Bruksela, dnia 09.03.2005

COM(2005) 74 końcowy

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY

w sprawie zarządzania ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych w rolnictwie {SEC(2005) 320}

1. WPROWADZENIE

Przez wiele lat Wspólna Polityka Rolna (WPR) miała na celu zabezpieczenie dochodów gospodarstw poprzez szereg środków stabilizacji rynku i cen. Kolejne reformy spowodowały stopniowe przechodzenie od wspierania zarządzania rynkiem i cenami na rzecz dopłat bezpośrednich, które od 2005 r. zostaną w znacznym stopniu oddzielone od produkcji. Obecnie, gdy reforma WPR uniezależniła dopłaty bezpośrednie od rodzaju i wielkości produkcji, rolnicy będą mogli lepiej dostosowywać swe decyzje produkcyjne do kryteriów ekonomicznych i agronomicznych.

Oddzielenie systemu płatności jednolitych będzie nadal stanowić znaczący i stały wkład do dochodu z działalności rolnej pomimo istnienia widocznych różnic, wynikających z historii dystrybucji wsparcia w różnych sektorach produkcji rolnej. Da to rolnikom możliwość większego zorientowania na rynek, ponieważ wsparcie ich dochodu będzie lepiej ukierunkowane i skuteczniejsze.

Fakt, że wspomniane aspekty ekonomiczne i społeczne oraz kwestie związane ze środowiskiem stanowią część nowego jednolitego systemu płatności oznacza, że nowa WPR jest bardziej zrównoważona. Jednakże rolnicy będą musieli przejąć odpowiedzialność za zarządzanie ryzykiem, które wcześniej było niwelowane przez politykę wspierania rynku i cen. Jednocześnie na skutek liberalizacji handlu rolnicy z UE są coraz bardziej narażeni na konkurencję i wahania cen produktów rolnych.

Działalność rolna będzie w przyszłości nadal narażona na szczególne ryzyko i sytuacje kryzysowe pozostające poza kontrolą rolnika. Wprawdzie uwzględnienie podejmowanego ryzyka może prowadzić do pozytywnych wyników, jednak rolnicy powinni być przygotowani na wypadek negatywnych skutków dokonanych wyborów, jak również na wypadek sytuacji kryzysowych spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi nieprzewidywalnymi zdarzeniami. W kontekście reformy WPR, nowe instrumenty, niepowodujące spowolnienia koniecznych dostosowań strukturalnych, mogłyby pomóc rolnikom zwiększyć ich zdolność do zarządzania ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych.

W niniejszym komunikacie bada się te kwestie i rozważa, jakie dodatkowe środki WPR mogłaby wprowadzić w celu wsparcia rolników dotyczącego zarządzania ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych. Opcje proponowane do dyskusji odpowiadają mandatowi tego komunikatu i konkluzjom Rady Ministrów Rolnictwa z grudnia 2003 r. Należy podkreślić, że nie byłyby one związane z dodatkowymi wydatkami.

Do komunikatu dołączono dokument roboczy służb Komisji opisujący narzędzia zarządzania ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych dostępne dla rolnictwa UE.

2. Tło

W styczniu 2001 r. Komisja Europejska dokonała pierwszej analizy[1] narzędzi zarządzania ryzykiem w rolnictwie UE, którą poddano dyskusji na forum właściwych organów Rady w czasie prezydencji szwedzkiej w 2001 r. Prezydencja hiszpańska podjęła kwestię ubezpieczeń rolnych jako narzędzia zarządzania ryzykiem w hodowli bydła i uprawie rolnej w memorandum z marca 2002 r. oraz w ramach konferencji „Ubezpieczenia rolne i dochody gwarantowane”, która odbyła się w Madrycie w dniach 13–14 maja 2002 r. W maju 2003 r. prezydencja grecka przedstawiła Radzie memorandum w sprawie ryzyka klęsk żywiołowych i ubezpieczeń w sektorze rolnictwa. Dnia 6 czerwca 2003 r. w Salonikach odbyło się seminarium, na którym badano możliwości działania w przypadku klęsk żywiołowych w sektorze rolnictwa. W ostatnim czasie, dnia 15 i 16 grudnia 2004 r. prezydencja niderlandzka zorganizowała konferencję na temat „Koszty materialne i niematerialne zwalczania chorób zwierząt”.

W czerwcu 2003 r. w Luksemburgu zapadła decyzja o reformie WPR, która przewiduje zmodyfikowany system wspierania dochodów z działalności rolnej oddzielonej od produkcji. Konkluzje Rady w sprawie tej reformy zawierały deklarację Komisji, w której ogłosiła ona, że „zbada specjalne środki dotyczące ryzyka, sytuacji kryzysowych i klęsk żywiołowych w rolnictwie” i „przedstawi Radzie przed końcem 2004 r. sprawozdanie wraz z odpowiednimi wnioskami” .

Ponadto deklaracja Komisji wspomina o konieczności zbadania dwóch kwestii: „…finansowania tych środków z jednego punktu procentowego modulacji, bezpośrednio ponownie rozprowadzany w Państwach Członkowskich oraz włączenia do każdej wspólnej organizacji rynku artykułu upoważniającego Komisję do działania w sytuacjach kryzysowych na poziomie Wspólnoty zgodnie z zasadami ustalonymi dla tego typu przypadków we wspólnej organizacji rynku wołowiny.”

W czasie prezydencji włoskiej, w grudniu 2003 r., Rada Ministrów Rolnictwa[2] w swoich konkluzjach wezwała Komisję do:

1. kontynuowania dyskusji na temat narzędzi zarządzania ryzykiem w rolnictwie i przedłożenia zaktualizowanego spisu narzędzi zarządzania ryzykiem dostępnych w Państwach Członkowskich;

2. zbadania wad i zalet różnych opcji zarządzania ryzykiem – niezależnie od własnej odpowiedzialności sektora rolnego. w celu zastąpienia obecnych środków należałoby, jeśli jest to właściwe, uwzględnić i zbadać ewentualne nowe instrumenty, przy założeniu, że należy unikać zakłócenia warunków konkurencji, przestrzegać zasad WTO i przy finansowaniu wszelkich nowych środków przestrzegać obowiązujących zobowiązań finansowych;

3. oceny możliwości przewidzianych w wytycznych Wspólnoty dotyczących pomocy państwa w sektorze rolnictwa – i w razie potrzeby – do złożenia propozycji dostosowań.

3. Zarządzanie ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych: Opcje

Ryzyko wiąże się z sytuacją, która może prowadzić do różnych rezultatów, przy czym prawdopodobieństwo każdego rezultatu da się przewidzieć. Podejmowanie ryzyka stanowi często warunek wstępny dokonania postępu, tym niemniej negatywny rezultat może mieć poważne konsekwencje ekonomiczne dla prowadzonej działalności.

W dokumencie roboczym służb Komisji dołączonym do tego komunikatu przedstawiono cały szereg dostępnych narzędzi zarządzania ryzykiem. Narzędzia te można dalej doskonalić w celu poprawy konkurencyjności i osiągnięcia zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw rolniczych, szczególnie w przypadku przedsiębiorstw rolnych z wysokim udziałem funduszy z pożyczek, np. młodzi rolnicy. Narzędzia te nie mogą, ani z założenia nie są przeznaczone do dawania takich samych gwarancji, jakie zapewniała dawna WPR, ale mogą jednak pomóc przedsiębiorstwom rolnym przetrwać okresowe wstrząsy i dać im lepszy dostęp do środków finansowych na rozwój ich działalności. Z tej perspektywy wspieranie opracowywania i dostępności instrumentów zarządzania ryzykiem mogłoby okazać się korzystne.

Ryzyko może się wiązać z pozytywnym lub negatywnym rezultatem, natomiast sytuacja kryzysowa z założenia wiąże się z poważnymi negatywnymi konsekwencjami. W niniejszym komunikacie sytuacja kryzysowa oznacza nieprzewidywalną sytuację zagrażającą zdolności gospodarstw rolnych do sprostania konkurencji na poziomie lokalnym lub w całym sektorze produkcji.

Kilka instrumentów zarządzania w sytuacjach kryzysowych jest dostępnych lub zostało niedawno opracowanych jako pomoc w sytuacjach, w których indywidualna zdolność do zaradzenia poważnym stratom w aktywach i/lub dochodzie spowodowanym nieprzewidywalnymi zdarzeniami może okazać się niewystarczająca. Instrumenty te są opisane w dokumencie roboczym służb Komisji dołączonym do niniejszego komunikatu, przy czym w istocie większość z nich polega na działaniach ad hoc .

W tym kontekście, zgodnie ze zobowiązaniem Komisji z czerwca 2003 r., w punkcie 3.1 omówiono kwestię rozszerzenia klauzuli dotyczącej kryzysu na rynku wołowiny.

Komisja sprawdziła kilka opcji wspierających opracowywanie narzędzi zarządzania ryzykiem i dających możliwość działania w przypadku zaistnienia sytuacji kryzysowej. Kwestia wykorzystania w tym celu funduszy pochodzących z modulacji – bez konieczności ponoszenia dodatkowych wydatków przez Wspólnotę – jest szczegółowo omówiona w punkcie 3.2.

W punkcie 3.3 przedstawiono nowe możliwe środki – trzy opcje, które z czasem, stosowane łącznie lub oddzielnie, mogłyby całkowicie lub częściowo zastąpić środki nadzwyczajne ad hoc Wspólnoty i Państw Członkowskich.

3.1 Rozszerzenie mechanizmu sieci zabezpieczeń na wypadek kryzysu rynkowego

Chociaż reforma WPR oddzieliła wsparcie dochodów w głównych sektorach produkcji, nadal istnieje kilka instrumentów pozwalających wpływać na sytuację rynkową i cenową i reagować na ewentualne kryzysy. Instrumenty stosowane w organizacji rynków znaczenie się różnią w zależności od specyfiki każdego rynku i ewolucji wcześniejszego podejścia do danego sektora.

Ogólne postanowienie w sprawie zarządzania w sytuacjach kryzysowych w odniesieniu do wspólnej organizacji rynku wołowiny zostało wprowadzone już w 1974 r. Artykuł 38 rozporządzenia w sprawie wspólnej organizacji rynku[3] nadal stanowi, że: „1. W przypadku znacznej podwyżki lub spadku cen notowanego na rynku Wspólnoty oraz jeżeli istnieje prawdopodobieństwo, że taka sytuacja będzie się utrzymywać, tym samym zakłócając lub grożąc zakłóceniem funkcjonowania rynku, mogą zostać podjęte konieczne środki zaradcze. 2. Szczegółowe zasady stosowania przepisów niniejszego artykułu są przyjmowane przez Komisję...”

Dla pozostałych wspólnych organizacji rynku nie wprowadzono podobnej klauzuli, uznawszy, że inne instrumenty są wystarczające. W ramach reformy WPR mechanizm sieci zabezpieczeń na wypadek sytuacji kryzysowej jest nadal dostępny w kilku sektorach objętych reformą. W przypadku innych sektorów (owoce i warzywa, wino, mięso wieprzowe i drób) wprowadzenie dodatkowego ogólnego mechanizmu sieci zabezpieczeń w obecnej sytuacji nie jest uzasadnione. W razie konieczności, w ramach przeglądu poszczególnych wspólnych organizacji rynku można na zasadzie indywidualnej rozważyć szczególne potrzeby.

Należy podkreślić, że nowy system oddzielający dopłaty od produkcji stanowi znaczną gwarancję stabilizacji dochodu. Dzięki wprowadzeniu nowego systemu płatności jednolitych większość rolników może bezpiecznie planować produkcję do 2013 r.

Reforma WPR uniezależniła wsparcie dochodu od rodzaju i wielkości produkcji. Oznacza to, że rolnicy będą mogli kształtować swą produkcję w zależności od kryteriów ekonomicznych i agronomicznych, nie tracąc wsparcia dochodu. Dzięki nowemu systemowi będą mogli lepiej dostosowywać swoją produkcję do ryzyka klimatycznego i sanitarnego oraz do tendencji rynkowych.

W związku z tym Komisja nie zamierza wnioskować o wprowadzenie na poziomie ogólnym klauzuli „sieci zabezpieczeń” do każdej wspólnej organizacji rynku. Komisja wzywa Radę, Parlament Europejski i inne instytucje UE, aby najpierw przeprowadzić dyskusję na temat alternatywnych opcji zarządzania ryzykiem przedstawionych w punkcie 3.3.

3.2 Finansowanie środków zarządzania ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych dzięki modulacji

Głównym celem niniejszego komunikatu jest rozważenie, w jaki sposób można by współfinansować dodatkowe środki zarządzania ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych z jednego punktu procentowego modulacji. Modulacja – mechanizm opracowany w celu wzmocnienia drugiego filaru WPR – zmniejsza dopłaty bezpośrednie i przesuwa zaoszczędzone środki finansowe na rozwój obszarów wiejskich. WPR z 2003 r. przewiduje, że dzięki modulacji dopłaty bezpośrednie, obowiązkowe na poziomie Wspólnoty, będą stopniowo zmniejszane o 3% w 2005 r., 4% w 2006 r. i 5% w latach 2007–2012.

Prawo wspólnotowe stanowi, że wszystkie środki finansowe uzyskane dzięki modulacji mogą być wykorzystane tylko w ramach programów rozwoju obszarów wiejskich – włącznie z kwotą, która mogłaby być wykorzystana na środki zarządzania ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych.

Nowe środki zarządzania ryzykiem współfinansowane z jednego punktu procentowego modulacji miałyby służyć poprawie konkurencyjności sektora rolnego i leśnego poprzez wzmocnienie trwałości gospodarczej gospodarstw rolnych. Rozszerzyłyby one zatem zakres „Obszaru priorytetowego 1” z wniosku Komisji dotyczącego nowego rozporządzenia w sprawie rozwoju obszarów wiejskich, dzięki czemu Państwa Członkowskie miałyby możliwość wprowadzenia nowych środków zarządzania ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych do swoich programów rozwoju obszarów wiejskich.

Zgodnie z nowym rozporządzeniem finansowym, a zwłaszcza z zasadą jednoroczności , w ramach nowego systemu obowiązkowej modulacji Państwom Członkowskim nie wolno już zachowywać środków finansowych w celu ich rozdysponowania w następnych latach.

Korzystanie z modulacji w celu finansowania instrumentów zarządzania ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych nie wymagałoby dodatkowych wydatków ze strony Wspólnoty; Państwa Członkowskie mogłyby w tym celu wykorzystać maksymalną wysokość funduszy na rozwój obszarów wiejskich. Korzystanie z pomocy państwa lub inny rodzaj dopełnień dopłat bezpośrednich podlegałoby w tym przypadku odpowiednim wspólnotowym regułom konkurencji.

Polityka rozwoju obszarów wiejskich UE powinna z założenia w pełni odpowiadać kryteriom kategorii zielonej ustanowionym w ramach WTO. W rezultacie wszelkie dodatkowe środki sfinansowane z modulacji również muszą być zgodne z kryteriami kategorii zielonej.

W związku z tym w Państwach Członkowskich, w których stosuje się modulację kwoty wykorzystane na zarządzanie ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych, we wszystkich przypadkach, będą ograniczone do jednego punktu procentowego z modulacji. W Państwach Członkowskich, w których jeszcze nie stosuje się modulacji, można by zastosować odpowiednią metodę w celu ustalenia minimalnego poziomu funduszy na rozwój obszarów wiejskich, które mogłyby być przeznaczone na te środki.

3.3 Nowe opcje dla narzędzi zarządzania ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych

Komisja proponuje, aby dokonać oceny trzech opcji w celu sprawdzenia, czy mogłyby one, stosowane łącznie lub oddzielnie, częściowo lub całkowicie zastąpić środki nadzwyczajne ad hoc Wspólnoty i Państw Członkowskich. Komisja wzywa Radę, Parlament Europejski i inne instytucje UE do przeprowadzenia debaty na temat poniższych opcji, które z założenia powinny odpowiadać kryteriom kategorii zielonej WTO. Jeśli opcje te zostaną wprowadzone do środków rozwoju obszarów wiejskich, będą dostępne dla Państw Członkowskich i regionów do wykorzystania w zależności od ich szczególnych priorytetów na następny okres programowania.

Niezależnie od wszelkich decyzji dotyczących poniższych opcji można by zająć się problemem słabego poziomu opracowania i wykorzystania narzędzi zarządzania ryzykiem opartych na mechanizmach rynkowych (ubezpieczenia, rynek terminowy, rolnictwo oparte na kontraktach), poprzez środki szkoleniowe w ramach programów rozwoju obszarów wiejskich. Pomogłoby to w podniesieniu świadomości na temat istniejącego ryzyka, udoskonaleniu strategii zarządzania ryzykiem i dostarczeniu know-how, np. na temat wykorzystania kontraktów terminowych i opcji, co mogłoby prowadzić do częstszego stosowania kontraktów w stosunkach między przemysłem spożywczym, handlowcami a rolnikami.

Opcja 1: ubezpieczenia od klęsk żywiołowych – udział finansowy w wypłatach premii dla rolników

Ubezpieczenia stanowią alternatywę dla późniejszej wypłaty odszkodowań ze środków publicznych za szkody wyrządzone przez klęski żywiołowe na poziomie UE, krajowym lub regionalnym. Niektóre Państwa Członkowskie już ustanowiły systemy krajowe w celu zachęcenia rolników do ubezpieczenia się od tego rodzaju zdarzeń.

Premie wypłacane rolnikom ubezpieczonym od utraty dochodu spowodowanej klęską żywiołową lub chorobą mogłyby zatem być częściowo finansowane dzięki nowemu środkowi, kwalifikowalnemu na mocy rozporządzenia w sprawie rozwoju obszarów wiejskich.

Kwota gwarantowana przez UE w ramach takiego środka na rolnika oraz wsparcie krajowe/regionalne nie powinny przekraczać 50% ogólnego kosztu premii przewidzianej dla ubezpieczenia, o którym mowa.

Aby kwalifikować się do otrzymania wsparcia z instrumentu finansowego rozwoju obszarów wiejskich, systemy ubezpieczeń od klęsk żywiołowych muszą odpowiadać wytycznym dotyczącym pomocy państwa w dziedzinie rolnictwa UE i wymogom kategorii zielonej WTO. Systemy ubezpieczeń kwalifikujące się do współfinansowania określiłyby poziom odszkodowania za straty produkcyjne spowodowane klęskami żywiołowymi, przekraczające 30% średniej produkcji rolnej w ciągu trzech ubiegłych lat lub średniej z trzech lat opartej na okresie pięciu ubiegłych lat, z wyłączeniem wartości najwyższej i najniższej. Ze względu na ten środek Państwa Członkowskie musiałyby ustanowić historyczny system referencyjny na poziomie gospodarstwa rolnego.

Na poziomie beneficjenta wypłaty z tytułu ubezpieczeń powinny zrekompensować utratę dochodu do wysokości 100% w roku klęski żywiołowej. Wypłata nie powinna wiązać się z wymogiem lub określeniem rodzaju i wielkości przyszłej produkcji. Jeśli, niezależnie od ubezpieczenia, wystąpienie klęski żywiołowej spowodowałaby kwalifikowalność do innego odszkodowania ze środków publicznych, ogólna wysokość odszkodowania z wszystkich systemów w roku klęski żywiołowej nie powinna przekraczać 100% utraconego dochodu.

W rolnictwie wiele rodzajów ryzyka dotyczy zazwyczaj dużej liczby gospodarstw rolnych (ryzyko systemowe), co zmusza firmy ubezpieczeniowe do nabywania stosunkowo kosztownej reasekuracji. Z tego powodu prywatne rynki ubezpieczeń rolnych są słabo rozwinięte. W tej sytuacji środek polityczny zmierzający do poprawy dostępności reasekuracji mógłby pomóc w rozwoju prywatnych systemów ubezpieczeń rolnych. Jako alternatywę dla wspierania opłaty składek ubezpieczeniowych można by również rozważyć wspieranie krajowych systemów reasekuracji. Oprócz porozumień między prywatnymi towarzystwami ubezpieczeniowymi rządy mogłyby na poziomie krajowym 1. oferować pełną reasekurację po obniżonych cenach, 2. oferować część niezbędnej reasekuracji bezpłatnie, zmniejszając w ten sposób ogólną potrzebę reasekuracji towarzystw ubezpieczeniowych i 3. być partnerem w reasekuracji poprzez umowy nadwyżki szkodowości.

Opcja 2: Wspieranie funduszy wzajemnego inwestowania

Fundusze wzajemnego inwestowania umożliwiają podział ryzyka w ramach grupy producentów, którzy chcą przejąć odpowiedzialność za zarządzanie ryzykiem. W przypadku znacznych strat dochodu członkowie mogą wykorzystać kapitał funduszu zgodnie z wcześniej określonymi zasadami.

W rolnictwie fundusze wzajemnego inwestowania były dotychczas tworzone z prywatnej inicjatywy, głównie na poziomie danego sektora, w którym producenci ponoszą porównywalne ryzyko. Chociaż obecnie fundusze te nie są dostępne dla wszystkich gospodarstw rolnych, istnieje możliwość ich rozwoju, tak aby w przyszłości stały się bardziej powszechnym narzędziem zarządzania ryzykiem, umożliwiającym pokrycie strat dochodu.

W tym kontekście Wspólnota mogłaby rozważyć udzielenie wsparcia na rozwój funduszy wzajemnego inwestowania w sektorze rolnym. Zgodnie z tą opcją, czasowe i stopniowo zmniejszane wsparcie na działania administracyjne mogłoby być przyznane na rolnika będącego członkiem funduszu oficjalnie uznanego przez właściwe władze Państwa Członkowskiego.

Opcja 3: Zagwarantowanie podstawowego ubezpieczenia dochodu na wypadek sytuacji kryzysowych

Reforma WPR koncentruje się na stabilizacji dochodu i oddzieleniu wsparcia od produkcji rolnej, dlatego do problemu strat dochodu wynikłego z zaistnienia sytuacji kryzysowych należałoby podejść z perspektywy ogólnej, a nie z perspektywy danego sektora. Rozszerzenie zakresu ubezpieczenia na wypadek sytuacji kryzysowych powodujących znaczne straty dochodu pozwoliłoby na dalsze uproszczenie istniejącego mechanizmu sieci zabezpieczeń i poprawę równowagi między różnymi sektorami rolnymi.

Reforma WPR wspiera większe zorientowanie na rynek i jakość produkcji, co oznacza, że wielu rolników w UE będzie musiało dokonać znacznych inwestycji w restrukturyzację. Programy rozwoju obszarów wiejskich będą dostępne w celu wspierania dostosowań strukturalnych. Tym niemniej, jeśli okaże się, że zakres środków rozwoju obszarów wiejskich jest niewystarczający, trzeba będzie zastanowić się nad nowymi instrumentami, odnoszącymi się do przypadków, w których występują problemy z płynnością i poważne starty dochodu. Każdy taki środek musi spełniać następujące warunki:

- powinien być dostępny dla wszystkich rolników poszkodowanych w wyniku sytuacji kryzysowej;

- rolnicy kwalifikują się do otrzymania wypłat z tytułu wspierania płynności, jeśli ich dochód osiągnięty z działalności rolnej w danym roku wynosi mniej niż 70% średniego dochodu brutto lub ekwiwalentu wyrażonego netto w okresie ubiegłych trzech lat lub średniej z trzech lat opartej na okresie pięciu ubiegłych lat, z wyłączeniem wartości najwyższej i najniższej;

- wysokość wypłat musi zrekompensować mniej niż 70% straty dochodu poniesionej przez producenta w roku, w którym po raz pierwszy kwalifikuje się on do otrzymania tego wsparcia;

- wysokość wypłat z tytułu stabilizacji dochodu może być związana wyłącznie z dochodem i nie może być związana z rodzajem lub wielkością produkcji danego producenta, cenami w kraju lub zagranicą stosowanymi w takiej produkcji ani innymi odnośnymi czynnikami produkcyjnymi;

- jeśli producent otrzymuje wypłaty z tytułu innych systemów odszkodowań, m.in. pomoc na wypadek klęsk żywiołowych, ogólna kwota wypłat powinna być niższa niż 100% straty.

Środek ten wymagałby uzgodnienia dokładnej księgowej definicji dochodu i stworzenia przez Państwa Członkowskie systemu dochodu referencyjnego na poziomie gospodarstw rolnych.

W tym kontekście Komisja będzie musiała dokładnie zbadać możliwość korzystania z pomocy państwa lub innych dopełnień dopłat bezpośrednich w celu zagwarantowania we Wspólnocie uczciwej konkurencji.

[1] „Risk Management Tools for EU Agriculture” (Narzędzia zarządzania ryzykiem dla rolnictwa UE) – dokument roboczy DG ds. rolnictwa: http://europa.eu.int/comm/agriculture/publi/insurance/index_en.htm.

[2] Dz.U. C 34 z 7.2.2004, str. 2.

[3] Artykuł 38 rozporządzenia Rady (WE) nr 1254/1999 (Dz.U. L 160 z 26.6.1999, str. 21).