UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Wniosek dotyczący zalecenia Rady „Pomost do zatrudnienia – Wzmocnienie gwarancji dla młodzieży”, który stanowi odpowiedź na zaangażowanie polityczne przewodniczącej Komisji Ursuli von der Leyen, został ogłoszony w komunikacie „Silna Europa Socjalna na rzecz sprawiedliwej transformacji ” z dnia 14 stycznia 2020 r. Stanowi on istotny element trwającego obecnie procesu wdrażania Europejskiego filaru praw socjalnych wzmacniającego zasadę czwartą „aktywne wsparcie na rzecz zatrudnienia”. Wniosek jest jednym z szeregu środków służących wspieraniu zatrudnienia ludzi młodych, zaproponowanych przez Komisję komunikacie „Wspieranie zatrudnienia ludzi młodych – pomost do zatrudnienia dla kolejnego pokolenia”.

Zalecenie Rady w sprawie ustanowienia gwarancji dla młodzieży zostało przyjęte w 2013 r. jako odpowiedź na niedawny kryzys gospodarczy i będące jego skutkiem wysokie bezrobocie wśród młodzieży (osoby w wieku 15–24 lat), którego stopa wzrosła do bardzo wysokiego poziomu wynoszącego średnio 24,4 % w UE oraz ponad 50 % w niektórych państwach członkowskich. Poza młodzieżą pozostającą bez zatrudnienia, 6,5 miliona osób młodych (w wieku 15–24 lat) nie pracowało, nie kształciło się ani nie szkoliło (młodzież NEET).

Choć po upływie siedmiu lat od jej uruchomienia gwarancja dla młodzieży funkcjonuje w praktyce w całej UE, nie udało się jeszcze przezwyciężyć wszystkich istniejących wyzwań. Każdego roku ponad 3,5 miliona osób młodych otrzymuje ofertę zatrudnienia, ustawicznego kształcenia, przygotowania zawodowego lub praktyki zawodowej w ramach gwarancji dla młodzieży. Inicjatywa na rzecz zatrudnienia ludzi młodych na lata 2014–2020 (łącznie prawie 9 mld EUR wkładu UE), wraz z dodatkowymi środkami z Europejskiego Funduszu Społecznego, stanowiła główne zasoby finansowe UE przeznaczone na wsparcie realizacji tej gwarancji. Stopa bezrobocia osób młodych i młodzieży NEET znacznie się zmniejszyła. Przed kryzysem COVID-19 stopa bezrobocia wśród osób młodych (od 15 do 24 lat) zmniejszyła się średnio do 14,9 % w porównaniu ze szczytowym poziomem 24,4 % w 2013 r. Poprawa sytuacji makroekonomicznej z pewnością odegrała pewną rolę, jednak przeprowadzone niedawno badania wskazują, że gwarancja dla młodzieży w połączeniu ze środkami unijnymi stworzyła młodzieży możliwości oraz doprowadziła do reform strukturalnych w publicznych służbach zatrudnienia i systemach edukacji w państwach członkowskich.

Pandemia COVID-19 i jej skutki gospodarcze zakłócą jednak ten pozytywny rozwój. Prognoza gospodarcza Komisji z wiosny 2020 r. zakłada, że gospodarka UE skurczy się o 7,4 % w 2020 r., nastąpi największa recesja w jej historii, a osobom młodym wchodzącym aktualnie na rynek pracy trudniej będzie znaleźć pierwszą pracę w tym czasie. Dotychczasowe kryzysy pokazują, że młodzi ludzie odczują skutki kryzysu najdotkliwiej. Zazwyczaj jako pierwsi tracą zatrudnienie. Często pracują w gospodarce nieformalnej lub w niestandardowych formach zatrudnienia z niewielkim lub wręcz nieistniejącym zabezpieczeniem społecznym. Wielu z nich pracuje w sektorach, które ucierpiały z powodu kryzysu (np. turystyka, hotelarstwo, praca sezonowa w rolnictwie, sprzedaż hurtowa i detaliczna – występuje w nich przewaga kobiet) i w których praca zdalna nie jest możliwa. Ponadto niektórzy z nich nadal odczuwają skutki wcześniejszej recesji gospodarczej i ponownie stanęli w obliczu ryzyka negatywnych skutków globalnego kryzysu gospodarczego.

W chwili obecnej należy zatem wzmocnić gwarancję dla młodzieży, aby częściowo złagodzić wpływ kryzysu związanego z COVID-19 oraz zapobiec kolejnemu kryzysowi bezrobocia młodzieży. Wniosek opiera się na doświadczeniu i wnioskach wyciągniętych z 7-letniego okresu wdrażania gwarancji dla młodzieży z 2013 r. i uwzględniono w nim zmieniające się uwarunkowania rynku pracy, jak również dwojaką transformację – ekologiczną i cyfrową.

Z zebranych doświadczeń wynika, że gwarancja dla młodzieży musi dotrzeć do szerszej grupy odbiorców i stać się w większym stopniu integracyjna. Łączne wyniki dla UE wskazują, że ogólnie programy gwarancji dla młodzieży nie docierają jeszcze do większości osób młodych, które stają się młodzieżą NEET, a do wielu osób, które się zarejestrowały, oferta dociera później niż w ciągu przewidywanych czterech miesięcy. Zbyt wiele osób nadal walczy o przetrwanie lub napotyka trudności w zakresie zdolności do zatrudnienia. Osoby młode pochodzą często ze środowisk o niekorzystnej sytuacji społeczno-ekonomicznej, nie mają dostępu do edukacji czy opieki zdrowotnej na wysokim poziomie lub napotykają przeszkody w przejściu od kształcenia do zatrudnienia. Wzrost zatrudnienia nie został równomiernie rozłożony pomiędzy państwa członkowskie i regiony, a niektóre grupy osób młodych znajdują się w niewspółmiernie niekorzystnej sytuacji (np. osoby o niskich kwalifikacjach, mieszkające na obszarach wiejskich lub w regionach oddalonych, młodzi ludzie z niepełnosprawnościami, pochodzące ze środowisk migracyjnych lub wywodzące się z mniejszości rasowych lub etnicznych, na przykład Romowie).

Podczas gdy wskaźnik bezrobocia wśród młodzieży spadał średnio do początku 2020 r., w większości państw członkowskich odsetek nieaktywnych zawodowo osób młodych utrzymał się na stałym poziomie lub nawet nieznacznie wzrósł. W przeciwieństwie do młodzieży pozostającej bez zatrudnienia, nieaktywne zawodowo osoby młode nie szukają nawet zatrudnienia np. z powodu choroby lub barier napotykanych przez niepełnosprawną młodzież, obowiązków związanych z opieką nad dziećmi lub pozostającymi na utrzymaniu dorosłymi lub innych obowiązków osobistych lub rodzinnych.

Wśród młodzieży NEET w ciągu tych lat różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn nieco się zwiększyły. W 2013 r. średnio w całej UE różnica ta wynosiła 3,2 punktu procentowego i osiągnęła poziom 3,8 punktu procentowego w 2019 r. Bierność zawodowa jest także bardziej powszechna wśród młodych kobiet NEET. Dlatego też należy położyć większy nacisk na aspekt płci. Specjalne kampanie informacyjne i ukierunkowane na podnoszenie świadomości mogą przeciwdziałać stereotypom płciowym w młodym wieku i zachęcać młode kobiety do podejmowania bardziej zróżnicowanych ścieżek kształcenia i wyboru zawodu. Młode kobiety można wspierać dopilnowując, aby nie tylko znały drzemiący w nich potencjał, ale także swoje prawa – poprzez doradztwo, poradnictwo i mentoring. Obejmuje to rzecznictwo i zwalczanie stereotypów płciowych w wyborach dotyczących edukacji i planowania kariery zawodowej. W tym względzie podstawą fazy przygotowawczej są również skierowania do partnerów, którzy świadczą pomocnicze usługi socjalne, takie jak opieka nad dziećmi, opieka zdrowotna i wsparcie psychologiczne.

Młodzież z niepełnosprawnościami podejmuje zatrudnienie znacznie rzadziej niż w pełni sprawni młodzi ludzie, a różnica wskaźnika zatrudnienia w stosunku do osób bez niepełnosprawności zwiększa się. Kształcenie i szkolenie sprzyjające włączeniu społecznemu, zapewniające dostępność i racjonalne usprawnienie, a także zwalczające stereotypy narosłe wokół kwestii niepełnosprawności w miejscu pracy, mogą zwiększyć uczestnictwo w rynku pracy młodych ludzi z niepełnosprawnościami.

Struktura demograficzna Europy się zmienia. Ze względu na proces starzenia się społeczeństwa wiele obszarów wiejskich w Europie odnotowuje spadek liczby ludności. O ile dwojakie transformacje mogą nieść za sobą nowe możliwości, nie nastąpi to samo z siebie i mogą one okazać się niewystarczające do wypełnienia luki między młodzieżą na obszarach wiejskich a jej rówieśnikami z miast. Osoby młode zamieszkujące obszary wiejskie lub oddalone, zwłaszcza te, które borykają się z niekorzystnymi sytuacjami w innych sektorach, będą wymagały ukierunkowanego wsparcia, przy czym infrastruktura i dostęp do usług w takich obszarach powinny zostać ulepszone. Środki te zapewnią nowe możliwości na tych obszarach oraz pomogą uniknąć drenażu mózgów i dalszego zmniejszania się populacji. Tymczasem młodzież mieszkająca na obszarach miejskich, w których panują niekorzystne warunki, nadal napotyka szczególne trudności z wejściem na rynek pracy.

Ponadto środowisko pracy się zmienia. Trwające zmiany, takie jak automatyzacja i cyfryzacja produkcji i usług, nadal mają wpływ na kształtowanie rynku pracy. Coraz częściej dochodzi do przekwalifikowania zawodowego, a wiele osób młodych przechodzi od zatrudnienia do stanu bezrobocia lub bierności zawodowej lub też jest uwięzionych w niepewnych, niestandardowych formach zatrudnienia. W szczególności zbyt duży odsetek młodych ludzi, którym może brakować dostępu do odpowiedniej ochrony socjalnej, pracuje w niestandardowych zawodach, takich jak praca za pośrednictwem platform internetowych czy praca w ramach gospodarki fuch. Ponadto osoby młode narażone są bardziej niż inne grupy na utratę pracy na rzecz automatyzacji, ponieważ na stanowiskach niższego szczebla istnieje zazwyczaj większy odsetek zadań wykonywanych automatycznie.

Dodatkowo szersza dwojaka transformacja w kierunku bardziej cyfrowej i ekologicznej gospodarki zapewni nowe możliwości z uwagi na fakt, że w takich sektorach prawdopodobnie powstaną trwałe miejsca pracy. Wymaga to jednak posiadania odpowiednich umiejętności przez osoby młode, aby mogły one dostosować się do zmieniających się wymogów zawodowych. Oczekuje się, że umiejętności cyfrowe, umiejętności wymagane w transformacji ekologicznej oraz umiejętności miękkie, takie jak umiejętności w zakresie przedsiębiorczości i kierowania własną karierą, będą miały coraz większe znaczenie. Obecne inwestowanie w kapitał ludzki młodych Europejczyków pomoże stworzyć wytrzymujące próbę czasu europejskie społeczne gospodarki rynkowe: aktywna, innowacyjna i odpowiednio wykwalifikowana siła robocza jest również niezbędna do zwiększenia konkurencyjności Europy na rynku globalnym.

W tym kontekście niniejszy wniosek ma na celu usprawnienie ram politycznych, tak aby lepiej wspierać szanse na przyszłe zatrudnienie młodzieży i uniknąć kolejnego kryzysu bezrobocia osób młodych. Aby osiągnąć te cele, we wniosku:

·zapewniono, aby wszyscy młodzi ludzie w wieku do 30 lat w ciągu czterech miesięcy od uzyskania statusu osoby bezrobotnej lub zakończenia kształcenia formalnego otrzymali dobrej jakości ofertę zatrudnienia, dalszego kształcenia, przygotowania zawodowego lub stażu. Ten ambitny przewodni cel gwarancji dla młodzieży zostaje utrzymany przy jednoczesnym rozszerzeniu przedziału wiekowego celem uwzględnienia osób młodych w wieku 25–29 lat.

·Potwierdza to, że przejście od kształcenia do zatrudnienia i zrównoważona integracja rynkowa trwają dłużej ze względu na zmieniający się charakter pracy i poszukiwane umiejętności. Wniosek jest również zgodny z istniejącymi praktykami krajowymi: środki i programy dotyczące młodzieży są ogólnie dostępne dla osób młodych w wieku do 29 lat, a większość państw członkowskich uznaje już osoby młode w wieku 25–29 lat za część grupy docelowej. Ponadto uznaje się, że w okresie pogorszenia koniunktury gospodarczej z powodu pandemii COVID-19 znaczny odsetek osób w wieku 25–29 lat może utracić zatrudnienie i będzie wymagać wsparcia.

·dokonano rozróżnienia między osobami będącymi tymczasowo w grupie NEET (często z wyższym wykształceniem, czasami z doświadczeniem zawodowym, być może zwolnionymi z pracy z powodu pandemii COVID-19 lub nowo wchodzącymi na rynek pracy w czasie kryzysu po zakończeniu edukacji), a osobami mającymi status NEET przez dłuższy okres (często z grup osób szczególnie wrażliwych, o niskim poziomie wykształcenia, wymagających dodatkowych nakładów pracy). Pozwala to na bardziej zindywidualizowane i ukierunkowane podejście w przypadku obu grup, ponieważ ta ostatnia prawdopodobnie będzie potrzebowała większego wsparcia.