1.Sprawiedliwy i skuteczny system opodatkowania przedsiębiorstw w Unii Europejskiej: jeden z fundamentów jednolitego rynku

Jednolity rynek jest jednym z największych osiągnięć Europy, mającym na celu umożliwienie bardziej swobodnego przepływu osób, towarów, usług i kapitału. Zmniejsza biurokrację dla przedstawicieli wolnych zawodów i przedsiębiorstw prowadzących działalność transgranicznie. Zapewnia większy wybór i niższe ceny dla konsumentów. Dzięki niemu Europejczycy mogą podróżować, mieszkać, pracować i studiować w wybranym przez siebie miejscu. W związku z tym Komisja postawiła sobie za jeden z priorytetów zadanie stworzenia pogłębionego i bardziej sprawiedliwego rynku wewnętrznego, który ma fundamentalne znaczenie dla zapewnienia prosperującej gospodarki przynoszącej korzyści wszystkim.

Zgodnie z przedstawionym w czerwcu 2015 r. planem działania na rzecz sprawiedliwego i skutecznego systemu opodatkowania przedsiębiorstw w UE solidny jednolity rynek wymaga bardziej sprawiedliwego, skutecznego i sprzyjającego wzrostowi systemu opodatkowania przedsiębiorstw, opartego na zasadzie mówiącej o tym, że przedsiębiorstwa powinny płacić podatki w kraju, w którym generowane są zyski. Agresywne planowanie podatkowe podważa tę zasadę. Większość przedsiębiorstw nie prowadzi agresywnego planowania podatkowego i znajduje się przez to w niekorzystnej sytuacji konkurencyjnej względem tych, które to robią. Agresywna postawa takich przedsiębiorstw zakłóca sygnały cenowe i pozwala im cieszyć się niższymi kosztami kapitału, co zakłóca równe warunki działania na jednolitym rynku. Szczególnie dotknięte tym zjawiskiem są małe i średnie przedsiębiorstwa.

Tymczasem w związku z tym agresywnym planowaniem podatkowym prowadzonym przez niektóre spółki państwa członkowskie ponoszą znaczne straty dochodów. Inni, mniej agresywni i mniej mobilni podatnicy muszą wówczas ponosić większe obciążenia. Ponieważ Europa ma właśnie za sobą ciężki kryzys gospodarczy, zrozumiałe jest oburzenie obywateli, że muszą ponosić większe obciążenie podatkowe, podczas gdy niektóre przedsiębiorstwa unikają płacenia przypadającej na nie części podatku, przy niejednokrotnie zamierzonym lub niezamierzonym współudziale rządów krajowych. Ten nierównomierny podział obciążenia powoduje erozję sprawiedliwego opodatkowania, zmniejsza ogólne morale podatników i zagraża umowie społecznej między obywatelami a rządem. Parlament Europejski wyraził obawy obywateli Europy, żądając ukrócenia tych praktyk.

Państwa członkowskie są tego samego zdania i zdają sobie sprawę, że silniejszego jednolitego rynku nie można zbudować bez stawienia czoła kwestiom opodatkowania. Skoordynowane podejście do wdrażania systemów podatkowych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu i do rozwiązywania problemów transgranicznych ma zasadnicze znaczenie dla dobrze funkcjonującego jednolitego rynku, powodzenia unii rynków kapitałowych i przyciągnięcia inwestycji zagranicznych do UE. Państwa członkowskie w końcu to przyznały i wezwały do położenia kresu agresywnemu planowaniu podatkowemu . Wymaga to wspólnego podejścia na poziomie UE lub też wprowadzenia ogólnych i szczegółowych przepisów przeciwdziałających unikaniu opodatkowania w Unii, obejmujących zarówno środki wewnętrzne, jak i wspólne działania przeciwko zewnętrznym zagrożeniom powodującym erozję bazy podatkowej.

2.Agresywne planowanie podatkowe: globalny problem wymagający rozwiązań na szczeblu UE i na poziomie globalnym

Jednostronne działania państw członkowskich nie rozwiązałyby w odpowiedni sposób problemu agresywnego planowania podatkowego i prowadziłyby do powstawania dalszych problemów. Na jednolitym rynku — opartym na swobodnym przepływie towarów, osób, usług i kapitału — nieskoordynowane środki przeciwdziałające przerzucaniu zysków mogą wyrządzić więcej szkody niż przynieść pożytku. Rozbieżne krajowe podejścia do rozwiązywania tego transgranicznego problemu mogą tworzyć luki prawne na korzyść agresywnego planowania podatkowego. Przepisy w jednym państwie członkowskim mogą podważać skuteczność przepisów w innych państwach członkowskich. Ponadto brak skoordynowanego podejścia może prowadzić do niepewności prawa oraz obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorstw.

Nieskoordynowane podejście może dodatkowo sprzyjać niedostatecznym reakcjom ze strony państw członkowskich. W niektórych przypadkach państwa członkowskie zwlekają z podejmowaniem działań, gdyż obawiają się, że mogłoby to doprowadzić do powstania niekorzystnych warunków konkurencji. Niektóre państwa członkowskie reagują natomiast na ten problem poprzez intensyfikację wysiłków zmierzających do przyciągnięcia lub utrzymania zysków przedsiębiorstw wielonarodowych na własnym terytorium – niejednokrotnie przy pomocy preferencyjnych systemów podatkowych lub interpretacji indywidualnych prawa podatkowego przyznających korzyść selektywną, co stoi w sprzeczności z unijnymi zasadami pomocy państwa. Szkodliwa konkurencja podatkowa prowadzi jednak zazwyczaj do tego, że przedsiębiorstwa są coraz bardziej skłonne do przerzucania zysków, a to jeszcze bardziej zmniejsza ogólne dochody podatkowe państw członkowskich i powstrzymuje je od wprowadzania strategii podatkowych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. Chociaż systemy preferencyjne i interpretacje indywidualne prawa podatkowego są obecnie przedmiotem ukierunkowanych działań wykonawczych w ramach zasad pomocy państwa, muszą im towarzyszyć środki ustawodawcze.

Agresywne planowanie podatkowe to problem globalny, który wymaga rozwiązań na szczeblu europejskim i międzynarodowym. Wiele państw członkowskich zdaje sobie dziś sprawę, że jednostronne działania nie są wystarczające. Istnieje szeroki konsensus co do tego, że konieczna jest skoordynowana reakcja na problem agresywnego planowania podatkowego, tak by móc zapewnić równe szanse w dziedzinie podatków.

3.Nie ma teraz czasu na „business as usual”: potrzebne są ambicje polityczne i pewność prawa

W komunikacie Komisji z dnia 17 czerwca 2015 r. pt. „Sprawiedliwy i skuteczny system opodatkowania przedsiębiorstw w Unii Europejskiej: pięć głównych obszarów działania” położono fundament pod działania na rzecz zwalczania agresywnego planowania podatkowego. Głównym elementem tego planu działania jest wspólna skonsolidowana podstawa opodatkowania osób prawnych (CCCTB), która zreformowałaby gruntownie opodatkowanie przedsiębiorstw i zapewniłaby całościowe rozwiązanie problemu przerzucania zysków w Europie. Stworzyłaby także lepsze otoczenie podatkowe dla przedsiębiorstw poprzez zmniejszenie obciążeń podatkowych.

Do czasu przyjęcia wniosku dotyczącego zmienionego systemu CCCTB w czerwcowym planie działania przewidziane są w perspektywie krótkoterminowej dalsze działania, których celem jest skuteczne opodatkowanie w miejscu generowania zysku, tworzenie lepszego otoczenia podatkowego dla przedsiębiorstw, osiąganie dalszych postępów w dziedzinie przejrzystości podatkowej i wzmocnienie unijnych narzędzi służących koordynacji. Powyższe działania są ściśle powiązane z projektem G20 i OECD dotyczącym przeciwdziałania erozji bazy podatkowej i przerzucaniu zysków (BEPS), który w chwili opublikowania planu działania nie był jeszcze zakończony. Od tego czasu w przypadku wielu z tych działań osiągnięto znaczne postępy. W niektórych obszarach planu działania realizacja działań na poziomie UE jest uzależniona od zakończenia projektu G20 i OECD.

Sprawozdania G20 i OECD opublikowano w październiku 2015 r.; od państw członkowskich oczekuje się obecnie wdrożenia wielu z tych zaleceń w sposób zgodny z prawem UE. Liczne państwa członkowskie zapowiedziały, że zamierzają wdrożyć te rozwiązania jak najszybciej, ale istnieje ryzyko, że będą one robić to niejednolicie lub będą stosować odmienne interpretacje środków dotyczących BEPS, które zostały opracowane przez OECD.

To nie wystarczy. Działania w formie środków mających na celu zapobieganie unikaniu opodatkowania należy w UE podejmować w jasny i spójny sposób, by wzmocnić wspólne podejście państw członkowskich wobec unikania opodatkowania przy jednoczesnym poszanowaniu swobód traktatowych i utrzymaniu konkurencyjności UE.

UE może i powinna pójść jeszcze dalej, by zapewnić wypracowanie przez państwa członkowskie wspólnego standardu. UE dysponuje narzędziami, przy pomocy których można zapewnić wdrażanie środków zapobiegania unikaniu opodatkowania w sposób skoordynowany we wszystkich państwach członkowskich, co pozwoli na wzmocnienie wzajemnego mechanizmu obrony przed nadużyciami oraz zapewnienie przedsiębiorstwom większej pewności prawa. UE może zapewnić wspólne podejście w szczególności poprzez przyjęcie instrumentów prawnych. W niektórych okolicznościach jest to wskazane, np. w przypadku gdy środki ochronne dotyczą krajowych przepisów prawa. Przepisy prawa mogą zakładać pewną elastyczność, aby umożliwić państwom członkowskim uwzględnienie ich własnej specyfiki, oraz mogą zapewnić co najmniej minimalny standard w całej Unii. Przepisy unijne pomogłyby stworzyć jednolite warunki konkurencji dla państw członkowskich w dziedzinie podatków i ograniczyć zakłócenia, które negatywnie wpływają na jednolity rynek.

W niektórych przypadkach przepisy mogą okazać się niewskazane, na przykład jeżeli odnoszą się one do konwencji podatkowych. W takich przypadkach lepszym sposobem osiągnięcia spójnego podejścia zgodnego z prawem UE może być zalecenie Komisji. W innych obszarach wskazane mogłoby być zastosowanie innych instrumentów, którymi dysponuje UE, takich jak Wspólne Forum UE ds. Cen Transferowych, Kodeks postępowania w zakresie opodatkowania przedsiębiorstw lub grupa „Platforma na rzecz dobrego zarządzania w dziedzinie opodatkowania”.

Aktualnie niezbędne jest podjęcie działań w celu stworzenia takich warunków ramowych dla opodatkowania przedsiębiorstw w UE, które byłyby korzystne dla konkurencyjnej i sprzyjającej wzrostowi gospodarki. Im dłużej będzie się czekać, tym wyższe będzie ryzyko powstania rozbieżnych podejść, które prowadzą do obciążeń administracyjnych i niepewności prawa dla przedsiębiorców i szkodzą jednolitemu rynkowi. Nie ma powodu, by zwlekać. Państwa członkowskie zapoznały się z tymi zagadnieniami dogłębnie i szczegółowo, zarówno w UE, jak i w ramach OECD. Przeprowadzono przy tym szeroko zakrojone konsultacje z przedsiębiorstwami, organizacjami pozarządowymi oraz grupami zawodowymi, które przedstawiły swoje uwagi. Swoje sprawozdanie w sprawie agresywnego planowania podatkowego przedstawił także Parlament Europejski. Wszystkie elementy są obecnie przedmiotem dyskusji. Teraz czas na działanie.

4.Skuteczne opodatkowanie: płacenie podatku tam, gdzie powstaje wartość dodana