SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Nowy ład na rzecz europejskiego sektora obronności Plan działania w obszarach będących przedmiotem komunikatu COM(2013)542 „W kierunku bardziej konkurencyjnego i wydajnego sektora obronności i bezpieczeństwa” /* COM/2014/0387 final */





1. Wprowadzenie W lipcu 2013 r. Komisja przedstawiła komunikat „W kierunku bardziej konkurencyjnego i wydajnego sektora obronności i bezpieczeństwa” (COM(2013)542) jako wkład w program posiedzenia Rady Europejskiej w grudniu 2013 r. Komisja zapowiedziała także opracowanie szczegółowego planu działania w obszarach będących przedmiotem komunikatu, określającego konkretne zadania i harmonogram ich realizacji. Niniejsze sprawozdanie stanowi wywiązanie się z tego zobowiązania. Rada Europejska, jak zaznaczono w konkluzjach z posiedzenia w grudniu 2013 r., podczas którego zatwierdzono również konkluzje Rady z posiedzenia w dniu 25 listopada 2013 r., z zadowoleniem przyjęła komunikat i postanowiła dokonać przeglądu postępów we wszystkich odpowiednich obszarach w czerwcu 2015 r. Na podstawie konkluzji Rady Europejskiej Komisja podejmuje się realizacji następujących celów: rynek wewnętrzny obrony, na którym przedsiębiorstwa europejskie mogą działać we wszystkich państwach członkowskich bez przeszkód i bez narażenia na dyskryminację; system zapewniający bezpieczeństwo dostaw w całej Unii, dzięki któremu siły zbrojne mogą mieć pewność, że zostaną odpowiednio zaopatrzone we wszystkich okolicznościach, bez względu na to, w którym państwie członkowskim mają siedzibę ich dostawcy; działania przygotowawcze w zakresie badań naukowych związanych z WPBiO prowadzone w celu oceny potencjału europejskiego programu badawczego, którym w przyszłości mogą zostać objęte zarówno kwestie bezpieczeństwa, jak i obrony. Działania te stanowią uzupełnienie poszukiwania wszelkich możliwych synergii między toczącymi się już badaniami naukowymi na potrzeby cywilne a badaniami na potrzeby obronności; polityka przemysłowa, która przyczyni się do zwiększenia konkurencyjności europejskiego przemysłu obronnego i umożliwi wytwarzanie po przystępnych cenach zasobów, jakich Europa potrzebuje w celu zagwarantowania swojego bezpieczeństwa. Na potrzeby realizacji tych celów w niniejszym sprawozdaniu określono plan działania w kwestiach będących przedmiotem komunikatu. Plan ten obejmuje szeroki wachlarz działań w różnych obszarach polityki, które są jednak ze sobą często powiązane: na przykład poprawa bezpieczeństwa dostaw między państwami członkowskimi ułatwi przedsiębiorstwom z sektora przemysłu obronnego dostęp do rynków zagranicznych; poprawa w zakresie normalizacji zaowocuje zwiększeniem interoperacyjności i stopnia otwarcia rynku; wprowadzenie wspólnego systemu certyfikacji pozwoli na ograniczenie kosztów i zwiększy konkurencyjność przemysłu itd. Połączenie wszystkich tych działań przyczyni się do zwiększenia wydajności europejskiego sektora obrony i bezpieczeństwa, wzmacniając tym samym wspólną politykę bezpieczeństwa i obrony (WPBiO)[1] w Unii. Zarówno przy opracowywaniu, jak i realizacji tych działań Komisja będzie ściśle współpracować z państwami członkowskimi, Europejską Służbą Działań Zewnętrznych (ESDZ) oraz Europejską Agencją Obrony (EDA). Współpraca ta obejmie regularne spotkania o wymiarze strategicznym w celu śledzenia postępów w realizacji planu działania jako całości i konsultacje natury technicznej w odniesieniu do konkretnych działań. Jednocześnie Komisja będzie w dalszym ciągu regularnie dostarczać państwom członkowskim informacji za pośrednictwem odpowiednich organów Rady, dyrektorów ds. polityki obrony i EDA. Prowadzone będą również regularne konsultacje z Parlamentem Europejskim i przedstawicielami przemysłu. Rada Europejska uznała potrzebę zacieśnienia współpracy w zakresie obronności w Europie, przy zapewnieniu pełnej komplementarności z NATO. Poprzez wdrożenie działań, o których mowa w komunikacie, Komisja przyczyni się do stworzenia w sektorze przemysłu solidnych podstaw takiej współpracy. 2. Plan działania 2.1 Rynek wewnętrzny Monitorowanie rynku Monitorowanie rynku odgrywa istotną rolę zarówno w zapewnianiu prawidłowego stosowania dyrektywy 2009/81/WE w sprawie zamówień publicznych w dziedzinie obronności, jak i ocenianiu skutków tej dyrektywy. Ważne jest również mierzenie postępów w zakresie polityki przemysłowej Komisji w tym sektorze. Podejście i oczekiwane rezultaty Komisja będzie systematycznie dokonywać oceny ogłoszeń o zamówieniach publicznych publikowanych na stronie internetowej Tenders Electronic Daily (TED) i sprawozdań statystycznych przesyłanych przez państwa członkowskie. Obejmie to zarówno analizę ilościową, jak i jakościową. Jednocześnie Komisja będzie monitorować zamówienia publiczne w dziedzinie obrony i bezpieczeństwa niepublikowane na stronie TED, korzystając w tym celu między innymi z prasy specjalistycznej i informacji dostarczonych przez podmioty gospodarcze działające na tym rynku. Działania te przyczynią się do zapewnienia prawidłowego stosowania dyrektywy 2009/81/WE. Staną się one także podstawą do przygotowania sprawozdania dotyczącego wdrożenia tej dyrektywy, które Komisja ma obowiązek przedłożyć Parlamentowi Europejskiemu i Radzie do sierpnia 2016 r.[2]. W sprawozdaniu tym Komisja oceni przede wszystkim, czy i w jakim zakresie „cele niniejszej dyrektywy zostały osiągnięte w zakresie funkcjonowania rynku wewnętrznego i rozwoju europejskiego rynku sprzętu obronnego oraz europejskiej bazy przemysłowej i technologicznej sektora obronnego, mając na względzie między innymi sytuację małych i średnich przedsiębiorstw”. Wyjaśnienie niektórych wyłączeń Prawidłowe stosowanie wyłączeń z zakresu dyrektywy 2009/81/WE ma kluczowe znaczenie dla skuteczności tego aktu prawnego. Szczególnie istotne są przy tym: zamówienia udzielane przez rząd innemu rządowi (art. 13 lit. f)) oraz zamówienia udzielane na podstawie umów międzynarodowych (art. 12 lit. a)) i zasad proceduralnych organizacji międzynarodowych (art. 12 lit. c)), ponieważ dotyczą one ważnych części rynku. Podejście i oczekiwane rezultaty Zamówienia udzielane przez rząd innemu rządowi: w grudniu 2013 r. Komisja rozpoczęła proces gromadzenia danych na temat międzyrządowych transakcji handlowych w Europie. Kolejnym krokiem będzie zorganizowanie przez Komisję jesienią 2014 r. dwóch warsztatów z udziałem państw członkowskich. W oparciu o ich wyniki Komisja opracuje wytyczne dotyczące stosowania wyłączeń. Docelowy termin zakończenia prac nad tymi wytycznymi to początek 2015 r. Umowy i organizacje międzynarodowe: prace nad wytycznymi dotyczącymi stosowania odnośnych wyłączeń rozpoczną się w 2015 r. i będą prowadzone w podobny sposób. Ich uzupełnieniem będą bezpośrednie rozmowy z NSPA (Agencją Wsparcia NATO) i OCCAR (Organizacją do spraw Współpracy w Zakresie Uzbrojenia). Docelowy termin zakończenia prac nad tymi wytycznymi to koniec 2015 r. Zobowiązania offsetowe Wymaganie rekompensat gospodarczych, niezależnie od tego, jak są nazywane, jest niezgodne zarówno z zasadami zawartymi w Traktacie UE, jak i ze skutecznymi metodami udzielania zamówień. Komisja chce doprowadzić do zaniechania tej praktyki w krótkim czasie i rozpropagowania innych, niedyskryminujących środków ułatwiających MŚP dostęp do rynków zagranicznych. Podejście i oczekiwane rezultaty Od kilku lat Komisja prowadzi wspólnie z państwami członkowskimi prace nad przeglądem krajowych przepisów dotyczących transakcji offsetowych. Prace te toczyły się równoległe z transpozycją dyrektywy w sprawie zamówień publicznych w dziedzinie obronności i są kontynuowane z udziałem tych państw członkowskich, które jeszcze nie dostosowały swojego prawodawstwa w zakresie transakcji offsetowych. Komisja będzie jednocześnie uważnie monitorować praktykę udzielania zamówień publicznych w poszczególnych państwach członkowskich, a w razie potrzeby podejmie działania interwencyjne, by zapobiec wprowadzaniu nieuzasadnionych dyskryminujących wymogów. Komisja będzie również promować rozwiązania stanowiące alternatywę dla transakcji offsetowych i ułatwiające MŚP dostęp do rynków zagranicznych. Aby osiągnąć ten cel Komisja zorganizowała w lutym 2014 r. warsztaty z zainteresowanymi stronami. Spotkania takie będą kontynuowane. W związku z tą kwestią Komisja planuje utworzenie grupy doradczej ad hoc z udziałem państw członkowskich i przedstawicieli przemysłu (integratorów systemów i MŚP) w celu określenia sposobów promowania transgranicznych łańcuchów dostaw. Komisja będzie również szczególnie uważnie monitorować stosowanie przepisów dyrektywy 2009/81/WE dotyczących podwykonawstwa. Inicjatywy dotyczące sposobu poprawy dostępu do rynku dla MŚP będzie można zgłaszać na posiedzeniu Rady Europejskiej w czerwcu 2015 r. Bezpieczeństwo dostaw Bezpieczeństwo dostaw ma kluczowe znaczenie zarówno dla skuteczności sił zbrojnych, jak i prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego. Jest to pojęcie szerokie, które może obejmować cały szereg różnych aspektów przemysłowych, technologicznych, prawnych i politycznych. Podejście i oczekiwane rezultaty Plan działania na rzecz kompleksowego systemu zapewniającego bezpieczeństwo dostaw w całej Unii: zgodnie ze swym komunikatem oraz w odpowiedzi na wezwanie Rady Europejskiej do „opracowania wraz z państwami członkowskimi i we współpracy z Wysokim Przedstawicielem oraz Europejską Agencją Obrony planu działania w zakresie kompleksowego ogólnounijnego systemu bezpieczeństwa dostaw”, Komisja: a) określi obszary, które powinny zostać objęte takim systemem, i oceni istniejące instrumenty służące zapewnianiu bezpieczeństwa dostaw; b) przeprowadzi szeroko zakrojone konsultacje z państwami członkowskimi; c) określi możliwe działania w następujących dziedzinach: 1) dostawy między państwami członkowskimi; 2) dostawy do państw członkowskich z państw trzecich oraz 3) kontrolowanie aktywów przemysłowych i technologicznych w Unii; wszystkie te dziedziny stanowią ważne elementy kompleksowego systemu bezpieczeństwa dostaw. Ostateczna wersja planu działania zostanie przedstawiona na posiedzeniu Rady Europejskiej w czerwcu 2015 r., równolegle ukończone zostaną również działania w wymienionych poniżej obszarach. Transfery związane z obronnością: dyrektywą 2009/43/WE wprowadzono system wydawania zezwoleń ułatwiający przepływ produktów związanych z obronnością w obrębie rynku wewnętrznego. W styczniu 2014 r. Komisja rozpoczęła badanie dotyczące sposobu przyspieszenia wdrażania głównych instrumentów dyrektywy (generalnych zezwoleń i certyfikacji przedsiębiorstw z sektora przemysłu obronnego) przez organy krajowe i przedsiębiorstwa. Pierwszym krokiem Komisji w tym kierunku było rozszerzenie zakresu bazy danych Certider[3], aby umożliwić państwom członkowskim sprawniejsze przekazywanie zainteresowanym stronom informacji na temat certyfikowanych przedsiębiorstw i wydanych generalnych zezwoleń. Na podstawie wyników badania, które powinny być dostępne w lipcu 2014 r., Komisja zaproponuje kolejne środki w celu skuteczniejszego wdrażania dyrektywy. Pełniejsza ocena dyrektywy rozpocznie się na początku 2015 r. W oparciu o nią przygotowane zostanie sprawozdanie dotyczące wdrożenia dyrektywy, które Komisja ma obowiązek przedłożyć Parlamentowi Europejskiemu i Radzie do czerwca 2016 r. Kontrola nad aktywami: w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa kontrolowanie aktywów przemysłowych i technologicznych może odgrywać niezwykle istotną rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw kluczowych zasobów. Niektóre państwa członkowskie wprowadziły mechanizmy umożliwiające im kontrolę nad inwestycjami w tym sektorze. Czysto krajowe podejście może jednak utrudniać transgraniczną współpracę przedsiębiorstw i otwarcie rynków obrony w państwach członkowskich na ogólnounijną konkurencję. Dlatego też w celu pogłębienia rynku wewnętrznego potrzebne jest podejście europejskie. Konieczne może być również zapewnienie Europie odpowiedniego poziomu autonomii w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa. W związku z tym Komisja opublikuje zieloną księgę na temat ewentualnych wad obecnego systemu kontroli nad aktywami i zbada możliwości działania w tym zakresie na szczeblu unijnym, w tym mechanizmy powiadamiania i konsultacji między państwami członkowskimi. Zielona księga ma zostać przyjęta docelowo pod koniec tego roku. Komisja zamierza od samego początku zaangażować w ten proces zainteresowane strony i przeprowadzić z nimi szeroko zakrojone konsultacje już na etapie przygotowywania zielonej księgi. 2.2 Zwiększanie konkurencyjności przemysłu obronnego Normalizacja i certyfikacja Komisja wspiera EDA w wysiłkach mających na celu wypracowanie wspólnego podejścia do normalizacji i certyfikacji. Podejście to musi zostać określone w porozumieniu z państwami członkowskimi, z uwzględnieniem w pełnym zakresie suwerenności narodowej i bez powielania działań NATO. Podejście i oczekiwane rezultaty Normalizacja: w porozumieniu z Komisją EDA pracuje nad nowym kształtem procesu opracowywania w Europie norm w dziedzinie obronności i norm hybrydowych, w którym istniejące krajowe, europejskie i międzynarodowe (np. NATO) mechanizmy normalizacyjne zostałyby powiązane w uporządkowany i niebiurokratyczny sposób. Metodyka ta opiera się na podejściu proaktywnym, przewidującym zaangażowanie ekspertów krajowych do monitorowania zmian w normalizacji w dziedzinie obronności w Europie i formułowania zaleceń w celu rozwiązywania określonych problemów w miarę ich pojawiania się. Komisja dostarcza wkładu w te prace w postaci swej wiedzy specjalistycznej w zakresie normalizacji cywilnej. Zajmie się ona także zidentyfikowaniem wspólnych norm, które mogą być pomocne w realizacji europejskich projektów w określonych obszarach. Na przykład w ramach wspólnego mechanizmu wymiany informacji (CISE) dla obszarów morskich UE (omówionego w sekcji 2.4) wspólne normy pozwolą na wprowadzenie wspólnego modelu danych niezbędnego do zapewnienia skutecznej komunikacji między różnymi krajowymi systemami informacyjnymi nadzoru morskiego. Certyfikacja: we współpracy z Europejską Agencją Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA) Komisja będzie nadal wspierać Europejską Agencję Obrony i państwa członkowskie w procesie harmonizacji wymogów wojskowych dotyczących zdatności do lotu w celu zbliżenia, w miarę możliwości, systemu certyfikacji wojskowej do stosownych wymogów cywilnych. Komisja wraz z EASA będzie nadal zachęcać do wykorzystywania doświadczeń w sektorze cywilnym i norm EASA w procesie certyfikacji produktów wojskowych, we współpracy z Europejską Agencją Obrony i państwami członkowskimi. W celu zmniejszenia kosztów i uniknięcia powielania działań oraz w celu ułatwienia wspólnego korzystania samolotów cywilnych i wojskowych z niezarezerwowanej przestrzeni powietrznej wspólna europejska certyfikacja cywilna niektórych produktów wojskowych mogłaby zostać powierzona EASA, jeśli tak zdecydują w odniesieniu do tych produktów ich producenci i państwa członkowskie, natomiast państwa członkowskie byłyby nadal odpowiedzialne za certyfikację systemów wojskowych na pokładzie. Komisja dokona we współpracy z EASA i na podstawie wniosków przedstawicieli przemysłu wyboru kilku produktów, takich jak niektóre zdalnie kierowane bezzałogowe systemy powietrzne (BSP), które stają się coraz ważniejszą częścią produktów w sektorze statków powietrznych[4], w celu przeprowadzenia postępowań pilotażowych, w których EASA zajmie się cywilną certyfikacją produktów podwójnego zastosowania, i które stanowić będą krok w kierunku przyjęcia nowego podejścia pozwalającego na obniżenie kosztów i uproszczenie procedury. Działania zmierzające do wprowadzenia takiego podejścia zostaną oparte na wynikach analizy wykonalności, w ramach której zbadane zostaną: zapotrzebowanie EASA na dodatkowe zasoby oraz kwestie prawne i kwestie związane z bezpieczeństwem, wynikające z podziału odpowiedzialności między organy cywilne/unijne i wojskowe/krajowe. Surowce Dostęp do surowców staje się coraz większym wyzwaniem w gospodarce europejskiej. Kwestia ta jest przedmiotem unijnej strategii w zakresie surowców, która obejmuje poddany niedawno przeglądowi wykaz surowców krytycznych[5]. Podejście i oczekiwane rezultaty Wiele z tych surowców, jak pierwiastki ziem rzadkich i german, stanowi element niezbędny w zastosowaniach związanych z obronnością (np. w laserowych systemach celowniczych). Komisja zbada zatem, które surowce mają kluczowe znaczenie dla przemysłu obronnego. Analiza ta zostanie przeprowadzona przez Wspólne Centrum Badawcze Komisji w ścisłej współpracy z EDA i przedstawicielami przemysłu. Zgodnie z przewidywaniami zostanie ona ukończona do połowy 2015 r. i może utorować drogę ewentualnym przyszłym działaniom politycznym w tym obszarze. MŚP, klastry i regiony Rada Europejska podkreśliła znaczenie wspierania regionalnych sieci MŚP oraz klastrów strategicznych. Komisja podejmie działania służące realizacji celów w tym zakresie. Podejście i oczekiwane rezultaty Prace w tym obszarze będą ściśle koordynowane z działaniami związanymi z MŚP, o których mowa w niniejszym sprawozdaniu w rozdziale dotyczącym rynku wewnętrznego. Komisja, wykorzystując w tym celu powołaną przez siebie Europejską Sieć Przedsiębiorczości oraz europejskie strategiczne partnerstwa klastrów, finansowane ze środków programu COSME[6], udzieli wsparcia w zakresie organizacji spotkań ułatwiających nawiązywanie współpracy między przedsiębiorstwami, rozwijania sieci kontaktów oraz poszukiwania nowych partnerów handlowych w Unii i poza nią. Komisja wyjaśni także warunki, na jakich europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne (ang. European Structural and Investment Funds, ESIF) mogą zostać wykorzystane do wspierania projektów dotyczących produktów i technologii podwójnego zastosowania, zarówno w odniesieniu do projektów inwestycyjnych (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego z budżetem w wysokości 140 mld EUR), jak i projektów w zakresie umiejętności (Europejski Fundusz Społeczny z budżetem w wysokości 74 mld EUR). Ponadto Komisja będzie wspierać wnioski transgranicznych klastrów i sieci o finansowanie z programu „Europejska współpraca terytorialna”, którego całkowity budżet na lata 2014–2020 wynosi 8,7 mld EUR. Decyzja o skorzystaniu z tych możliwości należy do samych przedsiębiorstw, klastrów i regionów. Niemniej jednak Komisja, w ścisłej współpracy z Europejską Agencją Obrony i Stowarzyszeniem Agencji Rozwoju Regionalnego (EURADA): · podejmie działania służące rozpowszechnieniu informacji na temat tych możliwości poprzez organizację spotkań ukierunkowanych na ten cel. Pierwsze takie spotkanie odbyło się dnia 12 maja w Brukseli, a kolejne zaplanowano na listopad 2014 r.; · opublikuje w lipcu 2014 r. wytyczne dla organów regionalnych i MŚP, w których wyjaśnione zostaną możliwości korzystania ze środków ESIF w celu finansowania projektów dotyczących produktów i technologii podwójnego zastosowania; · wesprze tworzenie sieci regionalnych związanych z obronnością, opierając się przy tym na dotychczasowych rezultatach prac z udziałem zainteresowanych organów regionalnych i klastrów prowadzonych w celu stworzenia mechanizmu wymiany najlepszych praktyk w ubieganiu się o środki z ESIF oraz uwzględnienia zagadnień obronności w strategiach dotyczących inteligentnej specjalizacji. Ostatecznym celem tych działań jest zwiększenie liczby pozytywnie rozpatrzonych wniosków o finansowanie ze środków unijnych, zwłaszcza z funduszy ESIF i COSME, projektów dotyczących produktów i technologii podwójnego zastosowania, składanych przez MŚP z sektora przemysłu obronnego oraz klastry. To z kolei powinno pomóc MŚP w zwiększeniu stopnia ich integracji w klastry obejmujące całą Unię i w powiązane gałęzie przemysłu, prowadząc do uzyskania bardziej zróżnicowanego łańcucha dostaw. Umiejętności Sukces europejskiego sektora obrony zależy od zatrzymania w Europie personelu posiadającego umiejętności o kluczowym znaczeniu i rekrutacji osób z umiejętnościami, które staną się niezbędne w przyszłości. Poprawa w zakresie mobilności siły roboczej w Unii może również przyczynić się do zwiększenia konkurencji w sektorze. W niektórych obszarach już obecnie panuje niedobór specjalistów spowodowany ich przechodzeniem na emeryturę oraz trudnościami w przyciąganiu nowych wykwalifikowanych pracowników. Podejście i oczekiwane rezultaty Umiejętności wymagane w przemyśle obronnym są w dużej mierze podobne do umiejętności wymaganych w innych gałęziach przemysłu. Umożliwia to stosowanie na szeroką skalę instrumentów unijnych pierwotnie utworzonych na potrzeby przemysłu cywilnego. Komisja będzie w szczególności propagować korzystanie przez przedsiębiorstwa i placówki edukacyjne prowadzące działalność w dziedzinie obronności z programów „Sojusze na rzecz umiejętności sektorowych” i „Sojusze na rzecz wiedzy”. Działania te obejmą: kampanię informacyjną na temat finansowania ze środków unijnych inicjatyw dotyczących umiejętności. Zostanie ona przygotowana we współpracy z EDA i stosownymi organizacjami, w tym Europejskim Stowarzyszeniem Przemysłu Lotniczego, Astronautyki i Przemysłu Obronnego (ASD) oraz europejskim związkiem zawodowym IndustriAll; zachęcanie do korzystania ze środków ESIF w celu finansowania szkoleń dla pracowników i ich przekwalifikowywania, ze szczególnym uwzględnieniem zapotrzebowania na określone umiejętności i przyszłych restrukturyzacji. Możliwości uzyskania takiego finansowania zostaną podkreślone we wspomnianych wyżej wytycznych przygotowywanych dla organów regionalnych i MŚP; oraz rozpoczęcie w 2015 r. badania na temat zasobów i zapotrzebowania w zakresie kwalifikacji i umiejętności w sektorze obrony, obecnie i w przyszłości, którego wyniki będą stanowić podstawę do dalszych działań w tym obszarze. Głównym celem badania jest uzyskanie szczegółowej wiedzy na temat obecnych i przyszłych potrzeb w zakresie umiejętności w europejskim sektorze obrony, co umożliwi ukierunkowanie na nie w większym stopniu strategii na szczeblu europejskim krajowym i regionalnym. 2.3 Wykorzystanie potencjału naukowo-badawczego w zakresie produktów i technologii podwójnego zastosowania i wspieranie innowacyjności W komunikacie oraz w konkluzjach Rady Europejskiej wskazano, że brak inwestycji w badania naukowe i innowacje zagraża utrzymaniu długoterminowej konkurencyjności europejskiego przemysłu obronnego i zdolności obronnych Europy. Podejście i oczekiwane rezultaty Poniżej przedstawiono szereg określonych przez Komisję sposobów, w jakie może ona wspierać badania naukowe związane z WPBiO. Komisja opracuje ponadto systemy wsparcia na rzecz przedkomercyjnych zamówień publicznych, które w stosownych przypadkach mogą posłużyć jako pomost między badaniami naukowymi a rynkiem. Badania naukowe w zakresie produktów i technologii podwójnego zastosowania: Komisja podejmie starania w celu jak najlepszego wykorzystania, z korzyścią dla obu stron, potencjału synergii pomiędzy cywilnymi badaniami naukowymi w ramach programu „Horyzont 2020” a koordynowanymi przez EDA badaniami naukowymi w dziedzinie obronności, w zakresie zgodnym z przepisami regulującymi prowadzenie obu rodzajów badań. W tym celu Komisja zbada również możliwości rozszerzenia zakresu i zmiany statusu istniejącej europejskiej umowy ramowej o współpracy zawartej z EDA. Kierując się konkluzjami Rady Europejskiej Komisja rozpoczęła prace nad określeniem dziedzin i zastosowań innowacyjnych, do których rozwoju przyczynić się mogą przekrojowe kluczowe technologie prorozwojowe (ang. key enabling technologies, KET), w tym wybranych sektorów cywilnych, które mają duże znaczenie dla przemysłu w sektorze obronności i bezpieczeństwa. Oznacza to, że w sektorze obrony istnieje wiele możliwości angażowania się w szeroko pojętą działalność w celu rozwoju innowacji i technologii. Komisja prowadzi w szczególności konsultacje z grupą wysokiego szczebla ds. KET[7], która utworzyła niedawno podgrupę ds. wykorzystania potencjału KET w zakresie produktów i technologii podwójnego zastosowania, i która do końca 2014 r. przedstawi sprawozdanie w tym temacie. Działanie przygotowawcze: celem działania przygotowawczego jest dostarczenie przykładów obrazujących wartość dodaną wkładu Unii w nowych obszarach badań naukowych – jako uzupełnienie cywilnych badań naukowych związanych z WPBiO, prowadzonych w ramach programu „Horyzont 2020”. Działanie przygotowawcze będzie trwać nie dłużej niż trzy lata. Całkowita kwota funduszy na działanie będzie zależała od dostępnych środków budżetowych w momencie przyjmowania budżetu i będzie musiała mieścić się w zakresie wyznaczonym pułapami dotyczącymi działania przygotowawczego przewidzianymi w unijnym rozporządzeniu finansowym (UE) nr 1081/2010. Powodzenie tego działania stworzy warunki do ewentualnego uwzględnienia pozycji dotyczącej obszaru badań naukowych związanych z WPBiO w kolejnych wieloletnich ramach finansowych. Nie zastąpi to krajowych inwestycji w badania naukowe i rozwój w sektorze obrony, pomoże jednak połączyć wysiłki na szczeblu Unii z wysiłkami podejmowanymi w dziedzinie badań naukowych na szczeblu krajowym i będzie stanowić bodziec do rozwoju współpracy w sektorze przemysłu. Zakres działania przygotowawczego zostanie określony w porozumieniu z państwami członkowskimi, Parlamentem Europejskim, EDA, ESDZ i przedstawicielami przemysłu. By działanie to się powiodło, konieczne będzie uwzględnienie specyfiki badań naukowych związanych z obronnością, między innymi w zakresie: obszarów i modeli badań, praw własności intelektualnej, poufności rezultatów, współfinansowania i zasad uczestnictwa, roli państw członkowskich, a także zapewnienie atrakcyjności udziału w tych badaniach dla przedsiębiorstw. Kwestia zarządzania będzie miała przy tym kluczowe znaczenie. Zdaniem Komisji powyższe zasady i specyficzne kwestie związane z działaniem przygotowawczym powinny zostać rozpatrzone przez niezależny organ doradczy złożony z decydentów na najwyższym szczeblu i z ekspertów. Taka „grupa osobistości” składałaby się z około 20 przedstawicieli wysokiego szczebla z państw członkowskich, Parlamentu Europejskiego, przemysłu i środowisk akademickich. 2.4 Rozwój zdolności W komunikacie Komisji podkreślono potrzebę uwzględnienia pełnego spektrum potrzeb w zakresie zdolności, by sprostać licznym wyzwaniom, przed którymi stoi Europa. Odpowiedzialność za zdolności obronne spoczywa zasadniczo na państwach członkowskich i EDA, Komisja może jednak wnieść w tym obszarze istotny wkład, działając w zakresie swoich kompetencji w dziedzinie bezpieczeństwa niewojskowego (np. w walce z terroryzmem, ochronie granic zewnętrznych, nadzorze morskim i ochronie ludności). Podejście i oczekiwane rezultaty Wspólna ocena potrzeb w zakresie zdolności : wraz z Wysokim Przedstawicielem i EDA Komisja przeprowadzi wspólną ocenę potrzeb w zakresie zdolności podwójnego zastosowania do celów unijnej polityki bezpieczeństwa i obrony. Zadaniem tej oceny jest wyłonienie obszarów, w których wojskowe i niewojskowe potrzeby w zakresie zdolności są podobne, i zidentyfikowanie możliwości synergii, uwzględniając przy tym również obszary zdolności, których znaczenie podkreśliła Rada Europejska, takie jak BSP, łączność satelitarna i bezpieczeństwo cybernetyczne. Wspólny mechanizm wymiany informacji dla obszarów morskich UE (CISE): w komunikacie, którego przyjęcie, w ramach europejskiej strategii bezpieczeństwa morskiego[8], przewidziane jest na lipiec 2014 r., przedstawiony zostanie plan działania w celu wdrożenia CISE. Następnym krokiem będzie opracowanie, uruchomienie i przetestowanie CISE na szerszą skalę w ramach projektu pod przewodnictwem państw członkowskich, zanim mechanizm ten zostanie wdrożony w roku 2020. Współpraca cywilno-wojskowa: w celu poprawy współpracy cywilno-wojskowej w wymiarze praktycznym i w oparciu o istniejące sieci unijne Komisja pracuje nad ustanowieniem wraz z EDA nieformalnej grupy ds. koordynacji, której zadaniem będzie zwiększenie synergii i określenie obszarów, w których należy rozwijać współpracę. Wstępna analiza wskazuje, że kwestie ochrony przed zagrożeniem chemicznym, biologicznym, radiologicznym, jądrowym (CBRJ) i przed materiałami wybuchowych oraz technologie wykrywania stanowią obszary o dużym potencjale w zakresie rozwijania synergii między polityką Komisji w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego a działalnością agencji. W dniu 5 maja Komisja przyjęła komunikat w sprawie nowego podejścia do wykrywania i zmniejszania zagrożeń związanych z materiałami CBRJ i materiałami wybuchowymi (COM(2014)247), w którym podkreślono potrzebę ściślejszej współpracy cywilno-wojskowej w tych dziedzinach. Dalsze rozmowy z państwami członkowskimi będą prowadzone w ramach działającej już grupy doradczej ds. materiałów CBRJ i materiałów wybuchowych, ustanowionej przez Komisję. 2.5 Przestrzeń kosmiczna i obrona Rozwój europejskich i krajowych zdolności do działania w przestrzeni kosmicznej staje się kwestią odgrywającą coraz większą rolę w stawianiu czoła wyzwaniom w dziedzinie bezpieczeństwa. Niektóre zdolności związane z przestrzenią kosmiczną muszą pozostać pod wyłączną kontrolą wojskową/na szczeblu krajowym, Komisja uważa jednak, że zwiększenie synergii między krajowymi a europejskimi zdolnościami do działania w przestrzeni kosmicznej może przynieść znaczne korzyści w postaci obniżenia kosztów i większej wydajności. Podejście i oczekiwane rezultaty Komisja będzie kontynuować działania w celu ochrony infrastruktury kosmicznej i wspierania prac nad nową generacją łączności satelitarnej. Obserwacja i śledzenie obiektów kosmicznych (ang. Space Surveillance and Tracking, SST): wniosek Komisji dotyczący programu wsparcia SST w celu ochrony infrastruktury kosmicznej został przyjęty w dniu 2 kwietnia 2014 r. Program ten posłuży do wspierania krajowych wysiłków zmierzających do utworzenia konsorcjum SST i świadczenia usług SST na szczeblu europejskim. Kiedy konsorcjum zacznie już działać, Komisja wspomoże rozwój i modernizację aktywów związanych z SST, wykorzystując w tym celu program „Horyzont 2020”. Łączność satelitarna: w tym obszarze, zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej, utworzono grupę użytkowników, w której skład weszły służby Komisji, ESDZ, EDA i Europejska Agencja Kosmiczna. Grupa ta zajmuje się kwestią rozproszonego zapotrzebowania w zakresie bezpieczeństwa łączności satelitarnej, pomoże ona także w odpowiednim kształtowaniu wsparcia dla państw członkowskich w prowadzonych przez nie pracach nad nową generacją rządowej łączności satelitarnej. W ścisłej koordynacji z grupą użytkowników Komisja rozpocznie ponadto badanie w celu określenia zapotrzebowania na łączność satelitarną, zarówno wśród użytkowników z sektora bezpieczeństwa cywilnego, jak i ze strony dużych infrastruktur unijnych. Wyniki badania spodziewane są w 2015 r. Komisja zbada także możliwość przyczynienia się, w granicach swoich uprawnień, do poprawy dostępu Unii do technologii obrazowania satelitarnego wysokiej rozdzielczości, w celu wsparcia misji i operacji prowadzonych w ramach WPZiB i WPBiO. 2.6 Stosowanie unijnej polityki energetycznej oraz korzystanie z europejskich instrumentów wsparcia w sektorze obrony Siły zbrojne są w wysokim stopniu zainteresowane ograniczaniem swego śladu energetycznego, dzięki czemu mogą w istotny sposób przyczynić się do osiągnięcia unijnych celów w zakresie energii. Podejście i oczekiwane rezultaty W 2013 r. Komisja rozpoczęła rozmowy z państwami członkowskimi i EDA w sprawie utworzenia forum konsultacyjnego ds. energii w sektorze obrony i bezpieczeństwa. Zadaniem forum konsultacyjnego będzie dostosowanie wiedzy zdobytej przy opracowywaniu strategii oraz w ramach innych inicjatyw w dziedzinie energii do specyficznych wymagań i cech środowiska sił zbrojnych. Oczekuje się, że forum konsultacyjne rozpocznie swą działalność przed końcem 2014 r. Jesienią planowane jest utworzenie w ministerstwach obrony lub związanych z nimi instytucjach centralnych krajowych punktów kontaktowych w kwestiach energetycznych. Na działalność forum konsultacyjnego zarezerwowano wstępnie fundusze ze środków unijnych na lata 2014–2015, z możliwością przedłużenia, jeśli państwa członkowskie uznają tę inicjatywę za użyteczną. Dyskusje z ekspertami krajowymi uwidoczniły zapotrzebowanie na informacje na temat sposobu, w jaki polityka i prawodawstwo unijne w dziedzinie energii mogą zostać wdrożone w sektorze obrony, aby poprawić zdolności sił zbrojnych i przyczynić się do osiągnięcia unijnych i krajowych celów dotyczących: 1) efektywności energetycznej, 2) wykorzystywania odnawialnych źródeł energii oraz 3) ochrony krytycznej infrastruktury energetycznej. W związku z tym forum konsultacyjne opracuje do końca 2015 r. szereg dokumentów, w tym: · wytyczne dotyczące a) wdrażania odpowiednich przepisów unijnych w zakresie energii oraz b) finansowania inwestycji na rzecz efektywności energetycznej i wykorzystania odnawialnych źródeł energii w sektorze obrony; · koncepcje i zalecenia dotyczące wspólnych działań państw członkowskich w celu podniesienia poziomu ochrony krytycznej infrastruktury energetycznej. 2.7 Zwiększenie wymiaru międzynarodowego Wraz ze zmniejszaniem się w ostatnich latach w Europie budżetów na obronę wzrosło znaczenie eksportu do państw trzecich, który ma rekompensować przedsiębiorcom europejskim spadek popytu na rynkach ich krajów. Podejście i oczekiwane rezultaty Konkurencyjność na rynkach państw trzecich: Komisja podejmie rozmowy z zainteresowanymi stronami na temat sposobu wspierania europejskiego przemysłu obronnego na rynkach państw trzecich. Rozmowy te obejmą następujące kwestie: konsekwencje wymogów offsetowych w państwach trzecich dla europejskiego sektora obrony; przeszkody, z jakimi boryka się przemysł europejski w konkurowaniu o zamówienia w państwach trzecich i rola unijnych umów handlowych i inwestycyjnych; wsparcie, z jakiego korzystają konkurenci z państw trzecich oraz możliwości udzielenia podobnego wsparcia przedsiębiorstwom w Unii. W celu omówienia tych kwestii Komisja powoła w czwartym kwartale 2014 r. forum skupiające przedstawicieli sektora publicznego i przemysłu. Na podstawie wyników tych rozmów Komisja dokona oceny potrzeby podjęcia dalszych kroków. Komisja będzie również nadal regularnie angażować zainteresowane strony w działania w tym obszarze, w szczególności w związku z negocjacjami w sprawie umów handlowych i inwestycyjnych z państwami trzecimi. Kontrola wywozu produktów podwójnego zastosowania: w następstwie sprawozdania dla Rady i Parlamentu Europejskiego w sprawie wykonania rozporządzenia (WE) nr 428/2009[9] Komisja przyjęła w dniu 24 kwietnia 2014 r. komunikat dotyczący przeglądu polityki kontroli wywozu[10]. Celem tego komunikatu jest określenie kierunku, w jakim należy rozwijać strategiczne unijne kontrole wywozu i przedstawienie konkretnych wariantów strategii na rzecz ich unowocześnienia. Jako kolejny etap przeglądu polityki w tym zakresie Komisja przeprowadzi obecnie ocenę skutków różnych wariantów przeglądu przedstawionych w wymienionym komunikacie. W ocenie tej uwzględnione zostaną wyniki analizy zewnętrznej. Obejmie ona także ukierunkowane konsultacje społeczne, jak również dyskusje z głównymi zainteresowanymi stronami w ramach „forum przemysłu”. Komisja zamierza zakończyć proces oceny skutków w pierwszej połowie 2015 r. Wynik oceny stanowić będzie podstawę do ewentualnych działań w przyszłości. 3. Wnioski Niniejsze sprawozdanie zostało sporządzone w następstwie komunikatu Komisji przyjętego w lipcu 2013 r. i stanowi wkład we wdrażanie konkluzji Rady Europejskiej z posiedzenia w grudniu 2013 r. Zapewnia ono jednocześnie ciągłość działalności Komisji w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa oraz jest przyczynkiem do wkładu Komisji w posiedzenie Rady Europejskiej w czerwcu 2015 r. Komisja może w znaczący sposób przyczynić się do wzmocnienia europejskiego sektora obronności i bezpieczeństwa, w szczególności poprzez swą politykę w zakresie rynku wewnętrznego, przemysłu oraz badań naukowych i innowacji. Rola Komisji jest istotna zwłaszcza ze względu na fakt, że relacje między sektorem cywilnym i obronnym stają się coraz bardziej intensywne, a granica między tymi sektorami coraz bardziej się zaciera. Jest to szczególnie widoczne w misjach w ramach WPBiO, które są w większości misjami cywilnymi, lecz by były one skuteczne, konieczna jest ścisła współpraca cywilów i wojska. Prowadzi to do zwiększonej potrzeby synergii sektorów cywilnego i wojskowego w takich obszarach jak komunikacja, transport strategiczny, nadzór, BSP itp. Unia, a w szczególności Komisja, Wysoki Przedstawiciel i EDA są dobrze przygotowane na to, by stawić czoła temu wyzwaniu. Jednocześnie poziom nakładów na badania naukowe i rozwój w dziedzinie obronności nadal dramatycznie spada. W 2012 r. całkowita kwota wydatków na badania naukowe i rozwój w dziedzinie obronności w Unii zmniejszyła się o 38 % w porównaniu z rokiem 2011. Częściowo w wyniku tego spadku rozziew między badaniami naukowymi i rozwojem na potrzeby obronności a działalnością w tym zakresie na potrzeby cywilne jest coraz większy. Dlatego też przemysł obronny w coraz większym stopniu zależny jest od technologii wypracowywanych w sektorze cywilnym, wzrasta również tendencja wśród przedsiębiorstw z sektora obrony do rozszerzania zakresu swojej działalności na zastosowania cywilne. Tymczasem przedsiębiorstwa cywilne wykupują technologie, np. w dziedzinie robotyki, które są również przedmiotem zainteresowania przedsiębiorstw przemysłu obronnego. W związku z tym niezbędne technologie, takie jak przetwarzanie dużych zbiorów danych, biologia syntetyczna czy druk 3D, staną się istotnym źródłem innowacji zarówno na potrzeby przemysłu obronnego, jak i na potrzeby cywilne. Wciąż trudno jest przewidzieć, jak wyglądać będzie europejski sektor obrony i bezpieczeństwa za 20–30 lat, jednak wyraźne widać zmiany zachodzące w krajobrazie przemysłowym. Działalność w zakresie obronności zachowa swą specyfikę, ale elementy cywilne będą nabierały coraz większego znaczenia w tym sektorze. Tendencja ta sprawia, że wiele strategii Komisji zaczyna odgrywać istotną rolę w dziedzinie obronności, otwiera ona również możliwości osiągania nowych synergii i zwiększania wydajności, których Europa nie może zaprzepaścić. [1] Wpływ działań przewidzianych we wspomnianym planie na budżet Unii nie wykracza poza środki już przewidziane w oficjalnym programowaniu finansowym Komisji, a ich realizacja mieści się w zakresie odpowiednich programów europejskich, uwzględnionych w wieloletnich ramach finansowych na lata 2014–2020. Każde z działań przewidzianych w planie jest spójne i zgodne z odpowiednimi instrumentami finansowymi ustanowionymi na podstawie wieloletnich ram finansowych. [2] Artykuł 73 dyrektywy 2009/81/WE. [3] Rejestr certyfikowanych przedsiębiorstw związanych z obronnością (Certider). Więcej informacji znaleźć można na stronie: http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/defence/certider/ [4] Działania te wpisują się w szerszy kontekst prac Komisji w tej dziedzinie służących stworzeniu ram na potrzeby eksploatacji cywilnych BSP, jak wskazano w komunikacie z dnia 8 kwietnia (COM(2014)207). W tym celu Komisja będzie promować pełne wykorzystywanie instrumentów unijnych, by zapewnić spójność podejścia i osiągnąć w jak największym stopniu efekt synergii, umożliwiając zarazem integrację eksploatacji BSP w niezarezerwowanej przestrzeni powietrznej z zachowaniem wymogów bezpieczeństwa. [5] COM(2014)297. [6] COSME to program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw, którego budżet na lata 2014–2020 wynosi 2,3 mld EUR. [7] Grupa została powołana w lutym 2013 r., aby doradzać Komisji na temat sposobów wspierania stosowania KET w Europie. [8] Komunikat z dnia 6 marca 2014 r., JOIN(2014)9. 9 COM(2013)710 z 16.10.2013. [10] COM(2014)244 z 24.4.2014.