[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 12.7.2006

KOM(2006) 392 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO, KOMITETU REGIONÓW ORAZ EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO

Roczny przegląd sytuacji w strefie euro {SEK(2006) 936 }

I. WPROWADZENIE

1. Przynależność do strefy euro zwiększa stopień wzajemnych powiązań gospodarczych między państwami członkowskimi poprzez istnienie wspólnej polityki monetarnej, zacieśnianie powiązań handlowych i finansowych, jak również pobudzanie ściślejszej koordynacji polityki gospodarczej. W związku z tym, państwa należące do strefy euro, niekiedy znacznie wcześniej stają w obliczu wyzwań ekonomicznych, przed którymi z czasem staną również pozostałe państwa członkowskie Unii Europejskiej.

2. W niniejszym Przeglądzie oraz w towarzyszącym mu Rocznym sprawozdaniu na temat strefy euro przedstawione zostało stanowisko Komisji na temat charakteru tych wyzwań, jak również omówione zostały możliwości właściwej na nie odpowiedzi ze strony polityki gospodarczej strefy euro, jak i poszczególnych państw członkowskich. Niniejszy dokument służy zwróceniu większej uwagi na rolę polityki gospodarczej i zmian ekonomicznych zachodzących w strefie euro oraz pobudzeniu szerokiej debaty na ten temat - kwestii dotyczącej 310 milionów mieszkańców strefy euro. Jest on również istotny w kontekście rozszerzenia strefy euro, którego kolejnym etapem będzie wprowadzenie wspólnej waluty przez Słowenię w dniu 1 stycznia 2007 r.[1]. Stanowiąc źródło informacji dla decydentów politycznych i szerokiej opinii publicznej, dokument ten stanowi uzupełnienie analiz Komisji poświęconych gospodarce strefy euro, takich jak Kwartalne sprawozdanie na temat strefy euro (ang. Quarterly Report on the Euro Area ), Finanse publiczne w unii gospodarczej i walutowej (ang. Public Finances in EMU ) oraz Przegląd ekonomiczny UE (ang. EU Economy Review ).

II. POPRAWA PERSPEKTYW GOSPODARCZYCH

3. Po trwającej pięć lat stagnacji, w strefie euro odnotowuje się ostatnio ożywienie gospodarcze. Dzięki wysokim zyskom i niskim stopom procentowym przedsiębiorstwa z większym optymizmem spoglądają w przyszłość. Również konsumenci odzyskują powoli zaufanie, i po kilku latach powściągliwości oczekiwany jest stopniowy wzrost wydatków konsumpcyjnych. Poprawie wyników gospodarczych w strefie euro sprzyja stały i znaczący wzrost zamówień z zagranicy, który świadczy zarówno o ożywieniu w handlu światowym, jak również o poprawie pozycji konkurencyjnej europejskiej gospodarki.

4. Tempo wzrostu gospodarczego zbliża się wprawdzie do poziomu potencjalnego, ale nie ma podstaw do samozadowolenia. Najnowsza prognoza Komisji Europejskiej zakłada wzrost PKB w strefie euro na poziomie 2,1 % w roku 2006, w porównaniu z 1,3 % w roku 2005. Inflacja, która w roku ubiegłym wyniosła 2,2 %, częściowo w wyniku gwałtownego wzrostu cen energii, powinna pozostać stabilna. W bieżącym roku w strefie euro powinno powstać ponad milion nowych miejsc pracy, jednak tempo ich tworzenia – przy stopie bezrobocia wynoszącej w maju 2006 r., mimo znacznego ostatnio spadku, 7,9 % ludności czynnej zawodowo – na poziomie 0,9 % rocznie jest nadal zbyt słabe. Podobnie, niski poziom potencjalnego wzrostu gospodarczego w strefie euro, wynoszący około 2 % rocznie, wskazuje między innymi na konieczność podjęcia reform prowadzących do wzrostu wydajności. Sprostanie powyższym wyzwaniom pozostanie w najbliższych latach priorytetem politycznym w strefie euro.

5. W krótkim okresie perspektywy rozwoju sytuacji gospodarczej mogą ulec dalszej poprawie, ale średniookresowo istnieje ryzyko ich pogorszenia. W krótkim okresie, stworzenie nowych miejsc pracy oraz pozytywne efekty już dokonanych, bądź prowadzonych reform gospodarczych mogą zdynamizować wzrost gospodarczy w stopniu większym niż oczekiwany. Natomiast średniookresowo, ewentualny dalszy wzrost cen ropy naftowej mógłby pogorszyć perspektywy wzrostu gospodarki w strefie euro. Ryzyko przeprowadzenia niekontrolowanej korekty międzynarodowej nierównowagi płatniczej mogłoby mieć negatywny wpływ na wzrost gospodarczy na świecie i ożywienie gospodarcze w strefie euro. Jednakże patrząc z drugiej strony, nieoczekiwany gwałtowny wzrost dochodów krajów eksportujących ropę naftową mógłby przełożyć się na wzrost popytu na towary i usługi oferowane przez gospodarkę strefy euro.

III. ZAPEWNIENIE ODPOWIEDZIALNEJ POLITYKI MAKROEKONOMICZNEJ

6. Polityka makroekonomiczna odgrywa ważną rolę w ożywieniu gospodarczym w strefie euro, wykorzystując wiarygodność ram politycznych stworzonych przez unię gospodarczą i walutową. Akomodacyjna polityka monetarna, która doprowadziła do rekordowo niskich nominalnych i realnych stóp procentowych w roku 2005, przy jednoczesnym utrzymaniu stabilności cen, przyczyniła się do pobudzenia działalności gospodarczej i poprawy nastrojów. Pozytywne efekty dla wzrostu gospodarczego w strefie euro płynęły również ze strony polityki budżetowej. Dzięki wcześniejszym wysiłkom na rzecz konsolidacji budżetowej, większość państw członkowskich mogła w ostatnich latach bazować na wspierającej roli automatycznych stabilizatorów.

7. W związku z poprawą sytuacji gospodarczej istnieje konieczność dostosowania założeń i celów polityki makroekonomicznej. Impulsy pochodzące w ostatnich latach ze strony polityki monetarnej są stopniowo ograniczane. Po okresie osłabionej koniunktury, władze fiskalne ponoszą odpowiedzialność za podjęcie właściwych decyzji służących poprawie stanu finansów publicznych, polegających na poprawie wyników budżetowych i spłacie długu publicznego. Zapewnienie dobrego stanu finansów publicznych ma również zasadnicze znaczenie w kontekście dodatkowych obciążeń wynikających z procesu starzenia się społeczeństw państw strefy euro. Według najnowszej prognozy Komisji, mimo poprawy sytuacji gospodarczej łączna wartość potrzeb pożyczkowych sektora finansów publicznych strefy euro w roku 2006 nie ulegnie zmianie, aczkolwiek zmniejszenie liczby działań doraźnych powinno skutkować poprawą bilansów strukturalnych. Celem pełnego wdrożenia prewencyjnej części paktu na rzecz stabilności i wzrostu, niektóre państwa strefy euro będą musiały w budżetach na lata 2006 i 2007 dokonać dużo bardziej ambitnych korekt niż planowały to w swoich programach stabilności z roku 2005.

8. Bezpodstawne są obawy, że dostosowanie polityki makroekonomicznej oznacza stłumienie zarysowującego się ożywienia gospodarczego. Rzeczywiste niebezpieczeństwo polega na tym, że nieprzeprowadzenie takiej korekty oznaczałoby pogorszenie warunków dla utrzymania wzrostu gospodarczego w strefie euro, na skutek odkładania na później decyzji politycznych koniecznych dla podtrzymania ożywienia gospodarczego w średnim okresie. W odniesieniu do polityki makroekonomicznej doświadczenie nauczyło Europejczyków, że wyczekująca postawa nie jest wystarczająca. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych lekceważenie kwestii stabilności makroekonomicznej w okresach dobrej koniunktury doprowadziło do powstania przytłaczającego bagażu przeszłości w postaci utrzymującej się inflacji, wysokich deficytów i rosnącego zadłużenia, które z kolei stanowiły podstawowe przyczyny niskiego tempa wzrostu gospodarczego i wysokiego bezrobocia. W dalszej kolejności, okres silnego wzrostu pod koniec lat dziewięćdziesiątych nie został wykorzystany do zakończenia konsolidacji budżetowej rozpoczętej jako element przygotowań do wprowadzenia w życie unii gospodarczej i walutowej. W obliczu pierwszego od roku 1999, trwałego ożywienia gospodarczego w strefie euro, Komisja Europejska uważa, że właściwym podejściem byłoby obecnie zastosowanie rozważnej kombinacji (ang. policy mix ) polityki makroekonomicznej zapewniającej stabilność cen i zmniejszenie deficytów budżetowych, połączonej z reformami strukturalnymi służącymi poprawie funkcjonowania rynków kapitałowych, towarów i pracy.

IV. INTENSYFIKACJA REFORM GOSPODARCZYCH W STREFIE EURO

9. Osiągnięcie sukcesów w staraniach o zapewnienie stabilności makroekonomicznej w strefie euro oraz o wzrost gospodarczy i nowe miejsca pracy stanowi priorytet ekonomiczny i polityczny. W dalszym ciągu w strefie euro bez pracy pozostaje dwanaście milionów osób. Wzrost gospodarczy i wzrost wydajności są zbyt niskie, szczególnie jeśli uwzględnić problemy, które niesie ze sobą proces starzenia się społeczeństwa. Jeszcze nie wszyscy Europejczycy czerpią pełne korzyści z postępu technicznego i globalizacji. Wprawdzie niektórzy winę za rozczarowujące w ostatnich pięciu latach wyniki strefy euro w zakresie wzrostu gospodarczego i zatrudnienia składają na karb wspólnej waluty, jednak prawdziwą przyczyną są niewystarczające reformy na rynkach kapitałowych, towarów i pracy. Przyspieszenie reform gospodarczych, wzmocnienie konkurencji oraz zapewnienie stabilności makroekonomicznej są kluczowe dla lizbońskiego partnerstwa na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia.

10. Sukces reform gospodarczych zależy w dużej mierze od pozyskania szerokiego poparcia społecznego. Mimo rosnącej w Europie świadomości odnośnie potrzeby zapewnienia stabilności makroekonomicznej, na temat reform gospodarczych w Europie krąży wiele uporczywych mitów. Jeden z nich mówi, że reformy gospodarcze oznaczają rezygnację ze standardu życia, na który Europejczyków już dłużej nie stać. Tymczasem, mimo iż reformy gospodarcze mogą oznaczać konieczność poniesienia w krótkim okresie kosztów dostosowawczych, ostatecznie służą one podniesieniu standardu życia w Europie. Według analiz Komisji Europejskiej, kompleksowe reformy rynków kapitałowych, towarów i pracy mogłyby zwiększyć tempo wzrostu potencjalnego w UE z 2 % do 3 %. Oznaczałoby to więcej nowych miejsc pracy, wyższe dochody rozporządzalne oraz modernizację wyjątkowego europejskiego modelu państwa opiekuńczego. Innym mitem jest twierdzenie, że reformy ekonomiczne oznaczają odejście od europejskich tradycji poprzez wprowadzenie odmiennego modelu społeczno-ekonomicznego. Wręcz przeciwnie, reformy te służą ożywieniu europejskich wartości ucieleśnionych w traktacie rzymskim, takich jak przedsiębiorczość i troska o interesy ogólnospołeczne.

11. Liderzy UE są świadomi faktu, że z członkostwem w strefie euro w nieodłączny sposób związane są reformy gospodarcze. Na posiedzeniu Rady Europejskiej wiosną tego roku podkreślono, że w unii gospodarczej i walutowej właściwie funkcjonujące rynki kapitałowe, towarów i pracy odgrywają zasadniczą rolę w zwiększaniu potencjału wzrostu gospodarczego oraz łagodzeniu skutków szoków ekonomicznych. Ceny i płace, które szybko reagują na zmieniające się warunki ekonomiczne, mają również duże znaczenie dla ograniczania bezpodstawnych różnic w stopach inflacji i wzrostu między poszczególnymi państwami strefy euro. Chociaż wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej odniosą korzyści z realizacji strategii lizbońskiej, kraje strefy euro mają dodatkową motywację do zwiększenia wysiłków w zakresie reform strukturalnych, ponieważ korzyści płynące ze zwiększonej konkurencji będą odczuwalne wcześniej, jeśli członkowie unii monetarnej dokonają jednoczesnego otwarcia swoich rynków.

12. Pierwszorzędne znaczenie ma podjęcie przez państwa należące do strefy euro zdecydowanych kroków na drodze realizacji programu reform gospodarczych nakreślonego w zintegrowanych wytycznych na rzecz wzrostu i zatrudnienia na lata 2005-2008. Jak zaznaczono w przyjętym w styczniu 2006 r. Rocznym sprawozdaniu Komisji z postępów w realizacji strategii lizbońskiej , państwa należące do strefy euro wykazały w swoich krajowych programach reform wolę zrównoważenia finansów publicznych, zwiększenia wydajności pracy oraz poprawy wskaźników zatrudnienia i aktywności zawodowej, przy jednoczesnym spełnieniu wymagań w zakresie zrównoważonego rozwoju. Niektóre państwa strefy euro będą jednak musiały zwiększyć wysiłki na rzecz stworzenia dobrze działających rynków kapitałowych, towarów, usług i pracy, służących dynamice i sprawnemu funkcjonowaniu unii gospodarczej i walutowej. Priorytety w tym zakresie obejmują: zintensyfikowanie prac badawczo-rozwojowych w strefie euro, wspieranie konkurencji w sektorze usług i w sieciowych sektorach gospodarki (zwłaszcza w sektorze energetycznym) oraz osiągnięcie większej elastyczności rynku pracy.

13. Dla zachowania zrównoważonego modelu społecznego konieczne jest zwiększenie tempa wzrostu gospodarczego oraz liczby nowych miejsc pracy. Źródło inspiracji dla państw należących do strefy euro mogą w tym przypadku stanowić reformy zainicjowane przez kraje skandynawskie , które w równym stopniu uwzględniają aspekty elastyczności rynku pracy, jak i ochrony socjalnej pracowników (ang. flexicurity ). Reformy te prowadzą do zdynamizowania gospodarki poprzez wspieranie wysokiego poziomu elastyczności w organizacji pracy oraz w stosunkach pracy, zapewniając jednocześnie bezpieczeństwo pracownikom, między innymi poprzez znaczne inwestycje w kształcenie ustawiczne oraz działania służące aktywizacji i przekwalifikowaniu bezrobotnych. Jednocześnie, nie istnieje jeden uniwersalny wzorzec „ flexicurity ” – zasada zwiększania, tam gdzie to konieczne, elastyczności rynku pracy, przy jednoczesnym zapewnieniu określonego poziomu bezpieczeństwa pracowników, może być realizowana na wiele sposobów[2]. Doświadczenia krajów skandynawskich mogą być trudne do przeniesienia na grunt pozostałych państw członkowskich. Obok różnych krajowych priorytetów, politycy muszą również odpowiednio uwzględnić budżetowe konsekwencje tego rodzaju reform, zwłaszcza w krajach o utrzymującym się wysokim deficycie budżetowym, lub w których finanse publiczne poddane są presji w związku z procesem starzenia się społeczeństwa.

V. WSPÓLNA WALUTA, WSPÓLNY RYNEK

14. W latach osiemdziesiątych państwa członkowskie uznały, że utworzenie w Europie „wspólnego rynku” stanowi poważny argument za wprowadzeniem „wspólnej waluty”. Teraz, kiedy wspólna waluta stała się faktem, państwa należące do strefy euro muszą z przekonaniem realizować politykę wspierającą wspólny rynek. W ciągu ostatniego roku niektóre kraje poddały w wątpliwość ten cel, podkreślając konieczność ochrony kluczowych gałęzi krajowej gospodarki przed zagraniczną konkurencją. Takie postępowanie uniemożliwia jednakże przedsiębiorstwom wykorzystanie wszystkich szans stwarzanych przez wspólny rynek i jest szkodliwe dla konsumentów, którzy tracą korzyści związane z większym wyborem i niższymi cenami. Pięćdziesiąt lat temu państwa-sygnatariusze traktatu rzymskiego zerwały z tego rodzaju polityką, w uroczystej deklaracji opowiadając się za swobodnym przepływem osób, towarów, usług i kapitału, stwarzając podstawę dla pomyślności gospodarczej i stabilności politycznej w Europie w drugiej połowie dwudziestego wieku. Zobowiązanie to należy odnowić poprzez wybór takiej polityki gospodarczej, która służy realizacji idei wspólnego rynku i przynosi wymierne korzyści ekonomiczne państwom strefy euro oraz całej Unii Europejskiej.

15. Dla pogłębienia wspólnego rynku oraz umocnienia unii gospodarczej i walutowej konieczne są reformy gospodarcze w poszczególnych państwach członkowskich. Wspólny rynek odgrywa kluczową rolę w stymulowaniu wzrostu gospodarczego i tworzeniu nowych miejsc pracy. Umożliwia on lepszą alokację zasobów oraz poszerza możliwości handlowe przedsiębiorstw i ofertę dla konsumentów – w czym pomaga również istnienie wspólnej waluty. Jednak pełny potencjał wspólnego rynku może zostać zrealizowany dopiero wówczas, gdy akty prawne przygotowane na szczeblu Wspólnoty będą skutecznie wprowadzane w życie oraz egzekwowane we wszystkich państwach członkowskich. Pod tym względem słabe rezultaty większości krajów należących do strefy euro w zakresie transpozycji i stosowania przepisów dotyczących wspólnego rynku nadal stanowią powód do zaniepokojenia. Siedem krajów należących do strefy euro ciągle zwleka z transpozycją ponad 1,5 % odpowiednich aktów prawnych, podczas gdy cztery największe stanowią grupę państw, wobec których najczęściej wszczynane są procedury w sprawie naruszenia przepisów. Dla dalszego zwiększenia potencjału wzrostu gospodarczego oraz poprawy możliwości amortyzacji przez strefę euro szoków ekonomicznych konieczne będzie przyspieszenie integracji gospodarczej poprzez pełną transpozycję i skuteczniejsze egzekwowanie unijnych dyrektyw.

16. Kluczowe dla strefy euro są reformy w sektorze usług. W obliczu faktu, że około 70 % wszystkich miejsc pracy oraz wartości dodanej w gospodarce strefy euro przypada na sektor usług, nie wolno lekceważyć wagi wspierania jego szerszej integracji. W tym kontekście, pełna realizacja unijnej dyrektywy w sprawie usług, której przyjęcie planowane jest jeszcze w tym roku, ma podstawowe znaczenie dla wzmocnienia konkurencji i gospodarczej dynamiki w Europie oraz do pełnego wykorzystania potencjalnych korzyści, które niesie ze sobą istnienie wspólnej waluty.

17. Wymierne korzyści przynosi w szczególności integracja rynków finansowych, przyczyniając się do zwiększenia wydajności i konkurencyjności, a w konsekwencji również do zwiększenia potencjału wzrostu. Usunięcie przeszkód stojących na drodze do utworzenia „jednolitego obszaru płatności euro” (ang . Single Euro Payments Area ) stanowiłoby silny impuls dla pobudzenia wymiany handlowej, konsumpcji i inwestycji w strefie euro, umożliwiając obywatelom i przedsiębiorstwom dokonywanie transgranicznych płatności w sposób równie łatwy i bezpieczny oraz przy zachowaniu takich samych opłat, jak ma to miejsce w przypadku operacji krajowych. Integracja rynków finansowych może również przyczynić się do sprawniejszego funkcjonowania unii gospodarczej i walutowej poprzez usprawnienie dostosowań makroekonomicznych i wzmocnienie zdolności strefy euro do odpowiadania na zewnętrzne szoki ekonomiczne. Analizy ekonomiczne wskazują, że integracja rynków finansowych w UE mogłaby z biegiem czasu skutkować dodatkowym wzrostem PKB o 0,5 % do 1,1 %.

18. Unia Europejska oraz strefa euro muszą wykorzystać osiągnięcia związane z euro oraz unijnym planem działań w zakresie usług finansowych (ang. Financial Service Action Plan ) . Wymaga to konsolidacji istniejących przepisów dotyczących usług finansowych oraz dopilnowania szybkiego wdrożenia i skutecznego egzekwowania przepisów rynku wewnętrznego. Konieczne będzie podjęcie dalszych działań służących otwarciu rozdrobnionych europejskich rynków usług finansowych dla klientów indywidualnych, na przykład poprzez ułatwienia pozwalające konsumentom na znalezienie najlepszych ofert planów oszczędnościowych, kredytów hipotecznych, ubezpieczeń i ubezpieczeń emerytalnych. Kolejnym ważnym wyzwaniem w najbliższych pięciu latach będzie opracowanie ogólnoeuropejskiej koncepcji regulacji rynków finansowych i ich nadzoru, tak by dotrzymać kroku rosnącej ponadgranicznej integracji sektora finansowego. Ponieważ chodzi w tym przypadku o zasadniczo pozytywne – a wręcz konieczne – zmiany służące zwiększeniu potencjału wzrostu w UE, oznacza to również, że władze krajowe będą musiały być gotowe dostosować się do tych nowych warunków. W tym kontekście, aby osiągnąć pełne korzyści z integracji rynku usług finansowych, należy zahamować typową od dawna dla państw członkowskich tendencję do uzupełniania transponowanych do prawa krajowego dyrektyw zbędnymi przepisami,.

19. Dla osiągnięcia trwałego wzrostu wydajności kraje strefy euro muszą wytwarzać, a przede wszystkim przyswajać i wykorzystywać wiedzę. W tym kontekście zasadnicze znaczenie mają: silna konkurencja na rynkach oraz warunki sprzyjające innowacyjności przedsiębiorstw, w tym jednolite i skuteczne ramy ochrony praw własności intelektualnej. Przedsiębiorstwa muszą działać w sprzyjającym otoczeniu prawnym, dysponować wystarczającą liczbą wysokowykwalifikowanych pracowników oraz mieć dostęp do odpowiednich źródeł finansowania. Ponadto, zwiększone muszą zostać nakłady na badania i rozwój oraz innowacje, a w szczególności wykorzystać należy korzyści skali poprzez wspieranie prywatnych nakładów na prace badawczo-rozwojowe oraz projektów i działań przynoszących znaczne transgraniczne efekty zewnętrzne (ang. spillovers ). Wydatki na badania i rozwój w strefie euro utrzymują się na poziomie około 2 % PKB, co znacznie odbiega od wyznaczonej dla całej UE docelowej wartości wynoszącej 3 % PKB. Przedstawiając swoje krajowe programy reform (albo nieco później), wszystkie państwa należące do strefy euro określiły cele w zakresie zwiększenia wydatków na badania i rozwój.

20. Reformy, które mają na celu zwiększenie wykorzystania potencjału siły roboczej oraz kapitału ludzkiego, służą również poprawie zdolności przystosowawczych oraz mobilności pracowników w strefie euro. Ponadto działania ukierunkowane na dostosowanie popytu i podaży na rynku pracy, na przykład poprzez modernizację publicznych służb zatrudnienia, mogą polepszyć zdolność dostosowania się gospodarki do szoków ekonomicznych. Chociaż niektóre kraje należące do strefy euro rozpoczęły reformy w tej dziedzinie, podejmowane działania mają głównie na celu uelastycznienie umów o pracę dla osób wchodzących na rynek pracy, bądź napotykających szczególne trudności na rynku pracy, poprzez umowy na czas określony, agencje pracy i publiczne programy zatrudnienia, podczas gdy niektóre przepisy prawa pracy dotyczące zatrudnienia na czas nieokreślony – które mogą stanowić większą przeszkodę dla dostosowań na rynku pracy – pozostają niezmienione.

21. W wielu krajach konieczna będzie modernizacja systemów oświaty i kształcenia zawodowego celem zwiększenia liczby wysokowykwalifikowanych pracowników w strefie euro. Starania powinny skupiać się na poprawie jakości kapitału ludzkiego i kwalifikacji siły roboczej. Osiągany przez młodzież poziom wykształcenia jest w krajach strefy euro dużo niższy niż w pozostałych krajach UE. Konieczne są również wysiłki na rzecz opracowania spójnych i kompleksowych strategii kształcenia ustawicznego, które pozwolą zwiększyć elastyczność dróg kształcenia już od podstawowych poziomów nauczania, ograniczyć liczbę przypadków przedwczesnego kończenia nauki, zwiększyć odsetek osób ze średnim wykształceniem oraz poprawić jakość, przydatność i atrakcyjność kształcenia zawodowego. Jakość szkolnictwa wyższego musi ulec poprawie, tak by zwiększyć wkład uniwersytetów w innowacje społeczne i ekonomiczne. Należy wspierać doskonałość naukową (ang. excellence ) poprzez wzmocnienie współpracy między uczelniami wyższymi, ośrodkami naukowo-badawczymi i przedsiębiorstwami. Osiągnięcie opisanych wyżej celów przyspieszyć może efektywne wykorzystywanie przez państwa należące do strefy euro dostępnych funduszy wspólnotowych, w szczególności środków europejskiego funduszu społecznego oraz programów w zakresie edukacji i kształcenia zawodowego.

VI. DYNAMICZNA I SPRAWNIE FUNKCJONUJĄCA UNIA GOSPODARCZA I WALUTOWA

22. Szczególną uwagę zwrócić należy na utrzymujące się między poszczególnymi krajami strefy euro różnice w stopach wzrostu gospodarczego i inflacji. Dla przykładu w roku 2005 różnica między krajami strefy euro o najwyższej i najniższej stopie wzrostu PKB wynosiła 4,5 punktu procentowego, zaś różnica między najniższą i najwyższą stopą inflacji – 3 punkty procentowe. Jak zauważono w Rocznym sprawozdaniu na temat strefy euro , różnice w zakresie wzrostu gospodarczego i inflacji są typowe dla państw unii walutowych i mogą odzwierciedlać szereg pozytywnych czynników, jak różnice w zmianach liczby ludności, bądź proces naganiania zaległości przez mniej zamożne kraje. Różnice koniunkturalne zmniejszyły się znacząco w ostatnich latach, dzięki wyrównaniu się cykli koniunkturalnych i ograniczeniu błędów decyzyjnych na skutek lepszej koordynacji polityki makroekonomicznej. Z punktu widzenia unii walutowej należy uznać to za pozytywne zmiany. Ograniczenie roli czynników cyklicznych oznacza jednak, że pozostające różnice w zakresie wzrostu gospodarczego są obecnie w dużym stopniu spowodowane czynnikami strukturalnymi. Wydaje się, w szczególności, że niektóre kraje należące do strefy euro niezwykle powoli będą reagowały na szoki ekonomiczne i długofalowe zmiany sytuacji gospodarczej. Jeśli nie nastąpi zmiana polityki, może okazać się, że z biegiem czasu przepaść między najszybciej i najwolniej rozwijającymi się krajami strefy euro utrwali się, a różnice w stopie inflacji będą skutkować znaczącą utratą konkurencyjności poszczególnych gospodarek. Im później podjęte zostaną działania, tym większe będą musiały być zakres i stopień dostosowań.

23. Zlikwidowanie różnic w poziomie wzrostu gospodarczego i inflacji wymaga połączenia odpowiedzialnej polityki budżetowej i reform gospodarczych. Konieczne w tym celu działania zostały określone w Zintegrowanych wytycznych na rzecz wzrostu i zatrudnienia na lata 2005-2008. Zachowanie rozważnej polityki budżetowej, zwłaszcza w okresach dobrej koniunktury, pozwoli automatycznym stabilizatorom fiskalnym neutralizować skutki szoków ekonomicznych, które prowadzą do zwiększenia różnic w poziomach wzrostu gospodarczego i inflacji. Również reformy gospodarcze będą przyczyniały się do szybszej reakcji po stronie cen i płac na zmieniającą się sytuację gospodarczą i sprzyjały bardziej efektywnej alokacji zasobów. Większość krajów należących do strefy euro musi zwiększyć tempo reform celem wspierania konkurencji oraz podniesienia wydajności na rynkach towarów i usług. Działania służące pogłębieniu wspólnego rynku usług (np. finansowych) byłyby równie pomocne, ponieważ wspierają one wyrównanie cykli koniunkturalnych. Ponadto, niektóre kraje strefy euro będą może musiały podjąć działania gwarantujące, by dostosowania płacowe w gospodarce we właściwym stopniu uwzględniały kwestie stabilności cen, średniookresowe zmiany wydajności oraz różnice w zakresie kwalifikacji i warunków na lokalnych rynkach pracy.

VII. ROLA STREFY EURO I WYZWANIA STOJĄCE PRZED NIĄ NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ

24. Euro jest jedną z głównych światowych walut, co przysparza szereg korzyści strefie euro, a jednocześnie uświadamia konieczność zwrócenia należytej uwagi na zmiany w międzynarodowych stosunkach finansowych. Wprowadzenie euro doprowadziło do zasadniczych zmian na międzynarodowych rynkach finansowych. W chwili obecnej na kraje strefy euro przypada około jedna szósta światowego PKB i jedna piąta światowej wymiany handlowej, a znaczna i stale rosnąca część papierów dłużnych na rynkach światowych jest denominowana w euro (31,5 % w porównaniu z 44 % przypadającymi na dolara amerykańskiego w połowie 2005 r.). Na wspólną europejską walutę przypada również duża część międzynarodowych wierzytelności bankowych i transakcji walutowych. Na przykład od roku 1999 pożyczki denominowane w euro zajmują drugą pozycję wśród pożyczek udzielanych przez banki strefy euro podmiotom w sektorze pozabankowym spoza tej strefy, z udziałem wynoszącym 39 % w pierwszym kwartale 2005 r. (w porównaniu z 44 % przypadającymi na dolara amerykańskiego). Euro jest ponadto walutą powszechnie wykorzystywaną dla wyceny, fakturowania i rozliczania transakcji handlu zagranicznego między strefą euro a państwami trzecimi, a w niektórych przypadkach również transakcji pomiędzy państwami trzecimi. Euro odgrywa również ważną rolę jako jednostka, w której przechowywane są międzynarodowe rezerwowy walutowe – przypada na nią około 25 % światowych rezerw, w porównaniu z 66 % udziałem amerykańskiego dolara.

25. Najważniejszym wyzwaniem dla gospodarki światowej i strefy euro jest bezprecedensowa skala i długość utrzymywania się międzynarodowej nierównowagipłatniczej. W roku 2005 Stany Zjednoczone odnotowały największy w swojej historii deficyt na rachunku obrotów bieżących, odpowiadający 6,4 % amerykańskiego i 1,5 % światowego PKB. Deficyt ten jest w dużej mierze finansowany przez napływ kapitału z Japonii, Chin i innych państw Dalekiego Wschodu, a ostatnio również z państw bliskowschodnich (osiągających nadspodziewane zyski ze sprzedaży ropy naftowej). Mimo iż rynki finansowe pozostają względnie optymistyczne, niespotykana wcześniej skala i długość utrzymywania się międzynarodowej nierównowagi płatniczej pozwala sądzić, że sytuacja ta nie będzie mogła trwać wiecznie.

26. Niekontrolowana korekta stanu międzynarodowej nierównowagi płatniczej mogłaby przynieść poważne negatywne skutki dla perspektyw wzrostu gospodarki światowej oraz stabilności międzynarodowego systemu finansowego. Rachunek obrotów bieżących strefy euro jest wprawdzie względnie zrównoważony, nie zabezpiecza to jednak przed skutkami tego rodzaju kryzysu. Niekontrolowanakorekta międzynarodowej nierównowagi płatniczej mogłaby, na skutek zmian kursów walut i światowego popytu, wpłynąć negatywnie na wymianę handlową krajów strefy euro. Miałaby ona również wpływ na wartość aktywów przechowywanych przez podmioty strefy euro zagranicą. Również poziom zaufania przedsiębiorstw mógłby ulec znacznemu obniżeniu, w szczególności w razie znacznego ograniczenia produkcji w regionach dotkniętych deficytem.

27. Dla zsynchronizowanego rozwiązania problemu międzynarodowej nierównowagi płatniczej konieczne jest stopniowe przesunięcie światowego popytu z regionów charakteryzujących się deficytem na rachunku obrotów bieżących do regionów z nadwyżkami na tym rachunku. Wkład Stanów Zjednoczonych może polegać na zwiększeniu stopy oszczędności prywatnych i publicznych. Istotne wsparcie w tym względzie mogłaby stanowić polityka makroekonomiczna ukierunkowana na zapewnienie stabilności ekonomicznej, w tym zwłaszcza zrównoważenie finansów publicznych. W krajach Dalekiego Wschodu wyzwanie stanowi zmniejszenie nadmiernej stopy oszczędności. Zmiany prowadzące w kierunku wzrostu generowanego wewnętrznie, polegające na ulepszeniu systemów ubezpieczeń społecznych oraz rozwoju rynków finansowych, pomogłyby zmniejszyć światową nierównowagę bilansów płatniczych. Oznaczałoby to również wsparcie długofalowego rozwoju w krajach Dalekiego Wschodu. Wzrost popytu wewnętrznego w tych krajach doprowadziłby do zmniejszenia się stopy oszczędności i nadwyżki na rachunku obrotów bieżących.

28. Reformy gospodarcze w Europie pomogą strefie euro przygotować się na ewentualny negatywny scenariusz zmian w światowej gospodarce oraz odegrać ważną rolę w zsynchronizowanej korekcie stanu międzynarodowej nierównowagi płatniczej. Sprawniej działające rynki kapitałowe, towarów i pracy uczyniłyby z Europy bardziej atrakcyjne miejsce do inwestowania, nawet jeśli nie przyniosłoby to znaczących zmian na rachunku obrotów bieżących, ponieważ wzrosłyby zarówno popyt, jak i podaż. Zresztą jedynie niewielka część zmiany salda na rachunku obrotów bieżących strefy euro znalazłaby odbicie w poprawie na rachunku obrotów bieżących Stanów Zjednoczonych. Mimo to reformy gospodarcze są warte kontynuowania w kontekście poprawy wyników ekonomicznych strefy euro, ponieważ zwiększają one potencjał wzrostu i wzmacniają zdolność do neutralizacji następstw negatywnych szoków ekonomicznych. Szczegółowa analiza tego zagadnienia została przedstawiona w Rocznym sprawozdaniu na temat strefy euro .

VIII. SKUTECZNIEJSZA KOORDYNACJA

29. Dla podtrzymania ożywienia gospodarczego oraz wsparcia stabilności makroekonomicznej i reform strukturalnych prowadzących do dynamicznej i sprawnie funkcjonującej unii gospodarczej i walutowej konieczne jest zaangażowanie ze strony państw członkowskich oraz silne przywództwo w ramach strefy euro. Na tegorocznym wiosennym posiedzeniu Rady Europejskiej podkreślono wagę głębokich reform strukturalnych dla państw członkowskich posługujących się wspólną walutą i położono nacisk na potrzebę skutecznej koordynacji polityki w strefie euro. Obok kluczowej roli odgrywanej przez Radę ds. Gospodarczych i Finansowych (Ecofin), również tzw. Eurogrupa (złożona z ministrów finansów państw należących do strefy euro, przedstawicieli Komisji i Europejskiego Banku Centralnego) działa na rzecz osiągnięcia szerokiego porozumienia w zakresie wspólnych wyzwań w dziedzinie polityki gospodarczej. Państwa należące do strefy euro mogłyby odnieść większe korzyści ze spotkań Eurogrupy poprzez zaangażowanie w intensywniejsze dyskusje nad polityką makroekonomiczną oraz dokładniejsze śledzenie reform strukturalnych w krajach strefy euro, zwłaszcza jeśli mają one znaczenie dla funkcjonowania unii gospodarczej i walutowej. Mogłyby zostać również podjęte działania służące zwiększeniu skuteczności koordynacji polityki gospodarczej w strefie euro, na przykład w postaci przesunięcia na pierwsze półrocze unijnego cyklu kontroli budżetowej, koordynację krajowych harmonogramów w zakresie planowania i uchwalania budżetu wśród państw należących do strefy euro oraz zapewnienie większej spójności między polityką makroekonomiczną i reformami strukturalnymi.

30. Rosnące znaczenie euro jako waluty światowej oraz problemy związane między innymi z międzynarodową nierównowagą płatniczą podkreślają konieczność przejęcia przez kraje strefy euro odpowiedzialności na arenie międzynarodowej. Komisja przyznaje, że w kwestii tej w ostatnich latach dokonał się pewien postęp. Na przykład powołanie w 2004 r. na dwuletnią kadencję przewodniczącego Eurogrupy przyniosło większą stabilność jeśli chodzi o reprezentowanie strefy euro za granicą. Jednakże ze względu na częsty, wśród władz krajów strefy euro, brak wspólnego stanowiska i wiążących zobowiązań w kwestiach o wspólnym, strategicznym znaczeniu, Europie trudno jest przejąć światowe przywództwo w kwestiach gospodarczych. Komisja Europejska popiera lepszą koordynację w zakresie reprezentowania Unii Europejskiej w międzynarodowych gremiach i instytucjach finansowych i jest gotowa przyczyniać się do jej osiągnięcia.

IX. WNIOSKI

31. Posługiwanie się wspólną walutą oznacza napotykanie wspólnych problemów i dzielenie się odpowiedzialnością. W niniejszym dokumencie wskazano na najważniejsze wyzwania stojące przed strefą euro. Poprawa perspektyw gospodarczych w strefie euro wymaga zdecydowanych kroków w zakresie dostosowania polityki gospodarczej, w szczególności w zakresie przyspieszenia konsolidacji fiskalnej. W sferze mikroekonomicznej zasadnicze znaczenie dla wzrostu wydajności oraz przyspieszenia tempa wzrostu gospodarczego i tworzenia nowych miejsc pracy ma pogłębienie reform strukturalnych. Są one również ważne dla sprawnego funkcjonowania unii gospodarczej i walutowej, ponieważ w niektórych państwach należących do strefy euro ceny i płace zbyt wolno reagują na istotne zmiany warunków prowadzenia działalności gospodarczej. Jednocześnie, państwa należące do strefy euro mają silną zachętę do pogłębienia wspólnego rynku, ponieważ większa integracja ekonomiczna pomaga w pełni wykorzystać zalety wspólnej waluty i szybko reagować na zmiany zachodzące w gospodarce. W sferze stosunków zewnętrznych, rosnące znaczenie euro jako światowej waluty oraz wyzwania stojące przed światową gospodarką uświadamiają potrzebę zwiększenia roli odgrywanej przez strefę euro w kwestiach gospodarczych o charakterze międzynarodowym. Podjęcie tych wyzwań i wypełnienie odpowiednich zobowiązań wymaga zaangażowania ze strony państw należących do strefy euro oraz realizacji działań na rzecz poprawy koordynacji polityki gospodarczej.

[1] Obecnie państwa należące do strefy euro to Austria, Belgia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Niemcy, Portugalia i Włochy.

[2] Komisja rozpoczęła analizę różnych koncepcji „ flexicurity ” i w pierwszej połowie 2007 r. zamierza wydać komunikat na ten temat.