na temat stosowania rozporządzenia (WE) nr 1049/2001 w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji

Prawo to jest zapisane w art. 42 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 15 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i rozporządzeniu (WE) nr 1049/2001. Odzwierciedla ono zasadę otwartości w działaniach instytucji, którą przewidziano zarówno w art. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, jak i w art. 298 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Ochrona skuteczności prawa dostępu obywateli do dokumentów przechowywanych przez instytucje jest podstawą zobowiązania Komisji Europejskiej do przejrzystości.

Dnia 1 grudnia 2019 r. Komisja Ursuli von der Leyen objęła urząd. Przejrzystość, wraz z kolegialnością i skutecznością stały się jedną z przewodnich zasad funkcjonowania nowej Komisji. Metody pracy wyraźnie odnoszą się do prawa publicznego dostępu do dokumentów zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1049/2001 .

W lipcu 2019 r. Ursula von der Leyen przedstawiła swoje Wytyczne polityczne na następną kadencję Komisji Europejskiej (2019–2024) – Unia, która mierzy wyżej. Mój program dla Europy. Jedną z sześciu głównych ambicji Europy jest priorytet „Nowego impulsu dla demokracji europejskiej”. Obejmuje to potrzebę większej przejrzystości, w szczególności w odniesieniu do procesu legislacyjnego.

W 2019 r. Komisja Europejska podjęła dalsze kroki, aby wypełniać swoje bezwzględne zobowiązanie do zapewnienia większej przejrzystości, rozliczalności, jak również zaufania obywateli Unii do instytucji Unii.

Równolegle do tych zmian Komisja wraz z Parlamentem Europejskim i Radą kontynuowała prace nad planowanym wspólnym portalem legislacyjnym w celu jak najszybszego uruchomienia go, zgodnie ze zobowiązaniem zawartym w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym w sprawie lepszego stanowienia prawa z 2016 r. Portal ten będzie stanowił bazę danych przedstawiającą informacje obejmujące cały proces legislacyjny w sposób łatwo dostępny dla ogółu społeczeństwa bez specjalistycznego przygotowania.

W 2019 r. liczba konsultacji publicznych przetłumaczonych na wszystkie języki UE nadal rosła. Ponadto portal „Wyraź swoją opinię!”, zapewniający zainteresowanym stronom pojedynczy internetowy punkt dostępu do informacji, w którym mogą się one zapoznać z działaniami Komisja w zakresie kształtowania polityki oraz przekazać swoje uwagi, opinie i inne informacje, zarejestrował w 2019 r. ponad 800 000 wejść. Średnia liczba odpowiedzi udzielanych w ramach konsultacji publicznych oraz przekazywanych informacji zwrotnych pozostaje bardzo zróżnicowana, utrzymuje się jednak tendencja wzrostowa.

W komunikacie stwierdzono, iż powszechna jest zgoda co do tego, że lepsze stanowienie prawa powinno pozostać integralną częścią sposobu pracy Komisji. Komunikat zawierał również zobowiązanie na rzecz dokonywania dalszych usprawnień w przyszłości.

Unię Europejską tworzą jej obywatele i to dla nich Unia działa. Promowanie i ułatwianie szerszego zaangażowania obywateli w Unię Europejską i to, co ona reprezentuje, jest głównym priorytetem Komisji Europejskiej.

W niniejszym sprawozdaniu za 2019 r. po pierwsze podsumowano szersze inicjatywy Komisji Europejskiej dotyczące przejrzystości (Infra I). Po drugie w sprawozdaniu przedstawiono kluczowe tendencje dotyczące wniosków o uzyskanie dostępu do dokumentów złożonych w ramach rozporządzenia (WE) nr 1049/2001 i cechy tych wniosków oraz dotyczące ich odpowiedzi instytucji. W sprawozdaniu poddano także przeglądowi wyroki wydane przez europejskie sądy oraz ustalenia Europejskiej Rzecznik Praw Obywatelskich dotyczące wdrażania rozporządzenia przez Komisję Europejską (Infra II).

W tym kontekście Komisja Europejska apelowała do Parlamentu Europejskiego i Rady o zbadanie wariantów umożliwiających im zastosowanie zasady „nie ma spotkania bez rejestracji”. Rzeczone trzy instytucje potwierdziły swoje wspólne dążenie do osiągnięcia znaczącej poprawy status quo i zgodziły się kontynuować dyskusje.

Powyższe środki opierają się na proaktywnym, przejrzystym podejściu Komisji Europejskiej do polityki handlowej.

Program Europa dla Obywateli

Program pod nazwą „Europa dla Obywateli” zaplanowany na lata 2014–2020 stanowi ważny instrument zachęcający obywateli Unii do zdobywania informacji, uczestnictwa w debacie i odgrywania większej roli w rozwoju UE. W 2019 r. Komisja Europejska nadal organizowała liczne inicjatywy i działania w jego ramach.

Podsumowanie

W 2019 r. Komisja Europejska nadal w aktywny i przyjazny dla użytkownika sposób publikowała szeroki zakres informacji i dokumentów. Jednocześnie instytucja stale poszukiwała nowych narzędzi służących dalszemu zwiększeniu przejrzystości jej ogólnych działań i zaangażowaniu obywateli w proces demokratyczny. Powyższe ilustracje stanowią jedynie kilka przykładów przedstawiających starania instytucji na rzecz zwiększenia przejrzystości w szerszym znaczeniu tego pojęcia.





II.Dostęp do dokumentów

W 2019 r. prawo dostępu do dokumentów, o którym mowa w art. 15 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i które wdrożono zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1049/2001, nadal stanowiło jeden z głównych elementów programu Komisji Europejskiej na rzecz przejrzystości.

Prawo publicznego dostępu do dokumentów instytucji wiąże się z demokratycznym charakterem tych instytucji. Rozporządzenie (WE) nr 1049/2001 odzwierciedla wyrażony w art. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej zamiar wyznaczenia nowego etapu w procesie tworzenia coraz ściślejszego związku między narodami Europy, w którym decyzje podejmowane są z możliwie najwyższym poszanowaniem zasady otwartości i jak najbliżej obywateli. Cel ten powtórzono w art. 10 Traktatu UE. Jak określono w art. 298 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej: „[w]ykonując swoje zadania, instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii korzystają ze wsparcia otwartej, efektywnej i niezależnej administracji europejskiej”.

W tych ramach – po otrzymaniu konkretnych wniosków złożonych zgodnie z rozporządzeniem – w 2019 r. Komisja Europejska udzieliła dostępu do szerokiego zakresu dokumentów będących w jej posiadaniu. Dostęp ten stanowił uzupełnienie dla aktywnego publikowania przez instytucję dużych ilości informacji i licznych dokumentów w różnych rejestrach i na różnych stronach internetowych.

W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono, w jaki sposób Komisja Europejska wdrażała przedmiotowe rozporządzenie w 2019 r. Opracowano je na podstawie danych statystycznych, których podsumowanie znajduje się w załączniku .

Statystyki te pokazują liczbę wniosków otrzymanych w 2019 r. oraz odpowiedzi na nie udzielonych. Ponadto obejmują bardziej dokładne dane w zakresie statystyk uzyskanych za lata poprzednie po późniejszych regularnych korektach kodowania.

Tak jak w latach ubiegłych, nie przedstawiają one liczby żądanych dokumentów lub takich, które (częściowo) ujawniono; takich dokumentów było znacznie więcej. Choć wnioskodawcy mogą wnosić o dostęp do jednego dokumentu, częściej wnioskują o dostęp do wielu dokumentów lub nawet całych akt dotyczących konkretnego tematu lub konkretnej procedury.

Podsumowując, statystyki pokazują, że żądane dokumenty zostały w całości lub częściowo ujawnione w ponad 78 % z 7 445 przypadków na etapie wstępnym, a szerszy lub nawet pełny dostęp przyznano w niemal 53,4 % z 296 analizowanych przypadków na etapie ponownego rozpatrzenia. Dane potwierdzają nie tylko otwartość Komisji Europejskiej, ale także znaczenie prawa dostępu do dokumentów w ramach ogólnej polityki instytucji w zakresie przejrzystości.

Zasoby

W Komisji Europejskiej rozpatrywanie wniosków o wstępny dostęp do dokumentów odbywa się w sposób zdecentralizowany w różnych dyrekcjach generalnych i służbach Komisji. Każda dyrekcja generalna i służba wyznacza do tego zadania co najmniej jednego eksperta prawnego, działającego w charakterze „koordynatora dostępu do dokumentów”.

W zależności od wielkości służby i liczby otrzymanych wniosków „koordynatorzy dostępu do dokumentów” korzystają zazwyczaj z pomocy kilku pracowników wspierających, a powierza się im koordynowanie projektów odpowiedzi z działami odpowiedzialnymi za odpowiednie obszary polityki.

Ponownymi wnioskami zajmuje się Sekretariat Generalny, aby zapewnić niezależną kontrolę administracyjną odpowiedzi wydanej na etapie wstępnym.

Specjalny zespół w dziale Sekretariatu Generalnego ds. przejrzystości, zarządzania dokumentami i dostępu do dokumentów ma przypisane wyłączne zadanie zapewniania koordynacji i jednolitego wdrożenia zasad szczegółowych dotyczących stosowania rozporządzenia (WE) nr 1049/2001. Zespół składa się z kilku osób prowadzących sprawy oraz administracyjnego personelu wspierającego. Poza obowiązkiem dokonywania kontroli wstępnych odpowiedzi dział ten również dostarcza horyzontalnych wytycznych, szkoleń i porad wszystkim dyrekcjom generalnym i służbom Komisji Europejskiej w zakresie wdrażania rozporządzenia, w ścisłej współpracy ze służbą prawną. Dział ten zarządza też systemem informatycznym obejmującym całą Komisję Europejską, służącym do rozstrzygania wstępnych i ponownych wniosków o dostęp do dokumentów: GestDem, i we współpracy z działem Sekretariatu Generalnego ds. rozwiązań cyfrowych i wydajności procesów opracowuje obecnie nowy system, mianowicie EASE („Electronic AccesS to European Commission Documents”, elektroniczny dostęp do dokumentów Komisji Europejskiej).

Celem projektu EASE jest zaprojektowanie i opracowanie kompleksowego, elektronicznego i w pełni zintegrowanego rozwiązania informatycznego służącego do składania i rozpatrywania wniosków o dostęp do dokumentów Komisji. Bada się go z myślą o osiągnięciu ostatecznego celu, jakim jest przybliżenie obywatelom procesu decyzyjnego UE i uczynienie go bardziej opłacalnym niż obecny system „GestDem”.