Światowa Organizacja Zdrowia Zwierząt (OIE) przyjęła wytyczne dotyczące aspektów dobrostanu w odniesieniu do ogłuszania i uśmiercania ryb utrzymywanych w gospodarstwie rybackim przeznaczonych do spożycia przez ludzi . Wytyczne te są także istotne w UE, ponieważ wszystkie państwa członkowskie UE są członkami OIE.

Ryby utrzymywane w gospodarstwie rybackim objęte są zakresem stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1099/2009 w sprawie ochrony zwierząt podczas ich uśmiercania („rozporządzenie”) . Jednak tylko jeden przepis ogólny zawarty w art. 3 ust. 1 ma zastosowanie do ryb utrzymywanych w gospodarstwie rybackim, tj. „podczas uśmiercania i działań związanych z uśmiercaniem zwierzętom oszczędza się wszelkiego niepotrzebnego bólu, niepokoju lub cierpienia”.

W przypadku pstrąga tęczowego normy OIE są częściowo spełnione w Danii, Francji i we Włoszech, natomiast nie są spełnione w Polsce. Ogłuszanie elektryczne stosowane jest w Danii i we Włoszech. Niemniej ze względu na niedostateczne dane na temat budowy sprzętu nie wiadomo, czy ogłuszanie elektryczne jest zgodne z normami OIE. Ręczne uderzenie pstrąga tęczowego spełnia normy OIE pod warunkiem, że wykonane jest poprawnie. Asfiksja w lodzie stosowana jest w Danii oraz w Polsce i nie spełnia norm OIE. We Francji stosowane jest schładzanie w lodowatej wodzie, po którym następuje ogłuszenie elektryczne, a także (w ograniczonym zakresie) ogłuszenie dwutlenkiem węgla, przy czym żadna z tych metod nie spełnia norm OIE.

W przypadku łososia atlantyckiego normy OIE są spełnione, jeśli uderzenie stosowane jest przy uboju, co stanowi główną metodę uboju w Irlandii, Norwegii i Zjednoczonym Królestwie. Nie jest tak natomiast w przypadku ogłuszania elektrycznego, gdy ryby często nie są odpowiednio ukierunkowane, a w rezultacie ogłuszenie jest niewielkie. Niespełniające norm OIE schładzanie na żywo dwutlenkiem węgla jest wciąż stosowane w Irlandii i Norwegii, choć w bardzo ograniczonym zakresie, a praktyka ta do 2018 r zostanie stopniowo wycofana.

* Nieudana próba ogłuszenia ma miejsce, gdy zastosowana metoda ogłuszania nie jest skuteczna. W przypadku ogłuszania elektrycznego i przez uderzenie oznacza to, że nie dochodzi do natychmiastowej utraty przytomności.

W odniesieniu do zasad dotyczących technik uboju w certyfikowanej produkcji ekologicznej w sektorze akwakultury ustalenia zawarte w sprawozdaniu Komisji, o którym mowa w przypisie dziewiątym, potwierdzają, że zachowana jest zgodność z systemem kontroli związanych z ubojem, opisanym w art. 25h ust. 5 rozporządzenia (WE) 889/2008.

3.1.Analiza ekonomiczna praktyk związanych z ubojem

W ramach analizy społeczno-ekonomicznej sprawozdania z badania wzięto pod uwagę różnice pomiędzy pięcioma badanymi gatunkami oraz pomiędzy ich środowiskami (wody zimne morskie, wody morskie Morza Śródziemnego, wody słodkie). W analizie tej uwzględniono także różnice w skali przedsiębiorstw i metodach produkcji, gdyż są to istotne czynniki oceny dobrostanu. Inne czynniki generujące koszty, nieuwzględnione w sprawozdaniu z badania, takie jak koszty paszy, pracy i koszty operacyjne, odpowiadają za większość bardziej znaczących różnic pomiędzy poszczególnymi przedsiębiorstwami i krajami.

Dla każdego z analizowanych gatunków w krajach objętych badaniem obliczono dodatkowe inwestycje i roczne koszty dostosowania się od 2009 r. do praktyk związanych z większym dobrostanem zwierząt dla przeciętnego gospodarstwa akwakultury w przypadku gatunków objętych badaniem. Znalazły się wśród nich koszty dodatkowe związane z większym dobrostanem podczas ogłuszania, uśmiercania i ubijania. Przy obliczaniu tych dodatkowych, powiązanych kosztów założono, że każde gospodarstwo akwakultury musi posiadać własne rozwiązanie z zakresu przetwórstwa wstępnego oraz że w przeciętnym przedsiębiorstwie praktyki związane z dobrostanem nie zostały wprowadzone.

Łosoś atlantycki

W celu spełnienia norm OIE (zob. sekcja 2.1 niniejszego sprawozdania) w badaniu założono, że każde gospodarstwo rybackie musi ponieść koszty inwestycyjne związane z elektronicznymi bądź mechanicznymi urządzeniami ogłuszającymi oraz z urządzeniem służącym do odcinania głowy, a także stwierdzono, w oparciu o przeciętny rozmiar gospodarstwa hodowlanego, że dodatkowe koszty wynikające z przyjęcia wyższych standardów w zakresie dobrostanu są stosunkowo niewielkie. Z badania wynika, że najniższy dodatkowy koszt wyniósłby 2 eurocenty/ kg lub 0,5 % ceny sprzedaży w Zjednoczonym Królestwie, a najwyższy 9 eurocentów/ kg lub mniej niż 1,5% ceny sprzedaży w Irlandii. W rzeźniach o wysokim przerobie i wysokich kosztach pracy inwestycja może nawet prowadzić do uzyskania oszczędności. Jednak ze względu na to, że poziom wdrażania norm w zakresie dobrostanu ryb w przemyśle przetwórstwa łososia w państwach członkowskich i państwach EOG już obecnie jest wysoki, stosunkowo niewiele przedsiębiorstw będzie musiało ponieść inwestycje, aby spełnić normy OIE, a zatem wpływ na konkurencyjność będzie prawdopodobnie niewielki.

Karp

Korzyści skali w wolumenie uboju mają znaczny wpływ na koszty środków poprawy dobrostanu. Fakt ten był wyraźnie widoczny, gdy ogłuszenie elektryczne oraz następujące po nim odcięcie głowy zostały poddane ocenie pod kątem większego dobrostanu podczas uboju karpia, w przypadku którego wolumen uboju jest znacznie niższy niż dla przeciętnych przedsiębiorstw przetwórstwa łososiowatych. Koszty dodatkowe znacząco się różniły w zależności od kraju objętego badaniem, przy czym najniższe wynosiły 6 eurocentów/kg w Polsce, a najwyższe 41 eurocentów/kg w Rumunii oraz 58 eurocentów/kg w Niemczech.

Konsumpcja karpia ma miejsce głównie w kraju jego produkcji i co do zasady w latach 2009–2013 w standardowych systemach produkcyjnych nie przyniósł on zysku bez dotacji. Drobne gospodarstwa prawdopodobnie będą miały najwięcej trudności z inwestowaniem w poprawę dobrostanu zwierząt i mogą znaleźć się w niekorzystnej sytuacji konkurencyjnej. Jako że wywóz (w tym ponowny wywóz) stanowi jedynie bardzo niewielką część światowej produkcji karpia, przewiduje się, że wpływ środków na rzecz poprawy dobrostanu na międzynarodową konkurencyjność będzie ograniczony (choć jak pokazuje wykres 1, wpływ na cenę netto może być znaczny).

Pstrąg tęczowy

W sprawozdaniu z badania założono następujące wymogi inwestycyjne mające na celu spełnienie norm OIE dotyczących uboju pstrąga tęczowego: 1) ogłuszenie elektryczne przed opuszczeniem wody, a także; 2) ogłuszenie przez uderzenie po opuszczeniu wody, po którym następuje ręczne podcięcie skrzeli. Podobnie jak w przypadku karpia, wpływ dodatkowych kosztów był znacząco różny w zależności od korzyści skali, przy czym szacowane koszty dodatkowe wynosiły od 4 eurocentów/kg w Danii do 24 eurocentów/kg we Francji. We Włoszech, gdzie rzeźnie mają większy przerób i wyższe koszty pracy, odnotowano oszczędności rzędu 6 eurocentów/kg. Ogłuszenie przez uderzenie jest droższym rozwiązaniem, a wpływ na koszty będzie wyższy szczególnie w przypadku małych gospodarstw takich jak we Francji.

Labraks europejski i dorada królewska

Zarówno w przypadku labraksa, jak i dorady królewskiej inwestycje mające poprawić dobrostan podczas uboju są następujące: 1) ogłuszenie elektryczne przed opuszczeniem wody, a także; 2) ogłuszenie elektryczne po opuszczeniu wody, po którym następuje schłodzenie w zawiesinie lodu i wody morskiej.

Dodatkowy koszt jednostkowy różni się nieznacznie w zależności od metody, natomiast różnice te są w poszczególnych krajach większe w zależności od rozmiaru przedsiębiorstwa. W Hiszpanii, gdzie znajdują się największe przedsiębiorstwa, dodatkowy koszt jednostkowy wynosił 4 eurocenty/kg w przypadku obu metod. W Grecji wynosił on 5–6 eurocentów/kg w zależności od metody, a we Włoszech, gdzie znajdują się najmniejsze przedsiębiorstwa, wynosił 11–13 eurocentów/kg. Chociaż wzrost kosztów jest dosyć niewielki, nawet dla stosunkowo małych producentów jak we Włoszech, marże z zysku w większości tych gospodarstw mogą zniechęcić producentów do inwestowania.

Ogólnie rzecz biorąc, ze sprawozdania z badania wynika, że produkcja labraksa także zasadniczo nie przynosiła zysków bez dotacji w okresie od 2009 do 2013 r. w głównych państwach członkowskich będących producentami. Dlatego też producenci mogą mieć trudności z przeprowadzaniem niezbędnych inwestycji służących podniesieniu standardów dobrostanu.

Wykres 1 przedstawia podsumowanie wpływu spełnienia wyższych standardów w zakresie dobrostanu zwierząt na cenę netto ryb utrzymywanych w gospodarstwie rybackim w krajach objętych badaniem (EUR/kg).

Wykres 1: Wpływ spełnienia wyższych standardów dobrostanu zwierząt

na cenę netto ryb utrzymywanych w gospodarstwie rybackim w krajach objętych badaniem (EUR/kg)