KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 16.1.2017 COM(2017) 3 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie oceny programów monitorowania realizowanych przez państwa członkowskie w ramach dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej {SWD(2017) 1 final}



Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie oceny programów monitorowania realizowanych przez państwa członkowskie w ramach dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej (2008/56/WE) 1. Wprowadzenie Unijna dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej zapewnia ramy zobowiązujące państwa członkowskie do podjęcia środków koniecznych do osiągnięcia lub utrzymania „dobrego stanu środowiska” we wszystkich unijnych wodach morskich do 2020 r. Realizacja tego celu oznacza, że morza UE są czyste, zdrowe i urodzajne, a wykorzystanie środowiska morskiego ma zrównoważony charakter. Dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej obejmuje jedenaście „wskaźników” jakości, opisujących, jak powinno wyglądać środowisko po osiągnięciu dobrego stanu środowiska. W decyzji Komisji 2010/477/UE w sprawie kryteriów i standardów metodologicznych dotyczących dobrego stanu środowiska wód morskich wskazuje się państwom członkowskim, w jaki sposób zrealizować ten cel. W praktyce państwa członkowskie mają obowiązek opracowywać i wdrażać strategie morskie. Obejmują one: wstępną ocenę własnych wód morskich; ustalenie dobrego stanu środowiska własnych wód morskich; wyznaczenie zadań środowiskowych; opracowanie i wdrożenie skoordynowanych programów monitorowania oraz określenie środków lub działań koniecznych do osiągnięcia lub utrzymania dobrego stanu środowiska. W odniesieniu do każdego państwa członkowskiego Komisja musi ocenić, czy te elementy spełniają wymagania dyrektywy. W razie konieczności Komisja może również zwrócić się o udzielenie dodatkowych informacji i zapewnić wytyczne dotyczące niezbędnych zmian. W 2012 r. państwa członkowskie – po pierwszej fazie wdrożenia obejmującej ocenę wstępną – zgłosiły ustalony dobry stan środowiska oraz określone zadania środowiskowe. Komisja opublikowała ocenę tych elementów, uznając przy tym, że państwa członkowskie wykazały ograniczone ambicje w wyznaczaniu zadań środowiskowych. W ocenie podkreślono również brak spójności we wdrażaniu realizowanym w poszczególnych podregionach morskich lub regionach morskich. Na kolejnym etapie wdrażania państwa członkowskie były zobowiązane do opracowania i wdrożenia do lipca 2014 r. programów monitorowania oraz zgłoszenia ich Komisji w terminie trzech miesięcy od ich opracowania. Programy monitorowania mają służyć ocenie stanu środowiska wód morskich oraz postępu w dążeniu do realizacji zadań środowiskowych. W wyznaczonym terminie swoje programy monitorowania na potrzeby niniejszej oceny zgłosiło Komisji dwadzieścia państw członkowskich: Belgia, Bułgaria, Dania, Estonia, Niemcy, Irlandia, Hiszpania, Francja, Chorwacja, Włochy, Cypr, Łotwa, Litwa, Niderlandy, Portugalia, Rumunia, Słowenia, Finlandia, Szwecja i Zjednoczone Królestwo. Trzy państwa członkowskie (Malta, Grecja i Polska) nie przedłożyły dotąd swoich sprawozdań. Niniejsze sprawozdanie stanowi uzupełnienie sprawozdania Komisji z 2014 r. i ma określić postęp państw członkowskich w dążeniu do spójniejszego wdrażania dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej w celu uzyskania dobrego stanu środowiska w unijnych wodach morskich do 2020 r. Komisja przedstawia swoją ocenę programów monitorowania zgłoszonych przez państwa członkowskie wymienione powyżej. Sprawozdanie zawiera ocenę spójności i adekwatności programu monitorowania realizowanego przez każde z państw członkowskich, jak również analizę spójności regionalnej. Zawarto w nim również wytyczne dotyczące wszelkich zmian, jakie Komisja uznaje za konieczne. Pierwsza część sprawozdania zawiera analizę programów monitorowania realizowanych przez państwa członkowskie w związku z określeniem dobrego stanu środowiska oraz powiązanych zadań środowiskowych. W drugiej części przedstawiono rozważania na temat dalszych działań w zakresie monitorowania, jakie należy podjąć na szczeblu krajowym i unijnym, aby osiągnąć i utrzymać dobry stan środowiska unijnych wód morskich do 2020 r.

Załączony do niniejszego sprawozdania dokument roboczy służb Komisji zawiera szczegółową analizę programu monitorowania każdego z państw członkowskich dokonaną z uwzględnieniem jedenastu wskaźników jakości przewidzianych w dyrektywie ramowej w sprawie strategii morskiej, jak również szczegółowe wytyczne dla każdego z państw członkowskich. Załączony dokument roboczy służb Komisji zawiera również ocenę pewnych elementów zgłoszonych w ramach pierwszej fazy wdrażania dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej, w odniesieniu do tych państw członkowskich, które złożyły sprawozdania z opóźnieniem – Bułgarii, Chorwacji, Malty, portugalskiego podregionu Makaronezja (Azory i Madera) oraz brytyjskiego podregionu Zachodniego Morza Śródziemnego (wody otaczające Gibraltar). 2. Główne ustalenia W celu dokonania oceny, czy realizowane przez państwa członkowskie programy monitorowania stanowią odpowiednie ramy umożliwiające spełnienie wymogów dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej, programy te oceniono, biorąc pod uwagę ich cel, zakres przestrzenny, pokrycie wskaźnikami różnych kategorii i zadaniami środowiskowymi, harmonogram wdrażania, adekwatność w stosunku do obowiązków przewidzianych dyrektywą ramową w sprawie strategii morskiej oraz innymi odpowiednimi przepisami, a także spójność regionalną. Dwadzieścia państw członkowskich zgłosiło ponad 200 programów monitorowania, obejmujących nieomal 1 000 podprogramów. Cel Jak pokazano na wykresie 1, większość działań w zakresie monitorowania (73 %) skupia się na ocenie stanu środowiska wód morskich państw członkowskich oraz na skutkach działalności człowieka. 41 % działań jest związanych z monitorowaniem presji wynikającej z działalności człowieka (np. obecności pyłu zawieszonego w słupie wody, który zmniejsza przejrzystość wód, lub wzbogacenia substancjami odżywczymi powodującymi eutrofizację; lub odpadów morskich zgromadzonych na plażach), 19 % skupia się na działalności człowieka powodującej presję na środowisko (np. działania w zakresie pogłębiania prowadzone w portach, działalność rolnicza, zrzuty ścieków komunalnych czy też niewłaściwe gospodarowanie odpadami stałymi), a zaledwie 12 % skupia się na skuteczności środków służących łagodzeniu tych presji i ich oddziaływania (np. skutkach środków służących ograniczeniu utraty składników odżywczych lub poprawie gospodarowania odpadami stałymi). Brak nacisku na ocenę środków można częściowo wyjaśnić tym, iż państwa członkowskie nie miały obowiązku wdrożenia tych środków przed końcem 2016 r. (art. 5 ust. 2 dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej). Ponieważ programy i ich funkcje nakładają się, suma różnych działań w zakresie monitorowania przekracza 100 %. Monitorowanie różnorodności biologicznej (wskaźniki 1, 4 i 6) stanowi 41 % działań. Koncentrację na różnorodności biologicznej może wyjaśniać wykonana już w zakresie monitorowania praca na rzecz wdrożenia innych przepisów unijnych, w tym dyrektywy ptasiej, dyrektywy siedliskowej, ramowej dyrektywy wodnej, dyrektywy dotyczącej wód w kąpieliskach, dyrektywy azotanowej oraz rozporządzenia w sprawie wspólnej polityki rybołówstwa. Obejmują one wymogi w zakresie monitorowania bezpośrednio powiązane ze wskaźnikami z dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej. Przykładowo w ramach dyrektywy ptasiej państwa członkowskie muszą wziąć pod uwagę tendencje i zmiany populacji dzikich gatunków ptaków, które korzystają ze szczególnych środków ochrony. Monitorowanie przez państwa członkowskie populacji, rozmiaru i liczebności ptaków morskich służy zatem realizacji zarówno wymogów wynikających z dyrektywy ptasiej, jak i dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej. 59 % działań w zakresie monitorowania jest powiązanych z pozostałymi ośmioma wskaźnikami przy stosunkowo ograniczonym monitorowaniu energii, w tym hałasu podwodnego i substancji zanieczyszczających w owocach morza (wskaźniki 11 i 9) (4 % każdy), gatunków obcych (wskaźnik 2) (5 %) oraz odpadów morskich i zmian właściwości hydrograficznych (wskaźniki 10 i 7) (6 % każdy). Substancje zanieczyszczające w wodzie (wskaźnik 8), eutrofizacja (wskaźnik 5) oraz ryby eksploatowane w celach handlowych (wskaźnik 3) to wskaźniki pokryte lepiej (odpowiednio 13 %, 11 % i 9% działań w zakresie monitorowania). Zakres przestrzenny Państwa członkowskie złożyły sprawozdania dotyczące rozmieszczenia przestrzennego programów monitorowania, stosując następujące strefy geograficzne: lądowa, wody przejściowe, wody przybrzeżne,

wody terytorialne, wyłączna strefa ekonomiczna (w.s.e.), obszar szelfu kontynentalnego poza w.s.e. oraz wody morskie poza granicami państw członkowskich. Jak przedstawiono na wykresie 2, największa część (68 %) monitorowania realizowanego przez państwa członkowskie dotyczy wód przybrzeżnych, a stosunkowo duża również wód terytorialnych (57 %) oraz w.s.e. (51 %). Najmniejsza część (6 %) dotyczy wód kontynentalnych poza w.s.e. Jak wyjaśniono powyżej, państwa członkowskie zasadniczo wiążą swoje programy monitorowania z istniejącymi programami wymaganymi w ramach innych przepisów unijnych, co może wyjaśniać dominację monitorowania wód przybrzeżnych. Programy monitorowania wód terytorialnych poza granicami państw członkowskich są ograniczone. Wpływa na to wiele czynników, takich jak koszt takiego monitorowania czy też potrzeba skoncentrowania się na kluczowych elementach presji i oddziaływania, które występują bliżej brzegu.



Harmonogram wdrażania Państwa członkowskie miały obowiązek opracować i wdrożyć swoje programy monitorowania do dnia 15 lipca 2014 r. Wykres 3 pokazuje – w rozbiciu na kategorie wskaźników – części programów monitorowania, jakie mają być wdrożone do 2014 r., 2018 r., 2020 r. i po 2020 r. W 2014 r. wskaźnikami najbardziej monitorowanymi przez państwa członkowskie były: substancje zanieczyszczające w owocach morza (wskaźnik 9), ryby eksploatowane w celach handlowych (wskaźnik 3) oraz eutrofizacja (wskaźnik 5). Z samooceny państw członkowskich wynika, że do 2020 r. zostaną wdrożone programy monitorowania eutrofizacji (wskaźnik 5), ssaków, gadów, ryb i głowonogów (wskaźniki 1 i 4) oraz substancji zanieczyszczających (wskaźnik 8). W odniesieniu do ryb eksploatowanych w celach handlowych (wskaźnik 3), zmian właściwości hydrograficznych (wskaźnik 7), odpadów morskich (wskaźnik 10) oraz siedlisk dna morskiego i siedlisk w słupie wody (wskaźniki 1, 4 i 6) do 2020 r. zostanie wdrożonych przypuszczalnie około 90 % programów monitorowania. Wykres 3: Oczekiwana data wprowadzenia przez państwa członkowskie programów monitorowania w rozbiciu na kategorie wskaźników w celu zaspokojenia potrzeb w zakresie dobrego stanu środowiska Programy monitorowania gatunków obcych (wskaźnik 2) oraz hałasu podwodnego (wskaźnik 11) będą wymagać zdecydowanego przyspieszenia w celu zapewnienia odpowiedniej realizacji z uwagi na przewidziane dyrektywą ramową w sprawie strategii morskiej terminy na aktualizację strategii morskich do 2018 r. oraz na osiągnięcie dobrego stanu środowiska do 2020 r. Dodatkowe działania są konieczne również w kwestii wskaźników różnorodności biologicznej (wskaźniki 1, 4 i 6), w szczególności tych, które nie były uwzględnione w istniejących przepisach. Wykres 4: Planowana data wprowadzenia przez państwa członkowskie programów monitorowania w celu zaspokojenia potrzeb w zakresie dobrego stanu środowiska. Na wykresie 4 pokazano – w rozbiciu na państwa członkowskie – części programów monitorowania, jakie mają być wdrożone do 2014 r., 2018 r., 2020 r. i po 2020 r. na potrzeby oceny postępu w osiąganiu dobrego stanu środowiska. Pięć państw członkowskich zgłosiło, że ich programy monitorowania w większości kategorii wskaźników funkcjonują już od 2014 r. Cztery państwa członkowskie nie miały w 2014 r. żadnych programów monitorowania. Ogólnie rzecz biorąc, do lipca 2014 r. programy monitorowania były jedynie częściowo odpowiednie, a więc terminu, do którego powinny były zostać opracowane i wdrożone zgodnie z art. 5 ust. 2 lit. a) ppkt (iv) dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej. W rezultacie państwa członkowskie będą mieć istotne luki w dostępnych danych na potrzeby oceny postępu w osiąganiu dobrego stanu środowiska i realizacji zadań środowiskowych wymaganych przy ocenie w 2018 r. Zgodnie ze sprawozdaniami państw członkowskich sytuacja ma się poprawiać stopniowo z biegiem czasu: oczekuje się, że do 2018 r. dziewięć państw członkowskich w pełni (lub prawie w pełni) pokryje kategorie wskaźników, natomiast do 2020 r. programy będą funkcjonować w piętnastu państwach członkowskich. Ogólnie rzecz biorąc, państwa członkowskie w większości wskazały rok 2020 jako termin pełnego wdrożenia większości ich programów monitorowania. Jest to dobra wiadomość, gdyż oznacza, że monitorowanie w zakresie dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej ma do tego czasu w pełni funkcjonować. Niemniej jednak pięć państw członkowskich albo nie zgłosiło swoich intencji, albo zapowiedziało, że ich programy monitorowania nie będą w pełni wdrożone nawet po 2020 r., a więc w terminie, w którym państwa członkowskie mają obowiązek osiągnąć dobry stan środowiska.

Podobne obserwacje można poczynić w odniesieniu do objęcia przez programy monitorowania realizowane przez państwa członkowskie zadań środowiskowych, chociaż zgłoszone harmonogramy wskazują, że państwa członkowskie zasadniczo przewidują pokrycie potrzeb w zakresie monitorowania do 2020 r. – zob. wykres 5. Wykres 5: Oczekiwana data wprowadzania przez państwa członkowskie programów monitorowania zadań środowiskowych Oczekuje się, że dwanaście państw członkowskich wprowadzi działania w zakresie monitorowania służące pomiarom realizacji zadań środowiskowych, które określiły. Irlandia planuje pokryć zakresem monitorowania wszystkie zadania, ale dopiero po 2020 r., a więc po terminie, w którym powinien już zostać osiągnięty dobry stan środowiska. Pozostałe siedem państw członkowskich nie planuje monitorowania części zadań środowiskowych, które określiły. Jak wyjaśniono powyżej, zadania związane z gatunkami ryb i skorupiaków eksploatowanych w celach handlowych (wskaźnik 3), eutrofizacją (wskaźnik 5) i substancjami zanieczyszczającymi w owocach morza (wskaźnik 9) będą monitorowane w ramach programów monitorowania ustanowionych na mocy innych przepisów unijnych. Większość z nich jest już objęta monitorowaniem albo najprawdopodobniej będzie nim objęta do 2018 r. Konieczna jest dodatkowa praca, aby zapewnić zebranie przez państwa członkowskie danych koniecznych do oceny postępu w osiąganiu dobrego stanu środowiska i w realizacji zadań środowiskowych. Państwa członkowskie mają złożyć sprawozdania na ten temat w 2018 r., szczególnie w odniesieniu do tych wskaźników, w których postęp nie był dostateczny, takich jak: gatunki obce (wskaźnik 2), odpady morskie (wskaźnik 10), hałas podwodny (wskaźnik 11) oraz wskaźniki różnorodności biologicznej (wskaźniki 1, 4 i 6) nieobjęte obowiązującymi przepisami. Zakres stosowania i ogólna adekwatność Dokonano oceny adekwatności programów monitorowania realizowanych przez państwa członkowskie w związku z wymaganiami dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej. Szczegółowe ustalenia dotyczące programu monitorowania każdego z państw członkowskich zawarto w załączonym dokumencie roboczym służb Komisji. Niniejszej oceny technicznej dokonano w oparciu o główne składowe programów monitorowania realizowanych przez państwa członkowskie, w szczególności: aspektów i parametrów monitorowania, częstotliwości i zakresu przestrzennego. Wyniki pokazują czy programy monitorowania realizowane przez państwa członkowskie są „adekwatne”, „w większości adekwatne” czy „częściowo adekwatne”, jeżeli chodzi o spełnienie wymogów dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej pod kątem oceny stanu środowiska. Łączny wkład każdego programu monitorowania realizowanego przez państwo członkowskie w związku z każdą kategorią wskaźników ukazano na wykresie 6. Informacje przedstawione na tym wykresie wykorzystano przy ocenie liczby kategorii wskaźników, które uznaje się za objęte (lub nie) zakresem monitorowania przez każde z państw członkowskich. Na tej podstawie wyciągnięto wnioski dotyczące tego, czy dany program monitorowania realizowany przez państwo członkowskie uznano za w większości adekwatny, częściowo adekwatny czy nieadekwatny (wykres 7). Wykres 6: Uwzględnienie dobrego stanu środowiska w programach monitorowania realizowanych w ramach dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej w oparciu o ocenę techniczną W niniejszej ocenie potwierdzono uchybienia stwierdzone w sprawozdaniu Komisji z 2014 r. związane z brakiem spójności i porównywalności w stosowaniu decyzji 2010/477/UE między państwami członkowskimi. Z tego względu w niniejszym sprawozdaniu możliwe było jedynie dokonanie orientacyjnej oceny porównawczej. Większość państw członkowskich stwierdziła istnienie luk w swoich programach i ma świadomość najważniejszych obszarów wymagających dalszej pracy. Ogólnie rzecz biorąc, luki odnotowano w normach metodycznych i metodach monitorowania (np. w przypadku siedlisk dna morskiego i siedlisk w słupie wody oraz substancji zanieczyszczających), brak danych z monitorowania oraz wiedzy (np. w przypadku gatunków obcych (wskaźnik 2), zmian właściwości hydrograficznych (wskaźnik 7), odpadów morskich (wskaźnik 10) i hałasu podwodnego (wskaźnik 11)). Pewne elementy presji i oddziaływania będą skutecznie monitorowane dopiero po wprowadzeniu podejścia regionalnego z uwagi na ich transgraniczny charakter (np. w odniesieniu do gatunków przemieszczających się, gatunków obcych i hałasu podwodnego). Wykres 7: Uwzględnienie dobrego stanu środowiska w programach monitorowania realizowanych w ramach dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej w oparciu o ocenę techniczną Ogólnie rzecz biorąc, na podstawie oceny technicznej Komisja uważa, że żaden z programów monitorowania realizowanych przez państwa członkowskie nie jest w pełni adekwatny ani żaden nie spełnia całkowicie wymogów dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej, w szczególności dotyczących monitorowania postępu w osiąganiu dobrego stanu środowiska. W przypadku czterech państw członkowskich programy monitorowania można uznać za w większości adekwatne, w przypadku trzynastu innych państw członkowskich – za częściowo adekwatne, natomiast w przypadku trzech państw członkowskich programy nie są adekwatne. Monitorowanie: nieadekwatne

Spójność z innymi przepisami unijnymi Większość państw członkowskich opiera swoje programy monitorowania na istniejącym monitorowaniu prowadzonym w ramach innych przepisów unijnych lub na podstawie odpowiednich regionalnych konwencji morskich. Ramowa dyrektywa wodna, dyrektywa siedliskowa oraz rozporządzenie w sprawie wspólnej polityki rybołówstwa są unijnymi aktami prawnymi najczęściej wiązanymi z programami monitorowania w ramach dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej. W tym sensie można stwierdzić, że programy monitorowania są zazwyczaj spójne z innymi odpowiednimi zobowiązaniami prawnymi. Programy monitorowania odpadów morskich (wskaźnik 10) i hałasu podwodnego (wskaźnik 11) są jedynymi programami monitorowania wdrożonymi wyłącznie w związku z dyrektywą ramową w sprawie strategii morskiej. Cel szczegółowy: Program monitorowania odpadów morskich Prawie wszystkie państwa członkowskie składające sprawozdania opracowały programy monitorowania odpadów morskich, co jest obiecujące. Zakres przestrzenny i częstotliwość monitorowania odpadów na plażach są adekwatne. Na północno-wschodnim Oceanie Atlantyckim systematycznie monitoruje się również połknięte odpady u wyrzuconych na brzeg ptaków morskich. W większości regionów morskich obserwuje się zadowalający poziom spójności programów monitorowania, a powiązania z normami międzynarodowymi i regionalnymi są wyraźne. Większość państw członkowskich odwołuje się do wytycznych dotyczących monitorowania opracowanych przez grupę techniczną ds. morskich odpadów powołaną na podstawie dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej, która zapewnia konieczną harmonizację. Niemniej jednak istnieje kilka obszarów wymagających pilnej poprawy. Przykładowo monitorowanie odpadów na dnie morskim i na powierzchni wody oraz monitorowanie mikroodpadów są dalekie od adekwatnych. Oddziaływanie odpadów na środowisko i zwierzęta morskie nie jest monitorowane w sposób systematyczny i porównywalny. Istniejące programy monitorowania często nie obejmują lokalizacji i zakresu działań człowieka przyczyniających się do powstawania odpadów morskich. Ponadto nie uzgodniono linii bazowych ani progów odnoszących się do odpadów i mikroodpadów, co utrudnia monitorowanie postępu w osiąganiu dobrego stanu środowiska. Wpłynie to również na zdolność Unii do realizacji zobowiązań wewnętrznych (7. unijny program działania w zakresie środowiska do 2020 r., plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym) i międzynarodowych. Spójność regionalna i koordynacja Programy monitorowania realizowane przez państwa członkowskie oceniono również pod względem spójności regionalnej w regionach określonych w art. 4 dyrektywy. Państwa członkowskie zasadniczo odnosiły się w swoich programach monitorowania do koordynacji regionalnej, szczególnie korzystając ze wskaźników i norm uzgodnionych w regionalnych konwencjach morskich w celu dokonania oceny stanu środowiska w ramach dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej. Z oceny wynika, że stopień spójności jest umiarkowany do wysokiego odpowiednio w przypadku państw członkowskich regionu Morza Czarnego, północno-wschodniego Oceanu Atlantyckiego i Morza Bałtyckiego, a w regionie Morza Śródziemnego niski do umiarkowanego. W przypadku państw członkowskich regionów Morza Czarnego, północno-wschodniego Oceanu Atlantyckiego i Morza Bałtyckiego ocena wykazała wysoki poziom spójności w pewnych konkretnych aspektach, takich jak zakres przestrzenny czy monitorowane elementy. Dotyczy to przykładowo monitorowania substancji zanieczyszczających (wskaźniki 8 i 9) oraz odpadów morskich (wskaźnik 10) w regionach Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego. Ogólnie rzecz biorąc, monitorowanie basenu morskiego wydaje się bardziej ujednolicone w przypadku Morza Bałtyckiego i północno-wschodniego Oceanu Atlantyckiego (w tym w państwach niebędących członkami UE). Państwa członkowskie, których wody stanowią część regionu północno-wschodniego Oceanu Atlantyckiego stworzyły programy monitorowania na szczeblu regionalnym dla wszystkich wskaźników; niemniej jednak potrzeba dalszych prac, aby uczynić je spójniejszymi, np. w odniesieniu do gatunków obcych (wskaźnik 2), gdzie pokrycie monitorowaniem jest ograniczone, jak wynika z faktu, że jedynie pięć państw członkowskich zgłosiło programy monitorowania odnośnie do tego wskaźnika. Państwa członkowskie w regionie Morza Śródziemnego muszą uspójnić monitorowanie poprzez działania regionalne związane z szeregiem wskaźników, np. gatunków obcych (wskaźnik 2) i hałasu podwodnego (wskaźnik 11).

Pozostałe ustalenia Transgraniczne kwestie problemowe Poza kwestiami transgranicznymi, które są objęte pewnymi wskaźnikami dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej (np. gatunki obce, odpady morskie i hałas podwodny), niektóre państwa członkowskie podkreślały presje i oddziaływania wywoływane przez zmianę klimatu, zakwaszenie oceanu, jak również najważniejsze kwestie o charakterze transgranicznym, których programy monitorowania w ramach dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej dotyczą bezpośrednio lub pośrednio. Lepsza baza wiedzy Programy monitorowania realizowane przez państwa członkowskie pomogą zbudować lepszą bazę wiedzy, szczególnie jeżeli chodzi o hałas podwodny i integralność dna morskiego (wskaźniki 11 i 6). Powinno to poprawić kolejną ocenę wód morskich, która zostanie przeprowadzona przez państwa członkowskie w 2018 r. Elastyczne programy monitorowania Niektóre państwa członkowskie wprowadziły elastyczne programy monitorowania, co powinno zapewnić dalszą adekwatność programów w sytuacji zmiany dobrego stanu środowiska lub zadań środowiskowych w świetle lepszej wiedzy lub nowych norm i praktyk na szczeblu regionalnym lub w celu odzwierciedlenia zmieniających się elementów presji. Chociaż elastyczność jest pozytywną cechą, należy zadbać o zapewnienie, aby w dłuższej perspektywie elastyczne programy monitorowania nie wpływały negatywnie na zakres monitorowania. 3. Wniosek ogólny Analiza programów monitorowania uruchomionych w ramach pierwszego cyklu wdrażania dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej pokazuje, że chociaż podjęto znaczny wysiłek lub zostanie on podjęty w najbliższej przyszłości, w większości państw członkowskich konieczne są dodatkowe działania w celu zapewnienia adekwatności i terminowego wprowadzenia programów monitorowania w odpowiednim zakresie. Konieczny jest dalszy postęp w celu zapewnienia porównywalności podejść stosowanych w poszczególnych państwach członkowskich oraz w celu dopilnowania poprawy programów monitorowania, aby stanowiły one adekwatne ramy zgodne z wymogami dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej. Należy zapewnić odpowiedni zakres monitorowania, aby obejmowało ono wskaźniki, które nie są pokryte lub są pokryte częściowo w istniejących przepisach. W przypadku ośmiu państw członkowskich należy zwrócić szczególną uwagę na zapewnienie pełnego i terminowego objęcia monitorowaniem zadań ustalonych zgodnie z art. 10 dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej. Państwa członkowskie powinny rozważyć wykorzystanie swoich programów monitorowania do pomiaru skuteczności środków, co pomoże im w ocenie dystansu dzielącego je od realizacji wyznaczonych sobie zadań przy ich aktualizacji wymaganej dyrektywą ramową w sprawie strategii morskiej. Jeżeli chodzi o zakres przestrzenny, analiza pokazuje, że programy monitorowania wydają się ukierunkowane na miejsca, gdzie presja i skutki mogą być największe. Należałoby to jednak potwierdzić odpowiednią analizą ryzyka, aby priorytety monitorowania były określane w oparciu o techniczno-naukowe podstawy. W 2014 r. w zaledwie kilku państwach członkowskich funkcjonowały operacyjne programy monitorowania, podczas gdy wiele programów ma funkcjonować w pełni dopiero do 2018 r. lub nawet 2020 r. Konieczny jest zatem pilny postęp w monitorowaniu, aby spełnić wymogi dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej, w tym przewidziane na 2018 r. aktualizacje wstępnej oceny wód morskich i dobrego stanu środowiska oraz, co ważne, aby osiągnąć dobry stan środowiska do 2020 r. Programy monitorowania nie zawsze są adekwatne do zapewnienia skutecznego monitorowania stanu wód morskich UE w związku z dążeniem do osiągnięcia dobrego stanu środowiska i powiązanych zadań wyznaczonych przez państwa członkowskie. Dotyczy to szczególnie gatunków obcych, odpadów morskich, hałasu podwodnego i wskaźników różnorodności biologicznej, których nie pokrywają istniejące przepisy. Dalsza koordynacja między państwami członkowskimi, szczególnie poprzez działania na szczeblu regionalnym i podregionalnym, jest konieczna do zapewnienia spójnych i porównywalnych danych oraz do poprawy zakresu przestrzennego programów monitorowania. Mogłoby to potencjalnie obniżyć koszty poprzez efektywniejsze monitorowanie przekrojowe i współpracę między państwami członkowskimi. 4. Zalecane dalsze działania Komisja uważa, że państwa członkowskie powinny: możliwie szybko zaradzić uchybieniom stwierdzonym na szczeblu regionalnym lub podregionalnym w celu zapewnienia adekwatności programów monitorowania na potrzeby spełnienia wymogów określonych w dyrektywie ramowej w sprawie strategii morskiej;