SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

z wykonania rozporządzenia nr 2038/2006 w sprawie wieloletniego finansowania działań Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Morskiego w zakresie reagowania na zanieczyszczenie spowodowane przez statki w okresie 2007-2009

WPROWADZENIE

W rozporządzeniu nr 2038/2006[1] przydzielono Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Morskiego (zwanej dalej „Agencją”) pulę środków finansowych na finansowanie działań w zakresie reagowania na zanieczyszczenie spowodowane przez statki.

Zgodnie z art. 8 wyżej wymienionego rozporządzenia Komisja niniejszym składa sprawozdanie z wyników wykorzystania tych środków w okresie od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 31 grudnia 2009 r.

Niniejsze sprawozdanie przygotowano w ścisłej współpracy z Agencją, która wniosła do niego znaczący wkład[2] w postaci informacji uzyskanych w wyniku oceny zewnętrznej Agencji w 2008 r., kontroli przeprowadzonej w 2009 r. przez Służbę Audytu Wewnętrznego Komisji oraz konsultacji z zainteresowanymi stronami w marcu 2010 r. Kwestia ta była również omawiana na kilku posiedzeniach Rady Administracyjnej Agencji.

Zgodnie z art. 15 ust. 2 lit. g) rozporządzenia nr 1406/2002[3] Agencja przedstawiła roczne sprawozdania z wykonania, pod względem finansowym, szczegółowego planu w zakresie jej gotowości do zwalczania zanieczyszczeń i do reagowania na zanieczyszczenia za lata 2007-2010. Sprawozdania te dostępne są na stronie internetowej Agencji.

Komisja udostępnia analizę przedstawioną przez Agencję w ramach informacji przekazanych przez nią na potrzeby sprawozdania. Poniżej przedstawiono główne wnioski płynące z analizy okresu 2007-2009.

ZADANIA AGENCJI W ZAKRESIE REAGOWANIA NA ZANIECZYSZCZENIE

Zadania Agencji dotyczą zarówno przypadkowych, jak i nielegalnych zrzutów. Początkowo skupione były na zanieczyszczeniach olejami, jednak od 2007 r. Agencja była również aktywna w dziedzinie zwalczania zanieczyszczenia morza spowodowanego przez substancje niebezpieczne i szkodliwe (np. chemikalia).

Zgodnie z rozporządzeniem nr 2038/2006 i dyrektywą 2005/35/WE w sprawie zanieczyszczeń pochodzących ze statków[4] trzy główne zadania Agencji w zakresie reagowania na zanieczyszczenia spowodowane przez statki to:

a) pomoc operacyjna udzielana państwom członkowskim

Agencja dysponuje siecią statków szybkiego reagowania na wypadek wycieku oleju, aby „uzupełnić” zdolność reagowania państw członkowskich poszkodowanych wskutek wycieku. Zapewnia również satelitarny system wykrywania i monitorowania wycieków oleju zwany „CleanSeaNet” oraz informacje o wyciekach chemikaliów poprzez sieć „MAR-ICE”.

b) współpraca i koordynacja

Agencja współpracuje z ekspertami państw członkowskich w dziedzinie reagowania na zanieczyszczenia, a także działa w ramach umów regionalnych i w porozumieniu z Międzynarodową Organizacją Morską (IMO).

c) informowanie

Agencja gromadzi, analizuje i rozpowszechnia informacje o najlepszych praktykach, technikach i innowacjach w dziedzinie gotowości do zwalczania zanieczyszczenia morza i reagowania na zanieczyszczenie.

BUDżET

Całkowita pula środków przydzielonych Agencji na finansowanie powyższych działań w okresie od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. wynosi 154 mln EUR (zob. art. 4 rozporządzenia nr 2038/2006). Z tej kwoty około 60 mln EUR (tj. prawie 40%) rozdysponowano w ciągu trzech pierwszych lat. Odpowiada to proporcjonalnemu wykorzystaniu dostępnych środków finansowych.

Od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 31 grudnia 2009 r. około 98% zobowiązań było przeznaczone na finansowanie pomocy operacyjnej, przede wszystkim na sieć statków szybkiego reagowania na wypadek wycieku oleju. Pozostałe 2% przeznaczono na współpracę i informowanie (zob. tabela w załączniku).

Płatności wyniosły około 48 mln EUR. Fakt, że kwota płatności jest niższa niż kwota zobowiązań, można wyjaśnić kilkoma czynnikami. Płatności na mocy umów wieloletnich mogą rozkładać się na okres kilku lat, czasami wykraczający poza okres odniesienia. Poza tym niższa kwota płatności była również skutkiem opóźnień w odniesieniu do nowych umów dotyczących statków szybkiego reagowania i niezadowalającego poziomu usług dostawców zdjęć satelitarnych.

ADEKWATNOść RAM FINANSOWYCH

Ze zgromadzonych informacji wynika, że pula środków przydzielonych Agencji jest adekwatna. Umożliwiła Agencji dysponowanie w 2009 r. siecią 13 w pełni wyposażonych statków szybkiego reagowania na wypadek wycieku oleju, które można jednocześnie postawić w stan gotowości i których zasięg obejmuje prawie całą linię brzegową UE[5]. Umożliwiła również Agencji utworzenie systemu CleanSeaNet, w którym 24 europejskim państwom nadbrzeżnym (w tym Chorwacji i Norwegii) oferowana jest usługa satelitarnego monitorowania wycieków oleju, podczas gdy tylko 12 z tych państw nadbrzeżnych miało wcześniejsze doświadczenia w tej dziedzinie. Pozytywne są także informacje zwrotne przekazane przez zainteresowane podmioty w odniesieniu do działań koordynacyjnych i informacyjnych realizowanych przez Agencję dzięki finansowaniu.

Fakt, że ramy finansowe są wieloletnie, ma zasadnicze znaczenie ze względu na możliwość zawarcia wieloletnich umów z podmiotami branżowymi. Takie umowy są potrzebne zarówno w odniesieniu do statków szybkiego reagowania na wypadek wycieku oleju, jak i dla organizowania systemu CleanSeaNet.

Wreszcie adekwatność ram finansowych potwierdza w dłuższej perspektywie fakt, że Agencja przewiduje rozdysponowanie do 97% całkowitej puli środków do końca 2013 r.

EFEKTYWNOść I WARTOść DODANA ISTNIEJąCEGO SYSTEMU

Środki dotychczas opłacane w ramach finansowania są efektywne pod względem kosztów i zapewniają wartość dodaną. Ponadto stosowanie postępowań o udzielenie zamówienia publicznego gwarantuje uzyskanie możliwie najlepszej relacji jakości do ceny.

Zgodnie ze szczegółowym planem w zakresie gotowości Agencji do zwalczania zanieczyszczeń i do reagowania na zanieczyszczenia przyjętym przez Radę Zarządzającą Agencji statki reagowania na wypadek wycieku oleju nie były budowane ani nabywane przez Agencję, ponieważ nie byłoby to opłacalne, biorąc pod uwagę częstość ich użytkowania. Zamiast tego statki są kontraktowane od operatorów komercyjnych za pośrednictwem systemu gwarantującego ich należyte wyposażenie i dostępność na żądanie. Dane liczbowe wykazują, że wybranie tego systemu zamiast kupowania statków obniżyło koszty o około 60% rocznie, przy jednoczesnym zwiększeniu o 60% miejsca na przechowywanie. Zasadnicze znaczenie ma „zbywalna opcja wykupu” wyposażenia, umożliwiająca przeniesienie go na inny statek, ponieważ minimalizuje straty inwestycyjne w przypadku zmiany wykonawcy.

Główna odpowiedzialność za reagowanie na przypadki zanieczyszczeń spoczywa na organach krajowych, których inwestycje znacznie się różnią. Opracowane przez Agencję scenariusze wycieków, oparte przede wszystkim na najważniejszych przypadkach, które wystąpiły w przeszłości (np. jednostek Erika i Prestige), wyraźnie wskazują jednak na to, że poszkodowane państwo członkowskie uzyskałoby znaczące oszczędności, gdyby w tym czasie istniała wspomniana sieć statków.

Organizowanie systemu wykrywania i monitorowania wycieków oleju na poziomie UE jest również mniej kosztowne (o około 20%) i bardziej efektywne niż na poziomie krajowym. Jedno zakupione zdjęcie satelitarne zaspokaja średnio potrzeby prawie dwóch państw nadbrzeżnych (przy 6 391 zamówionych zdjęciach Agencja była w stanie odpowiedzieć na 11 886 wniosków krajowych). Rygorystyczny system kontroli jakości wprowadzony przez Agencję gwarantuje również, że płatności dokonywane są tylko wówczas, gdy umowne specyfikacje są całkowicie spełnione.

MOżLIWOśCI WPROWADZENIA ULEPSZEń POZA RAMAMI FINANSOWYMI

Komisja zwraca uwagę, że nadal możliwe jest wprowadzenie pewnej liczby ulepszeń poza ramami finansowymi.

Po pierwsze, aby osiągnąć minimalny wspólny poziom gotowości i reagowania, niezbędna jest ratyfikacja odpowiednich konwencji międzynarodowych przez wszystkie państwa członkowskie. Jest zatem godne ubolewania, że nie wszystkie państwa członkowskie ratyfikowały Międzynarodową konwencję z 1990 r. o gotowości do zwalczania zanieczyszczeń morza olejami oraz współpracy w tym zakresie (OPRC 1990) oraz Protokół z 2000 r. w sprawie gotowości do zwalczania zanieczyszczeń morza niebezpiecznymi i szkodliwymi substancjami oraz współpracy w tym zakresie (Protokół OPRC-HNS 2000). Podobnie jeszcze nie wszystkie państwa członkowskie ratyfikowały konwencje ustanawiające międzynarodowy system odszkodowań dla ofiar wycieków będących skutkiem wypadków z udziałem zbiornikowców (konwencja o odpowiedzialności w brzmieniu nadanym protokołem z 1992 r.[6], konwencja o funduszu w brzmieniu nadanym protokołem z 1992 r.[7] oraz protokół w sprawie dodatkowego funduszu z 2003 r.[8]).

Po drugie, dostępność instalacji odprowadzających olej odzyskany na morzu wydaje się stanowić powszechny problem w całej Europie. „Klauzula dotycząca lichtowania” wprowadzona przez Agencję w umowach dotyczących statków (tj. zapis, zgodnie z którym można zażądać od wykonawcy, aby znalazł odpowiednią lichtugę) przyczynia się do rozwiązania tego problemu, lecz nie może zastąpić odpowiednich rozwiązań na poziomie krajowym.

Ponadto w niektórych państwach członkowskich można byłoby usprawnić działania następcze dotyczące potencjalnych wycieków oleju wykrytych przez usługę CleanSeaNet. Mimo że to Agencja odpowiada za świadczenie usług w zakresie wykrywania wycieków oleju i monitorowania, to potwierdzenie możliwych wycieków i podjęcie stosownych działań następczych w stosunku do zanieczyszczającego należy do organów krajowych. Ogólny odsetek potwierdzeń (27%) ukazuje znaczące różnice między regionami pod względem krajowych zdolności potwierdzenia wycieków, w szczególności przez nadzór z powietrza. Powoduje to ryzyko, że pozbawieni skrupułów armatorzy mogliby dokonywać nielegalnych zrzutów w regionach, w których działania następcze są mniej surowe.

WNIOSKI

Podsumowując, budżet przeznaczony na reagowanie przez Europejską Agencję Bezpieczeństwa Morskiego na zanieczyszczenie olejami jest adekwatny, a środki dotychczas opłacane w ramach finansowania są efektywne pod względem kosztów i zapewniają wartość dodaną.

W październiku 2010 r. Komisja zaproponowała zmianę rozporządzenia ustanawiającego Europejską Agencję Bezpieczeństwa Morskiego[9], polegającą m.in. na wprowadzeniu przepisu, że poszkodowane państwo członkowskie może poprosić Agencję o pomoc również w przypadku zanieczyszczenia morza pochodzącego z instalacji do wydobywania ropy naftowej i gazu. Komisja nie uważa jednak za konieczne proponowanie zmiany w wieloletnim finansowaniu ustanowionym w rozporządzeniu nr 2038/2006.

Komisja wykorzysta informacje, które Agencja przekazała na potrzeby niniejszego sprawozdania, przy przygotowywaniu następnego programowania finansowego.

ZAŁĄCZNIK

Gotowość Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Morskiego do zwalczania zanieczyszczeń i do reagowania na zanieczyszczenia

Podsumowanie finansowe za lata 2007-2009

Zobowiązania w EUR | Płatności w EUR |

Sieć statków szybkiego reagowania na wypadek wycieku oleju | 46 363 654,42 | 34 559 298,86 |

Ćwiczenia | 1 157 500,00 | 1 082 555,37 |

Ulepszenia | 5 324 730,86 | 4 547 630,50 |

Operacje CleanSeaNet | 2 859 946,40 | 4 671 731,14 |

Wsparcie użytkowników CleanSeaNet | 358 270,53 | 223 995,50 |

Rozwijanie usług CleanSeaNet | 2 673 615,53 | 2 283 212,01 |

Współpraca i koordynacja | 564 458,95 | 347 445,45 |

Działania w dziedzinie reagowania na substancje niebezpieczne i szkodliwe | 79 100,00 | 37 564,23 |

Rozpowszechnianie informacji | 50 054,79 | 61 138,64 |

Powiązane misje | 475 052,70 | 379 498,10 |

Ogółem | 59 906 384,18 | 48 194 069,80 |

Uwaga: w dwóch obszarach, w których płatności przekraczają zobowiązania, niektóre płatności związane są z zobowiązaniami zaciągniętymi przed 2007 r.

Zarys przydziału środków finansowych

[pic]

[1] Rozporządzenie (WE) nr 2038/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie wieloletniego finansowania działań Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Morskiego w zakresie reagowania na zanieczyszczenie spowodowane przez statki i zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1406/2002 (Dz.U. L 394 z 30.12.2006, s. 1.Zob. także sprostowanie w Dz.U. L 30 z 3.2.2007, s. 12).

[2] Dostępne na stronie internetowej Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Morskiego pod adresem:https://extranet.emsa.europa.eu/index.php?option=com_joomdoc&task=cat_view&gid=298&Itemid=100005

[3] Rozporządzenie (WE) nr 1406/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 czerwca 2002 r. ustanawiające Europejską Agencję Bezpieczeństwa Morskiego (Dz.U. L 245 z 29.3.2003, s. 10).

[4] Dyrektywa 2005/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 września 2005 r. w sprawie zanieczyszczenia pochodzącego ze statków oraz wprowadzenia sankcji w przypadku naruszenia prawa (Dz.U. L 255 z 30.9.2005, s. 11).

[5] Od tej pory znacznie rozwinięto tę sieć. Statki pozostają do dyspozycji wszystkich państw członkowskich niezależnie od ich faktycznego obszaru działania. Mapy można znaleźć w informacjach przekazanych przez Agencję, do których odesłano w przypisie 2.

[6] Protokół z 1992 r. w sprawie zmiany Międzynarodowej konwencji o odpowiedzialności cywilnej za szkody spowodowane zanieczyszczeniem olejami z 1969 r.

[7] Protokół z 1992 r. w sprawie zmiany Międzynarodowej konwencji o utworzeniu Międzynarodowego Funduszu Odszkodowań za Szkody Spowodowane Zanieczyszczeniem Olejami z 1971 r.

[8] Protokół z 2003 r. do Międzynarodowej konwencji o utworzeniu Międzynarodowego Funduszu Odszkodowań za Szkody Spowodowane Zanieczyszczeniem Olejami z 1992 r.

[9] COM(2010)611 z 28.10.2010.