SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Eksploatacja reaktora wysokostrumieniowego w latach 2012–2013

W dniu 13 listopada 2012 r. (decyzją Rady 2012/709/Euratom — ) Rada przyjęła czteroletni (2012–2015) dodatkowy program badawczy dotyczący reaktora wysokostrumieniowego (HFR, ang. High Flux Reactor), który to program, realizowany przez Wspólne Centrum Badawcze (JRC), odnosi się do funkcjonowania reaktora wysokostrumieniowego (HFR) w Petten w Niderlandach. Zgodnie z art. 4 wspomnianej decyzji Rady Komisja ma obowiązek zapewnić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie odpowiednie informacje, przedkładając im sprawozdanie śródokresowe z realizacji dodatkowego programu badawczego. Niniejsze sprawozdanie stanowi spełnienie tego wymogu w odniesieniu do lat 2012–2013.

Reaktor ten, czynny od 1961 r., oferuje szereg możliwości w zakresie umiejscowienia napromieniowania (rdzeń reaktora, okolice reflektora, basenu).

Główne cele dodatkowego programu badawczego są następujące:

zapewnienie bezpiecznej i niezawodnej eksploatacji HFR, aby zagwarantować dostępność strumieni neutronów do celów eksperymentalnych;

umożliwienie efektywnego wykorzystania HFR przez instytucje badawcze reprezentujące szerokie spektrum dyscyplin naukowych: zwiększenie bezpieczeństwa reaktorów jądrowych, zdrowie, w tym rozwój izotopów medycznych, synteza jądrowa, badania podstawowe i szkolenia oraz gospodarka odpadami, łącznie z możliwością badania bezpieczeństwa paliw jądrowych dla systemów reaktorów o istotnym znaczeniu dla Europy.

Reaktor, wykorzystywany do komercyjnej produkcji izotopów promieniotwórczych, jest również obiektem szkoleniowym dla doktorantów i uczestników studiów podoktoranckich, dającym im możliwość prowadzenia badań w ramach projektów krajowych lub europejskich.

1. Bezpieczna eksploatacja HFR

Właścicielem HFR (dzierżawionego przez okres 99 lat) jest Europejska Wspólnota Energii Atomowej (Euratom). Obiekt ten jest eksploatowany przez NRG (Nuclear Research and Consultancy Group), która eksploatuje reaktor i prowadzi prace konserwacyjne w obiekcie oraz zarządza działalnością komercyjną reaktora. Podmiot ten posiada zezwolenie na eksploatację wydane przez niderlandzki krajowy organ regulacyjny KFD (Kernfysische Dienst). Podobnie jak w przypadku elektrowni jądrowych HFR podlega wymaganym przez przepisy przeprowadzanym co 10 lat okresowym przeglądom bezpieczeństwa wykonywanym przez NRG.

W okresie 2012–2013 wystąpił szereg przypadków zakłócenia dostępu do strumienia neutronów.

Najpierw w wodach gruntowych w otoczeniu obiektu reaktora wykryto tryt (przyczyną okazał się podziemny wyciek z wodociągu). Jednocześnie wystąpił przeciek między podstawowym systemem chłodzenia wodą a systemem chłodzenia dna reaktora (należącym do systemu chłodzenia basenu). Obie usterki o niezależnych przyczynach, rozpoznano, a następnie naprawiono, po czym reaktor został ponownie bezpiecznie uruchomiony.

Następnie NRG musiała poradzić sobie z kolejnym nieprzewidzianym obowiązkiem wyłączenia dwóch urządzeń jądrowych, a mianowicie reaktora wysokostrumieniowego (HFR) oraz urządzenia do wytwarzania molibdenu. NRG wprowadziła tymczasowo wszystkie urządzenia i procesy w bezpieczny tryb uśpienia w celu skoncentrowania się na kompleksowej poprawie stanu technologii, procedur i organizacji.

Konieczne działania naprawcze przeprowadzono i wdrożono przed końcem 2013 r. Z chwilą spełnienia przez HFR i pozostałe urządzenia jądrowe wszystkich wymagań bezpieczeństwa, KFD zezwolił na ich ponowną eksploatację w pierwszych miesiącach 2014 r.

Planowany na 2012 r. harmonogram cyklu przewidywał 296 dni eksploatacji oraz jeden okres 31 dni prac konserwacyjnych (w marcu). W tym okresie przeprowadzono badania eksploatacyjne północnego i południowego reduktora, spoin zbiornika reaktora oraz coroczną próbę szczelności obudowy bezpieczeństwa reaktora. Jednak w efekcie nieprzewidzianych wyłączeń HFR pracował jedynie 253 dni, co odpowiada 85,26 % rzeczywistej łącznej rocznej dostępności w stosunku do planowanej eksploatacji. Moc nominalna wynosiła 45 MW przy całkowitej produkcji energii w roku 2012 wynoszącej ok. 11 313 MWd, co odpowiada zużyciu paliwa wynoszącemu ok. 14,12 kg U-235.

Planowany na 2013 r. harmonogram cyklu przewidywał 166 dni eksploatacji oraz jeden okres 18 dni prac konserwacyjnych w sierpniu. W rzeczywistości, w efekcie nieprzewidzianych wyłączeń, HFR pracował jedynie 81 dni, co odpowiada 85,26 % rzeczywistej łącznej rocznej dostępności w stosunku do planowanej eksploatacji. Moc nominalna wynosiła 45 MW przy całkowitej produkcji energii w roku 2013 wynoszącej ok. 3661 MWd, co odpowiada zużyciu paliwa wynoszącemu ok. 4,57 kg U-235.

Prace konserwacyjne obejmowały prewencyjne, naprawcze i regularne czynności obsługowe wszystkich systemów, struktur i elementów. Prowadzono je w celu zagwarantowania bezpiecznej i stabilnej eksploatacji HFR. Główne czynności przeprowadzone w okresie prac konserwacyjnych to:

a) poważna próba szczelności obudowy bezpieczeństwa (nadciśnienie 0,5 bara przez 48 godzin);

b) badania eksploatacyjne północnego i południowego reduktora oraz spoin zbiornika reaktora;