KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 15.12.2020 COM(2020) 824 final 2020/0360(COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie wytycznych dotyczących transeuropejskiej infrastruktury energetycznej i uchylające rozporządzenie (UE) nr 347/2013 {SEC(2020) 431 final} - {SWD(2020) 346 final} - {SWD(2020) 347 final}



UZASADNIENIE 1.KONTEKST WNIOSKU •Przyczyny i cele wniosku W 2013 r. ustanowiono nowe ramy transgranicznego planowania infrastruktury energetycznej w celu zmodernizowania i rozbudowy europejskiej infrastruktury energetycznej, aby rozwiązać problem rozdrobnionych połączeń międzysystemowych między państwami członkowskimi, zakończyć ich izolację od sieci gazowych i elektrycznych, zabezpieczyć i zdywersyfikować dostawy, źródła i trasy przesyłu energii w Unii oraz zwiększyć integrację odnawialnych źródeł energii. Dzięki rozporządzeniu TEN-E umożliwiono Unii realizację jej podstawowych celów polityki energetycznej poprzez ustanowienie zasad określania terminowego opracowywania projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, które zapewnią interoperacyjność transeuropejskich sieci energetycznych, funkcjonowanie wewnętrznego rynku energii, bezpieczeństwo dostaw w Unii oraz integrację odnawialnych form energii. Nakłada się w nim również na państwa członkowskie obowiązek usprawnienia procedury wydawania pozwoleń w odniesieniu do projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania oraz przewiduje się w nim pomoc regulacyjną, zasady i wytyczne dotyczące transgranicznej alokacji kosztów i zachęt uzależnionych od ryzyka oraz warunki dostępności finansowania z instrumentu „Łącząc Europę”. Przewodnicząca Komisji uczyniła z Europejskiego Zielonego Ładu główny priorytet polityczny, którego celem jest przekształcenie Unii w sprawiedliwe i prosperujące społeczeństwo żyjące w nowoczesnej, zasobooszczędnej i konkurencyjnej gospodarce. Proponowany przez Komisję Plan w zakresie celów klimatycznych kieruje Europę na ścieżkę zrównoważonego rozwoju, aby urzeczywistnić ten cel i osiągnąć neutralność klimatyczną do 2050 r. W Europejskim Zielonym Ładzie podkreślono także, że zmiana klimatu jest nieunikniona oraz że wywrze ona istotny wpływ w Europie pomimo podejmowania działań łagodzących jej skutki. W związku z tym kluczowe znaczenie ma intensyfikacja działań na rzecz uodporniania na zmianę klimatu, wzmocnienia odporności, zapobiegania klęskom żywiołowym i gotowości. Infrastruktura energetyczna jest kluczowym czynnikiem umożliwiającym transformację energetyczną, co podkreślono w komunikatach Komisji w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu i w sprawie Czystej planety dla wszystkich. Infrastruktura jest długotrwałym składnikiem aktywów i dlatego będzie musiała być zgodna z celem neutralności klimatycznej oraz z innymi celami środowiskowymi, takimi jak zawarte w Europejskim Zielonym Ładzie przyrzeczenie: „Nie szkodzić”, aby umożliwić szybkie i opłacalne obniżenie emisyjności systemu energetycznego i w szerszej perspektywie – gospodarki. W związku z tym rozporządzenie TEN-E stanowi centralny instrument w rozwoju wewnętrznego rynku energii i jest niezbędna do osiągnięcia celów Europejskiego Zielonego Ładu. Obecne cele w zakresie klimatu i energii nie są wystarczająco ambitne, aby osiągnąć cel klimatyczny na 2030 r. zakładający obniżenie emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 55 %, jak zaproponowała Komisja w ramach swoich działań na rzecz osiągnięcia neutralności klimatycznej. Droga do obniżenia emisji gazów cieplarnianych do tego poziomu wymaga gruntownej transformacji europejskiego systemu energetycznego, zarówno po stronie podaży, jak i popytu. Unia będzie musiała znacznie zwiększyć produkcję energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, aby do 2050 r. osiągnąć ponad 80 % udziału energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii, która w coraz większym stopniu pochodzi z obszarów morskich. Aby do 2050 r. osiągnąć neutralność klimatyczną, moc morskich farm wiatrowych w Europie należy zwiększyć do 300 GW, a moc energii z morskich źródeł odnawialnych do 40 GW, czyli należy zwiększyć ją 25 razy w stosunku do obecnej sytuacji, co wiąże się z istotną potrzebą koordynacji w zakresie długoterminowego planowania i rozwoju morskich i lądowych sieci elektroenergetycznych zgodnie ze strategią UE na rzecz morskiej energii odnawialnej. Szacuje się, że wzrost udziału energii z morskich źródeł odnawialnych w Europie do 2050 r. wyniesie 800 mld EUR, z czego dwie trzecie zostaną przeznaczone na powiązaną infrastrukturę sieci elektroenergetycznej. W celu jak największego obniżenia kosztów kluczowe znaczenie ma położenie dużego nacisku na racjonalny rozwój sieci. Nie osiągnięto jeszcze celu zakładającego uzyskanie poziomu elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych odpowiadającego co najmniej 10 % ich zainstalowanej mocy produkcyjnej, uzgodnionego w konkluzjach z posiedzenia Rady Europejskiej, które odbyło się w marcu 2002 r. w Barcelonie. W konkluzjach z dnia 23 i 24 października 2014 r. Rada Europejska zatwierdziła cel dotyczący międzysystemowych połączeń elektroenergetycznych na poziomie co najmniej 15 %. W komunikacie Komisji z dnia 23 listopada 2017 r. w sprawie rozwoju europejskich sieci energetycznych oceniono postępy w osiąganiu celu wynoszącego 10 % połączeń międzysystemowych i zaproponowano metody osiągnięcia celu wynoszącego 15 % połączeń międzysystemowych na rok 2030. Aby osiągnąć tylko same cele na 2030 r., konieczne są szacowane średnie roczne inwestycje w wysokości 50,5 mld EUR w sieci przesyłowe i dystrybucyjne energii elektrycznej. Zwiększeniu roli energii elektrycznej będzie towarzyszyć względne zwiększenie roli gazów odnawialnych i niskoemisyjnych w koszyku energetycznym o obniżonej emisyjności, jak wskazano we wszystkich scenariuszach przedstawiających modele ścieżek osiągania neutralności klimatycznej. Oczekuje się, że w porównaniu z obecnie niskim poziomem produkcji, transportu i zużycia wodoru, w 2050 r. będzie on stanowił około 46–49 % wszystkich gazów odnawialnych i niskoemisyjnych. Szacuje się, że do 2030 r. całkowite potrzeby inwestycyjne w elektrolizery wodoru wyniosą 24–42 mld EUR. Na transport, dystrybucję i magazynowanie wodoru potrzebne będzie około 65 mld EUR 47 . Choć cele obecnego rozporządzenia pozostają w dużej mierze ważne, obecne ramy TEN-E nie odzwierciedlają jeszcze w pełni oczekiwanych zmian w systemie energetycznym, które będą wynikały z nowego kontekstu politycznego i w szczególności ze zaktualizowanych celów na 2030 r. oraz celu osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. określonych w Europejskim Zielonym Ładzie. Niewystarczające są w szczególności rodzaj i skala rozwoju infrastruktury transgranicznej wynikającego z obecnego rozporządzenia TEN-E, ponieważ nie obejmują one wszystkich kategorii infrastruktury, które są istotne z punktu widzenia transformacji energetycznej ani nie odzwierciedlają wystarczająco rozwoju technologicznego. W związku z tym rozporządzenie TEN-E w obecnej postaci nie jest w stanie wspierać osiągania celu neutralności klimatycznej. Rozwiązania w zakresie inteligentnych sieci energetycznych, w tym reagowanie na popyt, znacznie się rozwinęły w ostatnich latach ze względu na przyspieszenie transformacji cyfrowej sektora energii elektrycznej. Integracja systemu energetycznego i gazowego, jak również integracja z innymi sektorami, takimi jak transport i przemysł, w ramach inteligentnego systemu zapewnia dodatkowe możliwości w zakresie dekarbonizacji sieci gazowej i bardziej efektywnego zarządzania systemem energetycznym, na przykład poprzez produkcję wodoru i gazów syntetycznych z odnawialnych źródeł energii. Obecnie planowanie sieci systemowej w zbyt dużym stopniu opiera się na podejściu sektorowym, w związku z czym nie odpowiada potrzebie integracji w ramach inteligentnego systemu, ponieważ potrzeby inwestycyjne w sektorach gazu i energii elektrycznej ocenia się w odniesieniu do różnych procesów. W przyszłym planowaniu sieci należy również odpowiednio uwzględnić oczekiwaną rozbudowę sieci przesyłowych energii morskiej. Ponadto poziom systemu dystrybucji będzie odgrywał ważniejszą rolę w planowaniu infrastruktury energetycznej również dlatego, że znaczna część zdolności wytwórczych w zakresie energii ze źródeł odnawialnych jest podłączona do sieci niskiego i średniego napięcia. Co więcej, ocena obecnych ram TEN-E wykazała opóźnienia w realizacji projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, które uznano za niezbędne do osiągnięcia celów polityki Unii w zakresie klimatu i energii. W 2020 r. w przypadku 27 % projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania zaobserwowano opóźnienia o średnio 17 miesięcy w stosunku do pierwotnie planowanego terminu oddania do użytku. Dlatego zmienione rozporządzenie TEN-E będzie miało na celu w szczególności: ·umożliwienie identyfikacji projektów i inwestycji transgranicznych realizowanych w całej Unii i we współpracy z krajami z nią sąsiadującymi, które są niezbędne do przeprowadzenia transformacji energetycznej i osiągnięcia celów klimatycznych; ·poprawę planowania infrastruktury z myślą o integracji systemu energetycznego i sieci przesyłowych energii morskiej; ·skrócenie procedur wydawania pozwoleń dla projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, aby uniknąć opóźnień w realizacji projektów ułatwiających transformację energetyczną; ·zapewnienie właściwego wykorzystania narzędzi podziału kosztów i zachęt regulacyjnych. W ramach tej inicjatywy oceniono i określono zestaw środków mających na celu uproszczenie i poprawę skuteczności rozporządzenia TEN-E oraz w miarę możliwości zmniejszenie kosztów przestrzegania przepisów i kosztów regulacyjnych. Inicjatywa ta umożliwi (i) usprawnienie obowiązków w zakresie sprawozdawczości i monitorowania, (ii) wycofanie się ze stosowania wymogu przeprowadzenia wstępnych konsultacji, jeżeli podlegają już one przepisom krajowym na podstawie tych samych standardów co w rozporządzeniu TEN-E lub wyższych, oraz (iii) uproszczenie włączania projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania do dziesięcioletniego planu rozwoju sieci. Środki upraszczające przyniosą bezpośrednie korzyści poprzez zmniejszenie stałych kosztów bezpośrednich związanych z obciążeniem administracyjnym w wyniku ograniczenia obowiązków w zakresie monitorowania i sprawozdawczości. Te bezpośrednie korzyści to głównie korzyści prywatne dla niektórych zainteresowanych stron, w tym projektodawców. •Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

W ocenie rozporządzenia TEN-E, którą Komisja przeprowadziła w celu oceny jego dotychczasowego funkcjonowania, stwierdzono, że obecne ramy nie były wystarczająco elastyczne, aby dostosować się do zmieniających się z czasem celów polityki Unii. Jest to szczególnie istotne w kontekście zmian w polityce energetycznej i klimatycznej Unii – zwłaszcza zwiększonego nacisku, jaki kładzie się na cele związane z obniżeniem emisyjności, i ambicji w tym zakresie. W porozumieniu paryskim i Europejskim Zielonym Ładzie wymaga się znacznej transformacji obecnej infrastruktury energetycznej w celu umożliwienia utworzenia do 2050 r. w pełni zintegrowanego systemu energetycznego neutralnego pod względem emisji dwutlenku węgla. Choć pierwotne cele określone w rozporządzeniu TEN-E – bezpieczeństwo dostaw, integracja rynku, konkurencja i zrównoważoność – są nadal aktualne, w zmienionym rozporządzeniu TEN-E wprowadza się zmiany zapewniające spójność z celami dotyczącymi obniżenia emisyjności i dostosowanie do celu dotyczącego neutralności klimatycznej oraz zasady „nie czyń poważnych szkód” określonej w rozporządzeniu w sprawie systematyki . Ogólne zasady zmienionego rozporządzenia TEN-E są odpowiedzią na potrzebę zapewnienia spójności z różnymi celami i założeniami określonymi w pakiecie „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków”, w szczególności z dyrektywą i rozporządzeniem w sprawie rynku energii elektrycznej, rozporządzeniem w sprawie zarządzania unią energetyczną i dyrektywą w sprawie odnawialnych źródeł energii, przede wszystkim poprzez umożliwienie wdrożenia i integracji odnawialnych źródeł energii na dużą skalę oraz wspieranie zwiększenia roli operatorów systemów dystrybucyjnych. Zielony Ład i odpowiednie cele w zakresie redukcji emisji sprawiły, że sektor transportu znalazł się na ścieżce bardziej dynamicznego obniżania emisyjności w porównaniu z wcześniejszymi celami. Oczekuje się zatem, że popyt na ropę naftową drastycznie spadnie oraz że całe niezmniejszone zużycie ropy naftowej zostanie stopniowo wycofane. W związku z tym zgodnie z celami Zielonego Ładu w niniejszym rozporządzeniu nie uwzględniono infrastruktury dostaw ropy naftowej. Chociaż ocena nie wykazała żadnej bezpośredniej niespójności między obecnym rozporządzeniem TEN-E a konkretnymi środkami określonymi w dyrektywie w sprawie efektywności energetycznej, w zmienionych przepisach wzmocniono zasadę „efektywność energetyczna przede wszystkim” w przyszłym międzysektorowym planowaniu infrastruktury. Instrument „Łącząc Europę” stanowi uzupełnienie rozporządzenia TEN-E, ponieważ ma na celu zmniejszenie luki w finansowaniu projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania o wysokiej wartości społeczno-gospodarczej i czysto społecznej, które jednak nie są rentowne. Kwalifikowalność do uzyskania pomocy finansowej w ramach instrumentu „Łącząc Europę” wiąże się z zakresem kategorii infrastruktury objętych zmienionym rozporządzeniem TEN-E, ponieważ uzyskanie statusu projektu będącego przedmiotem wspólnego zainteresowania na podstawie rozporządzenia TEN-E jest warunkiem wstępnym finansowania transgranicznych projektów infrastrukturalnych z instrumentu „Łącząc Europę”. •Spójność z innymi politykami Unii Poprzez wzmocnienie znaczenia oceny obecnego zrównoważonego charakteru projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w zmienionym rozporządzeniu TEN-E Komisja dąży również do zwiększenia spójności inicjatywy odpowiednimi aspektami unijnej systematyki dotyczącej ram zrównoważonych inwestycji. W rozporządzeniu w sprawie systematyki ustanowiono ramy określania kryteriów stosowanych podczas ustalania, czy dana działalność gospodarcza kwalifikuje się jako zrównoważona środowiskowo, nakładając w związku z tym obowiązki ujawniania informacji na przedsiębiorstwa finansowe i niefinansowe sektora prywatnego ukierunkowujące kapitał na (bardziej) zrównoważoną działalność gospodarczą, określoną z uwzględnieniem sześciu celów środowiskowych. Projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania będą zgodne z zasadą „nie czyń poważnych szkód” określoną w Zielonym Ładzie oraz z art. 17 rozporządzenia w sprawie systematyki. Aby ograniczyć wpływ na środowisko, przy planowaniu infrastruktury oraz określaniu luk w infrastrukturze przestrzegana będzie zasada „efektywność energetyczna przede wszystkim”, a wszelkie rozwiązania niezwiązane z infrastrukturą mające na celu zaradzenie zidentyfikowanym niedostatkom na podstawie szeroko zakrojonego procesu z udziałem zainteresowanych stron będą traktowane w sposób priorytetowy. Ponadto podczas realizacji projektu projektodawcy powinni zgłaszać kwestie dotyczące zgodności z przepisami prawa ochrony środowiska, aby zapewnić realizację projektów z poszanowaniem zasady „nie czyń poważnych szkód”. Zgłaszanie tych kwestii jest ważnym elementem procesu monitorowania oraz ma znaczenie w kontekście wniosków do uwzględnienia w kolejnych unijnych wykazach projektów. Ponadto w rozporządzeniu wprowadzono wymóg, zgodnie z którym projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania muszą łączyć w sobie środki służące przystosowaniu się do zmiany klimatu. Art. 171 ust. 3 TFUE przewiduje, że Unia może zadecydować o współpracy z państwami trzecimi w celu wsparcia projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania oraz zapewnienia interoperacyjności sieci w sąsiedztwie Unii. Taka współpraca może pomóc w ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych w Unii i w państwach trzecich, przyczyniając się tym samym do osiągnięcia celów określonych w Zielonym Ładzie. Włączenie projektów będących przedmiotem wzajemnego zainteresowania do zmienionego rozporządzenia TEN-E pozwoli uwzględnić coraz istotniejszą rolę połączeń międzysystemowych z państwami trzecimi i umożliwi rozszerzenie zakresu korzyści wynikających z wdrożenia ram regulacyjnych Unii poza jej granicami. W sposób należyty zostanie również uwzględniony komunikat Komisji w sprawie planu gospodarczo–inwestycyjnego dla Bałkanów Zachodnich. Zmienione rozporządzenie TEN-E ma na celu rozwiązanie pewnych utrzymujących się problemów, takich jak opóźnienia w realizacji projektów i dostęp do finansowania transgranicznych projektów infrastrukturalnych, spotęgowanych przez kryzys sanitarny, co świadczy o jego spójności z celami Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. W zależności od celów państw członkowskich finansowanie transgranicznych inteligentnych i zrównoważonych połączeń międzysystemowych będzie tylko w niewielkim stopniu realizowane w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. Określone środki wsparcia, jakie decyzją państw członkowskich mogłyby zostać udzielone na rzecz projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, można by zakwalifikować jako pomoc państwa. Środki takie wymagałyby przeprowadzenia szczególnej oceny zgodnie z zasadami pomocy państwa. Status projektu będącego przedmiotem wspólnego zainteresowania jest istotny w świetle zasad pomocy państwa określonych zarówno w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych z 2014 r., jak i w Wytycznych w sprawie pomocy państwa na ochronę środowiska i cele związane z energią w latach 2014–2020. Należy pamiętać, że środki krajowe podejmowane w celu wsparcia realizacji projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, wykraczających swoim zakresem poza transgraniczną alokację kosztów oraz zachęty inwestycyjne, o których mowa w rozporządzeniu TEN-E, mogłyby stanowić pomoc państwa i podlegać ocenie zgodnie z zasadami pomocy państwa. Jest to szczególnie istotne w przypadku projektów dotyczących elektrolizerów i magazynowania, które mogą mieć bardziej bezpośredni wpływ na rynki produkcji energii. 2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ •Podstawa prawna Art. 170 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej przewiduje, że Unia ma przyczynić się do ustanowienia i rozwoju sieci transeuropejskich, w tym również w zakresie infrastruktury energetycznej. Unia będzie musiała promować połączenia między sieciami krajowymi. Rozporządzenie TEN-E opiera się na art. 172 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, który stanowi podstawę prawną do przyjęcia wytycznych obejmujących cele, priorytety i ogólne kierunki działań przewidzianych w dziedzinie sieci transeuropejskich, jak określono w art. 171. Wytyczne mają na celu określenie projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, które są niezbędne do osiągnięcia celów politycznych rozporządzenia TEN-E. W wytycznych określa się również warunki, na jakich Unia może wspierać finansowo projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania. •Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych) Infrastruktura przesyłu energii (w tym infrastruktura wzajemnie połączonych sieci przesyłowych energii morskiej i inteligentnych sieci energetycznych) wnosi europejską wartość dodaną ze względu na swój transgraniczny wpływ i ma zasadnicze znaczenie dla realizacji systemu energetycznego neutralnego dla klimatu. Rozporządzenie TEN-E zapewniło wartość i przyczyniło się do osiągnięcia wyników w zakresie integracji, konkurencji i bezpieczeństwa dostaw na rynku energii w Unii. Do rozwoju transgranicznej infrastruktury energetycznej niezbędne są ramy współpracy regionalnej między państwami członkowskimi. Regulacje i działania pojedynczych państw członkowskich są niewystarczające, aby zrealizować te projekty infrastrukturalne w całości. Wewnętrzny rynek energii wymaga infrastruktury transgranicznej, do rozwoju której konieczna jest współpraca co najmniej dwóch państw członkowskich, a każde z nich ma własne ramy regulacyjne. Rozporządzenie TEN-E zapewniło wartość dodaną w porównaniu z potencjalnymi rezultatami na samym szczeblu krajowym lub regionalnym. Realizacja ponad 40 kluczowych projektów dotyczących infrastruktury energetycznej od momentu jego wejścia w życie pomogła większości państw członkowskich osiągnąć docelowy poziom 10 % w zakresie połączeń międzysystemowych do 2020 r. oraz uzyskać dobrze połączoną i odporną na wstrząsy sieć gazową. Unijny rynek energii jest bardziej zintegrowany i konkurencyjny niż w 2013 r., a bezpieczeństwo energetyczne Unii poprawiło się. Dostęp do ukierunkowanego finansowania w ramach instrumentu „Łącząc Europę” umożliwił realizację 95 projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, w przypadku których w przeciwnym razie dostęp do finansowania na zasadach rynkowych byłby trudny. Osiągnięcie powyższego postępu nie byłoby możliwe wyłącznie w wyniku działań samych państw członkowskich. Różne zainteresowane strony potwierdziły wartość dodaną rozporządzenia TEN-E, wskazując na znaczenie współpracy regionalnej w realizacji projektów transgranicznych, przejrzystość, pewność prawa i dostęp do finansowania. •Proporcjonalność Inicjatywa jest zgodna z zasadą proporcjonalności. Wniosek wchodzi w zakres działania w dziedzinie transeuropejskich sieci energetycznych, o których mowa w art. 170 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Interwencja polityczna jest proporcjonalna do wymiaru i charakteru określonych problemów oraz do osiągnięcia wyznaczonych celów. Wniosek nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celu ogólnego, jakim jest ułatwienie terminowego rozwoju wystarczającej infrastruktury energetycznej w całej Unii i w krajach z nią sąsiadujących, aby umożliwić realizację celów Unii w zakresie energii i klimatu zgodnie z Europejskim Zielonym Ładem, a w szczególności celów wyznaczonych na lata 2030 lub 2050, w tym celu neutralności klimatycznej, zapewnienia zgodności z zasadą „nie czyń poważnych szkód”, jak również integracji rynku, konkurencyjności i bezpieczeństwa dostaw.

W oparciu o wyniki oceny Komisja oceniła kilka wariantów strategicznych należących do czterech obszarów oddziaływania obecnych ram TEN-E, takich jak zakres, zarządzanie/planowanie infrastruktury, wydawanie pozwoleń i udział społeczeństwa oraz rozpatrywanie przez organy regulacyjne. Z oceny i porównania wariantów (zob. w szczególności sekcje 7 i 8 oceny skutków towarzyszącej niniejszemu wnioskowi) wynika, że żaden pojedynczy wariant nie jest wystarczający, aby osiągnąć wyznaczone cele. Określenie pakietu wariantów strategicznych najlepiej dostosowanych do osiągnięcia celów szczegółowych opiera się na ocenie uwzględniającej zasadę proporcjonalności. Pakiet ten ma na celu zapewnienie, aby rozporządzenie TEN-E zachowywało aktualność. Warianty dotyczące przyszłego zakresu rozporządzenia obejmują wszystkie technologie niezbędne do realizacji celów w zakresie transformacji energetycznej i klimatu. Definicje są jednocześnie konkretne i wystarczająco szerokie, aby w jak największym stopniu uwzględniały rozwój technologiczny. Ramy wyboru projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania oraz nowe podejście do międzysektorowego planowania infrastruktury określają kluczowe elementy w zakresie celów i kryteriów. W przyszłych ramach utrzymana zostanie rola grup regionalnych w procesie wyboru w celu dalszego określenia i dostosowania tych elementów do nowych priorytetów polityki i rozwoju technologicznego, również z uwzględnieniem kontekstu regionalnego. •Wybór instrumentu W związku z ogólną pozytywną oceną obecnego rozporządzenia wybranym instrumentem jest rozporządzenie – to skuteczny instrument, który ma bezpośrednie zastosowanie i wiąże w całości, co zapewnia jednolite wdrożenie i pewność prawa.



3. WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW •Oceny ex post/oceny adekwatności obowiązującego prawodawstwa W marcu 2019 r. w ramach częściowego porozumienia politycznego między Parlamentem Europejskim a Radą w sprawie instrumentu „Łącząc Europę” na lata 2021–2027 współprawodawcy zgodzili się co do tego, że konieczne jest przeprowadzenie oceny skuteczności i spójności polityki rozporządzenia nr 347/2013 w sprawie wytycznych dotyczących transeuropejskiej infrastruktury energetycznej (rozporządzenie TEN-E) do dnia 31 grudnia 2020 r. W grudniu 2019 r. w komunikacie Komisji w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu wyraźnie odniesiono się do potrzeby dokonania przeglądu rozporządzenia TEN-E, aby zapewnić spójność z celami neutralności klimatycznej. Ze względu na harmonogram oceny i przeglądu rozporządzenia TEN-E Komisja zdecydowała się na równoległą ewaluację i ocenę skutków. Ocenę rozporządzenia TEN-E przeprowadzono między styczniem 2019 r. a wrześniem 2020 r. Ocenie poddano zakres, w jakim rozporządzenie TEN-E realizowało dotychczas swoje cele; określono przy tym czynniki, które pomagały w ich realizacji lub ją utrudniały. W szczególności oceniono skuteczność rozporządzenia w porównaniu ze scenariuszem odniesienia (tj. sytuacją bez rozporządzenia), aby ocenić, czy miało ono znaczący wpływ i przyniosło wartość dodaną. Krótko mówiąc, ocena dotyczyła następujących elementów: • tego, w jaki sposób i dlaczego obecne rozporządzenie TEN-E funkcjonuje dobrze lub niezbyt dobrze oraz jakie czynniki pomogły w osiągnięciu jego celów lub utrudniły ich osiągnięcie; • wpływu rozporządzenia, w szczególności w zakresie postępów w osiąganiu jego celów. Podejście równoległe zapewniło możliwość wyszczególnienia elementów formatywnych z wyników oceny w celu określenia zakresu, w jakim rozporządzenie pozostanie odpowiednio dostosowane do potrzeb i istotne w przyszłości w świetle przyjętych lub planowanych inicjatyw politycznych, które przyspieszą obniżenie emisyjności w średniej i długiej perspektywie. W ramach perspektywicznych elementów zbadano, w jaki sposób można zapewnić, aby infrastruktura energetyczna odpowiadała zwiększonemu poziomowi ambicji w zakresie obniżenia emisyjności i wdrażania energii ze źródeł odnawialnych, oraz wskazano obszary interwencji. Zgodnie z zakresem i możliwością zastosowania rozporządzenia TEN-E ocena objęła wszystkie państwa członkowskie. Zgodnie z wytycznymi dotyczącymi lepszego stanowienia prawa zastosowano pięć kryteriów oceny funkcjonowania rozporządzenia TEN-E: skuteczność, efektywność, adekwatność, spójność i unijna wartość dodana. W ocenie wykazano, że od 2013 r. w wyniku wdrożenia rozporządzenia TEN-E oraz projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania we wszystkich regionach w całej Unii zwiększyła się liczba połączeń międzysystemowych. Zwiększone połączenia międzysystemowe skutecznie poprawiły integrację sieci państw członkowskich, co z kolei sprawiło, że rynek energii w Unii stał się bardziej zintegrowany i konkurencyjny niż przed wdrożeniem rozporządzenia TEN-E. W prawie wszystkich państwach członkowskich ceny hurtowe energii elektrycznej wyrównały się. Nastąpiła również konwergencja cen gazu. Od 2013 r. dzięki nowym połączeniom międzysystemowym i terminalom LNG znacznie wzrosło bezpieczeństwo dostaw gazu. Do realizacji obecnych celów rozporządzenia TEN-E ustanowionego w 2013 r. przyczyniły się projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania. Kategorie infrastruktury w obecnym rozporządzeniu TEN-E nie odzwierciedlają jednak nowych ambitnych celów klimatycznych ani celu neutralności klimatycznej, ani też najnowszych osiągnięć technologicznych. Postęp ten należy wziąć pod uwagę w kategoriach infrastruktury objętych rozporządzeniem, kryteriach wyboru projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, a także w priorytetowych korytarzach i obszarach tematycznych. Proces identyfikacji i wyboru projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w ramach grup regionalnych okazał się skuteczny pod względem usprawnienia współpracy i umożliwienia podejmowania decyzji dotyczących projektów transgranicznych w oparciu o podejście regionalne i europejskie. Proces tworzenia dziesięcioletniego planu rozwoju sieci okazał się skuteczny jako pierwszy krok do identyfikacji projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. Chociaż ENTSO i OSP mają do odegrania ważną rolę w tym procesie, istnieje jednak potrzeba większego włączenia i kontroli głównych danych wejściowych i założeń w celu zwiększenia zaufania do tego procesu. Ważnym czynnikiem ułatwiającym realizację projektów jest mechanizm transgranicznej alokacji kosztów. W wielu przypadkach transgraniczna alokacja kosztów nie doprowadziła jednak do zakładanego zmniejszenia luki w finansowaniu projektu. Chociaż procedury w zakresie wydawania pozwoleń zostały skrócone, w niektórych przypadkach są w dalszym ciągu długie. Podstawowe powody są jednak związane głównie z wdrożeniem na poziomie krajowym i wykraczają poza zakres rozporządzenia TEN-E. Pomoc finansowa przyznana 95 projektom w ramach instrumentu „Łącząc Europę” skutecznie umożliwiła ich realizację. Dotacje na prace studyjne pomogły zmniejszyć ryzyko w ramach projektów na wczesnych etapach rozwoju, natomiast dotacje na roboty stanowiły wsparcie dla projektów mających na celu ograniczenie głównych wąskich gardeł, którym nie można było zaradzić w wystarczający sposób za pomocą finansowania rynkowego. W ocenie stwierdzono, że korzyści wynikające z rozporządzenia przewyższają koszty, co dowodzi jego skuteczności. Rozporządzenie TEN-E przyniosło korzyści społeczno-gospodarcze poprzez zwiększenie bezpieczeństwa dostaw oraz zapewnienie bardziej zintegrowanych i konkurencyjnych rynków energii. Rozporządzenie przyczyniło się również do poprawy dostępności, koordynacji i przejrzystości informacji.

Pierwotne cele określone w rozporządzeniu TEN-E – bezpieczeństwo dostaw, integracja rynku, konkurencja i zrównoważoność – pozostają aktualne. Ambitniejsze cele klimatyczne wynikające z porozumienia paryskiego i Europejskiego Zielonego Ładu wymagają ponownego zrównoważenia celów, aby możliwe było obniżenie emisyjności i przyczynienie się do neutralności klimatycznej. W ramach oceny przedstawiono jedynie ograniczone dowody na uzasadnienie obaw dotyczących wewnętrznej spójności rozporządzenia TEN-E, innych niż potencjalne zmiany mechaniczne i brak elastyczności w dostosowywaniu się do szybko zmieniających się obszarów polityki. Rozporządzenie TEN-E zapewniło rezultaty, których osiągnięcie w przeciwnym razie nie byłoby możliwe poprzez działania realizowane na poziomie państw członkowskich, co świadczy o jego unijnej wartości dodanej. •Konsultacje z zainteresowanymi stronami Ogólnie rzecz biorąc, zainteresowane strony są w dużej mierze przekonane, że proces dotyczący projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania umożliwia wybór najbardziej odpowiednich projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania dla realizacji celów TEN-E poprzez współpracę regionalną w ramach grup regionalnych. Chociaż zasadniczo kryteria wyboru uznaje się za właściwe, zainteresowane strony wezwały do zachowania spójności z celami w zakresie klimatu poprzez dokładną kontrolę zrównoważonego rozwoju. Kryteria te uważa się również za zbyt restrykcyjne w przypadku projektów inteligentnych sieci energetycznych realizowanych przez niektóre organizacje pozarządowe i zainteresowane strony z sektora. Zainteresowane strony wyraziły opinię, że w rozporządzeniu TEN-E nie uwzględniono w pełni kluczowych kwestii, takich jak głębsza integracja energii ze źródeł odnawialnych, poprawa efektywności energetycznej i łagodzenie zmiany klimatu. W swoich uwagach wskazały one na pewne niespójności między rozporządzeniem TEN-E a innymi politykami lub inicjatywami na poziomie Unii, takimi jak Europejski Zielony Ład/długoterminowa strategia obniżania emisyjności. W odpowiedzi na te wyzwania za istotne dla dalszego włączenia do ram TEN-E uznano następujące kategorie infrastruktury: infrastruktura wodorowa i inteligentne sieci dystrybucji gazu, przetwarzanie energii elektrycznej w gaz, sieć energetyczna służąca do wspierania infrastruktury ładowania elektrycznego/tankowania wodoru oraz sieć energetyczna w ramach hybrydowych projektów morskich farm wiatrowych. Specjalna infrastruktura wodorowa, inteligentne sieci gazowe i technologie przetwarzania energii elektrycznej w gaz cieszyły się jednak zróżnicowanym poparciem, w szczególności ze strony organizacji pozarządowych. Zainteresowane strony, w szczególności społeczeństwo obywatelskie, organizacje pozarządowe i stowarzyszenia sektora energetycznego, wyraziły raczej niewielkie poparcie dla sieci przesyłu CO2, a w szczególności dla składowania CO2. Dalsza analiza otrzymanych informacji na temat włączenia sieci przesyłu CO2 do kategorii infrastruktury wykazała jednak, że istnieją ograniczone dowody na poparcie usunięcia sieci przesyłu CO2 z rozporządzenia TEN-E. Jeżeli chodzi o zarządzanie i rolę różnych podmiotów, zainteresowane strony wezwały do osłabienia roli ENTSO, wzmacniając jednocześnie rolę operatorów systemów dystrybucyjnych i innych zainteresowanych stron, takich jak organizacje pozarządowe. Chociaż od czasu wejścia w życie rozporządzenia TEN-E procedury wydawania pozwoleń uległy skróceniu, zdaniem różnych zainteresowanych stron ich skuteczność w dużym stopniu zależy od wdrożenia na szczeblu krajowym. Podczas gdy jedną z przyczyn tego stanu rzeczy są w dalszym ciągu skomplikowane procedury krajowe, innym powodem wydłużenia czasu wydawania pozwoleń są kwestie środowiskowe związane z projektami będącymi przedmiotem wspólnego zainteresowania oraz sprzeciw opinii publicznej skutkujący przedłużającymi się postępowaniami sądowymi przeciwko projektom. Wydaje się, że wymogi dotyczące konsultacji publicznych w ramach TEN-E zwiększyły świadomość w zakresie projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, a także zwiększyły udział społeczeństwa i zaufanie do tego procesu. Wydaje się jednak, że przepisy mają ograniczony wpływ na zwiększenie akceptacji społecznej, głównie ze względu na postrzegany brak (aktualnych) informacji na temat potrzeb infrastrukturalnych oraz brak informacji zwrotnych na temat koncepcji projektów. Podejście wprowadzone w rozporządzeniu TEN-E polegające na podziale kosztów między państwa członkowskie, aby umożliwić realizację projektów przynoszących korzyści ponad granicami, czyli mechanizm transgranicznej alokacji kosztów, zostało w dużej mierze ocenione jako uwzględniające istniejącą wcześniej asymetrię między kosztami i korzyściami. Transgraniczna alokacja kosztów okazuje się skuteczna w niektórych przypadkach, chociaż wycena mechanizmu i złożoność uzyskiwanych danych, dodatkowy czas do podjęcia decyzji inwestycyjnej i brak jednoznacznych wyników, na których można by oprzeć decyzję, są czynnikami zmniejszającymi zadowolenie zainteresowanych stron z procesu. Wśród zainteresowanych stron panuje powszechna zgoda co do tego, że rozporządzenie TEN-E zapewnia unijną wartość dodaną, a poszczególne państwa członkowskie nie byłyby w stanie osiągnąć takich wyników indywidualnie. Ta sama większość wskazała, że kwestie poruszone w rozporządzeniu TEN-E nadal wymagają działań na poziomie Unii. Ponadto większość respondentów uważa, że korzyści płynące z rozporządzenia TEN-E przewyższają jego koszty. •Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej Wniosek i jego podstawowa ocena skutków opierają się na dowodach pochodzących z oceny rozporządzenia nr 347/2013 w sprawie wytycznych dotyczących transeuropejskich sieci energetycznych, z wkładu zainteresowanych stron w szeroko zakrojone konsultacje przeprowadzone w tym zakresie, a także na przeglądzie literatury, analizie portfela projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania i modelowaniu. Przegląd literatury obejmował wyniki szeregu aktualnych badań dotyczących kluczowych elementów rozporządzenia TEN-E, wyniki śródokresowej oceny rozporządzenia TEN-E, a także ewaluacje i oceny przeprowadzone w ramach innych odpowiednich inicjatyw Komisji. W analizie uwzględniono również formalne wnioski przyjęte w ramach forów zainteresowanych stron dotyczących infrastruktury energetycznej i związanej z nią polityki. Analizie poddano również roczne skonsolidowane sprawozdania ACER z monitorowania postępów w realizacji projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w zakresie energii elektrycznej i gazu, projektów dotyczących zdolności przyrostowej i wirtualnych punktów połączeń międzysystemowych, jak również inne aktualizacje decyzji w sprawie transgranicznej alokacji kosztów i zachęty oparte na analizie ryzyka w odniesieniu do poszczególnych projektów. •Ocena skutków

Zgodnie z wytycznymi w sprawie lepszego stanowienia prawa Komisja przeprowadziła ocenę skutków szeregu wariantów strategicznych. Na potrzeby tej oceny prowadzone były systematyczne konsultacje w ramach Komisji za pośrednictwem grupy sterującej złożonej z przedstawicieli różnych służb. Ocenę skutków przedstawiono i omówiono na posiedzeniu Rady ds. Kontroli Regulacyjnej. Do zaleceń sformułowanych przez Radę ds. Kontroli Regulacyjnej w jej pierwszej (negatywnej) opinii z dnia 25 września 2020 r. odniesiono się przede wszystkim poprzez: (i) dalsze wyjaśnienie kontekstu i kluczowych elementów obecnego rozporządzenia TEN-E, (ii) podkreślenie kluczowych wniosków z oceny dotyczącej sukcesów i niedociągnięć obecnego rozporządzenia TEN-E oraz systematyczne powiązanie ich z definicją problemu, (iii) doprecyzowanie definicji problemu w celu lepszego wyjaśnienia, w jaki sposób ramy TEN-E wpisują się w nowy kontekst polityczny Zielonego Ładu oraz w jaki sposób cele i warianty odnoszą się do problemów i ich przyczyn, (iv) lepsze wyjaśnienie, dlaczego pakiet preferowanych wariantów uważa się za najbardziej odpowiedni do rozwiązania zidentyfikowanych problemów (wraz z podkreśleniem możliwych rozwiązań alternatywnych) oraz (v) określenie wskaźników sukcesu. Druga opinia wydana przez Radę ds. Kontroli Regulacyjnej dnia 1 grudnia była opinią pozytywną z zastrzeżeniami, do których odniesiono się przede wszystkim w następujący sposób: (i) doprecyzowano poszczególne zakresy i cele rozporządzenia TEN-E i rozporządzenia (UE) 2020/852 w sprawie ustanowienia ram ułatwiających zrównoważone inwestycje; (ii) wyjaśniono, że łączny wpływ proponowanych zmian przyczyni się do ujednolicenia procesu selekcji projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania z celami politycznymi UE, w tym z celami Zielonego Ładu; (iii) doprecyzowano, dlaczego pakiet preferowanych wariantów uznaje się za nieulegający dezaktualizacji; oraz (iv) wyjaśniono dokładniej kluczowe znaczenie wdrażania i wykonania na szczeblu krajowym dla rozwiązania problemu opóźnień w wydawaniu pozwoleń oraz sposoby, w jakie preferowany wariant może przyczynić się do terminowej realizacji projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. W trakcie prac nad oceną skutków rozważono szereg środków we wszystkich obszarach w celu rozwiązania zidentyfikowanych problemów i ich źródeł, tak aby osiągnąć cele inicjatywy. Po dokonaniu oceny ich skuteczności, efektywności, spójności i proporcjonalności uznano, że do osiągnięcia wyznaczonych celów najlepiej przyczyni się pakiet preferowanych wariantów. Pakiet preferowanych wariantów zawiera następujące główne przepisy dotyczące: ·aktualizacji kryteriów kwalifikowalności w odniesieniu do inteligentnych sieci elektroenergetycznych; ·wyłączenia infrastruktury gazu ziemnego, ale uwzględnienia wodoru, przetwarzania energii elektrycznej w gaz i inteligentnych sieci gazowych; ·włączenia projektów będących przedmiotem wzajemnego zainteresowania; ·planów rozwoju zintegrowanych obszarów morskich; ·wzmocnionego zarządzania i zrównoważonego rozwoju; ·przyspieszenia realizacji projektu; ·punktu kompleksowej obsługi w każdym basenie morskim w odniesieniu do projektów w zakresie morskiej energii odnawialnej; ·włączenia pełnych kosztów inwestycyjnych. Jeżeli chodzi o przyszły zakres rozporządzenia TEN-E, kluczową kwestią jest to, czy infrastruktura gazu ziemnego powinna pozostać kwalifikowalną kategorią infrastruktury. W oparciu o analizę przedstawioną w sekcjach 6 i 7 oceny skutków wyłączenie infrastruktury gazu metanowego wydaje się najbardziej skutecznym i spójnym podejściem. Jednocześnie włączenie infrastruktury wodorowej w zakres ram TEN-E wydawało się uzasadnione ze względu na oczekiwane zwiększenie roli obniżenia emisyjności niektórych sektorów i potencjał w zakresie wymiany transgranicznej. Łącznie zmiany te sprawią, że przyszłe rozporządzenie TEN-E obejmie wszystkie te kategorie infrastruktury, które są niezbędne do osiągnięcia celów Unii w zakresie energii i klimatu zgodnie z Europejskim Zielonym Ładem, w szczególności celów do 2030 r. lub 2050 r. Jeżeli chodzi o przyszłe podejście do planowania infrastruktury, radykalna zmiana w tym zakresie wydaje się nieuzasadniona ze względu na ograniczone dodatkowe korzyści i znaczny wzrost kosztów transakcji, co zmniejsza wydajność i może sprawić, że instrument ten będzie mniej skuteczny w porównaniu ze wzmocnieniem obecnego podejścia. Biorąc jednak pod uwagę specyfikę zarówno obecnej sytuacji, jak i oczekiwany wkład w realizację długoterminowych celów w zakresie klimatu i energii, bardziej radykalna zmiana wydaje się uzasadniona w przypadku sieci przesyłowych energii morskiej. Warianty dotyczące „sieci przesyłowych energii morskiej” i „międzysektorowego planowania infrastruktury” usprawniają zarządzanie i ramy planowania infrastruktury, aby umożliwić określenie projektów niezbędnych do osiągnięcia celów w zakresie transformacji energetycznej i klimatu, uwzględniając potencjał każdego basenu morskiego w zakresie morskiej energii odnawialnej, ochronę środowiska i inne zastosowania morza. Zaproponowano dwa główne rodzaje ulepszeń: po pierwsze, wprowadzenie zintegrowanego planu rozwoju sieci infrastruktury morskiej na podstawie wspólnych zobowiązań państw członkowskich dotyczących wielkości udziału morskich źródeł odnawialnych w każdym basenie morskim (odgórne podejście do planowania w zakresie energii morskiej); po drugie, dostosowanie ról kluczowych podmiotów zaangażowanych w opracowanie dziesięcioletniego planu rozwoju sieci przy wzmocnionym nadzorze ze strony Komisji i ACER w odniesieniu do ENTSO. Uzupełnieniem tych udoskonaleń będą warianty strategiczne dotyczące „wydawania pozwoleń” i „rozpatrywania przez organy regulacyjne” mające na celu ułatwienie terminowego rozwoju zidentyfikowanych projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania: a) wprowadzenie punktu kompleksowej obsługi w zakresie infrastruktury morskiej w każdym basenie morskim, b) dostęp do przyspieszonych postępowań sądowych, jeżeli są one dostępne, oraz c) uwzględnienie pełnych kosztów inwestycji w transgranicznej alokacji kosztów. Oprócz zmian, które dotyczą konkretnie sieci przesyłowych energii morskiej, zmiany te będą miały zastosowanie do zakresu zmienionego rozporządzenia TEN-E i wszystkich kwalifikowalnych kategorii infrastruktury. Ponadto powyższe korzyści zostaną rozszerzone na projekty łączące Unię z państwami trzecimi (projekty będące przedmiotem wzajemnego zainteresowania) ze względu na ich oczekiwaną coraz większą rolę w realizacji celów w zakresie klimatu. Co więcej, pakiet dotyczący polityki obejmuje kilka wariantów technicznych (zob. załącznik 9 do oceny skutków): przyspieszenie procesu wydawania pozwoleń, zwiększenie przejrzystości projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, możliwość uzyskania transgranicznej alokacji kosztów w przypadku projektów inteligentnych sieci energetycznych, wyjaśnienie przepisów dotyczących transgranicznej alokacji kosztów oraz aktualizacja zachęt inwestycyjnych. Ponadto ropociągi i autostrady elektroenergetyczne zostaną usunięte jako kategorie infrastruktury i obszary tematyczne. Ocena skutków opiera się w dużej mierze na podejściu jakościowym. Ilościowe określenie skutków w odniesieniu do wszystkich wariantów nie było możliwe ze względu na brak danych dotyczących konkretnych projektów, w szczególności w przypadku nowych kategorii infrastruktury. Ponadto proponowane zmiany polegają głównie na stopniowej poprawie obecnych ram, które uznano za stosunkowo dobrze funkcjonujące. Dostosowanie zakresu instrumentu poprzez zapewnienie spójności kategorii infrastruktury z celem neutralności klimatycznej przyczyni się do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych, co będzie dodatkowo wspierane przez optymalne i skuteczne zintegrowane planowanie infrastruktury, które również minimalizuje potencjalny wpływ na środowisko. Przyspieszony proces wydawania pozwoleń pozwoli również na szybszą realizację kluczowych projektów, przynosząc tym samym korzyści środowiskowe i społeczno-gospodarcze. W ocenie skutków określono następujące kluczowe grupy docelowe, na które inicjatywa ta będzie miała wpływ: obywatele i konsumenci z Unii, organizacje pozarządowe, organy regulacyjne Unii Europejskiej, krajowe organy regulacyjne, właściwe organy krajowe oraz ich przedstawiciele lokalni i regionalni, europejska sieć operatorów systemów przesyłowych (ENTSO energii elektrycznej i ENTSO gazu), organizacje branżowe operatorów systemów dystrybucyjnych, projektodawcy, w tym operatorzy systemów przesyłowych, producenci energii/sektor energetyczny, naukowcy i eksperci branżowi. Bezpośrednie korzyści płynące z pakietu preferowanych wariantów strategicznych są związane głównie z ograniczeniem emisji gazów cieplarnianych i poprawą efektywności na dużą skalę dzięki bardziej skoordynowanemu podejściu do planowania infrastruktury na poziomie europejskim i uproszczeniu wydawania pozwoleń w odniesieniu do rozwoju energetyki morskiej. Te bezpośrednie korzyści obejmują zarówno korzyści społeczne, np. korzyści dla ogółu społeczeństwa wynikające z ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i osiągnięcia celu neutralności klimatycznej, jak i korzyści prywatne, np. ograniczenie kosztów administracyjnych związanych z krótszymi procedurami wydawania pozwoleń. Środki upraszczające przyniosą bezpośrednie korzyści poprzez zmniejszenie obecnych stałych kosztów bezpośrednich związanych z obciążeniem administracyjnym w wyniku ograniczenia obowiązków w zakresie monitorowania i sprawozdawczości. Te bezpośrednie korzyści to głównie korzyści prywatne dla niektórych zainteresowanych stron, w tym projektodawców. Korzyści pośrednie obejmują korzyści sektorowe poprzez stymulowanie popytu rynkowego na niektóre innowacyjne technologie, co z kolei przyczynia się do potencjalnie wyższych wskaźników zatrudnienia.

W ramach oceny preferowanych wariantów wykazano pozytywne skutki pod względem społecznym i gospodarczym w odniesieniu do różnych kategorii zainteresowanych stron. Nie było jednak możliwości pełnego określenia ilościowego takiego wpływu w przypadku pakietu preferowanych wariantów strategicznych ani wyrażenia go w wartościach pieniężnych, ponieważ wymagałoby to informacji na temat wskaźnika wykorzystania przyszłych projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania lub na temat skali wzrostu rynku dla nowych lub powstających kategorii infrastruktury, które to informacje nie są dostępne i nie mogą być oszacowane z zachowaniem odpowiedniego stopnia wiarygodności. Należy podkreślić, że jednym zasadniczym kryterium wyboru dla każdego projektu będącego przedmiotem wspólnego zainteresowania jest to, że jego potencjalne łączne korzyści przewyższają jego koszty, w tym również koszty rozpatrywane w dłuższej perspektywie. Rozporządzenie TEN-E nie wprowadza żadnych opłat regulacyjnych, takich jak opłaty, należności, podatki itp. Pakiet preferowanych wariantów strategicznych wiąże się z kosztami bezpośrednimi w postaci kosztów przestrzegania przepisów i obciążenia administracyjnego dla przedsiębiorstw (głównie projektodawców) i administracji (właściwych organów krajowych, krajowych organów regulacyjnych, Komisji i ACER) w celu spełnienia istotnych obowiązków lub wymogów zawartych w pakiecie. Zastosowanie pakietu preferowanych wariantów skutkuje kosztami pośrednimi po stronie obywateli/konsumentów, przedsiębiorstw i administracji poprzez podwyższenie taryf sieciowych w celu sfinansowania inwestycji w regulacyjną wartość aktywów. Wpływ na taryfy sieciowe może jednak złagodzić pomoc finansowa w ramach instrumentu „Łącząc Europę”, w przypadku gdy projekt będący przedmiotem wspólnego zainteresowania wykazuje znaczne efekty zewnętrzne w zakresie bezpieczeństwa dostaw, solidarności lub innowacji. Na tym etapie oszacowanie tych kosztów w odniesieniu do wszystkich działań nie było możliwe, ale uznaje się je za nieistotne. Koszty dodatkowe byłyby marginalne w stosunku do kosztów bieżących. Dodatkowe koszty wykonania na szczeblu krajowym i unijnym będą uzależnione od wdrażania. •Sprawność regulacyjna i uproszczenie Zmienione rozporządzenie TEN-E będzie miało na celu ograniczenie obowiązków sprawozdawczych poprzez znalezienie synergii pomiędzy właściwymi organami a sprawozdawczością projektodawców. W celu zagwarantowania przejrzystości i dostępu grup regionalnych do najbardziej aktualnych informacji na temat stanu realizacji projektu, a jednocześnie osiągnąć oszczędności w zakresie kosztów powtarzalnych, sprawozdanie roczne właściwych organów mogłoby zostać włączone do sprawozdania projektodawców. Po drugie, obowiązki ACER w zakresie monitorowania zostaną ograniczone do sprawozdawczości dwuletniej w terminie umożliwiającym ocenę nowych proponowanych projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, co generuje przyrost wydajności odpowiadający około 20 % obciążenia ACER pracą związaną ze sprawozdawczością, co odpowiada rocznym oszczędnościom w wysokości 60 000 EUR (lub 0,4 EPC rocznie). Po trzecie, zmienione rozporządzenie TEN-E pozwoli, aby wstępne konsultacje przed rozpoczęciem procedury wydawania pozwoleń dla projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania stały się fakultatywne, jeżeli podlegają już przepisom krajowym na podstawie tych samych standardów co w rozporządzeniu TEN-E lub wyższych. Zmiana zagwarantuje udział społeczeństwa i zaangażowanie społeczności lokalnych oraz zainteresowanych stron, których dotyczy realizacja projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, a jednocześnie pozwoli uniknąć zobowiązań stanowiących uzupełnienie istniejących procedur krajowych. Wreszcie po czwarte, w nowych przepisach zaleca się uproszczone włączenie istniejących projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania do dziesięcioletnich planów rozwoju sieci, polegające na tym, że projekty znajdujące się na unijnej liście projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, w przypadku których dostarczono już dane administracyjne i techniczne niezbędne do procesu tworzenia dziesięcioletnich planów rozwoju sieci, mogą być automatycznie włączane do kolejnych planów, pod warunkiem że dane te pozostają niezmienione. Nie stwierdzono żadnych bezpośrednich skutków w zakresie zgodności lub kosztów administracyjnych dla MŚP. MŚP mogłyby odnieść korzyści ze zwiększonej konkurencyjności w tych obszarach technologii, które są uwzględnione lub wzmocnione w przyszłych ramach TEN-E (np. przemysł energii z morskich źródeł odnawialnych, usługi cyfrowe lub wodór). Inicjatywa jest spójna z jednolitym rynkiem cyfrowym i z unijną strategią w zakresie danych. •Prawa podstawowe Nie przewiduje się, aby przedmiotowa inicjatywa miała wpływ na prawa podstawowe. 4.WPŁYW NA BUDŻET Wpływ na budżet związany z wnioskiem dotyczy zasobów Agencji ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER). ACER podejmie dodatkowe obowiązki w zakresie nadzoru nad dziesięcioletnim planem rozwoju sieci. Wymaga to ograniczonej liczby dodatkowych zasobów (1 dodatkowy EPC, zob. ocena skutków finansowych regulacji). 5.ELEMENTY FAKULTATYWNE •Plany wdrażania i monitorowanie, ocena i sprawozdania W oparciu o istniejące procesy monitorowania danych pochodzących z regularnych sprawozdań przygotowywanych przez projektodawców i krajowe organy regulacyjne opracowano szereg wskaźników służących do pomiaru stopnia osiągnięcia każdego z celów szczegółowych zmienionego rozporządzenia TEN-E. Rzeczywisty wpływ przepisów będzie monitorowany i oceniany na podstawie zestawu wskaźników dostosowanych do określonych celów polityki, które mają zostać za pomocą tych przepisów osiągnięte. Ponadto cztery cele operacyjne związane z pakietem wariantów strategicznych będą mierzone na podstawie zestawu wskaźników. Wszystkie dane będą monitorowane na podstawie regularnych sprawozdań przedkładanych przez projektodawców i krajowe organy regulacyjne. Przegląd skuteczności nowego prawodawstwa należy przeprowadzić w 2026 r., kiedy to powinien zakończyć się drugi proces wyboru projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w nowych ramach. •Dokumenty wyjaśniające (w przypadku dyrektyw) Rozporządzenie będzie wdrażane w państwach członkowskich w sposób bezpośredni i jednolity, a zatem nie będzie wymagane sporządzenie do niego dokumentu wyjaśniającego.

•Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku W rozdziale I zmienionego rozporządzenia przedstawiono przepisy ogólne, w szczególności przedmiot i zakres nowych kategorii infrastruktury, które zmieniono w celu odzwierciedlenia ogólnego celu, jakim jest ułatwienie terminowego rozwoju odpowiedniej infrastruktury energetycznej w całej Unii i w krajach z nią sąsiadujących, aby umożliwić osiągnięcie celów Unii w zakresie energii i klimatu zgodnie z Europejskim Zielonym Ładem, a w szczególności celów wyznaczonych na lata 2030 lub 2050, w tym celu neutralności klimatycznej, jak również integracji rynku, konkurencyjności i bezpieczeństwa dostaw przy jak najniższych kosztach dla konsumentów i przedsiębiorstw. Obecnie obowiązujące art. 2 ust. 7, art. 4 ust. 2 lit. c), art. 4 ust. 4 oraz załączniki I, II i IV określające kryteria dla inteligentnych sieci elektroenergetycznych zaktualizowano w celu odzwierciedlenia zmian technologicznych i uwzględnienia elementów dotyczących innowacji i aspektów cyfrowych, które można uznać za urządzenia lub instalacje dla inteligentnych sieci energetycznych. Poszerzony zakres inteligentnych sieci elektroenergetycznych odzwierciedlono, dostosowując kryteria wyboru. Ponadto doprecyzowano rolę projektodawców. Technologie inteligentnych sieci energetycznych powinny również przyczynić się do poprawy związanego z siecią energetyczną wsparcia dla ładowania o wysokiej wydajności w celu wspomożenia działań na rzecz obniżenia emisyjności sektora transportu. Przepisy dotyczące włączenia elementów odnoszących się do gazu ziemnego do zakresu TEN-E, w szczególności w art. 4, oraz załącznikach I, II i IV, odzwierciedlają obecnie znaczącą poprawę bezpieczeństwa dostaw dzięki dotychczasowej realizacji polityki TEN-E. Do wczesnych lat dwudziestych XXI wieku, kiedy opracowywane obecnie projekty gazowe będące przedmiotem wspólnego zainteresowania będą już uruchomione, europejska sieć gazowa powinna być już dobrze połączona międzysystemowo i odporna na wstrząsy, a wszystkie państwa członkowskie będą miały dostęp do co najmniej trzech źródeł gazu. Biorąc pod uwagę, że według szacunków w przyszłości zapotrzebowanie na gaz ziemny znacznie spadnie zgodnie z celami Zielonego Ładu, nie ma już potrzeby dalszego wspierania infrastruktury gazu ziemnego w ramach polityki TEN-E. Z drugiej strony w zmienionym rozporządzeniu TEN-E odzwierciedlono zmieniający się krajobraz gazowy, w którym coraz większą rolę odgrywają odnawialne i niskoemisyjne gazy, o czym mowa w art. 2, 4 i załącznikach I, II i IV, poprzez utworzenie nowej kategorii infrastruktury dla inteligentnych sieci gazowych. Takie rozwiązanie wesprze inwestycje na poziomie dystrybucji lub przesyłu w celu włączenia zielonych gazów (zazwyczaj biogazu i biometanu, ale również wodoru) do sieci i pomoże w zarządzaniu powstałym w ten sposób bardziej złożonym systemem w oparciu o innowacyjne technologie. Proponowane projekty obejmowałyby szereg inwestycji ukierunkowanych na „rozwój inteligencji” i obniżenie emisyjności danej sieci gazowej. W celu zaspokojenia potrzeb w zakresie obniżenia emisyjności w sektorach, z których emisje trudno zredukować, rozporządzenie TEN-E obejmie specjalne nowe i przebudowane sieci wodorowe o znaczeniu transgranicznym (w tym gazociągi przesyłowe do transportu wodoru i związane z nimi urządzenia, takie jak sprężarki, instalacje magazynowe, a także instalacje przeznaczone do przechowywania skroplonego wodoru) oraz instalacje przetwarzania energii elektrycznej w gaz powyżej pewnego progu o znaczeniu transgranicznym (tj. mające na celu zaopatrywanie co najmniej dwóch państw członkowskich). Sieci wodorowe zostaną odpowiednio uwzględnione w ogólnounijnych dziesięcioletnich planach rozwoju sieci przygotowanych przez europejską sieć operatorów systemów przesyłowych gazu. W art. 4 ust. 2 dodano nowe ogólne kryteria wyboru w celu odzwierciedlenia włączenia projektów będących przedmiotem wzajemnego zainteresowania do zakresu stosowania rozporządzenia, jeżeli są one w stanie zapewnić znaczne korzyści społeczno-gospodarcze netto dla co najmniej dwóch państw członkowskich Unii i co najmniej jednego państwa trzeciego. Projekty takie będą kwalifikowały się do umieszczenia na unijnej liście po spełnieniu warunków dotyczących zbliżenia ram regulacyjnych państwa trzeciego do ram Unii oraz wykazaniu wkładu w realizację ogólnych celów Unii w zakresie klimatu i energii w odniesieniu do bezpieczeństwa dostaw i obniżenia emisyjności. Ze względu na brak dostosowania do długoterminowych celów w zakresie obniżenia emisyjności i Zielonego Ładu, transgraniczne ropociągi nie będą już objęte rozporządzeniem. W rozdziale II przedstawiono przepisy dotyczące procesu przygotowywania unijnych list projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w ramach grup regionalnych, kryteriów wyboru projektów i monitorowania realizacji projektów. Kryteria wyboru projektów obejmują obecnie obowiązkowe kryterium zrównoważoności dla wszystkich kategorii infrastruktury oraz co najmniej jedno inne kryterium (integracja rynku, bezpieczeństwo dostaw, konkurencja) na etapie wyboru projektów, aby zapewnić spójność z ewoluującymi potrzebami Unii w zakresie infrastruktury i celami w zakresie obniżenia emisyjności. Ponadto obecnie w procesie wyboru projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania grupa regionalna będzie uwzględniać postępy w realizacji projektu oraz przedstawione dowody przejrzystości i obowiązki sprawozdawcze. Nowe przepisy zawarte w rozdziale II i IV mają na celu poprawę planowania infrastruktury z myślą o integracji systemu energetycznego. W tym celu w zmienionym rozporządzeniu TEN-E wzmocniono zarządzanie ogólnounijnym dziesięcioletnim planem rozwoju sieci, który stanowi podstawę określania projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w kategoriach energii elektrycznej i gazu. Chociaż ENTSO i operatorzy systemów przesyłowych mają do odegrania ważną rolę w tym procesie, istnieje potrzeba większej kontroli w celu zwiększenia zaufania do tego procesu, w szczególności w odniesieniu do określenia scenariuszy na przyszłość, wykrywania długotrwałych luk i wąskich gardeł w infrastrukturze oraz oceny poszczególnych projektów. W związku z tym ze względu na potrzebę niezależnej walidacji większą rolę w tym procesie będą odgrywać Agencja ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki („Agencja”) i Komisja. Przepisy zawarte w rozdziale III mają na celu skrócenie procedur wydawania pozwoleń dla projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, aby uniknąć opóźnień w realizacji projektów ułatwiających transformację energetyczną. W związku z tym w zmienionym rozporządzeniu TEN-E nałożono na właściwe organy obowiązek koordynacji i synergii z krajami sąsiadującymi w zakresie opracowywania podręcznika procedur, unikania dodatkowych wymogów lub zmian legislacyjnych w trakcie procesu wydawania pozwoleń oraz elastyczności w stosowaniu etapów wydawania pozwoleń w zależności od kategorii infrastruktury, tak aby przyspieszyć lub skrócić całkowity proces wydawania pozwoleń. W zmienionym rozporządzeniu TEN-E wprowadzono „punkt kompleksowej obsługi projektów dotyczących energii morskiej” w celu uproszczenia i przyspieszenia procesu wydawania pozwoleń dla sieci przesyłowych energii morskiej ze źródeł odnawialnych, który będzie służył jako repozytorium istniejących badań i planów dotyczących basenów morskich, co ma na celu ułatwienie procesu wydawania pozwoleń dla poszczególnych projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania oraz wydawania decyzji kompleksowych dotyczących takich projektów. Aby uniknąć konieczności przeprowadzania szeregu konsultacji na wczesnym etapie, wstępne konsultacje powinny być fakultatywne, jeżeli podlegają już przepisom krajowym na podstawie tych samych standardów co w obecnie obowiązującym rozporządzeniu TEN-E lub wyższych. W ramach zmienionego rozporządzenia TEN-E państwa członkowskie będą musiały zapewnić, aby na mocy przepisów krajowych do projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania zastosowanie miało przyspieszone postępowanie sądowe (o ile istnieje taka możliwość). Nowe przepisy wzmacniają analogicznie obowiązek zachowania przejrzystości spoczywający na projektodawcach jako właścicielach informacji dotyczących realizacji projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, w zakresie publikowania i aktualizowania treści na specjalnych stronach internetowych we wszystkich językach państw członkowskich, przez które przebiegają lub na które mają wpływ projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania. Ponadto projektodawca jest zobowiązany do uwzględnienia opinii wyrażonych w trakcie konsultacji publicznych i wykazania, w jaki sposób zostały one uwzględnione. Projektodawca publikuje na swojej stronie internetowej sprawozdanie, w którym opisuje, w jaki sposób uwzględniono opinie wyrażone w konsultacjach publicznych, wskazując konkretne zmiany, jakich dokonano w zakresie lokalizacji, przebiegu i koncepcji projektu, lub uzasadniając, dlaczego takich opinii nie uwzględniono. Przepisy zawarte w rozdziale V wspierają potrzebę rozwoju sieci niezbędnego do zapewnienia znaczącego oczekiwanego zwiększenia skali wytwarzania energii elektrycznej w ramach sieci przesyłowych energii morskiej ze źródeł odnawialnych. Rozporządzenie TEN-E zapewni skoordynowane długoterminowe planowanie i rozwój morskich i lądowych sieci elektroenergetycznych, odchodząc tym samym od podejścia opartego na poszczególnych projektach, przy jednoczesnym zminimalizowaniu oddziaływania na środowisko i klimat. W celu zapewnienia właściwego wykorzystania narzędzi podziału kosztów i zachęt regulacyjnych, w rozdziale VI zmieniono istniejące przepisy, aby zwiększyć jasność i przejrzystość w zakresie transgranicznej alokacji kosztów oraz przyspieszyć inwestycje w infrastrukturę transgraniczną. W związku z tym w rozporządzeniu TEN-E przewidziano obowiązek pełnego uwzględnienia kosztów inwestycji w opłatach taryfowych, a następnie przeprowadzenia oceny przystępności cenowej dla konsumentów. W przypadku konkretnych projektów, które mogą wiązać się z większym ryzykiem, takich jak innowacyjne technologie przesyłu energii elektrycznej umożliwiające daleko idącą integrację odnawialnych źródeł energii, rozproszone zasoby energetyczne lub reakcja na popyt w sieciach wzajemnie połączonych, a także projekty w zakresie technologii energetycznych i transformacji cyfrowej lub projekty wiążące się z wysokimi wydatkami operacyjnymi, ramy regulacyjne powinny zapewniać proporcjonalne i odpowiednie zachęty do inwestowania. Nowe przepisy zawarte w rozdziale VII aktualizują warunki kwalifikowalności projektów do uzyskania unijnej pomocy finansowej w odniesieniu do nowych kategorii infrastruktury. Choć projekty będące przedmiotem wzajemnego zainteresowania będą kwalifikowały się do unijnej pomocy finansowej, jedynie inwestycje zlokalizowane na terytorium Unii będą kwalifikowały się do unijnej pomocy finansowej z instrumentu „Łącząc Europę” w formie dotacji na roboty, na określonych warunkach.



2020/0360 (COD) Wniosek

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie wytycznych dotyczących transeuropejskiej infrastruktury energetycznej i uchylające rozporządzenie (UE) nr 347/2013 PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 172, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym, uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, uwzględniając opinię Komitetu Regionów, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje: (1)W swoim komunikacie z dnia 11 grudnia 2019 r. zatytułowanym „Europejski Zielony Ład” Komisja przedstawiła nową strategię na rzecz wzrostu gospodarczego mającą na celu przekształcenie Unii w sprawiedliwe i dostatnie społeczeństwo, którego gospodarka będzie nowoczesna, zasobooszczędna i konkurencyjna i w którym w 2050 r. nie będzie emisji netto gazów cieplarnianych, a wzrost gospodarczy będzie oddzielony od wykorzystania zasobów. W komunikacie Komisji w sprawie Planu w zakresie celów klimatycznych, w którym zaproponowano zwiększenie poziomu redukcji emisji gazów cieplarnianych do co najmniej 55 % do 2030 r. – który to ambitny cel poparła Rada Europejska w dniu 11 grudnia 2020 r. – oraz w ocenie skutków dotyczącej tego wniosku potwierdzono, że w przyszłości koszyk energetyczny będzie bardzo różnił się od obecnego, a także podkreślono konieczność dokonania przeglądu i, w razie konieczności, zmiany przepisów dotyczących energii. Obecne inwestycje w infrastrukturę energetyczną są zdecydowanie niewystarczające, aby dokonać transformacji i budowy infrastruktury energetycznej przyszłości. Oznacza to również konieczność utworzenia infrastruktury wspierającej tę europejską transformację energetyczną, w tym szybką elektryfikację, zwiększenie skali produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, większe wykorzystanie gazów odnawialnych i niskoemisyjnych, integrację systemu energetycznego i większe rozpowszechnienie innowacyjnych rozwiązań. (2)W następstwie wniosków Komisji w ramach pakietu „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków” osiągnięto porozumienie w sprawie wiążącego celu na poziomie Unii polegającego na zwiększeniu udziału energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu energii końcowej do 2030 r. do co najmniej 32 % oraz zasadniczego celu na poziomie Unii polegającego na poprawie efektywności energetycznej o co najmniej 32,5 %. (3)W porozumieniu klimatycznym z Paryża przyjętym w 2015 r. na zakończenie 21. Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w Sprawie Zmian Klimatu („porozumienie paryskie”), określono długoterminowy cel polegający na ograniczeniu wzrostu temperatury na świecie do poziomu znacznie niższego niż 2 °C powyżej poziomu przedindustrialnego i podejmowaniu wysiłków mających na celu utrzymanie tego wzrostu na poziomie 1,5 °C powyżej poziomu przedindustrialnego, a także podkreślono znaczenie adaptacji do negatywnych skutków zmian klimatu oraz zapewnienia spójności przepływów finansowych ze ścieżką prowadzącą do niskiego poziomu emisji gazów cieplarnianych i rozwoju odpornego na zmiany klimatu. Dnia 12 grudnia 2019 r. Rada Europejska poparła cel polegający na osiągnięciu Unii Europejskiej neutralnej dla klimatu do 2050 r. zgodnie z celami porozumienia paryskiego. (4)Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 347/2013, czyli obecnie obowiązujące rozporządzenie TEN-E, ustanawia przepisy dotyczące terminowego rozwoju i interoperacyjności transeuropejskich sieci energetycznych z myślą o osiągnięciu zapisanych w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej celów polityki energetycznej zmierzających do zapewniania funkcjonowania wewnętrznego rynku energii, bezpieczeństwa dostaw i konkurencyjnych rynków energii w Unii, wspierania efektywności energetycznej i oszczędności energii oraz rozwoju nowych i odnawialnych źródeł energii, a także wspierania połączeń międzysystemowych między sieciami energetycznymi. W rozporządzeniu (UE) nr 347/2013 ustanowiono ramy współpracy państw członkowskich i odpowiednich zainteresowanych stron na szczeblu regionalnym w zakresie rozwoju lepiej połączonych sieci energetycznych w celu połączenia regionów obecnie odizolowanych od europejskich rynków energetycznych, wzmocnienia istniejących transgranicznych połączeń międzysystemowych oraz przyczynienia się do integracji odnawialnych źródeł energii. Dążąc do osiągnięcia tych celów, rozporządzenie (UE) nr 347/2013 przyczynia się do inteligentnego i trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz jest źródłem korzyści dla całej Unii pod względem konkurencyjności oraz spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej. (5)Ocena rozporządzenia (UE) nr 347/2013 wykazała wyraźnie, że ramy te skutecznie poprawiły integrację sieci państw członkowskich, pobudziły handel energią, a tym samym przyczyniły się do zwiększenia konkurencyjności Unii. Projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania dotyczące energii elektrycznej i gazu w znacznym stopniu przyczyniły się do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw. W przypadku gazu infrastruktura jest obecnie dobrze połączona, a odporność dostaw znacznie się poprawiła od 2013 r. Ważnym czynnikiem ułatwiającym realizację projektów jest współpraca regionalna w ramach grup regionalnych i poprzez transgraniczną alokację kosztów. W wielu przypadkach transgraniczna alokacja kosztów nie doprowadziła jednak do zakładanego zmniejszenia luki w finansowaniu projektu. Chociaż skrócono większość procedur wydawania pozwoleń, w niektórych przypadkach proces ten jest w dalszym ciągu długi. Ważnym czynnikiem okazała się pomoc finansowa w ramach instrumentu „Łącząc Europę”, ponieważ dotacje na prace studyjne pomogły zmniejszyć ryzyko w ramach projektów na wczesnych etapach rozwoju, natomiast dotacje na roboty stanowiły wsparcie dla projektów mających na celu ograniczenie głównych wąskich gardeł, którym nie można było zaradzić w wystarczający sposób za pomocą finansowania rynkowego. (6)Polityka TEN-E stanowi centralny instrument w rozwoju wewnętrznego rynku energii i jest niezbędna do osiągnięcia celów Europejskiego Zielonego Ładu. Aby osiągnąć neutralność klimatyczną do 2050 r. i wyższe poziomy redukcji emisji gazów cieplarnianych do 2030 r., Europa będzie potrzebowała bardziej zintegrowanego systemu energetycznego, polegającego na wyższych poziomach elektryfikacji opartej na odnawialnych źródłach oraz obniżenia emisyjności sektora gazu. Polityka TEN-E może zapewnić, aby rozwój unijnej infrastruktury energetycznej wspierał wymaganą transformację energetyczną w kierunku neutralności klimatycznej zgodnie z zasadą „efektywność energetyczna przede wszystkim”. (7)Choć cele rozporządzenia (UE) nr 347/2013 pozostają w dużej mierze ważne, obecne ramy TEN-E nie odzwierciedlają jeszcze w pełni oczekiwanych zmian w systemie energetycznym, które będą wynikały z nowego kontekstu politycznego i w szczególności ze zaktualizowanych celów na 2030 r. oraz celu osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. określonych w Europejskim Zielonym Ładzie. Poza nowym kontekstem politycznym i celami politycznymi, w ostatnim dziesięcioleciu nastąpił szybki rozwój technologiczny. Postęp ten należy wziąć pod uwagę w kategoriach infrastruktury objętych niniejszym rozporządzeniem, kryteriach wyboru projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, a także w priorytetowych korytarzach i obszarach tematycznych. (8)W dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 oraz w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/73/WE przewidziano wewnętrzny rynek energii. Choć poczyniono bardzo istotne postępy w dążeniu do zakończenia tworzenia wewnętrznego rynku energii, nadal możliwa jest poprawa dzięki lepszemu wykorzystaniu istniejącej infrastruktury energetycznej, integracji coraz większych ilości energii ze źródeł odnawialnych oraz integracji systemowej. (9)Należy przeprowadzić modernizację unijnej infrastruktury energetycznej, aby zapobiec awariom technicznym i zwiększyć odporność infrastruktury na takie awarie oraz klęski żywiołowe i katastrofy spowodowane przez człowieka, niekorzystne skutki zmiany klimatu i zagrożenia dla bezpieczeństwa infrastruktury, szczególnie w przypadku europejskiej infrastruktury krytycznej określonej w dyrektywie Rady 2008/114/WE. (10)Infrastruktura energetyczna Unii powinna być odporna na nieunikniony wpływ zmiany klimatu, jaki zgodnie z oszacowaniami zmiana ta wywrze w Europie pomimo podejmowania działań łagodzących jej skutki. W związku z tym kluczowe znaczenie ma intensyfikacja działań na rzecz przystosowania się do zmiany klimatu, wzmocnienia odporności, zapobiegania klęskom żywiołowym i gotowości.

(11)Bezpieczeństwo dostaw, jako jeden z głównych czynników kształtujących obecne rozporządzenie (UE) nr 347/2013, zostało znacznie zwiększone dzięki projektom będącym przedmiotem wspólnego zainteresowania. Ponadto, jak stwierdzono w przeprowadzonej przez Komisję ocenie skutków celu klimatycznego, oczekuje się, że zużycie gazu ziemnego zostanie znacznie zmniejszone, ponieważ jego nieograniczone wykorzystanie jest niezgodne z założeniami neutralności pod względem emisji dwutlenku węgla. Z drugiej strony do 2050 r. znacznie wzrośnie zużycie biogazu, wodoru odnawialnego i niskoemisyjnego oraz syntetycznych paliw gazowych. W związku z tym nie ma już potrzeby dalszego wspierania infrastruktury gazu ziemnego w ramach polityki TEN-E. Planowanie infrastruktury energetycznej powinno odzwierciedlać ten zmieniający się status gazu. (12)Znaczenie inteligentnych sieci elektroenergetycznych dla osiągania celów unijnej polityki energetycznej i klimatycznej potwierdzono w komunikacie Komisji dotyczącym integracji systemu energetycznego. Kryteria dla tej kategorii powinny obejmować zmiany technologiczne dotyczące innowacji i aspektów cyfrowych. Ponadto należy doprecyzować rolę projektodawców. Biorąc pod uwagę oczekiwany istotny wzrost zapotrzebowania na moc w sektorze transportu, w szczególności w przypadku pojazdów elektrycznych poruszających się po autostradach i obszarach miejskich, technologie inteligentnych sieci energetycznych powinny również przyczynić się do poprawy związanego z siecią energetyczną wsparcia dla transgranicznego ładowania o wysokiej wydajności w celu wspomożenia działań na rzecz obniżenia emisyjności sektora transportu. (13)W komunikacie Komisji dotyczącym integracji systemu energetycznego podkreślono potrzebę zintegrowanego planowania infrastruktury energetycznej z uwzględnieniem poszczególnych nośników energii, infrastruktur i sektorów zużycia. Punktem wyjścia dla rozpoczęcia takiej integracji systemu jest zastosowanie zasady „efektywność energetyczna przede wszystkim” i przyjęcie podejścia całościowego wykraczającego poza poszczególne sektory. Zaspokaja ona również potrzeby w zakresie obniżenia emisyjności w sektorach, z których emisje trudno zredukować, takich jak gałęzie przemysłu lub niektóre rodzaje transportu, w których bezpośrednia elektryfikacja stanowi obecnie wyzwanie techniczne lub gospodarcze. Inwestycje takie obejmują wodór i elektrolizery, w przypadku których odnotowuje się postępy w zakresie umożliwienia wykorzystywania na dużą skalę w celach komercyjnych. W strategii Komisji w zakresie wodoru nadano priorytetowe znaczenie produkcji wodoru z energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, co stanowi najczystsze rozwiązanie, które jest jednocześnie najbardziej zgodne z celem neutralności klimatycznej UE. W okresie przejściowym konieczne są jednak także inne formy wodoru niskoemisyjnego, aby możliwe było szybsze zastąpienie obecnej produkcji wodoru i pobudzenie osiągania korzyści skali. (14)Ponadto w przedstawionej przez Komisję strategii w zakresie wodoru stwierdzono, że na potrzeby wymaganego rozpoczęcia wykorzystywania wodoru ważnym elementem, który mogą zapewnić tylko Unia i jednolity rynek, jest wielkoskalowa sieć infrastruktury. Obecnie specjalna infrastruktura do transgranicznego transportu wodoru i handlu wodorem jest bardzo ograniczona. Taka infrastruktura powinna w znacznej mierze składać się z przekształcanych aktywów infrastruktury gazu ziemnego, uzupełnionych nowymi aktywami przeznaczonymi dla wodoru. Ponadto w strategii w zakresie wodoru określono cel strategiczny dotyczący zwiększenia zdolności produkcyjnej elektrolizerów do 40 GW do 2030 r. w celu zwiększenia produkcji wodoru odnawialnego i ułatwienia obniżenia emisyjności sektorów zależnych od paliw kopalnych, takich jak przemysł lub transport. W związku z tym polityka TEN-E powinna obejmować nową i przekształconą infrastrukturę do przesyłu wodoru i instalacje do magazynowania wodoru, a także instalacje przeznaczone dla elektrolizerów. Infrastruktura do przesyłu i magazynowania wodoru powinna być również uwzględniona w ogólnounijnym dziesięcioletnim planie rozwoju sieci, tak aby umożliwić kompleksową i spójną ocenę związanych z tym kosztów i korzyści dla systemu energetycznego, w tym wkładu w integrację i obniżenie emisyjności systemu, w celu stworzenia wodorowej sieci szkieletowej dla Unii. (15)Ponadto należy utworzyć nową kategorię infrastruktury dla inteligentnych sieci gazowych w celu wspierania inwestycji polegających na włączeniu odnawialnych i niskoemisyjnych gazów, takich jak biogaz, biometan i wodór, do sieci oraz pomagania w zarządzaniu powstałym w ten sposób bardziej złożonym systemem w oparciu o innowacyjne technologie cyfrowe. (16)W rozporządzeniu (UE) nr 347/2013 wymaga się, aby w procesie opracowywania listy unijnej wykazano, że proponowany projekt będący przedmiotem wspólnego zainteresowania znacząco przyczynia się do spełnienia co najmniej jednego z szeregu kryteriów, przy czym zrównoważoność może, ale nie musi stanowić jeden z nich. Wymóg ten – zgodnie z ówczesnymi szczególnymi potrzebami wewnętrznego rynku energii – umożliwił na przykład rozwój projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, w których odniesiono się jedynie do zagrożeń dla bezpieczeństwa dostaw, nawet jeśli nie wykazano w ich przypadku korzyści w zakresie zrównoważoności. Biorąc pod uwagę zmieniające się potrzeby Unii w zakresie infrastruktury oraz cele w zakresie obniżenia emisyjności, należy jednak przeprowadzić ocenę konkluzji Rady Europejskiej z lipca 2020 r., zgodnie z którymi „wydatki UE powinny być spójne z celami porozumienie paryskiego oraz zasadą »nie szkodzić« w ramach Europejskiego Zielonego Ładu”, zrównoważonym rozwojem pod względem integracji odnawialnych źródeł energii z siecią lub ograniczeniem emisji gazów cieplarnianych, w zależności od przypadku, aby zapewnić spójność polityki TEN-E z celami Unii w zakresie energii i klimatu. Zrównoważony rozwój sieci transportowych dwutlenku węgla rozpatruje się pod kątem ich celu polegającego na transporcie CO2. (17)Unia powinna ułatwiać realizację projektów infrastrukturalnych łączących unijne sieci energetyczne z sieciami państw trzecich, które przynoszą wzajemne korzyści i są niezbędne do transformacji energetycznej i osiągnięcia celów w zakresie klimatu, a także spełniają kryteria szczególne odpowiednich kategorii infrastruktury zgodnie z niniejszym rozporządzeniem, szczególnie w państwach sąsiadujących, a także w państwach, z którymi Unia nawiązała szczególną współpracę w dziedzinie energetyki. W związku z tym zakresem niniejszego rozporządzenia należy objąć projekty będące przedmiotem wzajemnego zainteresowania, jeżeli są one zrównoważone i jeśli można w ich przypadku wykazać znaczne korzyści społeczno-gospodarcze netto dla co najmniej dwóch państw członkowskich i co najmniej jednego państwa trzeciego. Projekty takie będą kwalifikowały się do umieszczenia na liście unijnej po spełnieniu warunków dotyczących regulacyjnego zbliżenia do Unii oraz wykazaniu wkładu w realizację ogólnych celów Unii w zakresie klimatu i energii w odniesieniu do bezpieczeństwa dostaw i obniżenia emisyjności. Takie dostosowanie regulacyjne lub zbieżność przepisów należy założyć w odniesieniu do Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub umawiających się stron Wspólnoty Energetycznej. Ponadto państwo trzecie, z którym Unia współpracuje w zakresie opracowywania projektów będących przedmiotem wzajemnego zainteresowania, powinno ułatwić opracowanie podobnego harmonogramu przyspieszonej realizacji i innych środków wspierania polityki, jak przewidziano w niniejszym rozporządzeniu. W związku z tym w niniejszym rozporządzeniu projekty będące przedmiotem wzajemnego zainteresowania powinny być uznawane za tożsame z projektami będącymi przedmiotem wspólnego zainteresowania, przy czym wszystkie przepisy odnoszące się do projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania mają zastosowanie do projektów będących przedmiotem wzajemnego zainteresowania, chyba że zostanie określone inaczej. (18)Ponadto, aby osiągnąć cele Unii w zakresie klimatu i energii do 2030 r. i 2050 r. oraz cel neutralności klimatycznej, Europa musi znacznie zwiększyć skalę produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Obecne kategorie infrastruktury przesyłu i magazynowania energii elektrycznej są niezbędne do zintegrowania znacznie większej produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych z siecią energetyczną. Wymaga to dodatkowo zwiększenia inwestycji w energię z morskich źródeł odnawialnych. Należy również rozwiązać kwestię koordynacji długoterminowego planowania i rozwoju morskich i lądowych sieci elektroenergetycznych. W szczególności w planowaniu infrastruktury morskiej należy odejść od podejścia skoncentrowanego na poszczególnych projektach w kierunku skoordynowanego kompleksowego podejścia zapewniającego zrównoważony rozwój zintegrowanych sieci przesyłowych energii morskiej, uwzględniając potencjał każdego basenu morskiego w zakresie morskiej energii odnawialnej, ochronę środowiska i inne sposoby wykorzystania mórz. (19)Właściwe państwa członkowskie powinny być w stanie ocenić korzyści i koszty sieci przesyłowych energii morskiej ze źródeł odnawialnych w odnośnych basenach morskich oraz przeprowadzić wstępną analizę podziału kosztów na poziomie basenu morskiego w celu zapewnienia podstawy wspólnych zobowiązań politycznych na rzecz rozwoju energii z morskich źródeł odnawialnych na poziomie basenu morskiego. W związku z tym Komisja powinna opracować jednolite zasady dotyczące metodyki w zakresie określania kosztów i korzyści oraz podziału kosztów w odniesieniu do wdrażania planów rozwoju zintegrowanej sieci morskiej, które powinny umożliwić państwom członkowskim przeprowadzenie odpowiedniej oceny. (20)Proces ogólnounijnego dziesięcioletniego planu rozwoju sieci okazał się skuteczny jako podstawa do włączenia projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania do kategorii energii elektrycznej i gazu. Chociaż europejska sieć operatorów systemów przesyłowych energii elektrycznej i europejska sieć operatorów systemów przesyłowych gazu (ENTSO) oraz operatorzy systemów przesyłowych mają do odegrania ważną rolę w tym procesie, istnieje jednak potrzeba większej kontroli, w szczególności w odniesieniu do określenia scenariuszy na przyszłość, wykrywania długotrwałych luk i wąskich gardeł w infrastrukturze oraz oceny poszczególnych projektów, w celu zwiększenia zaufania do tego procesu. W związku z tym ze względu na potrzebę niezależnej walidacji Agencja ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki („Agencja”) i Komisja powinny odgrywać większą rolę w tym procesie, z uwzględnieniem procesu opracowywania ogólnounijnego dziesięcioletniego planu rozwoju sieci zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/943 oraz rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 715/2009. (21)Ważne jest zapewnienie, aby wyłącznie projekty infrastrukturalne, w odniesieniu do których nie istnieją żadne uzasadnione alternatywne rozwiązania, mogły otrzymywać status projektu będącego przedmiotem wspólnego zainteresowania. W tym celu przy określaniu luk w infrastrukturze przestrzegana będzie zasada „efektywność energetyczna przede wszystkim”, a wszelkie rozwiązania niezwiązane z infrastrukturą, mające na celu zaradzenie zidentyfikowanym brakom będą traktowane w sposób priorytetowy. Ponadto podczas realizacji projektu projektodawcy powinni zgłaszać kwestie dotyczące zgodności z przepisami w zakresie ochrony środowiska, aby wykazać, że projekty są realizowane z poszanowaniem zasady „nie czyń poważnych szkód” zgodnie z art. 17 rozporządzenia (UE) 2020/852. W przypadku istniejących projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, które osiągnęły odpowiedni stopień zaawansowania, kwestie te będą brane pod uwagę podczas selekcji projektów do uwzględnienia na liście unijnej przez grupy regionalne. (22)Aby zapewnić stabilny poziom napięcia i częstotliwości, należy zwrócić szczególną uwagę na stabilność europejskiej sieci elektroenergetycznej w zmiennych warunkach, w szczególności w świetle rosnącego udziału energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. (23)Na podstawie szczegółowych konsultacji ze wszystkimi państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami Komisja określiła 13 strategicznych priorytetów transeuropejskiej infrastruktury energetycznej, których wdrożenie ma zasadnicze znaczenie dla realizacji celów unijnej polityki energetycznej i klimatycznej do 2030 r. i 2050 r. Priorytety te obejmują różne regiony geograficzne lub obszary tematyczne w zakresie przesyłu i magazynowania energii elektrycznej, sieci przesyłowych energii morskiej ze źródeł odnawialnych, przesyłu i magazynowania wodoru, elektrolizerów, inteligentnych sieci gazowych, inteligentnych sieci elektroenergetycznych oraz przesyłu dwutlenku węgla. (24)Projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania powinny być zgodne ze wspólnymi, przejrzystymi i obiektywnymi kryteriami dotyczącymi ich wkładu w cele polityki energetycznej. Aby projekty dotyczące energii elektrycznej i wodoru kwalifikowały się do wpisania na listy unijne, powinny zostać wymienione w najbardziej aktualnym dostępnym ogólnounijnym dziesięcioletnim planie rozwoju sieci. Ponieważ infrastruktura wodorowa nie jest obecnie uwzględniona w ogólnounijnym dziesięcioletnim planie rozwoju sieci, wspomniany wymóg dla projektów dotyczących wodoru powinien obowiązywać dopiero od dnia 1 stycznia 2024 r. do celów uwzględnienia na drugiej liście unijnej sporządzonej zgodnie z niniejszym rozporządzeniem. (25)Należy utworzyć grupy regionalne, których zadaniem będzie proponowanie i dokonywanie przeglądu projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w celu sporządzania regionalnych list projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. W celu zapewnienia szerokiego konsensusu wspomniane grupy regionalne powinny zapewniać ścisłą współpracę między państwami członkowskimi, krajowymi organami regulacyjnymi, projektodawcami i odpowiednimi zainteresowanymi stronami. W kontekście tej współpracy krajowe organy regulacyjne powinny w razie konieczności doradzać grupom regionalnym, między innymi w sprawie wykonalności aspektów regulacyjnych proponowanych projektów oraz wykonalności proponowanego harmonogramu zatwierdzania przez organy regulacyjne. (26)Nowa lista unijna projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania („lista unijna”) powinna być sporządzana co dwa lata. Projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania, które zostały ukończone lub przestały spełniać stosowne kryteria i wymogi określone w niniejszym rozporządzeniu, nie powinny figurować na kolejnej liście unijnej. Z tego powodu dotychczasowe projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania, które mają być umieszczone na kolejnej liście unijnej, powinny przy sporządzaniu list regionalnych oraz listy unijnej podlegać takiemu samemu procesowi wyboru, jaki obowiązuje w przypadku proponowanych projektów. Należy jednak jak najbardziej zminimalizować wynikające obciążenia administracyjne, na przykład wykorzystując w miarę możliwości poprzednio złożone informacje oraz uwzględniając sprawozdania roczne projektodawców. W tym celu dotychczasowe projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania, w ramach których poczyniono znaczne postępy, powinny być objęte usprawnionym procesem włączania do ogólnounijnego dziesięcioletniego planu rozwoju sieci. (27)Projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania powinny być realizowane jak najszybciej oraz szczegółowo monitorowane i oceniane, przy jednoczesnym zachowaniu minimalnego poziomu obciążeń administracyjnych dla projektodawców. Dla projektów napotykających szczególne trudności Komisja powinna mianować koordynatorów europejskich. W procesie wyboru odpowiednich projektów do następnych list unijnych należy uwzględnić postępy we wdrażaniu poszczególnych projektów, a także wypełnienie obowiązków związanych z niniejszym rozporządzeniem. (28)Proces wydawania pozwoleń nie powinien powodować obciążeń administracyjnych niewspółmiernych do wielkości lub złożoności projektu ani stwarzać przeszkód dla rozwoju sieci transeuropejskich i dla dostępu do rynku. (29)Należy koordynować planowanie i realizację unijnych projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w dziedzinie infrastruktury energetycznej, transportowej i telekomunikacyjnej, aby osiągnąć synergię tam, gdzie jest to wykonalne z gospodarczego, technicznego, środowiskowego i klimatycznego punktu widzenia oraz pod względem planowania przestrzennego, przy należytym uwzględnieniu stosownych aspektów bezpieczeństwa. W związku z tym przy planowaniu różnych sieci europejskich powinna istnieć możliwość nadawania charakteru priorytetowego integracji sieci transportowych, komunikacyjnych i energetycznych, aby zapewnić wykorzystanie jak najmniejszej powierzchni gruntów, przy jednoczesnym zapewnieniu, w miarę możliwości, ponownego wykorzystania istniejących lub nieeksploatowanych tras przesyłu w celu ograniczenia wszelkich negatywnych skutków społecznych, gospodarczych, środowiskowych, klimatycznych i finansowych. (30)Projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania powinny otrzymać „status priorytetowy” na poziomie krajowym, aby zapewnić ich szybkie rozpatrzenie administracyjne, a właściwe organy powinny uznać je za projekty, których realizacja leży w interesie publicznym. Ze względu na nadrzędny interes publiczny projekty, które mają negatywny wpływ na środowisko, powinny być zatwierdzane, jeżeli zostaną spełnione wszystkie warunki określone w dyrektywie Rady 92/43/EWG oraz w dyrektywie 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady.

(31)Projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania powinny również otrzymać „status priorytetowy” na poziomie krajowym, aby zapewnić ich pilne traktowanie we wszystkich powiązanych z nimi postępowaniach sądowych i procedurach rozstrzygania sporów. (32)Aby ograniczyć poziom złożoności, zwiększyć skuteczność i przejrzystość oraz przyczynić się do zacieśnienia współpracy między państwami członkowskimi, należy ustanowić właściwy organ lub właściwe organy skupiające lub koordynujące wszystkie procesy wydawania pozwoleń („punkt kompleksowej obsługi”). (33)W celu uproszczenia i przyspieszenia procesu wydawania pozwoleń dla sieci przesyłowych energii morskiej ze źródeł odnawialnych państwa członkowskie wokół konkretnego basenu morskiego powinny utworzyć pojedyncze punkty kontaktowe, tzw. „punkty kompleksowej obsługi projektów dotyczących energii morskiej”, biorąc pod uwagę specyfikę regionalną i położenie geograficzne, na potrzeby ułatwienia i koordynacji procesu wydawania pozwoleń w przypadku takich projektów. Ponadto ustanowienie dla każdego basenu morskiego punktu kompleksowej obsługi w odniesieniu do sieci przesyłowych energii morskiej ze źródeł odnawialnych powinno zmniejszyć złożoność i zwiększyć wydajność procesu wydawania pozwoleń oraz przyspieszyć ten proces w przypadku aktywów przesyłowych energii morskiej, które często przekraczają granice wielu jurysdykcji. (34)Pomimo istnienia utrwalonych standardów zapewniających udział społeczeństwa w procedurach podejmowania decyzji w dziedzinie środowiska, które mają pełne zastosowanie do projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, w dalszym ciągu wymagane są dodatkowe środki w ramach niniejszego rozporządzenia w celu zapewnienia jak najwyższych standardów przejrzystości oraz udziału społeczeństwa we wszystkich istotnych sprawach w ramach procesów wydawania pozwoleń dla projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. Wstępne konsultacje poprzedzające procedurę wydawania pozwoleń, jeżeli podlegają już przepisom krajowym na podstawie tych samych standardów co w niniejszym rozporządzeniu lub wyższych, powinny stać się fakultatywne i umożliwiać uniknięcie powielania wymogów prawnych. (35)Prawidłowe i skoordynowane wdrożenie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE, dyrektywy 2001/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz, w stosownych przypadkach, Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, podpisanej w dniu 25 czerwca 1998 r. („konwencja z Aarhus”) i konwencji z Espoo o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym („konwencja z Espoo”) powinno zapewnić harmonizację głównych zasad oceny oddziaływania na środowisko i klimat, w tym w kontekście transgranicznym. Komisja wydała wytyczne w celu wsparcia państw członkowskich w określaniu odpowiednich środków ustawodawczych i nieustawodawczych mających usprawniać procedury oceny oddziaływania na środowisko w przypadku infrastruktury energetycznej oraz zapewniać spójne stosowanie procedur oceny oddziaływania na środowisko wymaganych dla projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania na mocy prawa Unii. Państwa członkowskie powinny koordynować swoje oceny dotyczące projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania i w miarę możliwości opracowywać wspólne oceny. Należy zachęcać państwa członkowskie do wymiany najlepszych praktyk i tworzenia potencjału administracyjnego w zakresie procesów wydawania pozwoleń. (36)Należy usprawniać i doskonalić proces wydawania pozwoleń, przy jednoczesnym poszanowaniu – w miarę możliwości z należytym uwzględnieniem zasady pomocniczości – kompetencji i procedur krajowych dotyczących budowy nowej infrastruktury. Ze względu na pilną potrzebę rozwoju infrastruktury energetycznej celem uproszczenia procesu wydawania pozwoleń należy wyznaczyć jednoznaczny termin na wydanie przez odpowiednie organy decyzji w sprawie realizacji projektu. Termin ten powinien skłaniać do sprawniejszego określenia i prowadzenia procedur oraz w żadnym wypadku nie powinien powodować uszczerbku dla wysokich standardów ochrony środowiska zgodnych z przepisami dotyczącymi ochrony środowiska oraz dla udziału społeczeństwa. Niniejszym rozporządzeniem należy ustanowić maksymalne terminy, przy czym państwa członkowskie mogą dążyć do osiągnięcia krótszych terminów, jeżeli jest to wykonalne oraz w szczególności w odniesieniu do projektów takich jak inteligentne sieci energetyczne, które mogą nie wymagać tak złożonych procesów wydawania pozwoleń jak infrastruktura przesyłowa. Właściwe organy powinny być odpowiedzialne za zapewnianie przestrzegania terminów. (37)Państwa członkowskie mogą w stosownych przypadkach ująć w decyzjach kompleksowych decyzje podjęte w kontekście negocjacji z poszczególnymi właścicielami gruntów dotyczących uzyskania dostępu do nieruchomości, jej własności lub prawa do jej posiadania, planowania przestrzennego określającego ogólne zagospodarowanie nieruchomości na danym obszarze obejmującego inne przedsięwzięcia, takie jak budowę autostrad, linii kolejowych, wznoszenie budowli oraz tworzenie obszarów ochrony przyrody, i które nie jest dokonywane konkretnie na potrzeby planowanego projektu oraz wydawania pozwoleń na eksploatację. W kontekście procesu wydawania pozwoleń projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania mogą obejmować odpowiednią infrastrukturę w stopniu, w jakim ma ona istotne znaczenie dla realizacji lub funkcjonowania projektu. Niniejsze rozporządzenie, w szczególności przepisy dotyczące wydawania pozwoleń, udziału społeczeństwa oraz realizacji projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, należy stosować bez uszczerbku dla prawa międzynarodowego i prawa Unii, w tym przepisów dotyczących ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego oraz przepisów przyjętych w ramach wspólnej polityki rybołówstwa i morskiej, w szczególności dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/89/UE. (38)Koszty rozwoju, budowy, eksploatacji i utrzymania projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania powinny być na ogół ponoszone w pełni przez użytkowników infrastruktury. Projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania powinny kwalifikować się do transgranicznej alokacji kosztów, gdy ocena popytu na rynku lub ocena spodziewanego wpływu na opłaty taryfowe wskazuje, że nie można oczekiwać, iż koszty zostaną pokryte z opłat taryfowych uiszczanych przez użytkowników infrastruktury. (39)Podstawą dyskusji na temat odpowiedniej alokacji kosztów powinna być analiza kosztów i korzyści projektu infrastrukturalnego, dokonywana na podstawie zharmonizowanej metodyki przeprowadzania analizy obejmującej cały system energetyczny, z wykorzystaniem tego samego scenariusza co scenariusz wykorzystany wówczas, gdy projekt znajdował się na unijnej liście projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, w ramach ogólnounijnych dziesięcioletnich planów rozwoju sieci przygotowanych przez europejskie sieci operatorów systemów przesyłowych zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2019/943 oraz rozporządzeniem (WE) nr 715/2009, poddanych przeglądowi przez Agencję. W analizie tej można uwzględnić wskaźniki i odpowiednie wartości odniesienia do porównania jednostkowych kosztów inwestycji. (40)Na coraz bardziej zintegrowanym rynku wewnętrznym energii niezbędne są jednoznaczne i przejrzyste zasady transgranicznej alokacji kosztów w celu przyspieszenia inwestycji w infrastrukturę transgraniczną. Kluczowe znaczenie ma zapewnienie stabilnych ram finansowych na potrzeby rozwoju projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania przy jednoczesnym zminimalizowaniu potrzeby wsparcia finansowego. Podejmując decyzje o transgranicznej alokacji kosztów, krajowe organy regulacyjne powinny dokonywać alokacji kosztów inwestycyjnych w całości w sposób transgraniczny i uwzględniać je w taryfach krajowych, a następnie określić, czy ich wpływ na krajowe opłaty taryfowe może stanowić niewspółmierne obciążenie dla konsumentów. Krajowe organy regulacyjne powinny unikać ryzyka dwukrotnego wspierania projektów, uwzględniając rzeczywiste lub szacunkowe opłaty i przychody. Te opłaty i przychody należy uwzględnić tylko w takim zakresie, w jakim są one związane z projektami i mają pokrywać stosowne koszty. (41)W przepisach dotyczących wewnętrznego rynku energii określono wymóg, aby opłaty taryfowe za dostęp do sieci stanowiły odpowiednią zachętę do inwestycji. Kilka rodzajów projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania może jednak spowodować efekty zewnętrzne, które mogą potencjalnie nie zostać w pełni wychwycone i odzyskane w ramach zwykłego systemu opłat taryfowych. Stosując przepisy dotyczące wewnętrznego rynku energii, krajowe organy regulacyjne powinny zapewnić stabilne i przewidywalne ramy regulacyjne i finansowe obejmujące zachęty do realizowania projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, w tym również zachęty długoterminowe współmierne do poziomu szczególnego ryzyka danego projektu. Powinno mieć to zastosowanie w szczególności do projektów transgranicznych, innowacyjnych technologii przesyłu energii elektrycznej umożliwiających daleko idącą integrację odnawialnych źródeł energii, rozproszonych zasobów energetycznych lub reakcji na popyt w sieciach wzajemnie połączonych oraz w projektach w zakresie technologii energetycznej i transformacji cyfrowej, które mogą wiązać się z wyższym ryzykiem niż podobne projekty zlokalizowane w jednym państwie członkowskim, lub w których obiecuje się większe korzyści dla Unii. Ponadto projekty wiążące się z wysokimi wydatkami operacyjnymi powinny również mieć dostęp do odpowiednich zachęt do inwestowania. W szczegól