[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 01.12.2005

COM(2005) 615 końcowy

KOMUNIKAT KOMISJI

SPRAWOZDANIE NA TEMAT WIDOCZNYCH POSTĘPÓW W REALIZACJI PROTOKOŁU Z KIOTO (wymagane zgodnie z art. 5 ust. 3 decyzji 280/2004/WE dotyczącej mechanizmu monitorowania emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie oraz wykonania Protokołu z Kioto) {SEC(2005) 1564}

Spis treści

1. Informacje ogólne 3

2. Realizacja postanowień z Kioto przez UE 4

3. Wnioski 7

4. Dokumenty referencyjne 8

1. INFORMACJE OGÓLNE

Sprawozdanie na temat widocznych postępów jest wymagane zgodnie z art. 5 ust. 3 decyzji 280/2004/WE[?] dotyczącej mechanizmu monitorowania emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie oraz wykonania Protokołu z Kioto. Niniejsze sprawozdanie koncentruje się na przedstawieniu postępów osiągniętych przez Wspólnotę przy uwzględnieniu zaktualizowanych informacji przedłożonych przez Państwa Członkowskie do dnia 15 czerwca 2005 r.

Ramowa Konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) jest podstawą ogólnoświatowych wysiłków podejmowanych na rzecz walki z globalnym ociepleniem. Jej celem jest przeciwdziałanie „niebezpiecznej” ingerencji człowieka w system klimatyczny.

Protokół z Kioto jest porozumieniem międzynarodowym opierającym się na UNFCCC. Wyznacza on państwom uprzemysłowionym prawnie wiążące cele dotyczące redukcji emisji gazów cieplarnianych w okresach od roku referencyjnego do lat 2008-2012, obliczanej jako średnia z tych lat. Wymienione pięć lat znane jest pod nazwą pierwszego okresu zobowiązań. W praktyce dyskusje na temat postępu odnoszą się zazwyczaj do roku 2010, jako środka tego przedziału.

Protokół z Kioto zapewnia krajom swobodę odnośnie do sposobu osiągania celów. Mogą one na przykład zrównoważyć swoje emisje poprzez zwiększenie ilości „pochłaniaczy” - lasów, które usuwają dwutlenek węgla z powietrza atmosferycznego. Za pośrednictwem elastycznych mechanizmów takich jak Wspólne Wdrażanie (JI – Joint Implementation) i Mechanizm Czystego Rozwoju (CDM – Clean Development Mechanism) kraje mogą także finansować projekty zagraniczne ukierunkowane na ograniczenie emisji gazów cieplarnianych.

W ramach Protokołu z Kioto UE podjęła zobowiązanie obniżenia emisji gazów cieplarnianych o 8 % w pierwszym okresie zobowiązań trwającym od 2008 do 2012 r. Cel ten jest podzielony pomiędzy 15 krajów, które były Państwami Członkowskimi UE w momencie ratyfikowania przez UE Protokołu w dniu 31 maja 2001 r. na mocy prawnie wiążącego porozumienia dotyczącego podziału obowiązków[?]. Porozumienie to wyznacza każdemu z 15 Państw Członkowskich UE indywidualny cel ograniczenia emisji zgodnie z art. 4 Protokołu z Kioto, który umożliwia krajom zawarcie porozumienia na rzecz osiągnięcia wspólnego celu równającego się sumie poszczególnych celów uczestniczących krajów.

Osiem z dziesięciu Państw Członkowskich, które przystąpiły do UE w dniu 1 maja 2004, posiada indywidualne cele ograniczenia emisji w ramach Protokołu z Kioto o 6 % lub 8 %, z których musi wywiązać się indywidualnie, niezależnie od zbiorowego celu UE-15 wynoszącego 8 %. Cypr i Malta są stronami, które nie podpisały załącznika do UNFCCC, a co za tym idzie nie posiadają celu w ramach Protokołu z Kioto.

2. REALIZACJA POSTANOWIEń Z KIOTO PRZEZ UE

Unia Europejska ze swoimi 25 Państwami Członkowskimi podejmuje znaczne wysiłki na rzecz zmniejszenia skutków zmian klimatu bez względu na to, że jest odpowiedzialna jedynie za 14 % ogólnej emisji gazów cieplarnianych. Dynamiczny proces tworzenia polityki krajowej wspiera starania UE o to, aby służyć za przykład innym dzięki kompleksowemu pakietowi środków politycznych i legislacyjnych na szczeblu UE wprowadzonych w ramach Europejskigo Programu dotyczącego Zmian Klimatycznych (EPZK)[?]. Wszystkie Państwa Członkowskie podejmują szereg dalszych działań na szczeblu krajowym, omawianych w ich własnych sprawozdaniach.

EPZK dociera do wielu dziedzin gospodarki, określając właściwą politykę dla sektora gospodarstw domowych, przemysłu, handlu i transportu. Najważniejsze środki obejmują:

- system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych[?] na rzecz ograniczenia całkowitej emisji dwutlenku węgla pochodzącego z prawie 12 000 instalacji na terenie wszystkich 25 Państw Członkowskich UE (UE-25).

- dyrektywę łączącą[?] zmieniającą dyrektywę dotyczącą handlu przydziałami emisji, dzięki czemu Państwa Członkowskie mogą zezwalać operatorom na wykorzystanie redukcji osiągniętych w ramach mechanizmów z Kioto (poświadczonych redukcji emisji i jednostek redukcji emisji) w celu wypełnienia swoich zobowiązań w ramach ETS (Systemu Handlu Emisjami) UE.

- program [[?]] Inteligentna Energia dla Europy[?] wspierający trwały rozwój w dziedzinie energii i zachęcający do wydajniejszego wykorzystania energii, produkcji energii odnawialnej, ograniczenia całkowitej emisji dwutlenku węgla w sektorze transportu oraz wspierania odnawialnych źródeł energii i wydajnego wykorzystania energii w krajach rozwijających się.

- dyrektywę w sprawie energii ze źródeł odnawialnych [[?]] ustanawiającą orientacyjny cel polegający na zwiększeniu w UE-25 udziału energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł odnawialnych do 21 % do 2010 r. (14 % w 1997 r.) oraz szczegółowe cele dla poszczególnych Państw Członkowskich.

- dyrektywę w sprawie biopaliw [[?]] zawierającą orientacyjny cel w zakresie paliw wykorzystywanych w transporcie przewidujący, że 5,75 % z nich ma być biopaliwami.

- dyrektywę w sprawie charakterystyki energetycznej budynków [[?]] wymagającą od Państw Członkowskich przyjęcia norm charakterystyki energetycznej, która wprowadza etykiety efektywności energetycznej dla budynków na terenie całej UE oraz wymóg oceny możliwości instalowania systemów opartych na energii odnawialnej w budynkach powyżej pewnych rozmiarów.

- dyrektywę w sprawie kogeneracji [[?]], której celem jest stworzenie zachęt dla rozwoju kogeneracji (znanej także pod nazwą łącznej produkcji ciepła i elektryczności (CHP)).

- dobrowolne zobowiązanie [[?]] ze strony stowarzyszeń producentów samochodów w sprawie zmniejszenia o 25 % emisji CO2 w nowych samochodach w okresie 2008-2009 w stosunku do roku 1995.

- dyrektywę Rady w sprawie składowania odpadów[[?]], która redukuje ilość odpadów składowanych oraz objętość metanu wydzielającego się przy ich rozkładzie.

Dyrektywa Rady 2003/96/WE ustalająca wspólnotowe przepisy ramowe dotyczące opodatkowania [[?]] wzmacnia działanie niektórych wyżej wymienionych dyrektyw poprzez zachęcanie do wydajniejszego wykorzystania energii oraz umożliwia wprowadzenie instrumentów podatkowych w odniesieniu do emisji CO2. W ramach szóstego programu ramowego UE w dziedzinie badań naukowych i rozwoju technologicznego (2002-2006) [[?]] przeznaczono w zakresie badań i rozwoju ponad 3 mld EUR na rozwój i demonstrowanie nowych technologii związanych z energią, transportem i środowiskiem.

Do innych ważnych środków zalicza się dyrektywę dotyczącą produktów wykorzystujących energię [[?]], która ustala minimalne normy charakterystyki energetycznej produktów wykorzystujących energię, i dyrektywę dotyczącą efektywnego wykorzystania energii przez użytkowników oraz usług energetycznych [[?]]. Ta ostatnia dyrektywa przyczynia się do usunięcia barier stojących na drodze efektywnego wykorzystania energii, wspiera usługi w sektorze energii i zachęca do stwarzania programów na rzecz efektywnego wykorzystania energii. Ponadto w procesie legislacyjnym [[?]] znajdują się obecnie dwa kolejne instrumenty: rozporządzenie w sprawie gazów fluorowanych oraz dyrektywa dotycząca emisji gazów fluorowanych z układów klimatyzacji w pojazdach silnikowych.

Polityka w sprawie klimatu UE nie kończy się na roku 2012. Wiele funkcjonujących już strategii politycznych UE będzie miało doniosłe oddziaływanie poza pierwszym okresem zobowiązań w ramach Protokołu z Kioto. Unijny system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych będzie automatycznie obowiązywał nadal po 2012 r. Drugi etap Europejskiego Programu dotyczącego Zmian Klimatycznych rozpoczął się w październiku 2005 r. i obejmuje wychwytywanie i magazynowania dwutlenku węgla, emisje gazów z pojazdów silnikowych, transport lotniczy oraz strategie na rzecz przystosowania do skutków zmian klimatycznych. Zbadana zostanie także rola UE w zakresie zmniejszania podatności na zmiany klimatyczne oraz wspierania przystosowania. Przewidziane są też dodatkowe inicjatywy polityczne w dziedzinie wydajności energetycznej oraz odnawialnych źródeł energii. Siódmy program ramowy badań i rozwoju technologicznego [[?]] wraz z już funkcjonującymi i nowymi Platformami Technologicznymi wykracza poza ustalony horyzont i dostarcza środków na długoterminowe przejście do gospodarki wolnej od dwutlenku węgla (wydajne paliwa odnawialne, wodór i ogniwa paliwowe, wydajne elektrownie zasilane paliwami kopalnymi emitujące znikome ilości zanieczyszczeń itd.).

Komisja Europejska przyjęła komunikat określający podstawowe elementy strategii dalszego działania po roku 2012 [[?]] wskazujący na gotowość UE do wejścia na drogę otwartego dialogu między zainteresowanymi krajami w kwestii dalszego opracowywania międzynarodowych ram po roku 2012. Podkreśla on zarazem szereg kluczowych elementów ogólnoświatowej polityki klimatycznej: potrzebę liczniejszego uczestnictwa krajów i sektorów, opracowywanie technologii niskowęglowych, ciągłe i rozszerzone stosowanie instrumentów opartych na zasadach rynkowych, potrzebę przystosowania się do nieuniknionego wpływu zmiany klimatu. Poszczególne dziedziny polityki wysyłają silne i długoterminowe sygnały do branży, rządów Państw Członkowskich i szerokiej społeczności międzynarodowej, mówiące o zaangażowaniu UE na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatu oraz o oczekiwaniu czynnej współpracy w tej dziedzinie ze strony instytucji, biznesu i obywateli.

Komisja Europejska podejmuje się wdrożenia wspomnianych środków na rzecz spowalniania zmian klimatu zwracając przy tym uwagę na wpływ, jaki mają one na rozwój gospodarczy UE i dobrobyt obywateli. W swoim komunikacie z lutego 2005 r. Komisja zobowiązuje się zwłaszcza, że „zbada postępy i rozważy nowe działania mające na celu systematyczne wykorzystywanie opłacalnych możliwości redukcji emisji w powiązaniu ze strategią lizbońską”.

UE współpracuje na arenie międzynarodowej na rzecz wspierania krajów spoza Unii w ich wysiłkach zmierzających do redukcji emisji gazów cieplarnianych. Współpracuje obecnie ze 140 krajami w sześciu regionach świata udzielając im wsparcia we wdrażaniu odnawialnych źródeł energii oraz w dziedzinie efektywnego wykorzystania energii na rzecz poprawy jakości życia oraz trwałego rozwoju. UE udziela wsparcia finansowego takim programom jak na przykład wykorzystanie energii słonecznej do pozyskiwania wody pitnej w sahelu, podniesienie efektywności wykorzystania energii oraz stosowanie paliw odnawialnych w Chinach, projekt dotyczący sadzenia lasów w celu osiągania dochodów w ramach mechanizmu czystego rozwoju w Ameryce Południowej czy też wzmacnianie ram instytucjonalnych w dziedzinie zmian klimatycznych w Indiach.

Mimo drastycznego ograniczenia liczby zanieczyszczeń w sektorze transportu, jest on obecnie odpowiedzialny za 20 % emisji w UE-25. Co więcej, wykorzystanie energii w sektorze transportu pozostaje dziedziną, w której emisja gazów cieplarnianych nadal wzrasta. Strategie polityczne mające na celu ograniczenie emisji związanych z transportem obejmują porozumienie w sprawie ograniczenia średniej emisji z samochodów nowych [11] i dyrektywę mającą na celu zachęcanie do stosowania biopaliw [8]. UE udało się dokonać poważnego postępu w ograniczeniu przeliczanej na kilometr emisji z pojazdów silnikowych. Wzrost liczby pojazdów oraz kilometrów przez nie przemierzanych przeważył jednak nad osiągniętymi ograniczeniami i emisje nadal rosną, choć już nie tak szybko jak w przeszłości.

Bieżące strategie polityczne UE i inne działania Państw Członkowskich w połączeniu z restrukturyzacją przemysłu europejskiego, zwłaszcza w Europie Środkowo-Wschodniej, przyczyniły się do obniżenia emisji dwutlenku węgla w skali rocznej o około 350 mln ton (5,5 %) w 2003 r. na terenie UE-25.

Nie licząc projektu LULUCF dotyczącego użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa przewiduje się, że emisja gazów cieplarnianych w UE-15 osiągnie w 2010 r. poziom o 1,6 % niższy od poziomu roku referencyjnego. Oszczędności osiągnięte dzięki dodatkowym krajowym strategiom politycznym oraz środkom planowanym przez UE-15 prowadziłyby do ograniczenia emisji o 6,8 %. Państwa Członkowskie przewidują, że dzięki zastosowaniu mechanizmów z Kioto osiągną ograniczenie emisji o równoważność ponad 100 mln ton CO2 rocznie. Uwzględnienie mechanizmów z Kioto umożliwi obniżenie poziomu prognozowanych emisji w 2010 r. o 9,3 % w stosunku do poziomu roku referencyjnego.

Z zebranych prognoz Państw Członkowskich wynika, że w wyniku środków, które zostały już zastosowane, całkowity poziom emisji gazów cieplarnianych w UE-25 bez uwzględnienia LULUFC będzie wynosił 5 % poniżej poziomu roku referencyjnego. Przewiduje się, że do 2010 r. wdrożenie dodatkowych środków pozwoli na obniżenie emisji gazów cieplarnianych w UE-25 o 9,3 % poniżej poziomu z roku 1990, a stosowanie mechanizmów z Kioto umożliwi obniżenie jej o 11,3 %.

Wykres 1: Obecne i prognozowane emisje (bez uwzględnienia LULUFC) dla UE-15 oraz UE-25[?].

[pic]

3. WNIOSKI

UE dokonała znacznego postępu w realizacji postanowień Protokołu z Kioto zważywszy na to, jak niedawno uzyskał on moc prawną (16.2.2005). Dalszy postęp zależy od tempa i dokładności wdrażania prawodawstwa wspólnotowego i przepisów krajowych przez Państwa Członkowskie. Ogół prognoz Państw Członkowskich UE-15 wskazuje na to, że cel postawiony w Kioto, wynoszący -8 % jest możliwy do osiągnięcia pod warunkiem przyjęcia przez Państwa Członkowskie, zgodnie z planem, dodatkowych przepisów na szczeblu krajowym oraz korzystania z mechanizmu elastyczności.

Wypełnienie zobowiązań z Kioto nie oznacza końca wysiłków UE w tej dziedzinie. UE optuje za radykalniejszym obniżeniem poziomu emisji gazów cieplarnianych, co położyłoby kres zmianom klimatycznym na świecie. UE zobowiązuje się brać w odpowiednim stopniu udział w ogólnoświatowych staraniach na rzecz zmniejszenia wpływu człowieka na system klimatyczny i – jak to zostało opisane powyżej - podjęła już konkretne kroki w tym kierunku.

4. DOKUMENTY REFERENCYJNE

[1] Program jest narzędziem UE, poprzez który udziela się wsparcia finansowego projektom spełniającym ogólne cele danego programu. Kwestia zakwalifikowania się do finansowania zależy od programu, ale zazwyczaj jest ona szeroko pojmowana.

[2] Wskaźnik na osi y odnosi się do roku referencyjnego. W przypadku większości Państw Członkowskich jest to rok 1990 dla określenia poziomu CO2, metanu (CH4), podtlenku azotu (N2O) oraz rok 1995 dla gazów fluorowanych z następującymi wyjątkami: rokiem referencyjnym dla CO2, CH4 i N2O w przypadku Węgier jest średnia z okresu 1985-1987, a w przypadku Słowenii i Polski jest to rok 1988, rokiem referencyjnym dla gazów fluorowanych w przypadku Francji i Finlandii jest rok 1990. Oznacza to, że dla UE-15 i UE-25 wartość na 1990 r. nie wynosi równo 100. Obecne tendencje przedstawiają przewidywane emisje bez uwzględnienia odnośnych strategii politycznych ani środków.

[i] Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 280/2004/WE z dnia 11 lutego 2004 r. dotycząca mechanizmu monitorowania emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie i wykonania Protokołu z Kiotohttp://www.europa.eu.int/eur-lex/pri/en/oj/dat/2004/l_049/l_04920040219en00010008.pdf

[ii] Decyzja Rady 2002/358/WE (Dz.U. L 130 z 15.5.2002) z dnia 25 kwietnia 2002 r. dotycząca zatwierdzenia przez Wspólnotę Europejską Protokołu z Kioto do Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu i wspólnej realizacji wynikających z niego zobowiązań http://europa.eu.int/scadplus/leg/en/lvb/l28060.htm

[iii] COM(2001)580 wersja ostateczna z 23.10.2001 - Komunikat Komisji w sprawie wdrożenia pierwszej fazy Europejskiego Programu dotyczącego Zmian Klimatycznychhttp://europa.eu.int/eur-lex/en/com/pdf/2001/com2001_0580en01.pdf

[iv] Dyrektywa 2003/87/WE (Dz.U. L z 25.10.2003) Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r. ustanawiająca system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie oraz zmieniająca dyrektywę Rady 96/61/WEhttp://europa.eu.int/eur-lex/en/com/pdf/2001/com2001_0580en01.pdf

[v] Dyrektywa 2004/101/WE (Dz.U. L 338 z 13.11.2004) Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27.10.2004 r. zmieniająca dyrektywę Rady 2003/87/WE ustanawiająca system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie, z uwzględnieniem mechanizmów projektowych Protokołu z Kioto http://europa.eu.int/scadplus/leg/en/lvb/l28012.htm

[vi] Decyzja 1230/2003 (Dz.U. L 176 z 15.7.2003) Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2003 r. przyjmująca wieloletni program działania w dziedzinie energii: „Inteligentna Energia – Europa” (2003-2006)http://europa.eu.int/eur-lex/pri/en/oj/dat/2003/l_176/l_17620030715en00290036.pdf

[vii] Dyrektywa 2001/77/WE (Dz.U. L 283 z 27.10.2001) Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 września 2001 r. w sprawie wspierania produkcji na rynku wewnętrznym energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnychhttp://europa.eu.int/eur-lex/pri/en/oj/dat/2001/l_283/l_28320011027en00330040.pdf

[viii] Dyrektywa 2003/30/WE (Dz.U. L 123 z 17.5.2003) Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 8 maja 2003 r. roku w sprawie wspierania użycia w transporcie biopaliw lub innych paliw odnawialnych http://europa.eu.int/scadplus/leg/en/lvb/l21046.htm

[ix] Dyrektywa 2002/91/WE (Dz.U. L 001 z 4.1.2003) Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków http://europa.eu.int/scadplus/leg/en/lvb/l27042.htm

[x] Dyrektywa 2004/8/WE (Dz.U. L 052 z 21.2.2004) Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. w sprawie wspierania kogeneracji w oparciu o zapotrzebowanie na ciepło użytkowe na rynku wewnętrznym energii, zmieniająca dyrektywę 92/42/EWGhttp://europa.eu.int/scadplus/leg/en/lvb/l27021.htm

[xi] http://europa.eu.int/comm/environment/co2/co2_home.htm

[xii] Dyrektywa Rady 1999/31/WE (Dz.U. L 182 z 16.7.1999) z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadówhttp://europa.eu.int/eur-lex/pri/en/oj/dat/1999/l_182/l_18219990716en00010019.pdf

[xiii] Dyrektywa Rady 2003/96/WE (Dz.U. L 283 z 31.10.2003) z dnia 27 października 2003 r. restrukturyzująca wspólnotowe przepisy ramowe dotyczące opodatkowania produktów energetycznych i energii elektrycznejhttp://europa.eu.int/scadplus/leg/en/lvb/l27019.htm

[xiv] Decyzja nr 1513/2002/WE (Dz.U. L 232 z 29.8.2002) Parlamentu Europesjkiego i Rady z dnia 27 czerwca 2002 r. dotycząca szóstego programu ramowego Wspólnoty Europejskiej w dziedzinie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji, przyczyniającego się do utworzenia Europejskiej Przestrzeni Badawczej i innowacji (2002-2006) http://europe.eu.int/scadplus/leg/en/lvb/i23012.htm nasza przyszłość, nasz wybór", zgodnie z postanowieniami decyzji 1600/2002/WE (Dz.U. L 242 z 10.9.2002) Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 lipca 2002 r. ustanawiającej Szósty wspólnotowy program działań w zakresie ochrony środowiska

[xv] Dyrektywa 2005/32/WE (Dz.U. L 191 z 22.7.2005) Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 lipca 2005 r. ustanawiająca ogólne zasady ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla produktów wykorzystujących energię, zmieniająca dyrektywę Rady 92/42/EWG oraz dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 96/57/WE i 2000/55/WEhttp://europa.eu.int/comm/enterprise/eco_design/dir2005-32.htm

[xvi] COM(2003)739 wersja ostateczna z 10.12.2003 - Wniosek w sprawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej efektywnego wykorzystania energii przez użytkowników oraz usług energetycznych http://europa.eu.int/eur-lex/en/com/pdf/2003/com2003_0739en01.pdf

[xvii] COM(2003)492 wersja ostateczna z 11.8.2003 – Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych http://europa.eu.int/eur-lex/lex/LexUriServ/site/en/com/2003/com2003_0492en01.pdf

[xviii] COM(2005)119 wersja ostateczne z 6.4.2005 – wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej siódmego programu ramowego Wspólnoty Europejskiej badań, rozwoju technologicznego i demonstracji (2007 do 2013)http://europa.eu.int/eur-lex/lex/LexUriServ/site/en/com/2005/com2005_0119en01.pdf

[xix] COM(2005)35 wersja ostateczna z 9.2.2005 - komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów: „Powstrzymywanie zmian klimatycznych na świecie”http://europa.eu.int/comm/environment/climat/pdf/comm_en_050209.pdf