[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 13.9.2007

KOM(2007)519 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI

Sprawozdanie roczne z działalności Unii Europejskiej w dziedzinie badań naukowych i rozwoju technologicznego w 2006 r. {SEC(2007)1153}

SPRAWOZDANIE KOMISJI

Sprawozdanie roczne z działalności Unii Europejskiej w dziedzinie badań naukowych i rozwoju technologicznego w 2006 r. (Tekst mający znaczenie dla EOG)

WPROWADZENIE

Niniejsze sprawozdanie roczne dotyczy osiągnięć i działań podejmowanych w 2006 r. Zostało ono przygotowane na podstawie art. 173 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską[1] oraz art. 4 decyzji dotyczącej szóstego programu ramowego.[2]

Do sprawozdania załączono dokument roboczy służb Komisji, zawierający bardziej szczegółowe informacje oraz dane statystyczne. Główne rozdziały dotyczą działalności i wyników uzyskanych w 2006 r. oraz osiągnięć w działaniach w dziedzinie badań i rozwoju technologicznego w państwach członkowskich Unii Europejskiej.

DZIAłANIA WSPÓLNOTY W DZIEDZINIE BADAń I ROZWOJU TECHNOLOGICZNEGO

Osiągnięcia natury politycznej

Badania naukowe, a w szerszym rozumieniu trójkąt wiedzy, który tworzą badania naukowe, kształcenie i innowacje, stanowią jedną z podstaw odnowionej strategii lizbońskiej. W kontekście ożywienia działań podejmowanych na rzecz dobrobytu, zrównoważonego rozwoju i wzrostu konkurencyjności, a także osiągnięcia stabilności i bezpieczeństwa, europejska polityka w dziedzinie badań naukowych ogólnie zrealizowała swe cele na 2006 r. dotyczące uruchomienia siódmego programu ramowego (7PR), zakończenia realizacji 6PR i podjęcia inicjatyw politycznych na rzecz Europejskiej Przestrzeni Badawczej (ERA).

W programie działalności legislacyjnej i prac Komisji na rok 2006 podkreślono potrzebę odblokowania potencjału Europy poprzez realizację właściwej polityki i przestrzeganie lepszych zasad regulacyjnych. W 2006 r. nadal realizowano zintegrowany plan działania na rzecz innowacji i badań. Plan ten, przyjęty w 2005 r., wzywa do znacznej poprawy warunków dla badań naukowych i innowacyjności w Europie, poprzez takie inicjatywy jak: przekierowanie pomocy państwa, poprawa skuteczności ochrony własności intelektualnej, mobilizacja dodatkowych funduszy na badania, utworzenie biegunów innowacji oraz wzmocnienie partnerstwa między uczelniami wyższymi a przemysłem. Poprawa warunków dla inwestycji sektora prywatnego w badania naukowe i rozwój ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia wyznaczonego w Barcelonie celu, jakim jest przeznaczanie 3 % PKB na badania.

Szeroko zakrojona strategia innowacyjna dla Europy dotycząca przełożenia inwestycji w wiedzę na innowacyjne produkty i usługi, która została przyjęta przez Komisję we wrześniu i zatwierdzona przez Radę w listopadzie 2006 r., obejmuje dziesięć działań priorytetowych, z których sześć jest bezpośrednio związanych z badaniami. Jedno z działań priorytetowych dotyczy utworzenia Europejskiego Instytutu Technologii (EIT). Celem EIT jest wkład w rozwój zdolności innowacyjnych Wspólnoty i państw członkowskich. Działania Instytutu będą uzupełniały istniejące polityki i inicjatywy wspólnotowe i krajowe, wspierając integrację trójkąta wiedzy w całej UE. W czerwcu 2006 r. Rada Europejska zachęciła Komisję do przygotowania formalnego wniosku w sprawie utworzenia EIT. Dnia 18 października 2006 r. Komisja przedstawiła swój wniosek w sprawie EIT. W dniach 14-15 grudnia 2006 r. Rada Europejska udzieliła wyraźnego upoważnienia do przeprowadzenia w Radzie szczegółowych dyskusji poświęconych wnioskowi w sprawie EIT, które powinny zostać sfinalizowane do końca 2007 r. Ponadto działania priorytetowe zawierają w szczególności rozwój strategii na rzecz „rynków wiodących” przyjaznych innowacjom, która została zaproponowana w sprawozdaniu opracowanym przez grupę ekspertów pod przewodnictwem byłego premiera Finlandii Esko Aho, zatytułowanym „Tworzenie innowacyjnej Europy”. Grupa Aho, powołana w następstwie postanowień szczytu w Hampton Court w październiku 2005 r., przedstawiła swoje sprawozdanie w styczniu 2006 r.

Kolejnym priorytetem szeroko zakrojonej strategii innowacyjnej jest utworzenie otwartego, jednolitego i konkurencyjnego rynku pracy dla naukowców. W rocznym sprawozdaniu z realizacji dokonano przeglądu dalszych postępów w zakresie mobilności wewnątrzeuropejskiej, międzynarodowej i międzysektorowej, a także w zakresie rozwoju kariery dla naukowców na wszystkich etapach ich kariery, zgodnie ze strategią mobilności na rzecz ERA, komunikatem „Jeden zawód, wiele karier” oraz zaleceniami w sprawie Europejskiej Karty Naukowca i Kodeksu postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych. Inne priorytetowe obszary, w których badania naukowe aktywnie wspierają proces lizboński, obejmują: działanie na rzecz transferu wiedzy pomiędzy publicznymi instytucjami badawczymi a sektorem przemysłu (dla tego zagadnienia przygotowano wytyczne i zalecenia), nowe ramy dotyczące pomocy państwa na rzecz badań naukowych, rozwoju i innowacji oraz efektywniejszego wykorzystania zachęt podatkowych na rzecz badań naukowych i rozwoju, a także podręcznik dotyczący komercyjnego wykorzystania zamówień publicznych w celu stymulowania badań naukowych, rozwoju i innowacji. Kolejnym ważnym osiągnięciem w realizacji strategii lizbońskiej w 2006 r. było porozumienie państw członkowskich w sprawie określenia krajowych celów w dziedzinie wydatków przeznaczonych na badania i rozwój, które zostały dołączone do konkluzji wiosennego szczytu Rady Europejskiej w marcu 2006 r.

Wydano komunikat zatytułowany „Realizacja programu modernizacji dla uniwersytetów: edukacja, badania naukowe i innowacje” oraz opracowano europejską strategię na rzecz infrastruktury naukowo-badawczej.

Czołową inicjatywą polityczną w dziedzinie badań i rozwoju technologicznego (RTD) jest ITER (Międzynarodowy Eksperymentalny Reaktor Termojądrowy). Umowy w sprawie powołania organizacji ITER oraz w sprawie przywilejów i immunitetów tejże organizacji, a także Porozumienie dotyczące tymczasowego stosowania tych umów zostały podpisane przez strony (UE, USA, Chiny, Indie, Rosja, Japonia i Korea Południowa) w Paryżu w listopadzie 2006 r., po tym, jak w maju rozpoczęto działania w tym kierunku, a we wrześniu Rada podjęła w tej sprawie decyzję. UE i Japonia dodatkowo rozwinęły specjalną współpracę na rzecz ITER i badań nad syntezą jądrową, w szczególności w zakresie wkładu każdej ze stron w realizację działań uzupełniających z zakresu „szerszego podejścia”, które będą prowadzone w Japonii. W grudniu 2006 r. osiągnięto także porozumienie polityczne w sprawie statutu wspólnego europejskiego przedsięwzięcia.

Na początku 2007 r. przyjęto również przegląd strategii energetycznej UE, będący częścią zintegrowanego pakietu w sprawie energii i zmian klimatycznych w celu obniżenia emisji w XXI w., w którym duży nacisk położono na badania naukowe.

Do innych osiągnięć w zakresie współpracy międzynarodowej należą: przyjęcie zaleceń sformułowanych w decyzji Rady upoważniającej Komisję do negocjowania umowy o stowarzyszeniu Izraela i Szwajcarii w siódmym programie ramowym w kontekście współpracy naukowej i technologicznej, wniosek dotyczący decyzji Rady upoważniającej Komisję do podpisania umowy o współpracy naukowej i technologicznej pomiędzy WE a Koreą oraz do podpisania i zawarcia umowy o współpracy pomiędzy Wspólnotą Euratom a Koreą w zakresie badań nad energią syntezy jądrowej. W dziedzinie zaawansowanych systemów jądrowych Komisja podpisała dokument przystąpienia Wspólnoty Euratom do umowy ramowej w sprawie międzynarodowego forum „IV Generacja”, natomiast formalne przystąpienie miało miejsce w maju 2006 r. Jeśli chodzi o inteligentne systemy produkcji, Komisja przyjęła wniosek dotyczący decyzji Rady zezwalającej na zawarcie odnowionej i zmienionej umowy w sprawie działań w zakresie badań naukowych i rozwoju pomiędzy WE a Australią, Kanadą, Norwegią, Szwajcarią, Koreą, Japonią i USA.

Przygotowania do siódmych programów ramowych

Przyjęcie i rozpoczęcie realizacji siódmego programu ramowego WE na rzecz RTD oraz siódmego programu ramowego Euratom na rzecz badań i działalności szkoleniowej w dziedzinie jądrowej stanowi znaczący sukces dla europejskich badań naukowych. Po latach przygotowań i intensywnych negocjacji udało się przyjąć główne instrumenty finansowe i akty prawne, dzięki którym w latach 2007-2013 Komisja przyczyni się do realizacji Europejskiej Przestrzeni Badawczej. W dniach 18 i 19 grudnia 2006 r. Rada, lub Rada wraz z Parlamentem Europejskim jako ciała ustawodawcze, przyjęły akty prawne dotyczące programów ramowych, szczegółowych programów wykonawczych do tych programów, a także zasad uczestnictwa przedsiębiorstw, ośrodków badawczych i uniwersytetów w działaniach objętych 7PR oraz zasad rozpowszechniania wyników badań naukowych.

W dniu 19 grudnia przyjęto programy szczegółowe, tj. „Współpraca”, „Pomysły”, „Ludzie” i „Możliwości”, a także Euratom, oraz dwa szczegółowe programy, które mają być zrealizowane przez Wspólne Centrum Badawcze (WCB). Zasadniczym obszarem działalności pozostaje współpraca naukowa, a większość priorytetów tematycznych opiera się na solidnych podstawach w postaci doświadczenia zdobytego w poprzednich programach ramowych. Wskazane obszary odzwierciedlają kluczowe dziedziny wiedzy i technologii, w których wysoka jakość badań jest szczególnie ważna dla podniesienia zdolności Europy do sprostania przyszłym wyzwaniom społecznym, gospodarczym, przemysłowym, w zakresie zdrowia publicznego oraz ochrony środowiska. Obszary te są następujące: zdrowie i żywność, rolnictwo i rybołówstwo, biotechnologia; technologie informacyjne i komunikacyjne; nanonauki, nanotechnologie, materiały i nowe technologie produkcyjne; energia; środowisko; transport; nauki społeczno-ekonomiczne i humanistyczne; przestrzeń kosmiczna; oraz bezpieczeństwo. Na szczególne zainteresowanie zasługują nowe koncepcje, takie jak Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERBN), wspólne inicjatywy technologiczne oraz inwestycje infrastrukturalne na dużą skalę, a także regularnie podejmowane starania na rzecz likwidacji w Europie zjawiska „drenażu mózgów”, przy jednoczesnym pozyskiwaniu kadr spoza kontynentu. Do nowych, ważnych koncepcji należy również plan uwolnienia potencjału badawczego w celu podwyższenia jakości badań naukowych w regionach konwergencji oraz mechanizm finansowania oparty na podziale ryzyka, mający na celu zwiększenie dostępności pożyczek udzielanych przez Europejski Bank Inwestycyjny (EBI).

Poczyniono postępy w odniesieniu do ERBN – europejskiej organizacji wspierającej pionierskie badania naukowe. Organizacja dysponująca znacznym budżetem i mająca niezależne kierownictwo naukowe jest przykładem dynamiki nowego podejścia. ERBN będzie składać się z rady naukowej i specjalnej jednostki ds. realizacji. Jej strategia badawcza opiera się na kierunkach działań ustalonych przez radę naukową ERBN. Ogłoszono pierwsze zaproszenie do składania wniosków w zakresie realizacji programu „Pomysły” oraz ustanawiane są mechanizmy funkcjonowania ERBN.

Oczekuje się, że 7PR odegra zasadniczą rolę w zwiększaniu jakości życia i dobrobytu w Europie. Zapewnienie sprawiedliwego i równego dostępu do 7PR ma kluczowe znaczenie dla zwiększenia wzajemnego zaufania w połączonych wysiłkach podejmowanych dla osiągnięcia wspólnego celu. Za kluczowy czynnik odpowiedzialny za powodzenie programu uznano zasadę upraszczania, a wszystkie zainteresowane strony zostały zaproszone do zgłaszania swych pomysłów i komentarzy w drodze otwartych konsultacji. Zasady uczestnictwa – najbardziej widoczny przykład uproszczenia – zostały opracowane w sposób możliwie najbardziej efektywny i jednocześnie przyjazny dla użytkownika.

Serwis CORDIS został w całości przeniesiony do nowej witryny internetowej EUROPA (http://cordis.europa.eu) oraz został zmieniony w taki sposób, aby uwzględnić fakt rozpoczęcia 7PR wraz z pierwszymi rocznymi programami prac, zgodnie z programami szczegółowymi przyjętymi przez Komisję dnia 21 grudnia 2006 r. oraz z pierwszymi 42 zaproszeniami do składania wniosków, które zostały opublikowane następnego dnia. Wraz z rozpoczęciem realizacji 7PR CORDIS stanowi obecnie jedyne wiarygodne źródło informacji dotyczących zaproszeń do składania wniosków w ramach siódmego programu ramowego, ponieważ w Dzienniku Urzędowym publikowane są teraz wyłącznie informacje odsyłające do tych zaproszeń.

Realizacja szóstego programu ramowego

W 2006 r. – roku ostatecznych zobowiązań dotyczących szóstego programu ramowego (2002–2006) – odnotowano znaczny postęp we wszystkich dziedzinach i w odniesieniu do wszystkich kwestii horyzontalnych zaktualizowanych programów prac. Większość zaproszeń do składania wniosków została opublikowana zgodnie z założeniami, a oceny zaproszeń dały efekt w postaci negocjacji ostatnich umów w ramach 6PR. Kontynuowano działania w celu przyciągnięcia najlepszych naukowców i najbardziej innowacyjnych firm, organizacji i instytucji jako głównych podmiotów biorących udział w kształtowaniu struktury ERA. Do najbardziej udanych inicjatyw należą stypendia w ramach programu Marie Curie oraz system ERA-NET. Kilka tysięcy zespołów z 99 krajów partnerskich INCO zmobilizowało swe działania w ramach całego 6PR, z położeniem szczególnego nacisku na współpracę międzynarodową uwzględniającą międzynarodowe zobowiązania, takie jak milenijne cele rozwoju, czy też konwencje o różnorodności biologicznej i w sprawie zwalczania pustynnienia.

W dziedzinie nauki o życiu, genomiki i biotechnologii stale podejmowane są istotne działania w ramach Partnerstwa pomiędzy Europą a krajami rozwijającymi się w zakresie badań klinicznych (EDCTP), którego celem jest walka z AIDS, gruźlicą i malarią. Celem większości działań podejmowanych w zakresie jakości i bezpieczeństwa żywności jest tworzenie podstaw dla realizacji biogospodarki opartej na wiedzy (KBBE). W ślad za komunikatem dotyczącym europejskiej strategii w dziedzinie nanotechnologii rozwinięto proces realizacji planu działań na rzecz odpowiedzialnego rozwoju nanonauki i nanotechnologii. Oczekuje się, że platforma dla europejskiej produkcji, oparta na badaniach i innowacjach przynoszących dużą wartość dodaną, przyspieszy tempo transformacji przemysłowej w Europie. Kontynuowana jest realizacja planu działań na rzecz technologii dla środowiska oraz rozwój zrównoważonej produkcji i konsumpcji. Badania w zakresie globalnych zmian i ekosystemów oraz zrównoważonych systemów energetycznych i transportowych w znacznym stopniu przyczyniły się do ponownego ożywienia strategii UE na rzecz zrównoważonego rozwoju oraz szerokiego wachlarza innych strategii UE, takich jak strategia morska, globalna sieć systemów obserwacji Ziemi oraz plan działania na rzecz środowiska i zdrowia.

Osiągnięto znaczny postęp w działaniach podejmowanych w ramach 31 Europejskich Platform Technologicznych, obejmujących swym zakresem wiele różnych obszarów: od stali po transport lotniczy, wodę, wodór i fotowoltaikę; od technologii nanoelektronicznych po uczenie się od siebie nawzajem i prognozowanie. Obszary te mają zasadnicze znaczenie dla zwiększenia konkurencyjności europejskiego przemysłu poprzez strategiczne programy badań. W ramach Wspólnych Inicjatyw Technologicznych powstała wyspecjalizowana struktura prawna dla długoterminowego partnerstwa publiczno-prywatnego, mająca zapewnić Unii Europejskiej wiodącą rolę w kluczowych obszarach technologicznych. Obecnie rozważanych jest sześć Wspólnych Inicjatyw Technologicznych (innowacyjne leki, technologie nanoelektroniczne, systemy wbudowane, aeronautyka i transport lotniczy, wodór i ogniwa paliwowe oraz globalny monitoring środowiska i bezpieczeństwa). W inicjatywy te zaangażowani są kluczowi partnerzy przemysłowi i są one realizowane zgodnie z mapą drogową przedstawioną w listopadzie 2006 r.

Zdolność reagowania na pojawiające się wyzwania została potwierdzona poprzez nadzwyczajne zaproszenie do składania wniosków, ogłoszone w odpowiedzi na kryzys spowodowany ptasią grypą, oraz prowadzone prace nad grypą pandemiczną. Z sukcesem prowadzone są badania pod kątem działań politycznych, realizowane poprzez działania bezpośrednie realizowane w ramach projektów WCB i SSP (wsparcie naukowe dla polityki) związanych z wieloma różnymi obszarami polityki UE, takimi jak środowisko, zapewnianie trwałości, zdrowie, rolnictwo i rybołówstwo.

Pełna realizacja programu w zakresie nowych i wyłaniających się nauk i technologii (NEST) doprowadziła do szerokiego uznania jakości i nowatorskiego charakteru tego interdyscyplinarnego programu, w tym takich jego obszarów, jak biologia syntetyczna i obszar pod nazwą „Zmierzyć niezmierzone”.

Wymiar regionalny Europejskiej Przestrzeni Badawczej wzmocniła kontynuacja działania pilotażowego „Regiony wiedzy” oraz opracowanie nowego działania w zakresie międzynarodowej współpracy regionalnych ośrodków wiedzy („Regiony wiedzy – 2”).

Jeśli chodzi o infrastrukturę badawczą, użyto różnych środków wspierających rozwój europejskiego podejścia na rzecz powstawania nowych obiektów oraz funkcjonowania i wzmocnienia istniejącej infrastruktury, w szczególności środków wspierających strategiczne działania ESFRI (Europejskiego Forum Strategii ds. Infrastruktur Badawczych). Forum uczestniczyło przede wszystkim w opracowaniu pierwszego europejskiego programu w zakresie infrastruktury naukowo-badawczej wymaganej w najbliższych 10-20 latach. Dokument opublikowany w październiku 2006 r. przedstawia 35 projektów infrastrukturalnych. Zawarty w nim plan działania jest wynikiem intensywnych, prowadzonych przez dwa lata konsultacji oraz procedury wzajemnej weryfikacji.

W odniesieniu do Funduszu Badawczego Węgla i Stali (RFCS), przygotowywana obecnie decyzja Rady, określająca wieloletnie wytyczne techniczne dla programu badawczego RFCS, będzie prowadziła do pierwszej zmiany wytycznych technicznych.

Nadal prowadzono monitorowanie, pod względem naukowym, technicznym, prawnym i finansowym, wielu działań zainicjowanych w poprzednich programach ramowych, zwłaszcza 5PR, oraz sfinalizowano szereg projektów. Wyniki naukowe i techniczne tych projektów oraz ich wpływ społeczno-ekonomiczny stanowią przedmiot trwającego wieloletniego programu oceny, dążącego do zmaksymalizowania i zoptymalizowania ich potencjału w zakresie innowacji i procesu kształtowania polityki. Plany wdrażania technologii powinny wesprzeć proces przejścia od wiedzy do know-how oraz ułatwić innowacje i tworzenie kapitału.

POSTęPY W PAńSTWACH CZLONKOWSKICH ORAZ ZASTOSOWANIE OTWARTEJ METODY KOORDYNACJI

Badania naukowe a odnowiona strategia lizbońska

Wynikiem odnowienia strategii lizbońskiej w 2005 r. było odświeżenie zobowiązań wszystkich stron, dotyczących aktywnej kontynuacji pozytywnego programu reform gospodarczych. Rok 2006 był pierwszym rokiem realizacji krajowych programów reform państw członkowskich. Ustanowione przez państwa członkowskie krajowe cele w zakresie inwestycji w badania naukowe i rozwój odzwierciedlają wkład, jaki poszczególne państwa członkowskie zamierzają wnieść w realizację ogólnych celów lizbońskich i barcelońskich, oraz służą jako narzędzie kierowania uwagi polityków na kwestię reform strukturalnych, które są wymagane do zoptymalizowania czynników przyczyniających się do zintensyfikowania prac badawczo-rozwojowych oraz procesów prowadzących do innowacji.

Choć w 2006 r. większość państw członkowskich dała dowód głębokiego zaangażowania w realizację swoich krajowych programów reform, a większość z nich dysponuje już także spójnymi strategiami politycznymi w dziedzinie badań naukowych i rozwoju, w przypadku szeregu państw członkowskich wymagane będą dalsze inicjatywy polityczne. Odnowiona strategia lizbońska stanowi realną szansę na przełom w tym zakresie, jednak aby to osiągnąć, niezbędne będzie silniejsze zaangażowanie stron oraz przyspieszenie procesu tworzenia i realizowania programów politycznych.

Najważniejszym wyzwaniem nadal pozostaje ożywienie prywatnych inwestycji w badania naukowe i rozwój poprzez zwiększenie efektu dźwigni w zakresie polityki publicznej. Najistotniejsze są tutaj takie kwestie, jak: wzmacnianie najlepszych ośrodków wiedzy naukowej, promowanie trwałego partnerstwa publiczno-prywatnego oraz poprawa współpracy i przekazywania wiedzy pomiędzy publicznymi instytucjami naukowo-badawczymi a prywatnymi przedsiębiorstwami. Do najważniejszych kwestii należy także reforma publicznych instytucji naukowo-badawczych, której celem jest podwyższenie jakości badań prowadzonych przez te instytucje oraz ich zdolności reagowania na potrzeby sektora prywatnego. Ponadto należy wspierać bardziej systematyczne podejście do badań naukowych i rozwoju oraz innowacji, zapewniając synergię z innymi politykami w zakresie tworzenia środowiska biznesu przyjaznego dziedzinom badań naukowych i rozwoju oraz innowacji.

Zmierzanie do osiągnięcia celu 3 %

Wielkość zasobów finansowych przeznaczanych na badania naukowe i rozwój jest traktowana jako wskaźnik zaangażowania danego kraju w produkcję i wykorzystanie nowej wiedzy oraz jako element określający osiągnięcia kraju w zakresie innowacyjności. Jak pokazano na Rys. 3.1, sumaryczny wskaźnik innowacyjności (SII), będący miarą całości osiągnięć innowacyjnych danego kraju, jest silnie powiązany z wielkością nakładów na badania naukowe i rozwój, co wskazuje na to, że nakłady na badania naukowe i rozwój świadczą nie tylko o wielkości wkładu danego kraju, ale mogą również być jednym z głównych wskaźników osiągnięć innowacyjnych.

W 2005 r. poziom wydatków na badania naukowe i rozwój w UE wyniósł 1,84 % PKB, nie wykazując przy tym żadnych oznak poprawy po stagnacji, jaka miała miejsce w latach 2001-2002. Należy jednak pamiętać, że nawet najnowsze dostępne informacje pochodzą z okresu sprzed odświeżenia zobowiązań państw członkowskich w kontekście odnowienia strategii lizbońskiej.

Pod względem intensywności nakładów na badania naukowe i rozwój można wyróżnić trzy grupy krajów. Do pierwszej grupy należą kraje ze wskaźnikiem nakładów na badania naukowe i rozwój powyżej 2,4 % PKB (Szwecja, Finlandia, Dania, Niemcy i Austria), które już poczyniły znaczny postęp w kierunku przekształcenia się w gospodarkę opartą na wiedzy. W skład drugiej grupy wchodzą kraje, których wartość nakładów jest zbliżona do średniej Unii Europejskiej i waha się pomiędzy 1,5 a 2,1 % PKB (Francja, Belgia, Niderlandy, Zjednoczone Królestwo, Luksemburg), co świadczy o tym, że gospodarki tych państw ulegają przekształceniu, lecz należałoby zwiększyć tempo tych zmian. Trzecia i najliczniejsza grupa składa się z państw, których nakłady na badania naukowe i rozwój wynoszą poniżej 1,5 % PKB (mimo że w grupie tej występują duże różnice) – te kraje muszą nadrobić zaległości, przesuwając się w kierunku intensyfikacji rozwoju wiedzy.

Rys. 3.1: Sumaryczny wskaźnik innowacyjności w stosunku do nakładów na badania naukowe i rozwój

[pic]

Źródło: nakłady na badania naukowe i rozwój: DG ds. Badań Naukowych - Dane: EUROSTAT, OECD

Uwaga: dane dotyczące nakładów na badania naukowe i rozwój dla IT, NL, RO, UK, HR, TR, IS, CH, US, JP odnoszą się do 2004 r.; dane dla AT, FI odnoszą się do 2006 r.

Źródło SII: europejska tablica wyników innowacyjności dla 2006 r.

Porównanie rocznego wskaźnika wzrostu nakładów na badania naukowe i rozwój w poszczególnych państwach członkowskich, który byłby wymagany do osiągnięcia krajowego celu, ze wskaźnikiem wzrostu odnotowanym od 2000 r. (2000-2005) pozwala ocenić, jak ambitne były to cele (zob. Rys. 3.2). Jedynie kilku krajom (Austria, Dania, Irlandia, Niemcy, Finlandia) udało się w ostatnim czasie osiągnąć wskaźniki wzrostu, które pozwalają na poczynienie znacznego postępu w kierunku realizacji wyznaczonych przez te kraje celów. Wszystkie inne państwa, jeśli chcą zrealizować ambitne założenia wskazane w swych celach, będą musiały w istotny sposób wzmocnić swe wysiłki. Grupa państw, które odnotowały w ostatnim czasie negatywny średni wskaźnik wzrostu, będzie musiała przede wszystkim odwrócić swą tendencję spadkową, co oznacza, że określone cele są niezmiernie ambitne, a ich realizacja będzie wymagała ustanowienia obszernych programów reform politycznych w dziedzinie badań naukowych i rozwoju, proporcjonalnych do określonych celów.

Rys. 3.2: Wydatki na badania naukowe i rozwój: średni roczny wzrost (%) 2000-2005 i średni roczny wzrost (%) wymagany do osiągnięcia celu 2010 r.

[pic]

Otwarta metoda koordynacji (OMC)

Analiza ostatnich zmian w zestawie środków politycznych państw członkowskich w dziedzinie badań naukowych i rozwoju pozwala na wysnucie ogólnego wniosku, iż państwa członkowskie przyjęły szereg zbliżonych celów i wyzwań, czerpiąc, bezpośrednio lub pośrednio, z dyskusji prowadzonych na szczeblu europejskim (np. poprzez otwartą metodę koordynacji lub w następstwie komunikatów Komisji) bądź poprzez identyfikację i transfer sprawdzonych rozwiązań istniejących w innych państwach członkowskich.

W lipcu 2006 r. CREST (Komitet Badań Naukowo-Technicznych) przyjął ostateczne sprawozdanie poświęcone drugiemu cyklowi realizacji OMC. CREST potwierdził, że stosowanie otwartej metody koordynacji może nadal odgrywać ważną rolę w umacnianiu i dostosowywaniu polityk państw członkowskich w taki sposób, aby osiągnąć cele lizbońskie i barcelońskie. W swym sprawozdaniu CREST wezwał państwa członkowskie do przyjęcia całościowego podejścia w tworzeniu polityki w dziedzinie badań naukowych i innowacji, m.in. zapewniając podejście integrujące w stosunku do kwestii zarządzania i wdrażania programów politycznych. Wyniki prac grupy CREST zajmującej się środkami fiskalnymi na rzecz badań naukowych i rozwoju były wykorzystywane jako źródło informacji przy opracowywaniu komunikatu Komisji poświęconego lepszemu wykorzystaniu zachęt podatkowych w celu stymulowania działań z zakresu badań naukowych i rozwoju.

CREST zdecydował o kontynuacji prac w ramach OMC w trzecim cyklu i w związku z tym wziął udział w dyskusjach, których celem było wyłonienie właściwych tematów. Wybrano te tematy (zestaw środków politycznych odnoszących się do badań naukowych i rozwoju, koordynacja funduszy strukturalnych i programu ramowego, badania naukowe i rozwój w usługach, internacjonalizacja badań naukowych i rozwoju), które wzbudzały zainteresowanie znacznej większości delegacji CREST oraz w stosunku do których państwa członkowskie wyraziły chęć przyjęcia na siebie odpowiedzialności za proces ich realizacji oraz chęć przejęcia kierownictwa, dzięki któremu dyskusje doprowadziłyby do konkretnych wyników.

Oprócz prac nad szczegółowymi kwestiami politycznymi z zakresu badań naukowych i rozwoju, w listopadzie 2006 r. CREST wziął udział w sesji poświęconej wzajemnemu uczeniu się na podstawie krajowych programów reform oraz sprawozdań z postępów w ich realizacji w 2006 r. W swym sprawozdaniu CREST uznał, iż odnowienie strategii lizbońskiej przyniosło pozytywne efekty i wezwał decydentów politycznych do podtrzymania swego zobowiązania do realizacji reform strategii lizbońskiej. Jeśli chodzi o politykę w zakresie badań naukowych i rozwoju, CREST stwierdził, że państwa członkowskie powinny stale angażować się w proces zmian swych polityk, priorytetów i strategii w świetle nowych wyzwań, włącznie z możliwością podjęcia skoordynowanych działań z innymi państwami członkowskimi bądź na szczeblu wspólnotowym. CREST uznał także, iż wciąż należy podejmować liczne działania w celu zniwelowania różnic kulturowych istniejących pomiędzy sferą nauki a przemysłu, oraz że środowisko akademickie powinno być bardziej konkurencyjne.

PERSPEKTYWY NA PRZYSZLOść

Wszystkie te osiągnięcia stanowiły przygotowanie do roku 2007, będącego pierwszym rokiem realizacji 7PR oraz rokiem istotnych nowych zmian dla ERA.

W drugim półroczu 2006 r. zainicjowano prace przygotowawcze, mające na celu rozpoczęcie dyskusji na temat nowych wyzwań i perspektyw na przyszłość dla Europejskiej Przestrzeni Badawczej. Działania te doprowadziły do przyjęcia w dniu 4 kwietnia 2007 r. zielonej księgi „Europejska Przestrzeń Badawcza: Nowe perspektywy” COM(2007)161, która służy obecnie jako podstawa szeroko zakrojonych dyskusji i konsultacji publicznych przeprowadzanych w całej Europie. Oczekuje się, że nowe inicjatywy oparte na wynikach tych dyskusji i konsultacji zostaną przedstawione w 2008 r.

ŹRÓDłA DODATKOWYCH INFORMACJI

Więcej szczegółów zawiera dokument roboczy Komisji dołączony do niniejszego sprawozdania. Dalsze informacje oferują następujące publicznie dostępne źródła:

- Roczne sprawozdania monitorujące w zakresie programu ramowego oraz programów szczegółowych, stanowiące zwięzłe, niezależne podsumowanie postępów i jakości środków podejmowanych w celu realizacji programów.

- Sprawozdania z pięcioletniej oceny dotyczące realizacji i osiągnięć działań badawczych Wspólnoty w okresie poprzednich pięciu lat.

- Corocznie publikowane sprawozdania z najważniejszymi danymi, zawierające zestaw wskaźników umożliwiających dokonanie oceny pozycji Europy w dziedzinie nauki, technologii i innowacji.

- Statystyki dotyczące nauki i technologii w Europie (publikowane przez Eurostat): statystyki dotyczące budżetu, wydatków, personelu naukowego i patentów w zakresie badań i rozwoju w państwach członkowskich, z podziałem na regiony.

- Prace badawcze i analizy publikowane w związku ze wspólnotowymi programami RTD, zajmujące się kwestiami odpowiadającymi poszczególnym dziedzinom RTD objętym przez te programy.

Większość wyżej wymienionych materiałów można uzyskać lub zamówić na stronach internetowych Komisji:

- Portal Unii Europejskiej, EUROPA: http://europa.eu/index_pl.htm

- Strona serwisu CORDIS zawierająca wyczerpujące informacje na temat programu ramowego RTD: http://cordis.europa.eu

- Strona Dyrekcji Generalnej ds. Badań Naukowych:

- http://ec.europa.eu/dgs/research/index_en.html

- Strona Dyrekcji Generalnej ds. Społeczeństwa Informacyjnego:

- http://ec.europa.eu/dgs/information_society/index_en.htm

- Strona Dyrekcji Generalnej ds. Przedsiębiorstw:

- http://ec.europa.eu/ /dgs/enterprise/index_en.htm

- Strona Dyrekcji Generalnej ds. Energii i Transportu:

- http://ec.europa.eu/dgs/energy_transport/index_en.html

- Strona Wspólnego Centrum Badawczego (WCB): http://www.jrc.ec.europa.eu

- Strona Eurostat: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/pageportal/page

[1] „Na początku każdego roku Komisja przedstawia sprawozdanie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie Europejskiej. Sprawozdanie to zawiera zwłaszcza informację o działaniach w zakresie badań, rozwoju technologicznego oraz upowszechniania wyników w roku poprzednim oraz program pracy na rok bieżący.”

[2] Decyzja nr 1513/2002/WE z dnia 27 czerwca 2002 r. Artykuł 4: „W kontekście sprawozdania rocznego, które Komisja przedkłada na podstawie art. 173 Traktatu, Komisja składa szczegółowe sprawozdanie z postępu realizacji szóstego programu ramowego, w szczególności z postępu w osiąganiu jego celów oraz priorytetów …; sprawozdanie to zawiera także informacje dotyczące aspektów finansowych oraz użytych instrumentów”.