[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 27.11.2009

KOM(2009)658 wersja ostateczna

Wniosek

DECYZJA RADY

uzupełniająca kodeks graniczny Schengen w odniesieniu do ochrony granic morskich w kontekście współpracy operacyjnej koordynowanej przez Europejską Agencję ds. Zarządzania Współpracą Operacyjną na Granicach Zewnętrznych Państw Członkowskich Unii Europejskiej

UZASADNIENIE

Kontekst wniosku

Przebieg procedury

W 2007 r. Komisja opracowała analizę dotyczącą międzynarodowych przepisów prawnych regulujących ochronę zewnętrznych granic morskich oraz przeszkód utrudniających skuteczne stosowanie tych przepisów. Następnie Komisja zleciła nieformalnej grupie, obejmującej ekspertów z państw członkowskich, FRONTEX-u, Biura Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców oraz Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji, opracowanie wytycznych dotyczących działań FRONTEX-u na morzu.

We wrześniu 2007 r. Rada ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych wyraziła poparcie dla tej grupy. Wezwała „Komisję, FRONTEX i państwa członkowskie do sfinalizowania, jako kwestii priorytetowej, analizy prawa morskiego istotnego dla wspólnych działań FRONTEX-u i [zwróciła się do] Komisji o przedstawienie Radzie sprawozdania przed końcem roku.”

Grupa odbyła pięć posiedzeń w okresie między lipcem 2007 r. a sierpniem 2008 r. i opracowała „Projekt wytycznych dotyczących działań FRONTEX-u na morzu.” Uczestnicy nie uzgodnili wspólnego stanowiska w takich kwestiach, jak np. wpływ praw człowieka i praw uchodźców, rola FRONTEX-u oraz uprzednie ustalenie miejsc, w których migranci zostaną sprowadzeni na ląd.

W przekonaniu, że różnice między państwami członkowskimi uniemożliwią opracowanie wytycznych, Komisja przygotowała projekt decyzji w oparciu o wyniki prac nieformalnej grupy redakcyjnej. Podstawą tego projektu był art. 12 kodeksu granicznego Schengen, zgodnie z którym Komisja może przyjmować przepisy dotyczące ochrony granic na podstawie procedury komitetowej (komitet regulacyjny i prawo kontroli przysługujące Parlamentowi Europejskiemu).

Zasięgnięcie opinii Komitetu ds. Kodeksu Granicznego Schengen

Projekt decyzji został przedłożony Komitetowi ds. Kodeksu Granicznego Schengen do omówienia w dniach 23-24 lutego 2009 r. Kilka państw członkowskich zdecydowanie odrzuciło projekt, głównie z uzasadnieniem, że wykracza on poza zakres uprawnień przyznanych Komisji przez kodeks graniczny Schengen. Z kolei inne państwa członkowskie wyraziły zdecydowane poparcie, w szczególności w odniesieniu do kwestii ochrony praw człowieka i praw uchodźców. Niektóre państwa członkowskie nie zakończyły jeszcze swoich konsultacji wewnętrznych, jednak również zgłosiły zastrzeżenia do projektu.

Biorąc pod uwagę konkluzje z posiedzenia Rady Europejskiej w lipcu 2009 r., w których podkreślono potrzebę „zintensyfikowania koordynowanych przez FRONTEX działań w zakresie kontroli granicznej oraz stworzenia jasnych zasad zaangażowania w odniesieniu do wspólnego patrolowania i sprowadzania uratowanych osób na ląd”, Komisja postanowiła kontynuować procedurę komitetową. Zmieniona wersja projektu decyzji, w której uwzględniono niektóre zastrzeżenia wyrażone przez państwa członkowskie, została przedłożona Komitetowi w dniu 19 października. Główne zmiany były następujące:

- Wytyczne zostały podane w całości w załączniku, który będzie stanowił część planu operacyjnego ustanowionego przez uczestniczące państwa członkowskie i Agencję FRONTEX.

- Sformułowano ponownie zasadę non-refoulement, która będzie stosowana w przypadkach, w których istnieją istotne podstawy, aby sądzić, że dane osoby zostałyby poddane torturom lub innemu nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu.

- Uproszczono przepis dotyczący przechwycenia oraz poszukiwań i akcji ratowniczej w kontekście działań w zakresie ochrony granic.

- W projekcie przyznano pierwszeństwo sprowadzeniu na ląd w krajach trzecich (pod warunkiem zachowania zasady non-refoulement); w innym przypadku sprowadzenie na ląd powinno nastąpić w miejscu znajdującym się najbliżej pod względem geograficznym.

Na posiedzeniu w dniu 19 października zwrócono się do Komitetu o wydanie formalnej opinii na temat projektu decyzji. Osiem państw członkowskich głosowało za przyjęciem projektu, łączną liczbą 67 głosów. Siedem państw członkowskich głosowało przeciwko, łączną liczbą 116 głosów. Cztery państwa członkowskie wstrzymały się od głosu. Pięć państw członkowskich nie było reprezentowanych. Tym samym nie osiągnięto progu wymaganego do wydania opinii przez Komitet (223 głosy).

PODSTAWA I CELE WNIOSKU

Wniosek stanowi kolejny etap procedury komitetowej, na którym Komisja jest zobowiązana do bezzwłocznego przedstawienia Radzie i Parlamentowi Europejskiemu wniosku decyzji Rady, zawierającego tekst projektu przedłożonego Komitetowi do głosowania.

Celem wniosku jest zapewnienie, aby odpowiednie przepisy międzynarodowe (konwencja o prawie morza, konwencje dotyczących bezpieczeństwa na morzu oraz poszukiwaniu i ratownictwie morskim, międzynarodowe prawo dotyczące uchodźców i konwencje praw człowieka) istotne z punktu widzenia działań związanych z ochroną granic morskich prowadzonych w ramach współpracy operacyjnej koordynowanej przez Agencję FRONTEX, były jednolicie stosowane przez wszystkie państwa członkowskie uczestniczące w tych działaniach. Ponadto wniosek ma stworzyć podstawę prawną, umożliwiającą państwu członkowskiemu prowadzenie działań w zakresie ochrony granic na granicy morskiej innego państwa członkowskiego.

Potrzeba stworzenia „jasnych zasad zaangażowania we wspólne działania na morzu, z należytym uwzględnieniem, że osobom w potrzebie, podróżującym z innymi grupami migrantów, powinno się zapewnić ochronę zgodnie z prawem międzynarodowym” została ponownie podkreślona w konkluzjach Rady Europejskiej z posiedzenia w dniach 29-30 października 2009 r.

Wniosek ma w szczególności stanowić rozwiązanie następujących problemów:

- Niektóre państwa członkowskie, posłowie Parlamentu Europejskiego, naukowcy i stowarzyszenia mieli wątpliwości, czy w trakcie działań FRONTEX-u przestrzega się praw podstawowych i praw uchodźców (w szczególności w odniesieniu do zakazu odsyłania (zasada non-refoulement) oraz dostępu do postępowań azylowych). Pragną oni wiedzieć, jakie prawo ma zastosowanie w takich sytuacjach, w szczególności na pełnym morzu, i jakie istnieją gwarancje, że prawa te są w rzeczywistości przestrzegane. Rzeczywiście istnieje obowiązek przestrzegania praw podstawowych przy stosowaniu kodeksu Schengen, jednak nie jest to nigdzie wyraźnie określone w odniesieniu do działań w zakresie ochrony granic. Jeśli chodzi o zasadę non-refoulement, państwa członkowskie różnie interpretują tę zasadę prawa międzynarodowego, przy czym np. niektóre państwa członkowskie kwestionują jej stosowalność na wodach międzynarodowych.

- Wniosek ma na celu ustanowienie wyraźnego obowiązku przestrzegania praw podstawowych i praw uchodźców w ramach prowadzonych przez FRONTEX działań w zakresie ochrony granic. Ponadto wniosek wprowadza zakaz odsyłania osób, którym grozi prześladowanie lub inne nieludzkie lub poniżające traktowanie. Zakaz ten będzie obowiązywał niezależnie od statusu wód, na których takie osoby się znalazły.

- Wniosek decyzji stwarza w prawie wspólnotowym podstawę prawną do wykonywania szeregu uprawnień koniecznych do skutecznego stosowania art. 12 kodeksu granicznego Schengen, takich jak poszukiwanie i przechwytywanie statków. Wniosek określa również warunki, w których takie środki mogą zostać podjęte w różnych obszarach morskich, m.in. na wodach międzynarodowych. W warunkach tych uwzględniono właściwe przepisy prawa międzynarodowego, tym samym przyczyniając się do ich jednolitego i skutecznego stosowania w działaniach FRONTEX-u (zezwolenie państwa nadbrzeżnego, weryfikacja prawa do bandery, którą statek podnosi, statki bez bandery, itd.).

- Większość działań na morzu koordynowanych przez FRONTEX przyjmuje formę działań poszukiwawczych i ratowniczych. FRONTEX nie jest jednak Morską Służbą Poszukiwania i Ratownictwa, jego zadaniem jest służyć pomocą przy wdrażaniu przepisów dotyczących kontroli granicznych. W praktyce fakt, że takie działania przybierają formę działań poszukiwawczych i ratowniczych, oznacza wykluczenie ich z zakresu działań koordynowanych przez FRONTEX i zakresu prawa wspólnotowego. Obowiązek udzielenia pomocy na morzu oraz zadania jednostek morskich służb poszukiwania i ratownictwa są regulowane przepisami prawa międzynarodowego; przepisy te jednak nie są interpretowane ani stosowane przez państwa członkowskie w jednolity sposób.

- Wniosek decyzji ma na celu zapewnienie przestrzegania tego międzynarodowego obowiązku udzielenia pomocy i stosowania systemu morskich służb poszukiwania i ratownictwa. Ustanawia on zasadę podjęcia współpracy z jednostkami SAR jeszcze przed rozpoczęciem danego działania. Określa on również, z którą jednostką SAR należy się skontaktować w przypadku braku odpowiedzi ze strony odpowiedzialnego organu, tak aby wszystkie jednostki uczestniczące w działaniu kontaktowały się z tą samą jednostką SAR.

- Inna różnica między państwami członkowskimi wynika z tego, jak definiują one sytuację, w której konieczne jest udzielenie pomocy: w przypadku niektórych państw członkowskich statek musi być bliski zatonięcia; w przypadku innych wystarczy, że statek jest niezdatny do żeglugi; niektóre państwa członkowskie wymagają, aby osoby na pokładzie wystąpiły z prośbą o pomoc, natomiast inne nie stawiają takiego wymogu. Wniosek opiera się na zasadach systemu SAR i określa, że w momencie, gdy powstanie jakakolwiek wątpliwość co do bezpieczeństwa statku lub jakiejś osoby, należy powiadomić jednostki SAR i przekazać im wszelkie informacje potrzebne do ustalenia, czy dana sytuacja wchodzi w zakres obowiązków SAR.

- Podjęcie decyzji, dokąd należy zabrać uratowane osoby, jest trudną kwestią, i jest postrzegane jako jedna ze słabości systemu SAR. Według zmian wprowadzonych w 2004 r. wszystkie państwa mają obowiązek współpracy w celu rozwiązania sytuacji wymagających poszukiwań i ratownictwa; Przy współpracy z nimi państwo odpowiedzialne za dany region działań poszukiwawczych i ratowniczych musi zadecydować, dokąd zabrać osoby uratowane. Jedno państwo członkowskie nie zaakceptowało przedmiotowych zmian. Szczególnym punktem spornym była kwestia, gdzie należy sprowadzić na ląd osoby uratowane, jeśli państwo odpowiedzialne za dany region działań poszukiwawczych i ratowniczych nie wypełniło swoich zobowiązań w tym zakresie. Niektóre państwa członkowskie nie chcą uczestniczyć w działaniach, ponieważ obawiają się, że w rezultacie będą musiały zabrać osoby uratowane do swojego własnego kraju. Wniosek decyzji ma na celu rozwiązanie takich sytuacji poprzez określenie, że w przypadkach, gdy nie jest możliwe sprowadzenie na ląd w kraju trzecim, nastąpi to w państwie członkowskim, w którym działanie się odbywa.

ASPEKTY PRAWNE WNIOSKU

Podstawa prawna

Podstawą prawną wniosku jest art. 12 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 562/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. ustanawiającego wspólnotowy kodeks zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen)[1], który uprawnia Komisję do przyjmowania dodatkowych przepisów regulujących ochronę granic zgodnie z procedurą regulacyjną i prawem kontroli przysługującym Parlamentowi Europejskiemu.

Wniosek ma zastosowanie do ochrony granic morskich w kontekście działań FRONTEX-u, który ma m.in. uprawnienia w zakresie umożliwiania współpracy operacyjnej między państwami członkowskimi przy wdrażaniu przepisów kodeksu granicznego Schengen. Działania te wchodzą w zakres kodeksu granicznego Schengen, są koordynowane przez agencję Wspólnoty i finansowane z budżetu wspólnotowego. Możliwość przyjmowania nowych przepisów regulujących ochronę granic przy zastosowaniu procedury komitetowej, jest wyraźnie przewidziana w art. 12 kodeksu. W przypadku ochrony granic morskich oczywiste jest, że należy przestrzegać międzynarodowego prawa morza i międzynarodowego prawa morskiego. Ponadto – i zostało to już określone w kodeksie – działań takich nie można przeprowadzać z naruszeniem praw człowieka czy praw uchodźców. We wniosku ściśle przestrzega się tych międzynarodowych ram prawnych: ma on przyczynić się do większego poszanowania tych zasad przy przeprowadzaniu działań, a jednocześnie zapewnić bardziej jednolite stosowanie tych ram prawnych przez wszystkie jednostki operacyjne uczestniczące w takich działaniach.

Pomocniczość i proporcjonalność

Wniosek w sprawie decyzji dotyczy kwestii, która nie wchodzi w zakres wyłącznej kompetencji Wspólnoty i w związku z tym podlega zasadzie pomocniczości. Musi on być również zgodny z zasadą proporcjonalności.

Cele wniosku nie mogą zostać osiągnięte przez państwa członkowskie działające indywidualnie i wymagają przyjęcia zasad wspólnotowych.

Wniosek dotyczy ochrony granic morskich w kontekście współpracy operacyjnej koordynowanej przez agencję FRONTEX i nie dotyczy działań w zakresie ochrony granic realizowanych przez państwa członkowskie indywidualnie lub poza tymi ramami.

Wybór instrumentów

Proponowany instrument: decyzja Rady.

Jako instrument prawny wybrano decyzję, ponieważ dla państw członkowskich, do których jest skierowany, wniosek ma stworzyć zobowiązania, w szczególności w odniesieniu do ochrony granic zewnętrznych w kontekście współpracy operacyjnej koordynowanej przez FRONTEX.

Treść

Artykuł 1 stanowi, że ochrona granic morskich w kontekście działań FRONTEX-u musi odbywać się zgodnie z wytycznymi określonymi w załączniku, który należy włączyć do planu operacyjnego każdego działania.

- Zwięzły opis treści załącznika znajduje się w rozdziale 2.

SPÓJNOŚĆ Z INNYMI DZIEDZINAMI POLITYKI WSPÓLNOTOWEJ

Wniosek jest zgodny z innymi dziedzinami polityki wspólnotowej, w szczególności z polityką zewnętrzną Unii Europejskiej i wspólną polityką transportową. Jest również zgodny ze zintegrowaną polityką morską Unii Europejskiej.

KONSULTACJE I OCENA WPŁYWU

Konsultacje zewnętrzne

Wniosek w sprawie decyzji w dużym zakresie opiera się na wynikach prac nieformalnej grupy redakcyjnej powołanej przez Komisję w 2007 i 2008 r., składającej się z ekspertów z państw członkowskich, FRONTEX-u, Biura Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców i Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji.

Ocena wpływu

Nie przeprowadzono oceny wpływu, ponieważ wniosek przede wszystkim przedstawia i wyjaśnia istniejące już przepisy międzynarodowe i wspólnotowe.

OCENA

Nie planuje się oceny wdrażania decyzji.

SPRAWOZDANIE FINANSOWE I OCENA RYZYKA WYSTĄPIENIA NADUŻYĆ

Wniosek nie nakłada żadnych obciążeń finansowych ani administracyjnych na Wspólnotę. Nie ma on zatem wpływu na budżet Wspólnoty.

SZCZEGÓLNA POZYCJA NIEKTÓRYCH PAŃSTW CZŁONKOWSKICH I KRAJÓW STOWARZYSZONYCH

Wniosek rozwija dorobek prawny Schengen. Uwzględniono zatem następujące skutki w związku z poszczególnymi protokołami:

- Zjednoczone Królestwo i Irlandia: Wniosek ma rozwinąć dorobek prawny Schengen, w którym Zjednoczone Królestwo i Irlandia nie uczestniczą zgodnie z decyzją Rady 2000/365/WE z dnia 29 maja 2000 r. dotyczącą wniosku Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej o zastosowaniu wobec niego niektórych przepisów dorobku Schengen oraz decyzją Rady 2002/192/WE z dnia 28 lutego 2002 r. dotyczącą wniosku Irlandii o zastosowanie wobec niej niektórych przepisów dorobku Schengen. Te państwa członkowskie nie uczestniczą w przyjęciu niniejszej decyzji, nie jest dla nich wiążąca i nie ma do nich zastosowania.

- Dania: Niniejszy wniosek zastąpi rozporządzenie (WE) nr 562/2006. Zważywszy, że rozporządzenie ma rozwinąć dorobek prawny Schengen na mocy postanowień trzeciej części tytułu IV Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, zgodnie z art. 6 Protokołu w sprawie stanowiska Danii załączonego do Traktatu o Unii Europejskiej i do Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, Dania powiadomiła o transpozycji niniejszego rozporządzenia do prawa krajowego pismem z dnia 8 lipca 2006 r. Jest ona zatem na mocy prawa międzynarodowego zobowiązana do wdrożenia niniejszej decyzji.

- Norwegia i Islandia Wniosek stanowi rozwinięcie przepisów dorobku prawnego Schengen w rozumieniu Umowy zawartej przez Radę Unii Europejskiej oraz Republikę Islandii i Królestwo Norwegii w sprawie włączenia tych dwóch państw we wprowadzanie w życie, stosowanie i rozwój dorobku Schengen[2].

- Szwajcaria: Wniosek stanowi rozwinięcie przepisów dorobku prawnego Schengen w rozumieniu w rozumieniu Umowy podpisanej przez Unię Europejską, Wspólnotę Europejską i Konfederację Szwajcarską oraz Republikę Islandii i Królestwo Norwegii w sprawie włączenia Konfederacji Szwajcarskiej we wprowadzanie w życie, stosowanie i rozwój dorobku Schengen[3].

- Lichtenstein: Wniosek stanowi rozwinięcie przepisów dorobku prawnego Schengen w rozumieniu Protokołu między Unią Europejską, Wspólnotą Europejską, Konfederacją Szwajcarską i Księstwem Lichtensteinu w sprawie przystąpienia Księstwa Lichtensteinu do Umowy między Unią Europejską, Wspólnotą Europejską i Konfederacją Szwajcarską w sprawie włączenia Konfederacji Szwajcarskiej we wprowadzanie w życie, stosowanie i rozwój dorobku Schengen.

Wniosek

DECYZJA RADY

uzupełniająca kodeks graniczny Schengen w odniesieniu do ochrony granic morskich w kontekście współpracy operacyjnej koordynowanej przez Europejską Agencję ds. Zarządzania Współpracą Operacyjną na Granicach Zewnętrznych Państw Członkowskich Unii Europejskiej

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską,

uwzględniając rozporządzenie (WE) nr 562/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. ustanawiające wspólnotowy kodeks zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen)[4], w szczególności jego art. 12 ust. 5,

uwzględniając wniosek Komisji,

a także mając na uwadze, co następuje:

1. Celem ochrony granic jest zapobieganie niedozwolonemu przekraczaniu granic, zwalczanie przestępczości transgranicznej oraz zatrzymywanie osób, które nielegalnie przekroczyły granicę lub podejmowanie innych środków wobec nich. Ochrona granic powinna w skuteczny sposób zapobiegać omijaniu odpraw granicznych na przejściach granicznych i zniechęcać do tego oraz umożliwiać wykrywanie przypadków niedozwolonego przekraczania granicy na granicach zewnętrznych.

2. Europejska Agencja Zarządzania Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach Państw Członkowskich Unii Europejskiej („Agencja”) jest odpowiedzialna za koordynowanie współpracy operacyjnej między państwami członkowskimi w celu ułatwienia stosowania prawa wspólnotowego, m.in. w zakresie ochrony granic. Niezbędne są dodatkowe przepisy w odniesieniu do działań w zakresie ochrony granic morskich prowadzonych przez jednostki morskie i powietrzne państwa członkowskiego na granicy morskiej innego państwa członkowskiego w kontekście współpracy operacyjnej koordynowanej przez Agencję, a także w celu dalszego wzmocnienia takiej współpracy.

3. Zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 562/2006 oraz ogólnymi zasadami prawa wspólnotowego środki przyjęte w trakcie działań związanych z ochroną granic powinny być proporcjonalne do założonych celów oraz w pełni respektować prawa podstawowe oraz prawa uchodźców i osób ubiegających się o azyl, w tym w szczególności zakaz odsyłania (zasada non-refoulement). Państwa członkowskie są związane przepisami dorobku prawnego w dziedzinie azylu, w szczególności dyrektywy Rady 2005/85/WE z dnia 1 grudnia 2005 r. w sprawie ustanowienia minimalnych norm dotyczących procedur nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich[5], w odniesieniu do wniosków o udzielenie azylu złożonych na terytorium, w tym na granicy lub w strefach tranzytowych państwa członkowskiego.

4. Na swoich posiedzeniach w dniach 18-19 czerwca oraz 29-30 października 2009 r. Rada Europejska podkreśliła potrzebę zintensyfikowania działań w zakresie kontroli granicznej koordynowanych przez Agencję oraz stworzenia jasnych zasad zaangażowania w odniesieniu do wspólnego patrolowania i sprowadzania uratowanych osób na ląd.

5. Należy uwzględnić fakt, że koordynowane przez Agencję działania w zakresie ochrony granic realizowane są zgodnie z planem operacyjnym uzgodnionym przez Agencję oraz państwa członkowskie uczestniczące w działaniach, jak również zgodnie z harmonogramem i instrukcjami wydanymi przez centrum koordynacyjne, skupiające przedstawicieli państw członkowskich i Agencji, oraz fakt, że przed rozpoczęciem danego działania określa się przyjmujące państwo członkowskie, którego granica będzie chroniona, lub więcej takich państw. Wytyczne ustanowione w niniejszej decyzji powinny być włączone do tego planu operacyjnego.

6. Wprowadzanie niniejszej decyzji w życie nie powinno wpłynąć na zobowiązania państw członkowskich w ramach Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza, Międzynarodowej konwencji o bezpieczeństwie życia na morzu, Międzynarodowej konwencji o poszukiwaniu i ratownictwie morskim, Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej i uzupełniającego ją Protokołu przeciwko przemytowi migrantów drogą lądową, morską i powietrzną, Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, europejskiej konwencji praw człowieka i innych właściwych instrumentów międzynarodowych.

7. Zgodnie z prawem międzynarodowym każde państwo zobowiązuje kapitana statku podnoszącego jego banderę, o ile jest to dla niego możliwe bez narażania na poważne niebezpieczeństwo statku, załogi i pasażerów, do udzielenia pomocy każdej napotkanej osobie zagrożonej utratą życia na morzu oraz do możliwie najszybszego pośpieszenia na ratunek osobom znajdującym się w niebezpieczeństwie na morzu. Takiej pomocy należy udzielić bez względu na obywatelstwo lub status osób wymagających pomocy oraz bez względu na okoliczności, w jakich się znajdują. Niniejsza decyzja nie wpływa na obowiązki organów odpowiedzialnych za poszukiwania i ratownictwo, m.in. obowiązku zapewniania, aby koordynacja i współpraca odbywały się w sposób umożliwiający przekazanie uratowanych osób do bezpiecznego miejsca.

8. Niniejsza decyzja nie narusza praw podstawowych i jest zgodna z zasadami zawartymi w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, przede wszystkim: zasadą godności ludzkiej, zakazem tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania i karania, prawem do wolności i bezpieczeństwa, zasadą non-refoulement, zasadą niedyskryminacji oraz prawami dziecka. Niniejsza decyzja powinna być stosowana przez wszystkie państwa członkowskie zgodnie z tymi prawami i zasadami.

9. Ponieważ cele proponowanych działań – przyjęcie dodatkowych zasad dotyczących ochrony granic morskich przez straż graniczną działającą pod kierunkiem Agencji – nie mogą zostać w wystarczającym stopniu osiągnięte przez państwa członkowskie z powodu różnic między ustawodawstwem poszczególnych państw i stosowanymi przez nie praktykami oraz w związku z tym, że ze względu na wielonarodowy charakter działań możliwe jest lepsze osiągnięcie tych celów na poziomie Wspólnoty, Wspólnota może przyjąć środki zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 Traktatu WE. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w tym artykule, niniejsza decyzja nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia wyżej wymienionych celów.

10. Zgodnie z art. 2 Protokołu w sprawie stanowiska Danii, dołączonego do Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, Dania nie uczestniczyła w przyjmowaniu rozporządzenia Rady (WE) nr 562/2006 i nie jest związana jego treścią ani nie podlega jego stosowaniu. Jednakże ze względu na to, że rozporządzenie (WE) nr 562/2006 stanowi rozwinięcie dorobku Schengen zgodnie z postanowieniami tytułu IV części trzeciej Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, Dania, w myśl art. 5 wyżej wymienionego protokołu, pismem z dnia 8 czerwca 2006 r. poinformowała o transpozycji tego rozporządzenia do swojego prawa krajowego. Dlatego też w świetle prawa międzynarodowego Dania zobowiązana jest do wprowadzenia w życie niniejszej decyzji.

11. W odniesieniu do Islandii i Norwegii niniejsza decyzja stanowi rozszerzenie przepisów dorobku Schengen w rozumieniu Umowy zawartej przez Radę Unii Europejskiej i Republikę Islandii oraz Królestwo Norwegii dotyczącej włączenia tego drugiego państwa we wprowadzenie w życie, stosowanie i rozwój dorobku Schengen[6], należących do dziedziny określonej w art. 1 pkt A decyzji Rady 1999/437/WE[7] w sprawie niektórych warunków stosowania tej Umowy.

12. W odniesieniu do Szwajcarii, niniejsza decyzja stanowi rozwinięcie przepisów dorobku Schengen w rozumieniu Umowy między Unią Europejską, Wspólnotą Europejską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie włączenia Konfederacji Szwajcarskiej we wprowadzanie w życie, stosowanie i rozwój dorobku Schengen[8], wchodzących w zakres określony w art. 1 lit. A decyzji 1999/437/WE w związku z art. 3 decyzji 2008/146/WE w sprawie zawarcia tej umowy[9].

13. W odniesieniu do Liechtensteinu niniejsza decyzja stanowi rozszerzenie przepisów dorobku Schengen w rozumieniu protokołu podpisanego między Unią Europejską, Wspólnotą Europejską, Konfederacją Szwajcarską i Księstwem Liechtensteinu o przystąpieniu Księstwa Liechtensteinu do Umowy między Unią Europejską, Wspólnotą Europejską i Konfederacją Szwajcarską dotyczącej włączenia Konfederacji Szwajcarskiej we wprowadzanie w życie, stosowanie i rozwój dorobku Schengen, należących do dziedziny określonej w art. 1 pkt A decyzji 1999/437/WE w związku z art. 3 decyzji Rady 2008/261/WE w sprawie podpisania i tymczasowego stosowania niektórych postanowień Protokołu[10].

14. Niniejsza decyzja stanowi rozwinięcie przepisów dorobku Schengen, który nie stosuje się do Zjednoczonego Królestwa zgodnie z decyzją Rady 2000/365/WE z dnia 29 maja 2000 r. dotyczącą wniosku Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej o zastosowanie wobec niego niektórych przepisów dorobku Schengen[11]. Zjednoczone Królestwo nie bierze zatem udziału w przyjęciu niniejszej decyzji, nie jest nią związane i nie podlega jej stosowaniu. W związku z tym niniejszej decyzji nie należy kierować do Zjednoczonego Królestwa.

15. Niniejsza decyzja stanowi rozwinięcie przepisów dorobku Schengen, który nie stosuje się do Irlandii zgodnie z decyzją Rady 2002/192/WE z dnia 28 lutego 2002 r. dotyczącą wniosku Irlandii o zastosowanie wobec niej niektórych przepisów dorobku Schengen[12]. Irlandia nie bierze zatem udziału w przyjęciu niniejszej decyzji, nie jest nią związana i nie podlega jej stosowaniu. W związku z tym niniejszej decyzji nie należy kierować do Irlandii.

16. Komitet ds. Kodeksu Granicznego Schengen, do którego zwrócono się dnia 19 października 2009 r., nie wydał opinii i w związku z tym Komisja, zgodnie z art. 5a ust. 4 decyzji lit a) decyzji 1999/468/WE przedłożyła Radzie wniosek dotyczący podjęcia odpowiednich działań i jednocześnie przekazała go Parlamentowi Europejskiemu,

PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:

Artykuł 1

Ochrona zewnętrznych granic morskich w kontekście współpracy operacyjnej między państwami członkowskimi koordynowana przez Europejską Agencję Zarządzania Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach Państw Członkowskich Unii Europejskiej („Agencję”) odbywa się zgodnie z wytycznymi określonymi w załączniku. Wytyczne te stanowią część planu operacyjnego opracowanego przez Agencję i uczestniczące państwa członkowskie w odniesieniu do każdego działania koordynowanego przez Agencję.

Artykuł 2

Niniejsza decyzja skierowana jest do Republiki Austrii, Królestwa Belgii, Republiki Bułgarii, Republiki Cypryjskiej, Republiki Czeskiej, Królestwa Danii, Republiki Estońskiej, Republiki Federalnej Niemiec, Republiki Finlandii, Republiki Francuskiej, Republiki Greckiej, Królestwa Hiszpanii, Republiki Litewskiej, Republiki Łotewskiej, Wielkiego Księstwa Luksemburga, Republiki Malty, Królestwa Niderlandów, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Portugalii, Rumunii, Republiki Słowackiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Włoskiej, Republiki Słowenii oraz Królestwa Szwecji.

Sporządzono w Brukseli dnia […] r.

W imieniu Rady

Przewodniczący

ZAŁĄCZNIK Wytyczne dotyczące działań FRONTEX-u na morzu

Zasady ogólne

1.1 Środki podejmowane do celów działania związanego z ochroną granic należy realizować w sposób niezagrażający bezpieczeństwu przechwyconych lub uratowanych osób ani bezpieczeństwu jednostek uczestniczących w działaniach.

1.2. W trakcie całego działania należy uwzględniać szczególne potrzeby dzieci, ofiar handlu ludźmi, osób potrzebujących pilnej pomocy medycznej, osób potrzebujących ochrony międzynarodowej oraz innych osób w szczególnie trudnej sytuacji.

1.3. Niniejsze wytyczne powinny być stosowane przez państwa członkowskie zgodnie z prawami podstawowymi. Państwa członkowskie powinny dbać o to, aby członkowie straży granicznej biorący udział w działaniach związanych z ochroną granic byli szkoleni w zakresie odpowiednich przepisów odnoszących się do praw podstawowych i prawa dotyczącego uchodźców oraz znali międzynarodowe przepisy dotyczące poszukiwań i ratownictwa.

Przechwycenie

2.1 Po wykryciu obecności statku lub innego środka żeglugi („statek”) należy zbliżyć się do niego w celu stwierdzenia jego tożsamości i przynależności państwowej oraz, przed podjęciem dalszych środków, obserwować go z odległości pozwalającej na zachowanie ostrożności. Informacje dotyczące statku należy bezzwłocznie przekazać centrum koordynacyjnemu ustanowionemu w kontekście koordynowanych przez FRONTEX działań na morzu i do celów z nim związanych.

2.2 Jeśli statek wpływa lub wpłynął do strefy przyległej lub na morza terytorialne państwa członkowskiego, które nie uczestniczy w działaniach, informacje dotyczące statku należy przekazać centrum koordynacyjnemu, które przekaże informacje odpowiedniemu państwu członkowskiemu.

2.3. Informacje dotyczące jakiegokolwiek statku podejrzanego o udział w innych nielegalnych działaniach na morzu niewchodzących w zakres działania należy przekazać centrum koordynacyjnemu, które przekaże informacje odpowiedniemu państwu członkowskiemu lub państwom członkowskim.

2.4. Środki podejmowane w trakcie działań związanych z ochroną granic wobec statków lub innych środków żeglugi morskiej, w odniesieniu do których istnieją uzasadnione przesłanki, aby podejrzewać, że na ich pokładzie znajdują się osoby mające zamiar ominięcia kontroli na przejściach granicznych, mogą obejmować:

a) zażądanie informacji i dokumentacji dotyczących praw własności, rejestracji i aspektów związanych z podróżą, jak również dotyczących tożsamości, obywatelstwa i innych istotnych danych osób na pokładzie;

b) zatrzymanie statku, wejście na jego pokład, przeszukanie statku i jego ładunku oraz przesłuchanie osób znajdujących się na pokładzie;

c) poinformowanie osób na pokładzie, że nie są upoważnione do przekroczenia granicy oraz że osobom kierującym statkiem może grozić kara za umożliwienie podróży;

d) przejęcie statku i zatrzymanie osób znajdujących się na pokładzie;

e) nakazanie statkowi, aby zmienił swój kurs, w celu opuszczenia mórz terytorialnych lub strefy przyległej lub uniknięcia wpłynięcia na morza terytorialne lub do strefy przyległej, eskortowanie statku lub pozostanie w jego pobliżu, dopóki nie przyjmie takiego kursu;

f) skierowanie statku lub osób znajdujących się na jego pokładzie do kraju trzeciego albo przekazanie statku lub osób znajdujących się na jego pokładzie krajowi trzeciemu w inny sposób;

g) skierowanie statku lub osób znajdujących się na jego pokładzie do przyjmującego państwa członkowskiego lub innego państwa członkowskiego uczestniczącego w działaniach.

2.5. Środki określone w pkt 2.4 należy podejmować w następujących warunkach:

2.5.1. Morza terytorialne i strefa przyległaŚrodki, o których mowa w pkt. 2.4, należy podejmować po wydaniu na nie zezwolenia przez przyjmujące państwo członkowskie oraz zgodnie z jego instrukcjami przekazanymi jednostce uczestniczącej w działaniach za pośrednictwem centrum koordynacyjnego. W tym celu jednostka uczestnicząca w działaniach powinna za pośrednictwem centrum koordynacyjnego powiadomić przyjmujące państwo członkowskie, czy kapitan przechwyconego statku poprosił o powiadomienie przedstawicielstwa dyplomatycznego lub konsularnego państwa bandery.

2.5.2. Wyłączna strefa ekonomiczna i pełne morze

2.5.2.1. Jeśli statek podnosi banderę państwa członkowskiego uczestniczącego w działaniach lub posiada znaki rejestracji wskazujące na przynależność państwową do takiego państwa, środki, o których mowa w pkt. 2.4, podejmuje się po wydaniu na nie zezwolenia przez państwo bandery. Urzędnik reprezentujący to państwo członkowskie w centrum koordynacyjnym powinien być upoważniony do udzielenia lub przekazania takiego zezwolenia.

2.5.2.2. Jeśli statek podnosi banderę państwa członkowskiego nieuczestniczącego w działaniach lub kraju trzeciego bądź posiada znaki rejestracji takiego państwa lub kraju, należy zwrócić się odpowiednią drogą do państwa bandery o potwierdzenie rejestracji tego statku oraz, w przypadku potwierdzenia jego przynależności państwowej, należy zwrócić się do państwa bandery o wydanie zezwolenia na podjęcie środków, o których mowa w pkt. 2.4.Należy powiadomić centrum koordynacyjne o każdej wymianie informacji z państwem bandery.

2.5.2.3. W przypadku, gdy istnieją uzasadnione przesłanki, aby przypuszczać, że statek, mimo podnoszenia obcej bandery lub odmowy wywieszenia swojej bandery, ma w rzeczywistości taką samą przynależność państwową jak jednostka uczestnicząca w działaniach, jednostka ta powinna przystąpić do zweryfikowania prawa statku do posługiwania się podnoszoną przez niego banderą. W tym celu jednostka może wysłać do podejrzanego statku łódź pod dowództwem funkcjonariusza. Jeśli po sprawdzeniu dokumentów podejrzenie nadal się utrzymuje, jednostka uczestnicząca w działaniach powinna przystąpić do dalszej kontroli pokładu statku, którą należy przeprowadzić z zachowaniem wszelkich możliwych względów. Odpowiednią drogą należy podjąć kontakt z państwem, do którego bandery statek ma rzekomo prawo.

2.5.2.4. W przypadku, gdy istnieją uzasadnione przesłanki, aby przypuszczać, że statek, mimo podnoszenia obcej bandery lub odmowy wywieszenia swojej bandery, ma w rzeczywistości przynależność państwową innego państwa członkowskiego uczestniczącego w działaniach, prawo statku do podnoszenia tej bandery należy zweryfikować po wydaniu zezwolenia przez odpowiednie państwo członkowskie. Urzędnik reprezentujący to państwo członkowskie w centrum koordynacyjnym powinien być upoważniony do udzielenia lub przekazania takiego zezwolenia.Jeśli okaże się, że podejrzenia dotyczące przynależności państwowej statku były uzasadnione, należy podjąć środki, o których mowa w pkt. 2.4, na warunkach określonych w pkt. 2.5.2.1.

2.5.2.5. Jeśli istnieją uzasadnione przesłanki, aby podejrzewać, że statek nie ma przynależności państwowej lub może zostać uznany za podobny do statku bez przynależności państwowej, jednostka uczestnicząca w działaniach powinna przystąpić do zweryfikowania prawa statku do posługiwania się podnoszoną przez niego banderą. W tym celu jednostka może wysłać do podejrzanego statku łódź pod dowództwem funkcjonariusza. Jeśli po sprawdzeniu dokumentów podejrzenie nadal się utrzymuje, jednostka uczestnicząca w działaniach powinna przystąpić do dalszej kontroli pokładu statku, którą należy przeprowadzić z zachowaniem wszelkich możliwych względów.Środki, o których mowa w pkt. 2.4, są podejmowane, jeśli okaże się, że podejrzenia dotyczące braku przynależności państwowej statku były uzasadnione oraz jeśli istnieją wiarygodne przesłanki, aby podejrzewać, że statek bierze udział w przemycie migrantów drogą morską w rozumieniu Protokołu przeciwko przemytowi migrantów drogą lądową, morską i powietrzną uzupełniającym Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej.Należy uznać, że statek nie posiada przynależności państwowej lub może zostać uznany za podobny do statku bez przynależności państwowej, jeśli żadne państwo nie udzieliło temu statkowi prawa do podnoszenia swojej bandery lub jeśli statek podnosi banderę dwóch lub większej liczby państw, posługując się nimi w zależności od okoliczności.

2.5.2.6. W oczekiwaniu na wydanie zezwolenia przez państwo bandery lub w przypadku jego braku należy obserwować statek z odległości pozwalającej na zachowanie ostrożności. Nie należy podejmować żadnych innych środków bez wyraźnego zezwolenia państwa bandery, z wyjątkiem środków koniecznych do przeciwdziałania nieuchronnemu zagrożeniu życia osób jak określono w części 3 bądź z wyjątkiem środków, wynikających z odpowiednich porozumień dwustronnych lub wielostronnych, lub jeśli statek nie wpłynął do strefy przyległej.

2.6. Wszelkie czynności operacyjne na morzach terytorialnych państwa członkowskiego nieuczestniczącego w działaniach lub na wodach terytorialnych kraju trzeciego należy realizować zgodnie z zezwoleniem i instrukcjami państwa przybrzeżnego. Należy informować centrum koordynacyjne o każdej wymianie informacji z państwem przybrzeżnym oraz o wszelkich działaniach następczych.

Sytuacje związane z koniecznością poszukiwań i akcji ratowniczej w trakcie działań

3.1. Jednostki uczestniczące w działaniach udzielają pomocy każdemu statkowi lub osobie znajdującym się w niebezpieczeństwie na morzu. Pomocy udziela się bez względu na obywatelstwo lub status osób wymagających pomocy oraz bez względu na okoliczności, w jakich się znajdują.

3.2. W przypadku zaistnienia w trakcie danego działania niepewności lub obaw co do bezpieczeństwa statku bądź jakiejkolwiek osoby znajdującej się na jego pokładzie, jednostka uczestnicząca w działaniach powinna przesłać możliwie szybko wszelkie dostępne informacje do ratowniczego centrum koordynacyjnego odpowiedzialnego za region działań poszukiwawczych i ratowniczych, w którym ma miejsce dana sytuacja.

W przypadkach, gdy ratownicze centrum koordynacyjne kraju trzeciego odpowiedzialne za dany region działań poszukiwawczych i ratowniczych nie odpowiada na powiadomienie przekazane przez jednostkę uczestniczącą w działaniach, jednostka ta powinna skontaktować się z ratowniczym centrum koordynacyjnym w przyjmującym państwie członkowskim, które znajduje się najbliżej sytuacji nadzwyczajnej.

Oczekując na instrukcje ratowniczego centrum koordynacyjnego jednostki uczestniczące w działaniach powinny podjąć wszelkie stosowne środki niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa osób będących celem działań.

3.3. Jednostki uczestniczące w działaniach powinny wziąć pod uwagę wszelkie istotne aspekty i przekazują swoją ocenę właściwemu ratowniczemu centrum koordynacyjnemu, w tym w szczególności:

17. wystąpienie prośby o pomoc,

18. zdatność statku do żeglugi morskiej i prawdopodobieństwo, że statek nie dotrze do swojego miejsca docelowego,

19. liczba pasażerów w stosunku do rodzaju statku (przeciążenie),

20. dostępność zasobów (paliwo, woda, żywność, itd.) niezbędnych do dotarcia do brzegu,

21. obecność wykwalifikowanej załogi i kapitana statku,

22. dostępność sprzętu ratunkowego, nawigacyjnego i komunikacyjnego,

23. obecność pasażerów pilnie wymagających pomocy medycznej,

24. obecność zmarłych pasażerów,

25. obecność ciężarnych kobiet i dzieci,

26. warunki pogodowe i warunki na morzu.

3.4. Istnienie sytuacji nadzwyczajnej nie powinno być uzależnione wyłącznie od faktu wystąpienia prośby o pomoc ani nią uwarunkowane.

W przypadkach, gdy uznaje się, że statek znajduje się w stanie wyjątkowym, lecz mimo to osoby przebywające na jego pokładzie odmawiają przyjęcia pomocy, jednostka uczestnicząca w działaniach powinna powiadomić ratownicze centrum koordynacyjne i kontynuuje wypełnianie obowiązku zachowania ostrożności, podejmując wszystkie środki niezbędne dla bezpieczeństwa osób będących celem działań, unikając jednocześnie wszelkich działań, jakie mogłyby pogorszyć sytuację bądź zwiększyć niebezpieczeństwo uszczerbku na zdrowiu lub utraty życia.

3.5. Należy możliwie szybko powiadomić centrum koordynacji działań o wszelkich kontaktach podejmowanych z ratowniczym centrum koordynacyjnym oraz o działaniach podejmowanych przez jednostkę uczestniczącą w działaniach.

3.6. Jeśli nie można uznać lub już nie uznaje się, że statek znajduje się w sytuacji nadzwyczajnej lub zakończono działania poszukiwawcze i ratownicze, jednostka uczestnicząca w działaniach, w konsultacji z centrum koordynacji działań, powinna wznowić działania zgodnie z częścią 2.

Sprowadzenie na ląd

4.1. Plan operacyjny powinien określać sposoby sprowadzenia przechwyconych lub uratowanych osób na ląd zgodnie z prawem międzynarodowym i wszelkimi obowiązującymi umowami dwustronnymi.

Z zastrzeżeniem pkt 4.2 należy dać pierwszeństwo sprowadzeniu na ląd w kraju trzecim z którego dane osoby wyruszyły lub przez którego morza terytorialne lub region działań poszukiwawczych i ratowniczych przepłynęły lub, jeśli to nie jest możliwe, sprowadzeniu na ląd w miejscu znajdującym się najbliżej pod względem geograficznym, gdzie można zapewnić bezpieczeństwo tym osobom.

4.2. Nie należy sprowadzać na ląd ani w żaden inny sposób przekazywać władzom kraju osób, w odniesieniu do których istnieją istotne podstawy aby sądzić, że zostałyby poddane torturom lub innemu nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub kar lub w którym istnieje niebezpieczeństwo wydalenia lub powrotu do takiego kraju. Osobom przechwyconym lub uratowanym należy udzielić informacji we właściwy sposób, tak aby mogły wyjaśnić, jakie istnieją podstawy, aby sądzić, że zostałyby poddane takiemu traktowaniu w planowanym miejscu zejścia na ląd.

4.3. Należy powiadamiać centrum koordynacyjne o obecności osób w rozumieniu pkt. 4.2 i powinno przekazać te informacje właściwym władzom w przyjmującym państwie członkowskim.

[1] Dz.U. L 105 z 13.4.2006, s. 9.

[2] Dz.U. L 176, 10.7.1999, s. 36.

[3] Dz.U. L 53, 27.2.2008, s. 52.

[4] Dz.U. L 105 z 13.4.2006, s. 1.

[5] Dz.U. L 326 z 13.12.2005, s. 13.

[6] Dz.U. L 176 z 10.7.1999, s. 36.

[7] Dz.U. L 176 z 10.7.1999, s. 31.

[8] Dz.U. L 53 z 27.2.2008, s. 52.

[9] Dz.U. L 53 z 27.2.2008, s. 1.

[10] Dz.U. L 83 z 26.3.2008, s. 3.

[11] Dz.U. L 131 z 1.6.2000, s. 43.

[12] Dz.U. L 64 z 7.3.2002, s. 20.