Streszczenie Od czasu przystąpienia Rumunii do UE w 2007 r. Komisja monitoruje reformy wdrażane przez ten kraj w obszarze wymiaru sprawiedliwości i działań antykorupcyjnych za pośrednictwem mechanizmu współpracy i weryfikacji (MWiW), stanowiącego ważne ramy postępów w tych obszarach. Mechanizm ten będzie nadal wykorzystywany równolegle z mechanizmem praworządności, którego Rumunia jest integralną częścią – tak jak każde inne państwo członkowskie – do czasu osiągnięcia wszystkich celów referencyjnych w zadowalającym stopniu. Rząd proponuje przeprowadzenie reform mających na celu rozwianie obaw spowodowanych zmianami wprowadzonymi w przepisach dotyczących wymiaru sprawiedliwości w latach 2017–2019, które wywołały krytykę ze względu na swój negatywny wpływ na niezależność, jakość i efektywność wymiaru sprawiedliwości. W orzeczeniu w trybie prejudycjalnym z dnia 18 maja 2021 r. Trybunał Sprawiedliwości UE przeanalizował kilka aspektów tych reform i potwierdził te obawy, w szczególności w odniesieniu do sekcji dochodzeniowo-śledczej ds. przestępstw popełnionych przez funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości. Projekt ustawy mającej na celu rozwiązanie tej sekcji jest obecnie rozpatrywany w parlamencie. Wszczęto procedurę ustawodawczą mającą na celu zmianę przepisów dotyczących wymiaru sprawiedliwości. Niedobory zasobów ludzkich zostały spotęgowane brakiem rekrutacji nowych sędziów w połączeniu z przejściem znacznej ich liczby na emeryturę. Niedobory te zwiększyły presję spoczywającą na sędziach, co ma wpływ na jakość i efektywność wymiaru sprawiedliwości. Ramy instytucjonalne na rzecz zwalczania korupcji mają kompleksowy charakter, ale ich skuteczność będzie wymagała stałego zaangażowania politycznego, do którego zobowiązał się rząd. Jednym z głównych priorytetów jest przyjęcie nowej strategii antykorupcyjnej na lata 2021–2025. Zwiększyła się skuteczność prowadzenia dochodzeń w sprawach dotyczących korupcji na średnim i wysokim szczeblu oraz jej karania, co potwierdza wcześniejsze osiągnięcia. Krajowy Wydział Antykorupcyjny osiągnął lepsze wyniki, jednak zmiany w przepisach dotyczących wymiaru sprawiedliwości wprowadzone w latach 2017–2019 nadal stanowią poważne utrudnienie dla jego prawidłowego funkcjonowania. Wciąż jest konieczne wprowadzenie zmian do kodeksów karnych. Wobec braku solidnych rozwiązań legislacyjnych i politycznych w odniesieniu do orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w walce z korupcją występują coraz większe przeszkody i brak pewności prawa. Wzmożona współpraca instytucjonalna w kontekście wyborów w 2020 r. może oznaczać zmianę podejścia do etyki zawodowej urzędników wybieranych. Agencja ds. Zarządzania Zajętym Mieniem pozostaje w pełni operacyjna, a elektroniczny system PREVENT związany z konfliktami interesów jest skuteczny. Wprowadzono gwarancje prawne dotyczące wolności i pluralizmu mediów. Utrzymują się jednak problemy związane z wdrażaniem i egzekwowaniem obowiązujących ram prawnych, w szczególności w odniesieniu do dostępu do informacji. Krajowej Radzie ds. Mediów Audiowizualnych wciąż brakuje zasobów do pełnego wykonywania powierzonych jej zadań, a na jej działalność wpłynęło wygaśnięcie mandatów kilku członków. Przejrzystość dotycząca własności mediów pozostaje nadal niepełna. Media mogą być podatne na naciski polityczne, w szczególności jeżeli ich dochody zależą od reklam państwowych. Nadal donosi się o postępowaniach cywilnych w sprawach o zniesławienie wszczynanych przeciwko dziennikarzom śledczym. W kontekście pandemii COVID-19 media otrzymały wsparcie w postaci środków przeznaczonych na przeprowadzenie rządowych kampanii medialnych mających na celu zapobieganie rozprzestrzenianiu się COVID-19. Wciąż istnieją obawy co do stabilności i przewidywalności ustawodawstwa, ponieważ jest ono często zmieniane i wynikające z niego przepisy mogą być sprzeczne, oraz co do ograniczonego korzystania z ocen skutków. W wyniku referendum z maja 2019 r. w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości nie przyjęto żadnych istotnych rozporządzeń rządowych w trybie pilnym. W związku z pandemią COVID-19 wprowadzono stan alarmowy oraz wzmożono kontrolę parlamentarną. W następstwie orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 18 maja 2021 r. w sprawie kilku aspektów przepisów dotyczących wymiaru sprawiedliwości Trybunał Konstytucyjny wydał w dniu 8 czerwca 2021 r. wyrok wzbudzający poważne zastrzeżenia, ponieważ kwestionuje on zasadę pierwszeństwa prawa Unii. Ustawodawstwo dotyczące stowarzyszeń i fundacji zostało zmienione w 2020 r. w celu zmniejszenia obciążenia biurokratycznego dla organizacji pozarządowych.

Mechanizm współpracy i weryfikacji (MWiW) ustanowiono wraz z przystąpieniem Rumunii do Unii Europejskiej w 2007 r. jako środek przejściowy mający ułatwić jej podejmowanie dalszych działań na rzecz reformy sądownictwa i zintensyfikowania walki z korupcją . Zgodnie z decyzją ustanawiającą MWiW i jak podkreśliła Rada, mechanizm ten będzie stosowany do momentu, gdy w zadowalającym stopniu osiągnięte zostaną wszystkie cele referencyjne odnoszące się do Rumunii. W swoich sprawozdaniach ze stycznia 2017 r. Komisja przyjęła kompleksową ocenę postępów poczynionych przez Rumunię w ciągu dziesięciu lat stosowania MWiW. Wyznaczyła również ścieżkę prowadzącą do zakończenia stosowania mechanizmu w oparciu o 12 ostatecznych kluczowych zaleceń, które – jeżeli zostaną zrealizowane – będą wystarczające do osiągnięcia celów w zakresie MWiW, jeżeli zmiany nie spowodowałyby odwrócenia kierunku postępów. W sprawozdaniu z listopada 2018 r. Komisja stwierdziła, że zmiany stanowiły regres bądź też podważały nieodwracalność postępów oraz że konieczne jest wydanie ośmiu dodatkowych zaleceń. W najnowszym sprawozdaniu w ramach MWiW, przyjętym w czerwcu 2021 r., Komisja dokonała oceny postępów w realizacji 12 zaleceń ze stycznia 2017 r. oraz ośmiu dodatkowych zaleceń z listopada 2018 r. W sprawozdaniu tym stwierdzono, że od czasu opublikowania ostatniego sprawozdania w ramach MWiW w 2019 r. sytuacja w zakresie parametrów założeń dotyczących MWiW wykazuje wyraźnie pozytywną tendencję i z zadowoleniem przyjęto fakt, że w 2021 r. ponownie dano silny impuls do reform oraz zatrzymania regresu, do którego doszło w latach 2017–2019. W rezultacie odnotowano postępy w odniesieniu do wszystkich pozostałych zaleceń w ramach MWiW i o ile postępy te będą stałe, wiele z nich może zostać spełnionych.

I.System wymiaru sprawiedliwości

Rumuński system sądowy składa się z czterech instancji, zarówno w przypadku sądów cywilnych, jak i wojskowych: sądów okręgowych pierwszej instancji, sądów powszechnych i szczególnych, sądów apelacyjnych oraz Wysokiego Trybunału Kasacyjnego i Sprawiedliwości. Wysoki Trybunał Kasacyjny i Sprawiedliwości orzeka w pierwszej instancji i w postępowaniach odwoławczych w sprawach karnych dotyczących określonych kategorii osób , a także w postępowaniach odwoławczych w określonych sprawach cywilnych i administracyjnych. Podstawową rolą Trybunału jest zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania prawa przez inne organy sądownictwa. Najwyższa Rada Sądownictwa, której zadaniem jest zapewnienie niezależności sądów, podzielona jest na dwa wydziały: wydział sędziów i wydział prokuratorów. Każdy wydział ma wyłączną kompetencję w zakresie rekrutacji – odpowiednio – sędziów i prokuratorów oraz zarządzania ich karierą, a także pełni rolę sądu dyscyplinarnego w sprawach dyscyplinarnych. Na czele służby prokuratorskiej stoi Prokurator Generalny prokuratury działającej przy Wysokim Trybunale Kasacyjnym i Sprawiedliwości. W skład prokuratury wchodzą struktury wyspecjalizowane o szczególnej jurysdykcji i organizacji, Krajowy Wydział Antykorupcyjny (DNA) i Wydział ds. Ścigania Przestępczości Zorganizowanej i Terroryzmu (DIICOT), na czele których stoją prokuratorzy naczelni, a od 2018 r. także sekcja dochodzeniowo-śledcza ds. przestępstw popełnionych przez funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości (SIIJ) . Funkcjonują również prokuratury wojskowe. Prokurator Generalny i prokuratorzy naczelni struktur wyspecjalizowanych, DNA i DIICOT, są mianowani przez Prezydenta Republiki na wniosek Ministra Sprawiedliwości oraz po otrzymaniu niewiążącej opinii Najwyższej Rady Sądownictwa . Rumunia uczestniczy w pracach Prokuratury Europejskiej. Krajowe Stowarzyszenie Rumuńskich Izb Adwokackich jest osobą prawną pełniącą funkcje publiczne, zrzeszającą wszystkie 41 izb w Rumunii. Trybunał Konstytucyjny odpowiada za kontrolę konstytucyjności przepisów i rozstrzyganie konfliktów o charakterze konstytucjonalnym między organami publicznymi.

Niezależność i niezawisłość

Postrzeganie niezależności sądów jest na średnim poziomie, przy czym wśród ogółu społeczeństwa uległo ono znacznej poprawie w porównaniu z poprzednimi latami. Wśród ogółu społeczeństwa poziom postrzeganej niezależności sądów jest obecnie średni (51 %), co oznacza wzrost z 37 % odnotowanych w 2020 r. Wśród przedsiębiorstw poziom postrzeganej niezależności sądów jest średni (45 %), co oznacza spadek o 8 punktów procentowych w porównaniu z 2020 r. . Powodem postrzeganego braku niezależności sądów najczęściej wymienianym przez ogół społeczeństwa jest ingerencja lub presja ze strony rządu i polityków, natomiast pierwszym źródłem obaw wśród przedsiębiorstw jest ingerencja lub presja ze strony interesów gospodarczych lub innych szczególnych interesów .

Prowadzony jest przegląd zmian wprowadzonych do przepisów dotyczących wymiaru sprawiedliwości w latach 2017–2019. W przepisach dotyczących wymiaru sprawiedliwości, zmienionych w latach 2017–2019, określono status sędziów oraz zorganizowano system sądowy i Najwyższą Radę Sądownictwa. Przepisy te mają zasadnicze znaczenie dla niezawisłości sędziów i dobrego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Zmiany tych przepisów dotyczących wymiaru sprawiedliwości, które nadal obowiązują, miały duży wpływ na niezależność, jakość i efektywność systemu wymiaru sprawiedliwości. Stwierdzono istnienie zasadniczych problemów, w szczególności w związku z utworzeniem sekcji dochodzeniowo-śledczej ds. przestępstw popełnionych przez funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości (SIIJ), systemem odpowiedzialności cywilnej sędziów i prokuratorów, systemem wczesnych emerytur, dopuszczeniem do wykonywania zawodu oraz statusem i powołaniem prokuratorów wysokiego szczebla. Jak wspomniano w sprawozdaniu na temat praworządności z 2020 r. i w sprawozdaniu w ramach MWiW z 2021 r., w wyniku wdrożenia zmienionych przepisów obawy szybko się potwierdziły, a w kolejnych latach pojawiły się nowe problemy. W związku z tym, że przepisy te wciąż obowiązują, utrzymują się obawy dotyczące negatywnego wpływu na funkcjonowanie systemu wymiaru sprawiedliwości. W szczególności SIIJ wciąż działa i nadal istnieją poważne obawy co do jej funkcjonowania, chociaż w ciągu ostatniego roku była ona mniej aktywna. W dniu 30 września 2020 r. ówczesny Minister Sprawiedliwości przekazał do sześciomiesięcznych konsultacji publicznych projekty tekstów kompleksowej zmiany przepisów dotyczących wymiaru sprawiedliwości. Według Ministra Sprawiedliwości projekty ustaw zostały opracowane w następstwie analizy wymogów przedstawionych w sprawozdaniu Komisji Europejskiej w ramach MWiW, sprawozdaniach GRECO oraz opiniach Komisji Weneckiej. Zakładanym celem projektów ustaw jest zniwelowanie negatywnych skutków zmian z lat 2017–2019, a także zaproponowanie rozwiązań wielu problemów wskazanych w sprawozdaniach w ramach MWiW, w szczególności w zakresie likwidacji SIIJ, zwiększenia stopnia niezależności zawodowej prokuratorów poprzez uchylenie przepisów ustawowych zmienionych w 2018 r., odpowiedzialności cywilnej sędziów, ograniczeń wolności wypowiedzi sędziów oraz procedur odwoływania prokuratorów ze stanowisk kierowniczych oraz powoływania ich na takie stanowiska. W styczniu 2021 r. rząd przyjął memorandum, w którym wyraził polityczne zobowiązanie do zastosowania się do wszystkich niezrealizowanych zaleceń MWiW. Plany przedstawione w memorandum obejmują projekt ustawy znoszącej sekcję dochodzeniowo-śledczą ds. przestępstw popełnionych przez funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości (SIIJ) oraz zmiany w przepisach dotyczących wymiaru sprawiedliwości – zarówno projekt jak i zmiany są bezpośrednio związane z zaleceniami MWiW. Po zakończeniu konsultacji publicznych i kilku rundach debat z przedstawicielami wymiaru sprawiedliwości w dniu 29 marca 2021 r. obecny Minister Sprawiedliwości przesłał trzy projekty zmienionych ustaw do zaopiniowania Najwyższej Radzie Sądownictwa. Minister sprawiedliwości zobowiązał się do przesłania projektów ustaw do zaopiniowania przez Komisję Wenecką w tym samym czasie, w którym zostaną one przesłane do parlamentu. Istotne jest, aby te zmiany legislacyjne zapewniły niezależność sądów zgodnie z prawem Unii oraz z uwzględnieniem zaleceń Rady Europy. Ważnym wydarzeniem jest wyrok TSUE z dnia 18 maja 2021 r., w którym rozważono szereg przepisów ustaw o wymiarze sprawiedliwości w świetle art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu UE oraz decyzji w sprawie MWiW, w szczególności w odniesieniu do SIIJ i tymczasowego powoływania na stanowiska kierownicze w inspekcji sądowej, a także odpowiedzialności osobistej sędziów za błędy sądowe . TSUE przypomniał również, że państwo członkowskie nie może zmienić swojego ustawodawstwa, w szczególności w zakresie organizacji wymiaru sprawiedliwości, w sposób prowadzący do osłabienia ochrony wartości państwa prawnego .

W parlamencie trwają dyskusje nad odrębnym projektem ustawy, której celem jest rozwiązanie sekcji dochodzeniowo-śledczej ds. przestępstw popełnionych przez funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości (SIIJ). Projekt ustawy opublikowano na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości w dniu 4 lutego 2021 r. W dniu 11 lutego 2021 r. Najwyższa Rada Sądownictwa wydała negatywną opinię na temat projektu ustawy, argumentując, że potrzebne są dodatkowe gwarancje chroniące sędziów przed potencjalnymi nadużyciami w dochodzeniach korupcyjnych. Rząd przyjął projekt ustawy w niezmienionej formie w dniu 18 lutego i przesłał projekt parlamentowi. W dniu 24 marca 2021 r. Izba Deputowanych przyjęła projekt ustawy, ale dodała przepisy, które jej zdaniem są niezbędne, aby chronić sędziów przed nadużyciami w dochodzeniach korupcyjnych, proponując, by w przypadku przestępstw związanych z korupcją wniosek o zgodę na skierowanie sprawy do sądu przechodził najpierw przez Najwyższą Radę Sądownictwa. Propozycja ta wywołała stanowczą krytykę ze strony społeczeństwa obywatelskiego, dużej części przedstawicieli sądownictwa, a także Najwyższej Rady Sądownictwa, ponieważ uznano, że może ona doprowadzić do ograniczenia odpowiedzialności sędziów. Projekt ustawy jest obecnie przedmiotem dyskusji w Senacie jako izbie decyzyjnej. W dniu 29 marca 2021 r. minister sprawiedliwości zwrócił się do Komisji Weneckiej o wydanie opinii w sprawie projektu ustawy, a w szczególności w sprawie dodatkowych gwarancji, w celu zapewnienia zgodności z normami Rady Europy. W opinii z dnia 5 lipca 2021 r. Komisja Wenecka z zadowoleniem przyjmuje zamiar rozwiązania przez Rumunię SIIJ i przywrócenia właściwości wyspecjalizowanym prokuraturom, takim jak DNA i DIICOT, ale zaleca zniesienie zmian wprowadzonych przez Izbę Deputowanych. W wyroku z dnia 18 maja 2021 r. Trybunał Sprawiedliwości orzekł w odniesieniu do SIIJ, że przepisy przewidujące utworzenie takiej wyspecjalizowanej sekcji muszą być uzasadnione obiektywnymi i możliwymi do sprawdzenia imperatywami związanymi z należytym sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości, muszą zapewnić, aby sekcji tej nie wykorzystywano jako instrumentu politycznej kontroli działalności sędziów i prokuratorów oraz aby sekcja ta wykonywała swoje kompetencje zgodnie z wymogami Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. W wyroku z dnia 7 czerwca 2021 r. sąd apelacyjny w Pitești jako pierwszy sąd odsyłający zastosował orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości, stwierdzając, że istnienie SIIJ nie jest uzasadnione obiektywnymi i możliwymi do sprawdzenia imperatywami związanymi z należytym sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości i że w związku z tym nie jest ona właściwa do prowadzenia postępowań przygotowawczych w przedmiocie wnoszonych do niej spraw. Istotne jest, aby dokonywana reforma prawna polegająca na rozwiązaniu SIIJ i przywróceniu właściwości rzeczowej wyspecjalizowanym prokuraturom w zakresie prowadzonych spraw była realizowana zgodnie z prawem Unii, w szczególności z orzeczeniem Trybunału Sprawiedliwości UE, oraz z uwzględnieniem norm europejskich.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał orzeczenie w trybie prejudycjalnym dotyczące odpowiedzialności cywilnej sędziów i prokuratorów. W sprawozdaniu na temat praworządności z 2020 r. wspomniano o obawach związanych z systemem odpowiedzialności cywilnej wprowadzonym w przepisach dotyczących wymiaru sprawiedliwości na lata 2017–2019, w szczególności w odniesieniu do uprawnień przyznanych w tym kontekście Ministerstwu Finansów , ponieważ przepisy te uprawniają je do ustalenia w drodze oceny, czy błąd sądowy popełniono w złej wierze, czy był on wynikiem rażącego niedbalstwa, a następnie do podjęcia działań zmierzających do odzyskania od sędziów należności z tytułu szkód spowodowanych ich wyrokami. Rada Europy zwróciła uwagę na potencjalny efekt mrożący, jaki ten nowy system może mieć w odniesieniu do sędziów i prokuratorów, zwłaszcza w związku z utworzeniem nowej sekcji dochodzeniowo-śledczej ds. przestępstw popełnionych przez funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości . W wyroku z dnia 18 maja 2021 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wypowiedział się na temat systemu odpowiedzialności cywilnej sędziów , wskazując, że należy w nim w sposób jasny i precyzyjny zapewniać niezbędne gwarancje, aby ani postępowania przygotowawczego, ani powództwa regresowego nie można było przekształcić w instrument nacisku na działalność sędziowską. Nowe projekty przepisów dotyczących wymiaru sprawiedliwości z marca 2021 r., w sprawie których Minister Sprawiedliwości zwrócił się o opinię do Najwyższej Rady Sądownictwa, obejmują propozycje zmian w przepisach dotyczących odpowiedzialności cywilnej sędziów i prokuratorów. Ważne jest, aby proponowane zmiany należycie odzwierciedlały orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i aby uwzględniono w nich odpowiednie normy europejskie.

Projekty przepisów dotyczących wymiaru sprawiedliwości zawierają zmiany w zasadach regulujących powoływanie i rozliczalność kierownictwa Inspekcji Sądowej. Trybunał Sprawiedliwości zbadał zgodność z art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu UE uprawnienia rządu do tymczasowego powoływania na stanowiska kierownicze w Inspekcji Sądowej odpowiedzialnej za prowadzenie postępowań dyscyplinarnych wobec sędziów i prokuratorów. W wyroku z dnia 18 maja 2021 r. Trybunał stwierdził, że ponieważ osoby zajmujące stanowiska kierownicze w ramach Inspekcji Sądowej mogą wywierać decydujący wpływ na jej działalność, zasady ich powoływania należy skonstruować tak, aby nie budziły żadnych uzasadnionych wątpliwości co do wykorzystywania prerogatyw i funkcji tego organu jako narzędzia nacisku w odniesieniu do działalności sądowniczej lub politycznej kontroli tej działalności. W ostatnich latach instytucje sądowe, w tym sama Najwyższa Rada Sądownictwa, zgłaszały obawy związane z brakiem rozliczalności Inspekcji Sądowej, powołując się na wysoki odsetek spraw wnoszonych przez Inspekcję, które ostatecznie zostają odrzucone w sądzie, koncentrację całego procesu decyzyjnego w rękach prokuratora naczelnego oraz ograniczenia uprawnień nadzorczych Najwyższej Rady Sądownictwa . W nowych projektach przepisów dotyczących wymiaru sprawiedliwości z marca 2021 r., w których sprawie Minister Sprawiedliwości zwrócił się o opinię Najwyższej Rady Sądownictwa, proponuje się zmiany w przepisach dotyczących powoływania prokuratora naczelnego i jego zastępców, a także w mechanizmach kontroli działalności Inspekcji Sądowej.

W ramach zmian w przepisach dotyczących wymiaru sprawiedliwości dokonuje się przeglądu procedury mianowania prokuratorów wysokiego szczebla. Jak podkreślono w sprawozdaniu na temat praworządności z 2020 r., sprawozdaniach w ramach MWiW oraz kilku opiniach Komisji Weneckiej, nadal istnieją obawy związane z obecnymi przepisami dotyczące równowagi między wpływem różnych instytucji na procedurę mianowania a koncentracją władzy w rękach Ministra Sprawiedliwości. W 2020 r. dwóch z trzech prokuratorów wysokiego szczebla mianowano pomimo negatywnej opinii Najwyższej Rady Sądownictwa. Minister Sprawiedliwości zamierza rozwiać te obawy za pośrednictwem przygotowywanych nowych projektów przepisów dotyczących wymiaru sprawiedliwości, proponując zmiany w procedurze mianowania. W szczególności w nowych projektach przepisów proponuje się wzmocnienie roli Najwyższej Rady Sądownictwa poprzez wprowadzenie wymogu wiążącej opinii wydziału prokuratorów Najwyższej Rady Sądownictwa w sprawie proponowanego mianowania, a także umożliwienie przewodniczącemu odrzucenia mianowania dowolną liczbę razy, a nie raz, zgodnie z zaleceniami Komisji Weneckiej.

Procedura odwoływania prokuratorów najwyższego szczebla ma zostać zmieniona w następstwie orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. W dniu 5 maja 2020 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził, że była prokurator naczelna nie miała możliwości skutecznego podważenia przed sądem powodów jej usunięcia ze stanowiska . W projekcie zmian przepisów dotyczących wymiaru sprawiedliwości do procedury odwoływania prokuratorów najwyższego szczebla dodano procedurę odwoławczą przed sądem administracyjnym. Rząd przedstawił swój plan działania dotyczący wykonania wyroku w lutym 2021 r., a Komitet Ministrów Rady Europy ocenił jego realizację w czerwcu 2021 r.

Jakość

Problemem pozostaje niedobór zasobów ludzkich w systemie wymiaru sprawiedliwości. W grudniu 2020 r. ponad 10 % stanowisk sędziowskich i niemal 16 % stanowisk prokuratorskich było nieobsadzonych, co także ma pływ na efektywność systemu wymiaru sprawiedliwości. Mimo że wprowadzony w 2018 r. system wczesnych emerytur dla sędziów, który umożliwiał przejście na emeryturę po 20 latach służby, został uchylony przez parlament w marcu 2021 r. w następstwie zaleceń zarówno Komisji Weneckiej, jak i GRECO, blisko 300 sędziów przeszło na emeryturę w 2020 r., a blisko 150 w pierwszym kwartale 2021 r., co jeszcze bardziej zwiększyło ten niedobór. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego, w którym uznano za niekonstytucyjny przepis zobowiązujący Najwyższą Radę Sądownictwa do zatwierdzenia regulaminu dotyczącego organizacji i przebiegu konkursu na stanowisko pracownika wymiaru sprawiedliwości, przyczynił się do powstania luki prawnej, która doprowadziła do tego, że w 2020 r. nie zorganizowano żadnego konkursu w celu rekrutacji nowych pracowników wymiaru sprawiedliwości. W celu wypełnienia tej luki prawnej w dniu 22 czerwca 2020 r. Ministerstwo Sprawiedliwości przedłożyło do debaty jawnej projekt ustawy dotyczącej przyjęcia do Krajowego Instytutu Sądownictwa i Prokuratury, który Senat przyjął w dniu 3 lutego 2021 r. Jednak na skutek skierowania jej ex ante przez grupę parlamentarzystów Trybunał Konstytucyjny uznał przedmiotową ustawę za niezgodną z Konstytucją. W rezultacie obowiązujące przepisy nie pozwalały na organizowanie konkursów na stanowiska sędziowskie, co prowadziło do dalszych opóźnień w rekrutacji nowych osób oraz do wzrostu obciążenia sędziów i prokuratorów sprawami i w rezultacie zwiększało presję na sędziów i prokuratorów, wpływając na jakość i efektywność wymiaru sprawiedliwości. Za pośrednictwem nowej ustawy, przyjętej przez Parlament w dniu 28 czerwca 2021 r., usunięto wspomnianą lukę prawną i umożliwiono przeprowadzanie konkursów na stanowiska sędziowskie w latach 2021 i 2022. W drodze decyzji z dnia 14 lipca 2021 r. Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z konstytucją przepisy tej ustawy, które obniżały staż pracy wymagany do udziału w konkursach na stanowiska prokuratorów DNA i DIICOT z dziesięciu do siedmiu lat.