Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY dotyczące programu badawczo-szkoleniowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (2014-2018) uzupełniającego „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji /* KOM/2011/0812 wersja ostateczna - 2011/0400 (NLE) */





UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU Proponowany program badawczo-szkoleniowy Euratomu (2014-2018), zwany dalej „programem Euratomu”, dotyczy działalności badawczej w dziedzinie energii jądrowej (synteza i rozszczepienie) oraz ochrony przed promieniowaniem. Wniosek jest integralną częścią programu „Horyzont 2020” – programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji. Wpływa on na kształt łącznego budżetu na działania bezpośrednie i pośrednie, wyznacza cele działań w zakresie badań i rozwoju oraz określa narzędzia służące do ich wsparcia. Wniosek ma postać rozporządzenia obejmującego wszystkie ważne aspekty realizacji działań badawczych w powyższych dziedzinach, ustalenie celów naukowych i technologicznych oraz ustanowienie stosownych zasad uczestnictwa organizacji badawczych, uniwersytetów i przemysłu. Obejmie on program badań nad energią termojądrową, działania badawcze z zakresu rozszczepienia jądrowego i ochrony przed promieniowaniem, a także bezpośrednie działania JRC w obszarze bezpieczeństwa jądrowego oraz ochrony materiałów i instalacji jądrowych. Celem wniosku jest zapewnienie ciągłości finansowanych przez Unię działań badawczych i szkoleniowych w zakresie nauki i technologii jądrowych w latach 2014–2018, tak aby utrzymać skuteczne i wydajne programy stanowiące obecnie bodziec do realizacji działań w państwach członkowskich i zapewniające koordynację tych działań w celu zwiększenia wartości dodanej na poziomie UE. Poprzez wsparcie powyższych priorytetów program Euratomu (2014-2018) przyczyni się do osiągnięcia trzech celów strategicznych określonych w programie ramowym „Horyzont 2020” w zakresie badań naukowych i innowacji, a mianowicie: doskonała baza naukowa, wiodąca pozycja w przemyśle i wyzwania społeczne. . W związku z tym zachowane zostaną stosowne powiązania i połączenia programu Euratomu z programem ramowym „Horyzont 2020”. Proponowany program Euratomu jest wyraźnie związany z celami strategii „Europa 2020” i „Energia 2020”. Program przyczyni się do osiągnięcia celów inicjatywy przewodniej „Unia innowacji” poprzez wspieranie badań przedkomercyjnych i istotnych dla polityki oraz ułatwianie transferu technologii między środowiskiem akademickim a przemysłem. Poprzez położenie nacisku na szkolenia we wszystkich rodzajach działań, zwiększenie konkurencyjności istniejącego sektora energii jądrowej oraz stworzenie nowego sektora opartego na nowoczesnych technologiach, przede wszystkim w zakresie energii termojądrowej, program Euratomu przyczyni się do zwiększenia tempa wzrostu i tworzenia nowych miejsc pracy w wielu dziedzinach. Traktat Euratom ogranicza okres realizacji programów badawczych w dziedzinie jądrowej do 5 lat[1]. W związku z tym proponowany akt prawny straci ważność pod koniec 2018 r. Osobna decyzja dotyczy ITER, jako że finansowanie dla tego projektu znajdzie się poza wieloletnimi ramami finansowymi, zgodnie z komunikatem „Budżet z perspektywy „Europy 2020”” (COM(2011)500 z dnia 29 czerwca 2011 r.). Program Euratomu (2014-2018) jest realizowany na podstawie jednego rozporządzenia ustanawiającego wszystkie niezbędne przepisy dotyczące realizacji działań badawczych w dziedzinie jądrowej. Nowe podejście różni się od poprzednich okresów programowania, w których treść niniejszego rozporządzenia była objęta czterema różnymi aktami prawnymi (trzy decyzje dotyczące odpowiednio programu ramowego, programu szczegółowego w zakresie działań pośrednich i programu ramowego dotyczącego działań bezpośrednich JRC oraz rozporządzenie ustanawiające zasady uczestnictwa przedsiębiorstw, ośrodków badawczych, uniwersytetów oraz upowszechniania wyników badań). Rozporządzenie przyczynia się również do uproszczenia poprzez odniesienie do tego samego funduszu gwarancyjnego dla uczestników, co program ramowy „Horyzont 2020”. Ponadto program Euratomu (2014-2018) przewiduje znaczne uproszczenie przepisów dotyczących finansowania oraz zmienioną strategię kontroli, co również przyczynia się do osiągnięcia większego uproszczenia. 2. WYNIKI KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI ORAZ OCENY SKUTKÓW Podczas opracowywania wniosku dotyczącego programu Euratomu w pełni uwzględniono odpowiedzi udzielone w wyniku szeroko zakrojonych konsultacji społecznych przeprowadzonych w oparciu o zieloną księgę zatytułowaną „Jak zmienić wyzwania w możliwości: wspólne ramy strategiczne dla finansowania unijnego na rzecz badań naukowych i innowacji”[2]. Zorganizowano też dodatkowe konsultacje, których celem było omówienie wyzwania dotyczącego energii ujętego w przyszłym programie ramowym, i w których uczestniczyli przedstawiciele rządów oraz zainteresowane strony reprezentujące przemysł, środowisko akademickie i opinię publiczną. Konsultacje dotyczyły kwestii jądrowych i niejądrowych. Komisja uwzględniła też wyniki rozmów prowadzonych przez Radę, Parlament Europejski i Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny dotyczących wniosku w zakresie programu ramowego Euratomu na lata 2012-2013. Wniosek opiera się również na dogłębnej ocenie skutków opracowanej na podstawie konsultacji z zainteresowanymi stronami oraz ocen wewnętrznych i zewnętrznych. Z oceny wynika, że wyzwania w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i malejących kwalifikacji w dziedzinie jądrowej w Europie mogą zostać rozwiązane poprzez wykorzystanie synergii między nakładami badawczymi państw członkowskich i sektora prywatnego oraz pomiędzy dyscyplinami naukowymi i sektorami technicznymi. Działanie na poziomie Unii może wzmocnić ramy badań naukowych i innowacji w dziedzinie jądrowej oraz umożliwić koordynację wysiłków badawczych państw członkowskich, a co za tym idzie zapobiec powielaniu, utrzymać masę krytyczną w kluczowych dziedzinach i zapewnić optymalne wykorzystanie finansowania publicznego. Program na poziomie UE jest w większym stopniu predestynowany do podjęcia obarczonych znacznym ryzykiem i długoterminowych działań w zakresie badań naukowych i rozwoju w dziedzinie energii termojądrowej, prowadząc do podziału ryzyka i zwiększenia zakresu oddziaływania i korzyści skali, których nie udałoby się inaczej osiągnąć. 3. ASPEKTY PRAWNE WNIOSKU Podstawą prawną dla omawianego programu ramowego jest art. 7 traktatu Euratom. 4. WPŁYW NA BUDŻET Budżet wniosku przedstawiono w cenach bieżących. Implikacje budżetowe oraz kwestie dotyczące zasobów ludzkich i administracyjnych określono w „ocenie skutków finansowych regulacji” załączonej do niniejszego wniosku. 2011/0400 (NLE) Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY dotyczące programu badawczo-szkoleniowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (2014-2018) uzupełniającego „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (zwany dalej „traktatem Euratom”), w szczególności jego art. 7 akapit pierwszy, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, uwzględniając opinię Parlamentu Europejskiego[3], uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego[4], a także mając na uwadze, co następuje: (1) Jednym z celów Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (zwanej dalej „Wspólnotą”) jest wkład w podnoszenie jakości życia w państwach członkowskich, poprzez, między innymi, promowanie i ułatwianie prowadzenia badań jądrowych w państwach członkowskich i uzupełnianie ich za pomocą wspólnotowego programu badawczo-szkoleniowego. (2) Badania jądrowe mogą wnieść wkład w zapewnienie dobrej sytuacji społeczno-gospodarczej oraz zrównoważenia środowiskowego poprzez poprawę bezpieczeństwa jądrowego, ochrony materiałów i instalacji jądrowych i ochrony przed promieniowaniem. Równie ważny jest wkład badań jądrowych w długoterminową dekarbonizację systemu energetycznego w sposób bezpieczny i wydajny. (3) Poprzez wsparcie badań jądrowych program badawczo-szkoleniowy Wspólnoty (zwany dalej „programem Euratomu”) przyczyni się do osiągnięcia celów programu „Horyzont 2020” - programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji ustanowionego rozporządzeniem (UE) nr XX/XXXX z dnia […] r.[5] (zwanego dalej „programem ramowym „Horyzont 2020””) oraz ułatwi realizację strategii „Europa 2020” oraz stworzenie i funkcjonowanie europejskiej przestrzeni badawczej. (4) Niezależnie od potencjalnego wpływu energii jądrowej na dostawy energii i rozwój gospodarczy, poważne wypadki jądrowe mogą zagrażać zdrowiu ludzi. W związku z tym bezpieczeństwo jądrowe, oraz, w stosownych przypadkach, aspekty ochrony, powinny w jak największym stopniu zostać uwzględnione w programie badawczo-szkoleniowym Euratomu. (5) Jako że we wszystkich państwach członkowskich występują instalacje jądrowe lub korzysta się z materiałów radioaktywnych, w szczególności dla celów medycznych, Rada, w konkluzjach z dnia 2 grudnia 2008 r.[6] uznała ciągłą potrzebę zachowania kwalifikacji w dziedzinie jądrowej, w szczególności poprzez właściwą edukację i szkolenia powiązane z badaniami naukowymi i koordynowane na szczeblu wspólnotowym. (6) Podpisując Umowę w sprawie powołania Międzynarodowej Organizacji Energii Termojądrowej na rzecz wspólnej realizacji projektu ITER[7], Wspólnota podjęła się uczestnictwa w tworzeniu ITER i jego przyszłym wykorzystaniu. Wkładem Wspólnoty zarządza się w ramach Europejskiego Wspólnego Przedsięwzięcia na rzecz Realizacji Projektu ITER i Rozwoju Energii Termojądrowej (zwanego dalej „Fusion for Energy”), ustanowionego decyzją Rady z dnia 27 marca 2007 r.[8] Działania „Fusion for Energy”, w tym ITER, są regulowane oddzielnym aktem prawnym. (7) Aby synteza jądrowa stała się realną opcją dla komercyjnej produkcji energii, należy najpierw zakończyć budowę ITER w odpowiednim czasie i rozpocząć jego eksploatację. Następnie należy ustalić ambitny, ale realistyczny plan działań zakładający rozpoczęcie produkcji energii elektrycznej do 2050 r. Cele te wymagają przekształcenia europejskiego programu syntezy jądrowej. Należy położyć większy nacisk na działania wspierające ITER. Należy to osiągnąć bez wywierania negatywnych skutków dla wiodącej pozycji Europy w środowisku naukowym związanym z syntezą jądrową. (8) Wspólne Centrum Badawcze (JRC) powinno zapewnić niezależne wsparcie naukowo-technologiczne zorientowane na klienta w zakresie opracowania, rozwoju, realizacji i monitorowania polityki wspólnotowej w szczególności w dziedzinie badań i szkoleń związanych z bezpieczeństwem jądrowym oraz ochroną materiałów i instalacji jądrowych. (9) Wspólne Centrum Badawcze powinno w dalszym ciągu wytwarzać dodatkowe zasoby poprzez konkurencyjne działania, w tym uczestnictwo w działaniach pośrednich programu Euratom, pracach osób trzecich oraz, w mniejszym stopniu, poprzez wykorzystanie własności intelektualnej. (10) Chociaż każde państwo członkowskie decyduje, czy korzystać z energii jądrowej, rolą Unii jest opracowanie, w interesie wszystkich państw członkowskich, ram wsparcia przełomowych badań nad technologią rozszczepienia jądrowego oraz tworzenia i zachowania wiedzy w tej dziedzinie, kładąc szczególny nacisk na bezpieczeństwo, ochronę, ochronę przed promieniowaniem i nierozprzestrzenianie broni. Wymaga to uzyskania niezależnych dowodów naukowych, a kluczowy wkład w tym zakresie może zapewnić JRC. Wkład ten został uznany w komunikacie Komisji „Projekt przewodni strategii Europa 2020 Unia innowacji”[9], w którym Komisja wyraziła zamiar wzmocnienia bazy faktograficznej dla celów stanowienia polityki poprzez działania JRC. Odpowiedzią JRC na to wyzwanie jest skupienie badań w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony materiałów i instalacji jądrowych na priorytetach politycznych Unii. (11) Dążąc do pogłębienia związków między nauką a społeczeństwem i wzmocnienia społecznego zaufania do nauki, program Euratomu powinien sprzyjać świadomemu zaangażowaniu obywateli i społeczeństwa obywatelskiego w sprawy badań naukowych i innowacji poprzez promowanie edukacji naukowej, zapewnienie szerszego dostępu do wiedzy naukowej, rozwój odpowiedzialnych agend w dziedzinie badań naukowych i innowacji, wychodzących naprzeciw obawom i oczekiwaniom obywateli i społeczeństwa obywatelskiego, a także poprzez ułatwienie ich uczestnictwa w działaniach realizowanych w ramach programu Euratomu. (12) Realizacja programu Euratomu powinna uwzględniać nowe możliwości i potrzeby związane z nauką i technologią, przemysłem, polityką i społeczeństwem. Agendy powinny być opracowywane w ścisłej współpracy z zainteresowanymi stronami ze wszystkich sektorów; należy również zachować elastyczność pozwalającą reagować na zmiany sytuacji. W trakcie realizacji programu Euratomu należy również w sposób ciągły zasięgać porad zewnętrznych, wykorzystując stosowne struktury, takie jak Europejskie Platformy Technologiczne. (13) Program Euratomu powinien przyczynić się do zwiększenia atrakcyjności zawodu naukowca w Unii. Należy uwzględnić Europejską kartę naukowca i Kodeks postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych[10], jak również inne stosowne dokumenty ramowe określone w kontekście europejskiej przestrzeni badawczej, szanując jednocześnie ich dobrowolny charakter. (14) Działania prowadzone w ramach programu Euratomu powinny mieć na celu promowanie, w dziedzinie badań i innowacji, równości między mężczyznami a kobietami, w szczególności poprzez eliminację podstawowych przyczyn braku równowagi płci, poprzez wykorzystanie pełnego potencjału naukowców obu płci oraz poprzez uwzględnienie w projektach wymiaru płci z myślą o poprawie jakości badań i stymulowaniu innowacji. Działania powinny również zmierzać do wdrożenia zasad dotyczących równości mężczyzn i kobiet, określonych w art. 2 i 3 Traktatu o Unii Europejskiej oraz w art. 8 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). (15) W trakcie działań badawczych i innowacyjnych wspieranych przez program Euratomu powinny być przestrzegane podstawowe zasady etyczne. Należy uwzględnić opinie Europejskiej Grupy do spraw Etyki w Nauce i Nowych Technologiach. Prowadząc działania badawcze należy uwzględniać art. 13 TFUE, a także ograniczać wykorzystywanie zwierząt w badaniach i testach, a w dalszej perspektywie ostatecznie zaprzestać wykorzystywania zwierząt w tym celu. Wszystkie działania należy prowadzić przy zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzi. (16) Należy wywrzeć większy wpływ poprzez połączenie finansowania z programu Euratomu i sektora prywatnego w ramach partnerstw publiczno-prywatnych w kluczowych obszarach, w których badania i innowacje mogłyby przyczynić się do osiągnięcia celów Unii w zakresie konkurencyjności. Szczególną uwagę należy zwrócić na zaangażowanie małych i średnich przedsiębiorstw. (17) Program Euratomu powinien promować współpracę z państwami trzecimi, w szczególności w dziedzinie bezpieczeństwa, w oparciu o wspólne interesy i wzajemne korzyści. (18) Aby zapewnić równe warunki dla wszystkich przedsiębiorstw działających na rynku wewnętrznym, finansowanie w ramach programu Euratomu powinno być zgodne z przepisami w zakresie pomocy państwa, tak aby zapewnić skuteczność wydatków publicznych oraz zapobiegać zakłóceniom rynkowym, takim jak wypieranie finansowania prywatnego, tworzenie nieskutecznych struktur rynkowych lub utrzymywanie niewydajnych przedsiębiorstw. (19) Potrzebę nowego podejścia do kontroli i zarządzania ryzykiem w finansowaniu badań naukowych przez Unię uznała Rada Europejska, wzywając dnia 4 lutego 2011 r. do ustalenia nowej równowagi między zaufaniem a kontrolą oraz między ponoszeniem ryzyka a unikaniem go. W swojej rezolucji z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie uproszczenia w realizacji programów ramowych w zakresie badań naukowych[11] Parlament Europejski wezwał do pragmatycznego przejścia do administracyjnego i finansowego uproszczenia oraz stwierdził, że zarządzanie unijnym finansowaniem badań naukowych powinno w większym stopniu opierać się na zaufaniu do uczestników i odznaczać się większą tolerancją ryzyka. (20) W całym cyklu wydatkowania interes finansowy Unii powinny zabezpieczać proporcjonalne środki, obejmujące zapobieganie nieprawidłowościom, ich wykrywanie i badanie, odzyskiwanie środków straconych, niewłaściwie wypłaconych lub nieodpowiednio wykorzystanych oraz, w stosownych przypadkach, kary. Zmieniona strategia kontroli, przenosząca nacisk z minimalizacji poziomu błędu na kontrolę opartą na analizie ryzyka i na wykrywanie nadużyć finansowych, powinna ograniczyć obciążenia ponoszone przez uczestników w związku z kontrolą. (21) Istotnym jest zapewnienie należytego zarządzania finansami programu Euratomu oraz jego realizacji w sposób możliwie najbardziej efektywny i przyjazny dla użytkownika, przy równoczesnym zagwarantowaniu bezpieczeństwa prawnego i dostępności programu dla wszystkich uczestników. Należy zapewnić zgodność z rozporządzeniem Rady (UE) nr XXXX/2012 [nowe rozporządzenie finansowe][12] oraz z wymogami uproszczenia i lepszego stanowienia prawa. (22) W celu zapewnienia możliwie najsprawniejszej realizacji, łatwego dostępu dla wszystkich uczestników poprzez uproszczone procedury oraz utworzenia spójnych, kompleksowych i przejrzystych ram dla uczestników, uczestnictwo w programie Euratomu i upowszechnianie wyników badań powinno podlegać przepisom mającym zastosowanie do programu ramowego „Horyzont 2020” określonym w rozporządzeniu (UE) nr XX/XXXX [zasady uczestnictwa], z pewnymi zmianami. (23) Należy w dalszym ciągu ułatwiać wykorzystanie własności intelektualnej opracowanej przez uczestników, przy jednoczesnej ochronie uzasadnionych interesów pozostałych uczestników i Wspólnoty zgodnie z rozdziałem 2 traktatu Euratom. (24) Fundusz gwarancyjny dla uczestników zarządzany przez Komisję, ustanowiony zgodnie z rozporządzeniem Rady (Euratom) nr 1908/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r. ustanawiającym zasady uczestnictwa przedsiębiorstw, ośrodków badawczych i uczelni wyższych w działaniach prowadzonych w ramach siódmego programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej oraz zasady upowszechniania wyników badań (2007–2011)[13] oraz z rozporządzeniem (Euratom) nr XX/XX z dnia […] r. ustanawiającym zasady uczestnictwa przedsiębiorstw, ośrodków badawczych i uniwersytetów w działaniach pośrednich programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej oraz zasady upowszechniania wyników badań (2012-2013)[14], okazał się ważnym mechanizmem zabezpieczającym, zmniejszającym ryzyko związane z kwotami należnymi i niezwróconymi przez uchybiających zobowiązaniom uczestników. Fundusz gwarancyjny dla uczestników ustanowiony zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr XX/2012 [zasady uczestnictwa i upowszechniania], powinien również obejmować działania objęte rozporządzeniem Rady (Euratom) nr 1908/2006, rozporządzeniem (Euratom) nr XX/XX [zasady uczestnictwa Euratomu (2012-2013)] oraz niniejszym rozporządzeniem. (25) Artykuł 7 traktatu Euratom nakłada na Komisję odpowiedzialność za prowadzenie programu Euratomu. Dla celów realizacji programu Euratomu, z wyjątkiem jego działań bezpośrednich, Komisję wspiera komitet konsultacyjny państw członkowskich mający zapewnić właściwą koordynację z politykami krajowymi w obszarach objętych programem badawczo-szkoleniowym. (26) Osiągnięcie celów programu Euratomu w stosownych dziedzinach wymaga prowadzenia działań przekrojowych, w ramach programu Euratomu oraz wspólnie z działaniami programu ramowego „Horyzont 2020”. (27) Skuteczne zarządzanie efektywnością, w tym ocena i monitorowanie, wymaga opracowania specjalnych wskaźników efektywności, umożliwiających pomiar w czasie, zarazem realistycznych i odzwierciedlających logikę interwencji oraz odpowiednich dla właściwej hierarchii celów i działań. Należy wprowadzić odpowiednie mechanizmy koordynacji między realizacją i monitorowaniem programu Euratomu a monitorowaniem postępu, osiągnięć i realizacji europejskiej przestrzeni badawczej. (28) W kwestii treści naukowych i technicznych bezpośrednich działań JRC przeprowadzono konsultacje z Radą Gubernatorów Wspólnego Centrum Badawczego, ustanowioną decyzją Komisji 96/282/Euratom z dnia 10 kwietnia 1996 r. w sprawie reorganizacji Wspólnego Centrum Badawczego[15]. (29) Z uwagi na kwestie pewności prawnej należy uchylić decyzję Rady 2006/970/Euratom z dnia 18 grudnia 2006 r. dotyczącą siódmego programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Euratom) w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2007–2011)[16], rozporządzenie (Euratom) nr 1908/2006, decyzję Rady 2006/976/Euratom z dnia 19 grudnia 2006 r. dotyczącą programu szczegółowego, wdrażającego siódmy program ramowy Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Euratom) w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2007–2011)[17], decyzję Rady 2006/977/Euratom z dnia 19 grudnia 2006 r. dotyczącą programu szczegółowego, który ma zostać zrealizowany w formie działań bezpośrednich przez Wspólne Centrum Badawcze w ramach siódmego programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Euratom) w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2007–2011)[18], decyzję Rady XXXX/XXXX z dnia […] r. dotyczącą programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2012–2013)[19], rozporządzenie (Euratom) nr XX/XX [zasady uczestnictwa Euratomu (2012-2013)], decyzję Rady XXXX/XXXX/Euratom z dnia […] r. dotyczącą programu szczegółowego prowadzonego poprzez działania pośrednie, realizującego program ramowy Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2012–2013)[20], oraz decyzję Rady XXXX/XXXX/Euratom z dnia […] r. dotyczącą programu szczegółowego prowadzonego poprzez działania pośrednie Wspólnego Centrum Badawczego, realizującego program ramowy Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2012–2013)[21]. (30) Komisja zasięgnęła opinii Komitetu Naukowo-Technicznego Euratom, PRZYJMUJE NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE: TYTUŁ I USTANOWIENIE Artykuł 1 Ustanowienie Niniejsze rozporządzenie ustanawia program badawczo-szkoleniowy na okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2018 r., zwany dalej „programem Euratomu” oraz określa zasady uczestnictwa w tym programie, w tym uczestnictwa w programach organów finansujących zarządzających funduszami przyznawanymi zgodnie z niniejszym rozporządzeniem oraz w działaniach prowadzonych wspólnie na mocy niniejszego rozporządzenia oraz programu ramowego „Horyzont 2020” ustanowionego decyzją XX/XXX/UE (zwanego dalej programem „Horyzont 2020”). Artykuł 2 Definicje Na użytek niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje: a) „działania badawcze i innowacyjne” oznaczają całe spektrum działań związanych z badaniami, rozwojem technologicznym, demonstracją i innowacją, w tym promowanie współpracy z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi, upowszechnianie i optymalizację wyników oraz promowanie szkoleń i mobilności naukowców w Europejskiej Wspólnocie Energii Atomowej (zwanej dalej „Wspólnotą”); b) „działania bezpośrednie” oznaczają działania w zakresie badań i innowacji podejmowane przez Komisję poprzez Wspólne Centrum Badawcze; c) „działania pośrednie” oznaczają działania w zakresie badań i innowacji, na które Unia lub Wspólnota (zwane dalej „Unią”) przeznacza wsparcie finansowe, i które są podejmowane przez uczestników; d) „partnerstwo publiczno-prywatne” oznacza partnerstwo, w którym partnerzy z sektora prywatnego, Wspólnoty oraz, w stosownych przypadkach, inne strony, zobowiązują się do wspólnego wspierania opracowania i realizacji programu w zakresie badań i innowacji lub działań o znaczeniu strategicznym; e) „partnerstwo publiczno-publiczne” oznacza partnerstwo, w którym organy sektora publicznego lub mające obowiązek świadczenia usługi publicznej na szczeblu regionalnym, krajowym lub międzynarodowym oraz Wspólnota zobowiązują się do wspólnego wspierania opracowania i realizacji programu w zakresie badań i innowacji lub działań w tym zakresie. Artykuł 3 Cele 1. Ogólnym celem programu Euratomu jest poprawa bezpieczeństwa jądrowego, ochrony materiałów i instalacji jądrowych i ochrony przed promieniowaniem oraz wkład w długoterminową dekarbonizację systemu energetycznego w sposób bezpieczny i wydajny. Cel ogólny jest realizowany przez działania określone w załączniku I w formie działań pośrednich i bezpośrednich, dążących do osiągnięcia celów szczegółowych określonych w ust. 2 i 3 niniejszego artykułu. 2. Cele szczegółowe działań pośrednich programu Euratomu są następujące: a) wsparcie bezpiecznej eksploatacji systemów jądrowych; b) wkład w opracowanie rozwiązań służących gospodarowaniu jądrowymi odpadami końcowymi; c) wsparcie stworzenia i zrównoważonego rozwoju kompetencji w dziedzinie jądrowej na szczeblu Unii; d) poprawa ochrony przed promieniowaniem; e) dążenie do wykazania wykonalności wykorzystania syntezy jądrowej jako źródła energii poprzez wykorzystanie istniejących i nowopowstałych instalacji termojądrowych; f) stworzenie podstaw dla przyszłych elektrowni termojądrowych poprzez opracowanie materiałów, technologii i projektu koncepcyjnego; g) sprzyjanie innowacji i konkurencyjności przemysłowej; h) zapewnienie dostępności i wykorzystania infrastruktury badawczej o znaczeniu paneuropejskim. 3. Cele szczegółowe działań bezpośrednich programu Euratomu są następujące: a) poprawa bezpieczeństwa jądrowego, w tym: bezpieczeństwa paliwowego i bezpieczeństwa reaktora, gospodarowania odpadami i likwidacji, a także poprawa gotowości na wypadek awarii; b) poprawa ochrony materiałów i instalacji jądrowych, w tym: zabezpieczenia w sektorze jądrowym, nierozprzestrzenianie broni jądrowej, zwalczanie nielegalnego handlu oraz wiedza kryminalistyczna w obszarze jądrowym; c) podnoszenie doskonałości bazy naukowej w dziedzinie jądrowej dla celów normalizacji; d) promowanie zarządzania wiedzą, edukacji i szkoleń; e) Wspieranie polityki Unii w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony materiałów i instalacji jądrowych oraz przedmiotowych zmian w prawodawstwie Unii. 4. Program Euratomu realizuje się w sposób zapewniający, aby wspierane priorytety i działania odpowiadały zmieniającym się potrzebom i uwzględniały ewoluujący charakter nauki, technologii, innowacji, tworzenia polityki, rynków i społeczeństwa. 5. W ramach celów szczegółowych, o których mowa w ust. 2 i 3, można uwzględnić nowe, nieprzewidziane potrzeby, które wystąpią w okresie realizacji programu Euratomu, dotyczące między innymi reagowania na pojawiające się możliwości, kryzysy i zagrożenia, potrzeby związane z rozwojem nowych kierunków polityki Unii oraz z działaniami, których wsparcie przewiduje się w przyszłych programach. Artykuł 4 Budżet 1. Koperta finansowa realizacji programu Euratomu wynosi 1 788,889 mln EUR. Kwota ta jest podzielona w następujący sposób: a) działania pośrednie związane z programem badawczo-rozwojowym w zakresie syntezy jądrowej, 709,713 mln EUR; b) działania pośrednie związane z rozszczepieniem jądrowym, bezpieczeństwem jądrowym i ochroną przed promieniowaniem, 354,857 mln EUR; c) działania bezpośrednie, 724,319 mln EUR. W ramach realizacji działań pośrednich programu Euratomu, na wydatki administracyjne Komisji przeznacza się nie więcej niż 13,5 %. 2. Koperta finansowa programu Euratomu może obejmować wydatki związane z działaniami przygotowawczymi, monitorowaniem, kontrolą, audytami i oceną, niezbędne do zarządzania programem i realizacji jego celów, zwłaszcza zaś wydatki poniesione z tytułu badań, spotkań ekspertów, o ile są one związane z ogólnymi celami niniejszego rozporządzenia, wydatki na sieci informatyczne służące przetwarzaniu i wymianie informacji oraz wszelkie inne wydatki poniesione w związku z korzystaniem ze wsparcia technicznego i administracyjnego, poniesione przez Komisję w celu zarządzania programem Euratomu. 3. W razie potrzeby w budżecie po 2018 r. można przewidzieć środki na pokrycie wydatków w zakresie pomocy technicznej i administracyjnej, aby umożliwić zarządzanie działaniami, które nie zostaną zakończone do dnia 31 grudnia 2018 r. 4. W przypadku, gdy działania bezpośrednie przyczyniają się do realizacji inicjatyw podjętych przez podmioty, którym Komisja powierzyła realizację zadań zgodnie z art. 6 ust. 2 i art. 15, wkład ten nie jest uznawany za część wkładu finansowego przyznanego tym inicjatywom. Artykuł 5 Stowarzyszenie z państwami trzecimi 1. W programie Euratomu mogą być stowarzyszone: a) kraje przystępujące, kraje kandydujące i potencjalne kraje kandydujące, zgodnie z zasadami ogólnymi i warunkami ogólnymi uczestnictwa tych krajów w programach Unii, ustalonymi w odpowiednich umowach ramowych oraz decyzjach rady stowarzyszenia lub podobnych umowach; b) wybrane państwa trzecie spełniające wszystkie poniższe kryteria: (i) dobry potencjał naukowy, technologiczny i innowacyjny; (ii) historia udanego uczestnictwa w programach UE w zakresie badań naukowych i innowacji; (iii) ścisłe powiązania gospodarcze i geograficzne z Unią; (iv) są członkami Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) lub państwami lub terytoriami wymienionymi w załączniku do rozporządzenia nr XX/2012 Parlamentu Europejskiego i Rady [22]. 2. Szczególne warunki uczestnictwa państw stowarzyszonych w programie Euratomu, w tym dotyczące wkładu finansowego opartego na przychodzie krajowym brutto państwa stowarzyszonego, określa się w drodze międzynarodowych umów między Unią a państwami stowarzyszonymi. TYTUŁ II REALIZACJA ROZDZIAŁ I REALIZACJA, ZARZĄDZANIE I FORMY WSPARCIA Artykuł 6 Zarządzanie i formy wsparcia wspólnotowego 1. Program Euratomu realizuje się poprzez działania pośrednie, z wykorzystaniem szeregu form wsparcia finansowego przewidzianych w rozporządzeniu (UE) nr XXX/2012 [nowe rozporządzenie finansowe], w tym dotacji, nagród, zamówień publicznych, instrumentów finansowych i wkładu finansowego. Wsparcie Wspólnoty polega również na działaniach bezpośrednich w postaci działań badawczych i innowacyjnych podejmowanych przez Wspólne Centrum Badawcze (JRC). 2. Bez uszczerbku dla art. 10 traktatu Euratom Komisja może powierzyć część realizacji programu Euratomu organom finansującym, o których mowa w art. [55 ust. 1 lit. b)] rozporządzenia (UE) nr XXX/2012 [nowe rozporządzenie finansowe]. Komisja może powierzyć realizację działań pośrednich w ramach programu Euratomu organom utworzonym na mocy programu ramowego „Horyzont 2020” lub o których mowa w tym programie. Artykuł 7 Zasady uczestnictwa i upowszechniania wyników badań 1. Udział wszystkich podmiotów prawnych w działaniach pośrednich podejmowanych w programie Euratomu regulują przepisy określone w rozporządzeniu (UE) nr XX/2012 [zasady uczestnictwa i upowszechniania], z zastrzeżeniem ust. 2 i 3 niniejszego artykułu. 2. Dla celów programu Euratomu „przepisy bezpieczeństwa”, o których mowa w art. 40 ust. 2 rozporządzenia nr (XX) [zasady uczestnictwa i upowszechniania] obejmują ochronę interesów obronnych państw członkowskich w rozumieniu art. 24 traktatu Euratom. W drodze odstępstwa od art. 41 ust. 3 wspomnianego rozporządzenia, w przypadku wyników osiągniętych przez uczestników, którzy otrzymali wkład finansowy Wspólnoty, Komisja lub organ finansujący może zgłosić sprzeciw wobec przeniesienia własności lub udzielenia licencji wyłącznej lub niewyłącznej na rzecz osób trzecich mających siedziby w państwie trzecim niestowarzyszonym w ramach programu „Euratomu, jeśli uzna, że udzielenie licencji lub przeniesienie własności nie jest zgodne z interesem rozwoju konkurencyjności gospodarki Unii bądź jest sprzeczne z zasadami etyki lub wymogami bezpieczeństwa. „Wymogi bezpieczeństwa” obejmują ochronę interesów obronnych państw członkowskich w rozumieniu art. 24 traktatu Euratom. W drodze odstępstwa od art. 46 ust. 1 akapit pierwszy wspomnianego rozporządzenia, Wspólnocie i jej wspólnym przedsiębiorstwom przysługują prawa dostępu do wyników uczestnika, który otrzymał wkład finansowy Wspólnoty, do celów rozwijania, wdrażania i monitorowania polityki i programów Wspólnoty lub obowiązków przyjętych w ramach międzynarodowej współpracy z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi. Takie prawa dostępu obejmują prawo do upoważniania osób trzecich do korzystania z wyników w zakresie zamówień publicznych oraz prawo do udzielania sublicencji; są one ograniczone do wykorzystania niekomercyjnego i niekonkurencyjnego oraz są udzielane bezpłatnie. 3. Fundusz gwarancyjny dla uczestników ustanowiony zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr XX/2012 [zasady uczestnictwa i upowszechniania] zastępuje i stanowi następstwo funduszy gwarancyjnych dla uczestników ustanowionych zgodnie z rozporządzeniem (Euratom) nr 1908/2006 i rozporządzeniem (Euratom) nr XX/XX [zasady uczestnictwa programu Euratomu 2012-2013]. Wszelkie kwoty z funduszy gwarancyjnych dla uczestników ustanowionych zgodnie z rozporządzeniem (Euratom) nr 1908/2006 i rozporządzeniem (Euratom) nr XX/XX [zasady uczestnictwa w programie Euratomu 2012-2013] z dniem 31 grudnia 2013 r. przenosi się do funduszu gwarancyjnego dla uczestników. Uczestnicy w działaniach realizowanych na mocy decyzji XX/XX [program Euratomu 2012-2013], którzy podpisali umowy o udzielenie dotacji po dniu 31 grudnia 2013 r. przekazują swój wkład na rzecz funduszu gwarancyjnego dla uczestników. Artykuł 8 Działania przekrojowe 1. Dla osiągnięcia celów programu Euratomu oraz sprostania wyzwaniom wspólnym dla programu Euratomu i programu „Horyzont 2020” działania obejmujące działania pośrednie określone w załączniku I i/lub działania realizujące program szczegółowy programu ramowego „Horyzont 2020” ustanowiony decyzją Rady XX/XXXX/UE[23], mogą korzystać z wkładu finansowego Unii. 2. Wkład finansowy, o którym mowa w ust. 1 może być połączony z wkładu finansowego na działania pośrednie określone w art. 4 niniejszego rozporządzenia i art. 6 rozporządzenia (UE) nr XX/XXXX [ustanawiającego program „Horyzont 2020”], realizowane w ramach jednego systemu finansowania. Artykuł 9 Równouprawnienie płci Program Euratomu zapewnia skuteczne promowanie równouprawnienia płci oraz uwzględnianie wymiaru płci w działaniach w zakresie badań naukowych i innowacji. Artykuł 10 Zasady etyczne 1. Wszystkie działania w zakresie badań naukowych i innowacji prowadzone w ramach programu Euratomu realizuje się zgodnie z zasadami etycznymi i stosownym prawodawstwem krajowym, unijnym i międzynarodowym, w tym zgodnie z Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej oraz europejską konwencją praw człowieka i jej protokołami uzupełniającymi. Szczególną uwagę należy zwrócić na zasadę proporcjonalności, prawo do prywatności, prawo do ochrony danych osobowych, prawo do zdrowia fizycznego i psychicznego osób, prawo do niedyskryminacji oraz konieczność zapewnienia wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzi. 2. Działania w zakresie badań naukowych i innowacji prowadzone w ramach programu Euratomu skupiają się wyłącznie na zastosowaniach cywilnych. Artykuł 11 Programy prac 1. Komisja przyjmuje programy prac służące realizacji działań pośrednich. Programy prac przewidują przyjęcie podejść oddolnych, umożliwiających innowacyjne potraktowanie każdego celu. Programy prac określają niezbędne elementy służące realizacji działań zgodnie z rozporządzeniem nr XX/2012 [rozporządzenie finansowe], w tym ich szczegółowe cele, powiązane finansowanie i harmonogram, jak również podejście wieloletnie i strategię na kolejne lata realizacji. 2. W przypadku działań bezpośrednich Komisja, zgodnie z decyzją 96/282/Euratom, przyjmuje wieloletni program prac, który precyzuje cele oraz priorytety naukowe i technologiczne przedstawione w załączniku I, a także harmonogram realizacji. Wieloletni program prac uwzględnia również istotne działania badawcze prowadzone przez państwa członkowskie, państwa stowarzyszone oraz organizacje europejskie i międzynarodowe. Jest on aktualizowany w miarę potrzeb. 3. Programy prac uwzględniają sytuację w obszarze nauki, technologii i innowacji na szczeblu krajowym, unijnym i międzynarodowym oraz odpowiednie zmiany polityczne, rynkowe i społeczne. Są one aktualizowane w miarę potrzeb. 4. Programy prac zawierają sekcję określającą działania przekrojowe, o których mowa w art. 8. Artykuł 12 Zarządzanie programem 1. Dla celów realizacji działań pośrednich programu Euratomu Komisję wspierają następujące komitety konsultacyjne: a) w kwestiach związanych z rozszczepieniem jądrowym, komitet konsultacyjny, o którym mowa w pkt 5 i 6 załącznika do decyzji Rady 84/338/Euratom, EWWiS, EWG[24], b) w kwestiach związanych z syntezą jądrową, komitet konsultacyjny ds. programu syntezy jądrowej ustanowiony zgodnie z decyzją Rady z dnia 16 grudnia 1980 r[25]. W drodze odstępstwa odpowiednio od art. 3 ust. 3 decyzji Rady 84/338/Euratom, EWWiS, EWG oraz od pkt 9 decyzji Rady z dnia 16 grudnia 1980 r. komitetom konsultacyjnym przewodniczy Komisja. 2. Komisja regularnie informuje odpowiedni komitet, o którym mowa w ust. 1, o ogólnych postępach w realizacji programu Euratomu oraz przekazuje mu aktualne informacje na temat wszelkich działań pośrednich zaproponowanych lub finansowanych w ramach programu Euratomu. Artykuł 13 Porady zewnętrzne i zaangażowanie społeczne 1. Dla celów realizacji programu Euratomu należy uwzględnić porady i wkład, w stosownych przypadkach: Komitetu Naukowo-Technicznego Euratom zgodnie z art. 134 traktatu Euratom; grup doradczych niezależnych, wysokiej klasy ekspertów powołanych przez Komisję; struktur dialogu utworzonych na mocy międzynarodowych umów w zakresie nauki i technologii; działań wybiegających w przyszłość; ukierunkowanych konsultacji społecznych; oraz przejrzystych i interaktywnych procesów zapewniających wsparcie odpowiedzialnych badań i innowacji. 2. Należy również w pełni uwzględnić stosowne aspekty agend badań naukowych i innowacji ustanowionych przez Europejskie Platformy Technologiczne, inicjatywy w zakresie wspólnego planowania i europejskie partnerstwa innowacyjne. ROZDZIAŁ II SZCZEGÓŁOWE OBSZARY DZIAŁAŃ Artykuł 14 Małe i średnie przedsiębiorstwa Szczególną uwagę zwraca się na odpowiednie uczestnictwo małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) w programie Euratomu oraz na oddziaływanie tego programu na takie przedsiębiorstwa w zakresie innowacji. W ramach określonych uzgodnieniami dotyczącymi oceny i monitorowania przeprowadza się jakościowe i ilościowe oceny uczestnictwa MŚP. Artykuł 15 Partnerstwa publiczno-prywatne i publiczno-publiczne Aby osiągnąć cele określone w art. 3, działania szczegółowe programu Euratomu można realizować poprzez: a) wspólne przedsiębiorstwa ustanowione na mocy rozdziału 5 traktatu Euratom; b) partnerstwa publiczno-publiczne w oparciu o system finansowania „dotacja na współfinansowanie programu”; c) umowne partnerstwa publiczno-prywatne, o których mowa w art. 19 rozporządzenia (UE) nr xxx/201x. Artykuł 16 Współpraca z krajami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi 1. Podmioty mające siedzibę w państwach trzecich oraz organizacje międzynarodowe kwalifikują się do uczestnictwa w działaniach pośrednich programu Euratomu na warunkach określonych w rozporządzeniu (UE) nr XX/XXX [zasady uczestnictwa]. Wyjątki od reguły ogólnej określono w art. 7. Program Euratomu promuje współpracę z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi w celu: a) podniesienia poziomu doskonałości i zwiększenia atrakcyjności Unii w dziedzinie badań naukowych, a także poprawy jej konkurencyjności gospodarczej i przemysłowej; b) skutecznego stawienia czoła globalnym wyzwaniom społecznym; c) wsparcia celów polityki zewnętrznej Unii i uzupełnienia programów zewnętrznych. 2. Ukierunkowane działania mające na celu wspieranie współpracy z określonymi państwami trzecimi lub grupami państw trzecich realizuje się z myślą o wspólnocie interesów i wzajemnych korzyściach, z uwzględnieniem zdolności takich państw w zakresie nauki i technologii oraz ich możliwości rynkowych, a także oczekiwanego wpływu. Należy wspierać wzajemny dostęp do programów państw trzecich. W celu zmaksymalizowania wpływu promuje się koordynację i synergię z inicjatywami państw członkowskich i państw stowarzyszonych. Priorytety w zakresie współpracy uwzględniają zmiany w polityce Unii oraz możliwości współpracy z państwami trzecimi, jak również ewentualne braki w systemach własności intelektualnej państw trzecich. Artykuł 17 Komunikacja i upowszechnianie 1. Podczas realizacji programu Euratomu działania związane z upowszechnianiem i komunikacją uznaje się za integralną część działań wspieranych przez ten program. 2. Działania w zakresie komunikacji mogą obejmować: a) inicjatywy na rzecz zwiększania świadomości i ułatwiania dostępu do finansowania w ramach programu Euratomu, kierowane w szczególności do regionów lub grup uczestników, którzy nie są w wystarczającym stopniu reprezentowani; b) udzielanie ukierunkowanego wsparcia projektom i konsorcjom w celu zapewnienia im dostępu do niezbędnych umiejętności, tak aby zoptymalizować wyniki komunikacji i upowszechniania; c) inicjatywy na rzecz wspierania dialogu i dyskusji z opinią publiczną na temat zagadnień naukowych, technologicznych i dotyczących innowacji oraz korzystanie z mediów społecznych i innych innowacyjnych technologii i metodologii; d) informowanie o priorytetach politycznych Unii pod warunkiem, że są one związane z celami niniejszego rozporządzenia. 3. Z zastrzeżeniem stosownych przepisów traktatu Euratom i stosownego prawodawstwa Unii działania w zakresie upowszechniania mogą obejmować: a) działania obejmujące gromadzenie wyników pochodzących z wielu projektów, również finansowanych z innych źródeł, w celu zapewnienia przyjaznych dla użytkownika baz danych, oraz sprawozdania podsumowujące najważniejsze wyniki; b) upowszechnienie wyników wśród decydentów politycznych, łącznie z organami normalizacyjnymi, w celu promowania wykorzystywania wyników istotnych dla polityki przez właściwe organy na poziomie międzynarodowym, unijnym, krajowym i regionalnym. ROZDZIAŁ III KONTROLA Artykuł 18 Kontrola i audyt 1. System kontroli ustanowiony do celów realizacji niniejszego rozporządzenia konstruuje się w sposób zapewniający wystarczającą pewność osiągnięcia odpowiedniego poziomu zarządzania ryzykiem związanym ze skutecznością i efektywnością operacji oraz z legalnością i regularnością bazowych transakcji, przy uwzględnieniu wieloletniego charakteru programów, a także charakteru odnośnych płatności. 2. System kontroli zapewnia odpowiednią równowagę między zaufaniem a kontrolą, przy uwzględnieniu administracyjnych i innych kosztów kontroli na wszystkich poziomach, co umożliwia osiągnięcie celów programu Euratomu oraz przyciągnięcie do niego najlepszych naukowców i najbardziej innowacyjnych przedsiębiorstw. 3. Stanowiąca część systemu kontroli strategia audytu w zakresie wydatków na działania pośrednie w ramach programu Euratomu opiera się na finansowym audycie reprezentatywnej próby wydatków z całego programu. Taką reprezentatywną próbę uzupełnia wybór oparty na ocenie ryzyka związanego z wydatkami. Audyty wydatków na działania pośrednie w ramach programu Euratomu prowadzi się w spójny sposób, zgodnie z zasadami oszczędności, wydajności i skuteczności w celu minimalizacji obciążenia uczestników audytami. Artykuł 19 Ochrona interesów finansowych Unii 1. Komisja przyjmuje odpowiednie środki zapewniające, w trakcie realizacji działań finansowanych na podstawie niniejszego rozporządzenia, ochronę interesów finansowych Unii przez stosowanie środków zapobiegania nadużyciom finansowym, korupcji i innym nielegalnym działaniom, przez skuteczne kontrole oraz, w razie wykrycia nieprawidłowości, przez odzyskiwanie kwot nienależnie wypłaconych a także, w stosownych przypadkach, przez skuteczne, proporcjonalne i odstraszające kary. 2. Komisja lub jej przedstawiciele oraz Trybunał Obrachunkowy mają uprawnienia do audytu, na podstawie dokumentacji i na miejscu, wobec wszystkich beneficjentów dotacji, wykonawców i podwykonawców, którzy otrzymują od Unii środki na podstawie niniejszego rozporządzenia. Bez uszczerbku dla ust. 3, Komisja może prowadzić audyty do czterech lat po płatności końcowej. 3. Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) może przeprowadzać kontrole i inspekcje na miejscu u podmiotów gospodarczych, których takie finansowanie bezpośrednio lub pośrednio dotyczy, zgodnie z procedurami określonymi w rozporządzeniu (Euratom, WE) nr 2185/96[26], w celu ustalenia, czy miały miejsce nadużycie finansowe, korupcja lub jakiekolwiek inne nielegalne działanie, naruszające interesy finansowe Unii, w związku z umową o udzielenie dotacji, decyzją o udzieleniu dotacji lub zamówieniem dotyczącym finansowania przez Unię. 4. Nie naruszając przepisów ust. 1, 2 i 3, w umowach o współpracy z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi, umowach o udzielenie dotacji, decyzjach o udzieleniu dotacji i zamówieniach wynikających z wdrożenia niniejszego rozporządzenia wyraźnie upoważnia się Komisję, Trybunał Obrachunkowy i OLAF do prowadzenia takich audytów, kontroli i inspekcji na miejscu. ROZDZIAŁ IV MONITOROWANIE I OCENA Artykuł 20 Monitorowanie 1. Komisja co roku monitoruje realizację programu Euratomu, w tym postępy i osiągnięcia. 2. Komisja składa sprawozdania na temat wyników monitorowania i upowszechnia te wyniki. Artykuł 21 Ocena 1. Ocena jest prowadzona w czasie pozwalającym na ujęcie jej wyników w procesie decyzyjnym. Do 31 maja 2017 r. oraz z uwzględnieniem oceny ex-post siódmego programu ramowego Euratomu ustanowionego decyzją 2006/970/Euratom oraz programu Euratomu (2012-2013) ustanowionego decyzją 20XX/XX/Euratom, która ma zostać zakończona do końca 2015 r., Komisja dokonuje z pomocą niezależnych ekspertów śródokresowej oceny programu Euratomu, dotyczącej osiągnięcia celów pod względem wyników i postępów w zakresie oddziaływania oraz dalszej stosowności wszystkich środków, skuteczności i wykorzystania zasobów, potencjału dalszego uproszczenia i europejskiej wartości dodanej. Ocena uwzględnia ponadto wkład środków w osiągnięcie unijnych priorytetów w zakresie inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz osiągnięcie wyników dotyczących długoterminowych skutków wcześniejszych środków. Do 31 grudnia 2022 r. Komisja dokonuje z pomocą niezależnych ekspertów oceny ex-post programu Euratomu. Ocena obejmuje zasadność, realizację i osiągnięcia oraz skutki długoterminowe i trwałość środków i przyczyni się do podjęcia decyzji na temat ewentualnego przedłużenia, zmiany lub zawieszenia kolejnych środków. 2. Bez uszczerbku dla ust. 1 działania pośrednie i bezpośrednie programu Euratomu podlegają osobnej ocenie. 3. W ocenach, o których mowa w ust. 1 i 2 dąży się do określenia postępów poczynionych na drodze do osiągnięcia celów określonych w art. 3, z uwzględnieniem odnośnych wskaźników efektywności określonych w załączniku II. 4. Państwa członkowskie dostarczają Komisji wszelkich danych i informacji koniecznych do oceny i monitorowania przedmiotowych środków. 5. Komisja przekazuje wnioski z ocen, o których mowa w ust. 1 i 2, wraz ze swoimi spostrzeżeniami, Parlamentowi Europejskiemu, Radzie oraz Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu. TYTUŁ III PRZEPISY KOŃCOWE I PRZEJŚCIOWE Artykuł 22 Uchylenie i przepisy przejściowe 1. Z dniem 1 stycznia 2014 r. uchyla się decyzję 2006/970/Euratom, rozporządzenie (Euratom) nr 1908/2006, decyzję 2006/976/Euratom, decyzję 2006/977/Euratom, decyzję XXXX/XXXX [program ramowy Euratomu (2012-2013)], rozporządzenie (Euratom) nr XXX/XXXX [zasady uczestnictwa Euratomu (2012-2013)], decyzję XXXX/XXXX/Euratom [program szczegółowy (2012-2013)] oraz decyzję XXXX/XXXX/Euratom [program szczegółowy – działania bezpośrednie (2012-2013)]. 2. Działania otrzymujące wkład finansowy Wspólnoty na mocy programów ustanowionych decyzjami, o których mowa w ust. 1 oraz powiązane zobowiązania finansowe są w dalszym ciągu regulowane przepisami mającymi zastosowanie do tych programów do czasu ich zakończenia. 3. Wkład finansowy, o którym mowa w art. 4, może również pokrywać wydatki na wsparcie techniczne i administracyjne niezbędne dla zapewnienia przejścia między tym programem a środkami przyjętymi na mocy decyzji XX/XX/Euratom [program ramowy Euratomu (2012-2013)], decyzji XXXX/XXXX/Euratom [program szczegółowy (2012-2013)] oraz decyzji XXXX/XXXX/Euratom [program szczegółowy – działania bezpośrednie (2012-2013)]. Artykuł 23 Wejście w życie Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie trzeciego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Sporządzono w Brukseli dnia […] r. W imieniu Rady Przewodniczący ZAŁĄCZNIK I – DZIAŁANIA 1. Uzasadnienie programu Euratom – droga do 2020 r. Poprzez osiągnięcie celów określonych w art. 3 program Euratomu intensyfikuje wyniki uzyskane w ramach trzech celów priorytetowych programu ramowego „Horyzont 2020”: doskonałej bazy naukowej, wiodącej pozycji w przemyśle oraz stawiania czoła wyzwaniom społecznym. Program Euratomu wspiera w szczególności uzyskanie w przyszłości niezawodnego, trwałego i konkurencyjnego systemu energetycznego w obliczu malejącej ilości zasobów, rosnącego zapotrzebowania na energię i zmiany klimatu. Program Euratomu przyczyni się do wzmocnienia ram badań i innowacji w dziedzinie jądrowej oraz do koordynacji wysiłków badawczych państw członkowskich, co pozwoli zapobiec powielaniu, utrzymać masę krytyczną w kluczowych obszarach oraz zapewnić optymalne wykorzystanie finansowania publicznego. Strategia rozwoju energii termojądrowej jako realnej opcji dla komercyjnej, bezemisyjnej produkcji energii będzie rozwijać się zgodnie z planem działania obejmującym najważniejsze etapy, którego celem jest osiągnięcie produkcji energii elektrycznej do 2050 r. W celu realizacji tej strategii przeprowadzona zostanie radykalna restrukturyzacja prac nad syntezą jądrową w Unii, obejmująca zarządzanie, finansowanie i kierowanie, zapewniająca przeniesienie nacisku z samych badań na projektowanie, budowę i eksploatację w przyszłości instalacji takich jak ITER, DEMO i nowych instalacji wykraczających poza nie. Wymaga to bliskiej współpracy całego środowiska zajmującego się syntezą jądrową w Unii, Komisji i krajowych agencji finansujących. Aby zachować w Unii wiedzę fachową niezbędną dla osiągnięcia powyższych celów, program powinien odgrywać większą rolę w działalności szkoleniowej poprzez stworzenie obiektów szkoleniowych o znaczeniu paneuropejskim pozwalających na realizację określonych programów. W dalszym ciągu prowadzone będą działania promujące europejską przestrzeń badawczą i sprzyjające integracji państw członkowskich z państwami stowarzyszonymi. 2. Działania niezbędne dla osiągnięcia celów programu 2.1. Działania pośrednie (a) Wsparcie bezpiecznej eksploatacji systemów jądrowych (wyzwania społeczne) Zgodnie z ogólnym celem, wsparcie wspólnych działań badawczych w zakresie bezpiecznej eksploatacji systemów reaktorów (łącznie z obiektami jądrowego cyklu paliwowego) stosowanych w Unii lub, w zakresie niezbędnym dla zachowania ogólnej wiedzy fachowej w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego w Unii, na tych typach reaktorów, które mogą być stosowane w przyszłości, z wyłącznym uwzględnieniem aspektów bezpieczeństwa, w tym wszystkich aspektów cyklu paliwowego, takich jak podział i transmutacja. (b) Wkład w opracowanie rozwiązań służących gospodarowaniu jądrowymi odpadami końcowymi (doskonała baza naukowa, wyzwania społeczne) Wspólne lub skoordynowane działania badawcze dotyczące pozostałych kluczowych aspektów składowania geologicznego wypalonego paliwa jądrowego i długotrwałych odpadów promieniotwórczych oraz, w stosownych przypadkach, demonstracja w dziedzinie technologii i bezpieczeństwa. Działania te promują opracowanie wspólnego stanowiska Unii w odniesieniu do głównych kwestii związanych z gospodarowaniem odpadami, od usuwania paliwa po unieszkodliwianie. Działania badawcze związane z gospodarowaniem pozostałymi strumieniami odpadów radioaktywnych, dla których nie istnieją obecnie procesy dojrzałe pod względem przemysłowym. (c) Wsparcie stworzenia i zrównoważonego rozwoju kompetencji w dziedzinie jądrowej na szczeblu Unii (doskonała baza naukowa) Promowanie wspólnych działań w zakresie szkoleń i mobilności między ośrodkami badawczymi a przemysłem oraz między różnymi państwami członkowskimi i państwami stowarzyszonymi oraz wspieranie zachowania wielodyscyplinarnych kompetencji w dziedzinie jądrowej w celu zagwarantowania dostępności odpowiednio wykwalifikowanych naukowców, inżynierów i pracowników w sektorze jądrowym w Unii w perspektywie długoterminowej. (d) Poprawa ochrony przed promieniowaniem (doskonała baza naukowa, wyzwania społeczne) Wspólne lub skoordynowane działania badawcze, w szczególności dotyczące zagrożenia związanego z niskimi dawkami promieniowania (narażenie przemysłowe, medyczne lub środowiskowe) oraz zarządzania awaryjnego dotyczącego wypadków obejmujących promieniowanie, mające na celu stworzenie paneuropejskiej bazy naukowej i technologicznej umożliwiającej opracowanie silnego, sprawiedliwego i akceptowalnego przez społeczeństwo systemu ochrony. (e) Dążenie do wykazania wykonalności wykorzystania syntezy jądrowej jako źródła energii poprzez wykorzystanie istniejących i nowopowstałych instalacji termojądrowych (wiodąca pozycja w przemyśle, wyzwania społeczne) Wsparcie wspólnych działań badawczych podejmowanych przez członków Europejskiej umowy na rzecz rozwoju syntezy jądrowej w celu zapewnienia szybkiego rozpoczęcia wysokiej jakości eksploatacji ITER, w tym między innymi wykorzystanie stosownych instalacji (w tym Joint European Torus - JET), zastosowanie zintegrowanego modelowania z wykorzystaniem zaawansowanych komputerów oraz działania szkoleniowe mające na celu przygotowanie następnego pokolenia naukowców i inżynierów. (f) Stworzenie podstaw dla przyszłych elektrowni termojądrowych poprzez opracowanie materiałów, technologii i projektu koncepcyjnego (wiodąca pozycja w przemyśle, wyzwania społeczne) Wsparcie wspólnych działań podejmowanych przez członków Europejskiej umowy na rzecz rozwoju syntezy jądrowej w celu opracowania i kwalifikacji materiałów dla demonstracyjnej elektrowni, wymagających między innymi podjęcia prac przygotowawczych dla odpowiedniego obiektu testowania materiałów, oraz wynegocjonowania udziału Unii w tym obiekcie w stosownych ramach międzynarodowych. Wsparcie wspólnych działań badawczych podejmowanych przez członków Europejskiej umowy na rzecz rozwoju syntezy jądrowej, dotyczących kwestii eksploatacji reaktora oraz opracowania i demonstracji wszystkich stosownych technologii związanych z demonstracyjną elektrownią termojądrową. Działania obejmują przygotowanie kompletnego projektu koncepcyjnego demonstracyjnej elektrowni oraz analizę potencjału wykorzystania stellaratorów w elektrowniach. (g) Sprzyjanie innowacji i konkurencyjności przemysłowej (wiodąca pozycja w przemyśle) Realizacja lub wsparcie zarządzania wiedzą i transferu technologii z badań współfinansowanych w ramach niniejszego programu do przemysłu, z wykorzystaniem wszystkich innowacyjnych aspektów badań. Promowanie innowacji poprzez, między innymi, otwarty dostęp do publikacji naukowych, bazę danych dla zarządzania wiedzą i upowszechniania oraz promowanie technologii w programach edukacyjnych. W dalszej perspektywie program Euratomu będzie wspierał przygotowanie i rozwój konkurencyjnego sektora syntezy jądrowej, w szczególności poprzez realizację planu działań w zakresie technologii prowadzącego do stworzenia elektrowni termojądrowej przy aktywnym zaangażowaniu przemysłu w fazie projektowania i rozwoju. (h) Zapewnienie dostępności i wykorzystania infrastruktury badawczej o znaczeniu paneuropejskim (doskonała baza naukowa) Działania wspierające budowę, modernizację, stosowanie i ciągłą dostępność kluczowej infrastruktury badawczej w ramach programu Euratomu oraz stosowny dostęp do tej infrastruktury i współpraca w jej ramach. (i) Europejska umowa na rzecz rozwoju syntezy jądrowej Dotację (dotacja na współfinansowanie programu) przyznaje się podmiotowi prawnemu ustanowionemu lub wyznaczonemu przez członków Europejskiej umowy na rzecz rozwoju syntezy jądrowej w celu realizacji i koordynacji ich działań. Dotacja ta może obejmować środki niefinansowe Wspólnoty, takie jak naukowa i techniczna eksploatacja obiektu JET zgodnie z art. 10 traktatu Euratom, lub oddelegowanie personelu Komisji. 2.2. Działania bezpośrednie JRC Działania jądrowe JRC mają na celu wsparcie realizacji dyrektyw Rady 2009/71/Euratom[27] i 2011/70/Euratom[28] oraz konkluzji Rady, zgodnie z którymi priorytetem jest zapewnienie najwyższej jakości bezpieczeństwa jądrowego i ochrony materiałów i instalacji jądrowych w Unii i na arenie międzynarodowej. JRC zmobilizuje niezbędne zdolności i wiedzę fachową w celu oceny i poprawy bezpieczeństwa instalacji jądrowych oraz pokojowego wykorzystania energii jądrowej i innych zastosowań niepolegających na rozszczepieniu, w celu zapewnienia bazy naukowej dla stosownego prawodawstwa Unii oraz, w stosownych przypadkach, w celu reagowania zgodnie ze swoją misją i kompetencjami na incydenty i wypadki jądrowe. W tym celu JRC będzie prowadzić badania i oceny, dostarczać referencji i norm oraz prowadzić specjalne szkolenia i działania edukacyjne. W stosownych wypadkach należy dążyć do uzyskania synergii z platformą technologiczną na rzecz zrównoważonej energetyki jądrowej (SNETP). (a) Poprawa bezpieczeństwa jądrowego, w tym: bezpieczeństwa paliwowego i bezpieczeństwa reaktora, gospodarowania odpadami i likwidacji, a także poprawa gotowości na wypadek awarii. JRC przyczyni się do opracowania narzędzi i metod pozwalających na uzyskanie wysokich norm bezpieczeństwa dla reaktorów jądrowych i cykli paliwowych mających znaczenie dla Europy. Narzędzia i metody obejmą: (1) analizy i modelowanie poważnych wypadków oraz metodykę oceny marginesów bezpieczeństwa eksploatacji instalacji jądrowych; wsparcie opracowania wspólnego europejskiego podejścia do oceny zaawansowanych cykli paliwowych i projektów; oraz analizę i upowszechnianie wniosków wyciągniętych z doświadczeń z eksploatacji. JRC powinno wzmacniać repozytorium informacji zwrotnych na temat doświadczeń operacyjnych w zakresie elektrowni jądrowych („European Clearinghouse on NPP Operational Experience Feedback”), w celu reagowania na zagrożenia dla bezpieczeństwa jądrowego po awarii elektrowni Fukushima; (2) minimalizację niepewności naukowej w odniesieniu do przewidywania długoterminowego zachowania odpadów jądrowych i rozprzestrzeniania się radionuklidów w środowisku; kluczowe aspekty badań nad likwidacją instalacji jądrowych; (3) wzmocnienie potencjału Unii w zakresie reagowania na wypadki i incydenty jądrowe poprzez dalsze opracowanie systemów alarmowych i modeli radiologicznego rozprzestrzeniania się substancji radiologicznych w powietrzu oraz poprzez mobilizację zasobów i wiedzy eksperckiej pozwalających na analizę i modelowanie wypadków jądrowych, a także stosowne wsparcie techniczne. (b) Poprawa ochrony materiałów i instalacji jądrowych, w tym: zabezpieczenia w sektorze jądrowym, nierozprzestrzenianie broni jądrowej, zwalczanie nielegalnego handlu oraz wiedza kryminalistyczna w obszarze jądrowym Największą uwagę zwróci się na nierozprzestrzenianie broni jądrowej. JRC: (1) opracuje wzmocnioną metodologię oraz metodykę i technologię wykrywania/weryfikacji w celu wsparcia zabezpieczeń Wspólnoty oraz wzmocnienia zabezpieczeń międzynarodowych; (2) opracuje i będzie stosować wzmocnioną metodykę i techniki w celu zapobiegania incydentom jądrowym i radioaktywnym, wykrywania ich i reagowania na nie, łącznie z kwalifikacją technologii wykrywania i opracowaniem metod i technik w zakresie wiedzy kryminalistycznej w dziedzinie jądrowej w celu zwalczania nielegalnego handlu w globalnych ramach CBRN (chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych); (3) będzie wspierać realizację Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej oraz strategii dotyczących Unii poprzez analizy i badania oraz śledzenie technicznych zmian w zakresie systemów kontroli eksportu, udzielając wsparcia stosownym służbom Komisji i Unii. (c) Podnoszenie doskonałości bazy naukowej w dziedzinie jądrowej dla celów normalizacji JRC będzie nadal rozwijać bazę naukową dla celów bezpieczeństwa jądrowego i ochrony materiałów i instalacji jądrowych. Szczególny nacisk zostanie położony na badania nad podstawowymi właściwościami aktynowców, materiałów strukturalnych i jądrowych. Wspierając normalizację na szczeblu Unii, JRC zapewni nowoczesne normy, dane referencyjne i pomiary w dziedzinie jądrowej, łącznie z opracowaniem i realizacją stosownych baz danych i narzędzi oceny. JRC będzie wspierać dalszy rozwój zastosowań medycznych, a mianowicie rozwój nowych terapii walki z rakiem opartych na promieniowaniu alfa. (d) Promowanie zarządzania wiedzą, edukacji i szkoleń JRC będzie na bieżąco śledzić rozwój sytuacji w zakresie badań, instrumentów oraz przepisów w zakresie bezpieczeństwa i środowiska. W tym celu wprowadzony zostanie plan inwestycji dla infrastruktury naukowej. Aby Unia zachowała wiodącą pozycję w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego oraz ochrony materiałów i instalacji jądrowych, JRC opracuje instrumenty zarządzania wiedzą, będzie monitorować tendencje w dziedzinie zasobów ludzkich w Unii poprzez obserwatorium zasobów ludzkich w dziedzinie jądrowej oraz przygotuje specjalne programy szkoleniowo-edukacyjne obejmujące również aspekty likwidacji. (e) Wspieranie polityki Unii w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony materiałów i instalacji jądrowych oraz przedmiotowych zmian w prawodawstwie Unii JRC będzie rozwijać swoje kompetencje w zakresie zapewniania niezależnych dowodów naukowych i technicznych, niezbędnych dla wspierania zmieniającego się prawodawstwa Unii w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony materiałów i instalacji jądrowych. Jako instytucja odpowiedzialna za realizację Euratomu na Międzynarodowym Forum IV Generacji (GIF), JRC będzie w dalszym ciągu koordynować wkład Wspólnoty w GIF. JRC będzie dążyć do ustanowienia i rozwoju międzynarodowej współpracy badawczej z głównymi krajami partnerskimi i organizacjami międzynarodowymi (MAEA, OECD/NEA) w celu promowania unijnej polityki w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony materiałów i instalacji jądrowych. 3. Działania przekrojowe w ramach programu Euratomu Aby osiągnąć cele ogólne program Euratomu będzie wspierać działania dodatkowe (pośrednie i bezpośrednie, obejmujące koordynację i promowanie wspólnego programowania) zapewniające synergię nakładów badawczych w celu rozwiązania wspólnych wyzwań (takich jak materiały, technologie chłodzenia, referencyjne dane w dziedzinie jądrowej, modelowanie i symulacje, zdalna obsługa, gospodarowanie odpadami, ochrona przed promieniowaniem). 4. Działania przekrojowe i interakcje z programem „Horyzont 2020” – programem ramowym w zakresie badań naukowych i innowacji Dla osiągnięcia celów programu Euratomu należy zapewnić właściwe powiązania i interakcje z programem szczegółowym programu ramowego „Horyzont 2020”, takie jak wspólne zaproszenia do składania wniosków. Program Euratomu może przyczynić się do instrumentu dłużnego i kapitałowego opracowanego na mocy programu ramowego „Horyzont 2020”, który zostanie rozszerzony o cele, o których mowa w art. 3. 5. Ustalanie priorytetów W celu zagwarantowania wzajemnego wzmacniania wysiłków badawczych państw członkowskich i sektora prywatnego przez działania pośrednie programu Euratomu, należy ustalić priorytety programów prac na podstawie wkładu organów krajowych i zainteresowanych stron z dziedziny jądrowej zgromadzonych w organach lub ramach takich jak platformy technologiczne i fora techniczne ds. systemów jądrowych i bezpieczeństwa jądrowego (SNETP), gospodarowania odpadami końcowymi (IGDTP) oraz ochrony przed promieniowaniem/zagrożenia związanego z niskimi dawkami promieniowania (MELODI), Europejska umowa na rzecz rozwoju syntezy jądrowej lub wszelkie inne stosowne organizacje lub fora zainteresowanych stron w dziedzinie jądrowej. Priorytety działań bezpośrednich ustala się poprzez konsultacje z politycznymi dyrekcjami generalnymi Komisji Europejskiej i Radą Gubernatorów JRC. 6. Współpraca z krajami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi Kontynuowana będzie współpraca międzynarodowa w zakresie badań jądrowych i innowacji, w oparciu o wspólne cele i wzajemne zaufanie, mając na względzie uzyskanie wyraźnych i ważnych korzyści dla Unii. Jako wkład w osiągnięcie celów szczegółowych określonych w art. 3, Wspólnota będzie dążyć do wzmocnienia naukowej i technicznej wiedzy fachowej Unii poprzez międzynarodowe umowy o współpracy oraz promować dostęp unijnego przemysłu jądrowego do nowych rynków. Międzynarodowa współpraca będzie promowana w wielostronnych ramach (takich jak MAEA, OECD, ITER, GIF) oraz poza nimi, poprzez kontynuację istniejącej i rozwój nowej dwustronnej współpracy z państwami posiadającymi silną bazę badawczo-rozwojową i przemysłową oraz działające, projektowane lub budowane instalacje badawcze. ZAŁĄCZNIK II - WSKAŹNIKI EFEKTYWNOŚCI W niniejszym załączniku dla każdego celu szczegółowego programu Euratomu podano określoną liczbę wskaźników efektywności mającą pomóc w ocenie rezultatów i skutków. 1. Wskaźniki dla działań pośrednich (a) Wsparcie bezpiecznej eksploatacji systemów jądrowych – Odsetek finansowanych projektów (wspólne badania lub działania koordynowane), które mogą doprowadzić do wyraźnej poprawy bezpieczeństwa praktyki jądrowej w Europie. (b) Wkład w opracowanie rozwiązań służących gospodarowaniu jądrowymi odpadami końcowymi; – Liczba składowisk w głębokich warstwach geologicznych dla wypalonego paliwa jądrowego lub odpadów wysokoaktywnych planowanych w Europie, dla których Wspólnota wspierała przygotowanie systemu zabezpieczeń i ewentualny etap przedbudowlany. (c) Wsparcie stworzenia i zrównoważonego rozwoju kompetencji w dziedzinie jądrowej na szczeblu Unii – Szkolenie poprzez badania – liczba doktorantów i naukowców ze stopniem doktora, którym udzielono wsparcia w projektach Euratomu w zakresie rozszczepienia jądrowego. – Liczba pracowników naukowych i stażystów w programie syntezy jądrowej Euratomu. (d) Poprawa ochrony przed promieniowaniem – Odsetek finansowanych projektów, które mogą mieć wyraźny wpływ na praktykę regulacyjną dotyczącą ochrony przed promieniowaniem. (e) Dążenie do wykazania wykonalności wykorzystania syntezy jądrowej jako źródła energii poprzez wykorzystanie istniejących i nowopowstałych instalacji termojądrowych; – Liczba publikacji we wpływowych czasopismach. (f) Stworzenie podstaw dla przyszłych elektrowni termojądrowych poprzez opracowanie materiałów, technologii i projektu koncepcyjnego – Odsetek ważnych etapów planu działania w zakresie syntezy jądrowej ustalonych na lata 2014-2018 osiągniętych przez program Euratomu. (g) Sprzyjanie innowacji i konkurencyjności przemysłowej – Liczba produktów lub usług powstałych w wyniku badań syntezy jądrowej w programie Euratomu. – Liczba wniosków patentowych złożonych przez europejskie laboratoria syntezy jądrowej. (h) Zapewnienie dostępności i wykorzystania infrastruktury badawczej o znaczeniu paneuropejskim. – Liczba infrastruktur badawczych wspieranych na szczeblu Wspólnoty oraz naukowców korzystających z infrastruktury badawczej dzięki mobilności i wsparciu dostępu. 2. Wskaźniki dla działań bezpośrednich (a) Wskaźnik wpływu wsparcia politycznego JRC – Liczba przypadków konkretnych, wymiernych skutków dla polityki Unii w ramach wsparcia technicznego i naukowego świadczonego przez JRC. (b) Wskaźnik produktywności naukowej JRC – Liczba publikacji poddanych recenzji naukowej Wskaźniki, o których mowa w lit. a) i b) mogą być reprezentowane zgodnie z następującymi celami wspólnotowymi dotyczącymi działań bezpośrednich: · Poprawa bezpieczeństwa jądrowego, w tym: bezpieczeństwa paliwowego i bezpieczeństwa reaktora, gospodarowania odpadami i likwidacji; i gotowości na wypadek awarii; · Poprawa ochrony materiałów i instalacji jądrowych, w tym: zabezpieczenia w sektorze jądrowym, nierozprzestrzenianie broni jądrowej, zwalczanie nielegalnego handlu oraz wiedza kryminalistyczna w obszarze jądrowym; · podnoszenie doskonałości bazy naukowej w dziedzinie jądrowej dla celów normalizacji; · promowanie zarządzania wiedzą, edukacji i szkoleń; · wspieranie polityki Unii w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony materiałów i instalacji jądrowych oraz przedmiotowych zmian w prawodawstwie Unii. OCENA SKUTKÓW FINANSOWYCH REGULACJI 1. STRUKTURA WNIOSKU/INICJATYWY 1.1. Tytuł wniosku/inicjatywy 1.2. Dziedzina(-y) polityki w strukturze ABM/ABB, których dotyczy wniosek/inicjatywa 1.3. Charakter wniosku/inicjatywy 1.4. Cel/cele 1.5. Uzasadnienie wniosku/inicjatywy 1.6. Czas trwania działania i jego wpływu finansowego 1.7. Przewidywany(-e) tryb(-y) zarządzania 2. ŚRODKI ZARZĄDZANIA 2.1. Zasady nadzoru i sprawozdawczości 2.2. System zarządzania i kontroli 2.3. Środki zapobiegania nadużyciom finansowym i nieprawidłowościom 3. SZACUNKOWY WPŁYW FINANSOWY WNIOSKU/INICJATYWY 3.1. Dział(y) wieloletnich ram finansowych i pozycja(pozycje) wydatków w budżecie, na które wniosek/inicjatywa ma wpływ 3.2. Szacunkowy wpływ na wydatki 3.2.1. Synteza szacunkowego wpływu na wydatki 3.2.2. Szacunkowy wpływ na środki operacyjne 3.2.3. Szacunkowy wpływ na środki administracyjne 3.2.4. Zgodność z obowiązującymi wieloletnimi ramami finansowymi 3.2.5. Udział osób trzecich w finansowaniu 3.3. Szacunkowy wpływ na dochody OCENA SKUTKÓW FINANSOWYCH REGULACJI 1. STRUKTURA WNIOSKU/INICJATYWY 1.1. Tytuł wniosku/inicjatywy Rozporządzenie Rady dotyczące programu badawczo-szkoleniowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (2014-2018) uzupełniającego „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji 1.2. Dziedzina(-y) polityki w strukturze ABM/ABB, których dotyczy wniosek/inicjatywa[29] - 08 - badania naukowe i innowacje - 10 - Wspólne Centrum Badawcze 1.3. Charakter wniosku/inicjatywy ý Wniosek/inicjatywa dotyczy nowego działania ¨ Wniosek/inicjatywa dotyczy nowego działania będącego następstwem projektu pilotażowego/działania przygotowawczego[30] ¨ Wniosek/inicjatywa wiąże się z przedłużeniem bieżącego działania ¨ Wniosek/inicjatywa dotyczy działania, które zostało przekształcone pod kątem nowego działania 1.4. Cele 1.4.1. Wieloletni(e) cel(e) strategiczny(-e) Komisji wskazany(-e) we wniosku/inicjatywie Program Euratomu przyczyni się do wzmocnienia ram badań i innowacji w dziedzinie jądrowej oraz do koordynacji wysiłków badawczych państw członkowskich, co pozwoli zapobiec powielaniu, utrzymać masę krytyczną w kluczowych obszarach oraz zapewnić optymalne wykorzystanie finansowania publicznego. Cele techniczne programu Euratomu to poprawa bezpieczeństwa jądrowego, ochrony materiałów i instalacji jądrowych i ochrony przed promieniowaniem oraz wkład w długoterminową dekarbonizację systemu energetycznego w sposób bezpieczny i wydajny. Cele te są związane z celami strategii „Europa 2020” i „Energia 2020”. Program przyczyni się do osiągnięcia celów inicjatywy przewodniej „Unia innowacji” poprzez wspieranie istotnych dla polityki badań przedkomercyjnych i przekrojowych w dziedzinie jądrowej oraz ułatwianie transferu wiedzy i technologii między środowiskiem akademickim, przemysłem i organami publicznymi. Poprzez położenie nacisku na szkolenia we wszystkich rodzajach działań, zwiększenie konkurencyjności istniejącego sektora energii jądrowej oraz stworzenie nowego sektora opartego na nowoczesnych technologiach, przede wszystkim w zakresie energii termojądrowej, program Euratomu przyczyni się do zwiększenia tempa wzrostu i tworzenia nowych miejsc pracy w wielu dziedzinach. W odniesieniu do strategii „Energia 2020” program Euratomu zajmie się kwestiami dotyczącymi bezpieczeństwa jądrowego i ochrony materiałów i instalacji jądrowych oraz zachowania długoterminowej konkurencyjności technologicznej Unii. 1.4.2. Cel(e) szczegółowy(-e) i działanie(-a) ABM/ABB, których dotyczy wniosek/inicjatywa w odniesieniu do działań pośrednich Cel szczegółowy nr 1 - wsparcie bezpiecznej eksploatacji systemów jądrowych; Cel szczegółowy nr 2 - wkład w opracowanie rozwiązań służących gospodarowaniu jądrowymi odpadami końcowymi; Cel szczegółowy nr 3 - wsparcie stworzenia i zrównoważonego rozwoju kompetencji w dziedzinie jądrowej na szczeblu Unii; Cel szczegółowy nr 4 - poprawa ochrony przed promieniowaniem; Cel szczegółowy nr 5 - dążenie do demonstracji i wykonalności wykorzystania syntezy jądrowej jako źródła energii poprzez wykorzystanie istniejących i nowopowstałych instalacji termojądrowych; Cel szczegółowy nr 6 - stworzenie podstaw dla przyszłych elektrowni termojądrowych poprzez opracowanie materiałów, technologii i projektu koncepcyjnego; Cel szczegółowy nr 7 - sprzyjanie innowacji i konkurencyjności przemysłowej; Cel szczegółowy nr 8 - zapewnienie dostępności i wykorzystania infrastruktury badawczej o znaczeniu paneuropejskim. Działanie(-a) ABM/ABB, którego(-ych) dotyczy wniosek/inicjatywa: - 08 - badania naukowe i innowacje 1.4.3. Cel(e) szczegółowy(-e) i działanie(-a) ABM/ABB, których dotyczy wniosek/inicjatywa w odniesieniu do działań bezpośrednich JRC Cel szczegółowy nr 1 - poprawa bezpieczeństwa jądrowego, w tym bezpieczeństwa paliwowego i bezpieczeństwa reaktora, gospodarowania odpadami i likwidacji, oraz gotowości na wypadek awarii Cel szczegółowy nr 2 - poprawa ochrony materiałów i instalacji jądrowych, w tym: zabezpieczenia w sektorze jądrowym, nierozprzestrzenianie broni jądrowej, zwalczanie nielegalnego handlu oraz wiedza kryminalistyczna w obszarze jądrowym Cel szczegółowy nr 3 - podnoszenie doskonałości bazy naukowej dla celów normalizacji Cel szczegółowy nr 4 - promowanie zarządzania wiedzą, edukacji i szkoleń; Cel szczegółowy nr 5 - wspieranie polityki Unii w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony materiałów i instalacji jądrowych oraz przedmiotowych zmian w prawodawstwie Unii. Działanie(-a) ABM/ABB, którego(-ych) dotyczy wniosek/inicjatywa: - 10 - Wspólne Centrum Badawcze 1.4.4. Oczekiwany(-e) wynik(i) i wpływ Należy wskazać, jakie efekty przyniesie wniosek/inicjatywa beneficjentom/grupie docelowej. 1) Można spodziewać się skutków programu Euratomu w postaci wartości dodanej Wspólnoty w zakresie bezpieczniejszej eksploatacji istniejących i przyszłych elektrowni jądrowych, dalszych istotnych działań w kierunku bezpiecznego zastosowania geologicznego składowania wysokoaktywnych i długożyciowych odpadów promieniotwórczych, a także zapewnienia bardziej solidnych regulacji w kwestii praktyk przemysłowych i medycznych wykorzystujących promieniowanie jonizujące. 2) Program Euratomu przyczyni się do wzmocnienia ochrony materiałów i instalacji jądrowych poprzez prowadzenie badań nad zabezpieczeniami w sektorze jądrowym oraz wprowadzenie lepszych technologii weryfikacji i wykrywania w odniesieniu do materiałów jądrowych i cyklu paliwa jądrowego. 3) Program Euratomu przyczyni się do rozwoju kwalifikacji w dziedzinie jądrowej i wiedzy fachowej w Unii poprzez działania w zakresie badań, szkoleń i mobilności oraz lepszy dostęp do obiektów badawczych i ich wykorzystanie. 4) Poprzez wspieranie badań nad syntezą jądrową program Euratomu zapewni szybkie rozpoczęcie eksploatacji ITER, opracowanie i kwalifikację materiałów dla demonstracyjnej elektrowni, oraz opracowanie i demonstrację stosownych technologii dla demonstracyjnej elektrowni termojądrowej. Działania programu obejmują przygotowanie kompletnego projektu koncepcyjnego demonstracyjnej elektrowni oraz analizę potencjału wykorzystania stellaratorów w elektrowniach. 1.4.5. Wskaźniki wyników i wpływu Należy określić wskaźniki, które umożliwią monitorowanie realizacji wniosku/inicjatywy. W niniejszej sekcji dla każdego celu szczegółowego programu Euratomu podano określoną liczbę kluczowych wskaźników efektywności mającą pomóc w ocenie rezultatów i skutków. Wskaźniki dla działań pośrednich 1) Wsparcie bezpiecznej eksploatacji systemów jądrowych Wskaźnik: Odsetek finansowanych projektów (wspólne badania lub działania koordynowane), które mogą doprowadzić do wyraźnej poprawy bezpieczeństwa praktyki jądrowej w Europie. obecnie: 90% (2011 r.); cel: 100% (2018) 2) Wkład w opracowanie rozwiązań służących gospodarowaniu jądrowymi odpadami końcowymi Wskaźnik: Liczba składowisk w głębokich warstwach geologicznych dla wypalonego paliwa jądrowego lub odpadów wysokoaktywnych planowanych w Europie, dla których Unia wspierała przygotowanie systemu zabezpieczeń i ewentualny etap przedbudowlany. obecnie: 0 (2011 r.); cel: 3 (2018), 3) Wsparcie stworzenia i zrównoważonego rozwoju kompetencji w dziedzinie jądrowej na szczeblu Unii Wskaźnik: Szkolenie poprzez badania – liczba doktorantów i naukowców ze stopniem doktora zaangażowanych w projekty Euratomu w zakresie rozszczepienia jądrowego. obecnie: ok. 200 (łącznie w latach 2007-2011); cel: 300 (łącznie w latach 2014-2018). Wskaźnik: Liczba pracowników naukowych i stażystów w programie syntezy jądrowej Euratomu obecnie: średnio 27 rocznie (2011 r.); cel: 40 rocznie (2018 r.) 4) Poprawa ochrony przed promieniowaniem Wskaźnik: Odsetek finansowanych projektów, które mogą mieć wyraźny wpływ na praktykę regulacyjną dotyczącą ochrony przed promieniowaniem. obecnie: 90% (2011 r.); cel: 100% (2018) 5) Dążenie do wykazania wykonalności wykorzystania syntezy jądrowej jako źródła energii poprzez wykorzystanie istniejących i nowopowstałych instalacji termojądrowych Wskaźnik: Liczba publikacji we wpływowych czasopismach. obecnie: ok. 800 (2010 r.); cel: utrzymanie obecnego poziomu (2018 r.). Opis wskaźnika: Źródło danych – baza danych Scopus. Należy zauważyć, że wraz ze zmianą ukierunkowania programu Euratomu w zakresie syntezy jądrowej z badań na rozwój technologii, wskaźnik ten może w przyszłości zostać obniżony. Wskaźnik dotyczy artykułów, w przypadku których co najmniej jeden z autorów pracuje w europejskim laboratorium syntezy jądrowej uczestniczącym w programie Euratomu. Jest on obliczany na podstawie 5 międzynarodowych czasopism poddanych recenzji naukowej: Nuclear Fusion, Plasma Physics and Controlled Fusion, Fusion Engineering and Design, Fusion Science and Technology, Journal of Fusion Energy. 6) Stworzenie podstaw dla przyszłych elektrowni termojądrowych poprzez opracowanie materiałów, technologii i projektu koncepcyjnego Wskaźnik: Odsetek ważnych etapów planu działania w zakresie syntezy jądrowej ustalonych na lata 2014-2018 osiągniętych przez program Euratomu. obecnie: nowy wskaźnik, 0%; cel: 90%, w tym sprawozdanie dotyczące działań w zakresie projektu koncepcyjnego elektrowni termojądrowej (2018 r.). Opis wskaźnika: nowy wskaźnik, oparty o plan działania dla programu syntezy jądrowej, opracowany przed 2014 r. 7) Sprzyjanie innowacji i konkurencyjności przemysłowej Wskaźnik: Liczba produktów lub usług powstałych w wyniku badań syntezy jądrowej w programie Euratomu. obecnie: 33% kontraktów prowadzi do powstania nowych produktów lub usług (2011 r.); cel: 50% (2018) Opis wskaźnika: nowe produkty lub usługi opracowane przez przedsiębiorstwa zaangażowane w badania nad syntezą jądrową. Wskaźnik: Liczba wniosków patentowych złożonych przez europejskie laboratoria syntezy jądrowej. obecnie: 2-3 nowe patenty rocznie (2011 r.) cel: średnio 4-5 nowych patentów rocznie (2018 r.). 8) Zapewnienie dostępności i wykorzystania infrastruktury badawczej o znaczeniu paneuropejskim Wskaźnik: Liczba infrastruktur badawczych wspieranych na szczeblu Wspólnoty oraz naukowców korzystających z infrastruktury badawczej dzięki mobilności i wsparciu dostępu. obecnie: ok. 800 (2008 r.); cel: 1200 (2018 r.); Opis wskaźnika: system mobilności w ramach programu syntezy jądrowej wspiera krótkie wizyty europejskich naukowców w obiektach syntezy jądrowej, takich jak JET. Wskaźniki dla działań bezpośrednich 1) Wskaźnik wpływu wsparcia politycznego JRC Liczba przypadków konkretnych, wymiernych skutków dla polityki Unii w ramach wsparcia technicznego i naukowego świadczonego przez JRC. obecnie: 39 (2010 r.); cel 45 (2018) 2) Wskaźnik produktywności naukowej JRC Liczba publikacji poddanych recenzji naukowej obecnie: 190 (2010 r.); cel 210 (2018) Wskaźniki, o których mowa w pkt 1 i 2 mogą być reprezentowane zgodnie z następującymi celami wspólnotowymi dotyczącymi działań bezpośrednich: - Poprawa bezpieczeństwa jądrowego, w tym: bezpieczeństwa paliwowego i bezpieczeństwa reaktora, gospodarowania odpadami i likwidacji; i gotowości na wypadek awarii; - Poprawa ochrony materiałów i instalacji jądrowych, w tym: zabezpieczenia w sektorze jądrowym, nierozprzestrzenianie broni jądrowej, zwalczanie nielegalnego handlu oraz wiedza kryminalistyczna w obszarze jądrowym; - Podnoszenie doskonałości bazy naukowej w dziedzinie jądrowej dla celów normalizacji; - Promowanie zarządzania wiedzą, edukacji i szkoleń; - Wspieranie polityki Unii w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony materiałów i instalacji jądrowych oraz przedmiotowych zmian w prawodawstwie Unii. 1.5. Uzasadnienie wniosku/inicjatywy 1.5.1. Potrzeba(-y), która(-e) ma(-ją) zostać zaspokojona(-e) w perspektywie krótko- lub długoterminowej Trzęsienie ziemi w Japonii w marcu 2011 r. i związana z nim awaria elektrowni jądrowej Fukushima Daiichi przypominają, że choć rozszczepienie jądrowe jest pewnym źródłem niskoemisyjnej podstawowej energii elektrycznej, wymaga ono ciągłych nakładów w zakresie bezpieczeństwa i gotowości na wypadek awarii. W odniesieniu do dalszego wkładu obecnych technologii jądrowych w konkurencyjność, bezpieczeństwo dostaw i dekarbonizację europejskich systemów energetycznych główne wyzwania polegają na zapewnieniu wysokiego poziomu bezpieczeństwa, opracowaniu rozwiązań w zakresie gospodarowania odpadami końcowymi i zachowaniu kwalifikacji w dziedzinie jądrowej. Równie ważna jest potrzeba zapewnienia silnego systemu ochrony przed promieniowaniem na szczeblu Unii, z uwzględnieniem korzyści wynikających z zastosowania promieniowania w medycynie i przemyśle. Biorąc pod uwagę rosnące obawy dotyczące zagrożeń związanych z rozprzestrzenianiem broni jądrowej i terroryzmem jądrowym niezbędne jest opracowanie stosownych zabezpieczeń pozwalających na zapewnienie bezpieczeństwa jądrowego w Europie i na świecie. 1.5.2. Wartość dodana z tytułu zaangażowania Unii Zachodzi wyraźna potrzeba interwencji Wspólnoty w celu sprostania wyzwaniom w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i malejących kwalifikacji w dziedzinie jądrowej w Europie. Rynki nie podejmą się prowadzenia obarczonego wysokim ryzykiem, długoterminowego programu badawczo-rozwojowego w dziedzinie energii termojądrowej. Istnieją przekonujące dowody, że państwa członkowskie działające indywidualnie nie będą w stanie dokonać wymaganej interwencji publicznej. Ich inwestycje w badania naukowe i innowacje są względnie niskie, a ponadto ciąży na nich rozdrobnienie. Jest nieprawdopodobne, aby państwa członkowskie działające indywidualnie mogły rozwiązać problem braku koordynacji międzynarodowej. Euratom ma wyraźną możliwość zapewnienia wartości dodanej poprzez wykorzystanie synergii między nakładami badawczymi państw członkowskich i sektora prywatnego oraz między dyscyplinami naukowymi i sektorami technologicznymi. Interwencja Wspólnoty może wzmocnić ramy badań naukowych i innowacji w dziedzinie technologii jądrowych oraz umożliwić koordynację wysiłków badawczych państw członkowskich, a co za tym idzie zapobieganie powielaniu, utrzymanie masy krytycznej w kluczowych dziedzinach i zapewnienie optymalnego wykorzystania finansowania publicznego. Program Euratomu jest w większym stopniu predestynowany do podjęcia obarczonych znacznym ryzykiem i długoterminowych działań w zakresie badań naukowych i rozwoju w dziedzinie energii termojądrowej, prowadząc do podziału ryzyka i zwiększenia zakresu oddziaływania i korzyści skali, których nie udałoby się inaczej osiągnąć. Działania bezpośrednie Wspólnego Centrum Badawczego (JRC) zapewniają wartość dodaną dzięki swojemu wyjątkowemu wymiarowi europejskiemu. Zakres płynących z nich korzyści sięga od zaspokojenia zapotrzebowania Komisji na wewnętrzny dostęp do danych naukowych niezależnych od interesów krajowych i prywatnych po bezpośrednie korzyści dla obywateli Unii wynikające z wkładu w politykę, skutkującego poprawą warunków gospodarczych, środowiskowych i społecznych. 1.5.3. Główne wnioski wyciągnięte z podobnych działań Program Euratomu opiera się na doświadczeniach zdobytych w poprzednich programach ramowych Euratomu. W okresie obejmującym kilka dziesięcioleci programy Euratomu: – doprowadziły do zaangażowania najlepszych naukowców i instytutów Europy w dziedzinie jądrowej; – wniosły znaczny wkład w europejską bazę wiedzy w dziedzinie jądrowej oraz wywarły znaczny wpływ na tworzenie sieci kontaktów i współpracę, co miało duże skutki dla restrukturyzacji europejskich badań w dziedzinie jądrowej. Mimo osiągniętego sukcesu, z dotychczasowych doświadczeń należy wyciągnąć ważne wnioski: – do badań naukowych, innowacji i edukacji należy podchodzić w bardziej skoordynowany sposób; – należy usprawnić upowszechnianie wyników badań naukowych i ich wykorzystanie w nowych produktach, procesach i usługach; – logika interwencji powinna być bardziej ukierunkowana, konkretna, szczegółowa i przejrzysta; – należy wzmocnić monitorowanie i ocenę. W najnowszych sprawozdaniach z oceny znajdują się zalecenia dotyczące działań bezpośrednich, w których wynika, że JRC może: – - promować silniejszą integrację tworzenia wiedzy w Unii; – wprowadzić oceny skutków oraz analizy kosztów i korzyści określonych prac objętych nowym programem JRC; – wzmocnić współpracę z przemysłem w celu zwiększenia korzyści pod względem konkurencyjności gospodarki europejskiej. 1.5.4. Spójność z ewentualnymi innymi instrumentami finansowymi oraz możliwa synergia Program Euratomu (2014-2018) przyczyni się do osiągnięcia celów określonych w programie ramowym „Horyzont 2020” w zakresie badań naukowych i innowacji (2014-2020). W związku z tym stworzone zostaną stosowne powiązania i połączenia programu Euratomu z programem ramowym „Horyzont 2020” poprzez działania przekrojowe. 1.6. Czas trwania działania i jego wpływu finansowego ý Wniosek/inicjatywa o określonym czasie trwania – ý czas trwania wniosku/inicjatywy: od 1.1.2014 do 31.12.2018 r. – ý wpływ finansowy od 2014 do 2026 r. ¨ Wniosek/inicjatywa o nieokreślonym czasie trwania – Wprowadzenie w życie z okresem rozruchu od RRRR r. do RRRR r., – po którym następuje faza operacyjna. 1.7. Przewidywany(-e) tryb(y) zarządzania[31] ý Bezpośrednie zarządzanie scentralizowane przez Komisję ý Pośrednie zarządzanie scentralizowane poprzez przekazanie zadań wykonawczych: – ý agencjom wykonawczym – ý organom utworzonym przez Wspólnoty[32] – ý krajowym organom publicznym/organom mającym obowiązek świadczenia usługi publicznej – ¨ osobom odpowiedzialnym za wykonanie określonych działań na mocy tytułu V Traktatu o Unii Europejskiej, określonym we właściwym prawnym akcie podstawowym w rozumieniu art. 49 rozporządzenia finansowego ý Zarządzanie dzielone z państwami członkowskimi (w stosownych przypadkach) ¨ Zarządzanie zdecentralizowane z państwami trzecimi ¨ Zarządzanie wspólne z organizacjami międzynarodowymi (należy wyszczególnić) W przypadku wskazania więcej niż jednego trybu, należy podać dodatkowe informacje w części „Uwagi”. Uwagi W celu realizacji tego działania Komisja zamierza zastosować wiele trybów zarządzania opartych na trybach zarządzania stosowanych w ramach aktualnych perspektyw finansowych. Zarządzanie będzie prowadzone za pośrednictwem służb Komisji, wielu istniejących agencji wykonawczych Komisji, których mandaty zostaną odnowione lub przedłużone w zrównoważony sposób. Przeniesienie na zewnątrz dalszych działań w ramach programu Euratomu, w szczególności poprzez odwołanie się do istniejących agencji, przewiduje się o tyle, o ile umożliwia zachowanie podstawowych kompetencji politycznych przez służby Komisji. Środki zastosowane w celu przeniesienia zarządzania tymi działaniami na zewnątrz zostaną wybrane na podstawie ich wykazanej skuteczności i efektywności. Jednocześnie personel agencji wykonawczych Komisji będzie zwiększany proporcjonalnie do części budżetu odpowiadającej działaniom przeniesionym na zewnątrz oraz uwzględniając zobowiązania dotyczące personelu podjęte przez Komisję (komunikat „Budżet z perspektywy „Europy 2020” COM(2011) 500). 2. ŚRODKI ZARZĄDZANIA Uproszczenie Program Euratomu musi przyciągać najwybitniejszych naukowców i najbardziej innowacyjne europejskie przedsiębiorstwa. Ten cel może osiągnąć jedynie program cechujący się najmniejszym możliwym obciążeniem administracyjnym dla uczestników i właściwymi warunkami finansowania. Uproszczenie programu Euratomu jest częścią szerszego procesu uproszczenia proponowanego dla programu „Horyzont 2020”. Podobnie jak w przypadku programu „Horyzont 2020”, uproszczenie w ramach programu Euratomu będzie mieć zatem trzy nadrzędne cele: ograniczenie kosztów administracyjnych ponoszonych przez uczestników; przyspieszenie wszystkich procesów zarządzania wnioskami i dotacjami oraz zmniejszenie liczby błędów finansowych. Uproszczenie w programie Euratomu zostanie osiągnięte w kilku wymiarach. 1) Uproszczenie strukturalne: Przepisy dotyczące programu „Horyzont 2020” będą miały zastosowanie również do programu Euratomu. 2) Poważne uproszczenie zasad finansowania ułatwi przygotowanie wniosków i zarządzanie projektami. Jednocześnie ograniczy liczbę błędów finansowych. Proponuje się następujące podejście: Główny model finansowania dla dotacji: – uproszczony zwrot rzeczywistych kosztów bezpośrednich, z szerszą akceptacją praktyk rachunkowych zwyczajowo stosowanych przez beneficjentów, w tym kwalifikowalność niektórych podatków i opłat; – możliwość zastosowania kosztów jednostkowych personelu (średnie koszty personelu) przez beneficjentów, dla których jest to zwyczajowo stosowana metoda rachunkowa, a także przez właścicieli MŚP niepobierających wynagrodzenia; – uproszczenie rejestracji czasu poprzez jasny i prosty zestaw minimalnych warunków, w szczególności zniesienie obowiązku rejestracji czasu dla personelu pracującego wyłącznie nad projektem Unii; – jednolita stawka zwrotu dla wszystkich uczestników zamiast 3 różnych stawek zależnych od typu uczestnika; – jedna stawka zryczałtowana obejmująca koszty pośrednie, zamiast 4 metod obliczania kosztów pośrednich, zgodnie z ogólną zasadą; – finansowanie ukierunkowane na rezultaty z kwotami ryczałtowymi na całość projektu w określonych dziedzinach. 3) Zmieniona strategia kontroli, opisana w sekcji 2.2.2, zapewniająca nową równowagę między zaufaniem a kontrolą, dodatkowo ograniczy obciążenie administracyjne dla uczestników. Oprócz uproszczenia zasad i środków kontroli, zracjonalizowane zostaną wszystkie procedury i procesy dotyczące realizacji projektu. Odnosi się to do szczegółowych przepisów dotyczących treści i formy wniosków, procesów realizacji projektów na podstawie wniosków, wymogów w zakresie sprawozdawczości i nadzoru, a także powiązanych wytycznych i usług wsparcia. Duży wkład w ograniczenie administracyjnych kosztów uczestnictwa wniesie jednolita, przyjazna dla użytkownika platforma informatyczna, oparta na portalu dla uczestników siódmego programu ramowego w zakresie badań i rozwoju (2007-2013) (7PR). 2.1. Zasady nadzoru i sprawozdawczości Na potrzeby oceny i monitorowania działań pośrednich programu Euratomu opracowany zostanie nowy system. Będzie on bazować na kompleksowej, zgranej czasowo i zharmonizowanej strategii, kładącej silny nacisk na wydajność, efekty, wyniki i skutki. Będą go wspierać odpowiednie archiwum danych, eksperci, specjalne działanie badawcze i wzmocniona współpraca z państwami członkowskimi i państwami stowarzyszonymi, a osiągnięte za jego pomocą efekty będą wykorzystane poprzez odpowiednie upowszechnianie i sprawozdawczość. W przypadku działań bezpośrednich JRC będzie nadal dążyć do poprawy monitorowania poprzez dostosowanie wskaźników wyników i skutków. 2.2. System zarządzania i kontroli Jako główny wskaźnik w dziedzinie legalności i regularności w obszarze badań przyjęto limit błędu wynoszący 2 %. Jednakże doprowadziło to do szeregu niespodziewanych i niepożądanych efektów ubocznych. Beneficjenci i władza prawodawcza uznali, że obciążenie związane z kontrolą stało się zbyt duże. Wiąże się to z ryzykiem zmniejszenia atrakcyjności unijnych programów badawczych, w tym programu Euratomu, a co za tym idzie, z negatywnymi skutkami dla badań i innowacji w Unii. Rada Europejska z dnia 4 lutego 2011 r. uznała, że „instrumenty UE służące wspieraniu badań, rozwoju i innowacji koniecznie powinny zostać uproszczone, tak aby ułatwić korzystanie z nich najlepszym naukowcom i najbardziej innowacyjnym przedsiębiorstwom, w szczególności przez ustalenie w gronie odpowiednich instytucji na nowo właściwych proporcji między relacjami opartymi na zaufaniu a potrzebą kontroli oraz między gotowością ponoszenia ryzyka a dążeniem do unikania go”. (zob. EUCO 2/1/11 REV1, Bruksela dnia 8 marca 2011 r.) W rezolucji z dnia 11 listopada 2010 r. (P7_TA(2010)0401) Parlament Europejski, odnosząc się do uproszczenia realizacji programów ramowych w zakresie badań naukowych, wyraźnie popiera większe ryzyko błędów w finansowaniu badań oraz „wyraża obawy, że obecny system i praktyki w zakresie zarządzania siódmym programem ramowym nadmiernie skupiają się na kontroli, co prowadzi do marnowania zasobów, do niższego poziomu uczestnictwa oraz do oferowania mniej atrakcyjnych obszarów badawczych; z zaniepokojeniem zauważa, że jak się zdaje, obecny system zarządzania hołdujący zasadzie „zerowej tolerancji dla ryzyka” prowadzi raczej do unikania ryzyka niż zarządzania nim”. Znaczący wzrost liczby audytów oraz wynikająca z niego ekstrapolacja wyników doprowadziły też do szeregu skarg ze strony środowiska naukowego (np. inicjatywa „Zaufaj naukowcom” („Trust Researchers”)[33], pod którą podpisało się dotychczas ponad 13 800 osób). W związku z tym zainteresowane strony i instytucje zgadzają się, że należy zmienić dotychczasowe podejście. Należy również uwzględnić inne cele i interesy, w szczególności powodzenie polityki w zakresie badań, międzynarodową konkurencyjność i doskonałość naukową. Jednocześnie istnieje wyraźna potrzeba zarządzania budżetem w sposób skuteczny i wydajny oraz zapobiegania oszustwom i marnotrawieniu zasobów. Są to wyzwania wspólne dla programu „Horyzont 2020” i programu Euratomu. Ostatecznym celem Komisji pozostaje osiągnięcie poziomu błędu rezydualnego wynoszącego poniżej 2 % łącznych wydatków w całym okresie realizacji programu i w tym celu wprowadziła ona szereg środków upraszczających. Jednakże należy rozważyć inne cele, takie jak atrakcyjność i sukces unijnej polityki badawczej, konkurencyjność międzynarodowa, doskonałość naukowa i w szczególności koszty kontroli (zob. pkt 2.2.2). Uwzględniając te elementy proponuje się, aby dyrekcje generalne odpowiedzialne za realizację budżetu w dziedzinie badań i innowacji ustanowiły wewnętrzny, racjonalny pod względem kosztów system kontroli, zapewniający wystarczającą pewność, że błędy, w trakcie wieloletniego okresu wydatków, utrzymają się w stosunku rocznym na poziomie 2-5%, a optymalnie na poziomie ok. 2% z chwilą zamknięcia programów wieloletnich, po uwzględnieniu wpływu finansowego audytów, działań w zakresie korekty i odzysku. 2.2.1. Ramy kontroli wewnętrznej Ramy kontroli wewnętrznej dla dotacji opierają się na: – realizacji norm kontroli wewnętrznej Komisji; – procedurach wyboru najlepszych projektów i przełożeniu ich na instrumenty prawne; – zarządzaniu projektami i umowami przez cały okres trwania każdego projektu; – kontrolach ex-ante dotyczących 100 % wniosków o płatności, włącznie z odbiorem świadectw audytu oraz na certyfikacji ex-ante metodyki określania kosztów; – audytach ex-post dotyczących próby wniosków o płatności; oraz – naukowej ocenie wyników projektów. W przypadku działań bezpośrednich zastosowanie mają obiegi finansowe obejmujące kontrole ex-ante dotyczące zamówień i kontrole ex-post. Ryzyko podlega ocenie corocznej, zaś postępy w realizacji prac i zużyciu zasobów są regularnie monitorowane, na podstawie zdefiniowanych celów i wskaźników. 2.2.2. Koszty kontroli i płynące z nich korzyści Koszt systemu kontroli wewnętrznej dyrekcji generalnych Komisji zajmujących się realizacją budżetu na badania i innowacje (w tym Euratomu) wynosi szacunkowo 267 mln EUR rocznie (w oparciu o analizę dopuszczalnego ryzyka błędu z 2009 r.). Nakłada on również znaczne obciążenie na beneficjentów i służby Komisji. Beneficjenci i władza prawodawcza uznali, że obciążenie związane z kontrolą stało się zbyt duże. Wiąże się to z ryzykiem zmniejszenia atrakcyjności unijnego programu badawczego, a co za tym idzie, z negatywnymi skutkami dla badań i innowacji w Unii. 43 % całkowitych kosztów kontroli dla służb Komisji (bez kosztów dla beneficjentów) jest ponoszone na etapie zarządzania projektem, 18 % na etapie wyboru wniosków, a 16 % na etapie negocjacji umów. Audyty ex-post i ich realizacja wynoszą 23 % całości (61 mln EUR). Jednakże tak znaczne nakłady w zakresie kontroli nie pozwoliły na pełne osiągnięcie celu. Szacunkowy błąd rezydualny dla 6PR, po uwzględnieniu wszystkich odzyskanych kosztów i korekt, które zostały lub zostaną wdrożone, utrzymuje się na poziomie przekraczającym 2 %. Obecny poziom błędu wynikający z audytów Dyrekcji RTD przeprowadzonych dla 7PR wynosi ok. 5 %, i pomimo faktu, że ulegnie on zmniejszeniu ze względu na wyniki audytu i jest on do pewnego stopnia nieobiektywny, ponieważ koncentruje się na beneficjentach, którzy nie byli poprzednio poddani audytowi, nie jest prawdopodobne, że zostanie osiągnięty poziom 2 % błędu rezydualnego. Poziom błędu określony przez Trybunał Obrachunkowy jest podobny. 2.2.3. Spodziewany poziom ryzyka niezgodności Punktem wyjścia jest status quo, w oparciu o audyty przeprowadzone do tej pory w ramach 7PR. Wstępny reprezentatywny poziom błędu jest bliski 5 % (dla DG RTD). Do większości wykrywanych błędów dochodzi, ponieważ obecny system finansowania badań naukowych opiera się na zwrocie rzeczywistych kosztów projektu badawczego zgłoszonych przez uczestnika. To skutkuje dużą złożonością w ocenie kwalifikowalnych kosztów. Z analizy błędów przeprowadzonej dla audytów 7PR dokonanych dotychczas w DG RTD wynika, że: - Około 27% liczbowo, a 35 % wg kwoty, dotyczy błędów w naliczaniu kosztów personelu. Określone regularne problemy dotyczą naliczania średnich lub budżetowych kosztów (zamiast kosztów rzeczywistych), braku adekwatnych ewidencji czasu spędzonego na realizacji programu, naliczania pozycji nieczytelnych. - Około 40% liczbowo, a 37% wg kwoty, dotyczy innych kosztów bezpośrednich (oprócz personelu). Określone regularne błędy dotyczą włączenia VAT, braku wyraźnego związku z projektem, braku faktur lub dowodu płatności, nieprawidłowego obliczenia amortyzacji i naliczania pełnego kosztu sprzętu zamiast kosztu zamortyzowanego, odejmowania bez wcześniejszego upoważnienia lub bez poszanowania przepisów dotyczących stosunku wartości do ceny itd. - Około 33% liczbowo, a 28% wg kwoty, dotyczy błędów w naliczaniu kosztów pośrednich. Wiąże się z tym to samo ryzyko, co dotyczące kosztów personelu, a także dodatkowe ryzyko związane z nieprawidłowym lub niesprawiedliwym przydziałem kosztów pośrednich projektom. W szeregu przypadków koszty pośrednie są ryczałtową wartością procentową kosztów bezpośrednich, a więc błąd w kosztach pośrednich jest proporcjonalny do błędu w kosztach bezpośrednich. Program „Horyzont 2020” i program Euratomu wprowadzają znaczną liczbę ważnych środków upraszczających (zob. pkt 2 powyżej), które obniżą poziom błędu we wszystkich kategoriach błędu. Z konsultacji z zainteresowanymi stronami i z instytucjami, dotyczących dalszego uproszczenia oraz z oceny skutków programu „Horyzont 2020” wynika jednak jasno, że preferowaną opcją jest