W związku z tym Komisja proponuje dodanie naruszenia unijnych środków ograniczających do dziedzin przestępczości określonych w art. 83 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („TFUE”). Po osiągnięciu porozumienia przez Radę oraz wyrażeniu przez Parlament Europejski zgody na dodanie naruszenia unijnych środków ograniczających do dziedzin przestępczości określonych w art. 83 ust. 1 TFUE, Komisja będzie mogła przedstawić, zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, wniosek dotyczący dyrektywy, która mogłaby zapewnić zbliżenie definicji przestępstw i sankcji.

Art. 215 TFUE stanowi podstawę prawną do przyjmowania przez Radę „niezbędnych środków” w przypadku przyjęcia unijnych środków ograniczających. Podstawa prawna do przyjmowania środków ograniczających nie pozwala jednak na zbliżenie definicji zawartych w prawie karnym oraz rodzajów i poziomów sankcji karnych.

Co do zasady rozporządzenia te obejmują:

Obecnie w Unii obowiązuje ponad czterdzieści systemów środków ograniczających. Niektóre z nich wdrażają środki ograniczające wprowadzone przez Organizację Narodów Zjednoczonych, inne zostały przyjęte niezależnie przez Unię. Oprócz systemów odnoszących się do sytuacji w poszczególnych krajach Unia przyjęła również systemy horyzontalne wymierzone w rozprzestrzenianie i stosowanie broni chemicznej, cyberataki, naruszanie praw człowieka i terroryzm. Środki ograniczające są wiążące dla państw członkowskich Unii oraz dla każdej osoby lub podmiotu podlegającego jurysdykcji państw członkowskich (podmioty z UE). Niespójne wdrażanie środków ograniczających zmniejsza ich skuteczność i zdolność Unii do prezentowania jednomyślnego stanowiska. Wdrażanie i egzekwowanie unijnych środków ograniczających jest przede wszystkim obowiązkiem państw członkowskich. Właściwe organy państw członkowskich muszą ocenić, czy nastąpiło naruszenie przepisów odnośnego rozporządzenia Rady przyjętego na mocy art. 215 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („TFUE”) i zastosować odpowiednie środki.

Aby chronić te wartości, Unia może nakładać środki ograniczające wobec państw trzecich oraz osób prawnych lub fizycznych. Do środków takich zaliczają się ukierunkowane środki indywidualne, tj. ukierunkowane sankcje finansowe (zabezpieczenie mienia), ograniczenia wjazdu na terytorium (zakaz wjazdu na terytorium Unii Europejskiej) oraz środki sektorowe, tj. embargo na broń lub środki gospodarcze i finansowe (np. ograniczenia przywozowe i wywozowe, ograniczenia świadczenia niektórych usług, w tym usług bankowych). Utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa ma szczególne znaczenie w kontekście obecnej inwazji Rosji na Ukrainę. Unia wprowadziła szereg środków ograniczających wobec osób i przedsiębiorstw z Rosji i Białorusi, a niektóre z tych środków sięgają 2014 r. W tym kontekście, aby poprawić koordynację wdrażania tych środków ograniczających na szczeblu unijnym, Komisja utworzyła grupę zadaniową „Freeze and Seize”. Zadaniem tej grupy jest zapewnienie koordynacji między państwami członkowskimi i agencjami unijnymi, takimi jak Europol i Eurojust, a ponadto zbadanie wzajemnego oddziaływania między środkami ograniczającymi a środkami z dziedziny prawa karnego.

Jeśli chodzi o kary pozbawienia wolności, w 14 państwach członkowskich maksymalna długość kary wynosi 2–5 lat, natomiast w ośmiu państwach członkowskich możliwe są kary maksymalnie 8–12 lat. Maksymalna grzywna, jaką można nałożyć za naruszenie unijnych środków ograniczających – jako przestępstwo lub wykroczenie o charakterze administracyjnym – jest bardzo zróżnicowana w poszczególnych państwach członkowskich i wynosi od 1 200 EUR do 500 000 EUR. Czternaście państw członkowskich przewiduje odpowiedzialność osób prawnych za naruszenie unijnych środków ograniczających. Dwanaście państw członkowskich przewiduje sankcje administracyjne, w szczególności grzywny, które można nakładać na osoby prawne w przypadku naruszenia sankcji przez ich pracowników (lub co najmniej kierownictwo). Maksymalne grzywny dla osób prawnych sięgają od 133 000 EUR do 37,5 mln EUR.

BE, BG, CZ, DE, EE, IE, EL, IT, LT, AT, PL, RO, SI

Jeżeli chodzi o interakcję między podejściem państw członkowskich do kryminalizacji naruszeń unijnych środków ograniczających oraz środkami konfiskaty, należy zauważyć, że w większości państw członkowskich konfiskata jest możliwa wyłącznie na podstawie wyroku skazującego lub przynajmniej stwierdzonych powiązań z działalnością przestępczą. Nawet jeśli w kilku państwach członkowskich naruszenie środków ograniczających uznaje się za przestępstwo, różnice między państwami członkowskimi mogą prowadzić do zróżnicowanego podejścia w sprawach transgranicznych.

Pomimo pozytywnych tendencji w niektórych państwach członkowskich, wydaje się, że zaledwie w kilku z nich toczą się postępowania sądowe w związku z naruszeniem unijnych środków ograniczających. Może to świadczyć o tym, że w wielu państwach członkowskich nie przywiązuje się wystarczającej wagi do prowadzenia dochodzeń w sprawie naruszenia unijnych środków ograniczających i ich ścigania. Ponadto organy ścigania napotykają poważne przeszkody związane ze szczególną kategorią przestępców, ofiar i złożonym charakterem danych przestępstw (lub ich połączeń).

W sekcjach poniżej przeanalizowano problemy, do których odnosi się niniejszy wniosek, oraz ich przyczyny, a także negatywne konsekwencje aktualnej sytuacji. Następnie przedstawione zostaną cele wniosku oraz jego wartość dodana, w tym powody, dla których spełnia on kryteria uzasadniające dodanie dziedziny przestępczości do art. 83 ust. 1 TFUE.

Jeżeli organy ścigania i organy sądowe nie dysponują odpowiednimi narzędziami i zasobami, aby zapobiegać naruszeniu unijnych środków ograniczających, wykrywać je, prowadzić dochodzenia w jego sprawie i je ścigać, wyznaczone osoby fizyczne i prawne, których mienie zabezpieczono, w praktyce mogą nadal uzyskiwać dostęp do swojego mienia i wspierać reżimy, przeciwko którym skierowane są unijne środki ograniczające. Ponadto z faktu, że państwa członkowskie mają bardzo różne definicje i niejednolite sankcje za naruszenie unijnych środków ograniczających w swoim prawie administracyjnym lub karnym, wynika, że to samo naruszenie może być karane różnymi sankcjami i na różnych poziomach egzekwowania. Z politycznego punktu widzenia osłabia to egzekwowanie unijnych środków ograniczających i podważa wiarygodność celów Unii. Ponadto korzyści uzyskane z wykorzystywania towarów i zasobów naturalnych będących przedmiotem wymiany handlowej z naruszeniem unijnych środków ograniczających mogą również umożliwić podmiotom lub osobom, przeciwko którym skierowano te środki ograniczające, zakup broni i uzbrojenia, przy pomocy których mogłyby one popełniać przestępstwa. Naruszenie ograniczeń przywozu może ponadto przyczynić się do nielegalnego wykorzystywania towarów i zasobów naturalnych w państwie, którego dotyczą te środki ograniczające, a co za tym idzie do szkód w środowisku i społeczeństwie.

(5)Cele wniosku

W tym kontekście oraz ze względu na pilną potrzebę położenia kresu bezkarności za naruszenia środków ograniczających w następstwie inwazji Rosji na Ukrainę niniejszy wniosek ma na celu wszczęcie procedury określonej w art. 83 ust. 1 akapit trzeci TFUE. Zgodnie z tą procedurą, w zależności od rozwoju przestępczości, Rada może przyjąć decyzję określającą inne dziedziny przestępczości spełniające kryteria, o których mowa w art. 83 ust. 1 TFUE. Powinny to być dziedziny „szczególnie poważnej przestępczości o wymiarze transgranicznym, wynikającym z rodzaju lub skutków tych przestępstw lub ze szczególnej potrzeby wspólnego ich zwalczania”. Rada stanowi jednomyślnie po uzyskaniu zgody Parlamentu Europejskiego. Art. 83 ust. 1 TFUE nie pozwala obecnie na ustanowienie norm minimalnych odnoszących się do definicji i sankcji za jakiekolwiek naruszenie, w tym obejście, unijnych środków ograniczających, ponieważ naruszenia unijnych środków ograniczających jako takiego nie uwzględniono jeszcze w dziedzinach przestępczości wymienionych w tym artykule. Dziedzinami przestępczości figurującymi obecnie w wykazie są: terroryzm, handel ludźmi, seksualne wykorzystywanie dzieci, handel narkotykami, handel bronią, korupcja, pranie pieniędzy, fałszowanie środków płatniczych, przestępczość komputerowa i przestępczość zorganizowana. Naruszenie unijnych środków ograniczających może być jednak związane z przestępstwami objętymi niektórymi z wymienionych dziedzin przestępczości, takimi jak terroryzm i pranie pieniędzy. Kryteria, o których mowa w art. 83 ust. 1 TFUE, odnoszące się do wymiaru transgranicznego określonej dziedziny przestępczości, a mianowicie rodzaj lub skutki przestępstw oraz szczególna potrzeba wspólnego ich zwalczania, są wzajemnie powiązane i nie należy ich oceniać oddzielnie. W przypadku naruszenia unijnych środków ograniczających kryteria te są spełnione, ponieważ:

·po pierwsze, naruszenie unijnych środków ograniczających należy uznać za dziedzinę przestępczości w celu zapewnienia skutecznej realizacji polityki Unii w zakresie środków ograniczających. Naruszenie środków ograniczających już teraz uznaje się za przestępstwo w większości państw członkowskich. Spośród państw członkowskich, które uznają naruszenie środków ograniczających za przestępstwo, niektóre stosują szerokie definicje, takie jak: „naruszenie sankcji ONZ i UE” lub „naruszenie przepisów UE”, natomiast inne mają bardziej szczegółowe przepisy, np. przedstawienie wykazu zakazanych praktyk. Kryteria, zgodnie z którymi dana praktyka wchodzi w zakres prawa karnego, są różne w poszczególnych państwach członkowskich, ale zazwyczaj są one związane z jej wagą (poważnym charakterem) albo określane w kategoriach jakościowych (zamiar, poważne zaniedbanie) lub ilościowych (szkoda);

·po drugie, jest to szczególnie poważna dziedzina przestępczości, która pod względem wagi jest podobna do dziedzin przestępczości wymienionych już w art. 83 ust. 1 TFUE, ponieważ może utrwalać zagrożenia dla międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, podważać umacnianie i wspieranie demokracji, praworządności i praw człowieka oraz powodować znaczne szkody w gospodarce, społeczeństwie i środowisku. Wyznaczone osoby fizyczne i prawne, których mienie zabezpieczono, w praktyce mogą nadal uzyskiwać dostęp do swojego mienia i wspierać reżimy, przeciwko którym skierowane są środki ograniczające. Podobnie środki pieniężne uzyskane z wykorzystywania zasobów naturalnych będących przedmiotem wymiany handlowej z naruszeniem unijnych środków ograniczających mogą również umożliwiać reżimom, przeciwko którym skierowano te środki ograniczające, zakup broni i uzbrojenia, przy pomocy których popełniają przestępstwa. Naruszenie unijnych środków ograniczających może ponadto przyczynić się do nielegalnego wykorzystywania towarów i zasobów naturalnych w reżimie, którego dotyczą te środki ograniczające;

·po trzecie, naruszenia unijnych środków ograniczających mają wyraźny wymiar transgraniczny, który niekiedy jest wręcz wpisany w ich naturę. Nie tylko są one zazwyczaj popełniane przez osoby fizyczne i prawne działające na skalę globalną, ale w niektórych przypadkach unijne środki ograniczające, takie jak ograniczenia przywozowe i wywozowe oraz ograniczenia dotyczące usług bankowych, wręcz zakazują prowadzenia operacji transgranicznych. Naruszenie takich ograniczeń jest zatem już z definicji praktyką o wymiarze transgranicznym, wymagającą wspólnej transgranicznej reakcji na szczeblu Unii;

·po czwarte, z faktu, że państwa członkowskie mają bardzo różne definicje i stosują bardzo różne sankcje za naruszenie unijnych środków ograniczających w swoim prawie administracyjnym lub karnym, wynika, że to samo naruszenie może być karane różnymi sankcjami i na różnych poziomach egzekwowania. Podważa to cele Unii, jakimi są zagwarantowanie ochrony międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa oraz poszanowanie wspólnych wartości Unii. W związku z tym istnieje szczególna potrzeba podjęcia wspólnych działań na szczeblu Unii, pozwalających na przeciwdziałanie naruszaniu unijnych środków ograniczających za pomocą środków z dziedziny prawa karnego;

·po piąte, odmienne definicje naruszenia unijnych środków ograniczających i niejednolite sankcje za te naruszenia w prawie administracyjnym lub karnym państw członkowskich stanowią przeszkodę w spójnym stosowaniu polityki Unii w dziedzinie środków ograniczających. Mogą one nawet prowadzić do wybierania przez sprawców sądu ze względu na możliwość korzystniejszego rozstrzygnięcia sprawy (ang. forum-shopping), a ostatecznie do ich bezkarności, ponieważ mogą oni zdecydować się na prowadzenie działalności w państwach członkowskich, które przewidują mniej surowe reakcje na naruszanie unijnych środków ograniczających. Harmonizacja zwiększyłaby również odstraszający skutek sankcji za naruszenie unijnych środków ograniczających.

Oprócz spełnienia kryteriów, o których mowa w art. 83 ust. 1 TFUE, wspólne działanie na szczeblu Unii przyczyniłoby się nie tylko do stworzenia równych warunków w państwach członkowskich, ale także do stworzenia równych warunków w skali globalnej oraz do współpracy organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości w zakresie przeciwdziałania naruszaniu środków ograniczających.

Jak zostanie to szerzej omówione poniżej, wniosek dotyczący dodania naruszenia unijnych środków ograniczających do dziedzin przestępczości określonych w art. 83 ust. 1 TFUE stanowi uzupełnienie wniosku Komisji, który ma na celu zmianę dyrektywy w sprawie zabezpieczenia i konfiskaty narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej oraz decyzji Rady dotyczącej biur ds. odzyskiwania mienia. Nowa dyrektywa w sprawie odzyskiwania i konfiskaty mienia, której dotyczy wniosek, miałaby zastosowanie do naruszenia unijnych środków ograniczających w zakresie, w jakim przestępstwo to zostałoby zharmonizowane w prawie Unii.

Gdy Rada, po uzyskaniu zgody Parlamentu Europejskiego, wyrazi zgodę na dodanie naruszenia unijnych środków ograniczających do dziedzin przestępczości określonych w art. 83 ust. 1 TFUE, Komisja będzie mogła przedstawić, zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie naruszenia unijnych środków ograniczających. Jak wspomniano, Komisja przyjmuje dziś również komunikat oraz załącznik do niego, gdzie przedstawiono główne elementy, jakie mogłaby zawierać przyszła dyrektywa w sprawie sankcji karnych za naruszenie unijnych przepisów dotyczących środków ograniczających.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki