UZASADNIENIE

1. KONTEKST WNIOSKU

We wniosku Komisji dotyczącym rozporządzenia określającego wieloletnie ramy finansowe na lata 2014-2020 (wniosek w sprawie wieloletnich ram finansowych)[1] określono ramy budżetowe i główne kierunki wspólnej polityki rolnej (WPR). W oparciu o te ramy Komisja przedstawia pakiet rozporządzeń ustanawiających przepisy dotyczące realizacji WPR w latach 2014-2020 wraz z oceną skutków realizacji alternatywnych wariantów rozwoju tej polityki.

Obecne propozycje reform są oparte na komunikacie dotyczącym WPR do 2020 r.[2], w którym przedstawiono szeroki wybór wariantów strategicznych, których realizacja pozwoli zmierzyć się z przyszłymi wyzwaniami dla rolnictwa i obszarów wiejskich i wypełnić cele wyznaczone dla WPR, czyli: 1) cel rentownej produkcji żywności; 2) zrównoważonego gospodarowania zasobami naturalnymi i działań na rzecz klimatu; oraz 3) zrównoważonego rozwoju terytorialnego. Od chwili przyjęcia komunikatu zaprezentowany w nim kierunek reform cieszy się szerokim poparciem zarówno wśród uczestników debaty międzyinstytucjonalnej[3], jak i zainteresowanych podmiotów, z którymi przeprowadzono konsultacje w ramach oceny skutków.

Wspólną potrzebą, która wyłoniła się w trakcie tego procesu, jest potrzeba dbania o efektywność wykorzystania zasobów, aby móc osiągnąć w unijnym rolnictwie i na obszarach wiejskich inteligentny, trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu zgodnie ze strategią „Europa 2020”, z zachowaniem WPR opartej na dwóch filarach, w ramach których do osiągnięcia tych samych celów wykorzystuje się komplementarne środki. Filar I obejmuje płatności bezpośrednie i środki organizacji rynków, które zapewniają podstawowe wsparcie rocznych dochodów unijnych rolników, a także pomoc w przypadku szczególnych zakłóceń na rynku, filar II dotyczy zaś rozwoju obszarów wiejskich. W ramach II filaru państwa członkowskie sporządzają i współfinansują programy wieloletnie oparte na wspólnych ramach[4].

Dzięki kolejnym reformom WPR rolnictwo stało się bardziej zorientowane na rynek, przy jednoczesnym zachowaniu wsparcia dochodów producentów, poprawiła się spójność wymogów w zakresie ochrony środowiska i zwiększyło poparcie dla polityki rozwoju obszarów wiejskich jako zintegrowanej metody rozwoju obszarów wiejskich w całej UE. Ten sam proces reform zwiększył jednak także oczekiwania co do lepszego rozdziału pomocy między państwa członkowskie i w tych państwach, oraz dał początek wezwaniom do lepszego ukierunkowania środków służących rozwiązaniu problemów ochrony środowiska i skuteczniejszego przeciwdziałania większej niestabilności rynku.

Poprzednie reformy służyły głównie rozwiązaniu problemów wewnętrznych UE, obejmujących znaczne nadwyżki produkcji i zagrożenia związane z bezpieczeństwem żywności. Reformy te przyniosły korzyści zarówno w samej UE, jak i na arenie międzynarodowej. Większość dzisiejszych problemów wywołanych jest jednak przez czynniki zewnętrzne wobec rolnictwa, a zatem wymagają szerzej zakrojonych środków politycznych.

Przewiduje się, że nasilą się negatywne skutki dla dochodów z działalności rolniczej, gdyż rolnicy stoją w obliczu większej liczby zagrożeń, spadku wydajności i obniżenia marż ze względu na rosnące ceny środków produkcji. Istnieje zatem potrzeba utrzymania wsparcia dochodów i zwiększenia skuteczności instrumentów służących do zwalczania zagrożeń i reagowania w sytuacjach kryzysowych. Silne rolnictwo ma kluczowe znaczenie dla europejskiego przemysłu spożywczego i światowego bezpieczeństwa żywnościowego.

Jednocześnie wzywa się podmioty działające w rolnictwie i na obszarach wiejskich do nasilenia wysiłków na rzecz realizacji ambitnych celów związanych ze zmianą klimatu i energetyką oraz strategii dotyczącej różnorodności biologicznej stanowiących część strategii „Europa 2020”. Konieczne będzie udzielanie pomocy rolnikom i leśnikom, na których w głównej mierze spoczywa odpowiedzialność za gospodarowanie gruntami, z przeznaczeniem na przyjmowanie i utrzymywanie przez nich systemów i praktyk rolnych szczególnie sprzyjających realizacji celów w zakresie ochrony środowiska i klimatu, ponieważ ceny rynkowe nie obejmują zapewniania tych dóbr publicznych. Będzie to także konieczne do jak najlepszego wykorzystania zróżnicowanego potencjału obszarów wiejskich, a zatem przyczyni się do osiągnięcia wzrostu służącego włączeniu społecznemu i spójności społecznej.

Przyszła WPR nie będzie zatem polityką, która służy jedynie potrzebom niewielkiej, choć bardzo ważnej części unijnej gospodarki, ale polityką o strategicznym znaczeniu dla bezpieczeństwa żywnościowego, środowiska naturalnego i równowagi terytorialnej. Z prowadzenia takiej prawdziwie wspólnej polityki, która w najbardziej efektywny sposób wykorzystuje ograniczone środki budżetowe na utrzymanie zrównoważonego rolnictwa w całej UE, płynie unijna wartość dodana. Tak prowadzona polityka pozwala rozwiązywać istotne problemy wykraczające poza granice jednego kraju, takie jak zmiana klimatu, zwiększając solidarność między państwami członkowskimi, a jednocześnie umożliwiając elastyczność we wdrażaniu, aby dostosować rozwiązania do lokalnych potrzeb.

W ogólnych założeniach wniosku w sprawie wieloletnich ram finansowych przewidziano, że WPR ma zachować swoją dwufilarową strukturę, przy czym kwota budżetu dla każdego filara powinna zostać utrzymana w wartościach nominalnych na poziomie z 2013 r., z wyraźnym ukierunkowaniem na osiąganie wyników w odniesieniu do głównych priorytetów UE. Płatności bezpośrednie powinny być przeznaczone na wspieranie zrównoważonej produkcji dzięki przyznaniu 30 % finansowania z budżetu na obowiązkowe środki korzystne dla klimatu i środowiska. Poziomy płatności powinny stopniowo zostać zrównane, a płatności dla beneficjentów korzystających ze znaczących kwot pomocy stopniowo ograniczone. Wspólne ramy strategiczne powinny obejmować rozwój obszarów wiejskich, a także inne unijne fundusze podlegające zarządzaniu dzielonemu, które powinny zostać jeszcze bardziej ukierunkowane na rezultaty i podlegać bardziej przejrzystym ulepszonym zasadom dotyczącym warunków ex ante . Wreszcie finansowanie WPR w zakresie środków wspierania rynków powinno zostać zwiększone z użyciem dwóch instrumentów spoza wieloletnich ram finansowych: 1) rezerwy na wypadek sytuacji kryzysowych oraz 2) Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji w rozszerzonym zakresie.

Główne elementy ram legislacyjnych WPR na lata 2014-2020, uwzględniające powyższe kwestie, zawarte są w następujących rozporządzeniach:

- we wniosku dotyczącym rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej („rozporządzenie w sprawie płatności bezpośrednich”);

- we wniosku dotyczącym rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólną organizację rynków produktów rolnych („rozporządzenie o jednolitej wspólnej organizacji rynków”);

- we wniosku dotyczącym rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) („rozporządzenie w sprawie rozwoju obszarów wiejskich”);

- we wniosku dotyczącym rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej (rozporządzenie horyzontalne);

- we wniosku dotyczącym rozporządzenia Rady określającego środki dotyczące ustalania niektórych dopłat, refundacji i cen związanych z jednolitą wspólną organizacją rynków produktów rolnych;

- we wniosku dotyczącym rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 w zakresie stosowania płatności bezpośrednich dla rolników w odniesieniu do roku 2013;

- we wniosku dotyczącym rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do systemu płatności jednolitych oraz wsparcia dla plantatorów winorośli.

Rozporządzenie w sprawie rozwoju obszarów wiejskich opiera się na wniosku przedstawionym przez Komisję w dniu 6 października 2011 r., w którym określono wspólne zasady dotyczące wszystkich funduszy we wspólnych ramach strategicznych[5]. W późniejszym terminie przygotowane zostanie rozporządzenie w sprawie programu dostaw żywności dla osób najbardziej potrzebujących, który obecnie ujęty jest w innym dziale budżetu wieloletnich ram finansowych.

Ponadto w trakcie przygotowywania są nowe przepisy dotyczące publikowania informacji o beneficjentach, które uwzględniają zastrzeżenia zgłoszone przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w celu znalezienia najodpowiedniejszego sposobu pogodzenia prawa beneficjentów do ochrony ich danych osobowych z zasadą przejrzystości.

2. WYNIKI KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI ORAZ OCENA SKUTKÓW

Ocena skutków służy ocenie i porównaniu skutków trzech alternatywnych scenariuszy działania w oparciu o ocenę bieżącej strategii politycznej i analizę przyszłych wyzwań i potrzeb. Stanowi ona wynik długiego procesu, kierowanego przez zespół przedstawicieli różnych służb, zapoczątkowanego w kwietniu 2010 r., w ramach którego przeprowadzono szeroko zakrojoną analizę ilościową i jakościową, obejmującą określenie scenariusza wyjściowego w postaci średniookresowych prognoz dla rynków rolnych i dochodów do 2020 r. i modelowanie skutków różnych scenariuszy strategicznych dla sytuacji ekonomicznej sektora rolnictwa.

Ocena skutków obejmuje następujące trzy warianty: 1) wariant dostosowania, w którym kontynuowana jest obecna strategia polityczna jednocześnie z działaniami służącymi zajęciu się jej najsłabszymi stronami takimi jak kwestia podziału płatności bezpośrednich; 2) wariant integracji, który zakłada znaczące zmiany w strategii w postaci lepszego ukierunkowania i ekologizacji płatności bezpośrednich dla rolników i bardziej strategicznego ukierunkowania polityki rozwoju obszarów wiejskich, tak by była lepiej skoordynowana z politykami unijnymi w innych dziedzinach, przy czym wariant ten przewiduje także rozszerzenie zakresu podstawy prawnej, aby w większym zakresie objąć współpracę producentów; oraz 3) scenariusz zmiany ukierunkowania, w ramach którego polityka zostaje ukierunkowana wyłącznie na środowisko ze stopniowym wycofywaniem płatności bezpośrednich, przy założeniu, że zdolność produkcyjna może zostać utrzymana bez płatności i że inne środki polityczne mogą służyć spełnieniu społeczno-ekonomicznych potrzeb obszarów wiejskich.

W kontekście kryzysu gospodarczego i jego negatywnego wpływu na finanse publiczne, w związku z którym UE przyjęła strategię „Europa 2020” oraz wniosek określający wieloletnie ramy finansowe, w ramach każdego z tych trzech wariantów przywiązuje się wagę do innego z trzech strategicznych celów przyszłej WPR, która służy temu, by rolnictwo stało się bardziej konkurencyjne i zrównoważone, a obszary wiejskie tętniły życiem. W celu lepszego dostosowania do strategii „Europa 2020”, zwłaszcza pod względem efektywności wykorzystania zasobów, coraz istotniejsze będzie zwiększenie wydajności rolnictwa przez wykorzystanie badań, transferu wiedzy i wspieranie współpracy oraz innowacyjności (w tym za pośrednictwem europejskiego partnerstwa innowacyjnego na rzecz wydajnego i zrównoważonego rolnictwa). Choć polityka rolna nie jest już realizowana w otoczeniu regulacyjnym prowadzącym do zakłóceń rynku, przewiduje się, że dalsza liberalizacja handlu, w szczególności w kontekście dauhańskiej agendy rozwoju czy umowy o wolnym handlu z Mercosur, będzie źródłem dodatkowego negatywnego wpływu na ten sektor.

Trzy warianty strategiczne zostały opracowane z uwzględnieniem preferencji wyrażonych w konsultacjach, które zostały przeprowadzone w ramach oceny skutków. Zainteresowane podmioty zostały zaproszone do przedstawienia swoich poglądów między 23 listopada 2010 r. a 25 stycznia 2011 r., a w dniu 12 stycznia 2011 r. zorganizowano posiedzenie komitetu doradczego. Poniżej podsumowano najważniejsze wnioski[6]:

- Między zainteresowanymi stronami panuje zgoda co do tego, że do zmierzenia się z wyzwaniami w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego, zrównoważonego gospodarowania zasobami naturalnymi i rozwoju terytorialnego potrzeba silnej WPR opartej na strukturze dwóch filarów.

- Większość respondentów jest zdania, że WPR powinna odgrywać rolę w stabilizowaniu rynków i cen.

- Zainteresowane podmioty mają różne poglądy dotyczące ukierunkowania wsparcia (a zwłaszcza redystrybucji wsparcia bezpośredniego i ograniczania płatności).

- Panuje zgoda co do tego, że obydwa filary mogą istotnie posłużyć do realizacji działań służących do walki ze zmianą klimatu i zwiększenia efektywności środowiskowej dla dobra unijnego społeczeństwa. Podczas gdy wielu rolników uważa, że płatności I filara są już dobrze wykorzystywane, w przekonaniu opinii publicznej mogą one być wykorzystywane bardziej efektywnie.

- Respondenci pragną, by wszystkie części UE, w tym obszary o niekorzystnych warunkach gospodarowania, stały się miejscem przyszłego wzrostu i rozwoju.

- Wielu respondentów podkreślało potrzebę integracji WPR z polityką w innych dziedzinach, takich jak: ochrona środowiska, zdrowie, handel i rozwój.

- Postrzegają oni innowacyjność, rozwój konkurencyjnych przedsiębiorstw i dostarczanie dóbr publicznych obywatelom UE jako sposoby dostosowania WPR do strategii „Europa 2020”.

Ocena skutków obejmuje zatem porównanie trzech wariantów strategicznych:

W ramach wariantu zmiany ukierunkowania zostałoby przyspieszone dostosowanie strukturalne w sektorze rolnym oraz nastąpiłoby przesunięcie produkcji w stronę obszarów najbardziej efektywnych pod względem kosztów i najrentowniejszych sektorów. Znacząco zwiększono by finansowanie ochrony środowiska, przy jednoczesnym narażeniu sektora na większe ryzyko ze względu na ograniczony zakres interwencji rynkowej. Ponadto wariant ten wiązałby się z wysokimi kosztami społecznymi i szkodą dla środowiska, ponieważ mniej konkurencyjne obszary doświadczyłyby znacznej utraty dochodu, a jako że w ramach polityki utracono by możliwość oddziaływania poprzez płatności bezpośrednie powiązane z wymogami wzajemnej zgodności, nastąpiłaby degradacja środowiska.

W przeciwieństwie do powyższego, wariant zakładający dostosowanie pozwoliłby najlepiej zachować ciągłość polityki przy wprowadzeniu ograniczonych, ale wymiernych udoskonaleń zarówno w konkurencyjności rolnictwa, jak i w efektywności środowiskowej. Panują jednak poważne wątpliwości co do tego, czy wariant ten pozwoliłby odpowiednio sprostać przyszłym wyzwaniom związanym ze zmianą klimatu i środowiskiem, które w długoterminowej perspektywie także warunkują zrównoważenie rolnictwa.

Scenariusz integracji jest nowatorski ze względu na lepsze ukierunkowanie i ekologizację płatności bezpośrednich. Analiza wskazuje na to, że ekologizacja jest możliwa rozsądnym kosztem z punktu widzenia rolników, choć nie da się całkowicie uniknąć obciążenia administracyjnego. Wariant ten mógłby stać się nowym bodźcem do rozwoju obszarów wiejskich pod warunkiem, że nowe możliwości zostaną skutecznie wykorzystane przez państwa członkowskie i regiony oraz że oparcie się na wspólnych ramach strategicznych z innymi unijnymi funduszami nie osłabi efektu synergii z I filarem ani nie odbierze szczególnych możliwości związanych z rozwojem na obszarach wiejskich. Jeśli osiągnięta zostałaby właściwa równowaga, taki scenariusz najlepiej posłużyłby osiągnięciu celu długoterminowego zrównoważonego rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich.

W związku z tym ocena skutków zawiera podsumowanie, że scenariusz integracji pozwala na zachowanie największej równowagi w stopniowym dostosowywaniu WPR do strategicznych celów UE i w realizacji różnych przepisów wniosków ustawodawczych. Niezbędne będzie także opracowanie zasad oceny, by mierzyć wyniki WPR w odniesieniu do wspólnego zestawu wskaźników powiązanych ze strategicznymi celami.

W tym procesie istotnym założeniem było uproszczenie, które powinno być osiągane na wiele sposobów, w tym przez udoskonalenie przepisów dotyczących wzajemnej zgodności i instrumentów rynkowych lub przez zaprojektowanie systemu dla drobnych producentów rolnych. Ponadto ekologizacja płatności bezpośrednich powinna być zaplanowana w taki sposób, by zminimalizować obciążenie dla administracji, w tym koszty inspekcji.

3. ASPEKTY PRAWNE WNIOSKU

Proponuje się utrzymanie obecnej struktury WPR opartej na dwóch filarach, w ramach której obowiązkowe środki powszechnego stosowania do corocznego wdrażania w ramach I filara byłyby uzupełnione lepiej dostosowanymi do uwarunkowań krajowych i regionalnych dobrowolnymi środkami w ramach programów wieloletnich II filara. Nowa koncepcja płatności bezpośrednich ma na celu lepsze wykorzystanie efektu synergii z II filarem, którego środki są z kolei umieszczone we wspólnych ramach strategicznych, by można było lepiej je skoordynować ze środkami funduszy w ramach zarządzania dzielonego.

Ponadto zostaje także zachowana obecna struktura czterech podstawowych instrumentów prawnych, przy czym zostaje rozszerzony zakres rozporządzenia finansowego, by ująć wspólne przepisy w jeden dokument zwany obecnie rozporządzeniem horyzontalnym.

Wnioski są zgodne z zasadą pomocniczości. WPR jest prawdziwie wspólną polityką: jest to obszar, w którym zarządzanie dzielone jest między UE a państwa członkowskie i jest prowadzone na szczeblu unijnym dla utrzymania zrównoważonego i zróżnicowanego rolnictwa w całej UE, objęcia istotnych kwestii wykraczających poza granice państw, takich jak zmiana klimatu, oraz dla zwiększenia solidarności między państwami członkowskimi. Ze względu na znaczenie przyszłych wyzwań dla bezpieczeństwa żywnościowego, środowiska i równowagi terytorialnej, WPR pozostaje polityką o strategicznym znaczeniu dla skutecznego podejmowania strategicznych wyzwań i najbardziej efektywnego wykorzystania środków budżetowych. Ponadto proponuje się utrzymanie obecnej struktury instrumentów w obydwu filarach, w ramach której państwa członkowskie miałyby większą swobodę w dostosowaniu rozwiązań do lokalnych uwarunkowań oraz w dofinansowaniu środków II filara. W ramach II filara udostępnia się także narzędzia takie jak europejskie partnerstwo innowacyjne i instrumenty zarządzania ryzykiem. Jednocześnie wspólna polityka rolna zostanie lepiej dostosowana do strategii „Europa 2020” (w tym przez umieszczenie jej we wspólnych ramach z innymi funduszami UE) oraz usprawniona i uproszczona. Wreszcie analiza przeprowadzona w ramach oceny skutków jasno ukazuje koszt braku działania pod względem negatywnych konsekwencji dla gospodarki, środowiska i społeczeństwa.

Rozporządzenie w sprawie rozwoju obszarów wiejskich opiera się na podejściu strategicznym wprowadzonym w obecnym okresie programowania, polegającym na tym, że państwa członkowskie opracowywały strategie i programy na podstawie analizy SWOT, by jak najlepiej dostosować interwencje do krajowych i regionalnych uwarunkowań, co odniosło pozytywny skutek. Nowy mechanizm realizacji ma na celu zwiększenie skuteczności tego podejścia strategicznego – między innymi poprzez ustanowienie na szczeblu UE jasno określonych wspólnych celów rozwoju obszarów wiejskich (w powiązaniu ze wspólnymi wskaźnikami celu), a także przez wprowadzenie niezbędnych dostosowań na podstawie nabytego dotychczas doświadczenia.

Rozporządzenie obejmuje także europejskie partnerstwo innowacyjne na rzecz wydajnego i zrównoważonego rolnictwa, które ma na celu promowanie efektywności wykorzystania zasobów, łączenie badań z praktycznym zastosowaniem i ogólnie zachęcanie do innowacyjności. Partnerstwo działa poprzez grupy operacyjne odpowiedzialne za innowacyjne projekty i jest wspierane za pośrednictwem sieci.

Na podstawie wniosku przedstawionego przez Komisję w dniu 6 października 2011 r., w którym określono wspólne zasady dotyczące wszystkich funduszy we wspólnych ramach strategicznych, II filar WPR powinien umożliwiać działanie w sposób skoordynowany i komplementarny z I filarem, a także z innymi funduszami UE (w szczególności Europejskim Funduszem Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejskim Funduszem Społecznym (EFS), Funduszem Spójności i Europejskim Funduszem Morskim i Rybackim). Na szczeblu UE fundusze te zostaną objęte wspólnymi ramami strategicznymi, które na poziomie krajowym będą transponowane za pośrednictwem umów o partnerstwie, w tym wspólnych celów i zasad ich działania. Ustanowienie wspólnych zasad dotyczących wszystkich funduszy we wspólnych ramach strategicznych ułatwi obsługę projektów zarówno z punktu widzenia beneficjentów, jak i organów krajowych, a także ułatwi wdrażanie projektów zintegrowanych.

W tym kontekście polityka rozwoju obszarów wiejskich nadal zachowuje swoje długoterminowe cele strategiczne, czyli zwiększenie konkurencyjności rolnictwa, zrównoważone gospodarowanie zasobami naturalnymi i działaniami na rzecz klimatu oraz zrównoważony rozwój terytorialny obszarów wiejskich. Zgodnie ze strategią „Europa 2020” te ogólne cele wsparcia rozwoju obszarów wiejskich na lata 2014-2020 są w bardziej szczegółowy sposób wyrażone w następujących sześciu priorytetach ogólnounijnych:

- ułatwianie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie i leśnictwie oraz na obszarach wiejskich;

- poprawa konkurencyjności wszystkich rodzajów gospodarki rolnej i zwiększenie rentowności gospodarstw rolnych;

- poprawa organizacji łańcucha żywnościowego i promowanie zarządzania ryzykiem w rolnictwie;

- odtwarzanie, chronienie i wzmacnianie ekosystemów zależnych od rolnictwa i leśnictwa;

- wspieranie efektywnego gospodarowania zasobami i przechodzenia na gospodarkę niskoemisyjną i odporną na zmianę klimatu w sektorach rolnym, spożywczym i leśnym;

- zwiększanie włączenia społecznego, ograniczenie ubóstwa i promowanie rozwoju gospodarczego na obszarach wiejskich.

Te priorytety powinny stać się podstawą programowania, w tym określenia dla każdego z nich wskaźników celu. Rozporządzenie ustanawia przepisy dotyczące przygotowania, zatwierdzania i zmiany programów, które bazują ogólnie na obowiązujących przepisach, otwiera także możliwość tworzenia podprogramów (np. dla młodych rolników, drobnych producentów rolnych, obszarów górskich, krótkich łańcuchów dostaw), które korzystałyby z bardziej intensywnego wsparcia.

Lista poszczególnych środków została uproszczona, a konkretne środki poddano przeglądowi i skorygowano, by rozwiązać problemy związane z zakresem, wdrażaniem i wykorzystaniem środków, które wystąpiły w obecnym okresie programowania. Jako że większość środków potencjalnie służy osiągnięciu więcej niż jednego celu lub priorytetu, nie wydaje się dłużej właściwe grupowanie ich w osie; programowanie w oparciu o priorytety powinno zapewnić równowagę w programach. Utworzony zostaje specjalny środek dla rolnictwa ekologicznego, na nowo wytycza się także obszary ze szczególnymi naturalnymi ograniczeniami. Udoskonala się przepis mający na celu wspieranie wspólnych działań w dziedzinie środowiska.

Obecnemu środkowi dotyczącemu współpracy nadaje się większe znaczenie i rozszerza jego zakres, by wspierać różne formy współpracy (gospodarczej, w dziedzinie ochrony środowiska i społecznej) między szeroką rzeszą potencjalnych beneficjentów. Obecnie obejmuje on projekty pilotażowe, a także współpracę między regionami i między krajami. Podejście Leader i podejście oparte na tworzeniu sieci mają nadal odgrywać kluczową rolę, szczególnie dla rozwoju obszarów wiejskich i popularyzowania innowacji. Wsparcie za pośrednictwem środka Leader będzie spójne i skoordynowane ze wsparciem rozwoju lokalnego pochodzącym z innych unijnych funduszy w ramach zarządzania dzielonego. Nagroda dla lokalnych innowacyjnych projektów współpracy będzie stanowić wsparcie dla transnarodowych inicjatyw na rzecz innowacji.

Narzędzia dotyczące zarządzania ryzykiem, w tym wsparcie dla funduszy wspólnego inwestowania i nowy instrument stabilizacji dochodu, oferują nowe możliwości radzenia sobie z dużą zmiennością cen na rynkach rolnych, która prawdopodobnie utrzyma się w średnioterminowej perspektywie.

Zlikwidowanie obecnego systemu opartego na osiach uprości także państwom członkowskim proces programowania środków.

Wreszcie proponowane jest oparcie się na Wspólnych Ramach Monitorowania i Oceny (WRMiC) wprowadzonych w bieżącym okresie, które zostaną uproszczone i udoskonalone na podstawie dotychczasowych doświadczeń. Do celów monitorowania i oceny wspólny zestaw wskaźników zostanie powiązany z celami strategicznymi.

4. WPŁYW NA BUDŻET

Wniosek w sprawie wieloletnich ram finansowych zawiera przepis stanowiący, że znaczna część unijnego budżetu powinna nadal być przeznaczana na rolnictwo, które jest wspólną polityką o strategicznym znaczeniu. Zatem proponuje się skoncentrowanie WPR na jej najważniejszych działaniach i przeznaczenie 317,2 mld euro, według cen bieżących, na I filar oraz 101,2 mld euro na II filar na okres 2014-2020.

Finansowanie I i II filara uzupełnione jest dodatkową kwotą 17,1 mld euro, na którą składa się 5,1 mld euro na badania i innowacyjność, 2,5 mld euro na bezpieczeństwo żywności oraz 2,8 mld euro na pomoc żywnościową dla osób najbardziej potrzebujących, ujętą w innych działach wieloletnich ram finansowych, a także 3,9 mld euro w nowej rezerwie przeznaczonej na sytuacje kryzysowe w sektorze rolnym oraz do 2,8 mld euro w Europejskim Funduszu Dostosowania do Globalizacji spoza wieloletnich ram finansowych, co stanowi razem całkowity budżet w wysokości 435,6 mld euro na okres 2014-2020.

Odnośnie do podziału wsparcia między państwa członkowskie, proponuje się, by wszystkim państwom członkowskim, w których płatności bezpośrednie wynoszą mniej niż 90 % unijnej średniej, zmniejszono różnicę wysokości wsparcia o jedną trzecią. Krajowe pułapy w rozporządzeniu w sprawie płatności bezpośrednich przeliczono w oparciu o powyższą zasadę.

Podział wsparcia na rozwój obszarów wiejskich oparty jest na obiektywnych kryteriach powiązanych z celami strategicznymi z uwzględnieniem obecnie obowiązującego podziału. Podobnie jak obecnie, regiony słabiej rozwinięte powinny nadal korzystać z wyższych stawek dofinansowania, co ma dotyczyć także niektórych środków takich jak: transfer wiedzy, grupy producentów, współpraca oraz Leader.

Wprowadzono pewną elastyczność pod względem przenoszenia środków pieniężnych między filarami (do 5% płatności bezpośrednich): z I filaru do II filaru, w celu umożliwienia państwom członkowskim wzmacniania ich polityki rozwoju obszarów wiejskich, oraz z II filaru do I filaru - w przypadku tych państw członkowskich, w których płatności bezpośrednie wynoszą mniej niż 90% unijnej średniej.

Szczegóły finansowego wpływu wniosków w sprawie reformy WPR określa sprawozdanie finansowe stanowiące załącznik do wniosków ustawodawczych.

2011/0282 (COD)

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW)

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 42 i 43,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej[7],

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego[8],

uwzględniając opinię Komitetu Regionów[9],

po konsultacji z Europejskim Inspektorem Ochrony Danych[10],

stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą,

a także mając na uwadze, co następuje:

1. Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów WPR: „WPR do 2020 r.: sprostać wyzwaniom przyszłości związanym z żywnością, zasobami naturalnymi oraz aspektami terytorialnymi”[11] (zwany dalej „komunikatem w sprawie WPR do 2020 r.”) określa potencjalne wyzwania, cele i kierunki wspólnej polityki rolnej (zwanej dalej „WPR”) po 2013 r. W świetle debaty nad tym komunikatem należy zreformować WPR ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2014 r. Reforma ta powinna obejmować wszystkie główne instrumenty WPR, w tym rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW)[12]. Z uwagi na zakres reform należy uchylić rozporządzenie (WE) nr 1698/2005 i zastąpić je nowym dokumentem.

2. Polityka rozwoju obszarów wiejskich powinna towarzyszyć płatnościom bezpośrednim i środkom rynkowym WPR oraz uzupełniać je, a tym samym przyczyniać się do osiągnięcia celów tej polityki ustanowionych w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (zwanym dalej „Traktatem”). Polityka rozwoju obszarów wiejskich powinna również integrować główne cele polityki określone w komunikacie Komisji z dnia 3 marca 2010 r. „Europa 2020 - Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu”[13] (zwanej dalej „strategią »Europa 2020«”) i być spójna z ogólnymi celami polityki spójności gospodarczej i społecznej określonymi w Traktacie.

3. W związku z tym, że cel niniejszego rozporządzenia, mianowicie rozwój obszarów wiejskich, nie może zostać osiągnięty w wystarczający sposób na szczeblu państw członkowskich, ze względu na powiązania pomiędzy tym celem a innymi instrumentami WPR, zakres różnic pomiędzy poszczególnymi obszarami wiejskimi oraz ograniczenia środków finansowych państw członkowskich w rozszerzonej Unii, a może zostać osiągnięty w lepszy sposób na poziomie Unii poprzez wieloletnią gwarancję finansowania unijnego oraz poprzez skoncentrowanie się na jego priorytetach, Unia może przyjmować środki zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w art. 5 ust. 4 tego Traktatu, niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu.

4. W celu uzupełnienia lub zmienienia pewnych elementów niniejszego rozporządzenia innych niż istotne należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów delegowanych zgodnie z art. 290 Traktatu. Szczególnie istotne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym z ekspertami. Przygotowując i opracowując akty delegowane, Komisja powinna zapewnić równoczesne, terminowe i odpowiednie przekazanie stosownych dokumentów Parlamentowi Europejskiemu i Radzie.

5. Aby zapewnić zrównoważony rozwój obszarów wiejskich, trzeba skoncentrować się na ograniczonej liczbie podstawowych priorytetów związanych z transferem wiedzy i innowacją w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich, konkurencyjnością wszystkich rodzajów gospodarki rolnej i rentownością gospodarstw, organizacją łańcuchów żywnościowych i zarządzaniem ryzykiem w rolnictwie, odtwarzaniem, ochroną i wzmacnianiem ekosystemów zależnych od rolnictwa i leśnictwa, efektywnym gospodarowaniem zasobami i przechodzeniem na gospodarkę niskoemisyjną w sektorach rolnym, spożywczym i leśnym oraz zwiększaniem włączenia społecznego, ograniczeniem ubóstwa i promowaniem rozwoju gospodarczego obszarów wiejskich. Należy przy tym uwzględnić zróżnicowanie sytuacji, które mają wpływ na obszary wiejskie, gdzie występują różne cechy lub różne kategorie potencjalnych beneficjentów i celów przekrojowych w zakresie innowacyjności, środowiska oraz przeciwdziałania zmianie klimatu i do przystosowania się do niej. Działania w zakresie przeciwdziałania zmianie klimatu powinny odnosić się zarówno do ograniczania emisji w rolnictwie i leśnictwie, pochodzących z najważniejszych form działalności takich jak produkcja zwierzęca i stosowanie nawozów, jak i do biotopów obniżających zawartość dwutlenku węgla oraz zwiększania pochłaniania dwutlenku węgla uwzględniając użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów oraz sektor leśny. Priorytet Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich dotyczący transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich powinno stosować się horyzontalnie w odniesieniu do innych priorytetów Unii związanych z rozwojem obszarów wiejskich.

6. Priorytety Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich powinny być realizowane w ramach zrównoważonego rozwoju i wspierania przez Unię celu ochrony i poprawy jakości środowiska naturalnego, zgodnie z art. 11 i 19 Traktatu, z uwzględnieniem zasady „zanieczyszczający płaci”. Państwa członkowskie powinny dostarczać informacji o wspieraniu celu dotyczącego zmiany klimatu zgodnie z ambitnym założeniem przeznaczenia przynajmniej 20 % unijnego budżetu na ten cel, przy zastosowaniu metodyki przyjętej przez Komisję.

7. Działalność Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (zwanego dalej „EFRROW”) oraz operacje, do których Fundusz się przyczynia, powinny być spójne i zgodne ze wsparciem w ramach innych instrumentów WPR. W celu zapewnienia optymalnego przydziału i efektywnego wykorzystania zasobów unijnych należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu w odniesieniu do określania wyjątków od zasady, że na mocy niniejszego rozporządzenia nie należy przyznawać wsparcia operacjom wspieranym w ramach wspólnej organizacji rynków.

8. W celu zapewnienia niezwłocznego startu i efektywnej realizacji programów rozwoju obszarów wiejskich wsparcie z EFRROW powinno opierać się na istnieniu należytych ramowych warunków administracyjnych. Z tego względu państwa członkowskie powinny oceniać zgodność z pewnymi warunkami ex ante . Każde państwo członkowskie powinno przygotować krajowy program rozwoju obszarów wiejskich dla całego terytorium kraju albo też zbiór programów regionalnych. W każdym programie należy określić strategię osiągania celów w odniesieniu do priorytetów Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich oraz zestaw środków. Programowanie powinno być zgodne z priorytetami unijnymi w zakresie rozwoju obszarów wiejskich, a jednocześnie dostosowane do kontekstu krajowego, oraz uzupełniać inne obszary polityki unijnej, w szczególności politykę rynku rolnego, politykę spójności oraz wspólną politykę rybołówstwa. Państwa członkowskie, które decydują się na opracowanie zestawu programów regionalnych powinny również być w stanie opracować ramy krajowe – bez alokacji oddzielnych środków budżetowych – w celu ułatwienia koordynacji realizacji wyzwań ogólnokrajowych między regionami.

9. Państwa członkowskie powinny móc włączać do swoich programów rozwoju obszarów wiejskich podprogramy tematyczne ukierunkowane na określone potrzeby obszarów mających dla nich szczególne znaczenie. Podprogramy tematyczne powinny dotyczyć m.in. młodych rolników, małych gospodarstw, obszarów górskich i tworzenia krótkich łańcuchów dostaw. Podprogramy tematyczne należy również wykorzystywać w celu uwzględnienia możliwości zajęcia się tematem restrukturyzacji sektorów rolnych, które mają duży wpływ na rozwój obszarów wiejskich. Aby wspomóc efektywne interwencje w ramach takich podprogramów tematycznych, państwom członkowskim należy zezwolić na ustalenie wyższych stawek wsparcia dla określonych operacji objętych tymi podprogramami.

10. W programach rozwoju obszarów wiejskich należy określić potrzeby objętego nimi obszaru i opisać spójną strategię zaspokojenia tych potrzeb, z uwzględnieniem priorytetów Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich. Strategia ta powinna być oparta na wyznaczeniu celów. Należy ustalić powiązania między określonymi potrzebami, wyznaczonymi celami i środkami wybranymi w celu osiągnięcia celów i zaspokojenia potrzeb. Programy rozwoju obszarów wiejskich powinny również zawierać wszystkie informacje potrzebne do oceny ich zgodności z wymogami niniejszego rozporządzenia.

11. W programach rozwoju obszarów wiejskich należy ustanowić cele w oparciu o wspólny zestaw wskaźników dla wszystkich państw członkowskich. Aby ułatwić to zadanie, należy, zgodnie z priorytetami Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich, wyznaczyć obszary objęte tymi wskaźnikami. Ze względu na horyzontalne stosowanie priorytetu Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich dotyczącego transferu wiedzy w rolnictwie i leśnictwie interwencje w ramach tego priorytetu należy uważać za mające zasadnicze znaczenie dla wskaźników celów określonych dla pozostałych priorytetów Unii.

12. Konieczne jest ustanowienie pewnych zasad programowania i dokonywania przeglądów programów rozwoju obszarów wiejskich. W przypadku zmian niemających wpływu na strategię programów lub odpowiedni wkład finansowy Unii należy przewidzieć mniej rygorystyczną procedurę.

13. W celu zapewnienia pewności prawa i jasności w kwestii procedury, która ma być stosowana w przypadku dokonywania zmian w programie, należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu w odniesieniu do ustalania kryteriów, na podstawie których proponowane zmiany skwantyfikowanych celów programu będą uważane za istotne, a zatem wymagające zmiany programu w drodze aktu wykonawczego przyjętego zgodnie z art. 91 niniejszego rozporządzenia.

14. Rozwój i specjalizacja rolnictwa i leśnictwa oraz szczególne wyzwania, przed którymi stoją mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa (zwane dalej „MŚP”) na obszarach wiejskich wymagają odpowiedniego poziomu szkolenia technicznego i gospodarczego, a także większej zdolności do korzystania z wiedzy i informacji oraz ich wymiany, w tym poprzez rozpowszechnianie najlepszych produkcyjnych praktyk rolnych i leśnych. Transfer wiedzy i działania informacyjne powinny odbywać się nie tylko w postaci tradycyjnych kursów szkoleniowych, ale także być dostosowane do potrzeb podmiotów na obszarach wiejskich. Z tego względu należy również wspierać warsztaty, coaching, demonstracje, działania informacyjne, jak również krótkoterminową wymianę i programy wizyt w gospodarstwach. Wiedza i zdobyte informacje powinny umożliwiać rolnikom, posiadaczom lasów, osobom działającym w sektorze spożywczym i MŚP na obszarach wiejskich w szczególności zwiększenie ich konkurencyjności oraz poprawienie efektywnego gospodarowania zasobami i efektywności środowiskowej, przyczyniając się jednocześnie do osiągania zrównoważonego charakteru gospodarki wiejskiej. W celu zapewnienia efektywnego transferu wiedzy i działań informacyjnych pod względem osiągania tych wyników należy wymagać, aby podmioty świadczące usługi w zakresie transferu wiedzy miały wszystkie stosowne zdolności.

15. Aby zagwarantować, że podmioty świadczące usługi w zakresie transferu wiedzy są w stanie świadczyć usługi o takiej jakości i takim charakterze, jakie są zgodne z celami polityki rozwoju obszarów wiejskich, oraz aby zapewnić lepsze dysponowanie środkami finansowymi i wyraźne rozgraniczenie programów wymiany w gospodarstwach rolnych i wizyt w gospodarstwach od podobnych działań w ramach innych programów unijnych, należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu w odniesieniu do minimalnych kwalifikacji podmiotów zajmujących się transferem wiedzy, kosztów kwalifikowalnych oraz czasu trwania i kwestii ujętych w programach wymiany w gospodarstwach rolnych i wizyt w gospodarstwach.

16. Usługi doradcze dla gospodarstw rolnych umożliwiają rolnikom, posiadaczom lasów i MŚP na obszarach wiejskich bardziej zrównoważone zarządzanie i poprawę ogólnej efektywności ich gospodarstw lub przedsiębiorstw. Z tego względu należy zachęcać zarówno do tworzenia takich usług, jak i do korzystania z nich przez rolników, posiadaczy lasów i MŚP. W celu poprawy jakości i skuteczności oferowanego doradztwa należy określić wymogi dotyczące minimalnych kwalifikacji i regularnego szkolenia doradców. Usługi doradcze dla gospodarstw rolnych, określone w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr HR/2012 z dnia […][14], powinny wspierać rolników w ocenie efektywności ich gospodarstw rolnych i określaniu koniecznych ulepszeń w odniesieniu do podstawowych wymogów w zakresie zarządzania, zasad dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska, praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska, o których mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr DP/2012 z dnia […][15], wymogów lub działań związanych z przeciwdziałaniem zmianie klimatu i przystosowaniem się do niej, różnorodnością biologiczną, ochroną wód, zgłaszaniem chorób zwierząt oraz innowacją, przynajmniej w zakresie określonym w załączniku I do rozporządzenia (UE) nr HR/2012. W stosownych przypadkach doradztwo powinno obejmować również normy bezpieczeństwa pracy. Doradztwo może także obejmować kwestie związane z efektywnością ekonomiczną, rolną i środowiskową gospodarstwa lub przedsiębiorstwa. Usługi z zakresu zarządzania gospodarstwem rolnym i zastępstw powinny pomóc rolnikom w usprawnieniu i ułatwieniu zarządzania gospodarstwem.

17. Aby zagwarantować, że podmioty i organy oferujące usługi doradcze są w stanie zapewniać doradztwo o takiej jakości i takim charakterze, jakie są zgodne z celami polityki rozwoju obszarów wiejskich, należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu w odniesieniu do dalszego określenia minimalnych kwalifikacji organów i podmiotów świadczących usługi doradcze.

18. Unijne lub krajowe systemy zapewniania jakości produktów rolnych i żywności stanowią dla konsumentów potwierdzenie jakości i cech produktu lub procesu produkcji stosowanego w wyniku udziału rolników w takim systemie, wytwarzają wartość dodaną takich produktów i poprawiają ich możliwości rynkowe. Z tego względu należy zachęcać rolników do udziału w tych systemach. Z uwagi na fakt, że w momencie przystępowania do takiego programu i w pierwszych latach udziału w nim dodatkowe koszty i obowiązki, którymi rolnicy są obciążeni w związku z udziałem w programie, nie są w pełni rekompensowane przez rynek, wsparcie powinno być ograniczone do przystępowania do takich programów po raz pierwszy i obejmować okres nie dłuższy niż pięć lat. Biorąc pod uwagę szczególne cechy bawełny jako produktu rolnego, należy uwzględnić także systemy zapewniania jakości bawełny. W celu zapewnienia efektywnego i racjonalnego wykorzystania zasobów budżetowych EFRROW należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu w odniesieniu do unijnych systemów jakości, które mogą być objęte tym środkiem.

19. Aby zwiększyć efektywność gospodarczą i środowiskową gospodarstw rolnych i przedsiębiorstw na obszarach wiejskich, zwiększyć efektywność sektora handlu produktami rolnymi i ich przetwórstwa, zapewnić infrastrukturę potrzebną do rozwoju rolnictwa i wspierać inwestycje niedochodowe niezbędne do osiągnięcia celów środowiskowych, należy udzielać wsparcia na rzecz inwestycji w środki trwałe przyczyniających się do osiągnięcia tych celów. W okresie programowania 2007-2013 różne środki obejmowały różne obszary interwencji. Aby to uprościć, ale również by umożliwić beneficjentom opracowywanie i realizowanie połączonych projektów o zwiększonej wartości dodanej, jeden środek powinien obejmować wszystkie rodzaje inwestycji w środki trwałe. Aby lepiej ukierunkować pomoc, państwa członkowskie powinny określić próg w odniesieniu do gospodarstw rolnych kwalifikujących się do pomocy na rzecz inwestycji związanych ze wspieraniem rentowności gospodarstw w oparciu o wyniki analizy mocnych i słabych stron oraz szans i zagrożeń („analizy SWOT”).

20. Potencjał produkcyjny sektora rolnego jest bardziej niż w przypadku innych sektorów narażony na zniszczenia w wyniku klęsk żywiołowych. Aby wspomóc rentowność i konkurencyjność gospodarstw w obliczu takich klęsk, należy udzielać wsparcia stanowiącego dla rolników pomoc w przywracaniu zniszczonego potencjału produkcji rolnej. Państwa członkowskie powinny również dopilnować, aby nie dochodziło do wystąpienia nadwyżki rekompensaty w wyniku połączenia unijnych (w szczególności w odniesieniu do środka zarządzania ryzykiem), krajowych i prywatnych systemów rekompensat. W celu zapewnienia efektywnego i racjonalnego wykorzystania zasobów budżetowych EFRROW należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu w odniesieniu do określania kosztów kwalifikowalnych w ramach tego środka.

21. Tworzenie i rozwój nowej działalności gospodarczej w postaci nowych gospodarstw, przedsiębiorstw lub inwestycji w działalność pozarolniczą ma zasadnicze znaczenie dla rozwoju i konkurencyjności obszarów wiejskich. Środek dotyczący rozwoju gospodarstw rolnych i działalności gospodarczej powinien ułatwiać młodym rolnikom rozpoczęcie działalności i strukturalne dostosowanie ich gospodarstw po rozpoczęciu działalności, różnicowanie działalności w kierunku działalności pozarolniczej oraz tworzenie i rozwijanie MŚP prowadzących działalność pozarolniczą na obszarach wiejskich. Należy także wspierać rozwój małych gospodarstw, których działalność jest potencjalnie gospodarczo rentowna. W celu zapewnienia rentowności nowej działalności gospodarczej wspieranej w ramach tego środka należy uzależnić wsparcie od przedłożenia planu operacyjnego. Wsparcie na rzecz założenia nowego przedsiębiorstwa powinno obejmować jedynie początkowy okres działalności przedsiębiorstwa i nie powinno stać się pomocą operacyjną. Z tego względu w przypadku gdy państwa członkowskie decydują się na udzielanie pomocy w ratach, pomoc ta nie powinna być udzielana przez okres dłuższy niż pięć lat. Ponadto w celu zachęcania do restrukturyzacji sektora rolnictwa należy ustanowić wsparcie w formie rocznych płatności dla rolników uczestniczących w systemie dla drobnych producentów rolnych, ustanowionym w tytule V rozporządzenia (UE) nr DP/2012, którzy zobowiązują się do przekazania całego gospodarstwa wraz z odpowiednimi uprawnieniami do płatności innemu rolnikowi, który nie uczestniczy w przedmiotowym programie.

22. MŚP stanowią podstawę unijnej gospodarki wiejskiej. Rozwój gospodarstw i działalności pozarolniczej powinien mieć na celu wspieranie zatrudnienia i tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy na obszarach wiejskich, zachowanie istniejących już miejsc pracy, ograniczenie sezonowych wahań zatrudnienia, rozwój sektorów nierolniczych poza rolnictwem i sektorem rolnym oraz sektorem przetwórstwa spożywczego, sprzyjając jednocześnie integracji przedsiębiorstw i powstawaniu lokalnych powiązań między sektorami. Należy wspierać projekty łączące jednocześnie rolnictwo, turystykę wiejską poprzez promowanie zrównoważonej i odpowiedzialnej turystyki na obszarach wiejskich oraz dziedzictwo przyrodnicze i kulturowe, a także promować inwestycje w energię odnawialną.

23. W celu zapewnienia efektywnego i racjonalnego wykorzystania zasobów budżetowych EFRROW oraz zagwarantowania ochrony praw beneficjentów i uniknięcia ich dyskryminowania należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu w odniesieniu do określania warunków, na jakich osobę prawną można uznać za „młodego rolnika”, ustanowienia okresu karencji na nabycie umiejętności zawodowych, minimalnej zawartości planów operacyjnych oraz kryteriów stosowanych przez państwa członkowskie w celu zdefiniowania małych gospodarstw i wyznaczenia górnych i dolnych progów na potrzeby określania kwalifikowalności operacji w ramach odpowiednio wsparcia dla młodych rolników lub rozwoju małych gospodarstw.

24. Rozwój infrastruktury lokalnej i lokalnych usług podstawowych na obszarach wiejskich, w tym rekreacji i kultury, odnowa wsi i działalność ukierunkowana na odbudowę i poprawę stanu dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego wsi i krajobrazów wiejskich stanowią zasadniczy element wszelkich starań w zakresie realizowania potencjału wzrostu i promowania zrównoważonego charakteru obszarów wiejskich. Z tego względu należy udzielać wsparcia operacjom mającym taki cel, jak również związanym z dostępem do technologii informacyjno-komunikacyjnych i rozwojem szybkich i bardzo szybkich łączy szerokopasmowych. Zgodnie z tymi celami należy promować rozwój usług i infrastruktury prowadzących do włączenia społecznego oraz odwrócenia tendencji spowolnienia gospodarczego i społecznego oraz wyludniania obszarów wiejskich. W celu osiągnięcia maksymalnej efektywności tego wsparcia objęte nim operacje powinny być realizowane zgodnie z planami rozwoju gmin i ich podstawowych usług opracowanymi przez co najmniej jedną społeczność wiejską, w przypadku gdy takie plany istnieją. W celu zapewnienia spójności z celami Unii w zakresie klimatu należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu w odniesieniu do określania rodzajów infrastruktury energii odnawialnej kwalifikujących się do wsparcia.

25. Leśnictwo jest integralną częścią rozwoju obszarów wiejskich, a wsparcie na rzecz zrównoważonego i przyjaznego dla klimatu użytkowania gruntów powinno obejmować rozwój obszarów leśnych i zrównoważone zarządzanie lasami. W okresie programowania 2007-2013 różne środki obejmowały różne rodzaje wsparcia inwestycji i zarządzania w zakresie leśnictwa. Aby uprościć ten system, ale również umożliwić beneficjentom opracowywanie i realizowanie połączonych projektów o zwiększonej wartości dodanej, jeden środek powinien obejmować wszystkie rodzaje wsparcia w zakresie inwestycji i zarządzania w leśnictwie. Środek ten powinien obejmować poszerzanie i ulepszanie zasobów leśnych poprzez zalesianie gruntów i tworzenie systemów rolnoleśnych łączących ekstensywne rolnictwo z systemami leśnymi, odtwarzanie lasów uszkodzonych w wyniku pożarów lub innych klęsk żywiołowych oraz odpowiednie środki zapobiegawcze, inwestycje w nowe technologie w dziedzinie leśnictwa oraz w przetwarzanie i wprowadzanie do obrotu produktów leśnych, w celu zwiększenia efektywności gospodarczej i środowiskowej posiadaczy lasów oraz inwestycji niedochodowych zwiększających odporność ekosystemów leśnych na skutki zmiany klimatu i ich wartość dla środowiska. W ramach takiego wsparcia należy unikać zakłócania konkurencji i zapewnić jego neutralność w stosunku do rynku. W rezultacie należy narzucić ograniczenia dotyczące wielkości i statusu prawnego beneficjentów. Działania zapobiegawcze przeciwko pożarom powinny odbywać się na obszarach sklasyfikowanych przez państwa członkowskie jako obszary wysokiego lub średniego ryzyka występowania pożarów. Wszystkie działania zapobiegawcze powinny stanowić część planu ochrony lasów. W przypadku działania w zakresie odtwarzania zniszczonego potencjału leśnego wystąpienie klęski żywiołowej powinno podlegać formalnemu uznaniu przez naukową organizację publiczną. Środek dotyczący leśnictwa powinien być podejmowany w świetle przedsięwzięć prowadzonych przez Unię i państwa członkowskie na poziomie międzynarodowym oraz oparty na planach leśnych państw członkowskich na poziomie krajowym lub niższym niż krajowy lub na równorzędnych instrumentach, które powinny uwzględniać zobowiązania podjęte na Konferencjach Ministerialnych w sprawie Ochrony Lasów w Europie. Środek ten powinien przyczyniać się do realizacji strategii leśnej dla Unii Europejskiej[16]. W celu zagwarantowania, że zalesianie gruntów rolnych jest zgodne z celami polityki ochrony środowiska Komisja powinna posiadać uprawnienia do przyjęcia aktów zgodnie z art. 290 Traktatu dotyczących określenia niektórych minimalnych wymagań w dziedzinie środowiska naturalnego.

26. W celu zapewnienia efektywnego i racjonalnego wykorzystania zasobów budżetowych EFRROW należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu w odniesieniu do określenia warunków, zgodnie z którymi państwa członkowskie stwierdzają wystąpienie klęski żywiołowej bądź plagi szkodników lub ognisk choroby, oraz określenia rodzajów działań zapobiegawczych kwalifikujących się do wsparcia w ramach EFRROW.

27. Grupy producentów pomagają rolnikom wspólnie stawiać czoła wyzwaniom związanym z rosnącą konkurencją i konsolidacją rynków niższego szczebla w odniesieniu do wprowadzania produktów do obrotu, w tym na rynkach lokalnych. Z tego względu należy zachęcać do tworzenia grup producentów. W celu zapewnienia najlepszego wykorzystania ograniczonych zasobów finansowych jedynie grupy producentów kwalifikujące się jako MŚP powinny korzystać ze wsparcia. Aby zagwarantować, że grupy producentów staną się podmiotami rentownymi, warunkiem uznania grupy producentów przez państwa członkowskie powinno być przedłożenie planu operacyjnego. W celu uniknięcia udzielania pomocy operacyjnej i aby zachować motywującą rolę wsparcia, maksymalny czas trwania pomocy należy ograniczyć do pięciu lat.

28. Płatności rolnośrodowiskowoklimatyczne powinny nadal odgrywać znaczącą rolę we wspieraniu zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich oraz w zaspokajaniu wzrastającego wśród społeczeństwa popytu na usługi w zakresie ochrony środowiska. Powinny one dodatkowo zachęcać rolników i inne osoby gospodarujące gruntami do służenia całemu społeczeństwu poprzez wprowadzanie lub dalsze stosowanie praktyk rolnych przyczyniających się do przeciwdziałania zmianie klimatu i do przystosowania się do niej oraz zgodnych z ochroną i poprawą stanu środowiska naturalnego, krajobrazu i jego właściwości, zasobów naturalnych, gleby i różnorodności genetycznej. W tym kontekście powinno zwrócić się szczególną uwagę na zachowanie zasobów genetycznych w rolnictwie oraz na dodatkowe potrzeby systemów rolniczych o wysokiej wartości przyrodniczej. Płatności powinny przyczyniać się do pokrycia dodatkowych kosztów i utraconych dochodów wynikających z podjętych zobowiązań i powinny obejmować wyłącznie zobowiązania wykraczające poza odpowiednie obowiązkowe normy i wymogi, zgodne z zasadą „zanieczyszczający płaci”. W wielu sytuacjach synergie wynikające z zobowiązań podjętych wspólnie przez grupę rolników zwielokrotniają korzyść dla środowiska i klimatu. Wspólne działanie powoduje jednak dodatkowe koszty transakcyjne, które należy odpowiednio zrekompensować. W celu zagwarantowania, że rolnicy i inne osoby gospodarujące gruntami są w stanie prawidłowo zrealizować podjęte zobowiązania, państwa członkowskie powinny dążyć do wyposażenia ich w konieczną wiedzę i umiejętności. Państwa członkowskie powinny utrzymać poziom wysiłków podjętych w okresie programowania 2007-2013 wydawać co najmniej 25 % całkowitego wkładu EFRROW na każdy program rozwoju obszarow wiejskich na rzecz działań związanych z przeciwdziałaniem zmianie klimatu i przystosowaniem się do niej i zarządzaniem gruntami poprzez środki rolnośrodowiskowoklimatyczne, rolnictwo ekologiczne i płatności na rzecz obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami.

29. W celu zagwarantowania, że zobowiązania rolnośrodowiskowoklimatyczne są określone zgodnie z ogólnymi celami środowiskowymi Unii, należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu w odniesieniu do określenia warunków mających zastosowanie do rocznego przedłużenia zobowiązań po okresie początkowym, zobowiązań w sprawie ekstensyfikacji chowu zwierząt gospodarskich lub zróżnicowanego gospodarowania chowem zwierząt gospodarskich, ograniczenia użycia nawozów, środków ochrony roślin lub innych środków, hodowli lokalnych ras zwierząt gospodarskich, których hodowla jest zagrożona, lub zachowania genetycznych zasobów roślinnych, a także kwalifikujących się operacji dotyczących ochrony zasobów genetycznych w rolnictwie.

30. Płatności z tytułu przejścia na rolnictwo ekologiczne lub utrzymania takiego rolnictwa powinny zachęcać rolników do udziału w takich programach, tym samym odpowiadając na rosnące zapotrzebowanie społeczeństwa na stosowanie praktyk rolniczych przyjaznych dla środowiska i na wysokie standardy dotyczące dobrostanu zwierząt. W celu zwiększenia synergii w korzyściach w zakresie różnorodności biologicznej płynących z tego środka należy zachęcać do zawierania umów zbiorowych i do współpracy między rolnikami, aby objąć więcej obszarów przyległych. W celu uniknięcia masowego powrotu rolników do rolnictwa konwencjonalnego należy wspierać zarówno środki związane z przechodzeniem na rolnictwo ekologiczne, jak i z utrzymaniem takiego rolnictwa. Płatności powinny przyczyniać się do pokrycia dodatkowych poniesionych kosztów i utraconych dochodów wynikających z podjętego zobowiązania i powinny obejmować wyłącznie zobowiązania wykraczające poza odpowiednie obowiązkowe normy i wymogi.

31. Powinno się w dalszym ciągu przyznawać rolnikom i posiadaczom lasów wsparcie pomagające im w zajęciu się szczególnymi niedogodnościami na danych obszarach, wynikającymi z wdrażania dyrektywy 2009/147/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa[17] i dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory[18], w celu przyczynienia się do skutecznego zarządzania obszarami Natura 2000, przy czym jednocześnie powinno się udostępniać rolnikom wsparcie pomagające im w zajęciu się niedogodnościami na obszarach znajdujących się w dorzeczach, wynikającymi z wdrażania dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej[19]. Wsparcie powinno być powiązane z określonymi wymogami opisanymi w programie rozwoju obszarów wiejskich, które wykraczają poza właściwe obowiązkowe normy i wymogi. Przy opracowywaniu programów rozwoju obszarów wiejskich państwa członkowskie powinny ponadto uwzględniać specyficzne potrzeby obszarów Natura 2000.

32. Płatności dla rolników na obszarach górskich lub na innych obszarach z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami powinny przyczyniać się, poprzez zachęcenie do dalszego użytkowania gruntów rolnych, do utrzymania terenów wiejskich oraz utrzymania i wspierania zrównoważonych systemów rolniczych. W celu zapewnienia efektywności takiego wparcia płatności powinny rekompensować rolnikom utracone dochody i dodatkowe koszty związane z niedogodnościami danego obszaru.

33. W celu zapewnienia efektywnego wykorzystywania funduszy Unii i równego traktowania rolników obszary górskie i inne obszary z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami należy zdefiniować według obiektywnych kryteriów. W przypadku obszarów z ograniczeniami naturalnymi powinny to być kryteria biofizyczne poparte wiarygodnymi dowodami naukowymi. W celu ułatwienia stopniowego znoszenia płatności na obszarach, które wskutek zastosowania tych kryteriów nie będą już uważane za obszary z ograniczeniami naturalnymi, należy przyjąć procedurę przejściową.

34. Rolnicy powinni być w dalszym ciągu zachęcani do przyjmowania wysokich norm w zakresie dobrostanu zwierząt poprzez wsparcie tych rolników, którzy podejmują się przyjąć normy hodowli zwierząt, które wykraczają poza właściwe normy obowiązkowe. W celu zagwarantowania, że zobowiązania dotyczące dobrostanu zwierząt są zgodne z ogólną polityką Unii w tej dziedzinie, należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu w odniesieniu do określania obszarów, w których takie zobowiązania powinny przewidywać bardziej rygorystyczne normy w zakresie metod produkcji.

35. Płatności nadal powinny być przyznawane posiadaczom lasów, którzy świadczą usługi w zakresie ochrony środowiska lub przyjazne dla klimatu usługi w zakresie ochrony lasu poprzez podejmowanie zobowiązań w celu poprawy różnorodności biologicznej, ochrony wysokiej wartości ekosystemów leśnych, zwiększania ich potencjału w zakresie przeciwdziałania zmianie klimatu i przystosowania się do niej oraz wzmacniania wartości ochronnej lasów w związku z erozją gleby, utrzymaniem zasobów wodnych oraz zagrożeniami naturalnymi. W tym kontekście powinno zwrócić się szczególną uwagę na zachowanie i promowanie zasobów genetycznych lasów. Płatności te przyznaje się z tytułu zobowiązań leśnośrodowiskowych, które wykraczają poza odpowiednie obowiązkowe wymogi ustanowione w ustawodawstwie krajowym. W celu zapewnienia efektywnego i racjonalnego wykorzystania zasobów budżetowych EFRROW należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu w odniesieniu do rodzajów operacji kwalifikujących się do wsparcia w ramach tego środka.

36. W okresie programowania 2007-2013 tylko jeden rodzaj współpracy był wyraźnie wspierany w ramach polityki rozwoju obszarów wiejskich: współpraca na rzecz rozwoju nowych produktów, procesów i technologii w sektorze rolnym i spożywczym oraz w sektorze leśnym. Wsparcie tego rodzaju współpracy jest nadal konieczne, ale należy je dostosować w celu lepszego spełnienia wymogów gospodarki opartej na wiedzy. W tym kontekście należy przewidzieć możliwość finansowania w ramach tego środka projektów realizowanych przez pojedynczy podmiot, pod warunkiem że uzyskane wyniki są rozpowszechniane, a tym samym osiągany jest cel rozpowszechniania nowych praktyk, procesów lub produktów. Ponadto stało się oczywiste, że wspieranie znacznie szerszego zakresu rodzajów współpracy, obejmującej szerszy krąg beneficjentów, od małych podmiotów po duże, może przyczyniać się do osiągania celów polityki rozwoju obszarów wiejskich poprzez pomaganie podmiotom na obszarach wiejskich w przezwyciężeniu wynikających z rozdrobnienia trudności gospodarczych, środowiskowych i innych. Z tego względu środek ten należy poszerzyć. Wsparcie dla małych podmiotów na rzecz organizowania wspólnych procedur pracy i wspólnego korzystania z pomieszczeń i zasobów powinno pomóc im w osiągnięciu rentowności ekonomicznej pomimo ich małych rozmiarów. Wsparcie horyzontalnej i wertykalnej współpracy między podmiotami łańcucha dostaw oraz wsparcie działań promocyjnych w kontekście lokalnym powinno być katalizatorem racjonalnego gospodarczo rozwoju krótkich łańcuchów dostaw, rynków lokalnych i lokalnych łańcuchów żywnościowych. Wsparcie dotyczące wspólnego podejścia do projektów i praktyk środowiskowych powinno pomóc w zapewnieniu większych i bardziej spójnych korzyści dla środowiska i klimatu niż mogą uzyskać indywidualne podmioty działające bez kontaktu z innymi podmiotami (na przykład poprzez praktyki stosowane w odniesieniu do niepodzielnych obszarów gruntów). Wsparcie w tych różnych dziedzinach powinno być udzielane w różnej postaci. Klastry i sieci są szczególnie istotne dla wymiany wiedzy fachowej, a także dla opracowywania nowej i specjalistycznej wiedzy fachowej, usług i produktów. Projekty pilotażowe są ważnymi narzędziami umożliwiającymi zbadanie komercyjnego stosowania technologii, technik i praktyk w różnych kontekstach oraz dostosowanie ich w razie konieczności. Grupy operacyjne stanowią zasadniczy element europejskiego partnerstwa innowacyjnego (zwanego dalej „EPI”) na rzecz wydajnego i zrównoważonego rolnictwa. Inne ważne narzędzie to lokalne strategie rozwoju działające poza ramami rozwoju lokalnego w ramach LEADER – między publicznymi i prywatnymi podmiotami z obszarów wiejskich i miejskich. W przeciwieństwie do podejścia LEADER takie partnerstwa i strategie mogą być ograniczone do jednego sektora lub do stosunkowo szczegółowych celów w zakresie rozwoju, w tym do celów wyżej wspomnianych. Organizacje międzybranżowe również powinny kwalifikować się do wsparcia w ramach tego środka. Wsparcie to powinno ograniczać się do okresu siedmiu lat, z wyjątkiem wspólnych działań na rzecz środowiska i klimatu w odpowiednio uzasadnionych przypadkach.

37. Rolnicy narażeni są obecnie na rosnące ryzyko gospodarcze i środowiskowe wskutek zmiany klimatu i większej zmienności cenowej. W tym kontekście efektywne zarządzanie ryzykiem ma dla rolników coraz większe znaczenie. Z tej przyczyny należy ustanowić środki zarządzania ryzykiem, aby pomagać rolnikom w rozwiązywaniu problemów związanych z najczęściej spotykanymi zagrożeniami. Środek ten powinien zatem wspierać rolników w pokrywaniu składek płaconych na ubezpieczenie plonów, zwierząt i roślin, a także pomagać w tworzeniu funduszy wspólnego inwestowania i rekompensat wypłacanych rolnikom za straty wynikające z ognisk chorób zwierząt lub roślin bądź incydentów środowiskowych. Środek ten powinien również obejmować narzędzie stabilizacji dochodów w postaci funduszu wspólnego inwestowania w celu zapewnienia wsparcia rolnikom doświadczającym poważnego spadku dochodów. W celu zapewnienia równego traktowania rolników w Unii, niezakłóconej konkurencji i poszanowania międzynarodowych zobowiązań Unii należy ustanowić szczegółowe warunki udzielania wsparcia w ramach tych środków. W celu zapewnienia efektywnego wykorzystania zasobów budżetowych EFRROW należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu w odniesieniu do określania minimalnego i maksymalnego czasu trwania pożyczek komercyjnych udzielanych funduszom wspólnego inwestowania.

38. W ciągu kilku lat podejście LEADER do rozwoju obszarów wiejskich udowodniło swoją użyteczność we wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich poprzez całkowite uwzględnienie wielosektorowych potrzeb w zakresie endogenicznego rozwoju obszarów wiejskich z zastosowaniem podejścia oddolnego. Z tego względu należy kontynuować stosowanie podejścia LEADER w przyszłości i podejście to powinno pozostać obowiązkowe dla wszystkich programów rozwoju obszarów wiejskich.

39. W celu zagwarantowania, że lokalne strategie rozwoju są stosowane na poziomie terytorialnym, który umożliwia im osiągnięcie rezultatów efektywnie przyczyniających się do osiągnięcia priorytetów Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich i innowacyjności, należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu w odniesieniu do ustalania kryteriów populacji dla obszaru objętego każdą z tych strategii i szczegółowego zakresu kosztów przygotowania i aktywizacji, które zostaną objęte wsparciem.

40. Wsparcie z EFRROW na rzecz rozwoju lokalnego w ramach LEADER powinno obejmować wszystkie aspekty przygotowywania i realizowania lokalnych strategii rozwoju i działania lokalnych grup działania, a także współpracę między terytoriami i grupami przyczyniającą się do rozwoju lokalnego, który odbywa się w sposób oddolny i którym kieruje społeczność. W celu umożliwienia partnerom z obszarów wiejskich, gdzie inicjatywa LEADER nie jest jeszcze stosowana, zbadania opracowywania i realizacji lokalnej strategii rozwoju oraz przygotowania się do tych czynności, należy objąć finansowaniem także „pakiet startowy LEADER”. W celu zapewnienia efektywnego i racjonalnego wykorzystania zasobów budżetowych EFRROW należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu w odniesieniu do szczegółowego określania kwalifikowalnych kosztów aktywizacji lokalnych grup działania.

41. Inwestycje są wspólnym elementem wielu środków rozwoju obszarów wiejskich w ramach niniejszego rozporządzenia i mogą dotyczyć operacji o bardzo różnorodnym charakterze. W celu zapewnienia przejrzystości realizacji tych operacji należy ustanowić pewne wspólne zasady dla wszystkich inwestycji. Te wspólne zasady powinny zawierać określenie rodzajów wydatków, które można uznać za wydatki inwestycyjne, i zapewniać udzielanie wsparcia wyłącznie inwestycjom tworzącym nową wartość w rolnictwie. W celu uwzględnienia specyfiki określonych rodzajów inwestycji, takich jak zakup używanych urządzeń i proste inwestycje odtworzeniowe, i zapewnienia jednocześnie efektywnego wykorzystania środków finansowych EFRROW należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu w odniesieniu do wyznaczania warunków uznawania określonych rodzajów inwestycji za wydatki kwalifikowalne. Aby ułatwić realizację projektów inwestycyjnych, należy umożliwić państwom członkowskim wypłacanie zaliczek. W celu zapewnienia skuteczności, uczciwości i trwałego wpływu pomocy z EFRROW należy ustanowić przepisy gwarantujące, że inwestycje związane z operacjami są trwałe oraz że wsparcie w ramach EFRROW nie jest wykorzystywane do zakłócania konkurencji.

42. Na mocy niniejszego rozporządzenia pewne środki związane z obszarami wymagają podjęcia przez beneficjentów zobowiązań na okres co najmniej pięciu lat. W tym okresie może nastąpić zmiana sytuacji gospodarstwa lub beneficjenta. Z tego względu należy ustanowić zasady mające na celu określenie postępowania w takich przypadkach. W celu zapewnienia efektywnego wdrożenia środków związanych z obszarami i skutecznej ochrony interesów finansowych Unii należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu w odniesieniu do ustalania warunków mających zastosowanie w przypadku częściowego przekazania gospodarstwa, określając inne sytuacje, w których zwrot pomocy nie będzie wymagany.

43. W przypadku niektórych środków w ramach niniejszego rozporządzenia warunkiem udzielenia wsparcia jest podjęcie przez beneficjentów zobowiązań wykraczających poza odpowiedni poziom bazowy określony w kategoriach obowiązkowych norm i wymogów. Z uwagi na możliwe zmiany ustawodawstwa w okresie istnienia zobowiązań, powodujące zmianę poziomu bazowego, należy przewidzieć możliwość zmiany umów w celu zapewnienia ciągłego poszanowania tego warunku.

44. Aby zagwarantować, że zasoby finansowe na rozwój obszarów wiejskich są wykorzystywane w najlepszy możliwy sposób, oraz aby kierować środki w ramach programów rozwoju obszarów wiejskich zgodnie z priorytetami Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich, ale również aby zagwarantować równe traktowanie wnioskodawców, państwa członkowskie powinny ustanowić kryteria wyboru na potrzeby selekcji projektów. Wyjątek od tej zasady należy czynić wyłącznie w przypadku tych środków, w ramach których wsparcie polega na płatnościach za świadczenie usług rolnośrodowiskowych lub dotyczących dobrostanu zwierząt. Przy stosowaniu kryteriów wyboru należy uwzględnić zasadę proporcjonalności w odniesieniu do małych dotacji.

45. EFRROW powinien wspierać – za pośrednictwem pomocy technicznej – działania związane z realizacją programów rozwoju obszarów wiejskich, w tym koszty związane z ochroną symboli i skrótów dotyczących unijnych systemów jakości, na udział w których można otrzymać wsparcie na mocy niniejszego rozporządzenia, oraz koszty ponoszone przez państwa członkowskie w związku z wyznaczeniem obszarów z ograniczeniami naturalnymi. W celu zapewnienia efektywnego wykorzystania zasobów budżetowych EFRROW należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu w odniesieniu do działań w zakresie kontroli, które mogą być finansowane w ramach pomocy technicznej.

46. Tworzenie sieci kontaktów wśród krajowych sieci, organizacji i administracji zaangażowanych na różnych etapach realizacji programu, organizowane w kontekście Europejskiej Sieci Oceny Rozwoju Obszarów Wiejskich, okazało się odgrywać bardzo ważną rolę w poprawianiu jakości programów rozwoju obszarów wiejskich poprzez zwiększanie udziału zainteresowanych stron w zarządzaniu rozwojem tych obszarów, a także w informowaniu społeczeństwa o płynących z tego korzyściach. Należy zatem sfinansować takie działania w ramach pomocy technicznej na poziomie Unii.

47. W celu przyczynienia się do osiągania celów EPI na rzecz wydajnego i zrównoważonego rolnictwa należy utworzyć Sieć EPI umożliwiającą nawiązywanie kontaktów między grupami operacyjnymi, służbami doradczymi i badaczami zajmującymi się wdrażaniem działań ukierunkowanych na innowacje w rolnictwie. Należy sfinansować takie działania w ramach pomocy technicznej na poziomie Unii.

48. W trakcie okresu programowania 2007-2013 sieć ekspercka ds. oceny działała w kontekście Europejskiej Sieci Oceny Rozwoju Obszarów Wiejskich. W celu uwzględnienia określonych potrzeb związanych z oceną należy utworzyć Europejską Sieć Oceny Rozwoju Obszarów Wiejskich dla okresu programowania 2014-2020, by zebrać wszystkie podmioty zaangażowane w działania w zakresie oceny i ułatwić wymianę wiedzy eksperckiej w tej dziedzinie. Należy sfinansować takie działania w ramach pomocy technicznej.

49. Państwa członkowskie powinny zarezerwować część całkowitej kwoty każdego programu rozwoju obszarów wiejskich przeznaczoną na pomoc techniczną, aby sfinansować utworzenie i działanie krajowej sieci obszarów wiejskich gromadzącej organizacje i organy administracji, w tym partnerstwa, zajmujące się rozwojem obszarów wiejskich w celu zwiększenia ich zaangażowania w realizację programu i poprawę jakości programów rozwoju obszarów wiejskich. Krajowe sieci obszarów wiejskich powinny opracować i zrealizować plan działania.

50. EFRROW powinien zasygnalizować, że Unia dostrzega sposób, w jaki lokalne podejście do rozwoju i wymiar transnarodowy mogą wzajemnie się wzmacniać, szczególnie gdy obecny jest duch innowacji. Należy to uczynić poprzez przyznawanie nagród ograniczonej liczbie projektów, które stanowią przykład tych cech. Nagrody te powinny uzupełniać inne źródła finansowania dostępne za pośrednictwem polityki rozwoju obszarów wiejskich poprzez wyróżnianie wiodących odpowiednich projektów, bez względu na to, czy są one finansowane również w ramach programu rozwoju obszarów wiejskich.

51. W programach rozwoju obszarów wiejskich należy przewidzieć innowacyjne działania promujące sektor rolny, który jest efektywny pod względem wykorzystania surowców, produktywny i niskoemisyjny, przy wsparciu ze strony EPI na rzecz wydajnego i zrównoważonego rolnictwa. Celem EPI powinno być promowanie szybszego i szerszego zastosowania innowacyjnych rozwiązań w praktyce. EPI powinno tworzyć wartość dodaną przez zwiększenie absorpcji i efektywności instrumentów związanych z innowacyjnością i wzmocnienie synergii między nimi. EPI powinno wypełnić luki poprzez lepsze powiązanie badań z praktycznym rolnictwem.

52. Realizacją innowacyjnych projektów w kontekście EPI na rzecz wydajnego i zrównoważonego rolnictwa powinny zająć się grupy operacyjne zrzeszające rolników, badaczy, doradców, przedsiębiorstwa i inne podmioty zainteresowane innowacyjnością w sektorze rolnym. Aby zagwarantować, że wyniki takich projektów przyniosą korzyść całemu sektorowi, wyniki te należy rozpowszechniać.

53. Powinien zostać wprowadzony przepis pozwalający na określenie całkowitej kwoty wsparcia unijnego na rzecz rozwoju obszarów wiejskich zgodnie z niniejszym rozporządzeniem na okres od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia 31 grudnia 2020 r., jego podziału na poszczególne lata oraz minimalnej kwoty, która zostanie skoncentrowana w regionach słabiej rozwiniętych zgodnie z wieloletnimi ramami finansowymi na okres 2014-2020 oraz porozumieniem międzyinstytucjonalnym o współpracy w sprawach budżetowych i należytym zarządzaniu finansami[20] dla tego samego okresu. Dostępne środki przydzielone powinny być indeksowane na bazie stawki ryczałtowej dla programowania.

54. W celu ułatwienia zarządzania środkami finansowymi w ramach EFRROW w odniesieniu do wydatków publicznych w państwach członkowskich należy ustalić pojedynczą stawkę wkładu EFRROW w programowanie dotyczące rozwoju obszarów wiejskich. Aby uwzględnić szczególne znaczenie lub charakter niektórych rodzajów operacji, należy ustalić w odniesieniu do nich konkretne stawki wkładu. W celu złagodzenia określonych ograniczeń wynikających z poziomu rozwoju, oddalenia i odizolowania należy ustalić odpowiednią stawkę wkładu EFRROW dla słabiej rozwiniętych regionów, najbardziej oddalonych regionów, o których mowa w Traktacie, i dla mniejszych wysp Morza Egejskiego.

55. Środki finansowe uwolnione w państwach członkowskich w wyniku zastosowania górnego pułapu dla płatności bezpośrednich otrzymywanych przez duże poszczególne gospodarstwa w ramach pierwszego filaru WPR należy zarezerwować dla celów finansowania w każdym państwie członkowskim projektów związanych z innowacyjnością, mających na celu pomaganie gospodarstwom, w tym dużym gospodarstwom, w zwiększeniu ich konkurencyjności w ramach celów WPR. Projekty te powinny być inicjowane przez rolników, bez względu na rozmiar ich gospodarstw, grupy operacyjne EPI lub lokalne grupy działania bądź grupy partnerów zaangażowanych w sektor rolny.

56. Państwa członkowskie powinny podjąć wszelkie niezbędne działania i wprowadzić odpowiednie przepisy w celu zapewnienia weryfikacji i kontroli swoich środków rozwoju obszarów wiejskich. W tym celu instytucja zarządzająca i agencja płatnicza powinny dokonywać oceny ex ante i oceniać środki przez cały czas realizacji programu. Środki niespełniające tego warunku należy dostosować.

57. Komisja i państwa członkowskie powinny podjąć wszelkie konieczne kroki w celu zapewnienia należytego zarządzania programami rozwoju obszarów wiejskich. W tym kontekście Komisja powinna przeprowadzać odpowiednie kontrole, a państwa członkowskie powinny podejmować środki w celu zagwarantowania należytego funkcjonowania swoich systemów zarządzania.

58. Za zarządzanie każdym programem rozwoju obszarów wiejskich i jego realizację powinna odpowiadać pojedyncza instytucja zarządzająca. Jej obowiązki należy określić w niniejszym rozporządzeniu. Instytucja zarządzająca powinna mieć możliwość przekazania części swoich obowiązków, zachowując pełną odpowiedzialność za skuteczność i prawidłowość zarządzania. W przypadku programu rozwoju obszarów wiejskich zawierającego podprogramy tematyczne instytucja zarządzająca powinna mieć możliwość wyznaczenia innego podmiotu do wykonywania całości zarządzania i realizacji tego podprogramu w odniesieniu do przydziałów finansowych określonych w programie, zapewniając jednocześnie należyte zarządzanie finansami tych podprogramów.

59. Każdy program rozwoju obszarów wiejskich powinien podlegać monitorowaniu, aby można było regularnie śledzić realizację programu i postępy w osiąganiu określonych celów programu. Wykazywanie i zwiększanie skuteczności i wpływu działań finansowanych w ramach EFRROW zależą również od stosownej oceny na etapie przygotowania i realizacji programu oraz po jego ukończeniu. Z tego względu Komisja i państwa członkowskie powinny utworzyć wspólny system monitorowania i oceny w celu przedstawienia postępów oraz ocenienia wpływu i skuteczności realizacji polityki rozwoju obszarów wiejskich.

60. W celu zagwarantowania możliwości gromadzenia informacji na poziomie Unii system powinien obejmować zestaw wspólnych wskaźników. Najważniejsze informacje o realizacji programów rozwoju obszarów wiejskich należy rejestrować i przechowywać w formie elektronicznej, co stanowi sposób na ułatwienie gromadzenia danych. Od beneficjentów należy zatem wymagać przekazywania minimum koniecznych informacji, które są potrzebne do monitorowania i oceny.

61. Odpowiedzialność za monitorowanie programu należy podzielić między instytucję zarządzającą i komitet monitorujący utworzony w tym celu. Zadaniem komitetu monitorującego powinno być monitorowanie skuteczności realizacji programu. W tym celu należy określić jego obowiązki.

62. Monitorowanie programu powinno obejmować sporządzenie rocznego sprawozdania z realizacji, które jest przesyłane Komisji.

63. Każdy program rozwoju obszarów wiejskich powinien podlegać ocenie w celu poprawienia jego jakości i przedstawienia osiągnięć.

64. Do wsparcia środków rozwoju obszarów wiejskich w ramach niniejszego rozporządzenia powinny stosować się art. 107, 108 i 109 Traktatu. Niemniej jednak należy ustalić, że ze względu na specyfikę sektora rolnego środki rozwoju obszarów wiejskich dotyczące operacji wchodzących w zakres stosowania art. 42 Traktatu, które są przeprowadzane w ramach niniejszego rozporządzenia i zgodnie z nim, oraz płatności dokonywane przez państwa członkowskie, mające stanowić dodatkowe krajowe finansowanie operacji na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, którym przyznano wsparcie unijne i które wchodzą w zakres stosowania art. 42 Traktatu, powinny być wyłączone ze stosowania art. 107, 108 i 109 Traktatu.

65. Ponadto w celu zapewnienia spójności ze środkami rozwoju obszarów wiejskich kwalifikującymi się do wsparcia unijnego i w celu uproszczenia procedur, płatności dokonywane przez państwa członkowskie, mające stanowić dodatkowe krajowe finansowanie operacji na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, którym przyznano wsparcie unijne i które wchodzą w zakres stosowania art. 42 Traktatu, powinny być dozwolone w programowaniu w ramach procedury notyfikacji, zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia. W celu zapewnienia ich odpowiedniego monitorowania przy ocenianiu tych płatności Komisja powinna stosować przez analogię kryteria ustanowione na potrzeby stosowania art. 107 Traktatu. W celu zagwarantowania, że dodatkowe finansowanie krajowe, które nie jest dozwolone przez Komisję, nie jest wdrożone, zainteresowane państwo członkowskie nie powinno wprowadzać w życie swojego proponowanego dodatkowego finansowania rozwoju obszarów wiejskich, dopóki nie zostanie ono zatwierdzone. Płatności dokonywane przez państwa członkowskie, mające stanowić dodatkowe krajowe finansowanie operacji na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, którym przyznano wsparcie unijne i które wchodzą w zakres stosowania art. 42 Traktatu, należy zgłaszać Komisji zgodnie z art. 108 ust. 3 Traktatu, o ile nie wchodzą w zakres stosowania rozporządzenia przyjętego zgodnie z rozporządzeniem Rady 994/98[21]; płatności te nie mogą być wprowadzone w życie, dopóki procedura ta nie zakończy się ostateczną zgodą Komisji.

66. Należy ustanowić system informacji w celu zapewnienia efektywnej i bezpiecznej wymiany danych.

67. Zastosowanie ma prawodawstwo Unii dotyczące ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych oraz swobodnego przepływu takich danych, w szczególności dyrektywa 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych[22] oraz rozporządzenie (WE) nr 45/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2000 r. o ochronie osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez instytucje i organy wspólnotowe i o swobodnym przepływie takich danych[23].

68. W celu zapewnienia jednolitych warunków wdrożenia niniejszego rozporządzenia w odniesieniu do prezentacji programów rozwoju obszarów wiejskich, zatwierdzania programów i zmian w nich, procedur i harmonogramów zatwierdzania programów, procedur i harmonogramów zatwierdzania zmian w programach, w tym ich wejścia w życie i częstotliwości ich składania, szczegółowych warunków realizacji środków rozwoju obszarów wiejskich, struktury i działania sieci utworzonych na mocy niniejszego rozporządzenia, przyjęcia systemu monitorowania i oceny oraz zasad działania systemu informacji, należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze. Uprawnienia te powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011 z dnia 16 lutego 2011 r. ustanawiającym przepisy i zasady ogólne dotyczące trybu kontroli przez państwa członkowskie wykonywania uprawnień wykonawczych przez Komisję[24].

69. Nowy system wsparcia określony w niniejszym rozporządzeniu zastępuje system wsparcia ustanowiony rozporządzeniem (WE) nr 1698/2005. Należy zatem uchylić rozporządzenie (WE) nr 1698/2005 z dniem 1 stycznia 2014 r.

70. W celu ułatwienia sprawnego przejścia z systemu ustanowionego rozporządzeniem (WE) nr 1698/2005 na system ustanowiony niniejszym rozporządzeniem należy powierzyć Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu w odniesieniu do ustanawiania przepisów przejściowych,

PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:

SPIS TREŚCI

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) 11

TYTUŁ I Cele i strategia 31

Rozdział I Zakres i definicje 31

Rozdział II Misja, cele, priorytety i spójność 34

TYTUŁ II Programowanie 37

Rozdział I Treść programowania 37

Rozdział II Przygotowanie, zatwierdzenie i zmiana programów rozwoju obszarów wiejskich 41

TYTUŁ III Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich 44

Rozdział I Środki 44

Sekcja 1 Środki indywidualne 44

Sekcja 2 Leader 70

Rozdział II Przepisy wspólne mające zastosowanie do wielu środków 72

Rozdział III Pomoc techniczna i tworzenie sieci kontaktów 74

Rozdział IV Nagroda za innowacyjną współpracę lokalną na obszarach wiejskich 79

TYTUŁ IV EPI na rzecz wydajnego i zrównoważonego rolnictwa 82

TYTUŁ V Przepisy finansowe 84

TYTUŁ VI Zarządzanie, kontrola i reklama 89

TYTUŁ VII Monitorowanie i ocena 92

Rozdział I Przepisy ogólne 92

Sekcja 1 Ustanowienie i cele systemu monitorowania i oceny 92

Sekcja 2 Przepisy techniczne 93

Rozdział II Monitorowanie 94

Rozdział III Ocena 95

TYTUŁ VIII Przepisy dotyczące konkurencji 97

TYTUŁ IX Uprawnienia Komisji, przepisy wspólne oraz przepisy przejściowe i końcowe 98

Rozdział I Uprawnienia Komisji 98

Rozdział II Przepisy wspólne 99

Rozdział III Przepisy przejściowe i końcowe 99

ZAŁĄCZNIK I Kwoty i stawki wsparcia 101

ZAŁĄCZNIK II Kryteria biofizyczne na potrzeby wytyczania obszarów z ograniczeniami naturalnymi 106

ZAŁĄCZNIK III Orientacyjny wykaz środków i operacji mających szczególne znaczenie dla podprogramów tematycznych, o których mowa w art. 8 108

ZAŁĄCZNIK IV Warunki ex ante rozwoju obszarów wiejskich 110

ZAŁĄCZNIK V Orientacyjny wykaz środków mających znaczenie w kontekście co najmniej jednego priorytetu Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich 117

TYTUŁ ICele i strategia

Rozdział I Zakres i definicje

Artykuł 1

Zakres

71. W niniejszym rozporządzeniu:

a) ustanawia się ogólne zasady unijnego wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, finansowanego z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (zwanego dalej „EFRROW”), ustanowionego rozporządzeniem (WE) nr HR/2012;

b) określa się cele, do realizacji których ma się przyczyniać polityka rozwoju obszarów wiejskich, i odpowiednie priorytety Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich;

c) określa się kontekst strategiczny polityki rozwoju obszarów wiejskich;

d) określa się środki polityki rozwoju obszarów wiejskich;

e) ustanawia się zasady dotyczące programowania, tworzenia sieci kontaktów, zarządzania, monitorowania i oceny na podstawie obowiązków dzielonych przez państwa członkowskie i Komisję;

f) ustanawia się zasady zapewniające koordynację EFRROW z innymi instrumentami unijnymi.

72. Niniejsze rozporządzenie uzupełniają przepisy części drugiej rozporządzenia (UE) nr [CSF/2012].

Artykuł 2

Definicje

73. Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:

a) „programowanie”: podzielony na etapy proces organizacji, podejmowania decyzji i przyznawania zasobów finansowych, mający na celu realizację, w perspektywie wieloletniej, wspólnego działania przez Unię i państwa członkowskie, zmierzającego do osiągnięcia priorytetów Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich;

b) „region”: jednostka terytorialna odpowiadająca poziomowi 1 lub 2 Nomenklatury Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (poziom NUTS 1 i 2) w rozumieniu rozporządzenia (WE) nr 1059/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady[25];

c) „środek”: zespół operacji przyczyniających się do wykonania co najmniej jednego z priorytetów Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich;

d) „operacja”: projekt, grupa projektów, umowa lub porozumienie bądź inne działanie wybrane zgodnie z kryteriami danego programu rozwoju obszarów wiejskich i wykonywane przez jednego lub wielu beneficjentów, w sposób pozwalający na osiągnięcie co najmniej jednego z priorytetów Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich;

e) „beneficjent”: osoba fizyczna lub prawna bądź inny podmiot, publiczny lub prywatny, odpowiedzialny za realizację operacji lub otrzymujący wsparcie;

f) „ramy monitorowania i oceny”: ogólne podejście wypracowane przez Komisję i państwa członkowskie, określające ograniczoną liczbę wspólnych wskaźników odnoszących się do stanu wyjściowego oraz realizacji finansowej, produktów, rezultatów i oddziaływania programów;

g) „lokalna strategia rozwoju”: spójna grupa operacji nakierowanych na osiągnięcie lokalnych celów i zaspokojenie lokalnych potrzeb, przyczyniająca się do realizacji priorytetów Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich, wdrażana na zasadzie partnerstwa na właściwym poziomie;

h) „stawka wsparcia”: stawka całkowitego wkładu publicznego w operację;

i) „wydatki publiczne”: pochodzący z budżetu państwa, samorządów regionalnych i lokalnych lub budżetu Unii publiczny wkład w finansowanie operacji lub inne wydatki o podobnym charakterze. Za wkład publiczny uważany jest każdy wkład w finansowanie operacji pochodzący z budżetu podmiotu prawa publicznego bądź związku co najmniej jednego samorządu regionalnego lub lokalnego lub podmiotu prawa publicznego, w rozumieniu dyrektywy 2004/18/WE[26];

j) „regiony słabiej rozwinięte”: regiony, w których produkt krajowy brutto (PKB) na mieszkańca jest niższy niż 75% średniego PKB w UE-27;

k) „mikroprzedsiębiorstwa, małe i średnie przedsiębiorstwa” (zwane dalej „MŚP”): mikroprzedsiębiorstwa, małe i średnie przedsiębiorstwa określone w zaleceniu Komisji nr 2003/361/WE[27];

l) „koszt transakcyjny”: koszt związany z zobowiązaniem, ale niezwiązany bezpośrednio z jego wypełnieniem;

m) „użytki rolne”: użytki rolne w rozumieniu rozporządzenia Komisji nr 1200/2009 z dnia 30 listopada 2009 r.[28];

n) „straty gospodarcze”: wszelkie dodatkowe koszty poniesione przez rolnika w wyniku podjęcia przez niego środków nadzwyczajnych w celu zmniejszenia podaży na danym rynku lub wszelka znaczna utrata produkcji;

o) „niekorzystne zjawiska klimatyczne”: warunki pogodowe, które mogą być porównywane do klęsk żywiołowych, takie jak: mróz, burze, grad, lód, ulewne deszcze lub poważna susza;

p) „choroby zwierząt”: choroby wymienione w wykazie chorób zwierząt ustanowionym przez Światową Organizację Zdrowia Zwierząt lub w załączniku do decyzji Rady 90/424/EWG[29];

q) „incydent środowiskowy”: konkretny przypadek zanieczyszczenia, skażenia lub degradacji stanu środowiska związany z konkretnym wydarzeniem oraz mający ograniczony zakres geograficzny. Pojęcie to nie obejmuje ogólnych zagrożeń dla środowiska niezwiązanych z konkretnym wydarzeniem, takich jak zmiana klimatu lub zanieczyszczenia atmosferyczne;

r) „klęska żywiołowa”: naturalnie występujące zdarzenie o charakterze biotycznym lub abiotycznym, które prowadzi do ważnych zakłóceń w systemach produkcji rolnej i strukturach leśnych, powodując ostatecznie znaczące szkody gospodarcze w sektorach rolnictwa i leśnictwa;

s) „klęska żywiołowa”: nieprzewidziane zdarzenie o charakterze biotycznym lub abiotycznym, spowodowane przez działalność człowieka, które prowadzi do ważnych zakłóceń w systemach produkcji rolnej i strukturach leśnych, powodując ostatecznie znaczące szkody gospodarcze w sektorach rolnictwa i leśnictwa;

t) „krótki łańcuch dostaw”: łańcuch dostaw, który obejmuje ograniczoną liczbę podmiotów gospodarczych zaangażowanych we współpracę, przynosi lokalny rozwój gospodarczy oraz charakteryzuje się ścisłymi związkami geograficznymi i społecznymi między producentami i konsumentami;

u) „młody rolnik”: rolnik, który ma mniej niż 40 lat w chwili składania wniosku, posiada odpowiednie umiejętności i kwalifikacje zawodowe i po raz pierwszy podejmuje działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem;

v) „zakończona operacja”: operacja, którą fizycznie zakończono lub w pełni zrealizowano oraz w odniesieniu do której beneficjenci dokonali wszystkich powiązanych płatności i wypłacono beneficjentom odpowiedni wkład publiczny;

w) „cele tematyczne”: cele tematyczne określone w art. 9 rozporządzenia (UE) nr [CSF/2012] Parlamentu Europejskiego i Rady[30].

x) „wspólne ramy strategiczne” (zwane dalej „wspólnymi ramami strategicznymi”): wspólne ramy strategiczne, o których mowa w art. 10 rozporządzenia (UE) nr [CSF/2010].

74. Jeżeli chodzi o definicję młodego rolnika określoną w ust. 1 lit. u), Komisja jest uprawniona do przyjmowania aktów delegowanych zgodnie z art. 90 dotyczących warunków, na jakich osobę prawną można uznać za „młodego rolnika”, w tym ustanowienia okresu karencji na nabycie umiejętności zawodowych.

Rozdział IIMisja, cele, priorytety i spójność

Artykuł 3

Misja

EFRROW przyczynia się do realizacji strategii „Europa 2020” przez promowanie zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich w całej Unii w sposób uzupełniający inne instrumenty wspólnej polityki rolnej (zwanej dalej „WPR”), politykę spójności i wspólną politykę rybołówstwa. EFRROW przyczynia się do przekształcania sektora rolnego Unii w sektor bardziej zrównoważony terytorialnie i środowiskowo, przyjazny dla klimatu i odporny na jego zmianę oraz innowacyjny.

Artykuł 4

Cele

Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich przyczynia się do osiągnięcia następujących celów w ramach WPR:

1) poprawy konkurencyjności rolnictwa;

2) zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działaniami w dziedzinie klimatu;

3) zrównoważonego rozwoju terytorialnego obszarów wiejskich.

Artykuł 5

Priorytety Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich

Do osiągnięcia celów w zakresie rozwoju obszarów wiejskich, które przyczyniają się do realizacji strategii „Europa 2020” na rzecz inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, dąży się poprzez realizację sześciu następujących priorytetów Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich, które to priorytety stanowią odzwierciedlenie celów tematycznych wspólnych ram strategicznych:

1) ułatwianie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich, ze szczególnym naciskiem na następujące obszary:

a) zwiększanie innowacyjności i bazy wiedzy na obszarach wiejskich;

b) wzmacnianie powiązań między rolnictwem i leśnictwem a badaniami i innowacją;

c) promowanie uczenia się przez całe życie oraz szkolenia zawodowego w sektorach rolnym i leśnym.

2) poprawa konkurencyjności wszystkich rodzajów gospodarki rolnej i zwiększenie rentowności gospodarstw rolnych, ze szczególnym naciskiem na następujące obszary:

a) ułatwianie restrukturyzacji gospodarstw rolnych stojących przed poważnymi problemami strukturalnymi, a szczególnie gospodarstw rolnych o niskim poziomie uczestnictwa w rynku, gospodarstw prowadzących działalność o charakterze rynkowym w określonych sektorach i gospodarstw wymagających zróżnicowania produkcji rolnej;

b) ułatwianie wymiany pokoleń w sektorze rolnym.

3) poprawa organizacji łańcucha żywnościowego i promowanie zarządzania ryzykiem w rolnictwie, ze szczególnym naciskiem na następujące obszary:

a) lepsze zintegrowanie głównych producentów z łańcuchem żywnościowym poprzez systemy jakości, promocję na rynkach lokalnych i krótkie cykle dostaw, grupy producentów i organizacje międzybranżowe;

b) wspieranie zarządzania ryzykiem w gospodarstwach rolnych.

4) odtwarzanie, chronienie i wzmacnianie ekosystemów zależnych od rolnictwa i leśnictwa, ze szczególnym naciskiem na następujące obszary:

a) odtwarzanie i zachowanie różnorodności biologicznej, w tym na obszarach Natura 2000, oraz rolnictwa o wysokiej wartosci przyrodniczej i stanu europejskich krajobrazów;

b) poprawa gospodarki wodnej;

c) poprawa gospodarowania glebą.

5) wspieranie efektywnego gospodarowania zasobami i przechodzenia na gospodarkę niskoemisyjną i odporną na zmianę klimatu w sektorach rolnym, spożywczym i leśnym, ze szczególnym naciskiem na następujące obszary:

a) poprawa efektywności korzystania z zasobów wodnych w rolnictwie;

b) poprawa efektywności korzystania z energii w rolnictwie i przetwórstwie spożywczym;

c) ułatwianie dostaw i wykorzystywania odnawialnych źródeł energii, produktów ubocznych, odpadów, pozostałości i innych surowców nieżywnościowych dla celów biogospodarki;

d) redukcja emisji podtlenku azotu i metanu z rolnictwa;

e) promowanie pochłaniania dwutlenku węgla w rolnictwie i leśnictwie;

6) zwiększanie włączenia społecznego, ograniczanie ubóstwa i promowanie rozwoju gospodarczego na obszarach wiejskich, ze szczególnym naciskiem na następujące obszary:

a) ułatwianie różnicowania działalności, zakładania nowych małych przedsiębiorstw i tworzenia miejsc pracy;

b) wspieranie lokalnego rozwoju na obszarach wiejskich;

c) zwiększanie dostępności technologii informacyjno-komunikacyjnych (TIK) na obszarach wiejskich oraz podnoszenie poziomu korzystania z nich i poprawianie ich jakości.

Wszystkie priorytety wpływają na osiąganie celów przekrojowych w zakresie innowacyjności, środowiska oraz przeciwdziałania zmianie klimatu i do przystosowania się do niej.

Artykuł 6

Spójność

75. Wsparcie z EFRROW jest spójne ze środkami finansowanymi przez Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji.

76. Na mocy niniejszego rozporządzenia nie przyznaje się wsparcia operacjom wspieranym w ramach wspólnej organizacji rynków. Komisja jest uprawniona do przyjmowania aktów delegowanych zgodnie z art. 90 w celu określenia wyjątków od tej zasady.

TYTUŁ IIProgramowanie

Rozdział I Treść programowania

Artykuł 7

Programy rozwoju obszarów wiejskich

77. EFRROW działa w państwach członkowskich poprzez programy rozwoju obszarów wiejskich. W programach tych wdraża się strategię za pośrednictwem zbioru środków określonych w tytule III w celu realizacji priorytetów Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich, do osiągnięcia których potrzebna będzie pomoc z EFRROW.

78. Państwo członkowskie może przedłożyć jednolity program dla całego swojego terytorium albo zbiór programów regionalnych.

79. Państwa członkowskie, które przyjęły programy regionalne, mogą również przedłożyć do zatwierdzenia krajowe ramy zawierające elementy wspólne dla tych programów regionalnych bez przydzielania oddzielnych środków budżetowych.

Artykuł 8

Podprogramy tematyczne

80. Państwa członkowskie mogą włączać do swoich programów rozwoju obszarów wiejskich podprogramy tematyczne przyczyniające się do realizacji priorytetów Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich, ukierunkowane na zidentyfikowane określone potrzeby, szczególnie w odniesieniu do:

a) młodych rolników;

b) małych gospodarstw rolnych, o których mowa w art. 20 ust. 2 akapit trzeci;

c) obszarów górskich, o których mowa w art. 33 ust. 2;

d) krótkich łańcuchów dostaw.

Orientacyjny wykaz środków i rodzajów operacji mających szczególne znaczenie dla każdego podprogramu tematycznego znajduje się w załączniku III.

81. Podprogramy tematyczne mogą również dotyczyć szczególnych potrzeb związanych z restrukturyzacją sektorów rolnych mających znaczący wpływ na rozwój określonych obszarów wiejskich.

82. W przypadku operacji, które otrzymują wsparcie w ramach podprogramów tematycznych dotyczących małych gospodarstw rolnych i krótkich łańcuchów dostaw, stawki wsparcia określone w załączniku I mogą zostać podwyższone o dziesięć punktów procentowych. W przypadku młodych rolników i obszarów górskich maksymalne stawki wsparcia mogą być podwyższane zgodnie z załącznikiem I. Maksymalna łączona stawka wsparcia nie przekracza jednak 90%.

Artykuł 9

Kwestie ujęte w programach rozwoju obszarów wiejskich

83. Poza elementami, o których mowa w art. 24 rozporządzenia (UE) nr [CSF/2012], każdy program rozwoju obszarów wiejskich obejmuje:

a) ocenę ex ante , o której mowa w art. 48 rozporządzenia (UE) nr [CSF/2012];

b) analizę sytuacji pod względem mocnych i słabych stron, szans i zagrożeń (zwaną dalej „analizą SWOT”) oraz określenie potrzeb, które trzeba zaspokoić na obszarze geograficznym objętym programem i, w stosownych przypadkach, podprogramami tematycznymi, o których mowa w art. 8.

Wspomnianą analizę przeprowadza się w oparciu o priorytety Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich. W odniesieniu do priorytetów Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich ocenia się szczególne potrzeby dotyczące środowiska, przeciwdziałania zmianie klimatu i przystosowywania się do niej oraz innowacji, aby określić dla każdego priorytetu osobno oddziaływanie na te trzy dziedziny;

c) opis strategii obejmujący określenie celów dla każdego obszaru zainteresowania w odniesieniu do ujętych w programie priorytetów Unii w zakresie rozwoju obszarów wiejskich, w oparciu o wspólne wskaźniki celów, o których mowa w art. 76, zdefiniowane w ramach systemu monitorowania i oceny, o którym mowa w art. 74, a także wybór środków w oparciu o jasną logikę interwencji programu