KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

PRZEPISY UE DOTYCZĄCE IMPREZ TURYSTYCZNYCH W EPOCE CYFROWEJ

1. IMPREZY TURYSTYCZNE W UE W XXI WIEKU

W sytuacji gdy około 1,8 miliona przedsiębiorstw, głównie MŚP, zatrudnia ok. 5,2 % całkowitej siły roboczej, turystyka jest ważnym sektorem gospodarki i źródłem wzrostu gospodarczego w Unii Europejskiej. Podróże, turystyka i sektory pokrewne stanowią około 10 % PKB UE[1].

UE jest najpopularniejszym na świecie celem podróży turystycznych — w 2012 r. odwiedziło ją 400 mln EUR międzynarodowych turystów[2]. W 2011 r. Europejczycy odbyli ponad 1 mld podróży turystycznych[3], z których prawie 80 % miało miejsce w UE[4]. W okresie od 2010 do 2012 r., pomimo trwającego kryzysu gospodarczego, liczba turystów międzynarodowych w UE w dalszym ciągu rosła (o ponad 7 %), podobnie jak liczba podróży turystycznych odbywanych przez Europejczyków. Dzięki temu turystyka jest jednym z najbardziej odpornych sektorów unijnej gospodarki.

Aby zapewnić zaufanie do wysokiej jakości usług turystycznych sprzedawanych na całym rynku UE, prawo UE chroni prawa podróżnych, szczególnie w związku z imprezami turystycznymi

Jednak od czasu przyjęcia ponad 20 lat temu dyrektywy w sprawie podróży zorganizowanych[5] rynek turystyczny zmienił się, w szczególności za sprawą internetu. Komisja musi odpowiedzieć na głosy przedstawicieli sektora, konsumentów i prawodawców nawołujące do zaktualizowania dyrektywy i dopasowania jej do epoki cyfrowej.

Zmiana dyrektywy, zgodnie z unijną strategią na rzecz turystyki[6], przyczyni się do wzmocnienia turystyki europejskiej poprzez dostosowanie istniejących przepisów do zmienionych zachowań konsumentów, jak zapowiedziano w Europejskim programie na rzecz konsumentów[7] i w drugim sprawozdaniu na temat obywatelstwa UE[8]. Objęcie zakresem dyrektywy nowych form połączeń usług turystycznych wpłynie na około 50 % rynku i powinno zwiększyć zaufanie podróżnych i ich poziom zadowolenia.

2. SZERSZE RAMY UNIJNYCH PRAW DLA PODRÓŻNYCH

Konsumenci kupujący pojedyncze usługi turystyczne są chronieni przez szereg unijnych i krajowych zasad, bez względu na to, czy rezerwacji dokonują za pośrednictwem lokalnego biura podróży, w internecie czy telefonicznie.

Celem przepisów UE jest zapewnienie, aby konsumenci – najbardziej zagrożona strona umowy, zwłaszcza w czasie podróży – mogli korzystać z ogólnego zbioru praw, które ograniczają ich problemy i gwarantują usługi na przyzwoitym poziomie w całej UE.

Przy zakupie imprez turystycznych korzystają oni ze szczególnej ochrony.

· Ogólne prawa konsumenta przed, w trakcie i po zakupie podróży

Usługi związane z podróżami i turystyką (takie jak noclegi i wynajem samochodów) są objęte ogólnymi unijnymi przepisami w dziedzinie ochrony konsumentów[9], tak więc konsumenci korzystający z usług turystycznych są chronieni przed nieuczciwymi praktykami w całej UE.

Przedsiębiorcy muszą ujawnić informację o całkowitej cenie produktu, np. włącznie z lokalnymi opłatami, podatkami i opłatami manipulacyjnymi. Reklama nie może wprowadzać w błąd ani skłaniać konsumentów do zakupu produktu, którego w innym przypadku by nie kupili. Na przykład, na stronach internetowych przedstawiających ceny i opinie klientów przedsiębiorcy nie mogą podawać się za konsumentów ani zamieszczać informacji niezgodnych ze stanem faktycznym[10].

Sprzedając usługi turystyczne w internecie, sprzedawca musi podać szczegółowe informacje, w tym swoje dane teleadresowe, i opis produktu. Nie może stosować zaznaczonych wcześniej pól wyboru w celu zachęcenia konsumentów do zakupu dodatkowych usług[11]. Ponadto umowy o wykonanie usług turystycznych nie mogą zawierać nieuczciwych warunków. Na przykład sprzedający nie może narzucać warunków, których konsument nie miał realnej możliwości przeczytać przed podpisaniem umowy.

Ogólnie rzecz biorąc, jeżeli konsument korzysta z usług (np. online) przedsiębiorcy mającego siedzibę w innym państwie członkowskim niż to, w którym mieszka konsument, konsument w UE jest chroniony prawem konsumenckim swojego kraju i może wystąpić z powództwem przeciwko przedsiębiorcy oraz sam być pozwany jedynie w swoim własnym kraju[12].

Przykład: Jan zarezerwował hotel na Majorce za pośrednictwem popularnej strony internetowej zamieszczającej opinie podróżnych. W hotelu okazało się, że okna jego pokoju wychodzą na ulicę, co nie odpowiadało opisowi na stronie internetowej, zgodnie z którym każdy pokój ma balkon z widokiem na morze. Taki wprowadzający w błąd marketing jest niedozwolony na mocy dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych.

· Prawa pasażerów

UE jest pierwszym na świecie regionem, w którym obowiązują kompleksowe przepisy w dziedzinie praw pasażerów dla wszystkich rodzajów transportu: lotniczego, kolejowego, morskiego oraz autobusowego i autokarowego[13].

Prawa pasażerów opierają na trzech głównych zasadach: niedyskryminacji, szybkiego przekazywania dokładnych i terminowych informacji oraz natychmiastowej i proporcjonalnej pomocy. Pasażerowie muszą być prawidłowo poinformowani o przysługujących im prawach przed podróżą, są uprawnieni do zwrotu kosztów lub zmiany trasy w przypadku zakłócenia podróży, a także muszą uzyskać pomoc i, pod pewnymi warunkami, rekompensatę.

Przykład: W październiku Maria zarezerwowała lot, żeby spędzić święta Bożego Narodzenia z rodziną. Tydzień przed planowaną podróżą dowiedziała się, że linie lotnicze anulowały jej lot ze względu na niedostateczną liczbę sprzedanych biletów. Ponieważ linie lotnicze nie były w stanie zaoferować jej innego lotu, musiały zapłacić rekompensatę. Rekompensata pozwoliła Marii kupić nowy bilet na przelot innymi liniami.

· Inne prawa zagwarantowane w prawodawstwie w sektorze podróży i turystyki

Istnieją również inne, bardziej szczegółowe przepisy mające na celu ochronę interesów pasażerów, takie jak rozporządzenie 1008/2008[14] nakładające wymóg publikacji taryf łącznie z wszystkimi należnymi podatkami i opłatami, a także dyrektywa 2008/122/WE dotycząca umów timeshare[15], ustanawiająca ścisłe wymogi dotyczące informacji oraz prawo odstąpienia od umowy w terminie 14 dni, aby chronić konsumentów przed niechcianymi umowami.

· Prawa szczególne przysługujące uczestnikom imprez turystycznych

Imprezy turystyczne i zorganizowane podróże to złożone kombinacje usług turystycznych, które z reguły obejmują transport i zakwaterowanie, a mogą obejmować też inne usługi, takie jak wynajem samochodu lub wycieczki.

Ponieważ w realizację zaangażowani są zwykle różni dostawcy, problem z jedną usługą może mieć wpływ na inne. Podróżnemu może być trudno radzić sobie z podwykonawcami w miejscu spędzania wakacji z powodu barier językowych oraz różnic kulturowych, poza tym w takich przypadkach nie będzie on nawet posiadał umowy z różnymi usługodawcami.

Takie właśnie sytuacje oraz transgraniczny wymiar wielu z tych usług skłoniły UE do wprowadzenia w 1990 r. dyrektywy w sprawie zorganizowanych podróży. Dyrektywa oferuje kompleksową ochronę, która nie jest dostępna dla nabywców pojedynczych usług turystycznych, poprzez nałożenie na sprzedawcę detalicznego lub organizatora odpowiedzialności za prawidłowe wykonanie wszystkich usług wchodzących w skład imprezy turystycznej oraz zapewnienie uczestnikom imprez turystycznych zwrotu pieniędzy i powrotu do kraju w przypadku bankructwa odpowiedzialnego usługodawcy.

DZIESIĘĆ NAJWAŻNIEJSZYCH PRAW WYNIKAJĄCYCH Z DYREKTYWY W SPRAWIE ZORGANIZOWANYCH PODRÓŻY z 1990 r.

1. Przed podpisaniem umowy otrzymujesz wszystkie niezbędne informacje o podróży.

2. Za prawidłowe wykonanie wszystkich usług objętych umową zawsze odpowiada jeden podmiot (sprzedawca detaliczny lub organizator: nazwa i adres zawsze muszą być podane w umowie).

3. Otrzymujesz numer telefonu alarmowego lub adres punktu kontaktowego, gdzie można skontaktować się z organizatorem lub biurem podróży.

4. Jeśli sam nie jesteś w stanie wziąć udziału w podróży, możesz przenieść rezerwację na inną osobę.

5. Cena podróży nie może ulec zmianie później niż 20 dni przed wyjazdem, a wcześniej tylko w bardzo nielicznych przypadkach.

6. Jeśli którykolwiek z istotnych elementów imprezy turystycznej został zmieniony, możesz odstąpić od umowy i otrzymać zwrot pieniędzy.

7. Jeśli przed wyjazdem przedsiębiorca odpowiedzialny za wycieczkę odwołuje imprezę, możesz otrzymać zwrot pieniędzy i rekompensatę, stosownie do okoliczności.

8. Jeśli po rozpoczęciu podróży niemożliwa jest realizacja istotnej części imprezy, abyś kontynuował wycieczkę konieczne jest zaproponowanie rozwiązań alternatywnych bez dodatkowych kosztów.

9. Jeśli znajdziesz się w trudnej sytuacji masz prawo do natychmiastowej pomocy.

10. Jeżeli przedsiębiorca ogłosi upadłość, otrzymasz zwrot zaliczek, a w przypadku podróży już rozpoczętej zostanie ci zapewniony powrót do kraju.

3. REFORMA DYREKTYWY W SPRAWIE ZORGANIZOWANYCH PODRÓŻY

· Dlaczego potrzebna jest reforma?

Wraz z rosnącą liczbą osób korzystających z sieci[16] rynek turystyczny w coraz większym stopniu przenosi się do internetu. W 2011 r. sprzedaż usług turystycznych online stanowiła około 35 % wszystkich rezerwacji podróży; w samym tylko marcu 2013 r. prawie 183 mln obywateli odwiedziło jakąś stronę internetową poświęconą usługom turystycznym[17].

Rynek turystyczny zmienił się również za sprawą liberalizacji transportu lotniczego, której skutkiem są tańsze i bardziej dostępne bilety lotnicze.

Dyrektywę w sprawie zorganizowanych podróży przyjęto w czasach, gdy wakacje kupowaliśmy w biurze podróży, zwykle jako „gotowy” produkt już określający wszystkie szczegóły.

Obecnie, mimo że 23 % podróżnych w UE nadal kupuje tradycyjne, wcześniej zorganizowane imprezy turystyczne, coraz więcej osób albo nabywa różne elementy wyjazdu oddzielnie (54 % Europejczyków wyjeżdżających na wakacje w 2011 r.), albo kupuje wakacje dostosowane do swoich indywidualnych potrzeb i preferencji, komponowane przez jednego lub kilku przedsiębiorców powiązanych ze sobą handlowo[18]. Taki format jest typowy dla sprzedaży przez internet, jednak można go również kupić w stacjonarnych biurach podróży, które komponują wyjazdy wakacyjne dla swoich klientów.

Takie łączone usługi turystyczne stanowią obecnie 23 % rynku usług turystycznych, około 118 mln wycieczek rocznie.

Obejmują one usługi turystyczne mające cechy kojarzone przez podróżnych zazwyczaj z imprezami turystycznymi, jak również usługi, w przypadku których przedsiębiorca oferujący usługi turystyczne jedynie ułatwia dokonanie odrębnych rezerwacji innych usług turystycznych.

Pojawienie się takich nowych rodzajów wyjazdów doprowadziło do pewnych niejasności, ponieważ zarówno przedsiębiorstwa, jak i konsumenci mogą nie mieć pewności, czy podlegają obowiązującym przepisom.

W sprawie dotyczącej Club Tour[19] Trybunał Sprawiedliwości UE stwierdził, że połączenie usług turystycznych świadczonych przez biuro podróży w celu spełnienia specyficznych wymagań konsumenta jest, aż do momentu zawarcia umowy, objęte dyrektywą. Jednak zastosowanie dyrektywy i orzeczenia Trybunału, zwłaszcza w odniesieniu do sprzedaży przez internet, zrodziło skomplikowane wątpliwości prawne i wywołało sprawy sądowe w państwach członkowskich[20].

W praktyce ochrona prawna może być różna w zależności od tego, jak, gdzie i kto oferuje dane usługi, mimo że części składowe podróży mogą być identyczne.

Liczne państwa członkowskie dostosowały się do nowej sytuacji rynkowej, choć uczyniły to na różne sposoby. Niektóre[21] wprowadziły przepisy mające na celu ochronę konsumentów kupujących określone usługi, które przypominają tradycyjne imprezy turystyczne. Na przykład w Wielkiej Brytanii zreformowano ostatnio ochronę na wypadek niewypłacalności w celu rozszerzenia jej zakresu na operatorów sprzedających loty zagraniczne i co najmniej jedną inną usługę turystyczną (tzw. reforma „Flight Plus”)[22]. Równie¿ w Szwecji wymaga się ochrony na wypadek niewypłacalności dla usług turystycznych składających się z oddzielnych usług transportu i zakwaterowania, które razem „w znacznym stopniu przypominają imprezę turystyczną”. Z kolei prawo niemieckie przy ustalaniu, czy dane połączenie usług turystycznych jest objęte przepisami dotyczącymi imprez turystycznych, uwzględnia sposób postrzegania usług przez konsumentów.

W nowym otoczeniu rynkowym obecne przepisy UE nie spełniają już potrzeb konsumentów ani przedsiębiorstw. Zróżnicowane wymogi prawne w różnych państwach członkowskich, np. dotyczące informacji udzielanych przed zawarciem umowy, odpowiedzialności i ochrony na wypadek niewypłacalności oznaczają, że przedsiębiorstwom trudniej jest prowadzić działalność za granicą. Tak więc przedsiębiorstwa turystyczne nie mogą już konkurować na równych warunkach.

Różne zasady w różnych państwach członkowskich również utrudniają mniejszym przedsiębiorstwom transgraniczną sprzedaż produktów, prowadząc do ograniczenia wyboru dla konsumentów. Poza tym dyrektywa powoduje niepotrzebne obciążenia biurokratyczne, np. z powodu przestarzałych zasad dotyczących drukowanych broszur.

Przestarzały zakres dyrektywy oznacza również że konsumenci mogą stracić pieniądze przy zakupie produktów turystycznych nieobjętych jej zakresem, sądząc, że są chronieni.

NAJWAŻNIEJSZE PROBLEMY ZWIĄZANE Z OBOWIĄZUJĄCĄ DYREKTYWĄ

· 67 % obywateli UE błędnie uważało się za chronionych, kupując nowy rodzaj imprez turystycznych.

· Uczestnicy nowego rodzaju imprez turystycznych są dwukrotnie bardziej narażeni na problemy niż uczestnicy tradycyjnych imprez turystycznych wcześniej zorganizowanych. Ponadto w przypadku wystąpienia problemu średni koszt dla konsumentów wynosi prawie 600 EUR w porównaniu z mniej niż 200 EUR w przypadku tradycyjnych imprez turystycznych.

· Całkowite straty, jakie ponoszą nabywcy nowego rodzaju imprez turystycznych w UE, wynoszą ponad 1 mld EUR rocznie.

· Niejasne i rozdrobnione przepisy dotyczące odpowiedzialności prawnej stanowią obciążenie zarówno dla konsumentów, jak i przedsiębiorstw.

· Przedsiębiorstwa w UE sprzedające równoważne produkty turystyczne nie konkurują na równych zasadach.

Ogólne zasady dotyczące ochrony konsumentów oraz praw pasażerów mające zastosowanie do pojedynczych usług turystycznych nie pasują do nowych, łączonych usług turystycznych. Istnieje zatem wyraźna potrzeba prawodawstwa, które objęłoby te kwestie. Aktualizacja przepisów dyrektywy i dostosowanie jej do epoki internetu przyniosłoby w związku z tym wymierne korzyści.

· W jaki sposób wniosek aktualizuje obowiązujące przepisy?

Wniosek służy wyjaśnieniu przepisów obowiązującej dyrektywy i aktualizuje ją wobec zmian prawnych i rynkowych.

Po pierwsze, mimo że nadal koncentruje się on na imprezach turystycznych, ma jednak szerszy zakres i wyraźnie obejmuje nowe, powszechnie stosowane łączone usługi turystyczne. Wprowadza również elastyczny system dotyczący podróży służbowych zapobiegający nadmiernej regulacji, wyłączając z zakresu dyrektywy podróże służbowe kupione na podstawie umowy ramowej od przedsiębiorcy specjalizującego się w organizowaniu podróży służbowych.

Przykład: Tomasz zarezerwował lot do Tajlandii bezpośrednio na stronie linii lotniczej X. W trakcie dokonywania rezerwacji zaproponowano mu również zakwaterowanie w hotelu. Tomasz kupił obie usługi i zapłacił łączną cenę za pośrednictwem strony internetowej linii lotniczej. W międzyczasie jego przyjaciel Jakub kupił zakwaterowanie w tym samym hotelu i lot tą samą linią lotniczą jako wcześniej zorganizowaną imprezę turystyczną za pośrednictwem biura podróży Y. Kiedy byli w Tajlandii, linie lotnicze X ogłosiły upadłość i ich lot powrotny został odwołany. Tomasz musiał sam zadbać o powrót do domu, co kosztowało go dodatkowe 700 EUR, oprócz ceny pierwotnego biletu. Natomiast Jakub, dzięki ochronie biura Y na wypadek upadłości, miał zapewniony darmowy powrót do kraju. Nowy wniosek w sprawie dyrektywy umożliwi również Tomaszowi powrót do kraju bez dodatkowych kosztów, dokładnie tak jak to miało miejsce w sytuacji Jakuba.

Po drugie, wniosek zapewnia większą przejrzystość rynku poprzez umożliwienie wszystkim podróżnym jasnego zrozumienia, czy kupują imprezę turystyczną czy też nie, co pozwoli uniknąć nieporozumień. Wniosek zmienia również wymogi informacyjne z uwzględnieniem rozwoju prawa konsumenckiego, jaki nastąpił w UE od 1990 r.

Po trzecie, wniosek uchyla przepisy szczególne dotyczące broszur: w dobie internetu wydaje się, że zapotrzebowanie na specjalne drukowane informacje jest dużo mniejsze. Obecne przepisy zobowiązują przedsiębiorstwa do ciągłego niepotrzebnego drukowania materiałów reklamowych, co pociąga za sobą zbędne koszty w wysokości około 390 mln EUR rocznie. Wniosek gwarantuje jednak podróżnemu otrzymanie wszystkich istotnych informacji przed podpisaniem umowy oraz pisemne (w tym e-mailem) przekazywanie wszelkich potencjalnie ważnych wiadomości po tym fakcie, na przykład dotyczących zmiany trasy wycieczki.

Po czwarte, wniosek daje podróżnym nowe prawa w zakresie odstąpienia od umowy. Konsumenci zachowują obecnie przysługujące im prawo do przeniesienia umowy, a ponadto będą mieli prawo do odstąpienia od umowy przed wyjazdem, jednak pod warunkiem zapłaty na rzecz organizatora rozsądnej rekompensaty za poniesione koszty. W przypadku klęski żywiołowej, wojny lub podobnych poważnych zdarzeń w miejscu przeznaczenia, konsumenci będą również mieć prawo do odstąpienia od umowy bez zapłaty rekompensaty. Przepisy dotyczące cen będą bardziej sprawiedliwe i przewidywalne dzięki wprowadzeniu ograniczenia podwyżek cen do 10 %.

Po piąte, wniosek przewiduje bardziej przejrzyste środki prawne i lepszy system dochodzenia roszczeń w przypadku kłopotów poprzez zintegrowanie przepisów dyrektywy z niedawno przyjętymi unijnymi przepisami w sprawie alternatywnego i internetowego rozstrzygania sporów, a także dzięki nowym przepisom nakładającym odpowiedzialność na biura podróży za błędy związane z rezerwacją oraz przepisowi oferującemu podróżnym możliwość składania skarg lub wniosków bezpośrednio u sprzedawcy detalicznego, od którego kupili wyjazd. Wniosek upraszcza również zasady dotyczące odpowiedzialności umownej. Podróżni nadal będą mieli dostęp do jednego punktu kontaktowego w przypadku kłopotów podczas wakacji, ponieważ jednak organizatorzy będą odpowiadać za wykonanie wszystkich objętych umową usług, więcej przedsiębiorców będzie miało motywację do bardziej starannego doboru podwykonawców. Jeżeli imprezę turystyczną sprzedaje sprzedawca detaliczny w UE, ale organizator ma siedzibę poza UE, podróżni będą mogli dochodzić roszczeń bezpośrednio od sprzedawcy detalicznego.

Wreszcie wniosek wyjaśnia zasady ochrony na wypadek niewypłacalności i wyraźnie zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia wzajemnego uznania krajowych systemów ochrony na wypadek niewypłacalności w ramach mechanizmu zorganizowanej współpracy. Rozwiązanie to uwzględnia przeprowadzoną niedawno ocenę dyrektywy usługowej[23], która wykazała, że niektóre państwa członkowskie nadal nie uznają ubezpieczenia wymaganego od organizatorów turystyki w państwie członkowskim prowadzenia przedsiębiorstwa, zmuszając je do ponoszenia dodatkowych kosztów w związku z prowadzeniem działalności za granicą. W niektórych okolicznościach z ochrony na wypadek niewypłacalności może również skorzystać podróżny, który zawarł oddzielne umowy z różnymi dostawcami usług turystycznych przez pośrednika.

Biuro podróży SunFun Travels z siedzibą w Luksemburgu korzysta z lotnisk w Belgii, Francji, Holandii i Niemiec i chciałoby skierować swoją ofertę imprez turystycznych do konsumentów mieszkających w tych krajach. SunFun Travels ma jednak problem: wymienione państwa członkowskie nie chcą uznać jego systemu ochrony na wypadek niewypłacalności, kupionego w Luksemburgu. W związku z tym dotychczas nie udało mu się rozszerzyć swojej działalności poza granice Luksemburga. Umożliwi mu to niniejszy wniosek dzięki wzmocnieniu mechanizmu współpracy między państwami członkowskimi.

WPŁYW WNIOSKU NA PODRÓŻNYCH

· Ochroną objętych zostanie prawie 120 mln podróżnych kupujących łączone usługi turystyczne, co ma zmniejszyć straty dla konsumentów o około 450 mln EUR rocznie[24].

· Przy zakupie łączonych usług turystycznych podróżni będą musieli zostać poinformowani, czy jest to impreza turystyczna objęta pełną ochroną, czy też nie.

· Podróżni będą mogli lepiej zrozumieć, jakiego rodzaju produkt kupują i na jaką ochronę mogą liczyć.

· Uczestnicy imprez turystycznych będą cieszyć się lepszą ochroną na terytorium całej UE, będą mogli korzystać z większej elastyczności i przejrzystych środków w przypadku kłopotów.

WPŁYW WNIOSKU NA PRZEDSIĘBIORSTWA

· Wniosek sprawi że konkurencja na rynku turystycznym będzie bardziej sprawiedliwa, a jednocześnie koszty przestrzegania przepisów pozostaną dla wszystkich na rozsądnym poziomie (ok. 8 EUR na imprezę turystyczną, co stanowi obniżenie kosztów dla usługodawców oferujących imprezy turystyczne objętych obecnie obowiązującą dyrektywą, oraz około 3 EUR na osobę dla przedsiębiorstw sprzedających inne, aranżowane połączenia usług turystycznych[25]).

· Wyeliminowane zostaną koszty administracyjne obowiązujące przedsiębiorców objętych dyrektywą w wysokości około 390 mln EUR rocznie, związane z przestarzałymi przepisami[26].

· Wyłączenie z zakresu dyrektywy zarządzanych podróży służbowych umożliwi oszczędności w wysokości do 76 mln EUR rocznie[27]. Pozwala to uniknąć nadmiernej regulacji, jednocześnie zapewniając w szczególności mikroprzedsiębiorcom ochronę, jeśli sobie tego życzą.

· Ułatwiony zostanie handel transgraniczny dzięki wspólnym, ogólnoeuropejskim przepisom dotyczącym informacji, odpowiedzialności i wzajemnego uznawania systemów ochrony na wypadek niewypłacalności.

· Podjęcie odpowiednich działań w odpowiedzi na rozwój sytuacji na rynku

W ciągu ostatnich dwudziestu lat zmienił się zarówno rynek usług turystycznych, jak i regulujące go ramy prawne UE.

Obecnie obowiązuje wiele przepisów unijnych, które nie istniały w momencie przyjmowania dyrektywy i które zapewniają bezpieczeństwo wszystkim podróżnym. Niemniej jednak przepisy te nie dają podróżnym szczególnej ochrony, jakiej potrzebują przy zakupie nowych rodzajów łączonych usług turystycznych, które ze względu na swój złożony charakter mogą w przypadku wystąpienia problemów narażać podróżnego na liczne konsekwencje. Dzięki aktualizacji i dostosowaniu zakresu ochrony możliwe będzie obniżenie obecnego poziomu szkód ponoszonych przez konsumentów takich łączonych usług turystycznych.

Mimo rosnącej konkurencji tradycyjne imprezy turystyczne nadal przyciągają miliony klientów w całej UE i poza jej granicami. Niezmienne pozostaje uzasadnienie szczególnych przepisów dotyczących łączonych usług turystycznych, jednak prawo powinno odzwierciedlać zmiany w sposobach rezerwowania tych usług. Ogólnie rzecz biorąc, bardzo ważne jest, aby konsumenci mogli w pełni zrozumieć, jaką mają ofertę i aby z pełną świadomością mogli wybrać takie usługi, jakie najlepiej odpowiadają ich szczególnym potrzebom.

Konieczne jest utrzymanie innowacji rynkowych i zróżnicowania nowych modeli biznesowych, zwłaszcza modeli online, przy jednoczesnym zapewnieniu uczciwej i przejrzystej konkurencji wśród wszystkich podmiotów sprzedających usługi substytucyjne. W związku z powyższym, celem wniosku jest zaproponowanie ukierunkowanego i proporcjonalnego rozwiązania w celu zmniejszenia obecnych problemów, z uwzględnieniem szczególnej sytuacji MŚP jako dostawców i użytkowników usług turystycznych.

Biorąc pod uwagę, że przeważająca większość (99 %) unijnych organizatorów turystyki oraz biur podróży to MŚP (z czego 92 % to mikroprzedsiębiorstwa), wniosek ma na celu zmniejszenie średniego kosztu oferowania tradycyjnych imprez turystycznych w drodze aktualizacji zasad i ograniczenia biurokracji. Dzięki temu, że wszyscy operatorzy oferujący zastępowalne usługi turystyczne będą podlegać takim samym przepisom i będą ponosić takie same koszty przestrzegania przepisów, wniosek wyrówna szanse uczestników rynku, z czego MŚP skorzystają jeszcze bardziej niż więksi operatorzy. Ponadto usunięcie przeszkód w handlu transgranicznym poprzez wprowadzenie bardziej jednolitych przepisów dotyczących informacji udzielanych przed zawarciem umowy oraz doraźnego mechanizmu ułatwiającego wzajemne uznawanie systemów ochrony na wypadek niewypłacalności zapewni przedsiębiorstwom, w szczególności MŚP, więcej możliwości rozszerzenia działalności w różnych państwach członkowskich.

Jednocześnie wniosek pozostawia wszystkim przedsiębiorcom, tradycyjnym i internetowym, swobodę oferowania swoich usług w celu ułatwiania organizacji podróży obejmujących połączenie odrębnych usług turystycznych, bez obejmowania odpowiedzialności za wykonanie poszczególnych usług. Jednak w celu zapewnienia uczciwej konkurencji i ochrony konsumentów obowiązek zapewnienia odpowiedniego zabezpieczenia umożliwiającego zwrot zaliczek i powrót podróżnych do kraju na wypadek niewypłacalności powinien mieć również zastosowanie do aranżowanych usług turystycznych.

Wniosek bierze również pod uwagę specyficzną sytuację MŚP jako nabywców usług turystycznych, dając im taki sam poziom ochrony, z jakiego korzystają indywidualni konsumenci, chyba że zawrą one specjalną umowę ramową ze specjalistycznym przedsiębiorstwem zarządzającym podróżami.

4. WNIOSEK

Dyrektywa w sprawie zorganizowanych podróży z 1990 r. przyczyniła się do podwyższenia jakości usług turystycznych, jednak wymaga aktualizacji w celu uwzględnienia nowej sytuacji rynkowej.

Niniejszy wniosek w sprawie zmiany dyrektywy zwiększa ochronę konsumentów przy utrzymaniu rozsądnych kosztów ponoszonych przez sektor, dając przedsiębiorcom i konsumentom swobodę wyboru co do tego co chcą kupować i sprzedawać.

Dzięki zmniejszeniu rozdrobnienia prawnego i zwiększeniu wzajemnego uznawania wniosek usunie przeszkody w handlu transgranicznym, co przyczyni się do zwiększenia konkurencji między starszymi i nowszymi uczestnikami rynku sprzedającymi substytucyjne produkty podróżne. Sprawi to, że rynek stanie się bardziej przejrzysty, szczególnie rynek online, co z kolei zwiększy zaufanie podróżnych i popyt zarówno w obrębie UE, jak i poza nią, przy jednoczesnym zwiększeniu pewności, elastyczności i wyboru.

W obecnych trudnych czasach taki zestaw środków przyczyni się również do zwiększenia zaufania konsumentów i zwiększenia wzrostu gospodarczego w tym kluczowym sektorze gospodarki UE.

[1] Komunikat Komisji „Europa – najpopularniejszy kierunek turystyczny na świecie – nowe ramy polityczne dla europejskiego sektora turystycznego”, COM(2010) 352 final, 30.6.2010.

[2] UNWTO, „World Tourism Barometer”, styczeń 2013 r.

[3] „Statistics in focus 28/2012, Tourism in Europe”, wyniki za 2011 r.

[4] Komunikat prasowy Eurostatu, 139/2011.

[5] Dyrektywa Rady 90/314/EWG z dnia 13 czerwca 1990 r. w sprawie zorganizowanych podróży, wakacji i wycieczek.

[6] COM(2010) 352 final z 30.6.2010.

[7] Europejski program na rzecz konsumentów – Zwiększanie zaufania i pobudzanie wzrostu gospodarczego, COM(2012) 225 final, 22.5.2012.

[8] Sprawozdanie z 2013 r. na temat obywatelstwa UE — Obywatele UE: Wasze prawa, Wasza przyszłość COM(2013) 269 final, 8.5.2013

[9] W szczególności dyrektywą Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, dyrektywą 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych i dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów.

[10] Zob. pkt 18 i 22 załącznika I do dyrektywy w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych.

[11] Od czerwca 2014 r., kiedy dyrektywa 2011/83/UE będzie obowiązywać w całej UE.

[12] Zob. art. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008 z dnia 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I), w odniesieniu do prawa, które ma zastosowanie. W sprawie jurysdykcji, zob. art. 15-17 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych. Istnieją pewne odstępstwa od tych przepisów, np. w przypadku umów dotyczących transportu lub przewozu, jeżeli umowy te nie są częścią imprezy turystycznej. Jeśli chodzi o interpretację art. 15 ust. 1 lit. c) i art. 15 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 44/2001 w odniesieniu do strony internetowej przedsiębiorcy, zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 7 grudnia 2010 r. w sprawie C-585/08, Hotel Alpenhof.

[13] Zob. rozporządzenia w sprawie praw pasażerów (rozporządzenie (WE) nr 2004/261, (WE) nr 1371/2007, (WE) nr 1177/2010 i (WE) nr 181/2011).

[14] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1008/2008 z dnia 24 września 2008 r. w sprawie wspólnych zasad wykonywania przewozów lotniczych na terenie Wspólnoty.

[15] Dyrektywa 2008/122/WE w sprawie ochrony konsumentów w odniesieniu do niektórych aspektów umów timeshare, umów o długoterminowe produkty wakacyjne, umów odsprzedaży oraz wymiany.

[16] W 2010 r. 65 % obywateli UE korzystało z internetu przynajmniej raz w tygodniu (Eurostat Data in Focus, 50/2010).

[17] http://www.newmediatrendwatch.com/regional-overview/103-europe?start=2, rynek usług turystycznych w internecie.

[18] Zmiana rynku była szczególnie wyraźna w niektórych państwach członkowskich, takich jak Zjednoczone Królestwo: zgodnie z danymi dostarczonymi przez dużego brytyjskiego organizatora turystyki, w 1997 r. 98 % pasażerów podróżujących samolotem na wakacje z Wielkiej Brytanii było chronionych na mocy dyrektywy, podczas gdy obecnie liczba ta wynosi poniżej 50 %.

[19] Sprawa C-400/00.

[20] Np. sprawy ETS C-400/00 (Club-Tour), ETS C-178/94, C-179/94, C-188/94, C-189/94 C-190/94, CAA przeciwko Travel Republic (Zjednoczone Królestwo), orzeczenie niemieckiego Bundesgerichtshof z dnia 30 września 2010 r. w sprawie Xa ZR 130/08, oraz orzeczenie niderlandzkiego Eerste Kamer Hoge Raad z dnia 11 czerwca 2010 r. w sprawie 08/04611, SGR przeciwko ANVR.

[21] Np. AUT, BE, BG, CZ, DE, DK, EE, FR, HU, UK, LT, LU, LV, PL, SE i NL — odpowiedzi na kwestionariusz przesłany w ramach przygotowań do warsztatów poświęconych przeglądowi dyrektywy, które odbyły się w Brukseli w dniu 5 czerwca 2012 r.

[22] http://www.caa.co.uk/default.aspx?pageid=12990.

[23] Dokument roboczy służb Komisji na temat wyników kontroli rynku wewnętrznego usług (budownictwo, usługi dla przedsiębiorstw i turystyka), SWD (2012) 147 final z 8.6.2012. Zob. w szczególności pkt 3.1.4 i załącznik 1.

[24] Zob. ocena skutków, dołączona do niniejszego wniosku.

[25] Ibidem.

[26] Ibidem.

[27] Ibidem.