Europejska Agencja Wykonawcza ds. Edukacji i Kultury ponosi odpowiedzialność za ogłaszanie zaproszeń do składania wniosków, zaproszeń do składania ofert, zarządzanie zamówieniami i wykorzystanie środków budżetowych zgodnie z przyjętymi przez Komisję rocznymi programami prac. Jeżeli chodzi o zarządzanie operacyjne, Komisja pozostaje bezpośrednio odpowiedzialna za utworzenie i prowadzenie sieci partnerów i wolontariuszy, a także platformy internetowej, za działania informacyjne oraz ocenę ex post.

Celem inicjatywy „Wolontariusze pomocy UE” jest przyczynianie się do zwiększenia zdolności UE do udzielania pomocy humanitarnej odpowiadającej potrzebom, której celem jest ochrona życia, przynoszenie ulgi w cierpieniu ludzi i zapobieganie mu oraz zachowanie godności ludzkiej, a także przyczynianie się do rozwijania zdolności i odporności społeczności w państwach trzecich podatnych na zagrożenia lub dotkniętych klęskami, zwłaszcza poprzez gotowość na wypadek klęsk żywiołowych, zmniejszenie ryzyka ich wystąpienia oraz lepsze łączenie pomocy doraźnej, odbudowy i rozwoju. Jednocześnie zapewnia ona obywatelom Unii Europejskiej możliwość wzięcia udziału w operacjach humanitarnych prowadzonych w państwach trzecich i okazania w ten sposób solidarności z potrzebującymi.

Ze względu na pandemię COVID-19 agencja zezwoliła, w drodze wyjątku, aby w ramach projektów możliwe było złożenie wniosku o przedłużenie terminu przekraczające maksymalny okres przewidziany w zaproszeniu do składania wniosków – przyjmując jako maksymalny okres 36 miesięcy. W 2020 r. takie przedłużenia przyznano głównie w odniesieniu do projektów finansowanych z budżetu na 2018 r.

W dniach od 1 stycznia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. oddelegowano 105 wolontariuszy pomocy UE do projektów finansowanych w ramach budżetów na rok 2018 i 2019; w okresie tym odbyły się 23 staże w siedzibach organizacji w UE. Więcej informacji na temat rodzaju projektów i zaangażowanych organizacji można znaleźć na stronie internetowej: https://webgate.ec.europa.eu/echo/eu-aid-volunteers_en/ .

Wskutek wybuchu pandemii COVID-19 od marca 2020 r. oddelegowywanie wolontariuszy pomocy UE do projektów humanitarnych prowadzonych w krajach spoza UE jest znacząco ograniczone. Wdrożone w wielu krajach środki mające na celu ograniczenie mobilności obywateli i zwiększenie ograniczenia kontaktów personalnych utrudniły regularne wdrażanie większości bieżących i planowanych działań. W wielu przypadkach uczestnicy albo nie byli w stanie wyjechać ze swojej bazy macierzystej, albo mieli trudności ze znalezieniem możliwości powrotu z miejsca oddelegowania do kraju pochodzenia.

W 2015 r. opublikowano otwarte zaproszenie do składania wniosków, dopuszczające zgłoszenia do dnia 30 września 2020 r. Do końca 2020 r. certyfikację uzyskało 370 organizacji wysyłających i przyjmujących (74 organizacje wysyłające i 296 organizacji przyjmujących), co umożliwia oddelegowanie większej liczby wolontariuszy pomocy UE.

W związku z tym, że termin wygaśnięcia poprzedniej umowy ramowej upływał wiosną 2020 r., w 2019 r. ogłoszono nowe zaproszenie do składania ofert, a w czerwcu 2020 r. podpisano nową umowę ramową z konsorcjum organizatorów szkoleń kierowanym przez przedsiębiorstwo ICF.

Pierwszy i jedyny cykl szkoleń dla wolontariuszy pomocy UE w 2020 r. odbył się w dniach 17–29 lutego w Pizie we Włoszech i został zorganizowany przez Scuola Universitaria Superiore Pisa, Sant’Anna, partnera konsorcjum szkoleniowego. Przeszkolono 54 kandydatów na wolontariuszy (młodszych i starszych, 10 mężczyzn i 44 kobiety) podzielonych na trzy grupy. Kursy prowadzono w języku angielskim, a wszyscy kandydaci na wolontariuszy pomyślnie przeszli szkolenie.

Następnie działania szkoleniowe wstrzymano. Początkowo oczekiwano wznowienia szkoleń bezpośrednich we wrześniu 2020 r., ale ze względu na obostrzenia, ograniczenia podróży i wymogi dotyczące kwarantanny w wielu państwach członkowskich UE konieczne okazało się odwołanie takich szkoleń. Biorąc pod uwagę odwołanie zaproszenia do składania wniosków o oddelegowanie na 2020 r., nie ma potrzeby szkolenia 600 nowych kandydatów na wolontariuszy w latach 2021 i 2022. Ze wszystkich szkoleń przewidzianych dla 1 200 kandydatów na wolontariuszy w wyniku zaproszeń z 2019 r. i 2020 r. wciąż przewiduje się przeszkolenie pozostałych wolontariuszy w ramach zaproszenia do składania wniosków o oddelegowanie na 2019 r. pod koniec 2021 r., o ile sytuacja na to pozwoli.

IV. Środki wsparcia

Budżet przeznaczony na środki wsparcia obejmuje działania informacyjne i eksponowanie działań oraz utrzymanie i obsługę techniczną platformy wolontariuszy pomocy UE. W 2020 r. w drodze wyjątku uwzględniono również badanie oceniające ex post.

Na wiosnę 2020 r. zaplanowano wydarzenie dla wolontariuszy, jednak konieczne okazało się jego odwołanie. Inne planowane działania promocyjne towarzyszące ogłoszeniu wolnych miejsc dla wolontariuszy oraz organizacja dalszych działań informacyjnych również nie mogły się odbyć, ponieważ odwołano ważne wydarzenia (np. Europejskie Dni Rozwoju) i wstrzymano publikację ogłoszeń o wolnych miejscach. Na stronie internetowej Komisji opublikowano trzy biuletyny zawierające aktualne informacje na temat sytuacji wolontariuszy i kontynuacji programu i przesłano je na adresy zawarte na liście dystrybucyjnej (luty, maj i grudzień 2020 r.).

W 2020 r. na platformie wolontariuszy pomocy UE opublikowano 90 nowych relacji z terenu. W 2021 r. platforma będzie nadal wykorzystywana do publikowania informacji o wolnych miejscach dla wolontariuszy i ich relacji do czasu opracowania innych narzędzi w ramach Europejskiego Korpusu Solidarności ( https://europa.eu/youth/euaidvolunteers_pl ).

W art. 27 rozporządzenia (UE) nr 375/2014 przewidziano, że najpóźniej do dnia 31 grudnia 2021 r. Komisja musi przedstawić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z oceny ex post dotyczące realizacji inicjatywy „Wolontariusze pomocy UE” w siedmioletnim okresie finansowania. Wiosną 2020 r. wybrano wykonawcę do przeprowadzenia badania oceniającego, a prace nad nim rozpoczęły się w sierpniu 2020 r. Projekt sprawozdania końcowego otrzymano w lutym 2021 r. i zostanie on wykorzystany przy sporządzaniu sprawozdania z oceny ex post.

V. Wnioski i plany na przyszłość

Wdrażanie inicjatywy „Wolontariusze pomocy UE” trzeba było niespodziewanie wstrzymać wiosną 2020 r. ze względu na wybuch pandemii COVID-19. Ze względu na niepewność co do możliwości podróżowania i warunków pracy kontynuowano bardzo niewiele oddelegowań i wiele z nich odbywało się na odległość. Ograniczenia podróży, wymogi dotyczące kwarantanny i brak zdolności w zakresie przeprowadzania testów utrudniały organizację bezpośrednich szkoleń w bezpieczny i racjonalny pod względem kosztów sposób.

Ponieważ do końca 2020 r. nie wznowiono szkoleń i utrzymywała się niepewność związana ze skutkami trwającej pandemii, nie zaplanowano żadnych nowych działań. W związku z tym odwołano zaproszenie do składania wniosków o oddelegowanie na 2020 r. i wolontariusze pomocy UE kontynuowali niektóre działania tylko w ramach projektów wybranych w 2018 i 2019 r. Ogółem z przydzielonego budżetu na 2020 r. nie można było wykorzystać 16,9 mln EUR w środkach na zobowiązania i 14,2 mln EUR w środkach na płatności; środki te zostały przesunięte do innych programów w dziale 4 budżetu UE.

Od rozpoczęcia inicjatywy certyfikację uzyskało 370 organizacji. Wiele z tych organizacji przeszło ponowną certyfikację na kolejne trzy lata, a proces ten będzie kontynuowany w 2021 r. w odniesieniu do organizacji, które uzyskały certyfikację w 2018 r. i wciąż prowadzą działania w ramach projektów oddelegowania. Zaproszenie do składania wniosków o certyfikację wygasło we wrześniu 2020 r., a nowe wnioski o przyznanie znaku jakości w ramach Europejskiego Korpusu Solidarności będzie można składać w 2021 r.

W grudniu 2020 r. prawodawcy osiągnęli porozumienie polityczne w sprawie nowych przepisów dotyczących Europejskiego Korpusu Solidarności, który obejmie również komponent pomocy humanitarnej i zastąpi inicjatywę „Wolontariusze pomocy UE” od 2021 r.