KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 27.2.2017 COM(2017) 120 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA EUROPEJSKIEGO TRYBUNAŁU OBRACHUNKOWEGO, RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Odpowiedzi państw członkowskich na sprawozdanie Trybunału Obrachunkowego za rok budżetowy 2015 {SWD(2017) 101 final}



Spis treści 1. Wstęp 2. Podsumowanie odpowiedzi państw członkowskich 2.1. Główne przyczyny błędów i działania zwalczające błędy 2.2. Wykonanie budżetu UE 2.3. Działania następcze w związku z zaleceniami Trybunału dla państw członkowskich 3. Wnioski Załącznik I: skonsolidowane wyniki w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej w odniesieniu do wszystkich państw członkowskich 1.Wstęp Po opublikowaniu przez Europejski Trybunał Obrachunkowy („Trybunał”) sprawozdania rocznego za 2015 r. w dniu 13 października 2016 r. Komisja – zgodnie z rozporządzeniem finansowym – niezwłocznie powiadomiła państwa członkowskie o zawartych w tym sprawozdaniu informacjach dotyczących zarządzania środkami finansowymi, za które są one odpowiedzialne. Państwa członkowskie zostały również wezwane do udzielenia odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu, w którym skupiono się na trzech głównych tematach: 1) prawidłowości transakcji w najważniejszych obszarach wydatków UE w ramach zarządzania dzielonego, ze szczególnym uwzględnieniem pierwotnych przyczyn błędów; 2) wykonaniu budżetu UE, podkreślając z jednej strony powiązania między priorytetami UE w kontekście strategii „Europa 2020” na rzecz zatrudnienia i inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, a z drugiej strony – wyniki na poziomie projektu w ramach zarządzania dzielonego; 3) działaniach następczych w związku z zaleceniami Trybunału dla państw członkowskich. W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono podsumowanie odpowiedzi państw członkowskich. Do sprawozdania załączono dokument roboczy służb Komisji, w którym przedstawiono odpowiedzi państw członkowskich w bardziej szczegółowy sposób. 2.Podsumowanie odpowiedzi państw członkowskich 2.1. Główne przyczyny błędów i działania zwalczające błędy

Państwa członkowskie otrzymały wykaz 19 przykładów głównych pierwotnych przyczyn błędów w zakresie legalności i prawidłowości w wydatkach UE i zostały poproszone o zaznaczenie stopnia ich znaczenia, stosując w tym celu kategorie „dotyczy w całości”, „dotyczy w większości”, „dotyczy częściowo” oraz „nie dotyczy”. Przykłady oparto na ustaleniach Trybunału i Komisji, a także na zastrzeżeniach przedstawionych w rocznych sprawozdaniach z działalności poszczególnych dyrekcji generalnych Komisji z okresu dwóch lat. Skonsolidowane odpowiedzi dotyczące wspólnej polityki rolnej (WPR) i polityki spójności zostały zestawione w tabeli 1 przedstawiającej cztery stwierdzenia, które państwa członkowskie najczęściej przypisywały do kategorii „dotyczy w całości” lub „nie dotyczy”. Na wykresie 1 i wykresie 2 w załączniku 1 przedstawiono przegląd skonsolidowanych odpowiedzi państw członkowskich. Tabela 1 – Główne pierwotne przyczyny błędów w WPR i polityce spójności wskazane w odpowiedziach państw członkowskich Stwierdzenia, które państwa członkowskie częściej przypisywały do kategorii „dotyczy w całości” Stwierdzenia, które państwa członkowskie częściej przypisywały do kategorii „nie dotyczy” Stwierdzenie 17: „Potrzeba większej liczby inicjatyw mających na celu rzeczywiste uproszczenia dla beneficjentów oraz w zakresie wdrażania programów” (15 państw członkowskich – BE, BG, DE, EE, EL, ES, FR, CY, LU, HU, PT, RO, FI, SE, UK). Stwierdzenie 1: „Duża liczba, złożoność oraz nadmiernie rygorystyczne wdrażanie przepisów” (9 państw członkowskich – CZ, DE, EL, ES, FR, LU, AT, FI, SE). Stwierdzenie 11: „Potrzeba zwiększania świadomości,. ukierunkowanych szkoleń oraz opracowania i zapewnienia szczegółowego wsparcia metodologicznego oraz wytycznych na potrzeby organów krajowych i regionalnych oraz beneficjentów końcowych” (8 państw członkowskich – BE, BG, CY, EE, EL, PL, RO, SK) oraz stwierdzenie 18: „Wymiana wiedzy i doświadczeń oraz rozpowszechnianie na szczeblu krajowym lub unijnym dobrych praktyk mających na celu usunięcie uchybień, niedociągnięć lub błędów” (8 państw członkowskich – BE, EL, CY, LU, PT, RO, SK, UK) określono jako stwierdzenia o takim samym znaczeniu Stwierdzenie 12: „Potrzeba większych lub lepszych zasobów oraz budowania zdolności administracyjnych” (6 państw członkowskich – ES, HR, IT, PT, RO, SK). Stwierdzenie 2: „Nieprawidłowa transpozycja przepisów unijnych do prawa krajowego” (24 państwa członkowskie – BE, BG, DK, DE, EE, IE, EL, ES, FR, HR, IT, CY, LT, LU, HU, MT, NL, PT, RO, SI, SK, FI, SE, UK). Stwierdzenie 10: „Nieskuteczny mechanizm sankcji za nieprzestrzeganie przepisów lub niski poziom sankcji za ich nieprzestrzeganie” (21 państw członkowskich – BG, DK, DE, EE, IE, EL, ES, FR, CY, LT, LU, MT, NL, AT, PT, RO, SI, SK, FI, SE, UK). Stwierdzenie 7: „Niezadowalająca jakość i aktualizacja systemu identyfikacji działek rolnych (LPIS)” (17 państw członkowskich – BE, BG, DK, DE, IE, ES, FR, LT, LU, HU, NL, PL, SI, SK, FI, SE, UK). Stwierdzenie 16: „Niewystarczające zmiany wprowadzone przez nowe ramy prawne lub regulacyjne lub proceduralne, co może mieć istotny wpływ na przyczyny błędów” (16 państw członkowskich – BG, DK, DE, IE, EL, ES, FR, CY, LT, LU, NL, AT, PT, RO, SK, SE). Wykonana została również dodatkowa analiza pod kątem najważniejszych obszarów wydatków UE, która potwierdziła tendencje wskazane w skonsolidowanych odpowiedziach z wyjątkiem następujących kwestii: w przypadku WPR i polityki spójności elementem, który państwa członkowskie również zaliczały do najważniejszych w kategorii „dotyczy w całości” w kontekście pierwotnych przyczyn błędów, była wystarczająca wiedza na temat stosowania przepisów dotyczących zamówień publicznych lub zasad pomocy państwa, natomiast w przypadku samej WPR – złożone zasady kwalifikowalności; w przypadku polityki spójności elementem, który państwa członkowskie również zaliczały do najważniejszych w kategorii „nie dotyczy” w kontekście pierwotnych przyczyn błędów, było lepsze wykorzystanie informacji umożliwiających wykrycie i skorygowanie błędów. Państwa członkowskie przedstawiły przykłady działań mających na celu eliminowanie pierwotnych przyczyn błędów: I)Uproszczenie przepisów Niektóre państwa członkowskie, np. DE, EL, FR, HR, HU, PT, SE i UK uznały, że głównymi przyczynami wysokiego poziomu ryzyka i błędów w wydatkach UE są m.in. skomplikowane przepisy, coraz większa liczba aktów prawnych i orzeczeń, różnice prawne i pod względem kontroli w zakresie wykładni różnych przepisów prawa i zasad, nadmiernie rozbudowana dokumentacja kontrolna i nadmierne obciążenie administracyjne, potrzeba budowania zdolności administracyjnych oraz trudności w stosowaniu odstępstw od ogólnych przepisów prawa lub zasad. Aby poprawić tę sytuację, szereg państw członkowskich, np. CZ, DE, DK, FI, FR, LT, LU, LV, MT, NL, PT, SI, SK i UK stwierdziło, że będą w dalszym ciągu prowadzić działania na rzecz uproszczenia, takie jak zredukowanie krajowych zasad kwalifikowalności do niezbędnego minimum bez nadmiernego rygorystycznego wdrażania przepisów UE, stosowanie uproszczonych opcji kosztów, dotacje ryczałtowe, stosowanie kosztów pośrednich, kosztów jednostkowych lub średnich kosztów, a także wprowadzenie stawki podstawowej kosztów pośrednich lub wariantu stawki zryczałtowanej przewidzianego w ramach prawnych i odnośnych aktach delegowanych. Państwem, które przedstawiło przykład takich działań, są DE, które odpowiedziały, że „w przypadku programu operacyjnego EFS na lata 2014–2020 na szczeblu federalnym z powodzeniem uproszczono system rozliczania w odniesieniu do pięciu wytycznych dotyczących pomocy, dzięki czemu oddzielnie rozlicza się wyłącznie wydatki na personel i opłaty zawodowe. Natomiast wszystkie inne pozycje kosztów, takie jak pośrednie koszty administracyjne i materialne, rozlicza się obecne stosując stawkę zryczałtowaną, nie licząc rozliczanych oddzielnie wydatków i opłat dotyczących personelu. W przypadku wydatków rozliczanych z zastosowaniem stawki zryczałtowanej nie są wymagane żadne dokumenty potwierdzające”. Warto zauważyć, że w ogólnym ujęciu państwa członkowskie uznały, że uproszczenia stanowią pozytywne doświadczenie i przykład dobrej praktyki. Państwa członkowskie zdobyły doświadczenie w zakresie możliwości upraszczania. Konieczne jest jednak dalsze upraszczanie w szczególności ze względu na zmniejszenie obciążenia administracyjnego oraz skuteczność kontroli przy rozsądnych kosztach. II)Dalsze ulepszanie systemów i promowanie dobrych praktyk Państwa członkowskie kontynuują działania na rzecz ulepszenia systemów służących zarządzaniu europejskimi funduszami strukturalnymi i inwestycyjnymi, skupiając się na środkach zapobiegawczych i dobrych praktykach w wielu rozmaitych obszarach, na przykład: opracowanie planu realizacji zamówień publicznych, ustanowienie specjalnego zespołu ds. zamówień publicznych w celu zapewniania doradztwa oraz systemów IT dotyczących zamówień publicznych;

weryfikacje zarządzania i audyty systemów (w szczególności w związku z zamówieniami publicznymi i zasadami pomocy państwa) przed wypłaceniem środków UE lub przed płatnością salda końcowego, tam gdzie jest to możliwe; wdrażanie planów działania, w szczególności w związku z wstrzymaniem biegu terminów płatności i zawieszeniem płatności – plany te odnoszą się do pierwotnych przyczyn błędów, uchybień w systemach zarządzania i kontroli oraz nieprawidłowości w wydatkach UE; organizowanie spotkań z beneficjentami, zainteresowanymi stronami i władzami lokalnymi, którzy są głównymi odbiorcami dotacji i środków finansowych z UE, w celu omówienia powszechnych zasad kwalifikowalności, zamówień publicznych, pomocy państwa i innych kwestii, a także w celu opracowania studiów przypadków najlepszych praktyk. Warunki wstępne w obszarze zamówień publicznych i pomocy państwa stanowiły pomoc we wdrażaniu środków zapobiegawczych i ulepszaniu systemów w odniesieniu do okresu programowania 2014–2020. Państwa członkowskie są zobowiązane do zapewnienia skutecznego funkcjonowania systemów zarządzania i kontroli. W dalszym ciągu istnieje jednak potrzeba lepszej znajomości zagadnień i wiedzy eksperckiej, wymiany doświadczeń i rozpowszechniania dobrych praktyk na szczeblu unijnym i krajowym. III)Wzmocnienie zdolności do działań zapobiegawczych i naprawczych Szereg państw członkowskich (np. AT, BE, CY, LU, IE, PL, PT i SK) podkreśliło znaczenie proaktywnych środków zapobiegawczych, wykrywających i naprawczych w WPR i polityce spójności, ze szczególnym uwzględnieniem np. szkolenia ustawicznego, wyczerpujących wytycznych i szczegółowych list kontrolnych oraz wyeliminowania warunków, które trudno spełnić lub sprawdzić. Inne środki obejmują spotkania między właściwymi organami krajowymi i regionalnymi oraz promotorami i zainteresowanymi stronami projektów UE (w szczególności w celu omówienia zarządzania i funkcjonowania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, zasad kwalifikowalności itd.) oraz system oceny ryzyka, który umożliwia skoncentrowanie kontroli na kategoriach wydatków obarczonych dużym ryzykiem. Jeżeli chodzi o środki inwestycyjne, wspomniano również o nowej skomputeryzowanej kontroli krzyżowej płatności bieżących oraz już dokonanych, a także o ulepszonej kontroli krzyżowej informacji geograficznych przedstawionych we wniosku o przyznanie pomocy i informacji zgromadzonych w trakcie wizji lokalnych. Niektóre państwa członkowskie, np. CZ, LT, LV, NL, RO i SI, wspomniały w kontekście WPR o wdrożeniu planów działania dotyczących błędów, które są regularnie przesyłane Komisji. FR zwróciła uwagę, że plany działania dotyczące EFRG i EFRROW przyczyniły się do sprawniejszego zarządzania niektórymi rodzajami ryzyka i pierwotnymi przyczynami błędów. Niektóre państwa członkowskie podkreśliły poprawę swoich zdolności zapobiegawczych, które dostosowano do warunków okresu programowania 2014–2020. Przykładowo, PL wskazała, że w odniesieniu do spójności „Komisja Europejska wdrożyła mechanizm polegający na przedstawianiu rocznych sprawozdań z wydatków wraz z deklaracjami zarządczymi i rocznym podsumowaniem sprawozdań końcowych z audytów i kontroli, co przyczyniło się do nasilenia czynności kontrolnych przed ujawnieniem wydatków w sprawozdaniach rocznych”. Dzięki wdrożonym doświadczeniom i wnioskom wzmocniono zdolności zapobiegawcze i naprawcze oraz ulepszono narzędzia IT, które zwiększają skuteczność kontroli. IV)Analiza ryzyka Niektóre państwa członkowskie, np. BG, DE, FR, MT i NL, wyjaśniły, że ocena i analiza ryzyka jest stałym procesem, w ramach którego należy uwzględnić wyniki różnych kontroli i audytów, w szczególności w celu zidentyfikowania pierwotnych przyczyn błędów. PL odniosła się do oceny ex ante przeprowadzonej w związku z możliwością weryfikacji i kontroli poszczególnych środków w ramach programów rozwoju obszarów wiejskich na lata 2014–2020. Odniosła się do wytycznych Komisji dotyczących oceny ryzyka wystąpienia błędów w ramach możliwości weryfikacji i kontroli środków. W ocenie uwzględniono praktyki, doświadczenie i wyniki kontroli z poprzednich okresów programowania. W odniesieniu do spójności CY odpowiedział, że „opracowano metodę doboru próby uwzględniającą ocenę zidentyfikowanych czynników ryzyka i wdrożenie skutecznych, zapobiegawczych i proporcjonalnych środków zwalczania nadużyć”. W odniesieniu do EFS ES stwierdziła, że „opracowano analizę ryzyka i system zapobiegania oszustwom, który polega na instrumencie samooceny służącym do identyfikowania i zwalczania ryzyka związanego z wydatkami UE w latach 2014–2020”. HU zwróciły również uwagę, że „instytucje zarządzające dokonują oceny ryzyka oszustw corocznie zgodnie z wytycznymi Komisji w tej dziedzinie”. Państwa członkowskie uznały również, że nie jest możliwe unikanie małych błędów przy rozsądnych kosztach. Techniki analizy ryzyka przyczyniają się do lepszego ukierunkowania kontroli i zasobów. Jednak nie jest możliwe uniknięcie małych błędów przy rozsądnych kosztach. V)Zależności między podstawą do dokonania płatności a szacowanym poziomem błędu w wydatkach UE

Odpowiedzi państw członkowskich dotyczące istnienia zależności między podstawą do dokonania płatności (zwrot kosztów i uprawnienie do płatności) a poziomem błędu w najważniejszych obszarach wydatków UE. Kilka państw członkowskich stwierdziło, że taka zależność istnieje. Przykładowo, IE stwierdziła, że „zależność między podstawą do dokonania płatności a poziomem błędu jest oczywista. W przypadkach, w których podstawa do dokonania płatności jest bardziej statyczna, tak jak w obszarach, w których obliczenia opiera się na uprawnieniach, które nie ulegają znacznym zmianom na przestrzeni czasu, poziom błędu jest zwykle niski. W bardziej złożonych systemach, np. w przypadku których przekazuje się informacje takie jak faktury i rachunki stanowiące podstawę do dokonania płatności, występujący poziom ryzyka lub błędu jest znacznie wyższy. Jak wskazuje doświadczenie w obszarze EFS, im bardziej złożona jest podstawa i zasady dotyczące płatności, tym większe jest ryzyko wystąpienia błędów związanych z takimi płatnościami. W przypadku EFRR poziom błędu wzrasta jednak zawsze, gdy między wdrożeniem a certyfikacją projektu następuje znaczne opóźnienie”. Pozostałe państwa członkowskie przedstawiły różne stanowiska dotyczące rolnictwa i polityki spójności. Przykładowo, LV stwierdziła, że „poziom błędu zależy nie tyle od wydatków, co od charakteru projektu. Środki wsparcia o charakterze inwestycyjnym pociągają za sobą znacznie większe ryzyko wystąpienia błędów niż środki wsparcia w formie płatności bezpośrednich / płatności obszarowych, ponieważ wdrożenie inwestycyjnych środków wsparcia jest złożone, ma szeroki zakres i jest czasochłonne oraz oparte na wykonaniu złożonych, szczegółowych kontroli i wymaga znacznych zasobów ludzkich”. Opinie państw członkowskich na temat możliwych zależności między podstawą do dokonania płatności (zwrot kosztów i uprawnienie do płatności) a poziomem błędu są dosyć różnorodne. 2.2. Wykonanie budżetu UE Państwa członkowskie przedstawiły przykłady powiązań między priorytetami UE wskazanymi w kontekście strategii „Europa 2020” (w tym programu „Horyzont 2020”) a priorytetami krajowymi. Wymieniły również środki podjęte, aby zapewnić synergie i komplementarność między europejskimi funduszami strukturalnymi i inwestycyjnymi oraz programami krajowymi. Ponadto w swoich odpowiedziach państwa członkowskie kładły szczególny nacisk na powiązania między priorytetami politycznymi UE i projektami finansowanymi z UE, a także na powiązany system zorientowany na wyniki i monitorowanie. I)Łączenie priorytetów politycznych UE i priorytetów krajowych Szereg państw członkowskich, np. CY, CZ, EL, FR, HU, IE, LU, MT, PT, PL, SI, SK i UK, wyjaśniło, że w umowach o partnerstwie nakreślono potrzeby każdego państwa w zakresie rozwoju oraz przedstawiono podsumowanie głównych wyników przewidywanych w odniesieniu do każdego wybranego celu tematycznego (stanowiącego odzwierciedlenie celów strategii „Europa 2020”), zgodnie z wymogami prawa UE. Państwa te koncentrują również zasoby na ograniczonej liczbie obszarów polityki, które przyczyniają się do realizacji celów strategii „Europa 2020”. Ta koncentracja zostaje zapewniona za pośrednictwem zestawu jedenastu celów tematycznych, które stanowią bezpośrednie przełożenie celów strategii „Europa 2020”. Zapewnia to koncentrację funduszy na najważniejszych obszarach rozwoju, co maksymalizuje wpływ inwestycji UE. Wiele państw członkowskich, m.in. CZ, CY, DE, DK, EL, FR, HU, IE, LT, RO i SI, przedstawiło bardziej szczegółowe odpowiedzi na temat programów i osiągnięć w dziedzinie badań i rozwoju, a także powiązań między priorytetami unijnymi i krajowymi oraz związaną z tym spójność z programem „Horyzont 2020”. Przykładowo, IE wskazała, że „w programie ustalania pierwszeństwa badań, który obejmuje pięcioletni okres 2013–2017, ustanowiono krajowe priorytety w obszarze badań naukowych i innowacji. Strategia ustalania pierwszeństwa badań została opracowana w latach 2011–2012 i pozostawała pod znacznym wpływem tworzonych wówczas tematów i struktury programu »Horyzont 2020«. W związku z tym programy krajowe i unijne są w dużym stopniu do siebie dostosowane”. Państwa członkowskie przedstawiły również przykłady synergii między programami unijnymi a krajowymi. Przykładowo CY stwierdził, że „lepszą koordynację i maksymalne możliwe synergie między wszystkimi funduszami zapewniają głównie działania komitetu sterującego ds. planowania i monitorowania strategicznego. Między europejskimi funduszami strukturalnymi i inwestycyjnymi a programami krajowymi istnieją synergie i komplementarność, ponieważ działania, które są finansowane, czy to z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych czy z zasobów krajowych, stanowią część sektorowych strategii krajowych (np. strategii cyfrowej, strategii gospodarowania odpadami, strategii przystosowania się do zmiany klimatu itd.)”. Państwa członkowskie są zdecydowane koncentrować się w większym stopniu na łączeniu priorytetów politycznych UE, takich jak strategia „Europa 2020”, „Horyzont 2020”, i priorytetów krajowych. II)Łączenie projektów finansowanych przez UE i priorytetów politycznych UE Kilka państw członkowskich, na przykład DE, PT i UK, uznało, że ramy regulacyjne UE w odniesieniu do okresu programowania 2014–2020 wymagają powiązania priorytetów UE z wykorzystaniem europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Cele określa się w umowach partnerstwa i w odnośnych programach operacyjnych w odniesieniu do każdego europejskiego funduszu strukturalnego i inwestycyjnego. Państwa członkowskie, na przykład PT, wspominają również o wkładzie niektórych obszarów tematycznych, takich jak badania i rozwój, zatrudnienie i włączenie społeczne, w priorytety UE. DE podkreśliły w szczególności, że „punktem wyjścia dla strategii w odniesieniu do każdego programu operacyjnego EFRR jest zwiększenie wkładu kraju związkowego w inteligentny, trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu w Europie oraz rozwianie wspólnych obaw dotyczących pomocy w ramach europejskiego funduszu strukturalnego i inwestycyjnego. Cele tematyczne i priorytety inwestycyjne ustalone przez każdy kraj związkowy połączono już ze strategią »Europa 2020«. Na poziomie projektu wprowadzono wskaźniki produktu. Ponieważ każda oś priorytetowa, a zatem każde działanie, stanowi część systemu oceny/wykonania, w ramach którego przewidziane zostało osiągniecie konkretnych wartości docelowych, takich jak wskaźniki rezultatu, istnieje automatyczny związek z celami strategii »Europa 2020«. Jest to (zasadniczo) powód, dla którego nie został / nie zostanie wprowadzony żaden dodatkowy system pomiaru”. RO odpowiedziała, że „programy operacyjne finansowane z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na lata 2014–2020 opracowano biorąc głównie pod uwagę cele strategii »Europa 2020«, zalecenia dla poszczególnych krajów i odpowiednie europejskie strategie sektorowe”.

Priorytety polityczne UE, takie jak strategia „Europa 2020”, są związane z projektami finansowanymi przez UE głównie poprzez ramy wykonania określone w umowach partnerstwa i w programach operacyjnych. III)System projektów finansowanych przez UE zorientowany na rezultaty Kilka państw członkowskich, przykładowo AT, DE IE, FR, LU, SI, SK i UK, wspomniało, że zorientowanie na rezultaty programów i projektów wprowadzono zgodnie z wymogami prawnymi w odniesieniu do okresu 2014–2020. Odnoszą się one do identyfikacji spójnej logiki interwencji w odniesieniu do każdej koncepcji programu określającej cele szczegółowe, które mają zostać osiągnięte na podstawie wskaźników (finansowych, wskaźników produktu i wskaźników rezultatu), a także wskaźników bazowych, kluczowych etapów i celów. Zapewnienie spójności z terminologią związaną z wykonaniem pozostaje jednak wyzwaniem. Państwa członkowskie wyraziły zróżnicowane opinie na temat użyteczności ustanawiania celów na wszystkich poziomach wdrażania. Przykładowo CZ wspomniała, że „w kontekście programowania wprowadzono wskaźniki w odniesieniu do każdego celu szczegółowego, aby zapewnić mierzalność produktu i powiązanych rezultatów bezpośrednio związanych z celami programu” oraz że „co do zasady wolimy jednak koncentrować się głównie na związku między wskaźnikami ilościowymi a wskaźnikami rezultatu, a nie na monitorowaniu wskaźników rezultatu na poziomie projektu. Biorąc pod uwagę charakter wskaźników rezultatu, bardzo często trudno jest prowadzić monitorowanie i ocenę w tak szczegółowym stopniu. AT odpowiedziała, że w odniesieniu do rolnictwa „istnieje związek z przepisami krajowymi i że związek na poziomie projektu przyczyniłby się jednak do zwiększenia biurokracji”. DE wyjaśniły, że „zbiór wskaźników umożliwia zmierzenie, czy osiągnięto cele, za pośrednictwem wskaźników produktu na poziomie projektu i wskaźników rezultatu na poziomie programu. Nie wprowadzono żadnych wskaźników rezultatu na poziomie projektu (zgodnie z odpowiednią podstawą prawną). Wskaźniki rezultatu wykazują wszelkie zmiany sytuacji i umożliwiają regularny pomiar względnego udziału. Nie jest to możliwie w odniesieniu do indywidualnych projektów. Zakłada się, że dopiero po wykonaniu pewnej liczby projektów zmiany stają się widoczne i można je wówczas zmierzyć. Dlatego też klasyczne wskaźniki rezultatu ocenia się jedynie na poziomie programu”. Poglądy państw członkowskich zmieniają się w kierunku nastawienia na rezultaty, ponieważ podejmują one wysiłki w celu wprowadzenia ram wykonania. Dzięki temu programy i projekty UE oddziałują na wiele różnych sposobów oraz na wielu poziomach. Zapewnienie spójności z terminologią związaną z wykonaniem pozostaje jednak wyzwaniem. IV)Ramy monitorowania W ogólnym ujęciu państwa członkowskie umieszczają monitorowanie systemów zorientowanych na rezultaty w szerszej perspektywie, odnosząc się do ocen ex ante do celów związanych z przygotowywaniem umów o partnerstwie i programów operacyjnych lub do innych ocen, badań i ocen skutków przewidzianych na okres 2014–2020. W ich odpowiedziach podkreśla się również różne odesłania do trwających i regularnych ocen oraz stałego monitorowania osiągania celów ogólnych i szczegółowych, (wspólnego) produktu i wskaźników rezultatu. Niektóre państwa członkowskie (na przykład DE, FR, PL) wskazały również ustanawianie celów i kluczowych etapów na 2023 r. W szczególności kilka państw członkowskich odniosło się do pewnych przepisów wykonawczych, które wzmocniłyby wiarygodność danych dotyczących monitorowania realizacji celów politycznych w okresie 2014–2020, takich jak obowiązkowe wykorzystywanie wspólnych wskaźników wraz ze wskaźnikami bazowymi, kluczowymi etapami i celami oraz ogólnounijne jednolite normy pomiaru. BE odpowiedziała, że „celem systemu monitorowania programu operacyjnego »Wallonia-2020.EU« jest monitorowanie realizacji celów oraz osiągania wartości ustalonych wskaźników. Ponadto należy określić kluczowe etapy w celu monitorowania postępów w zakresie wyników, które doprowadzą do osiągnięcia celów. Ponadto w planie oceny Walonii zatwierdzonym przez komitet monitorujący dnia 11 grudnia 2015 r. przewidziano przeprowadzenie ocen osiągania celów według osi (ze zwróceniem szczególnej uwagi na zatrudnienie)”. FR wskazała, że „w odniesieniu do EFRR monitorowanie produktów będzie przeprowadzane na poziomie projektu, podczas gdy monitorowanie rezultatów będzie przeprowadzane na poziomie makro w stosunku do celów szczegółowych, które powinny zostać osiągnięte. Przepisy nie odnoszą się do wskaźników rezultatu w zakresie monitorowania na poziomie projektu. W odniesieniu do EFS monitorowanie produktów i rezultatów należy przeprowadzać na poziomie projektu”. Ponadto z punktu widzenia struktury organizacyjnej można przytoczyć przykład z HU, gdzie istnieje „grupa zadaniowa ds. monitorowania i oceny, która monitoruje wskaźniki, indeksy polityczne oraz wymogi horyzontalne ustanowione w ramach systemu monitorowania i informacji, jak również centralna jednostka monitorowania, która monitoruje między innymi wskaźniki skuteczności w cyklu miesięcznym we współpracy z instytucjami zarządzającymi”. Państwa członkowskie zastawiają się nad sposobem monitorowania postępów w osiąganiu celów i rezultatów finansowania UE w perspektywie krótko-, średnio- i długoterminowej. 2.3. Działania następcze w związku z zaleceniami Trybunału dla państw członkowskich

Państwa członkowskie niemalże jednogłośnie odpowiedziały, że ustanowiły systemy w ramach działań następczych w związku z zaleceniami Trybunału sformułowanymi w jego sprawozdaniach rocznych i specjalnych. Niektóre państwa członkowskie wyjaśniły, że zalecenia Trybunału i Komisji są monitorowane przez właściwe organy wyznaczone do zarządzania funduszami UE, w tym jednostki certyfikujące i organy audytowe. Procesy wprowadzania działań następczych różnią się jednak w poszczególnych państwach: DK wskazała w odniesieniu do EFRROW/EFRG, że od „2012 r. duńska Agencja ds. Rolnictwa i Rybołówstwa przeprowadzała systematyczne działania następcze w związku ze wszystkimi zaleceniami wynikającymi z kontroli. Kierownictwo powiadamia się w każdym kwartale o zmianach i może ono podjąć właściwe środki. Właściwe jednostki otrzymują również sprawozdania, sprawozdania specjalne itd. w celach informacyjnych, nawet jeżeli nie zawierają one szczególnych zaleceń w odniesieniu do Danii”. DE, IE oraz LU zauważyły, że w związku z zaleceniami Trybunału podejmowane są również działania następcze w ramach różnych forów na poziomie UE organizowanych przez Komisję lub podczas posiedzeń dwustronnych z udziałem Komisji. LU i SE wskazały, że sprawozdania Trybunału i związane z nimi konkluzje Rady są omawiane w ramach grup roboczych Rady. PT odpowiedziała, że „system informacyjny jest obecnie w trakcie opracowywania. Będzie on obejmował wszystkie informacje dotyczące kontroli/audytów związanych z funduszami oraz wyniki tego rodzaju kontroli i audytów. System będzie wykorzystywany w celu przeprowadzana działań następczych w związku ze wszystkimi wydanymi zaleceniami oraz do naprawy wszelkich wykrytych błędów”. Jeżeli chodzi o przekrojowe działania następcze na poziomie krajowym, DE wspomniały, że „właściwe federalne i regionalne organy wspólnie regularnie omawiają najczęstsze źródła błędów i możliwe środki zaradcze. Obejmuje to również powoływanie tematycznych federalnych i regionalnych grup roboczych w zakresie ustaleń Trybunału Obrachunkowego, których charakter jest systemowy i ponadregionalny (np. grupy ekspertów instytucji audytowej w zakresie europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych ds. udzielania zamówień publicznych i pomocy państwa)”. Ponadto AT wspomniała, że „co do zasady nie wydano żadnych zaleceń w odniesieniu do konkretnych państw członkowskich w sprawozdaniach rocznych lub specjalnych Trybunału Obrachunkowego. Opisy ustaleń zazwyczaj są bardzo ogólne i często nie odnoszą się do konkretnego państwa członkowskiego lub nawet konkretnego programu lub projektu. Przeprowadzanie działań następczych jest przez to jeszcze trudniejsze. W każdym wypadku w odniesieniu do EFRR podjęto odpowiednie działania następcze w związku z ustaleniami dokonanymi podczas kontroli”. Państwa członkowskie są zobowiązane do przeprowadzania działań następczych w związku z zaleceniami Trybunału, chociaż istnieje duża różnorodność systemów i procesów przeprowadzania działań następczych. 3.Wnioski Komisja jest zobowiązana do dalszej ścisłej współpracy z państwami członkowskimi na rzecz obniżenia poziomów błędów, poprawy zarządzania finansowego i zwiększenia wartości dodanej budżetu UE. Państwa członkowskie wskazują w swoich odpowiedziach, że znają główne pierwotne przyczyny błędów i zobowiązują się do dalszej pracy na rzecz zapewnienia skutecznego funkcjonowania systemów zarządzania i kontroli. Państwa członkowskie eliminują pierwotne przyczyny błędów, korzystając z różnych możliwości uproszczeń oraz wzmacniając swoje zdolności zapobiegawcze i naprawcze w szczególności w oparciu o wyciągnięte wnioski, ulepszone technologie IT, narzędzia eksploracji danych oraz techniki zarządzania ryzykiem. Państwa członkowskie wdrażają również w razie potrzeby plany działania, w zakresie których składają Komisji regularne sprawozdania. Warunki wstępne w szczególności w obszarach zamówień publicznych i pomocy państwa wykorzystano również w ramach środków zapobiegawczych i ulepszania systemów w odniesieniu do okresu programowania 2014–2020. W odpowiedziach potwierdzono, że państwa członkowskie stosują wieloletni cykl kontroli i audytów oraz że środki naprawcze można wdrażać do momentu zamknięcia okresu programowania. W odniesieniu do tej kwestii Polska podkreśliła, że „roczny poziom błędu obliczony przez Trybunał Obrachunkowy należy rozważać w kontekście wieloletniego charakteru interwencji UE (z uwzględnieniem korekt finansowych netto i kwot odzyskanych)”. Państwa członkowskie uznały również, że nie jest możliwe unikanie małych błędów przy rozsądnych kosztach. Państwa członkowskie są zobowiązane do zapewnienia połączenia między priorytetami politycznymi UE w zakresie inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu a priorytetami krajowymi. Z ich odpowiedzi wynika, że uwzględniają one priorytety UE podczas identyfikowania krajowych kierunków politycznych, sterowania zmianami i wdrażania krajowych środków, np. zgodnie z zaleceniami dla poszczególnych krajów. Z ich tegorocznych odpowiedzi wynika, że priorytety polityczne UE są związane z projektami finansowanymi przez UE głównie poprzez ramy wykonania określone w umowach partnerstwa i w programach operacyjnych uzgadnianych między Komisją a państwami członkowskimi. Poglądy państw członkowskich zmieniają się w kierunku nastawienia na rezultaty, ponieważ podejmują one wysiłki w celu wprowadzenia ram celów nadrzędnych, celów szczegółowych oraz celów operacyjnych i przeznaczają na ten cel środki. Dzięki temu programy i projekty UE oddziałują na wiele różnych sposobów oraz na wielu poziomach. Zapewnienie spójności z terminologią związaną z wykonaniem pozostaje jednak wyzwaniem. Należy zatem w dalszym ciągu koncentrować się na wykonywaniu budżetu UE. Ponadto państwa członkowskie są zobowiązane do przeprowadzania działań następczych w związku z zaleceniami Trybunału, chociaż istnieje duża różnorodność systemów i procesów przeprowadzania działań następczych.



Załącznik I: skonsolidowane wyniki w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej w odniesieniu do wszystkich państw członkowskich Wykres 1 – Główne przyczyny w najważniejszych obszarach wydatków UE uporządkowane według odpowiedzi „Dotyczy w całości”