Wprawdzie podejście to umożliwiło identyfikację zmian po stronie aktywów i pasywów w zagregowanym bilansie krajowych systemów bankowych, pozwala ono jednak na wyciągnięcie jedynie ograniczonych wniosków. Dzieje się tak w szczególności dlatego, że nie wiadomo, jak zachowałyby się instytucje kredytowe bez korzystania z udzielanych przez banki centralne długoterminowych instrumentów refinansujących. Podsumowując, nie ma wiarygodnego alternatywnego scenariusza działania banków w przypadku braku tych środków. Przyjęte podejście nie może zatem zapewnić ogólnej oceny korzystania ze środków wsparcia LTRO i ich skuteczności. Bank Anglii ocenił na przykład, że w momencie uruchomienia programu „Funding for Lending Scheme” bardziej prawdopodobny był spadek, a nie wzrost udzielania kredytów, nie ma co do tego jednak żadnej pewności .

Oceniane przez Komisję w niniejszym sprawozdaniu długoterminowe operacje refinansujące i podobne udzielane przez banki centralne środki wsparcia finansowania to operacje refinansujące o niskiej stopie oprocentowania i wyjątkowo długich terminach zapadalności, ogólnie wiążące się z akceptowaniem szerszego spektrum zabezpieczeń. W odnośnym okresie borykano się z dużym napięciem na rynkach finansowania bankowego w Europie. Połączenie znacznie pogorszonego dostępu do rynku finansowania międzybankowego i odpływu depozytów detalicznych oznaczało dla szeregu banków, zwłaszcza w krajach bardziej podatnych na zagrożenia, poważne problemy z płynnością. To przekładało się na wysokie koszty finansowania, wysokie wartości wskaźnika kredytów do depozytów i podwyższone ryzyko utraty płynności. Na tym tle celem odnośnych operacji było zapewnienie bankom strefy euro długoterminowego finansowania. Wydaje się bardzo prawdopodobne, że bez wsparcia długoterminowego finansowania banki w krajach bardziej podatnych na zagrożenia byłyby zmuszone do delewarowania w szybszym tempie. Środki wsparcia długoterminowego finansowania zostały zdefiniowane przez EUNB i Komisję jako udzielane bankom bezpośrednio przez banki centralne wchodzące w skład ESBC finansowanie o początkowym lub planowanym terminie zapadalności wynoszącym ponad 1 rok.

Parlament Europejski i Rada zwróciły się do Komisji o sporządzenie sprawozdania na temat korzystania ze środków refinansowania i wsparcia finansowania zapewnianych instytucjom kredytowym przez kilka banków centralnych wchodzących w skład ESBC pomiędzy końcem 2011 r. a końcem 2013 r., a także na temat korzyści płynących z tych środków. Podczas gdy oczekiwano, że operacje finansowania prowadzone przez banki centralne pozytywnie wpłyną na gospodarkę realną w wymiarze całościowym poprzez wzmożone udzielanie kredytów przedsiębiorstwom i gospodarstwom domowym, twierdzono jednak również, że instytucje kredytowe mogą wykorzystać wsparcie finansowania do zaangażowania w inne rentowne transakcje niezwiązane z udzielaniem kredytów gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom. Współustawodawcy zwrócili się również do Komisji o przedłożenie wniosków ustawodawczych w stosownych przypadkach. Celem tych wniosków byłoby ograniczenie potencjalnego oportunistycznego wykorzystywania przez instytucje kredytowe udzielanych przez banki centralne środków wsparcia finansowania.

Korzyści dla banków płynące z długoterminowych operacji refinansujących

Na mocy uprawnienia Parlamentu Europejskiego i Rady należy również wyjaśnić, czy oraz w jaki sposób długoterminowe operacje refinansujące przeprowadzone przez banki centralne wchodzące w skład ESBC przyniosły bankom korzyści. Pomijając korzyści dla banków płynące ze zwiększenia płynności, prowadzącego do obniżenia stopy rentowności nowo wyemitowanych obligacji, kwestia korzyści ze środków wsparcia długoterminowego zależy od sposobu wykorzystania tych środków finansowych przez banki. Jak już zauważono w odniesieniu do potencjalnych korzyści dla gospodarki realnej, niemożliwe jest wyciągnięcie definitywnych wniosków na temat wykorzystania tych środków finansowych przy braku wiarygodnego scenariusza alternatywnego. W rezultacie nie można z pewnością stwierdzić, w jakim stopniu operacje refinansujące przeprowadzone przez banki centralne zostały wykorzystane przez banki do zaangażowania w operacje o charakterze „carry trade” (tj. korzystanie z nisko oprocentowanego finansowania dostępnego dzięki odnośnym operacjom refinansującym do zakupu instrumentów długu publicznego o wyższej rentowności).

Pomimo tego można w przybliżeniu oszacować niektóre korzyści płynące z długoterminowych operacji refinansujących, biorąc pod uwagę spready finansowania, na przykład przez porównanie kosztu finansowania środków wsparcia (np. 1 % rocznie w przypadku 3-letnich operacji LTRO) z oprocentowaniem dłużnych papierów wartościowych banku w okresie finansowania przy wykorzystaniu operacji LTRO. Nie jest jednak możliwe oszacowanie ogólnego zysku z operacji „carry trade”, jako że nie jest możliwe precyzyjne ustalenie kwoty środków finansowych z długoterminowych operacji refinansujących, która została przeznaczona do sfinansowania operacji „carry trade”. Należy także zauważyć, że odnośne operacje „carry trade” nie były operacjami wolnymi od ryzyka, jako że prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązań przez rządy było przynajmniej przez jakiś czas inne niż zerowe.

W celu zmaksymalizowania efektywności przypisywania finansowania do konkretnych „celów” i uniknięcia problemu „zamienności” węgierski bank centralny i Bank Anglii wprowadziły środki wsparcia charakteryzujące się zindywidualizowanymi cechami i zależne od działalności kredytowej danej instytucji kredytowej. W szczególności program „Funding for Lending Scheme” Zjednoczonego Królestwa został tak opracowany, aby zachęcić do udzielania kredytów niefinansowemu sektorowi gospodarki poprzez powiązanie zarówno ceny, jak i ilości taniego długoterminowego finansowania z wynikami działalności kredytowej banku w tym sektorze gospodarki. Banki uczestniczące i towarzystwa budowlane miały możliwość pożyczyć do 5 % swoich istniejących wierzytelności udzielonych niefinansowemu sektorowi gospodarki. Mogło to być uzupełnione kwotą wzrostu wierzytelności netto w okresie referencyjnym (od końca czerwca 2012 r. do końca grudnia 2013 r.). Co więcej, cena finansowania w ramach programu „Funding for Lending Scheme” była zróżnicowana jako funkcja wierzytelności netto każdego banku będącego beneficjentem (w porównaniu do wyników z końca czerwca 2012 r.), aby zachęcić banki do udzielania kredytów niefinansowemu sektorowi gospodarki. Dla banków, których wierzytelności netto wzrosły od końca czerwca 2012 r., w ramach programu FLS obowiązywała najniższa dostępna stawka oprocentowania w wysokości 25 punktów bazowych rocznie. Tymczasem banki, które obniżyły swój stan kredytów, musiały płacić dodatkowo 25 punktów bazowych za każdy spadek swoich wierzytelności o punkt procentowy, do maksymalnie 150 punktów bazowych. Tego rodzaju system zachęt może zwiększyć prawdopodobieństwo, że na zaciąganiu środków finansowych w bankach centralnych skorzysta udzielanie kredytów w szerszym wymiarze gospodarczym.

W podobny sposób w kwartalnych warunkowych długoterminowych operacjach refinansujących EBC, niebędących przedmiotem niniejszego sprawozdania i dostępnych od września 2014 r. , stosuje się podobne techniki celem połączenia wielkości zaciąganych kredytów z wielkością kredytów udzielanych niefinansowemu sektorowi gospodarki . Natomiast w przypadku dwóch 3-letnich operacji LTRO – o stałym oprocentowaniu 1 % – nie obowiązywały specjalne zachęty czy mechanizmy łączące finansowanie przez banki centralne z udzielaniem kredytów bankowych przedsiębiorstwom, w tym MŚP, oraz gospodarstwom domowym z sektorów prywatnych.

Podsumowanie

Zgodnie z art. 161 ust. 9 CRD zachęca się Komisję do przedłożenia – wraz z niniejszym sprawozdaniem na temat korzystania z długoterminowych operacji refinansujących i z podobnych środków wsparcia finansowania oferowanych instytucjom kredytowym przez banki centralne wchodzące w skład ESBC, a także na temat korzyści płynących z tych operacji i środków – w stosownych przypadkach wniosku ustawodawczego skutecznie ograniczającego potencjalne oportunistyczne wykorzystywanie przez banki środków wsparcia płynności udzielanych przez banki centralne. Spowodowane „zamiennością” środków finansowania teoretyczne i praktyczne ograniczenia nie pozwalają jednak na wiarygodną identyfikację przeznaczenia udzielonych bankom przez ESBC środków wsparcia finansowania. Uniemożliwia to w jakimkolwiek stopniu pewne zidentyfikowanie i ilościowe ujęcie zysków, które można by przypisać potencjalnemu oportunistycznemu zachowaniu instytucji kredytowych, ułatwionemu przez odnośne wsparcie finansowania. Podsumowując, nie ma należytej podstawy empirycznej do uzasadnienia wniosku ustawodawczego Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady na ten temat. Komisja zauważa ponadto i istotnie docenia fakt, że najnowszy program EBC dotyczący warunkowych operacji LTRO zapewnia bankom zachęty do udzielania kredytów niefinansowemu sektorowi prywatnemu.