P9_TA(2022)0065

Przyznawanie obywatelstwa i prawa pobytu w zamian za inwestycje

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 9 marca 2022 r. zawierająca wnioski dla Komisji dotyczące programów obywatelstwa i ułatwień pobytowych dla inwestorów (2021/2026(INL))

(2022/C 347/08)

Parlament Europejski,

— uwzględniając art. 225 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

— uwzględniając art. 4 ust. 3 i art. 49 Traktatu o Unii Europejskiej,

— uwzględniając art. 21 ust. 1 i 2, art. 77 ust. 2 lit. a), art. 79 ust. 2 oraz art. 80, 82, 87, 114, 311, 337 i 352 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

— uwzględniając Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej, w szczególności jej art. 7, 8 i 20,

— uwzględniając Europejską Konwencję Ochrony Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, a w szczególności jej art. 8,

— uwzględniając dyrektywę Rady 2003/86/WE z dnia 22 września 2003 r. w sprawie prawa do łączenia rodzin (1) („dyrektywa dotycząca łączenia rodzin”)

— uwzględniając dyrektywę Rady 2003/109/WE z dnia 25 listopada 2003 r. dotyczącą statusu obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi (2) („dyrektywa w sprawie pobytu długoterminowego”),

— uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1806 z dnia 14 listopada 2018 r. wymieniające państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych, oraz te, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu (3),

— uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, zmieniającą rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 648/2012 i uchylającą dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/60/WE oraz dyrektywę Komisji 2006/70/WE (4),

— uwzględniając kryteria kopenhaskie i zbiór przepisów Unii (dorobek), które kraj kandydujący musi przyjąć, wdrożyć i egzekwować, aby kwalifikować się do przystąpienia do Unii, w szczególności rozdziały 23 i 24,

— uwzględniając wezwania do usunięcia uchybienia z dnia 20 października 2020 r. wystosowane przez Komisję do Cypru i Malty, uruchamiające postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w odniesieniu do ich programów obywatelstwa dla inwestorów,

— uwzględniając pismo Komisji do Bułgarii z dnia 20 października 2020 r., w którym uwypuklono zastrzeżenia dotyczące programu obywatelstwa dla inwestorów i zwrócono się o dalsze informacje,

— uwzględniając sprawozdanie Komisji z dnia 23 stycznia 2019 r. zatytułowane „Programy obywatelstwa i ułatwienia pobytowe dla inwestorów w Unii Europejskiej”,

— uwzględniając prezentację Komisji z dnia 20 lipca 2021 r. dotyczącą pakietu czterech wniosków ustawodawczych mających na celu wzmocnienie przepisów UE w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu,

— uwzględniając swoją rezolucję z dnia 16 stycznia 2014 r. w sprawie obywatelstwa UE na sprzedaż (5), z dnia 26 marca 2019 r. w sprawie przestępstw finansowych, uchylania się od opodatkowania i unikania opodatkowania (6), z dnia 18 grudnia 2019 r. w sprawie praworządności na Malcie po ujawnieniu najnowszych informacji w sprawie morderstwa Daphne Caruany Galizii (7), z dnia 10 lipca 2020 r. w sprawie kompleksowej unijnej polityki zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu – plan działania Komisji i dalszy rozwój sytuacji (8), z dnia 17 grudnia 2020 r. w sprawie strategii UE w zakresie unii bezpieczeństwa (9) oraz z dnia 29 kwietnia 2021 r. w sprawie zabójstwa Daphne Caruany Galizii i praworządności na Malcie (10),

— uwzględniając badanie przygotowane przez Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego z dnia 17 października 2018 r. zatytułowane „Citizenship by Investment (CBI) and Residency by Investment (RBI) schemes in the EU” [Programy przyznawania obywatelstwa w zamian za inwestycje (CBI) i prawa pobytu w zamian za inwestycje (RBI) w UE],

— uwzględniając badanie przygotowane przez Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego z dnia 22 października 2021 r. zatytułowane „Avenues for EU action in citizenship and residence by investment schemes – European added value assessment” [Drogi unijnych działań dotyczących programów obywatelstwa i prawa pobytu dla inwestorów – ocena europejskiej wartości dodanej] („badanie EAVA EPRS”),

— uwzględniając badanie z lipca 2018 r. przygotowane dla Komisji przez Milieu Ltd zatytułowane „Factual analysis of Member States Investors’ Schemes granting citizenship or residence to third-country nationals investing in the said Member State – Study Overview” [Analiza rzeczowa programów państw członkowskich dla inwestorów, które przyznają obywatelstwo lub prawo pobytu obywatelom państw trzecich inwestującym w danym państwie członkowskim – przegląd badania],

— uwzględniając działania w tym obszarze prowadzone przez Grupę Monitorowania Demokracji, Praworządności i Praw Podstawowych (DRFMG) powołaną przez Komisję Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, w szczególności jej wymiany opinii między innymi z Komisją, środowiskiem akademickim, społeczeństwem obywatelskim i dziennikarzami z 19 grudnia 2019 r., 11 września 2020 r. i 4 grudnia 2020 r., oraz jej wizytę na Malcie 19 września 2018 r.,

— uwzględniając art. 47 i 54 Regulaminu,

— uwzględniając sprawozdanie Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (A9-0028/2022),

A. mając na uwadze, że przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen, przed zatwierdzeniem jej przez Parlament, wyraziła w Wytycznych politycznych na następną kadencję Komisji Europejskiej (2019–2024) (11) poparcie dla prawa inicjatywy ustawodawczej dla Parlamentu i zobowiązała się do przedstawienia w odpowiedzi aktu ustawodawczego, gdy Parlament przyjmie rezolucję, w której zwróci się do Komisji o przedłożenie wniosku ustawodawczego;

B. mając na uwadze, że przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen w orędziu o stanie Unii z dnia 16 września 2020 r. stwierdziła: „Będę nadal broniła tej zasady oraz integralności naszych europejskich instytucji, zarówno pod względem nadrzędności prawa europejskiego, jak i wolności prasy, niezawisłości sądów czy sprzedaży tzw. »złotych paszportów«. Wartości europejskie nie są na sprzedaż”;

C. mając na uwadze, że kilka państw członkowskich prowadzi programy obywatelstwa (CBI) i ułatwień pobytowych (RBI) dla inwestorów, za pośrednictwem których przyznają obywatelstwo lub status rezydenta obywatelom państw trzecich przede wszystkim ze względów finansowych w formie „pasywnych” inwestycji kapitałowych; mając na uwadze, że programy takie jak CBI/RBI określają minimalne wymogi dotyczące fizycznej obecności lub nie określają ich wcale oraz oferują przyspieszony proces uzyskania obywatelstwa lub statusu rezydenta w państwie członkowskim w porównaniu ze standardowymi procedurami; mając na uwadze, że okresy rozpatrywania wniosków w poszczególnych państwach członkowskich istotnie różnią się między sobą (12); mając na uwadze, że łatwość uzyskania obywatelstwa lub pobytu w ramach takich programów wyraźnie kontrastuje z przeszkodami, jakie napotykają osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową, które legalnie migrują lub wnioskują o naturalizację, korzystając z standardowych procedur;

D. mając na uwadze, że programy CBI wywierają wpływ na wszystkie państwa członkowskie, ponieważ decyzja jednego państwa członkowskiego o przyznaniu obywatelstwa w zamian za inwestycje oznacza automatyczne nadanie praw, które mają zastosowanie również w stosunku do innych państw członkowskich, w szczególności prawa do swobodnego przemieszczania się, prawa do głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych i europejskich, prawa do ochrony konsularnej poza Unią w przypadku braku reprezentacji przez państwo przyznające obywatelstwo, a także prawa dostępu do rynku wewnętrznego w celu prowadzenia działalności gospodarczej; mając na uwadze, że programy CBI i RBI realizowane przez poszczególne państwa członkowskie również generują znaczące efekty zewnętrzne, takie jak korupcja i ryzyko prania pieniędzy, dla innych państw członkowskich; mając na uwadze, że te efekty zewnętrzne uzasadniają przyjęcie regulacji przez Unię;

E. mając na uwadze, że obywatelstwo Unii to wyjątkowy i podstawowy status nadawany obywatelom Unii dodatkowo względem obywatelstwa krajowego oraz że odzwierciedla ono jedno z najważniejszych osiągnięć integracji Unii, tj. przyznanie obywatelom w całej Unii równych praw;

F. mając na uwadze, że nadawanie obywatelstwa krajowego stanowi prerogatywę państw członkowskich, musi ona jednak być wykonywana w dobrej wierze, w duchu wzajemnego szacunku, w przejrzysty sposób, zgodnie z zasadą lojalnej współpracy i z pełnym poszanowaniem prawa Unii; mając na uwadze, że Unia uchwaliła środki w celu harmonizacji dróg legalnej migracji do Unii oraz praw związanych z pobytem, takie jak dyrektywa w sprawie pobytu długoterminowego;

G. mając na uwadze, że prowadzenie programów CBI skutkuje utowarowieniem obywatelstwa Unii; mając na uwadze, że utowarowienie praw narusza wartości Unii, w szczególności równość; mając na uwadze, że drogi legalnej migracji do Unii oraz prawa związane z pobytem są już objęte prawem Unii, np. w dyrektywie w sprawie pobytu długoterminowego;

H. mając na uwadze, że w Bułgarii oraz na Cyprze i Malcie obowiązują obecnie przepisy, które umożliwiają funkcjonowanie programów CBI; mając na uwadze, że rząd Bułgarii przedstawił propozycję przepisów mających na celu zakończenie programu CBI w tym kraju; mając na uwadze, że rząd Cypru ogłosił w dniu 13 października 2020 r., że zawiesi swój program CBI; mając na uwadze, że rząd Cypru ogłosił, iż zakończył rozpatrywanie wszystkich oczekujących na rozpatrzenie wniosków o obywatelstwo cypryjskie otrzymanych przed listopadem 2020 r.; mając na uwadze, że niektóre inne państwa członkowskie także nagradzają dużych inwestorów obywatelstwem nadawanym w ramach procedur nadzwyczajnych;

I. mając na uwadze, że Bułgaria, Cypr, Estonia, Grecja, Hiszpania, Irlandia, Luksemburg, Łotwa, Malta, Niderlandy, Portugalia i Włochy prowadzą obecnie programy RBI obejmujące minimalne poziomy inwestycji od 60 000 EUR (Łotwa) do 1 250 000 EUR (Niderlandy); mając na uwadze, że przyciąganie inwestycji jest zwykle stosowaną metodą utrzymania dobrze funkcjonujących gospodarek państw członkowskich, ale nie powinno stwarzać zagrożeń dla bezpieczeństwa prawnego ani zagrożeń dla bezpieczeństwa obywateli Unii;

J. mając na uwadze, że według szacunkowych danych zawartych w badaniu EAVA EPRS od 2011 r. do 2019 r. w ramach programów CBI/RBI zatwierdzono 42 180 wniosków, a ponad 132 000 osób, w tym członkowie rodzin wnioskodawców z państw trzecich, uzyskało ułatwienia pobytowe lub obywatelstwo w państwach członkowskich na podstawie tych programów, podczas gdy łączny poziom inwestycji szacuje się na 21,4 mld EUR (13);

K. mając na uwadze, że wnioski w ramach programów CBI/RBI są często rozpatrywane z pomocą pośredników komercyjnych, którzy mogą otrzymywać procent opłaty za wniosek; mając na uwadze, że w niektórych państwach członkowskich pośrednicy komercyjni odegrali pewną rolę w opracowaniu i promowaniu programów CBI/RBI;

L. mając na uwadze, że Komisja wszczęła postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wobec Cypru i Malty, zarzucając tym państwom, że przyznawanie obywatelstwa Unii za wcześniej określoną opłatę lub inwestycje bez powiązań z danymi państwami członkowskimi podważa istotę obywatelstwa Unii;

M. mając na uwadze, że programy CBI i RBI są w różnym stopniu źródłem zagrożeń, w tym ryzyka korupcji, prania pieniędzy, zagrożeń dla bezpieczeństwa, unikania opodatkowania, zakłóceń równowagi makroekonomicznej, presji na sektor nieruchomości, zmniejszając tym samym dostęp do mieszkań, oraz erozji integralności rynku wewnętrznego; mając na uwadze, że ciężko jest oszacować te ryzyka z powodu ograniczonych informacji i niedostatecznej przejrzystości i obecnie ryzyka te nie są wystarczająco zarządzane, co skutkuje osłabioną weryfikacją i brakiem kompleksowej analizy względem wnioskodawców w ramach programów CBI/RBI w państwach członkowskich; mając na uwadze, że należy odpowiednio oceniać wszystkie te zagrożenia i zwiększyć przejrzystość wdrażania tych programów i ich skutków;

N. mając na uwadze, że badania sugerują, iż państwa członkowskie posiadające programy CBI/RBI są bardziej niż pozostałe narażone na ryzyka związane z tajemnicą finansową i korupcją;

O. mając na uwadze, że obowiązujące prawo unijne nie przewiduje systematycznego korzystania z unijnych wielkoskalowych systemów informatycznych, aby przeprowadzić wywiad środowiskowy wnioskodawców w ramach programów CBI/RBI; mając na uwadze, że obowiązujące przepisy unijne i krajowe nie wymagają prowadzenia żadnych procedur weryfikacji przed nadaniem obywatelstwa lub prawa pobytu w ramach programu CBI/RBI; mając na uwadze, że państwa członkowskie nie zawsze korzystają z baz danych, stosują szczegółowe procedury lub udostępniają wyniki kontroli i procedur;

P. mając na uwadze, że Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) wydała wytyczne dotyczące ograniczania obchodzenia wspólnego standardu do wymiany informacji w drodze nadużywania programów CBI/RBI (14);

Q. mając na uwadze, że celem inicjatywy Komisji dotyczącej ustanowienia grupy ekspertów ds. programów obywatelstwa i ułatwień pobytowych dla inwestorów było uzgodnienie wspólnego zestawu kontroli bezpieczeństwa, jednakże grupa ta nie zaproponowała takiego wspólnego zestawu kontroli bezpieczeństwa; mając na uwadze, że grupa ta nie spotkała się od 2019 r.;

R. mając na uwadze, że niektóre państwa trzecie ujęte w załączniku II do rozporządzenia (UE) 2018/1806, których obywatele są zwolnieni z obowiązku posiadania wizy do Unii, prowadzą programy CBI charakteryzujące się niskimi wymogami dotyczącymi pobytu lub brakiem takich wymogów oraz słabymi kontrolami bezpieczeństwa, w szczególności w odniesieniu do przepisów w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy; mając na uwadze, że programy CBI są reklamowane jako „złote paszporty”, a ich wyraźnym celem jest ułatwianie ruchu bezwizowego do Unii; mając na uwadze, że niektóre kraje kandydujące prowadzą podobne programy przewidujące dodatkową oczekiwaną korzyść w postaci przyszłego członkostwa w Unii;

S. mając na uwadze, że beneficjenci programów CBI/RBI, uzyskawszy nowe prawo pobytu lub nowy status obywatelstwa, zaczynają od tej chwili korzystać ze swobody przemieszczania się (15) w strefie Schengen;

T. mając na uwadze, że prawo państw trzecich umożliwiające obywatelom zmianę nazwiska stwarza ryzyko, gdyż obywatele państw trzecich mogą uzyskać obywatelstwo państwa trzeciego w ramach programu CBI, a następnie zmienić swoje nazwisko i przyjeżdżać do Unii pod tym nowym nazwiskiem;

U. mając na uwadze, że 15 października 2021 r. władze cypryjskie ogłosiły, iż odbiorą obywatelstwo 39 inwestorom zagranicznym i sześciu członkom ich rodzin, którzy stali się obywatelami Cypru na podstawie programu CBI; mając na uwadze, że nieco ponad połowa z 6 779 paszportów wydanych przez Cypr na podstawie programu w latach 2007–2020 została wydana bez wystarczającego wywiadu środowiskowego wnioskodawców (16);

V. mając na uwadze, że w 2019 r. Komisja stwierdziła, że brakuje jasnych danych statystycznych dotyczących otrzymanych, przyjętych i odrzuconych w ramach programów CBI/RBI wniosków lub są one niewystarczające;

W. mając na uwadze, że programy RBI mają bardzo szczególny charakter; mając na uwadze, że wszelkie zmiany w prawie unijnym wprowadzane dla osób, które ubiegają się o zezwolenie na pobyt na podstawie programów RBI, powinny być ukierunkowane na ten konkretny rodzaj zezwolenia i nie powinny mieć negatywnego wpływu na prawa osób takich jak studenci, pracownicy i członkowie rodzin, które ubiegają się o inne rodzaje zezwolenia na pobyt; mając na uwadze, że wyższe poziomy kontroli bezpieczeństwa w odniesieniu do wnioskodawców na podstawie programu RBI nie powinny mieć zastosowania do tych, którzy ubiegają się o prawo pobytu w ramach istniejących już w prawie unijnym programów pobytu;

X. mając na uwadze, że rząd Czarnogóry postanowił kontynuować swój program CBI, chociaż zasygnalizował znaczenie jak najszybszego, pełnego i skutecznego wycofania się z tego programu; wzywa rząd Czarnogóry do niezwłocznego działania w tym kierunku;

1. uważa, że systemy przyznawania obywatelstwa na podstawie inwestycji finansowych (programy CBI), znane również jako „złote paszporty”, są kwestionowane z etycznego, prawnego i gospodarczego punktu widzenia i stwarzają szereg poważnych zagrożeń dla bezpieczeństwa obywateli Unii, takich jak te wynikające z prania pieniędzy i korupcji; uważa, że brak wspólnych zasad i zharmonizowanych przepisów regulujących systemy przyznawania prawa pobytu na podstawie inwestycji finansowych (programy RBI) może również stwarzać takie zagrożenia dla bezpieczeństwa, wpływać na swobodny przepływ osób w strefie Schengen i przyczyniać się do podważania integralności Unii;

2. przypomina swoje stanowisko, zgodnie z którym programy CBI/RBI nieodłącznie wiążą się z szeregiem poważnych zagrożeń i powinny zostać wycofane z wszystkich państw członkowskich ( 17 ) ; powtarza, że od czasu wydania rezolucji z dnia 16 stycznia 2014 r. w sprawie obywatelstwa UE na sprzedaż działania podjęte przez Komisję i państwa członkowskie były niewystarczające;

3. uważa, że programy CBI podważają istotę obywatelstwa Unii, które stanowi jedno z najważniejszych osiągnięć integracji Unii, przyznające wyjątkowy i podstawowy status obywatelom Unii, w tym prawo do głosowania w wyborach europejskich i lokalnych;

4. uważa, że obywatelstwo Unii nie stanowi towaru, który można oferować na rynku lub sprzedawać, i nigdy nie było ujmowane jako takie w Traktatach;

5. przyznaje, że regulowanie nadawania obywatelstwa stanowi przede wszystkim kompetencję państwa członkowskiego, ale podkreśla, że kompetencję tę należy wykonywać w dobrej wierze, w duchu wzajemnego szacunku, w przejrzysty sposób, z kompleksową analizą i odpowiednią kontrolą, zgodnie z zasadą lojalnej współpracy i z pełnym poszanowaniem prawa Unii ( 18 ) ; uważa, że w przypadku gdy państwa członkowskie nie przestrzegają w pełni tych norm i zasad, uprawomocnia to podjęcie działań przez Unię; uważa, że kompetencje Unii mogą zapewne także wynikać z art. 21 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) w odniesieniu do niektórych aspektów prawa państw członkowskich dotyczącego obywatelstwa ( 19 )

6. uważa, że korzystne warunki i przyspieszone procedury ustanowione dla inwestorów w ramach programów CBI/RBI, w porównaniu z warunkami i procedurami dla innych obywateli państw trzecich pragnących uzyskać ochronę międzynarodową, prawo pobytu lub obywatelstwo, są dyskryminujące, nie są sprawiedliwe oraz podważają spójność unijnego dorobku prawnego w sprawie azylu i migracji;

7. uważa, że programy CBI należy odróżnić od programów RBI z uwagi na różnice pod względem natężenia ryzyka, jakie stwarzają, i w związku z tym wymagają dostosowanych unijnych strategii ustawodawczych i politycznych; dostrzega powiązanie między programami RBI a obywatelstwem, gdyż uzyskane prawo pobytu może ułatwiać dostęp do obywatelstwa;

8. zauważa, że trzy państwa członkowskie posiadają programy CBI, a mianowicie Bułgaria (mimo że bułgarski rząd złożył projekt wniosku ustawodawczego, aby zakończyć program CBI), Cypr i Malta, oraz że 12 państw członkowskich posiada programy RBI, przewidujące różne kwoty i opcje inwestowania oraz rozbieżne normy kontroli i procedury; ubolewa, że te rozbieżności mogą prowadzić do konkurowania o wnioskodawców przez państwa członkowskie oraz grozić równaniem w dół pod względem obniżania norm weryfikacji i ograniczania kompleksowej analizy, aby promować korzystanie z programów ( 20 )

9. uważa, że rola pośredników w opracowywaniu i promowaniu programów CBI/RBI, a także w przygotowywaniu indywidualnych wniosków, często bez zapewnienia przejrzystości lub rozliczalności, stanowi konflikt interesów skłaniający do nadużyć, w związku z czym wymaga rygorystycznych i wiążących regulacji względem takich pośredników, wykraczających poza samoregulację i kodeksy postępowania; zwraca się o zaprzestanie świadczenia usług pośredników w programach CBI;

10. potępia brak kompleksowych kontroli bezpieczeństwa, procedur weryfikacji i kompleksowych analiz w państwach członkowskich, które wdrożyły programy CBI/RBI; ubolewa, że państwa członkowskie nie zawsze sprawdzają dostępne unijne bazy danych i nie wymieniają się informacjami na temat wyników takich kontroli i procedur, co umożliwia składanie kolejnych wniosków w ramach programów CBI/RBI w całej Unii; wzywa państwa członkowskie do podejmowania wyżej wymienionych działań; uważa, że organy państw członkowskich muszą dysponować odpowiednimi procedurami weryfikacji wnioskodawców CBI/RBI, ponieważ państwa są odpowiedzialne za przyznawanie praw pobytu i obywatelstwa, a organy państw członkowskich nie mogą polegać na wywiadach środowiskowych i kompleksowych analizach przeprowadzanych przez pośredników i inne podmioty niepaństwowe, chociaż państwa członkowskie mogą wykorzystywać istotne informacje pochodzące od niezależnych podmiotów niepaństwowych; jest zaniepokojony doniesieniami, że w niektórych państwach członkowskich wnioski o obywatelstwo były przyjmowane, mimo że kandydaci nie spełniali wymogów bezpieczeństwa;

11. ubolewa, że grupa ekspertów ds. programów obywatelstwa i ułatwień pobytowych, składająca się z przedstawicieli państw członkowskich, nie uzgodniła wspólnego zestawu kontroli bezpieczeństwa, co miała zrobić do końca 2019 r.; uznaje, że niemożność uzgodnienia wspólnego zestawu kontroli bezpieczeństwa potwierdza ograniczenia związane z przyjęciem metody międzyrządowej w odniesieniu do tej kwestii, i podkreśla potrzebę podjęcia działań przez Unię;

12. ubolewa, że wymogi dotyczące pobytu w celu kwalifikowania się do programów RBI/CBI państw członkowskich nie zawsze obejmują nieprzerwaną i faktyczną obecność fizyczną oraz trudno jest je monitorować, a tym samym mogą przyciągać wnioskodawców działających w złej wierze, którzy nabywają obywatelstwo krajowe wyłącznie, aby uzyskać dostęp do terytorium Unii i jej rynku wewnętrznego bez żadnego powiązania z danym państwem członkowskim;

13. wzywa państwa członkowskie do skutecznego egzekwowania niezbędnego pobytu fizycznego obywateli państw trzecich, którzy chcą uzyskać status rezydenta długoterminowego na podstawie dyrektywy w sprawie pobytu długoterminowego bez spełnienia warunku nieprzerwanego i legalnego pobytu, wymaganego na mocy tej dyrektywy;

14. z zadowoleniem przyjmuje postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wszczęte przez Komisję w październiku 2020 r. wobec Cypru i Malty, dotyczące ich programów CBI; wzywa Komisję do przyspieszenia tych postępowań, ponieważ mogłyby one jeszcze bardziej wyjaśnić, w jaki sposób można zająć się programami CBI, by uzupełnić proponowane tu działania legislacyjne, oraz do wszczęcia w uzasadnionych przypadkach postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wobec państw członkowskich posiadających programy RBI; wzywa Komisję, by uważnie monitorowała, składała sprawozdania i podejmowała działania w odniesieniu do wszystkich programów CBI/RBI w Unii;

15. uważa, że unijne prawo dotyczące przeciwdziałania praniu pieniędzy stanowi kluczowy element zwalczania zagrożeń stwarzanych przez programy CBI/RBI; z zadowoleniem przyjmuje fakt, że pakiet przygotowanych przez Komisję wniosków ustawodawczych z dnia 20 lipca 2021 r. dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu odnosi się do programów RBI, w szczególności przez promowanie włączenia pośredników do wykazu podmiotów zobowiązanych; uważa jednak, że nadal występować będą luki, na przykład podmioty publiczne rozpatrujące wnioski CBI/RBI nie będą ujęte w wykazie podmiotów zobowiązanych;

16. zauważa, że wnioski w ramach programów CBI/RBI szczególnie trudno jest monitorować i oceniać, gdy obejmują wspólne wnioski odnoszące się do różnych członków rodziny; zauważa, że w ramach niektórych krajowych programów RBI prawo pobytu może być przyznawane na podstawie powiązań rodzinnych, osobistych lub innego rodzaju powiązań z głównymi wnioskodawcami; zauważa, że prawa do łączenia rodzin na mocy dyrektywy dotyczącej łączenia rodzin mają zastosowanie po uzyskaniu statusu rezydenta w państwie członkowskim, tym samym członkowie rodziny uzyskują możliwość wjazdu do Unii bez dalszych szczegółowych kontroli, standardowo wymaganych na podstawie programów RBI;

17. odnotowuje ryzyko stwarzane przez państwa trzecie, które posiadają programy CBI oraz korzystają z ruchu bezwizowego do Unii ( 21 ) , ponieważ obywatele państw trzecich mogą kupić obywatelstwo tych państw trzecich jedynie po to, aby uzyskać możliwość wjazdu do Unii bez żadnej dodatkowej kontroli; podkreśla, że ryzyko jest większe w przypadku krajów kandydujących do Unii posiadających programy CBI/RBI ( 22 ) , ponieważ jednym z czynników w tym przypadku mogą być oczekiwane korzyści z przyszłego członkostwa w Unii i obowiązującego w jej granicach ruchu bezwizowego;

18. uważa, że w świetle szczególnego ryzyka stwarzanego przez programy CBI i ich nieodłącznego braku zgodności z zasadą lojalnej współpracy, co potwierdzają prowadzone przez Komisję przeciwko dwóm państwom członkowskim postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, programy CBI powinny zostać w pełni wycofane we wszystkich państwach członkowskich, i zwraca się do Komisji o przedłożenie przed upływem obecnego mandatu wniosku dotyczącego stosownego aktu, który mógłby opierać się na art. 21 ust. 2, art. 79 ust. 2, art. 114 lub art. 352 TFUE;

19. jest zdania, że stopniowe wycofywanie programów CBI będzie wymagało okresu przejściowego, oraz uważa, że programy CBI/RBI stanowią niewłaściwą działalność rynkową oraz rodzą poważne konsekwencje dla Unii i państw członkowskich, w związku z czym uzasadniony jest wkład finansowy w budżet Unii w przypadku zarówno programów CBI, jak i RBI, w przypadku programów CBI do czasu ich całkowitego wycofania, jako konkretne wyrażenie solidarności wynikające między innymi z art. 80 TFUE; postuluje w związku z tym, by Komisja w 2022 r., na podstawie art. 311 TFUE, złożyła wniosek dotyczący ustanowienia nowej kategorii zasobów własnych Unii, obejmującej „mechanizm dostosowania CBI i RBI”, który nakładałby opłatę stanowiącą znaczną część inwestycji w państwach członkowskich w ramach programów CBI/RBI, racjonalnie oszacowaną na podstawie wszystkich zidentyfikowanych w odniesieniu do tych programów negatywnych dla Unii efektów zewnętrznych;

20. uważa, że wkład systemów CBI/RBI w gospodarkę realną państw członkowskich jest ograniczony w zakresie tworzenia miejsc pracy, innowacji i wzrostu, oraz że istotne inwestycje są dokonywane bezpośrednio na rynku nieruchomości lub w fundusze; uważa, że duże inwestycje związane z programami CBI/RBI mogą wywierać wpływ na stabilność finansową, w szczególności w małych państwach członkowskich, w których wpływy mogą stanowić dużą część PKB lub inwestycji zagranicznych ( 23 ) ; postuluje, by Komisja złożyła w 2022 r., na podstawie art. 79 ust. 2 oraz art. 80, 82, 87 i 114 TFUE, wniosek dotyczący aktu, który obejmowałby przepisy na szczeblu Unii w sprawie inwestycji na podstawie programów RBI, aby wzmocnić ich wartość dodaną dla gospodarki realnej oraz zapewnić powiązania z priorytetami odbudowy gospodarczej Unii;

21. zwraca się do Komisji o przedłożenie, przed upływem swego obecnego mandatu, wniosku dotyczącego rozporządzenia, uzupełnionego w razie potrzeby przez inne akty ustawodawcze, który to wniosek mógłby być oparty o art. 79 ust. 2 oraz art. 80, 82, 87 i 114 TFUE, kompleksowo regulowałby różne aspekty programów RBI w celu zharmonizowania norm i procedur oraz wzmocnienia walki z przestępczością zorganizowaną, praniem pieniędzy, korupcją i uchylaniem się od opodatkowania i obejmował co najmniej następujące elementy: a) wzmocnioną kompleksową analizę i rygorystyczny wywiad środowiskowy dotyczący wnioskodawców oraz, w razie konieczności, również członków ich rodzin, w tym sprawdzanie pochodzenia ich środków finansowych, obowiązkowe kontrole w ramach wielkoskalowych systemów informatycznych Unii w przestrzeni sprawiedliwości i spraw wewnętrznych oraz procedury weryfikacji w państwach trzecich; b) regulację, odpowiednią certyfikację i kontrolę pośredników, a także ograniczenie ich działalności oraz zaprzestanie świadczenia przez nich usług w programach CBI; c) zharmonizowanie zasad i obowiązków państw członkowskich dotyczących przekazywania Komisji informacji na temat ich programów RBI i wniosków składanych w ich ramach; d) minimalne wymogi dotyczące pobytu fizycznego i minimalne aktywne zaangażowanie w inwestycję, jakość inwestycji, ich wartość dodaną i wkład w ekonomię jako warunki uzyskania zezwolenia na pobyt na podstawie programów RBI; e) mechanizm monitorowania ex post, aby sprawdzać, czy wnioskodawcy, którzy pomyślnie przeszli procedurę, ciągle spełniają wymogi prawne programów RBI;

22. zwraca się do Komisji o zapewnienie i utrzymanie wysokich standardów regulacyjnych, zarówno w odniesieniu do programów CBI, jak i programów RBI, w razie zastosowania kompleksowych regulacji do programów RBI przed całkowitym zniesieniem programów CBI;

23. z zadowoleniem przyjmuje zapowiedziane przez państwa członkowskie zobowiązanie do podjęcia kroków w celu ograniczenia sprzedaży obywatelstwa Rosjanom powiązanym z rządem rosyjskim; wzywa wszystkie państwa członkowskie, aby zaprzestały ze skutkiem natychmiastowym realizacji programów CBI i RBI w przypadku wszystkich wnioskodawców rosyjskich; nalega na państwa członkowskie, aby ponownie oceniły wszystkie zatwierdzone wnioski złożone w ciągu ostatnich kilku lat przez obywateli rosyjskich, wykorzystując przy tej ocenie wszystkie możliwości przewidziane w prawie krajowym i unijnym w celu zapewnienia, aby żaden obywatel rosyjski powiązany z reżimem Putina w sposób finansowy, biznesowy lub inny nie zachował swojego obywatelstwa ani prawa pobytu lub aby korzystanie z tych praw przez taką osobę zostało tymczasowo zablokowane; wzywa Komisję, aby zweryfikowała takie ponownie przeprowadzane przez państwa członkowskie oceny oraz by w trybie pilnym przedstawiła wniosek ustawodawczy w sprawie całkowitego zakazu programów CBI i zakazu programów RBI dla obywateli rosyjskich objętych ukierunkowanymi środkami;

24. postuluje, by Komisja ujęła w swoim wniosku ukierunkowane zmiany istniejących aktów prawnych Unii, które mogłyby pomóc odwieść państwa członkowskie od ustanowienia szkodliwych programów RBI, przez wzmocnienie aktów prawnych w dziedzinie przeciwdziałania praniu pieniędzy i wzmocnienie stosownych postanowień dyrektywy w sprawie pobytu długoterminowego;

25. wnioskuje, by Komisja wywarła presję, w takim stopniu, jak jest to możliwe, w celu zapewnienia, by państwa trzecie, które wdrożyły programy CBI/RBI oraz korzystają z ruchu bezwizowego, zgodnie z załącznikiem II do rozporządzenia (UE) 2018/1806, zniosły swoje programy CBI i zreformowały programy RBI, żeby dostosować je do prawa i norm Unii, oraz postuluje, by Komisja złożyła w 2022 r., na podstawie art. 77 ust. 2 lit. a) TFUE, wniosek dotyczący aktu, który zmieniłby rozporządzenie (UE) 2018/1806 w tej kwestii; zauważa, że w ramach zmienionej metodologii rozszerzenia Unii kwestie związane z programami CBI/RBI uznaje się za złożone i są one rozpatrywane w różnych klastrach i rozdziałach negocjacyjnych; podkreśla znaczenie stopniowego i starannego dostosowania przez kraje kandydujące i potencjalne kraje kandydujące do prawa unijnego dotyczącego takich programów; proponuje, aby w kryteriach akcesyjnych uwzględnić zaprzestanie programów CBI i uregulowanie programów RBI;

26. przypomina przewodniczącej Komisji o jej zaangażowaniu wobec prawa inicjatywy ustawodawczej Parlamentu i o jej zobowiązaniu się do nadawania dalszego biegu ustawodawczego sprawozdaniom w kwestiach legislacyjnych przygotowywanym przez Parlament z własnej inicjatywy, zgodnie z zasadami prawa unijnego zawartymi w Wytycznych politycznych na następną kadencję Komisji Europejskiej (2019–2024); oczekuje zatem, że Komisja podejmie dalsze działania w związku z niniejszą rezolucją w postaci konkretnych wniosków ustawodawczych;

27. zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji oraz wniosków zawartych w załączniku Komisji i Radzie.

(1) Dz.U. L 251 z 3.10.2003, s. 12.

(2) Dz.U. L 16 z 23.1.2004, s. 44.

(3) Dz.U. L 303 z 28.11.2018, s. 39.

(4) Dz.U. L 141 z 5.6.2015, s. 73.

(5) Dz.U. C 482 z 23.12.2016, s. 117.

(6) Dz.U. C 108 z 26.3.2021, s. 8.

(7) Dz.U. C 255 z 29.6.2021, s. 22.

(8) Dz.U. C 371 z 15.9.2021, s. 92.

(9) Dz.U. C 445 z 29.10.2021, s. 140.

(10) Dz.U. C 506 z 15.12.2021, s. 64.

(11) „Unia, która mierzy wyżej – Mój program dla Europy – Wytyczne polityczne na następną kadencję Komisji Europejskiej (2019–2024)” kandydatki na przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen, https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/political-guidelines-next-commission_pl.pdf

(12) Badanie EAVA EPRS, tabela 9, s. 28–29.

(13) Badanie EAVA EPRS.

(14) Preventing abuse of residence by investment schemes to circumvent the CRS [Zapobieganie nadużywaniu statusu rezydenta przez programy inwestycyjne w celu obchodzenia CRS], OECD, 19 lutego 2018 r., oraz Corruption Risks Associated with Citizen- and Resident-by-Investment Schemes [Ryzyko korupcji związane z programami obywatelstwa i ułatwień pobytowych dla inwestorów], OECD, 2019 r.

(15) Ponieważ Bułgaria, Chorwacja, Cypr, Irlandia i Rumunia nie są państwami strefy Schengen, obywatel państwa trzeciego posiadający zezwolenie na pobyt wydane przez którekolwiek z tych państw członkowskich nie korzysta automatycznie ze swobody przemieszczania się w obrębie strefy Schengen.

(16) https://agenceurope.eu/en/bulletin/article/12814/25.

(17) Rezolucje Parlamentu Europejskiego z dnia 18 grudnia 2019 r. w sprawie praworządności na Malcie po ujawnieniu najnowszych informacji w sprawie morderstwa Daphne Caruany Galizii, z dnia 10 lipca 2020 r. w sprawie kompleksowej unijnej polityki zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu – plan działania Komisji i dalszy rozwój sytuacji, z dnia 17 grudnia 2020 r. w sprawie strategii UE w zakresie unii bezpieczeństwa oraz z dnia 29 kwietnia 2021 r. w sprawie zabójstwa Daphne Caruany Galizii i praworządności na Malcie.

(18) Zob. uzasadnienie wykorzystane przez Komisję w postępowaniu w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wobec Malty i Cypru w odniesieniu do ich programów obywatelstwa dla inwestorów (https://ec.europa.eu/ commission/presscorner/detail/en/ip_20_1925) oraz orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej: wyrok Trybunału z dnia 7 lipca 1992 r., Mario Vicente Micheletti i inni przeciwko Delegación del Gobierno en Cantabria, C-369/90, ECLI:EU:C:1992:295; wyrok Trybunału z dnia 11 listopada 1999 r., Państwo belgijskie przeciwko Fatna Mesbah, C-179/98, ECLI:EU:C:1999:549; wyrok Trybunału z dnia 20 lutego 2001 r., The Queen przeciwko Secretary of State for the Home Department, ex parte: Manjit Kaur, C-192/99, ECLI:EU:C:2001:106; wyrok Trybunału z dnia 2 marca 2010 r., Janko Rottman przeciwko Freistaat Bayern, C-135/08, ECLI:EU:C:2010:104; oraz wyrok Trybunału z dnia 12 marca 2019 r., M.G. Tjebbes i inni przeciwko Minister van Buitenlandse Zaken, C-221/17, ECLI:EU:C:2019:189.

(19) Badanie EAVA EPRS, s. 43–44.

(20) Badanie EAVA EPRS, s. 57; Preventing abuse of residence by investment schemes to circumvent the CRS [Zapobieganie nadużywaniu statusu rezydenta przez programy inwestycyjne w celu obchodzenia CRS], OECD, 19 lutego 2018 r.

(21) Antigua i Barbuda, Dominika, Grenada, Saint Kitts i Nevis oraz Saint Lucia.

(22) Serbia, Albania, Turcja, Czarnogóra i Macedonia Północna.

(23) Badanie EAVA EPRS, s. 36–39.