KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 26.10.2021 COM(2021) 962 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie funkcjonowania europejskiego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla w 2020 r. na podstawie art. 10 ust. 5 i art. 21 ust. 2 dyrektywy 2003/87/WE (zmienionej dyrektywą 2009/29/WE and dyrektywą (UE) 2018/410) {COM(2021) 950 final} - {SWD(2021) 308 final}



Spis treści Wykaz akronimów i skrótów 1. WPROWADZENIE 2. INFRASTRUKTURA i ZAKRES EU ETS 2.1 Rejestr UE i dziennik transakcji Unii Europejskiej 3. FUNKCJONOWANIE RYNKU UPRAWNIEŃ DO EMISJI DWUTLENKU WĘGLA 3.1. Podaż: uprawnienia wprowadzane do obrotu 3.1.1. Pułap 3.1.2. Przydział bezpłatnych uprawnień 3.1.3. Sprzedaż uprawnień na aukcji 3.1.4. Odstępstwo od stosowania pełnego systemu aukcyjnego w odniesieniu do produkcji energii elektrycznej i ciepła 3.1.5 Program NER300 3.1.6. Fundusz innowacyjny 3.1.7. Fundusz modernizacyjny 3.1.8. Rekompensata pośrednich kosztów emisji 3.1.9. Międzynarodowe jednostki emisji 3.2. Popyt: uprawnienia wyłączone z obiegu 3.2.1. Redukcje emisji 3.2.2. Zachowanie równowagi między podażą a popytem

4. LOTNICTWO 5. NADZÓR RYNKU 6. MONITOROWANIE, RAPORTOWANIE I WERYFIKACJA EMISJI 7. POWIĄZANIE EU ETS I SZWAJCARSKIEGO ETS 8. WPŁYW WDROŻENIA DYREKTYWY W SPRAWIE EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ I REALIZACJI KRAJOWYCH PLANÓW W DZIEDZINIE ENERGII I KLIMATU NA EU ETS 8.1 Wpływ wdrożenia dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej na EU ETS 8.2 Wpływ realizacji krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu na EU ETS 9. WNIOSKI I PROGNOZA Wykaz akronimów i skrótów AVR rozporządzenie w sprawie weryfikacji i akredytacji CEF DI instrument dłużny w ramach instrumentu „Łącząc Europę” CEMS system ciągłych pomiarów emisji CINEA Europejska Agencja Wykonawcza ds. Klimatu, Środowiska i Infrastruktury CO2 dwutlenek węgla CO2(e) ekwiwalent dwutlenku węgla CORSIA mechanizm kompensacji i redukcji emisji dla lotnictwa międzynarodowego CP2 drugi okres rozliczeniowy w ramach protokołu z Kioto EA Europejska Współpraca w Dziedzinie Akredytacji EOG Europejski Obszar Gospodarczy

EED dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej EEX European Energy Exchange EBI Europejski Bank Inwestycyjny ESMA Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych UE-27 państwa członkowskie Unii Europejskiej EU ETS unijny system handlu uprawnieniami do emisji EUTL dziennik transakcji Unii Europejskiej GHG gaz cieplarniany ICAO Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego ICE InterContinental Exchange Futures Europe InnovFin projekty demonstracyjne dotyczące energii (EDP) InnovFin MAR rozporządzenie w sprawie nadużyć na rynku MiFID 2 dyrektywa w sprawie rynków instrumentów finansowych MiFIR rozporządzenie w sprawie rynków instrumentów finansowych rozporządzenie MRR rozporządzenie w sprawie monitorowania i raportowania MSR rezerwa stabilności rynkowej N2O podtlenek azotu NECP krajowe plany w dziedzinie energii i klimatu NER rezerwa dla nowych instalacji OTC poza rynkiem regulowanym

PFC perfluorowęglowodory SARP normy i zalecane metody postępowania CORSIA TNAC łączna liczba uprawnień znajdujących się w obiegu UK Zjednoczone Królestwo UNFCCC Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu 1. WPROWADZENIE Od 2005 r. unijny system handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) stanowi podstawę strategii UE na rzecz ograniczania emisji gazów cieplarnianych. Od momentu uruchomienia systemu w 2005 r. emisje w sektorach wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej oraz w energochłonnych sektorach przemysłowych, objętych EU ETS, spadły o około 43 %. Wraz z innymi przepisami, takimi jak przepisy dotyczące energii odnawialnej i efektywności energetycznej, system ten w znacznym stopniu przyczynił się do osiągnięcia ogólnego celu UE, jakim jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych o 20 % do 2020 r. w stosunku do poziomu z 1990 r. UE przekroczyła ten cel i w 2020 r. ograniczyła emisje gazów cieplarnianych o około 31 % w stosunku do poziomów z 1990 r. W lipcu 2021 r. Komisja przyjęła pakiet wniosków mających na celu wprowadzenie Europejskiego Zielonego Ładu. Wnioski te mają na celu dostosowanie polityki UE w zakresie klimatu, energii, użytkowania gruntów, transportu i podatków do zadania, jakim jest ograniczenie emisji netto gazów cieplarnianych o co najmniej 55 % do 2030 r. w porównaniu z poziomami z 1990 r. EU ETS odegra w realizacji tego celu ważną rolę. Pakiet zawiera wniosek dotyczący zwiększenia ambicji EU ETS poprzez ustanowienie nowego celu redukcji emisji o 61 % poniżej poziomu z 2005 r. do 2030 r. (w porównaniu z 43 % poniżej poziomu z 2005 r. obecnie), niższego ogólnego pułapu emisji oraz bardziej ambitnego rocznego poziomu redukcji emisji wynoszącego 4,2 % zamiast obecnych 2,2 % rocznie. We wniosku dotyczącym zmiany EU ETS rozszerza się również jego zakres na emisje z obszarów morskich i proponuje nowy, odrębny system handlu uprawnieniami do emisji obejmujący emisje z paliw stosowanych w transporcie drogowym i w budynkach. W osobnym wniosku wzmocniono rezerwę stabilności rynkowej (MSR), mechanizm, który ma zaradzić nadwyżce uprawnień nagromadzonych w EU ETS od 2019 r. i zwiększyć odporność systemu na poważne wstrząsy poprzez dostosowanie podaży uprawnień przeznaczonych do sprzedaży na aukcji. Dwa dodatkowe wnioski z pakietu lipcowego wzmacniają EU ETS dla lotnictwa, aby zapewnić wkład tego sektora w realizację unijnego celu redukcji emisji oraz aby wdrożyć mechanizm kompensacji i redukcji CO2 dla lotnictwa międzynarodowego (CORSIA) do prawa UE w sposób zgodny z unijnymi celami klimatycznymi na 2030 r. Niniejsze sprawozdanie w sprawie funkcjonowania europejskiego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla jest przedstawiane zgodnie z art. 10 ust. 5 i art. 21 ust. 2 dyrektywy 2003/87/WE (dyrektywa EU ETS). Niniejsze sprawozdanie dotyczy roku 2020 i pierwszej połowy 2021 r. (do dnia 30 czerwca 2021 r.); ponieważ rok 2020 jest ostatnim rokiem 3. etapu EU ETS (2013–2020), zawiera ono również przegląd głównych zmian w tym okresie. W sprawozdaniu przeanalizowano znaczące redukcje emisji osiągnięte na 3. etapie i stojące za nimi czynniki (rozdział 3.2.1) oraz przeanalizowano rolę rezerwy stabilności rynkowej w zmniejszaniu nadwyżki uprawnień nagromadzonej w EU ETS (rozdział 3.2.2). Zwrócono w nim również uwagę na główne zmiany w ramach 3. etapu w dziedzinie lotnictwa (rozdział 4), przydziału bezpłatnych uprawnień (rozdział 3.1.2), sprzedaży uprawnień na aukcji, wynikających z tego dochodów z aukcji i ich wykorzystania (rozdział 3.1.3), instrumentów finansowania EU ETS (rozdziały 3.1.4 do 3.1.8), nadzoru rynku (rozdział 5) oraz skuteczności wdrażania EU ETS w państwach uczestniczących (rozdział 6). Sprawozdanie zawiera dwa nowe rozdziały: w rozdziale 7 opisano powiązanie między EU ETS i szwajcarskim ETS oraz przeanalizowano wpływ, jaki to powiązanie miało na oba rynki uprawnień do emisji dwutlenku węgla, natomiast w rozdziale 8 przeanalizowano wpływ wdrożenia dyrektywy 2012/27/UE zmienionej dyrektywą (UE) 2018/2002 (dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej) oraz krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu (NECP) z 2019 r. na EU ETS. O ile nie wskazano inaczej, dane wykorzystane do celów niniejszego sprawozdania to dane, które były publicznie dostępne lub które były w posiadaniu Komisji do końca czerwca 2021 r. Sprawozdanie obejmuje dane za 2020 r. dotyczące Zjednoczonego Królestwa (UK), aby odzwierciedlić zakres EU ETS do dnia 31 grudnia 2020 r. Informacje techniczne i opisowe dotyczące EU ETS przedstawiono w dodatkach do dokumentu roboczego służb Komisji dołączonego do niniejszego sprawozdania. 2. INFRASTRUKTURA i ZAKRES EU ETS Przez cały czas trwania 3. etapu EU ETS (2013–2020) system obejmował 28 państw członkowskich UE (w tym Zjednoczone Królestwo) oraz trzy państwa EFTA – Islandię, Liechtenstein i Norwegię. Od dnia 1 stycznia 2021 r. EU ETS obejmuje 27 państw członkowskich oraz Islandię, Liechtenstein i Norwegię, a także instalacje wytwarzające energię elektryczną w Irlandii Północnej. Od dnia 1 stycznia 2020 r. EU ETS jest powiązany ze szwajcarskim rynkiem uprawnień do emisji dwutlenku węgla (zob. rozdział 7). Łącznie system EU ETS reguluje emisje pochodzące z ponad 10 400 elektrowni i ciepłowni oraz instalacji produkcyjnych, a także emisje generowane przez około 350 operatorów statków powietrznych obsługujących przeloty między portami lotniczymi Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) oraz z EOG do Szwajcarii i Zjednoczonego Królestwa. Chociaż na początku 3. etapu EU ETS obejmował około połowy wszystkich emisji gazów cieplarnianych w UE, obecnie obejmuje on około 36 % emisji gazów cieplarnianych w UE. Szczegółowy przegląd zakresu EU ETS w 3. etapie jest dostępny w dodatku 1 do dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania. 2.1 Rejestr UE i dziennik transakcji Unii Europejskiej Rejestr UE i dziennik transakcji Unii Europejskiej (EUTL) są wykazami służącymi do monitorowania własności uprawnień do emisji ogólnych i lotniczych na podstawie zarejestrowanych sald rachunków i transakcji między tymi rachunkami. W systemach tych rejestruje się również emisje instalacji stacjonarnych (elektrowni i ciepłowni oraz przemysłu) i operatorów statków powietrznych oraz zgodność ze zobowiązaniami wynikającymi z tych emisji. Oba systemy są obsługiwane i prowadzone przez Komisję, natomiast krajowi administratorzy rejestrów w państwach uczestniczących pełnią rolę punktów kontaktowych dla posiadaczy rachunków i przedstawicieli (przedsiębiorstw i osób fizycznych). Rejestr UE zawiera informacje na temat spełniania przepisów przez rachunki i rejestry, a wszystkie transakcje między rachunkami są automatycznie sprawdzane, rejestrowane i zatwierdzane w EUTL. W ten sposób zapewnia się zgodność wszystkich transakcji z wymogami EU ETS. Dane rejestrowane w rejestrze UE i EUTL nadal stanowią istotne źródło informacji, na których opiera się wiele rodzajów sprawozdawczości w ramach EU ETS, takich jak obliczanie wskaźnika nadwyżki rezerwy stabilności rynkowej (zob. rozdział 3.2.2) czy też sprawozdania przygotowywane przez Europejską Agencję Środowiska. EUTL zapewnia również przejrzystość w zakresie EU ETS dzięki publikowaniu informacji na temat spełniania przepisów dotyczących EU ETS przez instalacje stacjonarne i operatorów statków powietrznych oraz na temat transakcji między rachunkami.

W trakcie 3. etapu ogólnodostępna strona internetowa EUTL działała niezawodnie i można było z niej w pełni korzystać całodobowo przez 365 dni, jedynie z krótkimi przerwami, które wynikały z zaplanowanych aktualizacji technicznych. Sytuacja taka miała również miejsce w 2020 r. Wyjątkiem był dzień 18 sierpnia 2020 r., kiedy to z powodu problemów technicznych kilka transakcji nie zostało prawidłowo przetworzonych. Ze względu na usuwanie usterek i prace naprawcze w dniach 19–21 sierpnia rejestr UE był niedostępny. W 2020 r. i w pierwszej połowie 2021 r. w rejestrze UE przeprowadzono kilka ważnych prac rozwojowych. Po pierwsze, umowa o handlu i współpracy między Zjednoczonym Królestwem a UE była tymczasowo stosowana od dnia 1 stycznia 2021 r. i weszła w życie w dniu 1 maja 2021 r. W umowie tej UE i Zjednoczone Królestwo zobowiązują się do utrzymania poziomu ambicji swoich polityk w zakresie klimatu i środowiska na koniec 2020 r. oraz do dostosowania tych polityk zgodnie ze swoimi zobowiązaniami międzynarodowymi. Art. 392 umowy stanowi, że na dzień 1 stycznia 2021 r. każda ze stron musi posiadać skuteczny system ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych, obejmujący emisje gazów cieplarnianych z wytwarzania energii elektrycznej, wytwarzania energii cieplnej, przemysłu i lotnictwa. Wytwórcy energii elektrycznej w Irlandii Północnej oraz loty z EOG do Zjednoczonego Królestwa nadal są objęci EU ETS, natomiast loty ze Zjednoczonego Królestwa do EOG podlegają brytyjskiemu systemowi ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych (zob. rozdział 4). W związku z tym wytwórcy energii elektrycznej z Irlandii Północnej pozostali w rejestrze UE, a dyrektywa EU ETS została zmieniona w celu uwzględnienia zmian w zakresie lotów. Poprawka dauhańska ustanawiająca drugi okres rozliczeniowy w ramach protokołu z Kioto (od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 31 grudnia 2020 r.) również weszła w życie w dniu 31 grudnia 2020 r. Zgodnie z art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 389/2013 (rozporządzenie w sprawie rejestru) Komisja działa jako administrator unijnego rejestru protokołu z Kioto, który stanowi część rejestru UE. Chociaż dzień 31 grudnia 2020 r. był ostatnim dniem drugiego okresu rozliczeniowego w ramach protokołu z Kioto, system przejrzystości i zgodności protokołu z Kioto będzie nadal funkcjonował do czasu ostatecznej kontroli zgodności. W 2023 r. bilanse emisji za ostatni rok drugiego okresu rozliczeniowego w ramach protokołu z Kioto zostaną zgłoszone, poddane przeglądowi i przedłożone zostanie sprawozdanie końcowe. Umowa w sprawie powiązania EU ETS ze szwajcarskim ETS weszła w życie dnia 1 stycznia 2020 r. Aby uruchomić połączenie między systemami, w dniu 21 września 2020 r. wprowadzono tymczasowe rozwiązanie łączące rejestry obu systemów i umożliwiające przekazywanie uprawnień między nimi (zob. rozdział 7). Ponadto pomyślnie zakończono techniczne wdrożenie nowych przepisów wprowadzonych rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) 2019/1122, a nowe funkcje stały się dostępne w rejestrze UE od dnia 1 stycznia 2021 r. 3. FUNKCJONOWANIE RYNKU UPRAWNIEŃ DO EMISJI DWUTLENKU WĘGLA 3.1. Podaż: uprawnienia wprowadzane do obrotu 3.1.1. Pułap Pułap oznacza maksymalną bezwzględną ilość gazów cieplarnianych, jaka może zostać wyemitowana przez podmioty objęte EU ETS, aby został osiągnięty cel redukcji emisji, który odpowiada liczbie uprawnień wprowadzonych do obrotu w danym okresie rozliczeniowym. W odniesieniu do całego EU ETS stosuje się wspólny, ogólnounijny pułap (szczegółowe informacje na temat pułapu znajdują się w dodatku 2 do dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania). Podczas 3. etapu EU ETS (2013–2020) pułap zmniejszał się co roku o współczynnik liniowy redukcji wynoszący 1,74 %, zapewniając spadek całkowitych emisji (zob. rozdział 3.2.1). W ramach 4. etapu EU ETS (2021–2030) pułap dla instalacji stacjonarnych i dla lotnictwa zmniejsza się corocznie o współczynnik liniowy redukcji wynoszący 2,2 %. W tabeli 1 przedstawiono dane liczbowe dotyczące pułapu dla emisji z instalacji stacjonarnych oraz liczbę uprawnień do emisji lotniczych wprowadzonych każdego roku do obiegu podczas 3. etapu. Rok Roczny pułap (instalacje stacjonarne) Uprawnienia do emisji lotniczych wprowadzane co roku do obiegu 2013 2 084 301 856 32 455 296 2014 2 046 037 610 41 866 834 2015 2 007 773 364 50 669 024 2016 1 969 509 118 38 879 316 2017 1 931 244 873 38 711 651 2018 1 892 980 627 38 909 585 2019 1 854 716 381 38 830 950 2020 1 816 452 135 42 803 537 W dniu 1 lutego 2020 r. weszła w życie umowa o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej. Dyrektywa EU ETS miała zastosowanie do Zjednoczonego Królestwa do dnia 31 grudnia 2020 r., a na podstawie Protokołu w sprawie Irlandii / Irlandii Północnej wytwarzanie energii elektrycznej na terytorium Irlandii Północnej pozostaje objęte EU ETS i nadal podlega stosownym prawom i obowiązkom w ramach tego systemu. Komisja zareagowała na te zmiany, przyjmując w dniu 16 listopada 2020 r. decyzję w sprawie skorygowanej ogólnounijnej puli uprawnień. W zaktualizowanym pułapie (stosowanym od okresu bazowego 2008–2012) uwzględniono jedynie emisje pochodzące z wytwarzania energii elektrycznej w Irlandii Północnej, co spowodowało obliczenie zmniejszenia pułapu proporcjonalnie do emisji ze Zjednoczonego Królestwa, które nie były już uwzględniane. Na w ykres ie 1 podsumowano obniżenie pułapu w związku z podwyższeniem współczynnika liniowego redukcji do 2,2 % od 2021 r. Na wykresie 1 zilustrowano również rolę wkładu rezerwy stabilności rynkowej i wkładu opóźnienia sprzedaży do rezerwy stabilności rynkowej (zob. rozdział 3.2.2). Słupki zaznaczone linią przerywaną na wykresie przybliżają wpływ wyższego celu redukcji emisji na 2030 r., zaproponowanego przez Komisję w pakiecie przeglądowym w celu realizacji Europejskiego Zielonego Ładu w dniu 14 lipca 2021 r. 3.1.2. Przydział bezpłatnych uprawnień Mimo że od 3. etapu sprzedaż na aukcji obejmuje zasadniczo dystrybucję 57 % całkowitego wolumenu uprawnień, znaczny wolumen uprawnień jest przydzielany bezpłatnie, aby zapobiec ryzyku ucieczki emisji (gdy działalność przenosi się do państw trzecich o mniej ambitnej polityce klimatycznej w zakresie emisji gazów cieplarnianych, co może prowadzić do ogólnego wzrostu emisji). Produkcja energii elektrycznej nie kwalifikowała się do przydziału bezpłatnych uprawnień, a przydział bezpłatnych uprawnień dla przemysłu opierał się na wskaźnikach wydajności, aby wzmocnić zachęty do ograniczania emisji gazów cieplarnianych i zwiększania innowacyjności.

Na początku 3. etapu w EU ETS utworzono rezerwę dla nowych instalacji (NER) w celu zapewnienia dodatkowych przydziałów bezpłatnych uprawnień dla nowych instalacji przemysłowych i instalacji o znacznie zwiększonej zdolności produkcyjnej, odpowiadających 5 % całkowitego wolumenu uprawnień na ten okres. Sektory i podsektory, które uznano za narażone na znaczące ryzyko ucieczki emisji, i którym w związku z tym przyznano wyższy przydział bezpłatnych uprawnień, zostały umieszczone w wykazie ucieczki emisji. Ponieważ popyt na przydział bezpłatnych uprawnień przekroczył dostępną ilość, przydział na wszystkie instalacje ograniczono o taki sam odsetek w wyniku zastosowania „jednorodnego międzysektorowego współczynnika korygującego”, który został zmieniony w 2017 r. Wartości jednorodnego międzysektorowego współczynnika korygującego przedstawiono w tabeli 3.1 w dodatku 3 do załączonego dokumentu roboczego służb Komisji. Po odjęciu 300 mln uprawnień na rzecz programu NER300 wspierającego innowacje początkowa rezerwa wynosiła 480,2 mln uprawnień (zob. rozdział 3.1.5). Na czerwiec 2021 r. zarezerwowano 178,3 mln uprawnień dla 1 392 instalacji na cały 3. etap. W związku z tym w rezerwie pozostaje 301,9 mln uprawnień. Z tej liczby 200 mln uprawnień zostanie umieszczonych w rezerwie na 4. etap, a pozostała część w rezerwie stabilności rynkowej. Według stanu na czerwiec 2021 r. początkowo zatwierdzony wolumen bezpłatnego przydziału uprawnień na 3. etap zmniejszono o około 585 mln z 6,5 mld uprawnień z powodu zamknięcia instalacji, zmniejszenia produkcji lub mocy produkcyjnych. T abel a 2 zawiera podsumowanie przydziału bezpłatnych uprawnień dla przemysłu w 3. etapie. 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Przydział bezpłatnych uprawnień

(UE-27 + Zjednoczone Królestwo + Islandia, Liechtenstein i Norwegia) 903,0 874,8 847,6 821,3 796,2 771,9 748,1 724,8 Przydział z rezerwy dla nowych instalacji (inwestycje od podstaw i zwiększenie zdolności produkcyjnej) 11,7 15,2 18,9 22,8 24,6 26,9 29,1 28,9 Bezpłatne uprawnienia nieprzydzielone z powodu zamknięcia lub zmian w zakresie produkcji lub zdolności produkcyjnej 41,9 61,3 74,0 76,5 79,9 85,1 80,3 85,9 Chociaż zgłoszenia od państw uczestniczących dotyczące zmian w przydziale bezpłatnych uprawnień na ostatni rok 3. etapu mogą być nadal przesyłane w 2021 r., zdecydowana większość zmian została już zgłoszona. Można zatem stwierdzić, że na koniec 3. etapu było około: ·1 821 instalacji z 11 646, które zaprzestały działalności lub w których dokonano fizycznej zmiany, w wyniku której ich moc produkcyjna spadła poniżej progu i tym samym ich pozwolenie na emisję gazów cieplarnianych zostało wycofane; ·505 nowych instalacji; ·887 znacznych rozszerzeń zdolności; ·378 znacznych ograniczeń zdolności; ·2 985 instalacji, w przypadku których częściowo zaprzestano działalności; oraz ·1 434 instalacji, które powróciły do normalnego stanu po częściowym zaprzestaniu działalności. Nieprzydzielone uprawnienia z zamknięć, częściowych zaprzestań lub znacznych ograniczeń zdolności (na mocy art. 10a ust. 19 i art. 10a ust. 20 dyrektywy EU ETS) zostaną umieszczone w rezerwie stabilności rynkowej zgodnie z art. 1 ust. 3 decyzji (UE) 2015/1814 (decyzja w sprawie rezerwy stabilności rynkowej), podobnie jak nieprzydzielone uprawnienia z rezerwy dla nowych instalacji. Aby zapobiegać ucieczce emisji, w 4. etapie nadal będzie stosowany przydział bezpłatnych uprawnień w oparciu o zaktualizowane wartości referencyjne uzyskane na podstawie wydajności 10 % najbardziej wydajnych instalacji w UE. Po osiągnięciu porozumienia politycznego w sprawie zmienionej dyrektywy EU ETS w listopadzie 2017 r., Komisja przyjęła przepisy dotyczące wdrożenia przydziału bezpłatnych uprawnień dla przemysłu na 4. etapie. Przyjęte akty prawne wymieniono w tabeli 4.1 w dodatku 4 do załączonego dokumentu roboczego służb Komisji. 3.1.3. Sprzedaż uprawnień na aukcji Począwszy od 3. etapu sprzedaż na aukcji stanowi podstawową metodę rozdziału uprawnień w systemie EU ETS, stanowiąc 57 % całkowitego wolumenu. Aukcje są regulowane rozporządzeniem Komisji (UE) 1031/2010 (rozporządzenie w sprawie sprzedaży na aukcji), w którym określono harmonogram, kwestie administracyjne oraz pozostałe aspekty sprzedaży na aukcji, aby zapewnić otwarty, przejrzysty, zharmonizowany i niedyskryminujący proces. Na 3. etapie aukcje odbywały się za pośrednictwem następujących platform aukcyjnych: ·platforma European Energy Exchange AG („EEX”) prowadząca sprzedaż na aukcji jako wspólna platforma aukcyjna dla 25 państw członkowskich uczestniczących we wspólnym postępowaniu o udzielenie zamówienia. EEX prowadzi również aukcje dla Polski (która zdecydowała o wycofaniu się ze wspólnego postępowania o udzielenie zamówienia, ale nie wybrała jeszcze własnej platformy aukcyjnej) oraz, od czerwca 2019 r., dla Islandii, Liechtensteinu i Norwegii (po zmianie Porozumienia EOG w celu umożliwienia Islandii, Liechtensteinowi i Norwegii udziału w umowie dotyczącej wspólnego udzielania zamówień dla wspólnej platformy aukcyjnej); ·platforma EEX prowadzi sprzedaż aukcyjną dla Niemiec jako platforma aukcyjna „opt-out”; ·ICE Futures Europe („ICE”) prowadzi sprzedaż aukcyjną dla Zjednoczonego Królestwa jako platforma aukcyjna „opt-out” do końca 2020 r.

Platforma EEX została ponownie wyznaczona jako wspólna platforma aukcyjna od 2021 r., bez większych zmian w zakresie udziału w aukcjach. W ramach 3. etapu przeprowadzono ponad 1 800 aukcji, a do dnia 30 czerwca 2021 r. liczba ta znacznie przekroczyła 1 900. W t abel i 3 przedstawiono przegląd wolumenów uprawnień sprzedanych na aukcji za pośrednictwem platform EEX i ICE do dnia 30 czerwca 2021 r. z uwzględnieniem wczesnych aukcji uprawnień do emisji ogólnych. Rok Uprawnienia do emisji ogólnych Uprawnienia do emisji lotniczych 2012 89 701 500 2 500 000 2013 808 146 500 0 2014 528 399 500 9 278 000 2015 632 725 500 16 390 500 2016 715 289 500 5 997 500 2017 951 195 500 4 730 500 2018 915 750 000 5 601 500 2019 588 540 000 5 502 500 2020 778 505 000 7 505 000 2021 (do dnia 30 czerwca 2021 r.) 308 326 000 1 343 000 Źródło: EEX Po uruchomieniu rezerwy stabilności rynkowej w styczniu 2019 r. nastąpiło znaczące obniżenie podaży uprawnień dostępnych na aukcjach. Aukcje zwykle przebiegały bezproblemowo, a ceny rozliczenia aukcji były zwykle ściśle związane z cenami rynku wtórnego. W ramach 3. etapu łącznie anulowano 15 aukcji z ponad 1 800, ponieważ nie osiągnięto ceny wywoławczej lub ponieważ całkowity wolumen ofert był niższy od wolumenu wylicytowanego na aukcji, zgodnie z przepisami rozporządzenia w sprawie sprzedaży na aukcji. Na w ykres ie 2 przedstawiono przegląd cen rozliczenia aukcji na unijnym rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla od 2013 r. Źródło: EEX Liczbę uczestników aukcji uprawnień do emisji ogólnych w 3. etapie podano w dodatku 5 do dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania. Platformy aukcyjne terminowo publikują szczegółowe wyniki każdej aukcji na określonych stronach internetowych. Więcej informacji o wynikach aukcji, w tym o liczbie uczestników, współczynnikach popytu ofertowego do wystawionego na sprzedaż wolumenu (cover ratio) i cenach, znajduje się w sprawozdaniach państw uczestniczących publikowanych na stronie internetowej Komisji . Łączne dochody uzyskane przez państwa członkowskie, Zjednoczone Królestwo oraz Islandię, Liechtenstein i Norwegię z aukcji w ramach 3. etapu przekroczyły 68 mld EUR (zob. tabele 5.1, 5.2 i 5.3 w towarzyszącym dokumencie roboczym służb Komisji). Tylko w 2020 r. aukcje przyniosły łączne dochody w wysokości ponad 19 mld EUR, a w pierwszej połowie 2021 r. – 13,9 mld EUR. Zgodnie z dyrektywą EU ETS państwa członkowskie powinny wykorzystać co najmniej 50 % dochodów z aukcji, w tym wszystkie przychody z uprawnień rozdzielonych na potrzeby solidarności i wzrostu, oraz wszystkie dochody z przydziałów wydanych w odniesieniu do lotnictwa na cele związane z klimatem i energią. Zgodnie z informacjami przekazanymi Komisji przez państwa członkowskie szacuje się, że w 2020 r. około 72 % dochodów z aukcji zostanie wykorzystane na cele związane z klimatem i energią, oraz około 75 % (56,5 mld EUR) całkowitych dochodów w ramach całego 3. etapu. Chociaż niewielką część tej kwoty (około 3 % całkowitych dochodów od 2013 r.) wydano na arenie międzynarodowej, większość dochodów z aukcji w ramach 3. etapu przeznaczono na krajowe cele związane z klimatem i energią (głównie na energię odnawialną, efektywność energetyczną oraz badania i rozwój). W praktyce państwa członkowskie wydają więcej na cele związane ze zmianą klimatu i energią niż wynoszą ich dochody z aukcji. 3.1.4. Odstępstwo od stosowania pełnego systemu aukcyjnego w odniesieniu do produkcji energii elektrycznej i ciepła W ramach 3. etapu na mocy art. 10c dyrektywy EU ETS wprowadzono odstępstwo od ogólnej zasady sprzedaży uprawnień na aukcji w celu wsparcia inwestycji w modernizację sektora energii elektrycznej w kilku państwach członkowskich o niższych dochodach. Bezpłatne uprawnienia przydzielone na podstawie art. 10c odjęto od liczby uprawnień, które dane państwo członkowskie w innym przypadku sprzedałoby na aukcji. Ponieważ przydział bezpłatnych uprawnień dla wytwórców energii elektrycznej na podstawie art. 10c obejmował pomoc państwa, krajowe programy ustanowione w celu wdrożenia odstępstwa przewidzianego w art. 10c rozliczono zgodnie z zasadami pomocy państwa i podlegają one wymogom określonym w wytycznych dotyczących pomocy państwa. Łączna wartość zgłoszonego wsparcia inwestycyjnego na podstawie art. 10c w latach 2009–2020 wyniosła ok. 13,1 mld EUR. Jak pokazano na w ykres ie 3 , 83 % tej kwoty przeznaczono na modernizację i doposażenie infrastruktury (głównie na modernizację elektrowni węglowych i gazowych oraz modernizację sieci elektroenergetycznych i cieplnych). Pozostałe inwestycje miały na celu dywersyfikację koszyka energetycznego i rozwój czystych technologii. Źródło: DG ds. Działań w dziedzinie Klimatu Na w ykres ie 4 przedstawiono liczbę uprawnień przydzielonych na podstawie art. 10c na lata 2013–2019 w podziale na poszczególne państwa członkowskie UE (na rok 2020 nie przydzielono żadnych uprawnień).

Źródło: DG ds. Działań w dziedzinie Klimatu W tabeli 6.1 w dodatku 6 do dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania wskazano liczbę uprawnień, które kwalifikujące się państwa członkowskie przydzieliły bezpłatnie wytwórcom energii elektrycznej w ramach 3. etapu. W tabeli 6.2 w dodatku 6 wskazano maksymalną liczbę uprawnień rocznie, które mają być przydzielone na podstawie art. 10c. Uprawnienia przydzielone na podstawie art. 10c, które pozostały nieprzydzielone z 3. etapu, mogłyby zostać sprzedane na aukcji lub, zgodnie z dyrektywą EU ETS, przydzielone w ramach 4. etapu na inwestycje, o których mowa w art. 10c, wybrane w drodze przetargu konkurencyjnego lub przekazane do funduszu modernizacyjnego. Na w ykres ie 5 przedstawiono zakres, w jakim uprawnienia przydzielone na podstawie art. 10c z każdego roku 3. etapu zostały przydzielone, sprzedane na aukcji lub przeniesione do 4. etapu. Źródło: DG ds. Działań w dziedzinie Klimatu W sumie w latach 2013–2019 przydzielono około 74 % dostępnych uprawnień na mocy art. 10c. Większość pozostałych uprawnień została sprzedana na aukcji, a jedynie niewielka ilość (około 0,5 %) została przeniesiona do 4. etapu. Liczbę nieprzydzielonych uprawnień sprzedanych na aukcji przez państwa członkowskie (lub których sprzedaż na aukcji zaplanowano) na podstawie odstępstwa przewidzianego w art. 10c w ramach 3. etapu przedstawiono w tabeli 6.3 w dodatku 6 do towarzyszącego dokumentu roboczego służb Komisji. Na 4. etapie w dalszym ciągu dostępny jest przejściowy przydział bezpłatnych uprawnień na podstawie art. 10c dyrektywy EU ETS, jednak zostaną zaostrzone przepisy dotyczące przejrzystości, a kwalifikujące się państwa członkowskie będą miały możliwość wykorzystania całego przydziału na podstawie art. 10c lub części tego przydziału na wsparcie inwestycji w ramach funduszu modernizacyjnego. Bułgaria, Rumunia i Węgry opowiedziały się za dalszym stosowaniem art. 10c na 4. etapie i są w trakcie opracowywania ram krajowych w celu wdrożenia tego przepisu. Ramy te muszą zostać zatwierdzone przez Komisję zgodnie z zasadami pomocy państwa. Inne kwalifikujące się państwa członkowskie postanowiły sprzedać swoje uprawnienia w ramach 4. etapu na aukcji lub przekazać je do funduszu modernizacyjnego. Liczbę uprawnień w 4. etapie, które mają być wykorzystane w ramach odstępstwa przewidzianego w art. 10c, przekazane do funduszu modernizacyjnego lub sprzedane na aukcji, podano w tabeli 6.4 w dodatku 6 do dokumentu roboczego służb Komisji towarzyszącego niniejszemu sprawozdaniu. 3.1.5 Program NER300 W 3. etapie program NER300 był wielkoskalowym programem finansowania projektów demonstracyjnych w dziedzinie innowacyjnych technologii niskoemisyjnych. Jego celem jest zademonstrowanie bezpiecznego dla środowiska wychwytywania i składowania dwutlenku węgla oraz innowacyjnej energii ze źródeł odnawialnych na skalę komercyjną w UE. NER300 był finansowany z monetyzacji 300 mln uprawnień do emisji z rezerwy dla nowych instalacji. Fundusze przyznano na projekty wybrane w dwóch rundach zaproszeń do składania wniosków w grudniu 2012 r. i lipcu 2014 r. W sumie w ramach programu NER300 wsparcie w wysokości 2,1 mld EUR przyznano 38 projektom dotyczącym energii ze źródeł odnawialnych i jednemu projektowi dotyczącemu wychwytywania i składowania dwutlenku węgla w 20 państwach członkowskich. Do dnia 30 czerwca 2021 r. osiem projektów osiągnęło zdolność operacyjną: projekt dotyczący bioenergii Verbiostraw w Niemczech, projekt Windpark Handalm w Austrii dotyczący lądowej energii wiatrowej, projekty Veja Mate i Nordsee One w Niemczech dotyczące morskiej energii wiatrowej, projekt inteligentnej sieci energetycznej Puglia Active Network we Włoszech, projekty dotyczące pływających morskich elektrowni wiatrowych Vertimed we Francji i Windfloat w Portugalii, a także projekt dotyczący skupiania światła słonecznego Minos w Grecji. Dwa projekty, włoski projekt BEST dotyczący bioenergii i szwedzki projekt Windpark Blaiken dotyczący lądowej energii wiatrowej, uznaje się za zakończone. Kolejne cztery projekty wybrane w wyniku drugiego zaproszenia do składania wniosków są w trakcie przygotowań. Z powodu pandemii COVID-19 zmieniono jednak daty ich rozpoczęcia. Ze względu na trudności ze współfinansowaniem w ramach wymogów NER300 oraz trudny kontekst gospodarczy i polityczny, 23 projekty nie były w stanie zgromadzić wystarczającego dodatkowego finansowania i zostały wycofane z programu, uwalniając łącznie prawie 1,5 mld EUR. W 2017 r. w zmienionej decyzji dotyczącej NER300 zezwolono na reinwestycję środków ponownie dostępnych w wyniku anulowania projektów w ramach pierwszej rundy zaproszeń do składania wniosków (708,7 mln EUR) w projekty wspierane w ramach istniejących instrumentów finansowych – projekty demonstracyjne dotyczące energii InnovFin oraz instrument dłużny w ramach instrumentu „Łącząc Europę”, które są zarządzane przez Europejski Bank Inwestycyjny. Te projekty i związane z nimi rurociągi z powodzeniem dowodzą, że wprowadzony mechanizm mieszania działa skutecznie. Pełne przydzielenie niewydanych środków z programu NER300 spodziewane jest do końca 2022 r. Pozostałe niewykorzystane środki z drugiej rundy zaproszeń do składania wniosków zostaną przekazane do funduszu innowacyjnego. Do tej pory do funduszu innowacyjnego przekazano 746,6 mln EUR. Dodatek 7 do towarzyszącego dokumentu roboczego służb Komisji zawiera więcej informacji na temat NER300. 3.1.6. Fundusz innowacyjny W funduszu innowacyjnym w ramach EU ETS zebrano co najmniej 20 mld EUR na lata 2020–2030, pochodzących ze sprzedaży na aukcji 450 mln uprawnień. Jest to zatem jeden z największych programów na świecie, którego celem jest finansowanie komercyjnych demonstracji innowacyjnych technologii niskoemisyjnych i rozwiązań przemysłowych służących obniżeniu emisyjności energochłonnych gałęzi przemysłu w Europie, innowacyjnych odnawialnych źródeł energii, magazynowania energii oraz wychwytywania, wykorzystywania i składowania dwutlenku węgla. Komisja wraz z Europejską Agencją Wykonawczą ds. Klimatu, Środowiska i Infrastruktury ogłosiła pierwsze zaproszenia do składania wniosków w ramach funduszu innowacyjnego w 2020 r. Zaproszenia te spotkały się ze znacznym zainteresowaniem przedsiębiorstw różnej wielkości, które poszukiwały finansowania dla swoich innowacyjnych projektów w zakresie czystych technologii, w różnych sektorach i we wszystkich państwach członkowskich oraz w Islandii i Norwegii. W ramach zaproszenia dotyczącego dużych projektów autorów 70 najlepiej ocenionych projektów (spośród 311 wniosków) zaproszono do złożenia pełnego wniosku w ramach drugiego etapu do dnia 23 czerwca 2021 r. Otrzymano 66 pełnych wniosków, w których wnioskowano o wsparcie w wysokości około 6 mld EUR, przy czym łączna kwota finansowania dostępna w ramach tego zaproszenia wynosiła 1 mld EUR. Wyniki oceny będą dostępne w czwartym kwartale 2021 r.

Zaproszenie do składania wniosków dotyczących małych projektów zostało zamknięte w dniu 10 marca 2021 r. po wpłynięciu 232 wniosków. Do finansowania wybrano 32 małe projekty, a ich autorów zaproszono do etapu przygotowania dotacji w lipcu 2021 r. na łączną kwotę 118 mln EUR. Wybrane projekty są zlokalizowane w 12 państwach członkowskich oraz w Islandii i Norwegii i przyczynią się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych zarówno w sektorze energetycznym, jak i przemysłowym. Do pomocy na rozwój projektu w ramach funduszu innowacyjnego wytypowano 15 dużych projektów na łączną kwotę 4 mln EUR. 3.1.7. Fundusz modernizacyjny Fundusz modernizacyjny jest kluczowym instrumentem finansowania w ramach EU ETS, ustanowionym w celu wspierania dekarbonizacji w środkowych i wschodnich państwach członkowskich. W ramach funduszu zgromadzono około 25 mld EUR, pochodzących z aukcji ponad 643 mln uprawnień w 4. etapie. Fundusz Modernizacyjny zaczął funkcjonować w styczniu 2021 r. W pierwszym cyklu dwuletnich wypłat zatwierdzono sześć wieloletnich programów na Węgrzech, w Polsce i w Czechach na łączną kwotę 304 mln EUR. Programy te obejmują inwestycje w energię odnawialną, efektywność energetyczną, inteligentne sieci energetyczne oraz rozwój sieci energetycznych i wspólnot energetycznych. W tabeli 7.3 w dodatku 7 do towarzyszącego dokumentu roboczego służb Komisji przedstawiono całkowitą liczbę uprawnień przypadających na państwo członkowskie będące beneficjentem w 4. etapie. 3.1.8. Rekompensata pośrednich kosztów emisji Oprócz przydziału bezpłatnych uprawnień na pokrycie bezpośrednich kosztów emisji państwa członkowskie mogą przyznać pomoc państwa niektórym sektorom elektrochłonnym w celu rekompensaty kosztów emisji dwutlenku węgla wynikających z emisji pośrednich, tj. z wyższych cen energii elektrycznej spowodowanych przenoszeniem przez producentów energii elektrycznej kosztów nabycia uprawnień na konsumentów. W celu zapewnienia zharmonizowanego stosowania rekompensaty pośrednich kosztów emisji między państwami członkowskimi oraz zminimalizowania zakłóceń konkurencji na rynku wewnętrznym Komisja przyjęła wytyczne w sprawie pomocy państwa w kontekście EU ETS. Pierwsze wydanie tych wytycznych miało zastosowanie do kosztów pośrednich poniesionych w latach 2013–2020. Zostały one następnie zmienione, aby objąć okres 2021–2030. W niniejszym sprawozdaniu wyszczególniono wydatki państw członkowskich w 2020 r. z tytułu kosztów pośrednich poniesionych w 2019 r. w ramach pierwszego wydania wytycznych. Dane dotyczące rekompensaty kosztów pośrednich poniesionych w 2020 r. nie są jeszcze dostępne. Państwa członkowskie, które zdecydują się na rozpoczęcie lub kontynuację rekompensaty kosztów pośrednich poniesionych w 2021 r. i później, zgodnie ze zmienionymi wytycznymi, muszą zgłosić swoje programy Komisji. Coraz większa liczba państw członkowskich rozpoczęła rekompensowanie kosztów pośrednich. Do tej pory Komisja zatwierdziła 16 programów w 15 państwach członkowskich. W 2020 r. Polska i Rumunia po raz pierwszy zaczęły rekompensować koszty pośrednie. W listopadzie 2020 r. Komisja zatwierdziła nowy program czeski, a w lipcu 2021 r. nowy program włoski. Zarówno Czechy, jak i Włochy rozpoczną rekompensowanie kosztów pośrednich w 2021 r. (za koszty poniesione w 2020 r.). W dyrektywie EU ETS określono, że w ciągu trzech miesięcy od końca każdego roku państwa członkowskie, które wdrożyły program rekompensaty kosztów pośrednich, powinny podać do wiadomości publicznej w łatwo dostępnej formie całkowitą kwotę przyznanej rekompensaty w podziale na sektory i podsektory będące odbiorcami. W t abel i 4 poniżej przedstawiono zestawienie opublikowanych przez państwa członkowskie danych dotyczących rekompensat wypłaconych w 2020 r. z tytułu kosztów pośrednich poniesionych w 2019 r. Dane te zestawiono z dochodami z aukcji w 2019 r. Państwo członkowskie Rekompensaty wypłacone w 2020 r. z tytułu kosztów pośrednich poniesionych w 2019 r. (w mln EUR) Liczba beneficjentów (instalacji) Dochody z aukcji w 2019 r. (z wyłączeniem uprawnień do emisji lotniczych, w mln EUR) Odsetek dochodów z aukcji przeznaczonych na rekompensaty kosztów pośrednich DE 546 902 3 146,1 17,4 % BE (FL) 89,4 108 353,5 30,9 % BE (WL) 20 31 NL 110,1 93 435,6 25,3 % EL 42,2 48 503,3 8,3 % LT 0,66 1 83,7 0,7 % SK 4 10 244,4 4,1 % FR 266,4 302 711,6 37,4 % FI 74,6 61 217,4 34,3 % ES 61 204 1 225,2 5,0 % LU 10,6 4 16,8 63,0 % PL 76,6 (340,9 PLN) 25 2 545,9 3 % RO Nie dotyczy 44 747,9 Nie dotyczy UK 57,25 (50,9 GBP) 61 Nie dotyczy Nie dotyczy Łączne rekompensaty kosztów pośrednich wypłacone przez 13 państw członkowskich w 2020 r. z tytułu kosztów poniesionych w 2019 r. wyniosły co najmniej 1,358 mln EUR – ponad dwukrotnie więcej niż kwota wypłacona w 2019 r. (z tytułu kosztów poniesionych w 2018 r.). Ten znaczny wzrost był związany przede wszystkim ze wzrostem opłaty za emisję gazów cieplarnianych. W większości programów nie ma ustalonego budżetu, ale rekompensaty są przyznawane na podstawie faktycznie poniesionych kosztów pośrednich. Ponadto we wzorze obliczania rekompensaty określonym w wytycznych w sprawie pomocy państwa przyjęto, że przy obliczaniu wypłaconej rekompensaty państwa członkowskie muszą stosować średnią cenę terminową uprawnień z roku t-1. Oznacza to, że ceny terminowe z 2018 r. stosuje się do obliczania rekompensaty z tytułu kosztów pośrednich poniesionych w 2019 r. W latach 2018–2019 opłata za emisję gazów cieplarnianych stosowana jako podstawa rekompensaty wzrosła z około 6 EUR do około 16 EUR. W jednym z przepisów dotyczących przejrzystości w dyrektywie EU ETS określono, że państwa członkowskie, które w danym roku wydały ponad 25 % dochodów z aukcji na rekompensaty kosztów pośrednich, muszą opublikować sprawozdanie, w którym określą powody przekroczenia tej kwoty. W 2020 r. co najmniej pięć państw członkowskich przekroczyło limit 25 %, podczas gdy w 2019 r. nie miało to miejsca w żadnym państwie członkowskim. Ponadto średni udział całkowitej rekompensaty w porównaniu z całkowitymi dochodami z aukcji znacznie wzrósł: do 13,7 % w 2020 r. w porównaniu z 7,9 % w 2019 r. Wraz ze wzrostem opłaty za emisję gazów cieplarnianych rosną zarówno dochody z aukcji, jak i rekompensaty kosztów pośrednich; w związku z tym względny udział powinien pozostać podobny. W 2019 r. wyższe opłaty za emisję gazów cieplarnianych nie przełożyły się jednak na wyższe dochody z aukcji, ponieważ był to pierwszy rok, w którym rezerwa stabilności rynkowej spowodowała zmniejszenie wolumenu uprawnień sprzedawanych na aukcji. W 2019 r. sprzedanych zostanie około 30 % mniej uprawnień niż w 2018 r. Porównując koszty pośrednie poniesione w 2019 i 2018 roku (rekompensaty wypłacone odpowiednio w 2020 i 2019 roku), należy więc wziąć pod uwagę fakt, że do określenia kwot rekompensat wykorzystywane są przyszłe opłaty za emisję gazów cieplarnianych. Ponieważ średnia cena t-1 wzrosła bardziej niż dochody z aukcji, wzrósł również względny udział rekompensat w porównaniu z dochodami z aukcji. Zmniejszenie dochodów z aukcji jest głównym powodem podawanym przez państwa członkowskie w celu wyjaśnienia wyższego udziału dochodów z aukcji wydanych na rekompensaty z tytułu pośrednich kosztów emisji dwutlenku węgla w 2020 r. Porównanie dochodów z aukcji w 10 państwach członkowskich, które przyznały rekompensaty zarówno w 2019 r., jak i w 2020 r. (z tytułu kosztów poniesionych odpowiednio w 2018 r. i 2019 r.), pokazuje, że dochody te zmniejszyły się o około 4,2 % z powodu rezerwy stabilności rynkowej zmniejszającej wolumeny uprawnień przeznaczonych do sprzedaży na aukcji. Inną przyczyną jest fakt, że niektóre państwa członkowskie mają stosunkowo wysoki udział gałęzi przemysłu elektrochłonnego, a co za tym idzie stosunkowo wysoką kwotę rekompensat kosztów pośrednich. Ponieważ te gałęzie przemysłu nie są bezpośrednimi emitentami CO2, nie odgrywają one roli w podziale dochodów z aukcji między państwa członkowskie, który opiera się na historycznych emisjach. Ponadto państwa członkowskie o historycznie niskich emisjach wynikających ze stosunkowo niskoemisyjnego koszyka energetycznego mają tendencję do wykazywania stosunkowo wysokiego udziału dochodów z aukcji wykorzystywanych na rekompensatę kosztów pośrednich. Można zatem stwierdzić, że wyższe kwoty rekompensat w 2020 r. są związane z rosnącymi opłatami za emisję gazów cieplarnianych. Fakt, że udziały w rekompensatach wzrosły, można wyjaśnić stosowaniem terminowej opłaty za emisję gazów cieplarnianych w celu określenia rekompensat oraz zmniejszeniem dochodów z aukcji ze względu na rezerwę stabilności rynkowej zmniejszającej wolumeny uprawnień przeznaczonych do sprzedaży na aukcji. 3.1.9. Międzynarodowe jednostki emisji Na 3. etapie podmioty uczestniczące w EU ETS mogą korzystać z międzynarodowych jednostek emisji pochodzących z realizacji mechanizmu czystego rozwoju (CDM) i mechanizmu wspólnego wdrożenia (JI) protokołu z Kioto, aby wypełnić część swoich zobowiązań w ramach EU ETS. Jednostki te są instrumentami finansowymi, które powinny odpowiadać tonie CO2 usuniętego z atmosfery lub ograniczeniu o tonę jego emisji do atmosfery dzięki realizacji projektu na rzecz redukcji emisji. Uczestnicy mogli korzystać z międzynarodowych jednostek emisji do końca cyklu zgodności w 2020 r., z zastrzeżeniem norm jakościowych i ilościowych. Jednostki emisji nie były umarzane bezpośrednio, lecz wymieniane na uprawnienia w ramach EU ETS.

Na początku 3. etapu analitycy rynkowi oszacowali, że liczba uprawnień do międzynarodowych jednostek emisji wykorzystanych na 2. i 3. etapie (lata 2008–2020) wyniesie około 1,6 mld jednostek emisji. Do dnia 1 maja 2021 r. całkowita liczba wykorzystanych lub wymienionych międzynarodowych jednostek emisji wyniosła około 1,57 mld, czyli prawie 98 % szacowanego maksimum. Łączna liczba międzynarodowych jednostek emisji wymienionych w trakcie całego 3. etapu wyniosła jedynie około 506 mln. Pełny przegląd umorzeń i wymiany międzynarodowych jednostek emisji znajduje się w tabelach 8.1, 8.2 i 8.3 w dodatku 8 do dokumentu roboczego służb Komisji towarzyszącego niniejszemu sprawozdaniu. Zgodnie z przepisami dyrektywy EU ETS międzynarodowe jednostki emisji nie będą mogły być już dłużej stosowane w odniesieniu do zgodności EU ETS od cyklu weryfikacji zgodności z 2021 r. Gwarantuje to, że emisje są ograniczane na szczeblu krajowym, co zapewnia integralność środowiskową systemu, oraz że nadmierna podaż jest ograniczana, co pozwala zachować oszczędność kosztową systemu. 3.2. Popyt: uprawnienia wyłączone z obiegu 3.2.1. Redukcje emisji Od rozpoczęcia 3. etapu w 2013 r. emisje z instalacji stacjonarnych objętych EU ETS (elektrownie i instalacje produkcyjne) spadły o prawie 29 % przyczyniając się do ogólnego spadku o około 43 % od czasu ustanowienia systemu w 2005 r. W 2020 r. zweryfikowane emisje z instalacji stacjonarnych wyniosły 1,355 mln ton ekwiwalentu CO2, co stanowi spadek o 11,4 % w porównaniu z 2019 r., na podstawie informacji zarejestrowanych w rejestrze UE. Jak pokazano w t abel i 5 , spadek emisji był napędzany głównie przez produkcję energii elektrycznej i ciepła, gdzie emisje spadły o ponad 15 % w porównaniu z 2019 r., odzwierciedlając zarówno zmniejszone zużycie energii elektrycznej w związku z pandemią COVID-19, jak i obserwowane wcześniej trendy dekarbonizacji. Obejmują one zarówno przejście z produkcji energii elektrycznej z węgla na gaz ziemny, jak i zastępowanie paliw kopalnych przez odnawialne źródła energii. Emisje z instalacji przemysłowych zmniejszyły się o 7 %, co było największym pojedynczym spadkiem od początku 3. etapu, a PKB w UE-27 zmniejszył się o 6 % z powodu pandemii.



Rok 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Całkowita liczba uprawnień 1 904 1 867 1 908 1 814 1 803 1 751 1 755 1 683 1 530 1 355 Zmiana w odniesieniu do roku x-1 -2,0 % 2,2 % -4,9 % -0,6 % -2,9 % 0,2 % -4,1 % -9,1 % -11,4 % Zweryfikowane emisje z produkcji energii elektrycznej i ciepła 1 261 1 254 1 191 1 100 1 091 1 046 1 036 964 822 696 Zmiana w odniesieniu do roku x-1 -0,5 % -5,0 % -7,7 % -0,8 % -4,1 % -1,0 % -7,0 % -14,7 % -15,3 % Zweryfikowane emisje z instalacji przemysłowych 643 613 717 714 712 704 719 719 708 659 Zmiana w odniesieniu do roku x-1 -4,7 % 17,0 % -0,4 % -0,3 % -1,1 % 2,0 % 0,1 % -1,6 % -7,0 % Stopa wzrostu realnego PKB UE-27 i UK 1,8 % -0,4 % 0,3 % 1,8 % 2,3 % 2,0 % 2,6 % 2,0 % 1,6 % -6 % Źródło: EUTL, dane dotyczące PKB zgodne z danymi zgłoszonymi przez Eurostat (kod tabeli: tec00115, dostęp w lipcu 2021 r.). Zweryfikowane emisje lotnicze przedstawiono oddzielnie w rozdziale 4. Niższe emisje w 2020 r., odzwierciedlające również efekt pandemii COVID-19, spowodowały spadek popytu na uprawnienia, co miało wpływ na ogólną nadwyżkę uprawnień na unijnym rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla, prowadząc do niewielkiego wzrostu w porównaniu z 2019 r. (zob. rozdział 3.2.2). Jak pokazano na w ykre sie 6 , w trakcie całego 3. etapu najważniejszymi strumieniami źródeł energii były węgiel kamienny, węgiel brunatny (i subbitumiczny) oraz gaz ziemny. Te trzy grupy stanowią łącznie około 75 % emisji z paliw kopalnych w każdym roku, jednak udział węgla kamiennego wyraźnie maleje, podczas gdy udział gazu ziemnego rośnie. Było to bardziej widoczne w latach 2019 i 2020 – emisje z węgla kamiennego stanowiły w tych dwóch latach udział zaledwie 16 % emisji ogółem (spadek w porównaniu do 29 % w 2013 r.), emisje z gazu ziemnego w 2020 r. wyniosły 35 % (wzrost w porównaniu do 24 % w 2013 r.), natomiast emisje z węgla brunatnego spadły nieznacznie z najwyższego poziomu 27 % w 2014 r. do 23 % w 2020 r. Podobnie jak we wcześniejszych latach, w ostatnim roku 3. etapu, inne znaczące źródła energii obejmowały głównie gaz rafineryjny (i inne gazy pochodzące z procesów technologicznych) oraz inne rodzaje paliw kopalnych, stanowiące odpowiednio 8,4 % i 6,8 % całkowitej zgłoszonej emisji ze spalania. W oparciu o sprawozdania z 2021 r. sporządzone na podstawie art. 21 i przedłożone przez państwa członkowskie emisje z biomasy objęte zerową stawką zmniejszyły się ze 150 Mt w 2019 r. do 142 Mt w 2020 r., czyli na podobnym poziomie jak w 2018 r.

2 163 z 9 623 instalacji (22,5 % wszystkich instalacji sprawozdawczych w ramach EU ETS) zgłosiło wykorzystanie biomasy. Całkowite emisje z biomasy w 2020 r. są około dziesięć razy niższe niż emisje z paliw kopalnych w sektorach objętych EU ETS. Emisje z biomasy nieobjęte zerową stawką są nadal minimalne, na poziomie około 0,9 Mt ekwiwalentu CO2 i stanowią mniej niż 0,1 % całkowitych emisji objętych EU ETS. Od dnia 1 stycznia 2022 r. do emisji biomasy objętych zerową stawką będą miały zastosowanie w EU ETS nowe kryteria zrównoważonego rozwoju i ograniczenia emisji gazów cieplarnianych na podstawie dyrektywy 2018/2001 (dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii) . Dzięki temu wzmocnione zostaną obecne kryteria dotyczące biopaliw i biopłynów w EU ETS oraz dodane nowe kryteria dotyczące biomasy stałej i gazowej. Na w ykres ie 7 rozróżniono instalacje kategorii A, B i C oraz pokazano emisje pochodzące z biomasy zgłaszane w 3. etapie. Na wykresie wykluczono etap pochłaniania i wartość netto emisji.

Podział w 3. etapie zweryfikowanych emisji gazów cieplarnianych innych niż CO2 pochodzących z instalacji stacjonarnych EU ETS według rodzaju gazu cieplarnianego (N2O i perfluorowęglowodory) przedstawiono w tabeli 9.1 w dodatku 9 do towarzyszącego dokumentu roboczego służb Komisji. W 2020 r. dobrowolnie anulowano 92 812 uprawnień. W 3. etapie do końca czerwca 2021 r. odnotowano łącznie 498 435 dobrowolnie anulowanych uprawnień. Większość anulowanych uprawnień w 3. etapie została zatwierdzona przez posiadaczy rachunków w rejestrach Niemiec, Szwecji, Norwegii, Niderlandów i Zjednoczonego Królestwa. 3.2.2. Zachowanie równowagi między podażą a popytem Na początku 3. etapu EU ETS charakteryzował się wysokim brakiem równowagi strukturalnej między podażą uprawnień a popytem na nie, odpowiadającym 2,1 mld uprawnień. Aby zaradzić temu brakowi równowagi, w 2014 r. Komisja w ramach środka krótkoterminowego przełożyła sprzedaż na aukcji 900 mln uprawnień z lat 2014, 2015 i 2016 na lata 2019–2020, a w ramach rozwiązania długoterminowego w 2015 r. stworzyła rezerwę stabilności rynkowej . W ramach rezerwy stabilności rynkowej dostosowuje się wolumeny uprawnień przeznaczonych do sprzedaży na aukcji zgodnie z wcześniej określonymi progami łącznej liczby uprawnień znajdujących w obiegu (TNAC), tak aby utrzymać rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla w równowadze. W latach 2018–2019, kiedy zaczęła funkcjonować rezerwa stabilności rynkowej, nastąpił znaczny spadek nadwyżki uprawnień z 1,65 mld do około 1,385 mld uprawnień.W 2020 r., w związku z niższym popytem, nadwyżka wzrosła do 1,579 mld uprawnień. Oczekuje się, że dodatkowa nadwyżka w 2020 r. zostanie zaabsorbowana w ciągu najbliższych dwóch do czterech lat. Na w ykres ie 8 przedstawiono zmiany poziomu nadwyżki na europejskim rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla do 2020 r. Źródło: DG ds. Działań w dziedzinie Klimatu Podczas przeglądu EU ETS w 2018 r. wprowadzono istotne zmiany w funkcjonowaniu rezerwy stabilności rynkowej, jak pokazano na wykresie 10.1 w dodatku 10 do dokumentu roboczego służb Komisji towarzyszącego niniejszemu sprawozdaniu. W niniejszym sprawozdaniu skonsolidowano dane dotyczące podaży i popytu, publikowane zgodnie z harmonogramem obowiązków sprawozdawczych wynikających z dyrektywy EU ETS oraz jej przepisów wykonawczych. Na Wykres 9 przedstawiono skład skumulowanej podaży i popytu w 2020 r. Odpowiednie dane opublikowano również w komunikacie Komisji w sprawie łącznej liczby uprawnień znajdujących się w obiegu dla celów rezerwy stabilności rynkowej. . Podaż (skumulowana, w mld) Popyt (skumulowany, w mld) Źródło: DG ds. Działań w dziedzinie Klimatu (*W chwili sporządzenia niniejszego sprawozdania nie była jeszcze dostępna ostateczna liczba uprawnień nieprzydzielonych instalacjom na mocy art. 10a ust. 7 dyrektywy 2003/87/WE oraz uprawnień nieprzydzielonych instalacjom z powodu zastosowania art. 10a ust. 19 i 20 tej dyrektywy). W ramach przygotowań do rozpoczęcia funkcjonowania rezerwy stabilności rynkowej w 2019 r., od połowy maja 2017 r. Komisja regularnie publikowała informacje na temat łącznej liczby uprawnień znajdujących się w obiegu w poprzednim roku . W maju 2021 r. po raz piąty opublikowano informacje na temat łącznej liczby uprawnień znajdujących się w obiegu – było to 1 578 772 426 uprawnień . Po raz kolejny komunikacja prowadzi do umieszczenia uprawnień w rezerwie stabilności rynkowej, zmniejszając wolumen uprawnień przeznaczonych do sprzedaży na aukcji w latach 2021 i 2022. Na podstawie funkcjonowania EU ETS w 2020 r. i 2021 r. łącznej liczby uprawnień znajdujących się w obiegu oraz zmienionego prawodawstwa, wolumeny uprawnień przeznaczonych do sprzedaży na aukcji w 2021 r. zostały zmniejszone o niemal 40 % lub o blisko 320 mln uprawnień. Wolumeny uprawnień przeznaczonych do sprzedaży na aukcji w 2022 r. zostaną zmniejszone w podobny sposób. Tabela 10.1 w dodatku 10 do towarzyszącego dokumentu roboczego służb Komisji zawiera informacje na temat wkładów do rezerwy stabilności rynkowej w podziale na państwa członkowskie od momentu uruchomienia rezerwy stabilności rynkowej w 2019 r. do końca 2021 r. W 2021 r. Komisja przeprowadziła pierwszy przegląd rezerwy stabilności rynkowej , w ramach szerszej inicjatywy na rzecz wzmocnienia EU ETS. Wykazała ona, że rezerwa stabilności rynkowej spełniała swój cel, jakim było zmniejszenie nadwyżki uprawnień i ustabilizowanie unijnego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla, nawet podczas pandemii COVID-19. W ramach rezerwy stabilności rynkowej zaczęto rozwiązywać kwestię historycznej nierównowagi w 2019 r., co skutkowało poborem niemal 1 mld uprawnień. Obejmuje to dostosowanie dotyczące 264 mln uprawnień wycofanych z wolumenów uprawnień przeznaczonych do sprzedaży na aukcji w 2019 r., 397 mln uprawnień wycofanych z wolumenów uprawnień przeznaczonych do sprzedaży na aukcji w latach 2019–2020 oraz ponad 300 mln uprawnień, które zostaną wycofane z wolumenów uprawnień przeznaczonych do sprzedaży na aukcji w latach 2020–2021, co w każdym przypadku stanowi 24 % nadwyżki w poprzednim roku. Redukcja emisji w 2020 r. w wyniku kryzysu związanego z COVID-19 spowoduje wzrost rezerwy stabilności rynkowej w latach 2021–2022 na poziomie 379 mln uprawnień. Oczekuje się, że pobory uprawnień do rezerwy stabilności rynkowej nadal będą skutkować ograniczeniem podaży na akcjach w kolejnych latach, nadwyżka pozostanie powyżej górnego progu, a pandemia COVID-19 będzie miała wpływ na popyt. Rezerwa stabilności rynkowej w dalszym ciągu będzie przyczyniać się do rozwiązania kwestii historycznej nierównowagi powstałej w na unijnym rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla na 2. i 3. etapie, a jednocześnie będzie służyć do reagowania na wpływ wstrząsu popytowego spowodowanego pandemią. 4. LOTNICTWO

Sektor lotnictwa jest objęty EU ETS od 2012 r. Pierwotne prawodawstwo obejmowało wszystkie loty rozpoczynające się lub kończące w EOG. UE ograniczyła jednak tymczasowo zobowiązania w ramach ETS do połączeń realizowanych przez linie lotnicze wszystkich przynależności państwowych odbywających się w obrębie EOG, co miało na celu umożliwienie Organizacji Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO) opracowania globalnego środka rynkowego w zakresie ograniczenia emisji lotniczych. W październiku 2016 r. zgromadzenie ICAO uchwaliło rezolucję w sprawie CORSIA, która wejdzie w życie w 2021 r. CORSIA stanowi mechanizm kompensacji CO2 mający na celu stabilizację emisji netto pochodzących z międzynarodowego lotnictwa na stałych poziomach poprzez nabywanie i anulowanie międzynarodowych jednostek emisji. W świetle powyższego w 2017 r. wprowadzono zmiany do dyrektywy EU ETS, aby przedłużyć okres obowiązywania zakresu geograficznego EU ETS dla lotnictwa ograniczonego do obrębu EOG do końca 2023 r. W wyniku porozumienia między UE a Szwajcarią dotyczącego powiązania ich rynków uprawnień do emisji dwutlenku węgla (zob. rozdział 7) od dnia 1 stycznia 2020 r. zakres EU ETS dla lotnictwa rozszerza się na wszystkie loty z terytorium EOG do Szwajcarii. Z kolei Szwajcaria stosuje swój ETS wobec wszystkich lotów kończących się w portach lotniczych EOG. W ten sposób zapewnia się równe warunki działania na trasach w obu kierunkach. Na podstawie umowy o handlu i współpracy między Zjednoczonym Królestwem a UE, zawartej w grudniu 2020 r. i stosowanej od dnia 1 stycznia 2021 r., EU ETS również nadal ma zastosowanie do lotów z EOG do Zjednoczonego Królestwa, natomiast nowy ETS Zjednoczonego Królestwa ma zastosowanie do lotów ze Zjednoczonego Królestwa do EOG. W 2020 r. uprawnienia były wydawane zgodnie z zakresem geograficznym EU ETS dla lotnictwa ograniczonym do obrębu EOG i dodatkowo obejmującym Szwajcarię. Przydział bezpłatnych uprawnień wynosił niewiele ponad 32,5 mln uprawnień. Liczba ta obejmuje przydział bezpłatnych uprawnień (niewiele ponad 31,7 mln uprawnień) oraz niemal 0,8 mln bezpłatnych uprawnień przydzielonych ze specjalnej rezerwy dla nowych instalacji i szybko rosnących operatorów. Ponadto operatorzy statków powietrznych zarządzani przez administratorów krajowych w EOG otrzymali około 0,5 mln szwajcarskich bezpłatnych uprawnień do emisji lotniczych w ramach szwajcarskiego ETS. Wolumeny uprawnień do emisji lotniczych zbywanych na aukcjach w 2020 r. wynosiły około 9,2 mln uprawnień. Na 3 etapie EU ETS (w latach 2013–2020) odnotowano wzrost emisji lotniczych z roku na rok do 2020 r., kiedy to nastąpiło odwrócenie tej tendencji w wyniku pandemii COVID-19. W latach 2013–2019 emisje generowane w trakcie lotów objęte EU ETS wzrosły o 27,5 %. W 2020 r. z powodu panującej pandemii i powiązanych z nią ograniczeń związanych z podróżą zweryfikowane emisje pochodzące z działalności operatorów statków powietrznych zarządzanych przez państwa EOG spadły gwałtownie o 63 % w porównaniu z 2019 r. i wyniosły 24,9 mln ton CO2 w ramach EU ETS oraz 0,3 mln ton w ramach szwajcarskiego ETS (25,2 mln ton CO2 w t abel i 6 poniżej). Oznacza to, że do tej pory najwyższe wartości emisji lotniczych odnotowano w 2019 r. Tabela 6 W przedstawiono zestawienie zweryfikowanych emisji, przydziałów bezpłatnych uprawnień i wolumenów uprawnień przeznaczonych do sprzedaży na aukcji dla sektora lotniczego od początku 3. etapu. Rok 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Zweryfikowane emisje (w mln ton ekwiwalentu CO2) 84 53,5 54,8 57,1 61,5 64,4 67,5 68,2 25,2 Zmiana zweryfikowanych emisji w odniesieniu do roku x-1 - 2,5 % 4,1 % 7,7 % 4,8 % 4,8 % 1 % -63 % Przydział bezpłatnych uprawnień (UE-27 + Zjednoczone Królestwo + Islandia, Liechtenstein i Norwegia

+ Szwajcaria w latach 2020 i 2021) 173,8 32,4 32,4 32,1 32,0 33,1 31,3 31,3 32,5 17,3 Przydział bezpłatnych uprawnień ze specjalnej rezerwy dla nowych instalacji i szybko rosnących operatorów 0 0 0 0 0 1,1 1,1 1,0 0,8 0,3 Wolumeny uprawnień sprzedane na aukcji 2,5 0 9,3 16,4 6,0 4,7 5,6 5,5 9,2 1,3 Źródła: EUTL, DG ds. Działań w dziedzinie Klimatu Wolumeny uprawnień do emisji lotniczych sprzedanych na aukcji w latach 2013–2015 odzwierciedlają decyzję współprawodawców z 2014 r. o tymczasowym odstępstwie i ograniczeniu zobowiązań w zakresie klimatu wyłącznie do przewozów lotniczych odbywających się w obrębie EOG. Zapewnienie zgodności z systemem przez sektor lotniczy zostało przełożone w przypadku 2013 r. Zapewnienie zgodności z systemem w zakresie emisji lotniczych za lata 2013–2014 miało miejsce w okresie od stycznia do kwietnia 2015 r. Włączenie sektora lotnictwa do EU ETS miało istotny wpływ na efektywność środowiskową systemu jako całości na 3. etapie. Do 2020 r. operatorzy statków powietrznych przekazali do umorzenia 308 mln uprawnień do emisji lotniczych oraz 139 mln uprawnień do emisji ogólnych. Ta druga liczba oznacza, że sektor lotniczy musiał nabyć duże wolumeny uprawnień od instalacji stacjonarnych i tym samym przyczynił się do ogólnej restrykcyjności i ambicji EU ETS. Istotny wpływ pandemii COVID-19 na lotnictwo międzynarodowe miał również skutki dla mechanizmu CORSIA. W 2020 r. emisje lotnicze na świecie spadły do wartości poniżej 54 % poziomów z 2019 r. W świetle tego wpływu przemysł lotniczy, wspierany przez liczne państwa uczestniczące ICAO, z powodzeniem wystąpił z wnioskiem o dostosowanie poziomu odniesienia CORSIA z pierwotnie planowanej średniej emisji z lat 2019–2020 na średnią z 2019 r. w fazie pilotażowej (lata 2021–2023). Ponieważ nie oczekuje się naprawy sytuacji przemysłu lotniczego przed 2023 r. (powrót do poziomów ruchu z 2019 r.), prawdopodobnie w fazie pilotażowej CORSIA nie będzie żadnych zobowiązań dotyczących kompensowania dla linii lotniczych lub liczba takich zobowiązań będzie niewielka. Zgodnie z dyrektywą EU ETS Komisja jest zobowiązana do przekazywania Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdań dotyczących podstawowego celu i ogólnego integralności środowiskowej CORSIA. Zgodnie z art. 3d dyrektywy Komisja musi również „przeprowadz[ić] badania dotyczące zdolności sektora lotnictwa do przenoszenia kosztów związanych z emisją CO2 na klientów sektora [...] a jej celem jest sformułowanie wniosku o zwiększenie odsetka przydziałów rozdzielanych w drodze sprzedaży aukcyjnej”. Jako element szerszego pakietu legislacyjnego służącego osiągnięciu celów Europejskiego Zielonego Ładu opublikowanego w dniu 14 lipca 2021 r. oraz w oparciu o dyrektywę EU ETS zmienioną w 2017 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący zmiany EU ETS w odniesieniu do lotnictwa . Ocena skutków towarzysząca temu wnioskowi zawiera sprawozdanie z oceny CORSIA i badania przenoszenia kosztów. Cele tego wniosku jest wdrożenie mechanizmu CORSIA w prawie Unii w sposób spójny z celem UE w zakresie klimatu na rok 2030. 5. NADZÓR RYNKU Na 3. etapie EU ETS (lata 2013–2020) wprowadzono solidne ramy prawne na potrzeby nadzoru nad unijnym rynkiem uprawnień do emisji dwutlenku węgla. Od początku obowiązywania EU ETS instrumenty pochodne bazujące na uprawnieniach do emisji są zaklasyfikowane do kategorii instrumentów finansowych. Od stycznia 2018 r. uprawnienia do emisji na rynku kasowym również są jednak zaklasyfikowane do kategorii instrumentów finansowych zgodnie z dyrektywą w sprawie rynków instrumentów finansowych (MiFID). Klasyfikację uprawnień do emisji odzwierciedlono w szeregu aktów prawa wtórnego, w tym w rozporządzeniu w sprawie sprzedaży na aukcji, do celów nadzoru nad rynkiem pierwotnym (aukcje). W związku z powyższym cały handel uprawnieniami do emisji w praktyce podlega temu samemu systemowi mającemu zastosowanie do rynków finansowych UE. Główne przepisy w zakresie rynków finansowych mające zastosowanie do handlu uprawnieniami do emisji to: ·dyrektywa i rozporządzenie w sprawie rynków instrumentów finansowych (MIFID II/MIFIR), w których określono wymogi w zakresie zezwoleń dotyczących systemów obrotu i pośredników finansowych (firmy inwestycyjne), ważne wymogi dotyczące sprawozdawczości i przejrzystości w celu uniknięcia nadużyć na rynku oraz przepisy dotyczące nadzoru i współpracy między właściwymi organami krajowymi; ·rozporządzenie w sprawie nadużyć na rynku stanowiące zbiór przepisów unijnych zakazujących różnego rodzaju nadużyć na rynku, jakich jak wykorzystywania informacji poufnych lub manipulacja na rynku polegająca na stosowaniu praktyk, takich jak przekazywanie nieprawdziwych informacji lub plotek. Rozporządzenie w sprawie nadużyć na rynku ma zastosowanie do wszystkich uczestników rynku, niezależnie od tego, czy do nadużycia dochodzi na terytorium UE czy poza nim;

·dyrektywa w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy, w której określono istotne zabezpieczenia chroniące przed praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu. Nadzór nad rynkiem sprawują organy finansowe 27 państw członkowskich, których prace koordynuje europejski organ regulacji – Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA). Zgodnie z przepisami dotyczącymi rynków finansowych systemy obrotu i firmy inwestycyjne podlegają rygorystycznym wymogom w zakresie sprawozdawczości i przejrzystości. Dzięki temu właściwe organy w państwach członkowskich mogą monitorować praktyki handlowe stosowane przez uczestników rynku. Ponadto zgodnie z rozporządzeniem w sprawie nadużyć na rynku uczestnicy rynku są zobowiązani do niezwłocznego powiadamiania o podejrzanych zleceniach i transakcjach. Organy krajowe posiadają uprawnienia do podejmowania działań naprawczych lub nałożenia kar, jeżeli uznają, że określone zachowania powodują nadużycia na rynku. Przepisy dotyczące rynków finansowych stanowią istotne zabezpieczenie chroniące integralność i przejrzystość unijnego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla. Jak dotąd ustanowione ramy funkcjonują prawidłowo i mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia właściwego wdrożenia tych przepisów. Każdego roku ESMA publikuje oszacowanie wielkości poszczególnych europejskich rynków, w tym rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla. W najnowszym oszacowaniu na 2020 r. z obliczeń ESMA wynika, że wartość ogólnego handlu uprawnieniami do emisji wynosi około 687 mld EUR. Z tej kwoty instrumenty pochodne bazujące na uprawnieniach do emisji jak dotąd stanowią największy udział na rynku. Większość transakcji dokonuje się w systemach obrotu (około 95 %), a jedynie niewielki udział transakcji ma miejsce poza rynkiem regulowanym. Instrumenty pochodne odgrywają kluczową rolę, gdyż dzięki nim operatorzy ETS mogą w elastyczny sposób zarządzać ryzykiem opłat za emisję gazów cieplarnianych. Takie kontrakty są oferowane na giełdach i przez pośredników finansowych, które mogą przygotować uprawnienia do emisji w formie różnych produktów finansowych w zależności od preferencji na rynku i ustanowionych ram prawnych. Podobnie jak wszystkie rynki unijny rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla również odczuł skutki pandemii COVID-19 w 2020 r. W wyniku kryzysu cena uprawnień do emisji gwałtownie spadła do poziomu 14,71 EUR ze średniego poziomu 24,84 EUR w 2019 r. Szybko nastąpiło jednak odbicie opłat za emisję gazów cieplarnianych. Analitycy rynkowi wskazują, że rezerwa stabilności rynkowej spowodowała znaczną poprawę odporności rynku na poważne wstrząsy popytowe, takie jak wstrząs spowodowany światową pandemią. Na cenę uprawnień do emisji może wpływać wiele czynników . Czołowi analitycy rynkowi wskazują w szczególności na rezerwę stabilności rynkowej, która zapewnia absorpcję nadwyżki rynkowej, oraz oczekiwania uczestników rynku dotyczące długoterminowej polityki. Rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla charakteryzuje się dalekowzrocznością i przewidywaniem przyszłych zmian legislacyjnych. Bardziej ambitne cele klimatyczne na 2030 r., zawarte w Europejskim prawie o klimacie, wymagają niższego pułapu emisji w systemie EU ETS, co pociągnęłoby za sobą spadek podaży uprawnień. Zdaniem analityków uczestnicy rynku już uwzględniają tę oczekiwaną zmianę. Podmioty objęte wymogami ETS nadal stanowią główną kategorię zarówno na rynku pierwotnym, jak i na rynku wtórnym. Liczba oferentów uprawnionych do udziału w aukcjach na wspólnej platformie aukcyjnej wzrosła nieznacznie do 90 zgodnie ze stanem na grudzień 2020 r. Zdecydowaną większość uczestników stanowili operatorzy (72 %), natomiast pozostałą część – firmy inwestycyjne i instytucje kredytowe (18 %), a także osoby zwolnione z wymogów określonych w MiFID (10 %). Na rynku wtórnym zgodnie z przepisami MiFID systemy obrotu i firmy inwestycyjne muszą zgłaszać właściwym organom pozycje posiadane w odniesieniu do uprawnień do emisji. Zbiorcze zestawienia pozycji utrzymywanych w odniesieniu do uprawnień do emisji przez poszczególnych uczestników rynku, w tym firmy inwestycyjne, również są publicznie dostępne i publikowane cotygodniowo na stronach internetowych ESMA. Sprawozdania te stanowią odpowiednie wskazanie podziału wielkości między uczestników rynku i pokazują, że fundusze inwestycyjne, które mogą kojarzyć się z działaniami spekulacyjnymi, obecnie posiadają niewielką część wszystkich pozycji na rynku. Na początku 4. etapu doszło do znacznej zmiany na rynku wtórnym. W przeszłości najwięcej transakcji na rynku wtórnym dokonywano na brytyjskiej giełdzie ICE Futures Europe. W dniu 7 czerwca 2021 r. platforma ICE London przekazała handel unijnymi uprawnieniami do emisji (zarówno na rynku kasowym, jak i instrumentami pochodnymi) swojej spółce zależnej w Niderlandach – ICE Endex. Handel w ICE Endex podlega nadzorowi niderlandzkiego organu właściwego do spraw rynków finansowych. Wzrost cen energii w 2021 r. wzbudził ponowne zainteresowanie opłatami za emisję gazów cieplarnianych i systemem nadzoru nad unijnym rynkiem uprawnień do emisji dwutlenku węgla. Panuje powszechne przekonanie, że głównym powodem tego wzrostu są rekordowe światowe ceny gazu, a wpływ wyższej opłaty za emisję gazów cieplarnianych jest znacznie mniejszy. W komunikacie Komisji z dnia 13 października 2021 r. wskazano, że wpływ wzrostu ceny gazu na wzrost ceny energii elektrycznej dziewięciokrotnie przewyższa wpływ wzrostu opłat za emisję gazów cieplarnianych. Gwarantem uczciwości w kształtowaniu cen i funkcjonowaniu unijnego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla jest solidny system nadzoru, któremu podlegają również inne rynki finansowe. Komisja ogłosiła jednak, że zwróci się do ESMA z wnioskiem o dalsze wzmocnienie monitorowania zmian na unijnym rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla. 6. MONITOROWANIE, RAPORTOWANIE I WERYFIKACJA EMISJI Na potrzeby 3. etapu (lata 2013–2020) i okresu po jego zakończeniu wymogi monitorowania, raportowania, weryfikacji i akredytacji EU ETS są harmonizowane w ramach rozporządzenia w sprawie monitorowania i raportowania (rozporządzenie MRR) oraz rozporządzenia w sprawie weryfikacji i akredytacji. System monitorowania EU ETS zaprojektowano jako podejście modułowe, które gwarantuje operatorom wysoki stopień elastyczności, co pozwala zapewnić oszczędność kosztową przy jednoczesnym osiągnięciu wysokiej wiarygodności monitorowanych danych dotyczących emisji. W tym celu operatorzy mogą stosować kilka metod monitorowania („opartą na obliczeniach” lub „opartą na pomiarach”, a także – wyjątkowo – „rozwiązania rezerwowe”), w tym metody można łączyć w odniesieniu do poszczególnych części instalacji. W przypadku operatorów statków powietrznych dopuszczalne są jedynie podejścia oparte na obliczeniach, a główny parametr, który należy obliczyć dla lotów objętych EU ETS, stanowi zużycie paliwa. Wymóg, zgodnie z którym instalacje i operatorzy statków powietrznych muszą posiadać plan monitorowania zatwierdzony przez właściwy organ na podstawie rozporządzenia w sprawie monitorowania i raportowania, zapobiega arbitralnemu wyborowi metod monitorowania i zmian czasowych (aby zapoznać się ze szczegółowym przeglądem monitorowania stosowanego w państwach uczestniczących w EU ETS, zob. rozdział 11.1 dodatku 11 do towarzyszącego dokumentu roboczego służb Komisji). W rozporządzeniu w sprawie weryfikacji i akredytacji wprowadzono zharmonizowane podejście do akredytacji weryfikatorów dla całej UE. Weryfikatorzy muszą zostać akredytowani przez krajową jednostkę akredytującą, aby móc przeprowadzać weryfikacje zgodnie z rozporządzeniem w sprawie weryfikacji i akredytacji. Ten jednolity system akredytacji zezwala na działanie weryfikatorów na zasadzie wzajemnego uznawania we wszystkich państwach uczestniczących, co umożliwia pełne korzystanie z rynku wewnętrznego i zapewnia wystarczającego poziomu dostępności w całej UE (aby zapoznać się ze szczegółowym przeglądem wdrożenia rozporządzenia w sprawie weryfikacji i akredytacji w państwach uczestniczących w EU ETS, zob. rozdział 11.2 dodatku 11 do towarzyszącego dokumentu roboczego służb Komisji). Po pierwszej aktualizacji rozporządzenia MRR i rozporządzenia w sprawie weryfikacji i akredytacji w 2018 r., której celem było udoskonalenie, wyjaśnienie i uproszczenie przepisów dotyczących monitorowania, raportowania, weryfikacji i akredytacji oraz zwiększenie skuteczności systemu, drugą aktualizację obu rozporządzeń rozpoczęto w lutym 2019 r. Jej celem było rozwiązanie pozostałych kwestii, takich jak wdrożenie wersji przekształconej dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii. W rezultacie w dniu 14 grudnia 2020 r. przyjęto rozporządzenie wykonawcze Komisji 2020/2085 w sprawie zmiany rozporządzenia MRR oraz rozporządzenie wykonawcze Komisji 2020/2084 w sprawie zmiany rozporządzenia w sprawie weryfikacji i akredytacji. Państwa uczestniczące w EU ETS stosują różne podejścia, jeżeli chodzi o właściwe organy odpowiedzialne za jego wdrażanie. W niektórych państwach zaangażowano szereg władz lokalnych, natomiast w innych wdrażanie jest o wiele bardziej scentralizowane (aby zapoznać się ze szczegółowym przeglądem uzgodnień administracyjnych w państwach uczestniczących w EU ETS, zob. rozdział 11.3 dodatku 11 do towarzyszącego dokumentu roboczego służb Komisji). Zasadniczo organizacja administracji EU ETS w państwach uczestniczących okazała się w dużej mierze skuteczna przez cały okres 3. etapu. Jeżeli chodzi o środki w zakresie zgodności, w dyrektywie EU ETS przewidziano karę w wysokości 100 EUR (indeksowanych według inflacji) za każdą tonę wyemitowanego CO2, w przypadku której nie umorzono żadnego uprawnienia w wyznaczonym terminie, dodawaną do ceny umorzenia. Inne kary mające zastosowanie w przypadkach naruszeń przy wdrażaniu EU ETS są określone na podstawie przepisów krajowych ustanowionych przez każde zainteresowane państwo (aby zapoznać się ze szczegółowym przeglądem zgodności z EU ETS w państwach uczestniczących, zob. rozdział 11.4 dodatku 11 do towarzyszącego dokumentu roboczego służb Komisji). Skuteczność systemu zapewniania zgodności uległa poprawie, ponieważ dzięki rozporządzeniu w sprawie monitorowania i raportowania państwa uzyskały możliwość wprowadzenia obowiązku sprawozdawczości elektronicznej. Przez cały 3. etap ponad połowa państw uczestniczących w EU ETS zgłosiła stosowanie formularzy elektronicznych do sporządzania planów monitorowania, raportów na temat wielkości emisji, sprawozdań z weryfikacji lub sprawozdań dotyczących udoskonaleń. Druga połowa państw uczestniczących zgłosiła, że korzysta z pewnej formy zautomatyzowanych systemów informatycznych do celów sprawozdawczości EU ETS. Przez cały 3. etap i pomimo trudnej sytuacji gospodarczej spowodowanej kryzysem związanym z COVID-19 mającym wpływ na cykle sprawdzania zgodności 2020 i 2021 poziom zgodności w ramach EU ETS pozostawał niezmiennie bardzo wysoki. Operatorzy odpowiadający za ponad 99 % emisji z instalacji stacjonarnych i lotnictwa przez większość lat wywiązało się ze swoich zobowiązań prawnych.

7. POWIĄZANIE EU ETS I SZWAJCARSKIEGO ETS Negocjacje dotyczące powiązania EU ETS z rynkiem uprawnień do emisji dwutlenku węgla Szwajcarii zakończyły się na 21. Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu w grudniu 2015 r. Na podstawie decyzji Rady (UE) 2017/2240 umowę w sprawie powiązania podpisano, zastosowano tymczasowo od dnia 23 listopada 2017 r. i zatwierdzono w imieniu UE decyzją Rady (UE) 2018/219 . UE i Konfederacja Szwajcarska wymieniły się swoimi aktami ratyfikacji w dniu 6 grudnia 2019 r., po tym jak Konfederacja Szwajcarska rozszerzyła swój ETS na lotnictwo w drodze decyzji nr 2/2019 w dniu 5 grudnia 2019 r. W rezultacie umowa w sprawie powiązania weszła w życie dnia 1 stycznia 2020 r. Od tamtej pory emisje w 2020 r. w ramach EU ETS i szwajcarskiego ETS są objęte powiązanymi systemami. Umowa w sprawie powiązania nie wpływa na niezależny charakter EU ETS i szwajcarskiego ETS. Oba systemy pozostają niezależne, w przeciwieństwie do systemów Islandii, Liechtensteinu i Norwegii, które są w pełni włączone do EU ETS za pomocą mechanizmów określonych w Porozumieniu EOG. W umowie w sprawie powiązania określono warunki i wymogi w zakresie powiązania tych dwóch systemów oraz ustanowiono mechanizm konieczny do zapewnienia przestrzegania warunków powiązania określonych w art. 25 dyrektywy o handlu emisjami . Uwzględnienie lotnictwa w umowie w sprawie powiązania stanowiło podstawowy wymóg dla UE. Na podstawie art. 6 tej umowy Szwajcaria stosuje takie samo podejście w odniesieniu do zakresu, pułapu i przydziału uprawnień jakie jest stosowane w przypadku EU ETS. Szwajcarskie loty krajowe i loty ze Szwajcarii do EOG są objęte szwajcarskim ETS, natomiast loty z EOG do Szwajcarii podlegają EU ETS. Dzięki temu umowa w sprawie powiązania przyczynia się do integralności środowiskowej zarówno EU ETS, jak i ETS Szwajcarii. Jak pokazano w t abel i 7 , tych dwóch systemów nie porównuje się na podstawie ich wielkości, ale na podstawie wymogów jakościowych i względów związanych z ochroną integralności powiązanych rynków uprawnień do emisji dwutlenku węgla oraz równych szans dla operatorów. EU ETS Szwajcarski ETS Liczba uprawnień do emisji ogólnych sprzedanych na aukcjach w 2020 r. 778 505 000 265 000 (z których 175 000 sprzedano na aukcjach w 2021 r. w wyniku anulowania aukcji w 2020 r.) Liczba uprawnień do emisji lotniczych sprzedanych na aukcjach w 2020 r. 9 174 000 196 500 Liczba bezpłatnych uprawnień do emisji ogólnych przydzielonych w 2020 r. 66 775 8544 4 391 331 Liczba bezpłatnych uprawnień do emisji lotniczych przydzielonych operatorom w 2020 r. Unijne uprawnienie do emisji lotniczych dla EU ETS Szwajcarskie uprawnienie do emisji lotniczych dla szwajcarskiego ETS Szwajcarskie uprawnienie do emisji lotniczych dla szwajcarskiego ETS Unijne uprawnienie do emisji lotniczych dla EU ETS 32 486 017 501 278 570 696 473 521 Zweryfikowane emisje z instalacji stacjonarnych w 2020 r. 1 355 141 953 4 874 278 Zweryfikowane emisje z działalności operatorów lotniczych w 2020 r. EU ETS Szwajcarski ETS Szwajcarski ETS EU ETS 24 917 481 299 610 283 329 366 102 Liczba instalacji stacjonarnych w 2020 r. 10 437 51 Liczba operatorów lotniczych w 2020 r. 352 3 Źródło: EUTL i rejestr Szwajcarii Od czasu wejścia w życie umowy w sprawie powiązania emisje generowane w ramach któregokolwiek z tych systemów można uwzględnić poprzez umorzenie uprawnień wydanych w ramach któregokolwiek z tych systemów. Operatorzy obu systemów zyskują dostęp do większego rynku, dzięki czemu może nastąpić przyrost wydajności. W tym celu, zgodnie z wymogiem określonym w art. 3 ust. 2 umowy, ustanowiono bezpośrednie powiązanie między rejestrami tych dwóch systemów w celu przekazywania uprawnień z rachunku w jednym systemie na rachunek w drugim systemie. Po wejściu w życie umowy w sprawie powiązania w 2020 r. operatorzy (zarówno operatorzy instalacji stacjonarnych, jak i operatorzy lotniczy) wykorzystali 642 413 uprawnień wydanych w ramach szwajcarskiego ETS, korzystając z większej elastyczności, jaką zapewnia powiązanie EU ETS i szwajcarskiego ETS. W tabelach 8 i 9 poniżej ukazano efekt powiązania lub stopień, w jakim operatorzy administrowani w ramach EU ETS ( t abela 8 ) albo szwajcarskiego ETS ( t abela 9 ) skorzystali z powiązania poprzez stosowanie uprawnień wydanych w ramach drugiego systemie w celu wykonania obowiązków w zakresie umorzenia. W EU ETS instalacje stacjonarne wykorzystały uprawnienia w ramach szwajcarskiego ETS do celów zapewnienia zgodności z systemem jedynie w bardzo ograniczonym zakresie – 0,0044 % zobowiązań wypełnionych z wykorzystaniem mniej niż 60 000 szwajcarskich uprawnień do emisji ogólnych. Operatorzy statków powietrznych objęci EU ETS wypełnili 2,34 % zobowiązań z wykorzystaniem szwajcarskich uprawnień do emisji lotniczych, ale bez wykorzystania uprawnień do emisji ogólnych. W ramach szwajcarskiego ETS instalacje stacjonarne wywiązały się z 0,19 % swoich zobowiązań, korzystając z uprawnień EU ETS. Uprawnienia do emisji lotniczych i ogólnych EU ETS odpowiadały natomiast ponad 40 % zgodności w przypadku operatorów statków powietrznych objętych szwajcarskim ETS. Wynikało to z przydziału uprawnień z UE otrzymanych przez niektórych operatorów w ramach szwajcarskiego ETS na pokrycie emisji objętych EU ETS. Przekazania (uprawnienie do emisji ogólnych i do emisji lotniczych z obu systemów) Z Do Łączna liczba UE CH 977 065 CH UE 450 578 Saldo 526 487

8. WPŁYW WDROŻENIA DYREKTYWY W SPRAWIE EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ I REALIZACJI KRAJOWYCH PLANÓW W DZIEDZINIE ENERGII I KLIMATU NA EU ETS W sprawozdaniu w sprawie funkcjonowania rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla należy uwzględnić wpływ wdrożenia dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej i ogólny wpływ polityki i środków zawartych w zintegrowanych krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu na funkcjonowanie EU ETS, w tym na równowagę między podażą a popytem uprawnień na unijnym rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla. Niniejszy rozdział dotyczy tych dwóch kwestii. 8.1 Wpływ wdrożenia dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej na EU ETS Między EU ETS i dyrektywą w sprawie efektywności energetycznej zachodzi szereg interakcji, szczególnie jeżeli środki z zakresu polityki mają wpływ na efektywność energetyczną operatorów objętych systemem. W art. 8 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej promuje się opłacalne środki w zakresie efektywności energetycznej poprzez nałożenie na dużych operatorów wymogu przeprowadzenia audytu energetycznego co cztery lata lub stosowania certyfikowanego systemu zarządzania energią lub środowiskiem. W ten sposób dużym operatorom łatwiej jest ustalić straty energii, potencjał w zakresie oszczędności energii i opłacalne środki służące ograniczeniu zużycia energii przez tych operatorów. Główny przepis dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej służący bezpośrednio osiągnięciu oszczędności energii jest zawarty w art. 7, zgodnie z którym państwa członkowskie muszą wprowadzić środki z zakresu polityki w celu osiągnięcia oszczędności energii. Ponieważ państwa członkowskie mają wybór, na których sektorach chcą się skoncentrować, mogą istnieć interakcje między tymi środkami a obowiązkami wynikającymi z EU ETS. Jeżeli chodzi o ewentualny wpływ na sektory objęte EU ETS, środki państwa członkowskiego można podzielić na cztery kategorie: ·środki z zakresu polityki wdrożone w sektorach nieobjętych zakresem EU ETS i niewchodzących w bezpośrednie interakcje z systemem, takie jak zastąpienie starego pieca węglowego wydajniejszym kotłem opalanym biomasą; ·środki z zakresu efektywności energetycznej ukierunkowane na zmniejszenie zużycia energii dostarczanej przez sektory objęte ETS, takie jak energia elektryczna, system ciepłowniczy i rafinerie dostarczające paliwa na potrzeby transportu i ogrzewania. Środki te obejmują izolację budynków obsługiwanych przez system ciepłowniczy, wymianę urządzeń elektrycznych oraz środki dotyczące efektywności paliw transportowych. Chociaż stosowne decyzje leżą poza zasięgiem instalacji objętych EU ETS, sygnał cenowy dotyczący emisji dwutlenku węgla może stanowić zachętę do podjęcia działania przez uczestników rynku, zwłaszcza konsumentów; ·środki z zakresu polityki promujące działania skutkujące zmianą nośnika energii, takie jak zastąpienie grzejnika elektrycznego grzejnikiem solarnym (w wyniku czego spada zużycie energii w sektorze objętym ETS) lub zastąpienie kotła gazowego pompą ciepła (w wyniku czego wzrasta zużycie energii w sektorze objętym ETS). ·środki z zakresu polityki promujące efektywność energetyczną podstawowych procesów zachodzących w instalacjach objętych EU ETS. Ostatnie wymienione środki wchodzą w bezpośrednią interakcję z EU ETS. W latach 2014–2020 Belgia, Niderlandy i Rumunia zgłosiły środki z zakresu polityki na podstawie art. 7 skoncentrowane na instalacjach objętych ETS – dobrowolne porozumienia (w przypadku Belgii i Niderlandów) lub środki równoważne (w przypadku Rumunii). Środki te odpowiadały za duży udział łącznych oszczędności energii zgłoszonych w tych państwach za lata 2014–2018: 61 % w przypadku Belgii, 20 % w przypadku Niderlandów oraz 44 % w przypadku Rumunii. Chociaż dobrowolne porozumienia stanowią, że operatorzy powinni zobowiązać się do osiągnięcia celów w zakresie efektywności energetycznej lub oszczędności energii, cele te nie ograniczają się do zużycia energii w ramach EU ETS. W praktyce większość oszczędności energii jest prawdopodobnie wynikiem poprawy efektywności energetycznej procesów przemysłowych objętych EU ETS, ale część oszczędności może pochodzić ze zużycia energii poza systemem (np. efektywność paliwowa w transporcie, efektywność energetyczna w biurach). Chociaż większość państw członkowskich uwzględnia w zakresie swoich działań co najmniej jeden środek z zakresu polityki ukierunkowany również na gałęzie przemysłu objęte również EU ETS, w danych zgłoszonych na podstawie art. 7 brak jest rozróżnienia między udziałem oszczędności z gałęzi przemysłu objętych systemem handlu emisjami, a oszczędnościami z innych (pod)sektorów. W okresie od 2014 r. do czerwca 2020 r. przepisy art. 7 ust. 4 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej dotyczyły interakcji z EU ETS. ·Art. 7 ust. 4 lit. b) odnosił się do opcji, którą państwa członkowskie mogły wykorzystać przy obliczaniu wymaganej wielkości oszczędności energii w latach 2014–2020. Istniała możliwość wyłączenia z obliczeń całości lub części sprzedaży energii zużytej w lokalizacjach przemysłowych objętych EU ETS. Z opcji tej skorzystało 15 państw członkowskich. ·W art. 7 ust. 4 lit. c) państwom członkowskim zapewniono możliwość zgłaszania oszczędności energii uzyskanych dzięki środkom propagującym efektywność energetyczną po stronie podaży na poczet wielkości oszczędności energii obliczanej zgodnie z art. 7 ust. 2 i 3. Z opcji tej skorzystały tylko trzy państwa członkowskie. Oszczędność energii uzyskana dzięki środkom z zakresu polityki efektywności energetycznej w ramach ETS zmniejsza popyt na uprawnienia. Wpływ na emisję gazów cieplarnianych jest bardziej złożony, ponieważ ETS ogranicza łączne emisje wszystkich objętych nim podmiotów, a rezerwa stabilności rynkowej zajmuje się nierównowagą między podażą a popytem. Oszczędność energii w sektorach objętych bezpośrednio ETS lub pośrednio z nim powiązanych może zatem przyczynić się do redukcji emisji lub do obniżenia opłat za emisję gazów cieplarnianych. Ponadto w zakresie, w jakim środki polityki efektywności energetycznej eliminują niedoskonałości rynku i bariery utrudniające stosowanie opłacalnych środków na rzecz oszczędności energii oraz przynoszą dodatkowe korzyści, umożliwiają one również uczestnikom redukcję emisji po niższych kosztach. Z kolei bodziec dotyczący opłat za emisję gazów cieplarnianych w ramach EU ETS przyczynia się do osiągnięcia celów UE i orientacyjnych krajowych celów w zakresie efektywności energetycznej na podstawie art. 3. 8.2 Wpływ realizacji krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu na EU ETS 27 krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu sfinalizowanych w 2019 r. ukazuje różne podejścia państw członkowskich UE do pierwszego etapu transformacji w kierunku neutralności klimatycznej w latach 2021–2030. Przeprowadzona przez Komisję ocena krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu wykazała, że w ramach istniejących i planowanych środków państwa członkowskie planują redukcję emisji o 41 % poniżej poziomów z 1990 r., przekraczając tym samym wcześniejszy cel UE na 2030 r., który zakładał redukcję o 40 %. Z planów tych wynika również, że prawie wszystkie państwa członkowskie, które wykorzystują węgiel kamienny do wytwarzania energii elektrycznej, odchodzą od niego lub określiły daty odejścia od węgla. Łącznie 21 państw członkowskich jest już wolnych od węgla pod względem wytwarzania energii elektrycznej albo zobowiązało się do stopniowego odchodzenia od węgla (w tym węgla brunatnego i torfu), wskazując konkretne daty w swoich krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu. W tym kontekście w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu przewiduje się, że do 2030 r. zużycie węgla spadnie o 70 % w porównaniu z 2015 r., a energia elektryczna ze źródeł odnawialnych będzie stanowić 60 % produkcji energii elektrycznej do 2030 r. Zmiany te miałyby bezpośredni wpływ na EU ETS, potencjalnie prowadząc do znacznego zmniejszenia emisji z sektora energetycznego, a w konsekwencji do spadku popytu na uprawnienia do emisji. W zakresie, w jakim wspomniany proces odchodzenia od węgla powodowane przez politykę przyspiesza, odchodzenie od węgla powodowane przez rynek emisji, a wpływ ten nie jest neutralizowany przez rezerwę stabilności rynkowej, może on obniżyć opłaty za emisję gazów cieplarnianych w ramach ETS. Przeprowadzona przez Komisję ocena wykazała również, że udział energii ze źródeł odnawialnych mógłby osiągnąć – w ramach istniejących i planowanych środków – od 33,1 % do 33,7 % w 2030 r. na poziomie unijnym, przekraczając cel zakładający co najmniej 32 % w 2030 r. Dalsze inwestycje i reformy w zakresie energii ze źródeł odnawialnych określone w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu mogą dodatkowo zwiększyć ten udział. W odniesieniu do efektywności energetycznej należy zwiększyć ambicje, aby osiągnąć cel na 2030 r. Chociaż ostateczne plany i środki planowane na poziomie UE świadczą o zwiększonej świadomości w tej kwestii, nadal należy podjąć znaczne starania, aby zniwelować lukę. W zakresie, w jakim zmiany te miałyby wpływ na sektory bezpośrednio objęte EU ETS lub pośrednio z nim powiązane, mogą one doprowadzić do spadku popytu na uprawnienia. Z kolei bodziec dotyczący opłat za emisję gazów cieplarnianych w ramach EU ETS przyczynia się do osiągnięcia krajowych celów w zakresie energii ze źródeł odnawialnych i efektywności energetycznej określonych w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu. Od czasu przeprowadzonej przez Komisję oceny ostatecznych krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu w październiku 2020 r. niektóre państwa członkowskie dokonały zmian i dostosowań w swoich planach. Bardziej szczegółowe informacje na skutków tych działań można znaleźć w sprawozdaniu UE z postępów działań w dziedzinie klimatu z 2021 r. Wszystkie państwa członkowskie mają obowiązek przedstawienia aktualizacji swoich krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu w czerwcu 2023 r. (jako projekt) i 2024 r. (ostateczne plany). Powinny one odzwierciedlać zwiększone ambicje zgodnie z celem UE zakładającym redukcję emisji gazów cieplarnianych netto do 2030 r. o co najmniej 55 % w stosunku do 1990 r., w tym potencjalnie z uwzględnieniem wyższych celów w zakresie efektywności energetycznej (oszczędności na poziomie 36–39 % końcowego i pierwotnego zużycia energii) i energii odnawialnej (40 % udział odnawialnych źródeł energii w koszyku energetycznym UE) na 2030 r., zaproponowanych przez Komisję wraz z pakietem legislacyjnym służącym osiągnięciu celów Europejskiego Zielonego Ładu. Komisja oceni wszystkie zaktualizowane projekty planów do końca 2023 r., a ostateczne plany – do końca 2024 r. 9. WNIOSKI I PROGNOZA