KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 5.12.2018 JOIN(2018) 36 final WSPÓLNY KOMUNIKAT DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Plan działania na rzecz zwalczania dezinformacji



1. WPROWADZENIE Wolność wypowiedzi jest podstawową wartością Unii Europejskiej zapisaną w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej oraz w konstytucjach państw członkowskich. Nasze otwarte społeczeństwa demokratyczne są uzależnione od możliwości dostępu obywateli do zróżnicowanych, możliwych do zweryfikowania informacji, umożliwiających im sformułowanie opinii na temat różnych kwestii politycznych. W ten sposób obywatele mogą świadomie uczestniczyć w debatach publicznych i wyrażać swoją wolę w ramach wolnych i uczciwych procesów politycznych. Takim procesom demokratycznym coraz częściej zagraża celowe, zakrojone na szeroką skalę i systematyczne rozpowszechnianie dezinformacji. Dezinformację należy rozumieć jako możliwe do zweryfikowania nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd informacje, tworzone, przedstawiane i rozpowszechniane w celu uzyskania korzyści gospodarczych lub zamierzonego wprowadzenia w błąd opinii publicznej, które mogą wyrządzić szkodę publiczną. Szkoda publiczna obejmuje zagrożenia dla procesów demokratycznych oraz dla dóbr publicznych takich jak zdrowie czy bezpieczeństwo obywateli Unii oraz środowisko. Dezinformacja nie obejmuje niezamierzonych błędów, satyry i parodii ani wyraźnie oznaczonych stronniczych wiadomości i komentarzy. Działania przewidziane w niniejszym planie działania skupiają się wyłącznie na treściach dezinformacyjnych, które są zgodne z prawem Unii lub prawem krajowym. Nie naruszają one przepisów prawa Unii lub państw członkowskich, które mogą mieć zastosowanie, w tym przepisów dotyczących nielegalnych treści. W następstwie ataku chemicznego w Salisbury i związanych z nim konkluzji Rady Europejskiej Komisja i Wysoki Przedstawiciel przedstawili wspólny komunikat w sprawie wzmocnienia odporności na zagrożenia hybrydowe, w którym komunikację strategiczną uznano za priorytetowy obszar dalszych prac. Następnie Rada Europejska zwróciła się „do Wysokiego Przedstawiciela i Komisji, by we współpracy z państwami członkowskimi i zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej z marca 2015 r. przedstawili do grudnia 2018 r. plan działania zawierający konkretne propozycje dotyczące skoordynowanej reakcji UE na wyzwania związane z dezinformacją, w tym stosowne mandaty i wystarczające zasoby dla odpowiednich zespołów ESDZ ds. komunikacji strategicznej”. Niniejszy plan działania stanowi odpowiedź na apel Rady Europejskiej o środki mające na celu „ochronę systemów demokratycznych Unii i zwalczanie dezinformacji, m.in. w kontekście zbliżających się wyborów europejskich”. Opiera się on na istniejących inicjatywach Komisji i pracach grupy zadaniowej ds. komunikacji strategicznej dotyczącej Wschodu w ramach Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych. Określono w nim działania, które mają zostać podjęte przez Komisję i Wysokiego Przedstawiciela, przy wsparciu ze strony Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych oraz we współpracy z państwami członkowskimi i Parlamentem Europejskim. Plan ten uwzględnia informacje otrzymane od państw członkowskich, w tym w drodze dyskusji w Radzie, Komitetach Stałych Przedstawicieli I i II, Komitecie Politycznym i Bezpieczeństwa, odpowiednich grupach roboczych Rady, a także podczas spotkań dyrektorów ds. komunikacji strategicznej i polityki ministerstw spraw zagranicznych. Uwzględniono w nim również współpracę z kluczowymi partnerami Unii, w tym z Organizacją Traktatu Północnoatlantyckiego i G7. W komunikacie w sprawie zwalczania dezinformacji w internecie (komunikat z kwietnia) podkreślono kluczową rolę społeczeństwa obywatelskiego i sektora prywatnego (zwłaszcza platform mediów społecznościowych) w rozwiązywaniu problemu dezinformacji. W ramach działań następczych platformy internetowe i branża reklamowa uzgodniły we wrześniu 2018 r. kodeks postępowania w celu zwiększenia przejrzystości w internecie i ochrony obywateli, zwłaszcza w perspektywie wyborów do Parlamentu Europejskiego w 2019 r., ale również mając na uwadze perspektywę długoterminową. Obecnie istotne jest, aby podmioty te realizowały cele wyznaczone w kwietniu przez Komisję i w pełni przestrzegały zasad kodeksu postępowania. Ponadto trwają prace nad utworzeniem niezależnej sieci podmiotów weryfikujących fakty w celu zwiększenia możliwości wykrywania i ujawniania dezinformacji. Nie ustają również wysiłki na szczeblu unijnym i krajowym na rzecz wspierania umiejętności korzystania z mediów. Niniejszemu planowi działania towarzyszy sprawozdanie z postępów w realizacji komunikatu z kwietnia. W sprawozdaniu przedstawiono postępy osiągnięte w zakresie różnych działań, w szczególności w odniesieniu do kodeksu postępowania, wspierania bezpiecznego, wiarygodnego i odpowiedzialnego ekosystemu internetowego, działań związanych z podnoszeniem świadomości i umiejętnością korzystania z mediów, a także wspierania niezależnych mediów i wysokiej jakości dziennikarstwa. Rada Europejska po raz pierwszy odnotowała zagrożenie związane z kampaniami dezinformacyjnymi w internecie w 2015 r., kiedy to zwróciła się do Wysokiego Przedstawiciela o zajęcie się kwestią kampanii dezinformacyjnych prowadzonych przez Rosję. Powołano grupę zadaniową ds. komunikacji strategicznej dotyczącej Wschodu w celu zajęcia się tą kwestią i pogłębienia wiedzy na jej temat. Ponadto, na podstawie wspólnego komunikatu w sprawie przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym, w ramach Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych powołano Komórkę UE ds. Syntezy Informacji o Zagrożeniach Hybrydowych, która zajmuje się wyłącznie analizą takich zagrożeń. Doprowadziło to również do utworzenia Europejskiego Centrum ds. Zwalczania Zagrożeń Hybrydowych, które dzieli się najlepszymi praktykami i wspiera działania Unii oraz Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego w tej dziedzinie. Mając na uwadze wybory do Parlamentu Europejskiego w 2019 r. oraz fakt, że do 2020 r. obywatele w państwach członkowskich zagłosują łącznie ponad 50 razy w poszczególnych wyborach prezydenckich, krajowych lub lokalnych czy regionalnych, należy pilnie zintensyfikować wysiłki na rzecz zapewnienia wolnych i uczciwych procesów demokratycznych. Zagrożenia dla demokracji w dowolnym państwie członkowskim mogą być szkodliwe dla całej Unii. Ponadto dezinformacja często jest ukierunkowana na instytucje europejskie i ich przedstawicieli, a jej celem jest podważenie samego projektu europejskiego. W dniu 12 września 2018 r. Komisja przyjęła środki mające na celu zapewnienie wolnych i uczciwych wyborów europejskich i zaleciła – w razie potrzeby – stosowanie sankcji, w tym w odniesieniu do nielegalnego wykorzystywania danych osobowych, aby wpłynąć na wynik wyborów. Państwa członkowskie muszą pilnie podjąć kroki niezbędne do zachowania integralności swoich systemów wyborczych i infrastruktury wyborczej oraz przetestować je przed wyborami do Parlamentu Europejskiego.

W kontekście różnych wyborów i referendów w UE odnotowano przypadki dezinformacji generowanej lub rozpowszechnianej przez źródła rosyjskie. Udokumentowano kampanie dezinformacyjne dotyczące wojny w Syrii, zestrzelenia samolotu MH-17 na wschodzie Ukrainy oraz użycia broni chemicznej w zamachu w Salisbury. 2. DEZINFORMACJA: ZROZUMIENIE ZAGROŻEŃ I WZMOCNIENIE REAKCJI EUROPEJSKIEJ Dezinformacja stanowi zmieniające się zagrożenie, które wymaga nieustannych działań dotyczących odpowiednich podmiotów, nośników, narzędzi, metod, priorytetowych celów i skutków. Niektóre jej postaci, a zwłaszcza dezinformacja prowadzona przez państwo, są analizowane przez Komórkę UE ds. Syntezy Informacji o Zagrożeniach Hybrydowych we współpracy z grupami zadaniowymi ds. komunikacji strategicznej Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych oraz przy wsparciu służb państw członkowskich. Podmioty rozpowszechniające dezinformację mogą działać wewnątrz państw członkowskich lub poza nimi i mogą to być zarówno podmioty państwowe (lub sponsorowane przez rząd), jak i niepaństwowe. Według sprawozdań ponad 30 krajów na różne sposoby wykorzystuje dezinformację i prowadzi działania mające wywierać wpływ, w tym na własnym terytorium. Stosowanie dezinformacji przez podmioty w państwach członkowskich jest coraz większym problemem w całej Unii. Na terytorium UE odnotowano również przypadki dezinformacji prowadzonej przez podmioty niepaństwowe, na przykład w odniesieniu do szczepień. Jeśli chodzi o podmioty zewnętrzne, istnieją silne dowody prowadzenia takich działań przez Federację Rosyjską. Jednak inne państwa trzecie również stosują strategie dezinformacji, korzystając z metod stosowanych przez Federację Rosyjską. Według Komórki UE ds. Syntezy Informacji o Zagrożeniach Hybrydowych dezinformacja ze strony Federacji Rosyjskiej stanowi największe zagrożenie dla UE. Ma ona charakter systematyczny, dysponuje odpowiednimi zasobami i jest prowadzona na inną skalę niż dezinformacja prowadzona przez inne państwa. Jeśli chodzi o koordynację, stopień ukierunkowania i konsekwencje strategiczne, dezinformacja rosyjska stanowi część szerszego zagrożenia hybrydowego, w ramach którego wykorzystuje się wiele narzędzi, środków nacisku, a także podmiotów niepaństwowych. Ciągłe kampanie dezinformacyjne skierowane przeciwko Unii, jej instytucjom i polityce prawdopodobnie nasilą się w okresie poprzedzającym wybory do Parlamentu Europejskiego w 2019 r. Wymaga to pilnych i natychmiastowych działań w celu ochrony Unii, jej instytucji i obywateli przed dezinformacją. Media społecznościowe stały się ważnym kanałem rozprzestrzeniania dezinformacji, przy czym niekiedy – tak jak w przypadku Cambridge Analytica – treści dezinformacyjne są dostarczane konkretnym użytkownikom, którzy zostali zidentyfikowani w wyniku nieautoryzowanego dostępu do danych osobowych i ich wykorzystania, zaś ostatecznym celem tych działań jest wpłynięcie na wyniki wyborów. Z najnowszych dowodów wynika, że usługi przesyłania wiadomości prywatnych są w coraz większym stopniu wykorzystywane do rozpowszechniania dezinformacji. Techniki dezinformacyjne obejmują manipulacje wideo (tzw. deep fakes) i fałszowanie dokumentów urzędowych, korzystanie z zautomatyzowanego oprogramowania internetowego (botów) w celu rozpowszechniania i wzmocnienia stwarzających podziały treści i debat w mediach społecznościowych, ataki trolli na profile w mediach społecznościowych i kradzież informacji. Jednocześnie w wielu regionach bardziej tradycyjne metody rozpowszechniania informacji, takie jak telewizja, prasa, strony internetowe i łańcuszki e-mail, nadal odgrywają ważną rolę. Stosowane narzędzia i techniki szybko ewoluują – reakcja na nie musi ewoluować równie szybko. Oprócz podejmowania działań w państwach członkowskich i na całym swoim terytorium, Unia ma istotny interes we współpracy z partnerami w trzech regionach priorytetowych – wschodnim i południowym sąsiedztwie Unii oraz na Bałkanach Zachodnich. Ujawnianie dezinformacji w państwach sąsiadujących z Unią ma charakter uzupełniający w stosunku do rozwiązania problemu w Unii. Europejska Służba Działań Zewnętrznych utworzyła specjalne grupy zadaniowe ds. komunikacji strategicznej, w skład których wchodzą eksperci posiadający odpowiednie zdolności językowe i wiedzę, aby sprostać problemowi i opracować strategie reagowania. Eksperci ściśle współpracują ze służbami Komisji w celu zapewnienia skoordynowanego i spójnego podejścia w regionach. Na podstawie planu działania dotyczącego komunikacji strategicznej, przyjętego w dniu 22 czerwca 2015 r., mandat grupy zadaniowej ds. komunikacji strategicznej dotyczącej Wschodu obejmuje trzy kierunki działań: (i) skuteczna komunikacja i promowanie polityki Unii we wschodnim sąsiedztwie; (ii) wzmocnienie ogólnego środowiska medialnego we wschodnim sąsiedztwie i w państwach członkowskich, w tym wspieranie wolności mediów i wzmacnianie niezależnych mediów oraz (iii) poprawa zdolności Unii do prognozowania i zwalczania działalności dezinformacyjnej prowadzonej przez Federację Rosyjską i reagowania na nią. W odpowiedzi na konkluzje Rady z grudnia 2015 r. i czerwca 2017 r. Europejska Służba Działań Zewnętrznych utworzyła dwie dodatkowe grupy zadaniowe: grupę zadaniową ds. Bałkanów Zachodnich dla tego regionu oraz grupę zadaniową ds. Południa dla krajów Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej oraz regionu Zatoki Perskiej.

Od momentu jej ustanowienia grupa zadaniowa ds. komunikacji strategicznej dotyczącej Wschodu skutecznie przekazywała informacje o strategiach politycznych Unii w jej wschodnim sąsiedztwie, głównie za pomocą podejścia opartego na kampaniach. Ponadto grupa zadaniowa ds. komunikacji strategicznej dotyczącej Wschodu skatalogowała, poddała analizie i zwróciła uwagę na ponad 4 500 przykładów dezinformacji ze strony Federacji Rosyjskiej, odkryła liczne narracje dezinformacyjne, szerzyła wiedzę na temat narzędzi, technik i intencji kampanii dezinformacyjnych oraz ujawniała je. W centrum uwagi grupy znajdują się kraje Partnerstwa Wschodniego oraz rosyjskie media krajowe i międzynarodowe, a jej działania polegają na ujawnianiu – na podstawie zebranych dowodów – tendencji, narracji, metod i kanałów oraz na zwiększaniu wiedzy na ich temat. Należy zatem utrzymać mandat grupy zadaniowej ds. komunikacji strategicznej dotyczącej Wschodu, a mandaty pozostałych dwóch grup zadaniowych ds. komunikacji strategicznej (dotyczących Bałkanów Zachodnich i Południa) należy poddać przeglądowi w świetle rosnącej skali i znaczenia działań dezinformacyjnych w tych regionach oraz potrzeby zwiększania świadomości na temat niekorzystnego wpływu dezinformacji. 3. DZIAŁANIA NA RZECZ SKOORDYNOWANEJ REAKCJI UNII NA DEZINFORMACJĘ Przeciwdziałanie dezinformacji wymaga determinacji politycznej i zgodnych działań oraz mobilizacji wszystkich organów rządowych (w tym organów zajmujących się zwalczaniem zagrożeń hybrydowych, cyberbezpieczeństwem, wywiadem, komunikacją strategiczną, ochroną danych, wyborami, egzekwowaniem prawa i mediami). Powinno to odbywać się w ścisłej współpracy z partnerami o podobnych poglądach na całym świecie. Takie działanie wymaga ścisłej współpracy między instytucjami Unii, państwami członkowskimi, społeczeństwem obywatelskim i sektorem prywatnym, a zwłaszcza platformami internetowymi. Skoordynowana reakcja na dezinformację przedstawiona w niniejszym planie działania opiera się na czterech filarach: (I)zwiększenie zdolności instytucji Unii do wykrywania, analizowania i ujawniania dezinformacji; (II)wzmocnienie skoordynowanej i wspólnej reakcji na dezinformację; (III)mobilizowanie sektora prywatnego do zwalczania dezinformacji; (IV)podnoszenie świadomości i zwiększanie odporności społecznej. FILAR 1: ZWIĘKSZENIE ZDOLNOŚCI INSTYTUCJI UNII DO WYKRYWANIA, ANALIZOWANIA I UJAWNIANIA DEZINFORMACJI Aby skutecznie przeciwdziałać zagrożeniu dezinformacją, konieczne jest wzmocnienie grup zadaniowych ds. komunikacji strategicznej Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych, delegatur Unii i Komórki UE ds. Syntezy Informacji o Zagrożeniach Hybrydowych poprzez zapewnienie im dodatkowego wyspecjalizowanego personelu, takiego jak eksperci w dziedzinie eksploracji danych i analizy danych. Dzięki temu możliwe będzie przetwarzanie odpowiednich danych. Ważne jest również zlecenie dodatkowych usług w zakresie monitorowania mediów w celu uwzględnienia szerszego zakresu źródeł i języków oraz prowadzenie dodatkowych badań na temat zasięgu i wpływu dezinformacji. Ponadto konieczne są inwestycje w narzędzia analityczne, takie jak specjalistyczne oprogramowanie do eksploracji, organizowania i agregowania dużych ilości danych cyfrowych. Wzmocnienie zespołów ds. komunikacji strategicznej Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych odbędzie się w dwóch etapach.

Oczekuje się, że w perspektywie krótkoterminowej budżet na komunikację strategiczną wzrośnie ponad dwukrotnie w 2019 r., czemu towarzyszyć będzie wzmocnienie zespołu o co najmniej 11 stanowisk przed wyborami do Parlamentu Europejskiego. W perspektywie średnioterminowej złożone zostaną wnioski o rozszerzenie zespołów ds. komunikacji strategicznej i Komórki UE ds. Syntezy Informacji o Zagrożeniach Hybrydowych o dodatkowe stanowiska urzędników w siedzibie głównej, a także o nowe stanowiska w delegaturach w krajach sąsiadujących, tak aby w ciągu najbliższych dwóch lat osiągnąć łączny wzrost liczby pracowników o 50–55 osób. Powstanie dalsza synergia między służbami Komisji a Europejską Służbą Działań Zewnętrznych, na przykład w zakresie udostępniania narzędzi lub opracowywania kampanii komunikacyjnych. Podstawę prac nad dezinformacją stanowią analizy zagrożeń i oceny danych wywiadowczych. Należy w pełni wykorzystać wiedzę specjalistyczną Centrum Analiz Wywiadowczych w celu analizy ewoluującego charakteru kampanii dezinformacyjnych. Grupy zadaniowe ds. komunikacji strategicznej będą ściśle współpracować z odpowiednimi delegaturami Unii i z Komisją, aby zwalczać dezinformację. W szczególności będą współpracować z wewnętrzną siecią Komisji ds. zwalczania dezinformacji, która została utworzona w następstwie komunikatu z kwietnia. Państwa członkowskie powinny uzupełniać i wspierać działania instytucji unijnych poprzez zwiększanie zdolności krajowych oraz wsparcie niezbędnego zwiększenia środków dla instytucji Unii. Działanie 1: Mając na uwadze w szczególności wybory do Parlamentu Europejskiego w 2019 r., ale także perspektywę długoterminową, Wysoki Przedstawiciel we współpracy z państwami członkowskimi wzmocni grupy zadaniowe ds. komunikacji strategicznej i delegatury Unii poprzez dodatkowy personel i nowe narzędzia niezbędne do wykrywania, analizowania i ujawniania działań dezinformacyjnych. W stosownych przypadkach państwa członkowskie powinny również zwiększyć swoje krajowe zdolności w tej dziedzinie oraz wspierać niezbędne zwiększenie zasobów na potrzeby grup zadaniowych ds. komunikacji strategicznej i delegatur Unii. Działanie 2: Wysoki Przedstawiciel dokona przeglądu mandatów grup zadaniowych ds. komunikacji strategicznej dotyczącej Bałkanów Zachodnich i Południa, aby umożliwić im skuteczne zwalczanie dezinformacji w tych regionach. FILAR 2: WZMOCNIENIE SKOORDYNOWANEJ I WSPÓLNEJ REAKCJI NA DEZINFORMACJĘ Pierwsze godziny po wprowadzeniu dezinformacji są kluczowe dla jej wykrycia i analizy oraz reakcji na nią. W związku z tym zostanie ustanowiony system wczesnego ostrzegania w celu powiadamiania o kampaniach dezinformacyjnych w czasie rzeczywistym za pośrednictwem specjalnej infrastruktury technicznej. Ułatwi to wymianę danych i ocenę, umożliwi wspólną orientację sytuacyjną, skoordynowane przydzielanie zadań i reagowanie oraz zapewni efektywne gospodarowanie czasem i zasobami. Mając na względzie utworzenie systemu wczesnego ostrzegania, każde państwo członkowskie powinno wyznaczyć punkt kontaktowy zgodnie ze swoją strukturą instytucjonalną, najlepiej w ramach departamentów ds. komunikacji strategicznej. Taki punkt kontaktowy dzieliłby się ostrzeżeniami i zapewniał koordynację ze wszystkimi innymi właściwymi organami krajowymi, a także z Komisją i Europejską Służbą Działań Zewnętrznych. Pozostaje to bez uszczerbku dla istniejących kompetencji organów krajowych wynikających z prawa Unii lub prawa krajowego lub z innych części niniejszego planu działania. Jeżeli dezinformacja dotyczy wyborów lub funkcjonowania instytucji demokratycznych w państwach członkowskich, krajowe punkty kontaktowe powinny ściśle współpracować z krajowymi sieciami wyborczymi. W tym przypadku wyniki pracy systemu wczesnego ostrzegania należy udostępnić w ramach europejskiej sieci współpracy wyborczej, w szczególności w celu wymiany informacji na temat zagrożeń dla wyborów i wsparcia ewentualnego stosowania sankcji. Platformy internetowe powinny współpracować z punktami kontaktowymi, na których opiera się system wczesnego ostrzegania, w szczególności w okresach wyborów, aby dostarczać odpowiednie i terminowe informacje.

System wczesnego ostrzegania powinien być ściśle powiązany z istniejącymi zdolnościami 24/7, takimi jak Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego i Centrum Sytuacyjne Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych. Jako kanały wymiany informacji można również wykorzystać Komórkę UE ds. Syntezy Informacji o Zagrożeniach Hybrydowych przy Centrum Analiz Wywiadowczych, jak również odpowiednie grupy robocze Rady. Komisja i Wysoki Przedstawiciel zapewnią regularną wymianę informacji i najlepszych praktyk z kluczowymi partnerami, w tym w ramach grupy G7 i Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego. Szybkie reagowanie za pomocą opartej na faktach i skutecznej komunikacji ma zasadnicze znaczenie dla przeciwdziałania dezinformacji i zniechęcania do niej, w tym w przypadku dezinformacji dotyczącej kwestii unijnych i polityki Unii. Jest to ważne dla wspierania otwartej i demokratycznej debaty wolnej od manipulacji, w tym w kontekście zbliżających się eurowyborów. Instytucje Unii i państwa członkowskie muszą zwiększyć swoją zdolność do skutecznego reagowania i komunikacji. Komisja zwiększyła już finansowanie na rzecz lepszych działań w zakresie komunikacji, realizowanych za pośrednictwem regionalnych programów komunikacji, w tym w sąsiedztwie Unii oraz w jej delegaturach. Wszystkie instytucje Unii aktywnie angażują się w przekazywanie informacji na temat europejskich działań i polityki unijnej. W szczególności przedstawicielstwa Komisji i biura kontaktowe Parlamentu Europejskiego w państwach członkowskich odgrywają zasadniczą rolę w przekazywaniu dostosowanych do lokalnych potrzeb komunikatów, w tym za pomocą konkretnych narzędzi w celu zwalczania mitów i rozpowszechniania faktów. Należy dalej zacieśniać współpracę między państwami członkowskimi a instytucjami Unii, w szczególności pod względem wymiany informacji, wspólnego uczenia się, podnoszenia świadomości, aktywnego przekazywania wiadomości i badań. Konieczna jest lepsza wymiana informacji wywiadowczych między państwami członkowskimi a instytucjami Unii, aby poprawić orientację sytuacyjną i zdolności reagowania. Aktywna i obiektywna komunikacja na temat wartości i polityk Unii jest szczególnie skuteczna, gdy jest prowadzona bezpośrednio przez państwa członkowskie. Dlatego Komisja i Wysoki Przedstawiciel wzywają państwa członkowskie do wzmożenia wysiłków w zakresie komunikacji oraz do obrony Unii i jej instytucji przed kampaniami dezinformacyjnymi. Działanie 3: Do marca 2019 r. Komisja i Wysoki Przedstawiciel, we współpracy z państwami członkowskimi, ustanowią system wczesnego ostrzegania w zakresie kampanii dezinformacyjnych, ściśle współpracujący z istniejącymi sieciami, Parlamentem Europejskim oraz Organizacją Traktatu Północnoatlantyckiego i mechanizmem szybkiego reagowania grupy G7. Działanie 4: Mając na uwadze zbliżające się eurowybory, Komisja we współpracy z Parlamentem Europejskim zintensyfikuje swoje działania komunikacyjne na temat unijnych wartości i polityk. Państwa członkowskie powinny znacząco wzmocnić własną komunikację na temat unijnych wartości i polityk. Działanie 5: Komisja i Wysoki Przedstawiciel, we współpracy z państwami członkowskimi, usprawnią komunikację strategiczną w sąsiedztwie Unii. FILAR 3: MOBILIZOWANIE SEKTORA PRYWATNEGO DO ZWALCZANIA DEZINFORMACJI Platformy internetowe, reklamodawcy i przemysł reklamowy mają do odegrania zasadniczą rolę w rozwiązaniu problemu dezinformacji, ponieważ skala tego zjawiska jest bezpośrednio związana ze zdolnością platform do wzmacniania, ukierunkowania i rozpowszechniania komunikatów dezinformacyjnych podmiotów działających w złych intencjach. Biorąc pod uwagę wcześniejszy brak wystarczającej reakcji na ten problem, w kwietniu 2018 r. Komisja wezwała platformy internetowe i branżę reklamową do zwiększenia wysiłków. W tym kontekście w dniu 26 września 2018 r. opublikowano kodeks postępowania w zakresie zwalczania dezinformacji. Największe platformy internetowe, które podpisały kodeks postępowania, zobowiązały się do przeprowadzenia konkretnych działań przed wyborami do Parlamentu Europejskiego w 2019 r. Komisja wzywa wszystkich sygnatariuszy kodeksu postępowania do szybkiego i skutecznego wdrożenia działań i procedur określonych w kodeksie w całej UE oraz do skoncentrowania się na pilnych i istotnych działaniach w celu zapewnienia integralności wyborów do Parlamentu Europejskiego w 2019 r. Duże platformy internetowe powinny w szczególności natychmiast: (i) zapewnić kontrolę umieszczania reklam i przejrzystość reklam politycznych, w oparciu o skuteczne kontrole tożsamości sponsorów przy zachowaniu należytej staranności, (ii) zlikwidować fałszywe konta aktywne w ich serwisach oraz (iii) zidentyfikować zautomatyzowane boty i odpowiednio je oznaczać. Platformy internetowe powinny również współpracować z krajowymi organami regulacyjnymi ds. mediów audiowizualnych oraz z niezależnymi podmiotami weryfikującymi fakty i naukowcami w celu wykrywania i oznaczania kampanii dezinformacyjnych, w szczególności w okresach wyborów, a także w celu zwiększenia widoczności i lepszego rozpowszechnienia zweryfikowanych treści. Komisja, z pomocą europejskiej grupy regulatorów audiowizualnych usług medialnych (ERGA), będzie monitorować realizację zobowiązań przez sygnatariuszy kodeksu postępowania oraz regularnie informować, czy i w jakim zakresie poszczególne platformy wypełniają zobowiązania. Aby umożliwić skuteczne i kompleksowe monitorowanie, platformy powinny do końca bieżącego roku dostarczyć Komisji aktualne i kompletne informacje na temat działań, jakie podjęły w celu wypełnienia tych zobowiązań. Komisja opublikuje te informacje w styczniu 2019 r. Począwszy od stycznia 2019 r. platformy powinny również regularnie dostarczać pełnych informacji, w tym w odpowiedzi na konkretne zapytania Komisji, na temat sposobu, w jaki realizują one zobowiązania, aby umożliwić ukierunkowane monitorowanie zgodności z kodeksem przed wyborami do Parlamentu Europejskiego. Informacje te również będą publikowane.

Ponadto kodeks postępowania przewiduje, że sygnatariusze przedstawią pełne sprawozdanie po upływie dwunastu miesięcy. Sprawozdania powinny zawierać pełne dane i informacje umożliwiające Komisji przeprowadzenie dokładnej oceny. Na tej podstawie Komisja, wspomagana przez niezależnych ekspertów i z pomocą ERGA, dokona kodeksu postępowania. Komisja może również zwrócić się o pomoc do Europejskiego Obserwatorium Audiowizualnego. Komisja zauważa, że ogólna skuteczność kodeksu zależy od jak najszerszego udziału platform internetowych i sektora reklamy internetowej. W związku z tym wzywa ona dodatkowe zainteresowane strony do przestrzegania kodeksu. Działanie 6: Komisja zapewni ścisłe i stałe monitorowanie wdrażania kodeksu postępowania. W razie potrzeby, a zwłaszcza mając na uwadze eurowybory, Komisja będzie dążyć do tego, aby jak najszybciej zapewniono skuteczne stosowanie kodeksu. Komisja przeprowadzi kompleksową ocenę po upływie pierwszego 12-miesięcznego okresu stosowania kodeksu. Jeżeli realizacja i skutki kodeksu postępowania okażą się niezadowalające, Komisja może zaproponować dalsze działania, w tym działania o charakterze regulacyjnym. FILAR 4: PODNOSZENIE ŚWIADOMOŚCI I ZWIĘKSZANIE ODPORNOŚCI SPOŁECZNEJ Większa świadomość społeczna ma zasadnicze znaczenie dla poprawy odporności społecznej na zagrożenie, jakie stwarza dezinformacja. Punktem wyjścia jest lepsze zrozumienie źródeł dezinformacji oraz jej zamiarów, narzędzi i celów, lecz również naszych własnych słabych punktów. Ugruntowana metodyka naukowa mogłaby przyczynić się do określenia najważniejszych słabych punktów w poszczególnych państwach członkowskich. Konieczne jest zrozumienie, w jaki sposób i dlaczego narracje dezinformacyjne przyciągają obywateli, a czasem także całe społeczności, oraz określenie kompleksowej odpowiedzi na to zjawisko. Budowanie odporności obejmuje również specjalistyczne szkolenia, konferencje i debaty publiczne, a także inne formy wspólnego uczenia się skierowane do mediów. Obejmuje to również wzmocnienie pozycji wszystkich grup społecznych, a w szczególności poprawę umiejętności korzystania z mediów wśród obywateli, aby umożliwić im zrozumienie, jak wykrywać dezinformację i bronić się przed nią. Kompleksowa reakcja na dezinformację wymaga aktywnego udziału społeczeństwa obywatelskiego. W komunikacie i zaleceniu, które stanowią część zestawu środków na rzecz zapewnienia wolnych i uczciwych eurowyborów (pakiet dotyczący wyborów) wezwano państwa członkowskie do zaangażowania się wraz z mediami, platformami internetowymi, dostawcami technologii informacyjnych i innymi podmiotami w działania uświadamiające w celu zwiększenia przejrzystości wyborów i budowania zaufania do procesów wyborczych. Aktywne zaangażowanie państw członkowskich i dalsze działania w tym kontekście są niezbędne w okresie poprzedzającym eurowybory. Niezależne podmioty weryfikujące fakty i naukowcy odgrywają kluczową rolę w pogłębianiu wiedzy na temat struktur wspierających dezinformację i mechanizmów kształtujących sposób rozpowszechniania dezinformacji w internecie. Ponadto dzięki swojej działalności zwiększają wiedzę na temat różnych rodzajów zagrożeń związanych z dezinformacją i mogą przyczynić się do złagodzenia ich negatywnych skutków. Konieczne jest zwiększenie zdolności tych podmiotów do identyfikowania i ujawniania zagrożeń związanych z dezinformacją oraz ułatwienie współpracy transgranicznej. W oparciu o działania przedstawione w komunikacie z kwietnia konieczne jest rozbudowanie krajowych wielodyscyplinarnych zespołów niezależnych podmiotów weryfikujących fakty oraz pracowników naukowych posiadających specjalistyczną wiedzę na temat lokalnego środowiska informacyjnego. Wymaga to wsparcia i współpracy państw członkowskich w celu ułatwienia funkcjonowania europejskiej sieci podmiotów weryfikujących fakty, przy pełnym poszanowaniu niezależności weryfikacji faktów i działalności badawczej. W ramach programu instrumentu „Łącząc Europę” Komisja sfinansuje platformę cyfrową, która połączy niezależne krajowe zespoły wielodyscyplinarne. Aby zwiększyć wiedzę i odporność społeczeństwa, Komisja jeszcze bardziej zaangażuje się w działania w zakresie umiejętności korzystania z mediów, co wzmocni pozycję obywateli Unii w zakresie lepszej identyfikacji dezinformacji i walki z nią. Państwa członkowskie powinny szybko wdrożyć przepisy zmienionej dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych, zobowiązujące je do promowania i rozwijania umiejętności korzystania z mediów. W swoim wniosku dotyczącym programu „Horyzont Europa” Komisja zaproponowała finansowanie opracowania nowych narzędzi służących lepszemu zrozumieniu i zwalczaniu dezinformacji w internecie. W stosownych przypadkach Komisja będzie również wspierać kampanie informacyjne zwiększające wiedzę użytkowników o najnowszych technologiach (np. deep fakes).

Praca niezależnych mediów ma zasadnicze znaczenie dla funkcjonowania demokratycznego społeczeństwa. Komisja będzie zatem nadal wspierać niezależne media i dziennikarzy śledczych, dzięki którym dezinformacja jest ujawniana. Ponadto Komisja będzie nadal realizować specjalne programy wspierania mediów w swoim sąsiedztwie, obejmujące wsparcie finansowe, a także będzie wspierać profesjonalizację. Działanie 7: Mając na uwadze w szczególności eurowybory w 2019 r., ale również dłuższą perspektywę, Komisja i Wysoki Przedstawiciel, we współpracy z państwami członkowskimi, zorganizują ukierunkowane kampanie publiczne oraz szkolenia dla mediów i podmiotów kształtujących opinię publiczną w Unii i jej sąsiedztwie, aby zwiększyć świadomość negatywnych skutków dezinformacji. Kontynuowane będą wysiłki na rzecz wspierania pracy niezależnych mediów i wysokiej jakości dziennikarstwa oraz badania nad dezinformacją, aby zapewnić kompleksową reakcję na to zjawisko. Działanie 8: Państwa członkowskie, we współpracy z Komisją, powinny wspierać tworzenie wielodyscyplinarnych zespołów niezależnych podmiotów weryfikujących fakty i naukowców posiadających szczególną wiedzę na temat lokalnego środowiska informacyjnego w celu wykrywania i ujawniania kampanii dezinformacyjnych w różnych sieciach społecznościowych i mediach cyfrowych. Działanie 9: W ramach Tygodnia Umiejętności Korzystania z Mediów w marcu 2019 r., we współpracy z państwami członkowskimi, Komisja będzie wspierać współpracę transgraniczną wśród osób zajmujących się kwestią umiejętności korzystania z mediów, a także rozpoczęcie stosowania praktycznych narzędzi służących propagowaniu umiejętności korzystania z mediów przez obywateli. Państwa członkowskie powinny szybko wdrożyć przepisy dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych dotyczące umiejętności korzystania z mediów. Działanie 10: W związku ze zbliżającymi się eurowyborami w 2019 r. państwa członkowskie powinny zapewnić skuteczne działania następcze w odniesieniu do pakietu dotyczącego wyborów, a w szczególności zalecenia. Komisja będzie ściśle monitorować wdrażanie pakietu oraz, w stosownych przypadkach, zapewni odpowiednie wsparcie i doradztwo. 4. WNIOSKI Dezinformacja jest poważnym wyzwaniem dla europejskich demokracji i społeczeństw, a Unia musi zająć się tym problemem, zachowując wierność europejskim wartościom i swobodom. Dezinformacja podważa zaufanie obywateli do demokracji i instytucji demokratycznych. Przyczynia się również do polaryzacji poglądów społeczeństwa i ingeruje w demokratyczne procesy decyzyjne. Może być również wykorzystana do podważania europejskiego projektu. Takie działanie może mieć znaczące niekorzystne skutki dla społeczeństwa w całej Unii, w szczególności w okresie poprzedzającym wybory do Parlamentu Europejskiego w 2019 r. Aby zachować proces demokratyczny i zaufanie obywateli do instytucji publicznych zarówno na szczeblu krajowym, jak i unijnym, konieczne są zdecydowane zobowiązania i szybkie działania. W niniejszym planie działania określono kluczowe działania mające na celu zwalczanie dezinformacji w ramach skoordynowanego podejścia instytucji unijnych i państw członkowskich. Podkreślono również priorytetowe środki, jakie poszczególne podmioty powinny podjąć przed wyborami do Parlamentu Europejskiego w 2019 r. Państwa członkowskie powinny zwiększyć swoją solidarność i bronić Unii przed atakami hybrydowymi, w tym atakami z użyciem dezinformacji. Jednocześnie – i w perspektywie długoterminowej – celem jest zwiększenie odporności Unii i jej sąsiadów na dezinformację. Wymaga to stałych i nieprzerwanych wysiłków na rzecz wspierania edukacji i umiejętności korzystania z mediów, dziennikarstwa, podmiotów weryfikujących fakty, naukowców i społeczeństwa obywatelskiego ogółem. W związku z powyższym Komisja i Wysoki Przedstawiciel: