Bruksela, dnia 24.6.2004

SEC(2004) 823 końcowy

Zalecenie dla

OPINII RADY

Wydane zgodnie z trzecim akapitem art. 9 rozporządzenia Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie programu konwergencji dla Litwy, 2004-2007

(przedstawione przez Komisję)

UZASADNIENIE

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych [1] przewiduje, że nieuczestniczące Państwa Członkowskie, to jest te, które nie przyjęły wspólnej waluty, muszą przedstawiać Radzie i Komisji programy konwergencji w celu wielostronnego nadzoru w regularnych odstępach czasu zgodnie z art. 99 Traktatu.

Zgodnie z art. 9 tego rozporządzenia Rada musi zbadać każdy program konwergencji w oparciu o oceny przygotowane przez Komisję i Komitet ustanowiony przez art. 114 Traktatu (Komitet Ekonomiczno-Finansowy). W oparciu o zalecenie Komisji i po konsultacji z Komitetem Ekonomiczno-Finansowym Rada, po zbadaniu programu, musi przedstawić opinię. Zgodnie z rozporządzeniem Państwa Członkowskie muszą przedstawiać coroczne aktualizacje swoich programów konwergencji, które Rada również może badać według tych samych procedur.

Dziesięciu krajom, które przystąpiły do UE 1 maja 2004 r., przysługuje odstępstwo; dlatego nie przystąpiły one jeszcze do wspólnej waluty. Zobowiązały się one do przedstawienia swoich programów konwergencji do 15 maja 2004 r. oraz ich pierwszej aktualizacji pod koniec 2004 r.

Program konwergencji Litwy, obejmujący okres 2004-2007, przedstawiono 14 maja 2004 r. Służby Komisji dokonały technicznej oceny tego programu, uwzględniając wyniki prognoz sformułowanych wiosną 2004 r., Kodeks Postępowania[2] oraz zasady określone w komunikacie Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego z 27 listopada 2002 r. w sprawie wzmocnienia koordynacji polityk budżetowych[3]. Po tej ocenie wydaliśmy poniższą opinię.

Pierwszy litewski program konwergencji, obejmujący okres 2003-2007, przedstawiono 14 maja 2004 r. Program ten nie zawiera wyraźnych odniesień do strategii przyjęcia euro oraz członkostwa tego kraju w ERM II, chociaż władze kilka razy informowały, że chcą dołączyć do strefy euro wkrótce po akcesji, co oznacza wcześniejsze wejście do ERM II, przy jednoczesnym zachowaniu wszystkich cech aktualnego systemu kursów wymiany walut.

Program jest w znacznym stopniu zgodny z dotyczącymi danych wymogami zrewidowanego “Kodeksu Postępowania dotyczącego treści i formy programów stabilności i konwergencji ”[4].

Średnioterminowy scenariusz makroekonomiczny przedstawiony w programie zakłada, że wzrost PKB w okresie objętym programem będzie wciąż wysoki, zwłaszcza w latach 2004 i 2005, kiedy ma wynieść około 7%. W dalszym okresie wzrost ma nieco spowolnieć do około 6,5% w latach 2006 i 2007, ale wciąż pozostanie powyżej potencjału szacowanego przez władze kraju. Przewiduje się wzrost popytu krajowego jako głównego czynnika wzrostu, stymulowanego przede wszystkim przez znaczny wzrost inwestycji i prywatnej konsumpcji. Symulacje makroekonomiczne programu i założenia zewnętrzne do roku 2005 są w znacznym zakresie zgodne z prognozami Komisji z wiosny 2004 r. z wyjątkiem roku 2005, na który prognozuje się wzrost PKB w wysokości 7,3%, natomiast służby Komisji przewidują 6,6%. Nie można wykluczyć, że wzrost w okresie objętym programem będzie niższy od przewidywanego; ryzyko to jest najważniejszym zagrożeniem dla realizacji planów konsolidacji fiskalnej.

Stopa inflacji na Litwie w ostatnich latach była korzystna. Średnia roczna inflacja od 1999 r. jest niższa od 2%, na co znaczny wpływ mają kursy wymiany połączone z korzystnymi zmianami wysokości płac i wydajności. Oprócz tych czynników, wzrost konkurencji w branży telekomunikacyjnej przyczynił się do ujemnej rocznej stopy inflacji ZWCK wynoszącej w 2003 r. 1,1%. Zapoczątkowany w 2002 r. trend deflacyjny ma się odwrócić w tym roku, w znacznym stopniu dzięki zmianom akcyzy i VAT niezbędnym w związku z akcesją. Średnia roczna inflacja ma wynieść w 2004 r. 0,9% i stopniowo rosnąć do 2,5% w 2007 r. Od 1999 r. nastąpiła faktyczna nominalna aprecjacja lita o około 50%, początkowo przy parytecie do dolara, a od lutego 2002 r. przy parytecie do euro. Krótkoterminowe stopy rynku pieniężnego i rentowność długoterminowych obligacji spadły w latach 2002 i 2003. Stopy rynku pieniężnego ustabilizowały się w zeszłym roku, w znacznym stopniu odpowiadając rynkowi pieniężnemu strefy euro, a zróżnicowanie krótkoterminowych stóp procentowych w stosunku do strefy euro pozostawało stabilne od końca 2003 r. i kształtowało się na poziomie około 60 punktów bazowych. Zróżnicowanie rentowności długoterminowych obligacji rządowych wynosiło 55-65 punktów bazowych na początku 2004 r.

Głównym celem średnioterminowej strategii fiskalnej określonej w programie jest “przybliżenie do cyklicznie równoważonego budżetu państwa”, ale wartości docelowe rzeczywistego deficytu – określone na poziomie poniżej wartości odniesienia wynoszącej 3% PKB w każdym roku – nie są zgodne z bliską równowagi pozycją w okresie objętym programem. W szczególności, deficyt publiczny ma wzrosnąć z 1,7% PKB w 2003 r. do 2,7% w 2004 r., a następnie stopniowo maleć do 1,5% w 2007 r. Docelowy deficyt na 2004 r. jest porównywalny z docelową wartością (2,9%) przewidywaną w przedakcesyjnym programie gospodarczym (PPE) i budżecie na 2004 r. przyjętym w grudniu 2003 r. Wartości docelowe na lata 2005 i 2006 są takie same, jak w PPE. Program przewiduje wzrost udziału zarówno dochodów, jak i wydatków w PKB w 2007 r. w porównaniu z 2003 r. Wzrost wskaźnika dochodów o dwa punkty procentowe wynika przede wszystkim ze znacznego wzrostu dochodów niepodatkowych. Program nie zawiera istotnych nowych środków polityki zmierzających do zwiększenia wskaźnika podatków, ale przewiduje wzrost tego wskaźnika. Wskaźnik wydatków ma wzrosnąć w tym samym okresie o 1,8 punktu procentowego, głównie z powodu wyższych wydatków pierwotnych, które mają zostać w niewielkim stopniu skompensowane niższymi płatnościami odsetek.

Wyniki budżetu mogą być gorsze od przewidywanych. W szczególności, wyżej wymienione rodzaje ryzyka makroekonomicznego oraz przypadki przekroczenia planu wydatków w przeszłości w reakcji na lepsze od planowanych wyniki budżetu w pierwszej połowie roku stanowią ryzyko dla planowanych celów budżetu w latach 2004 i 2005. Dlatego stanowisko budżetowe w programie nie zapewnia dostatecznego zabezpieczenia przed przekroczeniem progu deficytu wynoszącego 3% PKB przy normalnych wahaniach makroekonomicznych, przynajmniej w pierwszych latach programu.

Stosunek całkowitego zadłużenia budżetu do PKB stale malał od 23,8% w 2000 r. do 21,5% w 2003 r. na skutek konsolidacji fiskalnej zapoczątkowanej w 2000 r. oraz korzystniejszych warunków zaciągania pożyczek. Program przewiduje początkowy wzrost wskaźnika zadłużenia w 2004 r. o prawie 1 punkt procentowy z powodu przewidywanego wzrostu deficytu publicznego w tym samym roku. Wskaźnik ten ma maleć przez pozostały okres objęty programem i ustabilizować się w 2007 r. na poziomie około 21%.

Program zawiera przegląd rządowego programu reformy strukturalnej koncentrującego się na rynku pracy, emeryturach i ochronie zdrowia. Ogólnie, prezentowane reformy są ambitne i powinny poprawić jakość finansów publicznych, ale niektóre z nich – takie jak reforma ochrony zdrowia i emerytur – mogą pociągnąć za sobą znaczne koszty w krótkim terminie, niedostatecznie zanalizowane w programie.

Litwa ma stosunkowo duże szanse realizacji kosztów budżetowych starzenia się społeczeństwa, choć w długim terminie może wystąpić pewne ryzyko. Wdraża się środki zmierzające do poprawy wskaźnika udziału osób niesamodzielnych z powodu wieku w społeczeństwie i modernizacji systemów: emerytalnego i ochrony zdrowia w celu poprawy długoterminowej stabilności finansów publicznych. Niemniej jednak istnieje ryzyko związane z kosztami reformy emerytur i ochrony zdrowia w krótkim terminie oraz przypadającymi do zapłaty zobowiązaniami warunkowymi. Zapewnienie odpowiedniej nadwyżki pierwotnej ma podstawowe znaczenie dla zagwarantowania stabilności finansów publicznych.

Tabela: Porównanie najważniejszych prognoz makroekonomicznych i budżetowych

2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |

Realny PKB (zmiana w %) | PZ | 9,0 | 7,0 | 7,3 | 6,6 | 6,3 |

COM | 8,9 | 6,9 | 6,6 | n.d. | n.d. |

PPE | 6,8 | 6,2 | 6,5 | 6,0 | n.d. |

Inflacja ZWCK* (%) | PZ | -1,2 | 0,9 | 2,0 | 2,1 | 2,5 |

COM | -1,1 | 1,0 | 2,2 | n.d. | n.d. |

PPE | 0,1 | 2,8 | 2,5 | 2,6 | n.d. |

Saldo budżetu (% PKB) | PZ | -1,7 | -2,7 | -2,5 | -1,8 | -1,5 |

COM | -1,7 | -2,8 | -2,6 | n.d. | n.d. |

PPE | -2,4 | -2,9 | -2,5 | -1,8 | n.d. |

Saldo pierwotne (% PKB) | PZ | -0,4 | -1,3 | -1,2 | -0,6 | -0,4 |

COM | -0,4 | -1,4 | -1,3 | n.d. | n.d. |

PPE | -1,1 | -1,6 | -1,2 | -0,5 | n.d. |

Zadłużenie budżetu brutto (% PKB) | PZ | 21,5 | 22,4 | 22,2 | 21,4 | 21,0 |

COM | 21,9 | 22,8 | 23,2 | n.d. | n.d. |

PPE | 22,9 | 22,7 | 23,2 | 23,3 | n.d. |

*PK, PPE: inflacja WCK Źródła: Program konwergencji (PK); przedakcesyjny program gospodarczy z sierpnia 2003 r. (PPE); prognozy służb Komisji, wiosna 2004 r. (COM). |

W oparciu o tę ocenę Komisja przyjęła załączone zalecenie dla opinii Rady w sprawie programu konwergencji Litwy i przekazuje je Radzie.

Zalecenie dla

OPINII RADY

Wydane zgodnie z trzecim akapitem art. 9 rozporządzenia Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie programu konwergencji dla Litwy, 2004-2007

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych[5], w szczególności jego art. 9 ust. 3,

uwzględniając zalecenie Komisji,

po konsultacji z Komitetem Ekonomiczno-Finansowym,

WYDAJE NINIEJSZĄ OPINIĘ:

[5 lipca] 2004 r. Rada zbadała program konwergencji Litwy obejmujący okres od 2004 r. do 2007 r. Program ten jest w znacznym stopniu zgodny z dotyczącymi danych wymogami zrewidowanego “Kodeksu Postępowania w zakresie treści i formy programów stabilności i konwergencji ”.

Strategia budżetowa leżąca u podstaw tego programu ma na celu “ przybliżenie cyklicznie równoważonego budżetu państwa poprzez zapewnienie skutecznej realizacji celów polityki gospodarczej ”, chociaż strategia ta nie znajduje silnego odzwierciedlenia w założonych w programie docelowych wielkościach deficytu. W szczególności, program przewiduje zmniejszenie deficytu zaledwie o 0,2 punktu procentowego w latach 2003-2007, kiedy przewidywany deficyt ma wynosić 1,5% PKB. Wynika to ze wzrostu udziału zarówno dochodów, jak i wydatków w PKB. Przewiduje się wzrost wskaźnika dochodów w okresie objętym programem o dwa punkty procentowe, głównie dzięki znacznemu wzrostowi dochodów niepodatkowych związanych z pomocą finansową UE. Dochody podatkowe mają wzrosnąć o 0,4 punktu procentowego PKB mimo planowanego zniesienia podatku drogowego w 2005 r., przez co dochody mają się zmniejszyć w tym samym roku o 0,5% PKB. Wskaźnik wydatków, który znacznie się obniżył w ciągu ostatnich pięciu lat, ma wzrosnąć o 1,8 punktu procentowego w analizowanym okresie. Wzrost ten jest w całości spowodowany wzrostem wydatków pierwotnych, który ma być tylko w niewielkim stopniu skompensowany przewidywanym spadkiem płatności odsetek. Stymulatorem wzrostu wydatków pierwotnych mają być przede wszystkim “inne wydatki”, które mają wzrosnąć o 0,9% PKB i które są związane głównie z wpłatami do budżetu UE, oraz transfery i subwencje, które mają wzrosnąć o 0,7% PKB, co jest w znacznej mierze związane z rosnącymi subwencjami dla rolników, odszkodowaniami za utratę oszczędności rublowych i planami zwrotu nieruchomości. Rządowe inwestycje w środki trwałe brutto mają znacznie wzrosnąć - o 1% PKB – w ciągu dwóch pierwszych lat programu, ale przewiduje się ich spadek do 3,1% PKB w 2007 r., co oznacza poziom o około 0,2 punktu procentowego wyższy od początkowego poziomu w 2003 r.

Scenariusz makroekonomiczny będący podstawą programu odzwierciedla raczej korzystne założenia dotyczące wzrostu. Zwłaszcza planowany na 2005 r. wzrost, który podwyższono z 6,5% podanych w przedakcesyjnym programie gospodarczym z 2003 r. do 7,3% w programie konwergencji, wydaje się wysoki. Planowana w programie ewolucja wzrostu w średnim terminie - choć ostrożniejsza niż w jego pierwszych latach – wciąż jest stosunkowo optymistyczna. Przewidywania dotyczące inflacji są realistyczne.

Cele programu w zakresie całkowitego deficytu mieszczą się poniżej wartości odniesienia wynoszącej 3% PKB w poszczególnych latach, ale nie są zgodne z pozycją bliską równowagi w okresie objętym programem. Ponadto stanowisko budżetowe w programie nie zapewnia dostatecznego zabezpieczenia przed przekroczeniem progu deficytu wynoszącego 3% PKB przy normalnych wahaniach makroekonomicznych, przynajmniej w pierwszych latach programu. Wyniki budżetu mogą być gorsze od przewidywanych. W szczególności, wyżej wymienione rodzaje ryzyka makroekonomicznego oraz przypadki przekroczenia planu wydatków w przeszłości w reakcji na lepsze od planowanych wyniki budżetu stanowią ryzyko dla planowanych celów budżetu.

Litwa ma stosunkowo duże szanse realizacji kosztów budżetowych starzenia się społeczeństwa, choć w długim terminie może wystąpić pewne ryzyko. Wdraża się środki zmierzające do poprawy wskaźnika udziału osób niesamodzielnych z powodu wieku w społeczeństwie i modernizacji systemów: emerytalnego i ochrony zdrowia w celu poprawy długoterminowej stabilności finansów publicznych. Niemniej jednak istnieje ryzyko związane z kosztami reformy emerytur i ochrony zdrowia w krótkim terminie oraz przypadającymi do zapłaty zobowiązaniami warunkowymi. Zapewnienie odpowiedniej nadwyżki pierwotnej ma podstawowe znaczenie dla zagwarantowania stabilności finansów publicznych.

****

Wobec powyższego, jeżeli tempo wzrostu przewidywane w programie zostanie zrealizowane, zaleca się, aby Litwa szybciej zmierzała w kierunku pozycji budżetowej zbliżonej do równowagi, w szczególności wobec znacznego deficytu obrotów bieżących i popytu krajowego. Ponadto nalega się, aby Litwa ściśle realizowała budżet w celu zmniejszenia ryzyka przekroczenia 3% wartości odniesienia w 2004 r. Ponadto zachęca się władze litewskie do wykorzystania nadwyżki dochodów do zmniejszenia deficytu.

Najważniejsze prognozy programu konwergencji Litwy

2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |

Wzrost rzeczywistego PKB (%) Wzrost zatrudnienia (%) Inflacja ZWCK (%) Saldo budżetu (% PKB) Zadłużenie brutto budżetu (% PKB) | 9,0 2,0 -1,2 -1,7 21,5 | 7,0 0,7 0,9 -2,7 22,4 | 7,3 1,0 2,0 -2,5 22,2 | 6,6 0,2 2,1 -1,8 21,4 | 6,3 0,2 2,5 -1,5 21,0 |

[1] Dz.U. L 209 z 2.8.1997 r. Wszystkie dokumenty, o których mowa w niniejszym tekście, są dostępne na stronie: http://europa.eu.int/comm/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm.

[2] Zrewidowana opinia Komitetu Ekonomiczno-Finansowego w sprawie treści i formy programów stabilności i konwergencji zatwierdzona przez Radę ECFIN dnia 10.7.2001 r.

[3] COM(2002) 668 końcowy, 27.11.2002 r.

[4] Tabele kodeksu postępowania załączone do programu zawierają wszystkie wymagane dane z niewielkimi wyjątkami, a także niektóre informacje nieobowiązkowe podane w kodeksie. Tabela nr 4 programu dotycząca planów budżetowych władz centralnych zawiera niepełny podział wydatków. Ponadto inflacja jest wciąż podawana w oparciu o wskaźnik cen konsumpcyjnych (WCK), chociaż w tabeli nr 1 załącznika wymagane są plany dla zharmonizowanego wskaźnika cen konsumpcyjnych (ZWCK). Księgowanie odszkodowań za utracone oszczędności rublowe i zwrotów nieruchomości wymaga dalszej analizy.

[5] Dz.U. L 209 z 2.8.1997 r., str.1. Dokumenty, o których mowa w niniejszym tekście, są dostępne na stronie http://europa.eu.int/comm/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm.