WPROWADZENIE

Obywatele UE[1] świadczący rozmaite usługi na rzecz konsumentów i przedsiębiorstw zapewniają ważny wkład w naszą gospodarkę. Zatrudnienie lub świadczenie usług w innym państwie członkowskim to konkretny przykład korzyści, jakie zapewnia obywatelom jednolity rynek. Od dawna dostrzegano równie przytłaczający wpływ restrykcyjnych przepisów w sprawie kwalifikacji zawodowych na mobilność jak w przypadku dyskryminacji ze względu na przynależność państwową. Uznawanie kwalifikacji nabytych w innym państwie członkowskim odgrywa zatem rolę podstawowego budulca jednolitego rynku. Jak podkreślono w strategii Europa 2020[2] oraz w Akcie o jednolitym rynku[3], mobilność zawodowa stanowi kluczowy element konkurencyjności Europy. W sprawozdaniu na temat obywatelstwa UE – 2010 r. [4] stwierdzono, że uciążliwe i niejasne procedury uznawania kwalifikacji zawodowych to jedna z podstawowych przeszkód, jakie obywatele UE napotykają w życiu codziennym, korzystając z nadanych im na mocy prawa UE uprawnień w wymiarze transgranicznym. Unowocześnienie wzmocniłoby również pozycję Unii Europejskiej w międzynarodowych negocjacjach handlowych, ułatwiając konwergencje regulacyjną i umożliwiając UE uzyskanie lepszego dostępu do rynków państw trzecich dla obywateli UE.

Mobilność przedstawicieli wolnych zawodów w UE nadal utrzymuje się na bardzo niskim poziomie. Liczba skarg, spraw w systemie SOLVIT i kwestii podnoszonych w portalu Twoja Europa – Porady oraz analiza tych spraw wyraźnie dowodzą konieczności unowocześnienia przepisów. Ponadto wewnątrzunijny handel usługami (w tym usługami profesjonalnymi) stanowi zaledwie około 25% całego handlu w UE. To dużo za mało, uwzględniając ogólne znaczenie sektora usług dla gospodarki UE (70% PKB). Ten udział można jednak zwiększyć.

Z uwagi na coraz mniejszą liczbę ludności aktywnej zawodowo, większa mobilność pomogłaby również sprostać wyzwaniu, jakim jest obsadzenie stanowisk wymagających posiadania wysokich kwalifikacji. Według prognoz Europejskiego Centrum Kształcenia Zawodowego (Cedefop) do obsadzenia stanowisk wymagających posiadania wysokich kwalifikacji potrzeba będzie do 2020 r.[5] dodatkowo 16 mln osób, natomiast bieżąca tendencja będzie skutkowała poważnym niedoborem przedstawicieli wolnych zawodów. Niedobór ten po części można zmniejszyć przy pomocy osób posiadających kwalifikacje zawodowe nabyte poza UE, mających obecnie duże problemy z uznaniem ich kwalifikacji.

Szczególnie niepokojący jest prognozowany niedobór w liczbie miliona pracowników służby zdrowia. Komisja i państwa członkowskie podejmą odrębne działania, by określić, w jaki sposób kraje mogą lepiej zarządzać mobilnością pracowników służby zdrowia, umacniając swoją ogólną politykę w odniesieniu do siły roboczej i opracowując dodatkowe mechanizmy planowania w zakresie siły roboczej[6].

Umożliwienie obywatelom korzystania z indywidualnego prawa do podejmowania pracy gdziekolwiek w UE trzeba traktować w takim szerszym kontekście. Aby przedstawiciele wolnych zawodów mogli w pełni korzystać ze swobody przemieszczania się, nie mogą mieć problemów z uznawaniem ich kwalifikacji w innych państwach członkowskich[7]. Bardzo ważne jest zatem, aby w dyrektywie w sprawie kwalifikacji zawodowych[8] określono zrozumiałe i proste zasady ich uznawania. Zasady te muszą jednocześnie zapewniać wysoką jakość usług, nie utrudniając jednak mobilności. Dotychczasowe osiągnięcia Unii Europejskiej w tym obszarze są znaczne: niektóre kwalifikacje zawodowe, zwłaszcza w dziedzinie opieki zdrowotnej, architektury, rzemiosła, handlu i przemysłu, uznaje się automatycznie; w przypadku wszystkich innych zawodów udało się z powodzeniem wprowadzić zasadę wzajemnego uznawania na podstawie „ogólnego systemu”. W 2005 r. zasady te uzupełniono nowym prostszym systemem w celu ułatwienia mobilności tymczasowej. Z zasad tych korzystają miliony przedstawicieli wolnych zawodów w Europie. Szacuje się, że sam system automatycznego uznawania na podstawie zharmonizowanych minimalnych wymogów dotyczących kształcenia ma zastosowanie do 6,4 mln obywateli[9].

W marcu 2010 r. Komisja przystąpiła do oceny dyrektywy przy współudziale wielu zainteresowanych stron: około dwieście właściwych organów sporządziło w 2010 r. sprawozdania na temat swoich doświadczeń i około czterystu uczestników wyraziło swoje poglądy w ramach konsultacji społecznych na początku 2011 r. Na tej ocenie oparto zieloną księgę. Przedstawia się w niej nowe pomysły na ułatwienie mobilności w ramach jednolitego rynku, takie jak europejska legitymacja zawodowa (zob. część 2); analizuje się w niej sposoby wykorzystania dotychczasowych osiągnięć (zob. część 3); oraz określa się możliwości unowocześnienia procedury automatycznego uznawania (zob. część 4). Szeroko zakrojone konsultacje pomogą Komisji ocenić różne możliwości unowocześnienia dyrektywy w sprawie kwalifikacji zawodowych.

Wniosek ustawodawczy mający na celu unowocześnienie dyrektywy planowany jest na koniec 2011 r.

NOWE PODEJśCIE DO MOBILNOśCI

Europejska legitymacja zawodowa

W celu zaoferowania nowych narzędzi sprzyjających mobilności za podstawę unowocześnienia należy przyjąć najnowsze technologie. Technologie te mogą zarówno umożliwić przedstawicielom wolnych zawodów większą mobilność, jak i zapewnić poprawę w zakresie informowania konsumentów i pracodawców o kwalifikacjach tych pracowników do świadczenia usług, które oferują. Europejska legitymacja zawodowa mogłaby się opierać na technologiach szybkiej komunikacji XXI wieku, tworząc mechanizm zapewniający konkretne i dobrze dopasowane efekty na podstawie unowocześnionej dyrektywy w sprawie kwalifikacji zawodowych. System wymiany informacji na rynku wewnętrznym (IMI) mógłby ułatwić szybszą współpracę między wydającym państwem członkowskim (krajem, z którego przedstawiciel wolnego zawodu wyjeżdża) a państwem członkowskim przyjmującym (krajem, w którym przedstawiciel wolnego zawodu zamierza prowadzić działalność). Szybsza współpraca między dwoma krajami przyspieszyłaby proces uznawania kwalifikacji posiadacza legitymacji zawodowej. Współpraca w ramach systemu wymiany informacji na rynku wewnętrznym powinna również być obwarowana terminami, które w przyszłości byłyby wiążące dla państw członkowskich. W tym samym duchu można by uprościć mobilność tymczasową przedstawicieli wolnych zwodów posiadających europejską legitymację zawodową: nie trzeba by było udzielać informacji, których może obecnie wymagać kraj przyjmujący, ponieważ wszystkie konieczne informacje znajdowałyby się na legitymacji lub udostępniane by były przy pomocy infrastruktury szybkiej komunikacji elektronicznej przez kraj wyjazdu, który wystawił taką legitymację.

Mobilizacja państwa członkowskiego wyjazdu

Za sprawdzenie kwalifikacji migrujących przedstawicieli wolnych zwodów odpowiada w ramach obecnego systemu przyjmujące państwo członkowskie. Może to przysparzać problemów przedstawicielom wolnych zawodów, którzy muszą przedstawiać tłumaczenia różnych dokumentów. Może to być również czasochłonne zadanie dla właściwego organu w państwie członkowskim przyjmującym, który nie musi posiadać informacji na temat sposobu nabywania kwalifikacji w innych państwach członkowskich. Europejska legitymacja zawodowa, wystawiona przez właściwy organ w państwie członkowskim, w którym dany pracownik nabył kwalifikacje i pod warunkiem, że jest uprawniony do wykonywania zawodu, mogłaby ułatwić cały proces, zwiększając na jego wczesnym etapie rolę państwa członkowskiego wyjazdu.

Wystawiając taką legitymację, właściwy organ w państwie członkowskim wyjazdu musiałby sprawdzać, czy wnioskodawcy posiadają odpowiednie kwalifikacje i czy spełniają inne warunki określone w unowocześnionej dyrektywie, na przykład, czy legalnie prowadzą działalność lub czy posiadają autentyczne dyplomy. Organ taki przechowywałby również dokumenty uzasadniające wystawienie legitymacji, udostępniając je w razie konieczności właściwemu organowi w państwie członkowskim przyjmującym. Aby zapewnić wzajemne zaufanie, legitymacji nie wystawiałyby żadne podmioty prowadzące działalność o charakterze komercyjnym. Jeżeli jakiś zawód nie jest regulowany w państwie członkowskim wyjazdu, państwo to zobowiązane by było wyznaczyć właściwy organ publiczny, który wystawi legitymację (np. ośrodki informacji[10] lub ośrodki NARIC[11]).

W ramach takiego systemu organy w państwie członkowskim przyjmującym nie musiałyby angażować zasobów administracyjnych, żeby sprawdzić wszystkie informacje, które już sprawdzono w państwie członkowskim wyjazdu. Do potwierdzenia uprawnień posiadacza legitymacji do wykonywania danego zawodu w państwie członkowskim przyjmującym wystarczy sprawdzić ważność samej legitymacji.

System wymiany informacji na rynku wewnętrznym (IMI) mógłby w tym kontekście pełnić rolę zaplecza organizacyjnego na potrzeby współpracy właściwych organów. Wymagałoby to rejestracji w systemie IMI wszystkich właściwych organów wystawiających i sprawdzających legitymacje, gdyż system umożliwiłby im wzajemną komunikację na wypadek, gdyby miały jakieś pytania. Duża część właściwych organów w UE jest już zarejestrowana; oczekuje się, że pozostałe zarejestrują się do końca 2012 r.

Mobilizacja przyjmującego państwa członkowskiego

W przypadku przedstawicieli wolnych zawodów chcących świadczyć usługi tymczasowo legitymacja zawodowa mogłaby zastąpić dokumenty administracyjne załączane do oświadczenia wymaganego przez większość państw członkowskich na podstawie art. 7 dyrektywy. Wystarczyłaby wiadomość elektroniczna z numerem legitymacji danej osoby. Posiadacze legitymacji mogliby nawet być zwolnieni z obowiązku wcześniejszego składania oświadczenia, ponieważ wystarczające byłoby okazanie legitymacji, zawierającej wszystkie niezbędne informacje. Zamiast wysyłać oświadczenie organom i odbiorcom usług w przyjmującym państwie członkowskim, można by okazywać im legitymację. Znacznie ułatwiłoby to mobilność tymczasową, przy utrzymaniu możliwości przeprowadzania wszystkich koniecznych kontroli.

Podobne korzyści można by zapewnić przedstawicielom wolnych zawodów ubiegających się o automatyczne uznawanie ich kwalifikacji na podstawie zharmonizowanych minimalnych wymogów dotyczących kształcenia. Legitymacja poświadczałaby zgodność kwalifikacji przedstawiciela wolnego zawodu ze zharmonizowanymi minimalnymi wymogami dotyczącymi kształcenia na mocy unowocześnionej dyrektywy. Zgodność tę sprawdzałby właściwy organ przy składaniu wniosku o wydanie legitymacji w państwie członkowskim, w którym wydano wymagane dokumenty potwierdzające posiadanie kwalifikacji. Organ w przyjmującym państwie członkowskim nie musiałby już sprawdzać kwalifikacji i tym samym mógłby wydawać decyzje o ich uznaniu w znacznie krótszym terminie (np. w terminie dwóch tygodni, a nie trzech miesięcy, jak dopuszczają przepisy aktualnie obowiązującej dyrektywy)[12].

Nawet w ramach ogólnego systemu, w którym kwalifikacje sprawdza się w poszczególnych przypadkach, wprowadzenie legitymacji mogłoby uprościć i przyspieszyć procedurę uznawania, ponieważ wstępnego sprawdzenia dokonywałby organ wystawiający ją. Wskutek tego, trwające obecnie maksymalnie cztery miesiące procedury można by skrócić do maksymalnie miesiąca[13].

Legitymacja zawodowa przynosiłaby korzyści również odbiorcom usług, zwłaszcza z uwagi na przejrzystość. Przedstawiając legitymację, przedstawiciel wolnego zawodu dawałby gwarancję swoich kompetencji do wykonywania danego zawodu. Ponadto można by utworzyć system umożliwiający konsumentom i pracodawcom sprawdzanie ważności legitymacji (np. przez bezpośredni kontakt z właściwym organem).

Prace grupy sterującej i pilotażowe badania sytuacyjne

Europejska legitymacja zawodowa nie byłaby obowiązkowa. Zainteresowani mobilni przedstawiciele wolnych zwodów powinni mieć możliwość, a nie obowiązek, wystąpienia o wystawienie takiej legitymacji. Komisja utworzyła już grupę sterującą ds. legitymacji zawodowej dla stron, które wyraziły zainteresowanie. Składa się ona z przedstawicieli różnych zawodów, właściwych organów i związków zawodowych. Grupa przystąpiła do prac na początku stycznia 2011 r. i oczekuje się, że w październiku br. przedstawi konkretne wnioski. Grupa rozważała wartość dodaną i ewentualne skutki prawne takiej legitymacji. Badała również istniejące projekty legitymacji zawodowej oraz podobne instrumenty, które mogłyby być przydatne obywatelom w codziennym życiu (takie jak europejskie prawo jazdy, europejska karta ubezpieczenia zdrowotnego czy europejski paszport umiejętności). Najwięcej uwagi grupa poświęciła sprawom wdrożenia takiej legitymacji, w tym jej zawartości i formatu, zastanawiając się również nad najlepszym sposobem zapewnienia wiarygodności tego dokumentu. Wyniki zostaną przedstawione na Forum Jednolitego Rynku, które odbędzie się w dniach 3–4 października w Krakowie, w Polsce.

W związku z różnymi warunkami w obszarze dostępu do poszczególnych zawodów i ich wykonywania, grupa sterująca uznała za przydatne przeprowadzenie badań sytuacyjnych obejmujących wybrane zawody: inżynierów, lekarzy, pielęgniarki/pielęgniarzy, psychoterapeutów i przewodników turystycznych.

Pytanie 1: Czy ma Pani/Pan jakieś uwagi w kwestii roli przypisywanej właściwym organom w państwie członkowskim wyjazdu i przyjmującym państwie członkowskim?

Pytanie 2: Czy zgadza się Pani/Pan, że legitymacja zawodowa powinna dawać wymienione niżej korzyści, zależnie od celów jej posiadacza?

a) Posiadacz legitymacji przemieszcza się tymczasowo (mobilność tymczasowa):

- Opcja 1: legitymacja zastępowałaby oświadczenie, którego państwa członkowskie obecnie wymagają na podstawie art. 7 dyrektywy.

- Opcja 2: utrzymany zostaje obowiązek składania oświadczeń, ale legitymację można przedstawiać w miejsce dokumentów towarzyszących.

b) Posiadacz legitymacji ubiega się o automatycznie uznawanie jego kwalifikacji: przedstawienie legitymacji przyspieszyłoby procedurę uznawania (przyjmujące państwo członkowskie podejmowałoby decyzję w terminie dwóch tygodni, a nie trzech miesięcy).

c) Posiadacz legitymacji ubiega się o uznanie jego kwalifikacji, które nie podlegają uznawaniu automatycznemu (ogólny system): przedstawienie legitymacji przyspieszyłoby procedurę uznawania (przyjmujące państwo członkowskie podejmowałoby decyzję w terminie miesiąca, a nie czterech miesięcy).

Ukierunkowanie na działalność gospodarczą: zasada dostępu częściowego

Przedstawiciele wolnych zawodów mogą mieć problemy z uznawaniem ich kwalifikacji w przypadkach, gdy zakres prowadzonej w ramach zawodu działalności gospodarczej w państwie członkowskim siedziby jest inny niż w państwie członkowskim, w którym zamierzają taką działalność prowadzić. Sytuacja taka ma przykładowo miejsce w przypadku zawodu instruktora snowboardu, który w niektórych państwach członkowskich ma status odrębnego zawodu, natomiast w innych podlega zakresowi zawodu instruktora narciarskiego.

Niekiedy różnice w zakresie działalności gospodarczej dla określonego zawodu w dwóch państwach członkowskich są tak duże, że przedstawiciele wolnych zawodów muszą zaliczyć w państwie członkowskim przyjmującym cały program kształcenia i szkolenia, aby wyrównać różnice w odpowiednich wymogach dotyczących kwalifikacji, jak w podanym wyżej przykładzie. Rozważając tę kwestię, Trybunał Sprawiedliwości stworzył zasadę dostępu częściowego[14]. Trybunał orzekł, że państwa członkowskie muszą umożliwić częściowe wykonywanie zawodu na wniosek przedstawiciela wolnego zawodu pod pewnymi warunkami. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości ogólna ochrona odbiorców usług i konsumentów może jednak uzasadniać proporcjonalne ograniczenie swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług jeżeli środek ten jest niezbędny do osiągnięcia celu i proporcjonalny do niego.

Uwzględnienie tej zasady w dyrektywie rozszerzyłoby zabezpieczenia oferowane przedstawicielom wolnych zawodów, takie jak terminy wydawania przez państwa członkowskie decyzji o uznaniu, również przedstawicielom wolnych zawodów, którzy spełniają warunki dostępu częściowego.

Unowocześniona dyrektywa mogłaby również potwierdzać kryteria stosowania danej zasady (podejście oparte na kryteriach) zgodnie z orzecznictwem. Według Trybunału zasada dostępu częściowego ma zastosowanie w przypadku, gdy istnieje możliwość obiektywnego oddzielenia działalności gospodarczej, którą przedstawiciel wolnego zawodu chce prowadzić w przyjmującym państwie członkowskim, od reszty działalności podlegającej danemu zawodowi w danym państwie członkowskim. Jedno z decydujących kryteriów polega na pytaniu, czy daną działalność gospodarczą można prowadzić niezależnie lub autonomicznie w państwie członkowskim, w którym nabyte zostały kwalifikacje zawodowe. Na przykład inżynier specjalizujący się w hydraulice w jednym państwie członkowskim, chcący pracować w państwie członkowskim, w którym wykonywaną przez niego pracę wykonują inżynierowie o szerszych kwalifikacjach, zajmujący się również drogami, kanałami i portami, może uzyskać dostęp częściowy do danego zawodu w państwie członkowskim przyjmującym. Otrzymałby zezwolenie na prowadzenie działalności tylko w dziedzinie hydrauliki.

W przypadkach uzasadnionych nadrzędnym interesem ogólnym można zezwolić na odstępstwa od tej zasady, podyktowane realizacją celu leżącego w interesie ogólnym i niewykraczające poza zakres konieczny do osiągnięcia takiego celu.

Pytanie 3: Czy zgadza się Pani/Pan, że uwzględnienie zasady dostępu częściowego i określonych kryteriów jej stosowania w dyrektywie przyniosłoby znaczne korzyści? (Prosimy podać konkretne powody odstępstw od tej zasady.)

Zmiana kształtu wspólnych platform

Obecnie automatycznemu uznawaniu podlega tylko ograniczona liczba zawodów. Wiele zawodów objętych ogólnym systemem aspiruje do podobnego mechanizmu, który ułatwiłby mobilność wykonującym je osobom. W art. 15 dyrektywy przewidziano możliwość przyjęcia wspólnych platform. Celem takich platform byłoby zwolnienie z obowiązkowych środków (testu lub stażu adaptacyjnego). Nie są one narzędziem służącym automatycznemu uznawaniu kwalifikacji. Nie utworzono zatem dotychczas wspólnej platformy środków wyrównawczych i panuje ogólne przekonanie o braku podstaw, na których można by oprzeć dalszy postęp. Obecna koncepcja wspólnych platform jest błędna. W przyszłości należałoby bardziej skłonić się ku automatycznemu uznawaniu.

Komisja chce sprostać zapotrzebowaniu na łatwiejszą mobilność, umożliwiając płynniejsze uznawanie kwalifikacji. Założenia te można uwzględnić w nowym podejściu do wspólnych platform. Mogłyby funkcjonować w dużym stopniu podobnie do systemu automatycznego uznawania kwalifikacji lekarzy, stomatologów, pielęgniarek/pielęgniarzy, położnych, farmaceutów, lekarzy weterynarii i architektów, ale bez konieczności udziału wszystkich państw członkowskich czy nawet takiej liczby państw członkowskich, jaką przewiduje obecnie art. 15. Próg można by obniżyć z dwóch trzecich do jednej trzeciej wszystkich państw członkowskich (tj. do dziewięciu spośród dwudziestu siedmiu państw członkowskich), zwiększając tym samym szanse na tworzenie wspólnych platform. Wyjaśniono by również, że nieuczestniczącym państwom członkowskim będzie przysługiwała dowolność w kwestii przystąpienia do wspólnej platformy w późniejszym terminie.

Każda nowa platforma poddawana by była testowi rynku wewnętrznego. W ten sposób można by się upewnić, że uzgodnione warunki są proporcjonalne, a wspólna platforma nie zawiera zbyt wielu szczegółowych informacji, przez co nie stanowi przeszkody dla mobilności przedstawicieli wolnych zawodów z nieuczestniczących państw członkowskich, chcących korzystać z przysługującego im prawa swobodnego przepływu na jednolitym rynku. Test rynku wewnętrznego mogłyby wykonywać zainteresowane stowarzyszenia zawodowe, a sam test może przede wszystkim pomóc w wyjaśnieniu, czy przedstawiciela wolnego zawodu z nieuczestniczącego państwa członkowskiego można dopuścić do wykonywania zawodu w jednym z krajów uczestniczących na podstawie posiadanego doświadczenia zawodowego.

I wreszcie, wspólne platformy byłyby wspomagane nie tylko przez organizacje zawodowe, ale też przez co najmniej dziewięć państw członkowskich. Na podstawie wniosku stowarzyszenia zawodowego oraz przy koniecznym wsparciu ze strony wystarczającej liczby państw członkowskich Komisja mogłaby ostatecznie zatwierdzić wspólną platformę aktem delegowanym, którego ramy ustanawiałaby unowocześniona dyrektywa. Przykładem funkcjonującej wspólnej platformy jest wspólna platforma instruktorów narciarstwa.

Pytanie 4: Czy popiera Pan/Pani obniżenie obecnego progu dla utworzenia wspólnej platformy z dwóch trzecich do jednej trzeciej (tj. dziewięć z dwudziestu siedmiu państw członkowskich)? Czy zgadza się Pan/Pani z koniecznością przeprowadzania testu rynku wewnętrznego (na podstawie zasady proporcjonalności) w celu upewnienia się, czy wspólna platforma nie stanowi przeszkody dla usługodawców z nieuczestniczących państw członkowskich? (Prosimy podać konkretne argumenty przemawiające za takim podejściem lub przeciw niemu.) Kwalifikacje zawodowe w zawodach regulowanych

Kwalifikacje zawodowe w zawodach regulowanych

W Akcie o jednolitym rynku przewidziano dalszą analizę możliwych działań związanych z kwalifikacjami zawodowymi. Apeluje się w nim również o dokonanie przeglądu zakresu zawodów regulowanych. Obecnie w dwudziestu siedmiu państwach członkowskich regulowanych jest na podstawie kwalifikacji zawodowych około cztery tysiące siedemset zawodów. Zawody te można pogrupować na około osiemset różnych kategorii. Dyrektywa w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych zapewnia obecnie mechanizm wzajemnego uznawania dla większości tych zawodów. Chociaż państwa członkowskie mają swobodę ustalania wymogów dotyczących kwalifikacji wymaganych do dostępu do niektórych zawodów, co jest odpowiednim narzędziem realizacji celów polityki publicznej związanej z danym rodzajem działalności gospodarczej, np. potrzeba zapewnienia jego bezpieczeństwa i ochrony, w niektórych przypadkach wymogi dotyczące kwalifikacji mogą być nieproporcjonalne lub zbędne do osiągnięcia celów polityki publicznej i mogą prowadzić do powstania ograniczeń swobody przemieszczania się obywateli UE. Mogą jednak zdarzać się sytuacje, w których obywatel UE prowadzący działalność gospodarczą w swoim państwie członkowskim siedziby staje w obliczu nieuzasadnionego i nieproporcjonalnego wymogu dotyczącego kwalifikacji w przyjmującym państwie członkowskim, że nie jest w stanie pokonać trudności przy pomocy testu czy stażu (tak zwanych środków wyrównawczych), jak przewidziano w dyrektywie w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych, ani ubiegać się o dostęp częściowy zgodnie z orzecznictwem Trybunału (zob. pkt 2.2 na temat bardziej szczegółowych informacji w zakresie dostępu częściowego). Obywatel taki nie ma zatem innego wyjścia, jak przejść cały cykl kształcenia konieczny do uzyskania krajowych kwalifikacji w przyjmującym państwie członkowskim.

Pytanie 5: Czy znane są Pani/Panu regulowane zawody, w przypadku których obywatele UE mogą faktycznie znaleźć się w takich sytuacjach? Prosimy wskazać taki zawód, kwalifikacje oraz przyczyny braku uzasadnienia dla takich sytuacji.

WYKORZYSTANIE DOTYCHCZASOWYCH OSIąGNIęć

Dostęp do informacji i e-administracji

Przedstawiciele wolnych zwodów chcący pracować w innym państwie członkowskim muszą znać i rozumieć przepisy, którym podlegają. W wyniku oceny dyrektywy, zwłaszcza konsultacji społecznych na początku 2011 r., stwierdzono, że jest to poważny problem dla wielu zainteresowanych stron. Respondenci sygnalizowali przede wszystkim niedostateczne sprecyzowanie informacji wskazujących organ odpowiedzialny za uznawanie ich kwalifikacji zawodowych oraz informacji o dokumentach, które należy przedstawić. Brak wystarczających informacji o tym, co i któremu organowi należy przedstawić, często wyklucza osiągnięcie zamierzonego celu, jakim jest otrzymanie szybkiej decyzji przyjmującego państwa członkowskiego.

Związany jest z tym kolejny problem, czyli możliwość korzystania przez przedstawicieli wolnych zawodów ze skuteczniejszego i dogodniejszego sposobu składania wniosku o uznanie kwalifikacji zawodowych oraz otrzymywania decyzji o uznaniu za pośrednictwem portali e-administracji.

W unowocześnionej dyrektywie można by przewidzieć, że każde państwo członkowskie zobowiązane jest zapewnić centralny internetowy punkt dostępu zawierający wszystkie informacje na temat właściwych organów i dokumentów wymaganych w celu uznania kwalifikacji zawodowych dla wszystkich przedstawicieli wolnych zawodów, niezależnie od wykonywanego zawodu czy regionu, w którym zamierzają go wykonywać. To rozwiązywałoby pierwszy problem. Uprzednie informacje na temat dokumentów, które trzeba złożyć, zapewniłyby przedstawicielom wolnych zawodów większą przejrzystość i możliwość uniknięcia sytuacji, w której właściwe organy zwlekają z podjęciem formalnej decyzji z uwagi na niekompletne akta migrującego przedstawiciela wolnego zawodu (zob. art. 51 ust. 2 dyrektywy).

Kolejny krok, w oparciu o centralne punkty dostępu, polegałby na zaoferowaniu przedstawicielom wolnych zawodów możliwości dopełnienia wszystkich procedur związanych z uznawaniem kwalifikacji za pośrednictwem Internetu, co rozwiązywałoby drugi problem.

W jaki sposób te rozwiązania rozwiązałyby oba problemy w praktyce? Pierwsza opcja opierałaby się na krajowych ośrodkach informacji przewidzianych w art. 57 dyrektywy, które już udzielają informacji przedstawicielom wolnych zawodów ubiegających się o uznanie ich kwalifikacji i zapewniają im pomoc. Ich zadania polegają obecnie przede wszystkim na zapewnieniu doradztwa raczej w formie pisemnej lub telefonicznego, a nie na czynnym zapewnieniu obywatelom UE zainteresowanym mobilnością zawodową dostępu do informacji o wymaganych dokumentach i właściwych organach. W przyszłości krajowe ośrodki informacji mogłyby organizować również centralne punkty dostępu do informacji i we współpracy z właściwymi organami mogłyby koordynować infrastrukturę e-administracji, umożliwiającą dopełnienie wszystkich formalności w sieci.

Kolejna opcja opierałaby się na pojedynczych punktach kontaktowych przewidzianych w dyrektywie o usługach[15]. Mają one być całkowicie pełnoprawnymi portalami e-administracji, umożliwiającymi usługodawcom łatwe uzyskanie przez internet wszystkich ważnych informacji dotyczących ich działalności (przepisy, procedury, terminy). Ponadto pojedyncze punkty kontaktowe umożliwiają usługodawcom dopełnienie drogą elektroniczną wszystkich procedur administracyjnych, koniecznych do uzyskania dostępu do działalności usługowej i jej prowadzenia, w tym procedur związanych z uznaniem kwalifikacji, stanowiąc tym samym klucz do skrócenia procedur i zmniejszenia obciążeń związanych z formalnościami administracyjnymi. Obecnie usługodawcy (w tym ich pracownicy delegowani i przedstawiciele wolnych zawodów pracujący na własny rachunek) mają dostęp do pojedynczych punktów kontaktowych podlegających przepisom dyrektywy o usługach[16], ale zakres ich działalności można by rozszerzyć w przypadku, gdy państwo członkowskie uznałoby, że powinny one służyć przedstawicielom wszystkich rodzajów działalności zawodowej, a nie tylko tym, którzy podlegają przepisom dyrektywy o usługach. W tym samym duchu państwa członkowskie mogłyby wykorzystać doświadczenia związane z pojedynczymi punktami kontaktowymi, tworząc kolejne narzędzia internetowe, które uprościłyby i przyspieszyły procedury uznawania kwalifikacji przedstawicieli wszystkich wolnych zawodów, przestrzegając przy tym prawa UE dotyczącego ochrony danych, czyli przepisów dyrektywy 95/46/WE[17].

I wreszcie, aby zapewnić synergię, należałoby koniecznie zadbać o ścisłą współpracę portali e-administracji poszczególnych państw członkowskich i portalu Twoja Europa, który ma pełnić funkcję pojedynczego punktu kontaktowego zawierającego wszystkie przydatne informacje na temat praw w UE[18] i problemów z wdrożeniem tych praw.

Pytanie 6: Czy opowiedziałaby(-ałby) się Pani/Pan za obligatoryjnym udostępnianiem przez państwa członkowskie informacji na temat właściwych organów i dokumentów wymaganych w celu uznania kwalifikacji zawodowych za pośrednictwem centralnego internetowego punktu dostępu w każdym państwie członkowskim? Czy opowiedziałaby(-ałby) się Pani/Pan za obowiązkowym umożliwieniem dopełniania procedur uznawania kwalifikacji przedstawicielom wszystkich wolnych zawodów? (Prosimy podać konkretne argumenty przemawiające za takim podejściem lub przeciwko niemu).

Mobilność tymczasowa

W 2005 r. wprowadzono nowy system mający ułatwić tymczasowe świadczenie usług. Przedstawiciel wolnego zawodu chcący świadczyć usługi tymczasowo, nie zmieniając państwa członkowskiego siedziby, nie ma w ramach tego systemu obowiązku poddawania się formalnym procedurom uznawania w przyjmującym państwie członkowskim. Państwa członkowskie mogą jedynie wymagać wcześniejszego przesłania właściwemu organowi oświadczenia z dokumentami uzupełniającymi, jeżeli zachodzi taka konieczność. Wiele państw członkowskich w znacznym stopniu korzysta z tej opcji.

Poważne problemy pojawiają się w sytuacji, kiedy przedstawiciel wolnego zawodu z państwa członkowskiego o nieuregulowanym statusie danego zawodu przenosi się tymczasowo do państwa członkowskiego, w którym dany zawód jest regulowany. W takich sytuacjach nowy system jest otwarty wyłącznie dla osób, które mogą udowodnić swoje dwuletnie doświadczenie zawodowe lub które mogą przedstawić dowód potwierdzający ukończenie „regulowanego szkolenia i kształcenia”. Niektóre zainteresowane strony apelują, aby dać konsumentom większy wybór, rozszerzając zakres tego prostszego systemu. Inni z kolei obawiają się nadużyć w kwestii wyboru sądu ze względu na możliwość korzystniejszego rozstrzygnięcia sprawy. Przy unowocześnieniu należy odpowiednio wyważyć te oba uzasadnione stanowiska.

Przekraczanie granic przez konsumentów

Przepis w sprawie dwuletniego okresu wykonywania zawodu (art. 5 ust. 1 dyrektywy) cieszy się ogólną akceptacją, ponieważ chroni konsumentów w państwie członkowskim, w którym dany zawód jest regulowany. Może jednak okazać się on nieproporcjonalny w przypadku, gdy konsumenci wyjeżdżający do innego państwa członkowskiego chcą, aby towarzyszył im przedstawiciel wolnego zawodu z państwa członkowskiego, z którego pochodzą, a nie z państwa członkowskiego, do którego się udają (np. grupa turystów, która wybrała przewodnika turystycznego w państwie, z którego wyjechała). W tej sytuacji zainteresowany przedstawiciel wolnego zawodu nie ma żadnego kontaktu z lokalnymi odbiorcami usług w przyjmującym państwie członkowskim. Wymóg składania wcześniejszego oświadczenia i posiadania dwuletniego doświadczenia zawodowego może zatem nie być uzasadniony z punktu widzenia ochrony konsumentów. Nad obawami w kwestii wyboru sądu ze względu na możliwość korzystniejszego rozstrzygnięcia sprawy, które nie wydają się uzasadnione w tych sytuacjach, powinno tu przeważać poszanowanie wyboru dokonanego przez konsumenta[19]. Składanie uprzedniego oświadczenia wydaje się w tym przypadku zbędne. Wybór konsumenta byłby ograniczany jedynie w przypadku zagrożenia zdrowia publicznego lub bezpieczeństwa konsumenta, uzasadniającego uprzednie sprawdzenie kwalifikacji (zgodnie z art. 7 ust. 4 obecnie obowiązującej dyrektywy).

Pytanie 7: Czy zgadza się Pani/Pan, że należy znieść wymóg posiadania dwuletniego doświadczenia zawodowego w przypadku przedstawiciela wolnego zawodu z państwa członkowskiego, w którym dany zawód nie jest regulowany, w przypadkach, gdy to konsumenci przekraczają granicę i decydują się nie korzystać z usług przedstawiciela wolnego zawodu z przyjmującego państwa członkowskiego? Czy w tej sytuacji przyjmujące państwo członkowskie powinno mieć prawo wymagać uprzedniego oświadczenia? (Prosimy podać konkretne argumenty przemawiające za takim podejściem lub przeciwko niemu.)

Kwestia „regulowanego szkolenia i kształcenia”

Z wymogu posiadania dwuletniego doświadczenia zawodowego zwolnieni się również przedstawiciele wolnych zawodów, którzy ukończyli „kształcenie regulowane”. Zawarta w dyrektywie definicja „kształcenia regulowanego” jest raczej ograniczona, gdyż dotyczy kształcenia, które w szczególny sposób przystosowane jest na potrzeby wykonywania określonego zawodu, z odniesieniem do rodzajów kształcenia regulowanego wymienionych w załączniku III do dyrektywy.

W obszarze kształcenia dokonuje się postęp, a dyrektywa musi nadążyć za tymi zmianami. Aby zwiększyć zdolność do zatrudnienia z perspektywy uczenia się przez całe życie, politykę w obszarze kształcenia i szkolenia coraz bardziej ukierunkowuje się na rozwój ogólnych umiejętności uniwersalnych, które można wykorzystać w różnych dziedzinach (np. komunikacja, zarządzanie), w uzupełnieniu do umiejętności związanych z konkretną pracą (umiejętności technicznych). Ograniczanie pojęcia kształcenia i szkolenia regulowanego do kształcenia i szkolenia, które w szczególny sposób przystosowane jest na potrzeby wykonywania określonego zawodu (zob. art. 3 ust. 1 lit. e) dyrektywy) może się wydawać w tym kontekście nieuzasadnione. Pojęcie kształcenia regulowanego można by rozszerzyć o kształcenie i szkolenie uznawane przez dane państwo członkowskie i związane z konkretnym zawodem. Instytucje oświatowe mogłyby wykorzystać Suplement Europass do dyplomu[20] lub Suplement Europass do świadectwa[21] w celu informowania o treści i celach odpowiednich programów. Za sprawą zmiany definicji kształcenia i szkolenia regulowanego z prostszego systemu mobilności tymczasowej mogłoby korzystać więcej odpowiednio wykształconych przedstawicieli wolnych zawodów. Na podstawie unowocześnionej dyrektywy państwa członkowskie mogłyby jednocześnie nadal wymagać corocznego przedstawiania uprzedniego oświadczenia (z wykluczeniem sytuacji, gdy z obowiązku takiego zwalnia legitymacja zawodowa).

Pytanie 8: Czy zgadza się Pani/Pan, aby pojęcie „kształcenia i szkolenia regulowanego” obejmowało wszystkie rodzaje kształcenia uznawane przez państwo członkowskie i mające związek z danym zawodem, a nie tylko te, które w szczególny sposób są przystosowane na potrzeby wykonywania określonego zawodu? (Prosimy podać konkretne argumenty przemawiające za takim podejściem lub przeciwko niemu.)

Otwarcie ogólnego systemu

Poziomy kwalifikacji

W art. 11 dyrektywy przewidziano pięć poziomów kwalifikacji według rodzaju i czasu trwania szkolenia. W przypadku, gdy przedstawiciel wolnego zawodu wnioskuje o uznanie jego kwalifikacji w ramach ogólnego systemu, właściwy organ zobowiązany jest zastosować te poziomy do ustalenia, czy wnioskodawca może skorzystać z przepisów dyrektywy. W obecnym kształcie dyrektywa nie ma zastosowania w przypadku, gdy między kwalifikacjami przedstawiciela wolnego zawodu a kwalifikacjami wymaganymi w przyjmującym państwie członkowskim występuje różnica obejmująca dwa lub więcej niż dwa poziomy.

Poziomy określone w art. 11 mogą pokrywać się z ośmioma poziomami europejskich ram kwalifikacji (EQF) opartych na „efektach uczenia się”, które mają zostać wdrożone w 2012 r[22]. Jednoczesne stosowanie dwóch różnych systemów klasyfikacji stwarza ryzyko powstawania nieporozumień dla właściwych organów i innych zainteresowanych stron. Obecnie przeprowadzane jest badanie zlecone przez DG ds. Rynku Wewnętrznego i Usług, obejmujące ocenę korzyści i ograniczeń, jakie niosą ze sobą te różne systemy klasyfikacji do celów uznawania kwalifikacji. Wyniki badania zostaną udostępnione jesienią.

Na przyszłość dobrze by było uniknąć klasyfikacji kwalifikacji wykluczającej niektórych przedstawicieli wolnych zawodów z zakresu dyrektywy. Możliwym rozwiązaniem byłoby skreślenie poziomów kwalifikacji z art. 11 (oraz z załącznika II, który jest powiązany z tym artykułem). W ten sposób właściwe organy nie określałyby już kwalifikowalności wnioskodawcy na podstawie uprzednio określonych poziomów kwalifikacji, ale w celu podjęcia decyzji o ewentualnej konieczności zastosowania środków wyrównawczych koncentrowałyby się na ustaleniu istotnych różnic w kształceniu. Właściwe organy nie mogłyby już zatem odrzucać wniosków o uznanie na podstawie takich różnic w poziomie kwalifikacji jak różnica między dyplomem ukończenia szkoły wyższej a świadectwem ukończenia szkoły średniej. Nie mogłyby też odmawiać przedstawicielom wolnych zawodów uznania kwalifikacji na podstawie poświadczenia doświadczenia zawodowego przez państwo członkowskie (przewidzianego obecnie w art. 11 lit. a) dyrektywy). Rezygnacja z tego rodzaju klasyfikacji dałaby państwom członkowskim więcej swobody.

Pytanie 9: Czy popiera Pani/Pan skreślenie klasyfikacji zamieszczonej w art. 11 (oraz w załączniku II)? (Prosimy podać konkretne argumenty przemawiające za takim podejściem lub przeciwko niemu).

Środki wyrównawcze

Skreślenie art. 11 grozi liczniejszymi środkami wyrównawczymi. W razie skreślenia art. 11 można by było ponownie wykalibrować system środków wyrównawczych przy pomocy czterech działań:

1) w artykule 14 ust. 1 dyrektywy określa się warunki, na jakich przyjmujące państwo członkowskie może nałożyć środki wyrównawcze. Jeden z tych warunków dotyczy okresu kształcenia. Obecnie zastosowanie środków wyrównawczych uzasadnia przynajmniej rok różnicy w okresie trwania kształcenia. Kwestią sporną pozostaje, czy art. 14 ust. 1 dyrektywy jest nadal uzasadniony.

2) Artykuł 13 ust. 2 zawiera wymóg, by przedstawiciele wolnych zawodów posiadali co najmniej dwa lata doświadczenia zawodowego, jeżeli wykonywany przez nich zawód nie jest regulowany w ich państwie członkowskim pochodzenia. Jeżeli nie spełniają tego wymogu, nie mogą korzystać z „ogólnego systemu”. Nie ma powodów, by wykluczać przedstawicieli wolnych zawodów z doświadczeniem krótszym niż dwa lata. Przyjmujące państwo członkowskie i tak musiałoby ocenić ich obecne kwalifikacje, w tym doświadczenie zawodowe. Jeżeli kwalifikacje znacznie odbiegają od wymogów mających zastosowanie na poziomie krajowym, przyjmujące państwo członkowskie może nałożyć odpowiednie środki wyrównawcze. Artykuł 13 ust. 2 można by zatem skreślić.

3) Do Komisji wpłynęły od obywateli liczne skargi na właściwe organy nakładające nieproporcjonalne środki wyrównawcze. Jeżeli nowa dyrektywa nie będzie zawierać klasyfikacji, można by przewidzieć w niej nowe zabezpieczenie, by ochronić migrujących pracowników przed dowolnym nakładaniem środków wyrównawczych. Nakładając środek wyrównawczy na wnioskodawcę, właściwy organ w przyjmującym państwie członkowskim musiałby wyraźnie uzasadnić swoją decyzję:

a) podając istotne różnice w kształceniu wnioskodawcy i kształceniu wymaganym w przyjmującym państwie członkowskim (wyszczególniając przede wszystkim elementy kształcenia w przyjmującym państwie członkowskim, których nie obejmuje w dostatecznym stopniu program kształcenia wnioskodawcy, uzasadniając jednocześnie, czemu traktuje się je w kategoriach „istotnych różnic”);

b) uzasadniając, czemu te istotne różnice uniemożliwiają przedstawicielowi wolnego zawodu wykonywanie zawodu w przyjmującym państwie członkowskim.

4) I wreszcie, aby ułatwić wdrożenie środków wyrównawczych można wprowadzić obowiązek przestrzegania zasadniczych przepisów Kodeksu postępowania w sprawie krajowych praktyk administracyjnych objętych zakresem dyrektywy[23] (takich jak wymóg przeprowadzania przez właściwe organy dwa razy w roku testów kompetencji). Pozostałe części Kodeksu postępowania nie powinny być jednak objęte obowiązkiem stosowania.

Pytanie 10: Czy w razie skreślenia artykułu 11 dyrektywy w unowocześnionej dyrektywie należy uwzględnić wymienione wyżej cztery działania? Jeżeli nie popiera Pani/Pan wdrożenia wszystkich czterech działań, to czy któreś z nich jest dla Pani/Pana możliwe do przyjęcia? (Prosimy podać konkretne argumenty przemawiające za wszystkimi działaniami lub każdym z osobna albo przeciwko nim.)

Przedstawiciele wolnych zawodów posiadający kwalifikacje częściowe

Dyrektywa ułatwia mobilność przedstawicielom wolnych zawodów posiadającym pełne kwalifikacje. W obecnym kształcie nie ma zastosowania do osób, które ukończyły studia, ale nie posiadają jeszcze pełnych kwalifikacji, aby niezależnie wykonywać swój zawód. Coraz więcej osób jednak chciałoby i powinno mieć możliwość korzystania z rynku wewnętrznego, odbywając nadzorowaną praktykę za wynagrodzeniem za granicą. W sprawie Morgenbesser[24] Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że do spraw takich mają zastosowanie postanowienia Traktatu w sprawie swobodnego przepływu i państwa członkowskie nie mogą z zasady uniemożliwiać obywatelom odbywania nadzorowanej praktyki za wynagrodzeniem, jeżeli oferują taką możliwość swoim własnym obywatelom. Państwa członkowskie muszą porównać kwalifikacje wnioskodawcy z kwalifikacjami wymaganymi na poziomie krajowym, aby ocenić, czy są one takie same lub przynajmniej równoważne.

Zgodnie z orzeczeniem w sprawie Morgenbesser w unowocześnionej dyrektywie można by potwierdzić dwie zasady: przewidziane w dyrektywie proceduralne zabezpieczenia można rozszerzyć na osoby, które ukończyły szkoły wyższe i chcą nabyć doświadczenie zawodowe, odbywając nadzorowaną praktykę za wynagrodzeniem w danym zawodzie za granicą, pod warunkiem, że przyjmujące państwo członkowskie oferuje takie praktyki swoim obywatelom. Dotyczy to przede wszystkim terminów podejmowania decyzji przez właściwe organy, jak również obowiązku potwierdzenia otrzymania wniosku w określonym terminie i zawiadamiania wnioskodawcy o konieczności dostarczenia brakujących dokumentów. W dyrektywie sprecyzowano by jednocześnie, że kraj pochodzenia nie może z zasady odmówić uznania stażu wyłącznie z uwagi na fakt, że był on odbywany za granicą. Zabezpieczenia proceduralne przewidziane w dyrektywie mogłyby mieć zastosowanie również w tym kontekście.

Pytanie 11: Czy poparłaby(-łby) Pani/Pan rozszerzenie korzyści wynikających z dyrektywy na osoby, które ukończyły szkoły wyższe i chcą nabyć doświadczenie zawodowe, odbywając nadzorowaną praktykę za wynagrodzeniem w danym zawodzie za granicą? (Prosimy podać konkretne argumenty przemawiające za takim podejściem lub przeciwko niemu.)

Wykorzystanie potencjału IMI

Obowiązkowe wykorzystanie IMI w odniesieniu do wszystkich zawodów

Współpraca państw członkowskich za pośrednictwem IMI to już codzienna praktyka. Nie obowiązuje ona jednak właściwych organów do spraw przedstawicieli wolnych zawodów, którzy nie podlegają zakresowi dyrektywy o usługach. Informacje zwrotne otrzymane od właściwych organów w sprawozdaniach z doświadczeń w 2010 r. oraz konsultacje społeczne potwierdzają szerokie poparcie dla obowiązkowego stosowania systemu z wykluczeniem zawodów podlegających zakresowi dyrektywy o usługach. Możliwym rozwiązaniem w kontekście unowocześnienia dyrektywy byłoby zobowiązanie wszystkich właściwych organów do udzielania za pośrednictwem IMI odpowiedzi na pytania kierowane do nich przez analogiczne organy w innych państwach członkowskich[25].

Mechanizm ostrzegania dla zawodów medycznych

Co ważniejsze, można wprowadzić aktywniejszą formę współpracy: istnieje już mechanizm ostrzegania dla zawodów podlegających zakresowi dyrektywy o usługach, umożliwiający właściwym organom wzajemne informowanie się, pod pewnymi warunkami, o działalności usługowej, która może skutkować poważnymi szkodami dla zdrowia lub bezpieczeństwa ludzi albo dla środowiska naturalnego. Wspomniany mechanizm ostrzegania obejmuje zatem działalność rzemieślniczą, ale nie obejmuje działalności pracowników medycznych, którzy nie podlegają zakresowi dyrektywy o usługach.

Które rozwiązanie najlepiej pasuje do pracowników medycznych? Pierwszą opcją byłoby zastosowanie wobec pracowników medycznych tego samego mechanizmu ostrzegania co w stosunku do zawodów podlegających zakresowi dyrektywy o usługach: ostrzeżenie ograniczałoby się zatem do okoliczności, w których istnieją wyraźne dowody, że pracownik medyczny migruje do innego państwa członkowskiego, mimo że podlega sankcjom polegającym na zakazie wykonywania przez niego zawodu w państwie członkowskim pochodzenia. Ostrzeżenie ograniczałoby się do konkretnych państw członkowskich, w przypadku których istnieje dostateczne prawdopodobieństwo wystąpienia zagrożeń lub szkód, co oznacza rozważenie wszystkich czynników mogących wskazywać, że dany przedstawiciel wolnego zawodu może podejmować działalność w innych państwach członkowskich. Kolejną opcją , która o wiele skuteczniej chroniłaby pacjentów, byłoby umożliwienie ostrzeżenia kierowanego do wszystkich państw członkowskich w przypadku utraty przez migrującego pracownika medycznego prawa do wykonywania zawodu wskutek sankcji nałożonych na niego w jednym państwie członkowskim. Wszelkie podejmowane w tym obszarze środki muszą być zgodne z Kartą praw podstawowych, zwłaszcza z przepisami dotyczącymi ochrony danych osobowych i prawa do skutecznego środka prawnego.

Pytanie 12: Którą z dwóch opcji wprowadzenia mechanizmu ostrzegania dla pracowników medycznych w ramach systemu IMI Pani/Pan preferuje?

Opcja 1: rozszerzenie mechanizmu ostrzegania przewidzianego w dyrektywie o usługach na przedstawicieli wszystkich wolnych zawodów, w tym pracowników medycznych. (Państwo członkowskie uruchamiające mechanizm decydowałoby, do których państw członkowskich ma skierować ostrzeżenie.)

Opcja 2: wprowadzenie szerszego i bardziej rygorystycznego obowiązku ostrzegania dla państw członkowskich, przez zobowiązanie ich do natychmiastowego ostrzegania pozostałych państw członkowskich o odebraniu pracownikowi medycznemu prawa do wykonywania zawodu w związku z karą dyscyplinarną. (Państwo członkowskie uruchamiające mechanizm zobowiązane by było skierować ostrzeżenie do wszystkich państw członkowskich.)

Wymogi językowe

Zgodnie z art. 53 dyrektywy, przedstawiciele wolnych zawodów muszą posiadać znajomość języków niezbędną do wykonywania danego zawodu w przyjmującym państwie członkowskim. W tym kontekście państwa członkowskie muszą należycie uwzględnić zasadę proporcjonalności, która wyklucza systematyczne testy językowe. Sprawdzanie znajomości języków obywateli UE zainteresowanych mobilnością zawodową w poszczególnych przypadkach może być uzasadnioną metodą zabezpieczenia interesów konsumentów i pacjentów. Systematyczne testy językowe mogą jednak w nieuczciwy sposób uniemożliwiać zagranicznym przedstawicielom wolnych zawodów korzystanie z prawa do działalności zawodowej w przypadku nieprzestrzegania zasady proporcjonalności przy przeprowadzaniu takich testów. Główna odpowiedzialność za nabycie wszystkich umiejętności językowych niezbędnych do wykonywania zawodu spoczywa na pracodawcy.

W kilku państwach członkowskich toczy się właśnie debata jawna na temat wymogów językowych dla pracowników medycznych. Sprawa znajomości języków przez pracowników medycznych jest tym ważniejsza z powodu rosnącej migracji tych pracowników, jak również jest szczególnie wrażliwa w przypadku pracowników medycznych korzystających z automatycznego uznawania, którzy mają bezpośredni kontakt z pacjentami. Czy powinno ich się poddawać testom językowym? Jeżeli tak, to kiedy?

- Pierwszą opcją byłoby sprecyzowanie Kodeksu postępowania[26], który mógłby w większym stopniu umożliwiać przyszłe dostosowania.

- Kolejną opcją mogłoby być uwzględnienie w dyrektywie przepisu mającego zastosowanie konkretnie do pracowników medycznych mających bezpośredni kontakt z pacjentami. Przepis taki dopuszczałby jednorazowe sprawdzenie niezbędnych umiejętności językowych przed pierwszym bezpośrednim kontaktem pracownika medycznego z pacjentami.

Pytanie 13: Którą z przedstawionych dwóch opcji Pani/Pan preferuje?

Opcja 1: wyjaśnienie obowiązujących przepisów w Kodeksie postępowania.

Opcja 2: zmiana dyrektywy w odniesieniu do pracowników medycznych mających bezpośredni kontakt z pacjentami i korzystających z automatycznego uznawania kwalifikacji.

UNOWOCZEśNIENIE AUTOMATYCZNEGO UZNAWANIA KWALIFIKACJI

Trójetapowe podejście do unowocześnienia

W dyrektywie w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych przewidziano cały zestaw zharmonizowanych wymogów minimalnych w odniesieniu do kształcenia lekarzy, stomatologów, pielęgniarek/pielęgniarzy odpowiedzialnych za opiekę ogólną, położnych, farmaceutów, lekarzy weterynarii i architektów. Te minimalne wymogi dotyczące kształcenia stanowiły przez wiele lat podstawę automatycznego uznawania. System automatycznego uznawania kwalifikacji w tych zawodach powszechnie uważa się za udany. Niektóre warunki dotyczące kształcenia sformułowano jednak trzydzieści lat temu i wiele zainteresowanych stron domaga się unowocześnienia dyrektywy. W unowocześnionej dyrektywie należy zachować podstawowe zasady automatycznego uznawania jako punkt wyjściowy, uwzględniając elastyczny mechanizm uaktualniania określonych wymogów dotyczących kształcenia. Mechanizm ten można następnie wykorzystać w celu stopniowego integrowania trwających reform systemu edukacji z systemem automatycznego uznawania. Unowocześniając dyrektywę, należy jednocześnie uwzględnić nieustający postęp naukowo-techniczny. Unowocześnienie można zatem przeprowadzić w trzech etapach:

W pierwszym etapie zmieniono by samą dyrektywę, aby sprecyzować i dostosować podstawy wymogów dotyczących kształcenia, uszczegóławiając wymóg odnoszący się do minimalnych okresów kształcenia oraz umacniając środki służące zapewnieniu jakości usług oferowanych przez przedstawicieli wolnych zawodów. Oprócz tego konieczna jest zmiana ram instytucjonalnych i zastąpienie obecnego systemu komitologii akrami wykonawczymi lub aktami delegowanymi[27] zgodnie z Traktatem o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Najlepiej by było, gdyby decyzję o zmianach podjęły Rada Ministrów i Parlament Europejski na podstawie wniosku, który Komisja ma przedstawić do końca 2011 r. W Akcie o jednolitym rynku z dnia 13 kwietnia zasugerowano, że polityczne porozumienie w kwestii tego etapu należałoby wypracować do końca 2012 r.

W drugim etapie ramy nowo wprowadzonych aktów wykonawczych lub delegowanych wykorzystano by do nie tylko do aktualizacji obecnych przedmiotów kształcenia dla wszystkich uwzględnianych zawodów, ale też do opracowania zbiorów kwalifikacji, w stosownych przypadkach. (W tym przypadku należy zwrócić uwagę na fakt, że już teraz Komisja ma prawo stanowić w ramach obowiązującej procedury komitetowej.) Zmiany w tych obszarach wymagałyby oddolnego zaangażowania właściwych organów, które już uruchomiły współpracę sieciową w celu gromadzenia specjalistycznej wiedzy i które z powodzeniem pomogły Komisji w dokonaniu oceny obecnej dyrektywy w 2010 r. Ten drugi etap zacząłby się w 2013 r. i mógłby zostać ukończony w 2014 r.

Wreszcie, w trzecim etapie można jeszcze bardziej zoptymalizować harmonizację minimalnych wymogów dotyczących kształcenia, jeżeli zajdzie taka konieczność, przechodząc przykładowo z systemu uwzględniającego liczbę godzin kształcenia na Europejski system transferu i akumulacji punktów (ECTS)[28], stosując go we wszystkich państwach członkowskich w celu ułatwienia automatycznego uznawania kwalifikacji w przyszłości. Trwające obecnie zewnętrzne badanie skutków reform systemów edukacji[29] obejmuje ocenę potencjalnych zalet stosowania punktów ECTS w tym obszarze. Zależnie od wyników badania, w unowocześnionej dyrektywie można przewidzieć mechanizm mający na celu sprecyzowanie wymogu dotyczącego minimalnej liczby lat w kategoriach równoważnej liczby punktów ECTS. Wymagałoby to jednak dodatkowych działań i zaangażowania ze strony szkół wyższych oraz przedstawicieli wolnych zawodów. Do pierwszych ocen można by przystąpić w 2014 r.

Pytanie 14: Czy popiera Pani/Pan podejście do unowocześnienia minimalnych wymogów dotyczących kształcenia na mocy dyrektywy składające się z następujących trzech etapów:

- etap pierwszy – dokonanie przeglądu podstaw, zwłaszcza minimalnych okresów kształcenia, jak również przygotowanie ram instytucjonalnych na potrzeby dalszych dostosowań, w ramach unowocześnienia dyrektywy w latach 2011–2012;

- etap drugi – (2013–2014) wykorzystanie zmienionych podstaw, w tym, w razie konieczności, przegląd przedmiotów kształcenia oraz wstępne prace nad dodaniem kwalifikacji z zastosowaniem nowych ram instytucjonalnych; oraz

- etap trzeci – (po roku 2014) rozwiązanie kwestii punktów ECTS z wykorzystaniem nowych ram instytucjonalnych?

Zwiększenie zaufania w obszarze automatycznego uznawania kwalifikacji

W sprawozdaniach z doświadczeń wiele właściwych organów apelowało o umocnienie systemu automatycznego uznawania kwalifikacji. Niektóre z nich utrzymywały, że zachodzi konieczność lepszego zharmonizowania minimalnych wymogów dotyczących okresów kształcenia w dyrektywie, na przykład przez wprowadzenie liczby godzin kształcenia lub wyjaśnienia kwestii stosowania zarówno wymogu dotyczącego liczby lat, jak i liczby godzin. Innym rozwiązaniem byłoby rozważenie, który podmiot lub organ na poziomie krajowym można obarczyć większą odpowiedzialnością za dopilnowanie, aby program kształcenia mającego na celu uzyskanie danego tytułu zawodowego zawsze w pełni spełniał wymogi dyrektywy.

Doprecyzowanie statusu przedstawicieli wolnych zawodów

W dyrektywie w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych przewidziano cały zestaw zharmonizowanych wymogów minimalnych w odniesieniu do kształcenia lekarzy, stomatologów, pielęgniarek/pielęgniarzy odpowiedzialnych za opiekę ogólną, położnych, farmaceutów, lekarzy weterynarii i architektów. Te minimalne wymogi dotyczące kształcenia stanowią aktualnie jedyną podstawę dla automatycznego uznawania kwalifikacji przedstawicieli wymienionych zawodów. Do prowadzenia działalności w państwie członkowskim innym niż państwo, w którym przedstawiciel danego zawodu uzyskał kwalifikacje, wystarczy posiadać dyplom poświadczający spełnienie minimalnych wymogów dotyczących kształcenia. Mogą mieć jednak miejsce sytuacje, w których posiadacz dyplomu traci prawo do wykonywania zawodu w państwie członkowskim pochodzenia (na przykład nie spełnił krajowych wymogów dotyczących nieustannego doskonalenia zawodowego).

Dyrektywa w obecnym kształcie zawiera lukę. W przypadku tymczasowego świadczenia usług przedstawiciele wolnych zawodów mają obowiązek wykazać, że posiadają prawo wykonywania zawodu w państwie członkowskim pochodzenia i nie są objęci zakazem wykonywania zawodu, na przykład wskutek niespełnienia krajowych wymogów dotyczących nieustannego doskonalenia zawodowego. Brak jest wyraźnego przepisu, który dotyczyłby podobnego wymogu w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej. Logiczne byłoby rozszerzenie tego wymogu o sytuacje, w których przedstawiciel wolnego zawodu chce na stałe prowadzić działalność gospodarczą w innym państwie członkowskim. Powinno to np. pozwolić zapobiec przenoszeniu się do innego państwa członkowskiego lekarzy, którym odebrano prawo do wykonywania zawodu w jednym państwie członkowskim.

Pytanie 15: W przypadku gdy przedstawiciele wolnych zawodów chcą prowadzić działalność gospodarczą w państwie członkowskim innym niż to, w którym nabyli kwalifikacje, powinni wykazać w przyjmującym państwie członkowskim, że posiadają prawo wykonywania zawodu w państwie członkowskim pochodzenia. Zasada ta ma zastosowanie w przypadku mobilności tymczasowej. Czy należy ją rozszerzyć na sytuacje, w których przedstawiciel wolnego zawodu chce prowadzić własną działalność gospodarczą? (Prosimy podać konkretne argumenty przemawiające za takim podejściem lub przeciwko niemu.) Czy zachodzi potrzeba uwzględnienia w dyrektywie przepisu, który dokładniej traktowałby kwestię nieustannego doskonalenia zawodowego?

Doprecyzowanie kwestii minimalnych okresów kształcenia lekarzy, pielęgniarek/pielęgniarzy i położnych

W przypadku zawodów w niektórych sektorach minimalny okres kształcenia wyraża się obecnie w latach lub godzinach kształcenia. To może skutkować nieporozumieniami wynikającymi z niepewności, czy te dwa kryteria to dwie opcje, czy też należy stosować je razem. Wiele zainteresowanych stron proponuje, aby połączyć oba kryteria. W unowocześnionej dyrektywie można doprecyzować tę kwestię w odniesieniu do lekarzy, pielęgniarek/pielęgniarzy i położnych, w przypadku których stosuje się obecnie oba warunki, ale opcjonalnie.

Pytanie 16: Czy popiera Pani/Pan doprecyzowanie minimalnych wymogów dotyczących okresów kształcenia lekarzy, pielęgniarek/pielęgniarzy i położnych w celu wyjaśnienia, że warunki dotyczące minimalnej liczby lat kształcenia i minimalnej liczby godzin kształcenia stosuje się łącznie? (Prosimy podać konkretne argumenty przemawiające za takim podejściem lub przeciwko niemu.)

Zapewnienie większej zgodności na poziomie krajowym

Podstawą przyznania uprawnienia w postaci automatycznego uznawania kwalifikacji w zawodach o zharmonizowanych minimalnych wymogach dotyczących kształcenia są tytuły zawodowe nadane członkom grup zawodowych po zaliczeniu przez nich minimalnego programu kształcenia określonego w dyrektywie. Programy kształcenia jednak się z czasem zmieniają. Ponadto wiele szkół wyższych wdrożyło reformy w ramach procesu bolońskiego[30], ukierunkowanego na wiele zmian, takich jak kształcenie koncentrujące się na studencie. Tu powstaje pytanie, w jaki sposób państwa członkowskie będą mogły w przyszłości zapewnić, aby kontynuując reformy, szkoły wyższe i inne instytucje oświatowe przestrzegały ram określonych dyrektywą.

Kolejny problem dotyczy zgłaszania Komisji zmian przez państwa członkowskie, zwłaszcza nowych tytułów zawodowych przyznawanych w danym państwie członkowskim. W praktyce informacje takie często docierają kiedy dany absolwent opuszcza z dyplomem szkołę wyższą, co niektórym absolwentom ogranicza możliwość korzystania z systemu automatycznego uznawania kwalifikacji lub przynajmniej skutkuje dużą niepewnością, jeśli chodzi o swobodny przepływ.

W celu rozwiązania tych dwóch problemów w unowocześnionej dyrektywie można zobowiązać państwa członkowskie do zgłaszania zmian w dyplomach niezwłocznie po ich akredytowaniu przez instytucję akredytującą lub zatwierdzeniu przez inne organy sektora publicznego, zatem dużo wcześniej przed opuszczeniem przez absolwentów szkół wyższych z takimi dyplomami. Wyznaczone organy (niekoniecznie nowo utworzone) pełniłyby funkcję krajowych komórek ds. nadzoru zgodności z prawem, zapewniając przestrzeganie zharmonizowanych minimalnych wymogów dotyczących kształcenia na mocy dyrektywy; krajowa komórka ds. nadzoru zgodności z prawem musiałby załączać do zgłoszeń stosowne sprawozdania. Zmiany te nie tylko zwiększyłyby wśród młodych absolwentów zaufanie do korzyści wynikających z automatycznego uznawania, ale też skutkowałyby większym wzajemnym zaufaniem wśród państw członkowskich.

Pytanie 17: Czy zgadza się Pani/Pan, że państwa członkowskie powinny zgłaszać wszelkie zmiany niezwłocznie po zatwierdzeniu nowego programu kształcenia i szkolenia? Czy poparłaby(-łby) Pani/Pan wymóg zobowiązujący państwa członkowskie do przedstawiania Komisji sprawozdania na temat zgodności z przepisami dyrektywy każdego programu kształcenia i szkolenia mającego na celu uzyskanie tytułu notyfikowanego Komisji? Czy państwa członkowskie powinny wyznaczyć do tych celów krajową komórkę ds. nadzoru zgodności z prawem? (Prosimy podać konkretne argumenty przemawiające za takim podejściem lub przeciwko niemu.)

Lekarze: specjaliści w dziedzinie medycyny

Do Komisji wpłynęły liczne uwagi na temat kształcenia specjalistycznego, koncentrujące się przede wszystkim na dwóch zagadnieniach. Po pierwsze system automatycznego uznawania można obecnie rozszerzyć o nowe specjalności wyłącznie wówczas, gdy dana specjalność występuje w co najmniej dwóch piątych państw członkowskich. Próg ten może stanowić czynnik zniechęcający do innowacji i ograniczać możliwości uwzględnienia nowych specjalności medycznych w dyrektywie. Dobrze by było obniżyć próg dla wymaganej liczby państw członkowskich z dwóch piątych do jednej trzeciej. W ten sposób próg uwzględnienia nowych specjalności w dyrektywie odpowiadałby progowi proponowanemu dla wspólnych platform (zob. pkt 2.3).

Pytanie 18: Czy zgadza się Pani/Pan, że należy obniżyć z dwóch piątych do jednej trzeciej próg dla wymaganej liczby państw członkowskich, w których występuje określona specjalność medyczna? (Prosimy podać konkretne argumenty przemawiające za takim podejściem lub przeciwko niemu.)

Drugie zagadnienie dotyczy ogólnych ram organizacji kształcenia specjalistycznego. W dyrektywie pozostawia się trochę dowolności, jeśli chodzi o uznawanie uprzedniego kształcenia za część kształcenia na kursach o poziomie co najmniej równoważnym kształceniu mającym na celu uzyskanie danej specjalności. Ma to szczególne znaczenie w przypadku specjalności wywodzących się z interny lub chirurgii ogólnej[31]. Jeżeli lekarz ukończył specjalistyczne kształcenie i potem odbywa inne specjalistyczne kształcenie, w celu uzyskania drugiej specjalności musi w zasadzie zaliczyć cały program kształcenia, od samego początku. Przy okazji unowocześnienia dyrektywy można by umożliwić państwom członkowskim udzielanie częściowych zwolnień z niektórych elementów specjalistycznego kształcenia, jeżeli element taki wchodzi w zakres innego, już zaliczonego programu kształcenia specjalistycznego.

Pytanie 19: Czy zgadza się Pani/Pan, że przy unowocześnieniu dyrektywy można by umożliwić państwom członkowskim udzielanie częściowych zwolnień z niektórych elementów specjalistycznego kształcenia, które wchodzą już w zakres innego, wcześniej zaliczonego, programu kształcenia specjalistycznego? Jeżeli tak, to czy w celu skorzystania z częściowego zwolnienia należałoby spełnić jakieś warunki? (Prosimy podać konkretne argumenty przemawiające za takim podejściem lub przeciwko niemu.)

Pielęgniarki/pielęgniarze i położne

Warunkiem podjęcia kształcenia specjalistycznego w dziedzinie pielęgniarstwa jest aktualnie ukończenie dziesięcioletniego kształcenia ogólnego [taki sam wymóg stosuje się w odniesieniu do kształcenia w dziedzinie położnictwa w ramach tzw. ścieżki I (art. 40 ust. 2)]. W zawodzie pielęgniarskim w ostatnich trzydziestu latach zaszły jednak spore zmiany: społeczna opieka zdrowotna, stosowanie złożonych terapii oraz nieustanny rozwój technologii skutkują większą niezależnością pielęgniarek/pielęgniarzy w wykonywaniu pracy. Wskutek niedoboru lekarzy w niektórych państwach członkowskich od pielęgniarek/pielęgniarzy i położnych oczekuje się wykonywania zadań, które uprzednio były wyłączną domeną lekarzy. Istnieją obawy, że słuchacze podejmujący naukę w szkole pielęgniarskiej po ukończeniu zaledwie dziesięcioletniego kształcenia ogólnego nie posiadają podstawowych umiejętności i wiedzy, koniecznych do rozpoczęcia kształcenia mającego na celu przygotowanie ich do zaspokajania złożonych potrzeb w obszarze opieki zdrowotnej. Jedną z opcji byłoby zatem zobowiązanie państw członkowskich, aby podjęcie kształcenia w dziedzinie pielęgniarstwa warunkowały ukończeniem przez kandydatów co najmniej dwunastoletniego kształcenia ogólnego (taki sam wymóg stosowano by w ramach „ścieżki 1” kształcenia w dziedzinie położnictwa). Wymóg ten obowiązuje już w wielu państwach członkowskich. Inną opcją jest utrzymanie obecnego stanu rzeczy.

Pytanie 20: Którą z wymienionych opcji Pani/Pan preferuje?

Opcja 1: utrzymanie wymogu ukończenia dziesięcioletniego kształcenia ogólnego.

Opcja 2: zwiększenie liczby wymaganych lat kształcenia ogólnego z dziesięciu do dwunastu.

Farmaceuci

Tradycyjna rola farmaceutów zmienia się, gdyż nie zajmują się już wyłącznie dostarczaniem leków, ale mają bardziej bezpośredni kontakt z pacjentem, któremu służą też doradztwem, udzielają informacji, a w razie konieczności nawet omawiają leczenie, monitorują je i dostosowują. Coraz większe znaczenie zyskuje farmacja społeczna. Niektóre zainteresowane strony proponowały, aby w celu odzwierciedlenia tych zmian rozszerzyć listę czynności, które farmaceuta może wykonywać w państwach członkowskich, określonych w art. 45 ust. 2 dyrektywy. Zainteresowane strony coraz częściej domagają się uznania za nowe formy działań w ramach zawodu „opieki farmaceutycznej”, „farmacji społecznej” i „nadzoru nad bezpieczeństwem farmakoterapii”. Ponadto wiele zainteresowanych stron proponuje, aby w dyrektywie [obecnie art. 44 ust. 2 lit. b)] przewidzieć obowiązkowe sześciomiesięczne kształcenie praktyczne bezpośrednio po ukończeniu kształcenia na poziomie wyższym w celu przygotowania przyszłych farmaceutów do wypełniania obowiązków zawodowych.

Inna kwestia dotyczy pytania, czy państwa członkowskie powinny mieć prawo zakazywać otwierania nowych aptek w pełni wykwalifikowanym farmaceutom, którzy nabyli kwalifikacje w innym państwie członkowskim. Artykuł 21 ust. 4 dyrektywy zezwala państwom członkowskim na nieuznawanie w trybie automatycznym kwalifikacji farmaceuty do celów otwarcia nowych aptek lub zarządzania nimi, w tym aptek działających krócej niż trzy lata. Jest to sprzeczne z ogólną zasadą automatycznego uznawania i stanowi dyskryminację farmaceutów w UE. Dyskryminacja obywateli UE z innych państw członkowskich jest niezgodna z zasadami jednolitego rynku. Ze stosowania tego odstępstwa zrezygnowała już Irlandia, natomiast Zjednoczone Królestwo zamierza to uczynić jeszcze przed początkiem lata. W celu propagowania swobodnego przepływu farmaceutów i nadania skuteczności zasadzie wzajemnego uznawania proponuje się skreślenie tego przepisu. W każdym razie art. 61 dyrektywy zezwala na odstępstwa, gdy zachodzi taka faktyczna konieczność.

Pytanie 21: Czy zgadza się Pani/Pan, że należałoby rozszerzyć listę czynności, które może wykonywać farmaceuta? Czy popiera Pani/Pan propozycję, by dodać wymóg sześciomiesięcznego kształcenia, o którym mowa powyżej? Czy popiera Pani/Pan skreślenie art. 21 ust. 4 dyrektywy? (Prosimy podać konkretne argumenty przemawiające za takim podejściem lub przeciwko niemu.)

Architekci

W wielu państwach członkowskich szkoły wyższe oferują co najmniej pięcioletnie programy kształcenia na studiach architektonicznych. W dyrektywie nie ma żadnych przepisów, które stanowiłyby przeszkodę dla takiej tendencji: wymogi dotyczące czteroletnich studiów dla architektów określone w art. 46 dyrektywy określają jedynie minimalny okres kształcenia, w związku z czym państwa członkowskie i szkoły wyższe mogą stosować wyższe standardy dla kształcenia przyszłych architektów. Organizacje zawodowe reprezentujące architektów proponują jednak, aby wydłużyć minimalny okres kształcenia na mocy dyrektywy z czterech do pięciu lat w celu uwzględnienia zmian zachodzących w danym zawodzie.

Propozycja zharmonizowania wymogu pięcioletniego kształcenia na poziomie UE jest dyskusyjna. Po pierwsze Komisja nie ma możliwości potwierdzić, który z opublikowanych już w dyrektywie dyplomów zgodnych z przepisami tej dyrektywy poświadcza pięcioletni okres kształcenia. Harmonizacja minimalnego pięcioletniego okresu kształcenia wymagałaby w związku z tym zapewnienia systemu praw nabytych dla architektów, którzy rozpoczęli (lub rozpoczną) kształcenie przed wejściem w życie unowocześnionej dyrektywy w 2012 lub 2013 r., w uzupełnieniu do istniejącego już systemu praw nabytych dla architektów kształconych przed wejściem w życie pierwszej dyrektywy w sprawie architektów w 1985 r. (zob. art. 49 dyrektywy 2005/36/WE w związku z załącznikiem VI).

Po drugie rozwiązanie takie znacznie ograniczyłoby elastyczność, nie rozwiązując przy tym kolejnego rzeczywistego problemu związanego z mobilnością: jak uwzględnić nadzorowaną praktykę zawodową, czyli aspekt kształcenia architektów uznawany już w wielu państwach członkowskich za istotny element tego kształcenia?

W związku z powyższym można wyróżnić dwie opcje:

Pierwsza opcja to utrzymanie obowiązującego wymogu czteroletniego kształcenia;

Druga opcja to dostosowanie przepisów dyrektywy do aktualnej sytuacji w większości państw członkowskich i jednoczesne zezwolenie każdemu z tych państw na pewną elastyczność: aby korzystać z automatycznego uznawania, architekci musieliby poświadczyć ukończenie co najmniej pięcioletniego kształcenia na poziomie wyższym i odbycie co najmniej rocznej nadzorowanej praktyki zawodowej lub ukończenie co najmniej czteroletniego kształcenia na poziomie wyższym i odbycie co najmniej dwuletniej nadzorowanej praktyki zawodowej. Nabycie pełnych kwalifikacji do wykonywania zawodu architekta w Unii Europejskiej trwałoby zatem co najmniej sześć lat i zawsze obejmowałoby nadzorowaną praktykę zawodową.

Pytanie 22: Którą z przedstawionych opcji Pani/Pan preferuje?

Opcja 1: utrzymanie aktualnego wymogu co najmniej czteroletniego kształcenia na poziomie wyższym.

Opcja 2: uzupełnienie aktualnego wymogu co najmniej czteroletniego kształcenia na poziomie wyższym wymogiem zobowiązującym do odbycia dwuletniej praktyki zawodowej. Alternatywnie, architekci również kwalifikowaliby się do automatycznego uznawania po ukończeniu pięcioletniego kształcenia na poziomie wyższym i odbyciu co najmniej rocznej praktyki zawodowej.

Automatyczne uznawanie kwalifikacji w działalności rzemieślniczej, handlowej i przemysłowej

W obszarach działalności rzemieślniczej, handlowej i przemysłowej automatyczne uznawanie kwalifikacji podlega dwóm warunkom: (1) określonej liczbie lat doświadczenia, która różni się zależnie od działalności; oraz (2) wyraźnemu określeniu działalności zawodowej na podstawie załącznika IV do dyrektywy. Jeśli chodzi o pierwszy warunek, to ocena wykazała, że nie ma powodów, by zmieniać wymaganą minimalną liczbę lat doświadczenia. W kwestii drugiego warunku przeważa opinia, że załącznik IV w swoim obecnym kształcie nie zawsze umożliwia wyraźne określenie zawodu na podstawie wymienionych w nim rodzajów działalności. Obecnie załącznik IV opiera się na nomenklaturze Międzynarodowej Standardowej Klasyfikacji Rodzajów Działalności (ISIC)[32], jednak nie zawsze na jej najnowszej wersji, lecz niekiedy na wersjach z lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych ubiegłego wieku.

Jedną z opcji byłoby przyjęcie za podstawę tej samej klasyfikacji ISIC, ale w ostatniej zmienionej wersji z 2008 r., obejmującej dokładniejszy wykaz rodzajów działalności. W związku z szybkim postępem technologicznym ważne jest określanie i uaktualnianie kwalifikacji oraz odpowiednich zawodów. Różne zainteresowane strony proponowały również rozwiązanie alternatywne w postaci nomenklatury regularnie uaktualnianego Wspólnego Słownika Zamówień UE[33] oraz międzynarodowej standardowej klasyfikacji zawodów (ISCO)[34], zmienionej w 2008 r.

Chociaż w unowocześnionej dyrektywie należy utrzymać zasadę automatycznego uznawania kwalifikacji w obszarach działalności rzemieślniczej, handlowej i przemysłowej, to w późniejszym etapie należy dokonać klasyfikacji samych rodzajów działalności na podstawie wyników badania.

Pytanie 23: Którą z poniższych opcji Pani/Pan preferuje?

Opcja 1: niezwłoczne unowocześnienie za sprawą zmiany klasyfikacji ISIC z 1958 r. na klasyfikację ISIC z roku 2008?

Opcja 2: niezwłoczne unowocześnienie za sprawą zastąpienia załącznika IV nomenklaturą Wspólnego Słownika Zamówień.

Opcja 3: niezwłoczne unowocześnienie za sprawą zastąpienia załącznika IV nomenklaturą ISCO z ostatniej zmienionej wersji z 2008 r.

Opcja 4: unowocześnienie w dwóch etapach: potwierdzenie w unowocześnionej dyrektywie, że automatyczne uznawanie kwalifikacji nadal stosuje się do rodzajów działalności rzemieślniczej, handlowej i przemysłowej. Odpowiednie rodzaje działalności wymienione w załączniku IV utrzymuje się do roku 2014, natomiast do tego czasu należy ustanowić nowy wykaz rodzajów działalności w drodze aktu delegowanego. Za podstawę wykazu rodzajów działalności należy przyjąć klasyfikacje określone w opcjach 1, 2 lub 3.

Kwalifikacje nabyte w państwie trzecim

Dyrektywa w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych ma w zasadzie zastosowanie do obywateli UE posiadających kwalifikacje nabyte w państwie członkowskim UE. Jest ona jednak również pomocna dla obywateli UE posiadających kwalifikacje nabyte poza Unią Europejską (na przykład dyplom uzyskany w Kanadzie czy Chinach).

Dyrektywa ma zastosowanie do obywateli UE w przypadku kwalifikacji nabytych początkowo w państwie trzecim, jeżeli państwo członkowskie uznało te kwalifikacje i obywatel UE posiada trzyletnie doświadczenie zawodowe w państwie członkowskim, które je uznało. Art. 3 ust. 3 ułatwia swobodny przepływ takim obywatelom UE wyjeżdżającym do innego państwa członkowskiego. Obywatel UE może w związku z tym korzystać ze wszystkich zabezpieczeń proceduralnych w ramach tzw. ogólnego systemu (takich jak szybka i umotywowana decyzja o możliwości uznania kwalifikacji). Krótko mówiąc, trzyletnie, nabyte zgodnie z prawem i praktyczne doświadczenie w państwie członkowskim umożliwia potraktowanie kwalifikacji nabytych początkowo w państwie trzecim na równi z kwalifikacjami uzyskanymi w państwie członkowskim.

Dyrektywa zawiera jednak środki ochronne mające zagwarantować spełnianie wymogów, które już zharmonizowano na poziomie europejskim (w odniesieniu do niektórych zawodów medycznych i architektów). Zgodnie z art. 2 ust. 2 państwa członkowskie nie powinny uznawać kwalifikacji nabytych przez obywateli UE w państwie trzecim, jeżeli poziom tych kwalifikacji nie spełnia minimalnych wymogów określonych dla kwalifikacji nabytych w UE. Państwa członkowskie powinny unikać wywoływania drenażu mózgów wykwalifikowanej siły roboczej z państw spoza UE[35].

W tym przypadku rodzi się pytanie, czy nie należałoby dostosować tych przepisów z uwagi na ogólny niedobór wykwalifikowanej siły roboczej. Z dostosowania takiego skorzystaliby przede wszystkim obywatele UE. Mogłoby ono jednak dotyczyć niektórych obywateli państw trzecich, którzy korzystają z praw wynikających z prawodawstwa europejskiego: członków rodzin obywateli UE[36], rezydentów długoterminowych[37], uchodźców[38] i posiadaczy niebieskiej karty[39] traktuje się tak samo jak obywateli UE, jeśli chodzi o uznawanie kwalifikacji zawodowych (chociaż odpowiednie instrumenty prawne nie są wiążące dla wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej). Dostosowanie takie wsparło by politykę Unii Europejskiej na rzecz propagowania mobilności w kontekście aktualnej europejskiej polityki sąsiedztwa.

Pytanie 24:

Czy uważa Pani/Pan, że zachodzi konieczność dostosowania przepisów dyrektywy, jeśli chodzi o traktowanie obywateli UE posiadających kwalifikacje nabyte w państwie trzecim, na przykład przez skrócenie trzyletniego okresu, o którym mowa w art. 3 ust. 3? Czy opowiedziałaby(-łby) się Pani/Pan za takim dostosowaniem również w stosunku do obywateli państw trzecich, w tym państw objętych europejską polityką sąsiedztwa, którzy korzystają z klauzuli równego traktowania na mocy odpowiednich przepisów prawa europejskiego? (Prosimy podać konkretne argumenty przemawiające za takim podejściem lub przeciwko niemu.)

SPOSÓB PRZEKAZYWANIA UWAG DOTYCZąCYCH ZIELONEJ KSIęGI

Komisja zachęca wszystkie zainteresowane strony do przedstawiania uwag do dnia 20 września 2011 r., najlepiej przez wysłanie wiadomości pocztą elektroniczną pod adres:

DG ds. Rynku Wewnętrznego i Usług, Dział E-4 „Swobodny przepływ przedstawicieli wolnych zawodów”

E-mail: MARKT-PQ-EVALUATION@ec.europa.eu

Adres do korespondencji: Komisja Europejska

Dyrekcja Generalna ds. Rynku Wewnętrznego i Usług, Dział E-4

Rue de Spa 2

Biuro 06/014

1049 Bruksela

Belgia

Uwagi nie muszą dotyczyć wszystkich kwestii podniesionych w niniejszej Zielonej księdze. Mogą się ograniczać do kwestii, które szczególnie Państwa interesują. Prosimy wyraźnie wskazać kwestie, których dotyczą uwagi. W miarę możliwości prosimy również podać konkretne argumenty przemawiające za określonymi opcjami lub podejściami przedstawionymi w niniejszym dokumencie lub przeciwko nim.

Wszystkie uwagi zostaną opublikowane w witrynie internetowej DG ds. Rynku Wewnętrznego i Usług, chyba że strona kierująca uwagi nie będzie sobie tego życzyła. Koniecznie należy się zapoznać z oświadczeniem o polityce ochrony prywatności załączonym do niniejszej Zielonej księgi lub z informacjami dotyczącymi sposobu dalszego postępowania z danymi osobowymi i uwagami zainteresowanych stron.

[1] Dotyczy to również obywateli państw trzecich, którzy korzystają z praw na mocy prawodawstwa UE: członków rodzin obywateli UE, rezydentów długoterminowych, uchodźców, posiadaczy niebieskiej karty UE, którzy w odniesieniu do uznawania kwalifikacji zawodowych są traktowani na równi z obywatelami UE.

[2] Komunikat Komisji Europa 2020, Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu, COM(2010) 2020, 3.3.2010.

[3] Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów, Akt o jednolitym rynku, Dwanaście dźwigni na rzecz pobudzenia wzrostu gospodarczego i wzmocnienia zaufania „Wspólnie na rzecz nowego wzrostu gospodarczego”, COM(2011) 206, SEC (2011) 467.

[4] Sprawozdanie na temat obywatelstwa UE – 2010 r. „Usuwanie przeszkód w zakresie praw obywatelskich UE” - COM (2010) 603 27.10.2010 r.

[5] Podaż i popyt w zakresie umiejętności w Europie: prognoza średnioterminowa do 2020 r., (2010), dostępna na stronie:http://www.cedefop.europa.eu/en/Files/3052_en.pdf

[6] Dodatkowy problem dotyczy zawodów regulowanych związanych z gospodarką morską, w odniesieniu do których Komisja zamierza opublikować w 2012 r. komunikat w sprawie niebieskiego wzrostu gospodarczego, zrównoważonego rozwoju związanego z oceanami, morzami i wybrzeżami. W tym kontekście Komisja jest zainteresowana zrozumieniem czy w tej dziedzinie istnieją specyficzne przeszkody wzajemnego uznawania, które można określić.

[7] Trudności związane z uznawaniem kwalifikacji zawodowych to jedna z przeszkód utrudniających mobilność przedstawicieli wolnych zawodów w UE, wśród których to przeszkód można wymienić również możliwość przenoszenia uprawnień emerytalnych, bariery językowe itd.

[8] Dyrektywa 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych (Dz.U. L 225 z 30.9.2005, s. 22).

[9] Tablica wyników rynku wewnętrznego, lipiec 2010 r.

[10] W artykule 57 dyrektywy zobowiązuje się państwa członkowskie do wyznaczenia ośrodka informacji w celu dostarczania obywatelom i ośrodkom informacji w pozostałych państwach członkowskich informacji i pomagania obywatelom w realizacji ich praw.

[11] Krajowe ośrodki informacyjne ds. uznawalności wykształcenia (ośrodki NARIC) pomagają obywatelom w sprawach związanych z kwalifikacjami nabytymi na poziomie kształcenia wyższego. Więcej informacji na ten temat można znaleźć na stronie: http://www.enic-naric.net/index.aspx?s=n&r=g&d=about#NARIC.

[12] Chociaż zwiększona rola kraju wysyłającego może wymagać zaangażowania zasobów administracyjnych, to podejście takie mogłoby ograniczyć ogólne obciążenia, gdyż łatwiej byłoby sprawdzać kwalifikacje we własnym kraju (wysyłającym), co ograniczyłoby również koszty ponoszone w związku z ponownym sprawdzaniem.

[13] W tym przypadku organ wysyłający również spędzi więcej czasu na sprawdzaniu informacji. Cała procedura trwałaby krócej, ponieważ organ wysyłający ma najlepsze warunki do przeprowadzenia takich kontroli (względy językowe, sprawdzenie ważności dokumentów administracyjnych itd.).

[14] Colegio de Ingenieros de Caminos, Canales y Puertos, sprawa C- 330/03 z dnia 19 stycznia 2006 r., Zb.Orz. 2006, s. I-801.

[15] Dyrektywa 2006/123/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. dotycząca usług na rynku wewnętrznym (Dz.U. L 376 z 27.12.2006, s. 36).

[16] Zob. dokument roboczy służb Komisji dotyczący transpozycji i wdrażania dyrektywy – SEC(2010) 1292, z 22.10.2010,http://ec.europa.eu/internal_market/qualifications/docs/future/cocon_en.pdf.

[17] Dyrektywa 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych (Dz.U. L 281 z 23.11.1995, s. 31).

[18] Portal Twoja Europa (europa.eu/youreurope) został założony przez Komisję we współpracy z państwami członkowskimi. Kolegium redakcyjne portalu Twoja Europa, składające się z przedstawicieli państw członkowskich, zobowiązane jest dopilnować, aby w portalu udostępniano wszystkie ważne informacje krajowe, jak również odpowiada za zapewnienie odpowiednich powiązań portalu Twoja Europa z krajowymi portalami informacyjnymi.

[19] Najlepiej by było, gdyby tacy przedstawiciele wolnych zawodów posiadali europejską legitymację zawodową.

[20] Suplement Europass do dyplomu wydawany jest absolwentom szkół wyższych wraz z tytułem lub dyplomem. Pomaga on w łatwiejszym zrozumieniu kwalifikacji posiadanych w związku z wyższym wykształceniem, zwłaszcza poza krajem, w którym zostały nabyte. Zob. http://europass.cedefop.europa.eu/europass/home/vernav/InformationOn/EuropassDiplomaSupplement.csp;jsessionid=43770C133C7D2B78EA4522BF5ABFF581.wpc1

[21] Suplement Europass do świadectwa wydawany jest osobom posiadającym świadectwo ukończenia kształcenia i szkolenia zawodowego; uzupełnia informacje zawarte na oficjalnym świadectwie, podając je w przystępniejszy sposób, zwłaszcza dla pracodawców lub instytucji poza krajem, w którym został wydany. Więcej informacji można znaleźć na stronie:http://europass.cedefop.europa.eu/europass/home/vernav/InformationOn/EuropassCertificateSupplement.csp;jsessionid=43770C133C7D2B78EA4522BF5ABFF581.wpc1

[22] „Sprawozdania z doświadczeń” i reakcje na konsultacje społeczne wskazują, że stosowanie systemu na podstawie określonych uprzednio poziomów uważa się za zbyt skomplikowane.

[23] Zob.: http://ec.europa.eu/internal_market/qualifications/docs/future/cocon_en.pdf.

[24] Trybunał Sprawiedliwości, 13 listopada 2003 r., sprawa C-313/01, Morgenbesser, Zb. Orz. I–13467. (Orzeczenie to zostało potwierdzone orzeczeniem Trybunału w sprawie C-345/08, Peśla przeciwko Justizministerium Mecklenburg-Vorpommern.)

[25] W zakresie, w jakim współpraca taka wiąże się z przetwarzaniem danych osobowych, koniecznie należy przestrzegać odpowiedniego prawa UE, zgodnie z przepisami art. 56 ust. 2 dyrektywy dotyczącej uznawania kwalifikacji zawodowych, zwłaszcza z odniesieniem do dyrektywy 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych (Dz.U. L 281 z 23.11.1995, s. 31).

[26] Obecnie państwa członkowskie mogą sprawdzać, czy przedstawiciele wolnych zawodów posiadają znajomość języka niezbędną do wykonywania swojej pracy, ale muszą przy tym przestrzegać zasady proporcjonalności. Oznacza to, że nie mogą poddawać zagranicznych przedstawicieli wolnych zawodów systematycznym testom językowym. Przedstawiciele wolnych zawodów powinni mieć możliwość udowodnienia znajomości języka przy pomocy innych środków (np. dyplomu uzyskanego w danym języku, doświadczenia zawodowego w danym kraju, certyfikatu znajomości języka itd.). Oznacza to również różnice w wymaganej znajomości języka zależnie od rodzaju działalności i zakresu, w jakim będzie ona prowadzona. Znajomość języka można sprawdzić również po zakończeniu procedury uznawania kwalifikacji, lecz znajomość języka nie może jako taka stanowić podstawy odmowy uznania kwalifikacji zawodowych.

[27] Zob. art. 290 i 291 Traktatu.

[28] Więcej informacji można znaleźć na stronie : http://ec.europa.eu/education/lifelong-learning-policy/doc48_en.htm

[29] Wyniki badania prowadzonego przez GBP zostaną opublikowane w październiku.

[30] Proces boloński zapoczątkowano w 1999 r. w celu zapewnienia bardziej porównywalnych, zgodniejszych i spójniejszych systemów kształcenia w szkolnictwie wyższym w Europie. Więcej informacji podano na stronie : http://www.ehea.info/.

[31] Jeśli chodzi o internę, dotyczy to następujących jedenastu specjalności: immunologii, reumatologii, pulmonologii, gastroenterologii, kardiologii, endokrynologii, geriatrii, nefrologii, hematologii ogólnej, chorób zakaźnych i onkologii klinicznej. Za ściśle powiązane z chirurgią ogólną można uznać następujących jedenaście specjalności: chirurgię plastyczną, chirurgię klatki piersiowej, chirurgię dziecięcą, chirurgię naczyniową, chirurgię gastroenterologiczną, neurochirurgię, ortopedię, chirurgię szczękowo-twarzową, stomatologię, chirurgię zębową, chirurgię jamy ustnej i urologię.

[32] Nomenklatura przyjęta przez Narody Zjednoczone w 1948 r. i zmieniana w latach 1958, 1968, 1989 i 2006 (ostatnią zmianę opublikowano w 2008 r.)

[33] Zob. rozporządzenie (WE) nr 2195/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 listopada 2002 r. w sprawie Wspólnego Słownika Zamówień (CPV), (Dz.U. L 340 z 16.12.2002, s. 1), ostatnio zmienione w 2009 r. Dostępny na stronie:http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2002:340:0001:0001:EN:PDF

[34] Przyjęta przez Międzynarodową Organizację Pracy (MOP) i dostępna na stronie: http://www.ilo.org/public/english/bureau/stat/isco/index.htm

[35] W tym kontekście należy uwzględniać Kodeks dobrych praktyk w międzynarodowej rekrutacji personelu medycznego Światowego Zgromadzenia Zdrowia.

[36] Dyrektywa 2004/38/WE.

[37] Dyrektywa 2003/109/WE.

[38] Dyrektywa 2004/83/WE.

[39] Dyrektywa 2009/50/WE.