KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 18.11.2020 COM(2020) 738 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY dotyczące wykonania decyzji nr 1608/2003/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie statystyk z zakresu nauki i techniki



1. WPROWADZENIE Podstawą oficjalnych statystyk z zakresu nauki, techniki i innowacji w Unii Europejskiej jest decyzja nr 1608/2003/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie sporządzania i rozwoju statystyk Wspólnoty z zakresu nauki i techniki. Art. 5 decyzji nr 1608/2003/WE („decyzja”) zawiera wymóg, aby Komisja co trzy lata przedstawiała Parlamentowi Europejskiemu sprawozdanie z oceny wykonania decyzji. Niniejszy dokument jest piątym sprawozdaniem z wykonania decyzji przedstawionym przez Komisję Parlamentowi Europejskiemu i Radzie na podstawie art. 5. W sprawozdaniu oceniono realizację indywidualnych działań statystycznych wymienionych w art. 2 decyzji. Służą one ustanowieniu systemu informacji statystycznych z zakresu nauki, techniki i innowacji w celu wspierania i monitorowania polityk UE. Sprawozdanie dotyczy głównie zmian, które zaszły od poprzedniego sprawozdania z 2018 r. Komisja wdraża decyzję w drodze przyjmowania środków regulacyjnych i dobrowolnego gromadzenia danych w państwach członkowskich oraz tworzenia własnych statystyk przez Eurostat. W 2012 r. Komisja przyjęła rozporządzenie wykonawcze (UE) nr 995/2012. W rozporządzeniu wykonawczym określono zasady wykonania decyzji oraz skupiono się w szczególności na statystykach dotyczących: ·badań i rozwoju; ·środków asygnowanych przez rząd na działalność badawczo-rozwojową (GBARD); ·innowacji; oraz ·innych odpowiednich zagadnień, mianowicie zasobów ludzkich w obszarze nauki i techniki; patentów; sektorów zaawansowanych technologii oraz usług opartych na wiedzy. Dzięki określeniu wymaganych jednostek statystycznych oraz jednolitych standardów sprawozdawczości rozporządzenie wykonawcze przyczynia się też do większej harmonizacji statystyk z zakresu badań i rozwoju oraz innowacji w UE, jak również wzmacnia powiązania tych statystyk z europejską statystyką gospodarczą. Gromadzone statystyki są powszechnie cytowane jako dane odniesienia w monitorowaniu polityki UE. Wspomniane wyżej decyzja i rozporządzenie wykonawcze przyczyniły się do poprawy statystyk z zakresu badań i rozwoju oraz innowacji i pomogły w realizacji następujących działań UE: ·W czerwcu 2010 r. Rada Europejska przyjęła strategię „Europa 2020” na rzecz zatrudnienia i inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Jednym z pięciu głównych celów UE ujętych w tej strategii jest poprawa warunków sprzyjających innowacjom i działalności badawczo-rozwojowej, tak aby do 2020 r. łączny poziom inwestycji publicznych i prywatnych w tym sektorze wzrósł do 3 % PKB. ·W swoim komunikacie z dnia 6 października 2010 r. w sprawie projektu przewodniego „Unia innowacji” Komisja zaproponowała ustanowienie dodatkowych wskaźników służących do pomiaru intensywności badań i rozwoju oraz do oceny szybko rozwijających się, innowacyjnych przedsiębiorstw. Zaproponowała również stworzenie rocznej tablicy wyników Unii w zakresie badań i innowacji na potrzeby monitorowania ogólnych postępów w dziedzinie innowacyjności. W latach 2017 i 2019 udoskonalono Europejski Ranking Innowacyjności przy wykorzystaniu informacji z badania wspólnotowego na temat innowacji (CIS). Europejski Ranking Innowacyjności 2020 opublikowano w dniu 23 czerwca 2020 r. Dane dotyczące badań i rozwoju oraz innowacji służą Komisji za podstawę sprawozdawczości na temat zrównoważonego rozwoju i europejskiej przestrzeni badawczej. Dane dotyczące wydatków na badania i rozwój są wykorzystywane do celów rachunków narodowych. ·Dane na temat badań i rozwoju oraz innowacji są podstawą analizy Komisji dotyczącej wyników UE w dziedzinie nauki, badań i innowacji, publikowanej przez Komisję jako „Sprawozdanie dotyczące wyników UE w dziedzinie nauki, badań naukowych i innowacji” (SRIP). W niniejszym sprawozdaniu podsumowano wdrażanie systemu informacji statystycznych z zakresu nauki, techniki i innowacji. Rozdział 2 sprawozdania skupia się na najważniejszych zmianach związanych z realizacją środków. Rozdział 3 dotyczy jakości danych, natomiast rozdział 4 odnosi się kwestii kosztów i obciążeń związanych ze statystykami. W rozdziale 5 omówiono przyszłe zmiany. 2. NAJWAŻNIEJSZE ZMIANY OD LISTOPADA 2018 R. Poniżej przedstawiono najważniejsze informacje na temat wdrażania środków na podstawie art. 2 decyzji, od listopada 2018 r. ·W dniu 27 listopada 2019 r. Parlament Europejski i Rada przyjęły rozporządzenie (UE) 2019/2152 w sprawie europejskiej statystyki gospodarczej, obejmujące między innymi europejską statystykę w dziedzinie badań, rozwoju i innowacji. Rozporządzeniem tym uchylona zostanie decyzja ze skutkiem od 2021 r. Najważniejszym efektem rozporządzenia (UE) 2019/2152 będzie lepsza integracja różnych dziedzin statystyki gospodarczej oraz różnych systemów tworzenia statystyk. Przyczyni się ona do poprawy jakości danych i bardziej efektywnego ich opracowywania. Przeprowadzono przegląd badania wspólnotowego na temat innowacji oraz badania ankietowego przedsiębiorstw w zakresie badań i rozwoju, aby zapewnić pełną zgodność stosowanych w tych badaniach definicji z ogólnymi definicjami określonymi w rozporządzeniu (UE) 2019/2152, używanymi w całej europejskiej statystyce gospodarczej (np. w statystycznym rejestrze przedsiębiorstw i strukturalnym badaniu przedsiębiorstw). Dzięki temu wyniki są spójniejsze, a respondenci są mniej obciążeni, ponieważ możliwe jest ponowne wykorzystywanie informacji już dostępnych z innych źródeł. Zgodność z innymi istotnymi zbiorami danych i standardami rachunków narodowych ułatwia ponadto wykorzystanie danych dotyczących badań i rozwoju oraz innowacji w sprawozdaniach przekrojowych. ·Europejskie statystyki z zakresu badań i rozwoju oraz GBARD są spójne z wytycznymi zawartymi w publikacji OECD „Podręcznik Frascati ─ Proponowane procedury standardowe dla badań statystycznych w zakresie działalności badawczo-rozwojowej”. Dzięki temu możliwe jest dokonywanie międzynarodowych analiz porównawczych, wykraczających poza UE. W 2015 r. OECD wydała nową wersję Podręcznika Frascati (FM2015). W następstwie tego Eurostat, w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi UE, dostosował swoje zbiory statystyk z zakresu badań i rozwoju oraz GBARD do wytycznych FM2015 w celu zapewnienia dalszej ich zgodności. Eurostat opracował wytyczne metodologiczne dotyczące kwestii, w których FM2015 pozostawia wybór między różnymi wariantami lub możliwość różnej interpretacji. Te wytyczne metodologiczne ułatwią porównywalność statystyk z zakresu badań i rozwoju oraz GBARD we wszystkich państwach członkowskich UE.

·Europejskie statystyki z zakresu innowacji są zgodne z opracowaniem „Podręcznik Oslo ─ Zasady gromadzenia i interpretacji danych dotyczących innowacji”. Podręcznik Oslo jest wspólną publikacją OECD i Eurostatu. Czwarte wydanie podręcznika Oslo ukazało się pod koniec 2018 r. Zawiera ono dokładniejsze wyjaśnienie pojęć stosowanych w statystykach innowacji oraz obejmuje nowe tematy związane z innowacjami w sektorze przedsiębiorstw. Aby jak najlepiej wykorzystać to nowe wydanie Podręcznika Oslo, Eurostat wprowadził, w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi UE, duże zmiany do badania wspólnotowego na temat innowacji (CIS). Obecnie badanie to lepiej opisuje innowacyjne działania i zdolności, przepływy wiedzy, zewnętrzne czynniki pobudzające i umożliwiające innowacje oraz rezultaty innowacji, a także innowacje przynoszące korzyści dla środowiska (ekoinnowacje). Dodatkowo Eurostat zmienił strukturę badania wspólnotowego na temat innowacji w celu ujęcia większej ilości informacji na temat wszystkich przedsiębiorstw, zarówno innowacyjnych, jak i nieinnowacyjnych. Dzięki temu decydenci będą mogli lepiej zrozumieć, jak odróżniać solidnych innowatorów od podmiotów mniej innowacyjnych lub nieinnowacyjnych oraz jak opracowywać odpowiednie strategie polityczne. Wprowadzone zmiany przyczynią się do poprawy jakości wyników i zwiększenia ich przydatności w kształtowaniu polityki. ·Eurostat poprawił techniczne aspekty przesyłania danych dotyczących badań i rozwoju oraz GBARD, a także danych z CIS. Dane, które wcześniej były przesyłane w obszernych plikach Excel, są obecnie przesyłane w formacie wymiany danych i metadanych statystycznych (SDMX). Dzięki temu nastąpiła znaczna poprawa przesyłania danych, umożliwiająca skrócenie czasu, jaki Eurostat potrzebuje na sprawdzenie poprawności danych. To może się też przyczynić do poprawy aktualności wydawanych danych w przyszłości. ·W przypadku europejskich statystyk dotyczących „zasobów ludzkich dla nauki i techniki” oraz „nauki i techniki w podziale według płci” Eurostat dokonał przeglądu procesu tworzenia danych statystycznych w celu zapewnienia pełnej zgodności z danymi z unijnego badania aktywności ekonomicznej ludności. ·Oprócz wyżej wspomnianych obszarów decyzja przewiduje wymóg opracowania nowych zmiennych statystycznych dla „danych statystycznych dotyczących patentów” oraz „statystyk zaawansowanych technologii”. Opracowywanie metodologii i danych z zakresu „statystyki zaawansowanych technologii” jest w toku. Jeżeli chodzi o „patenty i prawo własności intelektualnej”, Eurostat przerwał swoje działania, ponieważ Europejski Urząd Patentowy obecnie sam publikuje dane z tej dziedziny. 3. JAKOŚĆ DANYCH Statystyki muszą spełniać wymóg miarodajności i dopasowania do zamierzonych celów. Zbiory danych z zakresu badań i rozwoju oraz innowacji podlegają systematycznej kontroli jakości, obejmującej gromadzenie sprawozdań dotyczących jakości i regularne monitorowanie zgodności. Europejski kodeks praktyk statystycznych określa standardy dotyczące opracowywania, tworzenia i rozpowszechniania europejskich statystyk. Obejmuje 16 głównych zasad; niektóre z nich odnoszą się do ogólnych warunków instytucjonalnych (niezależność zawodowa bądź odpowiednia ilość zasobów), których spełnienia wymaga się od organów i organizacji z państw członkowskich UE zajmujących się statystyką. Wspomniane zasady służą zwiększeniu ogólnej jakości europejskich statystyk. Kodeks praktyk zawiera kilka zasad jakościowych odnoszących się bezpośrednio do badań z zakresu nauki, techniki i innowacji (np. dokładność, spójność i porównywalność); zasady te są monitorowane w ramach regularnych sprawozdań dotyczących jakości. Ogólnie rzecz biorąc, państwa członkowskie UE w wysoce zadowalającym stopniu stosują się do wymogów w zakresie obowiązkowego przekazywania danych. W niektórych odosobnionych przypadkach utrzymują się jednak pewne problemy w zakresie spełniania tych wymogów, polegające głównie na opóźnieniach w dostarczaniu danych. Od 2007 r. Eurostat co roku gromadzi krajowe sprawozdania dotyczące jakości statystyk z zakresu badań i rozwoju oraz GBARD. Od 2004 r. otrzymuje też krajowe sprawozdania dotyczące jakości dla każdej rundy badania wspólnotowego na temat innowacji (realizowanego co dwa lata) i przygotowuje syntezę tych sprawozdań. Rozporządzenie (UE) nr 995/2012 spowodowało, że od 2013 r. sprawozdania dotyczące jakości stały się elementem obowiązkowego przekazywania danych. Jak potwierdziły konsultacje przeprowadzone w 2017 r. między podmiotami tworzącymi dane a podmiotami z nich korzystającymi, rozporządzeniem tym objęte są dane mające największe znacznie w kształtowaniu polityki krajowej i unijnej. W latach 2018 i 2019 Eurostat przeprowadził szczegółowe konsultacje na temat procesu gromadzenia danych dotyczących badań i rozwoju, GBARD oraz jakości danych. W listopadzie 2019 r. w ramach grupy roboczej ds. nauki, technologii i innowacji omówił z państwami członkowskimi UE sposoby dalszego usprawnienia tego procesu. Dane dotyczące opcjonalnych zmiennych lub kategorii nie zawsze są dostarczane. Jako powody niedostarczania tych danych państwa członkowskie UE przywołują koszty, duże obciążenie respondentów oraz pewne cechy systemów opracowywania danych krajowych. Eurostat w dalszym ciągu zachęca państwa członkowskie UE do przekazywania danych dotyczących opcjonalnych zmiennych i kategorii, dążąc do otrzymywania docelowo spójnych danych od wszystkich państw członkowskich UE. Od początku XXI w. dane te stają się powoli lecz stopniowo coraz bardziej kompletne. Jako że poprawa kompletności danych w zakresie opcjonalnych zmiennych i kategorii jest długotrwałym procesem, Komisja będzie kontynuować politykę przekazywania wskazówek i wsparcia w tym względzie. W odniesieniu do statystyk z zakresu badań i rozwoju Eurostat i państwa członkowskie UE kontynuują prace zmierzające do zapewnienia, aby gromadzono dane dotyczące wszystkich organizacji prowadzących taką działalność, niezależnie od ich wielkości i branży. Ponadto, w przypadku gdy państwa członkowskie UE przekazują dane szacunkowe, Eurostat regularnie ocenia ich jakość. 4. KOSZTY I OBCIĄŻENIA W przeszłości Eurostat kilkakrotnie próbował zebrać dane o kosztach i obciążeniach związanych z gromadzeniem danych z zakresu nauki, techniki i innowacji. Prosił o podawanie dokładnych danych liczbowych w sprawozdaniach dotyczących jakości, jednak zdobycie spójnych informacji umożliwiających porównanie lub ocenę kosztów całkowitych okazało się trudne. Wiele państw członkowskich podkreślało, że oddzielenie kosztów sporządzania europejskich statystyk z zakresu badań i rozwoju oraz innowacji od kosztów innych europejskich statystyk gospodarczych czy od kosztów podobnych działań prowadzonych głównie w kontekście krajowych potrzeb informacyjnych nie będzie możliwe. W przypadkach, gdy dane są dostępne, metody sprawozdawczości różnią się między państwami członkowskimi UE oraz między instytucjami w poszczególnych państwach członkowskich UE. Wskutek tych rozbieżności nie można prowadzić miarodajnych porównań ani publikować danych szacunkowych na temat indywidualnych kosztów. W ostatnich latach krajowe urzędy statystyczne informowały ponadto przy różnych okazjach o braku zasobów, zgłaszając poważne obawy dotyczące możliwości wypełniania przez nie istniejących i nowych europejskich wymogów w zakresie przekazywania danych. Ustalenie priorytetów ma zatem wyjątkowe znaczenie, zarówno w odniesieniu do istniejących, jak i do planowanych działań statystycznych. Aby ograniczyć koszty tworzenia statystyk, utrzymano na obecnym poziomie ogólne wymogi przewidziane w rozporządzeniu (UE) 2019/2152. Eurostat podjął też działania służące zwiększeniu oszczędności kosztowej i przydatności danych. Wybrane przykłady takich działań opisano poniżej. ·W latach 2016–2020 Eurostat w większym stopniu zintegrował dane gromadzone w ramach badania wspólnotowego na temat innowacji ze statystykami gospodarczymi, a tym samym umożliwił ponowne wykorzystanie informacji już dostępnych z innych statystyk. ·Eurostat dokonał przeglądu pojęć stosowanych w badaniu przedsiębiorstw pod kątem badań i rozwoju, w szczególności w badaniu wspólnotowym na temat innowacji, aby dostosować je do konwencji księgowych i powszechnych praktyk biznesowych. Dzięki temu sprawozdawczość przedsiębiorstw jest łatwiejsza w realizacji, a jakość danych lepsza.

·Eurostat na różne sposoby wspierał zwiększenie efektywności. Na przykład wyznaczył techniczne standardy transmisji danych. Określił też wspólne zasady i procedury walidacji danych. Dzięki temu tworzenie statystyk w państwach członkowskich UE i w Eurostacie stało się efektywniejsze. 5. PRZYSZŁE ZMIANY Podstawowym celem przyszłych zmian unijnych statystyk z zakresu nauki i techniki będzie dalsze wzmocnienie ich powiązania z innymi statystykami gospodarczymi. W tym celu statystyki dotyczące badań i rozwoju, GBARD oraz innowacji włączono do rozporządzenia (UE) 2019/2152 w sprawie europejskiej statystyki gospodarczej. Dzięki temu zwiększy się spójność i porównywalność danych, a jednocześnie łatwiej będzie obniżać koszty i obciążenia. Podczas prac grupy roboczej ds. nauki, technologii i innowacji w listopadzie 2019 r. Eurostat i państwa członkowskie UE uzgodniły, że badanie wspólnotowe na temat innowacji z 2020 r. posłuży jako źródło danych dotyczących innowacji przynoszących korzyści dla środowiska oraz danych na temat postrzeganego znaczenia zmiany klimatu dla przedsiębiorstw. Dane te są bardzo istotne dla Europejskiego Zielonego Ładu. Stały proces umiędzynarodowienia badań i rozwoju, innowacji i innych działań przedsiębiorstw stwarza i będzie stwarzało w przyszłości dodatkowe wyzwania związane z zestawianiem statystyk z zakresu nauki, technologii i innowacji. Do wyzwań tych należą pozyskiwanie nowych danych statystycznych dotyczących umiędzynarodowienia działalności oraz biegłe posługiwanie się badaniami przedsiębiorstw w zglobalizowanym (i tym samym bardziej złożonym) świecie. Eurostat i państwa członkowskie UE będą ściśle współdziałać na rzecz lepszego wykorzystania w przyszłości danych z badania wspólnotowego na temat innowacji. Prace te nie spowodują zwiększenia obciążeń nakładanych na uczestników badania. Eurostat i państwa członkowskie UE realizują projekty mające następujące cele: ·przekazywanie informacji o różnych profilach innowacyjności przedsiębiorstw (np. „strategiczny innowator”, „podmiot dostosowujący się”, „podmiot o niskiej innowacyjności lub nieinnowacyjny”). Dzięki temu możliwe jest wykazanie, które z profili innowacyjności występują częściej w poszczególnych państwach. Można na przykład przedstawić, jaki odsetek przedsiębiorstw w danym państwie stanowią „strategiczni innowatorzy”, a jaki – „podmioty dostosowujące się”. Ponadto możliwe jest określenie charakterystyki różnych profili. Celem jest przekazanie decydentom bardziej zróżnicowanej wiedzy o tym, co pobudza innowacje, a co je hamuje; ·skuteczniejsze mierzenie rezultatów innowacji przez powiązanie danych z badania wspólnotowego na temat innowacji z przekazywanymi w odstępie czasowym danymi ze statystycznego rejestru przedsiębiorstw i strukturalnego badania statystycznego przedsiębiorstw. To może przyczynić się do poprawy informacji statystycznych o przedsiębiorstwach typu start-up i typu scale-up. ·wspieranie opracowywania regionalnych danych badania wspólnotowego na temat innowacji. Projekty te zostaną połączone, aby jak najbardziej wykorzystać efekt synergii. Podobnie jak w przypadku danych z zakresu badań i rozwoju oraz GBARD, państwa członkowskie UE będą w przyszłości przekazywać dane związane z badaniem wspólnotowym na temat innowacji w formacie SDMX. Wskutek tego zwiększy się efektywność, elastyczność i aktualność dostarczanych danych. Eurostat i państwa członkowskie UE poprawią przekazywanie metadanych i sprawozdań dotyczących jakości na potrzeby statystyk z zakresu badań i rozwoju oraz GBARD. Eurostat i państwa członkowskie UE będą poszukiwać dalszych środków poprawy aktualności danych szacunkowych na potrzeby kluczowych wskaźników z badania wspólnotowego na temat innowacji. Wszelkie zmiany uwzględniać będą coraz większą rolę badań naukowych i innowacji w działaniach podejmowanych w odpowiedzi na przyszłe wyzwania. Pokazują to przedstawione poniżej przykłady. ·W ramach Europejskiego Zielonego Ładu Komisja pod przewodnictwem Ursuli von der Leyen wyznaczyła ambitny cel przekształcenia gospodarki UE i sprowadzenia jej na ścieżkę zrównoważonego wzrostu. Aby to osiągnąć, Komisja Europejska opracowała zestaw głęboko transformacyjnych strategii politycznych, zapewniając przy tym, by wszystkie dziedziny unijnej polityki uwzględniały aspekt zrównoważonego rozwoju. Komisja przedłożyła wnioski w sprawie szeregu instrumentów, takich jak nowy program „Horyzont Europa”, wnioski wspomniane w planie inwestycyjnym na rzecz zrównoważonej Europy oraz program InvestEU. Ważnym elementem zapewnienia, by zrównoważony rozwój był zawsze uwzględniany, jest mobilizowanie badań naukowych i wspieranie innowacji. Formułowanie i wdrażanie związanych z tymi zagadnieniami strategii politycznych wymaga wysokiej jakości danych dotyczących badań i rozwoju oraz innowacji, w tym danych na temat innowacji przynoszących korzyści dla środowiska. ·Komisja pod przewodnictwem Ursuli von der Leyen przedstawiła ambitny cel kształtowania cyfrowej przyszłości Europy. Komisja pracuje nad transformacją cyfrową w oparciu o trzy filary: technologię służącą ludziom, sprawiedliwą i konkurencyjną gospodarkę cyfrową otwarte, demokratyczne i zrównoważone społeczeństwo. Badania naukowe i innowacje w dziedzinie technologii cyfrowych oraz ich wykorzystanie to zasadniczy aspekt transformacji cyfrowej, dlatego potrzebne są dane dotyczące badań i rozwoju oraz innowacji przedsiębiorstw, aby wspierać kształtowanie polityki w tym zakresie. ·W marcu i kwietniu 2019 r. Parlament Europejski i Rada osiągnęły wstępne porozumienie w sprawie programu „Horyzont Europa”. Komisja Europejska proponuje budżet w wysokości około 100 mld EUR na: wzmocnienie bazy naukowej i technologicznej UE oraz europejskiej przestrzeni badawczej, zwiększenie potencjału innowacyjnego UE, konkurencyjności i zatrudnienia oraz realizację priorytetów obywateli i utrzymanie modelu społeczno-gospodarczego i wartości UE. ·We wniosku Komisji dotyczącym zmienionych wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027, przyjętym dnia 28 maja 2020 r., podkreślono, że badania i innowacje pozostaną priorytetem w kształtowaniu polityki UE w nadchodzących latach.