wstęp do kasyna.

Aby zaradzić problemom w infrastrukturze i zwiększyć stabilność gospodarki, Makau uzgodniło z rządem centralnym dzierżawę działki na wyspie Hengqin, znajdującej się w sąsiedniej gminie Zhuhai, w Chinach kontynentalnych, która zostanie przekształcona w specjalną strefę ekonomiczną. Rząd Makau postanowił, że w strefie tej nie będą budowane kasyna, a uwaga zostanie skoncentrowana na nie-hazardowych sektorach gospodarki, takich jak usługi technologiczne i twórcze gałęzie przemysłu. W strefie tej powstanie również nowy kampus Uniwersytetu Makau, którego budowa ma zakończyć się w 2013 r. Część dzierżawiona przez Makau na potrzeby uniwersytetu pozostanie w jurysdykcji Makau do 2049 r.

Dnia 12 października Zgromadzenie Ustawodawcze SRA Makau przyjęło środki mające ograniczyć spekulacje na rynku nieruchomości. Środki przewidywały pobieranie specjalnej opłaty skarbowej od transakcji nieruchomościami mieszkalnymi, wprowadzonej w czerwcu 2011 r., również od sklepów, biur i parkingów. Obiekty te ostatnio stały się przedmiotem zainteresowania ze strony spekulantów, jako że na rynek napłynął krótkoterminowy kapitał spekulacyjny, częściowo w wyniku finansowych środków łagodzących wprowadzonych w Stanach Zjednoczonych. Wysokość specjalnej opłaty skarbowej ustalono na 20% w pierwszym roku i 10 % w drugim. Od klientów korporacyjnych i nabywców zagranicznych pobierana jest dodatkowa opłata w wysokości 10%.

W dniu 2 lipca 2012 r. podpisano 9. suplement do umowy o bliższej współpracy gospodarczej Makau z Chinami. W dniu 1 stycznia 2013 r. weszło w życie 48 nowych środków w zakresie liberalizacji usług. Na 160 sektorów usług istniejących obecnie w Chinach kontynentalnych, 149 otwartych jest już na usługodawców posiadających siedzibę w Makau. Handel towarami został w pełni zliberalizowany w 2006 r. na podstawie suplementu II do umowy. Ostatni suplement koncentrował się na ułatwianiu współpracy transgranicznej w ramach koncesji dla podmiotów z Makau mających siedzibę na wyspie Hengqin. Przedsiębiorstwa europejskie nadal z zainteresowaniem obserwują zmiany związane z umową o bliższej współpracy gospodarczej (CEPA) i specjalną strefą ekonomiczną na wyspie Hengqin, ze względu na możliwości inwestycyjne, jakie inicjatywy te stwarzają dla wymiany handlowej z Chinami kontynentalnymi.

Poza integracją gospodarczą z regionem delty Rzeki Perłowej, Makau nadal wzmacniało swoją pozycję pośrednika w kontaktach między Chinami kontynentalnymi a krajami portugalskojęzycznymi w ramach forum współpracy gospodarczej i handlowej. Rząd centralny zobowiązał się wspierać Makau w jego wysiłkach, aby stać się międzynarodowym centrum turystycznym i rozrywkowym oraz platformą współpracy Chin i krajów portugalskojęzycznych w dziedzinie biznesu i handlu.

Współpraca między UE a Makau

Najważniejszym wydarzeniem w ramach współpracy między UE i Makau była wizyta szefa rządu Makau, Chui Sai Ona, w UE w dniu 10 stycznia 2012 r., w czasie której został on przyjęty przez przewodniczącego Barroso. W 2012 r. obchodzono również 20. rocznicę podpisania Umowy w sprawie handlu i współpracy między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Makau.

W 2012 r. wymiana handlowa między UE a Makau stale rosła. W pierwszych dziewięciu miesiącach roku wartość wywozu UE do Makau wzrosła o 17%, osiągając wartość 282 mln EUR[6], jako że popyt na towary przywożone z UE wzrastał wraz z umacnianiem się gospodarki. Makau można uznać za rozwijający się rynek dla pochodzących z UE towarów luksusowych, produktów delikatesowych, wina i pojazdów mechanicznych. Dzieje się tak, ponieważ podmioty prowadzące kasyna zwracają się ku nie-hazardowym źródłom dochodów, takim jak luksusowe zakupy. Od 2009 r. UE odnotowywała nadwyżkę w handlu z Makau (192 mln EUR w pierwszych dziewięciu miesiącach 2012 r.) i była drugim po Chinach dostawcą towarów do Makau (23% przywozu w 2012 r.[7]).

Intensyfikacja współpracy, w tym w nowych istotnych obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, takich jak kultura i ochrona środowiska, pozostaje kluczowym celem dla obu stron. Cel ten został potwierdzony w ramach konstruktywnych dyskusji na dorocznym posiedzeniu Wspólnego Komitetu UE-Makau, które odbyło się w dniu 4 grudnia 2012 r. w Brukseli.

Podczas posiedzenia Wspólnego Komitetu obie strony omówiły najnowsze osiągnięcia we wzajemnych stosunkach, w tym w obszarze handlu i inwestycji. Podsumowano także działania w zakresie współpracy, w tym program współpracy prawnej, program szkoleń dla tłumaczy ustnych Makau oraz działania realizowane w Makau w ramach Programu Informacji Gospodarczej Unii Europejskiej dla Hongkongu i Makau (EUBIP). Omówiono także współpracę w sprawach podatkowych i wymieniono poglądy na temat możliwości współpracy w dziedzinie opodatkowania dochodów z oszczędności, uwzględniając ostatnie uzgodnienia międzynarodowe w dziedzinie wymiany informacji między organami administracji podatkowej oraz potrzebę zapewnienia równych warunków działania na szczeblu międzynarodowym.

Przy okazji posiedzenia Wspólnego Komitetu w 2011 r. parafowano umowę horyzontalną między Makau a Unią Europejską dotyczącą pewnych aspektów przewozów lotniczych. Jej tekst został przetłumaczony na język chiński i portugalski, procedury zmierzające do jej formalnego podpisania są obecnie w toku.

Kontynuowano działania w ramach EUBIP, współfinansowane przez Komisję Europejską i zarządzane przez Europejską Izbę Handlową (ECC) w Hongkongu. EUBIP umożliwiło zwiększenie powiązań biznesowych między UE a Makau. W ciągu roku w ramach EUBIP zorganizowano imprezy poświęcone ochronie praw własności intelektualnej, CEPA oraz stosunkom handlowym między UE a Chinami (Greater China), w tym Makau. Program stanowił także zachętę dla UE do udziału w dwóch największych wydarzeniach w Makau – forum inwestycyjnym i międzynarodowym forum współpracy oraz wystawie, których tematem była ochrona środowiska. Udział UE oraz państw członkowskich i firm europejskich w tych dwóch imprezach w ramach wspólnego pawilonu UE zapewnił UE sporą widoczność. Był on także doskonałą okazją dla gości z Makau i Chin kontynentalnych do nawiązania kontaktów, a dla przedsiębiorstw z UE – do zademonstrowania się. Realizację programu EUBIP zakończono w listopadzie 2012 r.; jego następca ma zostać uruchomiony w 2013 r.

Dnia 1 września 2012 r. ruszył program akademicki UE–Makau. Jest on realizowany przez konsorcjum obejmujące uniwersytet w Makau, Instytut Studiów Europejskich w Makau oraz partnerów z UE. Celem programu jest promowanie badań naukowych, opracowanie działań o szerokim zasięgu w celu zwiększenia widoczności UE i zacieśnienie współpracy akademickiej z unijnymi instytucjami szkolnictwa wyższego.

UE i Makau wznowiły współpracę w zakresie szkoleń tłumaczy ustnych dwóch języków: chińskiego i portugalskiego. Dnia 21 listopada 2012 r. dyrektor generalny wspólnej służby ds. tłumaczeń ustnych i konferencji UE oraz sekretarz Makau do spraw administracji i sprawiedliwości podpisali w tym celu protokół ustaleń, który miał zwiększyć liczbę wykwalifikowanych tłumaczy ustnych w celu zaspokojenia potrzeb dwujęzycznej, chińsko-portugalskiej administracji Makau. W ramach programu tłumacze ustni przejdą pięciomiesięczne szkolenia w Makau i Brukseli.

Dnia 4 grudnia 2012 r. w siedzibie Komisji Europejskiej w Brukseli zorganizowano wystawę fotograficzną poświęconą Makau, zatytułowaną „Bridging Time”.

UE będzie w dalszym ciągu rozwijać swoje stosunki z SRA Makau, zacieśniać powiązania gospodarcze i handlowe, usprawniać współpracę z przedsiębiorstwami i społeczeństwem obywatelskim oraz promować mobilność i wymianę z mieszkańcami Makau. Różne formy wymiany i dialogu między UE a Makau będą nadal organizowane w 2013 r. UE spodziewa się w szczególności intensyfikacji działań związanych z wymianą kulturalną, współpracą środowisk akademickich, współpracą w zakresie ochrony środowiska i w kwestiach prawnych oraz współpracą na rzecz realizacji celu, jakim dla Makau jest dywersyfikacja gospodarcza.

[1] Źródło: O ile nie określono inaczej, wszystkie dane gospodarcze są oficjalnymi danymi opublikowanymi przez Urząd Statystyczny rządu SRA Makau.

[2] Źródło: Biuro rządu SRA Makau ds. inspekcji i koordynacji gier.

[3] Średni kurs wymiany w 2012 r. wyniósł 1 EUR = 10,2612 MOP.

[4] Źródło: analiza stanu zatrudnienia za czwarty kwartał 2012 r., Urząd Statystyczny rządu SRA Makau.

[5] Źródło: biuro SRA Makau ds. usług finansowych. Dane za rok 2012 obejmują wyłącznie okres od stycznia do listopada 2012 r.

[6] Źródło: Eurostat.

[7] Źródło: Urząd Statystyczny rządu SRA Makau.