UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Według opracowanej przez Europol oceny zagrożenia wykorzystaniem internetu przez zorganizowane grupy przestępcze cyberprzestępczość nadal stanowi rosnące zagrożenie dla bezpieczeństwa obywateli i przedsiębiorstw w Unii Europejskiej (UE). Cyberprzestępczość jest zjawiskiem globalnym i pozbawionym granic, a zacieśnienie współpracy międzynarodowej w zakresie jej zwalczania od wielu lat stanowi priorytet dla państw na całym świecie.

Konwencja Rady Europy o cyberprzestępczości z 2001 r. („Konwencja o cyberprzestępczości”) jest pierwszym międzynarodowym traktatem dotyczącym cyberprzestępczości, w którym zdefiniowano przestępstwa wchodzące w zakres cyberprzestępczości, przewidziano szereg uprawnień i procedur umożliwiających prowadzenie dochodzeń w sprawie cyberprzestępczości, takich jak przeszukiwanie sieci komputerowych i przechwytywanie danych, oraz zabezpieczanie elektronicznego materiału dowodowego odnoszącego się do przestępstw, a także ustanowiono ramy współpracy międzynarodowej. Do Konwencji o cyberprzestępczości mogą przystąpić państwa niebędące członkami Rady Europy i z możliwości tej skorzystały kraje ze wszystkich regionów geograficznych. Obecnie sygnatariuszami konwencji jest 66 państw, a do przystąpienia do niej zaproszono czternaście kolejnych. Konwencja stanowi podstawę przepisów dotyczących walki z cyberprzestępczością w 80 % krajów na świecie. Przyjęcie drugiego protokołu dodatkowego do Konwencji o cyberprzestępczości przez Komitet Ministrów Rady Europy 17 listopada 2021 r. świadczy o tym, że konwencja nadal stanowi istotne ramy współpracy międzynarodowej w zakresie cyberprzestępczości.

Kwestie postępu technologii informacyjnych oraz szybkiego rozwoju nowych systemów telekomunikacyjnych i sieci komputerowych, a także wykorzystywania i nadużywania tych technologii w celach przestępczych znalazły się również w programie działań Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ). 21 grudnia 2010 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję nr 65/230, w której zwróciło się do Komisji ds. Zapobiegania Przestępczości i Wymiaru Sprawiedliwości Sądownictwa Karnego o powołanie otwartej międzyrządowej grupy ekspertów w celu przeprowadzenia kompleksowego badania problemu cyberprzestępczości. Na swoim siódmym (i ostatnim) posiedzeniu w dniach od 6 do 8 kwietnia 2021 r. otwarta międzyrządowa grupa ekspertów podsumowała wszystkie wstępne wnioski i zalecenia zaproponowane przez państwa członkowskie ONZ i zgodziła się przekazać Komisji ds. Zapobiegania Przestępczości i Wymiaru Sprawiedliwości Sądownictwa Karnego 63 uzgodnione wnioski i zalecenia. W swoim badaniu grupa nie osiągnęła konsensusu co do potrzeby przyjęcia nowego międzynarodowego traktatu o cyberprzestępczości.

Jednocześnie niektóre państwa członkowskie ONZ zintensyfikowały swoje wysiłki na rzecz opracowania takiego traktatu w ramach obrad Trzeciego Komitetu Zgromadzenia Ogólnego ONZ. W konsekwencji Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję nr 73/187 z 17 grudnia 2018 r. „Przeciwdziałanie wykorzystywaniu technologii informacyjno-komunikacyjnych w celach przestępczych”. Następnie, 27 grudnia 2019 r., Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło drugą rezolucję, nr 74/247, na ten sam temat, ustanawiającą otwarty międzyrządowy komitet ekspertów ad hoc („komitet ad hoc”) w celu opracowania kompleksowej konwencji międzynarodowej w sprawie przeciwdziałania wykorzystywaniu technologii informacyjno-komunikacyjnych w celach przestępczych. W rezolucji określono, że komitet ad hoc ma w pełni uwzględnić istniejące instrumenty międzynarodowe oraz działania podejmowane na szczeblu krajowym, regionalnym i międzynarodowym w zakresie zwalczania wykorzystywania technologii informacyjno-komunikacyjnych w celach przestępczych, w szczególności prace i wyniki prac otwartej międzyrządowej grupy ekspertów. 26 maja 2021 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję nr 75/282, w której określono zasady prowadzenia negocjacji. Zgromadzenie Ogólne ONZ postanowiło między innymi, że komitet ad hoc powinien zwołać co najmniej sześć sesji trwających po 10 dni każda, które rozpoczną się w styczniu 2022 r., oraz sesję podsumowującą, podczas której przedstawi projekt konwencji Zgromadzeniu Ogólnemu ONZ na jego siedemdziesiątej ósmej sesji w 2024 r. Postanowiono też, że komitet ad hoc zorganizuje pierwszą, trzecią i szóstą sesję negocjacji w Nowym Jorku, zaś drugą, czwartą i piątą – w Wiedniu. 20 stycznia 2022 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ podjęło decyzję o przełożeniu pierwszej sesji na późniejszy termin ze względu na sytuację związaną z pandemią COVID-19 w Nowym Jorku.

Niniejszy wniosek ma na celu zapewnienie odpowiedniego udziału Unii Europejskiej w tych negocjacjach, ponieważ oczekuje się, że będą one dotyczyć elementów związanych z przepisami i kompetencjami UE, zwłaszcza w dziedzinie cyberprzestępczości. Art. 3 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) stanowi, że „Unia ma [...] wyłączną kompetencję do zawierania umów międzynarodowych [...] w zakresie, w jakim ich zawarcie może wpływać na wspólne zasady lub zmieniać ich zakres”. Umowa międzynarodowa może wpływać na wspólne zasady lub zmieniać ich zakres, jeżeli obszar objęty umową pokrywa się z przepisami Unii lub jest w znacznym stopniu uwzględniony w prawie Unii.

Biorąc pod uwagę, że negocjacje dotyczą kwestii wchodzących w zakres kompetencji Unii innych niż WPZiB, które mają być głównymi elementami przewidywanej umowy, Komisja powinna zostać wyznaczona na przewodniczącego zespołu negocjacyjnego. W sprawach dotyczących wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa negocjacje prowadzi Wysoki Przedstawiciel Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa jako członek zespołu. Główny negocjator z ramienia Komisji zapewni ogólną spójność umowy. Pod zwierzchnictwem głównego negocjatora służby Komisji będą odgrywać wiodącą rolę w odniesieniu do części przewidywanej umowy nieobjętych WPZiB, natomiast w odniesieniu do części przewidywanej umowy, które wchodzą w zakres WPZiB, wiodącą rolę odgrywać będzie ESDZ.

Niniejsze zalecenie przedkłada się Radzie na podstawie art. 218 TFUE w celu uzyskania upoważnienia do negocjowania przyszłej konwencji ONZ w imieniu Unii Europejskiej, do wydania wytycznych negocjacyjnych oraz do wyznaczenia Komisji jako negocjatora.