üW październiku 2020 r., w odpowiedzi na konkretne wnioski zainteresowanych stron i Parlamentu Europejskiego, Komisja uruchomiła nowy portal „Access to Markets” (A2M) , zapewniający łatwo dostępne informacje w wielu językach na temat funkcjonowania umów handlowych UE w praktyce i obejmujący specjalne funkcje ułatwiające podmiotom gospodarczym zrozumienie ich bardziej złożonych elementów. Portal A2M zawiera specjalne narzędzia, które wspierają osoby i przedsiębiorstwa każdej wielkości w jak najlepszym wykorzystywaniu umów handlowych UE (np. narzędzie samooceny reguł pochodzenia, ROSA). Ma to na celu dalsze ułatwienie przedsiębiorstwom dostępu do rynków państw trzecich.

Priorytet nadany skutecznemu wdrażaniu i egzekwowaniu skłonił również Komisję do wprowadzenia w drugiej części 2020 r. nowych narzędzi skierowanych bezpośrednio do społeczności zainteresowanych stron, aby zaangażować je w działania Komisji w tym obszarze i zwiększyć skuteczność tych działań.

W sprawozdaniu przedstawiono wpływ najważniejszych pod względem gospodarczym umów handlowych UE oraz działań Komisji mających na celu usunięcie barier handlowych i inwestycyjnych na rynkach państw trzecich. Konsoliduje ono w ramach jednego sprawozdania dawne roczne sprawozdanie z wdrażania umów handlowych UE i towarzyszący mu dokument roboczy służb Komisji oraz dawne roczne sprawozdanie w sprawie barier w handlu i inwestycjach . W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono informacje na temat działań podjętych przez Komisję we współpracy z państwami członkowskimi w ramach strategii dostępu do rynku w celu poprawy dostępu do rynku i wsparcia MŚP w jak najlepszym wykorzystaniu umów handlowych UE, a także pokazano, w jaki sposób Komisja współpracuje ze społeczeństwem obywatelskim. Zawiera ono również informacje na temat działań w zakresie egzekwowania prawa handlowego podejmowanych przez Komisję w ramach mechanizmów rozstrzygania sporów Światowej Organizacji Handlu (WTO), na podstawie dwustronnych umów handlowych oraz zgodnie z rozporządzeniem UE w sprawie barier handlowych . Ponadto w sprawozdaniu przedstawiono dane statystyczne dotyczące handlu i inwestycji w odniesieniu do 37 głównych umów handlowych UE na 2020 r. (towary) i 2019 r. (usługi) oraz omówiono istotne zmiany, jakie zaszły do końca drugiego kwartału 2021 r.

To przejście w kierunku jeszcze skuteczniejszego wdrażania i egzekwowania zobowiązań handlowych w czasie trwania kadencji Komisji pod przewodnictwem Ursuli von der Leyen wynika z dwóch głównych czynników: po pierwsze, po dziesięcioletnim okresie intensywnych i udanych negocjacji w sprawie rozszerzenia unijnej sieci umów preferencyjnych UE musi obecnie w coraz większym stopniu koncentrować się na ich pełnym i skutecznym wdrażaniu. Po drugie, w ciągu ostatnich kilku lat bardzo zmieniły się globalne realia polityki handlowej i pojawiły się nowe wyzwania. Obejmuje to strukturalne zakłócenia równowagi, problemy związane z równymi warunkami działania i dostępem do rynku oraz stosowaniem przez partnerów handlowych UE w celach politycznych nieuzasadnionych jednostronnych środków ograniczających lub nawet środków przymusu gospodarczego, którymi UE musi zająć się w bardziej stanowczy sposób.

-wniosek Komisji w sprawie instrumentu dotyczącego udzielania zamówień publicznych w kontekście międzynarodowym, w odniesieniu do którego prace postępujące w Radzie otwierają obecnie drogę do jego sfinalizowania w nadchodzących miesiącach;

üW listopadzie 2020 r. Komisja ustanowiła w ramach Dyrekcji Generalnej ds. Handlu pojedynczy punkt kontaktowy , obejmujący również mechanizm rozpatrywania skarg, aby umożliwić wszystkim zainteresowanym stronom mającym siedzibę w UE składanie skarg dotyczących ewentualnego nieprzestrzegania przez państwa trzecie ich międzynarodowych zobowiązań handlowych wobec UE. Pojedynczy punkt kontaktowy traktuje na równi skargi związane z dostępem do rynku i skargi związane ze zobowiązaniami w zakresie handlu i zrównoważonego rozwoju oraz skargi związane z GSP. To nowe narzędzie jest dostępne za pośrednictwem portalu A2M. Zestaw wytycznych operacyjnych prowadzi użytkowników krok po kroku przez informacje, które należy uwzględnić, aby złożyć skargę. W celu zapewnienia większej przejrzystości i wsparcia w procesie składania skarg wytyczne te zaktualizowano w oparciu o dane dotyczące pierwszych miesięcy funkcjonowania systemu składania skarg. W ciągu najbliższych dwunastu miesięcy zakres i funkcjonalność portalu A2M i pojedynczego punktu kontaktowego będą nadal udoskonalane w oparciu o informacje zwrotne regularnie przekazywane przez zainteresowane strony.

Statystyki przedstawione w tej podsekcji na temat zmian przepływów handlowych opierają się na danych Eurostatu dotyczących UE-27 z marca 2021 r. i odnoszą się do 37 głównych umów preferencyjnych z 67 partnerami, stosowanych przez cały 2020 r. i obejmujących ponad 90 % handlu UE na warunkach preferencyjnych. Więcej szczegółowych informacji na temat tych 37 głównych umów preferencyjnych znajduje się w dokumencie roboczym służb Komisji załączonym do niniejszego sprawozdania. Dane dotyczące korzystania z preferencji taryfowych przez kraje partnerskie objęte umową preferencyjną i eksporterów z UE są publikowane oddzielnie na stronie internetowej Komisji w celu zwiększenia przejrzystości i zachęcenia stowarzyszeń przedsiębiorców i państw członkowskich do prowadzenia własnych badań i określenia czynników, które sprzyjają prowadzeniu handlu w ramach umów handlowych UE lub nie. Tendencje dotyczące korzystania z preferencji uwzględnia się również w regularnej ocenie ex post umów UE oraz w konkretnych pracach sektorowych.

Komisja monitorowała również przywóz do UE świeżych bananów z Kolumbii, Ekwadoru i Peru, a także z Ameryki Środkowej, zgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniach UE nr 19/2013 i nr 20/2013. Zmiany w przywozie w 2020 r. nie uzasadniały żadnych działań następczych. Komisja będzie nadal przeprowadzać regularne analizy stanu rynku i unijnych producentów bananów oraz, w razie potrzeby, badać sytuację we współpracy z państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami.

W opublikowanym w dniu 26 stycznia 2021 r. badaniu prospektywnym Komisji przeanalizowano oczekiwane łączne skutki gospodarcze trwających i przyszłych negocjacji handlowych dotyczących sektora rolnego UE do 2030 r., jak również konkretne wyniki dla określonych produktów rolnych po zawarciu 12 umów handlowych. W badaniu stwierdzono, że łączne wdrożenie 12 umów o wolnym handlu doprowadzi do wyważonego wzrostu zarówno wywozu produktów rolno-spożywczych z Unii, jak i ich przywozu do Unii, przy nieco wyższym wzroście wywozu. Badanie potwierdziło również, że podejście UE polegające na zapewnieniu lepszego dostępu do rynku w formie kontyngentów taryfowych dla produktów najbardziej wrażliwych (głównie wołowiny, baraniny, drobiu, cukru i ryżu) umożliwiło UE lepszą ochronę powiązanych sektorów.

·Przykład umów o wolnym handlu z Singapurem i Wietnamem: w przypadku dwóch najnowszych umów – z Singapurem i Wietnamem – w 2020 r. Komisja uruchomiła dwa projekty w ramach narzędzia wspierania polityki w wysokości odpowiednio 285 000 EUR i 700 000 EUR, aby wesprzeć delegatury Unii w promowaniu tych umów. W przypadku Wietnamu doprowadziło to do działania wspierającego umowę o wolnym handlu między UE a Wietnamem, ale także do wzmocnienia odpowiedzialnych łańcuchów dostaw, zmniejszenia ilości odpadów plastikowych i promowania gospodarki o obiegu zamkniętym. W przypadku Singapuru oprócz monitorowania wdrażania w ramach projektu finansuje się organizację wielu seminariów informacyjnych na temat konkretnych aspektów umowy o wolnym handlu między UE a Singapurem, takich jak cła, ułatwienia w handlu, reguły pochodzenia, zamówienia rządowe i usługi, a także przygotowanie przewodnika dla przedsiębiorstw.

·CETA/przemysł winiarski: w wyniku dyskusji w komitecie ds. win i napojów spirytusowych Kanada zobowiązała się znieść do połowy 2022 r. federalny podatek akcyzowy dyskryminujący przywóz do UE, a Ontario i Nowa Szkocja zniosą środki dyskryminujące w odniesieniu do win odpowiednio do połowy 2023 r. i połowy 2024 r. Pomimo utrzymujących się barier w 2020 r. Kanada stała się dla UE czwartym co do wielkości rynkiem eksportowym dla win.

Znacznie trudniej jest usunąć ugruntowane bariery w handlu. Zwykle są one eliminowane w drodze dyskusji z krajem partnerskim w ramach struktur przewidzianych w umowach, takich jak komitety i podkomitety ds. handlu – w pierwszej kolejności na szczeblu eksperckim (niekiedy wspartym dyskusjami na poziomie politycznym i w odpowiednich komitetach WTO). W 2020 r. wiele krajów partnerskich dostosowało swoje ustawodawstwo lub praktykę do umów handlowych.

·Przykład Egiptu: w wyniku konstruktywnych rozmów między stronami w ramach Komitetu Środków Sanitarnych i Fitosanitarnych (zdrowie zwierząt i roślin) Egipt opublikował nową normę dotyczącą sera feta, z której usunięto odniesienie do ilości drożdży zawarte we wcześniejszej wersji . W innym przypadku szybka współpraca państw członkowskich prowadzących wymianę informacji z delegaturą Unii umożliwiła Komisji uniknięcie ograniczeń ilościowych w przywozie sadzeniaków ziemniaka z UE do Egiptu.

Coroczne posiedzenie ministrów (wspólnych) komitetów (lub stowarzyszenia) ds. handlu może pełnić funkcję punktu centralnego zapewniającego niezbędny impuls do poszukiwania rozwiązań, jak również inicjowania prac technicznych i nadawania im kierunku przez cały rok. Te wspólne komitety są często miejscem, w którym strony decydują o ważnych kwestiach związanych z wdrażaniem i mogą uzgadniać dalsze działania pozwalające osiągać postępy w tym zakresie. Wykorzystując to podejście, Komisja stara się w coraz większym stopniu wprowadzać w połowie okresu między spotkaniami wspólnych komitetów spotkania podsumowujące w celu śledzenia poczynionych postępów.

·W przypadku Norwegii, czwartego co do wielkości preferencyjnego partnera UE, nie osiągnięto żadnych postępów w sprawie wniosku Komisji o dokonanie przeglądu systemu handlu przetworzonymi produktami rolnymi. Mimo że wywóz przetworzonych produktów rolnych z UE wzrósł, utrzymuje się on poniżej wartości potencjalnej ze względu na wysokie taryfy celne. Negocjacje w sprawie oznaczeń geograficznych pozostają zawieszone. Konieczna jest współpraca w zakresie zarówno przetworzonych produktów rolnych, jak i oznaczeń geograficznych.

·Negocjacje w sprawie zmodernizowanej unii celnej z Turcją, drugim co do wielkości preferencyjnym partnerem handlowym UE, mogą się rozpocząć dopiero po przyjęciu przez Radę odpowiednich wytycznych negocjacyjnych. Turcja utrzymała bariery handlowe, naruszając umowę w sprawie unii celnej, w szczególności poprzez znaczne rozszerzenie liczby dodatkowych taryf celnych nakładanych poza wspólną taryfą celną. Inne zastrzeżenia dotyczyły wymogów w zakresie świadectw pochodzenia towarów unijnych. Po nowelizacji tureckiego kodeksu celnego w styczniu 2021 r. podjęto wiele rozmów i przeprowadzono szereg spotkań technicznych na wysokim szczeblu z Turcją, po których Turcja poinformowała UE, że wysłała instrukcje do wszystkich tureckich administracji celnych i odbyła spotkania informacyjne z podmiotami gospodarczymi w celu wyjaśnienia sytuacji. Nadal istnieją zastrzeżenia dotyczące stosowania przez Turcję wymogów dotyczących lokalizacji w sektorze farmaceutycznym. Kluczowym postulatem UE pozostaje również wdrożenie w sposób niedyskryminacyjny Protokołu dodatkowego do Układu ustanawiającego stowarzyszenie wobec wszystkich państw członkowskich, w tym Republiki Cypryjskiej.

Dwanaście umów handlowych UE przewiduje udział społeczeństwa obywatelskiego w doradzaniu w zakresie monitorowania i wdrażania rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju zawartych w tych umowach, w szczególności poprzez tworzenie wewnętrznych grup doradczych po obu stronach. Członkowie wewnętrznych grup doradczych UE należą do różnorodnej grupy złożonej z przedstawicieli zainteresowanych stron na szczeblu UE, jak również mniejszych organizacji zajmujących się konkretnym zagadnieniami; większość członków jest wybierana w drodze publicznego zaproszenia do wyrażenia zainteresowania, a pozostałych powołuje Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES), który pełni również rolę sekretariatu dla wewnętrznych grup doradczych UE. Komisja wspiera prace wewnętrznych grup doradczych zarówno z UE, jak i z krajów partnerskich za pośrednictwem projektu dotyczącego instrumentu partnerstwa, a także poprzez wspólne działania pracowników Komisji w siedzibie głównej i zespołów ds. handlu w delegaturach Unii.

Komisja we współpracy z MOP udzieliła Gruzji pomocy technicznej, aby wesprzeć ten kraj w przyjęciu we wrześniu 2020 r. nowego kodeksu pracy. Doprowadziło to do większego zbliżenia do norm międzynarodowych i odpowiednich przepisów UE, a także do przyjęcia nowych przepisów dotyczących inspekcji pracy. Współpraca z MOP umożliwiła również Komisji zapewnienie pomocy technicznej na rzecz wspierania praw pracowniczych na obszarach wiejskich w Kolumbii dzięki projektowi służącemu wzmocnieniu inspekcji pracy. Umożliwiła również zorganizowanie w Peru w lutym 2020 r. warsztatów na temat inspekcji pracy. W 2020 r. UE zapewniła również pomoc techniczną na rzecz usprawnienia inspekcji pracy w sektorach rolnych w Ekwadorze (wdrożenie zaplanowano na 2021 r.).

Rozwój sytuacji w Korei od czasu prac panelu pokazuje, że postanowienia w zakresie handlu i zrównoważonego rozwoju mogą prowadzić do rzeczywistych zmian w praktyce: 1) już przed publikacją sprawozdania panelu, w grudniu 2020 r., koreańskie Zgromadzenie Narodowe uchwaliło szereg zmian legislacyjnych w koreańskiej ustawie w sprawie dostosowań dotyczących związków zawodowych i stosunków pracy (Korean Trade Union and Labour Relations Adjustment Act – TULRAA), których celem jest zapewnienie zgodności tej ustawy z zasadą dotyczącą wolności zrzeszania się. 2) w dniu 26 lutego 2021 r. Zgromadzenie Narodowe zakończyło proces ratyfikacji trzech z czterech podstawowych konwencji MOP oczekujących na ratyfikację (konwencja nr 87 dotycząca wolności związkowej i ochrony praw związkowych, konwencja nr 98 dotycząca stosowania zasad prawa organizowania się i rokowań zbiorowych oraz konwencja nr 29 dotycząca pracy przymusowej lub obowiązkowej); 3) korzystając ze struktur instytucjonalnych w ramach umowy o wolnym handlu, w kwietniu 2021 r. Komitet ds. Handlu i Zrównoważonego Rozwoju oraz Komitet ds. Handlu uzgodniły proces monitorowania wdrażania zaleceń zawartych w sprawozdaniu panelu ekspertów, który będzie obejmował wspólną analizę zmian wprowadzonych w ustawie o związkach zawodowych oraz postępów na rzecz ratyfikacji konwencji MOP nr 105 dotyczącej zniesienia pracy przymusowej.

Panel wyjaśnił, że: 1) przestrzeganie podstawowych zasad związanych z pracą zapisanych w konwencjach MOP stanowiło wiążące zobowiązanie członków MOP oraz stron umowy handlowej, nawet w przypadku braku ratyfikacji konwencji; 2) strony były trwale związane obowiązkiem podejmowania ciągłych i stałych starań na rzecz doprowadzenia do ratyfikacji podstawowych konwencji MOP (Korea jest zatem nadal do tego zobowiązana), a podejmowanie ciągłych i stałych starań oznacza podejmowanie rzeczywistych starań na rzecz doprowadzenia do ratyfikacji, a nie tylko składanie deklaracji w tym zakresie; 3) nie ma potrzeby wykazania, że naruszenia przedmiotowych postanowień wywierają wpływ na handel.

Umowy handlowe z krajami rozwijającymi się oferują możliwości dostępu do rynku, z których chętnie korzystają lokalne MŚP, a także stanowią zachętę do reform, na których może się opierać dalsza współpraca na rzecz rozwoju. Na przykład umowy o partnerstwie gospodarczym (UPG) z krajami Afryki, Karaibów i Pacyfiku mają silny wymiar rozwojowy: ich skuteczne wdrażanie jest uzależnione od usunięcia wewnętrznych ograniczeń handlu istniejących w tych krajach dzięki pomocy na rzecz wymiany handlowej. Dokument roboczy służb Komisji towarzyszący niniejszemu sprawozdaniu zawiera przykłady działań delegatur Unii mających na celu usunięcie barier handlowych poprzez pomoc na rzecz wymiany handlowej. Sprawozdanie z postępów w zakresie pomocy UE na rzecz wymiany handlowej w 2020 r. zawiera więcej informacji na temat wsparcia udzielanego MŚP w krajach rozwijających się przez Komisję i państwa członkowskie, aby przedsiębiorstwa te mogły jak najlepiej wykorzystać umowy handlowe UE.

Braki informacyjne i niedobory wiedzy specjalistycznej mogą same w sobie stanowić barierę dla handlu i inwestycji, co jest szczególnie dotkliwe dla mniejszych przedsiębiorstw. Po pierwsze umowy handlowe są bezużyteczne, jeśli potencjalni beneficjenci nie wiedzą o nich ani nie rozumieją, w jaki sposób w konkretnych przypadkach mogą uzyskać korzyści w związku z ich zawarciem. Nawet jeśli MŚP nie prowadzą wywozu bezpośrednio, umowy handlowe mogą mieć dla nich znaczenie ze względu na ich rolę w globalnych łańcuchach dostaw. Po drugie, nawet jeśli przedsiębiorstwa znają zasady WTO i wiedzą o umowach preferencyjnych UE, korzyści z nich płynące nie urzeczywistniają się automatycznie. Choć promowanie handlu stanowi obowiązek państw członkowskich, stowarzyszeń przedsiębiorców lub podmiotów ds. promocji handlu, Komisja nadal wspierała ich działania w 2020 r., w tym za pomocą wytycznych, działań informacyjnych (w tym w szczególności za pośrednictwem delegatur Unii w krajach partnerskich), specjalnych interaktywnych narzędzi internetowych lub punktów informacyjnych i ośrodków dbających o potrzeby MŚP.

Rynki światowe pozostają ważnym źródłem wzrostu dla MŚP, które odpowiadają za jedną trzecią całego wywozu z UE i zapewniają ponad 13 mln miejsc pracy w UE. W 2020 r. Komisja zintensyfikowała starania, aby pomóc MŚP w jak najlepszym wykorzystaniu zasad handlu i umów handlowych, a także ułatwić im zgłaszanie zastrzeżeń co do tego, w jaki sposób postanowienia umów handlowych i zasady handlu są przestrzegane.

Komisja dokonuje oceny wpływu zawartych przez nią umów handlowych w miarę upływu czasu – po raz pierwszy zazwyczaj po pięciu latach od ich wejścia w życie, aby sprawdzić, czy osiągnięto oczekiwane rezultaty. W 2020 r. zakończono dwie oceny ex post. Dotyczyły one umowy o partnerstwie gospodarczym (UPG) z CARIFORUM (druga ocena po dziesięciu latach obowiązywania) oraz umów o wolnym handlu z sześcioma krajami śródziemnomorskimi. Opublikowano je odpowiednio w styczniu i marcu 2021 r. W obu analizach wskazano najważniejsze nierozwiązane kwestie oraz obszary, na których należy się skupić podczas wdrażania, a także określono problemy typowe dla tych regionów.

Nawiązanie zorganizowanego dialogu z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego okazało się trudne dla niektórych partnerów handlowych UE, którzy dotychczas w ograniczonym stopniu komunikowali się ze swoim społeczeństwem obywatelskim. Zachęca się delegatury Unii do nawiązywania kontaktów z krajami, w których mają one swoje siedziby, ponieważ kraje te tworzą odpowiednie struktury, a także do udzielania im w razie potrzeby porad i wsparcia – zilustrowano to na poniższym przykładzie:

Aby pomóc MŚP w umiędzynarodowieniu ich działalności i ułatwić im dostęp do wynegocjowanych korzyści w krajach partnerskich, Komisja nadal wspiera ośrodki dla MŚP w Chinach i Japonii w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi, krajowymi i europejskimi stowarzyszeniami przedsiębiorców za granicą oraz organizacjami promocji handlu. Centrum UE-Japonia ds. Współpracy Przemysłowej ma 2 233 zarejestrowanych członków. Jest ono wspólnie finansowane i zarządzane przez UE i Japonię we współpracy z organizacjami promocji handlu państw członkowskich. Świadczy ono wiele usług na rzecz MŚP, m.in. za pośrednictwem punktu informacyjnego ds. umów o partnerstwie gospodarczym oraz punktu kontaktowego ds. japońskiego systemu podatkowego i japońskiego systemu zamówień publicznych , oraz wspiera transfer technologii między UE a Japonią za pośrednictwem specjalnego punktu kontaktowego . Ośrodek UE dla MŚP w Chinach to finansowany przez Komisję projekt, który od 2010 r. pomaga europejskim małym i średnim przedsiębiorstwom przygotować się do prowadzenia działalności gospodarczej w Chinach. Obecnie trwa trzeci etap projektu, który ma być realizowany od października 2020 r. do marca 2022 r. Na drugim etapie (od lipca 2014 r. do kwietnia 2020 r.) ośrodek UE dla MŚP otrzymał od UE łączne finansowanie w wysokości 5,9 mln EUR, a na stronie internetowej ośrodka zarejestrowało się 14 163 użytkowników.

Access2Procurement to nowe narzędzie informatyczne zintegrowane z platformą Access2Markets. Jego celem jest pomoc europejskim dostawcom w ustaleniu, czy kwalifikują się do udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia rządowego w państwie trzecim. W oparciu o odpowiedzi użytkowników na trzy lub cztery pytania dotyczące podmiotu zamawiającego, przedmiotu zamówienia i oczekiwanej wartości umowy nowe narzędzie szybko i w sposób wysoce wiarygodny ocenia, czy dany użytkownik jest uprawniony do udziału w procedurze składania ofert. Dzięki temu oferenci będą mogli ustalić, czy dany projekt dotyczący zamówienia w państwie trzecim jest objęty zobowiązaniami tego państwa w zakresie dostępu do rynku wobec UE na podstawie Porozumienia w sprawie zamówień rządowych w ramach WTO lub umowy dwustronnej, czy też nie.

·trwają również prace nad rozszerzeniem zakresu geograficznego narzędzia ROSA, aby do końca 2021 r. obejmowało ono większość umów handlowych. Obecnie narzędzie to uwzględnia już 26 umów handlowych z 36 krajami (w tym ze Zjednoczonym Królestwem, partnerami z Ameryki Środkowej, Kolumbią/Peru/Ekwadorem, Wietnamem, Kanadą, Japonią i Koreą Południową);

Portal Access2Markets cieszy się dużą popularnością i każdego dnia z jego funkcji korzysta do 10 000 użytkowników, z czego 70 % pochodzi z UE. Jest znacznie częściej wykorzystywany niż narzędzia, które zastąpił (baza danych dostępu do rynków i punkt kontaktowy ds. handlu). Portal Access2Markets i narzędzie ROSA opracowano w ścisłej współpracy zarówno ze stowarzyszeniami przedsiębiorców, jak i z izbami handlowymi; oba narzędzia są stale usprawniane dzięki informacjom zwrotnym od użytkowników. Ten dobry początek znalazł odzwierciedlenie w wygranej platformy w głosowaniu publicznym w konkursie dobrej administracji zorganizowanym przez Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w 2021 r., w ramach którego portal wyróżniono za świadczenie usług ukierunkowanych na obywateli w czasach kryzysu.

ROSA przeprowadza użytkowników przez zestaw pytań, aby ocenić, czy ich produkty są zgodne z odpowiednimi przepisami, a co za tym idzie, czy użytkownicy kwalifikują się do preferencyjnego traktowania na podstawie umowy handlowej UE. Aby pomóc przedsiębiorstwom, ROSA zawiera również jasne instrukcje dotyczące dokumentacji wymaganej jako dowód pochodzenia na potrzeby uzyskania preferencji taryfowych oraz oferuje funkcję umożliwiającą porównanie zasad dotyczących różnych umów. Obecnie narzędzie ROSA jest używane około 500 razy dziennie.

Aby w praktyce dotrzeć do przedsiębiorstw, Komisja w 2020 r. nadal zacieśniała współpracę z przedstawicielami interesów gospodarczych Unii w państwach UE i w państwach trzecich, w tym z Europejską Siecią Przedsiębiorczości, Światową Siecią Europejskich Organizacji Przedsiębiorstw (EBO WWN) i organizacjami promocji handlu państw członkowskich. Celem Komisji jest wspieranie wymiany poglądów z tymi organizacjami w celu ułatwienia europejskim przedsiębiorstwom dostępu do rynku w państwach trzecich.

Środki sanitarne i fitosanitarne ponownie znalazły się na pierwszym miejscu zarówno pod względem nowych środków (13), jak i środków usuniętych (17) i tym samym stanowią połowę wszystkich barier usuniętych w 2020 r. Usunięte bariery związane ze środkami sanitarnymi i fitosanitarnymi obejmowały, na przykład, otwarcie dla eksporterów z UE japońskich rynków na niektóre produkty wołowe z UE, zezwolenie na przywóz belgijskich jabłek do Meksyku i Tajlandii lub skłonienie Korei Południowej do zniesienia zakazu dotyczącego drobiu z Węgier.

Z analizy rozkładu geograficznego wynika, że w 2020 r. Chiny nadal były krajem o największej liczbie barier, tj. 40 (o dwie więcej niż w 2019 r.); na drugim miejscu znalazła się Rosja, a za nią Indonezja i Stany Zjednoczone (po 26), Indie (25) i Turcja (24). Inne kraje z co najmniej dziesięcioma barierami to m.in. Brazylia, Korea Południowa, Australia, Algieria, Egipt, Maroko, Kanada i Malezja.

·Arabia Saudyjska/tworzywa sztuczne: Dzięki połączonym działaniom Komisji, państw członkowskich UE i przedsiębiorców udało się nie dopuścić do powstania bariery technicznej w kwestii certyfikacji materiałów z tworzyw sztucznych przez Arabię Saudyjską. Państwa członkowskie i stowarzyszenia branżowe zgłosiły Komisji nowy wymóg, który miał wprowadzić obowiązek stosowania w opakowaniach certyfikowanych oksy-biodegradowalnych tworzyw sztucznych. Komisja przeanalizowała tę kwestię i stwierdziła, że takie ograniczenie nie ma podstaw naukowych (tj. brak dowodów na korzystny wpływ oksy-biodegradowalnych tworzyw sztucznych na środowisko). Te i inne dowody naukowe przedstawione przez delegaturę Unii w Arabii Saudyjskiej doprowadziły do niezastosowania przepisów technicznych dotyczących opakowań.

W pierwszej fazie pandemii wielu partnerów handlowych UE wprowadziło ograniczenia wywozowe. Komisja nadal monitoruje te środki, aby sprawdzić, czy czas ich obowiązywania jest ograniczony do ścisłej konieczności, tj. czy środki są usuwane, gdy tylko pozwala na to sytuacja zdrowotna . W przypadkach, w których okazuje się, że ograniczenia mają wpływ na dostawy do UE podstawowych towarów potrzebnych do radzenia sobie z COVID-19, UE dąży do usunięcia lub złagodzenia danego środka. Przykładem są indyjskie środki ograniczające wywóz kilku kluczowych artykułów medycznych , które to środki udało się znieść dzięki rozmowom na najwyższym szczeblu politycznym.

Na wczesnych etapach pandemii zakłócenia w łańcuchu dostaw doprowadziły do gwałtownego wzrostu popytu na podstawowe produkty (zdrowotne), a w związku z tym do niedoborów i nagłego wprowadzania środków ograniczających, po czym nastąpił niekontrolowany wzrost produkcji (głównie w Chinach), z którym wiązały się obawy dotyczące bezpieczeństwa i zgodności z normami UE. UE wprowadziła tymczasowy mechanizm przejrzystości w postaci mechanizmu udzielania pozwoleń na wywóz środków ochrony indywidualnej zastępujący zakazy krajowe – oba te środki wygasły z końcem maja 2020 r.

Jeśli chodzi o nowe bariery zarejestrowane w 2020 r. w poszczególnych sektorach, 43 % z nich odnotowano w sektorze rolnictwa i rybołówstwa, podczas gdy w sektorze wina i napojów spirytusowych odnotowano cztery nowe bariery, a w sektorze motoryzacyjnym – trzy. Jednak za rolnictwem i rybołówstwem największą grupę nowych barier (8) stanowiły środki horyzontalne, które mogą mieć wpływ na cały wywóz do danego partnera handlowego (6) lub środki obejmujące więcej niż jeden sektor (2). Środki horyzontalne i wielosektorowe stanowiły łącznie jedną czwartą wszystkich nowych barier zarejestrowanych w 2020 r. , co odzwierciedla wzrost tendencji protekcjonistycznych, dodatkowo wzmocnionych pandemią COVID-19.

Niezależnie od trudności spowodowanych pandemią COVID-19 w 2020 r. osiągnięto konkretne wyniki dzięki stałej współpracy między Komisją, państwami członkowskimi i przedsiębiorstwami w ramach grup doradczych ds. dostępu do rynku w Brukseli, ale także w ramach wielu zespołów ds. dostępu do rynku kierowanych przez zespoły ds. handlu w delegaturach Unii oraz zainteresowane strony dostarczające informacji o sytuacji na miejscu w krajach partnerskich UE.

Po zakończeniu tych dwóch badań Komisja jest teraz w lepszej pozycji, aby doprowadzić do usunięcia tych barier. Komisja będzie teraz współpracować z Arabią Saudyjską, aby zapewnić usunięcie tych barier w drodze negocjacji lub poprzez wniesienie sprawy do WTO. Komisja będzie również monitorować toczące się procedury administracyjne w Meksyku, aby zapewnić usunięcie bariery handlowej.

·Przykłady obejmują Arabię Saudyjską/płytki i Meksyk/„Tequila”: W dniu 5 maja 2021 r. Komisja zakończyła dochodzenia w sprawie środków stosowanych przez Arabię Saudyjską ograniczających dostęp do rynku płytek ceramicznych z UE oraz w sprawie środków stosowanych przez Meksyk wpływających na wywóz napoju spirytusowego „Tequila” do UE. Dochodzenia te wszczęto na podstawie skarg złożonych przez odpowiednie stowarzyszenia przedsiębiorców (tj. Europejskie Stowarzyszenie Przemysłu Ceramicznego (Cerame-Unie) i Brewers of Europe) i doprowadziły do wyjaśnienia sytuacji prawnej oraz skutków gospodarczych środków stosowanych przez państwa trzecie. W wyniku badań stwierdzono, że nowe przepisy techniczne Arabii Saudyjskiej utrudniają 75–80 % wywozu płytek ceramicznych z UE, którego wartość wynosi 120–150 mln EUR rocznie, i mają wpływ na wiele unijnych MŚP, natomiast odmowa wydania przez Meksyk świadectw wywozowych dla „Tequili” przeznaczonej na rynek Unii Europejskiej może stanowić ograniczenie wywozowe zabronione na podstawie zasad WTO.

Do tej pory wszczęto 24 procedury badania na podstawie rozporządzenia w sprawie barier handlowych w odniesieniu do praktyk handlowych stosowanych przez wielu partnerów handlowych (np. Brazylię, Kanadę, Japonię, Turcję). Dwa badania rozpoczęto w 2020 r. i zakończono w 2021 r.

Rozporządzenie w sprawie barier handlowych jest instrumentem prawnym, który zapewnia przedsiębiorstwom, branżom, stowarzyszeniom i państwom członkowskim UE prawo do wnoszenia do Komisji skarg dotyczących barier w handlu w krajach trzecich. Jeżeli dana skarga spełnia kryteria przyjęcia, Komisja bada sprawę, aby ustalić, czy istnieją dowody na naruszenie zasad handlu międzynarodowego, prowadzące do powstania niekorzystnych skutków lub szkodę dla handlu, oraz czy podjęcie działań leży w interesie UE. W przypadku stwierdzenia w ramach tej procedury, że konieczne jest podjęcie działań w celu zapewnienia przestrzegania zasad handlu międzynarodowego oraz usunięcia wyrządzonej szkody, mogą zostać wprowadzone odpowiednie środki, które mogą obejmować wszczęcie procedury rozstrzygania sporów.

·Indonezja/prawo własności intelektualnej: Przez ostatnie dwa lata Komisja podnosiła w rozmowach z Indonezją kwestię produkcji lokalnej jako warunku wstępnego ochrony patentowej dla produktów farmaceutycznych, ponieważ była to poważna przeszkoda dla europejskich przedsiębiorstw chcących konkurować na rynkach w Indonezji. UE prowadziła rozmowy z Indonezją za pośrednictwem kanałów dyplomatycznych i współpracowała z państwami o podobnych poglądach w celu znalezienia rozwiązania, które byłoby korzystne dla obu stron, zarówno dla lokalnego, jak i europejskiego przemysłu innowacyjnego, oraz zgodne z normami międzynarodowymi. W październiku 2020 r. Indonezja przyjęła nową ustawę zbiorczą w sprawie tworzenia miejsc pracy, w której zniesiono ten wymóg. Stanowiło to ważny krok w kierunku zapewnienia zgodności z normami międzynarodowymi, obejmującymi m.in. produkcję, przywóz i licencjonowanie opatentowanych wynalazków w Indonezji.

Ogólnie rzecz biorąc, z analizy ekonometrycznej przeprowadzonej przez Komisję Europejską wynika, że dzięki usunięciu szeregu barier w latach 2014–2019 wartość wywozu z Unii Europejskiej w 2020 r. była o 5,4 mld EUR wyższa niż gdyby bariery nadal istniały. Te dodatkowe 5,4 mld EUR wywozu z UE to wymierne korzyści uzyskane dzięki działaniom na rzecz wdrażania i egzekwowania przepisów podejmowanym przez Komisję, państwa członkowskie i przedsiębiorstwa w ramach partnerstwa na rzecz dostępu do rynku.

IV.2 Ułatwianie składania skarg: pojedynczy punkt kontaktowy

Uruchomienie pojedynczego punktu kontaktowego pomaga ukierunkować i uruchomić zasoby na potrzeby zwalczania barier handlowych...

Uruchomienie pojedynczego punktu kontaktowego w dniu 16 listopada 2020 r. powinno jeszcze bardziej usprawnić komunikację między Komisją a zainteresowanymi stronami zgłaszającymi skargi dotyczące barier w dostępie do rynku i naruszeń zobowiązań dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju oraz skargi związane z nieprzestrzeganiem wymogów w ramach unijnego „ogólnego systemu preferencji taryfowych” (GSP). Pojedynczy punkt kontaktowy został zaprojektowany w taki sposób, aby zapewnić Komisji możliwość oparcia się przy rozpatrywaniu skarg na solidnej podstawie dowodowej, co pozwoli jej na szybsze i skuteczniejsze działanie w przypadkach, w których uzna, że istnieją podstawy do podjęcia działań. Jednocześnie mechanizm pojedynczego punktu kontaktowego i wytyczne Komisji stanowią odpowiedź na trudności, jakich wiele zainteresowanych stron doświadcza w związku z określeniem właściwych kanałów i informacji, które muszą przedstawić, aby mogły złożyć skargę i monitorować postępy w tym zakresie.



Pojedynczy punkt kontaktowy działa lepiej również dzięki usprawnieniu podejścia do zarządzania pracami w zakresie barier w Dyrekcji Generalnej ds. Handlu oraz w szerszej grupie służb Komisji, które wyrażają obawy w związku z potencjalnymi barierami. Chociaż wszystkie bariery są monitorowane, niektóre z nich są traktowane priorytetowo z uwagi na ich moc prawną, znaczenie gospodarcze lub systemowe oraz możliwości ich usunięcia.

... ułatwiając przygotowywanie lepszych argumentów

Dostęp do pojedynczego punktu kontaktowego można uzyskać za pośrednictwem platformy internetowej Access2Markets (zob. sekcja III. A), poprzez którą można złożyć skargę przez internet. Od czasu ogłoszenia uruchomienia pojedynczego punktu kontaktowego latem 2020 r. użytkownicy skontaktowali się z nim ponad 60 razy w sprawie możliwych skarg, w wyniku czego wpłynęło 17 formalnych skarg.

... oraz pomagając Komisji reagować szybciej i skuteczniej...

Dzięki pracy pojedynczego punktu kontaktowego już teraz wyraźnie widać zmianę w sposobie, w jaki Komisja zajmuje się kwestią barier. Jak widać na poniższym przykładzie, otrzymanie właściwych informacji na wczesnym etapie zwiększa szanse na skuteczne zajęcie się kwestią barier za pomocą pełnego wachlarza dostępnych kanałów formalnych i nieformalnych.

·Przykład: Egipt/płytki ceramiczne: Niedawnym przykładem jest nałożony przez Egipt tymczasowy zakaz przywozu płytek ceramicznych. Przedsiębiorstwa z UE, działające za pośrednictwem swojego stowarzyszenia branżowego, mogły szybko zareagować dzięki pomocy nowego punktu kompleksowej obsługi i, postępując zgodnie z formularzem skargi, były w stanie zebrać wymagane informacje zaledwie kilka dni po ogłoszeniu przez Egipt środków. Dzięki temu Komisja mogła z pomocą delegatury Unii nawiązać kontakt z władzami egipskimi na wczesnym etapie, w tym poprzez kontakty dyplomatyczne i wymianę pism. W marcu 2021 r., po upływie trzymiesięcznego okresu wstępnego, Egipt podjął decyzję o nieprzedłużaniu okresu obowiązywania środka, w związku z czym środek ten wygasł.

Jednocześnie należy zauważyć, że wszystkie dotychczasowe skargi formalne dotyczyły głównie barier w dostępie do rynku, a nie zrównoważonego rozwoju, co odzwierciedla dodatkową złożoność potencjalnych spraw w tym obszarze, ale także większą wiedzę zainteresowanych przedsiębiorstw na temat działań prowadzonych obecnie w zakresie dostępu do rynku. W stosownych przypadkach Komisja regularnie dokonuje przeglądu swoich wytycznych operacyjnych dotyczących pojedynczego punktu kontaktowego i dostosowuje je, uwzględniając uwagi zainteresowanych stron. Jest to istotne, ponieważ nowy system składania skarg nakłada na przedsiębiorstwa i inne zainteresowane strony obowiązek przedstawiania w stosownych przypadkach dobrze uargumentowanych i uzasadnionych spraw. Dzięki temu Komisja będzie mogła odpowiednio zareagować. Ponadto Komisja zawsze zastrzega sobie prawo do podejmowania działań z własnej inicjatywy (poprzez wszczynanie spraw z urzędu), zarówno w odniesieniu do barier związanych z dostępem do rynku, jak i w odniesieniu do naruszeń zobowiązań dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju.

V. Dwustronne i wielostronne egzekwowanie zobowiązań handlowych: rozstrzyganie sporów

Głównymi elementami nowego podejścia Komisji do wdrażania i egzekwowania przepisów są skuteczne działania na wcześniejszych etapach w zakresie wdrażania, zapobiegania powstawaniu potencjalnych barier oraz usuwania istniejących barier, zanim się ugruntują. Działania te muszą być jednak wsparte skutecznymi procedurami prawnymi służącymi rozstrzyganiu sporów, które w stosownych przypadkach można zastosować.

V.1 Wykorzystywanie mechanizmów rozstrzygania sporów

A.Rozstrzyganie sporów w ramach WTO

Rozstrzyganie sporów w ramach WTO pozostaje ważne dla skutecznego egzekwowania przepisów, pomimo obecnego zablokowania jej funkcji Organu Apelacyjnego

W ramach systemu rozstrzygania sporów WTO wydawane są niezależne i bezstronne orzeczenia, które są wiążące dla stron sporu i od których można się odwołać, co gwarantuje jakość i zasadność tych orzeczeń.

WTO oferuje skuteczny i sprawdzony system rozstrzygania sporów, który UE może wykorzystywać do egzekwowania swoich praw w ramach WTO, gdy inni członkowie WTO nie przestrzegają ich zobowiązań. Do czerwca 2021 r. UE wszczęła 104 z 600 sporów wniesionych do WTO od 1995 r.

W okresie objętym niniejszym sprawozdaniem UE wszczęła znaczną liczbę procedur rozstrzygania sporów. Chociaż pandemia COVID-19 miała nieunikniony wpływ na harmonogram rozstrzygania sporów WTO, UE aktywnie promowała i wspierała działania w ramach WTO mające na celu utrzymanie sporów w toku, jak np. prowadzenie posiedzeń arbitrażowych w formie wirtualnej lub hybrydowej.