[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 03.06.2005

COM(2005) 233 końcowy

SPRAWOZDANIE KOMISJI

Sprawozdanie roczne z działań Unii Europejskiej w dziedzinie badań i rozwoju technologicznego w 2003 r. [SEC(2005) 725]

SPRAWOZDANIE KOMISJI

Sprawozdanie roczne z działań Unii Europejskiej w dziedzinie badań i rozwoju technologicznego w 2003 r. (Tekst mający znaczenie dla EOG)

1. WSTęP

Europejska polityka w dziedzinie badań jest skierowana na realizację celu z Lizbony, jakim jest przekształcenie Unii Europejskiej w konkurencyjną i dynamiczną gospodarkę opartą na wiedzy, zdolną do zrównoważonego wzrostu gospodarczego. Stawia ona sobie zatem trzy powiązane ze sobą cele:

- Urzeczywistnienie Europejskiej Przestrzeni Badawczej w celu umożliwienia swobodnego przepływu wiedzy i naukowców oraz przezwyciężenia rozdrobnienia i powielania polityk i działań badawczych w Europie.

- Zwiększenie poziomu inwestycji na rzecz badań w Europie do 3% PKB Unii do roku 2010, z czego dwie trzecie powinno pochodzić z sektora prywatnego.

- Wspieranie i umocnienie doskonałości badawczej aby osiągnąć pierwsze dwa cele, również poprzez wzmacnianie i uzupełnianie wysiłków badawczych krajowego i prywatnego sektora.

Niniejsze sprawozdanie obejmuje postępy i działania w okresie od stycznia 2003 r. do marca 2004 r. Zostało ono przygotowane zgodnie z art. 173 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską[1] oraz art. 4 decyzji dotyczącej szóstego programu ramowego[2]. Sprawozdaniu towarzyszy dokument roboczy Komisji, dostarczający bardziej szczegółowych informacji oraz załącznik z informacjami statystycznymi. W uzupełnieniu do wcześniejszych sprawozdań rocznych, sprawozdanie zawiera informacje na temat postępów działań w dziedzinie badań i rozwoju technologicznego prowadzonych w Państwach Członkowskich Unii Europejskiej.

2. WSPÓLNOTOWE DZIAłANIA W DZIEDZINIE BADAń I ROZWOJU TECHNOLOGICZNEGO

2.1. Realizacja szóstego programu ramowego

Rok 2003, będący pierwszym pełnym rokiem szóstego programu ramowego, stanowił ważny etap w kierunku utworzenia Europejskiej Przestrzeni Badawczej. Program ten jest jednym z najobszerniejszych międzynarodowych programów w dziedzinie R&D na świecie, który dysponuje budżetem 17,5 miliarda EUR na okres 2002-2006 (podwyższonym do 19,2 miliarda EUR w związku z rozszerzeniem Unii). Program jest otwarty zarówno dla Państw Członkowskich Unii Europejskiej, jak i uczestników z innych krajów poprzez porozumienia o współpracy.

Postęp w zakresie realizacji celów i priorytetów

Szósty program ramowy spotkał się z bardzo dużym zainteresowaniem. W 2003 r. złożono ponad 16 000 wniosków, przy udziale prawie 160 000 uczestników z ponad 50 krajów. Spośród nich do finansowania wybrano około 2 600 wniosków (przy udziale ponad 27 000 uczestników).

W ramach tytułu „Ukierunkowanie i integrowanie wspólnotowych działań badawczych” złożono ponad 10 000 wniosków, spośród których do finansowania wybrano ponad 1 600, przy udziale około 24 000 uczestników. Większość z nich (ponad 1 100 wniosków wybranych do finansowania) dotyczyła siedmiu priorytetów tematycznych określonych w szóstym programie ramowym, natomiast znacząca liczba dotyczyła działań horyzontalnych z udziałem małych i średnich przedsiębiorstw oraz szczególnych środków wspierania współpracy międzynarodowej. Ponadto, nowe działania wprowadzone w szóstym programie ramowym dotyczące Naukowego wsparcia dla prowadzonych polityk oraz programu NEST (New and Emerging Science and Technology) odniosły znaczny sukces: do finansowania wybrano 128 wniosków, w tym 11 wniosków wyłonionych w ramach specjalnego zaproszenia do składania wniosków będącego reakcją na epidemię SARS.

Zaproszenia do składania wniosków w ramach tytułu „Strukturyzacja Europejskiej Przestrzeni Badawczej” zaowocowały prawie 6 000 wniosków w 2003 r., z których przeważająca większość dotyczyła działań w zakresie zasobów ludzkich i mobilności. Do finansowania wybrano około 880 spośród wyżej wspomnianych wniosków, przy czym ponad 700 dotyczyło zasobów ludzkich i mobilności, inne natomiast dotyczyły finansowania działań w zakresie badań i innowacji, infrastruktur badawczych oraz nauki i społeczeństwa. Ponadto zapoczątkowano działalność portalu mobilności naukowców, który dostarcza informacji na temat możliwości pracy i finansowania, jak również praktycznych kwestii dotyczących europejskiej kariery badawczej.

W ramach tytułu „Wzmocnienie podstaw Europejskiej Przestrzeni Badawczej” szósty program ramowy wprowadził nowe działanie – inicjatywę ERANet – mającą na celu utworzenie sieci i otwarcie krajowych i regionalnych programów badawczych. Inicjatywa została pomyślnie zapoczątkowana w 2003 r., obejmując w ramach pierwszego zaproszenia 74 wnioski, spośród których ponad 30 wybrano do finansowania.

W odniesieniu do upowszechniania wyników, działania w dziedzinie „Badania i Innowacje” w szóstym programie ramowym, łącznie z siecią Centrów Przekazu Innowacji, wspierały wykorzystywanie wyników badań na rzecz innowacji, natomiast horyzontalne działania badawcze z udziałem małych i średnich przedsiębiorstw pozwoliły mniejszym przedsiębiorstwom na przeprowadzanie badań wychodzących naprzeciw ich potrzebom. Ponadto internetowy serwis CORDIS koncentrował się na zapewnianiu otwartego dostępu do informacji na temat projektów europejskich, jak również różnych działań pośrednictwa technologicznego. Przejęcie wyników badań przez decydentów politycznych jest szczególną cechą charakteryzującą system Naukowego wsparcia dla prowadzonych polityk. Celem działań w ramach „Nauki i społeczeństwa” jest natomiast szersze zaangażowanie społeczeństwa w badania. W celu promowania i wykorzystywania upowszechniania wyników wprowadzono zasady oraz mechanizmy w zakresie sprawozdawczości na poziomie indywidualnego projektu.

Liczne oceny dokonane w ciągu ostatniego roku potwierdziły, że działania badawcze Wspólnoty wniosły bardzo znaczący wkład do europejskiej podstawy wiedzy w dziedzinie nauki i technologii, przyczyniając się do tworzenia rozległych sieci i działań w ramach współpracy pomiędzy europejskimi naukowcami w prywatnym i publicznym sektorze oraz tworząc większą europejską wartość dodaną.

Aspekty i instrumenty finansowe

Wdrażanie i wykonanie budżetu programu przebiega pomyślnie, co jest znacznym sukcesem, zważywszy na rozmiar odzewu na program. Do końca 2003 r. podpisano 489 umów na sumę 1,64 miliardów EUR zobowiązań finansowych. Pozostałości budżetu na rok 2003 zostały rozdzielone ogólnie, a następnie przydzielone poszczególnym umowom na rok 2004.

Najistotniejszą nowością szóstego programu ramowego było wprowadzenie nowych instrumentów zapewniających większą krytyczną masę zasobów i partnerów oraz większą autonomię w zakresie realizacji projektów. Spośród wniosków złożonych w 2003 r., do finansowania wybrano ponad 400 głównych projektów wykorzystujących wspomniane instrumenty. Do końca 2003 r. podpisano ponad 80 umów w ramach projektów zintegrowanych oraz 30 umów w ramach sieci doskonałości. Stanowią one odpowiednio 53 i 11 % zobowiązań finansowych WE w odniesieniu do umów podpisanych w 2003 r. Niezależna grupa ekspertów pod kierownictwem profesora Marimona zapoczątkowała pod koniec 2003 r. przegląd skuteczności instrumentów, z którego złożyła sprawozdanie w lipcu 2004 r.

Wreszcie, w 2003 r. osiągnięto porozumienie w sprawie pierwotnego stosowania art. 169 Traktatu pozwalające na udział Wspólnoty w badaniach podejmowanych wspólnie przez Państwa Członkowskie, ustanawiając program partnerskich interwencji klinicznych między Europą a krajami rozwijającymi się (EDCTP) w celu umożliwienia przeprowadzania badań klinicznych nad lekami i szczepionkami przeciwko HIV/AIDS, gruźlicy i malarii.

2.2. Inne działania zmierzające do utworzenia Europejskiej Przestrzeni Badawczej

W uzupełnieniu do programu ramowego, Unia Europejska podjęła kilka innych istotnych kroków zmierzających do utworzenia Europejskiej Przestrzeni Badawczej:

- W odniesieniu do poprawy zasobów ludzkich, Komisja opublikowała wnioski[3] dotyczące poprawy kariery naukowej w Europie, łącznie z opracowaniem Europejskiej Karty i Kodeksu Postępowania.

- Zapoczątkowano ogólnoeuropejską debatę na temat przyszłości uniwersytetów w Europie. Dokument konsultacyjny opublikowano w styczniu 2003 r., natomiast w kwietniu 2004 r. w belgijskim Liege odbyła się ważna konferencja poświęcona temu tematowi.

- W celu promowania międzynarodowego wymiaru Europejskiej Przestrzeni Badawczej, w dalszym ciągu prowadzono negocjacje w sprawie dwustronnych umów o współpracy w zakresie nauki i technologii z partnerami z regionu Morza śródziemnego, Szwajcarią, Meksykiem, Brazylią, Chile, Stanami Zjednoczonymi, Rosją i Ukrainą.

- Postępy osiągnięto w ramach planu działania „Nauka i społeczeństwo”, jak również zakończono trzy działania (kobiety i przemysł, kobiety i rozszerzenie oraz badania i prognozowanie).

- Znaczny postęp osiągnięto w zakresie ustanowienia europejskiej polityki przestrzeni kosmicznej publikując Zieloną Księgę, a następnie Białą Księgę w 2003 r. oraz podpisując umowę o współpracy pomiędzy Unią Europejską a Europejską Agencją Kosmiczną.

- Komunikat Komisji ze stycznia 2004 r. przeniósł debatę na temat wspierania badań podstawowych w Europie oraz utworzenie Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych na poziom polityczny.

- Powstała pierwsza grupa Platform Technologicznych mających na celu przybliżenie zainteresowanych stron oraz określenie strategicznych programów badawczych na rzecz kluczowych technologii, łącznie z dziedzinami takimi jak wodorowe ogniwa paliwowe i nanoelektronika.

- W marcu 2003 r. wprowadzono europejską strategię na rzecz nauk o życiu i biotechnologii.

- Zapoczątkowano trzyletnie działania przygotowawcze na rzecz badań nad bezpieczeństwem mające na celu przygotowanie podjęcia pełnego programu począwszy od 2007 r.

- Zrealizowano pilotażowe działania w zakresie regionów wiedzy w celu pobudzenia tworzenia poprzez badania regionalnych gospodarek opartych na wiedzy.

3. POSTęPY W PAńSTWACH CZłONKOWSKICH ORAZ ZASTOSOWANIE OTWARTEJ METODY KOORDYNACJI

Rok 2003 był również ważnym rokiem w kwestii wdrażania otwartej metody koordynacji w dziedzinie polityki badawczej poprzez jej zastosowanie mające na celu podniesienie inwestycji badawczych do poziomu 3 % PKB w Unii Europejskiej. W kwietniu 2003 r. Komisja zapoczątkowała plan działań proponując środki, które należy podjąć na poziomie europejskim, krajowym i regionalnym. W następstwie, w ramach Komitetu Badań Naukowych i Technicznych (CREST) ustanowiono grupy ekspertów z Państw Członkowskich w sześciu dziedzinach, jako pierwszą fazę zastosowania otwartej metody koordynacji do osiągnięcia celu 3 %.

Zgodnie z celem 3 %, niemal wszystkie Państwa Członkowskie ustaliły krajowe cele na rzecz wzrostu inwestycji w zakresie R&D. Według ostatnich danych, większość Państw Członkowskich podwyższyła poziom publicznego finansowania w zakresie R&D od 2002 r. Jednakże aby osiągnąć 1% PKB konieczne są dalsze znaczne postępy. W kwestii kombinacji środków politycznych coraz ważniejsze staje się wspieranie inwestycji w zakresie R&D poprzez środki fiskalne. Tendencje w zakresie inwestycji na rzecz badań ze strony prywatnego sektora nie są w równym stopniu jasne i sytuacja różni się znacznie w poszczególnych Państwach Członkowskich. Jednakże, w celu osiągnięcia 2% PKB należy z całą pewnością dążyć do znacznych postępów.

4. PERSPEKTYWY NA PRZYSZłOść

Realizacja szóstego programu ramowego przebiega pomyślnie. Stały wysoki poziom zainteresowania ze strony środowiska badawczego wskazuje na jego ważną rolę w promowaniu europejskich wysiłków badawczych.

Programy pracy dla szczegółowych programów badań programu ramowego były kilkakrotnie aktualizowane. Przed końcem 2004 r. program pracy na rzecz programu „Integracja i wzmacnianie” (Traktat WE) został zaktualizowany 14 razy, program pracy na rzecz programu „Kształtowanie” (Traktat WE) osiem razy, natomiast program pracy na rzecz programu „Nuklearnego” (Traktat Euratom) dwa razy. Każda aktualizacja stwarza podstawy dla nowych zaproszeń do składania wniosków. Do końca 2004 r. opublikowano w sumie ponad 120 zaproszeń do składania wniosków.

Jednocześnie, Komisja stale ulepsza realizację programu reagując na obawy środowiska badawczego oraz zalecenia przeprowadzenia działań monitorujących i oceniających, łącznie ze sprawozdaniem wysoko wykwalifikowanego zespołu dotyczącym skuteczności instrumentów szóstego programu ramowego[4]. Komisja przedstawiła powyższe środki w odpowiedzi na zalecenia zespołu oraz ustaliła plan działania w celu racjonalizacji i przyspieszenia procedur.

Komisja ustaliła priorytetowy charakter badań w projektach budżetowych i politycznych na okres 2007-20013[5]. W czerwcu 2004 r. Komisja zapoczątkowała debatę na temat przygotowań do siódmego programu ramowego[6], który przewiduje bardziej ambitną politykę europejską w zakresie wspierania badań na rzecz postępu w dążeniu do celu z Lizbony. W następstwie tej debaty, Komisja przedstawiła wniosek dotyczący siódmego programu ramowego w kwietniu 2005 r.

źRÓDłA DODATKOWYCH INFORMACJI

Więcej szczegółów zawiera dokument roboczy Komisji towarzyszący niniejszemu sprawozdaniu. W celu uzyskania dalszych informacji dostępne są następujące źródła publiczne:

- Roczne sprawozdania monitorujące w zakresie programu ramowego oraz programów szczegółowych stanowiące zwięzłe, niezależne podsumowanie postępów i jakości środków podejmowanych w celu realizacji programów.

- Sprawozdania pięcioletniej oceny dotyczące realizacji i osiągnięć działań badawczych Wspólnoty w okresie poprzednich pięciu lat.

- Europejskie sprawozdanie na temat wskaźników naukowych i technologicznych, zawierające opisy, statystyki i szczegółowe analizy europejskich i krajowych działań w zakresie RTD w światowym kontekście.

- Corocznie publikowane sprawozdania z najważniejszymi danymi, dostarczające zestawy wskaźników do dokonania bilansu dotyczącego europejskiej pozycji w dziedzinie nauki, technologii i innowacji.

- Badania i rozwój: Roczne statystyki (Eurostat), zawierające porównywalne międzynarodowe statystyki w zakresie budżetu, wydatków, personelu naukowego i patentów R&D w Państwach Członkowskich, z podziałem na regiony.

- Statystyki dotyczące nauki i technologii w Europie, publikowane jako część zbioru „Panorama Unii Europejskiej” (DG ds. Badań/Eurostat).

- Prace badawcze i analizy publikowane w związku ze wspólnotowymi programami RTD, zajmujące się kwestiami odpowiadającymi poszczególnym dziedzinom RTD objętym przez programy.

Większość wyżej wymienionych materiałów można uzyskać lub zamówić na stronach internetowych Komisji:

- Strona główna Komisji w portalu EUROPA: http://europa.eu.int/

- Strona CORDIS zawierająca wyczerpujące informacje na temat programu ramowego RTD: http://www.cordis.lu

- Strona Dyrekcji Generalnej ds. Badań Naukowych :http://europa.eu.int/comm/research

- Strona Dyrekcji Generalnej ds. Społeczeństwa Informacyjnego: http://europa.eu.int/information_society/index_en.htm

- Strona Dyrekcji Generalnej ds. Przedsiębiorstw: http://europa.eu.int/comm/dgs/enterprise/

- Strona Dyrekcji Generalnej ds. Energii i Transportu: http://europa.eu.int/comm/dgs/energy_transport/index.html

- Strona Wspólnego Centrum Badawczego (JRC): http://www.jrc.cec.eu.int/

- Strona Eurostat: http://europa.eu.int/comm/eurostat

[1] „Na początku każdego roku Komisja przedstawia sprawozdanie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie. Sprawozdanie to zawiera zwłaszcza informację o działaniach w zakresie badań, rozwoju technologicznego oraz upowszechniania wyników w roku poprzednim oraz program pracy na rok bieżący.”

[2] Decyzja nr 1513/2002/WE z dnia 27 czerwca 2002 r. Artykuł 4: „W kontekście sprawozdania rocznego, które Komisja przedkłada na podstawie art. 173 Traktatu, Komisja składa szczegółowe sprawozdanie z postępu realizacji szóstego programu ramowego, w szczególności z postępu w osiąganiu jego celów oraz priorytetów…; sprawozdanie to zawiera także informacje dotyczące aspektów finansowych oraz użytych instrumentów.”

[3] COM(2003) 436 z 18.7.2003

[4] COM(2004) 574; SEC(2004) 1057 z 27.8.2004

[5] COM(2004) 101 z 10.2.2004; COM(2004) 487 z 14.7.2004

[6] COM(2004) 353 z 16.6.2004