[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 15.12.2006

KOM(2006) 806 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Dwuletnie sprawozdanie dotyczące specjalnych ram pomocy dla tradycyjnych dostawców bananów z krajów AKP

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Dwuletnie sprawozdanie dotyczące specjalnych ram pomocy dla tradycyjnych dostawców bananów z krajów AKP

Wprowadzenie

Przywóz bananów do Wspólnoty Europejskiej odbywał się zawsze w oparciu o system kontyngentów, przy czym preferencjnie traktowane były banany pochodzących z państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP). W latach 90. i na początku pierwszej dekady XXI w. sprawa ta wywoływała liczne kontrowersje. Wprowadzono wówczas szereg zmian do systemu kontyngentów (w 1998 i 2001 r.). Ostatecznie system ten został zastąpiony systemem opartym wyłącznie na taryfach, który wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2006 r.

Aby wesprzeć dwunastu tradycyjnych dostawców bananów z krajów AKP w przystosowaniu się do nowych warunków rynkowych, spowodowanych zmianami wprowadzonymi w uzgodnieniach handlowych, w 1999 r. wprowadzono specjalne ramy pomocy (SFA) finansowane ze specjalnej linii budżetowej. Następujące pięć krajów Afryki i siedem krajów Karaibów uważa się za tradycyjnych dostawców, a co za tym idzie beneficjentów SFA:

Belize, Kamerun, Wyspy Zielonego Przylądka, Dominika, Grenada, Wybrzeże Kości Słoniowej, Jamajka, Madagaskar, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyny, Somalia i Surinam.

Ramy te przewidują pomoc techniczną i finansową dla konkretnych projektów przedstawianych przez zainteresowane kraje w oparciu o długoterminową strategię, uprzednio uzgodnioną i zatwierdzoną przez Komisję. Przydziały dla poszczególnych krajów oblicza się co roku na podstawie dwóch kryteriów, a mianowicie, luk w konkurencyjności zaobserwowanych podczas porównywania z dostawcami z krajów trzecich, a także znaczenia produkcji bananów dla gospodarki zainteresowanych krajów AKP. Roczny budżet ulegał stopniowemu zmniejszeniu z kwoty 44,5 mln EUR w 1999 r. do kwoty 30,7 mln EUR w 2006 r. W latach 1999-2003 klucz przydziału był przygotowywany w taki sposób, aby zapewnić lepsze wsparcie krajom ponoszącym konsekwencje większej luki w konkurencyjności, a także krajom o większym udziale sektora bananów w łącznym PKB. Począwszy od 2004 r. w celu dokonania obliczeń w odniesieniu do krajowych dotacji stosuje się maksymalny współczynnik redukcji środków w wysokości 15 %, przy czym jest on niższy w przypadku krajów, które zdołały zwiększyć swoją konkurencyjność.

Podstawy prawne

W dniu 22 kwietnia 1999 r. Rada przyjęła rozporządzenie (WE) nr 856/1999[1] ustanawiające specjalne ramy pomocy dla tradycyjnych dostawców bananów z krajów AKP. W dniu 22 lipca 1999 r. Komisja przyjęła rozporządzenie nr 1609/1999[2] ustanawiające szczegółowe zasady jego wykonania.

Podstawowym celem systemu jest poprawa konkurencyjności tradycyjnych producentów bananów w krajach AKP lub, jeżeli jest to już niewykonalne, wsparcie dywersyfikacji. Podsumowując cel ten należy osiągnąć poprzez finansowanie projektów zmierzających do:

- zwiększania produktywności,

- poprawy jakości,

- dostosowania metod produkcji i wprowadzania do obrotu do wspólnotowych norm jakości,

- ustanowienia organizacji producentów, które mają na celu udoskonalenie metod wprowadzania do obrotu, jak również rozwój metod produkcji przyjaznych dla środowiska, łącznie ze „sprawiedliwym handlem” bananami ( Fair Trade ),

- opracowania strategii wprowadzania do obrotu mającej na celu spełnienie wymogów wspólnej organizacji rynku bananów we Wspólnocie,

- pomoc producentom bananów w rozwoju metod produkcji przyjaznych dla środowiska, łącznie ze „sprawiedliwym handlem” bananami,

- wspierania dywersyfikacji, gdy konkurencyjność w sektorze bananów nie jest trwała.

W 2005 i 2006 r. linia budżetowa wyniosła odpowiednio 34,5 mln EUR i 30,7 mln EUR. Odnośne decyzje Komisji, ustalające (poszczególne) kwoty dostępne w 2005 i 2006 r., zostały przyjęte w dniu 29 kwietnia 2005 r.[3] i w dniu 31 marca 2006 r.[4] Zasada określająca przydziały dla poszczególnych krajów opiera się na dwóch kryteriach: luk w konkurencyjności pomiędzy każdym z krajów AKP i dostawcami bananów z krajów trzecich oraz znaczenia sektora dla gospodarki każdego z beneficjentów. Jeżeli chodzi o pierwsze z kryteriów, z oceny, o której mowa w rozdziale 7 wynika, że wybór cen CIF w charakterze narzędzia do pomiaru konkurencyjności ma swoje ujemne strony, gdyż niekoniecznie w pełni odzwierciedla luki w konkurencyjności pomiędzy krajami AKP a dostawcami z krajów objętych klauzulą największego uprzywilejowania (KNU).

Artykuł 9 rozporządzenia Rady stanowi, że „do 31 grudnia 2000 r., a następnie co dwa lata, Komisja przedstawia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie, jeśli stosowne, wraz z odpowiednimi wnioskami, dotyczące funkcjonowania niniejszego rozporządzenia” . Niniejsze sprawozdanie dotyczy lat 2005 i 2006. Sprawozdanie poprzednie, obejmujące lata 2003 i 2004, ukazało się dnia 21 grudnia 2004 r.[5]

INFORMACJE O RYNKU

W 2005 r. spożycie bananów we Wspólnocie wyniosło 4 371 324 tony, z czego 3 722 949 ton pochodziło z przywozu, a 648 375 ton z produkcji wewnętrznej, dzięki czemu Wspólnota jest drugim co do wielkości rynkiem przywozu bananów na świecie; pierwszym jest USA (3 824 409 ton). Prawie wszystkie banany przywiezione do USA w 2005 r. pochodziły z krajów Ameryki Łacińskiej (banany z krajów AKP w ilości 4 437 ton stanowiły jedynie 0,12 % przywozu ogółem).

Dostawy bananów do WE realizowane są natomiast przez trzy różne grupy: Amerykę Łacińską, kraje AKP i producentów WE. W 2005 r. udział przywozu bananów z Ameryki Łacińskiej do WE wynosił 79,5 % wartości ogółem, zaś pozostałe 20,5 % stanowiło udział przywozu z krajów AKP. Największymi dostawcami bananów z Ameryki Południowej do WE w 2005 r. byli Ekwador, Kolumbia i Kostaryka, które to kraje dokonały wywozu odpowiednio 1 059 245 ton, 878 229 ton i 623 468 ton. W tym samym okresie najważniejszymi dostawcami z krajów AKP do Wspólnoty byli Kamerun, Wybrzeże Kości Słoniowej i Republika Dominikany, które to kraje dokonały wywozu odpowiednio 253 349 ton, 183 397 ton i 144 683 ton.

Z dniem 1 stycznia 2006 r. WE wprowadziła zmiany w systemie przywozu bananów. W ciągu pierwszych sześciu miesięcy 2006 r. ceny wszystkich bananów (z Ameryki Łacińskiej, z krajów AKP i WE) były niższe niż w 2005 r., ale utrzymały się na poziomie porównywalnym z 2004 r.

System handlu w UE

Od dnia 1 stycznia 2006 r. WE stosuje nowy system przywozu bananów, obejmujący taryfę KNU w wysokości 176 EUR/tonę oraz bezcłowy kontyngent taryfowy w wysokości 775 000 ton wagi netto na przywóz bananów pochodzących z państw AKP. Nowy system jest odpowiedzią na zobowiązania WE do wycofania się od 2006 r. ze stosowanego uprzednio systemu kontyngentów i wprowadzenia systemu opartego wyłącznie na taryfach. Uwzględnia on również dwa orzeczenia arbitrażowe z 2005 r. w sprawie poziomu taryfy zaproponowanej przez WE, które zostały wydane w następstwie specjalnej procedury arbitrażowej w ramach WTO, ustanowionej w załączniku do zwolnienia dotyczącego preferencji taryfowych na mocy umowy z Kotonu.

WE zobowiązała się do ścisłego monitorowania wpływu nowego systemu przywozu bananów z różnych źródeł w celu dopilnowania, aby utrzymane zostały równoważne warunki dostępu do rynku, obowiązujące w poprzednim systemie.

W odniesieniu do dostawców bananów z krajów AKP, ostateczny system handlu bananami wejdzie w zakres umów o partnerstwie gospodarczym (EPA), w sprawie których toczą się obecnie negocjacje pomiędzy WE a krajami AKP i których wejście w życie przewidywane jest na 1 stycznia 2008 r.

DECYZJE FINANSOWE

Linia budżetowa 2005

Propozycje dotyczące finansowania, przygotowane przez wszystkich dwunastu beneficjentów, zostały zaakceptowane podczas spotkania Komitetu Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR) w listopadzie 2005 r. Na tej podstawie Komisja przyjęła w grudniu 2005 r. odnośne decyzje finansowe, zaś wszystkie umowy finansowe zostały podpisane w pierwszej połowie 2006 r. Łączna kwota wszystkich umów finansowych wyniosła 34,5 mln EUR, co odpowiada redukcji o 7,5 % w stosunku do wyniku budżetowego za 2004 r.

W ramach przyjętych programów 48 % środków przeznaczono na poprawę konkurencyjności sektora wywozu bananów w sześciu krajach. Około 52 % środków przeznaczono na dywersyfikację w ośmiu krajach AKP. Załącznik 1 przedstawia w sposób szczegółowy rozdział środków pomiędzy dwa główne cele systemu.

Linia budżetowa 2006

Propozycje finansowania przedłożone przez wszystkie dwanaście krajów zostały zaakceptowane podczas spotkania Komitetu EFR w październiku 2006 r. Na tej podstawie Komisja przyjęła odnośne decyzje finansowe w grudniu 2006 r. Wszystkie umowy finansowe mają być podpisane w pierwszej połowie 2007 r. Łączna kwota wszystkich dwunastu umów finansowych wyniosła 30,7 mln EUR, co odpowiada redukcji o 11 % w stosunku do budżetu na 2005 r.

W ramach uzgodnionych programów 39 % środków przeznaczono na poprawę konkurencyjności sektora wywozu bananów w pięciu krajach AKP. Około 61 % środków przeznaczono na dywersyfikację w dziewięciu krajach beneficjentach AKP. Załącznik 1 przedstawia w sposób szczegółowy przydział środków na dwa podstawowe cele przewidziane w rozporządzeniu Rady (WE) nr 856/1999. W wykresie 1 zawarto przegląd przydziału środków na te cele w poszczególnych latach, a w wykresie 2 przedstawiono przydział środków dla poszczególnych krajów.

Wdrażanie

Ogólna obsługa administracyjna programów

Wprowadzenie nowych zasad finansowych wywarło głęboki wpływ na procedury realizacji wszystkich programów finansowanych z tej linii budżetowej. W 2005 i 2006 r. ukończono wprowadzanie większości dostosowań niezbędnych w tych procedurach. Obejmowały one między innymi przedłużenie o 24 miesiące ważności większości programów ustanowionych przed 2003 r.

Wyniki pierwszej weryfikacji, przeprowadzonej w 2004 r. zgodnie z art. 164 rozporządzenia finansowego spowodowały, że dziesięć krajów opowiedziało się za częściowo zdecentralizowanym trybem zarządzania programem, podczas gdy w dwóch pozostałych krajach zdecydowano o wprowadzeniu scentralizowanego zarządzania programem. Procedury te zostały przyjęte dla programów ustanowionych na lata budżetowe 2003, 2004 i 2005, jak również dla programów proponowanych na 2006 r., z wyjątkiem Belize, które przechodzi na częściowo zdecentralizowany tryb zarządzania. W przypadku programów wprowadzonych w ramach scentralizowanego zarządzania (Belize, Grenada, Surinam, Kamerun i Somalia) Komisja przygotowuje wszystkie umowy i dokonuje wszystkich płatności. W przypadku programów wprowadzonych w ramach częściowo zdecentralizowanego zarządzania (Jamajka, Dominika, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyny, Wyspy Zielonego Przylądka, Wybrzeże Kości Słoniowej i Madagaskar) część programów została wprowadzona przez instytucję zamawiającą, określoną w umowie finansowej, za pośrednictwem programów szacunkowych. Komisja popiera programy szacunkowe i prowadzi kontrole ex-ante procedur składania zamówień w przypadku zamówień o wartości powyżej 50 000 EUR, a także kontrole ex-post w przypadku zamówień o wartości poniżej 50 000 EUR. Dzięki programom szacunkowym płatności są zdecentralizowane w odniesieniu do kosztów operacyjnych i zamówień na małą skalę, nieprzekraczających następujących pułapów:

Roboty budowlane | Dostawy | Usługi | Dotacje |

<300 000 EUR | <150 000 EUR | <200 000 EUR | ≤100 000 EUR |

W odniesieniu do zamówień nieobjętych programami szacunkowymi Komisja prowadzi kontrole ex-ante procedur składania zamówień w przypadku zamówień o wartości powyżej 50 000 EUR oraz kontrole ex-post w przypadku zamówień o wartości poniżej 50 000 EUR, a także dokonuje płatności.

W 2005 r. odpowiedzialność za programy wszystkich krajów beneficjentów AKP została przeniesiona na odpowiednie przedstawicielstwa. W sierpniu 2005 r. weryfikacja ta została zakończona, co w ogromnym stopniu przyczyniło się do usprawnienia realizacji programów w kategoriach ilości (podpisane umowy), jak również jakości. Zaangażowane przedstawicielstwa to Jamajka (Jamajka i Belize), Barbados (Dominika, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyny oraz Grenada), Wybrzeże Kości Słoniowej, Kamerun, Kenia (Somalia) i Madagaskar, jak również biura w Surinamie i na Wyspach Zielonego Przylądka.

Poprawa konkurencyjności

Projekty ukierunkowane na poprawę konkurencyjności eksporterów bananów są w dalszym ciągu realizowane w tych pięciu krajach, które wspierały ten cel w latach 2002-2004. W odniesieniu do lat 2005 i 2006 programy te obejmują:

- Odnowę plantacji w Belize, Kamerunie, na Jamajce i w Surinamie. Plantacje na Jamajce poniosły poważne straty po przejściu huraganów w 2004 i 2005 r. W Belize, na Jamajce i w Surinamie wprowadzono nowe odmiany bananów, bardziej odporne na choroby takie jak infekcja grzybowa Black Sigatoka .

- Inwestycje w celu otrzymania lub zachowania certyfikatu jakości EUREPGAP i/lub ISO 14001 w Belize, Kamerunie, Wybrzeżu Kości Słoniowej, na Jamajce i w Surinamie. Owe normy jakości zostały narzucone przez dużych detalistów europejskich.

- Zbiór, przeładunek, pakowanie i składowanie bananów w Kamerunie, Wybrzeżu Kości Słoniowej i Surinamie.

- Infrastruktury społeczne na plantacjach oraz mikro-projekty społeczne (wspieranie lokalnych inicjatyw) na rzecz pracowników plantacji w Kamerunie i Wybrzeżu Kości Słoniowej.

- Pomoc techniczna dla Belize, Kamerunu i Jamajki, ukierunkowana zwłaszcza na rozwój obszarów wiejskich i wzmocnienie instytucjonalne.

W ramach SFA 2005 Saint Lucia wnioskowała o możliwość wykorzystania 30 % swojego przydziału na szkolenia i pomoc techniczną na rzecz wsparcia pozostałego sektora wywozu bananów. Mimo że programy wspierania konkurencyjności wywozu bananów pochłonęły niemal 50 % dostępnego przydziału w 2005 r., w 2006 r. ten wskaźnik procentowy uległ zmniejszeniu do 39 %, co stanowi wartość zbliżoną do wskaźników procentowych za okres od 2000 r. (patrz: załącznik 1). Wszystkie pięć krajów wspierających ten cel było w stanie utrzymać lub zwiększyć ilość bananów wywiezionych do WE w latach 2003-2006.

[pic]

Dywersyfikacja

W 2005 i 2006 r. za celem dywersyfikacji opowiedziało się siedem krajów (Wyspy Zielonego Przylądka, Dominika, Grenada, Madagaskar, Somalia, Saint Lucia oraz Saint Vincent i Grenadyny). Kraje te albo wstrzymały albo znacznie zmniejszyły wywóz bananów w latach 1990-2000. Żaden z tych krajów w latach 2003-2006 nie był w stanie odzyskać pozycji na rynkach. Zaplanowane działania obejmują szeroki wachlarz sektorów gospodarczych oraz typów inwestycji, wszystkie mają natomiast na celu zapewnienie (byłym) plantatorom bananów i pracownikom plantacji dostępu do alternatywnych źródeł dochodu. Programy mają również dłuższy czas trwania, zazwyczaj od czterech do pięciu lat, gdyż w ich przypadku osiągnięcie pełnego efektu zajmuje więcej czasu. Programy na 2005 i 2006 r. obejmują:

- Szkolenia zawodowe, w tym umiejętności pisania i czytania wśród dorosłych, w celu zwiększenia szans zatrudnienia byłych plantatorów bananów/pracowników plantacji w sektorach usługowych w krajach wschodniokaraibskich.

- Dywersyfikację rolnictwa w kierunku ogrodnictwa nastawionego na rynek lokalny w Madagaskarze oraz przemysł turystyczny i rynki lokalne we wschodnich Karaibach. Na Jamajce byłym eksporterom bananów udzielana jest pomoc na rzecz dywersyfikacji w kierunku produkcji bananów i plantanów na rynek lokalny (roczne spożycie na Jamajce wynosi około 100 000 ton świeżych i przetworzonych bananów i plantanów). Wsparcie dywersyfikacji rolnictwa obejmuje wzmocnienie usług w zakresie doradztwa rolniczego świadczonych przez Ministerstwa Rolnictwa.

- Ogólne wzmacnianie sektora turystycznego i/lub prywatnego na obszarze wschodnich Karaibów.

- Rozwój obszarów wiejskich na terenach tradycyjnie produkujących banany w Belize, na Wyspach Zielonego Przylądka, Jamajce i w Somalii (łącznie z inwestycjami związanymi z nawadnianiem na małą skalę).

- Pomoc techniczna i wsparcie instytucjonalne we wszystkich siedmiu krajach.

[pic]

Zobowiązania i rozdział środków

Ogólnie rzecz biorąc wdrażanie programów jest w dalszym ciągu opóźnione. Zaledwie 48 % wszystkich przydzielonych środków przeznaczono na roboty budowlane, dostawy oraz na zamówienia dotyczące usług lub dotacji, wypłacono zaś jedynie 35 % środków. Tym samym w przypadku programów ustanowionych pomiędzy 1999 a 2005 r. do zakontraktowania pozostaje około 150 mln EUR (RAC), a około 186 mln EUR to zobowiązania do wypłaty (RAL).

Tabela 2 przedstawia postępy w poszczególnych latach przydziału.

[pic]

Subsydia na 2006 r. zostały ujęte w tabeli 2, natomiast w związku z tym, że umowy finansowe dopiero mają być podpisane, nie zostały one ujęte w rubryce „Razem”. Opóźnione są w szczególności programy ustanowione po wprowadzeniu rozporządzenia finansowego w 2003 r.

[pic]

Sytuacja finansowa w poszczególnych krajach, przedstawiona w tabeli 3, wykazuje szerokie zróżnicowanie, gdyż w przypadku Somalii przekazano niemal wszystkie środki na zamówienia, ale w przypadku Madagaskaru i Wysp Zielonego Przylądka przekazana została zaledwie ¼ środków. Największe opóźnienia wykazują programy ustanowione dla krajów wschodniokaraibskich, z których wszystkie wspierają dywersyfikację. Jednakże wraz z niemal ukończonymi dostosowaniami do programów, jak również przekazaniem przedstawicielstwom odpowiedzialności za wdrażanie, realizacja programów wróciła do właściwego stanu. Jak wykazano w wykresie 3, w 2006 r. kwoty przekazane w ramach zamówień i wypłacone do końca października uległy znaczącej poprawie w porównaniu z poprzednimi latami. Komisja spodziewa się, że w ciągu dwóch najbliższych lat będzie w stanie przynajmniej częściowo odzyskać straconą pozycję.

Według oceny SFA, wspomnianej w rozdziale 7, porównanie finansowej realizacji działań – w zakresie zarówno dywersyfikacji, jak i konkurencyjności – w kategoriach szybkości wykazuje, że lepiej powiodło się w przypadku drugiego celu. Analiza stanu realizacji programów do chwili obecnej wykazuje, że długofalowe starania, które poczynić musi sektor bananów, nie są łatwe do pogodzenia z wymogiem przewidzianym w decyzji Rady, aby programy wsparcia były ustanawiane co roku. Co więcej konieczność dostosowania procedur dotyczących realizacji programu po wprowadzeniu nowego rozporządzenia finansowego ograniczyła na pewien czas działania, i tym samym wpływ wywierany przez programy. Większość napotkanych problemów udało się jednak rozwiązać w 2005 r., co przyczyniło się do znacznego przyspieszenia programów w 2006 r.

[pic]

OCENA WPłYWU SFA

Ogólnie

Zewnętrzna ocena systemu została przeprowadzona w okresie pomiędzy końcem 2005 i początkiem 2006 r.[6] Możliwe było dokładne zbadanie interwencji w dziewięciu krajach AKP (Belize, Kamerun, Wybrzeże Kości Słoniowej, Dominika, Grenada, Jamajka, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyny oraz Surinam), gdyż ogólnie rzecz biorąc w krajach tych w latach 2003-2005 miało miejsce znaczne przyspieszenie działań projektu, podczas gdy trzej pozostali beneficjenci (Wyspy Zielonego Przylądka, Madagaskar i Somalia) w momencie rozpoczęcia badań nie rozpoczęli jeszcze żadnych inwestycji w ramach SFA.

Znaczenie krajowych strategii w ramach SFA

Strategie średnio- do długoterminowych (przedstawione w dokumentach strategicznych w sprawie bananów), które zostały uzgodnione z krajami beneficjentami AKP i które tworzą podstawę programów uzgadnianych corocznie z ich rządami, okazały się mieć duże znaczenie. Kraje, które opowiedziały się za wsparciem konkurencyjności swoich sektorów bananów, były w stanie utrzymać lub zwiększyć ilość bananów wywożonych do WE, także na przestrzeni kilku pierwszych miesięcy 2006 r. Kraje, które wybrały wsparcie dywersyfikacji, były świadkiem, jak wywóz ich bananów (Wyspy Zawietrzne dokonały wywozu łącznie około 191 000 ton w 1996 r. i zaledwie 79 000 ton w 2004 r.) oraz udział w rynku WE w latach 1996-2004 ulegały dalszemu obniżeniu. Szczególny przypadek stanowi Jamajka, która wspiera oba cele.

Okazało się, że strategie te są również spójne ze strategiami rozwoju odnośnych krajów AKP oraz strategiami wsparcia uzgodnionymi z Komisją w krajowych dokumentach strategicznych.

Ogólnie rzecz biorąc strategie w latach 2003-2006 (stanowiące podstawę umów finansowych, w ramach których uruchamiane są inwestycje) odzwierciedlają w bardziej spójny sposób zmiany na poziomie krajowym i międzynarodowym, jak również przyszłe perspektywy dla wspólnotowego rynku bananów. Uwaga ta jest tym bardziej słuszna w odniesieniu do krajów, które w sposób zdecydowany dążą do poprawienia konkurencyjności swoich krajowych sektorów bananów: Kamerunu, Wybrzeża Kości Słoniowej, Belize i Surinamu.

Wpływ SFA na sektor bananów

W krajach, gdzie w okresie poprzedzającym inwestycje w ramach SFA sektor bananów rozwinął się lub był stabilny, SFA wywarły wpływ w zakresie wzmocnienia produktywności i skuteczności oraz redukcji kosztów. Stało się tak w przypadku Kamerunu i Wybrzeża Kości Słoniowej. Sektor w tych krajach jest w coraz większym stopniu skoncentrowany i opiera się na obecności średnich lub dużych spółek produkcyjnych i/lub spółek handlowych (międzynarodowych lub nie). SFA wywarły znaczący wpływ na produkcję oraz organizację sektora, którego wyniki i tak były korzystne. W przypadku Kamerunu dane wykazują, że przeciętna stopa dochodu wzrosła o 13,9 %, porównując lata 1994-1998 z okresem 2002-2004; wielkość wywozu wzrosła pomiędzy 1998 i 2003 r. o 20 %; liczba pracowników zatrudnionych w przeliczeniu na 1000 ton zmniejszyła się z 50,78 w 1998 r. do 40,77 w 2003 r.; ponadto w przypadku pewnej konkretnej spółki koszty opakowanego produktu zmniejszyły się w okresie pomiędzy 2000 i 2005 r. o 12,8 %. W Wybrzeżu Kości Słoniowej znaczący postęp dokonał się na przestrzeni lat 1991-1999, kiedy to wielkość wywozu wzrosła ze 118 400 ton wyprodukowanych na powierzchni 12 000 hektarów w 1991 r. do 217 500 ton wyprodukowanych na powierzchni 5 493 hektarów w 1999 r. Dalszą poprawę można było zaobserwować w okresie 1999-2004, kiedy to wielkość wywozu wzrosła do 229 000 ton, wyprodukowanych na powierzchni 5 120 hektarów w 2004 r. Zgodnie z powyższym stopa dochodu wyniosła 9,9 ton z hektara w 1991 r., 39 6 ton z hektara w 1999 r. i 41,7 ton z hektara w 2004 r.

Dostosowanie strategii SFA do kontekstu i charakterystyki strukturalnej sektora przyniosło dobre skutki w Belize i Surinamie, gdzie SFA odegrały zasadniczą rolę w ożywieniu sektora. W Belize, po przejściu huraganu Iris, który zniszczył wszystkie plantacje w 2001 r., produkcja wzrosła z 472 skrzynek z akra w 2001 r. do 760 skrzynek z akra w 2004 r. W Surinamie, w następstwie kryzysu i zamknięcia przetwórni w latach 2002-2003, wydajność produkcji spadła z 15,7 ton z hektara w 2001 r. do 14,5 ton z hektara w 2004 r., jednak zdecydowanie wzrosła do 34,8 ton z hektara w 2005 r.

Ponadto poprawa konkurencyjności (mierzona w kategoriach łącznych tendencji wywozowych oraz pozycjonowaniem na rynku wspólnotowym), uzyskana częściowo dzięki inwestycjom w ramach SFA na rzecz zwiększania produktywności (mierzonej w kategoriach rosnących wyników i wydajności pracy, a także malejących kosztów produkcji), wywarła pozytywne skutki na zatrudnienie w sektorze bananów, w szczególności w przypadku Kamerunu, Surinamu i Belize.

Na Jamajce SFA zostały wykorzystane na rzecz wsparcia konkurencyjności spółek, pozostających w sektorze wywozu bananów, dzięki prawidłowo opracowanej strategii pomocy technicznej nastawionej na rynkową jakość produktu. Jej pierwsze skutki są już widoczne w ewolucji wskaźników konkurencyjności. SFA promowały również działania (finansowane zarówno ze środków przeznaczonych na cel konkurencyjności, jak i dywersyfikacji) ukierunkowane na wspieranie producentów w ich przejściu na rynek lokalny oraz na produkcję plantanów, co przyniosło bardzo pomyślne rezultaty.

Na Wyspach Zawietrznych, po początkowym skupieniu się na programach częściowo nastawionych na poprawę konkurencyjności sektora bananów, dokonała się stopniowa zmiana w kierunku projektów wyraźnie zorientowanych na dywersyfikację. Mimo, że słabe punkty sektora bananów na Wyspach Zawietrznych oraz wzrastający poziom konkurencji na wspólnotowym rynku zostały prawdopodobnie niedocenione podczas przygotowywania wstępnej strategii, zmiana ta była spowodowana stopniowo narastającą na Wyspach Zawietrznych świadomością potrzeby zmiany kierunku rozwoju gospodarczego na wyspach. Jednakże mimo ogólnej stagnacji, utrzymującej się od lat 90-tych XX wieku, sektor bananów na Wyspach Zawietrznych jest obecny na określonych rynkach wspólnotowych. Kluczowym elementem tego względnego sukcesu strategii Wysp Zawietrznych, nastawionej na poprawę sytuacji własnego sektora bananów, było zwrócenie się w kierunku rynku opartego o zasady „sprawiedliwego handlu”. Chociaż SFA wspierały ogólnie sektor bananów, dotychczas nie przedstawiono żadnego projektu dotyczącego udzielenia bezpośredniego wsparcia temu aspektowi ich strategii.

Warto zwrócić uwagę na relacje pomiędzy SFA i jakością rynkową. Na Jamajce, w Belize i Kamerunie, w trakcie okresu poddanego ocenie, środki z puli SFA przeznaczone zostały na rzecz strategii rynkowej ukierunkowanej na uzyskanie certyfikatu EUREPGAP (zespół norm europejskich handlowców oparty o kryteria środowiskowe i społeczne) oraz ISO 14001 (zarządzanie środowiskowe). Potwierdzona certyfikatem jakość stanowi coraz bardziej istotny wymóg obowiązujący w handlu detalicznym, zwłaszcza na rynku wspólnotowym. Owe inwestycje, finansowane ze środków SFA z założeniem uzyskania certyfikatu jakości, wywarły pozytywny wpływ zarówno w odniesieniu do poprawy aspektów środowiskowych, jak i społeczno-ekonomicznych warunków pracy na plantacjach, a ponadto na wzmocnienie pozycji sektora w łańcuchu marketingowym.

Wpływ na dywersyfikację gospodarek i warunki socjalne

Mimo że za wcześnie jeszcze na dokonanie kompleksowej oceny, badania wpływu wykazały mieszane rezultaty działań związanych z dywersyfikacją, finansowanych w latach 1999-2004. Ogólnie rzecz biorąc można stwierdzić, że działania na rzecz dywersyfikacji w ramach SFA miały oddziaływanie społeczne, gdyż finansowane z ich środków projekty społeczne oraz infrastruktury były nastawione na poprawienie warunków życiowych populacji dotkniętej spadkiem znaczenia sektora bananów.

Wnioski i zalecenia

W swojej analizie obecnego stanu wdrażania SFA Komisja zdaje sobie sprawę z trudności napotkanych przy wdrażaniu tego instrumentu. Większość problemów operacyjnych, napotkanych w związku z rozporządzeniem finansowym, została jednak rozwiązana w 2005 r., co przyczyniło się do znacznego przyspieszenia programów w 2006 r. Komisja będzie w dalszym ciągu dokładać wszelkich starań, aby kontynuować przyspieszanie realizacji przy jednoczesnym zapewnieniu jakości interwencji.

Biorąc pod uwagę złożony charakter systemu oraz ograniczenia napotykane przez większość beneficjentów, zaleca się utrzymanie pomocy zarówno dla jednostek technicznych odpowiedzialnych za wdrażanie na szczeblu lokalnym, jak i dla odbiorców końcowych. Takie wsparcie techniczne musi być skoncentrowane na problemach natury administracyjnej i proceduralnej, i naturalnie wymaga wysokich kwalifikacji, wiedzy i umiejętności.

Jeżeli chodzi o rozdział środków budżetowych pomiędzy kraje-beneficjentów, ocena zwraca szczególną uwagę na ujemne strony stosowania cen CIF do mierzenia luk w konkurencyjności. Jednakże z racji, iż SFA i tak przestaną obowiązywać w 2008 r., rozważanie w tym momencie jakichkolwiek zmian w tej dziedzinie nie leży w interesie dobrej administracji.

Ponadto ocena wykazała, w odniesieniu do wpływu SFA na sytuację społeczno-ekonomiczną w sektorze bananów oraz w zainteresowanych krajach, że jest jeszcze za wcześnie na zmierzenie wpływu SFA na dywersyfikację odnośnych gospodarek. Ogólnie rzecz biorąc, wpływ ten był zadowalający w przypadku programów ukierunkowanych na sektor bananów, w którym warunki konkurencyjności były stosunkowo korzystne. Jednak w zakresie SFA korzystne byłoby również wyciągnięcie lekcji z innych, stosunkowo pomyślnych doświadczeń, takich jak dokonane przez Wyspy Zawietrzne przekształcenie produkcji w stronę rynku opartego na zasadach „sprawiedliwego handlu”, co umożliwiłoby mniejszym przedsiębiorstwom przetrwanie w warunkach globalnej konkurencji rynkowej.

Kraj | Zwiększanie produktywności (I) |

Kraj | 1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |Ogółem | | | | Kwota |Typ |Kwota |Typ |Kwota |Typ |Kwota |Typ |Kwota |Typ |Kwota |Typ |Kwota |Typ |Kwota |Typ | | | |Belize | | | | |0,45 |(9/10) |0,80 |(7) | | | | | | |0,89 |(9,12,13) |2,14 |23,88 | |Kamerun | | | | | | | | | | | | | | |0,00 | |0,00 |38,41 | |Wyspy Zielonego Przylądka |0,50 |(7) | | | | |0,50 |(7) |0,50 |(7/14) |0,50 |(7/14) |0,5 |(7/12) |0,5 |(7,12) |3,00 |3,00 | |Dominika |1,01 |(7/10) |1,27 |(7/10) |6,70 |(7/10/11) |6,40 |(10/14) |5,90 |(17/18) |5,30 |(15/19) |4,51 |(16) |3,83 |(13/14/17) |34,92 |45,64 | |Grenada |0,06 |(14) |0,00 |(-) |0,50 |(10) |0,50 |(10) |0,50 |(12/13/14) |0,50 |(15) |0,5 |(15/16) |0,5 |(13/14) |3,06 |4,50 | |Wybrzeże Kości Słoniowej |0,38 |(7/14) |0,30 |(7/14) |0,25 |(7/14) | | | | | | | | |0,00 | |0,93 |25,85 | |Jamajka | | | | |1,53 |(14) |1,80 |(7) |1,65 |(7/14) |2,42 |(7/14) |1,65 |(12/14) |1,75 |(7,12,14) |10,80 |37,14 | |Madagaskar |0,00 | |0,00 | |0,00 | |0,50 |(7) |0,50 |(7) |0,50 |(7) |0,5 |(7/12) |0,5 |(7) |2,50 |2,50 | |Saint Lucia |3,81 |(7/11) |3,92 |(7/11) |9,20 |(7/9/10/11/13/14) |8,80 |(7/9/10/11/13/14) |8,00 |(20) |7,26 |(7/11/12/14) |3,06 |(7/11/15/20) |5,41 |(7/11/13/14/21) |49,46 |60,56 | |Saint Vincent i Grenadyny |4,84 |(8/14) |5,65 |(8/14) |6,40 |(8) |6,10 |(11/14) |5,60 |(11/14) |5,33 |(15) |4,53 |(16) |3,85 |(14/17) |42,30 |44,36 | |Somalia | | | | |0,60 |(14) |2,80 |(1/7) |2,60 |(1/7/14) |2,07 |(1/7) |1,76 |(7/13) |1,5 |1/7 |11,33 |11,33 | |Surinam | | | | | | | | | | | | | | | | |0,00 |19,14 | |OGÓŁEM |10,60 | |11,14 | |25,63 | |28,20 | |25,25 | |23,88 | |17,01 | |18,73 | |160,44 |316,31 | | % na dywersyfikację |24 % | |26 % | |60 % | |64 % | |63 % | |64 % | |52 % | |61 % | |51 % | | | |45,00 | |43,48 | |43,00 | |44,00 | |40,00 | |37,30 | |32,83 | |30,70 | |316,31 | | |

Objaśnienia do tablic „Zwiększanie produktywności” i „Dywersyfikacja”:

1 NAWADNIANIE I MELIORACJA

2 ODNOWA PLANTACJI

3 ZABIEGI FITOSANITARNE

4 NAWOŻENIE

5 PAKOWANIE

6 SKŁADOWANIE W CHŁODNI

7 ROLNICTWO / ROZWÓJ OBSZARÓW WIEJSKICH

8 DROGI

9 INFRASTRUKTURA SPOŁECZNA

10 MIKROKREDYTY

11 PROJEKTY SPOŁECZNE

12 SZKOLENIA

13 WSPARCIE INSTYTUCJONALNE

14 POMOC TECHNICZNA

15 SEKTOR PRYWATNY

16 TECHNOLOGIE INFORMACYJNE I KOMUNIKACYJNE

17 TURYSTYKA

18 WODA

19 INFRASTRUKTURA

20 ŚRODOWISKO NATURALNE

21 ENERGIA

22 KOLEJ LINOWA

[1] Dz.U. L 108 z 27.4.1999, str. 2.

[2] Dz.U. L 190 z 23.7.1999, str. 14.

[3] Decyzja Komisji C/2005/1303

[4] Decyzja Komisji C/2006/1137

[5] COM(2004)823 wersja ostateczna

[6] CRIS nr umowy 2005/102-529.