UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

Podstawa i cele wniosku

Gospodarka tunezyjska ucierpiała nie tylko wskutek długiego i niepewnego procesu przemian politycznych po rewolucji w 2011 r., ale również z powodu ciągłych niepokojów wewnętrznych, braku stabilności w regionie (w tym wpływ konfliktów w Libii) oraz pogorszenia sytuacji gospodarczej na świecie (zwłaszcza w strefie euro). Te niekorzystne czynniki znacznie osłabiły wzrost, a także sytuację budżetową i bilans płatniczy w Tunezji. W 2015 r., głównie w wyniku negatywnego wpływu ataków terrorystycznych na gospodarkę (szczególnie turystykę, sektor transportu i inwestycje) oraz wskutek zakłóceń produkcji spowodowanych niepokojami społecznymi, prognozy dotyczące wzrostu skorygowano znacząco w dół; ta sytuacja niekorzystnie wpływa na już i tak niestabilny bilans płatniczy i trudną sytuację budżetową, przez co powstają znaczne potrzeby w zakresie finansowania.

Jednocześnie Tunezja stale podejmuje istotne działania na rzecz utrwalenia mechanizmów demokratycznych, np. przyjęcie nowej konstytucji w styczniu 2014 r., mimo że przemiany polityczne zachodzą nie bez trudności i okresów destabilizacji.

W połowie kwietnia 2013 r. Tunezja osiągnęła porozumienie z Międzynarodowym Funduszem Walutowym (MFW) w sprawie 24-miesięcznej promesy kredytowej w wysokości 1,75 mld USD, którą Rada MFW zatwierdziła w czerwcu 2013 r. i którą następnie przedłużono do grudnia 2015 r. Ponadto w sierpniu 2013 r. Tunezja wystąpiła o uzupełniającą pomoc makrofinansową z Unii Europejskiej. W odpowiedzi Komisja Europejska zaproponowała w grudniu 2013 r. pomoc makrofinansową w postaci pożyczek w kwocie 250 mln EUR (MFA-I), którą współprawodawcy podwyższyli do 300 mln EUR i zatwierdzili w maju 2014 r. Protokół ustaleń określający warunki polityki gospodarczej związane z tą pożyczką wszedł w życie w marcu 2015 r.

Po zakończeniu szóstego przeglądu programu MFW we wrześniu ubiegłego roku Tunezja wystąpiła o kolejne porozumienie z MFW, prawdopodobnie na okres 4 lat. Nowy program MFW wciąż jest przedmiotem negocjacji, ale oczekuje się, że wiosną 2016 r. zostanie przesłany Radzie MFW do zatwierdzenia. Operacja uzupełniającej pomocy makrofinansowej finansowej (MFA-I) jest już w toku pomimo pewnych opóźnień w jej realizacji. Pierwszą transzę wypłacono dnia 7 maja 2015 r., a po tym, jak Tunezja spełniła warunki uzgodnione z UE w protokole ustaleń, dnia 1 grudnia 2015 r. wypłacono drugą transzę. Trzecia i ostatnia transza zostanie wypłacona w drugim kwartale 2016 r., jeżeli zostaną spełnione warunki protokołu ustaleń.

W tym kontekście premier Tunezji, w piśmie skierowanym w sierpniu 2015 r. do przewodniczącego Komisji Jeana-Claude’a Junckera i następnie w grudniu w piśmie od ministra ds. współpracy rozwojowej i inwestycji, zwrócił się o wprowadzenie drugiej operacji pomocy makrofinansowej z UE w wysokości 500 mln EUR, która towarzyszyłaby kolejnemu programowi MFW. Ze względu na silny wpływ sytuacji w zakresie bezpieczeństwa na gospodarkę Tunezji i na potrzeby w zakresie finansowania zewnętrznego w okresie konsolidacji jej przemian politycznych, oraz po aktualizacji oceny potrzeb tego państwa w zakresie finansowania zewnętrznego przeprowadzonej wspólnie z MFW, Komisja Europejska przedstawia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie wniosek o przyznanie Republice Tunezji drugiej pomocy makrofinansowej (MFA-II) w wysokości maksymalnie 500 mln EUR w formie pożyczek średnioterminowych. Proponowana kwota jest również zbieżna z oczekiwaną wielkością programu MFW, ze znacznymi zagrożeniami, przed którymi stoi obecnie gospodarka tunezyjska, oraz z silnym zaangażowaniem UE we wspieranie przemian politycznych i gospodarczych w Tunezji.

Proponowana nowa pomoc makrofinansowa pomogłaby Tunezji zaspokoić resztę potrzeb w zakresie finansowania zewnętrznego, szacowaną na ok. 2,9 mld USD w latach 2016–2017, w związku z nowym programem MFW. Pomoc ta ograniczyłaby także zagrożenia dla gospodarki pod względem bilansu płatniczego i sytuacji budżetowej w perspektywie krótkoterminowej, a jednocześnie byłaby skoordynowana z programami dostosowań i reform, które mają zostać uzgodnione z MFW i Bankiem Światowym, a także z reformami uzgodnionymi w ramach operacji wsparcia budżetowego UE, w szczególności umowami na rzecz budowania państwowości, Programme d’appui à la relance (PAR). Proponowana pomoc makrofinansowa MFA-II jest spójna z celami europejskiej polityki sąsiedztwa (EPS) i ze staraniami wspólnoty międzynarodowej, w tym inicjatywami partnerstwa z Deauville krajów grupy G-7, aby pomóc Tunezji w jej trudnej sytuacji.

W tym kontekście oraz zgodnie z dokumentem roboczym służb Komisji towarzyszącym niniejszemu wnioskowi Komisja uważa – opierając się również na ocenie sytuacji politycznej dokonanej przez Europejską Służbę Działań Zewnętrznych – że spełniono polityczne i ekonomiczne warunki wstępne operacji pomocy makrofinansowej w wysokości i o charakterze, jakie się proponuje.

Kontekst ogólny

Po dwóch latach stabilnego lecz niskiego wzrostu PKB, w kontekście programu MFW (2,3 % w latach 2013 i 2014), wzrost w 2015 r. skorygowano w dół do 0,5 % w stosunku do prognozowanych 3 % na początku roku. Gospodarkę Tunezji dotknął znaczny regres, głównie w następstwie ataków terrorystycznych z 2015 r., które negatywnie wpłynęły na najważniejsze sektory gospodarki. Do tej korekty w dół przyczyniły się negatywne skutki ataków dla sektora turystycznego (który generuje ok. 7 % PKB i zatrudnia ok. 15 % siły roboczej) oraz sektor transportu (który również generuje ok. 7 % PKB, z czego 20 % zależy od transportu w turystyce), jak również wpływ tych ataków na nastroje inwestorów zagranicznych, a także zakłócenia w produkcji fosforanów, transporcie i innych sektorach (z powodu przerw w pracy i strajków). Tunezyjskie władze oraz MFW przewidują przyspieszenie tempa wzrostu w 2016 r. zakładając brak dodatkowych wstrząsów, powolne ożywienie sektora turystycznego i normalizację produkcji krajowej. Istnieje jednak poważne ryzyko, że ten scenariusz wyjściowy ulegnie korekcie w dół.

Wspomniane niskie stopy wzrostu i tak nie wystarczą, by znacząco zmniejszyć bezrobocie, które utrzymuje się na wysokim poziomie 15 %, i jest szczególnie wysokie wśród młodych ludzi i absolwentów (ponad 30 %) oraz wśród kobiet (21,6 %). Ponadto nadal ok. 50 % pracowników w wieku od 15 do 24 lat jest zatrudnionych w gospodarce nieformalnej.

Inflacja wyniosła średnio 5,5 % w 2014 r. i wykazuje tendencję spadkową dzięki spadkowi światowych cen towarów, stabilnej krajowej produkcji żywności, osłabieniu popytu krajowego i ostrożnej polityce pieniężnej. Oczekuje się, że inflacja zasadnicza wyniesie w 2015 r. średnio 4,9 %, a w ciągu najbliższych pięciu lat utrzyma się na poziomie ok. 4 %.

Po zaostrzeniu polityki pieniężnej między 2012 r. a połową 2014 r., w odpowiedzi na presję inflacyjną oraz pogorszenie bilansu płatniczego i sytuacji budżetowej bank centralny w październiku ubiegłego roku zmniejszył referencyjną stopę procentową o 50 punktów bazowych (do 4,25 %), aby pomóc ożywić słabnący wzrost PKB przy zwalniającej inflacji CPI.

Jeśli chodzi o finanse publiczne, Tunezja osiągnęła pewien stopień konsolidacji budżetowej w 2014 r., kiedy to strukturalne saldo budżetowe (które nie obejmuje kosztów dokapitalizowania banków i innych pozycji jednorazowych) obniżyło się z 5,1 % PKB w 2013 r. do 4,2 % PKB w 2014 r. W 2015 r. deficyt strukturalny ma jednak wzrosnąć do 4,7 % PKB, głównie ze względu na wydatki poniesione wskutek ataków terrorystycznych, pomimo oszczędności uzyskanych dzięki temu, że ceny ropy naftowej były niższe, niż oczekiwano. Ustawa budżetowa na rok 2016 przewiduje obniżenie deficytu strukturalnego ponownie do 4,2 % PKB, przede wszystkim dzięki wzrostowi dochodów (częściowo z powodu wprowadzenia podatku VAT) oraz niższym wydatkom na dotacje (głównie dzięki zakładanej niższej światowej cenie ropy naftowej i stabilnemu kursowi wymiany). Pomimo to planowane zatrudnienie ok. 15 000 dodatkowych pracowników sektora publicznego (głównie w sektorze obronności i sektorze bezpieczeństwa) zwiększy koszty wynagrodzeń.

W międzyczasie dług sektora instytucji rządowych i samorządowych nadal rośnie, osiągając 50 % PKB w 2014 r. Przewiduje się, że zanim tendencja wzrostowa ulegnie zmianie, do końca 2018 r. osiągnie on wartość szczytową 61 % PKB. Ponadto w ciągu najbliższych dwóch lat ma nastąpić znaczny wzrost amortyzacji długu publicznego (od ok. 600 mln USD w 2015 r. do ponad 1,4 mld USD w 2017 r. i blisko 1,2 mld USD w 2018 r.).

Jeśli chodzi o bilans płatniczy, w 2014 r. wzrósł deficyt obrotów bieżących, osiągając 8,9 % PKB w porównaniu z 8,3 % PKB w 2013 r. Przewiduje się, że w 2015 r. utrzyma się on na destabilizująco wysokim poziomie, pomimo spadku cen ropy naftowej, osłabienia krajowej działalności gospodarczej i lepszych wyników eksportowych. Negatywny wpływ ataku terrorystycznego w Sousse na turystykę prawdopodobnie wywrze dodatkową presję na deficyt obrotów bieżących, przez co wróci on do poziomu 8,8 % PKB. Od 2011 r. ulega osłabieniu również napływ kapitału prywatnego do Tunezji, co przyczynia się do braku stabilności bilansu płatniczego. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne netto, które wyniosły średnio prawie 5 % PKB w latach 2005–2010, spadły w ciągu ostatnich dwóch lat do nieco ponad 2 % PKB.

W związku z wysokim deficytem obrotów bieżących i mniejszym napływem kapitału Tunezja musi w coraz większym stopniu polegać na oficjalnych przepływach kapitału. W 2015 r. Tunezja zdołała również pokryć część luki w finansowaniu zewnętrznym przez wydanie w styczniu 2015 r. 10-letnich euroobligacji o wartości 1 mld USD na 5,75 %. Emisja euroobligacji spowodowała nadwyżkę zapisów ze strony inwestorów międzynarodowych, pomimo że euroobligacje te nie obejmują gwarancji państwowej od darczyńcy zagranicznego.