–„Konopi indyjskich ziele i żywica” są wymienione w wykazie I do konwencji o środkach odurzających. „Konopi indyjskich ziele i żywica” są ponadto ujęte w wykazie IV do konwencji o środkach odurzających, w którym podano substancje uważane za szczególnie niebezpieczne;

Konopie i pochodne konopi, które były przedmiotem krytycznego przeglądu podczas 41. posiedzenia Komitetu Ekspertów WHO ds. Uzależnień od Środków Odurzających i sześciu zaleceń WHO z dnia 24 stycznia 2019 r., są obecnie objęte kontrolą na poziomie międzynarodowym na podstawie konwencji o środkach odurzających lub konwencji o substancjach psychotropowych.

Zmiany w wykazach załączonych do przedmiotowych konwencji mają bezpośredni wpływ na zakres stosowania prawa Unii w dziedzinie polityki antynarkotykowej we wszystkich państwach członkowskich. Art. 1 ust. 1 decyzji ramowej Rady 2004/757/WSiSW z dnia 25 października 2004 r. ustanawiającej minimalne przepisy określające znamiona przestępstw i kar w dziedzinie nielegalnego handlu narkotykami („decyzja ramowa”) stanowi, że do celów tej decyzji „narkotyki” oznaczają wszelkie substancje, o których mowa w konwencji o środkach odurzających albo konwencji o substancjach psychotropowych oraz każdą substancję wymienioną w załączniku do decyzji ramowej. W związku z tym do substancji wymienionych w wykazach załączonych do konwencji o środkach odurzających oraz do konwencji o substancjach psychotropowych zastosowanie ma decyzja ramowa. W związku z tym wszelkie zmiany w wykazach załączonych do tych konwencji bezpośrednio wpływają na wspólne przepisy UE i zmieniają zakres ich stosowania zgodnie z art. 3 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Ma to miejsce niezależnie od tego, czy dana substancja została już objęta kontrolą w Unii.

Dnia 24 stycznia 2019 r. WHO przedłożyła Sekretariatowi Generalnemu ONZ sześć zaleceń sformułowanych w następstwie krytycznego przeglądu przeprowadzonego na 41. posiedzeniu Komitetu Ekspertów WHO ds. Uzależnień od Środków Odurzających dotyczących konopi i pochodnych konopi.

Komisja ds. Środków Odurzających regularnie uaktualnia – na podstawie zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), której doradza Komitet Ekspertów ds. Uzależnień od Środków Odurzających WHO – wykaz substancji załączony do przedmiotowych konwencji.

Celem Jednolitej konwencji ONZ o środkach odurzających z 1961 r. zmienionej protokołem z 1972 r. („konwencja o środkach odurzających”) jest zwalczanie nadużywania środków odurzających poprzez skoordynowane działania międzynarodowe. Przewiduje ona dwie uzupełniające się formy interwencji i kontroli: po pierwsze – ograniczenie posiadania, używania, dystrybucji, przywozu, wywozu, wytwarzania i produkcji środków odurzających oraz handlu nimi wyłącznie do celów leczniczych i naukowych; po drugie – zwalczanie handlu narkotykami poprzez międzynarodową współpracę w celu odstraszania i zniechęcania do handlu nimi.

Decyzje Komisji ds. Środków Odurzających o umieszczeniu substancji w wykazie są „aktami mającymi skutki prawne” w rozumieniu art. 218 ust. 9 TFUE. Zgodnie z konwencją o środkach odurzających oraz konwencją o substancjach psychotropowych decyzje Komisji ds. Środków Odurzających stają się wiążące automatycznie, chyba że jedna ze stron przedłoży daną decyzję do rewizji przez ECOSOC w obowiązującym terminie. Decyzje ECOSOC w tej sprawie są ostateczne. Decyzje Komisji ds. Środków Odurzających dotyczące umieszczenia substancji w wykazie mają również skutki prawne dla porządku prawnego UE na mocy prawa Unii, ponieważ mogą one w sposób decydujący wywrzeć wpływ na treść przepisów unijnych, mianowicie na mocy decyzji ramowej Rady 2004/757/WSiSW. Zmiany w wykazach załączonych do przedmiotowych konwencji mają bezpośredni wpływ na zakres stosowania tego unijnego instrumentu prawnego.

W związku z powyższym Komisja proponuje stanowisko Unii, jakie powinno zostać przedstawione przez państwa członkowskie, które będą członkami Komisji ds. Środków Odurzających w marcu 2020 r., w imieniu Unii Europejskiej podczas 63. posiedzenia Komisji ds. Środków Odurzających odnośnie do umieszczenia substancji w wykazie na mocy konwencji o środkach odurzających oraz konwencji o substancjach psychotropowych. Jest to czwarty raz, kiedy Komisja przygotowuje taki wniosek dotyczący stanowiska Unii. Te stanowiska Unii zostały przyjęte przez Radę, dzięki czemu na poprzednich posiedzeniach Komisji ds. Środków Odurzających w sprawie włączenia substancji do międzynarodowych wykazów państwa członkowskie UE będące członkami tej komisji jednomyślnie głosowały za ich włączeniem, zgodnie ze stanowiskiem Unii.

Szereg zaleceń charakteryzuje się brakiem jasności co do ich skutków prawnych i praktycznych oraz co do konsekwencji pod względem nowych środków kontroli lub ich braku. W związku z tym we wniosku Komisji w sprawie stanowiska Unii zasugerowano zgłoszenie sprzeciwu wobec tych zaleceń. W swoim wniosku Komisja zasugerowała, jako opcję awaryjną, niegłosowanie na te zalecenia i zwrócenie się do WHO o dalszą ocenę.

We wniosku Komisji w sprawie stanowiska Unii zasugerowano poparcie jedynie niektórych zaleceń WHO, które odzwierciedlają rozwój wiedzy naukowej w odniesieniu do nich i nie skutkowałyby istotną zmianą w zakresie kontrolowania tych substancji.

Wniosek Komisji w sprawie stanowiska Unii opiera się na dokumentach udostępnionych podczas posiedzeń Komitetu Ekspertów WHO ds. Uzależnień od Środków Odurzających oraz na odpowiedziach udzielonych na 4. i 5. posiedzeniu międzysesyjnym Komisji ds. Środków Odurzających w dniach 24 czerwca 2019 r. i 23 września 2019 r. przez WHO, Międzynarodowy Organ Kontroli Środków Odurzających (INCB) i Biuro NZ ds. Narkotyków i Przestępczości (UNODC) w ramach ich odnośnych mandatów. We wniosku Komisji uwzględniono również wymianę opinii z państwami członkowskimi w ramach Horyzontalnej Grupy Roboczej ds. Narkotyków, a także prace Europejskiego Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii w tym obszarze.

–„Preparaty farmaceutyczne z konopi i dronabinolu” są kontrolowane jako przetwory na bazie konopi na podstawie wykazu I do Jednolitej konwencji ONZ o środkach odurzających lub jako przetwory wykorzystujące syntetyczny delta-9-tetrahydrokannabinol na podstawie wykazu II do konwencji o substancjach psychotropowych.

(2)Na podstawie art. 3 konwencji o środkach odurzających Komisja ds. Środków Odurzających może podjąć decyzję o dodaniu substancji do wykazów załączonych do tej konwencji. Może ona dokonać zmian w wykazach jedynie zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), ale może także zdecydować o odstąpieniu od dokonania zmian zalecanych przez WHO.

Zgodnie z art. 10 ust. 4 Protokołu (nr 36) w sprawie postanowień przejściowych załączonego do Traktatów, Zjednoczone Królestwo notyfikowało, że nie uznaje pełnych uprawnień Komisji i Trybunału Sprawiedliwości w odniesieniu do aktów prawnych w dziedzinie współpracy policyjnej i wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych przyjętych przed wejściem w życie Traktatu z Lizbony. W związku z tym decyzja ramowa Rady 2004/757/WSiSW przestała mieć zastosowanie do Zjednoczonego Królestwa z dniem 1 grudnia 2014 r.

Z tego powodu materialną podstawą prawną decyzji będącej przedmiotem wniosku jest art. 83 ust. 1 TFUE, w którym stwierdza się, że nielegalny handel narkotykami stanowi jedną z dziedzin przestępczości o szczególnym wymiarze transgranicznym, i upoważnia się Parlament Europejski i Radę do ustanowienia norm minimalnych odnoszących się do określania przestępstw oraz kar w dziedzinie nielegalnego handlu narkotykami.

(3)Konwencja ONZ o substancjach psychotropowych z 1971 r. (zwana dalej „konwencją o substancjach psychotropowych”) weszła w życie w dniu 16 sierpnia 1976 r.

(4)Zgodnie z art. 2 konwencji o substancjach psychotropowych Komisja ds. Środków Odurzających może, na podstawie zaleceń WHO, podjąć decyzję o dodaniu substancji do wykazów załączonych do tej konwencji lub o ich usunięciu. Ma ona dużą swobodę decyzyjną, jeśli chodzi o uwzględnianie czynników gospodarczych, społecznych, prawnych, administracyjnych i innych, ale nie może postępować w sposób arbitralny.

(5)Zmiany w wykazach załączonych do obu konwencji mają bezpośredni wpływ na zakres stosowania prawa Unii w dziedzinie polityki antynarkotykowej. Do substancji wymienionych w wykazach załączonych do wspomnianych konwencji ma zastosowanie decyzja ramowa Rady 2004/757/WSiSW. W związku z tym wszelkie zmiany w wykazach załączonych do przedmiotowych konwencji bezpośrednio wpływają na wspólne przepisy unijne i zmieniają zakres ich stosowania zgodnie z art. 3 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE).

(6)Podczas sześćdziesiątego trzeciego posiedzenia, które odbędzie się w dniach 2–6 marca 2020 r. w Wiedniu, Komisja ds. Środków Odurzających ma przyjąć decyzje dotyczące konopi i pochodnych konopi, które już są objęte kontrolą na podstawie konwencji o środkach odurzających lub konwencji o substancjach psychotropowych.

(7)Unia nie jest stroną wspomnianych konwencji ONZ. Ma ona status obserwatora w Komisji ds. Środków Odurzających, w której członkami będzie trzynaście państw członkowskich z prawem głosu w marcu 2020 r. W związku z tym konieczne jest, aby Rada upoważniła państwa członkowskie do wyrażenia stanowiska Unii w sprawie umieszczenia substancji w wykazach na mocy konwencji o środkach odurzających oraz konwencji o substancjach psychotropowych, ponieważ decyzje dotyczące umieszczenia substancji w wykazach międzynarodowych załączonych do przedmiotowych konwencji wchodzą w zakres wyłącznych kompetencji Unii.

(8)Dnia 24 stycznia 2019 r. WHO przedłożyła sześć zaleceń sformułowanych w następstwie krytycznego przeglądu przeprowadzonego na 41. posiedzeniu Komitetu Ekspertów WHO ds. Uzależnień od Środków Odurzających („Komitet Ekspertów WHO”) dotyczących konopi i pochodnych konopi. Celem tych zaleceń nie jest zezwolenie na używanie konopi i pochodnych konopi w celach rekreacyjnych.

(9)W swojej ocenie Komitet Ekspertów WHO stwierdził, że ziele i żywica konopi indyjskich nie są w stanie wywołać negatywnych skutków podobnych do tych, które wywołują inne substancje wymienione w wykazie IV do konwencji o środkach odurzających. Przetwory z konopi wykazały ponadto właściwości leczenia bólu i innych dolegliwości zdrowotnych, takich jak padaczka i spastyczność spowodowana stwardnieniem rozsianym.

(10)Zdaniem WHO ziele i żywicę konopi indyjskich należałoby umieścić w wykazie na poziomie kontroli, która zapewni zapobieganie szkodliwemu wpływowi konopi na zdrowie i która jednocześnie nie będzie stanowiła bariery w dostępie do przetworów na bazie konopi do celów medycznych ani bariery w badaniach i rozwoju w odniesieniu do tych przetworów. W związku z powyższym WHO stwierdziła, że umieszczenie ziela i żywicy konopi indyjskich w wykazie IV nie jest zgodne z kryteriami umieszczania substancji uzależniających w wykazie IV.

(11)Zalecenie to nie wiąże się z żadną zmianą poziomu kontroli międzynarodowej ziela i żywicy konopi indyjskich, gdyż będą one nadal wymienione w wykazie I do konwencji o środkach odurzających. W zaleceniu należycie uwzględniono rozwój badań naukowych w tym obszarze, jaki dokonał się od czasu wpisania po raz pierwszy ziela i żywicy konopi indyjskich do konwencji o środkach odurzających. Wykreślenie ziela i żywicy konopi indyjskich z wykazu IV do konwencji o środkach odurzających byłoby korzystne dla rozwoju zbiorowej wiedzy zarówno o właściwościach terapeutycznych konopi, jak i ich szkodliwym wpływie na zdrowie.

(12)W związku z tym państwa członkowskie powinny opowiedzieć się za usunięciem ziela i żywicy konopi indyjskich z wykazu IV do Konwencji ONZ o środkach odurzających.

(13)W swojej ocenie Komitet Ekspertów WHO stwierdził, że delta-9-tetrahydrokannabinol i jego aktywny stereoizomer dronabinolu, szczególnie ich postaci o wysokiej czystości uzyskane w sposób nielegalny, mogą wywołać negatywne skutki, prowadzić do uzależnienia i ich nadużywania w stopniu co najmniej równie wysokim jak konopie, które są umieszczone w wykazie I do konwencji o środkach odurzających. Substancję mogącą powodować nadużywanie i wywoływać negatywne skutki podobnie jak substancja już ujęta w wykazie załączonym do konwencji o środkach odurzających zwykle umieszcza się w wykazie tak samo jak ta substancja. Delta-9-tetrahydrokannabinol może powodować nadużywanie podobnie jak konopie i ma podobne negatywne skutki, dlatego spełnia kryteria umieszczenia jej w wykazie I do konwencji o środkach odurzających.

(14)Ponadto zdaniem ekspertów WHO umieszczenie delta-9-tetrahydrokannabinolu w ramach tej samej konwencji i w tym samym wykazie co konopie, tj. w wykazie I do konwencji o środkach odurzających, znacznie ułatwiłoby wdrożenie środków kontroli przewidzianych w przedmiotowych konwencjach w państwach członkowskich. W związku z tym WHO zaleciła umieszczenie delta-9-tetrahydrokannabinolu i jej aktywnego stereoizomera dronabinolu w wykazie I załączonym do konwencji o środkach odurzających i – pod warunkiem przyjęcia tego zalecenia – wykreślenie ich z wykazu II do konwencji o substancjach psychotropowych.

(15)Powyższe zalecenie nie wiąże się z żadną zmianą poziomu kontroli międzynarodowej delta-9-tetrahydrokannabinolu i jej aktywnego stereoizomera dronabinolu. Może ono również ułatwić wdrożenie środków kontroli w państwach członkowskich.

(16)W związku z tym państwa członkowskie powinny opowiedzieć się za dodaniem delta-9-tetrahydrokannabinolu i jej aktywnego stereoizomera dronabinolu do wykazu I do konwencji o środkach odurzających i – pod warunkiem przyjęcia tego zalecenia – za wykreśleniem ich z wykazu II do konwencji o substancjach psychotropowych. Ewentualnie zalecenia tego nie należy poddawać pod głosowanie i należy zwrócić się do WHO o dalszą ocenę.

(17)W swojej ocenie Komitet Ekspertów WHO uznał, że tetrahydrokannabinol (izomery delta-9-tetrahydrokannabinolu), który jest wymieniony w wykazie I do konwencji o substancjach psychotropowych, nie powoduje nadużywania ani nie wywołuje negatywnych skutków jak delta-9-tetrahydrokannabinol, lecz – ze względu na fakt, że wszystkie sześć izomerów mają podobny skład chemiczny co delta-9-tetrahydrokannabinol – bardzo trudno jest rozróżnić dowolny z tych sześciu izomerów od delta-9-tetrahydrokannabinolu przy zastosowaniu standardowych metod analizy chemicznej. Ponadto umieszczenie tych sześciu izomerów w ramach tej samej konwencji i w tym samym wykazie co delta-9-tetrahydrokannabinol, tj. w wykazie I do konwencji o środkach odurzających, znacznie ułatwiłoby prowadzenie międzynarodowej kontroli delta-9-tetrahydrokannabinolu, a także byłoby wsparciem dla państw członkowskich we wdrażaniu środków kontroli na poziomie krajowym. W związku z tym WHO zaleciła dodanie tetrahydrokannabinolu (izomery delta-9-tetrahydrokannabinolu) do wykazu I do konwencji o środkach odurzających pod warunkiem przyjęcia przez Komisję ds. Środków Odurzających zalecenia, aby dodać dronabinol i jego stereoizomery (delta-9-tetrahydrokannabinol) do wykazu I do konwencji o środkach odurzających i – pod warunkiem przyjęcia tego zalecenia – aby wykreślić dronabinol i jego stereoizomery z wykazu I do konwencji o substancjach psychotropowych.

(18)Powyższe zalecenie nie wiąże się z żadną zmianą poziomu kontroli międzynarodowej tetrahydrokannabinolu (izomerów delta-9-tetrahydrokannabinolu). Może ono również ułatwić wdrożenie środków kontroli w państwach członkowskich.

(19)W związku z tym państwa członkowskie powinny opowiedzieć się za dodaniem tetrahydrokannabinolu (izomerów delta-9-tetrahydrokannabinolu) do wykazu I do konwencji o środkach odurzających pod warunkiem przyjęcia przez Komisję ds. Środków Odurzających zalecenia, aby dodać dronabinol i jego stereoizomery (delta-9-tetrahydrokannabinol) do wykazu I do konwencji o środkach odurzających i – pod warunkiem przyjęcia tego zalecenia – aby wykreślić dronabinol i jego stereoizomery z wykazu I do konwencji o substancjach psychotropowych. Ewentualnie zalecenia tego nie należy poddawać pod głosowanie i należy zwrócić się do WHO o dalszą ocenę.

(20)W swojej ocenie Komitet Ekspertów WHO stwierdził, że różnorodność właściwości psychoaktywnych wyciągów i nalewek z konopi, o czym mowa w konwencji o środkach odurzających, wynika zasadniczo z różnych stężeń delta-9-tetrahydrokannabinolu w tych wyciągach i nalewkach. Niektóre wyciągi i nalewki z konopi niemające właściwości psychoaktywnych i zawierające głównie kannabidiol mają obiecujące zastosowania terapeutyczne. Fakt, iż rozmaite przetwory o różnym stężeniu delta-9-tetrahydrokannabinolu są kontrolowane w ramach tego samego wpisu „Wyciągi i nalewki z konopi” i w ramach tego samego wykazu, stanowi problem dla odpowiedzialnych organów, które wdrażają środki kontroli w poszczególnych krajach. Co więcej, definicja przetworów na podstawie konwencji o środkach odurzających może obejmować wszystkie produkty, które są „wyciągami i nalewkami” z konopi, jako „przetwory” z konopi i również – pod warunkiem przyjęcia zalecenia komitetu, aby umieścić dronabinol w wykazie I załączonym do konwencji o środkach odurzających – jako „przetwory” dronabinolu i jego stereoizomery. W związku z powyższym WHO zaleciła wykreślenie wyciągów i nalewek z wykazu I do konwencji o środkach odurzających.

(21)Niezależnie jednak od wyjaśnień podanych przez WHO po wydaniu tego zalecenia, nie ma dla niego żadnego uzasadnienia z punktu widzenia zdrowia publicznego i trudno jest ocenić wszystkie jego skutki, w tym również pod kątem kompleksowości międzynarodowego systemu kontroli.

(22)W związku z powyższym państwa członkowskie powinny przyjąć stanowisko, zgodnie z którym zalecenia tego nie należy poddawać pod głosowanie i należy zwrócić się do WHO o dalszą ocenę.