KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 31.7.2015 COM(2015) 386 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Ochrona interesów finansowych Unii Europejskiej – Zwalczanie nadużyć finansowych Sprawozdanie roczne – 2014 r. {SWD(2015) 151 final}

{SWD(2015) 152 final}

{SWD(2015) 153 final}

{SWD(2015) 154 final}

{SWD(2015) 155 final}

{SWD(2015) 156 final}



SPIS TREŚCI SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Ochrona interesów finansowych Unii Europejskiej – Zwalczanie nadużyć finansowych Sprawozdanie roczne – 2014 r. STRESZCZENIE 1.WPROWADZENIE8 2.STRATEGIE ZAPOBIEGANIA NADUŻYCIOM FINANSOWYM NA SZCZEBLU UE8 2.1.Inicjatywy podjęte przez Komisję w 2014 r. w celu zapobiegania nadużyciom finansowym8 2.1.1.Wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie zwalczania nadużyć na szkodę interesów finansowych Unii za pośrednictwem prawa karnego8 2.1.2.Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady w sprawie ustanowienia Prokuratury Europejskiej9 2.1.3.Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE, EURATOM) nr 966/2012 w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii9 2.1.4.Zwalczanie korupcji w UE9 2.1.5.Zgłaszanie nieprawidłowości – przepisy w wieloletnich ramach finansowych (WRF) na lata 2014-2020 w obszarze wydatków10 2.1.6.Polityka zwalczania oszustw celnych10 2.1.7.Zwalczanie nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi12 2.1.8.Zwalczanie oszustw związanych z VAT12 2.1.9.Postanowienia w sprawie zwalczania nadużyć finansowych w umowach międzynarodowych12 2.1.10.Przepisy dotyczące zamówień publicznych13 2.1.11.Dyrektywa w sprawie prawnokarnych środków ochrony euro i innych walut przed fałszowaniem13 2.1.12.Strategia Komisji w zakresie zwalczania nadużyć finansowych (CAFS)13

2.1.13.Programy Herkules i Perykles14 2.2.Komitet Doradczy ds. Koordynacji w zakresie Nadużyć Finansowych (COCOLAF)15 2.3.Działania następcze dotyczące rezolucji Parlamentu Europejskiego w sprawie ochrony interesów finansowych UE – Zwalczanie nadużyć finansowych – Sprawozdania roczne za 2012 r. i 2013 r.15 2.3.1.Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 3 lipca 2014 r. w sprawie ochrony interesów finansowych UE – Zwalczanie nadużyć finansowych – Sprawozdanie roczne za 2012 r.15 2.3.2.Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 11 marca 2015 r. w sprawie ochrony interesów finansowych UE – Zwalczanie nadużyć finansowych – Sprawozdanie roczne za 2013 r.16 3.ŚRODKI PODJĘTE PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE W CELU ZWALCZANIA NADUŻYĆ FINANSOWYCH I INNYCH NIELEGALNYCH DZIAŁAŃ NARUSZAJĄCYCH INTERESY FINANSOWE UE17 3.1.Środki służące zwalczaniu nadużyć finansowych i innych nieprawidłowości naruszających interesy finansowe UE17 3.2.Stosowanie przez państwa członkowskie definicji zawartych w przepisach dotyczących zgłaszania nieprawidłowości18 3.3.Wdrożenie zaleceń z 2013 r.19 4.NADUŻYCIA FINANSOWE I INNE NIEPRAWIDŁOWOŚCI21 4.1.Zgłoszone nieprawidłowości i ogólne tendencje w latach 2010–201421 4.2.Nieprawidłowości zgłoszone jako nadużycia finansowe21 4.2.1.Dochody23 4.2.2.Wydatki24 4.2.3.Zasoby naturalne (rolnictwo, rozwój obszarów wiejskich oraz rybołówstwo)26 4.2.4.Polityka spójności (okresy programowania 2007-2013 i 2000–2006)26 4.2.5.Polityka przedakcesyjna (pomoc przedakcesyjna i Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA))27 4.2.6.Wydatki zarządzane bezpośrednio przez Komisję27 4.3.Nieprawidłowości niezgłoszone jako nadużycia finansowe27 4.3.1.Dochody28

4.3.2.Wydatki28 4.4.Wyniki Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF)29 5.ODZYSKIWANIE ŚRODKÓW ORAZ INNE ŚRODKI ZAPOBIEGAWCZE I NAPRAWCZE29 5.1.Wydatki: mechanizmy zapobiegawcze30 5.1.1.Płatności przerwane w 2014 r.30 5.1.2.Zawieszenia31 5.2.Wydatki: korekty finansowe i odzyskane środki w 2014 r.31 5.3.Środki odzyskane w związku z dochodami z tytułu zasobów własnych32 6.WNIOSKI I ZALECENIA32 6.1.Lepsza koordynacja i współpraca: nowy bodziec w dziedzinie zwalczania nadużyć finansowych33 6.1.1.Wzmocnienie struktur prawnych i administracyjnych w celu ściślejszej współpracy33 6.1.2.Środki zwalczania nadużyć finansowych i korupcji w zamówieniach publicznych33 6.1.3.Środki sektorowe: wydatki34 6.1.4.Środki sektorowe: dochody34 6.1.5.Plany na przyszłość34 6.2.Zwiększenie wykrywalności: wyniki i kwestie otwarte34 6.2.1.Wydatki34 6.2.2.Dochody: Aktualizacja strategii kontroli35 STRESZCZENIE Komisja przedstawia, we współpracy z państwami członkowskimi, niniejsze sprawozdanie roczne dotyczące ochrony interesów finansowych Unii Europejskiej na podstawie art. 325 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Obejmuje ono działania podejmowane przez Komisję i państwa członkowskie w ramach zwalczania nadużyć finansowych oraz ich wyniki. Jest to pierwsze sprawozdanie, które zostanie przedłożone przez obecną Komisję, która objęła urząd w dniu 1 listopada 2014 r. Zgodnie z priorytetami politycznymi określonymi przez przewodniczącego J.C. Junckera, nowa Komisja realizuje bardziej ukierunkowany program, w którym przywiązuje się szczególną wagę do zasad należytego zarządzania finansami. Wnioski i zalecenia zawarte w niniejszym sprawozdaniu oparto na analizie informacji dostępnych w ostatnich pięciu latach oraz na problemach i zagrożeniach, które zgłoszono w tym czasie.

Działania na rzecz ochrony interesów finansowych UE podjęte w 2014 r. na szczeblu UE W 2014 r. Komisja pomyślnie ukończyła działania priorytetowe w ramach swojej wieloletniej strategii w zakresie zwalczania nadużyć finansowych (CAFS), przyjętej w czerwcu 2011 r. W rezultacie wszystkie służby Komisji i agencje wdrożyły i realizują obecnie swoją strategię zwalczania nadużyć finansowych, co jest znacznym osiągnięciem. Komisja nadal wspierała państwa członkowskie w ich wysiłkach ukierunkowanych na zapobieganie nadużyciom finansowym. Państwa członkowskie zarządzają około 80 % budżetu UE, dlatego jest niezmiernie ważne, by Komisja nadal wspierała je w rozwijaniu ich własnych krajowych strategii zwalczania nadużyć finansowych. Jednostki ds. koordynacji zwalczania nadużyć finansowych (AFCOS) w każdym państwie członkowskim mogłyby odegrać ważną rolę w tym zakresie. W 2014 r. dwa wnioski mające na celu wzmocnienie i zwiększenie skuteczności prawa karnego w odniesieniu do ochrony interesów finansowych UE zostały omówione przez Parlament Europejski i Radę, a mianowicie: projekt dyrektywy w sprawie zwalczania nadużyć za pośrednictwem prawa karnego (złożony w lipcu 2012 r.), która powinna przyczynić się do wyeliminowania luk w przepisach państw członkowskich dotyczących zwalczania nadużyć finansowych, które to luki utrudniają skuteczne ściganie oszustów; projekt rozporządzenia w sprawie ustanowienia Prokuratury Europejskiej (złożony w lipcu 2013 r.). Ustanowienie Prokuratury Europejskiej, zgodnie z propozycją Komisji, stanowiłoby znaczący krok naprzód w dążeniu do ochrony interesów finansowych UE. Ponadto przyjęcie w 2014 r. zmienionych dyrektyw w sprawie zamówień publicznych i sektorowej oraz nowej dyrektywy w sprawie koncesji znacznie zwiększa przejrzystość i umacnia przepisy przeciwdziałające nadużyciom finansowym i korupcji poprzez zdefiniowanie „konfliktu interesów”, uczynienie e-zamówień obowiązkowymi oraz wprowadzenie obowiązków w zakresie monitorowania i sprawozdawczości w celu ograniczenia nadużyć finansowych w zamówieniach publicznych oraz innych poważnych nieprawidłowości. W dniu 18 czerwca 2014 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący częściowego przeglądu rozporządzenia finansowego w celu dostosowania go do zmienionej dyrektywy w sprawie zamówień publicznych. Wymaga to wzmocnienia zasad dotyczących wykluczeń przedsiębiorców i utworzenia nowej bazy danych wczesnego wykrywania i wykluczeń. Po stronie wydatków w budżecie UE w 2014 r. omówiono i uzgodniono z państwami członkowskimi warunki zgłaszania nieprawidłowości dotyczących funduszy podlegających zarządzaniu dzielonemu w odniesieniu do nowego okresu programowania 2014-2020. Ich przyjęcie zaplanowano na 2015 r. Po stronie dochodów w budżecie w 2014 r. poczyniono znaczne postępy mające na celu dalszą ochronę interesów finansowych UE: Zmienionym rozporządzeniem nr 515/97 w sprawie wzajemnej pomocy administracyjnej w obszarze celnym (które powinno wejść w życie w 2015 r.) tworzy się unijną bazę danych o towarach wwożonych do UE, przewożonych tranzytem przez UE lub wywożonych z UE. Wykazano również w 2014 r., że zawiadomienia w ramach systemu wzajemnej pomocy wystosowane w następstwie wspólnych operacji celnych (JCO) prowadzonych przez OLAF są ważnym źródłem informacji pomocnych przy wykrywaniu nieprawidłowości w transakcjach dotyczących niektórych rodzajów towarów. Zwalczanie przemytu papierosów i innych form nielegalnego handlu wyrobami tytoniowymi pozostaje ważnym priorytetem dla UE, jak i dla państw członkowskich. W 2014 r. Komisja nadal aktywnie wdrażała w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi plan działania wynikający z „Komunikatu w sprawie intensyfikacji walki z przemytem papierosów i innymi formami nielegalnego handlu wyrobami tytoniowymi”. Program Herkules III, przyjęty w 2014 r., przyczyni się do wzmocnienia działań i zdolności administracyjnych organów celnych i policji w państwach członkowskich. Za pomocą wymienionych środków Komisja nadaje nowy kształt polityce zwalczania nadużyć finansowych na szczeblu UE. Wykrywanie i zgłaszanie nieprawidłowości związanych i niezwiązanych z nadużyciami finansowymi, mających wpływ na budżet UE W 2014 r. państwa członkowskie zgłosiły 1 649 nieprawidłowości stanowiących nadużycia finansowe (liczba ta obejmuje nadużycia zarówno podejrzewane, jak i stwierdzone), obejmujących kwotę 538 mln EUR ze środków UE. Wzrasta liczba nieprawidłowości związanych z nadużyciami finansowymi po stronie dochodów. Po stronie wydatków ich liczba spadła nieznacznie w 2014 r. w porównaniu z 2013 r., natomiast związane z nimi kwoty wzrosły. Nadal utrzymują się różnice między państwami członkowskimi w zakresie wykrywania i zgłaszania nadużyć, chociaż w mniejszym stopniu niż w latach poprzednich. W ostatnich dwóch latach można było zaobserwować umocnienie niektórych tendencji: nadal utrzymuje się zaangażowanie organów administracji w wykrywanie nieprawidłowości związanych z nadużyciami finansowymi, przy czym najczęściej wykrywanym sposobem działania jest wykorzystywanie sfałszowanych dokumentów. Wzrosła zarówno liczba jak i kwoty nieprawidłowości niezgłoszonych jako nadużycia finansowe. Wynika to w dużej mierze ze stopniowej realizacji różnych programów wydatków oraz z faktu, że systemy kontroli instytucji europejskich i krajowych służb audytu zostały wzmocnione. Środki zapobiegawcze i naprawcze

W 2014 r. Komisja podjęła działania dotyczące zapewnienia wydatkowania środków UE zgodnie z zasadą należytego zarządzania finansami oraz odpowiedniej ochrony interesów finansowych UE. W dziedzinie polityki spójności i rozwoju obszarów wiejskich podjęto 193 decyzji o przerwaniu płatności (dotyczących kwoty ponad 7,7 mld EUR). Na koniec 2014 r. 145 z nich nadal obowiązywało (dotyczyły one przerwanych płatności opiewających na kwotę około 4,8 mld EUR). Komisja podjęła również szesnaście nowych decyzji o zawieszeniu. Komisja dokonała korekt finansowych w wysokości ponad 2,2 mld EUR i wydała nakazy odzyskania środków w kwocie 736 mln EUR. Środki naprawcze podjęte w 2014 r. pokazują, że interesy finansowe Unii są należycie chronione. Istnieje jednak ryzyko dla budżetów krajowych związane z nieodzyskaniem środków wypłaconych już beneficjentom, ale będących przedmiotem korekt finansowych. Środki przyjęte przez państwa członkowskie Pod koniec 2014 r. wszystkie państwa członkowskie wyznaczyły swoje jednostki AFCOS. Ustrukturyzowana koordynacja między organami odpowiedzialnymi za zwalczanie nadużyć finansowych i innymi organami krajowymi okazała się jedną z najlepszych praktyk. W 2014 r. państwa członkowskie podjęły także szereg innych środków zwalczania nadużyć finansowych, dotyczące zamówień publicznych, przestępstw finansowych, konfliktów interesów, korupcji, definicji nadużyć finansowych i osób zgłaszających nieprawidłowości. Stosowanie przez państwa członkowskie definicji zawartych w przepisach dotyczących zgłaszania nieprawidłowości W tegorocznym sprawozdaniu zwrócono szczególną uwagę na sposób stosowania przez państwa członkowskie definicji odnoszących się do zgłaszania nieprawidłowości (związanych i niezwiązanych z nadużyciami finansowymi) i na terminy ich zgłaszania. Pomimo starań o ujednolicenie stosowania przepisów dotyczących zgłaszania nieprawidłowości wśród państw członkowskich stwierdzono rozbieżności. W oparciu o przepisy dotyczące zgłaszania nieprawidłowości w odniesieniu do nowego okresu programowania, które są obecnie przyjmowane, a także informacje zebrane i przeanalizowane w ramach niniejszego sprawozdania, Komisja ukierunkuje państwa członkowskie ku zharmonizowanemu podejściu do interpretacji tych definicji, co przyczyni się do poprawy porównywalności przekazywanych przez nie danych.

1.WPROWADZENIE Co roku na mocy art. 325 ust. 5 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) Komisja, we współpracy z państwami członkowskimi, przedstawia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie w sprawie środków podjętych w celu zwalczania nadużyć finansowych i wszelkich innych nielegalnych działań naruszających interesy finansowe Unii. UE i państwa członkowskie wspólnie ponoszą odpowiedzialność za ochronę interesów finansowych UE i zwalczanie nadużyć. Organy krajowe zarządzają około 80 % wydatków UE oraz pobierają tradycyjne zasoby własne (TOR). Komisja sprawuje ogólny nadzór w obu tych obszarach, określa normy i sprawdza zgodność z przepisami. W celu zapewnienia skutecznej ochrony interesów finansowych UE niezbędna jest ścisła współpraca Komisji i państw członkowskich. Jednym z głównych celów niniejszego sprawozdania jest ocena skuteczności tej współpracy w 2014 r. oraz możliwych sposobów jej poprawy. W niniejszym sprawozdaniu opisano również środki podjęte na szczeblu UE w 2014 r. oraz podsumowano i oceniono działania podjęte przez państwa członkowskie w celu zwalczania nadużyć finansowych. Zawarto w nim również analizę głównych osiągnięć organów krajowych i europejskich w zakresie wykrywania i zgłaszania nadużyć finansowych i innych nieprawidłowości związanych z wydatkami i dochodami UE. W sprawozdaniu w szczególności zwrócono uwagę, jak przepisy dotyczące zgłaszania nieprawidłowości są stosowane w każdym państwie członkowskim, ponieważ część analityczna niniejszego sprawozdania opiera się na informacjach otrzymanych w wyniku zgłoszonych w ten sposób nieprawidłowości. Do sprawozdania załączono sześć dokumentów roboczych służb Komisji. Dokumenty te obejmują między innymi: „Wykonanie art. 325 przez państwa członkowskie w 2014 r.”, „Zalecenia w ramach działań następczych w związku ze sprawozdaniem Komisji w sprawie ochrony interesów finansowych UE – Zwalczanie nadużyć finansowych, 2013 r.” oraz „Analiza statystyczna nieprawidłowości” zawierająca tabele podsumowujące główne wyniki poszczególnych państw członkowskich w zakresie zwalczania nadużyć finansowych. 2.STRATEGIE ZAPOBIEGANIA NADUŻYCIOM FINANSOWYM NA SZCZEBLU UE 2.1.Inicjatywy podjęte przez Komisję w 2014 r. w celu zapobiegania nadużyciom finansowym 2.1.1.Wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie zwalczania nadużyć na szkodę interesów finansowych Unii za pośrednictwem prawa karnego W lipcu 2012 r. Komisja przedłożyła wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie zwalczania nadużyć na szkodę interesów finansowych Unii za pośrednictwem prawa karnego. Celem wniosku jest wzmocnienie istniejących ram prawnych poprzez stworzenie wspólnych minimalnych przepisów dotyczących definiowania przestępstw mających wpływ na interesy finansowe Unii, jak również sankcje oraz ograniczenia czasowe dotyczące takich przypadków. Negocjacje pomiędzy Parlamentem Europejskim a Radą rozpoczęto w drugiej połowie 2014 r., po przyjęciu podejścia ogólnego przez Radę w dniu 6 czerwca 2013 r. i pierwszym czytaniu w Parlamencie Europejskim w dniu 16 kwietnia 2014 r. 2.1.2.Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady w sprawie ustanowienia Prokuratury Europejskiej

W dniu 17 lipca 2013 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie ustanowienia Prokuratury Europejskiej (EPPO), będący jedną z głównych inicjatyw w ogólnej strategii Komisji mającej na celu poprawę ochrony interesów finansowych UE. Głównym celem wniosku jest ustanowienie spójnego i skutecznego europejskiego systemu dochodzenia i ścigania przestępstw przeciwko interesom finansowym Unii, zgodnie z definicją zawartą we wniosku dotyczącym dyrektywy w sprawie zwalczania nadużyć finansowych za pośrednictwem prawa karnego (pkt 2.1.1). Pod koniec 2014 r. negocjacje w Radzie nadal trwały. Parlament Europejski przyjął pierwsze sprawozdanie okresowe w marca 2014 r., a drugie sprawozdanie w kwietniu 2015 r., wyrażając poparcie dla głównych elementów EPPO. 2.1.3.Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE, EURATOM) nr 966/2012 w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii W dniu 18 czerwca 2014 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący częściowego przeglądu rozporządzenia finansowego w celu dostosowania go do zmienionej dyrektywy w sprawie zamówień publicznych. Głównym celem wniosku jest wzmocnienie ochrony interesów finansowych Unii Europejskiej poprzez stworzenie mechanizmu zarządzanego przez Komisję, ułatwiającego wczesne wykrywanie zagrożeń dla interesów finansowych Unii oraz wykluczanie wybranych przedsiębiorców, tak aby nie mogli już uzyskać środków UE, lub nakładanie kar pieniężnych na takich przedsiębiorców. Władza prawodawcza zatwierdziła ten wniosek w czerwcu 2015 r., a odnośne nowe przepisy będą obowiązywać od stycznia 2016 r. 2.1.4.Zwalczanie korupcji w UE W 2014 r. Komisja opublikowała pierwsze Sprawozdanie o zwalczaniu korupcji w UE, w którym zamieściła rozdział dotyczący korupcji w dziedzinie zamówień publicznych. W sprawozdaniu oceniono, jak każde państwo członkowskie radzi sobie z korupcją, przeanalizowano, jak poszczególne akty prawne i polityki funkcjonują w praktyce oraz zasugerowano, jak każde państwo może zintensyfikować swoje działania antykorupcyjne. W wyniku tego sprawozdania Komisja utworzyła sieć krajowych punktów kontaktowych oraz włączyła cele dotyczące zwalczania korupcji w proces europejskiego semestru zarządzania gospodarczego. W 2014 r. dwanaście państw członkowskich otrzymało zalecenia dotyczące korupcji w ramach europejskiego semestru, które zostały omówione podczas późniejszych wizyt w tych państwach . Komisja poczyniła również przygotowania do uruchomienia programu wymiany doświadczeń wiosną 2015 r. 2.1.5.Zgłaszanie nieprawidłowości – przepisy w wieloletnich ramach finansowych (WRF) na lata 2014-2020 w obszarze wydatków W ramach nowego okresu programowania 2014-2020 konieczne było zdefiniowanie w aktach delegowanych i wykonawczych sposobów zgłaszania nieprawidłowości w odniesieniu do wszystkich obszarów objętych zarządzaniem dzielonym. W 2014 r. Komisja negocjowała cztery akty delegowane i cztery rozporządzenia wykonawcze, które zostały omówione i uzgodnione na szczeblu ekspertów z państw członkowskich. Planuje się ich przyjęcie w 2015 r. W celu osiągnięcia jak największej jasności przy jednoczesnym nałożeniu minimalnych obciążeń administracyjnych na państwa członkowskie przepisy te są w możliwie największym stopniu zharmonizowana we wszystkich obszarach wydatków UE. Informacje przekazane przez państwa członkowskie przedstawiono w rocznym sprawozdaniu Komisji na mocy art. 325 TFUE. 2.1.6.Polityka zwalczania oszustw celnych 2.1.6.1.Wzajemna pomoc administracyjna (wniosek w sprawie zmiany rozporządzenia nr 515/97) W 2013 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący zmiany rozporządzenia nr 515/97. W 2014 r. przeprowadzono negocjacje z Parlamentem Europejskim i Radą UE. W ich wyniku w dniu 18 grudnia 2014 r.osiągnięto porozumienie polityczne. Instytucje z zadowoleniem przyjęły to porozumienie, które eliminuje pewne luki w obecnie obowiązujących przepisach dotyczących wzajemnej pomocy między państwami członkowskimi a Komisją. Celem wniosku jest stworzenie unijnej bazy danych o towarach wwożonych do UE, przewożonych tranzytem przez UE lub wywożonych z UE. Ponadto wniosek przewiduje system monitorowania kontenerów, który umożliwi Europejskiemu Urzędowi ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) analizowanie przemieszczeń kontenerów w celu identyfikacji potencjalnych przypadków nadużyć finansowych. Rozporządzenie ma wejść w życie w połowie 2015 r., a odnośne prawodawstwo wtórne zostanie przyjęte na początku 2016 r. 2.1.6.2.Wspólne operacje celne (WOC) Wspólne operacje celne są skoordynowanymi i ukierunkowanymi działaniami operacyjnymi wykonywanymi przez określony czas przez organy celne państw członkowskich i państw trzecich w celu zwalczania nielegalnego transgranicznego handlu towarami. W 2014 r. OLAF współpracował z państwami członkowskimi przy siedmiu WOC, zapewniając dane wywiadowcze, wsparcie techniczne lub finansowe, bezpieczny dostęp i wymianę informacji za pośrednictwem platformy AFIS oraz udostępniając swoją infrastrukturę służącą koordynacji operacyjnej w celu optymalizacji działań obejmujących dużą liczbę uczestników: WCO REPLICA: Operacja ta koncentrowała się na przywozie towarów naruszających prawa własności intelektualnej, ze szczególnym uwzględnieniem towarów niebezpiecznych, stwarzających zagrożenie dla środowiska naturalnego lub zdrowia i bezpieczeństwa obywateli. Wskutek tej operacji zajęto 1,2 mln podrobionych towarów, w tym perfum, części zamiennych do rowerów i samochodów, zabawek, dodatków odzieżowych oraz urządzeń elektronicznych, a także 130 mln papierosów. Zajęcie samych papierosów zapobiegło utracie 25 mln euro należnych ceł i podatków. - WOC SNAKE: Operacja ta koncentrowała się na kwestii zaniżania wartości przywożonych wyrobów tekstylnych i obuwia z Chin. Operacja doprowadziła do wykrycia ponad 1 500 kontenerów, w przypadku których zadeklarowana wartość celna była znacznie zaniżona, oraz pozwoliła zapobiec stratom w wysokości ponad 80 mln EUR należnych ceł.

- WOC ERMIS: Celem tej operacji było wykrycie podrobionych towarów wwożonych na obszar UE w małych paczkach, za pośrednictwem poczty z państw trzecich. Zajęto ponad 70 tys. sztuk różnego rodzaju towarów, takich jak telefony komórkowe, okulary przeciwsłoneczne, małe części zamienne do pojazdów, leki i produkty farmaceutyczne. - WOC ATHENA IV: Głównym celem tej operacji było wykrywanie niezadeklarowanych środków pieniężnych, jak również zapobiegania praniu pieniędzy na terytorium Unii Europejskiej. W wyniku tej operacji zatrzymano i zajęto ponad 1 200 000 EUR środków pieniężnych w gotówce. - WOC WAREHOUSE II: Operacja ta miała na celu zwalczanie przemytu wyrobów tytoniowych i alkoholu oraz oszustw związanych z podatkiem akcyzowym od tych towarów. Ostateczne wyniki tej operacji nadal są przedmiotem oceny. - Regionalna WOC „ICARE”: Była to operacja nadzoru morskiego koordynowana przez francuskie organy celne, skupiająca się na wykrywaniu nielegalnego handlu towarami wrażliwymi drogą morską na Oceanie Atlantyckim. - Regionalna WOC „ISIS 2014”: Działanie operacyjne na morzu koordynowane przez hiszpańskie służby celne, mające na celu zwalczanie nielegalnego handlu towarami wrażliwymi na Morzu Śródziemnym. W wyniku tego działania skonfiskowano 39,3 kg marihuany. 2.1.6.3.System informacji w celu zwalczania nadużyć finansowych (AFIS) System informacji w celu zwalczania nadużyć finansowych (AFIS) jest zestawem aplikacji służących zwalczaniu nadużyć finansowych i prowadzonych przez OLAF, których celem jest terminowa i bezpieczna wymiana informacji związanych z nadużyciami finansowymi między administracjami państw członkowskich, jak również przechowywanie i analiza odnośnych danych. Obejmuje on dwa główne obszary: wzajemną pomoc w sprawach celnych oraz zarządzanie nieprawidłowościami. W 2014 r. w bazach danych i modułach AFIS dotyczących wzajemnej pomocy zarejestrowano ogółem 6 560 przypadków. Do bazy informacji tranzytowych (ATIS) wpłynęły informacje dotyczące siedmiu milionów nowych przesyłek tranzytowych, co stanowi ogółem 31,5 milionów przypadków przepływu towarów. W systemie zarządzania nieprawidłowościami (IMS) odnotowano 23 735 komunikatów. W 2014 r. przeprowadzono siedem WOC, z wykorzystaniem wirtualnej jednostki koordynacji działań celnych (VOCU) w ramach systemu AFIS jako narzędzia komunikacji. Budżet programu na 2014 r. wyniósł 6,4 mln EUR. 2.1.7.Zwalczanie nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi Komunikatowi w sprawie intensyfikacji walki z przemytem papierosów i innymi formami nielegalnego handlu wyrobami tytoniowymi z 2013 r. towarzyszył kompleksowy plan działania. Od tego czasu Komisja aktywnie wdraża ten plan działania, w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi. W 2014 r. odbyły się trzy spotkania poświęcone temu zagadnieniu z udziałem ekspertów z państw członkowskich. 2.1.8.Zwalczanie oszustw związanych z VAT W grudniu 2014 r. Rada przyznała Komisji mandat do rozpoczęcia negocjacji z Norwegią dotyczących porozumienia z UE w sprawie współpracy administracyjnej i odzyskiwania wierzytelności podatkowych w dziedzinie VAT. Negocjacje te mają rozpocząć się w czerwcu 2015 r. W czerwcu 2014 r. państwom członkowskim przedstawiono prowadzony przez kraje Beneluksu projekt pilotażowy dotyczący analizy transgranicznej sieci nadużyć w ramach sieci Eurofisc. W konsekwencji znaczna większość członków grupy Eurofisc złożyła wniosek, by ten projekt pilotażowy rozszerzyć na wszystkie państwa członkowskie. Sieć Eurofisc jest nadal wykorzystywana do wymiany informacji operacyjnych dotyczących transgranicznych nadużyć finansowych i poszukuje nowych źródeł informacji, takich jak dane rejestracyjne pojazdów. Ponadto grupa ds. projektu Fiscalis, mająca na celu poprawę współpracy między organami podatkowymi i celnymi, poczyniła znaczne postępy. W odniesieniu do nowych zagrożeń związanych z handlem elektronicznym, powołano grupę zadaniową w celu zebrania najlepszych praktyk w tej dziedzinie od krajowych organów podatkowych. 2.1.9.Postanowienia w sprawie zwalczania nadużyć finansowych w umowach międzynarodowych Wiele umów międzynarodowych UE zawiera postanowienia dotyczące wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach celnych oraz, w przypadku umów preferencyjnych, przewiduje również środki dotyczące egzekwowania preferencyjnego traktowania. W 2014 r. obowiązywało 48 umów z 71 państwami trzecimi zawierających postanowienia dotyczące wzajemnej pomocy administracyjnej, a także prowadzono negocjacje z 49 państwami, w tym z głównymi partnerami handlowymi, takimi jak USA i Japonia. Sfinalizowano negocjacje z Kanadą i Wietnamem. Zaczęły funkcjonować umowy o wolnym handlu z Gruzją i Mołdawią. Wejście w życie pogłębionej i kompleksowej strefy wolnego handlu (DCFTA) z Ukrainą zaplanowano na 1 stycznia 2016 r. Wszystkie te umowy obejmują postanowienia dotyczące wzajemnej współpracy administracyjnej oraz środki dotyczące egzekwowania preferencyjnego traktowania. Komisja zamierza włączyć postanowienia dotyczące zwalczania nadużyć finansowych do innych unijnych umów międzynarodowych, takich jak układy o stowarzyszeniu i umowy o partnerstwie. W 2014 r. OLAF skutecznie wynegocjował postanowienia dotyczące nadużyć finansowych zawarte w umowie o partnerstwie i współpracy z Republiką Kazachstanu. Trwają negocjacje w sprawie podobnych postanowień w umowie o partnerstwie i współpracy z Malezją. 2.1.10.Przepisy dotyczące zamówień publicznych W kwietniu 2014 r. weszły w życie zmienione dyrektywy w sprawie zamówień publicznych i sektorowa oraz nowa dyrektywa w sprawie koncesji. Te nowe dyrektywy znacznie zwiększają przejrzystość i umacniają przepisy przeciwdziałające nadużyciom finansowym i korupcji poprzez zdefiniowanie „konfliktu interesów”, uczynienie e-zamówień obowiązkowymi oraz wprowadzenie obowiązków w zakresie monitorowania i sprawozdawczości w celu ograniczenia nadużyć finansowych w zamówieniach publicznych oraz innych poważnych nieprawidłowości. Transpozycja tych nowych dyrektyw stwarza każdemu państwu członkowskiemu możliwość zwiększenia skuteczności, eliminacji luk prawnych, zwiększenia efektywności i przejrzystości swoich procedur zamówień, a także wzmocnienia niezbędnych mechanizmów kontroli i sankcji, bez ograniczania skuteczności tego procesu. Komisja pomaga państwom członkowskim w transpozycji pakietu dotyczącego zamówień publicznych i ściśle współpracuje z niektórymi państwami członkowskimi w sprawie konkretnych podejść krajowych.

2.1.11.Dyrektywa w sprawie prawnokarnych środków ochrony euro i innych walut przed fałszowaniem Dyrektywa 2014/62/UE w sprawie prawnokarnych środków ochrony euro i innych walut przed fałszowaniem została przyjęta w maju 2014 r.. Wspomniana dyrektywa opiera się na decyzji ramowej Rady 2000/383/WSiSW w sprawie zwiększenia ochrony poprzez sankcje karne i inne sankcje za fałszowanie przyjętej w związku z wprowadzeniem euro i zastępuje tę decyzję. Dyrektywa ta wprowadza przepisy dotyczące następujących kwestii: udostępnienia skutecznych narzędzi dochodzeniowych w przypadkach fałszowania pieniędzy; wspólnych maksymalnych kar za najpoważniejsze przestępstwa fałszowania pieniędzy; przekazywania przechwyconych fałszywych banknotów i monet euro Krajowym Centrom Analiz i Krajowym Centrom Analiz Monet w trakcie trwającego postępowania sądowego do celów analizy i identyfikacji, aby umożliwić wykrywanie fałszywych euro w obiegu; oraz zobowiązania do zgłaszania Komisji co dwa lata liczby popełnionych przestępstw fałszowania i liczby skazanych osób. 2.1.12.Strategia Komisji w zakresie zwalczania nadużyć finansowych (CAFS) Rok 2014 jest drugim rokiem, za który Komisja składa sprawozdanie w sprawie realizacji strategii Komisji w zakresie zwalczania nadużyć finansowych. W sprawozdaniu za 2013 r. główny nacisk położono na trzy priorytetowe działania w ramach CAFS: 1. Włączenie klauzul dotyczących zwalczania nadużyć finansowych do wniosków ustawodawczych dotyczących wieloletnich ram finansowych na lata 2014-2020 2. Opracowanie strategii zwalczania nadużyć finansowych na poziomie Komisji 3. Przegląd dyrektyw dotyczących procedur udzielania zamówień publicznych W 2014 r. strategie zwalczania nadużyć finansowych na poziomie Komisji rozszerzono na agencje UE. Ponadto w ramach grupy ekspertów Komitetu Doradczego ds. Koordynacji w zakresie Nadużyć Finansowych opracowano dwa dokumenty zawierające wytyczne. Jeden z dokumentów zawierających wytyczne ma na celu wsparcie państw członkowskich przy tworzeniu krajowych strategii zwalczania nadużyć finansowych. Do chwili obecnej pięć państw członkowskich opracowało takie strategie. Drugi dokument zawierający wytyczne przedstawia rolę audytorów w zakresie zapobiegania nadużyciom finansowym i ich wykrywania. Oba dokumenty zostały opracowane w ścisłej współpracy z ekspertami z państw członkowskich. W 2014 r. Komisja zorganizowała serię konferencji oraz wniosła swój wkład w seminaria organizowane przez państwa członkowskie lub agencje w celu podniesienia świadomości na temat nadużyć finansowych w ramach ich krajowych sektorowych strategii zwalczania nadużyć finansowych. 2.1.13.Programy Herkules i Perykles 2.1.13.1. Realizacja programu Herkules Program Herkules III (2014-2020) propaguje działania na rzecz zwalczania nadużyć finansowych, korupcji i wszelkich innych nielegalnych działań naruszających interesy finansowe Unii Europejskiej. W 2014 r. dostępny był budżet w wysokości 13,7 mln EUR na finansowanie działań mających na celu wzmocnienie zdolności operacyjnych i administracyjnych służb celnych i policji w państwach członkowskich, na szkolenia i konferencje oraz na wsparcie informatyczne. W trakcie pierwszego roku wdrażania zapewniono finansowanie z programu Herkules III dla 21 działań dotyczących pomocy technicznej, podjętych przez organy ścigania w państwach członkowskich (8,7 mln EUR). Działania polegały na przykład na zakupie skanerów rentgenowskich rozmieszczonych na granicach zewnętrznych UE w celu badania kontenerów, ciężarówek i innych pojazdów. Skanery przyczyniły się do wykrycia znacznych ilości przemycanych i podrobionych papierosów i tytoniu, jak również alkoholu, narkotyków i broni. Z programu Herkules III sfinansowano również 34 dotacje i zamówienia na zorganizowanie 55 konferencji i seminariów szkoleniowych w 2014 r., które umożliwiły pracownikom organów ścigania z różnych państw członkowskich i państw trzecich spotkanie się i wymianę informacji na temat najlepszych praktyk w zwalczaniu nieprawidłowości, nadużyć finansowych i korupcji.

Program Herkules II, który zakończył się w 2013 r., został oceniony w 2014 r. przez niezależnego rzeczoznawcę. Ocena potwierdziła, że program przyniósł zamierzone skutki przy rozsądnych kosztach, został dobrze przyjęty przez zainteresowane strony i zapewnił wartość dodaną. W oparciu o tę ocenę Komisja przyjęła w dniu 27 maja 2015 r. sprawozdanie na temat osiągnięcia celów programu Herkules II na mocy art. 7. 2.1.13.2. Realizacja programu Perykles W marca 2014 r. przyjęto rozporządzenie (UE) nr 331/2014 ustanawiające program „Perykles 2020”; program wymiany, pomocy i szkoleń dla ochrony euro przed fałszowaniem. W 2015 r. ma zostać przyjęty wniosek dotyczący rozporządzenia Rady rozszerzającego stosowanie rozporządzenia (UE) nr 331/2014 na nieuczestniczące państwa członkowskie. W ramach programu Perykles dla ochrony banknotów i monet euro przed nadużyciami finansowymi i fałszowaniem Komisja uczestniczyła w dziesięciu działaniach, w tym w konferencjach, seminariach oraz wymianach pracowników zorganizowanych przez Komisję (OLAF) lub państwa członkowskie. Wydarzenia te dotyczyły w szczególności rozwijania sieci kontaktów i regularnej współpracy w strefach wrażliwych oraz umacniania współpracy między różnymi ekspertami zaangażowanymi w ochronę euro przed fałszowaniem. Do końca 2014 r. rozdysponowano 94,5 % budżetu programu Perykles opiewającego na kwotę 924 200 EUR. 2.2.Komitet Doradczy ds. Koordynacji w zakresie Nadużyć Finansowych (COCOLAF) Zorganizowane w 2014 r. spotkanie Komitetu Doradczego ds. Koordynacji w Zakresie Nadużyć Finansowych (COCOLAF) z ekspertami z państw członkowskich dało okazję do omówienia między innymi głównych wydarzeń dotyczących zwalczania nielegalnego handlu wyrobami tytoniowymi, a także zgłaszania nieprawidłowości w zakresie wykorzystywania funduszy UE w nowych wieloletnich ramach finansowych na lata 2014-2020. Cztery podgrupy COCOLAF spotkały się w 2014 r., co umożliwiło negocjacje dotyczące zgłaszania nieprawidłowości oraz przygotowanie wytycznych wspomnianych w pkt 2.1.11. Nowo mianowane AFCOS wymieniły się również doświadczeniami i najlepszymi praktykami w dziedzinie zwalczania nadużyć finansowych. 2.3.Działania następcze dotyczące rezolucji Parlamentu Europejskiego w sprawie ochrony interesów finansowych UE – Zwalczanie nadużyć finansowych – Sprawozdania roczne za 2012 r. i 2013 r. 2.3.1.Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 3 lipca 2014 r. w sprawie ochrony interesów finansowych UE – Zwalczanie nadużyć finansowych – Sprawozdanie roczne za 2012 r. W odpowiedzi na wniosek Parlamentu o dokonanie rozróżnienia między nadużyciami finansowymi, błędami i nieprawidłowościami Komisja podkreśliła różnicę między nieprawidłowościami zgłoszonymi jako nadużycia finansowe (w tym jako podejrzewane nadużycia finansowe, jak i stwierdzone nadużycia finansowe) a nieprawidłowościami niezgłoszonymi jako nadużycia finansowe. Definicja „nieprawidłowości” obejmuje umyślne (w przypadku podejrzewanego lub stwierdzonego nadużycia finansowego) i nieumyślne naruszenia przepisów UE, mające skutki finansowe dla budżetu UE. Pojęcie „błędu” nie jest zdefiniowane w prawie UE, lecz wynika z praktyki audytu i nie jest objęte obowiązkami sprawozdawczymi na mocy art. 325 TFUE. Począwszy od 2012 r. podaje się informacje na temat odsetka nieprawidłowości zgłoszonych jako nadużycia finansowe w przypadkach, w których państwa członkowskie wskazały, że faktycznie stwierdzono nadużycie finansowe. Komisja uznała, że istnieją różnice, jeśli chodzi o podejście państw członkowskich do wykrywania i ścigania nadużyć finansowych. Jednakże w ostatnich latach Komisja zainwestowała sporo czasu i zasobów w podnoszenie świadomości wszystkich podmiotów zaangażowanych w wykrywanie nadużyć finansowych mających wpływ na budżet UE oraz zapobieganie takim nadużyciom. W przepisach dotyczących środków UE wydatkowanych w ramach zarządzania dzielonego w latach 2014-2020 wprowadzono obowiązek instytucji zarządzających dotyczący wprowadzenia skutecznych i proporcjonalnych środków zwalczania nadużyć finansowych na podstawie oceny ryzyka wystąpienia takich nadużyć . Krajowe organy kontroli są również zobowiązane do sprawdzenia przestrzegania przez instytucje zarządzające tych obowiązków, tj. ustanowienia skutecznych i proporcjonalnych środków zwalczania nadużyć finansowych z uwzględnieniem stwierdzonych rodzajów ryzyka. W związku z korupcją Komisja od 2012 r. włączyła do sprawozdań dotyczących ochrony interesów finansowych odniesienie do liczby zgłoszonych przypadków korupcji mających wpływ na interesy finansowe UE. Ponadto Komisja będzie co dwa lata publikować sprawozdanie o zwalczaniu korupcji w UE i będzie nadal ściśle współpracować z państwami członkowskimi w celu lepszego wdrażania polityki antykorupcyjnej. Wyjaśniono również, że sprawozdanie roczne OLAF-u będzie zawierało analizę otrzymanych informacji przekazanych OLAF-owi i istotnych dla prowadzonych dochodzeń, w tym podział na publiczne i prywatne źródła i na poszczególne państwa członkowskie. Od 2012 r. Parlament otrzymuje kompleksowy roczny przegląd dotyczący realizacji programu Herkules II. Komisja będzie w dalszym ciągu przekazywać Parlamentowi taki przegląd. Rozporządzenie w sprawie programu Herkules III stanowi solidną podstawę prawną, umożliwiającą Komisji żądanie od państw członkowskich informacji na temat wyników realizacji programu. 2.3.2.Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 11 marca 2015 r. w sprawie ochrony interesów finansowych UE – Zwalczanie nadużyć finansowych – Sprawozdanie roczne za 2013 r. W odniesieniu do czasu trwania stwierdzonych nieprawidłowości Komisja wskazała, że weźmie pod uwagę sugestie Parlamentu Europejskiego dotyczące minimalnego, maksymalnego i średniego czasu trwania nieprawidłowości w każdym sektorze polityki w ramach zarządzania dzielonego. Komisja zgodziła się na przeprowadzenie w 2018 r. oceny śródokresowej stwierdzającej, czy nowa struktura regulacyjna polityki spójności w większym stopniu zapobiega nieprawidłowościom i obniża ryzyko ich wystąpienia. W odpowiedzi na wniosek Parlamentu o udzielenie wsparcia finansowego na rzecz transgranicznego dziennikarstwa śledczego Komisja wskazała, że zapewnia finansowanie działalności niezależnym organizacjom zaangażowanym w walkę z korupcją, takim jak „Europejskie obserwatorium ds. korupcji”, które zajmuje się wspieraniem śledzenia wydarzeń związanych z korupcją w skali ogólnoeuropejskiej oraz zwiększaniem świadomości na temat korupcji. Komisja uznała potrzebę rozszerzenia współpracy z państwami członkowskimi. Zwróciła jednak uwagę, że kompleksowa baza danych o nieprawidłowościach już istnieje, a mianowicie system zarządzania nieprawidłowościami (IMS). Za pośrednictwem systemu IMS państwa członkowskie zgłaszają wykryte nieprawidłowości, w tym podejrzewane nadużycia finansowe. Od października 2014 r. prowadzone są działania związane z usprawnieniem systemu IMS i do końca 2015 r. do dyspozycji organów krajowych oddana zostanie nowa wersja. Umożliwi to dalszą racjonalizację procedur sprawozdawczych i analitycznych.

Odnośnie do podatku VAT Komisja sponsoruje badania mające na celu ilościowe określenie „ubytku VAT” w państwach członkowskich. Pomoże to w dopracowaniu polityki mającej na celu poprawę przestrzegania i egzekwowania przepisów dotyczących podatku VAT, a dane mogą służyć jako punkt odniesienia do pomiaru dalszych postępów w tej dziedzinie. 3.ŚRODKI PODJĘTE PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE W CELU ZWALCZANIA NADUŻYĆ FINANSOWYCH I INNYCH NIELEGALNYCH DZIAŁAŃ NARUSZAJĄCYCH INTERESY FINANSOWE UE 3.1.Środki służące zwalczaniu nadużyć finansowych i innych nieprawidłowości naruszających interesy finansowe UE Państwa członkowskie zgłosiły, że w 2014 r. podjęły szereg środków dotyczących ochrony interesów finansowych UE i zwalczania nadużyć finansowych, związanych z przyjęciem dużej liczby przepisów unijnych dotyczących nowego okresu programowania 2014-2020. Środki podjęte przez państwa członkowskie dotyczyły całego cyklu zwalczania nadużyć finansowych, głównie w dziedzinie zamówień publicznych, a także środków dotyczących konfliktu interesów, przestępstw finansowych, korupcji, jednostek ds. koordynacji zwalczania nadużyć finansowych (AFCOS) oraz środków dotyczących definicji nadużyć finansowych i definicji osób zgłaszających nieprawidłowości. Do końca 2014 r. wszystkie państwa członkowskie wyznaczyły swoje jednostki AFCOS. W 2014 r. połowa państw członkowskich przyjęła środki zapobiegania nadużyciom lub procedury dotyczące zarządzania funduszami unijnymi. Ponadto siedem państw członkowskich przyjęło środki dotyczące zgłaszania nieprawidłowości i siedem państw członkowskich przeprowadziło szkolenia dotyczące podnoszenia świadomości w zakresie nadużyć finansowych. Pięć państw członkowskich przyjęło krajową strategię zwalczania nadużyć finansowych na okres programowania 2014-2020. Dziewięć państw członkowskich zgłosiło krajowe środki zwalczania nadużyć finansowych w odniesieniu do funduszy w ramach polityki spójności, natomiast sześć państw członkowskich przyjęło krajowe środki zwalczania nadużyć finansowych w odniesieniu do funduszy rolniczych. Jedno państwo członkowskie przyjęło krajową strategię zapobiegania nadużyciom w obszarze zamówień publicznych, a dwa inne przyjęły krajowy program walki z korupcją. Trzynaście państw członkowskich zgłosiło wykrycie nadużyć finansowych, a sześć państw członkowskich zgłosiło środki dochodzeniowe. Dziewięć państw członkowskich wprowadziło sankcje karne i kary w odniesieniu do przypadków nadużyć finansowych. 3.2.Stosowanie przez państwa członkowskie definicji zawartych w przepisach dotyczących zgłaszania nieprawidłowości W tegorocznym sprawozdaniu zwrócono szczególną uwagę na przeanalizowanie, w jaki sposób państwa członkowskie stosują definicje odnoszące się do zgłaszania nieprawidłowości (związanych i niezwiązanych z nadużyciami finansowymi) i na terminy ich zgłaszania. Zebrane informacje są analizowane przez OLAF w celu udzielania wskazówek państwom członkowskim w kierunku zharmonizowanego podejścia do interpretacji tych definicji i poprawy porównywalności danych przekazywanych przez państwa członkowskie. Prawie wszystkie państwa członkowskie odniosły się do swoich kodeksów dla urzędników służby cywilnej lub kodeksów karnych w kwestii zobowiązań prawnych urzędników publicznych, które przewidują przekazanie organom ścigania lub organom sądowym informacji o wszelkich przestępstwach, o których urzędnik dowiedział się w trakcie wykonywania swoich zadań; natomiast cztery państwa członkowskie nie mają takiego przepisu w ustawodawstwie krajowym. Wszystkie państwa członkowskie poinformowały o posiadaniu i stosowaniu wytycznych dotyczących zgłaszania nieprawidłowości. Dwadzieścia państw członkowskich dostarczyło szczegółowe informacje na temat tego, które definicje są wyraźnie uwzględnione w ich wewnętrznych wytycznych. Siedem państw członkowskich zgłosiło stosowanie definicji „przedsiębiorcy” zgodnie z odnośnymi rozporządzeniami sektorowymi i wytycznymi UE, co jest również zgodne z rozporządzeniem Rady w sprawie ochrony interesów finansowych UE, z wyjątkiem państwa członkowskiego wykonującego swoje prerogatywy władzy publicznej. Analiza wykazała, że istnieją pewne różnice w zakresie stosowania przez państwa członkowskie definicji „pierwszych ustaleń administracyjnych lub sądowych” w zależności od sektora i nieprawidłowości. Jeśli chodzi o zgłaszanie „podejrzenia popełnienia nadużycia finansowego”, wszystkie państwa członkowskie z wyjątkiem dwóch wskazały, że nie zwracają się o zezwolenie organu sądowego przed zgłoszeniem takiego podejrzenia. Osiem państw członkowskich stosuje definicję „podejrzenia popełnienia nadużycia finansowego” określoną w prawodawstwie UE i w swoich krajowych wytycznych. Szesnaście państw członkowskich zamieściło w swoim ustawodawstwie krajowym wyraźne odniesienie do nadużycia finansowego na szkodę budżetu UE, zaś dwanaście państw członkowskich stwierdziło, że ich ustawodawstwo krajowe zawiera ogólne definicje takiego zachowania, bez żadnych konkretnych odniesień do „poszkodowanego”. Połowa państw członkowskich stosuje wewnętrzny system sygnalizacji podejrzeń nieprawidłowości oprócz systemu zarządzania nieprawidłowościami (IMS), stosowanego do zgłaszania Komisji nieprawidłowości. Dziesięć państw członkowskich stosuje jedynie system IMS, a cztery w ogóle nie stosują wewnętrznych systemów informatycznych do sygnalizowania podejrzeń nieprawidłowości. Istnieją różnice w odniesieniu do zgłaszania przypadków podlegających postępowaniu karnemu: osiem państw członkowskich informuje Komisję o dalszych działaniach podjętych po postawieniu zarzutów karnych, siedem państw członkowskich informuje o działaniach podjętych po pierwotnym wyroku, piętnaście państw członkowskich stwierdziło, że przekazują informacje o dalszych działaniach po wydaniu ostatecznego wyroku (ostateczna decyzja sądu), a siedemnaście państw członkowskich wskazało „inną” praktykę informowania o podjętych dalszych działaniach. 3.3.Wdrożenie zaleceń z 2013 r. W sprawozdaniu dotyczącym ochrony interesów finansowych Unii w 2013 r. Komisja przedstawiła szereg zaleceń skierowanych do państw członkowskich, dotyczących: wyznaczenia krajowych jednostek ds. koordynacji zwalczanie nadużyć finansowych (AFOCS); transpozycji dyrektyw w sprawie zamówień publicznych do prawodawstwa krajowego; wdrażania środków zwalczania nadużyć finansowych; przyjęcia wniosków ustawodawczych dotyczących dyrektywy w sprawie zwalczania nadużyć finansowych, w sprawie Prokuratury Europejskiej oraz w sprawie zmiany rozporządzenia (WE) nr 515/97; środków służących wzmocnieniu kontroli celnych; terminowego zgłaszania i aktualizacji przypadków nadużyć finansowych i nieprawidłowości; a także zwiększenia niskiego poziomu sprawozdawczości. Wdrożenie tych zaleceń – co przedstawiono w sprawozdaniu za 2014 r. – było ogólnie odpowiednie, chociaż nie uwzględniono w pełni niektórych obaw. Cztery państwa członkowskie, które w sprawozdaniu za 2013 r. wyraźnie wezwano do ustanowienia AFCOS, uczyniły to w 2014 r.; wszystkie odnośne jednostki otrzymały uprawnienia koordynacyjne, a jedna jednostka otrzymała zarówno uprawnienia koordynacyjne, jak i dochodzeniowe. Wszystkie państwa członkowskie ustanowiły swoje jednostki AFCOS do końca 2014 r.

Większość państw członkowskich rozpoczęła przygotowania do transpozycji do prawa krajowego pakietu dyrektyw dotyczących zamówień publicznych. Podjęte przygotowania obejmują: opracowywanie niezbędnego ustawodawstwa krajowego, rozpoczęcie konsultacji i utworzenie grup roboczych. Jednak niektóre państwa członkowskie wciąż jeszcze muszą podjąć działania w tej kwestii. Większość państw członkowskich wdrożyła w 2014 r. środki zwalczania nadużyć finansowych, jednak tylko pięć państw członkowskich przedstawiło Komisji krajowe strategie zwalczania nadużyć finansowych, a trzy inne rozpoczęły proces opracowywania tych strategii. Nadal trwają negocjacje dotyczące dwóch wniosków ustawodawczych (EPPO i dyrektywa w sprawie zwalczania nadużyć finansowych za pośrednictwem prawa karnego) spośród trzech wniosków ustawodawczych (trzeci wniosek dotyczył wzajemnej pomocy administracyjnej w obszarze celnym). Szereg państw członkowskich przedstawiło szczegółowe informacje na temat działań podjętych w 2014 r. w odniesieniu do tych wniosków. W celu skuteczniejszego wykrywania operacji przywozu związanych z nadużyciami finansowymi dziesięć państw członkowskich udoskonaliło systemy informacyjne wykorzystywane w dziedzinie ceł lub jest w trakcie aktualizowania tych systemów, natomiast sześć państw członkowskich skoncentrowało się na opracowaniu strategicznego planu kontroli w tej dziedzinie. Jednakże kilka państw członkowskich nie zgłosiło żadnych zmian. Sześć państw członkowskich wprowadziło lub wprowadza nowe szczegółowe wytyczne, instrukcje lub szkolenia na temat sprawozdań w systemie OWNRES, a osiem państw członkowskich opracowało lub jest w trakcie opracowywania udoskonalonych wewnętrznych zasad i procedur, które zagwarantują dokładność, wiarygodność i aktualność danych w systemie. Ponadto szereg państw członkowskich uważa, że jakość i terminowość ich sprawozdań w bazie OWNRES jest obecnie wystarczająca i nie jest konieczne wprowadzenie nowych środków. Niektóre państwa członkowskie opisały interakcję między odpowiednimi instytucjami zarządzającymi, instytucjami audytowymi i organami odpowiedzialnymi za zwalczanie nadużyć finansowych. W szczególności osiem państw członkowskich przekazało w swoich sprawozdaniach informacje na temat istniejącej współpracy między odpowiednimi organami zarządzającymi i AFCOS. W odniesieniu do stosowanych obecnie narzędzi informatycznych, siedem państw członkowskich odniosło się do narzędzi, które obecnie opracowują, a niektóre państwa członkowskie zaznaczyły, że analizują możliwość wprowadzenia narzędzia zarządzania ryzykiem ARACHNE. W odniesieniu do niskiego poziomu zgłaszania nieprawidłowości niektóre państwa członkowskie wymienione w zaleceniu oświadczyły, że stanowi to odzwierciedlenie niskich poziomów nadużyć, jakie występują w tych państwach, a także działań podjętych w celu zapobiegania nadużyciom. W dziedzinie polityki spójności zarówno Francja jak i Węgry przedstawiły swoje wysiłki zmierzające do zwiększenia niskich poziomów zgłoszonych nadużyć, natomiast Litwa, Portugalia i Finlandia opisały swoje wysiłki w obszarze rolnictwa. 4.NADUŻYCIA FINANSOWE I INNE NIEPRAWIDŁOWOŚCI 4.1.Zgłoszone nieprawidłowości i ogólne tendencje w latach 2010–2014 W 2014 r. Komisji zgłoszono 16 473 nieprawidłowości (związanych i niezwiązanych z nadużyciami finansowymi) na kwotę ogółem około 3,24 mld EUR, z czego około 2,27 mld EUR dotyczy sektora wydatków w budżecie UE. Wykryte nieprawidłowości stanowią 1,8 % płatności po stronie wydatków i 4,46 % ogólnej kwoty pobranych tradycyjnych zasobów własnych brutto. W porównaniu z 2013 r. liczba wykrytych nieprawidłowości wzrosła o 48 %, natomiast związane z nimi kwoty wzrosły o 36 %. W latach 2010–2014 liczba zgłoszonych nieprawidłowości wzrosła o 9 %, natomiast związane z nimi kwoty wzrosły o 80 %. Niektóre czynniki mające wpływ na ten wzrost: po pierwsze wzrost ten jest związany ze środkami dostępnymi dla budżetu UE, które w 2014 r. były o ponad 10 % większe niż w 2010 r. po drugie istotną rolę odgrywają warunki związane z koniunkturą gospodarczą, takie jak zbliżającego się zamknięcie okresu programowania 2007-2013; po trzecie nieustannie poprawie ulega kontrola nad zarządzaniem funduszami UE przez właściwe instytucje (Komisję Europejską i Trybunał Obrachunkowy) a także stale poprawia się praca służb krajowych, co można dostrzec, analizując dane dotyczące środków naprawczych i zapobiegawczych. 4.2.Nieprawidłowości zgłoszone jako nadużycia finansowe Liczba nieprawidłowości zgłoszonych jako nadużycia finansowe (obejmujących przypadki podejrzewanego lub stwierdzonego nadużycia finansowego) i związane z nimi kwoty nie są ściśle skorelowane z poziomem nadużyć finansowych mających wpływ na budżet UE. Wskazują one raczej stopień wykrywania przypadków potencjalnych nadużyć finansowych przez państwa członkowskie i organy UE. Ostateczna decyzja dotycząca tego, czy dany przypadek faktycznie stanowi nadużycie finansowe, należy do właściwych organów odnośnego państwa członkowskiego. W 2014 r. 1 649 nieprawidłowości zgłoszono jako nadużycia finansowe na kwotę 538,2 mln EUR, obejmujące zarówno wydatków, jak i dochody. Jak przedstawiono w tabeli 1, odnotowano znaczne różnice między sektorami. W porównaniu z 2013 r. liczba nieprawidłowości związanych z nadużyciami finansowymi zgłoszonych w 2014 r. wzrosła o 2 %, natomiast ich skutki finansowe wzrosły o 68 %. Na wykresie 1 przedstawiono ogólne tendencje z ostatnich pięciu lat, które pokazują spadek liczby zgłoszonych przypadków i kwot. Należy jednak zauważyć, że po okresie znacznego spadku między 2010 r. a 2011 r. w kolejnych latach występowała tendencja wzrostowa, jeśli chodzi o liczbę wykrytych i zgłoszonych nieprawidłowości związanych z nadużyciami finansowymi, natomiast wysokość związanych z nimi kwot podlegała znacznym wahaniom. Należy zauważyć, że wahania liczby zgłoszonych przypadków mają większą wartość informacyjną niż wahania związanych z nimi kwot, ponieważ te ostatnie różnią się znacznie z roku na rok ze względu na pojedyncze przypadki obejmujące wysokie kwoty. Wykres 1: nieprawidłowości zgłoszone jako nadużycia finansowe i związane z nimi kwoty w latach 2010–2014

Występują także różnice między tendencją w zakresie dochodów (wykazującą niewielki wzrost liczby przypadków, ale znaczący wzrost pod względem wartości w 2014 r.) a tendencją w zakresie wydatków (w przypadku której wydaje się, że wahania są związane z zaawansowaniem wieloletnich cyklów programowania, i odnotowano nieznaczny spadek liczby przypadków po dwóch latach wzrostu ich liczby). Tabela 1: Nieprawidłowości zgłoszone jako nadużycia finansowe w 2014 r. * Wyliczenia obejmują zgłoszone kwoty szacunkowe. W załączniku 1 przedstawiono podział wszystkich nieprawidłowości związanych z nadużyciami finansowymi, które zgłoszono w 2014 r., z wyszczególnieniem państw członkowskich i sektorów budżetu. 4.2.1.Dochody Liczba nieprawidłowości zgłoszonych jako nadużycia finansowe w 2014 r. (710) jest o 2 % niższa niż średnia liczba zgłoszona za lata 2010-2014 (726). Ogólna ustalona kwota tradycyjnych zasobów własnych zgłoszonych w 2014 r. (157 mln EUR) jest o 54 % wyższa niż średnia za lata 2010-2014 (102 mln EUR). W 2014 r. większość przypadków nadużyć finansowych (40 %) zostało wykrytych podczas kontroli celnych przeprowadzonych w czasie odprawy towarów, natomiast 36 % przypadków zostało wykrytych podczas kontroli prowadzonych przez służby zajmujące się zwalczaniem nadużyć finansowych. Jeśli chodzi o związane z nimi kwoty, 43 % ogólnej kwoty TOR obejmującej przypadki nadużyć finansowych ustalono podczas kontroli po odprawie celnej, 27 % podczas kontroli przeprowadzonych przez służby zajmujące się zwalczaniem nadużyć finansowych, a 15 % w ramach kontroli podatkowych. Wykresy 2 i 3: metoda wykrywania – według liczby przypadków i ustalonej kwoty Analiza wykazuje tendencję spadkową liczby przypadków nadużyć w latach 2010-2013 oraz wzrost o 12 % w 2014 r. w porównaniu z poprzednim rokiem. Wzrost ustalonych kwot wynika częściowo z jednego konkretnego przypadku dotyczącego kwoty 44 mln EUR stwierdzonego przez Włochy. 4.2.2.Wydatki Jeżeli chodzi o wydatki UE, odnotowano niewielki spadek, o 4 %, liczby zgłoszonych nieprawidłowości w porównaniu z 2013 r. Spadek ten jest dostrzegalny we wszystkich obszarach budżetu, z wyjątkiem wydatków bezpośrednich. Należy jednak zwrócić uwagę na niektóre istotne różnice między sektorami: zasoby naturalne, wsparcie rynkowe, płatności bezpośrednie i rybołówstwo wszystkie wykazują znaczące spadki, natomiast rozwój obszarów wiejskich wykazuje wzrost o 82 % (zob. pkt 2.2.2.1). Odnotowano także spadek w sektorze polityki spójności (-5 %) i polityki przedakcesyjnej (-26 %). Jak już wyjaśniono powyżej, wahania kwot mają zazwyczaj mniejszą wartość informacyjną. Odnośne kwoty zwiększyły się jednak w porównaniu z 2013 r., z wyjątkiem rolnictwa (-10 %) i funduszy przedakcesyjnych (-7 %). Na wykresach 4 i 5 przedstawiono zgłoszone nieprawidłowości związane z nadużyciami finansowymi i związane z nimi kwoty z podziałem na sektory budżetu. Drugi rok z rzędu najwięcej nieprawidłowości zgłoszonych jako nadużycia finansowe (55 %) wykryto w sektorze rolnym. Jednak podobnie jak w latach poprzednich największa część kwot (64 %) związanych z nieprawidłowościami dotyczyła polityki spójności. Wykresy 4 i 5: nieprawidłowości zgłoszone jako nadużycia finansowe w poszczególnych sektorach budżetu (wydatki) — według ich liczby i związanych z nimi kwot Najczęstszym rodzajem nadużycia finansowego było nadal wykorzystywanie fałszywych albo sfałszowanych dokumentów lub oświadczeń. Sześć spośród nieprawidłowości zgłoszonych jako nadużycia finansowe dotyczyło korupcji w sektorze polityki spójności. Około 28 % nieprawidłowości zgłoszonych jako nadużycia finansowe w 2014 r. zostało wykrytych przez organy odpowiedzialne za zwalczanie nadużyć lub podczas postępowań karnych albo innych kontroli zewnętrznych. Odsetek ten wzrasta do 47 % po uwzględnieniu przypadków wykrytych w następstwie dochodzeń OLAF-u. Z tych nieprawidłowości 46 % wykryto poprzez systemy kontroli administracyjnej przewidziane w przepisach sektorowych. Zwraca to uwagę na znaczenie kontroli zewnętrznych w zwalczaniu nadużyć finansowych oraz na potrzebę silnej koordynacji z instytucjami zarządzającymi i z instytucjami audytowymi. Dochodzenia z zakresu zwalczania nadużyć finansowych lub postępowania karne umożliwiają wykrywanie przypadków potencjalnych nadużyć finansowych dotyczących wysokich kwot, co odzwierciedla efektywność dochodzeń oraz duże możliwości dochodzeniowe odnośnych organów.

Wykrywanie nieprawidłowości w dalszym ciągu różni się w zależności od państwa członkowskiego, ale różnice te się zmniejszyły. W 2014 r. tylko dwa państwa członkowskie, Austria i Luksemburg, nie sklasyfikowały żadnej z wykrytych nieprawidłowości jako związanej z nadużyciami finansowymi. Bardzo niewielką liczbę nieprawidłowości związanych z nadużyciami finansowymi (mniej niż trzy we wszystkich sektorach wydatków) odnotowały Chorwacja, Malta i Finlandia, natomiast w 2013 r. dziewięć państw członkowskich zgłosiło bardzo niewielką liczbę przypadków. Państwa członkowskie, które wykryły i zgłosiły największą liczbę nieprawidłowości związanych z nadużyciami finansowymi, to Węgry, Polska, Rumunia, Niemcy i Włochy (od 65 do 208). Jeśli chodzi o kwoty, których dotyczyły nieprawidłowości, najwyższe kwoty zgłosiły Polska, Republika Czeska, Rumunia, Węgry i Grecja (od 8,5 do 210 mln EUR). Różnice te wynikają z kilku czynników i odzwierciedlają zróżnicowane podejścia wśród państw członkowskich oraz wśród różnych organów administracji w tym samym państwie członkowskim. W latach 2010-2014 8 % nieprawidłowości zgłoszonych jako nadużycia finansowe zostało faktycznie uznanych za nadużycia finansowe. W tym zakresie Bułgaria i Niemcy zgłosiły największą liczbę zakończonych postępowań. 4.2.3.Zasoby naturalne (rolnictwo, rozwój obszarów wiejskich oraz rybołówstwo) W sektorze rozwoju obszarów wiejskich w 2014 r. odnotowano największą liczbę zgłoszonych nieprawidłowości, co stanowiło największy wzrost w porównaniu z 2013 r. W innych sektorach odnotowano znaczący spadek. Podobnie jak w 2013 r., nieprawidłowości zgłoszone przez cztery państwa członkowskie (Węgry, Polskę, Rumunię i Włochy) stanowią około 71 % ogólnej liczby nieprawidłowości zgłoszonych jako nadużycia finansowe. Jeśli chodzi o Węgry, zgłoszone przypadki były wynikiem dochodzenia Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF). Polska, Irlandia, Łotwa, Litwa, Portugalia i Zjednoczone Królestwo zgłosiły wzrost liczby przypadków nadużyć finansowych. Wzrost liczby nieprawidłowości zgłoszonych jako nadużycia finansowe dotyczy Funduszu na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, natomiast w przypadku Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji odnotowano znaczny spadek. W 2014 r. tylko 1 % zgłoszonych przypadków dotyczył obu tych funduszy. Jednakże w ostatnich pięciu latach odsetek ten wynosił 12 %. Do najczęściej występujących rodzajów nieprawidłowości związanych z nadużyciami finansowymi należy wykorzystywanie niewłaściwych dokumentów i podmiotów nieposiadających wymaganych kwalifikacji, a także przeprowadzanie operacji zabronionych podczas stosowania odnośnego środka (prawie 28 % wszystkich nieprawidłowości związanych z nadużyciami finansowymi). Naruszenia te stanowią powtarzający się sposób działania wykryty przez OLAF w trakcie wspomnianego powyżej dochodzenia na Węgrzech. Drugim najczęściej wykrywanym sposobem działania jest wykorzystywanie fałszywych lub sfałszowanych dokumentów lub oświadczeń. W 2014 r. działania kontrolne prowadzone przez organy UE (a w szczególności OLAF) stanowiły drugi najbardziej skuteczny rodzaj kontroli, po kontrolach administracyjnych, które doprowadziły do wykrycia 39 % wszystkich nieprawidłowości zgłoszonych jako nadużycia finansowe. Spośród nieprawidłowości zgłoszonych jako nadużycia finansowe w ostatnich pięciu latach 8 % sklasyfikowano jako stwierdzone nadużycia finansowe. W tym samym okresie 4 % przypadków zostało oddalonych. Jeśli chodzi o stwierdzone nadużycia finansowe, Bułgaria i Niemcy zgłosiły największą liczbę zakończonych postępowań. 4.2.4.Polityka spójności (okresy programowania 2007-2013 i 2000–2006) Drugi rok z rzędu polityka spójności nie była obszarem wydatków budżetowych o największej liczbie nieprawidłowości zgłoszonych jako nadużycia finansowe. Kwoty związane z nadużyciami w tej dziedzinie stanowiły jednak największą część łącznej kwoty. Zgodnie z tendencjami zaobserwowanymi w ostatnich latach w 2014 r. największa część zgłoszonych nieprawidłowości związanych z nadużyciami finansowymi dotyczyła Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR). Jednakże pod względem kwot związanych z nadużyciami Fundusz Spójności stanowił największy odsetek (59 %). Najwięcej nieprawidłowości związanych z nadużyciami finansowymi (64 %) zostało wykrytych w ramach systemu kontroli przewidzianego w prawodawstwie UE. Wpisuje się to w tendencję zaobserwowaną już w 2012 r., lecz stanowi uderzającą zmianę w porównaniu z poprzednim okresem programowania (2000-2006), w którym nieprawidłowości związane z nadużyciami finansowymi wykrywano prawie wyłącznie w ramach dochodzeń w sprawie nadużyć finansowych lub dochodzeń w sprawach karnych. Jednak jeśli chodzi o kwoty, najbardziej znaczące wyniki uzyskano w ramach postępowań karnych i dochodzeń związanych ze zwalczaniem nadużyć finansowych (66 %). Przypadki nadużyć są zgłaszane średnio w ciągu dwunastu miesięcy od ich wykrycia. Nieprawidłowe praktyki są wykrywane średnio po sześciu i pół roku od ich rozpoczęcia. W latach 2010-2014 10 % nieprawidłowości zgłoszonych jako nadużycia finansowe zostało faktycznie uznanych za nadużycia finansowe (w 2013 r. odsetek ten wynosił 11 %). 1 % przypadków oddalono. Jeśli chodzi o stwierdzone nadużycia finansowe, Niemcy, Polska i Słowenia zgłosiły największą liczbę zakończonych postępowań. 4.2.5.Polityka przedakcesyjna (pomoc przedakcesyjna i Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA)) Liczba nieprawidłowości zgłoszonych jako nadużycia finansowe w obszarze pomocy przedakcesyjnej oraz ich odnośne kwoty zmalały w 2014 r. w porównaniu z poprzednim rokiem. Rumunia i Bułgaria były państwami, które zgłosiły nieprawidłowości związane z nadużyciami finansowymi w obszarze pomocy przedakcesyjnej, głównie w zakresie rozwoju obszarów wiejskich.

Liczba nieprawidłowości związanych z nadużyciami w odniesieniu do Instrumentu pomocy przedakcesyjnej pozostała na tym samym poziomie, natomiast odnośne kwoty zmalały w porównaniu z 2013 r. Większość nieprawidłowości związanych z nadużyciami finansowymi zgłosiła Turcja. Najwyższe kwoty związane z nadużyciami finansowymi odnotowano w odniesieniu do współpracy transgranicznej i rozwoju obszarów wiejskich. 4.2.6.Wydatki zarządzane bezpośrednio przez Komisję Wydatki zarządzane bezpośrednio przez Komisję przeanalizowano na podstawie danych dotyczących nakazów odzyskania środków wydanych przez służby Komisji. W 2014 r. według danych z systemu rachunkowości memoriałowej (ABAC) odnotowano 83 przypadków odzyskania środków sklasyfikowanych jako nieprawidłowości zgłoszone jako nadużycia finansowe (tj. przypadki „zgłoszone OLAF-owi”). Związane były one z kwotą 4,67 mln EUR – prawie czterokrotnie więcej niż w roku poprzednim. Wynika to z wysokiej liczby zamkniętych dochodzeń przez OLAF. 4.3.Nieprawidłowości niezgłoszone jako nadużycia finansowe W 2014 r. Komisję poinformowano o14 824 nieprawidłowościach niezgłoszonych jako nadużycia finansowe (około 5 % więcej niż w 2013 r.). Odnotowane liczby wzrosły we wszystkich najważniejszych sektorach, natomiast spadły w przypadku pomocy przedakcesyjnej i wydatków bezpośrednich. Jak przedstawiono w tabeli 2, powiązane skutki finansowe zwiększyły się do około 2,71 mld EUR (47 % więcej niż w 2013 r. – zob. pkt 2.3.2). Tabela 2: nieprawidłowości niezgłoszone jako nadużycia finansowe w 2014 r. * Wyliczenia obejmują zgłoszone kwoty szacunkowe. W załączniku 2 przedstawiono podział wszystkich zgłoszonych w 2014 r. nieprawidłowości niezwiązanych z nadużyciami finansowymi z podziałem na państwa członkowskie i sektory budżetu. 4.3.1.Dochody Liczba nieprawidłowości niezgłoszonych jako nadużycia finansowe (4 475) była w 2014 r. o 10 % wyższa niż średnia liczba zgłoszonych nieprawidłowości za lata 2010-2014 (4 073). Ogólna ustalona kwota tradycyjnych zasobów własnych związanych z nieprawidłowościami (802 mln EUR) jest o 101 % wyższa od średniej ustalonej kwoty za lata 2010-2014 (398 mln EUR). W szczególności Zjednoczone Królestwo wykryło naruszenia o określonym schemacie, o istotnych skutkach finansowych. Miało to wpływ na ogólną ustaloną kwotę dla wszystkich państw członkowskich i można to uznać za rezultat prac Komisji w zakresie ustalania wartości celnej. W 2014 r. kontrole po odprawie celnej były najważniejszą metodą wykrywania nieprawidłowości niezgłoszonych jako nadużycia finansowe, zarówno pod względem ich liczby (54 % nieprawidłowości), jak i ustalonych kwot tradycyjnych zasobów własnych (81 %). 4.3.2.Wydatki Wzrost liczby nieprawidłowości niezgłoszonych jako nadużycia finansowe dotyczy głównych sektorów wydatków w budżecie UE (rolnictwo i polityka spójności). Zmniejszyła się natomiast liczba nieprawidłowości związanych z pomocą przedakcesyjną i wydatkami bezpośrednimi. Wzrostowi temu towarzyszy również znaczny wzrost powiązanych kwot. Działania kontrolne prowadzone przez instytucje UE (Trybunał Obrachunkowy i Komisję) odgrywają znaczącą rolę, co wykazały wyniki wprowadzenia środków zapobiegawczych i naprawczych opisanych w pkt 5. Wszystkie wykryte nieprawidłowości są przedmiotem działań następczych w postaci środków naprawczych wprowadzanych przez władze krajowe w celu ochrony interesów finansowych UE. 4.4.Wyniki Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) W 2014 r. OLAF wszczął 234 dochodzenia i 54 sprawy dotyczące działań koordynacyjnych. W tym samym okresie zakończono 307 dochodzeń i spraw dotyczących koordynacji oraz wydano 397 zaleceń. OLAF przesłał organom krajowym 101 zaleceń dotyczących postępowania sądowego i zalecił odzyskanie środków w wysokości około 901,0 mln EUR, w tym kwoty 133,7 mln EUR związanej z dochodami i kwoty 767,3 mln EUR związanej z wydatkami (zob. tabela 3).

Tabela 3: kwoty zalecone do odzyskania w 2014 r. na podstawie dochodzeń przeprowadzonych przez OLAF 5.ODZYSKIWANIE ŚRODKÓW ORAZ INNE ŚRODKI ZAPOBIEGAWCZE I NAPRAWCZE Istotnym aspektem ochrony interesów finansowych UE jest stosowanie mechanizmów służących do zapobiegania nadużyciom finansowym i innym nieprawidłowościom oraz ich korygowania, tak aby zapewnić wykonanie budżetu zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami. W ramach zarządzania dzielonego Komisja może przyjąć następujące środki: środki zaradcze: przerwanie płatności (odroczenie terminu płatności o maksymalnie sześć miesięcy); zawieszenie wszystkich lub części płatności okresowych na rzecz danego państwa członkowskiego; środki naprawcze: jeżeli dane państwo członkowskie nie podejmie niezbędnych środków, Komisja może postanowić o nałożeniu obowiązku dokonania korekty finansowej. Wydatki, które nie są zgodne z właściwymi przepisami, są przedmiotem nakazu odzyskania środków lub są odliczane od kolejnego wniosku o płatność, lub – w przypadku polityki spójności – nieprawidłowe wydatki mogą zostać zastąpione nowymi wydatkami. Dane dotyczące środków odzyskanych przez państwa członkowskie bezpośrednio od beneficjentów są dostępne jedynie częściowo i znajdują się w dokumencie roboczym służb Komisji pt. „Ocena statystyczna nieprawidłowości”. Dane dotyczące rodzajów zarządzania innych niż zarządzanie dzielone (zwłaszcza wydatków bezpośrednich) dotyczą głównie nakazów odzyskania środków wydanych przez departamenty Komisji lub potrąceń z zadeklarowanych kosztów. 5.1.Wydatki: mechanizmy zapobiegawcze 5.1.1.Płatności przerwane w 2014 r. W 2014 r. Komisja podjęła 193 decyzji o przerwaniu płatności w obszarze polityki spójności, obejmujących kwotę ponad 7,7 mld EUR, a także zamknęła 181 spraw na ogólną kwotę prawie 4,9 mld EUR. Na koniec 2014 r. nadal otwartych było 145 spraw związanych z kwotą ponad 4,8 mld EUR. W tabeli 4 przedstawiono przypadki przerwania płatności w 2014 r. i podjęte znaczące działania zapobiegawcze, zwłaszcza w odniesieniu do EFRR/Funduszu Spójności, na które przypada ponad 68 % otwartych spraw i około 80 % ogółu odnośnych kwot. Tabela 4: przypadki przerwania płatności, którymi zajmowały się służby Komisji w 2014 r. 5.1.2.Zawieszenia Na koniec 2013 r. nadal obowiązywało pięć decyzji o zawieszeniu płatności dotyczących EFRR. Dwie zostały uchylone w 2014 r., natomiast pozostałe trzy nadal obowiązywały. W 2014 r. przyjęto cztery nowe decyzje o zawieszeniu płatności, z których dwie nadal obowiązywały na koniec roku. O odniesieniu do EFS jedna decyzja o zawieszeniu płatności przyjęta w 2011 r. nadal obowiązywała pod koniec 2014 r. Spośród 11 decyzji o zawieszeniu płatności przyjętych w 2013 r. siedem nadal obowiązywało na koniec 2014 r. W 2014 r. przyjęto 11 nowych decyzji o zawieszeniu płatności, które nadal obowiązywały na koniec roku. Jedna decyzja o zawieszeniu została przyjęta w 2014 r. w odniesieniu do Europejskiego Funduszu Rybackiego w wyniku niedociągnięcia w systemie zarządzania i kontroli jednego z państw członkowskich, związanego z działaniami UE na rzecz zmniejszenia nadmiernej zdolności połowowej. W 2014 r. nie podjęto żadnych decyzji o zawieszeniu płatności w odniesieniu do EFRROW.

5.2.Wydatki: korekty finansowe i odzyskane środki w 2014 r. W 2014 r. liczba środków naprawczych podjętych przez Komisję wobec państw członkowskich i beneficjentów wzrosła w porównaniu z rokiem poprzednim (o 38 %), natomiast liczba środków wykonanych zmniejszyła się (o 11 %), głównie w obszarze polityki spójności (o 25 %), a w szczególności w odniesieniu do EFS (zmniejszyła się o 67 %, zob. tabela 5). Tabela 5: korekty finansowe i środki odzyskane według sektorów budżetu w latach 2014–2013 5.3.Środki odzyskane w związku z dochodami z tytułu zasobów własnych Większość z całkowitej kwoty TOR ustalonej w 2014 r. została pobrana bez żadnych szczególnych problemów. Państwa członkowskie są zobowiązane do odzyskania pozostałych niewpłaconych kwot tradycyjnych zasobów własnych oraz do zarejestrowania ich w bazie danych OWNRES. W 2014 r. kwota do odzyskania z tytułu wszystkich nieprawidłowości tj. zgłoszonych jako nadużycia finansowe i inne nieprawidłowości, dotyczących kwoty tradycyjnych zasobów własnych w wysokości ponad 10 000 EUR wyniosła 958 mln EUR. Jeśli chodzi o nieprawidłowości wykryte w 2014 r., państwa członkowskie odzyskały już kwotę 229 mln EUR, co oznacza, że stopa odzysku w 2014 r. wyniosła 24 %. Jest to punkt wyjścia dla procedury odzyskania środków. Analiza wykazuje, że w skomplikowanych przypadkach, w przypadkach nadużyć finansowych lub przypadkach o bardzo poważnych skutkach finansowych procedury odzyskiwania środków są długotrwałe, co wynika w szczególności z trwających postępowań administracyjnych i sądowych. Ponadto państwa członkowskie nadal prowadziły działania zmierzające do odzyskania kwot związanych ze sprawami wykrytymi i zgłoszonymi w poprzednich latach. W 2014 r. państwa członkowskie odzyskały środki o łącznej wartości około 204 mln EUR w związku z nieprawidłowościami wykrytymi w latach 1989-2013. Ogólna historyczna stopa odzysku (lata 1989-2011) wynosi 80 % przy uwzględnieniu w obliczeniach wyłącznie przypadków zamkniętych, w odniesieniu do których państwa członkowskie zakończyły starania mające na celu odzyskanie środków. Działania państw członkowskich mające na celu odzyskanie TOR są monitorowane poprzez kontrole. 6.WNIOSKI I ZALECENIA W 2014 r. wprowadzono nowe ramy regulacyjne dla programów wydatków na lata 2014-2020, ze szczególnym uwzględnieniem środków zwalczania nadużyć finansowych. Zbiegło się to w czasie z powołaniem nowego składu Komisji, co przełożyło się na nowy bodziec w dziedzinie zwalczania nadużyć finansowych. 6.1.Lepsza koordynacja i współpraca: nowy bodziec w dziedzinie zwalczania nadużyć finansowych 6.1.1.Wzmocnienie struktur prawnych i administracyjnych w celu ściślejszej współpracy W 2014 r. podjęto istotne kroki zmierzające do zwiększenia przez Komisję i państwa członkowskie ochrony interesów finansowych UE. W 2014 r. Komisja pomyślnie ukończyła działania priorytetowe w ramach swojej wieloletniej strategii w zakresie zwalczania nadużyć finansowych. Podczas gdy strategia ta koncentruje się przede wszystkim na opracowywaniu metod zwalczania nadużyć finansowych na poziomie służb i agencji Komisji, Komisja obecnie coraz bardziej koncentruje się na tym, jak może wspierać państwa członkowskie w opracowywaniu przez nie własnych strategii zwalczania nadużyć finansowych. Rozporządzenie (UE) nr 883/2013 przewiduje między innymi ściślejszą współpracę z państwami członkowskimi poprzez powołanie jednostek AFCOS. Pod koniec 2014 r. wszystkie państwa członkowskie powołały swoje jednostki AFCOS. Obowiązki krajowych jednostek AFCOS różnią się w zależności od państwa członkowskiego. Wszystkie państwa członkowskie powierzyły swoim jednostkom AFCOS obowiązki w zakresie koordynacji, jednak zakres tych obowiązków różni się. Jedynie kilka państw członkowskich upoważniło swoje AFCOS do działań o charakterze dochodzeniowym. Ustrukturyzowana koordynacja między organami odpowiedzialnymi za zwalczanie nadużyć finansowych a innymi organami krajowymi okazała się najlepszą praktyką i należy ją wprowadzić we wszystkich państwach członkowskich. Zalecenie 1: Zachęca się państwa członkowskie, aby wykorzystały pełen potencjał swoich jednostek AFCOS.

Komisja sugeruje, by współpraca między odpowiednimi podmiotami krajowymi była rozwijana w ramach wyznaczonych przez krajowe strategie zwalczania nadużyć finansowych. 6.1.2.Środki zwalczania nadużyć finansowych i korupcji w zamówieniach publicznych W lutym 2014 r. przyjęto pierwsze sprawozdanie dotyczące zwalczania korupcji w UE oraz wszedł w życie zmieniony pakiet dyrektyw w sprawie zamówień publicznych oraz nowa dyrektywa w sprawie koncesji. Transpozycja tych nowych dyrektyw daje państwom członkowskim możliwość zwiększenia przejrzystości i wzmocnienia ich działań w zakresie zwalczania nadużyć finansowych, poprzez zdefiniowanie konfliktu interesów, uczynienie e-zamówień obowiązkowymi oraz wprowadzenie obowiązków w zakresie monitorowania i sprawozdawczości w celu ograniczenia nadużyć finansowych w zamówieniach publicznych oraz innych poważnych nieprawidłowości. Dodatkowo państwa członkowskie wprowadziły szereg środków ustawodawczych i administracyjnych mających na celu intensyfikację działań w zakresie zwalczania nadużyć finansowych w dziedzinie zamówień publicznych. Zalecenie 2: Podczas procedury udzielania zamówień publicznych konflikt interesów może spowodować poważną szkodę dla budżetu publicznego oraz dla reputacji UE i odnośnych państw członkowskich. Państwa członkowskie zachęca się nie tylko do transpozycji do prawa krajowego definicji „konfliktu interesów” zawartej w dyrektywie o zamówieniach publicznych, lecz także do wprowadzenia skutecznych środków w celu przeciwdziałania konfliktom interesów. 6.1.3.Środki sektorowe: wydatki W 2014 r. sfinalizowano główne przepisy wykonawcze dotyczące programów wydatków na lata 2014–2020. Po raz pierwszy zawarto w nich specjalny wymóg, aby organy krajowe ustanowiły skuteczne i proporcjonalne środki zwalczania nadużyć finansowych, uwzględniając zidentyfikowane rodzaje ryzyka. Wspomniane środki zwalczania nadużyć finansowych powinny być osadzone w krajowych strategiach zwalczania nadużyć finansowych. W 2014 r. Komisja wraz z organami krajowymi opracowała wytyczne dotyczące oceny ryzyka nadużyć finansowych oraz skutecznych i proporcjonalnych środków zwalczania takich nadużyć. Jeden z dokumentów zawierających wytyczne ma na celu wsparcie państw członkowskich przy tworzeniu krajowych strategii zwalczania nadużyć finansowych. 6.1.4.Środki sektorowe: dochody Zmienione rozporządzenie nr 515/97 w sprawie wzajemnej pomocy administracyjnej stwarza podwaliny do utworzenia unijnej bazy danych o towarach wwożonych do UE, przewożonych tranzytem przez UE lub wywożonych z UE. Ponadto wprowadzenie systemu monitorowania kontenerów umożliwi analizę ruchu kontenerów w celu wykrywania działań stanowiących potencjalnie nadużycia finansowe. 6.1.5.Plany na przyszłość Nadal oczekuje się na zatwierdzenie dwóch ważnych wniosków ustawodawczych przedłożonych współprawodawcom w poprzednich latach: (1)wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie zwalczania nadużyć finansowych za pośrednictwem prawa karnego; (2)wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie ustanowienia Prokuratury Europejskiej. Przyjęcie tych wniosków przyczyniłoby się do uzupełnienia i wzmocnienia ram prawnych i doprowadziłaby do znacznego wzmocnienia zwalczania nadużyć finansowych, w szczególności poprzez ustanowienie europejskiego organu wyposażonego w pełne kompetencje dochodzeniowe. 6.2.Zwiększenie wykrywalności: wyniki i kwestie otwarte 6.2.1.Wydatki

Jeżeli chodzi o wydatki, trudno jest zinterpretować wahania liczby przypadków nieprawidłowości związanych z nadużyciami finansowymi zgłoszonych w ostatnich pięciu latach. Jednakże z wyjątkiem lat 2011 i 2012, odnośne kwoty utrzymywały się na stosunkowo stabilnym poziomie. Może to wynikać z faktu, że większość programów wydatków ma charakter wieloletni, tak więc poziom wykrywalności odzwierciedla ich cykliczny charakter. Rola instytucji zarządzających i płatniczych w wykrywaniu nadużyć finansowych zwiększyła się od 2012 r. i powinna nadal rosnąć w najbliższych latach, zgodnie z nowymi ramami prawnymi na lata 2014-2020. W 2014 r. Włochy i Rumunia były najbardziej skuteczne w wykrywaniu potencjalnych nadużyć finansowych w sektorze rolnictwa. Niemcy, Polska i Republika Czeska były najbardziej skuteczne w obszarze polityki spójności. Ogólnie rzecz biorąc, Niemcy były najbardziej skutecznym państwem członkowskim, jeśli chodzi o wykrywanie nadużyć finansowych. Zalecenie 3 Niektóre państwa członkowskie nadal zgłaszają bardzo niską liczbę nieprawidłowości związanych z nadużyciami finansowymi, dlatego Komisja zaleca, by zintensyfikowały swoje działania związane z wykrywaniem lub zgłaszaniem nadużyć finansowych, zwłaszcza jeśli nie zgłosiły żadnego przypadku w ciągu ostatnich pięciu lat: - w obszarze rolnictwa: Słowacja i Finlandia, - w obszarze polityki spójności: Dania i Luksemburg. Komisja odnotowuje poczynione postępy w zakresie zgłaszania nieprawidłowości przez niektóre państwa członkowskie, takie jak Francja i Hiszpania w obszarze polityki spójności, jednak uważa, że jest jeszcze możliwość wprowadzenia wielu usprawnień. Jakość zgłoszeń dotyczących nieprawidłowości była zadowalająca, można ją jednak jeszcze poprawić, zwłaszcza w odniesieniu do klasyfikowania nieprawidłowości zgłoszonych jako nadużycia finansowe oraz terminów ich zgłaszania, jak wynika z analizy odpowiedzi państw członkowskich na kwestionariusz. Ze względu na przyjmowane obecnie nowe zasady dotyczące zgłaszania nieprawidłowości, a także pozostałe obszary wymagające ulepszeń wskazane przez Komisję w wyniku analizy informacji przekazanych przez państwa członkowskie, Komisja przygotuje w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi dokument roboczy dotyczący praktycznych aspektów zgłaszania nieprawidłowości. 6.2.2.Dochody: Aktualizacja strategii kontroli W 2014 r. liczba wykrytych nieprawidłowości po stronie dochodów, a w szczególności poziom ustalonych kwot znacznie wzrosły w porównaniu z poprzednimi latami. Biorąc pod uwagę ryzyko wystąpienia transgranicznych nadużyć finansowych, Komisja uważa, że należy zachęcać państwa członkowskie do ścisłej współpracy i transgranicznej wymiany informacji do celów kontroli celnej. Wymiana informacji na temat transakcji celnych, przedsiębiorców lub długów powinna gwarantować, by wszystkie transakcje celne i przedsiębiorcy byli uwzględnieni w populacji poddawanej kontroli po odprawie celnej, niezależnie od miejsca fizycznego przywozu towarów, czy też miejsca, w którym ma siedzibę odnośny przedsiębiorca. Informacje otrzymane od innych państw członkowskich powinny być integralną częścią systemu zarządzania ryzykiem i uzupełniać krajowe populacje wykorzystywane do celów zarządzania ryzykiem. Brak takiej współpracy może prowadzić do zobowiązań finansowych w obszarze TOR. Na podstawie danych za 2014 r. można stwierdzić, że przypadki nadużyć finansowych i nieprawidłowości wykrywane są znacznie częściej po odprawie towarów. Należy pamiętać, że konieczne jest łączenie różnych strategii kontroli. Kontrole po odprawie celnej są jednak najbardziej skuteczną metodą wykrywania nieprawidłowości, zarówno pod względem liczby wykrytych przypadków, jak i ustalonych kwot. Kontrole w czasie odprawy towarów oraz kontrole przeprowadzane przez służby ds. zwalczania nadużyć finansowych mają kluczowe znaczenie dla wykrywania niektórych istniejących i nowych rodzajów nadużyć finansowych. Ponadto ważnym źródłem informacji są zawiadomienia w ramach systemu wzajemnej pomocy wystosowane w następstwie wspólnych operacji celnych (JCO) prowadzonych przez OLAF, które pomagają przy wykrywaniu nieprawidłowości w transakcjach dotyczących niektórych rodzajów towarów. Zalecenie 4 W celu zwalczania oszustw celnych zachęca się państwa członkowskie do informowania Komisji o środkach podjętych w celu wzmocnienia współpracy, tak aby wszystkie transakcje i wszystkie podmioty gospodarcze były uwzględnione w populacji poddawanej kontroli po odprawie celnej, niezależnie od tego, czy importer ma siedzibę w państwie członkowskim fizycznego przywozu. Biorąc pod uwagę malejącą liczbę kontroli celnej w czasie odprawy celnej, państwa członkowskie zachęca się do wymiany doświadczeń dotyczących przypadków, w których organy celne były szczególnie skuteczne w wykrywaniu nadużyć finansowych lub nieprawidłowości w czasie odprawy celnej. ZAŁĄCZNIK 1 – Nieprawidłowości zgłoszone jako nadużycia finansowe