zmieniająca decyzję 2003/76/WE ustanawiającą środki niezbędne do wykonania Protokołu załączonego do Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską w sprawie skutków finansowych wygaśnięcia Traktatu EWWiS i w sprawie Funduszu Badawczego Węgla i Stali

UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

W dniu 4 października 2016 r. Unia Europejska ratyfikowała porozumienie paryskie, zobowiązując się przyczynić do powstrzymania wzrostu temperatury na świecie do poziomu znacznie poniżej 2 °C i podjąć dalsze działania na rzecz ograniczenia tego wzrostu do 1,5 °C. W następstwie tego międzynarodowego zobowiązania UE wraz z państwami członkowskimi uzgodniła ambitny zestaw celów mających na celu zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 80–95 % do 2050 r. i o 40 % do 2030 r.

W listopadzie 2018 r. Komisja przedstawiła długoterminową wizję strategiczną dobrze prosperującej, nowoczesnej, konkurencyjnej i neutralnej dla klimatu gospodarki do 2050 r. – „Czysta planeta dla wszystkich”. W odpowiedzi na prośby Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej Komisja przedstawiła w swoim komunikacie szereg środków m.in. w celu zbadania, w jaki sposób aktywa Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali w likwidacji mogłyby wesprzeć przełomowe technologie w zakresie produkcji stali o niemal zerowej emisji dwutlenku węgla.

Zgodnie ze swoją długoterminową wizją Komisja opublikowała w grudniu 2019 r. komunikat w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu. Wśród środków, które należy podjąć, Komisja umieściła obniżenie emisyjności sektora stali wysoko na liście priorytetów politycznych i jest zdecydowana zbadać, czy część finansowania w ramach Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali w likwidacji może zostać wykorzystana na wsparcie procesów produkcji stali o niemal zerowej emisji dwutlenku węgla do 2030 r. W nadchodzących dziesięcioleciach Europie potrzeba 175–290 mld EUR dodatkowych inwestycji rocznie. W tym kontekście, w ramach planu inwestycyjnego na rzecz Europejskiego Zielonego Ładu, Komisja proponuje zmianę podstawy prawnej Funduszu Badawczego Węgla i Stali w celu zachęcenia do skierowania kapitału prywatnego na projekty ekologiczne.

Program badawczy Funduszu Badawczego Węgla i Stali (FBWiS) to unijny program finansowania, w ramach którego finansowane są projekty badawcze w sektorach węgla i stali. FBWiS ma swoją własną podstawę prawną poza wieloletnimi ramami finansowymi. Po wygaśnięciu Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (EWWiS) w 2002 r. oraz na mocy protokołu nr 37 załączonego do Traktatów UE państwa członkowskie utworzyły nowy „Fundusz Badawczy Węgla i Stali” (FBWiS) stanowiący kontynuację programów badań i rozwoju technicznego w dziedzinie węgla i stali Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali. Program badawczy FBWiS zapewniał rocznie około 40 mln EUR na finansowanie badań i innowacji w sektorach związanych z węglem i stalą (27,2 % dla sektora węgla i 72,8 % dla sektora stali), kojarząc partnerów przemysłowych, MŚP, wiodące ośrodki badawcze i szkoły wyższe w całej Unii Europejskiej w celu rozwijania wiedzy i wspierania innowacji. Jego działalność była finansowana z przychodów generowanych przez aktywa EWWiS w likwidacji, zgodnie z art. 1 ust. 2 protokołu nr 37. W celu zminimalizowania wpływu wahań na rynkach finansowych na finansowanie badań stosuje się mechanizm wygładzania. Jednak w związku ze spadkiem przychodów z zarządzania aktywami wkład do budżetu FBWiS z dochodu netto oraz z mechanizmu wygładzania, spadł z 42 mln EUR w 2017 r. do 12 mln EUR w 2019 r. W 2017 r. Komisja zaproponowała wykorzystanie umorzeń i nakazów odzyskania środków w celu zwiększenia budżetu do poziomu 40 mln EUR do 2020 r. W kwietniu 2018 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję ustawodawczą [P8_TA (2018)0061] towarzyszącą zgodzie na decyzję Rady 2018/599, która miała na celu zezwolenie na wykorzystanie wszystkich umorzeń i nakazów odzyskania środków wydanych w ramach programu „Funduszu Badawczego Węgla i Stali” od 2003 r. W rezolucji tej Parlament Europejski wezwał do bardziej aktywnego zarządzania aktywami EWWiS w likwidacji, a nawet wykorzystania części tych funduszy na projekty na dużą skalę na rzecz ekologicznej i konkurencyjnej stali europejskiej.

Jak już przyznano, roczne finansowanie w wysokości co najmniej 40 mln EUR jest niezbędne do skutecznego wdrożenia programu badawczego FBWiS. Jednak przy obecnej stopie procentowej, biorąc pod uwagę wyczerpanie zasobów dostępnych w celu zastosowania mechanizmu wygładzania i w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa, trudno będzie wygenerować odpowiednie roczne stopy zwrotu z zainwestowanych aktywów w perspektywie krótko- i średnioterminowej.

W niedawnym przeglądzie przeprowadzonym przez Trybunał Obrachunkowy w odniesieniu do Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali stwierdzono, że nie można już zapewnić trwałego finansowania FBWiS wyłącznie w oparciu o dochody z tytułu zarządzania aktywami w obecnym środowisku stóp procentowych. Trybunał Obrachunkowy zasugerował w szczególności, że wprowadzenie zmian w wytycznych finansowych jest sprawą pilną, a w ramach ich przeglądu należy określić sposób na zwiększenie produktywności kapitału EWWiS w likwidacji w oparciu o programy ramowe UE w zakresie badań naukowych.

W czerwcu 2019 r. grupy doradcze ds. węgla i stali (CAG i SAG) wezwały do dokonania przeglądu podstawy prawnej w celu zapewnienia kontynuacji programu przy jednoczesnym dostosowaniu celów do obecnych potrzeb sektora. Jednocześnie poparły one stopniowe wykorzystanie części aktywów, odpowiadającej w przybliżeniu jednej trzeciej (czyli około 50–70 mln EUR rocznie w latach 2021–2027) na finansowanie projektów badawczych w sektorze węgla i stali, w synergii z mechanizmem sprawiedliwej transformacji, inicjatywą na rzecz regionów górniczych w okresie transformacji, programem „Horyzont Europa” i funduszem innowacyjnym. W dniu 25 czerwca 2019 r. doraźna wspólna grupa CAG-SAG zatwierdziła otwarcie aktywów EWWiS.

W sektorach energochłonnych badania naukowe i innowacje umożliwiają rozwój i demonstrację instalacji w odpowiedniej skali w celu przetestowania wszystkich danych technicznych i ekonomicznych, dzięki czemu ryzyko związane z przemysłowym lub komercyjnym zastosowaniem technologii jest minimalne. W komunikacie dotyczącym Europejskiego Zielonego Ładu z 2019 r. zaproponowano wsparcie przełomowych technologii czystej stali, dzięki którym najpóźniej w 2030 r. będzie możliwe rozpoczęcie bezemisyjnej produkcji stali oraz zbadanie, czy można wykorzystać na ten cel część funduszy pozostałych po Europejskiej Wspólnocie Węgla i Stali. W ramach Funduszu Badawczego Węgla i Stali szczególną uwagę poświęci się opracowaniu czystej produkcji stali, co stanowiłoby punkt przełomowy pozwalający skierować inne sektory energochłonne, takie jak sektor chemikaliów i cementu, na drogę do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r.

W związku z tym przegląd podstawy prawnej FBWiS nabrał znaczenia, pilności i ambicji.

W niniejszym wniosku proponuje się zatem zmianę obecnej decyzji. Jego celem jest umożliwienie sprzedaży części aktywów EWWiS w likwidacji w okresie 2021–2027 w celu zapewnienia rocznego przydziału dla FBWiS w wysokości 111 mln EUR rocznie. W ramach tego rocznego przydziału nadal wspierane będą badania oparte na współpracy prowadzone w sektorach związanych z węglem i stalą w ramach programu badawczego Funduszu Badawczego Węgla i Stali, a także przełomowe technologie prowadzące do niemal bezemisyjnej produkcji stali do 2030 r. oraz projekty badawcze w sektorze węgla, dotyczące zarządzania sprawiedliwą transformacją wcześniej działających kopalni węgla lub zamykanych kopalni węgla oraz powiązaną infrastrukturą zgodnie z mechanizmem sprawiedliwej transformacji i zgodnie z art. 4 ust. 2. W szczególności w przypadku sektora związanego z przemysłem stali Komisja będzie dążyć do wspierania projektów badawczych poprzez specjalne, współprogramowane partnerstwo na rzecz czystej stali, w synergii z innymi programami Unii Europejskiej, w szczególności z programem ramowym w zakresie badań naukowych i innowacji.

Europejskie partnerstwo publiczno-prywatne uznaje się za wartościowe narzędzie wspierania rozwoju i realizacji działań badawczych o strategicznym znaczeniu, aby umożliwić Unii stawienie czoła globalnym wyzwaniom i utrzymanie konkurencyjności.

Proponowane zmiany umożliwiające wykorzystanie, w razie konieczności, aktywów funduszu w celu zapewnienia rocznego przydziału środków w wysokości 40 mln EUR i finansowania projektów w zakresie badań naukowych i innowacji o dużej skali.

Proponuje się zmianę decyzji 2003/76/WE w celu zapewnienia do 2027 r. rocznego przydziału na rzecz FBWiS, który będzie wykorzystany w następujący sposób: 40 mln EUR rocznie na finansowanie badań opartych na współpracy prowadzonych w sektorach węgla i stali, a pozostałe 71 mln EUR na finansowanie przełomowych technologii niemal bezemisyjnej produkcji stali oraz projektów badawczych w zakresie zarządzania sprawiedliwą transformacją wcześniej działających kopalni węgla lub zamykanych kopalni węgla oraz powiązaną infrastrukturą zgodnie z mechanizmem sprawiedliwej transformacji. Te przydziały oraz powiązane płatności powinny być generowane z przychodu netto z inwestycji oraz, w razie konieczności, z wpływów uzyskanych ze sprzedaży aktywów.

Taki przydział powinien zostać wyraźnie zapisany w decyzji, aby zapewnić przewidywalny przepływ zasobów, w skali wystarczającej do zapewnienia ciągłości pożądanego wsparcia na rzecz badań opartych na współpracy prowadzonych w sektorach stali i węgla.

Do tej pory aktywami EWWiS w likwidacji zarządzano zgodnie z założeniem, że projekty badawcze byłyby finansowane ze zwrotu z zainwestowanych aktywów. Zostało to odzwierciedlone w sformułowaniu sekcji 1 („Wykorzystywanie funduszy”) załącznika do decyzji Rady 2003/77/WE oraz w motywie 3 tej decyzji, który przewiduje, że „cały kapitał Majątku Funduszu Badawczego Węgla i Stali, uzyskany poprzez likwidację, powinien pozostać nienaruszony”.