Innym powodem do niepokoju są: fakt, że wysokiej jakości kształcenie nie jest jeszcze codziennością dla wszystkich uczących się, oraz fakt, że wielu uczniów posiada niskie umiejętności podstawowe. 11 % młodych ludzi zakończyło naukę zbyt wcześnie i bez uzyskania formalnych kwalifikacji. Brak formalnych kwalifikacji zmniejsza ich szanse na znalezienie zatrudnienia. Około 60 % „osób, które wcześnie zakończyły naukę” jest bezrobotnych lub biernych zawodowo. W przypadku młodych ludzi ze środowisk migracyjnych (którzy stanowią coraz większy odsetek młodych ludzi w państwach członkowskich UE ) średnie prawdopodobieństwo wczesnego zakończenia nauki oraz znalezienia się w kategorii młodzieży niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się jest większe . Według najnowszych danych PISA odsetek uczniów wykazujących bardzo niskie umiejętności w zakresie nauk ścisłych i czytania stale wzrasta. W dziedzinie nauk ścisłych odsetek uczniów osiągających słabe wyniki wzrósł o cztery punkty procentowe (z 16,6 % w 2012 r. do 20,6 % w 2015 r.), natomiast w przypadku czytania wzrósł on o niemal dwa punkty procentowe (z 17,8 % w 2012 r. do 19,7 % w 2015 r.). Odsetek uczniów osiągających słabe wyniki w matematyce był niezmiennie jeszcze wyższy (22,2 % w 2015 r., co oznacza niewielki wzrost z 22,1 % w 2012 r.). Jest to poważny krok wstecz, który uwypukla pilną potrzebę przeglądu zasad funkcjonowania europejskich systemów kształcenia. Ponad 20 % uczniów ma trudności z rozwiązaniem prostych zadań matematycznych. Z kolei ponad 16 % ma problemy z naukami ścisłymi, a ponad 17 % ma trudności z czytaniem. Zaledwie jeden młody człowiek na czterech zadeklarował, że nabył umiejętności w zakresie technologii cyfrowej w drodze kształcenia formalnego. W grupie uczniów uzyskujących słabe wyniki występuje nadreprezentacja dzieci będących w trudnej sytuacji społeczno-ekonomicznej, co prowadzi do ryzyka przeniesienia ubóstwa i wykluczenia społecznego z pokolenia na pokolenie.

Kryzys dotknął jednak boleśnie młodą część społeczeństwa i walka z bezrobociem młodzieży wciąż pozostaje priorytetem. W Unii jest ponad 4 mln młodych bezrobotnych. Młodzi Europejczycy odczuli ciężar kryzysu ekonomicznego, a wielu z nich nadal znajduje się w trudnej sytuacji. Poziom bezrobocia młodzieży w Unii nadal dwukrotnie przewyższa ogólny poziom bezrobocia, a w niektórych państwach członkowskich przekracza 40 %. Liczby te nie dają pełnego obrazu rzeczywistości, gdyż wielu młodych ludzi nie rejestruje się jako osoby bezrobotne i nie poszukuje pracy, co jest spowodowane przez różne czynniki, w tym obowiązki rodzinne lub problemy zdrowotne, lecz również zniechęcenie i brak motywacji do zarejestrowania się jako osoba bezrobotna. W sumie około 6,6 mln młodych ludzi pozostaje nieobjętych zatrudnieniem, kształceniem ani szkoleniem (NEET), przy czym niektórzy znajdują się w takiej sytuacji od wielu lat.

W ciągu ostatnich lat sytuacja młodych ludzi pod wieloma względami się poprawiła: bezrobocie młodzieży spadło z rekordowego poziomu 23,9 % w 2013 r. do 18,5 % w 2016 r., a w ciągu tylko zeszłego roku zmniejszyło się o ponad 10 %. Odsetek osób wcześnie kończących naukę spadł z 17 % w 2002 r. do 11 % w 2015 r. Odsetek osób w wieku od 32 do 34 lat z wykształceniem wyższym wzrósł z 23,6 % w 2002 r. do 38,7 % w 2015 r.

W projekcie europejskim chodzi o budowanie lepszej przyszłości dla obywateli Europy. Oznacza to również inwestowanie w młodych ludzi, stwarzanie dla nich nowych możliwości i udzielanie im pomocy w wykorzystywaniu tych szans. Chodzi o zapewnienie młodzieży możliwie najlepszego startu życiowego poprzez inwestowanie w wiedzę, umiejętności i doświadczenie młodych ludzi, pomaganie im w znalezieniu pierwszej pracy lub w szkoleniu prowadzącym do jej uzyskania, jak również poprzez sprawienie, by ich głos mógł być słyszalny w Europie. Takie inwestowanie w młodych ludzi tworzy fundament dla sprawiedliwego, otwartego i demokratycznego społeczeństwa, mobilności społecznej i integracji oraz zrównoważonego wzrostu i zatrudnienia.

W ramach europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej UE oferuje państwom członkowskim porady i wskazówki w zakresie polityki promowania reform strukturalnych ułatwiających wprowadzanie młodych ludzi do świata pracy. Do głównych obszarów zainteresowania w ramach europejskiego semestru 2016 r. należały aktywne polityki rynku pracy, wczesne kończenie nauki, kwestia lepszego dostępu grup szczególnie wrażliwych do edukacji oraz szkoleń, dopasowanie edukacji do potrzeb rynku pracy, uczenie się oparte na pracy, staże i ukierunkowane wsparcie dla młodzieży niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się. Wsparcie finansowe udzielane ze środków europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych zostało dostosowane do niniejszych wytycznych politycznych (zob. ramka).

Na państwach członkowskich spoczywa podstawowa odpowiedzialność za politykę i środki na rzecz młodych osób. Dotyczy to również wyjaśniania korzyści oraz wsparcia dla działań UE. Na państwach członkowskich spoczywa podstawowa odpowiedzialność za ich politykę dotyczącą zatrudnienia, edukacji, szkoleń i młodzieży, przy czym rola Unii Europejskiej polega na wspieraniu wysiłków państw członkowskich, co czyni ona od wielu lat. Rolę tę wypełnia zwłaszcza obecna Komisja, poprzez silne ukierunkowanie na zatrudnianie młodzieży, w szczególności skoncentrowanie się na wdrażaniu gwarancji dla młodzieży przez przyspieszenie w 2015 r. realizacji inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych oraz, w ciągu ostatnich miesięcy, Nowego europejskiego programu na rzecz umiejętności. Zbyt często dla beneficjentów działań UE nie jest oczywiste, z jakiego źródła otrzymali wsparcie: polityki i działania zainicjowane na poziomie unijnym lub korzystające ze wsparcia finansowego UE często prowadzą do bardzo dobrych rezultatów, jednak ponieważ są one realizowane przez władze krajowe, regionalne lub lokalne, wiele osób nie zdaje sobie sprawy z roli odgrywanej przez UE w przypadku tych środków.

To walka, z której Europa musi wyjść zwycięsko. Okres bezrobocia na wczesnym etapie życia wiąże się z trudnościami i może mieć negatywny wpływ na całe życie danej osoby. Wygranie walki z bezrobociem młodzieży oznacza znalezienie dobrej pracy dla większej liczby młodych ludzi. Jest to warunek wstępny dla zabezpieczenia zrównoważonego wzrostu i dobrobytu w Europie. Opanowanie sytuacji młodych ludzi na rynku pracy to również kwestia sprawiedliwości społecznej i wreszcie wiarygodności modelu społeczno-gospodarczego Europy.

Taka sytuacja powoduje, że wielu młodych ludzi nie patrzy z optymizmem w przyszłość. 57 % młodego pokolenia uważa, że młodzi ludzie są wykluczeni z życia gospodarczego, społecznego i demokratycznego. Jednocześnie są oni chętni do społecznego zaangażowania i udziału w życiu społecznym. Sytuacja i perspektywy młodych ludzi nie są kompatybilne ze społeczną gospodarką rynkową Europy oraz priorytetami Komisji zakładającymi zwiększenie zatrudnienia, wzrost gospodarczy i inwestycje. Przewodniczący Juncker zwrócił uwagę w orędziu o stanie Unii Europejskiej na ryzyko, że pokolenie osób urodzonych między rokiem 1980 a 2000, tzw. pokolenie Y, może być pierwszym od 70 lat pokoleniem biedniejszym niż ich rodzice. Ma to również związek z szerszymi przemianami gospodarczymi i demograficznymi w społeczeństwach europejskich oraz z podziałem bogactw i szans pomiędzy pokoleniami, przy czym kryzys z ostatnich lat przyczynił się do nasilenia głębszych tendencji.

- łotewski projekt Know and Do, uruchomiony w 2015 r. i dofinansowywany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, wspierający programy pomocy na szczeblu gminnym. Celem jest identyfikacja, motywacja oraz aktywizacja niezarejestrowanych młodych ludzi w wieku 15–29 lat, aby pomóc im ponownie podjąć kształcenie, pracę lub szkolenia;

W ciągu ostatnich lat wdrażanie gwarancji dla młodzieży przyczyniło się do poprawy sytuacji na poziomie lokalnym. Gwarancja dla młodzieży została zaproponowana przez Komisję i przyjęta w drodze zalecenia Rady przez państwa członkowskie w 2013 r. Celem tego zobowiązania o charakterze politycznym jest zapewnienie, aby wszyscy młodzi ludzie w wieku do 25 lat otrzymali dobrej jakości ofertę zatrudnienia, dalszego kształcenia, praktyk zawodowych lub szkolenia w ciągu czterech miesięcy od uzyskania statusu osoby bezrobotnej lub zakończenia kształcenia formalnego. Oprócz innych kluczowych instrumentów unijnych, takich jak Europejski Fundusz Społeczny, uruchomiono dedykowany unijny instrument finansowy – inicjatywę na rzecz zatrudnienia ludzi młodych – w celu wspierania wdrażania gwarancji dla młodzieży w regionach Europy najbardziej dotkniętych problemem bezrobocia młodzieży. Aby przyspieszyć realizację praktycznych działań w ramach inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych na początku 2015 r. Komisja udostępniła z góry 1 mld EUR. Ponadto, we wrześniu 2016 r., także w świetle pierwszych wyników wdrożenia, wystosowała propozycję zwiększenia oraz rozszerzenia puli środków finansowych przeznaczonej na inicjatywę na rzecz zatrudnienia ludzi młodych do 2020 r.

Wysokiej jakości kształcenie zawodowe oraz systemy szkoleniowe ułatwiają wchodzenie młodych ludzi na rynek pracy. Szczególnie w czasach kryzysu odpowiednio opracowane systemy kształcenia i szkolenia zawodowego okazały się jednym z najskuteczniejszych sposobów utrzymania stopy bezrobocia wśród młodzieży na odpowiednim poziomie lub zapobiegania bezrobociu wśród młodych ludzi. Przyczyną tego sukcesu jest fakt, że kształcenie i szkolenie zawodowe, uczenie się oparte na pracy, a zwłaszcza praktyki zawodowe, są szczególnie efektywnymi sposobami zapewnienia umiejętności przydatnych na rynku pracy. W tym celu Komisja wspiera aktywne angażowanie się partnerów społecznych w poprawę jakości ofert edukacji zawodowej i szkoleń oraz przyspiesza rozwój partnerstw między światem edukacji a przedsiębiorstwami. Ponadto, poprzez dostarczanie danych naukowych oraz promowanie wzajemnego uczenia się w oparciu o wspólne priorytety Komisja wspiera państwa członkowskie w doskonaleniu ich systemów kształcenia i szkolenia.

Przykłady działań podejmowanych przez UE w dziedzinie umiejętności, kształcenia i szkolenia: - W czerwcu 2016 r. Komisja uruchomiła Nowy europejski program na rzecz umiejętności. Zawiera on pakiet środków mających na celu wyposażenie większej liczby młodych ludzi w lepsze umiejętności, lepsze wykorzystywanie już posiadanych umiejętności oraz zwiększenie podaży umiejętności i popytu na nie. - Od 2013 r. państwa członkowskie, partnerzy społeczni, przedsiębiorstwa, podmioty świadczące usługi kształcenia i szkolenia zawodowego i inne zainteresowane strony biorą udział w działaniach europejskiego sojuszu na rzecz przygotowania zawodowego w celu zwiększania podaży, jakości, wizerunku oraz mobilności praktyk zawodowych. Ponadto, poprzez Europejski pakt na rzecz młodzieży, uruchomiony w 2015 r. we współpracy z czołowymi europejskimi przedsiębiorstwami w celu wspólnego zapewnienia co najmniej 100 000 nowych możliwości wysokiej jakości praktyk zawodowych, szkoleń oraz stanowisk pierwszego szczebla, Komisja podejmuje z przedsiębiorcami wspólne działania by sprawić, że partnerstwo biznesu i szkolnictwa zacznie być uznawane za coś normalnego. Pakt na rzecz młodzieży i sojusz na rzecz przygotowania zawodowego zapewniły do tej pory ponad 500 000 możliwości szkoleń i pracy dla młodych ludzi w formie zobowiązań złożonych przez przedsiębiorstwa i organizacje. Poza działaniami podejmowanymi w celu zwiększenia liczby oraz podwyższenia jakości praktyk zawodowych oraz szkoleń Komisja współpracuje ściśle z państwami członkowskimi, partnerami społecznymi, podmiotami świadczącymi usługi kształcenia i szkolenia zawodowego w celu doskonalenia ich systemów kształcenia i szkolenia zawodowego. - Pierwszy europejski tydzień umiejętności zawodowych (5–9 grudnia 2016 r.) obejmie swoim zakresem ponad 500 000 młodych ludzi, rodziców, specjalistów, pracodawców oraz partnerów społecznych w całej UE w celu zaprezentowania doskonałości i jakości w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego.

2.3. Oferowanie możliwości transgranicznych oraz zwiększanie poziomu uczestnictwa młodzieży

Uczenie się, studiowanie oraz szkolenia w innym państwie dostarczają wyjątkowych doświadczeń oraz otwierają nowe perspektywy. Europejskie gospodarki są ze sobą powiązane w wysokim stopniu. Oferowanie młodym ludziom możliwości poszerzania horyzontów sprawia, że młodzież staje się bardziej niezależna i pewna siebie. Jest to sposób na zdobycie nowych umiejętności i wiedzy, zapewniający wyjątkowe doświadczenia, ponieważ dostarcza on wskazówek, które pozwalają radzić sobie z różnorodnością oraz pokazują, jak postępować w innym środowisku.

Program Erasmus+ oferuje wsparcie wielu młodym ludziom, zarówno studentom, jak i uczniom oraz osobom odbywającym praktyki zawodowe, w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego, wolontariatu oraz programów wymiany młodzieży. W latach 2014–2020 na program Erasmus+ przeznaczono budżet w łącznej wysokości 14,8 mld EUR. Oczekuje się, że zapewni on wsparcie ponad 4 mln młodych ludzi. Wyniki ostatnich badań podkreślają wymierne oddziaływanie programu, zwłaszcza w odniesieniu do szans zatrudnienia. W przypadku mobilnych studentów ryzyko doświadczenia długotrwałego bezrobocia po ukończeniu nauki jest dwukrotnie niższe niż wśród studentów, którzy nie studiowali lub nie odbyli szkolenia za granicą. Co trzeci student, który odbywa wspierane w ramach programu Erasmus+ szkolenie poza granicami swojego państwa, otrzymuje ofertę pracy w przedsiębiorstwie, w którym odbywa szkolenie. Osoby szkolone w ramach programu Erasmus wykazują się ponadto większym stopniem przedsiębiorczości niż osoby, które nie opuszczały granic swojego państwa: co dziesiąty z nich założył własną działalność gospodarczą, natomiast ponad trzy czwarte z nich planuje to uczynić lub wyobraża sobie taką możliwość. Co więcej, studenci korzystający z programu Erasmus posiadają lepsze umiejętności rozwiązywania problemów, dostosowywania się, charakteryzują się wyższym poziomem tolerancji oraz pewności siebie niż studenci, którzy nie opuszczali granic swojego państwa. Umiejętności te są wysoko cenione przez pracodawców oraz stanowią kluczowe wartości w kontekście społecznym oraz obywatelskim.

Istotne jest, aby w otwartym i demokratycznym społeczeństwie już od najmłodszych lat ludzie przyjmowali odpowiedzialną i aktywną postawę obywatelską. Taka aktywność obywatelska będzie możliwa, jeśli młodzi ludzie będą mieli możliwość uczestnictwa oraz wyrażania swoich opinii. Zachętą do przyjmowania przez młodzież aktywnych postaw społecznych jest poczucie, że podejmowane przez nią działania mają znaczenie, oraz że młodzi ludzie mają wpływ na istotne dla nich decyzje. We współpracy z państwami członkowskimi oraz z zainteresowanymi stronami Komisja wspiera wdrożenie Europejskiej strategii na rzecz młodzieży. Ma ona dwa główne cele: zapewnienie młodym ludziom większych możliwości i równych szans w edukacji i na rynku pracy oraz zachęcanie ich do aktywności społecznej. Kluczową część strategii stanowi jej element konsultacyjny, oparty na uczestnictwie: dzięki „ustrukturyzowanemu dialogowi”, 170 000 młodych ludzi z całej Europy zostało zmobilizowanych do przekazania politykom swoich uwag na temat kwestii politycznych, które mają dla nich znaczenie.