PL    PL 
 
 
 KOMISJA  
EUROPEJSKA   
Bruksela, dnia 20.5.2015 r.  
COM(2015) 204 final  
  
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY  
dotyczące obowiązkowego wskazania państwa lub miejsca pochodzenia żywności 
nieprzetworzonej, produktów jednoskładnikowych oraz składników, które stanowią 
więcej niż 50% środka spożywczego   
 
2 
 SPIS TREŚCI  
1. Wprowadzenie  ................................ ................................ ................................ ..............  2 
2. Obowiązkowe i dobrowolne oznaczanie pochodzenia  ................................ ................  3 
3. Zakres żywności objętej sprawozdaniem  ................................ ................................ ..... 4 
4. Przegląd sytuacji w sektorze i łańcuchu dostaw  ................................ ..........................  4 
4.1. Zarys ogólny sektora spożywczego w UE  ................................ ................................ ... 4 
4.2. Przegląd łańcucha dostaw w produkcji żywności  ................................ ........................  4 
4.3. Stosowanie dobrowolnego znakowania i systemów jakości w UE  .............................  5 
5. Postawy konsumentów wobec informacji o pochodzeniu żywności  ...........................  5 
6. Możliwe warianty i możliwości podawania miejsca pochodzenia dla 
nieprzetworzonych środków spożywczych, produktów jednoskładnikowych oraz 
składników, które stanowią więcej niż 50  % środka spożywczego  .............................  6 
7. Analiza kosztów i korzyści wynikających z różnych wariantów  ................................ . 7 
7.1. Wpływ na zachowania konsumentów  ................................ ................................ ..........  7 
7.2. Skutki gospodarcze  ................................ ................................ ................................ ...... 7 
7.2.1.  Koszty operacyjne podmiotów prowadzących przedsiębiorstwa spożywcze  ..............  8 
7.2.2.  Wpływ na rynek wewnętrzny i handel międzynarodowy  ................................ ............  8 
7.2.3.  Obciążenie administracyjne przedsiębiorstw  ................................ ...............................  9 
7.2.4.  Dodatkowe obciążenie organów publicznych  ................................ ..............................  9 
7.2.5.  Koszty ponoszone przez konsumentów  ................................ ................................ ....... 9 
7.2.6.  Wpływ na środowisko  ................................ ................................ ................................  10 
7.3. Koszty i korzyści wynikające z różnych wariantów  ................................ ..................  10 
8. Wnioski  ................................ ................................ ................................ ......................  12 
 
3 
 SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY  
dotyczące obowiązkowego wskazania państwa lub miejsca pochodzenia żywności 
nieprzetworzonej, produktów jednoskładnikowych oraz składników, które stanowią 
więcej niż 50% środka spożywczego  
1. WPROWADZENIE  
Art. 26 ust.  5 i 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 
nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności 
(zwane go dalej „rozporządzeniem w sprawie informacji o żywności”)1 nakłada na 
Komisję obowiązek przedłożenia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie szeregu 
sprawozdań na temat możliwości rozszerzenia obowiązkowego wskazywania 
miejsca pochodzenia na następujące kate gorie żywności:  
a) rodzaje mięsa inne niż mięso wołowe, wieprzowe, baranie, kozie i drobiowe;  
b) mleko;  
c) mleko wykorzystywane jako składnik w produktach mlecznych;  
d) nieprzetworzone środki spożywcze;  
e) produkty jednoskładnikowe;  
f) składniki, które stanowią więcej niż 50  % środka spożywczego.  
Niniejsze sprawozdanie dotyczy nieprzetworzonych środków spożywczych, 
produktów jednoskładnikowych oraz składników, które stanowią więcej niż 50  % 
środka spożywczego.  
Zgodnie z art.  26 ust.  7 rozporządzenia w sp rawie informacji o żywności w 
sprawozdaniu analizuje się:  
– potrzebę uzyskania informacji przez konsumenta;  
– wykonalność wskazywania pochodzenia; oraz  
– koszty i korzyści z wprowadzenia takich środków, w tym skutki prawne dla 
rynku wewnętrznego oraz wpływ na ha ndel międzynarodowy.  
Niniejsze sprawozdanie opiera się głównie na wynikach badania wykonanego na 
zlecenie DG SANTE przez Food Chain Evaluation Consortium (FCEC)2, które 
                                                 
1 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w 
sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności (Dz.U. L 304 z 22.11.2011, s. 18).  
2 Study on the mandatory indication of country of origin or place of provenance of unprocessed foods, 
single ingredient products and ingredients that represent more than 50% of a food  (Badanie dotyczące 
 
4 
 obejmowało ankiety i analizy przypadku wśród konsumentów, podmiotów 
prowadzących przeds iębiorstwa spożywcze (PPPS) oraz właściwych organów 
państw członkowskich, jak również inne dostępne źródła w tej dziedzinie.  
DG GROW przeprowadziła badanie MŚP, którego wyniki zostały włączone do 
badania przeprowadzonego przez FCEC.  
2. OBOWIĄZKOWE I DOBRO WOLNE OZNACZANIE POC HODZENIA  
Obecnie oznaczanie pochodzenia jest obowiązkowe w kilku sektorach, takich jak: 
miód3, owoce i warzywa4, ryby5 (ale nie produkty rybne, takie jak ryby przetworzone 
lub zakonserwowane), wołowina i produkty z wołowiny6, oliwa z ol iwek7, wino8, 
jaja9 oraz drób pochodzący z przywozu10.  
W rozporządzeniu w sprawie informacji o żywności wprowadzono obowiązek 
oznaczania pochodzenia świeżego, schłodzonego i zamrożonego mięsa ze świń, 
owiec, kóz i drobiu, a szczegółowe zasady zostały okreś lone w rozporządzeniu 
wykonawczym Komisji (UE) nr  1337/201311. 
                                                                                                                                                         
obowiązkowego wskazania kraju lub miejsca pochodzenia żywności n ieprzetworzonej, produktów 
jednoskładnikowych oraz składników, które stanowią więcej niż 50  % środka spożywczego) – 
Sprawozdanie końcowe – Food Chain Evaluation Consortium (FCEC) -  
http://ec.europa.eu/food/food/labellingnutrition/foodlabelling/index_en.htm   
3 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr  1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. 
ustanawiające wspólną organizację rynków produktów rolnych, Dz.U.  L 347 z 20.12.2013, s. 671.  
4 Rozporządzenie Rady (WE) nr 1234/2007 z dnia 22 października 2007 r. ustanawiające wspólną 
organizację rynków rolnych oraz przepisy szczegółowe dotyczące niektórych produktów rolnych 
(rozporządzenie o jednolitej wspólnej orga nizacji rynku) oraz rozporządzenie wykonawcze Komisji 
(UE) nr  543/2011 z dnia 7 czerwca 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania 
rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do sektora owoców i warzyw oraz sektora 
przetworzonych owoców i warzyw, Dz.U. L  157 z 15.6.2011, s.  1 
5 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr  1379/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. w 
sprawie wspólnej organizacji rynków produktów rybołówstwa i akwakultury, Dz.U. L 354 z 
28.12.2013, s. 1.  
6 Rozporządzenie (WE) nr 1760/2000 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 lipca 2000 r. 
ustanawiające system identyfikacji i rejestracji bydła i dotyczące etykietowania wołowiny i produktów 
z wołowiny, Dz.U. L 204 z 11.8.2000, s. 1.  
7 Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 29/2012 z dnia 13 stycznia 2012 r. w sprawie norm 
handlowych w odniesieniu do oliwy z oliwek, Dz.U. L 12 z 14.1.2012, s. 14.  
8 Rozporządzenie Rady (WE) nr 1234/2007 z dnia 22 października 2007 r. ustanawiające wspólną 
organizację rynków rolnych ora z przepisy szczegółowe dotyczące niektórych produktów rolnych 
(rozporządzenie o jednolitej wspólnej organizacji rynku).  
9 Rozporządzenie Komisji (WE) nr  589/2008 z dnia 23 czerwca 2008 r. ustanawiające szczegółowe 
zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE ) nr 1234/2007 w sprawie norm handlowych w 
odniesieniu do jaj, Dz.U. L 163 z 24.6.2008, s. 6.  
10 Rozporządzenie Komisji (WE) nr  543/2008 z dnia 16 czerwca 2008 r. wprowadzające szczegółowe 
przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) nr  1234/2007 w spraw ie niektórych norm 
handlowych w odniesieniu do mięsa drobiowego, Dz.U. L 157 z 17.6.2008, s. 46.  
11 Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 1337/2013 z dnia 13 grudnia 2013 r. ustanawiające 
zasady stosowania rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 Parlamentu Eur opejskiego i Rady w odniesieniu 
do wskazania kraju pochodzenia lub miejsca pochodzenia świeżego, schłodzonego i zamrożonego 
mięsa ze świń, z owiec, kóz i drobiu, Dz.U. L 335 z 14.12.2013, s. 19.  
 
5 
 Oprócz tych przepisów dotyczących obowiązkowego oznaczania pochodzenia, 
podmioty prowadzące przedsiębiorstwa spożywcze mają możliwość oznaczania z 
własnej inicjatywy kraju lub regionu pochodzeni a, pod warunkiem że spełniają one 
odpowiednie przepisy rozporządzenia w sprawie informacji o żywności.  
3. ZAKRES ŻYWNOŚCI OBJĘT EJ SPRAWOZDANIEM  
Pojęcie „żywności nieprzetworzonej” zostało zdefiniowane w rozporządzeniu w 
sprawie informacji o żywności; oznacza ono środki spożywcze, które nie podlegają 
przetwarzaniu, i obejmuje produkty, które zostały rozdzielone, podzielone na części, 
przecięte, pokrojone, pozbawione kości, rozdrobnione, wygarbowane, skruszone, 
nacięte, wyczyszczone, przycięte, pozbawion e łusek, zmielone, schłodzone, 
zamrożone, głęboko zamrożone lub rozmrożone. Przykładowo za produkty 
nieprzetworzone uznaje się mąkę, ryż i pocięte zielone sałaty.  
Rozporządzenie w sprawie informacji o żywności nie definiuje jednak „produktów 
jednoskładniko wych”. Na potrzeby niniejszego sprawozdania za produkty takie 
uznaje się produkty zawierające tylko jeden składnik lub surowiec. Przykładami są 
cukier, przecier pomidorowy, oleje roślinne z jednej rośliny, mrożone frytki, bez 
dodatków i soli.  
W rozporządze niu w sprawie informacji o żywności nie ma również definicji 
„składników, które stanowią więcej niż 50  % środka spożywczego”; nie określono 
też, do czego odnosi się próg 50  % (objętość, masa itp.). Składniki należące do tej 
kategorii to na przykład: pomido r w sosie pomidorowym, owoce w sokach 
owocowych, mąka w chlebie (sektor piekarniczy).  
4. PRZEGLĄD SYTUACJI W S EKTORZE I ŁAŃCUCHU D OSTAW  
4.1. Zarys ogólny sektora spożywczego w UE  
Sektor żywności i napojów UE notuje obroty rzędu 1  048 mld EUR, generuje 
wartość dodaną w wysokości 206 mld EUR i zatrudnia 4,2 mln osób, dzięki czemu 
jest największym sektorem przemysłu wytwórczego i głównym pracodawcą w UE.  
W sektorze działa 286  000 przedsiębiorstw, z czego 99  % to MŚP (w tym 
mikroprzedsiębiorstwa).  
4.2. Przegląd  łańcucha dostaw w produkcji żywności  
W większości sektorów spożywczych podmioty prowadzące przedsiębiorstwa 
spożywcze w UE nabywają surowce z wielu źródeł. W przypadku towarów takich 
jak kawa czy mąka, różne źródła surowców są konieczne dla utrzymania poż ądanej 
jakości produktu oraz uniknięcia różnic ze względu na sezonowość. Cena jest 
również kluczowym czynnikiem i pochodzenie surowca często jest zmieniane w celu 
zminimalizowania kosztów. Według badania FCEC, jeżeli istnieje wiele źródeł 
dostaw, 50% PPPS zmienia pochodzenie składników co najmniej 3 razy do roku. Im 
 
6 
 bardziej złożony i rozbudowany jest łańcuch dostaw, tym bardziej uciążliwe staje się 
oznaczanie pochodzenia.  
Zgodnie z wymogami prawodawstwa UE w zakresie bezpieczeństwa żywności12, 
podmioty prowadzące przedsiębiorstwa spożywcze muszą być w stanie 
zidentyfikować swoich bezpośrednich dostawców i klientów. Identyfikowalność 
„krok w przód, krok wstecz” jest zwykle jedyną formą identyfikowalności i tylko 
29 % PPPS wykracza poza ten wymóg, tworząc bardziej kompletne systemy 
identyfikowalności.  
4.3. Stosowanie dobrowolnego znakowania i systemów jakości w UE  
Z konsultacji z zainteresowanymi stronami wynika, że dobrowolne oznaczanie 
pochodzenia było rzadko stosowane w sektorach spożywczych objętych 
sprawozdaniem. Systemy takie są stosowane jedynie w przypadku nieznacznej części 
całkowitej produkcji danego produktu (na przykład < 1  % całkowitego rynku kawy) i 
głównie w górnym segmencie danego rynku. Produkty opatrzone unijnym logo 
systemu jakości, takim jak chroniona nazwa pochodzenia (ChNP), chronione 
oznaczenie geograficzne (ChOG) lub gwarantowana tradycyjna specjalność (GTS), 
nie dominują w większości z kategorii żywności objętych niniejszym 
sprawozdaniem. Oznaczenia te nie zawsze są jednoznaczne ze ws kazaniem 
pochodzenia surowców, ale mogą być powiązane przykładowo z regionalnymi 
metodami produkcji lub odnosić się do miejsca produkcji.  
5. POSTAWY KONSUMENTÓW W OBEC INFORMACJI O PO CHODZENIU ŻYWNOŚCI  
Z badań konsumenckich wynika, że wśród aspektów wpływaj ących na zachowania 
konsumentów wskazanie miejsca pochodzenia ma mniejsze znaczenie niż czynniki 
takie jak cena, smak, data ważności, praktyczność czy też wygląd.  
Zainteresowanie znakowaniem pochodzenia jest zasadniczo niższe w przypadku 
produktów objętych  niniejszym sprawozdaniem, lecz wciąż wyraża go trzy czwarte 
respondentów w badaniu FCEC. W badaniu FCEC konsumenci deklarowali równe 
zainteresowanie miejscem uprawy i miejscem produkcji, ale – pytani o konkretne 
przypadki – konsumenci byli wyraźnie bardzi ej zainteresowani miejscem produkcji.  
Przeważająca większość ankietowanych konsumentów wolałaby informację o 
pochodzeniu na poziomie kraju.  
Jeśli chodzi o motywację zainteresowania konsumentów miejscem pochodzenia, 
istnieją znaczne różnice pomiędzy państ wami członkowskimi. Zdaniem 42,8  % 
ankietowanych konsumentów oznaczanie pochodzenia przyczyniłoby się do 
wspierania produkcji krajowej i lokalnej. Dla 12,9  % unijnych konsumentów 
oznaczanie pochodzenia to z kolei gwarancja jakości żywności. Względy związan e z 
ochroną środowiska są istotne dla ok. 12,8  % konsumentów w UE. W przypadku 
                                                 
12 Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002  r. 
ustanawiające ogólne zasady i  wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. 
Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności, Dz.U. L 
31 z 1.2.2002, s. 1.  
 
7 
 10,8 % unijnych konsumentów oznaczanie pochodzenia byłoby również gwarancją 
bezpieczeństwa kupowanej żywności.  
Należy jednak zauważyć, że o ile niektóre z wyżej wymienionych po wodów można 
uznać za uzasadnione (np. wspieranie lokalnej produkcji, właściwości produktu i 
ochrona środowiska), o tyle pozostałe nie znajdują uzasadnienia. Szczególnie 
dotyczy to przypadków, gdy pochodzenie łączone jest z bezpieczeństwem, jako że 
produkty  wyprodukowane w innym miejscu w UE lub przywiezione do UE muszą 
być z definicji „bezpieczne”. Głównym celem prawa żywnościowego UE jest 
przecież bezpieczeństwo żywności. Kontrole przeprowadzane przez służby Komisji 
(Biuro ds. Żywności i Weterynarii przy D yrekcji Generalnej ds. Zdrowia i 
Bezpieczeństwa Żywności) w państwach członkowskich dowodzą wysokiego 
poziomu bezpieczeństwa żywności, wynikającego z wdrożenia unijnego prawa. 
Kontrole są również prowadzone w państwach trzecich, aby zagwarantować unijne 
standardy bezpieczeństwa w przypadku produktów z importu.  
Jeśli chodzi o gotowość konsumentów do płacenia za informacje o pochodzeniu, 
dane są skąpe i często sprzeczne, co może wynikać z błędu metodologicznego. Z 
wcześniejszych badań na temat gotowości konsu mentów do ponoszenia 
dodatkowych kosztów wynika, że pomimo zainteresowania informacją o 
pochodzeniu konsumenci nie są gotowi do zakupu produktów po wyższych cenach, 
aby uzyskać takie informacje13. Jednakże w badaniu FCEC oszacowano dużą 
gotowość do ponoszen ia dodatkowych kosztów za produkty objęte badaniem (+30  % 
w odniesieniu do informacji na poziomie UE, +40 -50 % w odniesieniu do informacji 
na poziomie krajowym). Należy również zauważyć, że istnieje znaczna dysproporcja 
między deklaracjami konsumentów a fa ktycznym ich zachowaniem.  
6. MOŻLIWE WARIANTY I MO ŻLIWOŚCI PODAWANIA M IEJSCA POCHODZENIA D LA 
NIEPRZETWORZONYCH ŚR ODKÓW SPOŻYWCZYCH , PRODUKTÓW 
JEDNOSKŁADNIKOWYCH O RAZ SKŁADNIKÓW , KTÓRE STANOWIĄ WIĘCE J NIŻ 50 % 
ŚRODKA SPOŻYWCZEGO  
Do celów niniejszego sprawoz dania przeanalizowano następujące warianty:  
– Wariant 1: dobrowolne wskazywanie miejsca pochodzenia ( status quo ); 
– Wariant 2: obowiązkowe wskazywanie miejsca pochodzenia „z UE/spoza UE” 
lub „UE/państwo trzecie”;  
– Wariant 3: obowiązkowe wskazywanie miejsca po chodzenia z oznaczeniem 
państwa członkowskiego lub państwa trzeciego;  
– Wariant 4: obowiązkowe wskazywanie innych jednostek geograficznych 
(region).  
                                                 
13 Sprawozdani e Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczące obowiązkowego podawania 
kraju lub miejsca pochodzenia mięsa wykorzystywanego jako składnik (COM(2013) 755).  
 
8 
 W przypadku wariantów 2, 3 i 4 przeanalizowano różne możliwości dla trzech 
głównych kategorii produktów:  
– możliwość (a): miejsce produkcji: pochodzenie byłoby zdefiniowane zgodnie z 
kodeksem celnym, tj. określano by państwo, w którym dany produkt został 
całkowicie uzyskany, lub w którym poddano go ostatniemu istotnemu 
przetworzeniu;  
– możliwość (b): miejsce uprawy głównego surowca, tj. miejsce zbioru owoców, 
warzyw i zbóż, lub miejsce połowów w przypadku przetworzonych produktów 
rybołówstwa;  
– możliwość (c): obie powyższe możliwości.  
7. ANALIZA KOSZTÓW I KOR ZYŚCI WYNIKAJĄCYCH Z  RÓŻNYCH WARIANTÓW  
7.1. Wpływ na zachowa nia konsumentów  
W przypadku zastosowania wariantu 1 zakres informacji o pochodzeniu zależałby od 
zapotrzebowania ze strony konsumentów. Rozwiązanie nie miałoby wpływu na ceny 
żywności, więc zadowoliłoby konsumentów, którzy przywiązują dużą wagę do cen. 
Dzięki nowym przepisom dotyczącym dobrowolnego wskazywania pochodzenia 
konsumenci nie byliby wprowadzani w błąd co do prawdziwego pochodzenia 
głównego składnika żywności o deklarowanym pochodzeniu, ponieważ inne 
pochodzenie głównego składnika musiałoby zostać  wskazane.  
Wariant 2 mógłby zadowolić konsumentów, tylko jeśli produkt z UE jest 
postrzegany w oczach konsumenta jako bezpieczniejszy lub lepszej jakości w 
porównaniu z produktami z krajów spoza UE, co jest wątpliwe. Taki poziom 
informacji jest również uwa żany za zbyt ogólny i niewarty dodatkowych kosztów 
przenoszonych na konsumentów, nawet jeżeli te dodatkowe koszty byłyby niższe niż 
w przypadku wariantów 3 i 4.  
Wariant 3 prowadziłby do większej satysfakcji wśród konsumentów, ale w 
porównaniu z wariantem 2  miałby również większy wpływ na koszty produkcji, a 
więc na wzrost cen dla konsumentów. Wpływ takiego oznaczania pochodzenia z 
pewnością prowadziłby do preferencyjnego traktowania produktów krajowych.  
Wariant czwarty wydaje się mniej atrakcyjny dla konsumentów w porównaniu z 
oznaczaniem pochodzenia na poziomie kraju. Najprawdopodobniej wiązałby się z 
jeszcze wyższymi kosztami dodatkowymi dla podmiotów prowadzących 
przedsiębiorstwa spożywcze, a tym samym wyższymi cenami dla konsumentów.  
7.2. Skutki gospodarcze  
W związku z tym, że PPPS zakwestionowały wykonalność wariantu 4 oraz w 
związku z brakiem większego zainteresowania ze strony konsumentów w 
porównaniu z wariantem 3, poniżej opisano skutki gospodarcze tylko dla pierwszych 
trzech wariantów.  
 
9 
 Jako że badanie dotyczyło różnych kategorii żywności, nie było możliwości 
skumulowania danych na temat skutków gospodarczych. Analiza skutków 
gospodarczych została zatem przeprowadzona dla konkretnych przypadków i została 
przytoczona w badaniu FCEC.  
7.2.1.  Kosz ty operacyjne podmiotów prowadzących przedsiębiorstwa spożywcze  
W wariancie 1 koszty operacyjne zostałyby utrzymane na obecnym poziomie. W 
wariantach 2 i 3 PPPS, które korzystają z jednego źródła dostaw lub ograniczonej ich 
liczby, musiałyby się liczyć z d odatkowymi kosztami operacyjnymi (jednorazowymi 
i stałymi) z uwagi na niezbędne dostosowanie praktyk zaopatrzeniowych, systemów 
identyfikowania, procesu produkcji, pakowania i sprzedaży. Szacuje się, że przy 
wariancie 3 koszty operacyjne wzrosłyby o 10 -15 % dla sektorów, które nie mają do 
czynienia z wieloma różnymi źródłami pochodzenia, lecz w wielu przypadkach 
wzrost mógłby sięgnąć 30  %. 
Niektóre z tych kosztów mogłyby być mniejsze, gdyby wybrano wariant 2, lub 
gdyby w wariancie 3 możliwe było wskazanie k ilku krajów (czyli z możliwością 
mieszanego pochodzenia danego produktu lub oznaczania różnych źródeł 
pochodzenia, które mogą pojawić się na późniejszym etapie produkcji). PPPS 
szacują również, że koszty oznaczania miejsca produkcji byłyby ogólnie niższe n iż w 
przypadku wskazywania miejsca upraw, ponieważ miejsc produkcji jest mniej niż 
możliwych źródeł pochodzenia surowców i system identyfikowania byłby mniej 
skomplikowany.  
7.2.2.  Wpływ na rynek wewnętrzny i handel międzynarodowy  
Zakłada się, że wariant 2  nie miałby wpływu na rynek wewnętrzny, gdyż nie 
wprowadza się w nim rozróżnienia między państwami członkowskimi pochodzenia. 
Jednakże w zależności od reakcji konsumentów na oznaczenia „UE/spoza UE”, jak 
również w zależności od dostosowania praktyk zaopatr zeniowych przez 
producentów, wariant ten może mieć wpływ na handel międzynarodowy, co z kolei 
wiąże się z kwestią międzynarodowych umów handlowych w przypadku niektórych 
produktów objętych badaniem, np. cukrów. Państwa trzecie również wyraziły obawy 
co do potencjalnych strat na wywozie do UE, ze względu na dodatkowe koszty 
produkcji i znakowania, jak również możliwość, że unijni producenci będą chętniej 
zaopatrywać się u unijnych dostawców.  
W wariancie 3, oprócz podobnych skutków dla handlu międzynarodowego  jak w 
wariancie 2, istnieje również zagrożenie dla rynku wewnętrznego z możliwością 
nacjonalizacji łańcuchów dostaw żywności, ponieważ prawie połowa badanych 
konsumentów preferuje produkty z własnego kraju. Produkty UE korzystałyby 
wprawdzie z preferencji  konsumentów na rynku UE, jednak unijne podmioty 
prowadzące przedsiębiorstwa spożywcze miałyby trudniejsze zadanie na rynku 
międzynarodowym w związku z dodatkowymi obciążeniami i małą elastycznością 
praktyk zaopatrzeniowych.  
 
10 
 7.2.3.  Obciążenie administracyj ne przedsiębiorstw  
W przypadku podmiotów prowadzących przedsiębiorstwa spożywcze korzystających 
z surowców o różnym pochodzeniu dodatkowe obciążenie administracyjne 
wynikałoby z prowadzenia dokumentacji pochodzenia dostaw oraz dostosowania 
systemów identyf ikowania. Koszty stałe byłyby sporą częścią dodatkowego 
obciążenia i miałyby szczególnie niekorzystny wpływ na MŚP. Nie dotyczyłoby to 
tylko MŚP zaopatrujących się z jednego źródła lub ograniczonej liczby źródeł.  
Zastosowanie wariantu 1 skutkowałoby małym obciążeniem administracyjnym, które 
ponadto dotyczyłoby jedynie tych przedsiębiorców, którzy podają informacje o 
pochodzeniu gotowego środka spożywczego i pochodzenie to różni się od 
pochodzenia podstawowych składników. Szacuje się również, że całkowite 
obciążenie jest niższe w przypadku wariantu 2 w porównaniu z wariantem 3, jak 
również w przypadku możliwości „a” w porównaniu z możliwością „b”.  
7.2.4.  Dodatkowe obciążenie organów publicznych  
Szacunki wzrostu kosztów kontroli dla organów publicznych są roz bieżne w 
przypadku różnych państw członkowskich. Przy założeniu, że środki przyznane 
organom kontroli z budżetu państwa nie wzrosną, nowe przepisy mogą prowadzić do 
ograniczenia częstotliwości kontroli lub zmiany priorytetów, co, w połączeniu z 
brakiem met ody analitycznej w kontroli pochodzenia żywności, może skutkować 
zwiększonym ryzykiem występowania oszustw.  
7.2.5.  Koszty ponoszone przez konsumentów  
Oczekuje się, że zapewnienie informacji o pochodzeniu podniesie koszty, co z 
pewnością przełoży się na kon sumentów (jak wynika z badania FCEC). Zgodnie z 
badaniem skala wzrostu kosztów waha się od bardzo małej do dużej w zależności od 
żywności, sektora spożywczego, ale również od państwa członkowskiego.  
Zastosowanie wariantu 1 prawdopodobnie nie skutkowałoby o gólnym wzrostem cen. 
Mogłoby mieć jedynie wpływ na produkty z dobrowolnym oznaczeniem 
pochodzenia.  
Zastosowanie wariantów 2 i 3 prawdopodobnie spowodowałoby ogólny wzrost cen 
konsumenckich, który byłby znacznie wyższy w przypadku wariantu trzeciego. 
Warian t 3 – i w mniejszym stopniu wariant 2 – mogłyby spowodować spadek 
spożycia produktów spożywczych objętych sprawozdaniem, jeżeli wzrost kosztów 
byłby znaczny, lub doprowadzić do wzrostu budżetu konsumentów przeznaczonego 
na zakup tej żywności, która często jest żywnością podstawową.  
Należy również zauważyć, że w wariancie 3 nacjonalizacja łańcucha dostaw 
żywności może mieć wpływ na zatrudnienie w związku z reorganizacją łańcucha 
produkcji; w niektórych przypadkach będzie to wpływ pozytywny, w innych – 
negaty wny.  
 
11 
 7.2.6.  Wpływ na środowisko  
Wprowadzenie obowiązkowego oznaczania pochodzenia może prowadzić do 
wzrostu ilości odpadów spożywczych i niższej efektywności energetycznej z uwagi 
na zwiększenie liczby linii produkcyjnych, serii produkcyjnych i odrębnych 
produktów żywnościowych (jednostek magazynowych) na rynku UE oraz wzrost 
liczby niezbędnych kanałów dystrybucyjnych. Skutki takie byłyby wyraźniejsze w 
wariancie 3 w porównaniu z wariantem 2, podczas gdy w wariancie 1 skutki te 
byłyby bardzo małe.  
Warianty 2 i 3 mogą jednak stanowić zachętę do spożywania produktów lokalnych, 
co może mieć pozytywny wpływ na środowisko dzięki ograniczeniu potencjalnych 
zanieczyszczeń z transportu.  
7.3. Koszty i korzyści wynikające z różnych wariantów  
W poniższej tabeli przedst awiono podsumowanie zalet i wad różnych wariantów.  
Warianty  Wpływ na konsumentów w 
oparciu o badanie FCEC  Skutki gospodarcze w oparciu o badanie 
FCEC  
Wariant 1 – 
utrzymanie 
dobrowolnego 
wskazywania 
pochodzenia  Koszty  Brak gwarancji systematycznej 
informacji o pochodzeniu dla 
konsumentów  
 Dodatkowe koszty operacyjne 
ograniczałyby się do minimum  
Niewielkie obciążenie administracyjne dla 
przedsiębiorstw i organów publicznych  
Brak wzrostu cen lub niewielki wzrost  
Korzyśc
i Ceny żywności pozostałyby na 
obecnym poziomie z wyjątkiem 
przypadków, w których stosuje się 
dobrowolne znakowanie, a 
pochodzenie podstawowego 
składnika jest inne  
Konsumenci, którzy nie 
przywiązują wagi do pochodzenia, 
nie będą musieli ponosić 
dodatkowych kosztów związanych 
z oznacz aniem pochodzenia  
Konsumenci zainteresowani 
pochodzeniem żywności mogą 
wybierać produkty opatrzone taką 
informacją  Nie prowadzi do segmentacji rynku 
wewnętrznego, a zatem brak wpływu na 
handel wewnątrz UE  
Brak dodatkowych obciążeń pozwoli 
zachować konkuren cyjność unijnych PPPS 
na rynku międzynarodowym  
Wariant 2 – 
obowiązkowe 
wskazywanie 
miejsca 
pochodzenia 
„z UE/spoza 
UE” (lub 
„UE/państwo Koszty  Informacja o pochodzeniu byłaby 
zbyt ogólna i miałaby ograniczoną 
wartość  
Informacja może prowokować do 
dalszych pytań o dokładne 
pochodzenie żywności, nawet 
wśród konsumentów, którzy Podmioty prowadzące przedsiębiorstwa 
spożywcze musiałyby ponieść pewne 
koszty operacyjne ze względu na 
konieczność zmian w łańcuchu dostaw i w 
produkcji  
Dla większości sektorów koszty te zostały 
oszacowane jako nieznaczne lub 
 
12 
 Warianty  Wpływ na konsumentów w 
oparciu o badanie FCEC  Skutki gospodarcze w oparciu o badanie 
FCEC  
trzecie)  wcześniej nie oczekiwali takich 
informacji, co może prowadzić do 
frustracji  
Dodatkowe koszty informacji o 
pochodzeniu zostaną 
prawdopodobnie przen iesione na 
konsumentów  umiarko wane w przypadku możliwości „a” 
oraz umiarkowane lub wysokie w 
przypadku możliwości „b” i „c”.  
Dodatkowe obciążenie administracyjne dla 
przedsiębiorstw i organów publicznych, 
ale niższe niż w wariancie 3  
 
 Korzyśc
i Gwarancja systematycznej 
informacji o pochodzeniu dla 
konsumentów  
Oznakowanie może być traktowane 
jako znak jakości i bezpieczeństwa 
żywności  Więcej elastyczności w zaopatrzeniu w 
porównaniu z wariantem 3  
W związku z uznaniem dla jakości i 
bezpieczeństwa żywności w UE, unijne 
produkty żywności owe mogą lepiej 
pozycjonować się w handlu 
międzynarodowym  
Wariant 3 – 
obowiązkowe 
wskazywanie 
pochodzenia 
na poziomie 
państwa 
członkowskieg
o/państwa 
trzeciego  Koszty  Wpływ na ceny produktów 
konsumpcyjnych znacznie wyższy 
niż w wariancie 2  
Możliwy wpływ na  budżet 
konsumentów przeznaczony na 
żywność, ponieważ wiele 
produktów byłoby objęte tym 
wymogiem prawnym  Wszystkie podmioty prowadzące 
przedsiębiorstwa spożywcze musiałyby 
ponieść pewne koszty operacyjne ze 
względu na powielanie instalacji 
magazynowych, fr agmentację procesów 
produkcyjnych, bardziej kompletne 
systemy identyfikowania, zmiany etykiet  
W badaniu FCEC szacuje się, że koszty 
operacyjne wzrosną o 10 -15 % dla 
sektorów, które nie mają do czynienia z 
wieloma różnymi źródłami pochodzenia, 
lecz w wielu przypadkach ich wzrost może 
osiągnąć 30  % 
Obciążenia administracyjne dla 
podmiotów prowadzących 
przedsiębiorstwa spożywcze oraz organów 
kontrolnych wyższe niż w przypadku 
wariantu 2  
Oznaczałoby to większą segmentację 
rynku w różnych sektorach spożywczych, 
nacjonalizację łańcucha dostaw żywności 
oraz obniżenie konkurencyjności na rynku 
międzynarodowym  
Korzyśc
i Gwarancja systematycznej 
informacji o pochodzeniu dla 
konsumentów  
Poprawa zaufania konsumentów do 
żywności  Możliwy wzrost sprzedaży krajowej w 
związ ku z nacjonalizmem żywnościowym  
 
13 
 Warianty  Wpływ na konsumentów w 
oparciu o badanie FCEC  Skutki gospodarcze w oparciu o badanie 
FCEC  
Wariant 4 - 
Obowiązkowe 
wskazywanie 
pochodzenia 
na niższym 
poziomie 
(region)   Zainteresowanie wśród 
konsumentów nie jest wyższe w 
porównaniu z wariantem 3  Większy wpływ w porównaniu z 
wariantem 3  
8. WNIOSKI  
Jeśli chodzi o  czynniki wpływające na decyzje konsumentów o zakupach, 
zainteresowanie konsumentów oznaczaniem pochodzenia jest mniejsze niż ceną, 
smakiem, datą ważności, praktycznością czy też wyglądem. Zainteresowanie 
znakowaniem pochodzenia żywności nieprzetworzonej, produktów 
jednoskładnikowych oraz składników, które stanowią ponad 50  % środka 
spożywczego, wyraża wprawdzie 2/3 –3/4 konsumentów, jest ono jednak niższe niż 
w przypadku takich kategorii żywności jak: mięso, produkty mięsne i przetwory 
mleczne.  
Konsumenci łączą informację o pochodzeniu z różnymi cechami produktów, takimi 
jak: jakość, bezpieczeństwo, ochrona środowiska; twierdzą również, że kupowaliby 
produkty krajowe, aby wspierać gospodarkę własnego kraju, przy czym występują tu 
istotne różnice między pańs twami członkowskimi. Woleliby oni informację o 
pochodzeniu na poziomie kraju (w porównaniu z opcją „UE/spoza UE”) oraz wydają 
się bardziej zainteresowani miejscem produkcji niż miejscem uprawy surowca.  
Żywność nieprzetworzona, produkty jednoskładnikowe ora z składniki, które 
stanowią więcej niż 50  % środka spożywczego, są kategoriami żywności 
obejmującymi szereg różnych produktów i zainteresowanie konsumentów informacją 
o pochodzeniu oraz skutki gospodarcze nałożenia wymogu obowiązkowego 
oznaczania pochodzen ia różnią się znacznie w zależności od produktu.  
W łańcuchach dostaw dla trzech kategorii żywności objętych sprawozdaniem 
wyraźnie widać, że pochodzenie składników jest często różne ze względu na 
potrzebę utrzymania niskich cen zakupu i utrzymanie jakości produktu końcowego. 
Obowiązkowe oznaczanie pochodzenia na poziomie UE, a tym bardziej na poziomie 
kraju, jest wyjątkowo trudne w realizacji w wielu obszarach sektora spożywczego i 
prowadziłoby do wzrostu kosztów, które ostatecznie przeniosłyby się na 
konsu mentów.  
Dobrowolne oznaczanie pochodzenia byłoby wariantem najmniej zakłócającym 
rynek i utrzymałoby koszty produktów na obecnym poziomie. Nie byłoby to 
rozwiązanie spełniające oczekiwania klientów dotyczące systematycznej informacji 
o pochodzeniu, ale kon sumenci mogliby wybierać żywność, której pochodzenie jest 
dobrowolnie wskazywane przez podmioty prowadzące przedsiębiorstwa spożywcze. 
Obowiązkowe oznaczanie pochodzenia na poziomie UE („UE/spoza UE” lub 
„UE/państwo trzecie”) prowadzi do mniejszych wzrostó w kosztów produkcji, 
 
14 
 mniejszego obciążenia podmiotów prowadzących przedsiębiorstwa spożywcze i 
właściwych organów państw członkowskich, jednak zadowolenie klientów byłoby 
mniejsze niż w przypadku obowiązkowego oznaczania pochodzenia na poziomie 
kraju. W pr zeciwieństwie do oznaczania pochodzenia na poziomie UE, oznaczanie 
pochodzenia na poziomie kraju miałoby duży wpływ na rynek wewnętrzny, przy 
czym na niektórych rynkach mogłaby wzrosnąć konsumpcja żywności lokalnej.  
Zarówno wariant obowiązkowego oznaczania  na poziomie UE, jak i na poziomie 
kraju, miałby wpływ na międzynarodowy handel żywnością i kłóciłby się z 
obowiązującymi umowami handlowymi z państwami trzecimi. Dodatkowe przepisy 
w dziedzinie znakowania mogą obniżyć konkurencyjność unijnych podmiotów 
prowadzących przedsiębiorstwa spożywcze na rynku międzynarodowym, a 
przedsiębiorcy z państw trzecich niepokoją się z kolei o wyższe koszty produkcji i 
spadek wartości wywozu do UE w związku z tym, że konsumenci preferują 
pochodzenie żywności z UE.  
Ponadto obowiązkowe oznaczanie pochodzenia byłoby dodatkowym obciążeniem 
właściwych organów państw członkowskich, zwłaszcza w obecnej sytuacji 
gospodarczej, w związku z koniecznością przejęcia nowych zadań kontrolnych w 
kontekście nowych wymogów.  
W związku z powyż szym i w kontekście strategii Komisji dotyczącej lepszych 
uregulowań prawnych, najlepszym rozwiązaniem wydaje się dobrowolne oznaczanie 
pochodzenia połączone z istniejącymi już systemami obowiązkowego oznaczania 
pochodzenia konkretnych kategorii żywności. Pozwoli to utrzymać ceny na obecnym 
poziomie, a konsumenci będą mieli możliwość wyboru produktów o sprecyzowanym 
pochodzeniu; rozwiązanie takie nie będzie miało natomiast negatywnego wpływu na 
konkurencyjność PPPS ani na rynek wewnętrzny i handel międzynar odowy.