[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 6.7.2007

KOM(2007) 390 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Ochrona interesów finansowych Wspólnot – Zwalczanie nadużyć finansowych – Sprawozdanie roczne 2006 [SEC(2007) 930][SEC(2007) 938]

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie 4

1. Wyniki walki z nadużyciami finansowymi: statystyki dotyczące nadużyć finansowych i innych nieprawidłowości 5

1.1. Statystyki dotyczące nadużyć finansowych i innych nieprawidłowości zgłoszonych przez państwa członkowskie w 2006 r. 5

1.1.1. Tradycyjne zasoby własne 6

1.1.2. Wydatki rolne (Sekcja Gwarancji EFOGR) 7

1.1.3. Środki strukturalne 8

1.1.4. Fundusze przedakcesyjne 9

1.2. Statystyki dotyczące działalności OLAF 10

2. Zapobieganie nadużyciom finansowym 11

2.1. Analiza ryzyka i zarządzanie ryzykiem, systemy kontroli 11

2.1.1. Środki podjęte w dziedzinie wydatków 11

2.1.2. Dziedzina celna 13

2.2. Bazy danych o wykluczeniach, ostrzeganiu lub wiarygodności 14

2.2.1. Na poziomie europejskim 14

2.2.2. W państwach członkowskich 15

2.3. Większa przejrzystość w zarządzaniu finansowym na poziomie europejskim 18

2.4. Poprawa zasad księgowych i kontroli w celu uzyskania pozytywnego poświadczenia wiarygodności 19

2.5. Program Herkules w promocji działań w dziedzinie ochrony interesów finansowych Wspólnoty 20

3. Zwalczenie nadużyć finansowych 20

3.1. Wykrywanie nadużyć finansowych: mechanizmy ostrzegania korzystające z informatorów wewnętrznych ( whistleblowing ) 20

3.1.1. Instytucje europejskie 20

3.1.2. Państwa członkowskie 21

3.2. Reforma Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) 23

3.3. Rozwój wzajemnej pomocy 24

3.4. Zwalczanie przemytu i podrabiania papierosów 24

3.5. Ochrona euro 25

3.6. Środki podjęte przez niektóre państwa członkowskie w 2006 r. 26

4. Odzyskanie należności 26

4.1. Rolnictwo 26

4.1.1. Prace grupy zadaniowej ds. windykacji (Task Force Recouvrement) 26

4.1.2. Korekty finansowe 28

4.2. Fundusze strukturalne 28

4.3. Zasoby własne 29

4.4. Odzyskanie należności w wyniku dochodzenia OLAF 30

4.5. Przepisy krajowe dotyczące odzyskiwania europejskich środków finansowych 30

WPROWADZENIE

ODPOWIEDZIALNOść za ochronę interesów finansowych Wspólnot i za zwalczanie nadużyć finansowych spoczywa zarówno na Wspólnocie jak i na państwach członkowskich. Każdego roku, we współpracy z państwami członkowskimi, Komisja sporządza sprawozdanie przedstawiające nowe środki podejmowane w celu wypełnienia zobowiązań zawartych w art. 280 Traktatu WE. Sprawozdanie to skierowane jest do Parlamentu Europejskiego i Rady, i przeznaczone do publikacji.

Uzgodniono z państwami członkowskimi, że oprócz ogólnego przeglądu środków podjętych w poszczególnych dziedzinach, przedstawione zostaną cztery konkretne zagadnienia: analiza ryzyka i zarządzanie ryzykiem, bazy danych o wykluczeniach i ostrzeżeniach, mechanizmy ostrzegania przez informatorów wewnętrznych, a także mechanizmy zwrotu należności przez potrącenie.

Pierwsza sekcja sprawozdania podsumowuje statystyki dotyczące nieprawidłowości zgłoszonych przez państwa członkowskie na mocy rozporządzeń sektorowych, a także przedstawia niektóre dane liczbowe dotyczące działalności operacyjnej Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF).

Druga sekcja obejmuje środki podjęte przez państwa członkowskie i Komisję w zakresie zapobiegania nadużyciom finansowym i innym nieprawidłowościom. Sekcja ta przedstawia także opis analizy ryzyka i zarządzania ryzykiem , a także baz danych o wykluczeniach i ostrzeżeniach .

Trzecia sekcja podsumowuje środki podjęte w celu zwalczania nadużyć finansowych . Sekcja ta zawiera także rozdział poświęcony mechanizmom ostrzegania przez informatorów wewnętrznych .

Z kolei czwarta sekcja przedstawia środki przyjęte w celu usprawnienia zwrotu kwot nie pobranych lub niesłusznie wypłaconych. Sekcja ta zawiera także rozdział przedstawiający mechanizmy zwrotu poprzez potrącenie przewidziane prawem krajowym.

Sprawozdanie zawiera jedynie podsumowanie podjętych środków oraz osiągniętych wyników. Jednocześnie, Komisja publikuje dwa dokumenty robocze, pierwszy będący zestawieniem wkładów poszczególnych państw członkowskich[1], drugi zawierający statystyki dotyczące nieprawidłowości zgłoszonych przez poszczególne państwa członkowskie[2].

Sprawozdania z lat poprzednich dostępne są na stronie internetowej OLAF[3].

1. WYNIKI WALKI Z NADUżYCIAMI FINANSOWYMI: STATYSTYKI DOTYCZąCE NADUżYć FINANSOWYCH I INNYCH NIEPRAWIDłOWOśCI

1.1. Statystyki dotyczące nadużyć finansowych i innych nieprawidłowości zgłoszonych przez państwa członkowskie w 2006 r.

Odpowiedzialność za ochronę interesów finansowych ponoszona jest wspólnie. W dziedzinach, w których budżet wykonują państwa członkowskie (polityka rolna, fundusze strukturalne, fundusze przedakcesyjne), a także w odniesieniu do poboru wspólnotowych zasobów własnych, prawodawstwo wspólnotowe zobowiązuje państwa członkowskie do zgłaszania podejrzewanych nadużyć finansowych i innych nieprawidłowości naruszających interesy finansowe. Wydatki realizowane przez państwa członkowskie stanowią ok. 80 % budżetu wspólnotowego.

Dokument służb Komisji pt. „Statystyczna ocena nieprawidłowości”, opublikowany jednocześnie z niniejszym sprawozdaniem, przedstawia pogłębioną analizę danych statystycznych uzyskanych na podstawie tych zgłoszeń. Niniejsze sprawozdanie nie zawiera statystyk dotyczących nieprawidłowości wykrytych w dziedzinie wydatków zarządzanych bezpośrednio przez Wspólnoty, ale Komisja podjęła niezbędne środki, aby dane te były odtąd przedstawiane.

W Tabeli 1 podsumowano liczbę zgłoszonych nieprawidłowości, a także kwoty w odniesieniu do każdego sektora.

Tabela 1 – Liczba nieprawidłowości i kwoty – 2006 r.

OGÓŁEM 2006 |

Dziedzina | Liczba zgłoszonych nieprawidłowości | Szacunkowy całkowity wpływ finansowy nieprawidłowości, w tym podejrzewanych nadużyć finansowych (w mln EUR) | Szacunkowy wpływ finansowy samych podejrzewanych nadużyć finansowych (w mln EUR) |

Zasoby własne | 5 243 | 353 | 134,39 (~0,94 % całkowitej kwoty zasobów własnych w 2006 r.[4]) |

Sekcja Gwarancji EFOGR | 3 249 | 87 | 29,8 (~0,06 % całkowitej kwoty przyznanych środków) |

Fundusze strukturalne i Fundusz Spójności | 3 216 | 703 | 157.56 (~0,41 % całkowitej kwoty przyznanych środków) |

Fundusze przedakcesyjne | 384 | 12,32 | 1,57 (~0,03 % przyznanych środków[5]) |

Ogółem | 12 092 | 1 155,32 | 323,32(~0,94 % kwoty zasobów własnych i ~0.2 % całkowitej kwoty wydatków w trzech dziedzinach[6]) |

1.1.1. Tradycyjne zasoby własne

Liczba wykrytych i zgłoszonych przypadków nadużyć i nieprawidłowości (przypadki przekraczające 10 000 EUR) zmniejszyła się o 12 % w 2006 r. w stosunku do 2005 r. (5943 wobec 5243), ale kwota nieprawidłowości wzrosła o 7 % (z 328 mln EUR do 353 mln EUR[7]). Podejrzenia nadużyć finansowych stanowią ok. 22 % zgłoszonych przypadków nieprawidłowości (szacunkowy wpływ finansowy wynosi ok. 134,39 mln EUR, czyli ok. 0,94 % zasobów własnych w 2006 r., wobec 105,3 mln EUR, czyli ok. 0,85 % zasobów własnych w 2005 r.). Wykres 1 pokazuje ewolucję liczby zgłaszanych nieprawidłowości w ciągu ostatnich pięciu lat, a także ich szacunkowy wpływ finansowy.

Wyższy niż w 2003 r. podstawowy poziom liczby przypadków może wynikać z większej liczby zgłoszeń przedstawionych przez państwa członkowskie, ujmowania przypadków operacji tranzytowych, które zostały zakończone z opóźnieniem, a także przystąpieniem nowych państw członkowskich. Liczba i odsetek operacji tranzytowych zakończonych z opóźnieniem zmalały w stosunku do 2005 r. (o ponad jedną trzecią)[8].

Produktami, których nieprawidłowości dotyczą w największym stopniu były w 2006 r., podobnie jak w latach poprzednich, wyroby tytoniowe i telewizory. Sektor cukrowniczy stracił na znaczeniu w stosunku do 2005 r., podobnie jak sektor produktów rybołówstwa, szkła, produktów szklanych i instrumentów optycznych, podczas gdy sektor mięsny, silnikowy i części zamiennych, produktów nieorganicznych, olejów i tłuszczów odnotowały zwyżkę. Sektor tekstylny był stosunkowo stabilny, a poziom należności wyniósł ok. 10,3 mln EUR.

Wykres 1: Zgłoszenia nieprawidłowości i szacunkowy wpływ finansowy w dziedzinie tradycyjnych zasobów własnych – lata 2002–2006 (kwoty w mln EUR)

[pic]

1.1.2. Wydatki rolne (Sekcja Gwarancji EFOGR)

W 2006 r. liczba zgłoszonych nieprawidłowości wzrosła o 3 % w stosunku do roku poprzedniego (3 249 przypadków w 2006 r.). Kwota nieprawidłowości ogółem w 2006 r. (87 mln EUR) zmalała o 15 %, czyli prawie o 0,17 % całkowitych środków Sekcji Gwarancji EFOGR (49 742 mln EUR w 2006 r.). Podejrzenia nadużyć finansowych dotyczą ok. 10 % zgłoszonych przypadków nieprawidłowości (29,8 mln EUR, czyli ok. 0,06 %, całkowitych środków, wobec 21,5 mln EUR, czyli 0,05 %, w 2005 r.).

Najwięcej zgłoszonych przypadków dotyczy rozwoju obszarów wiejskich, sektora bydła oraz sektora „warzyw i owoców”. Te trzy sektory stanowią łącznie prawie 60 % całkowitej liczby zgłoszonych nieprawidłowości i prawie 70 % całkowitej kwoty.

W dziedzinie wydatków rolnych rozporządzenie przyjęte przez Komisję[9] w 2006 r. upraszcza procedury zgłaszania nieprawidłowości od 2007 r. Odtąd próg, od którego państwa członkowskie będą zobowiązane zgłosić nieprawidłowości do Komisji, został zrównany z progiem przyjętym w przypadku funduszy strukturalnych (10 000 EUR).

Wykres 2: Zgłoszenia nieprawidłowości i szacowany wpływ finansowy w dziedzinie wydatków na rolnictwo – lata 2002–2006 (kwoty w mln EUR)

[pic]

1.1.3. Środki strukturalne

W dziedzinie funduszy strukturalnych Parlament Europejski i Rada przyjęły szereg rozporządzeń na nowy okres programowania 2007–2013. Utrzymano zasady dotyczące obowiązku zgłaszania Komisji przypadków nieprawidłowości. Poprzednie rozporządzania nadal obowiązują w odniesieniu do poprzednich okresów programowania.

W 2006 r. liczba zgłoszonych nieprawidłowości (3 216 przypadków, w tym również Fundusz Spójności) zmniejszyła się o 10% w stosunku do roku poprzedniego (3 750 przypadków), natomiast ich wpływ finansowy (703 mln EUR) wzrósł o 17 %. Szacunkowy wpływ finansowy nieprawidłowości zgłoszonych w 2006 r. wynosi ok. 1,83 % środków pochodzących z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności (38,430 mld EUR) na 2006 r., a podejrzenia nadużyć finansowych odpowiadają ok. 16,6 % wpływu finansowego zgłoszonych nieprawidłowości (157,56 mln EUR, czyli prawie 0,41 % całkowitej kwoty przyznanych środków, wobec 205 mln EUR, czyli 0,53 % w 2005 r.). Ostateczny wpływ finansowy będzie znany dopiero po zakończeniu programów.

Podobnie jak w latach poprzednich, najwięcej nieprawidłowości zgłoszono w odniesieniu do EFFR i EFS (ok. 75 % nieprawidłowości). Liczba zgłoszonych nieprawidłowości, które dotyczą Sekcji Orientacji EFOGR wzrosła o 38 %, a w dziedzinach Funduszu Spójności i IFOR utrzymała się na takim samym poziomie.

Wykres 3: Zgłoszenia nieprawidłowości i szacunkowy wpływ finansowy w dziedzinie działań strukturalnych – lata 2002–2006 (kwoty w mln EUR)

[pic]

1.1.4. Fundusze przedakcesyjne

Całkowita liczba nieprawidłowości związanych z funduszami PHARE, SAPARD i ISPA wzrosła w 2006 r. o 13,6 % (384 wobec 338 w 2005 r.). Szacowany wpływ finansowy nieprawidłowości wzrósł w przypadku PHARE i SAPARD, ale zmalał w przypadku ISPA (z 6,9 mln EUR w 2005 r. do 1,2 mln 2006). W 2006 r., całkowita kwota zgłoszonych nieprawidłowości wzrosła o 26 % (12,318 mln EUR wobec 16,7 mln w 2005 r.), co stanowi ok. 2,8 % całkowitej kwoty środków wyasygnowanych na te trzy fundusze. Podejrzewane nadużycia finansowe wyniosły odpowiednio 14,63 % kwot zgłoszonych nieprawidłowości. Wpływ finansowy szacuje się na 1,57 mln EUR. Wpływ finansowy nadużyć zgłoszonych w odniesieniu do okresu 2000–2006 odpowiada 0,03 % całkowitej kwoty środków wyasygnowanych na te trzy fundusze w tym okresie.

Najczęstszym typem nieprawidłowości w każdym z funduszy przedakcesyjnych były „wydatki niekwalifikowane”[10]. W przypadku PHARE drugim najczęstszym typem nieprawidłowości były „wydatki nieuzasadnione”[11].

Wykres 4: Zgłoszenia nieprawidłowości i szacunkowy wpływ finansowy w dziedzinie funduszy przedakcesyjnych – lata 2002–2006 (kwoty w tys. EUR)

[pic]

1.2. Statystyki dotyczące działalności OLAF

Liczba dochodzeń wszczętych przez OLAF na podstawie oceny otrzymanych informacji zmalała (195 nowych spraw w 2006 r. wobec 214 w 2005 r.). Decyzja o wszczęciu dochodzenia opiera się na wcześniejszej ocenie.

Wykres 5: Sprawy wszczęte na podstawie oceny otrzymanych informacji

[pic]

Łącznie, wg stanu na dzień 31 grudnia 2006 r., prowadzono 430 dochodzeń, czyli ich liczba była porównywalna z wynikiem w 2005 r. (452 prowadzone dochodzenia wg stanu na 31 grudnia 2005 r.).

Tabela 2: Sprawy w toku wg stanu na dzień 31 grudnia 2006 r. z podziałem na sektor i ich wpływ finansowy

Sektor | Sprawy w toku wg stanu na 31 grudnia 2006 r. | Szacunkowy wpływ finansowy (w mln EUR) |

Rolnictwo | 65 | 202,7 |

Fundusze strukturalne | 46 | 192,9 |

Cła | 111 | 748,9 |

Wydatki bezpośrednie | 118 | 293,4 |

Dochodzenia wewnętrzne | 91 | 301 |

Ogółem | 431 | 1 738,8 |

Więcej szczegółowych danych na temat dochodzeń OLAF i porównania z latami poprzednimi można znaleźć w sprawozdaniu OLAF[12].

2. ZAPOBIEGANIE NADUżYCIOM FINANSOWYM

2.1. Analiza ryzyka i zarządzanie ryzykiem, systemy kontroli

Właściwa ocena ryzyka i zarządzanie ryzykiem, jako elementy prawidłowo działającego systemu kontroli, przyczyniają się do wydajnego gospodarowania pieniędzmi podatników. Dziedzina ta jest obecnie rozwijana zarówno na poziomie Komisji, jak i państw członkowskich, w celu zapewnienia proaktywnej ochrony interesów finansowych Wspólnoty, zapobiegania i prowadzenia ukierunkowanych działań.

2.1.1. Środki podjęte w dziedzinie wydatków

Zarządzanie ryzykiem jest stosowane w Komisję od wielu lat, w kontekście szerszym niż ścisła dziedzina wydatków. Ponieważ uznano, że wprowadzenie wspólnej metodologii zarządzania ryzykiem jest konieczne[13], Komisja podjęła od 2006 r.[14] szereg środków. Za cel przyjęto usprawnienie procesu podejmowania decyzji, zwiększenie wydajności i wzmocnienie niezawodności systemów zarządzania. W tym zakresie służby dysponują wspólną metodologią analizy ryzyka i wybierania stosownych odpowiedzi. Struktura mająca na celu poprawienie zarządzania ryzykiem w skali wielu służb, która mogłaby być wydajniej zarządzana przez zgrupowanie tych służb, była przedmiotem projektu pilotażowego pod koniec 2006 r., a od 2007 r. będzie to struktura stała.

Na poziomie krajowym wszystkie państwa członkowskie dysponują w swoich procedurach budżetowych przepisami, które mają pomóc zarządcom w ocenie ryzyka i przy zarządzaniu ryzykiem finansowym związanym z udzielaniem pomocy lub zamówień publicznych, a w szczególności w weryfikowaniu wiarygodności potencjalnych beneficjentów[15].

Nowe przepisy finansowe przyjęte w 2006 r.[16] przewidują, że krajowa administracja powinna wprowadzić skuteczne systemy kontroli wewnętrznej i przeprowadzać niezbędne kontrole w zakresie funduszy UE, którymi zarządza. Obejmują one wymogi przedstawiania informacji i rocznego sprawozdania z kontroli i audytów.

Około połowa państw członkowskich dysponuje ogólnymi zaleceniami krajowymi (instrukcjami lub dobrymi praktykami)[17] lub zasadami oceny ryzyka i zarządzania nim w określonych dziedzinach[18].

Dziewięć państw członkowskich dysponuje szczególnymi narzędziami oceny ryzyka związanego z nowymi beneficjentami funduszy publicznych. Przykładowo w Irlandii o dodatkowe informacje, które nie są jeszcze dostępne dla nowych kandydatów wystąpić można na etapie oceny w zakresie przydzielania dotacji. W Polsce , osoby po raz pierwszy korzystające z pomocy w ramach WPR są bardziej narażone na kontrolę prowadzone na miejscu.

Ustalenie, że beneficjent obarczony jest ryzykiem może prowadzić do wzmożonych kontroli ze strony organu zarządzającego[19] lub do systematycznego wymagania specjalnych gwarancji [20].

Przy przyznaniu dotacji lub zamówienia publicznego (na poziomie krajowym lub wspólnotowym), organy zarządzające wymagają, by kandydaci przedstawiali istotne dokumenty poświadczające, że spełniają oni wymagane kryteria. W niektórych państwach członkowskich organy zarządzające mają dostęp do specjalnych baz danych (bezpośrednio lub pośrednio) w celu sprawdzenia prawdziwości oświadczeń składanych przez kandydatów. Chodzi tu w szczególności o bazy danych na temat podatków (dostępne w ponad połowie państw członkowskich[21]), instytucji kredytowych[22], a także osób lub przedsiębiorstw, na które nałożono sankcje karne w postępowaniach administracyjnych[23] lub karnych[24]. Na Węgrzech ustawa z 2006 r. ustanowiła nowy rejestr ochrony wierzycieli, którego celem jest dostarczanie pełnych i aktualnych informacji na temat wypłacalności oraz środków podjętych przez sądy wobec zarejestrowanego przedsiębiorstwa.

2.1.2. Dziedzina celna

Krajowe organy celne od dawna stosują analizę ryzyka w celu ustalenia możliwych nielegalnych działań i lepszego ukierunkowania kontroli. Z biegiem lat udało się zwiększyć skuteczność działania władz krajowych dzięki koordynacji na poziomie europejskim.

Aby lepiej zwalczać nadużycia finansowe naruszające procedurę tranzytową, Komisja przedstawiła w 1997 r. „plan działania w zakresie tranzytu w Europie”[25], a w 2001 r. wprowadziła zmienione ramy prawne, które obejmowały między innymi utworzenie nowego komputowego systemu tranzytowego (NSTI). W wyniku specjalnego sprawozdania Trybunału Obrachunkowego nr 11/2006, Komisja podjęła niezbędne środki, by od 2007 r. uzyskać dostęp do informacji z NSTI na temat towarów o znaczeniu strategicznym, dla potrzeb analizy ryzyka, co pozwoli promować strategie kontroli bezpośrednich, ukierunkowanych na towary w tranzycie.

Komisja kontynuowała także prace nad usprawnieniem systemu „ConTraffic”, który umożliwia uzyskanie ogólnego obrazu ruchu towarów kontenerowych. System pozwala śledzić trasę kontenera, aby ustalić potencjalnie podejrzane dostawy. Dzięki nowemu interfejsowi internetowemu, który udostępniono w 2006 r., oraz dzięki bazie danych zawierającej ponad 220 milionów zapisów o ponad 4,4 milionach kontenerów, władze krajowe mogły z powodzeniem stosować ten system, by lepiej zwalczać nadużycia finansowe, w szczególności w ramach operacji celnych przeprowadzonych wspólnie w 2006 r.

W grudniu 2006 r., Komisja przyjęła rozporządzenie[26] zmieniające niektóre przepisy wykonawcze wspólnotowego kodeksu celnego. Rozporządzenie przewiduje przyjęcie wspólnych kryteriów ryzyka, priorytetowych dziedzin kontroli, a także norm w zharmonizowanym prowadzeniu kontroli celnych w szczególnych przypadkach.

2.2. Bazy danych o wykluczeniach, ostrzeganiu lub wiarygodności

2.2.1. Na poziomie europejskim

W 2006 r. Komisja dokonała przeglądu systemu ostrzegania i wykluczeń[27], aby polepszyć zarządzanie niektórymi rodzajami ryzyka związanymi między innymi z zamówieniami publicznymi i lepiej chronić finansowe interesy Wspólnoty. W ramach przeglądu w styczniu 2006 r. OLAF i Transparency International (TI) zorganizowały posiedzenie okrągłego stołu poświęcone środkom ochrony interesów UE poprzez systemy wykluczania[28].

Artykuł 95 rozporządzenia finansowego, zmienionego w 2006 r., przewiduje utworzenie centralnej bazy danych, wspólnej dla instytucji, agencji wykonawczych i organów wskazanych w art. 185 rozporządzenia finansowego zawierającej dane o podmiotach wykluczonych z zamówień i subwencji finansowanych z budżetu UE. Baza danych będzie zawierać wszystkie istotne informacje na temat podmiotów uznanych za winne nadużyć finansowych lub korupcji w państwach członkowskich i w państwach trzecich biorących udział w realizacji programów UE. Baza będzie zasilana informacjami pochodzącymi od partnerów i będą mogły z niej korzystać także władze państw członkowskich, które uczestniczą w wykonywaniu budżetu wspólnotowego[29].

Komisja dysponuje już wewnętrzną bazą danych wczesnego ostrzegania (SWO – system wczesnego ostrzegania), która zawiera informacje dotyczące środków zarządzanych bezpośrednio przez Komisję, zgodnie z zasadami dotyczącymi ochrony danych osobowych.

Komisja administruje także bazą danych, która określa podmioty gospodarcze obarczone ryzykiem w specjalnej sekcji gwarancji EFOGR, do której dane przekazują państwa członkowskie. W drugim sprawozdaniu na temat stosowania rozporządzenia ustanawiającego ten system[30], Komisja przedstawiła problemy napotkane przy stosowaniu rozporządzenia, jak np. niewielka liczba zgłoszonych nieprawidłowości, problemy w interpretacji pojęć prawych lub obawy państw członkowskich przed narażeniem się na pozwy przed sądami krajowymi wnoszone przez zarejestrowane podmioty.

Obok baz danych na temat wykluczeń istnieje także baza danych na temat wiarygodnych beneficjentów, które przyczyniają się do lepszej oceny ryzyka. Rozporządzenie zmieniające przepisy wykonawcze Wspólnotowego Kodeksu Celnego[31] przewiduje przyznanie statusu uprawnionego wiarygodnego podmiotu gospodarczego zaufanym podmiotom, które spełniają określone kryteria i korzystają z uproszczeń przewidzianych przepisami celnymi i/lub z ułatwień w zakresie kontroli celnych.

2.2.2. W państwach członkowskich

Obie dyrektywy o „zamówieniach publicznych” z 2004 r.[32] przewidują obowiązek państw członkowskich polegający na wykluczaniu podmiotów gospodarczych, winnych udziału w organizacji przestępczej, korupcji lub nadużyć finansowych na szkodę interesów finansowych WE lub też w praniu pieniędzy, w przypadku gdy zostały skazane prawomocnym wyrokiem. Dyrektywy przewidują także możliwość wykluczenia podmiotu gospodarczego w upadłości, likwidacji, zaprzestania działalności lub sądowego postępowania układowego, który był przedmiotem wyroku stwierdzającego naruszenie etyki zawodowej, popełnił poważny błąd zawodowy lub nie uiścił składek na ubezpieczenia społeczne lub nie płacił podatków.

W połączeniu z najnowszymi zmianami systemów wczesnego ostrzegania i wykluczania (czarne listy) zwrócono się do państw członkowskich o zgłaszanie swoich baz danych beneficjentów obarczonych ryzykiem (jeżeli posiadają takie bazy danych) i szczegółowe opisanie jednej z nich. Należy podkreślić, iż fakt, że połowa państw członkowskich[33] nie posiada takich baz danych, nie oznacza, że nie dysponują one obowiązującymi środkami lub przepisami, które pozwoliłyby zidentyfikować beneficjentów obarczonych ryzykiem (patrz pkt 2.1.1.).

Prawie wszystkie opisane bazy danych mają cel prewencyjny (system wczesnego ostrzegania)[34]. Fakt, że dany podmiot jest wpisany do bazy danych tworzy np. wymóg specjalnych gwarancji lub wzmożonych kontroli. Siedem z tych baz danych[35] jest także (lub wyłącznie) poświęconych sankcjom , czyli wpis do bazy danych powoduje, lub może spowodować, np. wykluczenie z procedur udzielania zamówień publicznych lub publicznych subwencji, w danym okresie.

Wszystkie bazy danych zawierają informacje na temat osoby prawnej , która jest odpowiedzialna za daną nieprawidłowość, a większość baz danych zawiera także informacje na temat zaangażowanych w nią osób fizycznych (np. osoba, która dopuściła się nieprawidłowości lub szef przedsiębiorstwa)[36]. Sześć baz danych zawiera także informacje na temat osób prawnych związanych z osobą prawną odpowiedzialną za nieprawidłowości (spółka holdingowa, spółka zależna itp.)[37].

W przypadku wszystkich baz danych w dziedzinie podatków [38] fakt, iż beneficjent ma opóźnienia w regulowaniu podatków lub składek na ubezpieczenia społeczne jest powodem wpisania do bazy danych. Niektóre bazy rejestrują także beneficjentów zadłużonych[39], beneficjentów objętych postępowaniem prowadzącym do nałożenia sankcji administracyjnych[40] lub zobowiązanych do uiszczenia kary administracyjnej[41], ściganych za nadużycia finansowe[42] lub uznanych za winnych nadużyć finansowych (sądu pierwszej lub najwyższej instancji)[43]. W większości przypadków to władze skarbowe decydują o wpisaniu beneficjenta do bazy danych i o jego wykreśleniu[44].

W odniesieniu do baz danych w dziedzinie zamówień publicznych [45], w Austrii beneficjenci są wpisywani do bazy danych, gdy są zobowiązani do uiszczenia kary administracyjnej. W Niemczech beneficjenci są wpisywani do rejestru korupcyjnego, jeżeli są zobowiązani do uiszczenia kary administracyjnej lub zostali uznani za winnych przestępstw finansowych przez sąd najwyższej instancji. Najbardziej rozległą bazą danych zdaje się być włoska baza dotycząca zamówień na roboty publiczne, w której każda z wymienionych sytuacji stanowi powód wpisu. Beneficjenci są wypisywani do bazy także wówczas, gdy nie dotrzymają swoich zobowiązań w ramach przyznania subwencji lub zamówienia publicznego.

Głównym powodem wpisania beneficjenta do baz danych dotyczących pomocy finansowej [46] jest nieprzestrzeganie zobowiązań związanych z przyznaniem subwencji[47]. Wśród innych powodów wymienia się toczące się dochodzenie w sprawie o przestępstwo finansowe[48] lub prawomocny wyrok skazujący za przestępstwo finansowe[49].

Głównymi powodami uzasadniającymi wykreślenie beneficjenta z bazy danych może być wygaśnięcie terminu[50], zmiana w stosunku do sytuacji początkowej[51] lub stwierdzenie, po zakończeniu postępowania, że nie wystąpiły żadne nieprawidłowości[52]. W dwóch przypadkach wykreślenie z bazy danych nie jest możliwe[53].

W odniesieniu do prawa do obrony , w sześciu państwach członkowskich beneficjenci są informowani o ich wpisaniu do bazy danych[54]. W niektórych przypadkach możliwe jest odwołanie się od tego wpisu[55]. Postępowania odwoławcze mogą być administracyjne[56] lub sądowe[57].

Większość baz danych jest scentralizowana [58], inne są zarządzane na poziomie lokalnym. Cztery bazy są dostępne dla organów innych niż ten, który nimi zarządza[59]. W trzech państwach członkowskich bazy danych są dostępne również dla organów innych państw członkowskich, a także państw trzecich i organizacji międzynarodowych, które dostosują się do równorzędnych zasad w zakresie ochrony danych i złożą wniosek o uzyskanie dostępu[60]. Z wyjątkiem Szwecji, bazy danych we wszystkich krajach nie są dostępne publicznie.

Ponad połowa państw członkowskich[61] podała, że muszą stosować się do zasad ochrony danych osobowych , niezależnie od przepisów wspólnotowych w tym zakresie (np. gwarancje konstytucyjne).

Państwa członkowskie wskazały na wiele problemów napotkanych podczas wdrażania lub funkcjonowania baz danych, np. nieodpowiednie podstawy prawne[62], konieczność uzasadnienia istnienia bazy danych konkretnym celem prawnym[63], wątpliwości dotyczące danych na temat osób prawnych i fizycznych, które można wprowadzać do systemu[64], problemy techniczne z podłączeniem danej bazy z innymi bazami danych[65], problemy z identyfikacją spółki w przypadku zmiany przez nią formy prawnej[66] oraz poszukiwanie wszelkich dostępnych informacji w odpowiedzi na kompleksowość oceny ryzyka[67]. Zasygnalizowane problemy są zbliżone do opisanych w drugim sprawozdaniu Komisji na temat stosowania rozporządzenia ustanawiającego system identyfikacji podmiotów gospodarczych obarczonych ryzykiem w dziedzinie Sekcji Gwarancji EFOGR[68].

Istnieją także środki (instrumenty) stosowane wobec wiarygodnych beneficjentów, jak np. specjalna baza wiarygodnych beneficjentów („biała lista”), system certyfikacji i jakościowa ocena wyników.

W Niemczech (Berlin) spółki, które wykazały swoje możliwości techniczne, skuteczność i wiarygodność mogą zwrócić się o wpisanie do rejestru przedsiębiorstw i dostawców budowlanych . Spółki, które dopuściły się wykroczeń są usuwane z rejestru na określony czas i mogą zostać wykluczone z procedur o udzielenie zamówień publicznych.

We Włoszech każde przedsiębiorstwo, które wykonuje publiczne roboty budowlane o wartości powyżej 150 000 EUR powinno posiadać certyfikat. Spółki „ zakwalifikowane ” są wpisywane do skomputeryzowanego rejestru prowadzonego przez Obserwatorium robót publicznych. Certyfikat (zezwolenie) jest także niezbędny w świetle ustaw antymafijnych.

Mimo, iż powyżej przedstawiony wachlarz baz danych nie pozwala na wyodrębnienie modelu dominującego w państwach członkowskich, przedstawione przykłady wskazują na możliwości jakie istnieją w podmiotowej dziedzinie. Uzyskana lista pozwala również Komisji na osądzenie, czy europejska polityka wczesnego ostrzegania i czarna lista powinny zostać usprawnione, a także ustalenie w jaki sposób można zwiększyć jasność i przejrzystość zasad oraz procedur.

2.3. Większa przejrzystość w zarządzaniu finansowym na poziomie europejskim

W wyniku europejskiej inicjatywy na rzecz przejrzystości[69], nowy art. 30 ust. 3 rozporządzenia finansowego przewiduje odtąd przejrzystość w odniesieniu do beneficjentów środków pochodzących z budżetu wspólnotowego, niezależnie od trybu zarządzania tymi funduszami. Beneficjenci funduszy strukturalnych będą ujęci w dorocznej publikacji a posteriori , począwszy od 2008 r. W dziedzinie wspólnej polityki rolnej Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) nastąpi to od 2008 r., a w przypadku wydatków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) od dnia 1 stycznia 2007 r. Pewna liczba państw członkowskich[70] już stosuje zasadę przejrzystości w stosunku do okresu poprzedzającego reformę rozporządzenia finansowego. Komisja stworzyła centralną stronę internetową, która odsyła do odpowiednich stron internetowych prowadzonych przez państwa członkowskie[71]. Sama Komisja publikuje natomiast informacje na temat beneficjentów programów, którymi zarządza w sposób bezpośredni[72].

Udzielenie dostępu do informacji finansowych otwiera społeczeństwu możliwość sprawowania pośredniej kontroli nad sposobem wydawania europejskich środków finansowych, co przyczynia się do lepszej ochrony interesów finansowych Wspólnoty.

2.4. Poprawa zasad księgowych i kontroli w celu uzyskania pozytywnego poświadczenia wiarygodności

Komisja przyjęła w styczniu 2006 r. plan działania na rzecz zintegrowanych ram kontroli wewnętrznej[73], przy uwzględnieniu w szczególności opinii nr 2/2004[74] Europejskiego Trybunału Obrachunkowego. Plan działania jest zgodny z celami Komisji Barroso dotyczącymi uzyskania pozytywnego poświadczenia wiarygodności wydanego przez Parlament w odniesieniu do wykonania budżetu.

W związku z tym w sprawozdaniu Komisji z 2005 r. o ochronie interesów finansowych Wspólnot i zwalczaniu nadużyć finansowych[75] zebrano szereg informacji na temat systemów certyfikacji dobrego zarządzania wydatkami publicznymi w państwach członkowskich.

Wśród najważniejszych zmian, które nastąpiły w 2006 r. można wymienić w szczególności instrumenty przedstawione poniżej[76].

Nowe rozporządzenie Rady dotyczące funduszy strukturalnych przyjęte w lipcu 2006 r. na okres 2007–2013 oraz rozporządzenie Rady (WE) nr 1290/2005[77] w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, wprowadzają liczne usprawnienia mające na celu uproszczenie i wyjaśnienie zasad stosowanych w tej dziedzinie, co powinno zwiększyć pewność Komisji, Europejskiego Trybunału Obrachunkowego i Parlamentu Europejskiego co do prawidłowego użytkowania funduszy. Wprowadzono w życie ocenę elementów składowych kontroli prowadzonych przez państwa członkowskie, a także wskaźniki legalności i nieprawidłowości.

Przewidziano także nadzór ze strony płatników w ramach współdzielonego zarządzania oraz mechanizm regularnego przeglądu, zarówno w zakresie rolnictwa, jak i funduszy strukturalnych.

Władze Walii i Austrii podpisały w 2006 r. „pakt zaufania” z Komisją. „Pakt” ten jest dobrowolnym porozumieniem zawartym przez Komisję z władzami państwa członkowskiego w celu zagwarantowania jakości audytów przeprowadzanych w odniesieniu do bieżących programów w związku z funduszami strukturalnymi, który ma obowiązywać do 2008 r. Zawarcie takiego paktu oznacza, że Komisja otrzymała zapewnienie o prawidłowym funkcjonowaniu systemu zarządzania i kontroli, strategii audytu i jakości sprawozdania z corocznej kontroli. Obecnie trwają zaawansowane negocjacje, których celem jest zawarcie kolejnych paktów zaufania z innymi państwami członkowskimi.

W sposób zgodny z wnioskami Parlamentu Europejskiego i Komisji Niderlandy podjęły w 2006 r. inicjatywę dotyczącą przedstawienia krajowego poświadczenia wiarygodności na poziomie polityki w zakresie funduszy wspólnotowych. Komisja szacuje, że inicjatywa może utorować drogę kolejnym podobnym inicjatywom.

2.5. Program Herkules w promocji działań w dziedzinie ochrony interesów finansowych Wspólnoty

Program ma na celu włączenie się w promocję działań w dziedzinie ochrony interesów finansowych Wspólnoty [78]. W czerwcu Komisja zaproponowała przedłużenie i wprowadzenie zmian w programie Herkules na okres do końca 2013 r.[79].

W 2006 r. program umożliwił współfinansowanie, za pośrednictwem subwencji, 11 projektów w zakresie szkoleń, 5 seminariów i 1 porównawczej analizy prawnej w dziedzinie ustawodawstwa, a także 23 projektów w dziedzinie pomocy technicznej.

Komisja zaproponowała, by zwiększyć do 44 mln EUR środki finansowe przeznaczone na ten program na lata 2007–2013 (6 mln EUR w 2007 r.), co umożliwi między innymi sfinansowanie szkoleń oraz zakup wyposażenia do walki z przemytem papierosów w ramach umowy o współpracy podpisanej z producentem papierosów Philip Morris International.

3. ZWALCZENIE NADUżYć FINANSOWYCH

3.1. Wykrywanie nadużyć finansowych: mechanizmy ostrzegania korzystające z informatorów wewnętrznych ( whistleblowing )

Urzędnicy i inni pracownicy administracyjni są najlepiej poinformowanymi osobami, które mogłyby rozpoznać ryzyko, a tym samym zapobiegać nadużyciom finansowym i je zwalczać. Status informatora wewnętrznego ulegał znaczącym zmianom w ostatnich latach, zarówno w państwach członkowskich, jak i w Unii Europejskiej oraz w poszczególnych organizacjach międzynarodowych.

3.1.1. Instytucje europejskie

W 1999 r. instytucje europejskie ustanowiły instrument zobowiązujący każdego urzędnika lub pracownika do bezzwłocznego zgłoszenia podejrzeń dotyczących nielegalnych działań, o których uzyskał informacje, kierownikowi swojego działu, dyrektorowi generalnemu, a w razie potrzeby także Sekretarzowi Generalnemu Komisji lub bezpośrednio OLAF-owi[80].

W 2004 r. wprowadzono nowy artykuł do regulaminu pracowniczego urzędników i innych pracowników UE. Art. 22a regulaminu wskazuje na obowiązek przewidziany w decyzji z 1999 r.[81].

Ponadto regulamin przewiduje ochronę informatora. Stanowi on między innymi, że „urzędnik, który przekazał informację […] nie ponosi żadnej odpowiedzialności, o ile działał w dobrej wierze”.

W ramach działań dotyczących etyki urzędników i pracowników UE, Komisja przeszkoliła personel w zakresie prawidłowego wykonywania obowiązku przekazywania informacji dotyczących nadużyć finansowych lub innych wykrytych potencjalnych nieprawidłowości.

W 2006 r. OLAF nie wszczął żadnego postępowania w wyniku informacji otrzymanej bezpośrednio od informatora wewnętrznego.

3.1.2. Państwa członkowskie

W informacjach przekazanych w celu ujęcia ich w niniejszym sprawozdaniu wszystkie państwa członkowskie zadeklarowały, że wprowadziły przepisy prawne lub praktyki tworzące prawo lub obowiązek każdego urzędnika lub pracownika administracji publicznej dotyczący przekazywania informacji wykrytych podczas wykonywania obowiązków służbowych, w przypadku gdy podejrzewa on zaistnienie nieprawidłowości, nadużycia finansowego, korupcji lub malwersacji, jakie mogły zostać popełnione w instytucji, w której pracuje. Tak określone przepisy i praktyki przyczyniają się do ochrony funduszy publicznych, w tym europejskich środków finansowych.

W większości państw członkowskich[82] są to przede wszystkich przepisy prawa karnego, które zobowiązują każdego urzędnika do zgłaszania naruszeń stwierdzonych podczas wykonywania obowiązków służbowych. Do tego często dochodzą[83] przepisy ustanowione w kodeksach postępowania, okólnikach i instrukcjach określających warunki wykonania takiego obowiązku dotyczącego informowania. W jedenastu państwach członkowskich[84] obowiązek informowania o stwierdzonych lub podejrzewanych prawidłowościach nie jest przewidziany prawem karnym i stanowi wyłącznie instrument prawa administracyjnego.

Obowiązek informowania często jest bardzo ogólny i dotyczy wszelkich podejrzeń nieprawidłowości. W niektórych okolicznościach ogranicza się do najpoważniejszych przypadków, w szczególności do naruszeń z zakresu prawa karnego. Jedno państwo członkowskie[85] podało, że obowiązek informowania jest wzmocniony w przypadku naruszeń mogących szkodzić finansom publicznym, a w szczególności interesom finansowym UE.

We wszystkich systemach za wyjątkiem dwóch[86] pracownik dowiadujący się o fakcie, który należy zgłosić powinien przedstawić tę informację w pierwszej kolejności swojemu bezpośredniemu przełożonemu (lub pośredniemu, jeżeli wymagają tego okoliczności[87]). W razie potrzeby to właśnie przełożony powinien przekazać informację odpowiednim władzom. W niektórych przypadkach pracownik może także przekazać informację bezpośrednio niezależnemu działowi wewnętrznemu, bez powiadamiania przełożonego, np. wewnętrznym służbom audytowym[88] lub wewnętrznemu organowi nadzorczemu[89]. W innych przypadkach władze zewnętrzne można zawiadomić kierując równocześnie zawiadomienie do przełożonego: policję[90], prokuraturę[91], organy zarządzające środkami finansowymi[92], zewnętrzny organ nadzorczy[93] itp.

Informację można przekazać na różne sposoby: listownie, telefonicznie, pocztą elektroniczną, faksem. W jednym państwie członkowskich informator musi podać dane indentyfikacyjne, gdy wykonuje obowiązek zgłoszenia[94]. Z kolei w dwóch przypadkach informacja może być anonimowa[95]. W pięciu państwach członkowskich informację należy obowiązkowo złożyć pisemnie[96]. Dwa państwa członkowskie dysponują systemami komunikacji internetowej[97], jedno wprowadziło adres poczty elektronicznej dla informatorów[98]. Pięć państw członkowskich proponuje darmową infolinię[99].

Częste są sytuacje, w których pracownik wykrywający poważną nieprawidłowość w swoim dziale może obawiać się represji ze strony uwikłanych w nią osób. Aby złagodzić tę obawę i zachęcić do przekazywania informacji zapewniana jest różnorodna ochrona: ochrona przed zwolnieniem[100], brak odpowiedzialności za szkodę finansową wywołaną doniesieniem[101], ukrycie tożsamości informatora[102], objęcie opieką mediatora na jego własny wniosek[103]. Powszechne prawo pracy także może zapewnić pewną ochronę: obowiązkowe uzasadnienie podjęcia niekorzystnych decyzji wobec pracownika[104] lub obowiązek nałożony na administrację polegający na ochronie swojego personelu przed wszelkimi formami niesprawiedliwości lub przemocy[105].

W przypadku toczącego się postępowania sądowego, informator może zostać świadkiem chronionym zależnie od procedury ustalonej prawem[106], w szczególności gdy jemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo. Jedno państwo członkowskie[107] podało, że informator ma prawo, by w rozsądnym terminie uzyskać informacje na temat środków pojętych w wyniku jego zgłoszenia, a także dysponuje prawem odwołania do niezależnego organu jeżeli uzna, że środki te nie są zadawalające. Oprócz postępowania rozsądnego i w dobrej wierze, niektóre systemy prawne wymagają spełnienia dodatkowych warunków, aby móc przyznać ochronę, np. jeżeli występuje poważne ryzyko zagrożenia w związku z nieprawidłowością[108].

3.2. Reforma Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF)

OLAF, utworzony w 1999 r., aby chronić interesy finansowe Unii Europejskiej, a także dobre imię instytucji europejskich, został w 2006 r. poddany restrukturyzacji w oparciu o doświadczenie zebrane w pierwszych latach działalności, w celu zwiększenia jego skuteczności.

W maju 2006 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący rozporządzeń zmieniających rozporządzania związane z dochodzeniami prowadzonymi przez OLAF[109], który zastąpił wniosek z lutego 2004 r.[110] Nowy wniosek uwzględnia zalecenia Trybunału Obrachunkowego i ma na celu poprawę kierowania i skuteczności Urzędu oraz przepisów proceduralnych. Wniosek przekazano do Parlamentu i Rady, w celu jego przeanalizowania w ramach procedury współdecyzji.

3.3. Rozwój wzajemnej pomocy

Wniosek dotyczący zmiany rozporządzenia w sprawie wzajemnej pomocy w zakresie rolnictwa i ceł[111], przyjęty przez Komisję w grudniu 2006 r. proponuje rozszerzenie systemu informacji celnej[112], w celu umożliwienia jej stosowania w krajowych systemach analizy do ustalania kierunków kontroli towarów i przeprowadzania działań koordynacyjnych na poziomie wspólnotowym. Jest to dziedzina, w której konieczne jest ciągłe usprawnianie instrumentów i wprowadzanie innowacji, aby uniemożliwić rozwój przestępczości. Wniosek ma na celu wzmocnienie współpracy operacyjnej w dziedzinie celnej i zapewnienie płaszczyzny porozumienia między władzami celnymi, organizacjami regionalnymi i międzynarodowymi (Interpol, WCO[113], Europol itp.), a także służbami i agencjami Unii Europejskiej. Wniosek przewiduje wprowadzenie identyfikującej bazy danych rejestru celnego[114] oraz europejskiego centralnego zbioru danych pochodzących od głównych usługobiorców w sektorze usług międzynarodowego transportu towarów, w szczególności transportu kontenerowego[115]. Ponadto, tworzy ona podstawę prawną dla zarządzania stałą infrastrukturą koordynującą wspólne nadzorujące działania celne, co umożliwi przyjęcie w OLAF przedstawicieli lub oficerów łącznikowych państw członkowskich podczas fazy operacyjnej.

Zmieniony wniosek, który przyjęto we wrześniu 2006 r.[116] ma na celu ustanowienie nowych, szerszych i wielodyscyplinarnych ram wzajemnej pomocy w zakresie ochrony interesów finansowych Wspólnoty przed nadużyciami finansowymi i wszelkimi nielegalnymi działaniami. W związku z tym państwa członkowskie i Komisja współpracują, koordynują swoje działania, udzielają sobie wzajemnie pomocy oraz wymieniają się informacjami umożliwiającymi szybkie prowadzenie dochodzeń i podjęcie odpowiednich działań. Celem nie jest przyznanie uprawnień do prowadzenia dochodzeń, jakie posiada Komisja, ale udzielenie pomocy państwom członkowskim (platforma usług) w przypadkach transgranicznych nadużyć finansowych, jak np. nadużycia typu „karuzela” w zakresie podatku VAT. Wniosek zmierza do optymalizacji użytkowania dostępnych informacji, np. przez wykorzystanie informacji finansowych dotyczących walki z praniem pieniędzy do zwalczania nadużyć finansowych naruszających interesy finansowe Wspólnot.

3.4. Zwalczanie przemytu i podrabiania papierosów

W 2006 r. kolejne sześć państw członkowskich[117] przystąpiło do zawartej w 2004 r. umowy między Komisją, dziesięcioma państwami członkowskimi[118] i producentem papierosów Philip Morris International (PMI), dzięki czemu liczba państw członkowskich, które do niej przystąpiły wzrosła do dwudziestu czterech wg stanu na koniec grudnia 2006 r.[119]. Zjednoczone Królestwo jako jedyne nie podpisało umowy. Umowa przewiduje skuteczny system walki z przemytem i podrabianiem papierosów. Wpływa też na poprawę wymiany informacji między stronami w dziedzinie przechwytywania papierosów pochodzących z przemytu i/lub podrabianych (oznaczonych marką Philip Morris) oraz regularne kontakty w zakresie operacji objętych tą umową.

Wśród głównych instrumentów umowy znajdują się protokoły kontroli i śledzenia dotyczące współpracy między OLAF i państwami członkowskimi z jednej strony i PMI z drugiej strony. Operacja ta obejmuje „śledzenie i lokalizowanie” papierosów w celu ustalenia punktu, w którym opuściły one legalny cykl zaopatrzenia i przeszły w ręce przemytników.

W ramach ww. umowy, Wspólnota i państwa członkowskie, które podpisały umowę na 12 lat w lipcu 2004 r. otrzymają miliard dolarów. W okresie od podpisania umowy do końca 2006 r., PMI wpłaciła prawie 425 milionów dolarów. W październiku 2006 r., dziesięć państw członkowskich będących sygnatariuszami umowy oraz Komisja potwierdziły, w imieniu WE, zgodę na podzielenie wpłat. Kwota wpłacana do budżetu wspólnotowego wynosi 9,70 % otrzymanej kwoty, a pozostała część wpływa do budżetów państw członkowskich.

3.5. Ochrona euro

Komisja kontynuowała koordynację wysiłków państw członkowskich w zakresie ochrony euro przed podrabianiem, w ścisłej współpracy z Europolem i Europejskim Bankiem Centralnym.

OLAF zarządza również programem działań Perykles w zakresie wymiany, pomocy i szkoleń, którego celem jest ochrona euro przed fałszowaniem[120]. Program współfinansuje projekty transgraniczne i wielodyscyplinarne, które mają zwiększać świadomość pracowników, których to dotyczy, w zakresie wspólnotowego wymiaru euro, zbliżać struktury i personel, tworzyć klimat wzajemnego zaufania, przyczynić się do zbieżnego, wysokiego poziomu szkoleń dla prowadzących szkolenia, poszerzać wiedzę ogólną, w szczególności w zakresie odpowiednich przepisów prawa wspólnotowego i międzynarodowego. W 2006 r. uruchomiono dwanaście projektów, z których dziewięć zaproponowały właściwe organy państw członkowskich, a trzy Komisja/OLAF.

Program cieszył się takim powodzeniem, , że został przedłużony do końca 2013 r.[121].

3.6. Środki podjęte przez niektóre państwa członkowskie w 2006 r.

Liczne państwa członkowskie wskazały, że w 2006 r. przyjęły nowe ustawy w celu zwalczania nadużyć finansowych związanych z podatkiem VAT. W Danii zastosowano surowsze zasady wykonywania gwarancji i likwidacji spółek zaangażowanych w nadużycia finansowe typu „karuzela”. Włoska ustawa zaostrza sankcje karne w przypadku nadużyć finansowych związanych z podatkiem VAT. W Słowenii sankcją karną wobec missing trader może być anulowanie numeru identyfikacji podatkowej VAT. Nowa ustawa portugalska przewiduje instrumenty zwalczania nadużyć finansowych związanych z podatkiem VAT w dziedzinie odpadów. Liczne państwa członkowskie podały, że podjęły środki mające na celu zwiększenie solidarnej odpowiedzialności w przypadku nieuiszczenia podatku VAT[122].

Rząd czeski przyjął uchwałę ustalającą strategię walki z korupcją na lata 2006–2011.

Niektóre państwa członkowskie zasygnalizowały zawarcie w 2006 r. dwustronnych umów dotyczących wzajemnej pomocy w dziedzinie celnej, z innymi państwami członkowskimi lub z państwami trzecimi[123].

4. ODZYSKANIE NALEżNOśCI

4.1. Rolnictwo

4.1.1. Prace grupy zadaniowej ds. windykacji (Task Force Recouvrement)

W 2002 r. Komisja ogłosiła powołanie grupy zadaniowej ds. windykacji (TFR) w celu zbadania kwestii znacznych zaległości w zakresie odzyskiwania należności w dziedzinie Sekcji Gwarancji EFOGR.

TFR wraz z Dyrekcją Generalną ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich i z OLAF zajęła się 463 przypadkami, z których każdy przekraczał kwotę 500 000 EUR, i 3 227 przypadkami poniżej kwoty 500 000 EUR, które wynikały z nieprawidłowości zgłoszonej Komisji przed 1999 r. Stan prac TFR na dzień 31 grudnia 2006 r. można podsumować następująco:

a) Przypadki powyżej 500 000 EUR każdy.

Dnia 3 października 2006 r. podjęto pierwszą formalną decyzję Komisji[124] w odniesieniu do odpowiedzialności finansowej w 349 przypadkach nieodzyskanych należności na łączną kwotę ok. 895 mln EUR. Decyzja zakończyła następujące sprawy na liście dłużników:

- 41 przypadków na łączną kwotę 176 mln EUR, należnych od budżetu wspólnotowego ze względu na fakt, że państwa członkowskie podjęły wszelkie niezbędne środki i w związku z tym nie można było im przypisać nieodzyskanych kwot;

- 164 przypadki na łączną kwotę 317 mln EUR, należne od poszczególnych państw członkowskich z powodu zaniedbań popełnionych przez nie w procedurze odzyskiwania należności;

- 144 przypadki na łączna kwotę ok. 402 mln EUR zostały usunięte z listy dłużników, gdyż sprawy zostały już zamknięte lub dublowały się.

W pozostałych 114 przypadkach nie dokonano jeszcze rozliczenia.

- W 59 przypadkach na kwotę 111,9 mln EUR, Komisja stwierdziła, że dane państwa członkowskie podjęły działania w ramach procedury odzyskiwania należności i działania te nadal były prowadzone.

- W 55 przypadkach na łączną kwotę 128,6 mln EUR, procedura rozliczania rachunków była nadal prowadzona i powinna zakończyć się w 2007 r.

Ponadto, dnia 13 października 2006 r., Komisja przyjęła decyzję[125] dotyczącą kwoty 6 653 487 EUR w odniesieniu do 50 przypadków dotyczących Belgii, Niemiec, Irlandii, Francji, Niderlandów, Portugalii i Zjednoczonego Królestwa. Kwota ta obciążyła budżet wspólnotowy, gdyż państwa członkowskie dopełniły swoich obowiązków w zakresie odzyskiwania należności.

b) Przypadki poniżej 500 000 EUR każdy. Rozporządzenie (WE) nr 1290/2005 wprowadziło automatyczny mechanizm rozliczania płatności z tytułu nieprawidłowości, gdy windykacja nie nastąpiła w terminie czterech lat od daty pierwszego aktu administracyjnego lub sądowego, lub też w terminie ośmiu lat jeżeli windykacja była przedmiotem postępowań w sądach krajowych. W tym przypadku konsekwencje finansowe niewyegzekwowania kwot są dzielone: 50 % przypada na dane państwo członkowskie i 50 % na budżet wspólnotowy.

Nowy mechanizm jest stosowany od dnia 16 października 2006 r. i obejmuje wszystkie niewyegzekwowane kwoty wg stanu na ten dzień, w tym 114 ww. przypadków i przypadki wskazane przez państwa członkowskie przed dniem 31 grudnia 1998 r., a dotyczące kwot poniżej 500 000 EUR. W konsekwencji wszystkie nieprawidłowości sprzed 2003 r. (lub 1999 r., jeżeli windykacja była przedmiotem odwołania przed sądem krajowym), które nie zostały wyegzekwowane do dnia 16 października można było rozliczyć w 2007 r. wg zasady odzyskiwania 50 %–50 %. Komisja wprowadziła tę zasadę po raz pierwszy w decyzji w sprawie rozliczenia rachunków przyjętej w kwietniu 2007 r.[126].

4.1.2. Korekty finansowe

W uzupełnieniu do opisanej powyżej działalności windykacyjnej Komisja wydzieliła z finansowania Sekcji Gwarancji EFOGR niektóre wydatki podmiotów będących zatwierdzonymi płatnikami państw członkowskich, ze względu na brak zgodności z zasadami wspólnotowymi. Po zakończeniu weryfikacji i spotkań dwustronnych z właściwymi władzami trzynastu państw członkowskich, Komisja wykluczyła ok. 575,5 mln EUR wydatków z tytułu finansowania europejskiego na podstawie trzech decyzji z 2006 r.[127]

Ponadto, Komisja wyłączyła z finansowania wspólnotowego ponad pół miliona euro wydatków agencji SAPARD z dwóch państw[128].

4.2. Fundusze strukturalne

W dziedzinie funduszy strukturalnych, odzyskiwanie kwot nienależnie wypłaconych w wyniku nieprawidłowości lub nadużycia finansowego jest w całości prowadzone przez państwa członkowskie. Zwrot tych kwot do Komisji może odbywać się między innymi przez zmniejszenie lub zniesienie udziału finansowego, z możliwością ponownego przydzielenia funduszy do innych operacji.

Programy współfinansowane przez fundusze strukturalne są wieloletnie i działają na podstawie płatności pośrednich. Odzyskiwanie należności wypłaconych nienależnie może nastąpić przed lub po zamknięciu programu. W okresie programowania 1994–99 ostatecznym terminem przedstawienia Komisji wniosków o ostatnią płatność był dzień 31 marca 2003 r. W tym okresie prawie 1 000 było objętych współfinansowaniem ze strony Wspólnoty na ogólną kwotę ok. 159 mld EUR[129]. Służby Komisji zlecające i zarządzające (Dyrekcje Generalne ds. polityki regionalnej, zatrudnienia, rolnictwa i rybołówstwa), wspomagane przez OLAF, zapewniają monitoring administracyjny i finansowy w celu zamknięcia tych programów. Monitoring opiera się między innymi na zgłoszeniach nieprawidłowości ze strony państw członkowskich w oparciu o rozporządzenie (WE) nr 1681/94[130] i wpisanych do bazy danych ECR (External Communications Registry).

Za okres programowania 1994–99 państwa członkowskie zgłosiły 11 573 przypadków nieprawidłowości, których ciężar finansowy wyniósł 1,452 mld EUR[131] wkładu wspólnotowego.

Wśród tych przypadków 5 488 zostało ostatecznie zamkniętych na poziomie Komisji. Odpowiadająca im kwota 600 mln EUR została uwzględniona w płatności końcowej. Ponadto, w 2 016 przypadkach, których wpływ finansowy wyniósł 173 mln EUR, dotyczących tego samego okresu, państwa członkowskie poinformowały Komisję, że zakończono postępowania administracyjne i sądowe na poziomie krajowym. Służby Komisji podjęły prace rozjemcze, aby zamknąć te sprawy.

W odniesieniu do okresu programowania 2000–2006 państwa członkowskie zgłosiły dotąd 8 733 przypadki nieprawidłowości, których wpływ finansowy na wkład wspólnotowy wynosi ok. 1,156 mld EUR.

Państwa członkowskie poinformowały Komisję, że postępowania administracyjne i/lub sądowe przeprowadzono na poziomie krajowym w odniesieniu do 3 686 z wyżej wskazanych przypadków i odzyskano ok. 345 mln EUR.

W 2006 r. korekty finansowe dotyczące okresu programowania 1994–99 i 2000–2006 wyniosły odpowiednio 502 mln EUR i 521 mln EUR. Korekty finansowe wprowadzono w wyniku audytów przeprowadzonych przez Komisję, przez Trybunał Obrachunkowy oraz w wyniku postępowania zamykającego programy z okresu 1994–99. Korekty obejmują formalne decyzje o korekcie finansowej w wyniku wykrycia nieprawidłowości, zamknięcia programu powodującego zmniejszenie finansowania wspólnotowego ze względu na niezadeklarowanie przez państwo członkowskie wystarczających uznanych kwot lub też w wyniku spłaty kwot wyegzekwowanych w wyniku zakończenia postępowań sądowych, które prowadzono w chwili zamykania programów. Kwoty te nie obejmują korekt finansowych, które nie powodują windykacji, np. korekt finansowych dokonywanych wówczas, gdy państwo członkowskie wykryje nieprawidłowość lub zaakceptuje korektę finansową zaproponowaną przez Komisję, a kwota objęta nieprawidłowością została przydzielona na inny projekt.

4.3. Zasoby własne

Państwa członkowskie są zobowiązane do odzyskania potwierdzonych kwot, które są związane z przypadkami nieprawidłowości zarejestrowanymi w systemie OWNRES. Według stanu na dzień 30 marca 2007 r. odsetek odzyskanych należności w przypadkach zgłoszonych w 2006 r. wyniósł 32 % (ok. 113 mln EUR).

Z różnych względów możliwe jest, że początkowo stwierdzona kwota nie może zostać w całości wyegzekwowana pomimo wysiłków państw członkowskich, np. z powodu niewypłacalności dłużnika lub jej zmiany na podstawie nowych informacji lub postępowania sądowego.

Gdy państwo członkowskie nie jest odpowiedzialne za nieodzyskanie stwierdzonej kwoty wówczas może ono zwrócić się o wykreślenie nieodzyskanej kwoty z rachunków. W 2006 r. Komisja odmówiła dokonania wykreśleń wnioskowanych przez państwa członkowskie w 59 przypadkach na łączną kwotę ok. 4,6 mln EUR, gdyż uznała, że państwa członkowskie są odpowiedzialne za nieodzyskane należności.

Ponadto, niektóre państwa członkowskie zostały uznane za finansowo odpowiedzialne za łączną kwotę ok. 33,4 mln EUR dlatego, że nie stwierdziły zobowiązań celnych, które należało wykryć.

4.4. Odzyskanie należności w wyniku dochodzenia OLAF

Gdy z dochodzenia przeprowadzonego przez OLAF wynika prawdopodobieństwo, że niektóre kwoty nienależnie wypłacone beneficjentowi nie zostały pobrane, mimo iż powinny, odpowiedzialne za to władze, na ogół władze danego państwa członkowskiego lub państw trzecich, powinny odzyskać te należności. W 2006 r. łączna wysokość kwot odzyskanych w wyniku dochodzenia przeprowadzonego przez OLAF wyniosła ok. 114 mln EUR.

Tabela 4: Należności odzyskane w wyniku dochodzenia OLAF

Sektor | Odzyskanie w 2006 r. |

Cła | 0,1 |

Rolnictwo | 1,2 |

Fundusze strukturalne | 17,2 |

Wydatki bezpośrednie | 93,1 |

Dochodzenia wewnętrzne | 2,2 |

Ogółem | 113,8 |

4.5. Przepisy krajowe dotyczące odzyskiwania europejskich środków finansowych

Poprzednie sprawozdanie przedstawiło ogólny obraz procedur windykacyjnych stosowanych w państwach członkowskich. Analiza wpłat wykazała, że windykacja poprzez potrącenie, na ogół uznawana za anulowanie wzajemnych należności i zobowiązań, jest stosowana w prawie wszystkich państwach członkowskich w odniesieniu do funduszy publicznych. Potrącenie stanowi bardzo skuteczny sposób windykacji środków publicznych i w związku z tym kwestionariusz z 2006 r. miał na celu wyjaśnienie określonych aspektów tego mechanizmu.

Zasadniczo, wszystkie systemy prawne przewidują kompensację zobowiązania i należności, które pochodzą z tego samego funduszu wspólnotowego[132]. Inaczej jest natomiast, gdy zobowiązanie i należność są związane z różnymi funduszami wspólnotowymi. W takim przypadku tylko połowa państw członkowskich przewiduje możliwość potrącenia[133].

W odniesieniu do Sekcji Gwarancji EFOGR, kompensacja zobowiązania i należności, które dotyczą różnych sektorów rolnych jest możliwa w prawie wszystkich systemach prawnych[134]. W przypadku funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności potrącenie na ogół jest ograniczone do zakresu tego samego programu. Tylko w dziesięciu państwach członkowskich[135] potrącenie jest możliwe między różnymi programami. Także dziesięć państwa zezwala na potrącenie między różnymi okresami programowania[136]. W czterech państwach członkowskich potrącenie jest możliwe nawet wówczas, gdy windykacja i płatność nie podlegają tej samej agencji płacącej[137].

W większości państw członkowskich możliwe jest potrącenie zobowiązania wspólnotowego z należnością krajową i vice versa [138].

Niektóre państwa członkowskie dysponują statystykami dotyczącymi prowadzonych windykacji, które są udostępniane Komisji w ramach niniejszego sprawozdania. Statystyki wykazują, że niektóre państwa członkowskie regularnie korzystają z potrąceń. Przykładowo, w ciągu ostatnich trzech lat windykacja poprzez potrącenie stanowiła 75–90 % całkowitej kwoty funduszy publicznych wyegzekwowanych w dziedzinie rolnictwa w Irlandii, 73–94 % w sektorze premii zwierzęcych we Francji, ok. 90 % w dziedzinie rolnictwa w Austrii, ponad 50 % w dziedzinie rolnictwa i 21–93 % w przypadku europejskiego funduszu społecznego w Szwecji[139]. Powyższe dane dotyczą funduszy krajowych, ale znaczna część odnosi się do funduszy europejskich egzekwowanych tą metodą.

Potrącenia, szeroko stosowane w niektórych państwach członkowskich do windykacji funduszy wspólnotowych, są w znacznie mniejszym stopniu wykorzystywane w innych państwach członkowskich, mimo że przepisy prawne zezwalają na nie w określonych warunkach. Komisja może jedynie zachęcać do stosowania tego bardzo skutecznego instrumentu windykacji należności z tytułu funduszy europejskich w każdym przypadku, gdy jest to możliwe. Aby zwiększyć stosowanie potrąceń można by umożliwić władzom odpowiedzialnym za odzyskiwanie należności dostęp do baz danych, w szczególności tych, które są prowadzone przez inne agencje płatnicze, a także do centralnych baz danych, jak ma to już miejsce w niektórych państwach członkowskich[140].[pic][pic]

[1] „Wykonanie art. 280 Traktatu WE przez państwa członkowskie w 2006 r.”, SEC(2007)930.

[2] „Statystyczna analiza nieprawidłowości”, SEC(2007)938.

[3] http://ec.europa.eu/anti_fraud/reports/anti-fraud_en.html.

[4] Procent obliczony na podstawie szacunkowej wartości tradycyjnych zasobów własnych w budżecie ogólnym na 2006 r., a nie w oparciu o dane księgowe.

[5] Odsetek podejrzewanych nadużyć finansowych w okresie 2000–2006, w stosunku do całkowitej kwoty środków przyznanych w tym okresie.

[6] W przypadku funduszy przedakcesyjnych uwzględniono procent z okresu 2000–2006.

[7] Dane liczbowe opublikowane w sprawozdaniu z 2005 r. zostały zaktualizowane.

[8] W 2005 r., liczba operacji tranzytowych zakończonych z opóźnieniem wyniosła 2313. W 2006 r., odnotowano 1381 takich przypadków.

[9] Dokładne wskazówki na temat rozporządzeń wymienionych w tym rozdziale znajdują się we wspomnianym powyżej dokumencie roboczym służb pt. „Ocena statystyczna nieprawidłowości”.

[10] Wydatek „niekwalifikowany” to taki, który poniesiono nie spełniając kryteriów ustalonych przez państwa członkowskie lub który pokryto w sposób niezgodny ze stosownymi zasadami wspólnotowymi i krajowymi.

[11] Wydatek „nieuzasadniony” to taki, który jest kwalifikowany, ale brakuje dowodów zapłaty lub pieniądze wykorzystano na cele inne, niż cele objęte dotacją.

[12] http://ec.europa.eu/comm/anti_fraud/reports/index_en.html.

[13] Komunikat na temat harmonogramu działań dotyczących zintegrowanych ram kontroli wewnętrznej, COM(2005)252.

[14] Komunikat komisarz Grybauskaité do Komisji, w porozumieniu z Przewodniczącym i Wiceprzewodniczącym Kallas: Ku skutecznemu i spójnemu zarządzaniu ryzykiem w służbach Komisji, SEC(2005)1327.

[15] Są to przepisy ustanowione wiele lat temu, ale podlegające zmianom. Przykładowo, władze hiszpańskie podały, że ustawa z 2006 r. o subwencjach wprowadza możliwość orzeczenia sankcji karnej wobec osoby, która powinna złożyć gwarancję, a tego nie zrobiła.

[16] Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 248/1 z 16.9.2002), ostatnio zmienione rozporządzeniem Rady (WE, EURATOM) nr 1995/2006 z dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz.U. L 390 z 30.12.2006).

[17] Republika Czeska, Dania, Polska, Finlandia i Zjednoczone Królestwo.

[18] Zamówienia publiczne: Irlandia, Niderlandy, Polska i Zjednoczone Królestwo. Subwencje i pomoc finansowa (w tym fundusze strukturalne i Fundusz Spójności, programy przedakcesyjne i mechanizm przejściowy): Belgia, Republika Czeska, Malta, Niderlandy, Polska i Słowacja. Rolnictwo: Irlandia, Francja i Luksemburg.

[19] Belgia, Dania, Niemcy, Irlandia, Francja, Włochy, Łotwa, Litwa, Malta, Niderlandy, Austria, Polska, Portugalia, Słowenia, Słowacja, Finlandia, Szwecja i Zjednoczone Królestwo.

[20] Niemcy i Francja. Według prawa maltańskiego władze mogą wymagać złożenia gwarancji przez osobę, której zarejestrowanie jako podatnika VAT może być obarczone szczególnym ryzykiem.

[21] Republika Czeska, Dania, Grecja, Hiszpania, Francja, Łotwa, Litwa, Węgry, Austria, Polska, Finlandia i Szwecja. W Portugalii ustawa budżetowa z 2006 r. przewiduje opublikowanie danych głównych dłużników podatkowych.

[22] Dania, Grecja (pośrednio), Francja, Litwa, Niderlandy, Finlandia i Zjednoczone Królestwo.

[23] Grecja, Francja, Włochy, Łotwa, Litwa, Austria, Polska, Portugalia i Finlandia.

[24] Republika Czeska, Dania, Grecja, Francja, Włochy, Łotwa, Litwa, Węgry, Austria, Polska, Portugalia i Finlandia.

[25] COM(97), 188 wersja ostetczna, Dz.U. C 176 z 10.6.1997.

[26] Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1875/2006 z dnia 18 grudnia 2006 r., zmieniające rozporządzenie (EWG) nr 2454/93 ustanawiające przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny, Dz.U. L 360 z 19.12.2006.

[27] Systemy wykluczeń są systemami sankcji administracyjnych, których celem jest wykluczenie podmiotu gospodarczego, który znalazł się w sytuacjach objętych kryteriami wykluczenia z niektórych procedur lub korzyści, np. z ubiegania się o zamówienia publiczne lub przyznania subwencji. Wykluczone podmioty są wpisywane do bazy danych dostępnej dla właściwych organów.

[28] W wyniku tego spotkania, TI sformułowała szereg zaleceń mających na celu usprawnienie systemu wykluczającego Komisji oraz wprowadzenie systemu wykluczeń, który byłby centralnie zarządzany na poziomie europejskim w odniesieniu do wszystkich wydatków wspólnotowych, w tym funduszy o współdzielonym zarządzaniu.

[29] Baza danych zostanie utworzona najpóźniej dnia 1 stycznia 2009 r.

[30] Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady na temat stosowania rozporządzenia nr 1469/95 (czarna lista) COM(2005) 520; SEC(2005) 1333 z 20.10.2005 r.

[31] Patrz przypis na dole strony 26.

[32] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/18/WE z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień na roboty budowlane, dostawy i usługi oraz dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/17/WE z dnia 31 marca 2004 r. koordynująca procedury udzielania zamówień przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych, Dz.U. L 134 z 30.4.2004.

[33] Belgia, Republika Czeska, Estonia, Irlandia, Grecja, Hiszpania, Węgry, Francja, Cypr, Luksemburg, Niderlandy, Portugalia, Finlandia i Zjednoczone Królestwo.

[34] Dania, Słowenia i Słowacja (podatkowe bazy danych), Niemcy, Włochy i Austria (bazy danych o zamówieniach publicznych). Litwa i Polska (fundusze strukturalne i Fundusz Spójności).

[35] Niemcy, Włochy, Austria, Polska, Słowacja i Szwecja.

[36] Z wyjątkiem Polski.

[37] Niemcy, Włochy, Litwa, Austria, Słowacja i Szwecja.

[38] Dania, Słowenia, Słowacja i Szwecja.

[39] Słowacja i Szwecja.

[40] Słowenia i Słowacja.

[41] Dania, Słowenia i Słowacja.

[42] Słowenia i Słowacja.

[43] Dania i Słowacja.

[44] Dania, Słowenia i Szwecja. Na Słowacji wpis i wykreślenie są automatyczne.

[45] Niemcy (Berlin), Włochy i Austria.

[46] Fundusze strukturalne i Fundusz Spójności: Litwa, Malta i Polska. Rolnictwo : Łotwa.

[47] Łotwa, Litwa i Polska.

[48] Polska.

[49] Łotwa.

[50] Dania, Niemcy, Austria, Słowenia i Szwecja.

[51] Niemcy: art. 8 ust. 2 ustawy o rejestrze korupcyjnym.

[52] Polska.

[53] Łotwa i Litwa.

[54] Dania, Niemcy, Włochy, Łotwa, Litwa i Szwecja.

[55] Dania, Niemcy, Włochy, Łotwa i Szwecja.

[56] Dania, Włochy i Łotwa.

[57] Niemcy i Szwecja.

[58] Dania, Niemcy (scentralizowana na poziomie kraju związkowego), Włochy, Litwa, Malta, Austria, Polska, Słowenia i Szwecja.

[59] Niemcy, Malta, Austria i Szwecja.

[60] Dania (w wyjątkowych przypadkach), Włochy i Szwecja.

[61] Niemcy, Irlandia, Grecja, Hiszpania, Włochy, Łotwa, Malta, Austria, Polska, Portugalia, Słowenia, Słowacja i Szwecja.

[62] Słowacja.

[63] Austria.

[64] Litwa.

[65] Malta.

[66] Austria.

[67] Słowacja.

[68] Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady na temat stosowania rozporządzenia numer 1469/95 (czarna lista) COM(2005) 520; SEC(2005) 1333 z dnia 20.10.2005 r.

[69] COM(2006) 194 wersja ostateczna.

[70] Przykładowo w zakresie wspólnej polityki rolnej informacje o beneficjentach były udostępnione opinii publicznej już w 2006 r. w Belgii, Danii, Estonii, Francji, Niderlandach, Portugalii, Hiszpanii, Słowenii, Szwecji i Zjednoczonym Królestwie.

[71] http://ec.europa.eu/grants/beneficiaries_fr.htm.

[72] http://ec.europa.eu/public_contracts/beneficiaries_en.htm.

[73] Komunikat Komisji dla Rady, Parlamentu Europejskiego i Trybunału Obrachunkowego: Plan działania Komisji na rzecz zintegrowanych ram kontroli wewnętrznej COM (2006)9 i SEC(2006)49. Przez zintegrowane ramy kontroli wewnętrznej należy rozumieć dodatkowe systemy nadzoru i kontroli, wystarczające do uzyskania rozsądnej pewności, że ryzyko popełnienia błędu podlega prawidłowemu zarządzaniu na wszystkich poziomach działań.

[74] Opinia Europejskiego Trybunału obrachunkowego nr 2/2004 w sprawie modelu jednolitej kontroli ( single audit ), Dz.U. C 107 z 30.4.2004.

[75] COM(2006)378 wersja ostateczna.

[76] Patrz pierwsze sprawozdanie z postępów w realizacji planu działania COM(2007) 86 wersja ostateczna.

[77] Rozporządzenie Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz.U. L 209 z 11.8.2005).

[78] http://ec.europa/anti-fraud/programmes/index_fr.html.

[79] COM(2006)339. Na etapie zamykania prac nad niniejszym sprawozdaniem wniosek nie był jeszcze przyjęty przez Radę i Parlament.

[80] Artykuł 2 porozumienia międzyinstytucjonalnego z dnia 25 maja 1999 r. między Parlamentem Europejskim, Radą Unii Europejskiej i Komisją dotyczącego dochodzeń wewnętrznych prowadzonych przez OLAF, Dz.U. L 149 z 16.6.1999.

[81] „Każdy urzędnik, który w trakcie lub w związku z wykonywanymi przez niego obowiązkami dowiaduje się o faktach, które mogą wzbudzić podejrzenie co do nielegalnej działalności, w tym nadużyć finansowych lub korupcji, szkodzącym interesom Wspólnot, lub o postępowaniu związanym z wykonywaniem obowiązków służbowych, które może stanowić poważne zaniedbanie w wypełnianiu zobowiązań urzędników wspólnotowych, niezwłocznie powiadamia swojego bezpośredniego przełożonego lub dyrektora generalnego lub, jeżeli uznaje to za właściwe, Sekretarza Generalnego, albo osoby zajmujące równorzędne stanowiska lub Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF)..”

[82] Belgia, Republika Czeska (gdzie kodeks pracy także zawiera takie przepisy), Estonia, Grecja, Hiszpania, Francja, Włochy, Luksemburg, Niderlandy, Austria, Polska, Portugalia, Słowenia i Słowacja.

[83] Belgia, Estonia, Hiszpania, Włochy, Luksemburg, Niderlandy, Austria, Polska, Słowenia, Słowacja.

[84] Dania, Niemcy, Irlandia, Cypr, Łotwa, Litwa, Węgry, Malta, Finlandia, Szwecja, Zjednoczone Królestwo.

[85] Hiszpania.

[86] Grecja i Szwecja.

[87] Łotwa, Niderlandy, Słowenia.

[88] Belgia (region flamandzki), Irlandia (w dziedzinie rolnictwa) i Malta. W Szwecji pracownik Najwyższej Izby Kontroli powinien obowiązkowo złożyć sprawozdanie wewnętrznej jednostce audytowej.

[89] Dania, Litwa („kontroler nieprawidłowości”), Węgry („osoba odpowiedzialna za nieprawidłowości we własnej organizacji”), Austria (urzędnik odpowiedzialny za zwalczanie korupcji).

[90] Dania, Włochy.

[91] Francja, Włochy, Słowacja. W Grecji urzędnik, który stwierdził naruszenie powinien bezpośrednio zawiadomić o tym prokuraturę.

[92] Łotwa, Malta, Polska.

[93] Niderlandy, Portugalia (organ dyscyplinarny).

[94] Belgia.

[95] Niemcy, Słowenia.

[96] Grecja, Włochy, Cypr, Luksemburg i Malta.

[97] Łitwa (fundusze strukturalne i spójności). W Niemczech taki system istnieje w Dolnej Saksonii, Hanowerze, i przewiduje się nieodległe w czasie wprowadzenie tego typu systemu na poziomie krajowym.

[98] Polska.

[99] Republika Czeska, Łotwa, Austria, Portugalia i Zjednoczone Królestwo.

[100] Hiszpania, Irlandia.

[101] Irlandia.

[102] Irlandia i Finlandia.

[103] Belgia, wspólnota flamandzka.

[104] Dania i Łotwa.

[105] Francja i Austria.

[106] Republika Czeska, Luksemburg, Portugalia, Słowenia, Słowacja.

[107] Niderlandy.

[108] Łotwa i Austria.

[109] Wniosek w sprawie Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1073/1999 dotyczące dochodzeń prowadzonych przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF), COM(2006)244 wersja ostateczna.

[110] COM(2004) 103 i 104.

[111] COM(2006)866 zmieniającego rozporządzenie Rady (WE) nr 515/97 w sprawie wzajemnej pomocy między organami administracyjnymi państw członkowskich oraz współpracy między państwami członkowskimi a Komisją w celu właściwego zastosowania przepisów prawa celnego i rolnego, Dz.U. L 82 z 22.3.1997.

[112] CIS – Customs Information System (Sytem Informacji Celnej).

[113] Światowa Organizacja Ceł.

[114] FIDE – Customs File Identification Database.

[115] EU Container Targeting System.

[116] COM(2006)473.

[117] Cypr, Republika Czeska, Estonia, Łotwa, Węgry i Szwecja.

[118] Belgia, Niemcy, Grecja, Hiszpania, Francja, Włochy, Luksemburg, Niderlandy, Portugalia, i Finlandia.

[119] Łącznie z Rumunią i Bułgarią, które przystąpiły do umowy w marcu 2007 r. liczba ta wynosi dwadzieścia sześć.

[120] http://ec.europa/anti-fraud/programmes/pericles/2006/index_en.html.

[121] Decyzja Rady nr 849/2006 z dnia 20 listopada 2006 r. zmieniająca i przedłużająca decyzję 2001/923/WE ustanawiającą program wymiany, pomocy i szkoleń dla ochrony euro przed fałszowaniem (program Perykles).

[122] Belgia i Dania w zakresie odpowiedzialności prezesów przedsiębiorstw. Hiszpania w odniesieniu do solidarnej odpowiedzialności grup przedsiębiorstw.

[123] Belgia podpisała umowy z Białorusią i Kongo, Portugalia z Hiszpanią, Słowacja ze Słowenią, Albanią i Izraelem.

[124] Decyzja Komisji nr 2006/678/WE z dnia 3 października 2006 r., Dz.U. L 278 z 10.10.2006, str. 24.

[125] C(2006)4801.

[126] Decyzja Komisji 2007/327/WE z dnia 27 kwietnia 2007 r., Dz.U. L 122 z 11.5.2007

[127] Decyzje 2006/334/WE, 2006/554/WE i 2006/932/WE, Dz.U. L 124 z 11.5.2006, L 218 z 9.8.2006 i L 355 z 15.12.2006

[128] Decyzje Komisji C(2005)3702 i C(2006)2405, nieopublikowane w Dzienniku Urzędowym.

[129] Są to programy wieloletnie. Liczba ta nie obejmuje projektów bezpośrednich finansowanych w ramach funduszy strukturalnych, ani projektów współfinansowanych przez Fundusz Spójności.

[130] Dz.U. L 178 z 12.7.1994.

[131] Sytuacja wg danych zawartych w bazie ECR wg stanu na dzień 18.5.2007 r.

[132] Niektóre państwa członkowskie wskazują jednakże, że potrącenia są ograniczone do sektora rolnego: Republika Czeska, Grecja, Luksemburg, Węgry i Malta.

[133] Belgia (rząd flamandzki), Dania, Niemcy, Irlandia (między obydwoma sekcjami EFOGR, ale nie stosowane w praktyce), Hiszpania, Francja (między obydwoma sekcjami EFOGR), Włochy, Niderlandy, Polska (gdy zarządzanie podlega temu samemu organowi), Portugalia, Słowacja i Szwecja.

[134] Z wyjątkiem Estonii, Malty i Słowenii. W Austrii potrącenia są możliwe, ale tylko w ramach tej samej agencji płatniczej.

[135] Belgia, Dania, Niemcy, Irlandia, Hiszpania, Włochy, Niderlandy, Polska, Portugalia i Zjednoczone Królestwo.

[136] Belgia, Dania, Niemcy, Irlandia, Hiszpania, Włochy, Niderlandy, Polska, Finlandia i Zjednoczone Królestwo.

[137] Belgia (region flamandzki), Dania, Niemcy i Włochy.

[138] Nie jest to możliwe w Grecji, na Łotwie, Litwie, Malcie, w Niderlandach, Austrii, Finlandii, Szwecji i Zjednoczonym Królestwie. W niektórych państwach członkowskich, tego typu potracenia ograniczone są do dziedziny rolnictwa. W Słowenii i Słowacji możliwe jest potrącenie kwoty należnej budżetowi wspólnotowemu należnością z budżetu krajowego, ale nie odwrotnie.

[139] Wszystkie statystyki podane przez państwa członkowskie przedstawiono w SEC(2007)930.

[140] Belgia (region waloński), Republika Czeska, Dania, Estonia, Grecja, Francja, Włochy, Łotwa, Litwa, Polska, Szwecja i Zjednoczone Królestwo.