[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 5 listopada 2008 r.

KOM(2008) 674 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Strategia rozszerzenia i najważniejsze wyzwania w latach 2008-2009

{SEK(2008) 2692}{SEK(2008) 2693}{SEK(2008) 2694}{SEK(2008) 2695}{SEK(2008) 2696}{SEK(2008) 2697}{SEK(2008) 2698}{SEK(2008) 2699}

KOMUNIKAT KOMISJIDO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Strategia rozszerzenia i najważniejsze wyzwania w latach 2008-2009

WSTęP

Rozszerzenie to jedno z najpotężniejszych narzędzi politycznych, jakimi dysponuje UE. Służy ono realizacji strategicznych interesów UE dotyczących stabilności, bezpieczeństwa i zapobiegania konfliktom. Przyczynia się do zwiększania dobrobytu i możliwości wzrostu gospodarczego, do poprawy połączeń z najważniejszymi szlakami transportowymi i energetycznymi oraz umocnienie pozycji UE na świecie. W maju 2009 r. UE będzie obchodzić piątą rocznicę rozszerzenia z 2004 r.

Obecny program rozszerzenia obejmuje Bałkany Zachodnie i Turcję, którym zaoferowano perspektywę członkostwa w UE po spełnieniu niezbędnych warunków. Perspektywa europejska przyczynia się do pokoju i stabilności, a także umożliwia partnerom reagowanie na najważniejsze wyzwania, jak na przykład ogłoszenie niepodległości przez Kosowo, przy zachowaniu bezpieczeństwa w regionie. Stanowi też silną zachętę dla krajów Bałkanów Zachodnich i Turcji do przeprowadzania reform politycznych i gospodarczych. W interesie UE leży utrzymanie dynamiki tego procesu w oparciu o uzgodnione zasady i warunki. W świetle najnowszych zagrożeń dla stabilności w regionach leżących na wschód od UE, w tym w rejonie południowego Kaukazu, dążenie do zapewnienia stabilności staje się coraz bardziej uzasadnione.

Turcja ma coraz większe znaczenie strategiczne dla UE w takich ważnych obszarach, jak bezpieczeństwo energetyczne, zapobieganie konfliktom i ich rozwiązywanie oraz bezpieczeństwo w rejonie południowego Kaukazu i na Bliskim Wschodzie. Zaangażowanie tego kraju w proces integracji z UE poprzez negocjacje i przeprowadzane w związku z nimi reformy czyni z niego jeszcze silniejszy czynnik stabilizacji w regionie, przed którym stoi wiele wyzwań. Obecne warunki bezpieczeństwa w Europie również wskazują na potrzebę umocnienia stabilności i przystąpienia do intensywniejszych reform na Bałkanach Zachodnich.

W związku z powyższym konsekwentna realizacja nowego porozumienia w sprawie rozszerzenia, określonego przez Radę Europejską na posiedzeniu w grudniu 2006 r., jest jeszcze ważniejsza niż kiedykolwiek wcześniej. Porozumienie opiera się na następujących zasadach: konsolidacji zobowiązań, uczciwym stawianiu warunków i rygorystycznym ich przestrzegania oraz lepszym informowaniu opinii publicznej, w połączeniu z uwzględnieniem zdolności UE do zintegrowania nowych państw członkowskich.

UE podjęła działania w celu poprawy jakości procesu rozszerzenia z uwzględnieniem doświadczeń zebranych podczas poprzednich rund rozszerzenia. Obecnie na wczesnym etapie poświęca się więcej uwagi takim kwestiom, jak praworządność i dobre sprawowanie rządów. Tempo, w jakim dane państwo kandydujące lub potencjalne państwo kandydujące do członkostwa zbliża się do UE, odzwierciedla tempo przeprowadzanych przez nie reform politycznych i gospodarczych, jak również zdolność do pełnego przejęcia praw i obowiązków wynikających z członkostwa zgodnie z kryteriami przyjętymi w Kopenhadze.

Następny rok będzie miał decydujące znaczenie dla procesu rozwiązywania problemów na Bałkanach Zachodnich. Postęp krajów Bałkanów Zachodnich na drodze do członkostwa w UE może być szybszy, jeżeli kraje te wypełnią niezbędne warunki. Oczekuje się, że Chorwacja wejdzie w ostatnią fazę negocjacji akcesyjnych przed końcem 2009 r., jeżeli podejmie niezbędne działania przygotowawcze. Dalsze reformy w Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii zbliżą ten kraj do UE. W przypadku potencjalnych państw kandydujących postęp może przełożyć się na uzyskanie statusu państwa kandydującego wówczas, gdy kraje te wykażą swoją gotowość.

Tempo negocjacji akcesyjnych z Turcją odzwierciedla tempo reform oraz stopień spełnienia przez to państwo stosownych warunków. Turcja musi obecnie wznowić swoje wysiłki na rzecz przeprowadzenia reform politycznych.

Międzynarodowy kryzys finansowy miał dotychczas tylko ograniczony wpływ na gospodarkę i sektor finansowy w krajach Bałkanów Zachodnich i w Turcji. Jednakże znaczny wzrost deficytu na rachunkach obrotów bieżących, jaki dotyka większość krajów, zwiększa ich podatność na gwałtowne zmiany sytuacji zewnętrznej. Pozyskiwanie kredytów ze źródeł zewnętrznych oraz zagranicznych inwestycji bezpośrednich będzie trudniejsze w wyniku światowego kryzysu finansowego.

Co się tyczy kwestii cypryjskiej, przywódcy wspólnot Greków cypryjskich i Turków cypryjskich rozpoczęli wszechstronne negocjacje w sprawie kompleksowego rozwiązania dla Cypru pod auspicjami ONZ. Komisja wspiera ich wysiłki i jest gotowa udzielić porad technicznych w kwestiach wchodzących w zakres kompetencji UE.

Unii Europejska staje się silniejsza, jeżeli sąsiadujące z nią kraje są stabilne, zamożne i demokratyczne. Współpracując w oparciu o wspólne wartości i interesy UE oraz jej państwa ościenne mogą skuteczniej rozwiązywać aktualne problemy. Unia rozwinie także swoje stosunki z partnerami na wschodzie i południu w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa w celu dalszej poprawy wzajemnego bezpieczeństwa i szerzenia dobrobytu. Szczególne istotne w tym zakresie będą dwa projekty: przygotowywane partnerstwo wschodnie oraz proces barceloński - Unia dla Śródziemnomorza.

W niniejszym komunikacie omówiono poczynione postępy oraz najważniejsze wyzwania, przed którymi stoją kraje uczestniczące w procesie rozszerzenia. Przedstawia się w nim również, w jaki sposób Komisja będzie wspierać i ukierunkowywać wysiłki tych krajów w nadchodzącym roku.

WDRAżANIE NOWEGO POROZUMIENIA W SPRAWIE ROZSZERZENIA

Postępy poczynione przez poszczególne kraje oraz pozostające przed nimi wyzwania

Bałkany Zachodnie

Bałkany Zachodnie zbliżyły się do UE w ciągu ostatniego roku, a poszczególne kraje w regionie poczyniły postępy, choć trzeba przyznać, że nierówne, w przeprowadzaniu reform oraz spełnianiu ustalonych kryteriów i warunków. Utrzymano stabilność w regionie, a po ogłoszeniu przez Kosowo niepodległości oraz wejściu w życie konstytucji w tym kraju sytuacja pozostała ogólnie spokojna. Wskaźniki wzrostu gospodarczego w regionie utrzymywały się nadal na wysokim poziomie, do czego przyczyniały się w szczególności inwestycje krajowe i zagraniczne, a jednocześnie obserwowano postęp w przeprowadzaniu reform oraz ogólny wzrost poziomu życia. Rada Współpracy Regionalnej zastąpiła pakt stabilizacyjny, wskutek czego wzrosło poczucie odpowiedzialności krajów zaangażowanych we współpracę regionalną w Europie Południowo-Wschodniej za tę współpracę.

Bałkany Zachodnie nadal jednak mają do rozwiązania kilka kwestii, które mogą stanowić wyzwanie dla bezpieczeństwa, stabilności oraz dobrobytu w regionie. Procesy reform i pojednania nadal wymagają ugruntowania. W wielu krajach Bałkanów Zachodnich budowanie państwa, konsolidacja instytucji oraz poprawa systemu sprawowania rządów pozostają wśród najważniejszych przedmiotów dążeń. W większości krajów należy jeszcze stworzyć fachową i bezstronną służbę cywilną funkcjonującą na zasadzie odpowiedzialności. Zagwarantowanie przestrzegania zasad praworządności, szczególnie poprzez reformę systemu sądownictwa, jak również zwalczanie korupcji i przestępczości zorganizowanej należą nadal do najważniejszych kwestii do rozwiązania w regionie. Siły politycznie nie wykazują jeszcze wystarczającej woli dialogu i wystarczającego ducha kompromisu, między innymi w kwestiach etnicznych. Nierozwiązane nadal pozostają kwestie sąsiedztwa. Wzrosła średnia stopa inflacji. Zaobserwowano również znaczny wzrost deficytu na rachunkach obrotów bieżących. Bezrobocie w niektórych krajach utrzymuje się na bardzo wysokim poziomie. Konieczne są dalsze reformy w takich obszarach, jak polityka zatrudnienia i polityka społeczna. Z uwagi na mniej korzystne uwarunkowania zewnętrzne, a w szczególności międzynarodowy kryzys finansowy, wzrosły wyzwania makroekonomiczne.

W odniesieniu do poszczególnych krajów odnotowano następujące zmiany.

Negocjacje akcesyjne z Chorwacją wkroczyły w fazę decydującą, dzięki czemu wszystkie kraje regionu mogą przekonać się, że perspektywa członkowstwa w UE jest realna, zgodnie z tym, do czego zobowiązała się Unia, oraz pod warunkiem wypełnienia niezbędnych warunków.

W Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii zaobserwowano postępy w kilku najważniejszych obszarach, którym poświęcono szczególną uwagę w komunikacie Komisji z marca 2008 r.[1], w szczególności w dziedzinie reformy sądownictwa, reformy policji oraz w działaniach mających na celu spełnienie wymogów wynikających z Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Gwałtowne zamieszki oraz poważne nieprawidłowości zakłóciły niestety przebieg wyborów parlamentarnych. Do przeprowadzenia reform zgodnie z priorytetami określonymi w Partnerstwie dla członkowstwa niezbędny jest konstruktywny dialog polityczny oraz zdecydowanie w działaniu.

Albania czyniła dalsze postępy w przeprowadzaniu najważniejszych reform politycznych. Umowa przejściowa z UE weszła w życie dwa lata temu, a obecnie proces wprowadzania w życie jej postanowień przebiega ogólnie bez zakłóceń. Do najważniejszych wyzwań należy jednak nadal umacnianie praworządności oraz zapewnienie prawidłowego funkcjonowania instytucji państwowych. Konieczne jest dalsze umacnianie potencjału administracyjnego oraz zdolności do egzekwowania prawa.

Odnotowano postępy reform politycznych w Czarnogórze. Wprowadzanie w życie postanowień umowy przejściowej, która weszła w życie na początku bieżącego roku, przebiega ogólnie bez zakłóceń. Konieczne jest jednak kontynuowanie reformy sądownictwa oraz ugruntowanie praworządności, ponieważ te dwie kwestie stanowią najważniejsze wyzwania. Konieczne jest dalsze umacnianie potencjału administracyjnego oraz zdolności egzekwowania prawa.

Podpisanie Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu z Bośnią i Hercegowiną potwierdziło zaangażowanie UE na rzecz europejskiej przyszłości tego kraju. Bośnia i Hercegowina przystąpiła do wdrażania postanowień umowy przejściowej w lipcu. Czołowi przywódcy polityczni w obu częściach składowych Bośni i Hercegowiny zakwestionowali jednak zasadnicze ustalenia porozumienia pokojowego z Dayton/Paryża, a ponadto nastąpił zastój w reformach związanych z UE. Porozumienie w sprawie najważniejszych obszarów wymagających reform pozostaje chwiejne.

Po wyborach parlamentarnych i prezydenckich Serbia na nowo potwierdziła swoje zaangażowanie na rzecz swojej europejskiej przyszłości opartej na wspólnych wartościach. Podpisano Układ o stabilizacji i stowarzyszeniu, a wprowadzanie w życie postanowień umowy przejściowej rozpocznie się, jak tylko Rada stwierdzi, że Serbia w pełni współpracuje z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla byłej Jugosławii (MTKJ). Dużym krokiem naprzód było aresztowanie i postawienie przed wymiarem sprawiedliwości Radowana Karadźića, lecz proces ten musi być kontynuowany. Serbia zademonstrowała, że posiada potencjał administracyjny umożliwiający dokonanie znacznych postępów na drodze do UE. Jednakże w ostatnim roku reformy uległy opóźnieniu. Reforma sądownictwa oraz zapobieganie korupcji nadal pozostają istotnymi wyzwaniami.

Nowa sytuacja w Kosowie[2] doprowadziła do zmian w układzie jego stosunków międzynarodowych. Powinno to ułatwić realizację misji w zakresie praworządności (EULEX), która już została uruchomiona. Sytuacja w Kosowie jest jedyna w swoim rodzaju i nie należy przyjmować, że stwarza precedens. Rada Europejska zapowiedziała, że UE jest gotowa wspierać rozwój gospodarczy i polityczny Kosowa w ramach jasno określonej perspektywy europejskiej, zgodnie z perspektywą członkostwa krajów regionu w UE. Konstytucja przyjęta przez Kosowo jest zgodna ze standardami europejskimi, a ponadto przyjęto znaczną część podstawowego ustawodawstwa. Kosowo ma jeszcze jednak przed sobą istotne wyzwania, w szczególności umocnienie instytucji, ugruntowanie praworządności oraz rozwijanie dialogu i wspieranie procesu pojednania miedzy poszczególnymi społecznościami.

Turcja

Ostatni rok przebiegał w Turcji pod znakiem silnych napięć politycznych. Prokurator generalny wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego o rozwiązanie partii rządzącej za działalność zmierzającą do podważenia świeckiego charakteru państwa. Ostatecznie trybunał nie przychylił się do wniosku prokuratora i nałożył w zamian karę finansową. Pomogło to zapobiec poważnemu kryzysowi politycznemu i powinno stworzyć nowe możliwości przywrócenia woli dialogu i ducha kompromisu wśród partii politycznych.

UE zdecydowanie potępiła ataki terrorystyczne przeprowadzone przez Partię Pracujących Kurdystanu (PKK), które pochłonęły wiele ofiar. Tureckie siły zbrojne przeprowadziły kilka operacji wymierzonych w bazy PKK w północnym Iraku.

Turcja odegrała konstruktywną rolę w swoim regionie oraz szerzej pojętym regionie bliskowschodnim dzięki aktywnym działaniom dyplomatycznym. Po kryzysie w Gruzji wystąpiła z propozycją stworzenia kaukaskiej platformy na rzecz stabilności i współpracy, której celem byłoby wspieranie dialogu między krajami tego regionu. Prezydent Gül złożył wizytę w Erewaniu, która była pierwszą wizytą prezydenta Turcji w historii niepodległej Armenii. Turcja zaangażowała się w roli mediatora w stosunkach między Izraelem a Syrią oraz prowadziła dialog z Iranem w kwestiach związanych z programem nuklearnym.

Z uwagi na swoje położenie geostrategiczne Turcja ma fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa energetycznego UE, a w szczególności dla dywersyfikacji źródeł energii. Niezbędna jest ścisła współpraca UE, Turcji oraz innych państw w tym regionie, zarówno dostawców surowców, jak i krajów tranzytowych. Obecne i przyszłe projekty rurociągów kryją w sobie potencjał dla wszystkich krajów, przez których terytorium rurociągi będę przebiegać, w szczególności dla Turcji. Terminowe ukończenie budowy południowego korytarza przesyłu gazu dzięki sprawnej realizacji przewidzianych projektów, w szczególności gazociągu Nabucco, jest jednym z priorytetów UE w zakresie bezpieczeństwa energetycznego.

Obecny rząd doszedł do władzy w wyniku wolnych i uczciwych wyborów w lipcu 2007 r. i dysponuje silnym mandatem do przeprowadzenia reform. Na nowo potwierdził też swoje zaangażowanie w proces akcesyjny oraz związane z nim reformy i zapowiedział przystąpienie do prac nad nową konstytucją. Osiągnięto pewne postępy w kwestiach wolności wyrażania opinii oraz praw społeczności religijnych innych niż muzułmańskie. Wprowadzono zmiany do art. 301 kodeksu karnego w celu zapewnienia lepszych gwarancji dla wolności wyrażania opinii. Parlament przyjął nową ustawę o fundacjach, która rozwiązuje wiele problemów, z jakimi borykały się społeczności religijne inne niż muzułmańskie. Ponadto rząd podjął decyzję o zakończeniu projektu rozwoju południowo-wschodniej Anatolii (GAP), który miał służyć pobudzeniu rozwoju gospodarczego południowo-wschodniej części kraju.

Reformom trzeba jednak nadać nową dynamikę, tak by umocnić demokrację, zapewnić lepsze przestrzeganie praw człowieka, a także zmodernizować i rozwinąć kraj oraz zbliżyć go do UE. Szczególną uwagę należy zwrócić na takie kwestie, jak: przepisy dotyczące partii politycznych, reforma konstytucyjna, wolność wyrażania opinii oraz prawa kobiet.

Gospodarka Turcji nadal osiągała stosunkowo dobre wyniki, a stabilność makroekonomiczna została otrzymana mimo wolniejszego tempa wzrostu PKB. Międzynarodowy kryzys finansowy doprowadził do korekty cen aktywów i kursu waluty, nie wpływając jednak dotychczas znacząco na sektor bankowy. Jednakże duże zapotrzebowanie na finansowanie ze źródeł zewnętrznych zwiększa podatność na gwałtowne zmiany sytuacji zewnętrznej. W świetle kryteriów kopenhaskich Turcję można uznać obecnie za sprawnie funkcjonującą gospodarkę rynkową. Powinna ona w perspektywie średniookresowej być w stanie sprostać presji konkurencji i siłom rynkowym w Unii, pod warunkiem dalszej realizacji kompleksowego programu reform, które wyeliminują trudności strukturalne. Ponadto obserwuje się wzrost współzależności gospodarczej Turcji i UE.

Instrumenty przedakcesyjne: rozwiązywanie problemów stanowiących główne wyzwania

Komisja w pełni wykorzystuje instrumenty przedakcesyjne, które mają służyć rozwiązywaniu problemów stanowiących główne wyzwania takie, jak: budowa państwa, tworzenie systemu dobrych rządów, umacniania praworządności oraz rozwój społeczeństwa obywatelskiego, na podstawie dokumentu dotyczącego strategii rozszerzenia z 2007 r. Przyniosło to już znaczące rezultaty.

Kontynuowano wysiłki w celu poprawy jakości procesu rozszerzenia, m.in. poprzez ustalanie surowych kryteriów warunkujących otwieranie i zamykanie poszczególnych rozdziałów negocjacji oraz poprzez publikowanie kolejnych analiz skutków dotyczących głównych obszarów polityki.

Rada przyjęła wnioski Komisji dotyczące partnerstwa dla członkostwa i partnerstwa europejskiego, które uwzględniają wspomniane priorytety. Komisja prowadzi intensywniejszy dialog na tematy polityczne, opierając się przede wszystkim na dokumentach dotyczących partnerstwa. Osiągnięto również postęp w zakresie dialogu na tematy gospodarcze dzięki zastosowaniu przedakcesyjnego mechanizmu nadzoru budżetowego.

Priorytety określone w partnerstwie wykorzystano przy planowaniu i udzielaniu pomocy w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA), co doprowadziło do większego wsparcia na rzecz najważniejszych reform. Kwota wsparcia w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej wynosi 1,4 mld EUR na 2008 r. Z 840 mln EUR przeznaczonych na pomoc w okresie przejściowym oraz rozwój instytucjonalny w krajowych programach w ramach IPA, 33 % wykorzystano obecnie na usprawnienie systemu rządów, wsparcie reformy administracji i sądownictwa, umacnianie praworządności, wsparcie walki z korupcją i zorganizowaną przestępczością, propagowanie praw człowieka, ochronę mniejszości oraz rozwój społeczeństwa obywatelskiego. Urzędnicy z państw członkowskich UE udzielają szybkiej pomocy w ramach systemu TAIEX oraz SIGMA[3]. Średnioterminowa pomoc na przeprowadzenie tych reform obejmuje sieci współpracy partnerskiej organów administracji publicznej oraz programy dotacji na projekty organizacji pozarządowych.

Komisja podjęła inicjatywy mające na celu koordynację wsparcia w ramach IPA ze wsparciem ze strony międzynarodowych instytucji finansowych oraz innych donatorów. Zwiększa to efekty wsparcia w ramach IPA w obszarze gospodarki oraz rozwoju społecznego. Instrument wspierania projektów na rzecz rozwoju infrastruktury uruchomiono z udziałem Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI), Europejskiego Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR) oraz Banku Rozwoju Rady Europy (BRRE). Jest to znaczącym krokiem w kierunku ustanowienia zasad ramowych inwestycji na Bałkanach Zachodnich do 2010 r., uzgodnionych przez Komisję, EBI, EBOR oraz BRRE oraz zatwierdzonych w czerwcu przez Radę Europejską. Inne inicjatywy obejmują instrument wspierania efektywności energetycznej oraz jeden instrument wspierania rozwoju MŚP: Europejski Fundusz na rzecz Europy Południowo-Wschodniej. Korzystają z niego dziesiątki tysięcy małych przedsiębiorstw w całym regionie.

Zakończono proces przechodzenia z etapu, w którym w procesie wdrażania pomocy pośredniczyła Europejska Agencja Odbudowy (EAR), do etapu, w którym swoją rolę przejmą delegatury i biura Komisji w Belgradzie, Podgoricy, Prisztinie i Skopje. Agencja zakończy swoją działalność dnia 31 grudnia 2008 r. Ostatecznym celem jest to, by sami partnerzy przejęli odpowiedzialność za wdrażanie pomocy, kiedy wykażą do tego gotowość.

W lipcu Komisja zorganizowała konferencję donatorów poświęconą rozwojowi społeczno-gospodarczemu Kosowa, na której zobowiązali się oni do udzielenia pomocy na łączną kwotę 1,2 mld EUR, przy czym pomoc Unii Europejskiej i jej państw członkowskich wyniesie niemal 800 mln EUR. Wsparcie to powinno stanowić znaczący impuls stymulujący rozwój Kosowa. Niezwykle istotne jest, by pomocy ze strony donatorów towarzyszyły działania rządu Kosowa na rzecz wypełnienia zobowiązań w zakresie dyscypliny podatkowej, zarządzania wydatkami publicznymi oraz reformy polityki gospodarczej.

Szczególną uwagę należy poświęcić rozwoju kontaktów międzyludzkich zgodnie z dokumentem dotyczącego strategii rozszerzenia z 2007 r. W styczniu 2008 r. weszły w życie umowy o ułatwieniach wizowych i readmisji ze wszystkimi zainteresowanymi krajami, a Komisja prowadzi z nimi rozmowy na temat liberalizacji obowiązku wizowego. W związku z tym opracowano plany liberalizacji obowiązku wizowego, z wyszczególnieniem jasnych i realnych kryteriów, których spełnienie jest niezbędne do zniesienia obowiązku wizowego. Działania zmierzające do zintensyfikowania kontaktów międzyludzkich obejmują także możliwości studiowania w UE dla studentów studiów pierwszego i drugiego stopnia w ramach programu Erasmus-Mundus oraz dodatkowe środki finansowe na wymianę młodzieży i rozwój partnerstwa w ramach programu „Młodzież w działaniu”. Program Tempus był nadal narzędziem wspierania reformy szkolnictwa wyższego poprzez kontakty partnerskie uniwersytetów.

Po ustanowieniu Wspólnoty Energetycznej rozpoczęto negocjacje w sprawie utworzenia Wspólnoty Transportowej z krajami Bałkanów Zachodnich, zmierzające do podpisania odpowiedniej umowy w 2009 r. Odnotowano także postępy na drodze do realizacji przedsięwzięcia, jakim jest utworzenie Wspólnego Europejskiego Obszaru Lotniczego. W dziedzinie środowiska trwają prace nad nowym mechanizmem współpracy regionalnej, który pozwoli skoordynować działania podejmowane w odpowiedzi na wyzwania w zakresie ochrony środowiska w fazie przedakcesyjnej.

W związku z międzynarodowym kryzysem finansowym Komisja jest gotowa udzielić władzom państw objętych procesem rozszerzenia wsparcia w opanowaniu konsekwencji finansowych i ekonomicznych tego kryzysu.

Podjęto znaczne wysiłki w celu wsparcia inicjatyw współpracy regionalnej zgodnie z programem z Salonik oraz założeniami dotyczącymi poszczególnych etapów określonymi w komunikacie Komisji z marca 2008 r. Funkcjonuje już nowo otworzona Rada ds. Współpracy Regionalnej. Stoi teraz przed nią zadanie zapewnienia skuteczności działań regionalnych oraz ich dalszej optymalizacji. Inicjatywy regionalne wspierane przez Komisję obejmują między innymi wsparcie sekretariatu Rada ds. Współpracy Regionalnej, plan utworzenia Regionalnej Szkoły Administracji Publicznej w Daniłowgradzie (Czarnogóra), nową inicjatywę zmniejszenia ryzyka wystąpienia klęsk żywiołowych oraz projekty odnowy dziedzictwa kulturowego oraz opracowania podręczników do nauki historii. Komisja wspiera również współpracę w sprawach handlowych z pośrednictwem sekretariatu CEFTA. W obszarze ceł postanowienia dotyczące diagonalnej kumulacji reguł pochodzenia stosowanych w wymianie handlowej między UE a niektórymi krajami Bałkanów Zachodnich wkrótce wejdą w życie, co ułatwi regionalną integrację handlową[4].

Komisja utworzyła nowy instrument finansowania w ramach IPA, mający służyć wspieraniu rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i dialogu. Wartość pomocy w ramach instrumentu wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego na 2008 r. wynosi ok. 30 mln EUR, a jest ona przeznaczone głównie na rozwijanie potencjału na szczeblu lokalnym. W kwietniu Komisja zorganizowała dużą konferencję na temat rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w Europie Południowo-Wschodniej. Konferencja stała się impulsem do nawiązywania kontaktów, wymiany najlepszych praktyk oraz rozwoju partnerstwa. Te inicjatywy sprzyjają procesowi pojednania pomiędzy różnymi grupami ludnościowymi oraz postępom na drodze do członkowstwa w UE.

Lepsze informowanie opinii publicznej o procesie rozszerzenia jest jednym z zasadniczych elementów nowego porozumienia w sprawie rozszerzenia. Komisja wspiera debatę publiczną na temat rozszerzenia UE zarówno w państwach członkowskich, jak i w krajach objętych procesem rozszerzenia, podejmując takie działania informacyjne z myślą o organizacjach społeczeństwa obywatelskiego, dziennikarzach i młodzieży jak np. wypuszczanie wideoklipów, organizacja Europejskiego Festiwalu Ulicznej Piłki Nożnej w Foce oraz konkursu dla młodych dziennikarzy pt. „Enlarge your Vision [Poszerz swoją wizję.]”. Inicjatywy te stanowiły uzupełnienie działań informacyjnych podejmowanych przez państwa członkowskie oraz kraje partnerskie.

PROGRAM ROZSZERZENIA NA LATA 2008-2009

Przyspieszenie działań integracyjnych w krajach Bałkanów Zachodnich na drodze do członkowstwa w UE

W czerwcu 2008 r. Rada Europejska ponowie potwierdziła swoje pełne poparcie dla europejskiej perspektywy krajów Bałkanów Zachodnich. Podkreśliła również, że poprzez osiągnięcie znaczących postępów w reformach gospodarczych i politycznych oraz wypełnienie niezbędnych warunków i wymogów pozostałe potencjalne kraje kandydujące z regionu Bałkanów Zachodnich powinny uzyskać status państw kandydujących, zgodnie ze swoim stanem przygotowań, który ostatecznie powinien doprowadzić do członkostwa w UE.

Perspektywa członkowstwa w UE pozostaje niezwykle istotna dla stabilności, pojednania i rozwoju krajów regionu Bałkanów Zachodnich, zgodnie z założeniami procesu stabilizacji i stowarzyszenia. W interesie Unii Europejskiej oraz całej Europy leży jak najszybsze przeprowadzenie przez kraje tego regionu reform politycznych i gospodarczych oraz osiągnięcie przez nie postępu na drodze do UE, a także pojednanie między grupami ludnościowymi. UE powinna być gotowa przyspieszyć przygotowania przedakcesyjne tych krajów, jak tylko spełnią one niezbędne warunki, oraz zapewnić dalszego traktowanie regionu na najwyższym poziomie w stosunkach politycznych i gospodarczych w zgodnie z założeniami procesu stabilizacji i stowarzyszenia. Ostateczne postępy na drodze do członkowstwa są jednak w rękach mieszkańców regionu i ich przywódców, a ich tempo zależy od sukcesów poszczególnych krajów w przeprowadzaniu niezbędnych reform.

W niniejszym komunikacie Komisja proponuje orientacyjny program działania, na podstawie którego negocjacje techniczne z Chorwacją powinny zostać zakończone do końca 2009 r., o ile spełnione zostaną niezbędne warunki. Szczegółowe wyjaśnienia znajdują się w sekcji 3.2.

Dalsze postępy Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii na drodze do UE będą możliwe po wypełnieniu kryteriów kopenhaskich oraz wykonaniu zadań priorytetowych określonych w partnerstwie dla członkowstwa. W kraju tym istnieje przede wszystkim potrzeba przeprowadzenia wolnych i uczciwych wyborów. Konieczna jest także poprawa dialogu między największymi partiami politycznymi i uczestnikami życia politycznego, tak by umożliwić normalne funkcjonowanie instytucji oraz przyspieszenie tempa reform. Komisja będzie ściśle nadzorować postępy Byłej Jugosłowiańskiej Republika Macedonii. Niezrealizowane zadania priorytetowe obejmują: uzyskanie udokumentowanych osiągnięć we wdrażaniu reform sądownictwa, zagwarantowanie bezstronności i apolityczności policji, kontynuację walki z korupcją prowadzonej w sposób niezależny oraz zagwarantowanie, że zatrudnianie i awansowanie urzędników służby cywilnej będzie się opierać na kryteriach merytorycznych.

Kilka krajów Bałkanów Zachodnich wskazało, że rozważa złożenie wniosku o członkostwo w UE. Komisja przypomina, że do niezbędnych elementów postępów każdego kraju na drodze do UE zalicza się zadowalające osiągnięcia, w szczególności w wypełnianiu zobowiązań wynikających z układu o stabilizacji i stowarzyszeniu, w tym postanowień dotyczących handlu. Wniosek o członkowstwo stanowi w odpowiednim czasie podstawę do przeprowadzenia przez Komisję, na wniosek Rady, oceny stopnia przygotowania danego kraju do członkostwa oraz przeanalizowania wpływu jego przystąpienia do UE na jej politykę w najważniejszych obszarach.

Albania powinna zadbać o odpowiednie przygotowanie i przeprowadzenie wyborów do parlamentu zaplanowanych na 2009 r. Czarnogóra musi podjąć intensywniejsze działania w ramach reformy sądownictwa. Obydwa kraje muszą dążyć do dalszych osiągnięć w zakresie wdrażania postanowień układów o stabilizacji i stowarzyszeniu, w tym m.in. poprzez wzmacnianie swojego potencjału administracyjnego oraz poprawę zdolności egzekwowania prawa, a także umacnianie praworządności.

W Bośni i Hercegowinie istnieje obecnie pilna potrzeba osiągnięcia niezbędnego porozumienia politycznego i kontynuowania reform, w szczególności w celu przejęcia większej odpowiedzialności za sprawowanie rządów w tym kraju. Wspólna wizja kierunku rozwoju kraju jest niezbędna do zapewnienia płynnego funkcjonowania instytucji, stworzenia bardziej funkcjonalnych i sprawnych struktur państwowych oraz przyjęcia przez władze zgodnej postawy w kwestiach związanych z UE. Jeszcze w tym miesiącu Rada Wdrażania Pokoju dokona oceny stanu przygotowania kraju do zakończenia działalności Biura Wysokiego Przedstawiciela. Zależy to od postępów w realizacji pięciu celów szczegółowych[5], jak również od pozytywnej oceny sytuacji politycznej przeprowadzanej przez Radę Wdrażania Pokoju w oparciu o pełne przestrzeganie zasad ustalonych w porozumieniu pokojowym z Dayton. Komisja jest gotowa wspierać Bośnię i Hercegowinę w wysiłkach na rzecz wypełnienia tych warunków.

W czerwcu Rada Europejska stwierdziła, że Serbia może przyspieszyć swoje postępy na drodze do UE, w tym także uzyskać status państwa kandydującego, jak tylko spełni niezbędne warunki. Komisja uważa, że Serbia powinna móc uzyskać status państwa kandydującego w 2009 r., jeżeli te warunki będą spełnione, a opinia Komisji będzie przychylna. Serbia musi wykorzystać dotychczasowe postępy poprzez podjęcie pełnej współpracy z MJTK oraz zdecydowane dążenie do realizacji planu reform, co pozwoli uzyskać widoczne postępy w obszarach priorytetowych, w tym w zakresie umacniania praworządności oraz przyspieszenia reform gospodarczych i budżetowych. Serbia ma bardzo istotną rolę do odegrania w regionie. Zachęca się ją do przyjęcia konstruktywnego postawy w kwestii udziału Kosowa w inicjatywach regionalnych i forach międzynarodowych, a także wkładu UE w działania na rzecz pokoju i stabilności na Bałkanach Zachodnich.

Rozwój społeczno-gospodarczy Kosowa jest podstawą dobrobytu jego mieszkańców i stabilności szerzej pojętego regionu. Rada Europejska stwierdziła w czerwcu, że Kosowo – na równi z pozostałymi krajami Bałkanów Zachodnich – ma jasno określoną perspektywę integracji z UE. UE oczekuje od Serbii przyjęcia konstruktywnego stanowiska w sprawie misji EULEX i zachęca Serbów kosowskich do uczestnictwa w działaniach na rzecz rozwoju Kosowa. Stały dialog prowadzony między Komisją a władzami Kosowa w sprawie reform zostanie zintensyfikowany. Komisja zbada wszystkie możliwości wsparcia zaangażowania Kosowa we współpracę regionalną i wzywa wszystkie strony do przyjęcia konstruktywnej postawy w tym względzie. Oceni także środki mające stymulować rozwój polityczny i społeczno-gospodarczy Kosowa, a także zbada, jakie są możliwości osiągnięcia przez Kosowo, jako jedną z części regionu, postępów na drodze integracji z UE w kontekście procesu stabilizacji i stowarzyszenia. Wynik tej analizy zostanie przedstawiony w studium wykonalności jesienią 2009 r.

Dobre stosunki sąsiedzkie oraz współpraca regionalna mają fundamentalne znaczenie dla postępów na drodze do członkostwa w UE i jako takie stanowią zasadniczy element procesu stabilizacji i stowarzyszenia. Niemal wszyscy partnerzy w regionie mają nierozwiązane kwestie w stosunkach dwustronnych ze swoimi sąsiadami, tocząc m.in. spory graniczne. Komisja będzie nadal śledzić zmiany w tym względzie i wzywa wszystkich partnerów do rozwiązania problemów w stosunkach dwustronnych w trybie priorytetowym. Niezbędne jest podjęcie znaczących wysiłków w celu rozwinięcia współpracy w sprawach karnych, w tym w zakresie dochodzeń w sprawie zbrodni wojennych popełnionych w tych krajach.

Dzięki bezpośrednim kontaktom międzyludzkim perspektywa europejska zyskuje w oczach obywateli konkretny wymiar.

Komisja będzie nadal bacznie czuwać nad prawidłowym wprowadzaniem w życie postanowień umów o ułatwieniach wizowych. Będzie także śledzić wdrażanie planów stopniowego wprowadzania ułatwień wizowych i wspierać wszystkie kraje w spełnianiu kryteriów wyznaczonych w tych planach. Tempo prowadzenia rozmów na temat wiz będzie zależało od wyników osiągniętych przez poszczególne kraje. O ile dany kraj spełni wyznaczone kryteria, Komisja może wystąpić z wnioskiem o zniesienie obowiązku wizowego w przypadku tego kraju w 2009 r.

Komisja podwoi również kwotę środków na finansowanie stypendiów dla studentów z regionu Bałkanów Zachodnich w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej na 2009 r.

Uczestnictwo w programach i pracach agencji wspólnotowych zaowocowało zbliżeniem instytucji i obywateli krajów partnerskich do UE. Komisja będzie zachęcać do szerszego udziału beneficjentów z tych krajów w programach, do których kraje te mają dostęp. Zbada również możliwości zapewnienia dostępu do kolejnych programów potencjalnym krajom kandydującym. Komisja będzie również dążyć do zapewnienia większych możliwości udziału w pracach agencji wspólnotowych, w tym nadania wszystkim krajom objętym procesem rozszerzenia statusu obserwatorów na spotkaniach zarządów lub grup ekspertów. Komisja proponuje zwiększenie możliwości udziału oferowanych potencjalnym krajom kandydującym i poprawę warunków ich udziału. UE mogłaby współfinansować do 90 % wkładu danego kraju na jego udział w programie wspólnotowym lub pracach agencji wspólnotowej w pierwszym roku uczestnictwa poprzez Instrument Pomocy Przedakcesyjnej. W kolejnych latach wkład ten ulegałby zmniejszeniu – w ujęciu procentowym lub kwotach rzeczywistych. Współfinansowanie ogółem programów wspólnotowych innych niż programy badawczo-rozwojowe powinno zasadniczo pozostawać na poziomie ok. 10 % programów krajowych w ramach IPA.

Zwiększony udział organizacji społeczeństwa obywatelskiego w reformach podejmowanych w krajach objętych procesem rozszerzenia jest istotnym czynnikiem wpływającym na tempo i jakość procesu akcesyjnego, jak również uzyskanie publicznego poparcia dla akcesji. W ramach nowego instrumentu wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego będą finansowane kolejne projekty mające służyć rozwojowi struktur i sprzyjać nawiązywaniu kontaktów, w tym program wizyt pod nazwą „People 2 people”, utworzenie w pierwszym półroczu 2009 r. biur wsparcia technicznego w każdym kraju, a także programy wsparcia działań partnerskich z udziałem społeczeństwa obywatelskiego w takich dziedzinach, jak: ochrona środowiska, efektywność energetyczna, bezpieczeństwo i higiena pracy, a także zwalczanie korupcji, przestępczości zorganizowanej i nielegalnego handlu. W ramach IPA programy wsparcia działań partnerskich z udziałem społeczeństwa obywatelskiego na 2009 r. będą koncentrować się przede wszystkim na takich zagadnieniach, jak: kultura, mniejszości oraz organizacje przedsiębiorstw.

Zagwarantowanie wsparcia ze strony opinii publicznej pozostaje podstawowym celem polityki UE w dziedzinie rozszerzenia. Państwa członkowskie w szczególności mają obowiązek działać na rzecz lepszego zaznajomienia swoich społeczeństw z wyzwaniami związanymi z procesem rozszerzenia, a także korzyściami, które z niego płyną. Kraje partnerskie mają do wypełnienia swoją rolę w wyjaśnieniu swoim obywatelom warunków, od których uzależnione są postępy ich krajów na drodze do UE. Komisja będzie nadal traktować kwestię rozszerzenia jako jedno z zagadnień priorytetowych w swojej polityce informacyjnej i będzie podejmować dalsze działania w celu wspierania wysiłków krajów partnerskich poprzez dostarczanie konkretnych informacji oraz zachęcanie najważniejszych przedstawicieli środowisk opiniotwórczych do debaty.

Postępy w negocjacjach akcesyjnych

Chorwacja

Chorwacja osiągnęła ogólnie duży postęp w ciągu trzech lat od rozpoczęcia negocjacji. 21 spośród 35 rozdziałów zostało otwartych, a cztery z nich wstępnie zamknięto[6]. Po przyspieszeniu tempa prac w ostatnich miesiącach Chorwacja wypełniła już kryteria otwarcia prawie wszystkich rozdziałów (z wyjątkiem dwóch).

Ogólnie można stwierdzić, że Chorwacja dalej spełniała ogólne warunki procesu stabilizacji i stowarzyszenia. Zasadniczo wypełniła też swoje obowiązki wynikające z układu o stabilizacji i stowarzyszeniu i uzgodniła z Komisją rozwiązanie, które pozwoli zlikwidować dyskryminacyjne opodatkowanie papierosów. W ostatnich miesiącach Chorwacja podjęła wprawdzie znaczące kroki w celu poprawienia systemu zarządzania środkami finansowymi udostępnianymi w ramach pomocy przedakcesyjnej UE, będzie jednak musiała się jeszcze wykazać konkretnymi wynikami tej poprawy.

W świetle ogólnych dotychczasowych postępów można stwierdzić, że wejście w ostatnią fazę negocjacji akcesyjnych z Chorwacją przed końcem 2009 r. powinno być możliwe, o ile Chorwacja wypełni wszystkie niezbędne warunki. Mając powyższe na uwadze Komisja proponuje orientacyjny program działania, na postawie którego negocjacje techniczne powinny zostać zakończone. Być może konieczne będzie przyjęcie orientacyjnego harmonogramu w zależności od postępów w spełnianiu postawionych warunków. Chorwacja musi dołożyć dalszych znaczących starań, by dokończyć prace nad spełnieniem kryteriów określonych w poszczególnych rozdziałach negocjacji. Chorwacja musi przeprowadzić reformy, w szczególności dotyczące sądownictwa i administracji publicznej, zwalczania korupcji i przestępczości zorganizowanej, propagowania praw mniejszości, w tym powrotu uchodźców, przeprowadzania procesów dotyczących zbrodni wojennych oraz zagwarantowania MTKJ dostępu do dokumentów. Chorwacja musi również podjąć dalsze znaczące wysiłki w celu restrukturyzacji stoczni. Komisja będzie ściśle nadzorować wypełnianie zobowiązań, które przyjęła na siebie Chorwacja.

Turcja

Teraz, kiedy Turcji udało się już zapobiec kryzysowi politycznemu związanemu ze sprawą przeciwko partii rządzącej, która trafiła do Trybunału Konstytucyjnego, kraj ten musi energicznej zaangażować się w proces reform politycznych. Sprawa ta, podczas której trybunał rozpatrywał wniosek o rozwiązanie partii, uwidoczniła konieczność zmiany przepisów prawnych dotyczących partii politycznych w taki sposób, by gwarantowały one przejrzyste mechanizmy finansowania, a także dostosowania przepisów o rozwiązaniu partii do standardów europejskich i najlepszych praktyk. Konieczne jest także przyjęcie przepisów prawnych, które zapewniłyby lepszą ochronę praw obywatelskich bez względu na przekonania osobiste obywateli lub ich przynależność do partii politycznych, a także utworzenie instytucji rzecznika praw obywatelskich. Konieczne jest kontynuowanie reformy sądownictwa. Istnieje potrzeba intensywniejszego dialogu pomiędzy różnymi siłami politycznymi w Turcji w celu wypracowania porozumienia i klimatu sprzyjającego reformom.

Należy kontynuować wysiłki w celu propagowania praw kobiet oraz równości płci, zagwarantowania w praktyce wolności wyrażania opinii i wolności religii, zapobiegania korupcji, zagwarantowania lepszego przestrzegania praw kulturalnych wszystkich obywateli, zwiększenia cywilnej kontroli nad wojskiem oraz dostosowania przepisów o związkach zawodowych do standardów Międzynarodowej Organizacji Pracy i UE.

Po rozpoczęciu wszechstronnych negocjacji pomiędzy przywódcami wspólnot Greków cypryjskich i Turków cypryjskich w sprawie kompleksowego rozwiązania dla Cypru niezbędne jest dalsze wspieranie przez Turcję starań na rzecz wypracowania takiego rozwiązania oraz wysiłków ONZ.

Dobre stosunki sąsiedzkie pozostają istotną kwestią. Od Turcji oczekuje się pełnego wdrożenia, w sposób niedyskryminacyjny, dodatkowego protokołu do układu o stowarzyszeniu oraz postępów w normalizacji stosunków dwustronnych z Republiką Cypru. UE będzie dalej śledzić i weryfikować postępy w kwestiach wchodzących w zakres deklaracji z dnia 21 września 2005 r., zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 11 grudnia 2006 r.

Przyjęcie krajowego programu przyjmowania dorobku prawnego Wspólnoty, który odzwierciedlałby priorytety sformułowane w partnerstwie dla członkostwa, będzie stanowiło ważny sygnał gotowości Turcji do wznowienia reform. Tempo negocjacji akcesyjnych odzwierciedla tempo reform oraz stopień wypełnienia przez Turcję stosownych warunków.

***

Na poglądy opinii publicznej w UE na temat przyszłych rund rozszerzenia mają wpływ jej poglądy na temat poprzednich etapów tego procesu. Trzeba wsłuchać się w głos obywateli, ustosunkować się do ich obaw oraz zapewnić obszerniejsze informacje, tak by opinia publiczna była świadoma zarówno korzyści, jak i wyzwań związanych z procesem rozszerzenia.

W 2009 r. przypada piąta rocznica wstąpienia nowych państw członkowskich do Unii, co zbiegnie się w czasie z dwudziestą rocznicą upadku muru berlińskiego. W związku z tym prezydencja czeska zorganizuje obchody rocznicy rozszerzenia UE, które miało miejsce w 2004 r. Komisja zapewni swoje pełne poparcie dla obchodów tej rocznicy i przy tej okazji przedstawi opracowanie na temat wpływu piątej rundy rozszerzenia na gospodarkę UE.

WNIOSKI I ZALECENIA

Na podstawie powyższej analizy Komisja przedstawia następujące wnioski:

1. Rozszerzenie służy realizacji strategicznych interesów UE dotyczących stabilności, bezpieczeństwa i zapobiegania konfliktom. Przyczynia się do zwiększania dobrobytu i możliwości wzrostu gospodarczego, do poprawy połączeń z najważniejszymi szlakami transportowymi i energetycznymi oraz umocnienie pozycji UE na świecie. Obecny program rozszerzenia obejmuje Bałkany Zachodnie i Turcję, którym zaoferowano możliwość przystąpienia do UE po spełnieniu niezbędnych warunków.

2. Konsekwentne wdrażanie założeń nowego porozumienia w sprawie rozszerzenia, określonych przez Radę Europejską na posiedzeniu w grudniu 2006 r., nabiera znaczenia w świetle niedawnych zagrożeń dla stabilności obserwowanych w regionach leżących na wschód od UE, w tym m.in. na południowym Kaukazie.

3. EU podejmuje działania na rzecz poprawy jakości procesu rozszerzenia. Opierając się na analizie zawartej w dokumencie strategicznym na temat rozszerzenia z 2007 r., więcej uwagi zwraca się na wcześniejszym etapie na kwestie praworządności i dobrego sprawowania rządów, w tym zwalczanie korupcji i przestępczości zorganizowanej, reformy administracji i sądownictwa oraz rozwój społeczeństwa obywatelskiego.

4. Kwestią zasadniczą pozostają dobre stosunki sąsiedzkie i współpraca regionalna. Dla wszystkich stron priorytetowe znaczenie ma rozstrzyganie sporów w sposób pokojowy.

5. W świetle ogólnych dotychczasowych postępów można stwierdzić, że wejście w ostatnią fazę negocjacji akcesyjnych z Chorwacją przed końcem 2009 r. powinno być możliwe, o ile Chorwacja wypełni wszystkie niezbędne warunki. Mając to na uwadze, Komisja proponuje orientacyjny program działania, na postawie którego negocjacje techniczne powinny zostać zakończone. Być może konieczne będzie przyjęcie orientacyjnego harmonogramu w zależności od postępów w spełnianiu postawionych warunków. Chorwacja musi dołożyć dalszych znaczących starań, by dokończyć prace nad spełnieniem kryteriów określonych w poszczególnych rozdziałach negocjacji. Musi też przeprowadzić reformy, w szczególności w obszarze sądownictwa i administracji publicznej, zwalczania korupcji i przestępczości zorganizowanej, propagowania praw mniejszości, w tym powrotu uchodźców, procesów dotyczących zbrodni wojennych oraz zagwarantowania MTKJ dostępu do dokumentów. Chorwacja musi również podjąć dalsze znaczące wysiłki w celu restrukturyzacji stoczni. Komisja będzie ściśle nadzorować wypełnianie zobowiązań, które przyjęła na siebie Chorwacja.

6. Turcja musi wznowić swoje wysiłki reformatorskie, tak by umocnić demokrację, zapewnić lepsze przestrzeganie praw człowieka, a także zmodernizować i rozwinąć kraj oraz zbliżyć go do UE. Tempo negocjacji akcesyjnych odzwierciedla tempo reform oraz stopień wypełnienia przez Turcję stosownych warunków. Od Turcji oczekuje się pełnego wdrożenia, w sposób niedyskryminacyjny, dodatkowego protokołu do układu o stowarzyszeniu oraz postępów w normalizacji stosunków dwustronnych z Republiką Cypru.

7. Co się tyczy kwestii cypryjskiej, przywódcy wspólnot Greków cypryjskich i Turków cypryjskich rozpoczęli wszechstronne negocjacje w sprawie kompleksowego rozwiązania dla Cypru pod auspicjami ONZ. Komisja wspiera ich wysiłki i jest gotowa udzielić porad technicznych w kwestiach wchodzących w zakres kompetencji UE. Wzywa też obu przywódców do poczynienia znaczących postępów, a władze Turcji do stworzenia warunków sprzyjających wypracowaniu takiego kompleksowego rozwiązania.

8. Była Jugosłowiańska Republika Macedonii musi zagwarantować przeprowadzenie wolnych i uczciwych wyborów, dążyć do poprawy dialogu między największymi partiami politycznymi i uczestnikami życia politycznego i wypełnienia niezrealizowanych dotąd zadań priorytetowych w ramach partnerstwa. Komisja będzie dalej ściśle nadzorować postępy w tych obszarach.

9. Postęp krajów Bałkanów Zachodnich na drodze do członkowstwa w UE może być szybszy, jeżeli kraje te wypełnią niezbędne warunki. W przypadku potencjalnych państw kandydujących może to przełożyć się na uzyskanie statusu państwa kandydującego wówczas, gdy kraje te wykażą swoją gotowość, zgodnie z ustalonymi procedurami.

10. Obserwuje się postępy we wprowadzaniu w życie postanowień umów przejściowych z Albanią, Czarnogórą oraz Bośnią i Hercegowiną; jednym z głównych wyzwań pozostaje umacnianie praworządności, a zdolności administracyjne i zdolności w zakresie egzekwowania prawa wymagają dalszego rozwinięcia. Albania w szczególności powinna zadbać o odpowiednie przygotowanie i przeprowadzenie wyborów do parlamentu zaplanowanych na 2009 r. Czarnogóra musi podjąć znaczące wysiłki na rzecz przeprowadzenia reformy sądownictwa. Przywódcy polityczni Bośni i Hercegowiny muszą wypracować wspólną wizję kierunku rozwoju kraju, zgodne stanowisko w sprawach związanych z UE i innych sprawach międzynarodowych oraz osiągnąć porozumienie co do najważniejszych reform niezbędnych w procesie integracji europejskiej.

11. Serbia musi wykorzystać dotychczasowe postępy poprzez pełną współpracę z MJTK i osiągnąć widoczne postępy w obszarach wymagających reform uznanych za priorytetowe. Komisja uważa, że Serbia powinna móc uzyskać status państwa kandydującego w 2009 r., jeżeli spełni odpowiednie warunki, a opinia Komisji w sprawie stopnia przygotowania tego kraju do członkowstwa będzie przychylna.

12. Kosowo – na równi z pozostałymi krajami Bałkanów Zachodnich – ma jasno określoną perspektywę europejską. Jesienią 2009 r. Komisja przedstawi studium wykonalności, zawierające ocenę środków mających stymulować rozwój polityczny i społeczno-gospodarczy Kosowa, a także ocenę możliwości osiągnięcia przez Kosowo, jako jedną z części regionu, postępów na drodze integracji z UE w kontekście procesu stabilizacji i stowarzyszenia.

13. Komisja podejmuje środki, które mają nadać perspektywie europejskiej w oczach obywateli krajów Bałkanów Zachodnich konkretny wymiar. O ile dany kraj spełni kryteria wyznaczone w planach stopniowego wprowadzania ułatwień wizowych, Komisja może wystąpić z wnioskiem o zniesienie obowiązku wizowego w przypadku tego kraju w 2009 r. Kwota środków na finansowanie stypendiów dla studentów z regionu Bałkanów Zachodnich ulegnie podwojeniu w 2009 r. Zostaną przeprowadzone negocjacje z krajami Bałkanów Zachodnich w sprawie utworzenia Wspólnoty Transportowej zmierzające do podpisania umowy w 2009 r.

14. Wsparcie w ramach IPA będzie w dalszym ciągu koncentrować się na najważniejszych kwestiach wymagających reform. Znajduje to odzwierciedlenie w nowych wieloletnich orientacyjnych ramach finansowych na lata 2010-2012, które Komisja przedstawia w dniu dzisiejszym. W 2009 r. trwać będą prace nad wdrażaniem nowego instrumentu wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Będzie się zachęcać do większego udziału krajów partnerskich w programach i pracach agencji wspólnotowych.

15. Koordynacja działań z działaniami międzynarodowych instytucji finansowych oraz innych donatorów zwiększa efektywność wsparcia w ramach IPA. Komisja podejmie dalsze działania w celu ustanowienia zasad ramowych inwestycji na Bałkanach Zachodnich do 2010 r., uzgodnionych z EBI, EBOR oraz BRRE.

16. Międzynarodowy kryzys finansowych miał dotychczas tylko ograniczony wpływ na region Bałkanów Zachodnich i Turcję. Komisja jest gotowa udzielić władzom państw objętych procesem rozszerzenia wsparcia w opanowaniu konsekwencji finansowych i ekonomicznych tego kryzysu.

17. W maju 2009 r., kiedy przewodnictwo w Radzie będzie sprawować Republika Czeska, UE będzie obchodzić piątą rocznicę rozszerzenia z 2004 r. Komisja przy tej okazji przedstawi opracowanie na temat wpływu piątej rundy rozszerzenia na gospodarkę UE.

18. Poparcie społeczne dla procesu rozszerzenia jest kwestią fundamentalną. Ważne jest, by władze państw członkowskich oraz instytucje UE podejmowały działania w celu uświadamiania opinii publicznej tego, że rozszerzenie leży w interesie Unii.

ZAŁĄCZNIK 1

Program działania umożliwiających osiągnięcie ostatniego etapu w negocjacjach akcesyjnych z Chorwacją

Zgodnie z ramami negocjacyjnymi i konkluzjami Rady Europejskiej z grudnia 2006 r. tempo negocjacji akcesyjnych zależy od spełnienia przez Chorwację odpowiednich warunków. Postęp w negocjacjach zależy od oceny indywidualnych postępów każdego kraju, a w przypadku Chorwacji od wdrożenia niezbędnych reform politycznych, gospodarczych, prawnych i administracyjnych. Chorwacja musi realizować reformy, w szczególności dotyczące wymiaru sprawiedliwości i administracji publicznej, zwalczania korupcji i przestępczości zorganizowanej, praw mniejszości, w tym powrotu uchodźców, procesów dotyczących zbrodni wojennych, dostępu MTKJ do dokumentów, jak również restrukturyzacji stoczni.

Ze względu na fakt, że zagadnienia te są ściśle związane z negocjacjami akcesyjnymi, Chorwacja będzie musiała wykazać się konkretnymi rezultatami w wypełnianiu swoich zobowiązań wynikających z umowy o stabilizacji i stowarzyszeniu, zgodnie z ogólnymi warunkami procesu stabilizacji stowarzyszenia. Chorwacja powinna również poprawić sposób zarządzania środkami finansowymi udostępnianymi w ramach pomocy przedakcesyjnej UE.

Otwarcie pozostałych rozdziałów negocjacyjnych:

- swobodny przepływ kapitału

- zamówienia publiczne

- polityka konkurencji

- rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich

- bezpieczeństwo żywnościowe oraz polityka weterynaryjna i fitosanitarna

- rybactwo

- podatki

- polityka regionalna

- wymiar sprawiedliwości i prawa podstawowe

- sprawiedliwość, wolność i bezpieczeństwo

- środowisko

- polityka zagraniczna, bezpieczeństwa i obronna

Komisja sugeruje, aby podczas konferencji akcesyjnej dołożyć wszelkich starań, aby otworzyć pozostałe rozdziały negocjacyjne do końca 2008 r., o ile Chorwacja spełni niezbędne w tym celu warunki, a pozostałe na początku 2009 r.

Jeżeli chodzi o kryteria odniesienia, od których zależy otwarcie rozdziału „ Polityka konkurencji ”, Chorwacja musi dokonać dalszych postępów, szczególnie w kwestii przemysłu stoczniowego. Jeżeli chodzi o rozdział dotyczący wymiaru sprawiedliwości i praw podstawowych , Chorwacja musi dokonać ostatnich wysiłków w celu spełnienia do końca kryteriów odniesienia umożliwiających otwarcie rozdziału.

Wstępne zamknięcie pozostałych rozdziałów negocjacyjnych:

Do zamknięcia pozostaje 31 rozdziałów. Zakończenie negocjacji w tych dziedzinach zależy od spełnienia przez Chorwację wyznaczonych kryteriów odniesienia, pozwalających na zamknięcie poszczególnych rozdziałów.

Chorwacja wnioskowała o wprowadzenie licznych uzgodnień przejściowych w niektórych rozdziałach, co wymaga dodatkowych negocjacji i może opóźnić tymczasowe zamknięcie poszczególnych rozdziałów.

W celu osiągnięcia ostatniego etapu negocjacji akcesyjnych do końca 2009 r. niezbędne jest, aby Chorwacja zakończyła pracę nad spełnieniem kryteriów odniesienia odpowiednio wcześnie, co pozwoliłoby na zamknięcie poszczególnych rozdziałów zgodnie z następującym harmonogramem priorytetów:

Harmonogram priorytetów na pozostałą cześć 2008 r.:

- prawo własności intelektualnej

- polityka gospodarcza i monetarna

- sieci transeuropejskie

- unia celna

Harmonogram priorytetów na pierwszą połowę 2009 r.:

- swoboda przedsiębiorczości i swoboda świadczenia usług

- prawo spółek

- usługi finansowe

- społeczeństwo informacyjne i media

- polityka transportowa

- energia

- statystyka

- polityka społeczna i zatrudnienie

- ochrona konsumentów i zdrowia

- polityka zagraniczna, bezpieczeństwa i obronna

- kontrola finansowa

Harmonogram priorytetów na drugą połowę 2009 r.:

- swobodny przepływ towarów

- swobodny przepływ pracowników

- swobodny przepływ kapitału

- zamówienia publiczne

- polityka konkurencji

- rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich

- bezpieczeństwo żywnościowe oraz polityka weterynaryjna i fitosanitarna

- rybactwo

- podatki

- polityka regionalna i koordynacja instrumentów strukturalnych

- wymiar sprawiedliwości i prawa podstawowe

- sprawiedliwość, wolność i bezpieczeństwo

- środowisko

- postanowienia finansowe i budżetowe

- instytucje

- inne zagadnienia

W zależności od utrzymania przez Chorwację dotychczasowego ogólnego tempa przygotowań Komisja przedstawi w ciągu 2009 r. komunikat dotyczący pakietu finansowego mającego towarzyszyć przystąpieniu Chorwacji do UE.

Komisja zaleca ponadto, aby Rada ustanowiła techniczną grupę roboczą ad hoc w celu przygotowania traktatu akcesyjnego, na podstawie tekstów przygotowanych przez Komisję. Grupa ta może pracować równolegle z postępem negocjacji i w związku z tym mogłaby zacząć prace w pierwszym półroczu 2009 r. Chorwacja musi również zapewnić na czas tłumaczenie dorobku prawnego UE na swój język urzędowy.

Orientacyjny harmonogram zawarty w niniejszym programie działań może wymagać dostosowania w zależności od postępów Chorwacji. Komisja nadal będzie wspierała przygotowania Chorwacji do przystąpienia do UE i będzie pomagała, udostępniając wiedzę ekspercką, w tym między nimi poprzez pełne wykorzystanie takich instrumentów jak TAIEX i programy partnerskie, jak również będzie udzielała starannie ukierunkowanej pomocy finansowej.

Komisja będzie ściśle sprawdzała, czy Chorwację wypełnia zobowiązania, które przyjęła na siebie w trakcie negocjacji, oraz będzie informowała o swoich ustaleniach. Komisja będzie wykorzystywała regularnie mechanizmy wzajemnej oceny, w tym w zakresie praworządności, jak również inne dostępne narzędzia.

ZAŁĄCZNIK 2

Wnioski dotyczące Albanii, Bośni i Hercegowiny, Chorwacji, Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii, Czarnogóry, Serbii, Kosowa [7] i Turcji

Albania

Jeżeli chodzi o kryteria polityczne, Albania poczyniła dalsze postępy w kwestii demokracji i praworządności. W oparciu o porozumienie między partiami, reformy w najważniejszych dziedzinach postąpiły do przodu. Jednak kultura dialogu między partiami politycznymi oraz właściwe funkcjonowanie instytucji państwowych wymagają dalszej konsolidacji. Wybory parlamentarne w 2009 r. muszą zostać właściwie przygotowane, aby wykazać dojrzałość demokratyczną kraju. Albania musi dalej budować swój potencjał administracyjny. Pomimo pewnych postępów walka z korupcją i przestępczością zorganizowaną pozostaje jednym z największych wyzwań.

Poczyniono pewne postępy w zakresie demokracji i praworządności . W oparciu o szerokie porozumienie między dwiema największymi partiami, parlament Albanii przyjął istotne poprawki do konstytucji, w tym reformę systemu wyborczego. Do wyborów parlamentarnych w 2009 r. należy w odpowiednim terminie uchwalić nową ordynację wyborczą. Albania osiągnęła pewne postępy w umacnianiu swoich struktur rządowych umożliwiających wypełnianie zobowiązań podjętych w ramach Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu (USS) oraz koordynowanie działań ukierunkowanych na integrację z UE. Jednak konieczne jest dalsze wzmacnianie potencjału i poprawa planowania strategicznego. W dziedzinie administracji publicznej konieczne są znaczne wysiłki, aby stworzyć niezależną i sprawną służbę cywilną, której pracownicy będą rekrutowani na podstawie obiektywnych kryteriów merytorycznych. Nadal zdarzają się przypadki mianowania na stanowiska z naruszeniem przepisów ustawy o służbie cywilnej. Pełne stosowanie przepisów ustawy o służbie cywilnej, w tym przepisów dotyczących struktury kariery zawodowej urzędników, stanowi nieodzowny warunek dalszego postępu.

Osiągnięto pewien postęp w reformowaniu systemu sądownictwa . Przyjęto ważne akty prawne dotyczące organizacji sądownictwa. Infrastruktura sądów zaczęła się poprawiać, jest jednak nadal niewystarczająca. Nie opracowano całościowej strategii reform w zakresie sądownictwa. Trwają prace legislacyjne nad istotnymi aktami prawnymi dotyczącymi funkcjonowania Sądu Najwyższego oraz Prokuratury Generalnej. Orzeczenia nadal wykonywane są opieszale, w szczególności w sprawach cywilnych. Problemem pozostają zaległości w rozpatrywaniu spraw, a infrastruktura sądów jest nadal niewystarczająca. Sądownictwo nadal funkcjonuje słabo i wiele jeszcze pozostaje do zrobienia, aby zapewnić jego niezależność, przejrzystość i wydajność.

Rząd podejmował dalsze wysiłki w zakresie zwalczania korupcji , co stanowi jeden z głównych priorytetów partnerstwa europejskiego. Przyjęto ogólną strategię zwalczania korupcji wraz z planem działania, jednak nie rozpoczęto jeszcze jej wdrażania; konieczna jest również ocena mechanizmów monitoringu. W dziedzinie podatków i zamówień publicznych wprowadzono procedury elektroniczne. W wyniku dochodzeń antykorupcyjnych zwolniono, a w niektórych przypadkach aresztowano, kilku wysokich rangą urzędników. Odnotowano poprawę, jeśli chodzi o percepcję korupcji. Nadal pozostaje ona jednak zjawiskiem powszechnym i stanowi szczególnie poważny problem. Uregulowania instytucjonalne i międzyinstytucjonalna koordynacja działań w zakresie zwalczania korupcji są nadal słabo rozwinięte. Zwalczanie korupcji w sądownictwie pozostaje kwestią o kluczowym znaczeniu. Konieczne jest przeprowadzenie wnikliwego śledztwa w sprawie wybuchów w Gerdec. Dużo jeszcze pozostało do zrobienia w tej dziedzinie, w tym w zakresie pociągania sędziów do odpowiedzialności i przejrzystości w finansowaniu partii politycznych.

Odnotowano pewien postęp w dziedzinie praw człowieka i ochrony mniejszości . Zasadniczo stworzono już ramy prawne w tym obszarze. Podjęto pewne kroki w kierunku ścigania przypadków złego traktowania w trakcie pobytu w areszcie przedprocesowym. Buduje się nowe więzienia i ośrodki aresztu przedprocesowego. Jednak nadal konieczne są znaczne wysiłki, jeśli chodzi o ochronę praw człowieka i ściganie osób oskarżonych o ich naruszenie. Co do kwestii dostępu do wymiaru sprawiedliwości , obowiązujące przepisy ustawowe gwarantują, co prawda, dostęp do nieodpłatnej pomocy prawnej, jednak nie są one skutecznie stosowane. Bardzo złe warunki przetrzymywania osób zatrzymanych, pogłębione przepełnieniem, nadal stanowią bardzo poważny problem.

Albania osiągnęła dalszy postęp w dziedzinie wolności słowa . W dziedzinie polityki medialnej poprawiono ramy prawne, jednak konieczne jest lepsze stosowanie istniejących przepisów. Konieczne są dalsze wysiłki w zakresie dekryminalizacji zniesławienia oraz zapewnienia wolności informacji i niezależności państwowego organu regulacyjnego radiofonii i telewizji.

Istnieją korzystne ramy prawne dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego . Ustanowiono fundusz na rzecz wspierania społeczeństwa obywatelskiego w celu promowania organizacji pozarządowych, nie stworzono jednak żadnych mechanizmów umożliwiających jego stosowanie w praktyce. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego są nadal słabe; konieczne jest dalsze wzmocnienie ich udziału w procesie kształtowania polityki.

Odnotowano dalszą poprawę w kwestii umacniania praw kobiet . Przyjęto nowe ustawodawstwo dotyczące równouprawnienia płci. Przyjęto strategię przeciwdziałania przemocy w rodzinie, lecz nie została ona wdrożona. Ochrona kobiet przed wszelkimi formami przemocy jest niewystarczająca i nadal stanowi kwestię wymagającą szczególnej uwagi. Odnotowano pewną poprawę w dziedzinie praw dziecka . Do kodeksu karnego wprowadzono zmiany dotyczące wykorzystywania dzieci, jednak konieczne są dalsze działania, aby odpowiednio uwzględnić problem pracy dzieci. Nieletni mogą obecnie otrzymywać wyroki skazujące na pracę społeczną lub karę w zawieszeniu. Wśród dzieci romskich wzrósł nieco współczynnik osób uczęszczających do szkoły. Jednak pełne stosowanie przepisów jest utrudnione z powodu braku zasobów. Przyjęto strategię w zakresie ochrony socjalnej na lata 2008-2013, brakuje jednak mechanizmów umożliwiających jej realizację. Mechanizmy wsparcia społecznego na rzecz osób słabszych społecznie oraz osób niepełnosprawnych mają nadal ograniczony charakter. Konieczna jest lepsza koordynacja działań instytucji rządowych. Osiągnięto niewielki postęp w tworzeniu ram prawnych w dziedzinie polityki zakazującej dyskryminacji. Brak postępu we wprowadzaniu zmian do prawa pracy utrudnia rozwijanie dialogu społecznego.

Odnotowano postępy w konsolidacji prawa własności . Prawie zakończono wstępną rejestrację nieruchomości; nadal trwa proces wyceny nieruchomości w celu rozpatrzenia roszczeń restytucyjnych i odszkodowawczych. Nierozwiązane kwestie własności zniweczyły wysiłki mające na celu stworzenie funkcjonalnego rynku obrotu gruntami i sprawiły, że inwestycje zagraniczne nie osiągnęły możliwej wielkości.

Albania podjęła pewne działania, aby wypełnić swoje zobowiązania w dziedzinie ochrony mniejszości , w szczególności jeżeli chodzi o promowanie używania języków mniejszości. Konieczna jest poprawa, przede wszystkim przez gromadzenie rzetelnych danych dotyczących wielkości i sytuacji grup mniejszościowych. Podjęto pewne kroki mające na celu poprawę sytuacji Romów , w szczególności, jeżeli chodzi o zapisy do szkół, lecz efekty tych działań są ograniczone. Konieczna jest lepsza koordynacja działań i odpowiednie zasoby do udziału w inicjatywie „Dekada Integracji Romów” oraz aby umożliwić wprowadzanie w życie istniejących strategii. Mniejszość romska nadal boryka się z bardzo trudnymi warunkami życia i dyskryminacją oraz ma ograniczony dostęp do edukacji, ochrony socjalnej, opieki zdrowotnej, mieszkań i zatrudnienia.

W odniesieniu do kwestii regionalnych i zobowiązań międzynarodowych , Albania w dalszym ciągu odgrywa konstruktywną rolę, jeśli chodzi o utrzymywanie stabilności regionalnej i rozwijanie dobrych stosunków z innymi państwami na Bałkanach Zachodnich oraz sąsiadującymi państwami UE. Albania aktywnie angażowała się we współpracę regionalną, w tym w ramach nowo utworzonej Rady ds. Współpracy Regionalnej oraz w ramach Środkowoeuropejskiej umowy o wolnym handlu (CEFTA). Jeżeli chodzi o Międzynarodowy Trybunał Karny, dwustronne porozumienie ze Stanami Zjednoczonymi o niewydawaniu osób jest niezgodne z odpowiednim wspólnym stanowiskiem i wytycznymi UE w tej kwestii.

Gospodarka Albanii w dalszym ciągu rozwijała się w stosunkowo szybkim tempie. Opanowano presje inflacyjne, lecz pogłębiła się nierównowaga bilansu płatniczego, a także nastąpiło poluzowanie polityki fiskalnej. Zasadniczo utrzymano stabilność makroekonomiczną, umacniając ją licznymi reformami strukturalnymi. Poprawiły się warunki prowadzenia działalności gospodarczej. Jednak brak pewności dostaw energii, słabo rozwinięta infrastruktura, niepełna realizacja zasady praworządności i egzekwowania umów w dalszym ciągu hamują rozwój gospodarczy.

Jeśli chodzi o kryteria gospodarcze , Albania osiągnęła dalsze postępy na drodze do przekształcenia swojej gospodarki w sprawnie funkcjonującą gospodarkę rynkową. Konieczne jest kontynuowanie reform strukturalnych i podejmowanie znacznych inwestycji w zakresie infrastruktury i edukacji, aby w perspektywie długoterminowej umożliwić gospodarce Albanii sprostanie presji konkurencyjnej i siłom rynkowym w Unii.

Utrzymano porozumienie polityczne co do fundamentalnych założeń dotyczących polityki gospodarczej o orientacji rynkowej i stabilności makroekonomicznej. Gospodarka dobrze sprostała silnym presjom wywołanym ogólnoświatowym wzrostem cen żywności; osiągnięto również poprawę wyników na rynku pracy. Poprawiło się zarządzanie finansami publicznymi i w efekcie osiągnięto wyższe przychody z podatków. Poczyniono postępy w prywatyzowaniu dużych przedsiębiorstw państwowych i znacznie uproszczono procedury rejestracji działalności gospodarczej.

Podjęto kroki, aby podnieść kwalifikacje pracowników i promować inwestycje w infrastrukturę; osiągnięto również postęp w restrukturyzacji przedsiębiorstw. Rząd z większą determinacją zwalczał korupcję i uchylanie się od płacenia podatków. Sektor finansowy utrzymał swoją dobrą kondycję, zwiększyła się również przejrzystość na rynku kredytowym. Zakłócenia konkurencji na skutek interwencji państwa pozostały zjawiskiem o niewielkim zakresie.

Jednak zwiększyły się zagrożenia dla stabilności makroekonomicznej w konsekwencji pogłębienia się deficytu na rachunku obrotów bieżących, spowodowanego głównie wyższym popytem na energię oraz importem maszyn. Wielkość eksportu pozostała ograniczona i ukształtowała się na poziomie znacznie niższym niż poziom importu. Jeżeli chodzi o kwestię finansowania, przypływy kapitału pozostały na stosunkowo niskim poziomie. Opóźnienia w konsolidacji fiskalnej również przyczyniły się do powstania obecnej luki między łącznymi oszczędnościami a inwestycjami, pomimo faktu, że zwiększył się poziom inwestycji publicznych w infrastrukturę. Niezakończony proces restrukturyzacji przynoszącego straty państwowego przedsiębiorstwa elektroenergetycznego nadal stanowi zagrożenie fiskalne.

Brak pewności dostaw energii w dalszym ciągu hamuje rozwój gospodarczy. Niedostatek wykwalifikowanych pracowników i ograniczony kapitał podstawowy, w tym słabo rozwinięta infrastruktura, nadal wywierają niekorzystny wpływ na konkurencyjność gospodarki. Wskaźnik osób zatrudnionych w sektorze rolniczym nadal utrzymuje się na nieproporcjonalnie wysokim poziomie. Dalszemu rozwojowi rozległej szarej strefy sprzyjają problemy w dziedzinie polityki podatkowej i wydatków budżetowych oraz problemy z egzekwowaniem prawa, m.in. w zwalczaniu korupcji i zorganizowanej przestępczości. Istnienie szarej strefy nadal stanowi poważne wyzwanie, gdyż powoduje ona ograniczenie dochodów z podatków i utrudnia prowadzenie efektywnej polityki gospodarczej.

Albania osiągnęła postępy w zakresie dostosowywania swojego ustawodawstwa, polityki i potencjału do standardów europejskich oraz realizacji zobowiązań handlowych wynikających z umowy przejściowej. Odnotowano dalszy postęp w takich dziedzinach jak cła i konkurencja. Natomiast w innych obszarach, takich jak energia, transport i prawa własności intelektualnej, postępy były nadal ograniczone. W dalszym ciągu istnieje konieczność poprawy kontroli weterynaryjnych i fitosanitarnych, co umożliwi pełne korzystanie z koncesji handlowych w ramach Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Konieczne są dalsze działania w celu rozbudowania potencjału administracyjnego niezbędnego do realizacji postanowień Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu niezwiązanych z handlem oraz do skutecznego egzekwowania prawa.

Odnotowano postęp w niektórych obszarach rynku wewnętrznego , jednak konieczne są dalsze wysiłki, aby Albania mogła wypełnić swoje zobowiązania wynikające z Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Poczyniono dalsze postępy w przyjmowaniu europejskich standardów w dziedzinie techniki oraz w zakresie akredytacji. Pewne postępy poczyniono w dziedzinie metrologii i nadzoru rynkowego, jednak konieczne są dalsze działania. Poprawiły się ramy prawne dotyczące ochrony konsumenta . Nie odnotowano żadnych znaczących postępów w zakresie swobody przedsiębiorczości . Nadal istnieją pewne ograniczenia utrudniające liberalizację przepływu kapitału .

Osiągnięto dalszy postęp w budowaniu potencjału administracyjnego służby celnej . Trwają prace nad poprawą infrastruktury na przejściach granicznych. Odnotowano dalszy wzrost dochodów z ceł, a obniżki taryf przewidziane w umowie przejściowej zostały wprowadzone w terminie. Należy jednak opracować strategie dotyczące technologii informacyjnych oraz szkoleń; konieczna jest także dalsza poprawa infrastruktury oraz dostosowania do praktyk stosowanych w UE. Odnotowano postęp w obszarze podatków . Wzrosły wpływy z podatku dochodowego oraz z podatku od przedsiębiorstw. Jednak ściągalność podatków pozostaje na niskim poziomie, w szczególności na szczeblu samorządowym. Konieczna jest poprawa strategii w zakresie poboru i kontroli podatków oraz intensywniejsze działania na rzecz dalszego dostosowywania przepisów i praktyk do przepisów i praktyk UE.

Odnotowano dalsze postępy w dziedzinie konkurencji . Pozycja Urzędu Ochrony Konkurencji uległa wzmocnieniu poprzez nakładanie w kluczowych sektorach grzywien za praktyki naruszające konkurencję. Ustawodawstwo jest zasadniczo zgodne z wspólnotowym dorobkiem prawnym , jednak konieczne są dalsze działania, aby zapewnić jego stosowanie. Albania osiągnęła dalszy postęp w realizacji swoich zobowiązań w zakresie pomocy państwa wynikających z Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Zakończono opracowywanie spisu programów pomocy państwa.

Odnotowano ograniczony postęp w dziedzinie zamówień publicznych . Wprowadzono elektroniczne procedury w dziedzinie zamówień publicznych, jednak konieczne jest dalsze dostosowywanie ustawodawstwa do przepisów UE, w szczególności w obszarze koncesji i infrastruktury użyteczności publicznej. Zwiększył się potencjał Urzędu Zamówień Publicznych, jednak konieczne jest dalsze umacnianie go. Należy zagwarantować bezstronność procedur odwoławczych. Obecne procedury rozpatrywania skarg nie spełniają standardów międzynarodowych. Do kodeksu celnego wprowadzono zmiany dotyczące praw własności intelektualnej i przyjęto ustawę o prawach własności przemysłowej. Jednak egzekwowanie praw własności intelektualnej jest nadal mało skuteczne a do sądów wnoszonych jest niewiele spraw o naruszenie tych praw. Potencjał Urzędu Patentowego i Urzędu Ochrony Praw Autorskich jest nadal niewielki. Konieczne są dalsze wytężone wysiłki w celu wypełnienia zobowiązań dotyczących praw własności intelektualnej, określonych w umowie przejściowej.

Odnotowano pewien postęp w zbliżaniu przepisów do standardów europejskich w zakresie zatrudnienia i polityki społecznej . Wprowadzono programy promujące zatrudnianie osób z grup słabszych społecznie. Wzmocniono Inspektorat Pracy, jednak jego zdolność do egzekwowania praw pracowniczych jest nadal ograniczona. Nadal na niskim poziomie pozostają normy bezpieczeństwa i higieny pracy. Odnotowano stałe postępy w dziedzinie zdrowia publicznego . Poczyniono również pewne postępy w dziedzinie edukacji . Dokonano dalszego zwiększenia środków w budżecie przewidzianych na edukację. Wprowadzono nowy cyfrowy centralny system przyjęć na studia. Osiągnięto poprawę, jeżeli chodzi o dostęp niepełnosprawnych studentów do edukacji. Jednak na obszarach wiejskich ilość osób objętych kształceniem średnim pozostaje niska. Pewne postępy poczyniono w obszarze badań naukowych , jednak konieczne jest wzmacnianie potencjału w tej dziedzinie.

Postępy dały się zauważyć w niektórych obszarach polityki sektorowej . W dziedzinie przemysłu i MŚP osiągnięto postęp we wdrażaniu Europejskiej Karty Małych Przedsiębiorstw. Pewien postęp odnotowano w obszarze rolnictwa, w szczególności, jeśli chodzi o ramy prawne i budowanie struktur rozwoju obszarów wiejskich. Udoskonalono ramy prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności, polityki weterynaryjnej i fitosanitarnej , jednak nadal niski jest stopień zgodności z unijnymi standardami weterynaryjnymi i fitosanitarnymi; konieczne są również dalsze wysiłki na rzecz wzmocnienia zdolności instytucjonalnych. Pewne postępy poczyniono w dziedzinie gospodarki rybnej w zakresie inspekcji, kontroli i współpracy międzynarodowej. Natomiast egzekwowanie i stosowanie prawa wymagają dalszej uwagi.

Jeśli chodzi o ochronę środowiska , odnotowano postęp w zakresie ustawodawstwa horyzontalnego, jednak stosowanie i egzekwowanie przepisów pozostaje w tyle. Konieczne jest wzmocnienie potencjału administracyjnego do celów opracowywania polityki w zakresie ochrony środowiska i wprowadzania jej w życie.

Pewną poprawę dostrzega się w dziedzinie transportu . Albania w dalszym ciągu aktywnie uczestniczy w działalności Obserwatorium ds. Transportu w Europie Południowo-Wschodniej. Nadal konieczne są jednak znaczne usprawnienia we wszystkich sektorach transportu.

Poczyniono ograniczony postęp w sektorze energetycznym . Albania osiągnęła postęp we wdrażaniu prawodawstwa UE zgodnie ze swoimi zobowiązaniami w ramach Traktatu o Wspólnocie Energetycznej. Poczyniono dalsze postępy w restrukturyzacji zakładu energetycznego i podejmuje się wysiłki na rzecz poprawy jego sytuacji finansowej. Jednak sytuacja w sektorze energetycznym jest nadal krytyczna. Nie ma pewności dostaw energii elektrycznej, ponieważ moce produkcyjne nie wystarczają do zaspokojenia popytu krajowego, a ograniczona przepustowość połączeń nadal utrudnia import.

Pewne postępy odnotowano w obszarze społeczeństwa informacyjnego i mediów . Przyjęto nowe ustawodawstwo dotyczące łączności elektronicznej i podpisu elektronicznego oraz rozpoczęto liberalizację rynku. Jednak ramy regulacyjne nie są jeszcze w pełni dostosowane do wspólnotowego dorobku prawnego, a urząd regulacji telekomunikacji nie dysponuje wystarczającym potencjałem. W dziedzinie polityki audiowizualnej wzmocniono zdolność administracyjną organu radiofonii i telewizji, jednak zasoby techniczne pozostają ograniczone. Przyjęto nową ustawę budżetową w zakresie kontroli finansowej . Jednak odpowiedzialność kierownicza i kontrola finansowa są we wczesnym stadium rozwoju. Osiągnięto zadowalający postęp w dziedzinie statystyki . Zwiększył się potencjał albańskiego urzędu statystycznego. Większość stosowanych klasyfikacji statystycznych jest zgodna ze standardami UE. Proces dostosowywania przepisów do dorobku wspólnotowego jest umiarkowanie zaawansowany.

W obszarze sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa osiągnięto pewne postępy w większości dziedzin, lecz w nierównomiernym stopniu. Konieczna jest dalsza poprawa we wszystkich sferach. Jeśli chodzi o wizy , wprowadza się solidny system ewidencji ludności i adresów w celu poprawy bezpieczeństwa dokumentów. Przyjęto ustawę o cudzoziemcach. Od 2006 r. obowiązuje umowa między Wspólnotą Europejską a Republiką Albanii o readmisji. Weszła w życie umowa w sprawie ułatwień wizowych, podjęto również dialog w sprawie liberalizacji obowiązku wizowego. Konieczne jest wprowadzenie paszportów biometrycznych zgodnych ze standardami UE. System wizowy nie jest jeszcze zgodny z dorobkiem prawnym UE.

Na skutek wprowadzenia nowej ustawy o zarządzaniu granicami oraz dzięki lepszej infrastrukturze i współpracy międzyinstytucjonalnej poprawiła się kontrola granic . Rozpoczęto wdrażanie strategii zintegrowanego zarządzania granicami. Jednak konieczne jest zwiększenie ilości zatrudnionych pracowników oraz intensywniejsze szkolenie straży granicznej. Konieczne jest również usprawnienie współpracy transgranicznej. Niewielkie postępy odnotowano w dziedzinie polityki azylowej . Nie zakończono jeszcze przeglądu ram prawnych pod kątem dostosowania ich do standardów europejskich. Zdolność do stosowania przyjętego ustawodawstwa jest nadal na słabym poziomie, konieczna jest również poprawa współpracy między instytucjami. Pewną poprawę można zauważyć w dziedzinie migracji . Utworzono centralną jednostkę ds. powrotów i readmisji, która będzie nadzorować regionalne ośrodki ds. readmisji. Poprawiła się skuteczność kontroli przepływów migracyjnych, jednak konieczne są dalsze wytężone działania w tym zakresie.

Poczyniono ograniczony postęp, jeśli chodzi o zapobieganie praniu pieniędzy . Poprawiły się ramy prawne oraz współpraca między bankami i instytucjami finansowymi w kwestiach związanych z praniem pieniędzy. Jednak zdolności organów ścigania do konfiskowania aktywów są nadal słabo rozwinięte. Konieczne jest dalsze zwiększenie zasobów dochodzeniowych, usprawnienie współpracy między organami i zwiększenie zdolności do egzekwowania prawa.

Odnotowano ograniczony postęp w zwalczaniu narkotyków , a przemyt narkotyków nadal stanowi poważny problem. Zwiększyła się liczba postępowań sądowych związanych z narkotykami. Stworzono lepszą infrastrukturę do przechowywania skonfiskowanych narkotyków. Jednak do osiągnięcia wystarczających rezultatów potrzebna jest silna determinacja, konieczne jest również stosowanie skuteczniejszych środków i urządzeń do wykrywania narkotyków na granicach.

Odnotowano dalszy postęp w funkcjonowaniu policji i wprowadzono w życie nową ustawę o policji. Rozpoczęto wdrażanie umowy strategicznej z Europolem oraz konwencji w sprawie współpracy policji dla Europy Środkowowschodniej. Konieczne jest jednak dalsze wzmacnianie struktur zarządzania w policji i obsady kadrowej oraz dalsza poprawa w zakresie szkolenia i kontroli wewnętrznej. Potrzeba dalszych działań w celu opracowania rzetelnych statystyk dotyczących przestępczości.

Odnotowano ograniczony postęp w zwalczaniu przestępczości zorganizowanej , która nadal stanowi poważny problem i ma negatywny wpływ na praworządność i otoczenie biznesowe. Przyjęto krajową strategię zwalczania przestępczości zorganizowanej. Widoczna jest poprawa, jeśli chodzi o ramy prawne. Poprawiła się współpraca z Interpolem, co umożliwiło wykonanie kilku międzynarodowych nakazów aresztowania. Zwalczanie przestępczości zorganizowanej jest jednak utrudnione ze względu na korupcję i słabo rozwiniętą ochronę świadków. Trudności we współpracy między policją a prokuraturą nadal wpływają negatywnie na skuteczność dochodzeń.

Przyjęto strategię w zakresie zwalczania handlu ludźmi . Konieczne są dalsze działania w tym obszarze, zwłaszcza, jeśli chodzi o ochronę świadków. Potrzeba silniejszej woli politycznej i lepszej koordynacji działań, aby wprowadzić w życie strategię na rzecz zwalczania handlu ludźmi, w szczególności w odniesieniu do ochrony świadków. Albania nadal stanowi jeden z głównych krajów pochodzenia ofiar handlu ludźmi, zarówno w zakresie handlu w celu wykorzystywania seksualnego kobiet i dziewcząt, jak i handlu w celu pracy przymusowej. Zjawisko handlu kobietami i dziećmi nasila się również w samej Albanii.

Odnotowano dobry postęp w dziedzinie ochrony danych osobowych. Istnieją odpowiednie ramy prawne, powołano także niezależny organ nadzoru danych. Potrzebne są jednak odpowiednie zasoby, aby organ ten mógł należycie wykonywać powierzone mu zadania.

Bośnia i Hercegowina

Bośnia i Hercegowina osiągnęła ograniczony postęp w wypełnianiu kryteriów politycznych zgodnie z partnerstwem europejskim. W następstwie osiągnięcia przez Bośnię i Hercegowinę postępów w czterech głównych dziedzinach określonych przez Komisję i Radę w 2005 r.[8], w czerwcu 2008 r. podpisano Układ o stabilizacji i stowarzyszeniu. Jednak brak porozumienia co do podstawowych założeń dotyczących budowy państwa, częste przypadki kwestionowania porozumienia pokojowego z Dayton/Paryża oraz zapalczywa retoryka mają niekorzystny wpływ na funkcjonowanie instytucji i przyczyniły się do spowolnienia procesu reform. Wspólna wizja przywódców politycznych co do ukierunkowania kraju i głównych reform związanych z UE, jak i zdolność do wypowiadania się jednym głosem w sprawach UE i sprawach międzynarodowych stanowią istotne elementy, niezbędne do dalszego postępu państwa na drodze do Unii Europejskiej. Bośnia i Hercegowina musi również bardziej rozbudować swój potencjał administracyjny, w szczególności na poziomie państwa oraz nasilić działania na rzecz zwalczania korupcji.

Jeśli chodzi o demokrację i praworządność, poczyniono ograniczone postępy w tworzeniu lepiej funkcjonujących i sprawnych struktur państwowych, natomiast nie osiągnięto żadnego postępu w zakresie reformy konstytucyjnej . System rządów w Bośni i Hercegowinie nadal wymaga obecności międzynarodowej. Zakończenie działalności przez Biuro Wysokiego Przedstawiciela uzależnione jest od postępów Bośni i Hercegowiny w wypełnianiu specjalnych wymogów[9].

Wybory samorządowe w październiku 2008 r. odbyły się zgodnie ze standardami międzynarodowymi. Pewne postępy były widoczne, jeśli chodzi o sprawniejsze funkcjonowanie zgromadzenia parlamentarnego Bośni i Hercegowiny. W oparciu o partnerstwo europejskie zgromadzenie parlamentarne przyjęło w pierwszej połowie 2008 r. szereg ważnych ustaw, jednak na jego prace negatywnie wpłynęły klimat polityczny, systematyczne głosowanie według przynależności etnicznej oraz niewystarczające zasoby administracyjne. Jeśli chodzi o rząd na poziomie państwa, porozumienie w kwestii integracji europejskiej umożliwiło postępy w pracach legislacyjnych, widoczne do wiosny 2008 r. Jednak w ostatnich miesiącach w procesie reform nastąpił zastój. Wewnętrzne napięcia oraz rozproszony i źle skoordynowany sposób prowadzenia polityki między państwem a Federacją i Republiką pozostają głównymi przeszkodami, które utrudniają skuteczną pracę rządu na poziomie państwa. Brak woli politycznej oraz problemy rządu i parlamentu w zakresie zdolności administracyjnych nadal hamują przyjmowanie ustawodawstwa. Dyrekcja ds. Integracji Europejskiej nadal odgrywała ważną rolę w promowaniu integracji europejskiej, lecz jej działalność była utrudniona ze względu na ograniczone środki na zatrudnianie pracowników oraz niekorzystny klimat polityczny. Fakt, że w ostatnim okresie nie przeprowadzono spisu ludności, bardzo utrudnia prowadzenie polityki gospodarczej w Bośni i Hercegowinie jako jednym państwie.

Poczyniono pewne postępy w dziedzinie administracji publicznej , jednak konieczne są dalsze działania w tym zakresie. Wzmocniono urząd ds. koordynowania reformy administracji publicznej. Wdrożono strategię w zakresie reformy administracji publicznej, która stanowi jeden z głównych priorytetów w ramach partnerstwa europejskiego. Uruchomiono fundusz na rzecz reformy administracji publicznej. Poprawiła się koordynacja działań pomiędzy organami służby cywilnej na poziomie państwa oraz organami Federacji i Republiki; zorganizowano również wiele wspólnych, szeroko zakrojonych programów szkoleniowych. Niemniej jednak nadal konieczne jest konsekwentne dążenie do zapobiegania interwencjom politycznym, do ograniczania roli, jaką odgrywa przynależność etniczna przy mianowaniu na stanowiska, do tworzenia profesjonalnej i sprawnej służby cywilnej, opartej na obiektywnych kryteriach merytorycznych i kompetencjach. Proces przygotowywania ustawy o własności państwowej, której przyjęcie jest jednym z warunków zamknięcia Biura Wysokiego Przedstawiciela przebiegał bardzo powoli. Opóźniło się powołanie czterech krajowych rzeczników praw obywatelskich, jak również przenoszenie kompetencji rzeczników na szczebel państwa.

Bośnia i Hercegowina poczyniła dalsze postępy w usprawnianiu systemu sądownictwa . Przyjęto krajową strategię umacniania wymiaru sprawiedliwości, która ma przyczynić się do dalszego ugruntowania niezależności, odpowiedzialności, skuteczności, profesjonalizmu i spójności systemu sądownictwa. Wysoka Rada Sędziów i Prokuratorów podejmowała dalsze działania mające na celu poprawę sytuacji w sądownictwie. Jednak niespójność systemu sądownictwa oraz zawiłe ramy prawne nadal utrudniają funkcjonowanie władzy sądowniczej. Nierozwiązane pozostają problemy ścigania przestępczości zorganizowanej i zbrodni wojennych w Republice i Federacji oraz w kantonach. Należy jeszcze bardziej ugruntować niezależność, rozliczalność i efektywność systemu sądownictwa. Republika Serbska zakwestionowała jurysdykcję organów sądowniczych na poziomie państwa oraz ich uprawnienia do swobodnego działania na terytorium Republiki Serbskiej, co jest bardzo niepokojące.

Bośnia i Hercegowina poczyniła niewielki postęp w zwalczaniu korupcji , która nadal jest rozpowszechniona i stanowi poważny problem. Krajowa strategia antykorupcyjna nie jest odpowiednio wdrażana. Ilość wyroków w sprawach dotyczących korupcji jest bardzo ograniczona. Naciski polityczne wywierane na publiczne instytucje audytu zewnętrznego oraz na organy ds. walki z korupcją uniemożliwiają przejrzyste funkcjonowanie administracji. Bośnia i Hercegowina musi wykazać większe zaangażowanie w zwalczaniu korupcji i podjąć zdecydowane działania w tym zakresie.

Poczyniono ograniczone postępy w dziedzinie praw człowieka i ochrony mniejszości . W lipcu 2008 r. Bośnia i Hercegowina ratyfikowała wszystkie najważniejsze konwencje ONZ i konwencje międzynarodowe w dziedzinie praw człowieka, m.in. zrewidowaną Europejska Kartą Społeczną. Konieczna jest jednak poprawa, jeśli chodzi o skuteczne stosowanie międzynarodowych konwencji praw człowieka. W wielu przypadkach decyzje Komisji ds. Praw Człowieka oraz Trybunału Konstytucyjnego Bośni i Hercegowiny nie zostały odpowiednio wykonane.

Odnotowano pewną poprawę w kwestii praw obywatelskich i politycznych . Podjęto kroki na rzecz wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego . Powołanie Rady ds. Społeczeństwa Obywatelskiego można określić jako pozytywne osiągnięcie, jednak ogólnie organizacje społeczeństwa obywatelskiego są nadal słabe i należy bardziej wzmocnić ich udział w kształtowaniu polityki. Zarezerwowano środki finansowe na budowę krajowego więzienia. Jednak nadal nie są stosowane jednolite praktyki w zakresie sankcji karnych na poziomie państwa oraz Federacji i Republiki. Złe traktowanie więźniów i osób przetrzymywanych w areszcie nadal stanowi problem. Ściganie sprawców jest nadal mało skuteczne. Dostęp do wymiaru sprawiedliwości w postępowaniach cywilnych i karnych pozostaje drażliwą kwestią; równość obywateli wobec prawa również nie jest zagwarantowana we wszystkich przypadkach.

Konstytucje państwa oraz Federacji i Republiki gwarantują wolność wypowiedzi i mediów, wolność zgromadzania i stowarzyszania się oraz wolność wyznania . Jednak w tych dziedzinach odnotowano jedynie niewielki dodatkowy postęp, konieczne jest również skuteczniejsze stosowanie obowiązującego ustawodawstwa. W Federacji przyjęto ustawę o publicznej radiofonii i telewizji, jednak nadal istnieje potrzeba pełnej harmonizacji przepisów z odpowiednim ustawodawstwem na poziomie państwa. Należy odpowiednio wprowadzić w życie wszystkie ustawy o usługach nadawczych, aby zrealizować ten istotny priorytet partnerstwa europejskiego. Podejmowano próby wycofywania środków finansowych przeznaczonych na publiczny system nadawczy. Odnotowano kolejne przypadki napadów na dziennikarzy i wydawców.

Ograniczony postęp poczyniono w dziedzinie praw gospodarczych i społecznych. Konieczne są konsekwentne wysiłki na rzecz ochrony kobiet przed wszystkimi formami przemocy. Chociaż przyjęto plan działania na rzecz dzieci , nadal istnieją problemy w obszarze opieki zdrowotnej, ochrony socjalnej, edukacji, a także problemy związane z przemocą wobec dzieci w rodzinie. Słabości w systemach opieki społecznej negatywnie wpływają na sytuację grup słabszych społecznie , m.in. osób chorych umysłowo. Ratyfikację zrewidowanej Europejskiej Karty Społecznej można określić jako osiągnięcie, lecz skomplikowany system rządów i niespójność ustawodawstwa nadal utrudniają dialog społeczny o zasięgu ogólnokrajowym. Osiągnięto dalszy postęp w dziedzinie praw własności i reformy administracji gruntów. Poszerzono mandat Komisji ds. Roszczeń Własnościowych Przesiedleńców i Uchodźców, aby rozpatrywała dalsze sprawy dotyczące zwrotu mienia. W ramach prawnych Bośni i Hercegowiny są przepisy mające na celu ochronę praw ekonomicznych i społecznych, jednak ogólnie ich stosowanie nie jest zadawalające.

Odnotowano pewne postępy w dziedzinie praw kulturalnych i praw mniejszości . Ustanowiono Radę Mniejszości Narodowych na szczeblu państwowym, poza tym działa już Rada Mniejszości Narodowych w Republice Serbskiej. Konieczne jest podjęcie dalszych kroków, aby poprawić wdrażanie ustawy o mniejszościach narodowych; należy również wprowadzić zmiany do konstytucji na poziomie państwa, aby zapewnić mniejszościom dostęp do wszystkich funkcji politycznych . Rozdzielanie dzieci w szkołach według kryterium przynależności etnicznej nadal stanowi problem. Bośnia i Hercegowina przyłączyła się do działań w ramach Dekady Integracji Romów 2005-2015. Wprowadzono plan działania dotyczący budownictwa mieszkaniowego, opieki zdrowotnej i zatrudnienia dla Romów wraz z odpowiednim mechanizmem koordynacji. Mniejszość romska nadal jednak boryka się z bardzo trudnymi warunkami życia i spotyka z dyskryminacją oraz ma ograniczony dostęp do edukacji, ochrony socjalnej, opieki zdrowotnej, mieszkań i zatrudnienia. Brak ewidencji ludności nadal utrudnia Romom korzystanie z podstawowych praw ekonomicznych i społecznych.

W kwestii uchodźców i przesiedleńców wewnętrznych odnotowano dalszą poprawę sytuacji pod względem bezpieczeństwa, jednak osiągnięto niewielki dodatkowy postęp, jeśli chodzi o poprawianie sytuacji społeczno-ekonomicznej osób, które powróciły.

Jeśli chodzi o kwestie regionalne i zobowiązania międzynarodowe , Bośnia i Hercegowina nadal bierze aktywny udział w inicjatywach w ramach współpracy regionalnej, m.in. w Radzie Współpracy Regionalnej (z siedzibą w Sarajewie od lutego 2008 r.) oraz w Środkowoeuropejskim Porozumieniu o Wolnym Handlu (CEFTA). Bośnia i Hercegowina nadal współpracowała w zadowalający sposób z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla byłej Jugosławii (MTKJ), co jest jednym z kluczowych priorytetów w partnerstwie europejskim. Jeżeli chodzi o Międzynarodowy Trybunał Karny, dwustronne porozumienie zawarte ze Stanami Zjednoczonymi o niewydawaniu osób jest niezgodne ze wspólnym stanowiskiem i wytycznymi UE w tej kwestii. Bośnia i Hercegowina nadal objęta jest procedurą monitorowania związaną z obowiązkami i zobowiązaniami wynikającymi z jej członkowstwa w Radzie Europy.

Ogólnie rzecz biorąc, stosunki Bośni i Hercegowiny z sąsiadami były dobre; bardzo niewielki postęp poczyniono jednak w rozwiązywaniu długotrwałych problemów, np. kwestii handlowych i granicznych z Chorwacją i Serbią.

Gospodarka Bośni i Hercegowiny nadal rozwija się w szybkim tempie. Stabilność makroekonomiczna uległa osłabieniu na skutek rosnącego deficytu zewnętrznego, wysokiej inflacji i ekspansywnej polityki fiskalnej. Utrzymująca się bardzo wysoka stopa bezrobocia oraz niski udział w rynku pracy w Bośni i Hercegowinie nadal stanowią bardzo niepokojące zjawiska; kolejnym problemem są rozbieżne kierunki reform w Federacji i Republice.

Jeśli chodzi o kryteria gospodarcze , Bośnia i Hercegowina poczyniła pewne nierównomierne postępy na drodze do przekształcenia swojej gospodarki w sprawnie funkcjonującą gospodarkę rynkową. Konieczne są dalsze, zdecydowane i widoczne działania reformatorskie, które umożliwią Bośni i Hercegowinie sprostanie w perspektywie długoterminowej presji konkurencyjnej oraz siłom rynkowym w Unii Europejskiej.

Pewien postęp osiągnięto w budowaniu porozumienia co do fundamentalnych założeń polityki gospodarczej; poprawiła się również współpraca między różnymi podmiotami w dziedzinie polityki gospodarczej. Podjęto zobowiązanie do poprawy koordynacji w sprawach fiskalnych, co wyrażono przyjęciem ustawy o krajowej radzie ds. polityki fiskalnej i inauguracją działalności tej rady na mocy nowej ustawy na początku września. Osiągnięto porozumienie w kwestii rozłożenia podatków pośrednich. Rada ds. walut dalej sprawnie prowadziła swoją działalność; przez większość czasu utrzymano również stabilność finansową, mimo wahań na rynkach międzynarodowych i wysokiego wzrostu kredytów krajowych. Poprawiły się niektóre wskaźniki rynku pracy. Zmniejszono wysokie wpływy z podatku dochodowego oraz z podatku od przedsiębiorstw w Federacji i podjęto działania ustawodawcze w celu uniknięcia podwójnego opodatkowania w państwie.

Nieco poprawiły się warunki prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie rejestrowania działalności, postępowania upadłościowego i rejestracji gruntów. Sektor MŚP korzysta z lepszego dostępu do finansowania. W efekcie prywatyzacji dużych przedsiębiorstw w Republice Serbskiej silnie wzrosły bezpośrednie inwestycje zagraniczne, w pełni pokrywając deficyt na rachunku bieżącym. Zwiększyło się tempo modernizacji kapitału rzeczowego, spotęgowane dodatkowo przez szybko rosnące inwestycje publiczne w Republice Serbskiej.

Pogorszenie się sytuacji fiskalnej, które rozpoczęło się w 2006 r., przeciągnęło się na 2007 i 2008 r. W Federacji wzrosły zagrożenia fiskalne z powodu wysokich zobowiązań na wydatki socjalne, które podjęto wbrew malejącym wpływom budżetowym. Ponadto poluźniono politykę płacową w sektorze publicznym na wszystkich szczeblach rządowych poprzez wprowadzenie podwyżek płac i mechanizmów indeksacji, osłabiających stabilność fiskalną i konkurencyjność sektora prywatnego. Restrukturyzacja i likwidacja przedsiębiorstw państwowych postępowały powoli, a w Federacji osiągnięto jedynie marginalne postępy w prywatyzacji. Stopa bezrobocia nadal utrzymuje się na bardzo wysokim poziomie.

Bardzo powoli zmienia się struktura produkcji na korzyść działalności o większej wartości dodanej. Słaby potencjał produkcyjny i uwarunkowany strukturalnie brak elastyczności – wysokie składki socjalne, rozregulowane mechanizmy ustalania płac, wysokie i źle rozłożone transfery socjalne, niska mobilność pracowników – hamują tworzenie nowych miejsc pracy. Niewydolność administracji w dalszym ciągu wywiera negatywny wpływ na warunki prowadzenia działalności gospodarczej. Rozwojowi rozległej szarej strefy sprzyjają słabe ramy regulacyjne, niewłaściwa polityka podatkowa i wydatkowa oraz problemy z egzekwowaniem prawa, m.in. w zakresie zwalczania korupcji i przestępczości zorganizowanej. Szara strefa nadal stanowi poważne wyzwanie, gdyż powoduje ograniczenie dochodów z podatków i obniża efektywność polityki gospodarczej.

Bośnia i Hercegowina poczyniła pewne postępy w dostosowaniu swojego ustawodawstwa i polityki do standardów europejskich . Po wejściu w życie umowy przejściowej w dniu 1 lipca 2008 r. wdrażanie postanowień dotyczących handlu przebiegało ogólnie bardzo satysfakcjonująco. Jednak potencjał administracyjny Bośni i Hercegowiny wymaga wzmocnienia i państwo to musi dążyć do osiągania trwałych wyników we wdrażaniu Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu (USS).

Bośnia i Hercegowina osiągnęła pewne postępy w realizacji priorytetów partnerstwa europejskiego w poszczególnych obszarach rynku wewnętrznego . Jeżeli chodzi o swobodny przepływ towarów , osiągnięto ograniczony postęp w dziedzinie normalizacji, certyfikacji i nadzoru rynkowego. Nadal konieczne są konsekwentne działania, aby dostosować ramy prawne do prawodawstwa UE w tej dziedzinie i rozwinąć konieczny potencjał administracyjny. Przyjęto ustawę o produktach farmaceutycznych i wyrobach medycznych, co przyczyni się do stworzenia w tej dziedzinie jednego wspólnego rynku na terenie Bośni i Hercegowiny. Rada ds. ochrony konsumenta osiągnęła pełną operacyjność.

Poczyniono ograniczone postępy w dziedzinie usług, swobody przedsiębiorczości oraz prawa spółek . Odnotowano postęp w obszarze rejestrowania działalności gospodarczej. Żadnego postępu nie osiągnięto jednak w kierunku ustanowienia na poziomie państwa jednego urzędu nadzoru dla sektora bankowego i przyjęcia ogólnopaństwowego ustawodawstwa dotyczącego leasingu i zobowiązań.

Nie odnotowano żadnych zmian w zakresie swobodnego przepływu kapitału , jednak Bośnia i Hercegowina rozpoczęła już przygotowania w tej dziedzinie. Poczyniono postępy w obszarze ceł , zarówno pod względem dostosowań prawnych, jak i pod względem potencjału administracyjnego. Należy obecnie opracować strategie w dziedzinie ceł – w szczególności w zakresie szkoleń, technologii informacji oraz w innych obszarach. Widoczny był również postęp w realizacji priorytetów określonych w partnerstwie europejskim w związku z podatkami . We wrześniu 2008 r. odbyła się inauguracja działalności krajowej rady ds. polityki fiskalnej. Poprawiła się ściągalność podatku VAT w wyniku pobudzenia działalności gospodarczej oraz rosnącej liczby zarejestrowanych płatników VAT-u.

W dziedzinie konkurencji Bośnia i Hercegowina poczyniła pewne postępy w obszarze kontroli praktyk naruszających konkurencję. Rada ds. konkurencji nasiliła swoją działalność, mimo faktu, że nie podjęto dalszych dostosowań przepisów do dorobku prawnego UE. Nie osiągnięto żadnego postępu w dziedzinie pomocy państwa, nie opracowano również ustawodawstwa pozwalającego na ustanowienie niezależnego operacyjnie urzędu nadzoru ds. pomocy państwa. Odnotowano jedynie ograniczony postęp w obszarze zamówień publicznych . Nie zapewniono jeszcze odpowiedniego stosowania procedur zamówień publicznych na terenie całego państwa. Osiągnięto jedynie niewielki postęp w zakresie egzekwowania przepisów dotyczących praw własności intelektualnej . Ramy prawne nie są w pełni opracowane i konieczne jest również wzmocnienie zdolności do wdrażania ustawodawstwa.

Niewielkie postępy poczyniono w zakresie polityki społecznej i polityki zatrudnienia . Poprawiła się koordynacja działań i planowanie strategiczne w sektorze zdrowia publicznego. Powołano Konferencję Ministrów Zdrowia, która odbywa regularne posiedzenia. Podjęto pewne kroki w kierunku wdrożenia konwencji ramowej Światowej Organizacji Zdrowia, jednak należy je usprawnić. Jednak w dalszym ciągu ustawodawstwo w dziedzinie polityki społecznej i polityki zatrudnienia ma bardzo fragmentaryczny charakter. System instytucjonalny państwa nadal stanowi poważną przeszkodę utrudniającą opracowanie niezbędnych spójnych koncepcji.

Odnotowano pewne postępy w zakresie wprowadzania standardów europejskich w obszarze edukacji. W efekcie ustanowienia Konferencji Ministrów poprawiła się koordynacja działań między czternastoma ministrami edukacji w kraju. Przyjęto na szczeblu państwa ustawę o kształceniu zawodowym. Bośnia i Hercegowina podjęła również dodatkowe kroki w kierunku wprowadzenia reform związanych z procesem bolońskim. Jednak nie zakończono harmonizacji ustawodawstwa ani na szczeblu Federacji i Republiki, ani na szczeblu kantonów, a wdrażanie na terenie państwa przebiega nierównomiernie. Jeśli chodzi o badania naukowe, rozpoczęto procedurę mającą na celu stowarzyszenie Bośni i Hercegowiny w ramach siódmego ramowego programu badań, co powinno zwiększyć możliwości prowadzenia badań z partnerami w UE. Niemniej jednak nadal konieczne są znaczne starania na rzecz zwiększenia potencjału w dziedzinie badań naukowych w Bośni i Hercegowinie.

Bośnia i Hercegowina jest na stosunkowo zaawansowanym etapie przygotowań do przystąpienia do WTO, jednak państwo to musi zwiększyć starania, aby osiągnąć wyznaczony cel przystąpienia do WTO w krótkim czasie.

Bośnia i Hercegowina poczyniła pewne postępy we wprowadzaniu standardów europejskich w różnych dziedzinach polityki sektorowej . Odnotowano ograniczone postępy w obszarze przemysłu i małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). Nie przyjęto żadnej ogólnokrajowej strategii w dziedzinie MŚP. Nie przyjęto również strategii w zakresie polityki przemysłowej.

Pewne postępy osiągnięto, jeżeli chodzi o dostosowywanie ustawodawstwa do polityki UE w obszarze rolnictwa i rybołówstwa. Przyjęto na szczeblu państwa ustawę o rolnictwie, żywności i rozwoju obszarów wiejskich. Jednak nie osiągnięto żadnego postępu w kierunku powołania na szczeblu państwa ministerstwa rolnictwa. Opóźnia się opracowanie kompleksowej strategii w dziedzinie rolnictwa. Odnotowano ograniczony postęp w sektorze bezpieczeństwa żywności oraz polityce weterynaryjnej i fitosanitarnej. Problemy istnieją nadal ze względu na niewystarczające zasoby kadrowe i finansowe oraz słabą koordynację działań urzędów na szczeblu Republiki i Federacji. Przygotowania Bośni i Hercegowiny w dziedzinie ochrony środowiska są jeszcze na wczesnym etapie. Nie przyjęto na szczeblu państwowym