GLOSARIUSZ I WYKAZ SKRÓTÓW

DG ds. Środowiska : Dyrekcja Generalna ds. Środowiska Komisji Europejskiej

Interes UE : W kontekście projektów w ramach komponentu Środowisko programu LIFE synonim europejskiej wartości dodanej. Interes UE oznacza wkład w osiąganie ogólnych celów polityki środowiskowej UE poprzez skoncentrowanie się na problemie o istotnym znaczeniu na poziomie europejskim lub spodziewane generowanie rezultatów, które mogą być powszechnie stosowane.

Interwencja : Jakiekolwiek działanie lub operacja przeprowadzone przez organy publiczne bądź inne organizacje, niezależnie od ich charakteru (polityka, program, działanie lub projekt).

Katalizator : czynnik stymulujący lub przyspieszający reakcję, postęp lub zmianę

LIFE : Instrument Finansowy na rzecz Środowiska (L’instrument financier pour l’environnement)

Monitorowanie : regularna ocena zasobów, produktów oraz rezultatów interwencji

Ocena skutków : Ocena konsekwencji ekonomicznych, społecznych i środowiskowych polityki i wniosków ustawodawczych. To narzędzie ma na celu zapewnienie, że inicjatywy Komisji oraz ustawodawstwo UE są przygotowywane w oparciu o przejrzyste, kompleksowe i zrównoważone dowody.

Oddziaływanie : Pozytywne i negatywne, główne oraz poboczne skutki długoterminowe powstałe w wyniku interwencji, w sposób bezpośredni lub pośredni, zamierzony lub niezamierzony.

Powielanie projektu : odtworzenie całego projektu lub jego części

Produkt : To, co jest wytwarzane w oparciu o zasoby przydzielone do danej interwencji.

Projekty zintegrowane : Projekty wdrażające na dużą skalę terytorialną, w szczególności w wymiarze regionalnym, wieloregionalnym lub krajowym, strategie lub plany działania na rzecz środowiska i klimatu wymagane przez unijne przepisy prawne dotyczące środowiska lub klimatu, zgodnie z innymi aktami unijnymi lub aktami opracowanymi przez władze państw członkowskich.

Rezultaty : bezpośrednie skutki lub zmiany, jakie powstają w wyniku interwencji

Rozpowszechnianie rezultatów projektu : proces udostępniania rezultatów i wyników projektu zainteresowanym stronom i szerszemu gronu odbiorców

Skuteczność : osiąganie ustalonych celów

Strategie tematyczne :

W ramach 6. EAP wprowadzono strategie tematyczne jako instrument jego wdrażania, obejmujące siedem obszarów tematycznych: ochrona gleb; ochrona i zachowanie środowiska morskiego; zrównoważone stosowanie pestycydów; zanieczyszczenie powietrza; poprawa stanu środowiska miejskiego; zrównoważone wykorzystanie zasobów i zarządzanie nimi, zapobieganie powstawaniu odpadów i ich recykling.

Powyższe strategie opierają się na podejściu globalnym, w podziale na tematy, a nie na określone rodzaje zanieczyszczeń czy działalności gospodarczej, jak miało to miejsce w przeszłości. Ustanawiają one długoterminowe cele i umożliwiają uproszczenie i nadanie jasności istniejącym przepisom.

Trwałość projektu : ciągłość istnienia projektu

UE : Unia Europejska

Unijne programy działań w zakresie środowiska (EAP) :

Programy przyjmowane przez Parlament Europejski i Radę, wyznaczające kluczowe cele i priorytety środowiskowe UE. Są one programami wieloletnimi i mają na celu zidentyfikowanie największych problemów środowiskowych UE, wyznaczenie celów i określenie wytycznych.

Pierwszy unijny program działań w zakresie środowiska powstał w 1973 r. Szósty unijny program działań w zakresie środowiska zakończył się w połowie 2012 r. Komisja Europejska zaproponowała wniosek dotyczący nowego (siódmego) unijnego programu działań w zakresie środowiska "Dobrze żyć naszej planety", który zostanie rozpatrzony w ramach zwykłej procedury ustawodawczej przez Parlament Europejski i Radę Unii Europejskiej.

Wskaźnik :

Czynniki ilościowe bądź jakościowe lub zmienne, które dostarczają prostych i rzetelnych danych umożliwiających pomiar osiągnięć, odzwierciedlających zmiany wiążące się z interwencją lub umożliwiających ocenę wyników. Wskaźniki powinny być odpowiednie, akceptowane, wiarygodne, proste i miarodajne (kryteria RACER):

a) wskaźniki nakładu: mierzą one ilość, jakość i terminowość zasobów udostępnianych na cele danej interwencji;

b) wskaźniki produktu: mierzą one rezultaty utworzone bądź spowodowane interwencją. Dostarczają one informacji umożliwiających ocenę wydajności wykorzystania nakładów;

c) wskaźniki wyniku: Wskaźniki rezultatów i oddziaływania:

- wskaźniki rezultatu: mierzą one natychmiastowe lub krótkoterminowe rezultaty przeprowadzenia interwencji. Dostarczają one kluczowych informacji dotyczących stopnia, w jakim cele interwencji zostały osiągnięte,

- wskaźniki oddziaływania: mierzą one pozytywne i negatywne, główne oraz poboczne skutki długoterminowe powstałe w wyniku interwencji, bezpośrednio lub pośrednio, zamierzone lub niezamierzone.

Zarządzanie scentralizowane przez Komisję Europejską – Bezpośrednie : Zadania związane z wykonaniem budżetu są wykonywane bezpośrednio przez departamenty Komisji.

– Pośrednie : Komisja powierza zadania organów publicznych, a w szczególności wykonanie budżetu agencjom utworzonym przez Komisję (agencje wykonawcze), tradycyjnym agencjom lub wspólnym przedsiębiorstwom, innym podmiotom, takim jak Europejski Bank Inwestycyjny lub Europejski Fundusz Inwestycyjny, krajowym podmiotom sektora publicznego lub podmiotom prawa prywatnego realizującym misję publiczną (tzw. agencje krajowe).

STRESZCZENIE

I. Polityka ochrony środowiska UE stanowi integralną część wszystkich głównych obszarów polityki UE. Ogromna większość funduszy UE przeznaczona na środowisko jest zatem przekazywana w ramach głównych polityk wydatków, takich jak fundusze strukturalne oraz wspólna polityka rolna. LIFE (Instrument Finansowy na rzecz Środowiska) jest zarządzany bezpośrednio przez Komisję. Obecnie trwa czwarty okres programowania, a średni roczny budżet bieżącego programu LIFE wynosi 239 mln euro na finansowanie projektów – co stanowi mniej niż 1,5% szacowanych ogólnych wydatków UE na ochronę środowiska. Jest to skromny budżet przeznaczony na ambitny cel – przyczynienie się do rozwoju, aktualizacji i wdrożenia polityki i przepisów w dziedzinie ochrony środowiska UE. Niemal 50% tego budżetu, tj. 120 mln euro, przeznaczone jest na komponent "Środowisko" programu LIFE.

II. Komisja zaproponowała zwiększenie budżetu przeznaczonego na komponent "Środowisko" programu LIFE na następny okres programowania. W związku z tym Trybunał przeprowadził kontrolę mającą na celu ocenę skuteczności komponentu "Środowisko" programu LIFE. Obejmowała ona sprawdzenie, czy koncepcja i wdrożenie komponentu "Środowisko" programu LIFE przyczyniły się do skuteczności programu.

III. Trybunał ocenił, że ogólnie komponent "Środowisko" programu LIFE nie funkcjonował skutecznie, ponieważ nie był wystarczająco dobrze zaprojektowany i wdrażany. Główne problemy dotyczące koncepcji były następujące:

a) brak mechanizmu umożliwiającego ukierunkowanie niewielkich zasobów na wybrane wstępnie cele rozproszył oddziaływanie zainwestowanych funduszy;

b) orientacyjne przydziały krajowe ograniczały wybór najlepszych projektów, ponieważ projekty były wybierane nie tylko w oparciu o ich jakość, ale również w oparciu o państwo członkowskie, z którego pochodziły;

c) niewystarczające uzasadnianie wyników oceny wpłynęło negatywnie na jakość wyboru projektów;

d) w systemie monitorowania programu zabrakło odpowiednich wspólnych wskaźników produktu i rezultatu. W związku z tym Komisja nie miała możliwości uzyskania kompleksowego i aktualnego obrazu wyników projektów, a zatem również oszacowania skuteczności operacyjnej programu.

IV. Główne problemy w zakresie wdrażania mające wpływ na skuteczność były następujące:

a) Kluczowe aspekty projektów LIFE dotyczące ich innowacyjnego i demonstracyjnego charakteru, perspektyw ich trwałości oraz interesu UE nie zawsze były odpowiednio oceniane w trakcie wyboru projektów.

b) Monitorowanie racjonalności kosztów projektowych, trwałości oraz powielania projektów było niewystarczające.

c) Rola katalizatora, jaką miał odegrać ten komponent w zakresie polityki ochrony środowiska, została znacznie ograniczona z powodu niewystarczająco skutecznego rozpowszechniania rezultatów oraz niewielkiej trwałości i możliwości powielania projektów.

V. Trybunał zaleca, aby Komisja wdrożyła następujące zalecenia:

1. Przy ustalaniu wieloletnich programów prac w ramach nowego programu LIFE władze ustawodawcze powinny umożliwić Komisji i państwom członkowskim ograniczenie kwalifikowalnych wniosków do ograniczonej liczby priorytetów strategicznych oraz ustanowienie jasnych, szczegółowych, mierzalnych i możliwych do osiągnięcia celów w ramach projektów podlegających finansowaniu. Ograniczona liczba priorytetów ustalonych na określoną liczbę lat usprawni proces wyboru, co umożliwi skoncentrowanie wysiłków na określonych kwestiach oraz ułatwi ocenę oddziaływania programu.

2. We wniosku Komisji dotyczącym nowego programu LIFE zrezygnowano z możliwości przeznaczania przydziałów krajowych na projekty tradycyjne, ale utrzymano równowagę geograficzną w przypadku projektów zintegrowanych. Podczas jego wdrażania Komisja powinna zapewnić, by projekty zintegrowane były wybierane w oparciu o ich jakość, oraz by równowaga geograficzna nie wiązała się z naruszeniem zasady równości szans dla wnioskodawców.

3. Komisja powinna poprawić formularze oceny stosowane przy wyborze projektów oraz wymagać od oceniających przedstawiania odrębnych ocen i wyników punktacji w zakresie głównych aspektów projektów (takich jak innowacyjny lub demonstracyjny charakter wniosku, jakość planowanych działań rozpowszechniających lub potencjał w zakresie powielania rezultatów) w celu poprawienia jakości i przejrzystości procesu wyboru oraz zapewnienia, że wybrane projekty będą mogły w największym stopniu przyczynić się do osiągnięcia celów programu.

4. Komisja powinna poprawić narzędzia do zarządzania programem oraz rozważyć wprowadzenie odpowiednich wspólnych wskaźników produktu i rezultatu, jak również system gromadzenia informacji dotyczących dalszych losów projektów na poziomie programu w celu ułatwienia odpowiedniego monitorowania programu. Wskaźniki powinny być w możliwie największym stopniu odpowiednie, akceptowane, wiarygodne, proste i miarodajne (kryteria RACER).

5. Komisja powinna poprawić swoją ocenę racjonalności deklarowanych kosztów osobowych, w szczególności w przypadku porównywalnych projektów, poprzez lepsze wykorzystanie informacji zebranych w fazie monitorowania. Mogłoby to zostać następnie w większym stopniu wykorzystane do zidentyfikowania nadmiernych kosztów.

6. Komisja powinna wymagać od zespołu monitorującego, aby uwzględnił w swoich ocenach krytyczną analizę zaproponowanych przez beneficjenta działań dotyczących rozpowszechnienia rezultatów, trwałości i powielania oraz potencjalnych barier, które mogłyby utrudniać powyższe działania, zarówno w sprawozdaniach z oceny w trakcie realizacji projektu, jak i w sprawozdaniach z kontroli ex post.

7. Komisja powinna rozważyć, w jaki sposób lepiej wspierać rozpowszechnianie i powielanie rezultatów projektów przez beneficjentów prywatnych, którzy chcą chronić swój interes handlowy.

8. Komisja powinna rozważyć, w jaki sposób wymóc na beneficjentach przedkładanie prostych i aktualnych informacji drogą elektroniczną po zakończeniu projektu (tj. czy projekt wciąż funkcjonuje, czy jest on powielany, jeśli tak, to ile razy itd.). Umożliwiłoby to Komisji poprawę informacji ex post dotyczących skuteczności programu.

WSTĘP

WSPARCIE FINANSOWE NA RZECZ ŚRODOWISKA W UE

1. Środowisko jest obszarem polityki Unii Europejskiej o wciąż rosnącym znaczeniu. W ramach traktatu z Amsterdamu (1999) Unia przyznała, że środowisko należy uwzględnić, zarówno pod względem definicji, jak i pod względem wdrożenia, we wszystkich innych politykach Unii (np. politykach w zakresie transportu, przedsiębiorstw, badań naukowych i rozszerzenia). Z uwagi na przekrojowy charakter kwestii związanych ze środowiskiem główne programy wydatków Wspólnoty (w szczególności fundusze strukturalne, wydatki w ramach Funduszu Spójności oraz wydatki na rolnictwo i inne programy pomocowe wdrażane poza UE) uwzględniają aspekty związane z polityką ochrony środowiska.

2. Na schemacie 1przedstawiono szacowane wydatki związane z ochroną środowiska na okres 2007–2013 z podziałem na program wydatków. Program LIFE z budżetem 2,1 mld euro stanowi mniej niż 1,5% całości wydatków związanych ze środowiskiem.

SCHEMAT 1

SZACOWANE WYDATKI ZWIĄZANE ZE ŚRODOWISKIEM (W MLD EURO), 2007–2013

+++++ TIFF +++++

Źródło: Połączona ocena skutków oraz ocena ex ante przeglądu rozporządzenia LIFE+: rozwój poszczególnych opcji.

PROGRAM LIFE

3. Bieżący program LIFE [1] obejmuje lata 2007–2013 i składa się z trzech komponentów:

a) komponent "Przyroda i różnorodność biologiczna" programu LIFE, z którego współfinansuje się projekty obejmujące najlepsze praktyki lub projekty demonstracyjne przyczyniające się do wdrażania dyrektyw ptasiej i siedliskowej, sieci Natura 2000. Ponadto współfinansuje się z niego projekty innowacyjne i demonstracyjne, które przyczyniają się do realizacji celów przedstawionych w komunikacie Komisji "Zatrzymanie procesu utraty różnorodności biologicznej do roku 2010 i w przyszłości";

b) komponent "Polityka i zarządzanie w zakresie środowiska" programu LIFE (zwany dalej komponentem "Środowisko" programu LIFE), z którego współfinansuje się programy innowacyjne lub demonstracyjne dotyczące zmian klimatycznych, wody, powietrza, gleby, środowiska miejskiego, hałasu, chemikaliów, środowiska i zdrowia, zasobów naturalnych i odpadów, lasów i innowacji;

c) komponent "Informacja i komunikacja" programu LIFE, w ramach którego wspiera się projekty dotyczące rozpowszechniania informacji o środowisku, takich jak informacje o zmianach klimatu lub ochronie środowiska, tworzenia forów współpracy lub platform wymiany najlepszych praktyk.

4. Program LIFE jest zarządzany bezpośrednio przez Komisję [2]. Z uwagi na to, że większość wydatków UE na rzecz środowiska jest objęta innymi programami wydatków, program LIFE stanowi filar działalności UE pod względem ochrony środowiska. Jego celem ogólnym jest przyczynić się do rozwoju, aktualizacji oraz wdrażania polityki i przepisów UE w zakresie środowiska, łącznie z włączeniem ochrony środowiska do innych polityk. Powinien zatem służyć jako platforma do opracowywania i wymiany najlepszych praktyk oraz dzielenia się wiedzą, a także działać jako katalizator i przyspieszać zmiany dotyczące kwestii środowiskowych i klimatycznych. W praktyce LIFE wspiera ogólne (polityczne) priorytety środowiskowe ustalone przez Radę i Parlament Europejski w unijnych programach działań w zakresie środowiska (EAP). Projekty komponentu "Środowisko" programu LIFE obejmują bardzo szeroką gamę sektorów, w tym zmiany klimatu, chemikalia, zasoby wodne i naturalne, jak wyszczególniono w ramce 1.

5. Średni roczny budżet bieżącego komponentu "Środowisko" programu LIFE wynosi 119,5 mln euro. Od 1996 do 2012 r. w ramach tego komponentu przekazano 1,3 mld euro na 1730 projektów (zob. tabela 1). Komponent "Środowisko" programu LIFE został przedstawiony na schemacie 2, na którym pokazano logikę interwencji w ramach komponentu oraz wzajemne oddziaływanie pomiędzy poszczególnymi elementami: "określanie i ocena polityk", "realizacja projektu" oraz "rezultaty i oddziaływanie".

SCHEMAT 2

KOMPONENT "ŚRODOWISKO" PROGRAMU LIFE

+++++ TIFF +++++

6. Wskutek tego względnie ograniczonego budżetu komponentu "Środowisko" programu LIFE, zarówno w porównaniu z obszernymi celami, jak i z ogółem wydatków UE na środowisko, jego skuteczność w dużym stopniu zależy od tego, czy finansowane projekty służą jako katalizatory zmian środowiskowych. Oznacza to, że pomyślne zakończenie projektu samo w sobie nie wystarczy, aby zapewnić ogólną skuteczność programu. Jeśli projekty nie dotyczą problemów o istotnym znaczeniu na szczeblu europejskim, a ich rezultaty nie są odpowiednio monitorowane, rozpowszechniane, utrwalane i powielane, mało prawdopodobne jest osiągnięcie ogólnego celu wspierania polityki ochrony środowiska.

ZAKRES KONTROLI I PODEJŚCIE KONTROLNE

7. Trybunał zidentyfikował szereg zagrożeń dla skuteczności komponentu "Środowisko" programu LIFE pod względem osiągnięcia celów komponentu. W szczególności istnieje ryzyko, że połączenie dużej liczby działań priorytetowych oraz względnie niskiego budżetu może doprowadzić do rozproszenia działań oraz niejednoznacznych rezultatów, uchybień w systemach monitorowania i oceny umożliwiających wyciągnięcie wniosków dotyczących programu oraz braku efektu mnożnikowego w związku z niewystarczającym rozpowszechnieniem rezultatów projektu. Z uwagi na to, że Komisja zamierza znacznie zwiększyć budżet programu na następny okres programowania 2014–2020, Trybunał podjął decyzję o przeprowadzeniu kontroli w celu bardziej szczegółowej oceny tych zagrożeń.

8. Celem kontroli jest uzyskanie odpowiedzi na pytanie: "Czy komponent "Środowisko" programu LIFE [3] funkcjonuje skutecznie?". W tym celu opracowano następujące pytania dodatkowe:

- Czy komponent "Środowisko" programu LIFE został dobrze zaprojektowany, tak aby było możliwe uzyskanie skutecznych rezultatów? W celu uzyskania odpowiedzi na to pytanie Trybunał zbadał spójność celów z dostępnym budżetem, sposób przydziału budżetu oraz model wyboru projektów i procesów monitorowania,

- Czy komponent "Środowisko" programu LIFE został dobrze wdrożony, tak aby było możliwe uzyskanie skutecznych rezultatów? W celu uzyskania odpowiedzi na to pytanie Trybunał zbadał zastosowanie kryteriów wyboru oraz monitorowanie, rozpowszechnianie, trwałość oraz możliwość powielania projektów.

9. Powyższe pytania odnoszą się do warunków niezbędnych do uzyskania efektu katalitycznego, a zatem również ogólnej skuteczności komponentu "Środowisko" programu LIFE.

10. Kontrola skupiła się na projektach finansowanych między 2005 a 2010 r. Trybunał skontrolował odpowiednie służby Komisji oraz pięć państw członkowskich wybranych spośród największych beneficjentów programu LIFE (Niemcy, Hiszpania, Francja, Włochy i Zjednoczone Królestwo), które realizują 55% budżetu programu LIFE oraz 15% projektów w ramach tego programu.

11. Ogółem skontrolowano na miejscu 25 projektów w pięciu państwach członkowskich [4]. Przeanalizowano odpowiednie dokumenty w celu sprawdzenia celu, kwalifikowalności, istnienia, trwałości oraz potencjału powielania projektów oraz w celu zweryfikowania, czy najlepsze praktyki oraz zdobyte doświadczenie zostały odpowiednio rozpowszechnione przez Komisję. Ponadto przeanalizowano próbę 70 projektów pod względem istotnych informacji dotyczących wyboru projektów i monitorowania oraz informacji dostępnych na stronach internetowych projektów.

12. Przeprowadzono wywiady z przedstawicielami Komisji, zespołu oceniającego i zespołu monitorującego [5] oraz przedstawicielami władz krajowych lub regionalnych pełniących funkcję krajowych lub regionalnych punktów kontaktowych (NCP).

UWAGI

CZĘŚĆ I – KONCEPCJA

DUŻA LICZBA CELÓW PROGRAMU NIE BYŁA SPÓJNA Z DOSTĘPNYM OGRANICZONYM BUDŻETEM

13. Aby zapewnić skuteczność, w ramach programów powinno się nie tylko zdefiniować jasne i szczegółowe cele, ale cele takie powinny być realistyczne i spójne z przydzielonym budżetem. Konkretniej ujmując, programy powinny obejmować ograniczoną liczbę priorytetów szczegółowych w celu ukierunkowania dostępnych zasobów na osiągnięcie zakładanych celów. Jest to szczególnie istotne w przypadku programu LIFE z uwagi na jego spodziewaną rolę katalizatora wspierającego rozwój polityki ochrony środowiska UE oraz jego względnie ograniczony budżet.

14. W rozporządzeniu LIFE ustanowiono wiele celów spełniających kryteria projektów komponentu "Środowisko" programu LIFE (zob. ramka 1). W 2008 r. w swoim rocznym zaproszeniu do składania wniosków Komisja zawęziła te cele do "orientacyjnych obszarów priorytetowych". Jednak w praktyce nie przełożyło się to na znacznie większe ukierunkowanie na poszczególne priorytety, ponieważ wnioski nieobjęte tymi priorytetami spełniają kryteria wymagane do finansowania, jeśli dotyczą one jednego z wielu celów objętych rozporządzeniem. W związku z tym, pomimo skromnego budżetu, w ramach komponentu "Środowisko" programu LIFE finansowane są projekty dotyczące dwunastu różnych obszarów polityki i obejmujące różne zagadnienia i różne interesy. Nawet jeśli finansowane są dobre projekty, nieuchronnie przekłada się to na brak masy krytycznej projektów, tak aby wesprzeć znaczące postępy w polityce ochrony środowiska UE, i uniemożliwia jakikolwiek rzeczywisty wpływ na obszary polityki.

RAMKA 1

KOMPONENT "ŚRODOWISKO" PROGRAMU LIFE: NIEWIELKI BUDŻET…

Komponent "Środowisko" programu LIFE stanowi ok. 0,5% szacowanych wydatków UE na kwestie związane ze środowiskiem na lata 2007–2013.

Jednak obejmujący wiele aktywnych celów (wymienionych w załączniku II do rozporządzenia LIFE+):

a) zmiany klimatu: stabilizacja stężenia gazów cieplarnianych na poziomie zapobiegającym globalnemu ociepleniu o ponad 2°C;

b) woda: przyczynienie się do poprawy jakości wody przez opracowanie efektywnych pod względem kosztów środków zmierzających do osiągnięcia dobrego stanu ekologicznego w celu opracowania pierwszego planu zarządzania dorzeczem na podstawie dyrektywy 2000/60/WE [6] do 2009 r.;

c) powietrze: osiągnięcie poziomów jakości powietrza, które nie powodowałyby znacznych negatywnych skutków i zagrożenia dla zdrowia ludzkiego i środowiska;

d) gleba: ochrona i zapewnienie zrównoważonego wykorzystania gleby przez zachowanie funkcji gleby, zapobieganie zagrożeniom dla gleby, łagodzenie ich skutków i rekultywację zdegradowanej gleby;

e) środowisko miejskie: przyczynianie się do poprawy wpływu obszarów miejskich Europy na środowisko;

f) hałas: przyczynianie się do rozwoju i realizowania polityki w zakresie hałasu środowiskowego;

g) chemikalia: poprawa ochrony środowiska i zdrowia przed zagrożeniami związanymi z chemikaliami do roku 2020 przez wdrożenie prawodawstwa dotyczącego chemikaliów;

h) Środowisko i zdrowie: Opracowanie bazy informacyjnej dla polityki w zakresie środowiska i zdrowia (plan działania w zakresie środowiska i zdrowia na lata 2004–2010);

i) zasoby naturalne i odpady: a) rozwijanie i wdrażanie polityk mających na celu zapewnienie zrównoważonej gospodarki zasobami naturalnymi i odpadami oraz zrównoważonego wykorzystania zasobów naturalnych i odpadów, poprawa wydajności środowiskowej produktów, zrównoważone modele produkcji i konsumpcji, zapobieganie powstawaniu odpadów, odzyskiwanie odpadów i recykling; b) przyczynianie się do skutecznej realizacji strategii tematycznej w sprawie zapobiegania powstawaniu i recyklingu odpadów;

j) lasy: utworzenie, w szczególności przez sieć koordynacji UE, zwięzłej i obszernej bazy informacji istotnych dla polityki dotyczącej lasów w odniesieniu do zmian klimatu (wpływ na ekosystemy leśne, jego łagodzenie, efekty zastąpienia), różnorodności biologicznej (informacja podstawowa i chronione obszary leśne), pożarów lasów, stanu lasów i ochronnych funkcji lasów (woda, gleba i infrastruktura), a także przyczynianie się do ochrony lasów przed pożarami;

k) innowacje: przyczynienie się do opracowania i demonstracji innowacyjnych kierunków polityki, technologii, metod i instrumentów wspierających wdrożenie planu działania w zakresie technologii środowiskowych (ETAP).

15. W tabeli 1 przedstawiono kwoty, jakie zostały przeznaczone w ramach komponentu "Środowisko" programu LIFE na poszczególne obszary priorytetowe w latach 1996–2012. Nawet w ramach obszarów priorytetowych projekty obejmują szeroką gamę sektorów, a ogólna przeznaczona kwota stanowi ok. 0,5% ogółu wydatków UE na kwestie związane ze środowiskiem (zob. pkt 5).

16. W związku z powyższym brak mechanizmu przydzielania ograniczonych zasobów do orientacyjnych działań preferowanych w ramach programu LIFE uniemożliwia Komisji skoncentrowanie wniosków projektowych wokół ograniczonej liczby priorytetów szczegółowych, co oznacza, że program LIFE niekoniecznie skupia się na wstępnie wybranych obszarach polityki, ale finansuje obszary polityki objęte wybranymi projektami. Trybunał uważa, że nie jest to spójne z rolą katalizatora, jakiej oczekuje się od tego programu.

TABELA 1

KOMPONENT "ŚRODOWISKO" PROGRAMU LIFE (1996–2012): LICZBA PROJEKTÓW ORAZ KWOTA FINANSOWANIA Z PODZIAŁEM NA OBSZAR PRIORYTETOWY

Źródło: Ocena śródokresowa wdrożenia rozporządzenia LIFE+. GHK, kwiecień 2010 r. oraz służby Komisji.

| | 2007–2012 | 1996–2006 |

| Obszary polityki | Liczba projektów | Wkład UE (w mln EUR) | Liczba projektów | Wkład UE (w mln EUR) |

Tematy 1996–2006 | Powietrze | 20 | 21 | 93 | 52 |

Chemikalia | 32 | 21 | 17 | 10 |

Zmiana klimatu | 144 | 168 | 39 | 33 |

Lasy | 15 | 17 | 15 | 6 |

Gleba | 27 | 29 | 92 | 49 |

Podejście strategiczne | 37 | 28 | 189 | 103 |

Środowisko miejskie | 33 | 7 | 69 | 35 |

Odpady i zasoby naturalne | 191 | 30 | 312 | 184 |

Woda | 92 | 37 | 250 | 145 |

Nowe tematy | Środowisko i zdrowie | 18 | 29 | | |

Innowacje | 35 | 195 | | |

Hałas | 10 | 84 | | |

| Ogółem | 654 | 666 | 1076 | 617 |

PRZYDZIAŁY KRAJOWE OGRANICZAŁY KONKURENCJĘ MIĘDZY WNIOSKAMI PROJEKTOWYMI

17. Finansowanie programu LIFE obejmuje szeroką gamę obszarów na całym terytorium UE. Aby finansowanie dotyczyło najlepszych dostępnych projektów, wnioski powinny przechodzić proces wyboru oparty na konkurencyjności, w ramach którego do finansowania wybierane byłyby najlepsze projekty.

18. Od 2007 r. program LIFE jest projektowany w taki sposób, aby zapewnić proporcjonalne rozłożenie projektów między państwami członkowskimi. Art. 6 ust. 2 rozporządzenia LIFE+ ustanawia orientacyjne przydziały krajowe [7] oparte na kryterium populacji oraz na tym, jaki procent obszaru państwa posiada status obszaru Natura 2000.

19. Orientacyjne przydziały krajowe mają na celu zagwarantowanie finansowania dla mniejszych państw członkowskich poprzez zablokowanie części budżetu na ich potrzeby. Jednak, jak podkreślono w ocenie skutków stanowiącej uzupełnienie do wniosku Komisji dotyczącego nowego rozporządzenia LIFE, ich przydziały są z definicji niewielkie, co obniża ich zainteresowanie programem i zaangażowanie w niego. W rezultacie system nie stymuluje tych państw do składania większej liczby wniosków.

20. Ponadto Trybunał zauważył, że przydziały krajowe wypaczają wyniki kryteriów oceny stosowanych w procesie wyboru, co może przełożyć się na sytuację, w której ze względu na kryterium państwa członkowskiego składającego wniosek wybrane zostaną projekty, które uzyskają gorszą ocenę niż odrzucone projekty z innych państw członkowskich. Na przykład w 2009 r. trzy projekty z Włoch, Polski i Finlandii z wynikiem końcowym 55 punktów zostały odrzucone, podczas gdy przyjęto jeden projekt francuski, który zdobył zaledwie 46 punktów, oraz dwa projekty brytyjskie, które zdobyły 50 punktów.

21. System zaostrza konkurencję między projektami w obszarze tego samego państwa, nie zapewniając tym samym wyboru najlepszych projektów na szczeblu europejskim. W konsekwencji europejska wartość dodana programu zmniejsza się.

FORMULARZE UŻYTE DO OCENY WNIOSKÓW PROJEKTOWYCH NIE WYMAGAŁY WYSTARCZAJĄCEGO UZASADNIENIA WYNIKÓW OCENY, CO PODWAŻAŁO PRZEJRZYSTOŚĆ PROCESU WYBORU

22. Proces wyboru projektów stanowi podstawę jakości programów wydatków i jest warunkiem koniecznym ich skuteczności. Proces ten powinien być przejrzysty i zapewnić równe szanse wszystkim wnioskodawcom, opierać się na obiektywnych kryteriach i być ukierunkowany na projekty, które w największym stopniu przyczyniają się do osiągnięcia celów programu. Przejrzysty i efektywny proces wyboru wymaga zastosowania formularzy oceny, które przedstawiają wynik przyznany w odniesieniu do poszczególnych kryteriów oraz jego uzasadnienie.

23. Projekty LIFE są wybierane w oparciu o zaproszenie do składania wniosków, ogłaszane co roku przez Komisję. Przy ocenie propozycji projektów Komisja otrzymuje wsparcie konsorcjum zewnętrznych oceniających, pozostaje jednak odpowiedzialna za proces wyboru.

24. Ogólny proces wyboru wniosków w ramach komponentu "Środowisko" programu LIFE dzieli się na cztery fazy: kwalifikowalność, wybór, przyznanie finansowania i przegląd. Proces został nakreślony w załączniku I. W trakcie pierwszych dwóch faz procesu oceny – kwalifikowalności i wyboru – każdy wniosek oceniany jest przez jednego oceniającego. W fazie przyznawania finansowania wnioski są poddawane niezależnej ocenie dwóch ekspertów oceniających. W przypadku znacznej rozbieżności wymagana jest trzecia ocena wniosku. Ostateczna decyzja o wyniku, jaki zostanie przyznany każdemu z wniosków, jest podejmowana w trakcie posiedzenia, któremu przewodniczą służby Komisji i w którym uczestniczą oceniający.

25. Oceniający używają standardowych formularzy przygotowanych przez Komisję, dokonując oceny wniosków projektowych w oparciu o z góry określone kryteria wyboru. Każde z tych kryteriów jest rozwinięte w szereg bardziej szczegółowych aspektów, jakie należy wziąć pod uwagę [8]. W fazie przyznawania finansowania w formularzu od oceniających wymaga się przyznania punktów oraz wyrażenia opinii za lub przeciw w odniesieniu do każdego z głównych kryteriów, nie wymaga się jednak uzasadnienia oceny lub wyników poszczególnych aspektów objętych każdym z głównych kryteriów.

26. Podczas kontroli zauważono, że kluczowe aspekty dotyczące skuteczności programu, takie jak innowacyjny lub demonstracyjny charakter wniosku, jakość planowanych działań mających na celu rozpowszechnianie wyników lub potencjał powielania rezultatów nie były rozpatrywane jako oddzielne kryteria oceny, ale jako jedne z kilku aspektów w ramach kryteriów oceny. W praktyce oznacza to, że oceniający nie musieli przyznać punktów i przedstawić uzasadnienia ich oceny w odniesieniu do kluczowych aspektów projektów komponentu "Środowisko" programu LIFE. Trybunał uważa, że stanowi to słaby punkt koncepcji systemu wyboru projektów [9].

27. Trybunał zauważył, że nagromadzenie różnych kluczowych aspektów w ramach tego samego kryterium oceny, bez konieczności przyznania przez oceniającego indywidualnych punktów prowadziło do sytuacji, w których przyznana punktacja nie była wystarczająco uzasadniona w formularzach oceny (zob. ramka 2) lub w których ważne aspekty nie były odpowiednio ocenione (zob. ramka 3 i pkt 41).

28. Co więcej, przedstawienie wyniku ogólnego w odniesieniu do danego kryterium, bez przyznania punktów poszczególnym aspektom tego kryterium uniemożliwia obiektywne i rzetelne odtworzenie przeprowadzonej oceny. Podważa to przejrzystość systemu wyboru w ramach programu.

RAMKA 2

NIEWYSTARCZAJĄCO UZASADNIONE WYNIKI OCENY

Niemiecki wniosek uzyskał głównie negatywne komentarze w odniesieniu do kryterium oceny nr 1. W ramach tego kryterium oceniający powinni oceniać innowacyjny charakter wniosku, znaczenie oczekiwanych postępów w ramach ochrony środowiska oraz wykonalność pod względem technicznym.

Oceniający w formularzu oceny odnotował, że jedyną cechą innowacyjną był proces, a nie metody i koncepcje.

Oceniający przyznał temu kryterium 6 punktów na 10. Zdaniem Trybunału negatywna ocena opisowa przedstawiona w formularzu oceny nie uzasadnia tego wyniku.

SYSTEM MONITOROWANIA BYŁ NIEODPOWIEDNI, CO UNIEMOŻLIWIŁO SKUTECZNE ZARZĄDZANIE PROGRAMEM

29. Odpowiednie zarządzanie jakimkolwiek programem wymaga regularnej analizy nakładów, produktów i rezultatów, tak aby możliwe było uzyskanie aktualnych informacji na temat tego, czy program realizowany jest zgodnie z planem, innymi słowy – systemu monitorowania. Monitorowanie dostarcza zarządzającym w trakcie wdrażania programu informacji o osiąganiu celów operacyjnych, dzięki czemu istnieje możliwość szybkiego identyfikowania i rozwiązywania problemów. Solidne systemy monitorowania powinny zawierać na przykład zestaw wspólnych wskaźników nakładu, produktu i rezultatu. Powinny one umożliwić zbieranie danych na temat projektów na poziomie programu oraz porównywanie ich z ustalonymi wcześniej założeniami i celami.

30. Monitorowanie powinno trwać po zakończeniu projektu. W przypadku programu LIFE monitorowanie ex post byłoby przydatne do ustalenia, czy produkty i oczekiwane rezultaty są nadal generowane, do sprawdzenia, czy nie pojawiły się problemy związane z trwałością lub do oceny zakresu, w jakim rezultaty projektów zostały przekazane lub powielone w innych kontekstach.

31. Komisja monitoruje wdrażanie projektów z pomocą konsorcjum ekspertów funkcjonujących jako zewnętrzny zespół monitorujący. Zespół przeprowadza samodzielnie bądź wraz z właściwymi urzędnikami Komisji coroczne kontrole na miejscu mające na celu ocenę postępów w realizacji projektu. Zespół monitorujący ocenia okresowe sprawozdania z realizacji projektu, przedkładane Komisji przez beneficjenta.

32. W trakcie kontroli na miejscu projektu zespół monitorujący ocenia postępy w uzyskiwaniu produktów oraz rezultatów zakładanych we wnioskach projektowych oraz ocenia kwalifikowalność deklarowanych kosztów pod względem technicznym i finansowym. Na zakończenie projektu eksperci zajmujący się monitorowaniem przygotowują ogólną ocenę rezultatów projektu, w tym wynik końcowy. Niemniej jednak takie założenia dotyczące monitorowania skupiające się na poziomie projektu są mało przydatne w celu wyciągnięcia wniosków dotyczących wyników programu. Ma to miejsce, ponieważ system monitorowania wyników programu nie obejmuje odpowiednich wspólnych wskaźników produktu i rezultatu. W szczególności zestaw wspólnych wskaźników produktu wprowadzony w 2007 r. jest w dużym stopniu ograniczony do działań w zakresie komunikacji i rozpowszechniania rezultatów, takich jak warsztaty, seminaria, konferencje i publikacje. Ponadto Komisja nie zdefiniowała żadnego wskaźnika rezultatu. W konsekwencji obecny system nie pozwala na miarodajne zestawienie informacji na temat rezultatów poszczególnych projektów. Uniemożliwia to regularne monitorowanie skuteczności programu oraz terminowe identyfikowanie problemów mających wpływ na jego wyniki.

33. Ogólnym celem programu jest przyczynienie się do rozwoju, aktualizacji i wdrożenia polityki i przepisów w obszarze ochrony środowiska w UE. Wymaga to podtrzymywania zakończonych pomyślnie projektów, rozpowszechniania ich rezultatów oraz, docelowo, ich powielania. Jednak Komisja uważa, że po zakończeniu projektu zasoby, którymi dysponuje, nie pozwalają na przeprowadzanie systematycznych kontroli ex post mających na celu śledzenie dalszych losów projektów po zakończeniu programu LIFE.

34. Świadoma tych uchybień Komisja od 2009 r. włączyła do umowy między Komisją Europejską a zespołem monitorującym wymóg przeprowadzania dziesięciu kontroli ex post rocznie w celu oceny trwałości i innych aspektów [10]. Do końca grudnia 2012 r. przeprowadzono wizyty kontrolne w odniesieniu do 30 projektów w ramach komponentu "Środowisko" programu LIFE. Mimo iż stanowi to pewien postęp, dotyczy to zaledwie 5% zakończonych projektów.

35. W trakcie oceny sprawozdania końcowego z realizacji projektu zespół monitorujący ustala zestaw wskaźników monitorowania długoterminowego, które mają być stosowane w trakcie kontroli ex post. Jednak w ramach niniejszej kontroli nie znaleziono żadnych dowodów na to, aby te wskaźniki były stosowane w trakcie późniejszych kontroli ex post. Ponadto proponowane wskaźniki długoterminowe są unikalne dla każdego projektu, co ograniczałoby ich użyteczność na poziomie programu, nawet gdyby dostępne byłyby ich wartości. Kolejnym słabym punktem wprowadzonych niedawno kontroli ex post jest to, że nawet w przypadku, gdy trwałość projektu jest poddawana kompleksowej analizie w trakcie ocen ex post, od zespołu monitorującego nie wymaga się przeprowadzenia analizy możliwości powielania projektu, co jest podstawą do osiągnięcia efektu katalitycznego programu.

36. Co więcej, podobnie jak w trakcie realizacji projektów, ani Komisja, ani zespół monitorujący nie uwzględnili przygotowania listy wspólnych wskaźników, które miałyby być stosowane przez zespół monitorujący w trakcie kontroli ex post w celu śledzenia wyników projektów realizowanych w ramach komponentu "Środowisko" programu LIFE. Połączenie powyższych uchybień oznacza, że Komisji brakuje informacji o liczbie projektów zakończonych pomyślnie, projektów, które pozostają operacyjne po upływie określonej liczby lat oraz projektów, które zostały powielone. Nie pozwala to na korzystanie z doświadczeń z przeszłości i poprawę na tej podstawie procedur wyboru i monitorowania, unikanie powtarzania błędów i oszczędzanie zasobów.

37. Mimo iż Komisja organizuje okresowe oceny programu, nie mogą one zastąpić bieżącego monitorowania programu. W rzeczywistości obydwa te procesy uzupełniają się, ponieważ w ocenach powinno się wykorzystywać, oprócz innych zasobów, również dane uzyskane na potrzeby monitorowania.

38. Ogólnie rzecz biorąc, kontrola wykazała, że brak skonsolidowanych informacji i odpowiednich wskaźników dotyczących produktów i rezultatów projektów w ramach komponentu "Środowisko" programu LIFE uniemożliwia bieżącą ocenę skuteczności programu oraz utrudnia szybkie identyfikowanie problemów mających wpływ na wdrażanie programu, co z kolei nie pozwala na korzystanie z doświadczeń w przyszłości.

CZĘŚĆ II – REALIZACJA

39. Mając na uwadze cele komponentu "Środowisko" programu LIFE (zob. pkt 4 i ramka 1), a także kryteria kwalifikowalności określone w rozporządzeniu i wytycznych Komisji dotyczących wyboru projektów, Trybunał stwierdził, że aby można było uznać projekty podlegające komponentowi "Środowisko" programu LIFE za katalizatory, które przyczyniają się do skuteczności programu, powinny one:

a) mieć charakter innowacyjny lub demonstracyjny poprzez ukierunkowanie na innowacyjne lub demonstracyjne rozwiązania problemów dotyczących środowiska w postaci opracowania lub rozpowszechnienia innowacyjnych technik lub metod, technik będących wynikiem najlepszych praktyk, wiedzy fachowej itp.;

b) leżeć w interesie UE i przyczyniać się do osiągnięcia ogólnych celów polityki UE w obszarze środowiska poprzez ukierunkowanie na problem mający istotne znaczenie na szczeblu europejskim lub osiągnięcie rezultatów, które byłyby powszechnie stosowane;

c) osiągać rezultaty, które można rozpowszechnić, aby zagwarantować dobrą znajomość i powszechne stosowanie innowacyjnych technologii i procedur w zakresie ochrony środowiska;

d) być trwałe, ponieważ ciągłość projektu jest konieczna dla jego pomyślnego rozpowszechnienia i powielenia;

e) być powielane przez inne podmioty w celu wywoływania szerszego oddziaływania. Powielanie może wiązać się z propagowaniem i pomnażaniem wyników projektu oraz wywoływaniem oddziaływania wykraczającego poza pojedynczy projekt.

40. W ramach kontroli przeanalizowano zatem, jak te kryteria były spełniane na różnych etapach projektów LIFE.

KLUCZOWE ASPEKTY PROJEKTÓW NIE ZAWSZE BYŁY ODPOWIEDNIO OCENIANE NA ETAPIE WYBORU PROJEKTÓW

41. Trybunał dokonał przeglądu formularzy oceny 25 projektów skontrolowanych na miejscu i dodatkowych 70 projektów w ramach kontroli dokumentacji. Trybunał sprawdził, czy w ocenie wniosków projektowych uwzględniono należycie niektóre aspekty mające zasadnicze znaczenie dla skuteczności programu, takie jak innowacyjny lub demonstracyjny charakter projektu, potencjał trwałości lub powielenia, a także znaczenie problemu dotyczącego środowiska, który był przedmiotem projektu (zob. pkt 39). W czasie kontroli ujawniono projekty, w przypadku których w niewystarczający sposób uzasadniono ocenę i przyznaną liczbę punktów za kluczowe kryteria (zob. pkt 27), a którym mimo to przyznano dofinansowanie:

a) Ocena innowacyjnego i demonstracyjnego charakteru projektów nie była wystarczająco uzasadniona w przypadku 20% projektów, które zostały poddane kontroli dokumentacji, i 24% projektów skontrolowanych na miejscu:

- W czasie kontroli 25 projektów Trybunał stwierdził przypadki (zob. przykład w ramce 3), w których albo poziom innowacji otrzymał zbyt dużą liczbę punktów, albo nie uzasadniono w wystarczający sposób oceny tego kryterium, na przykład w sytuacji, gdy oceniający nie uwzględnili istnienia podobnych projektów.

RAMKA 3

PROCEDURA WYBORU: PRZYKŁAD UCHYBIEŃ PODCZAS OCENY INNOWACYJNEGO I DEMONSTRACYJNEGO CHARAKTERU PROJEKTÓW

Podczas oceny projektu w Zjednoczonym Królestwie innowacyjny charakter projektu został uznany za wysoki, chociaż przy ocenie innych kryteriów oceniający stwierdził, że "projekt nie jest całkowicie innowacyjny na szczeblu Wspólnoty".

Przy ocenie demonstracyjnego charakteru projektu oceniający zakwestionował skalę projektu, uznając ją za zbyt dużą. Beneficjent odpowiedział, że technologia proponowana w projekcie została już przetestowana w dwóch mniejszych zakładach przedsiębiorstwa.

Kontrola wykazała, że jeden z tych dwóch zakładów już działał na skalę produkcyjną, co podaje w wątpliwość demonstracyjny charakter projektu LIFE.

b) Ocena perspektyw na trwałość i powielenie projektu była niewystarczająco uzasadniona w przypadku 21% projektów, które zostały poddane kontroli dokumentacji, i 12% projektów skontrolowanych na miejscu:

- W czasie kontroli 25 projektów Trybunał stwierdził przypadki (zob. przykłady w ramce 4), w których oceniający nie określili potencjalnych barier gospodarczych, finansowych lub prawnych, które mogłyby stanowić przeszkodę w trwałości lub powieleniu projektu. Podczas kontroli stwierdzono przypadki projektów, które, pomimo że zakończyły się osiągnięciem celów i oczekiwanych rezultatów, nie mogły być trwałe lub powielone z powodu tego rodzaju barier [11], które w opinii Trybunału można było zidentyfikować już na etapie wyboru projektów. Gdyby oceniający zidentyfikowali bariery, Komisja mogłaby podjąć negatywną decyzję w sprawie finansowania projektu.

RAMKA 4

PROCEDURA WYBORU: PRZYKŁADY UCHYBIEŃ PODCZAS OCENY WNIOSKÓW PROJEKTOWYCH POD KĄTEM TRWAŁOŚCI I MOŻLIWOŚCI POWIELENIA

Perspektywy trwałości projektu

W ocenie hiszpańskiego wniosku oceniający odnotowali, że nie było handlowych planów utrzymania projektu, a zatem nie mogli ocenić, czy projekt byłby ekonomicznie efektywny po zakończeniu i uzyskaniu finansowania UE. Jednakże oceniający nie zażądali żadnych zmian ani dodatkowych informacji w ramach przeglądu projektu, aby zapewnić minimalne gwarancje trwałości projektu po zakończeniu unijnego finansowania. Ocena trwałości była zatem niedostateczna.

Kontrola projektu przeprowadzona przez kontrolerów potwierdziła, że projekt nie przetrwał po jego zakończeniu.

Bariery prawne w powielaniu projektu

Inny projekt w Hiszpanii, który został zakończony w 2008 r., dotyczył opracowania techniki z użyciem ozonu jako przyjaznego dla środowiska alternatywnego środka myjącego w zakładach przetwórstwa żywności. Rozpowszechnienie tej technologii zależałoby od mających ją wspierać przepisów europejskich, które wciąż nie zostały przyjęte.

Bariery ekonomiczne w powielaniu projektu

Projekt we Francji dotyczył ograniczania odziaływania produkcji szkła na środowisko. Jednakże długi cykl użytkowania pieców do wytwarzania szkła (15–20 lat) ogranicza możliwość powielania projektu w grupie przedsiębiorstw beneficjenta. Powielanie poza grupą nie jest zakładane, ponieważ projekt stanowi przewagę konkurencyjną dla grupy.

c) Ocena interesu UE była w niewystarczający sposób uzasadniona w przypadku 20% projektów, które zostały poddane kontroli dokumentacji, i 12% projektów skontrolowanych na miejscu:

- W czasie kontroli 25 projektów Trybunał stwierdził przypadki (zob. przykład w ramce 5), w których interes UE nie został poddany ocenie lub oceniający nie uzasadnił oceny, na przykład przypadki, w których istniały wątpliwości co do możliwości zastosowania wyników projektu poza bezpośrednim zakresem projektu.

PROWADZONE PRZEZ KOMISJĘ MONITOROWANIE REALIZACJI PROJEKTU POD NIEKTÓRYMI WZGLĘDAMI OKAZAŁO SIĘ NIEWYSTARCZAJĄCE

42. Trybunał sprawdził, czy monitorowanie było przeprowadzane gruntownie oraz czy sprawozdania zespołów monitorujących w przypadku 25 skontrolowanych projektów dokładnie odzwierciedlają rzeczywistą realizację projektu.

43. Praca zespołu monitorującego w czasie realizacji projektu jest ukierunkowana na uzyskanie oczekiwanych produktów i sprawdzenie, czy koszty ujęte we wniosku o zwrot kosztów są technicznie uzasadnione, przewidziane w budżecie projektu, realistyczne i rzeczywiście poniesiono je w okresie sprawozdawczym. Trybunał stwierdził, że kontrole monitorujące przeprowadzano regularnie. Kontrola wykazała jednak problemy z monitorowaniem racjonalności kosztów oraz trwałości i powielania projektów.

RAMKA 5

PROCEDURA WYBORU: PRZYKŁAD UCHYBIEŃ PODCZAS OCENY WNIOSKÓW PROJEKTOWYCH POD KĄTEM INTERESU UE

Wniosek w Zjednoczonym Królestwie dotyczył rewitalizacji nabrzeży i ich integracji z tkanką miejską w trzech miejscach. W przypadku dwóch z nich we wniosku nie uwzględniono kwestii dotyczących środowiska. Główne działania, które zaplanowano i ostatecznie zrealizowano, były bardziej związane ze środowiskiem społecznym lub środkami ochrony przyrody niż dotyczyły problemu ze środowiskiem o istotnym znaczeniu na szczeblu UE, a taki wymóg został określony w mającym zastosowanie rozporządzeniu.

Pomimo że wniosek odnosił się do jednego z priorytetów określonych w rozporządzeniu LIFE, dotyczył on problemów mających charakter ściśle lokalny i nie leżał w interesie UE.

Podczas przeglądu formularzy oceny Trybunał nie znalazł dowodu, że ten aspekt został oceniony przez oceniającego.

44. Chociaż sprawdzano kwalifikowalność kosztów ujętych we wnioskach o zwrot kosztów, nie przeprowadzano analizy porównawczej kosztów między podobnymi projektami, a nawet między projektami w tym samym sektorze i regionie. Brak takich porównań może skutkować zaakceptowaniem nadmiernych kosztów, zwłaszcza że oceniający odpowiedzialni za ocenę wniosków projektowych i końcowych sprawozdań beneficjentów z reguły nie są ekspertami finansowymi, lecz posiadają przede wszystkim wiedzę techniczną. Kontrola wykazała na przykład, że wnioskowana stawka godzinowa kierowników projektu w 23 zamkniętych projektach, które poddano kontroli, wahała się od 10,56 euro do 164,39 euro.

45. W przedstawionej na schemacie 3 analizie struktury kosztów końcowych w 23 zakończonych projektach, które poddano kontroli na miejscu, pokazano wielkość kosztów osobowych, które w próbie wybranej przez Trybunał stanowiły od 18,5% do 83,5% całkowitych kosztów projektu.

SCHEMAT 3

STRUKTURA KOSZTÓW 23 ZAKOŃCZONYCH PROJEKTÓW

+++++ TIFF +++++

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy

46. Chociaż być może istnieją powody uzasadniające znaczne różnice w stawce godzinowej personelu w projektach LIFE, Trybunał stwierdza jednak, że ogromna rozpiętość uzasadnia dalszą analizę ze strony Komisji.

47. Trybunał uznał również, że zespół monitorujący nie zwrócił dostatecznej uwagi na perspektywy trwałości i powielenia projektów (zob. przykłady w ramce 6).

RAMKA 6

PRZYKŁADY UCHYBIEŃ PODCZAS MONITOROWANIA TRWAŁOŚCI I POWIELANIA

Projekt w Hiszpanii dotyczył zmniejszenia zanieczyszczenia wód gruntowych przez ograniczenie używania nawozów i kwasu azotowego w sektorze sadownictwa.

Projekt został dobrze oceniony przez zespół monitorujący, chociaż beneficjent przyznał, że uzyskane korzyści dla środowiska były ograniczone i potrzebne były dalsze analizy, aby wykazać korzyści dla środowiska. Zespół monitorujący odnotował również, że analizy te są konieczne, aby zagwarantować trwałość projektu, chociaż beneficjent nie zobowiązał się do wykonania takich analiz. Wreszcie zespół monitorujący ocenił możliwość przeniesienia wyników jako "wysoką", chociaż stwierdził, że "sektor prawdopodobnie nie jest gotowy na wprowadzenie zmian technologicznych, ponieważ osiąga niskie zyski, a drobni producenci nie udźwigną kosztów inwestycji". Kwestia ta nie została uwzględniona w czasie realizacji projektu.

W czasie kontroli Trybunału jedynie sześciu partnerów uczestniczących w projekcie nadal używało nowej technologii. Nie potwierdzono, że projekt został powielony.

Projekt we Włoszech miał trwać 24 miesiące. Pięć miesięcy przed jego zakończeniem beneficjent złożył wniosek o istotną zmianę projektu, ponieważ żaden z 50 potencjalnych użytkowników, którzy byli wstępnie zainteresowani testowaniem produktu, nie wyraził ponownie zainteresowania w ramach nowego procesu. Chociaż pierwotnie uznano, że taki sposób testowania ma zasadnicze znaczenie, beneficjent zwrócił się do Komisji o zgodę na przeprowadzenie testu przez partnera biznesowego.

Komisja zatwierdziła wnioskowaną zmianę projektu. Po zakończeniu projektu okazało się, że nie jest on ani trwały, ani powielany z powodu braku zainteresowania użytkowników końcowych. Pomimo oczywistego zagrożenia dla trwałości projektu z powodu braku zainteresowania użytkowników końcowych zespół monitorujący nigdy nie zakwestionował tego aspektu ani nie podjęto działań naprawczych w celu usunięcia problemu.

48. Beneficjenci przygotowują sprawozdania z realizacji i sprawozdania końcowe, w których przedstawiają rezultaty i osiągnięcia projektu. Zespoły monitorujące oceniają te sprawozdania. Z kontroli wynika, że zespoły monitorujące nie wykazały się dostatecznym krytycyzmem wobec oświadczeń i argumentów prezentowanych przez beneficjentów w sprawozdaniach z realizacji i sprawozdaniach końcowych (zob. ramka 7). W konsekwencji istnieje ryzyko, że osiągnięcia projektów, a tym samym całego programu, są przeszacowane.

49. Podsumowując, kontrola wykazała uchybienia w dokonanej przez zespół monitorujący ocenie 18 z 25 kontrolowanych projektów. Oprócz braku dostatecznie krytycznej ewaluacji ocen przedstawionych przez beneficjentów, uchybienia występowały jednakowo w ocenie celów projektów w obszarze środowiska oraz trwałości, powielania i rozpowszechniania projektów.

NIEZADOWALAJĄCE ROZPOWSZECHNIENIE, TRWAŁOŚĆ ORAZ MOŻLIWOŚĆ POWIELANIA PROJEKTÓW ZAGRAŻAŁY ROLI KATALIZATORA, JAKĄ MIAŁ PEŁNIĆ PROGRAM

50. Jeden z kluczowych celów programu LIFE polega na tym, że ma on działać jak katalizator w rozwoju polityki i działań w obszarze środowiska. Niezbędnym warunkiem osiągnięcia tego celu jest odpowiednie i szerokie rozpowszechnienie wyników projektu, jego trwałość i możliwość powielenia (zob. pkt 39).

RAMKA 7

NIEDOSTATECZNIE KRYTYCZNE MONITOROWANIE SPRAWOZDAŃ BENEFICJENTÓW

Projekt we Włoszech dotyczył ograniczania odpadów w sektorze ceramiki. Ocena sprawozdania końcowego beneficjenta dokonana przez zespół monitorujący odzwierciedla oświadczenia beneficjenta i nie jest dostatecznie krytyczna w kwestii trwałości projektu przedstawionej w sprawozdaniu. Projekt, który zakończył się we wrześniu 2008 r. (płatność końcowa nastąpiła w sierpniu 2009 r.), nie był kontynuowany w momencie kontroli Trybunału.

Projekt w Niemczech dotyczył opracowania czystszej logistyki miejskiej. Ocena korzyści projektu dla środowiska dokonana przez zespół monitorujący odzwierciedlała zasadniczo oświadczenia beneficjenta bez żadnych dodatkowych uwag.

51. Próba skontrolowanych projektów pokazuje, że problemy występują we wszystkich tych aspektach (zob. załącznik II). Nawet gdy w ramach projektów udało się osiągnąć pozytywne wyniki w obszarze środowiska, program nie zapewnił ich skutecznego rozpowszechnienia i powielenia, aby przełożyć wyniki osiągnięte na małą skalę na bardziej znaczące zastosowanie na poziomie UE. To znacznie ogranicza ogólną skuteczność programu.

ROZPOWSZECHNIANIE WYNIKÓW

52. Zgodnie z pkt 39 i schematem 2 rozpowszechnienie wyników projektu jest wymagane, jeżeli projekty mają pełnić rolę katalizatorów działań w obszarze środowiska. Skuteczne rozpowszechnienie wyników zachęca do powielania i rozwoju wyników projektu. Rozpowszechnianie powinno być dobrze ukierunkowane, skutecznie przeprowadzone i monitorowane. Odpowiedzialność za rozpowszechnianie wyników projektów LIFE ponoszą wspólnie Komisja i beneficjenci. Kontrola wykazała, że problemy leżą po obu stronach.

53. Komisja publikuje na swojej stronie internetowej istotne informacje na temat projektów LIFE. Obejmują one streszczenia tematów projektów i wyciągnięte wnioski, bazę danych projektów, narzędzie "LIFE by Theme" i streszczenia projektów. Komisja, państwa członkowskie lub poszczególni beneficjenci propagują spotkania w ramach platformy tematycznej, a w przypadku wielu projektów organizowane są konferencje podsumowujące.

54. Jednakże po zakończeniu projektów Komisja nie aktualizuje danych, aby odzwierciedlić problemy lub sukcesy dotyczące rezultatów, trwałości lub powielania projektów. Ponadto częściowo ręczne przetwarzanie informacji i brak zasobów Komisji powodują luki w informacjach i błędy. Na przykład 11 z 23 zamkniętych projektów, które zostały poddane kontroli, nie zostało wprowadzonych przez Komisję do narzędzia "LIFE by Theme". Oznacza to, że pomimo obszernych informacji online potencjalni użytkownicy nie mają dostępu do pełnych i aktualnych danych na temat projektów.

55. Wspólne przepisy LIFE w ramach działań informacyjnych nakładają na beneficjentów obowiązek stworzenia lub wykorzystania istniejącej strony internetowej do rozpowszechniania działań realizowanych w ramach projektu, postępów i wyników projektu. W przypadku projektów LIFE zatwierdzonych przed 2007 r. nie istniał obowiązkowy okres prowadzenia strony internetowej. W przypadku 16 [12] z 22 zamkniętych projektów, które zostały poddane kontroli, prowadzono stronę internetową. W przypadku projektów LIFE zatwierdzanych od 2007 r. strona musi być dostępna online w ciągu sześciu miesięcy od rozpoczęcia projektu i musi być regularnie aktualizowana i utrzymywana przez co najmniej pięć lat od zakończenia projektu. Skontrolowane projekty z tego okresu spełniały ten wymóg.

56. Chociaż Komisja podjęła starania, aby wpłynąć na ulepszenie stron internetowych projektów (między innymi publikując przykłady stron internetowych na stronie LIFE i wydając zalecenia, jak projektować strony internetowe projektów LIFE dla wybranych projektów), kontrola wykazała uchybienia w skontrolowanych stronach.

57. W ramach kontroli przeanalizowano zawartość 63 stron internetowych [13] z próby 69 [14] projektów. Próba obejmowała 31 projektów LIFE zatwierdzonych przed 2007 r. i 32 projekty zatwierdzone od tego czasu. Na 53 strony internetowe, które działały w czasie kontroli, 11 miało bardzo ograniczoną zawartość. Podstawowe uchybienia to bardzo krótkie opisy projektu oraz brak pomocy wizualnych, sprawozdań i prezentacji. Odnotowano jednak poprawę jakości stron projektów zatwierdzonych od 2007 r.

58. Oprócz komunikacji pasywnej z wykorzystaniem internetu lub innych form przekazywania informacji, działania związane z rozpowszechnianiem powinny być dostosowane do konkretnych okoliczności danego projektu. Kontrola wykazała przypadki, gdzie pomimo osiągnięcia oczekiwanych rezultatów projektu działania związane z rozpowszechnieniem były nieskuteczne i nie zachęcały do powielania projektu. Strony internetowe nie były aktualizowane, a rozpowszechnianie następowało w znacznej mierze w kontekście handlowych kampanii reklamowych lub w bezpośrednich kontaktach z partnerami biznesowymi, zaś działania planowane jako część uzgodnionych planów komunikacji po zakończeniu projektu LIFE nie były realizowane.

59. W przypadku beneficjentów będących prywatnymi przedsiębiorstwami działania w zakresie rozpowszechniania są zazwyczaj organizowane w kontekście sprzedaży produktu. Robi się tak w celu ochrony wiedzy fachowej, ponieważ projekty często były traktowane jako strategiczna przewaga dla przedsiębiorstw beneficjentów. Ogranicza to jednak skuteczność rozpowszechniania, która jest celem programu. Wyniki projektów LIFE zapewniają przedsiębiorstwu przewagę konkurencyjną w przemyśle. Zatem przekazywanie wiedzy i powielanie projektu poza grupą, do której przedsiębiorstwo należy, może nie leżeć w jego interesie. Znacznie ogranicza to zatem ewentualne oddziaływanie projektu na środowisko. Powstaje pytanie, czy takie projekty powinny być finansowane ze środków programu LIFE.

60. Podsumowując, Trybunał stwierdził, że podejmowane działania związane z rozpowszechnianiem nie zachęcały skutecznie do powielania wyników projektów. Nawet jeżeli beneficjenci przeprowadzili wymagane działania w zakresie rozpowszechniania w ramach umowy o realizację projektu, brakowało skoordynowanych działań w zakresie rozpowszechniania między Komisją, beneficjentami i właściwymi organami krajowymi, które skutecznie zachęcałyby do powielania wyników projektów.

61. W ramce 8 przedstawiono taki przykład pomyślnie realizowanego projektu, którego potencjalnie znaczne oddziaływanie na środowisko nie zostało osiągnięte z powodu nieskutecznego rozpowszechnienia.

RAMKA 8

KATALITYCZNE ODDZIAŁYWANIE W SEKTORZE CERAMIKI, KTÓRE NIE ZOSTAŁO OSIĄGNIĘTE

Proces wygładzania produktów ceramicznych i powiązanych materiałów wiąże się z wytwarzaniem znacznej ilości odpadów. W ramach jednego z projektów kontrolowanych we Włoszech skutecznie wdrożono proces ograniczenia i recyklingu odpadów.

Projekt, który zakończył się w 2008 r., wciąż był operacyjny w momencie kontroli w 2012 r.

Pomimo pomyślnej realizacji i trwałości projektu nie nastąpiło jego powielenie. Strona internetowa projektu nie była aktualizowana od czasu jego ukończenia, lecz przedsiębiorstwo, uznając projekt za bardzo pozytywny aspekt marketingowy, wykorzystuje logo LIFE we wszystkich działaniach promocyjnych.

Znaczna część tej produkcji koncentruje się na terenie ograniczonej liczby regionów europejskich, zwłaszcza w okręgu ceramicznym Sassuolo we Włoszech oraz w Walencji w Hiszpanii.

Chociaż beneficjent wykonał wszystkie działania związane z rozpowszechnieniem projektu wymagane umową o realizację projektu, zabrakło skoordynowanych wysiłków między Komisją, władzami regionalnymi i organizacjami biznesowymi na rzecz rozpowszechnienia rezultatów projektu i zachęcenia do wykorzystania podobnych technik w innych obszarach. W konsekwencji oddziaływanie projektu na środowisko pozostaje znacznie ograniczone.

TRWAŁOŚĆ PROJEKTU I POWIELANIE REZULTATÓW

62. Jak podano w pkt 39 trwałość projektów realizowanych w ramach komponentu "Środowisko" programu LIFE ma zasadnicze znaczenie dla skuteczności programu, chociaż w pewnej mierze wymóg innowacyjnego i demonstracyjnego charakteru projektów LIFE pociąga za sobą ryzyko niepowodzenia. Kontroli poddano 23 zakończone projekty. Większość z nich zakończono między 2007 a 2009 r. Kontrola wykazała, że dziesięć z tych projektów nie było już operacyjnych w momencie kontroli. W przypadku dwóch projektów beneficjenci lub partnerzy prowadzili nowe przedsięwzięcia. Przykłady nietrwałych projektów podano w ramkach 4 i 6, zaś przykład trwałego projektu przedstawiono w ramce 8.

63. Uchybienia w rozpowszechnianiu rezultatów pomyślnie zrealizowanych projektów wyjaśniają, przynajmniej częściowo, niewielki zakres powielania projektów. Tylko osiem z 23 zakończonych projektów, które zostały poddane kontroli na miejscu, zostało powielonych lub może być potencjalnie powielonych, w tym trzy, które już nie funkcjonują. W przypadku dwóch z ośmiu projektów powielenie nastąpiło w ramach grupy przedsiębiorstw, do której należy beneficjent, co ogranicza powielanie i unijną wartość dodaną. Pokazuje to różnicę między pomyślnym zakończeniem projektu a skutecznością programu.

WNIOSKI I ZALECENIA

64. Komponent "Środowisko" programu LIFE powinien służyć jako katalizator dla unijnej polityki w obszarze środowiska, zwłaszcza poprzez finansowanie innowacyjnych lub demonstracyjnych projektów o europejskiej wartości dodanej oraz późniejsze rozpowszechnianie i powielanie ich rezultatów. W ramach kontroli oceniono skuteczność katalitycznego efektu.

65. Trybunał stwierdził, że ogólnie komponent "Środowisko" programu LIFE nie funkcjonował skutecznie, ponieważ nie był wystarczająco dobrze zaprojektowany i realizowany. Kontrola wykazała uchybienia związane z koncepcją i realizacją, które istotnie ograniczyły podstawową katalityczną rolę programu polegającą na stymulowaniu zmian w unijnej polityce w obszarze środowiska. Bez tego nie można osiągnąć ogólnej skuteczności programu.

66. Brak mechanizmu umożliwiającego ukierunkowanie skromnych zasobów na wybrane wstępnie cele rozproszył oddziaływanie zainwestowanych funduszy (pkt 13–16).

ZALECENIE 1

Przy ustalaniu wieloletnich programów prac w ramach nowego programu LIFE władze ustawodawcze powinny umożliwić Komisji i państwom członkowskim ograniczenie kwalifikowalnych wniosków do ograniczonej liczby priorytetów strategicznych oraz ustanowienie jasnych, szczegółowych, mierzalnych i możliwych do osiągnięcia celów w ramach projektów podlegających finansowaniu.

Ograniczona liczba priorytetów ustalonych na określoną liczbę lat usprawni proces wyboru, co umożliwi skoncentrowanie wysiłków na określonych kwestiach oraz ułatwi ocenę skutków programu.

67. Orientacyjne przydziały krajowe ograniczały wybór najlepszych projektów, ponieważ projekty były wybierane nie tylko w oparciu o ich jakość, ale również w oparciu o państwo członkowskie, z którego pochodziły (pkt 17–21).

ZALECENIE 2

We wniosku Komisji dotyczącym nowego programu LIFE zrezygnowano z możliwości przyznawania przydziałów krajowych na projekty tradycyjne, ale utrzymano równowagę geograficzną w przypadku projektów zintegrowanych. Podczas jego wdrażania Komisja powinna dopilnować, by projekty zintegrowane były wybierane w oparciu o ich jakość, oraz by równowaga geograficzna nie wiązała się z naruszeniem zasady równości szans dla wnioskodawców.

68. Nieodpowiednie uzasadnianie wyników oceny negatywnie wpłynęło na jakość wyboru projektów (pkt 22–28).

ZALECENIE 3

Komisja powinna poprawić formularze oceny stosowane przy wyborze projektów oraz wymagać od oceniających przedstawienia odrębnych ocen i punktacji w zakresie głównych aspektów projektów (takich jak innowacyjny lub demonstracyjny charakter wniosku, jakość planowanych działań mających na celu rozpowszechnianie wyników lub potencjał ich powielania) w celu poprawienia jakości i przejrzystości procesów wyboru oraz zapewnienia, że wybrane projekty będą mogły w największym stopniu przyczyniać się do osiągnięcia celów programu.

69. W systemie monitorowania programu zabrakło odpowiednich wspólnych wskaźników produktu i rezultatu projektów. W związku z tym Komisja nie miała możliwości uzyskania kompleksowego i aktualnego obrazu wyników projektów, a zatem również oszacowania skuteczności programu (pkt 29–38).

ZALECENIE 4

Komisja powinna poprawić narzędzia do zarządzania programem oraz rozważyć wprowadzenie odpowiednich wspólnych wskaźników produktu i rezultatu, jak również systemu gromadzenia informacji dotyczących dalszych losów projektów na poziomie programu w celu ułatwienia odpowiedniego monitorowania programu. Wskaźniki powinny być w możliwie największym stopniu odpowiednie, akceptowane, wiarygodne, proste i miarodajne (kryteria RACER).

70. Kluczowe aspekty projektów dotyczące ich innowacyjnego i demonstracyjnego charakteru, ich trwałości oraz interesu UE nie zostały odpowiednio ocenione w trakcie wyboru projektów (pkt 41) (zob. zalecenie 3).

71. Monitorowanie racjonalności kosztów projektowych, trwałości projektów oraz powielania było niewystarczające (pkt 42–49).

ZALECENIE 5

Komisja powinna poprawić swoją ocenę racjonalności deklarowanych kosztów osobowych, w szczególności w przypadku projektów porównywalnych, poprzez lepsze wykorzystanie informacji zebranych w fazie monitorowania., Mogłoby to zostać następnie w lepszy sposób wykorzystane do zidentyfikowania nadmiernych kosztów.

72. Trybunał znalazł przykłady nieskutecznego rozpowszechniania, niskiej trwałości i nieznacznego powielania projektów. Potencjalna rola komponentu "Środowisko" jako katalizatora polityki w obszarze środowiska została zatem znacznie ograniczona (pkt 50–63).

ZALECENIE 6

Komisja powinna w większym stopniu skoncentrować się na rozpowszechnianiu, trwałości i powielaniu projektów LIFE. Komisja powinna w szczególności:

a) wymagać od zespołu monitorującego, aby uwzględnił w swoich ocenach krytyczną analizę zaproponowanych przez beneficjenta środków mających na celu rozpowszechnienie, trwałość i powielanie, a także analizę potencjalnych barier, które mogłyby utrudniać powyższe działania, zarówno w sprawozdaniach z oceny w trakcie realizacji projektu, jak i w sprawozdaniach dotyczących kontroli ex post;

b) rozważyć, w jaki sposób lepiej wspierać rozpowszechnianie i powielanie wyników projektów przez beneficjentów prywatnych, którzy chcą chronić swoje interesy handlowe;

c) rozważyć, w jaki sposób wymóc na beneficjentach przedkładanie prostych i aktualnych informacji drogą elektroniczną po zakończeniu projektu (tj. czy projekt pozostaje operacyjny, czy jest on powielany, jeśli tak, to ile razy itd.). Umożliwiłoby to Komisji poprawę informacji ex post dotyczących skuteczności programu.

Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę I, której przewodniczył Jan KINŠT, członek Trybunału Obrachunkowego, na posiedzeniu w Luksemburgu w dniu 6 listopada 2013 r.

W imieniu Trybunału Obrachunkowego

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

Prezes

[1] Program "LIFE+" podlega przepisom rozporządzenia (WE) nr 614/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 maja 2007 r. w sprawie instrumentu finansowego na rzecz środowiska (LIFE+) (Dz.U. L 149 z 9.6.2007, s. 1). Program ten jest następcą programów LIFE I (1992–1995), LIFE II(1996–1999) i LIFE III (2000–2006) z poprzednich okresów. Komisja opracowała wniosek dotyczący nowego programu LIFE (2014–2020), który znajduje się obecnie w fazie negocjacji między Parlamentem Europejskim a Radą UE.

[2] Zarządzenie scentralizowane przez Komisję Europejską (Dyrekcja Generalna ds. Środowiska).

[3] Komponent "Przyroda i różnorodność biologiczna" programu LIFE był przedmiotem sprawozdania specjalnego Trybunału nr 11/2009 "Trwałość projektów w ramach instrumentu LIFE-przyroda i zarządzanie nimi przez Komisję".

[4] Łącznie z 23 projektami zakończonymi, z których 22 zostały wybrane w latach 2005–2006, a jedynie trzy w 2007 r. Należy odnotować, że niektóre zasady, na przykład dotyczące rozpowszechniania rezultatów projektów, są od 2007 r. bardziej restrykcyjne.

[5] W procedurze wyboru projektów Komisję wspierają osoby oceniające z zewnątrz, a w monitorowaniu projektu zewnętrzny zespół monitorujący.

[6] Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz.U. L 327 z 22.12.2000, s. 1).

[7] Niewykorzystane przydziały krajowe podlegają realokacji i są przeznaczane na współfinansowanie projektów przedłożonych przez inne państwa członkowskie.

[8] W ramach bieżącego programu formularz dotyczący kryterium odnoszącego się do europejskiej wartości dodanej wniosków obejmuje między innymi ocenę takich aspektów, jak innowacyjny i charakter demonstracyjny projektu oraz proponowane działania mające na celu rozpowszechnianie wyników.

[9] W ocenie ex post programu LIFE III (COWI 2009) oraz w sprawozdaniu specjalnym Trybunału nr 11/2009 już wskazano potrzebę dalszego zwiększania przejrzystości systemu punktacji.

[10] Inne projekty podlegają kontroli w ramach rocznego planu kontroli DG ds. Środowiska. Wizyty kontrolne są przeprowadzane niedługo po płatności końcowej, ponieważ próba dobierana jest z projektów, w przypadku których płatność końcowa miała miejsce w poprzednim roku, oraz na krótko po zakończeniu projektu. Kontrole koncentrują się na aspektach finansowych projektów i nie są postrzegane jako część działań następczych.

[11] Typowe bariery, których zespół monitorujący nie uwzględnił w dostatecznym stopniu, obejmują: brak możliwości rynkowych dla produktów uzyskanych w wyniku projektu, problemy z ciągłością działalności lub dostępem beneficjenta do zasobów finansowych oraz bariery prawne.

[12] Tylko jeden z sześciu projektów, który nie miał strony internetowej, wciąż funkcjonował.

[13] Pięć projektów zarzucono, a ich strony internetowe nie powstały. Jeden projekt nigdy się nie rozpoczął.

[14] Beneficjent jednego projektu wycofał się zaraz po wyborze. Został on zastąpiony innym projektem z listy rezerwowej.

--------------------------------------------------

ZAŁĄCZNIK I

PROCES WYBORU

+++++ TIFF +++++

--------------------------------------------------

ZAŁĄCZNIK II

OCENA WYBRANYCH PROJEKTÓW SKONTROLOWANYCH NA MIEJSCU PRZEZ EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY

Państwo członkowskie | Obszar polityki | Wkład LIFE (w tys. EUR) | Czy projekt ma innowacyjny lub demonstracyjny charakter? | Czy kontrola wykazała uchybienia w rozpowszechnianiu? | Czy projekt jest kontynuowany (w momencie kontroli)? | Czy projekt był powielany? |

NIEMCY | Odpady i zasoby naturalne | brak danych [1] | tak | tak | nie dotyczy | nie dotyczy |

Woda | 414 | tak | tak | tak | nie |

Odpady | 211 | tak | tak | nie | nie |

Powietrze, rozwój obszarów miejskich | 867 | nie | tak | tak | nie |

Woda | 959 | nie | tak | tak | nie |

HISZPANIA | Gleba | 676 | tak | tak | nie | nie |

Powietrze | 305 | tak | tak | tak | nie |

Odpady | 434 | tak | tak | nie | nie |

Innowacje | 333 | tak | tak | tak | tak |

Woda | 281 | tak | tak | nie (tylko 1/6) | nie |

FRANCJA | Woda | 1056 | nie | tak | nie | nie |

Chemikalia | 1904 | tak | tak | tak | tak |

Woda | 538 | tak | nie | tak | tak |

Powietrze | 667 | tak | tak | nie | nie |

Zmiana klimatu | 3366 | tak | tak | tak | tak |

WŁOCHY | Gleba | 407 | tak | nie | tak | nie |

Odpady | 214 | tak | tak | nie | tak |

Powietrze | 299 | tak | nie | nie | nie |

Woda | 1775 | tak | nie | tak | nie |

Gleba | 372 | tak | tak | nie | tak |

ZJEDNOCZONE KRÓLESTWO | Zmiana klimatu | brak danych [1] | nie | tak | nie dotyczy | nie dotyczy |

Odpady | 411 | tak | tak | nie | tak |

Woda | 407 | tak | tak | tak | nie |

Odpady | 584 | nie | tak | tak | tak |

Rozwój obszarów miejskich | 1747 | nie | tak | tak | nie |

[1] Projekty niezakończone.

--------------------------------------------------