KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 28.3.2018 COM(2018) 157 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Sprawozdanie dotyczące stosowania rozporządzenia (UE) nr 211/2011

w sprawie inicjatywy obywatelskiej



Europejska inicjatywa obywatelska (EIO) to instrument umożliwiający milionowi obywateli zwrócenie się do Komisji Europejskiej o przedłożenie wniosku dotyczącego unijnego aktu prawnego w celu wprowadzenia w życie Traktatów. Jest to narzędzie służące ustalaniu programu prac i uczestnictwu w życiu demokratycznym Unii. Przepisy regulujące europejską inicjatywę obywatelską są oparte na postanowieniach Traktatu z Lizbony i są wdrażane za pośrednictwem rozporządzenia w sprawie inicjatywy obywatelskiej, które jest stosowane od dnia 1 kwietnia 2012 r.. Szacuje się, że od tamtej pory organizatorzy inicjatyw zebrali 9 milionów deklaracji poparcia od obywateli z całej Unii Europejskiej. Art. 22 rozporządzenia w sprawie EIO przewiduje, że co trzy lata Komisja przedstawia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie dotyczące stosowania tego rozporządzenia. 2015–2018: w kierunku zmienionej inicjatywy obywatelskiej

Pierwsze sprawozdanie Komisji przyjęte w dniu 31 marca 2015 r. zawierało wykaz szeregu wyzwań, jakie napotkano w toku wdrażania rozporządzenia w sprawie EIO w jego obecnej formie, począwszy od kwestii technicznych lub logistycznych, aż po kwestie o charakterze bardziej politycznym. W wyniku sprawozdania przeprowadzono przegląd instrumentu EIO w celu zgromadzenia opinii na temat sposobów udoskonalenia jego wdrażania. Przegląd obejmował konsultacje z kluczowymi zainteresowanymi stronami i partnerami, w tym z instytucjami i organami doradczymi UE, państwami członkowskimi, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i organizatorami EIO, a także wkład ze strony tych kluczowych zainteresowanych stron i partnerów. Od roku 2012 Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wraz z niektórymi partnerami ze społeczeństwa obywatelskiego co roku organizują „Dni europejskiej inicjatywy obywatelskiej”, które stanowią forum do dyskusji i wyrażania opinii. Inne instytucje i organy UE oraz różne zainteresowane strony również przeprowadziły własne oceny i analizy tego instrumentu. W szczególności w dniu 28 października 2015 r. Parlament Europejski wydał rezolucję, w której wezwał do przeglądu rozporządzenia. W tym kontekście w dniu 13 września 2017 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący nowego rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej (w dalszej części niniejszego sprawozdania zwany „wnioskiem”). Celem wniosku jest wykorzystanie pełni potencjału europejskiej inicjatywy obywatelskiej przez uczynienie jej bardziej dostępną, mniej obciążającą i łatwiejszą w stosowaniu przez organizatorów i zwolenników. We wniosku wzięto pod uwagę szereg opinii zgromadzonych w poprzednich latach oraz uwagi otrzymane w kontekście konsultacji publicznych w sprawie przeglądu rozporządzenia, które odbyły się w 2017 r. Podsumowano je w towarzyszącym wnioskowi dokumencie roboczym służb Komisji, który zawiera ponadto informacje na temat kwestii dotyczących funkcjonowania EIO oraz analizę wariantów poprawy w oparciu o badania, które Komisja przeprowadziła przy okazji przeglądu EIO. We wniosku uwzględniono główne niedociągnięcia zidentyfikowane w toku przeglądu, mianowicie: ·napotykane przez obywateli trudności z proponowaniem prawnie dopuszczalnych inicjatyw – świadczy o tym stosunkowo wysoki wskaźnik odmów zarejestrowania jeszcze przed uzyskaniem możliwości zbierania podpisów (Komisja nie mogła zarejestrować 30 % wniosków o rejestrację, gdyż proponowane inicjatywy wykraczały w sposób oczywisty poza kompetencje Komisji), ·złożoność i uciążliwość procesu zbierania deklaracji poparcia przez organizatorów inicjatyw, o czym świadczy niski wskaźnik inicjatyw zakończonych powodzeniem (tj. inicjatyw, dla których udało się osiągnąć wymaganą liczbę sygnatariuszy w okresie jednego roku zbierania deklaracji); np. brak elastyczności w zakresie harmonogramu EIO, różne wymogi dotyczące danych dla sygnatariuszy z poszczególnych państw członkowskich, złożoność procesu zbierania deklaracji poparcia on-line, ·zasadniczo jak dotąd inicjatywy obywatelskie doprowadziły do stosunkowo ograniczonej debaty i stosunkowo ograniczonego wpływu. W obecnie obowiązującym porządku prawnym Komisja podjęła już różne działania o charakterze nieustawodawczym w celu wprowadzenia praktycznych udoskonaleń we wdrażaniu instrumentu EIO. Komisja w szczególności: zapewnia nieodpłatne serwery hostingowe na potrzeby ustanowionych przez organizatorów systemów zbierania deklaracji on-line, zintensyfikowała poradnictwo i wsparcie na rzecz (potencjalnych) organizatorów i w zakresie działań komunikacyjnych, zwiększyła łatwość w obsłudze oprogramowania do zbierania deklaracji on-line, z którego mogą korzystać organizatorzy, oraz podjęła decyzję o częściowej rejestracji inicjatyw w stosownych przypadkach. W szczególności znaczne ograniczenie odsetka inicjatyw nieprzyjętych do rejestracji przez Komisję (tylko dwie nieprzyjęte inicjatywy spośród 17 zaproponowanych inicjatyw przedstawionych od kwietnia 2015 r. w porównaniu z 20 z 51 w okresie od kwietnia 2012 r. do marca 2015 r.) można również przypisać wprowadzeniu przez Komisję praktyki, zgodnie z którą w uzasadnionych przypadkach możliwa jest częściowa rejestracja. Zmiany te przyniosły znaczną poprawę, lecz miały jedynie charakter nieustawodawczy. Aby zapewnić pełną skuteczność i dostępność instrumentu EIO, przyjęcie nowego rozporządzenia stanowi priorytet określony we wspólnej deklaracji w sprawie priorytetów legislacyjnych na lata 2018–2019 przyjętej przez przewodniczących trzech instytucji w dniu 14 grudnia 2017 r. Niniejsze sprawozdanie stanowi drugie tego typu sprawozdanie i ściśle bazuje na wynikach kompleksowej oceny przeprowadzonej w okresie poprzedzającym proponowany przegląd obecnie obowiązującego rozporządzenia w sprawie EIO. Niniejsze sprawozdanie opiera się zatem na tym niedawnym działaniu i zawiera dalsze szczegóły i informacje faktyczne dotyczące wdrażania i funkcjonowania europejskiej inicjatywy obywatelskiej. Następna sekcja przedstawia stan realizacji procedury EIO, w tym krótką analizę głównych problemów, z którymi borykają się zainteresowane strony EIO. W stosownych przypadkach sprawozdanie odnosi się do udoskonaleń już wprowadzonych lub zaproponowanych przez Komisję we wniosku dotyczącym nowego rozporządzenia. Przegląd inicjatyw



Cykl życia inicjatywy obywatelskiej opiera się na zasadach i procedurach określonych w rozporządzeniu. Inicjatywa musi zostać rozpoczęta przez komitet obywatelski, a następnie jest rejestrowana przez Komisję z zastrzeżeniem spełnienia warunków dopuszczalności, w szczególności inicjatywa nie może wykraczać w sposób oczywisty poza kompetencje Komisji. Po rejestracji rozpoczyna się zbieranie deklaracji poparcia. Jeżeli w drodze weryfikacji deklaracji poparcia przeprowadzonej przez właściwe organy państw członkowskich zostanie potwierdzone, że udało się osiągnąć minimalną liczbę sygnatariuszy, organizatorzy przedstawiają swoją inicjatywę Komisji, która ma trzy miesiące na udzielenie odpowiedzi. Etap ten obejmuje również spotkanie z Komisją i wysłuchanie publiczne organizowane w Parlamencie Europejskim. Od czasu poprzedniego sprawozdania dotyczącego stosowania EIO z marca 2015 r. Komisji otrzymała 17 wniosków o zarejestrowanie proponowanych inicjatyw obywatelskich, z których 15 przyjęto, a 2 odrzucono. Dodatkowo w następstwie orzeczeń Trybunału Komisja przyjęła dwie inicjatywy, których rejestracji początkowo odmówiono w poprzednim trzyletnim okresie (zob. poniżej). W poniższej tabeli przedstawiono przegląd liczby wszystkich zaproponowanych inicjatyw obywatelskich, które zostały zarejestrowane, i wniosków o zarejestrowanie, które zostały odrzucone, od czasu wejścia rozporządzenia w życie w kwietniu 2012 r. 04/2012–03/2015 04/2015–03/2018 Ogółem od 04/2012 Zarejestrowane inicjatywy ogółem 31 17 48 Odrzucone wnioski o zarejestrowanie ogółem 20 2 22 Realizacja procedury EIO Komitet obywatelski Warunkiem wstępnym uruchomienia inicjatywy obywatelskiej jest utworzenie komitetu obywatelskiego, w którego skład wchodzi co najmniej siedmiu obywateli Unii zamieszkałych w co najmniej siedmiu różnych państwach członkowskich, którzy muszą być w wieku uprawniającym do głosowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego. Chociaż nie ma ograniczeń, jeżeli chodzi o liczbę obywateli tworzących komitet, to jednak Komisja formalnie rejestruje jedynie tych siedmiu członków. Statystyki dotyczące członków komitetów obywatelskich organizujących inicjatywy zarejestrowane od kwietnia 2015 r.: -Miejsce zamieszkania i obywatelstwo członków komitetów -Wiek członków komitetów (w momencie rejestracji) Rejestracja inicjatyw Zanim organizatorzy zaczną zbierać deklaracje poparcia, ich inicjatywa musi zostać zarejestrowana przez Komisję, która na tym etapie sprawdza w szczególności, czy komitet obywatelski spełnia opisane powyżej wymogi. Komisja sprawdza ponadto, czy proponowana inicjatywa obywatelska nie wykracza w sposób oczywisty poza kompetencje Komisji w zakresie przedkładania wniosku dotyczącego unijnego aktu prawnego w celu wprowadzenia w życie Traktatów, a także czy nie jest ona oczywistym nadużyciem, nie jest jawnie niepoważna ani dokuczliwa oraz czy nie jest w sposób oczywisty sprzeczna z wartościami Unii. Komisja ma dwa miesiące na sprawdzenie, czy spełnione zostały warunki określone w art. 4 ust. 2 rozporządzenia w sprawie EIO. W poprzednim sprawozdaniu podkreślono już wyzwanie, jakie dla organizatorów stanowi procedura rejestracji, w szczególności jeżeli chodzi o zakres kompetencji Komisji. W późniejszym okresie wprowadzono udoskonalenia na dwóch poziomach. Od 2015 r. kolegium komisarzy przyjmuje decyzje dotyczące rejestracji proponowanych inicjatyw obywatelskich, co świadczy o znaczeniu, jakie Komisja przywiązuje do EIO, oraz o tym, że wysłuchanie obywateli i ich obaw stanowi dla niej priorytet. Publikacja komunikatów prasowych przez Komisję również zwiększyła widoczność rejestracji. Ponadto Komisja wprowadziła praktykę częściowej rejestracji inicjatyw w stosownych przypadkach. W takich przypadkach Komisja przyjmowała decyzję określającą warunki rejestracji ze wskazaniem konkretnych elementów zarejestrowanych przez Komisję oraz podstawy, w oparciu o którą możliwe jest zbieranie deklaracji poparcia. W rezultacie od 2015 r. jedynie dwie proponowane inicjatywy nie spełniły wymogów dotyczących rejestracji, przez co nie mogły zostać zarejestrowane przez Komisję („Stop Brexit”; „British friends - stay with us in EU”).

Od wejścia w życie rozporządzenia w 2012 r. sześć komitetów obywatelskich wszczęło postępowanie przez Sądem przeciwko decyzjom Komisji o odmowie rejestracji proponowanych przez nie inicjatyw. Chociaż postępowanie przed Sądem toczyło się w okresie sprawozdawczym, wszystkie te powództwa dotyczyły decyzji przyjętych w latach 2012–2014. Sąd potwierdził decyzje odmowne w czterech przypadkach. Od dwóch z tych czterech wyroków Sądu odwołano się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W dniu 12 września 2017 r. Trybunał Sprawiedliwości w części odrzucił, a w pozostałym zakresie oddalił odwołanie w pierwszej z tych spraw i podtrzymał wyrok Sądu i decyzję Komisji o nieprzyjęciu do rejestracji proponowanej inicjatywy. W dwóch innych sprawach Komisja zarejestrowała inicjatywy zgodnie z wyrokami wydanymi przez Sąd w 2017 r. („Stop TTIP”; „Minority SafePack”). Następnie wniesiono skargę o unieważnienie decyzji Komisji z marca 2017 r. dotyczącej rejestracji proponowanej inicjatywy „Minority SafePack”. Celem wniosku Komisji dotyczącego nowego rozporządzenia jest usprawnienie procedury rejestracji, w tym przez możliwość udzielania organizatorom (wstępnych) informacji, jeśli inicjatywa wykracza poza kompetencje Komisji. We wniosku wyjaśnia się również warunki dotyczące częściowej rejestracji inicjatyw, tj. rejestracji w przypadkach, w których jedynie część inicjatywy nie wykracza w sposób oczywisty poza kompetencje Komisji w zakresie przedkładania wniosku dotyczącego unijnego aktu prawnego w celu wprowadzenia w życie Traktatów. Zebranie deklaracji poparcia Rozporządzenie w sprawie EIO stanowi, że poparcie dla inicjatywy obywatelskiej mogą wyrazić wyłącznie obywatele Unii, którzy osiągnęli wiek uprawniający do głosowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego, przy czym wiek ten osiąga się w momencie ukończenia 18. roku życia wszędzie w UE oprócz Austrii, gdzie wiek ten ustalono na 16 lat. Organizatorzy mają maksymalnie 12 miesięcy na zebranie deklaracji poparcia w formie papierowej lub elektronicznej z wykorzystaniem formularzy zgodnych ze wzorami przedstawionymi w załączniku III do rozporządzenia. W przypadku zbierania deklaracji poparcia dla ostatniej inicjatywy wymagającej osiągnięcia progu jednego miliona deklaracji, tj. inicjatywy „Zakaz stosowania glifosatu i ochrona ludzi i środowiska przed toksycznymi pestycydami”, około 21 % deklaracji zebrano w formie papierowej, a około 79 % – w formie elektronicznej. Wymogi dotyczące danych Sygnatariusze muszą spełnić wymóg dotyczący związku z danym państwem członkowskim w postaci obywatelstwa lub miejsca zamieszkania oraz muszą przedstawić dane osobowe do celów weryfikacji przez właściwe organy w państwach członkowskich. Wymogi te różnią się w zależności od państwa członkowskiego. Komisja może wprowadzić zmiany do wymogów dotyczących danych sygnatariuszy, określonych w załączniku III, w drodze aktu delegowanego na wniosek państw członkowskich. Po pierwszej zmianie w 2013 r. dotyczącej 6 państw członkowskich w ramach drugiej zmiany w 2015 r. uproszczono wymogi dotyczące 3 innych państw członkowskich. Różnice te w wymogach dotyczących danych w zakresie poparcia ze strony obywateli niekorzystnie wpłynęły na wydajność i skuteczność inicjatywy obywatelskiej: tj. niektórzy obywatele Unii nie mają możliwości udzielenia poparcia, w niektórych państwach wymaga się przedstawienia dużej liczby danych osobowych lub wymagane dane można uznać za wrażliwe, co może zniechęcać obywateli do udzielania poparcia, obecnie w użyciu znajduje się aż 13 formularzy, w których obywatele proszeni są o podanie innych zestawów danych osobowych, co sprawia, że zbieranie deklaracji poparcia jest bardzo uciążliwe, szczególnie w przypadku formularzy papierowych itp. Te nierozwiązane kwestie zostały potraktowane priorytetowo we wniosku przyjętym we wrześniu 2017 r. oraz dokładnie opisane w towarzyszącym mu dokumencie roboczym służb Komisji. Zbieranie deklaracji on-line Zbieranie deklaracji poparcia od sygnatariuszy on-line jest jedną z mocnych stron instrumentu i często niezastąpionym elementem zestawu narzędzi organizatorów. Mimo to taka forma zbierania deklaracji może stanowić znaczne wyzwanie dla organizatorów. Aby zebrać deklaracje poparcia on-line, obecnie organizatorzy muszą stworzyć własny system (w tym oprogramowanie i serwer hostingowy), który musi zostać certyfikowany przez właściwy organ w państwie członkowskim, na którego terytorium dane będą przechowywane. Specyfikacje techniczne dotyczące systemów zbierania deklaracji on-line określono w rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) nr 1179/2011 z dnia 17 listopada 2011 r. w celu wdrożenia wymogów określonych w rozporządzeniu w sprawie EIO (art. 6). Systemy zbierania deklaracji muszą ponadto posiadać wymagane elementy techniczne i zabezpieczenia, aby chronić dane osobowe sygnatariuszy. Komisja zapewniła szeroko zakrojone wsparcie w zakresie elementu EIO dotyczącego zbierania deklaracji on-line. Zgodnie z rozporządzeniem w grudniu 2011 r. Komisja bezpłatnie udostępniła otwarte oprogramowanie, z którego mogą korzystać organizatorzy z możliwością wprowadzania zmian. Organizatorzy mogą jednak korzystać z innego oprogramowania, które sami wybiorą. Określenie serwera hostingowego na potrzeby instalacji oprogramowania stanowi ciągłe wyzwanie dla organizatorów – pod względem kosztów, ale przede wszystkim pod względem organizacji – powodujące opóźnienia w rozpoczęciu zbierania deklaracji on-line. W 2012 r. Komisja podjęła decyzję o bezpłatnym oferowaniu organizatorom hostingu na potrzeby ich systemów zbierania deklaracji on-line, co wykracza poza obowiązki nałożone na Komisję w obecnie obowiązującym rozporządzeniu. Oprogramowanie opracowane przez Komisję zawiera szereg funkcji w zakresie zbierania deklaracji poparcia on-line, bezpiecznego przechowywania danych sygnatariuszy oraz eksportu tych danych do celów ich późniejszego przedłożenia właściwym organom krajowym w państwach członkowskich.

Oprogramowanie jest regularnie udoskonalane, aby zawsze było aktualne i coraz łatwiejsze w obsłudze. Obejmuje ono możliwość zbierania deklaracji poparcia za pomocą urządzeń mobilnych, takich jak smartfony lub tablety, oraz zawiera linki do mediów społecznościowych i stron internetowych do celów kampanii. Opracowano dodatkowe udoskonalenia przeznaczone dla osób z niepełnosprawnościami. Od kwietnia 2015 r. z oprogramowania Komisji skorzystano w przypadku dwunastu inicjatyw, a w przypadku dziesięciu z nich skorzystano również z serwera hostingowego Komisji. Jak dotąd nie zgłoszono żadnego przypadku stosowania „zaawansowanego podpisu elektronicznego” przewidzianego w art. 5 ust. 2. Terminy na zbieranie deklaracji wsparcia Organizatorzy mają jeden rok na zebranie deklaracji poparcia, licząc od dnia, w którym Komisja zarejestruje ich inicjatywę. W praktyce organizatorzy często mają mniej czasu na zebranie deklaracji niż jeden rok ze względu na logistyczne warunki rozpoczęcia zbierania. Wielu organizatorów zaczyna na przykład przygotowania do zbierania deklaracji dopiero po otrzymaniu potwierdzenia, że ich inicjatywa zostanie zarejestrowana, mimo że zgodnie z rozporządzeniem mogą oni zwrócić się do danego państwa członkowskiego o certyfikację ich systemów zbierania deklaracji on-line przed rejestracją inicjatywy. Dotychczasowe doświadczenie pokazuje, że wynik procesu zbierania deklaracji w znacznym stopniu zależy również od poziomu i jakości organizacji kampanii. Organizatorzy inicjatywy „Mama, Tata i Dzieci” wnieśli skargę do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich odnośnie do prawnej interpretacji przez Komisję 12-miesięcznego okresu zbierania deklaracji. Rzecznik stwierdziła, że zgodnie z obecnym stanem prawa Komisja mogła w uzasadniony sposób uważać, że okres zbierania deklaracji poparcia rozpoczyna bieg z dniem rejestracji proponowanej inicjatywy. Aby rozwiązać kwestie, o których mowa powyżej, wniosek dotyczący zmienionego rozporządzenia w sprawie EIO zawiera szereg udoskonaleń, począwszy od bardziej elastycznego harmonogramu, w szczególności możliwości wyboru przez organizatorów daty rozpoczęcia biegu okresu zbierania deklaracji, przy czym data ta nie może przypadać później niż w terminie trzech miesięcy od rejestracji inicjatywy, a także przewiduje centralny system zbierania deklaracji on-line, który zostanie utworzony przez Komisję i będzie przez nią bezpłatnie zarządzany jako alternatywa dla systemów indywidualnych. Weryfikacja deklaracji poparcia i ich przedkładanie Komisji Po zebraniu wymaganej liczby deklaracji poparcia (łącznie jeden milion deklaracji i minimalne progi, które należy osiągnąć co najmniej w 7 państwach) organizatorzy przedkładają je właściwym organom krajowym, które mają 3 miesiące na zweryfikowanie i poświadczenie liczby ważnych deklaracji poparcia. Jeżeli zostanie potwierdzone, że udało się osiągnąć minimalną liczbę sygnatariuszy, organizatorzy przedkładają swoją inicjatywę Komisji. Trzy inicjatywy z powodzeniem przedłożono Komisji do marca 2015 r. (jak opisano w poprzednim sprawozdaniu), a kolejną inicjatywę „Zakaz stosowania glifosatu i ochrona ludzi i środowiska przed toksycznymi pestycydami” w dniu 6 października 2017 r. Władze wszystkich państw członkowskich zostały wezwane do przeprowadzenia weryfikacji deklaracji poparcia dla inicjatywy „Zakaz stosowania glifosatu i ochrona ludzi i środowiska przed toksycznymi pestycydami”. W przypadku tej inicjatywy właściwe organy uznały za ważne ponad 87 % zebranych deklaracji poparcia. Tylko dwa organy uzyskały wynik poniżej 75 %. Weryfikację za pomocą próby losowej przeprowadzono w 12 państwach członkowskich (w tym w dwóch w odniesieniu do deklaracji poparcia zbieranych w formie papierowej i w jednym w odniesieniu do deklaracji poparcia zbieranych on-line). Nie odnotowano żadnych istotnych różnic w wynikach pod względem ważności deklaracji poparcia między państwami członkowskimi stosującymi dobór losowy a państwami weryfikującymi wszystkie deklaracje poparcia. W ramach czwartej inicjatywy, tj. „Zakaz stosowania glifosatu i ochrona ludzi i środowiska przed toksycznymi pestycydami”, uzyskano poparcie 1 070 865 sygnatariuszy. Państwami członkowskimi, w przypadku których w ramach wszystkich czterech inicjatyw obywatelskich zdołano osiągnąć wymagany próg, były Niemcy, Hiszpania i Włochy. Całkowita (łączna) liczba sygnatariuszy z podziałem na państwa w przypadku czterech inicjatyw mających wystarczające poparcie: AT BE BG HR CY CZ DK EE FI FR 132,923 102,095 15,462 14,273 10,147 33,019* 29,610* 6,023* 32,100 220,463* DE EL HU IE IT LV LT LU MT NL 2,202,500 89,243 97,026 23,822 1,450,862 13,889 30,286 18,034 26,899 98,403 PL PT RO SK SI ES SE UK 285,857 98,823* 116,907* 67,211* 43,272 322,429 33,831 147,376* * Całkowita liczba deklaracji poparcia z uwzględnieniem deklaracji objętych certyfikatami otrzymanymi po dniu, w którym dana inicjatywa została przedłożona Komisji Przepisy dotyczące weryfikacji deklaracji poparcia miały zapewnić państwom członkowskim pewną elastyczność umożliwiającą zastosowanie procedur obowiązujących na szczeblu krajowym w odniesieniu do podobnych instrumentów, ograniczając w ten sposób obciążenie administracyjne. Doprowadziło to do sytuacji, w której zakres danych, o podanie których proszeni są sygnatariusze, i proces weryfikacji różnią się w poszczególnych państwach członkowskich. W wyniku przeprowadzonego niedawno badania na temat wymogów dotyczących danych stwierdzono jednak, że obecna metoda weryfikacji przewidziana w rozporządzeniu została dobrze opracowana w porównaniu z podobnymi instrumentami na szczeblu regionalnym i krajowym. Co więcej, jak dotąd nie zgłoszono żadnego przypadku istotnego oszustwa. Należy również zauważyć, że brak określenia terminu na przedłożenie Komisji inicjatywy mającej wystarczające poparcie może powodować dezorientację i niepewność wśród obywateli, którzy udzielili poparcia, ale także wśród instytucji UE co do działań następczych, jakie należy podjąć w związku z inicjatywami mającymi wystarczające poparcie. Wniosek Komisji rozwiązuje ten problem przez określenie terminu na przedłożenie inicjatywy. Badanie inicjatywy przez Komisję i podejmowane przez nią działania następcze

Na tym etapie organizatorzy zostają zaproszeni do wzięcia udziału w spotkaniu z Komisją, a w Parlamencie Europejskim zostaje zorganizowane wysłuchanie publiczne. Wynikiem tego trzymiesięcznego etapu badania jest przyjęcie komunikatu, w którym Komisja wyjaśnia ewentualne działania, jakie zamierza podjąć, i przedstawia ich uzasadnienie (art. 10). W ramach inicjatywy „Zakaz stosowania glifosatu i ochrona ludzi i środowiska przed toksycznymi pestycydami” zaapelowano do Komisji Europejskiej, „by zaproponowała państwom członkowskim wprowadzenie zakazu stosowania glifosatu, zreformowała procedurę zatwierdzania pestycydów i wytyczyła wiążące cele ograniczenia użycia pestycydów dla całej UE”. Komisja – reprezentowana przez pierwszego wiceprzewodniczącego Fransa Timmermansa i komisarza do spraw zdrowia i bezpieczeństwa żywności Vytenisa Andriukaitisa – przyjęła przedstawicieli organizatorów w dniu 23 października 2017 r. W dniu 20 listopada 2017 r. w Parlamencie Europejskim odbyło się wysłuchanie publiczne z udziałem komisarza Andriukaitisa. W dniu 12 grudnia 2017 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający opis działań, jakie zamierza podjąć. Chociaż Komisja nie przyjmie wniosku dotyczącego wprowadzenia zakazu stosowania środków chwastobójczych na bazie glifosatu, gdyż decyzja o odnowieniu zatwierdzenia glifosatu na okres 5 lat jest w pełni uzasadniona zarówno pod względem naukowym, jak i prawnym, do maja 2018 r. przedstawi ona jednak wniosek ustawodawczy, w szczególności w celu zwiększenia przejrzystości ocen naukowych i procesu decyzyjnego. Ponadto Komisja wzmocni wysiłki na rzecz ciągłego i mierzalnego ograniczenia zagrożeń wynikających ze stosowania pestycydów. Poniżej przedstawiono aktualne informacje na temat inicjatyw przedłożonych Komisji przed przyjęciem poprzedniego sprawozdania w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej w dniu 31 marca 2015 r. W ramach inicjatywy „Stop wiwisekcji” (przedłożonej Komisji w dniu 3 marca 2015 r.) Komisję wezwano do „unieważnienia dyrektywy 2010/63/UE w sprawie ochrony zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych oraz do przedstawienia nowej propozycji, która zniesie eksperymenty na zwierzętach, wprowadzając w zamian obowiązek stosowania w badaniach biomedycznych i toksykologicznych danych adekwatnych dla ludzkiego gatunku”. W dniu 11 maja 2015 r. zorganizowano spotkanie, na którym Komisję reprezentowali wiceprzewodniczący Katainen i urzędnicy wyższego szczebla z zainteresowanych departamentów. W tym samym dniu w Parlamencie Europejskim zorganizowano wysłuchanie publiczne i po raz pierwszy poproszono ekspertów zewnętrznych o zabranie głosu. Komisję reprezentował wiceprzewodniczący Katainen. Komisja przyjęła komunikat w dniu 3 czerwca 2015 r., w którym zapowiedziała działania w czterech obszarach: przyspieszenie postępów we wdrażaniu zasady 3R (zastępowania, ograniczania i udoskonalania wykorzystywania zwierząt, ang. to Replace, Reduce and Refine) poprzez dzielenie się wiedzą; opracowywanie, walidacja i wdrażanie nowych metod alternatywnych wobec badań na zwierzętach; egzekwowanie przestrzegania zasady 3R i dostosowanie odnośnych przepisów sektorowych; podjęcie dialogu ze środowiskiem naukowym. Komisja zorganizowała konferencję naukową, która odbyła się w dniach 6–7 grudnia 2016 r. w Brukseli, w celu podsumowania postępów w ramach działań następczych w związku z inicjatywą oraz w celu przeprowadzenia debaty na temat, w jaki sposób wykorzystywać nowatorskie osiągnięcia w badaniach biomedycznych i innego rodzaju badaniach naukowych przy opracowywaniu naukowo uzasadnionych metod badawczych niewymagających wykorzystania zwierząt. Należy również zauważyć, że w związku ze skargą złożoną do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich przez organizatorów inicjatywy „Stop wiwisekcji”, wydana została decyzja, zgodnie z którą przy rozpatrywaniu tej inicjatywy nie doszło do niewłaściwego administrowania ze strony Komisji (kwiecień 2017 r.). W odniesieniu do inicjatywy „Jeden z nas”, w odpowiedzi na którą Komisja uznała, że istniejące ramy prawne są odpowiednie, organizatorzy inicjatywy wszczęli postępowanie przed Sądem o stwierdzenie nieważności komunikatu Komisji przyjętego w odpowiedzi na inicjatywę. Postępowanie przed Sądem jest w toku. W związku z inicjatywą „Dostęp do wody i kanalizacji jest prawem człowieka! Woda jest dobrem publicznym, nie towarem!” przeprowadzono szereg działań następczych od momentu przyjęcia komunikatu Komisji w marcu 2014 r.. Na szczególną uwagę zasługuje wkład inicjatywy w utrzymanie „wody i infrastruktury sanitarnej” jako kluczowego obszaru priorytetowego w ramach rozwoju UE po 2015 r., a następnie w wykazie celów zrównoważonego rozwoju w dokumencie ONZ „Przekształcamy nasz świat: Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030”. Ponadto w dniu 1 lutego 2018 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący zmienionej dyrektywy w sprawie wody pitnej, który w odpowiedzi na inicjatywę przewiduje między innymi obowiązek państw członkowskich dotyczący zapewnienia dostępu do wody pitnej dla wrażliwych i zmarginalizowanych grup. Europejski filar praw socjalnych proklamowany przez Parlament Europejski, Radę i Komisję w dniu 17 listopada 2017 r. również obejmuje zasadę, zgodnie z którą każdy ma prawo dostępu do podstawowych usług dobrej jakości, w tym wody i urządzeń sanitarnych (zasada 20 – Dostęp do podstawowych usług). We wniosku dotyczącym zmiany rozporządzenia w sprawie inicjatywy obywatelskiej Komisja zawarła szereg usprawnień, w szczególności: przekazanie inicjatywy, po jej otrzymaniu, Parlamentowi Europejskiemu, Radzie, Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu oraz Komitetowi Regionów, wysłuchanie publiczne w Parlamencie Europejskim angażujące więcej podmiotów w celu zapewnienia wyważonej reprezentacji wszystkich stron zainteresowanych inicjatywą oraz wydłużenie etapu badania z trzech do pięciu miesięcy, aby zapewnić więcej czasu na debatę i umożliwić uwzględnienie wniosków z tej debaty w odpowiedzi Komisji. Przejrzystość – finansowanie Zgodnie z art. 9 organizatorzy muszą przedstawiać informacje na temat źródeł finansowania przekraczających 500 EUR rocznie na sponsora. Informacje te są publikowane w rejestrze europejskich inicjatyw obywatelskich. Przegląd źródeł finansowania inicjatyw zarejestrowanych od kwietnia 2015 r.: Brak źródeł finansowania Całkowite finansowanie poniżej 10 000 EUR Całkowite finansowanie powyżej 10 000 EUR Liczba inicjatyw 8 2 7



Zadeklarowane poparcie i finansowanie na rzecz inicjatywy „Zakaz stosowania glifosatu i ochrona ludzi i środowiska przed toksycznymi pestycydami” wyniosło EUR 328 399, co stanowi najwyższą kwotę, jaką do tej pory przyznano na rzecz inicjatywy obywatelskiej mającej wystarczające poparcie. Wsparcie i podnoszenie świadomości Punkt kontaktowy Zgodnie z art. 4 ust. 1 dostępny jest punkt kontaktowy prowadzony przez centrum informacyjne Europe Direct. Od kwietnia 2015 r. punkt kontaktowy rozpatrzył 257 wniosków o udzielenie informacji od obywateli.