[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 18.8.2008

KOM(2008) 519 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI

Roczne sprawozdanie na temat działalności Unii Europejskiej w dziedzinie badań naukowych i rozwoju technologicznego w 2007 r. [SEK(2008) 2380]

SPRAWOZDANIE KOMISJI

Roczne sprawozdanie na temat działalności Unii Europejskiej w dziedzinie badań naukowych i rozwoju technologicznego w 2007 r.

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

1. WPROWADZENIE

Niniejsze sprawozdanie roczne obejmuje osiągnięcia i działania podejmowane w 2007 r. Zostało ono sporządzone zgodnie z art. 173 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską[1].

Sprawozdaniu towarzyszy dokument roboczy służb Komisji, dostarczający bardziej szczegółowych informacji oraz danych statystycznych. Główne rozdziały dotyczą działalności i wyników osiągniętych w 2007 r. oraz rozwoju sytuacji w dziedzinie badań i rozwoju technologicznego (RTD) w państwach członkowskich Unii Europejskiej.

2. ROZWÓJ SYTUACJI W OBSZARZE POLITYKI: EUROPEJSKA PRZESTRZEń BADAWCZA (ERA)

Badania naukowe, a w szerszym rozumieniu trójkąt wiedzy, który tworzą badania naukowe, kształcenie i innowacje, stanowią jedną z podstaw odnowionej strategii lizbońskiej. Ogólne cele wyznaczone w ramach europejskiej polityki w dziedzinie badań na 2007 r. zostały osiągnięte dzięki nowej dynamice rozwoju europejskiej przestrzeni badawczej oraz sukcesom podczas pierwszego roku wdrażania siódmych programów ramowych (7PR WE i Euratom).

Cele polityki UE w dziedzinie badań w perspektywie średnio- do długoterminowej obejmują postęp w osiągnięciu wysokiego poziomu badań, zwiększenie skuteczności i efektywności europejskiego systemu badawczego, większą otwartość i zwiększenie atrakcyjności ERA oraz wypracowanie strategicznych partnerstw z państwami członkowskimi w obszarze międzynarodowej współpracy w dziedzinie nauki i techniki, jak również bliższe stosunki w dziedzinie badań z krajami sąsiednimi.

Podstawową inicjatywą polityczną Komisji w dziedzinie badań w 2007 r. było przyjęcie zielonej księgi „Europejska Przestrzeń Badawcza: Nowe perspektywy” [2]. Zapoczątkowała ona szeroko zakrojoną instytucjonalną i publiczną debatę na poziomie UE i szerszym, dotyczącą możliwych działań, które przyspieszyłyby utworzenie otwartej, konkurencyjnej i atrakcyjnej Europejskiej Przestrzeni Badawczej[3]. Podstawowym wydarzeniem była debata zainteresowanych stron zorganizowana przez Komisję Europejską i portugalską prezydencję UE w październiku 2007 r. w Lizbonie, poświęcona różnym wymiarom Europejskiej Przestrzeni Badawczej. Konsultacje i publiczna debata w dużym stopniu przyczyniły się do opracowania politycznych inicjatyw dla wszystkich wymiarów Europejskiej Przestrzeni Badawczej, co uwydatniono w zielonej księdze. Ich wyniki w pełni uwzględniono przy projektowaniu i opracowywaniu pięciu podstawowych inicjatyw Europejskiej Przestrzeni Badawczej na 2008 r.: 1) europejskie partnerstwo na rzecz naukowców; 2) ramy mające pomóc państwom członkowskim w dobrowolnym i elastycznym (na zasadzie „zmiennej geometrii”) opracowywaniu wspólnych programów badawczych; 3) odpowiednie ramy prawne mające ułatwić budowę i eksploatację paneuropejskiej infrastruktury badawczej; 4) strategiczne ramy europejskie na rzecz międzynarodowej współpracy w dziedzinie nauki i techniki; oraz 5) zalecenia Komisji i „kodeks praktyk” poświęcony zarządzaniu prawami własności intelektualnej w publicznych instytucjach badawczych.

Znaczenia Europejskiej Przestrzeni Badawczej dowodzi również pozycja Europy w badaniach naukowych, określona w publikacji przedstawiającej podstawowe dane liczbowe z dziedziny nauki i techniki w UE za 2007 r.[4]. Dane te uwydatniają konieczność podjęcia większych wysiłków w celu pokonania ogólnej stagnacji w wydatkach na badania i rozwój (1,84 % PKB w 2005 i 2006 r.) oraz zapewnienia postępu w realizacji „celu barcelońskiego”, który zakłada, że wydatki na działalność badawczą do 2010 r. osiągną poziom 3 % PKB.

Podstawowym problemem pozostaje dostępność zasobów ludzkich w dziedzinie nauki, zwłaszcza z powodu stopniowego starzenia się personelu naukowego w wielu państwach członkowskich. W UE-27 około 35 % wysoko wykwalifikowanych pracowników z sektora nauki i techniki należało w 2006 r. do grupy wiekowej między 45 a 64 rokiem życia, natomiast 31 % do grupy wiekowej od 25 do 34 roku życia. Kolejną cechą charakterystyczną w wymiarze globalnym jest zdolność USA do zwerbowania utalentowanych naukowców z całego świata. W 2004 r. 25 % spośród 400 000 zagranicznych pracowników naukowych i technicznych w USA wywodziło się z UE. W 2007 r. aktywnie kontynuowano działania podjęte w ramach strategii UE na rzecz mobilności i rozwoju kariery zawodowej naukowców. Obejmowały one rozszerzenie inicjatywy ERA-Link na sieci europejskich naukowców przebywających poza Europą (początkowo, czyli w 2006 r., inicjatywa dotyczyła naukowców przebywających w USA, natomiast w 2007 r. została rozszerzona na naukowców przebywających w Japonii) oraz dobrowolne podpisanie Europejskiej Karty i Kodeksu postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych przez blisko 700 organizacji badawczych. Równocześnie Komisja i państwa członkowskie zaangażowały się w opracowywanie odnowionego i wzmocnionego partnerstwa na rzecz lepszego kształcenia, rozwoju kariery i mobilności naukowców.

Kolejnym priorytetem jest osiągnięcie wysokiego poziomu badań finansowanych zarówno przez sektor prywatny, jak i z funduszy publicznych, gdyż ma to decydujące znaczenie dla konkurencyjności Europy. W tym kontekście, w kwietniu 2007 r. Komisja przyjęła komunikat „Poprawa transferu wiedzy między instytucjami badawczymi a przemysłem w całej Europie”[5]. Komunikat i towarzyszące mu wytyczne dostarczają publicznym instytucjom badawczym instrukcji mających na celu poprawę zarządzania własnością intelektualną i jej wykorzystywania, zwłaszcza w kontekście współpracy z przemysłem. Rada Europejska z czerwca 2007 r. z zadowoleniem przyjęła inicjatywę na rzecz Europejskiej Karty dotyczącej korzystania z własności intelektualnej będącej w posiadaniu instytucji badawczych i uniwersytetów (IP-Charter) w celu poprawy transferu wiedzy między środowiskami naukowymi a przemysłem[6].

3. DZIAłANIA UE W DZIEDZINIE BADAń NAUKOWYCH I ROZWOJU TECHNOLOGICZNEGO

3.1. Osiągnięcia w obszarze polityki

W celu zapewnienia postępu w tworzeniu Europejskiej Przestrzeni Badawczej, ograniczenia fragmentacji działalności badawczej w UE oraz stymulowania innowacji, w kontekście Europejskiej Przestrzeni Badawczej i określonych ram 7PR ustanowiono kilka inicjatyw, które są aktualnie realizowane .

Komisja przyjęła komunikat „Konkurencyjność europejskich regionów dzięki badaniom naukowym i innowacjom” [7] w celu zbadania możliwości osiągnięcia synergii między dostępnymi w UE instrumentami finansowania badań naukowych i innowacji oraz zanalizowania przeszkód, które zwykle stoją temu na przeszkodzie. Komisja zachęcała do lepszej koordynacji działań państw członkowskich i regionów w przygotowywaniu i wykorzystywaniu funduszy oraz rozpowszechnianiu dokładniejszych informacji o dostępnym finansowaniu i synergiach, zwłaszcza przez opracowanie Praktycznego przewodnika po finansowaniu.

Komisja przedstawiła także komunikat „Zamówienia przedkomercyjne”[8], ukierunkowany na promowanie zamówień publicznych w dziedzinie badań i innowacji, lepsze uświadomienie możliwości udzielania zamówień w dziedzinie badań i rozwoju w sposób zgodny z przepisami dotyczącymi zamówień i w formie, która nie stanowiłaby pomocy państwa.

Uruchomiono Europejskie Forum Filantropii i Finansowania Badań Naukowych , pełniące rolę platformy służącej badaniu dodatkowych sposobów finansowania badań naukowych i wymianie doświadczeń w obszarze filantropijnego finansowania tych badań[9].

Wkład w tworzenie ERA można również podkreślić w szczególnym obszarze, jakim jest energia termojądrowa. Podstawową inicjatywą polityczną w dziedzinie badań i rozwoju technologicznego w tym sektorze jest Międzynarodowy Eksperymentalny Reaktor Termojądrowy (ITER)[10]. Kluczowego kroku naprzód dokonano w październiku 2007 r., kiedy weszła w życie Umowa w sprawie ITER, w następstwie ratyfikowania jej przez wszystkie siedem stron (Euratom, Chiny, USA, Indie, Japonię, Koreę i Rosję). Euratom odgrywał główną rolę w utworzeniu Międzynarodowej Organizacji ITER, zapewniając wsparcie finansowe, organizacyjne i kadrowe. W 2007 r. powołano także Europejskie Wspólne Przedsięwzięcie na rzecz Realizacji Projektu ITER i Rozwoju Energii Termojądrowej, znane pod nazwą „Fusion for Energy”. Organizacja z siedzibą w Barcelonie będzie zarządzała wkładem UE w projekt ITER.

W ramach 7PR, decyzją Komisji 2007/134/WE z dnia 2 lutego 2007 r. ustanowiono Europejską Radę ds. Badań Naukowych [11] . ERBN to jedna z najważniejszych nowości 7PR, gdyż zapewnia wsparcie działalności naukowej na światowym poziomie prowadzonej zarówno przez indywidualnych badaczy, jak i zespoły naukowców o raz będzie pierwszą paneuropejską agencją finansującą pionierskie badania we wszystkich dziedzinach wiedzy, od nauk humanistycznych i społecznych do nauk przyrodniczych oraz fizycznych i inżynierii.

Jedną z innych inicjatyw wchodzących w zakres szerokiej strategii polityki w dziedzinie badań naukowych jest koordynacja Europejskich Platform Technologicznych (EPT). Aktualnie funkcjonują 34 z nich. EPT zwiększyły wysiłki ukierunkowane na wdrożenie swoich Strategicznych Programów Badań, korzystając z różnych źródeł finansowania, w tym do źródeł krajowych. Komisja zorganizowała dla liderów EPT dwa seminaria, które umożliwiły przedstawicielom przemysłu wymianę najlepszych praktyk i pozyskanie aktualnych informacji o inicjatywach politycznych UE mających znaczenie dla realizowanych przez nich prac.

Wspólne Inicjatywy Technologiczne (WIT) to kolejna duża innowacja uwzględniona w 7PR. Przewidują one nowe partnerstwa organizacji finansowanych ze środków publicznych i prywatnych, zaangażowanych w badania naukowe. 7PR określa pierwszy zestaw sześciu obszarów badawczych dla WIT. 20 grudnia 2007 r. Rada przyjęła cztery wnioski legislacyjne, po konsultacjach z Parlamentem Europejskim. Są to: „Innowacyjna medycyna”, „ARTEMIS” (inteligentne systemy wbudowane), „Czyste niebo” i „ENIAC” (podzespoły nanoelektroniczne)[12]. W 2007 r. Komisja przedłożyła również wniosek dotyczący wspólnej inicjatywy technologicznej w odniesieniu do ogniw paliwowych i wodoru. Przewiduje się, że wniosek zostanie przyjęty w 2008 r.

Chociaż wspólne inicjatywy technologiczne to z natury długoterminowe publiczno-prywatne partnerstwa w obszarze badań przemysłowych, to tak zwane inicjatywy na mocy artykułu 169 ukierunkowane są na większą integrację krajowych programów badawczych. W 2007 r. w ramach 7PR określono cztery inicjatywy, natomiast dwie z nich – „AAL” (dotycząca nowoczesnych technologii w służbie osobom starszym) i EUROSTAR (na rzecz MŚP prowadzących badania naukowe) mogą zostać objęte procedurą współdecyzji Rady i Parlamentu Europejskiego do lata 2008 r.

Kolejną interesującą inicjatywą 7PR jest Finansowy Instrument Podziału Ryzyka (RSFF). Jest to nowy instrument, opracowany wspólnie przez KE i Europejski Bank Inwestycyjny (EBI), mający na celu udzielanie kredytów na badania naukowe, rozwój technologiczny, demonstracje i działalność innowacyjną w sytuacjach wysokiego ryzyka. RSFF wprowadzono 5 czerwca 2007 r., natomiast pierwszą umowę podpisano 10 lipca 2007 r.

Ponadto 7PR otworzył szeroko drzwi dla współpracy międzynarodowej z krajami trzecimi, dopuszczając je do udziału w różnych szczególnych programach, ukierunkowanych zarówno pod względem geograficznym, jak i tematycznym. Na zaproszenia do składania wniosków w 2007 r. odpowiedziały organizacje z ponad 130 krajów. Oprócz tego podpisanie umów o stowarzyszeniu ze Szwajcarią, Izraelem, państwami EOG/EFTA (Islandią, Lichtensteinem i Norwegią), Turcją, Serbią, Chorwacją, Byłą Jugosłowiańską Republiką Macedonii i Albanią w danym okresie sprawozdawczym doprowadziło do imponującego rozszerzenia Europejskiej Przestrzeni Badawczej, w której naukowcy z 37 krajów mają takie same prawa i obowiązki, uczestnicząc w realizacji projektów badawczych 7PR. Plany KE ukierunkowane na dalsze otwieranie działalności badawczej na świat wyraźnie potwierdza ponadto wznowienie umowy o współpracy w dziedzinie nauki i techniki z Indiami oraz przystąpienie do negocjacji w sprawie umowy o współpracy w dziedzinie nauki i techniki z Nową Zelandią.

Ważnym osiągnięciem na poziomie europejskim było polityczne porozumienie z dnia 23 listopada 2007 r. w sprawie utworzenia Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii (EIT)[13], ukierunkowanego na większą integrację wszystkich elementów trójkąta wiedzy, czyli kształcenia, badań i innowacji. Porozumienie otworzyło drogę do sfinalizowania procedury przyjęcia oraz podjęcia dalszych działań w celu wyboru siedziby, powołania Rady Zarządzającej, ustalenia warunków finansowania i określenia obszarów tematycznych dla pierwszych wspólnot wiedzy i innowacji (WWiI).

Na koniec kwestia najważniejsza – badania naukowe zajmują aktualnie ugruntowaną pozycję w szerszej strategii lizbońskiej. W strategicznym sprawozdaniu z grudnia 2007 r. Komisja stwierdziła konieczność określenia wysiłków, jakie należy podjąć, by zrealizować cel w postaci inwestowania w badania 3 % PKB i kwestię tę należy uwzględnić w krajowych programach reform.

3.2. Realizacja programów ramowych

Siódmy program ramowy , o całkowitym budżecie ponad 50 mld EUR (7PR Euratom – 2,7 mld EUR na 5 lat), stanowi kluczowe narzędzie służące zaspokajaniu europejskich potrzeb w zakresie nowych miejsc pracy, zwiększenia konkurencyjności i zrównoważonego rozwoju oraz zapotrzebowania na badania naukowe w innych obszarach polityki wspólnotowej, jak również utrzymaniu przywództwa w światowej gospodarce opartej na wiedzy.

Siódmy program ramowy charakteryzuje znaczny wzrost w porównaniu z poprzednim programem ramowym (63 % według cen z 2007 r.), co odzwierciedla wysoki priorytet badań naukowych na poziomie UE.

Rok 2007 był pierwszym rokiem realizacji 7PR. Na 54 zaproszenia do składania wniosków otrzymano ponad 23 000 odpowiedzi od większej liczby uczestników (110 101). W wyniku procedury selekcji, do finansowania wybrano 2 854 wnioski (przy liczbie uczestników wynoszącej około 19 541).

Dziesięć obszarów tematycznych określonych w Programie współpracy odzwierciedla podstawowe dziedziny wiedzy i technologii, w których doskonałość badawcza ma szczególne znaczenie dla zwiększenia zdolności Europy do sprostania przyszłym wyzwaniom społecznym, gospodarczym oraz w sektorze zdrowia publicznego, środowiska i przemysłu. W 2007 r. złożono w sumie 8 030 wniosków, z których ponad 1 000 wybrano do finansowania.

Pierwszy rok formalnego funkcjonowania Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych w programie „Pomysły” („Ideas”) charakteryzowało utworzenie struktur zarządczych i organizacyjnych oraz organizacja pierwszych zaproszeń do składania wniosków – tzw. „Starting Grants” (dotacje dla początkujących badaczy), ukierunkowanych na wspieranie naukowców w początkowym etapie ich kariery. W odpowiedzi na pierwsze zaproszenie wpłynęło 9 167 wniosków, co dowodzi dużego zainteresowania tą nową inicjatywą. Prawie 300 z nich wybrano do finansowania.

Program „Ludzie” („People”) wspiera cały zakres działań sprzyjających szkoleniu naukowców i ich współpracy sieciowej, rozwojowi kariery, uczeniu się przez całe życie oraz partnerstwom środowisk naukowych i przemysłowych . W 2007 r. złożono 4 195 wniosków, z których wybrano ponad 1 000.

Program „Możliwości ” („Capacities”) ukierunkowany jest na zapewnienie europejskiej wspólnocie badawczej możliwie najlepszych zasobów i warunków. Wpłynęły w sumie 1 753 wnioski dotyczące różnych form działalności w ramach programu, z których wybrano około 300 .

W odniesieniu do 7PR Euratom złożono 57 wniosków dotyczących ochrony przed rozszczepianiem jąder atomowych i promieniowaniem, z których 15 wybrano do finansowania.

Na koniec, podsumowując realizację siódmego programu ramowego należy zwrócić uwagę, że chociaż został przyjęty pod koniec 2006 r., to w 2007 r. podpisano 975 umów.

4. POSTęPY W PAńSTWACH CZłONKOWSKICH ORAZ ZASTOSOWANIE OTWARTEJ METODY KOORDYNACJI

4.1. Otwarta metoda koordynacji wspierająca realizację celów z Barcelony

W dziedzinie działalności badawczej i rozwoju (R&D) otwartą metodę koordynacji (OMC) wprowadzono w następstwie planu działania na rzecz realizacji celu barcelońskiego[14]. W związku z pozytywnymi wynikami pierwszych dwóch cykli OMC (2003-2006), Komitet Badań Naukowo-Technicznych (CREST) zapoczątkował trzeci cykl w październiku 2006 r. Powołano grupy robocze CREST ds. koordynacji programu ramowego i funduszy strukturalnych, internacjonalizacji R&D, kombinacji środków politycznych oraz R&D w usługach. Kluczowym wydarzeniem trzeciego cyklu OMC było spotkanie komitetu CREST dnia 6 lipca 2007 r. na poziomie dyrektorów generalnych. Spotkanie poświęcone było omówieniu postępów w realizacji celu 3 % oraz priorytetowych działań na rzecz rozwoju Europejskiej Przestrzeni Badawczej. W grudniu 2007 r. zapoczątkowano czwarty cykl, koncentrujący się na uniwersytetach, ośrodkach kompetencji w przemyśle, internacjonalizacji R&D oraz kontynuacji wzajemnej weryfikacji kombinacji środków politycznych (prowadzonej przez Austrię i Bułgarię).

W uzupełnieniu do prac grup roboczych, CREST prowadzi coroczną akcję poświęconą wzajemnemu uczeniu się na podstawie krajowych programów reform w kontekście odnowionej strategii lizbońskiej. W 2007 r. akcja koncentrowała się na postępie, którego dokonano w ramach realizacji celu w obszarze krajowych publicznych i prywatnych inwestycji w działalność badawczą i rozwój, na przeszkodach utrudniających reformę publicznego sektora badań oraz strategiach i wyzwaniach związanych z otwarciem krajowych systemów badawczych na ERA.

Stworzono system OMC-NET w celu wspomagania działalności w obszarze wzajemnego uczenia się i koordynacji polityki, prowadzonej przez mniejsze grupy państw członkowskich lub ich regionów w odniesieniu do zagadnień politycznych będących przedmiotem szczególnego zainteresowania dla tych grup. We wrześniu 2007 r. zapoczątkowano nową procedurę zaproszenia do składania wniosków.

4.2. T endencje w zakresie publicznych i prywatnych inwestycji w badania naukowe

Intensywność działań badawczych i rozwoju (R&D)

Wydatki brutto na badania i rozwój (GERD) w UE-27 w 2006 r. wyniosły 1,84 % PKB, tak samo jak w 2005 r. Intensywność działań badawczych i rozwoju w UE-27 od 2000 r. wahała się w granicach zaledwie ułamka dziesiętnego: od 1,79 % w latach 1996-98 do 1,88 % w 2002 r. Stagnacja intensywności R&D na poziomie UE-27 maskuje bardziej dynamiczny i kontrastujący obraz na poziomie państw członkowskich.

Państwa członkowskie o mniejszej intensywności R&D (nowe państwa członkowskie, Grecja, Portugalia, Włochy, Hiszpania, Irlandia) wykazały ogólnie w tym obszarze znaczny wzrost (w niektórych państwach członkowskich był on spory po 2003 r.), przy czym godnymi uwagi wyjątkami są Polska, Bułgaria, Słowacja i Grecja, które w sposób niepokojący pozostają w tyle. Mając na uwadze, że łatwiej osiągnąć znaczny wzrost intensywności R&D, zaczynając od bardzo niskich wartości typowych dla nowych państw członkowskich lub od stosunkowo niskich wartości odnotowanych w Irlandii i Hiszpanii, to wartości te dowodzą możliwości zwiększenia intensywności R&D, nawet w warunkach silnego wzrostu PKB.

Spośród państw członkowskich o większej intensywności R&D postępu udało się dokonać tylko Austrii oraz, w mniejszym stopniu, Danii. Intensywność R&D w Szwecji i Finlandii przekracza już 3 %, lecz nadal pozostaje poniżej celów na poziomie 4 %, jakie wyznaczyły sobie te państwa.

Wzrost intensywności R&D można zatem odnotować niemalże wyłącznie w państwach członkowskich, w których ta intensywność jest mniejsza. Dlatego postęp w kierunku wyższych poziomów intensywności R&D w UE-27 charakteryzuje w większości zjawisko zmniejszania dystansu. Wykres 4.2 ukazuje postęp każdego państwa członkowskiego w okresie obejmującym lata 2000-2006 (kolor szary) w stosunku do postępu, jakiego te kraje muszą dokonać, by osiągnąć cel, który sobie wyznaczyły (kolor niebieski).

[pic]

Żródło: DG ds. Badań Naukowych |

Dane: Eurostat, państwa członkowskie |

Uwagi: (*) IT, PT, UK: 2005, AT, FI: 2007 |

(1) IT, PT, UK: 2000-2005, AT, FI: 2000-2007; EL, SE: 2001-2006; HU, MT: 2004-2006. |

(2) IT, PT: 2005-2010; UK: 2005-2013; FR: 2006-2012; EL: 2006-2015; AT: 2007-2010; FI 2007-2011. |

(3) UE-27 nie obejmuje BG. |

(4) IE: Cel w zakresie intensywności R&D na 2010 r. określiła DG ds. Badań Naukowych. |

(5) BG nie ustaliła celu w zakresie intensywności R&D. |

To zmniejszanie dystansu przez państwa członkowskie o mniejszej intensywności R&D, wraz z postępem w Austrii i Danii, nie wpływa zbytnio na sumaryczną intensywność R&D UE-27, uwzględniając PKB tych państw w całkowitym PKB UE-27. Dla kontrastu, blok starych państw członkowskich, w tym Francja, Wielka Brytania, Niemcy i Włochy, mający w sumie znaczny udział w PKB UE, nie był w stanie zwiększyć swojej intensywności R&D[15]. W konsekwencji, dotychczasowy postęp w kierunku realizacji celu 3 % dla wszystkich 27 państw członkowskich UE był ograniczony. Należy koniecznie zwrócić uwagę, że nawet jeżeli wszystkie państwa członkowskie zrealizowałyby ich odnośne cele w 2010 r., to intensywność R&D dla UE-27 w 2010 r. wyniosłaby 2,51 %, czyli poniżej celu 3 % ustalonego na poziomie europejskim. Ujmując inaczej, cele wyznaczone przez państwa członkowskie nie wystarczają do realizacji ogólnego celu 3 % w 2010 r. dla całej UE.

Źródła finansowania

Finansowanie GERD przez rząd w 2005 r.[16] wyniosło 0,63 % PKB, przez przedsiębiorstwa –1 % PKB, ze źródeł zagranicznych – 0,16 % PKB, natomiast przez inne krajowe źródła (prywatne nienastawione na zysk oraz wyższe uczelnie) – 0,04 % PKB. Zgromadzone dane statystyczne nie uwzględniają podziału funduszy R&D ze źródeł zagranicznych na publiczne i prywatne, zatem nie można dokładnie wskazać części funduszy pochodzących ze źródeł publicznych i prywatnych.

Od 2000 r. większość państw członkowskich (17) zwiększyła intensywność bezpośredniego wsparcia R&D przez rządy (finansowanie R&D przez rządy w stosunku procentowym do PKB). Dowodzi to ich zaangażowania w zwiększenie intensywności R&D. Wzrost ten odnotowano w szczególności w większości państw członkowskich, które zmniejszają dystans w tym obszarze. Postęp w bezpośrednim finansowaniu R&D przez rządy odnotowano jednak także w państwach członkowskich o intensywności R&D na poziomie pośrednim lub w stanie stagnacji (Francja, Belgia, Wielka Brytania i Niderlandy), zwłaszcza we Francji. Postęp ten jednak osłabia w tych krajach nieco mniejsza intensywność finansowania R&D przez przedsiębiorstwa.

Intensywność wsparcia R&D przez przedsiębiorstwa (finansowanie R&D przez przedsiębiorstwa w stosunku procentowym do PKB) zwiększyła się niemal wyłącznie w państwach członkowskich, w których intensywność ta była na niskim lub bardzo niskim poziomie (Estonia, Łotwa, Cypr, Portugalia, Węgry, Republika Czeska, Hiszpania, Słowenia, Litwa, Bułgaria). W krajach o wysokim poziomie wsparcia R&D przez przedsiębiorstwa, takich jak Szwecja, Finlandia, Niemcy i Dania, intensywność tego wsparcia zmalała (Szwecja) lub znajduje się w stanie stagnacji. Jedynym wyjątkiem jest Austria. Taka sama sytuacja ma miejsce w krajach o średnim poziomie wsparcia R&D przez przedsiębiorstwa (Wielka Brytania, Niderlandy, Belgia, Luksemburg i Francja). Żadnemu z tych państw członkowskich nie udało się zwiększyć intensywności finansowania R&D przez przedsiębiorstwa. Intensyfikację finansowania R&D w UE charakteryzuje przeważnie zjawisko zmniejszania dystansu.

Odpowiednie statystyki Eurostatu obejmują dane o inwestycjach z funduszy strukturalnych i koniecznie należy zwrócić uwagę na wkład polityki spójności w intensywność inwestycji na działalność R&D w nowych państwach członkowskich. Średni wkład z funduszy strukturalnych w okresie obejmującym lata 2004-2006 wyniósł 157,4 mln EUR, w związku z czym średnia kwota rocznych inwestycji krajowych wyniosła 69,6 mln EUR. Oczekuje się, że w okresie obejmującym lata 2007-2013 inwestycje takie w nowych państwach członkowskich wzrosną na tyle, że roczna średnia wyniesie 2,7 mld EUR (2,9 mld EUR z Bułgarią i Rumunią).

4.3. Tendencje w zakresie polityki w dziedzinie badań naukowych

Krajowe polityki na rzecz R&D w 2007 r. nadal rozwijały się w kierunku kombinacji różnych środków politycznych. W celu uwzględnienia podstawowych determinantów wzrostu gospodarczego państwa członkowskie formułowały polityki na podstawie kombinacji rozmaitych środków politycznych, opracowując nowe strategie wymagające zaangażowania różnych ministerstw lub zmieniając strukturę instytucjonalną stosowaną na potrzeby polityki w dziedzinie R&D, na przykład przez łączenie ministerstw zajmujących się badaniami, kształceniem, zatrudnieniem, handlem i przemysłem.

Reformy w obszarze polityki dotyczącej R&D były dotychczas opracowywane prawie wyłącznie z perspektywy krajowej. Mając jednak na uwadze coraz częstsze wzajemne powiązania systemów R&D ważne jest, by krajowi decydenci polityczni w sposób wyraźny uwzględniali w politykach krajowych również perspektywę europejską w celu zapewnienia jak największego pożytku ze współdziałania oraz korzyści niekontrolowanych. Zwiększy to efektywność systemów krajowych, natomiast w kontekście inicjatywy tworzenia Europejskiej Przestrzeni Badawczej znacznie przyczyni się do stworzenia jednego systemu badawczego całej UE, która zyska pozycję poważnego konkurenta na arenie światowej. W strategicznym sprawozdaniu za 2007 r. Komisja zwróciła szczególną uwagę na europejski wymiar działalności badawczej prowadzonej na poziomie krajowym. Oczekuje się, że państwa członkowskie wskażą w swoich krajowych programach, w jaki sposób ich strategie zapewniają wkład do Europejskiej Przestrzeni Badawczej.

Państwa członkowskie nadal przywiązują szczególną wagę do zwiększenia jakości publicznych badań naukowych. W tym kontekście kilka państw członkowskich prowadzi restrukturyzację podmiotów zajmujących się badaniami, podyktowaną ogólnie koniecznością dostosowania publicznych badań realizowanych w poszczególnych krajach do najwyższych standardów na skalę światową.

Podstawowym instrumentem rządów mającym stymulować prywatne inwestycje w R&D pozostają zachęty podatkowe dla przedsiębiorstw inwestujących w działalność badawczą i rozwój. W ostatnich latach zachęty podatkowe wprowadziło wiele państw członkowskich UE, natomiast inne wzmocniły systemy już istniejące. Państwa członkowskie, które aktualnie nie posiadają takich systemów, jak Niemcy, Finlandia i Szwecja, wyrażają coraz większe zainteresowanie ich zastosowaniem w celu stymulowania działalności badawczo-rozwojowej w MŚP oraz sprzyjania współpracy publicznych instytucji badawczych z przemysłem. Francja, Belgia, Niderlandy i Hiszpania stosują podatkowe zachęty do prowadzenia działalności badawczo-rozwojowej w formie ulg w zakresie obciążeń socjalnych.

W tym samym kontekście wyraźnie daje się zauważyć coraz większa rola polityki spójności w finansowaniu R&D, zwłaszcza w niektórych nowych państwach członkowskich. Dla wielu krajów o niskim poziomie finansowania ważna jest możliwość efektywnego wykorzystania funduszy strukturalnych przeznaczonych na badania i innowacje.

5. PERSPEKTYWY NA PRZYSZłOść

Wszystkie te osiągnięcia stanowiły przygotowanie do roku 2008, będącego drugim rokiem realizacji 7PR oraz rokiem istotnych nowych zmian dla ERA.

Zielona księga „Europejska Przestrzeń Badawcza” przyczyniła się do zaplanowania pięciu inicjatyw w obszarze ERA, które mają zostać przedstawione w 2008 r. Ponadto, w ramach słoweńskiej Prezydencji w UE zostanie zapoczątkowany „proces ljubljański”. Będzie on miał na celu stworzenie długoterminowej wspólnej wizji Europejskiej Przestrzeni Badawczej przy współudziale państw członkowskich i Komisji oraz dużym wsparciu ze strony zainteresowanych podmiotów i obywateli.

6. ŹRÓDłA DODATKOWYCH INFORMACJI

Więcej szczegółów zawiera dokument roboczy Komisji dołączony do niniejszego sprawozdania. Dalsze informacje oferują następujące źródła, udostępnione do wiadomości publicznej:

- Roczne sprawozdania monitorujące w zakresie programu ramowego oraz programów szczegółowych, stanowiące zwięzłe, niezależne podsumowanie postępów i jakości środków podejmowanych w celu realizacji programów.

- Sprawozdania z pięcioletniej oceny dotyczące realizacji i osiągnięć działań badawczych Wspólnoty w okresie poprzednich pięciu lat.

- Corocznie publikowane sprawozdania z najważniejszymi danymi, zawierające zestaw wskaźników umożliwiających dokonanie oceny pozycji Europy w dziedzinie nauki, technologii i innowacji.

- Statystyki dotyczące nauki i techniki w Europie (publikowane przez Eurostat): statystyki dotyczące budżetu, wydatków, personelu naukowego i patentów w zakresie badań i rozwoju w państwach członkowskich, z podziałem na regiony.

- Prace badawcze i analizy publikowane w związku ze wspólnotowymi programami RTD, zajmujące się kwestiami odpowiadającymi poszczególnym dziedzinom RTD objętym przez te programy.

Większość wyżej wymienionych materiałów można uzyskać lub zamówić na stronach internetowych Komisji:

- Portal Unii Europejskiej, EUROPA: http://europa.eu/index_en.htm

- Strona serwisu CORDIS zawierająca wyczerpujące informacje na temat programu ramowego RTD: http://cordis.europa.eu

- Strona serwisu CORDIS zawierająca informacje o ERAwatch: http://cordis.europa.eu/erawatch/

- Strona Dyrekcji Generalnej ds. Badań Naukowych:http://ec.europa.eu/dgs/research/index_en.html

- Strona Dyrekcji Generalnej ds. Społeczeństwa Informacyjnego:http://ec.europa.eu/dgs/information_society/index_en.htm

- Strona Dyrekcji Generalnej ds. Przedsiębiorstw:http://ec.europa.eu/enterprise/index_en.htm

- Strona Dyrekcji Generalnej ds. Energii i Transportu: http://ec.europa.eu/dgs/energy_transport/index_en.html

- Strona Wspólnego Centrum Badawczego (WCB): http://www.jrc.ec.europa.eu

- Strona Eurostatu: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/

[1] „Na początku każdego roku Komisja przedstawia sprawozdanie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie. Sprawozdanie to zawiera zwłaszcza informację o działaniach w zakresie badań, rozwoju technologicznego oraz upowszechniania wyników w roku poprzednim oraz program pracy na rok bieżący.”

[2] COM(2007)161 z 4.4.2007.

[3] http://ec.europa.eu/research/era/index_en.html

[4] http://ec.europa.eu/invest-in-research/pdf/download_en/keyfigures_071030_web.pdf

[5] COM(2007)182 z 4.4.2007.

[6] http://www.consilium.europa.eu/ueDocs/cms_Data/docs/pressData/en/ec/94932.pdfCOM(2007)182 z 4.4.2007.

[7] COM (2007) 474 z 16.8.2007.

[8] COM(2007)799 z 14.12.2007.

[9] http://ec.europa.eu/invest-in-research/policy/philanthropy_en.htm

[10] COM(2006)458 z 14.8.2006.

[11] Dz.U. L57 z 24.2.2007.

[12] Dz.U. L30 z 4.2.2008.

[13] Dz.U. L97 z 9.4.2008.

[14] COM(2003)226 z 4.6.2003.

[15] Udział w PKB UE-27 11 państw członkowskich o wysokim lub bardzo wysokim wzroście intensywności R&D wynosi zaledwie 16 %, natomiast udział w PKB UE-27 16 państw członkowskich o ograniczonym lub ujemnym wzroście intensywności R&D wynosi 84 %.

[16] Ostatni rok, za który dostępny jest podział według źródeł finansowania.