KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 30.6.2021 COM(2021) 347 final 2021/0171(COD) Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie kredytów konsumenckich









{SEC(2021) 281 final} - {SWD(2021) 170 final} - {SWD(2021) 171 final}



UZASADNIENIE 1.KONTEKST WNIOSKU •Przyczyny i cele wniosku Dyrektywą 2008/48/WE w sprawie umów o kredyt konsumencki (zwaną dalej „dyrektywą w sprawie kredytu konsumenckiego” lub „dyrektywą”), zmienianą w latach 2011, 2014, 2016 i 2019, ustanowiono zharmonizowane ramy UE dotyczące kredytu konsumenckiego, aby ułatwić powstanie sprawnie funkcjonującego rynku wewnętrznego w zakresie kredytu konsumenckiego i zapewnić wysoki poziom ochrony konsumentów w celu zagwarantowania ufności konsumenckiej. W ocenie REFIT przeprowadzonej w latach 2018–2019 stwierdzono, że cele dyrektywy z 2008 r., a mianowicie zapewnienie wysokich standardów ochrony konsumentów i sprzyjanie rozwojowi wewnętrznego rynku kredytów, są nadal istotne w kontekście środowiska regulacyjnego, które jest w znacznym stopniu rozdrobnione w UE, i osiągnięto je tylko częściowo. Takie rozdrobnienie w połączeniu z niepewnością prawa spowodowaną nieprecyzyjnymi sformułowaniami niektórych przepisów dyrektywy utrudnia sprawne funkcjonowanie wewnętrznego rynku kredytów konsumenckich i nie gwarantuje stałego, wysokiego poziomu ochrony konsumentów. Od przyjęcia dyrektywy w 2008 r. transformacja cyfrowa doprowadziła do znaczących zmian w procesie decyzyjnym i ogólnych nawykach konsumentów, którzy obecnie kładą większy nacisk na sprawniejszy i szybszy proces uzyskania kredytu i często przeprowadzają ten proces przez internet. Ma to również wpływ na sektor kredytowy, w którym stopniowo zachodzi transformacja cyfrowa. Nowi uczestnicy rynku, tacy jak platformy pożyczek społecznościowych, oferują różne formy umów o kredyt. Pojawiły się nowe produkty, takie jak krótkoterminowe drogie kredyty. Dzięki transformacji cyfrowej dostępne są również nowe sposoby ujawniania informacji w formie cyfrowej oraz oceny zdolności kredytowej konsumentów z wykorzystaniem systemów zautomatyzowanego podejmowania decyzji i danych nietradycyjnych. Kryzys związany z COVID-19 i wynikające z niego ograniczenia w przemieszczaniu się zakłóciły również gospodarkę UE oraz miały poważny wpływ na rynek kredytowy i konsumentów, zwłaszcza tych, którzy byli narażeni na zagrożenia, w związku z czym wiele gospodarstw domowych w UE utraciło stabilność finansową. Z drugiej strony kryzys przyspieszył również transformację cyfrową. W trakcie kryzysu związanego z COVID-19 państwa członkowskie wprowadziły szereg środków pomocy, aby zmniejszyć obciążenie finansowe obywateli i gospodarstw domowych, takich jak moratoria na spłatę pożyczek, które zostały co do zasady rozszerzone na kredyt konsumencki. W tym kontekście Komisja zapowiedziała w swoim programie prac na 2020 r. przegląd dyrektywy w sprawie kredytu konsumenckiego. W zmienionym programie prac, przyjętym w kontekście pandemii COVID-19, datę przyjęcia przeglądu przesunięto na drugi kwartał 2021 r. •Spójność z przepisami obowiązującymi w tym obszarze polityki We wniosku zagwarantowana będzie spójność z obowiązującymi przepisami. Kwestie nieuczciwych postanowień umownych w umowach konsumenckich są regulowane dyrektywą 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, która stanowi, że warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, nie są wiążące dla konsumentów, jeżeli stojąc w sprzeczności z wymogami dobrej wiary powodują znaczącą nierównowagę praw i obowiązków konsumentów z jednej strony oraz sprzedawców i dostawców z drugiej strony ze szkodą dla konsumentów. Ten ogólny wymóg jest uzupełniony listą przykładowych warunków, które można uznać za nieuczciwe. Dyrektywa 93/13/EWG ma zastosowanie równolegle z innymi przepisami dotyczącymi ochrony konsumentów w prawie Unii. Dyrektywa 2002/65/WE dotycząca sprzedaży usług finansowych na odległość reguluje kwestie kredytów konsumenckich, które obecnie są wyłączone z zakresu dyrektywy w sprawie kredytu konsumenckiego i które są sprzedawane na odległość, np. przez internet. Jak ogłoszono w programie prac Komisji na 2020 r., dyrektywa jest obecnie objęta przeglądem. Reklama wprowadzająca w błąd jest regulowana dyrektywą 2005/29/WE dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz dyrektywą 2006/114/WE dotyczącą reklamy wprowadzającej w błąd i reklamy porównawczej, która ma zastosowanie do stosunków między przedsiębiorcami. Przepisy te nie uwzględniają jednak specyfiki kredytu konsumenckiego ani nie odnoszą się do potrzeby umożliwienia konsumentom porównywania reklam. W rozporządzeniu (UE) 2016/679 w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, RODO) ustanowiono przepisy mające zastosowanie do przetwarzania danych osobowych, wzmacniając prawa podstawowe osób fizycznych i wyjaśniając przepisy obowiązujące przedsiębiorstwa i podmioty publiczne. Określone w art. 5 RODO zasady dotyczące minimalizacji, prawidłowości, ograniczenia przechowywania danych regulują wykorzystanie danych do celów przeprowadzenia oceny zdolności kredytowej. Zachowując zgodność z RODO, niniejszy wniosek ma na celu zajęcie się problemami związanymi z przetwarzaniem danych osobowych, które są znamienne dla praktyk obserwowanych na rynku kredytów konsumenckich, tj. wykorzystania alternatywnych źródeł danych do oceny zdolności kredytowej lub przejrzystość ocen przeprowadzanych przy użyciu technik uczenia maszynowego. Spójność z innymi przepisami, takimi jak zmiany wprowadzone m.in. w dyrektywie 2005/29/WE dyrektywą (UE) 2019/2161 w odniesieniu do lepszego egzekwowania i unowocześnienia unijnych przepisów dotyczących ochrony konsumentów, również zostanie zagwarantowana we wniosku, który zawiera przepisy zgodne z tą dyrektywą. W 2020 r. Komisja przyjęła pakiet dotyczący aktu o usługach cyfrowych . Obejmuje on akt o usługach cyfrowych zmieniający dyrektywę 2000/31/WE (dyrektywa o handlu elektronicznym) oraz wprowadzający horyzontalne ramy dla usług pośrednictwa, oraz akt o rynkach cyfrowych, wprowadzający przepisy dla platform działających jako „strażnicy dostępu” w sektorze cyfrowym. W 2021 r. Komisja opublikowała również wniosek w sprawie rozporządzenia ustanawiającego zharmonizowane przepisy dotyczące sztucznej inteligencji, w celu promowania rozpowszechniania sztucznej inteligencji (AI), ale także przeciwdziałania zagrożeniom związanym z niektórymi jej zastosowaniami. •Spójność z innymi politykami Unii Cele wniosku są zgodne z politykami i celami UE.

Wniosek jest spójny z innymi przepisami i politykami UE, w szczególności w obszarze ochrony konsumentów, takimi jak dyrektywa 2011/83/UE w sprawie praw konsumentów, dyrektywa 2013/11 w sprawie alternatywnych metod rozstrzygania sporów konsumenckich oraz dyrektywa 2014/17/UE w sprawie konsumenckich umów o kredyt związanych z nieruchomościami mieszkalnymi, regulująca umowy o kredyt hipoteczny (dyrektywa o kredycie hipotecznym), i je uzupełnia. W 2018 r. Komisja opublikowała również wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie podmiotów obsługujących kredyty, nabywców kredytów oraz egzekucji z zabezpieczenia, który jest obecnie negocjowany przez współprawodawców. We wrześniu 2020 r. Komisja przyjęła pakiet dotyczący finansów cyfrowych , w tym strategię w zakresie finansów cyfrowych oraz wnioski ustawodawcze dotyczące kryptoaktywów i odporności cyfrowej, mając na celu zapewnienie konkurencyjnego sektora finansowego UE, który daje konsumentom dostęp do innowacyjnych produktów finansowych przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony konsumentów i stabilności finansowej. Zgodnie z powyższym niniejszy wniosek ma na celu unowocześnienie przepisów dotyczących kredytów konsumenckich aby dostosować je do zmian spowodowanych transformacją cyfrową. Uzupełnia on również rozporządzenie (UE) 2020/1503 w sprawie europejskich dostawców usług finansowania społecznościowego dla przedsięwzięć gospodarczych, ponieważ rozporządzenie to nie ma zastosowania do usług finansowania społecznościowego w odniesieniu do konsumentów. W Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE/Traktat) przewidziano działania mające na celu zapewnienie ustanowienia i funkcjonowania rynku wewnętrznego o wysokim poziomie ochrony konsumentów rynek wewnętrzny, jak również swobody świadczenia usług. Wciąż istnieje szereg przeszkód utrudniających transgraniczne udzielanie kredytów konsumenckich. 2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ •Podstawa prawna Podstawą prawną proponowanej dyrektywy jest art. 114 TFUE dotyczący urzeczywistnienia rynku wewnętrznego z należytym uwzględnieniem art. 169 TFUE. Przyznaje się w nim UE kompetencje do wprowadzania środków mających na celu zbliżenie przepisów krajowych dotyczących ustanowienia i funkcjonowania rynku wewnętrznego. Dzięki stworzeniu wysokiego poziomu ochrony konsumentów wniosek ma na celu wsparcie sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego. •Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych) Zasada pomocniczości ma zastosowanie, jeżeli wniosek nie wchodzi w zakres wyłącznej kompetencji UE. Cele proponowanego działania nie mogą zostać osiągnięte w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, natomiast z uwagi na skalę lub skutki proponowanych działań możliwe jest lepsze ich osiągnięcie na poziomie UE. W traktacie przewidziano działania mające na celu zapewnienie ustanowienia i funkcjonowania rynku wewnętrznego o wysokim poziomie ochrony konsumentów, jak również swobody świadczenia usług. Taki rynek kredytów konsumenckich jest nadal ograniczony ze względu na szereg przeszkód. Przeszkody te przyczyniają się do obniżenia poziom transgranicznej działalności w zakresie podaży i popytu, ograniczając konkurencję, a w konsekwencji – wybór dla konsumentów. Działanie UE zapewniłoby utrzymanie stałego, wysokiego poziomu ochrony konsumentów oraz bardziej przejrzyste i zharmonizowane ramy prawne dla przedsiębiorstw, obniżając bariery w zakresie udzielania kredytów w innych państwach członkowskich (dzięki bezpośredniemu świadczeniu usług transgranicznych lub zakładaniu spółek zależnych). Oczekuje się, że dzięki transformacji cyfrowej oraz potencjalnemu wejściu na rynek kredytowy nowych podmiotów cyfrowych wzrośnie liczba udzielanych kredytów transgranicznych. W efekcie wspólne przepisy UE dostosowane do ery cyfrowej staną się zarówno bardziej niezbędne, jak i skuteczniejsze w realizacji celów polityki UE. •Proporcjonalność Wniosek nie wykracza poza to, co jest ściśle niezbędne do osiągnięcia jego celów. Nie reguluje on wszystkich aspektów udzielania i zaciągania kredytów, lecz koncentruje się na kluczowych aspektach transakcji udzielania kredytu konsumenckiego w celu ułatwienia rozwoju transgranicznego świadczenia usług i ochrony konsumentów w tym kontekście. Proponowane przepisy zostały poddane analizie proporcjonalności w celu zapewnienia odpowiedniej i proporcjonalnej regulacji. Pociągałyby one za sobą koszty dla dostawców, ale stanowiłyby również ambitne i przyszłościowe podejście prowadzące do większych korzyści dla konsumentów i ogółu społeczeństwa. •Wybór instrumentu Wybranym instrumentem jest dyrektywa uchylająca dyrektywę 2008/48/WE. Dyrektywa jest wiążąca w odniesieniu do rezultatu, jakim jest osiągnięcie funkcjonowania rynku wewnętrznego, jednakże pozostawia organom krajowym wybór formy i metod. Proponowana dyrektywa zastąpi dyrektywę z 2008 r., ale zachowa wiele z jej elementów. Umożliwi to państwom członkowskim zmianę obowiązującego prawodawstwa (w wyniku transpozycji dyrektywy 2008/48/WE) w zakresie niezbędnym do zapewnienia zgodności, a tym samym zminimalizuje wpływ takiej reformy na ich systemy prawne. Proponowana dyrektywa stanowi instrument służący pełnej harmonizacji w obszarach objętych jej zakresem, jednak w niektórych obszarach pewne wybory regulacyjne pozostawiono państwom członkowskim. 3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW

•Oceny ex post/oceny adekwatności obowiązującego prawodawstwa W 2014 r. Komisja przedstawiła sprawozdanie z wdrażania dyrektywy, w ramach którego przeprowadziła badanie typu Tajemniczy Klient i badanie opinii konsumentów w celu oceny zgodności z dyrektywą. W sprawozdaniu stwierdzono, że istnieje potrzeba dalszego monitorowania egzekwowania przepisów dyrektywy. W 2020 r. Komisja przedstawiła kolejne sprawozdanie z wdrażania dyrektywy, aby zaprezentować kluczowe wyniki oceny REFIT obejmującej lata 2018–2019 jak również wnioski wyciągnięte ze stosowania dyrektywy od momentu jej przyjęcia. W sprawozdaniu podkreślono, że cele dyrektywy z 2008 r. są nadal istotne i że dyrektywa ta okazała się częściowo skuteczna pod względem zapewniania wysokiego poziomu ochrony konsumentów i powstawaniu sprawnie funkcjonującego rynku wewnętrznego. Przyczyny częściowej tylko skuteczności dyrektywy leżą zarówno po stronie samej dyrektywy (np. nieprecyzyjne sformułowania poszczególnych artykułów), jak i czynników zewnętrznych, takich jak jej praktyczne stosowanie i egzekwowanie w państwach członkowskich, oraz aspektów rynku kredytów konsumenckich nieobjętych zakresem dyrektywy. W ocenie wykazano szereg niedociągnięć związanych z zakresem podmiotowym dyrektywy, zawartymi w niej definicjami i terminami, które są czasami niejasne, obowiązkami informacyjnymi niedostosowanymi do mediów cyfrowych, brakiem jasności w przepisach dotyczących oceny zdolności kredytowej, co skutkuje niewystarczającą ochroną konsumentów, oraz różnicami w egzekwowaniu przepisów. •Konsultacje z zainteresowanymi stronami W ciągu ostatnich kilku lat Komisja przeprowadziła szereg konsultacji dotyczących przepisów mających zastosowanie do kredytów konsumenckich na poziomie UE. Przeprowadzono konsultacje z zainteresowanymi stronami w ramach oceny REFIT, wyniki której zostały opublikowane w 2020 r., oraz oceny skutków przeprowadzonej w ramach przeglądu REFIT dotyczącego dyrektywy. W ramach oceny i przeglądu REFIT, oprócz innych form konsultacji (badania opinii konsumentów, wywiady i ankiety z zainteresowanymi stronami, ukierunkowane kwestionariusze wysyłane do organów krajowych, spotkania dwustronne, warsztaty, spotkania specjalnych grup ekspertów z państw członkowskich, konsultacje z grupą użytkowników usług finansowych, a także dyskusje ad hoc podczas dorocznych szczytów konsumentów) przeprowadzono dwie konsultacje publiczne. Parlament Europejski zorganizował również w marcu 2021 r. wysłuchanie na temat przeglądu dyrektywy, a Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny opublikował w 2019 r. raport informacyjny na temat oceny dyrektywy w sprawie kredytu konsumenckiego. Grupa organów ds. współpracy w zakresie ochrony konsumentów (członkowie sieci współpracy w zakresie ochrony konsumenta) przeprowadziła również skoordynowaną kontrolę zgodności reklamy internetowej i ofert zakupu produktów kredytu konsumenckiego na przełomie lutego i marca 2021 r. Szeroko zakrojony proces konsultacji umożliwił określenie opinii głównych zainteresowanych stron na temat kluczowych kwestii. W informacjach zwrotnych od zainteresowanych stron wskazano transformację cyfrową rynku jako główny czynnik, który należy uwzględnić w procesie przeglądu. Organizacje konsumenckie opowiadają się za szeroko zakrojonym przeglądem dyrektywy w celu rozwiązania kilku problemów wskazanych w przeglądzie, związanych z nieodpowiednim zakresem przedmiotowym dyrektywy, nieodpowiedzialnymi praktykami kredytowymi, nadmiarem informacji, wykorzystywaniem danych i nadmiernym zadłużeniem, w szczególności w kontekście COVID-19. Respondenci ze wszystkich grup zainteresowanych stron i państw członkowskich zgadzają się, że informacje, jakie konsumenci otrzymują na etapie reklamy i przed zawarciem umowy, muszą zostać uspójnione i odzwierciedlać rosnące wykorzystanie urządzeń cyfrowych, jeśli mają osiągnąć swój cel, jakim jest ochrona konsumentów. Przedstawiciele przedsiębiorstw zdecydowanie opowiadają się za stabilnością regulacyjną i interwencjami pozaregulacyjnymi lub ukierunkowanymi zmianami w dyrektywie w celu dostosowania jej do zmian związanych z transformacją cyfrową. Proponują oni uproszczenie wymogów dotyczących ujawniania informacji przy jednoczesnym zachowaniu wystarczającej elastyczności w procesie oceny zdolności kredytowej. Organy krajowe co do zasady popierają zmiany legislacyjne. Szereg państw członkowskich wydaje się opowiadać za wprowadzeniem szeroko zakrojonych zmian legislacyjnych w celu rozwiązania stwierdzonych problemów, inne natomiast opowiadają się za bardziej ukierunkowanym podejściem. Większość organów krajowych uznaje, że harmonizacja przepisów przyczyniłaby się do rozwoju rynku transgranicznego. Wszystkie zainteresowane strony doceniają korzyści płynące z usług doradczych w zakresie zadłużenia dla konsumentów podatnych na zagrożenia i kredytodawców, ponieważ usługi te umożliwiają kredytodawcom skuteczne odzyskiwanie długów. Otrzymane informacje zostały podsumowane i wykorzystane do celów przygotowania oceny skutków towarzyszącej temu wnioskowi, jak również do celów oceny wpływu nowych przepisów na zainteresowane strony. •Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej Komisja korzystała również na szeregu badań i sprawozdań dotyczących kwestii związanych z odpowiedzialnym udzielaniem i zaciąganiem kredytów. Obejmują one badanie ICF uzupełniające ocenę skutków dyrektywy z 2021 r.;”the ICF study supporting the evaluation of the Consumer Credit Directive”, 2020 r.;”Behavioural study on the digitalisation of the marketing and distance selling of retail financial services”, LE Europe i in., 2019 r.; Study on measuring consumer detriment in the European Union, CIVIC, 2017 r.; Study on the over-indebtedness of European households, CIVIC, 2013 r. Komisja we współpracy z organami państw członkowskich przeprowadziła również inwentaryzację krajowych sposobów oceny zdolności kredytowej zgodnie z dyrektywą w sprawie kredytu konsumenckiego w kontekście planu działania w sprawie detalicznych usług finansowych z 2017 r. i opublikowała je w 2018 r. •Ocena skutków W odniesieniu do niniejszego wniosku Komisja dokonała oceny skutków. Ogólnym celem przeglądu REFIT było ograniczenie szkód ponoszonych przez konsumentów oraz ryzyka związanego z zaciąganiem pożyczek na zmieniającym się rynku, ułatwienie transgranicznego udzielania kredytów konsumenckich oraz zwiększenie konkurencyjności rynku wewnętrznego. Wszystko to jest zgodne z pierwotnymi celami dyrektywy. Oceniono następujące warianty pod kątem osiągnięcia celów: scenariusz zakładający kontynuację dotychczasowej polityki (wariant 0 – scenariusz odniesienia), działania pozaregulacyjne (wariant 1); ukierunkowaną zmianę dyrektywy, skupiającą się na zwiększeniu jasności i skuteczności jej obecnych przepisów (wariant 2); szeroko zakrojoną zmianę dyrektywy w celu włączenia nowych przepisów zgodnych z obowiązującym prawem Unii (wariant 3a) lub w celu włączenia nowych przepisów wykraczających poza obowiązujące prawo Unii (wariant 3b). Po przeprowadzeniu oceny skutków za wariant preferowany uznano wariant 3a uzupełniony pewnymi racjonalnymi pod względem kosztów środkami zaczerpniętymi z innych wariantów. Preferowany wariant polega na zmianie dyrektywy w celu włączenia nowych przepisów zgodnych z istniejącym dorobkiem prawnym UE. W ramach krótkiego podsumowania głównych elementów preferowanego wariantu uwzględniono następujące środki: rozszerzenie zakresu dyrektywy na pożyczki nieprzekraczające 200 EUR, kredyty nieoprocentowane, wszystkie kredyty w rachunku bieżącym i wszystkie umowy leasingu, a także umowy o kredyt zawierane za pośrednictwem platform pożyczek społecznościowych; zmianę definicji kilku kluczowych terminów; udzielanie konsumentom odpowiednich wyjaśnień; ograniczenie ilości informacji przekazywanych konsumentom w reklamie i koncentrowanie się na kluczowych informacjach w przypadku przekazywania za pośrednictwem niektórych kanałów komunikacyjnych; więcej szczegółów na temat sposobu i czasu udzielania konsumentom informacji przed zawarciem umowy w celu zapewnienia większej skuteczności; zakaz domyślnie zaznaczonych pól; zakaz sprzedaży wiązanej; standardy dotyczące usług doradczych; zakaz niezamówionej sprzedaży produktów kredytowych; nałożenie na państwa członkowskie obowiązku ustalania górnych pułapów stóp procentowych, rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania lub całkowitego kosztu kredytu; ustanowienie zasad prowadzenia działalności gospodarczej oraz zobowiązanie kredytodawców i pośredników kredytowych do zapewnienia, by członkowie personelu posiadali odpowiedni zestaw umiejętności i wiedzy; wskazanie, że ocena zdolności kredytowej powinna być przeprowadzana na podstawie koniecznych, wystarczających i proporcjonalnych informacji o sytuacji finansowej i ekonomicznej; zapis dotyczący wykorzystywania alternatywnych źródeł danych do przeprowadzania oceny zdolności kredytowej odzwierciedlający zasady ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (UE) 2016/679; zobowiązanie państw członkowskich do promowania edukacji finansowej; zobowiązanie państw członkowskich do przyjęcia środków mających na celu zachęcenie kredytodawców do dokonania restrukturyzacji kredytów w rozsądnym zakresie; zwiększenie dostępności usług doradczych w zakresie zadłużenia; poprawę warunków egzekwowania poprzez wprowadzenie artykułu dotyczącego właściwych organów; w odniesieniu do kar w zakresie powszechnych naruszeń transgranicznych uwzględniono zasadę 4 % (minimalna maksymalna wysokość grzywny) określoną w tzw. dyrektywie zbiorczej (UE) 2019/2161. Preferowany wariant oceniono jako bardzo skuteczny w osiąganiu celów inicjatywy, zapewniający wysoki poziom spójności z prawodawstwem UE i efektywności pod względem ocenionych skutków gospodarczych i społecznych. Oczekuje się, że będzie on miał pozytywny wpływ na ochronę konsumentów, przyczyni się do ograniczenia szkody, budowania zaufania i poprawy włączenia społecznego. Prawdopodobne jest, że przyczyni się do wzmocnienia równych warunków działania w państwach członkowskich i pomiędzy nimi, ograniczając rozdrobnienie obecnych ram prawnych. Wymierne środki w ramach preferowanego wariantu oznaczałyby ograniczenie szkód ponoszonych przez konsumentów o około 2 mld EUR w latach 2021–2030. Oprócz tych wymiernych środków wariant ten wiązałby się z korzyściami płynącymi z innych środków, takich jak ograniczenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania/ stóp procentowych, które uznaje się za bardzo korzystne dla konsumentów i społeczeństwa, ale których nie można było określić ilościowo, co sprawia, że wariant preferowany jest tym bardziej wykonalny. Uważa się również, że wpływ na społeczeństwo jest za bardzo pozytywny dzięki środkom zapobiegającym nadmiernemu zadłużeniu i rozwiązującym ten problem, a tym samym poprawiającym włączenie społeczne. Środki te obejmują wzmocnienie oceny zdolności kredytowej, działania w zakresie restrukturyzacji kredytów oraz usługi doradcze w zakresie zadłużenia. Szacuje się, że każde euro wydane na doradztwo w zakresie zadłużenia przełoży się na 1,4–5,3 EUR równoważnych korzyści, głównie w postaci uniknięcia kosztów społecznych z tytułu nadmiernego zadłużenia. Większość kosztów wdrożenia nowej dyrektywy ponieśliby kredytodawcy. Niektóre środki byłyby bardziej kosztowne dla kredytodawców oferujących obecnie produkty nieobjęte dyrektywą (np. górny pułap stóp procentowych, ograniczenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania lub całkowity koszt kredytu). Koszt wymiernych środków w przypadku banków szacuje się na kwotę od 1,4 mld EUR do 1,5 mld EUR. Oczekuje się, że koszty zostaną przeniesione na konsumentów (chociaż nie było możliwe ustalenie, w jakim stopniu). Ochrona konsumentów udzielających kredytów za pośrednictwem platform pożyczek społecznościowych nie została uwzględniona, ponieważ nie jest zgodna z logiką niniejszego wniosku. W związku z tym ochrona konsumentów inwestujących za pośrednictwem tych platform oraz odpowiedzialność platform wobec tych konsumentów zostaną poddane ocenie w innym kontekście i, w stosownych przypadkach, zostaną przedstawione wnioski ustawodawcze.

•Sprawność regulacyjna i uproszczenie Przegląd REFIT jest włączony do sekcji REFIT programu prac Komisji. Wniosek będzie wiązał się z kosztami dla przedsiębiorstw, ale oczekuje się również, że dzięki większej jasności prawa zmniejszy ich obciążenia administracyjne. W niektórych państwach członkowskich część środków jest już wdrażana, w związku z czym przedsiębiorstwa w tych państwach nie poniosą znacznych kosztów dodatkowych. Wniosek upraszcza niektóre wymogi informacyjne i ma na celu dostosowanie wymogów do użytku cyfrowego. W szczególności wniosek przyczyni się do ograniczenia kosztów reklamy ponoszonych przez kredytodawców/pośredników w niektórych mediach, np. w radiu, jednocześnie zapewniając konsumentom bardziej przejrzyste informacje, które będą łatwiejsze do przetworzenia i zrozumienia. Potencjał uproszczenia wymogów dotyczących reklamowania kredytów konsumenckich w audycjach radiowych można oszacować na 1,4 mln EUR rocznie, co w okresie 2021–2030 wyniesie 14 mln EUR. Dostosowanie wymogów informacyjnych do użytku cyfrowego, w szczególności za pomocą skróconego standardowego europejskiego arkusza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego, wiąże się z kosztami wstępnymi. W dłuższej perspektywie czasowej ograniczyłoby to jednak obciążenie przedsiębiorstw, które mogłyby dostarczać pełny standardowy europejski arkusz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego pocztą elektroniczną, bez konieczności dostosowywania go do ekranów cyfrowych. Z uwagi na fakt, że około jedna trzecia konsumentów zawarła umowę o kredyt przez internet, to zmniejszenie obciążeń mogłoby ostatecznie mieć pozytywny wpływ na ponad 25 milionów osobistych pożyczek bankowych rocznie. Jeśli chodzi o zmniejszenie obciążeń w odniesieniu do administracji publicznej, oczekuje się, że większa jasność prawa i uproszczone ramy regulacyjne przyczynią się do ograniczenia liczby skarg oraz zwiększenia poziomu pewności i zgodności, dzięki czemu procedury egzekucyjne staną bardziej skuteczne. Oczekuje się, że specjalne środki mające na celu wzmocnienie koordynacji i poprawę warunków dla egzekwowania przepisów dyrektywy również przyczynią się do zwiększenia skuteczności egzekwowania obowiązków wynikających z dyrektywy. Konkretne oddziaływanie na MŚP nie zostało uznane za znaczące, w związku z czym nie zostało ocenione oddzielnie. •Prawa podstawowe Wniosek ten nie narusza praw podstawowych i jest zgodny z zasadami uznanymi w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. Ma on na celu w szczególności zapewnienie pełnego poszanowania przepisów w sprawie ochrony danych osobowych, prawa własności, niedyskryminacji, ochrony życia rodzinnego i zawodowego, a także ochrony konsumentów zgodnie z Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej. Wszelkie przetwarzanie danych osobowych do celów niniejszej dyrektywy będzie zgodne z rozporządzeniem (UE) 2016/679. Oznacza to, że należy gromadzić i przetwarzać wyłącznie te dane, które są adekwatne, stosowne i ograniczają się do tego, co niezbędne do oceny zdolności kredytowej konsumenta. Zapobiegnie to dyskryminacji ze względu na przynależność państwową lub miejsce zamieszkania lub z jakiejkolwiek przyczyny, o której mowa w art. 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, w przypadku ubiegania się o kredyt, zawierania lub posiadania umowy o kredyt w UE, z korzyścią zarówno dla kredytodawców, jak i konsumentów. 4.WPŁYW NA BUDŻET Wniosek ten nie ma wpływu na budżet UE lub agencji UE poza zwykłymi kosztami administracyjnymi związanymi z zapewnieniem zgodności z przepisami UE, ponieważ nie są tworzone żadne nowe komitety i nie są podejmowane żadne zobowiązania finansowe. 5.ELEMENTY FAKULTATYWNE •Plany wdrażania i monitorowanie, ocena i sprawozdania Komisja będzie monitorować wdrażanie zmienionej dyrektywy po jej wejściu w życie, jeśli zostanie ona przyjęta. Komisja będzie odpowiedzialna głównie za monitorowanie skutków dyrektywy na podstawie danych dostarczanych przez organy państw członkowskich i kredytodawców, które w miarę możliwości będzie opierać się na istniejących źródłach danych, aby uniknąć dodatkowych obciążeń dla poszczególnych zainteresowanych stron. •Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku Poniższe streszczenie ma na celu ułatwienie procesu decyzyjnego poprzez nakreślenie głównej treści merytorycznej dyrektywy. Art. 1 (Przedmiot) stanowi, że dyrektywa ma na celu harmonizację aspektów przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących niektórych umów o kredyt konsumencki i usług w zakresie pożyczek społecznościowych. W art. 2 (Zakres stosowania) określono zakres stosowania dyrektywy, który obejmuje niektóre umowy o kredyt konsumencki lub usługi w zakresie pożyczek społecznościowych. Niektóre wyłączenia dopuszczone w art. 2 dyrektywy 2008/48/WE zachowują ważność, jednak usunięto te, które dotyczą kwot minimalnych, umów leasingu z opcją nabycia towarów lub usług, kredytów w rachunku bieżącym, kredytów nieoprocentowanych bez opłat lub kredytów które mają być spłacone w ciągu trzech miesięcy i za które pobierane są jedynie nieznaczne opłaty. W art. 3 (Definicje) zdefiniowano pojęcia użyte w niniejszym wniosku. Definicje ujednolicono w możliwie najszerszym zakresie z definicjami zawartymi w innych dokumentach UE, w szczególności w dyrektywie 2014/17/WE w sprawie konsumenckich umów o kredyt związanych z nieruchomościami mieszkalnymi. Ze względu na specyfikę niniejszej dyrektywy niektóre definicje dostosowano jednak na potrzeby niniejszego wniosku. W art. 4 (Przeliczanie kwot wyrażonych w euro na walutę krajową) określono zasady przeliczania kwot wyrażonych w dyrektywie w euro na walutę krajową. W art. 5 (Obowiązek bezpłatnego udzielania informacji konsumentom) określono obowiązek bezpłatnego udzielania konsumentom informacji zgodnie z dyrektywą.

Art. 6 (Niedyskryminacja) zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia, by podczas ubiegania się o kredyt, zawierania umowy o kredyt bądź usługi w zakresie pożyczek społecznościowych lub w przypadku posiadania takiej umowy konsumenci legalnie przebywający w Unii nie byli dyskryminowani ze względu na swoją przynależność państwową, miejsce zamieszkania lub z jakiejkolwiek przyczyny, o której mowa w art. 21 Karty. Art. 7 (Reklama i marketing umów o kredyt i usług w zakresie pożyczek społecznościowych) wprowadza ogólne zasady dotyczące komunikacji marketingowej i reklamowej. W art. 8 (Standardowe informacje podawane w reklamie umów o kredyt i usług w zakresie pożyczek społecznościowych) określono formę i treść informacji podawanych w reklamie. Standardowe informacje dotyczą podstawowych cech kredytu. W szczególnych i uzasadnionych przypadkach, w których nośnik wykorzystywany do przekazywania informacji, które mają zostać zawarte w reklamie, nie umożliwia przedstawienia ich w sposób wizualny, jak w przypadku reklamy radiowej, informacje te należy skrócić, aby uniknąć nadmiaru informacji i ograniczyć niepotrzebne obciążenia. Przepisy te stanowią uzupełnienie zobowiązań zawartych w dyrektywie 2002/65/WE dotyczącej sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość i dyrektywie 2005/29/WE dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym. W art. 9 (Informacje ogólne) zobowiązano kredytodawców lub, w stosownych przypadkach, pośredników kredytowych lub dostawców usług w zakresie pożyczek społecznościowych do udostępniania przez cały czas jasnych i zrozumiałych informacji ogólnych na temat umów o kredyt. W art. 10 (Informacje udzielane przed zawarciem umowy) nałożono na kredytodawców, pośredników kredytowych lub dostawców usług w zakresie pożyczek społecznościowych obowiązek udzielania konsumentom przed zawarciem umowy dostosowanych do ich indywidualnych potrzeb informacji opartych na standardowym europejskim arkuszu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego, przy czym konsumenci mają również otrzymać jednostronicowy skrócony standardowy europejski arkusz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego przedstawiający najważniejsze cechy danego kredytu, aby ułatwić im porównanie różnych ofert. Ma to zapewnić konsumentom możliwość natychmiastowego zapoznania się ze wszystkimi najważniejszymi informacjami nawet na ekranie telefonu komórkowego. Treść i format skróconego standardowego europejskiego arkusza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego przedstawiono szczegółowo w załączniku II, natomiast treść i format standardowego europejskiego arkusza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego przedstawiono szczegółowo w załączniku I. Informacje udzielane przed zawarciem umowy należy przekazać co najmniej jeden dzień przed związaniem się konsumenta jakąkolwiek umową o kredyt, umową o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych lub ofertą. Jeżeli informacje udzielane przed zawarciem umowy zostaną przekazane w okresie krótszym niż jeden dzień przed związaniem konsumenta umową o kredyt, umową o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych lub ofertą, kredytodawcy, pośrednicy kredytowi lub dostawcy usług w zakresie pożyczek społecznościowych zobowiązani są przypomnieć konsumentom, jeden dzień po zawarciu umowy, o możliwości odstąpienia od umowy o kredyt lub umowy o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych. W art. 11 (Informacje udzielane przed zawarciem umowy w odniesieniu do umów o kredyt, o których mowa w art. 2 ust. 5 lub 6) nałożono na kredytodawców i pośredników kredytowych obowiązek udzielania konsumentom przed zawarciem umowy dostosowanych do ich indywidualnych potrzeb informacji na temat niektórych rodzajów kredytu konsumenckiego opartych na standardowym europejskim arkuszu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego, w uzupełnieniu do jednostronicowego skróconego standardowego europejskiego arkusza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego. Treść i format arkusza opisano szczegółowo w załączniku III. W przypadku innych umów o kredyt, informacje udzielane przed zawarciem umowy należy przekazać co najmniej na jeden dzień przed związaniem się konsumenta jakąkolwiek umową o kredyt lub ofertą, w przeciwnym razie kredytodawcy i pośrednicy kredytowi muszą przypomnieć konsumentom, jeden dzień po zawarciu umowy, o możliwości odstąpienia od umowy o kredyt. W art. 12 (Odpowiednie wyjaśnienia) zobowiązano kredytodawców, pośredników kredytowych lub dostawców usług w zakresie pożyczek społecznościowych do udzielania odpowiednich wyjaśnień konsumentom odnośnie do proponowanych umów o kredyt, usługi w zakresie pożyczek społecznościowych i usług dodatkowych, tak aby konsumenci mogli ocenić, czy są one dostosowane do ich potrzeb i sytuacji finansowej. W art. 13 (Oferty spersonalizowane na podstawie zautomatyzowanego przetwarzania danych) nałożono obowiązek informowania konsumentów o przedstawianiu im ofert na podstawie zautomatyzowanego przetwarzania danych, w tym profilowania. W art. 14 (Sprzedaż wiązana i sprzedaż łączona) zakazano sprzedaży wiązanej – chyba że można wykazać, iż przynosi ona konsumentom wyraźne korzyści, przy uwzględnieniu dostępności i ceny danych rodzajów produktów – natomiast dopuszczono sprzedaż łączoną. W art. 15 (Domniemana zgoda na zakup usług dodatkowych) zabroniono domniemywania, że konsument wyraził zgodę, poprzez stosowanie opcji domyślnych, takich jak domyślnie zaznaczone pola. W art. 16 (Usługi doradcze) ustanowione zostały normy, których celem jest zapewnienie poinformowania konsumentów w przypadku udzielania im porad przez kredytodawcę, pośrednika kredytowego lub dostawcę usług w zakresie pożyczek społecznościowych, bez wprowadzania obowiązku udzielania porad. Wprowadzono w nim wymóg rozważenia wystarczającej liczby umów o kredyt lub usług w zakresie pożyczek społecznościowych na rynku oraz udzielenia porady zgodnej z profilem kredytobiorcy. W art. 17 (Zakaz niezamówionej sprzedaży kredytów) zakazuje się jakiejkolwiek niezamówionej sprzedaży kredytów, w tym niezamówionych, wstępnie zatwierdzonych kart kredytowych wysyłanych konsumentom lub jednostronnego podwyższania przez kredytodawcę kredytu w rachunku bieżącym/limitu wydatków na karcie kredytowej konsumenta, bez jego uprzedniej prośby lub wyraźnej zgody. W art. 18 (Obowiązek oceny zdolności kredytowej konsumenta) nakłada się na kredytodawcę lub dostawcę usług w zakresie pożyczek społecznościowych obowiązek oceny zdolności konsumenta do spłaty kredytu, z uwzględnieniem interesu konsumenta i w oparciu o niezbędne i proporcjonalne informacje o dochodach i wydatkach konsumenta oraz o innej sytuacji finansowej i gospodarczej, bez wykraczania poza to, co jest ściśle niezbędne do przeprowadzenia takiej oceny. W artykule tym wymaga się również udzielenia konsumentom kredytu, jeżeli wynik oceny zdolności kredytowej wskazuje na prawdopodobieństwo spełnienia zobowiązań wynikających z umowy o kredyt lub z umowy o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych w sposób wymagany tą umową – chyba że mają miejsce szczególne i uzasadnione okoliczności. Jeżeli ponadto ocena zdolności kredytowej opiera się na zautomatyzowanym przetwarzaniu, w tym profilowaniu, konsumenci mają prawo zwrócić się o interwencję człowieka ze strony kredytodawcy i uzyskać od niego zrozumiałe wyjaśnienie oceny zdolności kredytowej, a także wyrazić swój punkt widzenia i zakwestionować tę ocenę zdolności kredytowej. W art. 19 (Bazy danych) wprowadzono przepisy zapewniające kredytodawcom lub dostawcom usług w zakresie pożyczek społecznościowych możliwość dostępu do informacji z odpowiednich baz danych na niedyskryminacyjnych podstawach. W art. 20 (Forma umowy o kredyt i umowy o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych) i art. 21 (Informacje, które należy zamieścić w umowie o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych) określono formularz i informacje, które należy zamieścić w umowach o kredyt lub w umowach o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych. W art. 22 (Informacje dotyczące zmiany umowy o kredyt lub umowy o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych) określono szczególne zabezpieczenia, które należy zapewnić konsumentom na wypadek zmiany umów o kredyt lub umów o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych. W art. 23 (Zmiany stopy oprocentowania kredytu) określono informacje, które należy przekazać konsumentowi w przypadku zmiany stopy oprocentowania kredytu. W art. 24 (Kredyty w rachunku bieżącym) wprowadzono przepisy zapewniające regularne informowanie konsumentów o określonych szczegółach dotyczących ich kredytów w rachunku bieżącym. W art. 25 (Przekroczenie) określono zasady dotyczące akceptowanego w sposób milczący przekroczenia salda środków, na mocy którego kredytodawca umożliwia konsumentowi dysponowanie środkami finansowymi w wysokości przekraczającej bieżące saldo rachunku bieżącego konsumenta lub udzielony kredyt w rachunku bieżącym. W przypadku znacznego przekroczenia konsument musi zostać ostrzeżony i poinformowany o warunkach, które mają zastosowanie. W art. 26 (Prawo do odstąpienia od umowy) przewidziano możliwość odstąpienia przez konsumenta od umowy o kredyt lub umowy o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych w okolicznościach zbliżonych do tych, o których mowa w dyrektywie 2002/65/WE dotyczącej sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość.

W art. 27 (Umowy o kredyt wiązany) określono szczegółowe przepisy dotyczące umów o kredyt wiązany i prawa konsumentów do odstąpienia od umowy. W art. 28 (Umowy o kredyt odnawialny lub umowy o świadczenie usług w zakresie odnawialnych pożyczek społecznościowych) określono szczegółowe warunki wypowiadania umów o kredyt odnawialny. W art. 29 (Przedterminowa spłata) określono prawo konsumentów do wywiązywania się ze swoich zobowiązań przed terminem wymagalności. W przypadku całkowitej lub częściowej przedterminowej spłaty konsument jest uprawniony do uzyskania obniżki całkowitego kosztu kredytu, natomiast kredytodawca jest uprawniony do otrzymania uczciwej i obiektywnie uzasadnionej rekompensaty za ewentualne koszty bezpośrednio związane z przedterminową spłatą kredytu. Art. 30 (Obliczanie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania) dotyczy głównego wskaźnika wykorzystywanego do porównywania produktów kredytu konsumenckiego. Wymaga on stosowania, w odniesieniu do produktów kredytu konsumenckiego, definicji rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO) stosowanej w dyrektywie 2008/48/WE. Szczegóły dotyczące metody obliczania RRSO podano w załączniku IV, a przepisy dotyczące zmiany tej metody ustanowiono tak aby możliwe było uwzględnienie zmian na rynku. W art. 31 (Górne pułapy stóp oprocentowania, rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania i całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta) wprowadzono górny pułap stopy procentowej mającej zastosowanie do umów o kredyt konsumencki, RRSO lub całkowitego kosztu kredytu. Państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o ustanowieniu szczególnego pułapu dla kredytu odnawialnego. W art. 32 (Obowiązki dotyczące sposobu prowadzenia działalności przy udzielaniu kredytów konsumentom) i art. 33 (Wymogi dotyczące wiedzy i kompetencji personelu) określono istotne warunki w odniesieniu do kredytodawców, pośredników kredytowych i dostawców usług w zakresie pożyczek społecznościowych, których spełnienie zapewni wysoki poziom profesjonalizmu przy udzielaniu kredytów konsumenckich, takie jak wymogi dotyczące polityki wynagrodzeń oraz wymogi dotyczące posiadania odpowiedniej wiedzy i umiejętności. W art. 34 (Edukacja finansowa) wprowadzono środki w zakresie edukacji finansowej, które mają być promowane przez państwa członkowskie, w szczególności w odniesieniu do umów o kredyt konsumencki, w celu zwiększenia wiedzy konsumentów w zakresie finansów, w tym w odniesieniu do produktów sprzedawanych metodami cyfrowymi. W art. 35 (Zaległe płatności i działania w zakresie restrukturyzacji kredytów) wprowadzono środki mające zachęcać do dokonania restrukturyzacji kredytów w rozsądnym zakresie przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. W art. 36 (Usługi doradcze w zakresie zadłużenia) zobowiązano państwa członkowskie do zapewnienia konsumentom, dostępu do usług doradczych w zakresie zadłużenia. Art. 37 (Dopuszczanie do działalności i rejestracja instytucji niekredytowych oraz nadzór nad nimi) stanowi, że instytucje niekredytowe muszą podlegać odpowiednim procedurom w zakresie dopuszczania ich do działalności, rejestracji i nadzoru nad nimi. Powinno to zapewnić objęcie wszystkich kredytodawców i dostawców usług w zakresie pożyczek społecznościowych odpowiednimi regulacjami prawnymi oraz ich odpowiedni nadzór, niezależnie od tego, czy są instytucjami kredytowymi, czy nie. Art. 38 (Szczególne obowiązki pośredników kredytowych) zawiera przepisy dotyczące szczególnych środków w odniesieniu do pośredników kredytowych. Art. 39 (przeniesienie praw), odpowiadający art. 17 dyrektywy 2008/48/WE, stanowi, że w przypadku gdy prawa kredytodawcy wynikające z umowy o kredyt lub sama umowa zostają scedowane na stronę trzecią, niektóre prawa mają być zachowane. Przez cesjonariusza rozumie się każdą osobę, na którą scedowane zostały prawa kredytodawcy, innymi słowy ubezpieczyciela kredytu, firmę windykacyjną, firmę redyskontową lub firmę sekurytyzacyjną itp. Art. 40 (Pozasądowe rozstrzyganie sporów) stanowi, że konsumenci powinni mieć dostęp do alternatywnych metod rozstrzygania sporów między konsumentami i kredytodawcami, pośrednikami kredytowymi lub dostawcami usług finansowania społecznościowego dotyczących praw i obowiązków ustanowionych w niniejszej dyrektywie, bez rozróżniania ich na spory powstałe w związku z umową i spory powstałe przed zawarciem umowy. Takie alternatywne metody rozstrzygania sporów i podmioty, które je oferują, powinny spełniać wymogi jakościowe określone w dyrektywie 2013/11/UE. W art. 41 (Właściwe organy) nałożono na państwa członkowskie obowiązek wyznaczenia konkretnych organów właściwych do wdrożenia dyrektywy. W art. 42 (Poziom harmonizacji) i art. 43 (bezwzględnie wiążący charakter dyrektywy) potwierdzono zasadę pełnej harmonizacji, jak również bezwzględnie wiążący charakter dyrektywy. Państwa członkowskie nie są uprawnione do wprowadzania innych przepisów w odniesieniu do obszarów objętych dyrektywą w zakresie, w jakim zawiera ona zharmonizowane przepisy w tych obszarach. W art. 44 (Kary) zobowiązano państwa członkowskie do zapewnienia stosowania odpowiednich środków administracyjnych lub nakładania kar w przypadku nieprzestrzegania przepisów dyrektywy. Ponadto w przypadku „naruszeń powszechnych” oraz „naruszeń powszechnych o wymiarze unijnym”, jak określono w zmienionym rozporządzeniu w sprawie współpracy w dziedzinie ochrony konsumentów, państwa członkowskie będą zobowiązane do wprowadzenia do swojego prawa krajowego grzywien w maksymalnej wysokości wynoszącej co najmniej 4 % obrotów kredytodawcy, pośrednika kredytowego lub dostawcy usług w zakresie pożyczek społecznościowych w poszczególnych państwach członkowskich. W art. 45 (Wykonywanie przekazanych uprawnień) określono procedury, których należy przestrzegać, aby umożliwić dostosowanie, uszczegółowienie lub aktualizację niektórych części dyrektywy za pomocą aktów delegowanych. Art. 46 (przegląd i monitorowanie), art. 47 (Uchylenie i przepisy przejściowe), art. 48 (Transpozycja), art. 49 (Wejście w życie) oraz art. 50 (Adresaci) zawierają standardowe przepisy i sformułowania, które nie wymagają specjalnego komentarza. 2021/0171 (COD) Wniosek

DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie kredytów konsumenckich









PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 114, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym, uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje: (1)Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE ustanowiono na szczeblu UE przepisy dotyczące umów o kredyt konsumencki i usług w zakresie pożyczek społecznościowych dla konsumentów (2)W 2014 r. Komisja przedstawiła sprawozdanie z wdrażania dyrektywy 2008/48/WE. W 2020 r. Komisja przedstawiła drugie sprawozdanie z wykonania tej dyrektywy oraz dokument roboczy służb Komisji, w którym przedstawiono wyniki oceny REFIT dyrektywy, obejmującej szeroko zakrojone konsultacje z odpowiednimi zainteresowanymi stronami. (3)Ze wspomnianych sprawozdań i konsultacji wynika, że dyrektywa 2008/48/WE okazała się częściowo skuteczna pod względem zapewnienia wysokich standardów ochrony konsumentów i wspierania rozwoju jednolitego rynku kredytów oraz że cele te są nadal istotne. Powody, dla których wspomniana dyrektywa była tylko częściowo skuteczna, wynikają zarówno z samej dyrektywy (np. z nieprecyzyjnego sformułowania poszczególnych artykułów), jak również z czynników zewnętrznych, takich jak zmiany wynikające z transformacji cyfrowej, praktyczne stosowanie i egzekwowanie przepisów w państwach członkowskich, a także z faktu, że niektóre aspekty rynku kredytów konsumenckich nie zostały objęte zakresem dyrektywy. (4)Transformacja cyfrowa przyczyniła się do zmian na rynku, których nie przewidziano w momencie przyjęcia dyrektywy 2008/48/WE. W wyniku szybkiego postępu technologicznego, który nastąpił po przyjęciu dyrektywy w 2008 r., faktycznie doszło do poważnych zmian na rynku kredytów konsumenckich, zarówno po stronie podaży, jak i popytu, takich jak pojawienie się nowych produktów oraz ewolucja zachowań i preferencji konsumentów. (5)Nieprecyzyjne brzmienie niektórych przepisów dyrektywy 2008/48/WE, umożliwiające państwom członkowskim przyjmowanie odmiennych przepisów wykraczających poza przepisy przewidziane w tej dyrektywie, doprowadziło do rozdrobnienia ram regulacyjnych w całej Unii w odniesieniu do szeregu aspektów kredytu konsumenckiego. (6)Sytuacja faktyczna i formalna wynikająca z tych różnic między krajami prowadzi w niektórych przypadkach do zakłócenia konkurencji między kredytodawcami w Unii i stwarza przeszkody dla rynku wewnętrznego. W takiej sytuacji konsumenci mają ograniczone możliwości korzystania ze stopniowo rosnącej oferty kredytów transgranicznych, co do której oczekuje się, że będzie dalej rozwijać się w wyniku transformacji cyfrowej. Konsekwencją takich zakłóceń i ograniczeń może być z kolei ograniczony popyt na towary i usługi. Sytuacja ta prowadzi również do nieodpowiedniego i niespójnego poziomu ochrony konsumentów w całej Unii. (7)W ostatnich latach znacznie rozwinięto i zróżnicowano asortyment kredytów oferowanych konsumentom. Pojawiły się nowe produkty kredytowe, szczególnie w środowisku internetowym, a zakres ich wykorzystywania stale się rozwija. Spowodowało to niepewność prawa w odniesieniu do stosowania dyrektywy 2008/48/WE do takich nowych produktów. (8)Niniejsza dyrektywa uzupełnia zasady określone w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/65/WE dotyczącej sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość. W celu zapewnienia pewności prawa należy wyjaśnić, że w przypadku kolizji między przepisami zastosowanie powinien mieć przepis niniejszej dyrektywy, będącej lex specialis. (9)Zgodnie z art. 26 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) rynek wewnętrzny obejmuje obszar, na którym zapewniony jest swobodny przepływ towarów i usług oraz swoboda przedsiębiorczości. Opracowanie bardziej przejrzystych i skutecznych ram prawnych dotyczących kredytu konsumenckiego powinno przyczynić się do zwiększenia zaufania konsumentów i ułatwić rozwój działalności transgranicznej. (10)W celu poprawy funkcjonowania wewnętrznego rynku kredytów konsumenckich należy ustanowić zharmonizowane unijne ramy w szeregu kluczowych obszarów. Z uwagi na rozwój rynku kredytów konsumenckich, w szczególności w środowisku internetowym, a także rosnącą mobilność obywateli UE wybiegające w przyszłość przepisy Unii, które można będzie dostosować do przyszłych form kredytowania i które umożliwią państwom członkowskim zachowanie odpowiedniego poziomu elastyczności przy wprowadzaniu ich w życie, pomogą w stworzeniu równych warunków działania dla przedsiębiorstw. (11)Art. 169 ust. 1 oraz art. 169 ust. 2 lit. a) TFUE stanowi, że Unia ma się przyczyniać do osiągnięcia wysokiego poziomu ochrony konsumentów za pośrednictwem środków przyjmowanych na podstawie art. 114 TFUE. Art. 38 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) stanowi, że polityki Unii mają zapewniać wysoki poziom ochrony konsumentów.

(12)Umożliwienie konsumentom korzystania z wysokiego poziomu ochrony konsumentów jest bardzo istotne. Powinien zatem być umożliwiony swobodny przepływ ofert kredytowych odbywający się na optymalnych warunkach, zarówno dla tych, którzy kredyty oferują, jak i dla tych, którym są one potrzebne, przy właściwym uwzględnieniu specyficznych sytuacji w poszczególnych państwach członkowskich. (13)Pełna harmonizacja jest niezbędna do zapewnienia wszystkim konsumentom w Unii wysokiego i równoważnego poziomu ochrony ich interesów i stworzenia dobrze funkcjonującego rynku wewnętrznego. W związku z tym państwa członkowskie nie powinny mieć możliwości utrzymywania ani wprowadzania przepisów krajowych odbiegających od tych, które zostały ustanowione w niniejszej dyrektywie, chyba że jej przepisy stanowią inaczej. Ograniczenia te jednak powinny mieć zastosowanie wyłącznie w zakresie, w jakim przepisy zostały zharmonizowane w niniejszej dyrektywie. Tam, gdzie przepisy nie zostały zharmonizowane, państwa członkowskie powinny mieć swobodę utrzymywania i wprowadzania przepisów krajowych. W związku z tym państwa członkowskie powinny mieć możliwość utrzymywać lub wprowadzać krajowe przepisy w sprawie solidarnej odpowiedzialności sprzedawcy lub dostawcy usług i kredytodawcy. Państwa członkowskie powinny mieć możliwość utrzymywać lub wprowadzać krajowe przepisy w sprawie unieważnienia umowy sprzedaży towarów lub umowy świadczenia usług, w przypadku gdy konsument korzysta z prawa do odstąpienia od umowy o kredyt lub umowy o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych. W tym względzie państwa członkowskie powinny mieć możliwość ustanowienia – w odniesieniu do umów o kredyt odnawialny – minimalnego okresu, jaki musi upłynąć pomiędzy wystąpieniem kredytodawcy o spłatę kredytu a dniem, w którym musi nastąpić spłata kredytu. (14)Definicje zawarte w niniejszej dyrektywie określają zakres harmonizacji. Obowiązki państw członkowskich związane z wdrożeniem niniejszej dyrektywy powinny w związku z tym być ograniczone do takiego zakresu, jaki wyznaczają te definicje. Niniejsza dyrektywa nie powinna jednak naruszać możliwości stosowania przez państwa członkowskie, zgodnie z prawem unijnym, przepisów niniejszej dyrektywy w dziedzinach, które nie są objęte zakresem jej zastosowania. Państwo członkowskie mogłoby w ten sposób utrzymywać lub wprowadzać przepisy krajowe odpowiadające niniejszej dyrektywie lub niektórym jej przepisom w sprawie umów nieobjętych zakresem stosowania niniejszej dyrektywy, na przykład w sprawie umów o kredyt, przy zawieraniu których od konsumenta wymaga się zdeponowania tytułem zabezpieczenia określonego przedmiotu do przechowania u kredytodawcy, jeżeli odpowiedzialność konsumenta jest ściśle ograniczona do tego zastawionego przedmiotu. Ponadto państwa członkowskie mogłyby stosować niniejszą dyrektywę również do kredytu wiązanego, który nie wchodzi w zakres definicji umowy o kredyt wiązany zawartej w niniejszej dyrektywie. Przepisy niniejszej dyrektywy dotyczące umów o kredyt wiązany mogłyby być zatem stosowane do umów o kredyt, które tylko częściowo służą finansowaniu umowy na dostawę towarów lub świadczenie usługi. (15)Szereg państw członkowskich stosuje dyrektywę 2008/48/WE w dziedzinach nieobjętych zakresem jej stosowania, aby zwiększyć poziom ochrony konsumentów. W rzeczywistości skutki szeregu umów o kredyt nieobjętych zakresem tej dyrektywy mogą być szkodliwe dla konsumentów, w tym pożyczek krótkoterminowych o wysokim oprocentowaniu, których kwota jest zwykle niższa niż minimalny próg wynoszący 200 EUR określony w dyrektywie 2008/48/WE. W tym kontekście oraz w celu zapewnienia wysokiego poziomu ochrony konsumentów i ułatwienia funkcjonowania rynku transgranicznych kredytów konsumenckich, zakres niniejszej dyrektywy powinien objąć niektóre umowy wyłączone z zakresu stosowania dyrektywy 2008/48/WE, takie jak umowy o kredyt konsumencki, którego kwota jest niższa niż 200 EUR. W zakresie niniejszej dyrektywy należy również uwzględnić inne potencjalnie szkodliwe produkty – ze względu na wysokie koszty, jakie za sobą pociągają, lub wysokie opłaty w przypadku braku płatności – w celu zapewnienia większej przejrzystości i lepszej ochrony konsumentów, co w rezultacie zwiększy ufność konsumencką. W związku nie należy wyłączać z zakresu stosowania niniejszej dyrektywy umów leasingu, umów o kredyt w rachunku bieżącym, w przypadku których kredyt musi zostać spłacony w ciągu jednego miesiąca, oraz umów o kredyt nieoprocentowany i wolny od wszelkich opłat – w tym systemów typu „Kup teraz, zapłać później”, tj. nowych cyfrowych narzędzi finansowych, które umożliwiają konsumentom dokonywanie zakupów i spłacanie ich w miarę upływu czasu – oraz umów o kredyt zawartych na warunkach przewidujących jego spłatę w terminie trzech miesięcy i wymóg uiszczenia jedynie nieznacznych opłat. Ponadto zakresem stosowania niniejszej dyrektywy należy objąć wszystkie umowy o kredyt, których kwota wynosi do 100 000 EUR. Górny próg umów o kredyt w ramach niniejszej dyrektywy powinien zostać podwyższony w celu uwzględnienia indeksacji, co pozwoli dostosować ten próg do skutków inflacji występujących zarówno od 2008 r., jak i w nadchodzących latach. (16)Finansowanie społecznościowe jest formą finansowania w coraz większym stopniu dostępną dla konsumentów, zwykle przeznaczoną na niewielkie wydatki lub inwestycje. Z zakresu stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1503 wyłączone są usługi finansowania społecznościowego, w tym usługi obejmujące ułatwianie udzielania kredytów, które są świadczone na rzecz konsumentów zgodnie z definicją zawartą w dyrektywie 2008/48/WE. W tym kontekście celem niniejszej dyrektywy jest uzupełnienie rozporządzenia (UE) 2020/1503 poprzez zaradzenie temu wyłączeniu dzięki wprowadzeniu jasności prawa w odniesieniu do systemu prawnego mającego zastosowanie do usług finansowania społecznościowego w przypadku, gdy konsument stara się zaciągnąć kredyt za pośrednictwem dostawcy usług w zakresie pożyczek społecznościowych. (17)Dostawca usług w zakresie pożyczek społecznościowych obsługuje ogólnodostępną platformę cyfrową, aby kojarzyć lub ułatwiać kojarzenie potencjalnych inwestorów lub pożyczkodawców z konsumentami ubiegającymi się o finansowanie. Takie finansowanie mogłoby przyjmować formę kredytu konsumenckiego. W sytuacji gdy dostawcy usług w zakresie pożyczek społecznościowych udzielają konsumentom kredytów bezpośrednio, przepisy niniejszej dyrektywy dotyczące kredytodawców mają do nich zastosowanie. W przypadku gdy dostawcy usług w zakresie pożyczek społecznościowych ułatwiają kredytodawcom działającym w ramach swojej działalności handlowej, gospodarczej lub zawodowej udzielanie kredytów konsumentom, obowiązki kredytodawców wynikające z niniejszej dyrektywy powinny mieć zastosowanie do tych kredytodawców. W takiej sytuacji dostawcy usług w zakresie pożyczek społecznościowych działają jako pośrednicy kredytowi, w związku z czym powinny mieć do nich zastosowanie określone w niniejszej dyrektywie obowiązki dotyczące pośredników kredytowych. (18)Niektóre przepisy niniejszej dyrektywy powinny mieć również zastosowanie do dostawców usług w zakresie pożyczek społecznościowych – którzy działają w takim charakterze, a nie jako kredytodawcy lub pośrednicy kredytowi – jeżeli ułatwiają oni udzielanie kredytów między osobami udzielającymi kredytów konsumenckich poza zakresem ich działalności handlowej, gospodarczej lub zawodowej z jednej strony i konsumentami z drugiej. W tym kontekście dostawca usług w zakresie pożyczek społecznościowych powinien przestrzegać określonych przepisów i obowiązków niniejszej dyrektywy, w tym obowiązku przeprowadzania oceny zdolności kredytowej oraz przepisów dotyczących informacji udzielanych przed zawarciem umowy. Osoby udzielające kredytów konsumentom za pośrednictwem platformy pożyczek społecznościowych, które nie działają w ramach swojej działalności handlowej, gospodarczej lub zawodowej, na podstawie niniejszej dyrektywy nie powinny podlegać obowiązkom spoczywającym na kredytodawcach. (19)W przypadku szczególnych umów o kredyt, do których zastosowanie mają tylko niektóre przepisy niniejszej dyrektywy, państwa członkowskie powinny mieć możliwość swobodnego regulowania w swoim prawie krajowym innych aspektów, których nie zharmonizowano w niniejszej dyrektywie jeżeli chodzi o takie umowy o kredyt. (20)Umowy o ciągłe świadczenie usług lub o dostawę towarów tego samego rodzaju, za które konsument płaci w ratach w okresie realizacji umowy, mogą znacznie różnić się – pod względem interesów stron tych umów, a także pod względem formy i warunków realizacji transakcji – od umów o kredyt objętych niniejszą dyrektywą. W związku z tym do celów niniejszej dyrektywy takich umów nie należy traktować jako umów o kredyt. Do umów takich należą m.in. umowy ubezpieczenia, w ramach których ubezpieczenie jest opłacane w formie miesięcznych rat. (21)Z zakresu stosowania niniejszej dyrektywy powinny być wyłączone umowy o kredyt zabezpieczony na nieruchomości lub umowy o kredyt przeznaczony na finansowanie nabycia lub utrzymania prawa własności nieruchomości gruntowej lub istniejącego albo planowanego budynku, ponieważ są one regulowane dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/17/WE. Nie należy jednak wyłączać z zakresu stosowania niniejszej dyrektywy kredytów niezabezpieczonych przeznaczonych na remont nieruchomości mieszkalnej, w tym kredytów, których całkowita kwota kredytu przekracza 100 000 EUR. (22)Niniejsza dyrektywa powinna mieć zastosowanie niezależnie od tego, czy kredytodawca jest osobą prawną czy fizyczną. Niniejsza dyrektywa nie powinna jednak wpływać na prawo państw członkowskich do ustalania, że kredyty konsumenckie mogą być udzielane wyłącznie przez osoby prawne lub niektóre osoby prawne. (23)Niektóre przepisy niniejszej dyrektywy powinny mieć zastosowanie do osób fizycznych i prawnych (pośredników kredytowych), które w ramach wykonywanej przez siebie działalności handlowej, gospodarczej lub zawodowej za opłatą przedstawiają lub oferują konsumentom umowy o kredyt, udzielają konsumentom pomocy podejmując prace przygotowawcze w związku z umową o kredyt, lub zawierają z konsumentami umowy o kredyt w imieniu kredytodawcy. (24)Informacje dla konsumentów, takie jak informacje udzielane przed zawarciem umowy lub informacje ogólne, powinny być udzielane bezpłatnie. (25)Niniejsza dyrektywa nie narusza praw podstawowych i jest zgodna z zasadami uznanymi w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”). W szczególności niniejsza dyrektywa w pełni respektuje prawo do ochrony danych osobowych, prawo własności, prawo do niedyskryminacji, ochrony życia rodzinnego i zawodowego, a także prawo do ochrony konsumentów zgodnie z Kartą. (26)Konsumenci legalnie przebywający w Unii nie powinni być dyskryminowani ze względu na swoją przynależność państwową lub miejsce zamieszkania lub z jakiejkolwiek przyczyny, o której mowa w art. 21 Karty, gdy składają w Unii wniosek o udzielenie kredytu, zawierają lub zawarli w Unii umowę o kredyt lub umowę o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych. (27)Konsumentom należy zapewnić ochronę przed nieuczciwymi lub wprowadzającymi w błąd praktykami, w szczególności w odniesieniu do informacji udzielanych przez kredytodawcę, pośrednika kredytowego lub dostawcę usług w zakresie pożyczek społecznościowych, zgodnie z dyrektywą 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady. Dyrektywa ta nadal ma zastosowanie do umów o kredyt i usług w zakresie pożyczek społecznościowych oraz służy jako zabezpieczenie zapewniające utrzymanie wysokiego powszechnego poziomu ochrony konsumentów przed nieuczciwymi praktykami handlowymi we wszystkich sektorach, w tym uzupełniając i wypełniając luki w innych przepisach Unii. (28)Reklama zazwyczaj koncentruje się na jednym lub kilku konkretnych produktach, podczas gdy konsumenci powinni mieć możliwość podjęcia decyzji na podstawie pełnej wiedzy o całej gamie oferowanych produktów kredytowych. W tym względzie informacje ogólne odgrywają istotną rolę w procesie uświadamiania konsumentów w kwestii szerokiej gamy oferowanych produktów i usług i ich najważniejszych cech. Konsumenci powinni zatem mieć w każdym momencie dostęp do informacji ogólnych na temat oferowanych produktów kredytowych. Powinno to pozostawać bez uszczerbku dla obowiązku dostarczenia konsumentom zindywidualizowanych informacji udzielanych przed zawarciem umowy. (29)Należy ustanowić przepisy szczegółowe dotyczące zarówno reklam umów o kredyt lub usług w zakresie pożyczek społecznościowych, jak i określonych standardowych informacji, które konsumenci powinni otrzymywać, w szczególności aby mieć możliwość porównania różnych ofert. Informacje te powinny być podawane w sposób jasny, zwięzły i widoczny za pomocą reprezentatywnego przykładu. Standardowe informacje powinny być przedstawione z góry w sposób wyraźny i w atrakcyjnym formacie. Muszą być one czytelne i dostosowane do ograniczeń technicznych określonych nośników, takich jak ekrany telefonów komórkowych. Należy wyraźnie oznaczać tymczasowe warunki promocyjne, takie jak oprocentowanie na zachętę z niższą stopą oprocentowania przez pierwsze miesiące umowy o kredyt lub

umowy o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych. Konsumenci powinni widzieć wszystkie istotne informacje na pierwszy rzut oka, nawet na ekranie telefonu komórkowego. Konsumentowi należy również podać numer telefonu i adres e-mail kredytodawcy oraz, w stosownych przypadkach, pośrednika kredytowego i dostawcy usług w zakresie pożyczek społecznościowych, aby umożliwić mu szybki i skuteczny kontakt z kredytodawcą, pośrednikiem kredytowym lub dostawcą usług finansowania społecznościowego. W przypadkach gdy nie jest możliwe wskazanie całkowitej kwoty kredytu w postaci całkowitej kwoty udostępnionego kredytu, w szczególności gdy umowa o kredyt daje konsumentowi swobodę dokonywania wypłat z ograniczeniem w odniesieniu do kwoty, powinien zostać określony pułap. Powinien on wskazywać maksymalną wysokość kredytu, który może zostać udostępniony konsumentowi. Aby umożliwić konsumentom lepsze zrozumienie informacji przedstawianych w reklamach umów o kredyt lub usług w zakresie pożyczek społecznościowych w sytuacji, gdy zastosowany nośnik nie pozwala na zaprezentowanie tych informacji w sposób wizualny, jak w przypadku reklamie radiowej, w określonych i uzasadnionych przypadkach ilość publikowanych informacji można ograniczyć. Ponadto państwa członkowskie powinny mieć możliwość ustanawiania w swoim prawie krajowym wymogów informacyjnych w odniesieniu do reklam umów o kredyt lub usług w zakresie pożyczek społecznościowych, które nie zawierają informacji na temat kosztu kredytu. (30)Aby konsumenci mogli podjąć decyzję przy pełnej znajomości faktów, co najmniej jeden dzień przed zawarciem umowy o kredyt lub umowy o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych powinni otrzymać odpowiednie informacje, w tym informacje na temat warunków i kosztów kredytu oraz swoich zobowiązań, wraz z odpowiednimi wyjaśnieniami, aby mogli się spokojnie zapoznać z tymi informacjami w dogodnym dla siebie miejscu i momencie. Przepisy te powinny pozostawać bez uszczerbku dla dyrektywy Rady 93/13/EWG. (31)Informacje udzielane przed zawarciem umowy powinny zostać przekazane przy użyciu standardowego europejskiego arkusza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego. Aby ułatwić konsumentom zrozumienie i porównanie ofert, oprócz standardowego europejskiego arkusza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego należy udostępnić skrócony standardowy europejski arkusz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego, podsumowujący najważniejsze elementy kredytu, za pomocą którego konsumenci powinni od razu widzieć wszystkie istotne informacje, nawet na ekranie telefonu komórkowego. Informacje powinny być podawane w sposób jasny, czytelny i dostosowany do ograniczeń technicznych określonych nośników, takich jak ekrany telefonów komórkowych. Należy przedstawiać je w odpowiedni sposób na różnych kanałach komunikacyjnych, aby zapewnić każdemu konsumentowi dostęp do informacji na takiej samej podstawie i zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/882.

(32)W celu zapewnienia możliwie największej przejrzystości i porównywalności ofert informacje udzielane przed zawarciem umowy powinny w szczególności zawierać rzeczywistą roczną stopę oprocentowania mającą zastosowanie do danego kredytu, ustalaną w całej Unii w taki sam sposób. Ponieważ wysokość rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania może na tym etapie być przedstawiona jedynie w formie przykładu, taki przykład powinien być reprezentatywny. W związku z tym powinien on, na przykład, odnosić się do średniego okresu kredytowania i całkowitej kwoty kredytu przyznanego na podstawie danego rodzaju rozważanej umowy o kredyt lub usług w zakresie pożyczek społecznościowych i – w stosownych przypadkach – do nabywanych towarów. Przy określaniu reprezentatywnego przykładu powinna zostać również uwzględniona częstotliwość występowania określonych rodzajów umów o kredyt lub usług w zakresie pożyczek społecznościowych na konkretnym rynku. W odniesieniu do stopy oprocentowania kredytu, częstotliwości rat i kapitalizacji odsetek kredytodawcy powinni przyjmować zwykle stosowaną przez siebie metodę obliczeniową dla odnośnego kredytu konsumenckiego. Jeżeli informacje udzielane przed zawarciem umowy zostaną przekazane w okresie krótszym niż jeden dzień przed związaniem się konsumenta umową o kredyt lub umową o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych, kredytodawca i, w stosownych przypadkach, pośrednik kredytowy lub dostawcy usług w zakresie pożyczek społecznościowych powinni przypomnieć konsumentom, jeden dzień po zawarciu umowy, o możliwości odstąpienia od umowy o kredyt. (33)Całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta powinien obejmować wszystkie koszty, w tym odsetki, prowizje, podatki, opłaty dla pośredników kredytowych i wszelkie inne opłaty, jakie konsument musi ponieść w związku z umową o kredyt lub usługami w zakresie pożyczek społecznościowych, z wyjątkiem kosztów notarialnych. Faktyczna wiedza kredytodawcy na temat tych kosztów powinna być oceniana obiektywnie z uwzględnieniem wymogów profesjonalizmu określonych w niniejszej dyrektywie. (34)Umowy o kredyt lub usługi w zakresie pożyczek społecznościowych, w przypadku których stopa oprocentowania kredytu jest okresowo zmieniana zgodnie ze zmianami stopy referencyjnej określonej w umowie o kredyt lub usługach w zakresie pożyczek społecznościowych, nie powinny być uznawane za umowy o kredyt o stałej stopie oprocentowania. (35)Państwa członkowskie powinny mieć możliwość utrzymywania lub wprowadzania krajowych przepisów zakazujących kredytodawcy lub dostawcy usług w zakresie pożyczek społecznościowych żądania od konsumenta w związku z umową o kredyt lub usługami w zakresie pożyczek społecznościowych otwarcia rachunku bankowego lub zawarcia umowy o świadczenie innej usługi dodatkowej, lub ponoszenia kosztów takich rachunków bankowych lub innych usług dodatkowych, lub wnoszenia za nie opłat. W państwach członkowskich, w których dopuszcza się takie łączone oferty, konsumenci powinni przed zawarciem umowy o kredyt lub umowy o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych otrzymać informacje o wszelkich usługach dodatkowych, które są niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach. Koszty takich usług dodatkowych, w szczególności składek ubezpieczeniowych, powinny być ujmowane w całkowitym koszcie kredytu. Jeżeli wysokość kosztów nie może zostać ustalona z góry, konsumenci powinni otrzymywać na etapie poprzedzającym zawarcie umowy o kredyt odpowiednie informacje o występowaniu takich kosztów. Należy przyjąć, że kredytodawca lub dostawca usług w zakresie pożyczek społecznościowych zna koszty usług dodatkowych, które on sam lub w imieniu strony trzeciej oferuje konsumentowi, chyba że ich cena zależy od konkretnych cech konsumenta lub od jego sytuacji. (36)W przypadku szczególnych rodzajów umów o kredyt właściwe jest – w celu zapewnienia odpowiedniego poziomu ochrony konsumentów bez równoczesnego nakładania nadmiernych obciążeń na kredytodawców lub, w stosownych przypadkach, pośredników kredytowych – ograniczenie wymogów dotyczących informacji udzielanych przed zawarciem umowy o kredyt z uwagi na szczególny charakter takich rodzajów umów. (37)Przed zawarciem umowy o kredyt lub umowy o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych konsumentowi należy udzielić kompleksowej informacji niezależnie od tego, czy w sprzedaży kredytu bierze udział pośrednik kredytowy. Dlatego, ogólnie rzecz biorąc, wymogi dotyczące informacji udzielanych przed zawarciem umowy o kredyt powinny mieć również zastosowanie do pośredników kredytowych. Jeżeli jednak dostawcy towarów i usług działają jako pośrednicy kredytowi w ramach działalności dodatkowej, niewłaściwe jest nakładanie na nich zobowiązania prawnego do udzielania informacji przed zawarciem umowy o kredyt zgodnie z niniejszą dyrektywą. Możliwe jest przyjęcie domniemania, że dostawcy towarów i usług działają, na przykład, jako pośrednicy kredytowi w ramach działalności dodatkowej, jeżeli występowanie w charakterze pośredników kredytowych nie jest głównym celem ich działalności handlowej, gospodarczej lub zawodowej. W tym przypadku nadal zapewniany jest wystarczający poziom ochrony konsumentów, gdyż to na kredytodawcy powinna spoczywać odpowiedzialność za udzielenie konsumentowi pełnej informacji przed zawarciem umowy, bądź poprzez pośrednika kredytowego, jeżeli kredytodawca i pośrednik tak postanowią, bądź w inny właściwy sposób. (38)Państwa członkowskie powinny mieć możliwość regulowania potencjalnie wiążącego charakteru informacji udzielonych konsumentowi przed zawarciem umowy o kredyt lub umowy o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych i czasu, przez jaki kredytodawca lub dostawca usług w zakresie pożyczek społecznościowych jest nimi związany. (39)Niezależnie od informacji udzielanych przed zawarciem umowy o kredyt konsument może jeszcze potrzebować dodatkowej pomocy w celu podjęcia decyzji, która umowa o kredyt lub usługi w zakresie pożyczek społecznościowych spośród proponowanych produktów są dla niego najodpowiedniejsze z punktu widzenia jego potrzeb i sytuacji finansowej. W związku z tym państwa członkowskie powinny zapewnić udzielanie przez kredytodawców i, w odpowiednich przypadkach, pośredników kredytowych oraz dostawców usług w zakresie pożyczek społecznościowych takiej pomocy w odniesieniu do produktów kredytowych oferowanych przez nich konsumentom poprzez przedstawienie konsumentowi odpowiednich wyjaśnień na temat odnośnych informacji, w tym w szczególności na temat zasadniczych cech charakterystycznych proponowanych produktów, w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb, tak aby mógł on zrozumieć wpływ, jaki mogą one mieć na jego sytuację ekonomiczną. Kredytodawcy, a w odpowiednich przypadkach pośrednicy kredytowi i dostawcy usług w zakresie pożyczek społecznościowych, powinni dostosować sposób udzielania takich wyjaśnień do okoliczności, w jakich kredyt jest oferowany, oraz potrzeby uzyskania pomocy przez konsumenta, z uwzględnieniem wiedzy i doświadczenia konsumenta w dziedzinie kredytów oraz charakteru poszczególnych produktów kredytowych. Wyjaśnienia te nie powinny same w sobie stanowić osobistej rekomendacji. (40)Jak podkreślono we wniosku Komisji dotyczącym rozporządzenia ustanawiającego zharmonizowane przepisy dotyczące sztucznej inteligencji (akt w sprawie sztucznej inteligencji), systemy sztucznej inteligencji (AI) mogą być łatwo wprowadzane w wielu sektorach gospodarki i obszarach życia społecznego, w tym w wymiarze transgranicznym i mogą być przedmiotem obrotu w całej Unii. W tym kontekście kredytodawcy, pośrednicy kredytowi i dostawcy usług w zakresie pożyczek społecznościowych powinni mieć możliwość indywidualnego dostosowywania ceny swoich ofert do konkretnych konsumentów lub konkretnych kategorii konsumentów w oparciu o zautomatyzowane podejmowanie decyzji i profilowanie zachowań konsumentów pozwalające im ocenić siłę nabywczą konsumentów. Konsumenci powinni zatem być wyraźnie informowani, gdy zaproponowana im cena jest indywidualnie dostosowana na podstawie zautomatyzowanego przetwarzania danych, tak aby mogli uwzględnić potencjalne ryzyko przy podejmowaniu decyzji o zakupie. (41)Co do zasady sprzedaż wiązana nie powinna być dozwolona, chyba że dana usługa finansowa lub produkt finansowy zaoferowane łącznie z umową o kredyt lub usługami w zakresie pożyczek społecznościowych nie mogą być zaoferowane oddzielnie, ponieważ stanowią one w pełni zintegrowaną część kredytu, np. w przypadku kredytu w rachunku bieżącym. Chociaż, biorąc pod uwagę względy proporcjonalności, kredytodawcy lub dostawcy usług w zakresie pożyczek społecznościowych powinni móc wymagać od konsumenta posiadania odpowiedniej polisy ubezpieczeniowej w celu zagwarantowania spłaty kredytu lub ubezpieczenia wartości zabezpieczenia, konsument powinien mieć możliwość wybrania własnego ubezpieczyciela. Nie powinno to naruszać warunków kredytu określonych przez kredytodawcę lub dostawcę usług w zakresie pożyczek społecznościowych – pod warunkiem że polisa ubezpieczeniowa tego ubezpieczyciela odznacza się równoważnym poziomem gwarancji co polisa ubezpieczeniowa proponowana lub oferowana przez kredytodawcę lub dostawców usług w zakresie pożyczek społecznościowych. Co więcej, państwa członkowskie powinny mieć możliwość, by całkowicie lub częściowo znormalizować pokrycie zapewniane przez umowy ubezpieczenia tak, aby ułatwić porównywanie różnych ofert konsumentom, którzy pragną dokonać takiego porównania. (42)Usługi dodatkowe należy przedstawiać w sposób jasny i przejrzysty. Ponadto nie należy domniemywać zgody konsumenta na usługi dodatkowe – taka zgoda powinna być wyrażona w drodze jednoznacznej, potwierdzającej czynności, która wyraża dobrowolną, świadomą i jednoznaczną zgodę konsumenta. W tym kontekście milczenie, pola domyślnie zaznaczone lub niepodjęcie działania nie powinny oznaczać zgody. (43)Udzielanie porad w postaci zindywidualizowanej rekomendacji („usługi doradcze”) stanowi działalność, która może być połączona z innymi aspektami udzielania kredytu lub pośredniczenia w jego udzieleniu. W związku z tym, aby konsumenci byli w stanie zrozumieć charakter usług świadczonych na ich rzecz, należy im uświadomić, czym są usługi doradcze oraz poinformować ich, czy takie usługi się świadczy lub czy istnieje taka możliwość. Mając na uwadze znaczenie, jakie konsumenci przywiązują do wykorzystania pojęć „doradztwo” i „doradcy”, państwa członkowskie powinny mieć możliwość zakazania wykorzystywania tych pojęć lub pojęć podobnych w przypadku gdy usługi doradcze na rzecz konsumentów są świadczone przez kredytodawców, pośredników kredytowych lub dostawców usług w zakresie pożyczek społecznościowych. Należy zapewnić, by państwa członkowskie wprowadziły środki zabezpieczające, jeżeli doradztwo jest opisywane jako czynność odrębna, w celu zapewnienia, by gama rozpatrywanych produktów i ustalenia dotyczące wynagrodzenia były współmierne do oczekiwań konsumenta co do takiego doradztwa. Świadcząc usługi doradcze, kredytodawca, pośrednik kredytowy lub dostawca usług w zakresie pożyczek społecznościowych powinien wskazać, czy rekomendacja będzie oparta wyłącznie na zakresie ich własnych produktów, czy szerszego zakresu produktów z całego rynku, tak aby konsument był w stanie zrozumieć, na jakiej podstawie przygotowano rekomendację. Co więcej, kredytodawca, pośrednik kredytowy lub dostawca usług w zakresie pożyczek społecznościowych powinien poinformować o opłacie ponoszonej przez konsumenta za korzystanie z usług doradczych lub, gdy kwoty nie da się ustalić w momencie przekazywania tej informacji, o metodzie jej wyliczenia. (44)Niezamówiona przez konsumentów sprzedaż kredytów może w niektórych przypadkach wiązać się z praktykami, które szkodzą konsumentom. W tym względzie należy zakazać niezamówionej sprzedaży kredytów, w tym niezamówionych, wstępnie przyznanych kart kredytowych wysyłanych konsumentom lub jednostronnego podwyższania kredytu w rachunku bieżącym lub limitu wydatków na karcie kredytowej konsumenta. (45)Państwa członkowskie powinny podjąć właściwe działania, biorąc pod uwagę specyficzne cechy swojego rynku kredytów, w celu promowania odpowiedzialnych praktyk na wszystkich etapach kredytowych stosunków umownych. Środki te mogą obejmować na przykład udzielanie informacji i edukowanie konsumentów, w tym ostrzeganie o ryzyku, jakie wiąże się z zaległościami w spłacie lub nadmiernym poziomem zadłużenia. Na rozwijającym się rynku kredytów ważne jest w szczególności, by kredytodawcy nie angażowali się w nieodpowiedzialne udzielanie pożyczek lub udzielanie kredytów bez uprzedniej oceny zdolności kredytowej. Państwa członkowskie powinny sprawować odpowiedni nadzór w celu uniknięcia takich zachowań ze strony kredytodawców oraz powinny określić niezbędne środki w celu ich karania. Bez uszczerbku dla przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/36/UE dotyczących ryzyka kredytowego na kredytodawcach lub dostawcach usług w zakresie pożyczek społecznościowych powinien spoczywać obowiązek sprawdzania zdolności kredytowej każdego z konsumentów. W tym celu kredytodawcom lub dostawcom usług w zakresie pożyczek społecznościowych należy umożliwić wykorzystywanie informacji udzielonych im przez konsumenta nie tylko w chwili przygotowywania danej umowy o kredyt lub umowy o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych, ale także uzyskanych w trakcie długotrwałych stosunków handlowych. Również konsumenci powinni działać z zachowaniem ostrożności i przestrzegać swoich zobowiązań umownych. (46)Istotne jest, aby przed zawarciem umowy o kredyt lub umowy o świadczeniu usługi w zakresie pożyczek społecznościowych przeprowadzić ocenę i weryfikację zdolności i skłonności konsumenta do spłaty kredytu. Taką ocenę zdolności kredytowej należy przeprowadzić w interesie konsumenta, aby zapobiec nieodpowiedzialnemu udzielaniu kredytów i nadmiernemu zadłużeniu, i w ocenie tej należy uwzględnić wszystkie niezbędne i istotne czynniki, które mogą mieć wpływ na zdolność konsumenta do spłaty kredytu. Państwa członkowskie powinny mieć możliwość wydawania dodatkowych wytycznych dotyczących dodatkowych kryteriów i metod oceny zdolności kredytowej konsumenta, na przykład ustalając maksymalną dopuszczalną wysokość wskaźnika wartości pożyczki do wartości nieruchomości lub wskaźnika wartości pożyczki do dochodu. (47)Ocena zdolności kredytowej powinna opierać się na informacjach na temat sytuacji finansowej i ekonomicznej konsumenta, w tym jego dochodów i wydatków. Wytyczne Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego w sprawie udzielania i monitorowania pożyczek (EBA/GL/2020/06) zawierają zalecenia dotyczące kategorii danych, które mogą być wykorzystywane do przetwarzania danych osobowych do celów związanych ze zdolnością kredytową, obejmujących dowody potwierdzające dochody lub dowody istnienia innych źródeł spłaty, informacje o aktywach i zobowiązaniach finansowych lub informacje o innych zobowiązaniach finansowych. Dane osobowe, takie jak dane osobowe pobrane z platform mediów społecznościowych lub dane dotyczące zdrowia, w tym dane dotyczące nowotworów, nie powinny być wykorzystywane przy przeprowadzaniu oceny zdolności kredytowej. Konsumenci powinni przedstawiać informacje na temat swojej sytuacji finansowej i ekonomicznej, aby ułatwić ocenę zdolności kredytowej. Co do zasady kredytu należy udzielać konsumentowi wyłącznie wtedy, gdy z oceny zdolności kredytowej wynika, że prawdopodobne jest wypełnienie zobowiązań wynikających z umowy o kredyt lub umowy o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych w sposób wymagany w tej umowie. W przypadku negatywnego wyniku oceny kredytodawca lub dostawca usług w zakresie pożyczek społecznościowych może jednak wyjątkowo w szczególnych i uzasadnionych okolicznościach udzielić kredytu, jak w przypadku gdy współpracują z konsumentem od dawna lub w przypadku kredytów na sfinansowanie nadzwyczajnych wydatków na opiekę zdrowotną, kredytów studenckich lub kredytów dla osób z niepełnosprawnościami. W takim przypadku przy podejmowaniu decyzji o tym, czy udzielić kredytu konsumentowi, kredytodawca lub dostawca usług w zakresie pożyczek społecznościowych powinien wziąć pod uwagę kwotę i cel kredytu oraz prawdopodobieństwo spełnienia zobowiązań wynikających z umowy. (48)We wniosku w sprawie rozporządzenia ustanawiającego zharmonizowane przepisy dotyczące sztucznej inteligencji (akt w sprawie sztucznej inteligencji) określono, że systemy sztucznej inteligencji wykorzystywane do przeprowadzania punktowej oceny kredytowej lub oceny zdolności kredytowej osób fizycznych należy klasyfikować jako systemy wysokiego ryzyka, ponieważ decydują one o dostępie tych osób do zasobów finansowych lub podstawowych usług, takich jak mieszkalnictwo, energia elektryczna i usługi telekomunikacyjne. W związku z tą wysoką stawką dyrektywa stanowi, że w przypadku gdy ocena zdolności kredytowej wiąże się z zautomatyzowanym przetwarzaniem danych, konsument powinien mieć prawo do uzyskania interwencji ludzkiej ze strony kredytodawcy lub dostawcy usług w zakresie pożyczek społecznościowych. Konsument powinien mieć również prawo do otrzymania sensownego wyjaśnienia dokonanej oceny oraz funkcjonowania zastosowanego zautomatyzowanego przetwarzania danych, w tym między innymi głównych zmiennych, logiki i ryzyka, a także powinien mieć prawo do wyrażenia własnego stanowiska i zakwestionowania oceny zdolności kredytowej oraz decyzji. (49)W celu dokonania oceny sytuacji kredytowej konsumenta kredytodawca lub dostawca usług w zakresie pożyczek społecznościowych powinien także sprawdzić informacje zawarte w bazach danych o kredytach. Okoliczności prawne i faktyczne mogą wymagać, by informacje takie miały różny zakres. Aby zapobiec jakimkolwiek zakłóceniom konkurencji między kredytodawcami lub dostawcami usług w zakresie pożyczek społecznościowych należy im zapewnić dostęp do prywatnych lub publicznych baz danych o kredytach dotyczących konsumentów w państwie członkowskim, w którym nie mają siedziby, na warunkach niedyskryminujących ich w porównaniu z kredytodawcami lub dostawcami usług w zakresie pożyczek społecznościowych w tym państwie członkowskim. Państwa członkowskie powinny ułatwiać transgraniczny dostęp do prywatnych lub publicznych baz danych zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679. Aby wzmocnić współpracę, bazy danych o kredytach powinny zawierać co najmniej informacje o zaległych płatnościach konsumentów zgodnie z prawem Unii i prawem krajowym. (50)W przypadku gdy decyzję w sprawie odmowy udzielenia kredytu podjęto na podstawie informacji uzyskanych z bazy danych o kredytach, kredytodawca lub dostawca usług w zakresie pożyczek społecznościowych powinien poinformować konsumenta o tym fakcie, a także podać mu przechowywane w tej bazie danych informacje, które go dotyczą. (51)Niniejsza dyrektywa nie reguluje kwestii związanych z ważnością umów o kredyt i umów o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych. Państwa członkowskie mogą zatem w tej dziedzinie utrzymywać lub wprowadzać przepisy krajowe zgodne z prawem Unii. Państwa członkowskie mogą określić system prawny dotyczący oferty zawarcia umowy o kredyt lub umowy o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych, a w szczególności ustalić, w którym momencie ma ona być złożona, jak również okres, w którym wiąże ona kredytodawcę lub dostawcę usług w zakresie pożyczek społecznościowych. Jeżeli taka oferta jest składana łącznie z udzieleniem informacji przed zawarciem umowy przewidzianych niniejszą dyrektywą, należy ją przedstawić konsumentowi – podobnie jak wszelkie dodatkowe informacje, jakich kredytodawca lub dostawca usług w zakresie pożyczek społecznościowych chciałby mu udzielić – w osobnym dokumencie. Wspomniany osobny dokument można załączyć do standardowego europejskiego arkusza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego.

(52)W celu umożliwienia konsumentom poznania swoich praw i obowiązków wynikających z umowy o kredyt i umowy o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych umowa taka powinna zawierać wszelkie niezbędne informacje podane w sposób jasny i zwięzły. (53)Bez uszczerbku dla dyrektywy 93/13/EWG i zobowiązań przedumownych wynikających z niniejszej dyrektywy oraz w celu zapewnienia wysokiego poziomu ochrony konsumentów konsumentowi należy przedstawić – w odpowiednim czasie i przed wprowadzeniem jakichkolwiek zmian w warunkach umowy o kredyt lub umowy o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych – opis proponowanych zmian oraz, w stosownych przypadkach, wyjaśnienie, dlaczego konieczna jest zgoda konsumenta, bądź opis zmian wynikających z przepisów prawa; terminy wprowadzenia tych zmian; środki zaskarżenia dostępne dla konsumenta, jak również termin złożenia przez niego skargi oraz nazwę i adres właściwego organu, do którego może wnieść skargę. Zmiana umowy nie powinna naruszać żadnych praw konsumenta, w tym prawa do informacji przewidzianego w niniejszej dyrektywie. (54)W celu zapewnienia pełnej przejrzystości konsument powinien otrzymać informację na temat stopy oprocentowania kredytu zarówno na etapie poprzedzającym zawarcie umowy o kredyt lub umowy o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych, jak i przy jej zawieraniu. W czasie trwania stosunku umownego konsument powinien być następnie informowany o zmianach zmiennej stopy oprocentowania kredytu oraz o spowodowanych przez nie zmianach wysokości płatności. Pozostaje to bez uszczerbku dla przepisów prawa krajowego, które nie dotyczą informacji udzielanej konsumentowi, określających warunki dokonywania zmian niedotyczących płatności lub określających skutki tych zmian w zakresie stóp oprocentowania kredytu i innych warunków finansowych kredytu, na przykład przepisów stanowiących, że kredytodawca lub dostawca usług w zakresie pożyczek społecznościowych ma prawo zmienić stopę oprocentowania kredytu wyłącznie z uzasadnionego powodu lub że konsument ma prawo do rozwiązania umowy w przypadku zmiany stopy oprocentowania kredytu lub innego określonego warunku finansowego dotyczącego kredytu. (55)W przypadku znacznego przekroczenia trwającego dłużej niż jeden miesiąc kredytodawca powinien niezwłocznie przekazać konsumentowi informacje na temat przekroczenia, w tym związanej z tym kwoty, stopy oprocentowania kredytu i wszelkich mających zastosowanie karach, opłatach lub odsetkach z tytułu opóźnienia. W przypadku regularnego przekraczania kredytodawca powinien zaoferować konsumentowi usługi doradcze, jeśli są dostępne, aby pomóc mu w znalezieniu mniej kosztownych rozwiązań alternatywnych, lub skierować konsumenta do podmiotów świadczących usługi doradcze w zakresie zadłużenia. (56)Konsumenci powinni mieć prawo do odstąpienia od umowy bez kary i bez obowiązku przedstawiania uzasadnienia. Z prawa do odstąpienia od umowy nie należy jednak korzystać w złej wierze. (57)W przypadku odstąpienia przez konsumenta od umowy o kredyt lub umowy o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych, w związku z którą konsument otrzymał towary, w szczególności od umowy sprzedaży ratalnej lub od umowy najmu lub leasingu przewidującej zobowiązanie do zakupu, niniejsza dyrektywa nie powinna naruszać jakichkolwiek uregulowań państw członkowskich w kwestiach dotyczących zwrotu towarów lub wszelkich kwestiach powiązanych. (58)W niektórych przypadkach w prawie krajowym już obecnie przewiduje się, że środki finansowe nie mogą być udostępnione konsumentowi przed upływem określonego terminu. W tych przypadkach konsumenci mogą zażyczyć sobie, aby zagwarantowana była dostawa towarów lub usług w krótkim czasie. W związku z tym w przypadku umów o kredyt wiązany, jeżeli konsument wyraźnie życzy sobie dostawy w krótkim czasie nabytych towarów lub usług, państwa członkowskie powinny wyjątkowo mieć możliwość zapewnienia, aby termin wykonania prawa do odstąpienia od umowy o kredyt mógł zostać skrócony do tego samego terminu, przed upływem którego środki finansowe nie mogą być udostępnione. (59)W przypadku umów o kredyt wiązany istnieje współzależność między nabyciem towarów lub usług a umową o kredyt lub umową o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych zawartą w tym celu. W związku z tym, jeżeli konsument korzysta w oparciu o prawo Unii z prawa do odstąpienia od umowy w odniesieniu do umowy sprzedaży, nie powinien być dłużej związany umową o kredyt wiązany. Nie powinno to wpływać na przepisy krajowe mające zastosowanie do umów o kredyt wiązany, w przypadku gdy umowa sprzedaży została unieważniona lub gdy konsument skorzystał z prawa do odstąpienia od umowy na podstawie przepisów krajowych. Nie powinno to również wpływać na prawa konsumentów, jakie przyznaje się im w prawie krajowym, zgodnie z którym konsument i dostawca towarów lub usług nie mogą podjąć względem siebie żadnego wiążącego zobowiązania umownego ani nie mogą wykonać między sobą żadnych płatności, dopóki konsument nie podpisze umowy o kredyt lub umowy o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych w celu sfinansowania nabycia towarów lub usług. (60)Strony umowy powinny mieć prawo do rozwiązania umowy o kredyt odnawialny. Ponadto, jeśli umowa o kredyt lub umowa o świadczenie usług w zakresie pożyczek społecznościowych tak stanowi, kredytodawca lub dostawca usług w zakresie pożyczek społecznościowych powinni mieć prawo zawieszenia z obiektywnie uzasadnionych przyczyn prawa konsumenta do dokonywania wypłat na podstawie umowy o kredyt odnawialny. Przyczyny takie mogą obejmować na przykład podejrzenie o nieuprawnione lub niezgodne z prawem wykorzystanie kredytu lub znaczny wzrost ryzyka braku możliwości wywiązania się przez konsumenta z obowiązku spłaty kredytu. Niniejsza dyrektywa nie powinna wpływać na krajowe prawo umów dotyczące uprawnień umawiających się stron do rozwiązania umowy o kredyt z uwagi na naruszenie warunków umowy. (61)Konsument powinien mieć możliwość podjęcia, na określonych warunkach, środków prawnych wobec kredytodawcy lub dostawcy usług w zakresie pożyczek społecznościowych w przypadku problemów związanych z umową sprzedaży. Państwa członkowskie powinny jednak określić, w jakim zakresie i na jakich warunkach konsument jest zobowiązany do podjęcia środków prawnych przeciwko dostawcy, w szczególności poprzez wytoczenie przeciw dostawcy powództwa, zanim będzie on miał możliwość ich podjęcia przeciwko kredytodawcy lub dostawcy usług w zakresie pożyczek społecznościowych. Konsumentów nie należy pozbawiać praw przyznanych im na podstawie prawa krajowego przewidującego solidarną odpowiedzialność sprzedawcy lub dostawcy usług, lub też kredytodawcy lub dostawcy usług w zakresie pożyczek społecznościowych. (62)Konsument powinien mieć prawo do wywiązania się ze swoich zobowiązań przed upływem terminu określonego w umowie o kredyt. Zgodnie z orzeczeniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie Lexitor prawo konsumenta do obniżki całkowitego kosztu kredytu w przypadku przedterminowej spłaty tego kredytu obejmuje wszystkie koszty, które zostały nałożone na konsumenta. W przypadku przedterminowej spłaty kredytodawcy powinna przysługiwać sprawiedliwa i obiektywnie uzasadniona rekompensata za koszty bezpośrednio związane z przedterminową spłatą z uwzględnieniem również wszelkich ewentualnych oszczędności uzyskanych przez kredytodawcę. W celu ustalenia metody obliczania rekompensaty ważne jest przestrzeganie kilku zasad. Sposób obliczania rekompensaty należnej kredytodawcy powinien być przejrzysty i zrozumiały dla konsumentów już na etapie poprzedzającym zawarcie umowy o kredyt, a w każdym przypadku podczas wykonywania umowy o kredyt. Ponadto metoda obliczania powinna być łatwa do stosowania przez kredytodawców, a sprawowanie nadzoru w zakresie rekompensaty przez właściwe organy powinno być ułatwione. Z tego powodu, jak również ze względu na fakt, że kredytu konsumenckiego nie finansuje się – z uwagi na jego czas trwania i wysokość – przy użyciu długoterminowych mechanizmów finansowania, maksymalna kwota rekompensaty powinna być ustalona ryczałtowo. Takie podejście odpowiada szczególnemu charakterowi kredytów konsumenckich i nie powinno stanowić przeszkody dla przyjęcia rozwiązań w przypadku innych produktów, takich jak kredyty hipoteczne o stałej stopie oprocentowania, które finansuje się przy użyciu długoterminowych mechanizmów finansowania. (63)Państwa członkowskie powinny mieć prawo ustanawiania przepisów, zgodnie z którymi kredytodawca może domagać się rekompensaty za przedterminową spłatę tylko pod warunkiem, że spłacana przed terminem część kwoty kredytu przekracza w ciągu dwunastu miesięcy próg określony przez państwa członkowskie. Ustanawiając ten próg, który nie powinien przekraczać 10 000 EUR, państwa członkowskie powinny uwzględnić średnią kwotę kredytów konsumenckich na swoim rynku. (64)W celu wspierania ustanawiania i funkcjonowania rynku wewnętrznego oraz zapewniania konsumentom w całej Unii wysokiego poziomu ochrony niezbędne jest zagwarantowanie w całej Unii porównywalności informacji dotyczących rzeczywistych rocznych stóp oprocentowania. (65)W wielu państwach członkowskich powszechną praktykę stanowi ustalanie górnych pułapów stóp procentowych, rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania lub całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta. Takie górne pułapy okazały się korzystne dla konsumentów. W tym kontekście państwa członkowskie powinny mieć możliwość utrzymania swoich obecnie obowiązujących uregulowań prawnych. Dążąc jednak do zwiększenia ochrony konsumentów bez nakładania na państwa członkowskie zbędnych ograniczeń, górne pułapy dotyczące stóp procentowych, rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania lub całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta należy wprowadzić w całej Unii. (66)W systemach prawnych poszczególnych państw członkowskich występują znaczące różnice pod względem prowadzenia działalności polegającej na oferowaniu umów o kredyt lub na świadczeniu usług w zakresie pożyczek społecznościowych. Mimo uznania różnorodności podmiotów prowadzących pośrednictwo kredytowe niezbędne jest wprowadzenie określonych standardów na poziomie Unii, aby zapewnić wysoki poziom profesjonalizmu i wysoki standard usług. (67)Mające zastosowanie ramy unijne powinny dawać konsumentom pewność, że kredytodawcy, pośrednicy kredytowi i dostawcy usług w zakresie pożyczek społecznościowych biorą pod uwagę interesy konsumenta w oparciu o informacje dostępne dla kredytodawcy, pośrednika kredytowego i dostawcy usług w zakresie pożyczek społecznościowych w danym momencie i o rozsądne założenia dotyczące sytuacji konsumenta w okresie obowiązywania proponowanej umowy o kredyt lub proponowanych usług w zakresie pożyczek społecznościowych. Jednym z kluczowych aspektów zapewnienia takiej ufności konsumenckiej jest wymóg zagwarantowania wysokiego poziomu sprawiedliwości, uczciwości i profesjonalizmu w przedmiotowym sektorze, odpowiedniego zarządzania konfliktami interesów, w tym konfliktami wynikającymi z wynagrodzenia, oraz żądania udzielania porad w najlepszym interesie konsumenta. (68)Należy zapewnić, by odpowiedni personel kredytodawców, pośredników kredytowych i dostawców usług w zakresie pożyczek społecznościowych posiadał należyty poziom wiedzy i kompetencji, aby osiągnąć wysoki poziom profesjonalizmu. Należy w związku z tym wymagać wykazania odpowiedniej wiedzy i odpowiednich kompetencji na szczeblu spółki w oparciu o minimalne wymogi dotyczące wiedzy i kompetencji. Państwa członkowskie powinny mieć swobodę wprowadzania lub utrzymywania takich wymogów mających zastosowanie do poszczególnych osób fizycznych. Do celów niniejszej dyrektywy personel bezpośrednio zaangażowany w działalność prowadzoną na podstawie niniejszej dyrektywy powinien obejmować personel zajmujący się obsługą klienta i personel stanowiący zaplecze administracyjne, w tym kadrę kierowniczą, odgrywający istotną rolę w procesie zawierania umowy o kredyt lub świadczenia usług w zakresie pożyczek społecznościowych. Osoby pełniące funkcje pomocnicze niezwiązane z procesem zawierania umowy o kredyt lub świadczenia usług w zakresie pożyczek społecznościowych, w tym pracownicy działu zasobów kadrowych i działu teleinformatycznego, nie powinny być uznawane za personel w ramach niniejszej dyrektywy. Państwa członkowskie powinny wprowadzić środki wspierające podnoszenie świadomości na temat wymogów niniejszej dyrektywy wśród małych i średnich kredytodawców (MŚP) i ułatwiające spełnienie tych wymogów, takie jak kampanie informacyjne, podręczniki użytkownika lub programy szkoleń dla pracowników. (69)Aby zwiększyć zdolność konsumentów do podejmowania świadomych decyzji w zakresie odpowiedzialnego zaciągania pożyczek i zarządzania długiem, państwa członkowskie powinny promować środki wspierające edukację konsumentów w dziedzinie odpowiedzialnego zaciągania pożyczek i zarządzania długiem, w szczególności w odniesieniu do umów o kredyt konsumencki. Obowiązek ten można spełnić, biorąc pod uwagę ramy kompetencji finansowych opracowane przez Unię we współpracy z Organiza