KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 27.6.2018 COM(2018) 493 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Sprawozdanie roczne z działalności Unii Europejskiej w zakresie badań naukowych i rozwoju technologicznego oraz monitorowania programu „Horyzont 2020” w 2017 r.



SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Sprawozdanie roczne z działalności Unii Europejskiej w zakresie badań naukowych i rozwoju technologicznego oraz monitorowania programu „Horyzont 2020” w 2017 r. 1. Informacje ogólne dotyczące sprawozdania rocznego z działalności w zakresie badań naukowych i rozwoju technologicznego Sprawozdanie roczne z działalności Unii Europejskiej (UE) w zakresie badań naukowych i rozwoju technologicznego oraz upowszechniania wyników opracowano na podstawie art. 190 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) i art. 7 traktatu EURATOM. Celem niniejszego sprawozdania jest przedstawienie zwięzłego i niewyczerpującego przeglądu najważniejszych działań podjętych w roku sprawozdawczym. W związku ze zwróceniem się przez Radę dnia 30 maja 2017 r. do Komisji o usprawnienie jej strategii sprawozdawczej szczegółowe dane z monitorowania programu „Horyzont 2020” są publicznie dostępne na nowej tablicy wskaźników programu „Horyzont 2020”. 2. Szerszy kontekst polityczny w 2017 r. Chociaż w 2017 r. UE zmagała się ze znaczącymi wyzwaniami politycznymi, poczyniła także istotne postępy w zakresie dziesięciu priorytetów Komisji, które przewodniczący Jean-Claude Juncker określił na początku swojej kadencji. Badania i innowacje nadal odgrywały kluczową rolę we wdrażaniu programu na rzecz zatrudnienia, wzrostu, sprawiedliwości oraz zmian demokratycznych. Gospodarka europejska nadal przyspieszała. Poziomy zatrudnienia i inwestycji powróciły do wartości sprzed kryzysu finansowego. Stworzone przez Komisję plan inwestycyjny dla Europy oraz Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS) o wartości 315 mld EUR przyniosły dalsze rezultaty. Oczekiwano, że przed grudniem 2017 r. w ramach EFIS zostanie uruchomionych 256,1 mld EUR w formie inwestycji. Do tych pozytywnych zmian przyczynił się program ramowy „Horyzont 2020”. Każde euro zainwestowane w ramach programu „Horyzont 2020” przynosi szacunkowy wzrost PKB w wysokości około 6–8,5 EUR (400–600 mld EUR do 2030 r.). UE poczyniła również znaczne postępy w tworzeniu połączonego jednolitego rynku cyfrowego. Komisja przedstawiła nowe przepisy mające chronić własność intelektualną, różnorodność kulturową i dane osobowe, aby ułatwić walkę z propagandą terrorystyczną i radykalizacją online. Komisja Europejska wsparła ten priorytet polityczny, przeznaczając kwotę w wysokości 3 mld EUR na 2016 i 2017 r. na rzecz działań związanych z technologiami informacyjnymi i telekomunikacyjnymi we wszystkich częściach programu „Horyzont 2020”. Ponad 6 mld EUR przeznaczono na cyfrowe badania naukowe i innowacje w ostatniej fazie programu (2018–2020), z czego 1,7 mld EUR przydzielono na obszar tematyczny cyfryzacji. Sytuacja geopolityczna sprawiła, że działania w dziedzinie energii i klimatu były priorytetem w 2017 r. Komisja Europejska kontynuowała wdrażanie zobowiązań UE w zakresie energii i klimatu w ramach działań następczych dotyczących porozumienia klimatycznego z Paryża z 2015 r., jak również w związku z celami zrównoważonego rozwoju. Trzecie sprawozdanie na temat stanu unii energetycznej przedstawione w listopadzie 2017 r. wykazało, że przekształcanie się Europy w społeczeństwo niskoemisyjne staje się nową rzeczywistością. Zmiany te dobrze odzwierciedlono w programie prac „Horyzont 2020” na lata 2018–2020, w ramach którego inwestuje się w dużej mierze w działania w dziedzinie klimatu i zrównoważonego rozwoju, czego przykładem jest przeznaczenie dodatkowych 3,3 mld EUR na obszar tematyczny przyszłości niskoemisyjnej, odpornej na zmianę klimatu. 3. Ramy polityki W przedmiotowym roku sprawozdawczym pomyślnie rozpoczęto ostatnią fazę programu „Horyzont 2020” (2018–2020) oraz podjęto pierwsze działania na rzecz opracowania następnego programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji, który ma się rozpocząć w 2021 r. W dniu 29 maja 2017 r. Komisja opublikowała ocenę śródokresową programu „Horyzont 2020”, wymaganą zgodnie z art. 32 rozporządzenia ustanawiającego program „Horyzont 2020”. Ustalenia z tej oceny śródokresowej pokazały, że „Horyzont 2020” jest wysoce atrakcyjnym programem, który umożliwia wyjątkową współpracę i partnerstwa oraz ma przyczynić się do poprawy sytuacji w dziedzinie zatrudnienia i wzrostu gospodarczego. W ramach tego programu wzywa się jednak także do zmaksymalizowania efektów dzięki ukierunkowaniu na misje i zaangażowaniu obywatelskiemu. Przegląd śródokresowy posłużył jako podstawa dowodowa na potrzeby sprawozdania i zaleceń na przyszłość niezależnej grupy wysokiego szczebla ds. maksymalizacji oddziaływania unijnych programów w zakresie badań naukowych i innowacji pod przewodnictwem Pascala Lamy’ego (grupa wysokiego szczebla pod przewodnictwem Lamy’ego). W sprawozdaniu grupy wysokiego szczebla opublikowanym w dniu 3 lipca 2017 r. przedstawiono wizję w zakresie przyszłych unijnych badań i innowacji oraz określono strategiczne zalecenia w sprawie maksymalizacji efektów przyszłych inwestycji UE w tym obszarze. Sprawozdanie to zyskało znaczną uwagę na wysokich szczeblach politycznych, poza społecznością zajmującą się badaniami i innowacjami i poza Europą oraz stało się punktem odniesienia w rozmowach z zainteresowanymi stronami. Zarówno w ocenie śródokresowej, jak i w sprawozdaniu Lamy’ego wezwano do „ewolucji, a nie rewolucji”, która wyznaczy nowy poziom ambicji w kontekście światowego przywództwa UE w dziedzinie nauki i innowacji. Opracowanie odpowiednich warunków ramowych na potrzeby badań i innowacji było w dużym stopniu oparte o program „Trzech o” komisarza Moedasa: otwarte innowacje, otwarta nauka i otwarcie na świat. Otwarte innowacje Aby pomóc w tworzeniu większej ilości przełomowych innowacji tworzących nowe rynki oraz ich wprowadzaniu na większą skalę, osiągając tym samym większe oddziaływanie programu „Horyzont 2020”, Komisja Europejska rozpoczęła pierwszą fazę działalności Europejskiej Rady ds. Innowacji na podstawie programu prac na lata 2018–2020. W fazie pierwszej dysponowano budżetem w wysokości 2,7 mld EUR i połączono kilka systemów wsparcia innowacji: instrument na rzecz MŚP, Szybką ścieżkę do innowacji, przyszłe i powstające technologie – inicjatywy otwarte (FET Open) oraz inicjatywę „Horizon Prizes”. Niezależna ekspercka grupa innowatorów wysokiego szczebla pomogła Komisji Europejskiej we wspólnym opracowaniu kształtu w pełni gotowej Europejskiej Rady ds. Innowacji i stworzyła pełny zestaw zaleceń w sprawozdaniu opublikowanym w dniu 24 stycznia 2018 r., zatytułowanym „Europe is back: Accelerating breakthrough innovation” . W ramach programu dotyczącego otwartych innowacji przeprowadzono przegląd programu prac Komisji pod kątem inicjatyw ustawodawczych istotnych pod względem innowacji zgodnie z zasadą innowacyjności. W 2017 r. Komisja w dalszym ciągu wdrażała fazę pilotażową porozumień na rzecz innowacyjności, wprowadzoną w kontekście pakietu gospodarki o obiegu zamkniętym, przy czym pierwsze takie porozumienia zatytułowane „Zrównoważone oczyszczanie ścieków łączące beztlenową technologię membranową z odzyskiwaniem wody” oraz „Od elektromobilności do recyklingu. Pozytywna pętla pojazdu elektrycznego – ponowne użycie baterii z samochodów elektrycznych w stacjonarnych systemach magazynowania energii” przyjęto w dniu 21 listopada 2017 r.

Otwarta nauka W 2017 r. Komisja Europejska uruchomiła różne komponenty inicjatywy „europejska chmura dla otwartej nauki”, aby wykorzystać możliwości, jakie daje rewolucja w dziedzinie danych. Chmura dla nauki zapewni europejskiej nauce, przemysłowi i organom publicznym infrastrukturę cyfrową światowej klasy, dzięki czemu każdy naukowiec czy inżynier z Unii Europejskiej będzie miał dostęp do najnowocześniejszych systemów obliczeniowych i możliwości przechowywania danych na wyciągnięcie ręki. W ramach platformy polityki na rzecz otwartej nauki przedłożono pierwsze sprawozdania: „Altmetryka” – w marcu 2017 r. – oraz „Otwarta edukacja i umiejętności – nagrody i zachęty” – w lipcu 2017 r. We wrześniu 2017 r. Komisja opublikowała dokument roboczy służb Komisji dotyczący długoterminowej stabilności europejskiej infrastruktury badawczej, wzywając państwa członkowskie do dalszego inwestowania w te ośrodki, kluczowe dla umożliwiania naukowcom poszerzania granic wiedzy. Otwarcie na świat W 2017 r. dzięki unijnej współpracy międzynarodowej w dziedzinie badań naukowych i innowacji znacząco przyczyniono się do realizacji priorytetu Komisji „Europa jako silniejszy światowy gracz”, przy czym współpraca ta była kluczowa przy realizacji priorytetu polityki w dziedzinie badań naukowych i innowacji „Otwarcie na świat”. Zorganizowano szereg Komitetów ds. Współpracy Naukowo-Technicznej i dialogów w zakresie polityki regionalnej, aby poszerzyć możliwości współpracy. Działania obejmowały również wzmacnianie roli UE w światowych inicjatywach wielostronnych i zaangażowanie międzynarodowych krajów partnerskich we wspólne programy, ministerialną konferencję eurośródziemnomorską na temat wzmacniania współpracy w ramach badań naukowych i innowacji, uczestnictwo w konferencji „Nasz ocean” na Malcie, poszerzenie Transatlantyckiego Stowarzyszenia Badań Oceanów o kraje leżące przy południowym Atlantyku za pomocą „deklaracji z Belém”, w szczególności o Brazylię i Republikę Południowej Afryki, oraz wsparcie inicjatywy „Mission Innovation”. Kolejnym wydarzeniem był dialog merytoryczny na wysokim szczeblu w sprawie polityki między UE a UA. UE podjęła również ostateczne kroki w przygotowaniach do uczestnictwa w inicjatywie PRIMA (partnerstwo w dziedzinie badań i innowacji w regionie Morza Śródziemnego), która powstała na podstawie art. 185 TFUE i została przyjęta przez Parlament Europejski i Radę UE w lipcu 2017 r. Budżet tej inicjatywy wynosi obecnie 494 mln EUR (z czego 274 mln EUR pochodzą od państw uczestniczących, a 220 mln EUR od UE). Inne środki z zakresu polityki W dniu 22 lutego 2017 r. Komisja przedstawiła w ramach europejskiego semestru 2017 sprawozdania krajowe o istotnej i adekwatnej treści w zakresie badań naukowych i innowacji. W ramach europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej przyjęto zestaw zaleceń dla poszczególnych krajów w zakresie badań naukowych i innowacji. W 2017 r. grupa wysokiego szczebla ds. mechanizmu doradztwa naukowego wydała kilka publikacji. W marcu 2017 r. opublikowano naukową opinię na temat „Cyberbezpieczeństwa na europejskim jednolitym rynku cyfrowym”; opinia ta stanowiła część podstawy dowodowej wspólnego komunikatu Komisji Europejskiej i Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa przedstawionego we wrześniu 2017 r. i zatytułowanego „Odporność, prewencja i obrona: budowa solidnego bezpieczeństwa cybernetycznego Unii Europejskiej”, w którym przedstawiono środki służące dalszemu wzmacnianiu struktur i możliwości w zakresie cyberbezpieczeństwa w UE. W kwietniu 2017 r. grupa wysokiego szczebla ds. mechanizmu doradztwa naukowego opublikowała notę wyjaśniającą w sprawie „Nowych technik w biotechnologii rolniczej”. Z kolei w listopadzie 2017 r. grupa wysokiego szczebla ds. mechanizmu doradztwa naukowego opublikowała opinię w sprawie „Żywności z oceanów”. W 2017 r. Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERBN) obchodziła dziesiątą rocznicę powstania. W ramach tego wydarzenia miało miejsce ponad 160 różnych uroczystości na całym świecie. Instytucje badawcze, uniwersytety, rządy krajowe, muzea nauki, delegatury Unii i inne podmioty wniosły wkład w uczczenie tego kamienia milowego. W tym roku także wypada dwudziesta rocznica powstania działań „Maria Skłodowska-Curie”, dzięki którym sfinansowano ponad 100 000 naukowców i które pozwoliły wesprzeć w 2017 r. mobilność, szkolenia i rozwój karier około 9 000 najlepszych naukowców. Aż 14 doktorantów, którzy otrzymali finansowanie w ramach działań „Maria Skłodowska-Curie”, miało swój udział w istotnym odkryciu fal grawitacyjnych, które doprowadziło do otrzymania nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w 2017 r., natomiast trzech laureatów – naukowców zaangażowanych wcześniej w kierowanie realizacją ośmiu projektów w ramach działań „Maria Skłodowska-Curie” – otrzymało w 2017 r. nagrodę Nobla w dziedzinie chemii. We wrześniu 2017 r. Komisja wraz z Wysokim Przedstawicielem Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa wydała wspólny komunikat w sprawie cyberbezpieczeństwa UE, którego celem była poprawa zdolności UE do mierzenia się z zagrożeniami dla cyberbezpieczeństwa. W dalszym ciągu prowadzone były skuteczne działania w ramach inicjatywy „Cyfryzacja europejskiego przemysłu”. W 2017 r. Komisja dołączyła do międzynarodowego forum zaawansowanej innowacyjności służb interwencyjnych (International Forum to Advance First Responder Innovation) w celu zapewnienia spójności i komplementarności badań UE w zakresie bezpieczeństwa w dziedzinie służb interwencyjnych i wysiłków podejmowanych w tym obszarze na całym świecie, któremu to forum Komisja obecnie przewodniczy. Forum to ma 14 członków, do których należy szereg państw członkowskich i partnerów międzynarodowych. W październiku 2017 r. Komisja wraz z europejskimi członkami międzyrządowej Grupy ds. Obserwacji Ziemi (GEO) rozpoczęła inicjatywę EuroGEOSS. EuroGEOSS łączy wysiłki w zakresie badań naukowych i innowacji w dziedzinie obserwacji Ziemi w ramach programów Copernicus i „Horyzont 2020”, aby wesprzeć rozwijanie usług i produktów pochodnych. W listopadzie 2017 r. Komisja zaprezentowała opracowany przez siebie przegląd strategii i planu działania dotyczących europejskiej biogospodarki z 2012 r., któremu nadano formę dokumentu roboczego służb Komisji. Rozpoczęto prace nad przeglądem tej strategii i związanego z nią planu działania, przy czym oczekuje się, że ich przyjęcie nastąpi w 2018 r. Działania na dalszą perspektywę prowadzi się w szczególności w celu wsparcia opracowywania wniosków w ramach programu ramowego i przygotowywanych dwa razy w roku programów prac. W 2017 r. działania na dalszą perspektywę koncentrowały się na wspieraniu rozważań dotyczących programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji (PR9). Najważniejsze wydarzenia z tego roku obejmowały publikację trzech sprawozdań: publikację grupy ekspertów ds. strategicznego prognozowania na temat polityki UE i dwa sprawozdania w ramach projektu BOHEMIA mające na celu wsparcie przygotowania wniosków Komisji w sprawie przyszłych polityk UE w zakresie badań naukowych i innowacji. Mając na względzie program ramowy na okres po 2020 r., ustanowiono grupę strategiczną wysokiego szczebla ds. technologii przemysłowych w celu przeprowadzenia przeglądu podejścia politycznego do kluczowych technologii prorozwojowych. Sprawozdanie planowane jest na kwiecień 2018 r. 4. Realizacja programu „Horyzont 2020” 4.1 Odpowiedzi na zaproszenia do składania wniosków We wrześniu 2017 r. Komisja uruchomiła nową tablicę wskaźników programu „Horyzont 2020” , zapewniając dane z monitorowania projektów i wniosków w sposób interaktywny, z których część podsumowano poniżej. Do końca 2017 r. rozstrzygnięto 457 zaproszeń do składania wniosków w ramach programu „Horyzont 2020”, przy czym złożono 151 067 kwalifikujących się wniosków o finansowanie UE o łącznej wartości 232 mld EUR. Do finansowania wybrano 18 059 z tych wniosków, co oznacza, że odsetek zakwalifikowanych pełnych wniosków w pierwszych czterech latach wyniósł 12 %. Do końca grudnia 2017 r. podpisano w sumie 16 514 umów o udzielenie dotacji, przeznaczając na finansowanie UE kwotę 29,8 mld EUR.

W latach 2014–2017 uczestnicy z państw członkowskich otrzymali 92 % finansowania, a pozostałą część przydzielono uczestnikom z krajów stowarzyszonych i państw trzecich. Stany Zjednoczone, Chiny, Kanada, Australia i Republika Południowej Afryki odpowiadały razem za ponad 50 % łącznego uczestnictwa państw trzecich. 12,0 % wszystkich umów o udzielenie dotacji obejmuje co najmniej jednego partnera z państw trzecich, przy czym uczestnicy z państw trzecich inwestują 44 mln EUR rocznie w projekty „Horyzont 2020”. Jeśli chodzi o otrzymaną kwotę finansowania, na pierwszym miejscu utrzymują się uniwersytety, natomiast sektor prywatny nieznacznie wyprzedził je pod względem uczestnictwa. Udział sektora prywatnego w ramach zaproszeń do składania wniosków od początku programu i do końca roku sprawozdawczego wynosi 34,4 %. MŚP stanowią 24,5 % uczestników programu „Horyzont 2020” przy łącznej kwocie finansowania UE w wysokości 4,9 mld EUR. 4.2 Kluczowe elementy w ramach programu „Horyzont 2020” Rozpoczęcie programu prac na lata 2018–2020 w dniu 27 października 2017 r. stanowiło początek ostatniej fazy programu „Horyzont 2020”, a łączna kwota finansowania w tym okresie obejmowała finansowanie z ERBN i wynosiła 30 mld EUR. W ramach czterech obszarów docelowych wykroczono poza granice tematyczne i wniesiono wkłady z różnych części programów, aby dążyć do osiągnięcia wspólnego celu i zapewnić trwałe efekty. Łączny budżet na te obszary wynosi ponad 7 mld EUR: (i) budowa niskoemisyjnej przyszłości odpornej na zmianę klimatu; (ii) łączenie celów gospodarczych i środowiskowych – gospodarka o obiegu zamkniętym; (iii) cyfryzacja i przekształcenie europejskiego przemysłu i usług; oraz (iv) poprawa skuteczności unii bezpieczeństwa. Program prac przyczyni się również do realizacji priorytetu o znaczeniu politycznym dotyczącego mierzenia się z wyzwaniami w obszarze migracji dzięki przydzieleniu kwoty ponad 200 mln EUR na badania związane z migracją w trzech kolejnych latach (zaproszenia do składania wniosków w ramach „Wyzwań społecznych” 2, 3, 5, 5, 6, 7). Instrument na rzecz MŚP W ciągu czterech pierwszych lat działania programu „Horyzont 2020” wpłynęło ponad 50 000 zgłoszeń do instrumentu na rzecz MŚP, a ich liczba rosła z roku na rok (15 395 w 2017 r.). Średni odsetek zakwalifikowanych pełnych wniosków przyjętych do instrumentu na rzecz MŚP w pierwszych czterech latach wyniósł 6,9 % (5,6 % w 2017 r.). Pod koniec 2017 r. 24,94 % (czyli kwotę 4,32 mld EUR) całkowitych połączonych budżetów przeznaczonych na cele szczegółowe programu „Horyzont 2020” – „Wiodąca pozycja w zakresie technologii wspomagających i przemysłowych” (LEIT) oraz „Wyzwania społeczne” (w czterech pierwszych latach wdrażania) przyznano MŚP, co oznacza, że cel budżetowy określony przez Radę i Parlament UE na początku programu na poziomie 20 % został przekroczony o 25 % lub pięć punktów procentowych. Pogłębienie współpracy międzynarodowej Wraz z rozpoczęciem programu prac na lata 2018–2020 zwiększono wsparcie na rzecz uczestnictwa międzynarodowego w projektach „Horyzont 2020”; program przewiduje w szczególności ponad 30 inicjatyw przewodnich realizowanych na dużą skalę i w zakresie tematów poświęconych współpracy międzynarodowej w obszarach wzajemnych korzyści, przy całkowitym budżecie w kwocie ponad 1 mld EUR. Zintensyfikowano synergię z politykami zewnętrznymi UE. Przykładowo w maju 2017 r. w Jordanii zaczął działać synchrotron SESAME, do budowy którego w znacznej mierze przyczyniła się UE. Komisja nadal prowadziła proaktywne działania na rzecz zapewnienia dobrych warunków ramowych dla międzynarodowej współpracy w zakresie badań naukowych i innowacji. W dalszym ciągu zwiększała także zakres mechanizmów współfinansowania programu „Horyzont 2020”, np. w ramach prowadzonego w 2017 r. dialogu dotyczącego współpracy w zakresie innowacji między UE a Chinami uzgodniono odnowienie mechanizmu chińskiego na lata 2018–2020. Oprócz działalności w ramach działań „Maria Skłodowska-Curie”, które stanowią połowę całego uczestnictwa państw trzecich w programie „Horyzont 2020”, podpisano postanowienia wykonawcze ERBN z organami finansującymi z dziesięciu państw z całego świata. W 2017 r. uruchomiono również pierwsze punkty europejskiej sieci centrów badań naukowych i innowacji oraz ośrodków w Stanach Zjednoczonych, Chinach i Brazylii. Współpracowano np. z Indiami w zakresie wyzwań związanych z wodą oraz z krajami afrykańskimi w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego i energii ze źródeł odnawialnych. Zapewnianie szerszego uczestnictwa Oprócz narzędzia wspierania polityki i pieczęci doskonałości w drugiej fazie instrumentu Teamingu (instrumentu łączenia w zespoły) 11 projektów otrzymało finansowanie w celu stworzenia centrów doskonałości i poprawy skuteczności badań i wzrostu inwestycji w państwach zajmujących niższe miejsca w rankingach osiągnięć badawczych. Każdy z projektów otrzymał od 10 do 15 mln EUR, co w sumie dało prawie 155 mln EUR. W 2017 r. ogłoszono również zaproszenie do pierwszej fazy instrumentu Teamingu, z wkładem finansowym UE opiewającym na kwotę niemal 14 mln EUR, co pozwoliło na sfinansowanie 30 projektów. Kontynuowano wsparcie dla COST (europejskiej współpracy naukowo-technicznej). Dzięki działaniu pilotażowemu w ramach programu prac na lata 2018–2020 sfinansowanych zostanie ponad 100 badaczy dowolnej narodowości, aby podjęli stypendia zainspirowane działaniami „Maria Skłodowska-Curie” w państwie objętym inicjatywą szerszego uczestnictwa. W 2017 r. pieczęci doskonałości użyto w 19 programach krajowych z 11 państw (CY (4), CZ (2), ES (1), HU (1), SI (2), SE (2), NO (1), PL (2), EL (1), UK (1) oraz wkrótce w SK (2)) oraz w 10 programach regionalnych z 4 państw (IT (6), ES (3), FR (1), CZ (1)). Nauki społeczne i humanistyczne W 2017 r. w ramach wszystkich działań programu „Horyzont 2020” w dalszym ciągu zintegrowane były nauki społeczne i humanistyczne. W przypadku 114 tematów w ramach filarów „Wiodąca pozycja w przemyśle” oraz „Wyzwania społeczne” wyraźnie wymagany był wkład z obszaru nauk społecznych i humanistycznych. „Wyzwanie społeczne” nr 6 – „Integracyjne, innowacyjne i refleksyjne społeczeństwa” – pozostało przestrzenią dla społeczno-ekonomicznych i kulturowych badań naukowych i innowacji opartych na wyzwaniach w obszarach takich jak nierówności, rozwój i integracja oraz stosunki międzynarodowe. W związku z pogłębiającym się wciąż kryzysem uchodźczym w programie badań w sprawie migracji zapewniono solidną podstawę dowodową w ramach wsparcia polityk migracyjnych i innowacyjnych rozwiązań mających na celu integrację migrantów. Płeć Równouprawnienie płci w sposób szczególny oceniono w ramach sprawozdania grupy ekspertów ds. oceny śródokresowej programu „Horyzont 2020”. W dalszym ciągu utrzymywały się pozytywne tendencje dotyczące udziału kobiet w programie „Horyzont 2020”, a cele zostały zrealizowane: przez pierwsze trzy lata programu „Horyzont 2020” udział umów podpisanych z kobietami-ekspertkami uczestniczącymi w panelach oceniających wyniósł 41 %, a 55,2 % członków grup doradczych stanowiły kobiety. Stworzono infografikę, aby przedstawić główne tendencje i działania wdrożone w zakresie równouprawnienia płci w ramach programu „Horyzont 2020”. Działania w dziedzinie klimatu i zrównoważony rozwój W rozporządzeniu w sprawie programu „Horyzont 2020” określono wartości docelowe wynoszące 35 % w odniesieniu do działań w dziedzinie klimatu i 60 % w odniesieniu do zrównoważonego rozwoju. Monitorowanie wydatków w ramach programu „Horyzont 2020” wykazało, że do 2017 r. dążenie do osiągnięcia celu dotyczącego zrównoważonego rozwoju przebiegało we właściwym tempie, jednak cel działania w dziedzinie klimatu nie został jeszcze osiągnięty. Wydatki monitorowane do 2017 r. wynosiły blisko 30 % w przypadku działań w dziedzinie klimatu i 69 % w przypadku zrównoważonego rozwoju (w 2017 r. w porównaniu z 65 % w ocenie śródokresowej programu „Horyzont 2020”). Cała Komisja podejmuje dodatkowe starania, aby zagwarantować osiągnięcie celu polegającego na włączeniu działań na rzecz klimatu przed zakończeniem programu „Horyzont 2020”.

Synergie z innymi programami W lipcu 2017 r. przyjęto komunikat Komisji pt. „Zwiększanie innowacyjności europejskich regionów: Strategie na rzecz trwałego, zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu”, w którym podkreślono znaczenie synergii i komplementarności między politykami UE i jej instrumentami jako elementów kluczowych dla wykorzystania w największym stopniu potencjału wzrostu regionów UE i państw członkowskich. Istnieją ogólne ramy badań naukowych i innowacji oraz planowania rozwoju regionalnego, które obejmują działania niższego i wyższego szczebla w ramach programu „Horyzont 2020” i ułatwiają współpracę nad powiązanymi priorytetami w ramach inteligentnej specjalizacji. Inteligentne specjalizacje mają kluczowe znaczenie dla synergii. Istnieje także narzędzie Radar Innowacji, którego celem jest przyciąganie inwestorów. W 2017 r. osiągnięto zadowalające postępy w zakresie wdrażania pieczęci doskonałości oraz zwiększania liczby regionalnych/krajowych programów mających na celu wsparcie finansowe wniosków o przyznanie „pieczęci” w ramach instrumentu na rzecz MŚP, w tym poprzez fundusze ESI. W ciągu tego roku zwiększono zakres stosowania pieczęci, tak aby obejmował on łączenie w zespoły w ramach części dotyczącej rozszerzania programu „Horyzont 2020” i działań „Maria Skłodowska-Curie”; jednocześnie dokonano postępu w pracach przygotowawczych dotyczących rozszerzenia stosowania pieczęci w przypadku wniosków dotyczących weryfikacji poprawności projektu ERBN. W styczniu 2017 r. Komisja Europejska wydała notę wyjaśniającą w sprawie stosowania zasad pomocy państwa w celu wyjaśnienia w prostych słowach, w jaki sposób opracowywać systemy wsparcia publicznego, aby wnioski w sprawie „pieczęci” finansowano z największą możliwą intensywnością finansowania. Kilka miesięcy później, w czerwcu, projekty dotyczące pieczęci zwolniono z wymogu zgłoszenia. W ramach narzędzia wspierania polityki programu „Horyzont 2020” zainicjowano również nowe kluczowe działanie skupiające się na synergii: warsztaty wzajemnego uczenia się na temat rozszerzenia uczestnictwa i zapewniania synergii między programami UE w zakresie badań i innowacji oraz polityki spójności. 5. Euratom Jak stwierdzono w oświadczeniu programowym programu Euratom, osiągnięto postęp w zakresie celów szczegółowych programu. W szczególności w obszarze bezpieczeństwa jądrowego w 2017 r. podpisano 23 nowe projekty (wspólne badania lub działania koordynowane), które mogą doprowadzić do wyraźnej poprawy bezpieczeństwa praktyki jądrowej w Europie. Ponadto w 2017 r. podpisano 10 nowych projektów, które wnoszą wkład w opracowywanie bezpiecznych długoterminowych rozwiązań służących gospodarowaniu jądrowymi odpadami końcowymi. Program prac Euratom na 2018 r. przyjęto wraz z proponowanymi działaniami przyczyniającymi się do rozwiązania wyzwań naukowych ważnych dla bezpieczeństwa jądrowego, gospodarowania odpadami i ochrony radiologicznej. Ponadto w planie prac Euratom na 2018 r. położono nacisk na badania dotyczące likwidacji obiektów jądrowych, a także promocję szkoleń itd., , , W Traktacie Euratom dopuszczono wyłącznie programy badawcze opracowane na okres pięciu lat, dlatego też Komisja przyjęła wniosek dotyczący rozporządzenia Rady w sprawie ustanowienia programu badawczo-szkoleniowego Euratom na lata 2019–2020. Cele i wykaz działań tego wniosku są takie same jak w obecnym programie Euratom na lata 2014–2018. Do wniosku w sprawie przedłużenia programu Euratom dołączono sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie oceny śródokresowej programu badawczo-szkoleniowego Euratom na lata 2014–2018. W towarzyszących dokumentach roboczych służb Komisji przedstawiono szczegółową ocenę działań bezpośrednich i pośrednich programu. 6. Wspólne Centrum Badawcze (JRC) W 2017 r. JRC, oprócz uczestnictwa w programie Euratom, w dalszym ciągu udzielało wsparcia naukowego na rzecz kluczowych inicjatyw z zakresu polityki, takich jak jednolity rynek cyfrowy, unia energetyczna, gospodarka o obiegu zamkniętym, system podatkowy, rolnictwo, filar społeczny, migracja i bezpieczeństwo. Reagowało również na pojawiające się problemy, takie jak podwójne normy jakości żywności. JRC poczyniło postępy w zakresie wdrażania swojej strategii do 2030 r. przyjętej w 2016 r. W 2017 r. JRC dodatkowo wzmocniło swoją zdolność w zakresie zarządzania wiedzą na potrzeby kształtowania polityki dzięki otwarciu ośrodka wiedzy w dziedzinie biogospodarki i centrum kompetencyjnego w dziedzinie modelowania. Łącznie cztery ośrodki wiedzy i centra kompetencyjne skupiają ekspertów, kompetencje, narzędzia, umiejętności, dane i wiedzę całej Komisji. Ponadto JRC przyczyniło się do lepszego stanowienia prawa dzięki wspieraniu Komisji za pomocą metodyk kwantyfikacji i planowania danych. Wzmocniło także wsparcie na rzecz europejskiego semestru poprzez krajowe platformy wymiany wiedzy i modelowanie podatków. Wraz z innymi dyrekcjami generalnymi Komisji JRC opracowało koncepcyjne ramy odporności, które można wykorzystać w kształtowaniu polityki UE. Przez cały 2017 r. kontynuowano bliską współpracę z mechanizmem doradztwa naukowego Komisji. JRC wspierało innowacje regionalne poprzez rozszerzenie zakresu tematycznego projektu „schody do doskonałości” i dodanie nowych narzędzi do „platformy inteligentnej specjalizacji”. W 2017 r. JRC wystosowało zaproszenie do wyrażenia zainteresowania, zapewniając otwarty dostęp do kilku ze swoich światowej klasy infrastruktur badawczych. Inne nowe inicjatywy w 2017 r. obejmują utworzenie Centrum Studiów Zaawansowanych. JRC zawarło również ustalenia z europejskimi partnerami w Danii, Estonii, Francji, Polsce, Słowenii, Finlandii, a także z podmiotami regionalnymi i partnerami międzynarodowymi. Relacje z państwami Afryki znalazły się w centrum uwagi wraz z publikacją sprawozdania pt. „Science for the AU-EU Partnership: building knowledge for sustainable development” przygotowanego w kontekście szczytu UA–UE w 2017 r. Szeroki zakres wydarzeń w całej Europie przyczynił się do budowania bliższych stosunków pomiędzy obywatelami, środowiskiem naukowym i decydentami UE. Wydarzenia te obejmują „Science meets parliaments” („Spotkania świata nauki z parlamentami”) i „Science meets regions” („Spotkania świata nauki z regionami”) organizowane odpowiednio wraz z Zespołem Ekspertów PE ds. Weryfikacji Rozwiązań Naukowych i Techonologicznych (STOA) i Komitetem Regionów. 7. EIT W 2017 r. EIT dalej wdrażało strategiczny plan innowacji (SPI). Jest to nadal jedyny instrument UE, który w ramach swoich wspólnot wiedzy i innowacji w pełni integruje edukację, badania i biznes w celu przezwyciężenia wyzwań w obszarze klimatu, cyfryzacji, zdrowia, energii, żywności i surowców. Zarówno w ocenie śródokresowej EIT, jak i w badaniu skutków EIT potwierdzono, że wyjątkowy model innowacji EIT przynosi wyniki i efekty. Jako dowód uznania tych wyników można traktować umieszczenie 18 przedsiębiorców ze wspólnoty EIT na europejskiej liście „Forbes 30 Under 30” w 2017 r. Ich działalność wiązała się z przełomowymi innowacjami, począwszy od bezemisyjnych samolotów elektrycznych po przełomowe rozwiązania dotyczące magazynowania energii w oparciu o grafen. Całkowita kwota przydziału dotacji wynosiła 320 mln EUR. Regionalny System Innowacji EIT – system rozszerzania uczestnictwa w EIT – wspiera obecnie działania w 18 krajach. EIT zarządzało tworzeniem EIT „Żywność”, zapewniając jego przekształcenie w stabilną wspólnotę wiedzy i innowacji prowadzącą działania w całym łańcuchu wartości w ramach sektora spożywczego w pięciu nowo otwartych ośrodkach kolokacji w Europie. 8. Komunikacja, wykorzystywanie i upowszechnianie wyników Wdrożono dwie umowy ramowe, aby wesprzeć konsorcja projektowe w ich działaniach w zakresie upowszechniania i wykorzystywania: „Common Exploitation Booster”, dzięki któremu w 2017 r. udzielono ukierunkowanego wsparcia 195 projektom i „Common Dissemination Booster”, dzięki któremu wsparcie otrzymają 272 projekty, rozpoczęty w trzecim kwartale 2017 r. Służby Komisji wdrożyły dodatkowe środki umożliwiające śledzenie wyników badań po zakończeniu projektów w celu uzyskania bardziej kompleksowego obrazu. Na potrzeby zewnętrznych zainteresowanych stron wsparcie w wysokości 5 mln EUR otrzymał CORDIS, najważniejsza publiczna baza danych Komisji Europejskiej i portal służący upowszechnianiu informacji o wszelkich dofinansowywanych ze środków unijnych projektach badawczych. CORDIS pozostawał głównym narzędziem zapewniającym przyjazny dla użytkownika dostęp do danych z projektów i ich wyników dzięki szybszemu i szerszemu uwidocznieniu wyników projektów i ulepszonym funkcjom wyszukiwania. Od 2017 r. nowa tablica wskaźników programu „Horyzont 2020” ułatwia wykorzystywanie szerokiego zakresu danych na temat projektów i wniosków „Horyzont 2020” w celu przedstawienia efektów programu i wsparcia kształtowania polityki w oparciu o dowody. Uzupełnia ona istniejące mechanizmy sprawozdawczości, stanowiąc ujednolicony, przejrzysty, przyjazny dla użytkownika, jeden punkt dostępu do danych na temat wdrażania i wyników programu „Horyzont 2020” zarówno dla użytkowników zewnętrznych, jak i wewnętrznych. Od 2017 r. otwarty dostęp stał się domyślną zasadą programów prac, z możliwością wycofania go na określonych warunkach. Na podstawie umów o udzielenie dotacji podpisanych w 2017 r., do końca 2017 r. zapewniono otwarty dostęp do około 63 % publikacji. Jeżeli chodzi o wszystkie projekty wchodzące w skład programu „Horyzont 2020”, do końca 2017 r. zapewniono otwarty dostęp do około 74,85 % publikacji.