SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie postępów Bułgarii w ramach mechanizmu współpracy i weryfikacji

1. Wprowadzenie

Mechanizm współpracy i weryfikacji[1] (MWiW) wprowadzono wraz z przystąpieniem Bułgarii do UE w celu wsparcia tego kraju we wdrażaniu bezstronnego, niezależnego i skutecznego systemu sądowego i administracyjnego. Dalsze dostosowanie go do systemów innych państw członkowskich to zadanie realizowane na szczeblu krajowym. Wymaga ono opracowania i przedstawienia kluczowych przepisów ramowych przez rząd, przyjęcia ich przez parlament oraz wprowadzenia ich w życie przez organy sądownictwa w drodze zmiany procedur i przyjętej praktyki. Starania Bułgarii na rzecz utworzenia nowoczesnych struktur sądowych wspierane są w ramach MWiW od 2007 r. Zdarzało się, że niektóre organy, będące stronami konsensusu narodowego, kwestionowały i krytykowały MWiW. Obecnie jednak powszechnie przyznaje się, że wspierał on zmiany w dobrym kierunku. Rząd Bułgarii wykazał się determinacją i zaangażowaniem w realizację reform. W ciągu pięciu lat punkt ciężkości refom przeniósł się z prac nad przygotowaniem i przyjęciem ustawodawstwa na wysiłki związane z ich wdrożeniem. Elementy ram prawnych koniecznych do przeprowadzenia reformy w przeważającej części już istnieją, nawet jeśli nie są one kompletne. Kolejne niezbędne działania powinny koncentrować się – co wynika z niniejszego sprawozdania – na wdrożeniu nowego ustawodawstwa przez sądownictwo i policję.

Niniejsze sprawozdanie jest piątym sprawozdaniem od momentu wprowadzenia MWiW[2]. Latem 2012 r., pięć lat po wprowadzeniu mechanizmu, Komisja dokona ogólnej oceny postępów Bułgarii w ramach MWiW od momentu przystąpienia tego kraju do UE oraz przedstawi odpowiednie wnioski bazujące na tej ocenie. W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono szereg konkretnych zaleceń mających na celu wsparcie Bułgarii w przygotowaniach do wspomnianej oceny ogólnej.

2. STAN PROCESU REFORM W BUłGARII

Osiągnięcia i wyzwania

Od lipca 2010 r., kiedy to Komisja przedstawiła swoje poprzednie sprawozdanie, Bułgaria wzmocniła Najwyższą Radę Sądownictwa i poprawiła przepisy dotyczące systemu nominacji, szkoleń zawodowych, oceny i awansów sędziów. Podjęła również kroki w kierunku poprawy zabezpieczeń przez konfliktem interesów. Rozpoczęto również reformę dochodzeń policyjnych i podjęto decyzję o ustanowieniu wyspecjalizowanego sądu ds. przestępczości zorganizowanej. W parlamencie przedłożono nową ustawę o zajmowaniu mienia, która jednak została odrzucona w dniu 8 lipca. Opracowano również zmiany do ustawy o zamówieniach publicznych. Zmiany w kodeksie postępowania karnego przyniosły pierwsze rezultaty wiosną 2011 r. Monitorowanie najważniejszych spraw przez Najwyższą Radę Sądownictwa również przyniosło widoczne rezultaty. Szereg spraw dotyczących przestępczości zorganizowanej i korupcji doczekało się wyroków sądowych. Jednocześnie wzrosła liczba aktów oskarżenia w sprawach dotyczących przestępczości zorganizowanej i nadużyć finansowych w odniesieniu do środków unijnych.

W przedstawionej ocenie Komisja pragnie jednak również zwrócić uwagę na istotne wyzwania. Od lata ubiegłego roku w Bułgarii zapadło szereg wyroków uniewinniających w sprawach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu, nadużyć finansowych oraz przestępczości zorganizowanej, co ujawnia poważne braki w krajowej praktyce sądowej. Ani najwyżsi funkcjonariusze sądownictwa, ani Najwyższa Rada Sądownictwa, ani prokurator generalny, ani przewodniczący Najwyższego Sądu Kasacyjnego nie zbadali w odpowiedni sposób ujawnionych braków. Nie podjęto też w tym zakresie właściwych działań następczych. Przyjęta w grudniu zmieniona ustawa o systemie sądownictwa wzmacnia rozliczalność funkcjonariuszy sądownictwa, jak dotąd nie została ona jednak wdrożona zgodnie z zamierzeniami. Dyskusyjna jakość i przejrzystość szeregu nominacji na ważne stanowiska w sądownictwie od początku tego roku doprowadziła do protestów publicznych na niespotykaną dotąd skalę i wywołała debatę na temat możliwych zmian w konstytucji. Ponadto, mimo zaleceń Komisji, podejrzenia o korupcję wśród funkcjonariuszy sądownictwa nadal nie są systematycznie ścigane.

Generalnie Komisja uważa, że rząd Bułgarii wykazał się zdecydowaną wolą polityczną i zaangażowaniem w realizację reform. Zaangażowanie to należy utrzymać we wszystkich obszarach, gdzie udoskonalono już przepisy i powstały nowe struktury. Zwiększonemu zaangażowaniu korporacji zawodowych środowiska prawniczego oraz społeczeństwa obywatelskiego towarzyszą nasilone społeczne postulaty przeprowadzenia ostatecznych reform. Niemniej jednak najwyżsi funkcjonariusze sądownictwa muszą wykazać rzeczywiste zaangażowanie w dogłębną reformę tego systemu, ponieważ powolne postępy w tym zakresie nie są jedynie wynikiem niedoskonałości praktyki sądowej czy kodeksu karnego.

Reforma sądownictwa

Wprowadzając w grudniu ubiegłego roku zmiany do ustawy o systemie sądownictwa , Bułgaria stworzyła podstawę prawną umożliwiającą wprowadzenie istotnych usprawnień strukturalnych w tym systemie. Wprowadzone zmiany dotyczyły poprawy procedur nominacji, szkoleń zawodowych, oceny i etyki zawodowej. Należy je uznać za ważny krok w zakresie realizacji dwóch długoterminowych celów bułgarskiej strategii reformy sądownictwa: poprawy rozliczalności i profesjonalizmu funkcjonariuszy sądownictwa. Wdrożenie nowych przepisów wymaga podjęcia w najbliższym czasie znacznych wysiłków. Potrzebnych jest więcej specjalistycznych szkoleń. Powinny się one koncentrować w szczególności na poprawie zdolności dochodzeniowych niezbędnych do skutecznej walki z korupcją i zorganizowaną przestępczością, przede wszystkim w zakresie złożonych spraw gospodarczych i finansowych. Aby skutecznie poprawić zarządzanie organami sądowymi, w szczególności pod kątem alokacji pracy, Najwyższa Rada Sądownictwa będzie musiała zdecydowanie zaangażować się w reformę i przełożyć nowe przepisy na praktykę, ściśle współpracując z Ministerstwem Sprawiedliwości, korporacją zawodową i społeczeństwem obywatelskim.

Procedury nominacji sędziów nadal nie są wystarczająco przejrzyste i wiarygodne. Jedna z nominacji na stanowisko wysokiego szczebla, przyjęta decyzją Najwyższej Rady Sądownictwa w listopadzie 2010 r., wzbudziła zastrzeżenia w zakresie braku przejrzystości procedury i współzawodnictwa o stanowisko. Wejście w życie w styczniu 2011 r. nowo zmienionych przepisów ustawy o systemie sądownictwa nie poprawiło niestety sytuacji w zakresie nominacji na wysokie stanowiska: procedurę nominacji nadal przeprowadza się w oparciu o stare przepisy bez faktycznej oceny kompetencji zawodowych, umiejętności zarządzania zespołem i etyki zawodowej kandydatów. Ponadto pod adresem niedawno nominowanego zwycięskiego kandydata padły zarzuty o konflikt interesów i uchybienia proceduralne w kontekście prowadzonego przez niego obecnie postępowania. Na znak protestu dwóch członków Najwyższej Rady Sądownictwa złożyło rezygnację ze stanowisk i skrytykowało decyzję o nominacji, która miała być z góry ustalona. Mobilizacja korporacji zawodowych środowiska prawniczego oraz społeczeństwa obywatelskiego, wzywających do reformy Najwyższej Rady Sądownictwa, jest ważnym sygnałem wskazującym, że reforma sądownictwa cieszy się społecznym poparciem. Społeczny postulat prowadzenia debat publicznych i wcześniejszego ogłaszania nazwisk kandydatów jest godny pochwały. Aby reforma sądownictwa się powiodła, na funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości muszą być powoływani wysoce kompetentni i zmotywowani kandydaci o niekwestionowanej uczciwości, a same nominacje muszą odbywać się w drodze przejrzystych procedur. Ma to szczególne znaczenie w przypadku nowego wyspecjalizowanego sądu ds. przestępczości zorganizowanej.

Rozliczalność sędziów to kwestia, która nadal budzi poważne zastrzeżenia. Od momentu, kiedy Komisja przedstawiła swoje ostatnie sprawozdanie roczne, wszczęto kilka nowych postępowań dyscyplinarnych i dwóm sędziom zakazano wykonywania zawodu. Jednocześnie zarzuty stawiane funkcjonariuszom wymiaru sprawiedliwości nie zawsze są przedmiotem systematycznych dochodzeń prowadzonych przez inspektorat sądowy, a niektóre sankcje dyscyplinarne wydają się nadmiernie łagodne. Prokuratura nadal nie wszczyna w systematyczny sposób dochodzeń karnych przeciwko funkcjonariuszom wymiaru sprawiedliwości podejrzanym o korupcję. Czerwcowa decyzja Najwyższej Rady Sądownictwa o powołaniu funkcjonariusza wymiaru sprawiedliwości, wobec którego stosowano w przeszłości sankcje dyscyplinarne, na członka komisji rekrutacyjnej nowego wyspecjalizowanego sądu karnego budzi poważne zastrzeżenia. Generalnie brak jest spójnej praktyki w zakresie środków dyscyplinarnych. Omówione problemy są nadal głównym czynnikiem osłabiającym zaufanie społeczne do wymiaru sprawiedliwości.

Udoskonalenie praktyki sądowej pozostaje podstawowym wyzwaniem dla bułgarskiego sądownictwa. Zmiany w kodeksie postępowania karnego wprowadzone wiosną 2010 r. oraz ścisła kontrola najważniejszych spraw przez Najwyższą Radę Sądownictwa dała pozytywne wyniki w niektórych przypadkach. W ciągu ostatniego okresu sprawozdawczego sąd podjął decyzję w odniesieniu do 9 spraw monitorowanych przez Komisję, w przypadku 4 z nich były to orzeczenia prawomocne.

Z wyjątkiem pojedynczych przypadków organy sadownictwa nie podjęły zdecydowanych działań na rzecz wypełnienia zaleceń Komisji w tym zakresie. Braków w zakresie praktyki sądowej nie poddano systematycznej analizie, nie podjęto odpowiednich działań zaradczych, nie wprowadzono kompleksowych programów szkoleń zawodowych ani coachingowych. Ogólnie bierna postawa wysokich funkcjonariuszy sądownictwa, Najwyższej Rady Sądownictwa, prokuratora generalnego oraz prezesa Najwyższego Sądu Kasacyjnego wobec znacznych braków w zakresie praktyki sądowej budzi poważne zastrzeżenia. Praktyka sądowa wymaga poprawy. Należy również zreformować sposób zarządzania, struktury oraz metody współpracy pomiędzy sądami a innymi organami dochodzeniowo-śledczymi, w tym policją. Ujawnienie i pokonanie braków i słabych punktów systemu wymaga współpracy przedstawicieli sądownictwa, rządu i społeczeństwa obywatelskiego, przy jednoczesnym pełnym poszanowaniu zasady niezawisłości sądownictwa.

Zwalczanie przestępczości zorganizowanej

Od czasu ostatniego sprawozdania Komisji Bułgaria kontynuowała reformę policji . Reorganizacja właściwych dyrekcji policji pozwoliła na połączenie działań operacyjnych i dochodzeniowych i doprowadziła do znacznego wzrostu liczby oficerów śledczych. Bułgaria powinna kontynuować wysiłki na rzecz reformy policji i powiązać je z szerzej zakrojoną reformą dochodzeń prowadzonych w ramach postępowań przygotowawczych. Będzie to wymagało skutecznej współpracy operacyjnej z prokuraturą i innymi organami, tworzenia wspólnych zespołów dochodzeniowych w przypadku poważnych spraw kryminalnych oraz inwestycji w wyposażenie i specjalistyczne szkolenia.

Mimo nieustannie podejmowanych działań policyjnych na rzecz walki z przestępczością zorganizowaną, ogólne rezultaty wymagają znacznej poprawy. Mimo iż od ubiegłorocznego sprawozdania Komisji działania wspólnego zespołu ds. przestępczości zorganizowanej doprowadziły do przedstawienia szeregu oskarżeń dotyczących dużych zorganizowanych grup przestępczych oraz wydania kilku wyroków skazujących, w pozostałych ważnych sprawach oskarżonych uniewinniono. W jednej ze sztandarowych spraw dotyczących przestępczości zorganizowanej w postępowaniu apelacyjnym orzeczono surowe kary pozbawienia wolności. Orzeczenia te nie zostały jednak nadal wykonane. Występujące niedociągnięcia dotyczą gromadzenia dowodów, ochrony świadków, jak również strategii dochodzeniowych, wyczerpujących dochodzeń finansowych oraz zabezpieczania majątku. Prokurator generalny powinien systematycznie analizować przyczyny orzeczeń uniewinniających w najważniejszych sprawach, przedstawiać zalecenia dotyczące sposobów postępowania w podobnych sprawach w przyszłości, jeśli ujawniono braki proceduralne, i odwoływać się od orzeczeń, jeśli wydaje się, że sąd nie ocenił prawidłowo materiałów dowodowych.

Od czasu poprzedniego sprawozdania rocznego Komisji Bułgaria podjęła decyzję o reformie struktur sądowniczych zajmujących się zorganizowaną przestępczością. W styczniu 2012 r. powstanie wyspecjalizowany sąd karny oraz prokuratura karna . Ważne jest, aby już na etapie prac przygotowawczych poprzedzających ich utworzenie zabezpieczyć skuteczność i niezawisłość tych wyspecjalizowanych instytucji. Przede wszystkim sprawy przypisywane nowemu sądowi muszą odpowiadać dostępnym zasobom personalnym, aby umożliwić bezproblemowe i skuteczne prowadzenie dochodzeń, a także ściganie i orzekanie w sprawach o przestępczość zorganizowaną. Sąd musi dysponować doświadczonym personelem o niekwestionowanej uczciwości i doświadczeniu zawodowym. Należy stosować zasadę wspólnych zespołów na poziomie prokuratury.

Od czasu ostatniego sprawozdania rocznego Komisji, zgodnie z przedstawionymi zaleceniami, władze bułgarskie realizowały plany mające poprawić skuteczność procedur zajmowania mienia . We współpracy z Radą Europy przygotowano odnośną ustawę, która jednak została odrzucona przez bułgarski parlament. W projekcie ustawy przewidziano zajmowanie mienia niezależnie od wyroku skazującego. Ustawa przewiduje również weryfikację z urzędu majątku wysokich funkcjonariuszy państwowych i polityków. Mimo niedawnych problemów w parlamencie Bułgaria musi pilnie przyjąć przepisy dotyczące zajmowania mienia. Ponadto działań wymagają również inne niedociągnięcia w tym obszarze: mienie należy zidentyfikować i zabezpieczyć już na wczesnym etapie dochodzenia, zanim jeszcze zostanie ono ukryte lub przeniesione. W tym celu należy ustanowić skuteczną współpracę pomiędzy komisją ds. zajmowania mienia, instytucjami finansowymi, administracją i prokuraturą, w tym wspólnymi zespołami.

Walka z korupcją

Walka z korupcją na wysokim szczeblu nie przyniosła jak dotąd przekonywających rezultatów. Wydano bardzo mało prawomocnych wyroków w tym obszarze, ponadto niewiele wyroków zostało wykonanych. Nic nie wskazuje na to, że aktywnie przeciwdziała się problemowi korupcji na wysokim szczeblu.

Od ostatniego lata w sprawach o nadużycia finansowe i korupcję na wysokim szczeblu wydano dwa wyroki w zawieszeniu. Dwa postępowania sądowe przeciwko byłym ministrom zakończyły się ich uniewinnieniem. Postępowania sądowe w dwóch innych sprawach dotyczących byłego ministra i wysokiego rangą urzędnika państwowego napotkały trudności i opóźnienia[3]. Postępowania odwoławcze w dwóch sprawach dotyczących nadużyć w zakresie środków unijnych oraz prania pieniędzy, wspomnianych w zeszłorocznym sprawozdaniu, są nadal w toku, a czynione postępy należy określić jako niewielkie. Prokuratura zamknęła szereg spraw dotyczących środków europejskich pomimo doniesień o nadużyciu przekazanych przez OLAF oraz organy sądownicze innego państwa członkowskiego. Od czasu, kiedy Komisja przedstawiła swoje ostatnie sprawozdanie roczne, szereg ważnych spraw dotyczących nadużyć finansowych i korupcji zakończyło się uniewinnieniem podejrzanych. Jednego z posłów do parlamentu oczyszczono z zarzutów o konflikt interesów, a byłego dyrektora agencji wypłacającej środki unijne – z zarzutów o nadużycie zajmowanego stanowiska i zawarcie niekorzystnych umów: uniewinniono go w trzech odrębnie toczących się sprawach. Prokurator generalny powinien starannie zbadać przyczyny, dla których podejrzanych uniewinniono. W stosownych przypadkach należy podjąć działania naprawcze. Powinny one polegać m.in. na przedstawieniu zaleceń dotyczących sposobu prowadzenia kolejnych spraw, w przypadku gdy ujawniono braki proceduralne, lub też na złożeniu odwołania od wydanych orzeczeń, jeśli wydaje się, że sąd nie ocenił prawidłowo materiałów dowodowych dostarczonych przez prokuraturę.

Analiza niektórych ze wspomnianych spraw przeprowadzona przez Komisję i niezależnych ekspertów wykazała poważne braki w zakresie praktyki sądowej i dochodzeniowej . Występujące niedociągnięcia dotyczą głównie gromadzenia dowodów, ochrony świadków, jak również ogólnego braku strategii dochodzeniowych, wyczerpujących dochodzeń finansowych oraz zabezpieczania majątku. Należy poprawić koordynację działań w ramach prokuratury oraz pomiędzy prokuraturą a policją. Istniejące braki są wynikiem przestarzałego kodeksu karnego. Praktyka sądowa jest pobłażliwa, nadmiernie ostrożna i zbyt skoncentrowana na kwestiach proceduralnych kosztem idei sprawiedliwości. Prace w ramach przeglądu kodeksu karnego postępują, niemniej jednak nowy kodeks prawdopodobnie nie wejdzie w życie wcześniej niż pod koniec 2013 r., dlatego należy rozważyć natychmiastowe środki naprawcze takie jak orzeczenia Najwyższego Sądu Kasacyjnego zawierające wykładnię przepisów lub też poprawki legislacyjne.

W listopadzie 2010 r. Bułgaria przyjęła bardziej restrykcyjną ustawę o konflikcie interesów . Opóźnienia w nominacji członków specjalnej komisji powołanej na mocy ustawy oraz w zapewnieniu zaplecza administracyjnego doprowadziły do przerwania działań następczych podejmowanych w odpowiedzi na sygnały o konflikcie interesów od pierwszego kwartału 2011 r. W konsekwencji w ważnej sprawie z czerwca br. dotyczącej wysokiego rangą funkcjonariusza wymiaru sprawiedliwości nie podjęto działań następczych w odniesieniu do zarzutów o konflikt interesów. Komisja ds. konfliktu interesów została utworzona w czerwcu 2011 r. Nadal jednak nie ma ona swojej siedziby, personelu ani regulaminu wewnętrznego. W tym kontekście należy przedstawić zastrzeżenia dotyczące składania deklaracji majątkowych przez polityków, funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości i wysokich urzędników państwowych, a także weryfikacji tych dokumentów . Obecnie fałszywe zeznania nie są skutecznie karane, nie śledzi się również ewentualnych nieścisłości. Niedawno przyjętym zmianom do ustawy o rejestrze handlowym, których celem jest poprawa ochrony danych, powinno towarzyszyć wprowadzenie nowych procedur gwarantujących przejrzystość informacji dotyczących przedsiębiorstw.

Bułgaria nadal wdraża zintegrowaną strategię umożliwiającą skuteczne karanie za korupcję i przestępczość zorganizowaną oraz zapobieganie występowaniu tych zjawisk, w ramach której przyjęła szereg środków. Jednocześnie plan działań z 2010 r. na rzecz walki z przestępczością zorganizowaną nie został w pełni wdrożony. Nie dokonano również jego aktualizacji w 2011 r. Utrudnia to realizację i koordynację działań. Uruchomiony na początku 2010 r. kompleksowy projekt mający na celu analizę i opracowanie środków antykorupcyjnych we wszystkich obszarach administracji nie przyniósł jak dotąd namacalnych rezultatów, nie poskutkował także opracowaniem harmonogramu wdrożenia. Bułgaria powinna rozważyć możliwość wyznaczenia poszczególnym instytucjom zaangażowanym w realizację zintegrowanej strategii szeregu konkretnych celów w zakresie walki z korupcją i przestępczością zorganizowaną. Powinna również zaangażować zewnętrznych ekspertów oraz społeczeństwo obywatelskie w ocenę wyników zintegrowanej strategii .

W odpowiedzi na zalecenia Grupy Państw Przeciwko Korupcji (GRECO) przy Radzie Europy dotyczące przejrzystości finansowania partii politycznych Bułgaria uwzględniała 11 z 16 zaleceń w swojej nowej ordynacji wyborczej przyjętej w styczniu 2011 r. Nowa ordynacja wyborcza zostanie po raz pierwszy poddana próbie w nadchodzących wyborach prezydenckich i lokalnych.

Od czasu ostatniego sprawozdania rocznego Komisji Bułgaria opracowała szereg zmian do ustawy o zamówieniach publicznych , które m.in. mają uprościć i przyspieszyć procedury przetargowe. Bułgaria zamierza również zmienić ustawę o Agencji ds. Kontroli Finansów Publicznych, aby umożliwić kontrole z urzędu przetargów publicznych i opracować kontrole oparte na ocenie ryzyka. Wspomniane zmiany prawne przyjmuje się z zadowoleniem. Głównym wyzwaniem w obszarze zamówień publicznych pozostaje jednak konieczność znacznego zwiększenia zdolności administracyjnych oraz poprawy jakości działań administracji.

3. WNIOSKI

Od czasu ostatniej oceny, dokonanej przez Komisję w lipcu 2010 r., rząd Bułgarii wykazał się determinacją i zaangażowaniem w realizację reform. Kontynuował działania na rzecz reformy systemu sądownictwa, zaostrzył przepisy dotyczące konfliktu interesów i rozpoczął reformę strukturalną policji oraz systemu sądownictwa karnego. Wdrożenie wspomnianych reform, osiągnięcie rzeczywistej poprawy w zakresie nominacji, oceny i umiejętności zawodowych funkcjonariuszy sądownictwa, jak również utworzenie struktur umożliwiających skuteczną walkę z przestępczością zorganizowaną będzie wymagało ciągłych starań w najbliższym okresie. Przyjęcie nowej ustawy o zajmowaniu mienia będzie ważnym czynnikiem zwiększającym ochronę przed przestępczością zorganizowaną i korupcją.

Aby uzyskać przekonywające wyniki w walce z korupcją i przestępczością zorganizowaną, należy w trybie pilnym znacznie zwiększyć rozliczalność i usprawnić praktykę zawodową stosowaną w sądownictwie i przez organy dochodzeniowo-śledcze. Bułgaria powinna w trybie pilnym kontynuować wdrażanie strategii reformy sądownictwa i podejmować dalsze działania mające na celu urzeczywistnienie dogłębnej reformy tego systemu. Wysiłki w tym zakresie Bułgaria powinna traktować jako priorytet narodowy.

4. ZALECENIA

W świetle oceny postępów osiągniętych przez Bułgarię od lipca 2010 r. Komisja wzywa ten kraj do podjęcia działań w wymienionych niżej obszarach. Przedstawione zalecenia powinny pomóc Bułgarii skoncentrować wysiłki na przygotowaniach do ogólnej oceny postępów w ramach MWiW, jakiej Komisja dokona latem 2012 r.

1. Reforma systemu sądowego

a) opracować propozycje w zakresie reformy Najwyższej Rady Sądownictwa, naczelnej prokuratury kasacyjnej oraz prokuratury generalnej w odniesieniu do ich struktury, statusu prawnego, składu, nominacji oraz organizacji wewnętrznej;

b) wdrożyć wspomniane propozycje w drodze środków administracyjnych i zmian legislacyjnych.

2. Rozliczalność sędziów i przejrzystość ich działań

c) wykazać postępy w zakresie nominacji i oceny sędziów, w tym nominacji na stanowiska w Najwyższej Radzie Sądownictwa, odzwierciedlających pełne poszanowanie zasad przejrzystości, niezawisłości, etyki zawodowej i zasług;

d) wykazać postępy w postaci działań dyscyplinarnych i postępowań karnych podejmowanych w odniesieniu do przypadków korupcji i nadużyć wśród funkcjonariuszy sądownictwa;

e) zapewnić pełny dostęp elektroniczny do wyroków sądu i ich uzasadnień, jak również zagwarantować ścisłe przestrzeganie zasady losowego przydziału spraw sędziom.

3. Praktyka sądowa w sprawach karnych

f) przeanalizować – we współpracy z międzynarodowymi ekspertami – strukturę organizacyjną oraz przyjętą praktykę organów dochodzeniowo-śledczych, prokuratury (z uwzględnieniem wspólnych zespołów) oraz sądów w celu poprawy skuteczności dochodzeń i postępowania właściwego w najważniejszych sprawach; poprawić współpracę pomiędzy organami sądowymi oraz z odpowiednimi organami administracyjnymi;

g) przyjąć i wdrożyć – we współpracy z międzynarodowymi ekspertami i społeczeństwem obywatelskim – szczegółowy plan działania mający na celu usunięcie braków w zakresie struktury, zarządzania, personelu, szkoleń, współpracy i praktyki zawodowej w tym zakresie oraz stworzyć wspólną grupę monitorującą jego wdrażanie;

h) systematycznie wnosić o wykładnię Najwyższego Sądu Kasacyjnego w dziedzinach, gdzie orzecznictwo jest niespójne, oraz poprawić osiągnięcia sądu w tym obszarze.

4. Zwalczanie przestępczości zorganizowanej

i) przypisać odpowiednie zasoby i personel oraz prawidłowo określić zakres i wewnętrzną organizację wyspecjalizowanego sądu i prokuratury ds. przestępczości zorganizowanej w celu zapewnienia skutecznych postępowań sądowych w najważniejszych sprawach;

j) kontynuować reformę policji poprzez poprawę potencjału, umiejętności i wyposażenia oficerów śledczych oraz poprzez rozwiązanie problemów dotyczących kwestii takich jak etyka zawodowa, niezawisłość działań policji, gromadzenie dowodów i ochrona świadków;

k) poprawić ogólną koordynację działań mających na celu walkę z przestępczością zorganizowaną i korupcją poprzez wdrożenie szczegółowych planów działania oraz mechanizmu kontroli w obu obszarach, we współpracy ze społeczeństwem obywatelskim.

5. Zajmowanie mienia

l) przyjąć przepisy umożliwiające zajęcie mienia bez wyroku skazującego oraz weryfikację z urzędu majątku wysokich urzędników, funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości i polityków oraz wykazać postępy w tym obszarze;

m) ustanowić skuteczną współpracę pomiędzy komisją ds. zajmowania mienia, instytucjami finansowymi, administracją i prokuraturą, w tym wspólnymi zespołami, oraz wykazać postępy w zabezpieczaniu majątku w momencie wszczęcia dochodzenia.

6. Zwalczanie korupcji

n) utworzyć i wyszkolić – we współpracy z zagranicznymi ekspertami – sieć prokuratorów oraz oficerów śledczych specjalizujących się w przestępstwach gospodarczych i finansowych, oraz regularnie włączać ich w postępowania w sprawach dotyczących przestępstw gospodarczych i finansowych, korupcji, nadużyć finansowych i prania pieniędzy oraz zapewnić – poprzez wspólne szkolenia i seminaria – jednolite podejście prokuratorów i sędziów do standardów dotyczących dowodów w tego typu sprawach;

o) zapewnić stosowanie wszechstronnych i proaktywnych strategii dochodzeniowych przez prokuraturę, łączenie powiązanych ze sobą spraw oraz systematyczne dochodzenia finansowe;

p) dokonać zmian w kodeksie karnym w celu ułatwienia działań prawnych podejmowanych w reakcji na przestępstwa gospodarcze i finansowe oraz nadużycie stanowiska;

q) wykazać przekonywające postępy w zakresie sankcji, zgodnie ze zmienioną ustawą o konflikcie interesów.

7. Zapobieganie korupcji

r) przedstawić konkretne wyniki w zakresie wdrożenia kompleksowego projektu („Borkor”) mającego na celu analizę i opracowanie środków antykorupcyjnych;

s) dokonać przeglądu systemu składania i weryfikacji deklaracji majątkowych, tak aby stał się skutecznym narzędziem wykrywania przypadków nielegalnego wzbogacania się;

t) wdrożyć wszystkie zalecenia wydane przez GRECO dotyczące przejrzystości finansowania partii politycznych.

u) wzmocnić potencjał administracyjny właściwych organów w obszarze zamówień publicznych w zakresie doradztwa dla organów udzielających zamówień i weryfikacji przetargów publicznych ex ante i ex post po dokonaniu oceny ryzyka;

v) stosować jednolite zasady dotyczące konfliktu interesów i niezgodności z prawem wobec wszystkich pracowników sektora publicznego, niezależnie od tego, czy są oni urzędnikami, czy też zostali zatrudnieni ma podstawie indywidualnych umów o świadczenie usług.

[1] Decyzja Komisji 2006/929/WE z dnia 13 grudnia 2006 r. w sprawie ustanowienia mechanizmu współpracy i weryfikacji postępów Bułgarii w realizacji określonych założeń w zakresie reformy systemu sądownictwa oraz walki z korupcją i przestępczością zorganizowaną (Dz.U. L 354 z 14.12.2006, s. 58).

[2] Sprawozdanie opiera się na informacjach regularnie przesyłanych przez władze bułgarskie, szczególnie w odpowiedzi na szczegółowe kwestionariusze Komisji. W pracach Komisji pomagało wielu niezależnych ekspertów; korzystano również z dokumentacji i informacji uzyskanych z wielu różnych źródeł. Załączony dokument towarzyszący zawiera przygotowaną przez Komisję szczegółową ocenę postępów w realizacji każdego z celów referencyjnych określonych w decyzji o mechanizmie współpracy i weryfikacji.

[3] Jedna ze spraw dotycząca byłego dyrektora agencji rządowej została ponownie skierowana do prokuratury w czerwcu 2010 r., po tym jak wyznaczono nowego sędziego w tej sprawie; w innej sprawie dotyczącej byłego ministra wycofano zeznania świadków.