KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 20.7.2021 SWD(2021) 723 final DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI Sprawozdanie na temat praworządności z 2021 r.

Rozdział dotyczący sytuacji w zakresie praworządności w Portugalii Towarzyszący dokumentowi: KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Sprawozdanie na temat praworządności z 2021 r.

Sytuacja w zakresie praworządności w Unii Europejskiej {COM(2021) 700 final} - {SWD(2021) 701 final} - {SWD(2021) 702 final} - {SWD(2021) 703 final} - {SWD(2021) 704 final} - {SWD(2021) 705 final} - {SWD(2021) 706 final} - {SWD(2021) 707 final} - {SWD(2021) 708 final} - {SWD(2021) 709 final} - {SWD(2021) 710 final} - {SWD(2021) 711 final} - {SWD(2021) 712 final} - {SWD(2021) 713 final} - {SWD(2021) 714 final} - {SWD(2021) 715 final} - {SWD(2021) 716 final} - {SWD(2021) 717 final} - {SWD(2021) 718 final} - {SWD(2021) 719 final} - {SWD(2021) 720 final} - {SWD(2021) 721 final} - {SWD(2021) 722 final} - {SWD(2021) 724 final} - {SWD(2021) 725 final} - {SWD(2021) 726 final} - {SWD(2021) 727 final}



Streszczenie Zapewnienie efektywności portugalskiego systemu wymiaru sprawiedliwości nadal stanowi wyzwanie, zwłaszcza w przypadku sądów administracyjnych i podatkowych. Rząd podejmuje pewne działania, aby sprostać temu wyzwaniu, w szczególności wzmacnia administracyjne centra arbitrażu i tworzy zespoły szybkiego reagowania. Opracowuje się również środki mające rozwiązać problem deficytu zasobów ludzkich oraz uruchomić inwestycje w cyfryzację. W związku z powtarzającymi się problemami dotyczącymi przydziału spraw w sądach Najwyższa Rada Sądownictwa podejmuje działania mające na celu poprawę zarządzania sprawami poprzez zwiększenie przejrzystości systemu przydziału spraw. Podejmowane są inicjatywy mające na celu wzmocnienie uczciwości zawodowej w systemie wymiaru sprawiedliwości, w szczególności poprzez opracowanie kodeksów postępowania dla sędziów. Przedmiotem dyskusji pozostają stosunki hierarchiczne w prokuraturze i kwestia ta jest obecnie rozpatrywana przez Najwyższy Sąd Administracyjny. Trwa debata nad reformą postępowania karnego, która umożliwiłaby szybsze rozpatrywanie złożonych spraw. Ważne jest, aby kwestie te były rozwiązywane w porozumieniu ze wszystkimi zainteresowanymi stronami i uwzględniały normy europejskie. Zatwierdzona przez rząd strategia antykorupcyjna na lata 2020–2024 oczekuje na głosowanie w parlamencie. Ma ona na celu zaspokojenie istniejącej od dawna potrzeby stworzenia solidnych ram antykorupcyjnych. Rząd zaproponował środki mające zapewnić skuteczniejsze rozpatrywanie złożonych spraw korupcyjnych. Chociaż nadal podejmowane są działania na rzecz poprawy wyników postępowań przygotowawczych i ścigania korupcji, organy ścigania uważają, że brak zasobów w policji i w prokuraturze budzi niepokój. W następstwie nowej poprawki zakończona została reforma systemu oświadczeń o stanie majątkowym z 2019 r., jednak podmiot ds. przejrzystości upoważniony do weryfikacji ujawnionych informacji jeszcze nie funkcjonuje. Chociaż przepisy dotyczące efektu „drzwi obrotowych” zaktualizowane w 2019 r. nadal wymagają wdrożenia, w parlamencie trwają dyskusje na temat nowych przepisów dotyczących lobbingu i istnieją plany zmiany przepisów dotyczących sygnalistów. Zasoby przydzielone Radzie ds. Zapobiegania Korupcji nadal są ograniczone. Utworzono mechanizm antykorupcyjny, który ma przyczynić się do zwiększenia zdolności prewencyjnych. Zagrożenia korupcyjne, w tym konflikty interesów, w czasie trwania pandemii COVID-19, były przedmiotem szeregu zaleceń na szczeblu krajowym. Kompetencje organu regulacyjnego ds. mediów zostały rozszerzone zgodnie ze zmienioną dyrektywą o audiowizualnych usługach medialnych i objęły platformy do udostępniania plików video, umiejętność korzystania z mediów oraz nowe obowiązki w zakresie sprawozdawczości i rejestracji. Rząd wprowadził środki wsparcia dla mediów w celu złagodzenia trudności, z jakimi borykają się media w związku z pandemią COVID-19. Ramy legislacyjne zapewniają ochronę dziennikarzy. Niemniej jednak zdarzały się przypadki gróźb i ograniczania działalności zawodowej dziennikarzy, w tym przypadek inwigilacji mającej na celu zidentyfikowanie źródeł dziennikarskich, w związku z którym Prokuratura Generalna wszczęła postępowanie przygotowawcze, którego wyniki mają zostać zbadane przez Wysoką Radę Prokuratury. Zainteresowane strony wskazują również na brak jakiegokolwiek systemowego gromadzenia danych dotyczących gróźb lub przemocy wobec dziennikarzy, w szczególności w internecie. Przyjęto środki mające na celu zwiększenie przejrzystości procesu stanowienia prawa oraz poprawę jakości prawodawstwa. W szczególności nowy regulamin parlamentarny ma na celu wzmocnienie zaangażowania zainteresowanych stron w proces legislacyjny. Wykorzystanie uprawnień nadzwyczajnych przez rząd podczas stanu nadzwyczajnego w związku z pandemią COVID-19 podlegało zatwierdzeniu przez parlament oraz kontroli ex post ze strony parlamentu, sądów i rzecznika praw obywatelskich. Pandemia COVID-19 i środki nadzwyczajne wywarły wpływ na pracę organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w związku z czym przyznano im specjalne wsparcie. Nowa ustawa o statucie użyteczności publicznej ma na celu usprawnienie ram legislacyjnych. Chociaż przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego uważana jest za otwartą, pojawiają się nowe wyzwania, w szczególności w związku z przypadkami wrogości i nacisków wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego i obrońców praw człowieka. I.System wymiaru sprawiedliwości W portugalskim systemie wymiaru sprawiedliwości funkcjonuje system sądów, który obejmuje Trybunał Konstytucyjny, Sąd Najwyższy, sądy powszechne pierwszej i drugiej instancji, Najwyższy Sąd Administracyjny, sądy administracyjne i podatkowe pierwszej i drugiej instancji oraz Trybunał Obrachunkowy. Najwyższa Rada Sądownictwa, Wysoka Rada Sądów Administracyjnych i Podatkowych oraz Wysoka Rada Prokuratury podejmują działania dyscyplinarne wobec sędziów we właściwych dziedzinach i sprawują odpowiednie funkcje kierownicze. Ponadto posiadają kompetencje w zakresie mianowania, przenoszenia i awansowania sędziów i prokuratorów. Sędziów i prokuratorów powołuje odpowiednia rada po przeprowadzeniu konkursu otwartego i zgodnie z ocenami uzyskanymi na obowiązkowych szkoleniach w Centrum Studiów Sądowniczych. Prokuratura jest niezależna od władzy sądowniczej i działa niezależnie od władzy wykonawczej. Posiada własny system zarządzania, w którym najwyższym organem jest Prokuratura Generalna. Portugalia uczestniczy w pracach Prokuratury Europejskiej. Izba Adwokacka jest niezależnym podmiotem prawnym prawa publicznego i w ramach wykonywania swoich uprawnień publicznych pełni funkcje regulacyjne. Niezależność i niezawisłość Poziom postrzeganej niezależności sądów w Portugalii jest średni lub niski, a w ciągu ostatnich pięciu lat nie zidentyfikowano żadnej wyraźnej tendencji w tym zakresie. W 2021 r. poziom postrzeganej niezależności sądów wśród przedsiębiorstw zmalał i jest uważany za niski, tylko 39 % uznaje niezależność sądów za „dość dobrą” lub „bardzo dobrą”. Wśród ogółu społeczeństwa nastąpił wzrost poziomu postrzeganej niezależności sądów, jednak poziom ten nadal pozostał średni – 48 % osób postrzega niezależność sądów jako „dość dobrą” lub „bardzo dobrą”. Stanowi to odwrócenie tendencji spadkowej zarejestrowanej od 2018 r. System przyznawania spraw w sądach podlegał kontroli Najwyższej Rady Sądownictwa, która przyjęła środki mające na celu poprawę jego przejrzystości. Chociaż sprawy są przydzielane drogą elektroniczną za pomocą systemu zapewniającego losowy przydział, w wyjątkowych okolicznościach możliwy jest przydział ręczny. W celu zapewnienia przejrzystości w sytuacjach, w których sprawy są przydzielane ręcznie, oraz zapobieżenia nieprawidłowościom Najwyższa Rada Sądownictwa przyjęła rozporządzenie nr 269/2021, w którym ustanawia zasady, kryteria, wymogi i procedury dotyczące sytuacji zmiany, ograniczenia lub zawieszenia przydziału spraw w sądach. Nowe rozporządzenie ma na celu, zgodnie z normami europejskimi, zapewnienie zasad sądu właściwego, legalności, zakazu przekazywania sprawy, niezależności i bezstronności sądów. Jak określono w sprawozdaniu na temat praworządności z 2020 r., zarzuty dotyczące ingerencji w losowy przydział spraw w sądach skłoniły Najwyższą Radę do przeprowadzenia dochodzenia w sprawie ewentualnych nieprawidłowości. W lipcu 2020 r., po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie przypadków ręcznego przydzielania spraw w sądach najwyższych w latach 2017-2020, Najwyższa Rada nie znalazła dowodów na nieuzasadnione ręczne przydzielanie spraw i zamknęła postępowanie bez żadnego postępowania dyscyplinarnego. W następstwie dochodzenia, w trakcie którego w trzech przypadkach w przydziale spraw w lizbońskim sądzie apelacyjnym wykryto nieprawidłowości wskazujące na nadużycie władzy, Najwyższa Rada postanowiła jednak wszcząć postępowanie dyscyplinarne przeciwko sędziom, w tym przewodniczącemu i byłemu przewodniczącemu tego sądu. W kwietniu 2021 r., w następstwie pojawienia się nowych obaw dotyczących przydziału spraw w Centralnym Sądzie Śledczym w Lizbonie, Najwyższa Rada zarządziła nowe dochodzenie, które nie ujawniło żadnych faktów wskazujących na istnienie naruszeń wymagających postępowania dyscyplinarnego. Podejmowane są inicjatywy mające na celu wzmocnienie uczciwości zawodowej w systemie wymiaru sprawiedliwości. Statut prokuratury i statut sędziów określają zasady dotyczące obowiązków i niezgodności mających zastosowanie do prokuratorówi sędziów. Zgodnie z odpowiednimi statutami Najwyższa Rada Sądownictwa i Wysoka Rada Prokuratury są właściwe do kontrolowania oświadczeń o dochodach i majątku sędziów oraz do zatwierdzania niezbędnych instrumentów prawnych w tym zakresie. W związku z tym 12 stycznia 2021 r. Najwyższa Rada Sądownictwa zatwierdziła rozporządzenie w sprawie obowiązków w zakresie ujawniania informacji majątkowych. Wysoka Rada Prokuratury zatwierdziła również w dniu 20 października 2020 r. projekt kodeksu postępowania, który został poddany konsultacjom publicznym. Ostateczna wersja kodeksu postępowania nie została jeszcze przyjęta. Na zatwierdzenie przez Wysoką Radę Sądów Administracyjnych i Podatkowych oczekuje również kodeks postępowania sędziów sądów administracyjnych i podatkowych, mający na celu określenie ram norm etycznych, zasad i obowiązków w zakresie sprawowania funkcji orzeczniczej oraz przestrzegania obowiązków w zakresie oświadczeń o dochodach, konfliktu interesów oraz w sprawach dotyczących oferty instytucjonalnej i gościnności. Wysoka Rada Sądów Administracyjnych i Podatkowych przyjęła również projekt rozporządzenia w sprawie obowiązków sprawozdawczych sędziów sądów administracyjnych i podatkowych w zakresie dochodów, majątku, interesów, niezgodności i przeszkód oraz procedur i kontroli. Ponadto w listopadzie 2020 r. Stowarzyszenie Zawodowe Sędziów przedstawił kompleksowy zestaw propozycji mających na celu wzmocnienie przejrzystości i uczciwości zawodowej w systemie wymiaru sprawiedliwości, w tym, między innymi, wzmocnienie kanałów sprawozdawczości zarówno dla obywateli, jak i sędziów, w szczególności w przypadkach wywierania niewłaściwego wpływu lub prób jego wywierania. Jak dotąd, Najwyższa Rada Sądownictwa nie odniosła się do propozycji przedstawionych przez Stowarzyszenie Zawodowe Sędziów. System hierarchicznych instrukcji dla prokuratorów jest przedmiotem kontroli sądowej. Jak wspomniano w sprawozdaniu na temat praworządności z 2020 r., nowy statut prokuratury, który wszedł w życie w 2020 r., zawiera przepisy wyjaśniające granice hierarchicznej interwencji w postępowaniu karnym. W listopadzie 2020 r. Prokurator Generalny ustanowił za pośrednictwem nowej wiążącej dyrektywy możliwość wydawania określonych poleceń podległemu prokuratorowi w postępowaniu karnym. Zgodnie z nową dyrektywą takie polecenia należy zawsze rejestrować na piśmie, w towarzyszących aktach administracyjnych, oraz zapewniona jest możliwość odmowy wykonania poleceń. Zainteresowane strony w sądownictwie wyraziły obawy, że dyrektywa ta może naruszać wewnętrzną autonomię prokuratorów i jest bezpośrednio sprzeczna z przepisami statutu prokuratury. Obecnie przed Najwyższym Sądem Administracyjnym toczy się sprawa w następstwie czynności prawnych podjętych przez Związek Zawodowy Prokuratorów. Trwa debata nad reformą systemu postępowania karnego, która umożliwiłaby szybsze rozpatrywanie złożonych spraw karnych. W kontekście spraw karnych uznawanych za bardzo złożone rozpoczęto dyskusję na temat potrzeby zmiany przepisów regulujących postępowanie karne w celu umożliwienia szybszego rozpatrywania takich spraw. Zdarzały się przypadki złożonych spraw, zwłaszcza dotyczących korupcji na wysokim szczeblu, w których z powodu opóźnień na etapie dochodzenia i śledztwa przestępstwa ulegały przedawnieniu, a zarzuty wycofywano. Zainteresowane strony wyraziły obawy, że postrzeganie braku zdolności systemu wymiaru sprawiedliwości do zajmowania się ważnymi sprawami może prowadzić do negatywnego postrzegania tego systemu przez społeczeństwo. W tym kontekście omawiany jest szereg wniosków dotyczących zmiany przepisów regulujących postępowanie karne. W szczególności w maju 2021 r. rząd zaproponował parlamentowi środki mające na celu zwiększenie skuteczności wnoszenia i popierania oskarżeń oraz procesów sądowych w postępowaniach karnych. Obejmują one możliwość organizowania indywidualnych środków proceduralnych oraz zezwolenie na negocjowanie, na etapie postępowania przed sądem, maksymalnej granicy kary pod warunkiem przyznania się do faktów zawartych w akcie oskarżenia. Ponadto prowadzone są również dyskusje na temat organizacji sądów śledczych, a w szczególności centralnego sądu śledczego. Obecnie ten sąd wyspecjalizowany, w którym zasiada tylko dwóch sędziów tymczasowych, jest właściwy do wydawania poleceń w sprawach dotyczących przestępstw złożonych lub przestępczości zorganizowanej, w tym korupcji, i jego jurysdykcja obejmuje terytorium całego państwa. Źródłem krytyki są w szczególności jego szerokie kompetencje i ograniczona liczba sędziów. W tym kontekście w dniu 4 maja 2021 r. Najwyższa Rada Sądownictwa ogłosiła, że przychyli się do zmian w obecnej organizacji i strukturze centralnego sądu śledczego, wykluczając jednak możliwość zwiększenia liczby sędziów. Formalny wniosek w tej sprawie przedstawi rządowi Najwyższa Rada Sądownictwa. W dniu 17 czerwca 2021 r. rząd zatwierdził projekt ustawy, który zostanie przedłożony parlamentowi i w którym proponuje się rozwiązanie Karnego Sądu Śledczego w Lizbonie oraz przeniesienie jego kompetencji do Centralnego Karnego Sądu Śledczego. W ramach proponowanego środka przewiduje się zwiększenie liczby sędziów przydzielonych do drugiego z powyższych sądów (z dotychczasowych 2 do 9), zapewniając racjonalizację zasobów i wzmacniając walkę z przestępstwami gospodarczymi i finansowymi. Ważne jest, aby reformy prawne przeprowadzano w porozumieniu ze wszystkimi odpowiednimi zainteresowanymi stronami i uwzględniano w nich odpowiednie normy europejskie. Jakość Zwiększono zasoby ludzkie przeznaczone na potrzeby systemu wymiaru sprawiedliwości, ale nadal istnieją pewne obawy. W grudniu 2020 r. rozpoczęto procedury rekrutacji 40 sędziów i 65 prokuratorów. Zainteresowane strony nadal zgłaszają jednak znaczny deficyt sędziów i prokuratorów. W szczególności sądy podatkowe i administracyjne zgłaszają, że całkowita liczba sędziów w sądach podatkowych i administracyjnych pierwszej instancji utrzymuje się znacznie poniżej poziomu ustanowionego w ramach prawnych, przy czym ponad 13 % stanowisk jest nieobsadzonych. Na koniec 2019 r. 11 stanowisk na urząd sędziów apelacyjnych w sądach administracyjnych i podatkowych pozostawało nieobsadzonych. Planowana od szeregu lat procedura rekrutacji w celu utworzenia gabinetów doradczych mających pomagać sędziom rozpoczęła się w grudniu 2020 r. Pierwsze gabinety doradcze mają powstać we wrześniu 2021 r., a doradcy będą służyć pomocą techniczną i wiedzą fachową z zakresu prawa, psychologii, rachunkowości, finansów i ekonomii. Gabinety te powstaną jednak tylko w sądach pierwszej instancji, podczas gdy zainteresowane strony podkreślają potrzebę rozszerzenia ich na sądy administracyjne i podatkowe, gdzie czas przeznaczony na rozpatrzenie jest dłuższy, liczba zaległych spraw jest większa, a duża liczba spraw wymaga fachowej wiedzy technicznej. Prokuratura przygotowuje się również do zatrudnienia doradców technicznych wspierających prokuratorów. Ograniczenia budżetowe utrudniły jednak postępy w procesie rekrutacji. W dalszym ciągu wdrażane są środki mające na celu poprawę jakości systemu wymiaru sprawiedliwości, w szczególności w odniesieniu do cyfryzacji. W 2021 r. budżet przeznaczony na technologie informacyjno-komunikacyjne w systemie wymiaru sprawiedliwości wzrósł o 23,4 %, a ponadto utworzono specjalny fundusz wspierający projekty mające na celu modernizację systemu wymiaru sprawiedliwości, na który przeznaczono 5,1 mln EUR. Zwiększono również liczbę systemów wideokonferencyjnych w sądach, aby odpowiedzieć na rosnącą liczbę postępowań prowadzonych na odległość. Przepisy proceduralne dopuszczają już stosowanie technologii cyfrowej w sądach w przypadku znacznej liczby czynności w sprawach cywilnych, handlowych, administracyjnych i karnych. W latach 2020 i 2021 kontynuowano także realizację programu Justiça + Próxima, którego celem jest modernizacja systemu wymiaru sprawiedliwości. Środki przewidziane w projekcie „Tribunal +”, związane z uproszczeniem administracyjnym i optymalizacją zaplecza, rozszerzono również na większą liczbę sądów i oczekuje się, że liczba sądów powszechnych, takich jak sądy powszechne właściwości ogólnej i lokalne wydziały pomocnicze sądów, które zostaną nimi objęte, wyniesie 300 do końca 2021 r. Projekt „Tribunal + 360º”, który ma na celu pełną cyfryzację i wdrożenie w sądach systemu bez dokumentacji w formie papierowej, w tym w odniesieniu do składania dowodów, jest nadal w fazie przygotowawczej. W kontekście krajowego planu odbudowy i zwiększania odporności Portugalia przedstawiła reformę „Transformacja cyfrowa w wymiarze sprawiedliwości”, w której nacisk zostanie położony na poprawie wykorzystania narzędzi cyfrowych w systemie wymiaru sprawiedliwości, ze szczególnym uwzględnieniem sądów administracyjnych i podatkowych. Portugalia złożyła również wniosek o wsparcie techniczne na potrzeby projektu mającego na celu pomoc Ministerstwu Sprawiedliwości w realizacji krajowego programu modernizacji wymiaru sprawiedliwości ukierunkowanego na użytkowników oraz w opracowaniu kluczowych strategii politycznych. Pandemia COVID-19 wywarła ograniczony wpływ na funkcjonowanie systemu wymiaru sprawiedliwości. W marcu 2020 r. zawieszono terminy w sprawach niepilnych w sądach, a czynności w tych sprawach odroczono. Jednak według Najwyższej Rady Sądownictwa sądy powszechne dobrze poradziły sobie z zaległościami, a wskaźnik zamykanych spraw utrzymywał się na stałym poziomie przez cały 2020 r. Nadal obowiązywały środki wprowadzone już podczas pierwszego stanu nadzwyczajnego, takie jak ustawa wprowadzona w dniu 19 marca 2020 r. ustanawiająca wyjątkowy reżim dla postępowań sądowych. W ustawie tej przewidziano, że przesłuchania świadków i rozprawy sądowe powinny odbywać się fizycznie, zgodnie z zaleceniami dotyczącymi środków bezpieczeństwa zdrowotnego określonymi przez Ministerstwo Zdrowia. Trwają prace nad wnioskiem parlamentu dotyczącym zmiany ustawy, co pozwala na korzystanie z systemów komunikacji na odległość aktywowanych z sądów w przypadku postępowań wymagających fizycznej obecności stron. Efektywność Odnotowano poprawę w zakresie efektywności systemu wymiaru sprawiedliwości, jednak w sądach administracyjnych i podatkowych nadal istnieją wyzwania. Portugalia w dalszym ciągu odnotowuje poprawę w zakresie efektywności systemu wymiaru sprawiedliwości, w szczególności w sprawach cywilnych i handlowych, w których czas przeznaczony na rozpatrzenie w pierwszej instancji stale się skraca. Utrzymuje się również tendencja spadkowa pod względem liczby zaległych spraw cywilnych i handlowych. Jednak w sprawach administracyjnych czas przeznaczony na rozpatrzenie pozostaje długi, pomimo stałego skracania się w ostatnich latach i pozytywnego wskaźnika rozstrzygnięć, i wynosi ponad 840 dni zarówno w pierwszej, jak i w drugiej instancji. Chociaż liczba spraw administracyjnych w toku w pierwszej instancji również nieznacznie się zmniejsza, pozostaje ona stosunkowo wysoka. Kwestię tę poruszono w zaleceniu dla tego kraju w kontekście europejskiego semestru w 2020 r, wspominając o konieczności poprawy efektywności sądów podatkowych i administracyjnych.

Rząd podejmuje inicjatywy mające na celu zwiększenie efektywności systemu wymiaru sprawiedliwości. Portugalia nadal podlega większemu nadzorowi ze strony Komitetu Ministrów Rady Europy w odniesieniu do przewlekłości postępowań zarówno przed sądami cywilnymi, jak i administracyjnymi. W tym kontekście w dniu 30 października 2020 r. rząd przyjął zaktualizowany i skonsolidowany plan działania, zawierający środki służące przeciwdziałaniu przewlekłości postępowań. Ponadto wzmacniane są centra arbitrażu administracyjnego, aby stanowiły alternatywę dla sądów administracyjnych i podatkowych, zmniejszając w ten sposób liczbę spraw wpływających do tych sądów i oczekujących na rozpatrzenie oraz zapewniając skuteczny środek odwoławczy. Wprowadza się również tymczasowy system zachęt do kończenia spraw sądowych, mający zastosowanie we wszystkich jurysdykcjach. Przyjmuje się również środki mające na celu zwiększenie efektywności postępowań upadłościowych. Ponadto w kontekście krajowego planu odbudowy i zwiększania odporności Portugalia przedstawiła reformy i projekty inwestycyjne ukierunkowane na zwiększenie efektywności systemu wymiaru sprawiedliwości. Jak wspomniano w sprawozdaniu na temat praworządności z 2020 r., utworzono zespoły szybkiego reagowania, które zajmują się zaległymi sprawami w sądach podatkowych i administracyjnych. Dane opublikowane w 2021 r. pokazują, że w pierwszym roku działalności zespoły te umożliwiły rozstrzygnięcie jednej trzeciej spraw, które wpłynęły do systemu przed 2013 r., przekraczając tym samym pierwotnie wyznaczone cele. Zainteresowane strony zwracają jednak uwagę na fakt, że wzmocnienie zespołów powinno nastąpić również w drugiej i trzeciej instancji, aby uniknąć zaległości w rozpatrywaniu spraw w całym łańcuchu systemu wymiaru sprawiedliwości. II.Ramy antykorupcyjne Od poprzedniego okresu sprawozdawczego nie zaszły żadne istotne zmiany w zakresie instytucjonalnych ram antykorupcyjnych w Portugalii. Centralny Wydział ds. Dochodzenia i Postępowania Karnego (DCIAP), utworzony w ramach prokuratury, odpowiada za prowadzenie dochodzeń w sprawie poważnych przestępstw oraz ich ściganie, w tym korupcji oraz przestępstw gospodarczych i finansowych, a także koordynuje dochodzenia prowadzone przez Krajową Jednostkę ds. Walki z Korupcją (UNCC), jednostkę dochodzeniową policji kryminalnej. Jeżeli chodzi o zapobieganie korupcji, w 2021 r. utworzono mechanizm antykorupcyjny, który ma przyczynić się do zwiększenia zdolności prewencyjnych. W związku z nowym kierownictwem w Trybunale Obrachunkowym mianowano nowego szefa Rady ds. Zapobiegania Korupcji. Rada ds. Zapobiegania Korupcji działa w ramach Trybunału Obrachunkowego. Podmiot ds. przejrzystości, ustanowiony w 2019 r., posiada kompetencje w zakresie monitorowania i weryfikacji oświadczeń o stanie majątkowym i oświadczeń o interesach składanych przez osoby sprawujące funkcje polityczne oraz powoływanych urzędników wysokiego szczebla, jeszcze jednak nie funkcjonuje. W opinii ekspertów i pracowników na stanowiskach kierowniczych w przedsiębiorstwach korupcja w sektorze publicznym utrzymuje się na stosunkowo niskim poziomie. W opublikowanym przez Transparency International wskaźniku postrzegania korupcji w 2020 r. Portugalia, z wynikiem 61/100, zajmuje 10. miejsce w Unii Europejskiej i 33. na świecie. Wskaźnik ten utrzymywał się na stosunkowo stabilnym poziomie na przestrzeni ostatnich pięciu lat. Rząd zatwierdził Krajową Strategię Antykorupcyjną na lata 2020–2024, której towarzyszył wniosek w sprawie zmiany ram prawa karnego. Po przeprowadzeniu konsultacji społecznych w październiku 2020 r. strategia została zatwierdzona przez Radę Ministrów w dniu 18 marca 2021 r. Strategia ma na celu stworzenie spójnych i solidnych ram antykorupcyjnych i obejmuje środki służące skuteczniejszemu wykrywaniu korupcji, zapobieganiu jej i ściganiu, a także zagwarantowaniu, że system sądowy będzie mógł terminowo i skutecznie reagować i nakładać odpowiednie sankcje na przestępców. W ramach pierwszego etapu wdrażania rząd zatwierdził w dniu 29 kwietnia 2021 r. zestaw wniosków dotyczących zmiany obowiązujących przepisów prawnych, w szczególności w dziedzinie prawa karnego. W dniu 25 maja 2021 r. dekretem rządowym z mocą ustawy zatwierdzono ustanowienie nowego podmiotu – krajowego mechanizmu antykorupcyjnego, niezależnego od rządu i parlamentu; ustawą tą zatwierdzono również ogólny system zapobiegania korupcji (RGPC). Mechanizm ten będzie służył do monitorowania wdrażania ram prewencyjnych i nakładania kar administracyjnych na podmioty, które nie przestrzegają przepisów. Rząd zaproponował środki mające na celu zwiększenie skuteczności ścigania przestępstw, ponieważ nadal istnieją wyzwania związane z postępowaniem w sprawach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu. Wydział ds. Dochodzenia i Postępowania Karnego (DIAP), utworzony w ramach prokuratury, jest nadal odpowiedzialny za prowadzenie dochodzeń w sprawach dotyczących poważnych przestępstw, w tym korupcji na wysokim szczeblu i przestępstw finansowych. Centralny Wydział ds. Dochodzenia i Postępowania Karnego (DCIAP) liczy 40 prokuratorów republiki, z których siedmiu zajmuje się dochodzeniami w sprawie przestępstw związanych z korupcją oraz w sprawie gospodarczych i finansowych naruszeń międzynarodowych lub transnarodowych. Krajowa Jednostka Policji Kryminalnej ds. Zwalczania Korupcji specjalizuje się w dochodzeniach w sprawie przestępstw gospodarczych i finansowych, w tym korupcji, i działa pod koordynacją Centralnego Wydziału ds. Dochodzenia i Postępowania Karnego w przypadku bardziej złożonych spraw. Nadal podejmowane są działania na rzecz poprawy wyników dochodzeń i ścigania korupcji. Tylko w 2020 r. policja kryminalna otrzymała 503 sprawy karne, a zakończyła 553. W tym samym roku policja kryminalna złożyła 90 wniosków o wniesienie aktu oskarżenia w sprawach związanych z korupcją. Jeżeli chodzi o stosowanie sankcji za przestępstwa korupcyjne, liczba kar z zawieszeniem wykonania utrzymuje się na stosunkowo wysokim poziomie – w 2019 r. zaledwie 15 % skazanych za korupcję otrzymało karę pozbawienia wolności, a 54 % – karę z zawieszeniem wykonania. Najpoważniejsze przeszkody w ściganiu spraw związanych z korupcją wydają się wynikać z ciągłego braku zasobów na szczeblu policji i prokuratury. To z kolei powoduje znaczne opóźnienia, np. na etapie dochodzenia i śledztwa, a zwłaszcza w niektórych głośnych, złożonych sprawach korupcyjnych dotyczących urzędników wysokiego szczebla, które nie mogły zostać zakończone przed upływem terminu przedawnienia. W celu rozwiązania tego utrzymującego się problemu rząd zaproponował środki mające na celu przyspieszenie wnoszenia dużej liczby aktów oskarżenia i spraw w toku w ramach krajowej strategii antykorupcyjnej, chociaż w strategii nie określono konkretnych środków w odniesieniu do przydziału zasobów. Rada ds. Zapobiegania Korupcji kontynuuje swoje działania w dziedzinie zapobiegania korupcji. Rada wydaje zalecenia w zakresie przeciwdziałania zagrożeniom związanym z korupcją oraz monitoruje ich wdrażanie. W okresie sprawozdawczym Rada ds. Zapobiegania Korupcji przeprowadziła 86 kontroli pedagogicznych w podmiotach publicznych na terenie całego państwa, koncentrując się w szczególności na podmiotach, które działają w obszarach podwyższonego ryzyka i w których istnieje potrzeba podnoszenia świadomości w zakresie przeciwdziałania nieprawidłowościom w wydatkowaniu środków publicznych. Podczas pandemii COVID-19 Rada skoncentrowała swoje działania na podnoszeniu świadomości w zakresie zapobiegania korupcji w służbie zdrowia i w wykonywaniu budżetu, w szczególności na szczeblu lokalnym. W nowej strategii antykorupcyjnej podkreślono wprawdzie potrzebę zwiększenia zdolności w zakresie zapobiegania korupcji, jednak jak na razie zasoby przyznane Radzie pozostają ograniczone. Okaże się, czy utworzony niedawno mechanizm antykorupcyjny, który obejmie Radę ds. Zapobiegania Korupcji, przyczyni się do zwiększenia zdolności zapobiegania korupcji. W 2019 r. wprowadzono wprawdzie usprawnienia w systemie uczciwości zawodowej urzędników wysokiego szczebla, ale wpływ przepisów dotyczących konfliktu interesów i kodeksów etycznych będzie widoczny w przyszłości. Od 2019 r. obowiązują kodeksy postępowania regulujące kwestie etyki, konfliktów interesów i niepołączalności stanowisk w odniesieniu do urzędników państwowych. W odniesieniu do posłów do parlamentu również obowiązuje kodeks postępowania, a komisja parlamentarna ds. przejrzystości i statutu członków parlamentu monitoruje i egzekwuje kodeks posła. W kwietniu 2021 r. komisja powołała grupę roboczą ds. stosowania kodeksu i opublikowała wytyczne dotyczące przyjmowania prezentów i gościnności w odniesieniu do posłów do parlamentu oraz zalecenia dotyczące niepołączalności stanowisk. Nie dokonano jednak jeszcze oceny skuteczności systemu zapobiegania konfliktom interesów. Grupa Państw przeciwko Korupcji (GRECO) z zadowoleniem przyjęła te ulepszenia, ale wzywa do wprowadzenia odpowiednich mechanizmów nadzoru, w tym sankcji za niewłaściwe działania, które nie są przewidziane w kodeksie. W październiku 2020 r. zatwierdzono projekt kodeksu etycznego dla prokuratorów, który jest obecnie poddawany konsultacjom publicznym. W przypadku sędziów latem 2020 r. zatwierdzono rozporządzenie w sprawie obowiązków w zakresie ujawniania informacji majątkowych. Wprowadzono nowe przepisy w celu ujednolicenia systemu oświadczeń o stanie majątkowych dla urzędników politycznych i urzędników wysokiego szczebla. Zgodnie z nowymi przepisami przyjętymi w listopadzie 2020 r. osoby sprawujące funkcje polityczne i powoływani urzędnicy wysokiego szczebla są obecnie zobowiązani do przedstawienia w jednolitym dokumencie oświadczenia o swoich dochodach, stanie majątkowym, interesach, niepołączalności stanowisk i przeszkodach. Reforma przewiduje również utworzenie internetowej platformy cyfrowej służącej do publikowania oświadczeń w celu dostarczania informacji o stanowiskach, obowiązkach i działalności zewnętrznej wykonywanej w trakcie kadencji i w ciągu ostatnich trzech lat. Reforma nie rozwiązuje jednak problemu braku częstych i merytorycznych kontroli pojedynczych oświadczeń, co zalecało GRECO. Ponadto GRECO jest nadal zaniepokojone brakiem sankcji za drobne naruszenia obowiązków sprawozdawczych. Nowy podmiot ds. przejrzystości, którego utworzenie przewidziano początkowo na 2020 r. w ramach Trybunału Konstytucyjnego, będzie odpowiedzialny za weryfikację oświadczeń urzędników politycznych i urzędników publicznych wyższego szczebla. Podmiot ten nie rozpoczął jednak jeszcze działalności ze względu na brak zarówno zasobów, jak i infrastruktury. Chociaż przepisy dotyczące efektu „drzwi obrotowych” nadal wymagają wdrożenia, w parlamencie trwają dyskusje na temat nowych przepisów dotyczących lobbingu. Przepisy dotyczące efektu „drzwi obrotowych” zaktualizowano w 2019 r. Przepisy dotyczące okresu po ustaniu zatrudnienia, w tym trzyletniego okresu karencji, mają obecnie zastosowanie do osób zajmujących stanowiska polityczne i wyższego szczebla, w tym członków gabinetów i zarządów przedsiębiorstw państwowych. Sankcje za ich nieprzestrzeganie polegają na pozbawieniu prawa do pełnienia funkcji publicznych przez okres trzech lat. Obowiązkiem Trybunału Konstytucyjnego i prokuratury jest stosowanie prawa. Nadal jednak nie powołano podmiotu odpowiedzialnego za monitorowanie naruszeń ograniczeń po okresie zatrudnienia, co rodzi obawy co do ich egzekwowania. Jeżeli chodzi o lobbing, prowadzone są działania o przyjęcie nowych przepisów regulujących działalność lobbingową. Trzy grupy parlamentarne przedłożyły projekt ustawy mający na celu zmianę proponowanych przepisów, tak aby rozwiać obawy, które doprowadziły do weta prezydenta w 2019 r. Chociaż proces parlamentarny jest w toku, nie ma informacji na temat harmonogramu jego zatwierdzenia i wdrożenia. GRECO podkreśliła potrzebę doprecyzowania zakresu dopuszczalnych kontaktów między posłami do parlamentu oraz interesów osób trzecich, co pozostaje kwestią do rozwiązania. Obecny system ochrony sygnalistów jest aktualnie poddawany przeglądowi. Krajowa strategia antykorupcyjna przewiduje ulepszenie pochodzących z 2008 r. ram prawnych dotyczących ochrony sygnalistów poprzez wprowadzenie nowych zabezpieczeń, w tym publicznych programów zgodności oraz wzmocnionych kanałów sprawozdawczości i narzędzi ochrony. Rada ds. Zapobiegania Korupcji jest odpowiedzialna za monitorowanie systemu skarg i kierowanie ich do Prokuratora Generalnego, który jest odpowiedzialny za prowadzenie dochodzeń w sprawach związanych z korupcją. Prokuratura zarządza elektronicznym systemem sygnalizowania nieprawidłowości, umożliwiającym zgłaszanie przypadków, w tym korupcji i powiązanych przestępstw popełnianych w sektorze publicznym i prywatnym. Szereg instytucji zwróciło uwagę na potrzebę przeciwdziałania ryzyku korupcji wywołanemu pandemią COVID-19. W kontekście środków nadzwyczajnych w reakcji na pandemię Rada ds. Zapobiegania Korupcji opublikowała zalecenie w sprawie zapobiegania ryzyku korupcji i powiązanym naruszeniom prawa. W zaleceniu podkreślono potrzebę utrzymania przez wszystkich decydentów i urzędników publicznych najwyższego poziomu przejrzystości, etyki i uczciwości zawodowej oraz zwrócono się o przyjęcie środków mających na celu zapobieganie ryzyku korupcji i ograniczanie go podczas wykonywania przez nich działalności publicznej. Parlament przyjął rezolucję w sprawie zapobiegania ryzyku korupcji i powiązanym przestępstwom w kontekście COVID-19, w tym ryzyku związanym z konfliktem interesów, zwracając się o zapewnienie przejrzystości i uczciwości zawodowej w określonych obszarach ryzyka, takich jak zamówienia publiczne, zdrowie i infrastruktura. Trybunał Obrachunkowy opracowuje również szereg działań kontrolnych dotyczących zwiększonego ryzyka związanego z wykorzystaniem zasobów publicznych w kontekście pandemii COVID-19. III.Pluralizm mediów i wolność mediów Wolność wypowiedzi i informacji, a także wolność i pluralizm mediów są chronione konstytucyjnie. Art. 39 Konstytucji nakazuje ustanowienie niezależnego organu regulacyjnego, który monitoruje działalność radiowych, prasowych i audiowizualnych środków masowego przekazu. Przyjęto ustawodawstwo w celu transpozycji zmienionej dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych. Kodeks karny zapewnia dziennikarzom ochronę przy wykonywaniu ich działalności na równi z innymi „osobami chronionymi” (sędziami, adwokatami, świadkami, pracownikami ochrony i sędziami sportowymi). Urząd Regulacji Mediów uzyskał nowe kompetencje i wzmocnił swoje kontakty z zainteresowanymi stronami związanymi z mediami. W szczegółowej ustawie ustanawiającej Urząd Regulacji Mediów (Entidade Reguladora para a Comunicação Social, ERC) nie wprowadzono istotnych zmian. Kompetencje Urzędu Regulacji Mediów rozszerzono jednak w związku z transpozycją zmienionej dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych (AVMSD), ponieważ Portugalia zmieniła w tym kontekście ustawę o telewizji i usługach audiowizualnych na żądanie. Nowe kompetencje dotyczą m.in. współpracy z innymi organami regulacyjnymi w UE, platform udostępniania plików wideo oraz dodatkowych zadań w zakresie sprawozdawczości i prowadzenia rejestrów (np. wykazów dostawców audiowizualnych usług na żądanie, nadawców i dostawców platform udostępniania plików wideo). Niektóre z tych nowych kompetencji będą wymagały nowych struktur i zasobów technicznych. Ze względu na ważną rolę, jaką odgrywa w sektorze mediów, Urząd Regulacji Mediów zacieśnił kontakty z najważniejszymi zainteresowanymi stronami (np. z Komitetem ds. Licencji Zawodowych Dziennikarzy, Portugalskim Stowarzyszeniem Prasy, Związkiem Dziennikarzy) i uczestniczy w spotkaniach niedawno utworzonej Rady Doradczej Dziennikarstwa. Ta Rada Doradcza omówiła te punkty ram legislacyjnych, które wymagają aktualizacji. Jak poinformowano w zeszłym roku, przejrzystość własności mediów jest zapewniona. W wyniku skutecznego wdrożenia przez Urząd Regulacji Mediów specjalnej ustawy, która reguluje przejrzystość własności na wszystkich rynkach medialnych, w tym w internecie, w monitorze pluralizmu mediów z 2021 r., sprawozdaniu krajowym dotyczącym Portugalii (MPM 2021) odnotowano niskie ryzyko w tym obszarze. W MPM 2021 odnotowano wysoki poziom koncentracji mediów informacyjnych, w szczególności ze względu na ograniczoną liczbę podmiotów kontrolujących przemysł medialny. W najnowszym badaniu Urząd Regulacji Mediów ocenia jednak krajobraz medialny jako zróżnicowany i pluralistyczny. Rząd wprowadził środki wsparcia dla mediów w celu złagodzenia trudności, z jakimi borykają się media w związku z pandemią COVID-19. Środki te przyjęły formę zakupu z wyprzedzeniem instytucjonalnego pakietu reklamowego o wartości 15 mln EUR. W związku z tym, że ponad połowa tej kwoty trafiła do trzech największych grup medialnych, wywołało to pewne obawy i wezwania ze strony zainteresowanych stron i naukowców do dyskusji na temat bardziej sprawiedliwej i trwałej polityki wspierania dziennikarstwa wysokiej jakości. Oprócz tego wyjątkowego pakietu wsparcia nie ma żadnych bezpośrednich dotacji dla mediów innych niż media publiczne. Zainteresowane strony podkreśliły pogorszenie warunków pracy, ponieważ od początku pandemii zniknęło 30 lokalnych placówek medialnych, kilka grup medialnych wprowadziło cięcia budżetowe, a 80 pracowników dużej grupy medialnej zostało zwolnionych pomimo wsparcia ze strony państwa. Przejrzystość reklamy państwowej jest nadal kompleksowo regulowana, a nadzór nad jej przestrzeganiem zapewnia Urząd Regulacji Mediów. Standardy ochrony dziennikarzy pozostają wysokie. Zmiany w kodeksie karnym w 2018 r. zapewniły dziennikarzom większą ochronę podczas wykonywania ich działalności. W następstwie tych zmian dziennikarzy włączono do kategorii zawodów objętych wzmocnioną ochroną, a przypadki agresji wobec dziennikarzy uznano za „przestępstwa publiczne”, a więc nie wymagają formalnej skargi ofiary, aby mogły być ścigane. Takie przypadki agresji są w Portugalii stosunkowo rzadkie, chociaż zainteresowane strony działające w mediach wskazują na brak systemowego gromadzenia danych dotyczących gróźb lub przemocy wobec dziennikarzy, co może prowadzić do zaniżania liczby przypadków przemocy, w szczególności w internecie. Według MPM 2021 prawodawstwo i orzecznictwo wydają się skutecznie chronić dziennikarzy. Dziennikarze spotkali się ostatnio z pewnymi zagrożeniami i ograniczeniami w swojej działalności zawodowej. W styczniu 2021 r. ujawniono, że czterech portugalskich dziennikarzy zostało poddanych nadzorowi policyjnemu na wniosek prokuratora, który chciał zidentyfikować źródła dziennikarzy. Nakaz ten został wydany bez nakazu sędziego śledczego. Zainteresowane strony wyraziły zaniepokojenie powagą tego postępowania i zaapelowały o szybką reakcję prokuratury w celu zapewnienia wolności prasy. Prokuratura uznała, że nie popełniono żadnego wykroczenia, jednak Prokuratura Generalna wszczęła dochodzenie, które ma zbadać Wysoka Rada Prokuratury. Jeden z dziennikarzy złożył zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez prokuratora i zaangażowanych w sprawę policjantów. Poinformowano również, że szereg dziennikarzy spotkało się z pogróżkami i zniewagami podczas protestu przeciwko obostrzeniom. W kwietniu 2021 r. zgłoszono nowy przypadek zastraszania i gróźb wobec dziennikarza. W tych sprawach wszczęto dochodzenia karne. Zainteresowane strony wyraziły również poważne obawy dotyczące nękania dziennikarzy w mediach społecznościowych, które to zjawisko dotyka w szczególności dziennikarki. Na platformie Rady Europy propagującej ochronę dziennikarstwa i bezpieczeństwa dziennikarzy zarejestrowano dwa najnowsze ostrzeżenia dotyczące Portugalii. Pierwsze z nich dotyczy wspomnianej wyżej sprawy nadzoru i zostało rozwiązane w wyniku odpowiedzi udzielonej przez Portugalię w marcu 2021 r. Drugie ostrzeżenie dotyczy gróźb i nadużyć wobec dziennikarzy ze strony zwolenników jednego z kandydatów politycznych. IV.Inne kwestie instytucjonalne związane z mechanizmami kontroli i równowagi

Portugalia jest demokratyczną republiką przedstawicielską z prezydentem wybieranym w wyborach bezpośrednich i jednoizbowym parlamentem. W systemie półprezydenckim Prezydent Republiki, wybierany w bezpośrednich wyborach powszechnych, ma znaczne uprawnienia konstytucyjne i polityczne, w tym prawo do rozwiązania parlamentu. Premier posiada uprawnienia do kierowania ogólną polityką rządu oraz koordynowania działań wszystkich ministrów i wyznaczania ich kierunku. Parlament i rząd współdzielą uprawnienia ustawodawcze. Prawo inicjatywy ustawodawczej przysługuje parlamentarzystom i grupom parlamentarnym, rządowi zgromadzeniom regionalnym oraz grupie co najmniej 20 000 obywateli. Zadaniem niezależnego Rzecznika Praw Obywatelskich jest zabezpieczenie i promowanie wolności, praw i gwarancji obywatelskich; ma on również prawo do wszczęcia kontroli zgodności z konstytucją. Parlament podjął działania na rzecz poprawy przejrzystości procesu stanowienia prawa i jakości prawodawstwa. W dniu 1 września 2020 r. wszedł w życie nowy regulamin, którego celem jest poprawa jakości parlamentarnych procesów legislacyjnych i przejrzystości procedury, wzmocnienie przestrzegania terminów ustalonych dla dyskusji nad projektami ustaw, a tym samym poszerzenie możliwości zaangażowania zainteresowanych stron w proces tworzenia prawa. Zgodnie z nowymi przepisami do rządowych projektów ustaw muszą być dołączane nie tylko analizy i dokumenty, które je uzasadniają, ale także opinie doradcze zainteresowanych stron. Nowe przepisy umożliwiają również przewodniczącemu parlamentu zaproponowanie pozostałym organom posiadającym uprawnienia legislacyjne porozumienia międzyinstytucjonalnego w sprawie wspólnych wytycznych dotyczących jakości sporządzania projektów aktów prawnych, mimo że do tej pory nie korzystano z tego uprawnienia. Ponadto parlament opublikował zaktualizowane wersje przewodnika technicznego dotyczącego sporządzania aktów prawnych oraz przewodnika technicznego dotyczącego konsultacji publicznych z zainteresowanymi stronami odpowiednio w maju i październiku 2020 r. Trwają działania na rzecz wdrożenia narzędzi oceny skutków ex ante. Inicjatywa ustawodawcza rządu podlega ocenie skutków pod względem kosztów i korzyści gospodarczych związanych z wnioskiem ustawodawczym. Portugalia uczyniła z ocen skutków systematyczne narzędzie ex ante od początku 2017 r. Aby wesprzeć wdrażanie oceny skutków regulacji („RIA”), Rada Ministrów utworzyła jednostkę techniczną ds. oceny skutków regulacji (UTAIL) w ramach Centrum Prawnego Rady Ministrów (JurisAPP). W ramach bieżącego projektu UTAIL opracowuje system gromadzenia znormalizowanego zestawu informacji statystycznych na temat administracyjnych kosztów regulacyjnych w celu zwiększenia dokładności i skuteczności systemu oceny skutków regulacji. W chwili obecnej nie przewiduje się konsultacji publicznych w ramach procedury oceny skutków regulacji. Zgodnie z prawem portugalskim konsultacje publiczne w przypadku większości aktów ustawodawczych odbywają się albo w drodze konsultacji bezpośrednich, gdy ministerstwo przedstawiające wniosek konsultuje się bezpośrednio z odpowiednimi podmiotami publicznymi lub prywatnymi, albo w drodze konsultacji publicznych, gdy projekt aktu jest publikowany na rządowym portalu ConsultaLex. Środki nadzwyczajne przyjęte w kontekście pandemii COVID-19 są stopniowo znoszone. W 2020 r. stan nadzwyczajny obowiązywał od 18 marca do 3 maja. Od maja do listopada 2020 r. rząd przy różnych okazjach ogłaszał stan klęski, stan alarmowy i stan wyjątkowy, czyli mniej rygorystyczne systemy, które pozwalają rządowi przyjąć środki ograniczające w celu zapobiegania sytuacjom zagrożenia lub reagowania na nie, w tym w odniesieniu do zdrowia publicznego, lub przywrócenia normalności w wyjątkowych okolicznościach, na podstawie zwykłych aktów prawnych. W dniu 6 listopada 2020 r. Prezydent Republiki ogłosił kolejny stan nadzwyczajny, który został następnie przedłużony i obowiązywał do dnia 30 kwietnia 2021 r. Podczas stanu nadzwyczajnego parlament nadal obradował, a z danych wynika, że nadal regularnie sprawował kontrolę i prowadził działalność ustawodawczą. Od dnia 15 marca 2021 r. obowiązuje plan stopniowego znoszenia stanu nadzwyczajnego. Wykorzystanie uprawnień nadzwyczajnych podlegało kontroli parlamentu, sądów i Rzecznika Praw Obywatelskich. Ogłoszenie i przedłużenie stanu nadzwyczajnego jest prerogatywą Prezydenta Republiki, po konsultacji z rządem i za zgodą parlamentu. Rząd musi również przedłożyć parlamentowi jedno sprawozdanie za każdy okres stanu nadzwyczajnego, dotyczące jego stosowania, umożliwiając w ten sposób parlamentowi również kontrolę ex post przyjętych środków. Parlament analizuje obecnie sprawozdania dotyczące ogłoszenia i przedłużenia stanu nadzwyczajnego na okres od listopada 2020 r. do kwietnia 2021 r. Ponadto utworzono komisję parlamentarną ad hoc w celu monitorowania środków przyjętych w odpowiedzi na pandemię COVID-19. Wezwano również Rzecznika Praw Obywatelskich do udzielenia odpowiedzi na znaczną liczbę skarg dotyczących środków związanych z COVID-19. W tym kontekście Rzecznik Praw Obywatelskich wydał szereg zaleceń dla różnych organów publicznych i zwrócił się o wyjaśnienia, a także o dokonanie kontroli zgodności z konstytucją jednego z przepisów dotyczących systemu wsparcia mającego zastosowanie do detalistów. Do zbadania środków nadzwyczajnych wezwano również sądy administracyjne i podatkowe. W szczególności Najwyższy Sąd Administracyjny rozpatrzył 12 odwołań dotyczących środków związanych z COVID-19, z których większość uznano za niedopuszczalne. Społeczeństwo obywatelskie mierzy się z nowymi wyzwaniami. Chociaż przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego uważana jest za otwartą, odnotowano przypadki wrogości i nacisków, w szczególności ze strony niektórych partii i ruchów politycznych, wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego działających na rzecz mniejszości. W tym kontekście zainteresowane strony donoszą o pogorszeniu się sytuacji pod względem pokoju społecznego i dialogu. W październiku 2020 r. kilku specjalnych sprawozdawców ONZ nawiązało dialog z Portugalią w związku z przypadkami gróźb i nękania obrońców praw człowieka i potwierdziło znaczenie zapewnienia bezpiecznego i sprzyjającego otoczenia dla wszystkich obrońców praw człowieka, w szczególności tych, którzy opowiadają się za równością i niedyskryminacją oraz dokumentują rasistowskie wypowiedzi i zachowania, a także związane z nimi przypadki naruszania praw człowieka. W celu wzmocnienia polityki zwalczania rasizmu i dyskryminacji rząd portugalski powołał grupę roboczą ds. zapobiegania i zwalczania dyskryminacji rasowej, w której społeczeństwo obywatelskie ma swoich przedstawicieli. Pandemia COVID-19 i związane z nią środki nadzwyczajne wywarły również wpływ na działalność organizacji społeczeństwa obywatelskiego, co doprowadziło do wezwań o zastosowanie nadzwyczajnego publicznego wsparcia finansowego. W tym kontekście rząd i duża liczba gmin udzieliły tym organizacjom nadzwyczajnego wsparcia finansowego, aby zagwarantować ich regularną pracę. Parlament przyjął nową ustawę o statucie użyteczności publicznej. Z inicjatywy ustawodawczej rządu parlament zatwierdził w kwietniu 2021 r. nowy statut przyznający osobom prawnym uznanym za realizujące cele leżące w interesie ogólnym szczególne prawa, w tym dostęp do specjalnego finansowania lub zwolnienia od podatku. Chociaż wyrażono obawy co do inkluzywności formalnego procesu konsultacji w sprawie nowej ustawy, w ramach którego do przedstawienia opinii formalnie zaproszono ograniczoną liczbę organizacji społeczeństwa obywatelskiego, szerszy udział zainteresowanych stron był możliwy dzięki otwartym konsultacjom. Nowa ustawa ma na celu konsolidację i usprawnienie ram legislacyjnych mających zastosowanie do osób prawnych korzystających ze statutu użyteczności publicznej, a także wprowadza system nadzoru nad ich działalnością, sprawowanego przez Sekretariat Generalny prezydencji Rady Ministrów, oraz nad przestrzeganiem obowiązków prawnych. Załącznik I: Wykaz źródeł w porządku alfabetycznym* * Wykaz odpowiedzi otrzymanych w kontekście konsultacji dotyczących sprawozdania na temat praworządności z 2020 r. można znaleźć na stronie internetowej https://ec.europa.eu/info/policies/justice-and-fundamental-rights/upholding-rule-law/rule-law/rule-law-mechanism/2021-rule-law-report-targeted-stakeholder-consultation . Associação Sindical dos Juízes Portugueses (2020), „Reforço da Transparência e Integridade na Justiça”. „Entidade Reguladora para a Comunicação Social (2021), Regulatory Report 2019” (Transparency of Media) „Entidade Reguladora para a Comunicação Social (2021)”, komunikat prasowy z dnia 13 stycznia 2021 r. „Entidade Reguladora para a Comunicação Social (2021)”, komunikat prasowy z dnia 28 kwietnia 2021 r. „Reviewing and supporting Regulatory Impact Assessment (RIA) in Portugal” – projekt wspierany przez Komisję Europejską – DG REFORM. „Standardised Statistical Information for Better Regulation project (SIBER project)”, projekt wspierany przez Komisję Europejską – DG REFORM. Centrum ds. Pluralizmu i Wolności Mediów (2021), monitor pluralizmu mediów z 2021 r. CIVICUS (2021), „Monitor tracking civic space – Portugalia” ( https://monitor.civicus.org/country/portugal/ ). Conselho Superior da Magistratura (2021), „Relatório Anual 2020”. Dyrektywa (UE) 2020/1828 w sprawie powództw przedstawicielskich wytaczanych w celu ochrony zbiorowych interesów konsumentów i uchylająca dyrektywę 2009/22/WE. Europejska Rada ds. Badań Naukowych (2021), komunikat prasowy z dnia 13 stycznia 2021 r. .

Europejska Sieć Krajowych Instytucji Praw Człowieka (2021), „Informacje przekazane przez Europejską Sieć Krajowych Instytucji Praw Człowieka na potrzeby sprawozdania na temat praworządności z 2021 r.” GRECO (2021), Fourth evaluation round on corruption prevention in respect of members of Parliament, judges and prosecutors – Second Interim compliance report Portugal. Komisja Europejska (2019), badanie Eurobarometr Flash 482: Opinia przedsiębiorców na temat korupcji w UE. Komisja Europejska (2020), specjalne badanie Eurobarometr 502: Korupcja. Komisja Europejska (2020), sprawozdanie na temat praworządności z 2020 r., rozdział dotyczący sytuacji w zakresie praworządności w Portugalii ( https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/pt_rol_country_chapter.pdf ). Komisja Europejska (2021), unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości. Komunikat Portugalii dotyczący sprawy VICENTE CARDOSO/Portugalia (skarga nr 30130/10), DH-DD(2020)952. Magistrats européens pour la démocratie et les libertés (2021), Informacje przekazane przez Magistrats Européens pour la Démocratie et les Libertés na potrzeby sprawozdania na temat praworządności z 2021 r. Monitor pluralizmu mediów (2021), sprawozdanie o Portugalii. Najwyższa Rada Sądownictwa (2020), sprawozdanie roczne za 2020 r. Najwyższa Rada Sądownictwa (2021), komunikat prasowy z dnia 4 maja 2021 r. Najwyższa Rada Sądownictwa (2021), uwagi przekazane przez Najwyższą Radę Sądownictwa na potrzeby sprawozdania na temat praworządności z 2021 r. OHCHR (2021), Uwagi na potrzeby sprawozdania na temat praworządności z 2021 r. Portugalski Najwyższy Sąd Administracyjny (2021), Uwagi przekazane przez portugalski Najwyższy Sąd Administracyjny na potrzeby sprawozdania na temat praworządności z 2021 r. Prokurator (2020), „Draft code of conduct For Public Ministry Magistrates – Public Consultation” ( https://www.ministeriopublico.pt/pagina/projeto-de-codigo-de-conduta-dos-magistrados-do-ministerio-publico-consulta-publica ). Público (2020), „Lack of human resources explains slowness of justice in corruption cases says PGR”, 6 stycznia 2020 r. ( https://www.publico.pt/2020/01/06/sociedade/noticia/falta-recursos-humanos-explica-lentidao-justica-casos-corrupcao-pgr-1899401 ). Rada ds. Zapobiegania Korupcji (2020), Recommendation – Prevention of Corruption Risks and Related Infringements as part of the response measures to the pandemic outbreak of COVID-19. Rada Europy, platforma propagująca ochronę dziennikarstwa i bezpieczeństwa dziennikarzy ( https://www.coe.int/en/web/media-freedom/all-alerts?p_p_id=sojdashboard_WAR_coesojportlet&p_p_lifecycle=0&p_p_col_id=column-4&p_p_col_count=1&_sojdashboard_WAR_coesojportlet_selectedStringFilters=year.2021&_sojdashboard_WAR_coesojportlet_selectedCategories=11709562 ). Rada Europy: Komitet Ministrów (2010), Rekomendacja CM/Rec(2010)12 Komitetu Ministrów dotycząca sędziów i ich: niezawisłości, odpowiedzialności i efektywności ( https://rm.coe.int/cmrec-2010-12-on-independence-efficiency-responsibilites-of-judges/16809f007d ). Rada Europy: Komitet Ministrów (2018), H46-20 Vicente Cardoso/Portugalia (skarga nr 30130/10) – „Supervision of the execution of the European Court’s judgments CM/Del/Dec(2018)1331/H46-20”.

Rada Europy: Rada Konsultacyjna Sędziów Europejskich (CCJE) (2007), Opinion No.10(2007) to the attention of the Committee of Ministers of the Council of Europe on the Council for the Judiciary at the service of society ( https://rm.coe.int/168074779b ). Rada Europy: Rada Konsultacyjna Sędziów Europejskich (CCJE) (2020), Opinion No. 23 on the role of the Associations of Judges in supporting the judicial independence ( https://www.coe.int/en/web/ccje/opinion-no.-23-on-the-role-of-judicial-associations-2020- ). Rada Ministrów, uchwała nr 184/2019. Rada Ministrów, uchwała nr 44/2017. Rada Unii Europejskiej (2020), zalecenie Rady z dnia 20 lipca 2020 r. w sprawie krajowego programu reform Portugalii na 2020 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Portugalię programu stabilności na 2020 r. ( https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A32020H0826%2822%29 ). Rząd portugalski (2021), Informacje przekazane przez Portugalię na potrzeby sprawozdania na temat praworządności z 2021 r. Rząd portugalski (2021), uchwała Rady Ministrów nr 37/2021 zatwierdzająca Krajową Strategię Antykorupcyjną ( Resolução do Conselho de Ministros 37/2021, 2021-04-06 - DRE ). Sindicato dos Magistrados do Ministério Público (2021), komunikat prasowy z dnia 6 kwietnia 2021 r. Stałe Przedstawicielstwo Portugalii przy Radzie Europy (2021), pismo z dnia 22 marca 2021 r. ( https://rm.coe.int/portugal-reply-en-lisbon-public-prosecutor-puts-the-protection-of-sour/1680a1e03b ). Transparency International (2021), „Corruption Perceptions Index 2020”. Trybunał Obrachunkowy (2020), „Risks in the use of public resources in the management of emergencies (COVID-19)” ( http://img.rtp.pt/icm/noticias/docs/f4/f4128b9356da5f94eb58df98fe9f1f26_e51017edff2ec38b4d9dc71908e515d9.pdf ). Wysoka Rada Sądów Administracyjnych i Podatkowych (2021), sprawozdanie roczne za 2019 r. Załącznik II: Wizyta w Portugalii W maju 2021 r. służby Komisji odbyły spotkania wirtualne z następującymi podmiotami: ·Centralny Wydział ds. Dochodzenia i Postępowania Karnego (DCIAP) ·eksperci akademiccy ·Generalna Inspekcja Finansową ·Izba Adwokacka ·Komitet ds. Licencji Zawodowych Dziennikarzy ·Ministerstwo Kultury

·Ministerstwo Spraw Zagranicznych ·Ministerstwo Sprawiedliwości ·Najwyższa Rada Sądownictwa ·Najwyższy Sąd Administracyjny ·oddział Transparency International w Portugalii ·Platforma pozarządowych organizacji rozwoju ·Prokuratura Generalna ·Rada ds. Zapobiegania Korupcji ·Rzecznik Praw Obywatelskich ·Sąd Najwyższy ·Służby Zgromadzenia Republiki ·Stowarzyszenie Prokuratorów ·Trybunał Obrachunkowy ·Urząd Regulacji Mediów ·Wysoka Rada Sądów Administracyjnych i Podatkowych ·Związek Zawodowy Dziennikarzy ·Związek Zawodowy Sędziów * Komisja spotkała się również z następującymi organizacjami podczas szeregu spotkań horyzontalnych: ·Amnesty International

·Center for Reproductive Rights ·CIVICUS ·Civil Liberties Union for Europe ·EuroCommerce ·European Partnership for Democracy ·Europejska Federacja Dziennikarzy ·Europejska Sieć Międzynarodowej Federacji Planowanego Rodzicielstwa (IPPF EN) ·Europejskie Centrum na rzecz Prawa Organizacji Pozarządowych ·Europejskie Centrum Wolności Prasy i Mediów ·Europejskie Forum Młodzieży ·Europejskie Forum Obywatelskim ·Front Line Defenders ·Human Rights House Foundation ·Human Rights Watch ·ILGA-Europe ·Konferencja Kościołów Europejskich ·Międzynarodowa Federacja Praw Człowieka ·Międzynarodowa Komisja Prawników ·Międzynarodowy Instytut Prasowy ·Niderlandzki Komitet Helsiński