[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 27.1.2011

KOM(2011) 22 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY

Aktualny stan procedury nadmiernego deficytu wobec państw członkowskichoraz ocena działań podjętych przez Cypr, Finlandię, Bułgarię i Danię w odpowiedzi na zalecenia Rady z dnia 13 lipca 2010 r. mające na celu likwidację nadmiernego deficytu budżetowego SEK(2011) 113 wersja ostateczna SEK(2011) 114 wersja ostateczna SEK(2011) 115 wersja ostateczna SEK(2011) 116 wersja ostateczna

WPROWADZENIE I KONTEKST

Pakt na rzecz stabilności i wzrostu zobowiązuje Komisję do wszczęcia procedury nadmiernego deficytu w przypadku gdy deficyt państwa członkowskiego przekracza wartość referencyjną wynoszącą 3 % PKB, określoną w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Większość państw członkowskich UE odnotowuje obecnie deficyty sektora instytucji rządowych i samorządowych przekraczające tę wartość referencyjną. Znaczne często pogłębienie się deficytu oraz poważny wzrost zadłużenia należy postrzegać w kontekście wyjątkowego globalnego kryzysu finansowego i pogorszenia koniunktury gospodarczej w latach 2008–2009. Komisja, uwzględniając istotną rolę polityki budżetowej, w opracowanym przez jej służby i zatwierdzonym na posiedzeniu Rady Europejskiej w grudniu 2008 r. Europejskim planie naprawy gospodarczej z listopada 2008 r. wezwała do wdrożenia budżetowych środków stymulacyjnych.

W październiku 2009 r. Rada Europejska – korzystając z pierwszych oznak ożywienia gospodarczego – zatwierdziła ambitną budżetową strategię wyjścia, która powinna być wdrażana we wszystkich państwach członkowskich w sposób skoordynowany w ramach spójnej realizacji paktu stabilności i wzrostu oraz powinna obejmować wycofanie w porę budżetowych środków stymulacyjnych. O ile prognozy Komisji będą nadal wskazywać, że ożywienie gospodarcze nasila się i przestaje być zależne od środków stymulacyjnych, najpóźniej w 2011 roku należy rozpocząć konsolidację budżetową we wszystkich państwach członkowskich UE. Należy przy tym uwzględnić sytuację poszczególnych krajów – w niektórych z nich konsolidacja musi rozpocząć się wcześniej. Ponadto zakładane tempo konsolidacji budżetowej powinno być ambitne i w większości państw członkowskich będzie musiało istotnie przekroczyć wartość odniesienia wynoszącą 0,5 % PKB rocznie w ujęciu strukturalnym. Istotne kroki polityczne towarzyszące budżetowej strategii wyjścia będą obejmować wzmocnienie krajowych ram budżetowych w celu zwiększenia wiarygodności strategii konsolidacyjnej oraz środki służące wsparciu długoterminowej stabilności finansów publicznych, jak podkreślono w pakcie stabilności i wzrostu. Należy również zintensyfikować działania na rzecz reform strukturalnych, tak by zwiększyć wydajność i wesprzeć inwestycje długoterminowe. Wprowadzenie europejskiego okresu oceny koordynacji polityki gospodarczej (europejskiego semestru) i trwająca reforma zarządzania gospodarczego w UE służą wsparciu tego procesu konsolidacji.

Prognoza służb Komisji z jesieni 2010 r. potwierdziła wprawdzie, że w niektórych kwartałach gospodarka realna wykazała sygnały ożywienia, jednak nadal utrzymuje się niepewność co do dalszego rozwoju sytuacji. Okresy większej ufności w powrót wzrostu gospodarczego przeplatają się z okresami pogorszenia nastrojów, również wskutek zagrożeń związanych z rynkiem długu państwowego. Europejskie gospodarki stoją w obliczu istotnych dostosowań. Sytuacja w sektorze finansowym nie wróciła jeszcze do normalności, nadal występują przypadki małej odporności na niekorzystne warunki i zależności od pomocy państwa. Uzgodnienia Rady ECOFIN z dnia 9 maja 2010 r. oraz ustanowienie mechanizmów stabilizacji finansowej stanowią w tej sytuacji ważny krok w kierunku ochrony stabilności zarówno całej strefy euro, jak i poszczególnych gospodarek krajów UE.

Komisja uruchomiła w tym kontekście pierwszy europejski okres oceny koordynacji polityki gospodarczej, publikując w dniu 12 stycznia 2011 r. roczne sprawozdanie gospodarcze. Ten tzw. europejski semestr stworzy ramy dla zbliżenia harmonogramu składania i oceny programów stabilności i programów konwergencji, zawierających prognozy makroekonomiczne i plany budżetowe, z harmonogramem w zakresie krajowych programów reform informujących o postępie w realizacji celów wyznaczonych w strategii „Europa 2020”. Roczne sprawozdanie gospodarcze opiera się na zintegrowanym podejściu, które obejmuje konieczność rygorystycznej konsolidacji budżetowej celem zwiększenia stabilności gospodarczej, reformy rynku pracy służące zwiększeniu zatrudnienia oraz środki wspierające wzrost gospodarczy. Wszystkie państwa członkowskie, szczególnie te objęte procedurą nadmiernego deficytu, powinny konsekwentnie utrzymywać wzrost wydatków publicznych na poziomie niższym od średniookresowego trendu wzrostu PKB, traktując przy tym priorytetowo sprzyjające trwałemu wzrostowi gospodarczemu wydatki w takich dziedzinach jak badania, edukacja i energia. Państwa członkowskie objęte procedurą nadmiernego deficytu powinny także określić ścieżkę wydatków oraz ogólne środki, jakie zamierzają podjąć w celu zlikwidowania nadmiernego deficytu. Państwa członkowskie, które borykają się z bardzo wysokim strukturalnym deficytem budżetowym, bardzo wysokim długiem publicznym lub dużymi trudnościami finansowymi, powinny rozpocząć działania już w 2011 r. W przypadkach gdy wzrost gospodarczy lub poziom dochodów budżetowych okaże się wyższy niż oczekiwano, konsolidacja budżetowa powinna ulec przyspieszeniu.

AKTUALNY STAN PROCEDURY NADMIERNEGO DEFICYTU WOBEC PAńSTW CZłONKOWSKICH

Obecnie procedurą nadmiernego deficytu objęte są wszystkie państwa członkowskie z wyjątkiem Estonii, Luksemburga i Szwecji. W przypadku 19 państw członkowskich procedura ta jest na dzień dzisiejszy zawieszona, po tym jak podjęte przez nie działania zostały ocenione pozytywnie[1]. Z aktualnie dostępnych informacji wynika, że większość z nich znajduje się na właściwej drodze do ograniczenia deficytu zgodnie z zaleceniami Rady. Mimo tej pozytywnej bieżącej oceny Komisja jest jednak zdania, że w niektórych z tych państw członkowskich występuje szereg różnych zagrożeń.

W przypadku pozostałych państw członkowskich (Cypru, Finlandii, Bułgarii i Danii) Komisja zakończyła właśnie ocenę podjętych przez nie działań zgodnie z art. 9 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1467/97[2] (zob. pkt 3 i załącznik). W przypadku Irlandii, do której Rada skierowała swoje najnowsze zalecenia na mocy art. 126 ust. 7 TFUE w dniu 7 grudnia 2010 r., Komisja dokona podobnej oceny po upływie przewidzianego w tychże zaleceniach terminu (7 czerwca).

Zgodnie z wymogami paktu stabilności i wzrostu Komisja nadal uważnie obserwuje rozwój sytuacji budżetowej w państwach członkowskich i jeśli tylko stwierdzi, że którekolwiek z nich nie podejmuje odpowiednich działań lub okazują się one nieskuteczne, to zgodnie z postanowieniami TFUE oraz przepisami rozporządzenia (WE) nr 1467/97 Komisja przyjmie niezbędne zalecenia dla Rady w sprawie podjęcia kolejnych kroków przewidzianych w ramach procedury nadmiernego deficytu.

Według prognozy służb Komisji z jesieni 2010 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych dla całej UE powinien zmniejszyć się z 6,8 % PKB w roku 2010 do 5,1 % PKB w roku 2011, a dla strefy euro z 6,3 % do 4,6 %. Szacuje się, że wysiłek fiskalny państw członkowskich, wyrażony jako ograniczenie deficytu strukturalnego (deficytu w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne i działania tymczasowe), wyniesie w 2011 r. 1 punkt procentowy PKB w UE oraz 1,1 punktu procentowego PKB w strefie euro. Nacisk kładziony na środki o charakterze strukturalnym (tj. trwałe) jest istotny o tyle, że Rada zaleciła państwom członkowskim ograniczenie deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych do poziomu poniżej 3 % PKB w sposób wiarygodny i trwały.

W niektórych państwach członkowskich (Niemcy, Niderlandy, Finlandia, Bułgaria i Malta) można spodziewać się korekty nadmiernego deficytu w przewidzianych przez Radę terminach lub nawet wcześniej. W większości przypadków wysiłek fiskalny w roku 2011 miałby (znacznie) przekroczyć średnią roczną wartość zalecaną przez Radę w ramach procedury nadmiernego deficytu. W Austrii i Danii zakłada się osiągnięcie deficytu na poziomie bliskim wartości referencyjnej już w roku 2012, czyli rok przed terminem wyznaczonym przez Radę. W Austrii dodatkowe środki do podjęcia w grudniu powinny jeszcze bardziej zbliżyć deficyt do wartości referencyjnej.

W większości przypadków poprawa salda strukturalnego w roku 2011 zasadniczo odpowiada zalecanemu wysiłkowi fiskalnemu, który ze względu na wyjątkowe okoliczności był zwykle wyrażony jako średnia wartość roczna w okresie wyznaczonym na korektę. W 2011 r. poprawa salda strukturalnego powinna być wyższa niż wymagany średnioroczny wysiłek fiskalny w Portugalii, Hiszpanii, Francji i Rumunii. W Zjednoczonym Królestwie oczekuje się poprawy salda strukturalnego w wysokości odpowiadającej wymaganemu średniorocznemu wysiłkowi fiskalnemu. Na podstawie aktualnie dostępnych informacji wydaje się, że możliwe jest osiągnięcie średniorocznego wysiłku fiskalnego, jaki jest jeszcze konieczny do korekty nadmiernego deficytu przez Rumunię (do roku 2012), Portugalię, Hiszpanię i Francję (przez każde z tych państw do roku 2013) oraz Zjednoczone Królestwo (w roku budżetowym 2014/2015).

We Włoszech i w Słowenii poprawa salda strukturalnego pozostaje – zarówno w roku 2010, jak i 2011 – nieco poniżej wymaganego średniorocznego wysiłku fiskalnego, a deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych jest wyższy niż zakładano w ostatnich aktualizacjach programów stabilności (zwłaszcza w Słowenii). Średnioroczny wysiłek fiskalny, jaki jest jeszcze konieczny do korekty nadmiernego deficytu do roku 2012 przez Włochy i do roku 2013 przez Słowenię, wydaje się być ograniczony i możliwy do osiągnięcia. W Słowacji sytuacja budżetowa w roku 2010 rozwijała się dużo gorzej niż zakładano w ostatniej aktualizacji programu stabilności. Budżet na 2011 r. uwzględnia jednak pakiet istotnych środków konsolidacyjnych, które zgodnie z prognozami powinny skierować konsolidację budżetową z powrotem na właściwe tory. Wartość docelowa, jaką na 2010 r. Rada zaleciła Republice Czeskiej w odniesieniu do salda sektora instytucji rządowych i samorządowych, powinna zostać według jesiennej prognozy osiągnięta, a następnie – dzięki polepszonym warunkom koniunkturalnym – deficyt powinien się zmniejszać nieco szybciej niż przewidywano w ostatniej aktualizacji programu konwergencji. Nawet jeśli poprawa salda strukturalnego w 2011 r. pozostaje poniżej wymaganego średniego poziomu, dodatkowy średnioroczny wysiłek fiskalny konieczny do terminowego obniżenia deficytu do 3 % PKB jest stosunkowo łatwy do osiągnięcia.

Już po opublikowaniu prognozy z jesieni 2010 r. Cypr i Łotwa przyjęły dodatkowe środki, dzięki którym sytuacja budżetowa zostanie dostosowana do wymogów określonych w zaleceniach Rady. W przypadku Litwy prognoza nie uwzględnia jeszcze wpływu klauzuli warunkowej w ustawie budżetowej, zgodnie z którą w sytuacji wystąpienia zagrożeń dla osiągnięcia wartości docelowych określonych w ramach procedury nadmiernego deficytu konieczne jest uchwalenie budżetu uzupełniającego. W przypadku Belgii, która w 2010 r. odnotowała wyniki budżetowe lepsze niż zakładano, prognoza nie uwzględnia jeszcze budżetu na rok 2011, jednak w międzyczasie władze zapowiedziały zamiar obniżenia deficytu poniżej 4 % PKB w 2011 r., a więc w większym stopniu niż przewidziano w ostatniej aktualizacji programu stabilności.

W przypadku Grecji Rada przyjęła w maju 2010 r. zmienioną decyzję na mocy art. 126 ust. 9 i art. 136 TFUE, wyznaczając rok 2014 jako termin korekty nadmiernego deficytu. Grecja powinna osiągnąć deficyt w wysokości 8 % PKB w roku 2010, 7,6 % w 2011, 6,5 % w 2012, 4,9 % w 2013 oraz 2,6 % w 2014. W tym celu konieczna będzie poprawa salda strukturalnego o co najmniej 10 % PKB w latach 2009-2014. W swoim komunikacie z dnia 9 grudnia 2010 r. Komisja uznała, że Grecja zadowalająco stosuje się do majowej decyzji Rady.

W kontekście jesiennej prognozy z 2010 r. oraz uzyskanych już po jej opublikowaniu informacji Komisja jest ogólnie zdania, że żadnego z działań służących korekcie nadmiernego deficytu, które zostały podjęte przez wymienione wyżej państwa członkowskie, nie można uznać za niewłaściwe.

W przypadku tych państw członkowskich, których wysiłek fiskalny w roku 2011 (i ewentualnie również w roku 2010) pozostaje poniżej wymaganego średniorocznego poziomu, dodatkowy wysiłek w pozostającym jeszcze okresie konsolidacji wydaje się stosunkowo łatwy do osiągnięcia. Należy jednak pamiętać, że im większe wymagane dostosowanie budżetowe, tym istotniejsza jest potrzeba uniknięcia wszelkich negatywnych rozbieżności w stosunku do planów oraz przyspieszenie wdrożenia niezbędnych środków budżetowych.

Komisja wzywa zwłaszcza te państwa członkowskie, których wysiłek fiskalny pozostawał dotychczas poniżej średniorocznego poziomu zalecanego przez Radę, do zintensyfikowania wysiłków konsolidacyjnych oraz, tam gdzie to konieczne, do wsparcia strategii konsolidacji poprzez ogłoszenie zdecydowanych, konkretnych środków o charakterze strukturalnym, w szczególności w ramach przygotowywania programów stabilności i programów konwergencji, które mają zostać przedłożone Radzie i Komisji w kwietniu w ramach nowego europejskiego semestru.

W przypadku Węgier w prognozie jesiennej przewidziano, że deficyt w 2011 r. wyniesie 4,7 % PKB. Jednorazowy wpływ uchwalonych następnie zmian systemu emerytalnego może jednak sprowadzić nominalny deficyt budżetowy poniżej 3 % PKB w 2011 r. Saldo strukturalne będzie się jednak nadal pogarszać w roku 2011, co prowadziłoby do ponownego osiągnięcia deficytu na poziomie około 5 % PKB w roku 2012, jeśli nie zostaną podjęte dodatkowe środki. Począwszy od roku 2011 wymagane byłyby dodatkowe znaczne wysiłki konsolidacyjne, tak by zapewnić trwałą korektę nadmiernego deficytu do roku 2011, czyli w terminie wyznaczonym przez Radę. W Polsce deficyt na rok 2010 prognozuje się na 7,9 % PKB, czyli o 1 punkt procentowy więcej niż przewidziano w programie konwergencji na rok 2010; jednocześnie brak oznak poprawy strukturalnej. Już po opublikowaniu prognozy jesiennej w 2010 r. Polska zapowiedziała dodatkowe środki, dzięki którym – jeśli zostaną przyjęte – wysiłek fiskalny w roku 2011 mógłby zasadniczo odpowiadać średniorocznej wartości wskazanej w zaleceniu dla tego kraju. W latach 2011–2012 wymagane byłyby dodatkowe znaczne wysiłki konsolidacyjne, tak by zapewnić obniżenie deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych poniżej 3 % PKB do roku 2012, czyli w terminie wyznaczonym przez Radę. W związku z powyższym komisarz Rehn skierował do węgierskich i polskich władz pismo wzywające do potwierdzenia przez nie woli pełnego dotrzymania zaleceń Rady oraz do ogłoszenia wkrótce trwałych, konkretnych i ukierunkowanych środków potwierdzających tę wolę.

OCENA DZIAłAń PODJęTYCH PRZEZ CYPR, FINLANDIę, BUłGARIę I DANIę

Zgodnie z art. 9 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1467/97, który stanowi, że po upływie terminu na podjęcie przez dane państwo członkowskie skutecznego działania w odpowiedzi na zalecenie Rady wydane na mocy art. 126 ust. 7 Traktatu „...Komisja informuje Radę, czy podjęte środki wydają się jej zdaniem wystarczające dla zapewnienia odpowiedniego postępu na drodze do korekty nadmiernego deficytu w określonych przez Radę terminach, o ile środki te zostaną w pełni wdrożone, a rozwój sytuacji gospodarczej będzie zgodny z prognozami”, niniejszy punkt (oraz załącznik do niniejszego komunikatu) zawiera ocenę działań podjętych w celu likwidacji nadmiernego deficytu przez władze Cypru, Finlandii, Bułgarii i Danii w odpowiedzi na zalecenia Rady z dnia 13 lipca 2010 r. Zalecenia te oparto na prognozie służb Komisji z wiosny 2010 r. oraz na uzgodnionych zasadach budżetowej strategii wyjścia. Rada wyznaczyła dzień 13 stycznia 2011 r. jako termin podjęcia skutecznych działań w odpowiedzi na zalecenia.

Zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1467/97 i zmienionym kodeksem postępowania[3] należy uznać, że państwo członkowskie podjęło skuteczne działania, jeżeli postępuje zgodnie z zaleceniem wydanym na mocy art. 126 ust. 7 TFUE. Kodeks postępowania stanowi, że ocena skuteczności działań powinna w szczególności uwzględnić, czy dane państwo członkowskie osiągnęło zalecaną pierwotnie przez Radę roczną korektę salda w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne, po skorygowaniu o działania jednorazowe i tymczasowe. Stanowi on również, że jeżeli odnotowana korekta okaże się niższa od zalecanej, należy dokonać starannej analizy przyczyn takiego stanu rzeczy. W przypadku korekty rozłożonej na wiele lat kodeks postępowania stanowi, że ocena powinna się zasadniczo koncentrować na działaniach podjętych w celu zapewnienia odpowiedniej korekty budżetowej w roku następującym po roku, w którym stwierdzono istnienie nadmiernego deficytu.

W tym kontekście Komisja dokonała oceny działań podjętych przez władze Cypru, Finlandii, Bułgarii i Danii w odpowiedzi na zalecenia Rady z dnia 13 lipca 2010 r. Na podstawie najnowszych dostępnych informacji wydaje się, że władze Cypru, Finlandii, Bułgarii i Danii podjęły działania stanowiące odpowiedni postęp na drodze do korekty nadmiernego deficytu w terminach określonych przez Radę. Komisja uważa zatem, że w odniesieniu do tych państw członkowskich nie są obecnie konieczne dalsze kroki w ramach procedury nadmiernego deficytu. Szczegółową ocenę w podziale na poszczególne państwa przedstawiono w załączniku do niniejszego komunikatu.

Komisja będzie nadal uważnie obserwować sytuację budżetową Cypru, Finlandii, Bułgarii i Danii zgodnie z postanowieniami Traktatu i przepisami paktu stabilności i wzrostu.

ZAŁĄCZNIK

CYPR

Procedura nadmiernego deficytu i najnowsze zalecenia

Zgodnie ze zgłoszeniem w ramach procedury nadmiernego deficytu przedłożonym w kwietniu 2010 r., deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych na Cyprze wyniósł w 2009 r. 6,1 % PKB, po tym jak jeszcze w 2008 r. odnotowano nadwyżkę w wysokości 0,9 % PKB. Jego źródłem były zarówno poważne załamanie koniunktury (i podjęte w reakcji na nie środki uznaniowe zgodne z Europejskim planem naprawy gospodarczej), jak i stosunkowo duży wpływ zmian w strukturze wzrostu, w której zmniejszył się udział składników generujących wyższe wpływy podatkowe. Jednocześnie dług brutto sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzymywał się na poziomie 56,2 % PKB, czyli poniżej wartości referencyjnej 60 % PKB, aczkolwiek wykazywał on tendencję wzrostową. W związku z powyższym w dniu 13 lipca 2010 r. Rada podjęła decyzję stwierdzającą, że na Cyprze istnieje nadmierny deficyt, oraz zgodnie z art. 126 ust. 7 TFUE skierowała do władz tego kraju zalecenia mające na celu likwidację nadmiernego deficytu do roku 2012[4]. W swoich zaleceniach Rada wyznaczyła dzień 13 stycznia 2011 r. jako termin podjęcia przez władze Cypru skutecznych działań.

Rada zaleciła w szczególności władzom Cypru obniżenie deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych poniżej poziomu 3 % PKB w sposób wiarygodny i trwały poprzez podjęcie odpowiednich działań w perspektywie średniookresowej. W tym celu władze Cypru powinny w szczególności: a) podjąć niezbędne środki mające na celu zmniejszenie deficytu w 2010 r. do co najwyżej 6 % PKB oraz opracować strategię konsolidacji opierającą się na ograniczeniu wydatków, tak aby do roku 2012 zmniejszyć deficyt poniżej wartości referencyjnej; b) w tym celu zapewnić średnioroczny wysiłek fiskalny na poziomie co najmniej 1½ % PKB w latach 2011-2012, co powinno również przyczynić się do przywrócenia tendencji spadkowej wskaźnika zadłużenia publicznego brutto, zapewniającej zadowalające tempo zbliżania się do wartości referencyjnej, poprzez przywrócenie należytego poziomu nadwyżki pierwotnej; oraz c) określić i rygorystycznie wdrożyć środki konieczne do osiągnięcia korekty nadmiernego deficytu do 2012 r., o ile pozwolą na to warunki koniunkturalne, i przyspieszyć tempo zmniejszania deficytu, jeśli warunki gospodarcze lub budżetowe okażą się lepsze niż przewiduje się obecnie.

Aby ograniczyć zagrożenia dla korekty budżetowej, władzom Cypru zalecono wzmocnienie wiążącego charakteru średniookresowych ram budżetowych, a także poprawę monitorowania wykonania budżetu w ciągu roku. Władzom Cypru zalecono również poprawę długoterminowej stabilności finansów publicznych poprzez wdrożenie środków reformy mających na celu kontrolę wydatków na emerytury i system opieki zdrowotnej, aby ograniczyć przewidywany wzrost wydatków związanych ze starzeniem się społeczeństwa. Oprócz wysiłku fiskalnego władze Cypru powinny także wykorzystać każdą inną możliwość, w tym wynikającą z poprawy warunków gospodarczych, aby przyspieszyć redukcję wskaźnika zadłużenia brutto w kierunku wartości referencyjnej wynoszącej 60 % PKB.

Rada wyznaczyła termin do dnia 13 stycznia 2011 r. na podjęcie przez władze Cypru skutecznych działań mających na celu zmniejszenie deficytu w 2010 r. do co najwyżej 6 % PKB oraz opracowanie strategii konsolidacji opierającej się na ograniczeniu wydatków, tak aby do roku 2012 zmniejszyć deficyt poniżej wartości referencyjnej, zapewniając średnioroczny wysiłek fiskalny na poziomie co najmniej 1½ % PKB w latach 2011-2012.

Komisja dokonuje oceny podjętych działań po przyjęciu przez rząd budżetu na 2011 r. wraz z pakietem środków konsolidacji budżetowej, co miało miejsce w dniu 16 grudnia, oraz w oparciu o prognozę służb Komisji z jesieni 2010 r., w której uwzględniono już projekt budżetu.

Ocena podjętych działań

W swojej prognozie z jesieni 2010 r. służby Komisji – na podstawie dostępnych wówczas informacji, w tym projektu budżetu – szacowały, że deficyt budżetowy w roku 2010 powinien się ustabilizować na podobnym poziomie jak w roku poprzednim, tj. 5,9 % PKB, gdyż nieznaczny wzrost dochodów miałby zostać w pełni zrównoważony wzrostem wydatków. Opublikowane niedawno dane w ujęciu kasowym za okres styczeń–listopad 2010 r., dotyczące skonsolidowanych rachunków rządu centralnego i zarządzanych funduszy zabezpieczenia społecznego, wydają się jednak potwierdzać prognozy, że deficyt budżetowy okazał się niższy od oczekiwanego, gdyż wskazują one na ograniczenie deficytu o 0,5 punktu procentowego w porównaniu z analogicznym okresem 2009 r.

Komisja stwierdza zatem, że wyniki budżetowe w 2010 r. powinny odpowiadać zaleceniu Rady mówiącemu o zmniejszeniu deficytu w 2010 r. do co najwyżej 6 % PKB. Ponadto tempo redukcji deficytu nieznacznie przyspieszyło, gdyż poprawa warunków gospodarczych okazuje się wyraźniejsza niż przewidywano w momencie wydania zaleceń przez Radę.

Wychodząc od dostępnego wówczas projektu budżetu na rok 2011, służby Komisji w swojej prognozie z jesieni 2010 r.[5] prognozowały na rok 2011 deficyt w wysokości 5,7 % PKB.

W ustawie budżetowej[6] na rok 2011 przewidziano docelowy deficyt w wysokości 5,4 % PKB, na podstawie szacowanego deficytu w 2010 r. na poziomie nieco poniżej 6 % PKB. Po stronie dochodów w budżecie nie uwzględniono żadnych dodatkowych środków poza skreśleniem ulg podatkowych, które stanowiły część środków stymulacyjnych, oraz obowiązującą już od lipca 2010 r. harmonizacją akcyzy na produkty ropopochodne. Środki te są jednak częściowo równoważone przez spadek innych bieżących dochodów. Po stronie wydatków oszczędności budżetowe mają zostać osiągnięte dzięki redukcji wydatków operacyjnych oraz ograniczeniu inwestycji i zatrudnienia w sektorze publicznym. Są one jednak w pełni równoważone przez podwyżki płac w sektorze publicznym oraz wyższe płatności z tytułu odsetek i wydatki socjalne.

W celu zmniejszenia deficytu budżetowego do 4,5 % PKB zgodnie z wydanym w lipcu ub. roku (na podstawie art. 126 ust. 7 TFUE w ramach procedury nadmiernego deficytu) zaleceniem Rady mającym na celu likwidację nadmiernego deficytu budżetowego, władze Cypru przyjęły wraz z uchwaleniem budżetu pakiet środków konsolidacji budżetowej. Jak wyjaśniono w piśmie skierowanym przez ministra finansów Stavrakisa do komisarza Rehna w dniu 7 stycznia 2011 r., władze szacują konsolidację możliwą do osiągnięcia dzięki temu pakietowi na 1 punkt procentowy PKB, z czego 0,6 punktu procentowego PKB przypada na trwałe środki po stronie dochodów. Ponadto partnerzy koalicji rządowej uzgodnili zestaw dodatkowych środków, który zostanie przedłożony parlamentowi do zatwierdzenia w lutym 2011 r. Zdaniem władz powinien on skutkować dodatkową konsolidacją o 0,6 punktu procentowego PKB w 2011 r., której źródłem miałyby być zarówno środki sprzyjające zwiększeniu dochodów, jak i środki ograniczające wydatki.

W prognozie służb Komisji z jesieni 2010 r. nie uwzględniono przyjętego niedawno pakietu środków konsolidacyjnych, gdyż informacje na ten temat nie były dostępne w dacie granicznej dla wykorzystywanych danych. W prognozie tej założono poprawę salda strukturalnego (tj. salda w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne, po skorygowaniu o działania jednorazowe i tymczasowe) o ¾ punktu procentowego PKB w 2011 r., po neutralnym wpływie w roku 2010. Przyjęcie wspomnianego pakietu konsolidacji budżetowej, zakładając jego faktyczną realizację, prowadzi do poprawy zarówno salda nominalnego, jak i strukturalnego o 1 punkt procentowy PKB. Dodatkowe, nieuchwalone jeszcze środki rzędu 0,6 punktu procentowego PKB miałyby podobny wpływ. W sumie poprawa salda nominalnego i salda strukturalnego w 2011 r. wyniosłaby około 2¼ punktu procentowego PKB. Dzięki lepszej sytuacji wyjściowej w postaci niższego niż oczekiwano deficytu w roku 2010 (o 0,4 punktu procentowego PKB) deficyt nominalny w 2011 r. powinien zatem wynieść 3¾ % PKB.

Osiągnięcie docelowych wartości deficytu jest jednak obarczone ryzykiem, które wynika głównie ze zwyczajowej praktyki uchwalania w trakcie roku budżetów uzupełniających. Znaczne zagrożenia wynikają również z możliwości przekroczenia planowanych wydatków z tytułu transferów socjalnych w związku z presją na wprowadzenie środków łagodzących skutki podniesienia podatków pośrednich oraz ze wzrostu kosztów wynagrodzeń w sektorze publicznym w wyniku indeksacji płac (COLA) w przypadku nieoczekiwanie wysokiego wzrostu inflacji. Niepewność istnieje również co do wpływu na budżet zapowiedzianych, ale jeszcze nieuchwalonych środków konsolidacyjnych, ze względu na ewentualne naciski zainteresowanych na rząd.

W świetle powyższego Komisja stwierdza, że Cypr zapewnił wysiłek fiskalny na poziomie co najmniej 1½ punktu procentowego PKB w roku 2011 i podjął skuteczne działania w celu zlikwidowania obecnego nadmiernego deficytu do roku 2012. Większa część przyjętych przez Cypr środków konsolidacji budżetowej dotyczy jednak strony dochodów, mimo iż Rada zalecała strategię konsolidacji w oparciu o środki po stronie wydatków.

W swojej jesiennej prognozie z 2010 r. służby Komisji szacowały, że w związku z wyższym deficytem pierwotnym relacja długu brutto do PKB wzrośnie w przypadku Cypru w 2011 r. do 65,2 %. Władze Cypru przewidują, że dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie z 58 % PKB w 2009 r. do niemal 62 % PKB w 2010 r., głównie z powodu negatywnego wpływu deficytu pierwotnego. W 2011 r. władze zakładają dalszy, nieznaczny wzrost wskaźnika zadłużenia do 63,8 % PKB, również w związku z deficytem pierwotnym. Oczekuje się jednak, że przyjęcie zapowiedzianego pakietu konsolidacji budżetowej pozwoli dzięki ograniczeniu deficytu pierwotnego ustabilizować relację długu do PKB w 2011 r. mniej więcej na poziomie z roku 2010. Kontynuacja konsolidacji budżetowej w 2012 r. powinna przyczynić się w połączeniu z przyspieszającym wzrostem gospodarczym do sprowadzenia wskaźnika zadłużenia na ścieżkę spadkową.

W świetle szacunków służb Komisji oraz środków podjętych po dacie granicznej prognozy można zakładać, że w okresie objętym prognozą Cypr przywróci spadkową tendencję wskaźnika zadłużenia brutto sektora instytucji rządowych i samorządowych.

Należy także zaznaczyć, że nie odnotowano postępów w obszarze wzmocnienia zarządzania budżetowego, w postaci na przykład przyspieszenia wdrożenia i wzmocnienia wiążącego charakteru trzyletnich średniookresowych ram budżetowych na Cyprze. Plany dalszych reform systemu emerytalnego znajdują się ciągle na etapie dyskusji.

Wnioski

Na podstawie aktualnie dostępnych informacji wydaje się, że władze Cypru podjęły działania stanowiące odpowiedni postęp na drodze do korekty nadmiernego deficytu w terminie określonym przez Radę. W szczególności podjęły one środki w celu skorygowania nadmiernego deficytu do 2012 r., zapewniając jednocześnie odpowiedni wysiłek fiskalny w 2011 r., zgodnie z zaleceniami Rady.

Osiągnięcie docelowych wartości deficytu jest jednak obarczone zagrożeniami, które wynikają głównie ze zwyczaju uchwalania w trakcie roku budżetów uzupełniających, ale również z ewentualnie wyższych transferów socjalnych oraz wpływu indeksacji płac na koszty wynagrodzeń w sektorze publicznym. W świetle tych zagrożeń władze Cypru muszą uważnie śledzić rozwój sytuacji budżetowej, a w przypadku zmaterializowania się któregokolwiek z nich – być gotowe do podjęcia środków naprawczych.

Oprócz tego Komisja jest zdania, że władze Cypru powinny skuteczniej wzmacniać wiążący charakter średniookresowych ram budżetowych i wprowadzać środki służące zwiększeniu stabilności finansów publicznych Cypru w długim okresie, zgodnie z zaleceniami Rady.

W świetle powyższej oceny Komisja uznaje, że w chwili obecnej nie ma potrzeby podejmowania dalszych kroków w ramach procedury nadmiernego deficytu, którą objęty jest Cypr. Komisja będzie nadal uważnie obserwować rozwój sytuacji budżetowej Cypru zgodnie z postanowieniami Traktatu i przepisami paktu stabilności i wzrostu.

Tabela: Porównanie głównych prognoz makroekonomicznych i budżetowych

2008 | 2009 | 2010 | 2011 |

Realny PKB (zmiana w %) | KOM | 3,6 | -1,7 | 0,5 | 1,5 |

CY | 3,6 | -1,7 | 0,6 | 1,5 |

PS | 3,6 | -1,7 | 0,5 | 1,5 |

Luka produktowa (% potencjalnego PKB) | KOM2 | 3,1 | -1,2 | -2,2 | -1,8 |

CY | nd. | nd. | nd. | nd. |

PS1 | 2,9 | -1,3 | -2,4 | -2,5 |

Saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych (% PKB) | KOM | 0,9 | -6,0 | -5,9 | -5,7 |

CY | 0,9 | -6,0 | -5,9 | -5,4 |

PS | 0,9 | -6,1 | -6,0 | -4,5 |

Saldo pierwotne (% PKB) | KOM | 3,7 | -3,4 | -3,6 | -3,3 |

CY | 3,7 | -3,4 | -3,6 | -3,0 |

PS | 3,7 | -3,6 | -3,7 | -2,1 |

Saldo w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne (% PKB) | KOM | -0,3 | -5,5 | -5,1 | -5,0 |

CY | nd. | nd. | nd. | nd. |

PS1 | -0,2 | -5,6 | -5,1 | -3,5 |

Saldo strukturalne3 (% PKB) | KOM | -0,3 | -5,7 | -5,7 | -5,0 |

CY | nd. | nd. | nd. | nd. |

PS | -0,2 | -5,6 | -5,2 | -3,6 |

Dług publiczny brutto (% PKB) | KOM | 48,3 | 58,0 | 62,2 | 65,2 |

CY | 48,3 | 58,0 | 61,9 | 63,8 |

PS | 48,4 | 56,2 | 61,0 | 63,2 |

Uwagi: |

1 Podane w programach wartości luki produktowej oraz salda w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne zostały przeliczone przez służby Komisji na podstawie informacji zawartych w programach. |

2 W oparciu o przewidywany potencjalny wzrost w wysokości – odpowiednio – 2,5 %, 1,5 %, 1,1 % i 1,1 % w latach 2009-2012. |

3 Saldo w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne, po skorygowaniu o działania jednorazowe i tymczasowe. Działania jednorazowe i tymczasowe wyniosły 0,3 % PKB w 2009 r. oraz 0,7 % PKB w 2010 r.; wszystkie prowadziły do obniżenia deficytu. |

Źródło: |

Aktualizacja programu stabilności z kwietnia 2010 r. (PS); prognozy służb Komisji z jesieni 2010 r. (KOM); obliczenia służb Komisji. |

FINLANDIA

Procedura nadmiernego deficytu i najnowsze zalecenia

Osłabienie koniunktury oraz wprowadzenie uznaniowych budżetowych środków stymulacyjnych doprowadziły do pogorszenia sytuacji finansów publicznych w Finlandii. Zgodnie ze zgłoszeniem w ramach procedury nadmiernego deficytu przedłożonym przez ministerstwo finansów w kwietniu 2010 r., władze zakładały deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2010 r. na poziomie 4,1 % PKB. W wiosennej prognozie służb Komisji przewidywano, że deficyt w 2010 r. będzie nieco mniejszy i wyniesie 3,8 % PKB. W związku z powyższym w dniu 13 lipca 2010 r. Rada podjęła decyzję stwierdzającą, że w Finlandii istnieje nadmierny deficyt, oraz zgodnie z art. 126 ust. 7 TFUE skierowała do władz tego kraju zalecenia mające na celu likwidację nadmiernego deficytu do roku 2011[7]. W swoich zaleceniach Rada wyznaczyła dzień 13 stycznia 2011 r. jako termin podjęcia przez władze Finlandii skutecznych działań.

Rada zaleciła władzom Finlandii obniżenie deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych poniżej poziomu 3 % PKB w sposób wiarygodny i trwały. W tym celu władze Finlandii powinny w szczególności: a) realizować w 2010 r. środki polityki budżetowej przewidziane w najnowszej aktualizacji programu stabilności, zapewniając jednocześnie, by planowane przekroczenie wartości referencyjnej wynoszącej 3 % PKB pozostało pod kontrolą i miało charakter przejściowy; b) zapewnić w 2011 r. wysiłek fiskalny wynoszący co najmniej 0,5 % PKB; oraz c) określić środki mające zapewnić realizację korekty nadmiernego deficytu zaplanowanej na 2011 r.

Ponadto Rada wezwała władze Finlandii, aby po skorygowaniu nadmiernego deficytu zapewniły kontynuowanie konsolidacji budżetowej służącej realizacji średniookresowego celu budżetowego, jakim jest nadwyżka strukturalna na poziomie ½ % PKB.

Komisja dokonuje oceny podjętych działań w oparciu o prognozę służb Komisji z jesieni 2010 r., w której uwzględniono już środki budżetowe planowane na rok 2011, a także wykorzystując zaktualizowaną prognozę przedstawioną przez ministerstwo finansów w dniu 20 grudnia 2010 r.

Ocena podjętych działań

Po tym jak odnotowywane wcześniej znaczne nadwyżki sektora instytucji rządowych i samorządowych przekształciły się w roku 2009 w deficyt w wysokości 2,5 % PKB, w przedłożonym w kwietniu 2010 r. zgłoszeniu w ramach procedury nadmiernego deficytu oczekiwano dalszego wzrostu deficytu do 4,1 % PKB w 2010 r. W najnowszych prognozach zarówno służb Komisji, jak i władz Finlandii prognozuje się jednak dużo niższy wzrost deficytu w roku 2010. Dzięki solidnemu ożywieniu aktywności gospodarczej, które można odnotować od drugiego kwartału 2010 r., w kolejnych prognozach służb Komisji i władz fińskich skorygowano w górę prognozy gospodarcze i budżetowe nie tylko na rok 2010, ale także na kolejne lata. Wprawdzie po wszczęciu procedury nadmiernego deficytu nie zapowiedziano na rok 2010 żadnych nowych, istotnych środków konsolidacyjnych po stronie dochodów lub o charakterze podatkowym, jednak poprawa ogólnych warunków ekonomicznych doprowadziła automatycznie do zwiększenia wpływów podatkowych. W jesiennej prognozie z 2010 r. służby Komisji przewidywały, że wskaźnik deficytu wyniesie w 2010 r. 3,1 % PKB, co z kolei oznacza lepsze perspektywy na kolejne lata w porównaniu z oczekiwaniami z wiosny 2010 r. Deficyt pozostaje tym samym na dużo niższym poziomie niż 4,1 % PKB prognozowane w zgłoszeniu władz fińskich z kwietnia 2010 r. w ramach procedury nadmiernego deficytu, które stanowiło podstawę zaleceń Rady wydanych dnia 13 lipca 2010 r. Również w ostatniej zaktualizowanej prognozie przedstawionej przez ministerstwo finansów w grudniu 2010 r. zakłada się, że deficyt w roku 2010 osiągnie 3,2 % PKB (w porównaniu z 3,3 % PKB w zgłoszeniu w ramach procedury nadmiernego deficytu z października 2010 r.).

Polityka budżetowa w 2010 r. miała w sumie charakter ekspansywny. W prognozie służb Komisji z jesieni 2010 r. szacuje się, że saldo strukturalne uległo w 2010 r. pogorszeniu o 1 punkt procentowy, co stanowi odbicie wolumenu budżetowych środków stymulacyjnych wdrożonych w tymże roku. Program stymulacyjny był realizowany zgodnie z planami przedstawionymi w ostatniej aktualizacji programu stabilności z lutego 2010 r., jak również zgodnie z zaleceniami Rady.

Komisja stwierdza zatem, że Finlandia – zapewniając kontrolowany i przejściowy charakter planowanego przekroczenia wartości referencyjnej wynoszącej 3 % PKB – zastosowała się do zaleceń Rady.

Prognozy dotyczące deficytu w roku 2011 uległy znacznej poprawie od czasu przedstawienia aktualizacji programu stabilności w lutym 2010 r., w której na bieżący rok zakładano deficyt w wysokości 3,0 % PKB. W prognozie służb Komisji z jesieni 2010 r. przewidziano deficyt w wysokości 1,6 % PKB w roku 2011. W swojej najnowszej prognozie z dnia 20 grudnia 2010 r. władze Finlandii oczekują relacji deficytu do PKB na poziomie 1,3 % (zgłoszenie w ramach procedury nadmiernego deficytu z października 2010 r. zawierało zbliżoną wartość 1,4 %). Ta poprawa w porównaniu z wiosną 2010 r. wynika w dużej mierze z lepszych niż oczekiwano wyników gospodarczych i budżetowych w 2010 r., których wpływ jest nadal odczuwalny w roku 2011. W trakcie 2010 r. dokonano jednak również pewnych uznaniowych podwyżek podatków, które przyniosą poprawę salda sektora instytucji rządowych i samorządowych o około 0,6 % PKB w roku 2011. Nie zapowiedziano wprawdzie żadnych nadzwyczajnych cięć budżetowych, spodziewać się jednak można osłabienia tempa wzrostu wydatków, gdyż realizacja niektórych projektów inwestycyjnych w ramach wcześniejszego pakietu stymulacyjnego dobiega stopniowo końca, a ponadto władze lokalne będą prawdopodobnie szukały oszczędności budżetowych w odpowiedzi na napiętą sytuację finansową. Zarówno rząd centralny, jak i władze lokalne kontynuują realizację długofalowych programów służących zwiększeniu wydajności w sektorze publicznym, co powinno również przynieść pewne oszczędności jeśli chodzi o koszty personelu.

Prognoza Komisji zakłada poprawę salda strukturalnego w 2011 r. o niecały punkt procentowy. Szacunki te zasadniczo pokrywają się z dokonanymi na zasadzie oddolnej obliczeniami zakresu uznaniowych środków budżetowych w roku 2011.

W świetle powyższego Komisja stwierdza, że Finlandia zapewniła wysiłek fiskalny na poziomie co najmniej ½ punktu procentowego PKB w roku 2011 i podjęła skuteczne działania w celu zlikwidowania obecnego nadmiernego deficytu do roku 2011.

Wnioski

Na podstawie aktualnych informacji wydaje się, że władze Finlandii podjęły działania stanowiące odpowiedni postęp na drodze do korekty nadmiernego deficytu w terminie określonym przez Radę. W szczególności władze Finlandii podjęły środki w celu skorygowania nadmiernego deficytu do 2011 r., zapewniając jednocześnie odpowiedni wysiłek fiskalny w 2011 r., zgodnie z zaleceniami Rady.

W świetle powyższej oceny Komisja uznaje, że w chwili obecnej nie ma potrzeby podejmowania dalszych kroków w ramach procedury nadmiernego deficytu, którą objęta jest Finlandia. Komisja będzie nadal uważnie obserwować rozwój sytuacji budżetowej Finlandii zgodnie z postanowieniami Traktatu i przepisami paktu stabilności i wzrostu.

Tabela: Porównanie głównych prognoz makroekonomicznych i budżetowych

BUłGARIA

Procedura nadmiernego deficytu i najnowsze zalecenia

Osłabienie koniunktury oraz wzrost wydatków publicznych, wynikający z realizacji obszernych obietnic przedwyborczych składanych przez ustępujący rząd przed wyborami parlamentarnymi, które odbyły się w połowie 2009 r., doprowadziły do pogorszenia sytuacji finansów publicznych w Bułgarii. W połączeniu ze zmianami w strukturze wzrostu gospodarczego, w której zmniejszył się udział składników generujących wysokie wpływy podatkowe, przyniosło to Bułgarii w roku 2009 deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w wysokości 3,9 % PKB, po tym jak jeszcze w 2008 r. kraj ten osiągnął nadwyżkę w wysokości 1,8 % PKB[8].W związku z powyższym w dniu 13 lipca 2010 r. Rada podjęła decyzję stwierdzającą, że w Bułgarii istnieje nadmierny deficyt, oraz zgodnie z art. 126 ust. 7 TFUE skierowała do władz tego kraju zalecenia mające na celu likwidację nadmiernego deficytu do roku 2011[9]. W swoich zaleceniach Rada wyznaczyła dzień 13 stycznia 2011 r. jako termin podjęcia przez władze Bułgarii skutecznych działań.

Rada zaleciła w szczególności władzom Bułgarii obniżenie deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych poniżej poziomu 3 % PKB w sposób wiarygodny i trwały najpóźniej do roku 2011. W tym celu władze Bułgarii powinny w szczególności: a) podjąć niezbędne środki mające na celu niedopuszczenie do wzrostu deficytu w 2010 r. powyżej planowanego poziomu 3,8 % PKB; b) zapewnić w 2011 r. wysiłek fiskalny wynoszący co najmniej ¾ % PKB; oraz c) określić i wdrożyć środki niezbędne do dokonania korekty nadmiernego deficytu do 2011 r. Aby ograniczyć zagrożenia dla korekty budżetowej władzom Bułgarii zalecono poprawę zarządzania budżetem i zwiększenie jego przejrzystości poprzez wzmocnienie kontroli wydatków prowadzonej przez ministerstwo finansów, wzmocnienie wiążącego charakteru średniookresowych ram budżetowych oraz lepsze monitorowanie wykonania budżetu w ciągu całego roku.

Rada wyznaczyła dzień 13 stycznia 2011 r. jako termin podjęcia przez rząd Bułgarii skutecznych działań oraz określenia środków, które będą niezbędne do dokonania korekty nadmiernego deficytu.

Komisja dokonuje oceny podjętych działań w oparciu o prognozę służb Komisji z jesieni 2010 r., w której uwzględniono już środki budżetowe planowane w budżecie na rok 2011, a także uwzględniając dodatkowe informacje przedstawione przez władze Bułgarii pod koniec grudnia 2010 r. i w styczniu 2011 r.

Ocena podjętych działań

W swojej jesiennej prognozie z 2010 r. służby Komisji zakładają spadek wskaźnika deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych z 4,7 % PKB w 2009 r. do 3,8 % PKB w roku 2010, co odpowiada wartości docelowej określonej w zmienionym budżecie na rok 2010 będącym podstawą zalecenia Rady. Szacunki te opierają się na ogólnych perspektywach gospodarczych zasadniczo niezmienionych od czasu przygotowania prognozy służb Komisji z wiosny 2010 r., która stanowiła podstawę zaleceń Rady z dnia 13 lipca 2010 r. Uwzględniają one również jednorazową pozycję zwiększającą deficyt, wynikającą z anulowania długów państw trzecich (o wartości 0,1 % PKB) oraz spadek dochodów z bieżących podatków i oszczędności w wydatkach kapitałowych w porównaniu ze zmienionymi planami budżetowymi na rok 2010. Najnowsze prognozy władz zakładają nieco niższy wskaźnik deficytu w 2010 r., na poziomie 3,6 % PKB. Prognoza służb Komisji wskazuje na poprawę salda strukturalnego wynoszącą około 1½ % PKB w 2010 r.

Komisja stwierdza zatem, że wyniki budżetowe w 2010 r. powinny odpowiadać zaleceniu Rady mówiącemu o osiągnięciu w 2010 r. wartości docelowej deficytu w wysokości 3,8 % PKB, która została wskazana w zmienionym budżecie na 2010 r.

W swojej jesiennej prognozie z 2010 r. służby Komisji zakładają, że w roku 2011 deficyt wyniesie 2,9 % PKB, co oznaczałoby ograniczenie deficytu w ciągu roku o 0,9 % PKB, przy założeniu niezmiennego kursu polityki, oczekiwanej poprawy perspektyw gospodarczych oraz ostrożnej oceny środków konsolidacji budżetowej zaplanowanych w budżecie na 2011 r. Władze Bułgarii oczekują nieco niższego deficytu na poziomie 2,5 % PKB, przy czym różnica ta wynika głównie z bardziej optymistycznych założeń dotyczących poziomu aktywności gospodarczej. Władze zamierzają zrealizować założenia budżetowe poprzez zwiększenie dochodów sektora instytucji rządowych i samorządowych dzięki zakładanemu ożywieniu koniunktury oraz środkom służącym zwiększeniu dochodów, jak również poprzez ograniczenie wzrostu wydatków i wydajniejsze wykorzystanie środków. W kategoriach strukturalnych prognoza służb Komisji wskazuje na poprawę salda strukturalnego o ¾ % PKB w 2011 r.

Zagrożenia związane z osiągnięciem w roku 2011 docelowej wartości deficytu dotyczą głównie scenariusza makroekonomicznego stanowiącego podstawę prognoz budżetowych na 2011 r. Wolniejsze tempo ożywienia gospodarczego w połączeniu ze strukturą wzrostu gospodarczego generującą niższe wpływy podatkowe może prowadzić do niespodziewanego spadku dochodów, mimo ostrożnych szacunków dotyczących dochodów budżetowych. Po stronie wydatków dodatkową presję na ich wzrost mogą stwarzać zaplanowane na drugą połowę 2011 r. wybory samorządowe i wybory prezydenckie. W świetle tych zagrożeń władze Bułgarii muszą uważnie śledzić rozwój sytuacji budżetowej, a w przypadku zmaterializowania się któregokolwiek z nich – być gotowe do podjęcia środków naprawczych.

W związku z powyższym Komisja stwierdza, że Bułgaria zapewniła wysiłek fiskalny na poziomie ¾ punktu procentowego PKB i podjęła skuteczne działania w celu zlikwidowania obecnego nadmiernego deficytu do roku 2011.

Pewien postęp osiągnięto również w obszarze zarządzania budżetem, a także podjęto pewne inicjatywy na rzecz zwiększenia wydajności wydatków publicznych. Z partnerami społecznymi uzgodniono też środki służące dalszej reformie systemu emerytalnego w perspektywie średnio- i długookresowej, których wdrożenie będzie wymagało odpowiednich działań legislacyjnych.

Wnioski

Na podstawie aktualnych informacji wydaje się, że władze Bułgarii podjęły działania stanowiące odpowiedni postęp na drodze do korekty nadmiernego deficytu w terminie określonym przez Radę. Władze Bułgarii podjęły środki niezbędne do skorygowania nadmiernego deficytu do roku 2011 w szczególności poprzez uniknięcie zwiększenia deficytu w roku 2010 powyżej planowanej wartości 3,8 % PKB, a także uwzględniając w ustawie budżetowej na 2011 r. odpowiedni wysiłek fiskalny, zgodnie z zaleceniami Rady.

Oprócz tego Komisja jest zdania, że władze Bułgarii powinny skuteczniej wzmacniać wiążący charakter średniookresowych ram budżetowych, zgodnie z zaleceniami Rady.

W świetle powyższej oceny Komisja uznaje, że w chwili obecnej nie ma potrzeby podejmowania dalszych kroków w ramach procedury nadmiernego deficytu, którą objęta jest Bułgaria. Komisja będzie nadal uważnie obserwować rozwój sytuacji budżetowej Bułgarii zgodnie z postanowieniami Traktatu oraz przepisami paktu stabilności i wzrostu.

Tabela: Porównanie głównych prognoz makroekonomicznych i budżetowych

DANIA

Procedura nadmiernego deficytu i najnowsze zalecenia

Osłabienie koniunktury oraz wprowadzenie uznaniowych budżetowych środków stymulacyjnych doprowadziły do pogorszenia sytuacji finansów publicznych w Danii. Z nadwyżki w wysokości 3,2 % PKB w 2008 r. saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych przekształciło się w deficyt w wysokości 2,7 % PKB w roku 2009, który w 2010 r. miałby jeszcze bardziej wzrosnąć – do 5,5 % PKB. W związku z powyższym w dniu 13 lipca 2010 r. Rada podjęła decyzję stwierdzającą, że w Danii istnieje nadmierny deficyt, oraz zgodnie z art. 126 ust. 7 TFUE skierowała do władz tego kraju zalecenia mające na celu likwidację nadmiernego deficytu do roku 2013[10]. W swoich zaleceniach Rada wyznaczyła dzień 13 stycznia 2011 r. jako termin podjęcia przez władze Danii skutecznych działań.

Rada zaleciła Danii obniżenie deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych poniżej poziomu 3 % PKB w sposób wiarygodny i trwały, poprzez podjęcie odpowiednich działań w perspektywie średniookresowej. W tym celu władze Danii powinny w szczególności: a) realizować w 2010 r. środki polityki budżetowej przewidziane w najnowszej aktualizacji programu konwergencji, a w 2011 r. rozpocząć konsolidację w celu sprowadzenia deficytu poniżej wartości referencyjnej do 2013 r.; b) w latach 2011-2013 zapewnić średnioroczny wysiłek fiskalny na poziomie co najmniej 0,5 % PKB; oraz c) określić i rygorystycznie wdrożyć środki konieczne do osiągnięcia korekty nadmiernego deficytu do 2013 r., o ile pozwolą na to warunki koniunkturalne, i przyspieszyć tempo zmniejszania deficytu, jeśli warunki gospodarcze lub budżetowe okażą się lepsze niż przewiduje się obecnie.

Komisja dokonuje oceny podjętych działań w oparciu o prognozę służb Komisji z jesieni 2010 r. oraz w świetle budżetu na 2011 r., prognozy rządu z grudnia 2010 r. i środków konsolidacji przedstawionych przez rząd w dniu 25 maja. W ocenie uwzględniono również informacje na temat podjęcia skutecznych działań przekazane Komisji przez duńskie ministerstwo finansów w dniu 13 stycznia 2011 r.

Ocena podjętych działań

W jesiennej prognozie służb Komisji z 2010 r. przewiduje się, że w latach 2010-2012 saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych poprawi się o 1,6 punktu procentowego (z -5,1 % PKB w 2010 r. do -3,5 % PKB w roku 2012). W swojej najnowszej prognozie makroekonomicznej z grudnia 2010 r. władze duńskie zakładają, że wskaźnik deficytu w 2010 r. wyniesie 3,6 % PKB[11], wzrośnie następnie w 2011 r. do 4,7 % PKB, po czym spadnie do 3,4 % PKB w roku 2012, co oznaczałoby zbliżenie się do wartości referencyjnej na rok przed terminem wyznaczonym przez Radę.

W maju 2010 r. rząd Danii uzyskał poparcie parlamentarne dla pakietu środków konsolidacyjnych służącego spełnieniu zaleceń otrzymanych w ramach procedury nadmiernego deficytu. Środki te obejmują przełożenie na później planowanych uprzednio obniżek podatków oraz tymczasowe zawieszenie automatycznej indeksacji różnych progów podatkowych (tzw. zasada §20 ) do roku 2014, reformę świadczeń dla bezrobotnych, w tym skrócenie okresu ich pobierania z czterech do dwóch lat, jak również wprowadzenie pułapu dla odliczeń z tytułu składek związanych z członkostwem w związkach zawodowych. Ponadto założono ograniczenie wzrostu spożycia publicznego w latach 2011–2013. Zgodnie z zaleceniem Rady środki składające się na majowy pakiet konsolidacyjny zostały już wprowadzone do odpowiednich aktów prawnych. Budżet na rok 2011 potwierdza ponadto wolę ograniczenia przez rząd wzrostu spożycia publicznego. Zmiany trybu finansowania samorządów lokalnych oraz kontrolowania ich wydatków powinny zmniejszyć ryzyko przekroczenia planowanych wydatków[12].

Komisja stwierdza zatem, że Dania zastosowała się do zalecenia Rady mówiącego o realizowaniu w 2010 r. środków polityki budżetowej przewidzianych w najnowszej aktualizacji programu konwergencji oraz o rozpoczęciu konsolidacji w roku 2011.

Oczekiwany średnioroczny wysiłek fiskalny osiągnięty dzięki tym środkom w latach 2011–2013 sięga około ½ % PKB, co odpowiadałoby zaleceniu Rady. Oczekuje się jednak, że w tym samym okresie – mimo istotnej poprawy salda budżetowego prognozowanej do roku 2012 – saldo strukturalne ulegnie nieznacznemu pogorszeniu. Leżący u podstaw prognozy wzrost produktu potencjalnego w latach 2010–2013, szacowany zgodnie ze wspólnie uzgodnioną metodyką, miałby być szczególnie niski, co jest zaskakujące i w chwili obecnej mogłoby wskazywać na niedokładności w obliczeniach duńskiego produktu potencjalnego.

Zdaniem Komisji w świetle powyższych środków konsolidacyjnych na dzień dzisiejszy nic nie wskazuje, by zalecany wysiłek fiskalny wyrażony średnim rocznym saldem strukturalnym nie mógłby zostać osiągnięty w perspektywie średniookresowej, tj. w latach 2011–2013. Na podstawie aktualnych informacji Komisja uważa zatem, że władze Danii podjęły skuteczne działania w celu likwidacji obecnego nadmiernego deficytu do roku 2013.

Wnioski

Na podstawie aktualnych informacji wydaje się, że władze Danii podjęły działania stanowiące odpowiedni postęp na drodze do korekty nadmiernego deficytu w terminie określonym przez Radę. W szczególności Dania – zgodnie z zaleceniami Rady – wdrożyła w 2010 r. środki polityki budżetowej przewidziane w najnowszej aktualizacji programu konwergencji oraz rozpoczęła konsolidację w roku 2011.

W świetle powyższej oceny Komisja uznaje, że w chwili obecnej nie ma potrzeby podejmowania dalszych kroków w ramach procedury nadmiernego deficytu, którą objęta jest Dania. Komisja będzie nadal uważnie obserwować rozwój sytuacji budżetowej Danii zgodnie z postanowieniami Traktatu i przepisami paktu stabilności i wzrostu.

Tabela: Porównanie głównych prognoz makroekonomicznych i budżetowych

[1] Ocena działań podjętych przez każde państwo członkowskie, dokonana po upływie wyznaczonego w poszczególnych zaleceniach sześciomiesięcznego terminu, została przekazana Radzie. Wszystkie komunikaty Komisji, jak również inne dokumenty dotyczące zamkniętych i trwających procedur nadmiernego deficytu względem poszczególnych państw członkowskich są dostępne na stronie:http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/deficit/countries/index_en.htm.

[2] Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 6.

[3] „Szczegółowe zasady wdrażania Paktu na rzecz stabilności i wzrostu oraz wytyczne dotyczące formy i treści programów stabilności i konwergencji”, zatwierdzone przez Radę ECOFIN dnia 10 listopada 2009 r., dostępne na następującej stronie internetowej:http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/deficit/legal_texts/index_en.htm.

[4] Wszystkie dokumenty związane z procedurą nadmiernego deficytu dotyczącą Cypru dostępne są na następującej stronie internetowej:http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/deficit/countries/cyprus_en.htm

[5] Prognoza służb Komisji z jesieni 2010 r. została opublikowana dnia 29 listopada 2010 r. Datą graniczną dla wykorzystywanych danych był dzień 15 listopada 2010 r.

[6] Ustawa budżetowa na 2011 r. została uchwalona przez parlament dnia 16 grudnia 2010 r.

[7] Wszystkie dokumenty związane z procedurą nadmiernego deficytu dotyczącą Finlandii dostępne są na następującej stronie internetowej:http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/deficit/countries/finland_en.htm

[8] Zgłoszenie w ramach procedury nadmiernego deficytu z października 2010 r. wprowadziło korekty salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w latach 2008 i 2009 do, odpowiednio, nadwyżki w wysokości 1,7 % PKB oraz deficytu w wysokości 4,7 % PKB. Główną tego przyczyną były zmiany metodyki w związku z wprowadzeniem księgowania określonych dochodów podatkowych w chwili dokonania płatności, a także pewne dodatkowe zobowiązania rządu ujawnione w drugiej połowie 2010 r.

[9] Wszystkie dokumenty związane z procedurą nadmiernego deficytu dotyczącą Bułgarii dostępne są na następującej stronie internetowej:http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/deficit/countries/bulgaria_en.htm

[10] Wszystkie dokumenty związane z procedurą nadmiernego deficytu dotyczącą Danii dostępne są na następującej stronie internetowej:http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/deficit/countries/denmark_en.htm

[11] Deficyt budżetowy w roku 2010 według prognoz rządu duńskiego jest niższy niż w prognozie służb Komisji z jesieni 2010 r., głównie ze względu na nieoczekiwany, tymczasowy wzrost dochodów z opodatkowania zysków funduszy emerytalnych, który nie został uwzględniony w prognozie służb Komisji.

[12] Również dwie inne przygotowywane obecnie inicjatywy powinny mieć w najbliższych latach wpływ na budżet. Pierwszą z nich jest negocjowana obecnie reforma stypendiów studenckich, która może prowadzić do skrócenia okresu, na jaki przyznawane są stypendia, a tym samym przyczynić się do dalszego zmniejszenia wydatków rządowych. Drugą inicjatywę stanowi zaproponowane przez rząd zlikwidowanie do 2034 r. programu wcześniejszych emerytur, co miałoby pozytywne skutki dla długoterminowej stabilności finansów publicznych, ale w krótkim okresie wiązałoby się z kosztami dla budżetu. Konkretnie reforma ta może mieć znaczny jednorazowy wpływ na saldo budżetu państwa w 2012 r. Te jednorazowe koszty nie miałyby wpływu na korektę nadmiernego deficytu do roku 2013. W chwili obecnej nie da się dokładnie określić wymiernego wpływu obu tych inicjatyw na budżet.