SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY W SPRAWIE DZIAŁALNOŚCI UNII EUROPEJSKIEJ W ZAKRESIE ZACIĄGANIA I UDZIELANIA POŻYCZEK W 2013 R. /* COM/2014/0529 final */





Spis treści 1............ Wprowadzenie. 3 2............ Działalność Unii Europejskiej w zakresie udzielania pożyczek. 3 2.1......... Instrument wsparcia bilansu płatniczego. 3 2.2......... Europejski mechanizm stabilizacji finansowej 5 2.3......... Instrument pomocy makrofinansowej 7 2.4......... Instrument pożyczkowy Euratomu. 8 3............ Działalność Unii Europejskiej w zakresie zaciągania pożyczek. 9 3.1......... Instrument wsparcia bilansu płatniczego. 9 3.2......... Europejski mechanizm stabilizacji finansowej 9 3.3......... Pomoc makrofinansowa. 9 3.4......... Euratom.. 10 4............ Europejski Bank Inwestycyjny. 10 4.1......... Działalność EBI w zakresie udzielania pożyczek. 10 4.2......... Działalność EBI w zakresie zaciągania pożyczek. 11 5............ Zapewnienie stabilności finansowej w strefie euro. 11 5.1......... Instrument pożyczkowy na rzecz Grecji 12 5.2......... Europejski Instrument Stabilności Finansowej 12 5.3......... Europejski mechanizm stabilności (EMS) 12 1. Wprowadzenie Komisja jest zobowiązana do corocznego informowania Parlamentu Europejskiego i Rady o wykorzystaniu różnych instrumentów pożyczkowych Unii Europejskiej. W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono operacje udzielania pożyczek realizowane w ramach poszczególnych instrumentów oraz odpowiadającą im działalność w zakresie zaciągania pożyczek. Tabela 1: Zmiany operacji prowadzonych przez Unię Europejską (pozostające do spłaty kwoty główne–w mln EUR) || EWWiS w likwidacji(1) (2) || Euratom(1) || Instrument wsparcia bilansu płatniczego || Pomoc makrofinansowa || Europejski mechanizm stabilizacji finansowej || Suma 2009 || 214 || 481 || 9 200 || 584 || || 10 479 2010 || 219 || 466 || 12 050 || 500 || || 13 235 2011 2012 2013 || 225 183 179 || 447 423 386 || 11 400 11 400 11 400 || 590 545 565 || 28 000 43 800 43 800 || 40 662 56 351 56 330 (1)Zastosowano kursy wymiany z dnia 31 grudnia każdego roku. (2) Europejska Wspólnota Węgla i Stali znajduje się od roku 2002 w stanie likwidacji. Termin wymagalności ostatnich obligacji wyemitowanych przez EWWiS upływa w roku 2019. || 2. Działalność Unii Europejskiej w zakresie udzielania pożyczek Wsparcie finansowe dla państw trzecich i państw członkowskich w formie pożyczek dwustronnych finansowanych za pośrednictwem rynków finansowych i objętych gwarancją budżetową UE udzielane jest przez Komisję na podstawie różnych aktów prawnych Rady lub Rady i Parlamentu Europejskiego, w zależności od celu takiego wsparcia[1]. Spójność wsparcia finansowego dla państw trzecich z ogólnymi celami działań zewnętrznych UE zapewniają Komisja i Wysoki Przedstawiciel Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa wspierani przez ESDZ. 2.1. Instrument wsparcia bilansu płatniczego Wsparcie bilansu płatniczego na podstawie art. 143 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) i rozporządzenia Rady (WE) nr 332/2002 z dnia 18 lutego 2002 r. ustanawiającego instrument średnioterminowej pomocy finansowej dla bilansów płatniczych państw członkowskich[2] (rozporządzenie w sprawie bilansu płatniczego) przybiera formę udzielanych przez Unię pożyczek średnioterminowych. Jest zazwyczaj przyznawane w powiązaniu ze wsparciem finansowym ze strony Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) i innych pożyczkodawców instytucjonalnych, takich jak Europejski Bank Inwestycyjny (EBI), Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR) lub Bank Światowy. Wsparcie bilansu płatniczego jest udzielane decyzją Rady stanowiącej większością kwalifikowaną na zasadach określanych w poszczególnych przypadkach. Potencjalnymi beneficjentami są państwa członkowskie spoza strefy euro borykające się z poważnymi trudnościami w zakresie bilansu płatniczego. Instrument ten ma na celu złagodzenie obciążeń w zakresie finansowania zewnętrznego państw członkowskich będących beneficjentami oraz ustabilizowanie ich bilansu płatniczego. Udzielenie wsparcia jest uzależnione od spełnienia warunków dotyczących polityki gospodarczej, o których decyduje Rada po konsultacjach z Komitetem Ekonomiczno-Finansowym w sprawie projektu programu dostosowawczego, a warunki te są uzgodnione przez Komisję i państwo członkowskie korzystające z pomocy w protokole ustaleń podpisanym przed zawarciem umowy pożyczki. Stałe wdrażanie środków określonych w programie dostosowawczym jest regularnie kontrolowane i stanowi warunek wypłaty kolejnych transz pożyczki. Komisja, w imieniu Unii Europejskiej, pozyskuje wymagane środki finansowe na rynkach kapitałowych. Komisja regularnie przedstawia Komitetowi Ekonomiczno-Finansowemu i Radzie sprawozdania dotyczące wykonywania rozporządzenia w sprawie bilansu płatniczego. W 2008 r. w odpowiedzi na światowy kryzys gospodarczo-finansowy konieczne stało się ponowne aktywowanie instrumentu wsparcia bilansu płatniczego, przy czym w maju 2009 r.podwyższono jego pułap z 12 mld EUR do 50 mld EUR[3], tak by umożliwić UE szybką reakcję na ewentualne przyszłe wnioski o wsparcie bilansu płatniczego. Do dnia 31 grudnia 2013 r. Węgrom[4], Łotwie[5] i Rumunii[6] przyznano wsparcie na łączną kwotę 18,0 mld EUR, z czego wypłacono 13,4 mld EUR. Udzielenie zapobiegawczo Rumunii pomocy finansowej w wysokości maksymalnie 1,4 mld EUR[7], utraciło ważność dnia 31 marca 2013 r., przy czym pomoc ta nie została wypłacona. W 2013 r. Rada przyjęła drugi program zapobiegawczej pomocy finansowej na rzecz Rumunii[8] w wysokości maksymalnie 2 mld EUR. Wniosek o wypłatę transz może zostać złożony do dnia 30 września 2015 r. W 2013 r. nie dokonano żadnych wypłat w ramach instrumentu wsparcia bilansu płatniczego. Tabela 2: Wsparcie bilansu płatniczego – stan na dzień 31 grudnia 2013 r. (w mld EUR) Państwo || Kwota ustalona || Kwota wypłacona || Kwota spłacona || Kwota pozostająca do spłaty || Średni termin wymagalności pożyczki (w latach) Węgry || 6,5 || 5,5 || 2,0 || 3,5 || 5,0 Łotwa || 3,1 || 2,9 || 0 || 2,9 || 6,6 Rumunia || 5,0 || 5,0 || 0 || 5,0 || 7,0 Rumunia (zapobiegawcza pomoc finansowa) Rumunia (zapobiegawcza pomoc finansowa) || 1,4 2,0 || 0 0 || 0 0 || 0,0 0,0 || 0 0 Suma || 18,0 || 13,4 || 2,0 || 11,4 || Operacje dokonywane od dnia 31 grudnia 2013 r. W kwietniu 2014 r. kwota 1 000 mln EUR została zwrócona przez Łotwę. Szczegółowe informacje na temat operacji wsparcia bilansu płatniczego dostępne są na stronie: http://ec.europa.eu/economy_finance/eu_borrower/balance_of_payments/index_en.htm 2.2. Europejski mechanizm stabilizacji finansowej Europejski mechanizm stabilizacji finansowej został ustanowiony rozporządzeniem Rady (UE) nr 407/2010 z dnia 11 maja 2010 r., a jego podstawę stanowi art. 122 ust. 2[9] TFUE. Europejski mechanizm stabilizacji finansowej jest w pełni objęty gwarancją budżetową UE i ma zdolność udzielania pożyczek na łączną kwotę maksymalnie 60 mld EUR. Potencjalnymi beneficjentami pomocy w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej są państwa członkowskie napotykające trudności spowodowane przez poważne pogorszenie międzynarodowego otoczenia gospodarczo-finansowego. Korzystanie z tego mechanizmu jest uzależnione od spełniania warunków dotyczących polityki – w kontekście gospodarczego i finansowego programu dostosowawczego uzgodnionego na podstawie protokołu ustaleń zawartego między Komisją a państwem członkowskim korzystającym z pomocy – i podlega podobnemu procesowi decyzyjnemu jak w przypadku wsparcia bilansu płatniczego. Ocena potrzeb finansowych i regularny nadzór nad realizacją programu przeprowadzane są przez Komisję w porozumieniu z EBC co najmniej raz na sześć miesięcy w odniesieniu do ogólnych warunków dotyczących polityki gospodarczej zawartych w programie dostosowawczym i co trzy miesiące w odniesieniu do weryfikacji spełniania przez państwo członkowskie warunków dotyczących polityki gospodarczej wiążących się z udzieleniem pomocy. Wszelkie konieczne zmiany w programie dostosowawczym omawiane są z państwem członkowskim korzystającym z pomocy. Rada, stanowiąc większością kwalifikowaną, na wniosek Komisji podejmuje decyzję o wszelkich zmianach, jakie mają zostać wprowadzone w pierwotnych ogólnych warunkach dotyczących polityki gospodarczej, i zatwierdza zmieniony program dostosowawczy sporządzony przez państwo członkowskie korzystające z pomocy. Europejski mechanizm stabilizacji finansowej został uruchomiony w 2011 r. dla Irlandii[10] i Portugalii[11], przyznając pożyczki w maksymalnej kwocie odpowiednio 22,5 mld EUR i 26 mld EUR. Łącznie przyznana pomoc, z uwzględnieniem wkładów Europejskiego Instrumentu Stabilności Finansowej, MFW i pozostałych państw członkowskich, sumuje się do kwoty, odpowiednio, 85 mld EUR i 78 mld EUR. Tabela 3: Podział przyznanej pomocy (w mld EUR) Państwo || Europejski mechanizm stabilizacji finansowej || Europejski Instrument Stabilności Finansowej || MFW || Pozostałe || Suma Irlandia || 22,5 || 17,7 || 22,5 || 22,3* || 85,0 Portugalia || 26,0 || 26,0 || 26,0 || || 78,0 Suma || 48,5 || 43,7 || 48,5 || 22,3 || 163,0 * 4,8 mld EUR z innych państw członkowskich (Zjednoczone Królestwo, Szwecja, Dania) oraz 17,5 mld EUR od Irlandii. Od czasu wdrożenia mechanizmu obniżenie marży naliczanej od stopy procentowej i wydłużenie terminów wymagalności zostało zatwierdzone i zastosowane do wszystkich pożyczek. W 2013 r. nie dokonano żadnych wypłat w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej. Łączna kwota pozostająca do spłaty w ramach tego mechanizmu pod koniec 2013 r. wyniosła 43 800 mln EUR (Irlandia: 21 700 mln EUR, Portugalia: 22 100 mln EUR). Operacje dokonywane od dnia 31 grudnia 2013 r. W marcu 2014 r. kwota 1 800 mln EUR została wypłacona Portugalii, a 800 mln EUR Irlandii (ostatnia transza). Irlandia zakończyła program pomocy finansowej UE/MFW w grudniu 2013 r., a Portugalia wycofała się z programu w maju 2014 r. Szczegółowe informacje na temat operacji europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej dostępne są na stronie: http://ec.europa.eu/economy_finance/eu_borrower/efsm/index_en.htm 2.3. Instrument pomocy makrofinansowej Pomoc makrofinansowa jest udzielana państwom kandydującym do UE, potencjalnym państwom kandydującym i państwom sąsiadującym jako wsparcie w rozwiązaniu krótkoterminowych problemów w zakresie bilansu płatniczego i w stabilizacji finansów publicznych oraz jako zachęta do przeprowadzenia reform strukturalnych. Pomoc makrofinansowa ma charakter nadzwyczajny i przejściowy, a jej przyznanie jest obwarowane surowymi warunkami dotyczącymi polityki gospodarczej. Operacje pomocy makrofinansowej stanowią zazwyczaj uzupełnienie programów dostosowawczych MFW. Pomoc makrofinansowa może przybierać formę pożyczek lub bezzwrotnych dotacji. W przypadku gdy państwo korzystające z pomocy nie wywiązuje się z obowiązku spłaty zadłużenia Komisja może uruchomić Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych[12], tak by spłata zaciągniętej przez Komisję pożyczki została dokonana z tego funduszu[13]. W 2013 r. operacja pomocy makrofinansowej dla Bośni i Hercegowiny[14], która została zatwierdzona w 2009 r. (w łącznej kwocie 100 mln EUR w formie pożyczek), została zakończona. Pierwsza transza w wysokości 50 mln EUR została wypłacona w lutym 2013 r., a druga, również 50 mln EUR, we wrześniu 2013 r. W dniu 12 sierpnia 2013 r. Parlament Europejski i Rada postanowiły udostępnić Gruzji pomoc makrofinansową w maksymalnej kwocie 46 mln EUR (maksymalnie 23 mln EUR w formie dotacji i maksymalnie 23 mln EUR w formie pożyczek), o maksymalnym terminie wymagalności wynoszącym15 lat[15]. Jeszcze nie dokonano żadnych wypłat. W dniu 22 października 2013 r. Parlament Europejski i Rada postanowiły udostępnić Republice Kirgiskiej pomoc makrofinansową w maksymalnej kwocie 30 mln EUR (maksymalnie 15 mln EUR w formie dotacji i maksymalnie 15 mln EUR w formie pożyczek), o maksymalnym terminie wymagalności wynoszącym15 lat[16]. Nie dokonano jeszcze żadnych wypłat. W dniu 11 grudnia 2013 r. Parlament Europejski i Rada postanowiły udostępnić Jordanii pomoc makrofinansową[17] w formie pożyczek do maksymalnej kwoty 180 mln EUR, o maksymalnym terminie wymagalności wynoszącym 15 lat, w celu pokrycia potrzeb Jordanii w zakresie bilansu płatniczego określonych w programie MFW. Nie dokonano jeszcze żadnych wypłat. Operacje dokonywane od dnia 31 grudnia 2013 r. W dniu 14 kwietnia 2014 r. Parlament Europejski i Rada postanowiły udostępnić Ukrainie pomoc makrofinansową[18] w formie pożyczek do maksymalnej kwoty 1 mld EUR, o maksymalnym terminie wymagalności wynoszącym 15 lat, w celu pokrycia potrzeb Ukrainy w zakresie bilansu płatniczego określonych w programie MFW. Pierwszą transzę w wysokości 500 mln EUR wypłacono w czerwcu 2014 r. Jeśli chodzi o realizację pomocy makrofinansowej dla Ukrainy zatwierdzonej w 2010 r.[19], która łącznie ze środkami finansowymi udostępnionymi w ramach poprzedniej operacji zatwierdzonej w 2002 r.[20] wynosiła 610 mln EUR w formie pożyczek, w lutym 2013 r. w ramach szczytu Ukraina‑UE podpisano protokół ustaleń. Pierwszą transzę w wysokości 100 mln EUR wypłacono w połowie maja 2014 r. Szczegółowe informacje na temat operacji pomocy makrofinansowej dostępne są w dorocznym sprawozdaniu Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego w sprawie realizacji pomocy makrofinansowej dla państw trzecich[21] oraz na stronie: http://ec.europa.eu/economy_finance/eu_borrower/macro-financial_assistance/index_en.htm. 2.4. Instrument pożyczkowy Euratomu Instrument pożyczkowy Euratomu może być wykorzystywany do finansowania projektów w państwach członkowskich (decyzja Rady 77/270/Euratom) lub w niektórych państwach trzecich (na Ukrainie, w Rosji lub w Armenii) (decyzja Rady 94/179/Euratom). W 1990 r. Rada ustanowiła pułap zaciąganych pożyczek na 4 mld EUR, przy czym odpowiednie decyzje w sprawie udzielenia pożyczek podjęto w odniesieniu do około 3,7 mld EUR, a kwotę 3,4 mld EUR wypłacono. Rada zwróciła się do Komisji o zaproponowanie nowego pułapu udzielanych pożyczek po tym, jak zatwierdzone kwoty osiągną poziom 3,8 mld EUR. W 2013 r. Komisja przyjęła decyzję C(2013) 3496 w sprawie przyznania pożyczki Euratom do wysokości 300 mln EUR w celu wsparcia ukraińskiego programu programu poprawy bezpieczeństwa elektrowni jądrowych. Umowa w sprawie pożyczki została podpisana w sierpniu 2013 r. Pożyczka wejdzie w życie, gdy wszystkie warunki dotyczące skuteczności zostaną w sposób zadowalający spełnione. Równolegle w marcu 2013 r. EBOR zatwierdził pożyczkę w wysokości 300 mln EUR. 3. Działalność Unii Europejskiej w zakresie zaciągania pożyczek W celu sfinansowania działalności w zakresie udzielania pożyczek określonej w decyzjach Rady Komisja jest upoważniona do pożyczania środków na rynkach kapitałowych w imieniu zarówno Unii Europejskiej, jak i Euratomu. Operacja zaciągnięcia pożyczki i odpowiadająca jej operacja udzielenia pożyczki są realizowane jako operacje równoległe, dzięki czemu dla budżetu UE nie wiążą się one z jakimkolwiek ryzykiem stopy procentowej ani ryzykiem walutowym[22]. Pożyczkom pozostającym do spłaty przez Komisję odpowiadają pozostające do spłaty pożyczki beneficjentów. 3.1. Instrument wsparcia bilansu płatniczego W 2013 r. w ramach instrumentu wsparcia bilansu płatniczego na rynkach finansowych nie zaciągnięto żadnej pożyczki. Pozostająca łączna kwota pozyskana dla instrumentu wsparcia bilansu płatniczego wyniosła 11,4 mld EUR pod koniec 2013 r. 3.2. Europejski mechanizm stabilizacji finansowej W 2013 r. w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej na rynkach finansowych nie zaciągnięto żadnej pożyczki. Pozostająca łączna kwota pozyskana dla europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej wyniosła 43,8 mld EUR pod koniec 2013 r. 3.3. Pomoc makrofinansowa W 2013 r. operacja pomocy makrofinansowej dla Bośni i Hercegowiny, która została zatwierdzona w 2009 r. (w łącznej kwocie 100 mln EUR w formie pożyczek), została zakończona. Pierwsza transza w wysokości 50 mln EUR została wypłacona w lutym 2013 r., a druga, również 50 mln EUR, we wrześniu 2013 r. Pozostająca łączna kwota pozyskana dla pomocy makrofinansowej wyniosła 565 mln EUR pod koniec 2013 r. Tabela 4: Obligacje UE oferowane na rynku niepublicznym w 2013 r. (w mln EUR) Państwo || Opis || Data emisji || Termin wymagalności || Wielkość Bośnia i Hercegowina || EMTN EU 2.000/2023 || 04/02/2013 || 10/02/2023 || 50 Bośnia i Hercegowina || SSD EU 1,991/2023 || 19/09/2013 || 26/09/2019 (10M) 28/09/2020 (10M) 27/09/2021 (10M) 26/09/2022 (10M) 26/09/2023 (10M) || 50 Suma || || || || 100 3.4. Euratom W 2013 r. w ramach Euratomu nie miała miejsca żadna operacja zaciągnięcia pożyczki. 4. Europejski Bank Inwestycyjny 4.1. Działalność EBI w zakresie udzielania pożyczek EBI finansuje albo bezpośrednio poszczególne projekty inwestycyjne, albo przez pośredników finansowych projekty o mniejszej skali realizowane przez MŚP bądź władze lokalne lub gminy. EBI udziela również gwarancji kredytowych i pomocy technicznej oraz udostępnia kapitał wysokiego ryzyka. W 2013 r. łączna wartość zatwierdzonych przez EBI operacji finansowania osiągnęła kwotę 71,7 mld EUR (w porównaniu z 52,2 mld EUR w 2012 r.). Z kwoty tej 64 mld EUR przypadło na finansowanie w państwach członkowskich UE. Kwota ta nie jest objęta gwarancją UE. Kwotę 7,7 mld EUR zatwierdzono na operacje poza UE, z czego 4,4 mld EUR jest objęte gwarancją UE (tzw. „mandat zewnętrzny”). Rok 2013 był pierwszym rokiem wdrożenia podwyższenia kapitału EBI. Po wejściu w życie pod koniec 2012 r. decyzji państw członkowskich w sprawie podwyższenia o 10 mld EUR wpłat na poczet kapitału EBI przewiduje się, że w latach 2013-2015 EBI zwiększy wartość udzielanych pożyczek o 60 mld EUR. Gwarancja UE przyznana na podstawie decyzji 1080/2011/UE na okres upływający w dniu 31 grudnia 2013 r. została automatycznie przedłużona o 6 miesięcy, ponieważ nowa decyzja w sprawie udzielenia gwarancji UE dla działań EBI poza granicami UE nie została jeszcze przyjęta. Nowa decyzja w sprawie udzielenia gwarancji UE dla działań EBI poza granicami UE[23] została przyjęta w dniu 16 kwietnia 2014 r. przez Parlament Europejski i Radę. Łączna wielkość kwot objętych mandatem opiewa na 27 mld EUR (plus dodatkowa nieobowiązkowa kwota w wysokości 3 mld EUR, która może zostać uruchomiona po przeglądzie śródokresowym). Operacje finansowania prowadzone przez EBI mają wpływ na budżet UE wówczas, gdy są powiązane z gwarancjami UE. Dotyczy to: - operacji EBI z zakresu finansowania prowadzonych w ramach mandatu zewnętrznego (obejmującego państwa ubiegające się o członkostwo, kraje objęte polityką sąsiedztwa i partnerstwa, Azję i Amerykę Łacińską oraz Republikę Południowej Afryki, jak również upoważnienia związanego z działaniami w zakresie zmiany klimatu). Takie operacje finansowania korzystają z gwarancji budżetu UE obejmującej ryzyko dłużnika typu państwo lub ryzyko polityczne. Osobne sprawozdanie na temat działalności zewnętrznej EBI w zakresie udzielania pożyczek w 2013 r. zostanie sporządzone przez Komisję w drugiej połowie 2014 r. - instrumentów finansowania opartych na podziale ryzyka, wykorzystujących budżet UE dla wsparcia określonych obszarów polityki unijnej (np. mechanizm finansowania oparty na podziale ryzyka na potrzeby projektów w zakresie badań i rozwoju oraz inicjatywa w zakresie obligacji projektowych). 4.2. Działalność EBI w zakresie zaciągania pożyczek Wobec niepewnej sytuacji na rynku ryzyko niewykonania założeń pozostawało wysokie w ciągu całego roku, zwłaszcza dla dużych transakcji referencyjnych. Znaczny popyt na obligacje EBI początkowo przyczynił się do zmniejszenia krótkoterminowych spreadów, zwłaszcza w euro. Agencje ratingowe utrzymały rating EBI na poziomie AAA, zwłaszcza wobec planów podwyższenia kapitału. W 2013 r. działalność EBI w zakresie zaciągania pożyczek [24] osiągnęła wartość 72,4 mld EUR, a ich średni termin wymagalności wynosił 8,2 roku. 5. Zapewnienie stabilności finansowej w strefie euro W odpowiedzi na światowy kryzys gospodarczo-finansowy państwa członkowskie należące do strefy euro podjęły decyzje o zastosowaniu środków służących utrzymaniu stabilności finansowej w strefie euro i w całej Europie. Środki te przedstawiono poniżej i nie są one objęte gwarancją budżetu UE. Dodatkowe informacje na temat trzech istniejących instrumentów można znaleźć na stronie: http://ec.europa.eu/economy_finance/assistance_eu_ms/index_en.htm 5.1. Instrument pożyczkowy na rzecz Grecji Po tym jak w dniu 2 maja 2010 r.[25] ministrowie finansów państw strefy euro jednogłośnie uzgodnili udzielenie wsparcia Grecji, wraz z MFW ustanowiono wspólny trzyletni program zakładający pomoc finansową w wysokości maksymalnie 110 mld EUR, z którym wiążą się surowe warunki dotyczące polityki[26] wynegocjowane z władzami Grecji przez Komisję i MFW w porozumieniu z EBC. Kwota pożyczek wypłacanych przez państwa członkowskie należące do strefy euro w ramach tego pierwszego programu wynosi 52,9 mld EUR, zaś MFW przyznał 20,1 mld EUR. Finansowe warunki instrumentu zostały dostosowane w grudniu 2012 r. (przedłużenie ostatecznego terminu zapadalności, zmniejszenie marży). W dniu 14 marca 2012 r. ministrowie finansów państw członkowskich należących do strefy euro i MFW zatwierdzili drugi program dostosowań gospodarczych. W ramach tego programu do niewypłaconych kwot z pierwszego programu dodano 130 mld EUR. W drugim programie przewidziano zatem pomoc finansową w łącznej wysokości 164,5 mld EUR i wkład MFW w wysokości 19,8 mld EUR. Podczas gdy pierwszy program został ustanowiony jako umowa między wierzycielami dotycząca łączonych pożyczek dwustronnych udzielanych przez wspierające państwa członkowskie należące do strefy euro, a Komisja zapewniała koordynację i zarządzanie, drugi program jest finansowany za pośrednictwem Europejskiego Instrumentu Stabilności Finansowej. 5.2. Europejski Instrument Stabilności Finansowej Europejski Instrument Stabilności Finansowej został utworzony przez państwa członkowskie strefy euro jako spółka będąca ich własnością z siedzibą w Luksemburgu, zgodnie z decyzjami podjętymi dnia 9 maja 2010 r. w ramach Rady ECOFIN, wchodząc w życie w dniu 7 czerwca 2010 r. Został on zaplanowany jako tymczasowy mechanizm pomocy na operacje udzielania pożyczek dla państw członkowskich należących do strefy euro znajdujących się w trudnej sytuacji, przy czym środki na udzielanie pożyczek uzyskiwane są poprzez emisję obligacji gwarantowanych przez państwa członkowskie należące do strefy euro. W październiku 2010 r. podjęto decyzję o utworzeniu stałego mechanizmu pomocy, czyli Europejskiego Mechanizmu Stabilności (EMS), która weszła w życie w dniu 27 września 2012 r. Od dnia 1 lipca 2013 r. EFSF nie angażuje się już w finansowanie nowych programów finansowania ani w nowe umowy w sprawie instrumentów pożyczkowych. Pozostaje on jednak aktywny w bieżących programach dla Grecji, Portugalii i Irlandii, gdzie jest on pożyczkodawcą (wraz z MFW i niektórymi państwami członkowskimi). 5.3. Europejski mechanizm stabilności (EMS) W dniu 8 października 2012 r. został uruchomiony nowy, stały mechanizm reagowania kryzysowego – europejski mechanizm stabilności. Od dnia 1 lipca 2013 r. EMS stał się stałym mechanizmem reagowania na nowe wnioski o pomoc finansową kierowane przez państwa członkowskie strefy euro. Posiada rzeczywistą zdolność udzielania pożyczek w wysokości 500 mld EUR. Łączny subskrybowany kapitał wynosi 702 mld EUR, kapitał wpłacony przez państwa członkowskie należące do strefy euro wynosi 80 mld EUR (wpłaty zostaną zakończone w pierwszej połowie 2014 r.) a zadeklarowany kapitał na żądanie wynosi 622 mld EUR. Europejski mechanizm stabilności (wraz z MFW) zapewniał pomoc finansową w celu ustabilizowania cypryjskiego sektora finansowego. Przyznał on również pomoc finansową rządowi Hiszpanii na dokapitalizowanie krajowego sektora bankowego. [1] Działalność Komisji w zakresie zaciągania i udzielania pożyczek została szczegółowo przedstawiona na stronie: http://ec.europa.eu/economy_finance/eu_borrower/index_en.htm. [2] Dz.U. L 53 z 23.2.2002, s. 1. [3] Rozporządzenie Rady (WE) nr 431/2009 z dnia 18 maja 2009 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 332/2002 ustanawiające instrument średnioterminowej pomocy finansowej dla bilansów płatniczych państw członkowskich (Dz.U. L 128 z 27.5.2009, s. 1). [4] Decyzja Rady 2009/102/WE z dnia 4 listopada 2008 r. w sprawie udzielenia Węgrom średnioterminowej pomocy finansowej Wspólnoty (Dz.U. L 37 z 6.2.2009, s. 5). [5] Decyzja Rady 2009/290/WE z dnia 20 stycznia 2009 r. w sprawie udzielenia Łotwie średnioterminowej pomocy finansowej Wspólnoty (Dz.U. L 79 z 25.3.2009, s. 39). [6] Decyzja Rady 2009/459/WE z dnia 6 maja 2009 r. w sprawie udzielenia Rumunii średnioterminowej pomocy finansowej Wspólnoty (Dz.U. L 150 z 13.6.2009, s. 8). [7] Decyzja Rady 2011/288/UE z dnia 12 maja 2011 r. w sprawie udzielenia Rumunii zapobiegawczo średnioterminowej pomocy finansowej UE (Dz.U. L 132 z 19.5.2011, s. 15). [8] Decyzja Rady 2013/531/UE z dnia 22 października 2013 r. w sprawie udzielenia Rumunii zapobiegawczo średnioterminowej pomocy finansowej Unii (Dz.U. L 286 z 29.10.2013, s.1). [9] Artykuł 122 ust. 2 TFUE przewiduje możliwość przyznania pomocy finansowej państwom członkowskim, które znalazły się w trudnej sytuacji z powodu nadzwyczajnych okoliczności pozostających poza ich kontrolą. [10] Decyzja wykonawcza Rady 2011/77/UE z dnia 7 grudnia 2010 r. w sprawie przyznania Irlandii pomocy finansowej Unii (Dz.U. L 30 z 4.2.2011, s. 34). [11] Decyzja wykonawcza Rady 2011/344/UE z dnia 30 maja 2011 r. w sprawie przyznania Portugalii pomocy finansowej Unii (Dz.U. L 159 z 17.6.2011, s. 88). [12] Zob. rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 480/2009 ustanawiające Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych (wersja ujednolicona) (Dz.U. L 145 z 10.6.2009, s. 10). Jak dotąd nie odnotowano żadnego przypadku niewykonania zobowiązania w odniesieniu do pożyczek udzielonych w ramach pomocy makrofinansowej. [13] Chociaż spłata zaciągniętej pożyczki jest w ostatecznym rozliczeniu pokrywana z budżetu UE, Fundusz Gwarancyjny działa jako bufor płynnościowy chroniący budżet UE przed ryzykiem żądań zapłaty wynikających z niewykonania zobowiązania przez państwo korzystające z pomocy. Obszerne sprawozdanie dotyczące funkcjonowania funduszu zawiera dokument COM(2014) 214 oraz uzupełniający dokument roboczy służb Komisji SEC(2014) 129. [14] Decyzja Rady 2009/891/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie udzielenia pomocy makrofinansowej Bośni i Hercegowinie (Dz.U. L 320 z 5.12.2009, s. 6). [15] Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 778/2013/UE z dnia 12 sierpnia 2013 r. w sprawie udzielenia dalszej pomocy makrofinansowej Gruzji (Dz.U. L 218 z 14.8.2013, s. 15). [16] Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1025/2013/UE z dnia 22 października 2013 r. w sprawie udzielenia pomocy makrofinansowej Republice Kirgijskiej (Dz.U. L 283 z 25.10.2013, s. 1). [17] Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1351/2013/UE z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie udzielenia pomocy makrofinansowej Jordańskiemu Królestwu Haszymidzkiemu (Dz.U. L 341 z 11.12.2013, s. 4). [18] Decyzja Rady 2014/215/UE z dnia 14 kwietnia 2014 r. w sprawie udzielenia pomocy makrofinansowej Ukrainie (Dz.U. L 111 z 15.4.2014, s. 85). [19] Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 388/2010/UE z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie udzielenia pomocy makrofinansowej Ukrainie (Dz.U. L 179 z 14.7.2010, s. 1). [20] Decyzja Rady 2002/639/WE z dnia 12 lipca 2002 r. w sprawie udzielenia dodatkowej pomocy makrofinansowej Ukrainie (Dz.U. L 209 z 6.8.2002, s. 22). [21] COM (2013)426 i SWD(2013)211. [22] Rozporządzenie ustanawiające europejski mechanizm stabilizacji finansowej dopuszcza jednakże prefinansowanie, gdyż upoważnia ono Komisję „do zaciągania pożyczek na rynkach kapitałowych lub od instytucji finansowych w najbardziej odpowiednim okresie między planowanymi wypłatami, tak aby zoptymalizować koszt finansowania i zachować swoją reputację jako emitenta Unii na rynkach”. Jakiekolwiek wynikające z tego koszty przeniesienia są jednak ponoszone przez pożyczającego. [23] Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 466/2014/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie udzielenia gwarancji UE dla Europejskiego Banku Inwestycyjnego na pokrycie strat poniesionych w związku z działaniami z zakresu finansowania wspierającymi projekty inwestycyjne poza granicami Unii (Dz.U. L 135, 8.5.2014, s. 1). [24] Źródło: Sprawozdanie analityczne EIB za 2013 r. [25] Wsparcie ma formę pożyczek dwustronnych udzielanych przez pozostałe państwa członkowskie należące do strefy euro i łączonych centralnie przez Komisję, na warunkach określonych w ich deklaracji z dnia 11 kwietnia 2010 r. [26] Główne elementy warunków dotyczących polityki zawarto w decyzji Rady z dnia 10 maja 2010 r. skierowanej do Grecji celem wzmocnienia i pogłębienia nadzoru budżetowego oraz wezwania Grecji do zastosowania środków służących ograniczeniu deficytu uznanemu za niezbędne w celu likwidacji nadmiernego deficytu (2010/320/UE). Warunki te wyjaśniono szczegółowo w protokole ustaleń zawartym między władzami Grecji a Komisją w imieniu państw członkowskich strefy euro.