[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 10.3.2011

KOM(2011) 114 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY EUROPEJSKIEJ

Sprawozdanie w sprawie barier w handlu i inwestycjach – 2011 r.Włączenie naszych strategicznych partnerów gospodarczych w działania na rzecz poprawy dostępu do rynku:priorytetowe działania w celu zniesienia barier w handlu

SEK(2011) 298 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY EUROPEJSKIEJ

Sprawozdanie w sprawie barier w handlu i inwestycjach – 2011 r.Włączenie naszych strategicznych partnerów gospodarczych w działania na rzecz poprawy dostępu do rynku:priorytetowe działania w celu zniesienia barier w handlu

WPROWADZENIE

W interesie UE, jako największego bloku handlowego na świecie oraz najważniejszego zarówno źródła, jak i celu bezpośrednich inwestycji zagranicznych, leży zapewnienie otwartego i sprawiedliwego globalnego systemu handlowego. W nadchodzących latach interes ten stanie się jeszcze wyraźniejszy – do 2015 r. 90 % światowego wzrostu gospodarczego generowane będzie poza Europą. Gospodarka europejska musi skorzystać z szansy, jaką dają wyższe stopy wzrostu za granicą, w szczególności w Azji.

Kluczowym przesłaniem nowej strategii handlowej UE[1] jest to, że – równolegle do programu negocjacji – nasza odnowiona polityka handlowa musi stać się bardziej asertywna, przede wszystkim by zapewnić europejskim przedsiębiorstwom pełnoprawny dostęp do rynku oraz odpowiednie egzekwowanie naszych praw w celu zapewnienia równych reguł gry. Komisja będzie z zaangażowaniem i zdecydowaniem dążyć do zrealizowania tego planu. Komisja będzie także z determinacją dalej walczyć z protekcjonizmem. Właśnie dlatego, że UE wierzy w korzyści z otwartych rynków na swoim obszarze i poza nim, musi angażować swoich partnerów do podjęcia podobnych starań, w duchu wzajemności i obopólnych korzyści[2].

Pomoc europejskim przedsiębiorstwom w uzyskaniu dostępu do rynków państw trzecich była i nadal jest kluczowym elementem polityki handlowej UE, ale UE musi zintensyfikować swoje starania. Powszechnie uznaje się, że obecnie głównym wyzwaniem dla polityki handlowej nie jest obniżanie ceł na towary, lecz znoszenie barier prawnych, poprawa dostępu usług i inwestycji do rynków, otwarcie rynku zamówień publicznych, lepsza ochrona i egzekwowanie praw własności intelektualnej oraz znoszenie nieuzasadnionych barier utrudniających trwałe zaopatrzenie w surowce. Z bardziej ogólnego punktu widzenia należy zapewnić wkład handlu w zrównoważony rozwój, uwzględniając przy tym społeczne skutki barier w handlu. Wyniki badań wskazują, że produkt krajowy brutto (PKB) UE mógłby wzrosnąć o ponad pół procenta, gdybyśmy zrealizowali nasz program negocjacji dwustronnych i wielostronnych[3]. Wartość ta może jednak ulec podwojeniu, jeśli UE osiągnie prawdziwy postęp w odniesieniu do barier pozataryfowych i kwestii regulacyjnych ze swoimi głównymi partnerami, takimi jak USA i Chiny[4]. Polityka handlowa może – i powinna – wnosić znaczny wkład w zwiększanie liczby miejsc pracy i wzrost gospodarczy.

Strategia dostępu do rynku[5] stanowi kluczowy element naszych działań w zakresie egzekwowania prawa, zapewniając skuteczne przekuwanie umów handlowych w konkretne korzyści handlowe. Szczególną uwagę poświęca się działaniom zapobiegawczym, w tym poprzez stosowanie mechanizmów wczesnego ostrzegania określonych w porozumieniach WTO w sprawie barier technicznych w handlu oraz w sprawie stosowania środków sanitarnych i fitosanitarnych. Komisja jest zdeterminowana, by w dalszym ciągu w ten nowy sposób współpracować z państwami członkowskimi oraz przedsiębiorcami w celu znoszenia barier na rynkach państw trzecich i by uczynić znoszenie barier kamieniem węgielnym naszych stosunków z państwami trzecimi, w tym także na najwyższym szczeblu. Zdaniem Komisji kwestie dostępu do rynków powinny stanowić ważną część obecnych dyskusji w Radzie Europejskiej na temat naszych strategicznych partnerstw gospodarczych poprzez określanie priorytetów, usprawnianie różnych instrumentów oraz koordynowanie przekazu, tak by skuteczniej działać na rzecz interesów UE za granicą. Warto także zastanowić się nad priorytetami akurat teraz, gdy Europejska Służba Działań Zewnętrznych rozpoczyna swoją działalność.

Jest to pierwsze sprawozdanie roczne dla Rady Europejskiej w sprawie barier w handlu i inwestycjach w państwach trzecich, zapowiedziane pierwszy raz w strategii „Europa 2020”[6]. Daje ono możliwość skoncentrowania się na wspólnych staraniach dotyczących wybranego zestawu barier w dostępie do rynku, w tym środków o zasięgu ponadgranicznym i praktyk w zakresie polityki przemysłowej[7]. Polityka przemysłowa ponownie cieszy się wyraźnym zainteresowaniem głównych partnerów handlowych UE. Wiąże się to często z aktywnym promowaniem „krajowych liderów”, które może szkodzić interesom UE.

Wybrane bariery mają bardzo duże znaczenie gospodarcze lub systemowe dla europejskich przedsiębiorstw na rynkach niektórych strategicznych partnerów. Wiąże się to również z ograniczeniami wywozowymi w odniesieniu do surowców, które nie są właściwie „barierami w dostępie do rynku”, ale są równie szkodliwe dla europejskich przedsiębiorstw, w szczególności dla europejskich producentów znajdujących się poniżej w łańcuchu dostaw, wykorzystujących surowce w wywożonych wyrobach gotowych. Sprawozdanie pomoże skupić dyskusje w Radzie Europejskiej na wspólnych priorytetach dotyczących dostępu do rynku, by w pełni wykorzystać potencjał połączonej siły UE oraz przynieść bezpośrednie korzyści w odniesieniu do wzrostu gospodarczego i zatrudnienia w Unii Europejskiej.

ZNACZĄCE BARIERY W NASZYCH STOSUNKACH Z PARTNERAMI STRATEGICZNYMI

Niniejsze sprawozdanie koncentruje się na barierach o poważnym znaczeniu gospodarczym lub systemowym dla europejskich przedsiębiorstw na rynkach niektórych z naszych strategicznych partnerów – Chin, Indii, Japonii, Brazylii / Argentyny (te dwa ostatnie państwa razem ze względu na członkostwo w Mercosur), Rosji i USA. W 2009 r. handel z tymi partnerami stanowił 45 % naszego handlu towarami i usługami komercyjnymi (przy czym z USA – 19 %, a z Chinami – 10 %) oraz 41 % naszych przepływów bezpośrednich inwestycji zagranicznych[8] (tylko z USA – 35 %). Ze względu na fakt, że UE nie prowadzi obecnie negocjacji dotyczących umów o wolnym handlu z czterema z tych sześciu partnerów, tym ważniejsze jest wzmocnione wspólne podejście do tych państw.

Fakt, że w niniejszym sprawozdaniu skoncentrowano się na tych strategicznych partnerach, nie oznacza oczywiście zmniejszenia wagi, jaką Komisja przywiązuje do barier na innych ważnych, często rozwijających się, rynkach, takich jak: państwa ASEAN, państwa Rady Współpracy Państw Zatoki Perskiej, państwa sąsiadujące z UE od południa lub wschodu oraz inni strategiczni partnerzy, tacy jak Meksyk lub RPA. Załączony dokument roboczy uzupełnia niniejsze sprawozdanie, bardziej szczegółowo przedstawiając podjęte starania oraz działania przewidziane w celu eliminowania barier wskazanych w szerszym kontekście 32 priorytetowych rynków wywozu.

Wyboru konkretnych barier dokonano w oparciu o niedawne wspólne oceny sytuacji w siedmiu wymienionych krajach, takie jak ocena kluczowych barier przeprowadzona w latach 2009/2010 na wniosek Rady[9], która doprowadziła do nadania priorytetu 205 barierom na 32 rynkach, oraz ciągłe monitorowanie środków protekcjonistycznych wprowadzonych na skutek niedawnego kryzysu gospodarczego i finansowego[10].

Chiny

Chiny są drugim pod względem wielkości partnerem handlowym UE, a UE jest największym partnerem handlowym Chin. Chiny to nie tylko źródło tanich dóbr konsumpcyjnych, ale także produktów o kluczowym znaczeniu dla europejskiego przemysłu wytwórczego. Mimo naszego znacznego deficytu w handlu dwustronnym, Chiny stały się najszybciej rosnącym rynkiem dla naszego wywozu towarów i usług oraz ważnym celem inwestycji UE. W 2009 r. wartość wywozu towarów z UE do Chin wyniosła 82 mld EUR – co stanowi, mimo kryzysu, wzrost o 4 % w stosunku do 2008 r. Do końca października 2010 r. nasz wywóz wzrósł o 38 % w ujęciu rok do roku. Ogólnie między 2005 r. (pierwszych 11 miesięcy) a 2010 r. (pierwszych 11 miesięcy) wywóz z UE do Chin wzrósł ponad dwukrotnie (121 %). Taki poziom wywozu z UE nadal jest jednak poniżej naszych możliwości, a lepszy dostęp do rynku pozwoliłby eksporterom i inwestorom z UE przyczynić się do fenomenalnego wzrostu gospodarczego Chin i w pełni w nim uczestniczyć.

Dziesięć lat po przystąpieniu do WTO Chiny nadal muszą poprawić swoje osiągnięcia we wdrażaniu kluczowych zasad WTO, takich jak niedyskryminacja, przejrzystość i traktowanie narodowe. Ważne przeszkody w dostępie do rynku istnieją nadal w obszarze norm i przepisów technicznych, a także usług, inwestycji i zamówień publicznych. Źródłem ogromnego niepokoju są także niewystarczające egzekwowanie praw własności intelektualnej oraz uciążliwe procedury certyfikacji. U jego podstaw leży rosnąca obawa, że, jak się wydaje, Chiny opracowały interwencjonistyczne środki polityki przemysłowej mające na celu substytucję przywozu, wymuszony transfer technologii oraz przyznawanie preferencyjnego dostępu do surowców lokalnym producentom. Obejmują one takie subsydia w dziedzinie przemysłu, jak: pożyczki preferencyjne z banków państwowych, dotacje gruntowe, preferencyjne ceny środków produkcji (energii) oraz kredyty eksportowe.

Następujące bariery zostały zidentyfikowane jako kwestie priorytetowe dla podmiotów gospodarczych z UE:

1) W odniesieniu do surowców Chiny regularnie stosują środki ograniczające rynek, takie jak cła i kontyngenty wywozowe. W 2009 r. ograniczenia te wywarły wpływ na przywóz z Chin do UE surowców o wartości około 1,2 mld EUR, co stanowi 6 % całkowitego przywozu do EU tych towarów. 59 % przywozu z Chin objętego tymi środkami stanowiły surowce przemysłowe. Te bariery w handlu są szczególnie problematyczne w globalnym środowisku, w którym nie istnieją ani łatwo dostępne surowce zastępcze, ani alternatywne źródło zaopatrzenia. Ostatnie kwestie związane z handlem pierwiastkami ziem rzadkich bardzo dobitnie ilustrują ten problem. Istniejące w Chinach bariery w odniesieniu do pierwiastków ziem rzadkich wywarły w 2009 r. wpływ na 62 % całkowitego przywozu UE tego rodzaju pierwiastków[11]. Obniżenie chińskich kontyngentów wywozowych na pierwiastki ziem rzadkich spowodowało poważne niedobory na rynku oraz znaczne podwyżki cen, co miało istotny wpływ na koszty produkcji zastosowań opartych na pierwiastkach ziem rzadkich. Ceny pierwiastków ziem rzadkich wzrosły nawet o 500 %, a przewiduje się jeszcze dalszy ich wzrost w wyniku ostatniego obniżenia kontyngentów wywozowych. Przemysł UE używa pierwiastków ziem rzadkich w coraz szerszym zakresie zastosowań niższego szczebla, głównie w katalizatorach samochodowych, w sektorze ICT (np. w płytkach obwodów drukowanych, włóknach optycznych oraz półprzewodnikach), lampach opartych na fosforze, silnych magnesach stałych (wykorzystywanych np. w samochodach elektrycznych lub silnikach wiatrowych), zaawansowanym technologicznie szkle oraz ceramice. Dla obecnego, a tym bardziej przyszłego rozwoju gospodarki europejskiej gra toczy się zatem o wysoką stawkę.

2) Głównym źródłem niepokoju w odniesieniu do zamówień publicznych oraz praw własności intelektualnej jest tak zwana polityka „ lokalnej innowacji ”, mająca na celu wspieranie chińskich przedsiębiorstw dążących do osiągnięcia lepszej pozycji w łańcuchu wartości. Jest to poważny problem dla przedsiębiorstw europejskich, które chcą prowadzić wywóz z UE lub już prowadzą działalność w Chinach. W przeszłości polityka ta swoim wymogiem rejestracji praw własności intelektualnej przedsiębiorstw zagranicznych w Chinach poważnie osłabiła dostęp do udzielania zamówień w Chinach w znacznej liczbie innowacyjnych sektorów, od technologii ekologicznych po telekomunikację. Projekt przepisów nakłada także na wnioskodawców obowiązek ujawniania szczególnie chronionych informacji handlowych związanych z innowacjami i prawami własności intelektualnej.

Podczas ostatniego dialogu wysokiego szczebla w dziedzinie gospodarki i handlu rząd Chin zapewnił jednak, że nie będzie inaczej traktować produktów i usług w zależności od miejsca zarejestrowania ich patentów, ani też przyjmować lub utrzymywać środków, które uzależniają przyznawanie preferencji przy zamówieniach publicznych od miejsca opracowania tych produktów i usług lub posiadania praw własności intelektualnej do nich. Komisja z zadowoleniem przyjęła to oświadczenie, ale będzie z uwagą monitorować wdrożenie tych środków, w tym na szczeblu prowincji, aby ustanowić równe reguły gry dla przedsiębiorstw krajowych, przedsiębiorstw z kapitałem zagranicznym mających siedzibę w Chinach oraz przedsiębiorstw zagranicznych.

Ogólnie rzecz biorąc, chińskie ramy prawne udzielania zamówień pozostają niekompletne i nieprzejrzyste. Niezbędne są głębokie reformy, by zapewnić zgodność z międzynarodowymi normami i przewidywalne środowisko dla oferentów. Przystąpienie Chin do Porozumienia w sprawie zamówień publicznych (GPA) ma zasadnicze znaczenie w spełnieniu tych celów.

W szerzej pojętym zakresie praw własności intelektualnej dostęp przedsiębiorstw zagranicznych do chińskiego systemu egzekwowania praw własności intelektualnej pozostaje utrudniony, w szczególności w odniesieniu do przedsiębiorstw działających w sektorze kreatywnym i sektorze innowacji. Z powodu stosowania wobec nich bardziej restrykcyjnych wymogów formalnych znajdują się one w niekorzystnej sytuacji. Szczególnie uciążliwe i kosztowne są wymogi legalizacji i notarialnego poświadczenia pełnomocnictwa oraz dokumentów pochodzenia zagranicznego, utrudniające zagranicznym podmiotom gospodarczym skuteczną obronę ich praw w sądach i organach administracyjnych. W praktyce trudno jest również uzyskać nakazy przejściowe, a odszkodowania przyznawane przez sądy są często zbyt niskie.

3) Chiny coraz częściej nakładają wymogi zgodności z określonymi chińskimi normami oraz związane z nimi uciążliwe procedury badania przez strony trzecie oraz certyfikacji. Wymogi takie kolidują często z międzynarodowymi normami i praktykami, stawiając zagraniczne przedsiębiorstwa w niekorzystnej sytuacji. Dobrym przykładem jest sektor technologii informacji i komunikacji , w którym ogólna złożoność i brak przejrzystości chińskich praktyk regulacyjnych i praktyk oceny zgodności przyczyniają się do coraz mniej przewidywalnych warunków prowadzenia działalności gospodarczej i poważnych problemów z dostępem do rynku przedsiębiorstw zagranicznych i z kapitałem zagranicznym.

4) Odnośnie do inwestycji , obecne przepływy wskazują na ich ogromny niewykorzystany potencjał. Chociaż przedsiębiorstwa europejskie zainwestowały w Chinach w 2009 r. ponad 5 mld EUR, jest to mniej niż 3 % całkowitych wychodzących przepływów inwestycyjnych. Obecnemu klimatowi inwestycyjnemu w Chinach szkodzi brak przejrzystości i przewidywalności. Ponadto chińskie przepisy, zwłaszcza w sektorze energetycznym, (dotyczące wymogu kwalifikacji, ograniczonego dostępu do projektów objętych koncesjami oraz wymagań montażowych) uniemożliwiają przedsiębiorstwom energetycznym z UE pełny dostęp do chińskiego rynku , w szczególności w sektorze energii odnawialnej.

Ponadto, o czym świadczy tak zwany „katalog inwestycyjny”, szereg ważnych sektorów w Chinach pozostaje zamkniętych dla inwestycji zagranicznych lub dostęp do nich jest ograniczony poprzez spółki joint-venture, ograniczenia kapitału udziałowego, ograniczenia liczby zakładów itp. Poprzez połączony wpływ różnych środków Chiny wykorzystują swój system inwestycyjny jako narzędzie sterowania rozwojem gospodarczym, w szczególności faworyzując przedsiębiorstwa lokalne poprzez transfer technologii i know-how. Jest to poważnym problemem dla przedsiębiorstw europejskich pragnących inwestować w Chinach. Zbliżająca się rewizja katalogu inwestycyjnego stanowi dobrą okazję, by przekazać władzom Chin wyraźne przesłanie, że w Chinach potrzebny jest prawdziwie otwarty i niedyskryminacyjny klimat inwestycyjny.

Indie

Indie są ważnym partnerem handlowym UE i rosnącą potęgą gospodarczą. Ze swoją stopą wzrostu między 8 a 10 % rocznie są one jedną z najszybciej rozwijających się gospodarek na świecie. Dochód na osobę wzrósł w latach 1990-2005 ponad dwukrotnie. Jednocześnie w ciągu zaledwie czterech lat handel między UE a Indiami wzrósł o 31 % do ponad 53 mld EUR w 2009 r., a inwestycje UE w Indiach zwiększyły się ponad czterokrotnie od 2003 r. i w 2009 r. osiągnęły wartość 3,1 mld EUR.

System handlowy oraz otoczenie regulacyjne Indii pozostają jednak nadal stosunkowo restrykcyjne[12]. Oprócz wysokich barier taryfowych Indie nakładają również szereg barier pozataryfowych w postaci ograniczeń ilościowych, licencjonowania przywozu, uciążliwego obowiązkowego badania (np. opon) oraz certyfikacji dużej liczby produktów, a także skomplikowanych i długich procedur celnych. W odniesieniu do własności intelektualnej zaobserwowano pewną poprawę infrastruktury egzekwowania praw własności intelektualnej, jednak poważne obawy budzi nadal reakcja Indii na podrabianie i piractwo. Ponadto w obszarze udzielania zamówień, indyjskie ramy prawne są nadal niekompletne. Niezbędne są głębokie reformy, by zapewnić zgodność z międzynarodowymi normami i przewidywalne środowisko dla oferentów.

Obecne wyniki handlowe między UE i Indiami zdecydowanie nie osiągają pełni potencjału w tym obszarze. Kompleksowa i ambitna umowa o wolnym handlu z Indiami, która jest obecnie negocjowana, mogłaby być jedną z najważniejszych umów zawartych przez UE. Umowa handlowa tej skali mogłaby przynieść wymierne korzyści obu gospodarkom, które według ostrożnych szacunków wyniosłyby od 9 do 19 mld EUR.

Następujące bariery stanowią znaczne uciążliwości w handlu z Indiami, które należy rozwiązać:

1) Zaproponowano uciążliwe wymogi licencyjne związane z nowymi przepisami bezpieczeństwa, które, jeśli zostaną w pełni wdrożone, miałyby wpływ na dostęp europejskich podmiotów gospodarczych do zamówień komercyjnych w obszarze telekomunikacji . Przepisy te wymagają uprzedniego poświadczenia bezpieczeństwa osobowego oraz transferu technologii, a także nakładają obowiązek zastąpienia zagranicznych inżynierów inżynierami z Indii. Takie przepisy są bez precedensu na arenie międzynarodowej i zaszkodziłyby inwestycjom w Indiach. W 2009 r. UE dokonała wywozu do Indii sprzętu telekomunikacyjnego o wartości 1 mld EUR.

2) Kolejne aktualne zagadnienie związane z handlem to niedawno wprowadzone środki Indii ograniczające wywóz bawełny. Od 2004 do 2009 r. przywóz bawełny do UE wzrósł o 17 %. Kilka produktów z bawełny objętych jest ograniczeniami wywozowymi w Indiach[13]. Chociaż całkowity przywóz tych produktów z bawełny spadł o 48 % w ciągu ostatnich pięciu lat, niedawne środki dotyczące tych towarów są ważne, gdyż w 2009 r. aż 23 % przywozu do UE tego rodzaju produktów z bawełny pochodziło z Indii. Ponadto polityka Indii, jako drugiego pod względem wielkości producenta bawełny na świecie (20 % światowej produkcji) oraz jedynego na świecie eksportera netto bawełny, ma istotny wpływ na światową podaż bawełny, a więc i na jej ceny, nakręcając światową spiralę cen. Przemysł europejski ma więc do czynienia z bardzo wysokimi cenami i niedoborem zaopatrzenia, ponieważ Indie są głównym źródłem przywozu produktów z bawełny do UE.

3) Co więcej, polityka inwestycyjna Indii zdecydowanie nie sprzyja inwestycjom zagranicznym. Wiele ważnych sektorów gospodarki, takich jak wielomarkowy handel detaliczny, pozostaje zamkniętych na inwestycje zagraniczne; przyjęto także szereg środków, aby kontrolować przepływy kapitału zagranicznego i zapewnić maksymalne korzyści lokalnym przedsiębiorstwom poprzez transfer technologii i know-how.

4) Także przywozowe wymogi sanitarne i fitosanitarne bez naukowego uzasadnienia wykraczające poza międzynarodowe normy utrudniają wywóz z UE, głównie drobiu, mięsa wieprzowego, warzyw, owoców oraz drewna.

Japonia

Jako wysoko rozwinięta gospodarka oraz główny uczestnik światowego handlu i inwestycji, Japonia jest już bardzo ważnym partnerem UE, nadal oferując znaczne możliwości potencjalnego handlu. Ze swoim udziałem w wysokości prawie 4 % wywozu towarów i usług z UE w 2009 r. Japonia stanowi siódmy pod względem wielkości rynek eksportowy UE. W latach 2005–2009 wywóz towarów z UE do Japonii malał jednak średnio o prawie 6 % rocznie. Fakt, że nadwyżka handlowa Japonii pozostaje na wysokim poziomie, jest w części odzwierciedleniem utrzymujących się problemów z dostępem do rynku, jakich doświadczają w Japonii zagraniczne przedsiębiorstwa.

Chociaż ogólnie cła w Japonii są niskie, przeszkody regulacyjne w handlu towarami i usługami oraz bariery w inwestycjach i zamówieniach publicznych pozostają poważne i odczuwane są przez przemysł UE jako jeden z głównych powodów uznawania rynku japońskiego za trudniejszy od innych[14]. Rok 2010 przyniósł jednak ponowne zobowiązanie do zacieśniania więzi gospodarczych między UE i Japonią w kontekście dyskusji w ramach tak zwanej grupy wysokiego szczebla powołanej podczas szczytu UE-Japonia w kwietniu 2010 r. UE jasno dała do zrozumienia, że zademonstrowanie przez Japonię możliwości zniesienia barier regulacyjnych stanowi najważniejszy warunek bliższej integracji gospodarczej między UE a Japonią.

Następujące trzy poważne bariery stanowią więc dobry sprawdzian ambicji Japonii, by – ku obopólnej korzyści UE i Japonii – poprawić dostęp do rynku.

1) Pierwszy przykład wiąże się z głównymi barierami, na które napotykają przedsiębiorstwa z UE na japońskim rynku zamówień publicznych – pomimo faktu, że Japonia jest stroną Porozumienia w sprawie zamówień publicznych (GPA) WTO. Japonia zobowiązała się do otwarcia rynku zamówień publicznych dla stron GPA (a więc także przedsiębiorstw z UE) o wartości około 22 mld EUR. W 2007 r. stanowiło to zaledwie 4 % całkowitego rynku zamówień publicznych Japonii i 0,5 % jej PKB. Dla odróżnienia, japońskie przedsiębiorstwa miały dostęp do rynków zamówień publicznych UE o wartości 312 mld EUR (2,5 % PKB UE). U podstaw tego problemu leżą między innymi ograniczenia w dostępie do kontraktów przyznawanych przez podmioty transportu kolejowego i miejskiego, nadmierne progi dla zamówień publicznych przy pracach budowlanych oraz brak wyczerpującego uwzględnienia lokalnych instytucji zamawiających.

2) Po drugie, nadal trudne jest wprowadzanie na japoński rynek nowych wyrobów medycznych , ponieważ ramy regulacyjne Japonii w niewystarczającym stopniu uznają normy międzynarodowe i przewidują zbyt długie procedury zatwierdzania. W Japonii dostępna jest zaledwie połowa urządzeń medycznych stosowanych na rynkach UE i USA.

3) W odniesieniu do sektora usług finansowych europejski sektor ubezpieczeniowy nadal wyraża niepokój z powodu preferencyjnego traktowania Poczty Japońskiej przez japoński organ regulacyjny. Nowe prawodawstwo opracowywane przez rząd – zamiast wprowadzić równe reguły gry dla prywatnych podmiotów japońskich i zagranicznych – wprowadziłoby jeszcze większą dyskryminację zagranicznych przedsiębiorstw ubezpieczeniowych.

Mercosur: Brazylia i Argentyna

Brazylia jest dziesiątym pod względem wielkości partnerem handlowym UE (dane z 2009 r.), przy czym wywóz do niej towarów z UE wynosi ponad 21 mld EUR. UE jest natomiast największym partnerem handlowym Brazylii i odpowiada za prawie jedną czwartą jej całkowitego handlu. Brazylia jest także największym eksporterem produktów rolnych do UE, dostarczając jedną ósmą ich całkowitego przywozu do UE. UE to największy inwestor zagraniczny w Brazylii. Rynek Brazylii jest jednak stosunkowo silnie chroniony przez taryfę celną wynoszącą średnio 12 % i znaczne bariery pozataryfowe, utrudniające działalność uczestników rynku i inwestorów.

Argentyna jest również ważnym partnerem handlowym UE, a UE jest największym inwestorem zagranicznym w Argentynie, odpowiadającym za około połowę bezpośrednich inwestycji zagranicznych w tym państwie. Jak podkreślano w różnych sprawozdaniach monitorujących opracowanych przez organizacje międzynarodowe i Komisję[15], szczególnie problematyczna była odpowiedź polityki handlowej Argentyny na kryzys gospodarczy, w ramach której od 2008 r. przyjęto znaczną liczbę nowych środków protekcjonistycznych.

Jako państwa członkowskie Mercosur , Brazylia i Argentyna negocjują obecnie umowę stowarzyszeniową z UE, która obejmować będzie umowę o wolnym handlu.

W tym kontekście należy zająć się następującymi poważnymi barierami w handlu, aby ułatwić dostęp do rynków obu tych państw:

1) W Brazylii sprawiedliwy dostęp przedsiębiorstw zagranicznych do rosnącego rynku zamówień publicznych , który obecnie jest już ograniczony, staje się jeszcze trudniejszy: niedawne przepisy wprowadziły margines uprzywilejowania na lokalne towary i usługi w wysokości 25 % oraz ograniczyły do dostawców krajowych udzielanie zamówień na towary i usługi, które uznano za objęte krajowym interesem strategicznym. Wywarło to już negatywny wpływ na europejskich dostawców w obszarze technologii informacyjnych i telekomunikacyjnych. Skala (w 2007 r. szacowano jego wartość na ok. 133 mld EUR) oraz wysoki potencjał rynku zamówień publicznych Brazylii sprawiają, że ta poważna bariera staje się jeszcze istotniejsza, ponieważ wydaje się ona stanowić element polityki przemysłowej o szerszym zasięgu.

2) Zarówno w odniesieniu do Brazylii, jak i Argentyny ograniczenia transportu morskiego są bezpośrednią przyczyną niepokoju przedsiębiorstw z UE. Umowy między Brazylią i Argentyną dotyczące podziału ładunku ograniczają możliwości zaangażowania się przedsiębiorstw żeglugowych z UE w handel międzynarodowy między tymi dwoma państwami. Skala oraz wzrost przepływów handlowych w ramach Mercosur oraz między Mercosur i UE, a także ich prawdopodobny wzrost w wyniku możliwej umowy o wolnym handlu między Mercosur i UE, czynią tę kwestię szczególnie istotną dla przedsiębiorstw z UE.

3) Brazylia i Argentyna utrudniają handel także przy pomocy różnych środków ograniczających wywóz surowców. Produkty, których to dotyczy, to produkty rolne , a także skóry surowe, skóry oraz skóry garbowane chromowo w stanie mokrym („wet blue”). W odniesieniu do produktów rolnych podatki wywozowe dla niektórych z nich, np. nasion soi, wynoszą w Argentynie aż 35 %. W połączeniu z uciążliwymi procedurami wywozowymi, takimi jak na przykład „rejestry wywozowe” dla np. wołowiny i zbóż, środki te wywierają istotny negatywny wpływ na europejskich producentów znajdujących się poniżej w łańcuchu dostaw, a w konsekwencji także na konsumentów. Dobrym przykładem tego zjawiska są skóry surowe, skóry oraz skóry garbowane chromowo w stanie mokrym („wet blue”), których Brazylia i Argentyna są bardzo ważnymi światowymi producentami. Przemysł skórzany w UE w znacznym stopniu zależy od dostaw z Brazylii i Argentyny. W 2009 r. przywóz z Brazylii do UE bydlęcych skór surowych, skór oraz skór garbowanych chromowo w stanie mokrym („wet blue”), na który nałożono ograniczenia, osiągnął wartość 87 mln EUR (12 % całkowitego przywozu do UE), a z Argentyny – 81,2 mln EUR (10 % całkowitego przywozu do UE). Stosowanie podatków wywozowych na skóry surowe i skóry prowadzi do stworzenia bardzo niekorzystnych dla unijnego przemysłu skórzanego warunków konkurencji, ponieważ stanowią one znaczną część kosztów produkcji. Należy zauważyć, że równolegle do wprowadzenia ograniczeń wywozowych Brazylia i Argentyna rozwijają swój przemysł gotowych artykułów skórzanych. Dzięki łatwemu dostępowi do tanich surowców, które nie są dostępne dla ich zagranicznych konkurentów, przemysł ten stał się obecnie bardzo konkurencyjny na arenie międzynarodowej.

4) Znaczące ograniczenia handlu nałożone przez Argentynę w odpowiedzi na kryzys gospodarczy i finansowy stanowią rozszerzenie jej systemu nieautomatycznego udzielania licencji na większy zakres produktów. System, który początkowo koncentrował się na wyrobach włókienniczych, obuwiu i zabawkach, stosowany jest coraz częściej do innych produktów, takich jak opony, rury żelazne, maszyny oraz urządzenia mechaniczne (np. windy, maszyny żniwne), metale nieszlachetne, artykuły różne z metali nieszlachetnych oraz części samochodowe. Potencjalne straty eksporterów europejskich szacuje się na przynajmniej 45 mln EUR. Są powody, by przypuszczać, że zakres systemu nieautomatycznego udzielania licencji zostanie jeszcze bardziej rozszerzony. Istotną cechą tych środków są bardzo często „dobrowolne” ograniczenia przywozu przez importerów do takiego poziomu, by zrównał się on z produkcją krajową. Idąc tym samym tokiem rozumowania, rząd Argentyny podjął środki ograniczające przywóz niektórych produktów żywnościowych , między innymi przez nieformalne zachęcanie supermarketów do zaprzestania ich sprzedaży oraz przez opóźnianie wydawania tak zwanych „świadectw dopuszczenia do swobodnego obrotu”.

Rosja

Rosja jest jednym z czołowych partnerów handlowych UE, a dwustronne przepływy handlowe osiągały wysokie tempo wzrostu aż do połowy 2008 r., kiedy to Rosja w odpowiedzi na kryzys gospodarczy i finansowy przyjęła jednostronne środki ograniczające handel. Te środki protekcjonistyczne wywarły poważny wpływ na stosunki handlowe UE-Rosja. W 2009 r. wywóz towarów z UE do Rosji wyniósł 65,6 mld EUR (spadek z 89,1 mld EUR w 2007 r.), podczas gdy przywóz z Rosji wyniósł 115 mld EUR (144,5 mld w 2007 r.). Wartość wywozu usług komercyjnych z UE wyniosła 18,3 mld EUR (2009 r.), a przepływy bezpośrednich inwestycji zagranicznych z UE – 26,3 mld EUR (2008 r.). Spółki będące własnością skarbu państwa nadal grają istotną rolę w rosyjskiej gospodarce.

Negatywny wpływ szeregu niedawnych politycznych działań protekcjonistycznych Rosji na wywóz z UE utrwaliła jeszcze konsolidacja podwyżek tymczasowej rosyjskiej taryfy celnej w ramach wspólnej taryfy zewnętrznej unii celnej z Kazachstanem i Białorusią, która weszła w życie 1 stycznia 2010 r.[16] Rosja przyspieszyła ostatnio procedurę przystąpienia do WTO i zamierza ją zakończyć jeszcze w tym roku, co mogłoby spowodować ponowne obniżenie podwyższonych stawek celnych do poziomu wynegocjowanego z członkami WTO.

W ostatnich latach Rosja wprowadziła wysokie cła wywozowe na szereg towarów, które są ważne dla importerów w UE, takich jak drewno oraz złom metali żelaznych i nieżelaznych. Ze względu na skalę rosyjskich dostaw polityki takie wywierają znaczny wpływ na przemysł UE. Wartość przywozu tych surowców przemysłowych z Rosji do UE, którego dotyczą bariery, wyniosła w 2009 r. prawie 3 mld EUR. W ramach przystąpienia Rosji do WTO, które zapewniłoby bardziej stabilne warunki prowadzenia działalności gospodarczej w Rosji i z nią, osiągnięto ostatnio porozumienie dwustronne mające na celu rozwiązanie wszystkich niezamkniętych kwestii, takich jak cła wywozowe na drewno i dyskryminacyjne opłaty kolejowe.

Następujące bariery handlowe wyróżniają się jako kluczowe dla interesów gospodarczych UE:

1) Głównym problemem dla eksporterów z UE, zwłaszcza dla małych przedsiębiorstw, są w dalszym ciągu drogie i uciążliwe procedury celne , włącznie z arbitralną wyceną i uciekaniem się do cen minimalnych. Wdrożenie unii celnej między Rosją, Kazachstanem i Białorusią wzmogło jeszcze problemy w tym obszarze.

2) Również obawy związane z egzekwowaniem praw własności intelektualnej są istotnym elementem w kontaktach z Rosją. W Rosji nadal bardzo częste jest naruszanie praw własności intelektualnej. Sprzedaż i stosowanie podrobionych towarów są rozpowszechnione zarówno na rynkach ulicznych, jak i w głównym nurcie sprzedaży detalicznej. Konkurencyjności UE szkodzą ponadto notoryczne naruszenia patentów, tajemnicy handlowej oraz know-how w innowacyjnych sektorach. Ustanowienie unii celnej między Rosją, Kazachstanem i Białorusią w dniu 1 stycznia 2010 r. przyniosło zagrożenie dalszego osłabienia egzekwowania ochrony znaków towarowych. Wiąże się ono ze słabym systemem praw własności intelektualnej w Kazachstanie, którego nieszczelne granice pozwalają na napływ podrabianych towarów i niezgodny z prawem import równoległy z państw azjatyckich, zwłaszcza Chin.

3) Polityka inwestycyjna Rosji, której celem jest ochrona i promowanie krajowego przemysłu, również daje powody do niepokoju. Środki inwestycyjne związane z handlem obejmują wymogi dotyczące lokalnej zawartości, sprzedaży krajowej, wyników wywozu oraz transferu technologii. Niedawna „inicjatywa lokalizacji”, której celem jest zachęcenie przedsiębiorstw zagranicznych do rozpoczęcia produkcji w Rosji w szeregu sektorów, w tym motoryzacyjnym, elektronicznym i farmaceutycznym, jest ostatnim przykładem tej polityki. Ponadto rosyjskie prawo w dziedzinie inwestycji zagranicznych w strategicznych sektorach nakłada bardzo niskie pułapy wcześniejszych zatwierdzeń dla zagranicznych inwestycji energetycznych w Rosji, co znacznie utrudnia inwestycje UE na rosyjskim rynku w zakresie wydobycia i produkcji energii.

4) Ostatnią, lecz równie ważną kwestią są środki sanitarne i fitosanitarne , które w poważnym stopniu utrudniają wywóz z UE do Rosji. Większość rosyjskich środków sanitarnych i fitosanitarnych nie jest spójna z normami międzynarodowymi i nie ma żadnych podstaw naukowych. Ekonomiczna wartość wywozu, którego dotyczą te bariery, jest znaczna. W 2009 r. wywóz produktów rolnych do Rosji stanowił około 10 % całkowitego wywozu z UE do Rosji, wynosząc prawie 7 mld EUR. Rosja jest więc głównym rynkiem wywozu dla produktów rolnych, a restrykcje w tym obszarze stanowią bezpośrednie zagrożenie dla przedsiębiorstw działających w tym sektorze.

Stany Zjednoczone

Stany Zjednoczone to bez wątpienia najważniejszy partner handlowy i inwestycyjny UE. W 2009 r. wywóz towarów i usług komercyjnych z UE do USA osiągnął wartość 322 mld EUR (20,6 % całkowitego wywozu z UE), podczas gdy przywóz towarów i usług z USA wyniósł 281,9 mld EUR (17,6 % całkowitego przywozu do UE). UE i USA cieszą się najbardziej zintegrowanymi stosunkami gospodarczymi na świecie, o czym świadczą bezkonkurencyjne poziomy wzajemnych inwestycji osiągające wartość 1 044,1 mld EUR w przypadku inwestycji USA w UE oraz wartość 1 134 mld EUR w przypadku inwestycji UE w USA w 2009 r. W 2009 r. przepływy z UE do USA wyniosły 75,1 mld EUR, a przepływy z USA do UE – 97,8 mld EUR.

Ogromny potencjał stosunków transatlantyckich nie jest jednak jeszcze w pełni wykorzystany. Biorąc pod uwagę niski średni poziom taryf (poniżej 3 %), klucz do wykorzystania tego potencjału leży w znoszeniu barier pozataryfowych. Największe zaś przeszkody wynikają z rozbieżności norm i przepisów po obu stronach Atlantyku. A stawka jest wysoka: z przeprowadzonego niedawno badania wynika, że usunięcie zalewie połowy z istniejących barier pozataryfowych i rozbieżności regulacyjnych między UE i USA spowodowałoby wzrost unijnego PKB o 122 mld EUR rocznie[17].

W kontekście tak znacznej i głęboko zakorzenionej więzi gospodarczej kwestią priorytetową jest stawienie czoła następującym barierom utrzymywanym przez USA:

1) Uderzający jest niski poziom otwartości rynków zamówień publicznych w USA na oferentów z UE. Po części wynika on z ograniczonego zakresu zobowiązań USA w ramach GPA, które obejmują zaledwie 3,2 % amerykańskiego rynku tych zamówień (wartego w sumie 34 mld EUR). UE zobowiązała się natomiast do otwarcia aż około 15 % swoich rynków zamówień publicznych na inne strony umowy o zamówieniach publicznych, co zdecydowanie kontrastuje ze zobowiązaniami USA. Inicjatywa „ Buy American ” („Kupuj produkty amerykańskie”) jeszcze bardziej ograniczyła skuteczny dostęp do rynków zamówień publicznych USA w obszarach nieobjętych zobowiązaniami USA w ramach GPA poprzez przepisy dyskryminacyjne zawarte w ustawie „American Economic Recovery and Reinvestment Act” i podobnym prawodawstwie. Przepisy te dodatkowo zwiększyły niepewność zagranicznych podmiotów gospodarczych na rynku USA i skutecznie wykluczyły ich z niektórych przetargów, zwłaszcza w sektorze budowlanym, a także wywołały efekt domina w odniesieniu do podobnych środków w innych państwach. Kolejnym przykładem szkodliwych praktyk jest zakaz dokonywania przez rząd USA zakupów od tak zwanych przedsiębiorstw przeniesionych, które początkowo były przedsiębiorstwami amerykańskimi, lecz zmieniły jurysdykcję podatkową i przeniosły się do systemu podatkowego innego państwa.

2) Kolejną barierą horyzontalną, która może mieć potencjalnie znaczny wpływ gospodarczy i praktyczny na wywóz z UE do USA, są przepisy dotyczące stuprocentowej kontroli . Te przepisy USA, mające na celu wzmocnienie bezpieczeństwa poprzez zapobieganie potencjalnym zagrożeniom terrorystycznym międzynarodowego systemu handlu kontenerami morskimi, przewidują wprowadzenie do 1 lipca 2012 r. stuprocentowych kontroli (przed przybyciem kontenerów do portów USA) wszystkich kontenerów przeznaczonych do USA. Ich reperkusje są tak poważne, że działałyby jako znaczna przeszkoda w handlu UE-USA. Choć w kontekście dyskusji w ramach Transatlantyckiej Rady Gospodarczej poczyniono znaczny postęp na drodze do uznania przez USA pojęcia „zatwierdzonego podmiotu gospodarczego”, to UE nadal będzie bardzo ściśle monitorować dalszy rozwój wydarzeń w odniesieniu do tej bariery.

NAJWAŻNIEJSZE BARIERY: HORYZONTALNA ANALIZA GŁÓWNYCH TENDENCJI I PRIORYTETÓW

Bariery wymienione w sekcji 2 stanowią wybór najważniejszych problemów, przed którymi stają europejskie przedsiębiorstwa, gdy chcą uzyskać dostęp do rynków naszych strategicznych partnerów. Niektóre rodzaje barier powtarzają się. Poniższa analiza takich powtarzających się cech może być przydatna przy określaniu najlepszych metod rozwiązania problematycznych kwestii, w tym dalszych możliwości wzmocnienia pozycji negocjacyjnej UE, oraz przy definiowaniu wzmocnionej (i bardziej zdecydowanej) strategii ich likwidowania w przyszłości.

Zamówienia publiczne

Rynki zamówień publicznych pozostają w znacznym stopniu zamknięte na uczestników zagranicznych, co wyraźnie ilustrują wskazane problemy w USA, Chinach, Japonii i Brazylii. Ich wartości komercyjnej nie można jednak w żadnym przypadku lekceważyć. Mają one znaczny niewykorzystany potencjał. W 2007 r. wydatki na zamówienia publiczne stanowiły 16 % PKB w UE, 11 % w USA, a 18 % w Japonii. Dane dla krajów wschodzących i rozwijających się są ubogie. W 2007 r. ich rynki zamówień publicznych szacowano na około 212 mld EUR w Indiach i państwach Mercosur (Brazylia i Argentyna) łącznie. Być może w ujęciu bezwzględnym jest to stosunkowo niewiele, ale można się spodziewać, że rynki te znacznie wzrosną i dostarczą cennych możliwości rozwoju działalności gospodarczej w przyszłości w sektorach, w których przemysł UE jest wysoce konkurencyjny.

Zamówienia publiczne stanowią jednak zapewne największy segment handlu, który jest nadal w dość znacznym stopniu chroniony przed zobowiązaniami międzynarodowymi. Zaledwie 14 państw przystąpiło do umowy o zamówieniach publicznych (GPA). Spośród sześciu strategicznych partnerów wymienionych w niniejszym sprawozdaniu jedynie USA i Japonia są członkami GPA, a Chiny negocjują obecnie przystąpienie. Co więcej, nawet te kraje, które podpisały GPA, wynegocjowały znaczne ograniczenia swoich zobowiązań do otwarcia rynku w formie progów minimalnych oraz wyłączenia z nich pewnych sektorów lub jednostek (np. poniżej poziomu federalnego). Nic zatem dziwnego, że w wyniku kryzysu finansowego i gospodarczego w latach 2008/2009 nastąpiło rozpowszechnienie środków protekcjonistycznych w obszarze zamówień publicznych[18].

Ponadto GPA charakteryzuje się istotną asymetrią między oferowanymi przez różne strony zobowiązaniami dotyczącymi dostępu do rynku, przy czym UE jest zdecydowanie bardziej otwarta od pozostałych stron. Nasi partnerzy wyraźnie nie potrafią w tym obszarze przestrzegać zasady wzajemności. Dla przykładu w 2007 r. wartość udzielonych przez USA zamówień otwartych dla zagranicznych oferentów na podstawie GPA wyniosła zaledwie 34 mld EUR, a przez Japonię – 22 mld EUR. Kwoty te wyraźnie kontrastują z rynkami zamówień publicznych o wartości 312 mld EUR, do otwarcia których zobowiązała się UE. Są więc mocne powody, by dążyć do większego dostępu do zamówień publicznych, zwłaszcza w odniesieniu do naszych partnerów strategicznych, którzy nie odwzajemnili naszych zobowiązań. Trzeba będzie wzmocnić starania, aby zwiększyć zobowiązania międzynarodowe – poprzez dalsze negocjacje i rozszerzanie liczby członków GPA, umowy o wolnym handlu negocjowane przez UE lub ukierunkowane działania dwustronne.

Biorąc pod uwagę stosunkową otwartość UE na oferentów zagranicznych, jej możliwości przetargowe w negocjacjach handlowych dotyczących dostępu do zagranicznych rynków zamówień publicznych są ograniczone[19]. Aby je zwiększyć i zapewnić poprawę symetrii w dostępie do rynków zamówień publicznych, Komisja argumentowała w niedawnym komunikacie w sprawie polityki handlowej i Akcie o jednolitym rynku, że potrzebna jest konkretna inicjatywa, i że zamierza przedłożyć wniosek w tym względzie. Podstawowym celem tego nowego instrumentu prawnego byłoby wyjaśnienie zasad rządzących dostępem towarów, usług i przedsiębiorstw państw trzecich do rynku zamówień publicznych UE, co zapewniłoby równe reguły gry na tym rynku, oraz wzmocnienie pozycji UE w negocjacjach dostępu przedsiębiorstw z UE do rynków zamówień publicznych państw trzecich, tak by uzyskać (dalsze) otwarcie rynków zamówień publicznych naszych partnerów strategicznych.

Aby zapewnić europejskim przedsiębiorstwom dostęp do odpowiedniego udziału zagranicznych rynków zamówień publicznych UE, niezbędny będzie ponadto wysoki poziom zaangażowania.

Skuteczna ochrona praw własności intelektualnej

Trudności przedstawione powyżej w związku z rynkami Chin i Rosji są objawami olbrzymich problemów napotykanych przez europejskie podmioty gospodarcze przy wywozie towarów i usług chronionych prawami własności intelektualnej. W zglobalizowanej gospodarce przewaga konkurencyjna gospodarki UE opiera się w coraz wyższym stopniu na towarach i usługach o wysokiej wartości dodanej oraz znacznych prawach własności intelektualnej. W konsekwencji wzrost gospodarczy, zatrudnienie i innowacje w UE ponoszą znaczne straty, gdy nasze pomysły, marki i produkty są nielegalnie kopiowane i podrabiane. Brak ochrony prawnej i skutecznego egzekwowania praw własności intelektualnej, w tym niewystarczająca ochrona oznaczeń geograficznych, utrudniają europejskim przedsiębiorstwom odnoszenie korzyści z istotnych możliwości eksportowych. Przykładowo w 2007 r. chronione nazwy pochodzenia i chronione oznaczenia geograficzne produktów rolnych miały szacunkową łączną wartość 14,2 mld EUR, a szacuje się, że około 30 % z nich objętych jest wywozem z UE. Wzmocnienie ochrony praw własności intelektualnej naszych przedsiębiorstw stanowi zatem kluczowy element zapewnienia zdolności UE do konkurowania w globalnej gospodarce.

Osiągnięto pewien postęp w odniesieniu do ochrony praw własności intelektualnej, w szczególności przez skuteczniejszą realizację strategii egzekwowania opracowanej przez Komisję[20]. Zdecydowane przepisy w zakresie praw własności intelektualnej zostały wynegocjowane w umowach dwustronnych. Z szeregiem krajów zajmujących podobne stanowisko[21] zawarto Umowę handlową dotyczącą zwalczania obrotu towarami podrobionymi (ACTA). Z niektórymi kluczowymi partnerami, takimi jak Chiny i Rosja, wzmocniono szczególny dialog w sprawie praw własności intelektualnej. Nowo utworzony punkt pomocy w zakresie praw własności intelektualnej dla MŚP działających w Chinach był również bardzo skuteczny w niesieniu pomocy europejskim MŚP w zakresie ochrony i obrony ich praw w tym państwie[22], jako uzupełnienie projektu partnerskiego UE i chińskich władz mającego na celu poprawę skuteczności dochodzenia praw własności intelektualnej w Chinach – „IPR2”[23].

Niedawna ocena strategii Komisji dotyczącej egzekwowania[24] wskazała, że strategia ta jest właściwa i doprowadziła do kilku sukcesów, ale po 6 latach istnienia wymaga pewnych dostosowań. W związku z tym Komisja dokonuje przeglądu tej strategii, która powinna zostać zaktualizowana przez bardziej kompleksowe podejście (uwzględniające zwłaszcza szerszy zakres interesów zainteresowanych stron, np. kwestie związane z rozwojem), na podstawie wyżej wymienionej oceny oraz innych źródeł, w tym szeroko zakrojonych konsultacji z zainteresowanymi stronami.

Stałe zaopatrzenie w surowce

Wzrost globalnego zapotrzebowania i presja na wzrost cen spowodowana gwałtownym uprzemysłowieniem gospodarek wschodzących budzą obawy co do sprawnego funkcjonowania globalnych rynków surowców[25]. Przywóz surowców stanowi około jedną trzecią całkowitego przywozu do UE. Przemysł UE jest w znacznej mierze zależny od przywozu specyficznych surowców do produkcji i wywozu wielu zaawansowanych technologicznie i ekologicznych produktów.

Ograniczenia w handlu tymi towarami mogą więc wpłynąć na konkurencyjność przemysłu UE. W przypadku gdy produkcja danego surowca jest skoncentrowana w niewielkiej liczbie państw, ograniczenia wywozowe mają znaczny wpływ na globalny rynek tego surowca i mogą stanowić poważny problem dla przemysłu UE[26]. Ponadto stosowanie ograniczeń wywozu przez jedno z państw produkujących wywiera na innych eksporterów presję, by je naśladowali w celu ochrony swojego krajowego przemysłu wykorzystującego dany surowiec, co wywołuje reakcję łańcuchową zwiększającą zakłócenia na światowych rynkach i powodującą wzrost cen. Malejące ceny krajowe w państwach stosujących restrykcje mogą także zniechęcać do dalszego inwestowania w produkcję / wydobycie surowców i w ten sposób jeszcze bardziej zagrozić długofalowemu zaopatrzeniu w te surowce.

Spośród krajów wybranych do tego sprawozdania ograniczenia wywozu surowców stosują obecnie: Argentyna, Brazylia, Chiny, Indie i Rosja. W 2009 r. środki te wpłynęły negatywnie na przywóz do UE surowców o wartości prawie 6 mld EUR. Wg niedawnego badania przeprowadzonego przez OECD 65 członków WTO stosowało cła wywozowe w latach 2003-2009[27]. Dane zgromadzone przez Komisję[28] wskazały, że od września 2009 r. ograniczenia wywozu, które dotknęły podmioty gospodarcze z UE, odnosiły się do ponad 1 200 pozycji taryfowych[29]. Kraje nakładające największą liczbę środków to między innymi: Chiny, Rosja, Argentyna i Ukraina. Najmocniej dotkniętymi sektorami były: produkty rolne, minerały, chemikalia, skórki surowe i skóry, drewno i wyroby drewniane oraz metale.

Zwalczanie tego rodzaju środków zakłócających handel jest jednak szczególnie trudnym wyzwaniem ze względu na fakt, że nie są one całkowicie wykluczone obecną dyscypliną WTO. Podczas gdy ograniczenia ilościowe (zwłaszcza kontyngenty wywozowe oraz pozwolenia na wywóz) podlegają przepisom GATT, taryfy celne zazwyczaj nie są objęte wielostronnymi środkami dyscyplinującymi[30]. Komisja, w ramach swojego ogólnego podejścia do surowców, opracowała więc specyficzną strategię handlową dotyczącą surowców, opartą na trzech filarach: negocjacjach odpowiednich dyscyplin na szczeblu wielo- i dwustronnym, egzekwowaniu obowiązujących praw poprzez podważanie niezgodnych z prawem ograniczeń wywozowych, w tym, jeśli to możliwe, przez procedury rozstrzygania sporów w WTO, działania informacyjne skierowane do krajów trzecich, mające na celu przekonanie ich o globalnym charakterze problemu surowców i korzyściach, które one same mogą odnieść z jasnych zasad w tym obszarze.

UE wdrożyła tę strategię między innymi poprzez przeprowadzenie negocjacji handlowych, wszczęcie w WTO sprawy przeciwko szeregowi środków ograniczających wywóz stosowanych przez Chiny, gdzie Komisja bada obecnie najbardziej odpowiednie dalsze kroki, które można podjąć, włącznie z możliwą kolejną sprawą w WTO, a także przez dyskusje na ten temat w ramach kontaktów dwustronnych i na różnych forach, takich jak OECD. Nadal konieczne będzie poruszanie kwestii surowców z odpowiednimi partnerami na najwyższym szczeblu i wykorzystanie pełnego potencjału kanałów rozstrzygania sporów i negocjacji umów o wolnym handlu, tam gdzie są one dostępne.

Usługi

Szybko rozwijający się sektor usług przyczynia się bardziej do wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy niż jakikolwiek inny sektor. W UE sektor usług odpowiada za około trzy czwarte PKB, 70 % miejsc pracy w UE[31] oraz około 30 % wywozu z UE. Handel usługami stanowi jednak zaledwie 20 % światowego handlu. UE jest światowym liderem globalnego rynku handlu usługami, dokonawszy w 2009 r. 27 % światowego wywozu i 25 % światowego przywozu. Usługi są więc obszarem handlu międzynarodowego, w którym przemysł UE jest wysoce konkurencyjny, ale w którym bariery w handlu – co pokazują bariery wymienione w sekcji 2 w odniesieniu do Japonii i Mercosur – nadal uniemożliwiają mu odniesienie pełnych korzyści z silnej konkurencyjności. Ograniczenia w handlu usługami przyjmują formę barier wejścia na rynek, bezpośredniej dyskryminacji między krajowymi a zagranicznymi dostawcami usług lub barier regulacyjnych, które stosuje się wprawdzie do wszystkich dostawców, ale które de facto tworzą dodatkowe przeszkody dla dostawców zagranicznych.

Ponieważ w przybliżeniu 75 % handlu usługami dotyczy świadczenia usług infrastrukturalnych, zwiększenie otwartości handlu usługami mogłoby także wzmocnić konkurencyjność przedsiębiorstw produkujących, co prowadziłoby do ogólnego wzrostu dobrobytu. Powinniśmy wzmocnić wysiłki w celu otwarcia rynków usług za granicą. UE negocjuje obecnie liberalizację handlu usługami w wielostronnych ramach GATS i przez dwustronne umowy o wolnym handlu. Ta druga droga doprowadziła do znaczącego pakietu liberalizacyjnego w kontekście umowy o wolnym handlu UE / Korea. Opierając się na tym ważnym precedensie, UE powinna nadać priorytet usługom z zamiarem uzyskania bardzo ambitnych wyników w umowach zawieranych w przyszłości, w najbliższym czasie zwłaszcza z Indiami i Kanadą.

Inwestycje

Obecna faza globalizacji z dużym znaczeniem zintegrowanych łańcuchów dostaw wiąże się z gwałtownym wzrostem zagranicznych inwestycji bezpośrednich. Uznaje się je za jeden z kluczowych czynników wspierających wzrost gospodarczy, również w krajach rozwijających się. Stanowią one ważne źródło korzyści produkcyjnych i odgrywają kluczową rolę w zakładaniu przedsiębiorstw za granicą oraz tworzeniu globalnych łańcuchów dostaw jako części nowoczesnej gospodarki światowej. Niedawne badanie wykazało także, że otwarty klimat inwestycyjny odgrywa istotną rolę w utrzymaniu miejsc pracy w UE[32]. Jako największe źródło zagranicznych inwestycji bezpośrednich w gospodarce światowej, UE jest bardzo zainteresowana poprawą dostępu do rynków zagranicznych i uwolnieniem pełnego potencjału wewnętrznej siły UE w dziedzinie usług i prowadzenia przedsiębiorstw.

Bariery w inwestycjach zagranicznych przyjmują formę ograniczeń regulacyjnych, klasyfikowanych przez OECD w trzech szerokich kategoriach: (i) ograniczenia zagranicznej własności kapitału udziałowego; (ii) obowiązkowe procedury badania i zatwierdzania zwiększające koszt wejścia na rynek oraz (iii) ograniczenia operacyjne, takie jak ograniczenia liczby cudzoziemców pracujących w podmiotach powiązanych, wymogi dotyczące narodowości lub zamieszkania członków zarządu, ograniczenia dotyczące wkładu oraz dyskryminacyjne przepisy lub ograniczenia dotyczące rozdziału zysków. Większość ograniczeń stosowana jest w sektorach usługowych, przy czym transport, telekomunikacja, finanse oraz elektryczność są najmocniej ograniczanymi sektorami. Chociaż nie jest łatwo zmierzyć ograniczenia dotyczące zagranicznych inwestycji bezpośrednich w poszczególnych krajach, to zdecydowanie wyraźny jest wysoki poziom barier w inwestycjach w Indiach, Chinach i Rosji, przedstawiony w sekcji 2.

Ze względu na korzyści z inwestycji zagranicznych UE stara się tworzyć atrakcyjny i stabilny klimat dla europejskich inwestorów za granicą oraz zachować i wspierać otwarty system inwestycyjny u siebie, w duchu wzajemności i wzajemnych korzyści. Dąży do tego poprzez kombinację negocjacji i dialogu z kluczowymi partnerami, jak USA, Chiny i Rosja, oraz przez aktywny udział w pracach organów międzynarodowych, jak OECD, UNCTAD i G8/G20. Wraz z wejściem w życie Traktatu Lizbońskiego oraz rozszerzeniem kompetencji UE na zagraniczne inwestycje bezpośrednie polityka inwestycyjna jest obecnie bardziej kompleksowo opracowywana i sterowana na szczeblu europejskim, co wzmacnia pozycję negocjacyjną UE nie tylko w odniesieniu do wspierania stopniowego znoszenia ograniczeń na zagraniczne inwestycje bezpośrednie w krajach trzecich, ale także do dawania lepszej ochrony inwestycji wszystkim europejskim przedsiębiorstwom, a w międzyczasie zabezpiecza poziomy ochrony wynegocjowane indywidualnie z państwami trzecimi przed Traktatem Lizbońskim przez państwa członkowskie. Komisja opublikowała już komunikat[33] w sprawie międzynarodowej polityki inwestycyjnej, która wzmacnia konkurencyjność UE, a co za tym idzie przyczynia się do realizacji celów określonego w strategii „Europa 2020” inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Odnowiona strategia handlowa zobowiązuje UE także do spełnienia potrzeb inwestorów unijnych poza UE przez negocjowanie kompleksowych przepisów z zakresu dostępu do rynku i ochrony inwestycji z kluczowymi partnerami handlowymi, szczególnie pilnie z Indiami, Kanadą i Singapurem, gdzie negocjacje handlowe są już bardzo zaawansowane. UE rozważy także samodzielne umowy inwestycyjne z innymi głównymi partnerami handlowymi, takimi jak Chiny i Rosja.

Oprócz tego merytorycznego i zmieniającego się planu negocjacji, istnienie specyficznych barier w inwestycjach wymagać będzie także zaangażowania w poszczególnych przypadkach na wysokim szczeblu politycznym, aby zapewnić brak dyskryminacji wobec inwestorów europejskich.

Kwestie regulacyjne – przepisy i normy techniczne (techniczne bariery w handlu oraz środki sanitarne i fitosanitarne)

Przepisy techniczne i bariery związane z normami zajmują wysokie pozycje wśród związanych z dostępem do rynku obaw eksporterów z UE. Przykłady wspomniane w sekcji 2 obejmują problemy w sektorze technologii informacyjnych w Chinach i Indiach lub urządzeń medycznych w Japonii. Bariery takie mogą wywierać istotny wpływ gospodarczy na producentów, ponieważ wymagają one co najmniej dostosowania produktów i zakładów produkcyjnych do różnych wymogów. Ze względu na fakt, że przedsiębiorstwa z UE w coraz wyższym stopniu stają się częścią światowych łańcuchów dostaw, różnice w przepisach i normach zwiększają koszt uczestnictwa w gospodarce światowej i zmniejszają konkurencyjność lokalnych przedsiębiorstw na globalnym rynku.

Kwestie regulacyjne wspomniane wcześniej w niniejszym sprawozdaniu w związku z Chinami, Indiami, Japonią i Rosją mogą w 2009 r. dotknąć wywozu z UE o wartości około 13,7 mld EUR. Bariery regulacyjne są także bardzo znaczącymi przeszkodami w handlu transatlantyckim. Różnią się one w wielu sektorach, np. motoryzacyjnym, gdzie amerykańskie wymogi bezpieczeństwa wiążą się z 42 normami, których muszą przestrzegać producenci samochodów i sprzętu sprzedawanego w USA, a które różnią się od międzynarodowych norm, lub w sektorze wyrobów włókienniczych, gdzie obowiązują restrykcyjne wymagania przewidziane w ustawie Consumer Product Safety Improvement Act .

Niektóre przeszkody regulacyjne wynikają jedynie z różnic w podejściu regulacyjnym. Takie różnice mogą być w zupełności zgodne z prawem i po prostu odzwierciedlać historyczny rozwój różnych podejść regulacyjnych, różnice w poziomie dochodów, preferencje konsumentów lub odczuwalne ryzyko. W wielu przypadkach jednak różnice – jak np. wymogi podwójnego badania lub nadmierne wymogi dokumentacyjne – stosowane są notorycznie w celu faworyzowania lub ochrony produkcji krajowej. Ta ostatnia sytuacja wymagać będzie od UE zdecydowanej, skoncentrowanej i asertywnej reakcji, ta pierwsza tymczasem powinna być rozpatrywana przez bardziej systemową i długofalową współpracę oraz dialog, w szczególności wzmacniając przejrzystość i przewidywalność systemów regulacyjnych.

Wspomniany w sekcji 2 przykład chińskich środków w sektorze informacji i technologii obrazuje problemy wiążące się z normami regulacyjnymi. Przy określaniu obaw związanych z bezpieczeństwem środki chińskie wychodzą poza powszechną praktykę w innych krajach oraz odpowiednie normy międzynarodowe[34]. Konieczność przestrzegania krajowych norm chińskich nakłada na przedsiębiorstwa europejskie znaczne koszty. Podczas gdy interwencje na wysokim szczeblu doprowadziły do pewnych dostosowań chińskiej polityki, podstawowy problem nieuznawania norm międzynarodowych pozostaje nadal aktualny. UE angażuje się w szereg form dialogu regulacyjnego z chińskimi władzami, aby argumentować na rzecz stosowania norm międzynarodowych oraz dalszego angażowania Chin w uczestnictwo w międzynarodowych organizacjach normalizacyjnych. Wyraźnie widać, że gra toczy się o wysoką stawkę, i że do osiągnięcia odczuwalnego postępu niezbędne będą regularne dyskusje na wysokim szczeblu, w tym w ramach dialogu gospodarczego i handlowego na wysokim szczeblu oraz podczas szczytów.

Jak często bywa w kwestiach regulacyjnych, działania zapobiegawcze zanim środki zostaną przyjęte mają większe szanse powodzenia niż próby zniesienia środków, które przeszły już przez proces legislacyjny. Należy uwzględnić to w strategii UE zajmującej się kwestiami regulacyjnymi.

W podobny sposób w ostatnich latach wzrosło znacznie stosowanie barier w handlu w postaci przepisów dotyczących bezpieczeństwa żywności, zdrowia zwierząt i roślin, jak pokazano przy ważnych barierach opisanych w sekcji 2 w odniesieniu do Rosji i Indii, co stwarza problemy eksporterom z UE. Przykłady Rosji i Indii pokazują, że rządy często wychodzą poza to, co wymagane do ochrony zdrowia konsumentów, i stosują ograniczenia sanitarne i fitosanitarne, aby chronić krajowych producentów produktów rolnych przed uczciwą konkurencją. Ze względu na to, że bariery taryfowe dla produktów rolnych będą stopniowo znoszone w następnych latach, realne jest ryzyko, że problemy takie staną się jeszcze bardziej powszechne w przyszłości.

Bariery związane z cłami

Jak wykazano w sekcji 2 na przykładzie rosyjskich środków celnych i argentyńskiego systemu licencjonowania przywozu, tradycyjne bariery celne istnieją nadal obok nowych, bardziej wyszukanych form środków. Od początku kryzysu finansowego i gospodarczego w 2008 r. środki w tych dwóch krajach budziły rosnący niepokój europejskich eksporterów. Szczegółowa analiza wdrożenia tych środków ukazuje stały schemat braku przejrzystości, dyskryminacji administracyjnej w postaci uciążliwych procedur oraz często arbitralnej interpretacji obowiązujących przepisów, np. w sprawie oceny celnej.

UE z determinacją występowała przeciwko takim środkom, zwłaszcza gdy były powody, by sądzić, że nie są one zgodne z zasadami WTO, tak jak w przypadku argentyńskiego systemu licencjonowania przywozu. W tym przypadku jednak nawet wspólne działanie w ramach WTO z innymi partnerami, których dotknęły te środki, nie przyniosło istotnych rezultatów. Należy zatem rozważyć, czy potrzebne są inne środki, takie jak oficjalne procedury rozstrzygania sporów WTO lub dalsza interwencja na szczeblu politycznym.

PRZYSZŁE DZIAŁANIA: JAK SKUTECZNIEJ WALCZYC Z BARIERAMI W DOSTĘPIE DO RYNKU?

Chociaż nie można szczegółowo obliczyć dokładnego wpływu gospodarczego barier wymienionych w niniejszym sprawozdaniu, wywóz z UE, którego potencjalnie dotyczą takie środki, mieści się w przedziale od 96 do 130 mld EUR (od 9 do 12 % całkowitego wywozu z UE w 2009 r.), a przywóz surowców do UE jest wart około 6 mld EUR [35] . Te szacunki „potencjalnie dotkniętego handlu” nie powinny być interpretowane jako „utracony handel”. Utracony handel stanowi zaledwie ułamek „dotkniętego handlu” i powinien być znacznie niższy, ale – ze względu na dostępne dane oraz złożony charakter barier w handlu – nie daje się dokładnie obliczyć [36] . Dane pokazują jednak przybliżony obraz skali handlu dotkniętego różnymi środkami. Rozwiązanie problemu tych barier miałoby więc znaczny wpływ na wywóz z UE i dałoby dodatkowy dostęp do niebagatelnych rynków zamówień publicznych. Poza korzyściami gospodarczymi płynącymi z planu negocjacyjnego UE, miałoby to także istotny wpływ na zewnętrzny wymiar celów strategii „Europa 2020” dotyczących inteligentnego wzrostu gospodarczego służącego włączeniu społecznemu.

Aby osiągnąć te cele niezbędne jest jednak aktywne zaangażowanie wszystkich graczy, w szczególności z jednej strony Komisji, jako reprezentanta UE w sprawach handlu, wraz z delegacjami UE, obecnie zintegrowanymi w ramach Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych, a z drugiej strony właściwych organów państw członkowskich. Potrzebne są starania na wszystkich szczeblach , by skierować do naszych partnerów strategicznych wspólny przekaz podkreślający znaczenie naszych stosunków dwustronnych w rozwiązywaniu barier wymienionych w niniejszym sprawozdaniu. W tym względzie kluczowe jest mówienie jednym głosem. Jeśli UE będzie potrafiła działać spójnie i z determinacją, w zrównoważony sposób mobilizując różne aspekty instrumentów polityki zagranicznej, nasi partnerzy strategiczni będą bardziej skłonni, by konstruktywnie stawić czoła naszym obawom.

W tym celu Rada Europejska podczas swych sesji we wrześniu i grudniu 2010 r. wyraziła potrzebę określenia interesów UE w odniesieniu do jej partnerów strategicznych. Udzieliła ona mandatu Wysokiemu Przedstawicielowi Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa / wiceprzewodniczącemu Komisji, przy współpracy z Komisją i Radą ds. Stosunków Zagranicznych do „ określenia wspólnych europejskich interesów i zidentyfikowania wszelkich kart przetargowych umożliwiających ich osiągnięcie ”. Niniejsze sprawozdanie może być traktowane jako wkład w ten mandat w ramach planu wzmocnienia odnowionej polityki handlowej UE. Bariery wymienione w niniejszym sprawozdaniu i towarzyszącej mu analizie horyzontalnej stanowią wybór kwestii związanych z dostępem do rynku, których podjęcie z partnerami UE ma priorytetowe znaczenie.

Obecnie funkcjonuje już szereg specjalnych forów wysokiego szczebla z niektórymi z partnerów strategicznych UE, takich jak Transatlantycka Rada Gospodarcza z USA, Dialog Wysokiego Szczebla ds. Gospodarczych i Handlowych z Chinami lub Grupa Wysokiego Szczebla z Japonią. Ważną rolę odgrywają w nich kwestie dostępu do rynku, a zwłaszcza barier regulacyjnych. Aby jednak interesy UE były reprezentowane w sposób bardziej zdecydowany, UE będzie musiała, w razie potrzeby, podnieść kwestie barier w dostępie do rynku na szczytach lub innych spotkaniach wysokiego szczebla.

Oczywiście interesy ofensywne i defensywne są ze sobą połączone, a wzajemność i obustronne korzyści stanowią niezwykle ważne pojęcia w stosunkach międzynarodowych, w szczególności w polityce handlowej. Trzeba będzie zatem sprawdzić, czy możliwe byłoby uzyskanie lepszej pozycji negocjacyjnej dzięki połączeniu obaw UE związanych z barierami w dostępie do rynków jej partnerów strategicznych z ich odpowiednimi interesami związanymi ze zwiększonym dostępem do rynku UE. W tym celu zaproponowana zostanie konkretna inicjatywa dotycząca zamówień publicznych, określona w sekcji 3 niniejszego sprawozdania. We wszystkich innych obszarach wykorzystać należy pełen potencjał istniejących narzędzi, aby przekonać partnerów UE do dorównania jej staraniom w zakresie otwarcia rynków.

Delegatury UE odgrywać będą istotną rolę w realizowaniu europejskich interesów w zakresie dostępu do rynku. Delegatury są naszymi antenami, analizującymi sytuację w krajowych systemach naszych partnerów strategicznych, w tym ich gospodarczych i politycznych interesów oraz praktyk polityki przemysłowej. Ich wykorzystanie będzie ważne dla dobrego przygotowania interwencji politycznych na wysokim szczeblu w odniesieniu do barier w dostępie do rynku w oparciu o wszystkie dostępne informacje polityczne i gospodarcze, oraz dla odpowiednich i szybkich działań następczych w terenie.

Niniejsze sprawozdanie zarysowuje ambitny plan prac. Jego celem jest podniesienie i zrównoważenie poziomu interwencji UE w sprawie konkretnych obaw dotyczących barier w dostępie do rynków naszych partnerów strategicznych. Spójne działania na najwyższym szczeblu politycznym mogą mieć korzystny wpływ na interesy przedsiębiorstw europejskich w odniesieniu do wywozu i inwestycji, a co za tym idzie na wzrost i zatrudnienie w Europie. Komisja będzie na bieżąco monitorować osiągane w tej dziedzinie postępy i corocznie przekazywać z nich sprawozdanie Radzie Europejskiej.

[1] Handel, wzrost i polityka światowa , COM (2010) 612, 9.11.2010.

[2] Konkluzje Rady Europejskiej, 16 września 2010 r.

[3] Dokument roboczy Komisji „Handel motorem dobrobytu” („Trade as a Driver of Prosperity”), uzupełniający komunikat Komisji „Handel, wzrost gospodarczy i sprawy międzynarodowe”;

http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/november/tradoc_146940.pdf

[4] Dokument roboczy Komisji „Handel motorem dobrobytu” („Trade as a Driver of Prosperity”), zob. przypis 3 s. 9 http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/november/tradoc_146940.pdf

[5] COM (2007) 803, 11.12.200.

[6] COM(2010) 2020, 3.3.2010.

[7] Więcej informacji na temat praktyk w zakresie polityki przemysłowej znaleźć można w komunikacie „Zintegrowana polityka przemysłowa w erze globalizacji”, COM(2010)614, 28.10.2010.

[8] W 2009 r. Unia Europejska miała niewielkie dezinwestycje w Japonii.

[9] Konkluzje Rady (ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych) z dnia 8 grudnia 2008 r., dok. 16198/08.

[10] Zob. np. DG ds. Handlu, „Seventh Report on potentially trade restrictive measures”, listopad 2010 r. http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/october/tradoc_146796.pdf

[11] Pierwiastki ziem rzadkich definiowane jako metale ziem rzadkich, skand i itr (HS 280530), związki ceru (HS 284610) i związki metali ziem rzadkich (HS 284690).

[12] W 2008 r. Bank Światowy sklasyfikował Indie na 120. miejscu (spośród 178 państw), jeżeli chodzi o „łatwość prowadzenia działalności gospodarczej”.

[13] Kody HS: 5201, 5202, 5203, 5205, 5206 i 5207.

[14] Sprawozdanie Copenhagen Economics pt. „Assessment of barriers to trade and investment between the EU and Japan”, listopad 2010 r.; http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/february/tradoc_145772.pdf.

[15] Zob. np. DG ds. Handlu, „Seventh report on potentially trade restrictive measures”, listopad 2010 r. http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/october/tradoc_146796.pdf.

[16] Komisja szacuje całkowite koszty podwyższonych stawek celnych wprowadzonych przez Rosję w czasie kryzysu gospodarczego i skonsolidowanych w ramach wspólnej zewnętrznej taryfy unii celnej między Rosją, Kazachstanem i Białorusią na 540 mln rocznie (ok. 860 mln rocznie w całej unii celnej). Zob. też: DG ds. Handlu, „Fifth report on potentially trade restrictive measures”, listopad 2009 r. DG ds. Handlu, „Sixth report on potentially trade restrictive measures”, maj 2010 r.

[17] „Non-Tariff Measures in EU-US Trade and Investment – An Economic Analysis”; analiza przeprowadzona przez Ecorys; opublikowana w Internecie w dniu 16 grudnia 2009 r.,

http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2009/december/tradoc_145613.pdf

[18] Zob. np. DG ds. Handlu, „Seventh report on potentially trade restrictive measures”, listopad 2010 r.

[19] Zob. dokument roboczy służb Komisji „Handel motorem dobrobytu” („Trade as a Driver of Prosperity”), uzupełniający komunikat Komisji „Handel, wzrost i polityka światowa”; ss. 52ff. i „W kierunku Aktu o jednolitym rynku – w stronę społecznej gospodarki rynkowej o wysokiej konkurencyjności”, zob. propozycja nr 24, s. 20

[20] Strategia dotycząca egzekwowania praw własności intelektualnej w krajach trzecich, 2004 r.

[21] Australia, Kanada, Japonia, Korea, Meksyk, Maroko, Nowa Zelandia, Singapur, Szwajcaria, Stany Zjednoczone i UE.

[22] http://www.china-iprhelpdesk.eu

[23] http://www.ipr2.org

[24] „Evaluation of the IPR Enforcement Strategy in Third Countries”, ADE, listopad 2010 r. – http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/november/tradoc_147053.pdf

[25] Aby uzyskać bardziej szczegółowe informacje, zob. dokument roboczy służb Komisji „Handel motorem dobrobytu” („Trade as a Driver of Prosperity”), uzupełniający komunikat Komisji „Handel, wzrost gospodarczy i sprawy międzynarodowe”, s. 65 i rys. 15.

[26] Zagrożenie dostaw wynika z faktu, że znaczna część światowej produkcji (tj. możliwości przetwórcze przetwarzania surowców w komercyjne produkty przemysłowe) pochodzi głównie z jednego albo zaledwie kilku krajów: jest tak w przypadku Chin (antymon, fluoryt, gal, german, grafit, ind, magnez, pierwiastki ziem rzadkich i wolfram), Rosji (platynowce), Demokratycznej Republiki Konga (kobalt, tantal) i Brazylii (niob i tantal). Ta koncentracja produkcji w wielu przypadkach wiąże się z niewielkimi możliwościami zastąpienia tych surowców i niskim stopniem ich odzyskiwania.

[27] Stanowiło to znaczny wzrost w porównaniu z latami 1997-2002, kiedy to 39 członków WTO stosowało takie instrumenty; zob. J. Kim, „Recent trends in export restrictions”, OECD Trade Policy Working papers, 101, 2010.

[28] Baza danych obejmuje 19 krajów, w tym: Algierię, Argentynę, Brazylię, Chiny, Egipt, Indie, Indonezję, Kazachstan, Rosję, RPA, Tajlandię i Ukrainę.

[29] Środek definiuje się jako pozycję taryfową na poziomie HS4 podlegającą ograniczeniom ilościowym (kontyngent wywozowy lub zakaz wywozu), cłu wywozowemu lub nieautomatycznemu procesowi przyznawania licencji; zob. DG ds. Handlu, „Raw materials 2009 Annual Report”, http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/june/tradoc_146207.pdf

[30] Za wyjątkiem sytuacji, gdy przepisy zostały wynegocjowane w protokołach przystąpienia do WTO, jak miało to miejsce w przypadku Chin i Rosji dla szeregu surowców.

[31] Wg sprawozdania „Employment in Europe 2010” (s. 165), w 2009 r. zatrudnienie w sektorach usług w UE wyniosło 70,4 %.

[32] Zob. sprawozdanie Copenhagen Economics, „Impacts of EU outward FDI”, 20 maja 2010 r., http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/june/tradoc_146270.pdf.

[33] COM(2010) 343 wersja ostateczna, 7.7.2010; http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/july/tradoc_146307.pdf

[34] Odpowiednią normą byłaby norma ISO/IEC 15408, która została wdrożona przez „Umowę w sprawie uznawania wspólnych kryteriów” („Common Criteria Recognition Agreement”) w celu regulowania wzajemnej uznawalności certyfikatów bezpieczeństwa IT.

[35] Liczba ta obejmuje jedynie ograniczenia wywozu dotyczące przywozu surowców rolnych i przemysłowych, które stanowią jedynie jedną trzecią całkowitego przywozu surowców do UE (11 % całkowitego przywozu do UE). Pozostałe dwie trzecie przywozu surowców do UE to surowce energetyczne (23 % całkowitego przywozu do UE). Choć szczegółowe dane statystyczne w odniesieniu do ograniczeń wywozu surowców energetycznych są dopiero gromadzone, jasne jest, że ograniczenia takie mają miejsce w szeregu kluczowych krajów produkujących energię. Doskonałym przykładem jest tu Rosja, w której istnieje cło wywozowe na gaz ziemny w wysokości 30 %, dotyczące przywozu do UE gazu ziemnego o wartości 13,1 mld EUR (28 % całkowitego przywozu gazu ziemnego do UE).

[36] Szacunki te, oparte na obecnych przepływach handlowych, podlegają wpływom innych czynników, które zazwyczaj niedoszacowują rzeczywistej wartości „potencjalnie dotkniętego handlu”. Na przykład im większa bariera w handlu, tym niższe będą obserwowane „dotknięte” nią przepływy handlowe. W ekstremalnym przypadku zakazu wywozu lub przywozu nie będzie obserwowany żaden handel, co poskutkuje brakiem jakiegokolwiek „potencjalnie dotkniętego handlu”, podczas gdy gospodarczy wpływ takiej bariery będzie bardzo poważny. Środek ten może więc dawać wyższą wagę niższym barierom i niedoceniać wagi bardziej rygorystycznych barier.