Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) ustanawia dziś ramy, które mają pomóc państwom członkowskim w podejmowaniu takich decyzji. W ramach tego podejścia określone zostaną poziomy odzwierciedlające sytuację epidemiologiczną w każdym państwie członkowskim. Umożliwi to przeprowadzenie symulacji służących pokazaniu, w jakim stopniu poszczególne państwa członkowskie mogą złagodzić środki reagowania bez ryzyka odwrócenia tendencji w rozprzestrzenianiu się wirusa. Jasne orientacyjne progi epidemiologiczne będą wspomagały koordynację, przewidywalność i przejrzystość. Jaśniejsze podstawy naukowe pomogą zrozumieć związek między zniesieniem środków a wpływem na zachorowalność na COVID-19 i umieralność w miarę wzrostu liczby szczepień, a także zarządzać tym związkiem. W kwietniu uruchomione zostanie interaktywne narzędzie cyfrowe opracowane przez ECDC na potrzeby państw członkowskich . Poszczególne państwa członkowskie będą nadal podejmować różne decyzje co do tego, które ograniczenia zastosować i znieść oraz w jakim czasie: ramy pomogą państwom członkowskim w ustaleniu priorytetów w odniesieniu do tych decyzji dzięki zapewnieniu wspólnego zrozumienia prawdopodobnych skutków.

Różne ograniczenia stosowane przez rządy państw członkowskich – dotyczące przemieszczania się i podróżowania, spotykania się z przyjaciółmi i rodziną, szkół i uczelni, sklepów, obiektów kulturalnych, restauracji i barów – odegrały kluczową rolę w opanowywaniu wirusa. Wybory dotyczące terminów wprowadzania i kombinacji takich ograniczeń były zarówno reakcją na występowanie wirusa, jak i miały na nie wpływ. Doświadczenia ostatniego roku pokazały korzyści płynące z proaktywnego zarządzania sytuacją zamiast reagowania na sytuację, która wymyka się spod kontroli. To samo zaobserwujemy podczas stopniowej oceny wpływu szczepień na przerwanie łańcuchów zakażeń i zmniejszenie liczby przypadków. Podejmowanie decyzji w oparciu o dowody i solidne wskaźniki epidemiologiczne będzie miało kluczowe znaczenie dla otwarcia we właściwym czasie – kiedy wirus będzie wystarczająco opanowany, by możliwe było rozluźnienie oraz by uniknąć ograniczeń trwających dłużej niż jest to konieczne.

Sytuacja epidemiologiczna w UE i w poszczególnych państwach członkowskich jest zróżnicowana, podobnie jak środki wprowadzone w celu ograniczenia rozprzestrzeniania się wirusa. Jednak jeden z wniosków, jakie wyciągnęliśmy do tej pory, jest taki, że nasza współzależność oznacza, iż nałożenie ograniczeń w jednej części UE ma konsekwencje dla wszystkich jej regionów. Możemy się spodziewać, że tak samo będzie w przypadku łagodzenia tych ograniczeń. Wymaga to wspólnego podejścia, które ukierunkuje działania w całej UE.

Nasze działania w obrębie UE muszą być dostosowane do postępów na świecie. Zobowiązanie UE do zapewnienia otwartości będzie siłą napędową jej podejścia do stopniowej odbudowy otwartych społeczeństw i gospodarek. Tylko globalne podejście może przynieść rozwiązanie tego globalnego wyzwania, a wspólne globalne rozwiązania są najlepszym sposobem na zapewnienie trwałej odbudowy.

W niniejszym komunikacie zachęca się państwa członkowskie do przyjęcia skoordynowanego podejścia do bezpiecznego ponownego otwarcia oraz określa się kroki i narzędzia, które należy zastosować, aby osiągnąć ten wspólny cel. Każdy krok w kierunku ponownego otwarcia będzie skuteczniejszy i bardziej przekonujący, jeśli zostanie podjęty w ramach ogólnounijnego podejścia do bezpiecznego i zrównoważonego ponownego otwarcia, tj. podejścia, które służy promowaniu celu polegającego na zniesieniu ograniczeń dzięki wspólnemu zestawowi środków opartych na właściwym zrozumieniu, w jaki sposób skutecznie tłumić wirusa i utrzymywać ten stan. Ponowne otwarcie zajmie więcej czasu, będzie więcej kosztować i będzie mniej trwałe, jeżeli państwa członkowskie nie będą ze sobą współpracować; ponadto ponowne otwarcie w skoordynowany sposób zapewnia ciągłość rynku wewnętrznego, który jest nierozerwalnie związany z życiem gospodarczym i społecznym Europejczyków oraz osób, które kontaktują się z nimi czy to w wymiarze handlowym i gospodarczym, czy przez mobilność. Nasza współzależność oznacza, że dopóki niektóre państwa członkowskie stosują ograniczenia, dopóty ograniczony będzie zakres, w jakim inne państwa członkowskie będą mogły skutecznie przeprowadzić otwarcie.

Mieszkańcy UE mają uzasadnione powody, by oczekiwać poprawy sytuacji – przede wszystkim dzięki szczepieniom. Szczepienia są naszym głównym sposobem zwalczania wirusa i już teraz istnieją wyraźne dowody na to, że te grupy ludności, które zaszczepiono, mają znaczny poziom ochrony przed chorobą. Inwestycje w opracowanie i produkcję szczepionek, które UE i państwa członkowskie poczyniły w 2020 r., oraz podejmowane obecnie działania mające na celu zwiększenie produkcji i dostaw szczepionek do UE przynoszą efekty: wszystkie państwa członkowskie odnotują teraz wzrost dostaw szczepionek – w drugim kwartale 2021 r. spodziewane jest 300 mln dawek obecnie dopuszczonych szczepionek. Szybkie i skuteczne rozprowadzenie tych szczepionek przez państwa członkowskie będzie kluczowym czynnikiem przyczyniającym się do zmniejszenia liczby nowych przypadków, a więc decydującym o tym, kiedy i w jaki sposób będzie można znieść ograniczenia. Jednocześnie higiena i utrzymywanie dystansu fizycznego pozostaną podstawowymi środkami opanowywania wirusa do czasu osiągnięcia wysokiego stanu zaszczepienia.

W najbliższych kilku miesiącach pandemii COVID-19 konieczna będzie skrupulatna równowaga. Wirus nadal stanowi poważne globalne zagrożenie. Mieszkańcy UE i systemy opieki zdrowotnej pozostają pod presją, a pojawiające się warianty wywołują nowe przypadki zachorowań. Jednocześnie istnieją powody, aby oczekiwać znacznego ograniczenia częstości występowania wirusa, co zwiększy szanse zniesienia ograniczeń ciążących zarówno obywatelom, jak i gospodarce. W niniejszym komunikacie wyznaczono kierunek zrównoważonej polityki i wspólnego podejścia UE, wskazując, co musimy zrobić, aby przyspieszyć moment, w którym będziemy mogli powrócić do naszego europejskiego stylu życia, ale uczynić to w sposób bezpieczny i zrównoważony, przy zachowaniu kontroli nad wirusem.

Oparcie się na wspólnej podstawie w postaci uzgodnionych ram pomoże również w osiągnięciu postępów w tym procesie dzięki wzajemnemu zaufaniu między państwami członkowskimi. W przeciwnym razie ostrożność państw członkowskich co do możliwego wpływu sytuacji w innych państwach członkowskich na ich sytuację będzie hamować ponowne otwarcie. Komisja zachęca państwa członkowskie do poparcia tego podejścia i do podjęcia szybkich działań następczych.

Wspólne ramy mogą również przyczynić się do zwiększenia zaufania ludzi do podejmowanych decyzji, co jest niezwykle ważne w sytuacji, gdy w mniejszym stopniu przestrzegają oni ograniczeń z powodu zmęczenia pandemią lub wzrastającego poczucia bezpieczeństwa w miarę upowszechniania się szczepień. Kluczowe znaczenie ma również współpraca w celu zapewniania obiektywnych informacji i przeciwdziałania zalewowi dezinformacji, który hamuje skuteczne kampanie szczepień.

3 BEZPIECZNE PONOWNE OTWARCIE

Bezpieczny powrót do swobodnego przemieszczania się

Dla mieszkańców UE ważnym elementem zniesienia ograniczeń będzie ponowne korzystanie z nieograniczonego swobodnego przemieszczania się i innych praw podstawowych w całej UE. Przy wystarczającej poprawie sytuacji epidemiologicznej skoordynowane podejście do swobodnego przemieszczania się da pewność, że ponowne otwarcie nie doprowadzi do utraty kontroli nad wirusem. Ludzie muszą mieć również możliwość korzystania ze swoich praw przy całkowitym braku dyskryminacji.

Komisja przyjmuje wniosek ustawodawczy ustanawiający wspólne ramy dotyczące zielonego zaświadczenia cyfrowego o szczepieniu, wyniku testu i powrocie do zdrowia. Będzie to skutkowało wprowadzeniem podejścia na szczeblu UE do wydawania, weryfikacji i uznawania takich zaświadczeń, aby pomóc ich posiadaczom w korzystaniu z prawa do swobodnego przemieszczania się w UE, a także ułatwi znoszenie związanych z COVID-19 ograniczeń, które wprowadzono zgodnie z prawem UE. Dzięki temu każdy obywatel UE i członkowie jego rodziny będą mogli otrzymać bezpieczne i interoperacyjne zaświadczenie. Wszystkie państwa członkowskie będą uznawały to zaświadczenie za wystarczający dowód w stosownych przypadkach, aby odstąpić od ograniczeń swobodnego przemieszczania się – takich jak wymogi dotyczące kwarantanny lub wykonywania testów – wprowadzonych w celu ograniczenia rozprzestrzeniania się COVID-19. Należy podkreślić, że osoby nieposiadające takiego zaświadczenia muszą nadal mieć możliwość podróżowania, a posiadanie zaświadczenia nie jest zasadniczym warunkiem korzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się lub innych praw podstawowych. Ważne jest zaufanie do zaświadczeń, które umożliwi ich uznawanie. Zaświadczenie będzie można wykorzystywać do ustalenia, czy dana osoba może podróżować bez objęcia jej tymczasowymi ograniczeniami, które mogą być wprowadzone w celu powstrzymania rozprzestrzeniania się wirusa, takimi jak przeprowadzenie testu po przybyciu i kwarantanna. Pakiet ten będzie również obejmował obywateli państw trzecich, którzy legalnie przebywają lub mieszkają w UE.

Przedstawiony dziś wniosek jest elastycznym i prostym instrumentem, który będzie dostępny w formie cyfrowej i papierowej. Umożliwi on organom jednego państwa członkowskiego przeprowadzenie w razie potrzeby szybkiej, bezpiecznej i prostej kontroli zaświadczenia wydanego w innym państwie członkowskim. W tym celu wykorzystywana będzie jedynie minimalna ilość niezbędnych danych (np. data szczepienia i rodzaj podanej szczepionki lub data testu na COVID-19). Parlament Europejski i Rada muszą szybko rozpatrzyć i przyjąć ten wniosek, aby możliwe było przygotowanie się na zwiększenie liczby podróżujących w okresie letnim. W najbliższej przyszłości Komisja rozważy również, czy powinna zaproponować zmiany w zaleceniu w sprawie skoordynowanego podejścia do ograniczania swobodnego przepływu . W każdym razie wszystkie wyłączenia dotyczące podróży niezbędnych, takie jak wyłączenia zalecane w odniesieniu do pracowników sezonowych, pracowników sektora transportu lub pracowników przygranicznych, powinny nadal obowiązywać. Zasady uprzywilejowanych korytarzy dotyczące transportu towarowego muszą być również nadal w pełni stosowane we wszystkich sytuacjach, gdy, jako ostateczność, na granicach wewnętrznych tymczasowo przywracane są kontrole.

Wdrożenie przepisów dotyczących zielonego zaświadczenia cyfrowego wymaga również określenia na szczeblu UE i wprowadzenia przez państwa członkowskie spójnych ram technicznych. Powinno to zapewnić interoperacyjność, a także pełną zgodność z zasadami ochrony danych osobowych. Celem powinno być ukończenie tych prac i wprowadzenie systemu do połowy czerwca. W ramach technicznych uwzględnione zostaną globalne starania mające na celu złagodzenie ograniczeń związanych z podróżą: od samego początku należy wziąć pod uwagę interoperacyjność z systemami, które opracowuje Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). Ramy te będą również obejmowały możliwość rozszerzenia na zgodne zaświadczenia wydane w państwach trzecich. Wniosek dotyczący zielonego zaświadczenia cyfrowego jest wystarczająco elastyczny, aby można było uwzględnić nowe dowody naukowe i wytyczne, w miarę jak będziemy dowiadywać się więcej o skutkach szczepień, konsekwencjach nowych wariantów wirusa oraz o tym, w jakim stopniu osoby, które powróciły do zdrowia po zakażeniu, są chronione przed wirusem.

Komisja przyjmuje również analogiczny wniosek dotyczący wydawania zielonego zaświadczenia cyfrowego obywatelom państw trzecich legalnie przebywającym lub mieszkającym w państwach członkowskich, którzy są uprawnieni do podróżowania w obrębie UE . Jeżeli taki obywatel państwa trzeciego posiada zaświadczenie, które jest wystarczająco wiarygodnym dowodem szczepienia lub zostało wydane w systemie interoperacyjnym z ramami zaufania zielonego zaświadczenia cyfrowego, ułatwi to podróżowanie w UE.

Ważnym elementem ponownego otwarcia będzie umożliwienie obywatelom państw trzecich bezpiecznego podróżowania do UE. Turystyka i inne podróże spoza UE są ważnym elementem otwartości UE i powinny dążyć do tego samego celu, jakim jest bezpieczne otwarcie, co inne rodzaje działalności. Istnieją już ramy w postaci zalecenia określającego państwa, w których sytuacja epidemiologiczna pozwala na inne niż niezbędne podróże do UE . Rada powinna nadal zwracać uwagę na rozwój sytuacji w państwach spoza UE, w szczególności w przypadkach, w których można zaobserwować trwały spadek zachorowalności na COVID-19, na przykład dzięki powszechnemu szczepieniu szczepionkami o udowodnionej skuteczności. Innym ważnym czynnikiem będzie niski poziom występowania w państwie trzecim wariantów budzących obawy.

W najbliższej przyszłości Komisja będzie uważnie monitorować funkcjonowanie zalecenia i zaproponuje zmiany odpowiednio do rozwoju sytuacji w tym obszarze. Może to obejmować zmiany mające na celu dostosowanie zalecenia w celu uwzględnienia zielonego zaświadczenia cyfrowego oraz inicjatyw podejmowanych w skali globalnej przez WHO lub Organizację Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego, co mogłoby we właściwym czasie ułatwić dostosowanie ograniczeń, w przypadku gdy podróżni z państw trzecich będą w stanie przedstawić zaświadczenia potwierdzające odpowiedni status COVID-19 wydane w systemie uznanym za wystarczająco wiarygodny lub interoperacyjny z zielonym zaświadczeniem cyfrowym, gdy będzie ono dostępne w państwach członkowskich UE. Równolegle Komisja ściśle współpracuje z organizacjami międzynarodowymi, w tym z Organizacją Współpracy Gospodarczej i Rozwoju , Światową Organizacją Turystyki ONZ oraz grupą roboczą G-20 ds. turystyki, w zakresie wznowienia i odbudowy światowej turystyki w zrównoważony sposób.

Stosowaniu zielonego zaświadczenia cyfrowego powinna towarzyszyć jasna i przejrzysta komunikacja z obywatelami, aby wyjaśnić zakres i zastosowanie tego zaświadczenia oraz gwarancje ochrony danych osobowych, a także zapewnić ludzi, że jest to narzędzie pomagające w pełnym korzystaniu z prawa do swobodnego przemieszczania się.