(3)W dniu 15 kwietnia 2016 r. Bułgaria przedłożyła swój krajowy program reform na 2016 r. oraz program konwergencji na 2016 r. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je jednoczesnej ocenie.

(4)Zalecenia dla poszczególnych krajów znalazły odzwierciedlenie w programowaniu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na lata 2014–2020. Jak przewidziano w art. 23 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013, Komisja może zwrócić się do państwa członkowskiego z wnioskiem o dokonanie przeglądu oraz zaproponowanie zmian w umowie partnerstwa i odpowiednich programach, gdy jest to konieczne do wsparcia realizacji stosownych zaleceń Rady. Komisja przedstawiła dalsze szczegóły dotyczące wykorzystania przez nią tego przepisu w wytycznych w sprawie stosowania działań łączących skuteczność europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych z należytym zarządzaniem gospodarczym.

(5)Bułgaria jest obecnie objęta funkcją zapobiegawczą paktu stabilności i wzrostu. W programie konwergencji na 2016 r. rząd planuje stopniową poprawę salda nominalnego do poziomu -1,9 % PKB w 2016 r., a w 2019 r. do -0,2 % PKB. Osiągnięcie średniookresowego celu budżetowego, tj. deficytu strukturalnego wynoszącego 1 % PKB, jest planowane na 2017 r. Zgodnie z programem konwergencji spodziewane jest, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB osiągnie wartość szczytową na poziomie 31,8 % w 2018 r., po czym będzie spadać, osiągając w 2019 r. poziom 30,8 %. Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe, wydaje się zbyt optymistyczny. Środki niezbędne do osiągnięcia deficytu docelowego począwszy od 2017 r. nie zostały jednak jeszcze dostatecznie sprecyzowane. W prognozie Komisji z wiosny 2016 r. wskazuje się na ryzyko wystąpienia w 2016 r. i w 2017 r. pewnego odchylenia od ścieżki prowadzącej do osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego, przy założeniu niezmiennego kursu polityki. Opierając się na ocenie programu konwergencji i biorąc pod uwagę prognozę Komisji z wiosny 2016 r., Rada jest zdania, że – zgodnie z przewidywaniami – Bułgaria zasadniczo spełni warunki paktu stabilności i wzrostu. Zarówno w 2016, jak i w 2017 r., konieczne będą dalsze działania w celu zapewnienia spełnienia tych warunków.

(6)Bułgaria osiągnęła pewne postępy w realizacji ubiegłorocznych zaleceń w celu poprawy efektywności wydatków na opiekę zdrowotną, w szczególności poprzez utworzenie krajowej mapy zdrowia, która umożliwi planowanie wydatków medycznych zgodnie z kryterium terytorialnym i potrzebami ludności. Bułgarski system ochrony zdrowia stoi przed poważnymi wyzwaniami, takimi jak ograniczony dostęp, ograniczone finansowanie oraz niekorzystne wyniki w opiece zdrowotnej. Pomimo niedawnych wysiłków mających na celu usprawnienie ściągania podatków, szara strefa nadal pozostaje znaczącym wyzwaniem niekorzystnie wpływającym na dochody publiczne. Praca nierejestrowana, w tym niski poziom zgłaszania wynagrodzenia i uchylanie się od płacenia składek na ubezpieczenie społeczne, zakłóca funkcjonowanie rynku pracy i zmniejsza wpływy podatkowe.

(7)Przypadki nieostrożnych praktyk handlowych w całym sektorze finansowym, w połączeniu z nieskutecznym nadzorem, stworzyły warunki sprzyjające akumulacji zaburzeń równowagi. Ukończenie w sposób przejrzysty i zgodnie z najlepszymi praktykami międzynarodowymi niedawno rozpoczętych przeglądów sektora bankowości, ubezpieczeń i funduszy emerytalnych oraz podjęcie koniecznych działań następczych wzmocni zaufanie do sektora finansowego. Ponadto dalsze wysiłki zmierzające do poprawy nadzoru finansowego, zarówno w sektorze bankowym, jak i pozabankowym, będą odgrywać znaczną rolę we wzmocnieniu systemu finansowego i nadaniu mu funkcji wspierającej rozpoczętego ożywienia makroekonomicznego.

(8)Odnotowano nieznaczną poprawę na rynku pracy, ale utrzymujące się słabości nadal utrudniają wzrost gospodarczy i ograniczają zdolności dostosowawcze gospodarki. Dostosowanie rynku pracy utrudnione jest strukturalnym charakterem bezrobocia długotrwałego, kurczeniem się zasobów siły roboczej i jej starzeniem się, niskim współczynnikiem aktywności zawodowej i niedopasowaniem umiejętności do potrzeb rynku pracy. Poziom bezrobocia stopniowo spada, lecz nadal istnieją poważne wyzwania, np. w odniesieniu do osób długotrwale bezrobotnych oraz młodzieży niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się. Aktywne polityki w zakresie rynku pracy mogłyby odgrywać większą rolę przy wspieraniu tych grup w dostępie do rynku pracy. Aktywizacja osób pobierających świadczenia jest utrudniona z powodu fragmentacji i ograniczonej współpracy między różnymi agencjami wypłacającymi zasiłki i świadczącymi usługi w zakresie integracji na rynku pracy. W ramach projektu pilotażowego uruchomiono specjalne ośrodki pośrednictwa pracy i pomocy socjalnej, łączące usługi agencji pośrednictwa pracy i agencji pomocy społecznej, ale brakuje decyzji, aby wprowadzić je na szerszą skalę po zakończeniu fazy pilotażowej w grudniu 2016 r.

(9)Choć poziom minimalnego wynagrodzenia w Bułgarii jest nadal jednym z najniższych w UE, to jednak znacznie wzrósł od 2011 r. Brak obiektywnych kryteriów w zakresie ustalania minimalnego wynagrodzenia powoduje brak pewności. Mimo wysiłków podejmowanych w tym zakresie przez rząd i partnerów społecznych Bułgaria nadal nie ma jasnych wytycznych ani przejrzystych kryteriów ustalania minimalnego wynagrodzenia za pracę, które uwzględniałyby jego wpływ na tworzenie miejsc pracy, warunki socjalne i konkurencyjność.

(10)W Bułgarii nadal utrzymuje się bardzo wysoki poziom zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym oraz wysoki poziom nierówności społecznych. Postępy w rozwiązywaniu problemu ubóstwa i wykluczenia społecznego są utrudnione stałym wyzwaniem związanym z integracją Romów na rynku pracy, ułatwianiem przejścia od kształcenia do zatrudnienia oraz zwiększeniem zakresu i skuteczności usług socjalnych, opieki zdrowotnej i polityki rynku pracy. Powszechny system dochodu minimalnego zapewnia niewielkie wsparcie i ma niewielki zasięg. Poziom świadczeń jest poniżej progu ubóstwa i nie zwiększono go stosownie do średniej zmiany minimalnych wynagrodzeń w ostatnich latach. Szacunkowe dane dotyczące zakresu świadczeń wskazują na to, że duża część potencjalnych beneficjentów ich nie otrzymuje. Poprawa zasięgu świadczeń przy utrzymaniu odpowiedzialności budżetowej pomogłaby zmniejszyć ubóstwo grup docelowych.

(11)System edukacji ma ograniczoną zdolność do integracji grup słabszych społecznie i przekazania uczniom odpowiednich umiejętności. Słabsze społecznie grupy, takie jak Romowie czy dzieci z ubogich rodzin, wciąż napotykają na poważne przeszkody w dostępie do szkolnictwa i ukończeniu kształcenia. Poziom uczestnictwa Romów we wszystkich poziomach kształcenia jest znacznie niższy niż grup innej narodowości. Odsetek osób wcześnie kończących naukę wciąż wzrasta i jest szczególnie wysoki na obszarach wiejskich i mniej rozwiniętych. Zniesienie ograniczeń uczestniczenia we wczesnej edukacji dzieci ze środowisk defaworyzowanych ma zasadnicze znaczenie dla poprawy wyników w nauczaniu i zapobiegania przedwczesnemu zakończeniu nauki. Nowa ustawa o edukacji przedszkolnej i szkolnej, przyjęta przez parlament we wrześniu 2015 r., stanowi ważny krok na rzecz kompleksowej reformy systemu szkolnictwa. Wdrożenie tych przepisów, wraz z celowymi środkami na rzecz przezwyciężenia barier nieustawodawczych pełnego uczestnictwa grup defaworyzowanych w szkolnictwie, powinna przyczynić się do zwiększenia potencjału wzrostu bułgarskiej gospodarki i spójności społecznej w perspektywie długoterminowej. Odsetek osób podejmujących i kończących wyższe studia wzrasta, a wskaźnik zatrudnienia absolwentów, którzy niedawno ukończyli naukę powoli się poprawia, choć pozostaje na znacznie niższym poziomie niż średnia unijna.

(12)Ryzyko wynikające z wysokiego zadłużenia przedsiębiorstw i bariery zmniejszenia zadłużenia utrzymują się na wysokim poziomie. Obowiązujące przepisy dotyczące niewypłacalności nie stwarzają dużych możliwości skutecznego procesu spłaty długu i w niewielkim stopniu rozwiązują problem wysokiego poziomu zadłużenia przedsiębiorstw. Reformy procedur w sytuacji niewypłacalności przedsiębiorstw mogłyby poprawić zmniejszenie zadłużenia i utorować drogę nowym pożyczkom i inwestycjom.

(13)System zamówień publicznych w Bułgarii nadal charakteryzuje się słabością strukturalną, objawiającą się m.in. systematycznymi nieprawidłowościami w procedurach udzielania zamówień, brakiem zdolności administracyjnych i niewystarczającymi mechanizmami kontroli, w połączeniu z systematycznymi odwołaniami sądowymi, które często opóźniają prace w terenie. Postępy w przechodzeniu na pełen system e-zamówień są ograniczone. Niedociągnięciami bułgarskiego systemu zamówień publicznych doprowadziły do przerwania płatności i korekt finansowych w programach finansowania UE, i wpływają również na szersze otoczenie biznesu.

(14)Niestabilna polityka oraz brak zaufania do głównych instytucji publicznych, takich jak sądownictwo, stanowią istotne czynniki zniechęcające do inwestowania w bułgarską gospodarkę. Powolne tempo wdrażania reformy administracji publicznej, jak również reform w konkretnych sektorach, takich jak badania naukowe, innowacje i energia utrudniają poprawę klimatu inwestycyjnego. Bułgaria przyjęła wprawdzie strategiczne ramy na rzecz reformy i modernizuje administrację publiczną, postępy są jednak powolne, a realizacja reform często odkładana. Nowe przepisy nie są poddawane systematycznej ocenie skutków, choć pojawiły się pewne działania na rzecz zmiany tej sytuacji. Częste zmiany ram prawnych są źródłem braku pewności i wpływają na otoczenie biznesu. Korupcja pozostaje poważnym problemem, zaś odpowiedź władz krajowych na ten problem jest nadal hamowana przez słabe i rozdrobnione instytucje. W ramach mechanizmu współpracy i weryfikacji Bułgaria otrzymuje zalecenia w zakresie reformy systemu sądownictwa oraz walki z korupcją i przestępczością zorganizowaną. Chociaż obszary te mają istotne znaczenie dla ogólnej sytuacji gospodarczej, nie są one jednak uwzględnione w zaleceniach dla poszczególnych krajów skierowanych do Bułgarii.

(15)W ramach europejskiego semestru Komisja przeprowadziła wszechstronną analizę polityki gospodarczej Bułgarii, którą opublikowała w sprawozdaniu krajowym na 2016 r. Komisja oceniła również program konwergencji i krajowy program reform, a także działania następcze podjęte w odpowiedzi na zalecenia skierowane do Bułgarii w poprzednich latach. Wzięła pod uwagę nie tylko ich znaczenie dla stabilnej polityki budżetowej i społeczno-gospodarczej Bułgarii, ale także ich zgodność z przepisami i wytycznymi UE, ze względu na konieczność wzmocnienia ogólnego zarządzania gospodarczego w Unii Europejskiej przez wnoszenie na szczeblu UE wkładu w przyszłe decyzje krajowe. Zalecenia w ramach europejskiego semestru znajdują odzwierciedlenie w zaleceniach 1–4 poniżej.

(16)W świetle powyższej oceny Rada przeanalizowała program konwergencji Bułgarii, a jej opinia znajduje odzwierciedlenie w szczególności w zaleceniu 1 poniżej.

(17)W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i powyższej oceny Rada przeanalizowała krajowy program reform i program konwergencji. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniach 1–4 poniżej,

NINIEJSZYM ZALECA Bułgarii podjęcie w latach 2016 i 2017 działań mających na celu:

1.Osiągnięcie rocznej korekty budżetowej wynoszącej 0,5 % PKB, prowadzącej do osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego w latach 2016 i 2017. Dalszą poprawę poboru podatków i podjęcie środków mających na celu zmniejszenie rozmiaru zjawiska gospodarki nieformalnej, w tym pracy nierejestrowanej.

2.Zakończenie do końca 2016 r. oceny jakości aktywów i testów warunków skrajnych w bankach. Ukończenie do końca 2016 r. przeglądu bilansów i testów warunków skrajnych towarzystw ubezpieczeniowych oraz przeglądu aktywów prywatnych funduszy emerytalnych. Podjęcie niezbędnych działań następczych we wszystkich trzech sektorach oraz dalszą poprawę nadzoru bankowego i pozabankowego.

3.Wzmocnienie i integrację usług społecznych i aktywnych polityk rynku pracy, zwłaszcza w przypadku osób długotrwale bezrobotnych oraz młodzieży niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się. Zwiększenie możliwości kształcenia wysokiej jakości dla grup defaworyzowanych, w tym dla Romów. Poprawę skuteczności systemu opieki zdrowotnej, poprzez poprawę dostępu do niego i jego finansowania, jak i poprawę wyników w opiece zdrowotnej. Opracowanie, we współpracy z partnerami społecznymi, wytycznych i kryteriów w zakresie ustalania minimalnych płac. Zwiększenie zasięgu i adekwatności systemu minimalnego dochodu.

4. Reformę ram dotyczących niewypłacalności w celu przyspieszenia procedur naprawczych oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, jak i poprawy ich skuteczności i przejrzystości. Zwiększenie zdolności sądów dotyczącej postępowań upadłościowych. Wzmocnienie zdolności agencji zamówień publicznych i podmiotów zamawiających oraz poprawę opracowywania i kontroli publicznych procedur przetargowych. Przyspieszenie wprowadzania elektronicznych zamówień publicznych.