[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 2.4.2008 r.

SEC(2008) 406

DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI STRESZCZENIE OCENY SKUTKÓW

BIAŁA KSIĘGA w sprawie roszczeń o naprawienie szkody wynikłej z naruszenia wspólnotowego prawa ochrony konkurencji {COM(2008) 165 wersja ostateczna} {SEC(2008) 404} {SEC(2008) 405}

Streszczenie

1. Podstawowym problemem poruszanym w białej księdze w sprawie roszczeń o naprawienie szkody wynikłej z naruszenia wspólnotowego prawa ochrony konkurencji jest aktualny brak skutecznych ram prawnych regulujących dochodzenie przez obywateli oraz przedsiębiorstwa roszczeń wynikających z naruszenia wspólnotowego prawa ochrony konkurencji. W ramach mechanizmów publicznego egzekwowania prawa ochrony konkurencji właściwe organy zapewniają karanie podmiotów dopuszczających się jego naruszeń. Natomiast poszkodowani w wyniku tych naruszeń mogą dochodzić naprawienia poniesionych szkód jedynie przed sądami krajowymi i zgodnie z obowiązującymi procedurami krajowymi.

2. Chociaż Trybunał Sprawiedliwości potwierdził już w 2001 r., że osoby poszkodowane w wyniku naruszenia wspólnotowego prawa ochrony konkurencji mają prawo uzyskać naprawienie szkody, osoby te rzadko otrzymują odszkodowanie. W zielonej księdze z 2005 r. Komisja stwierdziła, że ten problem wynika przede wszystkim z przeszkód stwarzanych przez przepisy i procedury określające kwestie dochodzenia przed sądami państw członkowskich roszczeń o naprawienie szkód spowodowanych naruszeniem prawa ochrony konkurencji. Chcąc utworzyć ramy prawne pozwalające na bardziej skuteczne dochodzenie odszkodowań, Komisja uznała za właściwe zarekomendowanie w białej księdze kilku minimalnych standardów, które zagwarantowałyby skuteczny system powództw o naprawienie szkody wynikłej z naruszenia prawa ochrony konkurencji.

3. W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono pięć spójnych grup działań, stanowiących najbardziej prawdopodobne ze strategicznego punktu widzenia środki do osiągnięcia tego celu. Prezentowane warianty strategiczne mieszczą się pomiędzy – z jednej strony – opcją zakładającą przyjęcie środków legislacyjnych, zachęcających do wnoszenia powództw odszkodowawczych i zapewniających im największe ułatwienia, a – z drugiej strony – wariantem przewidującym powstrzymanie się od jakichkolwiek działań na poziomie UE.

4. Oceny skutków każdego z wariantów strategicznych dokonuje się przez pryzmat następujących korzyści oraz kosztów. Daną opcję ocenia się lepiej, jeżeli (1) zapewnia ona pełne naprawienie poniesionej szkody, (2) prowadzi do przybliżenia znajomości prawa ochrony konkurencji oraz poprawy jego stosowania, (3) pozwala na lepszy dostęp do wymiaru sprawiedliwości oraz (4) efektywniejsze wykorzystanie systemu sądowniczego i wreszcie (5) przyczynia się do wyrównania szans klientów i przedsiębiorstw w całej Europie. Z punktu widzenia kosztów sprawozdanie pokazuje wpływ poszczególnych wariantów strategicznych na (1) koszty postępowania, (2) obciążenia administracyjne, (3) koszty powodowane przez błędy oraz (4) koszty wprowadzenia proponowanych środków do krajowego systemu prawnego. Ponadto, na bardziej ogólnym poziomie, sprawozdanie zawiera ocenę prawdopodobnych skutków makroekonomicznych każdej opcji oraz wpływu, jaki wywarłaby ona na MŚP oraz konsumentów.

5. Po przeprowadzeniu analizy kosztów i korzyści związanych ze wszystkimi pięcioma wariantami strategicznymi w sprawozdaniu stwierdzono, że najskuteczniejszy sposób osiągnięcia określonych celów, pociągający za sobą najniższe koszty, stanowi wariant nr 2. Jednakże połączenie wariantów nr 2, 3 i 4 pozwoliłoby osiągnąć jeszcze lepszą równowagę kosztów i skuteczności, jako że przyniosłoby dalsze obniżenie kosztów, przy jednoczesnym zachowaniu większości korzyści. Sprawozdanie zamyka analiza ogólnych skutków preferowanego wariantu strategicznego z punktu widzenia kosztów i korzyści.

6. Główne cechy preferowanego wariantu strategicznego przedstawiają się następująco:

7. każda osoba (zarówno bezpośredni, jak i pośredni nabywca) jest uprawniona żądać naprawienia poniesionej szkody, jeżeli między tą szkodą a naruszeniem prawa ochrony konkurencji istnieje związek przyczynowy;

8. osoby poszkodowane w wyniku naruszenia prawa ochrony konkurencji są uprawnione do pełnego naprawienia poniesionych szkód ; uprawnienie to obejmuje rzeczywiste straty, utracone korzyści oraz odsetki;

9. na żądanie jednej ze stron sąd krajowy może nakazać drugiej stronie (lub osobom trzecim) ujawnienie określonego rodzaju informacji , które można wykorzystać w charakterze dowodu; nakaz ujawnienia musi być proporcjonalny do celu roszczenia; oświadczenia złożone przez przedsiębiorstwa (w ramach programu łagodzenia kar) nie mogą jednak zostać ujawnione;

10. w sytuacji w której nabywca bezpośredni (częściowo) przerzucił szkody wynikające z naruszenia prawa (obciążenie) na swoich własnych klientów (nabywców pośrednich), pozwany może podnieść przeciwko roszczeniu wniesionemu przez bezpośredniego nabywcę zarzut przerzucenia obciążeń ; z drugiej strony w celu ułatwienia dochodzenia roszczeń przez nabywców pośrednich ułatwiony został dowód przerzucenia obciążeń na szczebel obrotu, na którym znajdują się ci nabywcy;

11. sądy krajowe rozpatrujące roszczenia o naprawienie szkód powstałych w wyniku naruszenia prawa ochrony konkurencji nie mogą wydać orzeczenia sprzecznego z żadną decyzją organu ochrony konkurencji państwa członkowskiego, w której potwierdzono istnienie naruszenia prawa ochrony konkurencji ;

12. w państwach członkowskich, w których nie obowiązuje system odpowiedzialności opartej na zasadzie ryzyka, domniemywa się istnienia winy z momentem ustalenia, że naruszono prawo; jednak pozwany może uwolnić się od odpowiedzialności w razie wystąpienia usprawiedliwionego błędu ;

13. poszkodowani w wyniku naruszenia prawa ochrony konkurencji mogą skorzystać z systemów roszczeń zbiorowych ; powództwa odszkodowawcze mogą być wnoszone przez podmioty uprawnione bądź też można przystąpić do powództwa zbiorowego;

14. powództwa o naprawienie szkód wynikających z naruszenia prawa ochrony konkurencji można wnosić w ciągu pięciu lat od chwili , w której poszkodowany powinien był przy zachowaniu należytej staranności uzyskać wiedzę o istnieniu naruszenia oraz o szkodzie mu wyrządzonej tym naruszeniem; jeżeli dane naruszenie podlega badaniu przez organ ochrony konkurencji, poszkodowany może wnieść powództwo w ciągu dwóch lat od wydania przez ten organ prawomocnej decyzji ;

15. należy rozważyć na podstawie najlepszej praktyki istniejącej w państwach członkowskich przyznanie sądom krajowym możliwości obciążenia częścią lub całością kosztów pozwanego, który odniósł sukces w postępowaniu ;

16. w celu ochrony programów łagodzenia kar prowadzonych przez europejskie organy ochrony konkurencji podmioty korzystające z takich programów powinny odpowiadać jedynie za szkody spowodowane przez siebie , a nie za wszystkie szkody wynikające z danego naruszenia prawa.