Huragan Lorenzo to atlantycki cyklon tropikalny. Jak dotąd jest to huragan, który dotarł najdalej na wschód i najbliżej Europy. Pod koniec września z fali tropikalnej przekształcił się w huragan kategorii 5. Przemieszczający się w kierunku północno-wschodnim huragan Lorenzo przeszedł przez Azory w dniu 2 października 2019 r., powodując poważne zniszczenia infrastruktury publicznej i prywatnej i zakłócając życie codzienne ludzi oraz funkcjonowanie przedsiębiorstw i instytucji.

2)W omawianym przypadku chodzi o klęskę żywiołową, która jest objęta zakresem zastosowania funduszu.

3)Władze hiszpańskie oceniają łączną wartość szkód bezpośrednich spowodowanych tą klęską żywiołową na kwotę 2 269,7 mln EUR. Wniosek złożono na podstawie kryteriów definiujących „regionalne klęski żywiołowe”, określonych w art. 2 ust. 3 rozporządzenia, w którym „regionalną klęskę żywiołową” definiuje się jako każdą klęskę żywiołową skutkującą, w regionie na poziomie NUTS 2 kwalifikującego się państwa, bezpośrednią szkodą przekraczającą 1,5 % PKB tego regionu. Jako że klęska żywiołowa objęła kilka regionów, stosuje się średni PKB ważony poziomem szkód w każdym regionie. W związku z tym szkody zgłoszone przez Hiszpanię stanowią 2,65 % ważonego regionalnego PKB.

4)Łączna wartość szkód bezpośrednich stanowi podstawę obliczenia kwoty wkładu finansowego z funduszu. Wkład ten można wykorzystać jedynie do przeprowadzenia niezbędnych działań nadzwyczajnych i działań służących odbudowie zgodnie z definicją zawartą w art. 3 rozporządzenia.

5)W swoim wniosku Hiszpania zwróciła się o wypłatę zaliczki, o której mowa w art. 4a tego rozporządzenia. W dniu 13 lutego 2020 r. Komisja wydała decyzję wykonawczą C(2020) 905 o udzieleniu zaliczki w wysokości 5 674 336 EUR (10 % przewidywanego wkładu finansowego z funduszu), a następnie wypłaciła ją w całości Hiszpanii.

6)W swoim wniosku władze hiszpańskie opisały charakter i skutki klęski żywiołowej. Ogromna ilość opadów przekroczyła rekordowe wartości z ostatnich 140 lat i wywołała poważne powodzie, które spowodowały śmierć 8 osób. Tysiące ludzi trzeba było ewakuować z ich domostw i umieścić w obiektach zakwaterowania zastępczego. DANA miała poważne konsekwencje dla warunków życia ludności na obszarach objętych tym zjawiskiem i spowodowała znaczne szkody materialne w sektorze prywatnym i publicznym. Drogi, tory kolejowe oraz infrastruktura portów lotniczych uległy zniszczeniu, konieczne więc było zawieszenie usług transportowych. Erozja uszkodziła sieci wodne, infrastrukturę ochronną i środowisko. Erozji uległy również plaże, uszkodzona została infrastruktura przybrzeżna.

7)Hiszpania oszacowała koszty działań nadzwyczajnych i działań służących odbudowie kwalifikujących się na podstawie art. 3 ust. 2 rozporządzenia na kwotę 650,6 mln EUR i przedstawiła je w podziale na rodzaje operacji. Największa część (ponad 385 mln EUR) kosztów kwalifikowalnych dotyczy kosztów operacji oczyszczania. Druga co do wielkości część obejmuje koszty naprawy infrastruktury na kwotę 247 mln EUR.

8)Na wniosek Hiszpanii w ramach programu Copernicus dostarczono temu państwu obrazy satelitarne w celu wspierania działań mających usunąć zniszczenia.

9)Władze hiszpańskie potwierdziły, że koszty kwalifikowalne nie są objęte ubezpieczeniem.

10)W ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (2014–2020) Wspólnotę Walencką uznaje się za „region lepiej rozwinięty”, a pozostałe trzy regiony to tzw. regiony w okresie przejściowym. Władze hiszpańskie poinformowały Komisję, że nie zamierzają realokować środków z programów w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na działania związane z odbudową.

11)Jeżeli chodzi o wdrożenie przepisów Unii w zakresie zapobiegania ryzyku związanemu z klęskami żywiołowymi i zarządzania nim, władze hiszpańskie poinformowały, że dokonały transpozycji unijnej dyrektywy powodziowej do prawa hiszpańskiego oraz że niedawno zakończyły pierwszy etap obejmujący ocenę ryzyka i opracowanie map ryzyka. Na drugim etapie dokonano przeglądu rezultatów tych działań. Wyniki przeglądu zatwierdziła Państwowa Rada Ochrony Ludności. Nowe plany mają zostać przedstawione w grudniu 2022 r. Ponadto sporządzono plany ochrony ludności uwzględniające ryzyko powodziowe, na szczeblu krajowym i we wspólnotach autonomicznych.

2.3Włochy – ekstremalne zdarzenia pogodowe, które miały miejsce jesienią 2019 r.

Pod koniec października i w listopadzie 2019 r. seria powiązanych ze sobą ekstremalnych zdarzeń pogodowych nawiedziła większość terytorium Włoch od północy do południa, powodując poważne szkody wskutek powodzi i osuwisk oraz doprowadzając do powodzi w Wenecji.

1) Włochy wystąpiły z wnioskiem o wkład finansowy z FSUE w dniu 10 stycznia 2020 r., czyli w terminie 12 tygodni od odnotowania pierwszych szkód w dniu 20 października 2019 r.

2) W omawianym przypadku chodzi o klęskę żywiołową, która jest objęta zakresem zastosowania funduszu.

3) Wniosek został złożony na podstawie kryteriów definiujących „poważną klęskę żywiołową” określonych w art. 2 ust. 2 rozporządzenia. Władze włoskie szacują łączną wartość szkód bezpośrednich spowodowanych klęską żywiołową na 5 619,878 mln EUR (kwota zaktualizowana). Kwota ta stanowi ponad 157 % progu uruchomienia środków z FSUE mającego zastosowanie do Włoch (szkody na ponad 3 mld EUR w cenach z 2011 r.). Wniosek władz włoskich kwalifikuje się zatem do objęcia pomocą z FSUE.

4) Włochy nie wystąpiły o wypłatę zaliczki.

5) We wniosku władze włoskie szczegółowo opisały charakter i skalę zniszczeń spowodowanych ekstremalnymi zdarzeniami pogodowymi. Klęska nawiedziła terytorium Włoch z różną siłą, a jej skutki dla społeczeństwa, gospodarki i środowiska różniły się w zależności od lokalizacji. W sumie zniszczenia odnotowano w 17 regionach, a najbardziej ucierpiały: Wenecja Euganejska, Piemont, Liguria, Sycylia i Emilia-Romania. Niemal jedna trzecia całkowitych szkód (o wartości 1,8 mld EUR) wystąpiła w samej Wenecji Euganejskiej, w szczególności na skutek powodzi w mieście Wenecja. Mniejsze straty poniosły: Abruzja, Basilicata, Kalabria, Kampania, Friuli-Wenecja Julijska, Lacjum, Apulia, Toskania i Autonomiczna Prowincja Bolzano. Regionami, które najmniej ucierpiały na skutek klęski, są: Marche, Dolina Aosty i Autonomiczna Prowincja Trydent.

Klęska żywiołowa spowodowała w szczególności poważne zakłócenia w sieci drogowej na poziomie krajowym, regionalnym, prowincjonalnym i gminnym, do których doprowadziły osuwiska i powalone drzewa, odcinając dostęp do szeregu odizolowanych gmin górskich i przybrzeżnych. W większości regionów wystąpiły zakłócenia biegu wód w sieciach rzecznych, zmiany nachylenia terenu, osuwiska i powodzie. Działalność szkół i innych usług publicznych została zakłócona. Podmuchy wiatru o sile do 200 km/h spowodowały znaczne straty w lasach (ok. 8,5 mln m³ drewna), co miało poważne konsekwencje dla gospodarki związanej z drewnem i dla turystyki. W szczególności w Wenecji Euganejskiej ucierpiało około 130 terenów chronionych w ramach sieci Natura 2000 na terenie o powierzchni ponad 414 000 ha. Według doniesień prawie we wszystkich regionach doszło do zalania budynków publicznych i prywatnych. Znaczne straty odnotowano w sektorze rolnictwa, w którym bezpośrednim szkodom uległa infrastruktura rolnicza (szklarnie, maszyny). Oczyszczalnie ścieków zostały zablokowane. Przerwane zostały sieci elektroenergetyczne i gazowe.

Powodzie w Wenecji Euganejskiej spowodowały ogromne zniszczenia mienia publicznego i prywatnego oraz szkody dla działalności handlowej i przemysłowej, jak również sektora usług. Szczytowa fala wynosząca ponad 187 cm nad poziomem morza zalała ponad 85 % powierzchni miasta Wenecja. Fale acqua alta spowodowały poważne zniszczenia dziedzictwa artystycznego i kulturowego w centrum historycznym Wenecji oraz ogromne szkody na głównych wyspach Laguny Weneckiej, w tym zniszczenia dóbr kultury i znaczne szkody dla przedmiotów z papieru, takich jak książki, manuskrypty i zasoby archiwalne. Zalanie około 75 historycznych kościołów doprowadziło do uszkodzeń konstrukcji oraz zniszczenia wyposażenia i ogromnych zbiorów archiwalnych. Ponadto system transportu wodnego w Wenecji ucierpiał na skutek uszkodzeń dużej liczby obiektów do cumowania, promów i łodzi motorowych. Zniszczeniu uległ również sprzęt elektryczny i elektroniczny.

W Piemoncie klęska żywiołowa objęła swym zasięgiem ponad 800 gmin. W Ligurii wywołała powodzie, procesy osiadania terenu i osuwiska, uszkadzając w szczególności system dróg. Na Sycylii miała poważne konsekwencje dla świadczenia usług i doprowadziła do strat ekonomicznych wynikających z zakłócenia działalności rolnej i wytwórczej. W regionie Emilia-Romania wylanie sieci rzek spowodowało erozję brzegów rzek, zalania i wylania rowów i kanałów, co z kolei doprowadziło do szkód na obszarach mieszkalnych oraz do zniszczeń obiektów przemysłowych oraz obiektów ochrony brzegów i instalacji hydraulicznych. Ulewy spowodowały również znaczne zniszczenia obiektów ochrony wybrzeża oraz niemal całkowite zniszczenie sztucznej wydmy, która chroniła wybrzeże. Na terenach górzystych i górskich doszło do erozji gleby i osuwisk, co miało poważne skutki dla sieci dróg.