SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie 3

2. Struktura Instrumentu na rzecz Stabilności 3

3. Lata 2007-2009 4

4. Przegląd na rok 2010 5

5. Reakcja na kryzys lub początek kryzysu (art. 3 rozporządzenia ustanawiającego IfS) 5

5.1. Jaką reakcję w sytuacjach kryzysowych umożliwił IfS w 2010 r.? 5

5.2. Kto uczestniczy w działaniach podejmowanych w reakcji na sytuację kryzysową w ramach IfS? 8

6. Zagrożenie dla porządku publicznego (art. 4 pkt 1 rozporządzenia ustanawiającego IfS) 9

7. Ograniczanie ryzyka chemicznego, biologicznego, radiologicznego i jądrowego (art. 4 pkt 2 rozporządzenia ustanawiającego IfS) 10

8. Budowanie zdolności do działania w sytuacjach przedkryzysowych i pokryzysowych (art. 4 pkt 3 rozporządzenia ustanawiającego IfS) 10

9. Wnioski 12

WPROWADZENIE

Niniejsze czwarte sprawozdanie roczne przedstawiane jest Parlamentowi Europejskiemu, Radzie, Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu oraz Komitetowi Regionów zgodnie z wymogiem sprawozdawczości określonym w art. 23 rozporządzenia (WE) nr 1717/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 listopada 2006 r. ustanawiającego Instrument na rzecz Stabilności (rozporządzenia ustanawiającego IfS).

Przedstawiono w nim przegląd sposobów ukierunkowania Instrumentu na rzecz Stabilności (IfS) w 2010 r. w celu zapewnienia możliwości wpływu na sytuacje kryzysowe oraz reagowania na zagrożenia na całym świecie. Do niniejszego sprawozdania rocznego dołącza się dokument roboczy służb Komisji zawierający aktualne dane na temat stosowania środków reagowania na obecny kryzys na świecie, według lokalizacji i programów długoterminowych. Działania w ramach IfS są podejmowane przez różnego rodzaju organy wykonawcze, w tym Narody Zjednoczone oraz inne organy międzynarodowe i regionalne, agencje państw członkowskich UE, organizacje pozarządowe oraz inne podmioty społeczeństwa obywatelskiego.

STRUKTURA INSTRUMENTU NA RZECZ STABILNOśCI

Instrument na rzecz Stabilności jest głównym instrumentem na rzecz pomocy zewnętrznej, zapewniającym UE możliwość pomocy w zapobieganiu i reagowaniu na kryzys lub początek kryzysu oraz tworzenia bezpiecznego i stabilnego środowiska. W art. 3 i 4 rozporządzenia ustanawiającego IfS[1] określono rodzaje działalności, które mogą korzystać z przedmiotowego instrumentu.

Artykuł 3 przewiduje „pomoc w sytuacjach kryzysu lub początku kryzysu” udzielaną w przypadku poważnych sytuacji politycznych i konfliktu, poważnych klęsk żywiołowych oraz niekiedy w złożonych sytuacjach polegających na połączeniu tych dwóch scenariuszy, takich jak te, które miały miejsce w Pakistanie i na Haiti w 2010 r. Środki te mogą być „nadzwyczajnymi środkami pomocy” [2] lub tworzyć „przejściowe programy działania” [3], ograniczające się do przypadków, w których nie można w odpowiednim czasie lub we właściwy sposób zastosować podstawowych instrumentów na rzecz pomocy zewnętrznej[4] lub w których pojawiają się możliwości uniknięcia sytuacji kryzysowych, ich złagodzenia lub rozwiązania. Środki w ramach IfS często stanowią uzupełnienie w stosunku do WPBiO[5] i innych działań w ramach kompleksowego reagowania UE w sytuacjach kryzysowych. Ponadto instrument w istotny sposób przyczynia się do „łączenia pomocy doraźnej, odbudowy i rozwoju” [6].

Artykuł 4 przewiduje możliwy do zaprogramowania element instrumentu obejmujący działania długoterminowe w ramach IfS, prowadzone w następujących trzech obszarach:

art. 4 pkt 1: zagrożenie dla bezpieczeństwa w kontekście transregionalnym;

art. 4 pkt 2: ograniczanie ryzyka w odniesieniu do materiałów chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych; oraz

art. 4 pkt 3: budowanie zdolności do działania w sytuacjach przedkryzysowych i pokryzysowych[7].

LATA 2007-2009

Na koniec 2009 r. IfS funkcjonował sprawnie, jeżeli chodzi o reagowanie na konflikty i sytuacje kryzysowe na poziomie międzynarodowym; w ramach instrumentu podejmowano działania ukierunkowane na zajęcie się zagrożeniami dla bezpieczeństwa na poziomie krajowym i regionalnym oraz budowano zdolność działania w obliczu sytuacji kryzysowych i zapobiegania konfliktom poprzez udzielanie w odpowiednim czasie skutecznej pomocy o charakterze komplementarnym.

Znaczną liczbę środków w ramach IfS zgodnych z art. 3 rozporządzenia ustanawiającego IfS opracowano mając na względzie uzupełnienie pomocy humanitarnej, aby przyczynić się do silniejszego łączenia pomocy doraźnej, odbudowy i rozwoju, lub ułatwienie realizacji politycznych celów misji WPBiO. Na przeprowadzenie 100 działań indywidualnych w 48 państwach na całym świecie uruchomiono 350 mln EUR. Zaobserwowano znaczną rozpiętość geograficzną: około 25 % środków przeznaczono na działania w Afryce; 20 % na działania w Azji; 18 % na działania na Bliskim Wschodzie; 15 % na działania na Bałkanach Zachodnich i w Europie Wschodniej; 11 % na działania w Ameryce Łacińskiej; oraz 11 % na działania w Azji Środkowej i na Południowym Kaukazie.

W odniesieniu do art. 4 Komisja przyjęła nowy wieloletni program indykatywny na lata 2009–2011, przewidujący przeznaczenie kwoty do 225 mln EUR na działania w następujących trzech obszarach priorytetowych: (i) wspieranie międzynarodowych dążeń do rozwiązania problemu rozprzestrzeniania broni masowego rażenia poprzez kontrolę nad materiałami i środkami chemicznymi, biologicznymi, radiologicznymi i jądrowymi, kontrolę nad produktami podwójnego zastosowania oraz ukierunkowanie wiedzy naukowców zajmujących się bronią na działania pokojowe; (ii) zwalczanie handlu ludźmi, terroryzmu i przestępczości zorganizowanej; oraz (iii) środki mające na celu zwiększenie na poziomie międzynarodowym i regionalnym zdolności do analizy zagrożeń dla stabilności i rozwoju społecznego, zapobiegania tym zagrożeniom oraz reagowania na nie.

PRZEGLąD NA ROK 2010

Całkowity dostępny budżet w ramach IfS w 2010 r. wynosił 213 559 000 EUR, co stanowi wzrost o 15 % w porównaniu z 2009 r.. W ramach tej puli 21 mln EUR przydzielono na działania dotyczące zagrożeń transregionalnych (art. 4 pkt 1 rozporządzenia ustanawiającego IfS), 41 mln EUR na ograniczanie ryzyka chemicznego, biologicznego, radiologicznego i jądrowego (art. 4 pkt 2 rozporządzenia ustanawiającego IfS) oraz 20 mln EUR na budowanie zdolności do działania w sytuacjach przedkryzysowych i pokryzysowych (art. 4 pkt 3 rozporządzenia ustanawiającego IfS). Łącznie na pomoc w sytuacjach kryzysu lub początku kryzysu przeznaczono 131 559 000 EUR (art. 3 rozporządzenia ustanawiającego IfS). Przydzielono wszystkie środki finansowe.

Za pośrednictwem not skierowanych do Komitetu Politycznego i Bezpieczeństwa Rada była na bieżąco informowana o planach dotyczących pomocy UE oraz postępach w realizacji prowadzonych działań. W ramach demokratycznej kontroli IfS powołano grupę roboczą ds. konfliktów, bezpieczeństwa i rozwoju przy Komisji Spraw Zagranicznych Parlamentu Europejskiego, która spotkała się cztery razy. We wrześniu Komisja Europejska wraz z Parlamentem Europejskim zorganizowała wystawę fotograficzną poświęconą Instrumentowi na rzecz Stabilności, na której przedstawiono wysiłki w zakresie zapobiegania konfliktom w 11 państwach.

W ramach planów na przyszłość w dniach 2–3 grudnia 2010 r. zorganizowano seminarium wysokiego szczebla na temat stosowania Instrumentu na rzecz Stabilności do celów rozwiązywania problemu długoterminowych zagrożeń dla bezpieczeństwa, na którym zapoczątkowano debatę nad dokumentem strategicznym dotyczącym IfS na lata 2012–2013. W seminarium wzięły udział różne zainteresowane strony należące do społeczeństwa obywatelskiego, przedstawiciele państw członkowskich i instytucji UE.

REAKCJA NA KRYZYS LUB POCZąTEK KRYZYSU (ART. 3 ROZPORZąDZENIA USTANAWIAJąCEGO IFS)

Jaką reakcję w sytuacjach kryzysowych umożliwił IfS w 2010 r.?

Poniżej przedstawiono skrótowe opisy niektórych programów ilustrujące działania prowadzone w 2010 r. oraz ukazujące szeroki zakres i bardzo różnorodne rodzaje problemów, na które ma reagować IfS. Szczegółowe informacje na temat wszystkich programów realizowanych w ramach IfS w 2010 r. zawarto w załączonym dokumencie roboczym Komisji. Wszystkie programy w 2010 r. są nadzwyczajnymi środkami pomocy. Nie zastosowano żadnych przejściowych środków reagowania. Zasięg geograficzny w 2010 r. obejmuje wszystkie kontynenty z wyjątkiem Australii i Antarktyki: 19,3 mln EUR przeznaczono na działania w Afryce; 17,8 mln EUR na działania Bliskim Wschodzie; 550 000 EUR na działania w Europie Wschodniej i na Bałkanach Zachodnich; 39 mln EUR na działania w Azji Południowej i Zachodniej; 8,7 mln EUR na działania w Azji Południowo-Wschodniej; 17,1 EUR mln na działania w Azji Środkowej i na Południowym Kaukazie; oraz 29,1 mln EUR na działania w Ameryce Łacińskiej[8].

Haiti: Unia Europejska mogła szybko zareagować na katastrofalne skutki trzęsienia ziemi, do którego doszło dnia 12 stycznia 2010 r., między innymi dzięki interwencji w ramach Instrumentu na rzecz Stabilności. Komisja Europejska i państwa członkowskie UE odegrały kluczową rolę w intensywnym procesie „oceny potrzeb po klęsce żywiołowej” (PDNA), na który przeznaczono środki finansowe z IfS. Działanie to podjęto wspólnie z Narodami Zjednoczonymi i Bankiem Światowym, przygotowując konferencję darczyńców w Nowym Jorku, na której po raz pierwszy Catherine Ashton, wysoka przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa i wiceprzewodnicząca Komisji, mogła przedstawić całkowity wkład UE w proces likwidacji skutków katastrofy w kwocie 1,2 mld EUR. W tym kontekście ze środków IfS przeznaczono 5 mln EUR na realizację zarządzanego przez UNDP planu Cash for Work, w ramach którego zapewniono pomoc w zadaniach wstępnego usuwania gruzów i który przyczynił się do szybkiej odbudowy mikrogospodarki wokół licznych nieoficjalnych obozów przesiedleńców. W dalszej części roku w ramach IfS wdrożono również wart 14,5 mln EUR program mający na celu poprawę zdolności haitańskich służb ochrony ludności do działania w przypadku katastrofy. Jest to program partnerski, prowadzony wraz ze służbami ochrony ludności pięciu państw członkowskich UE oraz w ścisłej współpracy z DG ECHO w terenie.

Jeżeli chodzi o aspekt polityczny, ze środków IfS finansuje się również doradztwo strategiczne wysokiego szczebla na rzecz haitańskich przywódców, poprzez misje partnerskie realizowane przez byłych przywódców światowych, w zakresie kwestii związanych ze skuteczną odbudową państwa. Kolejne 5 mln EUR przydzielono na pomoc w organizacji bardzo ważnych wyborów prezydenckich w 2010 r. jako uzupełnienie prac unijnej misji monitorowania wyborów finansowanej ze środków europejskiego instrumentu na rzecz wspierania demokracji i praw człowieka na świecie. Całkowity wkład IfS w ramach powyższych programów przekroczył 25 mln EUR w 2010 r.

Pakistan: przypadek Pakistanu świadczy o wielofunkcyjności IfS. Zastosowano dwa środki pomocy w sytuacjach kryzysowych kolejno w celu: 1) zareagowania na kryzys polityczny w północno-zachodnim rejonie graniczącym z Afganistanem, poprzez sfinansowanie programu oceny potrzeb obszarów pokonfliktowych, a następnie wartego 15 mln EUR pakietu odbudowy pokonfliktowej, a także 2) trzy miesiące później, uzupełnienia unijnej pomocy humanitarnej po bezprecedensowej klęsce powodziowej, poprzez realizację wartego 18 mln EUR programu szybkiej odbudowy.

Sudan : w kontekście przygotowań do referendum w sprawie samostanowienia Sudanu Południowego przewidzianego na styczeń 2011 r. w ramach IfS udzielono pomocy w organizacji procesu referendalnego i w negocjacjach między Północą a Południem na temat ustaleń po zakończeniu referendum oraz zapewniono „zyski płynące z pokoju” poprzez świadczenie podstawowych usług na rzecz ludności Sudanu Południowego. Omawiana pomoc stanowi wypełnienie luki do momentu, gdy możliwe będzie finansowanie w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju w późniejszym okresie 2011 r.

Kirgistan: od czasu wybuchu powstania, usunięcia ze stanowiska prezydenta Kurmanbeka Bakijewa oraz gwałtownych starć między grupami etnicznymi na południu w czerwcu 2010 r., podczas których zginęło ponad 400 osób, a 375 tys. zostało przesiedlonych, wczesna interwencja o szerokim zasięgu w ramach IfS przyniosła znaczne efekty. Dzięki programowi: sporządzono, poddano do konsultacji i rozpowszechniono nową konstytucję; sfinansowano i zorganizowano referendum w dniu 27 czerwca w celu zatwierdzenia tej konstytucji oraz dnia 10 października wybory parlamentarne; do grudnia odbudowano 400 domów zniszczonych lub uszkodzonych podczas czerwcowych zamieszek. Ponadto powołano Niezależną Międzynarodową Komisję Śledczą oraz Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka (OHCHR) w Osz, które w ciągu pierwszych 8 miesięcy otrzymało ponad 1 500 telefonów i udzieliło ponad 7 000 bezpłatnych porad prawnych od czasu starć między grupami etnicznymi w czerwcu 2010 r.

Filipiny: rząd Filipin oraz Islamski Front Wyzwolenia Moro[9] zwróciły się do UE z prośbą o pomoc w procesie pokojowym poprzez czynne uczestnictwo w międzynarodowym zespole obserwatorów, o przeprowadzenie nadzoru dotyczącego spełnienia przez obie strony zobowiązań w zakresie działalności humanitarnej oraz działalności na rzecz odbudowy i rozwoju w południowej części państwa. Po zatwierdzeniu wniosku przez Radę, w ramach IfS podjęto interwencję o dużym znaczeniu politycznym, w ramach której zapewniono kwotę 3 mln EUR na pomoc zespołowi z UE oraz jednocześnie na środki dla organizacji pozarządowych na monitorowanie działalności w zakresie ochrony, a także na wsparcie procesu dialogu politycznego za pośrednictwem międzynarodowej grupy kontaktowej pod przewodnictwem Malezji.

Gruzja: działania w ramach IfS prowadzone w Gruzji w latach 2008–2010 były kluczowe, jeżeli chodzi o umożliwienie UE obecności na obszarach dotkniętych konfliktem, w szczególności w Abchazji, oraz zaangażowanie innych zainteresowanych stron, takich jak lokalne i międzynarodowe organizacje pozarządowe, organizacje międzynarodowe oraz inni darczyńcy. Działania są zgodne z unijną strategią dotyczącą Zakaukazia i stanowią uzupełnienie pomocy humanitarnej UE i wsparcia udzielonego Gruzji w ramach rocznych planów działania europejskiej polityki sąsiedztwa po wydarzeniach z sierpnia 2008 r. Działania te stanowiły odpowiedź na różne potrzeby ludności lokalnej, udzieloną w sposób elastyczny i zgodny z zasadą komplementarności, w obszarach takich jak szybka odbudowa, ponowne włączenie społeczno-ekonomiczne przesiedleńców, dialog polityczny oraz środki budowy zaufania. Szczególnym sukcesem okazał się mechanizm szybkiego reagowania na rzecz budowy zaufania, ustanowiony w 2010 r., w ramach którego sfinansowano i umożliwiono realizację około 68 projektów na małą skalę między wspólnotami w Gruzji i w Abchazji. Działa on w ścisłym związku z misją WPBiO UE, której rola polega na analizie i monitorowaniu procesu stabilizacji, a równocześnie wzmacnia przewodnią rolę UE w osłabianiu napięć w regionie.

Kryzys związany z aktami piractwa u wybrzeży Somalii: w kontekście kompleksowego podejścia UE do kwestii rozwiązania problemu piractwa u wybrzeży Somalii, w ramach IfS i w ramach działalności UNODC opracowano programy pomocy w prowadzeniu procesów o piractwo. Od maja 2009 r. wykonuje się umowy z Kenią, a od pierwszej połowy 2010 r. – z Seszelami; stanowi to uzupełnienie prowadzonej w ramach WPBiO operacji morskiej Atalanta - EU-NAVFOR, której powodzenie zależy od wyniku procesów osób podejrzanych o piractwo w państwach omawianego regionu. Nie tylko wskazuje to na związki między działaniami w ramach WPBiO a działaniami w ramach IfS, ale także stanowi przykład szybkości zapewniania przez IfS rozwiązań: licząc od dnia zakończenia prowadzonej na Mauritiusie misji we wrześniu 2010 r., opracowanie programu oraz podjęcie oficjalnej decyzji[10] o przeznaczeniu kwoty 1,08 mln EUR na pomoc w prowadzeniu procesów o piractwo w tym regionie zajęło zaledwie tydzień i zakończyło się tuż przed spotkaniem Catherine Ashton, wysokiej przedstawiciel i wiceprzewodniczącej, z premierem Republiki Mauritiusa, dzięki czemu możliwe było potwierdzenie przez przedstawiciela UE konkretnego rozdysponowania funduszy UE na wsparcie na rzecz Maurytyjczyków. To z kolei pomogło w negocjacjach dotyczących zawarcia umowy między UE a Mauritiusem w sprawie przekazywania osób podejrzanych o piractwo.

Kto uczestniczy w działaniach podejmowanych w reakcji na sytuację kryzysową w ramach IfS?

Środki reagowania w sytuacjach kryzysowych w ramach IfS opracowuje się w ścisłej współpracy z różnymi partnerami: podmiotami społeczeństwa obywatelskiego, organami administracji publicznej, państwami członkowskimi, instytucjami UE, państwami trzecimi oraz wspólnotą międzynarodową. Kluczową rolę pełnią delegatury UE, które umożliwiają szybkie ostrzeganie oraz tworzą koncepcje projektów. W 2010 r. większość nowych środków, w tym wszystkie 13 szczególnych decyzji o finansowaniu[11] oraz sześć działań w ramach „narzędzia dotyczącego doradztwa w zakresie strategii politycznych i mediacji” [12], „subdelegowano” [13] delegaturom UE w celu ich realizacji w poszczególnych lokalizacjach. Dzięki temu umowy można negocjować z organami wykonawczymi w odpowiednim czasie; umożliwia to również monitorowanie z bliska realizacji takich wrażliwych projektów. W związku z tym delegatury UE są odpowiedzialne za rozdysponowanie 78 % zobowiązań oraz za 85 % płatności w ramach IfS w 2010 r.

Niektórym delegaturom obciążonym szczególnie dużą liczbą zadań dotyczących programów w ramach IfS pomaga wyznaczony personel, którego finansowanie pokrywa się ze środków pochodzących z pozycji budżetowej wsparcia administracyjnego IfS. Liczba pracowników zespołów w terenie odpowiadających za IfS w delegaturach UE wzrosła do 22, w tym ośmiu urzędników planujących reagowanie w sytuacjach kryzysowych na poziomie regionalnym, wspomagających siedzibę w identyfikacji skutecznych interwencji oraz 14 kierowników projektów IfS, którzy pracują w delegaturach posiadających znaczne lub złożone portfolio IfS.

W realizacji działań w ramach IfS uczestniczą różni partnerzy, co pokazuje poniższy wykres:

[pic]

Analiza danych z całego okresu od 2007 do 2010 r. daje pełniejszy obraz sytuacji niż analiza danych z jednego roku. Spośród różnych partnerów podmioty niepubliczne zajmowały się realizacją 32 % budżetu IfS, natomiast organizacje należące do rodziny ONZ realizowały 37 % budżetu. Znaczną rolę ONZ uzasadnia fakt, że działania w ramach IfS prowadzi się w środowiskach niestabilnych, a organy ONZ są często jednymi z niewielu organów o silnej pozycji w terenie, które są w stanie szybko reagować, z wykorzystaniem pomocy stabilnych sieci lokalnych. Stały wzrost udziału sektora organizacji pozarządowych, które są partnerami posiadającymi umiejętności w zakresie zapobiegania konfliktom oraz budowania pokoju i rozwijają swoje zdolności administracyjne w zakresie zarządzania funduszami UE, oznacza, że organizacje pozarządowe coraz częściej angażuje się do realizacji działań w ramach IfS. W 2010 r. sektor NGO realizował prawie połowę[14] budżetu przeznaczonego na przygotowywanie do sytuacji kryzysowych[15].

ZAGROżENIE DLA PORZąDKU PUBLICZNEGO (ART. 4 PKT 1 ROZPORZąDZENIA USTANAWIAJąCEGO IFS)

Programy opracowane w kontekście zagrożeń transregionalnych koncentrują się na budowaniu zdolności i są tworzone po przeprowadzeniu konsultacji z krajami będącymi beneficjentami. Zasadniczo zdolności w zakresie bezpieczeństwa wzmacnia się na poziomie krajowym, regionalnym oraz, ostatecznie, transregionalnym. Zgodnie z odpowiednio dostosowanym podejściem identyfikuje się najważniejsze państwa danego regionu i zdolności lokalnych organów wykonawczych oraz wzmacnia jednostki ds. bezpieczeństwa, powołując lub umacniając jednostki międzyinstytucjonalne. Następnie określa się regionalne funkcje koordynacyjne, w miarę możliwości korzystając z istniejących struktur, w celu wspierania współpracy na poziomie regionalnym i transregionalnym. Promuje się wymianę informacji za pośrednictwem regionalnych systemów informacyjnych. Dotyczy to różnych dziedzin: walki z handlem ludźmi i z przestępczością zorganizowaną wzdłuż szlaków kokainowych i heroinowych; nielegalnego handlu bronią palną oraz materiałami wybuchowymi; podnoszenia poziomu ochrony na morzu i bezpieczeństwa morskiego wzdłuż najważniejszych szlaków morskich; oraz budowania zdolności w regionach dotkniętych terroryzmem.

W 2010 r. na działania w wyżej wymienionych dziedzinach przeznaczono 21,5 mln EUR, a łączna kwota płatności osiągnęła około 7 mln EUR. W 2010 r. w ramach mechanizmu pomocy eksperckiej[16] zatrudniono ponad 100 ekspertów ze specjalistycznych organizacji publicznych lub publiczno-prywatnych z państw członkowskich UE, którzy połączyli swoje działania, udostępniając swoją wiedzę fachową, dostarczając danych technicznych umożliwiających identyfikację i szczegółowe planowanie działań w ramach IfS, w tym rocznego programu działań na 2011 r., oraz wytyczając drogę dla pełnej realizacji działań przewidzianych w poprzednich rocznych programach działań.

OGRANICZANIE RYZYKA CHEMICZNEGO, BIOLOGICZNEGO, RADIOLOGICZNEGO I JąDROWEGO (ART. 4 PKT 2 ROZPORZąDZENIA USTANAWIAJąCEGO IFS)

W przeszłości działania w większości obszarów realizowano głównie w państwach byłego Związku Radzieckiego. W 2010 r. podjęto działania mające na celu rozszerzenie zasięgu geograficznego programu. Program rozszerzono o obszary: basenu Morza Śródziemnego, Bliskiego Wschodu, Azji Południowo-Wschodniej, Azji Środkowej, Zakaukazia i Afryki. Całkowita liczba nowo objętych państw wraz z państwami byłego Związku Radzickiego wynosi około 40.

Program ograniczania ryzyka chemicznego, biologicznego, radiologicznego i jądrowego ma na celu promowanie kultury bezpieczeństwa poprzez upowszechnianie najlepszych praktyk oraz podnoszenie ogólnego poziomu świadomości w zakresie ochrony i bezpieczeństwa. Przed 2010 r. różne dziedziny były przedmiotami odrębnych działań[17]. Od 2010 r. „centra doskonałości” zakładane w ramach instrumentu zapewniają jednolitą, zintegrowaną platformę działań we wszystkich tych dziedzinach.

BUDOWANIE ZDOLNOśCI DO DZIAłANIA W SYTUACJACH PRZEDKRYZYSOWYCH I POKRYZYSOWYCH (ART. 4 PKT 3 ROZPORZąDZENIA USTANAWIAJąCEGO IFS)

W 2010 r. nadal realizowano roczny program działań w ramach IfS „Partnerstwo na rzecz budowania pokoju” [18] i rozwijano grupy działań wspieranych w latach poprzednich. Program, który zapoczątkowano w kwietniu 2010 r., skupiał się na następujących działaniach:

(i) budowaniu ogólnej zdolności podmiotów niepublicznych do reagowania w sytuacjach kryzysowych oraz ułatwianiu dialogu między społeczeństwem obywatelskim a instytucjami UE na temat kwestii dotyczących budowania pokoju;

(ii) współpracy z organizacjami międzynarodowymi, w szczególności z rodziny ONZ, w zakresie szeregu kwestii należących do różnych grup tematycznych (w tym kwestii związku między konfliktami a zasobami naturalnymi, zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi oraz rozbrojenia, demobilizacji i reintegracji); a także

(iii) pracy z odpowiednimi organami państw członkowskich UE w zakresie szkolenia funkcjonariuszy policji i ekspertów cywilnych biorących udział w misjach stabilizacyjnych.

W ciągu roku nadal realizowano działania finansowane w ramach poprzedniego rocznego programu działań w różnych obszarach tematycznych, takich jak ocena potrzeb po konfliktach i katastrofach, podnoszenie jakości danych dotyczących pomocy po konfliktach, mediacje i dialog oraz reforma sektora bezpieczeństwa w ramach partnerstwa z agencjami ONZ i Bankiem Światowym. Wraz z Unią Afrykańską i Ligą Państw Arabskich przeprowadzono szczegółowe działania mające na celu zwiększenie ich zdolności ostrzegawczej.

W ramach „Partnerstwa na rzecz budowania pokoju” skoncentrowano się na poprawie dialogu z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego na temat kwestii związanych z budowaniem pokoju. W marcu odbyło się spotkanie konsultacyjne na temat UE i Somalii. Ponadto, aby ułatwić dialog z podmiotami niepublicznymi w celu zapewnienia źródła danych przydatnych w procesach kształtowania polityki UE, stworzono sieć na rzecz dialogu społeczeństwa obywatelskiego[19]. W 2010 r. odbyły się dwa spotkania na szczeblach politycznych: „Budowanie pokoju a niestabilność” oraz „Udział kobiet w procesach pokojowych”, zorganizowane z okazji 10. rocznicy uchwalenia rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1325[20] w sprawie kobiet, pokoju i bezpieczeństwa. O tym, w jakim stopniu prace przeprowadzone w 2010 r. przyczyniły się do poprawy dialogu na temat polityki na poziomie wspólnoty międzynarodowej, świadczy osiągnięcie znacznych postępów w realizacji wspólnej inicjatywy UE i ONZ dotyczącej związków między konfliktami a zasobami naturalnymi. Opracowano materiały dydaktyczne dotyczące takich kwestii, jak grunty, przemysł wydobywczy oraz niedobory dóbr środowiskowych i konflikty. Wspólnie zorganizowano kursy szkoleniowe w Brukseli oraz w szkole dla pracowników ONZ w Turynie; w kursach wzięli udział przedstawiciele UE, ONZ i organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

Zaobserwowano znaczne postępy, jeżeli chodzi o rozpoczęcie realizacji wspólnej deklaracji KE-ONZ-BŚ w sprawie oceny potrzeb po kryzysie i katastrofie[21] z września 2008 r. W ramach dwóch oddzielnych działań opracowano i zastosowano wspólne metodyki, narzędzia wdrażania oraz programy szkoleń. W 2010 r. zorganizowano szereg wspólnych wydarzeń o charakterze edukacyjnym/informacyjnym, skierowanych do różnych grup docelowych i dotyczących zagadnień omawianych na ogólnych sesjach wprowadzających na temat oceny potrzeb po klęsce żywiołowej/po kryzysie oraz na seminariach specjalistycznych wyższego szczebla dla pracowników i operatorów UE/ONZ/BŚ. Zorganizowano również specjalistyczne warsztaty w celu udoskonalenia metodyk oraz opracowania wspólnych podręczników/narzędzi, które mają być stosowane przez ekspertów sektorowych uczestniczących w misjach związanych z oceną potrzeb po klęsce żywiołowej/po kryzysie.

W ramach działań UE na rzecz wzmocnienia cywilnych zdolności zarządzania kryzysowego wystosowano dwa zaproszenia do składania wniosków[22], dotyczące opracowywania specjalistycznych programów szkoleniowych mających na celu zwiększenie zdolności i umiejętności pracowników biorących udział w misjach dotyczących cywilnego zarządzania kryzysowego oraz funkcjonariuszy policji, którzy mogą być wzywani do działań w sytuacjach kryzysowych. Działania te będą realizowane od 2011 r.

WNIOSKI

Środki realizowane w 2010 r. w ramach IfS, uzupełniające regionalne i tematyczne instrumenty UE na rzecz rozwoju, misje pomocy humanitarnej i misje w ramach WPBiO, pomogły UE w utrzymywaniu pokoju, zapobieganiu konfliktom oraz we wzmacnianiu bezpieczeństwa międzynarodowego zgodnie z art. 21 Traktatu o Unii Europejskiej. Po czterech latach realizacji i przy budżecie zwiększonym o 59 % z 139 123 000 EUR w 2007 r. do 213 559 000 EUR w 2010 r. ogólny program wdrażania Instrumentu na rzecz Stabilności jest obecnie wystarczająco solidnie rozwinięty, aby móc stawić czoła przyszłym wyzwaniom, takim jak te, które przyniósł początek 2011 r. w Afryce Północnej i w Państwach Arabskich Bliskiego Wschodu. Pod koniec 2010 r. rozpoczęto zewnętrzną ocenę Instrumentu na rzecz Stabilności, aby „sprawdzić wyniki aktualnych działań prowadzonych w ramach IfS w reakcji na sytuacje kryzysowe i działań zwiększających gotowość oraz udoskonalić podejścia w zakresie IfS, jeżeli chodzi o przyszłe środki i strategie reagowania na sytuacje kryzysowe, w celu budowania przyszłej gotowości do działania”. W wyniku oceny stwierdzono, że IfS to „wyjątkowy instrument, wpisujący się w unijne działania na rzecz pokoju, bezpieczeństwa i rozwoju. Artykuły 3 i 4 ust. 3 wypełniają ważną lukę w zakresie strategii, finansowania i zdolności oraz umożliwiają UE wspieranie szerokiego wachlarza istotnych inicjatyw w zakresie przygotowywania do sytuacji kryzysowych i reakcji na nie. Struktura instrumentu i sposób zarządzania nim pozwoliły na znaczne osiągnięcia, które należy traktować z uznaniem i które są istotnym wkładem na rzecz pokoju i stabilności na świecie". Pełne sprawozdanie zostało przekazane komitetowi ds. IfS w lipcu 2011 r.

Dzięki utworzeniu pod koniec 2010 r. Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych, ESDZ, oraz Służby Komisji ds. Instrumentów Polityki Zagranicznej, FPI, ścisła współpraca w ramach Komisji, zwłaszcza między służbami odpowiedzialnymi za zarządzanie pomocą humanitarną, współpracą na rzecz rozwoju i instrumentami polityki zagranicznej, z ESDZ, delegaturami UE oraz szerzej pojętą wspólnotą UE pozostanie podstawą skuteczności UE i IfS, jeżeli chodzi o reagowanie na sytuacje kryzysowe w przyszłości.

[1] Rozporządzenie (WE) nr 1717/2006 z dnia 15 listopada 2006 r. ustanawiające Instrument na rzecz Stabilności. Dz.U. L 327 z 24.11.2006, s. 1.

[2] Maksymalny okres obowiązywania to 18 miesięcy przy przyspieszonych procedurach przyjmowania i wdrażania programów o wartości poniżej 20 mln EUR w odniesieniu do decyzji, zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE, EURATOM) nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich, z późniejszymi zmianami, zwanym dalej rozporządzeniem finansowym, oraz z rozporządzeniem Komisji (WE, EURATOM) nr 2342/2002 z dnia 23 grudnia 2002 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia finansowego, zwanym dalej przepisami wykonawczymi.

[3] Programy oparte na nadzwyczajnych środkach pomocy, mające na celu stworzenie warunków dla realizacji strategii współpracy UE. Nie podlegają one tym samym ograniczeniom czasowym, co nadzwyczajne środki pomocy, ale w ich przypadku obowiązuje dłuższy proces decyzyjny, w tym obejmuje procedura komitetowa.

[4] Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA); Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI); instrument finansowania współpracy na rzecz rozwoju; Europejski Fundusz Rozwoju (EFR); europejski instrument na rzecz wspierania demokracji i praw człowieka na świecie itp.

[5] Wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony.

[6] LRRD.

[7] Zwane także „Partnerstwem na rzecz budowania pokoju” w ramach IfS.

[8] W ujęciu procentowym: 14,7 % środków przeznaczono na działania w Afryce; 13,5 % – na działania na Bliskim Wschodzie; 0,4 % – na działania w Europie; 29,6 % – na działania w Azji Południowo-Zachodniej; 6,7 % – na działania w Azji Południowo-Wschodniej; 13 % – na działania w Azji Środkowej i na Południowym Kaukazie; 22,1 % – na działania w Ameryce Łacińskiej.

[9] Moro Islamic Liberation Front , MILF.

[10] Szybkie zatwierdzenie jest możliwe na mocy decyzji w sprawie finansowania Instrumentu na rzecz Stabilności, na mocy której stworzono „instrument na rzecz doradztwa strategicznego, pomocy technicznej oraz mediacji” (na który w 2010 r. przydzielono 20 mln EUR); w związku z tym po zatwierdzeniu przez Dyrektora Generalnego dawnej DG Komisji ds. Stosunków Zewnętrznych na każde działanie można przeznaczyć środki finansowe w maksymalnej kwocie 2 mln EUR.

[11] Decyzja Komisji w sprawie rozporządzania finansami UE.

[12] Narzędzie dotyczące doradztwa w zakresie strategii politycznych i mediacji jest samo w sobie decyzją w sprawie finansowania, określającą warunki, zgodnie z którymi można szybciej podejmować decyzje w odniesieniu do szczególnego rodzaju działań o węższym zakresie.

[13] Odpowiedzialność prawna i finansowa za rozporządzanie funduszami UE, w tym w stosownych przypadkach uprawnienia w zakresie podpisywania i zmiany umów przechodzi z siedziby Komisji Europejskiej na daną delegaturę.

[14] 48%

[15] Art. 4 pkt 3 rozporządzenia ustanawiającego IfS.

[16] Mechanizm pomocy eksperckiej, oparty na wiedzy specjalistów z organizacji publicznych lub publiczno-prywatnych z całej UE. Od 2008 r. eksperci z około 60 organizacji w 17 państwach członkowskich przeprowadzili ponad 100 misji.

[17] Np. kontrola wywozu produktów podwójnego zastosowania, nielegalny handel, ukierunkowanie działalności naukowców dawniej zajmujących się bronią, kultura ochrony i bezpieczeństwa.

[18] Dnia 31 marca 2010 r. Komisja Europejska przyjęła roczny program działań na 2010 r. (http://www.eeas.europa.eu/ifs/docs/2010_annual_action_programme_en.pdf).

[19] Siecią zarządza Europejskie Biuro Łącznikowe ds. Budowania Pokoju (EPLO).

[20] Rezolucja RB ONZ nr 1325.

[21] Ocena potrzeb po kryzysie/po klęsce żywiołowej.

[22] Umowę w sprawie szkolenia w zakresie cywilnego zarządzania kryzysowego podpisano z główną agencją konsorcjum organów szkoleniowych z 13 państw członkowskich UE w grudniu 2010 r.