Stanowisko Unii w Radzie Stowarzyszenia ustanowionej na mocy Układu o stowarzyszeniu między Unią Europejską, Europejską Wspólnotą Energii Atomowej oraz ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Mołdawii, z drugiej strony, w odniesieniu do przyjęcia programu stowarzyszeniowego UE–Republika Mołdawii na lata 2017–2019 oparte jest na projekcie zalecenia Rady Stowarzyszenia dołączonego do niniejszej decyzji.

Niniejsza decyzja nie ma dodatkowego wpływu na budżet ponad to, co wynika z istniejących zobowiązań międzynarodowych UE. Wszelki dalszy wpływ na budżet zostanie wyjaśniony w odrębnych wnioskach, takich jak planowany wniosek dotyczący jednolitych ram wsparcia Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa na lata 2017–2020.

W swoich konkluzjach z dnia 14 grudnia 2015 r. w sprawie przeglądu europejskiej polityki sąsiedztwa Rada z zadowoleniem przyjęła propozycje przedstawione we wspólnym komunikacie w sprawie tego przeglądu, „by dalej rozwijać relacje z partnerami, których wolą jest pogłębienie stosunków z UE w oparciu o wspólne wartości”. We wspólnym komunikacie podkreślono rolę programów stowarzyszeniowych i priorytetów partnerstwa jako „podstawę do ustalania priorytetów w zakresie pomocy”.

Proponowany program stowarzyszeniowy UE-Republika Mołdawii jest odzwierciedleniem długotrwałego zaangażowania UE w stosunki z tym wschodnim partnerem, a także jest w pełni zbieżny z ostatnim apelem UE, sformułowanym w globalnej strategii dla Unii, by inwestować w odporność państw i społeczeństw we wschodnim sąsiedztwie i zacieśniać z nimi stosunki. Takie zintegrowane podejście do kwestii odporności będzie obejmowało zajęcie się najpoważniejszymi przypadkami dotyczącymi trudności natury rządowej, gospodarczej, społecznej oraz problemów w dziedzinie klimatu i energii.

Projekt decyzji Rady Stowarzyszenia załączony do niniejszego wniosku stanowi aktualizację i dostosowanie programu stowarzyszeniowego na lata 2014 – 2016 oraz zawiera nowe priorytety współpracy na lata 2017 – 2019. Wprowadzono w nim rozróżnienie między priorytetami krótkoterminowymi (w przypadku których znaczne postępy należy osiągnąć do końca 2017 r.) i średnioterminowymi (istotne postępy należy osiągnąć w ciągu kolejnych dwóch lat).

W świetle konkluzji Rady z dnia 15 lutego 2016 r. w sprawie Mołdawii, a także pilnej potrzeby wprowadzenia reform w tym kraju i pełnego stosowania układu o stowarzyszeniu począwszy od dnia 1 lipca 2016 r., ważnym priorytetem politycznym stała się aktualizacja programu stowarzyszeniowego, tak by odzwierciedlał on obecny stan stosunków między stronami.

KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 8.3.2017 JOIN(2017) 8 final ZAŁĄCZNIK

do Wspólnego wniosku

DECYZJA RADY

w sprawie stanowiska Unii w Radzie Stowarzyszenia ustanowionej na mocy Układu o stowarzyszeniu między Unią Europejską, Europejską Wspólnotą Energii Atomowej oraz ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Mołdawii, z drugiej strony, w odniesieniu do przyjęcia programu stowarzyszeniowego UE-Republika Mołdawii



DECYZJA NR 01/2017 RADY STOWARZYSZENIA UE–REPUBLIKA MOŁDAWII Uzgodnienie programu stowarzyszeniowego UE-Republika Mołdawii RADA STOWARZYSZENIA UE–REPUBLIKA MOŁDAWII, uwzględniając Układ o stowarzyszeniu UE-Republika Mołdawii między Unią Europejską, Europejską Wspólnotą Energii Atomowej oraz ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Mołdawii, z drugiej strony a także mając na uwadze, co następuje: 1) Układ o stowarzyszeniu UE-Republika Mołdawii między Unią Europejską, Europejską Wspólnotą Energii Atomowej oraz ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Mołdawii, z drugiej strony, został podpisany dnia 27 czerwca 2014 r. i wszedł w życie dnia 1 lipca 2016 r. 2) Artykuł 436 układu o stowarzyszeniu UE–Republika Mołdawii upoważnia Radę Stowarzyszenia do podejmowania stosownych decyzji w celu osiągnięcia celów układu. 3) Zgodnie z art. 453 układu o stowarzyszeniu UE–Republika Mołdawii strony podejmują wszelkie środki ogólne lub szczegółowe konieczne do wypełnienia swoich zobowiązań wynikających z układu i dbają o osiągnięcie określonych w nim celów. 4) W ramach przeglądu europejskiej polityki sąsiedztwa zaproponowano nową fazę współpracy z partnerami, przewidującą większe poczucie odpowiedzialności po obydwu stronach. 5) UE i Republika Mołdawii postanowiły umocnić swoje partnerstwo, uzgadniając zestaw priorytetów na okres 2017–2019 w celu wsparcia i wzmocnienia odporności i stabilności Republiki Mołdawii przy jednoczesnym dążeniu do bliższego stowarzyszenia politycznego i głębszej integracji gospodarczej. 6) Strony układu o stowarzyszeniu UE – Republika Mołdawii uzgodniły tekst programu stowarzyszeniowego UE – Republika Mołdawii, który będzie wspierał realizację układu o stowarzyszeniu UE-Republika Mołdawii, ze szczególnym naciskiem na współpracę na ustalonych wspólnych obszarach zainteresowania, STANOWI, CO NASTĘPUJE: Artykuł 1

Rada Stowarzyszenia przyjmuje układ o stowarzyszeniu UE-Republika Mołdawii w wersji przedstawionej w załączniku. Artykuł 2 Program stowarzyszeniowy UE-Republika Mołdawii zastępuje program stowarzyszeniowy UE-Republika Mołdawii przyjęty w dniu 26 czerwca 2014 r. Artykuł 3 Niniejsza decyzja wchodzi w życie z dniem jej przyjęcia. Sporządzono w Brukseli, dnia [2017 r.]. W imieniu Rady Stowarzyszenia Przewodniczący ***

ZAŁĄCZNIK PROGRAM STOWARZYSZENIOWY

między UNIĄ EUROPEJSKĄ i REPUBLIKĄ MOŁDAWII Spis treści Program stowarzyszeniowy między Unią Europejską a Republiką Mołdawii 1. Zasady, instrumenty i zasoby służące wykonaniu programu stowarzyszeniowego 2. Priorytety programu stowarzyszeniowego

2.1 Kluczowe priorytety 2.2 Dialog polityczny, dobre rządy i wzmocnienie instytucji (i) Zwiększenie stabilności, niezależności i skuteczności instytucji gwarantujących demokrację i rządy prawa w Mołdawii, w tym poprzez kompleksową reformę administracji publicznej oraz reformę zarządzania finansami publicznymi (ii) Dalsza reforma wymiaru sprawiedliwości, w szczególności zapewnienie niezawisłości, bezstronności, profesjonalizmu i skuteczności wymiaru sprawiedliwości (iii) Zapewnienie poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności Prawa człowieka i podstawowe wolności Wolność wypowiedzi Współpraca społeczeństwa obywatelskiego Niewłaściwe traktowanie i tortury Prawa dzieci Przemoc w rodzinie Równe traktowanie Prawa związków zawodowych i podstawowe normy pracy 2.3 Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa Terroryzm, nierozprzestrzenianie broni masowego rażenia (BMR) oraz nielegalny eksport broni Konflikt naddniestrzański Międzynarodowy Trybunał Karny 2.4 Współpraca w dziedzinie wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości Ochrona danych osobowych Zwalczanie przestępczości zorganizowanej

Reforma policji Współpraca policyjna i policyjne bazy danych Zwalczanie niedozwolonych środków odurzających Handel ludźmi Zwalczanie niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych i wykorzystywania seksualnego Zwalczanie cyberprzestępczości Zapobieganie korupcji i konfliktom interesów oraz ich zwalczanie Przeciwdziałanie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu oraz zwalczanie przestępstw finansowych Współpraca w zakresie migracji, azylu i zarządzania granicami Współpraca prawna 2.5 Handel i sprawy związane z handlem (DCFTA) Handel towarami Regulacje techniczne, normalizacja i infrastruktura powiązana Środki sanitarne i fitosanitarne Ułatwienia celne i handlowe Reguły pochodzenia Prowadzenie przedsiębiorstwa, handel usługami i handel elektroniczny Płatności bieżące i przepływ kapitału Zamówienia publiczne Prawa własności intelektualnej

Konkurencja Przejrzystość Handel i zrównoważony rozwój 2.6 Rozwój gospodarczy i możliwości rynkowe Prawo spółek, rachunkowość i audyt, ład korporacyjny Zatrudnienie, polityka społeczna i równość szans Ochrona konsumentów Statystyki Podatki Usługi finansowe Polityka w dziedzinie przemysłu i przedsiębiorstw Przemysł wydobywczy i surowce Turystyka Rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich Społeczeństwo informacyjne/gospodarka cyfrowa i społeczeństwa cyfrowe Zdrowie publiczne Planowanie miejskie i zabudowa Rozwój regionalny Rybołówstwo i polityka morska 2.7 Łączność, efektywność energetyczna, działanie w dziedzinie klimatu, ochrona środowiska i ochrona ludności

Energia Transport Środowisko Działania w dziedzinie klimatu Ochrona ludności 2.8 Mobilność i kontakty międzyludzkie Edukacja, szkolenia i ludzie młodzi Badania i innowacje Kultura, polityka audiowizualna i media Udział w agencjach i programach UE 2.9 Kampanie informacyjne skierowane do ogółu społeczeństwa i widoczność

Program stowarzyszeniowy między Unią Europejską a Republiką Mołdawii W dniu 27 czerwca 2014 r. Unia Europejska i Republika Mołdawii (zwana dalej „Mołdawią”) – „strony” – podpisały ambitny i innowacyjny układ o stowarzyszeniu obejmujący pogłębioną i kompleksową umowę o wolnym handlu (DCFTA). Układ zawiera wiążące przepisy wynikające z regulacji i przewiduje wzmocnioną współpracę, tym samym idąc dalej niż tradycyjne układy i obejmując wszystkie obszary zainteresowania. Układ był tymczasowo stosowany od dnia 1 września 2014 r. do momentu zakończenia procesu ratyfikacji, co pozwoliło na pełne stosowanie układu o stowarzyszeniu w dniu 1 lipca 2016 r. W celu przygotowania i ułatwienia wprowadzenia w życie układu o stowarzyszeniu strony osiągnęły w dniu 26 czerwca 2014 r. w Brukseli porozumienie w sprawie programu stowarzyszeniowego i sporządziły wykaz priorytetów współpracy w latach 2014 – 2016. W dniu 15 lutego 2016 r. Rada Unii Europejskiej przyjęła konkluzje w sprawie Mołdawii, a niniejszy dokument stanowi aktualizację programu stowarzyszeniowego na lata 2014 – 2016 i zmianę jego zakresu oraz wyznacza nowe priorytety współpracy w latach 2017 – 2019. Wprowadzono w nim rozróżnienie między priorytetami krótkoterminowymi (w przypadku których znaczne postępy należy osiągnąć do końca 2017 r.) i średnioterminowymi (istotne postępy należy osiągnąć w ciągu kolejnych dwóch lat). Fakt, że w programie stowarzyszeniowym skupiono się na ograniczonej liczbie priorytetów, nie wpływa na zakres ani mandat obecnego dialogu w ramach innych stosownych partnerstw i układów lub w ramach wielostronnego wymiaru Partnerstwa Wschodniego. Ponadto w kwietniu 2014 r. zaczął obowiązywać ruch bezwizowy z krajami strefy Schengen dla obywateli Mołdawii posiadających paszporty biometryczne. Kryteria określone w planie działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego powinny być stale spełnione w celu zapewnienia stabilności systemu bezwizowego, a tym samym przyczynienia się do mobilności i kontaktów międzyludzkich między UE a Mołdawią, które stanowią niektóre z podstawowych elementów, na których opiera się stowarzyszenie polityczne i integracja gospodarcza Mołdawii z Unią Europejską przewidziane w układzie o stowarzyszeniu.





1. Zasady, instrumenty i zasoby służące wykonaniu programu stowarzyszeniowego Realizacja programu stowarzyszeniowego będzie przebiegać według następujących wspólnych zasad: Działania podejmowane w ramach programu stowarzyszeniowego należy realizować w duchu ogólnych celów stowarzyszenia politycznego i integracji gospodarczej. Priorytety programu stowarzyszeniowego odzwierciedlają zobowiązanie UE i Mołdawii do pełnego wykonania postanowień zawartego przez nie układu o stowarzyszeniu, teraz, gdy w pełni wszedł on w życie. Obydwie strony muszą zaangażować się w realizację programu stowarzyszeniowego z pełnym poszanowaniem zasad przejrzystości, odpowiedzialności i włączenia społecznego. Program stowarzyszeniowy ma na celu osiągnięcie wymiernych, określonych i trwałych wyników poprzez stopniowe wdrażanie praktycznych środków oraz angażowanie społeczeństwa obywatelskiego i innych zainteresowanych stron. Obydwie strony zapewnią w szczególności, by wszelkie przepisy i dokumenty strategiczne opracowane w ramach programu stowarzyszeniowego zostały przygotowywane w toku procesu zapewniającego włączenie społeczne i opartego na dowodach. Strony uznają wagę popierania uzgodnionych priorytetów poprzez odpowiednie i wystarczające środki polityczne, techniczne i finansowe. Realizacja programu stowarzyszeniowego będzie przedmiotem monitorowania, corocznych sprawozdań i oceny. Czynione postępy będą przedmiotem przeglądów, m.in. podczas spotkań dwustronnych struktur ustanowionych na mocy układu o stowarzyszeniu. Społeczeństwo obywatelskie zachęcane będzie także do skoncentrowania swoich czynności monitorujących na programie stowarzyszeniowym. Unia Europejska będzie wspierała Mołdawię w osiąganiu celów i priorytetów określonych w programie stowarzyszeniowym. W tym celu Unia Europejska: zaoferuje wszelkie dostępne źródła unijnego wsparcia; zapewni wiedzę fachową i doradztwo; ułatwi wymianę najlepszych praktyk, wiedzy fachowej i informacji; oraz będzie wspierać budowanie zdolności i wzmacnianie instytucji. Unia Europejska będzie również zachęcała i dążyła do koordynacji wsparcia ze strony innych partnerów Mołdawii. Unia Europejska wykorzysta swoje odpowiednie instrumenty finansowe, aby pomóc w realizacji programu stowarzyszeniowego. Program ten nie jest jednak dokumentem programowania finansowego i nie zastępuje programowania finansowego realizowanego przez strony. UE będzie udzielać wsparcia w kontekście ogólnych priorytetów w zakresie pomocy na rzecz Mołdawii, przedstawionych w jednolitych ramach wsparcia (SSF) Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa (ENI) i programach wielonarodowych przygotowanych dla Mołdawii w ramach ENI. Będzie to robić w pełnej zgodności z zasadami i procedurami wykonawczymi dotyczącymi pomocy zewnętrznej UE. Niniejszy program stowarzyszeniowy będzie miał zastosowanie z chwilą jego przyjęcia. Program stowarzyszeniowy może zostać zmieniony lub zaktualizowany w dowolnym momencie za zgodą Rady Stowarzyszenia UE-Mołdawia.



2. Priorytety programu stowarzyszeniowego 2.1 Kluczowe priorytety Jednym z priorytetów określonych w programie stowarzyszeniowym, zgodnie z czterema priorytetami uzgodnionymi podczas szczytu w Rydze, jest przeprowadzenie następujących reform: W dziedzinie wzmocnienia instytucji i dobrych rządów:

1/ Niezależność sądownictwa i organów ścigania Wdrożenie obecnego prawodawstwa dotyczącego wymiaru sprawiedliwości i organów ścigania w celu zapewnienia niezależności, bezstronności, profesjonalizmu i skuteczności sądownictwa, prokuratury i organów ścigania, które powinny być wolne od nacisków politycznych bądź wszelkich innych bezprawnych nacisków, a także w celu zapewnienia zero tolerancji dla korupcji i zapobiegania wszelkim zachowaniom korupcyjnym. Prowadzanie przejrzystej rekrutacji sędziów i prokuratorów opartej na kryteriach merytorycznych za pomocą jednego punktu dostępu do wymiaru sprawiedliwości, aby przywrócić jego niezależność. 2. Zapobieganie korupcji, nadużyciom finansowym i konfliktom interesów oraz ich zwalczanie Przyjęcie ustawy o uczciwości obejmującej sektor administracji publicznej, w konsultacji z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. Uchwalenie przepisów dotyczących proporcjonalnych, odstraszających sankcji w przypadku korupcji i ograniczenia immunitetów w postępowaniach karnych i administracyjnych. Przyjęcie i wdrożenie nowej strategii zwalczania korupcji w celu skutecznego zapobiegania i zmniejszania korupcji zgodnie z wartościami i normami UE. Pełne wprowadzenie w życie ustawy, która wymaga od wszystkich właściwych urzędników składania deklaracji majątkowych i informowania o ewentualnych konfliktach interesów oraz zapewnienie skutecznego postępowania egzekucyjnego. Ustanowienie działających ram prawnych w celu ochrony osób zgłaszających przypadki naruszenia. 3. Odzyskiwanie mienia i dochodzenie w sprawie oszustw bankowych Ustanowienie skutecznej krajowej służby ds. odzyskiwania mienia. Udostępnienie UE sprawozdania firmy Kroll z drugiego etapu audytu. Poddanie wszelkich przypadków fałszerstw, które dotknęły system bankowy w Mołdawii w latach 2012 – 2014, gruntownemu i bezstronnemu dochodzeniu, również w celu odzyskania sprzeniewierzonych środków i postawienia przed sądem odpowiedzialnych za te nadużycia osób. 4. Reforma administracji publicznej, w tym zarządzania finansami publicznymi Wdrożenie strategii dotyczącej reformy administracji publicznej i strategii leżących u jej podstaw, opracowanych w 2016 r. w porozumieniu z OECD/SIGMA oraz społecznością darczyńców. Reorganizacja instytucji rządowych, organów administracyjnych i przedsiębiorstw państwowych w celu zwiększenia odpowiedzialności, wydajności i skuteczności. Dokonanie przeglądu systemu rozwoju i koordynacji polityki, by zwiększyć pluralizm, spójność, skuteczność, przewidywalność i przejrzystość procesu podejmowania decyzji. Poprawa jakości i dostępności usług publicznych. Zapewnienie profesjonalnej służby cywilnej oraz nowoczesnego systemu zarządzania zasobami ludzkimi. Rozpoczęcie reformy terytorialnej, która mogłaby umożliwić maksymalne wykorzystanie środków dostępnych dla obywateli na szczeblu lokalnym. Aktualizacja strategii Mołdawii w zakresie zarządzania finansami publicznymi (ZFP) na lata 2013 – 2020. Podjęcie reformy kontroli budżetu sprawowanej przez parlament i nadzoru nad jego wykonaniem. W odniesieniu do polityki finansów publicznych, poprawa przejrzystości, nadzoru, odpowiedzialności i zarządzania. Wzmocnienie zarządzania poprzez ostrożność i dyscyplinę budżetową, usprawnienie procesów odpowiedzialności i lepsze zarządzanie zorientowane na wyniki. 5. Podstawowe wolności Stanie na straży wolności mediów, między innymi poprzez przyjęcie nowej ustawy audiowizualnej zgodnie z zaleceniami Rady Europy, Unii Europejskiej i OBWE w celu pilnego zajęcia się kwestią koncentracji własności mediów, monopolizacji rynku reklamowego i reformy krajowego nadawcy. Lepsze określenie uprawnień i zadań Rady Audiowizualnej w celu zwiększenia jej niezależności. Przyjęcie i wdrożenie nowego krajowego planu działania na rzecz praw człowieka ze szczególnym uwzględnieniem najsłabszych społecznie grup oraz koordynacja procesów planowania i procesów budżetowych, by przeznaczyć dostateczne środki na jego skuteczne wdrożenie. Skuteczne wykonywanie wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i stworzenie efektywnego mechanizmu kontroli parlamentarnej nad ich wykonywaniem. Szczególna uwaga zostanie poświęcona temu, by traktować kwestie płci jako priorytet horyzontalny. 6. Rozwiązanie konfliktu w Naddniestrzu Opracowanie lepszej wizji rozwiązania konfliktu w Naddniestrzu, która zakładałaby atrakcyjną wspólną przyszłość możliwą do zaakceptowania przez obie strony w kraju, w którym ma miejsce reintegracja obywateli. Kontynuowanie konstruktywnego dialogu na temat sytuacji na centralnym (naddniestrzańskim) odcinku granicy mołdawsko-ukraińskiej z wszystkimi zainteresowanymi stronami. W dziedzinie rozwoju gospodarczego i możliwości rynkowych: 7. Poprawa otoczenia biznesu i klimatu inwestycyjnego Pełne wdrożenie programu reform uzgodnionego z Międzynarodowym Funduszem Walutowym i prowadzenie polityki gospodarczej, podatkowej i finansowej w duchu programu reform MFW. Ulepszenie ram regulacyjnych, warunków prowadzenia działalności dla MŚP i egzekwowanie przepisów dotyczących konkurencji w celu ograniczenia zachowań monopolistycznych. Wdrożenie strategii MŚP na lata 2012 – 2020 i związanego z nią planu działania zgodnie z nowymi przepisami dotyczącymi MŚP i zmienionym planem działania Mołdawii na rzecz zwiększenia konkurencyjności oraz nową strategią na rzecz promowania eksportu i przyciągania inwestycji. Wzmocnienie roli przedsiębiorstw i stowarzyszeń MŚP (w tym stowarzyszeń branżowych) w celu poprawy dialogu między sektorem publicznym i prywatnym. Uproszczenie systemu inspektoratów i różnych organów kontroli, aby zwiększyć skuteczność i zmniejszyć ryzyko korupcji, ulepszając przy tym egzekwowanie prawa i norm. 8. Rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich

Przyjęcie ogólnej ustawy o zasadach dotacji na rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich, usprawniając tym samym realizację polityki w tej dziedzinie. Zwiększenie konkurencyjności produkcji rolnej, w szczególności w wybranych sektorach o wysokiej wartości wywozu. Poprawa warunków pracy i życia na obszarach wiejskich. Poprawa zrównoważonego korzystania z gruntów i zasobów wodnych. Poprawa usług i infrastruktury oraz dywersyfikacja działalności gospodarczej na obszarach wiejskich. 9. Reformy związane z handlem: Regulacje techniczne, normalizacja i infrastruktura powiązana, cła i ułatwienia w handlu Dalsze ułatwienia w handlu, stosowanie wskaźników ułatwień w handlu OECD jako poziomu referencyjnego. W zakresie norm technicznych, opracowanie lub wzmocnienie współpracy oraz, w razie potrzeby, uzyskanie członkostwa we właściwych organizacjach międzynarodowych i unijnych, takich jak EURAMET, EA, CEN, CENELEC, ETSI, WELMEC. W odniesieniu do środków sanitarnych i fitosanitarnych uzyskanie akredytacji wszystkich laboratoriów biorących udział w kontrolach urzędowych potwierdzającej spełnienie norm międzynarodowych w celu spełnienia wymogów sanitarnych i fitosanitarnych w zakresie wywozu i poprawy bezpieczeństwa żywności na rynku wewnętrznym w Mołdawii. Dostosowanie prawodawstwa Mołdawii do przepisów Kodeksu Celnego Unii Europejskiej oraz poprawa skuteczności administracji celnej. Sporządzenie harmonogramu przystąpienia Mołdawii do Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej. W dziedzinie połączeń, efektywności energetycznej, środowiska i działań w dziedzinie klimatu: 10. Bezpieczeństwo energetyczne i efektywność energetyczna Wzmocnienie niezależności ANRE, m.in. poprzez odpolitycznienie procedury mianowania i odwoływania dyrektorów, a także poprzez ustanowienie autonomicznego budżetu. Przyjęcie nowej ustawy o energii. Wdrożenie wszystkich zaleceń zawartych w ocenie ANRE przeprowadzonej przez Sekretariat Wspólnoty Energetycznej. Wdrożenie nowych przepisów dotyczących energii elektrycznej i gazu ziemnego poprzez podjęcie niezbędnych działań przewidzianych w ustawie oraz przyjęcie koniecznego prawodawstwa wtórnego. Podjęcie dalszych kroków na rzecz zintegrowania rynku energii Mołdawii z rynkiem UE. Dostosowanie ustawy o efektywności energetycznej budynków i ustanowienie odpowiednich mechanizmów wsparcia dla środków w zakresie efektywności energetycznej, zarówno w budynkach sektora publicznego, jak i w gospodarstwach domowych. Na podstawie ustawy w sprawie promowania wykorzystania energii i źródeł odnawialnych, opracowanie systemów wsparcia, przepisów administracyjnych i innych środków koniecznych do promowania korzystania z odnawialnych źródeł energii na większą skalę. 11. Transport Wdrożenie programu reformy i restrukturyzacji sektora kolejowego. Zwiększenie wysiłków na rzecz wdrożenia unijnego prawa lotniczego w celu czerpania pełnych korzyści z Umowy w sprawie ustanowienia Wspólnego Obszaru Lotniczego między UE a Mołdawią. Ustanowienie wolnej i sprawiedliwej konkurencji w sektorze lotnictwa, w szczególności zawarcie klauzul dotyczących niedyskryminującego dostępu do koncesji dla portu lotniczego w Kiszyniowie, i przywrócenie skutecznej konkurencji w sektorze usług obsługi naziemnej. Rozwijanie infrastruktur o istotnym znaczeniu gospodarczym, w tym dalsze wdrażanie projektów w zakresie rozwoju rozszerzonej orientacyjnej sieci transportowej TEN-T. 12. Działania w dziedzinie środowiska i klimatu Zapewnienie kontynuacji reform administracyjnych i budowania odpowiednich zdolności administracyjnych do wdrażania działań na rzecz środowiska naturalnego i klimatu przewidzianych w układzie o stowarzyszeniu. Dalsza harmonizacja z dorobkiem prawnym w zakresie ochrony środowiska poprzez przyjęcie podstawowych ram prawnych w tym sektorze, a mianowicie przepisów dotyczących strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, ochrony powietrza, gospodarowania odpadami, zarządzania substancjami chemicznymi i emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola). Ratyfikacja nowego globalnego porozumienia w sprawie zmiany klimatu (porozumienie paryskie). W dziedzinie mobilności i kontaktów międzyludzkich: 13. Edukacja, szkolenia i ludzie młodzi Wdrożenie nowego kodeksu edukacji. Poprawa zdolności administracyjnych Ministerstwa Edukacji i podległych mu organów. Zapewnienie Ministerstwu Edukacji niezbędnego budżetu na podstawie osiągnięcia celów. Zachęcanie właściwych zainteresowanych stron (w tym przedsiębiorstw i partnerów społecznych) do udziału we wszystkich formach uczenia się przez całe życie na rzecz stałego rozwoju zawodowego, tak by były lepiej dostosowane do realiów rynku pracy. Przeprowadzenie reformy kształcenia i szkolenia zawodowego, w tym przepisów dotyczących komitetów sektorowych. Przyjęcie strategicznego podejścia do polityki na rzecz ludzi młodych.



2.2 Dialog polityczny, dobre rządy i wzmocnienie instytucji

Dialog polityczny i współpraca w zakresie reform, które mają być prowadzone w ramach niniejszego programu stowarzyszeniowego, mają na celu zwiększenie poszanowania zasad demokratycznych, praworządności i dobrych rządów, praw człowieka i podstawowych wolności, w tym praw osób należących do mniejszości, zapisanych w głównych konwencjach ONZ i Rady Europy oraz powiązanych z nimi protokołach. Należy zapewnić spójność z planem działania Rady Europy, który będzie obowiązywał w trakcie realizacji niniejszego programu stowarzyszeniowego. (i) Zwiększenie stabilności, niezależności i skuteczności instytucji gwarantujących demokrację i rządy prawa w Mołdawii, w tym poprzez kompleksową reformę administracji publicznej oraz reformę zarządzania finansami publicznymi Priorytety krótkoterminowe Przyjęcie i wdrożenie zweryfikowanych kompetencji trybunału konstytucyjnego oraz procedur mianowania jego członków w bliskiej współpracy z Komisją Wenecką Rady Europy. Przystąpienie do wdrażania strategii na rzecz umacniania stosunków między grupami etnicznymi w latach 2017 – 2027. Ustanowienie działających ram prawnych w celu ochrony osób zgłaszających przypadki naruszenia. Wdrożenie reformy struktury terytorialnej kraju poprzez ograniczenie liczby organów lokalnych, zgodnie z krajową strategią decentralizacji, a także strategią reformy administracji publicznej. Wdrożenie strategii dotyczącej reformy administracji publicznej i strategii leżących u jej podstaw, opracowanych w 2016 r. w konsultacji z OECD/SIGMA oraz społecznością darczyńców. Wzmocnienie mechanizmów i możliwości w zakresie koordynacji, monitorowania i sprawozdawczości zarówno na poziomie politycznym, jak i administracyjnym. Oszacowanie kosztów planu działania na rzecz reformy administracji publicznej na lata 2016 – 2018. Stworzenie zrównoważonego budżetu zgodnie z umową z MFW, zakładającego dostateczne środki finansowe na wdrożenie planowanych reform. Zreformowanie Kancelarii Stanu. Wyjaśnienie funkcji, ról i obowiązków głównych instytucji i rozwijanie jednolitych, pisemnych i zgodnych procedur i metod na rzecz sprzyjającego włączeniu społecznemu i opartego na dowodach rozwoju i koordynacji polityki. Przygotowanie przeglądu ram prawnych dotyczących służby cywilnej w celu ich zmiany, tak by obejmowały wszelkie instytucje wykonujące zadania typowe dla administracji rządowej i zapewnienie, by rekrutacja, promocja i dymisje opierały się na kryteriach merytorycznych. Umocnienie roli sekretarzy stanu jako najwyższych rangą urzędników w każdym właściwym ministerstwie w celu przyczynienia się do profesjonalizacji i odpolitycznienia administracji publicznej. Rozszerzenie zakresu gromadzenia danych na potrzeby rejestru personelu, w tym danych dotyczących wynagrodzeń, i stopniowe rozszerzanie tego zakresu, tak by objął wszystkie instytucje państwowe. Reorganizacja instytucji rządowych na rzecz większej odpowiedzialności, skuteczności i efektywności, w tym przegląd efektywności kosztowej i wydajności przedsiębiorstw państwowych sprawujących funkcje administracyjne. Zmiana ustawy o dostępie do informacji publicznych w celu poprawy wykonywania jej przepisów i ustanowienie niezbędnych mechanizmów w celu monitorowania ich wdrażania.

Opracowanie ogólnych przepisów dotyczących procedur administracyjnych w celu egzekwowania zasad dobrej administracji oraz stopniowa harmonizacja specjalnych procedur administracyjnych z nowymi przepisami. Rozpoczęcie reformy terytorialnej, która mogłaby umożliwić maksymalne wykorzystanie środków dostępnych dla obywateli na szczeblu lokalnym. Aktualizacja strategii Mołdawii w zakresie zarządzania finansami publicznymi (ZFP) na lata 2013 – 2020. Przyjęcie nowej strategii dotyczącej publicznej wewnętrznej kontroli finansowej. Kontynuowanie reformy kontroli budżetu i nadzoru jego wykonania, sprawowanych przez parlament. W odniesieniu do polityki finansów publicznych, poprawa przejrzystości, nadzoru, odpowiedzialności i zarządzania. Przyjęcie poprawek do konstytucji oraz nowego projektu ustawy w sprawie Krajowego Urzędu Kontroli, zapewniające niezależność i efektywność w ramach publicznego audytu zewnętrznego. Priorytety średnioterminowe We współpracy z Komisją Wenecką przeanalizowanie kroków niezbędnych do wzmocnienia ram instytucjonalnych w celu zwiększenia odporności Mołdawii w perspektywie długoterminowej. Poprawa wymiany informacji między rządem i parlamentem. Zapewnienie skutecznego mechanizmu stałego nadzoru Parlamentu nad wprowadzaniem w życie prawodawstwa i reform. Dopilnowanie, aby wybory prezydenckie, parlamentarne i lokalne były przeprowadzane w sposób demokratyczny, zgodnie z normami europejskimi, i by pomogły wyeliminować uchybienia stwierdzone przez Organizację Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie/Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka (OBWE/ODIHR). Dalsza realizacja strategii decentralizacji zgodnie z przyjętą przez Radę Europy Europejską kartą samorządu lokalnego (Seria traktatów Rady Europy nr 122). Przegląd mechanizmów rejestracji wyborców, zgodnie z zaleceniami OBWE/ODIHR, aby zapewnić rzetelność tych danych. Opracowanie i wdrożenie modułu zautomatyzowanego systemu informacyjnego „Wybory” – „Kontrola finansowa” oraz ram regulacyjnych, co umożliwi zautomatyzowanie procesów sprawozdawczości, gromadzenia, analizy sprawozdań finansowych partii politycznych i osób kandydujących w wyborach i przyczyni się do poprawy publicznego dostępu do tych informacji. Wprowadzenie skutecznych sankcji w przypadku naruszenia przepisów i zapewnienie, by ciężar dowodu odnośnie do pochodzenia środków spoczywał na stronach. Wprowadzenie możliwości konfiskowania majątku niewiadomego pochodzenia. Ocena możliwości zezwolenia na bezpośrednie finansowanie działalności partii politycznych, kampanii wyborczych / kandydatów w wyborach przez obywateli Mołdawii, z przychodów uzyskanych poza terytorium kraju, uniemożliwiając jednocześnie cudzoziemcom, podmiotom zagranicznym i innym państwom ingerowanie, w sposób bezpośredni lub pośredni, w działalność polityczną w Mołdawii. Wprowadzenie mechanizmów zarządzania pomocą i koordynacji pomocy na potrzeby uwzględnienia przepływów środków w ramach pomocy w powiązaniu z potrzebami rządów. Kontynuowanie reformy administracji publicznej zgodnie z zasadami administracji publicznej (reformy na szczeblu centralnym i lokalnym, jak i reformy terytorialnej), w konsultacji ze społeczeństwem obywatelskim, w celu utworzenia odpowiedzialnej, skutecznej, przejrzystej, profesjonalnej służby cywilnej, rekrutowanej na podstawie kryteriów merytorycznych, kierującej się właściwym kodeksem etyki i wolnej od nacisków politycznych. Optymalizacja, zgodnie ze strategią reformy administracji publicznej, administracji publicznej na szczeblu krajowym i lokalnym. Regularne korzystanie z ocen skutków ex ante. Dopilnowanie, by koszty reformy szacowane były systematycznie, oraz ustanowienie forów między ministerstwami służących rozwiązywaniu konfliktów, zarówno na wysokich szczeblach administracyjnych, jak i politycznych. Wprowadzenie przejrzystego i bardziej konkurencyjnego systemu wynagrodzeń dla pracowników sektora publicznego w celu przyciągania i zatrzymywania utalentowanych pracowników.

Zapewnienie obywatelom łatwo dostępnych informacji na temat ich praw do dobrej administracji, dostępu do informacji, sprawiedliwości administracyjnej i dochodzenia odszkodowania, tak aby obywatele wiedzieli, gdzie i w jaki sposób mogą składać skargi. Zapewnienie skutecznych i konkretnych działań następczych w reakcji na wnioski i skargi obywateli. Zadbanie o usprawnienia instytucjonalne i organizacyjne niezbędne do wzmocnienia kontroli parlamentarnej, w tym poprawa warunków współpracy z publicznym audytem zewnętrznym. Wzmocnienie zdolności Ministerstwa Finansów w zakresie pełnienia roli centralnego organu podatkowego i zapewnienie stabilności finansów publicznych. Dalsza poprawa zarządzania finansami publicznymi oraz skuteczne wdrożenie zaktualizowanej strategii zarządzania finansami publicznymi. Ustanowienie kroczącego wieloletniego programu inwestycji publicznych (PIP), kierowanego przez Ministerstwo Finansów, w celu zabezpieczenia inwestycji priorytetowych na szczeblu krajowym w ramach wieloletnich ram budżetowych. Zapewnienie usprawnień instytucjonalnych i organizacyjnych niezbędnych do wzmocnienia nadzoru zewnętrznego, w tym dalszego rozwoju funkcji audytu zewnętrznego Sądu Obrachunkowego Mołdawii zgodnie z normami Międzynarodowej Organizacji Najwyższych Organów Kontroli (INTOSAI) i zasadami współpracy między parlamentem a publicznym audytem zewnętrznym. Przeprowadzanie procedur dyscyplinarnych w koniecznych przypadkach i skuteczne stosowanie sankcji. Stopniowa reforma standardów rachunkowości sektora publicznego i sprawozdawczości zewnętrznej. (ii) Dalsza reforma wymiaru sprawiedliwości, w szczególności zapewnienie niezawisłości, bezstronności, profesjonalizmu i skuteczności wymiaru sprawiedliwości, w tym prokuratury, który powinien być wolny od nacisków politycznych bądź wszelkich innych bezprawnych nacisków. Niektóre elementy wszechstronnej reformy wymiaru sprawiedliwości mogą wymagać poprawek do konstytucji: Priorytety krótkoterminowe Wprowadzenie w życie obowiązujących przepisów dotyczących zawodu sędziego, prokuratora, adwokata i innych zawodów prawniczych, aby stosować strategię „zero tolerancji” wobec korupcji i zapobiegać wszelkim zachowaniom korupcyjnym. Wdrożenie przejrzystego systemu rekrutacji sędziów i prokuratorów opartego na kryteriach merytorycznych zgodnie z nowymi ramami prawnymi za pomocą pojedynczego punktu dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Skuteczne wdrożenie środków chroniących niezależność sędziów. Zapewnienie skutecznego wdrażania przepisów dyscyplinarnych i kodeksów etyki, w tym gwarancji proceduralnych dla sędziów i prokuratorów, a także autonomii inspekcji sądowej wobec Najwyższej Rady Sądownictwa, jak również dostępnych dla opinii publicznej mechanizmów składania skarg. Wdrożenie pakietu legislacyjnego w sprawie etyki zawodowej w sektorze wymiaru sprawiedliwości. Poprawa przejrzystości i skuteczności procesu podejmowania decyzji przez Najwyższą Radę Sędziów. Wzmocnienie niezależności Najwyższej Rady Prokuratorów zgodnie z przepisami ustawy o prokuraturze z dnia 25 lutego 2016 r. i przyspieszenie wszechstronnej reformy prokuratury. Zapewnienie prawa do rzetelnego procesu sądowego, dostępu do wymiaru sprawiedliwości oraz praw procesowych w postępowaniach karnych zgodnie z zobowiązaniami Mołdawii wynikającymi z europejskiej konwencji praw człowieka, orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości i innych stosownych konwencji Rady Europy poprzez wprowadzenie: - prawodawstwa i środków mających na celu zagwarantowanie praw procesowych osobom podejrzanym lub oskarżonym w postępowaniu karnym;

- prawodawstwa, środków i zasobów mających na celu zagwarantowanie ofiarom przestępstw prawa do dostępu do wymiaru sprawiedliwości, ochrony, wsparcia i odszkodowania, w tym w ramach systemu wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Wzmocnienie wdrażania pomocy prawnej i alternatywnych mechanizmów rozwiązywania sporów. Zapewnienie funkcjonowania skutecznego elektronicznego systemu zarządzania sprawami sądowymi przy użyciu wiarygodnych statystyk i losowego przydzielania spraw sądowych. Priorytety średnioterminowe Zapewnienie niezależności organów wymiaru sprawiedliwości, aby nie podlegały politycznym i innym naciskom ze strony organów administracji, rządu lub parlamentu. Wdrożenie przejrzystych i opartych na kryteriach merytorycznych procedur rekrutacji i awansowania sędziów. Dopilnowanie, by Krajowy Instytut Sprawiedliwości prowadził wstępne i ustawiczne szkolenia według potrzeb. Wykazywanie się wynikami w stosowaniu środków mających przyczyniać się do większej uczciwości i odpowiedzialności wymiaru sprawiedliwości, takich jak weryfikacja pod kątem przestępstw o charakterze korupcyjnym i wydawanie wyroków skazujących za popełnianie takich przestępstw. Działanie na rzecz poprawy postrzegania przez opinię publiczną niezależności, uczciwości, przejrzystości i odpowiedzialności wymiaru sprawiedliwości. Dążenie do postępu w zakresie wszechstronnej reformy prokuratury, która przewiduje m.in. wyspecjalizowanych prokuratorów ds. przestępczości zorganizowanej i korupcji. Osiągnięcie znacznych postępów w zakresie wprowadzania w życie ustawy o optymalizacji struktury systemu sądownictwa. Poprawa dostępu do wymiaru sprawiedliwości, w szczególności w przypadku kobiet i słabszych grup społecznych. Dążenie do znacznego skrócenia czasu trwania postępowań w sprawach cywilnych i karnych.  Dążenie do zwiększenia wskaźnika przyjętych orzeczeń sądowych.



(iii) Zapewnienie poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności w drodze kompleksowej współpracy na rzecz ochrony praw człowieka i podstawowych wolności. Współpraca ta będzie obejmować działania w następujących obszarach: Prawa człowieka i podstawowe wolności Priorytety krótkoterminowe Opracowanie, a następnie wdrożenie nowego krajowego planu działania na rzecz praw człowieka ze szczególnym uwzględnieniem najsłabszych społecznie grup oraz koordynacja procesów planowania i procedur budżetowych, by przeznaczyć dostateczne środki na jego skuteczne wdrożenie.

Ustanowienie krajowej rady i sekretariatu, których zadaniem byłoby przygotowanie, monitorowanie i informowanie o postępach we wdrożeniu nowego krajowego planu działania w dziedzinie praw człowieka. Zapewnienie skutecznego wykonywania wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i stworzenie skutecznego mechanizmu kontroli parlamentarnej nad ich wykonywaniem. Osiągnięcie postępów w pilotażowym wdrażaniu Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych w 7 miejscowościach w celu przedłożenia Parlamentowi projektu ustawy w sprawie ratyfikacji karty. Kontynuowanie prac nad wdrażaniem ustawy o swobodnym dostępie do informacji. Zakończenie reformy instytucji rzecznika praw obywatelskich poprzez wniesienie poprawek do Ustawy o rzeczniku praw obywatelskich nr 52 z 3.4.2014 r. zgodnie z zaleceniami Komisji Weneckiej i przepisami finansowymi w myśl zasad paryskich. Zapewnienie funkcjonowania krajowego mechanizmu zapobiegania torturom zgodnie z art. 18, ust. 3 protokołu fakultatywnego do europejskiej Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania. Ratyfikowanie protokołu nr 12 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Priorytety średnioterminowe Zapewnienie stosowania przepisów ustawowych i wykonawczych dotyczących przeciwdziałania wszelkiej dyskryminacji, w tym ustawy o zapewnieniu równości, oraz zwiększanie możliwości Rady przeciwdziałania i zwalczania dyskryminacji („Rady Równości”). Analiza zaleceń struktur i ekspertów Rady Europy dotyczących zgodności z Konwencją ramową o ochronie mniejszości narodowych i wdrożenie ich w porozumieniu z tymi strukturami i ekspertami. Zapewnienie skutecznego wdrożenia konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, w tym art. 12 (równość wobec prawa) i 14 (wolność i bezpieczeństwo osobiste). Dalsze działania na rzecz deinstytucjonalizacji dzieci. Utrzymanie skutecznych przedsądowych i pozasądowych mechanizmów rozstrzygania sporów w dziedzinie praw człowieka i podstawowych wolności. Dalsze udostępnianie informacji na temat praw obywateli i odpowiednich rozwiązań prawnych. Szerzenie wiedzy na temat praw człowieka i zakazu dyskryminacji w sądownictwie, organach ścigania i administracji. Wdrożenie ustawy z 1994 r. w sprawie specjalnego autonomicznego statusu prawnego Gagauzji na podstawie zaleceń Komisji Weneckiej z 2002 r. i zaleceń OBWE z 2013 r. Dążenie do przeniesienia odpowiedzialności za areszty tymczasowe z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i innych instytucji na Ministerstwo Sprawiedliwości.

Wolność wypowiedzi Priorytety krótkoterminowe Kontynuacja działań na rzecz zapewnienia wolności słowa i niezależności mediów zgodnie z zaleceniami Unii Europejskiej, Rady Europy i OBWE. Zapoczątkowanie regularnego dialogu w celu wymiany najlepszych praktyk w zakresie wolności mediów, pluralizmu mediów, depenalizacji zniesławienia, ochrony dziennikarskich źródeł informacji oraz kulturalnej różnorodności w mediach. Przyjęcie nowej ustawy audiowizualnej w pełni zgodnego z zaleceniami OBWE i Rady Europy, wzorowanego na projekcie z 2011 r. Stworzenie warunków sprzyjających pełnej niezależności nadawców publicznych.



Współpraca społeczeństwa obywatelskiego Priorytety krótkoterminowe Zapewnienie udziału organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności organizacji przedstawicieli pracodawców i związków zawodowych, w gromadzeniu informacji i monitorowaniu polityk. Przyjęcie strategii rozwoju społeczeństwa obywatelskiego na lata 2017 – 2020. Priorytety średnioterminowe Zwiększanie zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego, w tym partnerów społecznych, w proces opracowywania przepisów i innych dokumentów dotyczących polityki publicznej. Usprawnienie zasad udziału społeczeństwa obywatelskiego w opracowywaniu i monitorowaniu wdrażania polityki publicznej. Promowanie i zwiększanie stabilności finansowania społeczeństwa obywatelskiego. Promowanie zaangażowania obywatelskiego i ducha wolontariatu. Niewłaściwe traktowanie i tortury

Priorytety krótkoterminowe Skuteczne reagowanie na każde zgłoszone niewłaściwe traktowanie osadzonych przez przedstawicieli organów ścigania, w szczególności w aresztach tymczasowych. Priorytety średnioterminowe Ustanowienie wszechstronnych ram polityki na rzecz zapobiegania i zwalczania bezkarności w oparciu o wytyczne dotyczące zwalczania bezkarności za poważne naruszenia praw człowieka (Rada Europy, 2011 r.). Prawa dzieci Priorytety średnioterminowe Wdrożenie planu działania na lata 2016 – 2020 dotyczącego strategii ochrony dzieci na lata 2014 – 2020. Przemoc w rodzinie Priorytety krótkoterminowe Zapewnienie wdrożenia istniejących ram prawnych dotyczących przeciwdziałania przemocy w rodzinie. Równe traktowanie Priorytety średnioterminowe Zapewnienie harmonizacji z normami europejskimi dotyczącymi zasad BHP, urlopów macierzyńskich oraz godzenia obowiązków rodzicielskich z zawodowymi. Promowanie udziału kobiet w procesie podejmowania decyzji oraz w życiu publicznym i politycznym oraz prowadzenie ukierunkowanych działań w tych obszarach. Prawa związków zawodowych i podstawowe normy pracy Priorytety średnioterminowe

Dalsza praca na rzecz zapewnienia zgodności praw związków zawodowych i podstawowych norm pracy z normami europejskimi i konwencjami Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP). Osiągnięcie postępów w zapewnieniu równości płci na rynku pracy, ze szczególnym naciskiem na bezrobocie kobiet i zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć. Postępy w zakresie rozwiązania problemu, jakim jest praca dzieci.



2.3 Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa Dialog i współpraca w dziedzinie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB) w celu uzyskania stopniowej konwergencji, w tym również w zakresie wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony (WPBiO). Dotyczy to przede wszystkim kwestii zapobiegania konfliktom i zarządzania kryzysowego, stabilności regionalnej, rozbrojenia, nierozprzestrzeniania broni, kontroli zbrojeń i kontroli eksportu. Współpraca w tym obszarze będzie opierać się na wspólnych wartościach i interesach oraz będzie miała na celu coraz większą harmonizację i skuteczność obszarów polityki, z wykorzystaniem forów dwustronnych, międzynarodowych i regionalnych. Współpraca ta będzie obejmować działania na rzecz następujących priorytetów: Priorytety krótkoterminowe Podpisanie umowy między Unią Europejską i Mołdawią w sprawie procedur bezpieczeństwa związanych z wymianą informacji niejawnych. Priorytety średnioterminowe Dalsze propagowanie pokojowego rozwiązywania konfliktów oraz międzynarodowej stabilności i bezpieczeństwa w oparciu o skuteczny multilateralizm. Rozwijanie współpracy w zakresie sankcji UE. Propagowanie poszanowania zasady suwerenności i integralności terytorialnej, nienaruszalności granic i niezależności, określonych w Karcie Narodów Zjednoczonych i Akcie końcowym KBWE z Helsinek. Zacieśnienie praktycznej współpracy w zakresie zapobiegania konfliktom i zarządzania kryzysowego poprzez ułatwienie udziału Mołdawii w prowadzonych przez UE cywilnych i wojskowych operacjach zarządzania kryzysowego, oraz podejmowanie działań konsultacyjnych i szkoleniowych w obszarze WPBiO (na podstawie umowy w sprawie ram udziału obowiązującej od dnia 1 lipca 2013 r. oraz wielostronnych ram panelu Partnerstwa Wschodniego ds. WPBiO).



Terroryzm, nierozprzestrzenianie broni masowego rażenia (BMR) oraz nielegalny eksport broni Priorytety krótkoterminowe Wymiana informacji o organizacjach i grupach terrorystycznych, ich działalności oraz ich sieciach wsparcia zgodnie z prawem międzynarodowym i ustawodawstwem stron, m.in. za pośrednictwem umowy o współpracy operacyjnej i strategicznej między Mołdawią a Europolem. Dopilnowanie, by ustawa w sprawie zwalczania terroryzmu była oparta na prawach człowieka i została poddana przeglądowi przez Komisję Wenecką. Współpraca w zakresie kontroli celnych opartych na analizie ryzyka, gwarantujących bezpieczeństwo i ochronę towarów przywożonych, wywożonych lub przewożonych. Pomoc w zapobieganiu terroryzmowi.

Priorytety średnioterminowe Współpraca w celu wzmocnienia międzynarodowego konsensusu w sprawie walki z terroryzmem opartej na prawach człowieka, w tym w sprawie definicji prawnej aktów terrorystycznych. Dalsze doskonalenie krajowych ram legislacyjnych i regulacyjnych w obszarze zwalczania terroryzmu, w szczególności w odniesieniu do stosownych konwencji ONZ i Rady Europy, takich jak Konwencja Rady Europy z 2005 r. o zapobieganiu terroryzmowi (CETS nr 196) i jej protokołu dodatkowego, a także Konwencji Rady Europy o praniu, ujawnianiu, zajmowaniu i konfiskacie dochodów pochodzących z przestępstwa oraz o finansowaniu terroryzmu (CETS 198). Położenie większego nacisku na zrozumienie i eliminowanie czynników sprzyjających radykalizacji i brutalnemu ekstremizmowi. Zbadanie możliwości współpracy, m.in. w zakresie budowania zdolności w dziedzinie ochrony lotnictwa (w tym bezpieczeństwa w portach lotniczych) i ochrony celów miękkich. Rozwijanie sposobów współpracy na rzecz zwalczania handlu bronią oraz niszczenia jej zapasów. Rozwijanie sposobów współpracy i wymiany informacji w zakresie wykrywania i śledzenia nielegalnej broni. Współpraca i działania w zakresie przeciwdziałania rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia i materiałów powiązanych oraz środków jej przenoszenia, poprzez pełne przestrzeganie bieżących zobowiązań stron wynikających z międzynarodowych traktatów i umów o rozbrojeniu i nierozprzestrzenianiu broni oraz innych odpowiednich zobowiązań międzynarodowych, jak również poprzez wypełnianie takich zobowiązań na poziomie krajowym. Stworzenie skutecznego systemu krajowej kontroli wywozu i tranzytu towarów związanych z bronią masowego rażenia, w tym kontroli końcowego przeznaczenia broni masowego rażenia pod kątem technologii podwójnego zastosowania, ze skutecznymi karami za uchybienia w kontroli wywozu. Zwalczanie nielegalnego handlu bronią strzelecką i lekką, w tym amunicją do tej broni, zgodnie z istniejącymi umowami międzynarodowymi i rezolucjami Rady Bezpieczeństwa ONZ oraz zobowiązaniami wynikającymi z innych instrumentów międzynarodowych mających zastosowanie w tej dziedzinie. Dalsza współpraca w zakresie kontroli wywozu broni konwencjonalnej, w świetle wspólnego stanowiska UE w sprawie kontroli wywozu technologii wojskowych i sprzętu wojskowego. Konflikt naddniestrzański Priorytety średnioterminowe Utrzymanie funkcjonalności wszystkich istniejących platform dialogu i form negocjacji, mających na celu wypracowanie realnych rozwiązań problemów, z jakimi muszą mierzyć się obywatele po obu brzegach Dniestru, i do kompleksowego i pokojowego rozwiązania konfliktu w Naddniestrzu w oparciu o suwerenność i integralność terytorialną Mołdawii w jej granicach uznanych na arenie międzynarodowej i na bazie specjalnego statusu prawnego regionu naddniestrzańskiego. Opracowanie lepszej wizji rozwiązania konfliktu w Naddniestrzu, która zakładałaby atrakcyjną wspólną przyszłość możliwą do zaakceptowania przez obie strony w kraju, w którym zaszła ponowna integracja. Utrzymanie skutecznej współpracy między UE a Mołdawią w sprawie rozstrzygnięcia konfliktu naddniestrzańskiego oraz promowanie środków budowy zaufania, według uzgodnionych formatów, w tym konsultacji w sprawie ustaleń po rozwiązaniu konfliktu. Pogłębienie dialogu w celu objaśnienia korzyści płynących z układu o stowarzyszeniu i zapewnienie jego stosowania na całym terytorium Mołdawii oraz podejmowanie środków mających na celu zalegalizowanie działalności podmiotów gospodarczych z lewego brzegu Dniestru. Kontynuowanie konstruktywnego dialogu na temat sytuacji na centralnym (naddniestrzańskim) odcinku granicy mołdawsko-ukraińskiej z wszystkimi zainteresowanymi stronami.

Międzynarodowy Trybunał Karny Priorytety krótkoterminowe Wdrożenie Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego i powiązanych z nim instrumentów, z należytym uwzględnieniem jego integralności.



2.4 Współpraca w dziedzinie wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości Oczekuje się, że Mołdawia będzie niezmiennie spełniać wymogi określone w ramach czterech bloków zagadnień planu działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego z dnia 16 grudnia 2010 r. Istotna dla utrzymania ruchu bezwizowego z UE jest skuteczna i trwała realizacja wszystkich wskaźników referencyjnych zawartych w planie działania, w tym w trzecim bloku zagadnień (Porządek Publiczny i Bezpieczeństwo). Zgodnie ze zmienionym mechanizmem zawieszającym zwolnienie z obowiązku wizowego ruch bezwizowy może zostać zawieszony, w przypadku gdy jeden lub kilka wskaźników referencyjnych przestaje być spełnionych. W przypadku uzasadnionych obaw dotyczących spełnienia konkretnych wskaźników referencyjnych planu działania Mołdawia przekaże Unii Europejskiej, na jej wniosek, wymagane informacje. Ponadto strony przyjmują należycie do wiadomości zalecenia sformułowane w następstwie misji oceny wzajemnej zorganizowanych w 2015 r. i 2016 r., które miały na celu dokonanie oceny wymiaru sprawiedliwości, działań antykorupcyjnych i przeciwdziałania praniu pieniędzy w Mołdawii. W tym względzie Mołdawia zobowiązuje się do uwzględnienia tych zaleceń, a także pozostałych zaleceń UE, jak również innych zaleceń organizacji międzynarodowych, przy opracowywaniu dokumentów strategicznych na okres po 2016 r. w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i zwalczania korupcji oraz dokumentów strategicznych na okres po 2017 r. w dziedzinie przeciwdziałania praniu pieniędzy. Ponadto strony będą współpracować w następujących obszarach: Ochrona danych osobowych Priorytety średnioterminowe Dalsza harmonizacja krajowych ram prawnych dotyczących ochrony danych osobowych z prawem UE, ze szczególnym naciskiem na rozporządzenie 2016/679 (ogólne rozporządzenie o ochronie danych). Dalsze wdrażanie ram prawnych dotyczących ochrony danych osobowych we wszystkich sektorach w celu zapewnienia wysokiego poziomu ochrony danych osobowych zgodnie z europejskimi instrumentami i normami. Dalsze budowanie zdolności Krajowego Ośrodka Ochrony Danych Osobowych.



Zwalczanie przestępczości zorganizowanej Priorytety krótkoterminowe Zdefiniowanie i dokonanie jasnego podziału kompetencji i uprawnień w zakresie procedur, które mają zostać wdrożone w odniesieniu do gromadzenia informacji wywiadowczych, a także zbierania i wykorzystywania dowodów (kryminalistycznych). Stworzenie i skuteczne dopracowanie systemu prowadzenia dochodzeń finansowych, w których nacisk położony będzie na ujawnianie, zajmowanie i konfiskatę aktywów uzyskanych z przestępczości zorganizowanej. Priorytety średnioterminowe Wdrożenie koncepcji ochrony porządku publicznego z wykorzystaniem danych wywiadowczych wymagającej dobrze rozwiniętego systemu analizy ryzyka i zagrożeń oraz zarządzania (metoda Europolu stosowana w kontekście oceny zagrożenia poważną i zorganizowaną przestępczością [SOCTA]). Uwzględnienie rozwoju współpracy policji ze społecznością lokalną i stosowania specjalnych środków dochodzeniowych.

Współpraca w celu zapewnienia stopniowego i szerszego wykorzystania odpowiednich narzędzi i zasobów Interpolu.



Reforma policji Priorytety krótkoterminowe Zakończenie prac nad stworzeniem rozliczalnych, wiarygodnych i skutecznych struktur policji przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Przywództwo polityczne MSW ograniczać się będzie do opracowania strategicznych priorytetów i ogólnych kierunków polityki sił policyjnych. Brak prawa do (pozytywnego bądź negatywnego) zakazu będzie obowiązywać w odniesieniu do działań operacyjnych sił policyjnych. Zwiększenie rozliczalności i niezależności policji. Ustanowienie niezależnego organu (np. komisji parlamentarnej), który odpowiednio zajmie się słabościami strukturalnymi (przypadki stosowania przemocy przez policję, oszustwa, korupcja i inne) w policji. Priorytety średnioterminowe Dalsze wdrażanie strategii rozwoju sił policyjnych na lata 2016–2020, w której szczególny nacisk kładzie się na zmodernizowanie w siłach policyjnych: a) zarządzania zasobami ludzkimi, b) technik zarządzania oraz c) zdolności operacyjnych (poszanowanie podstawowych praw człowieka przysługujących osobom zatrzymanym prze policję; rozwój skutecznych relacji z opinią publiczną; uaktualnienie otoczenia ICT; zwiększenie zdolności w zakresie prowadzenia dochodzeń na miejscu przestępstwa i dalszy rozwój strategii przeciwdziałania korupcji w policji). Przyjęcie strategii rozwoju oddziałów karabinierów i zapewnienie postępów w jej realizacji. Ustanowienie skutecznego systemu ochrony świadków (wyspecjalizowanej jednostki) oraz zapewnienie świadkom niezbędnych gwarancji, by chronić ich przed zastraszaniem i groźbami przemocy fizycznej. Propagowanie kultury uczciwości i wartości etycznych w całym Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i policji. Opracowanie zasad i standardów postępowania w celu zapobiegania wykroczeniom policji i ich skutecznego karania. Ustanowienie narzędzi do oceny wydajności i skuteczności działań policji. Ustanowienie Wspólnego Centrum Szkolenia w Dziedzinie Egzekwowania Prawa (JLETC), aby zapewnić odpowiednie podstawowe i specjalistyczne szkolenia w miejscu pracy, w tym wysoko specjalistyczne szkolenia w razie potrzeby. Na podstawie porozumienia roboczego z 2012 r. między Mołdawią a Europejską Akademią Policyjną (CEPOL), JLETC rozwinie ścisłą współpracę operacyjną z CEPOL-em. Zadbanie o lepsze warunki tymczasowego aresztowania na policji. Poprawić zdolność szybkiego reagowania.



Współpraca policyjna i policyjne bazy danych Priorytety krótkoterminowe Dalszy rozwój zautomatyzowanych scentralizowanych baz danych dotyczących dochodzeń i śledztw (krajowe elektroniczne systemy prowadzenia spraw), aby uniknąć ryzyka nakładania się spraw karnych oraz ryzyka niekojarzenia spraw, które często mają szeroki zasięg geograficzny, a nawet międzynarodowy. Najlepszym rozwiązaniem byłby system, który objąłby wszystkie elementy łańcucha dochodzeniowo-śledczego, w tym informacje o odzyskiwaniu, zamrażaniu i konfiskacie mienia.

Dalsza poprawa krajowego instrumentu statystycznego używanego do pomiaru wskaźnika przestępczości i odsetka spraw wyjaśnionych. Należy go skutecznie stosować jako narzędzie zarządzania przy opracowywaniu nowych priorytetów politycznych. Priorytety średnioterminowe Dopilnowanie, by w ramach jednej struktury administracyjnej (punktu kompleksowej obsługi) jednostki centralne ds. międzynarodowej współpracy policyjnej (jednostka krajowa Europolu, biuro SIRENE, krajowe centralne biuro Interpolu) miały dostęp do odpowiednich krajowych i międzynarodowych baz danych. Zintensyfikowanie współpracy i wymiany danych między Mołdawią a Europolem (pod względem jakości i zakresu) w sprawach karnych o wymiarze transgranicznym. Zwalczanie niedozwolonych środków odurzających Priorytety krótkoterminowe Uczestniczenie w europejskiej sieci informacji o narkotykach i narkomanii (Reitox), którą koordynuje Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA), oraz udział w stosownych spotkaniach ekspertów organizowanych przez EMCDDA. Wdrożenie jasnego podziału zadań i koordynacja działań między organami odpowiedzialnymi za ograniczanie popytu na narkotyki, jak również między organami biorącymi udział w ograniczaniu podaży narkotyków. Priorytety średnioterminowe Rozszerzenie koordynacji na wszelkie aspekty polityki antynarkotykowej, w tym aspekty społeczne i związane ze zdrowiem publicznym, środki egzekwowania prawa, współpracę międzynarodową i politykę dotyczącą młodzieży.  Zatwierdzenie i wykonanie krajowego planu działania na lata 2017 – 2018 na rzecz realizacji krajowej strategii przeciwdziałania narkomanii na lata 2011 – 2018.



Handel ludźmi Zatwierdzenie i wdrożenie krajowej strategii na rzecz zapobiegania i zwalczania handlu ludźmi na lata 2017 – 2022, która obejmuje również krajowy system odsyłania spraw. Dalsze usprawnienie przepływu informacji poprzez udoskonalenie komunikacji i współpracy między Europolem a mołdawskimi wielodyscyplinarnymi organami ścigania, a także między samymi organami ścigania. Działania na rzecz budowy zdolności organów ścigania w celu zapewnienia współpracy z agencjami UE w zakresie zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania tego procederu. Zwalczanie niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych i wykorzystywania seksualnego Wzmocnienie zdolności właściwej jednostki dochodzeniowej w zakresie identyfikacji dzieci będących ofiarami niegodziwego traktowania w celach seksualnych, a zwłaszcza ofiar pornografii dziecięcej. Ustanowienie struktur na potrzeby dokonywania indywidualnej oceny każdego dziecka będącego ofiarą niegodziwego traktowania w celach seksualnych w celu zapewnienia specjalnej pomocy i wsparcia.

Powołanie specjalnego przedstawiciela dla dzieci będących ofiarami niegodziwego traktowania w celach seksualnych, jeżeli osoby sprawujące władzę rodzicielską nie mogą reprezentować dziecka ze względu na konflikt interesów lub jeżeli dziecko nie ma opieki albo jest odłączone od rodziny. Udostępnienie odpowiednich środków lub programów interwencyjnych w celu zarządzania indywidualnym ryzykiem powiązanym ze wszystkimi przestępcami skazanymi za niegodziwe traktowanie dzieci w celach seksualnych lub wykorzystywanie seksualne.



Zwalczanie cyberprzestępczości Priorytety krótkoterminowe Wzmacnianie współpracy z EC3 (ośrodek Europolu ds. cyberprzestępczości). Priorytety średnioterminowe Inwestowanie w budowanie zdolności (w tym zdolności organów wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych), wiedzę fachową i specjalizację w zakresie walki z cyberprzestępczością, biorąc także pod uwagę powiązanie z eliminowaniem zagrożeń hybrydowych (dostosowane do sytuacji działania zwalczające cyberprzestępczość, dwustronne programy policji i wymiaru sprawiedliwości). Wzmocnienie współpracy w zakresie walki z cyberprzestępczością i wykorzystywaniem seksualnym dzieci poprzez dostosowywanie priorytetów oraz usprawnienie komunikacji. Zbadanie możliwości współpracy, szczególnie w zakresie ochrony infrastruktury krytycznej. Zintensyfikowanie współpracy w celu zwiększenia gotowości i odporności na zagrożenia cybernetyczne: utworzenie zespołów reagowania na incydenty komputerowe (CERT), ułatwienie rozwoju krajowej strategii bezpieczeństwa cybernetycznego, promowanie partnerstw publiczno-prywatnych. Współpraca w celu zapewnienia wdrożenia środków budowy zaufania OBWE w dziedzinie bezpieczeństwa cybernetycznego, które mają na celu zwiększenie przejrzystości i zacieśnienie współpracy na szczeblu regionalnym i subregionalnym. Wdrożenie konwencji budapeszteńskiej, w szczególności jeśli chodzi o prawo proceduralne do celów dochodzeń krajowych, współpracy publiczno-prywatnej i międzynarodowej współpracy.



Zapobieganie korupcji i konfliktom interesów oraz ich zwalczanie Priorytety krótkoterminowe Przyjęcie ustawy o uczciwości obejmującej sektor administracji publicznej, w konsultacji z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. Wprowadzenie w życie ustawy, która wymaga od wszystkich właściwych urzędników składania deklaracji majątkowych i informowania o ewentualnych konfliktach interesów i zapewnienia skutecznego postępowania egzekucyjnego. Poprawność treści oświadczeń majątkowych/oświadczeń w sprawie ewentualnych konfliktów interesów powinna być oceniana przez Krajowy Urząd ds. Etyki, a związane z nimi postępowanie karne powinno być prowadzone przez Krajowy Ośrodek Antykorupcyjny. Ocenom należy nadać odpowiedni priorytet, ze szczególnym naciskiem na oświadczenia składane przez osoby piastujące stanowiska na wysokim szczeblu, w tym sędziów i prokuratorów.

Podjęcie odpowiednich działań następczych w odniesieniu do podejrzanych oświadczeń i systematyczne stosowanie kar (m.in. grzywien i środków dyscyplinarnych) w przypadku sfałszowanych oświadczeń, złożenia oświadczeń po terminie lub niezgłoszenia aktywów. Ciężar dowodu w odniesieniu do pochodzenia środków pieniężnych lub aktywów musi spoczywać na urzędniku. Kontynuowanie podawania oświadczeń majątkowych do wiadomości publicznej. Uchwalenie przepisów dotyczących proporcjonalnych, odstraszających sankcji w przypadku korupcji i ograniczenia immunitetów w postępowaniach karnych i administracyjnych. Przyjęcie i rozpoczęcie skutecznego wdrażania nowej strategii zwalczania korupcji jako strategicznego instrumentu służącego zapobieganiu i zmniejszaniu korupcji zgodnie z wartościami i normami UE. Wzmocnienie zdolności grupy monitorującej wdrażanie krajowej strategii antykorupcyjnej w ścisłej współpracy z parlamentem i społeczeństwem obywatelskim. Zapewnienie skutecznej współpracy z odpowiednimi instytucjami i organami UE, w tym z Europejskim Urzędem ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych, i zapewnienia im odpowiedniego wsparcia w zakresie kontroli na miejscu i inspekcji związanych z zarządzaniem i kontrolą środków UE zgodnie z obowiązującymi przepisami i procedurami. Priorytety średnioterminowe Poprawa mechanizmu koordynacji i współpracy w zakresie walki z korupcją pomiędzy organami ds. walki z korupcją antykorupcyjnymi takimi jak krajowy ośrodek antykorupcyjny, Krajowy Urząd ds. Etyki, prokurator generalny, Służba ochrony wewnętrznej i zwalczania korupcji w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych oraz Służba wywiadu i bezpieczeństwa. Ustanowienie skutecznego mechanizmu koordynacji działań na rzecz przeciwdziałania korupcji, praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu w ramach administracji publicznej na szczeblu rządowym. Stworzenie przejrzystych, opartych na kryteriach merytorycznych i profesjonalnych mechanizmów mianowania osób do Rady ds. Etyki, na stanowiska inspektora ds. zarządzania i etyki w Krajowym Urzędzie ds. Etyki w celu zagwarantowania, że urząd ten jest niezależny i wolny od wszelkich wpływów politycznych. Zapewnienie Krajowemu Urzędowi ds. Etyki dostępu do niezbędnych rejestrów, w tym wszystkich rejestrów państwowych i prywatnych, w celu zagwarantowania skutecznej weryfikacji majątku i interesów osobistych. Zapewnienie reprezentacji społeczeństwa obywatelskiego w Radzie ds. Etyki. Wzmocnienie roli krajowego ośrodka antykorupcyjnego w walce z korupcją w celu wypracowania konkretnych wyników. Dopilnowanie, by krajowy ośrodek antykorupcyjny posiadał odpowiedni budżet i personel, jasno określone zadania, dostateczne uprawnienia i niezbędną autonomię oraz by był chroniony przed wszelkimi niepożądanymi wpływami politycznymi i z powodzeniem współpracował z innymi organami ścigania zaangażowanymi w zwalczanie korupcji, a w szczególności z prokuraturą antykorupcyjną. Dalsze podnoszenie wiedzy na temat różnych form i rodzajów korupcji oraz sposobów jej zapobiegania. Kampanie informacyjne należy prowadzić w regularnych odstępach czasu. Narzędzia i strategie komunikacyjne powinny być dostosowane do danego kręgu odbiorców, a ich skutki powinny być poddawane regularnej ocenie.

Wzmocnienie systemu prowadzenia dochodzeń i ścigania przypadków korupcji wśród urzędników wysokiego szczebla oraz zagwarantowanie przejrzystości i bezstronności postępowania sądowego, między innymi poprzez tworzenie warunków, by media mogły otwarcie relacjonować takie sprawy. Ograniczenie w związku z tym zakresu prac prokuratury antykorupcyjnej do korupcji na wysokim szczeblu i wzmocnienie jej zdolności w tym obszarze. Osiągnięcie bardziej wymiernych rezultatów w walce z korupcją poprzez poprawę wyników działań organów mających za zadanie zwalczanie korupcji przy użyciu bardziej skutecznych sankcji i wyroków, zwłaszcza wobec urzędników wysokiego szczebla. Rozwijanie i wzmacnianie kompleksowych i spójnych ram prawnych w celu promowania uczciwości w sektorze publicznym. Dokładne badanie oszustw bankowych w celu odzyskania sprzeniewierzonych pieniędzy oraz regularne składanie przejrzystych sprawozdań na temat postępów w dochodzeniu. Udostępnienie UE sprawozdania firmy Kroll z drugiego etapu audytu. Zapewnienie interoperacyjności systemu E-Integrity ze wszystkimi państwowymi i prywatnymi rejestrami danych niezbędnymi dla efektywnej weryfikacji majątku i interesów osobistych. Stopniowe przechodzenie na system składania deklaracji drogą elektroniczną. Wzmocnienie systemu antykorupcyjnej samooceny prowadzonej okresowo.



Przeciwdziałanie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu oraz zwalczanie przestępstw finansowych Priorytety krótkoterminowe Dostosowanie prawodawstwa do 4. dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Zapewnienie zgodności nowych przepisów w sprawie liberalizacji kapitału i stymulacji fiskalnej, a także w sprawie zmian i uzupełnień wprowadzanych do aktów ustawodawczych ze zobowiązaniami Mołdawii wynikającymi z układu o stowarzyszeniu. Zwiększenie zdolności technicznych i operacyjnych jednostki analityki finansowej w celu skutecznego wdrażania wszystkich zadań w dziedzinie AML/CFT, zwłaszcza w dziedzinie poprawy wywiadu finansowego. Jednostka analityki finansowej powinna w coraz większym stopniu i aktywnie działać w przypadku zarzutów dotyczących prania pieniędzy i finansowania terroryzmu, począwszy od organów mających obowiązki sprawozdawcze, które systematycznie zgłaszają podejrzane transakcje, które powinny zostać objęte sankcjami w przypadku niedopełnienia wymogu sprawozdawczości. Usprawnienie zapobiegawczego systemu zamrażania środków poprzez uprawnienie odpowiednich podmiotów sprawozdawczych do wstrzymania podejrzanych transakcji finansowych. Stworzenie krajowej służby ds. odzyskiwania mienia, która propaguje, w drodze wzmocnionej współpracy, jak najszybsze wykrywanie w całej UE mienia pochodzącego z działalności przestępczej. Priorytety średnioterminowe

Wdrożenie nadrzędnej strategii / polityki w zakresie przestępstw i dochodzeń finansowych, która będzie obowiązywać wszystkie stosowne organy, w tym prokuraturę, i której celem będzie przyspieszenie złożonych i długotrwałych dochodzeń w sprawie przestępstw finansowych. Uwzględnienie w takiej strategii koncepcji dochodzeń finansowych i działań policyjnych z wykorzystaniem danych wywiadowczych, co pozwoli na zastosowanie proaktywnych środków egzekwowania prawa na podstawie analizy danych. Udoskonalenie i wdrożenie solidnych ram prawnych dotyczących zwalczania prania pieniędzy i finansowania terroryzmu, które są zgodne z rezolucjami Rady Bezpieczeństwa ONZ oraz zaleceniami Grupy Specjalnej ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (FATF), a także wynikami wzajemnych ocen prowadzonych przez Komitet Ekspertów ds. Oceny Środków Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu (MONEYVAL). Wdrożenie solidnych i ambitnych przepisów prawnych w sprawie konfiskaty i zajmowania mienia, które wykraczają poza minimalne normy ustanowione na szczeblu UE, a tym samym obejmują na przykład przepisy dotyczące konfiskaty bez uprzedniego wyroku skazującego (lub konfiskaty w ramach postępowań cywilnych). Zacieśnienie współpracy operacyjnej w zakresie konfiskaty, odzyskiwania mienia i zarządzania nim poprzez skuteczną komunikację i wymianę najlepszych praktyk między Biurem ds. odzyskiwania mienia w Mołdawii a UE. Wzmocnienie współpracy operacyjnej między policją, organami podatkowymi i celnymi, służbami ds. wywiadu i kontroli finansowej dzięki interoperacyjności i wymianie danych (na przykład na podstawie zawierania odpowiednio dostosowanych umów w sprawie wymiany danych). Należy wyznaczyć funkcjonariuszy łącznikowych w poszczególnych służbach, którzy będą ułatwiać współpracę operacyjną. Należy rozważyć czasowe wymiany personelu do celów szkoleniowych. We współpracy ze Wspólnym Ośrodkiem Szkoleniowym w Dziedzinie Egzekwowania Prawa (zob. wyżej) opracowanie programów szkoleń kończących się wyraźnym uznaniem kwalifikacji osób prowadzących dochodzenia w sprawie przestępstw finansowych oraz analityków, a także umożliwienie urzędnikom z innych dziedzin udziału w szkoleniach z zakresu dochodzeń finansowych oraz zachęcanie ich do tego. W szkoleniach dla śledczych, prokuratorów i sędziów należy uwzględnić znaczenie dochodzeń finansowych. Opracowanie – zgodnie z obowiązkami sprawozdawczymi – wytycznych i instrukcji dla objętych obowiązkiem sprawozdawczym organów, które systematycznie zgłaszają podejrzane transakcje w celu zwiększenia skuteczności wdrażania przepisów krajowych w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i zwalczania finansowania terroryzmu. Współpraca w zakresie migracji, azylu i zarządzania granicami Migracja i azyl Priorytety krótkoterminowe Dalsze wdrażanie umowy o readmisji między UE i Mołdawią i zapewnianie wsparcia na rzecz reintegracji obywateli Mołdawii. Dostarczanie w dalszym ciągu informacji, których celem jest wyjaśnienie praw i zobowiązań wynikających z ruchu bezwizowego, w tym informacji na temat zasad regulujących dostęp do unijnego rynku pracy (m.in. za pośrednictwem portalu UE poświęconego imigracji), na temat unijnych ram dotyczących legalnej migracji (dyrektywy w sprawie warunków wjazdu i pobytu pewnych kategorii obywateli państw trzecich) oraz na temat odpowiedzialności za nadużywanie praw w ramach systemu bezwizowego, a także na temat praw i obowiązków systemów opieki zdrowotnej państw członkowskich UE. Dalsze rozwijanie praktycznej współpracy w ramach partnerstwa na rzecz mobilności między UE a Mołdawią. Priorytety średnioterminowe Promowanie i wzmocnienie współpracy w ramach partnerstwa na rzecz mobilności między UE a Mołdawią w drodze aktywnego uczestnictwa Sztabu Wojskowego Unii Europejskiej (SWUE), ze zwróceniem szczególnej uwagi na kwestie związane z migracją i rozwojem. Wzmocnienie istniejącej infrastruktury (w tym ośrodków detencyjnych) i zatrudnienia personelu w odpowiednich organach w celu zapewnienia obywatelom państw trzecich, których pobyt lub tranzyt jest nielegalny, skutecznego powrotu z terytorium Mołdawii, zapewnienie poszanowania praw człowieka w stosunku do imigrantów, wobec których zastosowano zatrzymanie administracyjne, oraz tworzenie ram integracji. Wzmocnienie działalności biura ds. migracji i azylu jako głównego podmiotu w systemie rachunkowości i zarządzania przepływami migracyjnymi poprzez: 1) wzmocnienie ram prawnych, warunków przyjmowania i dokumentacji dotyczącej cudzoziemców, 2) wzmocnienie regionalnych służb zajmujących się zwalczaniem nielegalnego pobytu cudzoziemców i liczeniem cudzoziemców, 3) poprawę infrastruktury, a także przyznanie niezbędnych zasobów finansowych i ludzkich. Dalsze usprawnianie systemu gromadzenia i analizy danych na temat przepływów migracyjnych i azylu poprzez aktualizację rozszerzonego profilu migracyjnego oraz dalsze sporządzanie sprawozdań z oceny i analizy ryzyka w zakresie migracji i azylu. Dalsze skuteczne wdrażanie przepisów dotyczących azylu, które stanowią solidne ramy ochrony osób potrzebujących ochrony międzynarodowej, wzmocnienie infrastruktury związanej z ośrodkiem dla cudzoziemców.

Priorytety krótkoterminowe Dalsze wzmacnianie zarządzania granicami i utrzymanie wysokiego poziomu kontroli granicznych i ochrony granic, rozbudowa i modernizacja stałych i ruchomych urządzeń wideo na potrzeby ochrony. Wzmocnienie wspólnego zarządzania granicą między UE a Mołdawią. Priorytety średnioterminowe Dalsze zapewnianie odpowiedniej infrastruktury, sprzętu technicznego, systemów IT oraz zasobów finansowych i ludzkich zgodnie z mołdawską strategią zintegrowanego zarządzania granicami i planem działań. Dalsze zacieśnianie współpracy w zakresie zarządzania granicami z Europejską Agencją Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex). Realizacja inicjatyw w zakresie współpracy transgranicznej i konsolidacja współpracy z państwami członkowskimi UE, tak aby przyczynić się do wzbogacenia i poszerzenia obrazu wywiadowczego sytuacji na przedpolu granicy generowanego przez europejski system nadzorowania granic (EUROSUR), zarządzany przez Frontex, poprzez utworzenie sieci regionalnej z Rumunią i innymi krajami w regionie. Doskonalenie obrazu sytuacji na poziomie krajowym i lokalnym poprzez usprawnienie analizy ryzyka, analizy informacji i wymianę informacji z partnerami krajowymi i międzynarodowymi.

Współpraca prawna Priorytety średnioterminowe Zintensyfikowanie współpracy między Mołdawią a Eurojustem (pod względem jakości i zakresu) w sprawach karnych o wymiarze transgranicznym Dalsze zacieśnianie współpracy sądowej w sprawach cywilnych i handlowych poprzez: –przystąpienie do wielostronnych konwencji o współpracy sądowej w sprawach cywilnych i wdrożenie ich postanowień, w szczególności Konwencji z 1970 r. o przeprowadzaniu dowodów za granicą w sprawach cywilnych lub handlowych; –przystąpienie do wielostronnych konwencji dotyczących ochrony dzieci i wdrożenie ich postanowień, w szczególności konwencji Haskiej Konferencji Prawa Prywatnego Międzynarodowego w zakresie prawa rodzinnego; –przygotowanie przystąpienia i wdrożenia Konwencji o jurysdykcji, prawie właściwym, uznawaniu, wykonywaniu i współpracy w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej oraz środków ochrony dzieci z 1996 r., w szczególności poprzez ocenę krajowych możliwości i zasobów.

Wzmocnienie współpracy sądowej w sprawach karnych poprzez przystąpienie do odpowiednich konwencji i wdrożenie ich postanowień, w szczególności konwencji Rady Europy.



2.5 Handel i sprawy związane z handlem (DCFTA) Pogłębiona i kompleksowa strefa wolnego handlu (DCFTA) stanowi obszerną część układu o stowarzyszeniu. W związku z tym oczekuje się, że realizacja tej części, zawartej w tytule V układu (Handel i zagadnienia związane z handlem), zostanie uznana za priorytetową, współmiernie do jej znaczenia w ogólnym kontekście układu o stowarzyszeniu i w ramach stosunków UE-Mołdawia. Handel towarami Strony będą współpracować nad wdrożeniem postanowień dotyczących dostępu towarów do rynku, w tym energii, w szczególności w drodze wspólnych konsultacji, aby zrealizować następujące priorytety: Priorytety krótkoterminowe Dokonanie dalszych usprawnień w obszarze handlu i przekazywanie danych statystycznych na temat salda, aby strony mogły prawidłowo stosować mechanizm przeciwdziałający obchodzeniu ceł. Współpraca w zakresie realizacji planu działania na rzecz poprawy konkurencyjności Mołdawii. Wymiana informacji na temat dostępu do rynku w Mołdawii oraz jej polityki w tym zakresie. Wprowadzenie środków na rzecz poprawy warunków prowadzenia działalności gospodarczej dla podmiotów gospodarczych działających w sektorze handlu. Priorytety średnioterminowe Poprawa zdolności wywozowych Mołdawii, m.in. poprzez rozpoczęcie programów wsparcia (dotacji), finansowego i niefinansowego, na rzecz rozwoju wywozu skierowanych do przedsiębiorstw indywidualnych. Wzmocnienie współpracy między UE a Mołdawią w procesie przygotowania i wdrażania przepisów, które mogą być wymagane w celu wdrożenia postanowień DCFTA. Zapewnienie zgodności z postanowieniami dotyczącymi zagadnień energetycznych związanych z handlem. Wdrożenie elementów związanych z wywozem dotyczących lat 2018 -2020 będących częścią krajowej strategii przyciągania inwestycji i promowania wywozu (NSIAEP) na lata 2016 – 2020, w tym przeglądu śródokresowego tej strategii w 2018 r.



Regulacje techniczne, normalizacja i infrastruktura powiązana Strony będą współpracować na rzecz uzyskania zgodności w zakresie regulacji technicznych, normalizacji, metrologii, akredytacji, procedur oceny zgodności i systemu nadzoru rynku UE, jak przewidziano w układzie o stowarzyszeniu, a konkretniej w jego części dotyczącej DCFTA. Przygotowania będą obejmować następujące działania: Priorytety krótkoterminowe

Wymiana informacji na temat realizacji zobowiązań do zbliżenia przepisów krajowych do dorobku prawnego Unii, jak określono w odpowiednich załącznikach do układu oraz ich egzekwowania. Wzmocnienie zdolności administracyjnych odpowiednich organów, instytucji i agencji rządowych. Priorytety średnioterminowe Stworzenie infrastruktury na potrzeby administracji regulacji technicznych, normalizacji, metrologii, akredytacji, procedur oceny zgodności i systemu nadzoru rynku, w tym stworzenia krajowego systemu informacyjnego. Opracowanie lub wzmocnienie współpracy oraz, w razie potrzeby, uzyskanie członkostwa we właściwych organizacjach międzynarodowych i unijnych, takich jak EURAMET, EA, CEN, CENELEC, ETSI, WELMEC. Wymiana informacji na temat innych odnośnych aspektów planów Mołdawii w obszarze barier technicznych dla handlu i obowiązujących ram czasowych. Opracowanie i wdrożenie, we współpracy z organami przedstawicielskimi sektora prywatnego w Mołdawii, dogłębnej kampanii informacyjnej, doradztwa i konsultacji, aby pomóc mołdawskim przedsiębiorcom lepiej zrozumieć unijne przepisy dotyczące produktów oraz wymogi dotyczące wprowadzania produktów do obrotu. Współpraca w trakcie prac przygotowawczych nad układem w sprawie oceny zgodności i zatwierdzania wyrobów przemysłowych.



Środki sanitarne i fitosanitarne Strony będą współpracować nad dostosowaniem mołdawskich norm sanitarnych i fitosanitarnych dla żywności i pasz, ustawodawstwa dotyczącego zdrowia roślin, zdrowia i dobrostanu zwierząt oraz praktyki w tym zakresie do norm, ustawodawstwa i praktyk obowiązujących w UE, zgodnie z postanowieniami odnośnych załączników do układu o stowarzyszeniu. Współpraca ta będzie obejmować następujące priorytety: Priorytety krótkoterminowe Uproszczenie certyfikacji przywozu/wywozu produktów rolno-spożywczych. Opracowanie i wdrożenie strategii ds. bezpieczeństwa żywności na lata 2017 – 2022. Wzmocnienie współpracy między Krajową Agencją ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz Ministerstwem Rolnictwa w celu przygotowania i wdrożenia reform legislacyjnych dotyczących środków sanitarnych i fitosanitarnych. Zwiększenie zdolności administracyjnej poprzez szkolenie personelu w odpowiedzialnych organach i agencjach rządowych i wykonawczych w celu przygotowania i wdrożenia ustawodawstwa zgodnego z prawem UE. Organizowanie kampanii informacyjnych z odpowiednimi agencjami, przedsiębiorstwami i organizacjami pozarządowymi na temat wymogów dostępu do rynku UE oraz ze społeczeństwem obywatelskim na temat konsumenckich aspektów bezpieczeństwa żywności i pasz (system wczesnego ostrzegania o niebezpiecznej żywności i paszach [RASFF]). Uzyskanie akredytacji wszystkich laboratoriów biorących udział w kontrolach urzędowych zgodnie z międzynarodowymi normami w celu spełnienia wymogów sanitarnych i fitosanitarnych w zakresie wywozu oraz poprawa bezpieczeństwa żywności na rynku wewnętrznym w Mołdawii. Priorytety średnioterminowe Reorganizacja i rozwój zdolności Krajowej Agencji ds. Bezpieczeństwa Żywności na podstawie postanowień przyszłej nowej strategii na rzecz bezpieczeństwa żywności na lata 2017 – 2022. Dokończenie realizacji obecnej strategii Mołdawii na rzecz bezpieczeństwa żywności, ze szczególnymi uwzględnieniem jakości ustawodawstwa i możliwości jego egzekwowania oraz usunięcie wszelkich stwierdzonych uchybień.

Zbliżenie krajowych przepisów do dorobku prawnego Unii wymienionych w odpowiednich załącznikach do układu, a także zapewnienie ich skutecznego wdrożenia i egzekwowania. Dalsza poprawa infrastruktury i powiązanej zdolności niezbędnej do wdrożenia ustawodawstwa, w szczególności dotyczącego zdrowia zwierząt, zdrowia roślin, laboratoriów bezpieczeństwa żywności i punktów kontroli granicznej zgodnie z wymogami UE. Dokończenie prac nad systemem wczesnego ostrzegania w zakresie żywności i pasz, zdrowia zwierząt i zdrowia roślin.



Ułatwienia celne i handlowe Strony będą pracować nad dostosowaniem prawodawstwa Mołdawii do prawa i strategii celnych UE, a także do międzynarodowych standardów określonych w rozdziale 5 i odnośnych załącznikach do układu o stowarzyszeniu. Współpraca ta będzie obejmować następujące priorytety: Priorytety krótkoterminowe Dostosowanie prawodawstwa Mołdawii do Kodeksu celnego Unii Europejskiej. Dalsza realizacja strategicznych ram współpracy celnej. Dalsza modernizacja mołdawskiej służby celnej oraz jej infrastruktury i organizowanie szkoleń dla personelu, w szczególności w celu wzmocnienia kultury, która jest ukierunkowana na usługi i wolna od korupcji. Nakreślenie harmonogramu przystąpienia Mołdawii do Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej i powołanie zespołu projektowego. Zintensyfikowanie dialogu na temat zwalczania nadużyć finansowych, aby zapobiegać nielegalnemu handlowi, w tym produktami objętymi akcyzą, w szczególności poprzez zwiększoną współpracę w ramach protokołu dotyczącego wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach celnych. Zapewnienie skutecznego egzekwowania przepisów Mołdawii w zakresie ochrony oznaczeń geograficznych i praw własności intelektualnej oraz zapewnienie odpowiednich szkoleń dla funkcjonariuszy celnych w tym zakresie. Priorytety średnioterminowe Zbliżenie mołdawskiego systemu upoważnionego przedsiębiorcy do systemu UE i w perspektywie wzajemne uznawanie. Dostosowanie ustawodawstwa i ustanowienie warunków przystąpienia Mołdawii do Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej. Dalsze uproszczenie i aktualizacja procedur celnych oraz zapewnienie ich skutecznego wdrożenia. Współpraca w zakresie kontroli celnych opartych na analizie ryzyka i dzielenie się odnośnymi informacjami, które przyczyniają się do lepszego zarządzania ryzykiem i bezpieczeństwa łańcucha dostaw, ułatwienia legalnego handlu oraz bezpieczeństwa towarów przywożonych, wywożonych lub przewożonych. Przyspieszenie procedur dotyczących szybkiego przystąpienia i wdrożenia protokołu do Ramowej konwencji WHO o ograniczeniu użycia tytoniu w sprawie wyeliminowania nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi.



Reguły pochodzenia

Strony będą współpracować w zakresie wdrożenia reguł pochodzenia ustanowionych w protokole do układu o stowarzyszeniu i wynikających z przystąpienia Mołdawii do Regionalnej konwencji w sprawie paneurośródziemnomorskich preferencyjnych reguł pochodzenia. Współpraca ta będzie obejmować następujące priorytety: Priorytety krótkoterminowe Omówienie i w razie konieczności przegląd obecnie stosowanych przez administrację celną Mołdawii procedur certyfikacji i weryfikacji pochodzenia towarów. Priorytety średnioterminowe Pomoc dla Mołdawii w wywiązaniu się z jej zobowiązań wynikających z przystąpienia do konwencji. Zapewnienie szkoleń w zakresie certyfikacji i weryfikacji preferencyjnego pochodzenia dla służby celnej w Mołdawii. Prowadzenie przedsiębiorstwa, handel usługami i handel elektroniczny Strony będą kontynuować dialog na temat prowadzenia przedsiębiorstw, handlu usługami i handlu elektronicznego zgodnie z postanowieniami układu o stowarzyszeniu. Będą one realizować zobowiązania podjęte w dziedzinie usług, jak określono w odnośnych załącznikach do układu o stowarzyszeniu. Współpraca ta będzie obejmować następujące priorytety: Priorytety krótkoterminowe Zapewnienie szkoleń i odpowiedniej zdolności administracyjnej, by poradzić sobie z procesem zbliżenia ustawodawstwa. Zapewnienie regularnej wymiany informacji na temat planowanych i trwających prac legislacyjnych w obszarach wybranych do zbliżania oraz prowadzenie dialogu w tym celu. Zapewnienie, by ramy prawne dotyczące usług i prowadzenia przedsiębiorstw w Mołdawii odzwierciedlały prawa i obowiązki i umożliwiały skuteczne wdrażanie zobowiązań dotyczących dostępu do rynku wynikających z pogłębionej i kompleksowej strefy wolnego handlu. Płatności bieżące i przepływ kapitału Strony będą kontynuować dialog na temat przepływu kapitału i płatności, w szczególności w celu monitorowania zgodności ze wszystkimi istniejącymi zobowiązaniami w ramach układu o stowarzyszeniu.



Zamówienia publiczne Strony będą współpracować w zakresie wdrożenia przez Mołdawię rozdziału dotyczącego zamówień zawartego w układzie o stowarzyszeniu oraz powiązanych reform. Współpraca ta będzie obejmować następujące priorytety: Priorytety krótkoterminowe Koordynowanie procesu harmonizacji mołdawskich ram prawnych dotyczących zamówień publicznych z Komisją Europejską.

Udzielanie dokładnych i aktualnych informacji na temat zmian w ustawodawstwie Mołdawii, w szczególności w zakresie planowanych prac legislacyjnych mających wpływ na politykę zamówień i egzekwowanie. Przyjęcie i rozpoczęcie realizacji krajowej strategii zamówień publicznych, a tym samym stworzenie dobrze funkcjonującego, konkurencyjnego, opartego na zasadzie rozliczalności i przejrzystego systemu zamówień publicznych, który wzbudza zaufanie obywateli Mołdawii i wspólnoty międzynarodowej do procedury udzielania zamówień. Rozwój niezbędnych kompetencji i zdolności administracyjnej sprzyjającej zwiększeniu efektywności postępowań o udzielenie zamówień publicznych, w tym aspektów, które mogą przyczynić się do inteligentnego i trwałego wzrostu gospodarczego Mołdawii sprzyjającego włączeniu społecznemu. Udzielanie dokładnych i aktualnych informacji na temat zmian w ustawodawstwie Mołdawii, w szczególności w zakresie planowanych prac legislacyjnych mających wpływ na politykę zamówień i egzekwowanie. Priorytety średnioterminowe Wdrożenie krajowej strategii zamówień publicznych. Przygotowanie krajowej reformy zamówień publicznych poprzez stopniowe dostosowanie przepisów w tej dziedzinie do odnośnych i aktualnych ram prawnych UE oraz zapewnienie jej właściwego wdrożenia i egzekwowania. Rozwój niezbędnych kompetencji i zdolności administracyjnej w organach odpowiedzialnych za nadzorowanie wdrożenia polityki zamówień. Dopilnowanie, by krajowy urząd ds. rozstrzygania sporów był niezależny i posiadał odpowiednią zdolność administracyjną, aby stosować skuteczne środki zaradcze zgodnie z odnośnym prawodawstwem UE. Dalsze wdrożenie elektronicznych zamówień publicznych i poprawa funkcjonalności odpowiedniego narzędzia informatycznego.  Dostosowanie systemu środków zaradczych do dorobku prawnego UE w zakresie norm dotyczących niezależności, uczciwości i przejrzystości, co zapewnia szybkie i właściwe rozpatrywanie skarg. Rozważenie możliwości utworzenia centralnych jednostek zakupujących i zagwarantowanie, by wszystkie instytucje/podmioty zamawiające posiadały odpowiedni personel i zasoby niezbędne do prowadzenia swojej działalności. Wprowadzenie i stosowanie prawodawstwa w dziedzinie zamówień w sektorze usług użyteczności publicznej, koncesji i partnerstw publiczno-prywatnych zgodnie z odnośnymi przepisami prawa UE. Prawa własności intelektualnej Strony będą współpracować nad dostosowaniem prawodawstwa Mołdawii do prawa UE oraz międzynarodowych standardów dotyczących ochrony praw własności intelektualnej, zgodnie z postanowieniami układu o stowarzyszeniu. Współpraca ta będzie obejmować następujące priorytety: Priorytety krótkoterminowe Podjęcie działań w celu zwiększenia świadomości społecznej w zakresie ochrony własności intelektualnej i przeprowadzenie skutecznego dialogu z uprawnionymi. Właściwe wdrożenie i egzekwowanie ustawodawstwa krajowego i odpowiednich norm w tym obszarze oraz opracowanie narzędzi monitorowania na potrzeby wdrożenia i egzekwowania praw własności intelektualnej zgodnie z układem o stowarzyszeniu. Priorytety średnioterminowe

Zapewnienie posiadaczom praw z obu stron odpowiedniego i skutecznego poziomu ochrony praw własności intelektualnej oraz odpowiednich środków egzekwowania tych praw. Zwiększenie zdolności odpowiedzialnych organów rządowych i agencji wykonawczych, w tym administracji celnej Mołdawii, w zakresie egzekwowania oraz regularne informowanie o zdolności administracyjnej. Zapewnienie odpowiednich ram prawnych w celu zagwarantowania posiadaczom praw dostępu do wymiaru sprawiedliwości oraz dostępności i skutecznego stosowania kar. Konsolidacja odpowiednich struktur instytucjonalnych, a także państwowej agencji ds. własności intelektualnej i organizacji zbiorowego zarządzania. Zacieśnienie współpracy z władzami państw trzecich, organizacjami zbiorowego zarządzania i związkami branżowymi. Wdrożenie standardów zawartych w dyrektywie 2004/48/WE w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej i rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 608/2013 z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej przez organy celne. Podjęcie skutecznych działań przeciwko podrabianiu produktów i piractwu oraz zapewnienie skutecznego wdrożenia ustawodawstwa w sprawie egzekwowania i kar za naruszenie praw własności intelektualnej na podstawie krajowej strategii praw własności intelektualnej do 2020 r. i sporządzanie regularnych sprawozdań w oparciu o konkretne i wymierne cele i dane.



Konkurencja Strony będą współpracować nad wdrożeniem rozdziału dotyczącego konkurencji zawartego w układzie o stowarzyszeniu oraz powiązanych reform. Współpraca ta będzie obejmować następujące priorytety: Priorytety średnioterminowe Dopilnowanie, by ramy instytucjonalne Mołdawii i jej zdolność administracyjna gwarantowały skuteczne wdrożenie ustawodawstwa dotyczącego konkurencji w sposób bezstronny oraz zapewnienie równych warunków działania wszystkim podmiotom gospodarczym. Zintensyfikowanie dialogu na temat doświadczeń w egzekwowaniu prawa w tym obszarze oraz na temat innych zmian legislacyjnych dotyczących konkurencji, w tym poprzez zapewnienie szkoleń dla organów i porad ekspertów ad hoc w zakresie ogólnego egzekwowania przepisów dotyczących pomocy państwa. Przejrzystość Strony zwrócą szczególną uwagę na działania, których celem jest: Priorytety krótkoterminowe Opracowanie rządowej strategii komunikacyjnej i określenie kluczowych tematów, na których administracja powinna skoncentrować swoje działania komunikacyjne. Poprawa strategicznych zdolności planowania rządowego biura ds. komunikacji. Omówienie najlepszych praktyk i doświadczeń w zakresie przejrzystego kształtowania polityki, w szczególności poprzez angażowanie społeczeństwa obywatelskiego w dialog polityczny. Wymiana informacji i zapewnienie odpowiedniego szkolenia, m.in. w zakresie mechanizmów komunikacji i konsultacji zainteresowanych stron. Prowadzenie seminariów i innych wydarzeń dla ogółu społeczeństwa mających na celu objaśnienie procesu wdrażania układu o stowarzyszeniu i zbliżania przepisów.

Priorytety średnioterminowe Przestrzeganie zobowiązań dotyczących przejrzystości w kształtowaniu polityki dotyczącej handlu oraz rozważenie wprowadzenia niezbędnych mechanizmów, które mogą okazać się konieczne. Poprawa swobodnego i łatwego dostępu do informacji publicznych przyznanego przez prawo. Handel i zrównoważony rozwój Strony będą kontynuować dialog i prace dotyczące kwestii poruszonych w odnośnym rozdziale układu o stowarzyszeniu. Strony będą realizować następujące priorytety: Priorytety krótko- i średnioterminowe Wymiana informacji na temat wdrażania odpowiednich krajowych ram polityki lub międzynarodowych zobowiązań dotyczących zrównoważonego rozwoju. Omówienie skutecznego wdrażania zobowiązań z tego rozdziału w odniesieniu do zaangażowania zainteresowanych stron i dialogu ze społeczeństwem obywatelskim. Zapewnienie, by inspekcja pracy działała zgodnie z międzynarodowymi i unijnymi zasadami. Wymiana najlepszych praktyk i odpowiedniego doświadczenia. Strony będą mieć na uwadze, że priorytety dotyczące praw związków zawodowych i najważniejszych standardów pracy w części 2.2 oraz priorytety określone w części 2.6 (Zatrudnienie, polityka społeczna i równość szans) mają duże znaczenie dla wdrożenia rozdziału „Handel i zrównoważony rozwój” i dlatego należy je rozpatrywać z uwzględnieniem tej części układu o stowarzyszeniu.



2.6 Rozwój gospodarczy i możliwości rynkowe Strony będą współpracowały w celu udzielenia Mołdawii wsparcia w zakresie ustanowienia w pełni sprawnej gospodarki rynkowej i stopniowego zbliżenia jej polityk do polityk UE zgodnie z podstawowymi zasadami stabilności makroekonomicznej, zdrowych finansów publicznych, odpornego systemu finansowego i trwałej równowagi płatniczej. W szczególności współpraca w tej dziedzinie będzie przyczyniać się do osiągnięcia następujących celów: Priorytety krótkoterminowe Wdrożenie programu reform uzgodnionego z Międzynarodowym Funduszem Walutowym.

Po przyjęciu operacji pomocy makrofinansowej uzgodnionej z UE rozpoczęcie jej wdrażania. Priorytety średnioterminowe Dokończenie wdrażania programu reform uzgodnionego z Międzynarodowym Funduszem Walutowym. Po przyjęciu operacji pomocy makrofinansowej uzgodnionej z UE dokończenie jej wdrażania. Monitorowanie rozwoju sytuacji makroekonomicznej, omówienie głównych wyzwań politycznych i wymiana informacji na temat najlepszych praktyk poprzez wzmocnienie regularnego dialogu makroekonomicznego w celu poprawy jakości procesu kształtowania polityki gospodarczej. Dalsze zwiększanie niezależności, kompetencji regulacyjnych i zdolności Narodowego Banku Mołdawii i Krajowej Komisji ds. Rynków Finansowych. Dzielenie się doświadczeniem UE w zakresie polityki pieniężnej i polityki kursów wymiany walut, jak również polityki dotyczącej regulacji i nadzoru sektora finansowego i bankowego, by dalej rozwijać zdolności Mołdawii w tych obszarach. Poprawa stabilności finansów publicznych i zarządzania nimi poprzez wdrożenie reform fiskalnych, w tym poprawa wdrożenia nadzoru budżetu sprawowanego przez parlament. Dalszy rozwój otwartych, konkurencyjnych i przejrzystych przepisów i procedur dotyczących prywatyzacji oraz wdrażanie ich zgodnie z najlepszymi praktykami UE.



Prawo spółek, rachunkowość i audyt, ład korporacyjny Strony będą współpracować na rzecz przygotowania Mołdawii do wdrożenia prawa UE i instrumentów międzynarodowych, o których mowa w odnośnych załącznikach do układu o stowarzyszeniu, w szczególności w następującym zakresie: Priorytety krótkoterminowe Wymiana aktualnych, istotnych i dokładnych informacji na temat stanu obowiązującego ustawodawstwa i jego zgodności z prawem UE, w ramach formatu uzgodnionego przez strony w celu wdrożenia prawa UE według uzgodnionego harmonogramu. Identyfikacja obszarów, w których należy zapewnić szkolenia, budowanie zdolności i wiedzę ekspercką. Uproszczenie systemu inspektoratów i różnych organów kontroli, aby zwiększyć skuteczność i zmniejszyć ryzyko korupcji, gdzie najważniejszym celem jest poprawa otoczenia biznesu i usprawnienie prawa i egzekwowania norm. Priorytety średnioterminowe Rozwój zdolności administracyjnej instytucji państwowych w Mołdawii uczestniczących we wdrażaniu prawa spółek, księgowości i audytu oraz ładu korporacyjnego. Działanie na rzecz ustanowienia rejestrów rzeczywistych beneficjentów dla przedsiębiorstw oraz rozwiązań prawnych.



Zatrudnienie, polityka społeczna i równość szans Strony będą współpracować na rzecz realizacji następujących celów:

Priorytety krótkoterminowe Zapewnienie, by istniały podstawowe warunki umożliwiające skuteczne funkcjonowanie inspekcji pracy. Dalsze promowanie dialogu społecznego, m.in. poprzez budowanie zdolności partnerów społecznych. Priorytety średnioterminowe Wdrożenie przepisów UE w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy, prawa pracy i warunków pracy, o których mowa w stosownych załącznikach do układu o stowarzyszeniu, w szczególności: –wzmocnienie zdolności administracyjnej i zdolności w zakresie egzekwowania w obszarach bezpieczeństwa i higieny pracy oraz prawa pracy - dotyczy to przede wszystkim inspekcji pracy i odpowiednich organów sądowych; –budowanie zdolności partnerów społecznych (np. szkolenie w zakresie prawa i standardów bezpieczeństwa i higieny UE i w zakresie prawa pracy). Rozwój strategicznego podejścia do zatrudnienia, którego celem są lepsze i liczniejsze miejsca pracy oraz godziwe warunki pracy, lepsze dopasowanie umiejętności do miejsc pracy na rynku pracy oraz promowanie aktywnego wsparcia oraz efektywnych usług w zakresie pośrednictwa pracy; promowanie rynku pracy sprzyjającego włączeniu społecznemu. Wdrożenie krajowych programów godnej pracy uzgodnionych między Międzynarodową Organizacją Pracy (MOP) a Mołdawią. Zwiększanie zdolności organów administracji odpowiedzialnych za tworzenie i wdrażanie polityki zatrudnienia i polityki społecznej, zwłaszcza usług w zakresie pośrednictwa pracy i usług socjalnych.



Ochrona konsumentów W celu przygotowania do wdrożenia przepisów UE i instrumentów międzynarodowych, o których mowa w odnośnym załączniku do układu o stowarzyszeniu, strony będą współpracować na rzecz realizacji następujących celów: Priorytety krótkoterminowe Dokonanie przeglądu całego dotychczasowego dorobku prawnego w Mołdawii dotyczącego ochrony konsumentów w świetle przyjętego niedawno unijnego dorobku prawnego w tym obszarze (wymienionego w załączniku IV do układu o stowarzyszeniu). Wdrożenie wieloletniego planu rozwoju instytucjonalnego Agencji Ochrony Konsumentów (CPA). Wdrożenie wieloletniego planu rozwoju instytucjonalnego Krajowej Agencji ds. Bezpieczeństwa Żywności (ANSA) w Mołdawii. Priorytety średnioterminowe Ustanowienie i uruchomienie krajowego systemu umożliwiającego skuteczną komunikację między krajowymi zainteresowanymi podmiotami na temat niebezpiecznych produktów nieżywnościowych i ich wycofania z rynku. Ustanowienie i uruchomienie systemu wymiany informacji na temat niebezpiecznych produktów żywnościowych przeznaczonych dla konsumentów, opartego o system wczesnego ostrzegania o niebezpiecznej żywności i paszach (RASFF). Łączenie różnych punktów kontroli bezpieczeństwa żywności (punktu kontroli granicznej, służb zajmujących się zdrowiem roślin i zwierząt, narodowego ośrodka badań i certyfikacji gleby i upraw) w jeden zintegrowany system informacji zarządczej. Dalsze opracowanie i stosowanie procedur kontroli analizy zarządzania w oparciu o ryzyko w odniesieniu do produktów żywnościowych i nieżywnościowych.

Okresowa ocena wieloletniego planu rozwoju instytucjonalnego Agencji Ochrony Konsumentów (CPA), a w razie konieczności jego przegląd. Okresowa ocena wieloletniego planu rozwoju instytucjonalnego Krajowej Agencji ds. Bezpieczeństwa Żywności (ANSA) w Mołdawii, a w razie konieczności jego przegląd. Dalsze dostosowanie ram prawnych i normatywnych dotyczących mołdawskich przepisów sanitarnych i fitosanitarnych (SPS) do dorobku prawnego UE. Wzmocnienie zdolności administracyjnej w zakresie egzekwowania ochrony konsumentów w Mołdawii, w szczególności poprzez szkolenie urzędników admin