Niniejsze sprawozdanie z misji wzmocnionego nadzoru w Rumunii zostaje przekazane Radzie zgodnie z art. -11 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 . Zgodnie z art. -11 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 wstępne ustalenia tej misji zostały wcześniej przekazane władzom rumuńskim z prośbą o ustosunkowanie się do nich.

Rumunia – procedura znacznego odchylenia

misja wzmocnionego nadzoru, 27-28 września 2018 r.

Sprawozdanie

1. Wprowadzenie

Od wiosny 2017 r. Rumunia jest objęta procedurą znacznego odchylenia. Rumunia była pierwszym państwem członkowskim objętym tą procedurą. Pierwszą procedurę znacznego odchylenia uruchomiono wiosną 2017 r. w wyniku odnotowanego w 2016 r. w Rumunii znacznego odchylenia od średniookresowego celu budżetowego, kiedy deficyt strukturalny wzrósł do 2,1 % PKB (z 0,2 % w 2015 r.). W czerwcu 2017 r. Rada wydała zalecenie, w którym zwróciła się do Rumunii o dokonanie w 2017 r. korekty strukturalnej w wysokości 0,5 % PKB, co odpowiada standardowemu wymogowi opartemu na macierzy w warunkach normalnej koniunktury. W grudniu 2017 r. Rada zdecydowała, że Rumunia nie podjęła skutecznych działań w odpowiedzi na jej zalecenie z czerwca 2017 r., koncentrując się wyłącznie na tym, aby uniknąć przekroczenia wartości referencyjnej deficytu nominalnego na poziomie 3 % PKB. W grudniu 2017 r. Rada wydała drugie zalecenie w sprawie procedury znacznego odchylenia, w którym zwróciła się o przeprowadzenie w 2018 r. korekty strukturalnej w wysokości 0,8 % PKB. W czerwcu 2018 r. Rada ponownie zdecydowała, że Rumunia nie podjęła skutecznych działań w odpowiedzi na jej zalecenie z grudnia 2017 r. W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 nie przewiduje się ponownego wydania zmienionego zalecenia w ramach jednej procedury znacznego odchylenia. W związku z tym, podobnie jak w grudniu 2017 r., w czerwcu 2018 r. procedura znacznego odchylenia wygasła, kiedy Rada wydała inną decyzją stwierdzającą brak skutecznych działań.

W wyniku znacznego odchylenia Rumunii od ścieżki dostosowania prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego w 2017 r., wiosną 2018 r. uruchomiono nową procedurę znacznego odchylenia. W dniu 23 maja 2018 r. Komisja wystosowała ostrzeżenie do Rumunii i zaleciła Radzie przeprowadzenie nowej procedury znacznego odchylenia. W swoim zaleceniu w ramach procedury znacznego odchylenia, zatwierdzonym w dniu 22 czerwca 2018 r., Rada zwróciła się do Rumunii o wprowadzenie niezbędnych środków w celu zapewnienia, by stopa wzrostu nominalnego publicznych wydatków pierwotnych netto nie przekroczyła 3,3 % w 2018 r. i 5,1 % w 2019 r. Odpowiadają one rocznej korekcie strukturalnej w wysokości 0,8 % PKB w każdym roku, co w przypadku obu lat jest wartością przewyższającą standardową wymaganą wartość opartą na macierzy w wysokości 0,5 % PKB. W fiskalnym zaleceniu skierowanym do Rumunii w 2018 r. Rada bezpośrednio odwoływała się do tego nowego zalecenia w ramach procedury znacznego odchylenia. W dniu 16 października 2018 r. Rumunia powiadomiła Radę o działaniach podjętych w odpowiedzi na zalecenie w ramach procedury znacznego odchylenia. Komisja przyjęła ocenę działań podjętych przez Rumunię w dniu 21 listopada 2018 r.

W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono wnioski Komisji z misji wzmocnionego nadzoru, która odbyła się w Rumunii w dniach 27 i 28 września 2018 r. Misję przeprowadzono na podstawie artykułu -11 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W jej ramach miały miejsce spotkania z ministrem finansów, Eugenem Teodorovici, wiceprezesem Narodowego Banku Rumunii, Liviu Voineą, członkami komisji Senatu i Izby Deputowanych ds. polityki budżetowej i fiskalnej, a także szefem rady budżetowej Rumunii, Ionutem Dumitru. Podobnie jak w przypadku poprzednich podobnych misji, celem było omówienie działań budżetowych planowanych przez władze, zwrócenie uwagi na istnienie ryzyka fiskalnego i zachęcenie do stosowania się do zaleceń w sprawie procedury znacznego odchylenia. Niniejsze sprawozdanie opiera się na informacjach uzyskanych do czasu misji i w jej trakcie.

2. Wnioski z misji

Władze rumuńskie utrzymują docelowy deficyt nominalny na 2018 r. w wysokości nieznacznie poniżej 3 % PKB, w związku z czym nie zamierzają działać zgodnie z zaleceniem w sprawie procedury znacznego odchylenia. W poprawkach do budżetu na 2018 r. („sprostowanie”), opublikowanych w dniu 3 września 2018 r., utrzymano pierwotny docelowy poziom deficytu nominalnego na 2018 r. w wysokości 2,97 % PKB (w ujęciu kasowym), co przekłada się na 2,96 % zgodnie z europejskim systemem rachunków (w ujęciu memoriałowym), czyli nieco powyżej poziomu deficytu w 2017 r. Jednak deficyt kasowy sektora instytucji rządowych i samorządowych w okresie od stycznia do sierpnia 2018 r. wyniósł około 1,5 % PKB, czyli był ponad dwukrotnie wyższy niż w analogicznym okresie 2017 r., kiedy był on już i tak powyżej poziomu wykonania z poprzednich lat. Minister finansów potwierdził oficjalne cele budżetowe na 2018 r. Wyjaśnił on, że podstawowy nowy środek rozważany na 2018 r. polega na przeklasyfikowaniu inwestycji publicznych, które zostały już zakończone w ramach krajowego planu rozwoju lokalnego (inwestycje prowadzone przez władze lokalne finansowane przez instytucje rządowe na szczeblu centralnym). Zakłada się, że inwestycje te uzyskałyby dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej, co zwiększyłoby dochody sektora instytucji rządowych i samorządowych. Minister spodziewał się omówić ten plan z odpowiednimi służbami Komisji. Minister dodał, że miał też nadzieję otrzymać z Unii zwrot wydatków związanych z grypą świń za pośrednictwem unijnych funduszy na rzecz zdrowia zwierząt, a także zwrot z unijnego Funduszu Solidarności wydatków nadzwyczajnych poniesionych w związku z tegorocznymi powodziami. Władze rozważają również amnestię podatkową. Zdaniem ministra środki te mogą pozwolić na zmniejszenie deficytu docelowego na 2018 r. Członkowie misji podkreślili, że w sprawozdaniu dotyczącym podjętych działań, którego termin przedłożenia przypadał w dniu 15 października 2018 r., muszą znaleźć się szczegółowe informacje na temat planowanych środków, także w ujęciu ilościowym.

Rząd planuje obniżyć deficyt nominalny w 2019 r. w stosunku do 2018 r., nie określił jeszcze jednak środków. Minister finansów potwierdził, że rządowe cele budżetowe na 2019 r. przewidują deficyt nominalny wynoszący 2,58 % w ujęciu kasowym i 2,38 % zgodnie z europejskim systemem rachunków (w ujęciu memoriałowym), co odpowiada wartościom określonym w programie konwergencji na 2018 r. Projekt budżetu na 2019 r., który ma zostać przyjęty przez rząd w okresie od połowy do końca listopada, będzie zawierał szczegóły dotyczące sposobu osiągnięcia tych celów. Minister rozważa dalsze cięcia w odniesieniu do VAT i akcyzy, a mianowicie obniżenie stawki VAT w odniesieniu do gastronomii i hotelarstwa, a także odwrócenie wcześniejszej podwyżki akcyzy na paliwo. Minister uważa, że dzięki efektom drugiej rundy te obniżki podatków pośrednich nie będą miały znaczącego wpływu na deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych. Twierdził, że tak było w przypadku obniżenia stawki VAT z 24 % do 9 % na produkty rolno-spożywcze w połowie 2015 r.

Projekt ustawy emerytalnej stwarza znaczne ryzyko wzrostu deficytu budżetowego w 2020 r. i kolejnych latach. Projekt ustawy opublikowano niedawno i przedłożono do konsultacji Ministrowi Pracy. Określono w nim harmonogram podwyżek punktu emerytalnego (główny parametr stosowany do indeksacji emerytur), począwszy od 2019 r., realizując tym samym program rządowy. W projekcie ustawy przewiduje się także korektę w górę pozostałych parametrów emerytalnych począwszy od 2021 r. Zgodnie z obliczeniami rządu, wydatki publiczne na emerytury w 2022 r. wzrosłyby w rezultacie ponad dwukrotnie (do około 13,4 % PKB w 2022 r. w stosunku do 6,8 % PKB w 2018 r.).

Członkowie misji wymienili poglądy z przedstawicielami Narodowego Banku Rumunii (NBR) na temat sytuacji budżetowej, makroekonomicznej i finansowej. Rada NBR działa przy założeniu, że deficyt publiczny w 2018 r. nie wzrośnie powyżej 3 % PKB. Wiceprezes zauważył również, że inflacja konsumpcyjna osiągnęła szczytowy poziom w maju i czerwcu, czyli wcześniej niż przewidywano, a zgodnie z przewidywaniami NBR w 2019 r. ma się obniżyć do 3,5 %, a w 2020 r. — do 3,0 %, tj. pozostać w granicach celu inflacyjnego. Podkreślił on również, że sektor finansowy w Rumunii jest o wiele silniejszy niż dziesięć lat temu.

Członkowie misji wymienili poglądy na temat polityki fiskalnej z członkami komisji parlamentu ds. polityki budżetowej i fiskalnej. Przewodniczący wspólnych komisji wyjaśnił, że celem ekspansji fiskalnej, jaka ma miejsce od 2015 r., było pobudzenie wzrostu gospodarczego; okazała się ona sukcesem, zważywszy na to, że Rumunia należała do najszybciej rozwijających się gospodarek w Unii. Dodał on, że priorytetem rządu było odwrócenie procesu odpływu wykwalifikowanych pracowników i zapobieganie ich dalszemu odpływowi poprzez wzrost płac w sektorze opieki zdrowotnej i edukacji. Z drugiej strony przewodniczący podzielił obawy Komisji co do spadku inwestycji publicznych w ostatnich latach. Członkowie misji odpowiedzieli, że Komisja podziela te cele, nie zgodzili się jednak co do metod. Wyrazili zaniepokojenie tempem ekspansji fiskalnej i wskazali, że cele te można osiągnąć przez poprawę efektywności wydatków publicznych. Przedstawiciel opozycji wyraził podobne obawy.

Rada budżetowa wyraziła zaniepokojenie perspektywami budżetowymi. W przypadku braku wyrównawczych środków polityki budżetowej istnieje – zdaniem rady budżetowej – znaczne ryzyko przekroczenia w 2018 r. docelowej wartości deficytu nominalnego, czyli progu określonego w Traktacie na poziomie 3 % PKB. W opinii rady budżetowej na temat wrześniowej korekty projektu budżetu, która jest jawna, podkreślono, że deficyt w 2018 r. może przekroczyć docelowy deficyt nominalny wynoszący 2,97 % o 6 mld RON (0,6 % PKB). Rada budżetowa jest również zaniepokojona strukturą wydatków publicznych. Obecne wydatki, w szczególności wydatki na personel, szybko się powiększały kosztem inwestycji publicznych, które w 2017 r. – wyrażone jako udział w PKB – spadły do najniższego poziomu odnotowanego od czasu przystąpienia kraju do Unii. Ta struktura wydatków budzi obawy pod kątem jej wpływu na długofalowy wzrost gospodarczy. Podwyżki wynagrodzeń w sektorze publicznym i emerytur są ponadto politycznie trudne do odwrócenia.