PL    PL  KOMISJA WSPÓLNOT  EUROPEJSKICH 
Bruksela, 25.1.2006 r. 
COM(2006) 19 wersja ostateczna 
  
KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, 
EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPO ŁECZNEGO ORAZ 
KOMITETU REGIONÓW 
Program tematyczny „Podmioty niepa ństwowe i w ładze lokalne w procesie rozwoju”
 
PL 2   PL SPIS TRE ŚCI 
1. Wst ęp............................................................................................................................ 3 
2. Kontekst .................................................................................................................... ... 3 
2.1. Analiza tematu ............................................................................................................ .3  
2.2. Ustanowione ramy polityki.......................................................................................... 5 2.3. Do świadczenia i wyci ągnięte z nich wnioski............................................................... 6 
2.4. Przes łanki przemawiaj ące za podej ściem tematycznym.............................................. 6 
3. Program tematyczny..................................................................................................... 8 3.1. Zakres.................................................................................................................... ....... 8 
3.1.1. Kwalifikuj ące się podmioty ......................................................................................... 8 
3.1.2. Kwalifikuj ące się rodzaje interwencji.......................................................................... 8 
3.1.3. Zasi ęg geograficzny ..................................................................................................... 9 
3.2. Zasady programowania ................................................................................................ 9 3.3. Cele ...................................................................................................................... ...... 10 
3.4. Priorytety................................................................................................................ .... 11 
 ZA ŁĄCZNIK- Podsumowanie do świadczeń............................................................ 12 
 
PL 3   PL KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, 
EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPO ŁECZNEGO ORAZ 
KOMITETU REGIONÓW 
Program tematyczny „Podmioty niepa ństwowe i w ładze lokalne w procesie 
rozwoju” 
1. W STĘP 
Aby zracjonalizowa ć i upro ścić obecne ramy legislacyjne reguluj ące działania 
zewnętrzne Wspólnoty, Komisj a Europejska zaproponowa ła nowy zestaw sze ściu 
instrumentów w ramach perspektywy finansowej na lata 2007-2013. Trzy z tych instrumentów (pomoc humanitarn a, instrument na rzecz stabilno ści i pomoc 
makrofinansowa) maj ą charakter horyzontalny, jako odpowied ź na konkretne potrzeby i 
okoliczno ści. Pozosta łe trzy instrumenty (pomoc przedakcesyjna; wsparcie na rzecz 
europejskiego partnerstwa i s ąsiedztwa
 (ENPI) oraz wspó łpraca gospodarcza i w zakresie 
rozwoju (DCECI)) maj ą na celu realizacj ę poszczególnych polityk oraz maj ą określony 
zasięg geograficzny. W przysz łości instrumenty te b ędą stanowiły podstaw ę prawną dla 
wydatków Wspólnoty na programy wspó łpracy zewn ętrznej, w tym tak że odpowiednie 
programy tematyczne, i zast ąpią obecne rozporz ądzenia tematyczne. 
W ramach powy ższych wniosków legislacyjnych programy tematyczne zapewniaj ą 
szczególn ą wartość dodaną i uzupełniają programy geograficzne, które nadal stanowi ą 
podstawowe ramy dla wspó łpracy Wspólnoty z pa ństwami trzecimi1. 
Komisja zobowi ązała się do przeprowadzenia dyskusji z Parlamentem Europejskim i 
Radą na temat zakresu, celów i priorytetów ka żdego programu tematycznego, w ramach 
formalnych komunikatów do obu instyt ucji. W wyniku tego procesu zostan ą ustalone 
kierunki polityczne po to, aby dalsze programowanie, w szczególno ści sporządzanie 
tematycznych dokumentów strategicznych, by ły przygotowane zgodnie z przepisami 
powyższych instrumentów. 
Komisja odby ła obszerne konsultacje publiczne, aby zapewni ć udział szerokiej rzeszy 
zainteresowanych stron w zdefiniowaniu g łównych cech programu. Program oparty jest 
na wynikach tych że konsultacji (pe łne sprawozdanie z konsultacji publicznych znajduje 
się na stronie internetowej DG ds. Rozwoju w serwisie Europa). 
                                                 
1 Komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego w sprawie „Dzia łań zewnętrznych 
poprzez programy tematyczne w ramach przysz łej perspektywy finansowej na lata 2007 – 2013” - 
COM(2005) 324 z 3.8.2005 r. 
 
PL 4   PL 2. K ONTEKST  
2.1. Analiza tematu 
Uczestnictwo i odpowiedzialno ść stanowi ą główne zasady polityki rozwoju UE 
przedstawione w dokumencie zatytu łowanym „Konsensus europejski w sprawie 
rozwoju”2. W celu skutecznego stosowania tych zasad Komisja ma istotn ą rolę do 
odegrania w u łatwianiu i wspieraniu dialogu pomi ędzy podmiotami pa ństwowymi i 
niepaństwowymi w sprawie priorytetów i stra tegii rozwoju w krajach partnerskich. 
W tym kontek ście zasadnicze znaczenie ma wsparc ie dla procesów rozwoju zdolno ści 
krajowych we wszystkich wymiarach i na ró żnych poziomach. Rz ądy krajów 
partnerskich wykazuj ą coraz wi ększe zaanga żowanie w promowanie postaw 
zaangażowania. Coraz bardziej anga żują swe spo łeczeństwa obywatelskie zarówno w 
przygotowanie, jak i realizacj ę strategii rozwoju oraz u łatwiają im dost ęp do 
finansowania. Niemniej jednak w niektórych przypadkach, okoliczno ści panujące w 
danym kraju b ądź też nastawienie rz ądu centralnego ograniczaj ą, czasami nawet bardzo, 
a w ekstremalnych sytuacjach wr ęcz uniemo żliwiają udział zainteresowanych stron. 
Niniejszy program ma by ć następcą zarówno obecnych programów wspó łfinansowania 
organizacji pozarz ądowych, jak i zdecentralizowanych programów wspó łpracy. Jest on 
ukierunkowany „na podmiot” zamiast „na sektor”. B ędzie on wspiera ł „prawo do 
inicjatywy” zainteresowanych stron poprzez zapewnianie środków finansowych na rzecz 
ich „własnych inicjatyw” w przypadkach , gdy programy geograficzne nie b ędą 
właściwym instrumentem. B ędzie on uzupe łniał wsparcie, jakiego tym samym 
podmiotom udzielaj ą pozostałe „sektorowe” programy tematyczne, w szczególno ści 
program dotycz ący demokracji i praw cz łowieka. 
Niniejszy komunikat przedst awia kierunki polityczne dl a zorientowanego na podmiot 
programu tematycznego, który powinien by ć wykonalny, mie ć charakter pomocniczy 
wobec programów geograficznych i komplementarny wzgl ędem pozosta łych programów 
tematycznych. Kierunki te ró żnią się dla poszczególnych podmiotów poprzez 
uwzględnienie w łaściwych im warto ści dodanych wzgl ędem zakresu programu oraz 
odpowiednich cech charakterystycznych podmiotów, ich potrzeb i ogranicze ń (zdolności, 
potencjału, konkretnych obszarów zainteresowania , zasobów finansowych), tak aby 
ustalić, jak najlepiej zaanga żować je w polityk ę rozwoju UE. Podej ście ukierunkowane 
na podmiot dostrzega w organizacjach spo łeczeństwa obywatelskiego kluczowe 
podmioty w procesie udzi elania pomocy oraz wa żnych graczy w procesie kszta łtowania 
polityki. St ąd też niniejszy program umo żliwi spo łeczeństwu obywatelskiemu 
korzystanie z prawa do w łasnej inicjatywy, wypracowanie innowacyjnych podej ść oraz 
szczególne zdynamizowanie tego procesu. 
Wartość dodana podmiotów niepa ństwowych tkwi w ich niezale żności od państwa, w ich 
zbliżeniu do lokalnych spo łeczności i lepszym ich zrozumieniu oraz zdolno ści do 
reprezentowania konkretnych interesów, w wiedzy i do świadczeniu, które wnosz ą, oraz 
w zdolno ści zapełnienia krytycznej „luki” pomi ędzy celami strategicznymi a ich 
praktyczn ą realizacją. 
                                                 
2 Rada Unii Europejskiej, dokument nr 14820/05 z 22 listopada 2005 r. 
 
PL 5   PL Jeśli chodzi o podmioty niepa ństwowe mo żna podkre ślić konkretny wk ład różnych 
organizacji. Organizacje pozarz ądowe przekazuj ą głos obywateli, zwyk łych ludzi, w 
debatach na temat polityki  i efektywnie przyczyniaj ą się do dzia łań o charakterze 
rozwojowym. Organizacje pracodawców i pracowników maj ą do odegrania decyduj ącą 
rolę przy wspieraniu dialogu spo łecznego i tym samym przyczynianiu si ę do zapewniania 
wszystkim godziwej pracy i sprawi edliwego wzrostu gospodarczego. Niezale żne 
fundacje polityczne mog ą wnieść swój wk ład poprzez wspieranie zasad 
demokratycznych i wi ęzi pomiędzy obywatelami i przedstawicielami politycznymi. 
Uniwersytety mog ą wzmocni ć umiejętności analityczne i potencja ł badawczy 
społeczeństwa obywatelskiego, jak równie ż nawiązywanie wspó łpracy na linii Pó łnoc-
Południe i Po łudnie-Południe. 
Władze lokalne powinny by ć wspierane w ramach programów geograficznych najlepiej 
poprzez procesy decentralizacji. S ą one o wiele bli żej obywateli ani żeli inne instytucje 
publiczne i mog ą ułatwić bezpośrednie zaanga żowanie obywateli w proces rozwoju, 
ułatwić współdziałanie pomi ędzy obywatelami i pa ństwem oraz budowa ć mosty 
pomiędzy UE i obywatelami kr ajów partnerskich. 
Główne elementy propozycji mo żna streścić w następujący sposób: 
– Wszystkie organizacje spo łeczeństwa obywatelskiego oraz w ładze lokalne, z UE i 
krajów partnerskich, kwalifikuj ą się, z zasady, do finansowania  w ramach niniejszego 
programu tematycznego. 
– Większość środków finansowych b ędzie przydzielana z przeznaczeniem na 
wspieranie interwencji w tereni e podejmowanych w krajach rozwijaj ących się. 
Niemniej jednak, program zwróci równie ż odpowiedni ą uwagę na interwencje, które 
promują podnoszenie świadomości i kszta łcenie dla celów rozwoju. Dzia łania, które 
wspierają koordynacj ę kontaktów zainteresowanych stron, b ędą się również 
kwalifikowa ły do finansowania. 
– Różne rodzaje interwencji b ędą wdrażane w krajach rozwijaj ących się objętych 
programem DCECI oraz we wszystkich krajach obj ętych programem ENPI. 
– Państwa członkowskie UE oraz kraje przyst ępujące kwalifikuj ą się do środków 
interwencyjnych skie rowanych na podnoszenie świadomości i kształcenie w zakresie 
rozwoju oraz do koordynacji kontakt ów zainteresowanych stron w UE. 
– Szczegółowe priorytety dzia łania i więcej informacji na temat szczegó łowego zakresu 
programu zostanie okre ślonych w wieloletnim do kumencie programowania 
(tematyczny dokument strategiczny). 
2.2. Ustanowione ramy polityki 
Zaangażowanie podmiotów niepa ństwowych oraz w ładz lokalnych w proces rozwoju, w 
tym także poprzez dialog i wsparcie finansowe, jest powszechnie uznan ą zasadą polityki 
 
PL 6   PL rozwoju prowadzonej przez UE, odzwierciedlon ą w szeregu dokumentów programowych 
Komisji oraz konkluzjach, rezolucjac h i opiniach innych instytucji UE3. 
„Konsensus europejski w sprawie rozwoju”   
„UE popiera szeroki udzia ł wszystkich zainteresowanych rozwojem pa ństw i zach ęca 
wszystkie grupy spo łeczne do uczestnictwa. Spo łeczeństwo obywatelskie, w tym 
partnerzy gospodarczy i spo łeczni, np. zwi ązki zawodowe, organizacje pracodawców i 
sektor prywatny, organizacje pozarz ądowe i inne niepa ństwowe podmioty w krajach 
partnerskich odgrywaj ą szczególnie znacz ącą rolę w propagowaniu demokracji, 
sprawiedliwo ści społecznej i praw cz łowieka. UE b ędzie zwiększała swoje poparcie dla 
budowania zdolno ści podmiotów niepa ństwowych w celu wzmacniania ich g łosu w 
procesie rozwoju oraz wspier ania dialogu politycznego, spo łecznego i gospodarczego. 
Dostrzeżona zostanie równie ż istotna rola europejskiego spo łeczeństwa obywatelskiego; 
w tym celu UE zwróci szczególn ą uwagę na edukacj ę i zwiększanie świadomości w 
zakresie problematyki rozwoju w śród obywateli UE.” 
Podejście to ma równie ż swoje odzwierciedlenie w umowach o partnerstwie i 
współpracy. Wymiar „partnerstwa” we wspó łpracy UE z krajami AKP (pa ństwa Afryki, 
Karaibów i Pacyfiku) u łatwił pojawienie si ę postaw zaanga żowania w zakresie rozwoju, 
a następnie ich post ępującą konsolidacj ę i formalizacj ę. Uczestnictwo ma swoje wyra źne 
miejsce po śród zasad wspó łpracy UE z pa ństwami AKP i obejmuje szerok ą rzeszę 
zainteresowanych stron. Ostatn ia zmiana umowy z Kotonu sta ła się okazją do dalszego 
wzmocnienia tego podej ścia, po pierwsze poprzez u łatwienie dost ępu do finansowania i 
po drugie poprzez rozszerzenie tego podej ścia na władze lokalne4. Jest równie ż ogólna 
tendencja we wspó łpracy UE z innymi rejonami geograficznymi, takimi jak Azja, 
Ameryka Łacińska i kraje s ąsiadujące, w kierunku zwi ększonego uczestnictwa 
organizacji spo łeczeństwa obywatelskiego, w tym tak że ich zaanga żowania w dialog na 
temat polityki5. Stąd też uczestnictwo spo łeczeństwa obywatelskiego jest integraln ą 
częścią normalnego trybu pracy WE. 
Europejska polityka s ąsiedztwa ma na celu zbudowanie  uprzywilejowanego partnerstwa 
z krajami s ąsiadującymi, przybli żenie ich do Unii i zaoferowanie im udzia łu w 
wewnętrznym rynku Wspólnoty wraz ze wsparciem na rzecz dialogu, reformy i rozwoju 
społeczno-gospodarczego. Chocia ż skupia si ę wyraźnie na integracji, zwykle zawiera ona 
istotne aspekty rozwoju. Cele w zakr esie ograniczenia ubóstwa i rozwoju spo łecznego 
pomogą w zbudowaniu dobrze prosperuj ących, sprawiedliwych i tym samym stabilnych 
społeczeństw przede wszystkim w krajach rozwijaj ących się. Instrumenty, które mog ą 
zapewnić techniczn ą i finansow ą pomoc na rzecz wsparcia tej polityki, obejmuj ą w 
stosownych przypadkach dobre praktyki w zakresie rozwoju w celu wsparcia 
efektywnego zarz ądzania i wdra żania. Postawy zaanga żowania są niewątpliwie cz ęścią 
tych „dobrych praktyk w zakresie rozwoju”. 
                                                 
3 „Europejski konsensus w prawie rozwoju” (Rada UE – 14820/05 z 22.11.2005); „Uczestnictwo 
podmiotów niepa ństwowych w polityce rozwoju WE” - COM(2002) 598 z 7.11.2002; konkluzje 
Rady z dnia 19 maja 2003 r., rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 4 wrze śnia 2003 r. opinia 
Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Spo łecznego z dnia 16 lipca 2003 r. 
4 Zmieniony uk ład z Kotonu, art. 4, 6, 58 oraz za łącznik IV, art. 4 i 15. 
5 Patrz w szczególno ści art. 43 porozumie ń o dialogu politycznym i wspó łpracy z krajami Ameryki 
Środkowej i Wspólnot ą Andyjską. 
 
PL 7   PL 2.3. Do świadczenia i wyci ągnięte z nich wnioski 
Współfinansowanie organizacji pozarz ądowych z UE i programy zdecentralizowanej 
współpracy stopniowo skonsolidowa ły instrumenty polityki rozwoju, które s ą 
ukierunkowane na podmiot i wspieraj ą prawo podmiotów do inicjatywy. Do świadczenia 
z przeszłości (zobacz za łącznik) oraz oceny i dyskusje z ró żnymi zaanga żowanymi 
stronami ujawniaj ą, iż potencja ł strategicznego partnerstwa pomi ędzy WE i 
zainteresowanymi stronami jest nie do ko ńca wykorzystany. Nie jest to raczej zwi ązane z 
ramami polityki, ale wynika g łównie z wymaga ń rozporządzeń finansowych, cz ęstych 
zmian w przepisach i warunkach wdra żania. Jednocze śnie liczba wniosków 
przedstawionych do finansowania wzros ła znacząco, czemu nie towarzyszy podobny 
wzrost liczby pracowników Komisji odpowiedz ialnych za te sprawy. Komisja jest 
obecnie zaj ęta badaniem nowych podej ść do procedur wyboru w celu zredukowania 
obciążenia administracyjnego, le pszego ukierunkowania zaprosze ń do składania 
wniosków i u łatwienia dost ępu do finansowania dla ma łych organizacji pozarz ądowych. 
Ustanowienie podej ścia fragmentarycznego i ukierunkow anego na podmiot przyczyni si ę 
do innowacyjnego i prostszego podej ścia do wspó łfinansowania tych że podmiotów. 
2.4. Przes łanki przemawiaj ące za podej ściem tematycznym 
Poza wspieraniem podmiotów niepa ństwowych poprzez szereg programów pomocy 
humanitarnej i wspó łpracy w zakresie rozwoju (z arówno geograficznych, jak i 
tematycznych), niezb ędny jest ukierunkowany na podmiot program tematyczny o 
odpowiednim poziomie środków finansowych: 
– W przypadkach, gdy wspó łpraca poprzez programy geograf iczne jest ograniczona, jak 
w trudnych partnerstwach6, program umo żliwi WE nieprzerwane zaanga żowanie, 
bezpośrednie wsparcie ludno ści, ułatwianie wdra żania pomocy i dost ępu do 
podstawowych us ług, wzmocnienie procesów demokratyzacji oraz u łatwienie 
procesów budowania pokoju w takich  sytuacjach. Powinno to uzupe łnić postęp 
dokonany przez instytucje publiczne w tych obszarach. 
– W przypadkach, gdy istnieje funkcjonuj ąca współpraca i skuteczne partnerstwo, 
działania finansowane przez program uzupe łnią i ulepsz ą krajowe lub regionalne 
programy wspó łpracy poprzez wsparcie wprowadzania przez zainteresowane strony 
nowych systemów i podej ść, aby lepiej zintegrowa ć priorytety przekrojowe w sposób 
holistyczny, aby u łatwić uczestnictwo obywateli lub konkretnej grupy, aby wspiera ć 
równość płci, aby rozwija ć zdolności w nowych obszarach takich jak uczciwy handel, 
promowanie ochrony środowiska itp. 
– Program pomo że zbudowa ć zaufanie pomi ędzy podmiotami pa ństwowymi i 
niepaństwowymi, na przyk ład w odniesieniu do omawiania polityki, świadczenia 
                                                 
6 Sytuacje trudnego partnerstwa to takie, w których z jednej z nast ępujących przyczyn zwyk łe 
instrumenty wspó łpracy nie mog ą być w pełni wykorzystane dla wsparcia inicjatyw 
podejmowanych przez zainter esowane strony inne ani żeli rządy centralne: (1) pa ństwa, w których 
zawieszono wspó łpracę, (2) państwa, w których w ładze nie s ą zaangażowane w cele w zakresie 
ograniczenia ubóstwa i inne podstawowe  zasady polityki rozwoju, w tym tak że dobrego 
rządzenia, uczestnictwa spo łeczeństwa obywatelskiego oraz zdecentralizowanych w ładz, (3) 
kraje, w których dialog na temat postaw zaanga żowania w zakresie rozwoju jest bardzo 
ograniczony. 
 
PL 8   PL podstawowych us ług itp., aby u łatwić ich stopniow ą integracj ę z programami 
geograficznymi, w przypadku gdy nie ma to jeszcze miejsca. 
– Program pomo że równie ż podnieść świadomość publiczn ą w kwestii rozwoju i 
wspierać kształcenie na rzecz rozwoju w UE, aby zakotwiczy ć politykę rozwoju w 
społeczeństwach europejskich, aby uzyska ć większe poparcie publiczne w UE na 
rzecz dzia łań przeciwko biedzie, na rzecz ba rdziej uczciwych relacji pomi ędzy 
krajami rozwini ętymi i rozwijaj ącymi się, oraz aby zmieni ć postawy w UE wobec 
spraw i trudno ści, przed którymi staj ą kraje rozwijaj ące się i ich spo łeczeństwa, oraz 
aby promowa ć społeczny wymiar globalizacji. 
– Program wesprze środki na rzecz wzmocnienia koordynacji i wzajemnych relacji 
pomiędzy zainteresowanymi stronami oraz z instytucjami UE, aby u łatwić 
nawiązywanie kontaktów i wzajemne relacje. 
– Program b ędzie w stanie wesprze ć inicjatywy zainteresowanych stron na rzecz 
wsparcia procesu rozwoju zdolno ści krajowych w zakresie uczestnictwa w debatach 
na temat polityki i świadczenia podstawowych us ług (zdrowie, edukacja, praca, 
bezpiecze ństwo, w tym tak że zapobieganie konfliktom, pr zygotowanie na wypadek 
wystąpienia katastrof itp.) na poziomie lokalnym, gdzie nie mo żna wykorzysta ć 
programów geograficznych lub gdzie potrzebne s ą podejścia innowacyjne. Jego 
zdolność do zaanga żowania szerokiej rzeszy podmiot ów publicznych i niepublicznych 
zarówno z UE, jak i krajów  partnerskich jest cz ęścią wartości dodanej programu. 
– Ogólnie rzecz ujmuj ąc, program wesprze prawo do inicjatywy zainteresowanych 
stron, w ramach uzupe łnienia programów geograficz nych, poprzez finansowanie ich 
„własnych inicjatyw”, bez konieczno ści szczegó łowego definiowania, które dzia łania 
kwalifikuj ą się do wsparcia w charakte rze „partnerów realizuj ących”. Niemniej jednak 
istotne jest, że program pomaga utrzyma ć wystarczaj ącą spójność z innymi 
działaniami na rzecz rozwoju wspieranymi przez strategie rozwoju WE i krajów 
partnerskich podparte programami geograficznymi. Komplementarno ść pomiędzy 
niniejszym programem tematycznym a pozosta łymi programami finansowanymi przez 
WE powinna by ć maksymalizowana7. 
3. P ROGRAM TEMATYCZNY  
3.1. Zakres 
Niniejszy komunikat informuje o ogólnyc h kierunkach politycznych w zakresie 
programu. Wieloletni tematy czny dokument strategiczny8 dopracuje te kierunki i okre śli 
priorytety na ró żnych poziomach (kraje, rodzaje interwencji oraz kwestie zwi ązane z 
podmiotami, takie jak poziomy wspó łfinansowania i warunki kwalifikowalno ści 
podmiotów publicznych) tak, aby nada ć programowi konkretny wymiar. 
                                                 
7 Dla celów niniejszego dokumentu spójno ść winna by ć rozumiana jako oznaczaj ąca, iż dane 
działanie nie ogranicza skuteczno ści lub wp ływu innego dzia łania (w tym samym lub innym 
obszarze); komplementarno ść odnosi si ę do podzia łu pracy opartego na warto ści dodanej ka żdego 
podmiotu. 
8 Odpowiednie artyku ły DCECI i ENPI. 
 
PL 9   PL Niniejszy program b ędzie przede wszystkim ukierunkowa ny na interwencje w terenie i 
będzie przede wszystkim rea lizowany w krajach rozwijaj ących się i regionach, w których 
programy geograficzne nie zapewniaj ą żadnego wsparcia ani przydzia łu finansowego dla 
podmiotów niepa ństwowych i w ładz lokalnych ze wzgl ędu na słabe zaanga żowanie 
polityczne, lub w podregionach pozostaj ących poza zasi ęgiem programu krajowego b ądź 
też w sytuacjach trudnych partnerstw, niestabilnych pa ństw, sytuacjach po konflikcie, 
warunkach niestabilno ści politycznej itp. 
3.1.1. Kwalifikuj ące się podmioty 
Szereg podmiotów o charakterze niezar obkowym z UE i krajów partnerskich b ędzie się 
kwalifikowa ło się do finansowania w ramach programu . Oczekuje si ę, że będą one w 
stanie zmobilizowa ć obywateli na rzecz rozwoju, zaj ąć się potrzebami ludno ści, działać 
w przejrzysty i odpowiedz ialny sposób oraz udowodni ć swoje szczegó łowe umiej ętności. 
Wszystkie rodzaje podmiotów niepa ństwowych, w tym tak że organizacje pozarz ądowe, 
związki zawodowe, grupy proekologiczne, uniwe rsytety i fundacje polityczne itp. mog ą 
uzyskać wsparcie w ramach programu. Ponadto w ładze lokalne mog ą otrzymywa ć 
wsparcie finansowe dla dzia łań w konkretnych okoliczno ściach, gdzie mo żna ustalić ich 
wartość dodaną i gdzie dzia łania te nie mog ą być przeprowadzone w ramach programów 
geograficznych. 
To szerokie ukierunkowa ne na podmiot podej ście zostanie dopracowa ne w wieloletnim 
tematycznym dokumencie strategicznym. Aby wdro żyć priorytety ustanowione w tym 
dokumencie, bardziej szczegó łowe kryteria kwalifikowalno ści dla różnych podmiotów 
mogą być określone wed ług ich odpowiedniej warto ści dodanej, zdolno ści i 
szczegółowych potrzeb i ogranicze ń (w tym tak że na poziomie finansowym). Zgodnie z 
priorytetami w zakresie interwencji tryb dost ępu do finansowania ró żnych podmiotów 
(współczynnik wspó łfinansowania, rodzaje dzia łań itp.) może zostać określony albo w 
tematycznym dokumencie strategicznym albo te ż w dokumentach wykonawczych. 
Zostanie wzi ęte pod uwag ę, iż podmioty mog ą się również kwalifikowa ć do 
finansowania w ramach innych pr ogramów finansowanych przez WE. 
3.1.2. Kwalifikuj ące się rodzaje interwencji 
Program tematyczny b ędzie respektowa ł prawo do inicjatywy kwalifikuj ących się 
podmiotów poprzez zapewnienie im wsparcia fi nansowego dla realizac ji trzech rodzajów 
interwencji: 
– większość przydziałów finansowych wesprze interwencje w krajach rozwijaj ących się 
i regionach, które (1) wzmacniaj ą rozwój zaanga żowania (2) wspieraj ą procesy 
rozwoju zdolno ści na poziomie krajowym lub regionalnym (3) promuj ą procesy 
wzajemnego zrozumienia. Ten rodzaj interwencji b ędzie obejmowa ł, w stosownych 
przypadkach, dzia łania zmierzaj ące do u łatwienia aktywnego zaanga żowania 
obywateli w procesy rozwoju i wzmocnienia ich zdolno ści do podejmowania dzia łań; 
– podnoszenia świadomości i kszta łcenia dla celów rozwoju w UE i krajach 
przystępujących; 
 
PL 10   PL – koordynacji i komunikacji pomi ędzy systemami spo łeczeństwa obywatelskiego i 
władz lokalnych, w ramach ich organizacji oraz pomi ędzy różnymi rodzajami 
zainteresowanych stron aktywnych w public znej debacie europejskiej na temat 
rozwoju. 
Wieloletni tematyczny doku ment strategiczny okre śli bardziej szczegó łowe priorytety 
działań w tych ró żnych obszarach przy uwzgl ędnieniu programów geograficznych, ale 
bez narzucania bardzo sztywnych ram, tak aby respektowa ć prawo do inicjatywy 
podmiotów poprzez wspieranie ich w łasnych inicjatyw. 
Wszystkie te rodzaje dzia łań mogą być wdrożone w jednym lub wi ęcej niż jednym kraju, 
na poziomie regionalnym lub ponadr egionalnym. Wszystkie one mog ą być finansowane 
poprzez wsparcie na rzecz pojedynczych projektów. 
3.1.3. Zasi ęg geograficzny 
Zgodnie z „Konsensusem europejskim w sprawi e rozwoju” interwencje we wszystkich 
krajach rozwijaj ących się, jak okre ślono w wykazie odbiorców pomocy publicznej na 
rzecz rozwoju  (ODA), b ędą się kwalifikowa ły do finansowania w ramach niniejszego 
programu tematycznego9. Kraje te s ą objęte instrumentami DCECI i ENPI. 
Ogólne kryteria kwalifikowalno ści krajów zostan ą ściślej dopracowane w wieloletnim 
tematycznym dokumencie stra tegicznym. Proces ten mo że obejmowa ć kryteria 
identyfikacji krajów i regionów priorytetowych. 
Państwa członkowskie UE oraz kraje przyst ępujące będą ujęte w geograficznym zakresie 
programu tematycznego jedynie w zakresie dzia łań podnoszenia świadomości i 
kształcenia dla celów rozwoju oraz w zakresie dzia łań o charakterze koordynacyjnym. 
3.2. Zasady programowania 
Czteroletnie (2007-2010) i, w dalszej kolejno ści, trzyletnie (2011 -2013) tematyczne 
dokumenty strategiczne (dokumenty programowania) b ędą uzgodnione przez Komisj ę w 
wyniku procedur komitologii. Okre ślą one bardziej szczegó łowo kryteria wyboru krajów 
i regionów priorytetowych, wraz z priorytetami dotycz ącymi dzia łań. Najważniejsi 
uczestnicy b ędą zaangażowani w stosownych przypadkach na ró żnych etapach cyklu 
programowania. 
W oparciu o programowanie wieloletnie Ko misja przedstawi roczne programy dzia łania, 
które okre ślają działania priorytetowe do wsparcia, szczegó łowe cele, przewidywane 
wyniki, jak równie ż orientacyjne kwoty. 
Jeżeli chodzi o przegl ąd międzyokresowy, zostanie dokonana zewn ętrzna ocena dzia łań 
podczas pierwszego trzyletniego okresu (2007-2009) dla uzyskania danych do 
przygotowa ń do drugiego tematycznego dokume ntu strategicznego (2011-2013). 
                                                 
9 Wykaz odbiorców pomocy publiczn ej na rzecz rozwoju (ODA) ma by ć ustalony przez 
OECD/Komitet ds. Wspierania Rozwoju (DAC) w kwietniu 2006 r. Rada Unii Europejskiej, dokument Nr 14820/05, 22 listopada 2005 r. 
 
PL 11   PL Sprawozdania b ędą przekazane i omówione z pa ństwami cz łonkowskimi i Parlamentem 
Europejskim. 
Program b ędzie realizowany zgodnie z reform ą zarządzania pomoc ą zewnętrzną z 2000 
r., która przewiduje, mi ędzy innymi, dekoncentracj ę obowiązków w zakresie zarz ądzania 
i przekazanie ich w stosownych przypa dkach przedstawicielstwom. Ponadto, je żeli 
chodzi o organizacje pozarz ądowe, Komisja przyjmie na  swoje potrzeby definicj ę 
organizacji pozarz ądowych i stworzy informacyjn ą bazę danych o organizacjach 
pozarządowych, co umo żliwi służbom Komisji w centrali i jej przedstawicielstwach 
łatwy dost ęp do informacji ilo ściowych i jako ściowych na temat ka żdej organizacji 
pozarządowej – partnera Wspólnoty. 
Dla zapewnienia spójno ści geograficznej pomi ędzy różnymi dzia łaniami w zakresie 
programowania, w tematycznym dokumencie strategicznym przeanalizowane zostanie wsparcie udzielone na środki interwencji o podobnym zakresie w ramach programów 
geograficznych i tematycznych, ale równie ż w ramach innych odpowiednich linii 
budżetowych zarz ądzanych przez KE. Taka sama analiza powinna by ć przeprowadzona, 
w miarę możliwości, w przypadku interwencji wspieranych przez Pa ństwa Członkowskie 
i innych darczy ńców. Krajowe i regionalne dokume nty strategiczne w odpowiednich 
krajach powinny uwzgl ędniać ten aspekt, przedstawiaj ąc obszerny obraz wszystkich 
finansowych instrumentów i programów. 
3.3. Cele 
Program jest przede wszystkim instrumentem polityki rozwoju. Zarówno jego ogólne 
cele, jak i cele ka żdego kwalifikuj ącego się rodzaju dzia łania, są zgodne z now ą 
deklaracją na temat polityki rozwoju UE: „Konse nsus europejski w sprawie rozwoju”
10. 
Zasadniczym i nadrz ędnym celem  jest zwalczenie ubóstwa w kontek ście 
zrównowa żonego rozwoju, w tym tak że osiągnięcie Milenijnych Celów Rozwoju. 
Pozostałe główne cele (jak okre ślono w konsensusie europejskim) obejmuj ą dobre 
sprawowanie rz ądów i przestrzeganie praw cz łowieka, b ędące kwestiami przekrojowymi, 
które maj ą być włączone do interwencji w kr ajach partnerskich. Ró żne rodzaje 
interwencji powinny przyczyni ć się do osiągnięcia celów w nast ępujący sposób: 
– Interwencje w krajach i re gionach partnerskich b ędą wspierać zwarte i silniejsze 
społeczeństwo. Celami b ędą (1) zwracanie szczególnej uwagi na ludno ść pozostającą 
poza zasięgiem podstawowych us ług i zasobów oraz wy łączoną z procesów tworzenia 
polityki, (2) wzmocnienie potencja łu organizacji spo łeczeństwa obywatelskiego w 
krajach partnerskich w celu u łatwienia ich uczestnictwa w okre ślaniu i realizacji 
strategii zrównowa żonego rozwoju, (3) u łatwienie wspó łdziałania pomi ędzy 
podmiotami pa ństwowymi i niepa ństwowymi w ró żnych kontekstach. Uwaga zostanie 
zwrócona na wyszukanie podmiotów ze szczególnie zmarginalizowanych i 
wrażliwych grup i ukierunkowanie na nie dzia łań. Interwencje mog ą również 
obejmowa ć czynno ści zmierzaj ące do wzmocnienia zdolno ści obywateli do 
podejmowania dzia łań, obrony swoich praw i uczestnic twa w debacie politycznej na 
poziomie lokalnym, krajowym i mi ędzynarodowym. 
                                                 
10 Rada Unii Europejskiej, dokument Nr 14820/05 z 22 listopada 2005 r. 
 
PL 12   PL – Działania w UE i krajach przyst ępujących w zakresie podnoszenia świadomości i 
kształcenia na rzecz rozwoju zmierzaj ą do zwi ększenia świadomości ludności 
europejskiej w kwestii rozwoju. Mobilizuj ą one aktywne wsparcie spo łeczeństwa 
europejskiego na rzecz ograniczania  ubóstwa oraz strategii zrównowa żonego rozwoju 
w krajach partnerskich, na r zecz uczciwszych relacji pomi ędzy krajami rozwini ętymi i 
rozwijającymi się, oraz wzmacniaj ą rolę społeczeństwa obywatelskiego jako czynnika 
postępu i transformacji. 
– Działania o charakterze koordynacyjnym pomi ędzy sieciami spo łeczeństwa 
obywatelskiego, w ramach ich organizacji i w ramach instytucji UE, zmierzaj ą do 
osiągnięcia bardziej efektywnej wspó łpracy poprzez wspieranie synergii i 
zapewnianie zorganizowan ego dialogu. Koordynacja pomo że zwiększyć 
wiarygodno ść, widoczno ść i oddziaływanie zainteresowanych stron. 
3.4. Priorytety 
Można wyróżnić następujące priorytety ogólne, które przyczyni ą się do osiągnięcia 
celów programu tematycznego: 
– Ułatwienie uczestnictwa zainteresow anych stron, pomimo niesprzyjaj ących 
okoliczno ści takich jak trudne partnerstwa, nies tabilne sytuacje, konf likt, brak statusu 
podmiotów spo łeczeństwa obywatelskiego, z łe sprawowanie rz ądów itp. 
– Wzmacnianie procesów rozwoju zdolno ści i wspieranie wi ększego rozwoju 
zaangażowania w krajach i regionach partnerskich. 
– Wspieranie inicjatyw transgra nicznych i regionalnych dla uzupe łnienia programów 
geograficznych oraz promocji wi ęzi i wspó łpracy pomi ędzy zainteresowanymi 
stronami. 
– Promowanie partnerstwa jako ściowego pomi ędzy różnymi zainteresowanymi 
stronami z UE i krajów partnerskich. 
– Wspieranie inicjatyw, które wzmacniaj ą rozwój zdolno ści organizacji pracodawców i 
pracowników, wspieraj ą tworzenie mechanizmów i struktur dialogu spo łecznego i 
promują większą swobod ę partnerów spo łecznych pomimo niesprzyjaj ących 
okoliczno ści. 
– Ułatwianie aktywnego zaanga żowania obywateli poprzez podnoszenie świadomości i 
kształcenie na rzecz rozwoju, wsparcie i kampanie. 
– Promowanie spójno ści w zakresie rozwoju w obszarze kszta łcenia oraz poprzez 
udostępnianie dzieciom i m łodzieży kształcenia na rzecz rozwoju. 
– Wzmacnianie struktur dial ogu i wymiany informacji pomi ędzy organizacjami 
zainteresowanych stron poprzez promowanie nawi ązywania kontaktów i wymiany 
dobrych praktyk oraz stosunków na linii Pó łnoc-Południe i Po łudnie-Południe. 
 
PL 13   PL ZAŁĄCZNIK  
ANNEX  - SUMMARY OF PAST EXPERIENCE  
Different types of stakeholders (non-state acto rs and local authoritie s) other than central 
governments both from the EU and partner countries are eligib le for funding under 
thematic and geographic programmes. They are expected to be able to mobilize citizens 
for development, to address the needs of th e population, to operate in a transparent and 
accountable manner and to prove  their specific competencies. These actors implement 
their own initiatives, but also act as “imple menting partners” for pre-defined thematic 
and geographic priorities . Eligibility in this context has been limited to non-profit making 
activities and this criterion should be uphe ld. Profit making activities should not be 
eligible for funding under the programme since other specific instruments are available 
for them. 
Civil society organisations and networks fr om the EU, particularly development NGOs, 
have been involved for years in regular pol icy dialogue and consu ltation within the EU. 
Their initiatives and interventions, funded by the EC, have shown NGOs’ added value 
both in the EU and in partne r countries, by contributing to development policy objectives 
and supporting capacity development processes. Supporting NGOs has brought 
innovative approaches and partnerships in civil society to the development process. 
Compared to public institutions, NGOs are in a better position to reach and give voice to 
the grassroots. Their capacity to work and e ffectively deliver even in the most difficult 
environments, as well as their ability to  mobilise EU constituencies in support of 
development policy issues, are also part of th eir contribution to the development process. 
The European Parliament has underscored th e specific and irreplaceable role and the 
utility and effectiveness of NGOs ’ development activities, stre ssing their crucial work in 
favour of disadvantaged groups in the devel oping countries, the need to maintain their 
freedom of action, and the essential role they play in promoting human rights and 
grassroots democratisation11.  
More recently, economic and social partners and interest groups have emerged in the 
process, very actively and constructivel y supported by the European Economic and 
Social Committee and by local and regional auth orities from the EU, with the progressive 
involvement of the Committee of the Regions,  plus other actors, such as political 
foundations and universities, and their respective networks . Although their access to EC 
funding and involvement in programme implemen tation have been limited so far, they 
advocate specific and differentiated issues that  are relevant to the development agenda 
and participate in development policy dial ogues and consultations both in the EU and 
partner countries.  
In addition to geographical programmes and humanitarian assistance, different actors 
have access to a number of thematic budget lines (EIDHR, food security, environment 
and tropical forests, anti-personnel mines, ge nder, and health) and to the Rapid Reaction 
Mechanism. Among these various instruments, the NGO co-financing budget line, 
                                                 
11 Resolution of 14 May 1992 on the role of NGOs in development cooperation (OJ C 150, 
15.6.1992). 
 
PL 14   PL created in 1976, best symbolises the pa rtnership between the EU and NGOs on 
development cooperation. Its size has gradually increased, from EUR 2.5 million to EUR 200 million a year. Since 1979, 10% of the total allocation has supported awareness 
raising and development e ducation interventions.  
Since 1998, the legal basis for the NGO co financing budget line is Council Regulation 
(EC) 1658/98. It fosters quality partnerships  for development objectives between NGOs 
from the EU and civil society organizations in developing countries, so that the budget 
line preserves the right of initiative in developing c ountries and allows active 
participation by European citizens in the deve lopment process. Under the Regulation, the 
budget line cofinances with European NGOs: (i) operations aimed at  meeting the basic 
needs of the poorest sections of the population in developing countri es, (ii) schemes to 
raise European public awareness of developm ent issues in developing countries, in 
particular relations between developing a nd developed countries, (iii) measures to 
strengthen cooperation and coordination be tween NGOs in the Member States and 
between such NGOs and Community instit utions. The Commission evaluated the 
instrument after three years, i.e., in mid-2001.
12 
Since the EU’s enlargement to ten new member states on 1 May 2004, NGOs from new 
Member States have had access to funding under the budget line. In addition, awareness 
raising and development education interven tions in and involving NGOs from the new 
Member States have become a strategic prior ity in this field. NGOs from new Member 
States have encountered certain difficultie s in obtaining financial support for their 
initiatives, mainly for reasons linked to their sometimes limited management capacity 
and knowledge of procedures. With a view to strengthening coope ration and supporting 
information-sharing among EU NGOs, proj ects such as TRIA LOG and DEEEP have 
been set up.  
The Decentralised Cooperation budget line aims  at similar objectives. Following the 
conclusions of 2003 external evaluation13, carried out before the relevant legal basis was 
extended14, it was decided that operations and in itiatives supported under this heading 
would be targeted on situations of difficu lt partnerships and that Delegations would 
manage these activities, through calls for pr oposals adjusted to the situation of the 
country concerned. In order to ensure flex ibility, priority was given to supporting 
decentralised cooperation actors’ own initiatives. Compared to NGO cofinancing, the decentralised cooperation budget line involve s much less financial resources (around 
EUR 6 million a year), is not limited to NGOs from the EU, but open to all types of civil 
society organisations and local authorities from both partner countries and the EU, and 
provides financial support to interventions in the field. Finally, its focus is on situations 
involving difficult partnership, when othe r instruments cannot be used, and the 
management is the responsibility of EC  Delegations in selected countries.  
                                                
 
12 Report 12/2000 – ref. 951568. 
 
13 Communication from the Commission to the Council and the European Parliament: Overall 
assessment of the operations financed by the Community under the Regulation on decentralized 
cooperation, COM (2003) 412 final, 11.07.2003. 
14 Regulation (EC) No 1659/98 on decentralised cooperation, amended and extended by Regulations 
(EC) No 955/2002 and (EC) No 625/2004 of the European Parliament and of the Council.  
 
PL 15   PL In the light of past experience, the different evaluations and discussions with the different 
parties involved, the potential of the st rategic partnership between the EC and 
stakeholders other than centra l governments appears to be unde r-utilised. In this context:  
– Project cycle management is considered to be heavily dominated by the selection 
process (which has become in creasingly complex, particular ly with the introduction of 
calls for proposals) and has neglected proj ect monitoring, which has been reduced to 
monitoring contract and budget issues.  
– The selection process has been primarily conceived to rationalise the workload created 
by the huge amount of proposals received ever y year as well as to ensure equal 
treatment and transparency. Strategic policy considerations have not completely been integrated in this process. The process is mainly based on the analysis made of the proposals by independent e xperts, without giving enough importance to the overall 
policy priorities decided by the Commission. 
– Timeframes in the decision-making process, from the call for proposals to the 
financial decision, are consid ered to be too long, which jeopardizes the relevance of 
the initiative and generates frustration amongs t applicants. More generally, the timing, 
stability and predictability of the calls for proposals should be improved. 
– The formal requirements currently app lied in calls for proposals represent a 
substantial administrative burden for the applicants and for Commission staff. 
– The different abilities, needs, constraints and sizes of various t ypes of actor should 
ideally be reflected in the conception of st rategies and the selection process (e.g. by 
using local languages for calls for proposals or for information, and putting in place 
different kinds and sizes of funding mechan isms according to the capacity and needs 
of each type of stakeholder). 
– Evaluation reports presented by grant bene ficiaries should not only describe the 
activities carried out but also show clearly  what effects the intervention has had on 
targeted populations and beneficiaries. 
– The role of the Delegations is considered  to be too low-key. They should play the 
most important part in the selection proces s and be in charge not just of project 
monitoring but of raising th e awareness of the local population and providing it with 
information.  
– Some modifications of existin g rules may be necessary to ensure better involvement 
of actors from new Member States. They may encounter certain difficulties in 
obtaining financial support for their initia tives, mainly for reasons linked to their 
sometimes limited management capacity and knowledge of procedures.  
The Commission is currently engaged in exploring new approaches to selection 
procedures, with a view to both reducing the administrative burden and facilitating access 
to funding for small NGOs.