Ze względów efektywności oraz w celu jak najszybszego wdrożenia jednolitego łączenia rynków dnia następnego i dnia bieżącego, w rozporządzeniu CACM zachęca się do wykorzystania, w stosownych przypadkach, podmiotów już działających na rynku i już wdrożonych rozwiązań bez wykluczania konkurencji ze strony nowych operatorów. Komisja, we współpracy z Agencją ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki („Agencja”), może jednak utworzyć lub wyznaczyć jeden podmiot regulowany do pełnienia wspólnych funkcji operatora łączenia rynków związanych z obsługą rynkową jednolitego łączenia rynków dnia następnego i rynków dnia bieżącego.

Aby zrealizować jednolite łączenie rynków dnia następnego i dnia bieżącego, operatorzy systemu przesyłowego („OSP”) muszą w skoordynowany sposób wyznaczyć dostępne transgraniczne zdolności przesyłowe. W tym celu powinni oni ustanowić wspólny model sieci obejmujący szacunki dotyczące wytwarzania, obciążenia i stanu sieci w odniesieniu do każdej godziny. Dostępne zdolności przesyłowe należy zazwyczaj wyznaczać zgodnie z tak zwaną metodą FBA uwzględniającą fakt, że energia elektryczna może przepływać różnymi drogami, i optymalizującą dostępne zdolności przesyłowe w silnie współzależnych sieciach. Dostępne transgraniczne zdolności przesyłowe stanowią jeden z zasadniczych parametrów wejściowych na potrzeby procesu dalszego wyznaczania. W procesie tym wszystkie unijne oferty kupna i sprzedaży są gromadzone i kojarzone przez giełdy energii elektrycznej, z uwzględnieniem dostępnych transgranicznych zdolności przesyłowych w sposób optymalny pod względem ekonomicznym. Jednolite łączenie rynków dnia następnego i dnia bieżącego gwarantuje, że energia elektryczna przepływa zwykle z obszarów niskich cen do obszarów o wysokich cenach.

Aby wspierać stworzenie i sprawne funkcjonowanie rynku wewnętrznego energii elektrycznej, a także aby zapewnić optymalne zarządzanie, skoordynowaną eksploatację i właściwy rozwój techniczny unijnego systemu przesyłowego energii elektrycznej, niezbędna jest ścisła współpraca między OSP, NEMO a krajowymi organami regulacyjnymi. W szczególności należy wykorzystać synergię powstającą w wyniku realizowanych obecnie projektów alokacji zdolności przesyłowych i zarządzania ograniczeniami przesyłowymi przyczyniających się do rozwoju rynku wewnętrznego energii elektrycznej.

III.Streszczenie analizy

W odniesieniu do jednolitego łączenia rynków dnia następnego opracowane w ramach regionalnego projektu przed wejściem w życie rozporządzenia CACM tzw. rozwiązanie PCR (ang. Price Coupling of Regions) służyło jako podstawa do wdrożenia ogólnoeuropejskiego jednolitego łączenia rynków dnia następnego. Mimo że rozwiązanie PCR jest obecnie stosowane w zdecydowanej większości państw członkowskich, system ten wymaga regularnych zmian w świetle rosnącej w ostatnich latach złożoności operacyjnej, a dalsze zmiany są niezbędne, aby rozwiązanie to stało się w pełni zgodne z przepisami rozporządzenia CACM.

Jeżeli chodzi o postępy w jednolitym łączeniu rynków dnia bieżącego, projekt XBID (ang. Cross-Border Intraday) stanowi podstawę wdrożenia ogólnoeuropejskiego jednolitego łączenia rynków dnia bieżącego na podstawie rozporządzenia CACM. Podczas opracowywania projektu XBID nie wszyscy OSP i NEMO w nim uczestniczyli, ale pozostali OSP i NEMO byli już stowarzyszeni na tym etapie i stosowali jego ustalenia w celu zapewnienia zgodności z rozporządzeniem CACM i planem łączenia rynków. Dostosowanie się do wymogów projektu nastąpiło z chwilą uruchomienia projektu XBID w dniu 12 czerwca 2018 r. obejmującego na pierwszym etapie 14 państw europejskich. Projekt XBID umożliwi jednolity ciągły obrót energią elektryczną na rynku dnia bieżącego z zastosowaniem stopniowego podejścia w całej Unii Europejskiej.

W odniesieniu do rozwoju konkurencji między poszczególnymi NEMO do tej pory większość państw członkowskich związanych rozporządzeniem CACM podjęła decyzję o zastosowaniu konkurencyjnego modelu NEMO, tj. domyślnego modelu wyznaczania NEMO przewidzianego w rozporządzeniu CACM. Od wejścia w życie rozporządzenia CACM wzrosła liczba giełd energii elektrycznej, które chcą prowadzić działalność w innych państwach członkowskich. Konkurencja w ramach jednolitego łączenia rynków dnia następnego i jednolitego łączenia rynków dnia bieżącego, po ich wdrożeniu, będzie jednak nadal ograniczona ze względu na istnienie monopoli prawnych w kilku państwach.

Jeżeli chodzi o strukturę zarządzania projektami w zakresie łączenia rynków, istniejące rozwiązania (PCR i XBID) miały szczególną strukturę zarządzania, ponieważ początkowo były dobrowolnymi projektami na wczesnym etapie wdrażania, kierowanymi wspólnie przez grupę OSP i giełd energii elektrycznej. W rozporządzeniu CACM ustanowiono ogólne ramy takiej współpracy i pewne zasady mające na celu unikanie dyskryminacji, natomiast wypracowanie szczegółów współpracy pozostawiono NEMO we współpracy z OSP. Jednocześnie rozporządzenie CACM przydziela NEMO określone zadania polegające na opracowaniu i realizowaniu tzw. funkcji operatora łączenia rynków na potrzeby jednolitego łączenia rynków dnia następnego i jednolitego łączenia rynków dnia bieżącego. Funkcja operatora łączenia rynków nie jest częścią działalności konkurencyjnej NEMO, lecz ma być funkcją regulowaną, która zapewnia skuteczne kojarzenie zleceń w różnych obszarach rynkowych i w ich obrębie dla wszystkich NEMO w Unii Europejskiej za pomocą alokacji typu implicit międzyobszarowych zdolności przesyłowych. Konieczne jest opracowanie i wdrożenie szeregu złożonych metod i warunków technicznych przez NEMO lub OSP i ich zatwierdzenie przez krajowe organy regulacyjne na szczeblu ogólnoeuropejskim, regionalnym lub krajowym w celu zapewnienia realizacji zadań funkcji operatora łączenia rynków.

Wdrożenie jednolitego łączenia rynków dnia następnego i dnia bieżącego postępowało do tej pory z opóźnieniem ze względu na szereg wyzwań związanych z zarządzaniem, takich jak rosnąca liczba zaangażowanych stron, potrzeba wypracowania nowych rozwiązań w zakresie podziału i zwrotu kosztów zgodnie z rozporządzeniem CACM i inne kwestie związane z zarządzaniem, takie jak konieczność ustanowienia odpowiednich przepisów dotyczących podejmowania decyzji. Mogą również pojawić się inne wyzwania dotyczące skuteczności działania algorytmu w związku z większą liczbą NEMO uprawnionych do wykonywania tych zadań, a także nowymi funkcjami niezbędnymi do zapewnienia przestrzegania przepisów rozporządzenia CACM w przyszłości. Krajowe organy regulacyjne muszą zagwarantować zdolność NEMO lub osoby trzeciej, której powierzono to zadanie, do pełnienia funkcji operatora łączenia rynków zgodnie z ramami prawnymi.

Złożoność wdrażania planu łączenia rynków wiąże się również z faktem, że na podstawie rozporządzenia CACM NEMO ponoszą główną odpowiedzialność za opracowanie rozwiązań w zakresie jednolitego łączenia rynków dnia następnego i jednolitego łączenia rynków dnia bieżącego, podczas gdy OSP ponoszą główną odpowiedzialność za wyznaczanie i alokację międzyobszarowych zdolności przesyłowych. Jasne określenie zadań, obowiązków i mechanizmu podziału kosztów/zwrotu kosztów może doprowadzić do usprawnienia współpracy między NEMO i OSP. Obecnie konkretne ustalenia zależą od wniosków i zatwierdzeń OSP i NEMO na poziomie ogólnoeuropejskim, regionalnym lub czasem krajowym. Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że wątpliwości prawne związane z takimi kwestiami jak podział czy zwrot kosztów oraz brak harmonizacji kwestii związanych z zarządzaniem doprowadziły kilkakrotnie do opóźnień i znaczących rozbieżności zdań między właściwymi stronami.

Ponadto wdrożenie różnych metod wymaganych do celów łączenia rynków okazało się trudne. Podejmując decyzję w takich kwestiach, należy zadbać o to, by NEMO byli traktowani w sposób niedyskryminujący, a obecne rozwiązania były zgodne z wymogami rozporządzenia CACM (lub można je dopracować tak, by były z nim zgodne).

IV.Wstępne wnioski

Na chwilę obecną doświadczenie Komisji w zakresie konkurencji między NEMO pozostaje ograniczone, zwłaszcza ze względu na opóźnienia we wdrażaniu wszystkich środków regulacyjnych i technicznych niezbędnych do umożliwienia konkurencji między NEMO w ramach jednolitego łączenia rynków dnia następnego i jednolitego łączenia rynków dnia bieżącego. Jak wynika z dotychczasowych doświadczeń, w szczególności w dziedzinie łączenia rynków dnia następnego, większość państw członkowskich Unii mogłaby wdrożyć model konkurencji bez większych przeszkód. Nie ma zatem wyraźnych powodów, aby zmienić podejście określone w rozporządzeniu CACM i wykluczyć konkurencję na tym etapie.

Jednocześnie, ze względu na wdrażanie rozporządzenia będące w toku w momencie publikacji niniejszego sprawozdania, jak również ze względu na fakt, że konkurencja między NEMO jeszcze nie wystąpiła lub nie osiągnęła swojego pełnego potencjału w państwach członkowskich, w których nie ma monopolu, na tym etapie Komisja nie zajmie ostatecznego stanowiska co do tego, czy uzasadnione jest zniesienie możliwości ustanowienia przez państwa członkowskie monopolu prawnego. Możliwość stosowania modelu monopolu i odmowy świadczenia usług obrotu przez NEMO wyznaczonego w innym państwie członkowskim jest nadal uznawana za wyjątek od standardowego modelu konkurencji. Odstępstwo w postaci monopolu NEMO na podstawie rozporządzenia CACM nie narusza ani nie ogranicza w żaden sposób stosowania reguł konkurencji zawartych w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Traktat). W szczególności stosowanie postanowień Traktatu dotyczących konkurencji ma szerokie zastosowanie do postępowania NEMO na rynku, w tym ryzyka subsydiowania skrośnego, oraz dowolnego środka państwa członkowskiego przyznającego NEMO prawa wyłączne. W związku z tym, aby zapewnić niedyskryminację i równe warunki działania wśród konkurencyjnych i monopolistycznych NEMO, zgodnie z postanowieniami Traktatu i przepisami rozporządzenia CACM, Komisja będzie nadal monitorować postępy w łączeniu rynków dnia następnego i rynków dnia bieżącego, jak również konkurencję między NEMO w Unii Europejskiej.

Jeśli chodzi o zarządzanie jednolitym łączeniem rynków dnia następnego i jednolitym łączeniem rynków dnia bieżącego, wstępna analiza postępów pokazuje, że zadania i obowiązki NEMO i OSP w zakresie opracowania i stosowania rozwiązań w zakresie łączenia muszą zostać doprecyzowane. Na podstawie rozporządzenia CACM główna odpowiedzialność za te zadania spoczywa na NEMO, należy jednak w większym stopniu zaangażować OSP i przyznać im decydującą rolę w kwestii wymogów technicznych dotyczących wyznaczania i alokacji zdolności przesyłowych. Ponadto z doświadczenia wynika, że funkcja operatora łączenia rynków odgrywa główną rolę w procesie tworzenia modelu docelowego i zwiększania konkurencji wśród NEMO. W związku z tym Komisja widzi potrzebę kontynuowania dyskusji na temat dotychczasowych wyzwań oraz oceny różnych możliwości zmiany sposobu zarządzania funkcją operatora łączenia rynków.

Komisja podtrzymuje swoje zdecydowane zobowiązanie do kontynuowania prac nad dokończeniem jednolitego łączenia rynków dnia następnego i jednolitego łączenia rynków dnia bieżącego, tak aby zapewnić obywatelom Europy dalsze korzyści wynikające z integracji rynku. Jeżeli chodzi o pełne wykorzystanie potencjału obrotu transgranicznego, najlepszym rozwiązaniem pozostaje pełne i terminowe wdrożenie rozporządzenia CACM.