1.Wprowadzenie

W ostatnich latach zaszły radykalne zmiany w środowisku bezpieczeństwa Unii Europejskiej. Kluczowe zagrożenia dla pokoju i stabilności we wschodnim i południowym sąsiedztwie UE nadal wskazują na konieczność dostosowania i wzmocnienia przez Unię swoich zdolności jako gwaranta bezpieczeństwa i skoncentrowania się na ścisłej współzależności między bezpieczeństwem zewnętrznym i wewnętrznym. Przyczyną wielu obecnych wyzwań w zakresie pokoju, bezpieczeństwa i dobrobytu jest niestabilność w najbliższym sąsiedztwie UE i ewoluujące formy zagrożeń. Przewodniczący Komisji Europejskiej Jean-Claude Juncker podkreślił w swoich wytycznych politycznych z 2014 r. potrzebę dążenia do silniejszej Europy pod względem bezpieczeństwa i obrony, a także łączenia instrumentów unijnych i krajowych w bardziej skuteczny sposób niż miało to miejsce w przeszłości. W reakcji na zaproszenie od Rady do Spraw Zagranicznych z dnia 18 maja 2015 r. Wysoki Przedstawiciel w ścisłej współpracy ze służbami Komisji i Europejską Agencją Obrony, a także w porozumieniu z państwami członkowskimi UE zobowiązał się przedstawić niniejsze wspólne ramy wraz z wykonalnymi propozycjami, tak by pomóc przeciwdziałać zagrożeniom hybrydowym i budować odporność UE i państw członkowskich, a także partnerów. W czerwcu 2015 r. Rada Europejska odwołała konieczność mobilizacji instrumentów UE mających pomóc przeciwdziałać zagrożeniom hybrydowym.

Mimo że zagrożenia hybrydowe są różnie definiowane i definicje te należy formułować w sposób elastyczny, tak by uwzględniały one zmienny charakter tego rodzaju zagrożeń, pojęcie to oznacza kombinację represyjnych i wywrotowych działań, konwencjonalnych i niekonwencjonalnych metod (tj. dyplomatycznych, militarnych, ekonomicznych i technologicznych), które mogą być stosowane w sposób skoordynowany przez podmioty państwowe i niepaństwowe, by osiągnąć określone cele, przy czym działania te są poniżej progu oficjalnie wypowiedzianej wojny. Zazwyczaj nacisk kładzie się na wykorzystanie podatności danego celu na zagrożenia i kreowanie dwuznaczności, by utrudnić procesy decyzyjne. Kampanie dezinformacyjne prowadzone na masową skalę przy wykorzystaniu mediów społecznościowych w celu kontrolowania dyskursu politycznego lub radykalizowania postaw, rekrutacji „grup-przykrywek” i kierowania nimi mogą być nośnikiem zagrożeń hybrydowych.

W zakresie, w jakim przeciwdziałanie zagrożeniom hybrydowym dotyczy bezpieczeństwa narodowego, obrony narodowej i utrzymania porządku publicznego, główna odpowiedzialność spoczywa na państwach członkowskich, gdyż większość podatności na zagrożenia jest specyficznych dla danego państwa. Wiele państw członkowskich UE stoi jednak w obliczu wspólnych zagrożeń, które mogą również być skierowane przeciwko transgranicznym sieciom lub infrastrukturze. Takie zagrożenia można skuteczniej eliminować w drodze skoordynowanej reakcji na poziomie UE, stosując strategie i instrumenty UE, by móc czerpać z poczucia solidarności w Europie, wzajemnej pomocy i wszelkich możliwości, jakie niesie z sobą traktat lizboński. Strategie i instrumenty UE mogą odgrywać – i w znacznym stopniu już odgrywają – istotną rolę i wnoszą wartość dodaną w szerzeniu wiedzy. Jest to pomocne w budowaniu większej odporności państw członkowskich na wspólne zagrożenia. Zewnętrzne działania Unii, które są przewidziane w niniejszych ramach, realizowane są zgodnie z zasadami określonymi w art. 21 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE), tj. zasadą demokracji, praworządności, uniwersalności i niepodzielności praw człowieka i poszanowaniem zasad Karty Narodów Zjednoczonych i prawa międzynarodowego.

Niniejszy wspólny komunikat ma ułatwić stosowanie kompleksowego podejścia, co umożliwi UE, w koordynacji z państwami członkowskimi, przeciwdziałanie w szczególności zagrożeniom hybrydowym poprzez osiągnięcie synergii między wszystkimi istotnymi instrumentami i zacieśnianie współpracy między wszystkimi odnośnymi podmiotami. Działania opierają się na istniejących strategiach i politykach sektorowych, które przyczyniają się do zwiększenia bezpieczeństwa. W szczególności pomocne w zwalczaniu zagrożeń hybrydowych mogą być Europejska agenda bezpieczeństwa, planowana globalna strategia UE w dziedzinie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa i europejski plan działań w sektorze obrony, strategia Unii Europejskiej w zakresie bezpieczeństwa cybernetycznego, europejska strategia bezpieczeństwa energetycznego, strategia Unii Europejskiej w zakresie bezpieczeństwa morskiego.

W związku z tym, że obecnie NATO również angażuje się w zwalczanie zagrożeń hybrydowych, a Rada do Spraw Zagranicznych zaproponowała pogłębioną współpracę i koordynację w tym obszarze, niektóre z wniosków mają na celu usprawnienie współpracy między UE i NATO w dziedzinie zwalczania zagrożeń hybrydowych.

Zaproponowane działanie koncentruje się na następujących elementach: podnoszeniu świadomości, budowaniu odporności, przeciwdziałaniu kryzysowi, reagowaniu na sytuacje kryzysowe i przezwyciężaniu skutków kryzysu.

2.Rozpoznanie hybrydowego charakteru zagrożenia

Zagrożenia hybrydowe mają na celu wykorzystanie podatności na zagrożenia danego państwa i nierzadko podważenie podstawowych wartości i swobód demokratycznych. Pierwszym krokiem będzie współpraca między Wysokim Przedstawicielem i Komisją z państwami członkowskimi na rzecz lepszej orientacji sytuacyjnej poprzez monitorowanie i ocenę zagrożeń, które mogą być wymierzone w słabe punkty UE. Komisja opracowuje metody oceny ryzyka dla bezpieczeństwa, które mają pomóc w informowaniu decydentów i promowaniu podejścia opartego na ocenie ryzyka w obszarach takich jak ochrona lotnictwa, finansowanie terroryzmu i pranie pieniędzy. Ponadto konieczne byłoby badanie przeprowadzone przez państwa członkowskie mające na celu zidentyfikowanie obszarów podatnych na zagrożenia hybrydowe. Celem byłoby określenie wskaźników dotyczących zagrożeń hybrydowych, uwzględnienie ich w mechanizmach wczesnego ostrzegania i oceny ryzyka oraz w miarę potrzeby ich rozpowszechnianie.

Działanie 1: Zachęca się państwa członkowskie, wspierane w stosownych przypadkach przez Komisję i Wysokiego Przedstawiciela, do przeprowadzenia badania na temat zagrożeń hybrydowych w celu rozpoznania głównych podatności na zagrożenia, w tym wskaźników dotyczących konkretnych zagrożeń hybrydowych, które mogą wpływać na krajowe i ogólnoeuropejskie struktury i sieci.

3.Odpowiedź UE na zagrożenia - organizowanie działań: podnoszenie świadomości

3.1.Komórka UE ds. syntezy informacji o zagrożeniach hybrydowych (ang. Hybrid Fusion Cell)

Istotne znaczenie ma, by UE we współpracy z państwami członkowskimi miała odpowiedni poziom orientacji sytuacyjnej, by móc dostrzegać wszelkie zmiany w środowisku bezpieczeństwa mające związek z działaniami hybrydowymi wywołane przez podmioty państwowe lub niepaństwowe. By móc skutecznie przeciwdziałać zagrożeniom hybrydowym, ważne jest usprawnienie wymiany informacji i propagowanie wymiany odnośnych informacji wywiadowczych w sektorach i między Unią Europejską, jej państwami członkowskimi i partnerami.

Komórka UE ds. syntezy informacji będzie zajmować się wyłącznie analizą zagrożeń hybrydowych i działać przy Centrum Analiz Wywiadowczych Unii Europejskiej powołanym przy Europejskiej Służbie Działań Zewnętrznych (ESDZ). Komórka ta otrzymywałaby do analizy i publikacji informacje niejawne, a także informacje ze źródeł jawnych, w szczególności na temat wskaźników i ostrzeżeń dotyczących zagrożeń hybrydowych od różnych zainteresowanych podmiotów w ESDZ (w tym delegatur Unii), Komisji (wraz z agencjami UE) i państwach członkowskich. Ponadto we współpracy z podobnymi organami działającymi na szczeblu UE i państw członkowskich, komórka UE ds. syntezy informacji analizowałaby zewnętrzne aspekty zagrożeń hybrydowych wpływających na sytuację w UE i jej sąsiedztwie, by móc szybko analizować odnośne incydenty i zapewniać informacje niezbędne dla procesów podejmowania strategicznych decyzji w UE, w tym przez zapewnianie wkładu w oceny ryzyka w odniesieniu do bezpieczeństwa dokonywane na poziomie UE. Wyniki analiz dokonywanych przez komórkę UE ds. syntezy informacji byłyby przetwarzane i wykorzystywane zgodnie z unijnymi przepisami dotyczącymi ochrony informacji i danych niejawnych. Komórka powinna współpracować z organami działającymi na szczeblu UE i państw członkowskich. Państwa członkowskie powinny powołać krajowy punkt kontaktowy, który będzie powiązany z komórką UE ds. syntezy informacji. Personel UE zatrudniony poza terenem Unii (w tym pracownicy delegatur Unii, personel oddelegowany na misje i operacje UE) i w państwach członkowskich powinien również przejść szkolenia z rozpoznawania wczesnych sygnałów zagrożeń hybrydowych.

Działanie 2: Powołanie komórki UE ds. syntezy informacji w ramach struktury Centrum Analiz Wywiadowczych Unii Europejskiej (INTCEN), zdolnej do otrzymywania i analizowania informacji niejawnych, a także informacji ze źródeł jawnych na temat zagrożeń hybrydowych. Zachęca się państwa członkowskie do utworzenia krajowych punktów kontaktowych ds. zagrożeń hybrydowych, by zapewnić współpracę i bezpieczną komunikację z komórką UE ds. syntezy informacji.

3.2.Komunikacja strategiczna

Sprawcy zagrożeń hybrydowych mogą systematycznie rozpowszechniać nieprawdziwe informacje, wykorzystując w tym celu media społecznościowe, dążąc tym samym do zradykalizowania postaw, zdestabilizowania społeczeństwa i przejęcia kontroli nad dyskursem politycznym. Ogromne znaczenie ma zdolność reagowania na zagrożenia hybrydowe przy wykorzystaniu dobrze opracowanej komunikacji strategicznej. Do głównych czynników budowania odporności społeczeństwa należy udzielanie szybkich i faktycznych odpowiedzi oraz podnoszenie wiedzy społeczeństwa na temat zagrożeń hybrydowych.

Komunikacja strategiczna powinna w pełni wykorzystywać do tego celu m.in. media społecznościowe, a także tradycyjne media wizualne, audio i internetowe. ESDZ, korzystając z działalności grup zadaniowych East and Arab Stratcom Task Forces, powinna zoptymalizować wykorzystanie lingwistów z płynną znajomością odnośnych języków niebędących językami UE i specjalistów od mediów społecznościowych, którzy mogą monitorować informacje poza UE i zapewniać ukierunkowaną komunikację w celu reagowania na dezinformacje. Ponadto państwa członkowskie powinny opracować skoordynowane mechanizmy komunikacji strategicznej w celu wspierania procesu wskazywania źródeł i przeciwdziałania szerzeniu dezinformacji, by ujawniać zagrożenia hybrydowe.

Działanie 3: Wysoki Przedstawiciel wraz z państwami członkowskimi będzie analizować sposoby aktualizowania i koordynowania możliwości przekazywania proaktywnych komunikatów strategicznych i optymalnego wykorzystania lingwistów i specjalistów ds. monitorowania mediów.