[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 10.4.2007

KOM(2007) 167 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

DOTYCZĄCE MONITOROWANIA REALIZACJI WSPÓLNEJ POLITYKI RYBACKIEJ PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE W LATACH 2003-2005 {SEK(2007) 425}

WPROWADZENIE

Na podstawie art. 27 rozporządzenia Rady (WE) nr 2371/2002 z dnia 20 grudnia 2002 r.[1] Komisja zobowiązana jest przygotowywać co trzy lata sprawozdanie oceniające do przedłożenia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie w sprawie realizowanych przez nią działań kontrolnych oraz stosowania przez państwa członkowskie zasad wspólnej polityki rybackiej (WPRyb). Ponadto, na mocy art. 35 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2847/93 z dnia 12 października 1993 r.[2] (dalej zwanego rozporządzeniem w sprawie kontroli), Komisja zobowiązana jest sporządzać co trzy lata sprawozdanie oceniające, dotyczące stosowania rozporządzenia i opracowane na podstawie sprawozdań z wykonania przedkładanych przez państwa członkowskie.

Niniejsze sprawozdanie jest dopełnieniem tych obowiązków i jest pierwszym przyjętym sprawozdaniem od czasu reformy WPRyb, przeprowadzonej w 2002 r. Obejmuje ono okres od 2003 do 2005 r. W sprawozdaniu nie uwzględniono szczegółowo zagadnień dotyczących sankcji i naruszeń, gdyż opisano je oddzielnie w komunikatach Komisji dotyczących zachowań, które stanowiły poważne naruszenie reguł WPRyb w 2003[3] i 2004 r.[4].

PROGRAMY INSPEKCYJNE KOMISJI W LATACH 2003-2005

Programy te koncentrowały się na aspektach najbardziej wrażliwych, uznanych za obszary wysokiego ryzyka w kategoriach nieprzestrzegania przepisów. Aspekty te dotyczą:

1. zasobów objętych działaniami w zakresie odnowienia i zarządzania na poziomie regionalnym, takich jak zasoby dorsza, morszczuka, tuńczyka błękitnopłetwego, gatunków pelagicznych i halibuta grenlandzkiego.

2. Horyzontalnych zagadnień odnoszących się do kontroli, takich jak monitoring satelitarny, kontrola działalności statków państw trzecich i sprzedaży.

Wszystkie programy obejmowały szereg misji do państw członkowskich, niektórych bez uprzedniego zawiadomienia. W ich wyniku dokonywano szczegółowej analizy informacji uzyskanych bezpośrednio i z innych źródeł. W niektórych przypadkach jednostka kontrolna miała możliwość uzyskania na odległość dostępu do baz danych państw członkowskich, zawierających informacje o kontrolach działalności połowowej.

Zakres weryfikacji ze strony inspektorów Komisji podlega ograniczeniom z uwagi na dostępność pracowników oraz uprawnienia inspektorów. Inspektorzy Komisji mogą przeprowadzać inspekcje na statkach i w obiektach oraz posiadają dostęp do wszystkich istotnych informacji. Zazwyczaj działają w terenie, obserwując krajowych inspektorów w trakcie wykonywania przez nich obowiązków służbowych. W ten sposób mogą ocenić fizyczną realizację działań kontrolnych przez właściwe organy państw członkowskich.

Program odnowy zasobów dorsza w Morzu Północnym i Wodach Zachodnich

Do końca 2004 r. wszystkie państwa członkowskie wprowadziły administracyjny system ograniczania nakładu połowowego. Ogólnie ujmując, uzgodnienia dotyczące przydziału i przenoszenia dni były znacznie bardziej zaawansowane niż środki kontroli przyjęte w portach wyładunku. Podczas misji inspekcyjnych we wszystkich państwach członkowskich stwierdzono następujące problemy:

- Brak strategii służącej zapewnieniu zgodności z systemem ograniczania nakładu połowowego.

- Informacje z systemu monitorowania statków (VMS) nie były skutecznie wykorzystywane do krzyżowego sprawdzenia wcześniejszego zgłaszania wyładunków i nakładu połowowego, odnotowanych w dziennikach połowowych.

- Nie sprawdzano systematycznie przepisów dotyczących przyłowów, które w niektórych przypadkach dopuszczały przydział większej liczby dni na morzu.

- Państwa członkowskie nie egzekwowały prawidłowo niższego marginesu tolerancji w wysokości 8 % w odniesieniu do szacunków połowowych w dzienniku połowowym.

Wniosek : System odnowy zasobów dorsza został wdrożony w sposób ograniczający do minimum zakłócenia działalności połowowej. Skuteczność systemu została ograniczona za sprawą niewiarygodnych danych o połowach wynikających z nieprawidłowych zgłoszeń.

Program odnowy zasobów morszczuka północnego

Środki kontroli – większość państw członkowskich posiadała określone dla danego programu działające systemy w odniesieniu do wyznaczonych portów oraz wcześniejszego zgłaszania wyładunków. Oba systemy uznano za ważne narzędzia służące określeniu miejsca inspekcji. Jednak wiele państw członkowskich miało problemy z egzekwowaniem niższego marginesu tolerancji w odniesieniu do szacunków połowowych w dzienniku połowowym WE.

Rejestracja połowów – większość połowów morszczuka, po wyładunku w jednym państwie członkowskim, przewozi się na sprzedaż do innego państwa członkowskiego. Państwa członkowskie nie wymagały ważenia morszczuka przed transportem, wobec czego nie można zagwarantować dokładności danych zawartych w deklaracjach wyładunkowych. Ponadto skuteczne kontrole krzyżowe i walidację danych o wyładunku w niektórych państwach członkowskich uniemożliwiał brak niektórych podstawowych dokumentów rejestracji legalnych połowów (dzienniki pokładowe, deklaracje wyładunkowe, dokumenty przewozowe i dokumenty sprzedaży).

Środki techniczne – kontrole środków technicznych w większości państw członkowskich odbywają się zazwyczaj na morzu. W dwóch misjach prowadzonych na morzu słaba strategia inspekcji i brak sankcji spowodowały, że kontrola była zasadniczo nieskuteczna. Ponadto w kilku państwach członkowskich dużym problemem okazał się brak skutecznej kontroli wyładunków morszczuka o zbyt małych rozmiarach.

Wniosek : Skuteczność programu odnowy zasobów morszczuka północnego ograniczył brak skoordynowanej kontroli międzynarodowego transportu morszczuka, wraz z niskim standardem rejestracji połowów i wyładunku ryb o zbyt małych rozmiarach.

Program odnowy zasobów morszczuka australijskiego i homarca ( Nephrops )

Zarządzanie nakładami połowowymi – Zważywszy, że 2005 r. był pierwszym rokiem wdrażania środków mających na celu odnowienie zasobów morszczuka australijskiego i homarca, trudno było dokonać oceny wpływu tych środków na ograniczenie nakładu połowowego. W Hiszpanii maksymalna liczba dni na morzu była taka sama co na mocy wcześniejszego ustawodawstwa krajowego.

Szczególne środki kontroli – oba zainteresowane państwa członkowskie miały problemy z egzekwowaniem niższego marginesu tolerancji w odniesieniu do szacunków połowowych w dzienniku połowowym. Portugalii udało się z powodzeniem wprowadzić wymagane specjalne zezwolenie połowowe. Wymagała ona również ważenia połowów przed ich transportem.

Rejestracja połowów – Brak wystarczających inspekcji i krzyżowych kontroli dokumentacji z rejestrami połowów oraz danych z nadzoru podważyły wiarygodność rejestrów połowowych.

Wniosek : Wpływ programu był ograniczony z uwagi na fakt, że objął on w rzeczywistości 250 spośród 11 000 statków prowadzących połowy morszczuka australijskiego. Oprócz tego do kontrolowania programu zaangażowano niewystarczające zasoby ludzkie. Osłabienie efektów odnowy zasobów spowodowane było wyładunkiem ryb o zbyt małych rozmiarach, w tym morszczuka.

Przejściowe środki kontroli na Morzu Bałtyckim w odniesieniu do dorsza

Analiza dokumentów rejestracji połowów ujawniła poważne słabe punkty w deklaracjach połowowych. Analiza rejestrów przez inspektorów Komisji ujawniła, że ogólna średnia na podstawie deklaracji zarejestrowanych połowów wyniosła 23 % ilości odnotowanych w dziennikach połowowych. Średnie odnotowane w poszczególnych państwach członkowskich wahały się od 8 % do 49 %.

Wyładunek i wprowadzanie do obrotu ryb z Morza Bałtyckiego opierają się na sprzedaży bezpośredniej i transporcie na inne rynki. Nie praktykuje się sortowania i ważenia połowów w punkcie wyładunku. Nie ma też infrastruktury, która służyłaby do tego celu. Statki wpływają do portu i dokonują bezpośredniego wyładunku stosownie do popytu na rynku, a w wielu przypadkach wyładowane połowy są bezpośrednio przewożone do siedziby nabywcy lub na aukcję w innym państwie członkowskim.

W przypadkach, w których w wyniku inspekcji wyładunków podejrzewano naruszenia przepisów, wiarygodność i skuteczność inspekcji podważały zbyt długie procedury nakładania sankcji, zaobserwowane w wielu państwach członkowskich, brak natychmiastowych działań egzekwujących przepisy oraz niski poziom sankcji.

Wniosek : Brak kontroli w basenie Morza Bałtyckiego poważnie podważył system zgłaszania połowów, co doprowadziło do niepełnej rejestracji połowów przez rybaków, udaremniając tym samym większe ograniczenie śmiertelności połowowej.

Stosowanie okna wyjściowego włoka typu „BACOMA” w basenie Morza Bałtyckiego

Wszystkie państwa członkowskie wizytowane w ramach programu wdrożyły środki dotyczące okna wyjściowego typu „BACOMA”; zauważono, że odniosły one większy sukces niż miało to miejsce w przypadku pierwszego wariantu w 2002 r. Ponadto w kilku przypadkach dokonano wymiany inspektorów między różnymi państwami członkowskimi lub przeprowadzono wspólne inspekcje, które wykazały kontynuację planów zarządzania zasobami dorsza w Morzu Bałtyckim, wprowadzonych od 2001 r.

Wniosek : Okno wyjściowe włoka typu „BACOMA”, które zostało zaakceptowane zarówno przez rybaków jak i przez organy kontroli, zostało wdrożone z powodzeniem.

Daleko migrujące stada ryb

W wyniku misji, które miały miejsce w 2003 r., stwierdzono, że państwa członkowskie praktycznie nie prowadzą systemów rejestracji połowów tuńczyka błękitnopłetwego.

W związku z tym po raz kolejny poddano ocenie środki zarządzania w odniesieniu do połowów tuńczyka błękitnopłetwego oraz stosowania nowych przepisów dotyczących hodowli w sadzach i minimalnych rozmiarów. Ocena ta potwierdziła konieczność wprowadzenia udoskonaleń w systemie zgłaszania połowów, zwłaszcza w zakresie dokładności liczb przedstawianych w dziennikach połowowych i deklaracjach wyładunkowych, oraz ujawniła brak systematyczności w obserwacji ruchu statków rybackich.

Misje we Francji, Włoszech, Hiszpanii i Grecji potwierdziły, że w kilku państwach członkowskich nadal wykorzystuje się pławnice objęte zakazem stosowania.

Regional ne organizacje ds. gospodarki rybackiej

NAFO – Komisja Europejska utrzymywała statek inspekcyjny na obszarze podlegającym regulacjom Organizacji Rybackiej Północno-Zachodniego Atlantyku (NAFO) przez około 10 miesięcy każdego roku. Od 2004 r. Komisja zaczęła przekazywać państwom członkowskim obowiązki związane z inspekcjami i rozmieszczeniem obserwatorów, chociaż statki inspekcyjne Komisji nadal wykorzystywano w formie platformy pomocniczej. Ponadto Komisja koordynowała działalność statków inspekcyjnych z innych państw członkowskich, natomiast jej inspektorzy uczestniczyli w inspekcjach wyładunków.

Obecność inspektorów Komisji na morzu przy połowach halibuta grenlandzkiego umożliwiła jej bezpośrednie zgromadzenie danych o faktycznych połowach, których analiza ujawniła rozbieżności w systemie rejestracji połowów w jednym z zaangażowanych państw członkowskich. Po rozmowach Komisji z tym państwem członkowskim, państwo to zdecydowało o zamknięciu łowiska.

NEAFC – Komisja koordynowała działalność inspekcyjną statków patrolowych państw członkowskich na obszarze podlegającym regulacjom Komisji Rybołówstwa Północno-Wschodniego Atlantyku (NEAFC). Komisja Europejska koordynowała również działania mające na celu intensyfikację prowadzonych w portach inspekcji statków prowadzących połowy na obszarze podlegającym regulacjom NEAFC, oraz ukierunkowanych w szczególności na statki dokonujące nielegalnych, nieudokumentowanych i nieuregulowanych połowów (statki określane akronimem IUU — illegal, unreported, unregulated), wymienione w wykazie NEAFC statków IUU w rozporządzeniu dotyczącym całkowitych dopuszczalnych połowów i kwot we Wspólnocie na 2005 r.

Statki rybackie krajów trzecich

W odpowiedzi na rosnący import ryb ze statków rybackich krajów trzecich, bezpośredni lub w drodze przeładunku na morzu, oraz uwzględniając obawy dotyczące statków zaangażowanych w działalność IUU, inspektorzy Komisji odbyli 12 misji mających na celu ocenę zgodności portów wspólnotowych z obowiązującym systemem kontroli działalności połowowej.

W większości państw członkowskich dominowała sytuacja, w której dostawy produktów rybołówstwa spoza UE uważano za produkty importowane, podlegające kontroli ze strony służb celnych i weterynaryjnych. W związku z tym obowiązki związane z kontrolowaniem działalności połowowej ignorowano lub wypełniano w sposób chaotyczny. Organy ds. rybołówstwa w większości państw członkowskich nie były świadome ilości ryb wyładowywanych w ich krajowych portach ze statków rybackich krajów trzecich. Znaleziono dowody potwierdzające pochodzenie ryb ze statków określanych akronimem IUU lub statków, które nie uzyskały zezwolenia Dyrekcji Generalnej ds. Zdrowia i Ochrony Konsumentów z ramienia Komisji Europejskiej.

W wyniku szeregu misji znaczna liczba państw członkowskich potwierdziła stwierdzony stan rzeczy i podjęła kroki, których celem było spełnienie wymogów w odniesieniu do statków rybackich krajów trzecich.

Procedury ważenia gatunków pelagicznych

W ramach umów między UE, Norwegią i Wyspami Owczymi powołano grupę roboczą ds. gatunków pelagicznych. Grupa zaleciła szereg środków służących ulepszeniom w zakresie ważenia i kontrolowania wyładunków ryb pelagicznych, które w prawodawstwie wspólnotowym uwzględniono w rozporządzeniach dotyczących rocznych kwot na lata 2003-2005.

Inspektorzy Komisji odbyli misje zarówno w państwach członkowskich, jak i w odpowiednich krajach trzecich. Stwierdzili oni, że w zakresie dotyczącym zgodności z przepisami początkowo występowały w najlepszym razie nieścisłości, w ramach których niektóre kraje stosowały wagi nominalne, natomiast same przepisy były często błędnie rozumiane. Jednak pod koniec realizacji programu zaobserwowano znaczną poprawę w odnośnych państwach członkowskich. Szczególne znaczenie miały działania egzekwujące przepisy podjęte przez organy irlandzkie i brytyjskie w związku z podejrzeniem, że w deklaracjach połowowych systematycznie i przez długi okres zamieszczano błędne informacje. Istotnym krokiem na rzecz wyrównania szans na starcie było porozumienie między Norwegią a Wyspami Owczymi w sprawie przyjęcia tych samych środków, co Wspólnota.

System monitorowania statków (VMS)

Doświadczenie z poprzednich misji wskazywało na opieszałość organów krajowych we wprowadzaniu innowacji i wykorzystywaniu możliwości VMS, mimo że analiza danych VMS umożliwia automatyczne monitorowanie wielu działań związanych z gospodarką rybacką.

W związku z tym opracowano program służący ocenie wykorzystania przez państwa członkowskie VMS w planach odnowy zasobów w Morzu Bałtyckim i Morzu Północnym. Wszystkie zainteresowane państwa członkowskie dysponowały infrastrukturą techniczną i operacyjną, aczkolwiek w niektórych z nich nie wszystkie statki objęte wymogami były odpowiednio wyposażone w VMS. Korzyści, jakie daje technologia VMS, postrzegano głównie w kategoriach narzędzia do taktycznego nadzoru służącego wsparciu innych inspekcji i w zasadzie nie wykorzystywano go jako narzędzia do zarządzania nakładami połowowymi. Inspektorzy Komisji stwierdzili również w wielu państwach członkowskich szereg rozbieżności między dokumentami rejestracji połowów a danymi z VMS, niezauważonych przez organy krajowe:

W większości państw członkowskich rybacy nie przestrzegali przepisów o VMS, natomiast właściwe organy nie stosowały z tego tytułu skutecznych sankcji, częściowo z powodu braku ram prawnych w odniesieniu do takich sankcji. Ogólnie ujmując, co najmniej do końca 2005 r. państwa członkowskie nie wykorzystywały w pełni technologii VMS na potrzeby gospodarki rybackiej.

Wprowadzanie do obrotu i identyfikowalność

Pomimo znacznych różnic w sytuacji w poszczególnych państwach członkowskich, inspektorzy Komisji zauważyli niechęć państw członkowskich do zmiany tradycyjnych praktyk związanych z wprowadzaniem towarów do obrotu. W konsekwencji wdrożenia norm klasyfikacji UE nie traktowano priorytetowo, lecz stosowano je i kontrolowano jedynie w przypadkach, gdy nie zakłócały one działalności lokalnych podmiotów gospodarczych i lokalnych praktyk.

Obowiązki w zakresie kontroli zasad identyfikowalności produktów rybołówstwa były w większości państw członkowskich podzielone między różne organy krajowe lub regionalne. Działalność tych organów była często w ogóle nie koordynowana.Sytuacja przedstawiała się gorzej w przypadku produktów importowanych, w związku z czym do Wspólnoty sprowadzano ogromne ilości produktów rybołówstwa bez wskazania podstawowych obowiązkowych informacji, takich jak informacje o pochodzeniu i obszarze połowowym. Za sprawą powszechnego stosowania lokalnych nazw handlowych, które nie widnieją w oficjalnych wykazach krajowych, w sprzedaży znajdowały się ryby o zbyt małych rozmiarach lub niezgłoszone. Na przykład morszczuka sprzedawano pod nazwą whiting , natomiast tuńczyka błękitnopłetwego jako atun .

KONTROLA W PAńSTWACH CZłONKOWSKICH

Roczne sprawozdania

Zgodnie z art. 35 rozporządzenia w sprawie kontroli, państwa członkowskie złożyły roczne sprawozdania dotyczące stosowania przez nie tego rozporządzenia. Na podstawie tych rocznych sprawozdań, w załączniku przedstawiono w formie tabel zestawienie dostępnych informacji o działalności państw członkowskich w zakresie kontroli oraz o strukturze tej kontroli.

W tabelach wyszczególniono działalność połowową każdego państwa członkowskiego, wraz z danymi dotyczącymi środków wykorzystanych do inspekcji i samej działalności inspekcyjnej, rejestracji połowów, oraz z wykazem organów operacyjnych zaangażowanych w kontrolę działalności połowowej. Analizę informacji dostarczonych przez państwa członkowskie utrudnia jednak prawie całkowity brak możliwości racjonalnego porównania w wielu kwestiach. Informacji nie dostarczono według standardowego wzoru, na przykład przedstawione sprawozdania liczyły od 1 strony (Malta) do ponad 100 stron (Hiszpania). Brakowało też znormalizowanego wykazu informacji, których należy udzielić, lub wytycznych dotyczących ich zawartości. Pomimo to, w poniższych punktach przedstawiono najważniejsze wnioski, których sformułowanie było możliwe.

Dostępne zasoby

Sprzęt – Ogólnie ujmując, sprzęt komputerowy na potrzeby patrolowych łodzi i statków powietrznych można w obecnej chwili uznać za wystarczający do realizacji danego zadania. Nowe technologie, w tym VMS, stosuje się obecnie w znacznie szerszym zakresie. Jednak rzadko wykorzystuje się całkowicie możliwości technologii komputerowych i w wielu państwach członkowskich jest to zjawisko powszechne, dotyczące również technologii związanych z VMS.

Pracownicy – Zasoby ludzkie różnią się pod względem jakości i ilości.

W standardach zawodowych związanych z kontrolą działalności połowowej występują znaczne luki. Szkolenia są zróżnicowane i wielu inspektorów nie posiada wszystkich kwalifikacji do wykonywania wymaganej pracy, chociaż odnotowano pewną poprawę.

W większości państw członkowskich, inspektorzy ds. działalności połowowej zaangażowani są w realizację działań niezwiązanych z rybołówstwem, lub inspekcje działalności połowowej to jeden z ich obowiązków, do którego przywiązuje się mniejsze znaczenie. Dlatego też nie ma możliwości porównania liczb dotyczących pracowników inspekcyjnych, wyszczególnionych w tabelach.

Podczas gdy na przykład w Danii ograniczono liczbę inspektorów, to w innych państwach członkowskich, takich jak Irlandia, Hiszpania i Zjednoczone Królestwo, zwiększono liczbę pracowników odpowiedzialnych za kontrole i inspekcje. We Włoszech reorganizacja inspektorów pozwoliła bardziej skoncentrować się na kontroli działalności połowowej. Wiele państw członkowskich poprawiło jakość swoich zasobów ludzkich, doskonaląc szkolenia dla inspektorów.

Działalność inspekcyjna

Natężenie inspekcji – Mimo podejmowanych uprzednio przez Komisję prób znormalizowania sprawozdawczości z działalności inspekcyjnej, dotychczas nie określono prawidłowo przedmiotu inspekcji w kategoriach kontrolowanych elementów i standardów, według których są one kontrolowane.

Jak już wyżej wspomniano, zdarza się, że działalność inspekcyjną realizuje się w ramach innej pracy, na przykład przy okazji kontroli sanitarnych czy bezpieczeństwa. Rejestrację działań inspekcyjnych charakteryzuje brak jednolitości oraz jest ona niezharmonizowana, przez co nie można porównać wyników poszczególnych państw członkowskich. W konsekwencji wielu inspekcji nie można bezpośrednio porównać.

Organizacja inspekcji – Nadal występował szereg luk w działalności kontrolnej. Inspekcje w portach zbyt często charakteryzuje słaba organizacja, a w wielu państwach członkowskich nie gromadzi się podstawowych dokumentów rejestracji połowów. Wydaje się, że w ogóle nie prowadzi się kontroli w odniesieniu do transportu; powtórnym kontrolom daleko do systematyczności. Ponadto, w kilku przypadkach nie spełniono standardów odniesienia dla inspekcji (na przykład wskaźnika inspekcji w wysokości 20 % w przypadku niektórych połowów dorsza i morszczuka).

Strategie – Barierą ograniczającą skuteczność kontroli jest wysoki koszt egzekwowania w stosunku do wartości połowów. Wykorzystanie dostępnych środków do kontroli działalności połowowej można poprawić, zapewniając większy udział środkom kontroli, które zapobiegają największym zagrożeniom dla celów WPRyb. Skuteczność środków na potrzeby kontroli można by zwiększyć przez lepsze wykorzystanie dobrze zdefiniowanych strategii opartych na ocenie ryzyka. W większości państw członkowskich brakuje jednak rzeczywistej strategii, nawet jeżeli nieliczne państwa członkowskie zaczęły analizować ryzyko związane z nieprzestrzeganiem przepisów oraz wykorzystywać te analizy do przydziału środków i planowania działalności inspekcyjnej.

Ograniczonej liczby dostępnych środków nie wykorzystuje się zatem wystarczająco efektywnie. W szczególności daje się to zauważyć w przypadku zasobów rybnych objętych programami odnowy. W wielu przypadkach przysłowiowym wąskim gardłem dla skuteczności kontroli jest liczba inspekcji przeprowadzanych w punkcie wyładunku. W tym kontekście bardziej opłacalne może być przeniesienie środków służących kontroli na morzu na potrzeby kontroli wyładunków.

Współpraca między państwami członkowskimi – Można zauważyć pozytywne wyniki międzynarodowej koordynacji inspektorów. W ramach operacji SHARK na Morzu Północnym, w której kilka państw członkowskich współpracowało w rzeczywistym czasie, by uniemożliwić sprawcom wykroczeń ukrywanie się na wodach innego państwa członkowskiego, przeprowadzono wiele udanych dochodzeń. Za sprawą grupy roboczej ds. gatunków pelagicznych wprowadzono znaczne udoskonalenia w monitorowaniu i kontroli oraz zapewniono przejrzystość wśród państw członkowskich i niektórych krajów trzecich.

Nieprzestrzeganie przepisów i sankcje

Naruszenie zasad wspólnej polityki rybackiej to ryzyko, które może podjąć indywidualny rybak mając na uwadze małą szansę wykrycia naruszeń lub zastosowanie odstraszających sankcji. Jak można zauważyć w komunikatach dotyczących poważnych naruszeń, większość kar nakładanych na sprawców to kary niewystarczające, by mogły odnieść rzeczywisty skutek odstraszający. Ujmując statystycznie, kwoty kar zapłaconych we Wspólnocie w 2003 i 2004 r. wyniosły w przybliżeniu 0,4 %[5] i 0,2 %[6] wartości wyładunków ryb odpowiednio w 2002 i 2003 r.; jednak różnice między poszczególnymi państwami członkowskimi były uderzające. Z wyjątkiem dwóch państw członkowskich, w których dokonano oceny, nadal występuje powszechny brak zrozumienia wzajemnych powiązań między ryzykiem związanym z nieprzestrzeganiem przepisów, działalnością inspekcyjną oraz skutkiem działań następczych, w tym sankcji.

O gólne wyniki w zakresie zgodności z zasadami wspólnej polityki rybackiej

Pozytywne zmiany – Państwa członkowskie, zarówno na szczeblu rządowym jak i w ramach samego sektora rybołówstwa, dostrzegły problemy związane z nieprzestrzeganiem przepisów, wynikającymi z tego szkodami dla zasobów rybnych i brakiem stabilności gospodarczo-społecznej. Rola Komisji w tym zakresie polegała na zachęcaniu do przestrzegania przepisów przez zapewnienie większej przejrzystości i ułatwianie międzynarodowej współpracy oraz, w skrajniejszych przypadkach, przez stosowanie metod odstraszających od popełniania naruszeń, czyli postępowania przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości. Szczególnym sukcesem była poprawa w zakresie monitorowania i kontroli połowów gatunków pelagicznych oraz, w mniejszym stopniu, uznanie przez państwa członkowskie nieskuteczności swoich kontroli wyładunków ze statków krajów trzecich oraz konieczności poprawy systemu w tej dziedzinie.

Poważne uchybienia – zgodność z podstawowymi zasadami wspólnej polityki rybackiej nadal w wielu przypadkach utrzymuje się na niskim poziomie.

Kwoty – przestrzeganie całkowitych dopuszczalnych połowów (TAC) i kwot to nadal jeden z najpoważniejszych problemów wspólnej polityki rybackiej. Problemy te i związane z nimi aspekty kontroli są prawdopodobnie bardziej odczuwalne od czasu podjęcia decyzji o znacznym ograniczeniu kwot w związku z koniecznością radykalnego zmniejszenia wskaźników śmiertelności połowowej. Niezgłaszane wyładunki i błędne dane w raportach dotyczących wyładunków poważnie podważają w niektórych przypadkach zarządzanie całkowitymi dopuszczalnymi połowami i kwotami. Naukowcy z dziedziny rybołówstwa zmuszeni są opracowywać szacunki w odniesieniu do „faktycznych” połowów, ponieważ oficjalnych liczb w niektórych państwach członkowskich nie uważa się za wiarygodne. Na przykład zadeklarowany połów morszczuka australijskiego wyniósł 5 549 ton, natomiast liczba oszacowana przez naukowców wyniosła 6 810 ton. Zadeklarowany połów dorsza w Morzu Irlandzkim wyniósł 2 700 ton, natomiast szacunki wskazywały na 4 420 ton. Podobne przykłady można znaleźć na innych obszarach (Morze Północne, Bałtyckie itd.).

Nakład – Kontrola nakładu połowowego, która powinna stanowić uzupełnienie kontroli limitów kwotowych, zdaje się być realizowana w sposób zapewniający znikomy wpływ na faktyczną działalność połowową. Nie ma dowodów potwierdzających, że ograniczenie nakładu połowowego zrekompensowało nadwyżkę zdolności połowowej floty, nawet uwzględniając skutek systemów wycofywania statków z eksploatacji. Do skutecznego monitorowania nakładu połowowego nie stosowano systemu VMS, a zatem nie wykorzystano możliwości oferowanej przez ten system.

Środki techniczne – Wyładunki nadal zawierają duże ilości ryb o zbyt małych rozmiarach, szczególnie w południowej Europie, gdzie nadal korzysta się z zakazanych pławnic, natomiast na wodach północnych nie zaprzestano stosowania fartuchów włoka służących zatrzymywaniu małych ryb.

WNIOSKI I ZALECENIA

Przyszłość sprawozdań

W przygotowaniu niniejszego sprawozdania natrafiono na poważne trudności spowodowane brakiem znormalizowanego wzoru sprawozdania dla państw członkowskich, w szczególności brakiem standardowej definicji inspekcji rybackiej, co pozwoliłoby na porównanie danych statystycznych. Wraz z poprawkami w odniesieniu do komunikatu dotyczącego poważnych naruszeń, Komisja rozważa, by włączenie inspekcji działalności połowowej i znormalizowanie formatu rocznych sprawozdań państw członkowskich poprzedzić sporządzeniem wykazu zasadniczych obowiązkowych elementów tej inspekcji.

Komisja rozpoczęła konsultacje z krajowymi organami administracji i odpowiednimi podmiotami, dotyczące przyszłego formatu sprawozdania, by do końca 2007 r. ustalić standardowe cechy inspekcji, które można uwzględnić w kolejnych rocznych sprawozdaniach.

Można rozważyć również publikację w Internecie danych statystycznych z kontroli przez państwa członkowskie.

Bezpośrednie priorytety ukierunkowane na poprawę egzekwowania i przestrzegania przepisów

Następujące priorytetowe działania powinny zostać zrealizowane w krótkim terminie:

- zapewnienie pełnego wykorzystania istniejących instrumentów regulacyjnych – np. otrzymywanie podstawowych dokumentów rejestracji połowów, kontrole krzyżowe, VMS i kontrole transportu;

- przydział bardziej wykwalifikowanych zasobów ludzkich na potrzeby kontroli działalności połowowej;

- przyjęcie systematycznego podejścia do szkolenia inspektorów;

- wzmocnienie współpracy i koordynacji między państwami członkowskimi i na wszystkich szczeblach w ramach samych państw członkowskich;

- udoskonalenie systemów sankcji, celem lepszego dostosowania ich do rodzaju i powagi wykroczeń. Sankcje muszą być bardziej odstraszające oraz muszą pozbawiać sprawców korzyści ekonomicznych z popełnienia wykroczenia;

- wzmocnienie środków przeznaczonych do kontroli wyładunków ze statków prowadzących połowy poza wodami terytorialnymi Wspólnoty;

- jak najszybsze wprowadzenie nowych technologii, takich jak elektroniczne dzienniki połowowe, w celu poprawy przepływu informacji;

Kluczową rolę w danej dziedzinie oraz w wielu innych kwestiach, o których mowa w niniejszym sprawozdaniu, będzie pełniła Wspólnotowa Agencja Kontroli Rybołówstwa.

Koniecznie trzeba wprowadzić na poziomie Wspólnoty zharmonizowaną i uproszczoną procedurę sprawozdawczości z kontroli działalności połowowej.

[1] Dz.U. L 358 z 31.12.2002, str. 59.

[2] Dz.U. L 261 z 20.10.1993, str. 1, ostatnio zmienione rozporządzeniem (WE) nr 1967/2006 (Dz.U. L 409 z 30.12.2006, str. 11).

[3] COM (2005) 207 z 30.5.2005.

[4] COM (2006) 387 z 14.7.2006.

[5] COM (2005) 207 z 30.5.2005.

[6] COM (2006) 387 z 14.7.2006.