Komórka UE ds. Syntezy Informacji o Zagrożeniach Hybrydowych należąca do Centrum Analiz Wywiadowczych UE w ramach unijnej cywilnej/wojskowej pojedynczej komórki analiz wywiadowczych korzysta z prac zarówno analityków cywilnych i wojskowych, jak i informacji służb wywiadu i bezpieczeństwa państw członkowskich. Pełną zdolność operacyjną osiągnęła w lipcu 2017 r., przy czym status ten potwierdzono podczas równoległego i skoordynowanego ćwiczenia z NATO w 2017 r. (PACE 17). Komórka UE ds. Syntezy Informacji o Zagrożeniach Hybrydowych odbiera i analizuje informacje poufne i informacje ze źródeł jawnych dotyczące zagrożeń hybrydowych od szerokiego grona zainteresowanych stron. Sprawozdania i analizy są następnie udostępniane instytucjom UE i państwom członkowskim, zapewniając informacje na potrzeby podejmowania decyzji. Komórka UE ds. Syntezy Informacji o Zagrożeniach Hybrydowych do tej pory przedstawiła ponad 100 produktów związanych z zagrożeniami hybrydowymi. CERT-UE (zespół reagowania na incydenty komputerowe w instytucjach, organach i agencjach UE) uczestniczy w pracach Komórki UE ds. Syntezy Informacji o Zagrożeniach Hybrydowych poprzez udostępnianie informacji na temat pojawiających się lub trwających zagrożeń dla cyberbezpieczeństwa. W dziedzinach zagrożeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych, cyberwywiadu i cyberkontrwywiadu, przedmiotowa wiedza fachowa jest jednak obecnie ograniczona.

Mając na uwadze wygaśnięcie mandatu Grupy pod koniec czerwca 2018 r., na kwietniowym posiedzeniu Grupa Przyjaciół Prezydencji rozpoczęła dyskusje na temat przyszłego mandatu w oparciu o wniosek prezydencji. Przedłużyłoby to obecny mandat do 2020 r. i rozszerzyłoby jego zakres; zgodnie z obecnym projektem mandat obejmowałby zadania związane z analizą opcji mających na celu wzmocnienie gotowości i odporności państw członkowskich, obserwowaniem rozwoju sytuacji w poszczególnych krajach i pomocą w koordynowaniu polityk w dziedzinie zagrożeń hybrydowych, wspieraniem prac Rady nad współpracą między UE i NATO w zakresie przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym i wymiany informacji oraz wypracowaniem wspólnego porozumienia w sprawie zagrożeń hybrydowych.

• zwiększanie zdolności państw członkowskich i Unii do zapobiegania kryzysom i reagowania na nie, a także do zapewniania szybkiego i skoordynowanego przezwyciężania ich skutków;

W dokumencie zatytułowanym „Wspólne ramy dotyczące przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym – odpowiedź Unii Europejskiej ” za podstawę działań UE w odniesieniu do zagrożeń hybrydowych uznano orientację sytuacyjną, odporność i reagowanie. Zwiększenie naszej zdolności do wczesnego wykrywania i rozumienia szkodliwych działań hybrydowych oraz zwiększania odporności infrastruktury krytycznej (np. w zakresie transportu, łączności, energetyki, przestrzeni kosmicznej i finansów) naszych społeczeństw i instytucji ma fundamentalne znaczenie dla zwiększenia naszej zdolności do odpierania ataków i przezwyciężania ich skutków. Przeciwdziałanie zagrożeniom hybrydowym wymaga działań ze strony zarówno państw członkowskich, jak i instytucji europejskich. Pierwsze sprawozdanie z realizacji 22 działań określonych we wspólnych ramach zostało przedstawione Radzie w dniu 19 lipca 2017 r.. Niniejsza aktualizacja z roku 2018 przedstawia przegląd postępów od lata ubiegłego roku.

W odniesieniu do odporności infrastruktury jądrowej wymiana informacji na temat kwestii związanych z bezpieczeństwem jądrowym pomiędzy państwami członkowskimi i Komisją ulegnie poprawie w perspektywie krótkoterminowej i przewiduje się wykonanie analizy pod kątem dodatkowych inicjatyw. Sporządzona zostanie analiza rozporządzenia w sprawie zabezpieczeń jądrowych oraz pod kątem ewentualnych wytycznych mających pomóc państwom członkowskim w lepszej obsłudze (radioaktywnych) wysokoaktywnych źródeł zamkniętych. W dłuższym okresie Komisja zamierza wzmocnić działania w dziedzinie energii jądrowej w odniesieniu do kwestii, które stanowią przedmiot wspólnego zainteresowania państw członkowskich i w odniesieniu do których istnieją uzgodnione korzyści wynikające z wymiany informacji i współpracy. Komisja zbada również odpowiednie środki służące skutecznemu wdrożeniu w ramach UE międzynarodowej Konwencji o ochronie fizycznej materiałów jądrowych i obiektów jądrowych.

Aby zaradzić istniejącej luce regulacyjnej w zakresie gotowości na zagrożenia związane z dostawami energii elektrycznej, rozporządzenie w sprawie gotowości na wypadek zagrożeń w sektorze energii elektrycznej, które jest obecnie przedmiotem negocjacji, będzie obejmowało przepisy dotyczące sposobu oceny ryzyka, zobowiązanie państw członkowskich do przygotowania planu gotowości na wypadek zagrożeń wraz z pewnymi obowiązkowymi elementami, sposób radzenia sobie z sytuacją kryzysową, sposób monitorowania bezpieczeństwa dostaw. Plany gotowości na wypadek zagrożeń powinny również zawierać umowy o współpracy regionalnej, w szczególności ustalenia dotyczące zarządzania sytuacją jednoczesnego kryzysu elektroenergetycznego. Wdrażając rozporządzenie w sprawie gotowości na wypadek zagrożeń, państwa członkowskie będą musiały przygotować pierwsze krajowe plany gotowości na wypadek zagrożeń po upływie dwóch lat od wejścia rozporządzenia w życie. Następnie plany powinny być aktualizowane co trzy lata. Przyszłe rozporządzenie w sprawie gotowości na wypadek zagrożeń będzie również wymagać regularnych wspólnych ćwiczeń państw członkowskich w celu symulowania kryzysu związanego z dostawami energii elektrycznej. Komisja rozpoczęła już przygotowywanie takich wspólnych ćwiczeń z zainteresowanymi państwami członkowskimi, Wspólnym Centrum Badawczym i Grupą Koordynacyjną ds. Energii Elektrycznej.

Aby zapobiec kryzysom w dostawach gazu, państwa członkowskie wdrażają przyjęte w ubiegłym roku rozporządzenie dotyczące bezpieczeństwa dostaw gazu, a Komisja ułatwia jego wdrażanie i współpracę między państwami członkowskimi w ramach grup ryzyka. Wspólna ocena ryzyka musi zostać zgłoszona Komisji do dnia 1 października 2018 r. Komisja otrzyma plany działań zapobiegawczych i plany gotowości na wypadek zagrożeń do dnia 1 marca 2019 r. Państwa członkowskie powinny zawrzeć dwustronne umowy solidarnościowe do dnia 1 grudnia 2018 r.

Ponadto w celu ochrony kluczowych aktywów Unii Komisja przedstawiła wniosek dotyczący rozporządzenia ustanawiającego ramy monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Unii Europejskiej, jeżeli mogą one wpływać na bezpieczeństwo lub porządek publiczny. Wniosek Komisji dotyczy bezpośrednich inwestycji osób lub przedsiębiorstw z państw trzecich, które mogą, między innymi, wpływać na infrastrukturę krytyczną (w tym energetykę, transport, komunikację, przechowywanie danych, przestrzeń kosmiczną i inne obiekty o szczególnym znaczeniu), technologie krytyczne (w tym sztuczną inteligencję, cyberbezpieczeństwo, technologie o potencjalnym podwójnym zastosowaniu), bezpieczeństwo dostaw kluczowych danych wejściowych lub inwestycje umożliwiające dostęp do szczególnie chronionych informacji lub zdolność kontrolowania takich informacji.

Budowanie odporności wymaga działań w wielu obszarach polityki. Działania te nie muszą być charakterystyczne dla hybrydowego charakteru zagrożeń, ale łącznie mogą zapewnić lepsze przygotowanie UE do stawienia czoła zagrożeniom hybrydowym dzięki zwiększonej odporności. W związku z tym, w stosownych przypadkach, w opisie postępów poczynionych w ramach każdego z poniższych działań, wprowadza się odniesienia do szczegółowych ram polityki i działań podejmowanych przez Unię, w szczególności do działań podejmowanych w ramach prac na rzecz unii bezpieczeństwa. Niniejsze sprawozdanie należy zatem odczytywać w związku z miesięcznymi sprawozdaniami z postępu prac nad stworzeniem rzeczywistej i skutecznej unii bezpieczeństwa, przyjętymi tego samego dnia.

Ustanowiona w 2017 r. grupa zadaniowa South dostosowała swój mandat, aby odzwierciedlić odejście od patrzenia przez pryzmat zwalczania terroryzmu w kierunku bardziej subtelnego podejścia do poprawy komunikacji i dostępu do świata arabskiego, w tym w języku arabskim. W związku z tym, że Państwo Islamskie, lub ISIS, nie stanowi jedynego zagrożenia pod względem radykalizacji, grupa zadaniowa działa na rzecz ograniczenia powszechnej dezinformacji i błędnego postrzegania UE. Odbywa się to poprzez opracowywanie, w ścisłej współpracy z Komisją, pozytywnych narracji na temat Unii Europejskiej i jej polityk mających na celu lepsze zrozumienie Unii, bardziej strategiczne informowanie o działaniach Unii w świecie arabskim oraz propagowanie wspólnych wartości i interesów. Komisja wspiera te działania za pośrednictwem wieloletniego regionalnego programu informacyjno-komunikacyjnego.

Jeśli chodzi o sektor obronny, Forum konsultacyjne ds. zrównoważonej energii w sektorze obronnym i bezpieczeństwa przygotowało „Plan działania na rzecz zrównoważonego zarządzania energią w obronie i bezpieczeństwie” (ang. Roadmap for Sustainable Energy Management in the Defence and Security), aby wesprzeć sektor obronny w zakresie usprawnienia zarządzania infrastrukturą energetyczną. Forum konsultacyjne będzie nadal badać, w jaki sposób można zwiększyć efektywność sektora obronnego dzięki źródłom energii oraz dokona przeglądu szeregu technologii pod kątem inwestycji z dziedziny produkcji energii do potencjalnego wykorzystania przez sektor obronny (np. energia wiatrowa, energia słoneczna, inteligentne sieci, magazynowanie energii, biopaliwa, biomasa i odzysk energii).

W tym kontekście w ramach programu na rzecz energii i środowiska Europejskiej Agencji Obrony kontynuowane będą prace projektu badawczego „Smart Blue Water Camps” w celu zbadania możliwości interwencji technologicznych w zakresie zrównoważonej gospodarki wodnej w wewnętrznych obozach wojskowych oraz w ramach umowy na prace badawcze „Smart Camps Technical Demonstrator”, w ramach której badana jest wykonalność włączenia szerszego zakresu technologii energetycznych i środowiskowych na większą skalę do środowiska wojskowego w celu rozwiązania problemów związanych z energią, wodą i odpadami przy jednoczesnej zwiększeniu opłacalności ekonomicznej i skuteczności wojskowej misji WPBiO.

Działanie 7: Bezpieczeństwo transportu i łańcucha dostaw

W odniesieniu do wszystkich dziedzin transportu, a mianowicie lotnictwa cywilnego, transportu morskiego i transportu lądowego, Komisja zintensyfikowała rozmowy z państwami członkowskimi, przedstawicielami przemysłu i innymi zainteresowanymi stronami na temat pojawiających się zagrożeń bezpieczeństwa o charakterze hybrydowym, aby zdobyć wiedzę i wyciągnąć wnioski z doświadczeń.

W kontekście działań wykonawczych i rewizji planu działania w ramach strategii UE w zakresie bezpieczeństwa morskiego Komisja analizuje tendencje w zakresie bezpieczeństwa morskiego – obejmujące również piractwo i spory morskie – które mogą powodować zakłócenia na szlakach żeglugowych i handlowych oraz wpływać na interesy UE. W związku z faktem, że państwa członkowskie UE i te znajdujące się w EOG kontrolują ponad 40 % światowej floty handlowej, a UE jest ważnym blokiem handlowym, ataki hybrydowe na morskie szlaki handlowe miałyby znaczący szkodliwy wpływ na łańcuch wartości i łańcuch dostaw w Europie. Analiza ryzyka i monitorowanie pojawiających się zagrożeń w dziedzinie gospodarki morskiej może, w stosownych przypadkach, prowadzić do opracowania wniosków dotyczących aktualizacji przepisów w dziedzinie transportu. Stanowi ona również podstawę dla ciągłej pracy nad poprawą znajomości problematyki morskiej, w tym w kontekście rozwoju wspólnego mechanizmu wymiany informacji (CISE), w przypadku którego w ramach nowego zaproszenia do składania wniosków wspierających państwa członkowskie w celu zwiększenia interoperacyjności systemów informatycznych między krajowymi organami morskimi udzielono ostatnio zamówienia na trzy nowe projekty (początek 2018 r.).

Po przyjęciu we wrześniu 2016 r. pakietu dotyczącego Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej Parlament Europejski i Rada wprowadziły wspólny artykuł do rozporządzeń ustanawiających Europejską Agencję Straży Granicznej i Przybrzeżnej, Europejską Agencję Kontroli Rybołówstwa (EFCA) i Europejską Agencję Bezpieczeństwa Morskiego, który zobowiązał te agencje do zacieśnienia współpracy, w ramach ich indywidualnych mandatów, zarówno ze sobą nawzajem, jak i z organami krajowymi wykonującymi zadania straży przybrzeżnej, w celu zwiększenia świadomości sytuacyjnej na morzu oraz wsparcia spójnych i racjonalnych pod względem kosztów działań. W odniesieniu do tego tematu w 2017 r. opublikowano badanie określające podobieństwa i sposoby zwiększenia interoperacyjności i współpracy w zakresie oceny ryzyka wśród organów pełniących funkcje straży przybrzeżnej .

Zagadnienia związane z transportem i pojawiające się zagrożenia – między innymi dotyczące portów – to zagrożenia dla cyberbezpieczeństwa lotnictwa, zakłócanie GPS i spoofing, zagrożenia dla satelitów lub problemy na dalekiej północy i w Arktyce. Europejskie Centrum ds. Zwalczania Zagrożeń Hybrydowych w Helsinkach również uczestniczy w analizie tych zagrożeń hybrydowych związanych z transportem, a ostatnio podjęło się analizy ochrony portu.

Organy celne UE odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa granic zewnętrznych i bezpieczeństwa łańcucha dostaw, a tym samym przyczyniają się do bezpieczeństwa Unii Europejskiej. Komisja znacząco modernizuje system uprzedniego informowania o ładunku i zarządzania ryzykiem celnym w celu zapewnienia, aby organy celne poszczególnych państw członkowskich UE uzyskiwały wszystkie niezbędne informacje, by skuteczniej wymieniały się tymi informacjami, stosowały wspólne przepisy w odniesieniu do ryzyka a także przepisy poszczególnych państw członkowskich w tej dziedzinie i skuteczniej radziły sobie z przesyłkami stwarzającymi ryzyko. Kluczowym priorytetem planu działania UE w zakresie substancji chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych (CBRJ) jest zapewnienie bezpieczeństwa na granicy i zdolności wykrywania w przypadku nielegalnego przywozu materiałów CBRJ. Dostosowanie systemów informowania o ładunkach ma decydujące znaczenie dla lepszego monitorowania i opartych na analizie ryzyka kontroli międzynarodowych łańcuchów dostaw w celu zapewnienia, by materiały CBRJ nie były nielegalnie wwożone do UE. W piętnastym sprawozdaniu z postępu prac nad stworzeniem rzeczywistej i skutecznej unii bezpieczeństwa zawarto więcej szczegółów na temat środków UE mających na celu zwiększenie gotowości do przeciwdziałania zagrożeniom związanym z CBRJ, a w szczególności na temat działań podjętych na szczeblu UE w ramach przyjętego przez Komisję planu działania na rzecz zwiększania gotowości na wypadek chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych zagrożeń dla bezpieczeństwa.

Aby usunąć przeszkody dla mobilności wojskowej w UE, w dniu 28 marca 2018 r. wysoki przedstawiciel i Komisja przedstawili plan działania mający na celu zbadanie możliwości cywilno-wojskowego wykorzystania sieci transeuropejskiej, uproszczenia formalności celnych w transporcie wojskowym oraz zajęcia się kwestiami regulacyjnymi i proceduralnymi w transporcie materiałów niebezpiecznych do celów wojskowych. Komisja zaproponowała budżet w wysokości 6,5 mld EUR w ramach klastra „Obrona” wieloletnich ram finansowych, który byłby realizowany za pośrednictwem instrumentu „Łącząc Europę” w celu wsparcia infrastruktury transportowej, aby dostosować ją do wymogów w zakresie mobilności wojskowej. Celem jest umożliwienie cywilno-wojskowego podwójnego wykorzystania infrastruktury transportowej.

Działanie 8: Budowanie odporności zasobów kosmicznych

Wniosek Komisji dotyczący programu kosmicznego Unii obejmuje aspekty bezpieczeństwa, w tym w odniesieniu do programu Copernicus, rządowej łączności satelitarnej i ram wsparcia obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych, które obejmowałyby kwestie odporności na zagrożenia hybrydowe, oprócz środków już wdrożonych w odniesieniu do Galileo i EGNOS.

Obserwacja i śledzenie obiektów kosmicznych ma na celu wspieranie długoterminowej dostępności europejskiej i krajowej infrastruktury kosmicznej, obiektów i usług. W lipcu 2016 r. rozpoczęto świadczenie wstępnych usług w zakresie unikania kolizji, fragmentacji i niekontrolowanego ponownego wejścia obiektów kosmicznych do atmosfery ziemskiej. Krajowe centra operacyjne ds. obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych oraz Centrum Satelitarne Unii Europejskiej wprowadziły środki bezpieczeństwa danych, które uwzględniają zalecenia Rady dotyczące aspektów bezpieczeństwa polityki dotyczącej danych w zakresie orientacji sytuacyjnej w przestrzeni kosmicznej .

W odniesieniu do Galileo Komisja podejmuje nowe działania w celu zapewnienia lepszej ochrony systemu dostarczania danych, które mają kluczowe znaczenie dla właściwego funkcjonowania infrastruktury krytycznej uzależnionej od nawigacji satelitarnej pod względem czasu i synchronizacji. Rozważa się wykorzystanie Galileo do świadczenia usług w zakresie infrastruktury krytycznej, takiej jak sieci energetyczne, sieci telekomunikacyjne i rynki finansowe. W tym kontekście we wniosku Komisji dotyczącym rozporządzenia ustanawiającego ramy monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych wskazano programy europejskich globalnych systemów nawigacji satelitarnej (GNSS) Galileo i EGNOS jako przykłady projektów lub programów będących przedmiotem zainteresowania Unii, które mogą mieć znaczenie dla przeglądu bezpośrednich inwestycji zagranicznych zgodnie z rozporządzeniem, którego dotyczy wniosek.

Inicjatywa UE w zakresie rządowej łączności satelitarnej zapewni gwarantowany i bezpieczny dostęp do łączności satelitarnej w ramach misji, operacji i kluczowej infrastruktury Unii i państw członkowskich. Jest to ważne narzędzie służące do przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym dla szeregu elementów infrastruktury, w tym infrastruktury kosmicznej, transportowej i energetycznej.

Działanie 9: Dostosowanie zdolności obronnych i rozwój mający znaczenie dla UE

Europejski Fundusz Obronny, utworzony w dniu 7 czerwca 2017 r., stanowi ważny krok w kierunku zachęcenia państw członkowskich do zacieśnienia i utrzymania współpracy w dziedzinie obronności w Europie, aby skutecznie reagować na wyzwania strategiczne. W ramach pionu zdolności funduszu UE będzie w szczególności uzupełniać krajowe finansowanie wspólnych projektów rozwojowych w zakresie obronności. W tym celu Komisja przedstawiła w czerwcu 2017 r. wniosek dotyczący rozporządzenia ustanawiającego europejski program rozwoju przemysłu obronnego z budżetem 500 mln EUR na lata 2019–2020. W dniu 22 maja 2018 r. Parlament Europejski i Rada osiągnęły wstępne porozumienie w sprawie projektu rozporządzenia. W kolejnych wieloletnich ramach finansowych UE Komisja zaproponowała zintegrowany Europejski Fundusz Obrony z ambitnym budżetem w wysokości 13 mld EUR, w którym przewidziano ponad 8,90 mld EUR na wspólne projekty rozwojowe w zakresie zdolności obronnych. Potencjalny wpływ przeciwdziałania hybrydowym zagrożeniom na rozwój zdolności zostanie uwzględniony w zmienionym planie rozwoju zdolności, który ma zostać uzgodniony przez państwa członkowskie w czerwcu 2018 r.

Działanie 10: Mechanizmy gotowości i koordynacji w dziedzinie zdrowia

Gotowość w dziedzinie zdrowia jest bardzo ważnym elementem ogólnej gotowości do przeciwdziałania zagrożeniom związanym z CBRJ. Z tego powodu Komisja podjęła działania w ramach planu działania na rzecz zwiększania gotowości na wypadek chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych zagrożeń dla bezpieczeństwa. W szczególności podjęto wysiłki na rzecz inicjatyw mających na celu skuteczną wymianę wiedzy fachowej.

W związku z tym Komisja ustanowiła program Chimera – ćwiczenie dla sektorów ochrony zdrowia, ochrony ludności i bezpieczeństwa w całej UE i w państwach trzecich w celu przetestowania planów gotowości i reagowania na poważne transgraniczne zagrożenia. Fikcyjny scenariusz ćwiczenia obejmował celowe uwolnienie choroby zakaźnej w połączeniu z cyberatakami na infrastrukturę krytyczną, w tym szpitale, w celu przetestowania istniejących mechanizmów, systemów i narzędzi komunikacyjnych na szczeblu krajowym i szczeblu UE w odpowiedzi na zagrożenie hybrydowe. Ogólnounijne ćwiczenie odbyło się w dniach 30–31 stycznia 2018 r. w Luksemburgu. Przyczyniło się ono do wspierania międzysektorowego budowania zdolności oraz poprawy interoperacyjności i koordynacji między sektorami zdrowia, ochrony ludności i bezpieczeństwa na szczeblu UE i państw członkowskich, a także do współpracy z partnerami międzynarodowymi. Ćwiczenie pomogło również określić obecne obowiązki i role wszystkich zainteresowanych stron w zarządzaniu kryzysowym zagrożeniami hybrydowymi. System wczesnego ostrzegania i reagowania (EWRS), międzysektorowy system wczesnego ostrzegania Komisji (ARGUS), wspólny system łączności i informacji w sytuacjach nadzwyczajnych (CECIS) oraz zintegrowane uzgodnienia UE dotyczące reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych (IPCR) na szczeblu Rady zostały sprawdzone pod kątem wzajemnych oddziaływań. W piętnastym sprawozdaniu z postępu prac nad stworzeniem rzeczywistej i skutecznej unii bezpieczeństwa zawarto więcej szczegółów na temat środków UE mających na celu zwiększenie gotowości do przeciwdziałania zagrożeniom związanym z CBRJ.

W kwietniu 2018 r. Komisja opublikowała komunikat i przedłożyła wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie ściślejszej współpracy UE w zakresie przeciwdziałania chorobom zwalczanym drogą szczepień w oczekiwaniu, że zostanie on przyjęty przed końcem 2018 r. Jego celem jest rozwiązanie problemu uchylania się od szczepień, poprawa stabilności programów szczepień oraz zwiększenie skuteczności prac badawczo-rozwojowych w dziedzinie szczepień.