Rachunki narodowe są źródłem wielu kluczowych wskaźników ekonomicznych stosowanych do kształtowania polityki i prowadzenia analiz ekonomicznych przez środowisko akademickie, władze i instytucje międzynarodowe. Produkt krajowy brutto (PKB) jest najczęściej wykorzystywaną miarą ogólnej wielkości gospodarki, natomiast wywodzące się od niego wskaźniki, na przykład PKB na mieszkańca, są powszechnie stosowane do porównywania materialnych poziomów życia lub do monitorowania konwergencji lub rozbieżności gospodarczej w UE.

ESA 2010 różni się od poprzedzającego go ESA 95 pod względem zakresu i pojęć, odzwierciedlając zmiany w dziedzinie pomiaru współczesnych gospodarek, postępy badań metodologicznych oraz potrzeby użytkowników. Struktura ESA 2010 jest spójna ze światowymi wytycznymi dotyczącymi rachunków narodowych określonymi w systemie rachunków narodowych 2008 (SNA 2008). Eurostat opublikował szereg instrukcji i przewodników mających pomóc we wdrażaniu ESA 2010.

Europejski system rachunków narodowych i regionalnych (ESA 2010) to zgodne w skali międzynarodowej unijne ramy rachunkowości zapewniające usystematyzowany i szczegółowy opis gospodarki. ESA 2010 opublikowano w formie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 549/2013 z dnia 21 maja 2013 r. System ten po raz pierwszy zastosowano do danych przekazywanych Komisji od dnia 1 września 2014 r.; począwszy od tego dnia państwa członkowskie przesyłały dane do Eurostatu zgodnie z przepisami ESA 2010.

Do dnia 1 lipca 2018 r., a następnie co pięć lat Komisja przedstawia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie ze stosowania niniejszego rozporządzenia.

W okresie od końca 2015 r. do końca 2017 r. liczba odstępstw w toku lub odstępstw już zamkniętych zwiększyła się lub pozostała na stałym poziomie we wszystkich państwach członkowskich. W łącznym ujęciu 28 państw członkowskich obserwuje się wyraźne przejście z odstępstw, których jeszcze nie uwzględniono (spadek z 31 % do 13 %), na odstępstwa zamknięte (wzrost z 25 % do 54 %) — zob. wykres 2.

Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie ESA 2010 państwa członkowskie muszą przekazywać dane określone w załączniku B do tego rozporządzenia. Na podstawie art. 6 rozporządzenia państwa członkowskie mogły składać, do dnia 17 października 2013 r., wnioski o czasowe odstępstwa od wymogów przekazywania danych w ramach ESA 2010. Niniejsza sekcja sprawozdania odnosi się do zmian w zakresie dostępności danych w państwach członkowskich i zawiera wyniki analizy przyznanych odstępstw.

a) metodykę dotyczącą wspólnych standardów, definicji, klasyfikacji i zasad zapisów księgowych, które należy stosować do zestawiania porównywalnych rachunków i tablic do celów UE (załącznik A do rozporządzenia);

W interesie użytkowników, Eurostat, we współpracy z państwami członkowskimi, podejmie wszelkie niezbędne działania służące pełnemu wykonaniu rozporządzenia w sprawie ESA 2010. Eurostat pozostanie w bliskim kontakcie z państwami członkowskimi, dążąc do dalszego zwiększania dostępności danych w nadchodzących latach, i będzie kontynuował swoje prace nad monitorowaniem odstępstw.

Eurostat, we współpracy z krajowymi podmiotami zestawiającymi dane, stale dąży do zwiększenia dostępności danych dla ich użytkowników. Dostępność danych jest regularnie monitorowana w okresach tworzenia danych, również w drodze strukturalnego monitorowania (rocznego) i regularnego przeglądu rocznego aktualnej sytuacji w zakresie odstępstw.

Najbardziej znaczącą zmianą metodologiczną wprowadzoną przez ESA 2010 jest zapisywanie wydatków na badania i rozwój jako nakłady brutto na środki trwałe, a nie jako zużycie pośrednie, jak miało to miejsce w poprzednim europejskim systemie rachunków. Zmiana ta potwierdza rosnące znaczenie własności intelektualnej w gospodarkach państw członkowskich i czyni ESA bardziej użytecznym dla użytkowników. Ta zmiana metodologiczna spowodowała zwiększenie poziomu PKB w strefie euro i UE-28 we wszystkich latach, na przykład o 1,9 % w 2010 r.

Celem rozporządzenia (UE) nr 549/2013 jest ustanowienie ESA 2010 i zapewnienie porównywalnych, aktualnych i wiarygodnych danych na potrzeby polityki UE oraz do innych celów. Art. 5 ust. 1 stanowi, że „ESA 2010 stosuje się po raz pierwszy do danych opracowanych zgodnie z załącznikiem B, które należy przekazać, począwszy od dnia 1 września 2014 r.”. Po przekazaniu danych po raz pierwszy przez wszystkie państwa członkowskie Eurostat opublikował w dniu 17 października 2014 r. pierwsze wyniki ESA 2010 dotyczące PKB i jego głównych agregatów, w tym analizę skutków zmian metodologicznych i ulepszeń statystycznych w odniesieniu do poziomu PKB.

Większość państw członkowskich UE, Islandia i Norwegia publikuje w internecie informacje dotyczące krajowej polityki rewizji danych statystycznych. Pomimo że w odniesieniu do niniejszego sprawozdania nie przeprowadzono szczegółowej analizy rewizji w odniesieniu do danych przesłanych przez państwa członkowskie, analiza wskaźników rewizji dla kluczowych agregatów europejskich pokazała, że państwa członkowskie przekazują dane dobrej jakości i umożliwiają Eurostatowi publikację wczesnych i wiarygodnych szacunków dotyczących PKB i zatrudnienia w odniesieniu do agregatów dla UE i strefy euro.

Ocenę jakości przeprowadzono zgodnie z art. 4 rozporządzenia w sprawie ESA 2010, w którym przewidziano wymóg przeprowadzania oceny jakości danych z rachunków narodowych i regionalnych przesyłanych do Eurostatu w oparciu o jakościowe kryteria określone w Europejskim Systemie Statystycznym ustanowionym na mocy rozporządzenia (WE) nr 223/2009 w sprawie statystyki europejskiej. W rozporządzeniu wykonawczym Komisji nr 2016/2304 określono sposoby, strukturę, częstotliwość oraz wskaźniki procesu oceny.

Zgłaszane dane dotyczące dochodu narodowego brutto (DNB) są monitorowane w ramach specjalnego procesu w kontekście zasobów własnych, regulowanego rozporządzeniem (WE, Euratom) nr 1287/2003 (rozporządzenie DNB). Wprowadzono mechanizm przejściowy, w ramach którego szacunki DNB w ESA 2010 na lata 2010–2013 są przeliczane na dane ESA 95 przy użyciu uzgodnionej metody. Od roku sprawozdawczego 2014 zasoby własne oparte na DNB bazują na danych ESA 2010.

Na podstawie rozporządzenia DNB Komisja (Eurostat) weryfikuje źródła i metody stosowane przez państwa członkowskie do obliczania DNB. Czyni to za pomocą rocznych i wieloletnich mechanizmów weryfikacji.

Roczny proces weryfikacji jest oparty na danych przekazywanych za pomocą kwestionariusza dotyczącego DNB i towarzyszącego mu sprawozdania dotyczącego jakości, wysyłanych do dnia 22 września każdego roku. Proces ten prowadzi do wydania opinii Komitetu DNB w sprawie stosowności danych DNB do celów zasobów własnych.

Wieloletni proces weryfikacji opiera się na wielu elementach, ale przede wszystkim na „Wykazie źródeł i metod DNB” opracowanym przez każde państwo członkowskie i omawianym podczas wizyt Eurostatu w każdym państwie członkowskim. Ostatecznie, jeżeli Komisja uznaje, że należy wprowadzić zmiany w metodyce danych liczbowych DNB, może złożyć zastrzeżenia. W rezultacie dane liczbowe są poprawiane, jeżeli jest taka konieczność.

Dane dotyczące deficytu i zadłużenia sektora instytucji rządowych i samorządowych są monitorowane w kontekście procedury nadmiernego deficytu. Obejmuje to również walidację danych bazowych dotyczących statystyki finansów sektora instytucji rządowych i samorządowych w odniesieniu do procedury nadmiernego deficytu. Podstawą prawną monitorowania danych dotyczących sektora instytucji rządowych i samorządowych jest rozporządzenie Rady (WE) nr 479/2009. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 220/2014 stanowi, że ESA 2010 należy wykorzystywać na potrzeby procedury nadmiernego deficytu oraz statystyki finansów sektora instytucji rządowych i samorządowych począwszy od dnia 1 września 2014 r.

Podstawa prawna procedury nadmiernego deficytu przewiduje składanie regularnych, szczegółowych sprawozdań dla Rady i Parlamentu Europejskiego, między innymi na temat aspektów statystyki finansów sektora instytucji rządowych i samorządowych. Dodatkowo Eurostat przekazuje regularne sprawozdania na temat spójności danych bazowych dotyczących statystyki finansów sektora instytucji rządowych i samorządowych z procedurą nadmiernego deficytu oraz na temat aspektów porównywalności, dokładności, dostępności/aktualności i rozpowszechniania (a także szeregu dodatkowych wskaźników jakości).

Wskaźniki procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej oblicza się na podstawie statystyk bazowych opracowanych przez krajowe urzędy statystyczne i banki centralne, pochodzących z różnych dziedzin, w tym rachunków narodowych i bilansu płatniczego. Eurostat aktywnie monitoruje jakość tych statystyk bazowych, a w szczególności spójność między statystykami bilansu płatniczego i rachunków narodowych, koncentrując się na rachunkach niefinansowych. W zakresie monitorowania rachunków finansowych i bilansu płatniczego Eurostat współpracuje z Europejskim Bankiem Centralnym.

Wprowadzenie ESA 2010 zapewniło spójność zestawiania PKB z międzynarodowymi standardami rachunków narodowych. Przyczynia się do lepszej porównywalności nie tylko w państwach członkowskich UE, ale również w skali globalnej. W związku z globalizacją utrzymują się jednak pewne wyzwania, na przykład wpływ przenoszenia działalności dużych przedsiębiorstw wielonarodowych w małych i otwartych gospodarkach na PKB.

Ponadto opracowano wspólną zharmonizowaną europejską politykę rewizji statystyk rachunków narodowych i statystyk bilansu płatniczego obejmującą rewizje wartości odniesienia i rewizje rutynowe; państwa członkowskie rozpoczęły też jej dobrowolne wdrażanie. Celem tej polityki jest lepsze przestrzeganie podwójnej zasady dostosowania dziedzin statystycznych na poziomie krajowym oraz skoordynowanego dostosowania na poziomie UE we wszystkich państwach członkowskich.

Podsumowując, Komisja uważa, że ​​połączenie różnych działań monitorujących jest skuteczne w zapewnieniu wysokiej jakości i porównywalności statystyk ESA 2010.





d) Postępy w zakresie danych dotyczących zobowiązań warunkowych

Eurostat gromadzi dane dotyczące zobowiązań warunkowych w kontekście dyrektywy Rady 2011/85/UE. W art. 14 ust. 3 tej dyrektywy określono nowe wymogi statystyczne dotyczące państw członkowskich:

„W odniesieniu do wszystkich podsektorów sektora instytucji rządowych i samorządowych państwa członkowskie publikują stosowne informacje na temat zobowiązań warunkowych o potencjalnie istotnym wpływie – i jego zakresie – na sytuację budżetową, w tym na temat gwarancji rządowych, pożyczek zagrożonych i zobowiązań wynikających z działalności przedsiębiorstw państwowych. Państwa członkowskie publikują również informacje na temat udziału sektora instytucji rządowych i samorządowych w kapitale przedsiębiorstw prywatnych i państwowych w odniesieniu do kwot istotnych z ekonomicznego punktu widzenia”.

W rozporządzeniu w sprawie ESA 2010 potwierdzono powyższe przepisy (w motywach 19, 20 i 22) i ujęto wymóg, aby Komisja, w określonych odstępach czasu, sporządzała sprawozdania dla Parlamentu i Rady na temat dostępności stosownych informacji (zob. art. 11 i 12). W tym kontekście w czerwcu 2016 r. Komisja opublikowała pierwsze „Sprawozdanie dotyczące zobowiązań ukrytych o potencjalnym wpływie na budżety publiczne”, a kolejne sprawozdanie zostanie przygotowane w 2018 r.

Dane gromadzone przez Eurostat w kontekście powyższej dyrektywy są głównym źródłem informacji dotyczących zobowiązań warunkowych sektora instytucji rządowych i samorządowych w państwach członkowskich. Szablony na potrzeby gromadzenia danych i wytyczne stosowania zawarto w decyzji Eurostatu z dnia 22 lipca 2013 r. w sprawie deficytu i zadłużenia sektora instytucji rządowych i samorządowych — „Supplement on contingent liabilities and potential obligations to the EDP related questionnaire” [„Suplement do kwestionariusza dotyczącego procedury nadmiernego deficytu odnoszący się do zobowiązań warunkowych i potencjalnych zobowiązań”].

W decyzji tej określono, że Eurostat będzie gromadzić i publikować wybrane wskaźniki związane z następującymi zobowiązaniami warunkowymi: gwarancje rządowe, pozabilansowe partnerstwa publiczno-prywatne (PPP), zobowiązania kontrolowanych przez rząd podmiotów zaklasyfikowanych poza sektorem instytucji rządowych i samorządowych (przedsiębiorstw publicznych) oraz kredyty i pożyczki zagrożone (aktywa sektora instytucji rządowych i samorządowych).

Państwa członkowskie opublikowały dane na poziomie krajowym i przekazały je Eurostatowi po raz pierwszy w terminie do końca grudnia 2014 r. Od tego czasu gromadzone są dane roczne, a następnie Eurostat publikuje je do końca stycznia każdego roku. W swojej bazie danych Eurostat publikuje dane liczbowe w milionach jednostek waluty krajowej oraz jako odsetki PKB, wraz z powiązanymi metadanymi i przypisami dotyczącymi poszczególnych państw. Wydaje również towarzyszący komunikat prasowy.

Od pierwszego gromadzenia danych, które miało miejsce w 2014 r., państwa członkowskie poczyniły istotne postępy pod względem kompletności danych (w odniesieniu do uwzględniania wszystkich zobowiązań) oraz zakresu danych (w odniesieniu do uwzględniania wszystkich podmiotów sektora instytucji rządowych i samorządowych). Kilka państw członkowskich dokonało przeglądu i rewizji swoich danych liczbowych, aby dokładniej dostosować się do uzgodnionych wytycznych.

Kompletność i zakres danych różnią się w zależności od wskaźników i państw członkowskich. W przypadku większości państw członkowskich zbiór danych gromadzonych przez Eurostat zawiera kompletne dane o odpowiednim zakresie w odniesieniu do wszystkich wskaźników. Jednak w przypadku niektórych państw członkowskich dane nie są jeszcze w pełni wyczerpujące. W szczególności wciąż konieczne są postępy w zakresie danych dotyczących pożyczek zagrożonych. Również w przypadku zobowiązań przedsiębiorstw państwowych nie wszystkie państwa członkowskie uwzględniły zobowiązania instytucji finansowych lub zobowiązania jednostek kontrolowanych przez samorząd terytorialny.