[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 23.11.2007

KOM(2007) 739 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO

zgodnie z art. 5 dyrektywy (WE) nr 84/2000 w sprawie ustaleń dotyczących czasu letniego

SPIS TREŚCI

1. RYS HISTORYCZNY DOTYCZĄCY PRAWODAWSTWA EUROPEJSKIEGO 3

2. Przypomnienie pogłębionej analizy Komisji dotyczącej skutków wprowadzenia czasu letniego 4

3. Skutki wprowadzenia czasu letniego – podsumowanie informacji przekazanych przez państwa członkowskie 5

3.1. Opinia państw członkowskich na temat istniejącego systemu 5

3.2. Skutki dla najbardziej zainteresowanych sektorów gospodarki 5

3.3. Nowe badania 6

3.4. Opinia obywateli 7

4. Wnioski 8

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO

zgodnie z art. 5 dyrektywy (WE) nr 84/2000 w sprawie ustaleń dotyczących czasu letniego (Tekst mający znaczenie dla EOG)

KONTEKST

W dniu 19 stycznia 2001 r. Parlament Europejski i Rada przyjęły wspólnie dyrektywę w sprawie ustaleń dotyczących czasu letniego[1].

Artykuł 5 dyrektywy przewiduje, że Komisja składa sprawozdanie Parlamentowi Europejskiemu, Radzie i Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu w sprawie oddziaływania przepisów tej dyrektywy na dane sektory. Artykuł 5 przewiduje również, że sprawozdanie sporządza się w oparciu o informacje udostępnione Komisji przez każde państwo członkowskie najpóźniej do dnia 30 kwietnia 2007 r.

Niniejszy komunikat stanowi sprawozdanie wymagane przepisami art. 5 dyrektywy (WE) nr 84/2000.

1. RYS HISTORYCZNY DOTYCZĄCY PRAWODAWSTWA EUROPEJSKIEGO

W większości państw członkowskich czas letni został wprowadzony w latach siedemdziesiątych, inne stosowały go już dużo wcześniej przez krótsze lub dłuższe okresy.

Pierwsza dotycząca tej kwestii dyrektywa z dnia 22 lipca 1980 r., która weszła w życie w 1981 r., ustanawiała jedynie wspólną datę rozpoczęcia obowiązywania czasu letniego. Następne dyrektywy ustanawiały wspólną datę rozpoczęcia czasu letniego, przypadającą w pierwszą niedzielę marca, oraz dwie daty zakończenia tego okresu: jedną przypadającą w ostatnią niedzielę września, stosowaną w państwach Europy kontynentalnej, drugą przypadającą w czwartą niedzielę października, stosowaną w Zjednoczonym Królestwie i Irlandii. Taka sytuacja utrzymywała się do chwili przyjęcia siódmej dyrektywy 94/21/WE z dnia 30 maja 1994, która po raz pierwszy przewidywała, począwszy od 1996 r., wspólną datę zakończenia okresu stosowania czasu letniego, przypadającą w ostatnią niedzielę października. Dzięki tej dyrektywie, 16 lat po przyjęciu pierwszej dyrektywy, przeprowadzono w końcu całkowite ujednolicenie zmiany czasu. Ósma dyrektywa 97/44/WE[2] Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 lipca 1997 r. przedłużyła stosowanie ustaleń siódmej dyrektywy na okres czterech lat (od 1998 do 2001 r. włącznie).

Obowiązująca obecnie dyrektywa przedłużyła ostatecznie ustalenia ósmej dyrektywy – w odróżnieniu od wszystkich poprzednich dyrektyw – na czas nieograniczony. Istotnie, zgodnie z uzasadnieniem zawartym w motywach tej dyrektywy, sprawne funkcjonowanie określonych sektorów wymaga stałego, długookresowego planowania. Jednak ustalone zostało również, że wdrażanie dyrektywy powinno być monitorowane przy pomocy sprawozdania Komisji.

2. PRZYPOMNIENIE POGłęBIONEJ ANALIZY KOMISJI DOTYCZąCEJ SKUTKÓW WPROWADZENIA CZASU LETNIEGO

Przed przedstawieniem dziewiątej dyrektywy Komisja przeprowadziła pogłębioną analizę skutków wprowadzenia czasu letniego w państwach członkowskich Unii Europejskiej, czyli zmiany czasu dwa razy do roku i późniejszego „wschodzenia” i „zachodzenia” słońca.

W swoim czasie niezależny ekspert przeprowadził badania w tej dziedzinie. Ekspert ten miał za zadanie uwzględnienie różnych istniejących analiz, przeprowadzonych bądź na poziomie wspólnotowym, bądź krajowym, konsultację z ekspertami z różnych powiązanych dziedzin, konsultację z zainteresowanymi stronami oraz państwami członkowskimi, a na koniec przedstawienie wniosków i zaleceń na podstawie zrealizowanych analiz i badań.

Główne wnioski Komisji, sformułowane w oparciu o wspomniane badania i przedstawione w obecnej dyrektywie, można streścić w następujący sposób[3]:

1. Dwadzieścia lat po przyjęciu pierwszej dyrektywy w tym zakresie, sektory gospodarki uznane za najbardziej zainteresowane tą kwestią, w szczególności rolnictwo, turystyka i transport , dostosowały swoją działalność do czasu letniego i nie podważają już zasadności jego istnienia.

2. W odniesieniu do transportu, w pełni ujednolicone wprowadzenie zmiany czasu pozwoliło zlikwidować najbardziej istotne przeszkody napotykane w przeszłości.

3. Czas letni sprzyja wszelkiego rodzaju zajęciom rekreacyjnym , uprawianym w warunkach bardziej komfortowych, ze względu na obecność światła dziennego.

4. Wziąwszy pod uwagę sprzeczny charakter przeprowadzonych w tym zakresie badań, nie jest możliwe wyciągnięcie wiarygodnych wniosków dotyczących wpływu czasu letniego na środowisko naturalne . Stwierdzenie to jest szczególnie aktualne jeśli chodzi o sprawdzenie, czy czas letni spowodował zwiększenie czy zmniejszenie produkcji ozonu w stosunku do sytuacji, w której nie zmieniano by czasu na letni.

5. Czas letni przyczynia się do oszczędności energii, ze względu na mniejsze jej zużycie na oświetlanie wieczorem, kiedy jest dłużej jaśniej. Jednak od tak zaoszczędzonej energii należy odjąć energię zużywaną po przejściu na czas letni na ogrzewanie rano oraz dodatkowe zużycie paliwa spowodowane możliwym zwiększeniem ruchu wieczorem, kiedy jest jasno. Zatem faktyczne oszczędności pozostają trudne do oszacowania, a w każdym razie są względnie ograniczone.

6. Większość skutków jakie zmiana czasu może wywierać na zdrowie człowieka jest związana z faktem, że organizm musi się do niej przystosowywać w kwietniu i w październiku. W tym względzie, zdaniem ekspertów, przy obecnym poziomie badań i wiedzy, należy stwierdzić, że większość odczuwanych wtedy zaburzeń nie trwa długo i nie zagraża zdrowiu.

7. Jeżeli chodzi o bezpieczeństwo drogowe , to zasadniczą kwestią jest ustalenie czy ciemniejsze poranki, zwłaszcza na wiosnę i jesienią, oraz jaśniejsze wieczory mają wpływ na liczbę wypadków samochodowych. Wobec braku wystarczających danych liczbowych oraz współistnienia innych czynników, takich jak warunki meteorologiczne, nie można ustalić pewnego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy czasem letnim a liczbą wypadków.

Informacje przekazane przez państwa członkowskie w ramach opracowywania niniejszego sprawozdania powinny pozwolić, w stosownych przypadkach, na zaktualizowanie i/lub uzupełnienie wniosków niniejszej analizy.

3. SKUTKI WPROWADZENIA CZASU LETNIEGO – PODSUMOWANIE INFORMACJI PRZEKAZANYCH PRZEZ PAńSTWA CZłONKOWSKIE

Dwadzieścia pięć państw członkowskich przekazało Komisji uwagi na temat skutków wprowadzania u nich czasu letniego. W odniesieniu do pozostałych państw członkowskich Komisja uznaje, że nie dysponują one szczególnymi informacjami na temat skutków czasu letniego[4].

Uwagi państw członkowskich można podsumować w następujący sposób:

3.1. Opinia państw członkowskich na temat istniejącego systemu

Żadne państwo członkowskie nie wnioskowało zmiany istniejącego systemu. Większość państw członkowskich podkreśla znaczenie ujednoliconego stosowania czasu letniego w Unii Europejskiej, w szczególności dla transportu.

Belgia opowiada się za utrzymaniem istniejącego systemu lub, do wyboru, za stosowaniem czasu letniego przez cały rok.

3.2. Skutki dla najbardziej zainteresowanych sektorów gospodarki

Większość państw członkowskich stwierdza, częściowo w oparciu o konsultacje branżowe, brak znaczącego wpływu wprowadzania czasu letniego na najbardziej zainteresowane sektory gospodarki, w szczególności rolnictwo, transport i turystykę.

Na Łotwie eksperci w dziedzinie turystyki stwierdzają, że czas letni ma pozytywny wpływ na tę dziedzinę gospodarki, gdyż zwiększa na przykład popyt na artykuły rekreacyjne (rowery, łódki, itp.).

Włochy informują, że dla sektora budownictwa i rolnictwa wprowadzenie czasu letniego okazuje się korzystne, w szczególności dla południa kraju, ponieważ rano jest zimniej niż byłoby o tej samej godzinie bez zmiany czasu.

Na podstawie dostępnych w państwach członkowskich informacji można uznać, że konkluzja zawarta we wniosku dotyczącym obecnej dyrektywy pozostaje wciąż ważna: sektory gospodarki dostosowały swoją działalność do zmiany czasu.

3.3. Nowe badania

Kilka państw członkowskich udostępniło wyniki niedawno przeprowadzonych badań ilościowych. Badania te dotyczą wpływu czasu letniego na zużycie energii , bezpieczeństwo drogowe i zdrowie .

Energia

W Bułgarii analiza statystyczna przeprowadzona przez operatora sieci elektrycznej na temat zużycia energii elektrycznej przez ostatnie trzy lata wykazała oszczędności energii spowodowane nieużywaniem sztucznego oświetlenia, wynoszące szacunkowo 20,5 GWh rocznie, czyli około 0,01% całkowitego zużycia energii w kraju w 2005 r.[5]

W badaniu przeprowadzonym we Francji w 2006 r. porównano, na zasadzie symulacji, sytuację obecną z sytuacją „bez wprowadzania czasu letniego”. Wykazało ono oszczędności energii zrealizowane dzięki wprowadzaniu czasu letniego wynoszące 684 GWh (oświetlenie i klimatyzacja) i zwiększone o 14 GWh zużycie energii cieplnej, co oznacza całkowitą oszczędność energii w 2005 r.[6] wynoszącą 0,014 %. Badanie wykazało również, że wprowadzenie czasu letniego o jeden miesiąc wcześniej pozwoliłoby uzyskać dodatkową oszczędność 45 GWh z tytułu oświetlenia.

W Słowenii różne analizy statystyczne, przeprowadzone przez przedsiębiorstwa branży energetycznej, wykazują brak wpływu lub bardzo nieznaczny wpływ zmiany czasu w marcu i październiku na zużycie energii elektrycznej.

W Estonii statystyki pokazują, że w 2000 r. i 2001 r., kiedy czas letni nie był szeroko stosowany w tym kraju, zużycie energii w gospodarstwach domowych w okresie od kwietnia do października było większe niż w latach poprzednich i latach następujących po latach 2000-2001. Jednak różnica ta nie przekraczała 10 %, a stosunek pomiędzy zużyciem energii w lecie i w zimie był porównywalny ze stosunkiem stwierdzonym w latach kiedy nie stosowano czasu letniego.

Na Łotwie , pod koniec marca 2006 r., porównano zużycie energii elektrycznej i maksymalne obciążenie sieci elektrycznej w okresie przed i po przejściu na wiosnę na czas letni. Zmiany stwierdzone w odniesieniu do obu przedmiotowych wskaźników były minimalne.

Na Cyprze stowarzyszenie astronomiczne proponuje w swoim sprawozdaniu skrócenie czasu letniego do okresu od maja do września. Pozwoliłoby to objąć miesiące o dniu trwającym ponad 12 godzin (z wyłączeniem kwietnia) i o średniej temperaturze powyżej 24°C. W sprawozdaniu stwierdza się, że w ten sposób oszczędności energii byłyby większe niż w obecnym systemie, nie popierając jednak tego stwierdzenia analizą ilościową.

Bezpieczeństwo drogowe

W Estonii badanie porównujące liczbę wypadków drogowych, pociągających za sobą ofiary (śmiertelne lub obrażenia), w okresie 30 dni przed zmianą czasu i po jej wprowadzeniu w latach 2004-2006 nie wykazało istotnych zmian danych statystycznych w stosunku do rocznej liczby wypadków.

Badania przeprowadzone przez Estradas de Portugal[7] nie wykazały bezpośredniego związku pomiędzy czasem letnim a bezpieczeństwem drogowym. Zostało to potwierdzone przez kilku ekspertów z dziedziny transportu.

Zdrowie

W Finlandii , w latach 2003-2004, w ramach dwóch przeprowadzonych badań, zanalizowano wpływ zmiany czasu na organizm, w oparciu o próbkę 10 osób. Badania wykazały pewien wpływ na sen i naturalny rytm organizmu przez 4 dni po wprowadzeniu zmiany czasu. Jednak autorzy podkreślają, że wnioski z tych badań nie mogą zostać rozszerzone na całą ludność, ze względu na zbyt małą wielkość próbki.

Wyciągając ostateczny wniosek, w szczególności w odniesieniu do zużycia energii, kilka niedawnych badań ilościowych potwierdza istnienie oszczędności energii, nawet jeśli nie są to oszczędności znaczące w porównaniu z jej całkowitym zużyciem, oraz nie uwzględnia możliwego wzrostu zużycia związanego z ewentualnym zwiększeniem ruchu samochodowego wieczorem. Prawdą jest, że wraz z coraz powszechniejszym stosowaniem energooszczędnych żarówek oszczędności energii z tytułu oświetlenia będą prawdopodobnie coraz mniejsze, jak to podkreśla Stowarzyszenie ACHED (Stowarzyszenie przeciwko podwójnemu czasowi letniemu). Jednak tylko przyszłe doświadczenia pokażą, w jakim stopniu taki spadek oszczędności energetycznych zostanie zrównoważony ich wzrostem spowodowanym instalowaniem klimatyzacji, która stanie się coraz powszechniejsza w sektorze usług.

3.4. Opinia obywateli

Badanie opinii publicznej w państwach członkowskich

Niektóre państwa członkowskie przekazały informację o wynikach niedawnych badań opinii publicznej lub konsultacji społecznych (internetowych) dotyczących czasu letniego.

W Estonii sondaż z 2001 r. wykazał, że liczba zwolenników i przeciwników czasu letniego jest prawie taka sama.

Na Litwie sondaż z 2006 r. wykazał, że proporcja ta wynosi: 55 % ankietowanych przeciw, a 32 % za wprowadzaniem czasu letniego.

Na Łotwie przeprowadzono dwie konsultacje internetowe w 2006 r. W ich wyniku stwierdzono brak akceptacji około 60 % ankietowanych dla wprowadzania czasu letniego. Należy jednak podkreślić, że wynik ten nie opierał się na reprezentatywnej próbce społeczeństwa, ale na wycinku osób, które chciały wziąć udział w konsultacjach.

Według sondażu zrealizowanego we Francji przez instytut CREDOC w 2005 r., około 2/3 Francuzów jest nastawionych pozytywnie lub neutralnie do czasu letniego, co oznacza, że od 1993 r. liczba opinii pozytywnych wzrosła o 12 punktów a opinii negatywnych spadła o 13 punktów. Tymczasem, według sondażu przeprowadzonego przez SOFRES w 2002 r., 45 % ankietowanych popierało utrzymanie czasu letniego przez cały rok , 31,4% miało opinię neutralną, a 26,3 % sprzeciwiało się wprowadzaniu czasu letniego.

Podsumowując należy stwierdzić, że ograniczona liczba przeprowadzonych ostatnio w tym zakresie sondaży nie pozwala na wyciągnięcie wiarygodnych wniosków, tym bardziej że ich stopień reprezentatywności jest różny, w zależności od kraju.

EUROBAROMETR

Eurobarometr przeprowadzony w 1990 r. wykazał wskaźnik zadowolenia rzędu 57,4 % dla całej Wspólnoty Europejskiej.

Eurobarometr przeprowadzony w 1993 r. na temat daty odwołania czasu letniego wykazał, że większość obywateli 12 państw członkowskich Wspólnoty woli, aby następowało to z końcem października (54,5 %) zamiast z końcem września (38,4 %), czyli zgodnie z obowiązującym obecnie systemem.

Kontakty ze stowarzyszeniami i obywatelami

ACHED (francuskie stowarzyszenie przeciwne wprowadzaniu czasu letniego we Francji i Europie) kontaktował się regularnie z Komisją. ACHED przedłożył między innymi pisma, uwagi, artykuły i sprawozdania – większość z lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych - których autorzy, z różnych względów, wypowiadali się na temat czasu letniego. Ponadto stowarzyszenie to odwołuje się do szeregu dawnych badań dotyczących skutków wprowadzania czasu letniego.

Inne stowarzyszenia, w tym organizacje z zainteresowanych sektorów, nie kontaktowały się z Komisją.

Komisja dostaje jednak od czasu do czasu pisma od obywateli, w których wyrażają oni chęć zmiany istniejącego systemu (np. zlikwidowanie czasu letniego, stosowanie czasu letniego przez cały rok).

4. WNIOSKI

Informacje udostępnione Komisji na potrzeby opracowania niniejszego sprawozdania pozwalają stwierdzić, że analiza przedstawiona we wniosku dotyczącym dyrektywy zachowuje swoją ważność: poza sprzyjaniem uprawianiu zajęć rekreacyjnych wieczorem i pewnymi oszczędnościami energii, skutki wprowadzania czasu letniego i obecnie obowiązującego systemu są znikome i nie budzą obaw państw członkowskich UE.

W tym kontekście Komisja uważa, że wprowadzanie czasu letniego w formie ustanowionej dyrektywą pozostaje właściwe. Żadne państwo członkowskie nie wyraziło chęci odejścia od czasu letniego, ani zmienienia postanowień obowiązującej obecnie dyrektywy. Ważne jest natomiast utrzymanie ujednoliconego systemu zmiany czasu, aby zapewnić prawidłowe funkcjonowanie rynku wewnętrznego, co stanowi zasadniczy cel dyrektywy.

[1] Dz.U. L 31 z 2.2.2001, str. 21.

[2] Dz.U. L 206 z 1.8.1997, str. 62.

[3] Patrz syntetyczny opis wniosków przedstawiony w uzasadnieniu wniosku dotyczącego dyrektywy 2000/84/WE.

[4] Komisja poinformowała w czerwcu 2007 r. państwa członkowskie o takim zamiarze, w przypadku gdyby dane państwo członkowskie nie zareagowało przed końcem lipca 2007 r. Sprawozdanie to opiera się zatem na informacjach, którymi dysponowała Komisja na dzień 31 lipca 2007 r.

[5] Źródło: dane statystyczne opublikowane przez EURELECTRIC

[6] Źródło: dane statystyczne opublikowane przez EURELECTRIC

[7] Jednostka publiczna odpowiedzialna za zarządzanie drogami w Portugalii