Zgodnie z deklaracją rzymską() budżet UE powinien sprawić, by Europa była bezpieczna i pewna; jest to wymiar, do którego program pomocy na rzecz likwidacji obiektów jądrowych Ignalina już wniósł wkład i do realizacji którego może się nadal przyczyniać. Głównym pozytywnym skutkiem, jaki ma zostać osiągnięty dzięki programowi Ignalina, jest stopniowe ograniczanie zagrożenia radiologicznego dla pracowników, społeczeństwa i środowiska na Litwie i w całej UE.

Cel programu zmieniał się na przestrzeni lat, aby lepiej uwzględniać potrzeby i zapewnić bezpieczną likwidacji obiektu: początkowo do 2013 r. pomoc Unii Europejskiej miała na celu wsparcie Litwy zarówno w jej wysiłkach na rzecz zamknięcia i likwidacji przedmiotowych reaktorów, jak i w zmierzeniu się z konsekwencjami wcześniejszego zamknięcia jej instalacji elektrowni jądrowej; później, w 2014 r., zakres programu został ograniczony do działań likwidacyjnych tzn. do działań związanych z bezpieczeństwem; sugeruje się, aby na następnym etapie program był nadal ukierunkowany na działania likwidacyjne obejmujące wyzwania z zakresu bezpieczeństwa radiacyjnego.

Litwa wypełniła w wyznaczonym terminie swoje zobowiązanie do zamknięcia reaktorów zawarte w traktacie o przystąpieniu.(). Na podstawie postanowień Protokołu 4 w sprawie elektrowni jądrowej Ignalina do traktatu o przystąpieniu Litwy() Rada Unii Europejskiej przyjęła po 2006 r. kolejne rozporządzenia (,) w celu wdrożenia likwidacji. Poza wsparciem finansowym UE program Ignalina na początku korzystał ze wsparcia międzynarodowych dawców (państwa członkowskie UE, Norwegia, Szwajcaria), które było wpłacane do Międzynarodowego Funduszu Wspierania Likwidacji Elektrowni Jądrowej Ignalina zarządzanego przez Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju.

Program utworzono w kontekście negocjacji Litwy w sprawie przystąpienia do Unii Europejskiej. Zobowiązanie Litwy do zamknięcia, a następnie likwidacji we wspólnie uzgodnionym terminie dwóch reaktorów jądrowych zaprojektowanych w Związku Radzieckim zostało określone w traktacie o przystąpieniu Litwy(). W akcie solidarności, uznając, że likwidacja elektrowni jądrowej Ignalina ma charakter długoterminowy i stanowi wyjątkowe obciążenie finansowe, Unia Europejska zobowiązała się w Protokole 4 do traktatu o przystąpieniu Litwy() do udzielenia adekwatnej pomocy finansowej, w oparciu o faktyczne potrzeby w zakresie płatności oraz zdolność absorpcyjną, na rzecz likwidacji elektrowni jądrowej Ignalina.

Przegląd śródokresowy wykazał, że wzrastający poziom wkładu krajowego przyczynia się do zwiększenia rozliczalności i skłania beneficjenta do zachowań na rzecz poszukiwania oszczędności. W analizie stwierdzono również, że wzrastające poziomy wkładu krajowego stanowią konieczny, lecz niewystarczający warunek ustanowienia właściwych zachęt do terminowej i efektywnej likwidacji. Nieokreślenie w przeszłości stóp dofinansowania w podstawie prawnej doprowadziło do powstania niepewności, które zostaną usunięte w projekcie podstawy prawnej na następne wieloletnie ramy finansowe (2021–2027).

Wykazał on również, że w dzięki finansowaniu unijnemu podczas bieżących wieloletnich ram finansowych poziomy bezpieczeństwa na terenie obiektu ulegną znacznej poprawie. Na Litwie do głównych bieżących zmian w tym obszarze należą stałe postępy w zakresie usuwania wypalonego paliwa jądrowego z budynków reaktorów i przygotowania do demontażu napromieniowanego grafitu z rdzenia reaktorów, co jest pierwszym w swoim rodzaju przedsięwzięciem o bezprecedensowej skali.

Pomoc finansowa Unii Europejskiej była od początku wdrażana w ramach zarządzania pośredniego (). Komisja wnioskuje, aby nadal powierzać wdrażanie budżetu programu organowi wykonawczemu poddanemu ocenie spełnienia wymogów dotyczących filarów (zarządzanie pośrednie), tj. litewskiej agencji krajowej, CPMA.

•Konsultacje z zainteresowanymi stronami

Na potrzeby przeglądu śródokresowego programu Komisja rozpoczęła w czerwcu 2017 r. otwarte konsultacje publiczne o przedłużonym czasie trwania wynoszącym 14 tygodni. Konsultacje spotkały się z ograniczonym zainteresowaniem (20 odpowiedzi). Oprócz powyższych konsultacji w lipcu 2017 r. przeprowadzono konsultacje metodą ukierunkowanej ankiety elektronicznej; uzyskano w ten sposób 17 dodatkowych odpowiedzi (jedną z Bułgarii, cztery z Litwy i 12 ze Słowacji) od łącznej liczby 90 zainteresowanych stron, z którymi się skontaktowano. Otrzymane odpowiedzi wyrażały przeważnie pozytywne opinie o programie, lecz nie dostarczyły żadnych dodatkowych nowych danych wejściowych dotyczących programu. Powyższe dwie inicjatywy konsultacji społecznych zostały jednak uzupełnione ukierunkowanymi konsultacjami polegającymi na przeprowadzeniu około 100 rozmów z podmiotami dokonującymi likwidacji obiektów jądrowych oraz istotnymi zainteresowanymi stronami.

•Wiedza ekspertów zewnętrznych

W celu opracowania następnych wieloletnich ram finansowych użyto następujących dokumentów jako danych wyjściowych:

–„Support to the mid-term evaluation of the Nuclear Decommissioning Assistance Programmes” (Wsparcie dla przeglądu śródokresowego programów pomocy na rzecz likwidacji obiektów jądrowych), EY, ocena przygotowana dla DG ds. Energii Komisji Europejskiej, 2018 r.;

–„Nuclear Decommissioning Assistance Programme (NDAP) – Assessment of the robustness of the financing plans considering the economic-financial-budgetary situation in each concerned Member State and of the relevance and feasibility of the detailed decommissioning plans”, Deloitte, NucAdvisor, VVA Europe, badanie przygotowane dla DG ds. Energii Komisji Europejskiej, 2016 r.;

–Sprawozdanie specjalne nr 22/2016 Europejskiego Trybunału Obrachunkowego „Programy pomocy unijnej na rzecz likwidacji obiektów jądrowych na Litwie, w Bułgarii i na Słowacji – od 2011 r. poczyniono pewne postępy, lecz wciąż należy zmierzyć się z najpoważniejszymi wyzwaniami”.

•Ocena skutków

Zgodnie z rozporządzeniem finansowym oraz wymogami polityki Komisji w zakresie lepszego stanowienia prawa niniejszy program został poddany ocenie ex ante (w formie dokumentu roboczego służb Komisji).

•Uproszczenie

Obecnie program jest realizowany w ramach zarządzania pośredniego z wykorzystaniem organu wykonawczego poddanego ocenie spełnienia wymogów dotyczących filarów w odnośnym państwie członkowskim (tj. litewskiej agencji krajowej, CPMA). Przegląd śródokresowy programu potwierdził, że stosowane obecnie rozwiązania zapewniają skuteczne i efektywne wprowadzenie w życie programu, w związku z czym będą one kontynuowane w kolejnych wieloletnich ramach finansowych, z pewnymi uproszczeniami dokonanymi na podstawie doświadczeń i wniosków wynikających z przeglądu śródokresowego. W programie wykorzysta się na przykład wieloletnie programowanie przewidziane w zmienionym rozporządzeniu finansowym. W ten sposób wieloletni szczegółowy plan likwidacji zostanie w najlepszy możliwy sposób wykorzystany jako podstawa dla programowania i monitorowania, a ponadto ulegnie poprawie efektywność i terminowość cyklu programowania. Jeśli chodzi o programowanie, wieloletni charakter programu likwidacji będzie odzwierciedlony przez wprowadzenie wieloletniego programu prac i decyzji w sprawie finansowania. Program może zostać poddany przeglądowi na podstawie wyników oceny. Zgodnie z obecną praktyką finansowanie na mocy niniejszego rozporządzenia może być wykorzystywane do ukończenia projektów ujętych w planie ostatecznej likwidacji elektrowni Ignalina aż do jego daty końcowej. Kolejny przykład związany jest z wprowadzeniem jaśniejszych ram współfinansowania, które zmniejszą niepewność dotyczącą źródła finansowania, usuną konieczność corocznego negocjowania i uzgadniania wkładu krajowego oraz zwiększą odpowiedzialność państwa członkowskiego za program. Ponadto stosowany będzie jednolity zbiór przepisów, a dodatkowe synergie i komplementarność pomiędzy programami będą wykorzystywane, gdy tylko będzie to możliwe. Wreszcie Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejski Fundusz Społeczny Plus (EFS+) i Fundusz Spójności mogłyby wspierać działania wspomagające przemiany społeczne i gospodarcze, w tym również efektywność energetyczną i działania na rzecz energii odnawialnej, jak również pewne inne rodzaje działalności niezwiązane z procesami bezpieczeństwa radiacyjnego. W ten sposób fundusze te mogą generować dodatkową działalność w odnośnych regionach i wykorzystywać wiedzę ekspercką dostępną lokalnie jako główną siłę napędową dla tworzenia miejsc pracy, zrównoważonego wzrostu i innowacji. Należy również zbadać synergię z 9PR lub z programem badawczo-szkoleniowym Euratom w obszarach takich jak rozwój i testowanie technologii, a także szkolenie i edukacja.

•Prawa podstawowe

Program nie ma wpływu na prawa podstawowe.

4.WPŁYW NA BUDŻET