UZASADNIENIE

1.Kontekst wniosku

Unijny system kontroli przeprowadzanej przez państwo portu określono w dyrektywie 2009/16/WE (z późniejszymi zmianami). Kontrola przeprowadzana przez państwo portu w Unii opiera się na strukturze memorandum paryskiego w sprawie kontroli przeprowadzanej przez państwo portu („memorandum paryskie”), które istnieje od 1982 r. Dyrektywa 2009/16/WE (z późniejszymi zmianami) obejmuje procedury i narzędzia memorandum paryskiego. W memorandum tym uczestniczą wszystkie morskie państwa członkowskie UE, a także Federacja Rosyjska, Islandia, Kanada, Norwegia i Zjednoczone Królestwo. Unia Europejska nie jest członkiem memorandum paryskiego.

Na potrzeby działania kontroli przeprowadzanej przez państwo portu w Unii konieczne jest podjęcie co roku szeregu decyzji w powiązaniu z memorandum paryskim. Decyzje takie są podejmowane w drodze konsensusu na corocznym posiedzeniu Komitetu Kontroli Przeprowadzanej przez Państwo Portu (PSCC), które odbywa się w maju każdego roku. Na mocy dyrektywy 2009/16/WE decyzje podjęte przez właściwy organ memorandum paryskiego stają się wiążące dla państw członkowskich UE.

Na podstawie art. 218 ust. 9 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, stanowisko, jakie należy przyjąć w imieniu Unii w organizacjach międzynarodowych, takich jak memorandum paryskie, kiedy wzywane są one do przyjęcia aktów mających skutki prawne, musi zostać przyjęte decyzją Rady na wniosek Komisji.

W związku z inwazją Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, 14 marca 2022 r. Sekretariat memorandum paryskiego otrzymał pismo od ukraińskiego ministra infrastruktury Oleksandra Kubrakowa. W piśmie tym wzywa się memorandum paryskie, aby (i) bezpodstawnie nie zatrzymywać statków pływających pod banderą Ukrainy w następstwie kontroli przeprowadzonych przez państwo portu, (ii) wykluczyć Federację Rosyjską z memorandum paryskiego oraz (iii) nie uznawać świadectw wydawanych w imieniu administracji morskiej Federacji Rosyjskiej.

Jeśli chodzi o pierwszy wniosek, aby bezpodstawnie nie zatrzymywać ukraińskich statków, 2 marca 2022 r. memorandum paryskie wydało okólnik PSCircular 101 (Wytyczne w sprawie repatriacji marynarzy ze względu na sytuację na Ukrainie), w którym poruszono tę kwestię. W PSCircular 101 informuje się organy państw członkowskich, że w obecnych okolicznościach należy się wykazać elastycznością, w tym w odniesieniu do repatriacji marynarzy, Konwencji o pracy na morzu z 2006 r., świadectw wydanych na mocy Międzynarodowej konwencji o wymaganiach w zakresie wyszkolenia marynarzy, wydawania im świadectw oraz pełnienia wacht z 1978 r., a także zaświadczeń lekarskich. Jeżeli zajdzie taka konieczność, memorandum paryskie może rozważyć dalsze dostosowania w PSCircular 101.

W związku z wnioskiem dotyczącym członkostwa Federacji Rosyjskiej w memorandum paryskim należy zauważyć, że Federacja Rosyjska została pozbawiona dostępu do narzędzia namierzania THETIS PSC i bazy danych wyników inspekcji, o której mowa w art. 24 dyrektywy 2009/16/WE, oraz korzystania z nich. Oznacza to, że udział Federacji Rosyjskiej w pracach memorandum paryskiego został już poważnie ograniczony, a bez dostępu do wspomnianej bazy danych Federacja Rosyjska nie może skutecznie wywiązywać się ze swoich zobowiązań wynikających z memorandum paryskiego ani wnosić wkładu w jego prace.

Chociaż państwa członkowskie UE są zgodne co do tego, że należy podjąć działania przeciwko Federacji Rosyjskiej, ani memorandum, ani żadne instrukcje dotyczące polityki nie zawierają procedury ani mechanizmu usuwania członków z memorandum paryskiego. Członkowie, którzy wyrazili swoją opinię, wskazali, że jako alternatywę dla wykluczenia preferują zawieszenie członkostwa do odwołania. Bezpośredni skutek prawny byłby podobny do wykluczenia, ale miałby charakter bardziej tymczasowy. Zawieszenie umożliwiłoby dalsze rozważenie potrzeby całkowitego wykluczenia z memorandum paryskiego i mogłoby zostać cofnięte w przypadku zmiany okoliczności. Jednak memorandum nie zawiera również postanowień dotyczących zawieszenia członkostwa.

Przewodniczący memorandum paryskiego zaproponował zastosowanie procedury pisemnej w celu podjęcia decyzji o zawieszeniu członkostwa Federacji Rosyjskiej przed dorocznym posiedzeniem Komitetu Kontroli Przeprowadzanej przez Państwo Portu (PSCC55), które ma się odbyć w dniach 16–20 maja 2022 r. Dzięki temu ta delikatna kwestia nie przesłoni całego posiedzenia PSCC55.

2.Stanowisko, jakie ma być zajęte w imieniu Unii

Ze względu na powagę sytuacji należy: (i) zgodzić się z podejściem przedstawionym w pkt 5 dokumentu PSCC55/11.1, zgodnie z którym nie należy bezpodstawnie zatrzymywać statków pływających pod banderą Ukrainy w następstwie kontroli przeprowadzanych przez państwo portu; (ii) zawiesić członkostwo Federacji Rosyjskiej w memorandum paryskim w związku z niczym niesprowokowaną i nieuzasadnioną agresją Rosji wobec Ukrainy, zgodnie z art. 62 ust. 3 Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów; (iii) zgodzić się z podejściem określonym w pkt 7 dokumentu PSCC55/11.1 w odniesieniu do cofnięcia uznawania świadectw ustawowych wydanych przez Federację Rosyjską.

Załączony tekst jest wnioskiem dotyczącym stanowiska Unii na podstawie art. 218 ust. 9 TFUE, który następnie musi zostać przyjęty przez Radę. Ma on na celu uzgodnienie kierunku działań określonego w dokumencie memorandum paryskiego PSCC55/11.1. Szczegóły stanowiska UE załączono do projektu decyzji Rady w załączniku 1.

Dyrektywa 2009/16/WE skutecznie włącza do prawa Unii procedury, narzędzia i działania przewidziane w memorandum paryskim. W związku z tym memorandum paryskie wchodzi w zakres wyłącznej kompetencji zewnętrznej Unii na mocy art. 3 ust. 2 akapit ostatni TFUE.

3.Podstawa prawna

Poniższa decyzja została podjęta w oparciu o Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 100 ust. 2 w powiązaniu z art. 218 ust. 9, który przewiduje, że Rada, na wniosek Komisji, przyjmuje decyzję ustalającą stanowiska, jakie należy zająć w imieniu Unii w ramach organu utworzonego przez umowę, gdy organ ten ma przyjąć akty mające skutki prawne. Ma to zastosowanie do stanowiska, jakie mają przyjąć państwa członkowskie działające wspólnie w interesie Unii w kontekście memorandum paryskiego.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/16/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie kontroli przeprowadzanej przez państwo portu (z późniejszymi zmianami) stanowi podstawę prawną do ustanowienia zasad, których państwa członkowskie muszą przestrzegać w ramach PSCC memorandum paryskiego.

Akty, które mają zostać przyjęte w ramach memorandum paryskiego, stanowią akty mające skutki prawne. Planowane akty mają skutki prawne, ponieważ mogą mieć decydujący wpływ na treść przepisów UE, a mianowicie dyrektywy 2009/16/WE. Wynika to z faktu, że dyrektywa 2009/16/WE skutecznie wprowadza do prawa Unii procedury, narzędzia i działania przewidziane w memorandum paryskim. Ponadto zawieszenie członkostwa Federacji Rosyjskiej w memorandum paryskim jest aktem o charakterze organizacyjnym, który wpływa na sposób podejmowania decyzji w ramach tego memorandum.

Planowane akty nie uzupełniają ani nie zmieniają ram instytucjonalnych umowy. W związku z tym proceduralną podstawą prawną proponowanej decyzji jest art. 218 ust. 9 TFUE.