UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

W związku z trwającą wojną z Rosją oczekuje się, że krótkoterminowe potrzeby finansowe Ukrainy na 2023 r. będą znaczne. Zgodnie z ostatnimi szacunkami ukraińskich władz we współpracy z Międzynarodowym Funduszem Walutowym w 2023 r. utrzyma się luka w finansowaniu w wysokości od 3 do 4 mld EUR miesięcznie. Ukraina będzie nadal miała wysokie potrzeby finansowe w perspektywie krótkoterminowej, aby utrzymać podstawowe funkcje państwa, zapewnić stabilność makroekonomiczną i odbudować infrastrukturę krytyczną zniszczoną przez rosyjską agresję. Dlatego też kluczowe znaczenie ma jak najszybsze uruchomienie nowego wsparcia.

Szkody wyrządzone rosyjską wojną napastniczą ukraińskiej gospodarce, obywatelom i przedsiębiorstwom są ogromne. W perspektywie krótkoterminowej Międzynarodowy Fundusz Walutowy przewiduje, że do końca bieżącego roku gospodarka Ukrainy może skurczyć się nawet o 35 % w ujęciu realnym. Inflacja przyspiesza i ma osiągnąć 30 % do końca 2022 r. ze względu na niedobór towarów, wyzwania logistyczne związane z podażą i finansowanie potrzeb sektora instytucji rządowych i samorządowych poprzez kreację pieniądza.

Budżet UE od 2014 r. zapewnia Ukrainie – w szczególności za pośrednictwem Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa oraz Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej – kompleksowe wsparcie na rzecz reform i inwestycji. Od początku rosyjskiej wojny napastniczej wsparcie to przekierowano na pomoc w sytuacjach nadzwyczajnych oraz, w coraz większym stopniu, na odbudowę uszkodzonej/zniszczonej infrastruktury krajowej i miejskiej oraz budynków mieszkalnych. Kluczowe znaczenie ma kontynuacja tego wsparcia w sposób uzupełniający za pośrednictwem instrumentu pomocy makrofinansowej +, w tym poprzez reformy związane z wysiłkami Ukrainy na drodze do integracji europejskiej.

Niedawna eskalacja brutalnej rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie potwierdza, że Rosja postanowiła pogwałcić podstawowe prawo Ukrainy do niepodległości, suwerenności i integralności terytorialnej w granicach uznanych przez społeczność międzynarodową oraz doprowadzić do zaprzestania jej prawidłowego funkcjonowania jako państwo. Bohaterstwo, odwaga i determinacja, jakimi wykazał się naród ukraiński w obronie swojego kraju, zasługują na głęboki szacunek i wdzięczność.

Nadchodzące miesiące będą miały decydujące znaczenie dla ustaleń w sprawie dodatkowego wsparcia. To krótkoterminowe wsparcie będzie wymagało skoordynowanych wysiłków międzynarodowych i ścisłej współpracy między partnerami międzynarodowymi. UE zdecydowanie wspiera Ukrainę, której przyszłość jest związana z UE. Kontynuowanie wsparcia dla Ukrainy w ramach zorganizowanego wspólnego podejścia jest dla Unii priorytetem.

Unijna pomoc makrofinansowa dla Ukrainy w 2022 r. była hojna i skuteczna. Unia przeznaczyła 7,2 mld EUR w formie wysoce preferencyjnych pożyczek, w tym dotacji na spłatę odsetek, w ramach pakietów pomocy doraźnej i nadzwyczajnej pomocy makrofinansowej, z czego 4,2 mld EUR wypłacono już do połowy października, a pozostałe 3 mld EUR mają dotrzeć do Ukrainy do końca roku. Jak dotąd pomoc była jednak udzielana na zasadzie ad hoc i obejmowała każdorazowo kilka miesięcy. Wymagało to znacznych rezerw z budżetu UE i gwarancji krajowych. W związku z tym należy rozważyć bardziej strukturalne i skuteczne podejście do wsparcia Unii dla Ukrainy w 2023 r. Niniejszy wniosek ustanawia uporządkowane i trwałe ramy przekazywania Ukrainie pomocy finansowej, zapewniając jednocześnie wystarczającą elastyczność, aby dostosować wsparcie do zmieniających się potrzeb tego kraju w zakresie finansowania, i przygotowując grunt pod przyszły instrument RebuildUkraine, zgodnie z komunikatem z dnia 18 maja 2022 r. w sprawie pomocy Ukrainie i odbudowy Ukrainy oraz z zasadami uzgodnionymi na konferencji w sprawie reform Ukrainy w Lugano w lipcu 2022 r.

Ogólne parametry unijnego wsparcia i pomocy na rzecz odbudowy należy określić na cały 2023 r. w oparciu o stabilne ramy. Jednolity i skuteczny system mający na celu zapewnienie najlepszych warunków zaciągania pożyczek i rozszerzenie dostępu do rynku w odniesieniu do wsparcia w formie pożyczek ma duże zalety w kontekście rosnących kosztów i stóp procentowych.

W tym celu Komisja proponuje utworzenie instrumentu wsparcia dla Ukrainy (pomoc makrofinansowa +) na 2023 r. Instrument ten zapewni krótkoterminową pomoc finansową w formie wysoce preferencyjnych pożyczek w sposób przewidywalny, ciągły, uporządkowany i terminowy, finansowanie doraźnych potrzeb, odbudowę infrastruktury krytycznej oraz wstępne wsparcie na rzecz trwałej rekonstrukcji po wojnie w celu wsparcia Ukrainy na drodze do integracji europejskiej. UE będzie dotować koszty spłaty odsetek Ukrainy, co będzie finansowane z wkładów państw członkowskich w formie zewnętrznych dochodów przeznaczonych na określony cel do końca 2027 r. Aby zapewnić pokrycie kosztów odsetek w okresie kredytowania, wkłady państw członkowskich po 2027 r. powinny zostać odnowione i utrzymane jako zewnętrzne dochody przeznaczone na określony cel, chyba że zostaną pokryte innymi środkami w przyszłych wieloletnich ramach finansowych. Ponadto kwoty wynikające z dodatkowych dobrowolnych wkładów państw członkowskich oraz ewentualnych wkładów państw trzecich i stron trzecich mogą zapewnić bezzwrotne wsparcie.

Przyszłe potrzeby finansowe Ukrainy wymagają mobilizacji i wypłaty środków w sposób racjonalny pod względem kosztów i elastyczny. Niezwykle ważne jest, aby finansowanie to było organizowane – obok innych funduszy UE – w ramach jednolitej metody finansowania, aby umożliwić jednoczesne zaspokajanie potrzeb kilku rodzajów polityki. W tym celu konieczna jest zmiana rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046 w celu ustanowienia zróżnicowanej strategii finansowania, obecnie wdrażanej w odniesieniu do zaciągania pożyczek na podstawie decyzji (UE, Euratom) 2020/2053, jako podstawowej metody realizacji operacji zaciągania pożyczek.

Aby zapewnić solidne podstawy finansowe, pożyczki dla Ukrainy powinny być objęte gwarancją z marginesu elastyczności budżetu UE, tj. przestrzeni budżetowej powyżej pułapu płatności wieloletnich ram finansowych (WRF) do pułapu zasobów własnych. Zapewniłoby to wysoki poziom ochrony i pewność inwestorom, pozwoliłoby uniknąć tworzenia rezerw na pożyczki lub ustanowienia gwarancji krajowych, bez zmiany wielkości lub pułapów WRF. Wymaga to ograniczonej zmiany rozporządzenia (UE, Euratom) 2020/2093, która umożliwi traktowanie zobowiązań warunkowych wynikających z pomocy finansowej dla Ukrainy dostępnej na lata 2023 i 2024 w taki sam sposób jak pomocy finansowej dla państw członkowskich.

Wsparcie w ramach Instrumentu będzie wymagało od Ukrainy dalszego wzmacniania praworządności, dobrych rządów, zwalczania nadużyć finansowych i zwalczania korupcji. W związku z tym, biorąc pod uwagę rozwój sytuacji w terenie, wsparcie finansowe powinno być oparte na warunkach politycznych, w coraz większym stopniu ukierunkowanych na wzmocnienie ukraińskich instytucji i przygotowanie gruntu pod pomyślną rekonstrukcję, a także wspierających wysiłki Ukrainy na drodze do integracji europejskiej.

Przyszłość Ukrainy i jej obywateli leży w UE. W czerwcu 2022 r. Rada Europejska przyznała Ukrainie status kraju kandydującego. Doraźne wysiłki na rzecz utrzymania odporności finansowej Ukrainy oraz długoterminowa rekonstrukcja będą wymagały wiedzy fachowej Unii, współpracy z partnerami międzynarodowymi, a także przejrzystości i monitorowania.