Jeżeli państwa trzecie stają się państwami członkowskimi, pożyczki, które są im udzielane, przestają być pokrywane przez fundusz i ryzyko z nimi związane jest objęte gwarancją budżetową UE. Fundusz jest finansowany z budżetu UE i jego środki muszą być utrzymywane na określonym poziomie, stanowiącym ustalony odsetek łącznej kwoty pozostających do spłaty zobowiązań wynikających z gwarantowanych przez fundusz pożyczek i gwarancji pożyczkowych. Odsetek ten, który określa się jako kwotę docelową, wynosi obecnie 9 %. Jeżeli zasoby funduszu okażą się niewystarczające, wówczas konieczne środki pochodzić będą z budżetu UE.

–stworzenia „bufora płynności” pozwalającego uniknąć uruchamiania środków budżetowych UE za każdym razem, gdy dochodzi do niespłacenia gwarantowanej pożyczki lub opóźnionej płatności związanej z taką pożyczką oraz

Fundusz pokrywa straty wynikające z niespłaconych pożyczek i gwarancji pożyczkowych udzielonych państwom trzecim lub na projekty realizowane w państwach trzecich. Został on ustanowiony w celu:

–pożyczki przyznawane przez Unię Europejską w związku z celami makroekonomicznymi, tj. pożyczki w ramach pomocy makrofinansowej udzielane państwom trzecim, pożyczki na cele pomocy w zakresie bilansu płatniczego stanowiące wsparcie dla państw członkowskich nienależących do strefy euro, które zmagają się z trudnościami w zakresie bilansu płatniczego, oraz pożyczki udzielane w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej stanowiące wsparcie dla wszystkich państw członkowskich zmagających się z poważnymi trudnościami gospodarczymi i finansowymi spowodowanymi przez wyjątkowe okoliczności pozostające poza ich kontrolą lub poważnie zagrożonych wystąpieniem tych trudności, pożyczki te są zazwyczaj uruchamiane wspólnie ze wsparciem finansowym ze strony Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW);

Niniejsze sprawozdanie złożono zgodnie z art. 149 rozporządzenia finansowego, które zobowiązuje Komisję do corocznego składania Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdań dotyczących gwarancji budżetowych UE oraz związanego z nimi ryzyka .

Jeżeli chodzi o Rumunię, w dniu 22 października 2013 r. Rada podjęła decyzję o udostępnieniu Rumunii drugiej zapobiegawczej średnioterminowej pomocy finansowej w wysokości maksymalnie 2 000 mln EUR w formie pożyczki o maksymalnym średnim terminie wymagalności wynoszącym 8 lat. Nie dokonano jeszcze żadnych wypłat, ale instrument może zostać uruchomiony i wnioski o wypłatę można składać do dnia 30 września 2015 r.

Według stanu na dzień 31 grudnia 2014 r. europejski mechanizm stabilizacji finansowej dysponuje kwotą 13 200 mln EUR na wypadek konieczności udzielenia dodatkowej pomocy jakiemukolwiek państwu członkowskiemu należącemu do strefy euro, przy maksymalnym pułapie wynoszącym 60 000 mln EUR.

W marcu 2014 r. wypłacono ostatnią transzę dla Irlandii w kwocie 800 mln EUR, co oznacza osiągnięcie pułapu udzielania pożyczek dla tego państwa.

W następstwie przyjęcia przez Radę decyzji o przyznaniu pomocy finansowej Unii dla Irlandii (do 22 500 mln EUR) i Portugalii (do 26 000 mln EUR), dokonano wypłat w wysokości 22 500 mln EUR na rzecz Irlandii i w wysokości 24 300 mln EUR na rzecz Portugalii.

W swoich konkluzjach z posiedzenia, które odbyło się w dniach 9-10 maja 2010 r., Rada Ecofin przewidziała maksymalny pułap tego mechanizmu w wysokości 60 000 mln EUR . Ponadto w art. 2 ust. 2 rozporządzenia Rady (UE) nr 407/2010 ustanowiono, że pozostająca do spłaty łączna kwota pożyczek lub linii kredytowych, które mają zostać udzielone przedmiotowemu państwu członkowskiemu ograniczona jest do marginesu dostępnego w ramach pułapu zasobów własnych na środki na płatności.

W tabelach A1, A2a, A2b i A3 w dokumencie roboczym służb Komisji podano bardziej szczegółowe informacje na temat powyższych kwot pozostających do spłaty, zwłaszcza w odniesieniu do pułapów, kwot wypłaconych i poziomów gwarancji.

*** Pożyczki będące przedmiotem subrogacji UE po uwzględnieniu niewywiązania się z zobowiązań przez rząd Syrii w odniesieniu do pożyczek udzielonych przez EBI (kwota: 107 mln EUR).

* Ryzyko to jest objęte bezpośrednio gwarancją budżetową UE. Pozycja ta obejmuje również pożyczki Euratomu i pożyczki EBI udzielone państwom przed ich przystąpieniem do UE.

Tabela 1: Łączne kwoty pozostające do spłaty objęte gwarancją budżetową UE według stanu na dzień 31 grudnia 2014 r. (w mln EUR)

– Europejski Mechanizm Stabilności (EMS): EMS stanowi istotny element wszechstronnej strategii UE opracowanej w celu ochrony stabilności finansowej w strefie euro poprzez świadczenie pomocy finansowej państwom członkowskim należącym do strefy euro zmagającym się z trudnościami finansowymi lub zagrożonym tymi trudnościami. EMS jest organizacją międzyrządową powołaną na mocy międzynarodowego prawa publicznego, z siedzibą w Luksemburgu; efektywna zdolność udzielania pożyczek EMS wynosi 500 000 mln EUR.

– Europejski Instrument Stabilności Finansowej (EFSF): EFSF został utworzony przez państwa członkowskie należące do strefy euro jako tymczasowy mechanizm pomocy w czerwcu 2010 r. w celu zapewniania pomocy finansowej państwom członkowskim należącym do strefy euro w ramach programu dostosowań makroekonomicznych. Traktat o utworzeniu stałego mechanizmu pomocy, czyli Europejskiego Mechanizmu Stabilności (EMS) wszedł w życie dnia 27 września 2012 r. EFSF kontynuuje swoje bieżące programy dla Grecji (wspólnie z MFW i niektórymi państwami członkowskimi) oraz dla Irlandii i Portugalii (wspólnie z MFW, niektórymi państwami członkowskimi i UE/europejskim mechanizmem stabilizacji finansowej), ale od dnia 1 lipca 2013 r. nie angażuje się już w nowe programy finansowania ani nie zawiera nowych umów w sprawie instrumentów pożyczkowych.

Wysokość pozostającej do spłaty kwoty pożyczek udzielonych w ramach pomocy makrofinansowej wzrosła z 564,6 mln EUR do 1 828,6 mln EUR według stanu na dzień 31 grudnia 2014 r.

W dniu 14 kwietnia 2014 r. Rada podjęła decyzję o udzieleniu Ukrainie pożyczek w ramach pomocy makrofinansowej do maksymalnej kwoty 1 000 mln EUR, która została w całości wypłacona w 2014 r.

W styczniu 2015 r. dokonano dwóch dodatkowych wypłat w wysokości 1 200 mln EUR na rzecz Łotwy i 1 500 mln EUR na rzecz Rumunii. W związku z tym według stanu na dzień 31 marca 2015 r. wysokość pozostającej do spłaty kwoty pożyczek udzielonych na cele pomocy w zakresie bilansu płatniczego wynosi 5 700 mln EUR.

Wysokość pozostającej do spłaty kwoty pożyczek udzielonych na cele pomocy w zakresie bilansu płatniczego wzrosła z 11 400 mln EUR do 8 400 mln EUR w 2014 r.

W 2014 r. nie dokonano żadnych wypłat pożyczek. Na dokonane spłaty złożyły się: kwota 22,6 mln EUR spłacona przez Bułgarię, kwota 10 mln EUR spłacona przez Rumunię i kwota równowartości 6,6 mln EUR spłacona przez Ukrainę.

3.2.Rozwój operacji finansowania zewnętrznego EBI

Rozwój sytuacji w 2014 r.

Istniejąca gwarancja UE w odniesieniu do operacji finansowania zewnętrznego EBI w latach 2007-2013 („upoważnienie w zakresie operacji zewnętrznych na lata 2007–2013”) została przedłużona do dnia 30 czerwca 2014 r., ponieważ do dnia 31 grudnia 2013 r. Rada i Parlament Europejski nie przyjęły decyzji w sprawie udzielenia nowej gwarancji UE dla EBI.

W kwietniu 2014 r. przyjęto nową decyzję w sprawie udzielenia gwarancji UE dla operacji EBI poza granicami Unii w latach 2014–2020. Zgodnie z tą decyzją maksymalny pułap gwarancji UE należy ustanowić w podziale na stały pułap o maksymalnej wysokości 27 000 mln EUR i na fakultatywną dodatkową kwotę w wysokości 3 000 mln EUR. Decyzja o uruchomieniu całości lub części fakultatywnej dodatkowej kwoty będzie podejmowana zgodnie ze zwykłą procedura ustawodawczą na podstawie przeglądu śródokresowego dotyczącego wdrażania decyzji przez EBI oraz na podstawie rozwoju operacji EBI. Równocześnie, w dniu 22 lipca 2014 r., podpisano nowe porozumienie gwarancyjne zgodnie z wymogami art. 14 decyzji.

W 2014 r., na podstawie upoważnień w zakresie operacji zewnętrznych na lata 2007–2013 i 2014–2020, wartość podpisanych umów pożyczkowych wzrosła o 15 % w porównaniu z poziomem z poprzedniego roku i wyniosła 4 059 mln EUR. Ogólna suma wypłaconych pożyczek wyniosła 2 260 mln EUR (co stanowi wzrost o 17 % w stosunku do stanu na dzień 31 grudnia 2013 r.). Kwota objęta upoważnieniem na lata 2007–2013 została już niemal całkowicie wykorzystana, jako że wartość podpisanych umów pożyczkowych netto wyniosła 29 026 mln EUR, a pułap upoważnienia – 29 484 mln EUR. W odniesieniu do wcześniejszych upoważnień EBI w zakresie operacji zewnętrznych zob. tabelę A3 w dokumencie roboczym służb Komisji.

W 2014 r. nadal odnotowywano przypadki niewywiązania się ze zobowiązań przez rząd Syrii w postaci nieuregulowania płatności odsetek i braku spłaty niektórych pożyczek. EBI uruchomił Fundusz Gwarancyjny w celu pokrycia wymaganych płatności (zob. pkt 5.1.3 poniżej).

Kwoty pozostające do spłaty na dzień 31 grudnia 2014 r. w ramach różnych instrumentów, o których mowa w niniejszej sekcji, przedstawiono w tabeli 1.

4.Ryzyko objęte gwarancją budżetową UE

4.1.Definicja ryzyka

Ryzyko ponoszone przez budżet UE wynika z niespłaconej kwoty kapitału i odsetek związanej z operacjami objętymi gwarancją.

Na potrzeby niniejszego sprawozdania stosuje się dwie metody oceny ryzyka ponoszonego przez budżet UE (bezpośrednio lub pośrednio poprzez fundusz):

–„Całkowite ryzyko objęte gwarancją” opiera się na łącznej kwocie niespłaconego kapitału z tytułu określonych operacji według stanu na dany dzień, z uwzględnieniem należnych odsetek.

–Podejście budżetowe, definiowane jako „roczny poziom ryzyka ponoszonego przez budżet UE”, opiera się na wyliczeniu maksymalnej kwoty rocznych należnych płatności, jaką UE musiałaby wypłacić w danym roku budżetowym przy założeniu braku spłaty wszystkich gwarantowanych pożyczek .

4.2.Łączna struktura ryzyka

Do roku 2010 największe ryzyko pod względem pozostałych do spłaty kwot objętych gwarancją było związane przede wszystkim z pożyczkami udzielonymi państwom trzecim. Od 2011 r. kryzys finansowy wywiera bardzo negatywne skutki na finanse publiczne państw członkowskich, prowadząc do zwiększenia działalności pożyczkowej UE w tym obszarze ze względu na zwiększone potrzeby finansowe rządów w państwach członkowskich.

W rezultacie struktura ryzyka zmieniła się. Według stanu na dzień 31 grudnia 2014 r. 69 % łącznej kwoty pozostającej do spłaty dotyczy operacji pożyczkowych związanych z pożyczkami udzielanymi państwom członkowskim, które są objęte bezpośrednio gwarancją budżetową UE (w porównaniu z 45 % według stanu na dzień 31 grudnia 2010 r.).

4.3.Roczny poziom ryzyka objętego gwarancją budżetową UE

W odniesieniu do 2015 r. maksymalna kwota, którą UE musiałaby wypłacić (bezpośrednio lub poprzez fundusz) – przy założeniu braku spłaty wszystkich gwarantowanych pożyczek – wynosi 12 379,8 mln EUR. Kwota ta obejmuje płatności z tytułu kapitału i odsetek w związku z gwarantowanymi pożyczkami, których termin wymagalności upływa w 2015 r., przy założeniu, że niewywiązywanie się ze spłaty pożyczek nie prowadzi do przyspieszenia ich wymagalności (szczegółowe informacje znajdują się w tabeli A4 w dokumencie roboczym służb Komisji).

4.3.1.Ryzyko związane z państwami członkowskimi