W Morzu Śródziemnym i Morzu Czarnym, charakteryzujących się połowami wielogatunkowymi i wieloma stadami wspólnie eksploatowanymi z państwami trzecimi, mimo że śmiertelność połowowa zbliżyła się do zrównoważonego poziomu w przypadku niektórych stad, a siedem z nich osiągnęło poziom Fmsy w 2020 r., wiele stad jest nadal poławianych powyżej poziomów zrównoważonych. Należy kontynuować intensywne działania ochronne, aby osiągnąć cel określony w opinii dotyczącej MSY do 2025 r., w szczególności poprzez stosowanie wieloletniego planu zarządzania dla zachodniej części Morza Śródziemnego i nowej strategii 2030 GFCM. W rzeczywistości w ramach uprawnień do połowów na 2022 r. wdraża się znaczny pakiet środków przyjętych w 2021 r. przez GFCM.

Jeżeli chodzi o stada dzielone trójstronnie z Norwegią i Zjednoczonym Królestwem, trzy strony zgodziły się dążyć do dalszej odbudowy zasobów dorsza w Morzu Północnym poprzez kontynuację działań naprawczych oraz poprzez ustalenie TAC poniżej poziomu zalecanego w opinii naukowej w odniesieniu do kilku innych stad, które występują z dorszem atlantyckim w połowach wielogatunkowych. TAC dla śledzia ustalono poniżej poziomu zalecanego w opinii naukowej. Jedyne ocenione pod kątem MSY stado, które jest wspólnie eksploatowane z Norwegią, zostało ustalone na poziomie MSY.

Na tych obszarach, w odniesieniu do stad zarządzanych wyłącznie przez UE, limity połowowe ustalono zgodnie z MSY dla wszystkich stad, dla których wskaźnik ten był dostępny, z wyjątkiem śledzia w zachodniej części Bałtyku, gdzie zastosowano inne rygorystyczne środki zgodnie z planem wieloletnim dotyczącym Morza Bałtyckiego. Wprowadzono również dodatkowe środki ochronne w odniesieniu do stad znajdujących się w trudnej sytuacji, takich jak stada dorsza atlantyckiego w cieśninie Kattegat, dorsza atlantyckiego we wschodniej części Morza Bałtyckiego i dorsza atlantyckiego w zachodniej części Morza Bałtyckiego. Ogólnie rzecz biorąc, bałtyckie państwa członkowskie i zainteresowane strony uznają potrzebę podjęcia działań na rzecz odbudowy ważnych stad ryb eksploatowanych do celów handlowych w Morzu Bałtyckim i dokładają wszelkich starań, aby osiągnąć ten cel.

W 2020 r. ogólna presja połowowa w wodach UE nadal się zmniejszała, a stan stad uległ poprawie. Szczególnie cieszy fakt, że dzięki działaniom podejmowanym w sektorze w 2020 r. ogólny wskaźnik śmiertelności połowowej po raz pierwszy spadł poniżej 1 w północno-wschodniej części Oceanu Atlantyckiego. Niektóre inne stada nadal są jednak przeławiane lub znajdują się poza bezpiecznymi granicami biologicznymi, co wymaga dalszych postępów w osiąganiu celów wspólnej polityki rybołówstwa (WPRyb). W Morzu Bałtyckim pozytywna tendencja z ostatnich lat odwróciła się ze względu na fatalną sytuację środowiskową i przełowienie w przeszłości. Doprowadziło to do utraty siedlisk wielu stad ryb, zmniejszenia ilości ryb w morzu oraz zmniejszenia rozmiarów dorsza w Morzu Bałtyckim, a obecnie także innych stad bałtyckich. W Morzu Śródziemnym, w przypadku stad unijnych i stad wspólnie eksploatowanych, regulowanych w ramach wieloletnich planów zarządzania (MAP) dla zachodniej części Morza Śródziemnego (West Med) i przez Generalną Komisję Rybołówstwa Morza Śródziemnego (GFCM), zaobserwowano działania ukierunkowane na osiągnięcie celu MSY, przy czym po raz pierwszy od 2003 r. wskaźnik śmiertelności połowowej spadł poniżej 2.

Od lutego bieżącego roku agresja wojskowa Rosji wobec Ukrainy wpływa na rybołówstwo z kilku perspektyw, zwłaszcza na Morzu Czarnym. Zmieniająca się sytuacja w zakresie bezpieczeństwa na Morzu Czarnym spowodowała zakłócenia w działalności połowowej, wprowadzono tymczasowy zakaz działalności połowowej ze względów bezpieczeństwa na wodach niektórych państw członkowskich, takich jak wody rumuńskie graniczące z Ukrainą w delcie Dunaju, zaś państwa członkowskie i inne państwa nadbrzeżne na poziomie regionalnym wydały w tym sektorze ostrzeżenia dotyczące bezpieczeństwa. Ponadto agresja wojskowa Rosji doprowadziła do zakłóceń w przepływach handlowych, wywarła wpływ na opinie naukowe i niektóre negocjacje na szczeblu międzynarodowym oraz spowodowała wzrost cen energii, co wymagało wykorzystania środków kryzysowych z Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury (EFMRA) w celu zapewnienia wsparcia w związku ze znacznymi zakłóceniami rynku w tym sektorze. Pokazuje to, jak ważne jest dalsze zwiększanie odporności w celu zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego w Europie oraz realizacja celów Zielonego Ładu, zwłaszcza poprzez dalsze innowacje i transformację energetyczną.

Mając na celu osiągnięcie MSY w odniesieniu do wszystkich stad dennych najpóźniej do stycznia 2025 r. w ramach wieloletniego planu zarządzania dla zachodniej części Morza Śródziemnego, w uprawnieniach do połowów określono zintegrowane i globalne podejście, opierające się na różnych narzędziach zarządzania i wprowadzające mechanizm zachęt umożliwiający zwiększenie działalności połowowej w nagrodę za stosowanie bardziej selektywnych narzędzi lub skutecznych obszarów zamkniętych. Zachęca się państwa członkowskie do ustanowienia środków umożliwiających skorzystanie z tego mechanizmu. Ponadto Rada przyjęła maksymalne limity połowowe w odniesieniu do najbardziej przełowionych krewetek głębokowodnych oraz pułapy nakładu połowowego dla taklowców.

Intensywne prace w ramach GFCM, wspierane przez konsekwentne stanowisko UE na forum RFMO, doprowadziły do przyjęcia istotnych decyzji. Długoterminowy plan zarządzania GFCM dla małych gatunków pelagicznych w Adriatyku opracowano w celu zapewnienia wysokiego długoterminowego odłowu zgodnego z MSY, przy zmniejszonych limitach połowowych w 2022 r. dla sardeli i sardynek, oraz zamrożenia zdolności połowowej trawlerów pelagicznych i okrężnicowców. GFCM postanowiła również wdrożyć przełomowy wieloletni plan dotyczący stad dennych w Adriatyku, ustanawiający maksymalny limit zdolności połowowej zarówno dla trawlerów dennych, jak i trawlerów poławiających włokiem rozprzowym, aby osiągnąć cel MSY w 2026 r. dla wszystkich kluczowych stad. GFCM przyjęła również limity połowowe dla korala czerwonego, limit nakładu połowowego dla koryfeny na międzynarodowych wodach Morza Śródziemnego, dla krewetek głębokowodnych w Morzu Jońskim, w Basenie Lewantyńskim i Cieśninie Sycylijskiej, limity połowowe dla morlesza bogara oraz podjęła decyzję o kontynuacji działań na rzecz ochrony węgorza europejskiego. W przypadku gatunków z Morza Czarnego ustalono TAC dla turbota w ramach planu GFCM oraz kwotę autonomiczną dla szprota.

3.Stan floty rybackiej UE

WPRyb obejmuje również zarządzanie wielkością flot rybackich w celu zagwarantowania, że ich zdolność połowowa jest zrównoważona z potencjałem produkcyjnym stad ryb. Nadmierna zdolność połowowa jest niepożądana z ekologicznego i finansowego punktu widzenia, ponieważ naraża stada na ryzyko nadmiernej eksploatacji, powoduje bezcelowe spalanie paliwa i zmniejsza rentowność.

Państwa członkowskie muszą utrzymać floty w ramach krajowych pułapów ładowności statków (pojemność brutto) i mocy silników (kW). Muszą podjąć działania w celu zmniejszenia zdolności połowowej flot, które nie są w równowadze, przygotowując roczne sprawozdania na temat biologicznego i ekonomicznego zrównoważenia flot, a w przypadku dowodów na brak równowagi – muszą przedstawić plany działania mające na celu jej przywrócenie w jasno określonych ramach czasowych. Zdolności połowowe, które zostały wycofane z wykorzystaniem pomocy publicznej, nie mogą zostać zastąpione.

W porównaniu z 2020 r. liczba statków, pojemność brutto i moc silników zostały nieznacznie zmniejszone, odpowiednio o 0,07 %, 0,1 % i 0,1 %. W rezultacie w grudniu 2021 r. zarejestrowana flota UE (w tym flota działająca w regionach najbardziej oddalonych) składała się z 74 380 statków o pojemności brutto 1 320 362 GT i mocy 5 304 015 kW.

Ze sprawozdań państw członkowskich za 2021 r. wynika, że utrzymują one floty poniżej pułapów, przestrzegając tym samym wymogów określonych w art. 22 rozporządzenia nr 1380/2013. Istnieją jednak poważne obawy co do dokładności i wiarygodności deklaracji państw członkowskich dotyczących mocy silników, jak również co do danych stanowiących podstawę sprawozdań krajowych oraz co do istnienia lub dokładności planów działania państw członkowskich wymaganych na mocy art. 22 rozporządzenia w sprawie WPRyb.

Ze sprawozdań wynika, że istnieją znaczne luki w dostarczaniu danych biologicznych w regionach najbardziej oddalonych i we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego oraz wskaźników gospodarczych. Bułgaria, Cypr, Hiszpania, Francja, Grecja, Irlandia, Włochy, Malta, Portugalia i Szwecja – wszystkie te segmenty obejmowały przynajmniej 50 statków, w odniesieniu do których nie były dostępne dane biologiczne ani gospodarcze. W przypadku Cypru, Francji, Irlandii i Szwecji liczba ta przekraczała 200 statków.

Jeżeli chodzi o plany działania, nie zawsze wydają się one wystarczające do usunięcia zakłóceń równowagi. Jest to szczególnie niepokojące w Morzu Bałtyckim, gdzie zmniejszenie uprawnień do połowów prawdopodobnie spowoduje dalsze zakłócenie równowagi, oraz w Morzu Śródziemnym, gdzie stada są poławiane na poziomie 1,94 razy większym niż MSY i gdzie uwzględnienie bardziej szczegółowych celów w planie działania mogłoby stanowić podstawę do pełnego wykorzystania środków EFMRA.

Ponieważ trwałe zaprzestanie działalności połowowej jest jednym z narzędzi wspieranych przez EFMRA w celu wyeliminowania strukturalnej nadmiernej zdolności połowowej floty, Komisja wzywa państwa członkowskie do dostosowania programów EFMRA przygotowywanych na lata 2021–27 do ich polityki zarządzania flotą.

Jednocześnie Komisja kontaktuje się z odpowiednimi państwami członkowskimi i prosi je o zajęcie się tymi kwestiami w każdym konkretnym przypadku.

4.Wyniki gospodarcze

Po kilku latach przystępnych cen, od marca 2022 r. ceny paliwa gwałtownie wzrosły, podwajając się w porównaniu ze średnią ceną w 2021 r. W połowie marca 2022 r. unijna flota rybacka płaciła około 1,1–1,2 EUR za litr paliwa.

W oczekiwaniu na sprawozdanie Komitetu Naukowo-Technicznego i Ekonomicznego ds. Rybołówstwa (STECF) dotyczące wyników gospodarczych unijnej floty rybackiej (spodziewane w lipcu 2022 r.), z wczesnych szacunków wynika, że jeśli ceny energii pozostaną na bieżącym poziomie, flota rybacka UE-27 straci łącznie 0,3 mld EUR zysku operacyjnego w 2022 r.

Skutki wzrostu cen energii różnią się jednak znacząco w zależności od floty rybackiej i narzędzi połowowych w UE. Utrzymanie około 40 % floty prowadzącej połowy na małą skalę, 66 % floty prowadzącej połowy na dużą skalę i 87 % floty dalekomorskiej nie będzie opłacalne, jeżeli ceny energii pozostaną na bieżącym poziomie do końca 2022 r. Segmenty floty wykorzystujące narzędzia połowowe zużywające duże ilości paliwa, takie jak trałowanie, należałyby do najbardziej dotkniętych.

Szacunki te zostaną dokładniej omówione w lipcowym sprawozdaniu STECF, które zostanie wykorzystane przy podejmowaniu decyzji dotyczących uprawnień do połowów na rok 2023.

Ponadto w odpowiedzi na kryzys Komisja podjęła szybkie działania 25 marca 2022 r., uruchamiając mechanizm kryzysowy EFMRA, umożliwiający państwom członkowskim udzielenie wsparcia w ramach EFMRA w celu zaradzenia znaczącym zakłóceniom rynku spowodowanym przez kryzys. Można to połączyć z pozostałymi pakietami kryzysowymi dostępnymi w celu złagodzenia skutków kryzysu, w szczególności z tymczasowymi kryzysowymi ramami pomocy państwa. Nadal obowiązuje również możliwość przeniesienia na następny rok do 10 % niewykorzystanych kwot. Ponadto 13 kwietnia 2022 r. Komisja zaproponowała zmianę legislacyjną dotyczącą Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury (EFMRA), która umożliwiłaby wprowadzenie dodatkowych środków kryzysowych.

5.Obowiązek wyładunku