[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 8.6.2006

KOM(2006) 276 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY EUROPEJSKIEJ

Kolejne kroki w kierunku utworzenia Europejskiego Instytutu Technologii

Streszczenie

W następstwie pierwszego komunikatu na temat Europejskiego Instytutu Technologii (EIT) z dnia 22 lutego 2006 r., w marcu 2006 r. Rada Europejska uznała, że Europejski Instytut Technologii będzie istotnym krokiem w kierunku wypełnienia istniejącej luki pomiędzy szkolnictwem wyższym, badaniami a innowacją. Jednocześnie zwróciła się do Komisji z prośbą o złożenie, do połowy czerwca 2006 r., wniosku w sprawie dalszych kroków.

Po posiedzeniu Rady Europejskiej Komisja kontynuowała namysł nad tym zagadnieniem, rozpoczynając szeroko zakrojone konsultacje z państwami członkowskimi oraz zainteresowanymi stronami w Europie. W ciągu tych konsultacji kwestią podkreślaną przez różne strony było ryzyko mylenia nazwy przyszłego instytutu z istniejącymi organizacjami oraz konieczność wyraźnego zaznaczenia innowacyjnego charakteru placówki. Komisja pozostaje jak na razie przy zaproponowanej nazwie EIT, ale zamierza wrócić do tego zagadnienia w ostatecznej wersji wniosku. Ponadto osiągnięto ogólne porozumienie co do przeprowadzonej przez Komisję podstawowej analizy luk i potrzeb, jak również konieczności skoordynowania wysiłków dla pełnego wykorzystania potencjału Europy w „trójkącie wiedzy”, czyli edukacji, badaniach i innowacji w celu zwiększenia jej konkurencyjności. EIT należy postrzegać jako część zintegrowanej strategii mobilizacji edukacji, badań i innowacji dla spełnienia celów wyznaczonych w Lizbonie. W tym ujęciu EIT powinien stać się nie tylko kolejnym podmiotem na polu edukacji, badań i innowacji, ale raczej punktem odniesienia, urzeczywistniającym trójkąt wiedzy na szczeblu europejskim.

Dzięki konsultacji dał się zaobserwować szereg szczegółowych kwestii, które poruszono w niniejszym Komunikacie. Dotyczą one proponowanej struktury i trybu funkcjonowania EIT; charakteru i roli Rady Zarządzającej; sposobu funkcjonowania wspólnot wiedzy, statusu pracowników EIT, również w stosunku do macierzystych instytucji; sposobów zachęcenia partnerów do uczestnictwa w EIT; roli środowiska przedsiębiorstw; ewentualnych nadawanych przez Instytut stopni naukowych oraz jego związków z obecnymi i przyszłymi inicjatywami UE.

Komunikat ten nie przynosi ostatecznych rozwiązań. Dostarcza dalszych informacji o pewnych aspektach wniosku, proponując zalecane rozwiązania tam, gdzie to stosowne. Precyzując w ten sposób te sfery, które mogą być obecnie doprecyzowane, i wskazując punkty w dalszym ciągu wymagające otwartego podejścia, Komunikat zachęca do bardziej szczegółowych konsultacji z państwami członkowskimi oraz zainteresowanymi stronami w nadchodzących miesiącach. Komisja rozpoczęła pełną ocenę wpływu, która zostanie ukończona jesienią.

Jako europejska organizacja zdolna do promowania doskonałości, przyciągania talentów z całego świata i zapewniania europejskiego środowiska pracy dla studentów, badaczy i zarządzających innowacją, EIT będzie symbolem ponawianych wysiłków na rzecz stworzenia w Europie konkurencyjnego społeczeństwa opartego na wiedzy.

1. Wprowadzenie

Na potrzebę utworzenia Europejskiego Instytutu Technologii Komisja zwróciła po raz pierwszy uwagę w swoim wiosennym sprawozdaniu z 2005 r.[1] Rada Europejska przyjęła ten fakt do wiadomości, a Komisja wszczęła proces namysłu i konsultacji, który doprowadził do przedłożenia w dniu 22 lutego 2006 r. pierwszego komunikatu w sprawie Europejskiego Instytutu Technologii[2].

W konkluzjach Rady Europejskiej z marca 2006 r. stwierdzono, co następuje:

„Rada Europejska odnotowuje znaczenie komunikatu Komisji w sprawie Europejskiego Instytutu Technologii i przeprowadzi dalszą analizę zagadnień, by wraz z innymi działaniami, wzmocnić tworzenie w Europie powiązań i synergii pomiędzy wybitnymi kręgami zajmującymi się działalnością badawczą i innowacyjną. Rada Europejska zgadza się, że Europejski Instytut Technologii – oparty na najwyższej klasy sieci otwartej dla wszystkich państw członkowskich – stanowić będzie ważny krok w likwidowaniu przepaści dzielącej obecnie szkolnictwo wyższe, działalność badawczą i innowacje, wraz z innymi działaniami, które wzmacniają tworzenie powiązań i synergii pomiędzy wybitnymi kręgami zajmującymi się działalnością badawczą i innowacyjną w Europie. W tym kontekście wiodącą rolę powinna odgrywać Europejska Rada ds. Badań Naukowych. Rada Europejska zwraca się do Komisji, by do połowy czerwca 2006 r. przedłożyła wniosek dotyczący dalszych kroków.”[3]

Po posiedzeniu Rady Europejskiej Komisja kontynuowała namysł nad tym zagadnieniem, w szczególności nad kwestiami podniesionymi przez państwa członkowskie oraz zainteresowane strony. Przeprowadziła szereg spotkań konsultacyjnych[4], by dać każdej ze stron możliwość omówienia wniosku oraz jego przesłanek, a także przekazania informacji zwrotnych. Przewodniczący Barroso spotkał się z delegacją Rady Naukowej ERC (Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych)[5], która przedstawiła swoje stanowisko również na piśmie.

W ciągu całego procesu konsultacji osiągnięto ogólne porozumienie co do przeprowadzonej przez Komisję analizy podstaw, luk i potrzeb, jak również niezbędnego skoordynowania wysiłków dla pełnego wykorzystania potencjału Europy w „trójkącie wiedzy”, czyli edukacji, badaniach i innowacji w celu zwiększenia jej konkurencyjności. Kwestią poruszaną przez różne strony była nazwa przyszłego instytutu w kontekście jej mylącego podobieństwa do nazw innych istniejących organizacji oraz konieczność wyraźnego zaznaczenia innowacyjnego charakteru placówki. Komisja rozważy te opinie i wypowie się w tej kwestii w swym ostatecznym wniosku.

EIT należy postrzegać jako część zintegrowanej strategii mobilizacji edukacji, badań i innowacji do spełnienia celów wyznaczonych w Lizbonie. Mechanizmy finansowania, takie jak siódmy program ramowy w dziedzinie badań naukowych oraz program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji, będą stanowiły źródło wsparcia badań i innowacji na najwyższym poziomie doskonałości . Polityka regionalna UE zapewnia znaczącą pomoc dla zwiększania możliwości w dziedzinie badań, innowacji i edukacji w całej Unii, a w kolejnym okresie programowania (2007-2013) ma być w jeszcze większym stopniu skoncentrowana na tym obszarze. Komisja przyjęła komunikat, wzywający do modernizowania uniwersytetów i badań uniwersyteckich[6], wysuwając propozycje mające na celu zaradzenie brakom w zarządzaniu oraz finansowaniu oraz problemowi rozproszenia szkolnictwa wyższego. Ponadto w komunikacie pt. „Rozbudzanie ducha przedsiębiorczości poprzez edukację i kształcenie”[7] podkreślano, iż połączenie ducha przedsiębiorczości i kompetencji z wysoką klasą badań technologicznych ma żywotne znaczenie dla pełniejszego komercyjnego wykorzystania przez studentów i naukowców walorów ich odkryć. Te inicjatywy ułatwiają umieszczenie wniosku dotyczącego EIT we właściwym kontekście. EIT powinien stać się nie tylko kolejnym podmiotem na polu edukacji, badań i innowacji, ale raczej punktem odniesienia, urzeczywistniającym trójkąt wiedzy na szczeblu europejskim.

Dzięki konsultacji dał się zaobserwować szereg szczegółowych kwestii. Pierwsza grupa zagadnień dotyczy proponowanej struktury EIT: charakteru i roli Rady Zarządzającej; sposobu funkcjonowania wspólnot wiedzy, statusu pracowników EIT, również w stosunku do macierzystych instytucji; sposobów pozyskiwania partnerów do uczestnictwa w EIT; roli środowiska przedsiębiorstw itp. Drugi zbiór zagadnień wiąże się ściślej z utworzeniem EIT w obecnym kontekście unijnym, z jego podstawą prawną i statusem, ewentualnym nadawaniem przezeń stopni naukowych, źródłami finansowania i związkami z obecnymi i przyszłymi inicjatywami UE.

Kwestią żywotnej wagi jest podniesienie tych istotnych kwestii już teraz w celu usprawnienia dalszych prac nad zdefiniowaniem oraz założeniem EIT, co powinno nastąpić w oparciu o wniosek legislacyjny złożony przez Komisję przed końcem 2006 r. Komisja będzie zatem w pozostającym okresie kontynuowała proces konsultacji.

Niniejszy komunikat stanowi odpowiedź na kwestie podjęte w trakcie konsultacji. Dostarcza dalszych informacji o pewnych aspektach wniosku, proponując zalecane rozwiązania tam, gdzie to stosowne. Precyzując w ten sposób te sfery, które mogą być obecnie doprecyzowane, i wskazując przy tym na punkty wymagające w dalszym ciągu otwartego podejścia, komunikat zachęca do bardziej szczegółowych konsultacji z państwami członkowskimi oraz zainteresowanymi stronami w nadchodzących miesiącach, mając na celu stabilne umocowanie projektu EIT i jego przesłanek. Komunikat ten nie przynosi ostatecznych rozwiązań. Jednym z kluczowych elementów projektu jest zapewnienie autonomicznego charakteru EIT, z pozostawieniem mu swobody wyboru własnej metody urzeczywistnienia ogólnej misji, w myśl której ma on działać na rzecz najwyższej klasy edukacji, badań i innowacji. Tak więc akt prawny ustanawiający Instytut powinien przewidywać szerokie ramy celów i zasad działania EIT, na podstawie których przyszła rada zarządzająca powinna mieć możliwość samodzielnego określenia szczegółowych reguł organizacji i działania.

2. Budowa i zarządzanie

EIT jest instytucją powołaną do rozpoznawania stojących przed nauką strategicznych wyzwań o potencjalnym znaczeniu gospodarczym w interdyscyplinarnych dziedzinach oraz do wybierania i finansowania wspólnot wiedzy zdolnych do stawienia im czoła. Wspólnoty wiedzy EIT to zintegrowane partnerstwa złożone z zespołów założonych przez uniwersytety, ośrodki badawcze oraz przedsiębiorstwa w celu prowadzenia badań, kształcenia i innowacji w tych domenach w celu spełnienia wytyczonych przez EIT celów.

Centrala Instytutu, będąca w założeniu niewielką, sprawną i czynną organizacja, powinna posiadać osobowość prawną. Powinna mieć własną Radę Zarządzającą z niewielkim personelem pomocniczym. Zadania – to jest badania, innowacja i studia podyplomowe – byłyby realizowane przez wspólnoty wiedzy. Wspólnota wiedzy stanowiłaby zatem coś znacznie więcej, niż tylko sieć kontaktów: wspólnota wiedzy stanowiłaby zintegrowane partnerstwo, które podejmuje się urzeczywistnienia strategicznego celu wyznaczonego przez radę zarządzającą EIT.

EIT byłby zatem niezależnym ciałem zbudowanym i funkcjonującym w oparciu o innowacyjny model i charakteryzującym się silną europejską tożsamością. Byłby przy tym podmiotem działania, to znaczy przejawiałby aktywność na polu edukacji, badań i innowacji w oparciu o zasoby ludzkie i materialne, dostarczane w głównej mierze przez organizacje partnerskie. Powinny one być zorganizowane w ramach wspólnot wiedzy, pod strategicznym kierownictwem Rady Zarządzającej. Możliwe sposoby zakładania takich wspólnot wiedzy oraz organu zarządzającego przedstawiono w kolejnych punktach.

2.1. Wspólnoty wiedzy

Funkcjonalny rdzeń EIT stanowią wspólnoty wiedzy. Są one przewidziane jako partnerstwa wysokiej klasy zespołów i wydziałów pochodzących z uniwersytetów oraz z sektorów przedsiębiorstw i badań, realizujące średnio- i długoterminowe (10-15 letnie) programy edukacji, badań i innowacji na polu szeroko, interdyscyplinarnie zakrojonych dziedzin wiedzy o strategicznym znaczeniu. Powinny one zgromadzić konieczną masę krytyczną, jaka pozwala na wywarcie wpływu na skalę światową, a także skupiać rozproszone zasoby najwyższej klasy ekspertów Europy. Zgodnie z zapowiedzią w komunikacie z 22 lutego 2006 r., pierwsze wspólnoty wiedzy powinny zostać wyznaczone przed rokiem 2009.

Wspólnoty wiedzy powinny podlegać doborowi w drodze procesu, który można opisać jako zarówno oddolny jak i odgórny. Powinien on funkcjonować oddolnie , a mianowicie zespoły lub wydziały należące do sektora uniwersyteckiego, badawczego i przedsiębiorstw powinny samorzutnie się grupować i tworzyć potencjalne partnerstwa w wybranych dziedzinach. Rada zarządzająca decydowałaby o kryteriach selekcji, uwzględniając następujące elementy: program badawczy, edukacyjny i innowacyjny najwyższej klasy w danej dziedzinie, połączenie zasobów materialnych i ludzkich na najwyższym poziomie, mechanizmy zapewniające wysoki poziom elementu edukacyjnego, jak również rzeczywiste korzyści dla zaangażowanych regionów i partnerów z sektora przedsiębiorstw (zwłaszcza MŚP), w tym także w postaci transferu wiedzy na rynek.

Proces powinien mieć również charakter odgórny , pozwalając Radzie Zarządzającej na określanie strategicznych, interdyscyplinarnych dziedzin, w których powinny działać wspólnoty wiedzy. Dziedziny te powinny obejmować kluczowe wyzwania technologiczne w dłuższej perspektywie , cechujące się potencjałem wypracowania innowacyjnych rozwiązań i korzyści komercyjnych, wywierających znaczący wpływ na konkurencyjność Europy. Powinny to być obszary „o istotnym znaczeniu komercyjnym", a program powinien sięgać od badań podstawowych aż po praktyczne zastosowania, w szczególności w najnowszych dziedzinach badań, wymagających podejścia interdyscyplinarnego[8].

Rada zarządzająca powinna również ustalić kryteria i procedury selekcji, organizując ją w formie konkurencyjnego procesu. Pewne wytyczne w odniesieniu do szczegółowych kryteriów wyboru wspólnot wiedzy mogą zostać zawarte w akcie prawnym ustanawiającym EIT. Mogłyby one obejmować wymogi spójności z ogólnymi celami i strategią EIT, a także udokumentowanej najwyższej klasy wiedzy (lub istnienia jej potencjału) w ramach projektu, jak również środki zapewnienia przewidywanej jakości i wydajności projektu.

Każda wybrana już wspólnota wiedzy powoływałaby własną strukturę operacyjną w ogólnych ramach nakreślonych przez Radę Zarządzającą. Poziom niezależności i odpowiedzialności wspólnot wiedzy powinien być określony przez radę zarządzającą, przy czym powinny one cieszyć się znaczną autonomią i jak największą elastycznością wewnętrznej organizacji i swobodą zarządzania własnymi zasobami (finansowymi, ludzkimi i materialnymi). Jej krótko- i średnioterminowe cele powinno się określać na tle ogólnych ram wytyczonych przez Radę Zarządzającą, tak aby EIT jako całość zachowywał odpowiednią spójność wewnętrzną.

Celem jest uznanie innowacji za podstawę trójkąta wiedzy – a nie tylko konwencjonalne rozwiązanie końcowe w transferze technologii. W tym celu fachowa wiedza przedsiębiorców powinna być włączona we wszystkie aspekty badań i edukacji. Najwyższej klasy specjaliści i metody zarządzania dostarczane przez przedsiębiorstwa mogą stanowić bezpośredni wkład w badania i edukację. Programy nauczania mogą zawierać moduły zarządzania innowacją i szkolenia z przedsiębiorczości. Byłoby to pomocne dla budzenia ducha przedsiębiorczości absolwentów i badaczy, dając im umiejętności konieczne dla przekazywania wiedzy i działalności rozruchowej dla umożliwienia im wykorzystania w pełni innowacyjnego potencjału własnych badań. Co więcej, przedsiębiorstwa mogą również wnosić wkład do nauczania i fundować stypendia.

2.2. Rada zarządzająca

EIT powinien być zarządzany przez Radę Zarządzającą przy wsparciu własnych służb administracyjnych ograniczonych do ściśle niezbędnego minimum w rodzaju sekretariatu, obsługi prawnej i finansowej itp. Rada zarządzająca będzie określać ogólną politykę EIT i jego strategiczny harmonogram, wyznaczając główne obszary tematyczne, w których powinny się toczyć jego prace, oraz wybierać, ustanawiać, nadzorować i oceniać wspólnoty wiedzy. Będzie ona również ustalać ogólne reguły działania EIT i zapewniać koordynację między poszczególnymi wspólnotami wiedzy. Powinna ona również określać całkowity budżet EIT, przeznaczając go na rzecz wspólnot wiedzy na podstawie postępów zaobserwowanych w trakcie ich nadzorowania i oceny.

Skład Rady Zarządzającej musi zapewniać:

- najwyższą klasę wiedzy i niezależność EIT

- odpowiedzialność wobec źródeł funduszy oraz wobec całego społeczeństwa

- odpowiednie umiejętności kierownicze (w dziedzinie nauki i przedsiębiorczości)

- właściwe mechanizmy dialogu i wymiany informacji zwrotnych przy zaangażowaniu tak różnorodnych zainteresowanych stron

Rada zarządzająca powinna być nieliczna, a jej skład – wyważony, zapewniający równowagę doświadczeń w sferze nauki i przedsiębiorczości. Członków rady mianowałoby się imiennie, bez nadawania im funkcji przedstawicielskich. Radę mogłyby wspierać zewnętrzne komitety doradcze, uczestniczące w podejmowaniu przez nią decyzji.

Ważne jest również utrzymanie systematycznego dialogu rady zarządzającej z organizacjami partnerskimi wspólnot wiedzy. Są one w pewnym sensie „akcjonariuszami” całego przedsięwzięcia, i powinno się im zagwarantować, że ich głos zostanie zawsze wysłuchany przed podjęciem ważnej, strategicznej decyzji.

Proces wyboru członków rady zarządzającej powinien przebiegać w sposób przejrzysty, w oparciu wyłącznie o kryteria najwyższej klasy w nauce oraz innowacji. Właściwym wzorem może być tu procedura stosowana przy nominacji do rady naukowej Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (a mianowicie tzw. komitet identyfikacyjny pod przewodnictwem powszechnie szanowanej osobistości nauki).

3. Ustalenia między EIT a wspólnotami wiedzy w sprawie zatrudniania personelu

Jednym z głównych wyzwań stojących przed EIT są zasoby ludzkie. Jeśli ma on osiągnąć zamierzony cel doskonałości, musi być w stanie pozyskać najlepszych ludzi do swoich wspólnot wiedzy, a następnie zintegrować ich w skuteczne zespoły.

W swym lutowym komunikacie Komisja sugerowała, że osoby pracujące we wspólnotach wiedzy – badacze, wykładowcy i specjaliści pracujący nad innowacją lub transferem technologii – powinni być odelegowani do EIT i zatrudnieni przez Instytut. Wzbudziło to pewne obawy, że EIT mógłby jeszcze zwiększyć rozproszenie wyższego szkolnictwa w Europie, a nawet „kaperować” (czyli podbierać) najlepszych fachowców z ich obecnych ośrodków naukowych. Do tego wolno dopuścić; konieczne jest zatem pewne wyjaśnienie.

W rzeczywistości uniwersytety i międzynarodowe organizacje naukowe (a także przedsiębiorstwa) korzystają dziś z najróżniejszych sposobów utrzymania przy sobie i wynagrodzenia swoich pracowników. Powinny być one również dostępne dla EIT, w stosownych, ogólnych ramach. Do sposobów tych należą zatrudnienie bezpośrednie, zatrudnienie poprzez oddelegowanie (umowa o średnim terminie, na podstawie której specjalista pracuje przez określony czas w innej instytucji, przy rozmaitych możliwościach zorganizowania pracy i „prawa powrotu”), aż po luźne związki w rodzaju podwójnej przynależności (przy zachowaniu przez pracownika „macierzystej” placówki, jest on faktycznie związany również z drugą instytucją przyjmującą) czy formy zatrudnienia czasowego (np. na urlopie naukowym). Komisja proponuje, by EIT oraz wspólnoty wiedzy miały do swej dyspozycji wszystkie wymienione możliwości . Niemniej jednak dostateczne zaangażowanie pracowników wspólnot wiedzy w stosunku do samego EIT, jego tożsamości i na rzecz jego ciągłego powodzenia musi być zapewnione na etapie selekcji i istotnym będzie w tym względzie przyjęcie wspólnych ram zatrudnienia (dotyczące takich kwestii, jak wynagrodzenia, warunki zatrudnienia, ochrona praw własności intelektualnej itp.) W oparciu o te ramy wspólnoty wiedzy powinny cieszyć się swobodą samodzielnego organizowania zasobów ludzkich według własnych potrzeb.

4. Stopnie naukowe

EIT powinien mieć prawo nadawania stopni naukowych i wydawania dyplomów. Stanowiłyby one widoczny przejaw marki EIT, a także element zachęcający studentów i badaczy do uczestnictwa w jego programach. EIT musi działać jako biegun magnetyczny, skupiający najlepsze umysły z całego świata. Nadawanie stopni naukowych wysokiej próby pozwoliłoby na umocnienie jego tożsamości i nadałoby mu szeroką renomę, tym samym pozwalając mu pełnić rolę wzorca dla upowszechniania zmian w dziedzinie szkolnictwa wyższego Europy.

Prawny akt ustanawiający EIT powinien uprawniać do nadawania stopni naukowych i nakładać na radę zarządzającą obowiązek ustalenia procedur gwarantujących jakość kursów prowadzących do otrzymania stopnia. Do wykorzystania byłyby tu wzory stosowane w państwach członkowskich w kontekście procesu bolońskiego. Na tej podstawie państwa członkowskie powinny uznawać takie stopnie. Uznawanie stopni nadanych przez EIT w państwach członkowskich będzie sygnałem, że bariery dotyczące stopni naukowych, wciąż stanowiące istotną przeszkodę dla mobilności i tworzenia Europy opartej na wiedzy, są przeżytkiem. Umocni ono również status, rozpoznawalność i atrakcyjność EIT, zarówno na arenie europejskiej, jak i poza Unią, a także ułatwi mobilności studentów.

5. Korzyści z uczestnictwa

Kolejnym istotnym zagadnieniem w procesie konsultacji była kwestia korzyści i zalet uczestnictwa we wspólnocie wiedzy: dlaczego uniwersytet, ośrodek badawczy czy przedsiębiorstwo miałby dzielić się zasobami intelektualnymi (i, co nie mniej istotne, ludzkimi) ze wspólnotą wiedzy? Co, dajmy na to, mogłoby skłonić region, by zechciał wziąć udział w pracach EIT, udostępniając na przykład własny campus czy zaplecze badawcze?

Korzyści mogą być różne, jak różne są okoliczności. Następujące przykłady pomogą zilustrować możliwe do osiągnięcia korzyści:

- Dla aktywnego badawczo uniwersytetu o ogólnym profilu główną korzyść stanowić powinny dodatkowe możliwości przyspieszenia prac już wcześniej uznanych przez tę uczelnię za strategicznie istotne. EIT zapewniłby wspólnotom wiedzy dostęp do funduszy; uczestniczące uniwersytety i ośrodki badawcze mogłyby tym samym dokonać więcej i szybciej aniżeli bez tych dodatkowych zasobów. Co więcej, ścisłe partnerstwo w ramach wspólnoty wiedzy oraz zaangażowanie w jej pracę przedsiębiorstw pozwoliłyby na skuteczniejsze dzielenie się wiedzą i jej wykorzystanie poprzez innowację . Połączenie obu tych elementów nadałoby dodatkową skalę wysiłkom uniwersytetów i przedsiębiorstw, nawet tych najbardziej zaawansowanych, zapewniając wszystkim partnerom korzyści z całego procesu.

- Powyższe korzyści mogłyby osiągać również uniwersytety koncentrujące swoje najlepsze zasoby w jednej dziedzinie – w rodzaju uniwersytetów regionalnych lub nastawionych na innowację. EIT zapewniłby dostęp do uzupełniających funduszy służących do zbudowania potencjału infrastrukturalnego; poza tym, działalność edukacyjna EIT mogłaby zwiększyć atrakcyjność uniwersytetu będącego gospodarzem.

- Dla przedsiębiorstw i wyspecjalizowanych ośrodków badań, najbardziej atrakcyjne korzyści mogłyby pojawić się w dziedzinach o podwyższonym ryzyku i szczególnie niepewnych. W takich właśnie przypadkach zbiegają się dobro publiczne, które reprezentuje EIT, i komercyjne interesy przedsiębiorstw. Powinno to zachęcić przedsiębiorstwa do inwestycji i do bezpośredniego zaangażowania na wcześniejszym etapie niż mogłoby to normalnie mieć miejsce, lub do inwestowania w dziedziny bardziej długoterminowe i spekulacyjne. Jednocześnie działalność edukacyjna wspólnot wiedzy pozwoliłaby przedsiębiorstwom na przyczynienie się do kształcenia studentów i zbliżenie ich wiedzy do niezbędnej w chwili rozpoczęcia kariery zawodowej lub własnej działalności gospodarczej. Bliskie zaangażowanie przedsiębiorstw w określenie programu wspólnoty wiedzy pozwoliłoby na zapewnienie, że wyniki badań będą dla nich użyteczne, oraz na wsparcie powstawania nowych możliwości komercyjnych.

- Małe i średnie przedsiębiorstwa w regionach działania wspólnot wiedzy skorzystają z obecności zwiększonego nagromadzenia kapitału ludzkiego, możliwości wykorzystania usług technicznych zapewnianych przez EIT, możliwości uruchamiania nowych i zależnych przedsięwzięć, działalności w klastrach oraz ułatwionego dostępu do kapitału podwyższonego ryzyka.

- W ogólniejszej perspektywie, współpraca z EIT, a po pewnym czasie masa krytyczna własności intelektualnej nagromadzonej w ramach działalności EIT stanie się atrakcyjna dla potencjalnych uczestników w odpowiednich dziedzinach.

6. Inne kwestie

Następujące kwestie zostaną omówione szczegółowo w nadchodzących miesiącach, w trakcie opracowywania wniosku legislacyjnego.

6.1. Prawa własności intelektualnej

Ramowe ustalenia odpowiednich regulacji praw własności intelektualnej będą niezbędne, o ile EIT ma w swoim czasie doprowadzić do nagromadzenia masy krytycznej posiadanej i dzielonej przez siebie wiedzy, a także do propagowania jej wykorzystywania. Rada zarządzająca powinna określić globalne ramy, w których poszczególne wspólnoty wiedzy mogłyby rozwiązać to zagadnienie. Ramy te mogłyby przykładowo omawiać kwestie w rodzaju wymogu zachowania przez sam EIT pewnych praw, lub też dzielenia ich pomiędzy organizacje partnerskie i pracowników naukowych; lub też mógłby określić, kto jest upoważniony do negocjowania takich praw w imieniu wspólnoty wiedzy i EIT, itd. Odpowiednie zarysy wytycznych powinno się zawrzeć w akcie prawnym ustanawiającym EIT.

6.2. Podstawa prawna

Traktat o UE oferuje całą paletę możliwości znalezienia prawnej podstawy dla powołania EIT – poprzez postanowienia w sferze edukacji, badań czy konkurencyjności. Komisja rozważa obecnie najwłaściwszy wybór podstawy prawnej.

6.3. Finanse

Pogłębiona analiza finansowa zostanie przedstawiona jesienią w ramach oceny wpływu. Analiza ta będzie zawierała objaśnienia w dziedzinie procedur sprawozdawczych, zarządzania finansami oraz zagadnień kontroli dotyczące odpowiedzialności rady zarządzającej EIT. Pewne dodatkowe punkty powinny być w tym miejscu podkreślone:

- EIT, w zamierzeniu pełniący rolę wzorcowego ośrodka edukacji, badań i innowacji, wymagać będzie przeznaczenia znaczących funduszy publicznych na jego rozruch; w miarę rozwijania jego działalności oczekuje się większego napływu środków ze źródeł prywatnych.. Bliskie, długoterminowe związki z przedsiębiorstwami we wszystkich obszarach działania Instytutu powinny zachęcić do większego wkładu ze strony sektora prywatnego, jednak znaczące fundusze publiczne prawdopodobnie pozostaną istotną podstawą długoterminowego rozwoju skupisk kapitału intelektualnego.

- Komisja zakłada, że EIT będzie się rozwijał stopniowo. Oznacza to, że największe potrzeby finansowe byłyby skoncentrowane w końcowych latach okresu 2007-2013 i później, i prawdopodobnie również będą stopniowo narastać.

- Fundusze prywatne są kluczowe dla koncepcji EIT. EIT powinno się zatem zachęcić do stworzenia własnego kanału pozyskiwania funduszy, w rodzaju fundacji.

- Coraz większy udział w przychodach EIT powinien z czasem pochodzić z dochodów własnych wypracowanych w ramach kontraktów na badania i działalność edukacyjną.

7. Światowa atrakcyjność

Jednym z celów EIT jest osiągnięcie atrakcyjności dla studentów i badaczy z całego świata. Tylko w oparciu o światową renomę może on pozyskiwać studentów i badaczy z całej Europy i działać jako wzorcowy ośrodek wiedzy. Jak wskazuje doświadczenie, instytucje o światowej renomie mogą przyciągać znaczący odsetek studentów i badaczy spoza UE. Byłoby to zarówno miarą sukcesu jak też szansą dla UE, by wykorzystać umiejętności, które przywożą ze sobą obywatele państw spoza Unii – podobnie, jak to się czyni w USA. EIT powinien jednak mieć świadomość, że unikać należy nadmiernego drenażu mózgów z krajów mniej rozwiniętych, zmierzając natomiast do propagowania badań i innowacji w państwach trzecich poprzez odpowiednie połączenia.

Dwa podstawowe zagadnienia będą najprawdopodobniej mieć wpływ na ogólnoświatową atrakcyjność EIT dla studentów spoza UE oraz badaczy na każdym stopniu kariery naukowej. Pierwszym z nich jest akademicka wiarygodność kursów, stopni naukowych i programów badawczych. Międzynarodowa uznawalność jego tytułów, jakość badań i wyników oraz osiągnięcia w innowacji byłyby podstawowymi czynnikami pozwalającymi na przyciągnięcie studentów i badaczy spoza UE. Drugim istotnym zagadnieniem jest łatwość, z jaką dla zagranicznych kandydatów do studiów magisterskich lub doktoranckich bądź badaczy możliwe będzie włączenie się do prac EIT, a dla EIT – zatrudnienie obywateli państw trzecich we wspólnotach wiedzy. Przyspieszone i uproszczone krajowe procedury przyjmowania oraz formalności wizowe dotyczące studentów i badaczy spoza UE zostały już uzgodnione[9] i powinny zostać w krótkim czasie transponowane. Może również wystąpić konieczność zawarcia specjalnych porozumień wizowych. Zapewnienie wsparcia finansowego dla studentów i badaczy spoza UE umocniłoby światową atrakcyjność EIT. Rada zarządzająca EIT powinna rozważyć kwestię możliwości udzielania stypendiów i grantów na badania studentom i badaczom z zagranicy. Głównym kryterium, jak we wszystkim co dotyczy EIT, powinien być najwyższy poziom naukowy wyników.

8. Instytucja wspierająca inne instytucje i działania: związki z innymi działaniami UE w zakresie edukacji, badań i innowacji

Jak to już omawiano w poprzednim komunikacie, EIT został zaplanowany jako element całości skoordynowanych wysiłków na rzecz umacniania potencjału sektorów badawczego, edukacyjnego oraz innowacyjnego w kontekście dążenia do realizacji celów lizbońskich. Stanowi zatem uzupełnienie pozostałych działań służących utworzeniu przyjaznego środowiska dla badań, edukacji i innowacji. EIT powinien stać się głównym narzędziem w tym przyjaznym innowacji środowisku.

W odróżnieniu od pozostałych inicjatyw Wspólnoty, EIT ma być w zamierzeniu stałym organem, operatorem wiedzy – nie zaś narzędziem finansowania. Ma on integrować trzy elementy trójkąta wiedzy, przyjmując postawę uczestnictwa dla wykorzystania synergii tych trzech składników. W szczególności wspierać będzie strategiczne badania nastawione na rozwiązywanie problemów, jak również szkolenia absolwentów w dziedzinach istotnych dla przedsiębiorstw oraz przemysłu.

Na poziomie założeń polityki, rada zarządzająca powinna nawiązać regularny dialog z Europejską Radą ds. Badań Naukowych oraz innymi inicjatywami UE, takimi jak europejskie platformy technologiczne, wspólne inicjatywy technologiczne oraz sieci doskonałości, zmierzając do sformułowania własnej, stosownej i synergicznej polityki.

Na poziomie operacyjnym partnerstwa powinny na każdym szczeblu (od przygotowania wniosku o zakwalifikowanie partnerstwa jako wspólnoty wiedzy i zdefiniowania jego celów aż do ich wdrożenia po zakwalifikowaniu) być zachęcane do rozwijania współpracy z istniejącymi projektami i wykorzystywania ich wyników oraz najlepszych praktyk.

9. Kolejne kroki

Niniejszy dokument stanowi odpowiedź na prośbę wyrażoną przez Radę Europejską na jej wiosennym posiedzeniu. Przygotowując go, Komisja korzystała z dalszych informacji ze strony zainteresowanych stron oraz państw członkowskich.

Kolejne kroki polegać mają na ukończeniu prowadzonej obecnie oceny wpływu oraz przygotowaniu projektu aktu prawnego ustanawiającego EIT, który powinien zostać przyjęty jesienią tego roku. Tymczasem Komisja będzie dążyła do wyjaśnienia kwestii, które zostały omówione powyżej, ustali, w jakim zakresie powinno się w akcie ustanawiającym określać szczegóły, a na ile można je pozostawić uznaniu przyszłej rady zarządzającej. Komisja będzie zatem kontynuowała szerokie konsultacje z państwami członkowskimi oraz zainteresowanymi stronami w ciągu najbliższych miesięcy.

10. Wnioski

Przeprowadzona przez Komisję analiza podstaw wskazuje na trzy najważniejsze luki do wypełnienia. Są nimi: po pierwsze, rozdrobnienie sektorów wiedzy w UE w porównaniu do sytuacji w USA i kolejnych krajach wyrastających na konkurencję w skali światowej; po drugie, potrzeba zapewniania nowych wzorców do naśladowania opartych na najwyższej jakości, zdolnych do zainspirowania i poprowadzenia procesu trwałych zmian w istniejących organizacjach; i wreszcie po trzecie – potrzeba włączenia wymiaru przedsiębiorczości i innowacji do badań oraz kształcenia oraz konieczność rozwiązania problemu luki innowacyjnej.

Celem jest, aby EIT przyczyniał się do rozwiązywania tych trzech zagadnień. EIT dołączy do całej serii inicjatyw UE zmierzających do wypełnienia luki innowacyjnej, takich jak: siódmy ramowy program badań, a w szczególności Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERC), europejskie platformy technologiczne czy wspólne inicjatywy technologiczne; program uczenia się przez całe życie; program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji; program modernizacji uniwersytetów; oraz budzenie ducha przedsiębiorczości. EIT będzie nie tylko aktywny bezpośrednio jako doskonały podmiot działań w dziedzinie edukacji, badań i innowacji, ale posłuży jednocześnie za wzór do naśladowania jako nastawiona na konkurencję forma organizacji, stymulująca zmiany poprzez wskazywanie własnym przykładem nowego sposobu działania.

Jako europejska organizacja zdolna do promowania doskonałości, pozyskiwania talentów z całego świata i zapewniania europejskiego środowiska pracy dla studentów, badaczy i zarządzających innowacją, EIT będzie symbolem ponawianych wysiłków na rzecz stworzenia w Europie konkurencyjnego społeczeństwa opartego na wiedzy .

[1] COM(2005) 24, “Wspólne działania na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Nowy początek strategii lizbońskiej”, pkt 3.3.2.

[2] COM(2006) 77, „Wdrażanie odnowionego partnerstwa na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia: Utworzenie wzorcowego ośrodka wiedzy: Europejskiego Instytutu Technologii.

[3] Konkluzje Prezydencji, pkt 25.

[4] Dwa spotkania konsultacyjne z przedstawicielami państw członkowskich odbyły się 24 kwietnia oraz 17 maja 2006 r. Kolejne dwa spotkania konsultacyjne z przedstawicielami około 40 europejskich stowarzyszeń i organizacji reprezentujących rozmaite zainteresowane strony (uniwersytety, środowiska studenckie, badawcze, przedsiębiorstwa i regiony) w dniach 25 kwietnia i 18 maja br.

[5] Spotkanie miało miejsce 3 maja 2006 r.

[6] COM(2006)208, “Realizacja programu modernizacji dla uniwersytetów: edukacja, badania naukowe i innowacje”

[7] COM(2006) 33, Realizacja wspólnotowego programu lizbońskiego: Rozbudzanie ducha przedsiębiorczości poprzez edukację i kształcenie”

[8] Przykładowo: dziedziny w rodzaju nanotechnologii czy ekologicznej energii.

[9] Dyrektywa w sprawie szczególnej procedury przyjmowania obywateli państw trzecich w celu prowadzenia badań naukowych (Dyrektywa Rady 2005/71/WE z dnia 12 października 2005 r.) wraz z dwoma zaleceniami dotyczącymi wiz krótkoterminowych i przyjmowania obywateli państw trzecich podróżujących w ramach Wspólnoty w celu prowadzenia badań naukowych we Wspólnocie Europejskiej (Zalecenia 2005/761/WE i 2005/762/WE) zostały opublikowane w Dz.U. L 289 z dnia 3 listopada 2005 r.