DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI

STRESZCZENIE DOKUMENTU ANALITYCZNEGO

Towarzyszący dokumentowi

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

W kierunku ram jakości dla staży Drugi etap konsultacji z partnerami społecznymi na szczeblu europejskim na podstawie art. 154 TFUE

Niniejszy dokument roboczy stanowi podsumowanie analizy służącej drugiemu etapowi konsultacji z europejskimi partnerami społecznymi na temat ewentualnej inicjatywy unijnej w obszarze ram jakości dla staży. Konsultacje – prowadzone na podstawie art. 154-155 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) - mają na celu zebranie opinii europejskich partnerów społecznych na temat zakresu możliwej inicjatywy UE w tej dziedzinie. Stanowią one kolejny krok po konsultacjach społecznych przeprowadzonych w okresie od dnia 19 kwietnia do dnia 11 lipca 2011 r. oraz po pierwszym etapie konsultacji z partnerami społecznymi w sprawie możliwego ukierunkowania inicjatywy unijnej, które odbyły się w terminie od dnia 11 września do dnia 23 października 2012 r.

1. Opis problemu

Obecnie ponad pięć milionów młodych ludzi w UE w wieku poniżej 25 lat nie może znaleźć pracy: w niektórych państwach członkowskich bezrobocie wśród młodych ludzi przekracza 50 %. W takiej sytuacji zwiększanie dostępu młodych ludzi do rynku pracy oraz poprawa przechodzenia od kształcenia do pracy jest naczelnym priorytetem UE.Staż – rozumiany jako ograniczony okres praktyk zawodowych w przedsiębiorstwie, instytucji publicznej lub organizacji niekomercyjnej, odbywanych przez studentów lub młodych ludzi, którzy niedawno zakończyli naukę, w celu uzyskania cennego doświadczenia w środowisku pracy przed podjęciem stałego zatrudnienia – może odgrywać w tym procesie kluczową rolę. Staże mogą być pierwszym krokiem w kierunku bardziej produktywnych karier zawodowych, wspomagać tworzenie stałych miejsc pracy, zmniejszać bezrobocie wśród młodzieży oraz przyczyniać się do zwiększania wskaźnika zatrudnienia – jednego z kluczowych celów strategii „Europa 2020”. Należy jednak zauważyć, że w większości państw członkowskich staże – w przeciwieństwie do przyuczania do zawodu – nie są objęte umowami o pracę, co oznacza, że są co do zasady słabiej uregulowane.

Chociaż staże przynoszą korzyści nie tylko stażystom, ale również pracodawcom oraz całemu społeczeństwu, instytucje europejskie zauważają również problematyczne zagadnienia, dotyczące głównie efektywności oraz jakości. Przedmiotem szczególnego zainteresowania są staże na wolnym rynku, które są najmniej uregulowane (w przypadku których jedynie stażysta i instytucja przyjmująca określają zakres, organizację oraz monitorowanie stażu, a także jego cele edukacyjne i inne warunki; ma to miejsce zazwyczaj – chociaż nie zawsze – w przypadku staży odbywających się po ukończeniu studiów). W 2010 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję wzywającą do podniesienia jakości i zapewnienia bezpieczeństwa staży oraz stworzenia Europejskiej karty na rzecz jakości, ustanawiającej minimalne normy dla staży w celu zapewnienia ich wartości edukacyjnej i uniknięcia przypadków wykorzystywania stażystów. W 2011 r. w swojej inicjatywie „Szanse dla młodzieży” Komisja Europejska przewidziała ogłoszenie ram jakości dla staży z końcem 2012 r. Ponadto w czerwcu 2012 r. Rada Europejska stwierdziła, iż „kluczowe znaczenie ma zajęcie się bezrobociem osób młodych, w szczególności dzięki inicjatywom Komisji w zakresie gwarancji dla młodzieży i ram jakości staży”. Wreszcie, europejscy międzysektorowi partnerzy społeczni (BusinessEurope, UEAPME, CEEP, ETUC) jako główne działania w ramach porozumienia ramowego dotyczącego integracyjnych rynków pracy z 2010 r. zgodnie postanowili „promować lepsze umowy w zakresie przyuczania do zawodu oraz staży” oraz „gwarantować odpowiednie warunki pracy w celu dobrego przyjęcia i wspierania nowych pracowników”.

Problemy związane z jakością

Z badań i sondaży wynika, iż problemy dotyczące jakości staży powiązane są zazwyczaj z niedoborem treści dydaktycznych, brakiem odpowiedniego wynagrodzenia lub niedostatecznym wynagrodzeniem oraz niezadowalającymi warunkami pracy. Kolejną kwestią - w dużej mierze związaną z poprzednimi – jest mała mobilność stażystów wewnątrz UE.

Główne elementy jakości określone w badaniu dotyczącym staży[1] Staż dobrej jakości powinien umożliwić stażyście zdobycie praktycznych umiejętności uzupełniających jego wiedzę teoretyczną i ukierunkowanych na potrzeby rynku pracy w celu poprawy jego szans na zatrudnienie. Staż dobrej jakości powinien zatem opierać się na umowie między stażystą a organizacją przyjmującą. Umowa o staż powinna zawierać następujące elementy: • Cele, zakres oraz monitorowanie stażu: Staże powinny umożliwiać stażystom zdobycie praktycznych umiejętności uzupełniających wiedzę teoretyczną zdobytą w czasie studiów. W wytycznych określono, że treść dydaktyczna stażu zostaje zapewniona poprzez przydzielenie każdemu stażyście osobistego opiekuna przez organizację przyjmującą. •Czas trwania: Staże na wolnym rynku zwykle nie powinny przekraczać okresu 6 miesięcy. Obowiązkowe praktyki zawodowe po odbyciu studiów dla lekarzy, prawników, nauczycieli oraz innych zawodów są wyłączone z powyższej reguły, ponieważ staże te są zazwyczaj dobrze uregulowane prawnie. • Wynagrodzenie/zwrot kosztów: Jeżeli występują obopólne korzyści dla stażysty oraz organizacji przyjmującej w zakresie transferu oraz zdobywania wiedzy, staże bezpłatne mogą być odpowiednim rozwiązaniem. W wytycznej w sprawie jakości należy zatem jedynie określić, że pisemna umowa o staż jasno wskazuje, czy w ramach stażu oferowane jest wynagrodzenie lub zwrot kosztów oraz w jakiej wysokości. • Przepisy w zakresie ubezpieczenia społecznego: Przepisy w zakresie ubezpieczenia społecznego powinny zostać wyjaśnione między stażystą oraz pracodawcą. Dotyczy to również ubezpieczenia zdrowotnego oraz ubezpieczenia obejmującego wypadki w miejscu pracy.

Niewystarczająca treść dydaktyczna może oznaczać, że organizacja przyjmująca nie zapewnia stażystom (wystarczającej liczby) szkoleń mających na celu wyjaśnienie szczegółów pracy/działalności itp. lub też nie zapewnia stażystom odpowiednich mentorów. Taka sytuacja występuje dość często w przypadku staży, w ramach których stażyści muszą wykonywać prozaiczne prace.

Druga grupa problematycznych kwestii odnosi się do braku odpowiedniego wynagrodzenia lub też niskiego poziomu wynagrodzenia. Sondaż Europejskiego Forum Młodzieży wskazuje, że jedynie 25 % stażystów otrzymało wynagrodzenie wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania. Brak wynagrodzenia tłumaczy obawy związane z równością dostępu do staży i zwraca uwagę na zagadnienie wykorzystywania stażystów przez pracodawców jako darmowej siły roboczej, kiedy to „tańszymi” stażystami zapełnia się niższe lub inne wolne stanowiska, zamiast pracownikami zatrudnionymi na stałe. Niemniej jednak należy zauważyć, że kwestie związane z wynagrodzeniem/zwrotem kosztów muszą zostać rozwiązane na szczeblu państw członkowskich lub przez partnerów społecznych, ponieważ traktaty UE nie zapewniają podstawy prawnej do podjęcia działań unijnych w tym obszarze (zob. również sekcja 4 - Podstawa prawna oraz zasada pomocniczości).

Trzecia grupa problemów odnosi się do warunków pracy innych niż zwrot kosztów/wynagrodzenie, takich jak długie godziny pracy, nieodpowiednie warunki pracy, brak ubezpieczenia zdrowotnego lub ubezpieczenia związanego z ryzykiem zawodowym, brak jasności w odniesieniu do stosowanych przepisów prawnych, kwestie sprawiedliwego traktowania itd.

Wreszcie, czwarta grupa problemów związana z zagadnieniem integracji unijnego rynku pracy dotyczy małej mobilności stażystów wewnątrz UE. Ma ona istotne negatywne konsekwencje dla integracji unijnych rynków pracy oraz powoduje, że młodzi ludzie mieszkający w krajach, w których nie ma ciekawych ofert staży, nie korzystają z lepszych możliwości istniejących na jednolitym rynku UE.

2. Konsultacje z zainteresowanymi stronami

Konsultacje społeczne oraz konsultacje z europejskimi partnerami społecznymi

Na konsultacje społeczne odpowiedziało ponad 250 respondentów. Związki zawodowe, jak również organizacje pozarządowe, organizacje młodzieżowe, instytucje edukacyjne, agencje organizujące staże międzynarodowe oraz większość indywidualnych respondentów w dużej mierze zgodziły się z analizą Komisji, określeniem kluczowych elementów jakości staży, określeniem problematyki i celów oraz zasadniczo wsparły inicjatywę Komisji w tym zakresie (niektórzy respondenci postulowali wprowadzenie wiążącego instrumentu prawnego, inni preferowali niewiążące zalecenia); organizacje pracodawców, izby handlowe oraz przemysłowe – uznając pozytywną rolę staży w przechodzeniu od kształcenia do pracy oraz zdobywaniu umiejętności – przyjęły bardziej sceptyczną postawę, wyrażając obawy, czy kwestie wynagrodzenia oraz ubezpieczenia społecznego powinny zostać ujęte w tym kontekście, a niektóre z nich zakwestionowały potrzebę takiej inicjatywy UE.

Zarówno organizacje pracodawców, jak i państwa członkowskie wspomniały o konieczności utrzymania odpowiedniej elastyczności ram jakości, umożliwiającej dostateczne uwzględnienie różnorodności krajowych systemów oraz praktyk. Przeciwnicy działań na szczeblu UE argumentowali, że minimalne wymogi w zakresie staży nie powinny być ustanawiane na poziomie europejskim, ze względu na fakt, iż UE nie posiada kompetencji w zakresie ustalania wynagrodzeń. Wskazywano też na niebezpieczeństwo zbytniej regulacji programów staży oraz obciążenia ich procedurami administracyjnymi, co mogłoby zniechęcić przedsiębiorstwa do oferowania staży, a co za tym idzie pozbawić młodych ludzi szans na zdobycie cennego doświadczenia zawodowego. Opinie dotyczące zakresu możliwej inicjatywy też znacznie się od siebie różniły, przede wszystkim w odniesieniu do możliwości ograniczenia zakresu obowiązywania inicjatywy do staży na „wolnym rynku”.

Odpowiedzi na pierwszy etap konsultacji z europejskimi partnerami społecznymi potwierdziły powyższe stanowiska, nie dodając żadnych nowych elementów.

3. Cele inicjatywy

Główne cele inicjatywy w tej dziedzinie to:

1) ułatwienie przechodzenia od kształcenia do pracy

Staże wysokiej jakości przyczyniają się do zwiększenia szans młodych ludzi na zatrudnienie. Staże jako forma wejścia na rynek pracy dla absolwentów powinny stanowić pierwszy krok na drodze do stałego zatrudnienia, zapewniać szybkie zwiększenie produktywności pracowników oraz pomagać w ograniczaniu niepewnych form zatrudnienia. Celem powinno być zatem zwiększanie liczby staży dobrej jakości oraz ograniczanie przypadków niskiej jakości staży i wykorzystywania stażystów.

2) promowanie mobilności w celu zmniejszania niedopasowania umiejętności do potrzeb na europejskim rynku pracy.

Aby zredukować bezrobocie strukturalne, należy intensywniej promować mobilność geograficzną stażystów oraz osób uczących się wewnątrz UE, biorąc pod uwagę istnienie niedopasowania w zakresie popytu/podaży na określone umiejętności na europejskim rynku pracy. Kluczowym narzędziem w tym zakresie jest rozwój międzynarodowych staży. Przyszli stażyści, rozważający odbycie stażu w innym państwie członkowskim UE, powinni mieć możliwość sprawdzenia kryteriów jakości, przy czym formalności administracyjne, zagadnienia prawne bądź zobowiązania umowne nie powinny być przeszkodą w odbyciu takiego stażu.

Aby spełnić wspomniane cele ogólne, zidentyfikowano następujący szczegółowy cel:

Poprawa jakości staży w UE.

Celami operacyjnymi byłyby:

1) Zachęcenie organizacji przyjmujących do oferowania staży zapewniających dobrej jakości treść dydaktyczną i odpowiednie warunki pracy oraz będących ważnym etapem wchodzenia na rynek pracy.

2) Poprawienie przejrzystości i jakości informacji na temat oferowanych staży.

4. Podstawa prawna i zasada pomocniczości

Zgodnie z art. 153 TFUE Unia wspiera i uzupełnia działania państw członkowskich między innymi w dziedzinach: warunków pracy, zabezpieczenia społecznego oraz ochrony socjalnej pracowników, jak również integracji osób wykluczonych z rynku pracy oraz zwalczania wykluczenia społecznego. Parlament Europejski oraz Rada, na podstawie art. 153 ust. 2 lit. b) TFUE, mogą przyjmować dyrektywy w dziedzinie zatrudnienia i polityki społecznej.

Zgodnie z art. 292 TFUE Rada może również przyjmować zalecenia na wniosek Komisji. Prawodawstwo w dziedzinie bezpieczeństwa i zdrowia w pracy obejmuje stażystów i praktykantów zakresem dyrektyw opierających się na dyrektywie ramowej z 1989 r., której podstawę stanowi art. 153 TFUE.

Niemniej jednak należy zauważyć, że przepisy art. 153 TFUE nie mają zastosowania do wynagrodzeń (art. 153 ust. 5 TFUE). Kwestie związane z niskim wynagrodzeniem stażystów powinny zatem zostać rozwiązane na innym szczeblu, a mianowicie przez państwa członkowskie i partnerów społecznych.

Mobilność w dziedzinie kształcenia i szkolenia jest głównym celem polityki edukacyjnej UE i stanowi integralną część swobody przepływu osób na mocy art. 45 TFUE – podstawowej wolności chronionej przez Traktat.

Zasada pomocniczości

Ogromne zróżnicowanie sytuacji w poszczególnych państwach członkowskich czy też odmienne preferencje społeczne przemawiają co do zasady za przyjęciem zdecentralizowanych rozwiązań, ponieważ mogą one zostać lepiej dostosowane do krajowych lub nawet lokalnych potrzeb i preferencji. Jednak w przypadku staży różnice między instytucjami rynku pracy nie wydają się odgrywać aż tak znaczącej roli, jako że natura przedstawionych skarg i problemów jest wszędzie bardzo podobna, a problemy związane z jakością staży są częste nawet w tych państwach członkowskich, w których sytuacja młodych ludzi na rynku pracy jest bardziej korzystna.

Ponadto rozwiązanie na szczeblu UE przyniosłoby pewne korzyści operacyjne.

1) Wytyczne w sprawie jakości, przyjęte lub zaproponowane do tej pory, prezentują się na ogół podobnie, niezależnie od organizacji, która je przygotowała. Wskazuje to na brak konieczności dostosowania norm jakości do warunków lokalnych.

2) Rozwiązanie na szczeblu UE przyniosłoby wyraźne korzyści w zakresie mobilności stażystów wewnątrz UE. Młodym ludziom byłoby łatwiej odbywać staże w innych państwach, jeżeli standardowe lub ujednolicone zasady umożliwiałyby im rozeznanie, czego mogą się spodziewać po stażu za granicą. Większa mobilność stażystów przyczyniłaby się do większej integracji rynku pracy UE poprzez lepsze dopasowanie umiejętności do potrzeb rynku pracy oraz tworzenie trwałych miejsc pracy.

3) Doświadczenie pokazuje, że z uwagi na trudności w koordynowaniu tego typu działań, określenie uznanych międzynarodowo norm jakości może nastąpić szybciej, jeżeli ponadnarodowe instytucje będą koordynować i wspierać ten proces. UE wydaje się być organizacją najlepiej spełniającą to zadanie, jako że obecnie wydaje się brakować działań na rzecz opracowania międzynarodowych norm jakości.

Podejmując inicjatywę w tej dziedzinie, UE mogłaby udzielić konkretnego wsparcia państwom członkowskim w spełnianiu unijnej wytycznej nr 8 dotyczącej zatrudnienia w ramach strategii „Europa 2020”. Dostarczenie państwom członkowskim wytycznych, które są operacyjne i mogą zostać zrealizowane na szczeblu krajowym, wydaje się być tym bardziej przydatnym rozwiązaniem, jeśli uwzględni się powagę kryzysu oraz wcześniejsze opóźnienia w zakresie rozwiązywania problemów związanych ze stażami. Takie postępowanie jest również zgodne z duchem europejskiego semestru.

Mimo częstych wezwań do promowania staży wysokiej jakości, działania państw członkowskich są niejednolite, a ramy prawne pozostają nadal co do zasady rozproszone i niezadowalające.

W celu zachęcenia państw członkowskich do przeprowadzenia reform programów staży możliwe byłoby wykorzystanie tradycyjnego podejścia europejskiego w zakresie zatrudnienia, ale takie rozwiązanie – w przeciwieństwie do zastosowania instrumentów takich jak zalecenia lub prawodawstwo określające treść programów staży – mogłoby prowadzić do większego zróżnicowania powstałych ram prawnych. Nie byłoby to zatem rozwiązanie optymalne, szczególnie w przypadku konieczności przezwyciężenia przeszkód w mobilności stażystów.

Wreszcie, rozwiązanie UE wydaje się stanowić warunek wstępny rozszerzenia EURES na przyuczanie do zawodu oraz staże, o co wystąpiła Rada Europejska. Jest to konieczne, aby zapobiec ryzyku, że wsparcie EURES będzie udzielane stażom niskiej jakości, które nie służą do ułatwienia przechodzenia od kształcenia do pracy.

5. Możliwości działania UE

Ze względu na autonomię partnerów społecznych, na obecnym etapie nie odrzucono żadnych możliwych działań/wariantów, a rozważania nie zostały ograniczone do określonych typów staży. W zależności od rodzaju staży możliwe jest podjęcie działań na różnych szczeblach przy zaangażowaniu wielorakich stron i narzędzi. Na przykład UE mogłaby:

· poprawić przejrzystość regulacji dotyczących staży, zwiększając dostęp do informacji,

· zachęcić zainteresowane strony (organizacje przyjmujące, partnerów społecznych itd.) do dobrowolnych działań w celu poprawy jakości staży, na przykład za pomocą ustanowienia znaków jakości,

· rozpocząć działania na podstawie europejskiej strategii zatrudnienia w celu zachęcenia państw członkowskich do poprawy jakości staży,

· wprowadzić niewiążące instrumenty (zalecenia lub wytyczne) lub

· wprowadzić wiążące prawodawstwo.

Zakres stosowania i środki

Z zawodnością rynku w zakresie dobrej jakości staży można sobie radzić na dwa sposoby – przez zwiększanie jakości i dostępności informacji na rynku bądź za pomocą wprowadzenia norm w zakresie jakości. Każde z tych podejść może zwiększyć skuteczność staży w zakresie ułatwiania przechodzenia od kształcenia do pracy. Poniżej opisano kilka środków opierających się na pierwszym lub drugim podejściu.

Staże na wolnym rynku wydają się być oczywistym przedmiotem omawianych inicjatyw, ale istnieją również alternatywy: zakres środków można ograniczyć tak, aby miały zastosowanie np. tylko do staży zagranicznych lub do staży trwających ponad trzy miesiące.

Partnerzy społeczni mogą rozważyć jeden lub kilka z omówionych poniżej środków, wymagających różnego poziomu zaangażowania ze strony instytucji UE. Niektóre z tych środków można połączyć ze sobą. Na obecnym etapie analiza skutków jest jedynie szacunkowa; zostanie ona pogłębiona w ramach przyszłej oceny skutków.

i) Brak inicjatywy na szczeblu UE (scenariusz odniesienia)

Opis: Komisja będzie nadal prowadzić działania ukierunkowane na osiągnięcie celu polegającego na zwiększeniu mobilności oraz przechodzenia młodych ludzi od kształcenia do pracy, bez specjalnego narzędzia/instrumentu koncentrującego się na stażach. W badaniu dotyczącym staży przedstawiono pierwszy ogólny zarys przepisów w zakresie staży w państwach członkowskich oraz stworzono podstawy większej przejrzystości tych przepisów.

Omówienie: Nawet przy założeniu, że istnieją inne krajowe inicjatywy mające na celu poprawę jakości staży, całkowita liczba staży niskiej jakości mogłaby szybko wzrosnąć: kryzys może zmusić przedsiębiorstwa do ograniczenia liczby nowych miejsc pracy, które są jedną z głównych przyczyn oferowania staży wysokiej jakości, a nowi uczestnicy rynku pracy mogą odpowiednio zmniejszyć swoje oczekiwania.

ii) Stworzenie informacyjnej strony internetowej

Opis: Stworzenie strony internetowej zawierającej informacje na temat staży (w tym regularnie aktualizowane informacje dotyczące warunków staży oraz ram prawnych w każdym państwie członkowskim) to podejście nieregulacyjne mające na celu zwiększenie dostępności ogólnych informacji na temat staży. Krokiem dalej byłoby umożliwienie stażystom zamieszczania na tej stronie również informacji zwrotnych na temat indywidualnych doświadczeń podczas stażu w danej instytucji przyjmującej, w ten sposób wzbogacając treść strony o informacje szczegółowe.

Omówienie: Odpowiednio zaprojektowana, łatwa w obsłudze strona internetowa pozwoliłaby na łatwiejszy dostęp do informacji na temat krajowego prawodawstwa dotyczącego staży i dostępności różnych rodzajów staży w państwach członkowskich. Powstanie strony internetowej ograniczyłoby zatem koszty poszukiwania staży, pomogłoby zwiększyć dopasowanie umiejętności stażystów do zapotrzebowania rynku pracy i zwiększyłoby liczbę kandydatów aplikujących na staże międzynarodowe.

Mimo że państwa członkowskie i organizacje przyjmujące nie musiałyby ponosić kosztów dostosowania do omawianego wariantu, pojawiłyby się skutki budżetowe dla organizacji zarządzającej stroną internetową.

Narzędzie to rozwiązuje problem niedostatecznej dostępności informacji – tj. braku ogólnych informacji dotyczących norm, ale nie dostarcza informacji na temat jakości konkretnych oferowanych staży. Zatem mimo jego pozytywnego wpływu skutki zastosowania niniejszego wariantu w zakresie poprawy jakości staży są umiarkowane. Wariant zakładający umożliwienie stażystom oceny doświadczeń zdobytych podczas stażu pozwoliłby za to stworzyć silną zachętę dla organizacji przyjmujących do poprawy jakości staży, ponieważ zamieszczone na stronie informacje na temat wysokiej jakości warunków odbywania staży zwiększyłyby prestiż i renomę tych organizacji.

iii) Znak jakości dla staży

Opis: We współpracy z partnerami społecznymi mógłby zostać opracowany zestaw zasad jakości dotyczących staży, precyzujący minimalne wytyczne dotyczące jakości w zakresie formatu i treści dydaktycznej stażu (zob. elementy jakości określone w badaniu dotyczącym staży). Przedsiębiorstwa, instytucje edukacyjne, agencje pośrednictwa pracy oraz inne odpowiednie podmioty mogłyby dobrowolnie zobowiązać się do respektowania wytycznych dotyczących stażystów, a w zamian promować się jako organizacje oferujące „uczciwe staże” itp. Znak jakości dla staży mógłby również zakładać zobowiązanie organizacji przyjmującej do wypłaty odpowiedniego wynagrodzenia oraz pokrywania ubezpieczenia społecznego. Ponadto możliwe jest również wprowadzenie znaku jakości przede wszystkim w niektórych sektorach.

Aby ograniczyć koszty dostosowania do niezbędnego minimum, znak jakości mógłby być przyznawany wszystkim organizacjom, które zobowiązałyby się do spełniania jego wymogów, bez przeprowadzenia wcześniejszej kontroli. Pewna liczba odpowiednio uzasadnionych skarg mogłaby jednak prowadzić do odebrania znaku. W związku z tym zarządzanie znakiem mogłoby zostać powierzone zainteresowanym firmom bądź niewielkiemu niezależnemu urzędowi.

Omówienie: Takie rozwiązanie może służyć organizacjom przyjmującym jako zachęta i wyznacznik jakości, natomiast jego dobrowolny charakter gwarantuje, że organizacje przyjmujące mogą je z łatwością zastosować. Dostarcza ono również pozytywnej zachęty do przyjęcia takiego środka, biorąc pod uwagę, że jednym z motywów organizacji oferujących staże jest poprawa ich wizerunku, który zyskałby na wprowadzeniu znaku jakości. Ten wariant mógłby również zwiększać możliwości odbywania staży za granicą.

Dobrowolny charakter tego zobowiązania wydaje się gwarantować, że ciężar administracyjny związany z przyjęciem go przez przedsiębiorstwa byłby na odpowiednim poziomie. Niemniej jednak istnieje ryzyko, że tylko kilka organizacji będzie ubiegać się o ten znak, w szczególności uwzględniając fakt, że obecny popyt na staże znacznie przekracza ich podaż. Ponadto wiele organizacji potencjalnie ubiegających się o przyznanie znaku prawdopodobnie już na obecnym etapie oferuje staże wysokiej jakości.

iv) Europejskie ramy jakości dla staży

Opis: Niniejszy środek zakładałby porozumienie partnerów społecznych lub wniosek Komisji w sprawie elementów jakości, które państwa członkowskie transponowałyby do krajowych praktyk lub krajowego systemu prawnego. Ramy jakości mogłyby zawierać elementy wymienione w badaniu dotyczącym staży, dostarczając stażystom jasne wskazówki w zakresie celów, zawartości oraz monitorowania stażu; okresu jego trwania; wynagrodzenia; i ubezpieczenia społecznego.

Omówienie: Zaleta tego podejścia polega na tym, że ramy jakości byłyby identyczne we wszystkich państwach członkowskich (które by je przyjęły). Rozwiązanie to zmniejszałoby zatem negatywny wpływ zróżnicowania przepisów na rozwój międzynarodowej mobilności.

Elementy określone w badaniu mogłyby zostać uzupełnione o ograniczenia w zakresie odbywania kolejnych staży oraz o wymóg rejestracji staży. Podobne środki zostały przyjęte w niektórych państwach członkowskich. Ograniczenie możliwości powtarzania staży przez tę samą osobę w tej samej organizacji lub (wariant odważniejszy) nałożenie na organizacje przyjmujące obowiązku zatrudnienia pewnej (ograniczonej) liczby stażystów w określonym czasie, stanowiłoby odpowiedź na obecną sytuację, kiedy młodzi ludzie muszą odbyć kilka staży, zanim zostaną zatrudnieni na stałe. Instrumenty podobne do ram jakości istnieją już w UE (np. brytyjski kodeks najlepszych praktyk w odniesieniu do staży wysokiej jakości).

Ogólnie rzecz biorąc, w średniej perspektywie czasowej można byłoby oczekiwać znacznej poprawy jakości oraz przejrzystości staży dzięki ramom jakości wprowadzonym na szczeblu krajowym i europejskim. Ograniczenie możliwości odbywania kolejnych staży mogłoby skutecznie zmniejszyć ryzyko zastępowania stałych pracowników stażystami. Ponadto obowiązkowa rejestracja staży pozwoliłaby na poprawę odnośnych statystyk oraz ułatwiłaby skuteczne egzekwowanie prawa. Biorąc pod uwagę wpływ na dostępność staży, niniejszy wariant zakładałby pewne ryzyko: mianowicie niektórzy pracodawcy mogliby zaniechać oferowania staży w przyszłości, prawdopodobnie ze świadomości, że staże oferowane przez nich do tej pory były niskiej jakości.

Chociaż większość kosztów tego wariantu musiałaby zostać pokryta przez organizacje przyjmujące, koszty dostosowania byłyby powiązane głównie z zapewnieniem odpowiedniej treści dydaktycznej stażu. Organizacje przyjmujące, które już na obecnym etapie gwarantują treść dydaktyczną swoich staży, musiałyby wyłącznie nadać jej pewien stopień formalności, tj. zapisać cele edukacyjne stażu oraz inne kluczowe elementy odbywania stażu. Przedstawiając przedsiębiorstwom w odpowiedni sposób dodatkową pracę związaną z dostosowaniem do wymogów można znacznie zredukować ograniczenie liczby oferowanych staży.

Pozostaje jednak nadal istotna kwestia, a mianowicie skuteczność tego rozwiązania w odniesieniu do staży niskiej jakości – jako że rozwiązania regulacyjne mogą mieć najmniejszy wpływ w państwach członkowskich, w których mechanizmy egzekwowania przepisów nie są dostatecznie skuteczne. W odniesieniu do zasady proporcjonalności, ramy jakości w zakresie staży mogą przyczynić się do spełnienia zamierzonych celów, zatem działania na szczeblu UE nie są nieproporcjonalne.

6. Podsumowanie

Warianty oraz podwarianty przedstawione powyżej można łączyć ze sobą na różne sposoby.

Poniższa tabela stanowi streszczenie opisanych wyżej możliwości działania pod względem możliwych skutków oraz kosztów dostosowania.

Wariant || Dobrowolny (D) Miękkie prawo (MP) Rozwiązanie regulacyjne (RR) || Możliwy wpływ na jakość staży || Wpływ na popyt na staże (K- krajowe, Z- zagraniczne) || Wpływ na koszty dostosowania dla przedsiębiorstw = wpływ na podaż staży || Wpływ na koszty dostosowania dla MŚP || Elastyczne rozwiązanie

Strona internetowa z informacjami dla stażystów || Nie dotyczy || 0 || K: 0 Z: + || 0 || 0 || Tak

Znak jakości. || D/MP || 0/+ || K: + Z: ++ || 0 || 0 || Dość elastyczne

Znak jakości + wynagrodzenie || D/MP || 0/+ || K: + Z: ++/+++ || 0/(-) || 0(-) || Dość elastyczne

Ramy jakości dla staży || ® || ++ || K: ++ Z: ++/+++ || 0/(-) || -/-- || Nie

Ramy jakości dla długoterminowych staży zagranicznych || ® || +/++ || K: ++ Z: ++/+++ || 0/(-) || -/-- || Nie

Objaśnienia:

0 : Zerowy bądź nieznaczny wpływ

(+) / (-) : niewielki, lecz niepewny, pozytywny (negatywny) wpływ

+ / -: możliwy pozytywny/negatywny wpływ

++ / -- : prawdopodobny pozytywny/negatywny wpływ

+++/--- : bardzo prawdopodobny pozytywny/negatywny wpływ

[1] Badanie na temat kompleksowego przeglądu przepisów dotyczących staży w państwach członkowskich UE, Komisja Europejska (2012 r.), zwane dalej „badaniem dotyczącym staży”.