Komisja uznaje i z zadowoleniem przyjmuje wysiłki banków mające na celu pomoc gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom w przetrwaniu tego bezprecedensowego kryzysu. Biorąc pod uwagę skalę kryzysu, oczekuje się, że sektor bankowy i szerzej rozumiany system finansowy będą w pełni zaangażowane we wspieranie odpowiedzi ze strony polityki publicznej. Wyzwania gospodarcze wynikające z pandemii COVID-19 można przezwyciężyć jedynie dzięki ścisłej współpracy między podmiotami publicznymi i prywatnymi. W rezolucji z dnia 17 kwietnia Parlament Europejski nalegał na proaktywną rolę sektora bankowego w dobie kryzysu, natomiast unijni ministrowie finansów w swoim oświadczeniu przyjętym w dniu 16 kwietnia wezwali sektor bankowy do wspierania gospodarstw domowych i przedsiębiorstw dotkniętych pandemią COVID-19, aby zapewnić ciągłość ich działania.

-Organy nadzoru bankowego w UE udzieliły bankom tymczasowej pomocy w zakresie kapitału i płynności oraz pod względem operacyjnym, aby zapewnić, by mimo coraz trudniejszej sytuacji mogły one w dalszym ciągu pełnić przypisaną im rolę w finansowaniu gospodarki realnej. Ponadto na szczeblu międzynarodowym Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego (BCBS) ogłosił odroczenie o rok – względem ustalonego na poziomie międzynarodowym terminu – wdrożenia ostatecznych standardów Bazylea III, aby uwolnić zdolności operacyjne banków i organów nadzoru, oraz zgodził się na zapewnienie bankom większej elastyczności przy stopniowym wprowadzaniu regulacyjnego podejścia do ujmowania oczekiwanych strat kredytowych, tak aby ograniczyć wpływ na ich fundusze własne.

Solidność banków w Unii powinna umożliwić im odegranie kluczowej roli w opanowaniu skutków wstrząsu gospodarczego wynikającego z epidemii COVID-19 i przygotowaniach do szybkiego ożywienia gospodarki, mimo że banki nieuchronnie odczują również negatywne skutki trudności doświadczanych przez swoich klientów oraz zwiększonej zmienności na rynkach finansowych. Banki mogą pełnić tę rolę, utrzymując przepływ kredytów do swoich najbardziej dotkniętych klientów, w szczególności do małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP).

Ramy regulacyjne dla banków pozostawiają szerokie pole manewru dla inicjatyw publicznych i prywatnych służących wspieraniu dalszego udzielania kredytów klientom dotkniętym kryzysem związanym z COVID-19 przy jednoczesnym zachowaniu ostrożnego podejścia. Komisja zachęca banki do pełnego wykorzystania elastyczności wpisanej w istniejące zasady rachunkowości i normy ostrożnościowe w celu wspierania gospodarki UE w wyjątkowych okolicznościach powstałych w wyniku pandemii COVID-19. Samo stosowanie środków wsparcia, których celem jest zaspokojenie krótkoterminowego zapotrzebowania na płynność, nie powinno automatycznie prowadzić do zaostrzenia wymogów księgowych lub ostrożnościowych, jeżeli sytuacja finansowa nie pogorszy się w inny sposób.

Jednocześnie istotne jest, aby banki nadal dokonywały dokładnych, spójnych i przejrzystych pomiarów ryzyka, ponieważ jest to niezbędne do monitorowania skutków kryzysu związanego z COVID-19 dla gospodarki UE i stanowi podstawę odpornego sektora bankowego. Oznacza to, że banki muszą nadal rozpoznawać sytuacje, w których kredytobiorcy mogą napotykać trudności finansowe mogące wpłynąć na ich zdolność do spłaty zobowiązań kredytowych w dłuższej perspektywie czasowej. Banki muszą w równym stopniu nadal stosować należyte standardy w zakresie gwarantowania emisji i znajomości klienta, zgodnie z wymogami przewidzianymi w przepisach UE.

1.3.Potrzeba skoordynowanej reakcji

W swoim komunikacie w sprawie skoordynowanej reakcji gospodarczej na epidemię COVID-19 Komisja zwróciła się do organów nadzoru ostrożnościowego i organów odpowiedzialnych za rachunkowość o dalsze określenie najlepszego sposobu wykorzystania elastyczności przewidzianej w istniejących ramach regulacyjnych. EUNB , Nadzór Bankowy Europejskiego Banku Centralnego (EBC) , Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA) i Komitet Europejskich Organów Nadzoru Audytowego (KEONA) wyjaśniły, w jaki sposób znaczna elastyczność wpisana w obecne ramy rachunkowości i ramy ostrożnościowe pozwala na solidne, ale też niezakłócające konkurencji zarządzanie wyjątkowymi środkami podejmowanymi w reakcji na tę bezprecedensową sytuację. Komisja z zadowoleniem przyjmuje również ostatnie oświadczenia BCBS i Rady Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (RMSR) .

Konieczne jest, aby wszystkie organy w dalszym ciągu działały w sposób skoordynowany i spójny, określając sposoby korzystania z elastyczności wpisanej w ich odpowiednie przepisy, aby zapewnić maksymalną przejrzystość i równe szanse w ramach jednolitego rynku. Jednolity zbiór przepisów ma zastosowanie do wszystkich banków w UE, a wstrząs spowodowany pandemią nie powinien prowadzić do zróżnicowanego stosowania przepisów w poszczególnych państwach członkowskich. Przykładowo udzielone w kontekście COVID-19 gwarancje lub moratoria na spłaty o takich samych cechach powinny być traktowane w ten sam sposób przez organy nadzoru w całej Unii. Zapewnienie spójnego stosowania elastyczności przepisów przyczynia się do zachowania integralności jednolitego rynku, co ma zasadnicze znaczenie dla szybszego ożywienia gospodarczego. Komisja wzywa EUNB do podsumowania sposobu, w jaki gwarancje publiczne udzielone w reakcji na kryzys związany z COVID-19 mają być traktowane do celów ograniczenia ryzyka, a w razie potrzeby – do przedstawienia dalszych wytycznych.

W ramach szeregu środków wsparcia przyjętych przez UE i organy krajowe skutecznie wykorzystuje się elastyczność przepisów w celu maksymalnego zwiększenia zdolności udzielania kredytów przez banki. Organy nadzoru zezwoliły bankom na tymczasowe korzystanie z buforów płynnościowych i buforów kapitałowych, natomiast wyznaczone organy krajowe obniżyły szereg makroostrożnościowych wymogów w zakresie buforów kapitałowych, co de facto uwolniło znaczną część kapitału od ograniczeń regulacyjnych. Są to pozytywne środki wsparcia, które odzwierciedlają powody leżące u podstaw buforów ostrożnościowych oraz znaczenie umożliwienia ich rozwiązania w celu zapewnienia ich przydatności w przypadku zaistnienia takiej potrzeby. Banki powinny korzystać z buforów kapitałowych w celu zachowania możliwości udzielania kredytów na rzecz gospodarki realnej, natomiast rynki w obecnych okolicznościach nie powinny piętnować ich stosowania. Komisja zachęca ERRS do koordynowania ogólnounijnego podejścia w zakresie stosowania buforów makroostrożnościowych w fazach kryzysu i ożywienia gospodarczego.

Aby zapewnić bankom możliwość odgrywania przez nie kluczowej roli we wspieraniu gospodarki UE w czasie kryzysu związanego z COVID-19, w niniejszym komunikacie potwierdzono elastyczność, na którą zwróciły uwagę EUNB, EBC, ESMA, KEONA, BCBS oraz RMSR, z myślą o zapewnieniu na obecnym etapie możliwie największej pewności w tej kwestii. W niniejszym komunikacie przypomina się główne elementy wytycznych wydanych przez te organy w celu wzmocnienia zbiorowego zobowiązania do spójnego i skoordynowanego stosowania elastyczności wpisanej w ramy prawne Unii (sekcje 2 i 3). W komunikacie podkreśla się ponadto kluczową rolę, jaką – obok sektora publicznego – ma odegrać unijny sektor bankowy w ograniczaniu skutków gospodarczych kryzysu związanego z COVID-19 oraz w promowaniu szybkiego ożywienia gospodarczego po kryzysie, kładąc jednocześnie nacisk na obszary, w których zachęca się banki do odpowiedzialnego działania (sekcja 4). Ponadto w komunikacie podkreślono potrzebę wprowadzenia ukierunkowanych zmian w konkretnych aspektach ram ostrożnościowych, aby zmaksymalizować zdolność banków do dalszego udzielania kredytów przedsiębiorstwom i gospodarstwom domowym, przy jednoczesnym monitorowaniu wykorzystania przez banki uwolnionych zasobów, aby przyczynić się do wzrostu podaży kredytów bankowych (sekcja 5).

2.Elastyczność wpisana w MSSF 9 – Instrumenty finansowe

Na wniosek Rady Stabilności Finansowej (FSB) i grupy G-20 RMSR wprowadziła bardziej przyszłościowe podejście do tworzenia rezerw na straty kredytowe, wykorzystując w tym celu Międzynarodowy Standard Sprawozdawczości Finansowej (MSSF) 9. MSSF 9 jest odpowiedzią na wnioski wyciągnięte z ostatniego kryzysu finansowego, który spowodował, że wiele banków dysponowało zbyt niskimi rezerwami na straty kredytowe, aby pokryć straty w przypadku niewywiązania się kredytobiorców ze zobowiązań. Pojawiły się obawy, że zastosowanie podejścia opartego na oczekiwanych stratach kredytowych zgodnie z MSSF 9 automatycznie doprowadzi do nagłego i znacznego wzrostu rezerw na straty kredytowe banków, co z kolei zmniejszy ich zdolność do udzielania kredytów klientom.

Podejście oparte na oczekiwanych stratach kredytowych określone w MSSF 9 wymaga zastosowania osądu i elastyczności. Jak wskazała RMSR, od banków (ani innych przedsiębiorstw) nie oczekuje się mechanicznego stosowania istniejących podejść opartych na oczekiwanych stratach kredytowych w celu określenia kwoty rezerwy w sytuacji wyjątkowej takiej jak kryzys związany z COVID-19. Komisja oczekuje, że banki będą w pełni kierować się osądem i korzystać z elastyczności w ramach MSSF 9, aby złagodzić wszelkie nieuzasadnione skutki kryzysu związanego z COVID-19 dla rezerw na pokrycie oczekiwanych strat kredytowych banków bez podważania zaufania inwestorów.

Ocena znacznego wzrostu ryzyka kredytowego

Przeprowadzana przez banki ocena znacznego wzrostu ryzyka kredytowego powinna opierać się na pozostałym okresie życia danych aktywów finansowych. Nagły, punktowy wzrost prawdopodobieństwa niewykonania zobowiązania spowodowany kryzysem związanym z COVID-19, który według oczekiwań ma charakter tymczasowy, nie powinien prowadzić do znacznego wzrostu prawdopodobieństwa niewykonania zobowiązania w całym okresie życia. W związku z tym nie powinien on prowadzić do znacznego wzrostu ryzyka kredytowego w porównaniu z oczekiwanym prawdopodobieństwem niewykonania zobowiązania w ciągu najbliższych dwunastu miesięcy.

Oceniając, czy doszło do wystąpienia znacznego wzrostu ryzyka kredytowego, banki powinny nadać odpowiednią wagę scenariuszom opartym na długoterminowych stabilnych prognozach makroekonomicznych. W ramach MSSF 9 stosuje się odniesienie do punktu w czasie (dzień sprawozdawczy), aby ocenić, czy wystąpił znaczny wzrost ryzyka kredytowego. Biorąc pod uwagę wyjątkowy charakter kryzysu związanego z COVID-19, bankom trudno jest uzyskać wystarczająco uzasadnione i pomocne informacje, aby przygotować wiarygodne, perspektywiczne scenariusze na potrzeby określenia znacznego wzrostu ryzyka kredytowego. Zgodnie z zaleceniami EBC banki powinny nadać odpowiednią wagę scenariuszom opartym na długoterminowych stabilnych prognozach makroekonomicznych zamiast dokonywać jedynie ekstrapolacji obecnej niepewności na kolejne lata. W piśmie do istotnych instytucji EBC przedstawił, w jaki sposób powinny one wykorzystywać prognozy makroekonomiczne pracowników EBC do przeprowadzania oceny znacznego wzrostu ryzyka kredytowego określonego w MSSF 9 oraz do tworzenia rezerw na pokrycie oczekiwanych strat kredytowych.

Stosowanie moratoriów i określanie zmian oraz znacznego wzrostu ryzyka kredytowego

Jest mało prawdopodobne, aby tymczasowe środki wsparcia powiązane z kryzysem związanym z COVID-19, takie jak prywatne lub ustawowe moratoria, stanowiły istotne „zmiany” określone w MSSF 9.Banki powinny kierować się osądem ilościowym i jakościowym oraz uwzględniać szczególne cechy moratoriów, aby ustalić, czy moratoria poskutkują „zmianą” według MSSF 9 lub czy zmiana jest „znaczna” i czy w związku z tym doprowadzi do zaprzestania ujmowania kredytu. Komisja zgadza się ze stwierdzeniem ESMA, że jeżeli środki pomocy mają charakter tymczasowy i są związane z pandemią COVID-19 oraz jeżeli nie wpłyną znacząco na wartość ekonomiczną netto udzielonego kredytu, jest mało prawdopodobne, aby zmiany te były znaczne.

Nie należy automatycznie uznawać, że kredyty zostały dotknięte znacznym wzrostem ryzyka kredytowego wyłącznie z powodu objęcia ich prywatnymi lub ustawowymi moratoriami. Moratoria aktualizują datę, względem której należy obliczać liczbę dni przeterminowania płatności kredytobiorców. Moratoria mają zatem wpływ na 30-dniowe możliwe do odrzucenia założenie, aby rozważyć wystąpienie znacznego wzrostu ryzyka kredytowego, a także na płatności przeterminowane o 90 dni, aby rozważyć niewykonanie zobowiązania przez kredytobiorcę. Kredyty, które były regularnie spłacane w okresie na długo przed kryzysem związanym z COVID-19 i które zostały objęte tymczasowym prywatnym lub ustawowym moratorium, nie powodują jednak automatycznie znacznego zwiększenia rezerw na pokrycie oczekiwanych strat kredytowych zgodnie z MSSF 9.

W oświadczeniach opublikowanych przez EUNB i ESMA w dniu 25 marca wyjaśniono, że środki wsparcia nie prowadzą automatycznie do powstania znacznego wzrostu ryzyka kredytowego zgodnie z MSSF 9. Ponadto w dniu 27 marca RMSR opublikowała dokument dotyczący stosowania MSSF 9 w kontekście kryzysu związanego z COVID-19, w którym to dokumencie potwierdziła elastyczność MSSF 9 i jednoznacznie odniosła się do oświadczeń EBC, EUNB i ESMA. Komisja zgadza się ze stwierdzeniami poszczególnych organów, że jeżeli środki wsparcia mają charakter tymczasowy i są powiązane z kryzysem związanym z COVID-19, jest mało prawdopodobne, aby zmiany te były znaczne.

Korzystanie z gwarancji kredytowych i tworzenie rezerw na pokrycie oczekiwanych strat kredytowych zgodnie z MSSF 9

Gwarancje kredytowe ani nie zwiększają, ani nie zmniejszają ryzyka niewykonania zobowiązania przez kredytobiorcę, ale zmniejszają kwotę strat kredytowych, jeżeli niewykonanie zobowiązania przez kredytobiorcę faktycznie nastąpi. Jeżeli rząd lub inny podmiot udziela kredytobiorcom gwarancji na kredyty bankowe, banki muszą uwzględnić te gwarancje kredytowe podczas obliczania kwoty oczekiwanych strat kredytowych. W związku z tym kwota oczekiwanych strat kredytowych będzie niższa, ponieważ część strat zrekompensuje gwarancja.