W odniesieniu do przesiedleń realizacja jest w toku. Do tej pory objęto nimi 10 695 osób z uzgodnionej w ramach programu z lipca 2015 r. liczby 22 504, z czego 2 426 od czasu poprzedniego sprawozdania, głównie z Turcji, Jordanii i Libanu. W ramach działań uzgodnionych w oświadczeniu UE-Turcja, których realizacja rozpoczęła się dopiero 4 kwietnia, z Turcji do UE przesiedlono 1 614 osób w ramach mechanizmu 1:1, z czego 812 w okresie od poprzedniego sprawozdania.

Teraz, po utworzeniu struktur i procedur, w tym drugim roku realizacji decyzji Rady nadszedł czas dla państw członkowskich relokacji, by oprzeć się na tym, co dotychczas osiągnięto, i zareagować w pełni na te wezwania oraz zintensyfikować wysiłki na rzecz wsparcia Grecji i Włoch, a tym samym zrealizować swoje zobowiązania prawne i okazać solidarność w praktyce.

Starania te spowodowały także znaczne przyspieszenie relokacji, szczególnie w ostatnich miesiącach w Grecji. W okresie sprawozdawczym znaczna liczba państw członkowskich nasiliła swoje zaangażowanie w system relokacji, co przyczyniło się do znaczącego wzrostu liczby osób relokowanych. Od ostatniego okresu sprawozdawczego relokowano 2 595 osób (z czego 2 242 z Grecji), w tym od początku września 1 202 osoby (z czego 1 026 z Grecji), podczas gdy w poprzednim okresie sprawozdawczym takich osób było 776. Gotowość do większego zaangażowania wyraziły kolejne państwa członkowskie. W połowie okresu wykonania decyzji Rady relokowano do tej pory łącznie 5 651 osób (4 455 z Grecji i 1 196 z Włoch). Mając na uwadze ciągły napływ migrantów do Włoch oraz nadal trudną sytuację humanitarną w Grecji, relokacja pozostaje sprawą kluczową dla złagodzenia presji w tych krajach.

Teraz, rok po wejściu w życie drugiej decyzji Rady, stworzono już niezbędne fundamenty do przeprowadzenia relokacji i poczyniono znaczne postępy w wielu dziedzinach. Utworzono punkty szybkiej rejestracji migrantów (tzw. „hotspoty”), a podejście „Hotspot” jest realizowane także w dziedzinach, które wykraczają poza obszary nominalnie wyznaczone jako objęte zasięgiem działania hotspotów; państwa członkowskie, agencje UE i organizacje międzynarodowe współpracują ściśle z Włochami i Grecją przy zarządzaniu unijnymi granicami i przepływami migracyjnymi; zarówno w Grecji, jak i we Włoszech funkcjonują już procedury ułatwiające relokację. Starania te doprowadziły do stworzenia prawdziwie europejskich zespołów operacyjnych, uzyskania wyniku prawie 100 % pobierania odcisków palców, zwiększenia bezpieczeństwa oraz znacznego zwiększenia liczby wnioskodawców, których można relokować.

Ze względu na nowość i złożony charakter tego przedsięwzięcia osiągnięcie przez mechanizm relokacji pełnej operacyjności wymagało czasu. We Włoszech, w Grecji i w państwach członkowskich relokacji konieczne było stworzenie nowych struktur i procedur, zbudowanie zdolności i wzajemnego zaufania oraz polepszenie warunków przyjmowania, by móc zakwaterować znaczną liczbę osób ubiegających się o azyl, które mogłyby skorzystać z możliwości relokacji.

We wrześniu 2015 r. z uwagi na ciągły i wyjątkowy napływ migrantów do UE Rada przyjęła dwie prawnie wiążące decyzje ustanawiające tymczasowy i wyjątkowy mechanizm relokacji 106 000 osób z Grecji i Włoch, tj. państw członkowskich najbardziej pod tym względem obciążonych. Decyzje te były wyrazem zasady solidarności, która leży u podstaw projektu europejskiego.

W szóstym sprawozdaniu w sprawie relokacji i przesiedleń przedstawiono aktualną sytuację w porównaniu z poprzednim sprawozdaniem z 13 lipca i oceniono działania podjęte przez wszystkie właściwe zainteresowane strony w okresie od 12 lipca do 27 września 2016 r. (okres sprawozdawczy) na rzecz wykonania zaleceń sformułowanych w celu przyspieszenia realizacji systemów relokacji i przesiedlenia.

2Relokacja

2.1Główne wydarzenia w okresie sprawozdawczym

Od 12 lipca 2016 r. do Grecji przybyło 7 300 osób. Liczba migrantów przebywających w Grecji wzrosła w porównaniu z poprzednim okresem sprawozdawczym i na dzień 27 września wynosi około 60 500 osób, z czego około 13 800 osób na wyspach i około 46 700 osób w kontynentalnej części Grecji.

W okresie sprawozdawczym utrzymywała się ogólna tendencja wzrostowa liczby relokacji, a liczba ta znacząco wzrosła we wrześniu (1 134 osoby relokowane, z czego 577 w ciągu jednego tygodnia). Ponadto grecka służba azylowa, w ścisłej współpracy z Wysokim Komisarzem Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR) i Europejskim Urzędem Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO), a także przy finansowym wsparciu Komisji, zakończyła w dniu 30 lipca pomyślnie akcję masowej rejestracji wstępnej. Łącznie zarejestrowano wstępnie 27 592 osoby, z czego 67 % należy do narodowości kwalifikujących się do relokacji. W dniu 1 września rozpoczęto przeprowadzanie spotkań umożliwiających złożenie pełnego wniosku o udzielenie azylu, przy czym pierwszeństwo mają małoletni bez opieki, osoby starsze i osoby poważnie chore. Grecka służba azylowa wzmocniła swoje zdolności w zakresie rozpatrywania wniosków o relokację i w sierpniu była w stanie wysłać więcej wniosków niż było dostępnych zobowiązań. Ważne jest teraz, by jednocześnie ze wzrostem zdolności greckiego systemu azylowego do rozpatrywania wniosków o relokację również inne państwa członkowskie zwiększyły swoją zdolność do otwierania i zapełniania miejsc relokacji.

Od 12 lipca do Włoch przybyło 52 656 osób. Na wysokim poziomie utrzymała się także liczba przyjeżdżających Erytrejczyków, jednej z narodowości kwalifikujących się do relokacji (Erytrea jest drugim pod tym względem krajem – w okresie sprawozdawczym do Włoch przybyło ponad 2 000 obywateli tego kraju). Zgodnie z informacjami przekazanymi przez włoskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych obecnie 5 000 Erytrejczyków oczekuje we Włoszech na relokację. Transfery relokacyjne z Włoch charakteryzowała taka sama tendencja jak w poprzednim okresie sprawozdawczym. Niemniej jednak w trakcie spotkania ad-hoc krajowych punktów kontaktowych ds. relokacji, które odbyło się w Rzymie w dniu 15 września i któremu przewodniczyły wspólnie Komisja i władze włoskie, poczyniono znaczne postępy w rozwiązywaniu zidentyfikowanych wcześniej głównych wąskich gardeł związanych przede wszystkim z kwestiami bezpieczeństwa. Oprócz państw członkowskich w spotkaniu uczestniczyły UNHCR, EASO, Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji (IOM), Europol i Frontex. Powinno to także doprowadzić do znacznego przyspieszenia programu relokacji z Włoch.

Liczba małoletnich bez opieki przybywających do Włoch wciąż wzrastała (ponad 20 500 takich osób przybyło od początku stycznia, z czego ponad 2 800 Erytrejczyków i ponad 115 Irakijczyków). W akcji masowej rejestracji wstępnej w Grecji stwierdzono 1 225 małoletnich bez opieki, z czego 48 % należy do narodowości kwalifikujących się do relokacji (36 % Syryjczyków i 12 % Irakijczyków).

Tempo relokacji małoletnich bez opieki jest nadal niskie – w okresie sprawozdawczym relokowano tylko 46 takich osób i tylko z Grecji. Oczekuje się jednak, że relokacja małoletnich bez opieki zwiększy się w najbliższej przyszłości. Osiągnięto w tym zakresie postępy. Grecja zapowiedziała zwłaszcza, że małoletni bez opieki będą traktowani priorytetowo po zakończeniu akcji rejestracji wstępnej, a Włochy zamierzają przeprowadzić pierwszy projekt pilotażowy transferów relokacyjnych. Ponadto więcej państw członkowskich (oprócz Finlandii, Luksemburga i Portugalii teraz także Belgia, Niderlandy, Niemcy i Hiszpania) oferuje miejsca na relokację małoletnich bez opieki, a oczekuje się, że dodatkowe państwa członkowskie zaangażują się aktywnie w relokację tej kategorii wnioskodawców wymagających szczególnej troski.

2.2Działania podejmowane przez państwa członkowskie relokacji

W okresie od dnia 12 lipca do dnia 27 września relokowano kolejnych 2 595 osób: 2 242 z Grecji i 353 z Włoch. Francja kontynuuje relokację znacznej liczby osób drogą lotniczą, a Niemcy i Belgia wyraziły gotowość do wzmożenia swoich wysiłków. Finlandia, Francja, Niderlandy i Portugalia kontynuowały regularne tygodniowe i miesięczne transfery, a Estonia, Łotwa, Litwa, Luksemburg i Malta zwiększyły częstotliwość transferów (co miesiąc lub co dwa miesiące). Francja jest krajem, który relokował największą liczbę wnioskodawców (1 952), a kolejne miejsca zajmują Finlandia (690) i Niderlandy (726). Do końca września planowane jest przeprowadzenie kolejnych 81 transferów relokacyjnych z Grecji i co najmniej 67 z Włoch, zaś dodatkowe transfery 134 osób są zaplanowane na początek października.

Działania zmierzające do rozwiązania kwestii ograniczonej liczby zobowiązań: W okresie sprawozdawczym Niemcy zapowiedziały, że będą przedkładały comiesięczne deklaracje gotowości do szybkiej relokacji osób ubiegających się o ochronę międzynarodową („formalne zobowiązania”). To formalne zobowiązanie będzie obejmowało 500 osób z Włoch i 500 osób z Grecji. Belgia także zapowiedziała zobowiązanie dotyczące 100 osób z Włoch i 200 osób z Grecji. Estonia, Łotwa, Litwa i Luksemburg zwiększyły częstotliwość swoich zobowiązań i składają teraz zobowiązania co miesiąc. Należy to dodać do formalnych zobowiązań miesięcznych Finlandii, Francji, Niderlandów i Rumunii oraz regularnych formalnych zobowiązań składanych przez Portugalię, Słowenię i Szwajcarię. Ponadto w systemie relokacji uczestniczy teraz Liechtenstein, który złożył formalne zobowiązanie do 10 miejsc z Grecji, zaś Norwegia przedłożyła swój plan relokacji z Grecji i formalnie zobowiązała się do 20 miejsc.