PL    PL PL 
PL    PL  KOMISJA WSPÓLNOT  EUROPEJSKICH 
Bruksela, dnia 2.7.2008 
SEK(2008) 2181  
  
DOKUMENT ROBOCZY S ŁUŻB KOMISJI 
 
uzupełniający 
Wniosek  
 
DYREKTYWA RADY  
 
w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania osób bez wzgl ędu na 
religię lub światopogl ąd, niepełnosprawno ść, wiek lub orientacj ę seksualn ą 
 
Streszczenie oceny skutków  
{KOM(2008) 426 wersja ostateczna } 
{SEK(2008) 2180} 
PL 2   PL DOKUMENT ROBOCZY S ŁUŻB KOMISJI 
 Dokument uzupe łniający  
wniosek dotycz ący dyrektywy Rady w sprawie zasady równego traktowania 
Streszczenie oceny skutków 
 
1. WSTĘP 
Zasada równego traktowania jest ogóln ą zasadą prawa wspólnotowego1. Art. 13 Traktatu 
przewiduje szczególne dzia łania mające na celu zwalczanie wszelkiej dyskryminacji ze 
względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religi ę lub światopogl ąd, niepełnosprawno ść, 
wiek lub orientacj ę seksualną. Zapisano to równie ż w art. 21 Karty praw podstawowych Unii 
Europejskiej.  
UE podjęła skuteczne dzia łania na podstawie art. 13 TWE2, uzupełniając już obowiązujące 
prawodawstwo w dziedzinie równo ści płci. Jednak że dyskryminacja wci ąż utrzymuje si ę w 
wielu obszarach, np. w zakresie dostaw towarów czy świadczenia us ług i dostępu do nich, 
mieszkalnictwa, edukacji, us ług socjalnych i opieki zdrowotnej.  
Już na pocz ątku swojej kadencji Komisja zobowi ązała się do rozpatrzenia mo żliwości 
rozszerzenia ram prawnych opa rtych na art. 13 TWE, pocz ąwszy od zielonej ksi ęgi z 2004 r. 
„Równość i niedyskryminacja w rozszerzonej Unii Europejskiej”, przez ramow ą strategię 
Komisji dotycz ącą niedyskryminacji i równych szans dla wszystkich , Europejski Rok 
Równych Szans dla Wszystkich 2007, po program dzia łalności legislacyjnej i prac Komisji na 
2008 r.3 
2. O BECNE RAMY PRAWNE  
Jak wskazano w poni ższej tabeli, obecne ramy prawne WE przewiduj ą dużo szerszą ochronę 
przed dyskryminacj ą ze wzgl ędu na p łeć, rasę lub pochodzenie etniczne ni ż przed 
dyskryminacj ą ze wzgl ędu na religi ę lub światopogl ąd, niepełnosprawno ść, wiek lub 
orientację seksualn ą. Przepisy tych dyrektyw zosta ły już wprowadzone do ustawodawstw 
krajowych, dzi ęki czemu znacznie podniós ł się poziom ochrony przed dyskryminacj ą w 
krajowych porz ądkach prawnych. Poza ochron ą prawną działania na poziomie UE 
doprowadzi ły do obj ęcia ofiar wi ększą pomocą poprzez ustanowienie „organów ds. 
równości”. W 20 pa ństwach cz łonkowskich nie by ło wcześniej takich organów.  
Obowiązujące ramy prawne na poziomie europejskim: 
Przyczyny 
Dziedzina  Rasa Religia  Niepełnospr
awność Wiek  Orientacja 
seksualna  Płeć 
                                                 
1 Sprawa 203/86 Hiszpania przeciw ko Radzie (pkt 25 i sprawa C-15/ 95 EARL de Kerlast, pkt 35), 
sprawa C-144/04 Mangold (pkt 75). 
2 Dyrektywy 2000/43/WE, 2000/78/WE i 2004/113/WE. 
3 COM (2007) 640. 
PL 3   PL Zatrudnienie i 
szkolenie 
zawodowe  Tak + 
Organ ds. równo ści Tak Tak Tak Tak Tak + 
Organ ds. 
równości 
Edukacja  Tak + 
Organ ds. równo ści Nie Nie Nie Nie Nie 
Towary i 
usługi Tak + 
Organ ds. równo ści Nie Nie Nie Nie Tak + 
Organ ds. 
równości 
Ochrona 
socjalna  Tak + 
Organ ds. równo ści Nie Nie Nie Nie Tak + 
Organ ds. 
równości 
Mimo że przepisy wielu pa ństw członkowskich wykraczaj ą poza ustalone minimalne 
standardy, poziom i zakres ochrony przed dyskryminacj ą z różnych przyczyn jest bardzo 
zróżnicowany. W pi ęciu państwach cz łonkowskich4 wprowadzono szczegó łowe przepisy 
chroniące przed dyskryminacj ą ze względu na religi ę lub światopogl ąd, niepełnosprawno ść, 
wiek lub orientacj ę seksualn ą we wszystkich wy żej wymienionych dziedzinach. W 
pozostałych państwach obowi ązują tylko bardziej ogólne przepi sy konstytucyjne lub ochrona 
prawna tylko w niektórych dziedzinach lub dotycz ąca dyskryminacji tylko z niektórych 
względów. 
Zróżnicowanie poziomu ochrony przed dyskryminacj ą wpływa na decyzje jednostek o 
skorzystaniu z ich praw do swobodnego przep ływu, na przyk ład do podró żowania, pracy lub 
studiowania w innym pa ństwie członkowskim. Utrudnia to tak że działalność transgraniczn ą 
dostawcom towarów i us ług. 
2. D OWODY I KONSULTACJE  
W 2006 r. Komisja otrzyma ła zamówion ą w 2005 r. analiz ę obowiązujących środków 
krajowych wykraczaj ących poza wymogi UE oraz ich oddzia ływania5. W czerwcu 2007 r. 
Komisja zwróci ła się do państw członkowskich, informuj ąc je o tej analizie, zapowiadaj ąc 
publiczne konsultacje i prosz ąc państwa o przekazanie dodatkowych informacji o przyj ętych 
lub planowanych środkach wykraczaj ących poza dyrektywy z 2000 r.  
W 2007 r. Komisja zleci ła także European Policy Evaluation Consortium przeprowadzenie 
kolejnej analizy6. W sporz ądzonej przez EPEC „Analizie dyskryminacji ze wzgl ędu na religi ę 
lub światopogl ąd, niepełnosprawno ść, wiek lub orientacj ę seksualn ą poza obszarem 
zatrudnienia” zbadano charakter i zakres dyskryminacji poza obszarem zatrudnienia w UE 
oraz jej potencjalne (bezpo średnie i po średnie) koszty dla obywateli i ca łego społeczeństwa.  
W powyższym dokumencie uwzgl ędniono sprawozdania Europejskiej Sieci Niezale żnych 
Ekspertów w dziedzinie niedyskryminacji, wy niki specjalnego badania Eurobarometru na 
                                                 
4 Irlandia, Bu łgaria, Luksemburg, S łowenia i W ęgry. 
5 http://ec.europa.eu/employment_social/fundamental_rights/public/pubst_en.htm#stud  
6 EPEC, ,„Study on discrimination on grounds of religio n or belief, age, disability and sexual orientation 
outside of employment” („Analiza dyskryminacji ze wzgl ędu na religi ę lub światopogl ąd, 
niepełnosprawno ść, wiek lub orientacj ę seksualną poza obszarem zatrudnienia”), dost ępna na stronie 
internetowej: http://ec.europa.eu/employment_social/fundamental_rights/org/imass_en.htm  
PL 4   PL temat dyskryminacji i nierówno ści w Europie7, przeprowadzonego w marcu 2008 r., oraz 
węższego błyskawicznego badania Eurobarometru z lutego 2008 r.8 
Należy także wspomnie ć o publicznych konsultacjach internetowych9, badaniu 
przeprowadzonym w śród przedsi ębiorstw10 oraz o pisemnych konsultacjach i spotkaniach z 
partnerami spo łecznymi i organizacjami pozarz ądowymi na szczeblu europejskim, 
działającymi w obszarze niedyskryminacji11. Ponadto g łówne organizacje pozarz ądowe na 
szczeblu europejskim reprezentuj ące osoby niepe łnosprawne przedstawi ły petycję wzywającą 
do przyjęcia stosownych przepisów, podpisan ą przez oko ło 1,3 mln osób.  
Zarówno konsultacje z ogó łem społeczeństwa, jak i z organizacjami pozarz ądowymi, 
wyraźnie dowiod ły zapotrzebowania na kolejne przepisy UE podnosz ące poziom ochrony 
przed dyskryminacj ą. Niektórzy opowiedzieli si ę także za dyrektywami skupiaj ącymi się 
szczególnie na dyskryminacji ze wzgl ędu na niepe łnosprawno ść i płeć. Konsultacje z 
Europejskim Panelem Testów Biznesowych wykaza ły, że zdaniem przedsi ębiorców korzystne 
byłoby wyrównanie poziomu ochrony przed dyskryminacj ą w UE, chocia ż partnerzy 
społeczni reprezentuj ący przedsi ębiorstwa byli co do zasady przeciwni wprowadzaniu 
nowych przepisów, wi ążących się w ich przekonaniu ze zwi ększeniem biurokracji i kosztów. 
Związki zawodowe popar ły zakaz dyskryminacji poza rynkiem pracy ze wzgl ędu na wiek, 
niepełnosprawno ść, religię lub orientacj ę seksualną, oraz wskaza ły na fakt, że dyskryminacja 
poza rynkiem pracy wp ływa na zdolno ść członków zwi ązków do pracy (np. brak środków 
transportu dost ępnych dla niepe łnosprawnych pracowników). 
3. P ODSTAWOWY SCENARIUSZ  
Nadal obowi ązywałyby obecne dyrektywy WE. Niektóre, cho ć nie wszystkie pa ństwa 
członkowskie, posiada łyby szczegó łowe przepisy krajowe obejmuj ące ochron ą osoby 
dyskryminowane poza rynkiem pracy; w innych krajach obowi ązywałyby tylko znacznie 
ogólniejsze przepisy konstytucyjne.  
W tej sytuacji utrzymywa łaby się dyskryminacja jednostek ze wzgl ędu na wiek, 
niepełnosprawno ść, religię lub światopogl ąd i orientacj ę seksualn ą, w związku z czym 
ucierpiałyby nie tylko osoby dotkni ęte taką dyskryminacj ą, lecz także, ze wzgl ędu na zbędne 
koszty i obci ążenia, inne jednostki, przedsi ębiorstwa i spo łeczeństwo jako ca łość. 
Sygnatariusze Konwencji NZ  o prawach osób niepe łnosprawnych – WE i 26 pa ństw 
członkowskich – b ędą musiały ją wdrożyć.  
4. O PIS PROBLEMU  
Konsultacje publiczne wykaza ły, że znaczna liczba osób w Unii Europejskiej dotkni ęta jest 
dyskryminacj ą lub jest ni ą zagrożona (35 % respondentów twierdzi ło, że spotkali si ę z 
                                                 
7 Specjalne badanie Eurobarometru nr 296 na temat dyskryminacji w UE uka że się w lipcu 2008 r. na 
następujących stronach internetowych: 
http://ec.europa.eu/employment_social/fundamental_rights/public/pubst_en.htm  oraz 
http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/eb_special_en.htm  
8 Badanie Flash Eurobarometr 232; pe łne wyniki znajduj ą się na stronie internetowej: 
http://ec.europa.eu/public_opinion/flash/fl_232_en.pdf  
9 Z pe łnymi wynikami konsultacji mo żna zapozna ć się na stronie: 
http://ec.europa.eu/employment_social/fundamental_rights/news/news_en.htm#rpc  
10 http://ec.europa.eu/yourvoice/ebtp/consultations/index_en.htm  
11 http://ec.europa.eu/employment_social/fundamental_rights/org/imass_en.htm#ar  
PL 5   PL dyskryminacj ą w dziedzinie edukacji, ochrony socj alnej lub opieki zdrowotnej ze wzgl ędu na 
wiek, niepe łnosprawno ść, religię lub orientacj ę seksualn ą, a 20 % osób odpowiedzia ło, że 
były dyskryminowane w zakresie dost ępu do towarów, us ług lub mieszka ń). Według badania 
Eurobarometru12, przeprowadzonego w lutym 2008 r., od 8 do 16 % obywateli UE twierdzi, 
że oni sami lub cz łonkowie ich rodzin l ub ich przyjaciele zetkn ęli się z dyskryminacj ą ze 
względu na wiek, niepe łnosprawno ść, religię, orientacj ę seksualn ą lub z kilku tych przyczyn 
jednocześnie. Analiza EPEC przed stawia dowody na skal ę dyskryminacji ze wzgl ędu na 
religię i światopogl ąd, wiek, niepe łnosprawno ść i orientacj ę seksualn ą w szeregu obszarów 
(dostępu do towarów i us ług, opieki zdrowotnej, edukacji,  transportu itd.). Równie ż 
organizacje pozarz ądowe, które wzi ęły udział w konsultacjach, poda ły konkretne przyk łady 
dyskryminacji.  
Ofiary dyskryminacji mog ą liczyć na różną ochronę prawną w zależności od przyczyny, z 
jakiej były dyskryminowane, od tego, czy mia ło to miejsce w obszarze zatrudnienia czy te ż w 
innych dziedzinach życia, a tak że w zale żności od ich miejsca zamieszkania. To 
zróżnicowanie ochrony przed dyskryminacj ą na poziomie UE i pa ństw członkowskich ma 
praktyczne konsekwencje: oznacza ono, że przypadki dyskryminacji opisane w sprawozdaniu 
nie są traktowane w spójny sposób, a ofiary dyskryminacji dysponuj ą różnymi środkami 
zadośćuczynienia w zale żności od państwa członkowskiego. Ponadto ró żnice w ochronie 
przyznawanej przez poszczególne pa ństwa członkowskiej mog ą wpływać na mobilno ść osób, 
jak też i na transgraniczny obrót towarów i us ług. 
5. R OZWIĄZANIA W RAMACH POLITYKI UE 
Wszelkie dzia łania miałyby na celu zwi ększenie ochrony jednostek przed dyskryminacj ą, 
osiągnięcie większej integracji spo łecznej i pe łnego uczestnictwa wszystkich grup osób w 
społeczeństwie i gospodarce, a tak że ustanowienie jasnych ram prawnych dla wszystkich 
państw członkowskich, co pobudzi łoby handel transgraniczny i u łatwiłoby swobodny 
przepływ. 
Rozpatrzono szereg mo żliwości i po pierwszym przegl ądzie wariantów polityki wybrano 
sześć z nich do dalszego przeanalizowania: 
• żadnych nowych dzia łań na poziomie UE 
• samoregulacja w bran ży usług ubezpieczeniowych lub bankowych 
• zalecenie dotycz ące kompetencji organów ds. równo ści i dyskryminacji ró żnego rodzaju 
• ogólne zalecenie  
• dyrektywa(-y) dotycz ąca(-e) poszczególnych przyczyn dyskryminacji  
• dyrektywa dotycz ąca różnych przyczyn dyskryminacji  
6. P ORÓWNANIE WARIANTÓW  
Wszystkie warianty zosta ły przeanalizowane pod k ątem mo żliwości osiągnięcia 
wyznaczonych celów, a tak że porównano je z podstawowym scenariuszem, zak ładającym 
niepodejmowanie nowych dzia łań i pozostanie przy status quo.  
                                                 
12 Badanie Flash Eurobarometr 232. 
PL 6   PL Analiza wszystkich wariantów obejmowa ła skutki gospodarcze i spo łeczne, a tak że, w 
stosownych przypadkach, skutki dla środowiska. Tam, gdzie to by ło możliwe, przedstawiono 
dane liczbowe ilustruj ące koszty i korzy ści dla jednostek, dostawców towarów i us ług oraz 
dla społeczeństwa jako ca łości. Należy jednak zauwa żyć, że wiarygodne dane na temat 
dyskryminacji i zwi ązanych z ni ą kosztów mog ą być trudno dost ępne.  
Niepodjęcie żadnych dzia łań nie rozwi ązałoby zidentyfikowanych problemów, a tak że 
oznaczałoby utrzymywanie si ę kosztów dyskryminacji dla gospodarki i spo łeczeństwa oraz 
prowadziłoby do wzrostu ryzyka poszerzenia  luk w ochronie prawnej.  
Analiza wariantów innych ni ż legislacyjne wykaza ła, że nie mog ą one gwarantowa ć żadnej 
wyraźnej poprawy poziomu ochrony przed dyskryminacj ą, gdyż nie można przewidzie ć, w 
jakim zakresie pa ństwa członkowskie przyjm ą te warianty i skutecznie je wdro żą. Dialog z 
branżami ubezpiecze ń i bankowo ści uznano za potencjalnie skuteczny sposób post ępowania 
w przypadku zarzutów dyskryminacji w tych obszarach. 
Stwierdzono, że działania samych pa ństw członkowskich, oparte na krajowych przepisach 
konstytucyjnych i przepisach szczegó łowych, gro żą utrzymaniem si ę, a nawet pog łębieniem 
różnic w poziomie ochrony.  
Jedynym sposobem zapewniaj ącym wyra źny postęp na drodze do wyznaczonych celów jest 
wiążący prawnie środek na poziomie europejskim. Do świadczenia z obowi ązującymi 
dyrektywami by ły pozytywne, a transpozycja tych aktów znacznie podnios ła poziom ochrony 
przed dyskryminacj ą w wielu pa ństwach cz łonkowskich w porównaniu do sytuacji sprzed 
wprowadzenia tych przepisów lub stanu, jaki mia łby miejsce bez impulsu ze strony UE.  
W sprawozdaniu wyja śnia się także, że dyrektywa zabraniaj ąca dyskryminacji ze wzgl ędu na 
niepełnosprawno ść lub z innych przyczyn mog łaby być skutecznym i spójnym sposobem 
wdrożenia przez pa ństwa członkowskie cz ęści Konwencji NZ o prawach osób 
niepełnosprawnych. W szczególno ści zdefiniowanie w dyrektywie oczekiwa ń co do 
„racjonalnych usprawnie ń” wprowadzi łoby większą pewność prawną niż Konwencja. 
Ponadto dyrektywa zapewni łaby bardziej przejrzyste i skuteczniejsze mechanizmy 
dochodzenia zado śćuczynienia przez ofiary dyskryminacji.  
7. W NIOSKI  
Według wniosków sprawozdania z oceny skutków instrumentem najlepiej przystosowanym 
do osiągnięcia wyznaczonych celów by łby prawnie wi ążący środek na poziomie Wspólnoty, 
rozszerzaj ący zakres ochrony przed dyskryminacj ą ze względu na wiek, niepe łnosprawno ść, 
orientację seksualną, religię lub światopogl ąd. 
8. N OWA DYREKTYWA  
• wykorzystywa łaby podej ście i pojęcia przyjęte w obowi ązujących dyrektywach przyj ętych 
na mocy art. 13 TWE, w szczególno ści w dyrektywie 2000/43/WE i 2000/78/WE, na 
przykład definicje dyskryminacji i molestowania, poj ęcie obowi ązku wprowadzenia 
racjonalnych usprawnie ń, jak i zasady proceduralne; 
• zakazywa łaby dyskryminacji wy łącznie w dziedzinach nale żących do kompetencji WE, nie 
wkraczałaby więc w organizacj ę edukacji ani tre ści nauczania (np. w przypadku 
kształcenia integracyjnego), kwesti e stanu cywilnego (np. zwi ązki partnerskie/ma łżeństwa 
PL 7   PL osób tej samej p łci), prawo rodzinne (np. instytucj ę przysposobienia) ani w przepisy 
krajowe o świeckim charakterze pa ństwa lub jego instytucji; 
• określałaby standardy minimalne, dzi ęki czemu pa ństwa członkowskie mia łyby swobod ę 
przyjmowania i utrzymywania przepisów przyznaj ących większą ochronę, a niektóre 
państwa członkowskie mog łyby, z w łasnej inicjatywy, podnie ść poziom ochrony 
zapewnianej na szczeblu krajowym; 
• nie narusza łaby krajowych przepisów konstytucyjnych wymagaj ących równego 
traktowania lub zakazuj ących dyskryminacji. 
Nowe przepisy mo żna by połączyć z dialogiem na temat dyskryminacji notowanej w sektorze 
ubezpiecze ń i bankowo ści w celu wyja śnienia zasad dla bran ży i konsumentów. Nadal by łyby 
propagowane pozaprawne środki zwalczania dyskryminacji, takie jak kampanie podnosz ące 
wiedzę na temat dyskryminacji, szkolenia i wymiana dobrych praktyk.