(10)Zgodnie z ostatnim zdaniem w art. 3 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 1467/97 w przypadku znacznego pogorszenia koniunktury gospodarczej w strefie euro lub w całej Unii Rada może, na podstawie zalecenia Komisji, podjąć decyzję o przyjęciu zmienionego zalecenia na mocy art. 126 ust. 7 Traktatu, pod warunkiem że nie zagraża to stabilności finansów publicznych w średnim okresie.

(4)W dniu 20 marca 2020 r. Komisja przyjęła komunikat w sprawie aktywowania ogólnej klauzuli wyjścia paktu stabilności i wzrostu. Klauzula, jak określono w art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 3, art. 9 ust. 1 i art. 10 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 oraz w art. 3 ust. 5 i art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1467/97, ułatwia koordynację polityk budżetowych w okresach poważnego pogorszenia koniunktury gospodarczej. W komunikacie tym Komisja przedstawiła swoją opinię, że biorąc pod uwagę poważne pogorszenie koniunktury gospodarczej w wyniku pandemii COVID-19, obecna sytuacja pozwala na uruchomienie klauzuli. W dniu 23 marca 2020 r. ministrowie finansów państw członkowskich zgodzili się z oceną Komisji.

(3)W następstwie zalecenia Komisji z dnia 4 marca 2020 r., na podstawie faktu, że na 2019 r. zaplanowano nadmierny deficyt, w dniu 3 kwietnia 2020 r. Rada zdecydowała zgodnie z art. 126 ust. 6 Traktatu, że w Rumunii istnieje nadmierny deficyt, i wydała zalecenie mające na celu likwidację nadmiernego deficytu budżetowego najpóźniej do 2022 r., zgodnie z art. 126 ust. 7 Traktatu i art. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1467/97.

(11)Zgodnie z art. 126 ust. 7 Traktatu i art. 3 rozporządzenia (WE) nr 1467/97 Rada jest zobowiązana skierować zalecenie do danego państwa członkowskiego, w którym to zaleceniu określa również termin zlikwidowania nadmiernego deficytu. W zaleceniu określa się termin maksymalny sześciomiesięczny na podjęcie przez dane państwo członkowskie skutecznych działań w celu skorygowania deficytu, a jeżeli jest to uzasadnione powagą sytuacji, termin ten może być skrócony do trzech miesięcy. W zaleceniu dotyczącym skorygowania nadmiernego deficytu Rada powinna również wezwać do osiągnięcia rocznych celów budżetowych, które – w oparciu o prognozę stanowiącą podstawę zalecenia – są zgodne z minimalną roczną korektą salda strukturalnego – tj. salda w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne, po skorygowaniu o działania jednorazowe i tymczasowe – o co najmniej 0,5 % PKB jako punkt odniesienia.

(12)W 2020 r. realny PKB Rumunii zmniejszył się o 3,9 %. Według prognozy Komisji z wiosny 2021 r. planowany jest ponowny wzrost realnego PKB o 5,1 % w 2021 r. i 4,9 % w 2022 r. Przewiduje się, że spożycie prywatne zacznie rosnąć wraz ze zwiększeniem liczby zaszczepionych osób i stopniowym znoszeniem środków w zakresie ograniczenia kontaktów osobistych, a wzrost wynagrodzeń również będzie się utrzymywał na solidnym poziomie. Stopniowe wprowadzanie projektów w ramach planu odbudowy i zwiększania odporności nada nowy impuls wzrostowi inwestycji. Przewiduje się, że w horyzoncie prognozy wkład eksportu netto, tj. eksportu pomniejszonego o import, wciąż będzie ujemny. Wynika to z faktu, że według prognoz import zostanie pobudzony przez większe spożycie prywatne, jak również rosnące inwestycje. Eksport będzie wspierany przez ożywienie popytu zewnętrznego, lecz pozostanie mniej dynamiczny niż import. Perspektywy wzrostu są obarczone zarówno ryzykiem pozytywnym, jak i negatywnym, które się wzajemnie równoważą. Z jednej strony wiarygodna średniookresowa strategia fiskalna może przyczynić się do rozwiania obaw związanych ze stabilnością finansów publicznych, w szczególności w połączeniu z ambitnymi reformami (w tym przewidzianymi w planie odbudowy i zwiększania odporności). To pomogłoby zlikwidować zakłócenia równowagi makroekonomicznej w Rumunii, zmniejszyć ryzyko dla stabilności finansowej i przyczynić się do trwałego wzrostu gospodarczego, w tym przez poprawę klimatu inwestycyjnego. Z drugiej strony niepewność dotycząca kształtowania polityki publicznej oraz opóźnienia lub brak wydajności w kontekście wdrażania planu odbudowy i zwiększania odporności mogłyby doprowadzić do efektu utraty zaufania.

(13)W dniu 2 marca 2021 r. parlament Rumunii przyjął budżet Rumunii na 2021 r. i średniookresową strategię fiskalną. W programie konwergencji na 2021 r., przedłożonym Komisji w dniu 5 maja 2021 r., uwzględniono tę strategię fiskalną oraz informacje na temat profilu bezzwrotnego wsparcia finansowego i pożyczek w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności („Instrumentu”). Obierając za punkt wyjścia deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych na poziomie 9,2 % PKB w 2020 r., w programie konwergencji wyznaczono jako cel sprowadzenie deficytu poniżej 3 % PKB do 2024 r. w następującym tempie: 8,0 % PKB w 2021 r., 6,2 % PKB w 2022 r., 4,4 % PKB w 2023 r. i 2,9 % PKB w 2024 r. Korekta fiskalna określona w programie konwergencji opiera się w znacznej mierze na wydatkach. Przewiduje się, że kontrola wydatków (ich zmniejszenie wyrażone jako odsetek PKB) nastąpi w szczególności w odniesieniu do wynagrodzeń w sektorze publicznym (spadek o 1,4 p.p. w latach 2022–2024) oraz transferów socjalnych (spadek o 0,9 p.p. w latach 2022–2024).

(14)Według wiosennej prognozy Komisji z 2021 r., której horyzont wydłużono do 2024 r., deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniesie 8,0 % PKB w 2021 r., 7,1 % w 2022 r. oraz 6,8 % w 2023 r. i 2024 r. W prognozie tej uwzględniono wydatki, które mają być finansowane z bezzwrotnego wsparcia finansowego i pożyczek z Instrumentu, jak przedstawiono w programie konwergencji Rumunii oraz w dodatkowych informacjach przekazanych przez Rumunię. Prognozowany przez Komisję spadek nominalnego deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych następuje głównie dzięki stopniowemu wygasaniu środków nadzwyczajnych przyjętych w odpowiedzi na pandemię COVID-19, wyższym dochodom w związku z prognozowanym ożywieniem gospodarczym oraz dodatkowemu pozytywnemu wpływowi inwestycji i reform, które zostaną sfinansowane z Instrumentu. Ponadto rząd Rumunii postanowił zamrozić wynagrodzenia sektora publicznego w 2021 r. i 2022 r., przełożyć podwyżki emerytur przewidziane na 2021 r. i jedynie nieznacznie podwyższyć emerytury w 2022 r., co przyczyniło się do poprawy perspektyw budżetowych w porównaniu z prognozą Komisji z jesieni 2020 r. Zmiany te zostały już uchwalone. Ponadto rząd zamierza przyjąć nowe przepisy dotyczące emerytur, dzięki którym wydatki na emerytury wyrażone jako odsetek PKB będą utrzymywały się na zasadniczo niezmienionym poziomie. Wyższy – w porównaniu z programem konwergencji Rumunii – deficyt przewidywany w prognozie Komisji z wiosny 2021 r. wynika z faktu, że planowana konsolidacja nie jest w pełni wspierana przez uchwalone lub zapowiedziane w sposób wiarygodny środki, a w związku z tym nie mogła być uwzględniona w prognozie Komisji. Komisja przewiduje, że deficyt strukturalny spadnie o 0,7 p.p. PKB w 2021 r., o 0,5 p.p. PKB w 2022 r., a następnie zwiększy się o 0,1 p.p. PKB w 2023 r. i o 0,4 p.p. PKB w 2024 r.

(15)Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniósł 34,7 % PKB na koniec 2018 r., 35,3 % PKB na koniec 2019 r. i 47,3 % PKB na koniec 2020 r. Według prognozy Komisji z wiosny 2021 r. dług ten wzrośnie do 49,7 % PKB na koniec 2021 r., 52,7 % PKB na koniec 2022 r. i 59,5 % PKB na koniec 2024 r., zbliżając się po raz pierwszy do określonej w Traktacie wartości referencyjnej wynoszącej 60 % PKB, ze względu na brak dodatkowych środków naprawczych uzupełniających środki już uchwalone lub zapowiedziane w wiarygodny sposób.

(16)Analiza stabilności długu w średnim i długim okresie, zaktualizowana po sporządzeniu prognozy Komisji z wiosny 2021 r., potwierdza, że ryzyko dla stabilności jest wysokie w średnim okresie. Według prognozy bazowej na 10 lat wskaźnik zadłużenia sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie nadal wzrastał w okresie objętym prognozą i osiągnie poziom zbliżony do 90 % PKB. Ryzyko dla stabilności długu wynika z wysokiego deficytu fiskalnego, kosztów starzenia się społeczeństwa oraz wrażliwości ścieżki długu na wstrząsy makrofiskalne. Uchwalone latem 2019 r. podwyżki emerytur, obecnie wstrzymane do końca 2022 r., są głównym źródłem zagrożeń dla stabilności długu. Struktura długu, charakteryzująca się wysokim udziałem długu denominowanego w walutach obcych oraz znacznym udziałem długu w posiadaniu nierezydentów, zwiększa dodatkowo zagrożenia dla stabilności długu, choć interwencje Narodowego Banku Rumunii na rynku wtórnym pomogły utrzymać rządowe koszty finansowania zewnętrznego w 2020 r. na korzystnym poziomie. Ponadto istnieje ryzyko związane z zobowiązaniami warunkowymi z tytułu gwarancji państwowych (1,4 % PKB) udzielonych przedsiębiorstwom i osobom samozatrudnionym podczas kryzysu wywołanego COVID-19. Prognozuje się, że potrzeby finansowe brutto wzrosną. Z drugiej strony, spodziewane jest, że reformy i inwestycje w ramach NextGenerationEU – jeżeli zostaną skutecznie wdrożone – będą miały pozytywny wpływ na wzrost PKB w nadchodzących latach, a tym samym przyczynią się do stabilności długu.

(17)Na podstawie art. 3 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1467/97 korektę nadmiernego deficytu należy osiągnąć w roku następującym po roku jego stwierdzenia, chyba że zaistnieją szczególne okoliczności. Ścieżkę dostosowania należy określić zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1467/97, uwzględniając sytuację gospodarczą i budżetową danego państwa członkowskiego.

(18)Takie szczególne okoliczności występują w omawianym przypadku Rumunii. Przyznanie Rumunii dodatkowego roku na korektę nadmiernego deficytu, co byłoby zgodne z regułą ustanowioną w art. 3 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1467/97, wymagałoby bardzo gwałtownej korekty fiskalnej i doprowadziłoby do znacznego spadku produkcji, co z kolei mogłoby niekorzystnie wpłynąć na ożywienie gospodarcze po pandemii COVID-19. Ścieżka dostosowania zakładająca korektę nadmiernego deficytu do 2024 r. i jednocześnie wymagająca znaczących dostosowań corocznych oznaczałaby bardziej stopniowy wysiłek i pozwoliłaby zapewnić odpowiednią równowagę między konsolidacją budżetową a wspieraniem ożywienia gospodarczego. Nowa ścieżka dostosowania uwzględnia również nową sytuację, w tym zmiany budżetu w 2020 r., oraz nową strategię budżetową wprowadzoną przez rząd Rumunii. Reformy, w tym te usprawniające proces zarządzania finansami publicznymi, będą miały zasadnicze znaczenie dla trwałej korekty nadmiernego deficytu. W świetle powyższego, zgodnie z kierunkiem polityki fiskalnej określonym w komunikacie Komisji z dnia 3 marca 2021 r., uzasadnione jest wyznaczenie terminu na skorygowanie nadmiernego deficytu na 2024 r.

(19)Wiarygodna i zrównoważona ścieżka dostosowania w tym terminie wymagałaby, aby Rumunia osiągnęła docelowy nominalny deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w wysokości 8,0 % PKB w 2021 r., 6,2 % PKB w 2022 r., 4,4 % PKB w 2023 r. oraz 2,9 % PKB w 2024 r., co jest zgodne z wartościami docelowymi określonymi przez rząd. W oparciu o prognozę Komisji jest to zgodne z utrzymaniem nominalnej stopy wzrostu publicznych wydatków pierwotnych netto na poziomie 3,4 % w 2021 r., 1,3 % w 2022 r., 0,9 % w 2023 r. i 0,0 % w 2024 r. Jeżeli niezbędna będzie dokładna analiza, takie stopy wzrostu publicznych wydatków pierwotnych netto będą podstawowym wskaźnikiem do oceny wysiłku fiskalnego. Odpowiednia roczna korekta fiskalna salda strukturalnego wynosi 0,7 % PKB w 2021 r., 1,8 % PKB w 2022 r., 1,7 % PKB w 2023 r. oraz 1,5 % PKB w 2024 r.

(20)Aby ocenić potencjalny wpływ ogólnej polityki fiskalnej na produkcję, w obecnej sytuacji znaczące płatności z budżetu Unii Europejskiej (w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych) powinny być włączone do odpowiednich zagregowanych wydatków, jako miara kursu polityki fiskalnej. Na tej podstawie przewiduje się, że fundusze unijne będą miały znaczący pozytywny wpływ na gospodarkę rumuńską w nadchodzących latach. W szczególności inwestycje i reformy wspierane przez Instrument dają Rumunii szansę na poprawę jej sytuacji fiskalnej w perspektywie średnioterminowej przy jednoczesnym wspieraniu wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy.

(21)Środki konsolidacji budżetowej powinny zapewnić trwałą korektę nadmiernego deficytu, mając jednocześnie na celu podniesienie jakości finansów publicznych i wzmocnienie potencjału wzrostu gospodarki. Reformy budżetowe, a także reformy o ogólnym charakterze gospodarczym, w tym reformy systemu emerytalnego, administracji podatkowej, wynagrodzeń sektora publicznego i zarządzania przedsiębiorstwami państwowymi, powinny wspierać wysiłki w celu konsolidacji fiskalnej oraz sprawić, że będzie ona miała zrównoważony charakter.

(22)Od 2016 r. Rumunia systematycznie i wielokrotnie odstępowała od swoich krajowych reguł fiskalnych oraz harmonogramu przyjęcia średniookresowej strategii fiskalnej, zapisanych w krajowych ramach fiskalnych. W przyszłości korekta budżetowa Rumunii będzie wspierana przez pełne wdrożenie krajowych ram fiskalnych,

PRZYJMUJE NINIEJSZE ZALECENIE:

1)Rumunia powinna zlikwidować nadmierny deficyt najpóźniej do 2024 r.

2)Rumunia powinna osiągnąć docelowy nominalny deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w wysokości 8,0 % PKB w 2021 r., 6,2 % PKB w 2022 r., 4,4 % PKB w 2023 r. oraz 2,9 % PKB w 2024 r., co jest zgodne z utrzymaniem nominalnej stopy wzrostu publicznych wydatków pierwotnych netto na poziomie 3,4 % w 2021 r., 1,3 % w 2022 r., 0,9 % w 2023 r. oraz 0,0 % w 2024 r. Odpowiada to rocznej korekcie strukturalnej wynoszącej 0,7 % PKB w 2021 r., 1,8 % PKB w 2022 r., 1,7 % PKB w 2023 r. oraz 1,5 % PKB w 2024 r.

3)Rumunia powinna w pełni wdrożyć środki przyjęte już na 2021 r. Powinna określić i wdrożyć dodatkowe środki niezbędne do osiągnięcia korekty nadmiernego deficytu do 2024 r. Środki konsolidacji budżetowej powinny zagwarantować trwałą korektę w sposób sprzyjający wzrostowi gospodarczemu. Wszelkie nadzwyczajne dochody należy wykorzystać na zmniejszenie deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych.

4)Rada wyznacza dzień 15 października 2021 r. jako termin na podjęcie przez Rumunię skutecznych działań oraz, zgodnie z art. 3 ust. 4a rozporządzenia (WE) nr 1467/97, na przedłożenie sprawozdania na temat planowanej strategii konsolidacji budżetowej, która ma służyć osiągnięciu wyznaczonych celów. Rumunia powinna następnie składać sprawozdania z postępów we wdrażaniu niniejszego zalecenia co najmniej raz na sześć miesięcy, aż do skorygowania nadmiernego deficytu.

Rumunia powinna ponadto zapewnić pełne i skuteczne stosowanie krajowych ram fiskalnych. Aby zapewnić skuteczną realizację średniookresowej strategii fiskalnej, konieczne będzie też wsparcie konsolidacji fiskalnej kompleksowymi reformami.

Niniejsze zalecenie skierowane jest do Rumunii.

Sporządzono w Brukseli dnia […] r.