7. program działań w zakresie środowiska w pigułce UE uzgadnia programy działań w zakresie środowiska (EAP), aby zapewnić strategiczne wytyczne oraz przewidywalne i skoordynowane działania na rzecz europejskiej polityki w zakresie środowiska i klimatu. 7. program działań w zakresie środowiska (7. EAP) wszedł w życie w 2014 r. i będzie trwał do końca 2020 r. Określono w nim wizję do 2050 r. oraz jasny opis zintegrowanej polityki w zakresie środowiska, która przyczynia się do zrównoważonego wzrostu gospodarczego oraz do poprawy zdrowia i dobrostanu człowieka. Wizja ta jest w pełni zgodna z ideą celów zrównoważonego rozwoju ONZ. W programie określono dziewięć priorytetowych celów działań: – trzy priorytety tematyczne: ochrona, zachowanie i poprawa kapitału naturalnego Unii; przekształcenie Unii w zasobooszczędną, zieloną i konkurencyjną gospodarkę niskoemisyjną; ochrona obywateli Unii przed związanymi ze środowiskiem presjami i zagrożeniami dla zdrowia i dobrostanu; – cztery tzw. „czynniki wspomagające”: lepsze wdrażanie prawodawstwa; lepsze informowanie dzięki doskonaleniu bazy wiedzy; mądrzejsze inwestycje; uwzględnianie problematyki środowiska w innych politykach; – dwa horyzontalne cele priorytetowe: wspieranie zrównoważonego charakteru miast w Unii oraz pomoc dla Unii w podejmowaniu wyzwań związanych ze środowiskiem i klimatem. W ramach tych dziewięciu celów priorytetowych w 7. EAP wymieniono 36 celów cząstkowych i 60 konkretnych działań, których realizacją mają zająć się UE i państwa członkowskie, a także przedsiębiorstwa, grupy pracodawców i pracowników oraz osoby fizyczne. Kwestie dotyczące programów działań w zakresie środowiska ustala się zgodnie z art. 192 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), a odpowiedzialność za ich realizację spoczywa wspólnie na UE i państwach członkowskich. W niniejszej ocenie uwzględniono sprawozdanie Europejskiej Agencji Środowiska na temat stanu środowiska oraz konsultacje z zainteresowanymi stronami.

I.7. EAP – nowoczesne narzędzie zarządzania jako odpowiedź na dzisiejsze wyzwania w zakresie ochrony środowiska

Z przeprowadzonej przez Komisję oceny 7. EAP wynika, że program zapewnia ramy strategiczne, dzięki którym z powodzeniem określono charakter polityki w zakresie środowiska jako siły napędowej zielonego wzrostu gospodarczego, zdrowej planety i poprawy dobrostanu ludzi. Wszystkie zainteresowane strony wspólnie wyznaczyły priorytety, dzięki czemu UE, państwa członkowskie oraz podmioty na szczeblu lokalnym i regionalnym, w tym przedsiębiorstwa, mogą prowadzić skuteczne i wydajne działania na rzecz tworzenia polityki w zakresie środowiska. Posiadanie na szczeblu UE dokumentu referencyjnego, w którego tworzenie każdy się zaangażował, pozwoliło zapewnić większą spójność i zaangażowanie polityk w dziedzinie środowiska UE i państw członkowskich oraz podejmowanych przez nie działań na rzecz poprawy stanu środowiska oraz dobrostanu osób.

Dzięki 7. EAP wzrosła ogólna świadomość tego, że ochrona środowiska idzie w parze ze zrównoważonym modelem gospodarczym, który przyczynia się do tworzenia miejsc pracy i dobrobytu. Polityka UE w zakresie środowiska ewoluowała od ukierunkowanych interwencji regulacyjnych do nacisku na włączanie wymiaru środowiskowego do innych polityk sektorowych w szerszej perspektywie zrównoważonego rozwoju, np. do pakietu dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym, ram polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030, strategii dotyczącej biogospodarki i Planu działania w zakresie finansowania zrównoważonego wzrostu gospodarczego. Porozumienie osiągnięte w odniesieniu do 7. EAP pomogło Europie mówić jednym głosem w globalnym kontekście wielostronnej współpracy, czego przykładem są Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 i porozumienie paryskie mające na celu przeciwdziałanie zmianie klimatu.

Z regularnych sprawozdań dotyczących stanu środowiska w Europie wynika, że nastąpiła pewna poprawa . UE prawdopodobnie osiągnie swoje cele w zakresie emisji gazów cieplarnianych i energii ze źródeł odnawialnych na 2020 r. i wyznaczyła sobie ambitne cele na 2030 r. Konieczne są dalsze wysiłki na rzecz osiągnięcia celów w zakresie efektywności energetycznej. Komisja przedstawiła również swoją wizję zaktualizowanej unijnej strategii dotyczącej biogospodarki oraz unijnej gospodarki neutralnej dla klimatu do 2050 r. zgodnie z porozumieniem paryskim. Przedsiębiorstwa czerpią korzyści z gospodarki o obiegu zamkniętym, wzrasta finansowanie sektora publicznego i prywatnego na rzecz klimatu i środowiska, gospodarka leśna w Europie jest bardziej zrównoważona, poprawia się jakość wody w kąpieliskach.

Nadal istnieją jednak poważne wyzwania i pojawiają się nowe . Stoimy w obliczu światowego kryzysu ekologicznego, ponieważ zbliżamy się do osiągnięcia poziomów krytycznych dla planety, a w niektórych obszarach już je przekroczyliśmy. W dokumencie Komisji otwierającym debatę pt. „W kierunku zrównoważonej Europy do 2030 r.” uznano nasz dług ekologiczny za główny deficyt Europy w dziedzinie zrównoważonego rozwoju . Ten kryzys środowiskowy ma bezpośredni wpływ na zdrowie ludzi. Wiele miast w Europie nie spełnia wspólnie ustalonych i prawnie wiążących norm jakości . UE nie jest na dobrej drodze do osiągnięcia do 2020 r. celu, jakim jest powstrzymanie utraty różnorodności biologicznej i odtworzenie potencjału usług ekosystemowych. Wpływ sektora mobilności i systemu żywnościowego na środowisko pozostaje zbyt duży.

Powstrzymanie tych negatywnych tendencji wymaga przede wszystkim nieustannych starań w celu wdrożenia obowiązujących przepisów . Chociaż działanie pociąga za sobą koszty i wymaga dużych zbiorowych wysiłków, koszt bezczynności i związanych z nią skutków społecznych byłby znacznie wyższy.

W tym kontekście 7. EAP odegrał istotną rolę, ponieważ dał narzędzie zarządzania do celów tworzenia polityki w zakresie środowiska w Europie. W niniejszej ocenie zwrócono uwagę na główne osiągnięcia i niedociągnięcia programu. Na podstawie tej analizy wskazano najważniejsze wnioski. Ogólnie rzecz biorąc, na obecnym etapie wdrażania nie zrealizowano wszystkich działań. Mimo że postępy poczyniono we wszystkich obszarach – w niektórych większe niż przewidziano w 7. EAP – istnieje wyraźna potrzeba silniejszego zaangażowania.

II.Doświadczenia i wnioski

W ocenie 7. EAP wskazano szereg wniosków cennych z punktu widzenia wszelkich przyszłych programów działań w zakresie środowiska.