[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 12.5.2006

KOM(2006) 206 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Omówienie treści artykułów wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady w sprawie właściwości, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Omówienie treści artykułów wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady w sprawie właściwości, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych

Poniższe komentarze odnoszą się do artykułów wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady przyjętego przez Komisję dnia 15 grudnia 2005 r. (COM (2005) 649 wersja ostateczna).

Rozdział I

Zakres stosowania, przedmiot i definicja

Artykuł 1. Zakres stosowania rozporządzenia obejmuje wszystkie zobowiązania alimentacyjne wynikające ze stosunków rodzinnych (ust. 1). Przyjęte rozwiązanie – odesłanie do ogólnego terminu zobowiązań alimentacyjnych o charakterze rodzinnym zamiast wyliczenia rodzajów stosunków rodzinnych – uznane zostało za właściwsze, gdyż nie narzuca ono ani zbyt szerokiej, ani zawężonej definicji rodziny.

Ustęp 2 określa terytorialny zakres stosowania rozporządzenia.

Artykuł 2. Większość podanych definicji została już zawarta w innych aktach prawnych (np. definicja „dokumentu urzędowego” została podana w art. 4 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 805/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie utworzenia europejskiego tytułu egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych[1]).

Rozdział II

Właściwość sądowa

Rozdział ten wnosi kilka zmian do rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych[2].

Artykuł 3. Zasadę właściwości ogólnej stosuje się bez względu na miejsce stałego zamieszkania pozwanego. Rozwiązanie to przyjęto w ślad za rozporządzeniem Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącym jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej[3].

W punkcie d) tego artykułu zawarto ponadto ważne uściślenie. Aby uniknąć wszelkich sporów wokół wykładni wyrażenia „sprawy odnoszącej się do stanu osobowego”, dodano informację o tym, że sąd właściwy do rozpoznania sprawy z zakresu odpowiedzialności rodzicielskiej, w rozumieniu rozporządzenia (WE) nr 2201/2003, jest również właściwy do rozpoznania sprawy z zakresu świadczeń alimentacyjnych, w przypadku gdy pozew dotyczący zobowiązań alimentacyjnych towarzyszy sprawie odnoszącej się do odpowiedzialności rodzicielskiej. Zasada ta sprzyja łącznemu rozpoznawaniu spraw.

W rozporządzeniu odchodzi się od terminu „miejsce zamieszkania” na rzecz pojęcia „miejsce stałego zamieszkania”, gdyż pojęcie to jest lepiej dostosowane do instrumentów mających zastosowanie do prawa rodzinnego.

Artykuł 4. Zasadniczo treść tego artykułu jest zgodna z przepisami art. 23 rozporządzenia 44/2001, jednak w artykule tym wprowadzono również dwa nowe, istotne elementy dotyczące kwestii rozszerzenia właściwości. Po pierwsze, zaostrzono wymogi formalne: uznawane będą jedynie umowy dotyczące właściwości zawierane na piśmie (ust. 2).

Po drugie, zakres stosowania klauzul o zmianie właściwości sądu został znacznie ograniczony, gdyż zabronione jest stosowanie ich w przypadku sporów dotyczących zobowiązań alimentacyjnych wobec nieletnich (ust. 4). W istocie ważną kwestią w tej dziedzinie wydaje się zapewnienie skutecznej ochrony „słabszej strony”.

Artykuł 5. Artykuł ten powtarza przepisy art. 24 rozporządzenia 44/2001.

Artykuł 6. Zamiast odsyłać do przepisów prawa krajowego w przypadku, gdy żaden sąd żadnego państwa członkowskiego nie jest właściwy do rozstrzygania sporu na mocy poprzednich artykułów, przepis ten określa pomocnicze normy kolizyjne dwojakiego rodzaju: wspólne obywatelstwo wierzyciela i dłużnika oraz ostatnie wspólne miejsce stałego zamieszkania małżonków, jeżeli mieszkali oni w tym miejscu jeszcze w roku poprzedzającym wytoczenie powództwa.

Służy to umocnieniu przewidywalności prawnej oraz uwzględnieniu wszystkich sytuacji, w których uzasadnione jest ustalenie więzi ze Wspólnotą Europejską. Przepis ten będzie miał zastosowanie wyłącznie w przypadku, gdy obie strony, wierzyciel i dłużnik, nie mają miejsca zamieszkania w Unii Europejskiej, nie zawarły ugody w sprawie wyboru sądu właściwego lub nie stawili się dobrowolnie przed sądem państwa członkowskiego.

Artykuły 7, 8, 9 i 10. Artykuły te, w sprawie zawisłości sporu, spraw wiążących się ze sobą, wytoczenia powództwa i środków tymczasowych, zasadniczo powtarzają przepisy art. 27, 28, 30 i 31 rozporządzenia 44/2001.

Artykuł 11. Przepis ten nawiązuje częściowo do art. 17 rozporządzenia 2201/2003, niemniej jednak uwzględniono w nim fakt, że nie istnieją już odesłania do przepisów prawa krajowego, a zatem właściwość międzynarodową sądu danego państwa członkowskiego można ustalić jedynie na podstawie rozporządzenia.

Rozdział III

Prawo właściwe

Artykuł 12. Przedmiotem tego rozdziału jest harmonizacja przepisów kolizyjnych w zakresie zobowiązań alimentacyjnych, nie zaś określenie prawa właściwego dla ustalenia stosunków rodzinnych, na których opierają się zobowiązania alimentacyjne. Nie uwzględniono zatem wymogów, które warunkują zaistnienie zobowiązania alimentacyjnego. I tak prawo wskazane w rozporządzeniu pozwala określić, czy syn ma zobowiązania alimentacyjne na rzecz swojego ojca, jednak nie reguluje ono sposobu ustalenia stosunku pokrewieństwa.

Artykuł 13. Prawo państwa, w którym wierzyciel ma miejsce stałego zamieszkania, zachowuje pierwszeństwo (ust. 1), podobnie jak w konwencji haskiej z dnia 2 października 1973 r. o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych (zwanej dalej „konwencją”).

W drugiej kolejności, w dwóch sytuacjach, zastosowanie ma prawo miejsca siedziby sądu ( lex fori ). Pierwsza sytuacja ma miejsce wtedy, gdy prawo państwa, w którym wierzyciel ma miejsce stałego zamieszkania, nie umożliwia przyznania mu świadczeń alimentacyjnych. Zastępuje je wtedy prawo miejsca siedziby sądu, aby zapewnić ochronę wierzycielowi (ust. 2 lit. a).

Druga sytuacja (ust. 2 lit. b) obejmuje przypadki, w których wierzyciel mógłby korzystać ze świadczeń alimentacyjnych na mocy prawa państwa swojego miejsca stałego zamieszkania, ale woli złożyć wniosek o zastosowanie prawa miejsca siedziby sądu. Jednak wierzyciel ma możliwość złożenia takiego wniosku jedynie wtedy, gdy prawo miejsca siedziby sądu jest prawem państwa, w którym ma miejsce stałego zamieszkania dłużnik. Nie dochodzi zatem do nierównego traktowania stron: wierzyciel wytacza powództwo w państwie, w którym ma miejsce stałego zamieszkania dłużnik, i wnosi o zastosowanie prawa tego samego państwa. Można sobie w szczególności wyobrazić, że wierzyciel, ze względów językowych lub z uwagi na koszty, będzie wolał, żeby sąd, przed którym wytoczono powództwo, zastosował przepisy prawne swojego państwa.

Zamiast określać automatyczne zastosowanie prawa państwa, którego obywatelstwo posiadają obie strony, w przypadku gdy inne prawa nie mają zastosowania, ust. 3 przewiduje odstępstwo od przepisów podstawowych jedynie, gdy spełnione zostaną łącznie dwa warunki: po pierwsze, jeśli wierzyciel nie może uzyskać od dłużnika świadczeń alimentacyjnych na mocy prawa wskazanego w ust. 1 i 2, po drugie, jeśli istnieje inne państwo, z którym zobowiązania alimentacyjne są ściśle związane. Może to być państwo wspólnego obywatelstwa, ale możliwe też są inne sytuacje.

Artykuł 14 . Bez względu na charakter danego stosunku alimentacyjnego, w momencie wytoczenia powództwa, a także ze względu na postępowanie, stronom zezwala się na wybór prawa miejsca siedziby sądu, pod warunkiem że wybór ten będzie wyraźnie wyrażony lub przynajmniej bezsprzeczny. Nie chodzi zatem o wcześniejszy wybór prawa właściwego na wypadek mogących wyniknąć sporów, ale o dojście w tej kwestii do porozumienia tak, aby sąd, przed którym wytoczono powództwo, zastosował swoje prawo.

Jednak wierzyciel i dłużnik mogą z wyprzedzeniem uzgodnić prawo właściwe tylko, jeśli zostaną spełnione ściślejsze warunki dotyczące treści i formy. Tego rodzaju ugody poprzedzające wszelkie spory sądowe są zabronione w przypadku zobowiązań alimentacyjnych wobec dzieci i słabszych osób pełnoletnich. Ponadto strony mogą uzgodnić wybór tylko takiego prawa, które jest ściśle powiązane z ich sytuacją. Ugody muszą poza tym zostać zawarte na piśmie.

Artykuł 15. Przepis ten zapewnia dłużnikowi ochronę przed zastosowaniem wskazanego prawa w przypadkach, gdy stosunek alimentacyjny nie jest powszechnie uważany za zasługujący na uprzywilejowane traktowanie. Przykładem takich stosunków są w szczególności stosunki alimentacyjne między krewnymi w linii bocznej lub osobami spowinowaconymi, czy też zobowiązania alimentacyjne zstępnych względem wstępnych. Podobnie jak w art. 7 konwencji, dłużnikowi zezwala się na przeciwstawienie roszczeniom wierzyciela brak zobowiązań alimentacyjnych wobec niego zgodnie z prawem państwa ich wspólnego obywatelstwa lub, w przypadku braku wspólnego obywatelstwa, zgodnie z prawem państwa, w którym dłużnik ma miejsce stałego zamieszkania.

Zobowiązania alimentacyjne między małżonkami i byłymi małżonkami stanowią kwestie problematyczne w państwach członkowskich, które pragną nie dopuścić do tego, aby obowiązek wsparcia był sztucznie utrzymywany po tym, jak dojdzie do separacji małżonków. Ustęp 2 zapewnia dłużnikowi ochronę, przyznając mu możliwość dowiedzenia braku zobowiązań alimentacyjnych na rzecz wierzyciela zgodnie z prawem państwa, z którym związek małżeński łączą najściślejsze więzi, to znaczy państwa, w którym koncentrowały się główne działania małżonków, kiedy ci jeszcze byli razem.

Artykuł 16 . Artykuł ten wzoruje się na przepisach art. 9 konwencji, z tym zastrzeżeniem, że dotyczy on wyłącznie prawa instytucji publicznej do żądania zwrotu świadczeń, czyli jej zdolności działania. Zwrot taki będzie zgodny z prawem wskazanym zgodnie z innymi przepisami kolizyjnymi przewidzianymi w rozporządzeniu (porównaj art. 17 ust. 1 lit. e).

Artykuł 17. Podana w ust. 1, niepełna definicja zakresu stosowania prawa właściwego dla zobowiązań alimentacyjnych wzoruje się na tej, która została zamieszczona w konwencji. Zawiera ona wyraźną wzmiankę dotyczącą przedawnienia, aby nie dopuścić do wystąpienia trudności związanych ze stosowaniem tego prawa na etapie wykonania orzeczeń.

Ustęp 2 wzoruje się na zasadzie prawa materialnego, która została zamieszczona w art. 11 konwencji i która nakłada na każdy właściwy organ państw członkowskich obowiązek określenia kwoty świadczeń alimentacyjnych przy uwzględnieniu środków finansowych dłużnika i potrzeb wierzyciela, bez względu na treść prawa wskazanego na mocy przepisów kolizyjnych.

Artykuł 18. W artykule tym przyjęto zasadę uniwersalizmu przepisów kolizyjnych.

Artykuł 19. Przekazanie sprawy lub odesłanie do innego systemu prawnego jest zabronione (ust. 1), za wyjątkiem przypadku, gdy prawem wskazanym jest prawo państwa niebędącego państwem członkowskim, którego przepisy prawa prywatnego międzynarodowego, gdyby je zastosowano, wskazałyby na prawo innego państwa (ust. 2). W istocie nie wydaje się dobrym rozwiązaniem zastosowanie w sporze dotyczącym świadczeń alimentacyjnych, toczonym przed sądem państwa członkowskiego, takich przepisów prawa państwa trzeciego, które w identycznej sytuacji nie miałyby zastosowania. Niemniej jednak, w celu uproszczenia techniki „częściowego odesłania”, w takim przypadku bezpośrednio stosuje się prawo miejsca siedziby sądu.

Artykuł 20. Zachowano klauzulę porządku prawnego umożliwiającą niestosowanie wskazanego prawa, jednak proponuje się nie korzystać z tej klauzuli w odniesieniu do przepisów prawa państw członkowskich. Mechanizmy służące ochronie dłużników przed nieuzasadnionymi roszczeniami niektórych wierzycieli alimentacyjnych (porównaj art. 15) wydają się wystarczające, aby nie dopuścić do zaistnienia niepożądanych skutków stosowania przepisów prawnych pewnych państw członkowskich w innych państwach członkowskich.

Artykuł 21 . W artykule tym przyjmuje się w odniesieniu do państw bez jednolitego systemu prawnego rozwiązanie przyjęte w art. 19 ust. 1 konwencji rzymskiej z dnia 19 czerwca 1980 r. o prawie właściwym dla zobowiązań umownych[4].

Rozdział IV

Wspólne przepisy dotyczące postępowania sądowego

W rozdziale tym ustanowiono wspólne normy w zakresie postępowania sądowego, które gwarantują ścisłe przestrzeganie wymogów wynikających z zasady kontradyktoryjności. Normy te stanowią dopełnienie niezbędne dla zniesienia procedury dotyczącej postanowień sądu o wykonaniu wyroków zagranicznych. Będą one mieć zastosowanie w przypadku każdego postępowania dotyczącego zobowiązań alimentacyjnych, bez względu na jego charakter, aby każde orzeczenie wydane w państwie członkowskim mogło korzystać z systemu automatycznego uznawania.

Artykuł 22 . Sposoby doręczania pisma wszczynającego postępowanie zostały ujednolicone w oparciu o przepisy art. 13 rozporządzenia 805/2004, które umożliwiają uzyskanie dowodu otrzymania dokumentu przez pozwanego (ust. 1). Co najmniej jeden z tych sposobów musi zostać określony w prawie krajowym państw członkowskich, które wzywa się do poinformowania Komisji o stosowanych w nich sposobach doręczania (ust. 3).

Ustęp 2 wprowadza ustalenia dotyczące prawa do obrony, narzucając minimalny termin, który przysługuje każdemu pozwanemu, począwszy od dnia otrzymania przez niego pisma wszczynającego postępowanie.

Artykuł 23. Ujednolicenie przewidziane w art. 22 ułatwia pracę sędziego, który bada dopuszczalność wszczęcia postępowania. Zawieszenie postępowania, w formie przewidzianej w rozporządzeniu 2201/2003 (art. 18 ust. 1), powinno zatem mieć miejsce bardzo rzadko, jeśli niestawiający się przed sądem pozwany ma miejsce zamieszkania w państwie członkowskim, gdyż z definicji pozwany ten będzie miał możliwość otrzymania pisma wszczynającego postępowanie zgodnie ze wspólnymi normami określonymi w art. 22. Obowiązki sądu są zatem ograniczone, w przypadku gdy pozwany, który nie stawił się przed sądem, ma miejsce zamieszkania w państwie członkowskim: wystarczy, że sprawdzi, czy doręczenie odbyło się rzeczywiście z poszanowaniem ujednoliconych przepisów.

Natomiast jeśli pozwany, który nie stawił się przed sądem, ma miejsce zamieszkania w państwie niebędącym państwem członkowskim (ust. 2 i 3), należy sięgnąć do przepisów art. 18 ust. 1 i 3 rozporządzenia 2201/2003.

Artykuł 24. Przepisy art. 22 mogą okazać się bezskuteczne, ponieważ albo nie przyniosły pożądanego rezultatu (pozwany niemożliwy do odnalezienia), albo nie można ich zastosować (pozwany przebywa w państwie niebędącym państwem członkowskim), albo też z powodu działania siły wyższej. W takich sytuacjach orzeczenie może zostać wydane, ale pozwanemu będzie wówczas przysługiwać w każdym państwie członkowskim prawo do wniesienia o ponowne zbadanie orzeczenia.

Od momentu gdy pozwany zostanie poinformowany o orzeczeniu i będzie w stanie podjąć stosowne działania, będzie mu przysługiwał termin złożenia wniosku o ponowne zbadanie tego orzeczenia. Taki wniosek zawiesza wykonanie (porównaj art. 33 pkt b).

Rozdział V

Wykonalność

Artykuł 25. Środki tymczasowe zostają zniesione w odniesieniu do wierzytelności alimentacyjnych. Przy uwzględnieniu narzuconych gwarancji procesowych, we wszystkich państwach członkowskich przed wydaniem orzeczenia nie istnieje już konieczność jakiejkolwiek kontroli, gdy orzeczenie krąży w europejskiej przestrzeni sądowej.

Artykuł 26. Zasada wykonalności orzeczeń z mocy prawa, która w tej dziedzinie często została już przewidziana w przepisach prawa krajowego państw członkowskich, została uogólniona. Pozwoli to na rozpoczęcie postępowania wykonawczego jeszcze zanim orzeczenie będzie ostateczne. Podobny środek został już przewidziany przez prawodawcę wspólnotowego w zakresie prawa do kontaktów z dzieckiem (porównaj art. 41 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia 2201/2003).

Rozdział VI

Wykonanie

Artykuł 27. W rozdziale tym odstąpiono od zasady, zgodnie z którą prawo państwa członkowskiego wykonania reguluje postępowanie wykonawcze. Dotyczy on środków wykonawczych, które mają być stosowane w sprawach transgranicznych; nadal chodzi o to, aby wykonać w danym państwie członkowskim orzeczenie wydane w innym państwie członkowskim.

Artykuł 28. Stronę, która wnosi o wykonanie orzeczenia, zwalnia się z obowiązku przedstawienia pełnego tłumaczenia orzeczenia. Tłumaczenie takie zostaje zastąpione odpisem orzeczenia, zgodnym ze wzorem formularza dostępnym we wszystkich językach urzędowych Wspólnoty.

Artykuły 29, 30 i 31. Formalności, których dopełnienie jest wymagane w państwie członkowskim wykonania, zostały uproszczone poprzez zastosowanie istniejących przepisów (art. 50, 51 i 56 rozporządzenia 44/2001) na etapie samego wykonania, nie zaś na etapie stwierdzenia wykonalności, zniesionego na mocy art. 25.

Artykuł 32. W artykule tym przyjęto zakaz wszelkiej kontroli merytorycznej w państwie członkowskim wykonania (np. art. 45 ust. 2 rozporządzenia 44/2001). W ustępie 2 uściślono jednak, że organy wykonawcze mogą ograniczyć wykonanie jedynie do podlegającej zajęciu egzekucyjnemu części majątku dłużnika, nie naruszając przy tym kwoty samych wierzytelności.

Artykuł 33. Nawet jeśli nie dokonuje on żadnej istotnej zmiany, organ wykonawczy zawieszający wykonanie orzeczenia sądu pochodzenia zatrzymuje wypłatę świadczeń alimentacyjnych, a zatem orzeczenie staje się bezskuteczne. Z tego też względu należy ograniczyć uprawnienia organów wykonawczych, sporządzając wyczerpującą listę powodów, dla których można odmówić wykonania orzeczenia lub zawiesić jego wykonanie, aby zapewnić ochronę dłużnikowi, którego sytuacja uległa zmianie lub który wniósł o ponowne zbadanie orzeczenia wydanego przez sąd pochodzenia.

Artykuł 34. Zostało ustanowione polecenie miesięcznego automatycznego pobrania kwoty świadczeń. Niektóre państwa członkowskie znają już środki wywołujące podobne skutki (zajęcie rachunków bankowych, zajęcie wynagrodzenia za pracę), jednak przepis ten jest istotny z dwóch względów: daje on pewność, że ten rodzaj środka wykonawczego będzie dostępny wszędzie na obszarze Unii Europejskiej oraz umożliwi wierzycielowi alimentacyjnemu uzyskanie przed sądem pochodzenia tytułu, którego wykonanie będzie możliwe w każdym państwie członkowskim.

Aby wierzyciel alimentacyjny miał dostęp do wymiaru sprawiedliwości, wystarczy, aby zwrócił się do miejscowego sądu: jeśli wniesie sprawę do sądu swojego miejsca stałego zamieszkania, będzie mógł domagać się przed tym samym sądem wydania polecenia automatycznego pobrania, które następnie zostanie zrealizowane w innym państwie członkowskim. To sędziemu sądu pochodzenia przyznane zostały zatem uprawnienia potrzebne do wydania aktu dotyczącego bezpośredniego wykonania, nawet jeśli samo wykonanie ma miejsce w innym państwie członkowskim.

Polecenie pobrania zostaje wydane przy założeniu, że orzeczenie wydane przez sąd pochodzenia zostało doręczone dłużnikowi w jeden ze sposobów określonych w art. 22 (ust. 2) oraz że znane są dane adresatów aktu – pracodawcy lub banku, w którym dłużnik posiada rachunek bankowy (ust. 4 i 5).

Dłużnik nie zawsze pozostanie bierny; będzie mógł wnioskować o ponowne zbadanie orzeczenia wydanego przez sąd pochodzenia, jeśli zapoznał się z orzeczeniem po raz pierwszy, lub przeciwstawić się pobieraniu świadczeń, wnosząc o zawieszenie środka wykonawczego zgodnie z warunkami określonymi w art. 33. Aby dłużnik był lepiej poinformowany, należy mu doręczyć polecenie pobrania, orzeczenie wydane przez sąd pochodzenia oraz zawiadomienie pisemne (ust. 4 lit. b).

Artykuł 35. Istnieje możliwość uzyskania tymczasowego zamrożenia rachunku bankowego w celu zagwarantowania skuteczności środków wykonawczych. Jest to szybka procedura, w której na pierwszym etapie nie wymaga się udziału dłużnika i która pozwala sądowi mającemu orzekać co do meritum sprawy zapobiec wszelkiemu zatajeniu przez dłużnika swoich środków. Ten tymczasowy środek zabezpieczający może w każdej chwili zostać uchylony, albo na wniosek dłużnika (ust. 5), albo automatycznie w momencie wydania orzeczenia co do istoty sprawy (ust. 6).

Artykuł 36. Pierwszeństwo spłacania przyznane wierzytelnościom alimentacyjnym ma na celu zagwarantowanie tego, że w Unii Europejskiej długi alimentacyjne, służące pokryciu podstawowych potrzeb, będą zawsze spłacane przed pozostałymi długami dłużnika.

Rozdział VII

Dokumenty urzędowe i ugody

Artykuły 37 i 38. Dokumenty urzędowe i ugody między stronami, gdy są wykonalne na terytorium państwa członkowskiego, muszą mieć, mutatis mutandis , ten sam status prawny, co orzeczenia, jak to już ma miejsce w innych dziedzinach (np. art. 46 rozporządzenia 2201/2003). Muszą zatem w każdym państwie członkowskim być wykonalne w takim samym stopniu, w jakim są wykonalne w państwie członkowskim pochodzenia, bez żadnych formalności oraz tak, aby sprzeciwienie się ich uznaniu było niemożliwe. Ponadto można w ich przypadku stosować te same środki wykonawcze, co w przypadku orzeczeń.

Rozdział VIII

Współpraca

Artykuły 39 i 40. Rozdział ten opiera się w części na rozporządzeniu 2001/2003 (art. 53-58). Wyznaczenie organów centralnych i ich zadania podlegają podobnym zasadom.

Artykuły 41 i 42. Szczególne zadania organów centralnych i ich metody pracy dostosowane są do poszczególnych wymogów egzekucji należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych. I tak wierzycieli alimentacyjnych może zastępować organ centralny podczas postępowania mającego na celu uzyskanie orzeczenia lub skuteczną egzekucję należnych sum (art. 41 ust. 2). Pomoc ta będzie wolna od opłat, jeśli wierzyciel alimentacyjny spełnia ustanowione na szczeblu krajowym wymogi konieczne do zwolnienia od kosztów sądowych (art. 42 ust. 4).

Ułatwieniem dla wierzycieli alimentacyjnych będzie możliwość zwrócenia się do sądu swojego miejsca stałego zamieszkania, który udzieli im pomocy w celu zapewnienia przekazania i wykonania ich wniosków dotyczących współpracy (art. 42 ust. 1).

Artykuł 43. Posiedzenia organów centralnych będą się odbywały w ramach Europejskiej Sieci Sądowej w sprawach cywilnych i handlowych.

Artykuł 44. Często trudno jest odnaleźć dłużnika alimentacyjnego. Zlokalizowanie dłużnika jest konieczne, aby orzekanie było kontradyktoryjne i aby poznać jego stan majątkowy. Państwa członkowskie muszą wymieniać między sobą informacje, aby osiągnąć te cele.

Ten obowiązek działania polega na udostępnieniu wszelkich istniejących środków egzekucji należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych. To w ten sposób należy rozumieć ust. 2: państwa członkowskie, zamiast tworzyć nowe rejestry, powinny udostępniać te, które już istnieją. Tworzenie nowych rejestrów zostało skądinąd wyraźnie zabronione (ust. 3). Wykaz zamieszczony w ust. 2 zawiera minimalną ilość pozycji i nie jest wyczerpujący; można uzupełnić go o inne organy i inne rodzaje informacji.

Artykuł 45. Udostępnianiem informacji kierują organy centralne. Wierzyciel alimentacyjny przejmuje inicjatywę, zwracając się do „swojego” organu wnioskującego o informacje za pośrednictwem „swojego” sądu (sądu swojego miejsca stałego zamieszkania). Niemniej jednak odpowiedzialność za wniosek ponosi jedynie sąd i to on jest adresatem informacji; wierzyciel nie ma dostępu do danych osobowych dłużnika, przekazywanych wyłącznie organom, którym zostały przyznane szczególne uprawnienia w tym zakresie.

Tylko informacje o zlokalizowaniu dłużnika można przekazywać w każdej chwili. Pozostałe informacje, dotyczące majątku, będzie można uzyskać dopiero później, gdy orzeczenie, dokument urzędowy lub ugoda między stronami pozwolą na ustalenie statusu wierzyciela alimentacyjnego (ust. 3).

Artykuł 46 . Informacje przekazuje się sądowi, który przekazał wniosek początkowy. Organ centralny tylko przekazuje informacje i sam nie może z nich korzystać; dokonuje ich zniszczenia natychmiast po ich przekazaniu (ust. 1).

Jedynie sąd, który otrzymuje informacje, korzysta z nich w celu usprawnienia egzekucji należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych (ust. 2). Wszelkie inne użycie tych informacji jest zabronione. Nie ujawniając w żadnym razie informacji wierzycielowi alimentacyjnemu, sąd może jednak przekazać je organom, które dzięki nim będą mogły przeprowadzić stosowne działania.

Sąd jest jedynym organem, który może zachować informacje, pod warunkiem że będzie to z pożytkiem dla egzekucji należności z tytułu wierzytelności alimentacyjnych i że okres ich przechowywania nie przekroczy roku (ust. 3).

Artykuł 47. Dłużnik ma prawo wiedzieć, że dane na jego temat zostały przekazane oraz w jaki sposób zostały wykorzystane. Niemniej jednak przestrzeganie przez organ wezwany do udzielenia informacji obowiązku informowania dłużnika nie może przebiegać z uszczerbkiem dla skuteczności egzekucji należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Powiadomienie dłużnika może zatem zostać odroczone na wniosek organu wezwanego do udzielenia informacji, który ma zamiar wykorzystać otrzymane informacje, nie narażając się na to, że dłużnik nie dopuści do zastosowania proponowanych środków.

Rozdział IX

Przepisy ogólne i końcowe

Artykuł 48. Rozporządzenie, jako osobny instrument wspólnotowy dotyczący zobowiązań alimentacyjnych, zastępuje rozporządzenia 44/2001 i 805/2004, które nie będą już miały mocy w tym zakresie (ust. 1).

Ponadto, biorąc pod uwagę harmonizację przepisów dotyczących doręczania pism sądowych (art. 22), nie ma już potrzeby stosowania art. 19 rozporządzenia Rady (WE) nr 1348/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie doręczania dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych lub handlowych w państwach członkowskich[5] (ust. 2).

Niniejsze rozporządzenie pozostaje natomiast bez uszczerbku dla pozostałych przepisów rozporządzenia (WE) nr 1348/2000, jak również dla przepisów rozporządzenia Rady (WE) nr 1206/2001 z dnia 28 maja 2001 r. w sprawie współpracy między sądami państw członkowskich przy przeprowadzaniu dowodów w sprawach cywilnych lub handlowych[6] (ust. 3).

Artykuł 49. Nowe rozporządzenie ma pierwszeństwo przed pozostałymi instrumentami mającymi zastosowanie w tej dziedzinie w stosunkach między państwami członkowskimi. Nie zastępuje całkowicie mających zastosowanie konwencji, gdyż jego zakres stosowania i jego treść nie są zupełnie identyczne jak w przypadku konwencji, ale ma przed nimi pierwszeństwo i uzupełnia je w stosownym przypadku, szczególnie w kwestii współpracy.

Artykuły 50 i 51. Przepisy tych artykułów odnoszą się do zmiany załączników i procedury komitologii.

Artykuł 52. Rozporządzenie będzie się stosować do postępowań wszczętych po jego wejściu w życie (ust. 1), ale niektóre jego przepisy mogą zacząć obowiązywać przed tą datą (ust. 2). Tak jest w przypadku przepisów kolizyjnych, o których zastosowaniu mogą wspólnie zadecydować strony postępowania będącego w toku. Podobnie środki wykonawcze mogą dotyczyć wszystkich orzeczeń i dokumentów urzędowych, do których – w odniesieniu do istniejących instrumentów – stosuje się procedura dotycząca postanowień sądu o wykonaniu wyroków zagranicznych lub które są już zwolnione z tej procedury. Ponadto w przypadku postępowań będących w toku będą stosowane przepisy dotyczące współpracy, które obejmują przepisy dotyczące dostępu do informacji.

Artykuł 53 . W artykule tym określono datę wejścia w życie rozporządzenia oraz początku jego stosowania.

[1] Dz.U. L 143 z 30.4.2004, str. 15-39.

[2] Dz.U. L 12 z 16.1.2001, str. 1-23.

[3] Dz.U. L 338 z 23.12.2003, str. 1-29.

[4] Dz.U. C 27 z 26.1.1998, str. 34-53.

[5] Dz.U. L 160 z 30.6.2000, str. 37.

[6] Dz.U. L 174 z 27.6.2001, str. 1.