UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Program wspierania reform strukturalnych na lata 2017–2020 jest realizowany od dnia 20 maja 2017 r. i dysponuje budżetem 142,8 mln EUR. Został on ustanowiony w celu wzmocnienia zdolności państw członkowskich w zakresie przygotowania i wdrożenia reform administracyjnych i strukturalnych pobudzających wzrost gospodarczy, w tym przez wspieranie skutecznego i wydajnego wykorzystania funduszy unijnych. Komisja oferuje wsparcie w ramach programu na żądanie któregokolwiek z państw członkowskich, które może obejmować szereg obszarów polityki.

Od kiedy zaczęło obowiązywać rozporządzenie w sprawie Programu wspierania reform strukturalnych, wskaźnik korzystania z programu przez państwa członkowskie jest bardzo wysoki, a kwota, której dotyczą wnioski o wsparcie, znacząco przewyższa kwotę finansowania dostępną na cykle roczne programu. Znajduje to potwierdzenie w danych za cykl roku 2017, w którym pomimo późnego przyjęcia rozporządzenia w sprawie Programu wspierania reform strukturalnych 16 państw członkowskich przedłożyło 271 wniosków o wsparcie na łączną kwotę szacowaną na ponad 80 mln EUR, w porównaniu z przydziałem środków wynoszącym 22,5 mln EUR na rok 2017. Zmusiło to Komisję do zdecydowanego ustalenia priorytetów, przez co szeregu wniosków nie wybrano w rezultacie do finansowania. Sytuacja będzie nawet jeszcze bardziej skomplikowana dla cyklu roku 2018, który dopiero się rozpoczął (termin składania wniosków upłynął z dniem 31 października 2017 r.). 24 państwa członkowskie przedłożyły 444 wnioski na łączną kwotę ok. 152 mln EUR, w porównaniu z przydziałem środków wynoszącym 30,5 mln EUR na rok 2018. Widać z tego wyraźnie, że w praktyce zapotrzebowanie na wsparcie i zainteresowanie nim państw członkowskich znacznie przekracza zasoby finansowe dostępne obecnie w ramach programu.

Dotychczasowe doświadczenie wskazuje, że wiele państw członkowskich złożyło wnioski o wsparcie w ramach programu; wnioski te dotyczyły wszystkich obszarów polityki objętych programem, takich jak sprawowanie władzy i administracja publiczna, zarządzanie dochodami i finansami publicznymi, wzrost gospodarczy i otoczenie biznesowe, rynek pracy, edukacja, usługi zdrowotne i społeczne, sektor finansowy i dostęp do finansowania.

Jak stwierdził przewodniczący Jean-Claude Juncker w swoim orędziu o stanie Unii w 2017 r. (i załączonym liście intencyjnym) z dnia 13 września 2017 r., dążymy do tego, by cała Unia Europejska posługiwała się euro jako swoją walutą i, co za tym idzie, ostatecznie wszystkie państwa członkowskie z wyjątkiem dwóch są zobowiązane i uprawnione do przystąpienia do strefy euro. Należy zatem myśleć perspektywicznie i wspierać państwa członkowskie spoza strefy euro w przygotowaniach do przystąpienia do niej, jeżeli wyrażą taką wolę. Aby móc przystąpić do strefy euro państwa członkowskie muszą spełniać kryteria przewidziane w traktacie z Maastricht, tzw. kryteria konwergencji, co oznacza, że osiągnęły wysoki poziom trwałej konwergencji.

Kryzys gospodarczy i finansowy pokazał, że, poza nominalną konwergencją, osiągnięcie realnej konwergencji i odpornej gospodarki opartej na solidnych strukturach gospodarczych – co pozwala państwom członkowskim skutecznie amortyzować wstrząsy i szybko się z nich otrząsnąć – ma zasadnicze znaczenie w zapewnieniu pomyślnego członkostwa w strefie euro. Wymaga to w szczególności, by państwa członkowskie posiadały zdolność gospodarowania swoimi budżetami zgodnie z zasadami solidnego zarządzania finansami publicznymi i były gotowe pod względem instytucjonalnym do uczestnictwa w unii bankowej. Oprócz tego prawidłowe funkcjonowanie rynku pracy i rynku produktowego, zdolnych amortyzować wstrząsy zewnętrzne, wysoki poziom integracji, jeśli chodzi o handel towarami i usługami, oraz dobrze działająca administracja publiczna mają największe znaczenie dla pomyślnej integracji w strefie euro.

W kontekście: (i) wyższych potrzeb finansowych na zapewnienie wsparcia w celu wdrożenia reform strukturalnych oraz (ii) konieczności wsparcia państw członkowskich, które zamierzają przyjąć euro, celem przyspieszenia procesu realnej konwergencji i zbudowania bardziej odpornych struktur gospodarczych i społecznych, tak by zapewnić ich niezakłócony udział w unii gospodarczej i walutowej, Komisja zobowiązała się w pierwszej kolejności zwiększyć budżet Programu wspierania reform strukturalnych o 80 mln EUR na lata 2019–2020. Należy to osiągnąć, stosując instrument elastyczności zgodnie z art. 11 obowiązujących wieloletnich ram finansowych. Pozwoli to zwiększyć łączną pulę środków finansowych Programu wspierania reform strukturalnych do kwoty 222,8 mln EUR. Zwiększenie to umożliwiłoby nie tylko pozytywne rozpatrzenie wniosków o wsparcie składanych przez państwa członkowskie spoza strefy euro, które chcą przyjąć euro i muszą w tym celu wdrożyć reformy w swych gospodarkach, jak również zaspokojenie potrzeb wynikających ze zwiększonej liczby wniosków o wsparcie (i wzrostu kosztów związanych z tymi wnioskami) składanych przez państwa członkowskie w kontekście wdrażania przez nie reform strukturalnych.

Ten dodatkowy budżet zostanie uzupełniony zachęceniem państw członkowskich do skorzystania z możliwości, przewidzianej w art. 11 rozporządzenia w sprawie Programu wspierania reform strukturalnych, polegającej na przeniesieniu części swych zasobów z elementu pomocy technicznej europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych do Programu wspierania reform strukturalnych, na potrzeby zapewnienia wsparcia dla wdrażania reform, w tym reform związanych z przyjęciem euro. Na podstawie bieżących szacunków potencjalnego zapotrzebowania na wsparcie uzupełnienie to mogłoby zwiększyć łączną kwotę budżetu dostępnego na wsparcie do 300 mln EUR, podwajając w ten sposób do roku 2020 potencjał wsparcia.

Wsparcie to oferowałoby dostosowaną do potrzeb pomoc na wdrożenie wszystkich polityk wspomagających państwa członkowskie w osiągnięciu wysokiego poziomu trwałej konwergencji. Będzie ono oferowane w szczególności w obszarze otoczenia biznesowego, sektora finansowego, rynku pracy i rynku produktowego, administracji publicznej i zarządzania finansami publicznymi. Najważniejsze reformy konieczne do wspomagania trwałej realnej konwergencji zostaną uwypuklone w kontekście europejskiego semestru.

W ramach specjalnego planu prac te państwa członkowskie, które pragną czynić postępy w kierunku wejścia do strefy euro, przyjęłyby – w oparciu o dialog z Komisją – ograniczony zestaw zobowiązań w zakresie reform, które mają szczególne znaczenie dla pomyślnego uczestnictwa w strefie euro. Te zobowiązania w zakresie reform byłyby również odzwierciedlone w krajowych programach reform zainteresowanych państw członkowskich. Komisja, poprzez Służbę ds. Wspierania Reform Strukturalnych, zawarłaby nowy plan współpracy i wsparcia z zainteresowanymi państwami członkowskimi, skupiając się na zapewnieniu pomocy technicznej na potrzeby wdrożenia zobowiązań dotyczących reform związanych z przyjęciem euro. Rozwiązanie to byłoby całkowicie dobrowolne i oferowane bez konieczności współfinansowania ze strony państw członkowskich będących beneficjentami.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Program wspierania reform strukturalnych jest innowacyjnym programem unijnym, w którym Komisja udziela wsparcia państwom członkowskim na ich żądanie, w zakresie opracowania i wdrożenia reform administracyjnych i strukturalnych. Program wspierania reform strukturalnych koncentruje się na zapewnieniu dopasowanej pomocy i wiedzy fachowej, aby wspomóc organy krajowe zainteresowanych państw członkowskich w całym procesie reform lub też w jego określonych stadiach lub na różnych jego etapach. Zależy to od tego, jakie są najbardziej palące potrzeby konkretnego państwa, wzajemnie uzgodnione między Komisją a danym państwem członkowskim i zawarte w planie współpracy i wsparcia.

Program wspierania reform strukturalnych jest uzupełnieniem istniejących zasobów przeznaczonych na budowanie zdolności oraz pomoc techniczną, dostępnych w ramach innych unijnych programów finansowania zgodnie z wieloletnimi ramami finansowymi, a także pomocy technicznej i innych działań finansowanych ze środków unijnych. Zapewnione jest to zarówno na etapie programowania, jak i wdrażania. W tym celu Komisja stworzyła mechanizm koordynacji pomocy technicznej z udziałem zaangażowanych służb, tak aby zapewnić spójność wsparcia udzielanego w ramach różnych unijnych programów i funduszy oraz uniknąć sytuacji, w których wsparcie to powielałoby działania w ramach Programu wspierania reform strukturalnych.