Obecnie w załączniku A do konwencji sztokholmskiej wymienione są 22 chemikalia podlegające zakazowi produkcji i stosowania, z wyjątkiem ogólnych lub szczególnych wyłączeń. Ponadto produkcja i stosowanie DDT, pestycydu nadal wykorzystywanego w wielu krajach rozwijających się, są surowo ograniczone, jak określono w załączniku B do konwencji sztokholmskiej. Istnieją również wyłączenia i dopuszczalne zastosowania dotyczące perfluorooktanosulfonianu (PFOS), jego soli i fluorku sulfonylu perfluorooktanu (PFOSF).

Konwencja sztokholmska w sprawie TZO została przyjęta w 2001 r. i weszła w życie w 2004 r. Wspiera ona globalne działania dotyczące wstępnej grupy dwunastu substancji TZO, jej ogólnym celem jest ochrona zdrowia ludzkiego i środowiska przed TZO i zobowiązuje ona strony do podjęcia działań mających na celu eliminację lub ograniczenie uwalniania TZO do środowiska. W szczególności konwencja odwołuje się do podejścia zapobiegawczego, które ustanowiono w zasadzie 15 Deklaracji z Rio w sprawie środowiska i rozwoju z 1992 r. Wymienioną zasadę wdrożono w art. 8, który ustanawia zasady dodawania kolejnych chemikaliów do konwencji sztokholmskiej.

Konwencję sztokholmską w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych (TZO) przyjęto w maju 2001 r. w ramach Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP). Unia Europejska i jej państwa członkowskie są stronami konwencji, a jej postanowienia wdrożono do prawa UE rozporządzeniem (WE) nr 850/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (rozporządzenie dotyczące TZO).

Uwolnienia wytworzonych w sposób niezamierzony produktów ubocznych wymienionych w załączniku C (dioksyn, furanów, polichlorowanych bifenyli (PCB), pentachlorobenzenu (PeCB), heksachlorobenzenu oraz, od grudnia 2016 r., polichlorowanych naftalenów (PCN)) podlegają ciągłej minimalizacji, której ostatecznym celem, w przypadkach gdy jest to wykonalne, powinna być ich całkowita eliminacja. Zgodnie z załącznikiem C strony promują i, zgodnie ze swoimi planami działań, wymagają zastosowania najlepszych dostępnych technik dla nowych źródeł należących do głównych kategorii źródeł określonych w części II i III załącznika C do konwencji sztokholmskiej.

UE przyjęła i wdraża szereg środków legislacyjnych związanych z TZO, które odnoszą się zarówno do celów konwencji sztokholmskiej, jak i Protokołu EKG ONZ dotyczącego TZO. Głównym instrumentem prawnym jest rozporządzenie (WE) nr 850/2004 dotyczące trwałych zanieczyszczeń organicznych, które weszło w życie w dniu 20 maja 2004 r. Rozporządzenie dotyczące TZO było kilkakrotnie zmieniane w celu uwzględnienia w wykazie nowych substancji i ustalenia stężeń granicznych w odpadach.

Inne przepisy dotyczące chemikaliów uzupełniają rozporządzenie dotyczące TZO w zakresie wdrażania zobowiązań wynikających z konwencji sztokholmskiej i protokołu z Aarhus, zapewniając wdrożenie zakazu wywozu TZO, przestrzeganie zasad konwencji sztokholmskiej w odniesieniu do dozwolonego przywozu i wywozu, zbieranie TZO i ich nieodwracalne niszczenie. Przepisy te mają również na celu zapobieganie wytwarzaniu lub wprowadzaniu do obrotu chemikaliów wykazujących właściwości TZO.

Monitorowanie występowania TZO w żywności i paszy oraz w środowisku odbywa się na podstawie różnych aktów prawnych i w ramach różnych programów. Europejski Rejestr Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń (europejski PRTR) usprawnia publiczny dostęp do informacji dotyczących środowiska. Obejmuje on 91 substancji zanieczyszczających i 65 rodzajów działalności gospodarczej oraz wprowadza wartości progowe dla szeregu substancji zanieczyszczających, w tym TZO.

Platforma Informacyjna Monitorowania Stanu Chemicznego (IPCheM) ma na celu ułatwienie dostępu do danych z monitoringu, w tym danych dotyczących TZO. Łączy ona zbiory danych z monitoringu w formie „modułów”, które są dostępne publicznie. IPCheM stanowi cenne źródło informacji dla badaczy oraz umożliwia sprawne i łatwe powiązanie poszczególnych zbiorów danych.

W Unii istnieje szereg instrumentów finansowych zapewniających finansowanie wspierające wdrożenie konwencji sztokholmskiej w Unii oraz na poziomie międzynarodowym, a także prowadzenie badań dotyczących kwestii istotnych dla TZO. Unia zapewnia również finansowanie instrumentów międzynarodowych, w tym wsparcie na rzecz Sekretariatu konwencji.

W rozdziale 3 przedstawiono ogólną analizę TZO w Unii Europejskiej, w tym ich produkcji, zastosowania, wprowadzania do obrotu, a także istniejących zapasów i zanieczyszczenia strumienia odpadów. Rozdział ten opiera się głównie na sprawozdaniach i planach wdrożeniowych przygotowanych przez państwa członkowskie.

Rozdział 4 zawiera dogłębną analizę poszczególnych obowiązków wynikających z konwencji sztokholmskiej w odniesieniu do postępowania z TZO w UE. Na podstawie tej analizy Komisja zaproponowała 25 środków technicznych, które mają poprawić wykonywanie obowiązków UE na podstawie konwencji sztokholmskiej.

W rozdziałach 3 i 4 wykazano, że stosowanie substancji wymienionych w konwencji sztokholmskiej lub w protokole z Aarhus i regulowanych przepisami rozporządzenia dotyczącego TZO na poziomie UE przed 2008 r. (stare TZO) było stopniowo wycofywane w UE. Oprócz tego stare TZO znajdują zastosowanie jedynie w artykułach, które zostały wyprodukowane i wprowadzone do obrotu przed wejściem w życie rozporządzenia dotyczącego TZO oraz jako wzorce do celów badawczych. Oba te zastosowania podlegają ogólnym wyłączeniom określonym w konwencji sztokholmskiej i w rozporządzeniu dotyczącym TZO.

Nowe substancje TZO uwzględnione w konwencji sztokholmskiej lub w protokole z Aarhus w latach 2009–2015 zostały następnie dodane do rozporządzenia dotyczącego TZO. Substancje te były już zakazane lub podlegały surowym ograniczeniom na terenie UE zanim jeszcze zostały uwzględnione w wykazie, a zgodnie z nowymi zmianami wprowadzonymi do rozporządzenia dotyczącego TZO niektóre z tych ograniczeń są teraz bardziej restrykcyjne ze względu na konieczność dostosowania się do nowych zobowiązań międzynarodowych.

Odpady zawierające TZO (np. przestarzałe pestycydy lub skażony sprzęt) zostały przywiezione do niektórych państw członkowskich UE w celu ich unieszkodliwienia i wyeliminowania. Przywóz ten pochodzi z krajów UE i spoza UE, które nie posiadają odpowiedniej technologii umożliwiającej właściwe unieszkodliwianie takich odpadów. Odbywa się on zgodnie z postanowieniami konwencji sztokholmskiej i przyczynia się do ogólnej redukcji TZO w UE i na świecie.

Wywóz TZO poza UE prawie nie miał miejsca. Wywieziono jedynie kilka kilogramów lindanu z jednego państwa członkowskiego na podstawie wyłączenia dotyczącego wzorców do celów badawczych.

W kilku państwach członkowskich nadal istniały zapasy przestarzałych pestycydów, które zawierają substancje TZO. Produkcja, stosowanie i wprowadzanie do obrotu tych pestycydów są obecnie surowo zabronione na podstawie rozporządzenia dotyczącego TZO. Zapasy te nie przekraczają 50 000 ton i szacuje się, że zawierają od 2 000 do 9 000 ton TZO.

Przewidziany w konwencji sztokholmskiej obowiązek wyeliminowania do 2025 r. stosowania polichlorowanych bifenyli (PCB) w urządzeniach znajduje częściowe odzwierciedlenie w dyrektywie Rady 96/59/WE w sprawie unieszkodliwiania polichlorowanych bifenyli i polichlorowanych trifenyli (PCB/PCT), która nakłada na państwa członkowskie obowiązek opracowania rejestrów urządzeń zawierających więcej niż 5 dm3 PCB, oraz obowiązek dopilnowania, aby najpóźniej do 31 grudnia 2010 r. urządzenia zawierające PCB umieszczone w tych rejestrach zostały unieszkodliwione lub poddane dekontaminacji. Zgodnie z dyrektywą 96/59/WE wszystkie państwa członkowskie sporządziły wykazy urządzeń zawierających PCB, jak również plany działania dotyczące ich zbierania i unieszkodliwiania.

Badanie i ocena przeprowadzone odpowiednio w 2011 i 2014 r. wykazały, że poczyniono znaczne postępy w zakresie identyfikacji urządzeń zawierających PCB i unieszkodliwiania odpadów PCB w UE, przy czym niektóre państwa członkowskie są bliskie osiągnięcia celu na rok 2010. Większość państw członkowskich nie osiągnęła jednak celu dotyczącego dekontaminacji lub unieszkodliwiania cieczy i urządzeń zanieczyszczonych PCB do 31 grudnia 2010 r., a prace nad identyfikacją, usuwaniem i unieszkodliwianiem cieczy zanieczyszczonych PCB trwały nadal po roku 2010.

Polibromowane etery difenylowe (PBDE) tetraBDE, pentaBDE, heksaBDE i heptaBDE były produkowane i stosowane w Unii do późnych lat 90. jako środki zmniejszające palność, a następnie przez pewien czas stosowane w niektórych artykułach, w szczególności w tworzywach sztucznych wykorzystywanych w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym. Chociaż ich produkcja i stosowanie zostały zakończone ze względu na środki regulacyjne i zastąpienie omawianych substancji przez c-dekaBDE, ich występowanie w zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (WEEE) jest nadal wyzwaniem w UE.

Istnieją przesłanki wskazujące, że tylko nieliczne działające na szeroką skalę zakłady recyklingu zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego oddzielają tworzywa sztuczne zawierające PBDE zgodnie z wymogami prawodawstwa UE. Dlatego też istnieją pewne wątpliwości, czy możliwości zakładów recyklingu w UE w zakresie oddzielania tworzyw sztucznych zawierających PBDE od innych tworzyw sztucznych są obecnie wystarczająco rozwinięte, aby oddzielić większą część strumienia odpadów tworzyw sztucznych zawierających PBDE. Dane wskazują, że przepływ tworzyw sztucznych odzyskanych z WEEE i zawierających PBDE nie jest obecnie odpowiednio kontrolowany w europejskich procesach recyklingu.

Produkcja, wprowadzanie do obrotu i stosowanie perfluorooktanosulfonianu, jego soli i fluorku sulfonylu perfluorooktanu (PFOS) są regulowane rozporządzeniem dotyczącym TZO. Większość zastosowań jest zabroniona, ale w rozporządzeniu dotyczącym TZO przewidziano pewne wyłączenia, których jest znacznie mniej niż w konwencji sztokholmskiej, ponieważ dla wielu z tych zastosowań dostępne są rozwiązania alternatywne. Wyłączenia są regularnie poddawane przeglądowi, a ich stosowanie z czasem maleje.

Heksabromocyklododekan jest bromowanym związkiem opóźniającym zapłon, który jest szeroko stosowany na terenie całej UE do produkcji płyt izolacyjnych z polistyrenu ekspandowanego (EPS) i polistyrenu ekstrudowanego (XPS), wykorzystywanych do izolacji ścian i dachów. Włączenie tej substancji chemicznej do rozporządzenia dotyczącego TZO w 2016 r. przewiduje wprowadzenie zakazu wszelkich zastosowań, z ograniczonym czasowo wyłączeniem dotyczącym stosowania w wyrobach z polistyrenu ekspandowanego.

Stwierdzono, że niezamierzone emisje pentachlorobenzenu do środowiska (głównie do atmosfery i w mniejszym stopniu do gleby), wynikające głównie z produkcji energii z węgla (ok. 83 %) oraz spalania w gospodarstwach domowych paliw stałych, drewna i odpadów zmieszanych (8 %), uległy zmniejszeniu. W ramach zbioru danych europejskiego PRTR jedynie niewielka liczba zakładów w całej Unii zgłaszała emisje pentachlorobenzenu do atmosfery w latach 2007–2012, natomiast w odniesieniu do roku 2013 nie zostały zgłoszone żadne emisje.

W rozdziałach 5 i 6 zawarto dodatkowe informacje na temat wypełnienia zobowiązań innych niż bezpośrednio związane z wymienionymi w wykazie chemikaliami. Pokazują one, że wymiana informacji dotyczących kwestii technicznych między państwami członkowskimi i z państwami trzecimi nadal stanowi wyzwanie i powinna zostać ulepszona, aby lepiej wspierać cel konwencji. Należy również poprawić jakość informacji podawanych do wiadomości publicznej przez organy państw członkowskich lub przez Komisję w celu podnoszenia świadomości na temat TZO.