Unia jest zobowiązana do przestrzegania swoich międzynarodowych zobowiązań wynikających z traktatu z Marrakeszu. Niniejsze rozporządzenie służy wprowadzeniu w życie zawartych w traktacie przepisów dotyczących wymiany z państwami trzecimi będącymi stronami traktatu utworów w formacie umożliwiającym dostęp osobom niepełnosprawnym. Takie działania mogą zostać podjęte wyłącznie na szczeblu unijnym, kopii utworów i innych przedmiotów objętych ochroną w formacie umożliwiającym dostęp osobom niepełnosprawnym dotyczy handlowych aspektów własności intelektualnej. Rozporządzenie jest zatem jedynym właściwym instrumentem. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu.

Proponowane rozporządzenie dotyczy wymiany z państwami trzecimi będącymi stronami traktatu z Marrakeszu kopii utworów w formacie umożliwiającym dostęp osobom niepełnosprawnym do niektórych treści chronionych prawem autorskim. Tak więc wraz z dyrektywą [...] przyczynia się do wdrożenia traktatu z Marrakeszu do prawa unijnego. Proponowane rozporządzenie jest pierwszym unijnym aktem prawnym, wprowadzającym przepisy dotyczące konkretnie międzynarodowej wymiany kopii w formatach umożliwiającym dostęp beneficjentom traktatu.

Proponowane rozporządzenie jest także zgodne ze zobowiązaniami Unii wynikającymi z Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych. Unia Europejska jest związana konwencją od stycznia 2011 r. na mocy decyzji Rady 2010/48/WE. Przepisy zawarte w konwencji stały się zatem integralną częścią porządku prawnego Unii. Prawo dostępu do informacji oraz prawo osób niepełnosprawnych do uczestnictwa w życiu kulturalnym na równi z innymi są zapisane w Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych. Artykuł 30 konwencji zobowiązuje jej strony do podejmowania wszelkich odpowiednich kroków, zgodnie z prawem międzynarodowym, aby przepisy chroniące prawa własności intelektualnej nie stanowiły nieuzasadnionej i dyskryminacyjnej bariery w dostępie osób niepełnosprawnych do materiałów w dziedzinie kultury. W swoich uwagach końcowych na temat wstępnego sprawozdania Unii Europejskiej, przyjętych w dniu 4 września 2015 r., Komitet ds. Praw Osób Niepełnosprawnych Organizacji Narodów Zjednoczonych zachęca Unię do podjęcia wszelkich odpowiednich środków w celu możliwie jak najszybszego wdrożenia traktatu z Marrakeszu.

Przyjęcie proponowanego rozporządzenie zapewnia zatem, by kopie utworów w formacie umożliwiającym dostęp osobom niepełnosprawnym, które zostały sporządzone w dowolnym państwie członkowskim zgodnie z krajowymi przepisami przyjętymi na mocy dyrektywy [...], mogły być wywożone do państw trzecich, które są stronami traktatu z Marrakeszu. Ponadto rozporządzenie zezwala na przywóz kopii utworów w formacie umożliwiającym dostęp osobom niepełnosprawnym zgodnie z traktatem z Marrakeszu do państw trzecich, które są stronami Traktatu, z korzyścią dla beneficjentów w Unii. Zarówno beneficjentom jak również upoważnionym podmiotom z siedzibą w Unii należy zapewnić możliwość uzyskania takich kopii i powinna istnieć możliwość obrotu takimi kopiami na rynku wewnętrznym na takich samych warunkach jak w przypadku kopii utworów w formacie umożliwiającym dostęp osobom niepełnosprawnym sporządzonych w Unii zgodnie z krajowymi przepisami przyjętymi na mocy dyrektywy [...].

Traktat z Marrakeszu zobowiązuje umawiające się strony, z jednej strony, do dostosowania ich krajowych przepisów prawnych do postanowień traktatu oraz, z drugiej strony, do umożliwienia transgranicznej wymiany z państwami trzecimi będącymi stronami traktatu kopii w formatach umożliwiających dostęp osobom niepełnosprawnym, sporządzonych na mocy krajowych wyjątków lub ograniczeń. Aby zapewnić wdrożenie traktatu z Marrakeszu w obrębie Unii, dyrektywa [...] zobowiązuje państwa członkowskie do wprowadzenia bezwzględnie obowiązującego wyjątku w niektórych prawach podmiotów praw zharmonizowanych przez prawo Unii z korzyścią dla beneficjentów oraz zapewnienia transgranicznego dostępu do kopii w formatach specjalnych w ramach rynku wewnętrznego. Celem proponowanego rozporządzenia jest wypełnienie zobowiązań UE na mocy Traktatu z Marrakeszu w sprawie wymiany kopii utworów w formacie umożliwiającym dostęp osobom niepełnosprawnym między Unią a państwami trzecimi będącymi stronami traktatu z Marrakeszu, z korzyścią dla beneficjentów.

Unia podjęła więc polityczne zobowiązanie do wykonania postanowień Traktatu, które zostało od tego czasu jeszcze wzmocnione zarówno przez Radę, jak i Parlament Europejski. Oddzielnie Komisja przedstawiła wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie ratyfikacji traktatu z Marrakeszu przez UE w październiku 2014 r. W maju 2015 r. Rada złożyła do Komisji wniosek na podstawie art. 241 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), w którym podkreśliła swoje pełne zaangażowanie na rzecz szybkiego wejścia w życie traktatu z Marrakeszu i wezwała Komisję do niezwłocznego przedstawienia wniosku ustawodawczego mającego na celu zmianę unijnych ram prawnych zgodnie z Traktatem.

Przyjęcie proponowanego rozporządzenia zapewni wypełnienie międzynarodowego zobowiązania Unii na mocy Traktatu z Marrakeszu o ułatwieniu dostępu do opublikowanych utworów osobom niewidomym, słabowidzącym i osobom z niepełnosprawnościami uniemożliwiającymi zapoznawanie się z drukiem („traktat z Marrakeszu”). Traktat z Marrakeszu został przyjęty w 2013 r. na forum Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) w celu ułatwienia dostępności i transgranicznej wymiany książek i innych materiałów drukowanych w formatach umożliwiających dostęp osobom niepełnosprawnym na całym świecie. Traktat został podpisany przez Unię w kwietniu 2014 r. Nakłada on na strony obowiązek określenia wyjątków i ograniczeń praw autorskich i pokrewnych na potrzeby osób niewidomych, słabowidzących i osób z niepełnosprawnościami uniemożliwiającymi zapoznawanie się z drukiem i umożliwia transgraniczną wymianę kopii książek w specjalnych formatach, w tym książek mówionych, oraz innych materiałów drukowanych między państwami, które są stronami traktatu.

Proponowane rozporządzenie służy zapewnieniu osobom niepełnosprawnym prawa do korzystania ze środków mających zapewnić im niezależność, integrację społeczną i zawodową oraz udział w życiu społeczności, co zapisano w art. 26 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej („Karta”). Ponadto rozporządzenie odzwierciedla zobowiązania Unii w ramach Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Konwencja ta zapewnia osobom niepełnosprawnym prawo dostępu do informacji i prawo do udziału w życiu kulturalnym, gospodarczym i społecznym, na równych zasadach z innymi osobami. W związku z tym uzasadnione jest ograniczenie praw majątkowych podmiotów praw autorskich w świetle zobowiązań Unii wynikających z Karty.

Proponowane rozporządzenie będzie uwzględniać implikacje traktatu z Marrakeszu dla wymiany z państwami trzecimi kopii utworów w formacie umożliwiającym dostęp osobom niepełnosprawnym i ma na celu dostosowanie w tym zakresie prawa unijnego do traktatu. Wytyczne w sprawie lepszego stanowienia prawa nie nakładają obowiązku przeprowadzenia oceny skutków, jeżeli Komisja nie dysponuje swobodą uznania co do istoty działania.

Nie przeprowadzono szczegółowych konsultacji z zainteresowanymi stronami na potrzeby proponowanego rozporządzenia, które wprowadza w życie przepisy ustanowione na szczeblu międzynarodowym. Szeroko zakrojone konsultacje społeczne w sprawie przeglądu przepisów UE dotyczących przepisów w zakresie praw autorskich prowadzone przez Komisję w okresie od grudnia 2013 r. do marca 2014 r. obejmowały również część dotyczącą ograniczeń i wyjątków na rzecz osób niepełnosprawnych oraz dostępu do utworów w formatach umożliwiających dostęp osobom niepełnosprawnym i obiegu tych utworów. W tej części konsultacji odwoływano się również do traktatu z Marrakeszu. Wśród innych aspektów użytkownicy końcowi, konsumenci i użytkownicy instytucjonalni (w tym organizacje zajmujące się zaspokajaniem potrzeb osób niepełnosprawnych i biblioteki) wskazali w opiniach na zróżnicowane zakresy krajowych wyjątków lub ograniczeń, przez co trudno jest uzyskać pewność prawa w przypadku wywozu i przywozu kopii utworów w formacie umożliwiającym dostęp osobom niepełnosprawnym wyprodukowanych na mocy krajowego wyjątku lub ograniczenia prawa autorskiego. Ci respondenci instytucjonalni uważali zgodnie, że traktat z Marrakeszu w sposób zadowalający rozwiąże te kwestie. Podmioty praw autorskich i organizacje zbiorowego zarządzania zazwyczaj były zdania, że nie ma problemów wynikających z krajowego stosowania fakultatywnego wyjątku lub ograniczenia przewidzianego w unijnych przepisach. Ponadto respondenci ci zauważali, że istniejące mechanizmy rynkowe skutecznie rozwiązują problem dostępu do utworów dla osób niepełnosprawnych. Tego poglądu nie podzielali użytkownicy końcowi, konsumenci i użytkownicy instytucjonalni.

Art. 2 zawiera definicje terminów „utwór i inne przedmioty chronione”, „beneficjent”, „kopia w formacie umożliwiającym dostęp osobom niepełnosprawnym” oraz „upoważniony podmiot”, które mają zastosowanie do celów proponowanego rozporządzenia. Art. 3 zawiera przepisy dotyczące wywozu z Unii do państw trzecich kopii utworów w formacie umożliwiającym dostęp osobom niepełnosprawnym. Art. 4 zawiera przepisy dotyczące wwozu do Unii z państw trzecich kopii utworów w formacie umożliwiającym dostęp osobom niepełnosprawnym.

W art. 5 określono obowiązki upoważnionych podmiotów, które muszą one spełnić przy wymianie z państwami trzecimi kopii utworów w formacie umożliwiającym dostęp osobom niepełnosprawnym.

W art. 6 określono zasady mające zastosowanie w zakresie ochrony danych osobowych. W art. 7 zawarto ustalenia dotyczące oceny niniejszego rozporządzenia, zgodnie z zasadami lepszego stanowienia prawa. W art. 8 określono datę wejścia rozporządzenia w życie, a w art. 9 jego stosowanie w czasie.

2016/0279 (COD)

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie transgranicznej wymiany między Unią a państwami trzecimi kopii utworów w formacie umożliwiającym dostęp osobom niepełnosprawnym do określonych utworów i innych przedmiotów chronionych prawem autorskim i prawami pokrewnym, z korzyścią dla osób niewidomych, słabowidzących lub z innymi niepełnosprawnościami uniemożliwiającymi zapoznawanie się z drukiem

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 207,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)Osoby niewidome, słabowidzące i osoby z niepełnosprawnościami uniemożliwiającymi zapoznawanie się z drukiem nadal napotykają liczne bariery w dostępie do książek i innych materiałów drukowanych. Potrzebę zwiększenia liczby utworów i innych chronionych przedmiotów praw autorskich w formatach umożliwiających dostęp osobom niepełnosprawnym oraz poprawy obiegu i rozpowszechniania uznano na szczeblu międzynarodowym. Traktat z Marrakeszu o ułatwieniu dostępu do opublikowanych utworów osobom niewidomym, słabowidzącym i osobom z niepełnosprawnościami uniemożliwiającymi zapoznawanie się z drukiem („traktat”) został w imieniu Unii podpisany w dniu 30 kwietnia 2014 r.. Zobowiązuje on umawiające się strony do zapewnienia wyjątków i ograniczeń względem wyłącznych praw podmiotów praw autorskich i praw pokrewnych w celu tworzenia i rozpowszechniania kopii niektórych utworów i innych przedmiotów objętych ochroną w formatach umożliwiających dostęp osobom niepełnosprawnym, a także do umożliwienia transgranicznej wymiany takich kopii. Beneficjentami traktatu z Marrakeszu są osoby niewidome, słabowidzące lub osoby z ograniczoną zdolnością postrzegania lub czytania, w tym także z dysleksją, które to niepełnosprawności uniemożliwiają im czytanie dzieł drukowanych w takim samym stopniu jak czynią to osoby bez niepełnosprawności; bądź też osoby, które te nie są w stanie trzymać książki bądź posługiwać się nią lub też skupić wzroku bądź poruszać oczami w stopniu umożliwiającym czytanie w normalnych okolicznościach z powodu niepełnosprawności fizycznej.

(2)Celem dyrektywy [...] jest wypełnienie przez Unię zobowiązań na mocy traktatu z Marrakeszu w sposób zharmonizowany, aby zwiększyć dostępność kopii utworów w formacie umożliwiającym dostęp osobom niepełnosprawnym oraz poprawić obrót tymi kopiami na rynku wewnętrznym. Dyrektywa zobowiązuje państwa członkowskie do wprowadzenia bezwzględnie obowiązującego wyjątku w odniesieniu do niektórych praw podmiotów prawa autorskiego, które to prawa są zharmonizowane przez prawo unijne. Celem niniejszego rozporządzenia jest wypełnienie zobowiązań traktatu z Marrakeszu w odniesieniu do wywozu i przywozu kopii utworów w formacie umożliwiającym dostęp osobom niepełnosprawnym między Unią i państwami trzecimi będącymi stronami traktatu z Marrakeszu, z korzyścią dla beneficjentów, oraz określenie warunków takiego wywozu i przywozu. Takie działania można podjąć wyłącznie na szczeblu unijnym, gdyż wymiana kopii utworów i innych przedmiotów objętych ochroną w formacie umożliwiającym dostęp osobom niepełnosprawnym dotyczy handlowych aspektów własności intelektualnej. Rozporządzenie jest zatem jedynym właściwym instrumentem.

(3)Rozporządzenie zapewnia zatem, by kopie książek, czasopism, gazet, magazynów oraz innych tekstów pisanych, partytur muzycznych i innych materiałów drukowanych, które zostały sporządzone w dowolnym państwie członkowskim zgodnie z krajowymi przepisami przyjętymi na mocy dyrektywy [...], mogły być wywożone do państw trzecich, które są stronami traktatu z Marrakeszu. Do formatów umożliwiających dostęp należą: druk alfabetem Braille’a, duży druk, książki mówione i książki elektroniczne oraz programy radiowe. Rozpowszechnianiem, podawaniem do publicznej wiadomości i udostępnianiem kopii utworów w formacie umożliwiającym dostęp osobom niepełnosprawnym z niepełnosprawnościami uniemożliwiającymi zapoznawanie się z drukiem lub upoważnionym podmiotom w państwie trzecim powinny zajmować się wyłącznie w celach niezarobkowych upoważnione podmioty mające siedzibę w Unii.