SPIS TREŚCI

1. Kontekst i przegląd 2

2. Wdrażanie priorytetów Wspólnoty 6

3. Zagadnienia horyzontalne 11

4. Perspektywy 15

Niniejsze sprawozdanie za 2011 r. to pierwsze sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie wdrażania krajowych planów strategicznych[1] oraz strategicznych wytycznych Wspólnoty dla rozwoju obszarów wiejskich (2007-2013)[2].

Niniejsze sprawozdanie Komisji[3] opiera się na analizie i ocenie sprawozdań zbiorczych złożonych przez państwa członkowskie w 2010 r.[4] oraz innych dostępnych informacji, a w szczególności wspólnych finansowych i fizycznych wskaźników monitorowania i niektórych wyników przedłożonych przez Europejską Sieć na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Zawiera ono podsumowanie głównych aktualnych zmian, trendów i wyzwań związanych z wdrożeniem krajowych planów strategicznych oraz strategicznych wytycznych Wspólnoty.

Należy zauważyć, że dane wykorzystane przez państwa członkowskie w sprawozdaniach zbiorczych za 2010 r. to dane zagregowane od początku okresu programowania w 2007 r. do końca 2009 r. W niniejszym sprawozdaniu nie zostały uwzględnione korekty krajowych planów strategicznych oraz powiązanych z nimi programów rozwoju obszarów wiejskich (PROW), które wprowadzono po ocenie funkcjonowania reformy WPR oraz Europejskim planie naprawy gospodarczej[5]. Zmiany sfinalizowano faktycznie dopiero na początku 2010 r.

1. KONTEKST I PRZEGLąD

1.1 Priorytety Wspólnoty w odniesieniu do rozwoju obszarów wiejskich na okres 2007-2013

W lutym 2006 r. Rada Unii Europejskiej przyjęła strategiczne wytyczne dla rozwoju obszarów wiejskich na okres 2007-20132 oparte na trzech zasadniczych priorytetach tematycznych zawartych w rozporządzeniu Rady w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW[6]):

Poprawa konkurencyjności sektora rolnego i leśnego . EFFROW powinien przyczynić się do rozwoju silnego i dynamicznego sektora rolno-spożywczego w Europie, koncentrując się na transferze wiedzy, na modernizacji, innowacji i jakości w łańcuchu żywnościowym i na sektorach priorytetowych dla inwestycji kapitału fizycznego i ludzkiego. Środki zgrupowane w „osi 1” przyczyniają się głównie do osiągnięcia celu konkurencyjności PROW.

Poprawa środowiska naturalnego i terenów wiejskich W celu ochrony i wzmacniania zasobów naturalnych i krajobrazowych obszarów wiejskich UE środki przeznaczone na ten priorytet powinny wspierać trzy priorytetowe obszary na poziomie UE: różnorodność biologiczną, ochronę i rozwój systemów rolnictwa i leśnictwa i tradycyjnych krajobrazów wiejskich o wysokich wartościach przyrodniczych, wodę oraz zmiany klimatu. Środki zgrupowane w ramach „osi 2” PROW przyczyniają się głównie do osiągnięcia celu poprawy środowiska.

Poprawa jakości życia na obszarach wiejskich i promowanie różnicowania gospodarki wiejskiej. Środki przeznaczone na różnicowanie gospodarki wiejskiej i poprawę jakości życia na obszarach wiejskich powinny wspierać nadrzędny priorytet tworzenia możliwości zatrudnienia i warunków rozwoju. Interwencje powinny być w szczególności stosowane do wspierania tworzenia zdolności, nabywania kwalifikacji i organizowania rozwoju strategii lokalnej, a także przyczyniać się do zapewnienia atrakcyjności obszarów wiejskich dla przyszłych pokoleń. Przy promowaniu szkoleń, informacji i przedsiębiorczości należy wziąć pod uwagę szczególne potrzeby kobiet, ludzi młodych i starszych pracowników. Środki zgrupowane w ramach „osi 3” PROW przyczyniają się głównie do szerszych celów związanych z rozwojem obszarów wiejskich połączonych z osią 4 (zob. poniżej).

Oprócz priorytetów tematycznych w strategicznych wytycznych podkreślono również potrzebę:

- Budowania lokalnych zdolności zatrudnienia i różnicowania – przy jednoczesnym działaniu na rzecz priorytetów tematycznych. Przedmiotowa oś horyzontalna, zwana również „osią Leader” (oś 4) powinna odgrywać istotną rolę przy poprawie zarządzania i mobilizacji wewnętrznego potencjału rozwojowego obszarów wiejskich za pośrednictwem lokalnych strategii rozwoju.

- Zapewnienie spójności w programowaniu . Należy zapewnić maksymalizację synergii między osiami i w ramach poszczególnych osi. W stosownych przypadkach należy uwzględniać inne strategie na poziomie UE. Powinny również zostać zmobilizowane środki mające na celu poprawę zarządzania i realizacji celów polityki. Należy w szczególności stworzyć europejskie i krajowe sieci rozwoju obszarów wiejskich funkcjonujące jako platformy wymiany między zainteresowanymi stronami najlepszych praktyk i wiedzy specjalistycznej na temat wszystkich aspektów tworzenia i realizacji polityki oraz zarządzania nią.

- Komplementarność instrumentów wspólnotowych . Celem promowania synergii pomiędzy polityką strukturalną, polityką zatrudnienia i polityką rozwoju obszarów wiejskich państwa członkowskie powinny zapewnić wzajemną komplementarność i spójność działań, które mają być finansowane z różnych funduszy UE.

Strategiczne wytyczne zapewniły ramy prawne, na podstawie których państwa członkowskie przygotowały swoje krajowe plany strategiczne, stanowiące przełożenie priorytetów UE na priorytety krajowe i odniesienie dla PROW. Te z kolei wdrażają priorytety za pomocą zestawów wybranych środków pogrupowanych według osi (zob. tabela 1[7] z listą środków w podziale na osie). Programy te mogą mieć charakter krajowy bądź regionalny i zostały zatwierdzone przez Komisję w 2007 i 2008 r. Ich wdrażanie jest monitorowane i oceniane w oparciu o wspólne ramy monitorowania i oceny.

[pic]

1.2 Przegląd wstępnego budżetu i celów operacyjnych

Całość budżetu EFRROW na całkowity okres programowania 2007-2013 (przed zmianami wprowadzonymi przez ocenę funkcjonowania reformy WPR oraz europejski plan naprawy gospodarczej)[8] wynosiła 90,98 mld EUR. Aby zapewnić zrównoważoną strategię, EFRROW jest wyposażony w minimalne poziomy wydatków dla każdej osi tematycznej, które należy zrealizować w każdym PROW (odpowiednio 10 %, 25 % i 10 % dla osi 1, 2 i 3). W odniesieniu do osi Leader zarezerwowano minimum 5 % (2,5 % w przypadku nowych państw członkowskich) finansowania UE dla każdego programu. Wkłady EFRROW do PROW uzupełnia krajowe finansowanie publiczne (współfinansowanie[9]). Przedmiotowe wkłady EFRROW są finansowane w ramach zarządzania dzielonego pomiędzy państwami członkowskimi a Unią[10].

Po realizacji programowania na poziomie państw członkowskich podział środków finansowych pomiędzy różnymi osiami oraz określenie głównych celów na 2013 r. przyniosły następujące wyniki na czerwiec 2008 r.[11]:

- Na oś 1 Poprawa konkurencyjności sektora rolnego i leśnego przypada 36 % całości EFRROW. Oczekuje się, że z osi tej do 2013 r. zrealizowane zostaną wkłady do 590 000 projektów inwestycyjnych na modernizację gospodarstw rolnych, udzieli się wsparcia 68 000 przedsiębiorstw na zwiększanie wartości dodanej produktów rolnych i leśnych oraz przyczyni się do pomyślnego ukończenia przez 2,2 miliona uczestników szkoleń związanych z rolnictwem lub leśnictwem.

- Na oś 2 Poprawa środowiska naturalnego i terenów wiejskich przeznaczono największą część EFRROW – 46 %. Planowany wynik to uzyskanie 45 mln ha użytków rolnych objętych zarządzaniem rolnośrodowiskowym, 600 000 ha terenów nowo zalesionych, 1,1 mln ha użytków rolnych objętych wsparciem w celu spełnienia wymogów NATURA 2000 oraz wzrostu produkcji energii odnawialnej o 20 500 ktoe[12].

- Osi 3 Poprawa jakości życia na obszarach wiejskich i promowanie różnicowania gospodarki wiejskiej odpowiada mniejszy udział w wysokości 18 % całości EFRROW. Oczekuje się, że do 2013 r. przyczyni się ona do świadczenia ulepszonych usług na rzecz 71 mln mieszkańców obszarów wiejskich oraz zapewni wsparcie 32 400 projektów odnowy wsi.

Udział osi Leader odpowiada 6 % całości finansowania EFRROW. Wsparcie na wdrażanie lokalnych strategii rozwoju oblicza się proporcjonalnie w ramach trzech głównych osi, na które jest ono przeznaczone.

Na poziomie środków głównym środkiem pozostają płatności rolnośrodowiskowe (214), wynoszące za cały okres 20,3 mld EUR. Następnymi w kolejności środkami ważnymi pod względem budżetu są wsparcie dla obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania (211+212) w wysokości 12,6 mld EUR oraz na modernizację gospodarstw rolnych (121) w wysokości 9,7 mld EUR.

Rysunek 1: Całościowy budżet na rozwój obszarów wiejskich (EFRROW) przed oceną funkcjonowania reformy WPR oraz europejskim planem naprawy gospodarczej, w podziale na środki (w mld EUR)[13].

[pic]

2. WDRAżANIE PRIORYTETÓW WSPÓLNOTY

2.1 Przegląd wyników, trudności i rozwiązań

W okresie programowania 2007-2009 państwa członkowskie UE27 zrealizowały w ramach EFRROW płatności wynoszące w sumie 19,4 mld EUR[14], co odpowiadało 21,3 % całego budżetu na lata 2007-2013 wynoszącego 90,98 mld EUR. Biorąc pod uwagę, że analizowane ramy czasowe odpowiadają 33 % okresu płatności (3 lata z 9[15]), liczba ta świadczy o pewnym opóźnieniu w absorpcji środków. Wdrażanie programu wymaga jednak zazwyczaj więcej czasu w pierwszych latach, nim osiągnie on normalne tempo, w szczególności biorąc pod uwagę, że wiele PROW zatwierdzono pod koniec 2007 r., a 41 PROW (z 94) dopiero w 2008 r.

Sytuacja państw członkowskich nie jest bynajmniej jednorodna (rys. 2): tylko 2 państwa członkowskie odnotowują wydatki na poziomie powyżej 40 %, podczas gdy 3 państwa członkowskie wydały mniej niż 10 %. Należy zauważyć, że w kilku przypadkach płatności dokonano w odniesieniu do zobowiązań za poprzedni okres programowania 2000-2006, jak przewidziano w zasadach przejściowych. Może to doprowadzić do niewielkich zakłóceń w ogólnym obrazie poziomu absorpcji w odniesieniu do niektórych państw członkowskich i niektórych środków.

Rysunek 2: Wykonanie całości budżetu EFRROW na koniec 2009 r. w porównaniu z całością przydziału na okres 2007-2013.

[pic]

Niektóre środki osi 2 osiągnęły wartość szczytową szybciej niż inne ze względu na wspomniane powyżej środki przejściowe. Z drugiej strony osie 1 i 3 zostały znacząco spowolnione przez kryzys finansowy, który zmniejszył dostępność funduszy krajowych ze strony państw członkowskich. Utrudnił on również beneficjentom zdobywanie niezbędnego finansowania prywatnego. Jeśli chodzi o oś 4, obserwuje się typowy powolny start, którego przyczyną jest konieczność stworzenia strategii lokalnych i wyboru lokalnych grup działania przed jakimkolwiek wdrożeniem projektu (zob. tabela 3).

Rysunek 3 : Całość budżetu na rozwój obszarów wiejskich (EFRROW) przed oceną funkcjonowania reformy WPR w podziale na osie (w mld EUR) oraz stopień absorpcji na koniec 2009 r.[16].

[pic]

Absorpcja w zakresie wskaźników wyników w stosunku do ogólnych celów na 2013 r. ustalonych przez państwa członkowskie w ich programach jest zasadniczo zgodna z finansowym poziomem wdrożenia. Całkowitą absorpcję wskaźników wyników przedstawia tabela 2.

Ogólne trudności związane z wdrożeniem, wybrane rozwiązania

Najczęściej zgłaszaną przez państwa członkowskie kwestią poza okresem potrzebnym na zatwierdzenie PROW jest kryzys gospodarczy. Doprowadził on do powstania trudności w absorpcji środków inwestycyjnych ze względu na brak zasobów własnych beneficjentów, problemy z uzyskiwaniem pożyczek przez wnioskodawców oraz ograniczenia budżetowe hamujące inicjatywy publiczne. Sektor prywatny zasadniczo mniej chętnie podejmował ryzyko, a niektóre inwestycje mogły zostać przesunięte na mniej ambitne projekty, lub po prostu odroczone. Na wdrażanie PROW negatywny wpływ miała również trudna sytuacja sektora mleczarskiego w 2009 r.

Niektóre państwa członkowskie wskazywały, że wysokie koszty administracyjne i złożoność pod względem proceduralnym były przeszkodami dla sprawnego wdrożenia. Ponadto w przypadku niektórych PROW wystąpiły braki w zakresie zdolności w przypadku organów zarządzających i kontrolnych, pewne trudności w tworzeniu systemu monitorowania oraz wątpliwości prawne. Niektóre państwa członkowskie wskazały w szczególności na braki we wdrożeniu na poziomie państw członkowskich prawodawstwa w dziedzinie ochrony środowiska (takiego jak ramowa dyrektywa wodna, NATURA 2000 itp.) istotnego dla niektórych środków (np. 213) oraz na konieczność uzyskania wykładni przepisów dotyczących pomocy państwa (w szczególności w odniesieniu do projektów dotyczących produkcji energii ze źródeł odnawialnych).

Braki w wiedzy i doświadczeniu u potencjalnych beneficjentów mogą również skutkować powolną absorpcją, w szczególności w niektórych państwach członkowskich UE-12 (tj. niewielkie postępy w zakresie środków dotyczących kapitału ludzkiego, niewłaściwe wnioski) lub w całej UE-27 w przypadku wprowadzania nowych środków. Niektóre państwa członkowskie planują zapewnienie odpowiednio dużej liczby szkoleń/usług doradztwa rolniczego celem rozwiązania tych trudności.

Trwają poszukiwania rozwiązań, zaś rozwiązania znalezione zostały już w znacznej mierze wprowadzone do programów w drodze modyfikacji. W świetle kryzysu gospodarczego państwa członkowskie zastosowały zróżnicowane dostosowania programów, takie jak: zmiana zakresu pomocy państwa, poziomu dotacji, stóp interwencyjnych dla mniej atrakcyjnych środków, dostosowanie kryteriów wyboru, zwiększenie stopy współfinansowania UE lub ponowny przydział funduszy. Jeżeli chodzi o początkowe trudności administracyjne i prawne, większość z nich została już rozwiązana.

2.2. Poprawa konkurencyjności sektora rolnego i leśnego

Suma wydatków EFRROW na oś 1 zarejestrowanych na okres 2007-2009 odpowiada 16,3 % całości przydziału na okres 2007-2013 (średnia UE-27).

Najważniejsze rezultaty w odniesieniu do tego celu na koniec 2009 r. są następujące:

- liczba osób, które pomyślnie ukończyły szkolenie związane z rolnictwem lub leśnictwem: 696 000 (32 % szacowanego celu na 2013 r.);

- liczba gospodarstw wprowadzających nowe produkty lub technologie: 33 400 (10 % szacowanego celu na 2013 r.).

Wdrażanie środków[17]

Środek 121 (modernizacja gospodarstw rolnych) to największy środek osi 1 pod względem przydziałów budżetowych (9,7 mld EUR). Absorpcja płatności w przypadku tego środka wynosi 23 % całkowitego budżetu, przy czym wsparcia udzielono już 106 000 projektów modernizacyjnych (18 % z celu na 2013 r.). Taka pozytywna absorpcja wskazuje na duże zainteresowanie rolników inwestycjami. Jeśli wskaźniki wykonania kształtowały się poniżej danych szacunkowych, głównym uzasadnieniem podawanym przez państwa członkowskie był kryzys gospodarczy, mający negatywny wpływ na zdolności inwestycyjne gospodarstw. W niektórych innych państwach członkowskich wskaźnik wykonania wskazuje na szybszą realizację, niż tego oczekiwano, co wymaga zwiększenia szacowanego budżetu na środek 121 (zob. tabela 3).

Środek 123 (zwiększanie wartości dodanej produktów rolnych i leśnych), który jest drugim pod względem wielkości środkiem osi 1 pod względem przydziałów, charakteryzuje się absorpcją na poziomie 9,6 % i był źródłem wsparcia dla 7 060 gospodarstw (z 68 000 ustalonych jako cel na 2013 r.). W pozostałych środkach osi 1 odnotowano następujące poziomy absorpcji: 141 (produkcja rolna częściowo na własne potrzeby - 29 % i wsparcie udzielone 8 885 gospodarstwom rolnym niskotowarowym), 113 (wcześniejsze emerytury - 28 % i 17 385 beneficjentów) oraz 112 (podejmowanie działalności przez młodych rolników - 20 % i wsparcie udzielone 36 660 młodym rolnikom).

2.3. Poprawa środowiska naturalnego i terenów wiejskich

Suma wydatków EFRROW na oś 2 za okres 2007-2009 odpowiada 32,6 % całości przydziałów. W kilku państwach członkowskich osiągnięto poziom wdrożenia znacznie powyżej średniej UE 27 (zob. tabela 3). Inne państwa członkowskie osiągnęły stopę wdrożenia poniżej 20 %, w szczególności w przypadkach, w których środki osi 2 są nowe lub względnie nowe dla beneficjentów i administracji w tych krajach.

Najważniejsze rezultaty osiągnięte w odniesieniu do tych celów na koniec 2009 r. są następujące:

- 43 mln ha objęte skutecznym gospodarowaniem gruntami, przyczyniającym się do różnorodności biologicznej;

- 27 mln ha do celów poprawy jakości wody;

- 25 mln ha do celów zajęcia się kwestiami związanymi ze zmianą klimatu;

- 30 mln ha do celów poprawy jakości gleby[18].

Wdrażanie środków

Trzy największe środki pod względem przydziałów budżetowych charakteryzują się również największą absorpcją wśród środków osi 2: 211 (płatności z tytułu naturalnych utrudnień dla rolników na obszarach górskich – absorpcja w wysokości 42 %), 212 (płatności z tytułu naturalnych utrudnień dla rolników na obszarach innych niż obszary górskie – absorpcja w wysokości 40 %) oraz 214 (płatności rolnośrodowiskowe – absorpcja w wysokości 33 %).

Środki 211 i 212 razem są źródłem wsparcia dla 50,9 mln ha, zaś płatności rolnośrodowiskowe dla 21,5[19] mln ha. Takie duże zainteresowanie jest w UE-15 wynikiem długoletniego doświadczenia zgromadzonego przez kolejne okresy programowania. Wysoki poziom absorpcji wyjaśniają również płatności zobowiązań z wcześniejszych okresów programowania, które w wielu państwach członkowskich były znaczne.

Pod względem absorpcji po tych trzech środkach następują środki 215 (dobrostan zwierząt – absorpcja finansowa w wysokości 33 % i wsparcie udzielone do tej pory na 126 700 umów) oraz 221 (pierwsze zalesienie gruntów rolnych – absorpcja finansowa w wysokości 20 % i zalesione do tej pory 72 500 ha).

2.4. Poprawa jakości życia na obszarach wiejskich i promowanie różnicowania gospodarki wiejskiej

Suma wydatków EFRROW na oś 3 za okres 2007-2009 odpowiada 6 % całości przydziałów na lata 2007-2013, przy czym pomiędzy poszczególnymi państwami członkowskimi występują znaczne różnice (zob. tabela 3). Według państw członkowskich głównym powodem powolnej absorpcji jest kryzys finansowy (ograniczona dostępność funduszy prywatnych i krajowych/lokalnych) oraz pewne trudności administracyjne (opóźnienia w określaniu krajowych zasad wdrażania, obowiązki kontrolne, poziom złożoności wniosków…). Ponadto w niektórych państwach członkowskich oś 3 jest wdrażana wyłącznie poprzez program Leader, dlatego też opóźnienia we wdrażaniu tego programu mają wpływ również na absorpcję w osi 3.

Najważniejsze rezultaty osiągnięte w odniesieniu do tego celu na koniec 2009 r. są następujące:

- oś 3 przyczyniła się do utworzenia miejsc pracy (ponad 4 000) w kontekście rosnącego bezrobocia na obszarach wiejskich[20];

- liczba mieszkańców obszarów wiejskich, którzy skorzystali z ulepszonych usług wspieranych z EFRROW: 23 mln[21];

- dodatkowy 1 mln gospodarstw na obszarach wiejskich ma dostęp do internetu.

Wdrażanie środków[22]

Największe środki osi 3 pod względem całości przydziałów to środek 322 (odnowa i rozwój wsi – absorpcja finansowa w wysokości 5 % i 12 800 wsi, w których zrealizowano działania związane z odnową) oraz 321 (podstawowe usługi dla gospodarki i ludności wiejskiej – absorpcja finansowa w wysokości 7 % i wsparcie udzielone 8 700 projektom).

Najwyższą absorpcję wśród środków osi 3 odnotowano w przypadku środka 341 (nabywanie umiejętności, aktywizacja i wdrażanie lokalnych strategii rozwoju) – 14 % i wsparcie dla 5 500 projektów, a w następnej kolejności w przypadku środka 323 (zachowanie i poprawa stanu dziedzictwa wsi), w którym odnotowano drugi w kolejności poziom absorpcji – 10 % przy wsparciu udzielonym dotychczas 23 500 projektom.

2.5. Budowanie lokalnych zdolności zatrudnienia i różnicowania

Państwa członkowskie musiały dokonać wyboru lokalnych grup działania (LGD) najpóźniej dwa lata po zatwierdzeniu PROW[23]. Na koniec 2009 r. wybór został zakończony w 20 państwach członkowskich (ok. 2 000 lokalnych grup działania). Liczba lokalnych grup działania podwoiła się w porównaniu z programem Leader+, zaś połowa obszarów wdraża podejście Leader po raz pierwszy.

Ponieważ proces wyboru LGD w państwach członkowskich dopiero się zakończył, wiele wybranych lokalnych grup działania nie zaczęło jeszcze wdrażać projektów powiązanych z ich lokalną strategią rozwoju. Tłumaczy to niski poziom absorpcji finansowej w przypadku osi 4 EFRROW, który stanowi zaledwie 2,9 % całości przydziałów w tej osi na przedmiotowy okres programowania, ale znaczna liczba projektów została zatwierdzona niedawno.

Niektóre państwa członkowskie wskazały na istnienie szczególnych trudności. Włączenie programu Leader do głównego nurtu miało szczególny wpływ na elastyczność podejścia, ponieważ wiele państw członkowskich ograniczyło wybór projektów do środków określonych z góry, podczas gdy projekty Leader często nie wpasowują się w kryteria kwalifikowalności takich środków. W związku z powyższym konieczne były istotne dostosowania administracyjne (reorganizacja administracji, szkolenia dla pracowników).

3. ZAGADNIENIA HORYZONTALNE

3.1. Zapewnienie spójności w programowaniu

Synergię między osiami i w ramach poszczególnych osi zapewniono w procesie programowania dzięki:

- nadrzędnemu wymogowi spójności ze strategicznymi wytycznymi Wspólnoty dla rozwoju obszarów wiejskich;

- oparciu PROW na analizie sytuacji pod względem słabych i mocnych punktów;

- przedstawieniu w PROW szczegółowych informacji na temat osi i środków proponowanych dla każdej osi oraz ich opisu, obejmujących szczegółowe weryfikowalne cele i wskaźniki, które umożliwiają pomiar postępów, skuteczności i efektywności PROW;

- ocenie ex-ante programów rozwoju obszarów wiejskich.

Monitorowanie wdrażania programów rozwoju obszarów wiejskich umożliwia przeprowadzanie kontroli w celu zagwarantowania, że przedmiotowe przepisy są przestrzegane.

Efektów krzyżowych i pośredniego wkładu środków do osi innej niż ta, do której są przypisane, nie mierzy się jednak obecnie za pośrednictwem istniejącego systemu monitorowania (np. wkładu w kwestię zmiany klimatu i przystosowania się do niej ze wszystkich osi). Tylko oceny mogą zapewnić bardziej szczegółowe wskazania dotyczące tych dodatkowych synergii i wzajemnych powiązań.

W krajowych planach strategicznych i PROW zostały wzięte pod uwagę inne strategie na poziomie unijnym , takie jak strategia leśna dla Unii Europejskiej oraz szósty wspólnotowy program działań w zakresie środowiska naturalnego. W strategiach i programach wyraźnie poruszono kwestie zwiększonego wykorzystania odnawialnych źródeł energii oraz łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej, w szczególności poprzez określenie celów ilościowych[24]. Wkład PROW w rolnictwo ekologiczne sprawdza się w specjalnym badaniu Komisji Europejskiej na temat wsparcia publicznego na rolnictwo ekologiczne.

Należy zauważyć, że dodatkowy nacisk na energię odnawialną i zmianę klimatu – jak również bioróżnorodność, gospodarkę wodną i wsparcie dla restrukturyzacji rynku mleczarskiego – położono za pośrednictwem oceny funkcjonowania reformy WPR, natomiast wkład w strategię sieci szerokopasmowych UE zapewniono poprzez PROW w ramach Europejskiego planu naprawy gospodarczej. Nowe cele zostały zdefiniowane w 2010 r.[25].

Krajowe sieci obszarów wiejskich i Europejska Sieć na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w znaczący sposób przyczyniły się do spójności programowania, w szczególności poprzez zapewnienie wymiany informacji i praktyk między osobami zarządzającymi PROW i zainteresowanymi stronami oraz poprzez przeprowadzanie wspólnych analiz[26].

Skoordynowane działania krajowych sieci obszarów wiejskich i Europejskiej Sieci na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich poprawiają razem zarządzanie i realizację celów polityki. Przeprowadza się dalsze prace związane z wdrażaniem programu Leader, a tematyczna grupa robocza bada różne mechanizmy realizacji poprzez studia przypadku. Dzięki tym sieciom wzmacnia się dialog pomiędzy administracjami a zainteresowanymi stronami.

Tworzenie sieci współpracy jest jednak dość długotrwałym procesem. Powstają one wolno, a w różnych państwach stosuje się różne ramy czasowe. Pełne tempo działania większości krajowych sieci obszarów wiejskich i Europejskiej Sieci na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich osiągnięto dopiero niedawno.

Działania informacyjne i popularyzatorskie w państwach członkowskich są zasadniczo przeprowadzane niezależnie od działań krajowych sieci obszarów wiejskich przy wykorzystaniu pomocy technicznej. Są one skierowane do zainteresowanych stron na obszarach wiejskich jako potencjalnych beneficjentów, do faktycznych beneficjentów oraz do ogółu społeczeństwa i informują o roli pełnionej przez Wspólnotę w programach oraz o ich wynikach.

3.2. Komplementarność instrumentów wspólnotowych

Istotną rolę na obszarach wiejskich mogą odgrywać fundusze strukturalne UE inne niż EFRROW – na przykład Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego koncentrujący się na rozwoju regionalnym, konkurencyjności gospodarczej i infrastrukturze, Europejski Fundusz Społeczny zajmujący się rozwojem zasobów ludzkich oraz Europejski Fundusz Rybacki.

W większości przypadków komplementarność pomiędzy tymi funduszami zapewniana jest w drodze wytyczenia granic i określenia mechanizmów koordynacji. Tylko w niektórych przypadkach państwa członkowskie wybrały bardziej strategiczną wizję skoordynowanego wykorzystania funduszy UE. Przewodnie zasady określono w krajowych planach strategicznych, natomiast PROW zawierają szczegółowe opisy.

Wytyczanie granic

Państwa członkowskie stosowały kryteria wytyczania granic w celu spełnienia surowego wymogu UE dotyczącego unikania podwójnego finansowania oraz zasady, że żaden projekt nie może korzystać z więcej niż jednego funduszu UE. W zależności od konkretnych osi i środków kryteria wytyczania granic mają różny charakter: rodzaj beneficjenta; rodzaj projektów (wielkość, zasięg terytorialny); rodzaj operacji lub rodzaj sektora gospodarki.

Wytyczanie granic pozwoliło uniknąć powielania działań pomiędzy funduszami. Jedynie nieliczne utrudnienia zostały spowodowane różnymi interpretacjami kryteriów w określonych państwach. Kryteria wyznaczania granic można dostosowywać w trakcie okresu programowania celem zajęcia się możliwymi niedociągnięciami lub trudnościami.

Mechanizmy koordynacji

Skuteczna koordynacja jest niezbędna do zapewnienia zastosowania wytyczania granic oraz optymalnego wykorzystania funduszy poprzez takie mechanizmy, jak działania komitetów międzyresortowych lub reprezentacja krzyżowa w komitetach monitorujących, a w niektórych przypadkach wspólne narzędzie IT.

Niektóre państwa delegują cześć kontroli na władze – lub nawet lokalne grupy działania – na poziomach lokalnych. Może to umożliwić głównym decydentom podjęcie działań mających zapewnić dostosowanie wzorów wyznaczania granic i komplementarności do konkretnych okoliczności i potrzeb na ich terenach.

Istnienie specjalnego organu koordynującego (np. organu międzyresortowego) zasadniczo ułatwia proces koordynacji. Źródłem utrudnień jest różnica w poziomie programowania, na przykład w sytuacji, w której potrzebna jest koordynacja między jednym programem krajowym a kilkoma programami regionalnymi.

Komplementarność i synergie

Niektórym państwom członkowskim udało się osiągnąć odpowiedni poziom komplementarności, ale zasadniczo zabrakło globalnego podejścia strategicznego w celu zapewnienia pełnej komplementarności i synergii pomiędzy funduszami strukturalnymi.

Na poziomach lokalnych istnieje więcej przykładów podejścia synergicznego. Na przykład w niektórych państwach lokalna strategia rozwoju LGD może wyjść poza cele PROW i cześć jej zamierzeń może być realizowana za pośrednictwem funduszy strukturalnych; czasami tworzy się jedną LGD wspólną dla EFRROW i Europejskiego Funduszu Rybackiego; w niektórych państwach członkowskich grupy Leader są tworzone jako lokalne przedsiębiorstwa rozwojowe, które realizują nie tylko środki PROW, ale również elementy innych programów krajowych, które mogą przynieść korzyści mieszkańcom obszarów wiejskich.

Zgodnie z niektórymi sprawozdaniami krajowymi elementy pomagające w osiąganiu synergii to:

- harmonizacja zasad pomiędzy różnymi funduszami UE w odniesieniu do kosztów kwalifikowanych (VAT itp.);

- spójność między różnymi systemami monitorowania i oceny, aby umożliwić dokonanie ogólnej oceny funduszy UE na poziomach regionalnym i tematycznym.

Przekazywanie przez instytucje zarządzające (potencjalnym) beneficjentom większej ilości informacji na temat kryteriów wytyczania granic umożliwiłoby im również wybór odpowiedniego funduszu UE.

4. PERSPEKTYWY

Wdrażanie wielu programów rozpoczęło się faktycznie dopiero w 2008 r. Dane za 2009 r. pokazują jednak przyspieszenie pomimo pewnych niekorzystnych warunków, takich jak sytuacja gospodarcza.

Kwestie związane z wdrożeniem poszczególnych programów były regularnie omawiane przez Komisję i państwa członkowskie. W Komitecie ds. Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiej Sieci na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich przeprowadzona została dalsza wymiana informacji na temat zagadnień dotyczących wdrożenia. Dokonano już wielu zmian w PROW mających na celu korektę pierwszych napotkanych trudności, wprowadzono również dalsze dostosowania w celu włączenia dodatkowych funduszy ukierunkowanych na nowe wyzwania (ocena funkcjonowania reformy WPR) oraz i wyzwania związane z kryzysem gospodarczym (Europejski plan naprawy gospodarczej).

Wspólne ramy monitorowania i oceny zapewniły przydatne informacje na potrzeby sprawozdawczości i ciągłych działań następczych w stosunku do postępów wdrażania programu i jego osiągnięć. Wstępne dane liczbowe za 2010 r. wskazują, że większość programów osiągnęła optymalny poziom operacyjny. Synteza ocen średniookresowych PROW, która będzie dostępna w 2012 r., dostarczy bardziej szczegółowych informacji na temat stopnia realizacji celów programów i priorytetów Wspólnoty.

[1] Zob. tytuł II rozdział II rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).

[2] Decyzja Rady z dnia 20 lutego 2006 r. w sprawie strategicznych wytycznych Wspólnoty dla rozwoju obszarów wiejskich (okres programowania 2007–2013) (2006/144/WE).

[3] Zob. art. 14 „Sprawozdanie Komisji” rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r.

[4] Zob. art. 13 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. Przedmiotowe sprawozdania zbiorcze przedstawiają postępy, jakich dokonano w krajowych planach i celach strategicznych, oraz wkład w realizację strategicznych wytycznych Wspólnoty.

[5] Zob. http://ec.europa.eu/agriculture/healthcheck/index_fr.htm w celu uzyskania dalszych informacji na temat oceny funkcjonowania reformy WPR i europejskiego planu naprawy gospodarczej oraz dostępu do powiązanych przepisów przyjętych w 2009 r.

[6] Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).

[7] Wszystkie tabele są przedstawione w dokumencie roboczym służb Komisji.

[8] Od tego czasu budżet EFRROW na okres programowania 2007-2013 został zwiększony (w szczególności przez ocenę funkcjonowania reformy WPR oraz europejski plan naprawy gospodarczej) do 96,2 mld EUR.

[9] Wszystkie dane finansowe w sprawozdaniu odnoszą się wyłącznie do EFRROW.

[10] Artykuł 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej.

[11] Część funduszy przydzielonych na LEADER, pomoc techniczną i płatności bezpośrednie przypisano proporcjonalnie do trzech głównych osi na rysunkach i w tabeli poniżej.

[12] Cele na 2013 r. w odniesieniu do rolnictwa i leśnictwa określone przez państwa członkowskie w ich programach.

[13] Zob. legendę środków w tabeli 1 w dokumencie roboczym służb Komisji.

[14] Płatności w państwach członkowskich w odniesieniu do lat kalendarzowych 2007, 2008 i 2009.

[15] Płatności można realizować 2 lata od ostatniego zobowiązania (koniec 2013 r.), a więc do końca 2015 r.

[16] Część funduszy przydzielonych na LEADER, pomoc techniczną i płatności bezpośrednie przypisano proporcjonalnie do trzech głównych osi na rysunkach i w tabeli poniżej.

[17] Zob. tabela 4 zawierająca podział według płci i wieku przewidziany w art. 81 ust. 3 rozporządzenia 1698/2005.

[18] Wskaźniki rezultatów ze wspólnych ram monitorowania i oceny; ten sam obszar może przyczyniać się do rozwiązywania szeregu wyzwań.

[19] Zobowiązania tylko począwszy od 2007 r.

[20] Bezrobocie ogółem wzrosło z 7,1 % w 2007 r. do 8,9 % w 2009 r. w regionach z przewagą obszarów wiejskich i z 7 % w 2007 r. do 9 % w 2009 r. na obszarach wiejskich pośrednich (źródło: Eurostat).

[21] Obejmuje to populację korzystająca z usług pośrednio.

[22] Zob. tabela 4 zawierająca podział według płci i wieku przewidziany w art. 81 ust. 3 rozporządzenia 1698/2005.

[23] Za wyjątkiem RO i BG, które mają 3 lata na wybór grup.

[24] Zob. listy celów w załączniku VIII do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006

ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005.

[25] Karta informacyjna „Przegląd funkcjonowania WPR i planu odbudowy gospodarki – modyfikacja programów rozwoju obszarów wiejskich”: http://enrd.ec.europa.eu/app_templates/filedownload.cfm?id=5ACE6F64-F5FA-701C-70FD-E059E8462395.

[26] Więcej informacji można znaleźć pod adresem: enrd.ec.europa.eu.