PL    PL  KOMISJA WSPÓLNOT  EUROPEJSKICH 
Bruksela, dnia 14.10.2005 
COM(2005) 484 ko ńcowy 
  
ZIELONA KSI ĘGA 
Poprawa zdrowia psychicznego ludno ści 
Strategia zdrowia psychicznego dla Unii Europejskiej 
 
PL 2   PL SPIS TRE ŚCI 
1. Wprowadzenie.............................................................................................................. 3 
2. Zdrowie psychiczne – sprawa kluczowa dla obywateli, spo łeczeństwa 
oraz postępu ................................................................................................................. 4 
3. Sytuacja – z ły stan zdrowia psychicznego, rosn ące wyzwanie dla UE ....................... 4 
4. Opracowywanie rozwi ązań: Inicjatywy polityczne w sprawie zdrowia 
psychicznego................................................................................................................ 5 
4.1. Uprawnienia i dzia łania Wspólnoty Europejskiej  w dziedzinie zdrowia 
psychicznego................................................................................................................ 5 
4.2. Zdrowie psychiczne w Pa ństwach Cz łonkowskich...................................................... 7 
5. Potrzeba wspólnotowej strate gii zdrowia psychicznego.............................................. 7 
6. Szukanie rozwi ązań – możliwości działania................................................................ 8 
6.1. Dzia łanie na rzecz zdrowia psychicznego oraz zapobieganie...................................... 8 
6.1.1. Dzia łanie na rzecz zdrowia psychicznego ludzi........................................................... 9 
6.1.2. Zapobieganie z łemu stanowi zdrowia psychicznego ................................................. 10 
6.2.  Promowanie integracji spo łecznej ludzi chorych i niepe łnosprawnych psychicznie 
oraz ochrona ich podstawowych praw i godno ści...................................................... 12 
6.3. Poprawa informacji i stanu wiedzy na temat zdrowia psychicznego w Unii 
Europejskiej................................................................................................................ 13 
7. Proces konsultacji w sprawie rozwoju ws pólnotowej strategii zdrowia psychicznego
............................................................................................................................... ..... 14 
7.1. Budowanie dialogu z Pa ństwami Cz łonkowskimi na temat strategii zdrowia 
psychicznego.............................................................................................................. 14 
7.2. Stworzenie platformy UE dotycz ącej zdrowia psychicznego.................................... 14 
7.3. Po łączenie polityki i bada ń naukowych dotycz ących zdrowia psychicznego ........... 14 
8. Kolejne kroki.............................................................................................................. 1 5 
 
 
PL 3   PL ZIELONA KSI ĘGA 
Poprawa zdrowia psychicznego ludno ści 
Strategia zdrowia psychicznego dla Unii Europejskiej 
1. W PROWADZENIE  
Zdrowie psychiczne Europejczykó w jest jednym z warunków osi ągnięcia niektórych celów 
strategicznych polityki Unii Europejski ej, takich jak powrót Europy na drog ę do trwałego 
dobrobytu, podtrzymanie zaanga żowania Europy w zapewnienie solidarno ści i 
sprawiedliwo ści społecznej oraz wyra źna poprawa jako ści życia obywateli europejskich1.  
Jednak zdrowie psychiczne obywateli UE mo żna znacznie poprawi ć: 
• Zły stan zdrowia psychicznego dotyczy  jednego obywatela na czterech i mo że prowadzi ć 
do samobójstwa, które jest przyczyn ą zbyt wielu śmierci; 
• Zły stan zdrowia psychicznego jest powodem znacz ących strat i obci ążeń dla systemu 
gospodarczego, spo łecznego, edukacyjnego, jak równie ż karnego i systemu 
sprawiedliwo ści; 
• Napiętnowanie, dyskryminacja oraz brak poszanowania praw cz łowieka i godno ści ludzi 
chorych i niepe łnosprawnych psychicznie wci ąż są rzeczywisto ścią i kwestionuj ą wartości 
europejskie. 
Poprawa jest mo żliwa. Podj ęto już wiele inicjatyw. Potrze bny jest dalszy rozwój i 
wzmocnienie istniej ących już działań. Europejska konferencja ministerialna WHO na temat 
zdrowia psychicznego, która odby ła się w styczniu 2005 r., opracowa ła ramy kompleksowych 
działań oraz zwi ększyła polityczne zaanga żowanie w kwestie zdrowia psychicznego. 
Zaprosiła ona Komisj ę Europejsk ą, która wzi ęła udział w konferencji, do uczestniczenia we 
wprowadzaniu ram dzia łania w granicach swoich kompetencji, zgodnie z oczekiwaniami 
Rady i w porozumieniu z WHO. 
Pierwszą odpowiedzi ą na to zaproszenie jest Zielona Ksi ęga. Proponuje ona ustanowienie 
wspólnotowej strategii zdrowia psyc hicznego. Wniesie ona pozytywny wk ład poprzez: 
stworzenie ram dla wymiany i wspó łpracy pomi ędzy Państwami Cz łonkowskimi; pomoc w 
zwiększeniu spójno ści działań w sektorach zwi ązanych z polityk ą zdrowotn ą i innymi 
politykami w Pa ństwach Cz łonkowskich oraz na poziomie Wspólnoty; oraz umo żliwienie 
szerszym kr ęgom zainteresowanych stron zaanga żowania si ę w opracowywanie rozwi ązań.  
Celem tej Zielonej Ksi ęgi jest rozpocz ęcie debaty z instytucjami europejskimi, rz ądami, kadr ą 
medyczną, zainteresowanymi stronami z innych sektorów, spo łeczeństwem obywatelskim, w 
tym z organizacjami pacjentów oraz ze środowiskiem naukowym na temat znaczenia zdrowia 
psychicznego dla UE, potrzeby wspólnotowej  strategii oraz jej priorytetów.  
Zgodnie z przepisami art. 152 Traktatu WE, niektóre propozycje dzia łań w dziedzinie 
zdrowia publicznego w Zielonej Ksi ędze podlegaj ą kompetencjom Wspólnoty. Dalsze 
propozycje b ędą podlegać wyłącznym kompetencjom Pa ństw Członkowskich. W odniesieniu 
 
PL 4   PL do propozycji dzia łań w innych obszarach polityki b ędą miały zastosowanie odpowiednie 
podstawy prawne. 
Komisja zamierza opublikowa ć rezultaty procesu konsultacji oraz, je śli będzie to stosowne, 
swoją propozycj ę strategii zdrowia psychicznego dla UE do ko ńca 2006 r.  
2. Z DROWIE PSYCHICZNE – SPRAWA KLUCZOWA DLA OBYWATELI , SPOŁECZEŃSTWA 
ORAZ POST ĘPU 
Nie można mówić o zdrowiu nie bior ąc pod uwag ę zdrowia psychicznego. Dla obywateli  
zdrowie psychiczne jest kapita łem pozwalaj ącym na realizowanie ich intelektualnego i 
emocjonalnego potencja łu oraz znalezienie i odgrywanie swoich ról w życiu społecznym, w 
szkole i w pracy. W odniesieniu do społeczeństw, dobry stan zdrowia psychicznego obywateli 
pozytywnie wp ływa na ich dobrobyt, solidarno ść i sprawiedliwo ść społeczną. Natomiast z ły 
stan zdrowia psychicznego, zarówno dl a obywateli, jak i dla systemów spo łecznych, jest 
źródłem przeró żnych kosztów, strat i obci ążeń.  
Zdrowie psychiczne, z ły stan zdrowia psychicznego oraz czynniki warunkuj ące: 
WHO opisuje zdrowie psychiczne  jako: „stan dobrego sam opoczucia, w którym cz łowiek 
wykorzystuje swoje zdolno ści, może radzić sobie ze stresem w codziennym życiu, może 
wydajnie i owocnie pracowa ć oraz jest w stanie wnie ść wkład w życie danej wspólnoty”2.  
Zły stan zdrowia psychicznego  to problemy ze zdrowiem psychicznym i napi ęcie, osłabione 
funkcjonowanie po łączone z cierpieniem; pojawiaj ą się objawy i rozpoznawalne zaburzenia 
psychiczne, takie jak sc hizofrenia i depresja. 
Stan psychiczny ludzi jest zdeterminowany wieloma czynnikami  (załącznik 1), w tym 
biologicznymi (np. genetycznymi, p łciowymi), indywidualnymi (np. do świadczeniami 
osobistymi), rodzinnymi i spo łecznymi (np. wsparcie spo łeczne) oraz ekonomicznymi i 
środowiskowymi (np. status spo łeczny i warunki życia). 
3. S YTUACJA – ZŁY STAN ZDROWIA PSYCHICZNEGO , ROSNĄCE WYZWANIE DLA UE 
Wymiar zdrowotny 
Szacuje si ę, że ponad 27 % doros łych Europejczyków do świadcza przynajmniej jednego z 
przejawów z łego stanu zdrowia psychicznego w roku (patrz za łącznik 2)3. 
Do najbardziej znanych przejawów z łego stanu zdrowia psychicznego w UE nale żą 
zaburzenia nastroju i depresja. Szacuje si ę, że do 2020 r. depresja b ędzie najcz ęstszą 
przyczyną zachorowalno ści w krajach rozwini ętych4. 
Obecnie w Unii Europejskiej co roku oko ło 58 tysi ęcy obywateli umiera w wyniku 
popełnienia samobójstwa (za łącznik 3) – wi ęcej niż rocznie ginie w wypadkach drogowych, 
zabójstwach, czy z powodu HIV/AIDS5. 
Zdrowie psychiczne i fizyczne jest ściśle powiązane. Wniosek: uwzgl ędnienie zdrowia 
psychicznego w pr zepisach dotycz ących ogólnej opiek i szpitalnej mo że znacznie skróci ć 
okres hospitalizacji i w ten sposób uwolni ć środki finansowe. 
 
PL 5   PL Wpływ na dobrobyt, solidarno ść i sprawiedliwo ść społeczną 
Konsekwencje z łego stanu zdrowi a psychicznego s ą różnorodne:  
Zły stan zdrowia psychicznego kosztuje Uni ę Europejsk ą około 3 – 4 % PKB, g łównie na 
skutek utraty produktywno ści6; zaburzenia psychiczne s ą najczęstszą przyczyn ą 
wcześniejszego przej ścia na emerytur ę i pobierania świadczeń z tytułu niezdolno ści do 
pracy7; 
Zaburzenia zachowania i funkcjonowania w dzieci ństwie wiążą się z wydatkami na system 
socjalny, edukacyjny, jak równie ż karny i system sprawiedliwo ści (patrz za łącznik 4)8. 
Inne, trudne do przewid zenia koszty zale żą od tego, jak spo łeczeństwo traktuje osoby chore i 
niepełnosprawne psychicznie. Mimo poprawy w l eczeniu i pozytywnego rozwoju w zakresie 
opieki psychiatrycznej, ludzie chorzy i niepe łnosprawni psychicznie wci ąż spotykaj ą się z 
izolacją społeczną, napiętnowaniem, dyskryminacj ą i brakiem poszanowania ich 
podstawowych praw oraz godno ści. 
4. O PRACOWYWANIE ROZWI ĄZAŃ: INICJATYWY POLITYCZNE W SPRAWIE ZDROWIA 
PSYCHICZNEGO  
Ponieważ zły stan zdrowia psychicznego coraz cz ęściej postrzegany jest jako powa żny 
problem, decydenci polityczni, kadra medyczna or az inne zainteresowane  strony postanowili 
szukać rozwiązań; ostatnio spotkali si ę w tej sprawie w styczniu 2005 r. na europejskiej 
konferencji ministerialnej WHO na temat zdrowia psychicznego9. 
Postanowiono, że najważniejszym priorytetem jest zapewni enie skutecznej, wysokiej jako ści 
opieki i us ług leczniczych, dost ępnych dla chorych psychicznie10. 
Jednak mimo, że działania medyczne odgrywaj ą kluczow ą rolę w rozwi ązywaniu tych 
problemów, same nie s ą one w stanie zmieni ć czynników spo łecznych. Zatem zgodnie ze 
strategią WHO, potrzebne jest kompleksowe podej ście obejmuj ące zapewnienie 
potrzebuj ącym leczenia i opieki, a tak że działania na rzecz ca łej ludności, których celem 
byłoby promowanie zdrowia psychicznego, za pobieganie chorobom psychicznym oraz 
rozwiązywanie problemów zwi ązanych z napi ętnowaniem i brakiem poszanowania praw 
człowieka. Takie podej ście powinno obejmowa ć wiele podmiotów, w tym sektory polityki 
zdrowotnej i inne sektory oraz zainte resowane strony, których decyzje maj ą wpływ na 
zdrowie psychiczne ludno ści. Znacz ącą rolę w procesie szukania rozwi ązań powinny 
odgrywać organizacje pacjentów oraz spo łeczeństwo obywatelskie. 
4.1. Uprawnienia i dzia łania Wspólnoty Europejskiej w dziedzinie zdrowia 
psychicznego 
Uprawnienia do dzia łania na poziomie Wspólnoty w dz iedzinie zdrowia psychicznego 
określone są w art. 152 Traktatu WE. Stanowi on, że „przy okre ślaniu i urzeczywistnianiu 
wszystkich polityk i dzia łań Wspólnoty zapewnia si ę wysoki poziom ochrony zdrowia 
ludzkiego”11. Działania Wspólnoty uzupe łniają polityki krajowe maj ące na celu popraw ę 
zdrowia, zapobieganie chorobom i dolegliwo ściom, informowanie o chorobach i edukacj ę 
zdrowotn ą, jak równie ż zmniejszanie strat spowodowanych narkotykami; wspieraj ą również 
współpracę pomiędzy Państwami Cz łonkowskimi w tych dziedzinach. Wy łącznie Państwa 
 
PL 6   PL Członkowskie odpowiadaj ą za organizacj ę usług i opieki zdrowotnej. W odniesieniu do 
innych polityk wspólnotowych maj ą zastosowanie odpowiednie podstawy prawne. 
W oparciu o te kompetencje zdrowie psyc hiczne ma dla Wspól noty Europejskiej du że 
znaczenie z nast ępujących powodów: 
• dobry stan zdrowia psychicznego ludno ści może przyczyni ć się do osiągnięcia niektórych 
strategicznych celów UE; 
• zadaniem Wspólnoty jest pobudzanie i wspieranie wspó łpracy pomi ędzy Państwami 
Członkowskimi oraz zajmowanie si ę istniejącymi pomi ędzy nimi ró żnicami; a tak że 
• Wspólnota ma obowi ązek przyczyniania si ę do wysokiego poziomu ochrony zdrowia 
ludzkiego w ramach jej polityk i dzia łań. 
W ostatnich latach rozwini ęto kilka szczególnych inicjatyw w ró żnych obszarach polityk 
Wspólnoty: 
– Wspólnotowa polityka zdrowotna  zajmuje si ę zdrowiem psychicznym od 1997 r. 
opracowuj ąc szczególne projekty i inicjatywy polityczne12 (załącznik 5). Europejski 
program zdrowia publicznego 2003-200813 zapewnia podstawy prawne do dzia łania. Inne 
priorytety dotycz ą narkomanii oraz szkód wyrz ądzonych przez alkohol. 
– Inicjatywy podj ęte w ramach wspólnotowej polityki spo łecznej i zatrudnienia  miały na 
celu wyeliminowanie dyskryminacji ludzi chorych psychicznie, spo łecznej izolacji ludzi 
psychicznie niepe łnosprawnych oraz zapobieganie stre sowi w miejscu pracy; obejmowa ły 
one: 
– przyjęcie dyrektywy 2000/78/ WE, która zabrania mi ędzy innymi dyskryminacji 
osób niepe łnosprawnych w obszarze zatrudnienia14; 
– działania w ramach Europejskiego Roku Osób Niepe łnosprawnych 2003; oraz 
– przyjęcie w 2004 r. europejskiej umowy ramowej zawartej pomi ędzy partnerami 
społecznymi w sprawie stresu zwi ązanego z prac ą. 
– Wspólnotowe ramowe programy w dziedzinie bada ń naukowych  stanowiły i w dalszym 
ciągu stanowi ą istotne źródło finansowania europejskich bada ń w zakresie zdrowia 
psychicznego15. Za przyk ład niech pos łuży projekt „MHEDEA-2000”, który dotyczy ł 
europejskiej oceny upo śledzenia psychicznego16. 
– Polityka spo łeczeństwa informacyjnego i mediów wsparła rozwój  narzędzi opartych  na 
technologiach teleinformacyjnych (ICT), maj ących zastosowanie w zapobieganiu, 
diagnozowaniu i opiece17.  
– Polityka regionalna  wspiera inwestycje infrastruktur alne w sektorze zdrowia, które s ą 
korzystne dla strukturalne go dostosowania regionów. 
– Polityka edukacyjna  uwzględnia zdrowie psychiczne w swoich dzia łaniach (np. w 
zakresie najwa żniejszych umiej ętności w społeczeństwie wiedzy) oraz poprzez projekty. 
 
PL 7   PL – Będący częścią polityki wolno ści, sprawiedliwo ści i bezpiecze ństwa  program DAPHNE 
II zwalcza przemoc wobec dzieci, m łodzieży i kobiet18, poniewa ż może być ona 
przyczyną problemów ze zdrowiem psychicznym. 
Jednak na poziomie Wspólnoty nie istnieje jeszcze szeroko zakrojona strategia zdrowia 
psychicznego, która po łączyłaby wszystkie te dzia łania. Taka strategia zwi ększyłaby spójno ść 
i skuteczno ść aktualnych i przysz łych inicjatyw. 
4.2. Zdrowie psychiczne w Pa ństwach Cz łonkowskich 
Pomiędzy Państwami Cz łonkowskimi ( a także w Państwach Cz łonkowskich ) występują 
znaczące różnice. Jednym z przyk ładów jest wska źnik samobójstw, który wynosi od 3,6 na 
100 000 mieszka ńców w Grecji do 44 na 100 000 mieszka ńców na Litwie, tj. najwi ęcej na 
świecie19. Również część budżetu zdrowotnego przeznaczona na zdrowie psychiczne ró żni się 
bardzo w zale żności od Państwa Członkowskiego (patrz za łącznik 6).  
W sprawozdaniu z 2004 r. zatytu łowanym „Stan zdrowia psychicznego w Unii 
Europejskiej”20 podano, że status osoby chorej psychicznie nie jest jednolity we wszystkich 
Państwach Cz łonkowskich, odzwierciedla on raczej ró żnice pomi ędzy krajami, ich 
sytuacjami, tradycjami i kulturami.  
Opracowania z ró żnych krajów zebrane w 2005 r. w publikacji „Wspieranie zdrowia 
psychicznego i zapobieganie zaburzeniom psychicznym w Pa ństwach Cz łonkowskich Unii 
Europejskiej: przegl ąd (ang.: „Mental health promotion and mental disorder prevention 
across European Union Member States: an overview” )21, przedstawiaj ą problemy, polityki i 
struktury w ka żdym Państwie Członkowskim. 
Mając na uwadze zró żnicowanie pomi ędzy Państwami Cz łonkowskimi nie mo żna wyciągnąć 
prostych wniosków, ani zaproponowa ć jednakowych rozwi ązań. Istnieje jednak mo żliwość 
wymiany i wspó łpracy pomi ędzy Państwami Cz łonkowskimi, a tak że możliwość uczenia si ę 
od siebie nawzajem. 
Liczba dokumentów przyj ętych przez Rad ę Ministrów pocz ąwszy od 1999 r.22 świadczy o 
woli Państw Członkowskich do wspó łpracy w dziedzinie zdrowi a psychicznego na poziomie 
Wspólnoty. Konkluzje Rady przyj ęte w czerwcu 2005 r. podkre śliły tę wolę wzywając 
Państwa Członkowskie do zwrócenia nale żytej uwagi na wdra żanie wyników europejskiej 
konferencji ministerialnej WHO na temat zdrowia psychicznego. Komisja zosta ła zaproszona 
do udzielenia wsparcia przy wdra żaniu tych wyników, zgodni e z jej kompetencjami. 
5. P OTRZEBA WSPÓLNOTOWEJ STRATEGII ZDROWIA PSYCHICZNEGO  
Ustanowienie wspólnotowej strategii zd rowia psychicznego wniesie pozytywny wk ład 
poprzez: 
(1) stworzenie ram dla wymiany i wspó łpracy pomi ędzy Państwami Cz łonkowskimi; 
(2) pomoc w zwi ększeniu spójno ści działań w różnych sektorach polityki; 
(3) utworzenie p łaszczyzny porozumienia pozwalaj ącej zjednoczy ć zainteresowane 
strony, w tym organizacje pacjentów i spo łeczeństwo obywatelskiego w celu 
opracowywania rozwi ązań. 
 
PL 8   PL Konsultacja powinna pomóc w okre śleniu, w jaki sposób ws pólnotowe polityki oraz 
instrumenty finansowe, na przyk ład ramowe programy w dziedzinie bada ń naukowych, 
wpływają na popraw ę zdrowia psychicznego ludno ści. Zachęca się Państwa Członkowskie do 
dokonania oceny, wraz z regionami oraz Komisj ą, w jaki sposób mo żna lepiej wykorzysta ć 
fundusze strukturalne w celu poprawienia d ługoterminowego dost ępu do opieki i 
infrastruktury zdrowotnej w zakresie zdrowia psychicznego. Horyzontalny wk ład Komisji 
mógłby polega ć na zebraniu informacji i wiedzy na te mat statusu osoby chorej psychicznie w 
UE, czynników zdrowia psychicznego oraz mo żliwości radzenia sobie ze z łym stanem 
zdrowia psychicznego. 
W celu opracowania strategii, nale ży wykorzysta ć strategię WHO dla Regionu Europejskiego, 
rezultaty dzia łań podjętych w ramach programów UE, jak równie ż dane dost ępne w 
Państwach Cz łonkowskich. 
Komisja proponuje, aby strategia UE skupi ła się na następujących aspektach: 
(1) wspieranie zdrowia psychicznego wszystkich ludzi; 
(2) zapobieganie z łemu stanowi zdrowia psychicznego; 
(3) poprawa jako ści życia ludzi chorych i niepe łnosprawnych psychicznie poprzez 
integrację społeczną oraz ochron ę ich praw i godno ści; a także 
(4) opracowanie dla UE systemu informacji, bada ń i wiedzy na temat zdrowia 
psychicznego. 
6. S ZUKANIE ROZWI ĄZAŃ – MOŻLIWOŚCI DZIA ŁANIA  
Konieczne jest prze łożenie istniej ących zobowi ązań politycznych na dzia łania. Projekty 
zrealizowane w ramach wspólnotowych programów na rzecz ochrony zdrowia publicznego pokazały, że działanie w tym zakresie jest mo żliwe, może być skuteczne i op łacalne. Inne 
projekty przyczyni ły się do zwiększenia stanu wiedzy oraz informacji na temat zdrowia 
psychicznego w UE. 
Sieć „Realizacja dzia łań promujących zdrowie psychiczne” ( ang.: „Implementing Mental 
Health Promotion Action (IMPHA)”23 rozwinęła internetow ą bazę danych opisuj ącą istniejące 
programy, dokona ła przeglądu informacji dotycz ących zapobiegania i wspierania oraz 
przedstawi ła plan dzia łania zatytu łowany „Promowanie zdrowia psychicznego i zapobieganie 
zaburzeniom psychicznym ( ang.: „Mental health promo tion and Mental Disorder 
Prevention ). Polityka dla Europy”24. 
6.1. Dzia łanie na rzecz zdrowia psychicznego oraz zapobieganie 
W działaniach na rzecz zdrowia ps ychicznego oraz zapobieganiu z łemu stanowi zdrowia 
psychicznego uwzgl ędnia się czynniki indywidualne, rodzinne, wspólnotowe i spo łeczne 
mające wpływ na zdrowie psychiczne poprzez wzmocnienie czynników ochronnych (np. 
odporności) oraz zmniejszan ie czynników ryzyka25 (załącznik 7). Najwa żniejszymi miejscami 
działania są szkoły i miejsca pracy, gdzie ludzie sp ędzają dużo czasu. 
 
PL 9   PL 6.1.1. Dzia łanie na rzecz zdrowia psychicznego ludzi 
Budowanie zdrowia psychicznego dzieci najm łodszych, starszych i nastolatków 
Ponieważ zdrowie psychiczne w du żym stopniu determinowane je st w pierwszych latach 
życia, dzia łanie na rzecz zdrowia psychicznego dz ieci i nastolatków stanowi inwestycj ę w 
przyszłość. Nabycie umiej ętności wychowywania dzieci mo że przyczyni ć się do poprawy 
rozwoju dziecka. Holistyczne podej ście do nauczania mo że zwiększyć umiejętności 
funkcjonowania w spo łeczeństwie, poprawi ć odporność oraz zredukowa ć nękanie, niepokój i 
objawy depresji. 
Niektóre dzia łania zako ńczone sukcesem przeprowadzone w kontek ście projektów 
wspólnotowych26:  
Niemowlęta i dzieci:  leczenie depresji poporodowej u matek; poprawa umiej ętności 
wychowywania dzieci ; wizyty domowe piel ęgniarek maj ące na celu wsparcie przysz łych i 
świeżych rodziców; interwencje piel ęgniarek w szko łach. 
Nastolatki i m łodzież: sprzyjaj ące środowisko szkolne i wzory post ępowania; zbiory 
informacji na temat zdrowia psychicznego dla uczniów, rodziców i nauczycieli.  
Działanie na rzecz zdrowia psychicznego ludzi aktywnych zawodowo 
O ile dobry stan zdrowia ps ychicznego pozwala na zwi ększenie zdolno ści produkcyjnej i 
efektywno ści, niekorzystne wa runki pracy, w tym n ękanie przez kolegów, prowadz ą do 
osłabienia zdrowia psychicznego, zwolnie ń chorobowych i zwi ększenia kosztów. Oko ło 28 % 
pracowników w Europie potwierdza nara żenie na stres w pracy27. Działania interwencyjne 
mające na celu popraw ę indywidualnych zdolno ści produkcyjnych oraz zmniejszenie 
czynników stresu w środowisku pracy wp ływają na popraw ę zdrowia i rozwoju 
ekonomicznego. 
Niektóre dzia łania zako ńczone sukcesem przeprowadzone w kontek ście projektów 
wspólnotowych28: 
„Demokratyczne” miejsce pracy oraz kultura zarz ądzania; rozpoznawanie z łego stanu 
zdrowia psychicznego u pracowników; organiza cja pracy zgodna z potr zebami pracowników 
(np. elastyczny czas pracy).  
Działanie na rzecz zdrowia psychicznego ludzi starszych 
Starzejąca się ludność UE oraz zwi ązane ze starzeniem si ę pogorszenie zdrowia 
psychicznego, wymagaj ą skutecznego dzia łania. Starszy wiek dostarcza licznych czynników 
stresu, które mog ą pogorszy ć zły stan zdrowia psychicznego, takich jak zmniejszenie 
zdolności funkcjonowania oraz izolacja spo łeczna. Depresja u osób starszych oraz zwi ązane z 
wiekiem objawy neuropsychiczn e, takie jak demencja, b ędą wpływać na zwiększenie 
problemu zaburze ń psychicznych. Wspieraj ące działania interwencyjne okaza ły się mieć 
pozytywny wp ływ na popraw ę dobrego samopoczucia psyc hicznego ludzi starszych. 
 
PL 10   PL Niektóre dzia łania zako ńczone sukcesem przeprowadzone w kontek ście projektów 
wspólnotowych29: 
Sieci wsparcia spo łecznego; zach ęcanie do aktywno ści fizycznej i uczestnictwa w dzia łaniach 
wspólnotowych oraz praca w charakterze ochotnika.  
Pomoc wra żliwym grupom w spo łeczeństwie  
Niski status spo łeczny i ekonomiczny wp ływa na zwi ększenie podatno ści na zaburzenia 
psychiczne. Utrata pracy oraz brak zatrudnienia mog ą obniżyć poczucie w łasnej warto ści 
doprowadzaj ąc do depresji. Zwi ększone ryzyko pogorszenia zd rowia psychicznego dotyczy 
zwłaszcza emigrantów oraz innych marginalnych grup spo łecznych. Pomoc bezrobotnym w 
aktywizacji zawodowej mo że okazać się opłacalna. Wsparcie ludzi bezradnych mo że 
poprawić ich zdrowie psychiczne, wzmocni ć integracj ę społeczną oraz rozwi ązać problemy 
społeczne i ekonomiczne. 
Niektóre dzia łania zako ńczone sukcesem przeprowadzone w kontek ście projektów 
wspólnotowych30:  
Doradztwo dla grup ryzyka; Wspieranie aktywi zacji zawodowej; Praca wspomagana dla ludzi 
chorych i niepe łnosprawnych psychicznie. 
Możliwe inicjatywy wspólnotowe: 
Sugestie przedstawione w procesie konsultacji dotycz ące tej Zielonej Ksi ęgi mogłyby 
zostać uwzględnione we wniosku Komisji dotycz ącym zalecenia Rady w sprawie dzia łania 
na rzecz zdrowia psychicznego31. 
 
6.1.2. Zapobieganie z łemu stanowi zdrowia psychicznego 
Zapobieganie depresji 
Depresja stanowi jeden z najpowa żniejszych problemów zdrowotnych w UE. 
W sprawozdaniu ekspertó w Komisji z 2004 r. zatytu łowanym „Dzia łania przeciwko depresji” 
(ang.: Actions Against Depression)  zawarto analiz ę depresji i je j konsekwencji dla zdrowia 
ludzi, jak równie ż dla systemu spo łecznego i ekonomicznego oraz przedstawiono mo żliwości 
działania32. 
Na zmniejszenie objawów depresji mo że wpłynąć zastosowanie nast ępujących środków: 
odpowiednie podej ście do nauczania, w tym nauka rad zenia sobie w trudnych sytuacjach, 
zapobieganie zachowaniom brutalnym, podej ście w miejscu pracy maj ące na celu 
zmniejszenie stresu, a tak że aktywno ść fizyczna ludzi starszych. Zwi ększanie świadomości 
ludzi na temat depresji mo że zachęcić do szukania pomocy oraz zmniejszy ć napiętnowanie i 
dyskryminacj ę. 
 
PL 11   PL Niektóre zako ńczone sukcesem dzia łania:  
kognitywne dzia łania behawioralne; wsparcie psychologi czne dla osób bezr adnych; szkolenia 
dla kadry medycznej w zakresie zapobiegania , rozpoznawania i leczenia depresji. 
Zmniejszenie zaburze ń związanych ze spo żywaniem substancji szkodliwych 
Alkohol, narkotyki oraz inne substancje psychoaktywne cz ęsto stanowi ą czynnik ryzyka dla 
wystąpienia problemów ze zdrowiem psychicznym lub ich konsekwencj ę. Narkotyki i alkohol 
stanowią priorytety polityki zdrowo tnej na poziomie Wspólnoty: 
- Narkotyki 
W 2004 r. Rada przyj ęła Europejsk ą strategię zwalczania narkotyków 2005-2012 ( ang: EU 
Drug Strategy )33. W 2005 r. Rada przyj ęła Antynarkotykowy plan dzia łania na lata 2005-
2008 ( ang.: Drugs Action Plan )34. Do ko ńca 2006 r. Komisja planuje przedstawi ć 
sprawozdanie z wprowadzania w Pa ństwach Cz łonkowskich zalecenia Rady35.  
- Alkohol 
W 2001 r. Rada przyj ęła zalecenie dotycz ące spożywania alkoholu przez m łodzież. Aktualnie 
Komisja dokonuje oceny wprowadzania zale cenia oraz przygotowuje kompleksow ą strategię 
wspólnotow ą w celu zmniejszenia sz kód powodowanych przez alkohol.  
Zapobieganie samobójstwom 
W Państwach Cz łonkowskich opracowuje si ę strategie zapobiegania samobójstwom.  
Uzasadnione s ą następujące elementy strategii zapobiegania samobójstwom: ograniczenie 
dostępu do poznania sposobów pope łniania samobójstwa, szkolenia z zakresu udzielania 
pomocy, a tak że współpracy pomi ędzy udzielaj ącymi pomocy natychmiast po próbie 
popełnienia samobójstwa oraz udzielaj ącymi późniejszej pomocy.  
Działania zako ńczone sukcesem: 
Celem Europejskiego sojuszu przeciwko depresji (EAAD) ( ang.: European Alliance against 
Depression ) jest zmniejszenie zachowa ń depresyjnych i samobójczych poprzez stworzenie 
regionalnych sieci informacyjnych pomi ędzy sektorem zdrowia, pacjentami i ich rodzinami, 
osobami udzielaj ącymi pomocy oraz ogó łem społeczeństwa. Projekt pilota żowy wykaza ł 
spadek o 25 % liczby samobójstw i prób samobójczych, szczególnie w śród młodzieży36. 
Możliwe inicjatywy wspólnotowe: 
Sugestie przedstawione w procesie konsultacji dotycz ące tej Zielonej Ksi ęgi mogłyby 
zostać uwzględnione we wniosku Komisji dotycz ącym zalecenia Rady w sprawie 
zmniejszenia zachowa ń depresyjnych i samobójczych . 
 
PL 12   PL 6.2.  Promowanie integracji spo łecznej ludzi chorych i niepe łnosprawnych 
psychicznie oraz ochrona ich podstawowych praw i godno ści 
Ludzie chorzy i niepe łnosprawni psychicznie cz ęsto spotykaj ą się ze strachem i 
uprzedzeniami ze strony i nnych ludzi, reakcjach cz ęsto opartych na b łędnych przekonaniach 
na temat chorób psychicznych. Napi ętnowanie zwi ększa cierpienia osobiste, izolacj ę 
społeczną oraz mo że stwarza ć problemy mieszkaniowe i utrudnia ć dostęp do zatrudnienia. 
Może również zniechęcać ludzi do szukania pomocy z obawy  przed odrzuceniem. Artyku ł 13 
Traktatu WE stanowi podstaw ę prawną do działań na poziomie Wspólnoty maj ących na celu 
zwalczanie dyskryminacji mi ędzy innymi ze wzgl ędu na upo śledzenie. Konieczna jest 
również zmiana postawy opinii pu blicznej, partnerów spo łecznych, w ładz publicznych i 
rządów. Zwi ększanie świadomości opinii publicznej na temat z łego stanu zdrowia 
psychicznego oraz mo żliwości leczenia, wsparcie integracji ludzi chorych i 
niepełnosprawnych psychicznie w życiu zawodowym mo że przyczyni ć się do zwiększenia 
stopnia akceptacji i zrozumienia w spo łeczeństwie. 
Zmiana modelu 
Na zwiększenie akceptacji spo łecznej mo że wpłynąć deinstytucjonalizacja opieki 
psychiatrycznej oraz wprowadzenie odpowiednich us ług, dostępnych w ramach podstawowej 
pomocy, w o środkach lokalnych i szpitalach ogólnyc h, dostosowanych do potrzeb pacjenta i 
jego rodziny. Du że szpitale psychiatryczne i zak łady mogą zwiększać napiętnowanie. W 
ramach reformy us ług psychiatrycznych wiele krajów  odchodzi od leczenia zdrowia 
psychicznego w wielkich o środkach leczniczych (w niektórych nowych Pa ństwach 
Członkowskich takie o środki stanowi ą dużą część infrastruktury świadczącej usługi w 
zakresie zdrowia psychicznego) na rzecz us ług zorganizowanych w danej spo łeczności. Idzie 
to w parze ze szkoleniem pacjentów, ich rodzin oraz personelu w zakresie strategii aktywnego uczestnictwa i brania na siebie odpowiedzialno ści
37. 
Studium Komisji zatytu łowane „Istniej ący w społeczeństwie” ( ang.: „Included in Society” )38 
potwierdzi ło, że zastąpienie ośrodków psychiatrycznych us ługami o charakterze lokalnym 
daje możliwość lepszego życia dla ludzi niepe łnosprawnych. Nowe studium zbada sytuacj ę i 
określi, w jaki sposób mo żna lepiej wykorzysta ć środki finansowe, aby sprosta ć potrzebom 
ludzi niepe łnosprawnych, oraz przedstawi dane liczbowe dotycz ące kosztów 
deinstytucjonalizacji39. 
Działania innych organizacji mi ędzynarodowych : 
W sieci WHO  „ Szpitale  Promujące Zdrowie ” ( ang.: „Health 
Promoting Hospitals” ) grupa zadaniowa ds. us ług psychiatrycznych promuj ących zdrowie 
(ang.:  Task Force on Health Promoting Psychiatric Services )40 przedstawi ła wzory dobrych 
praktyk promowania zdrowia ps ychicznego w psychiatrii.  
W 2006 r. Rada Europy  zainicjuje stworzenie „europejskiego narz ędzia odniesienia do praw 
etycznych i praw cz łowieka w dziedzinie zdrowia psychicznego” ( ang.: „European reference 
tool for ethics and human ri ghts in mental health” ). 
Niektórzy pacjenci dobrowolnie poddaj ą się hospitalizacji ps ychiatrycznej. Przymusowe  
umieszczanie pacjentów w o środkach psychiatrycznych oraz przymusowe leczenie silnie 
narusza ich prawa. Metod ę tę można stosowa ć wyłacznie jako ostatni ą możliwość, w 
przypadku gdy zawiod ły mniej surowe metody dzia łania. 
 
PL 13   PL Projekt zatytu łowany „Przymusowe umieszczanie w o środkach psychiatrycznych i 
przymusowe leczenie osób chorych psychiczn ie – regulacje prawne i praktyka w Pa ństwach 
Członkowskich UE” ( ang.: „Compulsory Admission and Invo luntary Treatment of Mentally 
Ill Patients – Legislation and Pr actice in EU-Member States” )41 pokazał, że regulacje prawne 
bardzo ró żniły się w zależności od kraju Unii Europejskiej. Tradycje kulturalne, postawy, 
struktury oraz jako ść systemów opieki w zakresie zdrowia psychicznego równie ż wpływają 
na rzeczywiste dzia łania. Powszechno ść stosowania przymusowego leczenia równie ż jest 
różna w zale żności od Państwa Członkowskiego. 
Problemy zwi ązane ze zdrowiem psychicznym oraz problemy dotykaj ące godności człowieka 
istnieją również w innych o środkach opieku ńczych, takich jak domy spokojnej staro ści, domy 
dziecka, czy wi ęzienia. 
Możliwe inicjatywy na poziomie Wspólnoty: 
- Sugestie przedstawione w procesie konsultacyjnym mog łyby okre ślić dobre praktyki 
promowania integracji spo łecznej oraz ochrony praw ludzi chorych i 
niepełnosprawnych psychicznie.   
- Sytuacja ludzi chorych i niepe łnosprawnych psychiczni e oraz sytuacja w o środkach 
psychiatrycznych mog łyby zosta ć uwzględnione w dzia łaniach Europejskiej Agencji Praw 
Podstawowych , która zacznie funkcjonowa ć 1 stycznia 2007 r.42 
6.3. Poprawa informacji i stanu wiedzy na temat zdrowia psychicznego w Unii 
Europejskiej 
Istniejące systemy monitorowania zdrowia nie obejmuj ą w wystarczaj ącym stopniu zdrowia 
psychicznego. Zharmonizowanie istniej ących, krajowych i mi ędzynarodowych, wska źników 
dotyczących zdrowia psychicznego oraz upo śledzenia psychicznego u ludzi, w celu zebrania 
danych z wszystkich kr ajów UE, wymaga podj ęcia znacznego wysi łku. Dodatkowe dane 
wymagane s ą w odniesieniu do determinantów spo łecznych, demograficznych i 
ekonomicznych zdrowia psychicznego, jak równie ż infrastruktury, dzia łań i środków 
przeznaczonych na promowanie i zapobieganie. 
Należy określić w jaki sposób mo żliwe jest wykorzystanie dost ępnych instrumentów 
wspólnotowych, takich jak siódmy pr ogram ramowy w dziedzinie bada ń naukowych43 w celu 
zwiększenia mo żliwości badawczych oraz wspierania bada ń naukowych w zakresie zdrowia 
psychicznego w UE. Natomiast wi ększa wiedza na temat znaczenia zdrowia psychicznego i 
konsekwencji z łego stanu zdrowia psychicznego na zdrowie, jako ść życia, interes spo łeczny i 
ekonomiczny, integracj ę społeczną oraz prawa podstawowe i us ługi w zakresie zdrowia 
psychicznego (np. s łuszność, dostęp) pozwoli łyby na popraw ę obecnych praktyk. 
Możliwa inicjatywa na poziomie Wspólnoty: 
Możliwe wydaje si ę stworzenie mo żliwości kontaktu  pomiędzy środowiskiem politycznym 
a środowiskiem naukowym , który po łączyłby władze wspólnotowe i krajowe, środowiska 
naukowe i zainteresowane strony. Jego rol ą byłoby wydawanie opinii na temat wska źników 
zdrowia psychicznego w UE, monitorowanie zdro wia psychicznego oraz na temat priorytetów 
działań badawczych na poziomie Wspólnoty. 
 
PL 14   PL 7. P ROCES KONSULTACJI W SPRAWIE ROZWOJU WSPÓLNOTOWEJ STRATEGII 
ZDROWIA PSYCHICZNEGO  
Z uwagi na ogromne znaczen ie zdrowia psychicznego w łaściwym jest opracowanie 
wspólnotowej strategii zdrowia psychicznego opartej na szeroko zakrojonym i procesie 
konsultacji.  
Przewiduje si ę następujące działania: 
7.1. Budowanie dialogu z Pa ństwami Cz łonkowskimi na temat strategii zdrowia 
psychicznego 
Dialog ten pozwoli Pa ństwom Cz łonkowskim na wymian ę myśli i wspó łpracę. Jednym z 
celów jest okre ślenie priorytetów i elementów planu dzia łania w zakresie zdrowia 
psychicznego, prowadz ących do przygotowania serii dzia łań podstawowych w sektorach 
związanych ze zdrowiem i innych sektorach wraz z okre ślonymi celami, punktami 
odniesienia, harmonogramami dzia łań oraz mechanizmem pozwalaj ącym na monitorowanie 
ich wdra żania. Plan dzia łań WHO na rzecz zdrowia psychicznego w Europie móg łby 
posłużyć za wzór wraz z planem dzia łania „Promowanie zdrowia psychicznego oraz 
zapobieganie zaburzeniom psychicznym:  polityka dla Europy” ( ang.: „Mental Health Pr omotion and Mental Disorder Prevention: A 
Policy for Europe” ), opracowanym w ramach wspólnotowego programu w dziedzinie 
zdrowia publicznego
44. 
Dialog powinien si ę również dotyczyć użyteczności dwóch zaproponowanych zalece ń Rady 
dotyczących a) promowania zdrowia psychicznego i b) zmniejszenia zachowa ń depresyjnych 
i samobójczych. 
7.2. Stworzenie platformy UE dotycz ącej zdrowia psychicznego 
Platforma UE dotycz ąca zdrowia psychicznego powinna wspiera ć współpracę i konsensus w 
dziedzinie zdrowia psychicznego poprzez zaanga żowanie w dzia łania różne podmioty, takie 
jak decydenci polityczni, eksperci, za interesowane strony z sektora zwi ązanego ze zdrowiem 
lub z innych sektorów oraz przedstawiciele spo łeczeństwa obywatelskiego. Platforma 
powinna dokona ć analizy g łównych aspektów zdrowi a psychicznego, okre ślić praktyki oparte 
na dowodach naukowych, opracowa ć zalecenia dotycz ące środków dzia łania, równie ż na 
poziomie Wspólnoty, a tak że określić dobre praktyki w celu ws pierania integracji spo łecznej 
ludzi chorych i niepe łnosprawnych psychicznie oraz w cel u ochrony ich podstawowych praw 
i godności. Wszystkie te  aspekty mog ą zostać uwzględnione w dialogu z Pa ństwami 
Członkowskimi. 
7.3. Po łączenie polityki i bada ń naukowych dotycz ących zdrowia psychicznego 
Trzecie dzia łanie powinno polega ć na zaanga żowaniu odpowiednich zainteresowanych stron 
do pobudzania dialogu wokó ł opracowania systemu wska źników, który obejmowa łby 
informacje dotycz ące zdrowia psychicznego i jego determinantów, ocen ę wpływu i praktyki 
oparte na dowodach naukowych. Jego celem b ędzie znalezienie najskuteczniejszych 
sposobów okre ślania priorytetów badawczych oraz zapewnienia ściślejszego powi ązania 
pomiędzy systemami danych, wiedz ą badawcz ą i formułowaniem polityk. Powsta łe zalecenia 
mogłyby zosta ć zawarte w planie dzia łań. 
 
PL 15   PL 8. K OLEJNE KROKI  
Istnieje szerokie porozumienie mówi ące, że ludzki, spo łeczny i ekonomiczny wymiar zdrowia 
psychicznego wymaga szerszego uznania przez decydentów politycznych oraz wi ększej 
świadomości społecznej. Istotne inicjatywy podejmuje si ę na poziomie Pa ństw 
Członkowskich, UE oraz WHO. 
Komisja zaprasza wszystkich zainteresowanych obyw ateli, strony, organiza cje oraz instytucje 
Unii Europejskiej do uczestnictwa w opracowywaniu mo żliwej wspólnotowej strategii oraz 
planu dzia łania w sprawie zdrowia psychicznego przez opracowanie uwag na temat tej 
Zielonej Ksi ęgi. 
Komisję szczególnie interesuj ą opinie w nast ępujących kwestiach: 
(1) Jakie znaczenie ma zdrowie psychiczne ludno ści dla celów strategicznych UE 
opisanych w pkt 1? 
(2) Na ile przydatne by łoby opracowanie wspólnotowej kompleksowej strategii zdrowia 
psychicznego oraz czy prioryte ty przedstawione w pkt 5. s ą właściwe? 
(3) Czy inicjatywy zaproponowane w pkt 6 i 7 s ą odpowiednie, aby wesprze ć koordynacj ę 
pomiędzy Państwami Cz łonkowskimi, uwzgl ędnić zdrowie psychiczne w politykach 
związanych ze zdrowiem lub innych politykach oraz w dzia łaniach podj ętych przez 
zainteresowane strony i aby zwi ększyć związek pomi ędzy badaniami naukowymi i 
działaniami w zakresie zdrowia psychicznego? 
Uwagi odnosz ące się do tego procesu konsultacji nale ży przesyłać do Komisji do dnia 31 
maja 2006 r.  drogą elektroniczn ą na adres: mental-health@cec.eu.int lub poczt ą na 
następujący adres: 
European Commission Directorate-general for Hea lth and Consumer Protection 
Unit C/2 “Health Information” 
L-2920 Luxembourg 
Zielona Ksi ęga oraz otrzymane uwagi zostan ą opublikowane na stronie internetowej 
Komisji
45, chyba że wyraźnie zostanie sformu łowany sprzeciw w tej sprawie. Pod koniec 
2006 r. Komisja planuje przedstawi ć analizę otrzymanych odpowiedzi oraz, je śli będzie to 
stosowne, w łasne propozycje i/lub inicjatywy dotycz ące strategii zdrowia psychicznego dla 
Unii Europejskiej. 
 
PL 16   PL ZAŁĄCZNIK 1  
The functional model of mental health  
antecedent
soutcomes
present social contextprecipitating
factors
ME NTAL  HE AL TH
Individual resources
PRESEN T  SO CIAL 
CONTEX T
e.g. social support•PRECIPITATIN G
e.g. life events •PREDISPOSIN G 
FACTORS
- genetic factors
- fa ctors  rela ted to 
pregnancy and birth
-e a r l y  c h i l d h o o d
experiences
- family environment- social circumstances
- physical environment
-e d u c a t i o n
-e m p l o y m e n t-w o r k  c o n d i t i o n s-h o u s i n gOUTCOME S
-l e v e l  o f  w e l l b e i n g
- physical health
-s y m p t o m s
- knowledge & 
skills
-q u a l i t y  o f  
relationships
- sexual sat isfact ion
- use of ser vices- productivity-p u b l i c  s a f e t ysociety & culture
society & cultureantecedent
soutcomes
present social contextprecipitating
factors
ME NTAL  HE AL TH
Individual resources
PRESEN T  SO CIAL 
CONTEX T
e.g. social support•PRECIPITATIN G
e.g. life events •PREDISPOSIN G 
FACTORS
- genetic factors
- fa ctors  rela ted to 
pregnancy and birth
-e a r l y  c h i l d h o o d
experiences
- family environment- social circumstances
- physical environment
-e d u c a t i o n
-e m p l o y m e n t-w o r k  c o n d i t i o n s-h o u s i n gOUTCOME S
-l e v e l  o f  w e l l b e i n g
- physical health
-s y m p t o m s
- knowledge & 
skills
-q u a l i t y  o f  
relationships
- sexual sat isfact ion
- use of ser vices- productivity-p u b l i c  s a f e t ysociety & culture
society & culture
 
Source:  
Lahtinen, E., Lehtinen, V., Riikonen, E., Ahonen, J. (eds.): Framework for promoting mental 
health in Europe, Hamina 1999 
 
PL 17   PL ZAŁĄCZNIK 2  
Estimated number of subjects in the genera l EU population (age 18–65) affected by 
mental disorders within past 12 months46 
Diagnosis (DSM-IV) 12-m onth estimate (%) 12-m onth estimate (million) 
Alcohol dependence 2.4 7.2 
Illicit substance dependence 0.7 2.0 
Psychotic disorders 1.2 3.7 
Major depression 6.1 18.4 
Bipolar disorder 0.8 2.4 
Panic disorder 1.8 5.3 
Agoraphobia 1.3 4.0 
Social phobia 2.2 6.7 
Generalised Anxiety Disorder 
(GAD) 2.0 5.9 
Specific phobias 6.1 18.5 
Obsessive-compulsive Disorder 
(OCD) 0.9 2.7 
Somatoform disorders 6.3 18.9 
Eating disorders 0.4 1.2 
Any mental disorder 27.4 82.7 
Source: 
Hans-Ulrich Wittchen, Frank Jacobi (2005). Size and burden of mental di sorders in Europe: a 
critical review and appraisal of 27 studies . European Neurospsychopharmacology, Volume 
15, Number 4, pp. 357-376. 12-months values r ounded by Commission. Percentage values 
based on Commission’s own calculations. 
 
PL 18   PL ZAŁĄCZNIK 3  
Standardised death rate for suicide p er 100.000 people across EU Member States in 
200247 
44
27.32625.424.5
19.919.518.41716.8
14.713.71312.712.211.711.510.510.19.1
7.1 6.8 6.86
3.6
05101520253035404550

 
PL 19   PL ZAŁĄCZNIK 4  
Long term economic costs of mental health  problems. Costs converted to Euros and 
2002 prices used  
Financial costs of social exclusion: long term 
follow up of children without and with conduct 
problems or disorders
020000400006000080000100000120000140000
No
problemsConduct
ProblemsConduct
DisorderEurosCrime
Lost employment
Relationships
Foster and residential
care
Health
Education
 
Source: 
Scott, S.; Knapp, M.; Henderson, J.; Maughan, B.: Fi nancial cost of social exclusion. Follow-
up study of anti-social children into adu lthood, British Medical Journal (BMJ), 323, 191-196. 
Costs converted into Euro-values by David Mc Daid, Mental Health Economics European 
Network.  
 
PL 20   PL ZAŁĄCZNIK 5  
Summary of selected EC events relatin g to mental health between 1999 and 2005  
Year Title of the event Level Council 
resolutions/conclusions 
04/1999 Balancing Mental Health 
Promotion and Mental Health Care Joint EU/WHO 
Meeting  
10/1999 European Conference on 
Promotion of Mental Health and 
Social Inclusion EU Presidency Council resolution on the 
promotion of mental 
health 
03/2000 Health Determinants in the EU EU Presidency Council resolution on 
action on health determinants 
06/2000 Violence and Promotion of 
Mental Health of Children and Young People EU Presidency  
09/2000 Prevention of Youth Suicide EU Presidency  
01/2001 Young People and Alcohol WHO Ministerial 
conference/EU Presidency Council conclusions on a 
Community strategy to reduce alcohol-related harm 
09/2001 Future Mental Health Challenges 
in Europe: Impact of Other Policies on Mental Health Joint EU/WHO 
Meeting  
10/2001 Coping with Stress and 
Depression-Related Problems in Europe Joint EU 
Presidency and WHO Council conclusions on 
combating stress and depression-related problems 
12/2002 Future Mental Health Challenges 
in Europe: Strengthening Co-operation between EU and WHO Joint EU/WHO 
seminar  
03/2003 Mental Illness and Stigma in 
Europe: Facing up to the Challenges of Social Inclusion and Equity Joint EU 
Presidency, WHO and Council of Europe Council conclusions on 
combating stigma and discrimination in relation to mental health 
 
PL 21   PL 10/2003 Mental Health in Europe: New 
Challenges, New Opportunities EC-funded 
conference/co-sponsored by WHO  
09/2004 The Mental Health of Children 
and Adolescents Jointly organised 
by Commission/WHO/Luxembourg  
01/2005 WHO Europe Ministerial 
Conference on Mental Health Commission as a 
coorganiser  
 
 
PL 22   PL ZAŁĄCZNIK 6  
Mental Health Expenditure in European Econom ic Area countries (% of total health 
expenditure)  
0246810121416
LuxembourgUK
Sweden
GermanyMalta
Netherlands
HungaryDenmark
Lithuania
Cyprus
Ireland
IcelandBelgium
Spain
Latvia
FrancePortugal
CzechSlovakia
 
Source: 
Mental Health Economics European Network (2004) 
 
PL 23   PL ZAŁĄCZNIK 7  
Social, environmental and economic determinants of mental health  
Risk factors Protective factors 
Access to drugs and alcohol  Empowerment  
Displacement  Ethnic minorities integration  
Isolation and alienation  Positive interpersonal interactions  
Lack of education, transport, housing  Social participation  
Neighbourhood disorganisation  Social responsibility and tolerance  
Peer rejection  Social services  
Poor social circumstances  Social support and community networks  
Poor nutrition   
Poverty   
Racial injustice and discrimination  
Social disadvantage  
Urbanisation  
Violence and delinquency  
War  
Work stress  
Unemployment  
Source: 
WHO: Prevention of Mental Disorders. Effec tive Interventions and Policy Options, Summary 
Report, Geneva 2004, p.21 
 
PL 24   PL REFERENCES  
                                                 
1 Communication “Strategic Objectives 2005-2009. Europe 2010: A Partnership for European Renewal. 
Prosperity, Solidarity and Security”, COM(2005)12 of 26.01.2005 
2 WHO, Strengthening mental health promotion, Geneva 2001 (Fact sheet no. 220) 
3 Wittchen HU, Jacobi F: Size and burden of mental di sorders in Europe: a critical review and appraisal of 
27 studies.  European Neurospsychopharmacology, Volume 15 (2005), Number 4, pp. 357-376. 
Percentage values based on Commission’s own calculations. 
4 WHO, World Health Report 2001, p. 11. http://www.who.int/whr/2001 
5 Deaths caused by traffic accidents: 50700, homic ide: 5350, HIV/AIDS: 5000,  WHO figures for 2002. 
Own calculations based on Eurostat statistics and WHO Health For All Mortality Database  
6 Estimation by ILO. http://agency.osha.eu.int/publications/newsletter/8/en/index_23.htm  
7 As confirmed by Mental Health Economics European Network, project co-funded from Community 
Health Promotion Programme (1997-2002), implemented by Mental Health Europe-Santé Mentale Europe, (2001-2003), http://www.mentalhealth-econ.org . 
8 Scott S, Knapp M, Henderson J, Maughan B: Financial costs of social exclusion: follow-up study of 
antisocial children into adulthood, British Medical Journal, 323 (2001), 191-196. 
9 The conference established a Mental Health Declara tion for Europe and a Mental Health Action Plan for 
Europe, both for the WHO European Region. http://www.euro.who.int/mentalhealth2005  
10 Only 26% of adult Europeans with a mental disorder have a contact with formal health services (Alonso, 
J., Angermeyer, M., Bernert, S.et al. (2004). Use of Mental Health Services in Europe: Results from the 
European Study on Epidemiology of Mental Disorders (ESEMeD) Project. Acta Psychiatr Scand; 109 
(suppl 420): 47-54. 
11 Article 152 of the EC Treaty, http://europa.e u.int/eur-lex/en/treaties/selected/livre235.html 
12 An overview is given in the publication: “Action for Mental Health. Activities co-funded from European 
Community Public health Programmes 1997-2004”,  http://europa.eu.int/comm/health/ph_determinants/life_style/mental_health_en.htm . A list of all 
completed and ongoing such projects can be found under:  
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/project_en.htm 
13 Decision No 1786/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 23 September 2002 
adopting a programme of Community action in the field of public health (2003-2008). Official Journal L 
271, 09.10.2002 
14 Council Directive 2000/78/EC of 27 November 2000 establishing a general framework for equal 
treatment in employment and occupation, Official Journal L303 of 2.12.2000, 16-22 
15 Fifth Framework Programme for research, technolo gical development and demonstration activities (1998 
to 2002), Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22.12.1998, 
Official Journal L26/1 of 01.02.1999,.Sixth Framework Programme for research, technological development and demonstration activities covering the period 2002-2006, Decision N° 1513/2002/EC of 
the European Parliament and of the Council of 27.06.2002, Official Journal L232/1 of 29.08.2002; 
Official Journal L294/1 of 29.10.02. 
16 Mental health disability : a european assessment in the year 2000, MHEDEA-2000, RTD Project QLG5-
1999-01042, http://dbs.cordis.lu/fep-cgi/srchidadb?ACTION=D&SESSION=41092005-9-
8&DOC=18&TBL=EN_PROJ&RCN=EP_DUR:36&CALLER=PROJ_LIFE  
17 A list of health-related projects under the Info rmation Society Technologies Programme (IST) under 
Reseach Framework Programmes can be  found under  
http://www.cordis.lu/ist/ka1/hea lth/projectbooklet/others.htm . Mental health-related projects include 
MULTIPLE, ALDICT, ACTION, TASK, ASTR ID, MEDIATE and VEPSY UPDATED.  
18 http://europa.eu.int/comm/justice_home/fu nding/daphne/funding_daphne_en.htm 
19 Eurostat. Figures for 2002 (Greece: latest available figure), as in annex 2. 
20 Project co-funded from the Community Health Monitoring Programme (1998-2002), implemented by the 
Mutelle Générale de l’Education Nationale, Pari s (2001-2004). The project covered the former 15 
Member States of the EU, Norway and Iceland,  
.http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/2001/monitoring/fp_monitoring_2001_frep_06_en.pdf . A 
corresponding project to collect data and informa tion for the new Member States is currently being 
implemented as part of the “project “Mental hea lth Information and Determinants for the European 
Level”, cofunded from the Community Public Health Programme (2003-2008), implemented by 
STAKES, Finland, http://www.stakes.fi/mentalhealth/mindful.html . 
 
PL 25   PL                                                                                                                                                          
21 Established through the project co-funded from the Community Public Health Programme (2003-2008): 
Generalitat de Catalunya, European Platform for Mental Health Promotion and Mental Disorder 
Prevention: indicators, interventions and strategies. Http://www.impha.net 
22 Council resolution of 18 November 1999 on the promotion of mental health. Official Journal C 086, 
24/03/2000 P. 0001 - 0002, Council Recommendation of 5 June 2001 on the drinking of alcohol by young 
people. Official Journal L161, 16/06/2001, P. 0038- 0041 
 Council conclusions of 5 June 2001 on a Community strategy to reduce alcohol-related harm. Official 
Journal C 175, 20/06/2001 P. 0001- 0002 
 Council conclusions of 15 November 2001 on combating stress and depression-related problems. Official 
Journal C 006 , 09/01/2002 P. 0001 - 0002 
 Council Conclusions on combating stigma and discrimination in relation to mental illness of 2 June 2003. 
Official Journal C 141, 17/06/2003 P.0001-0002 
 Council conclusions on a Community Mental Health Action of 3 June 2005. 
http://europa.eu.int/comm/health/ph_determinants/life_style/mental/docs/ev_20050602_en.pdf  
23 Project co-funded under Community Health Promotion Programme (1997-2002): Academic Centre of 
Social Sciences, University of Nijmegen: Integrating mental health promotion interventions  
into countries's policies, practice and the h ealth care system (2002-2005), www.imhpa.net 
24 The documents can be  downloaded under  
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/2002/promotion/fp_promotion_2002_frep_16_en.pdf  and 
http://www.imhpa.net 
25 For further reading: WHO: Promoting Mental Hea lth. Concepts, Emerging Ev idence, Practice. Summary 
Report, Geneva 2004; WHO: Prevention of Mental Di sorders. Effective Interventions and Policy Options, 
Summary Report, Geneva 2004. http://www.who.int/mental/evidence/en 
26 Projects co-funded from the Community Health Promotion Programme: Mental Health Europe-Santé 
Mentale Europe, Mental Health Promotion of Adolescents and Young People (2000-2001), 
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/2000/promotion/promotion_project_2000_full_en.htm#14; 
Mental Health Europe-Santé Mentale Europe, Mental Health Promotion of Children up to 6 years of Age (1997-1999), 
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/1998/promotion/promotion_project_1998_full_en.htm#17 . 
27 Merllie, D. & Paoli, P. (2001) Ten years of workin g conditions in the European Union. Dublin: European 
Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions  
28 Projects co-funded from the Community Health Promotion Programme: Belgische Interuniversitair 
Centrum, Coping with Stress and Depression-related Problems in Europe (2001-2003), 
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/2001/promotion/promotion_project_2001_full_en.htm#7 ; 
Mental Health Promotion and Prevention Strategies for Coping with Anxiety, Depression and Stress related disorders in Europe (2001-2003),  
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/2001/promotion/promotion_project_2001_full_en.htm#2 
29 as in footnote 21 
30 Project co-funded from the Community Health Promotion Programme: Universidad de Deusto, Faculty of 
Sociology, Unemployment and Mental Health,  
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/1999/promotion/promotion_project_1999_full_en.htm#6 
31 Council Resolution of 18.11.1999 (cf. footnote 22) on the promotion of mental health invited the 
Commission to consider, after consultation of the memb er states, the need to draw up a proposal for a 
Council recommendation on the promotion for mental health.  
32 Expert Report “Actions against depression. Improving mental and well-being by combating the adverse 
health, social and economic consequences of depression”, Commission 2004.  
http://europa.eu.int/comm/health/ph_determin ants/life_style/mental/depression_en.htm 
33 http://europa.eu.int/comm/health/ph_determinants/lif e_style/drug/documents/drug_strategy0512_en.pdf 
34 Official Journal C 168 of 08/07/2005, p. 1-18  
35 http://europa.eu.int/eur-lex/pri/en/oj/dat/2003/l_165/l_16520030703en00310033.pdf 
36 Project co-funded under the Community Public Health Programme 2003-2008, implemented by Ludwig 
Maximilians-University Munich (2004-2005), http://www.eaad.net 
37 Berger, H (1999). Health Promotion - A Change in the Paradigms of Psychiatry. In: Berger, H., K. Krajic, 
R. Paul (Hrsg.): Health Promoting Hospitals in Practice: Developing Projects and Networks. Conrad, 
Gamburg 
38 Project under the European Social Fund: Inclusion Europe, Included in Society (2003-2004), 
http://europa.eu.int/comm/employment_social/index/socinc_en.pdf 
 
PL 26   PL                                                                                                                                                          
39 “Comparative cost analysis: Community based services  as an alternative to institutions", tender no. 
VT/2005/021, Official Journal on 22 June 2005 N° 2005/S 119-117014  
40 http://www.hpps.net 
41 Project co-funded from the Community Health Monitoring Programme (1997-2002), implemented by 
Central Institute of Mental Health, Mannheim (2000-2002).  
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/2000/promotion/promotion_project_2000_full_en.htm#8 
42 COM(2005)280 of 30 June 2005  
43 Proposal for a Decision of the European Parliament and of the Council concerning the Seventh 
Framework Programme of the European Community for research, technological development and 
demonstration activities (2007 to 2013) COM(2005) 119 final of 6th April 2005 
44 Developed under The project “Implementing Mental Health into Policy Actions (IMHPA)” 
www.imhpa.net 
45 http://europa.eu.int/comm/health/p h_determinants/life_style/menta l/green_paper/cons ultation_en.htm  
46 Total population EU countries (plus Iceland, Norway, Switzerland; age 18-65): 301,7 million 
47 Source: Eurostat, For Greece latest year available. Please note that th e official statistics very likely 
underestimate death from suicide. Recording a death as suicide depends on many factors, including 
cultural and religious ones.