WPROWADZENIE

Kształcenie i szkolenie mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia dobrobytu w UE. W związku z tym jedną z siedmiu inicjatyw przewodnich przedstawionych przez Komisję Europejską w ramach strategii „Europa 2020” jest „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia”. Ma on na celu lepsze dopasowanie popytu do podaży na rynku pracy i zapotrzebowania na nią, w tym poprzez mobilność pracowników. Ta kwestia ma szczególne znaczenie w dziedzinie energii jądrowej w UE.

Rola energii jądrowej jest obecnie przedmiotem intensywnej debaty na poziomie krajowym i międzynarodowym, jednak to do państw członkowskich należy podjęcie decyzji, bez względu na to, czy wybiorą zgodną z dotychczasowymi planami lub długoterminową eksploatację elektrowni jądrowych, zwiększenie ich mocy wytwórczych, budowę nowych obiektów czy stopniowe wycofanie. Niedawne wydarzenia w Fukushimie (trzęsienie ziemi i tsunami w Japonii dnia 11 marca 2011 r.) wskazują na potrzebę dalszych udoskonaleń w różnych sektorach polityki informacyjnej i szkoleniowej w odniesieniu do zagadnień energii jądrowej, a także koordynowania takiej polityki w skali globalnej.

Bez względu na wybraną opcję kluczowe znaczenie dla odpowiedzialnego korzystania z tego rodzaju energii ma dostępność wystarczającej liczby dobrze wyszkolonych i doświadczonych pracowników. Dotyczy to wszystkich obszarów: projektu, budowy, eksploatacji, wycofania z eksploatacji, cyklu paliwowego i gospodarowania odpadami, a także ochrony przed promieniowaniem.

Rozdział 1 Traktatu Euratom wyraźnie stanowi, że Komisja ma obowiązek prowadzenia działań szkoleniowych[1]. Artykuł 33 Traktatu Euratom wymaga ponadto od każdego państwa członkowskiego podjęcia „niezbędnych środków w zakresie nauczania, kształcenia i szkolenia zawodowego”.

W rzeczywistości zapotrzebowanie na wykwalifikowanych pracowników rośnie ze względu na wysoką średnią wieku obecnych ekspertów, spośród których wielu odejdzie w najbliższych latach na emeryturę.

Rada Unii Europejskiej, w swoich konkluzjach dotyczących zapotrzebowania na umiejętności w dziedzinie energii jądrowej 15406/08 z dnia 13 listopada 2008 r. wskazuje na realne ryzyko utraty przez Unię Europejską kompetencji w tej dziedzinie, jeśli nie zostaną podjęte żadne działania, a także podkreśla, że zachowanie umiejętności w tej dziedzinie wymaga ogólnego wysiłku angażującego podmioty zarówno publiczne, jak i prywatne, a w szczególności przemysł jądrowy.

Dlatego też Rada zachęca państwa członkowskie i Komisję do dokonania „przeglądu kwalifikacji i umiejętności zawodowych” w dziedzinie energii jądrowej w Unii Europejskiej oraz zaprasza Komisję Europejską i państwa członkowskie do regularnego przedstawiania informacji o istniejących w Europie odnośnych programach, w ramach których przyznaje się tytuły lub stopnie.

Zaprasza również Komisję do regularnego przedkładania Radzie sprawozdań dotyczących działań podejmowanych w związku ze wspomnianymi konkluzjami Rady.

Wyzwanie, jakim jest zapewnienie wystarczającej liczby wykwalifikowanych pracowników w sektorze jądrowym jest powszechnie dostrzegane przez różne zainteresowane strony, w szczególności przemysł jądrowy, krajowe organy regulacyjne i organizacje pomocy technicznej. Kwestia ta jest coraz częściej poruszana na wielu forach krajowych i międzynarodowych. W roku 2007 Komitet Sterujący ds. Energii Jądrowej OECD/ NEA wydał oświadczenie dotyczące roli rządów w zakresie zapewnienia wykwalifikowanych zasobów ludzkich w dziedzinie energii jądrowej [2] i wezwał rządy do podjęcia działań w celu monitorowania sytuacji oraz zagwarantowania krajowej i międzynarodowej współpracy pod względem podnoszenia poziomu kształcenia i szkolenia w tej dziedzinie, a także przyciągania studentów i młodych specjalistów, którzy mogą stać się ekspertami jądrowymi potrzebnymi w przyszłości.

Także MAEA uważa, że wprowadzenie długofalowych programów kształcenia i szkolenia ma podstawowe znaczenie dla bezpieczeństwa. Pogląd ten znajduje poparcie w wielu uchwałach Konferencji Generalnej z 1992 r., w których Agencję wezwano m.in. do intensyfikacji kształcenia podyplomowego oraz szkoleń specjalistycznych w odpowiednich językach urzędowych Agencji, a także do opracowania programów nauczania i materiałów szkoleniowych dla określonych grup docelowych.

Celem niniejszego pierwszego sprawozdania o sytuacji jest przedstawienie, w miarę możliwości, kompleksowego obrazu sytuacji, wskazanie bieżących wyzwań oraz zaprezentowanie wielu zarówno obecnych, jak i planowanych inicjatyw UE, krajowych lub międzynarodowych, umożliwiających stawienie czoła wskazanym wyzwaniom w możliwie najbardziej efektywny i systematyczny sposób. Sprawozdanie jest zatem zgodne ze strategią Europa 2020, a także z konkluzjami Rady 15406/08.

OBECNA SYTUACJA W UE POD WZGLęDEM ZASOBÓW LUDZKICH

Bezpieczeństwo jądrowe jest zasadniczym warunkiem odpowiedzialnego korzystania z energii jądrowej. W związku z tym w 2008 r. Komisja rozpoczęła badanie zatytułowane „Bezpieczeństwo jądrowe w sytuacji zanikającego doświadczenia w tej dziedzinie”, którego wyniki opublikowano w 2008 r. Nie obejmowało ono ogólnej sytuacji sektora jądrowego, przeanalizowano jednak w jego ramach sytuację UE w odniesieniu do grupy o zasadniczym znaczeniu, mianowicie sprawdzono dostępność personelu ds. bezpieczeństwa jądrowego dla operatorów elektrowni jądrowych i organów regulacyjnych . W trakcie badania nie stwierdzono wprawdzie poważnego zagrożenia niedoborem w żadnym z państw członkowskich, wyrażono jednak pewne obawy dotyczące okresu po 2020 r. Zauważono, że w rezultacie państwa członkowskie, organizacje i UE zaczęły wdrażać inicjatywy zmierzające do poprawy sytuacji.

Efektem badania było wiele zaleceń dotyczących m.in. lepszej współpracy między kluczowymi podmiotami i szkołami wyższymi, a także między operatorami i organami regulacyjnymi, mającej na celu wzajemną optymalizację programów szkoleniowych, a ponadto efektywniejszej sprawozdawczości w odniesieniu do sytuacji kadrowej zgodnie z Konwencją bezpieczeństwa jądrowego, usprawnienia międzynarodowej i dwustronnej wymiany informacji o doświadczeniu operacyjnym, ustanowienia podyplomowej akademii jądrowej będącej w stanie kształcić dyplomowanych inżynierów w całej Europie w zakresie obowiązujących zasad bezpieczeństwa jądrowego, i wreszcie regularnego monitorowania sytuacji kadrowej w UE.

Badanie przeprowadzono z myślą o bezpieczeństwie jądrowym, natomiast zalecenia i późniejsze dyskusje skupiły się na dwóch zidentyfikowanych zasadniczych potrzebach:

- Regularnej i kompleksowej analizie podaży i popytu na poziomie UE. Od strony popytu należy w jej ramach określać jakościowe i ilościowe zapotrzebowanie na nowych pracowników, a także występujące lub oczekiwane niedobory w poszczególnych grupach zainteresowanych stron. Od strony podaży należy analizować możliwości kształcenia nowych specjalistów, a także rodzaj wymaganych kwalifikacji.

- Stałym monitorowaniu zidentyfikowanych wyzwań oraz efektywności już istniejących lub planowanych inicjatyw w odniesieniu do nich, polegającej na podejmowaniu wczesnych działań w celu eliminacji luk, a także zapewnieniu lepszej koordynacji inicjatyw w celu maksymalizacji ich skuteczności.

Podjęto już wprawdzie kilka działań opisanych w rozdziale 3, wydaje się jednak, że w odniesieniu do wielu wyzwań potrzebne są nadal kroki na poziomie UE i międzynarodowym.

- W wielu państwach członkowskich liczba studentów oraz absolwentów szkół wyższych z solidnym przygotowaniem w zakresie nauk jądrowych jest niewystarczająca, co prawdopodobnie wynika z postrzeganego braku perspektyw kariery zawodowej na poziomie krajowym.

- Coraz trudniej jest zainteresować absolwentów studiów technicznych i innych podjęciem pracy w sektorze jądrowym .

- Coraz wyraźniejsza staje się potrzeba zapewnienia mobilności i umiejętności wielokulturowych w reakcji na globalizację tego przemysłu.

- Stałym problemem jest zachowanie i ciągłe doskonalenie wiedzy fachowej specjalistów już zatrudnionych w sektorze jądrowym.

Stawianie czoła takim wyzwaniom jest przede wszystkim zadaniem państw członkowskich, ich przemysłu i organizacji badawczych, jednakże współpraca międzynarodowa oraz inicjatywy podejmowane na poziomie UE nadal mogą przyczyniać się do poprawy sytuacji. UE stanowi idealną platformę dla osiągania efektów synergii, gromadzenia i rozpowszechniania wiedzy i doświadczenia, udzielania pomocy w zakresie szkoleń podyplomowych i specjalistycznych oraz promowania i wspierania mobilności. Inicjatywy na poziomie UE zaleca się w szczególności, kiedy zapewniają one wartość dodaną w stosunku do działań prowadzonych na poziomie krajowym.

Na poziomie UE podjęto już dość dużą liczbę inicjatyw, których zarys przedstawiono w poniższych rozdziałach ze szczególnym naciskiem na problemy, których rozwiązaniu służą. Bardziej szczegółowe informacje zawarto w dokumencie roboczym służb Komisji.

INICJATYWY NA POZIOMIE UE I MIęDZYNARODOWYM

Podniesienie poziomu studiów uniwersyteckich w zakresie nauk jądrowych

Wybierając kierunek studiów studenci są zainteresowani głównie obiecującymi możliwościami zawodowymi. Należy więc podjąć w związku z tym odpowiednie kroki, aczkolwiek głównie na poziomie krajowym. Stwierdzono jednakże, że inicjatywy na poziomie UE ułatwiają krajowym zainteresowanym stronom podejmowanie działań i zwiększają ich efektywność. Warto tutaj podkreślić nowe podejście do zarządzania wiedzą oraz kształceniem i szkoleniem w polityce UE, kładące nacisk na swobodny przepływ wiedzy.

Obecnie to głównie Europejska Sieć Kształcenia Jądrowego (ENEN ), utworzona w 2003 r. jako międzynarodowa organizacja niekomercyjna i obejmująca dziś 60 szkół wyższych, ośrodków badawczych i sektorów przemysłowych z 17 państw członkowskich UE, dąży do zagwarantowania swobodnego przepływu wiedzy jądrowej, w szczególności poprzez szkolnictwo wyższe i szkolenia na poziomie UE. Jest współfinansowania z opłat rejestracyjnych wnoszonych przez członków oraz poprzez ich udział we wspólnotowych programach ramowych.

ENEN stawia sobie za cel osiągnięcie harmonizacji europejskich programów nauczania na studiach magisterskich w dziedzinie nauk jądrowych, promowanie studiów doktoranckich, a także wymiany studentów i wykładowców w ramach sieci. Dąży również do zwiększenia liczby studentów poprzez zapewnienie im zachęt, a także do utworzenia sieci wzajemnego uznawania, do wspierania i wzmacniania związków między szkołami wyższymi, organizacjami badawczymi, organami regulacyjnymi, przemysłem i wszelkimi innymi organizacjami zaangażowanymi w stosowanie nauk jądrowych i promieniowania jonizującego.

ENEN dostrzega również potrzebę organizacji kursów podyplomowych oraz ustawicznego szkolenia specjalistycznego (uczenie się przez całe życie), w związku z czym odpowiednio poszerzyła swój zakres działalności, o czym mowa w rozdziale 3.4 poniżej.

Zachęty dla absolwentów szkół wyższych, w tym zatrudnionych w innych sektorach, do podejmowania pracy w przemyśle jądrowym

Stwarzanie zachęt dla absolwentów uczelni wyższych, w tym zatrudnionych już w innych sektorach, do wybrania kariery w przemyśle jądrowym jest przede wszystkim zadaniem prywatnych organizacji i przedsiębiorstw. Niemniej jednak współpraca na poziomie UE może zwiększyć efektywność podejmowanych na tym polu wysiłków.

Właśnie dlatego sześć czołowych europejskich przedsiębiorstw jądrowych (AREVA, Axpo, EnBW, E.ON Kernkraft, URENCO i Vattenfall) utworzyło w styczniu 2010 r. Akademię Przywódców Europejskiej Energetyki Jądrowej (ENELA) , mającą za zadanie szkolenie przyszłych liderów przemysłu jądrowego. Komisja Europejska poparła otwarcie mającej siedzibę w Monachium akademii, której pomysł narodził się na Europejskim Forum Energii Jądrowej (ENEF)[3]. ENELA oferuje młodym absolwentom, lecz także kierownikom mającym już kilka lat doświadczenia i szanse awansu na najwyższe stanowiska, możliwość zdobycia umiejętności i wiedzy fachowej, których będą potrzebować, aby w przyszłości stać się liderami i zapewnić dalszy rozwój zrównoważonych europejskich rozwiązań w zakresie energii jądrowej. Oferuje zatem bardzo atrakcyjne perspektywy młodym ludziom kończącym szkoły wyższe lub zatrudnionym już w innych sektorach. Komisja Europejska zapewnia pomoc rzeczową w postaci m.in. prelegentów i porad, lecz nie wsparcie finansowe.

Szkolenia podyplomowe i specjalistyczne, doskonalenie wiedzy fachowej, mobilność

Instytucje UE od dawna bardzo aktywnie gromadzą i rozpowszechniają wiedzę oraz doświadczenie, udzielają pomocy w zakresie szkoleń podyplomowych i specjalistycznych oraz promują i wspierają mobilność. Lecz również przemysł, organizacje pomocy technicznej i organizacje międzynarodowe są w coraz większym stopniu świadome potrzeby i zalet współpracy na poziomie UE.

Inicjatywy UE

Jednym z nowych wyzwań w zakresie rozwoju wiedzy i budowy kompetencji w UE jest zintegrowanie wymogów mobilności bez granic i uczenia się przez całe życie w celu opracowania np. „Europejskiego paszportu umiejętności” , o ile będzie to właściwe.

W tym celu i podobnie jak w innych sektorach przemysłu UE, takich jak sektor lotniczy i motoryzacyjny, właściwe jest wykorzystanie „europejskiego systemu transferu osiągnięć w kształceniu i szkoleniu zawodowym (ECVET)” (zob. zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 czerwca 2009 r.[4]), którego celem jest promowanie wzajemnego zaufania, przejrzystości, a także uznawania kompetencji i kwalifikacji w zakresie kształcenia i szkolenia zawodowego w 27 państwach członkowskich UE.

Programy szkoleniowe Euratom przeznaczone są zwykle dla pracowników sektora badań i przemysłu posiadających wyższe wykształcenie i dostosowuje się je do rozwoju sytuacji w przemyśle jądrowym oraz w zakresie regulacji w ostatnim okresie, tj. umiędzynarodowienia, deregulacji i prywatyzacji, tendencji do outsourcingu działalności, nowych podejść do zarządzania zaawansowanymi technologiami i zasobami ludzkimi.

Korzystająca ze wsparcia finansowego w ramach bieżącego siódmego programu ramowego Euratom na rzecz działań badawczych i szkoleniowych (2007–2013) Europejska Sieć Kształcenia Jądrowego (ENEN) organizuje wiele „europejskich programów szkoleniowych w zakresie rozszczepienia jądrowego” (EFTS), mających na celu zaspokojenie zapotrzebowania na określone kompetencje w niektórych wybranych dziedzinach przy użyciu narzędzi zapewnionych przez ECVET . Projekty i programy szkoleniowe udostępniają np. podstawową wiedzę w zakresie nauk jądrowych, a także specjalistyczne kursy dotyczące wyzwań związanych z projektowaniem i budową elektrowni jądrowych teraz i w przyszłości. Obejmują również kulturę bezpieczeństwa jądrowego jako mającą zasadnicze znaczenie dla odpowiedzialnego korzystania z energii jądrowej.

Kolejnym celem jest rozwój norm europejskich w zakresie ochrony radiologicznej we współpracy z właściwymi organami oraz ustanowienie uznawanego w całej UE „europejskiego programu szkoleniowego w zakresie ochrony przed promieniowaniem” (ERPTS).

Odpowiedzialne wykorzystanie energii jądrowej obejmuje nie tylko eksploatację elektrowni jądrowych, lecz także gospodarowanie powstającymi w nich odpadami promieniotwórczymi, włącznie z ich składowaniem geologicznym. W związku z tym EFTS ma na celu budowę kompetencji wymaganych przez organizacje gospodarowania odpadami promieniotwórczymi.

Wspólne Centrum Badawcze Komisji dysponuje wieloma obiektami jądrowymi do celów badań oraz kształcenia i szkolenia. Od lat kształcenie i szkolenie stanowią integralną część działalności Centrum, co przejawia się organizacją staży i programów dotacji dla uczestników studiów doktoranckich i podyplomowych. Ponadto szkolenie studentów i specjalistów prowadzi się w ramach okresowych kursów, specjalnych szkół i warsztatów w zakresie ochrony i bezpieczeństwa jądrowego. W ramach Europejskiego Stowarzyszenia Badań i Rozwoju w Dziedzinie Zabezpieczeń (ESARDA) Centrum organizuje uznawane w świecie akademickim kursy z zakresu środków ochrony i nierozprzestrzeniania materiałów jądrowych. Od 2009 r. działa ośrodek szkoleń w zakresie środków ochrony i bezpieczeństwa jądrowego, w synergii z innymi inicjatywami Komisji dotyczącymi bezpieczeństwa globalnego. W kontekście „Europejskiej szkoły bezpieczeństwa jądrowego” Centrum rozwija zintegrowaną koncepcję specjalistycznej oferty w dziedzinie technologii jądrowej, odnoszącą się do środków ochrony i bezpieczeństwa jądrowego, materiałów jądrowych, danych jądrowych i nauki o aktynowcach, na potrzeby europejskich programów dla absolwentów. Zapewnia ona studentom niepowtarzalną okazję zdobycia praktycznego doświadczenia w specjalistycznych laboratoriach jądrowych Centrum oraz udziału w zaawansowanych badaniach.

W ramach realizowanego przez Centrum programu Euratom poświęconego bezpieczeństwu jądrowemu, prowadzonego w Instytucie Energii w Petten, przygotowano specjalny projekt CAPTURE dotyczący zarządzania wiedzą z dziedziny energii jądrowej w odniesieniu do bezpieczeństwa reaktorów jądrowych. Projekt opiera się na trzech filarach: ocenie tendencji w zakresie zasobów ludzkich w sektorze energii jądrowej (EHRO-N, zob. rozdział 3.4.), wkładzie w kształcenie i szkolenie w zakresie energii jądrowej (poprzez ENEN, zob. rozdział 3.1.) i zachowaniu wiedzy, który to filar przyczynia się do zachowania, konsolidacji i transferu w UE wiedzy dotyczącej technologii jądrowych na potrzeby odnośnych projektów DG ds. Badań Naukowych w ramach siódmego programu ramowego Euratom oraz podstawowej działalności MAEA w zakresie zarządzania wiedzą.

Ponadto współpraca z państwami trzecimi w ramach unijnego Instrumentu Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego[5] (INSC) również obejmuje działania zmierzające do podniesienia poziomu wiedzy technicznej i poprawy zdolności organów ds. bezpieczeństwa jądrowego w państwach trzecich. Wspomniany instrument służy realizacji tych celów zarówno w drodze współpracy dwustronnej, jak i poprzez odpowiednie projekty o zasięgu globalnym, np. dotyczące szkoleń i opieki dydaktycznej dla ekspertów organów regulacyjnych ds. energii jądrowej oraz ich organizacji pomocy technicznej w zakresie rozwoju lub wzmocnienia ich zdolności regulacyjnych i technicznych (projekt MC.03/10).

Kształcenie i szkolenie to także część platformy technologicznej na rzecz zrównoważonej energetyki jądrowej (SNE-TP) , obejmującej wszystkie strony zainteresowane rozszczepieniem jądrowym i ochroną przed promieniowaniem (ponad 75 organizacji). Jej zadaniem jest odgrywanie roli siły napędowej m.in. w programach kształcenia i szkolenia, a także zarządzania wiedzą (grupa ETKM). W grudniu 2010 r. jej uczestnicy wraz z uczestnikami forum FORATOM przedstawili sprawozdanie zatytułowane: „Kształcenie i szkolenie w dziedzinie energetyki jądrowej: kluczowe elementy zrównoważonej strategii europejskiej”.

Inne inicjatywy na poziomie UE

Cztery europejskie organizacje pomocy technicznej, działające we Francji, w Niemczech, Republice Czeskiej i na Litwie, utworzyły w 2010 r. Europejski Instytut Szkolenia i Opieki Dydaktycznej w zakresie Bezpieczeństwa Jądrowego (ENSTTI) .

Jest on otwarty dla organizacji pomocy technicznej i organów ds. bezpieczeństwa jądrowego pragnących podzielić się swoim doświadczeniem i wiedzą, a jego działalność obejmuje pełny zakres kompetencji w zakresie bezpieczeństwa jądrowego. ENSTTI oferuje krótkie, zorientowane na praktykę sesje szkoleniowe oraz okresy opieki dydaktycznej dla absolwentów szkół wyższych oraz dla osób dysponujących pewnym doświadczeniem zawodowym w sektorze jądrowym, dostosowane do profilu każdej osoby.

Po stronie przemysłu Europejskie Forum Atomowe, FORATOM, powołało w listopadzie 2010 r. grupę roboczą ds. kształcenia, szkolenia i zarządzania wiedzą (ETKM TF), stanowiącą platformę wymiany idei i informacji między przemysłem jądrowym a instytucjami UE oraz realizacji różnych inicjatyw z zakresu kształcenia, szkolenia i zarządzania wiedzą w całej UE.

Będzie ona wspierać działania podejmowane przez przemysł jądrowy oraz stanowić punkt odniesienia w przypadku kierowanych do przedstawicieli przemysłu pytań odnoszących się do kwestii kształcenia, szkolenia i zarządzania wiedzą.

Inicjatywy międzynarodowe

Europejska Sieć Kształcenia Jądrowego (ENEN) jest partnerem Światowego Uniwersytetu Jądrowego (WNU) , globalnego partnerstwa publiczno-prywatnego stawiającego sobie za zadanie wspieranie międzynarodowego kształcenia i przywództwa w zakresie pokojowych zastosowań nauki i technologii jądrowej. Głównymi członkami partnerstwa WNU są globalne organizacje przemysłu jądrowego, międzyrządowe agencje jądrowe i czołowe instytucje kształcenia jądrowego z niektórych państw trzecich.

Wiele projektów dotyczących zarządzania wiedzą o energii jądrowej realizuje MAEA . Oferuje wybór informacji w publikacjach z tej dziedziny, zarządza ponad 20 bazami danych poświęconymi różnym zagadnieniom związanym z energetyką jądrową, a także internetowym katalogiem zasobów z zakresu energii jądrowej. Prowadzi także aktywną działalność organizując częste spotkania, konferencje i warsztaty dotyczące kształcenia w dziedzinie energetyki jądrowej i zarządzania wiedzą. Jednym z ważnych obszarów działania MAEA jest Międzynarodowy System Informacji Jądrowej – INIS.

Pod koniec 2009 r. OECD/NEA ustanowiła grupę ekspertów ad hoc ds. kształcenia i zarządzania wiedzą, obejmującą 23 specjalistów reprezentujących 15 państw, WE i MAEA. Głównym zadaniem grupy jest przedstawienie bieżącej sytuacji w zakresie kształcenia jądrowego, obiektów i szkoleń oraz przygotowanie „wzorca” na potrzeby zapewniania kompetencji jądrowych. Publikację wyników przewiduje się na koniec 2011 r., a zostaną one zawarte w sprawozdaniu zatytułowanym „Kształcenie i szkolenie z zakresu energetyki jądrowej: zapewnienie kompetentnej siły roboczej”.

Ze wsparcia MAEA korzysta Międzynarodowa Szkoła Prawa Jądrowego (ISNL), ustanowiona w 2001 r. przez OECD/NEA i Uniwersytet Montpellier. Jej celem jest organizowanie wysokiej jakości intensywnych kursów z zakresu międzynarodowego prawa jądrowego, przeznaczonych m.in. dla studentów prawa jądrowego na poziomie doktorskim lub magisterskim oraz dla młodych specjalistów z sektora jądrowego. Uczestnicy programu ISNL mają możliwość ubiegania się o dyplom uniwersytecki (Diplôme d'université – D.U.) w dziedzinie międzynarodowego prawa jądrowego. Dyplom jest uznawany w systemie ECTS (Europejski system transferu i akumulacji punktów).

Inicjatywy krajowe

W wielu państwach członkowskich UE utworzono krajowe sieci kształcenia, współpracujące w ramach ENEN. Dość duża liczba poważnych inicjatyw krajowych przyczynia się do wzrostu liczby studentów i podnoszenia poziomu kwalifikacji.

W niektórych państwach członkowskich UE realizowane są lub wprowadzane programy związane z krajowymi sieciami kształcenia jądrowego, do których należą:

BELGIA | BNEN | http://www.sckcen.be/BNEN/ |

REPUBLIKA CZESKA | CNEN | http://www.cenen.cz/kontakt.html |

DANIA | NKS | http://www.nks.org/en/welcome.htm |

FINLANDIA | FINNEN | http://www.tkk.fi/en/ |

FRANCJA | INSTN | http://www-instn.cea.fr/Page-Home.html |

NIEMCY | Kompetenzverbund Kerntechnik | http://nuklear-server.ka.fzk.de/Kompetenzverbund/start.htm |

WŁOCHY | CIRTEN | http://www.cirten.it/ |

NIDERLANDY | KINT | http://www.kint.nl/ |

RUMUNIA | RONEN | http://www.ronen.ro/ |

SZWECJA | NKS | http://www.nks.org/en/welcome.htm |

ZJEDNOCZONE KRÓLESTWO | NTEC | http://www.ntec.ac.uk/ |

W przeszłości inicjatywy skupiały się często na poziomie uczelni wyższych, jednak rozwój sytuacji w ostatnim okresie doprowadził do poszerzenia lub reorientacji dotychczasowych podejść, a także do nowych inicjatyw obejmujących również programy podyplomowe.

Stałe monitorowanie sytuacji

W wielu państwach członkowskich oczywiste są ogólne obawy dotyczące dostępności w odpowiednim czasie wystarczająco wykwalifikowanych pracowników, w związku z czym podjęto już liczne działania bądź planuje się ich podjęcie w najbliższej przyszłości, w chwili obecnej nie jest jednak możliwe uzyskanie kompleksowego obrazu sytuacji w UE, pozwalającego na podejmowanie prawidłowych decyzji dotyczących zaspokajania potrzeb w zakresie kształcenia i szkolenia.

ENEF dostrzegło to wyzwanie i zaleciło inicjatywę na poziomie UE.

W rezultacie w 2009 r. ustanowiono europejskie obserwatorium zasobów ludzkich w sektorze energii jądrowej (EHRO-N), którego zadaniem jest regularne przedstawianie zweryfikowanych danych oraz analizowanie krótko-, średnio- i długoterminowych potrzeb i tendencji w zakresie podaży zasobów ludzkich i popytu na nie dla różnych zainteresowanych stron z sektora energii jądrowej. Dokładna analiza mocnych stron, luk i niedoborów europejskiej infrastruktury kształcenia i szkolenia w dziedzinie energii jądrowej umożliwia przygotowanie zaleceń dotyczących działań naprawczych i optymalizacji w odniesieniu do rozwoju europejskiego programu kwalifikacji w tej dziedzinie oraz wzajemnego uznawania, a także decyzji politycznych zapewniających odpowiednie zdolności UE. Odnośne rezultaty i dane będą regularnie przekazywane organizacjom rządowym, akademickim i prywatnym państw członkowskich, zaangażowanym w kształcenie i szkolenie w dziedzinie energii jądrowej oraz poddawane przeglądowi przez grupę doradczą wysokiego szczebla, w której skład będą wchodzić przedstawiciele głównych zainteresowanych stron sektora jądrowego w UE.

WNIOSKI I ZALECENIA

Podsumowując można zauważyć, że na poziomie krajowym, UE i międzynarodowym wyraźna jest już świadomość wyzwania, jakie stanowi zapewnienie dostępności wystarczająco wykwalifikowanych i wykształconych pracowników na potrzeby dalszego odpowiedzialnego korzystania z energii jądrowej. Podjęte już inicjatywy wydają się obiecujące i spotykają się z dużym uznaniem. Jest wprawdzie oczywiste, że w związku z wyzwaniami na poziomie uczelni wyższych i podyplomowym konieczne są przede wszystkim działania na poziomie krajowym, jednak na poziomie rządowym, regulacyjnym i sektorowym w coraz większym stopniu dostrzegana jest wartość dodana inicjatyw UE. Należy wykorzystać wszystkie dostępne możliwości i opcje zwiększenia skuteczności poprzez wykorzystanie efektów synergii i współpracę. W tym kontekście „Europejska szkoła bezpieczeństwa jądrowego”, inicjatywa Wspólnego Centrum Badawczego, powinna mieć charakter uzupełniający i prowadzić do osiągnięcia nowych efektów synergii oraz podnosić poziom istniejących programów podyplomowych we współpracy z czołowymi ośrodkami akademickimi Europy.

Instytucje UE udostępniają szeroką ofertę, zapewniając ciągłość rozwoju wiedzy i budowania kompetencji na poziomie UE. Europejska Sieć Kształcenia Jądrowego (ENEN) i inne inicjatywy UE przyczyniają się do zwiększenia atrakcyjności studiów uniwersyteckich, harmonizacji europejskich programów nauczania na studiach magisterskich w dziedzinie nauk jądrowych oraz ustanowienia ram wzajemnego uznawania. Mają także na celu promowanie i wzmacnianie związków między szkołami wyższymi, organizacjami badawczymi, organami regulacyjnymi, przemysłem i wszelkimi innymi organizacjami prowadzącymi działalność na poziomie krajowym. Stymulują również działania w zakresie uczenia się przez całe życie, korzystając z operacyjnych informacji zwrotnych otrzymywanych ze strony przemysłu, a także zgłębiając nowe dyscypliny nauki, takie jak zarządzanie ryzykiem i bezpieczeństwem jądrowym.

W tym kontekście i w związku z wydarzeniami w Fukushimie, w niedalekiej przyszłości w ramach siódmego programu ramowego Euratom zostaną przedstawione kolejne inicjatywy szkoleniowe, dodatkowo wzmacniające kulturę bezpieczeństwa jądrowego w całej Europie, ze szczególnym naciskiem na czynnik ludzki w sytuacjach kryzysowych oraz na upowszechnianie w społeczeństwie zrozumienia technologii rozszczepienia jądrowego i kwestii ochrony przed promieniowaniem w ogóle.

Inicjatywy realizowane na różnych poziomach w należytym stopniu odpowiadają konkluzjom Rady z 2008 r., a nawet wykraczają poza nie, a także są w pełni zgodne z inicjatywą przewodnią WE „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia”. Dlatego też zaleca się dalsze podążanie tą obiecującą drogą w duchu ścisłej współpracy między wszystkimi zainteresowanymi stronami.

Pomimo tych wszystkich dobrze przyjętych inicjatyw nadal brakuje jednak kompleksowej oceny, czy inicjatywy podejmowane na poziomie krajowym lub międzynarodowym w pełni odpowiadają potrzebom w ujęciu ilościowym bądź jakościowym. Ponadto nie oceniono jeszcze wpływu wydarzeń w Fukushimie na tendencje w zakresie podaży zasobów ludzkich i popytu na nie w sektorze energii jądrowej. Inicjatywą mającą wypełnić tę lukę jest zatem EHRO-N, szczególnie ze względu na możliwość zapewnienia ciągłego monitorowania i analizy przyszłych wyzwań. EHRO-N będzie podstawowym źródłem informacji dla wszystkich stron w UE zainteresowanych optymalizacją i maksymalnym wykorzystaniem podejmowanych inicjatyw. Państwa członkowskie zaprasza się więc do pełnego wsparcia Komisji w rozwijaniu tego rokującego nadzieje narzędzia.

Po rozpoczęciu przez EHRO-N działalności na pełną skalę, przed końcem 2011 r., oraz po uzyskaniu bardziej kompleksowego obrazu potrzeb i ich zaspokojenia na poziomie UE Komisja zamierza przedstawić sprawozdanie uzupełniające i dodatkowe zalecenia. Przewiduje się, że pod koniec 2012 r. EHRO-N przedstawi Komisji sprawozdanie. Na jego podstawie Komisja przygotuje swoje drugie sprawozdanie o sytuacji dla Rady i Parlamentu.

[1] Wersja skonsolidowana, 2010/C 84/01, Dz.U. 30.3.2010.

[2] http://www.oecd-nea.org/press/2007/2007-05.html

[3] http://ec.europa.eu/energy/nuclear/forum/forum_en.htm

[4] http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2009:155:0011:0018:EN:PDF

[5] Wprowadzony rozporządzeniem Rady (Euratom) nr 300/2007 z dnia 19 lutego 2007 r. ustanawiającym instrument współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego.