[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 8.9.2008

KOM(2008)542 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

SZÓSTE SPRAWOZDANIE O SYTUACJI W ZAKRESIE GOSPODAROWANIA ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM W UNII EUROPEJSKIEJ

SEK(2008)2416

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

SZÓSTE SPRAWOZDANIE O SYTUACJI W ZAKRESIE GOSPODAROWANIA ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JąDROWYM W UNII EUROPEJSKIEJ

1. Wprowadzenie

W komunikacie „Europejska polityka energetyczna”[1] z dnia 10 stycznia 2007 r. Komisja podkreśla, że z energią jądrową wiążą się ważne zagadnienia dotyczące odpadów, które należy uwzględnić w przyszłych pracach Wspólnoty. Jak stwierdzono w nowym Ramowym programie energetyki jądrowej[2], który stanowi integralną część pakietu przedłożonego z komunikatem: „odpady są w zasadniczy sposób związane z ochroną środowiska i zdrowiem, dlatego też gospodarka odpadami promieniotwórczymi i ich usuwanie powinny podlegać takim samym wymaganiom, jak inne projekty mogące wpływać na człowieka i środowisko”, a dyskusja powinna się skupić na „dopilnowaniu wprowadzenia przez państwa członkowskie krajowych planów gospodarki odpadami promieniotwórczymi”.

W swoich konkluzjach z dnia 8 maja 2007 r. w sprawie bezpieczeństwa jądrowego oraz bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi Rada stanowi, że należy wezwać wszystkie państwa członkowskie UE do pilnego „ustanowienia i aktualizacji krajowego programu bezpiecznego gospodarowania odpadami radioaktywnymi i wypalonym paliwem jądrowym obejmującego wszelkie odpady radioaktywne objęte jurysdykcją danego państwa na wszystkich etapach zarządzania nimi”.

Na podstawie 30 lat badań dostatecznie dowiedziono, że składowanie geologiczne stanowi obecnie najbezpieczniejszą i najbardziej zrównoważoną metodę w perspektywie długoterminowej gospodarki wysokoaktywymi odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym podlegającymi bezpośredniemu unieszkodliwianiu, nawet jeśli istnieje potrzeba kontynuacji działań badawczych i rozwojowych ukierunkowanych na kwestie praktyczne w dziedzinach wskazanych przez główne organizacje badawcze zainteresowanych stron i koordynowanych na podstawie siódmego programu ramowego Euratom.

Niniejsze sprawozdanie pokrótce przedstawia obecną sytuację w zakresie gospodarowania odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym w Unii Europejskiej na podstawie szóstego „sprawozdania na temat sytuacji w zakresie gospodarowania odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym w Unii Europejskiej”[3]. Zawiera również propozycje działań na szczeblu Wspólnoty i poszczególnych krajów zmierzające do zapewnienia postępu w zakresie budowy zakładów unieszkodliwiania odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego.

2. Gospodarowanie odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym

2.1. Polityka i praktyki

Polityka i praktyki państw członkowskich w zakresie gospodarowania odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym odzwierciedlają ich historyczny, naukowy i technologiczny rozwój. Pięć państw stosuje obecnie metodę ponownego przetwarzania, a dwa aktywnie realizują metodę bezpośredniego unieszkodliwiania wypalonego paliwa jądrowego. W większości państw, poza rozwiązaniami mającymi na celu wydłużenie bezpiecznego okresu składowania (50-100 lat), nie istnieje wypracowana polityka w zakresie wypalonego paliwa jądrowego.

W odniesieniu do najbardziej niebezpiecznej kategorii odpadów – wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego podlegających bezpośredniemu unieszkodliwianiu – postępy w realizacji projektów unieszkodliwiania odnotowano tylko w nielicznych państwach członkowskich, a mianowicie w Finlandii, Szwecji i we Francji. Prawdopodobnie do 2025 r. państwa te będą dysponowały czynnymi zakładami unieszkodliwiania odpadów. Do 2040 r. prawdopodobnie dołączą do nich Niemcy i Belgia. Pozostałe kraje są na mniej zaawansowanym etapie. Wiele z nich nie dokonało podobnych postępów z powodu delikatnego charakteru tej kwestii z politycznego punktu widzenia, niewystarczających zasobów naukowych, technicznych i finansowych lub innych przyczyn historycznych i społecznych.

Przykład Finlandii wykazuje, że nawet dla małych programów jądrowych można stworzyć osobne krajowe składowisko. W tym przypadku współpraca ze szwedzkim programem jądrowym pomogła zmniejszyć koszty. W celu optymalizacji kosztów powstają coraz liczniejsze wielonarodowe inicjatywy wspierania krajowych rozwiązań poprzez współpracę, wymianę programów i wiedzy, jak również refleksje dotyczące regionalnych rozwiązań, prowadzone zarówno na poziomie międzynarodowym i na poziomie UE. Badania naukowe i prezentacje doświadczeń prowadzone w ramach europejskich programów ramowych przyczyniły się do postępów w tej dziedzinie. Podobnie przedstawia się sytuacja w przypadku nisko- lub średnioaktywnych odpadów o długim czasie rozpadu, w odniesieniu do których najlepszym rozwiązaniem jest składowanie w głębokich warstwach geologicznych tego samego składowiska, gdzie przechowywane są odpady wysokoaktywne/wypalone paliwo jądrowe lub osobno. Dla tej kategorii odpadów Niemcy mogą dysponować czynnym składowiskiem zlokalizowanym w głębokich warstwach geologicznych przed 2014 r.

W przypadku odpadów mniej niebezpiecznych kategorii; nisko- lub średnioaktywnych odpadów o krótkim czasie rozpadu, 7 z 16 państw członkowskich dysponujących elektrowniami jądrowymi wykorzystuje obecnie zakłady unieszkodliwiania odpadów. Niemniej, o ile obecne plany będą kontynuowane, do 2020 r. wszystkie państwa z wyjątkiem Niderlandów będą mogły dysponować czynnymi zakładami unieszkodliwiania dla tego typu odpadów.

2.2. Społeczna akceptacja

Z ostatnich badań Eurobarometru[4] na temat odpadów promieniotwórczych wynika, że 93 % obywateli UE jest za wdrażaniem od zaraz długofalowych rozwiązań w zakresie gospodarowania wysokoaktywnymi odpadami promieniotwórczymi, ale zaledwie 43 % jest przekonanych, że składowanie w głębokich warstwach geologicznych stanowi najwłaściwsze rozwiązanie. Z badań tych, podobnie jak z ostatnich badań Eurobarometru[5] na temat bezpieczeństwa jądrowego, wynika, że nierozwiązana kwestia odpadów promieniotwórczych jest jednym ze źródeł obaw obywateli Unii Europejskiej w stosunku do energii jądrowej.

Wdrożenie składowania geologicznego wymaga długoterminowego zaangażowania politycznego, nowoczesnej koncepcji zarządzania opartej na podejściu stopniowym i wczesnym angażowaniu zainteresowanych stron na szczeblu lokalnym i krajowym dla zapewnienia należytych konsultacji i akceptacji społecznej. Tego rodzaju nowoczesna koncepcja zarządzania stanowiła podstawę sukcesu fińskiego i szwedzkiego podejścia.

3. Wnioski

Zdaniem Komisji wiele istotnych naukowych i technicznych zagadnień związanych ze składowaniem geologicznym jest wystarczająco dopracowanych oraz należy promować i ułatwiać przejście do etapu realizacji.

Odwlekanie podjęcia ostatecznej decyzji, co do rozwiązań, zwane polityką „pożyjemy – zobaczymy” jest nie do przyjęcia ze względu na potencjalne zagrożenia gospodarowania odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym dla zdrowia i bezpieczeństwa oraz ich wpływ na opinię publiczną Unii Europejskiej.

Wszelkie inicjatywy zmierzające do promowania i ułatwiania postępów w wyznaczaniu lokalizacji i realizacji bezpiecznych składowisk odpadów są bardzo pożądane.

Komisja uważa, że regionalna i międzynarodowa współpraca może przyspieszyć podejmowanie decyzji w sprawie ostatecznego składowania odpadów. Rozwiązania regionalne są interesujące z punktu widzenia ekonomii skali, oferują bowiem możliwości znacznych oszczędności zarówno pod względem kosztów jak i zasobów, nie ulega jednak wątpliwości, że dane państwo musi być gotowe na ulokowanie u siebie tego rodzaju regionalnego ośrodka, co wymaga politycznej i społecznej akceptacji.

Komisja jest również zdania, że ze względów technicznych, gospodarczych jak również bezpieczeństwa i ochrony, nie należy zachęcać krajów spoza UE do przedkładania propozycji unieszkodliwiania odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, kiedy potencjalny kraj przyjmujący nie stosuje wymagań i warunków technicznych, politycznych i społecznych na podobnym poziomie, jaki obowiązuje w UE.

Gospodarowanie wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi stanowi element zrównoważonego rozwoju krajowych programów jądrowych, obejmujących planowanie, budowę i likwidację instalacji jądrowych. Polityka gospodarowania odpadami ma zasadnicze znaczenie w kontekście z przyszłego wykorzystania energii jądrowej.

Niedawno utworzona Europejska Grupa Wysokiego Szczebla ds. Bezpieczeństwa Jądrowego i Gospodarowania Odpadami[6] utworzyła m.in. Grupę Roboczą ds. Gospodarowania Odpadami upoważnioną do pracy w imieniu grupy wysokiego szczebla na rzecz poprawy gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym, odpadami promieniotwórczymi i likwidacji instalacji w interesie obywateli Unii Europejskiej.

Szóste sprawozdanie na temat sytuacji w zakresie „gospodarowania odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym w Unii Europejskiej” stanowi dla grupy roboczej rzetelną podstawę budowy wzajemnego zrozumienia oraz, w stosownych przypadkach, proponowania wspólnych rozwiązań w dziedzinie bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi.

Niniejsze sprawozdanie powinno ułatwić powrót do dyskusji na temat stanowienia prawa przez Unię na forum Rady i Parlamentu Europejskiego.

[1] COM(2007) 1 wersja ostateczna

[2] COM(2006) 844 wersja ostateczna

[3] COM([….]) […] wersja ostateczna

[4] Eurobarometr, badanie specjalne 297 (2008)

[5] Eurobarometr, badanie specjalne 271 (2007)

[6] Decyzja Komisji z dnia 17 lipca 2007 r. (2007/530/Euratom), Dz.U. L 195/44