[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 16.12.2008

KOM(2008) 870 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY

w sprawie selektywności połowów dorsza włokiem w wodach Morza Bałtyckiego

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY

w sprawie selektywności połowów dorsza włokiem w wodach Morza Bałtyckiego

1. Cel oraz wprowadzenie

Artykuł 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 2187/2005 w sprawie zachowania zasobów połowowych w wodach Morza Bałtyckiego, cieśnin Bełt i Sund poprzez zastosowanie środków technicznych wymaga, by Komisja przedstawiła Radzie „ (…) na podstawie zaleceń Komitetu Naukowo-Technicznego i Ekonomicznego ds. Rybołówstwa (…) ocenę selektywności narzędzi aktywnych do połowu dorsza, dla których uznaje się dorsza za gatunek docelowy ”. Artykuł 7 obejmuje swoim zakresem jedynie narzędzia używane do połowów włokiem.

Ocena dotyczy włoków, niewodów duńskich oraz podobnych narzędzi o rozmiarze oczek sieci ≥ 105 mm z oknami wyjściowymi typu „Bacoma” lub workiem włoka T90 (w którym tkanina sieciowa na worku włoka i przedłużeniu jest obrócona o 90°), czyli dwóch systemów selektywnych stosowanych do połowów dorsza w wodach Morza Bałtyckiego. Dokładne opisy obu narzędzi zostały zamieszczone w dodatku do wyżej wspomnianego rozporządzenia.

Oceny dokonała Międzynarodowa Rada Badań Morza (ang. International Council for the Exploration of the Sea, ICES)[1]. Komitet Naukowo-Techniczny i Gospodarczy ds. Rybołówstwa (ang. Scientific, Technical and Economic Committee for Fisheries, STECF)[2] został wezwany do przedstawienia opinii w sprawie tej oceny. Niniejsze sprawozdanie zawiera podsumowanie opinii przedstawionych przez ICES oraz STECF, a także porównanie selektywności worka włoka T90 oraz okna wyjściowego typu „Bacoma”. Sprawozdanie przedstawia ponadto uzasadnienie konieczności zwiększenia selektywności, wstępne sugestie dotyczące tego, jak osiągnąć ten cel oraz kierunek działania.

2. Wnioski i zalecenia ICES oraz STECF

ICES stwierdza, że zarówno konstrukcja Bacomy, jak i T90 faktycznie jest selektywna i gwarantuje długość zatrzymania (L50 oznacza, że 50% ryb o tej długości zostanie zatrzymanych w sieci) równoważną obowiązującemu minimalnemu rozmiarowi ryb (ang. Minimum Landing Size, MLS), który dla dorsza wynosi 38 cm. Nie ma jasnych dowodów na różnice w zakresie selektywności tych dwóch narzędzi. Dodatkowe uwagi przedstawione przez ICES dotyczą zalet i wad tych dwóch narzędzi, jeżeli chodzi o ich praktyczność, postrzegane korzyści w związku z jakością ryb czy sprawność energetyczną. ICES zaleca ponadto przeprowadzenie dodatkowych badań i analiz.

STECF popiera wnioski przedstawione przez ICES i stwierdza, że na podstawie dostępnych informacji nie można było odpowiedzieć na pytanie, czy Bacoma i włoki T90 mają podobne właściwości, jeżeli chodzi o selektywność. STECF zauważa również, że „obecny wzorzec eksploatacji dorsza w ramach połowów włokiem pozwala na eksploatację niedojrzałych dorszy. W rezultacie wykorzystanie zasobów dorsza z Morza Bałtyckiego nie jest optymalne. Poprawa wzorca eksploatacji ograniczająca śmiertelność niedojrzałych osobników nie tylko zapewni większe połowy, ale przyczyni się do odbudowy wschodnich zasobów dorsza. STECF zaleca zatem, by rozważyć środki, których rezultatem będzie poprawa wzorca eksploatacji dorsza w wodach Morza Bałtyckiego.”

3. SZCZEGÓłOWA ANALIZA OCENY

3.1. Selektywność

Ze względu na brak nowszych badań selektywności, szczególnie jeżeli chodzi o „Bacomę”, wnioski dotyczące selektywności opierają się na wcześniejszej analizie przeprowadzonej przez ICES[3]. ICES uwzględnia jednak wstępne wyniki dwóch nowych polskich i niemieckich badań selektywności, przeprowadzonych głównie na narzędziach T90[4].

Zgodnie z wnioskami ICES zarówno okna typu „Bacoma”, jak i worek włoka T90 dają wartość L50 rzędu 38–40 cm, co odpowiada minimalnemu rozmiarowi dorsza wynoszącemu 38 cm. W przypadku T90 wstępna analiza niemieckich i polskich danych daje L50 na poziomie około 41 cm oraz zakresy selekcji od 4,8 do 6,5 cm. Ogólnie nie stwierdzono różnic w zakresie selektywności tych dwóch narzędzi, nie można jednakże wykluczyć, że takie różnice istnieją.

3.1.1. Znaczenie liczby oczek na obwodzie worka włoka

Wcześniejsze analizy przeprowadzone przez ICES wykorzystywały stare dane dotyczące worków włoka T90. Większość tych zbiorów danych została uzyskana w wyniku doświadczeń przeprowadzonych z użyciem worków włoków posiadających więcej oczek na obwodzie niż obecne maksimum dopuszczone przez prawo, tj. 50. Analiza modelowa przeprowadzona ostatnio w Danii[5] oraz inne sprawozdania naukowe wskazują jednak na to, że obwód worka włoka ma istotny wpływ na selektywność niezależnie od tego, czy worek włoka jest zbudowany ze standardowej siatki o rombowych oczkach czy z T90. Ograniczenie liczby oczek na obwodzie worka włoka znacznie zwiększa selektywność. Zatem prawdopodobnie selektywność worka włoka T90 ustalona na podstawie wcześniejszej analizy (przy większej liczbie oczek) jest mniejsza niż obecna selektywność T90. Wspomniane powyżej badania T90 przeprowadzone ostatnio przez Polskę i Niemcy potwierdzają tę teorię.

3.1.2. Rola wielkości i składu połowów

Wielkość i skład połowów mogą mieć wpływ na selektywność narzędzi typu „Bacoma” i T90. Zarówno obserwatorzy, jak i rybacy sygnalizują, że obecne okno „Bacoma” działa stosunkowo dobrze, gdy wielkość połowu nie przekracza około dwóch ton na zaciąg. Jeżeli połów jest większy, a zwłaszcza kiedy dominuje w nim dorsz, którego wielkość oscyluje wokół minimalnego rozmiaru, właściwości selektywne narzędzi dają niezadowalające rezultaty. Jest to zgodne z wcześniejszymi badaniami i jest związane z wielkością okna „Bacoma”.

Dla T90 badania nad workami włoków wskazują na to, że selektywność nie zależy aż tak bardzo od wielkości połowu, a bardziej od składu połowu. Duża liczba płastugokształtnych w worku włoka zmniejsza selektywność siatki w przypadku dorsza. ICES zaleca zatem, by rozważyć zastosowanie uzupełniających środków technicznych, takich jak doraźne zamykanie obszarów o dużej koncentracji płastugokształtnych lub niepełnowymiarowych dorszy.

3.1.3. Minimalna wielkość ryb (MLS)

Obydwa warianty narzędzi, zarówno Bacoma, jak i T90, zapewniają wartość L50 odpowiadającą wielkości MLS dla dorsza na poziomie 38 cm.

Obecnie zarówno dla „Bacomy”, jak i dla T90 wielkość L25 (25 % ryb tej długości zostanie zatrzymanych w sieci) jest zbieżna z długością dorsza wynoszącą około 35–38 cm, co stanowiłoby bardziej selektywny cel.

3.1.4. Odrzuty

Szacunkowa ilość odrzutów ze wszystkich połowów z zasobów dorsza zarówno w zachodniej, jak i we wschodniej części Morza Bałtyckiego została przedstawiona przez grupę roboczą ICES ds. oceny rybołówstwa bałtyckiego (ang. Working Group on Baltic Fisheries Assessment, WGBFAS). Zgodnie z jej najnowszym sprawozdaniem[6] ilość odrzutów wzrosła z 1600 t w 2005 r. do ponad 4000 t rocznie w latach 2006–2007. ICES uważa, że prawdopodobną przyczyną takiego wzrostu wielkości odrzutów są silne pokolenia z lat 2003 i 2005, które dołączyły do zasobów poławialnych, ale tylko nieznacznie przekraczały wielkość MLS.

Współczynnik odrzutów dla dorsza bałtyckiego szacuje się obecnie na 10 % masy połowów. Większa selektywność ograniczyłaby wielkość odrzutów, a także umożliwiłaby szybszą odbudowę zasobów i większe połowy.

3.2. Dodatkowe aspekty

3.2.1. Akceptacja przez rybaków

Ze wszelkich dostępnych informacji wynika, że preferencje co do narzędzi wśród państw członkowskich są wyraźnie podzielone:

- rybacy z Danii i Szwecji wyraźnie preferują okno typu „Bacoma”;

- rybacy z innych państw członkowskich, a zwłaszcza z Polski i z Niemiec, uważają worek włoka T90 za bardziej atrakcyjną możliwość.

Wygląda na to, że żadna z tych opcji nie jest idealna, jeżeli chodzi o optymalizację połowów czy ograniczanie odrzutów do minimum. Obie są za to bardziej akceptowane przez rybaków niż zwiększanie wielkości oczek.

3.2.2. Dodatki do narzędzi połowowych

W art. 5 rozporządzenia Rady (WE) 2187/2005 opisano wiele zgodnych z prawem dodatków do narzędzi połowowych, które mogą mieć niekorzystny wpływ na selektywność lub mogą zostać zamocowane w sposób niezgodny z prawem, zmniejszając rozmiar oczek. Zastosowanie dolnych fartuchów włoka, dużych pływaków „ratunkowych” przywiązywanych do sznurówki włoka, klap włoka oraz obręczy okrągłych może mieć wpływ na selektywność w zależności od sposobu ich zamocowania. Należy zatem rozważyć konieczność stałego stosowania takich dodatków ze względów wytrzymałości i bezpieczeństwa w kontekście ich ujemnego wpływu na selektywność.

3.3. Dalsze badania zalecane przez ICES i STECF

ICES oraz STECF zalecają przeprowadzenie badań w celu pogłębienia wiedzy na temat okna typu „Bacoma” i worka włoka T90 oraz wyjaśnienia różnic pomiędzy nimi. Proponuje się przeprowadzenie następujących badań:

- zorganizowane doświadczenia zaplanowane w taki sposób, by porównać selektywność worków włoka T90 oraz okien typu „Bacoma” oraz ocenić wpływ grubości sznurka, obwodu worka włoka oraz wielkości oczek;

- badania selektywności przy rosnącej wielkości połowów i różnym składzie połowów, zarówno dla worków włoka typu T90, jak i typu „Bacoma”;

- badanie potencjału uzupełniających środków technicznych, takich jak doraźne zamknięcia czy zamknięcia pewnych obszarów Morza Bałtyckiego;

- dokładny przegląd ewentualnych skutków obchodzenia przepisów na podstawie informacji otrzymanych od państw członkowskich;

- przegląd obowiązujących przepisów w sprawie dozwolonych dodatków do narzędzi połowowych, tj. fartuchów, pływaków ratunkowych itp., w celu ustalenia, czy ich stosowanie jest nadal konieczne.

4. Wnioski Komisji

Komisja jest zdania, że choć wielkości odrzutów dla połowów dorsza włokiem w wodach Morza Bałtyckiego są stosunkowo niskie, istnieje możliwość zwiększenia selektywności oraz zastosowania innych środków ograniczających wielkość odrzutów. Uwzględniając zalecenie STECF, aby „ rozważyć środki, których rezultatem będzie poprawa wzorca eksploatacji dorsza w wodach Morza Bałtyckiego ”, Komisja chciałaby zbadać możliwość zwiększenia selektywności połowów dorsza włokiem w wodach Morza Bałtyckiego oraz ograniczenia odrzutów.

Komisja postrzega obecną korzystną tendencję w zakresie zasobów dorsza we wschodniej części Morza Bałtyckiego jako szansę na zwiększenie selektywności bez dużych strat gospodarczych po stronie bałtyckiego rybołówstwa. Półzamknięte Morze Bałtyckie, na którym dominują połowy jednogatunkowe, jest również odpowiednim kandydatem do wprowadzenia gospodarki opierającej się w pełni na podejściu ekosystemowym przy znacząco ograniczonym poziomie odrzutów zarówno gatunków komercyjnych, jak i niekomercyjnych. Średnio- i długofalowymi skutkami takiego podejścia powinny być wyższe limity połowowe oraz ulepszenie połowów pod względem ekologicznym i gospodarczym.

Komisja zyskała ostatnio poparcie ze strony Regionalnego Komitetu Doradczego ds. Morza Bałtyckiego [7],[8] (ang. Baltic Sea Regional Advisory Council, BSRAC) w sprawie ograniczenia wielkości odrzutów i zwiększenia selektywności w wodach Morza Bałtyckiego. Komisja zauważa, że istnieje wiele środków pozwalających zrealizować to podejście, w tym powiększenie okien typu „Bacoma”, zwiększenie rozmiarów oczek w T90, zwiększenie rozmiarów oczek w oknach typu „Bacoma”, ogólne zwiększenie rozmiarów oczek, ograniczenie liczby oczek na obwodzie worka włoka, pilotażowy program zapobiegania poławianiu niedojrzałych osobników dorsza, doraźne zamknięcia itd. Dalsze inicjatywy państw członkowskich oraz Regionalnego Komitetu Doradczego ds. Morza Bałtyckiego w tym kontekście będą mile widziane przez Komisję, która zorganizuje spotkania z państwami członkowskimi oraz Regionalnym Komitetem Doradczym ds. Morza Bałtyckiego w celu omówienia projektów pilotażowych, w ramach których ocenione zostaną różne środki. Komisja rozważy wyniki projektów pilotażowych dotyczących ograniczenia wielkości odrzutów oraz zwiększenia selektywności, zaproponuje cele, a być może również nowe środki prawne, o ile uzna to za konieczne.

W związku z powyższym Komisja chciałaby zauważyć, że rozporządzenie Rady (WE) nr 1198/2006 z dnia 27 lipca 2006 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rybackiego zawiera wiele przepisów, które mogą zostać wykorzystane przez państwa członkowskie w celu zwiększenia selektywności. Należą do nich, na przykład: zmiana narzędzi połowowych, pomoc na wyposażenie w celu ograniczenia wpływu wywieranego na gatunki niekomercyjne, pomoc dla mniejszych statków w celu poprawy gospodarowania na pewnych obszarach połowowych oraz poprawy kontroli dostępu do tych obszarów oraz pomoc na wspólne działania, takie jak projekty pilotażowe. Komisja zwraca się zatem do państw członkowskich z wnioskiem o wykorzystanie istniejących środków na wsparcie projektów pilotażowych mających na celu zwiększenie selektywności połowów dorsza w wodach Morza Bałtyckiego.

[1] ICES, 8,3,3,3 (2007). Odpowiedź ICES dla UE w sprawie selektywności narzędzi aktywnych do połowu dorsza w wodach Morza Bałtyckiego.

[2] Dokument roboczy służb Komisji STECF (2008) Opinie Komitetu Naukowo-Technicznego i Gospodarczego ds. Rybołówstwa w sprawie selektywności narzędzi aktywnych do połowu dorsza w wodach Morza Bałtyckiego

[3] ICES (2004) Sprawozdanie grupy roboczej ICES-FAO ds. technologii połowów oraz zachowania ryb (WGFTFB), 20–23 kwietnia 2004 r., Gdynia, Polska. ICES CM 2004/B:05.189 pp; ICES (2005) Sprawozdanie grupy roboczej ICES-FAO ds. technologii połowów oraz zachowania ryb (WGFTFB), 18–22 kwietnia 2005 r., Rzym, Włochy. ICES CM 2005/B:04.283 pp

[4] Moderhak W., 2007. Selectivity in trawl fisheries for cod – assessment of the selectivity on cod of active gears for which cod is recognised as target species according to Article 7 of Council Regulation (EC) No 2187/2005. Komunikat Polski dla Komisji, 16 sierpnia 2007 r.

Wienbeck H., 2007. 579 sprawozdanie z rejsu FRV Solea w dniach 7.9.2007–28.9.2007. Institut für Fischereitechnik und Fischereiökonomie (Instytut Technologii i Ekonomiki Rybackiej), Hamburg, Niemcy. W przygotowaniu.

[5] Herrmann B., Priour D., i Krag L.A., 2007. Simulation-based study of the combined effect on cod-end size selection of turning meshes by 90° and reducing the number of meshes in the circumference for round fish. Fisheries Research 84 (2007) 222–232.

[6] ICES CM 2008 / ACOM: 06

[7] BSRAC (2008) Recommendations on the fisheries for Baltic Sea fish species in 2009 (Zalecenia w sprawie połowów ryb bałtyckich w 2009 r.).

[8] BSRAC (2008) Comments on the Commission's consultation paper on discards (Uwagi do dokumentu do dyskusji dotyczącego odrzutów sporządzonego przez Komisję).