SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY I EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO dotyczące stosowania rozporządzenia (WE) nr 861/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń /* COM/2013/0795 final */





SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY I EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO dotyczące stosowania rozporządzenia (WE) nr 861/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń 1. Wprowadzenie Rozporządzenie (WE) nr 861/2007 ustanawiające europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń (zwane dalej „rozporządzeniem”) stosuje się od stycznia 2009 r. we wszystkich państwach członkowskich z wyjątkiem Danii. Jego główne cechy to pisemna forma, ściśle określone terminy prowadzenia postępowań, brak wymogu reprezentacji prawnej, wykorzystanie środków komunikacji elektronicznej, stosowanie standardowych formularzy na potrzeby czynności proceduralnych oraz zniesienie postępowania wpadkowego służącego stwierdzeniu wykonalności orzeczenia („procedura exequatur”). W art. 28 nakłada się na Komisję obowiązek przedstawienia sprawozdania omawiającego funkcjonowanie rozporządzenia w terminie do dnia 1 stycznia 2014 r. Niniejsze sprawozdanie opiera się na badaniu zewnętrznym[1], konsultacjach społecznych przeprowadzonych za pośrednictwem internetu, odpowiedziach na pytania zawarte w kwestionariuszu skierowanym do państw członkowskich, dyskusjach prowadzonych w ramach europejskiej sieci sądowej w sprawach cywilnych i handlowych w latach 2011 i 2013 oraz na informacjach uzyskanych od konsumentów[2] i ogółu społeczeństwa[3]. 2. Stosowanie rozporządzenia – informacje ogólne Zasadniczo uważa się, że postępowanie ułatwia prowadzenie sporów transgranicznych dotyczących drobnych roszczeń w UE. Spowodowało ono obniżenie kosztów postępowania spornego dotyczącego drobnych roszczeń w sprawach transgranicznych nawet o 40 % i skrócenie postępowania z nawet 2 lat i 5 miesięcy do średnio 5 miesięcy. Uznano, że w porównaniu z krajowymi procedurami uproszczonymi europejskie postępowanie jest mniej kosztowne, ponieważ jest prostsze niż procedury krajowe. W ramach większości procedur krajowych eliminuje się jedynie konieczność reprezentacji prawnej w postępowaniach spornych dotyczących drobnych roszczeń prowadzonych przed sądami niższej instancji. Europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń jest jednak nadal stosowane raczej w ograniczonym stopniu w porównaniu z liczbą potencjalnych spraw. Pod tym względem liczba pozwów znacznie różni się w zależności od państwa członkowskiego – w 2012 r. w Bułgarii złożono tylko 3 pozwy, natomiast w Hiszpanii – 1 047[4]. Wydaje się, że oprócz takich czynników, jak nawyki społeczeństwa dotyczące dokonywania zakupów i dostępność alternatywnych procedur krajowych lub koszty z nimi związane, wspomniana różnica w zainteresowaniu europejskim postępowaniem wiąże się przede wszystkim ze świadomością jego istnienia i funkcjonowania[5]. Za takim wnioskiem przemawia fakt, że liczba pozwów składanych na podstawie rozporządzenia stale wzrasta od momentu jego wejścia w życie w 2009 r.[6]. Z badania Eurobarometr 395 wynika, że dwie trzecie osób, które skorzystały z tego postępowania, jest z niego ogółem zadowolonych. 13 % respondentów było niezadowolonych, 17 % stwierdziło, że sąd nie posiadał wystarczającej wiedzy na temat postępowania, 16 % miało trudności z wypełnieniem formularzy, zaś 10 % zwróciło się z prośbą o udzielenie pomocy przy wypełnianiu wniosku, ale jej nie uzyskało. Zgłoszono ponadto pewne niedociągnięcia, które przedstawiono poniżej. 3. Zakres rozporządzenia 3.1. Próg 2 000 EUR Rozporządzenie ma zastosowanie w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu nie przekracza 2 000 EUR. W większości państw członkowskich obowiązują obecnie krajowe procedury uproszczone[7]. Progi dla tych procedur bardzo się różnią – od 600 EUR w Niemczech do 25 000 EUR w Niderlandach. Od czasu wprowadzenia w życie rozporządzenia istnieje tendencja do podnoszenia krajowych progów dla uproszczonych postępowań sądowych[8]. W niektórych państwach członkowskich wzrost ten jest istotny[9]. Z badania Eurobarometr 347[10] wynika, że próg 2 000 EUR poważnie ogranicza dostępność postępowania, zwłaszcza dla małych i średnich przedsiębiorstw, których transgraniczne spory prawne z innymi przedsiębiorstwami osiągają średnio wartość 39 700 EUR.W przypadku takich roszczeń przedsiębiorstwa muszą korzystać z krajowych postępowań w sprawie drobnych roszczeń, o ile takie istnieją, lub ze zwykłego postępowania cywilnego. Może to prowadzić do nieproporcjonalnych kosztów sądowych i przedłużających się postępowań. W praktyce 45 % przedsiębiorstw, które uczestniczą w sporach transgranicznych, nie wnosi sprawy do sądu, ponieważ koszty postępowania są nieproporcjonalne do wartości przedmiotu sporu, natomiast 27 % nie występuje na drogę sądową, ponieważ postępowanie sądowe trwałoby zbyt długo. 3.2. Zakres terytorialny Obecnie rozporządzenie stosuje się do sporów, w przypadku których siedziba/miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu co najmniej jednej ze stron znajduje się w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie sądu lub trybunału rozpatrującego sprawę. Skutkiem tego ograniczenia jest pozbawienie stron, które korzystają z przysługującego im prawa, możliwości wyboru organu rozstrzygającego właściwego dla ich siedziby/miejsca zamieszkania na mocy rozporządzenia (WE) nr 44/2001 (rozporządzenie Bruksela I)[11] zamiast innego właściwego organu stosującego europejskie postępowanie. Na przykład: - w przypadku gdy umowa jest realizowana w innym państwie członkowskim, na przykład jeśli dotyczy najmu domu wakacyjnego w innym państwie członkowskim; - w przypadku gdy zdarzenie, które doprowadziło do powstania roszczenia deliktowego, miało miejsce w innym państwie członkowskim, na przykład wypadek samochodowy, który miał miejsce w regionie granicznym; - w przypadku gdy orzeczenie musi być wykonane w innym państwie członkowskim, na przykład jeżeli pozwany posiada konto bankowe w innym państwie członkowskim. Ponadto ograniczenie to wyłącza pozwy na podstawie rozporządzenia złożone w sądach państw członkowskich UE przez obywateli państw trzecich lub przeciwko nim, na przykład skargi konsumentów UE przeciwko przedsiębiorstwom, których siedziba znajduje się w państwie trzecim. Co więcej, ograniczenie to jest źródłem niepewności prawa. Obywatele mogą oczekiwać, że rozporządzenie obejmie większą część ich spraw o charakterze transgranicznym, oraz mogą sztucznie tworzyć scenariusz transgraniczny przewidziany w rozporządzeniu, tak aby skorzystać z korzyści z niego płynących, na przykład cedując swoje roszczenie na przedsiębiorstwo zagraniczne[12]. 4. Postępowanie ustanowione rozporządzeniem 4.1. Jurysdykcja Jurysdykcję sądów w kwestii europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń reguluje rozporządzenie „Bruksela I”. Niektóre państwa członkowskie powołały jeden sąd lub kilka sądów specjalizujących się w prowadzeniu europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń (np. Finlandia, Malta i kraj związkowy Hesja w Niemczech). Koncentracja taka ma pewne zalety, takie jak koncentracja specjalistycznej wiedzy sądów, umiejętności językowych i dostępności sprzętu wyposażonego w środki porozumiewania się na odległość, co pozwala obniżyć koszty. Potencjalne utrudnienia dla powodów, którzy chcieliby wszcząć postępowanie transgraniczne w sprawie drobnych roszczeń w swoim sądzie właściwym miejscowo, może zrekompensować powszechniejsze wykorzystanie elektronicznego trybu rozpatrywania spraw i środków porozumiewania się na odległość. 4.2. Pisemny charakter postępowania i wykorzystanie środków porozumiewania się na odległość Europejskie postepowanie jest co do zasady postępowaniem pisemnym. Dzięki temu strony nie muszą podróżować, oszczędza się czas i obniża koszty. Sąd lub trybunał może jednak przeprowadzić rozprawę, jeśli uznaje to za konieczne lub jeśli wnosi o to jedna ze stron. Zachęca się sądy do prowadzenia rozpraw w drodze konferencji wideo lub za pośrednictwem innych środków łączności, jeżeli pozwalają na to środki techniczne. Z przeprowadzonego badania wynika, że siedem państw członkowskich/jurysdykcji[13] zapewnia ograniczoną możliwość (mniej niż 10 % sądów) lub w ogóle nie zapewnia możliwości korzystania z technologii informacyjno-komunikacyjnych w sądzie, podczas gdy dziesięć państw członkowskich/jurysdykcji[14] zapewnia możliwość komunikowania się za pośrednictwem technologii ICT we wszystkich sądach. Nawet w tych państwach członkowskich, w których odpowiedni sprzęt jest dostępny, nie można zagwarantować, że urządzenia te są faktycznie wykorzystywane na potrzeby rozpraw w ramach europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń, ponieważ decyzja w sprawie zastosowania takiego sprzętu pozostaje w gestii sędziego. Obecnie strony, które muszą osobiście stawić się w sądzie w innym państwie członkowskim na potrzeby rozprawy, ponoszą niepotrzebnie wysokie koszty. W badaniu specjalnym Eurobarometr 395 jedna trzecia respondentów wskazała, że byłaby bardziej skłonna wnieść powództwo, gdyby postępowanie mogło być prowadzone wyłącznie w formie pisemnej, bez konieczności osobistego stawienia się w sądzie. Dzisiejsza technologia pozwala na zainstalowanie środków porozumiewania się na odległość po dość niskich kosztach (komunikator typu Skype lub telekonferencje). 4.3. Pozew, sposób doręczenia i stosowanie postępowania elektronicznego Powód może wnieść pozew do sądu lub trybunału bezpośrednio, za pośrednictwem poczty lub innych środków komunikacji, takich jak faks lub poczta elektroniczna, akceptowanych przez państwo członkowskie sądu rozpatrującego sprawę. Dziesięć państw członkowskich[15] i pięć krajów związkowych w Niemczech[16] może zezwolić na składanie pozwów drogą elektroniczną (online lub za pośrednictwem poczty elektronicznej) w przypadku spraw transgranicznych. Liczba ta prawdopodobnie wzrośnie w przyszłości[17]; tendencja ta znajduje odzwierciedlenie w kontekście pilotażowego projektu e-Codex dotyczącego europejskiej e-sprawiedliwości[18] służącego ocenie wykonalności scentralizowanego europejskiego systemu pozwów elektronicznych na potrzeby europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń. Jeśli chodzi o doręczanie pozwów, podstawowym sposobem jest doręczanie drogą pocztową za potwierdzeniem odbioru Z elektronicznych środków można zatem korzystać tylko wówczas, gdy doręczenie drogą pocztową nie jest możliwe. W momencie przyjęcia rozporządzenia przepis ten miał bardzo postępowy charakter, ponieważ eliminował formalności związane z doręczaniem. Od tego czasu niektóre państwa członkowskie wprowadziły elektroniczne środki łączności na potrzeby postępowań krajowych. Strony europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń nie mogą korzystać z tych unowocześnień z powodu przepisu, który stanowi, że droga pocztowa ma pierwszeństwo przed wszystkimi innymi środkami komunikacji. Można również oczekiwać, że w nadchodzących latach poziom wykorzystania technologii informacji i komunikacji w systemach sądownictwa wzrośnie. Obecny niewystarczający poziom wykorzystania technologii informacji i komunikacji negatywnie wpływa na atrakcyjność rozporządzenia: jedna piąta respondentów w ramach badania specjalnego Eurobarometr 395 dotyczącego europejskiego postępowania wskazała, że byłaby bardziej skłonna skorzystać z postępowania, gdyby możliwe było przeprowadzenie całej procedury drogą elektroniczną. 4.4. Czas trwania postępowania W rozporządzeniu określa się terminy w celu przyspieszenia postępowania spornego dotyczącego drobnych roszczeń. Chociaż nie są przewidziane żadne sankcje w przypadku nieprzestrzegania tych terminów, z danych wynika, że czas trwania postępowania spornego w przypadku drobnych roszczeń transgranicznych zdecydowanie skrócił się od czasu przyjęcia rozporządzenia. Czas trwania europejskiego postępowania w wybranej próbie państw członkowskich[19] wynosi około 3–8 miesięcy, czyli średnio około 5 miesięcy, w porównaniu do 2 lat i 5 miesięcy przed przyjęciem rozporządzenia. 4.5. Zniesienie obowiązku reprezentacji prawnej Jak wynika z badania Eurobarometr 395, jedna trzecia respondentów, którzy skorzystali z europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń, korzystała również z reprezentacji prawnej w toku postępowania, podczas gdy nieco więcej respondentów korzystało z postępowania bez pomocy prawnej. W niektórych przypadkach wydaje się, że obywatele korzystali z pomocy prawnika, ponieważ nie uzyskali bezpłatnej pomocy lub ponieważ opłaty sądowe można uiścić tylko za pośrednictwem prawnika (zob. pkt 6 i 8.2 poniżej). Dlatego też nawet jeśli prawo do reprezentacji prawnej jest podstawowym prawem wszystkich obywateli, obywatele nie powinni być zmuszani do korzystania z pomocy prawnika z powodu niezastosowania się do przepisów rozporządzenia lub z powodu przeszkód o charakterze czysto praktycznym. 4.6. Wielojęzyczne formularze standardowe W rozporządzeniu przewiduje się cztery wielojęzyczne formularze standardowe. Formularze te są dostępne od 2008 r. w europejskim atlasie sądowym wraz z narzędziem tłumaczącym na wszystkie języki urzędowe, a od 2011 r. na europejskim portalu „e-Sprawiedliwość” w formie interaktywnej wraz z kreatorem pomagającym w ich wypełnianiu[20]. Obywatele są na ogół zdania, że formularz pozwu jest łatwy do wypełnienia (62 %), chociaż niektórzy zgłaszają trudności (16 %). Niektórzy konsumenci uznali, że formularze standardowe są zbyt skomplikowane w niektórych punktach, takich jak te dotyczące jurysdykcji, „transgranicznej” definicji, obliczania odsetek oraz dokumentów, które należy załączyć[21]. 4.7. Minimalne normy pozwalające na ponowne zbadanie orzeczenia Wyjątkowy środek odwoławczy przewidziany w art. 18 ma na celu zaradzenie sytuacji, w której pozwany nie wiedział o postępowaniu prowadzonym w państwie członkowskim pochodzenia i nie miał możliwości należytej obrony. Chociaż w rozporządzeniu określa się warunki skorzystania z prawa do ponownego zbadania orzeczenia, sama procedura jest regulowana prawem krajowym. Procedury odwoławcze podobne do tej, o której mowa w art. 18 rozporządzenia, istnieją również w ramach innych instrumentów w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych, w szczególności europejskiego nakazu zapłaty[22], europejskiego tytułu egzekucyjnego[23] i rozporządzenia w sprawie zobowiązań alimentacyjnych[24]. Stosowanie procedury odwoławczej w ramach instrumentów europejskich rodzi pytania i wątpliwości. Aby rozwiać takie pytania i wątpliwości, należy doprecyzować treść przepisu zawartego w art. 18, opierając się na idei przyświecającej nowszym przepisom rozporządzenia w sprawie zobowiązań alimentacyjnych. 5. Uznawanie i wykonywanie orzeczeń w innym państwie członkowskim Nie zgłoszono żadnych problemów w związku ze zniesieniem procedury exequatur na mocy rozporządzenia. Do Europejskich Centrów Konsumenckich dotarły jednak informacje o problemach związanych z faktycznym wykonywaniem orzeczeń, np. dotyczących potrzeby tłumaczenia i braku informacji na temat postępowań egzekucyjnych lub danych kontaktowych do osób posiadających uprawnienia w zakresie postępowania egzekucyjnego w poszczególnych państwach[25]. Tylko kilka państw członkowskich akceptuje określony w rozporządzeniu formularz D w języku angielskim i w kilku innych językach[26]. Pociąga to za sobą dodatkowe koszty dla strony dochodzącej wykonania orzeczenia. Koszty tłumaczenia są zazwyczaj naliczane za stronę, mimo że większość informacji jest już dostępna we wszystkich językach urzędowych i tylko punkt 4.3, zawierający treść orzeczenia, wymaga tłumaczenia. 6. Pomoc udzielana stronom W państwach członkowskich wprowadzono kilka szczególnych rozwiązań mających na celu zapewnienie stronom możliwości otrzymania pomocy praktycznej przy wypełnianiu formularzy. Zgodnie ze sprawozdaniem Sieci Europejskich Centrów Konsumenckich 41 % państw członkowskich zgłosiło, że tego rodzaju pomoc nie jest dostępna dla obywateli, a z badania Eurobarometr 395 wynika, że 10 % respondentów zwróciło się z prośbą o udzielenie pomocy, ale jej nie uzyskało. Podsumowując, wydaje się, że państwa członkowskie nie zapewniają bezpłatnej pomocy w sposób systematyczny. Może to mieć wpływ na ograniczone stosowanie europejskiego postępowania. 7. Obowiązki państw członkowskich polegające na udzielaniu informacji Na mocy art. 24 i 25 państwa członkowskie muszą udzielać pewnych informacji koniecznych do funkcjonowania postępowania. Obecnie nie są jednak dostępne informacje na temat kilku kwestii, które są znacznie zróżnicowane w poszczególnych państwach członkowskich; informacje te dotyczą opłat sądowych i sposobów ich uiszczania, krajowych procedur odwoławczych na mocy art. 18 oraz dostępności bezpłatnej pomocy dla obywateli. Z powodu tego braku przejrzystości konsumenci i przedsiębiorstwa tracą czas na szukanie informacji na temat kosztów i nie mogą podjąć w pełni świadomej decyzji w sprawie ewentualnego skorzystania z postępowania. 8. Inne przeszkody w stosowaniu rozporządzenia 8.1. Opłaty sądowe nieproporcjonalne do wartości przedmiotu sporu Z oceny wynika, że poważną przeszkodą w stosowaniu postępowania w niektórych państwach członkowskich są nieproporcjonalne opłaty sądowe. Opłaty sądowe są czasami pobierane z góry, co może zniechęcać powodów rozważających wszczęcie postępowania sądowego[27]. Jak wynika z badania Eurobarometr 347, 45 % przedsiębiorstw nie występuje na drogę sądową, ponieważ koszty postępowań sądowych byłyby nieproporcjonalne do wartości przedmiotu sporu[28]. Dokument przedstawiający stanowisko Europejskiej Organizacji Konsumentów[29] potwierdza, że nieproporcjonalne opłaty sądowe stanowią czynnik, który zniechęca konsumentów do korzystania z postępowania. Opłaty sądowe różnią się w poszczególnych państwach członkowskich, w zależności od stosowanych metod ich obliczania (opłata stała lub proporcjonalna do wartości przedmiotu sporu albo połączenie obu). Opłaty sądowe, których wysokość przekracza 10 % wartości przedmiotu sporu, można uznać za nieproporcjonalne. Dotyczy to w szczególności spraw transgranicznych, w przypadku których trzeba liczyć się z dodatkowymi kosztami, takimi jak koszty tłumaczenia. Uznano, że koszty sądowe w przypadku roszczeń powyżej 2 000 EUR są w dużej mierze nieproporcjonalne do wartości przedmiotu sporu. W wielu państwach członkowskich określono minimalną opłatę sądową, aby zapobiec nadużywaniu postępowania spornego lub jego lekkomyślnego wszczynania, tj. wnoszenia spraw niepopartych wystarczającymi dowodami lub bez odpowiedniego uzasadnienia albo w przypadku których wartość przedmiotu sporu jest niepoważnie niska, np. 10 EUR. 8.2. Praktyczne przeszkody w uiszczaniu opłat sądowych Komisja została powiadomiona o pewnych praktycznych trudnościach związanych z uiszczaniem opłat sądowych w innych państwach członkowskich. Sposoby wnoszenia opłat są znacznie zróżnicowane w zależności od państwa członkowskiego. Większość państw członkowskich udostępnia co najmniej jeden elektroniczny sposób wnoszenia opłat (płatność online kartą debetową lub kredytową lub przelew bankowy). W niektórych państwach członkowskich dopuszczalny jest przekaz pieniężny. W kilku państwach członkowskich uiszczenie opłaty sądowej wymaga jednak w praktyce fizycznego dokonania płatności w budynku sądu lub wniesienia opłaty za pośrednictwem prawnika lub czekiem, którego stosowanie nie jest powszechne w wielu państwach członkowskich. W tych państwach strony są zmuszone do poniesienia kosztów podróży lub zaangażowania prawnika w danym państwie członkowskim w celu uiszczenia opłat sądowych. 9. Brak wiedzy na temat istnienia i funkcjonowania postępowania Aby europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń mogło skutecznie funkcjonować, zainteresowane strony, tj. obywatele, sądy i inne organizacje zapewniające wsparcie i usługi doradcze, muszą posiadać wiedzę o jego istnieniu i funkcjonowaniu. Istnieją jednak dowody wskazujące na to, że ani obywatele, ani sądy nie posiadają jeszcze wystarczających informacji na ten temat. Z badania Eurobarometr 395 wynika, że 86 % obywateli nigdy nie słyszało o tym postępowaniu. W konsekwencji potencjalni powodowie, w szczególności konsumenci, albo nie wnoszą roszczeń, albo korzystają z procedur krajowych. Jeśli chodzi o sądy i trybunały, badanie przeprowadzone przez Sieć Europejskich Centrów Konsumenckich we wszystkich państwach członkowskich wykazało, że w niemal połowie sądów nigdy nie słyszano o przedmiotowym postępowaniu, natomiast pozostałe sądy posiadały niepełne informacje na temat szczegółów postępowania. W rezultacie wiele sądów lub trybunałów nie jest w stanie zapewnić obywatelom skutecznej pomocy, do czego są one zobowiązane na mocy przepisów art. 11 rozporządzenia. Dane wskazują, że mimo działań podejmowanych przez państwa członkowskie w celu poszerzenia wiedzy sądów, rozpowszechnianie informacji nie jest skuteczne. W przypadkach gdy organizowano szkolenia skierowane nie tylko do sądów, ale również do komorników i osób posiadających uprawnienia w zakresie postępowania egzekucyjnego, poziom wykorzystania postępowania rośnie. W niektórych państwach członkowskich sposobem na rozwiązanie problemu ograniczonej wiedzy na ten temat wśród praktykujących prawników może być również wyspecjalizowanie jurysdykcji. Podsumowując, przeznaczenie przez państwa członkowskie większych zasobów i środków na działania na rzecz podnoszenia świadomości przyczyniłoby się do sukcesu postępowania. Komisja ze swojej strony starała się rozwiązać problem niedostatecznej wiedzy, podejmując szereg działań, takich jak publikacja informacji wraz z interaktywnymi formularzami na kilku unijnych stronach internetowych (strona internetowa europejskiej sieci sądowej, europejski atlas sądowy i portal „e-Sprawiedliwość”); specjalistyczne moduły szkoleniowe dla sędziów i praktykujących prawników oraz warsztaty dla osób prowadzących szkolenia w ramach programu „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych”; we współpracy z europejską siecią sądową w sprawach cywilnych i handlowych przygotowano praktyczny przewodnik dla praktykujących prawników i przewodnik dla użytkowników adresowany do obywateli; zostaną one opublikowane w 2013 r. Komisja promuje również stosowanie postępowania z wykorzystaniem środków finansowych w ramach programu „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych”. Europejskie Centra Konsumenckie także zapewniają pomoc konsumentom korzystającym z europejskiego postepowania w sprawie drobnych roszczeń. Wydaje się, że zainteresowane strony również mają trudności z rozpoznawaniem różnych instrumentów służących do wnoszenia i dochodzenia roszczeń za granicą. W szczególności nie mają pewności co do tego, kiedy stosować europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń, a kiedy postępowanie w sprawie europejskiego nakazu zapłaty, oraz w jakich przypadkach zastosowanie europejskiego tytułu egzekucyjnego mogłoby być korzystne. Przydatny – zarówno dla obywateli jak i praktyków – może okazać się praktyczny przewodnik horyzontalny zawierający informacje na temat tego, jak rozróżniać i kiedy stosować poszczególne instrumenty. 10. Wnioski Z niniejszego sprawozdania wynika, że stosowanie rozporządzenia zasadniczo poprawiło się oraz spowodowało uproszczenie i przyspieszenie przebiegu postępowań spornych dotyczących drobnych roszczeń w sprawach transgranicznych. Istnieją jednak pewne niedociągnięcia. Negatywny wpływ na stosowanie rozporządzenia ma brak wiedzy na jego temat. Komisja podejmuje szereg opisanych powyżej działań w celu rozwiązania tego problemu. W niektórych przypadkach rozporządzenie nie zostało odpowiednio wdrożone. Sytuację tę można naprawić, doprecyzowując te przepisy rozporządzenia, które powodują trudności. Dotyczy to na przykład braku przejrzystości niektórych informacji na temat opłat sądowych, sposobów płatności i dostępności pomocy przy wypełnianiu formularzy. Pozostałe problemy wynikają głównie z niedoskonałości obecnego rozporządzenia, na przykład ograniczonego zakresu wartości progowej i ograniczonej definicji spraw transgranicznych; niedociągnięć proceduralnych związanych z nadania pierwszeństwa drodze pocztowej; niskiego poziomu wykorzystania środków wideokomunikacji na odległość; nieproporcjonalnych opłat sądowych w niektórych przypadkach; braku możliwości dokonywania płatności online w niektórych państwach członkowskich oraz niepotrzebnych kosztów tłumaczeń na etapie wykonywania orzeczeń. Niniejszemu sprawozdaniu towarzyszy zatem wniosek w sprawie zmiany obecnego rozporządzenia i ocena skutków dotycząca problemów wskazanych powyżej. [1] Deloitte, „Assessment of the socio-economic impacts of the policy options for the future of the European Small Claims Regulation”, lipiec 2013 r. (zwane dalej „badaniem Deloitte”); dostępne pod adresem: http://ec.europa.eu/justice/civil/document/index_en.htm [2] Na podstawie indywidualnych skarg i następujących sprawozdań: Centre européen de la Consommation/Europäischen Verbraucherschutz e.V, „Procédure de règlement des petits litiges et injunction de payer européenne: des procedures simplifiées pas si simple dans la pratique”, lipiec 2011 r., dostępne pod adresem: http://www.europe-consommateurs.eu/uploads/media/4.4.3_procedure_de_reglement_des_petits_litiges.pdf (zwane dalej „CEC”, „Procédure de règlement des petits litiges”); Sieć Europejskich Centrów Konsumenckich, „European Small Claims Procedure Report”, wrzesień 2012 r., dostępne pod adresem: http://ec.europa.eu/consumers/ecc/docs/small_claims_210992012_en.pdf (zwane dalej „sprawozdaniem Sieci Europejskich Centrów Konsumenckich”). Ponadto wzięto pod uwagę badanie pt. „Implementation of optional instruments within European civil law” przedstawione w PE przez Bénédicte Fauvarque-Cosson oraz Martine Behar-Touchais w 2011 r. (dostępne pod adresem: http://www.europarl.europa.eu/committees/en/studiesdownload.html?languageDocument=EN&file=72928). [3] Badanie specjalne Eurobarometr 395, „European Small Claims Procedure”, kwiecień 2013 r. (zwane dalej „badaniem specjalnym Eurobarometr 395”), dostępne pod adresem: http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_395_en.pdf [4] Brakuje danych na temat rodzaju i cech tych spraw, ale w odniesieniu do progu 2 000 EUR można przyjąć, że z rozporządzenia korzystali głównie konsumenci. Także badanie specjalnie Eurobarometr 395 dotyczyło głownie opinii obywateli UE na jego temat. [5] Zgodnie z udzieloną przez Hiszpanię odpowiedzią na pytania zawarte w kwestionariuszu ewentualne szkolenia były skierowane nie tylko do sądów i sędziów, jak w większości pozostałych państw członkowskich, ale także do komorników i osób posiadających uprawnienia w zakresie postępowania egzekucyjnego. Zob. także badanie Deloitte część I sekcja 3.3.2.1,s. 73-74. [6] Zob. badanie Deloitte część I sekcja 3.3.2.1, s. 66-67. (tabela 19) zawierające przegląd odpowiedzi państw członkowskich dotyczących liczby wniosków i orzeczeń w ramach europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń. [7] Jedynie w Austrii, Bułgarii, na Cyprze, w Finlandii i Republice Czeskiej nie ma takiej procedury. Zob. badanie Deloitte część I sekcja 3.3.1.1, s. 53. [8] Na przykład w Estonii, Francji, Hiszpanii, Irlandii, na Litwie, w Niderlandach, Słowenii, na Węgrzech we Włoszech i Zjednoczonym Królestwie. [9] W Zjednoczonym Królestwie 5 000–10 000 GBP, w Niderlandach 5000–25 000 EUR; zob. badanie Deloitte część I sekcja 3.3.1.1, s. 52-53, dostępne pod adresem: http://ec.europa.eu/public_opinion/flash/fl_347_en.pdf [10] Badanie Eurobarometr Flash 347, „Businesses-to-Businesses, Alternative Dispute resolution in the EU” (zwane dalej „badaniem Eurobarometr Flash 347”), s. 40–42, dostępne pod adresem: http://ec.europa.eu/public_opinion/flash/fl_347_sum_en.pdf [11] Rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych, Dz.U. L 12 z 16.1.2001, s. 1. [12] Przypadki tego rodzaju zasygnalizowano podczas dyskusji w ramach europejskiej sieci sądowej. [13] Belgia, Bułgaria, Grecja, Łotwa, Słowacja, Węgry i Zjednoczone Królestwo – Irlandia Północna. [14] Austria, Cypr, Estonia, Finlandia, Luksemburg, Malta, Niderlandy, Portugalia, Szwecja i Zjednoczone Królestwo – Szkocja. [15] Zob. badanie Deloitte część I sekcja 3.3.2.2, s. 76-77. Austria, Estonia, Cypr, Finlandia, Francja, Niderlandy (nie jest to jednak stosowane w praktyce), Portugalia, Republika Czeska (mimo przesłania pocztą elektroniczną lub faksem konieczne jest także późniejsze przesłanie oryginału), Słowenia oraz Zjednoczone Królestwo (Anglia i Walia). [16] Berlin, Brandenburgia, Brema, Saksonia, Hesja. [17] W Niemczech na przykład przewidziano możliwość elektronicznego wniesienia pozwu we wszystkich sądach na 2018 r. [18] http://www.e-codex.eu/index.php/legal-community-benefits; zob. także europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń: http://www.e-codex.eu/pilots/small-claims.html [19] 10 państw członkowskich udzieliło odpowiedzi na to pytanie; Bułgaria: 6 miesięcy, Estonia: 4 miesiące, Finlandia: 3 miesiące, Francja: 4,6 miesiąca, Malta: 6 miesięcy, Polska: 6,3 miesiąca, Słowacja: 3 miesiące, Słowenia: 4,3 miesiąca, Hiszpania: 8,2 miesiąca, Niemcy: 3,4–5,3 miesiąca. [20] Zob. https://e-justice.europa.eu/content_small_claims_forms-177-pl.do [21] Zob. CEC, „Procédure de règlement des petits litiges”; sprawozdanie Sieci Europejskich Centrów Konsumenckich. [22] Rozporządzenie (WE) nr 1896/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. ustanawiające postępowanie w sprawie europejskiego nakazu zapłaty, Dz.U. L 399 z 30.12.2006, s. 1 i nast. [23] Rozporządzenie (WE) nr 805/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie utworzenia Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych, Dz.U. L 143 z 30.4.2004, s. 15 i nast. [24] Rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych, Dz.U. L 7 z 10.1.2009, s. 1 i nast. [25] Sieć Europejskich Centrów Konsumenckich, „European Small Claims Procedure Report”, wrzesień 2012 r., s. 28, dostępne pod adresem: http://ec.europa.eu/consumers/ecc/docs/small_claims_210992012_en.pdf [26] Estonia (angielski), Cypr (angielski), Malta (angielski), Finlandia (szwedzki i angielski), Szwecja (angielski), Francja (angielski, niemiecki, włoski, hiszpański) – źródło: X.E. Kramer, „Small claim, simple recovery? The European small claims procedure and its implementation in the member states”, ERA Forum (2011) 12, s. 130. [27] Fakt, że opłaty sądowe podlegają zasadzie „przegrany płaci”, nie uspokaja powoda, ponieważ wynik sprawy jest niepewny, a powód byłby najpierw zmuszony „zamrozić” swoje pieniądze do czasu wykonania orzeczenia. [28] Badanie Eurobarometr Flash 347, s. 31. Chociaż badanie to dotyczy ogólnie wszystkich rodzajów roszczeń B2B, podkreśla się w nim, że proporcjonalność kosztów, a zatem także opłat sądowych, jest głównym kryterium uwzględnianym przez przedsiębiorstwa przy podejmowaniu decyzji o ewentualnym wniesieniu sprawy do sądu. [29] Ref.-Nr. X/2013/040; dostępne pod adresem: http://www.beuc.org/Content/Default.asp?PageID=606