[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 4.11.2009

KOM(2009)614 wersja ostateczna

ZIELONA KSIĘGA

Integracja rejestrów przedsiębiorstw

{SEK(2009) 1492}

ZIELONA KSIĘGA

Integracja rejestrów przedsiębiorstw

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

1. WPROWADZENIE

Obecny kryzys finansowy raz jeszcze uprzytomnił nam wszystkim, jak istotne znaczenie ma ogólna przejrzystość rynków finansowych. W kontekście środków naprawy finansów[1] usprawnienie dostępu do aktualnych danych urzędowych dotyczących konkretnych przedsiębiorstw może okazać się jednym ze sposobów na odbudowę zaufania do rynków w skali całej Europy.

Istotną rolę na tym polu mają do odegrania rejestry przedsiębiorstw[2], których zadaniem jest gromadzenie, analizowanie oraz przechowywanie danych dotyczących podmiotów gospodarczych (forma prawna, siedziba, kapitał i prawni pełnomocnicy przedsiębiorstwa), a także udostępnianie wymienionych danych wszystkim zainteresowanym. W różnych krajach mogą one również świadczyć rozmaite usługi dodatkowe. Normy minimalne w odniesieniu do usług podstawowych określa prawodawstwo europejskie[3], zobowiązujące w szczególności państwa członkowskie do prowadzenia, od 1 stycznia 2007 r., elektronicznych rejestrów przedsiębiorstw[4]. Mimo to jak dotąd rejestry te funkcjonujące w Europie obejmują zaledwie skalę krajową bądź regionalną, przechowując wyłącznie dane przedsiębiorstw, które zarejestrowano na podlegającym im terytorium (kraju lub regionu).

Tymczasem przedsiębiorcy korzystają z dobrodziejstw jednolitego rynku, w coraz większym stopniu rozszerzając swoją działalność poza granicami. Przedsiębiorstwa z różnych państw członkowskich UE coraz częściej współtworzą ponadnarodowe grupy kapitałowe i angażują się w procesy restrukturyzacyjne polegające na łączeniu lub też podziale przedsiębiorstw tego rodzaju. Co więcej, orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich minionej dekady[5] daje przedsiębiorcom możliwość zakładania działalności w jednym państwie członkowskim i prowadzenia jej – w części lub w całości – za granicą.

Obserwuje się narastające zapotrzebowanie na dostęp – ponad granicami – do informacji o przedsiębiorstwach zagranicznych, czy to do celów komercyjnych, czy też dla zapewnienia prostego dostępu do wymiaru sprawiedliwości. O ile jednak urzędowe informacje dotyczące przedsiębiorstw są łatwo dostępne w krajach, w których zostały one zarejestrowane, o tyle na drodze do uzyskania dostępu do takich danych z innego państwa członkowskiego mogą stać przeszkody natury technicznej lub językowej[6]. Wobec powyższego konieczne stało się ułatwienie wierzycielom, partnerom handlowym oraz konsumentom zagranicznym dostępu do urzędowych, wiarygodnych informacji o przedsiębiorstwach w celu zapewnienia odpowiedniego poziomu przejrzystości i pewności prawa rynków w skali całej UE. Niezbędne jest w tym celu nawiązanie ścisłej, transgranicznej współpracy rejestrów przedsiębiorstw.

Co więcej, dokonywane ponad granicami państw transakcje gospodarcze obejmujące połączenie przedsiębiorstw lub zmianę siedziby czy też zakładanie oddziałów zagranicznych na terytorium innych państw członkowskich wymagają stałej, codziennej współpracy władz szczebla krajowego, regionalnego i lokalnego oraz analogicznych rejestrów przedsiębiorstw. Zacieśnianie takiej współpracy, będące warunkiem przyspieszenia obowiązujących procedur, zapewnia zarazem większą pewność prawa.

Sprawna współpraca transgraniczna między rejestrami jest nieodzowna nie tylko dla płynnego funkcjonowania jednolitego rynku. Pozwala ona również na ograniczenie kosztów działalności przedsiębiorstw działających ponad granicami. Grupa wysokiego szczebla niezależnych partnerów do spraw obciążeń administracyjnych uznała, że usprawnienie transgranicznego dostępu do informacji o przedsiębiorstwach drogą elektroniczną stanowi jeden z elementów ułatwiających prowadzenie transgranicznej działalności gospodarczej. Zapowiadając możliwe oszczędności sięgające 161 mln EUR w kontekście określonych obowiązków informacyjnych, jakie ustanowiono jedenastą dyrektywą w sprawie prawa spółek (89/666/EWG), eksperci zdecydowanie popierają dążenie do całkowitej interoperacyjności rejestrów tego rodzaju w całej Europie[7].

Dotychczasowa współpraca w tej mierze łącząca rejestry przedsiębiorstw na zasadach dobrowolności nie jest wystarczająca, toteż niezbędne jest jej zacieśnienie. Istnieją już odpowiednie narzędzia i inicjatywy – w rodzaju europejskiego rejestru przedsiębiorstw (EBR, ang. European Business Register ), projektu pod nazwą e-Sprawiedliwość albo systemu wymiany informacji na rynku wewnętrznym (IMI, ang. Internal Market Information ) – służące dalszemu upowszechnianiu egzekwowania istniejących ram prawnych, usprawnianiu komunikacji między właściwymi rejestrami oraz pogłębianiu przejrzystości i wiarygodności rynku.

W niniejszej zielonej księdze opisano obecne otoczenie, rozważając przy tym ewentualne możliwości rozwoju w kierunku poprawy dostępu do informacji o przedsiębiorstwach w całej UE oraz zwiększenia skuteczności stosowania przepisów dyrektyw w sprawie prawa spółek.

2. Dlaczego potrzebne jest zacieśnienie współpracy rejestrów przedsiębiorstw?

Zintegrowana sieć rejestrów przedsiębiorstw ma służyć dwóm odrębnym, choć wzajemnie powiązanym, następującym celom.

- Dostęp do informacji a sieć rejestrów przedsiębiorstw

Ułatwienie dostępu do informacji o przedsiębiorstwach ponad granicami zwiększa przejrzystość jednolitego rynku, podnosi poziom ochrony bezpieczeństwa udziałowców oraz stron trzecich, przyczyniając się jednocześnie do przywrócenia wiarygodności rynkom. Zakres dostępu do zagranicznych informacji uległ znacznemu rozszerzeniu od czasu wejścia w życie zmian wprowadzonych w 2003 r. do pierwszej dyrektywy w sprawie prawa spółek (2003/58/WE), dzięki którym z dniem 1 stycznia 2007 r. wprowadzono obowiązek prowadzenia elektronicznych rejestrów przedsiębiorstw w państwach członkowskich. Niemniej jednak zarówno obywatele, jak i przedsiębiorcy muszą w dalszym ciągu przeszukiwać przynajmniej dwadzieścia siedem rejestrów, jeśli chcą zebrać odpowiednie informacje natury gospodarczej na temat konkretnych przedsiębiorstw. Nawet w przypadku rejestrów udostępnianych online, zainteresowani muszą jednak posługiwać się różnymi językami i orientować się w zróżnicowanych warunkach wyszukiwania i strukturach. Jeden punkt dostępu do informacji o wszystkich europejskich przedsiębiorstwach przyniósłby przedsiębiorcom znaczne oszczędności czasu i nakładów.

Dlatego też nadszedł czas, by zastanowić się nad następnymi etapami całego procesu. Przede wszystkim wszystkie państwa członkowskie powinny uczestniczyć we współpracy oraz wspólnym podejmowaniu decyzji na temat jej warunków. Wiarygodne informacje o przedsiębiorstwach ze wszystkich państw członkowskich powinny być powszechnie dostępne – przy czym wskazane byłoby umożliwienie wyszukiwania w każdym z urzędowych języków UE. Należy ponadto umożliwić wyszukiwanie informacji o konkretnym przedsiębiorstwie lub grupie przedsiębiorstw działających w różnych państwach członkowskich bez konieczności korzystania po kolei ze wszystkich regionalnych bądź krajowych rejestrów. Należy zapewnić równomierny poziom gwarantowanej jakości obsługi dostępnej w całej UE.

- Współdziałanie rejestrów przedsiębiorstw w kontekście transgranicznym

Drugim celem integrowania rejestrów przedsiębiorstw jest wzmocnienie praktycznej współpracy w odniesieniu do operacji transgranicznych w rodzaju połączenia przedsiębiorstw, przenosin siedziby czy też postępowania upadłościowego. Liczne akty prawne w dziedzinie prawa spółek zawierają wymóg tego rodzaju współpracy, jak objaśniono w ramce 1.

Ramka 1 – Akty prawa spółek a współpraca między rejestrami przedsiębiorstw

Dyrektywa w sprawie transgranicznego łączenia się spółek kapitałowych[8] stanowi wprost o wymogu współpracy między rejestrami przedsiębiorstw; wymóg ten zawierają również dyrektywy w sprawie statutu spółki europejskiej (SE)[9] oraz statutu spółdzielni europejskiej (SEC)[10]. Przepisy wymienionych aktów prawnych przyspieszają procedury rejestracyjne, a tym samym zwiększają poziom pewności prawa poprzez zapewnienie, żeby właściwe rejestry przedsiębiorstw powiadamiały się nawzajem o określonych krokach, które podejmują[11]. Bezpośrednie kontakty między rejestrami usprawniają również wymianę informacji, służąc tym samym poprawie stanu poinformowania zainteresowanych stron w innych państwach członkowskich.

Poza tym obowiązujące wymogi dotyczące ujawniania informacji w odniesieniu do oddziałów zagranicznych (na mocy jedenastej dyrektywy w sprawie prawa spółek, 89/666/EWG) sprawiają, że współpraca rejestrów przedsiębiorstw staje się z praktycznego punktu widzenia nieodzowna. Zgodnie z dyrektywą na przedsiębiorstwach otwierających oddział w innym państwie członkowskim spoczywa obowiązek ujawnienia szeregu danych oraz dokumentów. Mają one obowiązek ujawnienia tych informacji w języku kraju, w którym rejestrowany jest nowy oddział, w celu ułatwienia dostępu do tych danych stronom trzecim. Bezpośrednie kontakty między rejestrami przedsiębiorstw są konieczne dla kontroli poprawności oraz aktualności odpowiednich danych, a tym samym dla ochrony interesów wierzycieli oraz konsumentów, którzy mają styczność z tym oddziałem.

I wreszcie, gdy tylko przyjęty zostanie nowy statut europejskiej spółki prywatnej (SPE)[12] może to doprowadzić do znacznego zwiększenia liczby przypadków, w których konieczna będzie ścisła współpraca o zasięgu transgranicznym. Proponowany statut mógłby stać się prostym i elastycznym instrumentem, służącym wszystkim małym i średnim przedsiębiorstwom w ekspansji na całym obszarze jednolitego rynku. Dlatego też konieczne wydaje się zagwarantowanie łatwego dostępu do informacji urzędowych dotyczących tych przedsiębiorstw, które działają w więcej niż jednym państwie członkowskim.

Z tego też względu właściwe organy czy też rejestry przedsiębiorstw muszą być łatwe do zidentyfikowania, a łączącej je komunikacji muszą służyć wytyczone z góry, bezpieczne drogi dostępu. Zapewni to przyspieszenie procedur transgranicznych przy jednoczesnym zwiększeniu pewności prawa, – przyczyniając się jednocześnie do ograniczenia obciążeń administracyjnych, jakimi obarczeni są przedsiębiorcy.

Co więcej, również jedenasta dyrektywa w sprawie prawa spółek (89/666/EWG) określa wykaz danych, jakie przedsiębiorstwa zobowiązane są rejestrować w przypadku otwierania oddziału w innym państwie członkowskim. Przedsiębiorstwa mają często trudności z aktualizowaniem takich danych. Tego rodzaju zaniedbania mogą prowadzić do krytycznych konsekwencji, w szczególności w przypadkach, gdy rejestr, w którym figuruje dany oddział, nie otrzyma powiadomienia o likwidacji przedsiębiorstwa, a w konsekwencji dane zawarte w tym rejestrze wprowadzają w błąd strony trzecie. Rejestr przedsiębiorstw, w którym figuruje dany oddział, powinien być zatem regularnie i automatycznie informowany o każdej istotnej zmianie statusu danego przedsiębiorstwa. Taka zmiana mogłaby również odciążyć przedsiębiorstwa, zmniejszając spoczywające na nich obowiązki w dziedzinie gromadzenia i składania dokumentacji.

Pogłębiona współpraca między poszczególnymi rejestrami przedsiębiorstw byłaby korzystna w kontekście możliwych synergii na płaszczyźnie przekazywania danych dotyczących przedsiębiorstw przez inne podmioty. Przykładowo: co do poprawy przejrzystości rynków finansowych, dyrektywa w sprawie przejrzystości[13] zawiera szereg przepisów mających na celu zapewnienie inwestorom dostępu do wiarygodnych informacji finansowych dotyczących każdego emitenta, którego papiery wartościowe dopuszczono do obrotu na rynku regulowanym. Wymaga ona między innymi, aby tego rodzaju informacje były powszechnie dostępne za pośrednictwem tak zwanych urzędowo ustanowionych systemów scentralizowanego gromadzenia informacji regulowanych. Dzięki elektronicznej sieci urzędowo ustanowionych systemów scentralizowanego gromadzenia informacji regulowanych możliwe byłoby zwiększenie dostępności informacji o charakterze finansowym dotyczących wszystkich spółek giełdowych w skali całej Europy[14]. W dalszej perspektywie można byłoby dążyć do zapewnienia jednego punktu dostępu do wszelkich informacji o charakterze prawnym (zawartych w rejestrach przedsiębiorstw) i finansowym (gromadzonych w wyżej wspomnianym mechanizmie gromadzenia danych) na temat wszystkich europejskich przedsiębiorstw notowanych na rynku regulowanym. Zacieśniona współpraca rejestrów przedsiębiorstw przyczyniłaby się ponadto do sprawnego i skutecznego prowadzenia postępowań upadłościowych w kontekście transgranicznym, w dążeniu do realizacji celu, jaki przyświecał rozporządzeniu nr 1346/2000/WE w sprawie postępowania upadłościowego[15].

3. Mechanizmy dotychczasowej współpracy

3.1 Mechanizmy dotychczasowej współpracy między rejestrami przedsiębiorstw

Na potrzebę nawiązania transgranicznej współpracy łączącej rejestry przedsiębiorstw wskazano już przed blisko dwudziestoma laty – co doprowadziło do zapoczątkowania inicjatywy tak zwanego europejskiego rejestru przedsiębiorstw (EBR). Projekt ten, oparty na zasadzie dobrowolności, zgrupował zainteresowane rejestry przedsiębiorstw przy wsparciu Komisji Europejskiej (patrz: ramka 2).

Ramka 2 – europejski rejestr przedsiębiorstw (EBR)

EBR[16] wystartował jako inicjatywa samych zainteresowanych rejestrów przedsiębiorstw, a z czasem dołączyła się do niego większość rejestrów przedsiębiorstw z całej UE. Obecnie w EBR uczestniczą rejestry z 18 państw członkowskich[17] oraz z sześciu innych[18] europejskich obszarów jurysdykcji[19].

Jest to sieć rejestrów przedsiębiorstw, której celem jest zapewnianie wiarygodnych informacji dotyczących przedsiębiorstw działających w całej Europie. Umożliwia on obywatelom, przedsiębiorcom oraz organom administracji publicznej wyszukiwanie danych na podstawie nazwy przedsiębiorstwa, a w niektórych państwach – w oparciu o nazwisko osoby fizycznej, we wszystkich rejestrach przedsiębiorstw należących do sieci EBR za pomocą pojedynczego zapytania sformułowanego we własnym języku. Wyniki wyszukiwania zawierające pożądane informacje są również udostępniane w języku, w którym złożono zapytanie. Aspekty prawne przesyłu danych w sieci, a w szczególności ochrony danych osobowych, regulują przepisy prawa krajowego, w tym również akty wykonawcze do przepisów Wspólnoty w dziedzinie ochrony poufności danych[20].

Uczestnictwo poszczególnych rejestrów w sieci EBR ma charakter dobrowolny i odbywa się na podstawie odrębnej umowy (tzw. porozumienia o wymianie informacji, ang. Information Sharing Agreement ). Inną formą współpracy podjętej na bazie europejskiego rejestru przedsiębiorstw jest europejskie ugrupowanie interesów gospodarczych (EUIG)[21] – przy czym z uwagi na szczególne uregulowania prawne w niektórych państwach nie wszystkie rejestry są uprawnione do udziału w takim ugrupowaniu.

Bliższą charakterystykę tego projektu zawiera towarzyszące niniejszej zielonej księdze sprawozdanie okresowe.

Współpraca w ramach EBR ma jednak pewne ograniczenia. Po pierwsze, pozainstytucjonalny charakter EBR – jakkolwiek zwiększający elastyczność tej formy współpracy – pociąga za sobą poważne trudności w procesie rozszerzania sieci, za sprawą których proces ten stał się bardzo czasochłonny. Co więcej ani sam EBR, ani zaangażowane rejestry przedsiębiorstw, w szczególności te finansowane ze środków publicznych, nie posiadają dostatecznych środków na przyspieszenie budowy sieci obejmującej wszystkie państwa członkowskie.

Po drugie, współpraca w ramach EBR ogranicza się do usprawnienia transgranicznego dostępu do informacji o przedsiębiorstwach (pierwszy z celów wyznaczonych w części 2), jednak bez rozwiązania kwestii bezpośredniej współpracy między poszczególnymi rejestrami w toku postępowań o charakterze transgranicznym (drugi cel w części 2). Dlatego też niektórzy z partnerów EBR podjęli nową inicjatywę badawczą pod nazwą BRITE (z ang. Business Register Interoperability Throughout Europe, to jest: interoperacyjność rejestrów przedsiębiorstw w całej Europie)[22], finansowaną w głównej mierze przez Komisję Europejską, a mającą na celu upowszechnianie połączeń między rejestrami. Projekt BRITE ukończono w marcu 2009 r., a jego celem było opracowanie i wdrożenie zaawansowanego technicznie, nowatorskiego modelu interoperacyjności, platformy usługowej opartej na technologiach informacyjno-komunikacyjnych oraz narzędzia zarządzania służącego interakcji rejestrów przedsiębiorstw w całej UE, ze szczególnym uwzględnieniem przypadków przenoszenia siedzib i połączeń przedsiębiorstw ponad granicami państw członkowskich, a także poprawy kontroli nad oddziałami przedsiębiorstw rejestrowanymi w innych państwach członkowskich, niż spółka-matka.

Projekt BRITE miał jednak czysto naukowy charakter, toteż jego wyniki nie znalazły zastosowania poza grupką państw, które zdecydowały się na przetestowanie jego funkcjonowania w praktyce. Od czasu zakończenia fazy początkowej projektu uczestniczące w nim państwa członkowskie toczą ożywioną dyskusję nad wykorzystaniem jego dotychczasowych rezultatów w przyszłości. Już listopadzie 2009 r. ogłoszony zostanie zarys dalekosiężnej strategii[23] wskazującej najlepszy sposób dalszego utrzymywania usług, jakie zakładano w ramach kontynuacji projektu BRITE, oraz określenia zakresu odpowiedzialności za ich realizację.

3.2 Inne narzędzia i inicjatywy: system wymiany informacji na rynku wewnętrznym (IMI) i dostęp do wymiaru sprawiedliwości wspomagany drogą elektroniczną ( e-Justice )

Mechanizmy dotychczasowej współpracy są niewystarczające na potrzeby zacieśnionej współpracy. Dlatego warto zbadać bliżej inne narzędzia i inicjatywy – jak system wymiany informacji na rynku wewnętrznym (IMI) lub inicjatywa elektronicznego wspomagania wymiaru sprawiedliwości (czyli e-Sprawiedliwości) – mogące dopomóc w dalszym egzekwowaniu obecnych ram prawnych i zwiększaniu przejrzystości na rynku[24].

System wymiany informacji na rynku wewnętrznym (IMI , z ang. Internal Market Information ) jest narzędziem współpracy administracji publicznych państw członkowskich zmierzającej do udoskonalenia prawidłowego przestrzegania prawodawstwa w dziedzinie rynku wewnętrznego. Państwa członkowskie poparły w marcu 2006 r. propozycję opracowania systemu IMI, który służy obecnie wprowadzaniu w życie przepisów dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych[25]. Od końca roku 2009[26] system ten posłuży również do wprowadzania w życie przepisów dyrektywy usługowej[27] (patrz: ramka 3).

Ramka 3 – system wymiany informacji na rynku wewnętrznym (IMI)

IMI to bezpieczny system informatyczny oparty na dostępie internetowym prowadzony przez Komisję. Jest to zamknięta sieć, dająca właściwym organom państw członkowskich proste narzędzie do wyszukiwania odpowiednich partnerów w innych państwach członkowskich i do nawiązywania z nimi szybkiej i sprawnej komunikacji. Żądania określonych informacji są w ramach IMI obsługiwane za pośrednictwem uporządkowanego zestawu pytań i odpowiedzi. Pytania zostały przetłumaczone na wszystkie języki urzędowe przez służby tłumaczeniowe Komisji Europejskiej, a zatem stanowią wiarygodne i prawnie pewne wsparcie językowe. IMI oferuje ponadto przejrzysty regulamin określający zasady obsługi zapytań o informacje, przyjęty przez wszystkie państwa członkowskie.

Bliższą charakterystykę tego projektu zawiera towarzyszące niniejszej zielonej księdze sprawozdanie okresowe.

Z kolei celem inicjatywy e-Sprawiedliwość jest wspomaganie pracy organów ścigania i prawników oraz usprawnienie publicznego dostępu do informacji w zakresie prawa i postępowania sądowego. Począwszy od uruchomienia w czerwcu 2007 r. jej zasięg był stopniowo rozszerzany, a jej pełne wdrożenie stanowi priorytet wysokiej rangi tak dla państw członkowskich, jak i dla Komisji Europejskiej. Wśród konkretnych projektów, po których można się spodziewać namacalnych efektów, warto wymienić europejski portal internetowy „e-Sprawiedliwość”, który powinien być już powszechnie dostępny on-line z początkiem przyszłego roku. Gdy tylko portal ruszy , ma on stać się głównym punktem dostępu do informacji o charakterze prawnym, umożliwiającym kontakt z instytucjami sądowymi i administracyjnymi, rejestrami, bazami danych oraz innymi służbami stanowiącymi ramy projektu w sferze wymiaru sprawiedliwości w wymiarze europejskim.

W europejskim planie działania w dziedzinie e-sprawiedliwości na lata 2009-2013[28] poruszono kwestię stopniowej integracji EBR z portalem. Już w pierwszej fazie rozruchu portalu „e-Sprawiedliwość” zostanie na nim umieszczone bezpośrednie przekierowanie do witryny EBR. Z kolei na następnym etapie, w perspektywie średniej i długofalowej, przewiduje się rozważenie możliwości częściowego zintegrowania EBR z nowym portalem. Szczegółowe kwestie dotyczące drugiego etapu wymagają głębszego namysłu. Państwa członkowskie zgodziły się już natomiast co do tego, że kolejna faza powinna wykorzystać dotychczasowe rezultaty projektu EBR.

4. Dalsze perspektywy

Przedstawione w niniejszym rozdziale warianty dają pewne wskazówki co do rozwiązania zagadnień przedstawionych powyżej. Poszczególne warianty różnią się stopniem zaangażowania i zobowiązań ze strony państw członkowskich. Komisja zachęca wszystkie zainteresowane strony do przedstawienia swojego punktu widzenia w odpowiedzi na pomysły zarysowane w niniejszej zielonej księdze.

Każdej z możliwych dróg rozwoju wypadków towarzyszy konieczność przedstawienia ewentualnych wniosków prawodawczych służących ustanowieniu przejrzystych ram prawnych współpracy. Ewentualną korzyść z każdego z takich wniosków należy wszakże oszacować za pomocą oceny skutków zgodnie z dokumentem Komisji określającym wytyczne dotyczące oceny skutków[29].

4.1 Dostęp do informacji – sieć rejestrów przedsiębiorstw

Mając na uwadze usprawnienie dostępu do wiedzy o przedsiębiorstwach ponad granicami, trzeba utworzyć sieć rejestrów przedsiębiorstw obejmującą wszystkie państwa członkowskie. O ile z uwagi na osiemnaście włączonych już do sieci EBR państw członkowskich racjonalna byłaby jej dalsza rozbudowa w oparciu o dotychczasowe osiągnięcia, o tyle doskonalenie jej sprawności środkami prawnymi może okazać się trudne ze względu na przeważnie prywatny charakter prowadzonej w jej ramach współpracy.

Tak naprawdę sieć rejestrów przedsiębiorstw jest przydatna jedynie pod warunkiem, że obejmuje dane z rejestrów wszystkich 27 państw członkowskich. Dobrym sposobem na zagwarantowanie powszechnego zaangażowania w działalność takiej sieci mogłoby się okazać ustanowienie wymogu skomunikowania wszystkich rejestrów w całej UE. Nakaz ten mógłby się znaleźć na przykład w pierwszej z unijnych dyrektyw w sprawie prawa spółek (68/151/EWG). Państwa członkowskie powinny przy tym zachować możliwość decydowania o formie utworzenia takiej sieci i o warunkach prowadzonej współpracy. Użytecznym mogłoby się okazać utworzenie solidnych podstaw prawnych dla potrzeb pewnych funkcji udostępnianych przez taką sieć, przy czym szczegóły współpracy powinno się ustalić, zawierając porozumienie w sprawie zarządzania elektroniczną siecią rejestrów przedsiębiorstw („porozumienie zarządcze”). Porozumienie to powinno regulować takie zagadnienia jak warunki włączania się do sieci (w tym dla państw spoza UE), tryb wyznaczania zarządu sieci, zakresy odpowiedzialności i kompetencji, warunki finansowania i rozstrzygania ewentualnych sporów itp., rozstrzygając przy tym kwestie związane z utrzymaniem centralnego serwera sieci, a także z zagwarantowaniem obywatelom dostępu we wszystkich językach urzędowych UE. Rozwiązanie w formie porozumienia pozwala również zachować elastyczny charakter współpracy. Państwa członkowskie miałyby możliwość podjęcia decyzji o wykorzystaniu dotychczasowych osiągnięć EBR lub o obraniu nowej formy rozwoju. Rejestry przedsiębiorstw uczestniczące w sieci powinny zachować swobodę określania własnej polityki w zakresie pobierania opłat – pod warunkiem, że nie dopuszczą do dyskryminacji cenowej w zależności od odbiorcy. Należy ponadto zadbać, aby uczestniczące w sieci rejestry przedsiębiorstw przestrzegały minimalnych norm bezpieczeństwa i ochrony danych – włącznie z przepisami prawodawstwa wspólnotowego w zakresie ochrony danych (dyrektywa 95/46/WE) oraz stosownymi przepisami krajowymi.

Udostępniane za pomocą rozszerzonej sieci rejestrów dane przedsiębiorstw mogłyby również być cenne dla portalu „e-Sprawiedliwość” , który ma pełnić rolę węzłowego punktu dostępu do informacji prawnych i do wymiaru sprawiedliwości w UE. Konieczna jest dalsza analiza zmierzająca do określenia wspólnej strategii i do wypracowania szczegółowych warunków technicznych połączenia obu tych inicjatyw; namysłu wymaga w szczególności konieczność zażegnania podwójnej obsługi pewnych czynności przez sieć rejestrów lub portal. W każdym razie portal mógłby wiele skorzystać na udoskonaleniu jego głównego źródła informacji o przedsiębiorstwach. Niezależnie od ostatecznego wykorzystania sieci istnieje również możliwość zobowiązania wszystkich rejestrów przedsiębiorstw do udostępniania standardowego, podstawowego zestawu danych bezpośrednio drogą internetową, na przykład za pomocą wyspecjalizowanego, znormalizowanego serwisu www.

I wreszcie – w dążeniu do rozszerzonego dostępu do danych dotyczących przedsiębiorstw w dalszej perspektywie – można byłoby przewidzieć połączenie sieci rejestrów przedsiębiorstw z siecią elektroniczną ustanowioną na mocy dyrektywy w sprawie przejrzystości (2004/109/WE), zawierającą informacje regulowane dotyczące spółek giełdowych. Takie wzajemne połączenie sieci mogłoby doprowadzić do otwarcia wspólnego punktu dostępu do wszelkich danych finansowych i informacji prawnych dotyczących każdego emitenta, którego papiery wartościowe dopuszczono do obrotu na rynku regulowanym, poprawiając tym samym przejrzystość rynku.

Zainteresowane strony proszone są o przedstawienie swoich opinii o następujących kwestiach:

• czy konieczne jest udoskonalenie sieci rejestrów przedsiębiorstw państw członkowskich UE?

• czy szczegółowe warunki tego rodzaju współpracy mogą być ustalone za pomocą „porozumienia zarządczego” zawartego przez przedstawicieli państw członkowskich oraz rejestrów przedsiębiorstw?

• czy korzystne byłoby połączenie – w dłuższej perspektywie – sieci rejestrów przedsiębiorstw z siecią elektroniczną zawierającą informacje regulowane dotyczące spółek giełdowych, ustanowioną na mocy dyrektywy w sprawie przejrzystości?

Zainteresowanych, którzy uznają rozważane wyżej rozwiązania za niewłaściwe, uprasza się o objaśnienie korzyści, jakie towarzyszyłyby rozwiązaniom alternatywnym, bądź też ewentualnych zalet pozostawienia obecnego stanu rzeczy bez zmian. Ponadto zainteresowani są proszeni o przedstawienie dowodów na przewidywalne skutki wyżej wymienionych wariantów i sugerowanych rozwiązań alternatywnych z punktu widzenia kosztów i korzyści, z uwzględnieniem aspektów upraszczania i ograniczania obciążeń administracyjnych.

4.2 Współpraca rejestrów przedsiębiorstw w przypadkach transgranicznych zmian siedziby i połączeń przedsiębiorstw

Istnieją w zasadzie dwa warianty uproszczenia komunikacji pomiędzy rejestrami przedsiębiorstw w takich procedurach jak transgraniczne połączenie przedsiębiorstw lub zmiana siedziby. Pierwsze rozwiązanie opierałoby się na wykorzystaniu osiągnięć projektu BRITE oraz wyznaczeniu lub powołaniu podmiotu odpowiedzialnego za utrzymywanie niezbędnych usług obejmujących swym zasięgiem wszystkie państwa członkowskie. Drugie zaś polegałoby na wykorzystaniu systemu wymiany informacji na rynku wewnętrznym (IMI), który już funkcjonuje i dysponuje potencjałem rozszerzenia na nowe obszary prawodawstwa wspólnotowego w nadchodzących latach.

- Wariant 1 – wykorzystanie osiągnięć projektu BRITE

W celu utworzenia funkcjonalnej sieci usługowej dla potrzeb wykonania dyrektyw w sprawie prawa spółek, nieodzowne jest znalezienie rozwiązania, którego wdrożenie mogłoby objąć wszystkie państwa członkowskie. Rozwiązania wypracowane w ramach projektu BRITE zostały ukierunkowane na współpracę rejestrów przedsiębiorstw, przy zapewnieniu wysokiego stopnia interoperacyjności. Członkowie konsorcjum BRITE posiadają jednakże prawa do wypracowanych przez siebie rozwiązań technicznych – toteż ich wykorzystywanie wymaga zawarcia odpowiedniej umowy.

W chwili obecnej we współpracę w ramach projektu EBR zaangażowało się w sumie 18 państw członkowskich UE, natomiast do zaledwie pięciu państw Unii[30] i Norwegii, będących sześcioma członkami-założycielami projektu BRITE wraz z podprojektami, dopiero z czasem miały dołączyć: Łotwa, Niemcy (Północna Nadrenia-Westfalia) i Była Jugosłowiańska Republika Macedonii. Wspomniane wyżej utworzenie sieci rejestrów przedsiębiorstw prawdopodobnie przyczyniłoby się do wdrożenia rezultatów projektu BRITE, co w innym przypadku mogłoby potrwać znacznie dłużej.

Co do kosztów, jakie towarzyszyłyby temu wariantowi, z uwagi na fakt, iż użytkowanie odpowiednich usług pozostawałoby dobrowolne, ostateczne koszty przyłączenia się do współpracy oraz uczestnictwa byłyby uzależnione od uzgodnień między stronami.

- Wariant 2 – system wymiany informacji na rynku wewnętrznym (IMI)

Obecnie z systemu IMI korzysta właściwe organy dwudziestu siedmiu państw członkowskich oraz trzech państw należących do EOG (łącznie ponad 1 600 podmiotów). System służy do prowadzenia wymiany informacji na mocy dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych (2005/36/WE) oraz – pilotażowo – również dyrektywy usługowej (2006/123/WE).

Główna przewaga IMI polega na tym, że system ten opiera się na możliwych do ponownego wykorzystania ramach prawnych współpracy administracji publicznych. Dzięki bazom danych właściwych organów, obsłudze tłumaczeniowej oraz zdolności wspomagania tworzenia ustrukturyzowanych zestawów pytań i odpowiedzi system IMI może stanowić podstawę wdrożenia dowolnego aktu prawodawstwa w dziedzinie rynku wewnętrznego. W konsekwencji każdy korzystający zeń organ musiałby przejść jednorazową rejestrację, a następnie stosować tylko jeden system. W zależności od właściwego zakresu kompetencji mógłby przy tym uzyskać dostęp do jednego lub większej liczby obszarów prawodawstwa obsługiwanych dzięki IMI.

Co prawda IMI nie powstał z myślą o zastosowaniu w komunikacji między rejestrami przedsiębiorstw. Tymczasem zestaw procedur (schemat obiegu dokumentów) powiadomień w kontekście dyrektyw w sprawie prawa spółek byłby identyczny z obecnie obowiązującym w odniesieniu do zapytań o informacje związane z kwestiami kwalifikacji zawodowych oraz usług.

Wykorzystanie IMI nie wiązałoby się z koniecznością specjalnych inwestycji ze strony państw członkowskich, z wyjątkiem wyznaczenia właściwych rejestrów przedsiębiorstw oraz osób uprawnionych do korzystania z IMI.

Osobnej analizy – niezależnie od kwestii transgranicznych połączeń przedsiębiorstw i przenosin siedziby – wymaga zagadnienie ujawniania informacji dotyczących oddziałów. W przypadku transgranicznych połączeń przedsiębiorstw i zmian siedziby potrzeba współpracy między rejestrami ogranicza się do pewnych ściśle określonych etapów procedury. Jednak w przypadku oddziałów zagranicznych należy automatycznie i regularnie śledzić na bieżąco ewentualne rozbieżności pomiędzy danymi zapisanymi w rejestrze przedsiębiorstw właściwym dla spółki matki a danymi z rejestru, w którym figuruje zagraniczny oddział. Wymagałoby to stałego łącza i automatycznej kontroli porównawczej zawartości obu rejestrów.

- Połączenie obu wariantów

Co do współpracy rejestrów przedsiębiorstw w przypadkach przenoszenia siedzib i połączeń przedsiębiorstw dokonywanych ponad granicami państw, wypracowane w ramach projektu BRITE rozwiązania techniczne zostały ukierunkowane szczególnie na współpracę rejestrów przedsiębiorstw. W razie gdyby udało się wyposażyć sieć rejestrów przedsiębiorstw w solidniejsze podstawy prawne i umowne, możliwe stałoby się również określenie warunków współpracy na bazie BRITE przez uczestniczące państwa członkowskie.

Niemniej system IMI ma wyraźną przewagę nad innymi formami współpracy – skupia on bowiem już teraz wszystkie państwa członkowskie UE. Współpraca w ramach IMI obejmuje wszystkie państwa członkowskie, dlatego rozsądnym wydawałoby się rozszerzenie tego systemu na cały wachlarz analogicznych procedur. Warto rozważyć wykorzystanie IMI, nawet w charakterze rozwiązania tymczasowego, do celów usprawnienia procedur połączenia przedsiębiorstw lub zmiany siedziby dokonywanych ponad granicami państw, przy uwzględnieniu w szczególności tempa rozrostu sieci oraz zakresu usług oferowanych w oparciu o BRITE.

Brak funkcji samoczynnego powiadamiania można co prawda uznać za słabość systemu wymiany informacji na rynku wewnętrznym w kontekście pewnych procedur transgranicznych. O ile praktycznym i celowym wydawałoby się przekazywanie informacji o transgranicznych połączeniach przedsiębiorstw lub przenosinach siedziby, nie wydaje się, aby mogło to zastąpić zautomatyzowaną weryfikację statusu danego przedsiębiorstwa oraz jego zagranicznych oddziałów, która wymaga regularnej kontroli ogromnej masy danych.

Co więcej, w przeciwieństwie do dyrektywy 2005/56/WE w sprawie transgranicznego łączenia się spółek kapitałowych oraz rozporządzenia 2001/2157 w sprawie statutu spółki europejskiej (SE) i rozporządzenia 2003/1435 w sprawie statutu spółdzielni europejskiej (SCE), jedenasta dyrektywa w sprawie prawa spółek (89/666/EWG) nie wprowadza prawnego obowiązku współpracy między zainteresowanymi rejestrami przedsiębiorstw. Dlatego też konieczne byłoby ustanowienie podstawy prawnej dla takiej współpracy w odniesieniu do oddziałów zagranicznych.

Reasumując, system IMI wydaje się być odpowiednim środkiem tymczasowo, a nawet na stałe służącym usprawnieniu komunikacji między rejestrami przedsiębiorstw w poszczególnych państwach członkowskich. Nie jest on natomiast przystosowany do automatycznego przesyłu danych, jaki byłby konieczny w kontekście wykonania przepisów jedenastej dyrektywy w sprawie prawa spółek (89/666/EWG).

Zainteresowane strony proszone są o przedstawienie swoich opinii na temat następujących kwestii:

– które z rozwiązań lub sugerowanych połączeń rozwiązań należy uznać za odpowiednie w kontekście usprawnienia komunikacji między rejestrami przedsiębiorstw w przypadkach przenoszenia siedzib i połączeń przedsiębiorstw dokonywanych ponad granicami państw?

– czy wskazane jest przyjęcie proponowanego rozwiązania w odniesieniu do ujawniania informacji dotyczących oddziałów?

Zainteresowanych, którzy uznają pewne rozważane wyżej rozwiązania za niewłaściwe, uprasza się o objaśnienie bądź to korzyści, jakie towarzyszyłyby rozwiązaniom alternatywnym, bądź też ewentualnych zalet pozostawienia obecnego stanu rzeczy bez zmian. Ponadto zainteresowani są proszeni o przedstawienie dowodów na przewidywalne skutki wyżej wymienionych wariantów i sugerowanych rozwiązań alternatywnych z punktu widzenia kosztów i korzyści, z uwzględnieniem aspektów uproszczenia i ograniczania obciążeń administracyjnych.

5. Kolejne kroki

Wszystkie państwa członkowskie, Parlament Europejski, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny i inne zainteresowane strony są proszone o przedstawienie opinii na temat propozycji zawartych w niniejszej zielonej księdze w celu osiągnięcia jak najszerszego porozumienia co do ewentualnych działań, które należy podjąć. Uwag i sugestii oczekuje się do 31 stycznia 2010 r. W ramach dalszych działań nawiązujących do niniejszej zielonej księgi oraz w oparciu o otrzymane odpowiedzi Komisja podejmie decyzję o dalszych krokach.

Odpowiedzi zostaną opublikowane na właściwych stronach internetowych. Należy koniecznie zapoznać się z dołączonym do niniejszej zielonej księgi szczegółowym oświadczeniem w sprawie ochrony prywatności, zawierającym informacje na temat przetwarzania danych osobowych respondentów i treści nadesłanych odpowiedzi.[pic][pic][pic]

[1] Zob. komunikat na wiosenny szczyt Rady Europejskiej: Realizacja europejskiego planu naprawy, COM(2009) 114 wersja ostateczna.

[2] Stosowane w niniejszej zielonej księdze pojęcie „rejestru przedsiębiorstw” obejmuje wszelkie rejestry centralne, rejestry handlowe i rejestry spółek w rozumieniu art. 3 pierwszej z unijnych dyrektyw w sprawie prawa spółek (68/151/EWG).

[3] Dyrektywa 68/151/EWG z dnia 9 marca 1968 r. w sprawie koordynacji gwarancji, jakie są wymagane w państwach członkowskich od spółek w rozumieniu art. 58 akapit drugi Traktatu, w celu uzyskania ich równoważności w całej Wspólnocie, dla zapewnienia ochrony interesów zarówno wspólników jak i osób trzecich (Dz.U. L 65 z 14.3.1968, s. 8); ostatnio zmieniona dyrektywą 2003/58/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 lipca 2003 r. (Dz.U. L 221 z 4.9.2003, s. 13).

[4] Dyrektywa 2003/58/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 lipca 2003 r. zmieniająca dyrektywę Rady 68/151/EWG w zakresie wymagań dotyczących jawności w odniesieniu do niektórych typów spółek (Dz. U. L 221 z 4.9.2003, s. 13).

[5] Por. wyroki w sprawach: Centros (C-212/97) , Überseering (C-208/00) , Inspire Art (C-167/01) .

[6] Sprawę rozwiązuje po części jedenasta dyrektywa Rady z dnia 21 grudnia 1989 r. dotycząca wymogów ujawniania informacji odnośnie do oddziałów utworzonych w państwie członkowskim przez niektóre rodzaje spółek podlegające prawu innego państwa (Dz.U. L 395 z 30.12.1989, s. 36), nakładająca na przedsiębiorstwa obowiązek zapewnienia mimimalnego zestawu informacji w języku państwa, w którym otwierają swój oddział.

[7] Zob. pkt 22 opinii Grupy wysokiego szczebla niezależnych partnerów do spraw obciążeń administracyjnych (tzw. „grupy Stoibera”) z dnia 10 lipca 2008 r. na temat dziedziny priorytetowej: prawo spółek, roczne sprawozdania finansowe (company law / annual accounts), tekst angielski dostępny w Internecie: http://ec.europa.eu/enterprise/admin-burdens-reduction/docs/080710_hlg_op_comp_law_final.pdf.

[8] Dyrektywa 2005/56/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 października 2005 r. w sprawie transgranicznego łączenia się spółek kapitałowych (Dz.U. L 310 z 25.11.2005, s. 1).

[9] Rozporządzenie (WE) nr 2001/2157 w sprawie statutu spółki europejskiej (SE) (Dz.U. L 294 z 10.11.2001, s. 1).

[10] Rozporządzenie Rady (WE) nr 2003/1435 z dnia 18 sierpnia 2003 r. w sprawie statutu spółdzielni europejskiej (SCE), (Dz.U. L 207 z 18.8.2003, s. 1).

[11] Przykładowo: w razie przeniesienia siedziby SE z przekroczeniem granicy bezpośrednia komunikacja pomiędzy zainteresowanymi rejestrami skraca do minimum okres przejściowy, w którym dana firma jest zarejestrowana w dwóch państwach członkowskich jednocześnie.

[12] Por. wniosek dotyczący rozporządzenia Rady w sprawie statutu europejskiej spółki prywatnej, COM(2008) 396 wersja ostateczna.

[13] Dyrektywa 2004/109/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie harmonizacji wymogów dotyczących przejrzystości informacji o emitentach, których papiery wartościowe dopuszczane są do obrotu na rynku regulowanym oraz zmieniająca dyrektywę 2001/34/WE, (Dz.U. L 390 z 31.12.2004, s. 38).

[14] Zalecenie Komisji (2007/657/WE) z dnia 11 października 2007 r. w sprawie elektronicznej sieci urzędowo ustanowionych systemów scentralizowanego gromadzenia informacji regulowanych, o których mowa w dyrektywie 2004/109/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. L 267 z 12.10.2007).

[15] Rozporządzenie Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.U. L 30 z 30.6.2000, s. 1).

[16] Strona internetowa: http://www.ebr.org.

[17] Są to: Austria, Belgia, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Irlandia, Litwa, Łotwa, Luksemburg, Niderlandy, Niemcy, Słowenia, Szwecja, Włochy i Zjednoczone Królestwo.

[18] Wyspy Guernsey i Jersey, Była Jugosłowiańska Republika Macedonii, Norwegia, Serbia i Ukraina.

[19] Litwa i Guernsey przyłączyły się niedawno i nie zostały jak dotąd w pełni technicznie zintegrowane z całą siecią.

[20] Dyrektywa 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych (Dz.U. L 281 z 23.11.1995, s. 31).

[21] Rozporządzenie Rady (EWG) Nr 2137/85 z dnia 25 lipca 1985 r. w sprawie europejskiego ugrupowania interesów gospodarczych (EUIG) (Dz.U. L 199 z 31.7.1985, s. 1-9). EUIG jest osobą prawną, powołaną w celu usprawnienia lub pogłębienia działań gospodarczych jego członków, przy jednoczesnym ulepszeniu lub spotęgowaniu wyników takich działań. Zgrupowanie nie ma na celu osiągania zysków. Zakres działania zgrupowania ogranicza się do działalności gospodarczej jego członków i nie może mieć charakteru bardziej znaczącego niż jedynie pomocniczy w stosunku do tej działalności (patrz art. 3).

[22] Zob. http://www.briteproject.eu; bliższą charakterystykę projektu zawiera również sprawozdanie okresowe towarzyszące niniejszej zielonej księdze.

[23] Szwedzki urząd rejestru przedsiębiorstw organizuje w listopadzie br. konferencję pod hasłem wymiany informacji o przedsiębiorstwach ponad granicami ( Cross Border Business Information Sharing ). Celem konferencji jest nawiązanie do wysiłków podjętych dotąd w ramach europejskiego rejestru przedsiębiorstw, przy jednoczesnym rozbudowaniu wyników projektu BRITE. Szczegółowy program konferencji w języku angielskim można znaleźć na specjalnej stronie internetowej: http://www.trippus.se/eventus/eventus_cat.asp?EventusCat_ID=10113&Lang=eng&c=

[24] Nie należy zapominać o portalu pod nazwą Twoja Europa – przedsiębiorstwa, który stanowi na szczeblu UE jedyny wspólny punkt dostępu do wszystkich informacji i usług administracji publicznej w służbie przedsiębiorców z wszystkich państw członkowskich. Portal utrzymują wspólnie służby Komisji Europejskiej oraz władze krajowe. Zob. http://ec.europa.eu/youreurope/business/index_pl.htm.

[25] Dyrektywa 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych, (Dz.U. L 255 z 30.9.2005, s. 22).

[26] Wspomaganie wykonania przepisów dyrektywy usługowej weszło już w fazę pilotażową.

[27] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/123/WE z dnia 12 grudnia 2006 r. dotycząca usług na rynku wewnętrznym (Dz.U. L 376 z 27.12.2006, s. 36).

[28] Zob. „Wieloletni plan działania Rady na lata 2009-2013 dotyczący europejskiego e-prawa” (2009/C 75/01) . Bardziej szczegółowe informacje na temat projektu zawiera towarzyszące niniejszej zielonej księdze sprawozdanie okresowe.

[29] SEC(2009) 92.

[30] Są to Szwecja, Irlandia, Hiszpania, Włochy i Dania.