Uprawnienia wykonawcze Komisji w zakresie dalszego przedłużenia okresu zbierania deklaracji w odniesieniu do inicjatyw, których to dotyczy, są ograniczone pod względem zakresu i proporcjonalne. Przedłużenie podlega obiektywnemu, weryfikowalnemu wymogowi, aby środki wdrożone przez państwa członkowskie były stosowane lub utrzymane w większości państw członkowskich lub w szeregu państw członkowskich, reprezentujących ponad 35 % ludności UE. Podobnie Komisja udziela państwu członkowskiemu zezwolenia na przedłużenie okresu weryfikacji w odniesieniu do danej inicjatywy wyłącznie wówczas, gdy zainteresowane państwo członkowskie wykaże, że ze względu na obowiązujące środki związane z COVID nie może zakończyć procesu weryfikacji w ustalonym terminie trzech miesięcy. Zainteresowane państwo członkowskie przedkłada uzasadniony wniosek o takie przedłużenie.

Przedmiotowe działanie Unii jest konieczne do osiągnięcia celu, jakim jest prawidłowe funkcjonowanie europejskiej inicjatywy obywatelskiej, przewidzianego w rozporządzeniu (UE) 2019/788, biorąc pod uwagę skalę skutków spowodowanych przez środki wdrożone przez państwa członkowskie w odpowiedzi na pandemię COVID-19. Wniosek ogranicza się do ukierunkowanych środków tymczasowych, które są przyjmowane w odpowiedzi na skutki spowodowane przez środki wdrożone przez państwa członkowskie w kontekście pandemii COVID-19. Środki te ograniczają się do tego, co jest konieczne do zagwarantowania pewności prawa i zachowania skuteczności europejskiej inicjatywy obywatelskiej, jak zapisano w Traktacie o Unii Europejskiej.

Znaczne trudności, z jakimi borykają się obecnie organizatorzy ze względu na środki wdrożone przez państwa członkowskie w odpowiedzi na pandemię COVID-19, w zakresie zbierania deklaracji poparcia w formie papierowej i organizowania lokalnych kampanii informujących społeczeństwo o prowadzonych inicjatywach, mogą zagrozić ich zdolności do osiągnięcia progu miliona deklaracji poparcia w co najmniej siedmiu państwach członkowskich. Jest to warunek wstępny zwrócenia się do Komisji Europejskiej o przedłożenie wniosku dotyczącego aktu prawnego Unii w tej sprawie w celu wprowadzenia w życie Traktatów. W rezultacie skuteczność tego instrumentu na rzecz demokracji uczestniczącej na szczeblu Unii, w ramach którego obywatele Unii otrzymali prawo do zwrócenia się o takie działanie prawne, zostałaby osłabiona. Podobnie jak w przypadku innych polityk i instrumentów prawnych Unii, na które wpływ miała pandemia COVID-19, proponuje się zatem wdrożenie tymczasowych środków w celu przeciwdziałania tym nieprzewidywalnym i wyjątkowym skutkom.

Aktem prawnym, którego dotyczy niniejsze rozporządzenie, jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/788 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej. Rozporządzenie to nie zawiera przepisów szczegółowych, które pozwoliłyby na przedłużenie okresu zbierania, weryfikacji i badania w odniesieniu do zarejestrowanych inicjatyw w sytuacjach takich jak te spowodowane kryzysem związanym z COVID-19. W związku z tym konieczne jest przyjęcie odpowiednich przepisów w celu uwzględnienia skutku środków wdrożonych w odpowiedzi na kryzys w dziedzinie zdrowia publicznego spowodowany pandemią COVID-19 oraz zagwarantowania pewności prawa grupom organizatorów i organom państw członkowskich.

Aby w czasie tej pandemii zachować skuteczność instrumentu, jakim jest europejska inicjatywa obywatelska, oraz zagwarantować organizatorom inicjatyw, w przypadku których proces zbierania, weryfikacji lub badania deklaracji jest w toku, pewność i jasność prawa, konieczne jest przyjęcie środków tymczasowych, które pozwolą na przedłużenie okresów zbierania deklaracji w odniesieniu do tych inicjatyw. Należy wdrożyć podobne środki tymczasowe w celu umożliwienia państwom członkowskim zwrócenia się do Komisji Europejskiej o przedłużenie okresu weryfikacji, w przypadku gdy ich właściwe organy ze względu na środki zastosowane w celu zwalczania pandemii nie mogą zakończyć weryfikacji w terminie. Podobnie Parlament Europejski i Komisja Europejska powinny mieć możliwość przełożenia wysłuchania publicznego i spotkania z organizatorami do czasu, aż sytuacja w zakresie zdrowia publicznego w państwie, w którym planują zorganizować te spotkania, ponownie na to pozwoli. Odpowiedni okres na zbadanie ważnej inicjatywy powinien zostać odpowiednio przedłużony.

Na mocy rozporządzenia (UE) 2019/788 organizatorzy muszą zapewnić system zbierania deklaracji online wykorzystywany w celu zbierania deklaracji poparcia online. Mogą zdecydować, że stworzą taki system samodzielnie, ale mogą również skorzystać z centralnego systemu zbierania deklaracji online, stworzonego i zarządzanego przez Komisję. W przypadku inicjatyw wykorzystujących centralny system zbierania deklaracji online wydłużenie okresu zbierania deklaracji oznacza dalsze korzystanie ze scentralizowanego systemu zbierania deklaracji przez grupy organizatorów. Ponieważ system został zaprojektowany do obsługi wielu inicjatyw jednocześnie, dalsze korzystanie z systemu nie wiąże się z żadnymi dodatkowymi kosztami. Przedłużenie okresu zbierania deklaracji nie wymaga dodatkowych zasobów ludzkich w administracji Komisji w związku z realizacją tych inicjatyw, ponieważ obowiązki Komisji określone w rozporządzeniu (UE) 2019/788 w odniesieniu do tych inicjatyw pozostają takie same.

Rozporządzenie jest odpowiednim instrumentem umożliwiającym wprowadzenie niezbędnej elastyczności w zakresie przedłużania terminów prawnych mających zastosowanie do etapu zbierania, weryfikacji i badania w odniesieniu do europejskiej inicjatywy obywatelskiej na mocy rozporządzenia (UE) 2019/788. Przedłużenie tych terminów wymaga aktu Unii o zasięgu ogólnym, który jest wiążący i bezpośrednio stosowany we wszystkich państwach członkowskich. Uznaje się również, że rozporządzenie stanowi niezbędną podstawę prawną do przyznania Komisji uprawnień wykonawczych do przedłużenia okresu zbierania deklaracji i okresu weryfikacji na wniosek zainteresowanego państwa członkowskiego.

Wniosek zawiera szczególny środek tymczasowy, na wypadek gdyby państwo członkowskie uznało, że ze względu na wyjątkowe okoliczności spowodowane środkami przyjętymi w tym państwie jego organ krajowy nie może z uzasadnionych powodów zakończyć procesu weryfikacji i poświadczenia deklaracji poparcia w terminie trzech miesięcy. W takim przypadku państwo członkowskie może zwrócić się do Komisji z uzasadnionym wnioskiem o przedłużenie tego okresu o co najmniej jeden miesiąc i maksymalnie trzy miesiące.

Akty wykonawcze w celu dalszego przedłużenia okresu zbierania deklaracji w odniesieniu do inicjatyw, w przypadku których proces zbierania był już w toku w dniu 11 marca 2020 r. lub w dniu wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, mogą zostać przyjęte dopiero po wejściu w życie niniejszego rozporządzenia. Przewidziany w niniejszym rozporządzeniu sześciomiesięczny okres przedłużenia daje Komisji wystarczająco dużo czasu po jego wejściu w życie, aby w razie potrzeby mogła podjąć decyzję o dalszym przedłużeniu okresu zbierania deklaracji w odniesieniu do tych inicjatyw.

Odpowiedni przepis uzupełniono uprawnieniem Komisji do przedłużenia okresu zbierania deklaracji w odniesieniu do tych inicjatyw oraz inicjatyw, w przypadku których zbieranie deklaracji rozpoczęto w późniejszym terminie, w sytuacji gdy większość państw członkowskich lub szereg państw członkowskich reprezentujących ponad 35 % ludności UE (nadal) stosuje takie środki lub w przypadku wystąpienia nowego ogniska choroby wymagającego od państw członkowskich ponownego wdrożenia takich środków, które w tym samym stopniu dotyczą inicjatyw. Uprawnienie jest ograniczone w czasie (wyłącznie przedłużenia o trzy miesiące, przy czym maksymalny łączny okres zbierania deklaracji wynosi 24 miesiące) i oparte na obiektywnych kryteriach.

Jeśli chodzi o przedłużenie okresu zbierania deklaracji, wniosek przewiduje jako pierwszy środek tymczasowy środek polegający na przedłużeniu okresu zbierania deklaracji o sześć miesięcy w przypadku inicjatyw, w odniesieniu do których zbieranie deklaracji poparcia było w toku w dniu 11 marca 2020 r., kiedy Światowa Organizacja Zdrowia oficjalnie ogłosiła, że epidemia COVID-19 stała się światową pandemią. Od tego czasu wszystkie państwa członkowskie wdrożyły środki mające na celu zatrzymanie lub spowolnienie pandemii, co znacznie ogranicza możliwość prowadzenia przez organizatorów inicjatyw lokalnych kampanii i zbierania deklaracji poparcia w formie papierowej.

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego,

uwzględniając opinię Komitetu Regionów,

stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)W dniu 11 marca 2020 r. Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła, że epidemia COVID-19 stała się światową pandemią. Skutki tej pandemii dotknęły państwa członkowskie w dramatyczny i wyjątkowy sposób. Państwa członkowskie wdrożyły szereg środków ograniczających mających na celu zatrzymanie lub spowolnienie przenoszenia COVID-19, w tym środki izolacji ograniczające swobodny przepływ ich obywateli, zakaz imprez publicznych oraz zamknięcie sklepów, restauracji i szkół. Środki te doprowadziły do niemalże całkowitego zamrożenia życia publicznego w prawie wszystkich państwach członkowskich.

(2)Środki wdrożone przez państwa członkowskie w nieuchronny sposób wywarły również poważny wpływ na europejskie inicjatywy obywatelskie. Aby europejska inicjatywa obywatelska zakończyła się powodzeniem, w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/788 na organizatorów nałożono obowiązek zebrania co najmniej 1 mln deklaracji poparcia w co najmniej 7 państwach członkowskich w terminie 12 miesięcy. Z powodu środków wdrożonych w odpowiedzi na pandemię COVID-19 znacznie trudniejsze stało się w szczególności zbieranie deklaracji poparcia w formie papierowej, prowadzenie lokalnych kampanii i organizacja imprez publicznych, które mają istotne znaczenie dla powodzenia inicjatywy.

(3)Państwa członkowskie i instytucje Unii mają również pewne zobowiązania prawne na mocy rozporządzenia (UE) 2019/788. Zobowiązania te podlegają ścisłym terminom, od których rozporządzenie (UE) 2019/788 nie dopuszcza żadnych odstępstw.

(4)W Traktacie o Unii Europejskiej przyznano obywatelom Unii prawo do bezpośredniego zwrócenia się do Komisji o przedłożenie wniosku dotyczącego aktu prawnego Unii w celu wprowadzenia w życie Traktatów. Inicjatywa obywatelska jest jednym z głównych instrumentów umożliwiających obywatelom Unii angażowanie się w łatwy i osiągalny sposób w demokratyczną i polityczną debatę na temat Unii oraz uwzględnianie kwestii, które są dla nich ważne, w programie działań Unii.

(5)W obecnych wyjątkowych okolicznościach, a w szczególności z powodu środków wdrożonych przez państwa członkowskie w odpowiedzi na pandemię COVID-19, środki tymczasowe są niezbędne do zachowania skuteczności tego instrumentu i zagwarantowania pewności prawa w odniesieniu do możliwego przedłużenia obowiązujących terminów.

(6)Państwa członkowskie wskazały, że będą jedynie stopniowo zmniejszać poziom ograniczeń wprowadzonych za pomocą środków w odpowiedzi na pandemię COVID-19, aby monitorować i kontrolować sytuację w zakresie zdrowia publicznego. W związku z tym należy przedłużyć okres zbierania deklaracji poparcia o sześć miesięcy, obejmując okres od dnia 11 marca 2020 r., kiedy to Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła, że epidemia stała się pandemią. Przedłużenie to opiera się na założeniu, że przynajmniej w pierwszych sześciu miesiącach od dnia 11 marca 2020 r. większość państw członkowskich lub szereg państw członkowskich reprezentujących ponad 35 % ludności Unii wprowadzi środki, które znacznie ograniczą możliwości organizatorów w zakresie prowadzenia lokalnych kampanii i zbierania deklaracji poparcia w formie papierowej. W związku z tym okres zbierania deklaracji w odniesieniu do inicjatyw, w przypadku których w dniu 11 marca 2020 r. proces zbierania deklaracji był w toku, należy przedłużyć o sześć miesięcy. W przypadku gdy okres zbierania deklaracji w odniesieniu do inicjatywy rozpoczął się po dniu 11 marca, okres ten należy proporcjonalnie przedłużyć.

(7)Biorąc pod uwagę, że trudno jest przewidzieć zakończenie pandemii w Unii, należy uprawnić Komisję do przyjęcia aktów wykonawczych w celu dalszego przedłużenia okresu zbierania deklaracji w odniesieniu do inicjatyw, w przypadku których w dniu 11 września 2020 r. okres zbierania deklaracji będzie nadal trwał, w przypadkach gdy w dalszym ciągu będą występowały wyjątkowe okoliczności wynikające z pandemii COVID-19. Przewidziane w niniejszym rozporządzeniu przedłużenie okresu zbierania deklaracji o sześć miesięcy powinno zapewnić Komisji wystarczająco dużo czasu, aby mogła podjąć decyzję, czy dalsze przedłużenie okresu zbierania deklaracji jest uzasadnione. Uprawnienie to powinno również umożliwić Komisji przyjęcie aktów wykonawczych w celu przedłużenia okresu zbierania deklaracji w razie nowego kryzysu w dziedzinie zdrowia publicznego związanego z nowym wybuchem pandemii COVID-19 w przypadku wdrożenia środków, które mogą mieć taki sam skutek, przez większość państw członkowskich lub szereg państw członkowskich reprezentujących ponad 35 % ludności Unii.

(8)W celu zapewnienia jednolitych warunków wprowadzania przedłużenia okresu zbierania deklaracji należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze. Uprawnienia te powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011.

(9)Środki wdrożone przez państwa członkowskie w odpowiedzi na pandemię COVID-19 mogą znacząco wpłynąć na zdolność właściwych organów do weryfikowania ważności deklaracji poparcia w terminie trzech miesięcy określonym w rozporządzeniu (UE) 2019/788. Przykładowo liczba dostępnych pracowników może być mniejsza lub właściwe organy mogą mieć dodatkowe zadania i obowiązki w związku z pandemią.

(10)Państwa członkowskie powinny zapewnić możliwie normalne funkcjonowanie swoich organów administracji pomimo środków wdrożonych w odpowiedzi na pandemię COVID-19. W wyjątkowych okolicznościach państwo członkowskie powinno mieć jednak możliwość przedłożenia Komisji uzasadnionego wniosku o zezwolenie na zastosowanie przedłużenia okresu weryfikacji i poświadczania. Wniosek powinien być uzasadniony i uwzględniać wpływ środków związanych z pandemią na funkcjonowanie właściwych organów tego państwa członkowskiego. Ewentualnie przyznane przedłużenie nie powinno być dłuższe niż pierwotny okres weryfikacji.

(11)Ze względu na środki wdrożone przez państwa członkowskie w odpowiedzi na pandemię COVID-19 instytucjom Unii może być trudno zorganizować spotkania z organizatorami lub przesłuchania publiczne w kontekście badania ważnych inicjatyw w państwie członkowskim, w którym zamierzają one zorganizować takie spotkania. W takich przypadkach instytucje powinny mieć możliwość przełożenia daty organizacji tych spotkań na dzień, w którym pozwoli na to sytuacja w zakresie zdrowia publicznego w danym państwie członkowskim. W przypadku gdy wysłuchanie publiczne zostanie przełożone, Komisja powinna mieć możliwość opóźnienia przyjęcia komunikatu, w którym przedstawi swoje wnioski prawne i polityczne dotyczące tej inicjatywy, do trzech miesięcy od przeprowadzenia wysłuchania publicznego, aby umożliwić jej należyte uwzględnienie ustaleń z tego wysłuchania.

(12)W przypadku przedłużenia okresu zbierania, weryfikacji lub badania ze względu na środki wdrożone przez państwa członkowskie w odpowiedzi na pandemię COVID-19 okresy zatrzymywania deklaracji poparcia określone w rozporządzeniu (UE) 2019/788 zostają odpowiednio przedłużone.

(13)Nieprzewidywalny i nagły wybuch pandemii COVID-19 oraz związane z nim środki wdrażane przez państwa członkowskie, które to środki były regularnie przedłużane, sprawiły, że w niektórych indywidualnych sytuacjach terminowe przyjęcie środków tymczasowych przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu nie było możliwe. Z tego powodu środki tymczasowe powinny również obejmować okres przed wejściem w życie niniejszego rozporządzenia.

(14)Niniejsze rozporządzenie powinno mieć również zastosowanie do inicjatyw zarejestrowanych przed dniem 1 stycznia 2020 r. na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 211/2011, do których mają w dalszym ciągu zastosowanie przepisy tego rozporządzenia dotyczące okresu zbierania deklaracji poparcia oraz weryfikacji i poświadczania przez państwa członkowskie zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2019/788.