1.WPROWADZENIE

W rozporządzeniu (UE) nr 517/2014 nałożono wymóg ograniczenia ilości wodorofluorowęglowodorów (HFC), które przedsiębiorstwa mogą wprowadzać do obrotu w UE, tj. poprzez przywóz lub produkcję, co doprowadzi do redukcji emisji tych silnych gazów cieplarnianych do atmosfery. Wspomniane wycofywanie, które rozpoczęło się w 2015 r., spowoduje ograniczenie dozwolonej podaży HFC: w 2030 r. zostanie ona zmniejszona o 79 % w porównaniu z latami 2009–2012. W rezultacie w 2030 r. emisje zostaną zmniejszone o dwie trzecie w porównaniu ze scenariuszem BAU. Będzie to zatem istotny wkład w osiągnięcie unijnych celów w zakresie klimatu.

Działania w zakresie emisji HFC są również podejmowane na poziomie globalnym. W ramach Protokołu montrealskiego w sprawie substancji zubożających warstwę ozonową w tym roku osiągnięto porozumienie w zakresie ograniczenia ogólnoświatowego zużycia i produkcji HFC. Ułatwi to redukcję emisji gazów cieplarnianych w kontekście porozumienia paryskiego.

Producenci urządzeń i produktów wykorzystujących HFC muszą zatem przejść na stosowanie rozwiązań alternatywnych przyjaznych dla klimatu. Ponieważ w ostatnich latach nastąpił znaczny postęp technologiczny, w przypadku wielu rodzajów urządzeń i produktów możliwe stało się przejście na odpowiednie energooszczędne rozwiązania alternatywne charakteryzujące się niskim współczynnikiem ocieplenia globalnego (GWP). Bariery nietechnologiczne mogą jednak zagrozić temu przejściu na rozwiązania alternatywne przyjazne dla klimatu i mogą spowodować powstanie wyższych kosztów niż to konieczne.

Aby zapewnić płynne wprowadzenie środka na rzecz wycofania HFC oraz wesprzeć rozwój zielonych technologii, współprawodawcy zdecydowali się zwrócić do Komisji o stworzenie zestawienia potencjalnych ograniczeń dla wprowadzenia na rynek rozwiązań alternatywnych przyjaznych dla klimatu. Na podstawie art. 11 ust. 6 rozporządzenia (UE) nr 517/2014 Komisja jest uprawniona do „gromadzenia informacji dotyczących krajowych kodów, norm lub ustawodawstwa państw członkowskich w odniesieniu do technologii zastępczych stosujących rozwiązania alternatywne wobec fluorowanych gazów cieplarnianych w urządzeniach chłodniczych, klimatyzacyjnych i pompach ciepła oraz w piankach”. Do dnia 1 stycznia 2017 r. Komisja opublikuje sprawozdanie zbiorcze dotyczące zgromadzonych informacji.

W niniejszym sprawozdaniu oprócz analizy sytuacji krajowej uwzględniono prawodawstwo i normy na szczeblu europejskim i międzynarodowym, ponieważ na podstawie tych norm ustalane są powszechnie stosowane przez przedsiębiorstwa wskaźniki dotyczące bezpiecznego korzystania z urządzeń w całej Europie. Wiele krajów rozwijających się przyjmuje normy europejskie i międzynarodowe i włącza je jako obowiązkowe do swojego ustawodawstwa krajowego. W związku z tym jeżeli normy takie stwarzają nieuzasadnione bariery dla wdrażania technologii przyjaznych dla klimatu, niepożądane skutki tych norm są odczuwalne na rynkach daleko poza UE.

Aby ułatwić rozwiązanie tych kwestii, od czasu przyjęcia rozporządzenia (UE) nr 517/2014 Komisja przeprowadziła szeroko zakrojone konsultacje z zainteresowanymi stronami, w tym obrady z Forum Konsultacyjnym ds. Ekoprojektu ustanowionym na mocy art. 23 rozporządzenia, oraz zleciła konsultantowi zewnętrznemu przygotowanie analizy obejmującej przeprowadzenie ankiety w celu uzyskania informacji od władz państw członkowskich. Niniejsze sprawozdanie opiera się na wynikach tej analizy oraz procesu konsultacji.

2.ZNACZENIE KODEKSÓW, NORM I USTAWODAWSTWA

Kodeksy, normy i ustawodawstwo mogą pośrednio wpływać na stosowanie rozwiązań alternatywnych wobec HFC poprzez określanie wymogów dotyczących projektu lub produkcji urządzeń i ich części, instalacji urządzeń oraz ich eksploatacji, konserwacji i demontażu, które nie pozwalają na zastosowanie określonej technologii alternatywnej.

Chociaż odpowiednie rozwiązania alternatywne często mogą być bardziej przyjazne dla klimatu i energooszczędne niż HFC, mają one własne ograniczenia, takie jak zapalność, słaba kompatybilność materiałowa, toksyczność czy potrzeba stosowania wyższego ciśnienia eksploatacyjnego. Problemy związane ze wspomnianymi właściwościami można jednak zazwyczaj rozwiązać za pomocą odpowiedniego projektu produktu i prawidłowej konserwacji urządzeń. Do możliwych do wykorzystania rozwiązań alternatywnych przyjaznych dla klimatu należą: dwutlenek węgla (CO2), amoniak (NH3), węglowodory i fluorowęglowodory nienasycone.

O ile należy utrzymać poziomy bezpieczeństwa i zminimalizować ryzyko, o tyle normy, kodeksy i ustawodawstwo powinny być dostosowywane do postępu technologicznego oraz – w kontekście wycofywania HFC i porozumienia paryskiego – należy umożliwić stosowanie rozwiązań alternatywnych bardziej przyjaznych dla klimatu tam, gdzie jest to bezpieczne.

Przegląd stosownego prawodawstwa i norm na szczeblu europejskim

Producenci, instalatorzy i użytkownicy końcowi produktów i urządzeń muszą przestrzegać szeregu przepisów i norm obowiązujących na szczeblu europejskim. Niektóre wymogi dotyczą bezpiecznego stosowania czynników chłodniczych lub czynników spieniających. Większość tych wymogów nie dotyczy jednak bezpośrednio stosowania konkretnego czynnika chłodniczego lub czynnika spieniającego, lecz obejmuje ogólne aspekty dotyczące bezpieczeństwa.

Normy europejskie są ustalane przez europejskie organizacje normalizacyjne CEN i CENELEC, które opierają się na udziale zainteresowanych stron z sektora w określaniu specyfikacji technicznych. W odróżnieniu od stosowania przepisów stosowanie norm zasadniczo nie jest obowiązkowe (o ile nie zostały one wyraźnie włączone do prawodawstwa lub umów handlowych), lecz powszechnie uznaje się, że przestrzeganie stosownej normy europejskiej jest ważnym sposobem wykazania, że stosowanie danego urządzenia jest bezpieczne. W związku z tym, mimo że stosowanie norm może nie być obowiązkowe, są one powszechnie stosowane, a zatem wywierają istotny wpływ.

Niektóre normy przyjęte na szczeblu europejskim są dostosowane do szerzej zakrojonych norm i kodeksów międzynarodowych, jak np. normy IEC i ISO. Tabela 1 przedstawia przegląd najważniejszych europejskich norm dotyczących stosowania czynników chłodniczych i czynników spieniających.

Tabela 1: Podsumowanie norm na szczeblu europejskim związanych z zastosowaniami w sektorach chłodniczym, klimatyzacyjnym, pomp ciepła oraz czynników spieniających

Norma Cel EN 378: 2008 Instalacje ziębnicze i pompy ciepła -- Wymagania dotyczące bezpieczeństwa i ochrony środowiska. Norma EN 378 zawiera praktyczne zasady określania ważnych parametrów takich jak maksymalne napełnienie czynnikiem chłodniczym. Jest ona zgodna z niektórymi dyrektywami UE wymienionymi powyżej. IEC EN 60335-2-24 Wymogi bezpieczeństwa dotyczące elektrycznych przyrządów do użytku domowego i podobnego IEC EN 60335-2-40 Wymogi bezpieczeństwa dotyczące elektrycznych pomp ciepła, klimatyzatorów i osuszaczy IEC EN 60335-2-89 Wymogi bezpieczeństwa dotyczące komercyjnych urządzeń chłodniczych EN 1127-1 Atmosfery wybuchowe – Zapobieganie wybuchowi i ochrona przed wybuchem EN 60079 Wymogi dotyczące urządzeń elektrycznych w przestrzeniach zagrożonych wybuchem; obszerny zestaw norm, z których niektóre mają duże znaczenie dla chłodzenia, klimatyzacji i pomp ciepła EN 13463 Urządzenia nieelektryczne do atmosfer wybuchowych

Normami o największym znaczeniu dla chłodzenia, klimatyzacji i pomp ciepła są norma EN 378 oraz normy wyrobu: IEC EN 60335-2-40 (dotycząca systemów klimatyzacyjnych) i IEC EN 60335-2-89 (dotycząca komercyjnych urządzeń chłodniczych z wbudowaną i wolnostojącą skraplarką lub sprężarką), które są nadrzędne wobec normy EN 378. Norma EN 378 została niedawno zmieniona. Jej odpowiednikiem na szczeblu międzynarodowym jest norma ISO 5149. Na szczeblu międzynarodowym zmiany norm IEC 60335-2-40 i IEC 60335-2-89 są obecnie przedmiotem dyskusji odpowiednich komitetów IEC. Po uzgodnieniu nowej wersji tych norm prawdopodobnie odpowiednio zmienione zostaną odpowiadające im normy europejskie IEC EN 60335-2-40 i IEC 60335-2-89. Technicznymi komitetami normalizacyjnymi odpowiedzialnymi za te normy na szczeblu europejskim są CEN/TC 182 „Układy chłodnicze, bezpieczeństwo i wymogi środowiskowe” oraz CLC/TC 61 „Bezpieczeństwo elektrycznych przyrządów do użytku domowego i podobnego”.