[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 12.3.2010

KOM(2010)81 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Instrument żywnościowy: sprawozdanie śródokresowe w sprawie podjętych środków

SEK(2010)245

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Instrument żywnościowy: sprawozdanie śródokresowe w sprawie podjętych środków

WPROWADZENIE

Gwałtowny wzrost cen żywości w 2007 r. oraz w 2008 r. sprawił, że międzynarodowa społeczność musiała podjąć sprawne i zdecydowane działania, umożliwiające podjęcie – w perspektywie krótko- i średnioterminowej – reakcji na skutki kryzysu, które dotknęły ludzi ubogich w krajach rozwijających się. Unia Europejska zareagowała szybko, przesuwając i uruchamiając środki w ramach istniejących instrumentów wspierania rozwoju i pomocy humanitarnej. Jednak skala problemu sprawiła, że konieczne było podjęcie dalszych działań i zwiększenie zasobów. W związku z powyższym w grudniu 2008 r. Parlament Europejski i Rada przyjęły rozporządzenie[1] ustanawiające instrument umożliwiający szybkie reagowanie na gwałtowny wzrost cen żywności w krajach rozwijających się, zaproponowany przez Komisję.

Wspomniane rozporządzenie, w którym przewidziano wdrożenie instrumentu żywnościowego dysponującego budżetem w kwocie 1 mld EUR, stanowi zasadniczy wkład UE w przeciwdziałanie kryzysowi żywnościowemu; celem rozporządzenia jest umożliwienie przejścia od doraźnej pomocy w sytuacji kryzysowej do długoterminowego rozwoju. W tym sensie jest ono uzupełnieniem działań podejmowanych w ramach instrumentów pomocy humanitarnej oraz długoterminowych instrumentów wspierania rozwoju, takich jak działania na rzecz rozwoju podejmowane w poszzególnych państwach oraz program tematyczny na rzecz bezpieczeństwa żywnościowego. Czas trwania inicjatywy jest ograniczony: rozporządzenie przestanie obowiązywać w dniu 31 grudnia 2010 r., działania zakończą się natomiast z upływem grudnia 2011 r. Te bardzo ścisłe ramy czasowe sprawiają, że planowanie programu, jego opracowanie oraz wykonanie działań wiąże się ze szczególnymi wyzwaniami – zarówno dla Komisji Europejskiej, jak i dla partnerów zajmujących się realizacją.

Nadrzędnym celem instrumentu żywnościowego jest a) pobudzanie pozytywnej reakcji w zakresie podaży żywności przez sektor rolnictwa w docelowych państwach i regionach; b) wsparcie działań umożliwiających szybkie i bezpośrednie złagodzenie negatywnych skutków, jakie dla społeczności lokalnych mają wahania cen żywności, zgodnie z ogólnymi celami dotyczącymi bezpieczeństwa zaopatrzenia w żywność, w tym zgodnie ze standardami ONZ w zakresie wymagań odżywczych; oraz c) wzmocnienie możliwości produkcyjnych i dobrego zarządzania w sektorze rolnictwa, aby zwiększyć zrównoważenie interwencji.. Zgodnie z powyższymi celami do finansowania w ramach instrumentu żywnościowego kwalifikują się trzy kategorie środków:

a) środki mające na celu polepszenie dostępu do towarów i usług związanych z produkcją rolną;

b) środki sieci bezpieczeństwa; oraz

c) inne środki stosowane na niewielką skalę mające na celu zwiększenie produkcji w oparciu o potrzeby danego kraju.

Obowiązki sprawozdawcze Komisji Europejskiej zostały określone w art. 11 rozporządzenia, który przewiduje między innymi, że „ w grudniu 2009 r. Komisja przedstawia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie pierwsze sprawozdanie śródokresowe w sprawie podjętych środków. ”. Zgodnie z powyższym przedkłada się niniejsze sprawozdanie śródokresowe. Uwzględnione w sprawozdaniu informacje obejmują okres do końca 2009 r. W sprawozdaniu zaprezentowano ogólny kontekst podjętych środków, a następnie przedstawiono informacje odnośnie do jakości i ilości różnych działań podejmowanych dotychczas w celu wdrożenia rozporządzenia w sprawie instrumentu żywnościowego (program, sformułowanie projektu, zawarcie umów i wykonanie), a także towarzyszących środków administracyjnych i środków wsparcia (personel, badania). Komunikatowi towarzyszy dokument, w którym znajduje się więcej szczegółów dotyczących podjętych środków[2].

Sprawozdanie zostaje przedstawione z kilkutygodniowym opóźnieniem, które wynika z potrzeby zawarcia dużej ilości umów związanych z instrumentem żywnościowym przed zakończeniem roku, oraz z czasu, jaki okazał się niezbędny dla dokonania zestawienia wszystkich istotnych informacji (finansowych) za 2009 r. Zgodnie z rozporządzeniem sprawozdanie końcowe zostanie przedstawione przez Komisję Europejską przed upływem 2012 r.

INSTRUMENT żYWNOśCIOWY A KONTEKST GLOBALNY

W minionych latach zagadnieniu bezpieczeństwa żywnościowego poświęcono dużo uwagi w międzynarodowych strategiach na rzecz rozwoju; było to spowodowane głównie wzrostem cen żywności w latach 2007-2008, który doprowadził do dalszego zubożenia wielu ludzi. Według szacunków Organizacji ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) liczba osób niedożywionych na całym świecie w 2009 r. kształtowała się na poziomie powyżej 1 mld w porównaniu z 915 mln w 2008 r. Jest to najwyższa liczba od 1970 r., który jest pierwszym rokiem, za który dostępne są porównywalne statystyki. Liczba ta jest ponadto dowodem na odwrócenie tendencji w kierunku osiągnięcia milenijnego celu rozwoju nr 1 (zmniejszenie o połowę liczby niedożywionej ludności na świecie do 2015 r.). Problem ma w istocie wymiar globalny: większość niedożywionych ludzi na świecie żyje w Azji i regionie Pacyfiku (642 mln), następnie w Afryce subsaharyjskiej (265 mln), Ameryce Łacińskiej i na Karaibach (53 mln), na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej (42 mln) oraz w krajach rozwiniętych (15 mln).

W 2008 r. ceny żywności osiągnęły najwyższy poziom, a następnie odnotowały względny spadek, który jednak w niewielkim stopniu złagodził problemy występujące w wielu krajach rozwijających się. Na wielu rynkach wewnętrznych ceny są w dalszym ciągu wysokie, zaś liczba ludzi, których bezpieczeństwo żywnościowe nie jest zagwarantowane, nadal rośnie. Światowy kryzys gospodarczy spowodował pogłębienie problemu, natomiast dodatkowe zagrożenie bezpieczeństwa żywnościowego w licznych krajach rozwijających się stanowią skutki zmian klimatu w połączeniu ze wzrostem ludności na świecie.

Logiczną konsekwencją powyższej sytuacji jest fakt, że bezpieczeństwo żywnościowe pozostało istotnym priorytetem międzynarodowych spotkań zarówno w 2008 r. jak i w 2009 r. Na poziomie ONZ,, oprócz zmobilizowania w szybkim tempie poszczególnych agencji, sekretarz generalny powołał grupę zadaniową wysokiego szczebla ONZ ds. światowego kryzysu bezpieczeństwa żywnościowego. Grupa ta przygotowała obszerne ramy działania, określające wspólne stanowisko członków grupy zadaniowej wysokiego szczebla w sprawie proponowanych działań zmierzających do natychmiastowego złagodzenia ciężkiej sytuacji szczególnie podatnych na zagrożenia konsumentów i producentów żywości oraz przygotowania się na podobne skoki cenowe w przyszłości. Obszerne ramy działania stanowiły podstawę dla stworzenia instrumentu żywnościowego UE jako instrumentu średnioterminowego, stanowiącego uzupełnienie pozostałych form pomocy.

Ponadto podczas konferencji FAO na wysokim szczeblu poświęconej światowemu bezpieczeństwu żywnościowemu (czerwiec 2008 r.) dyskutowano na temat zagrożeń dla światowego bezpieczeństwa żywnościowego w związku ze zmianami klimatu, bioenergią oraz rosnącymi cenami żywności. W swojej deklaracji końcowej uczestnicy konferencji wezwali międzynarodową wspólnotę do zwiększenia pomocy dla krajów rozwijających się, w szczególności dla krajów najsłabiej rozwiniętych oraz krajów, które najbardziej ucierpały na skutek wysokich cen żywności. Wezwanie to zostało powtórzone podczas szczytu państw G8+ w Japonii (lipiec 2008 r.), konferencji madryckiej (styczeń 2009 r.), spotkania państw G8/G20 w L’Aquili (lipiec 2009 r.) oraz podczas światowego szczytu FAO w sprawie bezpieczeństwa żywnościowego (listopad 2009 r.). Szczególne znaczenie ma inicjatywa dotycząca bezpieczeństwa żywnościowego podjęta w L’Aquili, która obejmuje zobowiązanie w wysokości 20 mld USD z przeznaczeniem na pokonywanie skutków braku bezpieczeństwa żywnościowego, i która opiera się na strategicznie skoordynowanych działaniach w poszczególnych krajach. Międzynarodowe zaangażowanie w walkę z brakiem bezpieczeństwa żywnościowego na świecie zostało po raz kolejny potwierdzone we wrześniu 2009 r., podczas spotkania państw G20 we Pittsburgu.

W tym samym międzynarodowym kontekście przedstawiono również propozycje stworzenia światowego partnerstwa na rzecz rolnictwa, bezpieczeństwa żywnościowego oraz żywienia (GPAFSN). Inicjatywa ta doprowadziła między innymi do zreformowania Komitetu do spraw Światowego Bezpieczeństwa Żywnościowego; prace reformatorskie rozpoczęto w październiku 2009 r. Celem reform jest przekształcenie Komitetu do Spraw Światowego Bezpieczeństwa Żywnościowego w centralną platformę współpracy dla zaangażowanych podmiotów działających w ramach światowego partnerstwa, będącą uzupełnieniem prac eksperckiej grupy wysokiego szczebla oraz grupy zadaniowej wysokiego szczebla ONZ.

Rosnące zaangażowanie na płaszczyźnie międzynarodowej sprawia, że na znaczeniu zyskują Deklaracja paryska w sprawie skuteczności pomocy oraz program działania z Akry. Jednocześnie dowodem na gotowość międzynarodowej społeczności do omawiania i planowania wspólnej i skoordynowanej strategii jest fakt, że wiele najważniejszych inicjatyw podejmowanych jest na forach miedzynarodowych. Zaangażowanie w realizację deklaracji paryskiej znajduje odbicie w rozporządzeniu w sprawie instrumentu żywnościowego i ma decydujące znaczenie dla jego wdrożenia. Potwierdzeniem powyższego są następujące fakty:

- większość projektów i programów realizowanych w ramach instrumentu żywnościowego przez organizacje międzynarodowe opiera się na wspólnych ocenach i propozycjach składanych przez ONZ i Bank Światowy, a koordynowanych przez grupę zadaniową wysokiego szczebla ONZ;

- w 2009 r. Komisja Europejska oraz grupa zadaniowa wysokiego szczebla ONZ odbyły kilka spotkań w sprawie koordynacji działań;

- w przypadkach, w których jest to możliwe ze względu na ramy czasowe i kontekst współpracy, jako sposób wdrożenia przyjmuje się wsparcie budżetowe;

- w większości państw docelowych, których dotyczyło zaproszenie do składania wniosków, zorganizowano wewnętrzne warsztaty w celu polepszenia koordynacji działań i udzielenia pomocy odnośnie do ukierunkowania wniosków składanych w odpowiedzi na zaproszenie.

PLANOWANIE

Rozporządzenie w sprawie instrumentu żywnościowego przewiduje, że Komisja przedstawia Radzie i Parlamentowi ogólny plan, który obejmuje listę państw docelowych wspieranych w ramach instrumentu, oraz podział środków między podmioty kwalifikowalne. Ogólny plan został przedstawiony w marcu 2009 r. i obejmował przegląd orientacyjnych przydziałów dla krajów będących beneficjentami, podzielony zgodnie z trzema podstawowymi kryteriami podmiotów kwalifikowalnych oraz sposobami wdrożenia: organizacje międzynarodowe za pośrednictwem umów o wniesieniu wkładu finansowego; organizacje pozarządowe, podmioty sektora prywatnego i agencje państw członkowskich za pośrednictwem zaproszenia do składania wniosków; oraz rządy krajowe za pośrednictwem wsparcia budżetowego. W ogólnym planie większość orientacyjnych przydziałów (920 mln EUR) przeznaczono na działania na poziomie krajów, podczas gdy 60 mln EUR przeznaczono na działania na poziomie regionalnym w Afryce. Pozostała kwota 20 mln EUR została zachowana na wsparcie administracyjne dla potrzeb wdrożenia rozporządzenia w sprawie instrumentu żywnościowego (pracownicy tymczasowi, badania, audyty, monitorowanie i ewaluacja).

Przy zastosowaniu orientacyjnych kryteriów zawartych w załączniku do rozporządzenia[3] wybrano 50 państw docelowych W odniesieniu do każdego państwa docelowego określono – w oparciu o wymienione kryteria, a także w oparciu o czynnik w postaci liczby ludności – orientacyjny przydział , przy czym w odpowiednich przypadkach uwzględniono okoliczności szczególne. Przegląd orientacyjnych przydziałów, przewidzianych w ogólnym planie oraz zatwierdzonych przez Radę i przez Parlament Europejski, znajduje się w części I dokumentu towarzyszącego.

Na późniejszym etapie doprecyzowano, że pula na pomoc regionalną dla Afryki w wysokości 60 mln EUR może zostać wykorzystana na trzy rodzaje działań, przy czym na każdy z nich przeznacza się około 20 mln EUR. Po pierwsze, jest to program zaopatrzenia w szczepionki i poprawa produkcji i dystrybucji szczepionek w celu zmniejszenia wpływu czterech docelowych chorób w niektórych częściach Afryki (rzekomy pomór drobiu, zaraza płucna kóz, pomór małych przeżuwaczy oraz zaraza płucna bydła). Program ma zostać wdrożony przez AU-IBAR (Afrykańskie Biuro ds. Zasobów Zwierzęcych). Po drugie, program wdrażany w Afryce Wschodniej i Południowej z udziałem organizacji COMESA, który uwzględnia trzy aspekty: i) ujednolicenie rozporządzeń dotyczących materiałów siewnych oraz standardów siewnych połączone z poprawą jakości i dostępności materiałów siewnych; ii) poprawa zaopatrzenia drobnych producentów rolnych w środki rolnicze oraz wzmocnienie sieci dystrybutorów produktów rolnicznych; oraz iii) tworzenie potencjału usług finansowych dla drobnych producentów rolnych, włącznie z ubezpieczeniem na bazie indeksów pogodowych. Po trzecie, program w regionie Wspólnoty Gospodarczej Państw Afryki Zachodniej (ECOWAS), zapewniający wsparcie dla strategicznych elementów regionalnego programu rolniczego ECOWAP, takich jak produkcja ryżu, kukurydzy i prosa, a ponadto zmierzający do ujednolicenia norm. Program obejmuje środki na rzecz wzmocnienia potencjału wykonawczego ECOWAS.

Ogólny plan przewiduje, że w związku ze zmieniającymi się okolicznościami można dokonywać zmian w przydziale na kraje, kwalifikujące się podmioty lub metody działania do wartości nieprzekraczającej 5 % pod warunkiem, że zmiany te nie zmieniają zasadniczo charakteru ogólnego planu. W ciągu 2009 r. szereg czynników spowodował zmiany w ogólnym planie:

- różnice między planami orientacyjnymi a planami ostatecznymi oraz budżetami przedkładanymi przez organizacje międzynarodowe;

- oszczędności wynegocjowane przez Komisję w drodze powiązania różnych działań wykonywanych na mocy umów przez organizacje międzynarodowe i obniżenia w efekcie kosztów ogólnych;

- zmiany polityczne, które odbiły się na współpracy lub planowanym sposobie wdrożenia: mówiąc dokładniej, w wielu krajach konieczne okazało się zweryfikowanie przewidywanego wykorzystania wsparcia budżetowego;

- łączne koszty wybranych projektów w ramach zaproszenia do składania wniosków odbiegały zazwyczaj od kwoty orientacyjnej o kilkaset tysięcy EUR; oraz

- w przypadku kilku krajów w odpowiedzi na zaproszenie do składania wniosków przedstawiono wnioski o niewystarczającej jakości, co nie pozwoliło na osiągnięcie orientacyjnej kwoty.

Niemniej jednak zmiany w ogólnym planie były ograniczone. Pod koniec grudnia przewidywane zmiany wyniosły 2,7 % odniesieniu do przydziału środków w podziale na kraje oraz 3,0 % w odniesieniu do kwalifikujących się podmiotów lub sposobów wdrożenia. W związku z powyższym łączne zmiany wynoszą zgodnie z przewidywaniami 4,97 %[4]. W załączniku 1 znajduje się porównanie między programem zawartym w ogólnym planie a stanem na grudzień 2009 r.

SFORMUłOWANIE PROJEKTU I ZAWIERANIE UMÓW

Szczególny charakter instrumentu żywnościowego sprawił, że proponowane działania musiały zostać opracowane szybko. W Komisji powołano specjalną grupę zadaniową, której zadaniem było przyspieszenie formułowania projektu, zawierania umów i monitorowanie. Ponadto już na etapie opracowywania instrumentu żywnościowego Komisja Europejska zaprosiła – za pośrednictwem grupy zadaniowej wysokiego szczebla ONZ – agencje ONZ oraz Bank Światowy do przedstawienia propozycji działań, które można bez trudu rozszerzyć. Propozycje te stanowiły pierwsze działania, które były przedmiotem dalszego uszczegółowienia; podzielono je na dwie „partie” przedłożone władzy budżetowej do dyskusji, a następnie do zatwierdzenia.

Formularze działań w ramach pierwszej partii projektów zostały przedstawione na spotkaniu grupy ds. zapewnienia jakości w dniu 15 stycznia 2009 r., a następnie na spotkaniu Komitetu ds. Instrumentu Finansowania Współpracy na Rzecz Rozwoju w dniu 17 lutego 2009 r. Pierwsza decyzja w sprawie finansowania została przyjęta w dniu 30 marca 2009 r. i dotyczyła kwoty 313,9 mln EUR. Drugi zestaw działań został przedstawiony grupie ds. zapewnienia jakości w dniach 19 i 20 lutego 2009 r., zaś Komitetowi ds. Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju – w dniu 23 marca 2009 r. Pierwsza decyzja w sprawie finansowania, opiewająca na kwotę 393,8 mln EUR, została przyjęta w dniu 29 kwietnia 2009 r. Druga partia obejmowała zaproszenie do składania wniosków na wartość 200 mln EUR.

Trzecia zestaw działań na kwotę 121,95 mln EUR został przedstawiony Radzie i Parlamentowi na początku października 2009 r.. Decyzja w sprawie finansowania została przyjęta przez Komisję Europejską w dniu 9 grudnia 2009 r. W międzyczasie, w ramach programu wsparcia dla Tadżykistanu, podjęto oddzielną decyzję na kwotę 7,75 mln EUR.

Szybkie tempo procesu zatwierdzania było możliwe dzięki elastyczności, jaką wykazał się Parlament Europejski, który zgodził się na skrócone okresy wykonywania swojego prawa kontroli proponowanych środków.

Ogólnie rzecz biorąc, na etapie formułowania projektów i programów finansowanych w ramach instrumentu żywnościowego uwzględniano szczególny charakter rozporządzenia, który wymagał szybkiego wdrożenia, krótkiego czasu realizacji, koordynacji działań oraz skoncentrowania się na przynajmniej jednym z trzech rodzajów działań kwalifikujących się w ramach instrumentu. Proces formułowania różnił się w zależności od wybranej metody wdrożenia:

- Projekty realizowane z organizacjami międzynarodowymi opierały się na propozycjach tych organizacji i były przedmiotem licznych kontroli i weryfikacji (zarówno na poziomie delegatury jak i siedziby Komisji).

- Projekty, które powstały w oparciu o zaproszenie do składania wniosków, opierały się na wnioskach organizacji pozarządowych, organizacji rozwoju działających w sektorze prywatnym i państwach członkowskich; wykorzystano w nich także informacje z sesji informacyjnych, które odbyły się w Brukseli i poszczególnych krajach. Wnioski opracowywano w dwóch etapach. Najpierw przedkładano zarys koncepcji, który stanowił podstawę zaproszenia do prezentacji pełnych wniosków; z tych wniosków wybrano ostateczną grupę projektów, które otrzymały wsparcie.

- Programy wsparcia budżetowego wymagały dialogu z rządami krajów będących beneficjentami wsparcia, z innymi partnerami współpracy na rzecz rozwoju (włącznie z MFW oraz Bankiem Światowym) i wiązały się – w kilku przypadkach – ze specjalnymi misjami przeprowadzonymi w celu sformułowania programu.

- Wsparcie na poziomie regionalnym w Afryce wymagało przeprowadzenia szczególnych misji w celusformułowania programu w Afryce Zachodniej i Wschodniej/Południowej; na potrzeby sformułowania programu szczepień zwierząt gospodarskich zorganizowano natomiast warsztaty.

Na potrzeby zaproszenia do składania wniosków przeznaczono orientacyjną kwotę 200 mln EUR. Jednak już po dokonaniu oceny wniosków na etapie zarysu koncepcji stwierdzono, że w wyniku zaproszenia do składania wniosków napłynie więcej wniosków wysokiej jakości niż można sfinansować z przewidywanych pierwotnie przydziałów budżetowych. W efekcie przeznaczono dodatkowy przydział środków o łącznej wartości 13,5 mln EUR, aby umożliwić sfinansowanie większej ilości wniosków.

W odpowiedzi na zaproszenie do składania wniosków napłynęło 800 dokumentów zawierających zarys koncepcji projektu. Następnie wybrano wstępnie 275 koncepcji projektów, które do dnia 22 września 2009 r. przekształcono w kompletne wnioski; po zakończeniu procedury oceny w październiku 2009 r. 131 wniosków otrzymało dotację. Na etapie oceny wniosków przykładano dużą wagę do znaczenia działań dla osiągnięcia celów instrumentu żywnościowego, a także do potrzeb państwa; kryterium oceny stanowiła również potencjalna skuteczność, trwałość oraz wykonalność w przewidzianym okresie (średnio 22 miesiące).

Podpisanie umów dotyczących wybranych 131 wniosków, a także wypłata zaliczek, miało miejsce pod koniec 2009 r. Przeniesienie wdrożenia na stosowny poziom delegatur UE nastąpi nieco później, na początku 2010 r. W części III towarzyszącego dokumentu znajduje się pełna list wybranych wniosków.

Na dzień 31 grudnia 2009 r. podpisano umowy z organizacjami międzynarodowymi na łączną sumę niemal 510 mln EUR (zob. tabela poniżej). Łączna wartość umów dotyczących instrumentu żywnościowego na koniec 2009 r. znacznie przekroczyła 700 mln EUR[5]. Płatności na ten dzień wyniosły 456 mln EUR; większość z nich dokonano w związku z projektami realizowanymi z organizacjami międzynarodowymi (325,2 mln EUR), kolejna pozycja to projekty w następstwie zaproszenia do składania wniosków (115 mln EUR).

Wartość umów zawartych z organizacjami międzynarodowymi na dzień 31 grudnia 2009 r.

Organizacja: | Wartość umów (EUR) | Procent |

FAO | 215 352 085 | 42,2 |

Bank Światowy | 100 950 00 | 19,8 |

WFP | 83 864 476 | 16,4 |

IFAD | 31 682 272 | 6,2 |

UNRWA | 39 700 000 | 7,8 |

UNDP | 13 193 139 | 2,6 |

UNICEF | 11 229 000 | 2,2 |

Pozostałe | 14 000 000 | 2,8 |

Razem | 509 970 972 | 100,0 |

Jeżeli chodzi o trzy obszary środków kwalifikujących się do wsparcia z instrumentu żywnościowego, przybliżony podział środków[6] przedstawia się następująco:

Kwalifikujące się środki | Procent wartości projektów organizacji międzynarowych |

1 | Środki mające na celu polepszenie dostępu do towarów i usług związanych z produkcją rolną | 40,4 % |

2 | Środki sieci bezpieczeństwa | 36,4 % |

3 | Inne środki stosowane na niewielką skalę mające na celu zwiększenie produkcji (w tym mikrokredyty, infrastruktura, składowanie, doskonalenie zawodowe) | 23,2 % |

Razem | 100 % |

WDROżENIE

Większość projektów realizowanych przez organizacje międzynarodowe i zatwierdzonych w ramach partii 1 i 2 nadal znajduje się na wczesnym etapie wdrożenia. Tworzone są zespoły projektowe oraz, w odpowiednich przypadkach, komitety zarządzające; opracowywane są plany zamówień oraz wdrażane systemy definiowania beneficjentów i ich wyboru. Informacja w sprawie statusu projektów realizowanych przez organizacje międzynarodowe znajduje się w części IV dokumentu towarzyszącego. Inne projekty i programy zostały przyjęte dopiero niedawno (w oparciu o zaproszenie do składania wniosków oraz w ramach partii 3) i w związku z tym nie osiągnęły jeszcze etapu skutecznej realizacji.

Konkretne rezultaty zaczynają przynosić te projekty, które są realizowane w ramach partnerstwa z organizacjami międzynarodowymi począwszy od wiosny 2009 r. Rozprowadza się materiały siewne, nawozy i narzędzia rolnicze; funkcjonują mechanizmy sieci bezpieczeństwa, przeprowadza się analizy podatności na zagrożenia, organizuje się szkolenia w zakresie tworzenia potencjału oraz wzmacnia się mechanizmy koordynacji.

Szereg projektów realizuje się w krajach dotkniętych konfliktami, w których naczelnym zagadnieniem ciągle jeszcze jest bezpieczeństwo, co z kolei może mieć negatywny wpływ na postęp niektórych projektów (w Somalii, na Sri Lance oraz w Pakistanie). Sytuacja stwarza dodatkowe wyzwania również w tych krajach, które dotknęły katastrofy naturalne (w Filipinach, Bangladeszu, Rogu Afryki, Gwatemali i na Haiti).

W miarę możliwości projekty są integrowane i dostosowywane do istniejących mechanizmów koordynacji darczyńców na poziomie krajowym. Z mechanizmów tych skorzystano na etapie przygotowania projektów, dążąc do wykorzystania efektu synergii z innymi partnerami. Działania w ramach instrumentu żywnościowego w dużym stopniu przyczyniły się do wzmocnienia współpracy między agencjami ONZ a innymi podmiotami krajowymi.

Komisja Europejska regularnie korzysta z systemu monitorowania wyników (ROM) dla zapewnienia zewnętrznych, niezależnych i obiektywnych informacji zwrotnych w sprawie skuteczności projektów współpracy. Odnośnie do instrumentu żywnościowego uruchomiono międzynarodowy przetarg dotyczący systemu monitorowania wyników i oceny jakości w związku z około 120 projektami. Ponadto 12 projektów będzie monitorowanych w ramach istniejących programów tematycznych dotyczących ROM. W listopadzie 2009 r. monitorowano już projekty realizowane z różnymi organizacjami międzynarodowymi w Liberii oraz na okupowanych terytoriach palestynskich.

ŚRODKI WSPARCIA

Maksymalnie 2 % budżetu instrumentu żywnościowego (tzn. maksymalna kwota 20 mln EUR) może zostać wykorzystane na środki wsparcia: pracowników zarządzających umowami, monitorowanie, audyt oraz ocenę; konsultacje oraz badania na rzecz wsparcia wdrożenia. Stanowiło to podstawę dla zatrudnienia części pracowników grupy zadaniowej ds. instrumentu żywnościowego w Brukseli.

W celu wzmocnienia potencjału niektórych delegatur UE, które nie posiadają działu ds. bezpieczeństwa żywnościowego lub zatrudniają w takim dziale zbyt niską liczbę pracowników, w 21 delegaturach UE sfinansowano stanowiska pracowników wspierających. Zadaniem dodatkowych pracowników jest współpraca przy projektach dotyczących instrumentu żywnościowego (zarządzanie umowami na realizację projektów wykonywanych w następstwie zaproszenia do składania wniosków, monitorowanie itp.). W przypadku sześciu delegatur zatrudniono pracowników na poziomie lokalnym względnie procedury zatrudnienia są w toku. W pozostałych przypadkach zatrudniani są pracownicy kontraktowi, spośród których większość zaczęła już pracować w delegaturach.

Ponadto dzięki budżetowi administracyjnemu udostępnionemu w ramach instrumentu żywnościowego sfinansowano szereg wspierających usług doradczych. Istnieją trzy rodzaje takich usług. Po pierwsze, angażuje się niezależnych i doświadczonych ekspertów dla potrzeb oceny zarysów koncepcji projektów oraz pełnych wniosków napływających w następstwie zaproszenia do składania wniosków; jest to bowiem warunek zachowania obiektywności na etapie oceny jakości wybranych projektów. Po drugie, niektórym delegaturom, w których zatrudnionych jest zbyt mało pracowników, lub w których realizowanych jest kilka projektów (Liberia, Nepal, Tadżykistan), przyznano wsparcie (eksperci zewnętrzni finansowani z budżetu administracyjnego) w celu opracowania projektów instrumentu żywnościowego oraz zapewnienia wykonania niezbędnych prac do czasu przybycia pracowników kontraktowych. Po trzecie, sfinansowano misje na rzecz formułowania projektów realizowanych w oparciu o wsparcie budżetowe w Togo i w Boliwii oraz misje na rzecz formułowania projektów w związku z projektami regionalnymi w Afryce.

Wreszcie zlecono szereg badań zmierzających do wsparcia wdrożenia instrumentu żywnościowego. Badania takie będą w dalszym ciągu przedmiotem zleceń. Obejmują one: badanie reakcji instytucjonalnych w ramach systemu ONZ na światowy kryzys cen żywności oraz w ramach instrumentu żywnościowego UE, badanie dotacji na zakup środków działalności, badanie w celu oceny beneficjentów, badanie interwencji podejmowanych w ramach sieci bezpieczeństwa oraz badanie reakcji w zakresie oferty sektora rolniczego na zwiększenie cen żywności.

PODSUMOWANIE

Przyjęcie rozporządzenia w sprawie instrumentu żywnościowego udowodniło, że UE jest w stanie szybko i konkretnie zareagować na problemy związane z bezpieczeństwem żywnościowym w krajach rozwijających się, wywołane wahaniami cen żywności w latach 2007-2008. Jak dotąd instrument żywnościowy z budżetem w kwocie 1 mld EUR jest najbardziej znaczącym wkładem uzupełniającym w skali światowej mającym na celu stymulowanie rozwoju sektora rolniczego oraz walkę z głodem, jaki wniesiono od momentu, gdy przywódcy państw grupy G8 zadeklarowali swoje wsparcie w tym kontekście w lipcu 2008 r. w Tokio. Instrument żywnościowy zapewnił UE międzynarodową wiarygodność i zwiększył jej wpływ w ramach rozmów dotyczących światowego zarządzania bezpieczeństwem żywnościowym. Ponadto szczególny sposób, w jaki realizowany jest instrument – z zaangażowaniem szeregu agencji ONZ, ale także innych podmiotów, oraz z uwzględnieniem krajowych potrzeb i planów – pozytywnie przyczynił się do zapewnienia skuteczności pomocy.

Po wejściu w życie rozporządzenia w sprawie instrumentu żywnościowego w dniu 1 stycznia 2009 r. Komisja Europejska zapewniła jego szybkie i skuteczne wykonanie. W lutym przedstawiono program wykorzystania środków w formie ogólnego planu, który w kwietniu uzyskał pozytywną opinię Rady i Parlamentu. Wprawdzie na późniejszym etapie dokonano kilku stosunkowo niewielkich zmian, jednak plan w dalszym ciągu obowiązuje jako dokument wiodący dla potrzeb dla wdrożenia instrumentu. W ciągu pierwszych czterech miesięcy 2009 r. z pomocą specjalnej grupy zadaniowej powołanej w Komisji przygotowano decyzje w sprawie finansowania, które opiewają na kwotę 707,7 mln EUR. Wraz z decyzjami finansowymi, które zostały podjęte nieco później tego samego roku, osiągnięto łączną wartość decyzji w sprawie finansowania na poziomie 837,2 mln EUR (w porównaniu z planowanymi 820 mln EUR); wypłaty opiewały natomiast na kwotę 456 mln EUR. Podsumowując, na koniec roku zawarto około 150 umów z organizacjami międzynarodowymi, rządami poszczególnych państw oraz organizacjami pozarządowymi; zaawansowane były ponadto przygotowania do przedstawienia na początku 2010 r. ostatecznej partii decyzji w sprawie finansowania na kwotę 145,3 mln EUR. Wykonanie rozporządzenia ustanawiającego instrument żywnościowy postępuje tym samym we właściwy sposób, zgodnie z pierwotnym planowaniem oraz przepisami budżetowymi.

Wdrożenie w pierwszych państwach docelowych rozpoczęło się w połowie 2009 r., podczas gdy w ostatniej grupie państw pomoc będzie skuteczna na początku 2010 r. Jest zatem zbyt wcześnie, aby ocenić skutki pomocy. W międzyczasie przygotowano podstawy dla obszernego monitorowania i oceny, które pozwolą na wyciągnięcie wniosków i ocenę wpływu w najbliższych kilku latach.

Środki, które zostały podjęte dotychczas, wskazują, że wdrożenie instrumentu żywnościowego postępuje jak należy. Niemniej jednak istnieje szereg trudności, które mogą mieć negatywny wpływ na skuteczność wdrożenia w przyszłości. Trudności te obejmują problemy natury politycznej lub są związane z bezpieczeństwem w szeregu państw docelowych, a także bardzo ścisły harmonogram wdrożenia projektów i programów, który wymaga od wszystkich stron zaangażowanych we wdrożenie ścisłego przestrzegania wyznaczonych dat zakończenia działań, przewidzianych na drugą połowę 2011 r.

Zgodnie z rozporządzeniem sprawozdanie końcowe zostanie przedstawione przez Komisję Europejską przed upływem 2012 r.

[1] WE/2008/1337, Dz.U. L 354 z 31.12.2008, s. 62

[2] Dokument roboczy służb Komisji, SEC(2010)xx z xx.xx.2010)

[3] Poziomy ubóstwa i rzeczywiste potrzeby ludności; zmiany cen żywności oraz potencjalne konsekwencje społeczno-ekonomiczne (zależność od przywozu żywności; podatność na zagrożenia społeczne i stabilność polityczna; makroekonomiczne skutki zmian cen żywności); zdolność kraju do reagowania na wzrost cen żywności i podejmowania odpowiednich środków w tym zakresie (potencjał produkcji rolnej, odporność na wstrząsy w świecie zewnętrznym).

[4] Zmiany procentowe w przydziałach środków w podziale na kraje oraz w sposobach wdrożenia/podmiotach nie sumują się, ponieważ występują przesunięcia równoczesne, których nie należy liczyć podwójnie.

[5] Umowy, które zostały przynajmniej podpisane przez KE.

[6] W oparciu o informacje dotyczące projektów z organizacjami międzynarodowymi.