Sprawozdanie pokazuje, że większość zaleceń wynikających z pierwszej ponadnarodowej oceny ryzyka została wdrożona przez różne podmioty. Jednocześnie utrzymują się pewne trudności horyzontalne, zwłaszcza w odniesieniu do produktów anonimowych, identyfikacji beneficjentów rzeczywistych oraz nowych produktów nieobjętych jeszcze regulacjami, takich jak aktywa cyfrowe. Oczekuje się, że część z tych trudności uda się wyeliminować w ramach zbliżającej się transpozycji piątej dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy, na przykład dzięki temu, że zakresem dyrektywy objęto dostawców walut wirtualnych, a rejestry beneficjentów rzeczywistych rozszerzono i zapewniono do nich szerszy dostęp. W sprawozdaniu Komisji dotyczącym jednostek analityki finansowej oraz jej sprawozdaniu z oceny niedawnych domniemanych przypadków prania pieniędzy, w które zaangażowane były instytucje kredytowe w UE, wskazano inne trudności horyzontalne dotyczące jednostek analityki finansowej oraz nadzoru finansowego . W sprawozdaniu sformułowano zalecenia dla każdego sektora, a przestrzeganie tych zaleceń będzie przedmiotem kolejnej ponadnarodowej oceny ryzyka, która zostanie wydana w ciągu dwóch lat.

Po pierwsze, zgodnie z wymogiem art. 6 czwartej dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy, Komisja przedstawia ponadnarodową ocenę ryzyka związanego z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu, które ma wpływ na rynek wewnętrzny Unii i dotyczy działalności transgranicznej. Ocena ta stanowi aktualizację pierwszej ponadnarodowej oceny ryzyka przyjętej w 2017 r. i jest przedstawiana w nawiązaniu do zaleceń skierowanych do podmiotów zaangażowanych w walkę z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu .

Dyrektywa 2019/1153 ułatwiająca korzystanie z informacji finansowych i innych informacji dodatkowo wzmacnia ramy prawnokarne dzięki przepisom, które zapewniają szybszy dostęp organów ścigania do informacji finansowych oraz usprawniają wymianę informacji finansowych między organami ścigania i jednostkami analityki finansowej. Dyrektywa wejdzie w życie w sierpniu 2019 r., a państwa członkowskie mają dokonać jej transpozycji do sierpnia 2021 r.

W ramach Planu działania na rzecz skuteczniejszego zwalczania finansowania terroryzmu, przyjętego w lutym 2016 r. , a także w reakcji na ujawnienie dokumentów panamskich w kwietniu 2016 r., w kwietniu 2018 r. przyjęto piątą dyrektywę w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy , a państwa członkowskie mają transponować ją do prawa krajowego do stycznia 2020 r. Zmiana ta zwiększa przejrzystość informacji o beneficjentach rzeczywistych, zapewnia jednostkom analityki finansowej szerszy dostęp do informacji, umożliwia zacieśnienie współpracy między organami nadzoru oraz reguluje takie kwestie, jak waluty wirtualne i karty typu pre-paid, aby umożliwić skuteczniejsze zapobieganie finansowaniu terroryzmu.

W ostatnich latach Unia znacznie udoskonaliła swoje ramy prawne dotyczące zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. W maju 2015 r. przyjęto czwartą dyrektywę w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy , która miała zostać transponowana do prawa krajowego przez państwa członkowskie do czerwca 2017 r.

Sprawozdanie z oceny niedawnych domniemanych przypadków prania pieniędzy, w które zaangażowane były instytucje kredytowe w UE , opiera się na informacjach ustalonych w wyniku studiów przypadku obejmujących próbę dziesięciu spraw publicznych, w które zaangażowane były instytucje kredytowe w latach 2012–2018. Zawiera ono ocenę roli instytucji kredytowych oraz uprawnień i działań organów odpowiedzialnych za przeciwdziałanie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu oraz organów nadzoru ostrożnościowego. Sprawozdanie przedstawia się w odpowiedzi na konkluzje Rady w sprawie planu działania w zakresie zapobiegania praniu pieniędzy z dnia 4 grudnia 2018 r. , w których zwrócono się do Komisji o przeprowadzenie „analizy ex post niedawnych domniemanych przypadków prania pieniędzy z udziałem instytucji kredytowych z UE”.

Analiza wybranych przypadków wykazała znaczące przykłady nieprzestrzegania przez instytucje kredytowe podstawowych wymogów dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy, takich jak ocena ryzyka, należyta staranność wobec klienta oraz zgłaszanie podejrzanych transakcji i działań jednostkom analityki finansowej. W niektórych przypadkach organy nadzoru wykazały się skutecznością, wykrywając niedociągnięcia w instytucjach kredytowych z wyprzedzeniem i żądając podjęcia działań zaradczych. W wielu innych przypadkach organy nadzoru interweniowały jednak dopiero po urzeczywistnieniu się poważnego ryzyka lub po wielokrotnym wystąpieniu uchybień w zakresie przestrzegania przepisów i zarządzania. Środki nadzorcze, które następnie nałożono na instytucje kredytowe, znacząco się różniły pod względem sprawności wdrożenia i skuteczności. Nadzór grupowy z punktu widzenia przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu był w dużej mierze niewystarczający. Rozdrobnienie regulacji i nadzoru miało niekorzystny wpływ na skuteczność współpracy między różnymi zainteresowanymi podmiotami.

W sprawozdaniu dotyczącym jednostek analityki finansowej dokonano oceny ram współpracy tych jednostek z państwami trzecimi, a także oceny możliwości i przeszkód w zakresie zacieśnienia ich wzajemnej współpracy w Unii Europejskiej, w tym możliwości ustanowienia mechanizmu koordynacji i wsparcia. Sprawozdanie opublikowano w związku z obowiązkiem prawnym, jaki spoczywa na Komisji na mocy art. 65 ust. 2 dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy.

Ocena wykazała, że niektóre jednostki analityki finansowej nie angażują się w konstruktywny dialog z podmiotami zobowiązanymi poprzez dostarczanie wysokiej jakości informacji zwrotnych na temat zgłoszeń podejrzanych transakcji. Brak wzorów sprawozdań wpływa również negatywnie na jakość sprawozdań składanych przez podmioty zobowiązane. Szereg jednostek analityki finansowej nie wywiązuje się w pełni z obowiązku wymiany informacji z innymi jednostkami. Wydaje się, że ważnym czynnikiem są powtarzające się problemy techniczne związane z funkcjonowaniem FIU.net, co utrudnia wymianę informacji między jednostkami analityki finansowej. Ocena wykazała również, że brak regulacji w odniesieniu do wymiany informacji między jednostkami analityki finansowej w państwach członkowskich i w państwach trzecich doprowadził do niejednolitego podejścia do takiej wymiany. Należy także zapewnić zgodność takiej wymiany z unijnymi przepisami o ochrony danych.

Ponadto w związku z art. 32a ust. 5 dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy, w którym zobowiązano Komisję do przeprowadzenia oceny warunków oraz specyfikacji technicznych i procedur dotyczących zapewnienia bezpiecznej i skutecznej integracji scentralizowanych automatycznych mechanizmów, przedstawiono sprawozdanie w sprawie integracji krajowych scentralizowanych automatycznych mechanizmów państw członkowskich dotyczących rachunków bankowych . W związku z tym w sprawozdaniu ocenia się różne rozwiązania informatyczne na poziomie UE, już funkcjonujące lub opracowywane, które mogą posłużyć za wzór przy ewentualnej integracji scentralizowanych mechanizmów. W sprawozdaniu stwierdza się, że integracja jest technicznie wykonalna i że biorąc pod uwagę, iż przyszła ogólnoeuropejska integracja scentralizowanych mechanizmów przyspieszyłaby dostęp do informacji finansowych i ułatwiłaby współpracę transgraniczną, Komisja zamierza prowadzić dalsze konsultacje z odpowiednimi zainteresowanymi stronami, rządami oraz jednostkami analityki finansowej, organami ścigania i biurami ds. odzyskiwania mienia jako potencjalnymi „użytkownikami końcowymi” ewentualnego zintegrowanego systemu. Integracja wymagałaby przyjęcia instrumentu ustawodawczego.

IV.Podsumowanie

Zwalczanie prania pieniędzy i finansowania terroryzmu jest stałym zadaniem realizowanym na podstawie ram regulacyjnych, które trzeba regularnie aktualizować, aby nadążać za rozwojem sytuacji. W dążeniach do doskonalenia istniejących ram regulacyjnych wiele już osiągnięto, w szczególności dzięki dostosowaniom legislacyjnym dokonanym w ostatnich latach. Istnieją jednak znaczące rozbieżności w stosowaniu tych ram prawnych, co stanowi problem strukturalny wpływający na zdolność Unii do zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do celów niezgodnych z prawem.

Na zintegrowanym rynku wewnętrznym rozdrobnienie i uchybienia w stosowaniu ram prawnych stanowią zagrożenie dla integralności systemu finansowego Unii oraz szerzej rozumianego bezpieczeństwa samej Unii. Należy w związku z tym podejmować nieustanne, zdecydowane i spójne działania, aby zapewnić pełne wdrożenie prawodawstwa dotyczącego przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu w sposób spójny i skuteczny, w szczególności przez kluczowe właściwe organy, takie jak organy nadzoru i jednostki analityki finansowej. Komisja będzie nadal monitorować wdrażanie zaktualizowanych ram prawnych i zaleceń zawartych w ponadnarodowej ocenie ryzyka.