Reformy strukturalne wdrażane w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej utorowały drogę do przywróconej równowagi. Obecną sprzyjającą dynamikę gospodarczą należy wykorzystać, by kontynuować ich intensywne wdrażanie. Ożywienie gospodarcze może przyczynić się do trwałego wyeliminowania zakłóceń równowagi, tylko jeśli kontynuowane będą reformy mające na celu wspieranie konkurencyjności, odporności i zwiększenie potencjału wzrostu gospodarczego. Zważywszy na korzystne warunki koniunkturalne, wszystkie państwa członkowskie powinny w pierwszej kolejności przeprowadzić reformy, które będą miały na celu zwiększenie potencjału wzrostu gospodarczego, poprawę otoczenia instytucjonalnego i biznesowego, usunięcie przeszkód utrudniających inwestycje, wspieranie tworzenia miejsc pracy wysokiej jakości oraz zmniejszanie nierówności.

W sprawozdaniu przedkładanym w ramach mechanizmu ostrzegania na 2018 r. uznano, że w przypadku 12 państw członkowskich z uwagi na zakłócenia równowagi makroekonomicznej uzasadniona jest szczegółowa ocena sytuacji. W odniesieniu do wszystkich tych państw stwierdzono, że w 2017 r. występowały w nich zakłócenia lub nadmierne zakłócenia w kontekście procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej. Rada poparła tę klasyfikację w swoich konkluzjach dotyczących sprawozdania przedkładanego w ramach mechanizmu ostrzegania . Jak co roku w sprawozdaniu krajowym analizie poddawane są zmiany makroekonomiczne, korekta zakłóceń równowagi oraz postępy w reagowaniu na odnośne zalecenia polityczne , przy jednoczesnym uwzględnieniu skutków transgranicznych.

Procedura dotycząca zakłóceń równowagi makroekonomicznej ma na celu zapobieganie pojawieniu się potencjalnie szkodliwych zaburzeń równowagi makroekonomicznej, a w przypadkach, gdy takie zaburzenia zostały zidentyfikowane, zapewnieniu, aby państwa członkowskie, których to dotyczy, podjęły odpowiednie działania, by je skorygować. Szkodliwe zakłócenia równowagi makroekonomicznej mogą mieć niekorzystny wpływ na stabilność gospodarczą w danym państwie członkowskim, w strefie euro lub w UE jako całości. Ich skuteczne skorygowanie w odpowiednim czasie jest zatem niezwykle istotne. Szczegółowe oceny sytuacji umożliwiają przeprowadzenie dogłębnej analizy zakłóceń równowagi występujących w państwach członkowskich, pozwalając na zidentyfikowanie istniejących słabych punktów, a w szerszym kontekście europejskiego semestru – na zidentyfikowanie utrzymujących się luk w polityce.

UE dysponuje zestawem narzędzi, za pomocą których może udzielać państwom członkowskim wsparcia we wdrażaniu reform. Program wspierania reform strukturalnych oferuje wszystkim państwom członkowskim UE, na ich wniosek, praktyczne wsparcie techniczne w opracowywaniu i wdrażaniu reform, zwłaszcza reform wynikających z zaleceń wydanych w ramach europejskiego semestru. Budżet UE, dzięki między innymi europejskim funduszom strukturalnym i inwestycyjnym, okazuje się być skutecznym narzędziem służącym wspieraniu inwestycji w spójność, kształcenie i szkolenie, łączność (w infrastrukturę transportową, energetyczną i cyfrową – również w kontekście instrumentu „Łącząc Europę”), innowacje i środowisko oraz wspieraniu MŚP. Wspomniane fundusze w decydujący sposób przyczyniły się do poprawy otoczenia inwestycyjnego za sprawą wymogów wstępnych. W 2017 r. Komisja zakończyła ocenę spełnienia tych wymogów; prowadzone są działania następcze dotyczące nielicznych przypadków, w których nie spełniono warunków. Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych odgrywa istotną rolę w pobudzaniu prywatnych inwestycji, pokazując, jak szybko budżet UE może reagować na wyzwania i stworzyć znaczną dźwignię finansową.

Państwa członkowskie osiągają postępy w realizacji celów, które zostały ustalone osiem lat temu w strategii „Europa 2020”. Ogólnie rzecz biorąc, UE jest blisko spełnienia celów dotyczących edukacji, energii, klimatu i zatrudnienia. 14 państw członkowskich już osiągnęło swoje krajowe cele w zakresie obniżenia odsetka osób wcześnie kończących naukę oraz zwiększenia odsetka osób z wykształceniem wyższym. 11 państw członkowskich zrealizowało swoje cele w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych. Realizacja unijnego celu zatrudnienia na poziomie 75 % w 2020 r. przebiega pomyślnie, przy założeniu, że utrzyma się obecna tendencja. Siedem państw członkowskich już osiągnęło swoje cele krajowe. Biorąc pod uwagę, jak poważny wpływ na zatrudnienie wywarł kryzys gospodarczy i finansowy, jest to wyjątkowe osiągnięcie. Liczba osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym osiągnęła jednak najwyższą wartość w 2012 r. i od tamtej pory zmalała do poziomu około poziomu sprzed kryzysu. W związku z tym wydaje się mało prawdopodobne, że cel wydźwignięcia 20 mln osób z ubóstwa zostanie zrealizowany w 2020 r. Podobnie daleki od zrealizowania jest cel 3 % PKB na inwestycje w badania i rozwój. Należy dołożyć wszelkich starań, by go osiągnąć w terminie. W dodatku 2 przedstawiono przegląd postępów w realizacji celów strategii „Europa 2020”.

W pewnych kluczowych dziedzinach reformy wdrażane są rzetelnie. Od początków europejskiego semestru w 2011 r. państwa członkowskie poczyniły największe postępy w zakresie usług finansowych i polityki budżetowej oraz zarządzania budżetem. Sytuacja ta odzwierciedla fakt, że w wyniku kryzysu finansowego i gospodarczego priorytet nadano stabilizacji finansów publicznych i sektora finansowego. Znaczące postępy odnotowano również w kwestii dostępu do finansowania, przepisach dotyczących ochrony zatrudnienia i w ramach prawnych dotyczących umów o pracę. W takich dziedzinach, jak poszerzenie podstawy opodatkowania czy transport, postęp był jednak bardziej umiarkowany. W wielu państwach członkowskich rozwiązywanie istotnych problemów związanych ze długoterminową stabilnością finansów publicznych, w tym wyzwań związanym z emeryturami, posuwa się wolno. Reformy regulacyjne poprawiły otoczenie biznesowe, zwłaszcza w tych państwach, które najbardziej tych reform potrzebowały. Dzięki reformom ograniczono bariery administracyjne utrudniające rozpoczynanie działalności gospodarczej. W wielu państwach członkowskich przedsiębiorczość pozostaje jednak słabo rozwinięta. Poprawił się dostęp MŚP do kredytów bankowych i pożyczek, ale w wielu częściach Unii kapitał wysokiego ryzyka nadal jest niewystarczający. W dziedzinie zamówień publicznych również można odnotować wyraźne postępy. Tempo reform na rynkach usług jest niestety niewielkie, zwłaszcza w obrębie usług biznesowych, budowlanych i usług w zakresie nieruchomości.

Państwa członkowskie w dalszym ciągu osiągają postępy w realizacji skierowanych do nich zaleceń przyjętych przez Radę w ramach europejskiego semestru. Wskaźnik wdrażania reform nieznacznie zwiększył się w ujęciu ogólnym, w porównaniu z analizą przeprowadzoną w maju 2017 r. . Jest to powód do zadowolenia i stanowi odzwierciedlenie faktu, że ważne reformy zostały przeprowadzone, jednak ich wdrożenie czasami zajmuje więcej czasu, niż przewidywano. Od rozpoczęcia europejskiego semestru w 2011 r. państwa członkowskie osiągnęły przynajmniej „pewne postępy” w przypadku ponad dwóch trzecich zaleceń.

Opublikowane dzisiaj sprawozdania krajowe będą stanowić podstawę dla opracowania przez Komisję najbliższych zaleceń dla poszczególnych krajów, które zostaną przedstawione wiosną w późniejszym terminie. W tych 27 sprawozdaniach krajowych dokonano przeglądu zmian gospodarczych i społecznych, wyzwań, przed jakimi stają państwa członkowskie, i możliwości, którymi dysponują. W kontekście procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej przeprowadzono kilka szczegółowych ocen sytuacji w następstwie sprawozdania przedkładanego w ramach mechanizmu ostrzegania na 2018 r., a wyniki tych ocen stanowią integralną część sprawozdań dotyczących Bułgarii, Chorwacji, Cypru, Francji, Hiszpanii, Irlandii, Niderlandów, Niemiec, Portugalii, Słowenii, Szwecji i Włoch. W sprawozdaniach krajowych dokonuje się również przeglądu postępów państw członkowskich we wdrażaniu zaleceń krajowych na przestrzeni lat, stosując wieloletnią perspektywę, z czego korzysta się obecnie w ramach cyklu europejskiego semestru, aby móc uwzględniać czas niezbędny na wprowadzenie w pełni najistotniejszych reform. Co nie mniej ważne, w sprawozdaniach krajowych śledzi się także postępy w realizacji celów strategii „Europa 2020”.

Europejski semestr, który niezmiennie koncentruje się na „trzech fundamentach wzrostu gospodarczego” czyli inwestycjach, reformach strukturalnych i odpowiedzialnych politykach fiskalnych, w dalszym ciągu nadaje kierunek koniecznym reformom przeprowadzanym przez państwa członkowskie. Roczna analiza wzrostu gospodarczego na 2018 r. zawiera wytyczne gospodarcze dla państw członkowskich, zgodne z treścią orędzia o stanie Unii na 2018 r. przewodniczącego Jeana-Claude’a Junckera. W zaleceniu Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro w 2018 r. podkreślono konieczność przeprowadzenia reform, które promują tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy, sprawiedliwość społeczną, przywrócenie równowagi i konwergencję, większe inwestycje, jakość finansów publicznych, dokończenie tworzenia unii bankowej i unii rynków kapitałowych oraz pogłębienie unii gospodarczej i walutowej. W zaleceniu wezwano również do zwalczania agresywnego planowania podatkowego. Zwrócono się w nim do państw członkowskich, by w pierwszej kolejności przeprowadziły reformy, które będą miały na celu zwiększenie wydajności i potencjału wzrostu gospodarczego, poprawę otoczenia instytucjonalnego i biznesowego, usunięcie przeszkód utrudniających inwestycje i sprzyjanie innowacyjności, wspieranie tworzenia miejsc pracy wysokiej jakości oraz zmniejszanie nierówności. Państwa członkowskie, w których występuje deficyt obrotów bieżących lub wysokie zadłużenie zewnętrzne, powinny dodatkowo ograniczać wzrost jednostkowych kosztów pracy oraz dążyć do poprawy konkurencyjności; natomiast państwa członkowskie odnotowujące wysokie nadwyżki na rachunku obrotów bieżących powinny stworzyć warunki sprzyjające wzrostowi wynagrodzeń, przy poszanowaniu roli partnerów społecznych, i wspierać inwestycje zwiększające popyt wewnętrzny i potencjalny wzrost gospodarczy.

Sprzyjające warunki umożliwiają dalsze wzmacnianie podstaw europejskich gospodarek. Jednocześnie wciąż utrzymujące się ryzyko przypomina o konieczności tego wzmacniania poprzez kontynuowanie starań na rzecz przezwyciężenia najważniejszych skutków kryzysu. W niektórych państwach członkowskich utrzymuje się wysoki poziom zadłużenia przedsiębiorstw i gospodarstw domowych oraz wysoki poziom długu publicznego. Ponadto ekspansja gospodarcza rozłożyła się nierównomiernie pomiędzy państwami członkowskimi i wewnątrz państw członkowskich. Potrzeba czasu, aby jej skutki mogły być odczuwalne w równym stopniu we wszystkich częściach Europy. 18 mln osób nadal poszukuje zatrudnienia, a bezrobocie młodzieży i bezrobocie długotrwałe są wciąż bardzo wysokie w niektórych państwach. Gospodarstwa domowe we wszystkich państwach członkowskich nie dysponują jeszcze dochodem na poziomie wyższym niż poziom sprzed kryzysu. Odsetek osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym dopiero powrócił do poziomu sprzed kryzysu. Ponownie rozpoczął się proces konwergencji społeczno-gospodarczej, przy czym słabości strukturalne hamują potencjał wzrostu w niektórych państwach członkowskich oraz ograniczają ich zdolności do stawiania czoła przyszłym wstrząsom. Jednocześnie rozwój technologii zachęca gospodarki do wprowadzania innowacyjnych rozwiązań i zadbania o to, by społeczeństwa były jeszcze bardziej integracyjne. Nadszedł czas, by przeprowadzić reformy niezbędne do wzmocnienia odporności europejskich gospodarek i zwiększenia wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu.

Informacje dotyczące nastrojów gospodarczych i krajowego popytu są pomyślne, więc taka dynamika wzrostu powinna się utrzymać. Prognozuje się, że wzrost PKB w strefie euro i PKB UE wyniesie 2,3 % w 2018 r., a następnie nieco zmaleje do poziomu 2,0 % w 2019 r. Nadal istnieją pewne zagrożenia, w szczególności ze strony rynków finansowych w związku z wysokimi wycenami aktywów, które to wyceny mogą być podatne na wpływ mniej sprzyjających warunków finansowych. Równie istotne pozostają zagrożenia związane z wynikiem negocjacji w sprawie wystąpienia Zjednoczonego Królestwa, podobnie jak napięcia geopolityczne i przesunięcie w kierunku prowadzenia bardziej zamkniętych polityk.

·W przypadku Niemiec, Irlandii, Hiszpanii, Niderlandów i Szwecji stwierdzono, podobnie jak w 2017 r., występowanie zakłóceń równowagi. Spośród tych państw Irlandia i Hiszpania cieszą się korzystnym otoczeniem makroekonomicznym, które przyczynia się do redukcji zakłóceń, chociaż w ostatnim czasie postępy tego drugiego państwa w realizacji polityki były ograniczone i nierówne. Władze Niderlandów zobowiązały się stanowczo do wyeliminowania zakłóceń równowagi, ale nie podjęły jeszcze działań. Niemcy osiągają ograniczone postępy w korygowaniu zakłóceń równowagi. Inwestycje prywatne i publiczne w tym państwie rosną, ale potencjał wzrostu nie został jeszcze wyczerpany. W Szwecji postęp jest również ograniczony, pomimo pierwszych oznak wskazujących na osłabienie dynamiki wzrostu cen nieruchomości mieszkaniowych.

W większości państw członkowskich ceny nieruchomości mieszkaniowych rosną coraz szybciej. Należy monitorować ryzyko przegrzania. W następstwie korekty w dół, która nastąpiła po kryzysie, ceny są niższe od poziomów szczytowych, ale w niektórych przypadkach wskaźniki sugerują zawyżanie cen. Oznaki możliwego przegrzania występują w coraz większej liczbie państw, w tym w państwach, w których nie zaobserwowano zakłóceń równowagi i w których ryzyko to nie stanowi bezpośredniego zagrożenia; dynamika cen nabiera tempa w tych państwach. Skutki społeczne rosnących cen nieruchomości dają powody do obaw w niektórych krajach, co podkreśla konieczność inwestowania w odpowiednie mieszkalnictwo socjalne i inne rodzaje pomocy mieszkaniowej.

Sytuacja w sektorze bankowym uległa wyraźnej poprawie, ale sektor ten nadal boryka się z wyzwaniami. W większości państw członkowskich zaobserwowano ostatnio wyraźną poprawę w zakresie współczynników kapitałowych; znacznie zmniejszył się też odsetek kredytów zagrożonych. Rentowność i wartość rynkowa banków powróciły do wcześniejszego poziomu w większości państw członkowskich, podobnie jak miało to miejsce w przypadku poziomu przepływów kredytowych. W kilku państwach odsetek kredytów zagrożonych utrzymuje się jednak na wysokim poziomie i ogranicza możliwości udzielania kredytów, natomiast niska rentowność utrudnia tworzenie rezerw i generowanie kapitału wewnętrznego, a także ogranicza możliwości pozyskiwania kapitału na rynku.

Nadwyżka na rachunku obrotów bieżących w strefie euro jako całości znacznie wzrosła w ciągu ostatnich lat. Saldo obrotów bieżących strefy euro ustabilizowało się i przewiduje się, że do 2019 r. utrzyma się na poziomie ok. 3 % PKB. Ta duża nadwyżka stanowi odzwierciedlenie słabych stron popytu zagregowanego, w tym powolnego wzrostu wynagrodzeń, związanych z osiąganiem wyników gospodarczych poniżej potencjału od 2009 r. Przewiduje się jednak, że luka produktowa będzie miała w 2018 r. wartość dodatnią; zastój gospodarczy w strefie euro umocnił inflację na poziomie poniżej poziomu docelowego organów kształtujących politykę pieniężną, co wynika również ze stłumionego wzrostu płac pomimo kurczących się rynków pracy. Ewolucja nadwyżki na rachunku obrotów bieżących w strefie euro wiąże się też z dynamiką eksportu tej strefy, która opiera się na konkurencyjności europejskich producentów i korzystnym popycie globalnym na europejskie towary i usługi.

·Na Cyprze, w Chorwacji i we Włoszech stwierdzono, podobnie jak w 2017 r., występowanie nadmiernych zakłóceń. Zakłócenia równowagi są redukowane w Chorwacji i we Włoszech dzięki połączeniu reform, korzystnych warunków ekonomicznych i ograniczeniu ryzyka w sektorze bankowym. Potrzebna jest jednak większa stanowczość we wdrażaniu polityki, zwłaszcza w Chorwacji. Brak jest widocznej poprawy na Cyprze. Wdrażanie polityki w tym państwie miało również dość ograniczony zakres.

4. Polityki państw członkowskich

Obecne warunki ekonomiczne wynikają z korzyści, jakie przyniosły ze sobą reformy przeprowadzone w niedawnej przeszłości, i stwarzają okazję do zaradzenia bieżącym potrzebom w zakresie reform. Korzystny wpływ reform strukturalnych w państwach członkowskich w ubiegłych latach jest odczuwalny w całej Europie. Intensywność tego wpływu – w postaci malejącego bezrobocia, rosnących dochodów i odnowionego procesu konwergencji – świadczy o różnicach w ostatnich działaniach polegających na przeprowadzaniu reform. Podtrzymanie tempa reformowania gospodarek, administracji publicznych i systemów opieki społecznej pomogłoby w zwiększeniu odporności europejskich gospodarek i społeczeństw i pozwoliłoby sprostać wstrząsom makroekonomicznym w przyszłości. Dostosowanie do bieżących zmian strukturalnych pozwoliłoby na zmniejszenie różnic w wydajności i poprawienie wyników społecznych. Reformy pomogą również europejskim gospodarkom w utrzymaniu obecnej ekspansji poprzez wyeliminowanie ograniczeń po stronie podaży. Nie należy popadać w samozadowolenie z powodu teraźniejszych optymistycznych perspektyw gospodarczych.

Może trochę potrwać, zanim pozytywny wpływ reform stanie się w pełni odczuwalny, ale doświadczenia pokazują, że reformy przynoszą skutki, a panujące dziś korzystne warunki zapewniają odpowiednie otoczenie. Wiele reform nie wymaga znacznych nakładów pieniężnych. Dbanie o to, by krótkoterminowe koszty ekonomiczne pozostawały niskie, i równomierne ich rozłożenie może zwiększyć opłacalność i wsparcie publiczne. Wymaga to również wprowadzania środków w dobrze przemyślanej kolejności, równolegle ze środkami towarzyszącymi. Przykładowo niektóre reformy rynku pracy i rynku produktowego mogą nieść za sobą koszty krótkoterminowe w porównaniu z korzyściami w perspektywie długoterminowej; reformy te wzajemnie umacniają swoje oddziaływanie. Dodatkowo mogą one zostać uzupełnione reformami, których celem jest poprawa jakości i struktury finansów publicznych, a w niektórych państwach członkowskich – uzupełnione wykorzystaniem dostępnej przestrzeni fiskalnej. Ogólnie rzecz biorąc, polityczny koszt przeprowadzenia reform jest z reguły niższy w okresie dobrej koniunktury gospodarczej. Jest to kolejny istotny powód, by nie rezygnować z możliwości, jakie oferuje bieżąca sytuacja gospodarcza.

Reformy wymagają solidnego przygotowania i odpowiednich zdolności administracyjnych i technicznych. Reformy mające na celu zwiększenie zdolności administracyjnych, wydajności i jakości są siłą napędową zmian. Reformy administracji publicznej niosą za sobą ograniczone koszty krótkoterminowe i mogą być skuteczne na każdym etapie cyklu. Mogą stanowić wsparcie dla innych dobrze zaplanowanych reform, które przynoszą istotne korzyści w postaci efektu zaufania również w perspektywie krótkoterminowej. Rozwijanie świadomości korzyści, budowanie porozumienia wśród rozbieżnych interesów podmiotów i kładzenie nacisku na wspólne dobro stają się łatwiejsze dzięki solidnemu przygotowaniu i odpowiedniemu administrowaniu. Wdrożenie niektórych reform w terminie może wymagać odpowiednich warunków prawnych i technicznych (np. informatycznych). Należy określić, jakie są osiągalne i mierzalne wyniki reform, monitorować je, jak również informować o ich osiągnięciu opinię publiczną. Program wspierania reform strukturalnych Komisji zapewnia państwom członkowskim istotne wsparcie techniczne, by udostępnić odpowiednią podstawę do przeprowadzenia udanych reform (zob. sekcja 2).

Zaangażowanie krajowych zainteresowanych stron, w tym partnerów społecznych, jest kluczowe dla przeprowadzenia skutecznych, zrównoważonych reform. Współodpowiedzialność zainteresowanych stron za reformy wpływa pozytywnie na perspektywy ich realizacji i pomaga osiągnąć zamierzone cele, także pod kątem sprawiedliwości. Chociaż państwa członkowskie podjęły działania, by skuteczniej zaangażować partnerów społecznych w proces opracowywania i wdrażania reform, można w tych działaniach pójść jeszcze dalej. Estonia, Litwa, Łotwa i Słowacja wykorzystały wsparcie z Europejskiego Funduszu Społecznego, by zwiększyć zdolności partnerów społecznych do wnoszenia wkładu w przygotowywanie kluczowych reform. We Francji rząd zaprosił partnerów społecznych do udziału w negocjacjach w sprawie reformy ubezpieczenia od utraty pracy. Partnerzy społeczni we Włoszech podpisali nowe porozumienie w sprawie reprezentatywności związków zawodowych. W Danii trójstronne porozumienie dotyczące kształcenia i szkolenia osób dorosłych ma na celu umożliwienie poprawy umiejętności. W Portugalii w następstwie opublikowania zielonej księgi w sprawie stosunków pracy rząd rozpoczął rozmowy z partnerami społecznymi na temat środków zapobiegających segmentacji rynku pracy. W Niderlandach partnerzy społeczni są bezpośrednio zaangażowani w reformę systemu emerytalnego. Niektóre państwa członkowskie angażują w proces opracowywania reform również organizacje społeczeństwa obywatelskiego.

4.1 Odpowiedzialna polityka budżetowa, skuteczny i sprawiedliwy system podatkowy, stabilność finansowa

Deficyty publiczne i długi państwowe w całej UE maleją, głównie dzięki przyspieszającemu wzrostowi i niskim stopom procentowym. W kontekście lepszych perspektyw gospodarczych Komisja oczekuje, że nominalna równowaga budżetowa będzie w dalszym ciągu się poprawiać w UE, co w konsekwencji doprowadzi do zmniejszania relacji długu do PKB w prawie wszystkich państwach członkowskich w nadchodzących latach. Bieżąca korzystna sytuacja gospodarcza umożliwia nagromadzenie buforów fiskalnych, które są niezbędne, by wzmocnić odporność na wstrząsy.

W wielu państwach członkowskich usprawniono zarządzanie budżetem. Dalsze usprawnianie przyczyniłoby się do wzmocnienia stabilności finansów publicznych i zwiększenia ich przewidywalności. Bułgaria niedawno wprowadziła zmiany do ustawy o finansach publicznych w celu zapewnienia pełnej zgodności z wymogami UE. W Republice Czeskiej nowe prawo o odpowiedzialności budżetowej wyraźnie usprawniło zarządzanie budżetem. Na Litwie usprawniono stosowanie przepisów dotyczących wydatków krajowych oraz odpowiedzialności za osiągnięcie celów budżetowych. Na Malcie we wszystkich instytucjach rządowych wprowadzana jest rachunkowość memoriałowa. We wszystkich państwach członkowskich z wyjątkiem Polski i Republiki Czeskiej (w Czechach odpowiednie prawo oczekuje na zatwierdzenie przez parlament) istnieje niezależna rada budżetowa. Nadal występują jednak pewne wyzwania związane z zarządzaniem budżetami krajowymi. W niektórych państwach członkowskich można by wzmocnić autonomię finansową niezależnych instytucji budżetowych. W państwach członkowskich o federalnej strukturze konstytucyjnej konieczna jest lepsza koordynacja planowania budżetu na poszczególnych szczeblach sprawowania rządów.

Przeprowadzanie rygorystycznych przeglądów wydatków sprzyja efektywnemu wydawaniu pieniędzy podatników. Dzięki tym przeglądom możliwa jest poprawa wyników polityk publicznych oraz lepsze przydzielanie środków publicznych na polityczne priorytety, przy zachowaniu odpowiedzialności budżetowej. W wielu państwach członkowskich przeglądy wydatków są w toku. Na przykład w Hiszpanii AIReF – niezależna instytucja budżetowa – została upoważniona do przeprowadzenia przeglądu na poszczególnych szczeblach administracji rządowej. Także poza strefą euro przeprowadzane są pewne działania. Przykładowo w Bułgarii w kilku ministerstwach i gminach przeprowadzane są obecnie przeglądy wydatków, które koncentrują się na kosztach utrzymania i wydatkach na personel.

Należy chronić zarówno inwestycje publiczne, jak i prywatne, aby zwiększyć potencjał wzrostu gospodarczego strefy euro. W odniesieniu do wydatków publicznych jest to możliwe dzięki właściwej strukturze budżetowej i podniesieniu jakości finansów publicznych. Niektóre państwa członkowskie przyjęły wieloletnie plany służące pobudzeniu wydatków na inwestycje publiczne. We Francji przyjęto „Grand plan d'investissement 2018–2022”, aby przygotować gospodarkę na przyszłe wyzwania. W Irlandii kontynuowano wprowadzanie zmian w „Capital Investment plan 2018–2021”, planie mającym wyeliminować infrastrukturalne wąskie gardła, które w wyniku ograniczonych inwestycji publicznych w następstwie kryzysu pojawiły się w obszarach takich jak mieszkalnictwo, transport i infrastruktura wodna. W Niemczech odnotowano postępy w kwestii ograniczeń związanych z potencjałem i planowaniem w przypadku inwestycji infrastrukturalnych w poszczególnych sektorach, jak na przykład sektor transportu. Należy kontynuować starania, by pobudzać inwestycje prywatne, w tym za pomocą partnerstw publiczno-prywatnych.

Reformy systemu opieki zdrowotnej i systemu emerytalnego są konieczne, by utrzymać trwałość, dostępność i jakość poszczególnych systemów, a także zapewnić ich adekwatność. Z uwagi na szybszy wzrost liczebności grup populacji powyżej 60 lat i postęp technologiczny w dziedzinie opieki zdrowotnej wydatki na opiekę zdrowotną i emerytury stanowią jedne z najwyższych i najszybciej rosnących pozycji w budżecie państwa. W niektórych państwach członkowskich pacjenci nadal uiszczają nieformalne płatności, aby uzyskać bardziej zindywidualizowane leczenie i dostęp do opieki zdrowotnej. Zjawisko to ma poważne negatywne konsekwencje dla powszechnego dostępu do opieki zdrowotnej i stabilności tego systemu. Większość państw członkowskich podjęła w ostatnich latach działania w obszarze emerytur i opieki zdrowotnej, ale postępy w skali jednego roku wydają się raczej ograniczone. Słowacja poprawia od niedawna gospodarność swojego systemu opieki zdrowotnej, m.in. przez wdrażanie projektu dotyczącego optymalnego wykorzystania środków finansowych. Wydaje się, że projekt ten przynosi odczuwalne pozytywne skutki, prowadząc do oszczędności. W Danii przyjęto nowe środki mające zachęcać do rezygnowania z korzystania z systemu wczesnych emerytur, aby przesuwać w czasie odejście na emeryturę. Także na Litwie i w Portugalii przeprowadzono reformy mające ograniczać negatywny wpływ niektórych aspektów systemów emerytalnych na długoterminową stabilność budżetową. Należy rozpowszechnić te dobre praktyki, by zachować stabilność finansów publicznych i móc gwarantować obywatelom opiekę zdrowotną i świadczenia emerytalne. Tego typu reformy leżą też w interesie sprawiedliwości międzypokoleniowej.

Sprawiedliwe i sprzyjające wzrostowi gospodarczemu systemy podatkowe mogą przyczynić się do wspierania inwestycji prywatnych, poprawy otoczenia działalności gospodarczej, wzrostu zatrudnienia, ograniczenia nierówności oraz budowy gospodarki odpornej ekologicznie. W Belgii stopniowo wprowadza się przepisy służące przeniesieniu obciążeń podatkowych z pracy na inne obszary. We Francji ulga podatkowa dotycząca zatrudnienia i konkurencyjności ma zostać przekształcona w trwałe redukcje składek na ubezpieczenie społeczne odprowadzanych przez pracodawców, a w przypadku najniższych wynagrodzeń mają temu towarzyszyć dodatkowe redukcje. Łotwa i Węgry nieznacznie ograniczyły swoje względnie wysokie kliny podatkowe dla osób uzyskujących niskie dochody. Środki podatkowe wprowadzone w Szwecji wspierają bardziej ekologiczną i zrównoważoną gospodarkę.

Agresywne planowanie podatkowe pociąga za sobą znaczne straty dla europejskich podatników. Transpozycja przepisów UE pomoże ograniczyć takie praktyki. Szacuje się, że uszczuplenie dochodów podatkowych wynikające z przerzucania zysków wynosi w samej tylko UE 50–70 mld EUR. Agresywne planowanie podatkowe zakłóca równe warunki działania przedsiębiorstw i w niesprawiedliwy sposób angażuje zasoby przeznaczone na pokrycie wydatków określonych w rządowych celach. Nadużycia podatkowe można ograniczyć dzięki wzmocnieniu krajowych przepisów podatkowych, zwiększeniu przejrzystości i dzięki współpracy między rządami. Belgia, Cypr, Malta i Niderlandy zmieniają elementy swoich systemów podatkowych, które ułatwiały stosowanie agresywnego planowania podatkowego. W Irlandii do konsultacji publicznych przedłożono zalecenia z niezależnego przeglądu kodeksu podatku dochodowego. Przed końcem 2018 r. państwa członkowskie muszą dokonać transpozycji do prawa krajowego przepisów dyrektywy w sprawie przeciwdziałania unikaniu opodatkowania (ATAD).

Środki podjęte w celu wzmocnienia sektora bankowego i rozwiązania problemu wysokich poziomów kredytów zagrożonych przynoszą rezultaty i należy je dodatkowo zintensyfikować. W lipcu 2017 r. Rada uzgodniła plan działania na rzecz zmniejszenia wolumenu kredytów zagrożonych w sektorze bankowym i zapobieżenia ich występowaniu w przyszłości. Należy prowadzić zdecydowane działania w zakresie nadzoru bankowego, reformy ram prawnych dotyczących niewypłacalności i odzyskiwania wierzytelności, rozwoju wtórnych rynków aktywów zagrożonych oraz restrukturyzacji systemu bankowego, aby zwiększyć rentowność banków, transmisję polityki pieniężnej i finansowanie działalności gospodarczej. Środki podjęte we Włoszech, w tym stworzenie programu sekurytyzacyjnego dla kredytów zagrożonych, przynoszą efekty. Bank centralny Słowenii przygotował zespół narzędzi służących zapobieganiu powstawania kredytów zagrożonych, ich identyfikowaniu i zarządzaniu nimi. Również w Irlandii i Chorwacji propagowane jest porządkowanie sytuacji dotyczącej kredytów zagrożonych, między innymi poprzez zmiany w przepisach podatkowych. Poziom kredytów zagrożonych pozostaje jednak wciąż wysoki w niektórych państwach członkowskich i niekorzystnie wpływa na rentowność zwłaszcza małych banków.

4.2 Odporne i sprzyjające włączeniu społecznemu rynki pracy, systemy edukacji i polityki społeczne

Chociaż wskaźnik zatrudnienia jest obecnie rekordowo wysoki, a wskaźniki ubóstwa i wykluczenia społecznego zaczynają się zmniejszać, przed Europą nadal stoją poważne wyzwania. Bezrobocie utrzymuje się na zbyt wysokim poziomie, podobnie jak liczba osób zagrożonych ubóstwem. Stanowi to odzwierciedlenie faktu, że ożywienie gospodarcze wciąż nie dotarło do wszystkich części gospodarki i grup społecznych. Rynki pracy i systemy zabezpieczenia społecznego oraz systemy edukacji muszą radzić sobie z obciążeniami z przeszłości, lecz także dostosowywać się, by móc sprostać wyzwaniom związanym z globalizacją i postępem technologicznym.

Stabilne i sprzyjające włączeniu społecznemu systemy zabezpieczenia społecznego są kluczowym elementem w walce ze skutkami wstrząsów ekonomicznych. Zgodnie z zasadami Europejskiego filaru praw socjalnych wszyscy pracownicy powinni mieć dostęp do ochrony socjalnej, bez względu na rodzaj i okres trwania stosunku pracy. Rosnąca mobilność pracowników i nowe formy zatrudnienia to tendencje, za którym systemom zabezpieczenia społecznego nie jest łatwo podążać. W Danii, Francji, Polsce, Portugalii i we Włoszech rozpoczęto przeprowadzanie reform w tym zakresie, polegających między innymi na rozszerzeniu zasięgu praw socjalnych i zasiłku dla bezrobotnych na osoby samozatrudnione lub korzystające z niestandardowych form zatrudnienia. Portugalia planuje m.in. nasilić działania aktywizujące potencjał beneficjentów, na przykład poprzez usprawnienie współpracy między służbami zatrudnienia i służbami socjalnymi. Działania Belgii obejmują dodatkowe wspieranie oszczędności emerytalnych osób samozatrudnionych i obniżenie limitu składek na ubezpieczenie społeczne płaconych przez te osoby na początku ich działalności. W Szwecji oprócz obowiązkowego ubezpieczenia od utraty pracy osoby samozatrudnione mogą wybrać skorzystanie z dodatku finansowanego przez państwo. Francja zapowiedziała reformę systemu zasiłków dla bezrobotnych, aby zachęcić firmy do stosowania dłuższych umów o pracę.