Liczba wniosków o udzielenie azylu składanych przez obywateli albańskich w strefie Schengen+ wciąż się zmniejszała przez czwarty rok z rzędu – w 2019 r. złożono 18 555 wniosków w porównaniu z 19 615 wnioskami złożonymi w 2018 r. Jest to spadek o 5 %. Pomimo tendencji malejącej w 2019 r. Albania zajmowała czołowe miejsce wśród państw Bałkanów Zachodnich objętych ruchem bezwizowym pod względem liczby wniosków o udzielenie azylu. W 2019 r. wskaźnik przyznawania azylu spadł do 5,6 % (w porównaniu z 7,6 % w 2018 r.). W pierwszym kwartale 2020 r. zgłoszono 2 895 wniosków o udzielenie azylu, czyli o 44 % mniej niż w analogicznym okresie 2019 r.

Między 2018 a 2019 r. liczba przypadków odmowy wjazdu do strefy Schengen+ obywateli Albanii zmniejszyła się o 9 % (z 21 515 do 19 670), podczas gdy liczba obywateli Albanii uznanych za osoby przebywające w tej strefie nielegalnie wzrosła o 6 % (z 32 355 do 34 410). Spośród wszystkich państw Bałkanów Zachodnich, których sytuację przeanalizowano w niniejszym sprawozdaniu, skala zjawiska migracji nieuregulowanej pozostaje największa w przypadku obywateli albańskich. Liczba wykrywanych obywateli albańskich posługujących się sfałszowanymi dokumentami, w tym unijnymi paszportami, wzrosła w latach 2018–2019 o 64 %.

Po wprowadzeniu w połowie marca ograniczeń związanych z COVID-19 przez większość państw członkowskich UE i krajów partnerskich ruch w całym regionie Bałkanów Zachodnich i Partnerstwa Wschodniego znacząco się zmniejszył. Większość ograniczeń w krajach partnerskich następnie zniesiono. Dnia 11 czerwca 2020 r. Komisja przyjęła komunikat w sprawie oceny stosowania tymczasowego ograniczenia dotyczącego innych niż niezbędne podróży do UE. Jeżeli chodzi o kraje sąsiadujące z UE, Komisja wyraziła gotowość do ścisłego zaangażowania regionu Bałkanów Zachodnich w realizację wspólnego europejskiego planu działania prowadzącego do zniesienia środków ograniczających rozprzestrzenianie się COVID-19. W ramach działań następczych w dniu 30 czerwca 2020 r. Rada przyjęła zalecenie dotyczące stopniowego znoszenia ograniczenia dotyczącego innych niż niezbędne podróży w zakresie przyjazdów, w tym określono pierwszy wykaz 15 państw (obejmujący między innymi Gruzję, Czarnogórę i Serbię). Zalecenie to stanowi pierwszy krok w kierunku zniesienia ograniczeń i przyjęto w nim stopniowe podejście zaproponowane przez Komisję.

Niniejsze trzecie sprawozdanie w ramach mechanizmu zawieszającego zwolnienie z obowiązku wizowego sporządzono w związku z obowiązkiem Komisji polegającym na monitorowaniu, czy państwa trzecie, w przypadku których zniesiono obowiązek wizowy, nadal spełniają wymogi w zakresie liberalizacji reżimu wizowego, oraz na składaniu Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania co najmniej raz w roku. Jeżeli chodzi o zakres geograficzny, niniejsze sprawozdanie nadal obejmuje te państwa, które pomyślnie zakończyły dialog w sprawie liberalizacji reżimu wizowego. Dane statystyczne w niniejszym sprawozdaniu są odzwierciedleniem danych Eurostatu z 2019 r., przy czym koncentrują się one na zmianie w latach 2018–2019. Opisane zmiany polityki w analizowanych państwach obejmują – w miarę możliwości – okres do momentu publikacji niniejszego sprawdzania w lipcu 2020 r. Podobnie jak miało to miejsce w przypadku drugiego sprawozdania w ramach mechanizmu zawieszającego zwolnienie z obowiązku wizowego z dnia 17 grudnia 2018 r. (zwanego dalej „drugim sprawozdaniem”), w niniejszym sprawozdaniu skoncentrowano się na konkretnych obszarach, które wymagają dalszych działań celem zapewnienia trwałości osiągniętych postępów. Wspomniane obszary to migracja nieuregulowana, wnioski o udzielenie azylu, readmisja, porządek publiczny i bezpieczeństwo publiczne (w tym przestępczość zorganizowana, zwalczanie korupcji, ściganie przestępstw oraz przeciwdziałanie praniu pieniędzy). Dlatego też w niniejszym sprawozdaniu nie uwzględnia się kryteriów, których realizacja ma stabilny przebieg.

Liberalizacja reżimu wizowego w dalszym ciągu prowadzi do istotnych reform w obszarze migracji, bezpieczeństwa i sprawiedliwości oraz ułatwia kontakty międzyludzkie dzięki temu, że obywatele państw trzecich są zwolnieni z obowiązku wizowego w przypadku pobytów nieprzekraczających 90 dni w ciągu każdego 180-dniowego okresu. Ruch bezwizowy pociąga za sobą również obowiązki. Państwa trzecie muszą nieprzerwanie spełniać wymogi w zakresie liberalizacji reżimu wizowego i nieustannie zapewniać warunki sprzyjające właściwie zarządzanej migracji i bezpieczeństwu. Jest to zgodne ze stosowanym przez Komisję Europejską kompleksowym podejściem uwzględniającym wszystkie kwestie związane z migracją i bezpieczeństwem.

Albania w dalszym ciągu ugruntowywała swoje dobre wyniki i skuteczność działań w zakresie ścigania przestępstw w celu zwalczania przestępczości zorganizowanej. Zwiększenie liczby operacji policyjnych prowadzonych na dużą skalę doprowadziło do aresztowań wysoko postawionych osób oraz do wniesienia ważnych aktów oskarżenia i wszczęcia istotnych postępowań karnych, również dzięki ściślejszej współpracy policyjnej z państwami członkowskimi UE. Władze albańskie konsekwentnie dowodziły swojego zdecydowanego zaangażowania na rzecz zwalczania produkcji konopi i nielegalnego obrotu konopiami. Albania jest jedynym państwem w tym regionie, które wyraziło zgodę na wprowadzenie inwazyjnego mechanizmu monitorowania przez państwo trzecie (współfinansowane przez UE kontrole lotnicze przeprowadzane przez włoską Guardia di Finanza w celu wykrywania i monitorowania plantacji konopi w Albanii). Istnieje jednak znacząca luka między liczbą nowych spraw a liczbą prawomocnych wyroków skazujących.

Albania jest pierwszym spośród państw Bałkanów Zachodnich, które podpisało umowę o statusie dotyczącą działań Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex) z UE, i wprowadziło ją w życie. Dnia 1 maja 2019 r. umowa weszła w życie, a w dniu 21 maja 2019 r. na granicy albańsko-greckiej rozmieszczono wspólne zespoły Fronteksu. Wydarzenie to wyznaczyło początek nowego etapu współpracy między UE a państwami Bałkanów Zachodnich w obszarze zarządzania granicami. Pomimo ograniczeń związanych z pandemią COVID-19 operacja w dalszym ciągu przynosi dobre rezultaty. Do czerwca 2020 r. 20 państw członkowskich UE wzięło udział w tej wspólnej operacji, w ramach której zatrzymano ponad 12 000 migrantów o nieuregulowanym statusie.

Jeśli chodzi o współpracę w zakresie readmisji, doszło do spadku odsetka powrotów. W 2019 r. odsetek powrotów zmniejszył się do 50 % (w porównaniu z 66 % w 2018 r.) – faktycznie odesłano 15 370 obywateli albańskich. Ponieważ jednak państwa członkowskie UE zgłaszają dobrą współpracę ze strony własnych obywateli i obywateli państw trzecich, spadek ten mógł być spowodowany koniecznością przetworzenia wyjątkowo dużej liczby decyzji, nadrobienia zaległości z poprzednich lat oraz ewentualnie wtórnymi przepływami.

W styczniu 2020 r. rząd albański przyjął pakiet legislacyjny wprowadzający środki zapobiegawcze, aby zintensyfikować walkę z korupcją, przestępczością zorganizowaną i terroryzmem, ze szczególnym uwzględnieniem zajmowania i konfiskowania mienia pochodzącego z przestępstwa. Na mocy tej ustawy do dyspozycji Specjalnego Biura Prokuratury przy nowo utworzonej Specjalnej Jednostce ds. Zwalczania Korupcji i Przestępczości zorganizowanej oddano zestaw nowych narzędzi dochodzeniowo-śledczych.

Albania przeprowadza dogłębną i kompleksową reformę wymiaru sprawiedliwości, aby wzmocnić szeroko zakrojone starania na rzecz zwalczania korupcji i przestępczości zorganizowanej. Reforma ta zakłada również przeprowadzanie okresowych ocen wszystkich sędziów i prokuratorów (procedura weryfikacji), co odbywa się stopniowo i przynosi wymierne rezultaty. Weryfikacja trwa nadal pomimo skutków pandemii COVID-19. Mimo że przesłuchania tymczasowo zawieszono z powodu izolacji, za pośrednictwem zdalnej wymiany kontynuowano działania dochodzeniowe na dokumentacji dotyczącej weryfikacji. Przesłuchania w ramach weryfikacji wznowiono dnia 3 czerwca 2020 r. Ogółem, 64 % dotychczas przetworzonej dokumentacji dotyczącej weryfikacji skutkowało zwolnieniem lub dobrowolną rezygnacją osoby, której dotyczyła ocena. Procedura weryfikacji i jej wyniki odgrywają zasadniczą rolę w przywróceniu zaufania publicznego do państwowych organów sądowych i organów ścigania.

W czerwcu 2019 r. do Albanii oddelegowano oficera łącznikowego Europolu, a w lipcu Europol oficjalnie otworzył swoje biuro łącznikowe w Tiranie – jest to pierwsze tego rodzaju biuro w regionie Bałkanów Zachodnich. Działania te przyczyniły się do dalszego zacieśnienia współpracy operacyjnej między funkcjonariuszami policji z państw członkowskich UE i Albanii w obszarze walki z przestępczością zorganizowaną oraz pomogły połączyć wysiłki na rzecz wspólnego przeciwdziałania zagrożeniom transgranicznym i zwalczania siatek przestępczych.

W marcu 2019 r. podpisano porozumienie robocze między Albanią a Europejskim Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii – było to pierwsze tego rodzaju porozumienie zawarte w regionie Bałkanów Zachodnich. Porozumienie umożliwia przekazywanie władzom albańskim niezbędnej wiedzy fachowej oraz przyczynia się do dalszego zbliżenia albańskich przepisów i strategii politycznych w kwestiach związanych z narkotykami do unijnych przepisów i strategii politycznych w tej dziedzinie.

Ponadto w dniu 1 listopada 2019 r. weszła w życie umowa o współpracy między Eurojustem a Albanią. Umowa ta przyczyni się do dalszego usprawnienia współpracy sądowej między przedstawicielami zawodów prawniczych z UE i z Albanii oraz do zwiększenia wysiłków na rzecz zwalczania transgranicznej przestępczości zorganizowanej.

Albania była jednym z pierwszych państw w regionie Bałkanów Zachodnich, które podpisało z Komisją – w dniu 9 października 2019 r. – dwustronne porozumienie wykonawcze w sprawie zwalczania terroryzmu w ramach działań następczych w związku ze wspólnym planem działania UE–Bałkany Zachodnie w zakresie zwalczania terroryzmu. Albania przedstawiła swoje pierwsze sprawozdanie z wdrażania tego porozumienia w czerwcu 2020 r.

Liczba wyroków skazujących w sprawach dotyczących prania pieniędzy utrzymuje się na niskim poziomie, a ponadto w dalszym ciągu brak jest systematycznych, prowadzonych równolegle dochodzeń i śledztw w obszarze finansowania terroryzmu. Po przyjęciu przez parlament Albanii „pakietu Moneyval” w czerwcu 2019 r. Moneyval ocenił, że Albania poczyniła zasadniczo postępy we wdrażaniu zaleceń z 2018 r., choć nie wyeliminowano jeszcze wszystkich niedociągnięć. W dniu 21 lutego 2020 r. Grupa Specjalna ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (FATF) uwzględniła Albanię w wykazie jurysdykcji, w przypadku których odnotowano strategiczne niedociągnięcia w obszarze przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, i zaproponowała przyjęcie planu działania mającego na celu wyeliminowanie najpoważniejszych stwierdzonych braków. W planie tym uwzględniono działania, które należy wdrożyć do października 2021 r., aby umożliwić usunięcie Albanii z „szarej listy” FATF. Albania zaciągnęła zobowiązanie polityczne na wysokim szczeblu dotyczące wdrożenia planu działania FATF. Wdrażanie planu rozpoczęto pomimo kryzysu związanego z COVID-19, w szczególności przeprowadzając analizę ryzyka dotyczącą produktów i usług bankowych oraz niewłaściwego wykorzystywania podmiotów prawnych. Oczekuje się, że albański parlament zbada projekt ustawy o obywatelstwie, który – jeżeli zostałby przyjęty – doprowadziłby do ustanowienia podstawy prawnej, która mogłaby posłużyć do wprowadzenia programu obywatelstwa dla inwestorów. W październiku 2019 r. Komisja wystosowała pismo do władz albańskich, w którym zwróciła się o udzielenie jej wyjaśnień w tej kwestii i przestrzegła władze albańskie przed ryzykiem nieodłącznie związanym z wprowadzeniem takiego systemu oraz przed potencjalnymi konsekwencjami jego wprowadzenia. Komisja ściśle monitoruje tę kwestię oraz ryzyko związane z ewentualnym wprowadzeniem programu obywatelstwa dla inwestorów, w szczególności jeśli chodzi o bezpieczeństwo, pranie pieniędzy, uchylanie się od opodatkowania, finansowanie terroryzmu, korupcję lub infiltrację przez środowiska przestępczości zorganizowanej.

W dniu 2 czerwca 2019 r. Niderlandy powiadomiły Komisję w ramach rozporządzenia (UE) 2018/1806, że napotkały okoliczności, które mogłyby skutkować uruchomieniem mechanizmu zawieszającego zwolnienie z obowiązku wizowego w odniesieniu do Albanii. Obawy przedstawione w powiadomieniu dotyczyły głównie porządku i bezpieczeństwa publicznego, a także migracji nieuregulowanej i bezzasadnych wniosków o udzielenie azylu składanych przez obywateli albańskich. Po uważnym zapoznaniu się z treścią powiadomienia oraz na podstawie dostępnych informacji i istotnych danych Komisja stwierdziła, że nie doszło do wystąpienia okoliczności uzasadniających uruchomienie mechanizmu zawieszającego zwolnienie z obowiązku wizowego w odniesieniu do Albanii.

Jak wynika z powyższej analizy, Albania podjęła działania określone w drugim sprawozdaniu, a kryteria liberalizacji reżimu wizowego w dalszym ciągu są spełniane. Osiągnięto znaczne postępy we wdrażaniu działań mających na celu rozwiązanie problemów związanych z migracją nieuregulowaną, w tym wzmocniono kontrole graniczne. Pomimo spadku odsetka powrotów kontynuowano dobrą współpracę w zakresie readmisji – którą należy utrzymać – a także współpracę z UE i państwami członkowskimi w obszarze migracji i bezpieczeństwa. Jednocześnie konieczne jest podjęcie dalszych starań, aby zapewnić poprawę i trwałość rezultatów, zwłaszcza jeżeli chodzi o bezzasadne wnioski o udzielenie azylu i zwalczanie przestępczości zorganizowanej.

Dalsze działania konieczne są w następujących obszarach:

·Podjęcie wzmożonych działań na rzecz rozwiązania problemu migracji nieuregulowanej i bezzasadnych wniosków o udzielenie azylu obywateli Albanii, m.in. przez identyfikowanie i eliminowanie przyczyn leżących u podstaw tego zjawiska oraz organizowanie kolejnych kampanii informacyjnych dotyczących praw i obowiązków związanych z ruchem bezwizowym.

·Utrzymanie i zacieśnienie aktywnej współpracy operacyjnej z agencjami UE oraz z państwami członkowskimi UE doświadczającymi presji migracyjnej ze strony Albanii i narażonymi na zagrożenia dla porządku i bezpieczeństwa publicznego wynikające z działalności obywateli albańskich w organizacjach przestępczych.