UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Obecnie obywatele UE i przedsiębiorstwa, ubiegając się o uznanie i wykonanie w państwie trzecim orzeczeń wydanych w UE, mają do czynienia z otoczeniem prawnym, które jest rozproszone ze względu na brak kompleksowych międzynarodowych ram ustanowionych w odniesieniu do uznawania i wykonywania zagranicznych orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych. Oznacza to, że wierzyciele, których roszczenia zostały stwierdzone orzeczeniem sądu, muszą odnaleźć się w mozaice przepisów praw krajowych państw niebędących członkami UE, dotyczących uznawania zagranicznych orzeczeń, a także w obowiązujących traktatach dwustronnych, regionalnych i wielostronnych. W związku z tym, aby mieć szansę wykonania istotnego dla nich orzeczenia, osoby uczestniczące w międzynarodowym postępowaniu sądowym muszą zainwestować środki, czas, a w wielu przypadkach także zasięgnąć opinii zewnętrznych ekspertów w celu przygotowania solidnej strategii postępowania sądowego. Taka złożoność, jak również związane z nią koszty i niepewność prawa, stanowią czynniki odstraszające, które mogą powodować, że przedsiębiorstwa i obywatele unikają postępowań sądowych i poszukują innych form rozwiązywania sporów, rezygnują z dochodzenia swoich roszczeń lub decydują się całkowicie zrezygnować z zawierania transakcji międzynarodowych. To z kolei może mieć negatywny wpływ na gotowość przedsiębiorstw i obywateli UE do prowadzenia międzynarodowej działalności handlowej i inwestycyjnej. Ponadto, ponieważ wykonywanie orzeczeń UE w państwach niebędących członkami UE jest niepewne, egzekwowanie prawa dostępu do wymiaru sprawiedliwości dla przedsiębiorstw i obywateli UE jest utrudnione. Wzrost międzynarodowych przepływów handlowych i inwestycji zwiększa ryzyko prawne dla przedsiębiorstw i obywateli UE, ale sytuacji tej można zaradzić dzięki przewidywalnemu systemowi transgranicznego uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach cywilnych lub handlowych. Do niedawna na szczeblu międzynarodowym uznawanie i wykonywanie zagranicznych orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych nie było jednak kompleksowo uregulowane, nawet jeśli istnieją pewne dwustronne lub wielostronne umowy o ograniczonym zakresie. Sytuacja ta zmieniła się wraz z przyjęciem Konwencji o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych („konwencja w sprawie orzeczeń”) w lipcu 2019 r.

Konwencja w sprawie orzeczeń, przyjęta pod auspicjami Haskiej Konferencji Prawa Prywatnego Międzynarodowego („konferencja haska”), może poprawić obecny system obiegu zagranicznych orzeczeń. Celem Konwencji jest wspieranie powszechnego skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości oraz ułatwianie opartych na zasadach, wielostronnych stosunków handlowych i inwestycji oraz mobilności przez współpracę sądową.

UE zawsze popierała utworzenie wielostronnego systemu uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych i w związku z tym aktywnie uczestniczyła w procesie negocjacyjnym dotyczącym Konwencji z myślą o ewentualnym przystąpieniu do tego przyszłego systemu międzynarodowego. Na podstawie mandatu udzielonego Komisji Europejskiej przez Radę w maju 2016 r. Komisja reprezentowała interesy Unii podczas procesu negocjacyjnego na konferencji haskiej.

Niniejszy wniosek jest zgodny z celami Komisji określonymi w wytycznych politycznych dla Komisji Europejskiej (2019–2024), w szczególności w odniesieniu do priorytetu „Nowy impuls dla demokracji europejskiej”. Jest to zgodne ze zobowiązaniem Unii do wielostronności w stosunkach międzynarodowych i prawdopodobnie zachęci inne kraje i partnerów handlowych UE do przystąpienia do konwencji w sprawie orzeczeń. Przystąpienie UE do wielostronnej konwencji o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych byłoby również zgodne z polityką Unii mającą na celu zwiększenie rozwoju handlu międzynarodowego i inwestycji zagranicznych oraz mobilności obywateli na całym świecie.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

UE posiada dobrze rozwinięty system wzajemnego uznawania i wykonywania przez państwa członkowskie orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych, który wprowadzono jako niezbędne uzupełnienie jednolitego rynku. Rozporządzenie Bruksela Ia nie ma jednak zastosowania do uznawania i wykonywania orzeczeń wydanych w państwach niebędących członkami UE. Na szczeblu międzynarodowym UE zawarła konwencję międzynarodową z państwami EOG i Szwajcarią (konwencja lugańska z 2007 r.). Ponadto pierwsza próba ustanowienia wielostronnych ram uznawania i wykonywania orzeczeń zaowocowała zawarciem w 2005 r. konwencji o właściwości sądu. W ramach tej konwencji zapewniono uznawanie i wykonywanie orzeczeń w sprawach, w których strony uzgodniły sąd mający właściwość wyłączną do rozpatrywania ich sporu. Unia ratyfikowała tę konwencję w 2015 r., co oznacza, że jest ona obecnie częścią dorobku prawnego UE. Poza konwencją właściwości sądu z 2005 r., która ma wyłącznie ograniczony zakres zastosowania, nie istnieją żadne globalne wielostronne ramy obiegu orzeczeń. Konwencja w sprawie orzeczeń stanowiłaby zatem uzupełnienie istniejących ram prawnych w Unii, zapewniając obieg zagranicznych orzeczeń wykraczający poza istniejący system stosowany w obiegu między państwami UE i EOG oraz Szwajcarią.

Konwencja nie zmieniłaby wewnętrznego dorobku prawnego UE w przypadku braku jakiegokolwiek oświadczenia, ponieważ oba instrumenty mają zastosowanie w różnych kontekstach. Jest to spowodowane tym, że rozporządzenie Bruksela Ia ma zastosowanie do uznawania i wykonywania orzeczeń wydanych wewnątrz UE, podczas gdy Konwencja miałaby zastosowanie w odniesieniu do orzeczeń wydanych w państwach niebędących członkami UE. Aby zagwarantować, że przystąpienie do Konwencji nie będzie miało wpływu na realizację celów politycznych rozporządzenia Bruksela Ia, niezbędne będzie jednak złożenie oświadczenia. W szczególności w przypadku spraw dotyczących najmu komercyjnego w rozporządzeniu Bruksela Ia przyznano właściwość wyłączną sądom państwa członkowskiego, w którym znajduje się dana nieruchomość. W konwencji w sprawie orzeczeń nie zawarto takich zasad dotyczących właściwości wyłącznej w odniesieniu do najmu nieruchomości komercyjnych. W związku z tym na podstawie tej konwencji państwa członkowskie byłyby zobowiązane do uznawania i wykonywania orzeczeń wydanych w państwach trzecich dotyczących umów komercyjnej dzierżawy nieruchomości położonych na ich terytorium. Byłoby to sprzeczne z celem politycznym rozporządzenia Bruksela Ia nadającego sądom w UE właściwość wyłączną w odniesieniu do sporów dotyczących nieruchomości położonych w UE.

W związku z tym ukierunkowane oświadczenie wyłączające uznawanie i wykonywanie orzeczeń dotyczących umów najmu nieruchomości handlowych położonych w UE należy złożyć w momencie przystąpienia. To ograniczone oświadczenie gwarantuje spójność Konwencji z dorobkiem prawnym UE, nie utrudniając jednocześnie całkowitej realizacji wszystkich celów politycznych niniejszego wniosku.

•Spójność z innymi politykami Unii