UE jest zdeterminowana, aby pełnić rolę prekursora we wdrażaniu programu działań oraz celów zrównoważonego rozwoju we współpracy z państwami członkowskimi zgodnie z zasadą pomocniczości. Program działań będzie przyczyniał się do stosowania zintegrowanego podejścia w ramach działań zewnętrznych Unii i jej innych polityk, a ponadto będzie sprzyjał spójności wszystkich instrumentów finansowych UE.

Unia Europejska odegrała istotną rolę w kształtowaniu światowego programu działań, który jest całkowicie zgodny z europejską wizją i stał się światowym planem działania na rzecz globalnego zrównoważonego rozwoju. Program działań stanowi zobowiązanie do zlikwidowania ubóstwa i osiągnięcia zrównoważonego rozwoju na całym świecie do 2030 r. oraz zapewnienia, aby nikt nie został pominięty. 17 celów zrównoważonego rozwoju i 169 związanych z nimi wartości docelowych ma charakter globalny; są one powszechnie obowiązujące i powiązane ze sobą nawzajem. Wszystkie kraje – zarówno rozwinięte, jak i rozwijające się – są współodpowiedzialne za osiągnięcie celów zrównoważonego rozwoju. Program działań łączy w wyważony sposób trzy wymiary zrównoważonego rozwoju – gospodarczy, społeczny i środowiskowy – i jest pierwszym wyrazem międzynarodowego konsensusu co do tego, że takie wartości jak pokój, bezpieczeństwo, sprawiedliwość dla wszystkich oraz włączenie społeczne nie tylko mają być osiągane indywidualnie, ale też muszą się nawzajem wzmacniać.

Pełny przegląd polityk i działań europejskich przyczyniających się do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju wewnątrz UE i za pośrednictwem jej działań zewnętrznych przedstawiono w dokumencie roboczym służb Komisji dołączonym do niniejszego komunikatu. W odniesieniu do każdego z 17 celów zrównoważonego rozwoju podsumowano najistotniejsze działania podejmowane przez Unię Europejską.

Identyfikacja wykazała, że w ramach obecnych polityk UE realizuje wszystkie 17 celów. Strategia „Europa 2020” odgrywa ważną rolę w procesie realizacji szeregu celów zrównoważonego rozwoju. Chociaż Europa może wskazać dobre osiągnięcia i postępy w odniesieniu do wszystkich celów, to aby móc w pełni zrealizować program działań do 2030 r., potrzebuje sprawniejszej realizacji i dalszych ukierunkowanych działań we wszystkich dziedzinach.

Instrumenty stosowane w celu realizacji poszczególnych celów zrównoważonego rozwoju zależą również od sposobu podziału obowiązków między UE a państwa członkowskie.

Niektóre główne działania przyczyniające się do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju na szczeblu UE obejmują:

w przypadku celu zrównoważonego rozwoju nr 1 „Wyeliminowanie ubóstwa we wszystkich jego przejawach na całym świecie” rola Unii Europejskiej w wymiarze wewnętrznym, zgodnie z zasadą pomocniczości, polega głównie na wspieraniu państw członkowskich w walce z ubóstwem, tak aby pomóc im w osiągnięciu głównego celu w odniesieniu do ubóstwa, określonego w strategii „Europa 2020”, mimo że z powodu kryzysu postępy w realizacji tego celu są mniejsze.

W przypadku celu zrównoważonego rozwoju nr 2 „Wyeliminowanie głodu, zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego i lepszego wyżywienia oraz promowanie zrównoważonego rolnictwa” w ramach zreformowanej wspólnej polityki rolnej (WPR) określono trzy cele, które są nadal bardzo istotne i stanowią priorytet programu działań: opłacalna produkcja żywności, zrównoważone gospodarowanie zasobami naturalnymi i działania w dziedzinie klimatu oraz zrównoważony rozwój terytorialny. Podobnie celem zreformowanej wspólnej polityki rybołówstwa jest przyczynianie się do zrównoważonego zaopatrzenia w żywność dzięki zrównoważonym połowom i działalności w sektorze akwakultury. Za pośrednictwem Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym UE wspiera działania państw członkowskich mające na celu zapewnienie osobom najbardziej potrzebującym wystarczającej ilości bezpiecznej i odżywczej żywności. Polityki te są uzupełniane działaniami w obszarze badań naukowych i innowacji w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego i żywieniowego, takimi jak „Żywność 2030”.

W przypadku celu zrównoważonego rozwoju nr 3 „Umożliwienie wszystkim życia w zdrowiu i propagowanie dobrostanu wszystkich ludzi w każdym wieku” UE uzupełnia działania państw członkowskich przepisami i innymi inicjatywami dotyczącymi zdrowia publicznego, systemów opieki zdrowotnej oraz problemów zdrowotnych związanych ze środowiskiem (obejmujących jakość powietrza, chemikalia i odpady). Zdrowie jest ważne dla samopoczucia poszczególnych osób oraz dla kształtowania zrównoważonej gospodarki, ponieważ jest kluczem do zwiększenia współczynnika aktywności zawodowej i wydajności rynku pracy. Komisja pomoże państwom członkowskim w osiągnięciu celów zrównoważonego rozwoju, w szczególności celów dotyczących ograniczenia zgonów spowodowanych przewlekłymi chorobami, zapewnienia jakości opieki zdrowotnej, zwiększenia zdolności w zakresie zapobiegania globalnym zagrożeniom zdrowotnym i zarządzania nimi (w tym odporności na środki przeciwdrobnoustrojowe), wyeliminowania problemu HIV/AIDS i gruźlicy (oraz ograniczenia zapalenia wątroby), a także wdrażania postanowień Ramowej konwencji Światowej Organizacji Zdrowia o ograniczeniu użycia tytoniu.

W przypadku celu zrównoważonego rozwoju nr 4 „Zapewnienie równego dostępu do edukacji integracyjnej o wysokiej jakości i wspieranie możliwości uczenia się przez całe życie dla wszystkich ludzi” UE określiła główne cele strategii „Europa 2020” dotyczące liczby osób wcześnie kończących naukę oraz poziomu wykształcenia wyższego. Za pośrednictwem Nowego europejskiego programu na rzecz umiejętności, strategicznych ram na rzecz wzajemnego uczenia się i wymiany „ET 2020” oraz programu Erasmus+ UE ukierunkowuje swoje wysiłki na zapewnienie aktywnego wsparcia państwom członkowskim w zakresie poprawy jakości kształcenia i szkolenia w celu zagwarantowania szans osobom młodym.

W przypadku celu zrównoważonego rozwoju nr 5 „Zapewnienie równości płci i wzmocnienie pozycji wszystkich kobiet i dziewcząt” równouprawnienie płci jest ujmowane w ramach politycznych i prawnych UE od samego początku integracji europejskiej oraz opracowywane są nowe polityki w celu wyeliminowania utrzymującej się nierówności płci. Podobnie cel zrównoważonego rozwoju nr 10 „Zmniejszenie nierówności w obrębie państw i między nimi” stanowi sedno agendy społecznej i polityki spójności UE.

Ochrona środowiska ma kluczowe znaczenie dla jakości życia obecnych i przyszłych pokoleń. Niektóre cele zrównoważonego rozwoju mają silny wymiar środowiskowy, w tym cel zrównoważonego rozwoju nr 6 „Zapewnienie dostępności wody i systemów sanitarnych dla wszystkich oraz zapewnienie zrównoważonej gospodarki wodno-sanitarnej”, cel zrównoważonego rozwoju nr 14 „Zachowanie i zrównoważone wykorzystywanie oceanów, mórz i zasobów morskich z myślą o zrównoważonym rozwoju” oraz cel zrównoważonego rozwoju nr 15 „Ochrona, odnowa i promowanie zrównoważonego wykorzystania ekosystemów lądowych, zrównoważona gospodarka leśna, zwalczanie pustynnienia oraz zatrzymanie i odwrócenie procesu degradacji gruntów i utraty różnorodności biologicznej ”. W ostatnich dekadach do poprawy stanu środowiska przyczyniły się przepisy prawa UE, w ramach których zapewniono wysoki poziom ochrony w takich obszarach jak jakość wody i ochrona przyrody. Przepisy dyrektywy ptasiej i siedliskowej chronią ekosystemy, a rozszerzenie sieci obszarów chronionych Natura 2000 do 18 % gruntów UE stanowiło duże osiągnięcie. Konieczne są dalsze wysiłki, aby osiągnąć cele UE, którymi są: wstrzymanie utraty bioróżnorodności do 2020 r. i odbudowa co najmniej 15 % zdegradowanych ekosystemów. Chociaż europejskie stada ryb w przeszłości były zagrożone z powodu przełowienia, obecnie wiele z nich odnawia się w wyniku wspólnej polityki rybołówstwa, która ma silne podstawy w wiedzy naukowej. W niedawno przyjętym wspólnym komunikacie dotyczącym międzynarodowego zarządzania oceanami określono działania służące zapewnieniu bezpiecznych, czystych oceanów zarządzanych w zrównoważony sposób.

W obliczu szeregu nieustających wyzwań w obszarze kapitału naturalnego UE w coraz większym stopniu uzupełnia działania legislacyjne strategiami w innych obszarach polityki, których celem jest „Propagowanie zrównoważonych wzorców konsumpcji i produkcji”, czyli cel zrównoważonego rozwoju nr 12. W tym przypadku zasobooszczędność i działania w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym służą oddzieleniu wzrostu gospodarczego od wykorzystywania zasobów i degradacji środowiska. Zrównoważona konsumpcja będzie również wymagała stosowania polityk konsumenckich zwiększających świadomość i umożliwiających konsumentom podejmowanie świadomych decyzji przyczyniających się do zrównoważonego rozwoju.

W dziedzinie energii i klimatu – cel zrównoważonego rozwoju nr 7 „Zapewnienie przystępnych cenowo, niezawodnych, zrównoważonych i nowoczesnych dostaw energii dla wszystkich” i cel zrównoważonego rozwoju nr 13 „Pilne podjęcie działań na rzecz łagodzenia zmiany klimatu i jej skutków” – UE wyznaczyła ambitne cele na 2030 r. dotyczące ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, poprawy efektywności energetycznej i zwiększenia udziału energii ze źródeł odnawialnych. Podjęto także zobowiązanie polityczne dotyczące przeznaczenia co najmniej 20 % budżetu UE na działania w dziedzinie klimatu. Komisja zaproponowała już sposób na ograniczenie emisji gazów cieplarnianych we wszystkich sektorach gospodarki i przedstawi wkrótce pakiet inicjatyw wspierających przejście na czystą energię. W ramach pakietu nacisk zostanie położony na osiągnięcie celów w zakresie efektywności energetycznej i odnawialnych źródeł energii z myślą o realizacji projektu unii energetycznej, a w szczególności ram polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030. Przyczyni się to do zwiększenia zatrudnienia i pobudzenia wzrostu gospodarczego oraz szybko wpłynie na zmianę sytuacji w gospodarce realnej.

W kontekście społeczno-gospodarczym celem strategii „Europa 2020” na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu jest 75-procentowe zatrudnienie osób w wieku 20–64 lat, co przyczyni się do realizacji celu zrównoważonego rozwoju nr 8 „Propagowanie trwałego, zrównoważonego i sprzyjającego włączeniu społecznemu wzrostu gospodarczego, pełnego i produktywnego zatrudnienia oraz godnej pracy dla wszystkich”. W 2015 r. i 2016 r. ożywienie na rynku pracy umacniało się, a większość wskaźników znacząco się poprawiła. W UE wskaźnik zatrudnienia (osób w wieku 20–64 lat) wzrósł w 2015 r. o 0,9 punktu procentowego, a w 2016 r. nadal rósł, osiągając w drugim kwartale poziom 71,1 %, a więc wyższy niż przed kryzysem w 2008 r., gdy wynosił on 70,3 % (w ujęciu rocznym). Chociaż dysproporcje na rynku pracy w państwach członkowskich maleją, to jednak pozostają znaczące w porównaniu z okresem sprzed kryzysu, a wyzwania dotyczące bezrobocia młodzieży i bezrobocia osób niepełnosprawnych są nadal aktualne w kilku państwach członkowskich.

W ramach celu zrównoważonego rozwoju nr 9 „Budowanie odporności infrastruktury, promowanie sprzyjającego włączeniu społecznemu i zrównoważonego procesu uprzemysłowienia oraz wspieranie innowacji” plan inwestycyjny dla Europy obejmuje inwestycje strategiczne w kluczowych obszarach, takich jak infrastruktura, badania naukowe i innowacje, a także w finansowanie ryzyka w odniesieniu do małych przedsiębiorstw. Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne również obejmują inwestycje w infrastrukturę, badania naukowe i innowacje. Odporne sieci i infrastruktury transportowe, telekomunikacyjne i energetyczne są finansowane w ramach instrumentu „Łącząc Europę”. Badania naukowe i innowacje stanowiące podstawę realizacji praktycznie wszystkich celów zrównoważonego rozwoju są finansowane w ramach programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji („Horyzont 2020”). Z europejskiej tablicy wyników innowacji z 2016 r. wynika, że pod względem wydajności UE wyprzedza nadal wiele innych państw, a obecne wyzwanie polega na utrzymaniu tej pozycji.

Jeżeli chodzi o cel zrównoważonego rozwoju nr 11 „Zadbanie o to, by miasta i osady ludzkie sprzyjały włączeniu społecznemu, były bezpieczne, odporne i zrównoważone ” miasta UE, ze Sztokholmem, Wiedniem, Londynem, Frankfurtem i Hamburgiem na czele, zajmują pięć spośród pierwszych ośmiu miejsc na liście najbardziej zrównoważonych miast . Program rozwoju miast w Unii Europejskiej jest wynikiem wspólnych starań Komisji, państw członkowskich i miast europejskich na rzecz wzmocnienia miejskiego wymiaru polityki europejskiej i polityk krajowych. Zgodnie z nowym programem Narodów Zjednoczonych na rzecz rozwoju miast UE wzmacnia odporność obszarów miejskich poprzez zapobieganie klęskom żywiołowym i zagrożeniom związanym z klimatem. Porozumienie UE między burmistrzami w sprawie klimatu i energii jest formą oddolnego działania na szczeblu lokalnym i regionalnym służącego rozwiązaniu w sposób zintegrowany kwestii łagodzenia zmiany klimatu i przystosowania się do niej oraz kwestii dostępu do bezpiecznej, zrównoważonej i przystępnej cenowo energii.

W przypadku celu zrównoważonego rozwoju nr 16 „Wspieranie pokojowych i integracyjnych społeczeństw na rzecz rozwoju zrównoważonego, zapewnienie wszystkim dostępu do wymiaru sprawiedliwości oraz tworzenie na każdym poziomie instytucji, które będą skuteczne, odpowiedzialne i będą sprzyjały włączeniu społecznemu” wdrożone zostały polityki i przepisy UE wraz z wieloma podstawowymi zasadami opierającymi się na Traktacie o Unii Europejskiej i Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, które wykraczają poza ambicje określone w celu zrównoważonego rozwoju nr 16.

W ramach celu zrównoważonego rozwoju nr 17 „Wzmocnienie środków służących wdrażaniu i ożywienie globalnego partnerstwa na rzecz zrównoważonego rozwoju” Komisja, w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi, będzie prowadziła prace mające na celu realizację programu działań poprzez wdrażanie sprzyjających polityk, mobilizację odpowiednich środków finansowych na rzecz wdrażania ze wszystkich źródeł, w tym z sektora prywatnego, budowanie zdolności, naukę, technologię i innowacje, handel, zapewnienie spójności polityki oraz tworzenie partnerstw w celu poprawy realizacji. Strategia „handel z korzyścią dla wszystkich” przyjęta w następstwie programu działań ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030 zobowiązuje UE do prowadzenia odpowiedzialnej polityki handlowej i inwestycyjnej jako instrumentu realizacji celu zrównoważonego rozwoju przyczyniającego się do zwiększenia zatrudnienia, trwałego wzrostu gospodarczego i inwestycji w Europie i poza nią.

Ponadto szereg instrumentów finansowych UE uzupełnia polityki i działania europejskie oraz przyczynia się w sposób horyzontalny do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju. Na przykład polityka spójności – prowadzona za pośrednictwem europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych – jest główną polityką inwestycyjną UE mającą na celu osiągnięcie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej przez wyrównywanie poziomów rozwoju różnych regionów. Wkład w ramach polityki spójności w realizację strategii „Europa 2020” oraz w zaspokojenie różnych potrzeb w zakresie rozwoju we wszystkich regionach UE wynosi 350 mld EUR na okres 2014–2020. Także program ramowy UE w zakresie badań naukowych i innowacji – „Horyzont 2020” – ma charakter przekrojowy i w jego ramach finansowane są projekty stanowiące podstawę wielu celów zrównoważonego rozwoju. UE zapewnia na wiele sposobów synergie między instrumentami finansowymi i politykami.

2.2. Wkład 10 priorytetów Komisji w realizację programu działań

Program polityczny obecnej Komisji koncentruje się na zatrudnieniu, wzroście gospodarczym, sprawiedliwości i zmianach demokratycznych; został opracowany w następstwie konsultacji z Parlamentem Europejskim i zainspirowany „Strategicznym programem Unii w okresie zmian” opracowanym przez Radę Europejską. Dziesięć priorytetów programu dotyczy kluczowych wyzwań, przed jakimi stoi Europa. Wiele celów zrównoważonego rozwoju ma silne powiązania z tymi wyzwaniami i z celami Komisji w ramach dziesięciu priorytetów.