Skuteczne zarządzanie granicami zewnętrznymi Unii należy do kluczowych priorytetów i stanowi warunek konieczny do właściwego wdrożenia i zachowania strefy Schengen, która – umożliwiając swobodne przemieszczanie się – jest jednym z największych osiągnięć integracji europejskiej.

EUROSUR ma zastosowanie do ochrony lądowych i morskich granic zewnętrznych. Na zasadzie dobrowolności system ten może być stosowany również w odniesieniu do ochrony granicy powietrznej oraz kontroli na przejściach granicznych. Działania EUROSUR-u w zakresie ochrony granicy obejmują monitorowanie, wykrywanie, identyfikowanie, śledzenie, przechwytywanie osób przekraczających granicę w sposób niedozwolony oraz zapobieganie temu zjawisku.

Ewaluacja obejmuje również niezależną ocenę dokonaną przez Agencję Praw Podstawowych Unii Europejskiej dotyczącą zgodności systemu z prawami podstawowymi i jego wpływu na te prawa.

2.1.Aktualny stan wdrożenia EUROSUR-u

EUROSUR obejmuje zarówno ramy zarządzania, jak i system wymiany informacji. Ogólnie rzecz biorąc, wdrożenie ram EUROSUR-u odbyło się zgodnie z przepisami rozporządzenia:

·Wszystkie państwa członkowskie utworzyły krajowe ośrodki koordynacji będące centralnymi punktami ochrony granicy na poziomie krajowym, które działają zazwyczaj dwadzieścia cztery godziny na dobę przez 7 dni w tygodniu. W zależności od podziału kompetencji i położenia geograficznego państwa członkowskiego krajowy ośrodek koordynacji służy do dowodzenia i kontrolowania straży granicznej albo funkcjonuje tylko jako „platforma” koordynująca działania w zakresie ochrony granicy. Wszystkie krajowe ośrodki koordynacji współpracują i wymieniają informacje z ośrodkami w innych państwach członkowskich i z Agencją, a prawie wszystkie współpracują i wymieniają informacje również z innymi organami krajowymi w tym samym państwie członkowskim. Niektóre państwa członkowskie powinny jednak dostosować w pełni swoje ośrodki do wymogów rozporządzenia (UE) nr 1052/2013, które zidentyfikowano w ramach mechanizmu oceny Schengen.

·Wszystkie państwa członkowskie utworzyły krajowe obrazy sytuacji na swoich granicach, w ramach których wymieniają się informacjami na temat incydentów granicznych (warstwa zdarzeniowa) i materiałami analitycznymi (warstwa analityczna). Obecnie jednak zaledwie połowa państw członkowskich wymienia na szczeblu krajowym ujęte w warstwie operacyjnej informacje na temat pozycji swojego sprzętu niezbędnego do patrolowania. Co więcej, połowa państw członkowskich wymienia z sąsiadującymi państwa członkowskimi informacje pochodzące z krajowego obrazu sytuacji.

·Wszystkie państwa członkowskie wyznaczyły swoje odcinki granicy, którym Agencja przypisała poziomy ryzyka i które dostosowała w porozumieniu z poszczególnymi państwami członkowskimi. Agencja udzieliła wsparcia dotyczącego odcinków granicy o wysokim poziomie ryzyka wszystkim zainteresowanym państwom członkowskim, takim jak Grecja i Włochy.

·Wszystkie państwa członkowskie złożyły Komisji sprawozdania dotyczące swojej współpracy z sąsiadującymi państwami trzecimi. Współpraca ta odbywa się zazwyczaj w ramach regionalnych sieci współpracy lub umów dwustronnych. W ramach ewaluacji państwa członkowskie przekazały Komisji treść wybranych umów dwustronnych zawartych z państwami trzecimi.

·Agencja udostępnia obecny trzynaście połączonych usług EUROSUR-u. Dostarczają one wszystkim krajowym ośrodkom koordynacji informacji o wysokiej wartości dodanej za pośrednictwem sieci komunikacyjnej EUROSUR-u oraz bezpośrednio w odniesieniu do wspólnych działań koordynowanych przez Agencję. Usługi te służą wspieraniu operacji granicznych, wykrywaniu i analizowaniu transgranicznej działalności przestępczej, takiej jak przemyt migrantów, broni, narkotyków, papierosów i inne rodzaje przemytu, oraz wykrywaniu migrantów znajdujących się w niebezpieczeństwie. Wykorzystywane są również do wspierania działań państw członkowskich w zakresie patrolowania.

Połączone usługi EUROSUR-u są wynikiem codziennej współpracy Agencji z Europejską Agencją Bezpieczeństwa Morskiego, Europejską Agencją Kontroli Rybołówstwa i Centrum Satelitarnym Unii Europejskiej, a ich zakres poszerzono dzięki wsparciu finansowemu w ramach unijnego programu kosmicznego Copernicus. W ramach europejskiej współpracy w zakresie funkcji straży przybrzeżnej oraz trójstronnych uzgodnień roboczych między Europejską Agencją Bezpieczeństwa Morskiego, Europejską Agencją Kontroli Rybołówstwa i Agencją testowana jest obecnie nowa usługa o nazwie Multipurpose Aerial Surveillance (M.A.S., wielozadaniowy nadzór powietrzny).

·Agencja wdraża i obsługuje sieć komunikacyjną EUROSUR-u. Od grudnia 2013 r. za pośrednictwem europejskiego obrazu sytuacji zgłoszono ponad 184 000 zdarzeń związanych z granicami i wymieniono informacje na ich temat. W styczniu 2018 r. Agencja oficjalnie zakończyła przyznawanie akredytacji bezpieczeństwa tej sieci, umożliwiając jej wymianę z krajowymi ośrodkami koordynacji informacji niejawnych opatrzonych klauzulą RESTREINT UE/EU RESTRICTED.

Aby proces wymiany informacji był bardziej przyjazny dla użytkownika, konieczna jest dalsza poprawa dostępności sieci i interfejsu użytkownika. Pozwoliłoby to państwom członkowskim na szybsze i lepsze wykorzystanie dostępnych informacji. Występuje już pewien stopień zróżnicowania informacji zgłaszanych do EUROSUR-u, zarówno pod względem rodzaju zdarzeń, jak i okresów ich zgłaszania do obrazów sytuacji, można by jednak bardziej udoskonalić wykorzystanie dostępnych informacji do celów analitycznych dzięki większej automatyzacji zarządzania informacją.

·Pomiędzy krajowymi ośrodkami koordynacji a Agencją wdrożono sieć komunikacyjną EUROSUR-u oraz drugi zarządzany przez Agencję system informacyjny przeznaczony dla należącej do Agencji aplikacji do informowania o wspólnych działaniach (Joint Operations Reporting Application – JORA), która spełnia podobne funkcje. Redundancja ta wywołała dezorientację wśród państw członkowskich i miała negatywny wpływ na jakość sprawozdawczości na granicach zewnętrznych. Sytuacja poprawia się, ponieważ Agencja dokonuje stopniowego połączenia aplikacji JORA z siecią komunikacyjną EUROSUR-u i w perspektywie średnioterminowej powinny one stać się jednym narzędziem.

·W 2015 r. Komisja przyjęła podręcznik EUROSUR-uzawierający wytyczne o charakterze technicznym i operacyjnym, a także zalecenia i najlepsze praktyki, w tym dotyczące współpracy z państwami trzecimi.

2.2.Wyniki ewaluacji

2.2.0.Adekwatność

Kryzys migracyjny, zwłaszcza wzdłuż szlaku zachodniobałkańskiego w latach 2015–2016, oraz ataki terrorystyczne, które miały miejsce w Europie, to dwie główne sytuacje kryzysowe, z którym musiała zmierzyć się Unia od czasu przyjęcia EUROSUR-u. Obie sytuacje kryzysowe wykazały jasno potrzebę istnienia solidnych i kompleksowych ram wymiany informacji i współpracy służących Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej. EUROSUR powinien być dalej rozwijany w tym zakresie.

EUROSUR jest istotny w zapobieganiu imigracji nieuregulowanej i zwalczaniu przestępczości transgranicznej. Zgłoszono wiele przykładów, w których wymiana informacji za pośrednictwem EUROSUR-u z Agencją oraz między państwami członkowskimi pozwoliła zapobiec przypadkom przemytu narkotyków, broni, papierosów i innych nielegalnych towarów, a także ludzi i doprowadziła do zatrzymania przemytników, których postawiono następnie przed sądem.