Kompleksowy europejski plan na rzecz odbudowy gospodarki będzie wymagał ogromnych inwestycji publicznych i prywatnych na szczeblu europejskim, które zdecydowanie poprowadzą Unię w kierunku zrównoważonej odbudowy gospodarki zwiększającej jej odporność, a jednocześnie zaowocują miejscami pracy wysokiej jakości oraz pomogą naprawić bezpośrednie szkody wywołane pandemią COVID-19 i wesprzeć ekologiczne i cyfrowe priorytety Unii. Aby zapewnić finansowanie, o którym mowa w akcie będącym przedmiotem wniosku, Komisja proponuje zmianę [DZW], która upoważniłaby Unię do zaciągnięcia w wyjątkowym i tymczasowym trybie pożyczki na kwotę 750 mld EUR w cenach z 2018 r. oraz do podniesienia pułapu zasobów własnych celem objęcia nim zobowiązań i zobowiązań warunkowych z tytułu pożyczek dla państw członkowskich. Akt będący przedmiotem wniosku określa przeznaczenie funduszy na poszczególne programy Unii zgodnie ze strategią określoną w Planie Unii Europejskiej na rzecz odbudowy.

Wstrząs, jakiego doznała gospodarka UE, jest symetryczny w tym znaczeniu, że pandemia dotknęła wszystkie państwa członkowskie. Jednak skutki kryzysu różnią się znacząco w poszczególnych państwach członkowskich, podobnie jak zdolność tych państw do zamortyzowania wstrząsu ekonomicznego i fiskalnego oraz możliwości odpowiedniej reakcji – są one uzależnione od struktury ekonomicznej poszczególnych państw i ich sytuacji przed kryzysem. W związku z tym istnieje ryzyko, że bieżący kryzys pogłębi dysproporcje w obrębie Unii, zagrażając wspólnej odporności gospodarczej i społecznej.

Pandemia COVID-19 spowodowała rozległy i poważny kryzys w dziedzinie zdrowia publicznego. Dotkliwie wpływa na życie obywateli i społeczeństw oraz na gospodarki na całym świecie. Skala kryzysu zdrowotnego i działań politycznych podjętych w celu jego opanowania jest bezprecedensowa. W związku z tym zakres jego skutków społeczno-gospodarczych jest wyjątkowo niepewny. Na obecnym etapie jest jednak pewne, że stawia on systemy finansowe i gospodarcze państw członkowskich przed bezprecedensowymi i pilnymi wyzwaniami. Zgodnie z wiosenną gospodarczą prognozą Komisji przewiduje się, że w tym roku PKB UE skurczy się o około 7,5 %, a więc spadek będzie o wiele głębszy niż podczas światowego kryzysu finansowego w 2009 r.; zaś ponowny wzrost w 2021 r. wyniesie zaledwie 6 %. Jednocześnie przewiduje się, że stopa bezrobocia w UE wzrośnie w 2020 r. do 9 %, niosąc ze sobą ryzyko rosnącego ubóstwa i nierówności.

Finansowanie z Instrumentu Unii Europejskiej na rzecz Odbudowy w wymaganej wysokości jest uwarunkowane bezprecedensowymi okolicznościami, w jakich znalazła się Unia. Instrument na rzecz Odbudowy jest wyraźnie ograniczony pod względem czasu trwania i wykorzystania. Dzięki temu jego wykorzystanie jest ściśle ograniczone do walki ze skutkami obecnego kryzysu w wymiarze proporcjonalnym do jego skutków kryzysu. Zakłada się ukierunkowanie finansowania na potrzebę zapewnienia bezpośredniego i mocnego wsparcia służącego odbudowie gospodarki.

Rozporządzenie, którego dotyczy wniosek, przewiduje wsparcie finansowe z zewnętrznych dochodów przeznaczonych na określony cel pochodzące z zaciągniętych przez Unię pożyczek, do czego upoważnia art. 3b [DZW], z przeznaczeniem na bezzwrotne wsparcie, wsparcie podlegające zwrotowi za pośrednictwem instrumentów finansowych oraz na tworzenie rezerw na gwarancje budżetowe i wydatki powiązane. Wiąże się to z potrzebą przewidzenia środków na zobowiązania i środków na płatności celem pokrycia kwot wymagalnych z tytułu pożyczek (płatności kuponowe i wykup w terminie zapadalności). Do 2028 r. nie planuje się spłat z budżetu UE. Niezbędne środki budżetowe na pokrycie potencjalnych płatności kuponowych w latach 2021–2027 są spójne z wnioskiem Komisji w sprawie wieloletnich ram finansowych, w szczególności z działem 2 „Spójność i wartości” (z wyłączeniem poddziału „Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna”). Przyszłe wieloletnie ramy finansowe będą musiały zapewnić niezbędne środki na pokrycie płatności kuponowych oraz wykupu w terminie zapadalności.

(12)Art. 135 ust. 2 Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej stanowi, że zmiany w decyzji Rady 2014/335/UE, Euratom przyjęte w dniu wejścia w życie tej Umowy lub po tej dacie nie mają zastosowania do Zjednoczonego Królestwa, o ile zmiany te mają wpływ na zobowiązania finansowe Zjednoczonego Królestwa. Wsparcie w ramach niniejszego rozporządzenia oraz powiązane z nim zwiększenie pułapu zasobów własnych Unii miałoby wpływ na zobowiązania finansowe Zjednoczonego Królestwa. W art. 143 ust. 1 Umowy o wystąpieniu ogranicza się odpowiedzialność Zjednoczonego Królestwa z tytułu udziału w warunkowych zobowiązaniach Unii do warunkowych zobowiązań wynikających z operacji finansowych, w sprawie których Unia podjęła decyzję przed datą wejścia w życie Umowy o wystąpieniu. Wszelkie warunkowe zobowiązania Unii na podstawie niniejszego rozporządzenia następują po dacie wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii. Niniejsze rozporządzenie nie powinno mieć zatem zastosowania do Zjednoczonego Królestwa ani na jego terytorium.

(9)Uwzględniając charakter środków podlegających finansowaniu, część kwot udostępnianych w ramach instrumentu należy przeznaczyć na udostępnienie pożyczek państwom członkowskim; druga część zasobów powinna stanowić zewnętrzne dochody przeznaczone na określony cel w rozumieniu art. 21 ust. 5 rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046 Parlamentu Europejskiego i Rady oraz powinna być przez Unię wykorzystana na bezzwrotne wsparcie, instrumenty finansowe lub tworzenie rezerw na gwarancje budżetowe i wydatki powiązane. Art. 12 ust. 4 lit. c) oraz art. 14 ust. 3 rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046 mają zastosowanie do środków na zobowiązania i środków na płatności udostępnianych w odniesieniu do zewnętrznych dochodów przeznaczonych na określony cel w ramach niniejszego rozporządzenia, jednak ze względu na terminy ustalone dla różnych rodzajów wsparcia, środki na zobowiązania wynikające z takich zewnętrznych dochodów przeznaczonych na określony cel nie powinny być automatycznie przenoszone poza określone terminy końcowe, z wyjątkiem środków na zobowiązania niezbędnych do celów pomocy technicznej i administracyjnej służącej wdrożeniu środków na podstawie niniejszego rozporządzenia.

(7)Instrument powinien w szczególności skoncentrować się na środkach prowadzących do odbudowy rynków pracy, systemów ochrony socjalnej i opieki zdrowotnej, środkach służących ponownemu ożywieniu potencjału zrównoważonego wzrostu gospodarczego i zatrudnienia, celem wzmocnienia spójności między państwami członkowskimi i wsparcia procesu ich transformacji ku zielonej i cyfrowej gospodarce, wsparcia przedsiębiorstw, których dotknęły skutki pandemii COVID-19 – przede wszystkim małych i średnich przedsiębiorstw i przedsiębiorstw rentownych z ekonomicznego punktu widzenia, mierzących się z ograniczeniami wypłacalności, na środkach służących wzmocnieniu strategicznej autonomii Unii w zakresie decydujących łańcuchów dostaw, wsparciu badań i innowacji w odpowiedzi na pandemię COVID-19, tworzeniu potencjału na szczeblu Unii celem wzmocnienia przyszłej gotowości na sytuacje kryzysowe, działaniu na rzecz utrzymania podejmowanych przez poszczególne terytoria starań prowadzących do sprawiedliwej transformacji oraz wspieraniu obszarów wiejskich w pokonywaniu skutków pandemii COVID-19. Dla gospodarki Unii duże znaczenie mają stosunki handlowe i gospodarcze z państwami sąsiadującymi i państwami rozwijającymi się, zwłaszcza w regionie Bałkanów Zachodnich i w Afryce oraz z państwami objętymi europejską polityką sąsiedztwa. Z wyżej wymienionych przyczyn oraz w myśl globalnej roli i odpowiedzialności Unii zasoby finansowe powinny być również wykorzystane na wsparcie i pomoc humanitarną dla tych państw w przeciwdziałaniu skutkom pandemii COVID-19 i działaniach na rzecz odbudowy, co powinno służyć przywróceniu i wzmocnieniu ich stosunków handlowych i gospodarczych z Unią.

(3)Kryzys szybko rozprzestrzenia się na terytorium Unii i państw trzecich. Na 2020 r. przewiduje się gwałtowny spadek wskaźnika wzrostu gospodarczego w Unii. Ryzyka związane z odbudową są rozłożone bardzo nierówno pomiędzy poszczególnych państwami, co zwiększa dysproporcje między krajowymi gospodarkami. Zagrożeniem dla jednolitego rynku oraz spójności społecznej i terytorialnej są zróżnicowana zdolność fiskalna poszczególnych państw członkowskich do zapewnienia wsparcia finansowego tam, gdzie jest ono najbardziej potrzebne na odbudowę, a także rozbieżności w krajowych środkach.

(viii)do kwoty 5 000 000 000 EUR w cenach z 2018 r. na niesienie pomocy humanitarnej poza Unią.

b)pożyczki dla państw członkowskich w wysokości do 250 000 000 000 EUR w cenach z 2018 r. na program finansujący odbudowę i zwiększanie odporności gospodarczej i społecznej, za pośrednictwem wsparcia reform i inwestycji;

c)do kwoty 66 800 000 000 EUR w cenach z 2018 r. na tworzenie rezerw na gwarancje oraz wydatki powiązane z przeznaczeniem na następujące programy:

i)do kwoty 30 300 000 000 EUR w cenach z 2018 r. na programy ukierunkowane na wspieranie operacji inwestycyjnych w obszarze unijnych polityk wewnętrznych;

(ii)do kwoty 26 000 000 000 EUR w cenach z 2018 r. na programy ukierunkowane na wzmacnianie wypłacalności unijnych przedsiębiorstw rentownych z ekonomicznego punktu widzenia;

(iii)do kwoty 10 500 000 000 EUR w cenach z 2018 r. na programy ukierunkowane na wzmacnianie zrównoważonego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu poza Unią.

Artykuł 4

Zasady wykonania budżetu

1)Na potrzeby art. 21 ust. 5 rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046, kwota 433 200 000 000 EUR w cenach z 2018 r. pochodząca ze środków, o których mowa w art. 3 ust. 1, stanowi zewnętrzne dochody przeznaczone na unijne programy wymienione w art. 3 ust. 2 lit. a) niniejszego rozporządzenia, zaś kwota 66 800 000 000 EUR w cenach z 2018 r. pochodząca z tych środków stanowi zewnętrzne dochody przeznaczone na unijne programy wymienione w art. 3 ust. 2 lit. c) niniejszego rozporządzenia.

2)Kwota 250 000 000 000 EUR w cenach z 2018 r. pochodząca ze środków, o których mowa w art. 3 ust. 1, jest przeznaczona na pożyczki dla państw członkowskich w ramach programów Unii wymienionych w art. 3 ust. 2 lit. b) niniejszego rozporządzenia.

3)Środki na zobowiązania pokrywające wsparcie, o którym mowa w art. 3 ust. 2 lit. a) i c), są udostępniane automatycznie do kwot wymienionych w art. 3 ust. 2 lit. a) i c) od dnia wejścia w życie [DZW] zawierającego uprawnienie wymienione w art. 3 ust. 1.

4)Komisja lub jej agencje wykonawcze podejmują zobowiązania prawne stanowiące podstawę wydatków na wsparcie w myśl art. 3 ust. 2 lit. a) oraz w stosownych przypadkach w myśl. art. 3 ust. 2 lit. c) ppkt (i) do dnia 31 grudnia 2024 r. Zobowiązania prawne w wysokości co najmniej 60 procent kwoty, o której mowa w art. 3 ust. 2 lit. a), podejmuje się do dnia 31 grudnia 2022 r.

5)Decyzje o przyznawaniu pożyczek, o których mowa w art. 3 ust. 2 lit. b), podejmuje się do dnia 31 grudnia 2024 r.

6)Unijnych gwarancji budżetowych do kwoty, która – zgodnie z odpowiednim wskaźnikiem zasilenia rezerw określonym w odpowiednich aktach podstawowych – odpowiada tworzeniu rezerw na gwarancje budżetowe, o których mowa w art. 3 ust. 2 lit. c), udziela się, w zależności od profilu ryzyka wspieranych operacji finansowania i operacji inwestycyjnych, jedynie na potrzeby wsparcia tych operacji, które zostały zatwierdzone do dnia 31 grudnia 2024 r. przez partnerów. Odpowiednie umowy w sprawie gwarancji przewidują przepisy zapewniające zatwierdzenie przez partnerów operacji finansowych odpowiadających co najmniej 60 procentom kwoty tych gwarancji budżetowych do dnia 31 grudnia 2022 r. W przypadku gdy dla bezzwrotnego wsparcia powiązanego z operacjami finansowymi i inwestycyjnymi w myśl art. 3 ust. 2 lit. c) ppkt (i) wykorzystywane jest tworzenie rezerw, Komisja podejmuje powiązane zobowiązania prawne do dnia 31 grudnia 2024 r.

7)Decyzje o przyznawaniu pożyczek na pomoc makrofinansową, o których mowa w art. 3 ust. 2 lit. c) ppkt (iii), są przyjmowane do dnia 31 grudnia 2024 r.

8)Do działań wymienionych w art. 2 ust. 2 zdanie drugie nie stosuje się ust. 4–7.

9)Koszty związane z pomocą techniczną i administracyjną konieczną do wdrożenia instrumentu, taką jak działania przygotowawcze, monitorowanie, kontrola, audyt oraz ocena, w tym z instytucjonalnymi systemami informatycznymi w związku z niniejszym rozporządzeniem, są pokrywane z budżetu Unii.

Artykuł 5

Sprawozdawczość

Do dnia 31 marca 2023 r. Komisja przedstawia Radzie sprawozdanie z postępów osiągniętych we wdrażaniu instrumentu oraz wykorzystaniu funduszy przydzielonych zgodnie z art. 3 ust. 2.

Artykuł 6

Wejście w życie i rozpoczęcie stosowania