[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 28.6.2006

KOM(2006) 347 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY, I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

W stronę partnerstwa strategicznego pomiędzy UE a Południową Afryką

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY, I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

W stronę partnerstwa strategicznego pomiędzy UE a Południową Afryką

WPROWADZENIE

Południowa Afryka jest krajem utworzonym przez naród, który przed dwunastu laty wyłonił się z apartheidu. Wyłonił się z traumy apartheidu, aby budować demokratyczne, tolerancyjne i wielorasowe społeczeństwo; osiągnął finansową i gospodarczą stabilizację umożliwiającą dalszy wzrost gospodarczy z korzyścią dla całej ludności; stał się wiodącym narodem i rzecznikiem pokoju w regionie i na kontynencie afrykańskim; jego autorytet wykracza poza Afrykę i sięga wielostronnych ogólnoświatowych instytucji.

Rozszerzona Unia Europejska wypracowała nowe podejście do współpracy północy z południem, przyjmując trzy kluczowe plany działania dotyczące Milenijnych Celów Rozwoju, konsensusu europejskiego w sprawie rozwoju oraz strategię UE na rzecz Afryki. Unia wzmacnia swoje zagraniczne działania i działa na rzecz wspierania stabilności, bezpieczeństwa i dobrobytu na całym świecie.

Południowa Afryka jest zatem naturalnym partnerem Europy na kontynencie afrykańskim i na płaszczyźnie ogólnoświatowej. Opierając się na wspólnych wartościach i wzajemnych interesach oraz głębokich więzach kulturowych, UE i Południowa Afryka wypracowały wieloaspektowe, wszechstronne partnerstwo oparte na „Porozumieniu w sprawie handlu, rozwoju i współpracy” między Południową Afryką, Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi.

Stosunki między Południową Afryką a UE wymagają jednak obecnie większej spójności, jaśniejszych celów i wspólnej, przyszłościowej wizji politycznej zmierzającej do wzmocnienia wspólnej akcji politycznej. Partnerstwo musi jasno określić, czego obie strony mogą się od siebie wzajemnie spodziewać na płaszczyźnie krajowej, regionalnej, kontynentalnej i ogólnoświatowej, biorąc jednocześnie pod uwagę wyjątkową pozycję Południowej Afryki i UE w nowym zglobalizowanym świecie.

Celem niniejszego komunikatu w sprawie strategicznego partnerstwa z południową afryką jest zatem zaproponowanie kompleksowych, spójnych i skoordynowanych długoterminowych ram współpracy politycznej z republiką południowej afryki, które uwzględniać będą jej dramatyczną przeszłość, jej rolę kraju-ostoi w regionie oraz jej wyjątkową pozycję na kontynencie i na arenie międzynarodowej.

1. POłUDNIOWA AFRYKA PO UPADKU APARTHEIDU

Dwanaście lat po upadku apartheidu, który odcisnął głęboki ślad na wszystkich obszarach społecznych, Południowa Afryka nadal boryka się ze swoją niedawną traumatyczną przeszłością, poczyniła już jednak znaczne postępy.

Na płaszczyźnie krajowej rząd rozpoczął od 1994 r. rozwiązywanie struktur społecznych panujących w czasie apartheidu i budowanie społeczeństwa demokratycznego, opartego na zasadach sprawiedliwości, braku rasizmu oraz poszanowaniu praw wspólnot religijnych, językowych i etnicznych. Wydzielono nowe dziedziny polityki i programy, których celem jest poprawa jakości życia ogromnej większości społeczeństwa, obejmujące świadczenie podstawowych usług społecznych oraz pozytywną dyskryminację za pośrednictwem polityki Black Economic Empowerment (BEE) [wzmocnienie pozycji gospodarczej czarnej ludności].

Dotychczasowe osiągnięcia obejmują:

- konstytucyjny wielopartyjny system polityczny,

- funkcjonującą demokrację parlamentarną,

- powszechne poczucie konstytucjonalizmu i praworządności,

- mechanizmy odpowiedzialności, przejrzystości i informacji w administracji publicznej,

- niezawisłe sądownictwo.

Z ekonomicznego punktu widzenia cechą najbardziej uderzającą, odziedziczoną jeszcze po apartheidzie, jest dwudzielna gospodarka bazująca na podziałach rasowych, w wyniku której prawie połowa społeczeństwa żyje poniżej granicy ubóstwa.

Od chwili upadku apartheidu kraj dobrze sobie radził w zakresie budowania wewnętrznej i zewnętrznej stabilności makroekonomicznej. Wydatki publiczne utrzymywały się ogólnie na bezpiecznym poziomie, przy deficycie budżetowym poniżej 3 % PKB. Jednak formalna gospodarka musi się jeszcze bardziej rozwinąć, aby umożliwić zdecydowane „odbicie” gospodarcze oraz tworzenie miejsc pracy i integrację „nieformalnej” gospodarki. Perspektywa na nadchodzące lata jest korzystniejsza, a nowa polityka rządu ASGISA ( Accelerated and shared growth initiative for South Africa [przyspieszona i wspólna inicjatywa na rzecz wzrostu dla Południowej Afryki]) ukierunkowana jest na zwalczanie ubóstwa i zmniejszanie nierówności poprzez wspieranie wzrostu gospodarczego i zatrudnienia.

Największym wyzwaniem społecznym, przed którym stoi kraj, są bez wątpienia głębokie podziały społeczne i gospodarcze, mające wpływ na całe społeczeństwo. Widać to na przykładzie dwóch najpoważniejszych problemów, które mogą mieć szczególnie szkodliwy wpływ na całokształt społeczeństwa:

- alarmująco wysoki wskaźnik występowania HIV/AIDS przy liczbie chorych szacowanej na blisko 6 mln. Wskaźnik ten wśród osób dorosłych wynosi 21,5 %. Średnio- i długookresowymi skutkami pandemii będą bardzo wysokie koszty społeczne i gospodarcze, wynikające ze spadku ogólnej liczby ludności, mniejszej średniej długości życia i spadku liczby osób w wieku produktywnym, w połączeniu w drastycznym wzrostem liczby sierot[1].

- poziom przestępczości zarówno ogólnej jak i zorganizowanej dotykającej przede wszystkim kobiety i dzieci, powiązanej z międzynarodowym handlem ludźmi w regionie południowoafrykańskim.

Południowa Afryka boryka się z poważnymi wyzwaniami dotyczącymi środowiska naturalnego. Dostęp do wody pitnej i wody na potrzeby rolnictwa, erozja gleby i pustynnienie obszarów, zarządzanie odpadami i zanieczyszczenie – wszystkie te problemy mają wpływ na bezpieczeństwo żywności, długotrwały dobrobyt i rozwój gospodarczy ludności najbiedniejszej, zwłaszcza wiejskiej. Ponadto zmiany klimatyczne zaostrzą jeszcze problemy środowiska i przyniosą nowe wyzwania. Południowa Afryka musi uporać się ze wzrostem emisji gazów cieplarnianych związanym z sektorem transportu i w jeszcze większej mierze z sektorem energetycznym, w którym produkcja energii elektrycznej opiera się przede wszystkim na węglu i nic nie wskazuje, aby miało się to zmienić.

W regionie południowoafrykańskim Południowa Afryka tworzy wraz z Botswaną, Lesotho, Namibią i Suazi Południowoafrykańską Unię Celną. Od 1994 r. jest członkiem Południowoafrykańskiej Wspólnoty Rozwoju (SADC), regionalnej wspólnoty gospodarczej obejmującej 14 państw. Południowa Afryka odgrywa w regionie kluczową rolę. Jej wkład w PKB Afryki subsaharyjskiej wynosi 50 %, a wkład w PKB Południowoafrykańskiej Wspólnoty Rozwoju bliski jest 75 %. Inwestycje Południowej Afryki na terenie pozostałej części regionu południowoafrykańskiego wynoszą 49 % bezpośrednich inwestycji zagranicznych, a 80 % wymiany handlowej w regionie ma miejsce z Południową Afryką, z czego większość składa się z transakcji wywozowych z Afryki Południowej do pozostałej części regionu. Ponadto ekspansja gospodarcza Południowej Afryki w regionie przybiera na sile, a migracja zarobkowa do tego kraju ma już długą historię. Zdolności Południowej Afryki w dziedzinie nauki i technologii stanowią natomiast znaczne zasoby dla regionu w ogóle.

Na płaszczyźnie kontynentalnej Południowa Afryka jest kluczowym przedstawicielem rozwijającego się południa. Odgrywa decydującą rolę w ramach Unii Afrykańskiej i jest jednym z inicjatorów i sił napędowych Nowego Partnerstwa na Rzecz Rozwoju Afryki (NEPAD). Ma swój konstruktywny wkład w dziedzinie pokoju i bezpieczeństwa jako mediator i strażnik pokoju na kontynencie afrykańskim, np. w Rwandzie, Demokratycznej Republice Konga, Burundi, Liberii, Sudanie i Republice Wybrzeża Kości Słoniowej. Aktualnie kontynuuje działania w celu znalezienia rozwiązania kryzysu w Zimbabwe.

Na płaszczyźnie ogólnoświatowej Południowa Afryka jest jednym z wiodących członków Ruchu Państw Niezaangażowanych. Jest członkiem Światowej Organizacji Handlu i Wspólnoty Narodów, w których to organizacjach odgrywa bardzo aktywną rolę. Jako członek grupy G20 i Grupy Cairns Południowa Afryka stara się w ramach rozmów rundy z Doha o propagowanie wspólnego podejścia z innymi krajami rozwijającymi się poprzez sojusze strategiczne i koalicje w celu wzmocnienia wymiaru rozwojowego negocjacji WTO i wspierania lepszej integracji krajów rozwijających się w wielostronnym systemie handlu. Południowa Afryka odgrywa także ważną rolę w reformie Organizacji Narodów Zjednoczonych. Ponadto przyłączyła się ostatnio do Brazylii, Rosji, Indii i Chin w ramach grupy wschodzących krajów donatorów i będzie prawdopodobnie rozwijać swoją rolę jako donator na kontynencie Afrykańskim. Południowa Afryka odgrywa ponadto coraz większą rolę w rozmowach na temat dalszych działań wielostronnych w odniesieniu do zmian klimatycznych.

2. Stosunki UE z Południową Afryką

Południowa Afryka i UE mają wspólne wartości polityczne, społeczne i etyczne, takie jak demokracja, prawa człowieka, poszanowanie praworządności oraz należyte sprawowanie rządów, tolerancja, równość, zaangażowanie w walkę z ubóstwem i wykluczeniem społecznym, a także wspieranie zrównoważonego rozwoju.

Są zgodne co do podstawowych zasad gospodarczych społecznej gospodarki rynkowej, wolnego handlu i sprawiedliwego międzynarodowego porządku gospodarczego.

Obie biorą aktywny udział w pracach na rzecz pokoju i stabilizacji, należytego sprawowania rządów, demokratyzacji i zwalczania ubóstwa na całym kontynencie afrykańskim. Obie wierzą w wielostronne rozwiązania międzynarodowych konfliktów i są zainteresowane zapewnieniem brania pod uwagę głosu państw rozwijających się i wschodzących na scenie międzynarodowej.

Podstawą prawną ogólnych stosunków między Południową Afryką i UE jest Porozumienie w sprawie handlu, rozwoju i współpracy. Obejmuje ono dialog polityczny, wymianę handlową, współpracę w zakresie rozwoju, współpracę gospodarczą oraz współpracę w szeregu innych dziedzin. Południowa Afryka jest także stroną umowy z Kotonu, nie ma jednak dostępu do jego instrumentów finansowych ani preferencyjnego systemu handlu.

2.1. Dialog polityczny

Od chwili upadku reżimu apartheidu toczy się dialog polityczny poprzez nieformalne rozmowy na szczeblu szefów misji w Pretorii oraz wzajemne wizyty polityków i wysokich rangą urzędników.

Na marginesie działalności „Rady Współpracy”, wspólnego organu monitorującego całokształt stosunków UE-Południowa Afryka, rozpoczęto ustrukturalizowany i formalny dialog polityczny, o którym mowa w art. 4 Porozumienia w sprawie handlu, rozwoju i współpracy. Rada Współpracy spotka się od 2004 r. na szczeblu ministerialnym, a po każdym posiedzeniu odbywa się posiedzenie „troiki” odnośnie do kwestii politycznych.

Obaj partnerzy uważają dialog polityczny za niezbędny składnik istniejącego partnerstwa. Daje on możliwość wymiany poglądów na temat szerokiego spektrum kwestii krajowych, regionalnych, kontynentalnych i ogólnoświatowych, w tym na temat HIV/AIDS, Zimbabwe, NEPAD i Unii Afrykańskiej, działań na rzecz utrzymania pokoju w Afryce i Afrykańskiego Funduszu na rzecz Pokoju, rozszerzenia Unii Europejskiej, zmian w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych, bliskowschodniego procesu pokojowego oraz międzynarodowego terroryzmu.

2.2. Wymiana handlowa

UE jest głównym partnerem Południowej Afryki w zakresie wymiany gospodarczej, stanowiącej około 32 % jej wywozów i 41 % przywozów. Południowa Afryka jest także największym partnerem handlowym UE w Afryce. Od momentu wejścia w życie Porozumienia w sprawie handlu, rozwoju i współpracy wywozy z UE do Południowej Afryki wzrastają średnio o 9,5 % rocznie.

Przepisy wspomnianego porozumienia dotyczące wymiany handlowej obowiązują od 2000 r. i obejmują około 90 % dwustronnej wymiany handlowej pomiędzy oboma partnerami. Miały pozytywny wpływ na ich wzajemne stosunki handlowe i są podstawą do utworzenia w 2012 r. strefy wolnego handlu. Wprowadzanie strefy wolnego handlu jest niesymetryczne o tyle, że UE otwiera swój rynek szybciej i dla większej ilości produktów niż Południowa Afryka.

2.3. Współpraca na rzecz rozwoju

UE jest zdecydowanie najważniejszym donatorem: Komisja wraz z państwami członkowskimi dostarcza około 70 % łącznych funduszy pochodzących od donatorów, co stanowi około 1,3 % budżetu państwa i 0,3 % PKB.

Środki przekazywane w ramach współpracy na rzecz rozwoju w postaci Europejskiego Programu Odbudowy i Rozwoju wynoszą niemal 130 mln EUR rocznie i są finansowane z budżetu Wspólnoty. Program koncentruje się głównie na wspieraniu działalności gospodarczej i wzrostu oraz na usługach socjalnych. Znaczne wsparcie w tej ostatniej dziedzinie przeznaczono na zaopatrzenie w wodę i na systemy sanitarne, edukację i zwiększanie zdolnoścci działania w sektorze opieki zdrowotnej jako wkład w zwalczanie HIV/AIDS w kraju.

Europejski Bank Inwestycyjny posiada Protokół Ustaleń z Południową Afryką i udziela jej kredytów gwarantowanych przez Wspólnotę na sumę średnio 120 mln EUR rocznie.

Według przeprowadzonych ocen współpraca na rzecz rozwoju między UE i Południową Afryką ma znaczenie w kontekście polityki, strategii i priorytetów w dziedzinie rozwoju Południowej Afryki. Jednak skoncentrowanie się na mniejszej ilości działań mogłoby być z korzyścią dla ogólnej skuteczności programu.

2.4. Współpraca w innych dziedzinach

Południowa Afryka ma z Europą osobną umowę o współpracy naukowej i technologicznej. Jej znaczenie w zakresie Programów Ramowych ds. Badań i Rozwoju Technologicznego stale rośnie dzięki pomyślnemu udziałowi organizacji badawczych z Południowej Afryki w kilku priorytetach tematycznych szóstego programu ramowego. Instytuty badawcze Południowej Afryki przyczyniły się w dużym stopniu do ułatwienia międzynarodowej współpracy naukowej między naukowcami z Europy i Afryki subsaharyjskiej.

Wspólnota Europejska i Południowa Afryka podpisały także osobne umowy w sprawie handlu winem i alkoholami.

Inne dziedziny, w których rozwinęła się współpraca z Europą – w większości doraźna i w ograniczonym zakresie - obejmują m.in. kwestie sanitarne i fitosanitarne oraz bezpieczeństwo żywności, cła, wino i napoje alkoholowe. W zakresie społeczeństwa informacyjnego toczy się dialog mający na celu określenie dziedzin współpracy na poziomie politycznym i regulacji prawnych.

W dziedzinie edukacji południowoafrykańskie uniwersytety biorą udział w kilku międzynarodowych partnerstwach finansowanych w ramach programu Erasmus Mundus. Niewielka liczba południowoafrykańskich studentów otrzymała stypendia na studia podyplomowe w Europie. Przyznano także stypendia badawcze w ramach działań „Marie Curie” szóstego ramowego programu badań.

3. W stronę partnerstwa strategicznego pomiędzy UE a Południową Afryką

Spotykając się w ramach Wspólnej Rady Współpracy Południowa Afryka, Komisja Europejska i państwa członkowskie uznały, że najnowsze zmiany w stosunkach UE-Południowa Afryka wymagają spójniejszych ram strategicznych. Na posiedzeniu w dniu 23 listopada 2004 r. przyjęły „wspólne wnioski”, a w listopadzie 2005 r. „wspólne sprawozdanie”, przy czym zgodziły się, że „należy podjąć nowe kroki w celu zapewnienia, aby stosunki Południowa Afryka – UE przekształciły się w prawdziwie strategiczne partnerstwo, które byłoby na miarę roli ostoi, jaką Południowa Afryka odgrywa na kontynencie i kluczowego partnera na scenie politycznej”.

Proponowane partnerstwo strategiczne ma urzeczywistnić ten proces

- poprzez ujęcie państw członkowskich, Wspólnoty i Południowej Afryki w ramy jednej spójnej organizacji z jasno i wspólnie określonymi celami, obejmującej wszystkie dziedziny współpracy i włączającej wszystkich zainteresowanych;

- poprzez przejście od dialogu politycznego do strategicznej współpracy politycznej i wspólnych celów odnośnie do kwestii regionalnych, afrykańskich i ogólnoświatowych;

- poprzez zacieśnienie istniejącej współpracy, wypracowanie silniejszej i trwalszej współpracy gospodarczej w pełni wdrażającej postanowienia Porozumienia w sprawie handlu, rozwoju i współpracy w dziedzinach związanych z wymianą handlową i rozszerzającej współpracę o kwestie społeczne, kulturalne i ochrony środowiska.

Partnerstwo strategiczne musi ponadto opierać się na „pakiecie środków Milenijnych Celów Rozwoju”, „konsensusie europejskim w sprawie rozwoju” oraz „strategii UE na rzecz Afryki” poprzez postawienie dążenia do osiągnięcia Milenijnych Celów Rozwoju w centrum politycznego dialogu, obok kwestii sprawowania rządów oraz pokoju i bezpieczeństwa tak na płaszczyźnie krajowej, jak i międzynarodowej.

3.1. Stosunki dwustronne – nowe strategiczne podejście do współpracy

3.1.1. Współpraca polityczna

Najważniejszy element proponowanego partnerstwa strategicznego polega na przejściu od samego dialogu politycznego do aktywnej współpracy politycznej. Partnerstwo Południowa Afryka-UE ma stać się miejscem spotkań w celu budowania mostów pomiędzy dwoma szukającymi konsensu przedstawicielami północy i południa. Jego głównym celem ma być umożliwienie obu stronom aktywnego poszukiwania wspólnego mianownika w interesujących obie strony kwestiach, wzajemne wspieranie swoich kalendarzy politycznych i podejmowanie wspólnych działań na płaszczyźnie regionalnej, afrykańskiej i ogólnoświatowej.

W myśl postanowień art. 4 Porozumienia w sprawie handlu, rozwoju i współpracy, dialog polityczny ma obejmować wszystkie aspekty partnerstwa: kwestie krajowe, regionalne, kontynentalne i międzynarodowe. To samo musi się odnosić do aktywnej współpracy politycznej, która jest zatem elementem przekrojowym wszystkich poziomów współpracy: krajowego, regionalnego, kontynentalnego i ogólnoświatowego.

3.1.2. Wspieranie wymiany handlowej

Stosunki handlowe mogą się rozwijać nie tylko poprzez uwzględnienie dalszej wzajemnej liberalizacji obrotu towarami i stworzenie szerszych rynków, ale także poprzez włączenie wymiany usług oraz zobowiązań WTO-plus w szereg nowych dziedzin uregulowań.

Porozumienie o wolnym handlu przewidziane w ramach wyżej wymienionego porozumienia musi zostać opracowane przy uwzględnieniu harmonizacji systemów wymiany handlowej oraz nowych zobowiązań w kwestiach takich jak usługi, zamówienia rządowe i inwestycje.

Obie strony muszą dążyć do rozwinięcia współpracy w szeregu związanych z handlem dziedzin: współpracy celnej, reguł pochodzenia, zwalczania nadużyć finansowych i nieprawidłowości w zakresie ceł i dziedzin powiązanych, polityki konkurencji, praw własności intelektualnej, ochrony konsumentów, bezpieczeństwa żywności, kwestii sanitarnych i fitosanitarnych, barier technicznych wobec handlu, a także standardów i norm zarówno z punktu widzenia zastosowania krajowego jak i promocji eksportu. Transport lotniczy odgrywa ważną rolę w rozwoju gospodarczym, integracji regionalnej czy promocji wymiany handlowej. UE i Południowa Afryka muszą stworzyć solidne ramy prawne dla dalszego rozwoju usług lotniczych i technicznej współpracy w tym sektorze.

Ponadto niektóre przepisy dotyczące handlu, np. odnoszące się do zabezpieczeń czy rozstrzygania sporów, mogą wymagać weryfikacji w świetle przyszłych stosunków między Porozumieniem w sprawie handlu, rozwoju i współpracy, a południowoafrykańskim procesem umów o partnerstwie gospodarczym.

3.1.3. W kierunku nowatorskiego partnerstwa gospodarczego, społecznego i ekologicznego

Postanowienia Porozumienia w sprawie handlu, rozwoju i współpracy dotyczące współpracy gospodarczej i innej otwierają szerokie możliwości potencjalnie owocnej współpracy, która może być korzystna dla obu stron. Konkretną dziedziną, w której ta forma współpracy mogłaby przynieść korzyści Południowej Afryce i stanowić uzupełnienie współpracy na rzecz rozwoju jest polityka regionalna i spójność społeczna. Południowa Afryka okazała ogromne zainteresowanie doświadczeniami Europy w zakresie wdrażania polityki regionalnej oraz działania funduszy strukturalnych. Uważa, że te działy polityki mogłyby być wzorem dla działań, jakie podejmuje Południowa Afryka w celu zmiejszenia szerokich społecznych i gospodarczych rozbieżnościami pomiędzy poszczególnymi prowincjami i regionami kraju. UE jest gotowa podzielić się swoim doświadczeniem w dziedzinie polityki regionalnej i spójności społecznej w celu udzielenia Południowej Afryce pomocy w jej zmaganiach z wyzwaniem, jakie stanowią nierówności i rozbieżności.

Ze względu na gospodarcze znaczenie Południowej Afryki w regionie i na arenie międzynarodowej ważne jest, aby rozwinąć intensywniejszą wymianę w dziedzinie współpracy gospodarczej obejmującą systematyczny dialog gospodarczy i wymiany w zakresie makroekonomii i finansów.

W ramach istniejących porozumień istnieje możliwość wzmocnienia współpracy między UE a Południową Afryką w dziedzinie nauki i technologii. Ponadto należy dołożyć wszelkich starań w dziedzinie promocji praktycznego i przemysłowego wdrożenia wymiany naukowej w celu zapewnienia natychmiastowego wpływu na rozwój gospodarczy i zatrudnienie.

Tymczasowa lista obiecujących nowych dziedzin współpracy, która wymaga jeszcze uzupełnienia, jest umieszczona w załączniku 1.

3.1.4. Współpraca na rzecz rozwoju – nowa strategia krajowa na okres 2007-2013

Południowa Afryka jest krajem o średnim dochodzie na jednego mieszkańca, generującym znaczne własne zasoby budżetowe. Europejska pomoc na rzecz rozwoju jest wprawdzie znaczna, ale niewielka w porównaniu z budżetem kraju. Mimo to środki rozwojowe zasiliły programy budżetowego wsparcia sektorowego, inicjatywy w zakresie najlepszych praktyk, budowanie zdolności i międzynarodowe otwarcie się kraju. Ponadto jak stwierdza się w europejskim konsensusie w sprawie polityki rozwoju „wiele krajów o niższym średnim dochodzie na jednego mieszkańca (…) boryka się z uderzającymi nierównościami i nieporadnym sprawowaniem rządów, co zagraża trwałości ich procesu rozwoju. Wiele krajów o średnim dochodzie odrywa ważną rolę w kwestiach polityki, bezpieczeństwa i handlu, wytwarzając i chroniąc ogólnoświatowe dobra publiczne i pełniąc rolę ostoi w danym regionie.

Program współpracy na rzecz rozwoju 2007-2013 musi to uwzględniać, być dostosowany do potrzeb Południowej Afryki jeśli chodzi o pomoc publiczną na rzecz rozwoju i koncentrować się na wartości dodanej europejskiego wkładu; musi zapewniać ochronę podstawy zasobów naturalnych i być zrównoważony z ekologicznego punktu widzenia; musi być w pełni zgodny z polityką gospodarczą i społeczną Południowej Afryki i odpowiadać jej priorytetom poprzez wychodzenie naprzeciw jej słabościom w zakresie zapewnienia opieki społecznej i uwzględnianie „rozwojowej”, bardziej interwencyjnej polityki gospodarczej rządu południowoafrykańskiego, skupiającej się na wzroście gospodarczym, zatrudnieniu i zajmującej się poważnymi nierównościami dochodów i nierównym traktowaniem.

3.2. Południowa Afryka jako ostoja w regionie

Południowa Afryka, ze swoim niemal 75-cio procentowym udziałem w łącznym PNB regionu Południowoafrykańskiej Wspólnoty Rozwoju (SADC), jest centrum regionu pod względem politycznym, gospodarczym i finansowym oraz zasobów ludzkich i handlu. Rola, której zdecyduje się podjąć, będzie miała przełomowe znaczenie przy wdrażaniu strategicznego planu rozwoju regionalnego (ang. Regional Indicative Strategic Development Plan ) wymienionej wspólnoty i dla regionalnej integracji w regionie południowoafrykańskim. SADC pozostaje główną siłą napędową politycznej współpracy regionalnej i „naturalnym” sojuszem w regionie, podczas gdy Południowoafrykańska Unia Celna odgrywa ważną rolę w zakresie wymiany handlowej.

Zgodnie ze strategią UE na rzecz Afryki regionalne wspólnoty gospodarcze stanowią podstawę budowy stosunków między UE a Południową Afryką. W odniesieniu do regionu południowoafrykańskiego, UE i Południowa Afryka jako partnerzy strategiczni muszą pogłębić i urzeczowić dialog i współpracę polityczną w odniesieniu do złożonego kontekstu regionalnego i jego politycznych wyzwań. Muszą jaśniej zdefiniować swoje role w regionie biorąc jednocześnie pod uwagę pojawianie się nowych sił gospodarczych.

Głównym wymiarem współpracy na płaszczyźnie regionalnej jest bezpieczeństwo i utrzymanie pokoju. Południowa Afryka i UE muszą współpracować z SADC na rzecz wspierania planu strategicznego rozwoju organów politycznych (ang. Strategic Indicative Plan for the Organ on Politics ), współpracy na rzecz obrony i bezpieczeństwa (ang. Defence and Security Cooperation , SIPO), systemu wczesnego ostrzegania i zdolności SADC w zakresie utrzymania pokoju.

W ramach negocjacji umów o partnerstwie gospodarczym między WE a SADC należy poruszyć kwestie powstałe w wyniku współistnienia Porozumieniu w sprawie handlu, rozwoju i współpracy z przyszłymi umowami o partnerstwie gospodarczym, pamiętając przy tym, ze celami wspomnianych umów jest opracowanie bardziej przewidywalnego i rządzącego się przejrzystymi regułami regionalnego rynku towarów i usług w celu promowania regionalnej integracji, harmonizacji zasad handlu w ramach regionu i w stosunkach z WE oraz w celu stworzenia prostych ram wymiany handlowej między krajami w Afryce Południowej i z WE. Może to wymagać wprowadzenia dalszych zmian do Porozumienia w sprawie handlu, rozwoju i współpracy.

3.3. Południowa Afryka jako kluczowy partner na kontynencie

Południowa Afryka jest kluczowym partnerem na kontynencie i jedną z sił napędowych obok Unii Afrykańskiej i Nowego Partnerstwa na rzecz Rozwoju Afryki. Poprzez swoje zaangażowanie w afrykański mechanizm wzajemnej kontroli [ang. African Peer Review Mechanism ] promuje na kontynencie zasady dobrego rządzenia. Kraj ten stanowi uderzający przykład przejścia od niesprawiedliwego reżimu politycznego do otwartego demokratycznego społeczeństwa promującego tolerancję i pojednanie. Nabiera także coraz większego znaczenia jako inwestor w Afryce, zarówno jeśli chodzi o przekazywanie know-how i najlepszych praktyk, jak i w znaczeniu finansowym. Wreszcie Południowa Afryka bierze czynny udział z zapobieganiu konfliktom, mediacjach i rozwiązywaniu konfliktów w kilku krajach afrykańskich i udziela w tej dziedzinie silnego wsparcia Unii Afrykańskiej.

Polityczna i dyplomatyczna współpraca w kwestiach afrykańskich musi stać się obszarem lepszego porozumienia między Południową Afryką a UE. Współpraca nie powinna się ograniczać do finansowania Unii Afrykańskiej i misji na rzecz utrzymania pokoju, ale stać się częścią wzmocnionego partnerstwa. UE musi wspólnie z Południową Afryką opracować sposoby określenia wspólnego programu afrykańskiego i wzajemnie wspierać swoje cele w Afryce.

Porozumienie takie nie ogranicza istniejących stosunków UE z innymi krajami afrykańskimi ani nie rzutuje na współpracę z Unią Afrykańską czy regionalnymi wspólnotami gospodarczymi. Wręcz przeciwnie, jego celem jest przeniesienie strategii dla Afryki na płaszczyznę krajową w celu połączenia innych krajów silniejszymi związkami z UE.

3.4. Międzynarodowa współpraca w kwestiach ogólnoświatowych

Południowa Afryka zajmuje wyjątkową pozycję na scenie międzynarodowej. Przy wielu okazjach wypowiada się w imieniu wschodzącej i rozwijającej się części świata. Jej znaczący autorytet na forach międzynarodowych przekracza jej znaczenie gospodarcze. Mimo, że Południowa Afryka i UE nie zawsze zajmują takie same stanowiska w kwestiach międzynarodowych, to jednak w wielu są zgodne. Podobnie jak Europa Południowa Afryka jest zaangażowana w zwalczanie rozprzestrzeniania się broni masowego rażenia, uznanie jurysdykcji Międzynarodowego Trybunału Karnego, zniesienie kary śmierci i zwalczanie terroryzmu. Obie strony mocno wierzą w wielostronny system zbiorowego bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych i główną rolę Rady Bezpieczeństwa ONZ w utrzymaniu międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Obie są także mocno zaangażowane w stawianie czoła przyczynom i skutkom zmian klimatycznych, i potwierdziły swoje zainteresowanie pogłębianiem wzajemnego dialogu w tych i innych sprawach dotyczących ochrony środowiska.

Kwestie te znajdują się w porządku dziennym obrad politycznych między UE a Południową Afryką, muszą jednak także prowadzić do konkretnych działań. UE musi dążyć do wspólnego stanowiska i skutecznej współpracy z Południową Afryką we wszystkich wspomnianych dziedzinach oraz bronić wzajemnych interesów na płaszczyźnie międzynarodowej.

Ponadto UE musi dążyć do rozpoczęcia korzystnej dla obu stron współpracy w zakresie ochrony środowiska, bezpieczeństwa energetycznego oraz zrównoważonego wykorzystania zasobów energii, w zakresie migracji, zwalczania międzynarodowego handlu narkotykami i ręczną bronią strzelecką, prania pieniędzy, nadużyć podatkowych i uchylania się od zobowiązań podatkowych, korupcji, handlu ludźmi, w szczególności dziećmi, oraz w zakresie bezpieczeństwa morskiego i lotnictwa cywilnego.

Wreszcie obaj partnerzy muszą promować lepszą reprezentację krajów rozwijających się i wschodzących w organizacjach międzynarodowych. W tym celu muszą promować silniejszą koordynację polityczną, współpracę w ramach międzynarodowych instytucjach finansowych i forów międzynarodowych, w tym organów UN oraz wspólne działania.

4. Wnioski

Południowa Afryka i UE mają wiele wspólnego jako budowniczowie mostów pomiędzy północą i południem, wschodem i zachodem, między cywilizacjami, narodami i religiami. Europa jest przekonana, że tę funkcję może pełnić lepiej w partnerstwie z Południową Afryką. Jednak takie strategiczne partnerstwo nie powstaje z dnia na dzień; jest raczej wynikiem dynamicznego rozwoju. UE jest gotowa zaangażować się w ten dynamiczny proces w pierwszym rzędzie poprzez dogłębny i nieskrępowany dialog polityczny oraz współpracę na wszystkich poziomach z Południowa Afryką.

Aktualna organizacja dialogu politycznego polega na kontaktach na szczeblu szefów misji w Pretorii, wzajemnych regularnych wizytach ministrów i wysokich rangą urzędników oraz corocznych posiedzeniach Rady Współpracy. Kontakty pomiędzy Parlamentem Europejskim i parlamentem południowoafrykańskim odbywa się ponadto za pośrednictwem Przedstawicielstwa PE w Południowej Afryce, a Południowa Afryka jest czynnym uczestnikiem we Wspólnym Zgromadzeniu Parlamentarnym AKP-UE. Wspomniany układ instytucjonalny był satysfakcjonujący w przeszłości, jednak w kontekście strategicznego charakteru partnerstwa między UE a Południową Afryką wymaga przeglądu.

Komisja wzywa Radę, Parlament Europejski oraz Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny do zatwierdzenia głównych treści niniejszego komunikatu. W oparciu o powyższe ogólne zasady Komisja sporządzi projekt planu działania w celu wdrożenia niniejszego komunikatu, który jeszcze w tym roku zostanie przedstawiony Wspólnej Radzie Współpracy Południowej Afryki i UE i powinien doprowadzić do wspólnej deklaracji partnerów.

W zależności od wyników debat w Radzie, Parlamencie Europejskim i Europejskim Komitecie Ekonomiczno-Społecznym oraz opinii Południowej Afryki, plan taki koncentrować się będzie na:

- wzmocnieniu dialogu politycznego prowadzącego do uzgodnienia wspólnych stanowisk i wspólnych działań,

- czynnym wspólnym zaangażowaniu w kwestie regionalne i ogólnoświatowe,

- wdrożeniu sporządzonego wspólnie krajowego dokumentu strategicznego zgodnie z niniejszym komunikatem,

- przeglądzie i pełnym wdrożeniu Porozumienia w sprawie handlu, rozwoju i współpracy zgodnie z powyższymi priorytetami.

LIST OF ANNEXES

ANNEX 1 - BROAD LINES OF A JOINT ACTION PLAN TO IMPLEMENT THE COMMUNICATON

ANNEX 2 - THE POLITICAL, ECONOMIC, SOCIAL AND ENVIRONMENTAL SITUATION IN SOUTH AFRICA

ANNEX 3 - ABBREVIATIONS

A NNEX 1

BROAD LINES OF A JOINT ACTION PLAN TO IMPLEMENT THE EU–SOUTH AFRICA STRATEGIC PARTNERSHIP

On the basis of the outcome of the discussions in the Council, the European Parliament and the European Economic and Social Committee, the Commission intends to draw up a draft Action Plan for the implementation of the Communication on a strategic partnership with South Africa. The draft Action Plan will be then be submitted to the Joint EU-South Africa Cooperation Council, which is expected to meet towards the end of the year. It is hoped that the partners will then adopt a Joint Declaration endorsing the Action Plan.

Such an action plan needs to be further developed but could focus on

- Strengthened political dialogue, leading to common positions and joint political action,

- Active joint involvement in regional and global issues,

- Implementation of a jointly drafted Country Strategy Paper in line with this Communication,

- Revision and full implementation of the TDCA according to the above priorities.

1. Political strategy and cooperation

As indicated in the Communication, stronger political dialogue, leading to common political positions on subjects of mutual interest and to joint political action where appropriate, forms the very backbone of the Strategic Partnership. This dialogue should be frank, open and uninhibited and exclude none of the domestic, regional, continental and global issues.

Possible themes for enhanced political and economic cooperation that could be included in the action plan are:

Domestic South African and European issues

- Economic and financial policy and Foreign Direct Investment

- HIV/AIDS

- Health and food security

- Crime

- Countering racism and xenophobia

- Land reform

- Governance, democracy and human rights

- Employment, economic growth, redistribution of wealth

- EU enlargement, neighbourhood policy

- Decent work, including employment, social safety mechanisms, social dialogue, rights at work, gender mainstreaming

- Social inclusion and cohesion

- …

Regional issues

- Social cohesion; regional integration

- See below, point 2

African matters

- EU–AU relations

- The EU–Africa summit

- The African Union

- Peace-keeping and mediation on the African continent

- The African Peace Facility

- APRM

- NEPAD

- …

International and global issues

- The MDGs

- Countering the proliferation of weapons of mass destruction

- Recognition of the jurisdiction of the International Criminal Court

- Abolition of the death penalty

- Combating terrorism

- Global environmental issues, including climate change

- Migration

- Energy security and sustainable use of energy resources

- The fight against the international drugs trade, money laundering, tax fraud and avoidance, corruption and organised crime

- Trafficking in human beings, in particular children

- ILO

- Ratification, implementation and enforcement of core labour standards

- Social dimension of globalisation

- Small arms and light weapons

- WTO and the DDA

- The reform and role of the United Nations

- Multilateralism and representations in International Financial Institutions

- The Middle East peace process

- Iraq

- Iran and nuclear non-proliferation

- …

2. Joint involvement in regional issues

Because of their topicality and particular interest, regional issues merit a special place in political dialogue and in joint action, trade cooperation, economic cooperation and development cooperation. Indeed, the regional context in Southern Africa is particularly complex and requires a sustained cooperative effort from all parties, including South Africa and Europe. The challenges the region is facing are manifold.

AIDS is hitting Southern Africa harder than any other region in the world. The impact of the pandemic on society, on the health infrastructure and services, on human resources and on the economy of the region as a whole will be hugely destructive over the coming years.

Politically speaking, the SADC region will have to come to terms with important shifts in power patterns as new regional powers are likely to emerge. In addition, it will have to find a solution to the political stalemate in the Zimbabwe crisis.

A major short-term challenge to the region is untangling the knot of regional cooperation and integration. Implementing the SADC Regional Indicative Strategic Development Plan, agreeing on the right recipe for EPA negotiations, clarifying the relationship between the SADC, SACU and the TDCA are issues to be dealt with urgently.

As the prime mover in the region, South Africa needs to assume its leading role in these matters and must be able to count on Europe’s support.

3. Country Strategy Paper 2007-2013

At the moment, the Commission, nine Member States, and the South African authorities are jointly drafting a new 2007-2013 Country Strategy Paper. Care will be taken to ensure that the drafting and approval of this CSP runs parallel to the discussion and adoption of the Communication and its subsequent Action Plan and that the CSP truly translates the broad political lines set out by the Communication.

The subsequent implementation of the CSP along these lines will form part of the Action Plan.

4. TDCA review

In recent months, the review of the TDCA has led to informal contacts between the Commission and South Africa and has enabled the two sides to

- tentatively identify those provisions that may need amending (revision);

- suggest priorities for those provisions that have not been implemented yet.

As regards the provisions that have not been implemented yet, there seems to be a strong interest in deepening cooperation in the following areas: trade and trade-related areas, intellectual property rights, customs, competition policy, regional policy, sanitary and phyto-sanitary measures, technical barriers to trade, maritime and air transport and security, energy, information and communication technologies, mining, tourism, consumer policy, social and employment policy, science and technology, education and training.

Among the promising areas of cooperation that can be developed, are

- The environment, with particular emphasis on Climate Change

- Economic co-operation

- Information society, where promising opportunities have been identified in research and education, but also at the policy and regulatory levels as well as on activities related to the World Summit on the Information Society follow-up

- Education and training, including student, teacher and academic exchanges and a “South Africa” window in the Erasmus Mundus programme

- Industrial, maritime and air transport including safety and security aspects, mining, energy in particular in promoting energy efficiency policy and technologies as well as clean coal technologies, and the environment, where there is a clear interest in exchanging the rich experiences of both

- Justice, where exchanges of information and cooperation on extradition could be developed

- Employment and social protection; gender equality and the promotion of women's rights, labour law and dialogue between social partners, with a view to promoting productive employment and decent work for all[2]

- Youth, exchange of approaches, experience and best practice

- Enhanced cultural cooperation, which would offer both sides an opportunity to promote, strengthen and exchange their rich cultural diversity, taking into account the recently adopted UNESCO Convention on the protection and promotion of the diversity of cultural expressions

- Cooperation in press and information, to improve mutual understanding and visibility

The Action Plan should contain concrete steps for implementing cooperation in these fields.

5. Institutional architecture

The Action Plan should also include proposals for institutional arrangements for political dialogue at various levels, in accordance with the ambitions of the Communication.

ANNEX 2

THE POLITICAL, ECONOMIC, SOCIAL AND ENVIRONMENTAL SITUATION IN SOUTH AFRICA

South Africa’s current social and economic situation has been shaped by fifty years of apartheid.

Black, Asian and “coloured” South Africans were forced off the land, out of agricultural markets, and increasingly into wage labour as migrants within South Africa’s growing mining and manufacturing industries. Black South Africans were forced into overcrowded, arid “homelands”, which were economically unsustainable and dependent on agricultural “exports” from white South Africa.

“Bantu” education systems were designed to meet the need for largely unskilled labour. The apartheid regime imposed limitations on company ownership by black people and the business activities that they could engage in, mainly involving the retail supply of food and fuel. The resulting shortage of managerial and specialist skills, compounded by limited access to savings and credit institutions, is recognised today as a key constraint on growth in the small business and informal sector, as demonstrated by the relatively low proportion of small and medium-sized enterprises in South Africa.

In contrast, the largely white-owned formal sector became highly concentrated and capital-intensive. During apartheid, it grew on capital-related subsidies and import substitution in response to sanctions. The result was that, by 1990, six conglomerates centred around mining and finance controlled companies with 80% of the market capitalisation on the Johannesburg stock exchange.

Twelve years after the apartheid regime was replaced by a democratic government, South Africa remains deeply marked by its historical heritage. Remarkable achievements have been made in reconciling the masters and victims of apartheid, but the “rainbow nation” propagated by Nelson Mandela is still far away. Economic disparity prevails. Large firms in the formal economy have been able to build on the dominant position secured during apartheid to take advantage of the new opportunities in post-apartheid South Africa. This contrasts starkly with the previously neglected subsistence and informal economies, in which many of the black majority of the population still live in dire poverty[3]. While the Government is committed to narrowing the enormous gap between rich and poor through a set of comprehensive policy measures such as employment generation, Black Economic Empowerment, skills development and social grants, a fundamental turn-around has not yet been achieved, leaving the country with the risk of growing discontent among the poor, with corresponding possible threats to its internal political stability.

1. Political situation

Since 1994, in line with the Reconstruction and Development Programme (RDP) , the government of South Africa has set out to dismantle the social relations of apartheid and create a democratic society based on equity, non-racialism and non-sexism. New policies and programmes have been put in place to substantially improve the quality of life of the vast majority of the people.

The RDP, the core of all post-1994 policies, has as its objectives:

- Meeting basic needs

- Building the economy

- Democratising the state and society

- Developing human resources

- Nation building

Although much remains to be done in order to consolidate the foundations of its young democracy , in which human rights and fundamental freedoms are respected, South Africa has made great efforts towards institutionalising democracy, and the country has experienced a stable political environment. Achievements to date include:

- A multi-party political system

- A functioning parliamentary democracy

- The entrenchment of constitutionalism and the rule of law

- An independent judiciary

- Mechanisms for accountability, transparency and information in public administration

The first general and free national and provincial elections in April 1994 put an end to apartheid and brought Nelson Mandela, leader of the African National Congress (ANC), to power as President of a Government of National Unity. The second and third elections held in June 1999 and April 2004 confirmed the mandate for the ANC, with Thabo Mbeki as President. In 2004, the ANC, which regularly gains the majority of black votes, received a little over a two-thirds majority. Since 2004, it has also been running all nine provinces. The ANC is in an alliance with the Congress of South African Trade Unions and the South African Communist Party, with which it established common lists for the elections. The main official opposition in Parliament is formed by the Democratic Alliance. The New National Party, led in 1994 by ex-President De Klerk, decided to disband in 2005 and to integrate with the ANC. The share of Mangosuthu Buthelezi’s Inkatha Freedom Party (based in KwaZulu-Natal) has been continuously shrinking (to 7% at national level in 2004). There are other smaller parties such as the Pan African Congress, Independent Democrats and Freedom Front, which have an active but small role in the debate on domestic and foreign policy issues.

During apartheid, civil society played a prominent role in taking pro-active action against the government to bring about political change. Since 1994, civil society has continued to make a vital and important impact on South African society by advocating proper and effective governance and by championing issues such as poverty, gender parity and the efficacy of service delivery, engaging the government on tangible reforms. However, it has been weakened by the loss of the donor funding that it received during apartheid, and the loss of many of its members to government, the civil service and the private sector. Thus, while new partnerships between civil society organisations and the government have gradually emerged, especially for service delivery in some social sectors, there is undoubtedly scope for strengthening the advocacy and campaigning role of civil society.

In spite of intense efforts to further the peace and reconciliation process following the apartheid era, both public authorities and civil society are conscious of the need to address the issues of exclusion and non-integration, which are still prevalent in all layers of South African society. In this context, the approval of the Black Economic Empowerment (BEE) Charter and, more specifically, the implementation of the Broad Based Black Economic Empowerment Act of 2003 are important steps towards economic inclusion and equity for the black majority of the population . However, black empowerment at the workplace is slow and much remains to be done to implement a “broad based” black economic empowerment.

South Africa plays a key role in the Southern African region. It contributes 50% of the GDP of sub-Saharan Africa, and close to 75% of the GDP of the SADC. South African investment in the rest of Southern Africa represents 49% of the region’s FDI, and 80% of trade in Southern Africa is with South Africa. Most of this consists of South African exports to the rest of the region. In addition, South Africa’s business expansion into the region is gaining momentum, and there is a long history of regional labour migration to the country. Furthermore, South Africa’s capacity in science and technology represents a significant resource for the region in general. While its economic dominance translates into significant political influence, South Africa’s diplomacy is based on consultation, consent and consensus. However, South Africa’s policy of “quiet diplomacy” vis-à-vis Zimbabwe has not yet had the desired results.

South Africa plays an active role at international and pan-African level , also as a mediator between the developed and the developing world. South Africa plays a crucial role within the African Union, NEPAD, the Non-Aligned Movement, the WTO and the Commonwealth of Nations. It has been the international venue for high-profile global conferences, including the World Summit on Sustainable Development. South Africa has concluded or is negotiating numerous multilateral and bilateral agreements within the WTO framework, notably with the EU, MERCOSUR, the USA and EFTA. In the area of peace and security as well, South Africa has been playing a very active and constructive role on the African continent. Here, it has been involved in addressing crises and brokering conflict resolution in Rwanda, the Democratic Republic of Congo, Burundi, Liberia, Sudan and Côte d’Ivoire.

2. Economic situation

Economic growth in the first 10 years after the end of the apartheid regime averaged only 2.9% per annum, but increased to 4.5% in 2004 and has been estimated at 5.0% in 2005. South Africa’s economy has moved from being dominated by mining (share in 2005 only 7%) and agriculture (in 2005 only 3%) to a situation where manufacturing (2005: 20%) and services (2005: 70%) contribute the main shares of GDP.

In recent years, macro-economic stability has been achieved. As a result, the government has had room to increase its expenditure. Fiscal policy has become more expansionary, while keeping within prudent limits. Since 2000, the budget deficit has remained between 1.4 and 2.3% of GDP. For 2005, the deficit has been estimated at 0.5%. Overall, public debt amounts to 30.5% of GDP and public expenditure remains at an affordable and sustainable level of 27% of GDP.

The achievement of macro-economic stability is also due to the strict monetary policy applied since the late 1990s, resulting in a reduced inflation rate of 3.9% in 2005, well within the South African Reserve Bank’s 3-6% target range. Since the middle of 2003, the Reserve Bank has been in a position to reduce interest rates, cutting the repo rate from 13.5% to 7%, which has also stimulated domestic demand and economic growth. In April 2005, when deciding on a further lowering of the interest rate, the Reserve Bank slightly changed its position: for the first time it took into consideration not only the level of inflation but also the impact of exchange rate fluctuations on the export sectors and thus on unemployment.

As regards external stability , following the depreciation of the rand in early 2001, the currency has strengthened considerably since the middle of 2002. This has had a dampening effect on the exports of the mining and manufacturing sectors and therefore implications for economic growth as well. Increased domestic demand resulting from a growing economy and lower interest rates, combined with lower prices for foreign products, has led to increased imports. As a consequence, the current account surplus enjoyed until 2002 became a deficit of about 4% of GDP in 2005. This reversal took place mainly vis-à-vis the EU, South Africa’s major trading partner. While South Africa had enjoyed a trade surplus with the EU since 1998, this turned into a slight deficit in 2004. So far, the current account deficit has been easily financed by significant portfolio inflows. Inflows of foreign direct investment continue to grow, though levels remain low and volatile, below $1bn per year or 3.2% of GDP. To counter the rand’s volatility, the Reserve Bank is in the process of increasing its foreign reserves to US $22 billion (23 weeks of imports) by February 2006.

However, this bright side of the economic medal also has a very prominent dark side. South Africa is a dual economy with high inequality in economic and social living standards, based on racial lines and on an urban/rural divide. The modern sector, built up under apartheid, has been best placed to take advantage of trade liberalisation and macroeconomic stability. Much of this comprises large, capital-intensive firms. Smaller firms and those in the informal economy have done less well. Many black, Asian and coloured South Africans live a precarious existence in the “second economy”, moving between unemployment, working in the informal sector (often as “hawkers”) and low-paid jobs in the formal sector. Often they have to travel great distances to formal jobs because of the apartheid policy of locating their communities away from the centres of formal employment. The “second economy” is also home to millions of the poor, mostly black, marginalised and unskilled, who engage in informal activities mainly for sheer survival.

While the country has an advanced physical infrastructure as well as sophisticated financial, IT and telecommunication networks similar to those of the developed world[4], it also faces extreme deprivation and exclusion and a level of poverty that compares to most least-developed countries. The Gini coefficient of 0.58 illustrates this significant social and economic divide in South Africa. This affects mainly the black population: almost 50% of the black population live below the national poverty line, against only 2% of whites[5].

The steady though modest economic growth and a stable internal and external macro-economic situation have not brought down unemployment, the key economic and social problem of the country.

Slow economic growth, a result of low investment and saving rates (16% and 15% of GDP, respectively), coupled with the continued ability of capital-intensive firms to benefit from the base built up under apartheid, has curtailed the demand for labour. The opening up of the economy has reduced the importance of sectors such as mining and clothes and textiles in favour of growth in sectors such as wholesale and retail trade, services, construction and communications. Jobs are being created, but not fast enough to incorporate the number of new entrants into the labour market. The apartheid legacy has left South Africa with structural obstacles to employment, with people living far from sources of employment growth, workers lacking skills, potential entrepreneurs lacking both collateral and access to financial and business services and a highly concentrated business structure. A workforce that is increasing faster (by 35% between 1995 and 2002) than the number of employment opportunities (by only 12% during the same period) has also contributed to unemployment. Presently, unemployment stands at between 26% and 41% of the workforce, depending on whether or not “discouraged” workers are included[6]. Of the unemployed, a large majority are young people[7]. There are proportionately more women unemployed then men and unemployment is geographically skewed, with the highest levels found in the provinces of Limpopo, KwaZulu Natal and the Free State.

Linked to the issue of unemployment is the problem of missing relevant skills among the labour force . Qualified employees are not only lacking in comparison to the needs of a growing economy and social system, but are also emigrating in large numbers, attracted by perceived better financial and living conditions abroad. In contrast, the growing numbers of unskilled young people entering the labour market do not meet the requirements of employers in either the social or economic sectors. On the other hand, there is a long history of regional labour migration to South Africa, which continues to act as a magnet for migrants of many kinds. These include skilled professionals, unskilled job seekers, illegal migrants, refugees, and cross-border traders; with human trafficking on the rise. While South Africa has ‘exported’ skills to the developed world, it has also contributed to the drain on skills in other parts of the region and the continent[8]. In total, however, the skills gap is considered a major impediment to economic growth.

One way of boosting the development of the second economy and employment is the promotion of small, micro and medium-sized enterprises (SMMEs )[9]. However, the anticipated employment boom in this sector has remained below expectations. Employment in the informal sector fell by 17% between September 2000 and March 2005[10]. This could possibly be attributed to a regulatory environment biased against SMMEs, and certainly to difficulties in gaining access to finance. There is an ongoing debate on whether to shift the focus away from promoting grassroots SMMEs towards establishing downstream and upstream links with larger (first economy) companies to integrate the SMMEs (second economy) into the development value-chain of the economy as a whole. This debate illustrates the need for a coherent strategy on how to develop the second economy and a comprehensive employment growth policy. Additional research and political discussion are required for more informed decision-making in this area.

Both the first and second economies have considerable adverse environmental impacts . South Africa is currently among the world’s top 20 greenhouse gas polluters, with an expected increase in emissions of 30% over the coming ten years[11]. There is ample room for energy-saving and climate-friendly technologies. Systematic and thorough environmental impact assessments are often not available due to the lack of capacity.

3. Social situation

A strong social network in support of those who cannot earn a living from the first or second economy is considered as the third pillar of South Africa’s socio-economic system. Remarkable efforts have been made to provide social services to previously disadvantaged communities. Government budgetary expenditure on social services has increased dramatically over the last 10 years and now represents about 63% of the total budget. Since 1994, close to 9 million people have been provided with a basic water supply: today, 85% of households have access to clean water. Over 1.5 million houses have been built to provide shelter to over 6 million people. At the beginning of the new millennium, 64% of households were living in formal houses. Over 500 000 houses were connected to the main electricity grid so that 70% of households were using electricity for lighting. As regards the health sector, the immunisation coverage of children against common infectious diseases has risen to 90% and the usage of antenatal clinics is as high as 95%. In the field of education, the gross enrolment rate in secondary schools increased to 89% in 2004 and matriculation pass rates improved from 49.3% in 1998 to 73.3% in 2003 and 70.7% in 2004 .

To deepen and broaden democracy, local governments have been given responsibility for delivering social and administrative services to their populations - health, education, water/sanitation, infrastructures, environmental protection, etc. But during the initial stage of the transfer of responsibilities, local governments were overwhelmed with the task. The underspending by provincial departments of conditional grants earmarked for basic services highlights this fact. Poor service delivery at local level has become the cause for riots and unrest in the communities concerned.

A major threat to stable social and economic development with higher economic growth is coming from the HIV/AIDS pandemic . The estimated number of HIV-infected people has grown from 3.8 million in 1999 to 5.2 million in 2005. This represents an estimated adult prevalence rate of 21.5%, which is substantially higher among the black than the white population. Currently only some 80 000 out of 500 000 to 750 000 people are receiving antiretroviral treatment[12]. The medium- to long-term consequences of the pandemic will be very high social and economic costs following a reduction in the total population, reduced life expectancy and the loss of economically active people, coupled with a drastic increase in the number of orphans[13].

South African crime levels are among the highest in the world. Although recent statistics released by the government in 2004/2005 indicate that some crime rates are declining, the high level of crime and violence has highly adverse effects on the lives and the well-being of all parts of the population. It also risks having adverse effects on domestic economic viability and on foreign direct investment in South Africa. White-collar crime in the form of corruption has a damaging effect on development for the poor and on public confidence in government, both nationally and at local level. The issue has received particular attention from the government.

Access to justice for vulnerable and indigent groups of the population remains an issue, partly due to the difficult accessibility mainly in rural areas and partly due to an overburdened system. The state’s response to crime has so far tended rather towards retribution, resulting in tougher laws and maximum sentencing, leading to the highest incarceration rate in Africa[14], while restorative justice approaches still need to be explored.

Under the apartheid regime, around 6 million people were forcibly moved from their land. As a result, land and land reform are unquestionably emotive issues. In 2000, the South African government recommitted itself to its 1994 RDP target of transferring 30% of the country’s agricultural land, around 24 million ha, to previously disadvantaged communities by 2014. The implementation of the land reform has, however, made only slow progress. Since 1994, black ownership of land has increased by only 3% (2.3 million ha) to 16% at present (12.8 million ha). As regards land restitution, of a total of 79 000 claims originally lodged, 57 900 have been settled at a cost of R2.5 billion. The deadline for settling claims has had to be extended to 2007. The slow progress of the reform has increased voices of discontent, in particular from organisations such as the Alliance of Land and Agrarian Reform (ALARM) composed of landless people’s organisations, NGOs, small farmer and producer groups and the South African Communist party. It is in general recognised that faster progress is required in order to ensure social cohesion and political stability.

4. Environment situation

As both an industrialised and a developing country, South Africa faces environmental challenges of both kinds. The causes and effects of climate change, air pollution resulting in acid rain, growth in water usage outpacing supply, pollution of rivers from agricultural runoff and urban discharge, soil erosion and desertification are among the major problems the country has to tackle.

Emissions from vehicles (aeroplanes, ships, trains and road vehicles), contribute 44% of the total national nitric oxide emissions and 45% of the total national volatile organic compound emissions (VOC). This is particularly a problem in urban areas.

The energy sector as a whole is the single largest source of carbon dioxide (CO2), one of the primary causes of climate change , and sulphur dioxide (SO2) emissions in South Africa. This is mainly due to the reliance on coal (75% of its primary energy) and oil or its products. A growing energy demand, combined with a continued reliance on coal, as well as a growing transport sector, will create increasing pressure on South Africa to tackle its greenhouse gas emissions to help address the causes from climate change. At the same time, South Africa's climatic sensitivity, with most crop agriculture taking place where it is only just climatically viable, will increase the need to adapt to the growing impacts of climate change.

South Africa is an arid country with only 8.6% of the rainfall available as surface water. This is one of the lowest conversion ratios in the world. Similar to surface waters, South Africa's groundwater resources are relatively limited compared to world averages. The scarcity of freshwater resources and highly variable hydrological conditions have led to every major river in South Africa being regulated in order to ensure adequate water supply for development. South Africa's available freshwater resources are already almost fully-utilised and under stress. At the projected population growth and economic development rates and with the increasing impacts of climate change it is unlikely that the projected demand on water resources in South Africa will be sustainable. Limits to both water supply and quality are thus likely to restrain the country's further socio-economic development. Many water resources are polluted by industrial effluents, domestic and commercial sewage, acid mine drainage, agricultural runoff and litter. To augment supplies, South Africa is looking towards water sources in other southern African countries (e.g. Lesotho) to assist in providing sufficient water for projected future demands.

More than 90% of South Africa’s land surface falls within a desertification risk area. The Department of Water Affairs and Forestry is promoting, via its National Action Plan, the development of community forestry to reduce the pressure on natural woodlands which as the only source of energy for many poor suffer from rapid depletion.

South Africa's coastal and marine resources are under considerable threat and are already severely degraded in many areas due to over-harvesting and urban/industrial development. Coastal areas in South Africa are mainly used for tourism, recreation and leisure, commercial and recreational fishing, agriculture and mining. Many South Africans are dependent on the coast for their subsistence. At present, it is estimated that about 12 million people live within 60 km of the coast, which constitutes about 30% of the population. Thus coastal and marine resources play a major role in sustaining the economic and social development, and contribute to the employment and food security of local populations. The major land-based pollutants are wastewater from industries and sewerage as well as run off from agricultural lands and urban areas. South Africa is situated on one of the major global oil tanker routes which, together with its notoriously rough sea conditions, make it highly vulnerable to oil spills. This is reflected in the relatively high number of shipping accidents, which have been recorded.

South Africa has one of the world's greatest diversity of plant and animal species contained within one country, and is home to many species found nowhere else in the world. With increasing demand for land restitution it is anticipated that there will be increased loss of natural habitats and, with it, potential loss of biodiversity.

South Africa's total waste stream for 1998 was estimated at 538 million tonnes of which industrial and mining waste amounts to about 470 million tonnes per annum (87%). Non-hazardous industrial waste amounts to approximately 16 million tonnes. 95% of urban waste is disposed of on landfill sites of which there are about 1,200 in South Africa.

South Africa has put in place a set of legislation and regulatory instruments to address these issues, which includes

- The Environmental Impact Assessment regulations and the associated schedule of activities as well as the Guideline Document for the Implementation of the Environmental Impact Assessment regulations were adopted in 1997,

- The Development Facilitation Act, 1995,

- The National Environmental Management Act, 1998 (NEMA),

- National Water Act, 1998.

In addition South Africa has signed or adhered to several international environment conventions [15] .

5. Medium Term Challenges

Over the next decade, South Africa must maintain a coherent and structured approach to tackling poverty by integrating it into sector policies, strategies, project activities and budgetary allocations. The vision for 2014 is to reach a united, non-racial, non-sexist and democratic society. The consolidation of democracy will be closely linked with measures aimed at integrating all of society into a growing economy from which all people can benefit. Failure to reach this target might well result in continued unacceptably high levels of economic and social poverty and inequality, which will adversely affect political stability, as occasional demonstrations and protests among the poor have already suggested.

High unemployment, resulting in poverty, crime and, eventually, political instability, as well as the incessant spread of the HIV/AIDS pandemic are the current main challenges facing South African society.

One way of tackling unemployment is considered to be sustainable higher economic growth, in particular resulting from labour-intensive economic activities. Under this approach, the first economy will need to continue to play the dominant economic role, but with the focus on supporting and strengthening the second economy to enable it to become part of the mainstream economy of South Africa. In this context, skills development in all crucial areas is high on the priority agenda. This approach should address the inequality of income distribution too. A further aim is to limit and, if possible, reduce the dependence of a large number of households on social grants.

The good health of the population is a further prerequisite for the prosperous social and economic development of South Africa. Key challenges in the health sector therefore include the expansion of access to the primary health-care system. This concerns in particular maternal and child health and infectious diseases (HIV/AIDS, tuberculosis and other communicable diseases), which need to be addressed in order to reduce mortality and morbidity. A multi-faceted approach to combating the HIV/AIDS pandemic needs to be placed high on the agenda, covering at least three areas: prevention, addressing health system constraints to scale up anti-retroviral treatment, and care for the increasing number of orphans and vulnerable children. Tackling these infectious/communicable diseases will also necessitate further EU-South Africa cooperation and partnership in the field of the clinical research for the development of new drugs and vaccines.

The fight against criminality (including corruption) and respect for the rule of law is a huge challenge that requires major investment in human resources and equipment. This needs to be coupled with strengthening of the capacity of law-enforcement agencies and strong cooperative partnerships with communities and civil society organisations. Crime prevention and the introduction of a credible restorative justice approach need to complement the mainly retributive approach so far pursued.

Social, political, economic and environmental stability can only be ensured in South Africa if the challenge of access to land and security of tenure is met. This has to be seen as part of a strategy to uplift the rural poor and give them access to the mainstream economy, while at the same time guaranteeing the constitutional protection of property rights. This process must ensure that the beneficiaries of land restitution and redistribution are able to use the land in a productive manner, which is the key to building sustainability into the process of redistributing assets to previously disadvantaged communities .

The protection of the environment and the sustainable use of natural resources also present a major challenge in the medium term.

All of the above challenges require better delivery of services to South Africans. This has become a major preoccupation for the government. In order to be able to meet these challenges and to deliver, government needs to continue its efforts to strengthen its own institutional and administrative capacity at national, provincial and local level. Capacity building efforts must consequently be considerably strengthened, in particular at local level.

Participation by communities and civil society is key to policy implementation. Public-private partnership encourages the mobilisation of private resources for development objectives. Specific mechanisms to ensure participation and partnership at local level are crucial.

In the light of South Africa’s current political and economic position and power as well as of its enormous additional potential, the country has a vital political role to play at international level in advocating the interest of developing countries. At pan-African level, the AU and NEPAD are faced with tremendous challenges in establishing functioning democracies based on peace and security and with the capacity for the sustainable development required to alleviate poverty. South Africa is expected to be continuously engaged in this important process[16].

ANNEX 3

Abbreviations

ACP | Africa, Caribbean, Pacific |

AIDS | Acquired Immunodeficiency Syndrome |

ANC | African National Congress |

APRM | African Peer Review Mechanism |

ASF | African Standby Force |

AU | African Union |

BEE | Black Economic Empowerment |

BRICS | Brazil, Russia, India, China and South Africa |

CSP | Country Strategy Paper |

EC | European Community |

EDCTP | European and Developing countries Clinical Trials Partnership |

EDF | European Development Fund |

EP | European Parliament |

EPA | Economic Partnership Agreement |

EPRD | European Programme for Reconstruction and Development |

ESDP | European Security and Defence Policy |

EU | European Union |

FTA | Free Trade Agreement |

G8 | Group of 8 |

GDP | Gross Domestic Product |

GNI | Gross National Income |

HIV | Human Immunodeficiency Virus |

ICT | Information and Communications Technology |

LDC | Least Developed Countries |

LIC | Low Income Countries |

MDGs | Millennium Development Goals |

MIC | Middle Income Countries |

MIP | Multi-annual Indicative Programme |

NEPAD | New Partnership for Africa’s Development |

NGO | Non-Governmental Organisation |

ODA | Official Development Assistance |

OECD | Organisation for Economic Cooperation and Development |

PRSP | Poverty Reduction Strategy Process |

REC | Regional Economic Community |

RDP | Reconstruction and Development Programme |

RIP | Regional Indicative Programme |

RISDP | Regional Indicative Strategic Development Plan (SADC) |

SACU | Southern African Customs Union |

SADC | Southern African Development Community |

SMEs | Small and Medium-Sized Enterprises |

SMMEs | Small, Micro and Medium-Sized Enterprises |

SWEEEP | Sector Wide Enterprise, Employment and Equity Programme |

TDCA | Trade, Development and Cooperation Agreement |

UN | United Nations |

WTO | World Trade Organisation |

[1] Szacuje się, że w 2010 r. liczba dzieci osieroconych z powodu HIV/AIDS wynosić będzie około 1,5 mln.

[2] COM(2006) 249: Promoting decent work for all - The EU contribution to the implementation of the decent work agenda in the world.

[3] These contrasting situations conform roughly to what President Mbeki has termed the “first” and “second” economies. The second economy is “characterised by underdevelopment, contributes little to GDP, contains a big percentage of our population, incorporates the poorest of our rural and urban poor, is structurally disconnected from both the first and the global economy and is incapable of self-generated growth and development”.

[4] Infrastructure, however, is reaching its capacity limits mainly in power supply, ports and railway transport systems, creating the need for big investment programmes (outside ODA).

[5] The black population grew by 7.5 million people, or 25%, between 1994 and 2004 (coloureds by 0.6 million or 19%, Indians by 0.1 million or 12%, whites by 0.1 million or 2%).

[6] Employment statistics vary according to sources and can only indicate orders of magnitude and major trends, if any. Stats SA has since recently used only the lower figure.

[7] Currently more than two thirds of South Africans aged between 18 and 35 are unemployed.

[8] This explains the long delays in the finalisation of a protocol on the free movement of people within the SADC.

[9] Official statistics estimate that around one quarter of the whole workforce is employed in the informal sector (particularly in agriculture, construction and the wholesale and retail trade). SMMEs contribute 30% to GDP and account for 50-60% of formal employment.

[10] Stats SA: Labour Force Survey.

[11] In addition, the so-called “brown” environment issues adversely affect the lives mainly of the poor urban and peri-urban population.

[12] Government has allocated more than R3.4 bn for antiretroviral drugs up to end of 2007.

[13] It is estimated that there will be about 1.5 million children orphaned by HIV/AIDS by 2010.

[14] 413 of every 100 000 inhabitants (2004), with 186 000 prisoners held in overcrowded detention houses.

[15] These include:UNFCCC - Framework Convention on Climate Change (1992, New York) (UN)Basel Convention on the Control of Transboundary Movements of Hazardous Wastes and their Disposal (1989, Basle) (UNEP)UNCBD - Convention on Biological Diversity (1992, Rio) (UN)UNCCD - United Nations Convention to Combat Desertification in Countries Experiencing Serious Drought and/or Desertification, Particularly in Africa (1994, Paris)London Convention 1972 Convention on the Prevention of Marine Pollution by Dumping of Wastes and Other MatterCITES - Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Flora and Fauna) 1973RAMSAR - The Convention on Wetlands, Ramsar, Iran, 1971.

[16] South Africa has already developed a range of instruments to this effect, such as the Renaissance Fund, DBSA, etc.