[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 9.11.2010

KOM(2010) 680 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Opinia Komisji w sprawie wniosku Albanii o członkostwo w Unii Europejskiej

{SEK(2010) 1335 wersja ostateczna}

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Opinia Komisji w sprawie wniosku Albanii o członkostwo w Unii Europejskiej

A. Wstęp

a) Wniosek o członkostwo

W dniu 28 kwietnia 2009 r. Albania złożyła wniosek o członkostwo w Unii Europejskiej. W dniu 16 listopada 2009 r. Rada Unii Europejskiej zwróciła się do Komisji z prośbą o przedstawienie opinii w sprawie tego wniosku, zgodnie z procedurą określoną w art. 49 Traktatu o Unii Europejskiej, który stanowi: „Każde państwo europejskie, które szanuje wartości, o których mowa w artykule 2, i zobowiązuje się je wspierać, może złożyć wniosek o członkostwo w Unii. O wniosku tym informuje się Parlament Europejski i parlamenty narodowe. Państwo ubiegające się o członkostwo kieruje swój wniosek do Rady, która stanowi jednomyślnie po zasięgnięciu opinii Komisji oraz po otrzymaniu zgody Parlamentu Europejskiego, udzielonej większością głosów jego członków. Brane są pod uwagę kryteria kwalifikacji uzgodnione przez Radę Europejską.”.

Artykuł 2 stanowi, że „Unia opiera się na wartościach poszanowania godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości, państwa prawnego, jak również poszanowania praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości. Wartości te są wspólne Państwom Członkowskim w społeczeństwie opartym na pluralizmie, niedyskryminacji, tolerancji, sprawiedliwości, solidarności oraz na równości kobiet i mężczyzn.”.

Są to ramy prawne, w oparciu o które Komisja przedstawia niniejszą opinię.

W czerwcu 2000 r. podczas szczytu w Feira Rada Europejska potwierdziła, że państwa regionu Bałkanów Zachodnich, które uczestniczą w procesie stabilizacji i stowarzyszenia, są „potencjalnymi kandydatami” do członkostwa w UE. Możliwość integracji tych państw z państwami UE została po raz kolejny potwierdzona podczas szczytu Rady Europy w czerwcu 2003 r. w Salonikach; Rada zatwierdziła wówczas „Agendę z Salonik dla Zachodnich Bałkanów”. Agenda ta w dalszym ciągu stanowi fundament polityki, jaką UE prowadzi wobec wspomnianego regionu.

Podczas posiedzenia w grudniu 2006 r. Rada Europejska ponownie dała wyraz zaangażowaniu UE w to, że „przyszłością Bałkanów Zachodnich jest Unia Europejska” oraz przypomniała, że „postępy każdego z państw na drodze do Unii Europejskiej zależą od indywidualnych wysiłków podejmowanych, by spełnić kryteria kopenhaskie i warunki będące podstawą procesu stabilizacji i stowarzyszenia. Zadowalające wyniki danego państwa w zakresie realizacji zobowiązań wynikających z układu o stabilizacji i stowarzyszeniu, w tym postanowień dotyczących wymiany handlowej, będą kluczowym elementem, na podstawie którego UE będzie rozpatrywać wnioski o członkostwo”. Podczas szczytu ministerialnego przedstawicieli UE i Bałkanów Zachodnich, które odbyło się dnia 2 czerwca 2010 r. w Sarajewie, UE powtórzyła swoje jednoznaczne zobowiązanie do realizacji europejskiej drogi Bałkanów Zachodnich, podkreślając, że w przyszłości państwa zachodniobałkańskie powinny znaleźć się w Unii Europejskiej.

Zgodnie z wymogami Traktatu niniejsza ocena została przeprowadzona z uwzględnieniem warunków kwalifikujących do przystąpienia, które określiła Rada Europejska. Podczas szczytu w Kopenhadze w czerwcu 1993 r. Rada Europejska postanowiła, że:

„Będą one [kraje stowarzyszone Europy Środkowej i Wschodniej] mogły przystąpić do UE niezwłocznie z chwilą, gdy spełniwszy konieczne warunki gospodarcze i polityczne, będą w stanie przyjąć na siebie zobowiązania wynikające z członkostwa.

Członkostwo w Unii Europejskiej wymaga:

od kraju kandydującego posiadania stabilnych instytucji gwarantujących demokrację, rządy prawa, przestrzeganie praw człowieka i ochronę mniejszości;

istnienia sprawnej gospodarki rynkowej, jak również zdolności do sprostania konkurencji i siłom rynkowym w ramach Unii;

[członkostwo zakłada] zdolność kraju kandydującego do przyjęcia stosownych zobowiązań, w tym realizacji celów unii politycznej, gospodarczej i walutowej.”.

Istotnym punktem, który należy rozważyć z uwzględnieniem ogólnych interesów Unii i państw kandydujących, jest ponadto zdolność Unii do przyjmowania nowych członków, przy utrzymywaniu dynamicznego tempa integracji europejskiej.

W grudniu 1995 r. podczas szczytu w Madrycie Rada Europejska mówiła o potrzebie „stworzenia warunków stopniowej, harmonijnej integracji państw [ubiegających się], przede wszystkim za pośrednictwem rozwoju gospodarki rynkowej, dostosowania ich administracyjnej struktury oraz stworzenia stabilnego otoczenia gospodarczego i finansowego”.

W dniu 31 maja 1999 r. Rada określiła warunki uczestnictwa w procesie stabilizacji i stowarzyszenia. Obejmują one współpracę z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla byłej Jugosławii (MTKJ) oraz współpracę regionalną. Uwarunkowania te stanowią zasadniczy element procesu stabilizacji i stowarzyszenia i zostały włączone do zawartego z Albanią układu o stabilizacji i stowarzyszeniu, który wszedł w życie w kwietniu 2009 r.

W grudniu 2006 r. Rada Europejska zgodziła się, że „strategia rozszerzenia opierająca się na zasadach konsolidacji, warunkowości i komunikacji, połączona ze zdolnością UE do przyjmowania nowych państw, stanowi podstawę odnowionego konsensusu w sprawie rozszerzenia”.

W niniejszej opinii Komisja analizuje wniosek Albanii w oparciu o zdolność tego państwa do spełnienia kryteriów określonych przez Radę Europejską w Kopenhadze w 1993 r., jak również warunków uczestnictwa w procesie stabilizacji i stowarzyszenia. Analizowane są także osiągnięcia Albanii w wykonywaniu jej zobowiązań wynikających z układu o stabilizacji i stowarzyszeniu, w tym przepisów dotyczących wymiany handlowej. Opinia została przygotowana zgodnie z metodami podobnymi do metod stosowanych w przypadku wcześniejszych opinii, z pewnymi dostosowaniami wynikającymi z odnowionego konsensusu w sprawie rozszerzenia z 2006 r. Komisja odbyła szereg wizyt eksperckich w Albanii, które skupiały się głównie na dziedzinach objętych kryteriami politycznymi. Zastosowane metody pozwoliły na dokonanie gruntownej oceny potencjału administracyjnego instytucji albańskich oraz sposobu wdrażania przepisów, a także pozwoliły na lepszą identyfikację wyzwań i priorytetów dotyczących przyszłych działań. Komisja przeanalizowała zarówno sytuację obecną, jak i perspektywy średnioterminowe. Dla potrzeb niniejszej opinii oraz nie przesądzając o jakiejkolwiek dacie przystąpienia, perspektywę średnioterminową zdefiniowano jako okres pięcioletni.

Sprawozdanie zawierające szczegółową analizę, na której opiera się niniejsza opinia, opublikowano jako oddzielny dokument („Sprawozdanie analityczne dla potrzeb opinii w sprawie wniosku Albanii o członkostwo w Unii Europejskiej”[1]). Zgodnie z odnowionym konsensusem w sprawie rozszerzenia, sprawozdanie analityczne zawiera także wstępne oceny wpływu dotyczące zasadniczych dziedzin i sektorów polityki (swobodny przepływ pracowników, rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich, polityka regionalna oraz przepisy finansowe i budżetowe). Komisja przedstawi bardziej szczegółowe oceny wpływu dotyczące tych zasadniczych dziedzin polityki na późniejszych etapach procesu poprzedzającego przystąpienie. Ponadto traktat o przystąpieniu Albanii wymagałby technicznych dostosowań instytucji UE w świetle Traktatu o Unii Europejskiej.

b) Stosunki między UE a Albanią

W marcu 1991 r. w Albanii powstała republika parlamentarna, zaś w czerwcu 1991 r. Wspólnota Europejska nawiązała z Albanią stosunki.

W 1992 r. w życie weszła Umowa o handlu i współpracy między UE a Albanią. Współpraca gospodarcza ożywiła się w 1999 r., gdy Albania zaczęła czerpać korzyści z autonomicznych preferencji handlowych przyznanych przez UE, zaś eksportowane przez Albanię produkty otrzymały bezcłowy dostęp do rynku UE.

W kwietniu 2009 r. w życie wszedł układ o stabilizacji i stowarzyszeniu między UE a Albanią[2], zastępując umowę przejściową o wymianie handlowej i kwestiach powiązanych, która weszła w życie w grudniu 2006 r. Ogólnie rzecz biorąc, Albania sprawnie wykonała zobowiązania wynikające z układu o stabilizacji i stowarzyszeniu, w tym przepisy dotyczące wymiany handlowej. W przypadkach, w których pojawiały się problemy, Albania była otwarta na możliwe rozwiązania i konstruktywnie współpracowała przy ich opracowywaniu.

Od 2001 r. między UE a Albanią odbywały się spotkania w ramach dialogu politycznego na szczeblu ministerialnym. Wspólny komitet, utworzony na mocy umowy przejściowej, odbył w okresie od 2006 r. do 2008 r. trzy spotkania. W maju 2009 r. i 2010 r. odbyły się posiedzenia Rady Stabilizacji i Stowarzyszenia. Pierwsze posiedzenie Komitetu Stabilizacji i Stowarzyszenia odbyło się w marcu 2010 r. Posiedzenia podkomitetów miały miejsce w 2009 r. i w 2010 r.

Pierwsze partnerstwo europejskie z Albanią[3] Rada zawarła w 2004 r. W lutym 2008 r. Rada zawarła nowe partnerstwo europejskie z Albanią[4].

W ramach dialogu w sprawie liberalizacji reżimu wizowego Albania osiągnęła zasadnicze postępy w różnych, przewidzianych w harmonogramie dziedzinach. W dniu 27 maja 2010 r. Komisja przedstawiła w związku z tym wniosek w sprawie zniesienia obowiązku wizowego dla obywateli Albanii, który uzależniony był od spełnienia określonych – wówczas jeszcze niedotrzymanych – kryteriów. Wniosek ten został przyjęty przez Parlament Europejski w dniu 7 października, oraz przez Radę – w dniu 8 listopada 2010 r. Od 2006 r. między Unią Europejską a Albanią obowiązuje umowa o readmisji.

W październiku 2005 r. Albania podpisała Traktat o Wspólnocie Energetycznej, który następnie wszedł w życie dnia 1 lipca 2006 r., i została członkiem Wspólnoty Energetycznej w Europie Południowo–Wschodniej. W czerwcu 2006 r. Albania podpisała porozumienie dotyczące utworzenia Wspólnego Europejskiego Obszaru Lotniczego.

Od 2006 r. Albania bierze czynny udział w gospodarczym i budżetowym nadzorze UE i realizuje ustalenia dotyczące sprawozdawczości, które odnoszą się do potencjalnych państw kandydujących.

Strategicznym dokumentem politycznym rządu albańskiego, w którym przedstawiono rozwój długoterminowy kraju i cele związane z integracją z UE, jest krajowa strategia rozwoju i integracji (2007-2013).

Unia Europejska jest najważniejszym partnerem handlowym Albanii, na którego przypadło 80 % łącznych obrotów w handlu zagranicznym w 2009 r.

Od 1991 r. Albania otrzymuje pomoc finansową z UE . W okresie od 1999 r. do 2010 r. UE przekazała Albanii łącznie ponad 565,7 mln EUR. W okresie od 1999 do 2006 r. Albania skorzystała ze wsparcia udzielonego jej w ramach wspólnotowego programu pomocy na rzecz odbudowy, rozwoju i stabilizacji (CARDS); wsparcie to opiewało na kwotę 259,6 mln EUR. W 2007 r. program CARDS zastąpiono programem o nazwie „Instrument Pomocy Przedakcesyjnej”, w ramach którego Albania otrzymała w okresie od 2007 do 2010 r. wsparcie w kwocie 306,1 mln EUR. Celem Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej jest wsparcie procesu reform w Albanii w kontekście integracji europejskiej, przy czym główny nacisk kładzie się na wprowadzenie dorobku UE, poprawę warunków społeczno-gospodarczych, a także ochronę środowiska naturalnego i zrównoważony rozwój. Z wsparcia finansowego i instytucjonalnego korzysta również społeczeństwo obywatelskie.

W maju 2005 r. ratyfikowano umowę ramową między Wspólnotą Europejską a Albanią w sprawie uczestnictwa w programach UE. Dotychczas Albania aktywnie uczestniczy w trzech programach UE: w 7. programie ramowym w zakresie badań i rozwoju technologicznego (2007-2013), w specjalnym programie na rzecz przedsiębiorczości i innowacji realizowanym w ramach programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji (2007-2013) oraz w programie „Europa dla obywateli”. Środki w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej są wykorzystywane w celu pokrycia części kosztów udziału we wszystkich trzech programach.

B. Kryteria członkostwa

KRYTERIA POLITYCZNE

Niniejsza ocena dokonana została w oparciu o kryteria kopenhaskie dotyczące stabilności instytucji gwarantujących demokrację, praworządność, prawa człowieka oraz poszanowanie mniejszości i ich ochronę, a także w oparciu o uwarunkowania procesu stabilizacji i stowarzyszenia.

Albania jest demokracją parlamentarną, funkcjonującą w oparciu o ramy konstytucyjne i legislacyjne, które w znacznej mierze zgodne są z europejskimi zasadami i normami. Istnieje ogólna zgoda co do celu, którym jest członkostwo w UE. Jednak instytucje demokratyczne nie są jeszcze dostatecznie skuteczne i ustabilizowane. Instytucje i procedury parlamentarne nie działają należycie. W związku z tym parlament nie sprawuje skutecznego nadzoru i skutecznej kontroli nad rządem, zaś sprawowana przezeń kontrola procesu legislacyjnego jest słaba. Dialog polityczny opiera się na konfrontacji i jest niekonstruktywny, między innymi ze względu na polityczny impas, który utrzymuje się od przeprowadzonych w czerwcu 2009 r. wyborów. Taka sytuacja utrudnia pracę parlamentu i uniemożliwia podejmowanie niezbędnych reform politycznych, które oparte byłyby na porozumieniu. Rząd i opozycja wspólnie ponoszą odpowiedzialność za wypracowanie – w sposób przejrzysty i przy pełnym poszanowaniu konstytucji – rozwiązań, które są niezbędne na drodze do integracji Albanii z UE. Istnieją ponadto niedociągnięcia w zakresie wdrażania ustawodawstwa. Ramy prawne administracji publicznej oraz system służby publicznej są w przeważającej części zgodne z normami i praktykami międzynarodowymi. Istnieją jednak obawy co do poprawnego wdrażania ram prawnych; ponadto służba publiczna pozostaje pod ogromnym wpływem sytuacji politycznej, charakteryzuje ją brak przejrzystego systemu mianowania i duża rotacja pracowników.

Przeprowadzone w czerwcu 2009 r. wybory parlamentarne zostały ocenione przez OBWE oraz ODIHR jako wybory, podczas których przestrzegano większości norm międzynarodowych, i które stanowiły poprawę w porównaniu z praktykami stosowanymi w przeszłości. Stwierdzono jednak niedociągnięcia i poczyniono szereg zaleceń w odniesieniu do przyszłych wyborów, między innymi w celu usunięcia problemu upolitycznienia procesów takich jak liczenie głosów. Zalecenia nie przełożono jeszcze na zadowalającą reformę systemu wyborczego, co jest niezbędne w kontekście kolejnych wyborów.

W minionych latach Albania umocniła rządy prawa , w szczególności przeprowadzając legislacyjne i instytucjonalne reformy sądownictwa oraz reformy w obszarze zwalczania korupcji i przestępczości zorganizowanej. Umocniono potencjał administracyjny, zwłaszcza w przypadku organów egzekwujących prawo. Jednak reformy są w dalszym ciągu niedostateczne, istnieją znaczące niedociągnięcia w odniesieniu do niezależności, przejrzystości oraz odpowiedzialności systemu sądownictwa, brak wyraźnych postępów w skutecznej walce z korupcją i przestępczością zorganizowaną.

Trwa proces reform sądownictwa. Jednak obszerna, skoordynowana strategia reform sądownictwa czeka nadal na przeprowadzenie; podobnie na przyjęcie oczekują kluczowe ustawy, w tym ustawy dotyczące sądów administracyjnych oraz organizacji Wysokiej Rady ds. Wymiaru Sprawiedliwości. W dalszym ciągu istnieją poważne obawy odnośnie do ogólnego funkcjonowania sądownictwa, jego skuteczności i niezawisłości. Odnotowuje się braki w odniesieniu do przejrzystości procesu mianowania, awansowania, przenoszenia i oceny sędziów; system nadzorowania sądownictwa wykazuje wyraźne niedociągnięcia. Niepokój budzą przypadki, które miały miejsce w minionych latach, i w których rząd nie uszanował decyzji sądu konstytucyjnego, jak również fakt upolitycznienia głosowania w procedurze mianowania prezesa sądu konstytucyjnego oraz sądu najwyższego. Jest to bowiem naruszenie podstawowych zasad takich jak niezawisłość systemu sądownictwa oraz poszanowanie rządów prawa. Nieadekwatne są zasoby ludzkie i finansowe, a także warunki związane z infrastrukturą. Aby zagwarantować skuteczne funkcjonowanie sądów, muszą one ulec poprawie.

W ostatnich latach Albania podjęła wysiłki na rzecz utworzenia prawnych i instytucjonalnych ram umożliwiających zwalczanie korupcji, która obecnie jest bardzo rozpowszechniona. Jednak mimo tych wysiłków korupcja pozostaje zjawiskiem dominującym w wielu dziedzinach, stanowiąc wyjątkowo poważny problem. Szczególne obawy budzi korupcja w sądownictwie oraz związana z systemem przywracania i kompensowania praw własności, a także powszechne łapówkarstwo w sektorze opieki zdrowotnej. Znaczącym problemem jest brak przejrzystości w zakresie finansowania partii politycznych, w wyniku czego życie polityczne pozostaje pod niewłaściwym wpływem. Albania musi uzupełnić ramy prawne w obszarze walki z korupcją oraz usunąć przeszkody utrudniające skuteczne przeprowadzanie dochodzeń dotyczących sędziów, ministrów i członków parlamentu, związane z nieograniczonym immunitetem tych urzędników państwowych. Należy zagwarantować całkowite wdrożenie antykorupcyjnej strategii oraz antykorupcyjnego planu działania; niezbędne są ponadto osiągnięcia w zakresie aktywnego dochodzenia i ścigania przestępstw, a także związane ze składaniem aktów oskarżenia oraz podejmowaniem decyzji o skazaniu w przypadkach korupcji na wszystkich poziomach.

Albania utworzyła ramy legislacyjne i instytucjonalne w obszarze walki z przestępczością zorganizowaną; w dużej mierze są one stosowne do potrzeb. Do przeciwdziałania wspomnianemu zjawisku przyczyniła się reforma organów ścigania, a także ich stosowne zasoby i wyposażenie. Jednak w dalszym ciągu należy pracować na rzecz skutecznego wdrożenia nowych ustaw w praktyce oraz efektywności nowych struktur i systemów. Należy zagwarantować aktywne prowadzenie dochodzeń, zaś w przypadkach, w których śledztwo zakończyło się sukcesem, musi nastąpić skazanie winnych. Kwestią w dalszym ciągu budzącą niepokój jest działalność zorganizowanych grup przestępczych w Albanii, których wpływy sięgają poza granice kraju. Konieczne jest dalsze wzmacnianie współpracy na poziomie międzynarodowym, w tym przede wszystkim z krajami sąsiadującymi.

W Albanii obowiązują prawne i polityczne ramy w znacznym stopniu regulujące kwestię praw człowieka i poszanowania mniejszości oraz ich ochrony ; są one ogólnie zgodne ze standardami europejskimi oraz międzynarodowymi. Ramy instytucjonalne są odpowiednie. Istnieją jednak pewne luki legislacyjne oraz braki związane z wykonaniem istniejących strategii i planów działania. Należy zwiększyć świadomość, jaką organy administracji, sądowe i zajmujące się egzekwowaniem prawa mają w zakresie standardów związanych z prawami człowieka, a także podnieść ich wyczulenie na te zagadnienia.

Prawa człowieka są w Albanii w dużym stopniu przestrzegane. Jednak w dalszym ciągu pozostają pewne kwestie problematyczne. Kwestie dotyczące zwrotu, legalizacji oraz kompensaty własności są zarządzane w oparciu o niepełne przepisy, przez szereg organów, których kompetencje się pokrywają. Wynikający z tego poziom złożoności zagraża skutecznemu stosowaniu praw człowieka w tej dziedzinie. Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał na niekorzyść Albanii kilka orzeczeń w związku ze złamaniem zasady rzetelnego procesu sądowego w tym obszarze. Inne poważne obawy wiążą się z warunkami przetrzymywania osób na posterunkach policji, w areszcie tymczasowym i w więzieniach oraz ze sposobem ich traktowania. Zagrożona jest niezależność środków masowego przekazu ze względu na dominację wpływów politycznych oraz interesów biznesowych. Utrzymującym się zjawiskiem jest przemoc domowa dotykająca licznych rodzin, której jednak nie przeciwdziała się w sposób systematyczny. Zdecydowanej poprawie uległy ramy prawne i instytucjonalne w dziedzinie walki z dyskryminacją, zwłaszcza dzięki utworzeniu Biura Komisarza ds. Ochrony przed Dyskryminacją. Jednak w dalszym ciągu dyskryminowani są Romowie, osoby niepełnosprawne oraz lesbijki, geje, biseksualiści i osoby transgenderowe. W praktyce równość płci nie jest zagwarantowana całkowicie, szczególne dotyczy to sfery zatrudnienia i dostępu do pomocy ekonomicznej. W prawodawstwie dotyczącym praw człowieka są luki związane przede wszystkim z tym, że nie przyjęto jeszcze całościowej ustawy dotyczącej praw dziecka. Utrudnione są ponadto działania krajowych instytucji praw człowieka, co spowodowane jest opóźnieniami w mianowaniu nowego rzecznika, które miało nastąpić na początku 2010 r.

Albania nie przyjęła wprawdzie ram prawnych w sprawie mniejszości, jednak poszanowanie mniejszości i ich ochrona są w dużym stopniu zapewnione. W praktyce uznawane są szczególne prawa trzech mniejszości „narodowych” i dwóch mniejszości „etniczno-językowych”, zgodnie z definicją Albanii. Prawa te są jednak stosowane niespójnie. Opracowanie stosownych strategii jest zagrożone ze względu na brak dokładnych danych dotyczących mniejszości. Przewiduje się, że rozwiązaniem tego problemu będzie przeprowadzenie kolejnego spisu ludności w 2011 r., zgodnie z międzynarodowymi normami. Należy zwiększyć reprezentację osób należących do mniejszości w administracji publicznej oraz w polityce. Istniejące ramy polityczne mające przyczynić się do poprawy życia Romów zostały wdrożone niedostatecznie. Mniejszość romska żyje w bardzo trudnych warunkach i ma ograniczony dostęp do zatrudnienia, edukacji i świadczeń społecznych.

Albania w dużej mierze zadowalająco spełnia warunki związane z procesem stabilizacji i stowarzyszenia . Kraj jest głęboko zaangażowany we współpracę regionalną; odgrywa w regionie konstruktywną rolę i bierze aktywny udział w regionalnych inicjatywach. Dwustronne kontakty z sąsiadami są, ogólnie rzecz biorąc, dobre. Albania jest stroną statutu rzymskiego. Państwo ratyfikowało jednak dwustronne porozumienie ze Stanami Zjednoczonymi w sprawie niewydawania osób dotyczące Międzynarodowego Trybunału Karnego, które jest niezgodne ze stosownymi wspólnymi stanowiskami oraz zasadami przewodnimi UE. Albania powinna zbliżyć swoje stanowisko do stanowiska UE.

KRYTERIA GOSPODARCZE

Niniejsza ocena dokonywana jest w oparciu o kryteria kopenhaskie odnoszące się do sprawnej gospodarki rynkowej , jak również zdolności do sprostania konkurencji i siłom rynkowym w obrębie Unii.

W Albanii istnieje powszechne porozumienie odnośnie do podstawowych założeń polityki gospodarczej; kraj ten odnotował również osiągnięcia we wdrażaniu reform gospodarczych. Osiągnięty w Albanii poziom stabilności makroekonomicznej jest wystarczający, aby pozwolić podmiotom gospodarczym na podejmowanie decyzji w klimacie przewidywalności. Udział makroekonomii w gospodarce był w minionych latach odpowiedni; wygenerowano stopy wzrostu przewyższające 5 %, zaś działalność gospodarcza, chociaż spowolniła tempo, wykazywała w 2009 r. – mimo kryzysu – wartości dodatnie. Inflacja jest w dalszym ciągu niska. W wyniku prywatyzacji mechanizmy rynkowe mogą na siebie w coraz większym stopniu swobodnie oddziaływać. Ceny i wymiana handlowa zostały poddane niemal całkowitej liberalizacji. Znaczący postęp osiągnięto w obszarze ułatwiania wejścia na rynek. Prywatyzacja i wejście podmiotów zagranicznych na rynek spowodowały szybkie rozwinięcie się systemu bankowości. Ograniczono pomoc państwa. W dalszym ciągu wysoki jest udział UE w wymianie handlowej i inwestycjach

W ostatnim okresie odwrócono jednak proces konsolidacji finansów, zaś wysoki poziom długu publicznego w dalszym ciągu jest źródłem podatności makrofinansów na zagrożenia. Niewielka baza eksportowa oraz inwestycje publiczne doprowadziły do znaczącego zaburzenia równowagi bilansu obrotów bieżących, które się utrzymuje. Powszechne zjawisko zawierania nieformalnych umów o pracę w dalszym ciągu poważnie zniekształca rynek pracy, zaś bezrobocie utrzymuje się na wysokim poziomie: w 2009 r. wykazywało 13,8 %. Wyzwaniem dla niewielkich przedsiębiorstw pozostaje dostęp do środków finansowych. Słabe punkty, jakie wykazują rządy prawa, utrudniają funkcjonowanie otoczenia biznesu oraz transfer własności; poważnym problemem pozostaje uznawanie praw własności. System edukacji w dalszym ciągu nie jest w stanie przekazać sile roboczej umiejętności, które są niezbędne na zmieniającym się rynku pracy. W dalszym ciągu należy zwrócić uwagę na kwestię zagwarantowania niezawodnych dostaw energii oraz finansowej efektywności sektora energii elektrycznej. Istotnym problemem pozostaje gospodarka nieformalna.

ZDOLNOść PRZYJęCIA ZOBOWIąZAń WYNIKAJąCYCH Z CZłONKOSTWA

Zdolność Albanii do przyjęcia na siebie zobowiązań wynikających z członkowstwa oceniono zgodnie z poniższymi wskaźnikami:

- zobowiązaniami określonymi w układzie o stabilizacji i stowarzyszeniu;

- postępami osiągniętymi na drodze do przyjmowania, wdrażania i egzekwowania dorobku UE.

Ogólnie rzecz biorąc, Albania sprawnie wdrożyła zobowiązania wynikające z układu o stabilizacji i stowarzyszeniu, musi jednak zwracać odpowiednią uwagę na dotrzymywanie terminów zobowiązań. Do niedawna istniały luki w wykonywaniu niektórych przepisów handlowych (zwłaszcza w odniesieniu do klauzuli zawieszającej związanej z opodatkowaniem przywozu).

Albania przyjęła krajową strategię rozwoju i integracji (2007-2013), która stanowi obszerny i ambitny plan prowadzący do zbliżenia jej krajowego ustawodawstwa do dorobku UE. W minionych latach Albania podjęła znaczne wysiłki na rzecz zbliżenia swojego ustawodawstwa do dorobku UE, zwłaszcza w niektórych dziedzinach rynku wewnętrznego, przepisów dotyczących handlu, ceł oraz opodatkowania. Państwo jednak stoi w obliczu znacznych wyzwań związanych z wdrożeniem i egzekwowaniem prawodawstwa. Potencjał administracyjny i sądowy jest, ogólnie rzecz biorąc, ograniczony, niezbędne będzie zatem podejmowanie stałych wysiłków na rzez jego wzmocnienia, tak aby w perspektywie średnioterminowej możliwe było przyjęcie zobowiązań wynikających z członkowstwa.

Jeżeli Albania będzie kontynuować swoje wysiłki, powinna w perspektywie średnioterminowej dysponować potencjałem umożliwiającym jej spełnienie wymogów wynikających z dorobku w następujących dziedzinach:

- - opodatkowania

- - polityki przedsiębiorstw i przemysłu

- - nauki i badań

- - edukacji i kultury

- - unii celnej

- - stosunków zewnętrznych

- - polityki zagranicznej, polityki bezpieczeństwa i obronnej

- - przepisów finansowych i budżetowych.

Albania będzie musiała podjąć dodatkowe wysiłki na rzecz zbliżenia się do dorobku oraz jego skutecznego wdrożenia w perspektywie średnioterminowej w następujących dziedzinach:

- - swobodnego przepływu pracowników

- - swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług

- - swobodnego przepływu kapitału

- - zamówień publicznych

- - prawa spółek

- - polityki konkurencji

- - usług finansowych

- - energii

- - polityki gospodarczej i pieniężnej

- - statystyki

- - sieci transeuropejskich

- - ochrony konsumenta i ochrony zdrowia.

W dziedzinach wymienionych powyżej niezbędne jest dalsze dostosowanie ram prawnych i instytucjonalnych, a w szczególności wzmocnienie potencjału administracyjnego i wykonawczego.

Albania będzie musiała podjąć znaczne i trwałe wysiłki na rzecz zbliżenia się do dorobku oraz jego skutecznego wdrożenia w perspektywie średnioterminowej w następujących dziedzinach:

- - swobodnego przepływu towarów

- - prawa własności intelektualnej

- - społeczeństwa informacyjnego i środków masowego przekazu

- - rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich

- - bezpieczeństwa żywności, polityki weterynaryjnej i fitosanitarnej

- - rybołówstwa

- - polityki transportu

- - polityki społecznej i zatrudnienia

- - polityki regionalnej i koordynacji instrumentów strukturalnych

- - sądownictwa i praw podstawowych

- - sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa

- - kontroli finansowej.

W obszarach wymienionych powyżej niezbędne jest dalsze dostosowanie ram prawnych i instytucjonalnych, a w szczególności wzmocnienie potencjału administracyjnego i wykonawczego.

Jeżeli chodzi o środowisko naturalne, niezbędne będą bardzo znaczące wysiłki w celu zbliżenia do dorobku UE i jego skutecznego wdrożenia. Wysiłki te powinny objąć znaczące inwestycje i wzmocnienie potencjału administracyjnego w celu egzekwowania prawodawstwa, co w perspektywie średnioterminowej pozwoli na skuteczne osiągnięcie zgodności odnośnie do najważniejszych kwestii, w tym zmian klimatu. Osiągnięcie pełnej zgodności z dorobkiem możliwe będzie dopiero w perspektywie długoterminowej; będzie się ono wiązać z koniecznością dokonywania inwestycji w większym zakresie.

C. Wnioski i zalecenia

Albania osiągnęła postępy na drodze do wypełnienia kryteriów związanych ze stabilnością instytucji gwarantujących demokrację, rządy prawa, prawa człowieka oraz poszanowanie mniejszości i ich ochronę, określonych przez Radę Europejską w Kopenhadze w 1993 r., jak również uwarunkowań związanych z procesem stabilizacji i stowarzyszenia. Niemniej jednak konieczne jest podjęcie dalszych znaczących starań.

Jeżeli chodzi o kryteria gospodarcze, Albania osiągnęła pewien stopień stabilizacji makroekonomicznej. Jednak aby móc poszczycić się sprawną gospodarką rynkową, o której mówiła Rada Europejska w Kopenhadze w 1993 r., Albania musi wzmocnić rządy, poprawić funkcjonowanie rynku pracy, zapewnić uznawanie praw własności intelektualnej oraz wzmocnić rządy prawa. Aby móc sprostać presji konkurencyjnej i siłom rynkowym w ramach Unii w perspektywie średnioterminowej, Albania powinna wzmocnić istniejącą infrastrukturę i zadbać o kapitał ludzki oraz kontynuować realizację reform strukturalnych.

Ogólnie rzecz biorąc, osiągnięcia Albanii w wykonywaniu jej zobowiązań wynikających z układu o stabilizacji i stowarzyszeniu są pozytywne.

W perspektywie średnioterminowej Albania byłaby w stanie podjąć zobowiązania wynikające z członkostwa, przede wszystkim w obszarze dorobku prawnego, pod warunkiem kontynuacji procesu zbliżenia oraz dalszego podejmowania znaczących i trwałych wysiłków będących gwarancją wdrożenia prawodawstwa i jego egzekwowania. Szczególną uwagę należy zwrócić na takie dziedziny jak: swobodny przepływ towarów, prawa własności intelektualnej, społeczeństwo informacyjne i media, rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich, bezpieczeństwo żywności, polityka weterynaryjna i fitosanitarna, rybołówstwo, polityka transportu, polityka socjalna i zatrudnienie, polityka regionalna i koordynacja instrumentów strukturalnych, sądownictwo i prawa podstawowe, sprawiedliwość, wolność i bezpieczeństwo oraz kontrola finansowa. Osiągnięcie pełnej zgodności z dorobkiem w dziedzinie środowiska naturalnego możliwe będzie dopiero w perspektywie długoterminowej; będzie się ono wiązać z koniecznością dokonywania inwestycji w większym zakresie. Należy przyspieszyć podejmowanie wysiłków w tej dziedzinie.

Przystąpienie Albanii miałoby ograniczony wpływ ogólny na politykę w poszczególnych obszarach Unii Europejskiej i nie wpłynęłoby na zdolność Unii do utrzymania i pogłębienia swojego własnego rozwoju.

Komisja jest zdania, że negocjacje w sprawie przystąpienia Albanii do Unii Europejskiej powinny zostać rozpoczęte wtedy, gdy państwo to osiągnie niezbędny poziom zgodności z kryteriami przystąpienia, a w szczególności z politycznymi kryteriami kopenhaskimi, które wymagają stabilnych instytucji gwarantujących przede wszystkim demokrację i rządy prawa. W związku z powyższym Albania powinna przede wszystkim spełnić następujące cele, które stanowią zasadnicze priorytety:

- Zapewnić prawidłowe funkcjonowanie parlamentu w oparciu o konstruktywny i trwały dialog polityczny prowadzony przez wszystkie partie polityczne.

- Przyjąć wnioski legislacyjne wymagające wzmocnionej większości w parlamencie.

- Mianować rzecznika praw obywatelskich i – w przypadku mianowania sędziów sądu konstytucyjnego i sądu najwyższego – zagwarantować uporządkowany proces czytania i głosowania w parlamencie.

- Zmodyfikować ramy legislacyjne obowiązujące w odniesieniu do wyborów zgodnie z zaleceniami OBWE i ODIHR.

- Dopilnować, aby wybory przeprowadzane były zgodnie z normami europejskimi i międzynarodowymi.

- Dopełnić zasadniczych etapów w reformie administracji publicznej, w tym wprowadzić zmiany do ustawy o urzędnikach służby cywilnej oraz wzmocnić administrację publiczną, dążąc do zwiększania profesjonalizmu administracji publicznej i jej apolityczności, wzmacniając przejrzyste podejście do kwestii mianowania i awansowania, oparte na zasługach.

- Wzmocnić rządy prawa poprzez przyjęcie i wdrożenie strategii reform sądownictwa, zapewniając niezależność, skuteczność i rozliczalność instytucji sądowych.

- Skutecznie wdrożyć rządową strategię antykorupcyjną oraz plan działania, usunąć trudności uniemożliwiające prowadzenie dochodzeń, przede wszystkim dotyczących sędziów, ministrów oraz członków parlamentu; osiągnąć zasadnicze postępy w zakresie aktywnego prowadzenia dochodzeń w sprawach korupcyjnych na wszystkich poziomach, ścigania takich przypadków oraz ostatecznego skazywania winnych.

- Wzmocnić walkę z przestępczością zorganizowaną w oparciu o ocenę zagrożeń i aktywne prowadzenie dochodzeń, pogłębić współpracę z partnerami regionalnymi oraz partnerami z UE oraz poprawić koordynację organów ścigania. Odnotować solidne osiągnięcia w tym obszarze.

- Przygotować, przyjąć i wdrożyć krajową strategię dotyczącą praw własności i krajowy plan działania w tym zakresie, opierając się na szeroko zakrojonych konsultacjach z zainteresowanymi podmiotami oraz uwzględniając orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka; strategia i plan powinny objąć proces przywracania poprzedniego stanu, kompensatę oraz legalizację.

- Podjąć konkretne kroki na rzecz wzmocnienia ochrony praw człowieka, zwłaszcza w odniesieniu do kobiet, dzieci i Romów, a także skutecznego wdrażania polityki w obszarze walki z dyskryminacją.

- Podjąć dodatkowe środki na rzecz lepszego traktowania osób przetrzymywanych na posterunkach policji, w areszcie tymczasowym i w więzieniach. Wzmocnić sądowe środki następcze w przypadkach niewłaściwego traktowania oraz poprawić stosowanie zaleceń rzecznika praw obywatelskich w tym obszarze.

Zachęca się Albanię do kontynuowania jej konstruktywnego zaangażowania we współpracę regionalną oraz do pogłębiania dwustronnych kontaktów z państwami sąsiadującymi. W dalszym ciągu należy sprawnie realizować układ o stabilizacji i stowarzyszeniu; w tym kontekście wymagane jest dotrzymywanie terminów zobowiązań. Ponadto zachęca się Albanię do dalszego, powszechnego wzmacniania potencjału administracyjnego. Konieczne jest dalsze zwiększanie rangi współpracy ze społeczeństwem obywatelskim. Albania powinna przeznaczyć stosowne środki w celu zapewnienia skutecznego funkcjonowania instytucji gwarantujących poszanowanie praw człowieka i zwiększyć wysiłki w obszarze ochrony mniejszości. Wymaga się poszerzenia wolności mediów i zwiększenia ich niezależności, a także rozwiązania problemu dominacji wpływów politycznych.

Komisja będzie monitorować postępy w dziedzinie niezbędnych reform w zakresie instytucjonalnych ram układu o stabilizacji i stowarzyszeniu i w dalszym ciągu będzie udzielać wsparcia finansowego w oparciu o Instrument Pomocy Przedakcesyjnej. W ramach tzw. pakietu rozszerzenia 2011 Komisja przedstawi sprawozdanie z postępów Albanii. Sprawozdanie to skoncentruje się przede wszystkim na kwestiach priorytetowych, które muszą zostać zrealizowane w kontekście otwarcia negocjacji w sprawie przystąpienia.

[1] SEC(2010) 1335 z 9.11.2010.

[2] Dz.U. L 107 z 28.4.2009, s. 166.

[3] Dz.U. L 35 z 7.2.2006, s. 1.

[4] Dz.U. L 80 z 19.3.2008, s. 1.