[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 18.10.2006 r.

SEK(2006) 1314

DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI Towarzyszący dokumentowi:

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

ustanawiające Europejski Instytut Technologii

OCENA WPŁYWU zawierająca wymogi oceny ex ante

STRESZCZENIE

{KOM(2006) 604 wersja ostateczna}{SEK(2006) 1313}

STRESZCZENIE

Wprowadzenie

Wniosek dotyczący ustanowienia Europejskiego Instytutu Technologii został po raz pierwszy wysunięty w wiosennym sprawozdaniu Komisji z 2005 r. W oparciu o zakrojony na szeroką skalę proces konsultacji przeprowadzonych w 2005 r., Komisja przyjęła pierwszy komunikat w sprawie EIT w dniu 22 lutego 2006 r., zarysowując ambicje i możliwy zakres działań Instytutu. Rada Europejska w marcu 2006 r. uznała, że EIT stanowiłby istotny krok w stronę wypełnienia istniejącej luki pomiędzy szkolnictwem wyższym, badaniami naukowymi oraz innowacjami i wezwała Komisję do przedłożenia w terminie do połowy czerwca 2006 r. wniosku dotyczącego kolejnych działań, jakie należy przedsięwziąć.

Po wyczerpujących konsultacjach z europejskimi zainteresowanymi stronami i państwami członkowskimi, Komisja przedstawiła w dniu 8 czerwca 2006 r. drugi komunikat dotyczący EIT, przedstawiając dalsze informacje na temat szeregu kluczowych kwestii oraz podając zarys kolejnych kroków zmierzających do jego ustanowienia. Rada Europejska z czerwca 2006 r. potwierdziła znaczenie EIT i wezwała Komisję do wystąpienia z oficjalnym wnioskiem jesienią 2006 r. Ocena wpływu stanowi integralną część niniejszego wniosku[1].

Opis problemu

Ogólnym problemem, którego rozwiązania podejmuje się wniosek dotyczący EIT, jest niski poziom – i koncentracja – inwestycji w szkolnictwo wyższe oraz badania i rozwój w Europie, a także niski współczynnik przekładania się wiedzy i wyników badań naukowych na działalność gospodarczą i zatrudnienie w porównaniu do głównych konkurentów, zwłaszcza Japonii i Stanów Zjednoczonych. Wspomnianą „lukę innowacyjną” pomiędzy Europą a gospodarkami głównych konkurentów określa się jako jedno z zasadniczych wyzwań, jakie musi podjąć Europa w kontekście strategii lizbońskiej na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Jak pokazują dowody, luka ta nie zmniejsza się.

Jako czynniki leżące u podstaw takiego stanu rzeczy można wskazać co najmniej pięć przyczyn:

- niewystarczająca do współzawodnictwa na scenie światowej koncentracja środków na biegunach doskonałości;

- niewystarczające badania wewnątrz- i interdyscyplinarne oraz kształcenie skoncentrowane wokół średnio- i długoterminowych wyzwań innowacyjnych;

- niewielka integracja trzech elementów trójkąta wiedzy;

- brak innowacyjnego zarządzania i modeli organizacyjnych w europejskich badaniach naukowych i instytucjach edukacyjnych;

- nadmierna liczba barier powodujących koszty innowacji „pozaeuropejskich”.

Istniejące inicjatywy i europejska wartość dodana proponowanej inicjatywy

Odpowiedzialność za politykę w dziedzinach kształcenia, badań naukowych i innowacji spoczywa przede wszystkim na państwach członkowskich. Istnieją znaczne różnice w podejściu państw członkowskich do innowacji, a także wiele pozytywnych inicjatyw i wydarzeń krajowych, które powinny być utrwalone i wzmocnione. Jednak charakter i rodzaj wyzwania, jakim jest innowacja, podpowiada, że działania na szczeblu europejskim prawdopodobnie wytworzą dodatkowe korzyści, które mogą być nieosiągalne przez oddzielne działania państw członkowskich.

Wspólnota została zaangażowana we wspieranie państw członkowskich w staraniach na rzecz ulepszania innowacji i trójkąta wiedzy. W kontekście strategii lizbońskiej i związanych z nią otwartych metod koordynacji programu „Edukacja i szkolenie 2010”, a także trzyprocentowej wartości docelowej, Komisja ułatwia wymianę w ramach prowadzonej polityki, ukierunkowanej na określanie najlepszych wzorców i pobudzanie lepszego tworzenia polityki mającej na celu wypełnienie luki innowacyjnej. W ramach wspólnotowej strategii lizbońskiej działa szereg programów związanych z trójkątem wiedzy. Programy te oferują wsparcie finansowe również ukierunkowane na stworzenie ram, w których uniwersytety w UE, centra badawcze, przedsiębiorstwa i inni uczestnicy trójkąta wiedzy mogą maksymalnie zwiększyć swój wkład w strategię na rzecz wzrostu i zatrudnienia. UE prowadzi szereg programów wspólnotowych wspierających bezpośrednio lub pośrednio różne aspekty trójkąta wiedzy, takie jak siódmy program ramowy badań i rozwoju technologicznego, program na rzecz konkurencyjności i innowacji, zintegrowany program uczenia się przez całe życie oraz fundusze strukturalne.

Żadna z inicjatyw UE nie objęła do tej pory w pełni wszystkich trzech komponentów trójkąta wiedzy w sposób w pełni zintegrowany i wzajemnie się wzmacniający; istniejące instrumenty obejmują bądź osobno jedną część trójkąta wiedzy, bądź integrują maksymalnie dwie – i czynią to w większości poprzez wspieranie rozwoju na szczeblu krajowym. Do tej pory żadna z inicjatyw UE nie pobudzała rozwoju światowej klasy europejskiej instytucji, której celem jest realizacja niezbędnych badań, osiągnięcie doskonałości w kształceniu i innowacyjności i masy krytycznej w szczególnym obszarze interwencji. Potencjał ten jest w dalszym ciągu niezrealizowany.

Aby wypełnić lukę innowacyjną pomiędzy UE i jej głównymi konkurentami, niezbędne będzie wspieranie dążących ku doskonałości strategicznych partnerstw na szczeblu UE pomiędzy uczestnikami zaangażowanymi we wszystkie trzy elementy trójkąta wiedzy, w sposób wewnątrz- i interdyscyplinarny. Europejski Instytut Technologii ( EIT ) będzie dążył do tego, by stać się światowej klasy placówką w swojej dziedzinie oraz pełnić rolę sztandarowego ośrodka, służącego za przykład do lepszego działania dla innych europejskich uczestników i sieci w trójkącie wiedzy. W ten sposób może on uzupełniać istniejące inicjatywy polityki UE i polityki krajowej oraz instrumenty finansowe, by wypełnić lukę innowacyjną pomiędzy UE i jej głównymi konkurentami.

Cele EIT

Ogólne cele EIT są następujące:

- przyczyniać się do poprawy zdolności innowacyjnej w Europie poprzez angażowanie organizacji partnerskich w zintegrowane działania na rzecz innowacji, badań i kształcenia na najwyższym międzynarodowym poziomie;

- stać się modelowym i sztandarowym ośrodkiem dla europejskiego obszaru badań i kształcenia poprzez tworzenie innowacji w obszarach o kluczowym znaczeniu gospodarczym i społecznym oraz stanowiąc model odniesienia w zarządzaniu innowacjami.

EIT powinien w szczególności:

- podejmować i/lub promować wewnątrz- i interdyscyplinarne badania w obszarach o kluczowym znaczeniu gospodarczym lub społecznym;

- służyć za wzór odniesienia, który będzie promował szersze korzystne zmiany i „modernizację” szkolnictwa wyższego i badań w UE, zarówno bezpośrednio poprzez wynikające stąd działania, jak i pośrednio;

- promować wykorzystanie „produktów” działań EIT dla dobra UE;

- osiągnąć „masę krytyczną” zasobów ludzkich i materialnych w wewnątrz- i interdyscyplinarnych obszarach wiedzy organizacji partnerskich, pozyskując i zatrzymując wysokiej klasy badaczy oraz prywatne inwestycje w badania i rozwój;

- promować nowe formy współpracy pomiędzy różnymi rodzajami organizacji partnerskich zaangażowanych w trójkąt wiedzy;

- wzmacniać synergie (i unikać powielania działań) z innymi dziedzinami polityki UE i programami w dziedzinie badań i rozwoju.

Opcje polityki

W ocenie wpływu rozważono pięć opcji polityki zmierzających do stworzenia EIT, które objęłyby wymienione cele. Trzy pierwsze z nich przewidują nowe mechanizmy działania dla wdrażania innowacji, badań i kształcenia, lecz różnią się pod względem stopnia centralizacji oraz oddolnej i odgórnej organizacji. Czwartą opcją byłaby nie placówka, ale dążenie do osiągnięcia tych samych wyników poprzez przyznawanie dotacji istniejącym placówkom i sieciom. Piąta opcja („status quo”) stanowi próg odniesienia, pozwalający na ocenę pozostałych.

1. Scentralizowany EIT. Opcja ta obejmowałaby ustanowienie EIT, który zajmowałby się wyborem „wspólnot wiedzy i innowacji” (WWI) i zarządzaniem nimi w strategicznym (strategicznych) wewnątrz- i interdyscyplinarnym obszarze (obszarach); wspólnoty te podejmowałyby działania związane z kształceniem, badaniami i innowacjami. WWI byłyby tworzone z zasobów ludzkich „oddelegowanych” i zatrudnionych przez EIT. Pracownicy ci byliby udostępniani przez organizacje partnerskie i stanowiliby prawnie część EIT, funkcjonującego jako odrębna, nowa instytucja. W ramach tej opcji EIT nadawałby stopnie naukowe. Byłby on zarządzany przez centralny organ zarządzający o daleko idącej autonomii w wybieraniu WWI, nagradzaniu pracowników i dobieraniu w drodze negocjacji elementów istniejących instytucji, a także współpracy z innymi stronami. Organ ten odgrywałby bezpośrednią rolę zarządzającą, ustalając ramy i zasady, według których organizowane są działania WWI oraz oceniani i nagradzani pracownicy. Początkowo byłby on finansowany ze środków UE.

2. Rozproszony EIT. Opcja ta, podobnie jak opcja 1, obejmowałaby utworzenie szeregu wspólnot wiedzy i innowacji, jednak byłyby one całkowicie autonomiczne, zarówno w stosunku do władz centralnych, jak i do siebie. EIT byłby organem finansującym, zdolnym kierować zasoby do tych nowych podmiotów prawnych. WWI miałyby możliwość nadawania stopni naukowych przy użyciu bardziej elastycznych wzorców, takich jak wspólne dyplomy. Istniejące instytucje byłyby zachęcane do wysuwania wniosków i otrzymywałyby początkowe finansowanie z EIT. Zarządzanie byłoby zdecydowanie przekazane WWI i organizacjom założycielskim. W ramach koordynacji centralnej nie ustanawiano by wcześniej obszarów działalności czy szczególnych ram operacyjnych – byłyby one określane w obrębie każdego WWI.

3. Zintegrowany EIT. Opcja ta stanowi połączenie opcji 1 i 2. Podobnie jak opcja 2, przewiduje ona utworzenie nowych podmiotów prawnych (WWI), którym organizacje partnerskie z sektorów kształcenia, badań i biznesu przekazywaliby zasoby ludzkie i materialne. Te „wspólne przedsiębiorstwa” byłyby w znacznym stopniu autonomiczne w określaniu, w jaki sposób partnerzy powinni się grupować, jednak w ramach wspólnych zasad i wytycznych ustalonych przez Radę Zarządzającą EIT (RZ). W rzeczywistości, podobnie jak w opcji 1, WWI byłyby koordynowane przez inny podmiot prawny – Radę Zarządzającą EIT – określającą ogólną strategię (na przykład dotyczącą wyboru obszarów inwestycji), wybierającą i oceniającą kandydujące partnerstwa, przyznającą im status WWI w ramach EIT oraz związane z nim finansowanie, a także monitorującą ich działanie. Jednak, podobnie jak w opcji 2, WWI zachowałby wysoki stopień autonomii. W takich ramach WWI prowadziłyby swoją pracę i działania w sposób autonomiczny, w tym rekrutację i nadawanie stopni naukowych.

4. EIT finansujący i nadający znak. W ramach tej opcji EIT jako organ finansujący przyznaje znak EIT i przydziela środki istniejącym organizacjom spełniającym kryteria doskonałości. Wybierałby on i finansował istniejące organizacje, które spełniają kryteria doskonałości na podstawie zaproszeń do składania ofert. Niektóre z finansowanych organizacji mogłyby obejmować współpracę ponadnarodową, jednak byłoby to osiągane poprzez istniejące mechanizmy współpracy. Wybrane instytucje przyjęłyby znak EIT.

5. „Status quo”. „Status quo”, w którym nie istnieje EIT, a omawiane powyżej problemy rozwiązywane są poprzez istniejące programy i polityki. Opcja ta stanowi punkt odniesienia, względem którego należy oceniać pozostałe opcje.

Porównanie poszczególnych opcji polityki

Ocena opiera się na różnego rodzaju wkładzie wniesionym przez poszczególne zainteresowane strony, w formie konsultacji publicznych, wyrażonych na piśmie stanowisk, artykułów i spotkań. Przyjęto, że poziom przeznaczonego na ten cel finansowania (zarówno UE jak i z innych źródeł), które zostanie udostępnione EIT w ramach opcji polityki 1, 2, 3 i 4, będzie jednakowy, natomiast „status quo” (opcja polityki nr 5) nie będzie się wiązać z żadnym finansowaniem z budżetu UE. Zakłada się, że poziom ten osiągnie 2,4 mld EUR na okres 2008-2013, jak oszacowano w sekcji 8 sprawozdania z oceny wpływu.

Z analizy wynika, że trzy opcje polityki mają poważny ogólny wpływ dodatkowy w porównaniu ze „status quo”. Są to opcje 1, 2 i 3. Wpływ ten dotyczy możliwości rozwiązania przez te opcje potrzeby połączenia zasobów dla osiągnięcia masy krytycznej w wybranych dziedzinach, a także dostarczenia nowych wzorców, zdolnych połączyć trzy aspekty trójkąta wiedzy.

Wspomniane trzy opcje różnią się przede wszystkim wzorcem zarządzania, przez który dokonuje się ta integracja. Opcja 1 kładzie nacisk na potrzebę koordynacji, nadając tym samym strukturze zarządzania silniejszą rolę przy ustanawianiu priorytetów i organizowaniu prac WWI. Prowadzi to do większych synergii pomiędzy WWI i stwarza warunki do wprowadzenia bardziej innowacyjnych modeli w celu zaangażowania większej liczby partnerów, wyraźniejszego zaakcentowania potrzeby przezwyciężenia barier dla mobilności i współpracy w UE oraz bycia bardziej widocznym sztandarowym ośrodkiem i symbolem „Europy wiedzy”. Z drugiej strony, silna centralizacja może prowadzić do biurokratyzacji i braku elastyczności potrzebnej, by sprostać nowym dziedzinom wiedzy, ponadto ta sama centralizacja może powstrzymywać chęć wniesienia wkładu przez partnerów, zmniejszając tym samym zdolność osiągnięcia masy krytycznej poprzez połączenie tego, co już istnieje.

Opcja 2 przekazuje większość zadań strategicznych i operacyjnych WWI, które są bardziej otwarte na wpływ i działania partnerów. Opcja ta równoważy niedoskonałość opcji 1, stanowiąc potencjalnie wzorzec łatwiejszy do przystosowania i bardziej atrakcyjny dla uczestników, tym niemniej posiada ona szereg wad w porównaniu z opcją 1. WWI byłyby słabiej koordynowane, co prowadziłoby do ryzyka zachodzenia na siebie działań; stworzone przez nie wzorce organizacji pracy byłyby mniej innowacyjne w porównaniu do bieżących praktyk; w mniejszym stopniu obejmowałyby one potrzebę zapewnienia UE rozwiązań na rzecz przezwyciężenia barier dla mobilności i współpracy; wreszcie – nie posiadałyby one jednakowej widoczności i symbolicznego wpływu.

Opcja 3 – preferowana – stanowi wzorzec umożliwiający osiągnięcie podstawowego kompromisu. Ma ona na celu zrównoważenie szeregu przeciwstawnych potrzeb: potrzeby koordynacji, dla zapewnienia synergii i strategicznego kierunku wraz z autonomią niezbędną dla adaptacji WWI, potrzeby wystarczającej niezależności, by realizować własny kalendarz działań EIT i równoczesnej atrakcyjności tej formy dla organizacji partnerskich, potrzeby wypróbowania nowych sposobów zintegrowania badań, kształcenia i innowacji z potrzebą opierania się na istniejących dobrych wzorcach. Osiągnięcie właściwej równowagi w tym kompromisie będzie w dużej mierze zależało od konkretnego sposobu wdrożenia tego modelu.

Kluczowe wyzwania preferowanej opcji polityki

Opcja 3 stawia szereg wyzwań, które wynikają zasadniczo z potrzeby zarządzania grupą podstawowych kwestii kompromisowych. Ocena wpływu omawia te wyzwania i kwestie kompromisowe proponując kilka wytycznych w celu ich rozwiązania, w szczególności w odniesieniu do zarządzania, wyboru WWI, zasobów ludzkich, własności intelektualnej, nadawania stopni naukowych i finansowania.

Uzasadnienie kosztów

Poziom ambicji celów uwzględnionych we wniosku oznacza, że łączne wydatki EIT i WWI w okresie od 2007 do 2013 r. można oszacować na 2 367,1 mln EUR. Większość środków UE zostałaby przeznaczona na finansowanie zdolności produkcyjnych WWI. Zapotrzebowanie na środki na poziomie WWI będzie odzwierciedlało ogólny profil przychodów i wydatków i powinno być porównywalne z najbardziej opłacalnymi uniwersytetami i instytutami badawczymi w UE. Zasoby przeznaczone na zdolność produkcyjną WWI powinny być wykorzystywane w sposób efektywny kosztowo, ponieważ EIT dąży do unikania powielania działań i tworzenia synergii pomiędzy istniejącymi zasobami, celem tych zasobów jest opłacalność.

Koszty administracyjne i koszty zarządzania EIT jako całości powinny stanowić niewielką kwotę ogólnych kosztów. Koszty te obejmują koszty koordynacji ogólnego procesu integracji innowacji, badań i kształcenia. Muszą one zostać porównane z wartością dodaną, jaką można uzyskać dzięki zapewnieniu nowej i silnej podstawy instytucjonalnej dla współpracy na szczeblu europejskim oraz dzięki potencjałowi wytworzenia masy krytycznej i doskonałości, które zwiększą konkurencyjność UE. Jeżeli proponowany model EIT odniesie sukces, wówczas EIT okaże się wysoce opłacalny.

[1] Niniejsze sprawozdanie dotyczy służb Komisji zaangażowanych w jego przygotowanie, zostało opracowane jako podstawa do zgłaszania uwag i nie przesądza o końcowej formie żadnej decyzji podjętej przez Komisję.