Proponowane rozporządzenie, mimo że jego celem jest tymczasowe zapewnienie podstawowych połączeń, ustanawia elastyczny mechanizm zapewniający unijnym przewoźnikom lotniczym uczciwe i równe szanse konkurowania z brytyjskimi przewoźnikami z chwilą, gdy Zjednoczone Królestwo przestanie być związane prawem Unii, podobnie jak Unia dąży do tego poprzez wszystkie umowy o komunikacji lotniczej. Utrzymanie równych warunków działania wymaga, aby nawet po wystąpieniu Zjednoczone Królestwo nadal stosowało wystarczająco wysokie standardy w dziedzinie transportu lotniczego w odniesieniu do: uczciwej konkurencji, w tym regulacji karteli, nadużywania pozycji dominującej i łączenia przedsiębiorstw; zakazu wypłacania nieuzasadnionych dotacji rządowych; ochrony pracowników; ochrony środowiska; bezpieczeństwa i ochrony. Należy ponadto zagwarantować, aby unijni przewoźnicy nie byli dyskryminowani w Zjednoczonym Królestwie, ani de iure, ani de facto. W związku z tym proponowane rozporządzenie nakłada na Komisję (art. 5) zadanie monitorowania warunków konkurencji między przewoźnikami lotniczymi z Unii i ze Zjednoczonego Królestwa oraz upoważnia ją do przyjmowania, w drodze aktów wykonawczych, niezbędnych środków zapewniających stałe spełnienie tych warunków.

Prawa przyznane przewoźnikom ze Zjednoczonego Królestwa podlegają zasadzie wzajemności; w proponowanym rozporządzeniu (art. 4) ustanawia się mechanizm gwarantujący, że prawa przysługujące przewoźnikom z Unii w Zjednoczonym Królestwie będą równoważne prawom przyznanym przewoźnikom brytyjskim na podstawie proponowanego rozporządzenia. W przeciwnym przypadku Komisja będzie uprawniona do przyjęcia w drodze aktów wykonawczych, niezbędnych środków służących naprawie sytuacji, w tym do ograniczenia lub cofnięcia zezwoleń eksploatacyjnych brytyjskich przewoźników lotniczych. Ocenę poziomu równoważności i przyjęcie przez Komisję środków naprawczych powiązano nie tylko ze ścisłą i formalną równoważnością obu porządków prawnych, gdyż między poszczególnymi rynkami istnieją wyraźne różnice oraz, aby uniknąć mechanicznego kopiowania rozwiązań, które mogłoby w ostatecznym rozrachunku okazać się sprzeczne z interesem Unii.

W komunikacie „Przygotowania do wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej w dniu 30 marca 2019 r.: „Plan działania awaryjnego” z dnia 13 listopada 2018 r., Komisja zapowiedziała zamiar zaproponowania środków zapewniających przewoźnikom lotniczym ze Zjednoczonego Królestwa możliwość przelotu nad terytorium Unii Europejskiej, zatrzymania technicznego (np. uzupełnienia paliwa bez wejścia pasażerów na pokład / opuszczenia pokładu przez pasażerów), jak również lądowania w Unii Europejskiej i lotu z powrotem do Zjednoczonego Królestwa. Środki te będą miały zastosowanie pod warunkiem, że Zjednoczone Królestwo zastosuje wobec przewoźników lotniczych z Unii Europejskiej środki równoważne.

Należy się spodziewać, że w przypadku braku porozumienia konsekwencje dla odpowiednich gospodarek będą poważne, co dokładniej opisano poniżej. Znacząco wzrosłyby czas i koszty podróży lotniczej, gdyż poszukiwano by alternatywnych połączeń, co spowodowałoby presję na infrastrukturę transportu lotniczego tych alternatywnych połączeń, przy jednoczesnym spadku popytu na transport lotniczy. W rezultacie ucierpiałby nie tylko sektor transportu lotniczego, ale także inne sektory gospodarki, w dużym stopniu uzależnione od transportu lotniczego. Wynikające z tego bariery dla handlu utrudniałyby prowadzenie działalności gospodarczej na odległych rynkach, a także lokowanie i przenoszenie przedsiębiorstw. Przerwanie połączeń lotniczych oznaczałoby dla Unii i państw członkowskich utratę strategicznego atutu.

Wynika z tego, że w przypadku braku odmiennych postanowień w umowie o wystąpieniu, od dnia 30 marca 2019 r. nie będzie podstawy prawnej do świadczenia usług lotniczych między Zjednoczonym Królestwem a państwami członkowskimi przez odnośnych przewoźników. W którejkolwiek z opisanych powyżej sytuacji przewoźnicy utraciliby koncesję unijną i w związku z tym przestali mieć prawo do świadczenia wewnątrzunijnych usług lotniczych.

W dniu 29 marca 2017 r. Zjednoczone Królestwo złożyło notyfikację o zamiarze wystąpienia z Unii Europejskiej zgodnie z art. 50 Traktatu o Unii Europejskiej. Oznacza to, że jeżeli umowa o wystąpieniu nie zostanie ratyfikowana, od dnia 30 marca 2019 r. („data wystąpienia”) całe unijne prawo pierwotne i wtórne przestanie mieć zastosowanie do Zjednoczonego Królestwa. Zjednoczone Królestwo stanie się państwem trzecim.

Proponowane rozporządzenie ma stanowić lex specialis, które ograniczy niektóre skutki spowodowane tym, że rozporządzenie (WE) nr 1008/2008 nie będzie już miało zastosowania do transportu lotniczego między Zjednoczonym Królestwem a pozostałymi państwami członkowskimi od dnia wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE, a także zaistniałe w przypadku braku umowy o wystąpieniu. Proponowane warunki ograniczają się do elementów niezbędnych do uniknięcia niewspółmiernych zakłóceń w tym zakresie. Mają one obowiązywać tylko przez określony czas. Niniejszy wniosek jest zatem w pełni spójny z obowiązującym prawodawstwem, a w szczególności z rozporządzeniem (WE) nr 1008/2008.

•Spójność z innymi politykami Unii

Niniejszy wniosek stanowi uzupełnienie unijnego rozporządzenia (WE) nr 1008/2008. Chociaż w niektórych obszarach (np. zezwolenia eksploatacyjne) przestrzegano podejścia stosowanego w unijnych umowach o transporcie lotniczym z państwami trzecimi, szczególny cel i kontekst niniejszego rozporządzenia, a także jego jednostronny charakter, wymagają bardziej restrykcyjnego podejścia do przyznawania praw, a także ustanowienia przepisów szczegółowych służących zachowaniu równości praw i równych warunków działania.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna

Podstawą prawną jest art. 100 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE).

•Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych)

Akt, którego dotyczy wniosek, uzupełniłby unijne rozporządzenie (WE) nr 1008/2008, aby zapewnić podstawowe połączenia, mimo że rozporządzenie to nie będzie już miało zastosowania w odniesieniu do przedmiotowych operacji transportowych. Połączenia te byłyby zapewnione w równym stopniu w odniesieniu do ruchu z i do wszystkich punktów w Unii, co pozwoliłoby uniknąć zakłóceń na rynku wewnętrznym. Podjęcie działania na poziomie Unii jest zatem niezbędne, a podobnych wyników nie można osiągnąć poprzez działanie na szczeblu państw członkowskich.

•Proporcjonalność

Rozporządzenie, którego dotyczy wniosek, uznaje się za proporcjonalne, ponieważ pozwoli ono uniknąć niewspółmiernych zakłóceń w sposób, który zapewni jednocześnie przewoźnikom unijnym równe warunki konkurencji. Niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co konieczne do osiągnięcia tego celu. Dotyczy to w szczególności warunków, na podstawie których przyznano odpowiednie prawa, obejmujących między innymi potrzebę przyznania przez Zjednoczone Królestwo równoważnych praw oraz potrzebę uczciwej konkurencji i czasowego ograniczenia obowiązywania tego systemu.

•Wybór instrumentu

Ponieważ przedmiotowy akt reguluje kwestie ściśle związane z rozporządzeniem (WE) nr 1008/2008 i ma – podobnie jak to rozporządzenie – zapewnić pełną harmonizację warunków konkurencji, powinien mieć formę rozporządzenia. Forma ta stanowi również najlepszą odpowiedź na pilny charakter sytuacji/kontekst, ponieważ czas dostępny przed wystąpieniem (bez zawarcia umowy o wystąpieniu) jest zbyt krótki, aby dokonać transpozycji przepisów zawartych w dyrektywie.

3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW

•Oceny ex post/kontrole sprawności obowiązującego prawodawstwa

Nie mają zastosowania ze względu na wyjątkowy, tymczasowy i jednorazowy charakter zdarzenia powodującego konieczność powstania niniejszego wniosku, które nie ma związku z celami obowiązującego prawodawstwa.

•Konsultacje z zainteresowanymi stronami

Różne zainteresowane strony z branży lotniczej i przedstawiciele państw członkowskich analizowali wyzwania wynikające z wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE oraz możliwe rozwiązania. Tematem przewijającym się w zaprezentowanych opiniach była potrzeba interwencji regulacyjnej w celu utrzymania pewnego stopnia połączeń lotniczych. Jeżeli chodzi o prawa przewozowe, zainteresowane strony nie są w stanie przyjąć własnych środków awaryjnych, aby ograniczyć szkodliwy wpływ ewentualnego braku umowy o wystąpieniu. Przedstawiciele co najmniej sześciu przewoźników lotniczych i grup przewoźników lotniczych i portów lotniczych (za pośrednictwem Międzynarodowej Rady Portów Lotniczych Europy) wyrazili pogląd, że w odniesieniu do brytyjskich przewoźników lotniczych należy utrzymać status quo, tj. taki sam poziom dostępu do rynku, jak przed wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa. Inne zainteresowane strony (głównie przedstawiciele przewoźników lotniczych z UE-27) podkreśliły jednak, że aby zapewnić równe warunki działania na rynku w przypadku braku pełnego dostosowania przepisów, nie należy utrzymywać status quo. W dniu 12 czerwca 2018 r. Komisja zorganizowała warsztaty dla UE-27 w sprawie gotowości, podczas których eksperci z zakresu lotnictwa cywilnego z państw członkowskich podkreślili w szczególności potrzebę przyjęcia na szczeblu UE środków awaryjnych, aby zapewnić podstawowe połączenia lotnicze między UE-27 a Zjednoczonym Królestwem w przypadku braku umowy o wystąpieniu. Uwagi te zostały należycie uwzględnione podczas przygotowywania niniejszego wniosku.

•Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej