Prawidłowe zarządzanie własnością intelektualną jest również potrzebne do wspierania waloryzacji i wdrażania wyników badań i rozwoju w Europie. Na przykład chociaż 26 % wartościowych publikacji badawczych na temat AI pochodzi z Europy, tylko 4 z 30 największych wnioskodawców (13 %) i 7 % przedsiębiorstw na całym świecie, którzy występują o patenty dotyczące SI, to przedsiębiorstwa europejskie .

Zaledwie 9 % unijnych MŚP zarejestrowało prawa własności intelektualnej. W czasie obecnego kryzysu spadły liczby rejestracji w zakresie własności intelektualnej, co szkodzi konkurencyjności i odporności przedsiębiorstw. Z najnowszych analiz wynika, że niechęć MŚP do korzystania z praw własności intelektualnej jest spowodowana głównie brakiem wiedzy o tych prawach . Nawet jeśli MŚP korzystają z praw własności intelektualnej, uważają, że system jest dla nich zbyt kosztowny, skomplikowany i trudny w użyciu.

Rewolucja technologiczna – gospodarka i społeczeństwo oparte na danych, zwrot ku sztucznej inteligencji, rosnące znaczenie nowych technologii, takich jak łańcuch bloków, drukowanie przestrzenne i internet rzeczy („IoT”), a także rozwój nowych modeli biznesowych, takich jak gospodarka platform oraz gospodarka oparta na danych i o obiegu zamkniętym – stwarza niepowtarzalną okazję do zmodernizowania naszego podejścia do ochrony naszych wartości niematerialnych i prawnych. W ostatnich dziesięcioleciach poczyniono znaczne postępy w tworzeniu jednolitego rynku własności intelektualnej, co przyniosło wiele korzyści unijnej gospodarce. Istnieje szereg narzędzi umożliwiających wprowadzanie w społeczeństwie innowacyjnych rozwiązań . Nadal jednak istnieje wiele luk i słabości w sposobie ochrony przez przedsiębiorstwa UE kapitału niematerialnego oraz wykorzystywania go, by przenieść korzyść społeczeństwu europejskiemu.

Musimy jeszcze bardziej wykorzystywać nasze mocne strony, udoskonalając ramy prawne UE tam, gdzie jest to konieczne, oraz wdrażając dobrze dostosowaną politykę w zakresie praw własności intelektualnej, aby pomóc przedsiębiorstwom wykorzystać swoje wynalazki i twórczość, a jednocześnie zapewnić, by wynalazki i twórczość służyły gospodarce i całemu społeczeństwu. W UE jest bardzo dużo inwencji i kreatywności: należy zatem koniecznie zmaksymalizować zachęty służące wykorzystaniu tego potencjału i skierować nasze przedsiębiorstwa na drogę naprawy gospodarczej oraz globalnego ekologicznego i cyfrowego przywództwa Europy.

UE posiada środki, aby pozostać konkurencyjną w globalnym wyścigu o przywództwo technologiczne. Dysponuje także solidnymi ramami własności intelektualnej. Na przykład jednolity mechanizm składania wniosków pozwala uzyskać ochronę znaków towarowych, wzorów i odmian roślin w całej Europie i ją egzekwować. Jakość patentów przyznawanych w Europie należy do najwyższych na świecie. Europejscy innowatorzy są liderami w dziedzinie zielonych technologii. W skali światowej posiadają oni znaczną część zielonych patentów i dysponują szczególnie bogatymi portfelami własności intelektualnej w technologiach dotyczących przystosowania się do zmiany klimatu, wychwytywania i składowania dwutlenku węgla, uzdatniania wody i utylizacji odpadów. Przedsiębiorstwa europejskie mają również wiodącą pozycję w obszarze określonych technologii cyfrowych, takich jak technologie łączności.

Prawa własności intelektualnej, tj. patenty, znaki towarowe, wzory, prawa autorskie i prawa pokrewne, oznaczenia geograficzne i prawa do ochrony odmian roślin, a także zasady ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa, pomagają przedsiębiorcom i przedsiębiorstwom waloryzować swoje wartości niematerialne i prawne. W dzisiejszej gospodarce produkty i procesy przemysłowe w coraz większym stopniu opierają się na wartościach niematerialnych i prawnych chronionych prawami własności intelektualnej, a solidne zarządzanie własnością intelektualną stało się nieodłączną częścią każdej skutecznej strategii biznesowej. Branże, które intensywnie wykorzystują własność intelektualną, odgrywają zasadniczą rolę w gospodarce UE i oferują społeczeństwu wartościowe i trwałe miejsca pracy. Sektory intensywnie korzystające z praw własności intelektualnej odpowiadają obecnie za prawie 45 % PKB Europy i bezpośrednio przyczyniają się do tworzenia prawie 30 % wszystkich miejsc pracy . Wiele z przemysłowych ekosystemów Europy nie może rozwijać się bez skutecznej ochrony własności intelektualnej i skutecznych narzędzi służących do obrotu wartościami niematerialnymi i prawnymi.

Z patentami ściśle związane są dodatkowe świadectwa ochronne (SPC), które zapewniają dodatkowy okres ochrony praw własności intelektualnej dla opatentowanych środków leczniczych i środków ochrony roślin będących przedmiotem długotrwałych badań klinicznych i procedur dotyczących pozwolenia na dopuszczenie do obrotu. Po wprowadzeniu w 2019 r. „zwolnienia dotyczącego wytwarzania produktów” objętych dodatkowym świadectwem ochronnym Komisja zakończyła niedawno szczegółową ocenę systemu SPC. Wynika z niej, że chociaż system SPC pozostaje istotny, jego działanie jest utrudnione przez rozdrobnione wdrażanie w państwach członkowskich. Przekłada się to na nieefektywność oraz brak przejrzystości i przewidywalności, co szkodzi innowatorom i producentom leków generycznych, a ostatecznie także pacjentom. Komisja bada możliwe rozwiązania tych problemów, w tym możliwość wprowadzenia jednolitego mechanizmu przyznawania SPC lub utworzenia jednolitego tytułu SPC.

Głównym brakującym elementem koniecznym do uruchomienia jednolitego systemu patentowego jest ratyfikacja przez Niemcy Porozumienia w sprawie Jednolitego Sądu Patentowego, co obecnie stało się możliwe dzięki niedawnemu orzeczeniu niemieckiego trybunału konstytucyjnego. Po zakończeniu procesu ratyfikacji Komisja będzie współpracować z Europejskim Urzędem Patentowym (EPO) i państwami członkowskimi nad uruchomieniem jednolitego systemu patentowego w umawiających się państwach członkowskich. Będzie również zachęcać do przystąpienia do nowego systemu pozostałe państwa członkowskie, które jeszcze do niego nie przystąpiły.

Aby tak się stało, należy doprowadzić do uruchomienia jednolitego systemu patentowego. Zapewni to punkt kompleksowej obsługi dla przedsiębiorstw, znacznie upraszczając proces patentowy w UE, zwiększając przejrzystość i ułatwiając udzielanie licencji. Uzyskanie jednolitego patentu (którego zakres obejmuje do 25 państw członkowskich) i utrzymanie go w mocy przez typowy czas trwania będzie kosztować około 10 000 EUR, czyli prawie sześć razy mniej niż uzyskanie i utrzymanie równoważnej ochrony obecnie. Ponadto skupienie postępowań sądowych przed nowym Jednolitym Sądem Patentowym zwiększy pewność prawa i pozwoli uniknąć prowadzenia równoległych postępowań w wielu państwach członkowskich, co znacznie zmniejszy koszty sporów sądowych. Jednolity system patentowy będzie zatem kluczowym narzędziem ożywienia przemysłowego w UE, w szczególności w dziedzinach energii ze źródeł odnawialnych, elektroniki lotniczej i kosmicznej oraz obronnej, a także ekosystemów mobilności.

Pierwszym priorytetem jest zapewnienie unijnym innowatorom dostępu do szybkich, skutecznych i przystępnych cenowo narzędzi ochrony. W tym celu należy poczynić dodatkowe starania na rzecz rozwiązania problemu pozostałej fragmentacji i na rzecz wprowadzenia ułatwień. Trzeba również zadbać o to, by zbiór przepisów był w pełni zgodny z wymogami nowej gospodarki, zielonej i cyfrowej.

Wartość przywozu towarów podrobionych i pirackich do UE osiąga poziom nawet 121 mld EUR, co w 2016 r. stanowiło do 6,8 % przywozu do UE (w porównaniu z 5 % przywozu do UE w 2013 r.) . Rocznie skutkuje to bezpośrednią utraconą sprzedażą w kwocie do 50 mld EUR oraz bezpośrednim spadkiem zatrudnienia w wysokości 416 000 miejsc pracy . Cyberkradzież tajemnic przedsiębiorstwa odpowiada w UE za straty szacowane na 60 mld EUR .

Udzielanie licencji na patenty niezbędne do spełnienia normy (SEP) jest często uciążliwe i kosztowne zarówno dla właścicieli patentów, jak i podmiotów wdrażających technologie. Biorąc pod uwagę rosnące znaczenie SEP (na przykład istnieje ponad 95 000 niepowtarzalnych patentów i zgłoszeń patentowych dotyczących 5G), potrzebne są jaśniejsze i bardziej przewidywane ramy, które zachęcą do negocjowania w dobrej wierze, zamiast uciekania się do sporów sądowych.

·Po trzecie, narzędzia służące do ułatwiania dostępu do własności intelektualnej (a tym samym umożliwiające propagowanie i rozpowszechnianie technologii) są niedostatecznie rozwinięte.

W następstwie udanej reformy unijnego prawodawstwa dotyczącego znaków towarowych Komisja dokona przeglądu unijnego prawodawstwa dotyczącego ochrony wzorów. Celem tego przeglądu jest poprawa dostępności i przystępności cenowej ochrony wzorów w UE, szczególnie w odniesieniu do ekosystemów włókienniczych, meblowych i elektronicznych, oraz zapewnienie, aby system ochrony wzorów lepiej wspierał przejście na cyfrową i zieloną gospodarkę. Wzór sprawia, że produkt jest atrakcyjny, a produkty o dobrym wzorze dają producentom znaczącą przewagę konkurencyjną. Wyniki niedawnej oceny prawodawstwa UE dotyczącego ochrony wzorów pokazują, że chociaż unijne systemy dotyczące wzorów zasadniczo dobrze funkcjonują, nadal istnieją pewne niedociągnięcia. Procedury rejestracyjne są częściowo przestarzałe i w niektórych przypadkach wiążą się z niepotrzebnymi obciążeniami administracyjnymi. Nie ma wystarczającej jasności w kwestii ochrony nowych form wzorów (np. wzory animowane, graficzne interfejsy użytkownika). Brak jasności co do zakresu praw do wzorów stanowi wyzwanie, w szczególności w związku z coraz częstszym stosowaniem druku przestrzennego lub w odniesieniu do egzekwowania praw do wzorów względem towarów niezgodnych z przepisami, znajdujących się w tranzycie przez UE. Ponadto ponieważ tylko częściowo zharmonizowano ochronę wzorów części wykorzystywanych do naprawy złożonych produktów, istotny z ekonomicznego punktu widzenia rynek części zamiennych jest nadal silnie rozdrobniony, poważnie zakłóca konkurencję i utrudnia przejście do bardziej zrównoważonej i bardziej ekologicznej gospodarki.

Europa potrzebuje również nowego podejścia do sposobu ochrony oznaczeń geograficznych. Oznaczenia geograficzne to nazwy produktów związanych ze środowiskiem naturalnym oraz z wiedzą fachową lokalnych producentów. Stanowią one część europejskiego dziedzictwa kulturowego i przyczyniają się do społecznego, środowiskowego i gospodarczego zrównoważenia gospodarki wiejskiej, co niekiedy nazywa się „wiejskim prawem własności intelektualnej”. Oznaczenia geograficzne mają dużą wartość gospodarczą dla sektora rolnictwa. W 2017 r. wartość sprzedaży produktów rolno-spożywczych i napojów, których nazwy UE chroni jako oznaczenia geograficzne, wyniosła w UE 74,76 mld EUR, co stanowi 7 % całkowitej sprzedaży w europejskim sektorze produktów spożywczych i napojów. Ponadto oznaczenia geograficzne stanowią 15,5 % całkowitego unijnego wywozu produktów rolno-spożywczych, przy czym produkty o nazwach chronionych osiągają wyższe marże. Wciąż jednak istnieje niewykorzystany potencjał. Obecne przepisy dotyczące ochrony i egzekwowania praw mogłyby być bardziej precyzyjne, a rolę państw członkowskich i Komisji w procesie rejestracji można by określić lepiej. Ponadto istnieją różne systemy oznaczeń geograficznych dla różnych rodzajów produktów rolnych. W oparciu o wyniki trwającej oceny Komisja zbada możliwości wzmocnienia, unowocześnienia, usprawnienia i lepszego egzekwowania oznaczeń geograficznych produktów rolnych, żywności, win i napojów spirytusowych.

Tylko niektóre państwa członkowskie posiadają obecnie przepisy mające na celu zapewnienie ochrony oznaczenia geograficznego w odniesieniu do produktów nierolnych (takich jak rękodzieło). Obecnie na szczeblu UE nie istnieje żaden jednolity mechanizm ochrony takich nierolnych oznaczeń geograficznych, które często stanowią istotny element tożsamości lokalnej, przyciągają turystów, podtrzymują wyjątkowe umiejętności i przyczyniają się do tworzenia miejsc pracy. Z niedawnego badania wynika, że zharmonizowany system dotyczący produktów nierolnych byłby korzystny dla unijnej gospodarki. Zapewniłby on konsumentom lepszą widoczność i autentyczność oznaczeń tych produktów. Pomógłby on producentom utrzymać konkurencyjność i współpracować na niszowych rynkach oraz pobudziłby regiony słabiej rozwinięte. W związku z powyższym Komisja rozważy – na podstawie dogłębnej oceny skutków dotyczącej potencjalnych kosztów i korzyści – możliwość stworzenia w ramach ogólnej reformy systemu oznaczeń geograficznych skutecznego i przejrzystego unijnego systemu ochrony oznaczeń geograficznych dla produktów nierolnych. Ponadto pozwoliłoby to UE w pełni wykorzystać możliwości stwarzane przez międzynarodowy system nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych. Zasadniczo pomogłoby to Unii w promowaniu uznawania europejskich oznaczeń geograficznych na całym świecie.

Również Wspólnotowy System Ochrony Odmian Roślin odgrywa kluczową rolę dla gospodarki UE. Solidny system ochrony odmian roślin zachęca hodowców do rozwijania nowych odmian, przyczyniając się w ten sposób do osiągnięcia celów Europejskiego Zielonego Ładu oraz celów zrównoważonego rozwoju ONZ. Komisja będzie nadal monitorować właściwe stosowanie systemu i w razie potrzeby podejmie działania na rzecz wprowadzenia dalszych ulepszeń . W przeprowadzonej w 2011 r. ocenie przepisów dotyczących Wspólnotowego Systemu Ochrony Odmian Roślin stwierdzono, że system zasadniczo funkcjonuje dobrze i należy go utrzymać, aczkolwiek z pewnymi starannie ukierunkowanymi dostosowaniami. Wniosek ten znajduje uzasadnienie w niedawno zidentyfikowanych niedociągnięciach możliwych do wyeliminowania – po przeprowadzeniu oceny – w ramach ukierunkowanego przeglądu przepisów w perspektywie średnioterminowej.

Oprócz wyżej wymienionych reform Komisja, wraz z zainteresowanymi stronami i urzędami ds. własności intelektualnej, zbada możliwości wykorzystania nowych technologii, takich jak sztuczna inteligencja i łańcuch bloków, aby jeszcze bardziej zwiększyć skuteczność unijnych systemów własności intelektualnej. Nowe technologie mogą w istocie pomóc w ochronie własności intelektualnej, zwiększyć przejrzystość, umożliwić sprawniejszy rozdział opłat licencyjnych oraz skuteczniej przeciwdziałać podrabianiu i piractwu. Aby zbadać pełen potencjał nowych technologii i pomóc w ich rozpowszechnianiu, Komisja będzie zachęcać do prowadzenia dialogu branżowego, który będzie pełnił rolę platformy konsultacyjnej i towarzyszył wielu bieżącym inicjatywom w tej dziedzinie.

Ponadto rewolucja cyfrowa wymaga zastanowienia się nad tym, jak i co należy chronić. Tworzenie nowych dzieł i wynalazków opiera się na technologiach wykorzystujących sztuczną inteligencję. W niektórych przypadkach, na przykład w sektorze kultury, normą może stać się korzystanie z urządzeń posiadających możliwości wynalazcze. Zmiany te każą się zastanowić, jaką ochroną należy objąć np. produkty stworzone za pomocą technologii wykorzystujących sztuczną inteligencję. Dyskusje na temat wpływu sztucznej inteligencji na prawa własności intelektualnej trwają zarówno w Europie, jak i na świecie (zob. sekcja 6). W opublikowanym dziś badaniu podkreślono potrzebę rozróżnienia pomiędzy wynalazkami i wytworami tworzonymi za pomocą technologii wykorzystujących sztuczną inteligencję a tymi, które powstają z użyciem wyłącznie technologii wykorzystujących sztuczną inteligencję. Mimo że wynalazki i twórczość tworzone autonomicznie przez technologie wykorzystujące sztuczną inteligencję są nadal głównie domeną przyszłości, Komisja jest zdania, że systemów wykorzystujących sztuczną inteligencję nie należy traktować jak autorów ani wynalazców. Za takim podejściem opowiada się także EPO w sprawie Dabus. Z badania wynika także, że obecne unijne ramy własności intelektualnej oraz Konwencja o udzielaniu patentów europejskich wydają się zasadniczo odpowiednie do podjęcia wyzwań związanych z wynalazkami i twórczością powstałym z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Nadal jednak istnieją braki w harmonizacji i możliwości poprawy. Należy się nimi zająć, aby Europa mogła w pełni wykorzystać swój znakomity potencjał w dziedzinie sztucznej inteligencji. W pierwszej kolejności Komisja określi i przeanalizuje wszystkie kwestie oraz przeprowadzi dyskusje z zainteresowanymi stronami. Wspomniany wyżej dialog branżowy mógłby stanowić użyteczne forum w tym kontekście.

Ponadto Komisja będzie nadal zapewniać spójne i nowatorskie stosowanie przepisów, we współpracy z państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami.

W dziedzinie prawa autorskiego Komisja koncentruje się na wspieraniu szybkiej i skutecznej transpozycji i wdrożeniu dwóch nowo przyjętych dyrektyw w sprawie unowocześnienia unijnych ram prawnych w zakresie praw autorskich. Zasadnicza część tych prac dotyczy wdrożenia art. 17 dyrektywy w sprawie praw autorskich, który ustanawia specjalny system prawny dotyczący wykorzystywania treści chronionych prawem autorskim przez platformy wymiany treści zamieszczanych przez użytkowników. Komisja przeprowadziła szeroko zakrojony dialog z zainteresowanymi stronami w celu zebrania ich opinii na główne tematy związane ze stosowaniem tego artykułu. Uwzględniając wyniki tego dialogu, Komisja wyda wkrótce wytyczne mające na celu wsparcie państw członkowskich we wdrażaniu wspomnianego przepisu. Jeżeli chodzi o obowiązujące unijne ramy prawne w zakresie praw autorskich, Komisja będzie również pracować nad szeregiem sprawozdań wynikających z przepisów szczegółowych, takich jak klauzule przeglądowe określone w szeregu unijnych instrumentów dotyczących praw autorskich, w tym w dyrektywie w sprawie czasu ochrony prawa autorskiego, dyrektywie w sprawie zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, dyrektywie dotyczącej traktatu z Marrakeszu oraz rozporządzeniu w sprawie przenoszenia.

Kluczowe dla szybko rozwijającego się rynku biotechnologii jest stosowanie dyrektywy biotechnologicznej. Patenty biotechnologiczne obejmują istotne zachęty, ale powinny być wydawane w uzasadnionych okolicznościach. Dyrektywa biotechnologiczna oferuje w tym względzie wyważone ramy, których stosowanie będzie w dalszym ciągu monitorowane przez Komisję.

Aby usprawnić ochronę praw własności intelektualnej w UE, Komisja zamierza: -wspierać szybkie uruchomienie jednolitego systemu patentowego, aby stworzyć punkt kompleksowej obsługi służący ochronie i egzekwowaniu patentów w całej UE (2021 r.); -zoptymalizować system dodatkowych świadectw ochronnych, aby uczynić go bardziej przejrzystym i efektywnym (pierwszy kwartał 2022 r.); -unowocześnić prawodawstwo UE w zakresie wzorów przemysłowych, aby było bardziej przystępne i lepiej pomagało w przejściu na cyfrową i zieloną gospodarkę (czwarty kwartał 2021 r.); -wzmocnić system ochrony oznaczeń geograficznych dotyczących produktów rolnych celem zwiększenia jego skuteczności oraz rozważyć – na podstawie oceny skutków – możliwość wprowadzenia unijnego systemu ochrony nierolnych oznaczeń geograficznych (czwarty kwartał 2021 r.); -dokonać ewaluacji prawodawstwa w zakresie odmian roślin (czwarty kwartał 2022 r.).

3.Promowanie skutecznego wykorzystywania i wdrażania własności intelektualnej, w szczególności przez MŚP

Chociaż inteligentne strategie w zakresie własności intelektualnej mogą pobudzać wzrost, europejscy innowatorzy i twórcy często nie dostrzegają korzyści płynących z własności intelektualnej. Podważa to znacznie zdolność UE do innowacji i wzmacniania swojej odporności w kluczowych obszarach gospodarki. Europa powinna dalej czerpać korzyści z wiedzy, którą przedsiębiorstwa europejskie stale tworzą, rozwijają i udostępniają, pomagając im w bardziej aktywnym zarządzaniu tymi zasobami oraz ułatwiając dostęp do kapitału i finansowania.

Aby to osiągnąć, Komisja będzie:

·w perspektywie krótkoterminowej i we współpracy z EUIPO, oferować wsparcie finansowe lub bony własności intelektualnej na rzecz MŚP dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19, pomagając im w zarządzaniu ich portfelami własności intelektualnej. Program ten, z budżetem w wysokości 20 mln EUR na jeden rok, powinien zacząć działać od dnia 1 stycznia 2021 r. i obejmować częściowy zwrot kosztów rejestracji znaków towarowych i wzorów oraz skanowania własności intelektualnej (przegląd wartości niematerialnych i prawnych przedsiębiorstwa przez specjalistę oraz pewne wstępne porady dotyczące strategicznego zarządzania tymi aktywami);

·jednocześnie Komisja będzie dalej zapewniać dostosowane do potrzeb doradztwo w zakresie własności intelektualnej w ramach programu „Horyzont Europa”, wspierając innowacyjne przedsiębiorstwa na różnych etapach procesu badań naukowych i innowacji. Będzie ona także badać możliwości rozszerzenia doradztwa w zakresie własności intelektualnej na inne unijne programy badawcze i inwestycyjne, w tym na ośrodek doradczy w ramach InvestEU. Względem wybranej grupy bardzo innowacyjnych przedsiębiorstw Komisja połączy doradztwo strategiczne ze wsparciem finansowym w celu rozwinięcia portfeli własności intelektualnej ;