5.2. Od spójnego do strategicznego podejścia do interoperacyjności sektora publicznego UE

W okresie objętym oceną wsparcie polityczne ze strony państw członkowskich rosło stopniowo. W deklaracji z Tallina w sprawie administracji elektronicznej ministrowie odpowiedzialni za politykę w dziedzinie administracji elektronicznej w całej UE wyrazili zobowiązanie do przestrzegania szeregu zasad, w tym „domyślnej interoperacyjności”. Zobowiązanie to zostało niedawno odnowione deklaracją berlińską w sprawie społeczeństwa cyfrowego i administracji cyfrowej opartej na wartościach , w której wskazano potrzebę przyjęcia podejścia do transformacji cyfrowej sektora publicznego, opartego na wartościach i obejmującego suwerenność cyfrową oraz interoperacyjność.

Inne inicjatywy polityczne, do których miał wnieść wkład program ISA2, to m.in. plan działania na rzecz administracji elektronicznej na lata 2016–2020 oraz szereg sektorowych inicjatyw dotyczących interoperacyjności (np. w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, zdrowia, funduszy europejskich) .

·„opracowanie, utrzymanie i propagowanie całościowego podejścia UE do interoperacyjności” (ogólna średnia ocena wynosi 3,39 na 5). Program ISA2 odgrywa ważną rolę w podnoszeniu świadomości na temat interoperacyjności, ponieważ ustanowiono w nim struktury współpracy z państwami UE (komitet ISA2) oraz wspiera on promowanie i monitorowanie wdrażania EIF.

·„ułatwienie ponownego wykorzystywania rozwiązań interoperacyjnych” (ogólna średnia ocena wynosi 3,43 na 5). Działanie Joinup , w ramach platformy o tej samej nazwie, zapewnia kompleksowy przegląd istniejących interoperacyjnych rozwiązań dostępnych do ponownego wykorzystywania, w tym dostęp do szeregu portali krajowych, a nawet lokalnych. Interaktywna mapa na stronie internetowej poświęconej ISA2 pokazuje upowszechnienie rozwiązań ISA2 w UE. Można zrobić więcej, aby zwiększyć ich upowszechnienie i zachęcić do ich ponownego wykorzystywania, zwłaszcza na szczeblu regionalnym i lokalnym;

Prace nad pakietami ISA2 postępowały zgodnie z oczekiwaniami w stosunku do planowanych prac i budżetu. Heterogeniczność wskaźników wydajności sprawiła, że trudno jest wyciągnąć wnioski na temat ogólnej opłacalności programu. W odniesieniu do tych pakietów, w przypadku których możliwe było zastosowanie technik opłacalności, koszty przypadające na użytkownika końcowego (np. przedsiębiorstwa, obywateli itp.) oszacowano jako niskie. Korzyści są zatem większe niż koszty dla ostatecznych beneficjentów opracowanych rozwiązań. Korzyści mogą jednak ulec osłabieniu w przypadku braku odpowiednich środków na rzecz trwałości.

Znaczna synergia i ograniczone nakładanie się działań w ramach ISA2 dają pozytywny obraz wewnętrznej spójności programu. Nadanie priorytetowego charakteru mniejszemu zestawowi działań zwiększyłoby jednak synergię. W ramach programu ISA2 miało miejsce ścisłe współdziałanie z wieloma innymi istotnymi programami, politykami oraz inicjatywami UE. Można byłoby to jednak robić w sposób bardziej systematyczny.

4.2.W jaki sposób program ISA2 wpłynął na życie obywateli i funkcjonowanie przedsiębiorstw?

Celem programu ISA2 było dokonanie zmian w życiu obywateli i funkcjonowaniu przedsiębiorstw poprzez pomoc organom administracji publicznej UE w zmniejszaniu obciążeń administracyjnych i zapewnianiu przyjaznych dla użytkownika usług publicznych, zwłaszcza w kontaktach z administracjami publicznymi w innych państwach UE. Komisja i Parlament Europejski uznały, że szczególnie małe i średnie przedsiębiorstwa odczuwają skutki obciążenia administracyjnego . Użytkownicy końcowi, obywatele i przedsiębiorstwa powinni korzystać ze wspólnych, nadających się do ponownego wykorzystania i interoperacyjnych usług bezpośredniej obsługi klientów, wynikających z lepszej integracji procesów i wymiany danych za pośrednictwem działów wsparcia administracyjnego administracji publicznych w UE.

Program ISA2 przyczynił się do koordynacji na szczeblu UE, niezbędnej do poprawy ogólnej interoperacyjności europejskich administracji publicznych, w tym rozwiązań w zakresie obsługi administracyjnej i zaplecza administracyjnego. Większość respondentów potwierdziła, że same inicjatywy na szczeblu krajowym lub niższym niż krajowy jedynie w niewielkim stopniu przyczyniły się do osiągnięcia większości celów. Użytkownicy rozwiązań, krajowe i lokalne organy administracji publicznej oraz same zainteresowane strony odpowiedzialne za zarządzanie programem, z którymi przeprowadzono konsultacje, uważają, że podejście na szczeblu UE jest zatem lepiej dostosowane do sprostania wyzwaniom związanym z interoperacyjnością administracji i usług publicznych. Ponadto osiągnięcie celów programu ISA2 było możliwe przy niższych kosztach niż w przypadku porównywalnych inicjatyw krajowych lub lokalnych. Zdaniem większości respondentów z grup zainteresowanych stron cele te zostały osiągnięte jedynie w ograniczonym stopniu, jeśli chodzi o zmniejszenie kosztów i obciążeń administracyjnych związanych z interakcją transgraniczną.

Należy nadal poprawić zaspokajanie potrzeb użytkowników przez przedmiotowe rozwiązania. Oczekuje się, że te potrzeby i problemy zostaną lepiej uwzględnione dzięki szerszemu upowszechnieniu rozwiązań ISA2 w europejskich administracjach publicznych.

Podsumowując, program wywarł ograniczony wymierny wpływ na życie obywateli i funkcjonowanie przedsiębiorstw ze względu na swój techniczny charakter. Przyniósł on jednak unijną wartość dodaną. Z oceny wynika, że płynące z programu korzyści mogłyby stać się trwałe dzięki dalszemu rozwijaniu niektórych z jego rozwiązań w społecznościach korzystających z otwartego oprogramowania lub dzięki zachęcaniu przedsiębiorstw do opracowywania usług z wykorzystaniem bezpłatnych rozwiązań ISA2 w ramach licencji publicznej Unii Europejskiej.

4.3.Czy program ISA2 i jego cele są nadal aktualne?

Pierwotne potrzeby i problemy, które program miał rozwiązać, pozostają niezwykle aktualne. Pandemia COVID-19 dowiodła istotności programu i znaczenia inicjatyw w zakresie interoperacyjności w ujęciu bardziej ogólnym. Pandemia sprawiła również, że obecne potrzeby stały się jeszcze bardziej pilne, w tym potrzeba koordynacji przy wdrażaniu rozwiązań cyfrowych na szczeblu UE.

Zainteresowane strony zgłaszają zastrzeżenia, że całościowe podejście do interoperacyjności jest propagowane, ale nie jest zapewniane, zwłaszcza jeśli chodzi o interoperacyjność rozwiązań służących wdrażaniu polityki UE.

5.Wnioski

Ocena przedstawia ogólny pozytywny obraz wyników osiągniętych przez program ISA2. Interoperacyjność sektora publicznego ma obecnie większe znaczenie niż kiedykolwiek, jeśli chodzi o tworzenie wartości dodanej dla obywateli i przedsiębiorstw. Program wdrożono w przeważającej mierze w niewiążących ramach polityki, które zmieniają się w niespotykanym dotąd tempie (pkt 3.3 ). Z uwagi na zbliżające się znaczne inwestycje w cyfryzację sektora publicznego (pkt 3.4 ) konieczne jest uważne przeanalizowanie wniosków, jakie można wyciągnąć z realizacji programu ISA2, oraz dalsze wykorzystywanie jego osiągnięć.

Wspomniane wnioski są istotne dla kontynuacji działań w ramach programu „Cyfrowa Europa” oraz dla przyszłej polityki w zakresie interoperacyjności. Nie należy jednak zapominać o potrzebie całościowego podejścia do interoperacyjności sektora publicznego UE w różnych obszarach polityki i programach.

5.1.Znaczenie interoperacyjności dla wdrażania polityki UE

Działania w ramach ISA2 skutecznie przyczyniły się do wdrożenia polityki UE w szeregu obszarów. Coraz większa liczba polityk ma znaczący wpływ na infrastrukturę cyfrową sektora publicznego UE. Koordynacja wniosków sektorowych z udoskonalonym zarządzaniem interoperacyjnością ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia sprawnego wdrożenia i interoperacyjności europejskich cyfrowych usług publicznych. Nawet w przypadku braku rozwiązań centralnych państwa członkowskie UE zwróciły się o większą koordynację i wymianę najlepszych praktyk w zakresie cyfrowego wdrażania polityki UE. Rozwiązania interoperacyjne związane z COVID-19 pokazały, że UE jest coraz częściej proszona o zapewnienie interoperacyjnych rozwiązań, które państwa mogą ponownie wykorzystywać lub z którymi mogą się łączyć.

Wpływ działań wykracza poza poziom państw członkowskich UE. Regionalne i lokalne organy administracji publicznej w wielu krajach są przynajmniej wspólnie odpowiedzialne za świadczenie cyfrowych usług publicznych. Oznacza to, że odniosłyby one korzyści z odpowiednich polityk UE, którym towarzyszyłyby domyślnie interoperacyjne rozwiązania w zakresie wdrożenia.

5.2.Od spójnego do strategicznego podejścia do interoperacyjności sektora publicznego UE

Z oceny wynika, że program mógł przyczynić się do opracowania, utrzymania i propagowania spójnego podejścia do transformacji cyfrowej sektora publicznego UE oraz do interoperacyjności poprzez działania związane z wdrażaniem EIF.

Oprócz ogólnego kontekstu politycznego (pkt 3.2 ) Komisja przyjęła niedawno komunikat pt. „Cyfrowy kompas na 2030 r.: europejska droga w cyfrowej dekadzie” . W dokumencie tym podkreślono potrzebę „zapewnienia interoperacyjności na wszystkich poziomach administracji rządowej i we wszystkich usługach publicznych”. W deklaracji berlińskiej ministrowie odpowiedzialni za politykę administracji elektronicznej w państwach członkowskich UE podkreślili znaczenie interoperacyjności również dla suwerenności cyfrowej i jako warunku wstępnego cyfryzacji opartej na wartościach.

W przyszłości należy starannie ocenić różne warianty w celu rozwiązania nierozstrzygniętych kwestii, z uwzględnieniem następujących potrzeb zainteresowanych stron: