System kontroli przywozu dóbr kultury będzie musiał rozpocząć funkcjonowanie najpóźniej do dnia 28 czerwca 2025 r., ponieważ w tym dniu wszystkie podmioty gospodarcze będą miały obowiązek uzyskiwania pozwolenia na przywóz lub składania organom celnym oświadczeń importera za pośrednictwem tego systemu elektronicznego, aby móc legalnie przywozić dobra kultury do Unii.

W niniejszym drugim rocznym sprawozdaniu z postępów, obejmującym okres od lipca 2020 r. do czerwca 2021 r., przedstawiono postępy osiągnięte dzięki przyjęciu niezbędnych przepisów wykonawczych i wdrożeniu etapu 1 – „Konceptualizacja” projektu systemu kontroli przywozu dóbr kultury. Aby zapewnić pełny obraz, poniżej omówiono pokrótce zakładane cele, architekturę projektu i podejście do planowania, które zostały szczegółowo opisane w pierwszym rocznym sprawozdaniu z postępów. Ogólną ocenę poczynionych postępów i zidentyfikowanego ryzyka opóźnień podsumowano w części tego sprawozdania poświęconej wnioskom.

W ubiegłym roku Komisja przedłożyła pierwsze roczne sprawozdanie z postępów. W sprawozdaniu tym przedstawiono działania podjęte przez Komisję w pierwszym roku po wejściu w życie rozporządzenia, mianowicie: a) prace przygotowawcze na potrzeby przyjęcia niezbędnych przepisów wykonawczych oraz b) konsultacje z państwami członkowskimi za pośrednictwem grupy ekspertów ds. zagadnień celnych związanych z dobrami kultury oraz grupy projektowej ds. przywozu dóbr kultury. Jako potencjalne elementy ryzyka opóźnienia w realizacji systemu kontroli przywozu dóbr kultury w wyznaczonym terminie w sprawozdaniu wskazano niepewność związaną z personelem przydzielonym do projektu oraz finansowanie projektu ze środków przewidzianych we WRF.

Co 12 miesięcy od daty wejścia w życie rozporządzenia do chwili uruchomienia systemu kontroli przywozu dóbr kultury Komisja ma przedkładać Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie dotyczące postępów w zakresie ustanowienia tego systemu elektronicznego.

Rozporządzenie uzależnia przywóz niektórych dóbr kultury uznawanych za szczególnie zagrożone dziedzictwo od pozwoleń na przywóz, a innych, uznawanych za mniej zagrożone, od oświadczeń importera i zapewnia poddanie ich jednolitym kontrolom przy przywozie do Unii. Niektóre rodzaje przywozu dóbr kultury przeznaczonych do szczególnych zastosowań (edukacyjnych, naukowych lub badawczych) są zwolnione z tych wymogów w zakresie dokumentacji.

Celem rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/880 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wprowadzania i przywozu dóbr kultury („rozporządzenie”) jest zapobieganie nielegalnemu handlowi dobrami kultury, w szczególności gdy przyczynia się on do finansowania działalności terrorystycznej, oraz zakaz przywozu na obszar celny Unii dóbr kultury wywożonych nielegalnie z państw trzecich.

Chociaż akt podstawowy zawiera odniesienie do „formatu”, nie należy tego rozumieć dosłownie, ponieważ formularze do wypełnienia będą dokumentami elektronicznymi, a nie standardowymi dokumentami papierowymi. Możliwy będzie wydruk pozwolenia, oświadczenia lub opisu ogólnego, ale wbrew specyfikacji zawartej w rozporządzeniu w odniesieniu do wywozu dóbr kultury można tego dokonać na dowolnym papierze (tj. bez zachowania obowiązkowych wymiarów strony lub grubości papieru czy bez blokujących wzorów bezpieczeństwa). W każdym przypadku, gdy organy celne lub właściwe organy muszą zweryfikować pozwolenie lub oświadczenie, dokonują tego poprzez pobranie ich drogą elektroniczną z systemu kontroli przywozu dóbr kultury. Ponadto takie pobrane dokumenty będą samodzielnymi dokumentami, co oznacza, że ważność podpisów elektronicznych i integralność dokumentu są sprawdzane za każdym razem, gdy uzyskuje się dostęp do dokumentu (lub jego kopii) zgodnie ze standardem eIDAS.

Do celów wypełniania wniosków o pozwolenia na przywóz i oświadczeń importerów w załączniku do aktu wykonawczego ustanowiono glosariusz danych, tj. określono rodzaj informacji, które wnioskodawcy i zgłaszający będą musieli wprowadzić do systemu kontroli przywozu dóbr kultury w celu wypełnienia i złożenia odpowiednich formularzy.

Komisja informowała przy każdej okazji stowarzyszenia działające na rynku dzieł sztuki o postępach prac, aby praktyczne wdrożenie rozporządzenia było dobrze dostosowane do realiów rynku. Jako formalny etap procedury przyjęcia projekt aktu wykonawczego udostępniono również zainteresowanym stronom do konsultacji online na okres 4 tygodni (24.03.2021–21.04.2021 r.).

Grupa ekspertów stanowi forum do dyskusji na temat zagadnień związanych z wdrażaniem prawodawstwa unijnego dotyczącego dóbr kultury w zakresie ceł, a w szczególności rozporządzenia (UE) 2019/880 w sprawie wprowadzania i przywozu dóbr kultury oraz rozporządzenia (WE) nr 116/2009 w sprawie wywozu dóbr kultury. To ostatnie rozporządzenie stanowi zbiór zasad, w którym przewidziano również system wydawania pozwoleń w przypadku wywozu obowiązujący od 1993 r.

Należy zauważyć, że system kontroli przywozu dóbr kultury zostanie połączony z administracjami celnymi państw członkowskich za pośrednictwem EU CSW-CERTEX do dnia 3 marca 2025 r., zgodnie z wnioskiem Komisji w sprawie unijnego środowiska jednego okienka w dziedzinie ceł, aby umożliwić automatyczne kontrole celne dokumentów wydawanych w związku z przywozem dóbr kultury. Będzie to wymagało badania zgodności.

Etap 3 – Wdrożenie i działanie: Rozpoczyna się faza rzeczywistego rozwoju projektu IT (etap budowy), po której następuje faza przejściowa, w której poszczególnym grupom użytkowników przedstawiane są stopniowo pierwsze wersje systemu kontroli przywozu dóbr kultury i prowadzone są testy w celu zapewnienia, by do dnia 28 czerwca 2025 r. podmioty gospodarcze i właściwe organy umiały korzystać z systemu i były w tym zakresie dobrze przeszkolone. Po tym etapie nastąpi 6-miesięczny okres nadzoru poeksploatacyjnego, w którym system zostanie jeszcze dopracowany w szczegółach, by odpowiadać wszelkim potrzebom operacyjnym, które mogą stać się oczywiste dopiero po obowiązkowym wprowadzeniu systemu informatycznego, oraz by zapewnione było jego sprawne działanie.

Ponadto złożenie wniosku o pozwolenie, wystosowane przez właściwy organ żądanie przekazania dodatkowych informacji, przedłożenie dodatkowych informacji lub dokumentu przez wnioskodawcę, decyzja podjęta przez właściwy organ, a także upływ terminu 90 dni bez podjęcia decyzji przez właściwy organ zostaną oznaczone przez system kontroli przywozu dóbr kultury za pomocą kwalifikowanego elektronicznego znacznika czasu.

W odniesieniu do dostępu do dokumentów w systemie kontroli przywozu dóbr kultury w akcie wykonawczym przewidziano, że organy celne i właściwe organy będą miały dostęp do pozwoleń na przywóz, w odniesieniu do których podjęto decyzję, oraz do oświadczeń importera i opisów ogólnych, które przedłożono organom celnym. Podmioty gospodarcze będą miały dostęp do własnych pozwoleń, oświadczeń i opisów ogólnych. Aby ułatwić wymianę handlową, mogą one również zapewnić w systemie kontroli przywozu dóbr kultury dostęp do tych samych dokumentów innym stronom (np. potencjalnym klientom, ekspertom itp.).

Komisja i państwa członkowskie będą administratorami danych w odniesieniu do operacji przetwarzania niezbędnych do ustanowienia systemu kontroli przywozu dóbr kultury. W tym celu będą one musiały zawrzeć porozumienie o wspólnym administrowaniu najpóźniej do dnia 28 czerwca 2022 r.

Aby ustanowić praktyczne wymogi dotyczące dostępności i działania systemu kontroli przywozu dóbr kultury, a także aby zapewnić ciągłość działania, w akcie wykonawczym przewidziano zawieranie umów operacyjnych między Komisją a państwami członkowskimi.

Chociaż nie oczekuje się, że tak się stanie, ustanowiono pewne rozwiązania awaryjne, na wypadek gdyby system kontroli przywozu dóbr kultury stał się niedostępny przez ponad osiem godzin. W szczególności punkty kontaktowe systemu kontroli przywozu dóbr kultury w państwach członkowskich mają prowadzić internetowe repozytorium publiczne zawierające zapisywalne elektroniczne szablony wszystkich dokumentów, które mogą zostać wydane w tym systemie. Po odzyskaniu dostępu do systemu kontroli przywozu dóbr kultury lub jego funkcji podmioty gospodarcze mogą wykorzystać dokumenty sporządzone w internetowym repozytorium do zarejestrowania tych samych informacji w systemie.

Ponadto akt wykonawczy zawiera pewne przepisy dotyczące bezpieczeństwa systemu w celu zapewnienia niezawodnego i bezpiecznego funkcjonowania, w szczególności w zakresie sprawdzania źródła danych i ochrony danych przed ryzykiem nieuprawnionego dostępu, utraty, zmiany lub zniszczenia. Każdy przypadek wprowadzenia, zmiany i usunięcia danych należy rejestrować wraz z informacjami na temat powodu i dokładnego terminu takiego przetwarzania danych, wskazując osobę, która dokonała tych czynności. Ponadto państwa członkowskie powinny przekazywać sobie, Komisji oraz – w stosownych przypadkach – zainteresowanemu podmiotowi gospodarczemu informacje na temat jakichkolwiek faktycznych lub domniemanych przypadków naruszenia bezpieczeństwa systemu kontroli przywozu dóbr kultury.

Rozwój projektu – współpraca z grupą projektową

Komisja utworzyła grupę projektową programu „Cła” ds. przywozu dóbr kultury służącą jako forum do dyskusji – przeważnie w formie cyfrowej – dla ekspertów z krajowych administracji celnych i właściwych organów (ds. kultury) państw członkowskich posiadających doświadczenie w zakresie formalności związanych z wydawaniem pozwoleń w sprawach dotyczących dziedzictwa kulturowego. Grupa udzieliła wsparcia w przygotowaniu aktu wykonawczego i pomoże służbom Komisji w określeniu parametrów i opracowaniu kryteriów specyfikacji funkcjonalnych systemu kontroli przywozu dóbr kultury.

Grupa projektowa składa się z 18 delegatów z 11 państw członkowskich (AT, BE, BG, ES, LV, PT, RO, DE, NL, IT, FR) i do tej pory spotkała się dziewięciokrotnie (czterokrotnie w okresie sprawozdawczym od dnia 29.06.2020 r. do dnia 28.06.2021 r.).

W tym okresie sprawozdawczym grupa projektowa pracowała głównie nad określeniem zakresu systemu informatycznego, minimalnych funkcji oraz wymogów dotyczących użytkownika. Wyniki tych dyskusji zostały najpierw uwzględnione w uzasadnieniu biznesowym, a następnie doprecyzowane w dokumencie koncepcyjnym.

Konceptualizacja – uzasadnienie biznesowe

Uzasadnienie biznesowe zostało zatwierdzone przez ITCB w dniu 23 września 2020 r. oraz przez Grupę Koordynacyjną ds. Elektronicznych Systemów Celnych w dniu 16 października 2020 r. bez uwag. W uzasadnieniu biznesowym zbadano poszczególne rozwiązania alternatywne i potwierdzono, że system TRACES prowadzony przez DG SANTE jest najodpowiedniejszą platformą do opracowania systemu kontroli przywozu dóbr kultury, ponieważ większość funkcji wymaganych dla systemów certyfikacji i wydawania pozwoleń jest dobrze rozwinięta na tej platformie.

Definicja projektu – dokument koncepcyjny

W dokumencie koncepcyjnym doprecyzowano wstępną ocenę przeprowadzoną w uzasadnieniu biznesowym i szczegółowo opisano podejście metodyczne, zarządzanie projektem i synergie z innymi projektami. W rezultacie system kontroli przywozu dóbr kultury zostanie opracowany we współpracy między Dyrekcją Generalną ds. Podatków i Unii Celnej (DG TAXUD) a DG SANTE, z wykorzystaniem długotrwałej współpracy i synergii między tymi dwiema dyrekcjami generalnymi na potrzeby współpracy między organami celnymi a właściwymi organami partnerskimi, która jak dotąd okazała się bardzo skuteczna w dziedzinie kontroli przywozu zwierząt, żywności i paszy. Dokument koncepcyjny znajduje się na etapie finalizacji i oczekuje się, że zostanie zatwierdzony przez Grupę Koordynacyjną ds. Elektronicznych Systemów Celnych do końca czerwca 2021 r.

5.RYZYKO OPÓŹNIEŃ

Streszczenie projektu

Zadaniem Komisji jest opracowanie scentralizowanego elektronicznego systemu wydawania pozwoleń i połączenia go z krajowymi systemami celnymi w terminie 6 lat od wejścia w życie rozporządzenia. Do realizacji tej inicjatywy wymagane są dwa stanowiska administratora (AD) w DG TAXUD, jak określono w odpowiedniej ocenie skutków finansowych regulacji.

Tytuł i opis ryzyka

Realizacja systemu kontroli przywozu dóbr kultury zależy od zatwierdzenia odpowiedniego finansowania oraz od przydziału zasobów w DG TAXUD z uwzględnieniem poszczególnych priorytetów tej dyrekcji generalnej.