Wniosek Komisji w sprawie zalecenia Rady jest częścią inicjatywy na rzecz dialogu społecznego na 2023 r., a zatem ma bezpośredni związek z komunikatem Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów z 2023 r. pt. „Wzmacnianie dialogu społecznego w Unii Europejskiej: wykorzystanie jego pełnego potencjału do zarządzania sprawiedliwymi transformacjami”.

Celem niniejszego wniosku w sprawie zalecenia Rady jest wsparcie państw członkowskich w krzewieniu dialogu społecznego i rokowań zbiorowych na szczeblu krajowym w drodze uwzględnienia trzech głównych elementów: konsultacji z partnerami społecznymi w sprawie opracowywania i wdrażania polityk gospodarczych i społecznych oraz polityk zatrudnienia; zachęcania partnerów społecznych do negocjowania i zawierania układów zbiorowych, z poszanowaniem ich autonomii i prawa do podejmowania działań zbiorowych oraz wspierania zwiększonej zdolności partnerów społecznych.

Co więcej, w szeregu państw członkowskich, partnerom społecznym brakuje zdolności organizacyjnych. Utrudnia to ich udział w opracowywaniu istotnych reform i kształtowaniu polityki, a także wpływa na ich zdolność do zawierania układów zbiorowych. To z kolei oddziałuje na wyważenie interesów obu stron oraz wpływa na ich starania mające na celu znalezienie odpowiednio dostosowanych rozwiązań i negocjowanie płac.

Obserwuje się istotne różnice pomiędzy poszczególnymi państwami członkowskimi w odniesieniu do ram, struktury i jakości dialogu społecznego, w tym rokowań zbiorowych, oraz odbywających się w jego ramach procesów. Przepisy prawa powszechnego nadal są istotnym warunkiem wprowadzenia nowych zagadnień do układów zbiorowych, w szczególności w krajach charakteryzujących się silną regulacją stosunków pracy. W większości państw członkowskich funkcjonuje oficjalna krajowa instytucja dialogu społecznego, w ramach której przedstawiciele pracodawców, związków zawodowych oraz rządu mogą omawiać ogólne kwestie gospodarcze i społeczne. Rola i uprawnienia tych organów są bardzo zróżnicowane, ale zazwyczaj odgrywają one rolę doradczą i konsultacyjną w zakresie projektów aktów prawnych i polityki, w szczególności w dziedzinach związanych z zatrudnieniem, i mogą stanowić forum służące negocjacji umów. W wielu państwach działają również organy trójstronne, które zajmują się konkretnymi kwestiami, takimi jak zabezpieczenie społeczne, zatrudnienie, szkolenia oraz zdrowie i bezpieczeństwo.

Sytuacja w świecie pracy, zmieniającym się w obliczu bardziej zindywidualizowanego stylu życia i pracy, w tym pojawienia się nowych form zatrudnienia, utrudnia związkom zawodowym rekrutację nowych członków. Większość nowszych form zatrudnienia, w tym rosnąca liczba osób pracujących na własny rachunek niezatrudniających pracowników, nie ma swojej reprezentacji. To samo dotyczy pracowników zatrudnionych na podstawie umów o pracę na czas określony, którzy są mniej skłonni do zrzeszania się w związki zawodowe. Elastyczność w zakresie czasu i miejsca pracy utrudnia przedstawicielom pracowników organizację tej raczej rozproszonej siły roboczej. W ostatnich latach organizacje partnerów społecznych podjęły inicjatywy w celu przyciągnięcia nowych członków lub wzmocnienia głosu niektórych niedostatecznie reprezentowanych grup (zwłaszcza osób młodych i osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych) poprzez ukierunkowane strategie i wysiłki rekrutacyjne oraz tworzenie specjalnych struktur w ramach organizacji. Nadal istnieją jednak pewne wyzwania i podejmowanie dalszych działań jest wskazane, między innymi w celu wykorzystania możliwości wynikających z cyfryzacji.

W ciągu ostatnich 30 lat udział pracowników objętych układami zbiorowymi znacznie się zmniejszył, choć między państwami członkowskimi można zaobserwować znaczne różnice w tym zakresie. Zmniejszył się on z poziomu szacowanej średniej unijnej wynoszącej około 66 % w 2000 r. do około 56 % w 2018 r., przy czym szczególnie duże spadki zaobserwowano w Europie Środkowo-Wschodniej. Podczas gdy stopień zrzeszenia pracodawców pozostał stosunkowo stabilny, stopień uzwiązkowienia zmniejszył się (średnio) we wszystkich państwach członkowskich UE.

Szczególną rolę partnerów społecznych uznano w traktatach, a także podkreślono w zasadzie 8 Europejskiego filaru praw socjalnych. W planie działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych, wprowadzonym w marcu 2021 r., podkreślono potrzebę zacieśniania dialogu społecznego na szczeblach krajowym i unijnym oraz wezwano do wzmożenia starań na potrzeby wsparcia zakresu rokowań zbiorowych i zapobiegania spadkowi członkostwa i gęstości organizacyjnej partnerów społecznych. W Zobowiązaniu społecznym z Porto wezwano wszystkie właściwe podmioty do dalszego wspierania autonomicznego dialogu społecznego jako elementu strukturyzującego europejski model społeczny oraz umacniania tego dialogu na szczeblach europejskim, krajowym, regionalnym, sektorowym i na poziomie przedsiębiorstw, ze szczególnym naciskiem na zapewnienie ram umożliwiających rokowania zbiorowe w poszczególnych modelach istniejących w państwach członkowskich. W ostatecznym sprawozdaniu z Konferencji w sprawie przyszłości Europy podkreślono, że „Należy propagować dialog społeczny i rokowania zbiorowe.” (Wniosek nr 13 w sprawie rynków pracy sprzyjających włączeniu społecznemu).

Wspieranie dialogu społecznego jest wspólnym celem UE i jej państw członkowskich. Dialog społeczny jest ważnym elementem odporności gospodarczej i społecznej, konkurencyjności, sprawiedliwości oraz zrównoważonego wzrostu gospodarczego. Ma zasadnicze znaczenie dla znalezienia wyważonych rozwiązań w odpowiedzi na nowe potrzeby, zmiany w świecie pracy, a także nieoczekiwane sytuacje kryzysowe, jako że umożliwia dostosowanie warunków i organizacji pracy. Dialog społeczny może również przyczynić się do wprowadzenia nowych lub zachowania istniejących mechanizmów ochrony pracy, takich jak prawo do bycia offline lub ochrona przed przemocą i mobbingiem w miejscu pracy. Kryzys finansowy i pandemia pokazały, że gospodarki państw posiadających mocne ramy dialogu społecznego i duży zasięg rokowań zbiorowych, wykazują przeważnie większą konkurencyjność i odporność.

Instrument ma formę wniosku dotyczącego zalecenia Rady, co jest zgodne z zasadami pomocniczości i proporcjonalności. Wyraża on zobowiązanie państw członkowskich do wprowadzenia środków przewidzianych w niniejszym zaleceniu i stanowi solidną podstawę polityczną współpracy na szczeblu Unii w dziedzinie dialogu społecznego, przy pełnym poszanowaniu kompetencji państw członkowskich i autonomii partnerów społecznych.

We wniosku wspiera się i uzupełnia działania państw członkowskich. Uwzględniono w nim różnorodność systemów dialogu społecznego istniejących w Unii i uznano, że szczególne warunki na poziomie krajowym, sektorowym lub regionalnym mogą prowadzić do różnic w sposobie wdrażania zalecenia. W jego ramach nie proponuje się rozszerzenia uprawnień regulacyjnych UE ani wiążących zobowiązań dla państw członkowskich. Państwa członkowskie zdecydują, stosownie do swojej sytuacji krajowej, o tym, jak najlepiej wykorzystać zalecenie Rady.

Państwa członkowskie opracują i wybiorą środki oraz inwestycje. Zgodnie z art. 153 ust. 1 lit. f) TFUE Unia ma kompetencje do wspierania i uzupełniania działań państw członkowskich w tej dziedzinie. Wniosek zapewnia wartość dodaną podjęcia działań na szczeblu UE, która polega na wspieraniu państw członkowskich w drodze zapewnienia wytycznych opracowanych na podstawie wniosków wyciągniętych z szerokiej gamy modeli dialogu społecznego funkcjonujących w UE (przy jednoczesnym poszanowaniu różnorodności systemów krajowych). Pozwoli to podtrzymać zobowiązania polityczne określone w zasadzie 8 Europejskiego filaru praw socjalnych.

UE ma do dyspozycji kilka instrumentów służących wsparciu dialogu społecznego na poziomie krajowym lub umożliwiających publikację związanych z nim wytycznych politycznych, takich jak instrumenty finansowania (np. Europejski Fundusz Społeczny Plus), europejski semestr lub unijne ramy jakości na rzecz restrukturyzacji.

Niniejsze zalecenie nie narusza praw podstawowych i jest zgodne z zasadami uznanymi w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. W szczególności niniejsze zalecenie jest zgodne z wolnością stowarzyszania się (art. 12 Karty) oraz przyczynia się do utrzymania prawa do rokowań i działań zbiorowych (art. 28 Karty).

Zaproszenie do zgłaszania uwag na temat inicjatywy na rzecz dialogu społecznego, w tym projektu zalecenia Rady, opublikowano na portalu „Wyraź swoją opinię” i udostępniono od 22 września do 20 października 2022 r., aby umożliwić opinii publicznej zgłaszanie uwag. Komisja otrzymała 61 odpowiedzi, przy czym ponad połowy z nich udzieliły organizacje partnerów społecznych.

Ostatnie trzy punkty odnoszą się do kroków, które Komisja zamierza podjąć, aby wspierać państwa członkowskie we wdrażaniu zalecenia, jak również w jego monitorowaniu.

Pkt 11 i 12 odnoszą się odpowiednio do wdrożenia zalecenia i przedkładania sprawozdań Komisji oraz do możliwości powierzenia partnerom społecznym wdrożenia odpowiednich części niniejszego zalecenia, w stosownych przypadkach zgodnie z przepisami lub praktykami krajowymi.

W pkt 6 podkreślono potrzebę zwiększenia zaufania do partnerów społecznych oraz między nimi, a także potrzebę sprzyjania zawieraniu układów zbiorowych. Wezwano w nim do stosowania alternatywnych metod rozwiązywania sporów, aby wspierać egzekwowanie praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa lub układów zbiorowych, w tym metod takich jak postępowanie pojednawcze, mediacja oraz arbitraż, a wszystko to w celu ułatwienia rokowań i poprawy stosowania układów zbiorowych pracy.

Pkt 4 oraz jego podpunkty dotyczą kwestii uznania i reprezentatywności. Zalecono w nim państwom członkowskim, by zadbały o to, aby odpowiednie procedury były jawne i przejrzyste, oparte na ustalonych wcześniej i obiektywnych kryteriach dotyczących reprezentatywności organizacji oraz aby tego rodzaju kryteria i procedury ustanawiane były w porozumieniu ze związkami zawodowymi i organizacjami pracodawców. Przypomniano w nim również, że w przypadku gdy w tym samym przedsiębiorstwie istnieją zarówno przedstawiciele związków zawodowych, jak i przedstawiciele wybrani, należy podjąć właściwe kroki w celu zapewnienia, aby obecność przedstawicieli wybranych nie podważała pozycji związków zawodowych lub ich przedstawicieli. Ponadto odniesiono się w nim również do rozgraniczenia pomiędzy organizacjami partnerów społecznych a organizacjami społeczeństwa obywatelskiego.

Pkt 3 odnosi się do dostępu partnerów społecznych do odpowiednich informacji na temat ogólnej sytuacji gospodarczej i społecznej państwa oraz sytuacji i polityki w poszczególnych sektorach działalności, aby umożliwić im udział w dialogu społecznym i rokowaniach zbiorowych.

Otoczenie sprzyjające dwustronnemu i trójstronnemu dialogowi społecznemu powinno gwarantować poszanowanie takich praw podstawowych jak wolność zrzeszania się i rokowania zbiorowe; wspierać silne, niezależne związki zawodowe i organizacje pracowników; obejmować środki mające na celu wzmocnienie ich zdolności; zapewniać dostęp do istotnych informacji; wspierać zaangażowanie wszystkich stron w dialog społeczny; czerpać z rewolucji cyfrowej; być dostosowane do nowego świata pracy oraz zapewniać odpowiednie wsparcie instytucjonalne.

Zgodnie z pkt 14 Komisja będzie regularnie monitorować wdrażanie niniejszego zalecenia na szczeblach krajowym i unijnym, wspólnie z państwami członkowskimi i odpowiednimi partnerami społecznymi, poprzez regularne posiedzenia trójstronne lub posiedzenia odbywające się co najmniej raz do roku, w kontekście narzędzi wielostronnego nadzoru, pod kierunkiem Komitetu ds. Zatrudnienia, w tym w ramach europejskiego semestru i w kontekście Komitetu ds. Europejskiego Dialogu Społecznego.

Wniosek

ZALECENIE RADY

w sprawie wzmacniania dialogu społecznego w Unii Europejskiej

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), w szczególności jego art. 292 w związku z jego art. 153 ust. 1 lit. f),

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)Rada, w swoich konkluzjach z 24 października 2019 r., pt. „Przyszłość pracy: Unia Europejska promuje deklarację wydaną z okazji stulecia Międzynarodowej Organizacji Pracy” zachęca państwa członkowskie, by kontynuowały działania związane z ratyfikacją i skutecznym stosowaniem konwencji MOP. Rada wzywa także państwa członkowskie i Komisję do tego, by pogłębiać dialog społeczny na wszystkich szczeblach i we wszystkich jego formach, w tym współpracę transgraniczną, w celu zapewnienia aktywnego udziału partnerów społecznych w kształtowaniu przyszłości pracy i budowania sprawiedliwości społecznej, między innymi przez skuteczne uznawanie prawa do rokowań zbiorowych oraz poprzez refleksje nad odpowiednią wysokością płacy minimalnej, czy to ustawowej czy negocjowanej w układach zbiorowych.

(2)We wspólnym oświadczeniu w sprawie „Nowego początku dialogu społecznego” z 2016 r. podpisanym 27 czerwca 2016 r. przez Komisję, niderlandzką prezydencję w Radzie Unii Europejskiej i europejskich partnerów społecznych, międzybranżowi i sektorowi partnerzy społeczny działający na szczeblu Unii zobowiązali się do kontynuowania starań oraz dokonania oceny potrzeby dalszych działań w ramach swoich odpowiednich dialogów społecznych w celu dotarcia do swoich odpowiedników, którzy nie zostali jeszcze objęci dialogiem w państwach członkowskich, oraz do zwiększenia liczby członków i poprawy reprezentatywności zarówno związków zawodowych, jak i organizacji pracodawców.

(3)Zasada 8 Europejskiego filaru praw socjalnych stanowi, że należy prowadzić konsultacje z partnerami społecznymi w sprawie opracowywania i wdrażania polityk gospodarczych i społecznych oraz polityk zatrudnienia zgodnie z praktykami krajowymi. Należy również zachęcać ich do negocjowania i zawierania układów zbiorowych w sprawach, które ich dotyczą, z poszanowaniem ich autonomii i prawa do podejmowania działań zbiorowych. Należy ponadto zachęcać do wspierania zwiększania zdolności partnerów społecznych do rozwijania dialogu społecznego. W Zobowiązaniu społecznym z Porto wezwano wszystkie właściwe podmioty do dalszego wspierania niezależnego dialogu społecznego jako elementu strukturyzującego europejski model społeczny oraz umacniania tego dialogu na szczeblach europejskim, krajowym, regionalnym, sektorowym i na szczeblu przedsiębiorstw, ze szczególnym naciskiem na zapewnienie ram umożliwiających rokowania zbiorowe w poszczególnych modelach funkcjonujących w państwach członkowskich.

(4)W swojej rezolucji w sprawie Europejskiego filaru praw socjalnych z 19 stycznia 2017 r. Parlament Europejski podkreśla znaczenie prawa do negocjacji i działań zbiorowych jako prawa podstawowego zapisanego w prawie pierwotnym UE. Parlament oczekuje także, że Komisja zwiększy konkretne wsparcie przeznaczone na umacnianie i poszanowanie dialogu społecznego na wszystkich szczeblach i we wszystkich sektorach, zwłaszcza tam, gdzie dialog ten nie jest wystarczająco rozwinięty, przy uwzględnieniu różnych praktyk krajowych. W swojej rezolucji z 10 października 2019 r. w sprawie polityki zatrudnienia i polityki społecznej w strefie euro Parlament Europejski stwierdza, że dialog społeczny i układy zbiorowe mają kluczowe znaczenie dla kształtowania i wdrażania polityki, która może poprawić warunki pracy i zatrudnienia oraz apeluje o skoordynowaną inicjatywę unijną mającą na celu uwzględnienie osób pracujących za pośrednictwem platform w układach zbiorowych. Parlament Europejski wzywa również państwa członkowskie, by, w razie potrzeby, poprawiły możliwości prowadzenia rokowań zbiorowych.

(5)W wytycznej nr 7 decyzji Rady (UE) 2022/2296 wzywa się państwa członkowskie między innymi do współpracy z partnerami społecznymi w kwestiach sprawiedliwych, przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy, zapewniających równowagę między prawami a obowiązkami, oraz do zapewnienia terminowego i rzeczywistego zaangażowania partnerów społecznych w opracowywanie i realizację reform i polityk w dziedzinie zatrudnienia i spraw społecznych oraz, w stosownych przypadkach, reform i polityk gospodarczych, m.in. przez wspieranie wzmacniania zdolności partnerów społecznych. W wytycznej tej wzywa się także państwa członkowskie do wspierania dialogu społecznego i rokowań zbiorowych oraz do zachęcania partnerów społecznych do negocjowania i zawierania układów zbiorowych w sprawach, które ich dotyczą, przy pełnym poszanowaniu ich autonomii i prawa do podejmowania działań zbiorowych. W rocznej analizie wzrostu gospodarczego na 2019 r. przypomniano, że w kontekście zmniejszania się zasięgu rokowań zbiorowych strategie zwiększające zdolność instytucjonalną partnerów społecznych mogłyby być korzystne w państwach, w których dialog społeczny jest słaby lub znacznie ucierpiał w wyniku kryzysu. W rocznej analizie zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2022 stwierdzono, że kluczowe znaczenie dla powodzenia koordynacji i wdrażania polityki gospodarczej i polityki zatrudnienia ma systematyczne zaangażowanie partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron. Podczas gdy w niektórych państwach członkowskich partnerzy społeczni odgrywają znaczącą rolę w tworzeniu i wdrażaniu polityki oraz są odpowiednio zaangażowani w te procesy, w kontekście europejskiego semestru wydano szereg zaleceń krajowych przeznaczonych dla innych państw członkowskich w odniesieniu do poprawy dialogu społecznego oraz zaangażowania partnerów społecznych w opracowywanie lub wdrażanie reform.

(6)W planie działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych Komisja ogłosiła inicjatywę na rzecz wsparcia dialogu społecznego na poziomie unijnym i krajowym. W planie działania podkreślono również potrzebę zacieśniania dialogu społecznego na szczeblu krajowym i unijnym oraz wezwano do wzmożenia starań na potrzeby wsparcia zakresu negocjacji zbiorowych i zapobiegania spadkowi członkostwa i gęstości organizacyjnej partnerów społecznych.

(7)Dialog społeczny, w tym rokowania zbiorowe, jest kluczowym i korzystnym narzędziem sprzyjającym dobremu funkcjonowaniu społecznej gospodarki rynkowej, które stymuluje odporność gospodarczą i społeczną, konkurencyjność, stabilność oraz zrównoważony i sprzyjający włączeniu społecznemu wzrost i rozwój. Dialog społeczny odgrywa również ważną rolę w kształtowaniu przyszłości rynku pracy, uwzględniając szczególne tendencje w zakresie globalizacji, technologii, demografii i zmiany klimatu. Państwa członkowskie posiadające mocne ramy dialogu społecznego, w których w szerokim zakresie korzysta się z rokowań zbiorowych, wykazują przeważnie większą konkurencyjność i odporność.

(8)Doświadczenie pokazuje, że dialog społeczny przyczynia się do skutecznego zarządzania kryzysowego. Gospodarki były bardziej odporne w następstwie kryzysu z 2008 r., gdy partnerzy społeczni byli w stanie odpowiednio wcześnie zarządzać strukturami rokowań zbiorowych i dostosowywać te struktury. Niedawny kryzys związany z COVID-19 pokazał, że dialog społeczny jest podstawowym narzędziem umożliwiającym zrównoważone zarządzanie kryzysowe oraz znalezienie skutecznej polityki łagodzenia skutków i odbudowy. Oprócz kryzysu humanitarnego niczym niesprowokowana i nieuzasadniona agresja wojskowa Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy doprowadziła do bezprecedensowego wzrostu cen żywności i energii. Partnerzy społeczni odgrywają istotną rolę w reagowaniu na niektóre z tych wyzwań, zwłaszcza w odniesieniu do integracji osób uciekających przed wojną w Ukrainie, a także innymi konfliktami, na unijnym rynku pracy oraz znalezienia trwałych rozwiązań w zakresie dostosowania płac i układów zbiorowych.

(9)Trwająca ewolucja technologiczna, postępująca automatyzacja i zielona transformacja na rzecz neutralności klimatycznej to procesy, które szybko dotykają całej gospodarki, wywierając różny wpływ na poszczególne sektory, zawody, regiony i kraje. Partnerzy społeczni mają do odegrania istotną rolę we wspieraniu przewidywania – w stosownych przypadkach w drodze dialogu, negocjacji i wspólnych działań – skutków związanych z zatrudnieniem i skutków społecznych wyzwań dotyczących restrukturyzacji gospodarczej i trwającej dwojakiej transformacji, a także we wspieraniu zmiany tych skutków oraz reagowania na nie. W kontekście Europejskiego Zielonego Ładu i planu REPowerEU w zaleceniu Rady w sprawie zapewnienia sprawiedliwej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej zachęcono państwa członkowskie do przyjęcia i – w stosownych przypadkach w ścisłej współpracy z partnerami społecznymi – wdrożenia kompleksowych i spójnych pakietów politycznych, do stosowania podejścia obejmującego całe społeczeństwo oraz do optymalnego wykorzystywania finansowania publicznego i prywatnego.

(10)Zasady i sposoby prowadzenia dialogu społecznego różnią się w poszczególnych państwach członkowskich, co odzwierciedla ich zróżnicowane uwarunkowania historyczne, instytucjonalne oraz zróżnicowaną sytuację społeczno-gospodarczą. Skuteczny dialog społeczny zakłada między innymi istnienie modeli stosunków pracy, w ramach których partnerzy społeczni mogą negocjować w dobrej wierze i autonomicznie prowadzić swoje praktyki w zakresie rokowań zbiorowych i partycypacji pracowników. Do warunków sprzyjających dobrze funkcjonującemu dialogowi społecznemu należą: (i) istnienie silnych, niezależnych związków zawodowych oraz zdolności technicznych organizacji pracodawców; (ii) dostęp do odpowiednich informacji umożliwiających udział w dialogu społecznym; (iii) zobowiązanie do podjęcia dialogu społecznego przez wszystkie strony; (iv) poszanowanie podstawowych praw do wolności zrzeszania się i rokowań zbiorowych oraz (v) odpowiednie wsparcie instytucjonalne.

(11)Dialog społeczny obejmuje zarówno trójstronne, jak i dwustronne konsultacje i negocjacje, które odbywają się na wszystkich poziomach, takich jak: poziom międzysektorowy, poziom sektorowy, poziom grupy przedsiębiorstw, poziom przedsiębiorstwa, poziom krajowy, poziom regionalny czy poziom lokalny. Na poziomie krajowym trójstronny dialog społeczny łączy rząd, pracowników i pracodawców w celu omówienia polityk publicznych, przepisów i innych decyzji, które mają wpływ na partnerów społecznych. Konsultacje trójstronne mogą zapewnić lepszą współpracę między partnerami trójstronnymi i umożliwić wypracowanie konsensusu w sprawie odpowiednich polityk krajowych. Uzgodnienia trójstronne muszą opierać się na silnym dwustronnym dialogu społecznym. Aby usprawnić procesy trójstronne, rządy powinny również zwiększyć przejrzystość kształtowania polityki, np. w zakresie jakości możliwości szkoleniowych i ich dostosowania do potrzeb rynku pracy.

(12)Negocjacje dwustronne, w szczególności rokowania zbiorowe, odbywają się między organizacjami pracowników i pracodawców zgodnie z definicją przewidzianą w prawie krajowym lub wypracowaną w praktyce krajowej. Organizacja pracowników jest zazwyczaj związkiem zawodowym, utworzonym przez stowarzyszenie pracowników lub innych związków zawodowych (lub obydwu tych rodzajów podmiotów), powołanym w celu wspierania i obrony interesów pracowników, zgodnie z prawem krajowym lub praktyką krajową. Organizacja pracodawców jest organizacją, której członkami są poszczególni pracodawcy, inne związki pracodawców lub obydwa te rodzaje podmiotów, powołaną w celu wspierania i obrony interesów jej członków, zgodnie z prawem krajowym lub praktyką krajową.

(13)Zgodnie z Konwencją nr 135 dotyczącą ochrony przedstawicieli pracowników w przedsiębiorstwach i przyznania im ułatwień Międzynarodowej Organizacji Pracy, ratyfikowaną obecnie przez 24 państwa członkowskie, przedstawicielami pracowników mogą być osoby, które: (i) są uznane za przedstawicieli pracowników przez ustawodawstwo lub praktykę krajową, niezależnie od tego, czy są one: przedstawicielami związków zawodowych, a mianowicie przedstawicielami mianowanymi lub wybranymi przez związki zawodowe lub przez członków związków zawodowych, albo (ii) przedstawicielami wybranymi, a mianowicie przedstawicielami, którzy są wybierani w wolnych wyborach przez pracowników przedsiębiorstwa, zgodnie z przepisami ustawodawstwa krajowego lub układów zbiorowych, i których funkcje nie obejmują działalności uznanej w danym kraju za wyłączną prerogatywę związków zawodowych. Jeżeli w danym przedsiębiorstwie istnieją zarówno przedstawiciele związków zawodowych, jak i przedstawiciele wybrani, obecność przedstawicieli wybranych nie powinna jednak podważać pozycji zainteresowanych związków zawodowych lub ich przedstawicieli. Zarówno wzajemne uznawanie partnerów społecznych, jak i ustawowe uznawanie związków zawodowych i organizacji pracodawców przez władze każdego państwa członkowskiego są kluczem do zapewnienia skutecznych ram rokowań zbiorowych, pod warunkiem że pracodawcy i pracownicy będą mogli swobodnie wybierać organizację lub organizacje, które będą ich reprezentować. W niektórych państwach członkowskich uznawanie to jest ograniczone do organizacji, które spełniają określone kryteria reprezentatywności. Kryteria takie powinny być ustalane w porozumieniu z partnerami społecznymi oraz powinny być obiektywne i proporcjonalne. Powinny one podlegać ocenie w procesie zatwierdzania, który jest otwarty i przejrzysty i który nie utrudnia pełnego rozwoju rokowań zbiorowych. W przypadku braku związków zawodowych na szczeblu przedsiębiorstwa układy zbiorowe mogą negocjować i zawierać przedstawiciele pracowników, którzy zostali przez nich należycie wybrani i upoważnieni zgodnie z prawem krajowym lub praktyką krajową.