UZASADNIENIE

1.Kontekst wniosku

Niniejsza decyzja dotyczy uruchomienia środków z Funduszu Solidarności Unii Europejskiej (zwanego dalej „FSUE”) zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 2012/2002 (zwanym dalej „rozporządzeniem”) na kwotę 319 192 359 EUR w celu udzielenia pomocy Chorwacji w związku z serią trzęsień ziemi, które miały miejsce w okresie od dnia 28 grudnia 2020 r. do dnia 21 lutego 2021 r.

Uruchomieniu temu towarzyszy decyzja nr 28/2021, w której proponuje się przesunięcie kwoty 277 866 852 EUR z linii budżetowej dotyczącej rezerwy na rzecz solidarności i pomocy nadzwyczajnej (zwanej dalej „SEAR”) do operacyjnej linii budżetowej dotyczącej FSUE, zarówno w zakresie środków na zobowiązania, jak i środków na płatności. Środki te zostaną wykorzystane na wypłatę pozostałej kwoty na rzecz Chorwacji po odjęciu wypłaconej już zaliczki w wysokości 41 325 507 EUR.

2.Informacje i warunki

2.1Chorwacja – seria trzęsień ziemi, która rozpoczęła się w dniu 28 grudnia 2020 r.

W dniu 28 grudnia 2020 r. rejon miasta Petrinja nawiedziło silne trzęsienie ziemi (o sile 5,0 w skali ML i VI-VII w skali EMS); epicentrum znajdowało się w pobliżu miasta Petrinja. Był to jedynie wstrząs poprzedzający trzęsienie ziemi, do którego doszło następnego dnia. W dniu 29 grudnia 2020 r. trzęsienie ziemi o sile 6,2 w skali ML dotknęło większy obszar wokół miasta Petrinja i spowodowało ofiary śmiertelne oraz istotne szkody materialne. Obszarami najbardziej poszkodowanymi były miasta Sisak, Petrinja i Glina wraz z otaczającymi je wioskami. W centrum miasta Sisak 90 % budynków zostało uszkodzonych w różnym stopniu. Szkody odnotowano również w żupanii karlowackiej i zagrzebskiej. W dniu 30 grudnia 2020 r. odnotowano kilka silnych wstrząsów wtórnych o sile 2,7 – 5,2 w skali ML. Po początkowych wstrząsach, na obszarze epicentrum nastąpiła seria wstrząsów wtórnych, przy czym w pierwszych miesiącach odnotowano ponad 4 000 wstrząsów wtórnych.

Następnie Republika Chorwacji wystąpiła o pomoc finansową z Funduszu Solidarności Unii Europejskiej w związku z serią trzęsień ziemi, które miały miejsce w okresie od dnia 28 grudnia 2020 r. do dnia 21 lutego 2021 r.

Służby Komisji przeprowadziły dokładną analizę przedmiotowego wniosku zgodnie z rozporządzeniem, w szczególności z jego art. 2, 3 i 4. Poniżej przedstawiono najważniejsze elementy tej oceny.

1)W dniu 18 marca 2021 r. Republika Chorwacji (zwana dalej „Chorwacją”) złożyła wniosek o przyznanie wkładu z Funduszu Solidarności Unii Europejskiej (zwanego dalej „FSUE”) w związku z serią trzęsień ziemi, która rozpoczęła się w dniu 28 grudnia 2020 r.

2)Wniosek został złożony w terminie dwunastu tygodni od dnia wystąpienia pierwszej szkody spowodowanej klęską żywiołową i zawiera wszystkie informacje wymagane zgodnie z art. 4 rozporządzenia.

3)Trzęsienie ziemi jest klęską żywiołową, w związku z czym jest objęte zakresem zastosowania FSUE.

4)Władze chorwackie oszacowały łączną wartość szkód bezpośrednich na kwotę 5 508 740 811 EUR. Kwota ta stanowi 10,21 % dochodu narodowego brutto (DNB) Chorwacji i przekracza próg „poważnej klęski żywiołowej” wymagany do uruchomienia FSUE wynoszący 323,774 mln EUR (0,6 % DNB Chorwacji w 2021 r.). Ta klęska żywiołowa kwalifikuje się zatem do kategorii „poważnej klęski żywiołowej” i wchodzi w zakres stosowania rozporządzenia.

5)Podstawę obliczenia kwoty wkładu finansowego z Funduszu Solidarności stanowi łączna wartość szkód bezpośrednich. Wkład finansowy można wykorzystać jedynie do przeprowadzenia niezbędnych działań nadzwyczajnych zgodnie z definicją zawartą w art. 3 rozporządzenia.

6)W swoim wniosku władze chorwackie szczegółowo opisują zdarzenie i zakres szkód. Trzęsienie ziemi, które miało miejsce w dniu 29 grudnia 2020 r. i które dotknęło większy obszar wokół miasta Petrinja, miało siłę 6,2 w skali i spowodowało siedem ofiar śmiertelnych, dziesiątki osób rannych i znaczne szkody materialne: było odczuwalne na bardzo rozległym obszarze, w tym w Słowenii, Bośni i Hercegowinie oraz na Węgrzech. Spowodowało szkody w budynkach nie tylko w regionie epicentrum, ale także na bardzo rozległym obszarze na całym terytorium Chorwacji. Dotknęło również budynki już uszkodzone w wyniku trzęsienia ziemi w Zagrzebiu w dniu 22 marca 2020 r., co doprowadziło do znacznych i złożonych działań mających na celu ocenę, czy doszło do nowych szkód w budynkach już zagrożonych. W połączeniu z serią 4 000 zaobserwowanych wstrząsów wtórnych wywołało ono najpoważniejszą klęskę żywiołową spowodowaną trzęsieniem ziemi we współczesnej historii Chorwacji. W dniu 4 stycznia 2021 r. rząd Chorwacji ogłosił stan klęski żywiołowej (trzęsienie ziemi) na obszarze żupanii sisacko-moslawińskiej, zagrzebskiej i karlowackiej.

7)Szacuje się, że seria trzęsień ziemi w grudniu 2020 r. oraz wstrząsy wtórne najsilniej dotknęły 1,55 mln osób (ponad jedną trzecią całkowitej liczby ludności Chorwacji). Najpowszechniejszą kategorią zniszczonych lokali mieszkalnych były domy jednorodzinne, ponieważ stanowią one największą część ogólnych nieruchomości mieszkalnych. 72 % wszystkich uszkodzonych budynków znajduje się w sektorze mieszkaniowym, a pozostałe 28 % budynków należy do innych sektorów 85,25 % uszkodzonych lokali mieszkalnych znajduje się w żupanii sisacko-moslawińskiej. Wiele osób zostało pozbawionych dachu nad głową, ponieważ szkody poniesione przez sektor mieszkaniowy były większe niż szkody we wszystkich innych sektorach łącznie.

8)Trzęsienia ziemi spowodowały znaczne szkody w infrastrukturze edukacyjnej (łącznie 271 uszkodzonych budynków), a także w budynkach będących częścią dziedzictwa architektonicznego oraz infrastruktury kulturalnej w żupaniach dotkniętych trzęsieniem ziemi. Najpoważniejsze szkody odnotowano w szpitalu ogólnym w żupanii sisacko-moslawińskiej, głównym ośrodku opieki zdrowotnej w regionie. Prawie wszystkie budynki szpitalne w miastach Sisak i Petrinja zostały poważnie uszkodzone w wyniku trzęsienia ziemi, co sprawia, że budynki te są niebezpieczne dla pacjentów. Uszkodzone zostały łącznie 324 budynki wykorzystywane przez organy administracji państwowej i inne instytucje. Sześć uszkodzonych budynków jest sklasyfikowanych jako obiekt dziedzictwa kulturowego.

9)Niezależna ocena przeprowadzona przez służby Komisji potwierdziła zgłoszony we wniosku obszar dotknięty zniszczeniami, a także ogólną liczbę ludności, która ucierpiała w wyniku trzęsienia. Uruchomienie szybkiego mapowania w ramach usługi programu Copernicus w zakresie zarządzania kryzysowego umożliwiło przeprowadzenie analizy obrazów satelitarnych o bardzo wysokiej rozdzielczości. Analiza potwierdziła szkody wyrządzone w budynkach w miastach Petrinja, Sisak i Glina oraz rozkład przestrzenny szkód zgłoszonych we wniosku. W specjalnej analizie przeprowadzonej przez Wspólne Centrum Badawcze ustalono, że w porównaniu z trzęsieniem ziemi w dniu 22 marca 2020 r., którego epicentrum znajdowało się bliżej Zagrzebia, wpływ trzęsienia ziemi w rejonie miasta Petrinja był znacznie (prawie dwukrotnie) większy pod względem narażonej ludności i obszaru zabudowanego, jednak ze względu na niższe koszty odbudowy i niższą wartość historyczną budynków łączna kwota szkód bezpośrednich jest znacznie niższa. Ocena Komisji potwierdziła wiarygodność szacunków całkowitej szkody bezpośredniej, ponieważ jej rząd wielkości był zbliżony do szacunków władz chorwackich.

10)Chorwacja oszacowała koszty działań nadzwyczajnych i działań służących odbudowie kwalifikujących się na podstawie art. 3 ust. 2 rozporządzenia na kwotę 1,66 mld EUR i przedstawiła je w podziale na rodzaje operacji. Największą część stanowią koszty tymczasowego zakwaterowania (ponad 368 mln EUR), natychmiastowego przywrócenia poprzedniego stanu obszarów naturalnych celem zapobieżenia bezpośrednim skutkom erozji gleby (ponad 304 mln EUR) oraz koszty oczyszczenia obszarów dotkniętych klęską (ponad 228 mln EUR).