zmieniające rozporządzenie Rady (WE) nr 539/2001 wymieniające państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych, oraz te, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu, w odniesieniu do wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii

UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej („Zjednoczone Królestwo”) wystąpi z Unii Europejskiej w dniu 30 marca 2019 r. (data wystąpienia) i stanie się państwem trzecim. Obecnie obywatele brytyjscy są również obywatelami Unii. Korzystają z prawa podstawowego do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium Unii oraz prawa do wjazdu do dowolnego innego państwa członkowskiego bez konieczności posiadania wizy wjazdowej lub spełnienia równoważnych formalności. Obywatele Zjednoczonego Królestwa będący obywatelami brytyjskimi będą korzystać z tego prawa aż do momentu, gdy prawo Unii w zakresie swobodnego przemieszczania się obywateli Unii przestanie mieć do nich zastosowanie. Nastąpi to w dniu 30 marca 2019 r., chyba że w ratyfikowanej umowie o wystąpieniu zawartej na podstawie art. 50 Traktatu o Unii Europejskiej zostanie ustalona inna data albo Rada Europejska, w porozumieniu ze Zjednoczonym Królestwem, jednomyślnie ustali inną datę.

W związku z tym konieczne będzie ustalenie, czy obywatele Zjednoczonego Królestwa będący obywatelami brytyjskimi będą podlegać obowiązkowi wizowemu przy przekraczaniu zewnętrznych granic państw członkowskich, czy też będą zwolnieni z tego wymogu. Kryteria ustalania, czy obywatel państwa trzeciego podlega obowiązkowi wizowemu, czy jest z niego zwolniony, określono w rozporządzeniu Rady (WE) nr 539/2001. W załączniku I do tego rozporządzenia wymieniono państwa, których obywatele podlegają obowiązkowi wizowemu, a załącznik II zawiera wykaz państw, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu. W związku z tym konieczne jest podjęcie działań ustawodawczych w celu włączenia Zjednoczonego Królestwa do jednego z załączników do rozporządzenia (WE) nr 539/2001 od dnia, w którym prawo Unii przestanie mieć zastosowanie do Zjednoczonego Królestwa.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Rozporządzenie (WE) nr 539/2001 jest stosowane przez wszystkie państwa członkowskie – z wyjątkiem Irlandii – oraz przez państwa stowarzyszone w ramach Schengen (Islandię, Liechtenstein, Norwegię i Szwajcarię). Rozporządzenie to jest częścią wspólnej unijnej polityki wizowej w przypadku krótkich pobytów trwających do 90 dni w dowolnym 180-dniowym okresie. Zjednoczone Królestwo nigdy nie było związane tym rozporządzeniem.

Ponieważ Irlandia nie uczestniczy w dorobku Schengen w dziedzinie wiz, szczególne dwustronne porozumienie („wspólna strefa podróżowania”), które zawarła ze Zjednoczonym Królestwem i które przewiduje ruch bezwizowy między Irlandią a Zjednoczonym Królestwem dla obywateli każdego z tych państw, nie jest objęte rozporządzeniem (WE) nr 539/2001 ani niniejszym wnioskiem dotyczącym zmiany.

Kryteria, które należy uwzględnić przy określaniu – na podstawie oceny poszczególnych przypadków – państw trzecich, których obywatele objęci są obowiązkiem wizowym lub są zwolnieni z tego obowiązku, ustanowiono w art. -1 rozporządzenia (WE) nr 539/2001. Odnoszą się one do „nielegalnej imigracji, porządku oraz bezpieczeństwa publicznego, korzyści gospodarczych, w szczególności w zakresie turystyki i handlu zagranicznego, oraz do stosunków Unii z danymi państwami trzecimi, w tym w szczególności w zakresie poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności, a także do skutków spójności regionalnej i wzajemności”. Należy również zwrócić szczególną uwagę na zabezpieczenie dokumentów podróży wydawanych przez państwa trzecie, o których mowa.

Załączniki do rozporządzenia (WE) nr 539/2001 zostały ostatnio zmienione w 2017 r. rozporządzeniem (UE) 2017/372 i rozporządzeniem (UE) 2017/850, które przeniosły Gruzję i Ukrainę z załącznika I (obowiązek wizowy) do załącznika II (ruch bezwizowy). Komisja przedstawiła również dwa kolejne wnioski, dotyczące Kosowa i Turcji. Rozporządzenie (WE) nr 539/2001 jest obecnie w trakcie ujednolicania; w związku z tym wszelkie zawarte we wniosku odniesienia do tego rozporządzenia będą musiały zostać zastąpione odniesieniami do ujednoliconego rozporządzenia po jego wejściu w życie, co prawdopodobnie nastąpi przed końcem 2018 r.

•Spójność z innymi politykami Unii

Utrzymywanie aktualnych i kompletnych wykazów państw trzecich załączonych do rozporządzenia (WE) nr 539/2001 stanowi kluczowy element ułatwiający przekraczanie granic zewnętrznych państw członkowskich. W komunikacie w sprawie dostosowania wspólnej polityki wizowej do nowych wyzwań Komisja podkreśliła, że jest ona istotnym elementem zapewnienia bezpieczeństwa i prawidłowego funkcjonowania obszaru bez kontroli na granicach wewnętrznych. Do realizacji tych samych celów dąży się we wnioskach Komisji w sprawie zmiany kodeksu wizowego (rozporządzenie (WE) nr 810/2009) i rozporządzenia w sprawie VIS (rozporządzenie (WE) nr 767/2008), które są obecnie omawiane przez współprawodawców. Podobnie wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie ustanowienia ram interoperacyjności między unijnymi systemami informacyjnymi ma na celu połączenie i wzmocnienie w kompleksowy sposób unijnych narzędzi informacyjnych służących do zarządzania granicami i migracjami oraz zapewnienia bezpieczeństwa.

Rozporządzenie (UE) 2017/2226 ustanawiające system wjazdu/wyjazdu (EES) dodatkowo zwiększa bezpieczeństwo granic zewnętrznych Unii i poprawia zarządzanie nimi. Główne cele tego rozporządzenia to poprawa jakości kontroli granicznej w odniesieniu do obywateli państw trzecich oraz zapewnienie systematycznej i wiarygodnej identyfikacji osób przekraczających dozwolony okres pobytu. Przyszły system wjazdu/wyjazdu (EES) będzie zatem ważnym elementem zapewniającym legalne korzystanie z bezwizowych pobytów w strefie Schengen przez obywateli państw trzecich oraz przyczyniającym się do zapobiegania migracji nieuregulowanej obywateli z krajów objętych ruchem bezwizowym.

Rozporządzenie (UE) 2018/1240 ustanawiające europejski system informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS) wypełni lukę informacyjną dotyczącą podróżnych zwolnionych z obowiązku posiadania wizy przy przekraczaniu granic zewnętrznych. System ten określi kwalifikowalność obywateli państw trzecich zwolnionych z obowiązku wizowego przed ich podróżą do strefy Schengen oraz pozwoli stwierdzić, czy taka podróż stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa, stwarza ryzyko nieuregulowanej migracji lub wysokie ryzyko epidemiologiczne.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna

Podstawę prawną stanowi art. 77 ust. 2 lit. a) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, który przewiduje środki dotyczące wspólnej polityki wizowej.

•Pomocniczość, proporcjonalność i wybór instrumentu

W związku z tym, że Unia ustanowiła wspólną politykę wizową, obejmującą rozporządzenie, w którym wymieniono państwa objęte obowiązkiem wizowym i państwa zwolnione z tego obowiązku (rozporządzenie (WE) nr 539/2001), ustalenia lub zmiany statusu wizowego obywateli państw trzecich można dokonać wyłącznie w drodze aktu ustawodawczego Unii zmieniającego to rozporządzenie. Państwa członkowskie nie mogą działać pojedynczo. Nie są dostępne żadne inne warianty (nieustawodawcze) służące osiągnięciu tego celu.