W listopadzie 2016 r. Komisja przyjęła pakiet „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków”, który obejmował wniosek dotyczący przekształcenia dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii (COM(2016) 767 final). We wniosku zaproponowano wykorzystanie samej tylko dyrektywy do celów uregulowania kwestii wprowadzania paliw niskoemisyjnych i odnawialnych w okresie 2021–2030 i nierozszerzanie celu ograniczenia emisji gazów cieplarnianych na podstawie dyrektywy w sprawie jakości paliw poza rok 2020.

Dyrektywa w sprawie jakości paliw ma na celu poprawę i utrzymanie jakości paliwa transportowego sprzedawanego na europejskim rynku wewnętrznym. Jej cele obejmują zapewnienie wysokich minimalnych poziomów ochrony środowiska i zdrowia w odniesieniu do stosowania paliwa transportowego oraz zapewnienie zgodności technicznej z silnikami spalinowymi wewnętrznego spalania. W dyrektywie określono specyfikacje środowiskowe w odniesieniu do benzyny i olejów napędowych (i wymieszanych z nimi biopaliw) stosowanych w transporcie drogowym i maszynach jezdnych nieporuszających się po drogach. Dyrektywa nakłada również na dostawców paliw obowiązek ograniczenia natężenia emisji gazów cieplarnianych w dostarczanym koszyku paliw o 6 % do 2020 r. w porównaniu z 2010 r.

Państwa członkowskie muszą kompleksowo monitorować natężenie emisji gazów cieplarnianych w przypadku paliw transportowych i prowadzić sprawozdawczość w tym zakresie zgodnie z dyrektywą Rady (UE) 2015/652, której termin transpozycji przypada na dzień 21 kwietnia 2017 r. Pierwsze sprawozdanie przewidziane jest w 2018 r.

Wstępne wnioski można już wyciągnąć ze sprawozdania dotyczącego energii ze źródeł odnawialnych w sektorze transportu, które wymagane jest na podstawie dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii. W sprawozdaniu z 2017 r. w sprawie postępów w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych wskazano, że w 2015 r. udział energii ze źródeł odnawialnych w transporcie wynosił 6 %. Biopaliwa stanowią 88 % tego udziału, zaś energia elektryczna nadal pełni bardziej ograniczoną rolę.

W 2014 r. państwa członkowskie zgłosiły oszczędności netto w zakresie emisji gazów cieplarnianych wynikające z wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych w transporcie, wynoszące 35 Mt równoważnika CO2. Większość zgłoszonych oszczędności wynikała z wykorzystania biopaliw, przy niewielkiej – ale stale rosnącej – roli energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych. Powyższe oszczędności obejmują wyłącznie emisje bezpośrednie i nie uwzględniają emisji wynikających z pośredniej zmiany użytkowania gruntów.

Emisje wynikające z pośredniej zmiany użytkowania gruntów dotyczące biopaliw używanych w UE szacuje się na 23 Mt równoważnika CO2, co daje oszczędność netto w wysokości 12 Mt równoważnika CO2. Przy zastosowaniu zakresów uzyskanych z analizy wrażliwości określonych w załączniku VIII do dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii, emisje wynikające z pośredniej zmiany użytkowania gruntów mieściłyby się w przedziale od 14 do 28 Mt równoważnika CO2, a odpowiadające im oszczędności netto wynosiłyby od 7 do 21 Mt równoważnika CO2.

Niedawne prace w zakresie opracowywania modeli skutków pośredniej zmiany użytkowania gruntów dla poszczególnych surowców do produkcji biopaliw potwierdzają, że emisje spowodowane pośrednią zmianą użytkowania gruntów mogą być znacznie wyższe dla biopaliw wytwarzanych z tłuszczów roślinnych w porównaniu z biopaliwami wytwarzanymi ze skrobi lub cukru. Zaawansowane biopaliwa z upraw niespożywczych mają zasadniczo bardzo niski poziom emisji związanych z pośrednią zmianą użytkowania gruntów lub emisje takie nie występują w ogóle.

Osiągnięcie celu, jakim jest zmniejszenie emisji o 6 %, wymaga ograniczenia równoważnika CO2 o około 66 Mt do 2020 r. w stosunku do podstawowej normy dla paliw w 2010 r. Wkład w osiągnięcie celu ograniczenia emisji o 6 % mogą mieć paliwa nieodnawialne (np. LPG, CNG i LNG) i redukcja emisji w segmencie wydobywczym, w przypadku których nie istnieje wymóg sprawozdawczy w ramach dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii. W związku z powyższym nie można obecnie w pełni ocenić ogólnych postępów w realizacji celu związanego z ograniczeniem emisji gazów cieplarnianych o 6 % na podstawie art. 7a oraz wpływu tego celu na unijny system handlu uprawnieniami do emisji.

Komisja zaproponowała, aby nie wydłużać okresu realizacji celu związanego z ograniczeniem emisji gazów cieplarnianych na podstawie dyrektywy w sprawie jakości paliw poza 2020 r. Za to dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii powinna stać się kluczowym instrumentem promującym stosowanie odnawialnych i niskoemisyjnych paliw transportowych do 2030 r.

Nie uznano zatem propozycji zmiany celu, jakim jest ograniczenie emisji o 6 % do 2020 r., za odpowiednie rozwiązanie. Wykluczałoby to także możliwości zwiększenia wartości docelowej w wyniku wykorzystania kredytów emisji w ramach mechanizmu czystego rozwoju lub wykorzystania technologii wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS) oraz energii elektrycznej w pojazdach drogowych. Komisja odnotowuje ograniczone rozpowszechnienie tych technologii na rynku, a tym samym ich ograniczony potencjał pod względem redukcji emisji gazów cieplarnianych z paliw i energii w całym cyklu życia do 2020 r.

Ograniczenia dotyczące mieszanek biopaliw

Dyrektywa w sprawie jakości paliw ma dwojaki wpływ na mieszanie biopaliw. Z jednej strony cel zakładający 6-procentowe ograniczenie emisji gazów cieplarnianych z paliw stanowi zachętę do korzystania w sektorze transportu z paliw niskoemisyjnych, takich jak biopaliwa. Z drugiej strony w specyfikacjach paliw określonych w przedmiotowej dyrektywie ustanowiono maksymalne poziomy zawartości biopaliw w paliwach swobodnie wprowadzanych do obrotu, takich jak benzyna i olej napędowy, aby zapewnić zgodność tych paliw z silnikami i układami oczyszczania spalin w pojazdach poruszających się na terenie całej UE.

W ramach badania przeprowadzonego na zlecenie Komisji oceniono wykonalność oraz skutki gospodarcze i środowiskowe hipotetycznego podwyższenia poziomu dodanych biopaliw w obecnych mieszankach, w tym jego wpływ na sektor paliwowy i park samochodowy. Stwierdzono, że obecne ograniczenia dotyczące domieszek nadal umożliwiają zwiększenie wykorzystania biopaliw. Do głównych paliw sprzedawanych obecnie w UE należą olej napędowy zawierający do 7 % FAME (B7) i benzyna zawierająca do 5 % etanolu (E5). Wykorzystanie biopaliw można dodatkowo zwiększyć dzięki zwiększeniu ilości zawartości biopaliw do dopuszczalnych limitów, a w szczególności dzięki wprowadzeniu E10 we wszystkich państwach członkowskich. Ponadto można korzystać z paliw typu „drop-in”, takich jak HVO, w odniesieniu do których nie mają zastosowania żadne ograniczenia.

Ocena dyrektywy w sprawie jakości paliw wykazała również, że nie ma dowodów na to, że ograniczenia w zakresie dodawania biopaliw stanowią przeszkodę w osiągnięciu 10-procentowego udziału energii odnawialnych w transporcie. Wynika to stąd, że dostępne są inne niż wymienione powyżej sposoby, które ułatwiają osiągnięcie danego celu, takie jak podwójnie liczone zaawansowane biopaliwa i energia elektryczna wytwarzana ze źródeł odnawialnych. Ocena nie uwzględniała potencjalnego wpływu ograniczeń w zakresie dodawania biopaliw w odniesieniu do spełnienia proponowanego obowiązku włączenia w dyrektywie w sprawie odnawialnych źródeł energii, określonego w dyrektywie w sprawie odnawialnych źródeł energii w okresie po 2020 r., w przypadku którego ograniczenia dotyczące ilości etanolu w mieszance mogą mieć znaczenie.

Oczekuje się, że ograniczona część parku samochodowego, aczkolwiek wciąż reprezentująca znaczną liczbę pojazdów niezdolnych do przyjęcia większych ilości mieszanek biopaliw, będzie wchodziła w jego skład w 2020 r. i w latach kolejnych. Zgodnie z dyrektywą w sprawie infrastruktury paliw alternatywnych od dnia 18 listopada 2016 r. należy informować konsumentów o zgodności paliwa i samochodu, aby mogli uniknąć zakupu paliw niezgodnych ze specyfikacją silnika. W tym kontekście w październiku 2016 r. Europejski Komitet Normalizacyjny (CEN) przyjął normę EN 16942 „Paliwa – Identyfikacja zgodności pojazdu – Graficzne wyrażenie informacji dla konsumenta”. Norma ta dostarczy konsumentom informacji na temat zgodności ich pojazdów z paliwami dostępnymi na stacjach paliwowych. Obecnie CEN prowadzi również prace badawcze na rzecz Komisji, dotyczące różnych mieszanek biopaliw, a w szczególności E20/25. Niektórzy producenci samochodów twierdzą, że ich silniki mogą już być zasilane mieszanką E20 lub E25. Wyniki umowy zawartej z CEN spodziewane są w 2019 r.