[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 12.12.2007

KOM(2007) 794 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Drugie sprawozdanie w sprawie wykorzystania zasobów finansowych przeznaczonych na likwidację instalacji jądrowych, zużytego paliwa i odpadów promieniotwórczych {SEC(2007)1654}

SPIS TREŚCI

1. KONTEKST 3

2. METODYKA 3

2.1. Grupa ds. finansowania likwidacji 3

2.2. Badania 4

2.3. Współpraca zewnętrzna 4

3. WYNIKI 4

3.1. Likwidacja instalacji jądrowych 5

3.2. Aspekty prawne, instytucjonalne i proceduralne 6

3.3. Fundusze likwidacyjne 6

3.4. Oszacowanie kosztów i adekwatność funduszy 7

3.5. Wykorzystanie funduszy 8

3.6. Budowa nowych instalacji jądrowych 8

3.7. Przejrzystość 9

3.8. Działania na przyszłość 10

4. WNIOSKI 11

KONTEKST

W październiku 2004 r. Komisja przedłożyła Parlamentowi Europejskiemu pierwsze sprawozdanie w sprawie wykorzystania zasobów finansowych przeznaczonych na likwidację elektrowni jądrowych[1]. Sprawozdanie sporządzono częściowo w związku z wątpliwościami dotyczącymi ewentualnych kwestii bezpieczeństwa w przypadku braku odpowiednich funduszy likwidacyjnych oraz w odniesieniu do ewentualnego nieprawidłowego zarządzania funduszami oraz możliwości zakłócenia konkurencji.

Sprawozdanie z 2004 r. spotkało się z przychylnym przyjęciem, a w jego wyniku Parlament Europejski sporządził sprawozdanie z własnej inicjatywy[2]. W sprawozdaniu przyznano, że likwidacja stanowi złożoną kwestię oraz że w celu sprostania zgłoszonym problemom niezbędne jest otrzymanie bardziej szczegółowych informacji. Mając powyższe na uwadze Komisja przeprowadziła wyczerpujący proces konsultacji obejmujący niezależne badania techniczne (jedno z nich zawierało szczegółowy kwestionariusz) oraz szczegółowe konsultacje z ekspertami z państw członkowskich.

Ponadto po konsultacjach z ekspertami z państw członkowskich oraz wykorzystując badania naukowe przeprowadzone w tej dziedzinie Komisja przyjęła w 2006 r. zalecenie[3] dotyczące funduszy likwidacyjnych. W niniejszym drugim sprawozdaniu przedstawiono postęp prac Komisji mających na celu porównanie działania unijnych operatorów instalacji jądrowych oraz praktykę finansowania w państwach członkowskich z zaleceniem Komisji.

METODYKA

W 2004 r. Komisja powołała doraźną grupę ekspertów – grupę ds. finansowania likwidacji (Decommissioning Funding Group – DFG) w celu poprawy przebiegu konsultacji z państwami członkowskimi oraz w celu zapewnienia lepszego wkładu w prace Komisji.

Grupa ds. finansowania likwidacji

DFG wspomagała Komisję w następujących działaniach:

1. promowanie jasności polityki i strategii związanych z likwidacją oraz powiązanych zadań i działań;

2. dostarczanie aktualnych informacji dotyczących szacunkowych kosztów likwidacji oraz zarządzania rezerwami i funduszami;

3. analiza możliwości w odniesieniu do dalszej współpracy i harmonizacji na szczeblu europejskim.

Posiedzenia DFG odbyły się dwukrotnie; zapewniły one otwarte forum wymiany poglądów na temat podejść krajowych. Podczas opracowywania zalecenia Komisji z 2006 r.3 dotyczącego funduszy likwidacyjnych przeprowadzono konsultacje z DFG.

Badania

Przeprowadzono badania techniczne dotyczące szeregu kwestii związanych z likwidacją instalacji jądrowych, które dostarczyły informacji niezbędnych dla niniejszego sprawozdania. Badania dotyczyły następujących kwestii:

- analizy czynników mających wpływ na wybór strategii likwidacji instalacji jądrowych;

- metodyki dotyczącej finansowania likwidacji w Unii Europejskiej;

- najlepszych praktyk stosowanych przy likwidacji instalacji jądrowych;

- analizy kwestii środowiskowych, gospodarczych i społecznych związanych z likwidacją instalacji jądrowych.

Kopie najważniejszych sprawozdań z tych badań znajdują się na stronie internetowej Komisji[4].

Odpowiedzi państw członkowskich na prośby o dostarczenie informacji, a w szczególności odpowiedzi na pytania kwestionariusza były zróżnicowane, co w niektórych przypadkach miało wpływ na wnioski danego badania. Kwestia ta została omówiona szerzej w sekcji 3.7 niniejszego sprawozdania.

Współpraca zewnętrzna

Komisja nadal współpracowała z MAEA i NEA w dziedzinie likwidacji instalacji jądrowych w ramach specjalnych grup, takich jak TEGDE[5] i WPDD[6].

W ramach procesu konsultacji zorganizowanego przez Radę pod egidą grupy roboczej ds. zagadnień nuklearnych grupa robocza ds. bezpieczeństwa jądrowego utworzyła grupę roboczą. Służby Komisji aktywnie uczestniczyły w działaniach tej grupy, które w znacznej mierze opierały się o wyniki kwestionariusza, o którym mowa w sekcji 2.2 powyżej.

WYNIKI

Prace Komisji prowadzone w ciągu dwóch ostatnich lat potwierdziły w znacznym stopniu wnioski z roku 2004 z których wynika, że w państwach członkowskich istnieją znaczące różnice w odniesieniu do strategii likwidacji i metodyki finansowania. Harmonizacja może przynieść znaczące korzyści polityczne, jednak należy uwzględnić ewentualne konsekwencje narzucenia jednolitej polityki harmonizacyjnej.

Prace Komisji dostarczyły uzasadnionych powodów do uznania, że przy tworzeniu funduszy likwidacyjnych i zarządzaniu nimi operatorzy z państw członkowskich działają w sposób odpowiedzialny. W państwach takich jak Finlandia czy Szwecja, w których zasadę „zanieczyszczający płaci” włączono do prawa krajowego, można wskazać na wiele przykładów dobrych praktyk. Jednym z nowszych przykładów jest prawodawstwo przyjęte w Finlandii w 2006 r., które świadczy o tym, że rządy są świadome istnienia potrzeby zajęcia się kwestią przemysłu jądrowego, który wyraźnie stanowi domenę publicznego zainteresowania.

W swoich pracach Komisja określiła obszary problematyczne. Poniżej przedstawiono streszczenie wyników, w nawiasach kwadratowych podając odniesienia do odpowiednich fragmentów zalecenia dotyczącego funduszy likwidacyjnych3.

Likwidacja instalacji jądrowych

We wszystkich państwach członkowskich strategie określa się na podstawie oceny licznych czynników, od kosztów i dostępności składowisk odpadów po konsekwencje społeczne. W żadnym przypadku nie stwierdzono, że dana strategia likwidacji została wybrana ze względu na brak odpowiednich funduszy. Jednak w przypadku szeregu instalacji zauważono, że okres odroczenia został znacząco skrócony w wyniku większej dostępności funduszy. W niektórych państwach członkowskich o wyborze strategii likwidacji decyduje organ rządu, a w innych decyzja ta jest pozostawiana operatorowi, ale podlega ona zatwierdzeniu regulacyjnemu.

Strategie dzielą się na trzy główne rodzaje: likwidacja natychmiastowa, odroczona lub budowa sarkofagów. Ostatnia opcja jest uważana za możliwą, ale nie przewiduje się jej obecnie w żadnej instalacji jądrowej na terenie UE. W państwach członkowskich często występują różnice w wyborze strategii. Są one znaczące w odniesieniu do okresu odroczenia, przy czym najdłuższy okres odnotowano w przypadku reaktorów gazowo-grafitowych w Zjednoczonym Królestwie, gdzie ostateczną likwidację przewiduje się w 130 lat po zamknięciu zakładu. Strategia Zjednoczonego Królestwa opiera się według oficjalnych źródeł na korzyściach płynących z rozpadu radioaktywnego, jednak należy zauważyć, że utworzona niedawno organizacja rządowa (NDA) odpowiedzialna za to zadanie chce skrócić ten okres do 25 lat. W innych państwach członkowskich stosuje się strategię natychmiastowej likwidacji w stosunkowo szerokich ramach czasowych (Włochy, Francja).

Informacje dostarczone przez państwa członkowskie potwierdzają, że działania związane z likwidacją instalacji jądrowych i gospodarką odpadami nie stwarzają niepotrzebnego zagrożenia dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników i ogółu społeczeństwa [1,2].

Niezależnie od strategii likwidacji wybranej przez dane państwo członkowskie, niewystarczające środki operatora zakładu mogą być w sprzeczności z zasadą „zanieczyszczający płaci” [3]. Ponadto może to doprowadzić do powstania nieuzasadnionej korzyści gospodarczej polegającej na przyznaniu pomocy państwa, co powoduje zakłócenie konkurencji między producentami energii elektrycznej.

Niektóre państwa członkowskie, takie jak Republika Czeska, Węgry i Niderlandy, wybrały opcję odroczonej likwidacji. Chociaż w wielu ocenach twierdzi się, że wybór strategii nie ma znaczącego wpływu na całkowity koszt, zastosowanie strategii odroczonej nie wymaga w momencie zamknięcia zakładu tak dużego nakładu finansowego, jak natychmiastowa likwidacja. Należy jednak bezwzględnie upewnić się, że wybrany sposób zarządzania pozwala zagwarantować, iż zasoby finansowe będą w pełni dostępne i adekwatne do potrzeb. W innych państwach zachodzą znaczące zmiany: w Zjednoczonym Królestwie NDA zaproponowała skrócenie okresu odroczenia z ponad 100 do 25 lat; Słowacja i Bułgaria wyraziły zamiar zmiany sposobu likwidacji z odroczonej na natychmiastową, lub, tak jak w przypadku reaktorów Kozłoduj 1-4, proponuje się rozwiązanie pośrednie. W takich przypadkach dostępność dodatkowych środków ze źródeł innych niż fundusz operatora odgrywa kluczową rolę w wyborze strategii, zaś długoterminowe bezpieczeństwo finansowe jest dziedziną wymagającą dalszych zmian.

Aspekty prawne, instytucjonalne i proceduralne

We wszystkich państwach członkowskich obowiązuje jasne prawo wymagające stworzenia funduszu, przy czym szczegóły dotyczące zarządzania i wykorzystania różnią się. We Francji w 2006 r. przyjęto prawo, w ramach którego przedstawiono przykład najlepszych praktyk, a w uzasadnieniu wspomniano prace Komisji Europejskiej w tej dziedzinie.

We wszystkich państwach członkowskich powołano organ krajowy [6] zajmujący się przeglądem i oceną zarządzania funduszem likwidacyjnym oraz szacunkowymi kosztami. Rzadko jednak podawane są szczegółowe informacje dotyczące roli tych organów. Proces ten podlega ciągłemu rozwojowi i wymaga ścisłego nadzoru poprzez sprawozdania krajowe przewidziane w zaleceniu w celu zapewnienia skutecznego przeglądu, oceny i kontroli.

Fundusze likwidacyjne

W większości przypadków fundusze likwidacyjne są oddzielone [8], a wpływy do funduszy pochodzą z działalności jądrowej – głównie na zasadzie opłaty – w czasie eksploatacji zakładu. Istnieje jednak kilka znaczących wyjątków:

- W kilku państwach członkowskich likwidacja i gospodarka odpadami są finansowane z kilku systemów. Jest tak na przykład we Włoszech, w Zjednoczonym Królestwie, Słowacji, Bułgarii i na Litwie.

- W Niemczech operatorzy komercyjni zarządzają środkami wewnętrznie. Należy zauważyć, że chociaż w przeszłości zainteresowane podmioty krytykowały system niemiecki, pod względem zapewniania adekwatnych środków taki system zarządzania funduszami wyraźnie się sprawdza.

- Współwłasność wymaga szczególnego rozwiązania kwestii finansowania w szczególności, jeżeli współwłaściciel pochodzi z innego państwa członkowskiego. Należy odnotować na przykład sytuację w Słowacji, gdzie spółka ENEL zakupiła Slovenske Elektrarne oraz wspólną odpowiedzialność Chorwacji i Słowenii za Krsko NPP. W tym ostatnim przypadku ze względu na brak specjalnego funduszu w Chorwacji doszło do niedofinansowania. W przyszłości szczególną uwagę należy poświęcić kwestii finansowania, jako że przewiduje się budowę nowych elektrowni, których właścicielami będzie wspólnie kilka państw.

- W wielu przypadkach nie stworzono specjalnego funduszu, natomiast istnieje podstawowe założenie, że środki skarbowe zostaną udostępnione w razie potrzeby. Chociaż zobowiązania w przypadku większości instalacji są niewielkie w porównaniu z reaktorami jądrowymi, nie jest tak w przypadku zakładów zajmujących się ponownym przetwarzaniem i magazynowaniem plutonu.

Ustanowieniu funduszu likwidacyjnego i zarządzaniu nim rzadko towarzyszy jakakolwiek ocena zagrożenia związanego z działaniem długoterminowym, ocena zobowiązań, zarządzania i inwestycji. Badanie metodyki finansowania likwidacji dostarczyło przydatnych i niespodziewanych informacji na temat zarządzania ryzykiem funduszu, które ze względu na wątpliwości istniejące w tej dziedzinie powinno zostać poddane dalszej ocenie.

Oszacowanie kosztów i adekwatność funduszy

Organizacje międzynarodowe próbowały kilkakrotnie dokonać porównania szacunkowych kosztów likwidacji w celu harmonizacji tej dziedziny, ale do tej pory nie osiągnięto znaczących sukcesów. Istnieją uzasadnione powody występowania różnic w szacunkach między państwami członkowskimi, przykładowo ze względu na koszty siły roboczej lub politykę krajową dotyczącą dopuszczalnych poziomów. Od 2004 r. otrzymano dalsze szczegółowe informacje, jednak wielu operatorów niechętnie przedkłada szczegóły dotyczące takich wyliczeń.

W Słowenii istnieje wyraźnie zdefiniowany fundusz stosujący najlepsze praktyki określone w zaleceniu, jednak za elektrownię Krsko współodpowiedzialna jest Chorwacja, gdzie taki system nie został jeszcze ustanowiony. W wyniku powyższego oraz z przyczyn niezależnych od państwa członkowskiego, obecnie odkładanych jest jedynie 50 % środków przeznaczonych na likwidację.

Reaktory Ignalina na Litwie, Bohunice V1 w Słowacji i Kozłoduj 1-4 są objęte zobowiązaniem wczesnego zamknięcia wynegocjowanym jako część procesu rozszerzenia UE. Konsekwencje wczesnego zamknięcia przyjęto do wiadomości podczas negocjacji akcesyjnych, zaś Wspólnota zobowiązała się do udzielenia adekwatnej pomocy finansowej uwzględniającej długoterminowy charakter procesu likwidacji. Ustanowiono międzynarodowy fundusz zarządzany przez EBOR, a w grudniu 2005 r. UE zgodziła się na udzielanie znaczącego ciągłego finansowania wspólnotowego w perspektywie finansowej 2007-2013. Zgodnie ze zobowiązaniem zawartym w odpowiednim protokole Aktu o przystąpieniu w 2006 r. przyjęto rozporządzenie dotyczące uruchomienia finansowania dla elektrowni Ignalina[7], zaś w maju 2007 r. dla elektrowni Bohunice[8]. Pomoc wspólnotową dla Bułgarii w odniesieniu do zamknięcia reaktorów 1-4 elektrowni Kozłoduj przyznaje się na mocy odpowiedniego Aktu o przystąpieniu do 2009 r.

Podstawowe założenia dotyczące zdyskontowanych kosztów różnią się znacząco w całej UE. Jest to dziedzina wymagająca harmonizacji w przyszłości. Połączenie długiego okresu odroczenia oraz niewłaściwego wykorzystania stóp dyskontowych powoduje powstanie wątpliwości co do długoterminowej adekwatności funduszu [13].

Wszyscy operatorzy przyznają, że szacunki dotyczące zobowiązań w przypadku likwidacji należy oceniać ponownie w trakcie eksploatacji instalacji z większą precyzją. Związany z procesem brak pewności jest znaczący i jeżeli nie zostanie odpowiednio rozwiązany może potencjalnie powodować znaczny niedobór środków w razie potrzeby. Kluczowe kwestie wymagające niezależnego nadzoru nad funduszem na poziomie finansowym i technicznym stanowią niedokładne oszacowanie kosztów likwidacji oraz złe wyniki funduszu (ze względu na niskie przychody lub inwestycje o podwyższonym poziomie ryzyka). Nierozstrzygnięta pozostaje kwestia adekwatności tego nadzoru w szeregu państw członkowskich [11].

Ubezpieczenie na wypadek wczesnego zamknięcia przewidziano jedynie w kilku przypadkach w formie gwarancji wstępnych, przepisów lub specjalnych polis ubezpieczeniowych. W szeregu państw członkowskich zakłada się, że państwo zabezpieczy wszelkie niedobory finansowe związane ze wczesnym zamknięciem.

Wykorzystanie funduszy

W UE istnieje szereg przykładów wykorzystania zasobów finansowych w celach innych niż likwidacja i gospodarka odpadami [15]. W odniesieniu do środków skarbowych szczególne obawy powstają w przypadku, gdy zasoby finansowe nie są oddzielone, co w konsekwencji oznacza potencjalny brak długoterminowej stabilności finansowej niezbędnej dla bezpiecznej likwidacji. We Włoszech środki uzyskane ze stawek za energię elektryczną są umieszczane w funduszu państwowym, a część niewymagana na likwidację jest wykorzystywana w innych celach państwowych. W przybliżeniu połowa finansowania instalacji cywilnych w Zjednoczonym Królestwie pochodzi z budżetu państwa w oparciu o trzyletnie zobowiązanie. Obecny niedobór zysków z eksploatacji, które stanowią pozostałą część finansowania, oraz brak oddzielonego funduszu mogą doprowadzić do konieczności reorganizacji krótkoterminowych działań likwidacyjnych.

W Belgii powstał niedawno projekt nowego prawa, które przewiduje, że z funduszu likwidacyjnego finansowane będą zupełnie niepowiązane projekty inwestycji w elektrownie, w sposób który może zostać odebrany jako preferencyjny dla projektu, i który nie stanowi ostrożnego zarządzania funduszem [16].

W niektórych przypadkach na Litwie fundusz krajowy wykorzystano w celu współfinansowania projektów w sektorze energii mających zastąpić zamknięty wcześniej reaktor.

Ponadto wykorzystanie środków przeznaczonych na cele likwidacji jako taniego źródła finansowania może doprowadzić do znaczącego zakłócenia rynku wewnętrznego UE.

Budowa nowych instalacji jądrowych

Państwa członkowskie UE mają możliwość wyboru korzystania z energii jądrowej. Przy dokonywaniu oceny konieczności działań wspólnotowych w dziedzinach takich jak finansowanie likwidacji należy uwzględnić znaczący wzrost liczby nowych reaktorów jądrowych.

Zasada „zanieczyszczający płaci” wymaga, aby operatorzy ustanowili adekwatne fundusze, które będą dostępne w razie potrzeby. Zasada ta nie zawsze jest ściśle przestrzegana, co zazwyczaj spowodowane jest wyraźnie określonymi powodami historycznymi. Zgodnie z zaleceniem w przypadku elektrowni wybudowanych w przyszłości taka sytuacja nie może mieć miejsca. Kilka państw członkowskich zajęło się tą kwestią; we Francji poprzez nowe prawodawstwo, zaś w Zjednoczonym Królestwie i Niderlandach poprzez zajęcie podobnego stanowiska. W 2007 r. zakończy się budowa nowej elektrowni w Rumunii, zaś w najbliższej przyszłości przewiduje się ukończenie trzech innych częściowo wybudowanych zakładów. Przepisy ustanowione w Rumunii w związku z zobowiązaniami likwidacyjnymi są w trakcie dalszego uściślania na podstawie prawodawstwa z 2006 i 2007 r. Kilka innych państw członkowskich wyraziło zamiar budowy nowych zakładów jądrowych, a Komisja musi przyczynić się do zagwarantowania, że stosowane są najlepsze praktyki finansowania.

W zaleceniu Komisji [5] szczególną uwagę poświęca się systemom finansowania likwidacji oraz zaleca się dokonywanie sprawozdań na temat sposobów finansowania w kontekście procedury przewidzianej w art. 41 Traktatu Euratom dotyczącej budowy nowych instalacji jądrowych. Ten nieobowiązkowy proces nienaruszający postanowień art. 41 Traktatu jest zgodny z „miękkim prawodawstwem” przewidzianym w zaleceniu. Komisja dokona oceny tej metody zgłaszania i konsultacji w celu stwierdzenia, czy wymagane jest dalsze prawodawstwo wspólnotowe.

Przejrzystość

Należy dokonać oceny przejrzystości finansowania przez państwa członkowskie i pojedynczych operatorów pod względem współpracy i publicznie dostępnych informacji. Sytuacja dotycząca podawania informacji do publicznej wiadomości w wielu państwach członkowskich jest dalece niesatysfakcjonująca. Brytyjska NDA jest przykładem najlepszych praktyk w tej dziedzinie. Posiada ona specjalną stronę internetową oraz „Lifecycle baselines” (wytyczne dotyczące czasu eksploatacji), co stanowi znaczną poprawę w porównaniu z poziomem zwykle dostępnych informacji publicznych.

Komunikacja między Komisją a państwami członkowskimi przebiega zazwyczaj w atmosferze współpracy. Sytuacja ta uległa znacznej poprawie w ostatnich latach. Komisja nadal komunikuje się głównie z państwami członkowskimi, ale w przypadkach, gdy kontaktowano się z pojedynczymi operatorami, sytuacja była podobna. Istnieją jednak pewne wyjątki od ogólnie dobrej komunikacji:

- Bułgaria nie udzieliła odpowiedzi na kwestionariusz Komisji, ani nie zareagowała na konkretne prośby o udzielenie informacji. Podczas przeprowadzania badań oferenci często zgłaszali podobny problem. Zauważono, że wczesne zamknięcie reaktorów 1-4 elektrowni Kozłoduj spowodowało istotne problemy z finansowaniem.

- Informacje udzielone przez Zjednoczone Królestwo były skąpe, w szczególności w porównaniu z informacjami z większości państw członkowskich, a także nieproporcjonalne do rozmiaru przemysłu jądrowego w tym państwie. Przeciwwagę stanowią szczegółowe informacje zamieszczone na stronie internetowej NDA.

- Niemcy odpowiedziały na kwestionariusz Komisji w pewien czas po zakończeniu badania, co spowodowało usunięcie ważnego elementu z porównania dokonanego w jednym z badań.

- Szereg operatorów stosuje klauzulę poufności w odniesieniu do szacunkowych zobowiązań lub zebranych środków. Najczęściej tłumaczy się to tym, że są to informacje wrażliwe ze względów handlowych. Biorąc pod uwagę dostępność szczegółowych informacji w tej dziedzinie oraz gotowość wielu operatorów do dostarczenia takich informacji, takiego argumentu nie uznaje się za uzasadniony.

- Rumunia przyjęła prawodawstwo wymagające stworzenia dwóch oddzielonych funduszy, jednego na likwidację instalacji jądrowych oraz drugiego na gospodarkę zużytym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi. Oczekuje się, że Rumunia dostarczy dalszych informacji dotyczących wdrażania tego prawodawstwa.

Działania na przyszłość

Należy zauważyć, że w załączniku do komunikatu z 2002 r[9]. Komisja szczególną uwagę poświęciła systemom finansowania we Francji i Niemczech, jako jedynym przypadkom wymagającym takiej uwagi. Argumenty oparto na skutkach propozycji stworzenia zewnętrznych funduszy, a dwa ostatnie rozszerzenia UE nie miałyby znaczącego znaczenia dla wniosków.

Bardziej szczegółowa analiza sytuacji w państwach członkowskich i szersze konsultacje z zainteresowanymi stronami doprowadziły do innej interpretacji sytuacji. Metodyki finansowania nie można podzielić po prostu na fundusze wewnętrzne lub zewnętrzne; istnieją znaczące różnice w stosowanych metodach oraz w zakresie wyodrębnienia różnych mechanizmów w szczególności w odniesieniu do funduszy zewnętrznych. W przypadku, gdy operator zachowuje pełną odpowiedzialność za likwidację i gospodarkę odpadami, chce on zachować prawo do zarządzania finansowego funduszem stworzonym w tym celu. Sytuacja taka może być nie do przyjęcia; należy zwrócić uwagę na różne czynniki mające wpływ na adekwatność funduszu, jego płynność i bezpieczeństwo, w połączeniu ze ścisłymi ograniczeniami wykorzystania funduszu i przejrzystym zarządzaniem.

Wydaje się, że obecne obawy są spowodowane głównie brakiem stosowania krajowych wymogów prawnych i najlepszych praktyk. Wątpliwości te mogłyby zostać rozwiązane raczej poprzez niezależny nadzór nad funduszami likwidacyjnymi, a nie poprzez ustanawianie dalszego prawodawstwa krajowego lub ponadnarodowego.

Ostatnie zmiany w prawie francuskim podkreślają rolę zewnętrznego organu w nadzorze tych kwestii. Sprawozdania Trybunału Obrachunkowego miały znaczenie dla zmian w prawodawstwie, zaś prace Komisji zostały zauważone w uzasadnieniu do nowego prawodawstwa. W innych państwach członkowskich również można zauważyć wzrost roli zewnętrznego nadzoru. Ważną cecha nowego prawa jest wymóg dotyczący działania opartego na ostrożności i bezpiecznym zarządzaniu, który nie jest wyraźnie zdefiniowany, ale polega raczej na niezależnym nadzorze.

Komisja jest świadoma, że istnieje potrzeba poprawy w celu zapewnienia dostępności adekwatnych środków w razie potrzeby, a także przejrzystego i bezpiecznego zarządzania nimi. Komisja zajmie się tymi kwestiami w ramach dalszych działań związanych z opublikowaniem zalecenia we współpracy z grupą doradczą reprezentującą wszystkie państwa członkowskie.

WNIOSKI

Likwidacja elektrowni jądrowych jest kwestią, której znaczenie wzrośnie w przyszłych latach. Można założyć, że do 2025 r. zajdzie konieczność likwidacji około jednej trzeciej reaktorów eksploatowanych obecnie w Unii Europejskiej.

Niezależnie od prawodawstwa krajowego istnieje potrzeba dokonania postępu w odniesieniu do różnych aspektów adekwatności funduszy oraz zarządzania nimi i ich wykorzystania, w szczególności poprzez szczegółowy monitoring i sprawozdawczość na poziomie krajowym i unijnym.

Różnice w strategiach likwidacji i zarządzaniu funduszami mogą doprowadzić do zakłócenia zliberalizowanych unijnych rynków energii. Koszty likwidacji łącznie z ostatecznym unieszkodliwieniem odpadów muszą być postrzegane jako część kosztów produkcji energii elektrycznej i powinny być zgodne z zasadami pomocy państwa.

Państwa członkowskie muszą zagwarantować większą przejrzystość sprawozdawczości w odniesieniu do zasobów finansowych przeznaczonych na likwidację. Ocena zobowiązań musi być zgodna z ustalonymi zasadami księgowymi, zaś szacunki i przepisy muszą być publicznie dostępne.

Różnice między państwami członkowskimi wynikają częściowo ze struktury i podziału własności zakładów przed stworzeniem wewnętrznego rynku energii elektrycznej. Liberalizacja rynków energii pociągnęła za sobą wzrost zapotrzebowania na przejrzystość i harmonizację w zakresie zarządzania zasobami finansowymi. Komisja uważa, że należy kontynuować starania i współpracę ze wszystkimi zainteresowanymi stronami. Należy przede wszystkim zapewnić odkładanie zasobów finansowych na likwidację zakładów jądrowych oraz zagwarantować ich dostępność w razie potrzeby. Zasobami należy zarządzać z zachowaniem pełnej przejrzystości oraz zapewniając adekwatne środki dla zachowania wysokiego poziomu bezpieczeństwa jądrowego w odniesieniu do likwidacji i gospodarki odpadami promieniotwórczymi. Informacji dotyczących finansowania likwidacji nie należy ukrywać powołując się na poufność. Należy zbadać korzyści płynące z harmonizacji metodyki finansowania likwidacji w UE. Ocena ta powinna uwzględniać różnice strategiczne w państwach członkowskich. Należy przy tym zapewnić, że warunki bezpieczeństwa i ochrony nie zostaną naruszone. Należy dążyć do przyjęcia wspólnego podejścia w przypadku budowy nowych instalacji.

Komisja powinna skoncentrować się na adekwatności finansowania, bezpieczeństwie finansowym i oddzieleniu wymaganym w celu zagwarantowania, że środki są wykorzystywane wyłącznie w celach, dla których zostały przeznaczone. W przypadku zakładów jądrowych budowanych w przyszłości należy dążyć do przyjęcia wspólnej metodyki, ale w odniesieniu do obecnie działających systemów działania Komisji powinny opierać się na niezależnej ocenie i sprawozdawczości.

Dokument roboczy dołączony do niniejszego sprawozdania zawiera tabelę zgromadzonych funduszy w odniesieniu do całkowitych zobowiązań i czasu eksploatacji zakładu. Dokument roboczy został stworzony w oparciu o informacje udzielone przez państwa członkowskie, zebrane w ramach badań przeprowadzanych od 2004 r. Państwa członkowskie są proszone o poprawienie w razie potrzeby dostarczonych informacji; Komisja dokona ponownej publikacji dokumentu w odpowiednich odstępach czasowych.

Załączony dokument roboczy zostanie wykorzystany jako podstawa do dalszych konsultacji z ekspertami z państw członkowskich.

Źródła informacji podanych w niniejszym sprawozdaniu znajdują się w dokumencie roboczym służb Komisji: Dane dotyczące finansowania likwidacji w UE[10].

[1] Raport w sprawie wykorzystywania zasobów finansowych przeznaczonych na likwidację elektrowni jądrowych, COM(2004) 719 wersja ostateczna z 26.10.2004.

[2] Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie wykorzystania zasobów finansowych przeznaczonych na likwidację elektrowni jądrowych (2005/2027(INI)), P6_TA-PROV(2005)0432.

[3] Dz.U. L 330 z 28.11.2006

[4] Strona internetowa: http://ec.europa.eu/energy/energy_policy/index_en.htm

[5] TEGDE: grupa techniczna ds. likwidacji (Technical Group for Decommissioning) (MAEA)

[6] WPDD: grupa robocza ds. demontażu i likwidacji (Working party for dismantling and decommissioning) (NEA)

[7] Dz.U. L 411 z 30.12.2006, str. 10.

[8] Dz.U. L 131 z 23.5.2007, str. 1.

[9] Bezpieczeństwo jądrowe w Unii Europejskiej, COM (2002) 605 wersja ostateczna z 6.11.2002

[10] SEC(2007) 1654