SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

dotyczące stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1224/2009 ustanawiającego unijny system kontroli w celu zapewnienia przestrzegania przepisów wspólnej polityki rybołówstwa zgodnie z wymogami art. 118, obejmujące lata 2015–2019

1.Wprowadzenie i kontekst

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1224/2009 („rozporządzenie w sprawie kontroli”) przewiduje unijny system kontroli rybołówstwa w celu zapewnienia przestrzegania przepisów wspólnej polityki rybołówstwa (WPRyb). Wspólnie z rozporządzeniem w sprawie nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów (połowy NNN) oraz rozporządzeniem w sprawie zrównoważonego zarządzania zewnętrznymi flotami rybackimi rozporządzenie w sprawie kontroli określa przepisy i środki dotyczące kontroli, inspekcji i egzekwowania przepisów w oparciu o całościowe i zintegrowane podejście.

Zainteresowane strony uczestniczące w procesie zarządzania systemem kontroli rybołówstwa i jego wdrażania obejmują państwa członkowskie, Komisję Europejską, Europejską Agencję Kontroli Rybołówstwa (EFCA) oraz operatorów prowadzących działalność komercyjną. Rozporządzenie w sprawie kontroli ma zastosowanie do całego łańcucha działalności połowowej – od sieci do stołu.

Niniejszy dokument stanowi wypełnienie zobowiązania prawnego, zgodnie z którym Komisja ma obowiązek sporządzania – co pięć lat – sprawozdania dla Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego stosowania rozporządzenia w sprawie kontroli w państwach członkowskich (art. 118 ust. 2).

W 2017 r. Komisja przyjęła pierwsze sprawozdanie dotyczące stanu wdrożenia i oceny skutków rozporządzenia w sprawie kontroli, obejmujące okres pierwszych pięciu lat (2010–2014) od czasu jego wejścia w życie . W toku oceny skutków wykazano, że rozporządzenie w sprawie kontroli ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia celów WPRyb i zapewnienia egzekwowania prawa w zakresie środków ochrony i zarządzania. Zasady i przepisy rozporządzenia w sprawie kontroli odnoszą się do problemów, które w przeszłości prowadziły do znaczącego przełowienia i niedostatecznego przestrzegania przepisów dotyczących rybołówstwa. Z analizy przeprowadzonej w pierwszym sprawozdaniu wynikało również, że państwa członkowskie wdrożyły główne przepisy rozporządzenia w sprawie kontroli, lecz z powodu złożoności przepisów oraz czasu potrzebnego na dostosowanie się do nich wdrożenie niektórych przepisów było w pewnych przypadkach opóźnione. W sprawozdaniu stwierdzono również, że mimo iż rozporządzenie w sprawie kontroli przyczyniło się zarówno do rozwoju systemu kontroli rybołówstwa i poprawy zgodności z przepisami WPRyb, nie jest ono w pełni dostosowane do założonego celu (zob. sekcja 3.1). Aby odnieść się do zidentyfikowanych niedociągnięć, w 2018 r. Komisja przyjęła wniosek w sprawie przeglądu unijnego systemu kontroli rybołówstwa . Wniosek ten jest obecnie przedmiotem negocjacji na forum Rady i Parlamentu Europejskiego.

Niniejsze drugie sprawozdanie zawiera przegląd stosowania najważniejszych przepisów rozporządzenia w sprawie kontroli w latach 2015–2019.

Informacje przedstawione w niniejszym dokumencie opracowano na podstawie następujących źródeł: (i) danych przekazanych przez państwa członkowskie na podstawie art. 118 rozporządzenia w sprawie kontroli , (ii) spostrzeżeń Komisji poczynionych na podstawie audytów, weryfikacji i inspekcji przeprowadzonych zgodnie z tytułem X rozporządzenia w sprawie kontroli, (iii) informacji uzyskanych w wyniku działań następczych podjętych w związku ze wspomnianymi audytami, weryfikacjami i inspekcjami, (iv) rozmów prowadzonych na forum grup ekspertów ds. kontroli rybołówstwa oraz przestrzegania przepisów oraz (v) innych specjalnych działań (np. warsztaty, spotkania).

2.Wdrażanie rozporządzenia w sprawie kontroli przez państwa członkowskie

Państwa członkowskie odpowiadają za zapewnienie prawidłowego wdrożenia systemu kontroli rybołówstwa. W latach 2015–2019 państwa członkowskie prowadziły dalsze działania na rzecz poprawy stosowania rozporządzenia w sprawie kontroli. Usprawnienia wprowadzono w obszarach, w których w poprzednim okresie sprawozdawczym wykryto niedociągnięcia, do których należą: (i) systemy kar i systemy punktów, (ii) monitorowanie małych statków, (iii) zgłaszanie danych dotyczących połowów przez małe statki oraz (iv) wymiana danych. Mimo że wspomniane usprawnienia przyjmuje się z zadowoleniem, cyfryzacja danych dotyczących rybołówstwa jest niekompletna i konieczne są dodatkowe kroki w tym obszarze. Podobnie – mimo usprawnień systemów kar państw członkowskich (również poprzez ustanowienie systemów punktów) – należy podjąć dalsze działania w celu zapewnienia skutecznego i równego stosowania i egzekwowania tych środków. Więcej szczegółowych informacji na temat tych kwestii przedstawiono w sekcjach w dalszej części dokumentu.

2.1.Warunki dostępu do wód i zasobów oraz kontrola zarządzania flotą

Aby zapewnić prowadzenie działalności połowowej zgodnie z przepisami WPRyb, wprowadzono wymóg uzyskania w odniesieniu do tej działalności licencji połowowej oraz – w przypadku gdy mają zastosowanie warunki szczegółowe – upoważnienia do połowów. W latach 2015–2019 łączna liczba ważnych licencji połowowych zgłoszonych przez państwa członkowskie nieco spadła – z 96 000 licencji połowowych ważnych w 2015 r. do 91 000 w 2019 r. We wspomnianym okresie państwa członkowskie zgłosiły czasowe zawieszenie ponad 1 500 licencji połowowych i cofnięcie na stałe ponad 1 100 takich licencji. Liczba upoważnień do połowów wzrosła z 30 500 w 2015 r. do ponad 38 500 w 2019 r., przy czym 154 czasowo zawieszono, a 187 cofnięto na stałe.

Aby zapewnić skuteczną kontrolę, państwa członkowskie muszą stosować system monitorowania statków, a statki rybackie o długości całkowitej co najmniej 12 metrów muszą być wyposażone w urządzenie pozwalające właściwym organom na ich automatyczne zlokalizowanie i identyfikację. Niektóre statki mogą być jednak zwolnione z tego wymogu, jeżeli: (i) ich długość całkowita wynosi 12–15 m i działają one wyłącznie w obrębie wód terytorialnych państwa członkowskiego bandery lub (ii) nigdy nie spędzają więcej niż 24 godziny na morzu od chwili wyjścia w morze do chwili powrotu do portu. Z analizy danych przekazanych przez państwa członkowskie wynika, że mimo iż odstępstwo to jest nadal powszechnie stosowane, liczba statków o długości całkowitej 12–15 m objętych systemem monitorowania statków wzrosła z ok. 35 % w 2015 r. do 40 % w 2019 r.

Kontrola mocy silnika stanowi jeden z najważniejszych elementów unijnego systemu kontroli rybołówstwa. Moc silnika i pojemność brutto statków rybackich to dwa wskaźniki zdolności połowowej regulowane przez nowy system wprowadzania/wycofywania . Są to również dwa wskaźniki zdolności połowowej, w odniesieniu do których ustanowiono pułapy w WPRyb. Z tego powodu zarządzanie zdolnością połowową floty, w tym systemem wprowadzania/wycofywania na potrzeby prowadzenia unijnego rejestru floty rybackiej , zależy od prawidłowej i wiarygodnej rejestracji tych dwóch parametrów. Prawidłowość informacji zawartych w deklaracjach mocy silnika składanych przed państwa członkowskie ma kluczowe znaczenie dla zagwarantowania, że zdolności połowowe ich flot nie zostają przekroczone oraz – co za tym idzie – że zdolność połowowa floty UE pozostaje zgodna z nakładem połowowym pozwalającym uniknąć przełowienia stad. W 2019 r. Komisja opublikowała badanie dotyczące weryfikacji mocy silnika w 15 państwach członkowskich . W badaniu wykazano, że nieprzestrzeganie przepisów jest powszechne we wszystkich państwach członkowskich, na wszystkich obszarach oraz w przypadku wszystkich rodzajów statków, które uwzględniono w badaniu. Ustalenia skłoniły do refleksji na temat ogólnego przestrzegania limitów zdolności połowowej oraz stosowania systemu wprowadzania/wycofywania przez państwa członkowskie. W badaniu potwierdzono również, że przepisy dotyczące kontroli mocy silnika w obecnej formie nie są w pełni dostosowane do założonego celu. Ponadto przeprowadzenie testów fizycznych mocy silnika jest kosztowne i uciążliwe zarówno dla organów, jak i operatorów. Wspomniane testy fizyczne często są również nieskuteczne, ponieważ moc silnika można w sposób trudny do wykrycia zmienić na etapie testu lub po nim. Dlatego też wydaje się, że należy przejść na system „ciągłego monitorowania silnika”, przynajmniej w niektórych segmentach floty. Komisja zaproponowała już przejście do takiego systemu w swoim wniosku w sprawie przeglądu systemu kontroli rybołówstwa.

Aby lepiej monitorować dane dotyczące flot i zdolność połowową floty na szczeblu UE, Komisja zaktualizowała unijny rejestr floty , . Jednym w elementów rejestru jest baza danych, która częściowo jest ogólnodostępna.

2.2.Narzędzia służące do raportowania połowów, ważenie i identyfikowalność

Aby ułatwić skuteczne monitorowanie, unijne statki rybackie o długości całkowitej wynoszącej co najmniej 10 m mają obowiązek prowadzenia dziennika połowowego. W przypadku statków o długości całkowitej co najmniej 12 m dziennik ten musi mieć formę elektroniczną (elektroniczny dziennik połowowy), chociaż w drodze wyjątku można dopuścić prowadzenie dziennika w formie papierowej przez niektóre statki o długości całkowitej 12–15 m . Z danych wynika, że panuje ogólna tendencja w kierunku odchodzenia od korzystania z papierowych dzienników połowowych, choć nadal są one szeroko stosowane. Liczba statków o długości całkowitej powyżej 12 m, które korzystają z elektronicznego dziennika połowowego, wzrosła z 4 800 w 2014 r. do niemal 8 700 w 2019 r. Wzrost ten wynika z powszechniejszego wykorzystania elektronicznych dzienników połowowych przez statki o długości 12–15 m, przy czym odsetek wykorzystania takich dzienników połowowych zwiększył się z 30 % do 40 %. Ponadto odsetek statków o długości całkowitej 10–12 m korzystających z elektronicznego dziennika połowowego wzrósł z ok. 2 % w 2014 r. do 11 % w 2019 r.

Monitorowanie połowów w przypadku statków o długości całkowitej poniżej 10 m musi odbywać się w oparciu o plany kontroli wyrywkowych, papierowe dzienniki połowowe lub dokumenty sprzedaży. Odsetek statków, w odniesieniu do których stosuje się każdą ze wspomnianych metod monitorowania, był w okresie sprawozdawczym dość stabilny, przy czym na przestrzeni lat odnotowano różnice wynoszące kilka punktów procentowych. Plany kontroli wyrywkowych były najczęściej stosowaną metodą monitorowania. Oprócz tych form kontroli niektóre państwa członkowskie wprowadziły elektroniczne dzienniki połowowe i mimo że zgłoszone liczby takich statków są co prawda niewielkie, odnotowano ich wzrost z około 100 w 2015 r. do 450 w 2019 r.