KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie wdrożenia niektórych przepisów rozporządzenia Rady (WE) nr 812/2004 ustanawiającego środki dotyczące przypadkowych odłowów waleni na łowiskach i zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 88/98

WPROWADZENIE

Rozporządzenie Rady (WE) nr 812/2004[1] ustanawia środki dotyczące sprawozdawczości w zakresie przypadkowych odłowów waleni na określonych łowiskach oraz środki przeciwdziałania takich odłowom. Rozporządzenie określa łowiska, na których stosowanie akustycznych urządzeń odstraszających jest obowiązkowe, specyfikacje techniczne tych urządzeń i warunki ich używania oraz łowiska, na których należy prowadzić programy obserwacji w celu uzyskania reprezentatywnych danych, by móc ocenić wielkość przyłowów waleni. Państwa członkowskie są odpowiedzialne za egzekwowanie stosowania tych urządzeń oraz monitorowanie ich skuteczności w czasie, jak również za wdrażanie programów monitorowania zgodnie z wytycznymi zawartymi w tym rozporządzeniu.

Na mocy art. 6 rozporządzenia państwa członkowskie muszą każdego roku wysyłać Komisji roczne sprawozdanie dotyczące wdrażania niektórych przepisów rozporządzenia. Zgodnie z art. 7, po otrzymaniu drugiego sprawozdania od państw członkowskich, Komisja musi przedstawić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie komunikat dotyczący działania tego rozporządzenia[2] Po przedstawieniu czwartego sprawozdania rocznego przez państwa członkowskie Komisja musi przedstawić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie uaktualniony komunikat. Komunikat ten musi opierać się na ocenie sprawozdań przedstawionych przez państwa członkowskie oraz uwzględniać także oceny Międzynarodowej Rady Badań Morza (ICES) i Komitetu Naukowo-Technicznego i Ekonomicznego ds. Rybołówstwa (STECF). Niniejszy dokument odpowiada drugiemu wspomnianemu obowiązkowi sprawozdawczości, jaki należy do Komisji.

Niniejszy komunikat zawiera streszczenie informacji zgromadzonych w latach 2007-2009 i przedstawionych Komisji przez państwa członkowskie zgodnie z art. 6 rozporządzenia. Zwrócono się również do ICES i STECF o przeprowadzenie analizy sprawozdań krajowych pod kątem ich treści naukowej oraz wdrożenia rozporządzenia oraz wszelkich dodatkowych sprawozdań naukowych przedstawionych przez państwa członkowskie. Wnioski z analiz ICES i STECF zostały uwzględnione w komunikacie.

ANALIZA SPRAWOZDAŃ PAŃSTW CZŁONKOWSKICH

Sprawozdawczość państw członkowskich prowadzona zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 812/2004 uległa poprawie od czasu pierwszego komunikatu Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego z 2009 r. Jednak informacje dostarczane przez państwa członkowskie są nadal różne pod względem treści i formatu. Zarówno ICES jak i STECF wskazują, że niezgodności znalezione w informacjach dostarczonych przez państwa członkowskie ograniczają zakres wszelkiej oceny dotyczącej wdrażania rozporządzenia. Tylko niektóre państwa członkowskie (Irlandia, Niderlandy, Hiszpania, Szwecja i Zjednoczone Królestwo) przyjęły dobrowolnie proponowany przez ICES i STECF format sprawozdania. Ten standardowy format państwa członkowskie przyjęły formalnie w maju 2010 r. Powinno to poprawić spójność kolejnych sprawozdań.

Wśród dwudziestu dwóch posiadających dostęp do morza państw członkowskich UE wszystkie, z wyjątkiem jednego, przedstawiły przynajmniej jedno sprawozdanie roczne. Sześć państw członkowskich (Belgia, Cypr, Grecja, Malta, Bułgaria i Rumunia) poinformowało Komisję, że nie mają obowiązku sprawozdawczości wynikającego z rozporządzenia. Powodem jest fakt, że ich floty nie prowadzą żadnej działalności połowowej wchodzącej w zakres załącznika I (stosowanie akustycznych urządzeń odstraszających) lub załącznika III (zabieranie na statek obserwatorów) do przedmiotowego rozporządzenia lub, jak jest to w przypadku Bułgarii i Rumunii, że prowadzona przez nie działalność połowowa ma miejsce wyłącznie na Morzu Czarnym, którego rozporządzenie nie obejmuje. Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Irlandia, Włochy, Łotwa, Niderlandy, Polska, Hiszpania, Szwecja i Zjednoczone Królestwo przedstawiły sprawozdania wraz z danymi dostarczonymi przez obserwatorów znajdujących się na statkach. Wszystkie z tych państw, oprócz jednego, przedstawiły szacunki dotyczące przypadkowych połowów.

Mimo dowodów na poprawę, oczywiste jest jednak dla Komisji, że wiele państw członkowskich wydaje się nadal mieć problemy z wdrożeniem rozporządzenia, w szczególności z wymogami określonymi poniżej:

Obowiązek stosowania akustycznych urządzeń odstraszających

Osiem państw członkowskich (Dania, Estonia, Francja, Niemcy, Irlandia, Polska, Hiszpania i Zjednoczone Królestwo) posiada obecnie łowiska, na których akustyczne urządzenia odstraszające są obowiązkowe. Te państwa członkowskie przedstawiły informacje dotyczące używania takich urządzeń - były to informacje pochodzące z monitorowania bezpośredniego wykonywanego przez agencje kontroli i egzekwowania przepisów, informacje od rybaków oraz z badań pilotażowych. Ogólnie rzecz biorąc, poziom wdrożenia przepisów art. 2 i 3 rozporządzenia nie jest jasny, a w sprawozdaniach krajowych istnieją przesłanki, by sądzić, że obecne stosowanie tych urządzeń przez statki oraz monitorowanie prowadzone przez państwa członkowskie pozostają niezadowalające.

Wszystkie państwa członkowskie stosujące te urządzenia stwierdziły, że potrzeba dalszych wysiłków, aby poprawić niezawodność, skuteczność i praktyczny aspekt używanych obecnie akustycznych urządzeń odstraszających. Problemy te spowodowały, że wszystkie zainteresowane państwa członkowskie zleciły badania, których przedmiotem było monitorowanie i ocena wykorzystania akustycznych urządzeń odstraszających oraz udoskonalenie ich aspektu praktycznego i charakterystyki technicznej we współpracy z wieloma producentami. Przeanalizowano również zagrożenie bezpieczeństwa związane z użyciem akustycznych urządzeń odstraszających, jednak ze sprawozdań państw członkowskich wynika, że problem ten można łatwo rozwiązać dzięki lepszemu projektowaniu urządzeń, skuteczniejszej kontroli ich jakości na poziomie dostawców, jak również dzięki zmianie praktyki operacyjnej. Niektóre państwa członkowskie przeprowadziły również testy nowych rodzajów akustycznych urządzeń odstraszających, które stały się dostępne na rynku, a wyniki testowe co najmniej jednego z nich są obiecujące. Udział sektora przemysłu w testach był bardzo zadowalający. Takie wspólne badania naukowe powinny być nadal prowadzone.

Innym problemem jest roczny koszt rozmieszczenia akustycznych urządzeń odstraszających. Może on być bardzo różny, w zależności od stosowanej w tych urządzeniach technologii i od ilości utraconych urządzeń na specyficznych łowiskach. Koszt taki uważa się za znaczący w połowach sieciami statycznymi[3], a w połączeniu ze słabą niezawodnością i negatywnymi skutkami dla działalności połowowej jest przeszkodą w używaniu akustycznych urządzeń odstraszających i przestrzeganiu przepisów rozporządzenia. Wiele państw członkowskich uruchomiło jednak programy pomocy lub zaopatrzyło nieodpłatnie rybaków w akustyczne urządzenia odstraszające w celu zrównoważenia kosztów i zachęcenia do upowszechnienia tych urządzeń. W niektórych przypadkach okazało się to pomocne, ale efekt ten nie jest równomierny we wszystkich państwach członkowskich i wydaje się być rozwiązaniem krótkoterminowym.

Kilka państw członkowskich zbadało skutki zwiększenia odstępów pomiędzy poszczególnymi urządzeniami zamontowanymi na sieciach statycznych, dochodząc do wniosku, że faktyczne podwojenie odległości pomiędzy urządzeniami nie wydaje się zmniejszać ich skuteczności. Podwojenie tej odległości może zmniejszyć koszty ponoszone przez rybaków. W art. 3 rozporządzenia zezwala się państwom członkowskim na czasowe stosowanie akustycznych urządzeń odstraszających, które nie spełniają warunków określonych w załączniku technicznym do rozporządzenia, i dotyczy to również odległości pomiędzy urządzeniami. Co najmniej dwa państwa członkowskie skorzystały z tego odstępstwa.

Organizacje pozarządowe nadal nie mają jednolitego zdania co do akustycznych urządzeń odstraszających, z powodu domniemanego porzucania siedlisk przez zwierzęta i wpływu hałasu na środowisko, na co nie ma jednak dowodów naukowych. Przyzwyczajenie jest również jednym ze wskazywanych przez organizacje pozarządowe powodów, dla których akustyczne urządzenia odstraszające nie są popularne, jednak tu również brak dowodów naukowych. ICES doszła do wniosku, że brak jest dowodów potwierdzających takie skutki oraz że wydaje się rozsądne, aby uznać, że ponieważ akustyczne urządzenia odstraszające są skuteczne w ograniczaniu przypadkowych przyłowów morświnów, wzgląd ten przeważa nad jakimikolwiek potencjalnymi skutkami pobocznymi.

Dodatkową istotną kwestią związaną z akustycznymi urządzeniami odstraszającymi jest opracowanie systemów wykrywających, czy działają one prawidłowo. W wielu państwach członkowskich agencje kontroli i egzekwowania przepisów sygnalizowały, że przepisy rozporządzenia są praktycznie niemożliwe do wdrożenia, wziąwszy pod uwagę trudności w sprawdzeniu, czy urządzenia te faktycznie działają lub czy rybacy rzeczywiście zamontowali je na narzędziach połowowych. Organy w Niemczech i Danii opracowały urządzenie monitorujące, które pozwala skontrolować akustyczne urządzenia odstraszające na morzu. Dalsza ocena, czy urządzenie może zostać zatwierdzone, należy do organów kontroli państw członkowskich.

Obowiązek opracowywania i wdrażania programów obserwacji

Obowiązek ten spełniła większości państw członkowskich dzięki połączeniu specjalnych programów monitorowania, projektów pilotażowych, obserwacji prowadzonych w ramach gromadzenia danych oraz innych różnorodnych testów naukowych i technicznych. Zgodnie z wymogami art. 5 rozporządzenia jest oczywiste, że we wszystkich przypadkach zadania powierzono posiadającym odpowiednie kwalifikacje obserwatorom.

Dania, Francja, Łotwa, Polska, Hiszpania, Szwecja i Zjednoczone Królestwo zgłosiły, że obserwowany nakład połowowy przekraczał poziom wymagany rozporządzeniem. Dania, Finlandia, Francja, Irlandia, Niderlandy, Słowenia i Zjednoczone Królestwo osiągnęły wymagany poziom pokrycia dwóch grup statków: o długości całkowitej ≤15m i ≥15m. Z wielu powodów, takich jak koszt i dostępność obserwatorów, poziom pokrycia łowisk w Estonii, Portugalii i Niemczech był niski.

Pewna liczba państw członkowskich, jak również ICES, zgłosiła szereg przeszkód ograniczających obserwacje i zmniejszających ich użyteczność. Były to: a) rozmieszczenie obserwatorów, b) pokrycie nakładu połowowego wymaganego w rozporządzeniu, oraz c) ograniczenia administracyjne i ekonomiczne.

a) Niektóre państwa członkowskie sygnalizują trudności w dostępie do statków spowodowane brakiem zgłaszania obserwatorom ruchu statków przez organizacje producentów lub rybaków indywidualnych; niezrozumienie roli obserwatorów prowadzące do braku współpracy ze strony rybaków; brak wydzielonego miejsca dla obserwatorów uniemożliwiający im wyjście na morze, w szczególności na małych statkach; lub brak personelu (jeden obserwator) stwarzający trudności w pobieraniu próbek, w przypadku gdy obserwatorzy są zmuszeni pogodzić pobieranie próbek z odrzutów z monitorowaniem przyłowów waleni.

b) Nawet pobieżny przegląd sprawozdań sporządzonych na mocy rozporządzenia pozwala stwierdzić, że bardzo niewielu państwom członkowskim udało się ocenić przypadkowe połowy przy zachowaniu współczynnika zmienności[4] wynoszącego w przybliżeniu 0,3, tak jak wymagało tego rozporządzenie. Jest to głównie spowodowane znikomą liczbą zaobserwowanych przyłowów, co utrudnia statystyczne zatwierdzenie otrzymanych wyników. Uzyskanie współczynnika zmienności 0,3 wymaga wysokiego pokrycia próbkami, co jest kosztowne i według ICES nierealne w sytuacji, w której przypadkowe połowy są sporadyczne (np. fakty przyłowów są rzadkie, co oznacza, że trzeba by obserwować relatywnie dużą część zaciągów ze wszystkich dokonanych w danym łowisku zaciągów, żeby w ogóle mieć realną szansę zaobserwowania takiego faktu). Państwa członkowskie, które zdecydowały się obserwować odnośne łowiska na poziomie 5 % nakładu połowowego w drodze pilotażowych programów monitorowania, jak zezwala rozporządzenie, również zgłaszały trudności w pełnym przestrzeganiu tego przepisu. W niektórych przypadkach państwa członkowskie musiały monitorować dużą liczbę statków, aby zrealizować cel 5 %, lub musiały obserwować wiele łowisk, na których prowadziły połowy ich statki. Dało to ogólnie rezultat w niektórych obserwowanych łowiskach wynoszący 5 % lub więcej, podczas gdy w innych wynik wyniósł znacznie poniżej 5 % lub w ogóle brak było obserwacji.

c) Niektóre państwa członkowskie wskazywały, że poziom, na którym dotychczas prowadzono obserwacje, nie będzie mógł być utrzymany w przyszłości ze względów finansowych, w szczególności w kontekście obecnych warunków gospodarczych. Wiele państw członkowskich doszło do wniosku, że specjalistyczne programy obserwacji tylko dla tego rozporządzenia nie są opłacalne, zatem wykorzystywały inne programy obserwacji.

PRZYPADKOWE POŁOWY

Na podstawie przedstawionych sprawozdań przypadkowe połowy ocenia się jako niskie w wielu podlegających obserwacji łowiskach, niemniej w większości przypadków trudno jest ekstrapolować dane dotyczące obserwowanych połowów na ocenę całości połowów na poziomie floty. Zatem dokładne szacunki poziomu przypadkowych połowów nie są dostępne. Zarówno ICES jak i STECF podkreślają jednak, że znaczne przypadkowe połowy są konsekwentnie zgłaszane w odniesieniu do wielu łowisk. Francja, Niderlandy i Hiszpania zgłosiły przypadkowe połowy waleni podczas połowów dokonywanych sieciami statycznymi w podobszarach ICES IV, VII i VIII. W skład przypadkowych połowów wchodziły głównie morświny, delfiny pospolite i delfiny pręgobokie.

W obserwacjach poczynionych w odniesieniu do włoków pelagicznych, którymi poławiały Francja i Hiszpania, zaobserwowano przypadkowe połowy delfina pospolitego w podobszarach ICES VII i VIII. W odniesieniu do tych samych obszarów Francja zgłosiła przypadkowy połów czterech grindwali. W obserwacjach poczynionych w odniesieniu do połowów Francji na Morzu Śródziemnym zgłoszono połów trzech delfinów pręgobokich i jednego delfina butlonosego.

Pozostałe państwa członkowskie nie zgłosiły przyłowów w żadnej z obserwowanych flot rybackich monitorowanych zgodnie z rozporządzeniem. Wyjaśniano to najczęściej minimalną interakcją pomiędzy waleniami a odnośnymi łowiskami, niskim pokryciem łowisk obserwacją w porównaniu z rzeczywistym nakładem połowowym lub brakiem pokrycia obserwacjami łowisk, w których przypadkowe połowy stają się znaczące, tzn. monitorowano nieodpowiednie łowiska. W tym ostatnim przypadku przyczyną były łowiska, w których liczba przyłowów była znana i w odniesieniu do których monitorowanie zgodnie z rozporządzeniem nie było wymagane, gdyż w łowiskach tych stosowanie akustycznych urządzeń odstraszających, przeznaczonych do zapobiegania przyłowom, jest obowiązkowe.

Kilka państw członkowskich wykroczyło poza wymagania sprawozdawczości narzucone rozporządzeniem i przedstawiło wyniki obserwacji przypadkowych przyłowów odnotowane w łowiskach, które nie musiały być monitorowane zgodnie z rozporządzeniem. Wyniki te wskazują na przypadki przyłowów waleni w sieci statyczne na Morzu Północnym i Morzu Celtyckim (morświn, delfin pospolity i pręgoboki), jak również podczas połowów powierzchniowymi sznurami haczykowymi na Morzu Śródziemnym (grindwal).

Państwa członkowskie zgłosiły również przypadki wyrzuconych na brzeg ssaków morskich, których śmierć, jak zgłoszono, była spowodowana narzędziami połowowymi. ICES podkreśla, że należy zachować ostrożność, by uniknąć nieprawidłowej interpretacji danych dotyczących wyrzuconych na brzeg zwierząt, oraz że należy sporządzać na miejscu protokoły ustalające faktyczną przyczynę ich śmierci. Wyrzucone na brzeg zwierzęta, co do których ustalono, że przyczyną ich śmierci są sieci rybackie, mogą stać się dla zarządzających sygnałem istnienia potencjalnego problemu, ale nie powinny być pretekstem do ekstrapolacji skali takich przypadkowych połowów.

OPINIA ICES I STECF

Informacje o bezwzględnej liczebności waleni w wodach UE, w tym w Morzu Śródziemnym, są skrajnie niejednolite i niezadowalające z punktu widzenie zarządzania. W 2010 r. ICES[5] dokonała oceny stanu populacji gatunków waleni wchodzących w zakres rozporządzenia, w oparciu o najlepsze dostępne informacje. W poniższej tabeli 1 podsumowano ustalenia dokonane w procesie oceny.

Tabela 1 Stan populacji gatunków waleni wchodzących w zakres rozporządzenia nr 812/2004

Gatunek | Obszar | Stan populacji |

Morświny | Morze Bałtyckie | Bardzo niska – zagrożona w stopniu krytycznym |

Kattegat, Mały Bełt | Nieznana – stan niepokojący |

Atlantyk (Północny) | Stabilna lub rosnąca – dowody na migrację z innych obszarów |

Atlantyk (Południowy) – Półwysep Iberyjski | Niska liczebność – stan bardzo niepokojący |

Morze Północne | Stabilna – dowody na migrację na południe |

Delfin pospolity | Morze Śródziemne | Nieznana – gwałtowny spadek liczebności odnotowany w ciągu ostatnich 30-40 lat |

Atlantyk | Relatywnie stabilna |

Morze Północne | Stabilna – populacja mało liczebna |

Delfin pręgoboki | Morze Śródziemne | Nieznana – gatunek wrażliwy |

Inne obszary | Nieznana – wydaje się być relatywnie stabilna |

Delfin butlonosy | Morze Śródziemne | Nieznana – kilka uznanych za zagrożone podpopulacji w strefach przybrzeżnych |

Inne obszary | Nieznana – wydaje się być relatywnie stabilna |

Na podstawie tej tabeli można zauważyć, że populacja morświna w Morzu Bałtyckim jest najbardziej zagrożona, podczas gdy kolejne cztery populacje znajdują się na poziomie zdefiniowanym przez ICES jako niepokojący, zarówno dlatego, że są dowody na zmniejszenie, jak i ze względu na brak informacji. Populacja morświna w Morzu Czarnym, które nie jest objęte rozporządzeniem, jest również uważna za zagrożoną. Inne populacje uważa się za relatywnie stabilne, ale nie oznacza to, że przypadkowe połowy tych gatunków nie mają znaczenia dla danej populacji, a rodzaj tendencji, które pojawiłyby się w przypadku braku rozporządzenia, nie jest znany.

W nastepstwie tej oceny ICES[6] starała się przeprowadzić analizę całkowitych przypadkowych połowów waleni w danym regionie zarządzania oraz sprawdzić, czy obecny ich poziom ma wpływ na populacje. Jednak z powodu niekompletności i niespójności dostępnych danych ICES mogła ocenić poziom przyłowów jedynie w nielicznych łowiskach. Istniejących dostępnych informacji o rozmieszczeniu i liczebności waleni nie można wykorzystać do oceny skutków rozporządzenia. ICES doszła jednak do wniosku, że w następujących łowiskach przypadkowe przyłowy są na tyle powodem do niepokoju, że należy wobec nich nadal prowadzić monitorowanie i zapobieganie lub - jak w przypadku Morza Czarnego - włączyć te środki w zakres rozporządzenia:

- morświny w sieciach statycznych na Morzu Bałtyckim, cieśninie Kattegat, Morzu Północnym i cieśninie Skaggerrak, Atlantyku i Morzu Czarnym;

- delfiny pospolite i pręgobokie w sieciach statycznych na Atlantyku i Morzu Czarnym;

- delfiny pospolite we włokach pelagicznych do połowu labraksa i tuńczyka na Atlantyku; oraz

- delfiny butlonose w Morzu Śródziemnym.

W swojej ocenie sprawozdawczości prowadzonej na mocy rozporządzenia ICES doradza przyjęcie postawy bardziej elastycznej wobec monitorowania i koncentrowanie się na obszarach, co do których wiadomo, że przypadkowe połowy są tam znaczne, zamiast monitorowania łowisk charakteryzujących się niskim poziomem przypadkowych połowów i/lub niskim nakładem połowowym.

Zarówno ICES jak i STECF zidentyfikowały szereg luk w rozporządzeniu, którymi należy się zająć. W chwili obecnej rozporządzenie nie zawiera wymogu sprawozdawczości wobec państw członkowskich w odniesieniu do Morza Czarnego, na którym z całą pewnością istnieją problemy związane z przyłowami. Działalność połowowa statków o długości całkowitej < 15m, o których wiadomo, że są odpowiedzialne za przypadkowe połowy, nie jest odpowiednio pokryta. Zgodnie z art. 4 rozporządzenia państwa członkowskie są zobowiązane do gromadzenia danych naukowych dla statków o długości całkowitej < 15m w drodze odpowiednich badań naukowych lub projektów pilotażowych. Podczas gdy niektóre państwa członkowskie podjęły takie badania i projekty, poziom monitorowania pozostaje niski. W tym względzie państwa członkowskie są zobowiązane na mocy dyrektywy siedliskowej[7] do monitorowania przypadkowej śmiertelności gatunków chronionych, w tym waleni, tak więc wszystkie odnośne łowiska powinny być włączone w zakres rozporządzenia.

Zgodnie z art. 12 ust. 4 dyrektywy siedliskowej państwa członkowskie są zobowiązane do ustanowienia systemu monitorowania przypadkowego chwytania lub zabijania ściśle chronionych gatunków zwierząt jak np. walenie, wymienionych w załączniku IV do dyrektywy. Istotne informacje są gromadzone z tytułu wymogów sprawozdawczości określonych w art. 17 dyrektywy siedliskowej i są obecnie umieszczone w bazie danych UE[8]. ICES oceniała dane zawarte w tej bazie danych i szukała powiązań pomiędzy danymi gromadzonymi na mocy dyrektywy siedliskowej a danymi gromadzonymi na mocy rozporządzenia. ICES doszła do wniosku, że w dużym stopniu dane te powielają się oraz że w państwach członkowskich istnieje bardzo słaba koordynacja pomiędzy działaniami narzuconymi przez dyrektywę siedliskową (zarządzanie oparte na obszarach oraz ochrona gatunków obejmująca monitorowanie przyłowów) a działaniami podjętymi, aby spełnić wymogi rozporządzenia. Dyrektywa siedliskowa jest ponadto skoncentrowana na zarządzaniu opartym na obszarach, realizowanym poprzez tworzenie obszarów chronionych, jednak w większości przypadków nie będzie to prawdopodobnie skutecznym środkiem rozwiązywania problemów związanych z waleniami, które w większości występują na bardzo rozległych obszarach i są chwytane w wielu różnych łowiskach. ICES zwraca zatem uwagę, że ma być może sens dokonanie przeglądu krajowych ustaleń w zakresie monitorowania przypadkowych połowów w ramach dyrektywy siedliskowej i skoordynowanie ich z rozporządzeniem.

ICES i STECF podkreśliły konieczność rozszerzenia monitorowania w ramach rozporządzenia na przyłowy płetwonogich oraz ptaków i żółwi morskich. ICES zwraca szczególną uwagę na znaczne przypadkowe połowy żółwi karetta zaobserwowane w wielu łowiskach na Morzu Śródziemnym oraz ptaków w połowach przy użyciu sznurów haczykowych. Tu także państwa członkowskie są zobowiązane w ramach dyrektywy siedliskowej do monitorowania przypadkowych połowów tych gatunków.

ICES zaleciła jasne zdefiniowanie rodzaju narzędzi połowowych, do których stosuje się rozporządzenie, i włączenie definicji do tego aktu, jako że obecnie nie jest oczywiste, czy pewne rodzaje narzędzi połowowych, o których wiadomo, że wywołują interakcję z waleniami, wchodzą w zakres tego rozporządzenia (np. drygawice).

PROWADZONE BADANIA

W latach 2007-2010 szereg państw członkowskich prowadziło badania mające na celu opracowanie nowych środków zaradczych lub udoskonalenie używanych obecnie akustycznych urządzeń odstraszających, ulepszając programy monitorowania poprzez stosowanie nowego sprzętu (telewizja przemysłowa) oraz pogłębienie wiedzy o rozmieszczeniu waleni i ich interakcjach z operacjami połowowymi. Badania te przeprowadzono na szczeblu krajowym bądź we współpracy z innymi państwami członkowskimi. UE uruchomiła duży projekt badawczy zatytułowany NECESSITY, którego przedmiotem jest w szczególności ograniczenie przypadkowych połowów w połowach włokiem pelagicznym.

W uzupełnieniu tych badań realizuje się liczne, prowadzone na poziomie globalnym prace badawcze, co stanowi dowód na uznanie wagi kwestii związanych w przypadkowymi połowami waleni. Jednakże jest oczywiste, że obecnie nie ma technicznych środków zaradczych stanowiących alternatywę dla akustycznych urządzeń odstraszających, które udowodniły swoją skuteczność w ograniczaniu przypadkowego chwytania waleni w narzędzia połowowe. Inne urządzenia zapobiegające przypadkowym połowom, takie jak kraty oddzielające i bariery z siatek, testowane wstępnie na włokach pelagicznych, prowadziły do znacznych strat w rybach i były niemożliwe do zaakceptowania przez rybaków. Inne środki, jak ograniczenia połowów w niektórych okresach i obszarach, udowodniły swoją skuteczność w ograniczaniu przypadkowych połowów, ale tylko wtedy, gdy połowy były możliwe do przewidzenia oraz stosunkowo krótkie i odbywały się na małym obszarze. Istnienie takich warunków w rybołówstwie europejskim zdarza się rzadko. Wyniki testów z odbijającymi dźwięk sieciami skrzelowymi, prowadzone w Danii, Kanadzie i Południowej Ameryce, są bardziej obiecujące, lecz wymagają dalszych prób, zanim zostaną uznane za opłacalną alternatywę dla akustycznych urządzeń odstraszających.

WNIOSKI

1. Liczba próbek w łowiskach lub obszarach, w których należało je przeprowadzić, była niewystarczająca, aby podjąć trafne decyzje zarządzania w odniesieniu do przyłowów waleni. O ile większość państw członkowskich, które przedstawiły sprawozdania Komisji, wskazuje na niski bądź zerowy poziom przyłowów zanotowany na wodach UE, dowody naukowe pochodzące z programów obserwacji morza lub analiz pośmiertnych wyrzuconych na brzeg zwierząt nadal wskazują na istotne interakcje pomiędzy połowami a waleniami. Informacje na temat populacji waleni są rozproszone, a stan tych populacji pozostaje niejasny, gdyż faktyczny wpływ na nie połowów nie jest dogłębnie zbadany. Bezwzględne wartości szacunkowe, które mogłyby być użyteczne dla działań zarządzania, istnieją wyłącznie dla nielicznych gatunków w Morzu Północnym i Morzu Bałtyckim oraz części wód północno-wschodniego Atlantyku.

2. Wydaje się, że obecnie przywiązuje się zbyt dużą wagę do środków zaradczych (np. akustyczne urządzenia odstraszające), w sytuacji gdy niektóre środki udowodniły swoją skuteczność wyłącznie w ograniczeniu przyłowów morświna w połowach sieciami statycznymi, ale już nie innych gatunków waleni (np. delfina pospolitego i pręgobokiego) lub też w połowach dokonywanych innymi metodami (np. włokami pelagicznymi). W rezultacie art. 2 rozporządzenia jest nieskuteczny. Z dobrze udokumentowanych przyczyn praktycznych i finansowych powszechna jest również niechęć rybaków do używania dostępnych obecnie urządzeń.

3. Wiele państw członkowskich dołożyło znacznych starań, aby sprostać wymogom sprawozdawczości narzuconym przez rozporządzenie. Zaakceptowane przez państwa członkowskie udoskonalenie formatu sprawozdań zgodnie z zaleceniami ICES i STECF poprawi sprawozdawczość w przyszłości. Jednak jakość i treść sprawozdań niektórych państw członkowskich pozostaje nierówna, co utrudnia analizę. Sprawozdania państw członkowskich powinny być sporządzane na poziomie segmentu floty zgodnie z klasyfikacją zawartą w ramach gromadzenia danych, jak również z częstotliwością raczej miesięczną niż kwartalną.

4. Cele w zakresie monitorowania wyszczególnione w rozporządzeniu wydają się zbyt ambitne i powinno się je ponownie przemyśleć. Dalsze uczestnictwo w programie monitorowania narzucone rozporządzeniem w odniesieniu do łowisk, w których odsetek przyłowów jest niski, nie jest najbardziej efektywnym wykorzystaniem zasobów, w szczególności gdy wiadomo, że przyłowy zdarzają się częściej w łowiskach lub obszarach, które obecnie nie są objęte obowiązkiem monitorowania na mocy rozporządzenia. Zgodnie z ICES podejście bardziej ogólne, według którego państwa członkowskie musiałyby wykazać, że w ich połowach nie przekracza się pewnego, uzgodnionego poziomu przyłowu waleni, byłoby właściwsze i nie wiązałoby się dla państw członkowskich ze zbyt obciążającymi wymogami monitorowania. Rozłożenie wysiłków monitorowania wymaga większej elastyczności i koordynacji.

5. Rozmieszczenie waleni i ich interakcje z połowami zmieniają się w czasie. Rozwój badań specjalistycznych i środków zaradczych oraz lepsze monitorowanie interakcji zachodzących pomiędzy waleniami i połowami, którym towarzyszyć będzie pełne wdrożenie rozporządzenia, będą stanowić wkład do lepszego zrozumienia tych zmian oraz wsparcie dla wzmocnienia odpowiednich narzędzi zarządzania. Gromadzenie danych w ramach dyrektywy siedliskowej, jak również jego powiązanie z rozporządzeniem, wymaga doprecyzowania, tak aby użyteczność gromadzonych danych była zmaksymalizowana i by uniknąć ich powielania.

6. Na mocy dyrektywy siedliskowej na państwach członkowskich spoczywają obowiązki w zakresie monitorowania przypadkowego chwytania i zabijania wszystkich waleni oraz obowiązek zagwarantowania, że przypadkowe schwytanie lub zabicie nie ma znaczącego wpływu na populacje tych zwierząt. W związku z tym państwa członkowskie są zobowiązane do podjęcia odpowiednich środków na rzecz ochrony populacji waleni w przypadku działań połowowych i obszarów, w których przypadkowe połowy stanowią problem, a które nie są objęte przedmiotowym rozporządzeniem. Przypadkowe połowy waleni na Morzu Czarnym oraz przypadkowe połowy płetwonogich oraz ptaków i żółwi morskich w narzędzia połowowe we wszystkich obszarach połowowych wskazane zostały w szczególności jako specyficzny przypadek, który nie wchodzi obecnie w zakres rozporządzenia, lecz wymaga monitorowania.

DZIAŁANIA NA PRZYSZŁOŚĆ

Wprawdzie cele monitorowania, format danych i inne kwestie są wciąż przedmiotem dyskusji, to jednak według ICES rozporządzenie „okazało się skutecznym narzędziem w nakreśleniu bardziej złożonego obrazu przypadkowych przyłowów waleni na europejskich łowiskach”. Niektóre państwa członkowskie posiadły większą wiedzę na temat wpływu prowadzonych przez nie połowów na walenie, co pozwoliło im zracjonalizować potrzeby w zakresie badania i ochrony waleni oraz udoskonalić wdrożenie rozporządzenia.

Rozporządzenie weszło w życie 6 lat temu i pomimo tych usprawnień wciąż nie zrealizowano w pełni zakreślonego w nim celu polegającego na zapobieganiu przypadkowym połowom waleni w narzędzia połowowe. Istnienie przyłowów pozostaje faktem na niektórych łowiskach Północnego Atlantyku, Morza Północnego i Morza Bałtyckiego, a według ICES wiele podpopulacji morświna i delfina pospolitego w tych obszarach uznaje się za zagrożone. W odniesieniu do Morza Śródziemnego i Morza Czarnego jasne jest, że szacunki liczebności waleni są nieodpowiednie i uniemożliwiają jakiekolwiek oceny populacji bądź przyłowów dla tych regionów, istnieje jednak wystarczająco dowodów na stwierdzenie, że przyłowy utrzymują się na wysokim poziomie w tych basenach morskich.

Jest zatem konieczne, aby zagwarantować, że monitorowanie i zapobieganie jest ukierunkowane na te regiony i na najbardziej zagrożone gatunki. Udoskonalone środki zaradcze mogłyby być włączone do ram nowych środków technicznych, które zostaną opracowane jako część reformy wspólnej polityki rybołówstwa. Pozwoli to na określenie zakresu stosowania środków i celów ogólnych i szczegółowych związanych z przyłowami waleni, dając państwom członkowskim możliwość podjęcia specyficznych środków zaradczych dla szczególnych obszarów i połowów. Wymogi w zakresie monitorowania należy włączyć do ram gromadzenia danych, równolegle z przyjęciem szerszego, opartego na ekosystemie podejścia w zarządzaniu połowami, co pozwoli uwzględnić przyłowy gatunków niewchodzących w zakres rozporządzenia, takich jak walenie, ptaki morskie i gatunki bentosowe. Dopiero kiedy zostanie to zrealizowane, rozporządzenie (WE) nr 812/2004 będzie mogło być uchylone.

[1] Rozporządzenie Rady (WE) nr 812/2004 przyjęte w kwietniu 2004 r. ustanawia środki dotyczące przypadkowych odłowów waleni na łowiskach i zmienia rozporządzenie (WE) nr 88/98.

[2] COM(2009) 368 wersja ostateczna.

[3] Sieci statyczne to sieci skrzelowe, sieci oplątujące i drygawice.

[4] Współczynnik zmienności to stosunek odchylenia standardowego do średniej.

[5] ICES, 2010. EU request on cetacean bycatch regulation 812/2004. Item 4, opinia będąca odpowiedzią na wniosek specjalny, maj 2010 r.

[6] ICES, 2010. EU request on cetacean bycatch Regulation 812 2004. Item 3, opinia będąca odpowiedzią na wniosek specjalny, październik 2010 r.

[7] Dyrektywa Rady 92/43/EWG w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory.

[8] http://eionet.europa.eu/article17