Zgodnie z postanowieniami Traktatu dotyczącymi swobodnego przemieszczania się Unia posiada wyłączne kompetencje w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego między Zjednoczonym Królestwem a innymi państwami członkowskimi w odniesieniu do wszelkich przypadków korzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się, które miały miejsce, gdy Zjednoczone Królestwo było państwem członkowskim Unii. Nie jest zatem możliwe, aby państwa członkowskie zawarły i stosowały umowy dwustronne obejmujące sytuacje objęte niniejszym rozporządzeniem.

Należy bowiem zapewnić tym osobom, które jako obywatele Unii korzystały z prawa do swobodnego przemieszczania się w Unii przed dniem wystąpienia, zachowanie ich praw do zabezpieczenia społecznego na podstawie okoliczności i zdarzeń zaistniałych przed dniem wystąpienia, kiedy Zjednoczone Królestwo było państwem członkowskim Unii, oraz okresów ubezpieczenia, zatrudnienia, samozatrudnienia lub zamieszkania przebytych przed tym dniem. Niektóre podstawowe zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego zapisane w rozporządzeniu (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (równe traktowanie świadczeń, dochodów, okoliczności lub zdarzeń, sumowanie okresów i równe traktowanie osób), jak również przepisy niniejszego rozporządzenia, które nadają skuteczność tym zasadom w praktyce (dotyczące np. proporcjonalnego obliczania wysokości emerytury), powinny nadal być stosowane do tych osób w odniesieniu do okoliczności lub zdarzeń zaistniałych przed dniem wystąpienia oraz do okresów przebytych przed tym dniem. Ta sama potrzeba powstaje w odniesieniu do praw do zabezpieczenia społecznego bezpaństwowców i uchodźców, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu co najmniej jednego państwa członkowskiego i którzy znajdują się lub znajdowali w sytuacjach dotyczących Zjednoczonego Królestwa. W odniesieniu do wszystkich wyżej wymienionych kategorii osób uwzględnia się członków rodziny oraz osoby pozostałe przy życiu.

Niezależnie od scenariusza wydarzeń Komisja daje konsekwentnie do zrozumienia, że ochrona obywateli Unii w Zjednoczonym Królestwie, jak również obywateli Zjednoczonego Królestwa w Unii Europejskiej, jest traktowana priorytetowo. Wymaga to przyjęcia przez państwa członkowskie przychylnego podejścia do obywateli Zjednoczonego Królestwa, którzy już mieszkają na ich terytorium. Oczekuje się, że Zjednoczone Królestwo postąpi podobnie. W związku z tym celem niniejszego wniosku jest złagodzenie niektórych negatywnych skutków wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii w przypadku braku rozwiązań uzgodnionych z tym państwem.

Od dnia wystąpienia, w przypadku braku umowy o wystąpieniu między Unią a Zjednoczonym Królestwem, w stosunkach między Unią a Zjednoczonym Królestwem nie będzie już stosowane prawo Unii w zakresie koordynacji zabezpieczenia społecznego. Oznacza to, że nie będą gwarantowane prawa do zabezpieczenia społecznego obywateli Unii, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu co najmniej jednego państwa członkowskiego i którzy znajdują się lub znajdowali w sytuacjach dotyczących Zjednoczonego Królestwa (np. obywatele ci pracowali lub mieszkali w Zjednoczonym Królestwie, gdy było ono państwem członkowskim Unii), a także prawa obywateli Zjednoczonego Królestwa, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu co najmniej jednego państwa członkowskiego.

W komunikacie Komisji „Przygotowania do wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej w dniu 30 marca 2019 r.: Plan działania awaryjnego” z dnia 13 listopada 2018 r. Komisja Europejska podkreśliła, że umowa o wystąpieniu stanowi najlepszy wariant dla uporządkowanego wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii. W razie braku umowy o wystąpieniu Unia Europejska będzie jednak podejmować działania służące ochronie jej interesów oraz powinna przyjąć jednolite i skoordynowane podejście we wszystkich dziedzinach. W tym samym komunikacie Komisja przedstawiła sześć ogólnych zasad, z którymi środki awaryjne powinny być zgodne na wszystkich szczeblach. Są wśród nich zasady stanowiące, że środki awaryjne nie powinny powielać korzyści wynikających z członkostwa w Unii ani warunków okresu przejściowego, jak przewidziano w projekcie umowy o wystąpieniu; muszą one mieć charakter tymczasowy i nie powinny wykraczać poza koniec 2019 r.; muszą stanowić jednostronne działania Unii Europejskiej w celu ochrony jej interesów i co za tym idzie Unia może w każdej chwili je odwołać.

W dniu 29 marca 2017 r. Zjednoczone Królestwo złożyło notyfikację o zamiarze wystąpienia z Unii Europejskiej zgodnie z art. 50 Traktatu o Unii Europejskiej. Oznacza to, że jeżeli umowa o wystąpieniu nie zostanie ratyfikowana, unijne prawo pierwotne i wtórne przestanie się stosować do Zjednoczonego Królestwa od dnia 30 marca 2019 r. („dzień wystąpienia”). Zjednoczone Królestwo stanie się wtedy „państwem trzecim”.

Zasada pomocniczości ma zastosowanie, ponieważ wniosek nie wchodzi w zakres wyłącznych kompetencji Unii. Cele wniosku nie mogą zostać osiągnięte w sposób wystarczający przez państwa członkowskie na szczeblu krajowym, regionalnym ani lokalnym. Konieczne jest przyjęcie na szczeblu Unii skoordynowanego podejścia do ochrony praw do zabezpieczenia społecznego nabytych po skorzystaniu z prawa do swobodnego przemieszczania się przez osoby zainteresowane jako obywateli Unii. Pozwoli to uniknąć różnic między państwami członkowskimi w zakresie stosowania prawa Unii w odniesieniu do praw do zabezpieczenia społecznego, które dotyczą okoliczności lub zdarzeń zaistniałych przed dniem wystąpienia oraz okresów przebytych przed tym dniem, a także nierównego traktowania osób zainteresowanych.

•Proporcjonalność

Proponowane rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celów planu awaryjnego Komisji, ponieważ zapewnia minimalną ochronę praw do zabezpieczenia społecznego osób, które skorzystały z prawa do swobodnego przemieszczania się przed dniem wystąpienia.

•Wybór instrumentu

Proponowanym instrumentem jest rozporządzenie. Inne środki (np. komunikat lub inne niewiążące prawnie instrumenty) nie zapewniłyby wymaganego poziomu pewności prawa.

3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW

Niniejszy wniosek przyjmuje się w kontekście środków awaryjnych, których celem jest zmniejszenie zagrożeń związanych z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa z Unii bez umowy o wystąpieniu.

Komisja Europejska przeanalizowała skutki ewentualnego braku takiej umowy. Po początkowym wezwaniu państw członkowskich do podjęcia działań Komisja ostatecznie stwierdziła, że wniosek ten jest konieczny w celu ochrony praw do zabezpieczenia społecznego osób zainteresowanych w odniesieniu do okoliczności lub zdarzeń zaistniałych przed dniem wystąpienia oraz okresów przebytych przed tym dniem.

Komisja omówiła z państwami członkowskimi konieczność zastosowania środków awaryjnych oraz działania w zakresie gotowości sektorowej, prawnej i administracyjnej w przypadku takiego scenariusza wydarzeń. W tym celu w dniach 27 listopada i 12 grudnia 2018 r. oraz w dniu 16 stycznia 2019 r. odbyły się posiedzenia grupy roboczej Rady ds. art. 50, a w dniu 20 grudnia 2018 r. zorganizowano specjalne seminarium z udziałem ekspertów technicznych poświęcone koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

4.WPŁYW NA BUDŻET

Wniosek nie ma wpływu finansowego na budżet Unii. Jego celem jest ochrona praw do zabezpieczenia społecznego osób zainteresowanych, w tym ich dochodów pochodzących z praw do zabezpieczenia społecznego, oraz finansów państw członkowskich.

5.ELEMENTY FAKULTATYWNE

•Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania

Nie dotyczy

•Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku

Celem wniosku jest zapewnienie, aby osoby, które jako obywatele Unii skorzystały z prawa do swobodnego przemieszczania się przed dniem wystąpienia, zachowały swoje prawa do zabezpieczenia społecznego związane z okolicznościami lub zdarzeniami zaistniałymi przed dniem wystąpienia i okresami przebytymi przed tym dniem. Inne osoby zainteresowane znajdujące się w sytuacjach dotyczących Zjednoczonego Królestwa przed dniem wystąpienia, które w innym przypadku byłyby objęte rozporządzeniami (WE) nr 883/2004 i (WE) nr 987/2009, powinny również zachować te prawa, tj.: bezpaństwowcy i uchodźcy, a także członkowie rodzin osób należących do wszystkich poprzednio wymienionych kategorii i osoby pozostałe przy życiu po śmierci osób należących do tych kategorii.

W art. 1 wyjaśniono, że definicje mające zastosowanie do niniejszego rozporządzenia są definicjami zawartymi w art. 1 rozporządzenia (WE) nr 883/2004 i art. 1 rozporządzenia (WE) nr 987/2009.

W art. 2 określono zakres podmiotowy proponowanego rozporządzenia. Rozporządzenie to obejmuje: osoby (obywateli Unii lub Zjednoczonego Królestwa, bezpaństwowców i uchodźców), które podlegają lub podlegały unijnym zasadom koordynacji zabezpieczenia społecznego i które znajdują się lub znajdowały w sytuacjach dotyczących Zjednoczonego Królestwa, gdy było ono państwem członkowskim Unii, wraz z członkami ich rodzin i osobami pozostałymi przy życiu.

W art. 3 określono zakres przedmiotowy rozporządzenia, stanowiąc, że obejmuje ono wszystkie działy zabezpieczenia społecznego wymienione w art. 3 rozporządzenia (WE) nr 883/2004.

W art. 4 zawarto zapis o równym traktowaniu osób objętych proponowanym rozporządzeniem.