SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie starań podjętych przez państwa członkowskie w 2012 r. w celu uzyskania trwałej równowagi pomiędzy zdolnością połowową a uprawnieniami do połowów /* COM/2014/0233 final */





SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie starań podjętych przez państwa członkowskie w 2012 r. w celu uzyskania trwałej równowagi pomiędzy zdolnością połowową a uprawnieniami do połowów 1. Wprowadzenie Państwa członkowskie odpowiadają za uzyskanie stałej i trwałej równowagi między zdolnością połowową swoich flot a swoimi uprawnieniami do połowów, a także za podejmowanie właściwych środków w celu zapewnienia takiej równowagi. Jest to wymóg, który określono we wspólnej polityce rybołówstwa (WPRyb)[1] w roku 2002 i który obowiązuje również na mocy nowej WPRyb[2] przyjętej w grudniu 2013 r. Taka równowaga przyczynia się do realizowania celów WPRyb, a zwłaszcza do osiągnięcia maksymalnego podtrzymywalnego połowu (MSY), pozwalających zapewnić długoterminowe zrównoważenie środowiskowe działalności połowowej w sposób możliwy do pogodzenia z osiąganiem korzyści ekonomicznych, społecznych i w dziedzinie zatrudnienia. Niniejsze sprawozdanie opiera się na sprawozdaniach poszczególnych państw członkowskich w sprawie ich starań podjętych w celu uzyskania trwałej równowagi pomiędzy zdolnością połowową a uprawnieniami do połowów. Przy przygotowaniu takich sprawozdań państwa członkowskich powinny się kierować wytycznymi Komisji[3]. Wykorzystuje się również dane zgromadzone w oparciu o wspólnotowe ramy gromadzenia danych (DCF)[4] (załącznik I). Sprawozdania poszczególnych państw członkowskich zostały ocenione przez Komitet Naukowo-Techniczny i Ekonomiczny ds. Rybołówstwa (STECF)[5]. Analiza zdolności połowowej flot państw członkowskich pokazuje, że poczyniono pewne postępy w osiąganiu równowagi względem dostępnych uprawnień do połowów, choć aby zapewnić zarządzanie stadami zgodnie z celem w postaci maksymalnego podtrzymywalnego połowu, trzeba jeszcze wiele zrobić. W swoim sprawozdaniu na temat starań podjętych przez państwa członkowskie w roku 2011 na rzecz osiągnięcia trwałej równowagi Komisja wprowadziła pewne elementy mające służyć usprawnieniu analizy równowagi. W sprawozdaniu tym wymieniono zestaw wskaźników odnoszących się do zrównoważonego i rentownego działania flot rybackich[6], a mianowicie do tego, czy floty: – nie opierają swojej działalności na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu; – osiągają próg rentowności; – wykazują zrównoważenie ekonomiczne; – nie są wykorzystywane w sposób niepełny; – nie są nieaktywne. Wskaźniki te zostały ponownie wykorzystane w niniejszym sprawozdaniu. Ponadto dodano wskaźnik odnoszący się do stad, których dotyczy wysokie ryzyko biologiczne i na które ma wpływ dany segment floty, z uwagi na zaniepokojenie faktem, że aspekt ten był dotychczas zaniedbywany. Limity zdolności połowowej Każde państwo członkowskie musi zadbać o to, by jego zdolność połowowa wyrażona w pojemności (GT) i mocy (kW) nigdy nie przekraczała limitów zdolności i mocy określonych w rozporządzeniu 1380/2013[7]. Obecne wpisy w rejestrze floty rybackiej UE pokazują, że wszystkie państwa członkowskie spełniają wymogi dotyczące tych poziomów. Ogółem zdolność połowowa floty UE kształtowała się na poziomie 16,4 % poniżej limitów zdolności wyrażonej w pojemności i 10,4 % poniżej limitów mocy (załącznik 2). Zgodnie z rejestrem floty rybackiej UE flota ta w dniu 31 grudnia 2012 r. składała się z 76 023 statków o łącznej zdolności połowowej wynoszącej 1 578 015 GT i 5 807 827 kW. Liczebność flot zmniejszyła się 1,6 %, a jej pojemność i moc silników spadły odpowiednio o 2 % i 1 % (w tym dla statków zarejestrowanych w regionach najbardziej oddalonych [załącznik 3]). W roku 2012 najczęściej stosowanym narzędziem zarządczym służącym do ograniczania zdolności połowowej było wycofywanie z eksploatacji z wykorzystaniem pomocy publicznej (załącznik 4). Od 1 stycznia 2007 r. do 31 lipca 2012 r. w ramach EFR przyznano płatności w wysokości 464 mln EUR na potrzeby ok. 3700 statków zaprzestających prowadzenia działalności połowowej (załącznik 5). Kompletność i jakość sprawozdań państw członkowskich oraz wskaźniki zdolności połowowej Komisja otrzymała wszystkie 22 sprawozdania państw członkowskich. Ogólnie mówiąc, STECF zauważył, że nastąpiła dalsza poprawa – w porównaniu z latami poprzednimi – jeśli chodzi o spójność, kompletność i jakość sprawozdań (załączniki 1A i 1B). Coraz więcej państw członkowskich stosuje wytyczne Komisji dotyczące analizy, choć jest jeszcze kilka takich, które tego nie robią. Wspólne Centrum Badawcze (JRC) obliczyło, zgodnie z instrukcjami STECF, wskaźniki techniczne, ekonomiczne i biologiczne właściwe dla równowagi między zdolnością połowową a uprawnieniami do połowów; obliczenia wykonało posługując się danymi przedstawionymi przez państwa członkowskie w ramach DCF (załącznik 6). Analiza obejmuje 434 segmenty floty, dla których dostępne są dane pozwalające obliczyć co najmniej jeden wskaźnik. Obejmują one 97 % zgłoszonej wartości wyładunków z roku 2011. STECF przedstawił wskazówki co do interpretowania tych wartości wskaźników opierających się na DCF, a Komisja kierowała się nimi w niniejszym sprawozdaniu. Sytuacja w zakresie zdolności połowowej w poszczególnych państwach członkowskich Niniejsza sekcja opisuje w zarysie sytuację flot poszczególnych państw członkowskich w oparciu o sprawozdania tych państw i o ustalenia STECF opierające się na danych DCF. Belgia podała, że od 2003 r. zdolność jej floty zmalała o 30 % w kW i o 38 % w GT. Wydaje się, że istnieje równowaga między zdolnością tej floty a uprawnieniami do połowów. Niewykorzystywana zdolność jest niewielka, podobnie jak niewykorzystane uprawnienia do połowów. W swoim przeglądzie STECF wskazał, że trawlery poławiające włokiem rozprzowym, trawlery denne i sejnery denne, o długości od 18 do 40 m, opierały działalność na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu. Trawlery o długości od 24 do 40 m poławiające włokiem rozprzowym wywarły wpływ na dwa stada, których dotyczyło ryzyko biologiczne. Trawlery denne o długości od 18 do 24 m, sejnery denne oraz trawlery o długości od 12 do 18 m poławiające włokiem rozprzowym nie wykazywały w roku 2011 zrównoważenia ekonomicznego. Bułgaria podała, że od przystąpienia do UE jej flota rybacka zmniejszyła się pod względem liczbowym (-7 %), pod względem pojemności (-14 %) i mocy (-6 %). Wykorzystanie zdolności, wyraźnie niższe dla statków o długości poniżej 12 m, zwiększyło się w roku 2012 we wszystkich segmentach. Indywidualna aktywność statków wzrosła ogółem o 220 %. Organ krajowy podjął już działania zmierzające do ograniczenia liczby nieaktywnych statków i właśnie usuwa je z krajowego rejestru. Mniejsze statki (o długości poniżej 12 m) okazały się nieopłacalne ekonomicznie; takie statki mają być nadal wycofywane i zastępowane większymi, poławiającymi ryby pelagiczne. Bułgaria stwierdziła, że zdolność jej floty lekko przekracza zdolność wymaganą do osiągnięcia równowagi względem uprawnień do połowów. W swoim przeglądzie STECF wskazał, że statki wykorzystujące sieci dryfujące i stawne oraz statki wykorzystujące aktywne i bierne narzędzia połowowe, o długości od 12 do 18 m, nie wykazują zrównoważenia ekonomicznego; nadal istnieje wielka nieaktywna flota (prawie 1200 statków), a poziomy aktywności dla statków wykorzystujących aktywne i bierne narzędzia połowowe są bardzo niskie. Wartości dla zwrotu z rzeczowych aktywów trwałych (ROFTA) za rok 2011 wydają się nienormalnie niskie. Wskaźniki biologiczne nie są dostępne. Cypr od roku 2004 r. redukował zdolność swojej floty (-65 % w GT i -20 % w KW). Wykorzystanie statków było niskie (poniżej 53 %) dla wszystkich flot, z wyjątkiem trawlerów dennych na wodach międzynarodowych. Analiza danych ekonomicznych z roku 2011 nie była ukończona, ale dane z roku 2010 pokazują, że występowała nadmierna kapitalizacja. Flota „trawlerów dennych na wodach terytorialnych” ostatnio się zmniejszyła; Cypr nie był w stanie przeprowadzić jej pełnej oceny, ale stwierdził, że łodziowe rybołówstwo przybrzeżne wydaje się nie osiągać równowagi, a flota statków o długości od 12 do 24 m wykorzystujących wielozadaniowe narzędzia bierne prawdopodobnie osiągnęła stan bliski równowagi. Cypr nie przedstawił żadnych danych opierających się na DCF, dlatego też STECF nie przedstawił stosownego przeglądu. Niemcy zgłosiły wyraźną tendencję spadkową, jeśli chodzi o liczbę statków: w 2000 r. było ich 2315, a w 2012 już tylko 1549. Tempo spadku jest coraz mniejsze. W porównaniu z poprzednim rokiem cztery segmenty niemieckiej floty rybackiej uległy zmniejszeniu. W roku 2012 flota zmniejszyła się o 31 statków, co przekłada się na ograniczenie zdolności o 598 GT (-0.93 %) i 2 242 KW (-1.51 %). Największą redukcję w wartościach bezwzględnych osiągnięto dzięki wycofaniu 16 statków o długości poniżej 12 m poławiających sieciami skrzelowymi. Flota poławiająca włokiem rozprzowym i flota poławiająca włokiem (statki o długości mniejszej lub równej 40 m) zmniejszyły się o ponad 4 % każda. Niemcy stwierdzają, że istnieje równowaga między ich zdolnościami a uprawnieniami do połowów, choć z uwagi na połowy w niepełnym wymiarze godzin niektóre ze wskaźników aktywności są niskie. Wskaźniki ekonomiczne mają wartość ujemną, ale Niemcy są zdania, że faktyczne koszty amortyzacji są niższe niż oficjalne koszty amortyzacji i że z tego względu wyniki obliczeń wskazujących na to, że flota znajduje się długoterminowo w stanie nierównowagi ekonomicznej, nie mają uzasadnienia. W swoim przeglądzie STECF wskazał, że większość segmentów floty opiera działalność na stadach przełowionych, ale wskaźniki biologiczne pokazują, że wpływ na stado zagrożone wywierają jedynie trawlery i sejnery denne o długości od 24 do 40 m. Statki o długości od 10 do 12 m wykorzystujące narzędzia bierne, trawlery denne i sejnery denne, o długości od 12 do 18 m, statki o długości od 24 do 40 m wykorzystujące sieci stawne oraz trawlery i sejnery o długości powyżej 40 m nie wydają się wykazywać zrównoważenia ekonomicznego. Wydaje się, że statki poniżej 12 m stosujące narzędzia bierne oraz flota statków o długości od 18 do 24 m poławiających włokiem rozprzowym nie są wykorzystywane w pełni, czego nie można wyjaśnić sezonowością danych połowów. W 2011 r. odsetek ten wyniósł 65 %. Dania zarządza uprawnieniami do połowów za pomocą indywidualnych przekazywalnych kwot i udziałów statków w kwocie, co spowodowało zmniejszenie liczby statków, pojemności i mocy. W 2011 r. niepełne wykorzystanie statków wydaje się występować w większości segmentów floty, z wyjątkiem trawlerów o długości od 12 do 24 m poławiających włokiem rozprzowym oraz trawlerów dennych i sejnerów dennych o długości powyżej 40 m. Większość statków o długości poniżej 12 m stale znajdowała się w sytuacji ekonomicznej charakteryzującej się nadmierną kapitalizacją. Większość innych statków znajdowała się w stanie bliskim równowagi ekonomicznej. W latach 2005–2011 wiele flot stale wykazywało przychody bieżące poniżej przychodów dla progu rentowności, nie jest więc jasne, jak statki te mogły dalej prowadzić działalność. Wskaźniki ekonomiczne i wskaźniki wykorzystania statków mogą wskazywać na nierównowagę, zwłaszcza w przypadku statków o długości poniżej 12 m na Morzu Północnym. Statki o długości poniżej 10 m stosujące włoki denne i niewody, statki o długości od 10 do 12 m stosujące wielozadaniowe narzędzia bierne oraz trawlery o długości od 12 do 18 m poławiające włokiem rozprzowym nie wykazywały zrównoważenia ekonomicznego i prowadziły działalność na stadach przełowionych. Estonia, mimo wycofania znacznych zdolności w poprzednich latach, zgłosiła nierównowagę, głównie w przypadku trawlerów o długości całkowitej powyżej 12 m. W roku 2012 flotę zredukowano o 4 statki. Zarówno moc, jak i pojemność brutto tego segmentu zmniejszyły się o 6 %. Jest wiele (ok. 1 300) małych statków, które prowadzą przybrzeżne połowy śledzia, okonia i storni, ale kwestia osiągania przez te statki równowagi jest niejasna. Estonia nie zastosowała w swoim sprawozdaniu segmentacji rejestru floty. Estonia wprowadziła system indywidualnych przekazywalnych kwot, który ma prowadzić do poprawy równowagi. Estońskie analizy ekonomiczne pokazują, że statki wszystkich klas długości prowadziły połowy utrzymując od 2010 r. zrównoważenie ekonomiczne. STECF wskazał w przeglądzie, że statki o długości od 10 do 12 m stosujące wielozadaniowe narzędzia bierne opierały działalność na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu. Grecja nie przedstawiła oceny równowagi, nie oceniła swojej polityki dotyczącej floty ani nie przekazała danych DCF. Grecja zgłosiła, że działalność połowowa i sytuacja poławianych zasobów biologicznych nie zmieniły się od poprzedniego roku. Porównanie danych ujętych w sprawozdaniach z lat 2011 i 2012 pokazuje, że jest o 632 statki mniej. Między 1 stycznia 2003 r. a 31 grudnia 2012 r. flotę zredukowano o 3019 statków (15,84 %), a jej zdolność zmniejszyła się o 21,57 % w pojemności brutto (GT) i 21,71 % w mocy silnika (kW). Grecja nie przedstawiła danych DCF, a więc odpowiednie wskaźniki nie mogły zostać obliczone i ocenione przez STECR i JCR. Hiszpania w dalszym ciągu w roku 2012 ograniczała zdolność połowową. W roku 2012 na stałe usunięto z rejestru 429 statków, z których 147 otrzymało pomoc państwa. W 2012 r. aktywnej floty było około 85 %. Hiszpania uważa, że pewna nierównowaga może występować w przypadku łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego na krajowych wodach przybrzeżnych (1280 nieaktywnych statków), ale flota poławiająca na wodach międzynarodowych (32 nieaktywne statki) pozostaje w równowadze lub ma mniejszą zdolność niż zdolność wymagana na potrzeby dostępnych uprawnień do połowów. W swoim przeglądzie STECF wskazał, że jedynymi dostępnymi danymi DCF z Hiszpanii są dane ekonomiczne za rok 2011. Pokazują one, że sytuacja poszczególnych flot jest zróżnicowana: wiele z nich znajduje się w niekorzystnej sytuacji ekonomicznej, niektóre z nich w sytuacji korzystnej, a pozostałe są w stanie pośrednim. W latach 1995–2012 flota Finlandii była stale redukowana. W roku 2012 nastąpiło zwiększenie pojemności (głównie w przypadku segmentu rybołówstwa dalekomorskiego), ale zmniejszenie w kategorii mocy silnika. Finlandia uważa, że jej flota i jej uprawnienia do połowów znajdują się w stanie zadowalającej równowagi. W swoim sprawozdaniu Finlandia nie zastosowała się do wytycznych STECF ani nie ujęła żadnych innych wskaźników służących ocenie zdolności połowowej w stosunku do uprawnień do połowów. STECF nie zidentyfikował wyraźnych tendencji, jeśli chodzi o wskaźniki ekonomiczne. Wskaźnik techniczny pokazuje niskie lub bardzo niskie średnie wykorzystanie statków. Wskaźniki biologiczne nie były dostępne. Francja uważa, że w przypadku większości działań połowowych, jej floty są stabilne i w równowadze względem uprawnień do połowów. Taki stan osiągnięto po kilku kolejnych latach dostosowywania flot. Wiele statków prowadzi połowy gatunków nieobjętych kwotami, dla których nie są dostępne oceny biologiczne, a zatem obliczenie wskaźników biologicznych i wskaźnika technicznego było niemożliwe W 2012 r. Francja wycofała z eksploatacji 192 statki, z czego 74 na terytoriach zamorskich. Spośród tych 192 statków 46 wycofano z eksploatacji z wykorzystaniem środków publicznych (6 z nich w Gujanie Francuskiej). Dla większości flot na Morzu Śródziemnym nie były dostępne żadne wskaźniki biologiczne. Na Atlantyku większość flot – z wyjątkiem trawlerów pelagicznych o długości powyżej 40 m – opierała działalność na stadach przełowionych. Dane ekonomiczne były w dużej mierze niedostępne lub nierozstrzygające. Irlandia podała, że w porównaniu z poprzednimi latami zdolność połowowa zwiększyła się o 1,29 % w GT i o 2,25 % w kW, ale flota nadal utrzymywała się w granicach swojego poziomu odniesienia. Wskaźniki ekonomiczne sugerują, że w ostatnich latach floty poprawiły swoje wyniki ekonomiczne, są już rentowne w perspektywie krótko- i długoterminowej i nie wykazują nadmiernej kapitalizacji. W swoim przeglądzie STECF wskazał, że flota taklowców (o długości od 10 do 18 m), trawlerów dennych i sejnerów dennych o długości powyżej 18 m i trawlerów pelagicznych o długości powyżej 24 m opierała działalność na stadach przełowionych i wywarła wpływ nawet na 6 stad, których dotyczy ryzyko biologiczne. Wskaźnik techniczny wskazuje na niskie wykorzystanie statków. Wiele statków jest nieaktywnych (od 13 % do 40 %). Włochy podały, że w roku 2012 liczebność ich floty zmniejszyła się o 2,23 %, a jej zdolność spadła o 5,8 % w GT i 3,5 w kW. W swoim sprawozdaniu Włochy nie zastosowały się do wytycznych ani nie ujęły żadnych innych wskaźników służących ocenie zdolności połowowej w stosunku do uprawnień do połowów. Z powodu braku danych Włochy nie mogły ocenić czy floty znajdują się w stanie równowagi. W swoim przeglądzie STECF wskazał, że statki o długości od 12 do 24 m poławiające włokiem rozprzowym, trawlery denne i sejnery denne o długości od 24 do 40 m oraz statki o długości powyżej 40 m stosujące okrężnice nie wykazywały zrównoważenia ekonomicznego, ale wiele innych flot wykazało dobrą rentowność. Wskaźniki wykorzystania statków pokazują na stany nierównowagi. W wielu przypadkach wskaźniki biologiczne nie były dostępne. Tam gdzie były dostępne, wskazywały na przełowienie. W roku 2012 flotę Litwy zredukowano o 3 statki. Zdolność zmalała o 18025 GT (55 %) i 19982 kW (53,9 %). Floty eksploatowały głównie stada nieprzełowione i wykazują stan równowagi, jeśli chodzi o stada wschodniobałtyckiego dorsza, śledzia i szprota. W roku 2011 floty były na ogół rentowne. W swoim przeglądzie STECF wskazał na niskie wykorzystanie wszystkich flot z wyjątkiem trawlerów pelagicznych o długości od 24 do 40 m. Trawlery pelagiczne o długości powyżej 40 m wywarły wpływ na jedno stado, którego dotyczy ryzyko biologiczne. Łotwa od 2004 r. zredukowała zdolność o 20 %, jeśli chodzi o liczbę statków, 24 % w ujęciu GT i 31 % w ujęciu kW. Łotwa uważa, że wskaźniki wykorzystania zdolności dla wszystkich segmentów floty wykazują, że nie ma znacznej nierównowagi i że działalność połowowa jest rentowna. W swoim przeglądzie STECF wskazał, że statki o długości poniżej 10 m stosujące wielozadaniowe narzędzia bierne i trawlery pelagiczne o długości od 12 do 18 m opierają działalność na stadach przełowionych. Floty te są również słabo wykorzystywane. Malta zgłosiła niezadowalające wyniki swojej floty w 2011 r. W 2012 r. z braku danych ekonomicznych i społecznych nie otrzymano jednoznacznego wyniku. Maltańskie organy sprawdzają obecnie dokładność informacji pochodzących z rejestru floty. W swoim przeglądzie STECF wskazał, że większość flot, dla których dysponowano danymi, nie wykazywała zrównoważenia ekonomicznego, z wyjątkiem statków o długości od 12 do 18 m stosujących okrężnice oraz statków o długości od 18 do 24 m stosujących „inne aktywne narzędzia połowowe”. W przypadku wszystkich flot wykorzystanie statków było niskie. Wskaźniki biologiczne generalnie nie były dostępne. Holandia podała, że zdolność jej floty była w stanie bliskim równowagi względem jej uprawnień do połowów, a wskaźniki biologiczne wskazują na to, że jej statki eksploatują stada nieprzełowione. Wskaźniki ekonomiczne wskazują na nierentowność holenderskiej floty pelagicznej. Flota statków o długości ponad 24 prowadzących połowy denne była rentowna, a nadto jej rentowność wzrosła. W swoim przeglądzie STECF wskazał, że wszystkie floty, dla których dysponowano danymi biologicznymi, opierały działalność na stadach przełowionych. Trawlery pelagiczne o długości ponad 40 m i trawlery o długości od 18 do 24 m poławiające włokiem rozprzowym nie wydają się wykazywać zrównoważenia ekonomicznego, ale inne floty wykazały się dobrymi wynikami. Polska podała, że w 2012 r. z floty wycofano 8 statków (250 GT i 980 kW). Polska nie była w stanie stwierdzić, czy osiągnięto równowagę. Polska uważa, że wszystkie jej floty wykazują zrównoważenie ekonomiczne, z wyjątkiem floty taklowców o długości od 12 do 18 m. W swoim przeglądzie STECF wskazał, że statki o długości od 12 do 18 m wykorzystujące haki nie są rentowne. Wszystkie floty wykazywały niskie poziomy wykorzystania, z wyjątkiem segmentu trawlerów dennych i sejnerów dennych o długości powyżej 40 m oraz segmentu trawlerów pelagicznych o długości powyżej 40m. Wskaźniki biologiczne nie były dostępne. Portugalia stwierdziła, że zdolność jej floty i uprawnienia do połowów pozostają w stanie równowagi. Jednak wskaźniki techniczne dla flot poławiających okrężnicą wykazywały stosunkowo niskie poziomy wykorzystania statków. W większości przypadków wskaźniki biologiczne nie były dostępne. W swoim przeglądzie STECF wskazał, że taklowce o długości poniżej 12 m, trawlery o długości poniżej 12 m do połowów dragą oraz statki o długości od 10 do 12 m wykorzystujące aktywne i bierne narzędzia połowowe są nierentowne. W przypadku wielu flot poziomy wykorzystania były niskie. Rumunia zgłosiła bardzo niskie poziomy wykorzystania statków i zależność od stad przełowionych. Dostępne są jedynie ograniczone dane biologiczne i ekonomiczne. STECF stwierdził, że poziomy wykorzystania statków są niskie. Szwecja zgłosiła, że w latach 2008–2012 liczba statków zmniejszyła się o 12 %. Działalność jej flot opiera się na stadach odławianych w sposób zrównoważony i floty te wydają się wykazywać zrównoważenie ekonomiczne. W niektórych segmentach można zauważyć pewną nierównowagę. STECF ocenił, że statki o długości poniżej 18 m wykorzystujące sieci stawne nie wykazują zrównoważenia ekonomicznego. Dziewięć flot opierało działalność na stadach przełowionych, ale wskaźnik odnoszący się do stad zagrożonych nie był dostępny. Dla wielu flot dostępność danych była niewystarczająca. Słowenia zgłosiła niskie wykorzystanie statków w wielu segmentach, przypisując to zależności od stad migrujących i działalności w niepełnym wymiarze godzin, a nie brakowi równowagi. W roku 2012 słoweńska flota zmniejszyła się o 35 % w ujęciu GT oraz o 16,83 % w ujęciu kW. W roku 2012 całkowite wyładunki zmniejszyły się o 54 % w porównaniu z rokiem 2011. Statki o długości poniżej 6 m wykorzystujące sieci dryfujące i stawne nie wykazywały zrównoważenia ekonomicznego, ale inne segmenty wydają się takie zrównoważenie osiągać. STECF ocenił, że flota statków o długości poniżej 12 m wykorzystujących denne sieci stawne i flota trawlerów pelagicznych o długości od 24 do 40 m były nierentowne, ale z kolei flota statków o długości od 12 do 18 m stosujących okrężnice była rentowna i wykazywała zrównoważenie. Poziomy wykorzystania statków były niskie. Wskaźniki biologiczne nie były dostępne. Zjednoczone Królestwo zgłosiło wzrost zdolności statków poławiających skorupiaki (zwłaszcza przegrzebka), ale generalnie nastąpił spadek zdolności połowowej floty trawlerów dennych. Zjednoczone Królestwo nie obliczyło wskaźników ani nie wyciągnęło wniosków co do równowagi między flotą a jej zdolnościami połowowymi. W swoim przeglądzie STECF wskazał, że większość flot wykazywała zrównoważenie ekonomiczne, z wyjątkiem flot trawlerów o długości poniżej 10 m poławiających włokiem rozprzowym, trawlerów o długości od 12 do 18 m poławiających włokiem rozprzowym oraz taklowców o długości poniżej 10 m. Dane biologiczne w większości przypadków nie były dostępne, ale trawlery denne i sejnery, o długości od 18 do 40 m, wywarły wpływ na pięć stad, których dotyczyło wysokie ryzyko biologiczne. Wiele mniejszych statków (od długości poniżej 18 m) cechował niski poziom wykorzystania. Flota statków o długości 40 m stosujących okrężnice opierała działalność na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu. Wnioski Choć pozostaje jeszcze wiele do zrobienia, od roku 2002 osiągnięto już pewne postępy w zbliżaniu do siebie zdolności połowowej flot i uprawnień do połowów. Z uwagi na różnorodne tendencje zaobserwowane w różnych segmentach flot niemożliwe jest sformułowanie uogólnionych uwag dla całej UE na temat tendencji w zakresie równowagi między zdolnością połowową a uprawnieniami. W przypadku pewnej liczby stad połowy prowadzi się powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu, a pewne segmenty floty są od tych właśnie stad zależne pod względem ekonomicznym W wielu państwach członkowskich poziom wykorzystania statków jest niski. Po zbadaniu wyników analizy STECF Komisja jest zdania, że aby łatwiej osiągnąć cel w zakresie maksymalnego podtrzymywalnego połowu, który to cel ustanowiono w nowej wspólnej polityce rybołówstwa, wciąż konieczne jest podejmowanie przez państwa członkowskie aktywnych działań dostosowujących zdolności połowowe floty. Obowiązek państw członkowskich polegający na dostosowywaniu z upływem czasu zdolności połowowej swoich flot do swoich uprawnień do połowów został utrzymany, a nowa WPRyb jeszcze go wzmacnia. Oprócz wypełniania istniejących obowiązków państwa członkowskie będą musiały włączyć do swoich sprawozdań plan działania dla tych segmentów floty, w których odnotowano strukturalną nierównowagę. W planie działania państwa członkowskie muszą określić cele w zakresie dostosowania i narzędzia służące doprowadzaniu do stanu równowagi. Trzeba w nim ująć również wyraźne ramy czasowe realizacji tego planu działania. Ten dodatkowy obowiązek może się przyczynić do dalszego (i szybszego) osiągania równowagi. Plany działania będą skutkowały większą przejrzystością odnośnie do celów i działań państw członkowskich służących zaradzeniu brakowi równowagi, a ramy czasowe osiągania tej równowagi pozwolą na ściślejsze monitorowanie postępów państw członkowskich w realizacji planu. W ramach nowej WPRyb udowodniony brak zaangażowania państw członkowskich w doprowadzanie do stanu równowagi między zdolnością floty a uprawnieniami do połowów może prowadzić do zawieszenia lub przerwania stosownej pomocy finansowej Unii dla danego państwa członkowskiego, przeznaczonej na pokrycie pewnych wydatków w ramach nowego Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego. Przyszłe sprawozdania i plany działania państw członkowskich będą miały zasadnicze znaczenie dla monitorowania sytuacji w tym kontekście. Połączenie wzmocnionych obowiązków państw członkowskich z powiązanymi z nimi uwarunkowaniami finansowymi powinno zapewnić stopniowe dostosowanie – z upływem czasu – zdolności połowowej floty do uprawnień do połowów. Komisja będzie nadal ściśle monitorowała te postępy: ogólnie – w świetle celów WPRyb, a szczególnie – w świetle zarządzania zdolnością połowową. Załącznik 1 A: Jakość informacji 1. Dane jakościowe i opisowe W poniższej tabeli wskazano części sprawozdań tych państw członkowskich, które przesłały ograniczone informacje. Odpowiednie części zaznaczono znakiem „X”. || Powiązania między flotami a połowami || Rozwój floty || Opis programów ograniczania nakładu || Skutki programów ograniczania nakładu || Ocena systemu zarządzania flotą || Plany ulepszenia systemu zarządzania flotą || Stwierdzenie o zgodności z programem wprowadzania / wycofywania || Zmiany procedur administracyjnych || Ocena równowagi DE || || || || || || || || || X FI || || || || || || X || || || X IE || || || || || || X || || || IT || X || X || X || X || || X || || X || X LT || || || || X || || X || || || PO || || || || || X || || || || SE || || || || || || X || || || UK || || || || || || || || || X Źródło: Tabela 3.2 w sprawozdaniu STECF-13-11: Przegląd krajowych sprawozdań dotyczących starań podjętych przez państwa członkowskie w celu uzyskania równowagi między zdolnością połowową a uprawnieniami do połowów. 2. Informacje jakościowe Ocena tego, czy działalność flot opiera się na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu zależy od dostępności ilościowych ocen stad. Oceny biologiczne nie obejmują jeszcze w większości przypadków w wystarczający sposób Morza Śródziemnego i Morza Bałtyckiego, by umożliwić przeprowadzenie analizy zrównoważenia biologicznego w podziale na floty. To samo dotyczy wielu flot eksploatujących stada w obszarach ICES VI, VII, VIII i IX. Jeśli chodzi o niektóre państwa członkowskie, brakowało informacji na temat zwrotu z rzeczowych aktywów trwałych (ROFTA) i na temat wskaźnika wyrażonego jako przychód bieżący w stosunku do przychodu dla progu rentowności (CR/BER) ([8]) lub informacje takie były niekompletne. Informacje na temat liczby nieaktywnych statków zostały przedstawione przez większość państw członkowskich, ale były one niekompletne. Większość państw członkowskich przedstawiła wartości wskaźnika technicznego (średnia liczba dni spędzonych przez statek na morzu podzielona przez wartość maksymalną dla danej floty), ale dane te były niepełne. Siedem państw członkowskich nie przedstawiło w swoich sprawozdaniach krajowych wartości wskaźnika technicznego. Załącznik 1 B: Jakość informacji ([9]) Zmiany z roku na rok dotyczące sumy wyników państw członkowskich jako procentu maksymalnego wyniku Źródło: tabela 3.1 w sprawozdaniu STECF-13-11: Przegląd krajowych sprawozdań dotyczących starań podejmowanych przez państwa członkowskie w celu uzyskania równowagi między zdolnością połowową a uprawnieniami do połowów. Powyższa tabela pokazuje, że od roku 2008 coroczne raporty państw członkowskich dotyczące flot są coraz lepsze pod względem kompletności i jakości danych. Załącznik 2: Tabela 2.1: Zgodność z pułapem wprowadzania–wycofywania na dzień 31.12.2012 r. (z wyłączeniem regionów najbardziej oddalonych) || GT || kW GT || Maks. GT || A/B || kW || Maks. kW || C/D A || B || C || D w dniu 31.12.2012 || w dniu 31.12.2012 BEL BGR CYP DEU DNK ESP EST FIN FRA GRC IRL ITA LTU LVA MLT NLD POL PRT ROM SVN SWE UK || 15 053 7 071 4 248 63 618 64 348 364 354 15 149 16 146 152 452 80 693 60 141 165 370 27 186 33 797 7 998 128 886 25 573 86 840 628 653 30 652 201 092 || 18 962 7 517 11 021 71 117 88 762 391 602 21 713 18 290 178 261 85 688 77 568 173 717 73 529 46 627 14 965 166 859 39 139 95 077 1913 728 43 386 231 106 || 79,39 % 94,07 % 38,54 % 89,46 % 72,49 % 93,04 % 69,77 % 88,28 % 85,52 % 94,17 % 77,53 % 95,20 % 36,97 % 72,48 % 53,44 % 77,24 % 65,34 % 91,34 % 32,83 % 89,70 % 70,65 % 87,01 % || 47 794 60 950 45 782 146 086 228 563 822 115 46 325 169 972 695 496 468 894 183 820 1 020 785 34 389 51 231 76 660 276 357 75 865 297 913 6 185 9 188 173 440 805 930 || 51 586 60 654 47 803 167 078 313 333 886 578 52 641 182 334 769 739 478 398 210 083 1 071 389 73 484 58 759 95 776 350 736 90 583 315 650 6 410 9 503 210 829 909 141 || 92,65 % 100,49 % 95,77 % 87,44 % 72,95 % 92,73 % 88,00 % 93,22 % 90,35 % 98,01 % 87,50 % 95,28 % 46,80 % 87,19 % 80,04 % 78,79 % 83,75 % 94,38 % 96,49 % 96,69 % 82,27 % 88,65 % Σ 31.12.2012 || 1 551 948 || 1 857 547 || 83,55 % || 5 743 740 || 6 412 487 || 89,57 % Źródło: Rejestr floty UE – Zarządzanie flotą – System wprowadzania / wycofywania – Dane statystyczne, 15.10.2013 r. Załącznik 3: Tabela 3.1. Podsumowanie zmian we flocie państw członkowskich w roku 2013 (z wyłączeniem regionów najbardziej oddalonych) || GT || kW || || || Liczba (N) || GT || kW || Liczba || GT || kW || Δ N ( %) || Δ GT ( %) || Δ kW ( %) 31.12.2011 || 31.12.2012 || Δ 2011-2012 BEL BGR CYP DEU DNK ESP EST FIN FRA GRC IRL ITA LTU LVA MLT NLD POL PRT ROM SVN SWE UK || 86 2 336 1 080 1 580 2 786 9 571 923 3 332 4 640 16 658 2 092 13 063 151 731 1 054 740 790 7 110 502 184 1 368 6 453 || 15 326 7 373 4 213 64 294 64 503 373 465 14 281 16 028 153 998 83 807 59 571 175 393 45 216 34 725 7 996 135 585 33 379 86 826 934 1 002 29 642 202 317 || 49 135 61 307 45 329 148 277 232 469 841 788 38 915 171 167 701 022 483 390 182 307 1 056 757 54 357 52 684 77 489 288 415 82 890 299 565 7 714 10 763 170 472 810 306 || 83 2 366 1 074 1 550 2 743 9 257 1 360 3 241 4 571 16 006 2 249 12 736 147 715 1 043 848 798 7 048 195 174 1 392 6 427 || 15 059 7 061 4 247 64 236 65 177 362 781 15 157 16 386 151 972 79 638 65 173 164 668 27 186 33 789 7 998 145 271 33 399 85 992 628 623 30 637 200 937 || 47 554 61 336 45 664 147 292 230 131 819 429 46 570 170 681 694 670 461 531 197 648 1 019 161 34 389 51 203 76 660 331 306 81 944 296 196 6 153 8 812 173 377 806 120 || -3,5 % 1,3 % -0,6 % -1,9 % -1,5 % -3,3 % 47,3 % -2,7 % -1,5 % -3,9 % 7,5 % -2,5 % -2.6 % -2,2 % -1,0 % 14,6 % 1,0 % -0,9 % -61,2 % -5,4 % 1,8 % -0,4 % || -1,7 % -4,2 % 0,8 % -0,1 % 1,0 % -2,9 % 6,1 % 2,2 % -1,3 % -5,0 % 9,4 % -6,1 % -39,9 % -2,7 % 0,0 % 7,1 % 0,1 % -1,0 % -32,8 % -37,8 % 3,4 % -0,7 % || -3,2 % 0,0 % 0,7 % -0,7 % -1,0 % -2,7 % 19,7 % -0,3 % -0,9 % -4,5 % 8,4 % -3,6 % -36,7 % -2,8 % -1,1 % 14,9 % -1,1 % -1,1 % -20,2 % -18,1 % 1,7 % -0,5 % Σ || 77 230 || 1 609 874 || 5 866 515 || 76 023 || 1 578 015 || 5 807 827 || -1,6 % || -2,0 % || -1,0 % Źródło: Rejestr floty UE – Wyszukiwanie zaawansowane, 15.10.2013 r. Załącznik 4 Tabela 4.1. Zobowiązania w ramach EFR w zakresie trwałego zaprzestania działalności połowowej (w okresie 2007 r.– 31.05. 2013 r.). || %S || NS || %R || NR || % (S+R) || S+R BE || 30,3 % || 9 || 0,0 % || 0 || 30,3 % || 9 BG || 5,2 % || 57 || 0,0 % || 0 || 5,2 % || 57 CY || 42,3 % || 14 || 0,0 % || 0 || 42,3 % || 14 DE || 0,0 % || 0 || 0,0 % || 0 || 0,0 % || 0 DK || 31,9 % || 69 || 0,0 % || 0 || 31,9 % || 69 EE || 4,1 % || 16 || 6,4 % || 10 || 10,5 % || 26 EL || 44,0 % || 1011 || 0,0 % || 0 || 44,0 % || 1011 ES || 21,7 % || 755 || 0,1 % || 2 || 21,8 % || 757 FI || 0,0 % || 0 || 0,0 % || 0 || 0,0 % || 0 FR || 23,4 % || 534 || 0,2 % || 1 || 23,6 % || 535 IE || 80,8 % || 46 || 0,0 % || 0 || 80,8 % || 46 IT || 50,3 % || 958 || 3,8 % || 10 || 54,1 % || 968 LT || 9,7 % || 32 || 0,3 % || 1 || 10,0 % || 33 LV || 41,8 % || 149 || 3,0 % || 10 || 44,9 % || 159 MT || 35,2 % || 20 || 0,0 % || 0 || 35,2 % || 20 NL || 22,1 % || 23 || 0,0 % || 0 || 22,1 % || 23 PL || 3,7 % || 73 || 0,1 % || 5 || 3,9 % || 78 PT || 10,8 % || 68 || 0,0 % || 0 || 10,8 % || 68 RO || 0,3 % || 5 || 0,3 % || 8 || 0,7 % || 13 SE || 22,9 % || 30 || 0,5 % || 1 || 23,4 % || 31 SI || 10,4 % || 10 || 0,6 % || 1 || 11,0 % || 11 UK || 7,5 % || 97 || 0,0 % || 0 || 7,5 % || 97 OGÓŁEM UE || 17,6 % || 3976 || 0,5 % || 0 || 18,1 % || 3976 Źródło: Dane państw członkowskich w oparciu o formalny wniosek DG MARE o przedłożenie łącznych danych dotyczących EFR za okres od 1 stycznia 2007 r. do 31 maja 2013 r. %s: Odsetek dotychczasowych zobowiązań w ramach EFR w zakresie złomowania; NS: Liczba operacji złomowania (statki); R%: Odsetek zobowiązań w ramach EFR w zakresie zmiany przeznaczenia statków; NR: Liczba zmian przeznaczenia (statki); %S + %R: Łącznie odsetek złomowania + zmian przeznaczenia Załącznik 5 Zobowiązania w ramach EFR w okresie od 1.1.2007 do 31.7.2012 Środek || Liczba podjętych działań || Koszt całkowity || Wkład krajowych środków publicznych || Wkład EFR || % zobowiązań w ramach EFR w stosunku do całkowitych zobowiązań państw członkowskich || % zobowiązań w ramach EFR w stosunku do całkowitych środków przydzielonych w ramach EFR 1.1: Trwałe zaprzestanie działalności połowowej || 3 691 || 840 586 705 || 364 754 604 || 475 112 883 || 19,61 % || 11,04 % Działanie 1: Złomowanie || 3 653 || 822 180 366 || 357 863 531 || 463 597 617 || 19,13 % || 10,78 % Działanie 2: Przekwalifikowanie na działalność niezwiązaną z rybołówstwem || 38 || 18 406 340 || 6 891 074 || 11 515 266 || 0,48 % || 0,27 % 1.2: Tymczasowe zaprzestanie działalności połowowej || 47 809 || 303 379 641 || 118 971 042 || 184 404 717 || 7,61 % || 4,29 % Działanie 1: Dane 1: Liczba rybaków / dzień || 41 450 || 264 640 631 || 101 271 726 || 163 365 023 || 6,74 % || 3,80 % Działanie 1: Dane 2: Statki objęte działaniem, jeżeli dotyczy || 6 359 || 38 739 010 || 17 699 317 || 21 039 694 || 0,87 % || 0,49 % 1.3: Inwestycje na statkach rybackich i selektywność || 2 052 || 83 147 676 || 12 234 523 || 20 304 471 || 0,84 % || 0,47 % Działanie 5: Poprawa efektywności energetycznej || 490 || 50 508 625 || 7 403 213 || 12 447 674 || 0,51 % || 0,29 % Działanie 6: Poprawa selektywności || 264 || 7 647 446 || 1 143 544 || 1 840 787 || 0,08 % || 0,04 % Działanie 7: Wymiana silnika || 523 || 17 053 672 || 2 668 272 || 4 180 453 || 0,17 % || 0,10 % Działanie 8: Wymiana narzędzi połowowych || 777 || 7 937 932 || 1 019 495 || 1 835 557 || 0,08 % || 0,04 % 1.4: Łodziowe rybołówstwo przybrzeżne || – || – || – || – || 0,00 % || 0,00 % 1.5: Rekompensaty społeczno-gospodarcze na zarządzanie flotą || 2 709 || 90 568 443 || 23 412 874 || 40 487 961 || 1,67 % || 0,94 % Dane 3: Łączna liczba rybaków uczestniczących we wcześniejszym odejściu z sektora rybołówstwa || 2 709 || 90 568 443 || 23 412 874 || 40 487 961 || 1,67 % || 0,94 % Całkowite zobowiązania państw członkowskich w ramach EFR || 60 818,00 || 2 823 214 370,52 || 762 634 778 || 1 157 287 915 || 47,77 % || 26,90 % Nieujęte państwa członkowskie: BE (dane dostępne tylko do 1 czerwca 2012 r), FR (brak danych dotyczących podziału). Całkowite środki przydzielone w ramach EFR 4 302 229 775,00. Całkowite zobowiązania państw członkowskich w ramach EFR 2 422 797 726,39 Załącznik 6 Wskaźniki stosowane przez STECF Wskaźnik zrównoważonego odłowu ma mierzyć, w jakim stopniu dany segment floty opiera działalność na stadach przełowionych. Miara ta nie uwzględnia faktu, że niektóre stada w mieszanym zestawie połowów mogą być nadmiernie eksploatowane lub uszczuplone, w mniejszym lub większym stopniu, ani nie uwzględnia zakresu wpływu innych flot na eksploatację zasobów. Stosuje się dwa „wskaźniki zrównoważenia ekonomicznego”. Zwrot z rzeczowych aktywów trwałych (ROFTA) (zastępujący „zwrot z inwestycji”) jest miarą długoterminowej kondycji ekonomicznej. Jest to iloraz zysku netto i wartości inwestycji kapitałowych. Jeżeli jest on wyższy od stopy procentowej wolnej od ryzyka dostępnej gdzie indziej, to flota jest w dobrej kondycji ekonomicznej i jest w stanie w razie konieczności zastąpić duże dobra inwestycyjne. Jeżeli ROFTA jest od tej stopy niższy, oznacza to, że dane inwestycje nie są opłacalne w ujęciu finansowym, ponieważ większe zyski można osiągnąć w wyniku zainwestowania środków gdzie indziej. Stopy procentowe wolne od ryzyka wykorzystywane do tego celu referencyjnego podano w tabeli 4.3 w sprawozdaniu grupy ekspertów STECF (STECF-13-28). Wskaźnik „przychód bieżący w stosunku do przychodu dla progu rentowności” (CR/BER) jest miarą rentowności krótkoterminowej. Jeżeli wynosi mniej niż 1, statki nie są w stanie pokryć swoich kosztów operacyjnych i będą musiały zaprzestać działalności połowowej, gdy wyczerpią środki pieniężne; przy wartości wskaźnika powyżej 1 statki są w stanie pokryć swoje koszty operacyjne, jednak nie oznacza to, że generują wystarczające przychody, aby móc zastąpić duże dobra inwestycyjne. Do oceny, czy statki są „w pełni wykorzystane”, stosuje się dwie miary. „wskaźnik techniczny” to stosunek średniego czasu spędzonego na morzu do maksymalnego wykonalnego czasu połowów w odniesieniu do określonej działalności. Wskaźnik przyjmuje wartość 1, gdy wszystkie statki prowadzą połowy przez tyle czasu, ile jest to wykonalne, nawet pomimo tego, że sezon połowowy może być krótki. Wartości poniżej 1 wskazują na to, że niektóre części floty prowadzą połowy przez mniej czasu, niż by mogły. Za oznakę znacznego stopnia niepełnego wykorzystania zwykle przyjmuje się próg 70 %. Niektóre statki mogą natomiast przez cały rok w ogóle nie prowadzić połowów – są to statki „nieaktywne”. Duża liczba nieaktywnych statków w danej flocie rybackiej oznacza brak równowagi między flotą a zasobami. [1] Artykuł 11 rozporządzenia Rady (WE) nr 2371/2002. [2] Zob. art. 22 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu i Rady (WE) nr 1380/2013. [3] Zob. wytyczne dotyczące usprawnienia analizy równowagi między zdolnościami floty a uprawnieniami do połowów, wersja z dnia 1 marca 2008 r. [4] Zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 199/2008 w sprawie ustanowienia wspólnotowych ram gromadzenia danych, zarządzania nimi i ich wykorzystywania w sektorze rybołówstwa oraz w sprawie wspierania doradztwa naukowego w zakresie wspólnej polityki rybołówstwa, Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 60/01 z dnia 5.3.2008, s. 1. [5] Ocena dotycząca wskaźników równowagi dla kluczowych segmentów floty oraz przegląd sprawozdań krajowych państw członkowskich w sprawie ich starań podjętych w celu uzyskania równowagi pomiędzy zdolnością połowową floty a uprawnieniami do połowów (STECF-13-28), opracowane przez Komitet Naukowo-Techniczny i Ekonomiczny ds. Rybołówstwa (STECF), są dostępne na stronie internetowej http://stecf.jrc.ec.europa.eu/reports/balance. [6] Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie starań podjętych przez państwa członkowskie w 2011 r., zmierzających do osiągnięcia trwałej równowagi pomiędzy zdolnością połowową a uprawnieniami do połowów, COM(2103) 85 final z 18 lutego 2012 r., rozdział 3. [7] Zob. załącznik II do rozporządzenia nr 1380/2013 dotyczący limitów zdolności połowowej, Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 354/22, z 28.12.2013, s. 58. [8] Przychód dla progu rentowności (BER) jest przychodem wymaganym do pokrycia kosztów stałych i zmiennych, w taki sposób, że nie są ponoszone żadne straty ani nie są generowane żadne zyski. Przychody bieżące (CR) są całkowitymi wpływami z działalności operacyjnej danego segmentu floty, na które składają się wpływy z wyładunków i wpływy z działalności innej niż połowowa. Zob. również załącznik VI. [9] Źródło: Komitet Naukowo-Techniczny i Ekonomiczny ds. Rybołówstwa (STECF), Ocena wskaźników równowagi, s. 85, u góry.