UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Celem niniejszego wniosku dotyczącego dyrektywy zmieniającej dyrektywę Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (zwanej dalej „dyrektywą VAT”) jest przedłużenie: 1) możliwości stosowania przez państwa członkowskie mechanizmu odwrotnego obciążenia w celu zwalczania nadużyć finansowych istniejących w odniesieniu do dostaw towarów i świadczenia usług, o których mowa w art. 199a ust. 1 dyrektywy VAT, oraz 2) możliwości wykorzystania mechanizmu szybkiego reagowania (MSR) do zwalczania nadużyć finansowych.

Art. 199a dyrektywy VAT zezwala państwom członkowskim na fakultatywne stosowanie mechanizmu odwrotnego obciążenia w odniesieniu do płatności podatku VAT w związku z dostawami określonych towarów i usług, które są podatne na oszustwa, w szczególności na wewnątrzwspólnotowe oszustwa typu „znikający podmiot gospodarczy”.

Jeżeli państwo członkowskie chciałoby zastosować mechanizm odwrotnego obciążenia w odniesieniu do dostaw innych niż wymienione w art. 199a dyrektywy VAT, może mu zostać przyznane odstępstwo na podstawie art. 395 dyrektywy VAT w celu uproszczenia procedury poboru VAT lub zapobiegania niektórym formom uchylania się od opodatkowania i unikania opodatkowania. Przyjęcie odstępstwa na podstawie tego artykułu wymaga jednak wniosku Komisji oraz jednomyślnego przyjęcia tego wniosku przez Radę. Procedura ta trwa kilka miesięcy (maksymalnie do 8 miesięcy zgodnie z art. 395 dyrektywy VAT). W przypadkach, w których państwo członkowskie staje się nagle narażone na poważne oszustwa, czas trwania procedury uzyskania odstępstwa na podstawie art. 395 może prowadzić do znacznych strat dochodów z tytułu podatku VAT. W ramach mechanizmu szybkiego reagowania (MSR) określonego w art. 199b dyrektywy VAT przewidziano szybszą procedurę pozwalającą państwom członkowskim wprowadzić, pod pewnymi ścisłymi warunkami, mechanizm odwrotnego obciążenia, zapewniając tym samym państwom członkowskim bardziej odpowiednią i skuteczną możliwość reagowania na przypadki nagłych i znaczących oszustw.

Środki przewidziane w art. 199a i 199b mają na celu umożliwienie państwom członkowskim szybkiego rozwiązania problemów związanych z wewnątrzwspólnotowymi oszustwami typu „znikający podmiot gospodarczy”: w art. 199a – poprzez możliwość zastosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia w odniesieniu do wymienionych dostaw towarów i świadczenia usług, oraz w artykule 199b – poprzez zaproponowanie szybszej procedury wdrażania mechanizmu odwrotnego obciążenia w przypadku nagłych i znaczących oszustw. Oba te artykuły tracą moc z dniem 31 grudnia 2018 r..

Wewnątrzwspólnotowe oszustwo typu „znikający podmiot gospodarczy” ma miejsce w przypadku, gdy przedsiębiorca nabywa towary wysyłane lub transportowane z terytorium innego państwa członkowskiego w postaci dostawy zwolnionej z VAT, a następnie sprzedaje je, uwzględniając VAT na fakturze wystawianej nabywcy. Po otrzymaniu kwoty VAT od nabywcy taki przedsiębiorca znika przed uiszczeniem VAT należnego organom podatkowym. Jednocześnie nabywca, działając w dobrej wierze lub nie, może w swojej deklaracji VAT odliczyć kwotę VAT, którą zapłacił dostawcy. Fakultatywny mechanizm odwrotnego obciążenia oparty na art. 199a dyrektywy VAT wydaje się być przydatnym i zapobiegawczym narzędziem dla państw członkowskich w celu zwalczania tego rodzaju oszustw w określonych wrażliwych obszarach, gdy występują one na ich terytorium. Jeżeli przedsiębiorca jest zobowiązany do stosowania odwrotnego obciążenia w odniesieniu do tego rodzaju krajowych dostaw towarów i świadczenia usług, nie może już naliczać VAT na fakturze. Nie otrzyma kwoty VAT od swojego nabywcy, w związku z czym nie może zniknąć z uzyskaną kwotą podatku VAT. Mechanizm szybkiego reagowania, o którym mowa w art. 199b, jest środkiem wyjątkowym, umożliwiającym państwom członkowskim szybkie wprowadzenie tymczasowego mechanizmu odwrotnego obciążenia w odniesieniu do dostaw towarów i świadczenia usług w sektorach, w których miały miejsce nagłe i znaczące oszustwa niewymienione w art. 199a dyrektywy VAT. Wykorzystanie tego mechanizmu może umożliwić państwom członkowskim wypełnienie okresu wymaganego do uzyskania normalnego odstępstwa na mocy art. 395 dyrektywy VAT.

Zgodnie z wymogami dyrektywy VAT Komisja przedstawiła sprawozdanie na temat skutków stosowania mechanizmów, o których mowa w art. 199a i 199b dyrektywy VAT. Przy opracowywaniu tego sprawozdania zwrócono się do państw członkowskich o przekazanie swoich doświadczeń i oceny środków. Aby zapewnić uwzględnienie informacji zwrotnych uzyskanych od przedsiębiorstw, zwrócono się, za pośrednictwem Grupy Ekspertów ds. VAT, do zainteresowanych stron ze środowiska przedsiębiorstw o przekazanie swoich opinii. Państwa członkowskie i zainteresowane strony, z którymi przeprowadzono konsultacje, zasadniczo uważają, że mechanizm odwrotnego obciążenia, o którym mowa w art. 199a dyrektywy VAT, jest skutecznym i wydajnym tymczasowym narzędziem zwalczania oszustw związanych z VAT. Mimo że mechanizm szybkiego reagowania, o którym mowa w art. 199b dyrektywy VAT, nie został nigdy zastosowany w praktyce, większość państw członkowskich uważa, że pozostaje on użytecznym narzędziem i środkiem zapobiegawczym na wypadek wystąpienia wyjątkowych przypadków oszustw związanych z VAT.

W ostatnim czasie Komisja przedstawiła dwa wnioski ustawodawcze, których celem jest bardziej gruntowne zwalczanie oszustw związanych z VAT. Pierwszym z nich jest wniosek dotyczący współpracy administracyjnej i zwalczania oszustw w dziedzinie VAT, który pozwoliłby zacieśnić współpracę państw członkowskich w zakresie skutecznego zwalczania oszustw transgranicznych.

Drugim z nich jest wniosek określający podstawy prostego i odpornego na oszustwa docelowego systemu VAT dla handlu wewnątrzunijnego. W procesie wdrażania tych podstaw zostanie zastosowane dwustopniowe podejście. Pierwszym krokiem będzie przedstawienie przez Komisję w pierwszej połowie 2018 r. wniosku zawierającego szczegółowe przepisy dotyczące funkcjonowania ostatecznych ustaleń w odniesieniu do wewnątrzunijnych dostaw towarów między przedsiębiorstwami (B2B).

Ustalenia te, które powinny wejść w życie w dniu 1 lipca 2022 r., stanowią fundamentalną reakcję na oszustwa typu „znikający podmiot gospodarczy”. Ponieważ VAT byłby faktycznie naliczany od dostaw wewnątrzunijnych, przedsiębiorcy nie mogliby już nabywać, transportować ani wysyłać towarów z innego państwa członkowskiego zwolnionych z VAT, a to leży u podstaw oszustw typu „znikający podmiot gospodarczy”. Jedynie wiarygodni podatnicy, którzy uzyskali status podatnika certyfikowanego, będą mogli dokonywać transportu lub wysyłki towarów z innego państwa członkowskiego bez obciążania dostawcy podatkiem VAT.

Z powyższego wynika, że środki, o których mowa w art. 199a i 199b dyrektywy VAT, były użyteczne jako środki tymczasowe i ukierunkowane. Ich wygaśnięcie w dniu 31 grudnia 2018 r. pozbawiłoby państwa członkowskie skutecznego narzędzia do zwalczania oszustw.

Należy zatem przedłużyć obowiązywanie środków zawartych w art. 199a i 199b do dnia 30 czerwca 2022 r., czyli do dnia, w którym powinien wejść w życie docelowy system dla wewnątrzunijnych dostaw towarów między przedsiębiorstwami.

Zgodnie z art. 199a ust. 1 dyrektywy VAT państwa członkowskie mogą stosować mechanizm odwrotnego obciążenia przez okres co najmniej dwóch lat. Wymóg stosowania środka przez co najmniej dwa lata okazał się przeszkodą dla kilku państw członkowskich, które chciały wprowadzić mechanizm odwrotnego obciążenia w 2017 r. w celu zwalczania nowo odkrytych przypadków oszustw związanych z VAT w zakresie dostaw towarów lub świadczenia usług ujętych w wykazie w art. 199a. Państwa członkowskie, których dotyczył ten problem, ostatecznie musiały złożyć wniosek o przyznanie odstępstwa na podstawie art. 395 dyrektywy VAT, co ze względu na procedurę, o której mowa w tym artykule, spowodowało opóźnienie reakcji państw członkowskich na problem oszustw. W związku z tym proponuje się wykreślenie z wymienionego przepisu wymogu stosowania środka przez co najmniej dwa lata.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Niniejszy wniosek pozostaje bez uszczerbku dla wniosku Komisji dotyczącego tymczasowego stosowania ogólnego mechanizmu odwrotnego obciążenia, który szczególnie narażonym na nadużycia finansowe państwom członkowskim umożliwiałby wprowadzenie ogólnego mechanizmu odwrotnego obciążenia (a nie mechanizmu ograniczonego do określonych sektorów) w przypadku krajowych dostaw towarów i świadczenia usług, pod warunkiem spełnienia rygorystycznych warunków. Zakres i warunki stosowania ogólnego mechanizmu odwrotnego obciążenia różnią się od wymogów zawartych w art. 199a i 199b dyrektywy VAT.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna