UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

Niniejszy wniosek dotyczy przyjęcia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/40/UE z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie ram wdrażania inteligentnych systemów transportowych w obszarze transportu drogowego oraz interfejsów z innymi rodzajami transportu.

•Przyczyny i cele wniosku

Mobilność i transport mają zasadnicze znaczenie dla obywateli UE oraz dla całej gospodarki europejskiej. Swobodny przepływ osób i towarów przez wewnętrzne granice Unii Europejskiej jest jedną z podstawowych wolności UE i jej jednolitego rynku. Komisja Europejska przyjęła w grudniu 2020 r. komunikat w sprawie strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności („strategia”), w którym proponuje się gruntowną transformację europejskiego systemu transportu, aby osiągnąć cel w zakresie zrównoważonej, inteligentnej i odpornej mobilności. Niezbędnym czynnikiem napędowym tej transformacji jest transformacja cyfrowa. Umożliwi ona płynną i wydajną eksploatację całego systemu transportu. Przyczyni się również do dalszego podnoszenia poziomu bezpieczeństwa, ochrony, niezawodności i komfortu.

W strategii wskazano, że wdrożenie inteligentnych systemów transportowych (ITS) stanowi kluczowe działanie w budowaniu systemu opartej na sieci i zautomatyzowanej multimodalnej mobilności. System ten łączy w sobie nowe rozwiązania, takie jak „mobilność jako usługa” (MaaS) i „kooperatywna, oparta na sieci i zautomatyzowana mobilność (CCAM)”. Dzięki kooperatywnej, opartej na sieci i zautomatyzowanej mobilności kierowca staje się użytkownikiem współdzielonej floty pojazdów, w pełni zintegrowanej w ramach systemu transportu multimodalnego, którego działanie jest usprawnione przez usługi cyfrowe w zakresie mobilności multimodalnej (MDMS) takie jak aplikacje MaaS.

Strategia stanowi wyraźnie: aby transport stał się rzeczywiście bardziej zrównoważony, konieczne jest zapewnienie skutecznej i sprawnie działającej multimodalności poprzez wykorzystywanie najbardziej wydajnego rodzaju transportu na każdym etapie podróży. Ponadto należy zwiększyć wydajność każdego rodzaju transportu; w przypadku transportu drogowego oznacza to, że współdzielone rozwiązania w coraz większym stopniu stanowią realną alternatywę dla posiadania prywatnego pojazdu. Sprzyja to również upowszechnianiu pojazdów bezemisyjnych, ponieważ użytkownicy usług w zakresie mobilności współdzielonej będą mieli do dyspozycji całą flotę. Zmniejsza to obawy związane z zasięgiem lub kosztami zakupu, zwłaszcza gdy pojazdy należące do floty mogą się automatycznie doładowywać. Innymi słowy, powstające usługi ITS mogą przyspieszyć upowszechnianie pojazdów bezemisyjnych, a także pomóc w ich wydajniejszym użytkowaniu.

Ponadto upłynnienie przepływów ruchu drogowego (przy czym należy zauważyć, że floty bezemisyjne nie powinny powodować „bezemisyjnych” zatorów drogowych) również przyczyni się do bardziej zrównoważonego transportu. W idealnej sytuacji współdzielone pojazdy bezemisyjne funkcjonują jako usługi dowozowe do istniejących i jeszcze bardziej wydajnych rodzajów transportu, zarówno dla pasażerów, jak i dla towarów, ponieważ zapewniają płynne i bardziej sprzyjające włączeniu społecznemu podróże. Zatory komunikacyjne wiążą się dla gospodarki UE z kosztami w wysokości ponad 1 % PKB rocznie pod względem czasu straconego przez obywateli i pracowników, ale także pod względem zawodnej i niewydajnej logistyki zasilającej gospodarkę. Poprzez ograniczenie liczby zdarzeń i poprawę zarządzania ruchem ITS mogą pomóc w zmniejszeniu zatorów komunikacyjnych i w znacznym stopniu przyczynić się do zwiększenia opłacalności i konkurencyjności gospodarki UE. Wdrożenie ITS może znacząco poprawić bezpieczeństwo, wydajność i komfort ruchu drogowego, pomagając użytkownikom transportu w podejmowaniu właściwych decyzji i dostosowywaniu się do sytuacji związanej z ruchem drogowym. ITS umożliwiają również lepsze wykorzystanie istniejącej infrastruktury, zwiększenie możliwości w zakresie multimodalności i lepsze zarządzanie ruchem.

W komunikacie w sprawie europejskiej strategii w zakresie danych, przyjętym przez Komisję w lutym 2020 r., stwierdzono, że innowacje oparte na danych przyniosą istotne korzyści obywatelom dzięki wkładowi w Europejski Zielony Ład oraz dzięki wkładowi w budowę Europy na miarę ery cyfrowej.

Dyrektywa 2010/40/UE (dyrektywa w sprawie ITS) została opracowana jako ramy umożliwiające przyspieszenie i koordynację wdrażania i stosowania ITS w obszarze transportu drogowego oraz interfejsów z innymi rodzajami transportu.

We wspomnianej strategii ogłoszono, że dyrektywa w sprawie ITS oraz niektóre rozporządzenia delegowane zostaną wkrótce zmienione. Podkreślono w niej również, że Komisja zamierza wesprzeć utworzenie w 2021 r. mechanizmu koordynacji krajowych punktów dostępu utworzonych na podstawie dyrektywy w sprawie ITS.

Komisja przeprowadziła ocenę ex post dyrektywy w sprawie ITS, w wyniku której stwierdziła, że dyrektywa ma pozytywny wpływ na wdrażanie ITS w całej UE. W ocenie stwierdzono także, że dyrektywa nadal stanowi odpowiednie narzędzie umożliwiające zajęcie się kwestiami związanymi z: (i) brakiem koordynacji we wdrażaniu ITS w całej UE; oraz (ii) powolnym, ryzykownym i nieopłacalnym wdrażaniem ITS. W ocenie zauważono ponadto, że ITS są coraz powszechniej stosowane, jednak pomimo usprawnień ich wdrażanie wciąż często ma ograniczony zasięg geograficzny. Nadal istnieje wyraźna potrzeba podjęcia dalszych działań w zakresie interoperacyjności, współpracy i udostępniania danych, aby umożliwić nieprzerwane i ciągłe usługi ITS w całej UE.

W październiku 2019 r. Komisja opublikowała również sprawozdanie dla Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczące wdrażania dyrektywy w sprawie ITS. W sprawozdaniu podkreślono: (i) potrzebę dalszej poprawy koordynacji w zakresie dostępności danych; (ii) potrzebę uwzględnienia pojawiających się nowych zagadnień i wyzwań dotyczących ITS; oraz (iii) potrzebę zwiększenia przystępności kluczowych rodzajów danych dotyczących całej sieci transportu drogowego (tj. poprzez udostępnienie tych typów danych w formacie cyfrowym nadającym się do odczytu maszynowego).

W związku z tym w niniejszym wniosku uwzględniono następujące problemy: (i) brak interoperacyjności i brak ciągłości aplikacji, systemów i usług; (ii) brak uzgodnień i skutecznej współpracy między zainteresowanymi stronami; oraz (iii) nierozstrzygnięte kwestie związane z przystępnością i udostępnianiem danych wspierających usługi ITS. Jest to możliwe w szczególności poprzez rozszerzenie obecnego zakresu stosowania dyrektywy w celu uwzględnienia nowych i pojawiających się wyzwań oraz poprzez zapewnienie możliwości uczynienia podstawowych usług ITS obowiązkowymi w całej UE. Wdrażanie usług ITS będzie wspierane poprzez zapewnienie przystępności danych niezbędnych do dostarczania wiarygodnych informacji, co zapewni możliwość czerpania korzyści z transformacji cyfrowej w sektorze drogowym. Dodatkowe przepisy mające na celu lepsze dostosowanie do obecnych praktyk i norm również przyczynią się do rozwiązania problemów, o których mowa powyżej.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tym obszarze polityki

Niniejszy wniosek jest częścią pakietu inicjatyw ustawodawczych, które mają przyczynić się do osiągnięcia celów w zakresie dekarbonizacji, transformacji cyfrowej i poprawy odporności infrastruktury transportowej. Poza zmianą dyrektywy w sprawie ITS pakiet ten obejmuje zmianę rozporządzenia w sprawie TEN-T i pakietu na rzecz mobilności miejskiej, które zawierają przepisy dotyczące wdrażania usług ITS. Na przykład zmiana rozporządzenia w sprawie TEN-T dotyczy środków wykrywania zdarzeń związanych z bezpieczeństwem ruchu drogowego i w ramach niniejszego wniosku umożliwia przekazywanie użytkownikom dróg informacji związanych z bezpieczeństwem ruchu drogowego.

Niniejszy wniosek jest spójny z wnioskiem dotyczącym nowego rozporządzenia w sprawie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych przedstawionym przez Komisję w dniu 14 lipca 2021 r., które uchylałoby dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/94/UE w sprawie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych. Dane dotyczące punktów ładowania i tankowania paliw udostępniane na podstawie tego rozporządzenia muszą być dostępne za pośrednictwem krajowych punktów dostępu ustanowionych w ramach dyrektywy w sprawie ITS. Niniejszy wniosek jest również spójny i zgodny z innymi ramami prawnymi w dziedzinie transportu, takimi jak rozporządzenie w sprawie elektronicznych informacji dotyczących transportu towarowego (eFTI) i inne przepisy dotyczące różnych rodzajów transportu, w szczególności w odniesieniu do definicji zakresu w załączniku I do niniejszej dyrektywy oraz wartości dodanej rozwoju usług cyfrowych w zakresie mobilności multimodalnej.

Jeśli chodzi o bezpieczeństwo ruchu drogowego, w strategii potwierdzono cel, jakim jest osiągnięcie bliskiej zera liczby ofiar śmiertelnych we wszystkich rodzajach transportu w UE do 2050 r. W odniesieniu do transportu drogowego w ramach dyrektywy w sprawie ITS określono kilka działań, które przyczyniają się do realizacji tego ambitnego celu. Na przykład system eCall jest środkiem stosowanym po wypadku w celu skrócenia czasu reakcji w nagłych wypadkach, a tym samym zmniejszenia liczby ofiar śmiertelnych i poważnych obrażeń. Dzięki współpracującym ITS pojazdy, elementy infrastruktury transportowej i inni użytkownicy dróg mogą komunikować się i koordynować swoje działania. Współpracujące ITS mogą w znacznym stopniu przyczynić się do zmniejszenia liczby i dotkliwości wypadków. Usługi informacyjne dotyczące wydarzeń związanych z bezpieczeństwem lub bezpiecznego parkowania samochodów ciężarowych przyczyniają się do zwiększenia bezpieczeństwa użytkowników dróg. Obowiązkowe zapewnienie przystępności kluczowych danych w formacie nadającym się do odczytu maszynowego pozwoli poprawić funkcjonowanie usług związanych z bezpieczeństwem takich jak inteligentny asystent kontroli prędkości, a wprowadzenie obowiązku w zakresie usług informacyjnych związanych z bezpieczeństwem ruchu poprawi bezpieczeństwo ruchu drogowego.