KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 26.10.2022 COM(2022) 541 final 2022/0345(COD) Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych (wersja przekształcona) (Tekst mający znaczenie dla EOG) {SEC(2022) 541 final} - {SWD(2022) 541 final} - {SWD(2022) 544 final}



SPIS TREŚCI UZASADNIENIE 2 1.KONTEKST WNIOSKU2 2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ5 3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW6 4.WPŁYW NA BUDŻET12 5.ELEMENTY FAKULTATYWNE12 UZASADNIENIE 1.KONTEKST WNIOSKU • Przyczyny i cele wniosku Dyrektywę dotyczącą oczyszczania ścieków komunalnych przyjęto w 1991 r. Celem tej dyrektywy jest „ochrona środowiska przed niekorzystnymi skutkami odprowadzania ścieków ze źródeł miejskich i określonych gałęzi przemysłu”. Państwa członkowskie są zobowiązane do zapewnienia, by ścieki ze wszystkich aglomeracji o liczbie mieszkańców powyżej 2 000 były zbierane i oczyszczane zgodnie z normami minimalnymi UE. Państwa członkowskie muszą również wyznaczyć „obszary wrażliwe” zgodnie z kryteriami zawartymi w dyrektywie, do których mają zastosowanie bardziej rygorystyczne normy i terminy. Ponadto państwa członkowskie co dwa lata składają sprawozdania z wdrażania dyrektywy. Komisja publikuje te informacje w sprawozdaniach dwuletnich. W 2019 r. zakończono dogłębną ocenę REFIT („ocena”) dotyczącą dyrektywy i potwierdzono w niej, że wdrożenie tej dyrektywy doprowadziło do znacznego zmniejszenia uwalniania substancji zanieczyszczających. W całej UE w systemach scentralizowanych oczyszcza się ścieki z około 22 000 miast, które generują zanieczyszczenia odpowiadające równoważnej liczbie mieszkańców (RLM) wynoszącej około 520 mln. Wpływ na jakość jezior, rzek i mórz w UE jest widoczny i namacalny. Jednym z najważniejszych powodów, dla których dyrektywa jest skuteczna, są jej uproszczone wymogi, które pozwalają na bezpośrednie egzekwowanie przepisów. Obecnie 98 % ścieków w UE jest odpowiednio zbieranych, a 92 % odpowiednio oczyszczanych, nawet jeśli ograniczona liczba państw członkowskich nadal ma trudności z osiągnięciem pełnej zgodności. Fundusze europejskie zapewniają państwom członkowskim niezbędne wsparcie w zakresie realizacji wymaganych inwestycji. Każdego roku na inwestycje w zaopatrzenie w wodę i system sanitacyjny w UE przeznacza się średnio 2 mld EUR. Zgodnie z oceną takie podejście łączące egzekwowanie przepisów i wsparcie finansowe opłaciło się i przyczyniło do stopniowego zapewnienia wysokiego poziomu zgodności z dyrektywą. Operatorzy oczyszczalni ścieków to głównie (60 %) spółki publiczne będące własnością właściwych organów publicznych. Mogą nimi być również spółki prywatne działające na rzecz właściwego organu publicznego lub spółki mieszane. Stanowią one część rynku „zmonopolizowanego”, ponieważ osoby i przedsiębiorstwa podłączone do sieci publicznej nie mogą wybierać swoich operatorów. Zarówno w ramach oceny, jak i procesu konsultacji potwierdzono, że sektor ten reaguje głównie na wymogi prawne. W ocenie określono trzy główne grupy istniejących wciąż wyzwań, które posłużyły jako podstawa do zdefiniowania problemów na potrzeby oceny skutków: 1. Utrzymujące się zanieczyszczenia ze źródeł miejskich: w dyrektywie skoncentrowano się przede wszystkim na zanieczyszczeniach pochodzących z gospodarstw domowych, które są zbierane i oczyszczane w oczyszczalniach scentralizowanych. Mniej uwagi poświęca się innym źródłom zanieczyszczeń komunalnych, które obecnie stają się dominujące (mniejsze miasta o RLM poniżej 2 000, oczyszczalnie zdecentralizowane, zanieczyszczenia z wód opadowych). Wartości dopuszczalne dla niektórych substancji zanieczyszczających są obecnie przestarzałe w świetle postępu technicznego dokonanego od 1991 r., a ponadto pojawiły się nowe substancje zanieczyszczające, takie jak mikrodrobiny plastiku lub mikrozanieczyszczenia, które mogą być szkodliwe dla środowiska lub zdrowia publicznego nawet przy bardzo niskim poziomie stężenia. 2. Dostosowanie dyrektywy do Europejskiego Zielonego Ładu: od czasu przyjęcia dyrektywy pojawiły się nowe wyzwania społeczne. W Europejskim Zielonym Ładzie wyznaczono ambitne cele polityczne w zakresie przeciwdziałania zmianie klimatu, wzmocnienia obiegu zamkniętego gospodarki UE i ograniczenia degradacji środowiska. W sektorze ścieków należy dołożyć dodatkowych starań w celu: redukcji emisji gazów cieplarnianych (34,45 mln ton ekwiwalentu dwutlenku węgla rocznie – około 0,86 % całkowitej emisji w UE), zmniejszenia zużycia energii (około 0,8 % całkowitego zużycia energii w UE) oraz wzmocnienia obiegu zamkniętego w tym sektorze poprzez poprawę gospodarowania osadami (zwłaszcza skuteczniejsze odzyskiwanie azotu i fosforu oraz ewentualnie cennych substancji organicznych) oraz zwiększenie bezpiecznego ponownego wykorzystania oczyszczonej wody.

3. Niewystarczający i nierówny poziom zarządzania: ocena i badania OECD wykazały, że poziom skuteczności działania i przejrzystości operatorów jest bardzo zróżnicowany. Ponadto w sprawozdaniu Trybunału Obrachunkowego podkreślono, że zasada „zanieczyszczający płaci” nie jest stosowana w wystarczającym stopniu. Metody monitorowania i sprawozdawczości mogłyby zostać ulepszone w szczególności dzięki dalszej cyfryzacji. Ponadto ostatni kryzys związany z COVID-19 pokazał, że ścieki są bardzo szybkim i wiarygodnym źródłem informacji przydatnych do celów zdrowia publicznego, jeśli właściwe organy ds. ochrony zdrowia i gospodarowania ściekami działają w sposób skoordynowany. Zmiana dyrektywy jest jednym z rezultatów planu działania UE na rzecz eliminacji zanieczyszczeń. Jej głównym celem jest sprostanie wyżej wymienionym wyzwaniom w sposób racjonalny kosztowo, przy jednoczesnym utrzymaniu dyrektywy w jak najprostszej formie, aby zapewnić właściwe wdrożenie i egzekwowanie jej wymogów.

• Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki Oczekuje się, że zmiana dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych przyczyni się do dalszego ograniczenia zrzutów zanieczyszczeń ze źródeł miejskich. W tym sensie jest ona bezpośrednio związana ze zmianą wykazów substancji zanieczyszczających przewidzianych w dyrektywie w sprawie środowiskowych norm jakości w dziedzinie polityki wodnej i dyrektywie w sprawie ochrony wód podziemnych – dwóch dyrektywach szczegółowych dotyczących ramowej dyrektywy wodnej, regulujących dopuszczalne poziomy substancji zanieczyszczających w jednolitych częściach wód powierzchniowych i gruntowych. Zmiana dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych będzie miała pozytywny wpływ na przyszłe przeglądy dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej i na przegląd dyrektywy dotyczącej jakości wody w kąpieliskach. Jest ona również związana ze zmianą dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych i powiązanym z nią przeglądem rozporządzenia w sprawie E-PRTR, ponieważ niektóre emisje przemysłowe są zbierane za pośrednictwem publicznych sieci zbierania. Dodatkowe działania uwzględnione w ramach zmiany dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych, które mają na celu dalszą redukcję mikrozanieczyszczeń, pochodzących w szczególności ze stosowania środków farmaceutycznych i produktów higieny osobistej, przyczynią się do należytego wdrożenia strategii w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności i strategii farmaceutycznej UE. W planie działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym wyraźnie wskazano, że należy w większym stopniu włączyć sektor ścieków komunalnych do gospodarki o obiegu zamkniętym. Jest to szczególnie istotne w kontekście dyrektywy w sprawie osadów ściekowych, która reguluje wykorzystanie osadów ściekowych w rolnictwie i ma wpływ na wniosek dotyczący zdrowej gleby ogłoszony w Strategii UE na rzecz ochrony gleb 2030. Istnieją bezpośrednie powiązania z unijną strategią na rzecz bioróżnorodności, ponieważ zmniejszenie zanieczyszczenia wód ma bezpośredni korzystny wpływ na ekosystemy. Działania na rzecz zielonych miast, takie jak te wynikające z aktu prawnego dotyczącego odbudowy zasobów przyrodniczych, mogą nie tylko przyczynić się do stworzenia odpowiedniego siedliska dla owadów zapylających, ptaków i innych gatunków, lecz również bezpośrednio pomóc w kontrolowaniu wód opadowych i powiązanych zanieczyszczeń, poprawiając jednocześnie ogólną jakość życia. Lepsze zarządzanie jakością i ilością wody na obszarach miejskich również przyczyni się do przystosowania się do zmiany klimatu. • Spójność z innymi politykami Unii Nowa rzeczywistość geopolityczna wymaga od UE zdecydowanego przyspieszenia procesu przejścia na czystą energię, aby zakończyć jej zależność od nierzetelnych dostawców i niestabilnego sektora paliw kopalnych. Zgodnie z celami planu REPowerEU oraz wnioskiem prawnym COM(2022) 222 final z 2022 r. zmieniającym dyrektywę w sprawie odnawialnych źródeł energii, w którym już teraz określono oczyszczalnie ścieków jako „obszary docelowe”, oczekuje się, że zmiana dyrektywy bezpośrednio przyczyni się do osiągnięcia tych celów poprzez ustalenie jasnego i wymiernego celu, jakim jest osiągnięcie do 2040 r. neutralności energetycznej w sektorze oczyszczania ścieków. Doświadczenia najbardziej zaawansowanych państw członkowskich pokazują, że cel ten można osiągnąć dzięki połączeniu działań mających na celu poprawę efektywności energetycznej, zgodnie z zasadą „efektywność energetyczna przede wszystkim”, oraz dzięki produkcji energii ze źródeł odnawialnych, w szczególności biogazu z osadów, który może zastąpić przywóz gazu ziemnego. Cel ten jest w pełni spójny z unijnym celem neutralności klimatycznej zawartym w Europejskim prawie o klimacie oraz rozporządzeniu w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego, zgodnie z którym od państw członkowskich wymaga się ograniczenia emisji gazów cieplarnianych w sektorach nieobjętych systemem handlu uprawnieniami do emisji zgodnie z celami krajowymi. Jest on również spójny z niedawnym wnioskiem o przekształcenie dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, w którym przewiduje się roczny cel w zakresie zmniejszenia zużycia energii o 1,7 % w przypadku wszystkich instytucji publicznych, z wnioskiem dotyczącym zmiany dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii z 2021 r. oraz z planem REPowerEU, w którym przewidziano podwyższenie do 2030 r. celu w zakresie energii ze źródeł odnawialnych do poziomu 45 %. Inicjatywa ta może się również przyczynić do osiągnięcia celu określonego w planie REPowerEU, jakim jest zwiększenie produkcji biometanu w UE do 35 mld metrów sześciennych w 2030 r., a także do realizacji wniosku Komisji z 2021 r. COM(2021) 805 final dotyczącego rozporządzenia w sprawie redukcji emisji metanu . Zmiana niniejszej dyrektywy jest również w pełni zgodna z ostatecznymi propozycjami przedstawionymi w ramach Konferencji w sprawie przyszłości Europy, w szczególności z propozycjami dotyczącymi rozwiązania problemu zanieczyszczeń, a konkretnie z propozycją 2.7 „Ochrona źródeł wody i zwalczanie zanieczyszczeń rzek i oceanów, w tym poprzez badanie i zwalczanie zanieczyszczeń mikrodrobinami plastiku”. Ponadto niniejszy wniosek przyczyni się bezpośrednio do realizacji zasady nr 20 Europejskiego filaru praw socjalnych. UE jest również zaangażowana w realizację Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 oraz jej celów zrównoważonego rozwoju, w tym szóstego celu zrównoważonego rozwoju dotyczącego zapewnienia wszystkim ludziom dostępu do odpowiednich i godziwych warunków sanitarnych i higieny. 2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ • Podstawa prawna Podstawą obecnie obowiązującej dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych jest art. 191 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), który stanowi, że „[p]olityka Unii w dziedzinie środowiska stawia sobie za cel wysoki poziom ochrony, z uwzględnieniem różnorodności sytuacji w różnych regionach Unii. Opiera się na zasadzie ostrożności oraz na zasadach działania zapobiegawczego, naprawiania szkody w pierwszym rzędzie u źródła i na zasadzie »zanieczyszczający płaci«”. Działania w dziedzinie gospodarowania ściekami muszą być zatem podejmowane zgodnie z tymi kluczowymi postanowieniami oraz z uwzględnieniem kompetencji dzielonych z państwami członkowskimi. Oznacza to, że UE może stanowić prawo jedynie z należytym uwzględnieniem zasad konieczności, pomocniczości i proporcjonalności. • Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych) Działania UE mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia, by wszyscy ludzie mieszkający w UE mogli czerpać korzyści z poprawy jakości wody w rzekach, jeziorach, wodach gruntowych i morzach. Z uwagi na to, że 60 % jednolitych części wód w UE ma charakter transgraniczny, konieczne jest zapewnienie wszędzie tego samego poziomu ochrony w tym samym tempie, aby uniknąć ryzyka, że działania podejmowane przez niektóre państwa członkowskie zostaną zniweczone przez brak postępów ze strony innych państw. Ocena wykazała, że w większości państw członkowskich dyrektywa była jedynym czynnikiem stymulującym inwestycje w niezbędną infrastrukturę. W ocenie potwierdzono również, że działania UE mogą w dalszym ciągu zapewniać równy poziom ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego we wszystkich państwach członkowskich. W ciągu ostatnich 30 lat wdrażania dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych jakość wody w kąpieliskach (a co za tym idzie – turystyki i rekreacji), wody surowej wykorzystywanej do produkcji wody pitnej i ogólnie jednolitych części wód została zachowana, a w kilku przypadkach się poprawiła. Ostatnia pandemia COVID-19 wykazała współzależność państw członkowskich w zakresie występowania wirusa. Zapewnienie skutecznego, szybkiego i zharmonizowanego śledzenia czynników chorobotwórczych w ściekach może przynieść korzyści całej UE. Bez zharmonizowanych i zintegrowanych działań UE możliwości śledzenia nowych rodzajów wirusów i badania innych istotnych parametrów zdrowotnych w ściekach zostałyby osiągnięte jedynie w kilku, prawdopodobnie najbardziej zaawansowanych, państwach członkowskich. Poprawę dostępu do systemu sanitacyjnego należy zapewnić wszystkim obywatelom UE. Należy również zapewnić wszystkim obywatelom równy dostęp do kluczowych informacji (na temat wyników gospodarczych i efektywności środowiskowej operatorów oczyszczalni ścieków). Wszystkie państwa członkowskie mierzą się ze skutkami zmiany klimatu, zwłaszcza dla swoich reżimów hydrologicznych. Zmieniły się reżimy deszczowe, co – oprócz powodowania powodzi – zwiększa ryzyko zanieczyszczeń spowodowanych nieoczyszczonymi wodami opadowymi (przelewami wód burzowych i odpływami wody z obszarów miejskich). Podobnie nowe substancje zanieczyszczające, takie jak mikrozanieczyszczenia lub mikrodrobiny plastiku, są obecne we wszystkich państwach członkowskich. Dotyczy to również większości pozostałych ładunków ze źródeł miejskich, które wpływają na jakość wody we wszystkich państwach członkowskich. Czynniki powodujące zidentyfikowane problemy również są bardzo podobne w poszczególnych państwach członkowskich. Ponadto ocena wykazała, że normy UE były kluczowym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi konkurencyjnego w skali globalnej sektora gospodarki wodnej UE. Od czasu przyjęcia dyrektywy pojawiło się kilku istotnych światowych liderów w dziedzinie oczyszczania ścieków, którzy oferują swoje usługi na całym świecie. Dalsza modernizacja norm UE, na przykład poprzez wprowadzenie nowych wymogów dotyczących mikrozanieczyszczeń lub zużycia energii, przyczyniłaby się do pobudzenia innowacji, a ostatecznie do osiągnięcia korzyści skali. • Proporcjonalność Preferowany wariant obejmuje proporcjonalny pakiet środków zapewniający najlepszy stosunek jakości do ceny spośród wszystkich możliwych wariantów (więcej informacji szczegółowych znajduje się w sekcji 7.1 oceny skutków). Szczególną uwagę poświęcono znalezieniu optymalnego rozwiązania w oparciu o: ·ocenę kosztów i korzyści (lub analizę kosztów i wyników w przypadku mikrozanieczyszczeń wobec braku wiarygodnej metody określenia wartości pieniężnej korzyści): korzyści pieniężne są systematycznie wyższe niż koszty każdego poszczególnego środka wprowadzanego w ramach preferowanego wariantu we wszystkich państwach członkowskich;

·zmniejszenie obciążenia administracyjnego i wykonalność: skupiając się jedynie na ograniczonej liczbie oczyszczalni lub aglomeracji, można uzyskać znaczące wyniki w zakresie kluczowych parametrów, takich jak ograniczenie zanieczyszczenia, zużycie energii i emisje gazów cieplarnianych, przy jednoczesnym utrzymaniu obciążenia administracyjnego na proporcjonalnym poziomie i zapewnieniu wysokiego poziomu wykonalności; ·wprowadzenie podejścia opartego na analizie ryzyka w przypadku większości proponowanych środków, co przyczyni się do zapewnienia, by inwestycje były realizowane w obszarach, w których są potrzebne. W przypadku gdy było to konieczne do wypracowania optymalnych rozwiązań na szczeblu lokalnym, władzom krajowym lub lokalnym pozostawiono margines elastyczności. Dotyczy to na przykład osiągnięcia celu, jakim jest neutralność energetyczna, lub zmniejszenia emisji z wód opadowych dzięki realizacji planów dotyczących zintegrowanej gospodarki wodnej. • Wybór instrumentu Najlepszym sposobem osiągnięcia celu inicjatywy jest przyjęcie wersji przekształconej dyrektywy, która – jak wykazała ocena REFIT – jest najwłaściwszym instrumentem prawnym regulującym zbieranie i oczyszczanie ścieków komunalnych. W dyrektywie państwa członkowskie zobowiązuje się do osiągnięcia celów i wdrożenia środka do ich krajowych systemów prawa materialnego i procesowego. Jest to podejście, które daje państwom członkowskim większą swobodę w zakresie wdrażania środka UE niż rozporządzenie, ponieważ pozostawia im wybór najodpowiedniejszych sposobów wdrażania środków przewidzianych w dyrektywie. 3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW • Oceny ex post/oceny adekwatności obowiązującego prawodawstwa Ocenę REFIT dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych przeprowadzono w 2019 r. Oprócz trzech głównych wyzwań zidentyfikowanych w ocenie (zob. powyżej) ocena skuteczności dyrektywy wykazała, że dyrektywa okazała się skuteczna w ograniczaniu ładunków docelowych substancji zanieczyszczających pochodzących z miejskich źródeł punktowych (ścieków bytowych/komunalnych i podobnych zanieczyszczeń spowodowanych działalnością przemysłową). Biochemiczne zapotrzebowanie na tlen oraz ładunki azotu i fosforu w oczyszczonych ściekach spadły w całej UE odpowiednio o 61 %, 32 % i 44 % w latach 1990–2014. Dzięki temu jakość jednolitych części wód w UE wyraźnie się poprawiła. Ocena spójności wykazała, że dyrektywa jest ogólnie wewnętrznie spójna. Dyrektywa dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych co do zasady pozostaje w synergii z innymi aktami prawnymi UE i w znacznym stopniu przyczynia się do osiągnięcia celów określonych w ramowej dyrektywie wodnej, dyrektywie dotyczącej jakości wody w kąpieliskach oraz dyrektywie w sprawie wody pitnej. Niektóre działania objęte dyrektywą dotyczącą oczyszczania ścieków komunalnych pokrywają się w niewielkim stopniu z działaniami objętymi dyrektywą w sprawie emisji przemysłowych. Ogólnie rzecz biorąc, nie odnotowano również problemów ze spójnością z nowszymi politykami UE; mogą jednak istnieć pewne możliwości poprawy spójności między dyrektywą dotyczącą oczyszczania ścieków komunalnych a polityką klimatyczną i energetyczną. Analiza adekwatności i skuteczności wykazała potrzebę dalszej interwencji, zwłaszcza że niewłaściwie oczyszczone lub nieoczyszczone ścieki komunalne nadal są jednym z głównych powodów, dla których wody w UE nie osiągają co najmniej dobrego stanu zgodnie z ramową dyrektywą wodną. Ponadto społeczność naukowa, decydenci i ogół społeczeństwa dostrzegają coraz więcej dowodów na występowanie w jednolitych częściach wód nowo pojawiających się zanieczyszczeń, w tym mikrozanieczyszczeń, takich jak środki farmaceutyczne i mikrodrobiny plastiku. Jeśli chodzi o potencjał gospodarki o obiegu zamkniętym, dyrektywa dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych zawiera ograniczone przepisy dotyczące ponownego wykorzystania ścieków i osadów lub odzysku cennych składników. Nigdy nie były one ściśle egzekwowane, częściowo z powodu braku solidnych norm zharmonizowanych na szczeblu UE oraz potencjalnych zagrożeń dla zdrowia ludzi. Ocena europejskiej wartości dodanej, w ramach której rozważano, czy dyrektywa dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych jest zgodna z zasadą pomocniczości, wykazała zdecydowane przekonanie zainteresowanych stron, że dyrektywa nadal jest potrzebna i że jej wycofanie miałoby negatywne skutki. Dyrektywa przyczynia się do ochrony około 60 % transgranicznych zbiorników wodnych w UE przed niekorzystnymi skutkami zrzutów ścieków. W ocenie wskazano również różne możliwości uproszczenia i lepszego wykorzystania cyfryzacji, które uwzględniono w przeglądzie dyrektywy. Ocenę udoskonalono zgodnie z sugestiami Rady ds. Kontroli Regulacyjnej (opinia z 17 lipca 2019 r.), w szczególności w odniesieniu do tego, co dotyczy głównych przyczyn trudności z przestrzeganiem przepisów w niektórych państwach członkowskich, szerszego kontekstu wpływającego na jakość wód w UE i znaczenia zwalczania nowych substancji zanieczyszczających. W odniesieniu do sytuacji każdego państwa członkowskiego doprecyzowano wnioski i przedstawiono więcej informacji szczegółowych. • Konsultacje z zainteresowanymi stronami Ocenę, a następnie ocenę skutków, poddano kompleksowemu procesowi konsultacji, który obejmował szereg różnych działań konsultacyjnych określonych w strategii konsultacji. Wybrane metody konsultacji z zainteresowanymi stronami obejmowały wywiady częściowo ustrukturyzowane, interaktywne warsztaty, szeroko zakrojone konsultacje publiczne online mające na celu dotarcie do szerokiego grona zainteresowanych stron w zakresie różnych tematów oraz pisemne konsultacje dotyczące informacji faktycznych i założeń, które należy stosować do celów modelowania. Aby uzyskać opinie na temat poszczególnych wariantów strategicznych zaproponowanych przez Komisję, zorganizowano konferencję podsumowującą z udziałem zainteresowanych stron. Konsultacje publiczne online trwały 12 tygodni – od 28 kwietnia do 21 lipca 2021 r. Otrzymano łącznie 285 odpowiedzi oraz przedstawiono 57 stanowisk. W ramach konsultacji publicznych online zebrano opinie respondentów na temat problemów związanych z zanieczyszczeniem ściekami oraz sposobów najlepszego rozwiązania tych problemów. Odpowiadając na pytania, uczestnicy musieli ocenić stwierdzenia lub proponowane środki w skali od jednego (najmniej akceptowane/skuteczne) do pięciu (najbardziej akceptowane/skuteczne). Kilkukrotnie konsultowano się z państwami członkowskimi. Specjalne spotkanie z ekspertami z państw członkowskich umożliwiło określenie najlepszych praktyk i możliwych wariantów na początku tego procesu. Proces ten uzupełniono szczegółowymi konsultacjami przeprowadzonymi z każdym państwem członkowskim w 2020 r. w celu stworzenia solidnego scenariusza odniesienia (zob. poniżej). Ponadto w 2021 r. odbyły się cztery warsztaty tematyczne online dotyczące: (i) monitorowania i sprawozdawczości; (ii) ścieków i osadów; (iii) kosztów i korzyści oraz (iv) zintegrowanego monitorowania zasobów wodnych. 26 października 2021 r. odbyła się wirtualna konferencja podsumowująca z udziałem zainteresowanych stron, na której przedstawiono główne warianty i pierwsze wyniki oceny skutków (312 uczestników z 226 organizacji, z 27 państw członkowskich). Ogólnie rzecz biorąc, wśród zainteresowanych stron panowała powszechna zgoda co do konieczności zmiany i modernizacji dyrektywy oraz co do głównych wariantów, które należy uwzględnić w analizie w ramach oceny skutków. Środki uwzględnione w preferowanym wariancie co do zasady cieszą się dużym poparciem zainteresowanych stron, choć pozostały pewne niuanse w zależności od konkretnego wariantu i grupy zainteresowanych stron. Na przykład wśród zainteresowanych stron panowała powszechna zgoda co do konieczności zajęcia się kwestią mikrozanieczyszczeń pochodzących ze ścieków. Poza niektórymi zainteresowanymi podmiotami gospodarczymi (należącymi do przemysłu chemicznego i farmaceutycznego) wszystkie zainteresowane strony, w tym przedsiębiorstwa prowadzące działalność związaną z gospodarką wodną, poparły wymóg usuwania mikrozanieczyszczeń. Większość zainteresowanych stron podkreślała również znaczenie środków wdrażanych u źródła, a także potrzebę skuteczniejszego stosowania zasady „zanieczyszczający płaci” poprzez obarczenie producentów odpowiedzialnością finansową za koszty związane z dodatkowym oczyszczaniem niezbędnym w przypadku oczyszczania mikrozanieczyszczeń. Podejście oparte na rozszerzonej odpowiedzialności producenta spotkało się z szerokim poparciem większości zainteresowanych stron, z wyjątkiem przedstawicieli przemysłu farmaceutycznego i chemicznego, którzy ogólnie nie popierają takiego systemu, zwłaszcza ze względu na fakt, że odpowiedzialność finansową powinny ponosić albo wszystkie podmioty uczestniczące w łańcuchu (od przemysłu do konsumentów), albo organy publiczne.

Audyty energetyczne cieszyły się szerokim poparciem, natomiast unijne cele i zadania w zakresie neutralności energetycznej spotkały się z mniejszym poparciem państw członkowskich lub władz lokalnych niż innych zainteresowanych stron. Z dodatkowych informacji zwrotnych otrzymanych od najważniejszych przedstawicieli sektora gospodarki wodnej wynika, że byliby oni skłonni uwzględnić realizację celów zarówno w zakresie neutralności energetycznej, jak i klimatycznej w terminie krótszym (2030 r.) niż przewidziany w tym sprawozdaniu. Większość rozwiniętych państw członkowskich wyraźnie poparła ogólnounijny cel podobny do ich własnego. Ponadto zainteresowane strony poprosiły o dokładniejsze wyjaśnienie niektórych aspektów, takich jak kryteria wyznaczania obszarów „wrażliwych” podlegających eutrofizacji. • Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej Oprócz konsultacji z zainteresowanymi stronami, przy opracowywaniu oceny skutków wykorzystano następujące główne źródła informacji: Modele opracowane przez JRC: w ciągu kilku lat JRC opracowało modele dotyczące jakości i ilości wody w UE. Modele te dostosowano do kwestii politycznych związanych z oceną i oceną skutków. Konsultacje z ekspertami ad hoc: pod wspólnym kierownictwem JRC i Dyrekcji Generalnej ds. Środowiska (DG ENV) przeprowadzono konsultacje z małym konsorcjum ekspertów w sprawie konkretnych kwestii politycznych (takich jak pojedyncze systemy lub inne właściwe systemy – IAS, oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, przelewy z kanalizacji ogólnospływowej i odpływy komunalne, składniki odżywcze, mikrodrobiny plastiku i emisje gazów cieplarnianych). Na temat każdej kwestii przygotowano sprawozdanie, które wykorzystano bezpośrednio w ocenie skutków lub do ulepszenia modelu JRC. Oczekuje się, że wszystkie sprawozdania zostaną opublikowane w najbliższych miesiącach. Wsparcie ze strony Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD): DG ENV współpracowała z OECD w celu opracowania metod analizy korzyści na potrzeby oceny skutków. OECD sporządziła również kilka sprawozdań wspierających ocenę REFIT. Ponadto OECD przedstawiła analizę kwestii związanych z przejrzystością i zarządzaniem. Dogłębne konsultacje z państwami członkowskimi: w 2020 r. zorganizowano specjalne konsultacje z każdym państwem członkowskim w celu opracowania rzetelnego scenariusza odniesienia i zebrania dowodów na temat najlepszych praktyk. Dla każdego państwa wypełniono wcześniej arkusz zawierający hipotezy, które JRC zamierzało wykorzystać w kontekście modelowania. Podczas tych konsultacji wszystkie państwa członkowskie dostarczyły informacje ad hoc. Aby wesprzeć ocenę skutków, zawarto dwie umowy w zakresie wsparcia z konsultantami zewnętrznymi, jedną dotyczącą ogólnej oceny skutków, a drugą dotyczącą wykonalności systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta za mikrozanieczyszczenia. • Ocena skutków Przeprowadzono ocenę skutków. Streszczenie oraz pozytywna opinia Rady ds. Kontroli Regulacyjnej z 3 czerwca 2022 r. są dostępne pod następującym linkiem: Rejestr dokumentów Komisji (europa.eu) Na podstawie najlepszych praktyk stosowanych w państwach członkowskich oraz po przeprowadzeniu dogłębnych konsultacji z zainteresowanymi stronami określono warianty strategiczne odnoszące się do każdego problemu poruszonego w ocenie. Warianty, które nie uzyskały poparcia zainteresowanych stron lub były zbyt skomplikowane do wdrożenia, odrzucono na wczesnym etapie. Opracowano różne poziomy ambicji, od niskiego poziomu ambicji (środki stosowane tylko do większych oczyszczalni) do wysokiego poziomu ambicji (te same środki, ale stosowane również do mniejszych oczyszczalni) z pośrednim poziomem ambicji bazującym na podejściu opartym na analizie ryzyka (środki stosowane tylko w przypadku zagrożenia dla środowiska lub zdrowia publicznego). W przypadku niektórych problemów z konsultacji wynika, że warianty są ograniczone – na przykład w przypadku oczyszczalni niescentralizowanych (tj. IAS), przejrzystości lub monitorowania parametrów zdrowotnych. W przypadku innych problemów (takich jak wody opadowe spowodowane ulewnym deszczem lub zużycie energii), zgodnie z zasadą pomocniczości zapewniono wystarczający stopień elastyczności, aby umożliwić opracowanie najbardziej opłacalnych rozwiązań na szczeblu lokalnym. Skutki wariantów oceniono przy użyciu modelu opracowanego przez JRC, który opracowano wcześniej i wykorzystano do oceny REFIT. Jako punkty odniesienia opracowano scenariusz odniesienia (zakładający pełną zgodność z obowiązującą dyrektywą, z dodatkowymi terminami dla niektórych państw członkowskich) oraz maksymalny scenariusz wykonalny. W przypadku każdego problemu wybór preferowanego wariantu opierał się na kilku kryteriach: kosztach/korzyściach, kosztach/skuteczności, poziomie wkładu w realizację celów Europejskiego Zielonego Ładu, zmniejszeniu zanieczyszczenia wody, wykonalności i zmniejszeniu obciążenia administracyjnego. Preferowany wariant obejmuje proporcjonalny pakiet środków zapewniający najlepszy stosunek wartości do ceny spośród wszystkich możliwych wariantów. Poniższe główne środki będą stopniowo wdrażane do 2040 r. Zakres dyrektywy zostanie rozszerzony na aglomeracje o RLM powyżej 1 000. Opracowane zostaną nowe normy dotyczące zdecentralizowanych oczyszczalni ścieków (IAS), a państwa członkowskie będą zobowiązane do wprowadzenia skutecznej kontroli tych oczyszczalni. W celu ograniczenia zanieczyszczeń powodowanych przez wody opadowe państwa członkowskie będą zobowiązane do opracowania i wdrożenia planów zintegrowanego gospodarowania zasobami wodnymi we wszystkich dużych aglomeracjach oraz w aglomeracjach o RLM powyżej 10 000, w których istnieje zagrożenie dla środowiska. Priorytetem będą środki zapobiegawcze, w tym zielona infrastruktura, oraz optymalizacja istniejących systemów zbierania, magazynowania i oczyszczania dzięki lepszemu wykorzystaniu cyfryzacji w oparciu o jasno określone normy i specyfikacje. Uwalnianie składników odżywczych zostanie jeszcze bardziej ograniczone za sprawą bardziej rygorystycznych wartości dopuszczalnych w zakresie azotu i fosforu. Te nowe normy będą systematycznie stosowane we wszystkich większych oczyszczalniach o RLM powyżej 100 000, ale także we wszystkich oczyszczalniach o RLM powyżej 10 000 zlokalizowanych na obszarach, na których eutrofizacja nadal stanowi problem. Ustanowione zostaną nowe wartości dopuszczalne w odniesieniu do mikrozanieczyszczeń, których usunięcie wymaga dodatkowego oczyszczania. Miałoby to zastosowanie najpierw do wszystkich dużych oczyszczalni, a następnie do oczyszczalni o RLM powyżej 10 000 w przypadku zagrożenia dla środowiska lub zdrowia publicznego, na podstawie jasnych i prostych kryteriów.

Ustanowiony zostanie system odpowiedzialności producenta w zakresie środków farmaceutycznych i produktów higieny osobistej – dwóch głównych źródeł szkodliwych mikrozanieczyszczeń w celu pokrycia kosztów dodatkowego oczyszczania służącego usunięciu mikrozanieczyszczeń i zachęcenia do wprowadzania na rynek UE mniej szkodliwych produktów. Państwa członkowskie będą zobowiązane do lepszego monitorowania i śledzenia u źródła zanieczyszczeń innych niż bytowe. Ma to na celu zwiększenie możliwości ponownego wykorzystania osadów i oczyszczonej wody oraz zmniejszenie ryzyka uwolnienia do środowiska substancji nienadających się do oczyszczenia oraz nieprawidłowego funkcjonowania oczyszczalni ścieków. Cel dotyczący neutralności energetycznej zostanie ustanowiony do 2040 r. na poziomie krajowym dla wszystkich oczyszczalni ścieków o RLM powyżej 10 000, zgodnie z najlepszymi praktykami już stosowanymi w niektórych państwach członkowskich; w szczególności energia wykorzystywana przez sektor będzie musiała być równoważna produkcji energii ze źródeł odnawialnych w sektorze, aby przyczynić się do realizacji tego celu, audyty energetyczne będą wymagane w przypadku wszystkich oczyszczalni o RLM powyżej 10 000. Aby usprawnić zarządzanie sektorem, operatorzy oczyszczalni ścieków będą zobowiązani do monitorowania i udostępniania w sposób przejrzysty kluczowych wskaźników skuteczności działania. Dostęp do systemu sanitacyjnego zostanie zwiększony w sposób w pełni zgodny z niedawno przyjętą zmienioną dyrektywą w sprawie wody pitnej, w której również przewidziano zwiększenie dostępu do usług zaopatrzenia w wodę. Monitorowanie i sprawozdawczość zostaną usprawnione, aby lepiej wykorzystać możliwości, jakie daje cyfryzacja. Państwa członkowskie będą musiały zapewnić współpracę między właściwymi organami odpowiedzialnymi za zdrowie publiczne i ścieki, aby zapewnić stały nadzór nad kluczowymi parametrami zdrowia publicznego, takimi jak obecność niektórych wirusów, np. SARS-COVID-2. Termin 2040 r. wyznaczono po to, aby dać państwom członkowskim wystarczająco dużo czasu na dokonanie wymaganych inwestycji. Uwzględnione zostaną cele pośrednie, aby zapewnić stopniowe wdrażanie dyrektywy i zagwarantować podjęcie działań na wczesnym etapie w przypadku opóźnień w niektórych państwach członkowskich. Do 2040 r., kiedy to przewiduje się wdrożenie wszystkich środków, główne skutki preferowanego wariantu można podsumować w następujący sposób: ·Pod względem zanieczyszczenia wody, w porównaniu ze scenariuszem odniesienia, całkowite zanieczyszczenie zostałoby ograniczone o 4,8 mln RLM (czyli 105 014 ton) w przypadku BZT, 56,4 mln RLM w przypadku N (czyli 229 999 ton), 49,6 mln RLM (czyli 29 678 ton) w przypadku P, 77,4 mln RLM w przypadku toksycznego ładunku mikrozanieczyszczeń i 24,8 mln RLM w przypadku E. coli. Emisje mikrodrobin plastiku zostałyby ograniczone o 9 % głównie dzięki działaniom w zakresie lepszego zarządzania wodami opadowymi. ·Dzięki planowanym środkom mającym na celu osiągnięcie neutralności energetycznej i dodatkowemu oczyszczaniu z azotu emisje gazów cieplarnianych zostałyby ograniczone o 4,86 mln ton (37,32 % możliwych do uniknięcia emisji z sektora), co jest zgodne z celami Europejskiego prawa o klimacie i pakietu klimatycznego „Gotowi na 55”. ·Począwszy od 2040 r. całkowity koszt wyniósłby 3,848 mld EUR rocznie, czyli mniej niż oczekiwane korzyści pieniężne (6,643 mld EUR rocznie do 2040 r.). Wniosek ten jest zasadny na poziomie UE, ale także na poziomie każdego państwa członkowskiego. Przewiduje się pokrycie tych dodatkowych kosztów z połączenia opłat taryfowych za wodę (51 %), budżetów publicznych (22 %) i nowego systemu odpowiedzialności producenta (27 %) za oczyszczanie służące usunięciu mikrozanieczyszczeń. Jeśli chodzi o podmioty, których zmiany dotyczą, to operatorzy oczyszczalni ścieków są odpowiedzialni za zbieranie, oczyszczanie, monitorowanie i właściwe odprowadzanie różnych strumieni odpadów. Zmiany dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych będą miały na nich bezpośredni wpływ. Konieczne będą dodatkowe inwestycje, zwłaszcza na rzecz lepszego gospodarowania składnikami odżywczymi, ale również usuwania mikrozanieczyszczeń. Konieczne będą również inwestycje w celu osiągnięcia neutralności energetycznej, nawet jeśli te inwestycje będą opłacalne w perspektywie średnio-/długoterminowej. Ma to wpływ na obywateli, ponieważ płacone przez nich opłaty taryfowe za wodę oraz podatki przyczyniają się do wspierania sektora oczyszczania ścieków. Do 2040 r. przewidywany średni wzrost opłat taryfowych za wodę wyniósłby 2,3 % na poziomie UE, z pewnymi różnicami między państwami członkowskimi w zależności od ich strategii finansowania. Jak określono dokładnie w ocenie skutków, ten przewidywany wzrost nie będzie miał wpływu na ogólną przystępność cenową usług wodnych w żadnym z państw członkowskich. Istotne jest zapewnienie przejrzystego dostępu do informacji na temat działań związanych z oczyszczaniem ścieków, w tym na temat powiązań woda-energia-klimat. Społeczeństwo będzie korzystać z czystej wody pitnej i wody w kąpieliskach, zyska na poprawie stanu ekologicznego wód, zachowaniu różnorodności biologicznej i poprawie zdolności reagowania sektora zdrowia publicznego na ewentualne ogniska chorób. Sektor gospodarki wodnej i technologii oczyszczania odniesie bezpośrednie korzyści z bardziej rygorystycznych norm oraz ze środków mających na celu rozszerzenie zakresu dyrektywy na mniejsze aglomeracje, optymalizację działań oraz ograniczenie zużycia energii i emisji gazów cieplarnianych. W ramach preferowanego wariantu pojawią się nowe możliwości rynkowe w zakresie opracowania nowych technik oczyszczania przy jednoczesnym ograniczeniu zużycia energii i emisji gazów cieplarnianych. Nastąpi wzrost innowacji, co pozwoli utrzymać przewagę komparatywną unijnego sektora gospodarki wodnej. Przemysł produktów higieny osobistej oraz przemysł farmaceutyczny będą musiały ustanowić nowe organizacje „odpowiedzialności producenta” i finansować ich działalność. Przedstawiciele tych sektorów będą mieli do wyboru albo przeniesienie tych nowych kosztów na ceny swoich produktów (maksymalny wzrost o 0,59 %), albo zmniejszenie marży zysku z tego tytułu (średni maksymalny wpływ w wysokości 0,7 %). • Sprawność regulacyjna i uproszczenie Zgodnie z wnioskami z oceny REFIT w zmienionej dyrektywie zostaną wprowadzone pewne wyjaśnienia i uproszczenia. Dotyczy to na przykład oczekiwań względem państw członkowskich w zakresie wód deszczowych i IAS, które to zostaną wyjaśnione w nowych wymogach. Z tekstu zostaną usunięte niektóre przestarzałe artykuły, takie jak możliwość wyznaczenia obszarów „mniej wrażliwych” lub ograniczenia wymogów w strefach przybrzeżnych – dwie możliwości stosowane tylko w jednym regionie jednego państwa członkowskiego. Podjęto również starania na rzecz ograniczenia sprawozdawczości do podstawowych elementów, które będą następnie wykorzystywane do oceny zgodności lub śledzenia postępów w zakresie redukcji emisji. Oczekuje się, że te starania w połączeniu z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych ograniczą obciążenia administracyjne, poprawiając jednocześnie jakość i szybkość gromadzenia danych. • Prawa podstawowe Oczekuje się, że dzięki zwiększeniu dostępu do systemu sanitacyjnego, zwłaszcza dla osób zmarginalizowanych i szczególnie narażonych, wniosek przyczyni się do poprawy praw podstawowych w sposób w pełni zgodny z niedawno zmienioną dyrektywą w sprawie wody pitnej (zawierającą podobne przepisy dotyczące dostępu do wody). 4.WPŁYW NA BUDŻET

Ocena skutków finansowych dotycząca wpływu na budżet oraz zasobów ludzkich i administracyjnych niezbędnych do realizacji niniejszego wniosku jest włączona do oceny skutków finansowych regulacji pakietu „zero zanieczyszczeń”, którą przedstawia się jako część wniosku dotyczącego zmiany wykazów zanieczyszczeń mających wpływ na wody powierzchniowe i gruntowe. 5.ELEMENTY FAKULTATYWNE • Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania Plan realizacji głównych działań zawartych w preferowanym wariancie podsumowano w tabeli 2 poniżej. Do 2025 r. zostaną wprowadzone dodatkowe działania monitorujące: dotyczą one uwolnień zanieczyszczeń innych niż bytowe, parametrów związanych ze zdrowiem i kluczowych wskaźników skuteczności działania operatora; podjęte zostaną też działania mające na celu poprawę przejrzystości. Wprowadzone zostaną krajowe i unijne bazy danych zawierające wszystkie elementy niezbędne do sprawdzenia zgodności oraz zidentyfikowane zostaną „osoby szczególnie narażone i zmarginalizowane” i działania mające na celu zwiększenie dostępu do systemu sanitacyjnego. Ze sprawozdań państw członkowskich można wyodrębnić różne wskaźniki służące do pomiaru skuteczności: ·istniejący wskaźnik zgodności i rozbieżność względem celu w podziale na państwa członkowskie i poziomy oczyszczania, które to wskaźniki umożliwiają doskonały przegląd wdrażania dyrektywy; ·liczba oczyszczalni dysponujących urządzeniami do dodatkowego oczyszczania z N/P i usuwania mikrozanieczyszczeń oraz związane z tym zmniejszenie uwolnień N/P i ładunku toksycznego; ·zużycie energii przez państwa członkowskie i związane z tym emisje gazów cieplarnianych; ·liczba aglomeracji objętych zintegrowanymi planami zarządzania przelewami wód burzowych i odpływami komunalnymi oraz ich zgodność z celem UE; ·środki zastosowane przez państwa członkowskie w celu poprawy dostępu do systemu sanitacyjnego i lepszej kontroli IAS oraz podsumowanie głównych wskaźników zdrowotnych badanych w państwach członkowskich. Inne dane zostaną wykorzystane do konkretnego pomiaru skutków dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych. Dane te obejmują przede wszystkim dane pochodzące z ramowej dyrektywy wodnej i dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej dotyczące jakości wody w wodach, do których odprowadzane są ścieki (rzekach, jeziorach i morzach). Więcej szczegółowych informacji na temat możliwych parametrów, które należy zgłaszać w celu przeprowadzenia oceny zgodności i pomiaru skuteczności dyrektywy, przedstawiono w załączniku 10 do oceny skutków. Pierwszej dogłębnej oceny zmienionej dyrektywy można spodziewać się do 2030 r., kiedy większość inwestycji powinna być już zrealizowana w większych oczyszczalniach. Dzięki tej pierwszej ocenie możliwe byłoby oszacowanie skuteczności zmienionej dyrektywy i określenie utrzymujących się wyzwań związanych z jej wdrożeniem. W stosownych przypadkach można by przewidzieć działania naprawcze w celu zapewnienia pełnego wdrożenia zmienionej dyrektywy. Kolejną ocenę można rozważyć przed 2040 r., aby przygotować ewentualny przegląd dyrektywy. 2025 2030 2035 2040 Przelewy wód burzowych i odpływy komunalne (wody opadowe) Wdrożone monitorowanie Zintegrowane plany w przypadku aglomeracji >100 tys. RLM + zidentyfikowane obszary zagrożone Wdrożone zintegrowane plany dla aglomeracji zagrożonych między 10 a 100 tys. RLM Orientacyjny cel UE obowiązujący dla wszystkich aglomeracji >10 000 RLM Pojedyncze systemy lub inne właściwe systemy Regularne kontrole we wszystkich państwach członkowskich + sprawozdawczość dotycząca państw członkowskich o wysokim poziomie stosowania IAS Normy unijne w zakresie IAS Aglomeracje o niewielkiej skali Nowe progi na poziomie 1 000 RLM Wszystkie aglomeracje >1 000 RLM zgodne z normami Azot i fosfor Identyfikacja obszarów zagrożonych (aglomeracje od 10 do 100 tys. RLM) Cel pośredni dotyczący usuwania N/P w oczyszczalniach >100 000 RLM + nowe normy Usuwanie N/P we wszystkich oczyszczalniach >100 tys. RLM + cel pośredni dotyczący obszarów zagrożonych Wdrożone usuwanie N/P na wszystkich obszarach zagrożonych (od 10 do 100 tys. RLM) Mikrozanieczyszczenia Ustanawianie systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta Obszary zagrożone zidentyfikowane (od 10 do 100 tys. RLM) + cel pośredni w przypadku oczyszczalni powyżej 100 tys. RLM Wszystkie oczyszczalnie >100 tys. RLM wyposażone + cele pośrednie w przypadku obszarów „zagrożonych” We wszystkich zagrożonych oczyszczalniach stosuje się intensywniejsze procesy oczyszczania Energia Audyty energetyczne w przypadku oczyszczalni o RLM powyżej 100 tys. Audyty energetyczne w przypadku wszystkich oczyszczalni o RLM powyżej 10 tys. Cel pośredni Cel pośredni w zakresie neutralności energetycznej Osiągnięcie celu w zakresie neutralności energetycznej i związanego z nim celu w zakresie ograniczenia emisji gazów cieplarnianych Tabela 2: Plan realizacji głównych działań zawartych w preferowanym wariancie • Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku Art. 1 – Przedmiot Cele dyrektywy rozszerzono tak, aby oprócz ochrony środowiska obejmowały ochronę zdrowia ludzkiego, redukcję emisji gazów cieplarnianych, poprawę zarządzania i przejrzystości sektora, lepszy dostęp do systemu sanitacyjnego oraz – w następstwie niedawnego kryzysu związanego z COVID-19 – regularne monitorowanie parametrów istotnych pod względem zdrowia publicznego w ściekach komunalnych.

Art. 2 – Definicje Zgodnie z wnioskami z oceny REFIT istniejące definicje nieco doprecyzowano. Dodano kilka definicji związanych z nowymi obowiązkami wynikającymi z dyrektywy, takich jak „odpływy komunalne”, „przelewy wód burzowych”, „kanalizacja ogólnospływowa i oddzielna”, „oczyszczanie trzeciego i czwartego stopnia”, „mikrozanieczyszczenia”, „system sanitacyjny”, „oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe” itp. Art. 3 – Systemy zbierania Rozszerzono obowiązek tworzenia systemów zbierania ścieków komunalnych na wszystkie aglomeracje o RLM równej lub większej niż 1 000. Wprowadzono nowy obowiązek zapewnienia podłączenia gospodarstw domowych do systemów zbierania, jeśli takie istnieją. Art. 4 – Systemy pojedyncze lub inne właściwe systemy (IAS) (nowy) Jest to nowy artykuł, który częściowo zastępuje dawny art. 3. Możliwość stosowania IAS utrzymano, ale ograniczono ją do wyjątkowych przypadków. W tym celu wprowadzono nowe obowiązki: IAS należy odpowiednio zaprojektować, zatwierdzić i kontrolować; należy przedstawić szczegółowe uzasadnienie ich stosowania, gdy odpowiadają one za ponad 2 % zgłoszonego ładunku oczyszczanego w aglomeracjach o RLM wynoszącej co najmniej 2 000. Art. 5 – Plany zintegrowanego gospodarowania ściekami komunalnymi (nowy) W tym nowym artykule wprowadzono obowiązek tworzenia lokalnych planów zintegrowanego gospodarowania ściekami komunalnymi w celu zwalczania zanieczyszczeń pochodzących z wód opadowych (odpływy komunalne i przelewy wód burzowych). Orientacyjną zawartość planów, jak również ich orientacyjne cele, które należy dostosować do lokalnych warunków, oparto na istniejących najlepszych praktykach i wyszczególniono w załączniku V. Konieczne będzie sporządzenie planów dla wszystkich aglomeracji o RLM równej lub większej niż 100 000 oraz dla wszystkich aglomeracji o RLM od 10 000 do 100 000, w przypadku których przelewy wód burzowych lub odpływy komunalne stanowią zagrożenie dla środowiska lub zdrowia ludzi. Art. 6 – Oczyszczanie wtórne (dawny art. 4) Obowiązek stosowania wtórnego oczyszczania ścieków komunalnych przed ich odprowadzeniem do środowiska rozszerzono na wszystkie aglomeracje o RLM równej 1 000 lub większej (w porównaniu z RLM równą 2 000 i większą w obowiązującej dyrektywie). Art. 7 – Oczyszczanie trzeciego stopnia (dawny art. 5) Zmieniono główne obowiązki wynikające z tego artykułu i obecnie oczyszczanie trzeciego stopnia jest obowiązkowe dla wszystkich większych oczyszczalni oczyszczających ładunek równy lub większy niż 100 000 RLM. Oczyszczanie trzeciego stopnia będzie również musiało być stosowane w przypadku zrzutów z aglomeracji o RLM między 10 000 a 100 000 na obszarach określonych przez państwa członkowskie jako wrażliwe na eutrofizację. Państwa członkowskie będą musiały określić obszary wrażliwe na eutrofizację na swoim terytorium poprzez aktualizację obecnego wykazu „obszarów wrażliwych” opracowanego na podstawie dawnego art. 5. Pozostałe obowiązki wynikające z tego artykułu zachowano i zaktualizowano. Art. 8 – Oczyszczanie czwartego stopnia (nowy) W tym nowym artykule wprowadzono obowiązek stosowania dodatkowego oczyszczania ścieków komunalnych w celu wyeliminowania jak najszerszego spektrum mikrozanieczyszczeń. Oczyszczanie to będzie stosowane we wszystkich oczyszczalniach ścieków komunalnych oczyszczających ładunek równy lub większy niż 100 000 RLM najpóźniej do 31 grudnia 2035 r. Do 31 grudnia 2040 r. będzie ono również stosowane we wszystkich aglomeracjach o RLM między 10 000 a 100 000 na obszarach, na których stężenie lub nagromadzenie mikrozanieczyszczeń stanowi zagrożenie dla zdrowia ludzkiego lub środowiska. Państwa członkowskie będą zobowiązane do zidentyfikowania tych obszarów na swoim terytorium zgodnie z kryteriami określonymi w tym artykule. Art. 9 – Rozszerzona odpowiedzialność producenta (nowy) W tym nowym artykule wprowadzono obowiązek udziału producentów (w tym importerów) w kosztach oczyszczania czwartego stopnia przewidzianego w art. 8 dyrektywy w przypadkach, gdy wprowadzają oni na rynek krajowy państw członkowskich produkty, które po zakończeniu ich okresu użytkowania prowadzą do zanieczyszczenia ścieków komunalnych mikrozanieczyszczeniami. Ten wkład finansowy będzie ustalany na podstawie ilości i toksyczności produktów wprowadzanych do obrotu.

Art. 10 – Minimalne wymogi dotyczące organizacji odpowiedzialności producenta (nowy) W tym artykule ustanowiono minimalne wymogi dotyczące organizacji odpowiedzialności producenta, których obowiązek spełnienia wynika z art. 9 ust. 5. Art. 11 – Neutralność energetyczna oczyszczalni ścieków komunalnych (nowy) W tym nowym artykule wprowadzono obowiązek osiągnięcia neutralności energetycznej na poziomie krajowym we wszystkich oczyszczalniach ścieków o RLM powyżej 10 000. Do 31 grudnia 2040 r. państwa członkowskie będą musiały zapewnić równoważność całkowitej rocznej energii ze źródeł odnawialnych wytwarzanej na poziomie krajowym przez wszystkie oczyszczalnie ścieków komunalnych z całkowitą roczną energią wykorzystywaną przez wszystkie takie oczyszczalnie. Aby pomóc w osiągnięciu tego celu, w regularnych odstępach czasu przeprowadzane będą audyty energetyczne oczyszczalni ścieków komunalnych, przy czym szczególny nacisk zostanie położony na określenie i wykorzystanie potencjału produkcji biogazu przy jednoczesnym ograniczeniu emisji metanu. Art. 12 – Współpraca transgraniczna (dawny art. 9) Ten artykuł nieznacznie zmieniono: dodano nowy ust. 2, w którym wprowadzono obowiązek zwracania się do Komisji – w razie potrzeby – o wsparcie dyskusji między państwami członkowskimi. Zmieniono ust. 1 w celu dodania obowiązku natychmiastowego powiadomienia w przypadku przypadkowego zanieczyszczenia, aby uwzględnić ostatni incydent związany z rzeką Odrą. Art. 13 – Lokalne warunki klimatyczne (dawny art. 10) Artykuł ten jedynie zaktualizowano ze względu na nową numerację artykułów. Art. 14 – Zrzuty ścieków innych niż bytowe (dawny art. 11) Artykuł ten zmieniono w celu zapewnienia konsultacji właściwych organów z operatorem oczyszczalni ścieków komunalnych, do której odprowadzane są ścieki inne niż bytowe, przed wydaniem zezwolenia na zrzuty takich ścieków do systemów zbierania ścieków komunalnych. Ponadto należy zapewnić regularne monitorowanie zanieczyszczeń innych niż bytowe w punktach wlotu do oczyszczalni i wylotu z oczyszczalni, tak aby zastosować odpowiednie środki w celu zidentyfikowania i wyeliminowania źródła lub źródeł ewentualnych zanieczyszczeń. Środki te obejmują, w razie potrzeby, wycofanie wydanego zezwolenia. Art. 15 – Ponowne wykorzystanie wody i zrzuty ścieków komunalnych (dawny art. 12) Zmieniono ust. 1: państwa członkowskie będą zobowiązane do systematycznego wspierania ponownego wykorzystania oczyszczonych ścieków ze wszystkich oczyszczalni ścieków komunalnych. W ust. 3 rozszerzono obowiązek ustanowienia zezwolenia na zrzuty z oczyszczalni ścieków komunalnych, obejmując nim obecnie wszystkie aglomeracje o RLM wynoszącej co najmniej 1 000. Art. 16 – Zrzuty ulegających biodegradacji ścieków innych niż bytowe (dawny art. 13) Uaktualniono ust. 1 (nowa numeracja). Zmieniono ust. 2 w celu zapewnienia, by wymogi ustanowione na poziomie krajowym w odniesieniu do tych zrzutów były co najmniej równoważne z wymogami określonymi w części B załącznika I do dyrektywy. Art. 17 – Nadzór nad ściekami komunalnymi (nowy) W tym nowym artykule ustanowiono krajowy system monitorowania ścieków komunalnych w celu monitorowania odpowiednich parametrów zdrowia publicznego w ściekach komunalnych. W tym celu państwa członkowskie będą musiały ustanowić, najpóźniej do 1 stycznia 2025 r., strukturę koordynacyjną między organami odpowiedzialnymi za zdrowie publiczne i oczyszczanie ścieków komunalnych. Dzięki tej strukturze określone zostaną parametry, które należy monitorować, oraz częstotliwość monitorowania i metoda, którą należy zastosować. Ponadto, dopóki właściwe organy odpowiedzialne za zdrowie publiczne nie stwierdzą, że pandemia SARS-CoV-2 nie stanowi zagrożenia dla ludności, monitorowane będą ścieki komunalne pochodzące od co najmniej 70 % ludności państwa. Co więcej, w przypadku wszystkich aglomeracji o RLM równej lub większej niż 100 000 państwa członkowskie będą musiały również regularnie monitorować oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe w punktach wylotu z oczyszczalni ścieków komunalnych. Art. 18 – Ocena ryzyka i zarządzanie ryzykiem (nowy)

Jest to nowy artykuł. Państwa członkowskie mają obowiązek ocenić zagrożenia dla środowiska i zdrowia ludzkiego powodowane przez zrzuty ścieków komunalnych oraz, w razie potrzeby, zastosować dodatkowe środki oprócz minimalnych wymagań przewidzianych w niniejszej dyrektywie w celu przeciwdziałania tym zagrożeniom. Środki te powinny obejmować, w stosownych przypadkach, zbieranie i oczyszczanie ścieków z aglomeracji o RLM poniżej 1 000, stosowanie oczyszczania trzeciego lub czwartego stopnia w aglomeracjach o RLM poniżej 10 000 oraz dodatkowe działania w celu zmniejszenia zanieczyszczenia wód opadowych w aglomeracjach o RLM poniżej 10 000. Art. 19 – Dostęp do systemu sanitacyjnego (nowy) Jest to nowy artykuł. Państwa członkowskie będą zobowiązane do poprawy i utrzymania dostępu do systemu sanitacyjnego dla wszystkich, w szczególności dla osób szczególnie narażonych i zmarginalizowanych. Do 31 grudnia 2027 r. państwa członkowskie będą musiały również określić kategorie osób bez dostępu lub z ograniczonym dostępem do systemu sanitacyjnego, ocenić możliwości poprawy dostępu do urządzeń sanitarnych dla takich osób oraz zachęcać do zapewniania urządzeń sanitarnych w przestrzeni publicznej, do których obywatele będą mieli bezpłatny i bezpieczny dostęp, dla wszystkich aglomeracji o RLM równej co najmniej 10 000. Art. 20 – Osad (dawny art. 14) Artykuł ten zaktualizowano: osady będą musiały być oczyszczane, powtórnie wykorzystywane i odzyskiwane w stosownych przypadkach zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami określoną w dyrektywie ramowej w sprawie odpadów oraz z wymogami dyrektywy w sprawie osadów ściekowych, a także usuwane zgodnie z wymogami dyrektywy ramowej w sprawie odpadów. Aby zapewnić wysokie wskaźniki odzysku, zwłaszcza w przypadku materiałów krytycznych, takich jak fosfor, Komisja będzie upoważniona do ustalenia minimalnych wskaźników odzysku. Art. 21 – Monitorowanie (dawny art. 15) Wprowadzono nowe obowiązki: państwa członkowskie będą odtąd musiały monitorować zanieczyszczenia pochodzące z odpływów komunalnych i przelewów wód burzowych, stężenia i ładunki zanieczyszczeń regulowanych w niniejszej dyrektywie w punktach wylotu z oczyszczalni ścieków komunalnych oraz obecność mikrodrobin plastiku (w tym w osadach). Ponadto, zgodnie z art. 13, niektóre substancje zanieczyszczające inne niż bytowe będą musiały być regularnie monitorowane w punktach wlotu do oczyszczalni ścieków i wylotu z takich oczyszczalni. Art. 22 – Informacje o monitorowaniu wdrażania (dawny art. 16) Jest to nowy artykuł. Przepisy dotyczące sprawozdawczości zostały uproszczone i zastąpione nowym systemem, który nie obejmuje rzeczywistej sprawozdawczości, ale regularną aktualizację krajowego zbioru danych, do którego Europejska Agencja Środowiska i Komisja mają dostęp. Zapewni to większą skuteczność systemu dzięki uniknięciu zbyt długiego odstępu pomiędzy sprawozdawczym dniem odniesienia zgłaszanych danych a rzeczywistą datą zgłoszenia. W artykule tym wymaga się od państw członkowskich utworzenia zbiorów danych, w których gromadzone będą dane istotne w przypadku ścieków komunalnych na podstawie przedmiotowej dyrektywy. Można to osiągnąć na przykład dzięki monitorowaniu wyników parametrów wymienionych w załącznikach do niniejszej dyrektywy, oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, istotnych parametrów zdrowotnych itp., ale także działań podejmowanych w celu zapewnienia dostępu do systemu sanitacyjnego itp. Utworzone zbiory danych muszą być zgodne ze zbiorami ustanowionymi na podstawie art. 18 przekształconej dyrektywy w sprawie wody pitnej. Przewidziano również wsparcie ze strony Europejskiej Agencji Środowiska. Art. 23 – Krajowy program wdrażania (dawny art. 17) Artykuł ten został zmieniony. Utrzymano obowiązek sporządzenia krajowego programu wdrażania niniejszej dyrektywy i określono minimalną zawartość tego programu. Programy te muszą obejmować co najmniej: (i) ocenę poziomu wdrożenia dyrektywy w odniesieniu do różnych obowiązków, jakie dyrektywa ta obejmuje; (ii) określenie i planowanie inwestycji niezbędnych do takiego wdrożenia; (iii) oszacowanie inwestycji niezbędnych do odnowienia istniejącej infrastruktury oczyszczania ścieków komunalnych; oraz (iv) określenie potencjalnych źródeł finansowania. Państwa członkowskie będą miały obowiązek aktualizować swoje krajowe plany wdrażania co najmniej co 5 lat i przekazywać je Komisji, chyba że będą w stanie wykazać, iż spełniają wymogi określone w art. 3, 4, 6, 7 i 8 niniejszej dyrektywy. Art. 24 – Informowanie społeczeństwa (nowy) Jest to nowy artykuł. Państwa członkowskie będą musiały zadbać o to, aby odpowiednie i aktualne informacje na temat zbierania i oczyszczania ścieków komunalnych były dostępne w internecie. Kluczowe informacje, takie jak poziom zgodności infrastruktury oczyszczania ścieków komunalnych z wymogami niniejszej dyrektywy, ilość ścieków komunalnych zebranych i oczyszczonych w ciągu roku w przypadku gospodarstwa domowego itp., muszą zostać również udostępnione przynajmniej raz w roku wszystkim osobom dysponującym podłączeniem do systemu zbierania, w najbardziej odpowiedniej formie, na przykład na fakturach. Art. 25 – Dostęp do wymiaru sprawiedliwości (nowy) Ten nowy artykuł jest zgodny z art. 47 Karty praw podstawowych i zapewnia wykonanie postanowień konwencji z Aarhus dotyczących dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Społeczeństwu i organizacjom pozarządowym należy zapewnić możliwość kontroli na drodze prawnej decyzji podjętych przez państwa członkowskie na podstawie niniejszej dyrektywy. Art. 26 – Odszkodowanie (nowy)

Wprowadza się nowy artykuł dotyczący odszkodowania, którego celem jest zapewnienie, aby w przypadku wystąpienia szkód dla zdrowia wynikających całkowicie lub częściowo z naruszenia środków krajowych wprowadzonych na podstawie niniejszej dyrektywy zainteresowana społeczność mogła wystąpić do odpowiednich właściwych organów oraz do osób fizycznych lub prawnych odpowiedzialnych za naruszenie, o ile zostały zidentyfikowane, o odszkodowanie z tytułu tych szkód i uzyskać takie odszkodowanie. Art. 27 – Wykonywanie przekazanych uprawnień (nowy) Jest to nowy standardowy artykuł dotyczący przyjmowania aktów delegowanych. Art. 28 – Procedura komitetowa (dawny art. 18) Jest to nowy standardowy artykuł dotyczący przyjmowania aktów wykonawczych. Art. 29 – Kary (nowy) W tym nowym artykule określa się minimalny poziom kar, tak aby były one skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, bez uszczerbku dla przepisów dyrektywy 2008/99/WE w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne. Art. 30 – Ocena (nowy) W tym nowym artykule wyznacza się ramy przyszłych ocen dyrektywy (zgodnie z wytycznymi Komisji w sprawie lepszego stanowienia prawa). Pierwsza ocena jest przewidziana nie wcześniej niż 10 lat po zakończeniu okresu transpozycji niniejszej dyrektywy. Art. 31 – Przegląd (nowy) Co najmniej raz na pięć lat Komisja przedstawia sprawozdanie dla Parlamentu Europejskiego i Rady z wykonania niniejszej dyrektywy, w razie potrzeby wraz z odpowiednimi wnioskami ustawodawczymi. Art. 32 – Uchylenie i przepisy przejściowe (nowy) W tym nowym artykule wprowadza się przepisy mające na celu uwzględnienie specyficznej sytuacji Majotty oraz utrzymanie poziomu ochrony środowiska przewidzianego w dawnym art. 5 do czasu zastosowania nowych wymogów przewidzianych w art. 7. Art. 33 – Transpozycja (dawny art. 19) Ten artykuł jest zgodny ze standardowym wzorcem. Art. 34 – Wejście w życie (nowy) Ten artykuł jest zgodny ze standardowym wzorcem. Przewiduje się, że dyrektywa wejdzie w życie w terminie 20 dni po opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Art. 35 – Adresaci (dawny art. 20) Artykuł ten nie ulegnie zmianie.

Dawny art. 6 został uchylony. Artykuł uchylono dla uproszczenia, ponieważ wariant wyznaczania „obszarów mniej wrażliwych” jest rzadko wykorzystywany w praktyce przez państwa członkowskie. Ponadto zachowanie tego wariantu w zmienionym tekście dyrektywy obniżyłoby ogólny poziom ochrony środowiska, do którego osiągnięcia ma prowadzić zmiana dyrektywy. Dawny art. 7 został uchylony. Obowiązek stosowania odpowiedniego oczyszczania ścieków komunalnych przed ich zrzutem oznacza, że państwa członkowskie muszą przestrzegać istniejącego prawa Unii, dlatego znaczenie tego przepisu jest (prawnie) ograniczone. Cel, jakim jest zapewnienie odpowiedniego oczyszczania ścieków komunalnych do 31 grudnia 2027 r., został utrzymany tylko w odniesieniu do Majotty, jako przepis przejściowy. Dawny art. 8 został uchylony. Artykuł ten uchylono, ponieważ jest już nieaktualny – obecnie państwa członkowskie będą musiały spełniać wymogi przewidziane w art. 4. Artykuł ten był również związany z „obszarami mniej wrażliwymi”, które to pojęcie usunięto z dyrektywy. Załącznik I Część A – Systemy zbierania Nie ulegnie zmianie. Część B – Zrzuty z oczyszczalni ścieków komunalnych do wód, do których odprowadzane są ścieki Część ta zostanie zaktualizowana o nowe odniesienia i minimalne wymogi dotyczące oczyszczania wtórnego (tabela 1), oczyszczania trzeciego stopnia (tabela 2) i oczyszczania czwartego stopnia (nowa tabela 3). Część C – Zrzuty inne niż bytowe Część ta zostanie zmieniona i będzie odtąd określać minimalne warunki, na jakich mogą być wydawane zezwolenia na zrzuty inne niż bytowe, o których mowa w art. 13. Przewidziano związek z dyrektywą w sprawie emisji przemysłowych. Część D – Metody referencyjne monitorowania i oceny wyników Uaktualniono wymogi dotyczące monitorowania zrzutów z oczyszczalni ścieków komunalnych. W przypadku aglomeracji o RLM wynoszącej co najmniej 100 000 wymagana jest co najmniej jedna próbka dziennie. Załącznik II Część A odpowiada dawnym kryteriom załącznika II dotyczącym identyfikacji „obszarów wrażliwych” – zostały one zachowane i zaktualizowane. Dodano również listę obszarów, które państwa członkowskie powinny uznać za wrażliwe na eutrofizację. Załącznik III – Wykaz produktów objętych art. 9 dotyczącym rozszerzonej odpowiedzialności producenta (nowy) Produkty objęte art. 9 dotyczącym rozszerzonej odpowiedzialności producenta to produkty wchodzące w zakres jednego z aktów prawnych UE wymienionych w tym załączniku (produkty farmaceutyczne i kosmetyki).

Załącznik IV – Sektory przemysłu Dawny załącznik III – nie ulega zmianie. Załącznik V – Treść planów zintegrowanego gospodarowania ściekami komunalnymi zgodnie z art. 5 (nowy) W załączniku tym wymienia się minimalną zawartość planu zintegrowanego gospodarowania ściekami komunalnymi sporządzonego zgodnie z art. 5. Plany te muszą zawierać analizę sytuacji wyjściowej na obszarze zlewni oczyszczalni ścieków komunalnych, określenie celów redukcji zanieczyszczeń pochodzących z przelewów wód burzowych i odpływów komunalnych w odniesieniu do tego obszaru oraz określenie środków, które należy wdrożyć, aby osiągnąć te cele. Cele muszą obejmować: (i) cel orientacyjny – aby przelewy wód burzowych nie stanowiły więcej niż 1 % rocznej objętości i ładunku zebranych ścieków komunalnych, do obliczenia w suchych warunkach pogodowych; oraz (ii) stopniowe wycofywanie nieoczyszczonych zrzutów odpływów komunalnych przez systemy selektywnego zbierania, chyba że zostanie wykazane, iż ich jakość jest wystarczająca, aby nie miały negatywnego wpływu na jakość wód, do których są one odprowadzane. Załącznik VI – Informowanie społeczeństwa (nowy) W załączniku tym wyszczególnia się informacje, jakie należy przekazywać społeczeństwu zgodnie z nowym art. 24. Załącznik VII (nowy) Jest to standardowy załącznik, w którym wymienia się uchyloną dyrektywę i jej kolejne zmiany, jak również daty ich transpozycji oraz rozpoczęcia stosowania. Załącznik VIII (nowy) Jest to nowa tabela korelacji pomiędzy dyrektywą Rady 91/271/EWG a nowym wnioskiem dotyczącym przekształconej wersji dyrektywy. 🡻 91/271/EWG (dostosowany) 2022/0345 (COD) Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych (wersja przekształcona) (Tekst mający znaczenie dla EOG)

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą ⌦ o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ⌫, w szczególności jego art. ⌦ 192 ust. 1 ⌫ 130s, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym, uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, uwzględniając opinię Komitetu Regionów, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje: ⇩ nowy (1)Dyrektywa Rady 91/271/EWG została kilkakrotnie znacząco zmieniona. Ze względu na konieczność wprowadzenia dalszych zmian i w celu zapewnienia jasności dyrektywa ta powinna zostać przekształcona. 🡻 91/271/EWG motyw 1 (dostosowany) w rezolucji Rady z dnia 28 czerwca 1988 r. w sprawie ochrony Morza Północnego i innych wód we Wspólnocie zwrócono się do Komisji o przedstawienie propozycji środków wymaganych na poziomie wspólnotowym w celu oczyszczania ścieków komunalnych; 🡻 91/271/EWG motyw 2 (dostosowany) zanieczyszczenie wód w wyniku niedostatecznego oczyszczania ścieków w jednym Państwie Członkowskim często wpływa na wody innych Państw Członkowskich; zgodnie z art. 130r niezbędne jest podjęcie działań na poziomie wspólnotowym; 🡻 91/271/EWG motyw 3 w celu zapobiegania niekorzystnym skutkom dla środowiska, spowodowanym odprowadzaniem niedostatecznie oczyszczonych ścieków komunalnych, istnieje potrzeba ponownego oczyszczania takich ścieków;

🡻 91/271/EWG motyw 4 w przypadku obszarów wrażliwych konieczne jest wymaganie dokładniejszego oczyszczania ścieków dla niektórych mniej wrażliwych obszarów oczyszczanie pierwotne można uznać za wystarczające; 🡻 91/271/EWG motyw 5 ścieki przemysłowe wprowadzane do systemów zbierania, jak również zrzuty ścieków i odprowadzanie osadów z oczyszczalni ścieków komunalnych, powinny być podporządkowane ogólnym zasadom lub przepisom i/lub szczególnym zezwoleniom; 🡻 91/271/EWG motyw 6 odprowadzanie ścieków ulegających biodegradacji pochodzących z pewnych sektorów przemysłu, które przed zrzutem do wód, do których odprowadzane są ścieki, nie przechodzą przez oczyszczalnie ścieków komunalnych, powinny podlegać odpowiednim wymogom; 🡻 91/271/EWG motyw 7 powinno się wspierać powtórne wykorzystanie osadów powstających w oczyszczalniach ścieków; należy stopniowo rezygnować z odprowadzania osadów do wód powierzchniowych; 🡻 91/271/EWG motyw 8 niezbędne jest monitorowanie oczyszczalni ścieków i wód, do których odprowadzane są ścieki, oraz usuwania osadu w celu zapewnienia ochrony środowiska przed niekorzystnymi skutkami odprowadzania ścieków; 🡻 91/271/EWG motyw 9 ważne jest zapewnienie, aby informacje o odprowadzaniu ścieków i osadu były udostępniane społeczeństwu w postaci okresowych sprawozdań; 🡻 91/271/EWG motyw 10

Państwa Członkowskie powinny opracować i przedstawić Komisji krajowe programy wykonania niniejszej dyrektywy; 🡻 91/271/EWG motyw 11 należy powołać komitet wspierający Komisję w sprawach dotyczących wykonania niniejszej dyrektywy i dostosowania jej do postępu technicznego, ⇩ nowy (2)W dyrektywie 91/271/EWG ustanowiono ramy prawne zbierania, oczyszczania i odprowadzania ścieków komunalnych oraz odprowadzania ścieków ulegających biodegradacji pochodzących z niektórych sektorów przemysłu. Ma ona na celu ochronę środowiska przed niekorzystnymi skutkami odprowadzania niedostatecznie oczyszczonych ścieków komunalnych. W niniejszej dyrektywie należy nadal dążyć do tego samego celu, przyczyniając się również jednocześnie do ochrony zdrowia publicznego, gdy np. ścieki komunalne są odprowadzane do wód w kąpieliskach lub do jednolitych części wód wykorzystywanych do poboru wody pitnej bądź gdy ścieki komunalne wykorzystywane są jako wskaźnik do oznaczania parametrów istotnych dla zdrowia publicznego. Powinna ona również ulepszyć dostęp do systemu sanitacyjnego oraz do kluczowych informacji związanych z zarządzaniem działalnością w zakresie odprowadzania i oczyszczania ścieków komunalnych. Co więcej, niniejsza dyrektywa powinna przyczynić się do stopniowej eliminacji emisji gazów cieplarnianych z działań związanych ze zbieraniem i z oczyszczaniem ścieków komunalnych, zwłaszcza poprzez dalszą redukcję emisji azotu, ale również poprzez wspieranie efektywności energetycznej i produkcji energii ze źródeł odnawialnych, a tym samym powinna przyczynić się do osiągnięcia celu na 2050 r. w zakresie neutralności klimatycznej, ustanowionego w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1119. (3)W 2019 r. Komisja przeprowadziła ocenę dyrektywy Rady 91/271/EWG w ramach programu sprawności i wydajności regulacyjnej („ocena”). W wyniku tej oceny stwierdzono, że niektóre przepisy przedmiotowej dyrektywy powinny zostać zaktualizowane. Zidentyfikowano trzy ważne źródła utrzymującego się ładunku zanieczyszczeń ze ścieków komunalnych, których można uniknąć, a mianowicie przelewy wód burzowych i odpływy komunalne, potencjalnie źle funkcjonujące pojedyncze systemy (tzn. systemy oczyszczające ścieki bytowe, które nie trafiają do systemów zbierania) oraz małe aglomeracje, które obecnie nie są w pełni objęte dyrektywą 91/271/EWG. Te trzy źródła zanieczyszczeń znacząco oddziałują na jednolite części wód powierzchniowych w Unii. Ponadto w sprawozdaniu z oceny podkreślono również potrzebę poprawy przejrzystości działalności w zakresie ścieków komunalnych i zarządzania tą działalnością, wykorzystania możliwości, jakie oferuje sektor oczyszczania ścieków komunalnych pod względem wykorzystania jego potencjału do rozwoju energii ze źródeł odnawialnych i poczynienia konkretnych kroków w kierunku neutralności energetycznej jako wkładu w neutralność klimatyczną oraz zharmonizowania nadzoru ścieków komunalnych pod kątem parametrów zdrowotnych, takich jak wirus COVID-19 i jego warianty, jako wsparcia działań na rzecz zdrowia publicznego. (4)Małe aglomeracje znacząco oddziałują na 11 % jednolitych części wód powierzchniowych w Unii. Aby lepiej radzić sobie z zanieczyszczeniami pochodzącymi z takich aglomeracji i zapobiegać zrzutom nieoczyszczonych ścieków komunalnych do środowiska, zakres niniejszej dyrektywy powinien obejmować wszystkie aglomeracje o równoważnej liczbie mieszkańców (RLM) wynoszącej co najmniej 1 000. (5)W celu zapewnienia skutecznego oczyszczania ścieków komunalnych przed ich zrzutem do środowiska wszystkie ścieki komunalne z aglomeracji o RLM wynoszącej co najmniej 1 000 powinny być zbierane w ramach scentralizowanych systemów zbierania. Tam gdzie takie systemy już istnieją, państwa członkowskie powinny zapewnić, aby wszystkie źródła ścieków komunalnych zostały do nich podłączone. (6)W wyjątkowych przypadkach, gdy można wykazać, że utworzenie scentralizowanego systemu zbierania ścieków komunalnych nie przyniosłoby żadnych korzyści dla środowiska lub wiązałoby się z nadmiernymi kosztami, państwa członkowskie powinny mieć możliwość stosowania pojedynczych systemów oczyszczania ścieków komunalnych, o ile zapewniają one taki sam poziom oczyszczania jak oczyszczanie wtórne i oczyszczanie trzeciego stopnia. W tym celu państwa członkowskie powinny utworzyć krajowe rejestry w celu identyfikacji pojedynczych systemów stosowanych na ich terytorium oraz wdrożyć wszelkie niezbędne środki w celu zapewnienia, aby konstrukcja takich systemów była odpowiednia, aby systemy były właściwie utrzymywane oraz aby podlegały regularnej kontroli zgodności. W szczególności państwa członkowskie powinny zapewnić, aby pojedyncze systemy wykorzystywane do zbierania i magazynowania ścieków komunalnych były nieprzepuszczalne i szczelne oraz aby monitorowanie i kontrola tych systemów odbywały się w regularnych i stałych odstępach czasu. (7)W czasie opadów deszczu przelewy wód burzowych i odpływy komunalne wciąż pozostają znaczącym źródłem zanieczyszczeń odprowadzanych do środowiska. Oczekuje się, że te emisje wzrosną z powodu połączonych skutków urbanizacji i postępującej zmiany reżimu deszczowego związanej ze zmianą klimatu. Rozwiązania mające na celu zmniejszenie tego źródła zanieczyszczeń powinny być zdefiniowane na poziomie lokalnym, z uwzględnieniem specyficznych warunków lokalnych. Powinny one opierać się na zintegrowanej ilościowej i jakościowej gospodarce wodnej na obszarach miejskich. Dlatego też państwa członkowskie powinny zapewnić, aby plany zintegrowanego gospodarowania ściekami komunalnymi były tworzone na poziomie lokalnym dla wszystkich aglomeracji o RLM wynoszącej co najmniej 100 000, ponieważ aglomeracje te są odpowiedzialne za znaczną część emitowanych zanieczyszczeń. Ponadto należy również opracować plany zintegrowanego gospodarowania ściekami komunalnymi dla aglomeracji o RLM od 10 000 do 100 000, gdzie przelewy wód burzowych lub odpływy komunalne stwarzają zagrożenie dla środowiska lub zdrowia publicznego. (8)Aby zapewnić opłacalność planów zintegrowanego gospodarowania ściekami komunalnymi, ważne jest, aby opierały się one na najlepszych praktykach stosowanych na rozwiniętych obszarach miejskich. Dlatego też rozważane środki powinny być oparte na dokładnej analizie warunków lokalnych i powinny sprzyjać podejściu prewencyjnemu, mającemu na celu ograniczenie zbierania niezanieczyszczonych wód opadowych i optymalne wykorzystanie istniejącej infrastruktury. Ze względu na priorytetowe traktowanie „zielonego” rozwoju nowa szara infrastruktura powinna być przewidziana tylko w razie absolutnej konieczności. W celu ochrony środowiska, w szczególności środowiska przybrzeżnego i morskiego, oraz zdrowia publicznego przed niekorzystnymi skutkami odprowadzania niedostatecznie oczyszczonych ścieków komunalnych należy zastosować wtórne oczyszczanie wszystkich zrzutów ścieków komunalnych z aglomeracji o RLM wynoszącej co najmniej 1 000. (9)W ocenie wykazano, że dzięki wdrożeniu dyrektywy 91/271/EWG osiągnięto znaczną redukcję emisji azotu i fosforu. Oczyszczalnie ścieków komunalnych pozostają jednak, zgodnie z oceną, istotnym kanałem, za pośrednictwem którego te substancje zanieczyszczające przenikają do środowiska, co bezpośrednio prowadzi do eutrofizacji jednolitych części wód i mórz w Unii. Części tego zanieczyszczenia można uniknąć, ponieważ postęp technologiczny i stosowane najlepsze praktyki pokazują, iż dopuszczalne wartości emisji ustalone na mocy dyrektywy 91/271/EWG dla azotu i fosforu są przestarzałe i powinny być bardziej rygorystyczne. Oczyszczanie trzeciego stopnia należy systematycznie wprowadzać we wszystkich oczyszczalniach ścieków komunalnych o RLM wynoszącej co najmniej 100 000, ponieważ takie oczyszczalnie stanowią ważne utrzymujące się źródło zrzutu azotu i fosforu. (10)Oczyszczanie trzeciego stopnia powinno być również obowiązkowe w aglomeracjach o RLM wynoszącej co najmniej 10 000, które odprowadzają ścieki na obszarach podlegających eutrofizacji lub zagrożonych eutrofizacją. Aby zapewnić koordynację starań zmierzających do ograniczenia eutrofizacji na poziomie odpowiednich zlewisk dla całej strefy zlewni, w niniejszej dyrektywie należy wymienić obszary, na których eutrofizacja jest uważana za problem według aktualnie dostępnych danych. Ponadto, aby zapewnić spójność między odpowiednimi przepisami Unii, państwa członkowskie powinny określić inne obszary podlegające eutrofizacji lub zagrożone nią na ich terytorium, w szczególności w oparciu o dane zebrane na podstawie dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE oraz dyrektywy Rady 91/676/EWG. Obostrzenie wartości dopuszczalnych, bardziej spójna i całościowa identyfikacja obszarów wrażliwych na eutrofizację oraz obowiązek zapewnienia oczyszczania trzeciego stopnia we wszystkich dużych obiektach przyczynią się łącznie do ograniczenia eutrofizacji. Ponieważ będzie to wymagało dodatkowych inwestycji na poziomie krajowym, państwa członkowskie powinny mieć wystarczająco dużo czasu na stworzenie wymaganej infrastruktury. (11)Ostatnie odkrycia naukowe, na których oparto kilka strategii Komisji, dowodzą potrzeby podjęcia działań w celu rozwiązania problemu mikrozanieczyszczeń, które obecnie wykrywa się we wszystkich wodach w Unii. Niektóre z tych mikrozanieczyszczeń są niebezpieczne dla zdrowia publicznego i środowiska nawet w niewielkich ilościach. Dlatego należy wprowadzić dodatkowe oczyszczanie, tj. oczyszczanie czwartego stopnia, aby zapewnić usunięcie ze ścieków komunalnych szerokiego spektrum mikrozanieczyszczeń. W ramach oczyszczania czwartego stopnia należy się w pierwszej kolejności skupić na mikrozanieczyszczeniach organicznych, które stanowią znaczną część zanieczyszczeń i dla których opracowano już technologie usuwania. Takie oczyszczanie należy wprowadzić na podstawie podejścia ostrożnościowego w połączeniu z podejściem opartym na analizie ryzyka. Dlatego też wszystkie oczyszczalnie ścieków komunalnych o RLM wynoszącej co najmniej 100 000 powinny zapewniać oczyszczanie czwartego stopnia, ponieważ obiekty te odpowiadają za znaczną część zrzutów mikrozanieczyszczeń do środowiska, a usuwanie mikrozanieczyszczeń przez oczyszczalnie ścieków komunalnych na taką skalę jest opłacalne. W przypadku aglomeracji o wielkości od 10 000 do 100 000 RLM państwa członkowskie powinny być zobowiązane do stosowania oczyszczania czwartego stopnia na obszarach określonych jako wrażliwe na zanieczyszczenie mikrozanieczyszczeniami na podstawie jasnych kryteriów, które należy określić. Do takich obszarów należy zaliczyć miejsca, w których zrzut oczyszczonych ścieków komunalnych do jednolitych części wód powoduje niski współczynnik rozcieńczenia lub w których jednolite części wód, do których odprowadzane są ścieki, wykorzystuje się do produkcji wody pitnej lub jako wodę w kąpieliskach. Aby uniknąć konieczności stosowania wymogu oczyszczania czwartego stopnia w przypadku aglomeracji o RLM od 10 000 do 100 000, państwa członkowskie powinny być zobowiązane do wykazania braku ryzyka dla środowiska lub zdrowia publicznego na podstawie znormalizowanej oceny ryzyka. Aby zapewnić państwom członkowskim wystarczająco dużo czasu na zaplanowanie i budowę niezbędnej infrastruktury, wymóg oczyszczania czwartego stopnia powinien być stosowany stopniowo do 2040 r., z jasno określonymi celami przejściowymi. (12)W celu zapewnienia stałej zgodności zrzutów z oczyszczalni ścieków z wymogami dotyczącymi oczyszczania wtórnego, jak również oczyszczania trzeciego i czwartego stopnia, próbki powinny być pobierane zgodnie z wymogami niniejszej dyrektywy i powinny być one zgodne z wartościami parametrów określonymi w dyrektywie. W celu uwzględnienia możliwych różnic technicznych w wynikach uzyskanych z tych próbek należy określić maksymalną liczbę próbek, które nie odpowiadają tym wartościom parametrów. (13)Niezbędne do usunięcia mikrozanieczyszczeń ze ścieków komunalnych oczyszczanie czwartego stopnia będzie wiązało się z dodatkowymi kosztami, takimi jak koszty związane z monitorowaniem i nowymi zaawansowanymi urządzeniami, które należy zamontować w niektórych oczyszczalniach ścieków komunalnych. W celu pokrycia tych dodatkowych kosztów i zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci” wyrażoną w art. 191 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) konieczne jest, aby producenci wprowadzający na rynek unijny produkty zawierające substancje, które po zakończeniu ich użytkowania trafiają jako mikrozanieczyszczenia do ścieków komunalnych, ponosili odpowiedzialność za dodatkowe oczyszczanie wymagane w celu usunięcia tych substancji, wytworzonych w ramach ich działalności zawodowej. System rozszerzonej odpowiedzialności producenta jest najodpowiedniejszym sposobem osiągnięcia tego celu, ponieważ ograniczyłby on wpływ finansowy na podatnika i opłaty taryfowe za wodę, jednocześnie stanowiąc zachętę do rozwijania bardziej ekologicznych produktów. Pozostałości środków farmaceutycznych i kosmetyków stanowią obecnie główne źródła mikrozanieczyszczeń występujących w ściekach komunalnych, które wymagają dodatkowego oczyszczania (oczyszczania czwartego stopnia). W związku z tym rozszerzona odpowiedzialność producenta powinna mieć zastosowanie do tych dwóch grup produktów. (14)Powinna jednak istnieć możliwość zwolnień z obowiązków w zakresie rozszerzonej odpowiedzialności producenta w przypadku wprowadzania do obrotu produktów w niewielkich ilościach, tj. poniżej 2 ton produktów, ponieważ dodatkowe obciążenie administracyjne producenta byłoby w takich przypadkach nieproporcjonalne w stosunku do korzyści dla środowiska. Stosowanie zwolnień powinno być również możliwe, jeżeli producent może wykazać, że na koniec przydatności do użycia produktu nie powstają mikrozanieczyszczenia. Taka sytuacja może mieć miejsce na przykład w przypadku, gdy można udowodnić, że pozostałości produktu ulegają szybko biodegradacji w ściekach i środowisku lub nie docierają do oczyszczalni ścieków komunalnych. Komisja powinna być uprawniona do przyjmowania aktów wykonawczych w celu ustanowienia szczegółowych kryteriów identyfikacji produktów wprowadzanych do obrotu, które nie wytwarzają mikrozanieczyszczeń w ściekach na koniec ich przydatności do użycia. Przy opracowywaniu tych kryteriów Komisja powinna uwzględniać informacje naukowe lub inne dostępne informacje techniczne, w tym odpowiednie normy międzynarodowe. (15)W celu uniknięcia ewentualnych zakłóceń na rynku wewnętrznym w niniejszej dyrektywie należy ustanowić minimalne wymogi dotyczące wdrożenia rozszerzonej odpowiedzialności producenta, natomiast praktyczną organizację systemu należy ustalić na poziomie krajowym. Wkład producentów powinien być proporcjonalny do ilości produktów wprowadzanych przez nich do obrotu oraz do zagrożenia, jakie stanowią pozostałości ich produktów. Wkład powinien pokrywać koszty działań w zakresie monitorowania mikrozanieczyszczeń, gromadzenia, zgłaszania i bezstronnej weryfikacji danych statystycznych dotyczących ilości produktów wprowadzanych do obrotu i zagrożenia powodowanego przez te produkty oraz stosowania oczyszczania czwartego stopnia ścieków komunalnych w sposób skuteczny i zgodny z niniejszą dyrektywą, ale nie powinien przekraczać tych kosztów. Ponieważ ścieki komunalne są oczyszczane zbiorczo, należy wprowadzić wymóg, aby producenci przystąpili do scentralizowanej organizacji, która może w ich imieniu realizować ich obowiązki w zakresie rozszerzonej odpowiedzialności producenta.

(16)Z oceny wynika również, że sektor oczyszczania ścieków oferuje możliwość znacznego zmniejszenia własnego zużycia energii oraz wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, na przykład poprzez lepsze wykorzystanie dostępnych powierzchni w oczyszczalniach ścieków komunalnych do produkcji energii słonecznej lub poprzez produkcję biogazu z osadów. Ocena pokazała również, że bez jasnych zobowiązań prawnych można oczekiwać jedynie częściowego postępu w tym sektorze. W tym kontekście państwa członkowskie powinny być zobowiązane do zapewnienia, aby całkowita roczna energia wykorzystywana przez wszystkie oczyszczalnie ścieków komunalnych na terytorium ich kraju oczyszczające ładunek odpowiadający co najmniej 10 000 RLM nie przekraczała ilości energii ze źródeł odnawialnych zdefiniowanej w art. 2 pkt 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 produkowanej przez te oczyszczalnie ścieków komunalnych. Cel ten należy osiągnąć stopniowo, korzystając z celów pośrednich, do 31 grudnia 2040 r. Osiągnięcie tego celu w zakresie neutralności energetycznej przyczyni się do zmniejszenia możliwych do uniknięcia emisji gazów cieplarnianych z sektora o 46 %, wspierając jednocześnie osiągnięcie celów polegających na osiągnięciu neutralności klimatycznej do 2050 r. oraz powiązanych celów krajowych i unijnych, [takich jak cele określone w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/842]. Zachęcanie do produkcji biogazu lub energii słonecznej w UE przy jednoczesnym wzmocnieniu środków na rzecz efektywności energetycznej zgodnie z zasadą „efektywność energetyczna przede wszystkim”, co oznacza uwzględnianie w jak największym stopniu opłacalnych środków na rzecz efektywności energetycznej przy kształtowaniu polityki energetycznej i podejmowaniu odpowiednich decyzji inwestycyjnych, pomoże również zmniejszyć zależność energetyczną Unii, co jest jednym z celów wyrażonych w opracowanym przez Komisję planie REPowerEU. Jest to również zgodne z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/844 oraz z dyrektywą (UE) 2018/2001, w której punkty oczyszczania ścieków komunalnych uznaje się za „obszary docelowe” w przypadku energii ze źródeł odnawialnych, co oznacza miejsce wyznaczone jako szczególnie odpowiednie do instalacji obiektów służących do produkcji energii ze źródeł odnawialnych. Aby osiągnąć cel dotyczący neutralności energetycznej za pomocą optymalnych środków dla każdej oczyszczalni ścieków komunalnych i dla systemu zbierania, państwa członkowskie powinny zapewnić przeprowadzanie audytów energetycznych zgodnie z art. 8 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE co cztery lata. Audyty te powinny obejmować określenie potencjału opłacalnego wykorzystywania lub opłacalnej produkcji energii ze źródeł odnawialnych zgodnie z kryteriami określonymi w załączniku VI do dyrektywy 2012/27/UE. (17)Ponieważ transgraniczny charakter zanieczyszczenia wody wymaga współpracy między sąsiednimi państwami członkowskimi lub państwami trzecimi w zakresie przeciwdziałania takiemu zanieczyszczeniu i określania środków zwalczania jego źródła, państwa członkowskie powinny być zobowiązane do informowania siebie nawzajem lub państwa trzeciego, jeżeli znaczne zanieczyszczenie wody pochodzące ze zrzutów ścieków komunalnych w jednym państwie członkowskim lub państwie trzecim wpływa lub może wpływać na jakość wody w innym państwie członkowskim lub państwie trzecim. Informacje takie należy przekazywać bezzwłocznie w przypadku przypadkowego zanieczyszczenia, które ma znaczny wpływ na jednolite części wód w dolnym biegu rzeki. Komisja powinna być informowana i, w razie potrzeby, na wniosek państw członkowskich uczestniczyć w spotkaniach. Należy również zająć się kwestią zanieczyszczeń transgranicznych z państw trzecich, które dzielą te same jednolite części wód z niektórymi państwami członkowskimi. W celu zwalczania zanieczyszczeń docierających lub napływających do państw trzecich współpraca i koordynacja z państwami trzecimi może przebiegać w ramach konwencji Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ (EKG ONZ) o ochronie i użytkowaniu cieków transgranicznych i jezior międzynarodowych lub innych odpowiednich konwencji regionalnych, takich jak regionalne konwencje w sprawie mórz lub rzek. (18)W celu zapewnienia ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego państwa członkowskie powinny zapewnić, aby oczyszczalnie ścieków komunalnych budowane w celu spełnienia wymogów niniejszej dyrektywy były projektowane, budowane, eksploatowane i utrzymywane w sposób zapewniający wystarczającą wydajność w każdych normalnych warunkach klimatycznych. (19)Oczyszczalnie ścieków komunalnych przyjmują również ścieki inne niż bytowe, w tym ścieki przemysłowe, mogące zawierać szereg zanieczyszczeń, których nie ujęto wyraźnie w dyrektywie 91/271/EWG, takich jak metale ciężkie, mikrodrobiny plastiku, mikrozanieczyszczenia i inne chemikalia. W większości przypadków zrozumienie takich zanieczyszczeń, które mogą pogorszyć funkcjonowanie procesu oczyszczania i przyczynić się do zanieczyszczenia wód, do których odprowadzane są ścieki, ale także uniemożliwić odzysk osadów i ponowne wykorzystanie oczyszczonych ścieków, oraz wiedza na ich temat są niewystarczające. Państwa członkowskie powinny w związku z tym regularnie monitorować zanieczyszczenia inne niż bytowe, które są odprowadzane do oczyszczalni ścieków komunalnych i do jednolitych części wód, i informować o takich zanieczyszczeniach. Aby zapobiec u źródła zanieczyszczeniom ze zrzutów ścieków innych niż bytowe, uwalnianie ścieków pochodzących z sektorów przemysłu lub od przedsiębiorstw podłączonych do systemów zbierania powinno podlegać uprzedniemu zezwoleniu. W celu zapewnienia, aby systemy zbierania i oczyszczalnie ścieków komunalnych były technicznie zdolne do przyjmowania i oczyszczania dopływających zanieczyszczeń, przed wydaniem tych zezwoleń należy skonsultować się z operatorami zarządzającymi oczyszczalniami ścieków komunalnych przyjmującymi ścieki inne niż bytowe oraz umożliwić im zapoznanie się z wydanymi zezwoleniami w celu dostosowania ich procesów oczyszczania. W przypadku stwierdzenia w doprowadzanych wodach zanieczyszczeń innych niż bytowe państwa członkowskie powinny podjąć odpowiednie działania w celu zmniejszenia zanieczyszczeń u źródła, poprzez ulepszenie monitorowania zanieczyszczeń w systemach zbierania, tak aby można było zidentyfikować źródła zanieczyszczeń, oraz, w stosownych przypadkach, poprzez przegląd zezwoleń udzielonych odpowiednim, podłączonym oczyszczalniom ścieków komunalnych. Zasoby wodne w Unii znajdują się pod coraz większą presją, co prowadzi do stałego lub czasowego niedoboru wody na niektórych obszarach Unii. Zdolność Unii do reagowania na coraz większą presję na zasoby wodne może wzrosnąć dzięki upowszechnieniu ponownego wykorzystania oczyszczonych ścieków komunalnych, co ograniczy pobór wody słodkiej z jednolitych części wód powierzchniowych i gruntowych. W związku z tym należy zachęcać do ponownego wykorzystania oczyszczonych ścieków komunalnych i stosować je w każdym przypadku, gdy jest to właściwe, biorąc jednocześnie pod uwagę potrzebę zapewnienia realizacji celów dotyczących dobrego stanu ekologicznego i chemicznego wód, do których odprowadzane są ścieki, zdefiniowanego w dyrektywie 2000/60/WE. Zaostrzenie wymogów dotyczących oczyszczania ścieków komunalnych oraz działania mające na celu lepsze monitorowanie, śledzenie i ograniczanie zanieczyszczeń u źródła będą miały wpływ na jakość oczyszczonych ścieków komunalnych, a zatem będą wspierać ponowne wykorzystanie wody. W przypadku gdy ponowne wykorzystanie wody służy do nawadniania w rolnictwie, powinno się ono odbywać zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/741. (20)W celu zapewnienia właściwego wdrożenia niniejszej dyrektywy, a zwłaszcza przestrzegania dopuszczalnych wartości emisji, ważne jest monitorowanie zrzutów oczyszczonych ścieków komunalnych do środowiska. Monitorowanie powinno odbywać się poprzez ustanowienie na poziomie krajowym systemu obowiązkowych uprzednich zezwoleń na zrzuty oczyszczonych ścieków komunalnych do środowiska. Ponadto, aby zapobiec niezamierzonym zrzutom biomediów z tworzyw sztucznych do środowiska z oczyszczalni ścieków komunalnych stosujących tę technikę, konieczne jest uwzględnienie w zezwoleniach na zrzuty ścieków szczegółowych obowiązków w zakresie ciągłego monitorowania takich zrzutów i zapobiegania im. (21)W celu zapewnienia ochrony środowiska bezpośrednie zrzuty do środowiska ulegających biodegradacji ścieków innych niż bytowe pochodzących z niektórych sektorów przemysłu powinny podlegać uprzedniemu zezwoleniu na poziomie krajowym i odpowiednim wymogom. Wymogi te powinny zapewnić, aby bezpośrednie zrzuty pochodzące z niektórych sektorów przemysłu podlegały oczyszczaniu wtórnemu oraz oczyszczaniu trzeciego i czwartego stopnia, jeżeli jest to konieczne w celu ochrony zdrowia ludzkiego i środowiska. (22)Zgodnie z art. 168 ust. 1 TFUE działanie Unii uzupełnia polityki krajowe i nakierowane jest na poprawę zdrowia publicznego i zapobieganie dolegliwościom. Aby zapewnić optymalne wykorzystanie odpowiednich danych dotyczących zdrowia publicznego związanych ze ściekami komunalnymi, należy ustanowić nadzór nad ściekami komunalnymi i wykorzystywać go do celów zapobiegawczych lub do wczesnego ostrzegania, na przykład przy wykrywaniu określonych wirusów w ściekach komunalnych będących sygnałem pojawienia się epidemii lub pandemii. Państwa członkowskie powinny ustanowić stały dialog i koordynację między właściwymi organami odpowiedzialnymi za zdrowie publiczne i właściwymi organami odpowiedzialnymi za gospodarowanie ściekami komunalnymi. W kontekście tej koordynacji należy sporządzić wykaz istotnych dla zdrowia publicznego parametrów, które należy monitorować w ściekach komunalnych, jak również częstotliwość i miejsce pobierania próbek. Podejście to pozwoli wykorzystać i uzupełnić inne inicjatywy Unii w dziedzinie ochrony zdrowia publicznego, takie jak monitoring środowiska obejmujący nadzór nad ściekami. Na podstawie informacji zebranych podczas pandemii COVID-19 oraz doświadczeń zdobytych podczas wdrażania zalecenia Komisji w sprawie wspólnego podejścia do ustanowienia systematycznego nadzoru nad SARS-CoV-2 i jego wariantami w ściekach w UE („zalecenie”) na państwach członkowskich powinien spoczywać obowiązek regularnego monitorowania parametrów zdrowotnych związanych z SARS-CoV-2 i jego wariantami. W celu zapewnienia stosowania zharmonizowanych metod państwa członkowskie powinny w miarę możliwości stosować metody pobierania próbek i analizy określone w zaleceniu w odniesieniu do monitorowania SARS-CoV-2 i jego wariantów. (23)Unia uznaje znaczenie rozwiązania problemu oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe i w 2017 r. przyjęła Europejski plan działania „Jedno zdrowie” na rzecz zwalczania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) ścieki są uznawane i udokumentowane jako główne źródła środków przeciwdrobnoustrojowych i ich metabolitów, a także bakterii opornych na środki przeciwdrobnoustrojowe i ich genów. W celu poszerzenia wiedzy na temat głównych źródeł oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe konieczne jest wprowadzenie obowiązku monitorowania występowania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe w ściekach komunalnych, aby dalej rozwijać wiedzę naukową i potencjalnie podejmować odpowiednie działania w przyszłości. (24)W celu ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego państwa członkowskie powinny zidentyfikować ryzyko spowodowane gospodarowaniem ściekami komunalnymi. Na tej podstawie oraz w przypadkach gdy jest to konieczne, aby spełnić wymogi unijnych przepisów dotyczących wody, państwa członkowskie powinny wprowadzić bardziej rygorystyczne środki w zakresie zbierania i oczyszczania ścieków komunalnych niż środki wymagane w celu spełnienia minimalnych wymogów określonych w niniejszej dyrektywie. W zależności od sytuacji te bardziej rygorystyczne środki mogą obejmować między innymi stworzenie systemów zbierania, opracowanie planów zintegrowanego gospodarowania ściekami komunalnymi lub stosowanie oczyszczania wtórnego lub oczyszczania trzeciego lub czwartego stopnia ścieków komunalnych w przypadku aglomeracji lub oczyszczalni ścieków komunalnych, które nie osiągają progów RLM powodujących zastosowanie standardowych wymogów. Mogą również obejmować intensywniejsze procesy oczyszczania niż oczyszczanie konieczne w celu spełnienia minimalnych wymogów lub dezynfekcję oczyszczonych ścieków komunalnych niezbędną do spełnienia wymogów dyrektywy 2006/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady. (25)W ramach celu zrównoważonego rozwoju nr 6 oraz związanego z nim zadania państwa członkowskie zostały zobowiązane, aby do 2030 roku „zapewnić dostęp do odpowiednich i godziwych warunków sanitarnych i higienicznych dla wszystkich oraz wyeliminować praktyki defekacji na świeżym powietrzu, przy czym należy zwrócić szczególną uwagę na potrzeby kobiet, dziewcząt i osób żyjących we wrażliwych sytuacjach”. Ponadto zasada nr 20 Europejskiego filaru praw socjalnych stanowi, że każdy ma prawo dostępu do podstawowych usług dobrej jakości, w tym wody i urządzeń sanitarnych. W tym kontekście i zgodnie z zaleceniami zawartymi w wytycznych WHO dotyczących urządzeń sanitarnych i zdrowia oraz postanowieniami protokołu „Woda i zdrowie” państwa członkowskie powinny rozwiązać problem dostępu do urządzeń sanitarnych na poziomie krajowym. Należy przeprowadzić działania mające na celu poprawę dostępu do systemu sanitacyjnego dla wszystkich, na przykład poprzez umieszczanie urządzeń sanitarnych w przestrzeni publicznej, jak również zachęcanie do udostępniania odpowiednich urządzeń sanitarnych w budynkach administracji publicznej i użyteczności publicznej bezpłatnie lub po przystępnej cenie dla wszystkich. Urządzenia sanitarne powinny umożliwiać bezpieczne gospodarowanie ludzkim moczem, kałem i krwią menstruacyjną i ich usuwanie. Gospodarowanie urządzeniami sanitarnymi powinno odbywać się w sposób bezpieczny, co oznacza, że powinny one być dostępne przez cały czas dla wszystkich, w tym dla osób o szczególnych potrzebach, takich jak dzieci, osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami i osoby bezdomne, że powinny być umieszczone w miejscu zapewniającym minimalne ryzyko dla bezpieczeństwa użytkowników oraz że powinny być bezpieczne w użyciu pod względem higienicznym i technicznym. Liczba takich urządzeń powinna być również wystarczająca, aby potrzeby osób zostały zaspokojone, a czas oczekiwania nie był nadmiernie długi. (26)Specyficzna sytuacja kultur mniejszościowych, takich jak Romowie i Trawelerzy, niezależnie od tego, czy prowadzą osiadły tryb życia czy nie – a w szczególności ich brak dostępu do systemu sanitacyjnego – została także uznana w komunikacie Komisji z dnia 7 października 2020 r. zatytułowanym „Unia równości: unijne ramy strategiczne na rzecz równouprawnienia, włączenia społecznego i udziału Romów”, w którym wezwano do zwiększenia skutecznego równego dostępu do podstawowych usług. Ogólnie rzecz biorąc, państwa członkowskie powinny zwracać szczególną uwagę na grupy szczególnie narażone i zmarginalizowane, wprowadzając niezbędne środki, aby poprawić tym grupom dostęp do systemu sanitacyjnego. Ważne jest, aby identyfikowanie tych grup odbywało się spójnie z art. 16 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184. Środki mające na celu poprawę dostępu grup szczególnie narażonych i zmarginalizowanych do systemu sanitacyjnego mogą obejmować udostępnianie urządzeń sanitarnych w przestrzeni publicznej bezpłatnie lub po uiszczeniu niewielkiej opłaty za usługę, poprawę lub utrzymanie połączenia z odpowiednimi systemami do zbierania ścieków komunalnych oraz zwiększanie wiedzy na temat najbliższych urządzeń sanitarnych. (27)Zgodnie z wytycznymi UE w sprawie praw człowieka w zakresie bezpiecznej wody pitnej i usług sanitarnych należy zwracać szczególną uwagę na potrzeby kobiet i dziewcząt, ponieważ są one szczególnie zagrożone i narażone na ataki, przemoc seksualną i przemoc ze względu na płeć, molestowanie i inne zagrożenia dla ich bezpieczeństwa, jeżeli korzystają z urządzeń sanitarnych poza domem. Jest to zgodne z konkluzjami Rady w sprawie dyplomacji wodnej, w których potwierdzono znaczenie uwzględnienia perspektywy płci w dyplomacji wodnej. W związku z tym państwa członkowskie powinny zwrócić szczególną uwagę na kobiety i dziewczęta jako grupę szczególnie wrażliwą i wprowadzić niezbędne środki w celu poprawy lub utrzymania ich bezpiecznego dostępu do urządzeń sanitarnych. (28)W ocenie stwierdzono, że można usprawnić gospodarowanie osadami, aby lepiej dostosować je do zasad gospodarki o obiegu zamkniętym i hierarc