W związku z powyższym oraz na podstawie obszernych uwag otrzymanych od poszczególnych zainteresowanych stron (zob. sekcja 3), Komisja postanowiła zaproponować wprowadzenie ograniczonej liczby ukierunkowanych zmian do przedmiotowego rozporządzenia. Mają one na celu wyeliminowanie luk prawnych, zwiększenie przejrzystości, zapewnienie odpowiedniego przydziału i wydatkowania ograniczonych zasobów z budżetu UE, a tym samym wzmocnienie autentycznej reprezentacji wyborczej obywateli europejskich przez europejskie partie polityczne. Zmiany te zagwarantują, że obecne przepisy nie będą obchodzone lub niewłaściwe stosowane.

Parlament Europejski i reprezentowane w nim partie polityczne wystosowały do Komisji pismo, w którym ponownie wezwały do wprowadzenia zmian; wezwanie to zostało opracowane w formie obszernego sprawozdania przekazanego Komisji.

Podczas tej debaty Komisja wyraziła gotowość do współpracy z Parlamentem oraz Radą w zakresie monitorowania wczesnych etapów wdrażania nowych przepisów. W dniu 15 czerwca 2017 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję wzywającą Komisję do zaproponowania przeglądu obecnych ram prawnych w jak najkrótszym terminie w celu wyeliminowania niedociągnięć, zwłaszcza w odniesieniu do poziomu wnioskowanego współfinansowania, a także rozważenia możliwości członkostwa posłów Parlamentu Europejskiego w wielu partiach.

W marcu 2017 r. Parlament zorganizował debatę na posiedzeniu plenarnym i wydał pytanie wymagające odpowiedzi ustnej skierowane do Komisji dotyczące zarówno harmonogramu wszelkich zmian dotyczących oraz pewnej liczby konkretnych zmian, które dotyczyły poziomu współfinansowania, możliwości członkostwa posłów do Parlamentu Europejskiego w wielu partiach, liczby posłów wymaganej do uzyskania finansowania, finansowania kampanii referendalnych, wprowadzenia kryterium zdolności finansowej oraz umożliwienia tworzenia rezerw finansowych.

Niemniej jednak, w sprawozdaniu Komisji na temat wyborów europejskich w 2014 r. stwierdzono, że jest jeszcze dużo do zrobienia w celu zwiększenia zaangażowania obywateli i integracyjnego charakteru wyborów, wzmocnienia europejskiego wymiaru w debacie politycznej, odwrócenia tendencji do niskiej frekwencji, dalszego wzmocnienia legitymacji demokratycznej unijnego procesu decyzyjnego, podkreślenia powiązań między krajowymi i europejskimi partiami oraz promowania odpowiedzialności politycznej.

Powołano niezależny Urząd ds. Europejskich Partii Politycznych i Europejskich Fundacji Politycznych („Urząd”) w celu rejestrowania, kontrolowania oraz, w stosownych przypadkach, nakładania kar na europejskie partie polityczne i fundacje, w tym badania przypadków rzekomego nieprzestrzegania przez nie tych podstawowych wartości europejskich. W razie wątpliwości co do tego, czy dana partia polityczna lub fundacja przestrzega tego wymogu w praktyce, Parlament Europejski, Rada lub Komisja mogą złożyć wniosek o sprawdzenie sytuacji do Urzędu ds. Europejskich Partii Politycznych i Europejskich Fundacji Politycznych. Przed podjęciem decyzji o usunięciu z rejestru partii politycznej lub fundacji Urząd musi skonsultować się z komitetem niezależnych wybitnych osobistości.

Partie i fundacje polityczne, pod warunkiem spełnienia szeregu warunków, uzyskały możliwość stania się europejskimi podmiotami prawnymi poprzez rejestrację na poziomie europejskim, a tym samym uzyskały większy dostęp do europejskiego wsparcia finansowego. Warunki te obejmują reprezentację w wystarczająco dużej liczbie państw członkowskich UE oraz poszanowanie – zarówno w swoim programie, jak i działalności – wartości, na których opiera się Unia Europejska: godności ludzkiej, wolności, demokracji, równości, praworządności oraz poszanowania praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości.

Europejskie partie polityczne odpowiedziały na wezwanie Komisji i wybory do Parlamentu Europejskiego w 2014 r. zasadniczo różniły się od poprzednich wyborów. Po raz pierwszy ustanowiono jasny związek pomiędzy wynikami wyborów a wyborem obecnego przewodniczącego Komisji Europejskiej Jeana-Claude’a Junckera. „Spitzenkandidaten” czyli kandydaci na stanowisko przewodniczącego Komisji Europejskiej, przedstawiając różne programy polityczne, umożliwili wyborcom dokonanie świadomego wyboru pomiędzy alternatywnymi platformami politycznymi w Europie, a nie wyłącznie w odniesieniu do kwestii politycznych na szczeblu krajowym. Tym samym nastąpiła „europeizacja” wyborów.

Podczas przygotowań do wyborów europejskich w 2014 r. Komisja wydała zalecenie, wzywając europejskie i krajowe partie polityczne, przy wsparciu instytucji UE i państw członkowskich, do podjęcia szeregu działań w celu wzmocnienia roli europejskich partii politycznych w przyczynianiu się do kształtowania europejskiej świadomości politycznej oraz wyrażania woli obywateli Unii. Jednym z tych działań było ustanowienie praktyki tzw. „Spitzenkandidat” (czyli głównego kandydata).

Partie polityczne spełniają kluczową rolę w demokracji przedstawicielskiej, tworząc bezpośredni związek pomiędzy obywatelami a systemem politycznym i tym samym zwiększając legitymację tego systemu. To samo dzieje się na szczeblu europejskim: zgodnie z art. 10 Traktatu o Unii Europejskiej Partie polityczne na poziomie europejskim przyczyniają się do kształtowania europejskiej świadomości politycznej i wyrażania woli obywateli Unii. Tę samą zasadę wyraża art. 12 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

Prawo do swobodnego stowarzyszania się oraz prawo do wolności wypowiedzi są podstawowymi prawami każdego obywatela Unii.

Ukierunkowane zmiany powinny wejść w życie przed wyborami europejskimi w 2019 r. Pomogą one rozwiązać wyzwania określone przez Komisję w odniesieniu do wyborów europejskich w 2014 r., w szczególności w odniesieniu do powiązań między partiami krajowymi i europejskimi oraz zwiększenia odpowiedzialności politycznej.

•Kwestie szczególne

Po pierwsze, obecne przepisy są podatne na nadużycia w odniesieniu do kwestii podmiotów, które mogą sponsorować rejestrację europejskiej partii politycznej, ponieważ pozwalają one, by wymagany poziom reprezentacji (tj. reprezentacja w siedmiu państwach członkowskich) został osiągnięty (i) przez wsparcie ze strony partii członkowskich reprezentowanych w parlamentach regionalnych, parlamencie krajowym lub Parlamencie Europejskim; (ii) poprzez wsparcie ze strony indywidualnych członków tych parlamentów, lub (iii) poprzez połączenie obu tych rozwiązań. W pierwszych latach po wprowadzeniu finansowania europejskich partii politycznych większość beneficjentów stanowiły sojusze utworzone w oparciu o krajowe partie pochodzące z tej samej rodziny politycznej. Jednakże niektóre europejskie partie polityczne utworzone w ostatnich latach składają się głównie z indywidualnych polityków lub są silnie zdominowane przez jedną lub dwie krajowe partie polityczne. Istnieje szereg przypadków, w których członkowie jednej krajowej partii sponsorują więcej niż jedną europejską partię polityczną; w niektórych wyjątkowych przypadkach jeden poseł sponsorował więcej niż jedną partię polityczną. Urząd stoi również w obliczu problemów praktycznych związanych z członkostwem w wielu partiach. Często nie jest jasne, jak uniknąć podwójnego liczenia w odniesieniu do reprezentacji, jak radzić sobie z wcześniejszymi członkostwami oraz jak ustanowić związek pomiędzy reprezentacją i kryteriami finansowania – np. w przypadku posła do Parlamentu Europejskiego, którego zalicza się do różnych europejskich partii politycznych z jednej strony w zakresie rejestracji, a z drugiej w zakresie finansowania.

Druga niepokojąca kwestia dotyczy proporcjonalności unijnego finansowania otrzymywanego w związku z reprezentacją w Parlamencie Europejskim. Obecnie europejskie partie polityczne mogą ubiegać się o finansowanie tylko wtedy, gdy są reprezentowane w Parlamencie Europejskim przez przynajmniej jednego posła. Szereg europejskich partii politycznych oraz administracja Parlamentu Europejskiego zwróciły się o podwyższenie tego progu reprezentacji do trzech posłów w celu zapobieżenia niewłaściwemu wykorzystaniu środków publicznych za pośrednictwem „partii jednoosobowych”.

Praktyczne skutki takiej zmiany byłyby jednak minimalne, ponieważ obecnie nawet najmniejsze europejskie partie polityczne kwalifikujące się do finansowania mają przynajmniej 3 posłów (zob. wykres). Co więcej taka zmiana mogłaby spowodować poważne problemy prawne związane z prawami podstawowymi – wolnością zrzeszania się oraz równością szans kandydatów w wyborach – oraz w sposób nieuzasadniony ograniczać pluralistyczny charakter polityki europejskiej.

Istnieje jeszcze inny sposób rozwiązania tego problemu w drodze zmiany klucza podziału do celów finansowania kwalifikujących się europejskich partii politycznych i europejskich fundacji politycznych. Obecnie 15 % całkowitej dostępnej kwoty rozdziela się równo między wszystkie partie, które spełniają kryterium jednego posła, co oznacza, że 85 % zostanie rozdzielona proporcjonalnie do udziału procentowego każdej partii w łącznej liczbie wybranych posłów (ten sam klucz podziału stosuje się w odniesieniu do fundacji). Prowadzi to do raczej nieproporcjonalnego odzwierciedlenia wyniku wyborów do PE. Poniższe tabele, przekazane przez administrację Parlamentu Europejskiego, wskazują skutek zmiany stałej części finansowania w porównaniu z częścią związaną z poziomem reprezentacji w Parlamencie. Obniżenie odłożonej kwoty do poziomu 5 % mogłoby pomóc przywrócić bardziej odpowiednią równowagę i tym samym prowadziłoby do bardziej sprawiedliwego i lepszego odzwierciedlenia reprezentacji wyborczej w Parlamencie.

Po trzecie, oprócz kwestii związanych z nadużyciami i proporcjonalnością, europejskie partie polityczne oraz – w jeszcze szerszym zakresie – fundacje polityczne mają trudności ze spełnieniem obecnego progu współfinansowania w wysokości 15 %. Służby Parlamentu Europejskiego spotkały się z pewnymi wątpliwymi praktykami w tym zakresie, takimi jak dążenie niektórych partii do zaspokojenia wymogu współfinansowania za pośrednictwem okrężnych przepływów finansowych. W odniesieniu do zdolności finansowej, w roku budżetowym 2015 audytor zewnętrzny Parlamentu zasygnalizował obawy w odniesieniu do 8 z 28 sprawozdań. Oznacza to, że środki własne beneficjentów nie są wystarczające.

W wielu przypadkach niedobór zasobów własnych ze składek członkowskich i darowizn może zostać wyrównany jedynie poprzez wykorzystanie wkładów rzeczowych. W 2015 r. partie otrzymały wkłady rzeczowe na kwotę 238 009 EUR, a fundacje na kwotę 283 649 EUR. Obiektywna ocena tych wkładów stwarza istotne problemy. W kilku przypadkach administracja Parlamentu nie była w stanie szczegółowo zweryfikować tej wyceny i ustalić, czy wkłady były rzeczywiście konieczne i bezpośrednio powiązane ze wspomnianym działaniem i czy dane działania były wyłącznie w interesie partii europejskiej, czy też w interesie wspólnym tej partii i organizacji partnerskiej.

Po czwarte, brakuje jasności i przejrzystości w obowiązujących przepisach dotyczących kroków, jakie należy podjąć w przypadku, gdy partia lub fundacja polityczna przestała spełniać kryteria lub okaże się, że została zarejestrowana na podstawie nieprawidłowych informacji.

Po piąte, z doświadczeń administracji Parlamentu wynika, że istnieje potrzeba rozszerzenia zakresu możliwych działań mających na celu odzyskanie środków nieprawidłowo wydanych przez partie i fundacje.

•Spójność z innymi politykami Unii