UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Instrument na rzecz Pokoju w Afryce został ustanowiony w 2003 r. w ramach umowy z Kotonu na okres jej obowiązywania i jest finansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR), czyli spoza budżetu ogólnego Unii. Instrument na rzecz Pokoju w Afryce stał się jednym z najważniejszych instrumentów służących skutecznej współpracy Afryki i UE na rzecz pokoju i bezpieczeństwa.

W ramach obecnego 11. EFR na Instrument na rzecz Pokoju w Afryce na lata 2014–2020 została początkowo przeznaczona kwota 750 mln EUR. W kwocie tej, opartej na zobowiązaniach Instrumentu na rzecz Pokoju w Afryce w ramach 10. EFR, nie uwzględniono w wystarczającym stopniu znacznego wzrostu wielkości finansowania w ramach Instrumentu na rzecz Pokoju w Afryce po 2012 r., który trwał do 2015 r., kiedy to Komisja ograniczyła swoje finansowanie operacji wspierania pokoju do 80 % kwoty wypłacanej w tym czasie przez ONZ na wynagrodzenia dla żołnierzy i policjantów oddelegowanych do misji pokojowych pod afrykańskim dowództwem. Wprowadzenie tego pułapu doprowadziło do stabilizacji, ale nie do redukcji wypłat w ramach Instrumentu na rzecz Pokoju w Afryce, ponieważ oszczędności uzyskane dzięki wprowadzeniu pułapu wkładów na wynagrodzenia zostały zrównoważone przez zwiększenie całkowitej liczby finansowanych operacji wspierania pokoju. Wzrost zapotrzebowania wynika przede wszystkim z kontynuacji finansowania trwających operacji (misja Unii Afrykańskiej w Somalii – AMISOM), jak również z ustanowienia nowych operacji wspierania pokoju (misja Wspólnoty Gospodarczej Państw Afryki Zachodniej w Gwinei Bissau – ECOMIB, wielonarodowa wspólna grupa zadaniowa do walki z Boko Haram – MNJTF i połączone siły Grupy Pięciu na rzecz Sahelu).

W związku z tym Instrument na rzecz Pokoju w Afryce był dotąd czterokrotnie uzupełniany, na łączną kwotę 1 635 mln EUR: dwoma wkładami uzupełniającymi w wysokości 150 mln EUR każdy (decyzje z dnia 24 września 2015 r. i z 2 sierpnia 2016 r.), na program działań na lata 2014–2016, trzecim wkładem uzupełniającym w wysokości 535 mln EUR (decyzja również z dnia 2 sierpnia 2016 r.), na finansowanie programu działań na lata 2017–2018, oraz czwartym wkładem uzupełniającym w wysokości 800 mln EUR (decyzja z dnia 11 kwietnia 2019 r.), na finansowanie programu działań na lata 2019–2020. Fundusze te umożliwiają realizację działań w ramach Instrumentu na rzecz Pokoju w Afryce do końca 2020 r.

Zgodnie z wnioskiem Komisji w sprawie wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027 oraz wnioskiem Wysokiego Przedstawiciela w sprawie Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju (EPF), oczekuje się, że działania obecnie finansowane w ramach Instrumentu na rzecz Pokoju w Afryce zostaną przejęte przez Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej (ISWMR) i Europejski Instrument na rzecz Pokoju od dnia 1 stycznia 2021 r. W celu zapewnienia stałego i niezawodnego unijnego wsparcia dla prowadzonych pod afrykańskim przywództwem działań w zakresie pokoju i bezpieczeństwa należy ułatwić płynne przejście między Instrumentem na rzecz Pokoju w Afryce i tymi nowymi instrumentami od stycznia do czerwca 2021 r. lub do wygaśnięcia umowy z Kotonu, w zależności od tego, co nastąpi wcześniej.

Celem niniejszego projektu wniosku dotyczącego decyzji Rady jest uzyskanie upoważnienia Rady do wykorzystania środków umorzonych z 10. EFR do uzupełnienia środków na rzecz Instrumentu na rzecz Pokoju w Afryce o dodatkową kwotę do 129 mln EUR. Fundusze te zostaną wykorzystane zgodnie z kluczem wkładu państw członkowskich na rzecz 10. EFR.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Globalna strategia UE określa pokój i bezpieczeństwo jako jeden z żywotnych interesów UE, a ponadto stanowi, że bezpieczeństwo w Europie jest silnie związane z pokojem w regionach sąsiadujących z Unią. Odnowiony Europejski konsensus w sprawie rozwoju, przyjęty w 2017 r., ustanawia „pokój” jako jeden z pięciu obszarów docelowych i potwierdza zaangażowanie UE na rzecz porządku światowego opartego na zasadach, którego podstawą jest multilateralizm. Instrument na rzecz Pokoju w Afryce jest jednym z kluczowych instrumentów realizacji współpracy Afryki i UE na rzecz pokoju i bezpieczeństwa w ramach wspólnej strategii Afryka-UE przyjętej w Lizbonie w 2007 r. Podczas 4. szczytu Afryka–UE w 2014 r. potwierdzono, że pokój i bezpieczeństwo stanowią jeden z pięciu obszarów priorytetowych w zakresie wdrażania wspólnej strategii. Na 5. szczycie UA–UE, który odbył się w listopadzie 2017 r., przywódcy uzgodnili cztery wspólne priorytety strategiczne na okres do kolejnego szczytu, a jednym z nich jest „Wzmocnienie odporności, pokoju, bezpieczeństwa i sprawowania rządów”. W oparciu o nowy Europejski konsensus w sprawie rozwoju, w którym przypomniano o związku między bezpieczeństwem i rozwojem, oraz o globalną strategię UE, w której podkreśla się potrzebę zintegrowanego podejścia do konfliktów, współpraca w dziedzinie pokoju i bezpieczeństwa pozostaje nadal centralnym elementem partnerstwa Afryka–UE. W tym właśnie kontekście Komisja Europejska i Komisja Unii Afrykańskiej podpisały w dniu 23 maja 2018 r. protokół ustaleń w sprawie pokoju, bezpieczeństwa i sprawowania rządów, który stanowi ramy zacieśnionej współpracy UA–UE, w celu sprostania wyzwaniom związanym z pokojem i bezpieczeństwem. Ostatnio skupiono się na dalszym zacieśnianiu współpracy z partnerami afrykańskimi w zakresie pokoju i bezpieczeństwa, co zostało odzwierciedlone we wspólnym komunikacie Komisji i ESDZ z marca 2020 r. pt. „W kierunku kompleksowej strategii współpracy z Afryką”. Przyczyniając się do kontynuacji działań związanych z Instrumentem na rzecz Pokoju w Afryce do końca pierwszej połowy 2021 r. lub do wygaśnięcia umowy z Kotonu, w zależności od tego, co nastąpi wcześniej, niniejszy wniosek wspomoże realizację celów zrównoważonego rozwoju, zwłaszcza celu zrównoważonego rozwoju nr 16 – „wspieranie pokojowych i integracyjnych społeczeństw na rzecz zrównoważonego rozwoju, zapewnienie wszystkim dostępu do wymiaru sprawiedliwości oraz tworzenie na każdym poziomie instytucji, które będą skuteczne, odpowiedzialne i będą sprzyjały włączeniu społecznemu”. Instrument na rzecz Pokoju w Afryce jest w normalnych okolicznościach finansowany przez państwa AKP i z puli środków regionalnych EFR. Działania finansowane z dodatkowych środków przeznaczonych na Instrument na rzecz Pokoju w Afryce z rezerwy na wykonanie (fr. „réserve non-mobilisable”) nadal będą zgodne z ogólnymi i szczególnymi dla państw AKP celami określonymi w wewnętrznej strategii państw AKP. Te dodatkowe środki zostaną wykorzystane zgodnie z zasadami i procedurami mającymi zastosowanie do 11. EFR. Programowanie tych funduszy zostanie ustanowione w drodze zmiany programu działania Instrumentu na rzecz Pokoju w Afryce na lata 2019–2020, dodając do niego realizację działań od stycznia 2021 r. lub do wygaśnięcia umowy z Kotonu, w zależności od tego, co nastąpi wcześniej. Ta zmiana programu działania Instrumentu na rzecz Pokoju w Afryce na lata 2019–2020 wymaga zatwierdzenia przez COREPER przed przyjęciem go przez Komisję, jak przewidziano w art. 15 lit. b) rozporządzenia wykonawczego do 11. EFR.

•Spójność z innymi obszarami polityki Unii

Nie dotyczy

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna