[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 20.12.2010

KOM(2010) 793 wersja ostateczna

SEK(2010) 1604 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY I EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO

SPRAWOZDANIE ROCZNE ZA 2009 R. W SPRAWIE PHARE, POMOCY PRZEDAKCESYJNEJ DLA TURCJI, CARDS ORAZ ŚRODKÓW PRZEJŚCIOWYCH

WPROWADZENIE

Od dnia 1 stycznia 2007 r. pomoc przedakcesyjna UE dla krajów kandydujących[1] i potencjalnych krajów kandydujących)[2] przekazywana jest za pośrednictwem Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA)[3] Program IPA zastąpił pięć wykorzystywanych wcześniej instrumentów przedakcesyjnych, w tym PHARE[4], instrument pomocy przedakcesyjnej dla Turcji[5] oraz instrument pomocy finansowej dla Bałkanów Zachodnich, czyli CARDS[6].

Niniejsze sprawozdanie oraz powiązany z nim dokument uzupełniający dotyczą realizacji w 2009 r. programów zainicjowanych w 2006 r. i w latach wcześniejszych w ramach PHARE, instrumentu pomocy przedakcesyjnej dla Turcji i CARDS, jak również w ramach środków przejściowych[7]. Data końcowa okresu objętego sprawozdaniem to 31 grudnia 2009 r.[8].

Od 2006 r., który był ostatnim rokiem programowania, nie uruchomiono w ramach tych instrumentów żadnych nowych programów.

REALIZACJA PROGRAMÓW ZARYS OGÓLNY

PHARE, instrument pomocy przedakcesyjnej dla Turcji i CARDS

W 2009 r. sposób zarządzania programami CARDS wśród beneficjentów był, ogólnie rzecz biorąc, zadowalający. W końcu okresu objętego sprawozdaniem programy na lata 2001–2006 (2001–2004 w przypadku Chorwacji) zostały prawie w całości zrealizowane we wszystkich dziedzinach (udział przydzielonych środków sięgał od 97 % w przypadku Albanii oraz Bośni i Hercegowiny do 99 % w przypadku Kosowa[9]). Proces wypłacania środków również był bliski zakończenia. Odpowiedni wskaźnik osiągnął wartość ponad 90 % przydzielonych środków na lata 2001–2006 we wszystkich państwach będących beneficjentami programu CARDS, z wyjątkiem Albanii (72 %).

W przypadku instrumentu pomocy przedakcesyjnej dla Turcji na koniec okresu kontraktowania w 2009 r. wskaźniki środków zakontraktowanych i wypłaconych w ramach programów na lata 2002–2006, wynosiły odpowiednio 85 % i 73 % przydzielonych środków, przez co wyniki osiągnięte przez odpowiednie organy zarządzające w Turcji należy określić jako mniej niż zadowalające. Sytuacja powinna się poprawić w przyszłości w miarę następowania zmian na stanowiskach kierowniczych, zatrudniania nowych pracowników i wznowienia działań monitorujących. Zmiany organizacyjne i proceduralne wprowadzone w odpowiednich strukturach zarządzających w ramach zwiększania efektywności nadzoru nad zdecentralizowanym wdrażaniem w ramach IPA także powinny mieć pozytywny wpływ na sposób zarządzania pomocą przedakcesyjną, którą otrzymuje Turcja[10].

W 2009 r. Bułgaria i Rumunia kontynuowały realizację programów krajów i współpracy transgranicznej w ramach pomocy z PHARE za 2006 r. Większość działań należących do projektów realizowanych w ramach tych programów zostało zakończonych do końca roku, jednak sprawdzanie osiągniętych wyników przez władze krajowe i przez Komisję trwało nadal w 2010 r. i przedłuży się także do 2011 r. W przypadku Rumunii realizacja niektórych projektów w ramach programów PHARE za 2006 r. trwać będzie do połowy 2011 r., stąd ich wyniki nie były jeszcze znane na koniec okresu sprawozdawczego. W Bułgarii poziom wypłat osiągnął odpowiednio 77,10 % i 65,10 % środków przydzielonych w ramach PHARE za 2005 r. i za 2006 r., podczas gdy odpowiednie wartości dla Rumunii wynosiły 79,62 % oraz 69 %. W Chorwacji kontraktowanie w ramach PHARE za 2005 r. i 2006 r. zakończyło się w 2009 r., a ogólny wskaźnik wyniósł około 86 % przydzielonych środków[11]. Płatności nadal były realizowane, a ich wartość osiągnęła 60 % ogólnej kwoty przydzielonych środków.

Środki przejściowe

Dziesięć państw, które przystąpiły do UE w maju 2004 r.[12] zakończyło realizację programów ze środków przejściowych na 2006 r. w dniu 15 grudnia 2009 r. Osiągnięto oczekiwane rezultaty, szczególnie pod względem poprawy funkcjonowania administracji publicznej beneficjentów oraz sprostania pozostałym wymogom unijnego dorobku prawnego. Do końca okresu sprawozdawczego poziom wypłat ze środków przejściowych za 2005 r. wynosił od 84 % na Malcie do ponad 98 % na Cyprze. W przypadku środków przejściowych za 2006 r. analogiczna wartość wyniosła od 58 % do prawie 98 % (ponownie odpowiednio na Malcie i na Cyprze).

Z kolei Bułgaria i Rumunia w 2009 r. kontynuowały przydzielanie zawieranie umów i realizację programów w ramach środków przejściowych za 2007 r. Do dnia 15 grudnia 2009 r., kiedy upływał termin zawierania umów, obydwa państwa osiągnęły w tym zakresie wskaźnik nieco poniżej 70 %. W Rumunii taki wskaźnik był skutkiem wolniejszego, niż oczekiwano, tempa zawierania umów, podczas gdy w Bułgarii nienajlepsze rezultaty wynikały z długotrwałego zawieszenia akredytacji odpowiedniej agencji wdrażającej na zdecentralizowane wdrażanie (dotyczyło ono także funduszy przedakcesyjnych w ramach PHARE).

Przykłady pomyślnie zrealizowanych projektów

Pomoc przedakcesyjna nie tylko służyła wspieraniu w przygotowaniach państw, które chcą dołączyć do UE, ale także przyczyniła się do ustabilizowania sytuacji na Bałkanach Zachodnich w ciągu ostatniej dekady, a także ułatwiła realizację szeroko zakrojonych reform gospodarczych i politycznych.

Poniżej wymieniono konkretne przykłady osiągnięć, które stały się możliwe dzięki pomocy przedakcesyjnej udzielonej w 2009 r.[13]:

- w Albanii program CARDS sfinansował przejście graniczne na granicy z Czarnogórą oraz ośrodek reintegracji dla dzieci i młodzieży , przyczyniając się w ten sposób do rozwoju współpracy regionalnej i swobodnego przepływu osób i towarów, jak również do wzmocnienia wymiaru sprawiedliwości i sektora spraw wewnętrznych w tym państwie;

- w Bośni i Hercegowinie program CARDS sfinansował przejście graniczne na granicy z Czarnogórą oraz ośrodek recepcyjny dla migrantów o nieuregulowanym statusie. Dzięki tej pierwszej inwestycji zwiększyła się efektywność odpraw celnych oraz stało się możliwe odpowiednie kontrolowanie towarów i pasażerów przekraczających granicę, jak również ułatwiony swobodny przepływ przez granicę legalnie podróżujących osób i legalnie przewożonych towarów. Druga inwestycja zapewniła specjalistyczne pomieszczenia pozwalające na zatrzymywanie nielegalnie przekraczających granicę obywateli państw trzecich, dzięki czemu możliwe jest ich odizolowanie w zgodzie ze standardami oraz najlepszymi praktykami unijnymi i międzynarodowymi,. w oczekiwaniu na ich powrót do kraju pochodzenia lub do innego kraju. Ponadto wyremontowano budynki sądów okręgowych i regionalnych , dzięki czemu możliwe stało się lepsze wykorzystanie przestrzeni, a przez to bardziej efektywne i skuteczne wykonywanie funkcji administracyjnych i sądowych;

- w Chorwacji program PHARE przyczynił się do egzekwowania praw własności intelektualnej , rozwoju sektora rybołówstwa i jego lepszego dostosowania do wspólnej polityki rybołówstwa oraz wprowadzenia „obserwacji niebieskiej granicy” , zgodnie z unijnymi najlepszymi praktykami. W pierwszym przypadku pomoc z programu PHARE umożliwiła odpowiednim instytucjom zwiększenie świadomości publicznej oraz poprawę współpracy, koordynacji i ulepszenie mechanizmów egzekwowania prawa dzięki wymianie danych wywiadowczych, informacji i najlepszych praktyk. W drugim przypadku pomoc pozwoliła na ulepszenie struktury instytucjonalnej, administracji i systemu statystycznego w ramach sektora oraz intensyfikację kontroli i monitorowania. W trzecim przypadku pomogła chorwackiej straży granicznej w opracowaniu i wdrożeniu komponentu obserwacji niebieskiej granicy w ramach jej planu działań na rzecz zintegrowanej kontroli granic. Program CARDS przyczynił się do opracowania i utrzymania wysokiej jakości systemu bezpieczeństwa żywnościowego poprzez ustanowienie nowego systemu bezpieczeństwa żywnościowego oraz odpowiednich struktur instytucjonalnych, jak również poprawę efektywności działań kontrolnych prowadzonych przez instytucje odpowiedzialne za żywe zwierzęta i produkty żywnościowe;

- w Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii program CARDS umożliwił intensyfikację walki ze zorganizowaną przestępczością i korupcją dzięki budowie kompleksowych struktur prawno-instytucjonalnych umożliwiających podejmowanie bardziej skutecznych działań oraz doprowadzeniu do pełnej gotowości operacyjnej wyspecjalizowanej jednostki antykorupcyjnej. Dzięki CARDS utworzono również krajowy system zarządzania wizami , który zwiększa bezpieczeństwo w UE dzięki zastosowaniu specjalistycznego oprogramowania i wyposażenia. Dzięki nim proces wydawania wiz realizowany jest sprawniej i w ramach zestandaryzowanych procedur; możliwa jest również szybka, spójna i dokładna weryfikacja osób ubiegających się o wizy. Ponadto CARDS wspierał budowę krajowego systemu monitorowania winnic i zarządzania nimi, pomagając w działalności instytucji realizującej te zadania, jak również przy opracowywaniu spisu winnic oraz rejestracji i dostosowywaniu krajowych przepisów dotyczących wina do przepisów unijnych;

- w Kosowie program CARDS wspierał utworzenie wymiaru sprawiedliwości dla osób nieletnich opartego na zasadzie praw dziecka poprzez budowanie zdolności w oparciu o specjalistów z tej dziedziny, prowadzenie badań oraz programy ukierunkowanej prewencji i rehabilitacji. CARDS pomagał również w tworzeniu nowoczesnych, stabilnych, konkurencyjnych, przyjaznych dla środowiska oraz rentownych małych i średnich przedsiębiorstw , jak również w tworzeniu miejsc pracy . Ponadto instrument ten wspierał podaż węgla poprzez naprawę ciężkich maszyn stosowanych w górnictwie węgla, aby zaspokoić potrzeby istniejących elektrowni;

- w Czarnogórze CARDS sfinansował modernizację kilku pompowni ścieków w czterech gminach, dzięki czemu poprawiła się sytuacja, jeżeli chodzi o gospodarowanie ściekami w miastach nadmorskich;

- w Serbii program CARDS wspierał działania na rzecz bardziej przejrzystego, skutecznego i przewidywalnego funkcjonowania samorządów oraz przeprowadził program pilotażowy z zakresu planowania strategicznego na rzecz zrównoważonego rozwoju samorządów. Wspierał także restrukturyzację i rozwój MŚP w priorytetowych działach gospodarki, w tym przedsiębiorstw o potencjalnych problemach dotyczących ochrony środowiska i efektywności energetycznej, przedsiębiorstw znajdujących się w posiadaniu kobiet lub przez nich zarządzanych bądź nowych przedsiębiorstw z branży zaawansowanych technologii. Ponadto pomagał przy reformie szkolnictwa zawodowego i szkoleń poprzez szkolenie nauczycieli, dyrektorów szkół i innych osób w dziedzinie nowoczesnych metod nauczania, wdrażania pilotażowych programów nauczania, oceny uczniów i studentów w oparciu o wyniki oraz przygotowaniu materiałów edukacyjnych;

- w Turcji instrument pomocy przedakcesyjnej pomagał w przygotowaniu krajowego wieloletniego planu działań na rzecz równości płci , opracował projekt instytucji ds. równości płci, powołał do życia sieci łączące instytucje zajmujące się tą tematyką oraz organizował szkolenia i działania na rzecz zwiększenia świadomości na temat tego problemu. Pomagał również w zwalczaniu przemocy domowej wobec kobiet poprzez udział w opracowaniu strategii i krajowego planu działań dotyczących tego zagadnienia, budowaniu zdolności instytucji publicznych w zakresie świadczenia usług na rzecz kobiet, które padły ofiarą przemocy lub były na nią narażone, zwiększaniu świadomości społecznej oraz gromadzeniu danych na temat natury i skali tego problemu na poziomie krajowym. Instrument pomocy przedakcesyjnej na rzecz Turcji pomagał również w zmniejszeniu zanieczyszczenia wód gruntowych i środowiska poprzez budowę systemu gospodarowania odpadami stałymi w regionie dotkniętym tym problemem. Ponadto ze środków instrumentu sfinansowano w różnych prowincjach szereg projektów z zakresu zatrudnienia , które miały na celu udzielenie pomocy urzędom pracy we wdrażaniu bardziej skutecznej polityki zatrudnienia zgodnej z potrzebami rynku pracy na poziomie lokalnym oraz zwiększenie zatrudnienia wśród osób młodych i kobiet.

WAżNE WYDARZENIA W 2009 R., ZDOBYTE DOśWIADCZENIA, PERSPEKTYWY

Najważniejsze wydarzenia i doświadczenia wynikające ze wdrożenia PHARE i środków przejściowych w Bułgarii i Rumunii

Jednym z najważniejszych wydarzeń w 2009 r., jeżeli chodzi o realizację pomocy z PHARE i środków przejściowych, było zawieszenie funduszy dla Bułgarii w lutym 2008 r. oraz odebranie akredytacji dwóm bułgarskim agencjom wdrażającym w lipcu tego samego roku[14]. Do lipca 2009 r. nastąpiła poprawa, jeżeli chodzi o uznanie istnienia problemów w ramach systemów kontroli oraz ich kwantyfikację, jak również o zwalczanie nadużyć przez odpowiednie władze bułgarskie. W końcu października 2009 r. Bułgaria przedłożyła Komisji Europejskiej propozycje dotyczące korekt finansowych. W rezultacie Komisja przywróciła płatności na rzecz Bułgarii w dniu 18 listopada 2009 r.

Na podstawie powyższych doświadczeń w okresie sprawozdawczym Komisja uruchomiła bardziej kompleksowy projekt mający na celu dokładniejsze wdrożenie tych standardów kontroli wewnętrznej, które mają największe znaczenie z punktu widzenia zwiększenia rozliczalności, wzmocnienia gwarancji wiarygodności oraz poprawy skuteczności procesu decyzyjnego w trakcie programowania i wdrażania pomocy przedakcesyjnej[15].

Inne działania zrealizowane w 2009 r. przez Komisję Europejską i mające znaczenie także dla zarządzania kończącymi działalność programami pomocy przedakcesyjnej obejmowały przyjęcie dokumentu dotyczącego strategii kontroli oraz instrukcji dla delegatur Unii miały na celu sterowanie procesem opracowywania standardów kontroli wewnętrznej, w szczególności w zdecentralizowanych niedawno[16] delegaturach UE na Bałkanach Zachodnich oraz wyjaśnienie kwestii związanych z nadzorem w centrali. Przyjęta została również strategia weryfikacji wniosków o płatności pozwalająca na scentralizowane zarządzanie[17], w tym przygotowanie rocznych strategii wiarygodności przez subdelegowanych urzędników zatwierdzających[18]. W ramach scentralizowanego zarządzania od 2010 r. przewidziane są dodatkowe kontrole ex post działalności urzędników.

Doświadczenia zebrane w trakcie realizacji pomocy z PHARE i środków przejściowych w ramach systemu EDIS[19] w Bułgarii i Rumunii wykazały, że zdecentralizowane zarządzanie pomocą unijną bez kontroli ex-ante powinno być stosowane jeszcze przed przystąpieniem danego kraju do UE, dzięki czemu możliwe byłoby zademonstrowanie skuteczności i efektywności oraz ich potwierdzenie w praktyce pod ścisłym nadzorem Komisji Europejskiej.

Mając powyższe na uwadze Komisja wprowadziła bardzo dokładne warunki decentralizacji zarządzania funduszami IPA przekazywanymi władzom chorwackim. Warunki tego zagwarantują, że władze krajowe będą zdolne do realizacji zadań związanych z zarządzaniem funduszami przedakcesyjnymi (IPA) przed przystąpieniem do UE oraz funduszami strukturalnymi po przystąpieniu. Komisja zrealizuje również dalsze działania, aby wcielić w życie pozostałe zalecenia wynikające z kontroli i ocen, które umożliwią wzmocnienie systemów zarządzania i kontroli zdecentralizowaną realizacją IPA w Turcji.

Przebieg realizacji pomocy przedakcesyjnej w Bułgarii i Rumunii pokazał również, że problemy, które pojawiły się w poprzednim roku, nadal mogą powodować komplikacje i zużycie zasobów. Dlatego też w 2009 r. Komisja zintensyfikowała działania na rzecz wprowadzenia dokładniejszego monitorowania kończących działalność programów i odpowiednich działań następczych ex-post w tym zakresie .

Ponadto doświadczenia zgromadzone w Bułgarii i Rumunii miały także wpływ na sposób koordynacji pomocy przedakcesyjnej UE w tych państwach. W następstwie wniosku Parlamentu Europejskiego o regularne przedstawianie sprawozdań na temat stopnia wdrożenia funduszy unijnych w Bułgarii i Rumunii Komisja Europejska utworzyła w 2009 r. dodatkowy wewnętrzny mechanizm koordynacyjny umożliwiający zarządzanie funduszami unijnymi w tych dwóch państwach.

Doświadczenia płynące z wdrażania instrumentu pomocy przedakcesyjnej w Turcji i perspektywy

Turcja jest największym beneficjentem unijnej pomocy przedakcesyjnej. Zarządzanie tą pomocą jest częściowo zdecentralizowane, tj. przekazane władzom krajowym, jednak z zachowaniem kontroli ex-ante przez delegaturę UE. Trybunał Obrachunkowy uznał co prawda w swoim sprawozdaniu specjalnym nr 16/2009 na temat zarządzania przez Komisję Europejską pomocą przedakcesyjną dla Turcji na mocy instrumentu obejmującego lata 2002–2006[20], że oczekiwane produkty projektów finansowanych z budżetu UE zostały uzyskane, a rezultaty mają szansę okazać się trwałe, stwierdził też jednak, że w przeszłości niemożliwe było wystarczające wykazanie powiązania między pomocą na rzecz realizacji priorytetowych celów programu rozszerzenia a jej skutecznością we wspieraniu osiągnięcia tych celów.

Mając na uwadze powyższe wnioski, Komisja podejmuje kroki w celu zwiększenia skuteczności pomocy w ramach nowego instrumentu pomocy przedakcesyjnej. Oprócz wspomnianego już wzmocnienia systemu zarządzania i kontroli w ramach decentralizacji podejmowane są następujące kroki:

- programowanie pomocy finansowej będzie lepiej powiązane z priorytetami politycznymi i w odpowiednich przypadkach towarzyszyć mu będzie podejście bardziej sektorowe, w ramach którego strategie sektorowe będą podkreślały przejmowanie odpowiedzialności oraz kwestię wpływu;

- Komisja zadba o to, by cele przyszłych projektów były jaśniejsze oraz aby w wyniku ich realizacji nastąpiła poprawa działań interwencyjnych, wzbogaconych o odpowiednie i mierzalne wskaźniki i standardy;

- w koniecznych przypadkach stosowane będą jasno zdefiniowane warunki mające zagwarantować wypełnianie przez beneficjentów podjętych zobowiązań koniecznych do tego, aby pomoc finansowa przyniosła rezultaty i wywarła wpływ;

- w ramach systemów monitorowania większy nacisk będzie kładziony na wyniki i wpływ realizowanych projektów;

- dzięki audytom, ocenom i ścisłemu monitorowaniu możliwe będzie zagwarantowanie, że zmiany przyniosą pożądane skutki, a w razie potrzeby wprowadzane będą dalsze usprawnienia.

Więcej informacji na temat perspektyw zarządzania pomocą przedakcesyjną można znaleźć w sprawozdaniu rocznym w sprawie IPA za 2009 r.[21] i powiązanym z nim dokumencie uzupełniającym[22].

SKUTECZNOść PHARE/CARDS/INSTRUMENTÓW POMOCY PRZEDAKCESYJNEJ DLA TURCJI

W 2009 r. w Turcji i Chorwacji w ramach programu tymczasowej oceny przeprowadzono oceny sektorowe, tematyczne i oceny ad hoc , obejmujące głównie instrument finansowej pomocy przedakcesyjnej (Turcja) oraz PHARE i CARDS (Chorwacja). Retrospektywne oceny programu CARDS przeprowadzono również w Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii, Kosowie, Czarnogórze i Serbii[23].

Z ocen wynika, że – ogólnie rzecz biorąc – przekazaną pomoc przeznaczono na realizację priorytetów i strategii uzgodnionych z beneficjentami. Oceny skuteczności pomocy wahały się między umiarkowanie zadowalającą a umiarkowanie niezadowalającą. Osiągnięto pozytywne wyniki , między innymi zwiększenie potencjału osób i instytucji realizujących programy finansowane przez UE we wszystkich sektorach, co wpływa korzystnie na politykę rządową, instytucje, podmioty prywatne i osoby fizyczne. Instrumenty pomocy zapewniły środki na modernizację infrastruktury, sprzętu, praktyk i procedur. Interwencje w ocenianych sektorach wywarły zatem wpływ polityczny, społeczny, gospodarczy i związany z ochroną środowiska.

Skuteczność pomocy obniżały często niedociągnięcia w krajach beneficjentów związane z programowaniem (niewystarczający potencjał wdrożeniowy instytucji i niewystarczające strategie krajowe w momencie przygotowywania propozycji projektu), wdrażaniem (ograniczony potencjał beneficjenta w niektórych obszarach i opóźnienia we wdrażaniu) oraz monitorowaniem pomocy (ograniczone działanie sektorowych podkomisji monitorujących). Brakowało również narzędzi do oceny efektywności pod względem kosztów, a zdolność absorpcyjna beneficjentów pozostawała dość niska.

W oparciu o ustalenia płynące z oceny sformułowano zalecenia dla przyszłego programowania , w których stwierdzono między innymi, że instytucje-beneficjenci zajmujące się pomocą przedakcesyjną powinny zapewnić odpowiedni potencjał w obszarze programowania i opracowywania projektów. Powinno to szczególnie obejmować dokładniejszą ocenę potrzeb i zdolności absorpcyjnej instytucji korzystającej z wyników projektu, bardziej systematyczne włączanie kwestii pomocy do strategii krajowych oraz poświęcanie większej uwagi aspektom wydajności. Jeśli chodzi o wdrażanie, konieczne jest zwiększenie wydajności administracyjnej – zarówno w strukturach krajowych, jak i w delegaturach UE – aby umożliwić terminowy przebieg procedur przetargowych i zapobiec opóźnieniom we wdrażaniu. Po rozpoczęciu wdrażania projektów powinny one podlegać bardziej systematycznemu monitorowaniu. Należy także usprawnić system monitorowania, zarówno pod względem funkcjonalności sektorowych podkomitetów monitorujących, jak i jakości sprawozdań z monitorowania.

Długoterminowy wpływ oraz trwałość pomocy przedakcesyjnej jest w przypadku wielu beneficjentów nadal kwestią otwartą w związku z dużą fluktuacją kadr i niepewnością budżetową, co uniemożliwia zapewnienie działań następczych i pokrycie kosztów utrzymania i operacyjnych kosztów projektów. Organy krajowe muszą więc szybko uporać się z problemem dużej fluktuacji kadr, aby zapewnić długoterminowy wpływ i trwałość. W przyszłym programowaniu należy także bardziej systematycznie zająć się kwestią zasobów finansowych koniecznych do tego, aby wyniki osiągane dzięki programom przekładały się na trwałe rezultaty.

Beneficjenci ustosunkowują się do wniosków i zaleceń zawartych w ocenach z 2009 r. Ze swej strony Komisja nasiliła zwykłe monitorowanie postępów działań podejmowanych przez beneficjentów w odpowiedzi na wnioski zawarte w ocenie. Ponadto Komisja korzysta z wniosków z przeprowadzonych ocen w celu poprawy zarządzania pomocą przedakcesyjną w ramach nowego instrumentu IPA w odniesieniu nie tylko do wdrażania, lecz także do programowania i szerzej rozumianych działań interwencyjnych w ramach nowego instrumentu, jak opisano to powyżej.

WSPÓłPRACA Z EBI ORAZ MIęDZYNARODOWYMI INSTYTUCJAMI FINANSOWYMI

Wprowadzone w 2009 r. zmiany w ramach instrumentów finansowanych z PHARE utworzonych we współpracy z międzynarodowymi instytucjami finansowymi[24] obejmowały dodatkowe 35 mln EUR środków zarezerwowanych na projekty w ramach instrumentu finansowania MŚE (SMEFF) oraz 5 mln EUR dodatkowych środków przeznaczonych na instrument finansowania gmin (MFF). W sumie w 2009 r. realizowano 31 programów PHARE w ramach czterech istniejących instrumentów (tj. dwóch instrumentów wspomnianych powyżej oraz instrumentu infrastruktury gminnej (MIF) oraz instrumentu finansowania zwiększania efektywności energetycznej (EEFF) [25]) . Zatwierdzono nowe projekty w ramach wszystkich instrumentów z wyjątkiem MIF, w przypadku którego upłynął okres kontraktowania z udziałem lokalnych pośredników finansowych. Trudne warunki gospodarcze panujące nadal w 2009 r. spowodowały trudności w realizacji programów w ramach niektórych instrumentów (np. w przypadku MFF w 2005 r. i 2006 r.). Pojawiły się w związku z tym postulaty, aby zmienić ich zakres (np. uwzględnić projekty dotyczące energii odnawialnej w ramach EEFF). W 2009 r. omawiane instrumenty zostały poddane przekształceniom umożliwiającym dostosowanie ich do celów inicjatywy „Europa 2020”[26]. Proces ten trwał nadal po zakończeniu okresu sprawozdawczego.

[1] Chorwacja, Islandia (od 2010 r.), Była Jugosłowiańska Republika Macedonii i Turcja.

[2] Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Serbia i Kosowo.

[3] Rozporządzenie Rady (WE) nr 1085/2006 z dnia 17 lipca 2006 r.

[4] Rozporządzenie Rady (EWG) nr 3906/89 z dnia 19 grudnia 1989 r.

[5] Rozporządzenie Rady (WE) nr 2500/2001 z dnia 17 grudnia 2001 r.

[6] Program pomocy Wspólnoty na rzecz odbudowy, rozwoju i stabilizacji, rozporządzenie Rady (WE) nr 2666/2000 z dnia 5 grudnia 2000 r.

[7] Artykuł 31 traktatu o przystąpieniu Bułgarii i Rumunii.

[8] Planowanie i realizacja kolejnych programów zostały opisane w sprawozdaniu rocznym w sprawie IPA za 2009 r. (COM (2010) 687 wersja ostateczna z dnia 25 listopada 2010 r.).

[9] Kosowo – status określony rezolucją nr 1244/99 Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych.

[10] Więcej informacji na ten temat znaleźć można w sprawozdaniu rocznym za 2009 r. na temat IPA (por. przypis 8).

[11] Środki, które nie zostały zakontraktowane przed upływem terminu, zostały umorzone.

[12] Cypr, Republika Czeska, Estonia, Węgry, Łotwa, Litwa, Malta, Polska, Słowacja i Słowenia

[13] Projekty zakończone lub kontynuowane w 2009 r.

[14] W lutym 2008 r. Komisja zawiesiła płatności z programu PHARE i środków przejściowych zarządzane przez dwie akredytowane agencje, a w lipcu 2008 r. pozbawiła te agencje akredytacji, tj. prawa do zarządzania tymi programami. Był to rezultat kontroli lokalnych, które wykazały, że krajowe systemy zarządzania funduszami przedakcesyjnymi oraz ich kontroli nie są wiarygodne. Zob. sprawozdanie roczne za 2008 r. na temat PHARE, instrumentu pomocy przedakcesyjnej dla Turcji, CARDS i środków przejściowych, COM(2009)700 z 21.12.2009.

[15] A mianowicie standardów kontroli wewnętrznej związanych z celami i wskaźnikami efektywności, procesem zarządzania ryzykiem oraz nadzorem nad procesami, procedurami i zarządzaniem .

[16] Do końca 2008 r. większa część programu CARDS zarządzana była przez Europejską Agencję Odbudowy. Od września 2008 r. pozostałe zadania związane z realizacją tego programu w Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii, Kosowie, Czarnogórze i Serbii zostały przejęte przez delegatury UE, za których działalność odpowiada centrala Komisji (DG ds. Rozszerzenia).

[17] Stosowane odpowiednio wobec zdecentralizowanego wdrażania, chociaż w tym przypadku wymaga dalszego uszczegółowienia.

[18] Tj. uprawnienia do realizacji budżetu przekazane im (oddelegowane) przez Komisję, zgodnie z art. 51 rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego UE, rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r.

[19] Rozszerzony Zdecentralizowany System Wdrażania. Zarządzanie pomocą przedakcesyjną stanowi ważny etap nauki, pozwalający władzom państwa kandydującego do UE na przygotowanie do zarządzania w przyszłości znacznie większymi kwotami, które państwo to otrzyma po przystąpieniu do UE. Dlatego zarządzanie funduszami przedakcesyjnymi przechodzi w ręce władz krajowych stopniowo, najpierw pod nadzorem delegatury UE (DIS – wdrażanie zdecentralizowane z kontrolami ex ante ), a następnie już bez tych kontroli (EDIS).

[20] Sprawozdanie specjalne nr 16/2009: Zarządzanie przez Komisję Europejską pomocą przedakcesyjną dla Turcji , opublikowane dnia 13 stycznia 2010 r.

[21] Por. przypis 8.

[22] SEC(2010) 1430 wersja ostateczna z dnia 25 listopada 2010 r.

[23] Oceny programów CARDS w Albanii oraz Bośni i Hercegowinie przeprowadzono i złożono z nich sprawozdania w 2008 r.

[24] Europejskim Bankiem Inwestycyjnym (EBI), Europejskim Bankiem Odbudowy i Rozwoju (EBOR) oraz Bankiem Rozwoju Rady Europy (CEB) we współpracy z Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW).

[25] Więcej informacji na temat tych czterech programów znaleźć można w sprawozdaniu rocznym za 2008 r. na temat PHARE, pomocy przedakcesyjnej dla Turcji, CARDS i środków przejściowych (COM(2009)700 wersja ostateczna z 21.12.2009).

[26] „Europa 2020” to nowa strategia na rzecz zatrudnienia i inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Komisja rozpoczęła jej realizację w dniu 3 marca 2010 r. (COM(2010)2020 wersja ostateczna z 3.3.2010). Ma ona na celu wyjście z kryzysu gospodarczego i przygotowanie gospodarki UE do wyzwań następnego dziesięciolecia. Strategia została przyjęta przez Radę w czerwcu 2010 r. (EUCO 13/10 z dnia 17 czerwca 2010 r.).