Nowe partnerstwo dla spójnoœci
konwergencja konkurencyjnoœæ wspó³praca
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej
Komisja Europejska
10525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:54Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Europe Direct to serwis, który pomo¿e Pañstwu
znaleŸæ odpowiedzi na pytania dotycz¹ce Unii Europejskiej.
Oto nowy numer bezp³atny:
0 08 0 067891 01 1
Bardzo wiele informacji na temat Unii Europejskiej znajduje siê w Internecie.
Dostêp mo¿na uzyskaæ przez serwer Europa (http://europa.eu.int).
Dane katalogowe znajduj¹ siê na koñcu niniejszej publikacji.Luksemburg: Urz¹d Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich, 2004.ISBN 92-894-4931-4© Wspólnoty Europejskie, 2004
Powielanie materia³ów jest dozwolone pod warunkiem, ¿e zostanie podane ich Ÿród³o.
Printed in BelgiumDruk na papierze bia³ym bezchlorowym.
20525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:54Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejiiiPrzedmowa
Celem niniejszego raportu, bêd¹cego wynikiem prac trwaj¹cych przez ostatnie trzy
lata, jest przedstawienie wizji Komisji Europejskiej dotycz¹cej przysz³oœci europejskiejpolityki zmniejszania ró¿nic i promowania wiêkszej spójnoœci gospodarczej,spo³ecznej i terytorialnej.
Opracowanie raportu nie by³o zadaniem wy³¹cznie technicznym. Wrêcz przeciwnie,
wi¹za³y siê z nim szczegó³owe konsultacje na poziomie europejskim, krajowym, re -
gionalnym i lokalnym, maj¹ce na celu zapewnienie, ¿e nowa wizja odpowiadaæ bêdziepotrzebom i uzasadnionym oczekiwaniom obywateli Europy.
W trakcie tych konsultacji zadawano mi wiele wnikliwych pytañ na temat wp³ywu
„wartoœci dodanej” interwencji Unii Europejskiej w tej dziedzinie. Na przyk³ad: czy polit-yka spójnoœci doprowadzi³a do zmniejszenia gospodarczych, spo³ecznych i terytori-alnych nierównoœci pod wzglêdem standardu ¿ycia i mo¿liwoœci?
Raport dostarcza szczegó³owych odpowiedzi na tego rodzaju istotne pytania. Po-
twierdza znacz¹c¹ wartoœæ dodan¹ Europy na wielu poziomach, pod wzglêdem szyb-kiego niwelowania ró¿nic w dochodach bogatych i biednych, stworzenia wielu nowychmo¿liwoœci, niejednokrotnie dla dzia³añ innowacyjnych, oraz utworzenia sieci³¹cz¹cych regiony, przedsiêbiorstwa i ludzi na ca³ym kontynencie.
Raport potwierdza tak¿e, i¿ poczyniono równie znacz¹cy postêp w sposobie, w
jaki rozwi¹zujemy w Europie nasze problemy gospodarcze. Europejska politykaspójnoœci jest katalizatorem nowych form partnerstwa, anga¿uj¹cych w³adze re -
gionalne i lokalne, rz¹dy pañstwowe i Uniê, które wspó³pracuj¹ zarówno w obrê -
bie, jak i ponad granicami narodowymi, planuj¹c i realizuj¹c wspólne strategierozwoju.
Ca³a ta niezbêdna praca bêdzie jeszcze daleka od ukoñczenia w momencie za -
mkniêcia obecnej generacji programów w 2006 r. W przysz³oœci czeka nas wiele
wyzwañ wynikaj¹cych ze znacznego powiêkszenia ró¿nic spo³ecznych i gospo -
darczych w Unii po rozszerzeniu, z prawdopodobnego przyspieszenia zmian go -
spodarczych w efekcie wiêkszej konkurencji spowodowanej globalizacj¹, ze sku -
tków rewolucji w nowych technologiach i z rozwoju gospodarki opartej na wiedzy.Na te globalne zmiany gospodarcze nak³adaj¹ siê skutki starzenia siê populacjioraz imigracji obywateli pañstw trzecich do miast i miasteczek Unii. Ponadto sze -
fowie pañstw i rz¹dów Unii, podczas spotkania w Lizbonie w marcu 2000 r., wy -
znaczyli ambitny cel uczynienia z Europy najbardziej dynamicznej i konkurency -
jnej, opartej na wiedzy gospodarki na œwiecie .
30525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:55Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Przedmowa
ivAby zmierzyæ siê z tymi gospodarczymi oraz politycznymi wyzwaniami, Komisja pro -
ponuje na okres 2007-2013 now¹ politykê spójnoœci, która pozwoli wszystkim Pañ -
stwom Cz³onkowskim i wszystkim regionom dzia³aæ w partnerstwie na rzecz sta³ego
wzrostu i wiêkszej konkurencyjnoœci. W przysz³oœci, podobnie jak teraz, nale¿yskoncentrowaæ wysi³ki na pomocy w nadrobieniu zaleg³oœci biedniejszym regionomUnii, zw³aszcza w nowych Pañstwach Cz³onkowskich. Jednak Komisja proponujerównie¿ zajêcie siê powa¿nymi trudnoœciami wystêpuj¹cymi w innych czêœciach Unii,na przyk³ad wynikaj¹cymi z przemian gospodarczych, degradacji terenów miejskichlub sta³ych utrudnieñ naturalnych.
Now¹ generacjê polityki spójnoœci nale¿y wprowadzaæ poprzez uproszczony i zde -
centralizowany system zarz¹dzania. Tylko dziêki zaanga¿owaniu wszystkich si³ oraz
mobilizacji talentów i zasobów wszystkich swoich regionów i obywateli, Europa mo¿eodnieœæ sukces. A to w³aœnie jest celem zaproponowanego Nowego partnerstwa dla
spójnoœci.
Michel Barnier
40525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:55Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejvSpis treœci
Przedmowa ................................................. i i i
Streszczenie ............................................v i i
Wnioski: propozycja zreformowania polityki spójnoœci .....................x x v
Czêœ æ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost – obecny stan rzeczy
i wystêpuj¹ce tendencje
Spis treœci ............................................ 1
Spójnoœæ gospodarcza i spo³eczna ............................... 2
Spójnoœæ terytorialna ...................................... 2 7
Czynniki determinuj¹ce wzrost, zatrudnienie i konkurencyjnoœæ ...............3 6
Za³¹cznik statystyczny do cz. 1 ................................ 6 5
Czêœ æ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê
w zakresie spójnoœci
Wprowadzenie ......................................... 8 4
Nastêpstwa wydatkowania œrodków publicznych dla polityki realizowanej na poziomie
ogólnokrajowym ........................................ 8 4
Regionalny zasiêg wydatkowania œrodków publicznych .................... 8 7
Polityka podatkowa a poziom PKB w regionach ........................ 9 2
Polityka rozwoju regionalnego w Pañstwach Cz³onkowskich .................9 6
Za³¹cznik statystyczny do cz. 2 ................................ 1 0 1
Czêœ æ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityki: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, spójnoœæ
Wprowadzenie ........................................ 1 1 4
Wk³ad wspólnotowej polityki do osi¹gania spójnoœci w œwietle strategii lizboñskiej igoeteborskiej ......................................... 1 1 4
Reformowanie wspólnotowych polityk: Wspólna Polityka Rolna i Wspólna PolitykaRybacka ............................................ 1 2 5
Komplementarnoœæ pomocy pañstwowej i polityki spójnoœci .................1 2 8
Wymiar sprawiedliwoœci i sprawy wewnêtrzne: poprawa warunków umo¿liwiaj¹cychrozwój ............................................. 1 3 1
Postrzeganie wspólnotowej polityki na poziomie regionalnym ................1 3 2
Czêœæ 4— Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
Wprowadzenie ........................................ 1 3 8
Interwencje strukturalne w regionach realizacji dzia³añ Celu nr 1: wzrost, konwergencja,integracja ........................................... 1 4 0
Dzia³ania interwencyjne w regionach realizacji Celu nr 2: restrukturyzacja i tworzeniemiejsc pracy .......................................... 1 5 0
Wsparcie dla rolnictwa, rozwoju obszarów wiejskich i rybo³ówstwa .............1 5 2
Propagowanie zatrudnienia, edukacji i szkoleñ za poœrednictwem EFS ...........1 5 4
Inicjatywy Wspólnoty: propagowanie wspó³pracy i wspó³dzia³ania w ramach struktursieciowych .......................................... 1 5 6
Poprawa efektywnoœci metod zarz¹dzania .......................... 1 6 2
50525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:55Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejSpis treœci
viRozszerzenie Unii a polityka spójnoœci: wyzwania przysz³oœci ...............1 7 0
Debata na temat przysz³oœci polityki spójnoœci ........................ 1 7 6
Za³¹cznik statystyczny do cz. 4 ................................ 1 7 9
G³ówne wskaŸniki regionalne ............................... 1 8 7
Wykazy wykresów, mapek i tabel ............................. 2 0 5
60525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:55Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Streszczenie
Wprowadzenie: Kontekst prowadzonej
polityki i cele spójnoœci
Wzrost gospodarczy w Unii Europejskiej uleg³ w ci¹guostatnich trzech lat — to jest od czasu opublikowaniaostatniego Raportu nt. spójnoœci — wyraŸnemu spowol -
nieniu. Efektem tego by³ ponowny wzrost bezrobocia w wieluczêœciach Unii, ze wszystkimi nastêpstwami spo³ecznymi,jakie zjawisko to za sob¹ poci¹gnê³o. Ospa³a dynamikaunijnej gospodarki daj¹ca siê zaobserwowaæ w d³u¿szejperspektywie czasowej wskazuje jednak na istnienie bar-dziej fundamentalnych problemów, które nale¿y przemóc,jeœli wzrost ma zostaæ zachowany w ci¹gu przysz³ych lat namo¿liwym do przyjêcia poziomie.
Problemy te znajduj¹ odzwierciedlenie w niskim wzro-
œcie wydajnoœci w UE w ostatnich latach, zw³aszcza wporównaniu ze Stanami Zjednoczonymi. W przeciwieñs-twie do sytuacji panuj¹cej w Unii, wzrost w USA uleg³przyspieszeniu wraz z pojawieniem siê innowacji i po -
szerzeniem zakresu korzystania z technik i technologiiteleinformatycznych. Równoczeœnie a¿ do czasu recesjiw 2001roku, wzrost zatrudnienia by³ ogólnie wy¿szy ni¿w UE i znaczna liczba ludzi w wieku produkcyjnym po -
zostawa³a zatrudniona. W rezultacie dochód na g³owêmieszkañca USA w dalszym ci¹gu przewy¿sza³analogiczny poziom dla UE o mniej wiêcej 30%.
Je¿eli wzrost w Unii Europejskiej ma zostaæ utrzymany z
chwil¹ zapocz¹tkowania procesu poprawy sytuacji, bê -
dzie nale¿a³o zwiêkszyæ inwestycje w kapita³ rzeczowy iludzki, wzmóc dzia³ania innowacyjne i na szersz¹ skalêzastosowaæ technologie teleinformatyczne, w celu pod -
niesienia wydajnoœci i poziomu zatrudnienia. Ale to z ko -
lei musi siê zdarzyæ nie tylko w obszarach centralnych,gdzie zarówno wydajnoœæ, jak i zatrudnienie osi¹gaj¹najwy¿szy poziom, zaœ potencja³ w zakresie innowacjijest najbardziej rozwiniêty, lecz na obszarze ca³ej Unii.O ile konstruktywnym jest rozwa¿enie w ca³oœci wynikówosi¹ganych przez gospodarkê UE, to wa¿nym jestrównie¿, aby nie ignorowaæ szeroko przejawiaj¹cych siêró¿nic i rozbie¿noœci w zakresie rezultatów wyjœciowych,wydajnoœci i zatrudnienia, utrzymuj¹cych siê miêdzy kra -
jami i regionami. Zró¿nicowanie to wynika z niedoci-gniêæ o charakterze strukturalnym w zakresie kluczow -
ych czynników konkurencyjnoœci — z nieodpowiedniegowyposa¿enia w kapita³ rzeczowy i ludzki, infrastrukturê isi³ê robocz¹, braku potencja³u w zakresie mo¿liwoœcirozwoju innowacji, skutecznego wsparcia przed-siêbiorczoœci, oraz niskiego poziomu kapita³unaturalnego czy popadaj¹ce w ruinê dzielnice miejskie.
Kraje i regiony potrzebuj¹ pomocy w przezwyciê¿aniu tych
strukturalnych braków, jak równie¿ w rozwoju swoich relat-ywnych zalet czy przewag, tak aby by³y zdolne do konku-rowania na rynku wewnêtrznym i zewnêtrznym.
1Podobnie
ludzie musz¹ mieæ mo¿liwoœæ dostêpu do edukacji i szko -
leñ, co pozwoli im rozwin¹æ swój potencja³ i zdolnoœci, ni -
ezale¿nie od miejsca zamieszkania. Polityka spójnoœci UEzosta³a wzmocniona mniej wiêcej 15 lat temu — w czasie,gdy podjêto inicjatywê powo³ania wspólnego rynku, maj¹c¹na celu wyjœcie naprzeciw tym wspó³wystêpuj¹cym po -
trzebom. Tego rodzaju pomoc jest jeszcze wa¿niejsza dzi -
siaj, kiedy stoimy w obliczu powiêkszaj¹cych siê ró¿nic, ja -
kie poci¹gnie za sob¹ rozszerzenie Unii.
Wk³ad polityki spójnoœci w rozwój Unii
Je¿eli UE ma realizowaæ swój potencja³ ekonomiczny, towszystkie jej regiony — niezale¿nie od miejsca swegopo³o¿enia (czy znajduj¹ siê one w obecnych PañstwachCz³onkowskich, czy te¿ w nowych, maj¹cych niebawemdo³¹czyæ do Unii) — wymagaj¹ w³¹czenia siê na rzecz jejwzrostu; podobnie wszystkim ludziom zamieszkuj¹cymUniê powinno siê stworzyæ okazjê do przyczynienia siê dotego procesu. Koszt ewentualnego niepodjêcia
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejvii
70525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:55Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
energicznej polityki spójnoœci w celu rozwi¹zania problemu
wystêpuj¹cych nierównoœci jest zatem mierzalny nie tylkow kategoriach potencjalnej utraty osobistego i spo³ecznegodobrobytu, lecz tak¿e — w kategoriach ekonomicznych —utraty potencjalnego realnego dochodu i wy¿szego stan -
dardu ¿ycia. Bior¹c pod uwagê wzajemne zale¿noœci wzintegrowanej gospodarce, straty te nie ograniczaj¹ siê domniej konkurencyjnych regionów lub osób, które nie pra -
cuj¹ lub wykonuj¹ zawody nieproduktywne, lecz ich od -
dzia³ywanie dotyczy ka¿dego mieszkañca Unii.
Umocnienie regionalnej konkurencyjnoœci na ca³ym ob -
szarze Unii i dopomo¿enie ludziom do urzeczywistnienia
swego potencja³u przyczyni siê do zwiêkszenia potencja³uwzrostowego gospodarki UE jako ca³oœci ku wspólnej ko -
rzyœci. Poza tym przyczyni siê ono, poprzez zabezpiecze -
nie bardziej zrównowa¿onego rozk³adu dzia³alnoœci go -
spodarczej na obszarze Unii, do zmniejszenia ryzyka two -
rzenia siê „w¹skich garde³” w miarê pojawiania siê ten -
dencji wzrostowej, przy równoczesnym zmniejszeniuprawdopodobieñstwa wystêpowania presji inflacyjnej, któ -
ra mog³aby spowodowaæ przedwczesny koniec procesuwzrostu. Podobnie te¿ ³atwiejsze stanie siê dziêki temuutrzymanie europejskiego modelu spo³eczeñstwa i radze-nie sobie z coraz to wiêksz¹ liczb¹ osób bêd¹cych w wiekuemerytalnym, co znów przyczyni siê do utrzymaniaspo³ecznej spójnoœci.
2
Istniej¹ca sytuacja i wystêpuj¹ce tendencje
Zmniejszaj¹ce siê ró¿nice pomiêdzy krajamiUE oraz pozostaj¹ce zasadnicze wyzwania
W okresie ostatniego dziesiêciolecia zmniejszy³y siêró¿nice w poziomach dochodów i zatrudnienia na obszarzeUnii Europejskiej, zw³aszcza od po³owy lat 90-tych. W la -
tach 1994–2001 wzrost poziomu PKB na mieszkañca wkrajach objêtych polityk¹ spójnoœci, nawet z wy³¹czeniemIrlandii, kszta³towa³ siê na poziomie 1% ponad roczn¹œredni¹ unijn¹, przy czym odsetek ludnoœci w wieku pro -
dukcyjnym posiadaj¹cej zatrudnienie wzrós³ we wszystkichtych krajach (oprócz Grecji) ponad poziom przeciêtny.
Z kolei w Grecji, podobnie jak i w Irlandii, wzrost
wydajnoœci pracy osi¹gn¹³ w tym okresie dwukrotnie po -
nad œredni¹ UE jak i równie¿ by³ znacznie wy¿szy odœredniej w Portugalii. W pierwszych dwóch krajach bazaprodukcyjna wydaje siê byæ wzmocniona, zwiêkszaj¹ctym samym potencja³ realizuj¹cej siê w dalszym ci¹gukonwergencji dochodów w okresie lat przysz³ych.
Pomimo coraz wiêkszej iloœci podobieñstw, nadal utrzym -
uj¹ siê ogromne ró¿nice. Poziom PKB na mieszkañca w
Grecji i Portugalii w dalszym ci¹gu wynosi niespe³na 70%œredniej unijnej, gdy tymczasem w Grecji i Hiszpanii za -
trudnionych jest o oko³o 6–8% mniej osób w wieku pro -
dukcyjnym w stosunku do œredniej.
Nierównoœci wystêpuj¹ce w sferach dochodów i zatrudnie -
nia znacznie siê powiêksz¹ z chwil¹ przy³¹czenia siê do UE
nowych Pañstw Cz³onkowskich. Œredni bowiem poziomPKB na mieszkañca w tych 10 krajach oceniany jest namniej ni¿ po³owa œredniej dla obecnej UE, przy czym od -
setek osób w wieku produkcyjnym, bêd¹cych zatrudnio -
nych, wynosi zaledwie 56% — wobec 64% dla obecnej Unii15 pañstw.
Mimo ¿e od po³owy lat dziewiêædziesi¹tych wzrost w tych
krajach osi¹ga³ poziom rocznie oko³o 1,5% powy¿ej œred -
niej unijnej, uleg³ on spowolnieniu w roku 2001 — z chwil¹,gdy rynki unijne, od których kraje te s¹ zale¿ne, wesz³y wfazê kryzysu. Osi¹gniêcie wysokich stóp wzrostu wyma-ganych dla rozwoju tych pañstw w okresie nastêpnych latbêdzie zale¿eæ od utrzymania poziomu wzrostu w obec-nych Pañstwach Cz³onkowskich. Równoczeœnie jednakbior¹c pod uwagê istniej¹ce wzajemne zale¿noœci, wysokipoziom wzrostu w nowych krajach mo¿e staæ siê istotnymzarzewiem poprawy stanu reszty unijnej gospodarki. Leczaby to osi¹gn¹æ, kraje te bêd¹ potrzebowa³y w nad -
chodz¹cych latach znacz¹cej pomocy w celu zmniejszeniaistotnych problemów strukturalnych, daj¹c im zarazem mo -
¿liwoœæ realizacji swego wzrostowego potencja³u.
Zró¿nicowanie na poziomie regionalnym
Regiony doœwiadczaj¹ce problemy strukturalne ogranicza -
j¹ce ich konkurencyjnoœæ i utrudniaj¹ce osi¹gniêciezrównowa¿onego wzrostu gospodarczego w UE to na ogó³te obszary, które odczuwaj¹ skutki niskiej wydajnoœci, nis -
kiego poziomu zatrudnienia, czy tzw. wykluczeniaspo³ecznego.
Jednak regiony maj¹ce problemy w konkurowaniu nie
ograniczaj¹ siê do tych bêd¹cych w krajach objêtych poli -
tyk¹ spójnoœci w obecnej Unii, czy te¿ nowych PañstwCz³onkowskich. Ca³y szereg regionów pomimo odpo -
wiedniego wyposa¿enia w infrastrukturê i kapita³ ludzki
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejStreszczenie
viii
80525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:56Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
odznacza siê niedoborem potencja³u innowacyjnego i tru -
dnoœciami w utrzymaniu wzrostu gospodarczego.
Zwiêkszaj¹ca siê konwergencja
zapóŸnionych regionów UE
Problemy zwi¹zane z rozwojem wystêpuj¹ zw³aszcza w re -
gionach zapóŸnionych, w których widoczny jest niedobór
niezbêdnej infrastruktury, kwalifikacji pracowniczych i ka -
pita³u spo³ecznego, i uniemo¿liwia ich konkurowanie narównych warunkach z pozosta³ymi regionami Unii. Re -
giony, otrzymuj¹ce obecnie b¹dŸ w bliskiej przysz³oœci po -
moc w ramach Celu 1 funduszy strukturalnych, skupiaj¹ siêpo wiêkszej czêœci na obszarze krajów objêtych polityk¹spójnoœci b¹dŸ nowych Pañstw Cz³onkowskich.
Pocz¹wszy od roku 1994, kiedy to dokonano wzmocnienia
funduszy strukturalnych, poziom PKB na mieszkañca w re -
gionach realizacji Celu 1 zd¹¿y³ siê zbli¿yæ do œredniej jegowartoœci dla Unii. W okresie lat 1994–2001 wzrost ³¹cznejwartoœci PKB na osobê w tych regionach osi¹gn¹³ œredni¹na poziomie blisko 3% rocznie w wielkoœciach rzeczywis-tych, w zestawieniu z jego poziomem nieznacznie ponad2% w skali roku w pozosta³ej czêœci UE.
Zakres zaœ zbli¿enia by³ jednak znacz¹co zró¿nicowany w
zale¿noœci od regionu, co w du¿ej czêœci stanowi³o od-zwierciedlenie wzglêdnego znaczenia tych regionów wobrêbie Pañstw Cz³onkowskich, na terenie których s¹po³o¿one. W regionach znajduj¹cych siê w czterech kra -
jach realizacji polityki spójnoœci, które skorzysta³y zarównona udzielonej im pomocy, jak i na krajowej polityce proroz -
wojowej, wzrost PKB na mieszkañca okaza³ siê znaczniewy¿szy ni¿ w przypadku pozosta³ych rejonów Unii.
Pocz¹wszy od po³owy lat 90-tych tak¿e liczba osób za -
trudnionych w powy¿szych krajach wzros³a znacz¹co.
Przyrost ten by³ szczególnie widoczny w Irlandii, a jesz -
cze wiêkszy w Hiszpanii, choæ stopa zatrudnienia sytuujesiê tam znacznie poni¿ej œredniej unijnej. W przypadkuPortugalii i Grecji wzrost w analogicznym zakresie przy -
bra³ bardziej umiarkowane tempo.
Poza obszarem krajów objêtych polityk¹ spójnoœci wiel -
koœci wzrostu w regionach realizacji Celu 1 by³y mniej im -
ponuj¹ce, czêœciowo spowodowane powolnym rozwojem
na poziomie krajowym. W nowych landach Niemiec po -
ziom PKB na mieszkañca zwiêkszy³ siê w latach1994–2001 o wielkoœæ w przybli¿eniu tak¹ sam¹, jak od -
noœna unijna œrednia, lecz ju¿ np. we w³oskim Mezzogiornouplasowa³ siê on poni¿ej tej œredniej. W obu jednak wy -
padkach wydajnoœæ zwiêkszy³a siê o wiêksz¹ wartoœæ ni¿ wprzypadku reszty Unii, co zapewne poci¹ga³o za sob¹ po -
prawê sytuacji w zakresie konkurencyjnoœci, lecz ju¿ wprzypadku wzrostu poziomu zatrudnienia poprawa by³aniewielka, o ile w ogóle wyst¹pi³a. W roku 2002 wpo³udniowych W³oszech zatrudnionych by³o zaledwie 43%ludnoœci w wieku produkcyjnym, co stanowi³o poziomznacznie ni¿szy, ni¿ w jakimkolwiek innym kraju Unii —podczas gdy w nowych niemieckich landach utrzymuje siêwysoki poziom bezrobocia.
Umacnianie konkurencyjnoœci i
tworzenie nowych miejsc pracy
W UE jest ca³y szereg obszarów, w których problemy na -
tury strukturalnej odstrêczaj¹ inwestorów i hamuj¹ roz -
wój nowych rodzajów dzia³alnoœci gospodarczej, i to po -
mimo ca³kiem przyzwoitego poziomu infrastruktury i
kwalifikacji pracowników. S¹ to zazwyczaj dawne re -
giony przemys³owe, lub te, na których wystêpuj¹ trwa³egeograficzne lub inne aspekty, ograniczaj¹ce rozwój.
W obecnej Unii wystêpuje np. 11 regionów sklasyfikowanych
na poziomie NUTS II, w których wzrost PKB w okresielat 1994–2001 wyniós³ w przybli¿eniu po³owê œredniej, lubnawet mniej (zaledwie ok. 1% w skali roku), i w których po-ziom PKB na mieszkañca rozpatrywany w kategoriachstandardów si³y nabywczej (SSN) [ang. purchasing power
standards (PPS) ] sytuowa³ siê na poziomie powy¿ej progu
75% okreœlonym dla mo¿liwoœci uzyskania pomocy w ra -
mach Celu 1, lecz by³ to poziom znacz¹co ni¿szy odœredniej unijnej. Regiony te rozrzucone s¹ po ca³ym ob -
szarze Unii — wystêpuj¹ na pó³nocnym wschodzie Anglii,w pó³nocnych partiach Niemiec i w s³abo zaludnionych re -
jonach pó³nocy Szwecji. W ka¿dym przypadku charaktery -
zuj¹ siê one niskim wzrostem wydajnoœci i niskim pozio -
mem PKB na mieszkañca. Wiele z nich zawiera obszary,na których poziom PKB jest ni¿szy od 75% œredniej unijnej.
Wyzwaniem stoj¹cym w tych przypadkach przed polityk¹
spójnoœci jest zapewnienie skutecznej pomocy na rzeczrestrukturyzacji gospodarki i rozwoju potencja³u w za -
kresie innowacji — w celu zatrzymania spadku konku -
rencyjnoœci, wzglêdnych poziomów dochodów i za -
trudnienia, oraz wyludniania siê tych obszarów. Niepo -
wodzenie w tej kwestii bêdzie oznacza³o, ¿e wystêpuj¹ceproblemy staj¹ siê jeszcze wiêksze w chwiliostatecznego podjêcia dzia³añ.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejStreszczenie
ix
90525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:56Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Znacz¹ce zwiêkszenie siê ró¿nic
regionalnych po rozszerzeniu Unii
Oko³o 92% ludnoœci zamieszkuj¹cej nowe Pañstwa
Cz³onkowskie znajduje siê w regionach, w których po -
ziom PKB na mieszkañca wynosi poni¿ej 75% œredniejdla UE-25, przy niemal 2/3 w regionach, w których po -
ziom ten wynosi poni¿ej po³owy tej œredniej.
Gdyby do Unii do³¹czyæ mia³y Bu³garia i Rumunia — kraje,
w których poziom PKB na mieszkañca wynosi poni¿ej 30%œredniej dla UE-25 — liczba ludnoœci zamieszkuj¹ca re -
giony o poziomie PKB na mieszkañca wynosz¹cym po -
ni¿ej 75% œredniej unijnej co najmniej podwoi³aby siê w sto -
sunku do obecnej populacji (od ok. 73 mln do ponad 153mln). Ró¿nica dziel¹ca wystêpuj¹cy w tych regionach œre -
dni poziom PKB na mieszkañca i œredni¹ dla UE tak¿euleg³aby podwojeniu (z blisko 30% do ponad 60% poni¿ejœredniej).
Równoczeœnie restrukturyzacja gospodarki w nowych
Pañstwach Cz³onkowskich doprowadzi³a do spadku licz-by osób zatrudnionych i w rezultacie odsetek zatrudn-ionej ludnoœci w wieku produkcyjnym sytuuje siê znacz-nie poni¿ej œredniej dla UE-15.
W wyniku rozszerzenia unijnemu PKB (wzrost mierzony w
walucie euro) przybêdzie zaledwie niespe³na 5%, lecz licz-ba ludnoœci Unii wzroœnie o niemal 20%. W wyniku tegoœredni poziom PKB na mieszkañca w Unii licz¹cej ju¿ 25pañstw bêdzie o oko³o 12,5% ni¿szy ni¿ œrednia wielkoœædla UE-15. W przypadku 18 regionów, maj¹cych obecniePKB na mieszkañca na poziomie poni¿ej 75% œredniej dla„piêtnastki”, których liczba ludnoœci wynosi ³¹cznie wprzybli¿eniu 19 milionów (bior¹c pod uwagê równie¿ Maltê— jedno z nowych Pañstw Cz³onkowskich), bêdzie tooznaczaæ, ¿e poziom dochodu na mieszkañca nie bêdziesiê ju¿ sytuowa³ poni¿ej 75-procentowego progu.
Jako ¿e regiony, o których mowa, bêd¹ doœwiadczaæ
dok³adnie takich samych s³aboœci strukturalnych po roz -
szerzeniu, co i przed nim — mamy tutaj do czynienia znieodpartym argumentem na rzecz utrzymania pomocy.
Spójnoœæ spo³eczna a ryzyko ubóstwa
Znacz¹ca liczba osób zarówno w obecnych, jak i w nowychPañstwach Cz³onkowskich wykazuje poziom dochodów,który powoduje, ¿e dotyka je ryzyko znalezienia siê ww ubóstwie — w znaczeniu wzglêdnego niedostatku (okreœlo -
nego jako dochód na poziomie 60% mediany dla kraju za -
mieszkiwanego przez te osoby). W roku 2000 w obliczu ry -
zyka ubós twa stanê³o blisko 55 mln ludzi (ok. 15% ca³kowitej
liczby ludnoœci), z czego ponad po³owa wykazywa³a tegorodzaju poziom dochodów przez okres trzech lat z rzêdu.Udzia³ ten by³ wzglêdnie wysoki w krajach po³udniowej Eu -
ropy i Irlandii, tak¿e w wielu krajach wstêpuj¹cych do Uniiprzekroczy³ on œredni¹ dla unijnej „piêtnastki”. (Terminem„kraje wstêpuj¹ce do UE” [ang. accession countries ]
pos³ugujemy siê w treœci niniejszego raportu na ozna -
czenie 10 nowych Pañstw Cz³onkowskich Unii orazBu³garii i Rumunii).
Gospodarstwa domowe wystawione na ryzyko ubóstwa
to zazwyczaj takie, w których zamieszkuj¹ osoby licz¹cesobie co najmniej 65 lat, szczególnie jeœli mieszkaj¹ onesamotnie, jak równie¿ — rodzice samotnie wychowuj¹cyswoje dzieci (co w g³ównej mierze dotyczy kobiet),zw³aszcza w Wielkiej Brytanii.
Ryzyko ubóstwa jest blisko powi¹zane z bezrobociem i
biernoœci¹ zawodow¹. W roku 2002 niemal 40% bezro-botnych osi¹ga³o dochód na poziomie poni¿ej proguubóstwa, gdy tymczasem spo³eczna integracja osób nie-pe³nosprawnych, d³ugotrwale bezrobotnych i etnicznychmniejszoœci pozostaje podstawowym wyzwaniem, o ilema zostaæ zmniejszone ryzyko ubóstwa i spo³ecznegowykluczenia.
Starzenie siê ludnoœci i rosn¹ce
stopy obci¹¿enia demograficznego
Ludnoœæ w wieku produkcyjnym zacznie w ci¹gu obecnego
dziesiêciolecia spadaæ we wszystkich czterech po³udnio -
wych Pañstwach Cz³onkowskich, w Niemczech, a tak¿e wwiêkszoœci krajów wstêpuj¹cych do Unii. Podczas kolejnejdekady spadek ten rozszerzy siê na wszystkie kraje zwyj¹tkiem Irlandii, Luksemburga i Cypru. Zgodnie z naj -
nowszymi projekcjami liczba osób w wieku 15–64 lat ma doroku 2025 zmniejszyæ siê o 4% w piêtnastu obecnych kra -
jach Unii w porównaniu do roku 2000, podczas gdy wska -
Ÿnik ten dla krajów wstêpuj¹cych do UE wyniesie 10%.
Spadkowi temu towarzyszyæ bêdzie znaczny wzrost liczby
ludnoœci w wieku 65 lat i wiêcej. Do roku 2025 iloœæ osóbktóre przekrocz¹ wiek emerytalny bêdzie o 40% wiêcej ni¿obecnie — zarówno w obecnej „Piêtnastce”, jak i w krajachwstêpuj¹cych do Unii — z czego wynika proporcja wy -
nosz¹ca poni¿ej trzech osób w wieku produkcyjnym na
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejStreszczenie
x
100525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:56Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
ka¿d¹ osobê w wieku przynajmniej 65 lat — w przeciwieñ -
stwie do wskaŸnika wynosz¹cego ponad cztery do jed -
nego w chwili obecnej. Przy zachowaniu równego stanu
pozosta³ych czynników owo starzenie siê ludnoœci bêdzieprowadziæ do stopniowego kurczenia siê zasobu unijnejsi³y roboczej, co zapewne poci¹gnie za sob¹ okreœloneskutki dla potencja³u wzrostowego.
Znaczenie tego czynnika bêdzie jednak zale¿ne od real -
nego wzrostu poziomu dochodów i zatrudnienia w
przysz³ych latach, który stanowiæ bêdzie o tym, czy ³atwobêdzie, czy te¿ trudno wspieraæ osoby bêd¹ce na emerytu -
rze. W praktyce zaledwie 64% osób w wieku produkcyjnymna terenie unijnej „piêtnastki” i 56% w krajach wstêpuj¹cychdo UE ma w chwili obecnej zatrudnienie i wytwarza do -
chód. Efektywny wskaŸnik dla poszerzonej Unii wynosi za -
tem ju¿ w tej chwili oko³o 2,5 osoby pracuj¹cej na ka¿d¹emerytowan¹ osobê. W roku 2025, jeœli utrzyma siê stopazatrudnienia, proporcja ta spadnie do poziomu poni¿ej dwado jednego.
Przewidywania te przydaj¹ wagi potrzebie utrzymania
wzrostu gospodarczego na ca³ym obszarze Unii, jak rów-nie¿ wzrostu stóp zatrudnienia i zmniejszenia zjawiskawczeœniejszego przechodzenia na emeryturê. W nie-których przypadkach imigracja mo¿e staæ siê istotnymŸród³em dodatkowej poda¿y si³y roboczej, co przydajeznaczenia skutecznoœci kierunków polityki integracyjnej.
Zmniejszanie siê ró¿nic w zakresie czynnikówdecyduj¹cych o konkurencyjnoœci regionów
Jak to wskazano powy¿ej, w odniesieniu do regionów Unii,aby rozwój gospodarczy i poziom zatrudnienia mog³y zo -
staæ utrzymane w warunkach konkurencyjnego œrodo -
wiska, spe³nienia wymagaj¹ dwie dope³niaj¹ce siê grupywarunków. Po pierwsze — regiony te musz¹ dysponowaæstosownym poziomem zarówno infrastruktury fizycznej(skutecznie dzia³aj¹ce sieci transportowe, telekomunika -
cyjne i energetyczne, dobre urz¹dzenia s³u¿¹ce ochronieœrodowiska itd.), jak i kapita³u ludzkiego (odpowiednioprzeszkolona si³a robocza, o odpowiednich poziomachumiejêtnoœci). Po drugie — w warunkach nowej gospo -
darki, opartej na wiedzy, regiony musz¹ mieæ potencja³ po -
zwalaj¹cy na innowacje i potrafiæ efektywnie wykorzys -
tywaæ zarówno istniej¹c¹ wiedzê specjalistyczn¹(know-how ), jak i nowe technologie oraz obraæ œcie¿kê
trwa³ego i zrównowa¿onego (w kategoriach ochronyœrodowiska) rozwoju. Osi¹gniêcie obu tych celówwymagaæ bêdzie okreœlonej ramowej struktury instytucjo -
nalnej i administracyjnej.
Poprawa stanu infrastrukturyW ci¹gu minionej dekady po³¹czenia transportowo-komuni -
kacyjne w obrêbie krajów objêtych polityk¹ spójnoœci, jak
równie¿ miêdzy tymi¿ krajami a pozosta³¹ czêœci¹ UEuleg³y znacz¹cej poprawie. W szczególnoœci, przy wspar -
ciu ze strony funduszy strukturalnych gêstoœæ sieci auto -
strad w tych krajach zwiêkszy³a siê z 20% poni¿ej poziomuœredniej dla „piêtnastki” w roku 1991 do 10% powy¿ej tejœredniej w roku 2001. Wzrost ten skupi³ siê jednak w du¿ejmierze na obszarze Hiszpanii i Portugalii. W ca³oœciowoujêtych regionach Celu 1, chocia¿ gêstoœæ sieci autostradsta³a siê wy¿sza ni¿ przed dziesiêcioma laty, w dalszymci¹gu wynosi³a ona zaledwie oko³o 80% œredniej 15 pañstwUE. W krajach wstêpuj¹cych do Unii gêstoœæ sieci auto -
strad jest jeszcze ni¿sza (wynosz¹c poni¿ej 20% œredniejdla „piêtnastki”). Budowa autostrad dokonuje siê tam wb³yskawicznym tempie — mimo przymusu zawarcia pew -
nych œrodowiskowych kompromisów — lecz skupia siê onaw g³ównej mierze wokó³ stolic pañstw lub szlaków tranzy-towych wiod¹cych ku obecnym Pañstwom Cz³onkowskim.
W okresie ostatniego dziesiêciolecia dokona³a siê na ob-
szarze Unii w pewnym stopniu modernizacja sieci kole-jowych, lecz poziom elektryfikacji linii i przekszta³cania ich wlinie dwutorowe realizowa³ siê na niemal takim samym po-ziomie w zapóŸnionych czêœciach Unii, jak i na pozosta³ymjej obszarze, co powoduje, ¿e ró¿nica miêdzy nimi pozo -
staje znaczna. W krajach wstêpuj¹cych do Unii stan kolei¿elaznych stanowi odzwierciedlenie dziesi¹tków lat zanie -
dbañ; wymagane jest tam poczynienie znacznych inwe -
stycji, zarówno w celu przeprowadzenia modernizacji, jak iwymiany zu¿ytych torów. Ale potrzeby inwestycyjne w niemniej ostry sposób przejawiaj¹ siê w przypadku drógko³owych. Wiêcej budowanych dróg wzmacnia tylko zja -
wisko b³yskawicznego przerzucania siê transportu pasa -
¿erskiego i towarowego z dróg ¿elaznych na ko³owe.
W dziedzinie telekomunikacji — liczba sta³ych linii telefoni -
cznych w stosunku do liczby ludnoœci pozostaje znacznie
ni¿sza zarówno w krajach realizuj¹cych politykê spójnoœci,jak i wstêpuj¹cych do Unii. Ten stan rzeczy jest rów -
nowa¿ony b³yskawicznie rosn¹cym zakresem korzystaniaz telefonii komórkowej — mimo i¿ w Grecji i krajach wstê -
puj¹cych do Unii poziom korzystania z tych urz¹dzeñ wdalszym ci¹gu sytuuje siê poni¿ej œredniej dla 15 pañstwUnii. Równoczeœnie dostêp do linii szerokopasmowych,
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejStreszczenie
xi
110525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:56Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
istotny w zwi¹zku z u¿ytkowaniem Internetu oraz rozwojem
ró¿nego rodzaju aplikacji i us³ug teleinformatycznych,ukazuje wystêpowanie du¿ych ró¿nic na przestrzeni Unii,co zasadniczo pokrywa siê ze wzglêdnymi poziomami pro -
sperity. W wielu czêœciach unijnej „piêtnastki” w dalszymci¹gu wystêpuj¹ znaczne ograniczenia dostêpnoœci dotych urz¹dzeñ — podobnie zreszt¹ jak w niemal wszystkichkrajach wstêpuj¹cych do UE.
Pozosta³e elementy infrastruktury — takie jak szko³y, wy -
¿sze uczelnie, zak³ady opieki zdrowotnej, czy ró¿norodne
us³ugi z zakresu pomocy spo³ecznej — s¹ równie istotne,jako ¿e bêd¹ one najpewniej mia³y coraz wiêkszy wp³yw nadecyzje podejmowane odnoœnie do miejsc inwestowania ilokalizacji nowych przedsiêbiorstw. Jest tak szczególnie wodniesieniu do dzia³alnoœci prowadzonej w oparciu owiedzê, która nie jest przywi¹zana do ¿adnego konkretn -
ego miejsca z powodu np. potrzeby usytuowania w bliskoœ -
ci zasobów surowca czy te¿ okreœlonego du¿ego rynku.
W kwestii œrodowiska naturalnego — potrzeba inwestowa -
nia zachowuje istotne znaczenie w krajach realizuj¹cych
politykê spójnoœci, a tak¿e w krajach do Unii wstêpuj¹cych,co znajduje wyraz przyk³adowo w znacznie mniejszymudziale ludnoœci pod³¹czonej do oczyszczalnie œcieków wporównaniu z innymi czêœciami UE. Aczkolwiek potrzebymaj¹ jednak nie mniejsz¹ wagê przy gospodarce odpa-dami i kontroli emisji zanieczyszczeñ, szczególnie przygwa³townym przyroœcie skali u¿ytkowania dróg, jaki wys-têpuje w krajach wstêpuj¹cych do UE.
Wzmacnianie kapita³u ludzkiegoO ile uchwalona w roku 1997 „Europejska Strategia Za -
trudnienia” przyczyni³a siê do wzrostu odpornoœci zatrudn -
ienia w okresie gospodarczego spowolnienia, nie zosta³y
bynajmniej wyeliminowane istotne s³abe punkty o chara -
kterze strukturalnym — i to zarówno wœród obecnych, jak iprzysz³ych Pañstw Cz³onkowskich.
W celu zapobie¿enia bezrobociu oraz wspomagania
bezrobotnych w integrowaniu siê z rynkiem pracy i po -
wracaniu do pracy, zachodzi potrzeba zaoferowaniaus³ug dopasowanych do indywidualnych potrzeb, œwiad -
czonych w formie wskazówek, szkoleñ i tworzeniamo¿liwoœci podjêcia pracy. Kszta³towanie kierunków po -
lityki rynku pracy o charakterze zapobiegawczym i ak -
tywnym ma szczególnie wa¿ne znaczenie w przypadkunowych Pañstw Cz³onkowskim, pozwalaj¹c im wspieraædokonuj¹ce siê przeobra¿enia ich gospodarek.Wysoki poziom wykszta³cenia i kwalifikacji jest czynni -
kiem o coraz wiêkszym znaczeniu zarówno dla rozwoju iawansu poszczególnych osób, lecz tak¿e z punktu wi -
dzenia gospodarczej konkurencyjnoœci. Wzglêdna licz -
ba osób o poziomie wykszta³cenia wy¿szym ni¿ na po -
ziomie podstawowym pozostaje znacznie mniejsza w re -
gionach realizacji Celu 1 ni¿ w pozosta³ej czêœci unijnej„piêtnastki”, co szczególnie dotyczy Hiszpanii, W³och iPortugalii, z jedynym wyj¹tkiem w postaci nowych lan -
dów niemieckich. Tam analogiczna wzglêdna liczba jestbardziej podobna do wielkoœci spotykanych w krajachwstêpuj¹cych do UE, gdzie jest ona znacznie wy¿sza ni¿wynosi œrednia dla 15 krajów Unii (odpowiednio: ok. 80%lub powy¿ej — wobec 64%).
Kwalifikacje w krajach wstêpuj¹cych do Unii osi¹gniête dziê -
ki kszta³ceniu na wy¿szym poziomie, a tak¿e za spraw¹
kszta³cenia zawodowego, niekoniecznie s¹ zgodne z po -
trzebami przejawiaj¹cymi siê na rynku pracy; zaœ programyi struktury nauczania nie s¹ dobrze przystosowane dowymogów nowoczesnej gospodarki. Ponadto o wielemniejsza ni¿ w przypadku œredniej dla „piêtnastki” liczbam³odych ludzi podejmuje i koñczy studia na poziomie uni-wersyteckim, co stanowi kluczowy wymóg wniesieniaznacz¹cego wk³adu w rozwój gospodarki opartej na wie-dzy. Jest tak równie¿ w przypadku obecnych regionów Uniistanowi¹cych obszary realizacji Celu 1, w przypadku któ-rych, mimo zwy¿kuj¹cych tendencji jakie wyst¹pi³y w ci¹guprzynajmniej ostatnich dziesiêciu lat, dystans dziel¹cy je odpozosta³ej czêœci Unii pozostaje znaczny.
Podobnie te¿ o wiele mniejsza liczba osób, zarówno w kra -
jach objêtych polityk¹ spójnoœci, jak i wstêpuj¹cych do Unii,
wydaje siê uczestniczyæ w kszta³ceniu ustawicznym, ni¿dzieje siê to w pozosta³ej czêœci Unii (w roku 1999: poni¿ej20% osób zatrudnionych w przedsiêbiorstwach Grecji,Portugalii i wszystkich krajów wstêpuj¹cych — z wyj¹tkiemCzech i S³owenii), i to pomimo pal¹cej potrzeby przystos -
owania siê do dokonuj¹cych siê gospodarczych zmian.
Umacnianie spójnoœci spo³ecznejPolityka gospodarcza, w zakresie zatrudnienia i spo³eczna
wspieraj¹ i umacniaj¹ siê nawzajem. Rozwój gospodarczymusi iœæ w parze z wysi³kami na rzecz niwelowania ubós -
twa i zwalczania wykluczenia spo³ecznego. Propagowanieintegracji spo³ecznej i walka z dyskryminacj¹ ma znaczeniezasadnicze dla zapobiegania wykluczeniu spo³ecznemu iosi¹gania wysokich stóp zatrudnienia i wzrostu gospo -
darczego, zw³aszcza na poziomach regionalnym i lokalnym.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejStreszczenie
xii
120525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:56Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Tak samo œwiadczenie kompleksowej pomocy na rzecz
grup najbardziej spo³ecznie upoœledzonych — takich jakmniejszoœci etniczne czy osoby przedwczeœnie porzu -
caj¹ce naukê szkoln¹, mo¿e mieæ znaczenie w konte -
kœcie zabezpieczania osi¹gniêæ gospodarczych i spo³e -
cznych na ca³ym obszarze UE.
Trwaj¹ce nierównoœci w
zakresie potencja³u innowacyjnego
W warunkach gospodarki, w coraz to wiêkszym stopniu
opartej na wiedzy, innowacje s¹ kluczem do kon -
kurencyjnoœci na poziomie regionalnym. Zdolnoœæ doznajdowania rozwi¹zañ innowacyjnych, znajdowaniadostêpu do wiedzy i jej wykorzystywania, ró¿ni siê jednakw zale¿noœci od regionów — zarówno w przypadku do -
tychczasowych, jak i nowych Pañstw Cz³onkowskich. Oile celem prowadzonej polityki nie jest zagwarantowanie,aby wszystkie regiony dysponowa³y œrodkami pozwal -
aj¹cymi na wnoszenie równego wk³adu w postêpyzwi¹zane ze stosowaniem nowych technologii, to po -
winny one jednak mieæ równe szanse wykorzystania tychpostêpów i uczynienia z nich produktywnego u¿ytku.
Niemniej ró¿ne wskaŸniki, w szczególnoœci: wzglêdna ska-
la wydatków na badania i rozwój, zatrudnienie w sferzedzia³alnoœci badawczej i liczba zastosowañ patentów —wskazuje na istnienie du¿ej ró¿nicy w zakresie innowacy-jnego potencja³u miêdzy regionami silniejszymi, po³o¿o-nymi w œrodkowych obszarach Unii, a pozosta³ymi. (Zgo -
dnie z najnowszymi danymi — 8 na 213 regionów obecnejUE sklasyfikowanych wg „NUTS” odpowiada za bliskoczwart¹ czêœæ ca³kowitych wydatków na cele badawc -
zo-rozwojowe w Unii, podczas gdy na 31 z nich przypadapo³owa tej kwoty). Wystêpuje te¿ podobnie du¿a nierów -
noœæ miêdzy krajami wstêpuj¹cymi do Unii a œredni¹ dla„piêtnastki”, jak równie¿ — w ramach tych pierwszych —miêdzy regionami wokó³ stolic pañstw a innymi regionami.
Wystêpuje coraz to wiêksza zgodnoœæ pogl¹dów na temat
znaczenia regionalnej konkurencyjnoœci dobregozarz¹dzania w znaczeniu skutecznego funkcjonowania in -
stytucji, produktywnych stosunków ³¹cz¹cych ró¿nychzaanga¿owanych uczestników procesu rozwoju orazpozytywnych postaw wobec dzia³alnoœci biznesu i przeds -
iêbiorczoœci. Pomimo tego, regiony w dalszym ci¹guznacz¹co ró¿ni¹ siê miêdzy sob¹ w tych aspektach, a tak¿eco do zdolnoœci wypracowania swej w³asnej przewagi kon -
kurencyjnej, przy ca³ym ich doœwiadczeniu i fachowoœci.Wp³yw polityki PañstwCz³onkowskich na spójnoœæ
Wydatki publiczne w Pañstwach Cz³onkowskich prze -
kraczaj¹ o znaczn¹ wielokrotnoœæ kwoty wydatkowaneprzez Uniê Europejsk¹ na cele zwi¹zane z polityk¹ sp -
ójnoœci. O ile ta pierwsza wielkoœæ kszta³tuje siê naœrednim poziomie oko³o 47% PKB, o tyle bud¿et politykispójnoœci wynosi nieco poni¿ej 0,4% PKB ca³ej UE.Mimo swych wzglêdnie niewielkich rozmiarów, unijnapolityka spójnoœci ma do odegrania istotn¹ rolê, stawien -
ia czo³a w³aœciwym, pierwotnym przyczynom nierówno -
œci wystêpuj¹cych w dziedzinach dochodów i zatru -
dnienia na ca³ym obszarze Unii. O ile kierunki politykiPañstw Cz³onkowskich z elementem zaanga¿owaniawydatków publicznych s¹ ukierunkowane g³ównie na za -
pewnianie dostêpu do podstawowych us³ug i wspieraniedochodów, o tyle unijna polityka spójnoœci skupia siê naniwelowaniu ró¿nic o charakterze strukturalnym, które wsposób bezpoœredni oddzia³uj¹ na konkurencyjnoœæ re -
gionów i mo¿liwoœæ zatrudniania ich obywateli.
Wydatki publiczne skupiaj¹ siê
g³ównie na zapewnieniu dostêpudo podstawowych us³ug...
Wiêksza czêœæ wydatków publicznych w Pañstwach
Cz³onkowskich przeznaczana jest zatem na udo -
stêpnienie i œwiadczenie okreœlonego zakresu us³ug,
maj¹cych na celu zagwarantowanie pe³nego dostêpu do
oœwiaty, ochrony zdrowia i ochrony socjalnej. Te trzyfunkcje sk³adaj¹ siê ³¹cznie na niemal 2/3 ca³oœci kwotpañstwowych wydatkowanych w Unii. W przeciwieñ -
stwie do tego wydatki publiczne kierowane na inwestycjew kapita³ ludzki i rzeczowy zamykaj¹ siê œredni¹ kwot¹zaledwie niewiele wiêksz¹ ni¿ 2% PKB, która we wszy -
stkich krajach (z wyj¹tkiem Irlandii i Luksemburga)kszta³tuje siê na poziomie poni¿ej 4% PKB. Kwota wy -
datkowana przez rz¹dy pañstw na us³ugi zwi¹zane zewspieraniem biznesu, szkolnictwem wy¿szym, inno -
wacjami oraz badaniami i rozwojem jest podobnie niska(w tej ostatniej kategorii osi¹gaj¹ œredni¹ w okolicachzaledwie 0,3% PKB dla ca³ej Unii).
W odniesieniu do sum przeznaczonych przez Pañstwa
Cz³onkowskie na wydatki strukturalne, skala bud¿etu prze -
znaczonego na politykê spójnoœci nie wydaje siê byæ ju¿ takniewielka. Ponadto w przeciwieñstwie do tej ostatniej
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejStreszczenie
xiii
130525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:56Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
kategorii, unijne wydatki strukturalne skupiaj¹ siê wokó³ re -
gionów, którym najbardziej potrzebna jest pomoc (np. unijne
œrodki strukturalne przeznaczane na Grecjê i Portugaliê wy -
nosz¹ ok. 2,5% PKB tych krajów, w obu przypadkach).
Przyczyniaj¹c siê zarazem w znacznymstopniu do zmniejszania regionalnychró¿nic w zakresie poziomu dochodów...
W swojej wiêkszoœci wydatki pañstwowe w przeliczeniuna mieszkañca w stosunku do produktu narodowegobrutto w zakresie podstawowych us³ug — takich jakszkolnictwo czy opieka zdrowotna — kszta³tuj¹ siê po -
dobnie w ró¿nych regionach Pañstw Cz³onkowskich, sta -
nowi¹c odzwierciedlenie troski o zagwarantowanie lu -
dziom okreœlonego poziomu zaopatrzenia, niezale¿nieod ich miejsca zamieszkania. G³ówna jednak ró¿nica do -
tyczy kwot wydatkowanych na ochronê socjaln¹, a to zuwagi na ró¿nice w poziomie bezrobocia i liczbie osóbznajduj¹cych siê na emeryturze, choæ ró¿nice zazna -
czaj¹ siê równie¿ w wydatkach na administracjê z uwagina skupienie resortów rz¹dowych w stolicach pañstw.
Sumarycznym wynikiem tych tendencji jest to, ¿e udzia³
wydatków pañstwowych w dochodzie jest ogólnie zna-cznie wiêkszy w regionach mniej zamo¿nych ni¿ w tychlepiej prosperuj¹cych, lecz dzieje siê tak g³ównie z powoduniskiego poziomu dochodów, nie zaœ wy¿szych kwot wy-datków publicznych.
Podczas gdy przychody pañstwas¹ proporcjonalne do dochodu
Z drugiej strony, przychody rz¹du wydaj¹ siê w du¿ym sto -
pniu proporcjonalne do dochodu; dzieje siê tak w g³ównejmierze dlatego, ¿e we wszystkich Pañstwach Cz³onkow -
skich wszystkie podatki nak³adane s¹ centralnie, na dochódlub na wydatki. Dlatego te¿ nie wystêpuje tutaj tendencja dorównowa¿enia pozytywnego wk³adu wydatków publicznychw zmniejszanie nierównoœci w zakresie dochodów wœród re -
gionów. Ponadto w krajach, w których znacz¹cy odsetekprzychodów jest pozyskiwany na poziomie lokalnym,funkcjonuj¹ mechanizmy redystrybucyjne, pozwalaj¹cezmniejszaæ ró¿nice w zakresie dochodów dostêpnych dlaregionów na potrzeby finansowania wydatków.
Znacznej tendencji ku przekazywaniu odpowiedzial -
noœci za us³ugi publiczne na poziomy lokalny i regionalnynie towarzyszy³ zatem podobny trend w zakresie pozy -
skiwania œrodków s³u¿¹cych finansowaniu tych us³ug.
G³ówny wyj¹tek stanowi¹ tu W³ochy, w których odpowie -
dzialnoœæ za pozyskiwanie przychodów w coraz to wiê -
kszym stopniu jest przekazywana regionom, bez towa -
rzysz¹cego temu umacniania regionalnych transferów.
Bezpoœrednie inwestycje zagranicznejako g³ówny czynnik rozwoju regionów
Bezpoœrednie inwestycje zagraniczne mog¹ potencjalnieodgrywaæ kluczow¹ rolê w zmniejszaniu regionalnych ró¿ -
nic w zakresie wyników osi¹ganych przez gospodarkê —nie tylko jako Ÿród³o dochodów i miejsc pracy, lecz tak¿ejako œrodek transferowania technologii i wiedzy specjalis -
tycznej ( know-how ) do regionów zapóŸnionych. Szczegól -
ne znaczenie maj¹ one dla krajów wstêpuj¹cych do Unii,dla których konieczna jest istotna restrukturyzacja ich go -
spodarek, jak równie¿ bardziej zdecydowane zwiêkszeniewydajnoœci i konkurencyjnoœci. Niezale¿ne od oferowa -
nych bodŸców natury finansowej, zagranicznych inwesto-rów niekoniecznie przyci¹gaj¹ miejsca, w których potrzebys¹ akurat najwiêksze, z powodów zasadniczo tychsamych, co w przypadku inwestorów krajowych (braki in-frastrukturalne, brak wykwalifikowanej si³y roboczej itd.).
Z tych powodów zagraniczne inwestycje bezpoœrednie
przejawiaj¹ tendencjê do kierowania siê w sposób niepro-porcjonalny ku silniejszym, nie zaœ s³abszym, czêœciomUnii. W okresie lat 1999–2001 nap³yw inwestycji stanowi³:ok. 21% PKB w Irlandii — kraju ciesz¹cym siê drugim co dowielkoœci poziomem PKB w UE; ok. 15% w Danii (trzeci codo wielkoœci PKB) i 13% w Holandii (czwarta pozycja). Dlakontrastu — nap³yw inwestycji w Portugalii siêgn¹³ zaledwie4% PKB, gdy tymczasem krajami o najni¿szej wielkoœci tegonap³ywu okaza³y siê byæ: Hiszpania (1,5% PKB), W³ochy(1%) i Grecja (zaledwie nieca³e 1%).
W ramach poszczególnych krajów zagraniczne inwestycje
bezpoœrednie skupiaj¹ siê w g³ównej mierze w wielkichmiastach i wokó³ nich, szczególnie jeœli chodzi o stolicepañstw, natomiast bardzo niewiele nap³ywa do regionówzapóŸnionych. Na nowe landy w Niemczech, z wyj¹tkiemwschodniej czêœci Berlina, przypad³o wobec tego w latach1998–2000 zaledwie niewiele ponad 2% ca³kowitegonap³ywu kapita³u, gdy tymczasem na hiszpañskie regionyCelu 1 przypad³o w roku 2000 niespe³na 10% nap³ywów in -
westycyjnych kierowanych do tego kraju. Podobnie weW³oszech — na których po³udniowym obszarze osoby
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejStreszczenie
xiv
140525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:57Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
zatrudnione w firmach bêd¹cych w³asnoœci¹ zagraniczn¹
stanowi³y niespe³na 4%.
Ta sama ogólna prawid³owoœæ staje siê widoczna w kra -
jach wstêpuj¹cych do Unii. W roku 2001 ponad 2/3 zagra -
nicznych inwestycji bezpoœrednich na Wêgrzech skierowa -
no w stronê regionu budapeszteñskiego; w przypadku
Czech — na region praski skierowano ponad 60%nap³ywaj¹cych inwestycji, przy ca³kiem podobnym udzialew przypadku S³owacji (region Bratys³awy).
Oddzia³ywanie polityki wspólnotowej:konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
W przeciwieñstwie do polityki strukturalnej, inne kierunkipolityki unijnej nie s¹ w g³ównej mierze ukierunkowane nazmniejszanie regionalnych ró¿nic, czy te¿ niwelowania nie -
równoœci miêdzy ludŸmi. Mimo to maj¹ one okreœlone na -
stêpstwa dla spójnoœci i w wielu przypadkach bior¹ poduwagê wystêpuj¹ce ró¿nice.
Budowanie gospodarki opartej na wiedzy
Wspólnotowa polityka w zakresie przedsiêbiorczoœci, prze-mys³u i innowacji ma na celu wzmacnianie konkuren-cyjnoœci unijnych producentów poprzez propagowaniekonkurencji, gwarantowanie dostêpu do rynków i stwarzaniewarunków sprzyjaj¹cych dzia³alnoœci badawczo-rozwoj -
owej na ca³ym obszarze Unii.
Jak stwierdzono, brak mo¿liwoœci rozwoju innowacji na po -
ziomie regionów wyp³ywa nie tylko z wystêpowania okre -
œlonych niedoborów w zakresie bazy badawczej czy nis -
kich poziomów nak³adów na badania i rozwój, lecz jest ta -
k¿e wynikiem s³abych punktów wystêpuj¹cych na linii
powi¹zañ miêdzy oœrodkami badawczymi a przedsiê -
biorstwami, jak równie¿ powolnego tempa rozwoju popytu nanowe technologie informacyjno-komunikacyjne. Za³o¿onew swoim czasie tzw. oœrodki przekazywania innowacji maj¹w zamyœle, wraz z sieci¹ „Innowacyjne Regiony Europy”,zachêciæ regiony do wykszta³cenia polityki sprzyjaj¹cej in -
nowacjom, tudzie¿ do zapewnienia przedsiêbiorstwomtechnicznego wsparcia.
Nierównoœci w dostêpie do Ÿróde³ wspólnotowego fi -
nansowania programów badawczych s¹ w dalszym
ci¹gu widoczne, szczególnie na poziomie regionalnym,chocia¿ 6-ty Program Ramowy ma czêœciowo na celupoprawê powi¹zañ ³¹cz¹cych oœrodki naukowe po³o¿o -
ne w bardziej centralnych czêœciach UE i te po³o¿one naobszarach peryferyjnych.
Umacnianie szkolnictwa i szkoleñ
Kwalifikacje unijnej si³y roboczej stanowi¹ pierwszorzêdnyelement komparatywnych korzyœci Unii Europejskiej wprzestrzeni globalnej konkurencji. Wysoki poziom edukacjii zapewnienie wysokiego standardu szkoleñ, które by³ybydostêpne przez ca³y okres zawodowej aktywnoœci, s¹czynnikami kluczowymi dla umacniania innowacyjnego po -
tencja³u na ca³ym obszarze Unii, oraz dla osi¹gniêcia wy -
tyczonego w Lizbonie celu, okreœlonego jako uczynienie zunii najbardziej dynamicznej gospodarki œwiata opartej nawiedzy. Aby dopomóc osi¹gniêcia tego celu, wprowadzonow ¿ycie program pod has³em „Edukacja i Szkolenia 2010”,którego komplementarnym celem jest sprawienie, abyszkolnictwo i oœwiata oraz szkolenia sta³y siê w Europie„œwiatowym jakoœciowym punktem odniesienia w okresiedo roku 2010”.
Wiêcej lepszych miejsc pracy wwarunkach spo³eczeñstwa integruj¹cego
Na posiedzeniu Rady Europejskiej w Lizbonie UE okreœli³aswoj¹ kompleksow¹ strategiê, ukierunkowan¹ na d³ugo-okresowy wzrost gospodarczy, pe³ne zatrudnienie,spo³eczn¹ spójnoœæ oraz trwa³y, zrównowa¿ony rozwój re -
alizuj¹cy siê w warunkach spo³eczeñstwa opartego na wie -
dzy. W roku 2003 podjêto natomiast rewizjê EuropejskiejStrategii Zatrudnienia w kierunku lepszego podbudowaniacelów wyznaczonych w Lizbonie w warunkach ju¿ rozsze -
rzonej Unii, z ukierunkowaniem tej strategii na wspieraniewysi³ków Pañstw Cz³onkowskich w kierunku reformowaniaich rynków pracy, osi¹gniêcia pe³nego zatrudnienia, po -
lepszenia jakoœci i produktywnoœci pracy oraz zmniejszen -
ia ró¿nic spo³ecznych.
Powodzenie wdra¿ania strategii zatrudnienia zale¿y od za -
anga¿owania Pañstw Cz³onkowskich w dopomaganie pra -
cownikom i przedsiêbiorstwom do zwiêkszania swych
zdolnoœci przystosowania, przyci¹gania wiêkszej liczby lu -
dzi ku zatrudnieniu, inwestowania w kapita³ ludzki i udos -
konalenia sposobu zarz¹dzania. Dzia³ania na rzeczzwiêkszenia spo³ecznej integracji przyczynia siê zarównodo zmniejszania nierównoœci w zakresie dostêpu do
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejStreszczenie
xv
150525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:57Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
zatrudnienia, jak równie¿ do podnoszenia wzrostowego
potencja³u gospodarki. Id¹c za wskazaniami lizboñskimi,przyjêto w roku 2001 wspóln¹ unijn¹ strategiê integracjispo³ecznej. Druga generacja krajowych planów dzia³ania,stworzona przez Pañstwa Cz³onkowskie w roku 2003uznaje wielowymiarowy charakter wykluczenia spo³ecz -
nego, ale i potrzebê zwalczania tego zjawiska poprzezdzia³anie polityki gospodarczej, zatrudnienia i spo³ecznej wkierunku ich wzajemnego wsparcia.
Zaanga¿owanie Unii w ideê równoœci mê¿czyzn i kobiet wy -
maga prze³o¿enia na ca³oœciow¹ koncepcjê racjonaln¹, któ -
ra gwarantowa³aby, ¿e wszystkie kierunki polityki wezm¹
pod uwagê swój wp³yw na sytuacjê p³ci zarówno na etapieplanowania, jak i wdra¿ania. Je¿eli mia³by zostaæ osi¹gniêtywytyczony w Lizbonie cel w zakresie poziomu zatrudnieniado roku 2010, to czynniki le¿¹ce u podstaw ró¿nic w sytuacjimê¿czyzn i kobiet w zakresie zatrudnienia, bezrobocia ip³ac, wymagaj¹ podjêcia energicznych dzia³añ zaradczych.Dlatego niezbêdna jest kontynuacja dzia³añ podejmowa -
nych w tym zakresie celem przyci¹gniêcia kobiet do po -
djêcia zatrudnienia, zachêcenia ich do d³u¿szego pozo-stania na rynku pracy i u³atwienia godzenia ich kariery zawo-dowej z obowi¹zkami rodzinnymi za spraw¹ zapewnieniaokreœlonych œrodków opieki nad cz³onkami rodziny.
Ochrona œrodowiska wobeczrównowa¿onego rozwoju i miejsc pracy
Utrzymanie trwa³ego rozwoju gospodarczego i stworzenied³ugotrwa³ych, sta³ych miejsc pracy zale¿y od ochronyœrodowiska przed potencjalnie niszczycielskimi skutkamirozwoju, a tak¿e od zapobie¿enia nadmiernemu wyczerp -
ywania ograniczonych zasobów. W ramach VI ProgramuDzia³añ na rzecz Œrodowiska, realizowanego pod has³em„Nasza przysz³oœæ — nasz wybór”, wyznaczono dzia³ania zzakresu ochrony œrodowiska, jakie s¹ nieodzowne dlautrzymania realizacji unijnych celów gospodarczych ispo³ecznych. Nale¿¹ tutaj: ograniczanie zmian klimat -
ycznych, zachowanie œrodowiska naturalnego i biologi -
cznej ró¿norodnoœci, ograniczenie emisji zanieczyszczeñszkodliwych dla zdrowia, a tak¿e zmniejszenie zakresu wy -
zyskiwania zasobów naturalnych poprzez zmniejszenieiloœci odpadów. Uwzglêdniono tu równie¿ wziêcie podrozwagê wzglêdów œrodowiskowych przy wprowadzaniu w¿ycie polityki strukturalnej uwzglêdniaj¹cej inwestycje.
Chocia¿ z ochron¹ œrodowiska wi¹¿¹ siê okreœlone koszty,
co jest równie istotne w przypadku regionów zapóŸnionych,w których potrzeby infrastrukturalne s¹ przewa¿nie najwiê -
ksze, mo¿na tu równie¿ mówiæ o ogromnych potencjalnychzyskach, jakie niesie ze sob¹ poprawa sytuacji w zakresieochrony zdrowia i tworzenia miejsc pracy w ekologicznychsektorach przemys³u, jak równie¿ o korzyœciach p³yn¹cych zbardziej zrównowa¿onego rozwoju.
Rynek wewnêtrzny i us³ugi le¿¹cew ogólnym interesie gospodarczym
Liberalizacja rynków: transportowo-komunikacyjnego, te -
lekomunikacyjnego i energetycznego doprowadzi³a dozwiêkszenia wydajnoœci i zmniejszenia cen. Z drugiej jednakstrony poci¹gnê³a ona za sob¹ zagro¿enie dla po -
szczególnych grup spo³ecznych i dla regionów w postaci mo -
¿liwoœci ich wy³¹czenia z dostêpu do us³ug o podstawowymznaczeniu. Dlatego te¿ okreœlono obowi¹zki w zakresieus³ug publicznych, maj¹c na wzglêdzie zagwarantowanie,aby ka¿dy móg³ skorzystaæ z us³ug zasadniczej wagi —zwanych te¿ „us³ugami le¿¹cymi w ogólnym interesie go -
spodarczym” — które cechowa³yby siê odpowiedni¹ jako-œci¹ i œwiadczone by³yby po przystêpnych cenach, zgodniez wymogiem Traktatu o UE (art. 16). Udostêpniono te¿ œrodkiwspólnotowe, maj¹ce przyczyniæ siê do zagwarantowaniaprzestrzegania tych zobowi¹zañ na terenie ca³ej Unii.
Równoczeœnie za spraw¹ transeuropejskich sieci tran-
sportowych polepszy³a siê dostêpnoœæ bardziej oddalonychregionów i u³atwione zosta³o poszerzanie siê obszaru wy-miany handlowej. Sieci, które zgodnie z planami maj¹po³¹czyæ nowe Pañstwa Cz³onkowskie z obecnymi przy -
nios¹ najpewniej podobny skutek. Przyjête w roku 2003wytyczne w sprawie transeuropejskiej sieci energetycznejk³ad¹, na przysz³oœæ, wiêkszy nacisk na gazoci¹gi i sys -
temy rozsy³u energii w regionach bez dostêpu do morza,peryferyjnych i „ultraperyferyjnych”. Tymczasem transeuro -
pejski program rozwoju sieci telekomunikacyjnych(„eTEN”) ma w zamierzeniu nie tylko poprawê stanu w za -
kresie ³¹cznoœci regionów bardziej oddalonych z innymiczêœciami UE, lecz tak¿e stawienie czo³a niedoci¹gniêciomw zakresie zastosowañ i us³ug teleinformatycznych.
Reformowanie wspólnotowej politykiw zakresie rolnictwa i rybo³ówstwa
Pomimo okolicznoœci, ¿e nak³ady na rolnictwo realizowanew ramach Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) ulega³y w miarêup³ywu czasu stopniowemu zmniejszaniu, w dalszym
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejStreszczenie
xvi
160525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:57Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
ci¹gu sk³adaj¹ siê one na niemal 47% bud¿etu Wspólnoty.
Od chwili rozpoczêcia procesu reformowania tej polityki wroku 1992 kwoty bezpoœredniej pomocy dla producentówwzros³y do 70% ca³kowitego poziomu nak³adów, lecz wprzypadku Hiszpanii — jako jedynego takiego kraju objê -
tego polityk¹ spójnoœci — nadal sytuuj¹ siê poni¿ej œredniejunijnej. Przeciêtnie bior¹c dop³aty s¹ wiêksze w relacji dodochodów w przypadku wiêkszych i œrednich gospodarstwrolnych ni¿ w przypadku gospodarstw ma³ych.
W okresie lat 2000–2006 pomoc na rzecz rozwoju obsza -
rów wiejskich jest wiêksza w regionach Celu 1 (stanowi¹c
56% ca³kowitych nak³adów) ni¿ w pozosta³ych czêœciachUE — choæ zaledwie oko³o 10% tej sumy przeznacza siêna œrodki s³u¿¹ce wzmacnianiu gospodarki wiejskiej wdziedzinach pozarolniczych. W kolejnym okresie progra -
mowania (2007–2013) nak³ady w ramach WPR bêd¹ ni¿szew kategoriach realnych, czemu towarzyszyæ bêdzie roz -
dzielenie dop³at bezpoœrednich i produkcji, zmniejszeniekwot dop³at dla du¿ych gospodarstw, obni¿enie cen i po³o¿ -
enie wiêkszego nacisku zarówno na rozwój obszarów wiej -
skich i œrodowisko.
Wraz rozszerzeniem Unii stan zatrudnienia w rolnictwie
w UE wzroœnie o ok. 60%, czemu towarzyszyæ bêdzieznacz¹cy wzrost liczby niewielkich gospodarstw. Udzia³ca³kowitych nak³adów kierowanych w ramach WPR kuregionom realizacji Celu 1, w nowych i dotychczasowychPañstwach Cz³onkowskich, wzroœnie — jak siê szacuje— o ok. 10 punktów procentowych, do blisko 2/3.
Z kolei Wspólna Polityka Rybna (WPRyb) ma na celu w
g³ównej mierze zachowanie istniej¹cych zasobów rybnychi restrukturyzacjê bran¿y w sposób gwarantuj¹cy jejtrwa³oœæ. Wprowadzone ostatnio awaryjne œrodki zaradczew znacz¹cy sposób oddzia³ywaj¹ na szereg regionalnychgospodarek, w szczególnoœci w przypadku Hiszpanii i Por -
tugalii. O ile na d³u¿sz¹ metê „odchudzona” bran¿a po -
winna wróciæ do zyskownego funkcjonowania zaraz poustaniu dzia³ania wzmiankowanych œrodków awaryjnych,to w krótkim okresie czasu do Pañstw Cz³onkowskich na -
le¿y ³agodzenie w wymiarze spo³ecznym i gospodarczymnegatywnych nastêpstw tego procesu.
Spoœród krajów wstêpuj¹cych do Unii jedynie Polska i
trzy kraje nadba³tyckie maj¹ przemys³ rybny o licz¹cej siêwielkoœci, który jednak ju¿ teraz zanika. £¹czne ichpo³owy sk³adaj¹ siê na niespe³na 7% analogicznej wiel -
koœci w obecnych Pañstwach Cz³onkowskich.Pomoc pañstwa a polityka spójnoœci
W obecnej sytuacji polityki pozwalaj¹cej na w pewnymstopniu faworyzowanie regionów „problemowych”, kon -
trola pomocy œwiadczonej przez pañstwo mo¿e mieæ swójudzia³ w polityce spójnoœci i mo¿e j¹ wspieraæ. Zgodnie zzobowi¹zaniami podjêtymi na posiedzeniu Rady w Sztok -
holmie, ca³kowita kwota nak³adów na cele zwi¹zane z po -
moc¹ pañstwow¹ uleg³a w okresie lat 1997–2001 znacz -
nemu zmniejszeniu w kategoriach œrodków pieniê¿nych,zaœ w dwunastu krajach „piêtnastki” zaznaczy³ siê jej spa -
dek w stosunku do PKB. Równoczeœnie nak³ady w corazwiêkszym stopniu przesuwaj¹ siê na tzw. cele poziome. Nie -
zale¿nie od tego ich poziom w dalszym ci¹gu jest wy¿szyw zamo¿niejszych Pañstwach Cz³onkowskich ni¿ w przy -
padku krajów objêtych polityk¹ spójnoœci.
W roku 2001 zaledwie oko³o 9% ca³kowitych œrodków po -
mocy pañstwowej w Unii Europejskiej przybra³o formê po -
mocy dla regionów Celu 1, przy czym zaanga¿owana tu
kwota stanowi³a niespe³na trzeci¹ czêœæ sumy, jakawyst¹pi³a w szczytowym pod tym wzglêdem roku 1993 — ato g³ównie z powodu znacznego zmniejszenia pomocyprzyznawanej nowym landom Niemiec, a tak¿e po³udnio-wym regionom W³och. Pomoc na rzecz obszarów objêtychCelem 2 sk³ada siê na ok. 6% ca³kowitej kwoty nak³adów ztytu³u pomocy pañstwa.
Bior¹c pod uwagê skutki, jakie wywiera kontrola pañstwo-
wej pomocy w zakresie struktury dzia³alnoœci gospodarczeji wysokoœci dochodów w regionach, zachowuje ona wielkieznaczenie równie¿ w kontekœcie rozszerzenia Unii. Wokresie po roku 2006 w dalszym ci¹gu podejmowane bêd¹wysi³ki na rzecz unowoczeœniania, upraszczania i wyjaœni -
ania zasad rz¹dz¹cych pañstwow¹ pomoc¹, przy wziêciupod uwagê zmian w zakresie polityki spójnoœci, skiero -
wanych na uzyskiwanie pomocy œwiadczonej w mniejszymwymiarze, lecz lepiej ukierunkowanej.
Wymiar sprawiedliwoœci i sprawywewnêtrzne: poprawa warunków rozwoju
Wysoka przestêpczoœæ, istnienie zjawisk przestêpczoœci zor -
ganizowanej i korupcji przyczyniaj¹ siê do hamowania go -
spodarczego rozwoju i odstrêczania potencjalnych inwest -
orów. W tej sytuacji wzmocnienie zdolnoœci zwalczania prze -
stêpczoœci, zwiêkszony zakres wspó³pracy ponadgranicznej,poprawa stanu kontroli granic zewnêtrznych i lepsze zinte -
growanie obywateli pañstw trzecich ze spo³eczeñstwem
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejStreszczenie
xvii
170525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:57Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
stanowi¹ sposoby wspierania rozwoju regionów. Odnosi siê
to szczególnie do sytuacji krajów wstêpuj¹cych do Unii.
Postrzeganie polityki wspólnotowejw regionach
Ankiety przeprowadzone wœród regionalnych urzêdników wca³ej Unii wskazuj¹, ¿e polityka prowadzona przezWspólnotê jest w znacznym stopniu identyfikowana z fi -
nansowaniem wspólnotowym oraz, ¿e przedsiêwziêcia fi -
nansowane z funduszy strukturalnych s¹ zazwyczaj najle -
piej widoczne i postrzegane jako wywieraj¹ce najwiêkszeoddzia³ywanie. Jest to prawd¹ szczególnie w odniesieniu doregionów Celu 1, a jeszcze bardziej krajów objêtych polityk¹spójnoœci. Pozytywny wp³yw Inicjatywy WspólnotowejINTERREG tak¿e zosta³ dostrze¿ony dziêki jej ukierunko -
waniu, widocznoœci i stworzenia bodŸca do wspó³pracy.
O ile skutek oddzia³ywania Wspólnej Polityki Rolnej na spój -
noœæ zosta³ ogólnie uznany za pozytywny w regionach, w
których rolnictwo ma znaczenie najwiêksze, o tyle politykêtê oceniono jako stosowan¹ nieuczciwie czy te¿ w sposóbnieuzasadniony w przypadku regionów œródziem-nomorskich, lub te¿, w innych przypadkach, jako fawo-ryzuj¹c¹ najbardziej zamo¿ne gospodarstwa. Przedmiotemkrytyki sta³ siê brak powi¹zania WPR z polityk¹ w zakresieœrodowiska, podczas gdy znacznie poparto w³¹czenieprzes³anek œrodowiskowych w obrêb polityki rozwoju re-gionalnego; podobnie by³o w przypadku w³¹czenia do tejpolityki inwestycji w infrastrukturê badawczo-rozwojow¹,co uznano za szczególnie wa¿kie w regionach Celu 1.
Równoczeœnie szeroko odezwa³a siê krytyka wysokich ko -
sztów zarz¹dzania programów funduszy strukturalnych w
obecnym okresie, jak i krytyka coraz wiêkszego kompliko -
wania procedur. Z kolei wiêksze zaanga¿owanie przed -
siêbiorstw i partnerów spo³ecznych postrzegano jako wa -
¿ny element postêpu, który wymaga³by kontynuowania.
Oddzia³ywanie i wartoœæ dodanaelementów polityki strukturalnej
Skala i kierunek interwencjipodejmowanych w regionach Celu 1
Fundusze strukturalne oraz Fundusz Spójnoœci, sk³adaj¹cesiê zaledwie na blisko 0,4% unijnego PKB, skupiaj¹ siê nawspomaganiu najmniej zamo¿nych czêœci Unii. W okresielat 2000–2006 kwoty przekazane do regionów, w których re -
alizowane s¹ za³o¿enia Celu 1, stanowi³y odpowiednik 0,9%PKB w przypadku Hiszpanii i z gór¹ 2,5% PKB w przypadkuGrecji i Portugalii. Co bardziej znamienne, transfery tezwiêkszaj¹ inwestycje, jak siê szacuje, w okolicach 3% wprzypadku Hiszpanii i 8–9% w przypadku Grecji i Portugalii;odpowiednie wielkoœci dla w³oskiego Mezzogiorno i nowychlandów Niemiec wynosz¹ 7% i 4%.
W wiêkszoœci przypadków krajowe nak³ady publiczne sta -
nowi¹ce uzupe³nienie dzia³añ interwencyjnych prowad -
zonych z udzia³em funduszy strukturalnych okazywa³y siê
w okresie programowania 1994–1999 wiêksze ni¿ w okre -
sie poprzednim, patrz¹c w kategoriach realnych przyczy -
niaj¹c siê tym samym do zwiêkszenia kwot do zadyspono -
wania na cele inwestycyjne o rz¹d wielkoœci 40–50%. Wdalszej mierze dodano do nich finansowanie ze Ÿróde³ pry -
watnych, co szczególnie uwidocznione zosta³o w Austrii,Niemczech, Holandii i Belgii, chocia¿ kwoty „podniesione”w ten sposób okaza³y siê relatywnie niskie w krajach obj -
êtych polityk¹ spójnoœci, a tak¿e we Francji i Wielkiej Bry-tanii. Efekt dŸwigni w zakresie inwestycji prywatnych wbie¿¹cym okresie wydaje siê wygl¹daæ podobnie, choæ wprzypadku Niemiec jest on znacznie ni¿szy.
Wydatki strukturalne s¹ uzupe³niane tak¿e ze œrodków kre-
dytowych Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI). Wokresie lat 2000–2002 poziom kwot stanowi¹cych po¿yczkidla obszarów wspomaganych na terenie unijnej „piêtnastki”zamkn¹³ siê kwot¹ 20 miliardów euro w skali roku, z czegoponad po³owa zosta³a skierowana na regiony Celu 1, zaœkwota przeznaczona dla krajów wstêpuj¹cych do UE wy -
nios³a 3 mld euro rocznie. Ponad jedn¹ trzeci¹ czêœæ tychkredytów skierowano na inwestycje w dziedzinie transportuw obecnych regionach Celu 1, podczas gdy w przypadkukrajów wstêpuj¹cych do UE 90% puli œrodków przeznac -
zono na transport, ochronê œrodowiska i energetykê.
Fundusze strukturalne rozmieszczono w sposób, który
przede wszystkim mia³ doprowadziæ do zmniejszenia ró¿nicw zakresie infrastruktury i wyposa¿enia w kapita³ ludzki,dziel¹cych regiony Celu 1 i inne czêœci Unii. Systemy tran -
sportowo-komunikacyjne, zarówno po³¹czenia transeuropej -
skie, jak i drugorzêdne sieci w obrêbie regionów, zosta³y za -
tem w wyraŸny sposób udoskonalone w okresie ostatniejdekady; tymczasem osoby bezrobotne, jak i zatrudnione wzawodach podatnych na jej utratê uzyska³y mo¿liwoœæ sko -
rzystania z poradnictwa i szkoleñ, co mia³o s³u¿yæ zwiê -
kszeniu ich potencja³u zatrudnieniowego i umiejêtnoœci.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejStreszczenie
xviii
180525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:57Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Równoczeœnie zapewniono pomoc na rzecz dzia³alnoœci
badawczo-rozwojowej i innowacyjnej, co mia³o na celu za -
równo zbudowanie nowego potencja³u badawczego, jak i,równie istotne, pomoc w sformu³owaniu regionalnych stra -
tegii ukierunkowywania badañ i rozwoju na wykorzystanielokalnych szans dla rozwoju, jak i dalsze rozprzestrzenianiesiê technik teleinformatycznych i podstawowych kwalifikacji,jakie s¹ wymagane dla korzystania z nowych technologii.
Dodatkowo znacz¹cy odsetek funduszy strukturalnych
(14% w okresie lat 2000–2006) skierowano na finansowa -
nie inwestycji maj¹cych na celu polepszenie stanu œro -
dowiska, w szczególnoœci gospodarki odpadami i oczy -
szczania œcieków, podczas gdy wzglêdy œrodowiskowe s¹w wyraŸny sposób brane pod uwagê przy podejmowaniudecyzji o podjêciu interwencji o charakterze strukturalnym.
Wp³yw dzia³añ interwencyjnych na realn¹
konwergencjê i gospodarcz¹ integracjê
Analizy empiryczne wykaza³y nie tylko to, ¿e wzrost poziomu
PKB, zatrudnienia i wydajnoœci w regionach Celu 1 prze-kroczy³ analogiczne wielkoœci w pozosta³ej czêœci Unii,zw³aszcza pocz¹wszy od po³owy lat 90-tych, lecz równie¿fakt, ¿e zachodz¹ca konwergencja przybra³a najbardziej wy-razisty kszta³t w najmniej zamo¿nych regionach w tej kate-gorii. (Powinniœmy tu odnotowaæ fakt, ¿e analizê tê oparto naspójnym zbiorze danych, które zosta³y zestawione specjal-nie dla potrzeb naszego raportu). Wskazuje to tak¿e na okoli-cznoœæ, ¿e interwencje natury strukturalnej wywo³a³y zwiê -
kszony wzrost w krajach objêtych polityk¹ spójnoœci, zarównoza spraw¹ przyczynienia siê do zwiêkszonego popytu, jak iwzmocnienia rynku poda¿y w gospodarce. W Hiszpanii PKBw 1999 roku szacuje siê na poziomie o ok. 1,5% wy¿szymni¿ ten, który istnia³by bez podjêtych interwencji; w Grecjianalogiczny wskaŸnik wynosi 2%, w Irlandii — niemal 3%, wprzypadku zaœ Portugalii — ponad 4,5%. Poza tym poziomPKB w nowych landach niemieckich wzrós³ w rezultacie po -
djêtych dzia³añ interwencyjnych o blisko 4%.
Strukturalne dzia³ania interwencyjne zachêca³y równie¿ do
zwiêkszenia obrotów handlowych miêdzy pañstwami objê -
tymi polityk¹ spójnoœci a innymi czêœciami Unii — wielkoœætych obrotów uleg³a z gór¹ podwojeniu w okresie ostatnich10 lat; innym skutkiem by³a œciœlejsza integracja. Jak wska -
zuj¹ dostêpne dane, œrednio oko³o 0,25% nak³adów struktu -
ralnych powraca do pozosta³ej czêœci Unii w postaci zwiê -
kszonego importu, szczególnie maszyn i urz¹dzeñ. Ten„wyciek” œrodków przybiera szczególnie du¿y rozmiar wprzypadku Grecji (42% nak³adów) i Portugalii (35%).Jako ¿e znaczna czêœæ wszelkich zwiêkszeñ kwot nak³adóww nowych Pañstwach Cz³onkowskich UE przeznaczana jestna import, zaœ 60% tych œrodków pochodzi z obecnychPañstw Cz³onkowskich, zachodzi prawdopodobieñstwo, ¿enak³ady strukturalne w tych krajach mog¹ poci¹gaæ za sob¹podobnie du¿e skutki w postaci owego „wycieku” dla dobrawzrostu dokonuj¹cego siê w pozosta³ej czêœci Unii. Podo -
bnie jak dzieje siê to w krajach objêtych polityk¹ spójnoœci,wydatki te przekazywane s¹ zazwyczaj w nieproporcjonalnejskali na import maszyn i urz¹dzeñ, szczególnie na korzyœæNiemiec, na które przypada w przybli¿eniu 45% ca³oœci tegorodzaju importu zakupionego od krajów „piêtnastki”.
Dzia³ania interwencyjne w regionach Celu 2— restrukturyzacja i tworzenie miejsc pracy
W okresie lat 1994–1999 ³¹cznie 82 regiony w dwunastuPañstwach Cz³onkowskich uzyska³y pomoc w ramachCelu 2 w wysokoœci ³¹cznej kwoty roczne oko³o 2,4 miliar -
dów euro (zwiêkszono j¹ do 3,3 mld euro rocznie wobecnym okresie), z powodu wystêpowania obszarów, naktórych upada przemys³. Powy¿sze by³o uzupe³nione po-dobnymi kwotami finansowania z krajowych Ÿróde³ pu-blicznych i prywatnych, co przyczyni³o siê do zwiêkszeniaogólnej kwoty nak³adów strukturalnych na tych obszarachdo ok. 7 mld euro rocznie. Wydatkowane kwoty kierowanow szczególnoœci na przywracanie dawnych miejsc prowa-dzenia dzia³alnoœci przemys³owych do poprzedniego stanuoraz us³ugi z zakresu wspomagania biznesu (co ³¹cznieobjê³o blisko po³owê ogólnej kwoty), podczas gdy oko³o20% zosta³o przeznaczone na rozwój zasobów ludzkich,zaœ 10% na wsparcie dzia³alnoœci badawczo-rozwojowejoraz technologii teleinformatycznych.
Zgodnie z dokonan¹ ewaluacj¹, strukturalne dzia³ania in -
terwencyjne podjête na tych obszarach przynios³y efekt w
postaci stworzenia w tym okresie oko³o 700.000 miejscpracy (przy niemal 500.000 w kategoriach netto), gdy tym -
czasem pomoc na rzecz udoskonalenia metod produkcji iznalezienia nowych rynków otrzyma³o w przybli¿eniu300.000 ma³ych i œrednich przedsiêbiorstw. Równoczeœniedokonano oczyszczenia i rewitalizacji ok. 115 mln metrówkwadratowych gruntów z odpadami przemys³owymi umo -
¿liwiaj¹c tym rozwój nowych form dzia³alnoœci gospodar -
czej, w tym rozrywkowej i kulturalnej. Po czêœci w wynikuzastosowania tych œrodków zmala³o te¿ bezrobocie w stopniunieco wiêkszym w powy¿szych rejonach ni¿ w pozosta³ejczêœci Unii, chocia¿ poziom PKB na mieszkañca wzrós³ omniejsz¹ wartoœæ.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejStreszczenie
xix
190525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:57Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Bardziej szczegó³owa analiza wskazuje na fakt, ¿e wsparcie
na rzecz badañ i rozwoju, innowacji i transferu technologiiokaza³o siê szczególnie skuteczne w aspekcie tworzenianowych miejsc pracy i zachowania dotychczasowych,mimo, i¿ potencja³ innowacyjny wiêkszoœci regionów Celu 2pozostaje mniej rozwiniêty ni¿ w regionach, które odnios³ywiêkszy sukces. W przeciwieñstwie do powy¿szego, za -
opatrzenie w infrastrukturê i kapita³ ludzki wydaje siê tam po -
równywalne do poziomów spotykanych gdzie indziej.
Mimo ¿e podjête dzia³ania interwencyjne przynios³y okre -
œlone pozytywne skutki, te ostatnie mog³yby byæ jeszcze
wiêksze, gdyby wiêksze by³y zarówno obszary kwalifi -
kuj¹ce siê do otrzymania pomocy, jak i skala finansowa -
nych dzia³añ, oraz gdyby czasowy horyzont realizacjiinicjatyw (3 lata) by³ d³u¿szy. Zmiany te umo¿liwi³ybywspieranie programów o bardziej strategicznym znaczeniudla rozwoju regionalnego.
Pomoc dla rolnictwa, rozwojuobszarów wiejskich i rybo³ówstwa
Dzia³ania interwencyjne podejmowane w latach 1994–1999w ramach Celu 5a by³y ukierunkowane na poprawê wydaj-noœci rolnictwa i pomoc w zakresie ochrony terenów wiej-skich; osi¹gnê³y one wzglêdny sukces w ramach wspieraniarestrukturyzacji ma³ych gospodarstw w regionach Celu 1.
Dzia³ania interwencyjne realizowane w ramach Celu 5b za-
mknê³y siê kwot¹ wynosz¹c¹ ok. 1,2 mld euro w skali roku;wdra¿ano je na obszarach zamieszkiwanych przez blisko9% ludnoœci Unii. Jak siê wydaje, doprowadzi³y one dopewnego zró¿nicowania produkcji rolnej i rozwoju takichrodzajów dzia³alnoœci, jak agroturystyka i us³ugi œrodowi -
skowe, wspomagaj¹c równoczeœnie odnawianie obszarówwiejskich i rozwój us³ug sektora publicznego.
W obecnym okresie programowania w³¹czono pomoc na
rzecz rozwoju obszarów wiejskich w zakres ogólnej jedno -
litej strategii, choæ podzielono j¹ na dwa programy — jedenpodlegaj¹cy regulaminowi z funduszy strukturalnych, drugizaœ przepisom dotycz¹cym Europejskiego FunduszuOrientacji i Gwarancji Rolnej (FEOGR) — sekcji Gwarancji.Te ostatnie zamyœlono w zwi¹zku z elementami polityki do -
tycz¹cej rynku rolnego, i nie s¹ one zbyt dobrze przystos -
owane do wieloletnich programów dzia³añ.
Sektor rybo³ówstwa skupia siê wokó³ ograniczonej liczby
regionów w peryferyjnych czêœciach Unii, które objêtoœrodkami zaradczymi przedsiêwziêtymi w celu ochronyzasobów rybnych i na których interwencje podejmowane wramach Wspólnego Programu Rybo³ówstwa mog¹ siê wistotny sposób przyczyniæ do rozwoju innych form dzia³al -
noœci gospodarczej.
Propagowanie zatrudnienia, kszta³ceniai szkolenia za poœrednictwem EFS
W okresie lat 1994–1999 Europejski Fundusz Spo³eczny(EFS) udziela³ pomocy w zakresie rozwoju zasobówludzkich, obejmuj¹cych 1/3 ca³oœci interwencji funduszystrukturalnych, z czego oko³o po³owy wyasygnowano napotrzeby regionów Celu 1.
Dzia³ania interwencyjne podejmowane w ramach Celu 3
by³y ukierunkowane na w³¹czenie ludzi m³odych, d³ugo -
trwale bezrobotnych, jak równie¿ osób podlegaj¹cych ry -
zyku wykluczenia spo³ecznego — w szeregi zatrudnio -
nych, oraz na promowanie równoœci szans. Z kolei inter -
wencje podejmowane w zakresie Celu 4 koncentrowa³y siêna pomaganiu pracownikom w dostosowaniu siê do zmianzachodz¹cych w przemyœle. Jak wskazuj¹ dostêpne dane,najlepszy skutek odnios³y œrodki oferuj¹ce po³¹czenie ró¿-nych elementów wspomagania — np. wskazówek, szkoleñi pomocy w poszukiwaniu pracy, dostosowane do indy-widualnych potrzeb.
Poza tym EFS jest Ÿród³em finansowania systemów za-
trudnienia, szkolnictwa i szkoleñ, zarówno na poziomie kra -
jowym, jak i regionalnym. W regionach Celu 1 EFS pomóg³zwiêkszyæ poziomy inwestycji publicznych na celezwi¹zane z edukacj¹ i szkoleniami. I chocia¿ ju¿ w trakcierealizacji odnoœnego okresu programowania uruchomionoEuropejsk¹ Strategiê Zatrudnienia, to EFS sta³ siê,pocz¹wszy od roku 1997, Ÿród³em znacz¹cej pomocy narzecz kierunków polityki w³¹czonej Narodowy Plan Roz -
woju na rzecz zatrudnienia, w szczególnoœci w PañstwachCz³onkowskich zlokalizowanych na obszarzepo³udniowym.
W okresie lat 2000–2006 powi¹zania Europejskiego Fun -
duszy Spo³ecznego z Europejsk¹ Strategi¹ Zatrudnienia
znacznie siê umocni³y. Dysponuj¹c ca³kowitym bud¿etemw granicach 60 mld euro, EFS sta³ siê g³ównym instru -
mentem finansowym Wspólnoty, stoj¹cym u podstaw rze -
czonej strategii, ta ostatnia zaœ z kolei zapewnia silniejszepolityczne ramy, w których obrêbie EFS mo¿e interwenio -
waæ i przyczyniaæ siê do tworzenia miejsc pracy.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejStreszczenie
xx
200525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:58Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Propagowanie wspó³pracy
i sieci organizacji
Inicjatywy wspólnotowe tworzy siê w celu propagowania in -
nowacji, partnerstwa i rozwoju opartych na wspó³pracy przed -
siêwziêæ ³¹cz¹cych kraje i regiony, maj¹cych za zadaniesprostanie potrzebom, którym czêstokroæ nie wychodz¹naprzeciw programy „g³ównego nurtu” realizowane w ra -
mach celów funduszy strukturalnych.
Inicjatywa INTERREG II wspiera³a w okresie lat
1994–1999 trzy szeroko zakrojone rodzaje programów:wspó³praca ponadgraniczna (czêœæ A), sieci energetyczne(czêœæ B) oraz wspó³praca w zakresie planowania regio -
nalnego i przestrzennego (czêœæ C). Wiêksza czêœæ finans -
owania zosta³a ukierunkowana na programy wystêpuj¹cew ramach czêœci A, maj¹ce na celu poprawê stanu œro -
dowiska, wspieranie dzia³alnoœci kulturalnej, turystyki ius³ug na rzecz ma³ych i œrednich przedsiêbiorstw orazwspomaganie rozwoju po³¹czeñ transportowych, szcze -
gólnie na trasach przecinaj¹cych granice pañstw. Osi¹gniê -
to na tej drodze znacz¹c¹ poprawê stanu rzeczy, co wszczególnoœci dotyczy przejœæ granicznych w regionachCelu 1 w Grecji, Niemczech i Finlandii. G³ówne jednak ko-rzyœci uzyskano tu dziêki zwiêkszeniu kontaktów i wypraco-waniu lepszego porozumienia miêdzy organami w³adzpublicznych i prywatnych a tak¿e o udziale mieszanym poobu stronach granicy.
Z kolei w okresie lat 2000–2006 INTERREG III, z bud¿etem
w okolicach 5 mld euro, która ma siê przyczyniaæ dowzmocnienia komponentu miêdzynarodowej wspó³pracy(czêœæ A), wspomagaæ wspó³pracê strategiczn¹ na po -
ziomie ponadnarodowym w zakresie planowania strate -
gicznego (czêœæ B), jak równie¿ sprzyja³a wspó³pracy i wy -
mianie doœwiadczeñ miêdzy regionami (czêœæ C).
W przysz³oœci w ramach INTERREG bêdzie nale¿a³o
wzi¹æ pod uwagê nowy kontekst, w jakim obszary przy -
graniczne stanowiæ bêd¹ wiêksz¹ czêœæ UE, w kategoriachzarówno liczby ludnoœci, jak i terytorium.
Inicjatywa URBAN objê³a 44% ludnoœci UE, zamieszku -
j¹cej miasta licz¹ce powy¿ej 50.000 mieszkañców. W
okresie lat 1994–1999 pomoc œwiadczona w jej ramachwynosi³a 148 mln euro w skali roku, i by³a rozdzielona miê -
dzy 118 miast. W obecnym okresie zmniejszono j¹ do 104mln euro rocznie, do podzia³u na przedsiêwziêcia realizo -
wane w siedemdziesiêciu miastach. skupiono siê tu wg³ównej mierze na niewielkich obszarach miejskiegos¹siedztwa, jak i na stwarzaniu motywacji do anga¿owaniasiê na poziomie lokalnym w programy, które wprost od -
dzia³uj¹ na ¿ycie mieszkañców. Pomog³o to polepszyæ po -
strzeganie ca³oœciowej polityki strukturalnej UE oraz przy -
ci¹gn¹æ inwestycje z sektora prywatnego. Z drugiej strony,skupienie pomocy na niewielkich obszarach pozostawiapoza obrêbem zainteresowania inicjatywy te przedsiêwziê -
cia, które wychodzi³yby naprzeciw regionalnym problemomo szerszym zakresie, takim jak stosunki miêdzy obszaramimiejskimi a s¹siaduj¹cymi z nimi obszarami wiejskimi.
Inicjatywy EMPLOYMENT i ADAPT wspomog³y ³¹cznie blis -
ko 9300 przedsiêwziêæ w okresie lat 1994–1999, anga¿uj¹c
oko³o 1,8 mln ludzi w programy na rzecz integracji na rynkupracy i tworzeniu miejsc pracy na poziomie lokalnym.Finansowane w ramach inicjatywy programy zawiera³yœrodki u³atwiaj¹ce dostêp do pracy i szkoleñ, wspieranienowych Ÿróde³ zatrudnienia, pomoc dla ma³ych i œrednichprzedsiêbiorstw, oczekuj¹cych okreœlonych zmian, jakrównie¿ pomoc w opiece nad dzieckiem, œwiadczon¹ narzecz kobiet celem u³atwienia im urzeczywistnienia karieryzawodowej.
W okresie lat 2000–2006 EQUAL bêdzie siê skupiaæ na no-
wych, nowatorskich koncepcjach zwalczania nierównoœci idyskryminacji wystêpuj¹cych na rynku pracy, k³ad¹c silnynacisk na wspó³pracê miêdzynarodow¹, partnerstwo orazwymianê doœwiadczeñ i dobrych praktyk.
LEADER II to inicjatywa, w której ramach œwiadczono w la -
tach 1994–1999 pomoc na rzecz obszarów wiejskich, dla
blisko 900 tzw. lokalnych grup aktywnych, korzystaj¹c z bu -
d¿etu wynosz¹cego 300 milionów euro rocznie, powiê -
kszonego za spraw¹ wspó³finansowania do 700 mln euro.G³ównym rodzajem finansowanej w ten sposób dzia³al -
noœci by³a turystyka, choæ pomocy udzielano tak¿e ma³ym iœrednim przedsiêbiorstwom, a tak¿e na rzecz rozwoju pro -
duktów lokalnych.
W ramach inicjatywy LEADER+ (2000–2006), dysponu -
j¹cej takim samym bud¿etem w skali roku jak LEADER II,
po³o¿ono wiêkszy nacisk na pilota¿owy charakterprzedsiêwziêæ; u³atwiono tak¿e mo¿liwoœci wspó³pracy.
Pilota¿owe dzia³ania innowacyjne
Niemal jeden na trzy organy w³adz regionalnych na terenieUE-15 sformu³owa³y „Regionaln¹ Strategiê Innowacji” czy
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejStreszczenie
xxi
210525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:58Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
„Regionaln¹ Inicjatywê na rzecz Spo³eczeñstwa Informa -
cyjnego”. Najbardziej zauwa¿alne efekty obu tych inicjatyw
to partnerstwa zawi¹zane w sektorze publiczno-pry -
watnym, a tak¿e wsparcie na rzecz ma³ych i œrednichprzedsiêbiorstw w zakresie dostêpu do nowychtechnologii.
W roku 2001 wprowadzono nowy system dotycz¹cy
dzia³añ innowacyjnych, przy wynosz¹cym oko³o 400 mlneuro ca³kowitym wsparciu ze strony funduszy struktural -
nych, w celu zachêcenia regionów do wypracowania progra -
mów maj¹cych na celu zwiêkszenie konkurencyjnoœci re -
gionów za spraw¹ tec hnologii i innowacji (strategia lizboñ -
ska), stosowania nowych form technik teleinformatycznych(plan dzia³añ „ eEurope ”), a tak¿e propagowania zrówno -
wa¿onego rozwoju (strategia goeteborska). Jak dot¹d sta -
tystycznie trzy regiony Unii na cztery wyst¹pi³y o finan -
sowanie na rzecz programów zwi¹zanych z jednym z po -
wy¿szych trzech tematów.
Poprawa skutecznoœci zarz¹dzaniafunduszami strukturalnymi
W toku ostatnio dokonanej rewizji regulaminów funduszystrukturalnych w 1999 r. podjêto próbê uproszczenia sys-temu i decentralizacji zarz¹dzania funduszami przekazuj¹cgo Pañstwom Cz³onkowskim. I chocia¿ te ostatnie staj¹ siêw coraz to wiêkszym stopniu odpowiedzialne za sposóbwydatkowania œrodków z funduszy, to instancj¹, pozo-staj¹c¹ w ostatecznym rozrachunku odpowiedzialn¹ wobecorganu bud¿etowego z tytu³u ponoszonych wydatków, jestKomisja Europejska. Niezbêdnym jest zatem przed nowymokresem finansowania zrewidowanie tych regulaminówmaj¹c na uwadze poprawê efektywnoœci systemu i dal -
szego zmniejszania stopnia jego z³o¿onoœci.
G³ówne zasadyZasady programowania, partnerstwa, koncentracji i do -
datkowoœci obowi¹zuj¹ce od czasu reformy z roku 1988
pozostaj¹ g³ównymi zasadami dotycz¹cymi funduszy stru -
kturalnych. Programowanie — w znaczeniu planowaniawydatków na okres szeregu lat, w celu osi¹gniêcia okreœlo -
nych celów strategicznych, przynios³o skutek w postaciwiêkszej pewnoœci, stabilnoœci i spójnoœci w zakresie re -
alizowanej polityki i finansowanych przedsiêwziêæ. O ileokres programowania uleg³ wyd³u¿eniu wskutek wzrostuzdolnoœci planowania, i wyznaczone cele sta³y siê bardziejmierzalne, to wzros³y obawy o stopieñ skomplikowania i oczas poœwiêcany na zatwierdzanie dokumentówprogramowych, a tak¿e aby zagwarantowaæ wykonalnoœæprogramów s¹ one dostatecznie elastyczne aby móc dos -
tosowaæ je do dokonuj¹cych siê zmian.
Partnerstwo, w toku projektowania i realizacji programów,
umocni³o siê i nabra³o bardziej integracyjnego charakteru,anga¿uj¹c ca³y szereg podmiotów sektora prywatnego, zuwzglêdnieniem partnerów spo³ecznych, a tak¿e w³adz re -
gionalnych i lokalnych. Doprowadzi³o to do bardziej precy -
zyjnie ukierunkowanych przedsiêwziêæ, o bardziej nowa -
torskim charakterze, polepszaj¹c zarazem monitorowanie iocenianie osi¹ganych wyników, a tak¿e poszerzaj¹c za -
kres rozpowszechniania informacji o wynikach, czasaminawet kosztem dodatkowej komplikacji zarz¹dzaniaprogramami.
Koncentracja, w znaczeniu kierowania œrodków finan -
sowych ku regionom wykazuj¹cym najwiêksze potrzeby,
stawa³a siê coraz wiêksza w miarê up³ywu czasu, choæ, jakwskazuj¹ dokonane oceny, w dalszym ci¹gu zdarza siê, ¿eœrodki rozprowadzane s¹ po zbyt szerokim obszarze i wzbyt ma³ych iloœciach. W obecnym okresie programowania41% liczby ludnoœci unijnej „piêtnastki” zamieszkuje re-giony Celów 1 b¹dŸ 2, choæ z³o¿ony proces definiowaniatego ostatniego doprowadzi³ do pewnego rozdrobnieniaregionów i nadmiernego rozproszenia œrodków.
Zasada dodatkowoœci by³a po wiêkszej czêœci przestrze-
gana w regionach Celu 1, w znaczeniu takim, ¿e funduszestrukturalne bardziej uzupe³nia³y ni¿ zastêpowa³y realizo -
wane dotychczas wydatki publiczne. Niemniej jednakzweryfikowanie i potwierdzenie takiego stanu rzeczy rów -
nie¿ w odniesieniu do programów zwi¹zanych z Celami 2 i3 (zw³aszcza tego ostatniego) okaza³o siê ju¿ zadaniemtrudniejszym.
Szukaj¹c wiêkszej efektywnoœciMimo i¿ doœwiadczenie w zarz¹dzaniu funduszami stru -
kturalnymi wzros³o wraz z up³ywem czasu, zwiêkszanie sku -
tecznoœci programów pozostaje kluczowym wyzwaniem.
Wymagane procedury kontrolne czêstokroæ s¹ postrzeg -
ane przez Pañstwa Cz³onkowskie jako bezpodstawne,bior¹c pod uwagê zaanga¿owane koszty oraz dubluj¹cesiê funkcjonuj¹ce systemy krajowe. Ostra krytyka zosta³askierowana zw³aszcza wobec obecnych wymagañ postano -
wionych na tyle póŸno, ¿e doprowadzi³y one do powstaniaopóŸnieñ w realizacji programów, wywieraj¹c presjê naszybkie wydatkowanie œrodków z funduszy kosztem
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejStreszczenie
xxii
220525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:58Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
jakoœci. Koszty zarz¹dzania finansami wydaj¹ siê
szczególnie wysokie w przypadku programów Celu 2.
O ile zarz¹dzanie funduszami publicznymi uleg³o popra -
wie, to w dalszym ci¹gu w trakcie ostatniego okresu pro -
gramowania zaledwie trzecia czêœæ poddanych ocenie
przedsiêwziêæ w ramach Celu 1 zosta³a zakoñczona o cza -
sie, podczas gdy kolejna 1/3 opóŸni³a siê o ponad rok. Pozatym 2/3 przedsiêwziêæ przekroczy³o za³o¿ony bud¿et. Dys -
cyplina narzucona regu³¹ N+2 w trakcie obecnego okresuprzyczyni³a siê do znacz¹cej poprawy wykorzystywaniastrukturalnych œrodków pieniê¿nych. W roku 2003 finanso -
we wykonanie funduszy strukturalnych zbli¿y³o siê do po -
ziomu 100%.
Monitorowanie stanowi istotny element systemu, aczkol -
wiek wg wskazañ dokonanych ewaluacji nie by³o ono pro -
wadzone równie skutecznie jak przewidywano, po czêœci z
uwagi na trudnoœci w zebraniu informacji maj¹cychokreœlone znaczenie. Ponadto skupienie siê na kwestiachfinansowych, nie zaœ strategicznych, powoduje przewa¿nie,i¿ œrodki z funduszy s¹ wydatkowane tam, gdzie ulegaj¹naj³atwiejszemu wch³anianiu — zamiast tam, gdzie ichdzia³anie mog³oby byæ najskuteczniejsze. I chocia¿ doko-nano w obecnym okresie poprawy, okreœlaj¹c wskaŸniki icele, te pierwsze czêsto bywaj¹ nie do koñca dobrze zde-finiowane, te drugie zaœ — zbyt szeroko.
Tak¿e i system oceniania ulega³ w miarê up³ywu czasu
udoskonaleniu, lecz w dalszym ci¹gu jego implementacjaznacz¹co ró¿ni siê w poszczególnych Pañstwach Cz³on -
kowskich. Obecnie wymaga siê podejmowania ocen zestrony Pañstw Cz³onkowskich w trybie ex ante ,w e
wspó³pracy z Komisj¹ — w toku realizacji programu, w celuokreœlenia wyników mog¹cych bêd¹ mieæ wp³yw na pozo -
sta³¹ czêœæ programu, oraz w trybie ex post przez Komisjê,
lecz zaledwie w dwa lata po zakoñczeniu programu. Wiê -
ksze zaanga¿owanie regionów i Pañstw Cz³onkowskich wten proces mog³oby uczyniæ go bardziej u¿ytecznym i bar -
dziej adekwatnym.
W celu motywacji lepszego zarz¹dzania, wprowadzono w
obecnym okresie finansowy bodziec w formie rezerwy,dysponuj¹cej 4 % œrodków z funduszy strukturalnych. Jejalokacjê przewidziano na rok 2004, na podstawie osi¹gniê -
cia za³o¿eñ programowych wyszczególnionychpierwotnie.
Systemy zarz¹dzania uleg³y w miarê up³ywu czasu wiê -
kszej decentralizacji, co, zgodnie z dokonanymi ocenamiprzyczyni³o siê ogólnie do zwiêkszenia ich efektywnoœci,
poprzez sprawienie, ¿e w wiêkszym stopniu reaguj¹ one napotrzeby regionów.
Rozszerzenie Unii jako wyzwanie
Fundusze strukturalne maj¹ kluczowe znaczenie dla no -
wych Pañstw Cz³onkowskich, pozwalaj¹c im umocniæswoj¹ konkurencyjnoœæ. W okresie lat 2000–2006 krajewstêpuj¹ce do Unii otrzymuj¹ w skali roku kwotê oko³o 3miliardów euro z programów: ISPA (inwestycje obejmuj¹cetransport lub komunikacjê i ochronê œrodowiska), SAPARD(rolnictwo i rozwój wsi) i PHARE (umacnianie spójnoœci go -
spodarczej i spo³ecznej, a tak¿e potencja³u administracyj -
no-instytucjonalnego). Po wejœciu do UE dziesiêciu no -
wych Pañstw Cz³onkowskich pozostan¹ one w dalszymci¹gu — wraz z Bu³gari¹ i Rumuni¹ — uprawnione do ko -
rzystania z pomocy w ramach funduszu PHARE przezokres trzech lat (³¹czna kwota pomocy obejmie 1,6 mldeuro rocznie).
W ramach programu ISPA zatwierdzono do koñca roku
2003 w sumie 324 przedsiêwziêcia, które podzielono wmiarê równo miêdzy transport i œrodowisko, w zakresie zaœtej pierwszej kategorii — na transport drogowy i kolejowy. Zkolei w ramach programu SAPARD œrodki w kwocie 500mld euro w skali roku przeznacza siê na wspieranie planówrozwojowych dotycz¹cych rolnictwa i obszarów wiejskich,które to plany opracowane s¹ przez zainteresowane kraje.
Nowe Pañstwa Cz³onkowskie bêd¹ siê kwalifikowaæ do
uzyskania wsparcia z funduszy strukturalnych w okresie lat2004–2006. Pomoc ta, wyra¿ona kwot¹ ca³kowit¹ w gra -
nicach 21,8 mld euro w okresie trzech lat, zostanie skiero -
wana ku ograniczonej liczbie obszarów priorytetowych, copozwoli na maksymalizacjê wp³ywu pomocy, przy równo -
czesnym zmniejszeniu do minimum problemów zwi¹za -
nych z wprowadzaniem programów w ¿ycie. Wybraneprzez poszczególne kraje obszary dzia³añ priorytetowychró¿ni¹ siê miêdzy sob¹ w sposób znacz¹cy w kategoriachwzglêdnej wagi przywi¹zywanej do wydatków na infra -
strukturê, zasoby ludzkie i inwestycje w dzia³alnoœæ pro -
dukcyjn¹, co po czêœci stanowi odzwierciedlenie ró¿nic wzakresie dominuj¹cego stanu zasobów kapita³owych natych odnoœnych obszarach.
Koniecznoœæ wypracowania strategicznej koncepcji i sku -
pienia siê na ograniczonej liczbie priorytetowych obsza -
rów, uwypuklona w toku prowadzonych negocjacji, ma
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejStreszczenie
xxiii
230525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:58Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
zostaæ utrzymana w fazie wdro¿eniowej. Poza tym bêdzie
nale¿a³o poœwiêciæ zapewnieniu jak najwiêkszej wzajem -
nej spójnoœci funduszy strukturalnych i kierunków politykikrajowej, wzglêdom œrodowiskowym, jak równie¿ kwestiirównych szans. Równoczeœnie przedmiotem troski pozo -
staje kwestia potencja³u administracyjnego, mimo postêpówdokonanych zarówno na poziomie w³adz pañstwowych iregionalnych, choæ doœwiadczenia wyniesione z progra -
mów rzeczywiœcie wdro¿onych dopomog¹ do umocnieniatego potencja³u.
Patrz¹c z tej i z innych perspektyw — okres lat 2004–2006
mo¿na uznaæ za przejœciowy, pozwalaj¹cy nowym zain -
teresowanym Pañstwom Cz³onkowskim na przygotowaniegruntu pod kolejny — znacznie ju¿ d³u¿szy — okresprogramowania
Wyzwanie, jakie stoi obecnie przed polityk¹ strukturaln¹
prowadzon¹ w nowych Pañstwach Cz³onkowskich, mo¿naokreœliæ nastêpuj¹co:
–okreœlenie strukturalnych braków i niedoci¹gniêæ, od-dzia³uj¹cych w najbardziej niszcz¹cy sposób nakonkurencyjnoœæ i potencja³ wzrostowy oraz ustalenie,¿e zmierzenie siê z tymi problemami bêdzie mia³o ran-gê priorytetu;
–sformu³owanie d³ugofalowej strategii rozwoju w od-niesieniu do ka¿dego regionu, zgodnej z jego stosun-kowo mocnymi i s³abymi stronami. Takie podejœcie jestwyrazem uznania, ¿e niepodobieñstwem jest stawie -
nie czo³a wszystkim potrzebom na raz, porz¹dkuj¹crównoczeœnie przedsiêwziêcia inwestycyjne w œwietlezachodz¹cych miêdzy nimi interakcji i œcie¿ki wzrostu,któr¹ zamierza siê pod¹¿aæ w d³ugiej perspektywie;
–nadanie nale¿ytej wagi wzglêdom œrodowiskowym wprocesie podejmowania decyzji inwestycyjnych, co mana celu zagwarantowanie trwa³oœci obranej œcie¿kiwzrostu;
–unikanie nadmiernego skoncentrowania inwestycji wobrêbie obecnych „oœrodków rozwoju”, gdzieoddzia³ywanie prowadzonej dzia³alnoœci gospodarczejmog³oby siê okazaæ najwiêksze w krótkiej perspe -
ktywie, lecz na d³u¿sz¹ metê mog³oby siê ono te¿ zre -
alizowaæ kosztem zrównowa¿onego rozwoju;
–pomoc w umacnianiu administracyjnego potencja³u wzakresie projektowania, wdra¿ania i zarz¹dzania pro -
gramami obejmuj¹cymi rozwój na poziomieregionalnym.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejStreszczenie
xxiv1 Zob. np. T. Padoa-Schioppa: Efficiency, stability and equity - A strategy for the evolution of the economic system of the European
Community , Oxford University Press 1987, gdzie podkreœlono, ¿e: „W toku liberalizowania siê rynku wystêpuje powa¿ne ryzyko
zaostrzaj¹cego siê stanu regionalnej nierównowagi, tote¿ wymagane jest podjêcie stosownych towarzysz¹cych œrodków
zaradczych, które pozwoli³yby dokonaæ przyspieszenia dostosowywania siê regionów i krajów strukturalnie s³abych. (...) W tym celuniezbêdne staj¹ siê reformy i rozwój wspólnotowych funduszy strukturalnych.” (ss. 5-6).
2 W zwi¹zku z t¹ i poprzednimi poruszonymi tu kwestiami – zob. Agenda for a growing Europe – raport niezale¿nej grupy badawczej
wysokiego szczebla pod przew. André Sapira (czerwiec 2003).
240525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:58Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Wnioski: propozycja
zreformowania polityki spójnoœci
Komisja Europejska przyjê³a w dniu 10 lutego 2004 roku
propozycjê bud¿etu rozszerzonej Unii Europejskiejlicz¹cej w sumie 27 Pañstw Cz³onkowskich
1na okres lat
2007–2013.
By³a to wa¿na decyzja, w zwi¹zku z któr¹ Komisja przy -
jê³a pogl¹d, ¿e dzia³ania interwencyjne Unii w szeregu
kluczowych dziedzinach prowadzenia polityki wymagaj¹wzmocnienia. W szczególnoœci KE postanowi³a, ¿e am -
bitna polityka spójnoœci winna stanowiæ zasadniczyelement ca³ego pakietu. Co wa¿ne — przy nowej stru-kturze bud¿etu Komisja podtrzymuje pogl¹d, ¿e politycespójnoœci winno siê przydzieliæ jedn¹, przejrzyst¹ bud¿e-tow¹ rubrykê, co bêdzie nieodzowne dla zagwaranto-wania pewnoœci i stabilnoœci, nieodzownych w kon-tekœcie planowania kolejnej generacji krajowych iregionalnych programów wieloletnich.
Podjêta decyzja odzwierciedla wysi³ek podjêty od czasu
opublikowania raportu na temat polityki spójnoœci (wroku 2001), który zapocz¹tkowa³ debatê nadprzysz³oœci¹ polityki spójnoœci w poszerzonej Unii, wokresie rozpoczynaj¹cym siê od roku 2007. Wnioski zobecnego, trzeciego raportu na temat polityki spójnoœci,przedstawiaj¹ szczegó³ow¹ propozycjê dotycz¹c¹ pr -
iorytetów i systemu urzeczywistniania programów nowejgeneracji w ramach polityki spójnoœci, w zgodnoœci zszeroko ujêtymi wytycznymi wyznaczonymi wperspektywie finansowej. Nastêpuj¹ca po uwagachwstêpnych czêœæ 1 raportu wyznacza nowe priorytety dlapolityki spójnoœci. W czêœci 2 opisano g³ówne elementynowego systemu realizacji programów. Z kolei w czêœci 3poruszono zagadnienie nastêpstw powy¿szego dlawykorzystywanych zasobów.
Warto w tym miejscu przypomnieæ, ¿e polityka spójnoœci
— stanowi¹ca jeden z filarów europejskiej konstrukcji,obok jednolitego rynku i unii walutowej — stanowi jedyn¹liniê polityki Unii Europejskiej, która w wyraŸny sposóbzajmuje siê problemami nierównoœci gospodarczej ispo³ecznej. Jest to zatem polityka bardzo szczególnegorodzaju, zawieraj¹ca element transferu œrodków miêdzyPañstwami Cz³onkowskimi za poœrednictwem bud¿etuUE w celu wspierania wzrostu gospodarczego i trwa³egorozwoju, za spraw¹ inwestowania w kapita³ ludzki irzeczowy.
Oznacza to równie¿, ¿e koncepcja spójnoœci, która zna-
laz³a zastosowanie na poziomie europejskim, nie mia³acharakteru dzia³añ pasywnych, polegaj¹cych jedynie naredystrybucji dochodu, lecz by³a polityk¹ dynamiczn¹,maj¹c¹ na celu stwarzanie zasobów i œrodków poprzezdzia³ania ukierunkowane na czynniki konkurencyjnoœcigospodarczej i zatrudnienia — szczególnie tam, gdziepozostaje niewykorzystany bogaty potencja³.
Cztery wyzwania na przysz³oœæ
Potrzeba wiêkszej spójnoœci w rozszerzonej Unii
Rozszerzenie Unii do 25 pañstw, a nastêpnie do 27 lub
wiêcej, bêdzie przedstawiaæ sob¹ nie maj¹ce prece -
densu wyzwanie dla konkurencyjnoœci i wewnêtrznejspójnoœci Unii. Jak to zilustrowano w niniejszym raporcie,rozszerzenie doprowadzi do poszerzenia luki w rozwojugospodarczym, geograficznego przesuniêcia problemuwystêpuj¹cych ró¿nic i nierównoœci w kierunku wschod -
nim i trudniejszej sytuacji w zakresie zatrudnienia:spo³eczno-ekonomiczne ró¿nice ulegn¹ podwojeniu,zaœ poziom unijnego PKB spadnie o 12,5%.
Jednoczeœnie ca³a Unia stoi w obliczu wyzwañ wynika -
j¹cych z przypuszczalnego przyspieszenia restrukturyzacji
gospodarki, wynik³ego z kolei z procesu globalizacji, swo -
body obrotu handlowego, rewolucji technologicznej,
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejxxv
250525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:58Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
rozwoju gospodarki i spo³eczeñstwa opartych na wiedzy,
starzenia siê ludnoœci, a tak¿e rosn¹cej imigracji.
Wystêpuj¹ce w Europie zjawisko demograficznego sta -
rzenia siê stanowi szczególne wyzwanie. Regionalnie
wystêpuj¹ce ró¿nice w tym wzglêdzie s¹ znacz¹ce, sta -
nowi¹c odzwierciedlenie tendencji w zakresie liczby na -
rodzin i zgonów, a tak¿e migracji ludnoœci. Przeciwstawia -
nie siê tym problemom to nie tylko kwestia radzenia so -
bie ze wzrostem liczby ludzi uzale¿nionych od osóbczynnych zawodowo, wymaga to równie¿ zagwaranto -
wania, aby strategie rozwoju, krajowa i regionalna, zo -
sta³y dostosowane do warunków demograficznych i by³yzdolne zw³aszcza do czynnego wspierania aktywnej po -
lityki obejmuj¹cej powy¿szy proces starzenia siê, a tak¿ewyzyskania czêstokroæ nie w pe³ni wykorzystywanegopotencja³u starszych cz³onków populacji.
Zauwa¿yæ nale¿y, i¿ wzrost gospodarczy w UE uleg³ wy -
raŸnemu spowolnieniu w ci¹gu trzech lat po opubliko -
waniu ostatniego raportu na temat polityki spójnoœci. W
wyniku tego zaznaczy³ siê ponowny wzrost bezrobocia wwielu czêœciach Unii, ze wszystkimi tego nastêpstwamispo³ecznymi. W celu zaradzenia w sytuacji, Unia po-winna w pe³ni wyzyskaæ mo¿liwoœci, jakie daje obecniewystêpuj¹ca tendencja ku odnowie.
Wzmocnienie unijnych priorytetówW ramach wysi³ków na rzecz poprawy funkcjonowania go -
spodarki unijnej, g³owy pañstw i szefowie rz¹dów pañstw
UE na spotkaniu w Lizbonie w marcu 2003 ustanowili strate -
giê skierowan¹ na uczynienie Europy do roku 2010 go -
spodark¹ najlepiej prosperuj¹c¹ i najbardziej konkurency -
jn¹ opart¹ na wiedzy. Na posiedzeniu Rady Europejskiejw Nicei w roku 2000 przekszta³cono sformu³owane wLizbonie cele zwi¹zane ze zmniejszeniem ubóstwa wskoordynowan¹ unijn¹ strategiê na rzecz integracjispo³ecznej. Z kolei na posiedzeniu Rady w czerwcu 2001 r.w Goeteborgu poszerzono zakres lizboñskiej strategii onowy element nacisku po³o¿onego na ochronê œrodowiskai osi¹gniêcie trwalszego modelu rozwoju.
Polityka spójnoœci wnosi istotny wk³ad w realizacjê powy¿ -
szych celów; w rezultacie wzrost i spójnoœæ s¹ elementami
wspieraj¹cymi siê nawzajem. Niweluj¹c wystêpuj¹ce ró¿ni -
ce Unia pomaga zagwarantowaæ, ¿e wszystkie grupyspo³eczne i regiony mog¹ wnieœæ swój wk³ad w ogólny ro -
zwój gospodarczy Unii i odnieœæ z niego okreœlone dla sie -
bie korzyœci. Wizjê tê odzwierciedlaj¹ art. 3 i 158 Traktatu;jest ona dodatkowo wzmocniona w zapisach projektuunijnej konstytucji, na zasadzie wprowadzenia bardziej kla -
rownego odniesienia do terytorialnego wymiaru spójnoœci.
Polityka spójnoœci jest konieczna równie¿ w sytuacji, w
której inne elementy wspólnotowej polityki ³¹cz¹ siê zistotnymi korzyœciami, w powi¹zaniu z ograniczonymi,lecz odpowiednio ulokowanymi czy te¿ zdecentralizowa -
nymi kosztami. Polityka spójnoœci pomaga odpowie -
dnio rozprowadziæ uzyskiwane korzyœci. Przewiduj¹cwyst¹pienie zmian i u³atwiaj¹c przystosowanie siê donich, polityka spójnoœci mo¿e dopomóc do ograniczenianegatywnego oddzia³ywania ró¿nych czynników.
Z powy¿szego powodu polityka spójnoœci musi byæ we
wszystkich swoich wymiarach postrzegana jako integralnyelement strategii lizboñskiej, nawet, jeœli obecnie, jak na towskaza³a Komisja w kontekœcie perspektywy finansowej,projekt polityki stoj¹cy u pod³o¿a realizacji potrzeb okre -
œlonych w Lizbonie wymaga ukoñczenia i uaktualnienia.Innymi s³owy, polityka spójnoœci musi w³¹czyæ w swój ob -
rêb cele z Lizbony i z Goeteborga, staj¹c siê zarazem za-sadniczym motorem napêdowym ich urzeczywistnienia —poprzez krajowe i regionalne programy rozwoju.
Wzrost jakoœci na rzecz propagowania
bardziej zrównowa¿onego i trwa³ego rozwoju
W niniejszym raporcie przedstawiono, ¿e utrzymuj¹ce
siê miêdzy krajami i regionami ró¿nice w zakresie zdol -
noœci produkcyjnych, wydajnoœci i dostêpu do zatrudnie -
nia wynikaj¹ ze strukturalnych niedoborów w zakresiekluczowych czynników konkurencyjnoœci, a wiêc nieodpo -
wiedniego wyposa¿enia w kapita³ rzeczowy i ludzki, brak
potencja³u innowacyjnego i dobrego zarz¹dzania na po -
ziomie regionu, jak równie¿ niskiego poziomu kapita³uœrodowiskowego.
Koszt ewentualnego niepodjêcia energicznej polityki
spójnoœci w kierunku propagowania idei wzrostu i prze -
ciwstawienia siê wystêpuj¹cym nierównoœciom jest za -
tem mierzalny nie tylko w kategoriach potencjalnej utratyosobistego i spo³ecznego dobrobytu, lecz tak¿e, w ka -
tegoriach ekonomicznych, utraty potencjalnego real -
nego dochodu i wy¿szego standardu ¿ycia. Bior¹c poduwagê wzajemne zale¿noœci, jakie s¹ w³aœciwe dla zin -
tegrowanej gospodarki, straty te nie ograniczaj¹ siê domniej konkurencyjnych regionów lub osób, które nie pra
-
cuj¹ lub wykonuj¹ zawody nieproduktywne, lecz ichoddzia³ywanie dotyczy ka¿dego mieszkañca Unii.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejWnioski: propozycja zreformowania polityki spójnoœci
xxvi
260525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:58Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Umacnianie regionalnej konkurencyjnoœci za spraw¹ od -
powiednio ukierunkowanego inwestowania na ca³ym ob -
szarze Unii, a tak¿e stwarzanie gospodarczych szans,
pomagaj¹cym ludziom wykorzystaæ swój potencja³, bê -
dzie zatem stanowiæ podstawê potencja³u wzrostowegounijnej gospodarki jako ca³oœci, ku wspólnej korzyœci. Zaspraw¹ zabezpieczenia bardziej zrównowa¿onegorozk³adu dzia³alnoœci gospodarczej na obszarze Unii,polityka regionalna przyczynia siê do zmniejszenia presjiw postaci nadmiernej koncentracji, tworz¹cych siêzatorów i „w¹skich garde³”.
Nowe partnerstwo dla spójnoœciReforma polityki spójnoœci powinna równie¿ stworzyæ
okazjê do wy¿szej efektywnoœci, przejrzystoœci i odpowie -
dzialnoœci. To z kolei wymaga nade wszystko okreœle -
nia strategicznej koncepcji, która pozwoli prowadzonejpolityce jednoznacznie okreœliæ swoje priorytety, z gwa -
rancj¹ skoordynowania podejmowanych dzia³añ z sys -
temem odpowiedniego zarz¹dzania w sferach gospo -
darczej i spo³ecznej, i zarazem pozwoli na dokonywanieregularnych przegl¹dów dokonanych postêpów.
Naturaln¹ konsekwencj¹ powy¿szego jest potrzeba
wzmocnienia potencja³u instytucjonalnego na wszys-tkich poziomach sprawowania w³adzy w ca³ej Unii, opar-tego o jeden z kluczowych atutów polityki spójnoœci.
Nowa budowa unijnej politykispójnoœci w okresie po roku 2006
Lepsze ukierunkowaniedzia³añ interwencyjnych
W ramach publicznej debaty na temat przysz³oœci politykispójnoœci, o której by³a mowa powy¿ej, sformu³owanowniosek, ¿e jest szereg spraw wa¿nych dla spójnoœci wUnii jako ca³oœci („(...) zagadnienia konkurencyjnoœci,trwa³ego, zrównowa¿onego rozwoju oraz restruktury -
zacji gospodarczej i spo³ecznej dotycz¹ wszystkichPañstw Cz³onkowskich”
2). Elementy te maj¹ znaczenie
kluczowe dla zrozumienia sformu³owanej poni¿ej pro -
pozycji dotycz¹cej przysz³oœciowych priorytetów.
W wyniku odbytej debaty Komisja proponuje, aby dzia³ania
wspierane w ramach polityki spójnoœci skupia³y siê na in -
westowaniu w ograniczon¹ liczbê wspólnotowychpriorytetów, stanowi¹cych odzwierciedlenie strategii liz -
boñskiej i goeteborskiej, w których zakresie interwencje po -
dejmowane przez Wspólnotê spodziewane s¹ przynieœæpoprzez efekt dŸwigni i znacz¹c¹ wartoœæ dodan¹. Wobectego, jeœli chodzi o programy regionalne, Komisja propo -
nuje „podstawow¹ listê” zawieraj¹c¹ ograniczon¹ liczbênastêpuj¹cych kluczowych tematów: innowacje i go -
spodarka oparta na wiedzy, ochrona œrodowiska i za -
pobieganie ryzyku, dostêpnoœæ do us³ug le¿¹cych wogólnym interesie gospodarczym . Jeœli chodzi o pro -
gramy dotycz¹ce zagadnieñ zwi¹zanych z zatrudnieniem— nacisk zostanie po³o¿ony na wprowadzanie w ¿ycie re -
form niezbêdnych do dokonania postêpu na drodze kupe³nemu zatrudnieniu, poprawie jakoœci i wydajnoœci pra -
cy, a tak¿e propagowania integracji i spójnoœci spo³ecznej— zgodnie ze wskazaniami i zaleceniami Europejskiej
Strategii Zatrudnienia .
Wskazane priorytetowe obszary tematyczne zachowa³ybywa¿noœæ dla Unii, aczkolwiek wymaga³yby jednakuzupe³nienia i poszerzenia w taki sposób, aby uwzglê -
dnia³y specyficzne potrzeby mniej rozwiniêtych regionów iPañstw Cz³onkowskich, w których w dalszym ci¹gu istniej¹potrzeby dodatkowe, np. w odniesieniu do koniecznoœcizbudowania infrastruktury i kszta³towania potencja³u insty-tucjonalnego. O tych aspektach jest mowa poni¿ej (zob. te¿pierwsz¹ ramkê na koñcu niniejszej czêœci).
Trzy priorytety Wspólnoty
Realizacja priorytetowych tematów by³aby zorganizo -
wana wokó³ uproszczonej, bardziej przejrzystej strukturyramowej, w której przysz³a generacja programów zo -
sta³aby pogrupowana pod trzema nag³ówkami: konwer -
gencja, konkurencyjnoœæ i zatrudnienie w regionach orazwspó³praca terytorialna .
Konwergencja: wspieranie wzrostu i tworzeniamiejsc pracy w najmniej rozwiniêtych PañstwachCz³onkowskich i regionach
Programy dotycz¹ce konwergencji obejmuj¹ mniej
rozwiniête Pañstwa Cz³onkowskie i regiony, które zgod -
nie z liter¹ Traktatu, stanowi¹ najwy¿szy priorytet wspól -
notowej polityki spójnoœci. Traktat wzywa bowiem dozmniejszenia ró¿nic wystêpuj¹cych miêdzy „poziomamirozwoju ró¿nych regionów i zacofania najmniej uprzywi -
lejowanych regionów lub wysp, w tym obszarów wiej -
skich” (art. 158). Rozszerzenie Unii doprowadzi do
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejWnioski: propozycja zreformowania polityki spójnoœci
xxvii
270525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:59Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
bezprecedensowego wzrostu ró¿nic wystêpuj¹cych w
obrêbie Unii, których niwelowanie bêdzie wymagaæ wie -
loletnich, uporczywych wysi³ków.
Tak nakreœlony cel bêdzie w pierwszym rzêdzie dotyczy³
regionów3, w których poziom PKB na mieszkañca wy -
nosi poni¿ej 75% œredniej dla Wspólnoty.4
Zasadniczym celem polityki spójnoœci w tym kontekœcieby³oby propagowanie warunków zwiêkszaj¹cych wzrost,jak i czynników prowadz¹cych do realnej konwergencji.W ramach strategii powinno siê planowaæ rozwój d³ugofa -
lowej konkurencyjnoœci i zatrudnienia.
Zgodnie z propozycj¹ Komisji, opcja tymczasowej pomocy
znajdzie zastosowanie wobec regionów, w których poziomPKB na mieszkañca wynosi³by poni¿ej 75% na miesz -
kañca wspólnotowej œredniej, wyliczonej dla 15 krajów UE(tzw. efekt statystyczny rozszerzenia). S¹ to regiony, w któ -
rych obiektywne okolicznoœci nie uleg³y zmianie, choæwystêpuj¹cy w nich poziom PKB na mieszkañca bêdzie re -
latywnie wy¿szy w rozszerzonej Unii. W celu zapewnieniarównoœci, a tak¿e pozwolenia zainteresowanym regionomna dokoñczenie procesu konwergencji, œwiadczona po-moc bêdzie wiêksza ni¿ zadecydowano w Berlinie w roku1999 wzglêdem regionów bêd¹cych w tzw. fazieprzejœciowej („ phasing-out”) obecnej generacji.
Nale¿y zauwa¿yæ, ¿e czyni¹c tê propozycjê Komisja optujeza bardziej rygorystycznymi wariantami spoœród czterechprzedstawionych w II-gim raporcie na temat polityki spój -
noœci, w ogólnym interesie koncentracji i skuteczniejszejpolityki spójnoœci. Rozumie siê przez to, ¿e tego rodzajuwspomaganie zakoñczy³oby siê w roku 2013 i ¿e po nim nienast¹pi³by ju¿ kolejny okres fazy przejœciowej.
Programy by³yby wspierane ze œrodków finansowych
Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego(EFRR), Europejskiego Funduszu Spo³ecznego (EFS) iFunduszu Spójnoœci
5, zgodnie z zasadami sfor -
mu³owanymi w Traktacie.
Dla zilustrowania zagadnienia EFRR zapewnia³by
wsparcie na rzecz:
–modernizowania i dywersyfikacji gospodarczej stru -
ktury Pañstw Cz³onkowskich i regionów, ze zwróceniem
szczególnej uwagi na innowacje i przedsiêbiorczoœæ,szczególnie poprzez tworzenie œciœlejszych zwi¹zkówinstytutów badawczych z okreœlon¹ bran¿¹przemys³ow¹, sprzyjanie uzyskiwaniu dostêpu dotechnologii teleinformatycznych i ich wykorzystywaniu,rozwój warunków sprzyjaj¹cych dzia³alnoœci badawc -
zo-rozwojowej, polepszenie dostêpu do œrodków fi -
nansowych i wiedzy specjalistycznej oraz sprzyjanienowym przedsiêwziêciom gospodarczym;
–rozbudowy i modernizacji podstawowych elementówinfrastruktury takich jak sieci transportowo-komunika -
cyjne, telekomunikacyjne i energetyczne, urz¹dzeniawodoci¹gowe i zwi¹zane z ochron¹ œrodowiska;
–ochrony œrodowiska, w szczególnoœci za spraw¹wspierania Pañstw Cz³onkowskich w wysi³kach narzecz osi¹gniêcia pe³nej zgodnoœci z ustawodaw -
stwem unijnym, wspomagania rozwoju ekologicznychga³êzi przemys³u, rewitalizacji porzuconych terenówprzemys³owych, wspierania œrodków zapobiegaj¹cychpowstawaniu ryzyka naturalnego i technologicznego,inwestowania w infrastrukturê w powi¹zaniu z za³o -
¿eniami programu „Natura 2000”, przyczyniaj¹c siê wten sposób do trwa³ego rozwoju gospodarczego,sprzyjania czystszym sposobom transportowania, atak¿e rozwoju i wykorzystania energii odnawialnej;
–umacniania potencja³u instytucjonalnego admini-stracji pañstwowej i regionalnej na okolicznoœæzarz¹dzania funduszami strukturalnymi i Fundu-szem Spójnoœci.
EFS wzmocni³by swoj¹ rolê jako g³ówny instrument fi -
nansowy Wspólnoty, który s³u¿y wspieraniu EuropejskiejStrategii Zatrudnienia poprzez:
–podnoszenie jakoœci i otwartoœci instytucji rynku pra -
cy, systemów edukacji i szkoleñ, a tak¿e us³ug so -
cjalnych i opieki spo³ecznej;
–zwiêkszenie inwestycji w kapita³ ludzki, podnoszeniepoziomów kszta³cenia, odpowiednie przystosowy -
wanie kwalifikacji obywateli i zagwarantowaniewszystkim dostêpu do rynku pracy;
–wspieranie przystosowywania siê administracji pu -
blicznej do zmian poprzez budowanie potencja³uadministracyjnego i instytucjonalnego.
Programy nowej generacji ukierunkowane na zatrudnie -
nie powinny wzi¹æ pod uwagê doœwiadczenia zdobyte
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejWnioski: propozycja zreformowania polityki spójnoœci
xxviii
280525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:59Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
w trakcie prowadzonej obecnie inicjatywy EQUAL na
ca³ym obszarze Unii (obejmuj¹c innowacje, pe³nomo -
cnictwo i odpowiedzialnoœæ w dzia³aniu, partnerstwo imiêdzynarodow¹ wspó³pracê w zakresie kwestiizwi¹zanych z zatrudnieniem).
Fundusz Spójnoœci mia³by zastosowanie do Pañstw
Cz³onkowskich o poziomie dochodu narodowego bruttosytuuj¹cym siê poni¿ej 90% œredniej dla Wspólnoty.
6Na
obecny okres Komisja proponuje utrzymaæ œródokreso -
w¹ ocenê kwalifikowania siê do korzystania ze wsparciaw ramach Funduszu Spójnoœci.
Zgodnie z priorytetami wyznaczonymi przez perspektywê
finansow¹ Fundusz Spójnoœci powinien umocniæ swójwk³ad w trwa³y rozwój. W tym zakresie, g³ównymi priory -
tetami pozostan¹ przede wszystkim transeuropejskie siecitransportowe, ale i przedsiêwziêcia realizowane w interesieogólnoeuropejskim i elementy infrastruktury œrodowi -
skowej. Aby osi¹gn¹æ odpowiedni¹ równowagê, maj¹c¹odzwierciedlaæ szczególne potrzeby nowych PañstwCz³onkowskich, przewidziano równie¿ wspieranie przed-siêwziêæ takich jak programy obejmuj¹ce transport kolejo-wy, morski, œródl¹dowy i multimodalny poza obrêbem sieciTEN-T, komunikacjê miejsk¹ o trwa³ym charakterze orazistotne inwestycje œrodowiskowe w kluczowych dziedzi-nach wydajnoœci energetycznej lub energii pozyskiwanejze Ÿróde³ odnawialnych.
Konkurencyjnoœæ i zatrudnienie w regionach:
przewidywanie i wspieranie zmian
O ile dzia³ania interwencyjne podejmowane w mniej
rozwiniêtych Pañstwach Cz³onkowskich i regionach po -
zostaj¹ priorytetowym elementem polityki spójnoœci,analizy Trzeciego Raportu wskazuj¹ na wystêpowanieistotnych niekiedy wyzwañ dotycz¹cych wszystkichPañstw Cz³onkowskich.
W szczególnoœci Pañstwa Cz³onkowskie, regiony i oby -
watele bêd¹ musieli przystosowaæ siê do œwiata doœwia -
dczaj¹cego gwa³townych zmian ekonomicznych i
spo³ecznych, restrukturyzacji, globalizacji obrotu han -
dlowego, ruchu w kierunku gospodarki i spo³eczeñstwaopartych na wiedzy. Bêd¹ oni tak¿e zmuszeni podj¹æszczególne wyzwania, wynikaj¹ce z procesu starzeniasiê ludnoœci, rosn¹cej skali imigracji, niedoborów pracyw kluczowych sektorach czy te¿ problemów zwi¹zanychz integracj¹ spo³eczn¹.W tym kontekœcie Unia musi odegraæ istotn¹ rolê. Popierwsze, wprowadzanie strategii lizboñskiej w ¿ycie jakdot¹d nie jest zadowalaj¹ce. W tych okolicznoœciach -
wspólnotowa pomoc finansowa mo¿e pe³niæ rolê kataliza -
tora, pomagaj¹c w aktywizacji elementów polityki kra -
jowej i regionalnej i pozyskiwaniu zasobów, oraz w bar -
dziej stanowczym ukierunkowywaniu tych czynników nacele istotne dla Unii.
Po drugie, widoczna obecnoœæ interwencji kohezyjnych
na ca³ym obszarze UE stanowi istotny element polity -
cznej, gospodarczej i spo³ecznej integracji Unii, s³u¿¹cywspieraniu zaanga¿owania udzia³owców publicznych iprywatnych, a tak¿e pozyskiwaniu ich zaanga¿owania wosi¹ganie istotnych dla Unii celów.
Wobec prowadzonej polityki spójnoœci poza obrêbem naj -
mniej rozwiniêtych Pañstw Cz³onkowskich i regionów, Ko -
misja proponuje nastêpuj¹c¹ dwuelementow¹ koncepcjê:1) po pierwsze, realizowana za poœrednictwem progra -
mów regionalnych polityka spójnoœci pomaga³aby
regionom i tamtejszym organom w³adz w przygoto-
wywaniu siê i wspieraniu zmian gospodarczych naobszarach przemys³owych, wiejskich i miejskich po-przez wzmacnianie ich konkurencyjnoœci i atrakcyj-noœci, bior¹c pod rozwagê istniej¹ce ró¿nicegospodarcze, spo³eczne i terytorialne;
2) po drugie, realizowana za poœrednictwem programów
ogólnokrajowych polityka spójnoœci pomaga³aby lu -
dziom w przygotowywaniu siê i dostosowywaniu dozmian gospodarczych, w zgodnoœci z priorytetami tejpolityki w zakresie Europejskiej Strategii Zatrudnienia,wspieraj¹c linie polityki maj¹ce na celu zapewnieniepe³nego zatrudnienia, odpowiedniej jakoœci i wydaj -
noœci pracy oraz spo³ecznej integracji.
Przewidywanie i wspieraniezmian na poziomie regionalnym
Programy regionalne pomog¹ zmierzyæ siê z proble -
mami zwi¹zanymi z restrukturyzacj¹ gospodarki i innymi
utrudnieniami w obliczu których stoj¹ obszary miejskie iwiejskie. W niniejszym raporcie opisano trudnoœci doty -
kaj¹cych wiele obszarów, np. te zale¿ne od tradycyjnychga³êzi przemys³u, podupadaj¹ce obszary miejskie, czyznów obszary wiejskie, nierzadko staj¹ce wobec pro -
blemu wysoce rozproszonej lub starzej¹cej siê ludnoœci iutrudnionej dostêpnoœci.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejWnioski: propozycja zreformowania polityki spójnoœci
xxix
290525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:59Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
W ramach nowych programów Komisja proponuje wiê -
ksze skoncentrowanie podejmowanych interwencji na
trzech priorytetowych tematach, o których by³a mowapowy¿ej (zob. ramka).
Jedynym Ÿród³em finansowania nowych programów w
omówionym zakresie bêdzie EFRR. Z punktu widzeniaalokacji œrodków nale¿y tu rozró¿niæ dwie grupy regionów:
–regiony7Unii nie objête ani programami konwergencji
ani opisanym ni¿ej wsparciem w ramach mechanizmuprzejœciowego wprowadzania ( phasing-in );
–regiony kwalifikuj¹ce siê w chwili obecnej do Celu 1,nie spe³niaj¹ce kryteriów programów konwergencyj -
nych nawet wobec niewystêpowania statystycznegoefektu rozszerzenia. Regiony takie skorzysta³yby zwy¿szego poziomu wsparcia (w ramach mecha -
nizmu „phasing-in”), na zasadach przejœciowych(zmniejszanie podlega³oby metodzie porów -
nywalnej dla regionów nie objêtych ju¿ dzia³aniamiCelu 1 w okresie lat 2000–2006).
Pomoc ludziom w przewidywaniui reagowaniu na zmiany
Dzia³ania prowadzone w tej sferze bêd¹ realizowane za
poœrednictwem krajowych programów, maj¹cych nacelu umocnienie procesu wprowadzania i realizacji re-form strukturalnych na rynku pracy, a tak¿e umocnieniaspo³ecznej integracji w myœl celów i wytycznych Euro -
pejskiej Strategii Zatrudnienia.
Maj¹c to na uwadze, wspomaganie powinno siê skoncen -
trowaæ na trzech priorytetowych kierunkach polityki
maj¹cych podstawowe znaczenie dla realizacji ww. stra -
tegii, przy których wspólnotowe finansowanie mo¿e byæŸród³em okreœlonej wartoœci dodanej:
–zwiêkszenie stopnia przystosowania pracowników iprzedsiêbiorstw poprzez inwestowanie w kwalifika -
cje i szkolenia wewn¹trzfirmowe, a tak¿e przezwspieranie rozwoju skutecznych strategii zdoby -
wania wiedzy jako strategii trwaj¹cej ca³e ¿ycie;
–przyci¹ganie wiêkszej liczby ludzi do zatrudnienia,przy równoczesnym zapobieganiu przedwczes -
nemu opuszczaniu rynku pracy, w szczególnoœci zaspraw¹ aktywnej polityki maj¹cej za przedmiotstarzenie siê ludnoœci i œrodków wspieraj¹cychuczestnictwo kobiet;
–zwiêkszanie potencja³u zatrudnieniowego osób, któ -
rych dotycz¹ wiêksze trudnoœci zwi¹zane z do -
stêpem do rynku pracy i utrzymaniem pracy, takichjak osoby z okreœlon¹ niepe³nosprawnoœci¹,mniejszoœci etniczne czy imigranci.
Jedynym Ÿród³em finansowania nowych programów womówionym zakresie bêdzie ESF.
Europejska wspó³praca terytorialna:
propagowanie harmonijnego izrównowa¿onego rozwoju terytorium Unii
W drugim raporcie na temat postêpów spójnoœci gospo -
darczej
8Komisja wskaza³a na fakt, i¿: „ z szerokim uznaniem
spotka³ siê wysoki poziom wartoœci dodanej, wnoszonej
przez Uniê do podejmowanych programów dotycz¹cychwspó³pracy, wymiany doœwiadczeñ i dobrych praktyk orazszeroko uznawanej roli odgrywanej przez programy realizo-wane w ramach inicjatyw wspólnotowych. Do najczêœciejwymienianych aspektów nale¿a³y: wzmocnienie instru-mentów s³u¿¹cych ponadnarodowej, ponadgranicznej i mi-êdzyregionalnej wspó³pracy oraz pomocy na zewnê-trznych granicach Unii. ”
Wykorzystuj¹c doœwiadczenia inicjatywy INTERREG, Ko-misja proponuje stworzenie nowego celu, który polega³byna dalszym pog³êbianiu harmonijnej, zrównowa¿onej in -
tegracji terytorium Unii, za spraw¹ wspierania wspó³pracyró¿nych jej komponentów w zakresie zagadnieñ wa¿nychdla ca³ej Wspólnoty na poziomach: ponadgranicznym, po -
nadnarodowym i miêdzyregionalnym.
Odnoœne dzia³ania by³yby finansowane z EFRR; obej -
mowa³yby one zintegrowane programy, zarz¹dzane przez
jeden organ, w ramach realizacji kluczowych priorytetówWspólnoty zwi¹zanych ze strategiami : lizboñsk¹ i
goeteborsk¹.
Wspó³praca ponadgraniczna dotyczy³aby zasadniczo
wszystkich regionów (okreœlonych na poziomie NUTS
III) zlokalizowanych przy granicach wewnêtrznych i zew -
nêtrznych, l¹dowych jak i morskich.
9Celem by³oby tu
propagowanie wspólnych rozwi¹zañ, odnosz¹cych siêdo wspólnych problemów, podejmowanych przez s¹sia -
duj¹ce ze sob¹ organy w³adz, takie jak zagadnieniazwi¹zane z rozwojem miast, wsi, obszarów
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejWnioski: propozycja zreformowania polityki spójnoœci
xxx
300525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:59Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
przybrze¿nych, czy te¿ rozwój stosunków gospodar -
czych i wspó³praca ma³ych i œrednich przedsiêbiorstw
(MSP) w ramach „struktur sieciowych”.
W tym kontekœcie zamiarem Komisji jest zaproponowa -
nienowego instrumentu prawnego w postaci euro -
pejskiej struktury wspó³pracy („ponadgraniczny organ
regionalny”), który pozwoli³by Pañstwom Cz³onkowskim,w³adzom regionalnym i lokalnym zajmowaæ siê, zarównow ramach programów wspólnotowych, jak i poza ich ob -
rêbem, tradycyjnymi problemami natury prawnej i ad -
ministracyjnej, na które napotyka siê przy kierowaniuprogramami i projektami ponadgranicznymi. Mia³oby tona celu przekazanie tej nowej prawnej strukturze prero -
gatyw do prowadzenia dzia³añ opartych na wspó³pracy wimieniu w³adz publicznych.
Aby spowodowaæ wiêksz¹ skutecznoœæ dzia³añ podej -
mowanych na zewnêtrznych granicach rozszerzonej Unii,
Komisja zaproponuje Instrument Nowego S¹siedztwa(INS) w kontekœcie Europejskiej Strategii S¹siedztwa.INS bêdzie funkcjonowa³ po obu stronach granicy zew-nêtrznej, z uwzglêdnieniem (tam, gdzie bêdzie to sto-sowne) granic morskich. Instrument ten bêdzie wspieraæm.in. trwa³y rozwój gospodarczy i spo³eczny, korzystaj¹cz doœwiadczeñ przesz³oœci w zakresie wspó³pracy nad-granicznej, w szczególnoœci — partnerstwa, wielolet-niego programowania i wspó³finansowania.
Jeœli chodzi o szerzej zakrojone dzia³ania maj¹ce na celu
propagowanie wspó³pracy ponadnarodowej okreœlone
wnioski winny zostaæ wyci¹gniête z obecnych doœwiad -
czeñ. W szczególnoœci Pañstwa Cz³onkowskie i re -
giony zosta³yby poproszone o dokonanie oceny u¿y -
tecznoœci i efektywnoœci istniej¹cych obecnie 13 ponad -
narodowych stref wspó³pracy (okreœlonych w ramachNTERREG IIIB) w œwietle rozszerzenia Unii. Mia³oby tona celu wyznaczenie wraz z Komisj¹ okreœlonej liczby ta -
kich stref wspó³pracy, które wykazywa³yby siê dostate -
czn¹ spójnoœci¹ i które by³yby obszarem wystêpowaniawspólnych interesów i szans wymagaj¹cych dalszegowykorzystywania. Jak siê przewiduje, tego rodzajuwspó³praca odbywa³aby siê wokó³ strategicznych prio -
rytetów o charakterze ponadnarodowym, takich jak ba -
dania i rozwój, spo³eczeñstwo informacyjne, ochronaœrodowiska, zapobieganie powstawaniu ryzyka, czy te¿zintegrowana zarz¹dzanie zasobami wodnymi.
Komisja proponuje równie¿, aby regiony w przysz³oœci
w³¹czy³y w swoje dzia³ania w ramach wspó³pracymiêdzyregionalnej do swoich regionalnych programów.
Aby tak siê sta³o, konieczne by³oby poœwiêcenie w ra -
mach regionalnych programów okreœlonej iloœci œrod -
ków czy zasobów na potrzeby wymiany, wspó³pracy iwspó³dzia³ania z regionami w innych Pañstwach Cz³on -
kowskich. Ponadto Komisja stara³aby siê ze swej stronyu³atwiæ wymianê doœwiadczeñ i dobrych praktyk na skalêeuropejsk¹, poprzez organizowanie sieci z udzia³emregionów i miast.
Zintegrowane reagowanie na poszczególneelementy terytorialnej charakterystyki
Jedna z kluczowych cech charakterystycznych sku -
tecznej polityki spójnoœci zasadza siê na jej zdolnoœciprzystosowania do konkretnych, specyficznych potrzeb ielementów charakterystyki danego terytorium.
Niniejszy raport ukazuje fakt, ¿e poszczególne utrudnie -
nia i przeszkody natury geograficznej czy przyrodniczej
mog¹ wzmagaæ problemy staj¹ce na drodze rozwoju,co szczególnie dotyczy najbardziej zewnêtrznych i od-dalonych od centrum regionów Unii, szeregu wysp,obszarów wyspiarskich i obszarów o niskim zaludnieniuna dalekiej pó³nocy Unii.
W treœci raportu okreœlono tak¿e rolê, jak¹ odgrywaj¹
miasta na ca³ym obszarze Unii jako oœrodki rozwoju go-spodarczego, mimo ¿e i one stoj¹ w obliczu okreœlonychproblemów, zwi¹zanych z presj¹ œrodowiska naturalne -
go, wykluczeniem spo³ecznym czy restrukturyzacj¹ go -
spodarki. Z przeprowadzonej analizy wynika, ¿e równie¿obszary wiejskie w dalszym ci¹gu spotykaj¹ siê z sytua -
cj¹ zmian na wielk¹ skalê. Rewitalizacja tych obszarówzale¿na jest od zró¿nicowania dzia³alnoœci gospodar -
czej, jak równie¿ od umocnienia zwi¹zków ³¹cz¹cych ichz obszarami miejskimi.
Dokonuj¹c rozpoznania wszystkich tych ró¿nych okoli -
cznoœci i wyzwañ Komisja zamierza zdefiniowaæ kolejn¹
generacjê w sposób, który pozwoli³by na zmierzenie siêz ró¿norodnymi problemami (ale i szansami) o charakte -
rze terytorialnym bez powielania wystêpuj¹cych w okre -
œlonej liczbie funkcjonuj¹cych ju¿ innych programów iinstrumentów. Ka¿dy okreœlony indywidualny programpowinien zatem byæ Ÿród³em pewnej ramowej struktury,w której obrêbie zajmowano by siê ró¿nymi sytuacjamioraz tworzono by zintegrowane, ca³oœciowe rozwi¹zaniaproblemów wymagaj¹cych zaradzenia.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejWnioski: propozycja zreformowania polityki spójnoœci
xxxi
310525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:59Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
W³¹czenie miejskich braków i regeneracji do
programów regionalnych: URBAN+
Powy¿sze uwagi odnosz¹ siê tak¿e do polityki wzglêdem
obszarów miejskich. Wykorzystuj¹c mocne punktyinicjatywy URBAN, Komisja zamierza wzmocniæ miejscerozpatrywania zagadnieñ miejskich poprzez pe³new³¹czenie dzia³añ realizowanych na tym polu w obrêbokreœlonych programów.
Aby zrealizowaæ ten zamiar, na pocz¹tku kolejnego
okresu programowego ka¿de z Pañstw Cz³onkowskichzaproponowa³oby swoj¹ listê obszarów miejskich, któremog³yby skorzystaæ na przeprowadzeniu okreœlonego,konkretnego dzia³ania w ramach programów. Zakres pr -
oblemów, wobec których stoj¹ miasta, jak równie¿ ichrola w propagowaniu regionalnego rozwoju wska -
zywa³yby, ¿e liczba zainteresowanych miast przekro -
czy³aby 70 czyli tyle ile miast objêtych jest obecnieinicjatyw¹ URBAN w krajach EU-15.
Rozstrzygaj¹ce znaczenie dla powodzenia dzia³añ do-
tycz¹cych miast bêdzie mieæ w³¹czenie w³adz miejskichzarówno w proces projektowania programów, jak izarz¹dzania nimi. Dlatego te¿ przewidziano, ¿e nie-odzowne bêdzie porozumienie z zamiarem przekazaniatym organom odpowiedzialnoœci na kolejnym, ni¿szymszczeblu, w ramach programów regionalnych. O skali in-terwencji zorganizowanych w ten sposób postanowionoby po nakreœleniu projektu programów; warto jednakzauwa¿yæ, ¿e obecnie ponad 10% ca³kowitego wk³aduUE w Cel 1 i Cel 2 jest poœwiêcone, w sposób bezpoœre -
dni lub poœredni, finansowaniu œrodków podejmowanychw zwi¹zku z sytuacj¹ miast.
Jak wskazano powy¿ej, wspó³praca miast, stanowi¹ca
wa¿ny element wartoœci dodanej europejskich dzia³añ,zostanie w³¹czona do dzia³u „ wspó³praca terytorialna ”,
Regiony najbardziej oddalone
Zamiarem Komisji jest, w ramach konwergencji, ustalenie
konkretnego programu, który s³u¿y³by rekompensowaniuspecyficznych ograniczeñ, jakie dotycz¹ regionów najbar -
dziej oddalone, w myœl zapisu art. 299.2 Traktatu i wnioskuskierowanego przez Radê Europejsk¹ na posiedzeniu wdn. 21–22 czerwca 2002 r. w Sewilli. Poza tym w ramy no -
wych programów „europejskiej wspó³pracy terytorialnej”w³¹czono by dzia³anie pod has³em „ Grand Voisinage ”,
maj¹ce na celu u³atwianie wspó³pracy z krajamioœciennymi. Zgodnie z wnioskiem Rady, Komisja przed -
stawi wkrótce sprawozdanie z ogólnej strategii dotycz¹cejtych najbardziej oddalonych od centrum regionów.
Przeciwdzia³anie trwa³ym problemom
dotycz¹cym rozwoju w regionach zutrudnieniami natury geograficznej
Problemy zwi¹zane z dostêpnoœci¹ terenów i ich odda -
leniem od du¿ych rynków wystêpuj¹ najostrzej w przy -
padku wielu wysp, niektórych regionów górskich i ob -
szarów s³abo zaludnionych, w szczególnoœci na dalekiej
pó³nocy Unii.
Przy przydzielaniu œrodków na priorytet okreœlony jako
konkurencyjnoœæ regionów i zatrudnienie powinno siêbraæ tê okolicznoœæ pod rozwagê, pos³uguj¹c siê kryte -
rium „terytorialnym”, które odzwierciedla³oby nieko -
rzystne po³o¿enie regionów z utrudnieniami natury geo -
graficznej. Pañstwa Cz³onkowskie powinny zagwa -
rantowaæ, aby elementy specyfiki tych regionów branopod uwagê z chwil¹ przeznaczania œrodków nakonkretne cele w ramach programów regionalnych.
Podejmuj¹c starania na rzecz propagowania potrzeby
podejmowania wiêkszych dzia³añ na tych czasem za-niedbanych obszarach i uwzglêdniania wy¿szych ko-sztów inwestycji publicznych w przeliczeniu na mieszka-ñca, proponuje siê, aby w nastêpnym okresie terytoriacechuj¹ce siê sta³ymi utrudnieniami o charakterze geo -
graficznym odnios³y okreœlone korzyœci z planowanegozwiêkszenia maksymalnego wk³adu Wspólnoty.
Lepsza organizacja programówdzia³aj¹cych w obszarach wiejskich i narzecz restrukturyzacji sektora rybo³ówstwa
W perspektywie finansowej swego komunikatu Komisjaproponuje uproszczenie i sprecyzowanie roli ró¿nychinstrumentów s³u¿¹cych wspieraniu rozwoju wsi i sek -
tora rybo³ówstwa.
Obecne programy zwi¹zane z polityk¹ rozwoju obsza -
rów wiejskich zosta³yby po³¹czone w ramach jednego,
instrumentu funkcjonuj¹cego w ramach Wspólnej Polit -
yki Rolnej, maj¹cego na celu:
–zwiêkszenie konkurencyjnoœci sektora rolniczegopoprzez wsparcie procesów restrukturyzacyjnych
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejWnioski: propozycja zreformowania polityki spójnoœci
xxxii
320525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:29:59Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
(np. œrodki pomocy inwestycyjnej dla m³odych
rolników, narzêdzia informacji i promocji);
–wzmacnianie œrodowiska i terenów wiejskich zaspraw¹ wsparcia na rzecz gospodarki gruntami, zuwzglêdnieniem wspó³finansowania dzia³añ narzecz rozwoju wsi, zwi¹zanych z miejscami ochronyprzyrody okreœlonymi w programie „Natura 2000”(np. aspekty rolno-œrodowiskowe, leœnictwo, œrodkiwspomagaj¹ce obszary najbardziej zaniedbane);
–poprawa jakoœci ¿ycia na obszarach wiejskich i pro -
pagowanie dywersyfikacji dzia³alnoœci gospodarczejza poœrednictwem œrodków ukierunkowanych na sek -
tor rolny i inne sektory wiejskie (np. jakoœciowa re -
orientacja produkcji, jakoœæ ¿ywnoœci, odnowa wsi).
Obecnie realizowana inicjatywa wspólnotowa LEADER+zosta³aby w³¹czona w zakres g³ównego nurtuprogramowania.
Podobnie te¿ zgrupowano by dzia³ania podejmowane na
rzecz restrukturyzacji rybo³ówstwa w ramach jednego in-strumentu, który by³by skoncentrowany na dzia³aniachtowarzysz¹cych restrukturyzacji sektora rybo³ówstwa,jak równie¿ zmierzaj¹cych do poprawy warunków pracy i¿ycia na obszarach, na których sektor rybo³ówstwa zuwzglêdnieniem kultury wodnej odgrywa wa¿n¹ rolê.
Wa¿nym elementem omawianych propozycji jest okoli -
cznoœæ, ¿e œrodki finansowe przekazywane z obszaru po -
lityki spójnoœci ku nowym instrumentom bêd¹ w dalszym
ci¹gu rozwijane w sposób prowadz¹cy do osi¹gniêciatego samego stopnia koncentracji, jak obecnie, w za -
kresie pomagania regionom i krajom mniej rozwiniêtym,objêtym programami konwergencji.
Poza sfer¹ tych dzia³añ interwencyjnych polityka spójnoœci
wspiera³aby dywersyfikacjê gospodarki wiejskiej i obsza -
rów zale¿nych od rybo³ówstwa wychodz¹c poza trady -
cyjne rodzaje dzia³alnoœci, w zgodnoœci z priorytetowymi ob -
szarami tematycznymi wymienionymi w odnoœnej ramce.
Koordynowanie dzia³añi wzajemne uzupe³nianie siêz innymi kierunkami polityki Wspólnoty
Polityka spójnoœci stanowi zasadnicze dope³nienie wobecinnych, obejmuj¹cych ca³y obszar Wspólnoty nak³adów wdziedzinach innowacji (badania i rozwój, przed -
siêbiorczoœæ, spo³eczeñstwo informacyjne oraz techno -
logie przyjazne œrodowisku), sieci (transport i komunikacja,energetyka, wymiana informacji) oraz edukacji i kultury. Wrezultacie polityka spójnoœci s³u¿y zagwarantowaniu, abyw Pañstwach Cz³onkowskich i regionach, na ca³ym obsza -
rze Wspólnoty, zosta³y stworzone nieodzowne elementypotencja³u fizycznego i instytucjonalnego, które pozwol¹tym obszarom odnieœæ okreœlon¹ korzyœæ za spraw¹ tychinnych sfer polityki. Kierowanie wspomnianymi dziedzi -
nami polityki z jednej strony i polityk¹ spójnoœci z drugiej,mog³oby zostaæ w przysz³oœci udoskonalone dziêki wiê -
kszemu zakresowi prowadzonego na bie¿¹co dialogu i wy -
miany informacji, tudzie¿ lepszej koordynacji dzia³añ.
Kwestia komplementarnoœci dotyczy ca³ego szeregu
pól. Szczególn¹ uwagê nale¿y k³aœæ na zagwarantowa -
nie, aby dzia³ania na rzecz wyrównania szans mê¿czyzni kobiet zosta³y w³¹czone w zakres programów ogól -
nokrajowych i regionalnych.
Podobnie, wprowadzanie w ¿ycie za³o¿eñ polityki spój-
noœci powinno przyczyniaæ siê do propagowania zgodno-œci z zasadami rynku wewnêtrznego, szczególnie jeœlichodzi o prawodawstwo w zakresie zamówieñ publicz-nych. B³yskawiczne i zarazem skuteczne wdro¿enie wPañstwach Cz³onkowskich nowego pakietu ustaw i re-gulacji dotycz¹cych zamówieñ publicznych powinno siêprzyczyniæ do uproszczenia procedur, a zatem i do sk-utecznoœci prowadzonej polityki spójnoœci.
Na innym poziomie — zgodnoœæ z Szeroko zakrojonymi
wytycznymi w sprawie polityki gospodarczej i Euro -
pejsk¹ Strategi¹ Zatrudnienia tak¿e by³aby czynnikiem
pomagaj¹cym zwiêkszyæ skutecznoœæ polityki spójnoœci.
Kluczow¹ kwesti¹ jest zgodnoœæ polityki spójnoœci i poli -
tyki ochrony konkurencji. Regiony, w których poziom PKB
na mieszkañca wynosi poni¿ej 75% œredniej, powinny wdalszym ci¹gu kwalifikowaæ siê do uzyskiwania pomocypañstwa (publicznej) w ramach systemu okreœlonegozgodnie z art. 87.3(a) Traktatu. Jeœli chodzi o regiony,których dotyczy „efekt statystyczny”, bêd¹ one napocz¹tku okresu podlegaæ ograniczeniu pomocy pu -
blicznej, podobnemu do przewidzianego w art. 87.3(a).Regiony te zostan¹ zasymilowane w ramach systemupomocy publicznej, zgodnie z okreœleniem w art. 87.3(c),z zastrze¿eniem wprowadzenia odpowiednich limitów in -
tensywnoœci pomocy przyznawanej na podstawie tego¿artyku³u, najpóŸniej w okresie do koñca 2013 roku.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejWnioski: propozycja zreformowania polityki spójnoœci
xxxiii
330525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:00Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Regiony najbardziej oddalone, zgodnie z ich okreœleniem
w art. 299 Traktatu, które nie zosta³yby objête nowym ce -
lem konwergencji, równie¿ odnios³yby okreœlone korzyœcidziêki specjalnemu systemowi tymczasowej pomocy pu -
blicznej, w którego ramach ustalono by okreœlone ogran -
iczenia pomocy, jakie by³yby pocz¹tkowo porównywalne zlimitami okreœlonymi w art. 87.3(a), po których nastê -
powa³oby stopniowe obni¿anie wysokoœci œrodków.
Jeœli chodzi o inne programy dotycz¹ce regionów, Komisja
proponuje odejœcie od obecnego systemu, w ramach któ -
rego opracowuje ona szczegó³owe wykazy obszarów za -
kwalifikowanych na poziomie podregionalnym (zob. po -
ni¿ej). Po¿¹dan¹ konsekwencjê zapewniono by tutaj na po -
ziomie priorytetów wymagaj¹cych sfinansowania, nie zaœna poziomie obszarów geograficznych, na których prowa -
dzones ¹ dzia³ ania. Oznacza to, ¿e poza obrêbem celu
zwi¹zanego z konwergencj¹ ró¿ne obszary interwencjibêd¹ wymaga³y urzeczywistniania w sposób spójny zmaj¹cymi tu zastosowanie przepisami dotycz¹cymi po -
mocy pañstwa. Równoczeœnie zamiarem Komisji jest do -
konywanie przegl¹dów i rewidowanie odpowiednich regu-lacji w zakresie pomocy publicznej z uwzglêdnieniemomawianych priorytetów.
Komisja powziê³a równie¿ zamiar uproszczenia zasad do-
tycz¹cych innych spraw z zakresu pomocy pañstwowej,nie tylko tych, które s¹ w sposób wyraŸny objête dotych-czasowymi ramami, wytycznymi czy regulaminami. Odnosisiê to do przypadków, których elementem jest przyznaw -
anie ograniczonych kwot pomocy publicznej. Zasad¹rz¹dz¹c¹ takimi sytuacjami bêdzie zastosowanie tzw. „te -
stu znacz¹cego oddzia³ywania”, w wyniku czego zapew -
nione zostanie wiêksze bezpieczeñstwo prawne i wiêkszystopieñ elastycznoœci, znacznie przekraczaj¹cy zakresobecnych mo¿liwoœci, jakie daje zasada „ de minimis ”—
zarówno w odniesieniu do Pañstw Cz³onkowskich, jak i re -
gionów, jeœli chodzi o ich reagowanie na problemyzwi¹zane z rozwojem lokalnym i zatrudnieniem.
Zreformowany system realizacji polityki
Sposób wdra¿ania elementów polityki ma decyduj¹ceznaczenie dla ich skutecznoœci. Mechanizm realizowa -
nia polityki spójnoœci wykaza³ okreœlon¹ zdolnoœæ dourzeczywistniania na gruncie spo³ecznym wysokiej ja -
koœci przedsiêwziêæ le¿¹cych w interesie europejskim,przy równoczesnym utrzymaniu wysokich standardówzarz¹dzania i kontroli wydatków publicznych. Dzieje siêtak, albowiem:
–pozwala on na planowanie dzia³añ interwencyjnychw stabilnych, œrednioterminowych (wieloletnich) ra -
mach, które s¹ niezbêdne dla realizacji najwa¿nie -
jszych inwestycji;
–dziêki swym zintegrowanym strategiom rozwoju³¹czy on, w ramach jednolitej a spójnej struktury, pre -
cyzyjnie ukierunkowane inwestycje w sprzêt, infra -
strukturê, innowacje i zasoby ludzkie — uwzglê -
dniaj¹c specyficzne uwarunkowaniaposzczególnych regionów;
–propaguje zasady „dobrego zarz¹dzania” za poœre -
dnictwem œciœlejszych uk³adów partnerstwapubliczno-prywatnego;
–w wyniku ustaleñ dotycz¹cych wspó³finansowaniawnosi dodatkowy element nak³adów, na które œrodkipochodz¹ z krajowych Ÿróde³ publicznych iprywatnych;
–stwarza motywacjê do bardziej precyzyjnego ukie-runkowywania wydatków publicznych, przyczyniaj¹csiê do zwiêkszenia ich op³acalnoœci, z równocze-snym zachowaniem zgodnoœci z zasadami jednol-itego rynku.
Niniejszy raport podkreœla jednak potrzebê zmierzenia siêz okreœlonymi trudnoœciami, napotykanymi w trakcie wpro -
wadzania bie¿¹cych programów w ¿ycie. Mimo ¿e g³ównezasady polityki spójnoœci, tj.: programowanie, partnerstwo,wspó³finansowanie i ocenianie, powinny zostaæ utrzymane,skutecznoœæ polityki prowadzonej w rozszerzonej ju¿ Uniimog³aby zostaæ poprawiona za spraw¹ wprowadzeniaszeregu reform. Mia³yby one na celu — po pierwsze: stwo -
rzenie zachêt do przyjêcia bardziej strategicznego podej -
œcia do programowania; po drugie: wprowadzenie dalszejdecentralizacji odpowiedzialnoœci, przekazywanej partne -
rom na poziomie spo³ecznym, w Pañstwach Cz³onkow -
skich, regionach i na szczeblu w³adz lokalnych; po trzecie:wzmocnienie jakoœci i wyników osi¹ganych przez pro -
gramy wspó³finansowane za poœrednictwem umocnionychi bardziej przejrzyœcie funkcjonuj¹cych partnerstw, a tak¿eklarownych i bardziej rygorystycznych mechanizmów mo -
nitorowania; po czwarte: uproszczenie mechanizmuzarz¹dzania, w drodze wprowadzenia wiêkszej
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejWnioski: propozycja zreformowania polityki spójnoœci
xxxiv
340525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:00Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
przejrzystoœci, zró¿nicowania i proporcjonalnoœci, przy
równoczesnym zagwarantowaniu solidnego zarz¹dzaniafinansami.
Nale¿y zauwa¿yæ, ¿e ograniczenia decentralizacji wyni -
kaj¹ce z uproszczenia zostaj¹ ustanowione za spraw¹
faktu, ¿e Komisja jest odpowiedzialna przed organembud¿etowym, a tak¿e przed opini¹ publiczn¹ na oko -
licznoœæ rozs¹dnego zarz¹dzania œrodkami finansowymii wyników wspó³finansowanych dzia³añ. Reforma sys -
temu realizacji polityki zosta³aby podjêta we wszystkichswoich aspektach, jak to przedstawiono poni¿ej, przype³nym poszanowaniu dla zapisów Traktatu oraz na kan -
wie podstawowych zasad nowego rozporz¹dzenia wsprawie finansów (art. 155).
10
Korpus przepisów prawnych dotycz¹cych nowej politykispójnoœci przedstawiono by i przyjêto równolegle, co po -
zwoli³oby zagwarantowaæ wiêksz¹ spójnoœæ i skute -
cznoœæ od samego pocz¹tku okresu programowania.
Bardziej strategiczne zorientowaniena unijne priorytety
Komisja proponuje, aby Rada, po zasiêgniêciu opiniiParlamentu, przyjê³a (jeszcze przed nowym okresemprogramowania, na podstawie propozycji Komisji) do-kument strategiczny obejmuj¹cy ogólny zakres politykispójnoœci i okreœla³by czytelne priorytety dla PañstwCz³onkowskich i regionów.
Takie strategiczne podejœcie do rzeczy stanowi³oby wska -
zówkê co do sposobu wdra¿ania polityki, jednoczeœnie
czyni¹c j¹ bardziej odpowiedzialn¹ w kategoriach polity -
cznych. Dopomog³oby ono tak¿e do œciœlejszego okre -
œlenia po¿¹danego poziomu synergii, jaka mia³aby zostaæosi¹gniêta miêdzy polityk¹ spójnoœci a strategiami liz -
boñsk¹ i goeteborsk¹, zwiêkszaj¹c zarazem spójnoœæ wrelacji z Szeroko zakrojonymi wytycznymi w sprawie po -
lityki gospodarczej i Europejsk¹ Strategi¹ Zatrudnienia.
Instytucje europejskie dokonywa³yby rokrocznie analizypostêpów w zakresie strategicznych priorytetów i wyni -
ków osi¹ganych na podstawie raportu Komisji, sta -
nowi¹cego zwarte omówienie sprawozdañ PañstwCz³onkowskich z dokonanych postêpów.
Aby móc wesprzeæ te wysi³ki, potrzebne bêdzie okre -
œlenie na nowo zadañ zwi¹zanych z ocenianiem, którepowinny nabraæ bardziej strategicznego charakteru i w
wiêkszym stopniu skupiæ siê na osi¹ganych wynikach.
Upraszczanie w oparciuo wiêksz¹ subsydiarnoœæ
Ju¿ w toku obecnego okresu Komisja podjê³a zadaniewyczerpuj¹cego zanalizowania sposobów osi¹gniêciaracjonalizacji kierowania polityk¹ spójnoœci. Na okresnastêpny Komisja proponuje dalsze uproszczenie sys -
temu w szeregu kluczowych aspektach.
ProgramowanieSystem programowania zosta³by uproszczony w
nastêpuj¹cy sposób:
–na poziomie politycznym: na podstawie dokumentu
strategicznego przyjêtego przez Radê ka¿de zPañstw Cz³onkowskich opracowa³oby dokument zzakresu polityki, konkretnie dotycz¹cy strategii roz-woju, który powsta³by w wyniku negocjacji z Komisj¹i stanowi³by ramy dla opracowania programów te-matycznych i regionalnych; nie mia³by on jednak roliinstrumentu zarz¹dczego — jak dzieje siê to w przy-padku istniej¹cych Ram Wsparcia Wspólnotowego;
–na poziomie operacyjnym: na podstawie owego do-
kumentu „politycznego” Komisja uchwali³aby pro -
gramy krajowe i regionalne dla ka¿dego PañstwaCz³onkowskiego. Programy te okreœlono by jedyniena poziomie zagregowanym lub stanowi¹cym wy -
soki priorytet, uwypuklaj¹c najwa¿niejsze z podej -
mowanych œrodków. Dodatkowe szczegó³y, odzwier -
ciedlone dzisiaj w tzw. „uzupe³nieniu programowym”,zostan¹ zaniechane, podobnie jak zarz¹dzaniawed³ug miary.
Koordynowanie i wzajemn¹ spójnoœæ odpowiednich fun -
duszy zagwarantowano by na poziomie politycznym, jakrównie¿ operacyjnym.
Liczba funduszy zosta³aby ograniczona do trzech
(EFRR, EFS i Fundusz Spójnoœci), w przeciwieñstwie doszeœciu, które funkcjonuj¹ dzisiaj (zob. ramka na koñcutej czêœci raportu).
W przeciwieñstwie do obecnie realizowanych programów
wielofunduszowych, interwencje podejmowane w
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejWnioski: propozycja zreformowania polityki spójnoœci
xxxv
350525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:00Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
przysz³oœci w ramach EFRR i EFS mia³yby na celu prowa -
dzenie dzia³añ z udzia³em tylko jednego funduszu przypa -
daj¹cego na dany program. W tym aspekcie dzia³anie
ka¿dego z funduszy by³oby spójniejsze, a to za spraw¹ do -
puszczenia, aby EFRR i EFS finansowa³y, odpowiedniodzia³ania rezydualne odnosz¹ce siê do kapita³u ludzkiego irzeczowego. Finansowanie tych dzia³añ by³oby ograniczo -
ne i wprost powi¹zane z g³ównymi dziedzinami dzia³añ in -
terwencyjnych podejmowanych w ramach ka¿dego z fun -
duszy. Pozwoli³oby to zarówno na uproszczenie, jak i nazwiêkszenie skutecznoœci programowania.
Fundusz Spójnoœci i EFRR prowadzi³yby dzia³alnoœæ
zgodnie z jednym systemem programowania, uwzglê -
dniaj¹cym aspekty transportowe i elementy infrastruktu -
ry œrodowiskowej. Komisja postanawia³aby o realizacjidu¿ych projektów osobno, lecz kierowano by nimi wramach odnoœnych programów.
Zarz¹dzanie finansami, wspó³finansowanieP³atnoœci by³yby dokonywane na poziomie ka¿dego z
„priorytetów wysokiego szczebla”, nie zaœ jak obecnie nani¿szym poziomie dzia³añ. System realizacji p³atnoœci(zaliczki i zwroty), podobnie jak podstawowa zasada au-tomatycznego ustania zobowi¹zania (zasada „N+2”), zo-sta³yby utrzymane.
Krajowe przepisy prawne po wiêkszej czêœci okreœli³yby
uprawnienia w zakresie wydatków, z wyj¹tkiem ograni -
czonej liczby dziedzin, takich jak podatek VAT, pomoctechniczna i tzw. bierne odsetki
11, w stosunku do których
w dalszym ci¹gu obowi¹zywaæ bêd¹ przepisy prawawspólnotowego.
Kontrola finansowaZasada proporcjonalnoœci znalaz³aby zastosowanie do
dzia³ania systemów kontroli, przy czym poziom interwencjize strony Komisji by³by tu zale¿ny od poziomuwspólnotowego wspó³finansowania, a tak¿e od stosowno -
œci w danym zakresie krajowych lub regionalnych syste -
mów kontroli. Poni¿ej okreœlonych progów Pañstwo Cz³on -
kowskie mia³oby mo¿liwoœæ skorzystania z wariantu wy -
korzystania swoich krajowych systemów kontroli w od -
niesieniu do danych programów, przy czym Komisjaopiera³aby siê w pierwszym rzêdzie na deklaracji za -
pewnienia (gwarancji) przedstawionej przez niezale¿nykrajowy organ kontrolny. Komisja w dalszym ci¹gu sto -
sowa³aby zamykanie procedur rachunkowych imechanizmy korektur finansowych, pozwalaj¹ce jejprzyj¹æ odpowiedzialnoœæ za realizacjê bud¿etu.
Proporcjonalnoœæ i dalsze upraszczanie zarz¹dzania fi -
nansami i ich kontroli powinno iœæ w parze z bardziej su -
rowymi sankcjami i mo¿liwoœci¹ natychmiastowego pr -
zywrócenia stanu normalnego w przypadkach pojaw -
ienia siê nieprawid³owoœci lub oszustw.
DodatkowoœæDodatkowoœæ — czyli zasada mówi¹ca, ¿e œrodki unijne
winny uzupe³niaæ raczej a nie zastêpowaæ œrodki krajowe— pozosta³aby kluczowym pryncypium polityki spój -
noœci. Jednak¿e zgodnie z zasad¹ proporcjonalnoœci,Komisja bêdzie weryfikowaæ jej stosowanie jedynie w za -
kresie celu obliczonego na osi¹gniêcie „konwergencji”.Pañstwa Cz³onkowskie odpowiada³yby za zagwaranto -
wanie, ¿e zasada dodatkowoœci bêdzie mieæ zastosowa -
nie w ramach programów „konkurencyjnoœci i zatru -
dnienia w regionach” oraz „europejskiej wspó³pracyterytorialnej”.
Partnerstwo i koordynacjaPartnerstwo zosta³oby ulepszone za spraw¹ wzmoc-
nienia komplementarnoœci i wspó³pracy Pañstw Cz³on-kowskich, regionów i w³adz lokalnych na poziomie za-równo programowania, jak i realizacji programów. W tymzakresie, zgodnie z ustaleniami instytucjonalnymi, ka¿dez Pañstw Cz³onkowskich powinno staraæ siê zorgani -
zowaæ koordynacjê ró¿nych poziomów rz¹dzenia i ad -
ministrowania w drodze uk³adów trójstronnych.
Maj¹c na wzglêdzie propagowanie lepszego zarz¹dza -
nia, partnerzy spo³eczni i przedstawiciele spo³eczeñstwa
obywatelskiego powinni w coraz wiêkszym stopniu siêw³¹czaæ, za poœrednictwem odpowiednich mecha -
nizmów, w proces projektowania, wdra¿ania i kontyn -
uowania dzia³añ interwencyjnych.
W celu zwiêkszenia efektu dŸwigni zachodzi potrzeba
po³o¿enia wiêkszego nacisku na nowoczesne formy fi -
nansowania. Jednym z kierunków podjêtej reformyby³oby umocnienie partnerskich stosunków z Europej -
skim Bankiem Inwestycyjnym i Europejskim FunduszemInwestycyjnym np. poprzez stworzenie mocniejszychpowi¹zañ stawek wspó³finansowania z ekonomiczn¹wykonalnoœci¹ lub prawdopodobn¹ op³acalnoœci¹programów i przedsiêwziêæ.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejWnioski: propozycja zreformowania polityki spójnoœci
xxxvi
360525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:00Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Proponowane zmiany powinny skutkowaæ wiêksz¹
przejrzystoœci¹ dzia³ania polityki, u³atwiaj¹c dostêp zestrony obywateli i firm, dziêki czemu zwiêkszy siê liczbazg³aszanych przedsiêwziêæ i przyczyniaj¹c siê do wno -
szenia elementu wiêkszej op³acalnoœci za spraw¹zwiêkszonej konkurencji przy ubieganiu siê o przyznaniepomocy.
Wiêksza koncentracja
Œrodki powinny w dalszym ci¹gu byæ koncentrowane wg³ównej mierze na najmniej zamo¿nych PañstwachCz³onkowskich i regionach, ze szczególnym uwzglê -
dnieniem nowych Pañstw Cz³onkowskich. Na poziomieposzczególnych programów dotycz¹cych rozwoju kon -
centracja zostanie osi¹gniêta dziêki skupieniu siê napriorytetach z Lizbony i Goeteborga, jak równie¿, w przy -
padku regionów objêtych dzia³aniami na rzecz „konwer -
gencji”, na budowaniu potencja³u instytucjonalnego.
Jeœli chodzi o programy dotycz¹ce konkurencyjnoœci re-
gionów — nacisk k³adziony obecnie (w ramach Celu 2)na strefowanie kwalifikuj¹cych siê obszarów na pozio-mie gmin, miast i ich dzielnic miast oznacza³, ¿e koncen-tracjê czêsto pojmowano dot¹d niemal wy³¹cznie w ka-tegoriach mikrogeograficznych. O ile geograficzne skon-centrowanie zasobów w najciê¿ej doœwiadczonych „kie-szeniach” lub obszarach musi pozostaæ istotnym ele-mentem wysi³ków podejmowanych w przysz³oœci, uznaniawymaga tak¿e fakt, ¿e perspektywy tego rodzaju obsza -
rów s¹ blisko i œciœle powi¹zane z powodzeniem regionujako ca³oœci.
Wiele regionów stwierdzi³o, ¿e wszystko to wymaga roz -
woju spójnej strategii dla ca³ego regionu — jako sposobu
wyjœcia naprzeciw potrzebom najs³abszych jego czêœci.Dlatego te¿ pod k¹tem przysz³oœci proponuje siê porzu -
cenie obecnego systemu podzia³u na mikrostrefy, po -
zwalaj¹c na stworzenie odpowiedniej równowagi miêdzykoncentracj¹ w wymiarze geograficznym a innymi jej for -
mami, które zostan¹ okreœlone przy opracowywaniuprogramów na rzecz konkurencyjnoœci regionów, wpartnerskim wspó³dzia³aniu z Komisj¹.
Powy¿sze nie powinno poci¹gaæ za sob¹ rozwodnienia
poziomu wysi³ków podejmowanych na rzecz rozmie -
szczenia unijnych œrodków finansowych. W ramach w¹tku„konkurencyjnoœæ regionów” koncentracja realizowa³abysiê na dwóch poziomach:–koncentracja tematyczna — która przejawia³aby siêsilniej poza regionami objêtymi „konwergencj¹”, wznaczeniu takim, ¿e odnoœne programy zaj -
mowa³yby siê maksymalnie trzema tematami (zob.ramka);
–drugi poziom koncentracji zostanie zapewniony zaspraw¹ przepisów dotycz¹cych minimalnej objêtoœcifinansowej programów i priorytetów.
W kontekœcie partnerstwa regiony odpowiada³yby wpierwszej instancji za koncentracjê œrodków finansowychna tematach nieodzownych z punktu widzenia zmier -
zenia siê z problemami ró¿nic gospodarczych, spo³e -
cznych i terytorialnych na poziomie regionalnym. Komisjadokona³aby weryfikacji i potwierdzenia spójnego cha -
rakteru programów w chwili decydowania o programach.
Wreszcie, zgodnie z zasad¹ ustania zobowi¹zañ wzglê -
dem œrodków nie wykorzystanych (zasada N+2), jako
elementu dyscypliny w³aœciwej jedynie polityce regional -
nej i spójnoœci, pozostanie silna motywacja sprzyjaj¹caskutecznej i zarazem b³yskawicznej realizacjiprogramów.
Silniejszy nacisk nauzyskiwane wyniki i jakoœæ
Efektywnoœæ domaga siê wiêkszego skupienia uwagi naoddzia³ywaniu programów i uzyskiwanych wynikach, jakrównie¿ lepszego zdefiniowania rezultatów, jakie planujesiê osi¹gn¹æ. Ujmuj¹c rzecz ogólnie, skutecznoœæ poli -
tyki spójnoœci uleg³aby poprawie za spraw¹ ustanowieniazasady corocznego prowadzenia dialogu (zob. powy¿ej)z instytucjami europejskimi celem omówienia, na pod -
stawie rocznego raportu Komisji, z towarzysz¹cymi muzaleceniami, postêpów i wyników programów krajowychi regionalnych, co zwiêkszy przejrzystoœæ i stopieñ od -
powiedzialnoœci zarówno wobec odpowiednich instyt -
ucji, jak i obywateli.
Ewaluacja dokonywana przed, podczas (na bie¿¹co) i po
zakoñczeniu programów pozostanie istotnym elementemogólnych wysi³ków na rzecz utrzymania poziomu jakoœci.W ramach oceny regionalnych mocnych i s³abych punktówna pocz¹tku realizacji ka¿dego programu powstaje po -
trzeba m.in. wykonania dodatkowego wysi³ku w kierunkuprzewidzenia, w obrêbie ka¿dego Pañstwa Cz³onkow -
skiego i regionu, ewentualnych korekt, jakie mog¹ siê
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejWnioski: propozycja zreformowania polityki spójnoœci
xxxvii
370525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:00Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
pojawiæ w wyniku pojawienia siê mo¿liwoœci zbytu i globa -
lizacji. Poza tym zaleca siê, aby oceny oddzia³ywania
na obrót handlowy systematycznie w przysz³oœciuwzglêdnia³y wymiar terytorialny w odniesieniu do UE.
Ponadto Komisja proponuje ustanowienie wspólnotowej
rezerwy, która mia³aby za swój g³ówny cel wynagradza -
nie Pañstwom Cz³onkowskim i regionom wykazywaniaprzez nie najbardziej znacz¹cych postêpów na drodzeku osi¹ganiu uzgodnionych celów. Przepisy dotycz¹ceprzeznaczenia rezerwy bêd¹ poprawiane i upraszczanez uwzglêdnieniem doœwiadczeñ z rezerw¹ dla obecnegookresu programowania.
W tym kontekœcie powstaje mo¿liwoœæ ustanowienia sil -
niejszej komplementarnoœci i partnerstwa miêdzy Fun -
duszami Strukturalnymi, EBI i EFI.
Na koniec Komisja proponuje, aby dane Pañstwo Cz³on -
kowskie stworzy³o w ramach swojego krajowego przy -
dzia³u œrodków niewielk¹ rezerwê, pozwalaj¹c¹ mu na prê -
dkie reagowanie na nieoczekiwane wstrz¹sy o wymiarze
sektorowym lub lokalnym, wynikaj¹ce z restrukturyzacjiprzemys³u lub skutków zawartych umów handlowych. Re-zerwa ta by³aby wykorzystywana na wspomaganie o cha-rakterze pomocniczym, w zakresie przekwalifikowanianajciê¿ej doœwiadczonych panuj¹c¹ sytuacj¹ pracownikówi dywersyfikacji gospodarki na odnoœnych obszarach, comia³oby charakter dope³niaj¹cy wobec programów krajo-wych i regionalnych, które powinny stanowiæ naczelny in -
strument s³u¿¹cy restrukturyzacji w sytuacji przewidywa -
nych zmian ekonomicznych. Sposób pozyskiwania takiejrezerwy zosta³by omówiony i uzgodniony z Komisj¹.Wa¿ne jest przypomnienie w tym miejscu, ¿e w ramachnowej perspektywy finansowej zaproponowano stwo -
rzenie konkretnego instrumentu („Funduszu na rzeczKorekt Wzrostu”), stanowi¹cego dope³nienie celówzwi¹zanych ze wzrostem i spójnoœci¹ w œwietle celówunijnych, jak równie¿ reagowanie na kryzysy wynikaj¹cez rozwoju miêdzynarodowej sytuacji gospodarczej i han -
dlowej. Komisja proponuje te¿ uzupe³nianie tego in -
strumentu za spraw¹ wykorzystywania zaanga¿o -
wanych, lecz nie wykorzystanych œrodków z EFRR i EFS— do maksymalnej kwoty 1 miliarda euro w skali roku.
Zasoby finansowe
Œrodki finansowe przeznaczane na realizacjê politykispójnoœci winny odzwierciedlaæ ambicjê rozszerzonejUnii, jeœli chodzi o propagowanie rozwoju i tworzeniemiejsc pracy w regionach mniej zamo¿nych. Na okres lat2007–2013, w ramach odpowiednich perspektywfinansowych, Komisja zaproponowa³a alokowanie kwotyrównej 0,41% dochodu narodowego brutto Unii licz¹cej27 pañstw (co jest równowa¿ne wielkoœci 0,46% sprzeddokonania transferów do zaproponowanych jednolitychinstrumentów polityki rolnej i rybo³ówstwa), któr¹ zo-sta³yby wsparte trzy priorytety zreformowanej politykispójnoœci. Wymieniony tu odsetek odpowiada kwocie336,3 mld euro dla ca³ego okresu (lub: 344,9 mld,wzi¹wszy pod uwagê nak³ady administracyjne i FunduszSolidarnoœci). Z wyj¹tkiem Funduszu Solidarnoœci œrodkite pozostan¹, tak jak dzieje siê to obecnie, zamierzon¹kwot¹ nak³adów, w dalszym ci¹gu podlegaj¹c zasadomzwi¹zanym z ustaniem zobowi¹zañ (N+2).
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejWnioski: propozycja zreformowania polityki spójnoœci
xxxviii
 
010000200003000040000500006000070000
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 20130,000,040,080,120,160,200,240,280,320,360,400,440,480,52Kwota potr ącona na rzecz programów rozwoju obszarów wiejskich (o ś lewa)
Kwoty wydatkowane w UE-15 (o ś lewa)
Kwoty wydatkowane w 12 pa ństwach akcesyjnych (o ś lewa)w mln EUR (ceny z 2004 r. ) I Kwoty wydatkowane na cele polityki spójno ści (2000-2013)
Źródło: Dyrekcja Generalna ds. Polityki Regionalnej ("DG REGIO")Kwoty wydatkowane w UE-15, uj ęte jako % 
dochodu nar. brutto UE-27 (o ś prawa)
Kwoty wydatkowane w 12 pa ństwach akcesyjnych, uj ęte jako % 
dochodu nar. brutto UE-27 (o ś prawa)% dochodu nar. brutto UE-27 
380525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:00Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Orientacyjny podzia³ tej kwoty na trzy priorytety zrefor -
mowanej polityki przedstawia³by siê nastêpuj¹co:
1) ok. 78% na priorytet „konwergencji” (regiony mniej
rozwiniête, Fundusz Spójnoœci, regiony odczu -
waj¹ce „efekt statystyczny”), z po³o¿eniem nacisku na
12 nowych Pañstw Cz³onkowskich. Limit absorpcji(„górna granica”) transferów œrodków pieniê¿nychdo dowolnego Pañstwa Cz³onkowskiego podlega -
j¹cego polityce spójnoœci zosta³by utrzymany naobecnym poziomie 4% krajowego PKB, uwzglêdnia -
j¹c kwoty w³¹czone w ramach instrumentów rozwojuobszarów wiejskich i rybo³ówstwa.
Wzglêdne znaczenie Funduszu Spójnoœci zosta³oby
zwiêkszone tak, aby móg³ on stanowiæ trzeci¹ czêœæœrodków finansowych przyznawanych na rzecz za -
interesowanych nowych Pañstw Cz³onkowskich. Mato na celu skonsolidowanie wysi³ków zapocz¹tko -
wanych w latach 2004–2006 w œwietle istotnych po -
trzeb przejawianych przez te kraje w kategoriach in -
frastruktury transportowej i œrodowiskowej. Alokacjazasobów pieniê¿nych wœród poszczególnych krajówzostanie dokonana z uwzglêdnieniem ka¿degoPañstwa Cz³onkowskiego; zostan¹ te¿ ustalonelimity górny i dolny, podobnie jak dzieje siê toobecnie ( „wide³ki” finansowe).
Regiony objête dzia³aniem tzw. „efektu statystycznego”
skorzysta³yby z konkretnej, malej¹cej alokacjiœrodków w ramach celu zwi¹zanego z osi¹gniêciemkonwergencji, co ma w zamierzeniu u³atwiæ ich„stopniowe wy³¹czanie”;
2) ok. 18% na priorytet „konkurencyjnoœæ i zatrudnienie
w regionach“. Poza obrêbem regionów „stopnio -
wego wprowadzania” rozk³ad œrodków wœród regio -
nalnych programów finansowanych z EFRR iprogramów krajowych zasilanych przez EFS bêdzierealizowany na zasadzie „pó³ na pó³”.
Programy regionalne w obrêbie regionów „stopnio -
wego wprowadzania” bêd¹ realizowane zgodnie z t¹
sam¹ zasad¹ pozyskiwania œrodków z tego samegoŸród³a (EFRR). Dzia³ania interwencyjne podej -
mowane w obrêbie tych regionów celem realizacjiza³o¿eñ Europejskiej Strategii Zatrudnienia bêd¹prowadzone w kontekœcie krajowych programów fi -
nansowanych z EFS, przy prawid³owym przezna -
czeniu œrodków z tego funduszu, gwarantuj¹cympe³ne respektowanie charakterystyki procesu „stop -
niowego wprowadzania”, przy po³¹czonym udzialeœrodków pochodz¹cych z EFRR i EFS. Wk³adka¿dego z tych funduszy w odnoœne regionyrealizowa³by siê w takich samych proporcjach, jakdzieje siê to obecnie przy programachwielofunduszowych;
3) ok. 4% na priorytet „wspó³praca terytorialna”.
W celu rozdysponowania zasobów pieniê¿nych w gronie
Pañstw Cz³onkowskich Komisja proponuje zastosowa -
nie metody opartej na kryteriach obiektywnych, wyko -
rzystanych w czasie posiedzenia Rady w Berlinie wr. 1999 na okolicznoœæ priorytetu „konwergencja”, bior¹cpod uwagê koniecznoœæ sprawiedliwego potraktowaniaregionów dotkniêtych „statystycznym efektem”rozszerzenia.
Zasoby przeznaczane na cel okreœlony jako „konkur -
encyjnoœæ i zatrudnienie w regionach” Komisja aloko -
wa³aby wœród Pañstw Cz³onkowskich na podstawie wsp-
ólnotowych kryteriów gospodarczych, spo³ecznych iterytorialnych.
Zatem liczba ludnoœci zamieszkuj¹cej odpowiednie re-
giony oraz wzglêdne warunki spo³eczno-ekonomicznestanowi³yby czynniki kieruj¹ce podzia³em œrodków w ra-mach celu „europejska wspó³praca terytorialna”.
*****
W dniach 10–11 maja 2004 roku Komisja Europejska or -
ganizuje forum poprzedzaj¹ce zaprezentowanie przezni¹ nowych propozycji legislacyjnych. Forum to bêdzieokazj¹ do spotkania wszystkich, których dotyczy politykaspójnoœci, celem przedyskutowania propozycjizawartych w niniejszym raporcie.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejWnioski: propozycja zreformowania polityki spójnoœci
xxxix
390525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:01Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejWnioski: propozycja zreformowania polityki spójnoœci
xlPriorytetowe obszary tematyczne
Priorytet „Konwergencja” Priorytet „Konkurencyjnoœæ
i zatrudnienie w regionach”
W¹tek „Konkurencyjnoœæ w regionach”
EFRR 1. Innowacje i gospodarka oparta na wiedzy
–Inwestycje produkcyjne;
–Rozwój wewnêtrznego potencja³u – m.in.:
-us³ugi dla przedsiêbiorstw
-propagowanie innowacji oraz badañ i rozwoju –Propagowanie i wspieranie innowacji oraz dzia³alno -
œci badawczo-rozwojowej – m.in. poprzez wzmocnie -
nie wiêzi ³¹cz¹cych MSP z „baz¹ wiedzy”, wspieranie
struktur sieciowych i skupisk, poprawê dostêpu MSPdo zaawansowanych technologii i us³ug dla biznesu ocharakterze innowacyjnym.
-Propagowanie przedsiêbiorczoœci –Propagowanie i wspieranie przedsiêbiorczoœci – m.in.poprzez wspieranie tworzenia nowych firm (na bazieuczelni wy¿szych i istniej¹cych przedsiêbiorstw), lubustanawianie nowych instrumentów finansowych iu³atwieñ pozwalaj¹cych na dojrzewanie i rozwiniêcieokreœlonych inicjatyw.
-Bezpoœrednia pomoc dla inwestorów
-Infrastruktura lokalna
-Spo³eczeñstwo informacyjne
-Turystyka i inwestycje w dziedzinê kultury
2. Dostêpnoœæ terenów i us³ugi le¿¹ce w ogólnym interesie gospodarczym
– Sieci transportowe i komunikacyjne, telekomunikacyj-
ne i energetyczne (w tej liczbie – sieci transeuropej-
skie);– Sieci drugorzêdne – m.in. po³¹czenia drogowe z sie-
ci¹ transportow¹ „TEN-transport”, ale tak¿e: regio-nalne po³¹czenia kolejowe, porty lotnicze i porty lubplatformy multimodalne, szlaki œródl¹dowe – regio -
nalne i lokalne, odcinki dróg kolejowych zapewniaj¹ce
promieniste po³¹czenia z g³ównymi liniami kolejowy -
mi.
–Sieci drugorzêdne; –Spo³eczeñstwo informacyjne – m.in. równy dostêp ikorzystanie z szerokopasmowych sieci i us³ug tele -
informatycznych; propagowanie dostêpu MSP dotych¿e sieci i us³ug.
–Infrastruktura spo³eczna.
3. Ochrona œrodowiska i zapobieganie powstawaniu ryzyka
–Pomoc dla Pañstw Cz³onkowskich na rzeczosi¹gniêcia pe³nej zgodnoœci z korpusem unijnegoprawodawstwa;–Inwestowanie w elementy infrastruktury w powi¹zaniuz za³o¿eniami programu „Natura 2000” – w sposóbprzyczyniaj¹cy siê do realizowania trwa³ego rozwojugospodarczego.
–Wspieranie rozwoju ekologicznych ga³êzi przemys³u; –Propagowanie i wspieranie w³¹czania „czystszych”technik lub technologii oraz œrodków zapobiegaj¹cychpowstawaniu zanieczyszczeñ w zakres dzia³alnoœciMSP.
–Rewitalizacja opuszczonych terenów przemys³owych; –Rewitalizacja opuszczonych terenów i miejscprzemys³owych.
400525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:01Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejWnioski: propozycja zreformowania polityki spójnoœci
xli–Wspieranie œrodków zapobiegaj¹cych powstawaniu
ryzyka naturalnego i technologicznego–Wspieranie programów s³u¿¹cych zapobieganiu po -
wstawaniu ryzyka naturalnego i technologicznego
–Sprzyjanie czystszym metodom transportu (prze -
wozu)–Propagowanie i wspieranie komunikacji miejskiej otrwa³ym charakterze
–Efektywnoœæ energetyczna
–Rozwój Ÿróde³ energii odnawialnej i jej wykorzystanie –Rozwój Ÿróde³ energii odnawialnej i jej wykorzystanie
4. Wzmacnianie potencja³u instytucjonalnegoadministracji pañstwowej i regionalnej w zakresiezawiadywania funduszami strukturalnymi iFunduszem Spójnoœci
Priorytet „Konkurencyjnoœæ
i zatrudnienie w regionach”
W¹tek „Zatrudnienie”
EFS 1. Systemy: edukacji, zatrudnienia i pomocyspo³ecznej1. Zdolnoœæ przystosowania siê pracowników
–Umacniania instytucji rynku pracy –Umocnienie strategii „nabywania wiedzy jako procesurozci¹gniêtego na ca³e ¿ycie” – szczególnie ze stronyw³adz publicznych i partnerów spo³ecznych
–Rozwój systemów edukacji i szkoleñ –Wewnêtrzne szkolenia, rozwijaj¹ce w pracownikachzdolnoœci przystosowawcze
–Rozwój us³ug socjalnych i zakresu opieki
2. Kapita³ ludzki i poda¿ pracy 2a. Poda¿ pracy, oraz: 2b. osoby z upoœledzeniami
– Œrodki w zakresie szkoleñ – pocz¹tkowego i ustawi-
cznego– Umocnienie aktywnych strategii zwi¹zanych ze sta-
rzeniem siê ludnoœci i zapobiegania przedwczesnemuopuszczaniu rynku pracy
– Aktywne œrodki z zakresu rynku pracy, pozwalaj¹ce
na zagwarantowanie wszystkim dostêpu do tego ryn-ku– Œrodki s³u¿¹ce zwiêkszeniu udzia³u kobiet w szere-
gach „si³y roboczej”
–Œrodki wspomagaj¹ce integracjê (inkluzjê) spo³eczn¹ –Œrodki s³u¿¹ce zwiêkszeniu potencja³u w zakresie za -
trudnienia, zapewnieniu równego dostêpu i integracjiosób z ró¿nymi rodzajami niepe³nosprawnoœci,imigrantów, mniejszoœci etnicznych
3. Przystosowywanie administracji publicznej dozmian poprzez budowanie potencja³uadministracyjnego i instytucjonalnego
410525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:01Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejWnioski: propozycja zreformowania polityki spójnoœci
xliiInstrumenty i cele
2000-2006 2007–2013
Cele Instrumenty
finansoweCele Instrumenty
finansowe
Fundusz Spójnoœci Fundusz Spójnoœci Konwergencja i
konkurencyjnoœæFundusz Spójnoœci
Cel 1 EFRR
EFSEFGiOR („Orientacje”)FIFGEFRREFS
Cel 2 EFRREFSKonkurencyjnoœæ i zatrudnie -
nie w regionach
–na poziomie regionalnym
–na poziomie ogólnokrajowym –
Europejska Strategia Zatru -
dnieniaEFRR
EFSCel 3 EFS
INTERREG EFRR Europejska wspó³praca
terytorialnaEFRR
URBAN EFRR
EQUAL EFS
LEADER + EFGiOR („Orientacje”)
Rozwój obszarów wiejskichi restrukturyzacja sektorarybo³ówstwa w zakresie nieobjêtym Celem 1EAGFL-Garantie
FIFG
9 celów 6 instrumentów 3 cele 3 instrumenty
1 Komisja Europejska: Building our common future: policy challenges and budgetary means of the enlarged Union, 2007-2013 ,
COM(2004) 101.
2 COM(2003)34 [wersja ostateczna] z dn. 30.1.2003, s.4.
3 Œciœle okreœlone jako regiony poziomu NUTS II.4 Mierzony w kategoriach parytetów si³y nabywczej i wyliczony na podstawie danych dla Wspólnoty za okres ostatnich trzech lat,
dostêpnych w chwili podejmowania decyzji.
5 Ka¿dy z tych funduszy mia³by do dyspozycji œrodki umo¿liwiaj¹ce sfinansowanie pomocy technicznej.6 Mierzony w kategoriach parytetów si³y nabywczej i wyliczony na podstawie danych dla Wspólnoty za okres ostatnich trzech lat,
dostêpnych w chwili podejmowania decyzji.
7 Okreœlone na poziomie „NUTS I” lub „NUTS II”, w zale¿noœci od systemu instytucjonalnego poszczególnych Pañstw
Cz³onkowskich.
8 COM(2003)34 [wersja ost.] z dn. 30.1.2003, s. 27.9 Kwalifikacji podlegaj¹ tu jedynie granice morskie zaproponowane przez Pañstwa Cz³onkowskie.10 Rozporz¹dzenie Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 z dn. 25 czerwca 2002 r.
420525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:01Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Czêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ,
zatrudnienie, wzrost – stan obecnyi wystêpuj¹ce tendencje
Spis treœci
Spójnoœæ gospodarcza i spo³eczna ................................2
Spójnoœæ terytorialna .......................................2 7
Czynniki determinuj¹ce wzrost, zatrudnienie i konkurencyjnoœæ .................3 6
Za³¹cznik statystyczny do cz. 1 .................................6 5
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej1
430525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:01Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Spójnoœæ gospodarcza i spo³eczna
Wprowadzenie
Na przestrzeni ostatniego dziesiêciolecia, szczególnie od
po³owy lat 90-tych, zmniejszy³y siê nierównoœci wystêpu -
j¹ce na obszarze UE w zakresie wysokoœci dochodów ipoziomu zatrudnienia. Chodzi tu o ró¿nice zaznaczaj¹cesiê zarówno miêdzy krajami, jak i regionami. Równoczeœ -
nie produkcyjnoœæ w najmniej zamo¿nych obszarach Uniirelatywnie wzros³a w stosunku do jej poziomu na pozosta -
³ym jej terenie, poci¹gaj¹c za sob¹ poprawê ich konku -
rencyjnoœci. Pozosta³y jednak w dalszym ci¹gu wielkieró¿nice we wzglêdnych poziomach zamo¿noœci i wynikówgospodarczych, odzwierciedlaj¹ce s³ab¹ strukturê, którasiê nadal utrzymuje, mimo pozytywnych wyników z zasto -
sowanej pomocy z funduszy strukturalnych.
Ró¿nice zarówno poziomu dochodów, jak i zatrudnienia
powiêksz¹ siê, gdy nowe Pañstwa Cz³onkowskie do³¹cz¹do UE w maju 2004 roku — zarówno miêdzy krajami, jak imiêdzy regionami. Kraje te w niemal wszystkich przypad-kach doœwiadczy³y, pocz¹wszy od po³owy lat 90-tych,znacz¹co wiêkszej dynamiki, ni¿ kraje UE-15, co nast¹pi³opo okresie pocz¹tkowych perturbacji okresu transformacji;charakteryzuje je jednak znacznie ni¿szy ni¿ œrednia dlaUE-15 poziom PKB na mieszkañca, a tak¿e w wiêkszoœciprzypadków zatrudnienia.
Trwa³y, zrównowa¿ony wzrost na poziomie znacznie
powy¿ej wskaŸników obecnej Unii bêdzie konieczny wd³u¿szym okresie, je¿eli kraje te maj¹ osi¹gn¹æ poziomydochodów zbli¿one do unijnej œredniej. Aby mócosi¹gn¹æ tak wysok¹ stopê wzrostu, bêd¹ one potrzebo -
wa³y znacz¹cej pomocy, umo¿liwiaj¹cej przeciw -
dzia³anie strukturalnym problemom o szerokim zasiêgu,jak równie¿ wykorzystanie ich ekonomicznego poten -
cja³u. Dok³adnie tak samo jak w obecnych czêœciach Unii,gdzie wystêpuj¹ opóŸnienia w rozwoju ekonomicznym wstosunku do innych jej regionów, przezwyciê¿enie struk -
turalnych s³aboœci w nowych Pañstwach Cz³onkowskichnie tylko doprowadzi do podwy¿szenia w nich standar -
dów ¿ycia, lecz tak¿e umocni konkurencyjnoœæ i pod -
niesie wzrost unijnej gospodarki jako ca³oœci.
Oto g³ówne kwestie wynikaj¹ce z przedstawionej poni¿ej
analizy. Zajmuje siê ona, po pierwsze, wzrostem po -
ziomu PKB i poziomu zatrudnienia na przestrzeni ostat -
nich lat w krajach kohezyjnych, w porównaniu doanalogicznych wyników uzyskanych w pozosta³ej czêœciUE; po drugie, rozmiarami ró¿nic miêdzy poszczegól -
nymi regionami UE-15, i ich zmianami w ci¹gu ostatn -
iego dziesiêciolecia, ze szczególn¹ uwag¹ poœwiêcon¹regionom Celu 1, uzyskuj¹cym wsparcie ze œrodków fun -
duszy strukturalnych; po trzecie, postêpami gospodar -
czymi dokonuj¹cymi siê w nowych Pañstwach Cz³onkow -
skich w ostatnich latach, a tak¿e temu, w jaki sposób wy -
niki gospodarcze ró¿ni³y siê w zale¿noœci od regionu wobrêbie tych krajów; po czwarte, stopami wzrostu, jakichwymagaæ bêd¹ te kraje, aby uzyskaæ poziomy dochodówzbie¿ne z poziomami w obecnej UE w rozs¹dnej per -
spektywie czasowej i po pi¹te, zagadnieniem starzej¹cejsiê ludnoœci. Nastêpnie w niniejszej analizie rozpatrzymydwa aspekty spójnoœci spo³ecznej: bezrobocia i niskichpoziomów dochodów w UE.
Spójnoœæ gospodarcza
Konwergencja PKB na mieszkañca wkrajach objêtych polityka spójnoœci
We wszystkich czterech krajach kohezyjnych
1, tj. w Gre-
cji, Hiszpanii, Irlandii i Portugalii, wzrost gospodarczy w
latach 1994–2001 osi¹gn¹³ poziom znacznie przekra-czaj¹cy unijn¹ œredni¹. Poniewa¿, z wyj¹tkiem Irlandii,wzrost liczby ludnoœci w tych krajach by³ tylko niewielewy¿szy od œredniej, prze³o¿y³o siê to na znaczny wzrostPKB na mieszkañca w stosunku do wskaŸnika na pozos-ta³ym obszarze Unii.
W Irlandii, gdzie liczba ludnoœci ros³a o ponad 1% w skali
roku, poziom PKB na mieszkañca wzrós³ w kategoriachrealnych o niemal czterokrotnoœæ œredniej unijnej (8% wskali roku — wobec niewiele ponad 2% rocznie). W wy -
niku tego w roku 2001 poziom irlandzkiego PKB na mi -
eszkañca, w kategoriach standardów si³y nabywczej(SSN), by³ wy¿szy o 17% od œredniej UE-15, gdy tym -
czasem na pocz¹tku lat 90-tych by³ on o 25% od niej ni¿ -
szy. Przyk³ad irlandzki pokazuje dobitnie efektywnoœæpomocy œwiadczonej z funduszy strukturalnych, jeœlipo³¹czyæ j¹ ze zorientowanymi na wzrost kierunkami po -
lityki krajowej.
W pozosta³ych trzech pañstwach kohezyjnych odno -
towano bardziej umiarkowany wzrost PKB na
mieszkañca, lecz równie¿ by³ on wy¿szy ni¿ w pozosta³ejczêœci UE w okresie od po³owy lat 90-tych. W okresie odkoñca recesji z roku 1994 do czasu ostatniego
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
2
440525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:01Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
spowolnienia gospodarczego, wzrost rzeczywistego
PKB na mieszkañca w Grecji, Portugalii i Hiszpanii kon -
sekwentnie sytuowa³ siê na poziomie powy¿ej œredniejdla Unii, podczas gdy w latach recesji pozostawa³ onstale poni¿ej tej¿e œredniej (wykres 1.1).
Wobec powy¿szego, w okresie miêdzy rokiem 1991 a
1994 PKB na mieszkañca spad³ zarówno w Grecji, jak i wPortugalii, gdy tymczasem w Hiszpanii rós³ on wolniej ni¿œrednia dla UE. Natomiast w latach 1994–2001 wzrostPKB na mieszkañca w ka¿dym z wymienionych trzechkrajów kszta³towa³ siê podobnie, wynosz¹c ponad 3%rocznie w Hiszpanii i Portugalii oraz nieco poni¿ej tej war-toœci w Grecji w porównaniu z unijn¹ œredni¹ wynosz¹c¹nieco ponad 2% w skali roku. W ci¹gu tego siedmioletnie -
go okresu o¿ywienia gospodarczego w Unii poziom PKBna mieszkañca (w kategoriach realnych) w tych trzechkrajach razem wziêtych rós³ o niemal jeden punkt pro -
centowy szybciej w skali roku ni¿ œrednia dla UE (zob.„Uwagi metodologiczne” na koñcu rozdzia³u).
W wyniku powy¿szego, poziom PKB na mieszkañca w
trzech rozpatrywanych krajach kohezyjnych wzrós³³¹cznie do 79% œredniej unijnej w roku 2001 i do 81% w2002 roku, w kategoriach SSN, uwzglêdniaj¹c dosto -
sowania w zakresie ró¿nych poziomów cen. W Hiszpaniipoziom PKB na mieszkañca, rozpatrywany w tych sa -
mych kategoriach, wyniós³ mniej ni¿ 15% poni¿ejœredniej UE w roku 2002. Jednak¿e w Grecji i Portugaliidystans pozostawa³ w dalszym ci¹gu znaczny, pomimokonwergencji wystêpuj¹cej pocz¹wszy od po³owy lat90-tych. W obu krajach poziom PKB na mieszkañcautrzymywa³ siê w dalszym ci¹gu na poziomie 71% œre -
dniej unijnej w 2002 roku.Konwergencja w zakresie zatrudnienia
Równie¿ wielkoœæ zatrudnienia wzros³a w wydatny spo -
sób w krajach kohezyjnych, pocz¹wszy od po³owy lat
90-tych. W latach 1996–2002 odsetek ludnoœci w wiekuprodukcyjnym (15–64 lat) maj¹cej pracê w UE-15 wska -
Ÿnik zatrudnienia wzrós³ o ponad 4 punkty procentowe.W czterech krajach kohezyjnych wzrost ten wyniós³dwukrotnoœæ tej wartoœci, przy wzroœcie œredniej stopyzatrudnienia do 60% w roku 2002 — co stanowi³o war -
toœæ zaledwie o 4 punkty procentowe ni¿sz¹ ni¿ unijnaœrednia dla UE-15 (64%), stanowi¹c po³owê ró¿nicysprzed szeœciu lat (tabela A1.1).
Wzrost w Irlandii by³ szczególnie du¿y (10 punktów pro -
centowych), stanowi¹c odzwierciedlenie szybkiego wzro -
stu gospodarczego tego kraju i wzrostu stopy zatrudnienia
do poziomu wynosz¹cego niewiele powy¿ej œredniej dlaUE-15. Jednak¿e w przypadku Hiszpanii wzrost ten by³jeszcze wiêkszy (o prawie 11 punktów procentowych), cho -
cia¿ stopa zatrudnienia w roku 2002 (58,5%) w dalszymci¹gu sytuowa³a siê znacznie poni¿ej œredniej dla UE-15.
Wzrost (o 6,5 punktu procentowego) przybra³ bardziej
umiarkowan¹ postaæ w Portugalii, gdzie poziom zatru-dnienia by³ wzglêdnie wysoki, lecz w dalszym ci¹gukszta³towa³ siê znacznie powy¿ej poziomu unijnego, wy-nosz¹c 68,5%, czyli niewiele poni¿ej wytyczonej w Lizbo-nie wartoœci docelowej dla UE, okreœlonej na 70% do roku2010.
Wzrost poziomu zatrudnienia by³ z kolei znacznie mniej -
szy w Grecji, wynosz¹c zaledwie 2 punkty procentowe w
ci¹gu powy¿szego okresu szeœcioletniego— pomimowzrostu gospodarczego znacznie powy¿ej œredniej. Sto -
pa zatrudnienia w roku 2002 (57%) przybra³a zatem po -
ziom jeszcze ni¿szy wzglêdem œredniej dla UE-15 ni¿ wpo³owie lat 90-tych (jedynie W³ochy osi¹gnê³y jeszczeni¿szy poziom). W nastêpstwie powy¿szego wzrost za -
trudnienia w tych czêœciach Unii, gdzie pozostaje ono napoziomie znacznie poni¿ej œredniej, jest w dalszym ci¹gujednym z g³ównych celów polityki Unii.
Wzrost wydajnoœciW Hiszpanii i (w mniejszym zakresie) w Portugalii wzrost
poziomu zatrudnienia przyczyni³ siê znacz¹co do wzrostuPKB, podobnie jak dzia³o siê to w Irlandii, gdzie liczba za -
trudnionych ros³a o oko³o 5% rocznie w okresie lat1996–2002. W Irlandii wzrostowi gospodarczemu
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
3 
-2,0-1,00,01,02,03,04,0
-2,0-1,00,01,02,03,04,0
1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002Hiszpania
Portugalia
Grecja
Spójno ść 3% zmian y w stosunku do UE151.1 Wzrost PKB na mieszka ńca w Hiszpanii, Portugalii 
i Grecji w stosunku do średniej UE15, 1992-2002
Zródło: Eurostat, sprawozdania krajowe 
450525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:01Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
towarzyszy³o zwiêkszenie siê wydajnoœci pracy w tempie
nieco poni¿ej 4% rocznie, co stanowi³o ponad trzykrotnoœæœredniej UE. W Portugalii wzrost wydajnoœci tak¿e by³wiêkszy ni¿ œrednia unijna, zaœ w Hiszpanii, gdzie zazna -
czy³ siê wyraŸny wzrost zatrudnienia, siêgn¹³ on poziomuwynosz¹cego zaledwie oko³o jej po³owy.
Z kolei w Grecji wzrost wydajnoœci pracy zbli¿y³ siê do po -
ziomu 3% rocznie w okresie miêdzy rokiem 1996 a 2002,
wynosz¹c znacznie powy¿ej dwukrotnoœci odpowiedniejœredniej stopy dla UE, i bêd¹c dominuj¹cym Ÿród³emwzrostu PKB. W Grecji i Portugalii — krajach, na którychterenie wystêpuj¹ najmniej zamo¿ne regiony w UE —baza produkcyjna umocni³a siê, jak siê wydaje, w okresieod po³owy lat 90-tych, zwiêkszaj¹c potencja³ dla konty -
nuacji konwergencji dochodów w przysz³ych latach.
Spowolnienie wzrostu unijnej
gospodarki w ostatnim okresie
Wzrost gospodarczy w UE uleg³ zauwa¿alnemu spowol -
nieniu w ci¹gu trzech lat od czasu og³oszenia poprzedniego
Raportu spójnoœci . Spowolnienie oddzia³a³o tak¿e na spój-
noœæ, m.in. jako jeden z powodów powtórnego wzrostuliczby bezrobotnych w wielu rejonach Unii, jak i powstanianiesprzyjaj¹cego klimatu dla ewentualnego dalszegozmniejszania wystêpuj¹cych ró¿nic regionalnych, poziomudochodów, jak i poziomu zatrudnienia. Poziom wzrostu go-spodarczego Unii w roku 2003 (wynosz¹cy poni¿ej 1%)nadal rozczarowywa³ ju¿ trzeci rok z rzêdu. Jeœli chodzi owzrost PKB, mo¿e siê on zwiêkszyæ do poziomu 2% w roku2004, zbli¿aj¹c siê do 2,5% w roku nastêpnym.
2
Omawiane spowolnienie dotknê³o niemal wszystkiePañstwa Cz³onkowskie. Nawet w Irlandii wzrost tenspad³ w roku 2003 do poziomu 1,5%, przy czym przewi -
duje siê jego poziom poni¿ej 4% w roku 2004. Najbardziejucierpia³a Portugalia, której PKB spad³ o niemal 1% wroku 2003 — po okresie wzrostu poni¿ej 0,5% w roku2002, przy czym prognoza jego wzrostu na rok 2004 wy -
nosi jedynie 1%. W przypadku ziszczenia siê tej pro -
gnozy znaczna czêœæ tendencji konwergencyjnej kuunijnej œredniej z drugiej po³owy lat 90-tych ulegnie odwr -
óceniu w okresie trzylecia 2001–2004.
Dwóm innym krajom kohezyjnym powiod³o siê lepiej. W
Hiszpanii wzrost zwiêkszy³ siê, jak siê wydaje, o niewielepowy¿ej 2% rocznie w latach 2002 i 2003, przy czymprzewiduje siê jego dalsze zwiêkszenie do prawie 3% wroku 2004. Tymczasem Grecja osi¹gnê³a poziomwzrostu w granicach 4% zarówno w roku 2002, jak i w2003, i taka jest te¿ prognoza na rok 2004 — co przed -
stawia siê znacznie lepiej ni¿ w przypadku reszty ob -
szaru Unii. Dlatego te¿ w tych dwóch krajach wsparcie zestrony funduszy strukturalnych mog³o przyczyniæ siê doutrzymania tendencji wzrostowej w gospodarce.
Spowolnienie tempa wzrostu mia³o ujemny wp³yw na za -
trudnienie dopiero ze stosunkowo d³ugim opóŸnieniem,
co po czêœci dzia³o siê zapewne z uwagi na towa -
rzysz¹c¹ pocz¹tkowo pracodawcom nadziejê, ¿e oka¿esiê ono bardziej krótkotrwa³e. Jednak w roku 2003 do -
prowadzi³o ono do obni¿enia stopy wzrostu zatrudnieniaw Irlandii, którego wielkoœæ szacuje siê na poni¿ej 1% im -
plikuj¹c spadek stopy zatrudnienia (przy stosunkowo wy -
sokim wzroœcie liczby ludnoœci w wieku produkcyjnym).Zjawisko to mia³o negatywny wp³yw na zatrudnienie wHiszpanii — chocia¿ tutaj zwiêkszenie liczby osób za -
trudnionych w dalszym ci¹gu przedstawia³o siê na po -
ziomie oko³o 1,5% w roku 2003, poci¹gaj¹c za sob¹ dal -
szy wzrost stopy zatrudnienia (o blisko 1 punkt procent -
owy). Szacunki dla Grecji wskazuj¹, ¿e w zakresie stopyzatrudnienia nast¹pi³ podobny wzrost. W Portugalii licz-ba zatrudnionych spad³a o 1% w 2003 r., przy czym prze-widuje siê pozostanie jej na zasadniczo tym samympoziomie w roku 2004, co bêdzie siê wi¹zaæ zeznacz¹cym zmniejszeniem siê stopy zatrudnienia.
Jeœli zaœ chodzi o pozosta³y obszar Unii– w dalszym ci¹gu
nienajlepsze wyniki osi¹ga³y Niemcy i W³ochy. W przy -
padku Niemiec trudno jest w zasadzie mówiæ o jakimkol -
wiek wzroœcie PKB w latach 2002 i 2003; we W³oszech zkolei wzrost osi¹gn¹³ poziom mniejszy ni¿ 0,5% w obu tychlatach. We Francji, gdzie wzrost PKB by³ podobny do unijnejœredniej z okresu przed rokiem 2001, w roku 2003 wyst¹pi³jedynie nieznaczny wzrost. W Holandii natomiast, gdziewzrost by³ poprzednio na poziomie znacznie powy¿ejœredniej, PKB wzrós³ nieznacznie w roku 2002, przy czymocenia siê, ¿e ju¿ w kolejnym roku odnotowano spadek.
Zmniejszaj¹ce siê regionalne ró¿nice
w zakresie PKB na mieszkañca
A¿ do czasu ostatniego spowolnienia wzrostu w roku 2001,
luka w zakresie wysokoœci PKB na mieszkañca miêdzynajmniej zamo¿nymi regionami Unii, stanowi¹cym g³ównecentrum zainteresowania polityki spójnoœci, a pozosta³ymiobszarami równie¿ siê w ostatnich latach zmniejszy³a. Jed -
nak jak dot¹d niemo¿liwa jest ocena sytuacji po roku 2001.
3
Nale¿y zauwa¿yæ, ¿e dane odnosz¹ce siê do regionów, na
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
4
460525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:01Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
5Canarias (E)
Guadeloupe Martinique Réunion
Guyane (F)
Açores (P)
Madeira
FR(DOM): 2000
© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. Granic Administracyjnych0 100 500 km1.1 PKB na mieszkañca (SSN), 2001
Wspó³czynnik, UE25=100
<5 0
5 0-7 5
7 5-9 090 - 100
100 - 125>= 125
/_0length.name.substituted_ród³o: Eurostat
brak danych
470525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:02Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
które powo³ujemy siê w tej i w pozosta³ych czêœciach
opracowania, odnosz¹ siê do wzrostu poziomu PKB na mi -
eszkañca w kategoriach realnych. Oparto je po raz pier -
wszy o regionalne wskaŸniki pochodz¹ce z nowej bazy da -
nych, któr¹ skonstruowano specjalnie po to, aby ukazy -
wa³a przez ca³y czas w sposób konsekwentny dane dlaregionów UE sklasyfikowanych jako NUTS II. Ró¿ni¹ siêone od danych, jakie zazwyczaj wykorzystywano we wc -
zeœniejszych badaniach empirycznych i analizach,maj¹cych za przedmiot poziom PKB w kategoriach SSN wd³u¿szych okresach czasu, co dla celów niniejszego opraco -
wania nie by³oby stosowne (zob. „Uwagi metodologiczne”na koñcu niniejszego rozdzia³u).
Regiony, którym nadano status Celu 1, z uwagi na ich
poziom PKB na mieszkañca wynosz¹cy poni¿ej 75% œre -
dniej unijnej, doœwiadczy³y wy¿szego poziomu wzrostuni¿ inne obszary Unii w okresie miêdzy rokiem 1988, kie -
dy to dokonano reformy funduszy strukturalnych, a 2001.Jak wskazuje powy¿sza analiza, wzrost osi¹gn¹³najwy¿sze poziomy w regionach kohezyjnych (sta -
nowi¹cych ponad po³owê regionów zakwalifikowanychdo Celu 1 i ponad po³owê zamieszkuj¹cej je ludnoœci).
W regionach Celu 1 ³¹czny poziom PKB na mieszkañca
wzrasta³ w okresie lat 1994–2001 o niemal 3% rocznie wkategoriach realnych (ta ostatnia data jest ostatnimokresem rocznym, dla którego dostêpne s¹ dane regio-nalne, obejmuj¹c w ten sposób poprzedni okres programo-wy i dwa pierwsze lata obecnego), w porównaniu z po -
ziomem wynosz¹cym niewiele wiêcej ni¿ 2% rocznie wpozosta³ej czêœci Unii. Nast¹pi³o to po okresie wzrostuwynosz¹cego poni¿ej 2% rocznie w trakcie poprzednichszeœciu lat (1988–1994), choæ wielkoœæ ta nadal prze -
kracza³a poziom wzrostu na pozosta³ym obszarze Unii(wynosz¹cym niewiele wiêcej ni¿ 1% rocznie
4).
Pocz¹wszy od roku 1988 poziom PKB na mieszkañca wregionach Celu 1 razem wziêtych podlega³ sta³ej kon -
wergencji ku unijnej œredniej.
Ró¿nice stopnia konwergencji
w zale¿noœci od regionu
Stopy wzrostu w dotychczasowych regionach Celu 1,
znacz¹co siê ró¿ni³y miêdzy nimi. Dlatego te¿ konwergen -
cja nie wyst¹pi³a w tym samym stopniu na terenie ca³ejUnii, lecz bardziej znacz¹co ni¿ na pozosta³ych terenachprzedstawia³a siê w krajach kohezyjnych mo¿e dziêkipo³¹czeniu wzglêdnie du¿ej pomocy strukturalnej i poli -
tyki krajowej ukierunkowanej na wzrost (tabela A1.2).W regionach Celu 1 na terenie czterech krajów kohe -
zyjnych wzrost PKB na mieszkañca znacznie prze -
wy¿sza³ œredni¹ unijn¹ od po³owy lat 90-tych. Jest wrównym stopniu prawd¹ w odniesieniu do hiszpañskichregionów Celu 1, gdzie oko³o 40% ludnoœci mieszkapoza obszarami Celu 1, jak i w odniesieniu do pozosta -
³ych trzech krajów, gdzie wszystkie regiony kwalifikuj¹siê do uzyskania pomocy. (W Hiszpanii, w okresiemiêdzy rokiem 1994 a 2001, wzrost PKB na mieszkañcaw obrêbie regionów Celu 1 osi¹gn¹³ poziom 3% w skaliroku — czyli niewiele tylko mniej, ni¿ w innych regionachtego kraju.)
Poza obszarem krajów kohezyjnych poziom wzrostu w
regionach Celu 1 przedstawia³ siê mniej imponuj¹co, przyczym wydaje siê, ¿e jego zmniejszenie, przynajmniejczêœciowo, powsta³o z przyczyny powolnego wzrostuna poziomie krajowym. W szczególnoœci w nowych lan -
dach niemieckich, gdzie zaobserwowano znacznywzrost PKB w pocz¹tku lat 90-tych — w okresie wkrótcepo zjednoczeniu, wzrost PKB na mieszkañca przedsta -
wia³ siê w zasadniczo tak samo jak œrednia unijna wokresie 1994–2001 (poni¿ej 2,5% rocznie). By³ to jednakw dalszym ci¹gu poziom o wiele przewy¿szaj¹cy wartoœædla pozosta³ej czêœci Niemiec (poni¿ej 1,5% rocznie).We w³oskim regionie Mezzogiorno poziom wzrostu (2%rocznie) by³ podobny do wielkoœci wystêpuj¹cej w pozos-ta³ej czêœci kraju, i lokowa³ siê tak samo poni¿ej unijnejœredniej.
W regionach objêtych dzia³aniami Celu 1 na pozosta³ym
obszarze Unii, w których zamieszkuje bardzo niewielkiodsetek ludnoœci danego kraju, wzrost PKB namieszkañca lokowa³ siê na poziomie œredniej unijnej dlatego okresu (zob. odnoœna „Uwaga metodologiczna”).
Pomimo ogólnej konwergencji PKB na mieszkañca w re -
gionach zapóŸnionych, nadal wystêpuje spora luka. W
29 regionach, stanowi¹cych miejsce zamieszkania bli -
sko 13% populacji krajów UE-15, poziom PKB na mie -
szkañca, w kategoriach SSN, wyniós³ poni¿ej 2/3 œre -
dniej za rok 2001. Regiony takie wystêpuj¹ w g³ównejmierze na terenie Grecji, Portugalii, na po³udniu Hisz -
panii i w po³udniowych W³oszech, lecz znalaz³o siê tak¿ew ich gronie piêæ regionów wschodnioniemieckich(Chemnitz, Dessau, Mecklenburg-Vorpommern, Mag -
deburg, Brandenburg-Nordost i Thüringen, brytyjskaCornwall oraz trzy spoœród francuskich departamentówzamorskich (mapa 1.1).
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
6
480525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:02Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Widoczna w regionach konwergencja
stóp zatrudnienia i wydajnoœci
Konwergencji PKB na mieszkañca towarzyszy³o zmniej -
szanie siê nierównoœci w zakresie stóp zatrudnienia na
obszarze regionów. O ile poziom zatrudnienia znacz¹cosiê zwiêkszy³ na terenie UE pocz¹wszy od po³owy lat90-tych, zwiêkszenie to by³o wiêksze na terenie regio -
nów Celu 1 ni¿ na pozosta³ym obszarze. W okresie lat1994–2001 liczba osób zatrudnionych w tych regionachwzrasta³a o niewiele mniej ni¿ 1,5% w skali roku, tj. owielkoœæ nieznacznie przekraczaj¹c¹ œredni¹ UE, zaœ wroku 2002 stopa zatrudnienia by³a o 5 punktów procen -
towych wy¿sza ni¿ szeœæ lat wczeœniej, wobec wzrostu o4 punkty procentowe na pozosta³ym obszarze Unii.
Wzrost wydajnoœci pracy równie¿ okaza³ siê wy¿szy w
regionach Celu 1, ni¿ w innych czêœciach Unii, ze œredni¹wartoœci¹ ponad 1,5% rocznie okresie lat 1994–2001, wzestawieniu ze stop¹ ok. 1% rocznie dla ca³ej UE. Zatemwzrost wydajnoœci przyczyni³ siê bardziej do zwiêkszeniaPKB ni¿ wzrost poziomu zatrudnienia.
Ta ostatnia wielkoœæ by³a jednak wyraŸnie zró¿nicowana
w regionach Celu 1. O ile nieznacznie przeros³a onaœredni¹ UE w przypadku Portugalii, choæ w Grecji od-powiednia wartoœæ przedstawia³a siê znacznie poni¿ejtej œredniej. Jak zauwa¿ono powy¿ej, liczba zatrudnio-nych ros³a znacz¹co w regionach Celu 1 na terenie Hisz-panii (o ok. 3% rocznie, co stanowi³o wielkoœæ wy¿sz¹ ni¿w pozosta³ej czêœci kraju), zaœ jeszcze wiêkszy wzrostnast¹pi³ w Irlandii (o 5% w skali roku). Naturaln¹ tegokonsekwencj¹ by³ w hiszpañskich regionach niski wzrostwydajnoœci pracy (0,5% rocznie).
W przeciwieñstwie do tego — w niemieckich regionach
Celu 1, czyli nowych landach, liczba osób zatrudnionychspad³a w tym okresie (o niemal 0,5% rocznie), lecz wydaj -
noœæ pracy wzros³a bardziej ni¿ w innych czêœciach krajuczy te¿ na terenie ca³ej Unii (o 2% rocznie). Podobnie wew³oskich regionach Celu 1 (Mezzogiorno) poziom za -
trudnienia wzrós³ stosunkowo niewiele (poni¿ej 0,5%rocznie), podczas gdy wzrost wydajnoœci równie¿siêgn¹³ poziomu powy¿ej œredniej (ponad 1,5% rocznie— wobec 1% w pozosta³ej czêœci W³och).
Chocia¿ poziom konkurencyjnoœci móg³ siê wobec po -
wy¿szego nieznacznie poprawiæ w tych dwóch obsza -
rach, podstawowym problemem pozostaje brak miejsc
pracy. Dotyczy to w szczególnoœci po³udniowych W³och,gdzie w roku 2002 zaledwie 43% ludnoœci w wieku pro -
dukcyjnym mia³o pracê, co oznacza³o odsetek znacznieni¿szy ni¿ w innych regionach Celu 1, lub na tle wszys -
tkich pozosta³ych obszarów Unii. Œrednia stopa zatrudnie -
nia we wszyst kich regionach Celu 1 by³a w dalszym ci¹gu
o 10 punktów procentowych ni¿sza od poziomu wystêp -
uj¹cego w innych czêœciach UE (56% — wobec 66,5%);(mapa 1.2). Zwiêkszanie stóp zatrudnienia w regionachopóŸnionych pozostaje dlatego centralnym elementemprowadzonej przez UE polityki spójnoœci.
Regionami problemowymi s¹ nie tylko te, które
cechuje najni¿szy poziom PKB na mieszkañca
S³abe wyniki ekonomiczne w UE i le¿¹ce u ich podstaw
problemy strukturalne nie s¹ bynajmniej ograniczone doregionów o najni¿szym poziomie PKB na mieszkañca. Ta -
kie problemowe regiony wystêpuj¹ na poziomie klasyfikacjiNUTS II, a liczniej jeszcze na poziomie NUTS III. Problemybêd¹ce udzia³em tych regionów wynikaj¹ z szeregu ró¿ -
nych Ÿróde³, w tej liczbie — schy³ku tradycyjnych dziedzinprzemys³u, warunków geograficznych wp³ywaj¹cychograniczaj¹co na rozwój, spadku liczby ludnoœci, a tak¿e —pogorszenia siê sytuacji sektora us³ug podstawowychb¹dŸ te¿ braku potencja³u dla tworzenia innowacji oraz nie-odzownych struktur wspomagania. Wszystkie te czynniki— rozpatrywane z osobna, czy te¿ w powi¹zaniu ze sob¹— oddzia³uj¹ demotywacyjnie na inwestorów i powstrzy-muj¹ rozwój nowych przedsiêbiorstw. Problemy te opisanow dalszych czêœciach opracowania (zob. rozdzia³y dot.spójnoœci terytorialnej i czynników konkurencyjnoœci). Wprzypadku nie stawienia im czo³a bêd¹ one siê w miarêup³ywu czasu pog³êbiaæ, prowadz¹c do postêpuj¹cegopogorszenia wyników gospodarczych.
Wystêpuje np. jedenaœcie regionów sklasyfikowanych w
ramach NUTS II o stosunkowo niskich poziomach PKB namieszkañca, w których rzeczywisty wzrost PKB w okresiemiêdzy 1994 a 2001 r. wyniós³ ok. 1% rocznie lub nawetmniej. We wszystkich tych regionach poziom PKB na mie -
szkañca (w kategoriach SSN) kszta³towa³ siê znacz¹coponi¿ej œredniej UE, lecz powy¿ej progu 75% pozwa -
laj¹cego zakwalifikowaæ do statusu obszaru Celu 1.
Owe 11 regionów rozrzuconych jest po terenie pó³no -
cno-wschodniej Anglii, kilku obszarach Niemiec (np. Ko -
blenz i Münster) i w Szwecji. W ka¿dym przypadku doœ -
wiadcza³y one niskiego wzrostu wydajnoœci, zwiêkszaj¹cej
siê œrednio zaledwie o 0,5% rocznie w ci¹gu odnoœnegookresu co stanowi³o tylko nieznacznie wiêcej ni¿ trzecia
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
7
490525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:02Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
81.2StopaZatrudnienia, 2002
Zatrudn ieniwwieku1 5-64jako procent popu lacjiwwieku1 5-64
<56,0
56,0 -60,2
60,2 -64,4
64,4- 68,6
>= 68,6
brakdanychOdchy lenie standardowe =8,4UE27=62,4
/_0length.name.substituted_ród³o: Eurostat iNarodowe BiuraStatystyczne
0 100 500 kmCanar ias (E)
Guade loupe Martinique Réun ion
Guyane ( F)
Açores (P)
Made ira
©EuroGeograf iczny Zw i¹zekds.Gran ic Adm inistracyjnych
500525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:02Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
œredniej UE, jak i niskiego wzrostu poziomu zatrudnienia
(niewiele powy¿ej 0,5% rocznie — w stosunku do œredniejdla UE wynosz¹cej niemal 1,5% w skali roku).
£¹czny ich poziom PKB na mieszkañca (w kat. SSN) wy -
niós³ w przybli¿eniu 85% œredniej UE, lecz niemal
wszystkie te regiony zawieraj¹ w sobie tereny, na którychmia³ miejsce niewielki wzrost w ci¹gu ostatnich 10 lubwiêcej lat, przy poziomie PKB na mieszkañca wy -
nosz¹cym mniej ni¿ 75% œredniej UE.
Gdyby wzrost gospodarczy w tych regionach w dalszym
ci¹gu by³ s³aby, poziom PKB na mieszkañca w niezbytodleg³ej ju¿ perspektywie spadnie poni¿ej poziomu 75%,co sprawi, ¿e mog¹ one zacz¹æ siê kwalifikowaæ do Celu1. Do tego czasu jednak problemy strukturalne mog¹ulec dalszemu pog³êbieniu, wymagaj¹c bardziej dra -
stycznych dzia³añ. Powstaje zatem pytanie, jak dalecepolityka spójnoœci powinna antycypowaæ tego rodzajupogorszenie sytuacji i interweniowaæ na wczesnym eta -
pie przy ni¿szych poziomach wydatkowanych kwot.
Wzrost PKB w krajach akcesyjnychW nowych Pañstwach Cz³onkowskich UE wzrost PKB
osi¹gn¹³ w okresie lat 1994–2001 œredni¹ niewiele wy¿sz¹ni¿ 4% w skali roku z wyj¹tkiem Wêgier (poziom niewieleni¿szy) i Czech. W Czechach stopa wzrostu wynios³a za-ledwie niewiele ponad 2% rocznie, podczas gdy w Bu³garii iRumunii (dwa kraje maj¹ce wst¹piæ do UE, które jednak nieosi¹gn¹ cz³onkostwa w roku 2004) PKB odnotowa³ ledwieœladow¹ zwy¿kê. Poniewa¿ jednak w omawianych krajachzmienia³ siê w ró¿ny sposób stan zaludnienia, znacz¹co siêzwiêkszaj¹c na Cyprze i na Malcie,zmniejszaj¹c siê o ok. 1% w krajachnadba³tyckich i w Bu³garii, i niewiele wpozosta³ych regionach, wzrost po -
ziomu PKB na mieszkañca ró¿ni³ siênieznacznie silniej ni¿ wzrost PKB.
W rezultacie, w nowych Pañstwach
Cz³onkowskich roczny wzrost PKB namieszkañca w kategoriach realnychwyniós³ w przybli¿eniu 1,5% wiêcej ni¿œrednia dla UE-15 w tym¿e okresie.
Pocz¹wszy od roku 2001 wyst¹pi³o
spowolnienie tempa wzrostu w tychkrajach, czêœciowo z powodu spadkuwzrostu w UE, g³ównym ich rynkueksportowym. Ogólnie bior¹c wzrost ukszta³towa³ siê napoziomie niewiele ni¿szym ni¿ 2,5% zarówno w roku2001, jak i w 2002, przy czym szacunek na rok 2003 wy -
nosi 3%. Spowolnienie tempa wzrostu szczególnie za -
znaczy³o siê w Polsce, gdzie œredni poziom tego wzrostuwyniós³ niewiele ponad 1% w latach 2001 i 2002; Maltaosi¹gnê³a jeszcze ni¿szy wynik, z uwagi na spadek po -
ziomu ruchu turystycznego p³yn¹cego z pañstw UE.
Niewielki wzrost poziomu zatrudnienia utrzymuje
siê w miarê postêpów procesu restrukturyzacji
Jeszcze przed wyst¹pieniem ostatniego zastoju doko -
nuj¹cy siê wzrost raczej w niewielkim stopniu przyczyni³
siê do z³agodzenia problemów z zatrudnieniem, jakiewyst¹pi³y w krajach przechodz¹cych okres transformacjiustrojowej z pocz¹tkiem lat 90-tych. We wszystkich kra -
jach o wy¿szej stopie wzrostu — z wyj¹tkiem Wêgier iS³owenii — wydajnoœæ pracy znacz¹co siê zwiêkszy³a,zaœ poziom zatrudnienia wzrós³ o niewielk¹ wartoœæ (na£otwie), b¹dŸ te¿ spad³ (we wszystkich innych przypad -
kach), odzwierciedlaj¹c sytuacjê, restrukturyzacji go-spodarek tych krajów jest jeszcze daleka od ukoñczenia.
Poziom wzrostu w krajach akcesyjnychw trakcie okresu
ich transformacji wynik³ zatem w zasadniczej mierze zezwiêkszonego poziomu produkcji, nie zaœ z wy¿szegopoziomu zatrudnienia. W wiêkszoœci krajów taki stanrzeczy utrzyma³ siê przez wiêksz¹ czêœæ ostatnich lat,zw³aszcza w krajach o najni¿szym poziomie PKB na mie -
szkañca. (Termin kraje akcesyjne stosowany jest w tre -
œci niniejszego raportu wobec dziesiêciu nowych PañstwCz³onkowskich oraz Bu³garii i Rumunii.)
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
9 
01020304050607080
DK NL SE UK FI AT PT DE IE LU FR BE ES EL IT CY CZ SI EE LT LV RO HU SK PL BG010203040506070801998
2002
średnia UE15 2002
docelowa lizbo ńska 2010Zatrudnieni w wieku 15-64 jako % ludno ści w 
wieku 15-641.2 Wska źnik zatrudnienia, 1998 i 2002
MT: brak danych; BG i CY: brak danych za 1998 rok
Żródło: Eurostat, LFS
510525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:02Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
W okresie miêdzy rokiem 1998 (kiedy to uzyskano dane
dla wiêkszoœci odnoœnych krajów) a 2002 stopa zatru -
dnienia spad³a o ponad 7 punktów procentowych zar -
ówno w Polsce, jak i w Rumunii, o niemal 4 p.p. w Estoniioraz o 2 p.p. w Czechach, na S³owacji i Litwie. W S³owen -
ii zaœ stopa zatrudnienia wzros³a (choæ tutaj wartoœæ tegowzrostu wynios³a poni¿ej 1 punktu procentowego), na£otwie i Wêgrzech (o ponad 3 p.p. w ostatnim wymie -
nionym przypadku — chocia¿, jak wskazano poni¿ej,odnoœny poziom pozostaje znacznie poni¿ej œredniejUE-15). (Wykres 1.2).
Wzmiankowane powy¿ej spowolnienie wzrostu doprow -
adzi³o do dalszego spadku poziomu zatrudnienia,
szczególnie w Polsce, gdzie liczba osób zatrudnionychzmniejszy³a siê o ponad 2% w roku 2002, przy czym sza -
cuje siê dalszy jej spadek w roku 2003. W tym ostatnimroku oczekuje siê wzrostu poziomu zatrudnienia o ponad0,5% w dwóch krajach — tj. na Litwie i na S³owacji.
Niskie stopy zatrudnienia
w pañstwach akcesyjnych
W nastêpstwie zmniejszenia wzrostu poziomu zatrudnie-
nia odsetek ludnoœci w wieku produkcyjnym maj¹cej pra-cê w krajach akcesyjnych, systematycznie siê zmniej-sza³ od czasu rozpoczêcia procesu transformacji, gdytymczasem analogiczny odsetek wzrós³ w krajachUE-15. W roku 2002 stopa zatrudnienia osi¹gnê³a œre-dni¹ wynosz¹c¹ zaledwie 56% w dziesiêciu nowych Pa -
ñstwach Cz³onkowskich — to jest znacznie ni¿ej ni¿ wy -
nosi œrednia UE-15 (niewiele ponad 64%), choæ jest towielkoœæ podobna do wystêpuj¹cej w regionach Celu 1.Podobieñstwo to jednak przys³ania fakt, ¿e stopy za -
trudnienia w regionach Celu 1 wykazywa³y znacz¹c¹tendencjê wzrostow¹ a¿ do chwili ostatniego spowoln -
ienia, podczas gdy w nowych Pañstwach Cz³onkowskichwykazywa³y tendencjê spadkow¹.
We wszystkich krajach akcesyjnych (z wyj¹tkiem Cypru)
stopa zatrudnienia kszta³towa³a siê poni¿ej celów wy -
znaczonych dla UE na szczycie w Lizbonie, okreœlonychwskaŸnikami: 67% — w roku 2005 i 70% — w 2010 r. Oile w Czechach stopa ta (65,5%) by³a wzglêdnie bliskadocelowemu wskaŸnikowi wynosz¹cemu 67%, wS³owenii równa³a siê œredniej unijnej, to w innych krajachdystans by³ znaczny. Na Wêgrzech i S³owacji stopa tawynosi³a oko³o 56%, czyli by³a podobna do analogicznejwielkoœci w Grecji i nieco wy¿sza ni¿ œrednia dla W³och; zkolei w Polsce sytuowa³ siê ona na poziomie niecoponi¿ej 52% — a wiêc ni¿ej ni¿ w jakimkolwiek zobecnych Pañstw Cz³onkowskich.
Du¿e ró¿nice poziomów PKB na mieszkañca
pomiêdzy regionami krajów akcesyjnych
W krajach akcesyjnych wzrost na poziomie regionów da -
leki by³ od stanu zrównowa¿enia. We wszystkich krajach
przechodz¹cych transformacjê w nieproporcjonalnysposób koncentrowa³ siê w kilku regionach, szczególnie— w stolicach pañstw i obszarach je okalaj¹cych. Wefekcie regionalne nierównoœci w zakresie poziomu PKBna mieszkañca znacz¹co siê powiêkszy³y.
Zarówno w Czechach, jak i na S³owacji, 20% ludnoœci za -
mieszkuj¹cej najbardziej zamo¿ne regiony ma poziom
PKB na mieszkañca wynosz¹cy niewiele ponad dwu -
krotnoœæ poziomu bêd¹cego udzia³em 20% mieszkañcówregionów najmniej zamo¿nych. Na Wêgrzech poziom PKBna mieszkañca w regionach zamieszkiwanych przez naj -
bardziej zamo¿n¹ czêœæ (20%) ludnoœci jest w przybli¿eniu2,4 razy wy¿szy ni¿ poziom w regionach najmniej zamo-¿nych, co stanowi ró¿nicê wy¿sz¹ ni¿ w jakimkolwiek Pañ-stwie Cz³onkowskim obecnej UE.
Rozszerzenie powiêkszy ró¿nice
poziomu PKB na mieszkañca w UE
Dziesiêæ nowych Pañstw Cz³onkowskich UE w znacznie
wiêkszym stopniu przyczyni siê do powiêkszenia liczbyludnoœci UE (o niewiele mniej ni¿ 20%) ni¿ dopowiêkszenia unijnego PKB (w przybli¿eniu 5%). Bu³ga -
ria i Rumunia razem wziête powiêksz¹ ludnoœæ Unii o ko -
lejnych 8% — lecz PKB o mniej ni¿ 1%. Nawet bior¹c poduwagê ni¿sze koszty utrzymania, wszystkie te kraje s¹mniej zamo¿ne ni¿ obecne Pañstwa Cz³onkowskie. Zbli -
¿aj¹ce siê rozszerzenie Unii do 25 Pañstw Cz³onkows -
kich, nastêpnie zaœ do 27 lub nawet wiêcej, przyczyni siêzatem w sposób fundamentalny do zmiany skali nie -
równoœci wystêpuj¹cych na terenie UE. Polityka spój -
noœci oraz inne kierunki unijnej polityki bêd¹ musia³y siêodpowiednio przystosowaæ w powy¿szej sytuacji.
Chocia¿ nowe Pañstwa Cz³onkowskie przesz³y od
po³owy lat 90-tych okres szybszego wzrostu ni¿ krajeUE-15, ró¿nica w zakresie PKB na mieszkañca pozo -
staje wyraŸna. Z tej pierwszej grupy krajów jedynieMalta, Cypr i S³owenia mia³y PKB na mieszkañca, roz -
patrywany w kategoriach SSN, na poziomie znaczniepowy¿ej 60% œredniej UE-15 w roku 2001. W Polsce,
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
10
520525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:02Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Estonii i na Litwie by³o to zaledwie oko³o 40% œredniej,
na £otwie zaœ — jedynie 35% œredniej. Tymczasem wBu³garii i Rumunii wskaŸnik ten wynosi³ zaledwie ok.26–27%.
Po dokonaniu rozszerzenia wyst¹pi zatem znaczne
powiêkszenie ró¿nic w poziomie dochodów miêdzynajbardziej i najmniej zamo¿nymi Pañstwami Cz³on-kowskimi. Nawet jeœli œredni poziom PKB na mie-szkañca w rozszerzonej Unii bêdzie ni¿szy ni¿ wUE-15, tylko Cypr bêdzie mia³ poziom powy¿ej 80%œredniej w UE-25. Na £otwie poziom ten wynosi zale-dwie 36% œredniej UE-25; to mniej ni¿ po³owa poziomuwystêpuj¹cego w Grecji czy Portugalii (77–78%), pod -
czas gdy w przypadku Rumunii i Bu³garii wynosi onponi¿ej 30% œredniej (wykres 1.3).Innymi s³owy — podczas gdy ró¿nica dziel¹ca œredni po -
ziom PKB na mieszkañca w UE-15 i poziom wystêpuj¹cyw najmniej zamo¿nych Pañstwach Cz³onkowskich wy -
nosi obecnie mniej ni¿ 30% (tj. Grecja i Portugalia wyka -
zuj¹ poziom wynosz¹cy niemal 30% poni¿ej œredniej),ró¿nica podwoi siê, gdy nowe Pañstwa Cz³onkowskiedo³¹cz¹ do Unii w roku 2004 (poziom bowiem PKB namieszkañca £otwy wynosi ponad 60% poni¿ej œredniejdla UE-25) i jest prawdopodobne, ¿e powiêkszy siê ona zchwil¹ wejœcia do Unii Bu³garii i Rumunii.
W rozszerzonej UE jej pañstwa mo¿na podzieliæ na trzy
grupy wed³ug poziomu PKB na mieszkañca, liczonego wkategoriach SNN. W pierwszej grupie, sk³adaj¹cej siê z12 spoœród UE-15, poziom PKB na mieszkañca wynosiznacznie powy¿ej œredniej dla UE-25 (o 10% lub wiêcej).
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
11 
020406080100120140
LU IE DK NL AT UK BE FR SE FI DE IT ES CY EL PT MT SI CZ HU SK PL EE LT LV RO BG020406080100120140Wskaźnik, UE25=1001.4 PKB na mieszka ńca (PPS), 2002
206,7
Źródło: Eurostat, sprawozdania krajoweŚrednia UE25 
050100150200250300
BE DK DE EL ES FR IE IT LU NL AT PT FI SE UK BG CY CZ EE HU LT LV MT PL RO SI SK050100150200250300Wskaźnik UE25=1001.3 PKB na mieszka ńca (PPS) w podziale na kraje i regiony o danych ekstremalnych, 2001
HainautAntwerpen Bruxelles / 
Brussels
DessauOberbayernHamburg
Dytiki 
ElladaSterea 
Ellada
ExtremaduraMadrid
GuyaneÎle de France
Border, 
Midland 
and 
WesternSouthern 
and Eastern
CalabriaBolzano / 
Bozen
FlevolandUtrecht
BurgenlandSalzburgWien
 AçoresLisboa e 
Vale do 
Tejo
Itä-SuomiÅland
Norra 
MellansverigeStockholm
Cornwall & Isles 
of ScillyBerkshire, Bucks & 
OxfordshireInner London
Yuzhen TsentralenYugozapaden
SeverozápadJihozápadPraha
Észak-
MagyarországKözép-Magyarország
LubelskieMazowieckie
Nord-EstBucure şti
Východné 
SlovenskoZápadné 
SlovenskoBratislavský
Zródło: Eurostat, sprawozdania krajowe
530525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:03Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
W drugiej grupie, licz¹cej siedem pañstw, wœród których
znajduj¹ siê pozosta³e trzy obecne Pañstwa Cz³onkow -
skie — Hiszpania, Portugalia i Grecja, a tak¿e Cypr, Cze -
chy, S³owenia i Malta, poziom PKB na mieszkañca wy -
nosi od 68% do 94% UE-25. W grupie trzeciej, na któr¹z³o¿y siê osiem pañstw (w tej liczbie — Bu³garia i Rumu -
nia), z których wszystkie s¹ nowymi lub przysz³oœciowymicz³onkami Unii, poziom ten wynosi poni¿ej 60% œredniej(wykres 1.4).
Ró¿nice miêdzy regionami jeszcze
bardziej powiêksza siê po rozszerzeniu
Rozszerzenie Unii przyniesie nawet wiêkszy skutek, wo -
bec ró¿nic miêdzy regionami ni¿ miêdzy poszczególnymi
krajami. O ile w chwili obecnej oko³o 73 miliony ludzi, 19%populacji UE-15, zamieszkuje regiony z PKB na miesz -
kañca wynosz¹cym mniej ni¿ 75% œredniej unijnej, zgodniez najnowszymi szacunkami (na rok 2001) prawie tyle samo— ok. 69 milionów spoœród 74,5 mln osób, które stan¹ siêobywatelami UE w roku 2004 (92% ca³oœci ludnoœci) ¿yje wregionach z PKB na mieszkañca wynosz¹cym poni¿ej 75%œredniej dla UE-25, w regionach zlokalizowanych w no-wych Pañstwach Cz³onkowskich.
Nie oznacza to jednak, owe 69% ludzi do³¹czy do tych,
którzy w chwili obecnej ¿yj¹ w regionach o poziomie PKBna mieszkañca wynosz¹cym poni¿ej 75% unijnej œred-niej, gdy¿ œrednia ta zostanie w nastêpstwie rozszerzeniaobni¿ona (ze œredniej wartoœci UE-15 do wartoœciUE-25). Przyniesie to skutek w postaci zmniejszenia licz -
by ludnoœci zamieszkuj¹cej takie regiony na terenieobecnej UE-15 o oko³o 19 milionów. Rezultat netto roz -
szerzenia bêdzie zatem oznacza³ zwiêkszenie liczbyosób mieszkaj¹cych w regionach z PKB na mieszkañcani¿szym od 75% œredniej do 123 mln w UE-25. Z chwil¹przy³¹czenia siê Bu³garii i Rumunii liczba ta wzroœnie do153 mln, czy te¿ prawie 32% ludnoœci Unii licz¹cej wtedyju¿ 27 krajów, to znaczy podwoi siê w stosunku do liczbyosób obecnie zamieszkuj¹cych takie regiony.
W Unii z³o¿onej z 27 Pañstw Cz³onkowskich 2/3 ludzi
mieszkaj¹cych w regionach z poziomem PKB na mie -
szkañca poni¿ej 75% œredniej unijnej zamieszkiwa³obynowe Pañstwa Cz³onkowskie. Mniej wiêcej jedna osobana szeœæ mieszka³aby w regionach, w których poziomPKB na mieszkañca wynosi poni¿ej po³owy œredniej dlaUE. ¯aden z 38 uwzglêdnionych tu regionów nie znaj -
duje siê na terenie obecnej UE-15.Statystyczny efekt rozszerzenia
Rozszerzenie Unii w znacznie wiêkszym stopniu przy -
czyni siê do wzrostu liczby ludnoœci Unii ni¿ do wzrostu
jej PKB, zmniejszaj¹c znacz¹co œredni¹ wielkoœæ PKBna mieszkañca. Ta œrednia wielkoœæ dla UE-25 bêdziemniej wiêcej 12,5% ni¿sza ni¿ œrednia dla UE-15. W od -
niesieniu do 17 regionów bêdzie to oznaczaæ, ¿e ich do -
chód na mieszkañca nie jest ju¿ ni¿szy od 75-procento -
wego progu, pod warunkiem, ¿e ten próg jest obecnieni¿szy ni¿ poprzednio. Tak¿e w przypadku Malty, gdziesytuuje siê on obecnie poni¿ej 75% œredniej dla obecnejUE-15 wyniesie powy¿ej 75%.
Zatem szacunkowe oceny wskazuj¹, ¿e w takich region -
ach zamieszkuje mniej wiêcej 19 milionów ludzi, z kt -
órych wszystkie maj¹ obecnie status obszarów Celu 1 w
zakresie funduszy strukturalnych (kolejne 400,000 przy -
bêdzie za spraw¹ Malty). Je¿eli kryterium decyduj¹ce oprzyznaniu takiego statusu pozostanie nie zmienione,odnoœne regiony utrac¹ uprawnienie do zakwalifikowa -
nia ich pod k¹tem pomocy strukturalnej, nawet gdybywystêpuj¹cy w nich poziom PKB na mieszkañca by³dok³adnie taki sam po rozszerzeniu, jaki by³ przed nim,co dotyczy tak¿e problemów natury strukturalnej,le¿¹cych u podstawy wzglêdnie niskiego poziomu tegoparametru, które to problemy wywo³a³y pocz¹tkowouruchomienie pomocy strukturalnej. Wed³ug obecnychszacunków cztery spoœród tych regionów znajduj¹ siênp. we wschodniej czêœci Niemiec, kolejne cztery — naterenie Wielkiej Brytanii, inne cztery — w Hiszpanii, pojednym za œ — w Grecj i i w Portugalii (tabela A1.3).
Nierównoœci w zakresie poziomuzatrudnienia wystêpuj¹ce miedzyregionami pozostan¹ równie znaczne...
Stopy zatrudnienia w wiêkszoœci regionów krajów akce -
syjnych s¹ ni¿sze ni¿ œrednia dla obecnej UE-15, chocia¿
w ¿adnym z tych krajów nie s¹ one tak niskie jak napo³udniu W³och. Tylko w czterech regionach: na Cyprzeoraz w trzech regionach czeskich (Stredni Èechy, Jihoz -
ápad i Praha) odnoœna stopa przekroczy³a okreœlon¹ wLizbonie wartoœæ docelow¹ dla roku 2005, tj. 67%, i tylkoregion praski legitymowa³ siê poziomem powy¿ej 70%(lizboñski poziom docelowy dla roku 2010). Dla odmianymamy wœród obecnych Pañstw Cz³onkowskich 53 re -
giony NUTS II, w których stopa przekroczy³a przywo³an¹tu wartoœæ — przy czym wiêkszoœæ z nich zlokalizowa -
nych jest w krajach nordyckich, Wielkiej Brytanii i Holandii.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
12
540525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:03Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
W UE-25, bêdzie zatem 14 regionów, w których stopa
zatrudnienia jest ni¿sza ni¿ 50%, mianowicie: szeœæ wpo³udniowych W³oszech, jeden w Hiszpanii (Ceuta y Me -
lilla) i jeden we Francji (Corse) — na terenie UE-15, orazpiêæ regionów w Polsce i jeden na Wêgrzech (Észak-Al -
föld) — na obszarze nowych Pañstw Cz³onkowskich. (WBu³garii wystêpuj¹ kolejne trzy regiony o stopach poni¿ejtego poziomu.)
Regiony te, cechuj¹ce siê niskim poziomem zatrud -
nienia, charakteryzuj¹ siê w zasadzie wzglêdnie niskimi
poziomami PKB na mieszkañca, co w du¿ym stopniu wy -
nika z niemo¿noœci zatrudnienia du¿ej liczby ludzi wdzia³alnoœci zwi¹zanej z produkcj¹. W niektórych krajachkandyduj¹cych do Unii — szczególnie w Polsce, ale tak -
¿e w Rumunii, stopa zatrudnienia jest œciœlej zwi¹zana zrozmiarem sektora rolniczego, który w jakimœ sensie za -
pewnia w ostatecznoœci miejsca pracy, ni¿ z poziomemPKB na mieszkañca. Stanowi to odzwierciedlenie sytua -
cji, w której dzia³alnoœæ rolnicz¹ uprawia siê z powodówbytowych, co kontrastuje z sytuacj¹ w dzisiejszej UE,gdzie stopy zatrudnienia kszta³tuj¹ siê na niskimpoziomie w regionach rolniczych.
Zatem, szczególnie w tych regionach rozwojowi gospo-
darczemu bêdzie towarzyszyæ znacz¹ca restrukturyzacjai przesuniêcia zatrudnienia miêdzy sektorami, chocia¿koniecznoœæ restrukturyzacji ¿adn¹ miar¹ nie jest ogra-niczona tylko do tych regionów.
...Struktura sektorowa wskazuje na mo¿liwoœæ
powa¿nej restrukturyzacji w krajach akcesyjnych...
Wgl¹d w mo¿liwe przysz³e zmiany w strukturze zatru -
dnienia, w miarê postêpów rozwoju gospodarki, mo¿na
uzyskaæ w drodze porównywania sposobu podzia³u zatru -
dnienia miêdzy sektory dzia³alnoœci w krajach akcesyjnychi w obecnych krajach UE-15, natomiast w tych ostatnich,przez porównanie Celu 1 i innych (mapa A1.1). Tego ro -
dzaju porównanie jest najbardziej pouczaj¹ce wtedy, gdydokona siê wyraŸnej korekty dostosowawczej w zakresieró¿nic w ogólnej stopie zatrudnienia poœród ró¿nych ob -
szarów — innymi s³owy: gdy zbada siê udzia³ ludnoœci wwieku produkcyjnym, zatrudnionej w ró¿nych sektorach(bran¿ach) — nie zaœ w prosty sposób przez zestawienieze sob¹ udzia³ów ró¿nych sektorów czy bran¿ w ca³kowitejliczbie zatrudnionych. W ten sposób uzyskujemy instrukta¿co do ewentualnego sposobu, w jaki osoby znajduj¹cepracê zostan¹ podzielone miêdzy sektory, w miarêprzyrostu liczby osób zatrudnionych w krajach i regionachmniej rozwiniêtych.
Ogólna stopa zatrudnienia w krajach akcesyjnych by³a w
roku 2002 w dalszym ci¹gu nieco wy¿sza ni¿ w obecnychregionach Celu 1. Dzieje siê tak w znacznym stopniu zuwagi na znacznie wiêksze liczby osób zatrudnionych wrolnictwie i przemyœle przetwórczym, co jest rekom -
pensowane w du¿ej mierze ni¿szym poziomem zatru -
dnienia w us³ugach, jak równie¿ w budownictwie (tabelaA1.4).
Wzglêdnie niski poziom zatrudnienia w sektorze us³ug w
krajach kandyduj¹cych jest bardziej widoczny w po -
równaniu z regionami Unii spoza Celu 1, odzna -
czaj¹cymi siê wiêksz¹ liczb¹ osób zatrudnionych w tymsektorze ni¿ regiony objête tym celem. Niedobór w tymzakresie jest znaczny we wszystkich rodzajach dzia³al -
noœci us³ugowej. Szczególnie wyraŸnie wystêpuje on wobszarze us³ug specjalistycznych b¹dŸ œwiadczoneprzez samorz¹dy lokalne, biznes i us³ugi finansowe orazoœwiata, ochrona zdrowia i us³ugi spo³eczne), w którychzakresie ró¿nica miêdzy regionami Cel u 1 a innymi
regionami przybiera najbardziej ewidentn¹ postaæ.
O ile zatem struktura zatrudnienia w krajach akcesyjnych
przejawia³a w okresie ich transformacji tendencjê dozmian w kierunku UE, to stopa zmian okaza³a siê po-wolna. Znacz¹cy spadek liczby miejsc pracy w rolnictwiei podstawowych ga³êziach przemys³u nie zosta³ jeszczew wiêkszoœci regionów zrekompensowany dostat -
ecznym wzrostem liczby miejsc pracy w sektorze us³ug.Poza tym mo¿na siê w przysz³oœci spodziewaæ dalszejutraty miejsc pracy w znacznej skali, przede wszystkim wrolnictwie.
…ukierunkowanej zw³aszcza na sektor us³ug, w
którym skupi³ siê wzrost liczby miejsc pracy w Unii
Z doœwiadczenia obecnych Pañstw Cz³onkowskich mo -
¿na wnosiæ, ¿e przysz³e zwiêkszenie liczby miejsc pracy
w sektorze us³ug w krajach akcesyjnych i regionach Celu1 mo¿e siê zapewne skupiæ w obszarze us³ug specjalisty -
cznych i œwiadczonych na rzecz lokalnej spo³ecznoœci,choæ mo¿na by równie¿ oczekiwaæ znacz¹cej ekspansjiw zakresie us³ug podstawowych (dzia³alnoœci handlowejo charakterze dystrybucyjnym, hotelarstwa i restauracji,transportu i komunikacji, ³¹cznoœci oraz us³ug œwiadczo -
nych na rzecz lokalnej spo³ecznoœci), w których zakresie
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
13
550525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:03Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
poziom zatrudnienia w dalszym ci¹gu sytuuje siê znacz -
nie poni¿ej poziomu z UE-15.
W okresie 1996–2002, kiedy to ogólna stopa zatrudnie -
nia w UE-15 wzros³a zaledwie o 4 punkty procentowe,
praktycznie ca³oœæ wzrostu liczby miejsc pracy dotyczy³asektora us³ug, przy czym us³ugi zaawansowane b¹dŸ te¿wyspecjalizowane sk³adaj¹ siê na niemal 40% wzrostunetto poziomu zatrudnienia, zaœ us³ugi samorz¹dowe —na dalsze 26% (wykres 1.5). W powy¿szym okresie tedwie bran¿e przynios³y zatem podwojenie liczby dodat -
kowych miejsc pracy netto, stworzonych w zakresiepodstawowych us³ug.
Dla odmiany, miejsca pracy w rolnictwie, podstawowych
ga³êziach przemys³u przetwórczego i us³ugach komu -
nalnych spad³y w stosunku do liczby ludnoœci w wieku pro -
dukcyjnym, podczas gdy nast¹pi³y niewielkie przyrosty sta -
nu zatrudnienia w przemyœle chemicznym i maszynowym,wiêksza zaœ zwy¿ka w budownictwie, który to przemys³ naj -
bardziej odczuwa skutki oddzia³ywania cyklu koniunktural -
nego. Trwaj¹cy w dalszym ci¹gu trend rozwojowy w za-kresie us³ug zaawansowanych, tudzie¿ us³ug samorz¹do-wych, uwypukla potrzebê podniesienia poziomów wy-kszta³cenia, przy danym zapotrzebowaniu tych ga³êzi nawysoko wykwalifikowanych pracowników, którego wzrostmo¿na z du¿¹ doz¹ prawdopodobieñstwa przewidywaæ wokresie przysz³ych lat.
5
Wyzwanie, jakie stoi przed krajami akcesyjnymi, od -
zwierciedlone w regionach Celu 1, okreœlono jakoumacnianie konkurencyjnoœci w d³ugiej perspektywieczasowej, w celu utrzymania wysokich stóp wzrostugospodarczego, z równoczesnym podwy¿szaniem stópzatrudnienia. Umacnianie konkurencyjnoœci oznaczanieprzerwane podnoszenie wydajnoœci, której poziompozostaje znacznie poni¿ej poziomu UE-15, zaœ w od -
niesieniu do regionów lepiej prosperuj¹cych porównanieto wypada jeszcze bardziej niekorzystnie.
Chocia¿ wa¿ne jest podkreœlenie faktu, ¿e nie wystêpuje
w d³u¿szej perspektywie czasowej konflikt miêdzy takokreœlonym celem a wzrostem poziomu zatrudnienia —takie tworzenie sta³ych miejsc pracy istotnie jest zale¿neod wzrastaj¹cej konkurencyjnoœci — to niekonieczniedzieje siê tak na krótk¹ metê. Przesuniêcia w zakresiezatrudnienia dokonuj¹ce siê od sektorów o niskiej wy -
dajnoœci (szczególnie rolnictwa) w kierunku sektorów owydajnoœci wy¿szej maj¹ znaczenie zasadnicze, w celuzwiêkszenia konkurencyjnoœci. Równoczeœnie istniejepotrzeba zwiêkszenia wydajnoœci dzia³añ w ramach se -
ktorów, a tak¿e kontynuowania procesu racjonalizacji izmniejszania zjawiska nadmiernego zatrudnienia, którewyst¹pi³o w okresie transformacji (mapa A1.2).
Konwergencja wyzwaniem dla krajów akcesyjnychProblemy strukturalne w krajach akcesyjnych, le¿¹ce u
podstaw niskiego poziomu PKB na mieszkañca i nis-kiego poziomu zatrudnienia, s¹ zasadnicze i dalekosiê¿-ne. Wyzwaniem stoj¹cym przed polityk¹ spójnoœci jestdopomo¿enie tym krajom w zakresie unowoczeœnieniaich infrastruktury, modernizacji ich systemów edukacji iszkoleñ, a tak¿e stworzenia otoczenia biznesowegosprzyjaj¹cego inwestycjom tak, aby te kraje mog³y utrzy -
maæ wysokie stopy wzrostu, wymagane w celu dokon -
ania konwergencji ku poziomom do -
chodów i zatrudnienia w UE. Aby taksiê sta³o, potrzebne s¹ poziomywzrostu dla wiêkszoœci krajów rzêduco najmniej 5–6% rocznie w d³u¿ -
szym okresie czasu (zob. ramka dot.scenariuszy dostosowania do po -
ziomu UE).
Nie jest to niemo¿liwe, jak to dobitnie
wykazuj¹ doœwiadczenia irlandzkie,ale zagwarantowanie przezwyciê -
¿enia problemów strukturalnych wtych krajach i mo¿liwoœciznacz¹cego zwiêkszenia ichkonkurencyjnoœci bêdzie wymagaæskutecznego wsparcia ze strony UE,
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
14 
-0,5 0,0 0,5 1,0 1,5 2,0 2,5 3,0 3,5 4,0 4,5
-0,5 0,0 0,5 1,0 1,5 2,0 2,5 3,0 3,5 4,0 4,5Rolnictwo
Górn., gazown., energ., przem. wod.
Produkcja podstawowa
Chemikalia + oczyszczanie
Budownictwo cywilne
Budownictwo przem.
Usługi podstawowe
Usługi zaawansowane
Usługi komunalne
Administracja publiczna
OgółemZmiana w zatrudnieniu jako % ludno ści w wieku produkcyjnym1.5 Zmiana we wska źnikach zatrudnienia sektorowego w UE-15, 
1996-2002
Zródło: Eurostat, LFS oraz sprawozdania krajowe
560525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:03Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
jak równie¿ zastosowania skutecznego zestawienia
elementów polityki wewnêtrznej.
Udzia³ polityki spójnoœci we wzroœcie UEOsi¹ganie wysokich poziomów wzrostu w krajach akce -
syjnych jest wa¿ne nie tylko z punktu widzenia podno -
szenia standardów ¿ycia w nich i kreowania zasobów
wymaganych do finansowania udoskonaleñ w zakresieinfrastruktury, us³ug samorz¹dowych itd., lecz jest onorównie¿ wa¿ne dla obecnych Pañstw Cz³onkowskich.Bior¹c pod uwagê rosn¹c¹ wspó³zale¿noœæ wystêpuj¹c¹w dziedzinie handlu i inwestycji, rozwój gospodarczy no -
wych Pañstw Cz³onkowskich mo¿e potencjalnie staæ siêŸród³em dynamiki pozwalaj¹cej na zapocz¹tkowanie iutrzymanie wy¿szych poziomów wzrostu na ca³ym ob -
szarze UE.
Strukturalne braki w zakresie infrastruktury i kapita³u
ludzkiego oznaczaj¹, ¿e te kraje, jak równie¿ wiele re -
gionów zapóŸnionych i problemowych na terenie UE-15,nie s¹ w stanie wnieœæ odpowiedniego wk³adu do konku-rencyjnoœci UE jako ca³oœci.
Efektem tego s¹ ni¿sze poziomy dochodów i zatru-
dnienia w UE, i ni¿szy potencja³ wzrostowy ze szkod¹dla wszystkich. Niwelowanie wystêpuj¹cych obecnienierównoœci umocni³oby zatem konkurencyjnoœæ go-spodarki UE i jej potencja³ w zakresie sta³ego rozwoju.Przyczyni³oby siê to tak¿e do zmniejszenia ryzykatworzenia siê „w¹skich garde³” i presji inflacyjnej wy -
stêpuj¹cych w silniejszych regionach przy doko -
nuj¹cym siê wzroœcie, powoduj¹c niejako „przedter -
minowe” jego ustanie.
W przypadku krajów akcesyjnych pozwoli³oby im to na
zwiêkszenie ich stopy wzrostu gospodarczego i nazwiêkszenie ich importu z obecnych Pañstw Cz³on -
kowskich UE. W chwili obecnej wielkoœæ tego importustanowi ponad po³owê wartoœci PKB w tych krajach —a wiêc jest to wiêcej ni¿ w krajach kohezyjnych (w Gre -
cji i Hiszpanii import stanowi jedynie 30% PKB, w Por -
tugalii zaœ — 38%) — przy czym w przypadku poja -
wiania siê wzrostu import przejawi³ tendencjêwzrostow¹ o wiele wiêksz¹ ni¿ poziom PKB. Istniejeprawdopodobieñstwo, ¿e tendencja ta siê bêdzieutrzymywaæ jeszcze przez jakiœ czas, w miarê zakupuwyrobów przemys³owych, szczególnie maszyn iurz¹dzeñ, których nie produkuj¹ u siebie, lecz które s¹wymagane dla trwa³ego rozwoju tych krajów.Wszelkie zatem przyrosty PKB prowadz¹ w nieproporcjo -
nalny sposób do dokonywania zakupów towarów za gra -
nic¹, przede wszystkim z obecnych Pañstw Cz³onkows -
kich UE, które sk³adaj¹ siê na oko³o 60% ca³oœci realiz -
owanego importu, nade wszystko zaœ — z Niemiec (nasam ten kraj sk³ada siê ok. 25% wielkoœci importu), a ta -
k¿e W³och (niemal 10%).
Korzyœci odnoszone szczególnie przez Niemcy i
W³ochy w rezultacie pobudzania wzrostu w nowychPañstwach Cz³onkowskich s¹ wiêc znacz¹ce, choæwszystkie obecne kraje UE staj¹ wobec szansy sko -
rzystania na tym, jak równie¿ na wy¿szym poziomiewzrostu unijnego rynku, w sposób zupe³nie podobnydo tego, w jaki zyskuj¹ na wzroœcie krajów kohezyj -
nych i regionów Celu 1 (zob. cz. 4 — rozdzia³ o fundu -
szach strukturalnych jako œrodku integracjigospodarczej).
Europa obszarem zmniejszaj¹cego siê zaludnieniaLiczba ludnoœci w UE-15 przez szereg ostatnich lat ros³a
wolno. Pocz¹wszy od po³owy lat 90-tych wzrost tenosi¹gn¹³ œredni¹ na poziomie 0,3% rocznie, z czego wiê-kszoœæ wynika z migracji do UE. W szeregu PañstwachCz³onkowskich — szczególnie w Niemczech, W³oszech iSzwecji — bez udzia³u tego zjawiska zmala³aby liczbaludnoœci. Przewidywany jest dalszy spadek naturalnegoprzyrostu ludnoœci w przysz³oœci, przy podobnym jak wprzesz³oœci poziomie migracji w wiêkszoœci PañstwCz³onkowskich poziom populacji w okresie najbli¿szychdwudziestu lat tak¿e zacznie spadaæ.
Spadek liczby ludnoœci zaznaczy³ siê jako zjawisko wys -
têpuj¹ce w wielu regionach ju¿ w drugiej po³owie lat
90-tych w 55 na 211 regionów NUTS II w krajach UE-15.W krajach akcesyjnych liczba ludnoœci w tym okresiespad³a w wiêkszoœci regionów (w 35 na 55 regiony NUTSII), a to ze wzglêdu na tendencjê spadkow¹ przyrostu na -
turalnego, jak i migracje zewnêtrzne.
Spadek ma siê jeszcze
pog³êbiaæ w przysz³ych latach
Zgodnie z najnowszymi projekcjami demograficznymi
6
liczba ludnoœci bêdzie przez pozosta³¹ czêœæ obecnego
dziesiêciolecia w dalszym ci¹gu wzrasta³a powoli wUE-15, z wyj¹tkiem W³och i Austrii, gdzie odnotowanyzostanie w tym zakresie spadek. Przed rokiem 2015przewiduje siê zapocz¹tkowanie procesu spadku liczby
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
15
570525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:03Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
ludnoœci tak¿e w Grecji, Hiszpanii i Portugalii, tj. trzech
po³udniowych krajach kohezyjnych a tak¿e w Niem -
czech. W okresie nastêpnych 10–15 lat liczba ludnoœcizacznie maleæ równie¿ w Belgii, Finlandii i Szwecji.
W krajach akcesyjnych liczba ludnoœci zaczê³a ju¿ spa -
daæ, co dotyczy wszystkich tych krajów z wyj¹tkiem Cypru,
Malty i S³owacji; w tej ostatniej przewiduje siê pocz¹tekspadku w okresie przed rokiem 2020 (wykres 1.8).
Liczba osób w wieku produkcyjnym
bêdzie równie¿ systematycznie maleæ
Jeœli chodzi o dane zwi¹zane z sytuacj¹ w zatrudnieniu
— liczba ludzi w wieku produkcyjnym (15–64 l.) zacznienajpewniej spadaæ wczeœniej ni¿ ogólna liczba ludnoœci.Przewidywany jest mianowicie taki spadek w pozosta³ymokresie bie¿¹cej dekady w krajach po³udniowej Europy,w szczególnoœci — w Grecji, Portugalii i W³oszech, alerównie¿ w Niemczech. W okresie po roku 2010 spadeknadejdzie w ci¹gu kilku lat we wszystkich krajach opróczIrlandii i Luksemburga. W ca³ej UE-15 przewiduje siê, ¿eodnoœna liczba bêdzie mniej wiêcej o 4% ni¿sza w roku2025 ni¿ w 2000, lecz w trzech kohezyjnych krajachpo³udniowych bêdzie mniejsza ju¿ o 6%, zaœ weW³oszec h — o ponad 14%.
We wszystkich krajach akcesyjnych z wyj¹tkiem Cypru,Malty, Polski i S³owacji ludnoœæ w wieku produkcyjnymbêdzie spadaæ przez pozosta³¹ czêœæ obecnego
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
16Ile czasu zajmie krajom wstêpuj¹cym do Unii dogonienie jej?
Skalê stworzonego przez poszerzenie UE wyzwania w za -
kresie spójnoœci mog¹ zilustrowaæ „scenariusze nadrabianiazaleg³oœci”. wskazuj¹ce na d³ugoœæ czasu, jaki musi up³yn¹æ,zanim PKB na mieszkañca nowych Pañstw Cz³onkowskich(wraz z Bu³gari¹ i Rumuni¹) osi¹gnie œredni poziom UE – woparciu o za³o¿enia dotycz¹ce stóp wzrostu tych pañstw, wodniesieniu do analogicznej œr edniej stopy w obecnej UE-15.
Niniejszym rozpatrzymy dwa scenariusze: pierwszy – wktórym we wskazanych wy¿ej krajach utrzyma siê wzrost napoziomie 1,5% rocznie powy¿ej œredniej UE-15, która sta -
nowi œredni¹ wartoœæ uzyskan¹ w okresie siedmiu lat – od1995 do 2002 r.; i drugi, w którym wzrost utrzymuje siê na po -
ziomie 2,5% powy¿ej tej¿e œredniej. Punktem wyjœcia obuscenariuszy jest najnowsza prognoza dotycz¹ca poziomuPKB na mieszkañca w ró¿nych krajach w roku 2004.
Gdyby wzrost we wszystkich krajach móg³by zostaæ utrzy -
many w przysz³oœci na poziomie 1,5% powy¿ej wartoœci pa -
nuj¹cej w pozosta³ej czêœci UE (np. 4% rocznie – przy wzroœ -
cie wynosz¹cym 2,5% rocznie w UE-15), œredni poziom
PKB na mieszkañca we wskazanych wy¿ej 12 krajach pozo -
sta³by na poziomie poni¿ej 60% œredniej dla UE-27 w okresiedo roku 2017 (wykresy 1.6 i 1.7). W bie¿¹cym roku przekro-czy³by on 75% œredniej jedynie w S³owenii, na Cyprze, w Cze-chach i na Wêgrzech. Gdyby zaœ wzrost postêpowa³ zachow-uj¹c tak¹ wielkoœæ, S³owacja osi¹gnê³aby 75% œredniej wokresie do roku 2019, podczas gdy ju¿ Estonia do osi¹gniê-cia tego celu potrzebowa³aby kolejnych 10 lat. Polska do-biega³aby do tego progu w roku 2035, a wiêc w okresie ponadtrzydziestu lat licz¹c od chwili obecnej, lecz z kolei Litwaosi¹gnê³aby go dopiero w roku 2041. Przy takiej stopie wzro -
stu Bu³garia i Rumunia jeszcze w roku 2050 nadal mia³ybypoziom PKB na mieszkañca poni¿ej 75% œredniej.W przypadku zaœ, gdyby wzrost mia³ siê utrzymywaæ na po -
ziomie znacz¹co wy¿szym ni¿ tu okreœlony – tj. 2,5%powy¿ej œredniej dla UE-15 (co poci¹ga³oby za sob¹ wzrost oniewiele ponad 5% w skali roku – przy poziomie wzrostu dlaUE-15 wynosz¹cym 2,5%) – oczekiwana konwergencja do -
kona³aby siê, rzecz jasna, w ci¹gu krótszego okresu czasu.Tak czy inaczej – liczba lat, w których mia³by siê ten procesdokonywaæ, pozosta³aby znaczna dla wielu krajów. Np. wprzypadku Polski nawet przy takiej stopie wzrostu doœc -
igniêcie przez PKB na mieszkañca poziomu 75% œredniejunijnej nadal zajê³oby dwadzieœcia lat, albo nawet wiêcej, aju¿ znacznie wiêcej – osi¹gniêcie zbli¿enia z powy¿sz¹œredni¹, b¹dŸ z bliskim jej poziomem. Z kolei w przypadkuBu³garii i Rumunii proces ten trwa³by znacznie d³u¿ej. Przytakim poziomie wzrostu liczba regionów w krajach akce -
syjnych, które wymaga³yby strukturalnej pomocy z uwagi napoziom PKB na mieszkañca wynosz¹cy poni¿ej 75% unijnejœredniej, zmniejszy³aby siê w znacz¹co szybszym tempie ni¿w przypadku, gdyby wzrost odbywa³ siê wolniej. Powy¿szychscenariuszy nie powinno siê interpretowaæ w sposób, z któ -
rego wynika³oby, ¿e wzrost dokonuj¹cy siê w tych krajach napoziomie rzêdu 4% czy 5% rocznie mia³by byæ jakimœ gra -
nicznym pu³apem oczekiwañ. Po pierwsze, doœwiadczenieIrlandii w okresie ostatniej dek ady ukazuje jak wysoki postêp
mo¿e byæ osi¹gniêty w powy¿ym czasie. Po drugie, w rezul-tacie zastosowania polityki spójnoœci UE mo¿liwoœæ wzrostuw nowych krajach cz³onkowskich wzmocniona bêdzie corazsilniejszym rynkiem kapita³owym.
Nawet gdyby uda³o siê utrzymaæ stopy wzrostu znacznie
przekraczaj¹ce œredni¹ dla UE -15 w d³u¿szej perspektywie
czasowej, to omawiane tu scenariusze dowodz¹, ¿e wiê -
kszoœci zainteresowanych krajów osi¹gniêcie œredniej UEzajmie zapewne du¿o wiêcej czasu.
580525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:04Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
dziesiêciolecia. W ci¹gu kolejnych kilku lat spadek ten
zostanie zapocz¹tkowany we wszystkich krajach opróczCypru. W roku 2025 liczba osób w wieku od 15 do 64 lat wkrajach kandyduj¹cych wyniesie z gór¹ 10% mniej ni¿ wroku 2000. W Bu³garii i na £otwie spadnie ona do po -
ziomu mniejszego o ponad 20%, zaœ w Estonii — o blisko30%. (Mapa A1.3.)
Przybêdzie osób w wieku
produkcyjnym, powy¿ej 50 lat
Opisywanemu spadkowi liczby ludnoœci w wieku pro -
dukcyjnym towarzyszyæ bêdzie znacz¹ce przemiesz -
czenie w obrêbie struktury wiekowej. Otó¿ udzia³ w niej
osób w wieku 50–64 lat, spoœród których wiele nie wy -
konuje ju¿ pracy w wielu obecnych i przysz³ychPañstwach Cz³onkowskich, bêdzierós³, wobec malej¹cego udzia³u ludzim³odych, wstêpuj¹cych na rynekpracy.
W okresie do roku 2025 osoby w wie -
ku 50–64 lata bêd¹ stanowiæ w kra -
jach UE-15 35% populacji w wieku
produkcyjnym, wobec 26% w roku2000. We W³oszech udzia³ tej kate -
gorii wzroœnie do 40%, gdy tymczas -
em w Niemczech, Austrii, Grecji iHiszpanii — do poziomu 36–37%. Wkrajach kandyduj¹cych przewidujesiê mniejszy, lecz równie¿ znacz¹cywzrost, przy czym œredni udzia³wzroœnie od oko³o 26% do ok. 31%(dla Czech i S³owenii odpowiedniodsetek wyniesie: 34% i 36%).
Spadkowi liczby osób w wieku pro -
dukcyjnym towarzyszyæ bêdzie
znaczny, nieustanny wzrost liczbyosób w wieku 65 i wiêcej lat, a wiêc wtypowym urzêdowym wieku eme-rytalnym. W okresie do roku 2025przewiduje siê wzrost liczby ludnoœciw tej kategorii wiekowej o ok. 1,5%rocznie zarówno w krajach UE-15,jak i w krajach akcesyjnych. W wy -
niku tego liczba osób w wieku lat 65 ipowy¿ej bêdzie w obu regionach o40% wy¿sza w 2025 r. ni¿ w roku2000. W UE-27 pañstw w trzech kra -
jach ba³tyckich, Bu³garii i Rumunii poziom wzrostuosi¹gnie mniej ni¿ 1% rocznie. W Irlandii, Holandii i Fin -
landii, a tak¿e na Cyprze, Malcie i w S³owenii liczba ludziw wieku 65 lat i wiêcej bêdzie ros³a co najmniej o 2% wskali roku (Mapa A1.4.)
Bior¹c pod uwagê te tendencje, zwiêkszenie liczby osób
czynnych zawodowo jest z ekonomicznego i spo³eczne -
go punktu widzenia g³ównym zagadnieniem, i jest przytym kluczowym elementem Europejskiej Strategii Za -
trudnienia. Aby dzia³ania te powiod³y siê, bêdzie to wy -
magaæ dokonania zmian w obszarze polityki i nasta -
wienia nie tylko wobec kwestii wczeœniejszego przecho -
dzenia na emeryturê, lecz tak¿e wobec przeszkalaniaosób w starszym wieku.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
17 
RO
BG
LV
PL
LT
EE
SK
HU
CZ
CY
SI
N12
2004
2007
2010
2013
2016
2019
2022
2025
2028
2031
2034
2037
2040< 60% śr. UE27 < 75% śr. UE27 < 90% śr. UE27 >= 90% śr. UE271.6 Symulacja PKB na mieszka ńca (PPS) w krajach akcesyjnych, 
2004-2040 (zało żenie wzgł ędnego wzrostu 1,5% rocznie)
Zało żenie wzrostu: 1,5% rocznie powy żej średniej UE15
Źródło: wyliczenia DG REGIO oparte na Eurostat, sprawozdaniach krajowychN12 = nowe pa ństwa członkowskie plus BG i  RO; MT: brak danych
 
RO
BG
LV
PL
LT
EE
SK
HU
CZ
CY
SI
N12
2004
2007
2010
2013
2016
2019
2022
2025
2028
2031
2034
2037
2040< 60% śr. UE27 < 75% śr. UE27 < 90% śr. UE27 >= 90% śr. UE271.7 Symulacja PKB na mieszka ńca (PPS) w krajach akcesyjnych, 
2004-2040 (zało żenie wzgl ędnego wzrostu 2,5% rocznie)
Zało żenie wzrostu: 2,5% rocznie powy żej średniej UE15
Źródło: wyliczenia DG REGIO oparte na Eurostat, sprawozdaniach krajowych
590525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:04Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Rosn¹ce stopy obci¹¿enia demograficznego
ludnoœci¹ w starszym wieku
Implikacj¹ trendów demograficznych jest du¿y wzrost
stóp obci¹¿enia demograficznego ludnoœci¹ w starszymwieku, rozumianych jako stosunek liczby osób w wieku65 lat i wiêcej do liczby osób w wieku produkcyjnym. Wkrajach UE-15 liczba osób w wieku lat 65 i powy¿ej wy-nosi niemal 25% liczby osób w wieku produkcyjnym, tj.na ka¿d¹ osobê w wieku emerytalnym przypada po czte-ry osoby w wieku lat 15–64. W okresie do roku 2025 licz-ba ta wzroœnie do 36%, inaczej — na 1 osobê w wiekuemerytalnym przypadn¹ mniej ni¿ 3 osoby w wieku pro -
dukcyjnym. W krajach kandyduj¹cych przewiduje siêwzrost tej relacji z 20% do ponad 30% w tym samymokresie. Szczególnie du¿e zwiêkszenia przewiduje siê wtej mierze we W³oszech, Finlandii, Szwecji i Niemczech -do ok. 40% do roku 2025. W nowych Pañstwach Cz³on -
kowskich powy¿szy wzrost bêdzie szczególnie znacznyw Czechach, na Malcie i w S³owenii, gdzie przewiduje siête stopy na poziomie 36–38% w roku 2025, wobec 20%w roku 2000.
W okresie do roku 2025 omawiane stopy maj¹ prze -
kroczyæ poziom 40% w 42 regionach, z których 12 znaj -
duje siê na obszarze Francji, obejmuj¹c 42% ca³kowitej
liczby ludnoœci kraju. Najni¿sze stopy — poni¿ej 25% —s¹ prognozowane w szeregu najbardziej zewnêtrznychregionach, takich jak: Açores, Madera, Ceuta y Melilla,gdzie liczba ludnoœci jest ma³a, jak i w Ile de France(Pary¿ ) i w Londynie (mapa 1.3).A faktyczne stopy obci¹¿enia demograficznego?
Stopy obci¹¿enia demograficznego wyliczone jak wy¿ej
maj¹ charakter informacyjny, lecz zarazem hipotety -
czny, w tym znaczeniu, ¿e nie ujawniaj¹ one, jak du¿aliczba osób w wieku produkcyjnym bêdzie w praktyce za-trudniona w celu wspierania osób licz¹cych sobie 65 lubwiêcej lat ¿ycia. Jak zauwa¿ono wczeœniej, w roku 2002zaledwie 64% osób w wieku produkcyjnym by³o fak-tycznie zatrudnionych w krajach UE-15; odpowiedni od-setek dla krajów kandyduj¹cych wyniós³ jedynie 56%.Ponadto liczby bêd¹ce tu przedmiotem naszego zainte-resowania znacz¹co siê ró¿ni¹ w zale¿noœci od krajów iregionów.
Dla przyk³adu, W³ochy i Szwecja wykazuj¹ podobne stopy
obci¹¿enia demograficznego, zgodnie z podanym wy¿ejpomiarem, lecz we W³oszech znacznie ni¿szy stopieñ za -
trudnienia oznacza, ¿e rzeczywista stopa obci¹¿enia jest o30% wy¿sza ni¿ w Szwecji. Wynika z tego, ¿e ju¿ obecniewe W³oszech mamy do czynienia z sytuacj¹, w której za -
ledwie dwie zatrudnione osoby „utrzymuj¹” ka¿d¹ z osóblicz¹cych sobie 65 lub wiêcej lat, gdy tymczasem w wiê -
kszoœci Pañstw Cz³onkowskich liczba ta wynosi co naj -
mniej trzy. Jednak¿e w Grecji i Hiszpanii, jak i w Belgii, od -
powiednia liczba wynosi mniej ni¿ 2,5 (tzn. rzeczywista sto -
pa obci¹¿enia wynosi powy¿ej 40%). Nawet gdyby stopazatrudnienia pozosta³a w okresie nadchodz¹cych lat bezzmian, rzeczywista stopa obci¹¿enia przewidywana na rok2025 dla Danii, Holandii, Portugalii i Wielkiej Brytanii, a tak -
¿e dla Irlandii i Luksemburga, by³aby ni¿sza ni¿ odpo -
wiednia stopa dla W³och obecnie.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
18 
-2,5-2,0-1,5-1,0-0,50,00,51,01,52,02,5
-2,5-2,0-1,5-1,0-0,50,00,51,01,52,02,5
LU IE CY UK FR NL MT BE SK DK UE15 SE PT ES AT EL RO PL DE FI N12 CZ IT SI HU LT BG LV EE2010-25
2000-10Średni roczny % zmiany1.8 Przewidywany spadek liczby ludno ści w wieku produkcyjnym, 2000-2025
Zródło: przewidywania demograficzne ONZ
600525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:04Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
191.3 Stopa zale¿noœciosób starszych, 2000 i 2025
Wielkoœciefektywne, 2000Wielkoœci hipotetyczne, 2000Prognozowane wielkoœci hipotetyczne, 2025
Liczba osób w wieku ponad65 l./ca³kowita liczba zatrudnionych (w %)
<2 42 4-2 92 9-3 43 4-3 9>= 39brak danychUE27 = 35,7 /_0length.name.substituted_ród³o: Eurostat© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. GranicAdministracyjnych
0 250 1250 km
Liczba osób w wieku ponad65 l./liczba osób w wieku 15-64l .( w% )
<2 42 4-2 92 9-3 43 4-3 9>= 39UE27 = 23,2Liczba osób w wieku ponad65 l./liczba osób w wieku 15-64l .( w% )
<2 42 4-2 92 9-3 43 4-3 9>= 39brak danychUE27 = 34,4 /_0length.name.substituted_ród³o:Eurostat,ONZ
BG, CZ, HU, PL, RO, SK: NUTS0
/_0length.name.substituted_ród³o:Eurostat
610525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:04Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
We wszystkich krajach akcesyjnych— z wyj¹tkiem
Bu³garii — faktyczna stopa obci¹¿enia jest ni¿sza ni¿œrednia UE, i to mimo wzglêdnie niewielkiego odsetkazatrudnionej liczby ludnoœci w wieku. W przypadku jed -
nak, gdyby w nadchodz¹cych latach nie pojawi³ siê za -
sadniczy wzrost poziomu zatrudnienia, odnoœna stopa wwielu tych krajach mog³aby wzrosn¹æ powy¿ej poziomuwystêpuj¹cego w wiêkszoœci obecnych Pañstw Cz³on -
kowskich UE.
Naœwietlona powy¿ej sytuacja uwypukla zasadnicze
znaczenie, jakie ma osi¹gniêcie wysokiego poziomu za -
trudnienia w okresie przysz³ych lat, wspieranego go -
spodarczym wzrostem, o ile przysz³oœciowe tendencjedemograficzne nie maj¹ doprowadziæ do wzrostu napiêæspo³ecznych.
W miarê zmian modelu przejœcia na emeryturê i pole -
pszania siê sytuacji zdrowotnej osób starszych mo¿e siê
pojawiæ zwiêkszony poziom zatrudnienia, w powi¹zaniuz mniejsz¹ liczb¹ osób pobieraj¹cych emerytury. Inaczejmówi¹c wiêksza liczba osób mo¿e zdecydowaæ siê wprzysz³ych latach na kontynuowanie pracy poza obecniewyznaczon¹ granicê wieku emerytalnego. W tym wzglê-dzie coraz to wiêksze znaczenie bêdzie mia³o wyko-rzystanie potencja³u produkcyjnego osób starszych.
W wymiarze regionalnym pojawia siê znacz¹cy wymiar
takiego zjawiska, w zakresie, w jakim struktura i trendydemograficzne ró¿ni¹ siê w zale¿noœci od regionu, w na -
stêpstwie ró¿norodnych modeli œmiertelnoœci, p³odnoœcii migracji. St¹d wynika oczywista rola dla polityki prowa -
dzonej na poziomie regionalnym — np. aktywizowaniastarszych wiekiem pracowników i wyzyskiwania ichumiejêtnoœci przedsiêbiorczych i innych, jak równie¿gwarantowania im dostêpu do szkoleñ.
Spójnoœæ spo³eczna
Utrzymywanie spo³ecznej spójnoœci jest równie¿ istotnedla stworzenia podwalin rozwoju gospodarczego, którypodlega zagro¿eniu za spraw¹ niezadowolenia i niepoko -
jów politycznych w przypadku powstania zbyt wielkichnierównoœci w spo³eczeñstwie. Dostêpnoœæ pracy makluczowe znaczenie, dla czy ludzie zdolni s¹ korzystaæ zprzyzwoitego standardu ¿ycia i wnieœæ pe³ny wk³ad dospo³eczeñstwa, w którym ¿yj¹. W przypadku osób w wie -
ku produkcyjnym posiadanie pracy lub zdolnoœæ do jejznalezienia w rozs¹dnym okresie czasu jest wobec tegoniezmiennie warunkiem przedwstêpnym reintegracjispo³ecznej.
Odsetek zatrudnionych osób w wieku produkcyjnym zwiê -
kszy³ siê w ci¹gu ostatnich lat w wiêkszoœci obszarów
UE, co przyczyni³o siê do wzrostu gospodarczego i po -
prawy spo³ecznej spójnoœci. Dla kontrastu, w nowych
Pañstwach Cz³onkowskich odsetek posiadaj¹cych pra -
cê wykazywa³ tendencjê spadkow¹, z wrêcz przeciwnymskutkiem. Bezrobocie sta³o siê w tej sytuacji g³ównymproblemem w wielu spoœród tych krajów. Pozostaje onote¿ problemem w wielu obszarach pañstw UE-15, po -
mimo jego zmniejszenia miêdzy po³ow¹ lat 90-tych aobecnym okresem spowolnienia wzrostu.
Znacz¹ca liczba ludnoœci zarówno w dawnych, jak i w no -
wych Pañstwach Cz³onkowskich wykazuje poziomy do -
chodów stwarzaj¹ce dla nich ryzyko znalezienia siê w
ubóstwie, mimo szeroko zakrojonego systemu ochronysocjalnej, istniej¹cego we wszystkich wspomnianych tukrajach.
Spadek bezrobocia na wiêkszej czêœci
obszaru UE wobec zmniejszania ró¿nic
Wystêpuj¹cy w szerokiej skali spadek bezrobocia, który
towarzyszy³ wzrostowi liczby miejsc pracy w UEpocz¹wszy od roku 1994 do czasu obecnego spowol-nienia, szczególnie wyraziœcie zaznaczy³ siê w Hiszpaniii Irlandii, a wiêc dwóch krajach kohezyjnych, w którychstopa bezrobocia by³a wysoka przez szereg lat. W Hisz -
panii spad³a ona z 18% zasobu si³y roboczej w roku 1996do 11,5% we wrzeœniu 2003 r. (ostatnia data, dla którejdostêpne s¹ odpowiednie dane liczbowe), gdy tymcza -
sem w Irlandii spadek przybra³ podobny rozmiar, zmniej -
szaj¹c stopê bezrobocia do poziomu poni¿ej 5%.Chocia¿ poziom bezrobocia w Irlandii przedstawia siêobecnie znacznie poni¿ej œredniej UE-15, to w Hiszpaniisytuuje siê on znacznie powy¿ej niej (8%) i w dalszymci¹gu jest wy¿szy w tego kraju regionach Celu 1 ni¿ gdzieindziej (w regionach Extremadura i Andalucía wyniós³ w2002 r. niewiele ponad 19%).
Ponadto w Portugalii stopa bezrobocia spad³a z 7,5% w
1996 r. do 5% w roku 2002, ale od tamtej pory zd¹¿y³a napowrót wzrosn¹æ do 7%, w zwi¹zku ze spadkiem po -
ziomu zatrudnienia. Wielkoœci te ci¹gle pozostaj¹ jednakponi¿ej œredniej UE-15. Jednak w Grecji, przy wartoœci10%, poziom stopy bezrobocia zachowa³ wielkoœæ po -
wy¿ej œredniej, co jest bardzo bliskie wynikowi z roku
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
20
620525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:04Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
21© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. Granic Administracyjnych0 100 500 kmCanarias (E)
Guadeloupe Martinique Réunion
Guyane (F)
Açores (P)
Madeira
1.4 S topa bez robocia, 2002
% si³y roboczej
< 4,75
4,75 - 7,65
7,65 - 10,55
10,55 - 13,45
>= 13,45
brak danychUE27 = 9,1
Odchylenie standardowe = 5, 86
/_0length.name.substituted_ród³o: Eurostat i Narodowe BiuraStatystyczne
630525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:05Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
22© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. GranicAdministracyjnych
0 250 1250 km
1.5 Bezrobocie, 2002
Stopa bezrobocia wœródkobietStopa bezrobocia wœródm³odzie¿yBezrobocied³ugotrwa³e
% si³y roboczej wœród kobiet% si³y robocwej wœród m³odych (15-24 lat)% ca³kowitej liczby zatrudnionych
< 4,754,75 - 8,258,25 - 11,7511,75 - 15,25 brak danych>= 15,25UE27 = 9,8=6,94
Odchylenie standardowe/_0length.name.substituted_ród³o: Eurostat i NarodoweBiuraStatystyczne< 9,259,25 - 15,5515,55 - 21,8521,85 - 28,15 brak danych>= 28,15UE27 = 18,6= 12,52
Odchylenie standardowe/_0length.name.substituted_ród³o: Eurostat i NarodoweBiuraStatystyczne< 34,034,0 - 41,641,6 - 49,249,2 - 56,8 brak danych>= 56,8UE27 = 45,4= 15,3
Odchylenie standardowe/_0length.name.substituted_ród³o: Eurostat
640525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:07Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
1996, mimo ¿e stale spada³ on pocz¹wszy od roku 1999,
kiedy to osi¹gn¹³ on szczyt równy 12% (tabela A1.5).
W regionach Celu 1 w pozosta³ych krajach stopa bezrobo -
cia wynosi³a w roku 2002 ponad 20% w wiêkszoœci no -
wych landów niemieckich, odzwierciedlaj¹c spadek za -
trudnienia rysuj¹cy siê pocz¹wszy od po³owy lat 90-tych,
podczas gdy we W³oszech, gdzie tendencjê spadkow¹przejawi³ wzrost zatrudnienia, zbli¿y³a siê do poziomu20% w regionie Mezzogiorno, co stanowi³o niemal trzy -
krotnoœæ wielkoœci dla pozosta³ego obszaru kraju (przyniemal 25% w Calabria; (mapa 1.4). Ponadto wpo³udniowych W³oszech problem braku zatrudnienia jesttylko czêœciowo uwidoczniony w liczbach dotycz¹cychstanu bezrobocia, co spowodowane jest faktem, i¿ pew -
na liczba osób w wieku produkcyjnym, szczególnie ko -
biet, w ogóle nie wchodzi na rynek pracy.
W regionach o wysokim poziomie bezrobocia w dalszym
ci¹gu dzieje siê tak, ¿e ludzie m³odzi, i kobiety, s¹szczególnie podatni na oddzia³ywanie opisywanych zja -
wisk, zaœ ci, którzy staj¹ siê osobami bezrobotnymi, za-zwyczaj pozostaj¹ bez pracy przez d³ugi czas (tj. istniejepozytywna zale¿noœæ miêdzy ca³kowit¹ stop¹ bezro-bocia a stop¹ bezrobocia d³ugookresowego — czyliwzglêdn¹ liczb¹ osób pozostaj¹cych bez pracy przezokres jednego roku lub d³u¿szy; por. mapa 1.5).
Bezrobocie — g³ówny problem
w krajach akcesyjnych
Niskie stopy zatrudnienia w krajach akcesyjnych znajduj¹
odzwierciedlenie w wysokich stopach bezrobocia. Zgodniez najnowszym wyliczeniem (po -
chodz¹cym z wrzeœnia 2003 r.) bez -
robocie kszta³towa³o siê na poziomie20% si³y roboczej obecnej w Polsce,16% — na S³owacji i 14% — w Bu³ga -
rii; równoczeœnie zarówno na Litwie,jak i na £otwie analogiczna wielkoœæwynios³a znacznie powy¿ej 10%.Analogiczna stopa wynios³a na Cy -
prze tylko niewiele ponad 4%, i po -
dobnie w Rumunii; jest to poziom ni¿ -
szy ni¿ odnotowany we wszystkichobecnych Pañstwach Cz³onkowskichz wyj¹tkiem Luksemburga i Holandii.
Na poziomie regionalnym stopa bez -
robocia wynios³a (w roku 2002)powy¿ej 25% w czterech regionach Polski, podobnie te¿
w jednym z regionów Bu³garii; powy¿ej 20% siêgnê³a wkolejnych czterech, jak równie¿ w dwóch regionachS³owacji.
Ryzyko ubóstwa ró¿ni siê w zale¿noœci
od kraju i typu gospodarstwa domowego
Chocia¿ nie istniej¹ pomiary liczby osób, które na terenie
rozszerzonej UE ¿y³yby w ubóstwie w znaczeniu bez -
wzglêdnym, to mo¿na uzyskaæ pogl¹d na temat osób, któ -
rych dochody s¹ dostatecznie niskie, aby naraziæ je naryzyko spo³ecznego upoœledzenia w sensie relatywnym.
Zgodnie z najnowszymi danymi (za rok 2000) odsetek lu -
dnoœci nara¿onej na ryzyko znalezienia siê w biedzie,
okreœlony w znaczeniu osób zamieszkuj¹cych gospod -
arstwa, których dochód wynosi poni¿ej 60% œredniej kra -
jowej (po dokonaniu transferów socjalnych)
7, mieœci siê
w przedziale od 21% w Portugalii, wynosz¹c tylko nie -
wiele mniej w Grecji, Wielkiej Brytanii i Hiszpanii — dopoziomu 10–11% w Holandii, Szwecji, Niemczech, Da-nii, i Finlandii (wykres 1.9; tabela A1.6).
Ubóstwo ma bliski zwi¹zek z bezrobociem. Pozostawa-
nie osob¹ zatrudnion¹ jest, najskuteczniejszym sposo-bem unikniêcia ryzyka ubóstwa i wykluczenia spo³ecz-nego. W roku 2000 zaledwie 7% ludnoœci Unii znaj-duj¹cej zatrudnienie wykazywa³o dochody poni¿ej proguubóstwa, w porównaniu z 38% osobami bezrobotnymi i25% nieaktywnymi zawodowo. Nawet jeœli jednak osobymaj¹ce zatrudnienie s¹ mniej nara¿one na ryzyko ubós -
twa, to i tak stanowi¹ one blisko czwart¹ czêœæ
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
23 
0510152025
IE EL PT ES IT EE UK LT RO BG LV UE15 FR MT PL BE LU AT DK DE NL FI SI SE HU CZ0510152025% ludno ści1.9 Ludno ść zagro żona ubóstwem*, 2000
LT, MT, SI: dane pochodz ą z 1999; CY, SK: brak dost ępnych danych.
Żródło: Eurostat, ECHP, 2003 oraz źródła krajowe* Ludno ść żyj ąca w gospodarstwach 
domowych o dochodzie poni żej 60% 
średniej krajowej w danym kraju jako % 
ogółu ludno ści w tym samym kraju
650525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:07Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
znajduj¹cych siê w takiej sytuacji osób w wieku
przynajmniej 16 lat na terenie UE.
Ryzyko ubóstwa jest w wiêkszoœci krajów wy¿sze w pew -
nych typach gospodarstw domowych, w szczególnoœci w
grupie samotnych osób starszych, jak i samotnych ro -
dziców.8We wszystkich Pañstwach Cz³onkowskich UE
œrednio 35% osób ¿yj¹cych samotnie z dzieæmi pozo -
staj¹cymi na ich utrzymaniu, z których ogromn¹wiêkszoœæ stanowi¹ kobiety, niemal 30% osób w wiekuco najmniej 65 lat wykazuje dochody poni¿ej granicyubóstwa.
Na terenie Unii wystêpuje znaczne zró¿nicowanie, pod
wzglêdem charakteru i skali problemu niskich do -
chodów. W krajach po³udniowych, oprócz Grecji, pro -
blem ten jest zwi¹zany z faktem posiadania dzieci, co od -
nosi siê równie¿ do takich krajów jak Holandia czy WielkaBrytania, w szczególnoœci jeœli chodzi o rodziców sa -
motnie wychowuj¹cych dzieci. Z kolei w krajach nordy -
ckich zwi¹zane jest to z osobami ¿yj¹cymi samotnie, gdytymczasem w Irlandii czy Portugalii problem ten dotyczyosób, które ukoñczy³y 65. rok ¿ycia (tabela A1.7).
Ryzyko ubóstwa i wykluczenia spo³ecznego jest równie¿
wa¿ne w nowych Pañstwach Cz³onkowskich. W przy-padku utrzymywania siê wysokiego poziomu bezrobociawystêpuje groŸba wzrostu tego ryzyka.
Ryzyko ¿ycia w ubóstwie dotyka w szczególnoœci mniej -
szoœci etniczne, które przejawiaj¹ tendencjê do zajmowa -
nia pozycji grup upoœledzonych na rynku pracy. W nie -
których przypadkach staj¹ one w obliczu skumulowa -
nych upoœledzeñ, ujêtych w kategoriach: dostêpu do
kszta³cenia i zdobywania wiedzy, us³ug socjalnych imieszkaniowych oraz opieki zdrowotnej. Znacz¹cemniejszoœci etniczne wystêpuj¹ w wiêkszoœci krajów ak -
cesyjnych. Np. wielkoœæ spo³ecznoœci romskiej w UE po -
dwoi siê wraz z wst¹pieniem 10 nowych Pañstw Cz³on -
kowskich w 2004 r., nastêpnie ponownie siê podwoi wrazz akcesj¹ Bu³garii i Rumunii.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
24
660525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:07Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
25Uwagi metodologiczne - Mierzenie zmian PKB na mieszkañca w d³u¿szej perspektywie czasowej
W poprzednich raportach spójnoœci oceniano stopieñ konwer -
gencji PKB na mieszkañca bior¹c pod uwagê kolejne jego sza -
cunki w ró¿nych krajach i regionach, mierzone w kategoriach
standardów si³y nabywczej (SSN) w celu dokonania korekt do -
stosowawczych w zakresie towarów i us³ug, które dana jed -
nostka PKB by³aby zdolna zakupiæ. Korekta wobec SSN doko -
nywana jest w stosunku rocznym, odpowiednio dodominuj¹cego w danym okresie wzorca konsumpcyjno-inwes -
tycyjnego. Okolicznoœæ, ¿e rzeczone wzorce mog¹ podlegaæzmianom w miarê up³ywu czasu, jest przyczyn¹, dla której za -
chowujemy ostro¿noœæ, jeœli chodzi o porównywanie poziomówPKB na mieszkañca miêdzy dwoma ró¿nymi latami. Zaga -
dnienie to dodatkowo komplikuje siê za spraw¹ faktu, ¿e w miarêup³ywu czasu dokonywano zmian w zakresie metody wyko -
rzystywanej do oceny relatywnych poziomów cen, czêœciowo zuwagi na bie¿¹ce wysi³ki podejmowane w kierunku poprawywytwarzanych szacunków. W wyniku tych zmian poziomy PKBujêtego w kategoriach SSN z ró¿nych lat nie mog¹ byæ ze sob¹zestawiane w sposób merytorycznie zasadny.
W zwi¹zku z powy¿szym – wed³ug Biura Statystycznego UE
(Eurostatu), „w latach poprzedzaj¹cych rok 2000 (...) wyst¹pi³owiele pomniejszych lub znacz¹cych przerw w szeregach cza -
sowych, co wywiera negatywny skutek w zakresie mo¿liwoœcitworzenia porównañ w czasie, lub nawet miêdzy po-szczególnymi pañstwami w obrêbie danego roku” (Statistics inFocus, Zagadnienie nr 2, 56/2002). W efekcie – o ile zasadnejest porównywanie szacunków PKB na mieszkañca w katego-riach SSN we wszystkich krajach za okres ostatniego roku, pro-blematycznym staje siê zestawianie ze sob¹ tych poziomów waspekcie czasowym. Zastosowana tu koncepcja oceny krajo-wej i regionalnej konwergencji ma w zamierzeniu dokonaniepomiaru zmian w zakresie PKB na mieszkañca w miarê up³ywuczasu w kategoriach realnych (tj. wg cen sta³ych), co oznaczakorektê dostosowawcz¹ odnoœnie do zmian cen w kolejnychlatach.
Pomiary gospodarki regionalnejJak to opisano w Drugim Raporcie Spójnoœci, PKB na miesz -
kañca, wyra¿ony w kategoriach standardów si³y nabywczej
(SSN) w celu skorygowania ró¿nic poziomów cen, stanowipierwszorzêdny wskaŸnik oceny postêpów gospodarek – wskali ju¿ to ogólnokrajowej, ju¿ to regionalnej. Wykorzystuje siêgo – nie tylko na terenie UE – do dokonywania pomiarów nieró -
wnoœci regionów wzglêdem siebie, tudzie¿ wskazywania na re -
giony, które daj¹ podstawy do uruchomienia wobec nich po -
mocy ze strony funduszy strukturalnych, przy czym jest onarealizowana za spraw¹ innych instytucji miêdzynarodowych(ONZ, Bank Œwiatowy, MFW, OECD itd.), w³adz krajowych,banków centralnych oraz instytutów badawczych,dokonuj¹cych podobnych ocen rozwoju gospodarczego.Jak to w sposób wyraŸny sformu³owano w Drugim Raporcie Spój -
noœci – nie jest to miernik doskona³y, i jako taki ma on szeregs³abych punktów. Zaliczaj¹ siê do nich w szczególnoœci: pro -
blem osób doje¿d¿aj¹cych do pracy (tzn. fakt, ¿e osoby temog¹ przyczyniaæ siê do tworzenia PKB wytwarzanego w ra -
mach okreœlonej gospodarki lub regionu, obok osób tam¿e za -
mieszkuj¹cych, lecz nie zalicza siê ich do owych osób, doktórych odnosi siê przelicznik PKB), jak równie¿ wy³¹czenietransferów, które mog¹ stanowiæ dope³nienie lub pomniejszenie
kwot dochodu. Nale¿¹ tu tak¿e problemy korekt ró¿nic po -
ziomów cen, które nie s¹ ujête w kursach wymiany walut, jak rów -
nie¿ korekt dostosowawczych w zakresie degradacji œrodo -
wiska naturalnego, a tak¿e uszczuplenia b¹dŸ wyczerpaniaograniczonych zasobów, które pozostaj¹ ca³kowicie nie objêtesprawozdawczoœci¹. Niezale¿nie jednak od przypadku – przyistniej¹cych obecnie danych i trudnoœciach koncepcyjnych,które bêdzie nale¿a³o rozstrzygn¹æ, wskaŸnik ten pozostaje wpowszechnej opinii najlepszym dostêpnym miernikiem.
Wymienione s³abe punkty w dalszym ci¹gu jednak inspiruj¹ eko -
nomistów i statystyków do poszukiwania innych wskaŸników, a
tak¿e sposobów udoskonalenia istniej¹cego miernika. W po -
ni¿szej czêœci analizy wziêto pod rozwagê dwa elementy postê -
pów, jakie dokona³y siê od czasu opublikowania DrugiegoRaportu Spójnoœci: po pierwsze – jest to skonstruowaniewstêpnych oszacowañ dochodu rozporz¹dzalnego we wszys-tkich regionach UE – wg koncepcji statystyków z Eurostatu; podrugie zaœ – wysi³ki poczynione w kierunku udoskonalenia ko-rekt dostosowawczych w kategoriach SSN.
Dochód rozporz¹dzalny w regionachOszacowania dochodu rozporz¹dzalnego dla regionów ujêtych
w klasyfikacji NUTS II og³osi³ ostatnio Eurostat – jako wyniki za -
dania podjêtego w celu wstêpnego dokonania charakterystykiporównawczej regionów, w kategoriach „bogaty” lub „biedny”
9.
Celem jest tu wobec tego dokonanie pomiaru dochodubêd¹cego w ró¿nych regionach w zasiêgu osób je zamieszku -
j¹cych, z mo¿liwoœci¹ jego rozdysponowania. Ta koncepcjacokolwiek siê odró¿nia od pomiaru wytworzonego PKB lub pro -
dukcji wytworzonej, które stanowi¹ byæ mo¿e lepszy wskaŸnikwyników osi¹galnych przez gospodarkê danego regionu. Jakzatem wyjaœniono w Drugim Raporcie Spójnoœci – „region, któ -
ry wykazuje niski poziom produkcji, mo¿e równie dobrze mieæ(wzglêdnie wysoki) poziom finalnych dochodów, z uwagi nawielkie transfery ubezpieczenia spo³ecznego, lecz w dalszymci¹gu pozostanie on regionem mniej faworyzowanym”. Oto iprzyczyna, dla której poziom PKB jest wykorzystywany przezUE celem okreœlenia zapotrzebowania danego regionu napomoc strukturaln¹ – nie zaœ pewna miara dochodu.
Kolejn¹ motywacj¹ dla usi³owania oszacowania dochodu roz -
porz¹dzalnego by³o pragnienie przezwyciê¿enia problemu
670525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:07Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
26osób doje¿d¿aj¹cych do pracy, co stanowi integraln¹ trudnoœæ
przy formu³owaniu statystyk PKB na mieszkañca dla regionów– choæ po wiêkszej czêœci jest to problem danych ludnoœcio -
wych spo¿ytkowywanych do pomiaru osób, ni¿ poziomu PKBjako takiego. Jako ¿e oœrodkiem zainteresowania omawianegozadania by³ raczej dochód ni¿ produkcja, w ramach miernikauwzglêdniono tak¿e transfery w kierunku d o i z regionów.
Ujmuj¹c rzecz w kategoriach praktycznych, jak to jasno poka -
zuje przedsiêwziêcie zrealizowane przez Eurostat, próba do -
konania pomiaru dochodu rozporz¹dzalnego powoduje po -
wstanie powa¿nych problemów z oszacowaniami, jeœli wzi¹æpod uwagê dostêpne obecnie dane. W szczególnoœci dane do -
tycz¹ce g³ównego dochodu gospodarstw domowych, bêd¹cepodstawow¹ sk³adow¹ wskaŸnika, nie pojawi³y siê jak dot¹d wodniesieniu do wielu krajów na poziomie regionalnym w ra -
mach NUTS II. Problemy z danymi wystêpuj¹ szczególnie ostroprzy sektorze rz¹dowym i sektorze przedsiêbiorstw, które wrazz gospodarstwami domowymi sk³adaj¹ siê na obraz regionalnejgospodarki. W obu przypadkach brak informacji na temat spo -
sobu, w jaki dochód ró¿ni siê w zale¿noœci od regionów, ozna -
cza, ¿e nale¿y poczyniæ za³o¿enia na ten temat – w celu wypra -
cowania ogólnych oszacowañ dotycz¹cych rozporz¹dzalnegodochodu. Przyjête za³o¿enia, w myœl których rozporz¹dzalnydochód w obu sektorach przedstawia siê tak samo w odnie -
sieniu do ludnoœci we wszystkich regionach, naj³atwiej jest po-
czyniæ, lecz niepodobieñstwem jest wyst¹pienie ich zgodnoœciz rzeczywistoœci¹. (W przypadku sektora rz¹dowego dane
przedstawione na temat wydatków publicznych w ró¿nychregionach w czêœci 2 niniejszego raportu wskazuj¹ nawystêpowanie znacz¹cych regionalnych zró¿nicowañ, jakiepojawiaj¹ siê w praktyce.)
Wyniki omawianego zadania wymagaj¹ zatem, jak potwierdza
Eurostat, ostro¿nej wyk³adni, choæ mog¹ one wskazywaæ nawystêpowanie ró¿nic w zakresie dochodu rozporz¹dzalnego,wystêpuj¹ce miêdzy regionami na obszarze ca³ej UE. Nie sta -
nowi¹c zamiennika dla regionalnego PKB na mieszkañca, sza -
cunki te mog¹ wszak¿e dostarczyæ u¿ytecznego uzupe³nieniatego elementu – gdy ju¿ zostan¹ oparte na solidniejszej pod -
stawie, szczególnie wtedy, gdy uwzglêdni¹ zniekszta³caj¹ceefekty zjawiska doje¿d¿ania do pracy.Korekty dostosowawcze dotycz¹ce SSN
Korekta w zakresie SSN podlega³a okreœlonym zmianom, co
oznacza, ¿e liczby wyra¿aj¹ce poziom PKB na mieszkañca wtych kategoriach nie mog¹ byæ porównywalne „w miarê up³ywuczasu”. O ile jest to nieod³¹czny problem w sytuacji, gdy modelewydatków ró¿ni¹ siê od siebie w zale¿noœci od roku, wystêpujedalsza trudnoœæ z dostosowaniem wzglêdem SSN przy jego za -
stosowaniu do porównañ PKB na mieszkañca w regionach. Po -
lega ona na tym, ¿e w chwili obecnej dostosowanie takie jestograniczone do korygowania ró¿nic w poziomach cen miêdzyposzczególnymi krajami, podczas gdy ró¿nice miêdzy regio -
nami wystêpuj¹cymi w obrêbie danego kraju mog¹ byæ równieistotne. Dlatego te¿ niektóre ceny, szczególnie w obszarzemieszkalnictwa, ró¿ni¹ siê znacz¹co w zale¿noœci od regionu wgranicach tego samego kraju, odzwierciedlaj¹c wzglêdne po -
ziomy prosperity, ró¿nice w zakresie charakterystyki rynku itd.Uwzglêdnienie regionalnych zró¿nicowañ mog³oby równie do -
brze pos³u¿yæ do zmniejszenia wyraŸnych ró¿nic w zakresiePKB w kategoriach SSN wystêpuj¹cych miêdzy regionami,choæ zakres, w jakim mog³oby siê to zrealizowaæ, musi docze -
kaæ siê oszacowania wielkoœci SSN dla regionów. Pomimo po -
tencjalnej wagi tego przedsiêwziêcia, od czasu og³oszenia Dru -
giego Raportu Spójnoœci poczyniono niewielkie postêpy wzakresie opracowywania tego rodzaju oszacowañ.
Zmiany w zakresie klasyfikacji regionalnych NUTS IIW maju 2003 r. Parlament Europejski i Rada przyjê³y Rozpo-
rz¹dzenie (KE) nr 1059/2003 w sprawie ustanowienia po-wszechnego systemu klasyfikacji jednostek terytorialnych dlacelów statystycznych (NUTS), wprowadzaj¹ce zmiany w za-kresie klasyfikacji regionów w pañstwach takich jak Finlandia,Portugalia, Niemcy i W³ochy, jak równie¿ okreœlaj¹ce, ¿e „od -
noœne Pañstwa Cz³onkowskie przeka¿¹ Komisji okreœlonedane o szeregach czasowych pod k¹tem nowego zestawieniaregionów”. Dane dotycz¹ce PKB za rok 2001 w regionach, o któ -
rych mowa, zosta³y opublikowane przez Eurostat na pocz¹tkuroku 2004, lecz innych wskaŸników statystycznych na poziomieregionalnym jest w dalszym ci¹gu brak.
W obecnym sprawozdaniu dane oparte o nowe zestawienia re -
gionalne uwzglêdniono dla poziomu PKB i liczby ludnoœci, lecz
dane dla innych wskaŸników regionalnych, dla których brak jestjak dot¹d informacji (np. co do poziomu czy struktury zatru -
dnienia), oparto o dawne zestawienie.
680525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:07Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Spójnoœæ terytorialna
Zasadniczym celem UE, zgodnie z Traktem (Art. 2), jest
„propagowanie postêpu gospodarczego i spo³ecznego, ozrównowa¿onym i trwa³ym charakterze (...) za spraw¹umocnienia spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej.” Wynikaz tego, ¿e ludzie, którym zdarzy³o siê zamieszkiwaæ lubpracowaæ gdziekolwiek na terytorium Unii, nie powinni znaj -
dowaæ siê w sytuacji spo³ecznego upoœledzenia. Dlategote¿ w projekcie unijnej Konstytucji uwzglêdniono spójnoœæw jej aspekcie terytorialnym (Art. 3), który to element sta -
nowi w ten sposób uzupe³nienie celów Unii dotycz¹cychspójnoœci gospodarczej i spo³ecznej. Znaczeniu tego ele -
mentu dano równie¿ wyraz w Art. 16 („Zasady”) Traktatu, wktórym uznano, ¿e obywatele winni mieæ dostêp do pod -
stawowych us³ug, podstawowej infrastruktury i wiedzy,dziêki podkreœleniu wagi us³ug bêd¹cych przedmiotemogólnego zainteresowania czynników gospodarczych dlapropagowania spójnoœci spo³ecznej i terytorialnej.
Koncepcja spójnoœci terytorialnej rozci¹ga siê poza ob-
szar pojêcia spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej, sta-nowi¹c jej uzupe³nienie i wzmocnienie zarazem. W ka-tegoriach realizowanej polityki celem jest pomoc wosi¹gniêciu bardziej zrównowa¿onego rozwoju, zaspraw¹ zmniejszania wystêpuj¹cych, zapobiegania sta-nom nierównowagi terytorialnej oraz zwiêkszania spój-noœci kierunków polityki realizowanej wobec sektorówczy bran¿ jak i polityki regionalnej. Istotna jest tu tak¿epoprawa integracji terytorialnej i tworzenie zachêt dowspó³pracy miêdzyregionalnej.
Poni¿ej reprezentowane s¹ aspekty równowagi teryto -
rialnej w UE, które zagra¿aj¹ harmonijnemu rozwojowi
gospodarki UE:
–na poziomie UE: wysoki stopieñ koncentracji dzia³al -
noœci gospodarczej i ludnoœci w obszarze centralnym,zwanym te¿ „uk³adem pentagonalnym” (roz -
ci¹gaj¹cym siê od Pó³nocnego Yorkshire w Anglii iprzechodz¹cym przez Franche-Comté we Francji,Hamburg w pó³nocnych Niemczech i Mediolan napó³nocy W³och), który to rejon zosta³ w ten sposób okre -
œlony w drugim raporcie spójnoœci ; obszar ten obejm -
uje 18% obszaru l¹dowego UE, zamieszkuje go41% ludnoœci Unii, przypada na niego 48% wytwa -
rzanego przez Uniê PKB i 75% wydatków nadzia³alnoœæ badawczo-rozwojow¹. Rozszerzenie Uniidoprowadzi tylko do powiêkszenia tego stopniakoncentracji, a to za spraw¹ dodania Unii kolejnych ob -
szarów l¹dowego terytorium i dodatkowej liczby lud -
noœci, przy wzglêdnie niewielkim zwiêkszeniu PKB;
–na poziomie krajowym: ci¹g³e utrzymywanie siêwyraŸnych ró¿nic, dziel¹cych obszary miejskich me -
tropolii i pozosta³¹ czêœæ kraju, w kategoriach roz -
woju gospodarczego, co stanowi szczególn¹ cechêkrajów akcesyjnych;
–na poziomie regionalnym: poszerzanie siê, lub co naj -
mniej utrzymywanie siê, szeregu terytorialnie wystê -
puj¹cych ró¿nic poza obszarem wielkoœci mierzalnychw kategoriach poziomu PKB lub bezrobocia. Wszczególnoœci rozwojowi gospodarczemu towarzyszywystêpuj¹ce w wielkich konurbacjach rosn¹ce przelu -
dnienie, zanieczyszczenie œrodowiska i utrzymywaniesiê zjawiska wy³¹czenia spo³ecznego, przy braku odpo -
wiednich wiêzi ek onomicznych na obszarach wiejskich
z s¹siednimi ma³ymi i œrednimi miastami, a w wynikutego, nierzadko wystêpuj¹cego os³abiania stanu ichgospodarek. Wielkie obszary miejskie przejawiaj¹tendencjê do wdzierania siê na otaczaj¹ce tereny wiej-skie w miarê wzrostu w nich dzia³alnoœci gospodarczeji liczby mieszkañców; to powoduje powstawanie two-rów okreœlanych mianem obszarów „miejsko-wiej-skich”, gdy tymczasem obszary wiejskie, na którychnie wystêpuj¹ miasta, doœwiadczaj¹ sytuacji spadkuliczby ludnoœci i coraz gorszej dostêpnoœci podsta-wowych us³ug;
–w obrêbie regionów i miast: kszta³towanie siê enklawubóstwa i wy³¹czenia spo³ecznego gdziedostêpnoœæ podstawowych jest niejednokrotnieograniczona;
–na wielu konkretnie wyodrêbnionych obszarach oszczególnym charakterze, ograniczonych cechamilub formami geograficznymi (wyspy, obszary o nis -
kim zaludnieniu wystêpuj¹ce na dalekiej pó³nocy,niektóre obszary górskie) liczba ludnoœci przejawiatendencjê spadkow¹ i ludnoœæ ta „starzeje siê”, pod -
czas gdy dostêpnoœæ tych obszarów pozostaje dlanich problemem, œrodowisko zaœ pozostaje s³abe,podatne na nieprzyjazne mu czynniki — bêd¹c zagro -
¿one np. przez zwyk³e po¿ary, susze czy powodzie;
–na obszarach najbardziej zewnêtrznych o skumulowa -
nych naturalnych upoœledzeniach czy przeszkodach
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
27
690525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:07Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
geograficznych (Art. 299.2 Traktatu UE) nadal istniej¹
powa¿ne problemy spo³eczne i gospodarcze, z uwagina ich oddalenie i izolacjê, ich topologiczne przymioty,klimat, niewielkie rozmiary rynku, oraz uzale¿nienie odniewielkiej liczby produktów.
Powy¿szych nierównoœci terytorialnych nie mo¿na igno -
rowaæ, jako ¿e oprócz powa¿nych trudnoœci wystê -
puj¹cych w regionach peryferyjnych i najbardziej odda -
lonych, lub te¿ problemów zwi¹zanych z zagêszczeniamii zatorami, wp³ywaj¹ one na ca³oœciow¹ konkuren -
cyjnoœæ gospodarki UE. Pokrywanie kosztów zjawiskazagêszczenia lub ograniczenia spo³ecznych skutkówwystêpuj¹cych nierównoœci poci¹ga za sob¹ nieopty -
maln¹ alokacjê zasobów, jak równie¿ potencjalnie ni¿szypoziom efektywnoœci i gospodarczej konkurencyjnoœci,niezale¿nie od tego, czy s¹ to regiony atrakcyjnepo³o¿one w centrum, czy te¿ ubo¿sze na peryferiach.Problemy te mog¹ doprowadziæ do uruchomienia pro -
cesu kumulowania siê zjawisk, w którym np. trudnoœcinapotykane przy znajdowaniu dostêpu do oœrodków pro -
wadzenia badañ i tworzenia nowatorskich rozwi¹zañ,albo do sieci teleinformatycznych, tylko przyczyni³yby siêdo dalszego zmniejszenia potencja³u rozwoju gospo-darczego regionów zapóŸnionych w rozwoju.
Aby móc zwalczaæ wystêpuj¹ce terytorialnie nierównoœci
i osi¹gn¹æ bardziej przestrzennie zrównowa¿ony uk³adrozwoju gospodarczego, wymagana bêdzie pewna ko-ordynacja elementów polityki rozwoju, o ile maj¹ one byæspójne i konsekwentne. To w³aœnie by³o powodem okre -
œlenia przez Radê Europejsk¹ na posiedzeniu w Pocz -
damie w roku 1999 „Europejskiej Perspektywy RozwojuPrzestrzennego”.
Propagowanie idei zrównowa¿onego rozwojuBrak równowagi terytorialnej
w zakresie rozk³adu miast
Systemy miejskie s¹ motorami rozwoju regionalnego.
Sytuacja braku równowagi miêdzy obszarem centralnyma peryferiami jest najbardziej widoczna w zakresie ichgeograficznego rozk³adu w obrêbie UE. Analiza tychsystemów, ich potencja³u i zakresu wspó³pracy, ujawniawystêpowanie nastêpuj¹cych tendencji
10:
–wzrost zlokalizowany jest nadal w „trzonowych”czêœciach Europy i stolicach pañstw, gdzie skon -
centrowane s¹ g³ówne siedziby firm, dzia³alnoœæbadawcza i oœwiatowa obiekty kulturalne (Londyn,wielkie obszary miejskie Holandii i miasta pó³no -
cno-zachodniego obszaru Niemiec w dalszym ci¹guodnotowuj¹ znacz¹cy wzrost liczby ludnoœci). Wy -
mienione g³ówne funkcje strategiczne realizuje po -
nad 70 miast lub konurbacji. W obrêbie których znaj -
duj¹ siê 44 oœrodki licz¹cego ponad 1 milion osób.£uk rozci¹gaj¹cy siê od Londynu po Mediolan, prze -
chodz¹cy przez konurbacjê z³o¿on¹ z du¿ych miastulokowanych wzd³u¿ Renu (Essen i Kolonia), ma wgronie tych miast szczególne znaczenie;
w krajach akcesyjnych— mimo spadku populacji — nastê -
puje znacz¹cy wzrost w obrêbie stolic, co szczególnie do -
tyczy Budapesztu, Pragi, Lublany, a tak¿e — stolic pañstwnadba³tyckich. Jedyny wyj¹tek w tym gronie stanowi Pol -
ska, w której a¿ piêæ du¿ych obszarów o rozmiarach me -
tropolii rywalizuje z Warszaw¹;
–pojawienie siê nowych tendencji, z którymi wi¹¿e siêrozwój w mniej spolaryzowanej postaci, i zwiê -
kszenie siê liczby obszarów miejskich w peryferyjnychczêœciach UE; mianowicie:
-obszar „centrum” poszerza siê w kierunkuwschodnim, wraz z rozwojem miast takich jakBerlin, Monachium i Wiedeñ;
-stolice pañstw skandynawskich, szczególnieSztokholm i Helsinki, sta³y siê gospodarczo sil -
ne, w szczególnoœci pod wzglêdem nowychtechnologii;
-szereg obszarów miejskich zlokalizowanych wperyferyjnych czêœciach UE — takich jak Dublin,Ateny i Lizbona równie¿ doœwiadczy³ znacznegowzrostu PKB na mieszkañca w ci¹gu ostatniegodziesiêciolecia;
–szereg regionów miejskich po³o¿onych poza obsza -
rem „trzonowym” dysponuje potencja³em ludnoœ -
ciowym i ekonomicznym dostatecznie silnym, abyprzyci¹gn¹æ dzia³alnoœæ badawcz¹, oraz po³¹czyæsiê z g³ównymi europejskimi, czy nawet miê -
dzynarodowymi centrami decyzyjnymi. Te znówwydaj¹ siê mieæ w przysz³oœci mo¿liwoœæ pobu -
dzania wzrostu obszarów peryferyjnych i przyczy -
niania siê do lepszej równowagi rozwoju gospo -
darczego w UE.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
28
700525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:08Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Mo¿na w sumie wskazaæ blisko 40 takich regionów miej -
skich, usytuowanych poza owym trzonowym obszarem
„pentagonalnym”, i dokonaæ ich klasyfikacji w katego -
riach czterech kryteriów wskazuj¹cych na ich mocne is³abe strony — a wiêc: liczba ludnoœci i jej wzrost;konkurencyjnoœæ; transfer informacji, oraz — ich za -
anga¿owanie w „gospodarkê opart¹ na wiedzy”. Dobryprzyk³ad du¿ego, silnego miasta, stanowi tu Lyon, pod -
czas gdy Bilbao otrzyma³oby wysok¹ punktacjê w jednejz tych dziedzin (wiedza), natomiast Porto i Krakówuzyska³yby œredni wynik dla wszystkich czterech kate -
gorii ³¹cznie. W ca³oœciowym ujêciu czterdzieœcipowy¿szych regionów miejskich wykaza³o miêdzy ro -
kiem 1995 a 2000 wzrost PKB wynosz¹cy od 3,3% do4,1% rocznie, w porównaniu z 3% uzyskanymi przez„metropolie wzrostu” i 4–5% dla du¿ej liczby peryferyj -
nych regionów miejskich, prze¿ywaj¹cych okresgwa³townego wzrostu (zgodnie z poni¿szymi uwagami).
Analiza sieci wspó³pracy aglomeracji miejskich wskazuje
na wystêpowanie:
–silnej sieci du¿ych „metropolii” w centrum Europy (podwzglêdem uwarunkowañ handlowych, obecnoœci wy¿ -
szych uczelni i po³¹czeñ komunikacyjnych) — Lon -
dynu, Pary¿a, Frankfurtu, Amsterdamu, Mediolanu, aw bliskiej przysz³oœci — Berlina;
–poza wskazan¹ grup¹ — braku strategicznejwspó³pracy aglomeracji miejskich, zaœ w krajach kan -
dyduj¹cych braku sieci ma³ych i œrednich miast (zwyj¹tkiem Czech i S³owenii).
Brak równowagi w obrebieposzczególnych regionów
Przysz³oœæ obszarów wiejskich jest w coraz to wiêkszym
stopniu zwi¹zana z rozwojem gospodarki wiejskiej wogóle zaœ w niektórych przypadkach wymaga ona do-konania rzeczywistej zmiany w zakresie bazy spo³eczneji ekonomicznej, fizycznej infrastruktury, dostêpu do sieciteleinformatycznych i innych nowych technologii, wzro -
stu liczby nowych Ÿróde³ zatrudnienia (jak w przypadkuMSP lub agroturystyki) i utrzymania us³ug publicznych.Tego rodzaju polityka wymaga zintegrowania w ramachstrategii regionalnej, w³¹czaj¹cej w swój obrêb rozwójstosunków gospodarczych i wspó³pracy z obszaramimiejskimi.
Wyzwanie, stoj¹ce przed obszarami wiejskimi, ma ró¿ny
kszta³t w zale¿noœci od lokalizacji tych obszarów w sto -
sunku do okreœlonych powy¿ej miast bior¹c pod uwagêstopieñ ich zintegrowania z pozosta³ym obszarem gos -
podarki i zwi¹zków z du¿ymi oœrodkami aktywnoœci:
–obszary zintegrowane z globaln¹ gospodark¹,doœwiadczaj¹ce wzrostu gospodarczego i cechuj¹cesiê wzrostem demograficznym. S¹ one zlokalizowanew pobli¿u oœrodka miejskiego, zatrudnienie obejmujedziedziny przemys³u przetwórczego i us³ug, lecz
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
29WyraŸne ró¿nice wystêpuj¹ce miêdzy miastami
i w obrêbie miast
Inicjatywa URBAN II Audit, której dane dostêpne s¹ obec -
nie dla 189 miast krajów UE-15 (65 w grupie „pentagonalnej”
– piêciu pañstw centralnych i 124 na obszarach peryferyj -
nych), pozwoli³o na dokonanie analizy w sumie trzechrodzajów wystêpuj¹cych ró¿nic b¹dŸ nierównoœci: miêdzymiastami zlokalizowanymi na obszarze centralnym i w re -
jonach peryferyjnych, miêdzy miastami du¿ymi i œrednimi,a tak¿e te widoczne w obrêbie wewnêtrznych obszarówmiast. Oto g³ówne ustalenia tej analizy:
–brak bezpieczeñstwa wystêpuje wyraŸniej w miastachwiêkszych ni¿ w œrednich. Np. w Wielkiej Brytanii liczbaprzypadków gwa³townych napaœci jest dwukrotnie wiê -
ksza w du¿ych miastach ni¿ w œrednich oœrodkach miej -
skich, zaœ liczba zabójstw jest w tym zestawieniu trzy -
krotnie wy¿sza. Obie kategorie przestêpstw ³¹czy to, ¿ezaznaczaj¹ siê one silniej w miastach centralnej czêœciEU ni¿ na peryferiach;
–struktura zanieczyszczeñ uk³ada siê w wyraŸny wzorzecmalej¹cej intensyfikacji w miarê oddalania siê od regio -
nów centralnych; np. miasta po³o¿one w centrum doœ -
wiadczaj¹ 14 dni wystêpowania szczytowego poziomuozonu w ci¹gu roku, gdy tymczasem w przypadku oœrod-ków zlokalizowanych na peryferiach czêstoœæ ta wynosiœrednio poni¿ej jednego dnia w roku;
– bezrobocie wydaje siê byæ w wiêkszym stopniu
zwi¹zane z czynnikami w³aœciwymi dla danego kraju, ni¿
z okolicznoœci¹, czy dane miasto usytuowane jest w cen-trum, czy te¿ na peryferiach, lub z wielkoœci¹ miast. Tosamo dotyczy ubóstwa (odsetek ludnoœci plasuj¹cej siêponi¿ej poziomu ubóstwa wynosi œrednio 9% na obsza -
rach centralnych i 16% na terenach peryferyjnych). Rów -
noczeœnie wystêpuj¹ jednak du¿e ró¿nice dziel¹ce
ró¿ne obszary czy dzielnice w obrêbie samych miast;przyk³adem niechaj s³u¿y tu ró¿nica w poziomie bezro -
bocia w mieœcie Porto – wyra¿ona stosunkiem 8:1, przyogólnie niskiej œredniej stopie, czy te¿ w Marsylii – 5:1,gdzie z kolei analogiczna wielkoœæ jest wysoka.
710525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:08Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
wiêksza czêœæ ziemi u¿ytkowana jest rolniczo (np. we
Francji trzecia czêœæ gospodarstw rolnych jest usy -
tuowana na tego rodzaju terenach). Wysoki poziomwzrostu liczby ludnoœci i nacisk ze strony urbanizacjioznaczaj¹, ¿e istnieje potrzeba lepszego zarz¹dzaniau¿ytkowaniem ziemi w celu unikniêcia degradacji œro -
dowiska i wykorzystania zasobów w sposób wza -
jemnie sprzeczny. Mimo coraz to wiêkszego znacze -
nia relacji miêdzy obszarami miejskimi i wiejskimi, wkierunkach polityki miejskiej Pañstw Cz³onkowskich (zwyj¹tkiem W. Brytanii i Szwecji) zazwyczaj nie bierzesiê w dostatecznym stopniu tych relacji pod rozwagê;
–obszary wiejskie poœrednie, usytuowane wzglêdniedaleko od oœrodków miejskich, lecz z dobrymi po³¹cze -
niami transportowo-komunikacyjnymi i doœæ dobrzerozwiniêt¹ infrastruktur¹. Obszary te wykazuj¹ za -
zwyczaj stabiln¹ liczbê ludnoœci, zarazem prze -
chodz¹c przewa¿nie proces ekonomicznego zró¿ni -
cowania. W szeregu Pañstw Cz³onkowskich du¿e go -
spodarstwa rolne zlokalizowane s¹ w³aœnie na takichobszarach. Zachodzi zatem potrzeba utrzymania ichpotencja³u rolniczego, zwiêkszenia tempa dywersyfi-kacji ekonomicznej i umocnienia stosunków z ma³ymi iœrednimi miastami;
–obszary wiejskie odizolowane, o niskim zaludnieniu inierzadko usytuowane na obszarach peryferyjnych,z dala od oœrodków miejskich i g³ównych sieci trans-portowo-komunikacyjnych. Wyizolowanie tych te -
renów ma czêsto miejsce z uwagi na ich cechy to -
pograficzne (np. oddzielenie ³añcuchem górskim).Ich mieszkañcy przejawiaj¹ zazwyczaj tendencjê dostarzenia siê; zaopatrzenie ich w infrastrukturê jestproblematyczne; wystêpuje tam niski poziom pod -
stawowych us³ug, dochodu na mieszkañca, po -
ziomu kwalifikacji si³y roboczej i brak dobrej inte -
gracji z gospodark¹ globaln¹. Ich ludnoœæuzale¿niona jest na ogó³ od rolnictwa, przy czymprzejawia ona tendencjê spadkow¹. Obszary te s¹po wiêkszej czêœci po³o¿one w po³udniowo-wschod -
niej Portugalii, na pó³nocy i pó³nocnym wschodzieHiszpanii, w œrodkowej Francji, w Szkocji, Finlandii iSzwecji. Wyzwaniem dla tych obszarów jest rewitali -
zacja i utrzymanie aktywnoœci gospodarczej, a tak¿edostêpnoœæ odpowiednich us³ug publicznych. Po -
nadto istnieje potrzeba wykszta³cenia powi¹zañ zmiastami, nawet w przypadku, gdy te ostatniezlokalizowane s¹ wzglêdnie daleko.Regiony odznaczaj¹ce siêprzeszkodami natury geograficznej
Jak zauwa¿ono powy¿ej, i co równoczeœnie uwypuklono
w drugim raporcie spójnoœci , regiony o trwa³ych cechach
geograficznych ograniczaj¹cych ich rozwój, takie jak re -
giony najbardziej oddalone, wyspy, regiony górskie i ob -
szary o niskim zaludnieniu na dalekiej pó³nocy Europymaj¹ szczególne problemy zwi¹zane z dostêpnoœci¹ i in -
tegracj¹ z pozosta³¹ czêœci¹ UE.
Siedem najbardziej oddalonych regionów w UE obejmuje
25 wysp oraz dodatkowo Gujanê, zaœ ca³kowita liczba ichludnoœci wynosi w przybli¿eniu 4 miliony. Odczuwaj¹ oneskutki nagromadzenia naturalnych niedogodnoœci, cosprawia, ¿e trudno jest poprawiæ ich warunki ekonomiczne ispo³eczne; wœród tych warunków nie najmniej b³ah¹ oko -
licznoœci¹ jest oddalenie od oœrodków gospodarczych i ad -
ministracyjnych, a tak¿e od najbli¿szego sta³ego l¹du. Naj -
dalej wysuniêty tego typu obszar — francuski departamentReunion — znajduje siê ponad 9000 kilometrów od Pary¿ai jest oddalony o 1700 km od wybrze¿y Afryki; z kolei usy-tuowane najbli¿ej l¹du Wyspy Kanaryjskie dzieli od wy-brze¿a odleg³oœæ a¿ 250 km. Oddalone po³o¿enie tych tery-toriów dodatkowo pog³êbiaj¹ ich cechy naturalne (wiele znich stanowi ma³e archipelagi pod wzglêdem obszaru orazliczby ludnoœci), trudne tereny i warunki klimatyczne.
Z wyj¹tkiem Wysp Kanaryjskich (sk³adaj¹cych siê na nie-
mal 45% populacji siedmiu najbardziej oddalonych re -
gionów, a jednoczeœnie bêd¹cych terenem, na którympoziom PKB na mieszkañca wynosi³ zaledwie w okolicach6% poni¿ej hiszpañskiej œredniej), poziom PKB na mie -
szkañca wynosi jedynie 57% œredniej UE-15, gdy tym -
czasem Reunion, Guyane i Açores znajduj¹ siê w groniedziesiêciu regionów najmniej zamo¿nych. Wszystkieone odczuwaj¹ skutki opóŸnienia w rozwoju gos podar -
czym, nadmiernego uzale¿nienia od rolnictwa i wysokiegopoziomu bezrobocia, lecz o ile liczba ludnoœci w dalszymci¹gu wyraŸnie wzrasta na terytoriach francuskich, tospada ona na Maderze i Azorach, które to tereny cechuj¹siê du¿¹ skal¹ migracji. Ponadto Wyspy Kanaryjskie do -
œwiadczaj¹ presji wzrostu liczby ludnoœci, w zbyt wielkimstopniu zale¿ne s¹ od turystyki i brakuje im zró¿ni -
cowania w ramach dzia³alnoœci.
Ponadto na terenie UE-15 znajduj¹ siê jeszcze 284 zalu -
dnione wyspy, które zamieszka³e s¹ przez 9,4 mln ludzi (3%
ca³kowitej populacji UE-15), zaœ ich obszar wynosi w sumie95,000 km
2(3% obszaru ca³ej Unii). Rozwój gospodarczy
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
30
720525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:08Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
tych rejonów jest stale ograniczony ich wzglêdn¹ izolacj¹ i
dodatkowymi kosztami, jakie to po³o¿enie za sob¹ poci¹ga.Ponadto w szeregu przypadków teren tych obszarów jestgórzysty lub te¿ stanowi¹ one czêœæ opóŸnionych w roz -
woju regionów peryferyjnych, np. w przypadku w³oskiegoMezzogiorno, Grecji lub Szkocji. Wiele z nich jest tak¿eczêœci¹ jakiegoœ archipelagu, który w wiêkszoœci przypad -
ków wystêpuje jako kolejny element ograniczaj¹cy, o ilepo³¹czenia transportowo-komunikacyjne zlokalizowane s¹na g³ównej wyspie danego archipelagu.
Rozk³ad wysp jest doœæ równomierny na obszarze
Atlantyku, Ba³tyku i Morza Œródziemnego, choæ 119wysp zlokalizowanych na tym ostatnim akwenie sk³adasiê na 95% ca³kowitej ich liczby ludnoœci, przy czym 85%mieszka na Sycylii, Sardynii, Balearach, Krecie i Kor -
syce. Dla odmiany — wyspy po³o¿one w innych miej -
scach s¹ z regu³y mniejsze i cechuj¹ siê ni¿szym zalu -
dnieniem. Jedynymi, których wielkoœæ jest wzglêdnie po -
kaŸna, s¹ szwedzka wyspa Gotlandia, szkockie — Lewisi Harris, oraz g³ówna wyspa archipelagu Orkadów. Œred -
ni poziom ich PKB na mieszkañca za rok 2001 stanowi³72% œredniej UE-15, i w wiêkszoœci przypadków (Balea-ry stanowi¹ tu g³ówny wyj¹tek) by³ ni¿szy ni¿ w innych czê-œciach odpowiednich krajów, do których wyspy nale¿¹.Omawiane obszary wyspiarskie s¹ zazwyczaj wra¿liwew znaczeniu ekonomicznym, a to z uwagi na skoncen-trowanie aktywnoœci w dwóch szerokich sektorach: rol-nictwie i rybo³ówstwie oraz turystyce.
Obszary górskie s¹ rozrzucone po obszarze UE-15,
obejmuj¹c 40% obszaru l¹dowego i maj¹c w przybli -
¿eniu 67 milionów ludnoœci, to jest oko³o 18% ludnoœciUE-15. Po rozszerzeniu Unii o kolejnych dziesiêæ krajówbêd¹ one sk³adaæ siê w zasadniczej mierze na ten samodsetek populacji, przy nieco mniejszej proporcji ob -
szaru l¹dowego, jako ¿e w nowych Pañstwach Cz³on -
kowskich gêstoœæ zaludnienia w obszarach górskich jestnieco wiêksza ni¿ w innych regionach. Regiony górskies¹ bardziej uzale¿nione od rolnictwa ni¿ inne obszary,szczególnie w krajach kandyduj¹cych, lecz jest toprawd¹ tak¿e w odniesieniu do UE-15. Chocia¿ sporaliczba obszarów górzystych jest ulokowana w pobli¿uoœrodków gospodarczych i du¿ych rynków, z uwagi naukszta³towanie terenu koszty transportu s¹ zazwyczajwysokie, szereg zaœ rodzajów dzia³alnoœci rolniczejokazuje siê nie przystawaæ do panuj¹cych warunków.
Bezrobocie jest zasadniczo wy¿sze na tych obszarach
górskich, które s¹ najbardziej peryferyjne — takich jakpó³nocne tereny krajów nordyckich, Szkocji, IrlandiiPó³nocnej i Wielkiej Brytanii, po³udniowe ³añcuchygórskie Hiszpanii, Korsyki (Corse), po³udniowych W³ochi Sycylii (Sicilia). I odwrotnie — bezrobocie jest po wiê -
kszej czêœci relatywnie niskie na obszarach górskichpo³o¿onych w pobli¿u g³ównych przemys³owychoœrodków miejskich, lub takich, które maj¹ tego rodzajuoœrodki w obrêbie swoich granic; nale¿¹ tu okreœlone ob -
szary Walii, pó³nocne Apeniny w³oskie i tereny ci¹gn¹cesiê wzd³u¿ pó³nocnego i po³udniowego skraju ³añcuchaAlp we Francji, Niemczech i W³oszech. Wystêpuj¹ tujednak¿e wyj¹tki, takie jak belgijskie Ardeny czy te¿ góryOre na terenie Czech i Niemiec.
Wnioski z tych przeprowadzonych dotychczas analiz
wskazuj¹, ¿e ekonomiczna dywersyfikacja, od rolnictwapo us³ugi realizuje siê z regu³y w szybszym tempie na te -
renach nizinnych ni¿ na obszarach górzystych; ¿e wy -
stêpowanie du¿ych miast w regionach górskich lub w ichokolicy stanowi wa¿ny bodziec dla aktywnoœci prze -
mys³owej (lub: ¿e bogactwo zasobów na obszarach gó -
rskich mo¿e doprowadziæ do rozwoju du¿ych miast w ichokolicy), przy czym poziom zatrudnienia w sektorzeus³ug jest zazwyczaj wysoki w bardziej zamo¿nych ob-szarach górskich, szczególnie w turystyce (jak np. w Al-pach) czy te¿ us³ugach publicznych na obszarach oniskim zaludnieniu (szczególnie w Szwecji i Finlandii).
Od chwili przy³¹czenia siê Finlandii i Szwecji do UE w roku
1994 obszary o niskim zaludnieniu sta³y siê pewnym pro -
blemem dla polityki spójnoœci. Niektóre czêœci obszarówsubarktycznych i arktycznych w obu tych krajach cechuj¹siê gêstoœci¹ zaludnienia wynosz¹c¹ jedynie 5 miesz -
kañców na 1 km
2, co stanowi wielkoœæ znacznie poni¿ej po -
ziomu wystêpuj¹cego na jakimkolwiek innym terenie Unii, zwyj¹tkiem Highlands and Islands.
11
Œredni poziom PKB na mieszkañca na tych obszarach sta -
nowi 87% unijnej œredniej, co jest wartoœci¹ znacz¹coni¿sz¹ od tej wystêpuj¹cej w innych czêœciach odnoœnychkrajów. Tak¿e poziom bezrobocia przekracza zazwyczajkrajow¹ œredni¹. Ogólnie rzecz bior¹c, w Szwecji znacznyodsetek zatrudnionych pracuje w us³ugach; w Finlandii zaœwiêcej osób pracuje w rolnictwie i przemyœle, szczególniedrzewnym, celulozowym i papierniczym.
Szczególnie w szwedzkich regionach wzrost PKB ulega³
obni¿eniu pocz¹wszy od po³owy lat 90-tych (stopa wzrostuwynosi³a mniej ni¿ po³owê œredniej unijnej), przy czym sy -
tuacja w zatrudnieniu nie powróci³a do stanu poprzedniego
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
31
730525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:08Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
321.6 Zmiany l udnoœciowe, 1996-1999 – g³ówne sk³a doweEUROPEAN SPATIAL PLANNING
OBSERVATION NETWORK
© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. Granic Administracyjnych0 100 500 kmdodatnim bilansie migracyjnym i dodatnim bilansie naturalnym
dodatnim bilansie migracyjnym i ujemnym bilansie naturalnym
ujemnym bilansie migracyjnym i ujemnym bilansie naturalnymdodatnim bilansie migracyjnym i ujemnym bilansie naturalnymujemnym bilansie migracyjnym i dodatnim bilansie naturalnymujemnym bilansie migracyjnym i dodatnim bilansie naturalnymWzrost liczby ludnoœci o:
Spadek liczby ludnoœci o:
brak danychAT, CH, DE, FI, EL, MT, NL, PT, SE, UK: NUT S2
/_0length.name.substituted_ród³o: baza danych E SPON
Pochodzenie danych:
UE (15 pañstw) i kraje kandyduj¹ce lub wstêpuj¹ce doUnii - Eurostat;Norwegia i Szwajcaria: odnoœne krajowe urzêdy statystyczne
Ten Plan nie odzwierciedla koniecznie opinii Komitetu Monitoruj¹cego E SPON
740525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:10Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
po znacznej utracie miejsc pracy, która zdarzy³a siê w
okresie recesji na pocz¹tku lat 90-tych. Liczba ludnoœcimaleje, w stopniu, jaki w innych miejscach zazwyczaj zna -
leŸæ mo¿na tylko w regionach o powa¿nych problemachstrukturalnych. W trakcie dekady lat 90-tych fiñskie regionyKainnu i Lappland traci³y œrednio 1% swej populacji w skaliroku, gdy tymczasem w szwedzkim Norrbotten liczba lud -
noœci spada³a w tempie 0,6% rocznie
12(por. tabela A1.8).
Typowe problemy obszarów spowodowaneaspektami natury geograficznej
Wszystkie te regiony doœwiadczaj¹ pewnych wspólnych
problemów zwi¹zanych z dostêpnoœci¹ i oddaleniem odg³ównych rynków, które zwiêkszaj¹ koszty podró¿y itransportu, ograniczaj¹c gospodarczy ich rozwój. Je -
dnoczeœnie budowa wszelkiego rodzaju infrastrukturyoraz zapewnienie opieki zdrowotnej, oœwiaty i innychpodstawowych us³ug s¹ tam zazwyczaj bardziej kosz -
towne; projekty te jest te¿ trudniej uzasadniæ ze wzglêduna niewielk¹ liczbê docelowych adresatów tych us³ug. Wwielu wypadkach liczba ludnoœci czy te¿ wielkoœæ rynkusytuuje siê poni¿ej progu „masy krytycznej”, wymaganejw celu porêczenia inwestycji w znaczeniu ekonomi-cznym. Problem ten pog³êbia siê jeszcze za spraw¹ sta-rzej¹cej siê i malej¹cej populacji. (mapa 1.6).
W przypadku wysp krytycznym poziomem zaludnienia wy-
daje siê liczba w granicach 4000–5000 mieszkañców,powy¿ej którego to pu³apu liczby zazwyczaj znacznierosn¹, wystêpuje wzglêdnie du¿a proporcja ludzi m³odychoraz zapewniony jest dobry poziom edukacji i us³ug z dzie -
dziny ochrony zdrowia. Poni¿ej zaœ tego poziomu zjawiskoemigracji netto, starzenie siê ludnoœci i wystêpowanie nie -
wystarczaj¹cej infrastruktury s¹ norm¹.
Na terenach górskich obszaru UE-15 gêstoœæ zaludnienia
(51 mieszkañców na 1 km2) jest mniejsza ni¿ po³owaœredniej UE, chocia¿ na obszarach bezpoœrednio otac -
zaj¹cych te tereny jest ona zazwyczaj znacznie wiêksza,odzwierciedlaj¹c tym samym ich wzglêdn¹ atrakcyjnoœæjako miejsc zamieszkania i pracy. Œrednio bior¹c, mamy nabie¿¹co do czynienia ze zjawiskiem spadku liczby ludnoœci,lecz sk¹din¹d du¿a liczba terenów zaczê³a przyci¹gaæ ludzii przedsiêbiorstwa. W krajach kandyduj¹cych obraz tenprzedstawia siê podobnie, chocia¿ gêstoœæ zaludnienia natych obszarach wynosi niemal dwukrotnoœæ analogicznejwielkoœci dla UE-15 i jest niewiele tylko ni¿sza od œredniej zpozosta³ych obszarów.Bardziej równy dostêp do us³ug gospodarczych
Pomimo trudnoœci wystêpuj¹cych w niektórych regio-
nach równy dostêp do podstawowych urz¹dzeñ infra-struktury i us³ug, a tak¿e wiedzy okreœlanych mianem„us³ug gospodarczych” — dla ka¿dego stanowi zasa-dniczy warunek terytorialnej spójnoœci.
Dostêp do sprawnego system u transporto wego, z odpo -
wiednimi po³¹czeniami z centralnym obszarem Unii, stanowi
pierwsz¹ determinantê peryferyjnoœci danego regionu. Re -
giony o lepszym dostêpie do rynków bêd¹ z zasady bar -
dziej wydajne i konkurencyjne ni¿ regiony pozbawione ta -
kich warunków. W obecnej chwili sieæ drogowa jest za -
sadniczo bardziej rozwiniêta w centralnych czêœciach UEni¿ w regionach peryferyjnych; podczas gdy coraz wiêcej wostatnich latach budowano autostrad, to dostêpnoœæ tych -
¿e regionów za poœrednictwem dróg do obszarów cen -
tralnych pozostaje o wiele mniejsza ni¿ na innych terenach.Szczególnie s³abo prezentuje siê ona w wiêkszoœci obsza -
rów Celu 1 w krajach takich jak Portugalia, Grecja, za -
chodnia Irlandia i pañstwa ba³tyckie (mapa A1.5).
Ta sama sytuacja dotyczy kolei, jako ¿e sieæ kolejowa w wiê -
kszoœci regi onów peryferyjnych nie dotrzymywa³a kroku
inwestycjom w poprawê stanu dróg. Rumunia, Bu³garia,
po³udniowy i œrodkowy obszar W³och oraz pó³nocne terenyDanii, czy Grecja i pewne obszary Hiszpanii, odleg³e od linii
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
33Dostêpnoœæ rejonów górskich
W ramach przeprowadzonego ostatnio badania obszarówgórskich skonstruowano wskaŸnik pozwalaj¹cy sklasy -
fikowaæ te rejony wed³ug ich dostêpnoœci, bior¹c pod uwa -
gê ich odleg³oœæ drog¹ powietrzn¹ od stolic pañstw i in -
nych oœrodków miejskich, a tak¿e od uniwersytetów ikompleksów szpitalnych lub oœrodków zdrowia, jak rów -
nie¿ gêstoœæ sieci transportowych (drogi, koleje, lotniska).
Tereny górskie o „bardzo dobrej ” lub „dobrej” dostêpnoœci s¹
zlokalizowane np. na pó³nocnym obszarze Anglii, na Sycylii i
na S³owacji. Znalaz³y siê na tej liœcie tak¿e Alpy, Karpaty,Sudety, wszystkie górskie tereny Niemiec i Ardeny, jak rów -
nie¿ trzy rejony w Hiszpanii i dwa w Portugalii. Obszary o„doœæ dobrej” dostêpnoœci okalaj¹ te z pierwszych dwóchgrup. Nale¿¹ tu: obszary w Grecji, Hiszpanii, Walii i Finlandii,tudzie¿ francuski Masyw Centralny. Obszary o „s³abym” do -
stêpie znajduj¹ siê na pó³noc od terenów ujêtych w trzeciejgrupie – szczególnie s¹ to pogórze pó³nocnej Szkocki (Hi -
ghlands and Islands) i szkockie obszary wyspiarskie, a tak¿ewiêkszoœæ obszarów górskich w Szwecji i Finlandii.
750525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:10Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
TGV ³¹cz¹cej Madryt z Sewill¹ cechuj¹ siê szczególnie
kiepsk¹ dostêpnoœci¹ za poœrednictwem kolei do central -
nych rejonów UE (mapa A1.6).
Dostêp do centralnych regionów drog¹ powietrzn¹
przedstawia siê on znacz¹co lepiej, z uwagi na obecnoœælotnisk miêdzynarodowych nawet w najbardziej oddalo -
nych obszarach, chocia¿ poprawa w zakresie po³¹czeñrealizowanych z wykorzystaniem tego œrodka lokomocjiwymaga dalszej analizy rozwa¿aj¹c niewielkie iloœci towa -
rów, jakie przewo¿one s¹ drog¹ lotnicz¹ (mapa A1.7).
Mimo ¿e budowa transeuropejskich sieci poprawi sy -
tuacjê w zakresie dostêpnoœci, szczególnie w krajach
kandyduj¹cych, a najbardziej szczególnie w Bu³garii iRumunii, to uzyskany efekt bêdzie siê znacz¹co ró¿ni³ wposzczególnych regionach peryferyjnych, w zale¿noœciod jakoœci po³¹czenia z g³ównymi szlakami komunikacyj -
nymi, a te z kolei od stanu, sieci drugorzêdnych.
Dostêp do nowych technologii, szczególnie sieci teleinfor -
matycznych, jest szczególnie wa¿ny dla regionów peryfe-
ryjnych, a tak¿e regionów nacechowanych utrudnieniaminatury geograficznej. Dzieje siê tak nie tylko z uwagi nafakt, ¿e rozwi¹zania te s³u¿¹ pomniejszeniu znaczenia, ja-kie ma odleg³oœæ i czas, niezbêdny do przedostania siê docentralnych rejonów Unii, ale ze wzglêdu na to, ¿e jakie-kolwiek ograniczenie ich dostêpnoœci niemal na pewnozniszczy perspektywy rozwojowe i powstrzyma firmy odzlokalizowania swojej dzia³alnoœci na tych obszarach.
Priorytety rozwojoweMimo faktu, ¿e warunki gospodarcze i spo³eczne bardzo siê
ró¿ni¹ w powy¿szych regionach, to zazwyczaj s¹ one mniejzamo¿ne i cechuj¹ siê wy¿szym bezrobociem ni¿ kraj, w któ -
rym s¹ zlokalizowane, lub do których nale¿¹. Mimo to jed -
nak, abstrahuj¹c od tych ostatnich regionów, zarówno napoziom PKB na mieszkañca, jak i na poziom zatrudnienia wnieunikniony sposób oddzia³uj¹ wyniki ekonomiczne gos -
podarki danego kraju, którego te obszary s¹ czêœci¹.
Utrudnienia i przeszkody natury geograficznej nie zawsze
oznaczaj¹ niesprzyjaj¹ce warunki gospodarcze. Jak wistocie rzeczy dowodzi tego szereg przyk³adów, mog¹ onepotencjalnie zostaæ przemienione w rzeczywiste atuty to -
ruj¹c nowe œcie¿ki rozwoju. Ponadto wiele z tych regionówstanowi wa¿n¹ czêœæ dziedzictwa naturalnego b¹dŸ przy -
rodniczego UE, stanowi¹c przy tym lokalizacjê ró¿nego ro -
dzaju dzia³alnoœci wypoczynkowo-rekreacyjnej, kulturalneji innej. Ju¿ choæby tylko z tego powodu wa¿ne jest ich za -
chowanie, ochrona i utrzymanie na nich zaludnienia, cooznacza, ¿e wa¿n¹ rzecz¹ jest z kolei polepszenie ich do -
stêpnoœci, jak równie¿ utrzymanie i rozwój [na ich terenie]podstawowych us³ug.
Równie wa¿n¹ rzecz¹ jest, aby œcie¿ka rozwoju gospo -
darczego szanowa³a ich naturalne dziedzictwo, nie zagra -
¿aj¹c geograficznej rzeŸbie terenu czy ukszta³towaniu
krajobrazu jako takiemu, który stanowi kluczowy aspektstosunkowej przewagi tych regionów jako miejsc prze -
znaczonych nie tylko do zamieszkania przez ludzi, lecz tak -
¿e do prowadzenia dzia³alnoœci przez przedsiêbiorstwa. Wmiarê zatem rozwoju gospodarki opartej na wiedzy bli -
skoœæ surowców lub nawet du¿ych rynków staje siê mniejznacz¹c¹ cech¹ stanowi¹c¹ o lokalizacji, atrakcyjnoœæ zaœnaturalnego, fizycznego otoczenia wzrasta, oczywiœciewraz z dostêpnoœci¹ podstawowych us³ug i urz¹dzeñ.
Gospodarczy rozwój tych rejonów musi zatem, bardziej
nawet ni¿ na wszystkich innych obszarach, odbywaæ siêz uwzglêdnieniem potrzeby zabezpieczenia œrodowiskanaturalnego, co oznacza zarówno w³¹czenie tego prio-rytetu w obrêb procesu decyzyjnego dotycz¹cego inwe-stycji, jak i poszukiwania mo¿liwoœci poprawy stanu œro-dowiska, z równoczesnym umocnieniem regionalnej kon-kurencyjnoœci. Przyk³adów tego rodzaju wariantów ko-rzystnych dla obu stron dostarczaj¹ inicjatywy oczysz-czania rejonów zniszczonych uprzednio dzia³alnoœci¹przemys³ow¹ oraz ich przywrócenie do poprzedniegostanu jako miejsc wykszta³cania siê nowego rodzajudzia³alnoœci przedsiêbiorczej czy rozwoju nowych firm;modernizacja po³¹czeñ kolejowych, dokonywana w celupolepszenia dostêpnoœci, jako inicjatywa podejmowanazamiast budowy nowych autostrad; oraz wykszta³canieczystych, odnawialnych Ÿróde³ energii, zdolnychzast¹piæ wytwarzaj¹ce energiê elektryczn¹ si³ownieopalane wêglem lub paliwem olejowym, które przyczyn -
iaj¹ siê do uszczuplania i tak nieobfitych zasobów natu -
ralnych, zanieczyszczaj¹c równoczeœnie atmosferê.
I chocia¿ wspomniane obopólnie korzystne rozwi¹zania
nie zawsze mo¿na znaleŸæ, to jednak g³ówn¹ zasad¹ po -
lityki rozwoju powinno mimo wszystko byæ d¹¿enie do re -
alizacji strategii zmierzaj¹cych do zmniejszenia do mi -
nimum szkód potencjalnie wyrz¹dzanych œrodowisku.Tego rodzaju podejœcie do rzeczy stanowi gwarancjê, ¿estrategie te oka¿¹ siê trwa³e w d³u¿szym okresu, niebêd¹c po prostu jakimœ obliczonym na krótki okresœrodkiem pobudzania wzrostu.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
34
760525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:10Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
35© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. Granic Administracyjnych0 100 500 km1.7 Ró¿n orod noœæterytorialna – s topieñrozdrobnienia obsza rów na turalnych
poni¿ej 20% obszarów naturalnychCanarias (E)
Guadeloupe Martinique Réunion
Guyane (F)
Açores (P)
Madeira
20%-50% obszarów naturalnych; wysoki stopieñ rozdrobnienia
20%-50% obszarów naturalnych; umiarkowany stopieñ rozdrobnienia
20%-50% obszarów naturalnych; niski stopieñ rozdrobnienia
powy¿ej 50% obszarów naturalnych
obszary zabudowane
brak danychObszary naturalne=wszystkie obszary
(poziom NUT SIII), z wyj¹tkiem obszarów
zabudowanych i rolniczych
/_0length.name.substituted_ród³o: C ORINE Landcover
770525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:11Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Problemy zwi¹zane ze œrodowiskiem naturalnym wystê -
puj¹ w Unii ze szczególn¹ ostroœci¹, zarówno jeœli chodzi
o obszary du¿ego zagêszczenia ludnoœci, a co za tymidzie: tak¿e ró¿nego rodzaju dzia³alnoœci gospodarczej,jak i o te obszary, w których wywierana jest presja na bo -
gactwa naturalne, szczególnie ze strony sektora rolni -
czego, ale równie¿ za spraw¹ górnictwa i innych rodzajówdzia³alnoœci. Tereny takie nie s¹ w ¿adnym razie na ob -
szarze UE rozmieszczone w sposób równomierny, leczskupiaj¹ siê one w okreœlonych miejscach (mapa 1.7).Wystêpuje tam potrzeba gruntownego oczyszczeniaœrodowiska i zapobie¿enia dalszemu jego niszczeniu.Nie mniejsze jednak znaczenie ma koniecznoœæ za -
pobie¿enia dalszemu pogarszaniu siê stanu œrodowiskana obszarach naturalnych b¹dŸ na po³y naturalnych —tam, gdzie wkracza w postêpuj¹cy sposób dzia³alnoœæcz³owieka, lub jeœli chodzi o obszary opuszczane, któreulegaj¹ coraz to wiêkszemu rozdrobnieniu albo te¿ takie,których zasobom naturalnym nie zapewniono ochrony.W konsekwencji tak okreœlone cele musz¹ staæ siê inte -
gralnym elementem strategii rozwoju gospodarczego naobszarze ca³ej UE, co pozwoli³oby zagwarantowaætrwa³y charakter dokonuj¹cego siê rozwoju.
Czynniki determinuj¹ce wzrost,zatrudnienie i konkurencyjnoœæ
W marcu 2000 roku na szczycie w Lizbonie Unia Euro-pejska wyznaczy³a sobie cel stania siê najbardziej naœwiecie konkurencyjn¹ i dynamiczn¹ gospodark¹ opart¹na wiedzy, zdoln¹ do nieprzerwanego, trwa³ego wzrostuekonomicznego, zapewniaj¹cego coraz wiêcej miejscpracy, jak równie¿ œciœlejsz¹ spójnoœæ w wymiarzespo³ecznym. W tej mierze okreœlono szereg priorytetów:
–zapewnienie priorytetowego miejsca rozwi¹zaniominnowacyjnym i przedsiêbiorczoœci, w szczególnoœcipoprzez tworzenie œciœlejszych wiêzi ³¹cz¹cych in -
stytucje badawcze i przemys³, rozwijanie warunkówkorzystnych dla badañ i rozwoju, polepszanie do -
stêpu do funduszy i elementów wiedzy know-how ,a
tak¿e tworzenie zachêt do urzeczywistniania no -
wych przedsiêwziêæ gospodarczych;
–zapewnienie pe³nego zatrudnienia — poprzezotwarcie nowych szans w zakresie zatrudnienia;zwiêkszenie wydajnoœci i jakoœci wykonywanejpracy;–a tak¿e — propagowanie uczenia siê i nabywania wie -
dzy jako procesu obejmuj¹cego okres ca³ego ¿ycia;
–zapewnienie rynku pracy o zredukowanej stopie bez -
robocia i ró¿nic regionalnych;
–po³¹czenie Europy — w szczególnoœci za spraw¹œciœlejszej integracji, a tak¿e polepszenia sieci trans -
portowych, telekomunikacyjnych i energetycznych;
–ochrona œrodowiska sprzyjaj¹ca pobudzaniu innowa -
cji, oraz wprowadzanie nowych technologii (np. w dzie -
dzinach energetyki czy transportu).
Europejska polityka spójnoœci zapewnia znacz¹cy wk³adna rzecz realizacji powy¿szych celów szczególnie w re -
gionach, w których pozostaje nie wykorzystany potencja³ekonomiczny, który mo¿e byæ realizowany poprzez od -
powiednio „docelowo” ukierunkowane œrodki polityki re -
gionalnej, przyczyniaj¹c siê w ten sposób do wzrostu go -
spodarki UE.
Z perspektywy dzia³añ politycznych trwa³oœæ procesu
rozwoju regionalnego wymaga stworzenia sprzyjaj¹cychwarunków na poziomie ogólnokrajowym — w szcze-gólnoœci w odniesieniu do makroekonomicznego œrodo-wiska sprzyjaj¹cego wzrostowi, zatrudnieniu i stabilnoœci,a tak¿e systemów: podatkowego i uregulowañ prawnychjako elementów stanowi¹cych zachêtê dla przed-siêbiorczoœci, tworzenia nowych firm i miejsc pracy.
Na poziomie regionalnym spe³nienia wymagaj¹ dwie
uzupe³niaj¹ce siê grupy warunków. Pierwsza z nich — toodpowiednie zaopatrzenie zarówno w podstawow¹ infra -
strukturê (w postaci sprawnych i wydajnych sieci trans -
portowych, telekomunikacyjnych i energetycznych, do -
brych sieci wodoci¹gowych, urz¹dzeñ zwi¹zanych z ko -
rzystaniem ze œrodowiska naturalnego itd.), jak równie¿w zasób si³y roboczej o odpowiednim poziomie kwalifika -
cji i wyszkolenia. Umocnienie kapita³u zarówno rzeczo -
wego, jak i ludzkiego, wraz z ulepszeniami w zakresiesystemów wsparcia instytucjonalnego i funkcjonuj¹cejramowej struktury administracyjnej ma szczególneznaczenie w regionach Celu 1, a tak¿e w krajachkandydackich, gdzie wystêpuje obecnie powa¿nyniedobór obu tych elementów.
Drug¹ grup¹ warunków bezpoœrednio odnosz¹cych siê
do czynników regionalnej konkurencyjnoœci, istotnychdla gospodarki opartej na wiedzy, s¹ nastêpuj¹ce
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
36
780525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:11Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
elementy: dzia³aniom na rzecz innowacji winno siê przy -
pisaæ wysoce priorytetowe znaczenie; technologie in -
formatyczne i komunikacyjne winny byæ szeroko dostê -
pne i wykorzystywane w sposób efektywny; wreszcie —
rozwój powinien byæ trwa³y w odniesieniu do uwarun -
kowañ œrodowiskowych. Ten zespó³ warunków w du¿ejmierze odnosi siê do „nienamacalnych” czynników, którew bardziej bezpoœredni sposób ni¿ w przypadku pier -
wszej ze wskazanych grup odnosz¹ siê do kon -
kurencyjnoœci w wymiarze gospodarczym. Nale¿¹ tum.in. zdolnoœæ regionalnej gospodarki do wytwarzania,rozpowszechniania i wykorzystywania wiedzy, efekty -
wnego systemu innowacyjnego na poziomie regio -
nalnym, okreœlona kultura dzia³alnoœci gospodarczej, za -
chêcaj¹ca przedsiêbiorczoœæ; a tak¿e sieci wspó³pracy iskupisk poszczególnych rodzajów dzia³alnoœci.
Powy¿sze dwie grupy warunków s¹ ze sob¹ powi¹zane.
Obie wymagaj¹ zintegrowania, w ró¿nym zreszt¹ stopniu,w ramach d³ugofalowej strategii rozwoju, z jasno okre -
œlonymi i uzgodnionymi celami i z politycznym zaanga -
¿owaniem na rzecz podtrzymywania ci¹g³oœci jej wdra-¿ania. Precyzyjnie okreœlony element, na którym zostanieskupiona uwaga, oraz zestaw czynników maj¹cych byæprzedmiotem podjêtych dzia³añ bêd¹ zale¿ne od pozycjiwyjœciowej, charakterystyki odnoœnego regionu, domi-nuj¹cych okolicznoœci, obranej œcie¿ki rozwoju itd. Elementyte bêd¹ w oczywisty sposób wymaga³y zmian w miarêup³ywu czasu, postêpuj¹cego rozwoju i dokonuj¹cych siêzmian okolicznoœci. Dlatego te¿ nie istnieje jakiœ jedyny wswoim rodzaju czy te¿ ustalony przepis na uwieñczony po -
wodzeniem rozwój regionu. Ka¿dy region musi okreœliæw³aœciw¹ dla siebie œcie¿ki rozwoju, wzi¹wszy pod roz -
wagê swe szczególne cechy ekonomiczne, spo³eczne, kul -
turalne, czy instytucjonalne.
Przy obu grupach warunków interwencja czynnika pu -
blicznego mo¿e byæ uzasadniona niedoskona³oœci¹ fun -
kcjonowania rynku. Jest to oczywiste w przypadku kapita³u
ludzkiego lub transportu, czy innego rodzaju infrastruktury,które to elementy maj¹ charakter dóbr publicznych, w ra -
mach których inwestycje rodz¹ okreœlone skutki spo³eczne,jak i finansowe, oraz przy których zwrot nie mo¿e w swymca³okszta³cie zostaæ ³atwo, ani te¿ ekonomicznie uzyskanyprzez tych, którzy dokonuj¹ inwestycji (np. przezpracodawców inwestuj¹cych w szkolenia swoich pra -
cowników). Lecz stosuje siê to równie¿ do elementów wie -
dzyknow-how w zakresie technologii, które tak samo wy -
kazuj¹ pewne cechy dobra publicznego o niskich kosztachudostêpnienia wielu u¿ytkownikom w porównaniu zkosztem jego opracowania. Poniewa¿ wytwórcy wiedzy nies¹ w stanie przej¹æ wszystkich korzyœci wytworzonych zaspraw¹ danej innowacji, wystêpuje tendencja do poja -
wiania siê niedoinwestowania.
Znacz¹c¹ rolê w polityce spójnoœci odgrywa dopomaga -
nie regionom, w szczególnoœci tym mniej faworyzowa -
nym, w celu skonsolidowania i rozwijania ich gospo -
darczego i zatrudnieniowego potencja³u, zgodnie z wew -
nêtrznymi przewagami komparatywnymi. W tym znacze -
niu rozwój regionalnej konkurencyjnoœci zale¿y od mo -
dernizacji i dywersyfikacji struktury produkcyjnej, z
chwil¹ osi¹gniêcia dostatecznego zaopatrzenia w fi -
zyczn¹ infrastrukturê i ludzki kapita³. Oznacza to m.in.sprzyjanie rozwojowi dzia³alnoœci gospodarczej opartejna wiedzy oraz innowacjach.
Dwa elementy wymagaj¹ tu podkreœlenia. Pierwszy z
nich, to zasadnicze znaczenie, dla rozwoju regionów ka -
pita³u ludzkiego oraz potencja³u instytucjonalnego tych -
¿e regionów, jako ¿e te w³aœnie czynniki stanowi¹ owspomaganiu przedsiêbiorczoœci, jak równie¿ decyduj¹o charakterze i zakresie zarówno partnerstwa pu-bliczno-prywatnego, jak i wspó³pracy wszystkich stronzaanga¿owanych w proces rozwoju.
Drugi element, to wyraŸne uwzglêdnienie koniecznoœci
ochrony œrodowiska, o ile obrana œcie¿ka rozwoju ma siêokazaæ trwa³a. Koniecznoœæ ta dotyczy wszystkichœrodków wdra¿anych pod k¹tem dalszego rozwoju, lecztyczy siê ona w szczególnoœci inwestycji w fizyczn¹ in -
frastrukturê, w której zakresie potencjalny konflikt miê -
dzy polepszaniem stanu zastanego a ochron¹œrodowiska zarysowuje siê najostrzej.
Przedmiotem naszej uwagi w pozosta³ej czêœci niniej -
szego raportu bêdzie zbadanie zakresu ró¿nic w ramach
obu opisanych wy¿ej grup warunków na terenierozszerzonej UE.
Infrastruktura transportowa
Sprawny system transportowy jest nieodzownym wa -
runkiem rozwoju gospodarczego regionów, chocia¿ po -
prawa stanu rzeczy w zakresie samego transportu niema raczej szans okazaæ siê czynnikiem wystarczaj¹cymdo zapewnienia wzrostu — po czêœci z uwagi na oko -
licznoœæ, ¿e zapewniany dziêki nim zwiêkszony dostêpdo innych rynków znajduje odzwierciedlenie w wiêkszej
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
37
790525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:11Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
³atwoœci, z jak¹ producenci zlokalizowani w innych miej -
scach potrafi¹ sprostaæ miejscowemu popytowi.
Na terenie UE-15 transport przechodzi³ okres znacz¹cego
wzrostu w okresie ostatniego dziesiêciolecia: towarowy(mierzony w tonokilometrach) niemal o jedn¹ trzeci¹, costanowi oko³o 50% wiêcej ni¿ wzrost PKB, pasa¿erski zaœ(w pasa¿erokilometrach) — o blisko 16%.
Przewozowe przeplywyDominuj¹cym œrodkiem transportu osobowego jest samo -
chód. W roku 2000 a¿ 78% wszystkich podró¿y (w ujêciu
wg przejechanych kilometrów) na terenie UE-15 zosta³oodbytych samochodem. Jednak mimo faktu, ¿e oznacza towzrost w porównaniu z rokiem 1970, kiedy to odpowiedniodsetek wynosi³ 74%, to podana liczba wskazuje na nie -
znaczny spadek wobec roku 1990, podobnie jak dzieje siêto z proporcj¹ podró¿y odbytych autobusami i autokarami,których liczba spad³a do poz iomu poni¿ej 9 % ca³o œci odby -
tych przejazdów. Towarzyszy temu z drugiej strony wiêkszaliczba podró¿y lotniczych, które mimo to sk³adaj¹ siê jedy-nie na 6% wszystkich przejazdów pasa¿erskich. Z kolei po-dró¿e poci¹giem stanowi¹ zaledwie trochê ponad 6%ca³oœci, który to stan prawie nie uleg³ zmianie od 1990 roku,choæ i tak oznacza on spadek z poziomu ponad 10% odno-towanego w 1970 roku.
Znaczne zwiêkszenie iloœci transportu towarowego
(wy³¹czywszy transport drog¹ morsk¹), jakie nast¹pi³o wci¹gu lat 90-tych (32%) zawdziêczaæ nale¿y w prze -
wa¿aj¹cej mierze transportowi drogowemu, który odno -
towa³ zwy¿kê o 38%. W chwili obecnej blisko 75% ca³kowi -
tej iloœci transportu towarowego przypada na transport dro -
gowy, zaœ jedynie 14% — na kolejowy; ta ostatnia liczbastale spada, z poziomu 30% w 1970 r. i 18% w roku 1990.
We wszystkich krajach kohezyjnych drogi sk³adaj¹ siê na
wiêkszy odsetek przewozu towarów ni¿ dzieje siê to w po -
zosta³ej czêœci UE; odpowiednie liczby wynosz¹ tu: od 85%w Hiszpanii do 98% w Grecji (chocia¿ nale¿y zauwa¿yæ, ¿epodane liczby s¹ podobne we W³oszech i w Wielkiej Bry -
tanii). Ponadto transportowanie towarów pojazdami sa -
mochodowymi zwiêkszy³o siê w tych krajach w szybszymtempie ni¿ na pozosta³ym obszarze Unii, po czêœci sta -
nowi¹c odzwierciedlenie wiêkszego wzrostu PKB, lecz za -
razem i braku skutecznego rozwi¹zania alternatywnego,pomimo wielkich inwestycji w sieæ transportow¹, czynio -
nych z wykorzystaniem funduszy strukturalnych.W ramach krajów akcesyjnych, w Rumunii i Bu³garii poziomprzewozów towarowych wydatnie spad³ w ci¹gu okresuprzejœciowego, bêd¹c odzwierciedleniem spadku PKB i re -
strukturyzacji dzia³alnoœci gospodarczej poza obrêbemprzemys³u ciê¿kiego; podobnie, choæ mo¿e w mniejszymstopniu, by³o w przypadku S³owacji i S³owenii. W wiê -
kszoœci pozosta³ych krajów, szczególnie na £otwie i wEstonii, poziom tego rodzaju przewozów siê zwiêkszy³.
Ca³kowita iloœæ towarów transportowanych na obszarze
krajów kandyduj¹cych stanowi zaledwie po³owê po -
ziomu unijnego w stosunku do PKB.
W roku 2000 niemal po³owa towarów przewo¿onych na
terenie krajów kandyduj¹cych przypada³a na transportdrogowy, gdy tymczasem 38% przewo¿one by³o kolej¹,co przewy¿sza analogiczn¹ wielkoœæ dla UE-15. Jednakw Bu³garii i Czechach odsetek towarów przewo¿onychpojazdami samochodowymi jest ju¿ bliski œredniej UE,zaœ w pañstwach ba³tyckich i na S³owacji stanowi on conajwiêcej oko³o jednej trzeciej.
Jednak wzglêdny udzia³ ró¿nych rodzajów transportu ulega
gwa³townym zmianom, polegaj¹cym na przemieszcza-niu siê przewozów towarowych z kolei na drogi. Istotnie —cztery lata przed rokiem 2000 udzia³ przewozów towa-rowych realizowanych kolej¹ przedstawia³ siê w zasadni-czej mierze tak samo, jak w przypadku transportu ko³owego.Na ile bêdzie tak w dalszym ci¹gu w przysz³oœci — bêdzieju¿ zale¿a³o nie tylko od tempa wzrostu gospodarczego,lecz tak¿e od jego struktury (zakresu, w jakim wzrasta po -
pyt na us³ugi wzglêdem popytu na towary), oraz od dostê -
pnoœci skutecznych alternatywnych œrodków transportu, tj.kolei lub dróg wodnych.
Nie istniej¹ porównywalne dane dotycz¹ce transportu
pasa¿erskiego w krajach kandydackich, choæ mo¿na zys -
kaæ pewn¹ orientacjê co do rosn¹cego stopnia u¿y -
tkowania dróg na podstawie liczby w³aœcicieli samochodówi liczby autobusów w odniesieniu do liczby ludnoœci. Wokresie lat 1996–2000 liczba samochodów w krajach kan -
dyduj¹cych wzros³a o ponad 20% w stosunku do liczbyludnoœci, przy czym odnotowano tu zwiêkszenia przekra -
czaj¹ce 50% na £otwie i Litwie, a tak¿e ponad 30% — w Ru -
munii. By³o to jednak tylko niewiele wiêcej ni¿ wzrost w UE.W roku 2000 liczba u¿ytkowanych aut w relacji do liczbyludnoœci stanowi³a zatem w dalszym ci¹gu niewiele ponadpo³owê œredniej dla UE, bêd¹c zwiastunem znacz¹cegowzrostu w przysz³oœci, w miarê podnoszenia siê poziomudochodów.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
38
800525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:11Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
391.8 Zagêszczenie dróg szybkieg or uchu, 2001
0
0-7 575 - 150
150 - 250
> 250UE15 = 100
LT, LV, EE: NUTS0
/_0length.name.substituted_ród³o:Eurostat
0 100 500 kmCanarias (E)
Guadeloupe Martinique Réunion
Guyane (F)
Açores (P)
Madeira
WskaŸnik: do powierzchni obszaru i ludnoœci liczba km dróg szybkiego ruchu w stosunku
© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. Granic Administracyjnychbrak danych
810525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:11Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Równoczeœnie zaœ relacja miêdzy wartoœci¹ dochodu na
mieszkañca a liczb¹ posiadanych samochodów jest za -
le¿na tak¿e od innych czynników, takich jak stan transportupublicznego i uk³ad osiedli czy osad. Dlatego te¿ w Portu -
galii zasób samochodów przekracza œredni¹ UE, odnotowa -
wszy gwa³towny wzrost w okresie ostatnich lat. WeW³oszech poziom ten jest wy¿szy ni¿ w jakimkolwiek innymkraju Unii, tymczasem w Danii przedstawia siê on znacznieponi¿ej œredniej, bêd¹c zbli¿onym do poziomu notowane -
go w Czechach. W zwi¹zku z powy¿szym kwestia: na ileliczba posiadanych samochodów, a zatem i przypu szczalny
stopieñ ich u¿ytkowania, wzroœnie w krajach kandyduj¹cychw przysz³ych latach — zale¿eæ bêdzie nie tylko od poziomudochodów, lecz tak¿e od decyzji politycznych, dotycz¹cychrozwoju systemu transportu.
Sieci transportoweSieæ drogowaPorównanie stanu infrastruktury drogowej lub kolejowej
ró¿nych krajów musi byæ traktowane ostro¿nie, z uwagi naró¿nice metod klasyfikacji.
O ile ca³kowita d³ugoœæ sieci drogowej w UE-15 pozosta³a
zasadniczo nie zmieniona w okresie od 1991 roku, tod³ugoœæ autostrad wzros³a o 27%. Wiele nowych autostradzbudowano w krajach kohezyjnych, szczególnie w Portu-galii i Hiszpanii.
Mimo wszystko w Hiszpanii i Grecji gêstoœæ sieci drogo -
wej
13pozostaje na poziomie ni¿szym ni¿ po³owa œredniej
dla UE-15, a równie¿ w Portugalii przedstawia siê ona
poni¿ej œredniego poziomu. Dla kontrastu — w Irlandiisiêga ona znacznie powy¿ej œredniej.
Jeœli chodzi o regiony Celu 1 wskaŸnik gêstoœci pozosta³ na
poziomie w przybli¿eniu dwóch trzecich œredniej dla UE-15.Z drugiej strony, gêstoœæ sieci autostrad w krajach kohe -
zyjnych wzros³a z poziomu oko³o 80% œredniej dla UE-15 wroku 1991 do 10% powy¿ej œredniej w roku 2001. Wzrostten jednak w zasadniczej mierze skupia³ siê na obszarzeHiszpanii i Portugalii, przy czym gêstoœæ ta pozostajeznacznie poni¿ej œredniej w Grecji i Irlandii. W ca³oœciowoujêtych regionach Celu 1 gêstoœæ sieci autostrad wynosi³aoko³o 80% œredniej dla UE-15 w roku 2001, co oznaczawzrost od poziomu ok. 2/3 œredniej z roku 1991 (mapa 1.8).
W krajach kandyduj¹cych gêstoœæ dróg jest zazwyczaj ni¿ -
sza ni¿ na obszarze UE-15, gêstoœæ zaœ sieci autostrad jestjeszcze mniejsza. Ta ostatnia wielkoœæ jest oko³o szeœcio -
krotnie wy¿sza w UE-15 ni¿ w krajach kandyduj¹cych razem
wziêtych, co w znacznej mierze odzwierciedla bardzo ma³¹iloœæ autostrad w wiêkszych krajach, patrz¹c wed³ugwielkoœci powierzchni terenu. W Polsce wg stanu na rok2001 by³o jedynie oko³o 400 km autostrad, czyli mniej ni¿mia³y Litwa czy S³owenia (435 km); z kolei Rumunia mia³aich zaledwie 113 km. W Estonii d³ugoœæ autostrad wynosi³aponi¿ej 100 km, zaœ na £otwie autostrady w ogóle nie wystê -
powa³y. Nawet w Czechach by³o niewiele ponad 500 km au -
tostrad, zaœ na Wêgrzech — oko³o 450 km.
Chocia¿ budowa nowych dróg dokonuje siê w niektórych
krajach we wzglêdnie szybkim tempie — d³ugoœæ autostradw Polsce wzros³a o ponad 50% w okresie trzylecia1998–2001 — wystêpuje tendencja skupiania siê ich na kil -
ku obszarach, zwykle wokó³ stolic lub na szlakach tranzy -
towych wiod¹cych ku zachodowi. Tak wiêc w Polsce oko³o75% autostrad po³o¿onych jest w trzech zaledwie regio -
nach — województwach: dolnoœl¹skim, opolskim i mazo -
wieckim. W Czechach wystêpuje podobna koncentracja wregionie Stredni Èechy wokó³ Pragi oraz w regionie Jihovy-chod na po³udniu, granicz¹cym z Austri¹ i S³owacj¹. W Ru-munii w zasadzie wszystkie autostrady zlokalizowane s¹ wokolicy Bukaresztu.
Równoczeœnie stan dróg nie bêd¹cych autostradami
przedstawia siê ogólnie nie najlepiej. Niemal wszystkie ones¹ w najlepszym razie drogami dwukierunkowymi, i nie-zmiennie doœwiadcza³y z³ych skutków braku utrzymania wnale¿ytym stanie przez szereg lat, zarówno przed, jak i porozpoczêciu procesu transformacji ustrojowej.
Okolicznoœæ ta mo¿e pomóc w wyjaœnieniu alarmuj¹cej licz -
by wypadków œmiertelnych na drogach, która w roku 2001
okaza³a siê znacz¹co wy¿sza ni¿ w wiêkszoœci PañstwCz³onkowskich UE. Na £otwie odnoœna liczba to prawie 900wypadków œmiertelnych na milion samochodów; na Litwie iw Polsce — ponad 500; na Wêgrzech, w Estonii, Bu³garii i naS³owacji — tylko niewiele mniej, a wszystko to w porównaniuz niewiele ponad trzystoma takimi wypadkami, jakie zdarzy³ysiê w Hiszpanii, Portugalii i Irlandii oraz zaledwie oko³o stupiêædziesiêcioma w Wielkiej Brytanii (dla Grecji i W³och brakjest danych). Z drugiej strony liczby te przedstawiaj¹ siê po -
dobnie do tych, które wyst¹pi³y w niektórych regionach Celu1 — szczególnie w Hiszpanii, gdzie w regionach Castilla yLeón oraz Castilla-la Mancha wypadki œmiertelne na dro -
gach zamknê³y siê liczb¹ ponad 600 na milion pojazdów,gdy tymczasem analogiczna liczba dla regionu Extrema -
dura wynios³a powy¿ej 450.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
40
820525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:11Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Infrastruktura kolejowa
Ca³kowita d³ugoœæ linii kolejowych na obszarze UE-15 wy -
nosi obecnie oko³o 3% mniej ni¿ w roku 1991, w rezultacie
pozamykania niektórych linii; w porównaniu z rokiem 1970jest to spadek ju¿ o 10%. W czterech krajach kohezyjnychw sumie gêstoœæ sieci kolejowej (ujêtej w odniesieniu dopowierzchni terenu i liczby ludnoœci) wynosi zaledwie ok.55% œredniej unijnej, choæ jest ona wy¿sza w Irlandii (80%œredniej) ni¿ w pozosta³ej trójce. Jeœli chodzi o ³¹cznie po -
traktowane regiony Celu 1, gêstoœæ sieci kolejowej wynosiw przybli¿eniu 75% œredniej dla UE-15 i niewiele siê tylkozmieni³a w okresie od roku 1991.
Pewien zakres modernizacji sieci linii kolejowych prze -
prowadzono w okresie ostatniej dekady za spraw¹ elektry -
fikacji wiêkszej liczby linii (od 40% ca³kowitego ich stanu
w roku 1991 do 47% w r. 2001), lecz postêpy w zakresieprzekszta³cania linii jednotorowych w dwutorowe zosta³yograniczone (z 39% do 41%). Zmiany by³y bardzo podobnew krajach kohezyjnych i regionach Celu 1 jak na pozos -
ta³ym obszarze Unii. W roku 2001 zosta³o zelektryfikowa-nych œrednio ok. 40% linii w krajach kohezyjnych i regio-nach Celu 1, przy czym tylko 24% linii by³o liniami dwuto-rowymi na terenie tych pierwszych, przy poziomie niewieleponad 13% w przypadku tych drugich. Sytuacja w tym za-kresie ró¿ni siê jednak znacz¹co w gronie samych krajówkohezyjnych: oto w Grecji ¿adna linia nie jest zelektryfikowa-na, w Irlandii zaœ jest ich jedynie oko³o 2%, natomiast wPortugalii odnoœna proporcja uleg³a podwojeniu w okresielat 1991–2001 — do poziomu ponad 30%.
Ca³oœciowo ujêty standard sieci kolejowej w krajach kan -
dyduj¹cych przedstawia siê niezbyt korzystnie, stanowi¹c
odzwierciedlenie dziesiêcioleci niewielkiego zakresu in -
westowania. Odsetek linii zelektryfikowanych i dwutoro -
wych sytuuje siê poni¿ej unijnej œredniej, chocia¿ jest onpodobny do odpowiedniej wielkoœci dla krajów kohezyjny -
ch i jest wy¿szy ni¿ wielkoœæ dla regionów Celu 1.
Sieæ kolei ¿elaznych jest w ogólnoœci przestarza³a z
technicznego punktu widzenia; pojemnoœæ ³adunkowakolei jest nieodpowiednia, znaczna czêœæ torów jest sta -
ra i zniszczona, szerokoœæ toru ró¿ni siê w zale¿noœci odmiejsca, podobnie zreszt¹ jak systemy zasilania, cosprawia, ¿e trudno jest z ich wykorzystaniem realizowaætzw. miêdzyoperacyjnoœæ. W efekcie maksymalne do -
puszczalne prêdkoœci mieszcz¹ siê zazwyczaj w prze -
dziale 90–110 km/godz., dochodz¹c nieraz zaledwie do40–60 km/h na d³ugich odcinkach g³ównych linii.Ju¿ obecnie wzrost liczby samochodów wyprzedzadzia³ania w zakresie poprawy stanu sieci dróg ko³owych,prowadz¹c do coraz wiêkszego zat³oczenia i zanie -
czyszczenia œrodowiska. Dylemat, przed jakim staj¹ osobyodpowiedzialne za realizacjê polityki, stanowi okolicznoœæ,¿e poprawa stanu sieci drogowej, która bez w¹tpienia jestnieodzowna, bêdzie nastêpnie wp³ywaæ na stymulowanietego wzrostu. Zachodzi te¿ prawdopodobieñstwo, ¿edzia³ania w tym kierunku spowoduj¹ zmniejszenie œrodkówfinansowych na równie nieodzowne dzia³ania naprawcze wzakresie kolejnictwa i komunikacji publicznej, któremog³yby zmniejszyæ przestawianie siê na u¿ytkowaniesamochodów, a w zwi¹zku z tym — zmniejszyæ problemyzwi¹zane ze œrodowiskiem naturalnym, jakie mog¹ byæspowodowane tym czynnikiem.
I chocia¿ stopieñ, w jakim zarówno pasa¿erowie, jak i prze -
woŸnicy towarowi korzystaj¹ z poci¹gów, zmniejszy³ siê w
miarê zwiêkszenia siê stopnia korzystania z dróg, pozostajeon zasadniczo wiêkszy ni¿ w UE. Powstaje zatem pytanie,przez jak d³ugi czas mia³oby tak pozostaæ. Budowa nowychlinii kolejowych lub polepszenie stanu linii istniej¹cychobecnie stanowi kluczowy element obecnie realizowanychlub planowanych inicjatyw w zakresie tworzenia sieci trans-europejskich. Jednak¿e w krajach kandyduj¹cych naciskk³adzie siê na budowê nowych dróg. Jednoczeœnie potrzebapoprawy stanu sieci kolejowej wykracza w tych krajachznacznie poza obszar tworzenia lepszych po³¹czeñ zobecnymi Pañstwami Cz³onkowskimi UE.
Ostatnie prognozy wskazuj¹, ¿e towary przewo¿one po -
jazdami samochodowymi osi¹gn¹ w krajach UE-15 po -
ziom o 67% wy¿szy w roku 2020 ni¿ w roku 2000. Prognozy
dotycz¹ce nowych Pañstw Cz³onkowskich mówi¹ o po -
dwojeniu tej wartoœci. Je¿eli ponadto poziom PKB w kra -
jach akcesyjnych bêdzie rós³ szybciej ni¿ w obecnychPañstwach Cz³onkowskich, co ma znaczenie zasadniczedla konwergencji, to drogowy transport towarowy móg³bywzrosn¹æ nawet w wiêkszym jeszcze stopniu.
Krótkodystansowy transport
morski i œródl¹dowe drogi wodne
Bior¹c pod uwagê przewidywany wzrost ruchu drogowego
w nadchodz¹cych latach, jak równie¿ oczekiwanegowiêkszego jego zagêszczenia, sprzyjanie wiêkszemu stop -
niowi wykorzystywania transportu drog¹ morsk¹ nakrótkich odcinkach wydaje siê atrakcyjnym wariantem jakoznacznie bezpieczniejszym i poci¹gaj¹cym za sob¹ zu¿y -
cie mniejszych iloœci energii.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
41
830525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:12Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
W roku 2000 drog¹ morsk¹ odbywano blisko 28% prze -
wozów realizowanych w ramach obrotów handlowych
wewn¹trz UE-15. W ci¹gu ostatniego dziesiêciolecia ruchtowarowy w portach europejskich ogó³em, z uwzglêdnie -
niem kierunków do krajów trzecich, zwiêkszy³ siê o ponad20%, przy czym ruch przewozów kontenerowych uleg³ conajmniej podwojeniu. Wiêkszy wzrost by³ udzia³em portówkontenerowych ulokowanych w basenie Morza Œród -
ziemnego ni¿ tych znajduj¹cych siê na pó³nocy; w roku2000 nad M. Œródziemnym zlokalizowane by³y trzy naosiem portów kontenerowych w UE (tj. Gioia Tauro, Algeci -
ras, Genova).
Rozwój transportu morskiego na krótkich dystansach w
krajach kandyduj¹cych, z których siedem ma wybrze¿amorskie, móg³by wesprzeæ rewitalizacjê portów po³o¿o -
nych w regionach peryferyjnych i wspomóc ich rozwój go -
spodarczy, doprowadzaj¹c do z³agodzenia problemówzwi¹zanych z transportem, chocia¿ aby tak siê mia³o staæ,zachodzi tak¿e potrzeba polepszenia dostêpu do tychportów.
Œródl¹dowe drogi wodne obs³uguj¹ z grubsza 4% towarów
transportowanych w obrêbie krajów UE-15. Pomimo zwiê-kszonego stopnia ich u¿ytkowania, udzia³ tych dróg wca³oœci u¿ytkowanych szlaków przewozowych spad³ wci¹gu ostatnich dziesiêciu lat. Znaczenie tych drógznacz¹co siê ró¿ni w ró¿nych miejscach na terenie Unii. Oile drogami tymi przewozi siê bardzo du¿e iloœci towarów wkrajach takich jak Holandia (43% wszystkich przewozówtowarowych), Niemcy czy Belgia, o tyle w krajach kohe -
zyjnych szlaki te nie s¹ w ogóle wykorzystywane.
W krajach kandyduj¹cych wykorzystanie tej metody prze -
wozu w znacznej mierze ogranicza siê do rzeki Dunaj,
przep³ywaj¹cej przez szereg krajów. Jeœli jednak chodzi oposzerzenie zakresu wykorzystania jego szlaku, to pro -
jekty takie napotykaj¹ na znaczne problemy, m.in. gdy rze -
ka jest w wielu miejscach zbyt p³ytka, aby mo¿na by³o prze -
woziæ ni¹ ciê¿kie ³adunki, a przy tym porty towarowe s¹ bar -
dziej rozproszone ni¿ na terenie Austrii i Niemiec, czê -
stokroæ nie spe³niaj¹c w dodatku norm odnoœnie do po -
jemnoœci ³adunkowej.
Podsumowuj¹c g³ówne wyzwania, z jakimi przyjdzie siê
w najbli¿szych latach zmierzyæ, obejmuj¹:
–integracje i modernizacje sieci drogowych i kolejowychw krajach kandyduj¹cych, celem stworzeniaefektywnych po³¹czeñ z sieciami istniej¹cymi obecniew Pañstwach Cz³onkowskich;
–poprawê stanu po³¹czeñ z sieciami transeuropejskimi,w celu umo¿liwienia wszystkim regionom uzyskaniajak najwiêkszych z nich korzyœci;
–poprawê stanu szlaków przygranicznych i tranzyto -
wych, szczególnie tych ³¹cz¹cych nowe PañstwaCz³onkowskie, jak i nowe i obecne Pañstwa Cz³on -
kowskie, co ma na celu sprzyjanie i u³atwianie zwiê -
kszenia obrotów handlowych miedzy nimi, na którymto czynniku niemal bez w¹tpienia zasadza siê dalszyrozwój gospodarczy tych krajów;
–rozwój transportu morskiego na krótkich dystansach,jako czynnika o szczególnym znaczeniu dla regionówperyferyjnych i wyspiarskich, z równoczesnym za -
cieœnieniem wiêzów miedzy ró¿nymi formamitransportu;
–ukierunkowanie unijnych inwestycji na przesuniecietransportu, z dróg dla pojazdów mechanicznych ku ko-lei i drogom wodnym, a tak¿e wyprowadzenie ruchu zzat³oczonych szlaków;
–opracowanie strategii na rzecz polepszenia dostêp-noœci regionów najbardziej oddalonych od centrum iich po³¹czeñ z kontynentem europejskim, co nie sta-nowi elementu priorytetowych dzia³añ w zakresietranseuropejskiej sieci transportowej.
Wytwarzanie i zu¿ycie energii
Dostêp do czystych, wiarygodnych i oferowanych po kon -
kurencyjnych cenach Ÿróde³ energii jest istotnym czynni -
kiem, konkurencyjnoœci regionów. Tymczasem iloœæ energiiwytwarzanej w wiêkszoœci Pañstw Cz³onkowskich ze Ÿró -
de³ pierwotnych w du¿ym stopniu nie zaspokajaj¹ potrzebjej u¿ytkowników. Dzieje siê tak szczególnie w krajach ko -
hezyjnych, które zaspokaj¹ niewielk¹ tylko czêœæ swojegozapotrzebowania na energiê ze Ÿróde³ rodzimych, impor -
tuj¹c co najmniej 80% zu¿ywanej energii (wykres 1.10).Wielka Brytania i Dania to jedyne kraje UE, które s¹ eks -
porterami energii netto. Kraje kandyduj¹ce s¹ w swej wiê -
kszoœci bardziej samodzielne, jeœli chodzi o zaspokajaniezapotrzebowania na energiê, lecz wszystkie one s¹ impor -
terami energii netto. W szczególnoœci Polska i Rumunia im -
portuj¹ nieca³e 12% energii dla pokrycia swego
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
42
840525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:12Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
zapotrzebowania. Równoczeœnie pa -
liwa sta³e, zazwyczaj najbardziej szko -
dliwe dla œrodowiska, sk³adaj¹ siê na
blisko 60% energii pierwotnej wytwa -
rzanej w krajach kandyduj¹cych; dlaporównania — w krajach UE-15 ana -
logiczna wielkoœæ wynosi zaledwie13%. W Polsce paliwa sta³e s¹Ÿród³em niewiele mniej ni¿ 90% wy -
twarzanej energii pierwotnej; z koleidla Czech liczba ta wynosi ok. 85%,dla Estonii zaœ — powy¿ej 75%.
W przeciwieñstwie do powy¿szego
energia nuklearna sk³ada siê na 30%produkcji energii pierwotnej w UE(dla Belgii i Francji liczba ta wynosi80%), w zestawieniu z 16% jako wielkoœci odpo -
wiadaj¹cej krajom kandyduj¹cym (chocia¿ na Litwie iS³owacji jest to ponad 70%).
Zu¿ycie energii jest zró¿nicowane niemal tak szeroko, jak
jej wytwarzanie, co jest wynikiem zw³aszcza ró¿nic wys-têpuj¹cych w strukturze dzia³alnoœci gospodarczej, wa-runków klimatycznych, charakteru uregulowañ prawnych,zachowañ spo³ecznych i decyzji politycznych w przedmioc-ie opodatkowania. Ca³kowite zu¿ycie energii na miesz-kañca krajów kandyduj¹cych jest podobne do poziomu wy-stêpuj¹cego w Grecji i Portugalii, znacznie zaœ ni¿sze odœredniej UE.
Zu¿ycie na mieszkañca zwiêkszy³o siê w Unii w okresie lat
1995–2001, zw³aszcza w krajach kohezyjnych, podobniezreszt¹ jak w wiêkszoœci krajów kan -
dyduj¹cych — z wyj¹tkiem Polski, Mal -
ty, Bu³garii i Rumunii.
Pomimo stosunkowo niskiego zu¿ycia
na mieszkañca kraje objête polityk¹spójnoœci zu¿ywa³y od 17% do 35%wiêcej energii w relacji do PKB ni¿ wy -
nosi³a œrednia dla UE-15, podczas gdyw krajach kandyduj¹cych w sumie zu -
¿ycie to by³o niemal czterokrotniewiêksze (pomiar wielkoœci PKB na -
stêpuje w tym wzglêdzie w euro, niezaœ w systemie SSN). W okresie lat1995–2001 zu¿ycie energii w krajachkandyduj¹cych spad³o w stosunku doPKB — w niektórych przypadkachnawet znacz¹co — podczas gdy na terenie Unii spadektaki okaza³ siê wzglêdnie niewielki, zaœ w Portugalii i Austriiwyst¹pi³ nawet bardzo niewielki wzrost (wykres 1.11).
Pierwotne Ÿród³a energii zu¿ywanej w UE ró¿ni¹ siê w
znacz¹cy sposób od Ÿróde³ wytwarzania, przy czymszczególnie ropa, po wiêkszej czêœci pochodz¹ca z importu,sk³ada siê na wiêksz¹ czêœæ zu¿ycia ni¿ wytwarzania, za-równo w przypadku obecnych, jak i nowych Pañstw Cz³on-kowskich (wykres 1.12). Ekspansja odnawialnych Ÿróde³energii (takich jak biomasa, energia s³oneczna i wiatrowaoraz hydroelektrycznoœæ) stanowi wspólny cel polityki UE;Komisja wyznaczy³a cel w postaci podwojenia udzia³u od -
nawialnych Ÿróde³ energii w ca³kowitym zu¿yciu energii wUnii do 12% w okresie do roku 2010. Wykorzystanie tychŸróde³ w chwili obecnej ró¿ni siê jednak znacz¹co w
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
43 
-40-35-30-25-20-15-10-505
-40-35-30-25-20-15-10-505PTATESCY EL ITBEFR
UE15 DE CZ FISKUK NL SE SIDK MT LVBGLUHUIELTEERO PL% zmiany1.11 Zmiana w krajowym zu życiu energii brutto z paliw na jednostk ę 
PKB, 1995-2001 
Zródło: Eurostat, statystyki energetyczne 
0123456789
LU FISEBENL FRDE CZUE15 UK AT IEDK EESKCYSIES ITELHU BGPTLTPLMT LVRO01234567891995 2001 Ilo ś ć ton ekwiwalentu ropy (TOE) na osob ę1.10 Krajowe zu życie energii brutto, 1995 i 2001
UE15, DE, ES, IT, NL: dane prowizoryczne za rok 2001 
Zródło: Eurostat, statystyka energetyczna i sprawozdania krajowe
850525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:12Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
zale¿noœci od kraju, co po czêœci stanowi odzwierciedlenie
stopnia trudnoœci, z jak¹ eksploatuje siê ró¿ne dostêpneŸród³a, po czêœci zaœ odzwierciedla elementy przyjêtej wtym wzglêdzie polityki.
W roku 2001 odnawialne Ÿród³a energii dostarcza³y zale -
dwie 6% ca³kowitego zasobu energetycznego spo¿ytko -
wanego w UE, co stanowi³o niewielk¹ tylko zwy¿kê w sto -
sunku do analogicznej liczby z 1995 r. Znaczenie tych Ÿró -
de³ w krajach kandyduj¹cych (5% ca³oœci zu¿ywanej
energii) by³o tylko niewiele mniejsze. W szeregu krajów naterenie rozszerzonej UE liczba ta by³a jednak znaczniewy¿sza. Na £otwie, podobnie jak w Szwecji, wynios³a onaw okolicach 30% lub nawet wy¿ej; w Austrii i Finlandii — po -
nad 20%; w Estonii, Rumunii i S³owenii — oko³o 11%, czyliniewiele mniej ni¿ w Portugalii (14%). We wszystkich kra -
jach akcesyjnychwzglêdny poziom korzystania ze Ÿróde³odnawialnych podniós³ siê w okresie lat 1995–2001, którato tendencja w przypadku £otwy, Litwy i Rumunii przybra³aznaczny rozmiar. Podobnie wzrost w tym wzglêdzienast¹pi³ w Finlandii i Szwecji, jednak¿e w Austrii i PortugaliiwskaŸnik korzystania ze Ÿróde³ odnawialnych spad³ wokresie tych szeœciu lat.
Wszystkie cztery g³ówne punkty unijnej polityki w zakresie
energii i energetyki — to jest: bezpieczeñstwo dostaw,dope³nienie rynku wewnêtrznego i zintegrowanie wzglê-dów œrodowiska naturalnego, oraz propagowanie energiiodnawialnej, mog¹ wywrzeæ pozytywny sku tek w odnie-
sieniu do spójnoœci. Zmniejszenie iloœci zu¿ywanej energii wprzeliczeniu na jednostkê produkcji i wiêksze wykorzysta -
nie Ÿróde³ odnawialnych pozwoli wszystkim PañstwomCz³onkowskim na zmniejszenie zale¿noœci od importu,dziêki temu zaœ, na unikniêcie potencjalnych zak³óceñfunkcjonowania w³asnych gospodarek za spraw¹ wstrz¹suna linii dostaw zewnêtrznych (typu nag³ego wzrostu cenropy). Rozwój Ÿróde³ odnawialnych, o ile bêdzie planowanyw odpowiednio rozwa¿ny sposób, przyczyniæ siê mo¿e doz³agodzenia niszczycielskich skutków produkcji energii wodniesieniu do œrodowiska naturalnego (choæ pojawia³y siêw coraz wiêkszym stopniu obawy co do mo¿liwoœci powodo -
wania szkód ekologicznych przez programy hydroelektr -
yczne), bêd¹c równoczeœnie Ÿród³em op³acalnego roz -
wi¹zania, w szczególnoœci dla obszarów peryferyjnych.
Inne rodzaje infrastruktury wp³ywaj¹cena zwiêkszenie atrakcyjnoœci regionów
Znaczenie spo³ecznej infrastruktury, z uwzglêdnieniem wszczególnoœci szkó³, uczelni i szpitali, powinno byæ odpowie -
dnio doceniane jako czynnik maj¹cy wp³yw na konku -
rencyjnoœæ regionu. Dostêpnoœæ wysoko jakoœciowej in -
frastruktury spo³ecznej mo¿e wp³ywaæ na decyzje do -
tycz¹ce tego, gdzie nale¿a³oby lokowaæ inwestycje izak³adaæ firmy, szczególnie w przypadkach, gdy zaintere-sowane jednostki maj¹ wiêksz¹ swobodê decydowania codo miejsca zamieszkania i pracy, podejmowane tym sa-mym z uwzglêdnieniem osobistych upodobañ i interesówrodzinnych. Tego rodzaju infrastruktura zaczyna zatemstanowiæ istotny element polityki rozwoju regionów pra-gn¹cej przyci¹gaæ przedsiêwziêcia oparte na wiedzy.
Infrastruktura spo³eczna jest równie¿ wa¿na dla utrzymania
stanu ludnoœciowego. Dobre szko³y staj¹ siê w corazwiêkszym stopniu czynnikiem decyduj¹cym o tym, gdzie
ludzie decyduj¹ siê zamieszkaæ i ¿yæ,co poœwiadczaj¹ zró¿nicowane cenynieruchomoœci. Podobnie dostêpnoœæmiejsc i instytucji zajmuj¹cych siêopiek¹ dzienn¹ nad dzieæmi stanowikluczowy czynnik determinuj¹cy to,czy wiêksza liczba kobiet z ma³ymidzieæmi bêdzie zdolna do realizowaniaswych karier zawodowych, i który sta -
nowi zarazem czêœciow¹ przyczynêniskiej stopy zatrudnienia wœród kobietw niektórych czêœciach UE,szczególnie tych mniej zamo¿nych, jakrównie¿ wysokich stóp zatrudnienia wniepe³nym wymiarze czasu w innychrejonach.
14Zapewnienie takich mo -
¿liwoœci mo¿e mieæ swój udzia³ w
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
44 
020406080100
BEDK DE ELESFR IE ITLUNL ATPTFISEUKUE15 BGCY CZ EEHU LTLVMT PLROSISK020406080100  Odnawialne źródła energii
  J ądrowe
  Gaz ziemny
  Ropa
  Paliwa stałe % cało ści1.12 Udział brutto poszczególnych paliw w 
krajowym zu życiu energii z paliw, 2001 
Zródło: DG TREN
860525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:12Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
powstrzymywaniu ludzi przed opuszczaniem niektórych
bardziej peryferyjnych lub wiejskich terenów, na którychtworzenie miejsc pracy dla kobiet zosta³o okreœlone jako je -
den ze sposobów zachêcania ludzi do pozostania.
Wyniki pierwszego „audytu miejskiego”, przeprowa -
dzonego w 58 europejskich miastach, które ³¹cznie za -
mieszkuje œrednio 15% populacji krajów w których s¹
po³o¿one, wskazuj¹, ¿e mieszkañcy regionów lepiej pro -
speruj¹cych maj¹ do dyspozycji wiêksz¹ liczbê miejscopieki dziennej na mieszkañca, w porównaniu z miastamipo³o¿onymi w rejonach mniej zamo¿nych.
Dla osób starszych zupe³nie zasadnicze znaczenie ma
uzyskanie dostêpu do dobrych placówek s³u¿by zdrowia, wmiarê jak ludziom tym przybywa lat. Dla niektórych z nichdostêpnoœæ opieki mo¿e przes¹dziæ o tym, czy spêdz¹ oniswoje lata emerytalne w miejscu, w którym dot¹d za -
mieszkiwa³y, czy te¿ zmieni¹ one miejsce pobytu. Równo -
czeœnie dobre placówki s³u¿by zdrowia maj¹ równie du¿eznaczenie w regionach turystycznych, szczególnie tychpo³o¿onych na po³udniu Europy, w obszarach o cieplejs-zych warunkach klimatycznych, które pragnê³yby przy-ci¹gn¹æ coraz to wiêksz¹ liczbê osób przebywaj¹cych naemeryturze, spêdzaj¹cych przed³u¿one wakacje lub czê-œciej korzystaj¹cych z wakacji, i w których przypadku nawybór miejsca, w jakim maj¹ pozostaæ, wp³yw maj¹ do-stêpne formy opieki zdrowotnej.
Dlatego te¿ godna uwagi jest okolicznoœæ, ¿e o ile na po³u -
dniu i na pó³nocy Europy wystêpuje podobna liczba lekarzy,
pielêgniarek i innych osób prowadz¹cych praktykê me -
dyczn¹ na wystêpuje mniejsza liczba ³ó¿ek szpitalnych wodniesieniu do liczby mieszkañców.
O ile w Niemczech i Francji mamy zatem do czynienia z sy -
tuacj¹, w której jest 8–9 ³ó¿ek na tysi¹c osób, to w Grecji od -
powiednia œrednia wynosi 5 lub mniej w rejonach tury -
stycznych, spadaj¹c poni¿ej 3 — w regionach Kentriki Ellada
i Peloponnisos, a nawet 2 — jak w Sterea Ellada. Podobniew Portugalii œrednia wynosi 4 ³ó¿ka na 1000 mieszk., lecz wAlentejo jest to ju¿ 2,5, zaœ w Algarve — 2. W Hiszpanii,gdzie œrednia liczba tak¿e wynosi 4 ³ó¿ka na 1000, w Wa -
lencji i Andaluzji zmniejsza siê ona ju¿ do oko³o 3; wreszcie— we W³oszech, w regionach: Campania, Basilicata i Sicilia;jest mniej ³ó¿ek szpitalnych (ok. 4 na 1000) ni¿ w regionachpó³nocnych (w wiêkszoœci przypadków — ponad 5 na 1000).
Szczególnie we W³oszech ró¿nica ta czêœciowo stanowi
odzwierciedlenie struktury wiekowej mieszkañcówregionów oraz faktu, ¿e osoby starsze, które nak³adaj¹ nie -
proporcjonalnie wiêksze wymagania na system opiekizdrowotnej, sk³adaj¹ siê na znacznie ni¿szy odsetek ludno -
œci rejonu po³udniowego ni¿ pó³nocnego.
15Z drugiej strony
— liczby te niemal na pewno nie obrazuj¹ ró¿nic dziel¹cychregiony po³udnia i pó³nocy kraju w tym wzglêdzie, jeœliwzi¹æ pod uwagê, ¿e liczba mieszkañców na sta³e za -
mieszkuj¹cych po³udnie znacz¹co wzrasta za spraw¹udzia³u turystów.
W krajach kandyduj¹cych sytuacja przedstawia siê pod
tym wzglêdem znacznie korzystniej. Nie tylko liczba leka -
rzy, pielêgniarek i innych fachowych pracowników s³u¿byzdrowia stoi na równi z odpowiednimi wskaŸnikami wUE-15 w stosunku do liczby ludnoœci, o ile ich nie prze -
wy¿sza; jednak z wyj¹tkiem Cypru (4 ³ó¿ka na 1000 mie -
szkañców) tak¿e liczba ³ó¿ek szpitalnych jest relatywniewysoka. Tak oto w Czechach znajdujemy blisko 11 ³ó¿ekna 1000 mieszk., to jest wiêcej, ni¿ praktycznie we wszys -
tkich czêœciach UE-15; na Litwie i £otwie liczba ta wynosi 9— jest to wiêcej ni¿ w Niemczech lub Francji. Natomiastkraje o najni¿szej liczbie ³ó¿ek — Polska i Estonia, nadalmaj¹ oko³o 7 ³ó¿ek na 1000, co przekracza œredni¹ unijn¹.
Infrastruktura spo³eczna, wraz z warunkami œrodowiska
naturalnego, stanowi czynnik okreœlaj¹cy w decy-duj¹cym stopniu jakoœæ ¿ycia w ka¿dym regionie, maj¹cdla regionalnej konkurencyjnoœci równie wa¿ne zna-czenie jak systemy transportu czy te¿ inne bardziej tra-dycyjne formy infrastruktury.
Zasoby ludzkie
Uchwalona w roku 1997 Europejska Strategia Zatrudnieniamia³a jak siê wydaje swój udzia³ w rosn¹cej „odpornoœci”zatrudnienia na gospodarcze os³abienie. W okresie lat1999–2002 liczba osób zatrudnionych wzros³ ao6m l n ,z a œ
poziom d³ugookresowego bezrobocia zmniejszy³ siê z 4%do 3% ogólnego zasobu si³y roboczej. O ile jednak w fun -
kcjonowaniu unijnych rynków pracy ujawni³y siê godneuwagi oznaki poprawy sytuacji, to w dalszym ci¹gu aktual -
ne s¹ pewne wa¿ne strukturalne s³aboœci rynków pracy,zarówno na terenie obecnych, jak i przysz³ych PañstwCz³onkowskich UE.
Rosn¹ce znaczenie edukacjiPoziom wykszta³cenia odgrywa g³ówn¹ rolê w zakresie
czynników determinuj¹cych osi¹gniêcia ekonomiczne i
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
45
870525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:13Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
461.9 Poziomosi¹gniêæ edukacyjnych, 2002
Niski Œredni Wysoki
% ludnoœci w wieku 25-64l .© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. GranicAdministracyjnych
0 250 1250 km
< 19,219,2 - 28,028,0 - 36,836,8 - 45,6>= 45,6brak danychUE27 = 32,17,7
4=
Odchylenie standardoweniski = wykszta³cenie napoziomie gimnazjalnymlub poni¿ej /_0length.name.substituted_ród³o : Eurostat% ludnoœci w wieku 25-64l .
< 35,0535,05 - 43,3543,35 - 51,6561,65 - 59,95>= 59,95brak danychUE27 = 47,5=16,59
Odchylenie standardoweœredni = wykszta³cenie napoziomie œrednim% ludnoœci w wieku 25-64l .
< 13,6513,65 - 17,9517,95 - 22,2522,25 - 26,55>= 26,55brak danychUE27 = 20,1=8,57
wysoki = wykszta³cenie wy¿sze Odchylenie standardowe
880525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:13Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
poziom konkurencyjnoœci europejskiej gospodarki.16Jest
on tak¿e czynnikiem o kluczowym znaczeniu, jeœli chodzi o
mo¿liwoœci zatrudnienia. Odnosi siê to nie tylko do zakresudostêpnych im miejsc pracy czy zawodów, ale i do ich zdol -
noœci znalezienia sobie pracy w ogóle. Osoby o wy¿szympoziomie wykszta³cenia, to jest z dyplomami uniwersytec -
kimi lub równowa¿nymi kwalifikacjami, s¹ grup¹ o wy¿ -
szym prawdopodobieñstwie znalezienia zatrudnienia, ni¿osoby legitymuj¹ce siê wykszta³ceniem œrednim na po -
ziomie maturalnym, zaœ ta ostatnia grupa z kolei ma wiêkszeszanse znalezienia pracy ni¿ ci, których wykszta³cenieogranicza siê jedynie do stopnia podstawowego. Tenden -
cja ta, która prawdopodobnie umocni siê w okresieprzysz³ych lat za spraw¹ gospodarki opartej na wiedzy, jesta¿ nadto widoczna w obecnych pañstwach UE, szcze -
gólnie w odniesieniu do kobiet. Tendencja ta rysuje siêjeszcze wyraŸniej w krajach kandyduj¹cych, i to w odnie -
sieniu do obu p³ci.
Podczas gdy w roku 2002 w krajach kandyduj¹cych w su -
mie pracowa³o zawodowo blisko 86% mê¿czyzn z wy¿ -
szym wykszta³ceniem w wieku lat 25–64, odpowiedni od-
setek dla osób z wykszta³ceniem œrednim wyniós³ 74%, na-tomiast dla osób, które legitymowa³y siê jedynie obo-wi¹zkowym poziomem wykszta³cenia — zaledwie 51%. Wprzypadku kobiet liczby te wygl¹da³y nastêpuj¹co: zatru-dnienie znajdowa³o 79% kobiet z wy¿szym wykszta³ceniem,61% — z wykszta³ceniem œrednim i zaledwie 38% — po-ni¿ej tego poziomu edukacji.
Podobne ró¿nice s¹ widoczne tak¿e na poziomie regio -
nalnym, w jeszcze bardziej wyraŸnym kszta³cie. Ró¿nica
stóp zatrudnienia miêdzy grupami osób z wy¿szym i niskimpoziomem wykszta³cenia z regu³y jest wiêksza w regio -
nach, w których ogólna stopa zatrudnienia jest stosunkowoniska, ni¿ na obszarach, gdzie jest ona wy¿sza. Dlatego te¿ludzie o niskim poziomie wykszta³cenia czêœciej nie maj¹pracy ni¿ ludzie o wy¿szych poziomach wykszta³cenia, jeœlizdarzy³o siê im zamieszkiwaæ w regionach charaktery -
zuj¹cych siê niskim poziomem zatrudnienia.
Poziom wykszta³cenia w krajach kandyduj¹cych
wygl¹da korzystnie na tle obecnychPañstw Cz³onkowskich UE...
Zgodnie z najnowszymi (2002 r.) danymi, blisko 78% mie -
szkañców krajów kandyduj¹cych w wieku 25–64 lata legi -
tymuje siê co najmniej wykszta³ceniem œrednim. Odsetek
ten jest zró¿nicowany, siêgaj¹c od nieco ponad 70% wprzypadku Bu³garii i Rumunii do ponad 85% w Czechach iS³owacji, co znacznie przekracza œredni¹ unijn¹ (64%), a wjeszcze wiêkszym stopniu — œredni¹ dla regionów Celu 1(analogiczny wskaŸnik wynosi tylko ok. 40% w takich re -
gionach w Hiszpanii i W³oszech oraz zaledwie 20% w Por -
tugalii). Jedyny wyj¹tek stanowi¹ nowe landy Niemiec, wktórych odpowiedni udzia³ wynosi ponad 90%, co stanowiwy¿szy poziom ni¿ w pozosta³ej czêœci kraju, przedsta -
wiaj¹c siê bardziej podobnie do sytuacji w krajach kandy -
duj¹cych ni¿ w samej UE, stanowi¹c odzwierciedleniewspólnej ich niedawnej historii (Mapa 1.9).
Zastanawiaj¹ce jest: na ile dobrze ta edukacja na poziomie
œrednim i pocz¹tkowe szkolenia zawodowe w krajach kan -
dyduj¹cych przygotowuj¹ m³odych ludzi do potrzeb rynkupracy, lub pozwalaj¹ nabyæ zdolnoœci do adaptowania siêdo zmieniaj¹cych siê potrzeb. W szczególnoœci programy istruktury nauczania w tych krajach wydaj¹ siê nie byæ do -
brze przystosowane do nowoczesnej gospodarki. Z nie -
wielu zaledwie wyj¹tkami absolwenci owi uzyskuj¹ wzglê -
dnie nisk¹ punktacjê w testach sprawdzaj¹cych umie -
jêtnoœæ czytania i pisania oraz rachowania.
…chocia¿ w zakresie wykszta³cenia wy¿szego
obraz jest mniej korzystny
Odsetek osób osi¹gaj¹cych wykszta³cenie na poziomie
wy¿szym jest przewa¿nie niski w regionach Celu 1. Wewszystkich krajach z wyj¹tkiem Niemiec — których nowelandy charakteryzuj¹ siê szczególnie wysokimi poziomamiwykszta³cenia swych mieszkañców, œredni odsetek osóbmaj¹cych dyplom uniwersytecki lub jemu równowa¿ny jestni¿szy na terenach Celu 1 ni¿ w innych regionach. W Grecjii Portugalii, gdzie wszystkie regiony s¹ zaliczane do Celu 1,udzia³ ten jest poni¿ej œredniej dla UE. Poza tym, chocia¿sytuacja w zakresie poziomów wykszta³cenia okazuje siêgeneralnie ulegaæ poprawie ró¿nica miêdzy terenami Celu1 i reszt¹ nie ulega tempie szybkiej minimalizacji.
Wzglêdna liczba osób znajduj¹cych siê w wieku pro -
dukcyjnym i legitymuj¹cych siê wykszta³ceniem wy¿ -
szym jest relatywnie niska tak¿e w przypadku wiê -
kszoœci krajów kandyduj¹cych. W ogólnym rachunku tyl -
ko 14% osób w wieku lat 25–64 ma dyplomy uniwersy -
teckie, co jest znacznie poni¿ej unijnej œredniej (22%).
Jedynie w Estonii i na Litwie odpowiednie wskaŸniki przy -
jê³y poziom powy¿ej œredniej dla UE. W Czechach i naS³owacji, a tak¿e w Polsce i Rumunii udzia³ ten wyniós³zaledwie oko³o 10–12%. A jednak jest to nadal wy¿szyodsetek regionów Celu 1 ni¿ w przypadku Portugalii lubwe W³oszech.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
47
890525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:13Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
W wiêkszoœci krajów akcesyjnych wœród których jedyne
wyj¹tki stanowi¹ trzy pañstwa ba³tyckie, wykszta³ceniemna poziomie œrednim cieszy³ siê ni¿szy odsetek kobiet wwieku lat 25–64 ni¿ mê¿czyzn, lecz w wiêkszoœci krajówwiêksza liczba kobiet mia³a kwalifikacje zwi¹zane z wy -
kszta³ceniem uniwersyteckim. W UE kobiety z tej grupywiekowej maj¹ zazwyczaj ni¿sze kwalifikacje ni¿ mê¿czy -
Ÿni (choæ w Portugalii akurat tak siê nie dzieje), lecz sytua -
cja ta gwa³townie siê zmienia w miarê jak kobiety repre -
zentuj¹ce m³odsze grupy wiekowe, w znacz¹co wiêkszejliczbie ni¿ mê¿czyŸni, kontynuuj¹ sw¹ edukacjê powy¿ejpoziomu wykszta³cenia podstawowego, podejmuj¹c naukêna uczelniach wy¿szych. Pomimo faktu zwiêkszenia siê wkrajach kandyduj¹cych liczby osób zdobywaj¹cych kwali -
fikacje zwi¹zane z wykszta³ceniem wy¿szym, odsetekosób w wieku 25–29 lat maj¹cych wykszta³cenie wy¿szelub równowa¿ne wy¿szemu (17%) dalej jest zdecydowanieni¿szy ni¿ analogiczna wielkoœæ w UE (27%).
Poziomy zdobytego wykszta³cenia ró¿ni¹ siê w zale¿noœci
od regionów w krajach kandyduj¹cych, jak równie¿ w Unii wjej obecnym kszta³cie. Ogólnie ujmuj¹c poziomy te s¹znacz¹co wy¿sze w regionach sto³ecznych ni¿ w pozo-sta³ej czêœci danego kraju, a tak¿e s¹ wy¿sze w regionachzamo¿niejszych.
Mniej zamo¿ne regiony — miejscami
wczesnego koñczenia edukacji
W regionach Celu 1 znacz¹co wiêksza liczba m³odych ludzi
opuszcza system edukacyjny nabywszy wykszta³cenie je -
dynie na poziomie podstawowym, ni¿ dzieje siê to na in -
nych obszarach UE. W roku 2002 mniej wiêcej 26% osób wwieku lat 18–24 zamieszkuj¹cych oweregiony nie mia³o jakichkolwiek kwali -
fikacji poza wykszta³ceniem na po -
ziomie podstawowym, nie konty -
nuuj¹c kszta³cenia, co stanowi³o dwu -
krotnoœæ analogicznego udzia³u w re -
gionach spoza Celu 1. I chocia¿ wieletych osób znajdowa³o zatrudnienie,zachodzi wszelkie prawdo -
podobieñstwo, ¿e w miarê przybyw -
ania im lat i wzrastania wymogówedukacyjnych bêdzie im coraz trudniejznajdowaæ pracê w warunkach gos -
podarki opartej o wiedzê. Zmniejszan -
ie liczby takich osób w regionach Celu1 mo¿e siê przeto w istotnym stopniuprzyczyniæ nie tylko do zmniejszeniastanu nierównoœci miêdzy regionami w zakresie poziomówzatrudnienia, lecz tak¿e do polepszenia ich perspektywrozwojowych
17(mapa A1.8).
W krajach akcesyjnych liczba osób porzucaj¹cych systemkszta³cenia jest w wiêkszoœci przypadków znacznie ni¿szani¿ w UE-15. Jedynie w Bu³garii, na £otwie i w Rumunii analo -
giczny odsetek osób w wieku 18–24 lat, maj¹cych zaledwiepodstawowe wykszta³cenie i nie kontynuuj¹cych nauki aninie podejmuj¹cych dalszych szkoleñ, siêga ponad poziomunijnej œredniej (wynosz¹c we wszystkich trzech przypad -
kach blisko 20% lub nieznacznie wiêcej), chocia¿ nawet tutajnadal sytuowa³ siê on poni¿ej œredniej dla regionów realizacjiCelu 1. Na Wêgrzech analogiczny poziom to 12%, w Polsce— 8%, zaœ w Czechach, S³owacji i S³owenii — ok. 5%.
Nauka w okresie ca³ego ¿yciaZdolnoœæ si³y roboczej, jak równie¿ przedsiêbiorstw, do
przystosowywania siê do zmieniaj¹cych siê okolicznoœcirynkowych stanowi zasadniczy czynnik konkurencyjnoœciregionów. Wymaga to uzyskania dostêpu do ofert szkole-
niowych, pozwalaj¹cych uaktualniaæ i poszerzaæ posiadaneumiejêtnoœci. Dlatego kontynuowanie szkoleñ zawodowychma tak¹ sam¹ wagê jak kszta³cenie pocz¹tkowe, zarów-no pod k¹tem widoków na rozwój kariery zawodowej po-szczególnych osób, jak i pod wzglêdem konkurencyjnoœcigospodarek.
Zgodnie z najnowszymi dostêpnymi danymi
18, wzglêdna
liczba osób maj¹cych zatrudnienie, bêd¹cych uczestnika -
mi kszta³cenia ustawicznego, jest znacznie ni¿sza w kra -
jach kohezyjnych, z wyj¹tkiem Irlandii, ni¿ w pozosta³ej
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
48 
010203040506070
SE DK FI UK FR CZ BE IE NL LU DE SI AT IT ES EE PT PL EL BG HU LV LT RO010203040506070% pracowników w przedsi ębiorstwach1.13 Współczynnik udziału kontynuuj ących szkolenie zawodowe, 
1999
Zródło: Eurostat, Druga Analiza na temat kontynuowania szkolenia zawodowego w 
przedsi ębiorstwach (CVTS2)* PL = odnosi si ę jedynie do regionu województwa pomorskiego 
900525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:13Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
czêœci UE. Odpowiedni udzia³ w przypadku Hiszpanii wy -
niós³ jedynie ok. 25% (w 1999 r.), w zestawieniu ze œredni¹
dla UE wynosz¹c¹ 40%, podczas gdy w Portugalii równa³siê on 17%, zaœ w Grecji tylko 15%. (Nale¿y zauwa¿yæ, ¿eliczby te dotycz¹ wy³¹cznie sektora przedsiêbiorstw, zwy³¹czeniem: administracji publicznej, us³ug komunalnychi rolnictwa) (wykres 1.13).
Kszta³cenie ustawiczne ma szczególne znaczenie w kra -
jach akcesyjnych, wzi¹wszy pod uwagê restrukturyzacjê
gospodarki oraz widoczne zbytnie zawê¿enie systemukszta³cenia pocz¹tkowego i szkoleñ. Mimo stosunkowodu¿ego odsetka m³odych ludzi uzyskuj¹cych kwalifikacjezwi¹zane z wykszta³ceniem na poziomie œrednim, wiê -
kszoœæ z nich podejmuje doszkalanie w zakresie okreœlonejprofesji, która niekoniecznie zabezpiecza w d³u¿szym od -
cinku czasowym ich przysz³oœæ na rynku pracy, bior¹c poduwagê zmieniaj¹ce siê zapotrzebowanie na konkretneumiejêtnoœci.
Jednak¿e udzia³ w kszta³ceniu ustawicznym wydaje siê w
wiêkszoœci przypadków znacznie ni¿szy w krajach kandy-duj¹cych ni¿ w UE. W roku 1999 œrednio tylko 17% osóbznajduj¹cych zatrudnienie w sektorze przedsiêbiorstwodby³o jak¹kolwiek formê szkolenia zawodowego, co sta-nowi poziom poni¿ej œredniego odsetka dla Unii, choæsk¹din¹d jest wskaŸnikiem podobnym jak w Portugalii i nie-co wy¿szym ni¿ w przypadku Grecji. Tylko w Czechachudzia³ uczestników szkoleñ zawodowych nieznacznieprzerós³ UE œredni¹, zamykaj¹c siê wielkoœci¹ 42%. Wpozosta³ych krajach kandyduj¹cych, z wyj¹tkiem S³owenii(32%), odpowiedni odsetek wyniós³ mniej ni¿ 20%.
W zwi¹zku z powy¿szym istnieje oczywista potrzeba po -
szerzenia w tych krajach zakresu szkoleñ (doskonalenia
zawodowego) o charakterze ustawicznym, jak równie¿zapewnienia znacznie szerszego dostêpu do mo¿liwoœcizdobywania wiedzy przez ca³e ¿ycie. G³ówn¹ na tej dro -
dze trudnoœæ stanowi uzyskanie œrodków finansowychnieodzownych dla zrealizowania tego zadania.
Uczestnictwo kobiet na rynku pracyPotencja³ zwi¹zany z wk³adem, jako mog¹ do dzia³alnoœci
gospodarczej na terenie UE wnieœæ kobiety, ci¹gle jeszczenie zosta³ w pe³ni wykorzystany. O ile poziom zatrudnieniakobiet w krajach takich jak Holandia, Wielka Brytania, Austriaczy kraje nordyckie ju¿ przekroczy³ wytyczon¹ w Lizboniewielkoœæ docelow¹ — 60%, to znów w Hiszpanii, Grecji iW³oszech sytuuje siê on znacznie poni¿ej tego progu.Kobiety op³acane s¹ gorzej ni¿ mê¿czyŸni za wykonywanietakiej samej pracy. Ró¿nica w zarobkach zwi¹zana z p³ci¹nie zmieni³a siê od roku 1998, zachowuj¹c poziom 16%.Segregacja p³ciowa istnieje nadal na rynku pracy, na któ -
rym wiêksza liczba mê¿czyzn ni¿ kobiet pracuje na stanowi -
skach kierowniczych czy jako zajmuje wy¿sze stanowiska.Uk³ady pracy stanowi¹ g³ówny czynnik le¿¹cy u podstawniskiego stopnia uczestnictwa kobiet. Co wiêcej, niemaltrzecia czêœæ zatrudnionych kobiet pracuje w niepe³nym
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
49Imigracja i integracja obywateli pañstw trzecich
Zwa¿ywszy na zapowiadaj¹cy siê spadek liczby ludno -
œci w wieku produkcyjnym w UE w nadchodz¹cych la -
tach, jak równie¿ na niedobory pracy w licznych ob -
szarach dzia³alnoœci, zjawisko imigracji nabra³onowego znaczenia.
Uwieñczona powodzeniem integracja imigrantów ze
spo³eczeñstwem jest rzecz¹ wa¿n¹ zarówno w od -
niesieniu do spo³ecznej spójnoœci, jak i efektywnoœciekonomicznej, w szczególnoœci w kontekœcie progra -
mów z Tampere i Lizbony. Uporczywe problemy wy -
sokiego bezrobocia i wykluczenia z rynku pracy, do -
tycz¹ce obywateli pañstw spoza Unii, z których wielujest imigrantami z krajów trzecich, choæ pewna ichczêœæ – to urodzone ju¿ na terenie UE dzieci imi -
grantów – dowodz¹ koniecznoœci podjêcia wiêkszychwysi³ków w przedmiocie integracji tej grupy.
Polityka zmierzaj¹ca ku poprawie spo³ecznego zin -
tegrowania osób migruj¹cych do Unii z krajów trze -
cich, jak równie¿ mniejszoœci etnicznych, musi uw -
zglêdniaæ nie tylko aspekty ekonomiczne i spo³eczne,
lecz tak¿e element ró¿norodnoœci kulturowej i reli-gijnej, jak równie¿ praw obywatelskich i politycznych.Konsekwencje nap³ywu imigrantów nale¿y dodatkowowzi¹æ pod rozwagê na poziomach: regionalnym i lo-kalnym. O ile wystêpuj¹ ró¿nice w zakresie odnoœnychpriorytetów w zale¿noœci od krajów, to politykê inte-gracyjn¹ nale¿y planowaæ w d³ugiej perspektywie cza-sowej, przy czym polityka taka musi reagowaæ na kon-kretne potrzeby poszczególnych grup.
W omawianym zakresie wymagane jest zatem nie tyl -
ko osi¹gniêcie wiêkszego stopnia koherentnoœci
miêdzy odnoœnymi elementami polityki – na wszys -
tkich poziomach, lecz tak¿e œciœlejsza wspó³pracazarówno ró¿nych warstw czynników rz¹dowych, jak iw³adz publicznych i partnerów spo³ecznych, œro -
dowiska naukowo-badawczego, lokalnych us³ugo -
dawców, organizacji pozarz¹dowych, nade wszystkozaœ – samych migrantów.
910525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:13Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
wymiarze godzin, gdy tymczasem w przypadku mê¿czyzn
sytuacja ta dotyczy niespe³na 5%. W przypadku kobietdzieje siê tak g³ównie za spraw¹ braku dostêpnych im udo -
godnieñ zwi¹zanych z opiek¹ nad dzieæmi.
We wszystkich nowych Pañstwach Cz³onkowskich udzia³
kobiet w rynku pracy uleg³ znacz¹cemu spadkowi podczaspierwszych lat transformacji ustrojowej. Na Cyprze i wS³owenii w roku 2002 wielkoœæ zatrudnienia kobiet pla -
sowa³a siê niewiele poni¿ej lizboñskiej granicy docelowej,tymczasem w Polsce odpowiednia wielkoœæ wynosi³a za -
ledwie 47%, na Malcie zaœ — jedynie 32%.
Zapobieganie bezrobociu i
elementy aktywnego rynku pracy
Œrodki zapobiegawcze i aktywne elementy polityki rynku
pracy to czynniki o zasadniczym znaczeniu. W wieluPañstwach Cz³onkowskich podjêto wysi³ki na rzecz za -
gwarantowania, aby ka¿dej osobie bezrobotnej udzie -
lono indywidualnej pomocy i wskazówek w zakresie szu -
kania pracy ju¿ na wczesnym etapie. Istotnie — przeja-wia siê tu ogólna tendencja wspomagania i dostosowa-nemu do indywidualnych potrzeb, jak i do podnoszeniaskutecznoœci realizowanych programów za spraw¹okreœlania potrzeb osób poszukuj¹cych pracy i prefe-rencyjnego traktowania œrodków zaradczych poszcze-gólnego potrzebuj¹cego w stosunku do dzia³añ naturyogólnej.
Podejmuje siê równie¿ wysi³ki w celu zagwarantowania,
aby m³odzi ludzie zyskali dostêp do szkoleñ, aby udostê -
pniono im mo¿liwoœci nabycia doœwiadczeñ zawodo -
wych (sta¿e itp.) lub aby mogli skorzystaæ z innych œrodkówzwiêkszaj¹cych ich przydatnoœæ na rynku pracy; œrodkitakie stosowane by³yby przed up³ywem pó³rocznegookresu pozostawania bez pracy, zaœ w przypadku osóbpowy¿ej 24. roku ¿ycia — okresu rocznego. Zbyt ma³ouwagi poœwiêca siê jednak niezatrudnionym w przeci -
wieñstwie do osób zarejestrowanych jako bezrobotne,co mo¿e w szczególnoœci ograniczyæ dostêp kobiet domo¿liwoœci skorzystania z programów na rynku pracy.
Podobnie te¿ w dalszym ci¹gu zaznaczaj¹ siê ró¿nice w
zakresie skutecznoœci elementów aktywnej polityki narynku pracy, która ró¿nie siê przedstawia w ró¿nychczêœciach Unii, przy czym tego rodzaju polityka wymagaumocnienia zw³aszcza w regionach o wysokim stopniubezrobocia i potrzebie przeprowadzeniarestrukturyzacji.Potrzeba ta rozci¹ga siê na nowe Pañstwa Cz³onkow -
skie, w których nak³ady na aktywn¹ politykê wydaj¹ siêniskie, bior¹c pod uwagê wysok¹ stopê bezrobocianawet w stosunku do poziomów wystêpuj¹cych w Grecji iPortugalii, które s¹ najni¿sze w Unii.
G³ówne wyzwania, jakim nale¿y wyjœæ naprzeciw w
przysz³oœci, maj¹c na wzglêdzie osi¹gniêcie wyzna -
czonych w Lizbonie celów zwi¹zanych z zatrudnieniemoraz zwiêkszenie wydajnoœci:
–propagowanie zdolnoœci dostosowywania siê praco -
wników i przedsiêbiorstw do zmieniaj¹cej siê sytuacjipoprzez zwiêkszenie ich potencja³u w zakresie zdolnoœciprzewidywania, pobudzania i przyswajania zmian;
–zwiêkszenie skali uczestnictwa w rynku pracy i udo -
stêpnianie pracy sta³ej mo¿liwie wszystkm,szczególnie maj¹c na uwadze przewidywany spadekliczby ludnoœci w wieku produkcyjnym, poprzez zniwe -
lowanie barier wejœcia na rynek pracy, zwiêkszeniezdolnoœci zatrudnieniowych i zapobieganie bezrobo-ciu, a tak¿e uatrakcyjnienie warunków pracy i zagwar-antowanie op³acalnoœci pracy;
–zwiêkszenie skali i skutecznoœci inwestowania w ka-pita³ ludzki — w celu zagwarantowania, aby zw³aszczapracownicy ni¿ej wykwalifikowani byli zdolni nabywaæ iuaktualniaæ swoje umiejêtnoœci, co pozwoli im nie tylkozachowaæ pracê, ale i dokonywaæ w jej ramach po -
stêpów; ponadto, zwiêkszenie poziomu mo¿liwoœcidostêpu do edukacji i udzia³u w szkoleniach w okresieca³ego ¿ycia osoby pracuj¹cej, co pozwoli na urzeczy -
wistnienie idei „uczenia siê przez ca³e ¿ycie”.
Gospodarka oparta na innowacji i wiedzy
Wiedza i dostêp do niej sta³y siê si³¹ napêdow¹ wzrostuw obszarze gospodarek zaawansowanych, takich jakgospodarka unijna. Wiedza specjalistyczna (tzw.know-how ) i kapita³ intelektualny sta³y siê, w stopniu
znacznie wiêkszym ni¿ zasoby naturalne czy te¿ zdol -
noœæ do eksploatowania pracy dostêpnej w obfitoœci,œwiadczonej po niskich kosztach, zasadniczymideterminantami konkurencyjnoœci gospodarczej. Dziejesiê tak dlatego, ¿e to w³aœnie za spraw¹ tych czynnikówgospodarki mog¹ nie tylko zwiêkszyæ sw¹ efektywnoœæprodukcyjn¹, lecz tak¿e tworzyæ i rozwijaæ noweprodukty.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
50
920525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:13Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Dlatego te¿ potencja³ w zakresie innowacji jest kluczem
do utrzymania i umacniania konkurencyjnoœci, co z koleijest rzecz¹ zasadnicz¹ dla osi¹gniêcia trwa³ego rozwojugospodarczego. Potencja³ i zdolnoœæ do innowacji s¹bardzo ró¿ne w ró¿nych regionach UE, a taki stan rzeczypog³êbi siê jeszcze po dokonaniu rozszerzenia. Od -
zwierciedla to równie du¿e ró¿nice w zakresie dostêpudo wiedzy i zdolnoœci do jej wykorzystania. Jeœli nie udasiê zmniejszyæ tych ró¿nic, trudno bêdzie osi¹gn¹æ wy -
tyczony w Lizbonie cel w postaci uczynienia z Unii naj -
bardziej dynamicznej „gospodarki opartej na wiedzy” wwymiarze ogólnoœwiatowym.
Trudnoœæ, na jak¹ napotykaj¹ politycy, którym przyœwie -
ca zamiar zniwelowania ró¿nic w zakresie innowacji, po -
lega na dokonaniu w³aœciwego pomiaru zarówno czynni -
ków, które powoduj¹ powstanie takich ró¿nic, jak i wy -
wieranych przez nie skutków w zakresie konku -
rencyjnoœci. Dostêpne w tej mierze wskaŸniki maj¹ cha -
rakter cz¹stkowy i wymagaj¹ uzupe³nienia informacjami
bardziej jakoœciowej natury na temat regionalnych uwa -
runkowañ oraz ró¿nych podmiotów zaanga¿owanych wdzia³alnoœæ innowacyjn¹ (a wiêc instytutów badawczych,firm i w³adz publicznych, a tak¿e relacji istniej¹cych miê-dzy nimi).
Szereg odnoœnych wskaŸników przedstawiono poni¿ej.
Wykreowany przez nich obraz, nie jest nowy, lecz po-twierdza on tylko zakres wzglêdnego upoœledzenia re-gionów w krajach kandyduj¹cych, jak i w regionach Celu 1.
Dzia³alnoœæ w zakresie zarówno badañ i rozwoju, jak i za -
awansowanych technologii jest w wysokim stopniu skon -
centrowana w „trzonowych” regionach obecnej Unii. W
roku 1999 zaledwie osiem regionów dzisiejszej UEsk³ada³o siê na ponad czwart¹ czêœæ ca³oœci wydatków nadzia³alnoœæ badawczo-rozwojow¹ w Unii, zaœ trzydzieœci znich, na blisko po³owê. Jak mo¿na by³o tego oczekiwaæ, za -
chodzi równie¿ zjawisko koncentracji patentów, co jestmiernikiem, nawet jeœli tylko cz¹stkowym, produkcji inno -
wacji: otó¿ po³owa wszystkich wniosków kierowanych doUrzêdu Patentowego UE sk³adana jest przez zaledwie 13centralnych regionów (Mapa A 1.9).
Wiêksze jeszcze ró¿nice dziel¹ regiony w zakresie wydat -
ków biznesu na cele badawczo-rozwojowe, które stanowi¹
byæ mo¿e najbardziej stosown¹ podstawê do oceny po -
tencjalnego wk³adu wysi³ku innowacyjnego do konkuren -
cyjnoœci. O ile œredni poziom kwot wydatkowanych przezfirmy na badania i rozwój w Niemczech wynosi³ 1,7% PKB,w Finlandii — 2,2%, a w Szwecji — 2,7%, to we wszystkichregionach Portugalii i Grecji (z wyj¹tkiem Lizbony, Attyki iPeloponezu) odpowiednia wielkoœæ wynios³a poni¿ej jed -
nej dziesi¹tej takiej liczby, wynosz¹c 0,2% regionalnegopoziomu PKB. W regionach Celu 1 wielkoœæ wydatkówprzedsiêbiorstw na omawiany cel osi¹gnê³a mniej ni¿ 0,3%PKB, czyli niewiele ponad 1/5 œredniego poziomu dla UE(1,3%); (mapa 1.10).
Z kolei kwoty publicznych nak³adów na te same cele s¹
bardziej zbli¿one w ró¿nych regionach. Niezale¿nie od tegopoziom tych wydatków w regionach Celu 1 nadal by³ w1999 r. ni¿szy w relacji do PKB ni¿ w przypadku innych ob -
szarów (wynosz¹c od 0,15% w Hiszpanii i Grecji do 0,21%w Portugalii, wobec œredniej unijnej stanowi¹cej 0,27% wtym¿e roku 1999), i dlatego nie zacz¹³ on rekompensowaæogromnej ró¿nicy wystêpuj¹cej w zakresie analogicznychwydatków ponoszonych przez firmy. Odnosi siê to równie¿,a nawet w wiêkszym stopniu, do wydatków zwi¹zanych zkszta³ceniem na poziomie wy¿szym, które przedstawia³ysiê w zasadzie podobnie w regionach Celu 1, jak w innych(ok. 0,4% PKB).
O ile w regionach Celu 1 wyst¹pi³a w latach 1995–1999
pewna zwy¿ka wydatków firm komercyjnych na badania irozwój, wzrost ten by³ nieznacznie ni¿szy w stosunku doPKB ni¿ wzrost zaobserwowany w pozosta³ych regionach(mimo ¿e wydatkowane kwoty wzros³y w wiêkszym stop-niu, w ujêciu procentowym, w przypadku tych pierwszych wporównaniu z drugimi). Równoczeœnie w regionach Celu 1odnotowano wzrost wydatków publicznych w stosunku doPKB, na innych zaœ obszarach zaobserwowano w tymwzglêdzie spadek.
Pomoc pañstwowa jako czynnik pog³êbiaj¹cy
ró¿nice wœród Pañstw Cz³onkowskich
Wa¿n¹ rzecz¹ jest zaakcentowanie zró¿nicowanych po -
ziomów wsparcia, jakie Pañstwa Cz³onkowskie zapewniaj¹
wobec sektora biznesu w zakresie dzia³alnoœci badaw -
czo-rozwojowej.
19W³adze wiêkszoœci krajów lepiej
prosperuj¹cych udzielaj¹ nieporównanie wiêkszej pomocyw zwi¹zku z ponoszonymi przez firmy wydatkami ni¿ rz¹dypañstw mniej zamo¿nych.
Zgodnie z najnowszymi danymi skala pomocy ró¿ni³a siê:
od kwoty znacznie powy¿ej 300 euro na osobê zatrudnion¹w przemyœle przetwórczym w Finlandii i Austrii, do zale -
dwie 28 czy 12 euro — odpowiednio: w Portugalii i w Grecji(tabela A1.9).
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
51
930525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:14Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
521.10 Nak³adyn adzia³alnoœæ badawczo-rozwojow¹, 2000
Ca³kowitew ydatkiWydatki sektora handlowegoWydatkirz¹dowe i wy¿szej edukacji
% regionalnego PKB
< 0,520,52 - 0,820,82 - 1,151,15 - 1,95>= 1,95brak danychUE27 = 1,86 DE, EL, FR, PT, SE, UK: 1999
AT: 1998UK: NUTS1BE, IE, SE, RO: NUTS0% regionalnego PKB
% regionalnego PKB
< 0,160,16 - 0,410,41 - 0,660,66 - 1,22>= 1,22brak danychUE27 = 1,21 DE, EL, FR, PT, SE: 1999
AT: 1998BE, UK: NUTS1IE, RO: NUTS0< 0,210,21 - 0,360,36 - 0,520,52 - 0,81>= 0,81brak danychUE27 = 0,65 DE, EL, FR, PT, SE, UK: 1999
AT: 1998UK: NUTS1BE, IE, SE, RO: NUTS0
© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. GranicAdministracyjnych
0 250 1250 km
/_0length.name.substituted_ród³o : Eurostat
940525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:14Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Ma³y rozmiar firm jako czynnik os³abiaj¹cy
zdolnoœæ innowacyjn¹ w s³abszych regionach
Firmy dzia³aj¹ce w mniej faworyzowanych regionach do -
œwiadczaj¹ skutków odizolowania od najlepszych miê -
dzynarodowych sieci badañ i rozwoju oraz oœrodków ba -
dawczych, opracowuj¹cych nowe technologie.20Szczegól -
nie ma³ym i œrednim przedsiêbiorstwom (MŒP) z tych regio -
nów trudno jest pozyskiwaæ wiedzê na temat najnowszych
osi¹gniêæ technicznych i sposobu ich wykorzystania, atak¿e — trudno jest im nawi¹zywaæ kontakty z odpowiednimipartnerami znajduj¹cymi siê w innych rejonach.
Jak wykaza³y to ostatnio badania empiryczne OECD, in -
nowacje produktowe stanowi¹ zasadniczo pewien proces
zbiorowy, którego elementami s¹ interakcje zachodz¹ce wgronie przedsiêbiorstw, jak równie¿ miêdzy firmami a in -
stytutami badawczymi, tworz¹cymi „bazê wiedzy” w re -
gionach. Firmy zlokalizowane w regionach s³abszych s¹czêsto odizolowane od kontaktów z innymi przed -
siêbiorstwami i instytutami badawczymi, tworz¹c w efekciemniej innowacji ni¿ jednostki po³o¿one gdzie indziej.
21
Aktywnoœæ w zakresie badañ i rozwoju jest zró¿nicowana wzale¿noœci od wielkoœci firmy, co w szczególnoœci dotyczyprzemys³u przetwórczego. Regiony, które charakteryzujewysoki stopieñ koncentracji zatrudnienia w ma³ych firmachprodukcyjnych, i które w g³ównej mierze wystêpuj¹ napo³udniowym obszarze UE, ponosz¹ przewa¿nie niskiewydatki na badania i rozwój. W roku 2000 udzia³ zatrudnie -
nia w firmach produkcyjnych licz¹cych sobie poni¿ej 50pracowników stanowi³ 47% w Portugalii, 53% w Hiszpanii i56% we W³oszech (dla Grecji brak jest w tym wzglêdzie da -
nych), w porównaniu z ledwie 27% dla pozosta³ej czêœciUnii. Ponadto w tych krajach udzia³ zatrudnienia w ma³ychfirmach jest jeszcze wiêkszy w regionach s³abszych — wy -
nosz¹c
22, 60% w regionach Celu 1 w po³udniowych
W³oszech i 65% w odpowiednich regionach Hiszpanii.
Powy¿sza ró¿nica w zakresie wielkoœci firm miêdzy regio -
nami jest równie ewidentna na pozosta³ym obszarze UE.
W Niemczech np. na ma³e firmy przypada trzecia czêœæ za -
trudnienia w bran¿y produkcyjnej, w nowych landach, przyblisko 20% w pozosta³ej czêœci kraju.
Inaczej ni¿ w przypadku firm du¿ych, które zazwyczaj dys -
ponuj¹ wewnêtrznym potencja³em badawczym, MŒP s¹ w
du¿ym stopniu zale¿ne od zdolnoœci uzyskiwania dostêpudo technologii i elementów wiedzy know-how z zewn¹trz,
szczególnie w najbli¿szej swojej okolicy. Zgodnie zwynikami najnowszego badania przedsiêbiorcy repre -
zentuj¹cy firmy ma³e lub œrednie oceniaj¹ pozyskiwanie za -
awansowanego sprzêtu oraz wspó³pracê z dostawcami iklientami jako dwa najwa¿niejsze sposoby uzyskania dostê -
pu do nowych technologii, które to sposoby znacznie wy -
przedzaj¹ w tej klasyfikacji prowadzenie w³asnych,wewnêtrznych dzia³añ w zakresie badañ i rozwoju.
23Po-
nadto dwóch na trzech pracowników szczebla kierownicze -
go, z którymi przeprowadzono wywiady na terenie ca³ejUnii, uzna³o nieformaln¹ wymianê informacji i us³ug oraznawi¹zywanie kontaktów zawodowych, obok przekazywa -
nia sobie wiedzy przez spó³ki i tym podobnych, za czynnikiwa¿ne lub bardzo wa¿ne dla innowacji.
Bran¿owa struktura dzia³alnoœci gospodarczej równie¿
przejawia tendencjê do dzia³ania na niekorzyœæ s³abszychregionów. Przemys³ technologii i us³ugi dla biznesu, któ -
rych zasadniczym aspektem jest wiedza, skupione s¹ wswej wiêkszoœci w regionach centralnych, która to okolicz -
noœæ sama w sobie ogólnie sprzyja zwiêkszaniu dzia³alnoœcina rzecz innowacji, bowiem znacznie wiêksze kwoty wy -
datkowane s¹ na badania i rozwój w ramach tego rodzajudzia³añ ni¿ na dzia³alnoœæ o bardziej podstawowym cha-rakterze, wokó³ której skupia siê zatrudnienie w regionachprzedstawiaj¹cych siê mniej korzystnie. (Mapa 1.11.)
Ponadto wzrost zatrudnienia w UE koncentruje siê wokó³ tych
rodzajów dzia³alnoœci, które w intensywny sposób spo¿y-tkowuj¹ kapita³ wiedzy; oznacza to, ¿e regiony, w których sku-pia siê tego rodzaju dzia³alnoœæ, nie tylko maj¹ szansê pow -
iêkszenia swego potencja³u konkurencyjnoœci, lecz s¹ onetak¿e lepiej usytuowane, jeœli chodzi o mo¿liwoœci tworzenianowych miejsc pracy. Sytuacja ta mo¿e w miarê up³ywuczasu doprowadziæ do skoncentrowania siê tego rodzajudzia³alnoœci w regionach silniejszych, tudzie¿ do pog³êbienianierównoœci odró¿niaj¹cych te regiony od innych.
24
Dzia³alnoœæ innowacyjna w krajach akcesyjnych
W krajach akcesyjnych na cele zwi¹zane z badaniami i roz -
wojem wydatkowane s¹ znacznie mniejsze kwoty w stosunku
do PKB ni¿ dzieje siê to w wiêkszoœci obecnych PañstwCz³onkowskich Unii, lecz jest to tylko niewiele mniej ni¿ wprzypadku regionów Celu 1. W roku 2001 kwoty tych wydat -
ków wynios³y przeciêtnie poni¿ej 1% PKB (0,8%), to jestmniej ni¿ po³owê œredniej UE. Kwoty wydatkowane przezprzedsiêbiorstwa stanowi³y niewiele ponad 45% tej wartoœci,to jest — znacznie mniej ni¿ w UE (65%), gdy tymczasem po -
zosta³a ich czêœæ podzieli³a siê w miarê po równo na jednostkisektora rz¹dowego i instytucje szkolnictwa wy¿szego.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
53
950525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:14Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
54gReoiGIS geoiGISR
1.11 Za trudnienie w sek torach wys okozaawans owancych techn ologii, 2002
% ca³kowitej liczby zatrudnionych
< 7,45
7,45 - 9,55
9,55 - 11, 65
11,65 - 13,75
>= 13,75
brak danychŒrednio = 10, 6
Odchylenie standardowe = 4,30
/_0length.name.substituted_ród³o : Eurostat
© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. Granic Administracyjnych0 100 500 kmCanarias (E)
Guadeloupe Martinique Réunion
Guyane (F)
Açores (P)
Madeira
960525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:14Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Ponoszone przez firmy w krajach akcesyjnych wydatki na
badania i rozwój w relacji do PKB wynios³y zatem jedynie wokolicach 1/3 œredniego poziomu unijnego, lecz upla -
sowa³y siê na pozycji niewiele powy¿ej wskaŸnika dla sumyregionów Celu 1. Nak³ady rz¹dowe ponoszone w tych kra -
jach przedstawia³y siê w zasadzie tak samo w relacji do po -
ziomu PKB, jak œrednia zarówno dla Unii, jak i dla regionówCelu 1, lecz kwoty wydatkowane przez instytucje szkolnic -
twa wy¿szego na cele badawczo-rozwojowe siêgnê³y je -
dynie oko³o po³owy œredniej dla UE i powy¿szych regionów.
Pomiêdzy krajami akcesyjnymi wyst¹pi³o mniejsze zró¿ -
nicowanie w zakresie wydatkowanych sum pieniê¿nych ni¿
w obrêbie obecnej Unii. Najwy¿szym poziomem nak³adówcharakteryzowa³y siê Czechy i S³owenia, co odzwierciedlarelatywn¹ zamo¿noœæ tych krajów, choæ liczba ta siêgnê³azaledwie 1,5% PKB — to mniej ni¿ w wiêkszoœci PañstwCz³onkowskich, lecz wiêcej ni¿ w czterech krajach kohe -
zyjnych, z do³¹czeniem W³och. Bu³garia, Rumunia i Litwamia³y najni¿sze poziomy odnoœnych nak³adów — w okoli -
cach 0,5% PKB, co jest podobnym poziomem do uzys -
kanego w Portugalii, lecz zarazem nieco ni¿szym od odno-towanego w Grecji. Nak³ady poniesione w tych krajachprzedstawia³y siê w³aœciwie podobnie jak w regionach Celu1, poza Niemcami.
Podobnie jak dzieje siê to w UE, g³ówn¹ przyczyn¹ zró¿-
nicowania w obrêbie ca³kowi tej kwoty nak ³adów na badania
i rozwój jest tutaj zró¿nicowanie nak³adów ponoszonychprzez firmy. O ile te ostatnie z³o¿y³y siê na oko³o 60%ca³oœci kwot wydatkowanych w Czechach i S³owenii, to wszeœciu spoœród oœmiu pozosta³ych krajów objê³y one 40%lub mniejsz¹ czêœæ kwoty ca³kowitej.
W okresie drugiej po³owy lat 90-tych w krajach akcesyjnych
w sumie nast¹pi³y niewielkie zmiany w zakresie poziomukwot wydatkowanych na badania i rozwój w relacji do PKB.Ogólnie bior¹c nast¹pi³ tu pewien niewielki spadek; udzia³wydatków ponoszonych przez firmy zmala³, co stanowi oró¿nicy w stosunku do sytuacji w Unii. Jedynie w Cze -
chach, na Wêgrzech i na Litwie ca³kowita kwota wydatko -
wana na badania i rozwój wzros³a w relacji do PKB (w la -
tach 1995–2001). W Rumunii i na S³owacji spadek by³ wtym wzglêdzie znacz¹cy.
Badania i rozwój skupi³y siê w regionach
najbardziej zamo¿nych — podobnie jak w UE-15
W przypadku wszystkich krajów akcesyjnych wystêpuje
ewidentna tendencja, zupe³nie podobnie jak w UE,nierównomiernego terytorialnie rozk³adania siê nak³adówponoszonych na badania i rozwój poprzez koncentrowaniesiê ich w regionach zamo¿niejszych. Jest to szczególnieoczywiste w przypadku Bu³garii, gdzie 80% ca³kowitychwydatkowanych kwot skupi³o siê w regionie Jugozapaden— miejscu usytuowania stolicy kraju, Sofii. Powy¿sze zja -
wisko jest niemal tak samo widoczne na Wêgrzech i w Cze -
chach — w obu tych krajach 60% nak³adów wydatkowanow stolicy i otaczaj¹cym j¹ regionie. Istotnie — poziom wy -
datków w odniesieniu do PKB w Pradze i otaczaj¹cym j¹regionie Stredni Èechy razem wziêtych wyniós³ niemal2,5% PKB, co jest wielkoœci¹ znacz¹co wy¿sz¹ od tych,które mo¿na stwierdziæ w jakimkolwiek regionie Hiszpaniilub W³och, a tak¿e przewy¿sza ona poziom ze wszystkichregionów Francji z wyj¹tkiem Ile de France i PirenejówŒrodkowych. Podobnie te¿ w Polsce: nak³ady w wo -
jewództwie mazowieckim wynios³y oko³o 1,5% PKB —czyli ponad dwukrotnoœæ poziomu z innych regionówPolski, z wyj¹tkiem jednego (woj. Ma³opolskie).
To wzglêdne skupianie siê wydatkowanych kwot w regio -
nach lepiej prosperuj¹cych ma jednak o wiele mniej do
zawdziêczenia usytuowaniu nak³adów ponoszonych przezprzedsiêbiorstwa, ni¿ jest to w przypadku UE (jedynymwyj¹tkiem w tym wzglêdzie jest czeski region StredniÈechy, w którym wysoki poziom nak³adów jest ca³kowicieuwarunkowany skal¹ wydatków ponoszonych przezprzedsiêbiorstwa). W samej Pradze kwoty wydatkowanena badania i rozwój w relacji do PKB sytuowa³y siê poni¿ejœredniej krajowej, przy czym wysokie nak³ady ogó³em sta -
nowi¹ wynik wysokich wydatków przez instytucje rz¹dowe ioœrodki szkolnictwa wy¿szego. Podobnie — zarówno naWêgrzech, jak i Polsce rz¹dowe wydatki na badania i roz -
wój by³y zdecydowanie wiêksze w regionach sto³ecznychni¿ w innych miejscach kraju, chocia¿ w obu przypadkachtowarzyszy³y temu (choæby w mniejszym zakresie) wy -
datki, równie¿ wysokie, ponoszone w tych regionach przezfirmy i przedsiêbiorstwa.
Teleinformatyka Ÿród³em nowych
mo¿liwoœci dla firm i regionów
Technologie informatyczne i komunikacyjne, sta³y siê
Ÿród³em nowych szans, ale i wyzwañ stoj¹cych przed fir -
mami, stanowi¹c nowy czynnik konkurencyjnoœci w re -
gionach. Jeœli chodzi w³aœnie o regiony, teleinformatykaprzyspieszy³a tempo zmian, przy pojawieniu siê poten -
cjalnie dalekosiê¿nych skutków w zakresie warunków¿ycia i pracy, jak równie¿ — terytorialnego rozk³adudzia³alnoœci gospodarczej.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
55
970525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:15Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
... jednak ró¿nice pozostaj¹ w zakresie dostêpu
regionów do us³ug teleinformatycznych ...
Z perspektywy spójnoœci teleinformatyka zdaje siê stwa -
rzaæ pierwszorzêdn¹ szansê zmniejszenia roli odleg³oœci i
zakresu problemów wi¹¿¹cych siê z oddaleniem, które bo -
leœnie odczuwaj¹ liczne regiony peryferyjne, najbardziejzaœ — te najbardziej oddalone od centrum. Równoczeœniejednak rosn¹ obawy dotycz¹ce terytorialnego wymiaru tzw.„podzia³u cyfrowego” i obawy o to, ¿e ograniczenia dostêpudo sieci teleinformatycznych lub zdolnoœci przedsiêbiorstwi gospodarstw domowych w zakresie korzystania z nowychtechnologii mog³yby pos³u¿yæ do pog³êbienia, nie zaœ wyró -
wnywania, ró¿nic miêdzy regionami.
Chocia¿ wzorce rozwoju ró¿nych aspektów teleinformatyki
ró¿ni¹ siê miêdzy sob¹, to ju¿ teraz uwidoczni³ siê ca³y sze -
reg regionalnych nierównoœci w interesuj¹cym nas zakresie:
–wystêpuje podzia³ na linii wschód-zachód w obecnejUE w zakresie rozwoju wiêkszoœci nowych technologii,co jest w szerokim zakresie równoznaczne z po-dzia³em na kraje objête i nie objête polityka spójnoœci;
–wystêpuje podzia³ na linii wschód-zachód miedzyobecnymi Pañstwami Cz³onkowskimi UE a krajamikandyduj¹cymi co do stopnia przenikania nowychtechnologii. Wystêpuj¹ jednak dowody œwiadcz¹ce onadrabianiu tych zaleg³oœci, w miarê jak stosowanieszeregu kluczowych technologii zwiêksza siê szybciejni¿ nastêpuje to w UE-15;–wystêpuj¹ znacz¹ce ró¿nice w gronie krajów kandy -
duj¹cych w zakresie stopnia rozwoju technik teleinfor -
matycznych, chocia¿ — jak to siê dzieje w UE — wys -
têpuje tu zró¿nicowanie w odniesieniu do rozmaitychaspektów; np. w roku 2001 liczba u¿ytkowników Inter -
netu w Estonii i S³owenii siêgnê³a tylko niewiele ni¿ -
szego poziomu ni¿ œrednia UE, lecz w Rumuniiwynios³a ona poni¿ej 1/5 œredniej;
–wystêpuj¹ ró¿nice miedzy regionami danego pañstwaco do tempa rozwoju obserwowanego na obszarachwielkomiejskich, szczególnie w odniesieniu do samychwielkich miast, które wyprzedzaj¹ inne obszary, przyczym tereny wiejskie pozostaj¹ w zapóŸnione wrozwoju.
Jeœli chodzi o sam¹ telekomunikacjê: liczba sta³ych linii tele -
fonicznych w stosunku do liczby ludnoœci pozostaje stosun -
kowo niska w krajach kohezyjnych (z wy³¹czeniem Grecji), wporównaniu z pozosta³¹ czêœci¹ UE, nie przejawiaj¹c zbytdu¿ej tendencji wzrostowej w kategoriach wzglêdnych. I tak— w Hiszpanii i Portugalii by³y w 2001 r. 44 linie na 100 mie-szkañców, w zestawieniu ze œredni¹ UE wynosz¹c¹ 55,podczas gdy w Irlandii i W³oszech wielkoœæ ta równie¿ zna-laz³a siê poni¿ej œredniej (odpowiednio: 49 i 47).
W krajach akcesyjnych liczba linii sta³ych jest jeszcze
mniejsza. Pozostawiaj¹c na boku Cypr i Maltê, gdzie liczbalinii w przeliczeniu na liczbê ludnoœci lokuje siê w okolicachœredniej dla UE, we wszystkich pozosta³ych krajach kan -
dyduj¹cych w roku 2001 wystêpowa³o przeciêtnie 40 lubmniej linii na 100 osób, przy czym liczba ta waha³a siê od 40(S³owenia) i 38 (Czechy), 30 (Polska), 29 (S³owacja) do za -
ledwie 19 (Rumunia). W odró¿nieniujednak od sytuacji w Unii liczby tewzros³y znacz¹co w okresie od po³owylat 90-tych, choæ sk¹din¹d pojawi³y siêw ostatnim okresie przes³anki œwiad -
cz¹ce, ¿e wzrost w tym wzglêdzie od -
notowany w szeregu krajów wydajesiê dobiegaæ koñca, w miarê rozwojusieci cyfrowych (ISDN) i telefonii ko -
mórkowej (wykres 1.14).
Stosunkowo niewielk¹ liczbê linii
sta³ych w odniesieniu do zaludnienia wPañstwach Cz³onkowskich UE na ob -
szarach po³udniowych rekompensujew pewnym stopniu wiêkszy stopieñu¿ytkowania telefonów komórkowych.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
56 
020406080100
EL LU DK DE SE NL FR CY FI MT UK BE IE IT AT ES PT SI CZ BG EE HU LT LV PL SK RO020406080100Główne linie telefoniczne, 2001
Współczynnik przenikni ęcia telefonii
komórkowej, 20021.14 Ilo ść głównych linii telefonicznych i współczynnik przenikni ęcia 
telefonii komórkowej, 2001/2002
Źródło: Eurostat, usługi telekomunikacyjne dla głównych linii telefonicznych; DG Information 
Society, 8-my Raport odno śnie wdro żenia Telekomunikacyjnego Pakietu egulacyjnego i 3-ci 
Raport na temat monitoringu krajów akcesyjnych, w zakresie przenikni ęcia telefonii komórkowej % ludno ści
980525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:15Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Tak te¿ w roku 2001 liczba abonentów us³ug telefonii ko -
mórkowej we W³oszech i Portugalii przekroczy³a unijn¹
œredni¹ (odpowiednio: 84 i 78 na 100 osób, przy œredniejrównej 74). Odpowiednia liczba dla Hiszpanii równa³a siêœredniej UE, chocia¿ w Grecji wynios³a ona ju¿ poni¿ej tegoœredniego poziomu (68) mniej ni¿ we wszystkich innychkrajach UE-15 z wyj¹tkiem Francji i Niemiec.
W krajach kandyduj¹cych liczba abonentów telefonii ko -
mórkowej w odniesieniu do liczby ludnoœci wynosi³a w roku
2001, w niemal wszystkich przypadkach, mniej ni¿ w UE.Dwa wyj¹tki stanowi³y Czechy — gdzie liczba abonentówna 100 mieszkañców by³a identyczna jak w Grecji (alboNiemczech), oraz S³owenia — z analogiczn¹ liczb¹ iden -
tyczn¹ jak w Portugalii, to jest powy¿ej œredniej dla UE-15.W innych krajach odpowiednia liczba waha³a siê od 54 (wEstonii) czy 49 (na Wêgrzech) do 25 (w Polsce) i zaledwie20 (w Bu³garii i Rumunii). Niezale¿nie od tego — wewszystkich krajach odnoœna liczba systematycznie roœnie.
Mimo faktu, ¿e telefony komórkowe i us³ugi œwiadczone za
ich poœrednictwem sta³y siê wa¿ne dla efektywnoœcidzia³alnoœci gospodarczej, dostêp do tych¿e urz¹dzeñ ius³ug zacz¹³ byæ traktowany jako oczywisty nawet w mniejrozwiniêtych czêœciach UE. Przypadek ten nie zachodziw odniesieniu do linii szerokopasmowych, które mog¹wnieœæ znacznie wiêkszy wk³ad do efektywnoœci dzia³alnoœcigospodarczej — w szczególnoœci dziêki zapewnieniu szyb-kiego dostêpu do Internetu, umo¿liwieniu przekazywaniadu¿ych iloœci danych i otworzeniu drogi do wypracowywa -
nia nowych zastosowañ komunikacji w systemie dostêpubezpoœredniego ( on-line ). Ponadto wykorzystywanie ³¹czy
szerokopasmowych mo¿e siê w wielkim stopniu przyczyniædo zmniejszenia kosztu komunikacji,wzmacniaj¹c potencjaln¹ konku -
rencyjnoœæ. Jednak dostêp do tego ro -
dzaju linii ró¿ni siê doœæ istotnie wzale¿noœci od kraju Unii; najgorzej pro -
speruj¹ce regiony maj¹ dostêp naj -
mniejszy, i taki stan rzeczy znajdzieprzed³u¿enie w przysz³oœci. Dlategote¿ ³¹cznoœæ szerokopasmowa zdajesiê pog³êbiaæ, nie zaœ zmniejszaæ,sytuacjê „cyfrowego podzia³u”.
Liczba linii szerokopasmowych w sto -
sunku do liczby ludnoœci jest — zgodnie
z najnowszymi danymi (na rok 2002) —najwy¿sza w Danii i Belgii, siêgaj¹c po -
ziomu 7–8 na 100 osób, najni¿sza zaœ wGrecji i Irlandii, wynosz¹c poni¿ej 1 linii na 100 mieszk., przyczym odnoœna liczba dla W³och i Portugalii jest tylko niewielewy¿sza. Z drugiej strony — w Hiszpanii by³o to 2 na 100, taksamo jak we Francji lub Wielkiej Brytanii.
25
W krajach kandyduj¹cych dostêp do linii szerokopasmo -
wych jest po wiêkszej czêœci bardziej jeszcze ograniczonyni¿ w krajach kohezyjnych; g³ównymi wyj¹tkami s¹ tu Es -
tonia i S³owenia. Tutaj, podobnie jak w UE, szybkoœæ, z jak¹mo¿na wystaraæ siê o zainstalowanie linii szerokopasmo -
wej mo¿liwoœci jej posiadania, zale¿y od miejsca zamieszka -
nia. W du¿ej liczbie bardziej oddalonych obszarów istniejeprawdopodobieñstwo, ¿e dostêp oka¿e siê bardziej pro -
blematyczny w bli¿szej lub dalszej przysz³oœci.
26
Rozk³ad u¿ytkowania linii szerokopasmowych jest œciœlezwi¹zany z u¿ytkowaniem Internetu, które tak¿e ró¿ni siê wznacznym stopniu w ró¿nych miejscach UE, zgodnie z po -
ziomem zamo¿noœci. W roku 2002 blisko 40% gospodarstwdomowych w krajach UE-15 mia³o dostêp do Internetu, przyczym w Danii, Holandii i Szwecji by³o to 65%, wobec oko³o30% w Hiszpanii i Portugalii oraz zaledwie 9% w Grecji.
W krajach akcesyjnych dostêp do Internetu ma ogólnie
mniejsza liczba gospodarstw domowych ni¿ w UE-15.Tylko w S³owenii odpowiedni odsetek zbli¿y³ siê w 2002 r.do œredniej UE (38%), choæ na Cyprze i Malcie (z nie-wiele ponad 30% w obu przypadkach) wygl¹da on mniejwiêcej podobnie jak w Hiszpanii i Portugalii. W innychkrajach odsetek ten rozci¹ga siê od 21% — w Estonii,przez 17% — w Czechach, do zaledwie 7% — na £otwie,4% — na S³owacji i 2% — w Bu³garii (dla Rumunii brakjest danych). Niezale¿nie od tego — z wyj¹tkiem tej
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
57 
010203040506070
NL DK SE LU FI AT IE UK DE BE SI FR IT CY MT PT ES EE CZ LT PL HU EL LV SK BG 010203040506070% wszystkich gospodarstw domowych1.15 Poziom dost ępu gospodarstw domowych do Internetu, 2002
Źródło: Eurostat, statystyki biur informacyjnych 
990525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:15Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
ostatniej grupy krajów — liczba ta nadal siêga³a wy¿ej ni¿
w Grecji (wykres 1.15).
Te ogólnie niskie poziomy odzwierciedlaj¹ po czêœci wy -
stêpuj¹c¹ w tych krajach techniczn¹ trudnoœæ towarzysz¹c¹
uzyskiwaniu dostêpu do Internetu; po usuniêciu takich tru -
dnoœci liczby te bez w¹tpienia wzrosn¹. Zakres tego zwiê -
kszenia mo¿e jednak równie dobrze zale¿eæ zarówno odrozk³adu linii szerokopasmowych, jak i us³ug dostêpnych zapoœrednictwem Internetu. Chocia¿ odsetek gospodarstwmaj¹cych dostêp do Internetu mo¿e nie mieæ bezpoœred -
niego prze³o¿enia na wyniki ekonomiczne, to poœrednio od -
zwierciedla on z regu³y tak techniczne mo¿liwoœci u¿yt -
kowników, jak i ich ch³onnoœæ wzglêdem nowych rozwi¹zañtechnicznych, przy czym oba te elementy mog¹ byæ wa¿ne zperspektywy rozwoju gospodarczego. Niezale¿nie od tegobardziej prawdopodobne jest, ¿e to popyt i u¿ytkowanie In -
ternetu i innych elementów nowych technologii przez firmywywrze bardziej bezpoœredni wp³yw na konkurencyjnoœæ.
Dostêp firm do Internetu jest — jak mo¿na siê by³o tego spo -
dziewaæ — znacznie szerszy ni¿ w przypadku gospo-
darstw domowych, przy czym niemal wszystkie firmy maj¹ wPañstwach Cz³onkowskich tak¹ mo¿liwoœæ. W roku 2002 wkrajach UE-15 blisko 80% przedsiêbiorstw zatrudniaj¹cychponad 10 osób mia³o po³¹czenie z Internetem, przy czym ró¿-nice w tym aspekcie miêdzy poszczególnymi krajami by³yniewielkie. Tak te¿ odpowiedni udzia³ w przypadku Grecjiokaza³ siê niewiele mniejszy ni¿ wynosi unijna œrednia(74%), a by³ to najmniejszy wskaŸnik w ca³ej Unii; wartoœæ wokolicach œredniej osi¹gnê³y Hiszpania i Portugalia. (W przy -
padku krajów kandyduj¹cych tym razem brak jest danych.)
Zgodnie z danymi uzyskanymi w ramach przeprowadzonej
ostatnio ankiety
27, wiêkszoœæ przedsiêbiorstw o takiej wiel -
koœci dysponowa³a równie¿ stron¹ Internetow¹. Tym -
czasem liczba firm wykorzystuj¹cych Internet do sprzed -
a¿y swoich produktów lub us³ug ró¿ni³a siê w zale¿noœci odkraju w wiêkszym stopniu ni¿ w przypadku samego dostê -
pu do Internetu; i tak — w Hiszpanii, Grecji i Portugaliisprzeda¿ w trybie on-line prowadzi³o mniej ni¿ 10% firm, w
porównaniu z blisko 30% w Niemczech i Wielkiej Brytanii.
W ci¹gu nadchodz¹cych lat nale¿y poœwiêciæ szczególn¹
uwagê na nastêpuj¹ce dzia³ania:
–wypracowaniu nowych strategii propagowania innowa -
cji, które bêd¹ w znacznie wiêkszym stopniu skupionena œwiadczeniu zbiorowych us³ug biznesowych i tech -
nologicznych na rzecz grup firm, które to us³ugi mog¹wp³yn¹æ na zachowania tych firm w aspekcie poszuk -
iwania rozwi¹zañ nowatorskich — na niekorzyœæ be -
zpoœrednich dotacji na rzecz poszczególnych firm, po -
woduj¹ce jedynie czasowa obni¿kê kosztów;
–wypracowaniu nowych strategii na rzecz umocnienia„innowacyjnego” potencja³u MŒP, z wykorzystaniemsieci wzajemnych kontaktów przedsiêbiorstw i ichgrup, przy równoczesnym umocnieniu ich wiêzów z„baza wiedzy” (z uwzglêdnieniem wy¿szych uczelni ioœrodków badawczych);
–sprzyjaniu rozwojowi, w³aœciwego danemu obszarowipotencja³u s³abszych regionów i ich zdolnoœci do przy -
stosowania do miejscowych warunków i potrzeb wypra -
cowanych gdzie indziej elementów technicznego postêpu;
–u³atwianiu dostêpu jednostkom badawczym, gospo -
darczym i innym w mniej uprzywilejowanych regionachdo miêdzynarodowych sieci najwy¿szej jakoœci, Ÿróde³nowych technologii i potencjalnych partnerów wdzia³alnoœci badawczo-rozwojowej.
Zarz¹dzanie w regionach i skutecznoœæfunkcjonowania instytucji w warunkachgospodarki opartej na wiedzy
Powszechnie przyjmuje siê, ¿e dobre zarz¹dzanie i sku-
teczna struktura instytucjonalna stanowi¹ wa¿ne Ÿród³o kon-kurencyjnoœci regionów — a to za spraw¹ u³atwianiawspó³pracy ró¿nych stron zaanga¿owanych w sektorach pu -
blicznym i prywatnym. W szczególnoœci mog¹ siê one przy -
czyniæ do polepszenia zbiorowego procesu uczenia siê, atak¿e — tworzenia, przekazywania i rozpowszechniania wie -
dzy, a tak¿e transferów, maj¹cych tak ogromne znaczenie dlainnowacji. Dodatkowo czynniki te s¹ zdolne do cementowa -
nia struktur wspó³pracy oraz partnerstwa publiczno-prywat -
nego, dostarczaj¹c tym samym bodŸca do powstawania re -
gionalnych skupisk, których dzia³ania s¹ wieñczone powo -
dzeniem, jak i regionalnych strategii i elementów politykis³u¿¹cych innowacjom. Wspomniane czynniki s¹ tak¿ewa¿ne dla regionów bardziej zaniedbanych, którym zazwy -
czaj brak jest dobrze rozwiniêtych systemów zarz¹dzania iktóre cechuj¹ siê nieodpowiednim rozumieniem zagadnieñ zzakresu polityki dotycz¹cej wiedzy oraz techniki i technologii,staj¹c mimo to w obliczu znacz¹cych zmian o charakterzegospodarczym, technicznym i spo³ecznym.
Materia³ zebrany na podstawie badañ i dzia³añ politycznych
o charakterze pilota¿owym
28wskazuje na okolicznoœæ,
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
58
1000525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:15Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
ze polityka w wymiarze publicznym mo¿e siê przys³u¿yæ
praktyce dobrego zarz¹dzania dziêki propagowaniu par -
tnerstwa publiczno-prywatnego i wspó³pracy ³¹cz¹cej przed -
siêbiorstwa, a tak¿e w drodze powiêkszania potencja³uinstytucjonalnego regionalnych organów w³adz odpo -
wiedzialnych za dzia³ania w sferze innowacji.
Ustanowienie regionalnej struktury ramowej wspó³pracy
rozwijanej w gronie przedsiêbiorstw jest spraw¹ najwy¿szejwagi, jeœli chodzi o propagowanie idei i rozwi¹zañ nowa -
torskich — szczególnie w odniesieniu do MŒP. Wspó³pracataka, jak równie¿ tworzone sieci dopomagaj¹ do przek³ada -
nia wiedzy na konkretne ekonomiczne szanse, kszta³tuj¹crównoczeœnie stosunki miêdzy ludŸmi a organizacjami,które mog¹ dzia³aæ jako katalizator innowacji.
Jak pokazuje doœwiadczenie, dobre zarz¹dzanie wymaga
przestawienia siê z tradycyjnej metody kierowania „z góryw dó³” ku formie bardziej otwartej, zak³adaj¹cej zaanga -
¿owanie wszystkich zainteresowanych stron w danym re -
gionie. Tego rodzaju partnerskie porozumienia powinny siêrozci¹gaæ na wszystkie obszary dzia³añ politycznych od-nosz¹ce siê do rozwoju gospodarczego, naukowego ispo³ecznego (podejœcie zintegrowane); w idealnym zamy-œle powinny one tak¿e przyczyniæ siê do ustanowieniad³ugofalowego horyzontu polityki (podejœcie strategiczne).
Jest a¿ nader oczywiste, ¿e „wzglêdne zalety i przewagi
bêd¹ce motorem innowacji i inwestycji stanowi¹ cechê cha-rakterystyczn¹ na poziomie regionu w takim samym stopniu,jak na poziomie ca³ego kraju. Regiony, chc¹c odnieœæ sukces,musz¹ zaprz¹c do dzia³ania w³asne aktywa, umiejêtnoœci ipomys³y, co pozwoli im konkurowaæ w warunkach globalnegorynku i rozwin¹æ nie wykorzystany dot¹d potencja³.”
29
W³adze regionów znajduj¹ siê w stosownym po temu strate -
gicznym po³o¿eniu, zw³aszcza zaœ s¹ maj¹ one mo¿liwoœæpartnerstwa publiczno-prywatnego, i które s¹ wa¿ne z punktuwidzenia rozwoju gospodarczego opartego na wiedzy. Rol¹w³adz mo¿e byæ tak¿e tworzenie odpowiedniego klimatu dlaskutecznie wdra¿anych innowacji, przysposobionych do po -
trzeb lokalnych MŒP. Zajmuj¹ one dobr¹ pozycjê, jeœli chodzio mo¿liwoœæ koordynowania ró¿nych elementów (linii polit -
ycznych i instytucji) innowacji na szczeblu regionalnym,pocz¹wszy od mo¿liwoœci analizowania potrzeb rozwojowychlokalnych firm i zasadniczych przeszkód, jak równie¿ pono -
szenia œwiadomoœci znaczenia, jakie maj¹ innowacje.
Z tych powodów trudno jest wdro¿yæ politykê w zakresie in -
nowacji na skalê ogólnokrajow¹ bez bliskich zwi¹zków zw³adzami regionalnymi, maj¹cymi szczegó³ow¹ wiedzê na te -
mat kluczowych uczestników dzia³alnoœci badawczo-rozwojo -
wej w regionie, jak i na temat bazy produkcyjnej. Równocze -
œnie kierunki polityki w zakresie innowacji realizowane w re -
gionach wymagaj¹ skoordynowania z g³ównymi krajowymi i
miêdzynarodowymi sieciami badawczo-rozwojowymi — w tejliczbie wy¿szymi uczelniami i oœrodkami badawczymi.
Tego rodzaju polityka nie mog³aby zostaæ wypracowana w
skuteczny sposób bez elementu bezpoœredniego udzia³usektora prywatnego w procesie planowania i wdra¿ania, atak¿e — bez zaanga¿owanymi w badania i rozwój orazdzia³alnoœæ innowacyjna w regionie; do tej ostatniej kate -
gorii nale¿¹ agencje lub agendy o charakterze pó³publicz -
nym, oœrodki technologiczne, uniwersytety, a tak¿e zwi¹zkiprzedsiêbiorstw.
Ochrona œrodowiska: osi¹ganiecelów wytyczonych w Goeteborgu
W roku 2001, na posiedzeniu w Goeteborgu, Rada Euro-pejska do³¹czy³a œrodowisko naturalne jako trzeci w¹teklizboñskiej strategii rozwoju gospodarczego i spo³ecznego,potwierdzaj¹c w ten sposób ideê trwa³ego rozwoju. Poli-tyka UE zmierza w ten sposób ku tworzeniu „szlachetnegokrêgu”, w którego obrêbie rozwój dokonuj¹cy siê w regio-nach przyczynia siê do zmniejszenia nierównoœci naturyzarówno ekonomicznej, jak i spo³ecznej, prowadz¹c do po-prawy stanu œrodowiska.
Miêdzy Pañstwami Cz³onkowskimi i regionami wystêpuj¹ jed -
nak podstawowe ró¿nice, jeœli chodzi o obecny stan œrodo -
wiska naturalnego, charakter i skalê problemów mu zagra -
¿aj¹cych, jak równie¿ lokalnych mo¿liwoœci ich zwalczania.Mimo ¿e dane dotycz¹ce poziomu regionalnego s¹ nie -
pe³ne, wskaŸniki, jakie mo¿na skonstruowaæ, wskazuj¹ na
pozytywny zwi¹zek miêdzy stanem œrodowiska a uzys -
kiwanymi wynikami ekonomiczno-spo³ecznymi.
Gospodarka wodnaDostêp do czystej wody oraz zachowanie ujêæ czystej
wody i zaopatrzenia w ni¹ stanowi czynnik wspó³decydu -
j¹cy o konkurencyjnoœci regionu. Szereg dziedzindzia³alnoœci gospodarczej, takich jak rolnictwo, produ -
kcja energii czy turystyka, wi¹¿e siê z zu¿yciem du¿ychiloœci wody, lecz s¹ one równie¿ zale¿nie od utrzymaniadostaw wody i zachowania stanu œrodowiska.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
59
1010525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:15Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Woda nie wystêpuje jednak w dostatecznych iloœciach; w
wielu regionach roczny jej pobór siêga poziomu kryty -
cznego, lub wrêcz go przekracza (stanowi on od 20%wzwy¿ ca³kowitej iloœci zasobów), zagra¿aj¹c tym samymlokalnym ekosystemom. Zdarzaj¹ce siê okresowo susze,jakie wyst¹pi³y np. w lecie roku 2003, mog¹ tylko zwiêkszyætê presjê. Regiony po³udniowych okolic Unii, szczególniewyspiarskie, s¹ zazwyczaj najsurowiej dotkniête takimiokolicznoœciami; wiele z nich jest w du¿ym stopniuzale¿nych od wody pochodz¹cej z mórz lub z importu.
Zu¿ycie wody jest szczególnie znaczne na po³udniu Europy
— w krajach kohezyjnych i w³oskich regionach Celu 1. Wwielu regionach Hiszpanii i Grecji przekracza ono 270 litrówna mieszkañca na dobê, stwarzaj¹c tym samym wielkie wy -
zwanie dla w³adz publicznych. Jeœli chodzi o kraje kandydu -
j¹ce, zu¿ycie wody w nich siêga ogólnie poni¿ej poziomu dlaUE-15, bêd¹c jeszcze mniejsze w Bu³garii i Rumunii.
Zrównowa¿one zarz¹dzanie zu¿yciem wody wymaga
oparcia o zasadê zintegrowanego zarz¹dzania dorzeczami,zgodnie z zapisami ramowej dyrektywy „wodnej”, co ozna-cza ograniczanie poboru wed³ug dostêpnoœci, zapewnienierozs¹dnych, uzasadnionych cen i zaanga¿owanie ludzi wrozwi¹zywanie problemów dotycz¹cych ich samych.
W œlad za dyrektyw¹ w sprawie oczyszczania komunalnej
wody odpadowej z roku 1991 poczyniono na terenie Uniiznacz¹ce inwestycje w budowê, utrzymanie i konserwacjêinfrastruktury, w których nastêpstwie odzysk wody odpa -
dowej znacz¹co siê powiêkszy³ w okresie ostatniego dziesiê -
ciolecia. Tak czy inaczej, wystêpuj¹ w dalszym ci¹gu wyra -
Ÿne ró¿nice miêdzy krajami i regionami. Liczba osób dys -
ponuj¹cych pod³¹czeniem do oczyszczalni œcieków pozo -
staje wzglêdnie niewielka w regionach Celu 1 i krajach kohe -
zyjnych, siêgaj¹c poziomu jedynie ok. 50% — w porównaniuz 80–90% w krajach nordyckich. Odpowiedni odsetek jesttak¿e stosunkowo niski w wielu krajach akcesyjnych.
Gospodarka odpadamiRokrocznie w UE wytwarzane jest 1,3 mld ton odpadów,
powoduj¹c powstawanie okreœlonych strat w zakresie za -
sobów, ale tak¿e du¿ych problemów zwi¹zanych ze œro -
dowiskiem, gdy wywozi siê je na wysypiska lub dokonujeich spalenia — zamiast przerobu wtórnego, którego pro -
pagowanie jest celem wspólnotowej polityki.
Mimo ¿e dzia³alnoœæ rolnicza i przemys³owa ci¹gle s¹
Ÿród³em wytwarzania wielkich iloœci odpadów, w ci¹guostatniego dziesiêciolecia w krajach UE-15 iloœæ wytwar -
zanych odpadów komunalnych w dalszym ci¹gu ros³a(chocia¿ de facto spad³a ona w kilku Pañstwach
Cz³onkowskich).
Przeciêtnie bior¹c co roku oczyszcza siê na terenie UE
mniej wiêcej 480 kg odpadów komunalnych na miesz -
kañca. We wszystkich regionach Celu 1 odnoœna liczbaprzedstawia siê na dobr¹ sprawê tak samo, lecz znów wkrajach kohezyjnych jest ona znacz¹co wy¿sza (550 kg namieszkañca). Z drugiej strony, w krajach kandyduj¹cychjest ona mniejsza, po czêœci odzwierciedlaj¹c ich ni¿szepoziomy realnych dochodów (niewiele poni¿ej 400 kg).
Po³owê wytwarzanych odpadów usuwa siê za poœre -
dnictwem systemu wysypisk funkcjonuj¹cych we wszys -
tkich czêœciach Europy, przysparzaj¹c w ten sposób dodat -
kowych iloœci gazów cieplarnianych i innych substancji emi -
towanych w zwiêkszaj¹cych siê iloœciach. O ile œrednia iloœæ
odpadów na wysypiskach na terenie UE-15 wynosi mniej ni¿300 kg na mieszkañca, w krajach kohezyjnych jest to w gra -
nicach 340 kg, zaœ w regionach Celu 1 ³¹cznie 380 kg.Przerób wtórny, który dla œrodowiska ma skutki dobro-czynne (i mo¿e wywieraæ pozytywne oddzia³ywanie netto nasytuacjê w zatrudnieniu i dzia³alnoœci gospodarczej), wspie-rany zreszt¹ przez szereg odpowiednich dyrektyw, w dal-szym ci¹gu ma niewielkie znaczenie. (Mapa 1.12.) Nato-miast prowadzona na poziomie wspólnotowym polityka gos-podarki odpadami ukierunkowana jest na propagowanie za-pobiegania, przerobu wtórnego (recyklingu) i powtórnegowykorzystania, nie zaœ ostatecznego usuniêcia odpadów.
Zmiany klimatyczneZmiany klimatu spowodowane s¹ obecnoœci¹ wytwarza -
nych przez cz³owieka gazów cieplarnianych, z których
najbardziej znacz¹c¹ rolê odgrywaj¹ gazy pochodz¹ce zemisji dwutlenku wêgla wytwarzanego ze spalania paliwkopalnych. Wœród najbardziej widocznych skutków zmianklimatycznych znajduj¹ siê fale letnich upa³ów, które mog¹powodowaæ po¿ary lasów i zniszczenia plonów, pod -
nosz¹c przy tym poziom œmiertelnoœci (lato roku 2003 przy -
nios³o dobitne przypomnienie skutków takich zjawisk).Mo¿e siê przez to równie¿ zwiêkszyæ czêstoœæwystêpowania skrajnych zjawisk i zdarzeñ pogodowych,takich jak susze, powodzie czy gwa³towne burze. Œrodkizaradcze wprowadzane lub proponowane na poziomiewspólnotowym — takie jak dyrektywa w sprawie za -
pobiegania i zwalczania zanieczyszczeñ czy te¿ ramoweustawodawstwo dotycz¹ce krajowych pu³apów emisji do
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
60
1020525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:16Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
61G
© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. Granic Administracyjnych0 100 500 km1.12 O dpadykomunalne sk³a dowane na wysy pisku
kg/mieszk.
< 150
150 - 250
250 - 350
350 - 450
> 450
brak danychUE14* = 291
* na podst. BE, DE, FR: 199 6; DK, EL, LU, AT, PT, FI: 1999;
ES: 2000; IE, IT, SE: 199 8; NL:1997
BG, DK: NUT S0
BE: NUT S1Canarias (E)
Guadeloupe Martinique Réunion
Guyane (F)
Açores (P)
Madeira
/_0length.name.substituted_ród³o : Eurostat
1030525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:16Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
atmosfery — umo¿liwiaj¹ politykom uwzglêdniaæ zró¿ -
nicowania w zakresie warunków lokalnych.
Spoœród UE-15 dziesiêæ dalekich jest jeszcze od osi¹gniê -
cia uzgodnionych miêdzy sob¹ celów w zakresie udzia³u w
emisjach, które pozwoli³yby im sprostaæ zobowi¹zaniu po -
djêtemu w ramach Protoko³u z Kioto (w celu zmniejszeniapoziomu emisji o 8% w okresie do roku 2010, w porównaniuz 1990 r.). W grupie tej znajduj¹ siê wszystkie kraje kohe -
zyjne. (Szczególny przyk³ad w tym wzglêdzie stanowi Irlan -
dia, gdzie emisje w roku 2001 przekroczy³y o 31% poziom z1990 r., wobec zwiêkszenia o 13%, jakie by³o dozwolonemiêdzy rokiem 1990 a latami 2008–2012.) (tabela A1.10.)
W krajach akcesyjnych w ci¹gu lat 90-tych emisje obni¿y³y
siê w stopniu znacznie wiêkszym ni¿ na obszarze UE, cozdarzy³o siê w pierwszym rzêdzie w rezultacie znacznegospadku dzia³alnoœci przemys³u ciê¿kiego.
Ods³aniaj¹ siê tak¿e ró¿nice wystêpuj¹ce miêdzy krajami,
jeœli chodzi o g³ówne Ÿród³a emisji. O ile produkcja energii wkrajach kandyduj¹cych przysparza wiêcej ni¿ po³owyca³kowitej iloœci emisji, co dzieje siê z uwagi na oparcie siêw wiêkszym stopniu na paliwach kopalnych, to w krajachkohezyjnych, jak równie¿ w pozosta³ej czêœci UE, jej udzia³wynosi poni¿ej 1/3. Z drugiej strony transport sk³ada siê na21% ca³oœci emisji w krajach kohezyjnych i krajach UE-15³¹cznie (liczba wzros³a w ci¹gu ostatnich 10 lat), lecz w kra-jach kandyduj¹cych - 8% — która to wartoœæ bêdzie jednakgwa³townie wzrastaæ w miarê coraz szerszego korzystaniaz transportu ko³owego i rosn¹cego stopnia u¿ytkowaniapojazdów samochodowych (tabela A1.11).
Ró¿norodnoœæ biologicznaOko³o 2/3 terenów podmok³ych (mokrade³, bagien), które
istnia³y w Europie sto lat temu, przesta³o istnieæ. Posze -
rzanie siê obszarów miejskich z jednej strony, i porzucanieziemi w wyniku przemian ekonomicznych na obszarachperyferyjnych i w krajach kandyduj¹cych z drugiej, sta -
nowi¹ wystêpuj¹ce dzisiaj zagro¿enie dla ró¿norodnoœcibiologicznej.
Natura 2000 ma na celu zachowanie siedlisk i œwiata pta -
siego na obszarze Europy, dziêki ustanowieniu sieci chro -
nionych obszarów naturalnych, obejmuj¹cych ponad
20.000 miejsc lub stanowisk wyznaczonych b¹dŸ zapro -
ponowanych. Sieæ ta obejmuje 15% ca³oœci obszaru l¹do -
wego UE-15, przy czym liczba wzmiankowanych miejscwzroœnie po rozszerzeniu Unii.Standardy œrodowiskowe s¹ integralnymelementem spójnoœci gospodarczej,spo³ecznej i terytorialnej
Ró¿ne standardy w odniesieniu do œrodowiska naturalne -
go mog¹ staæ siê przyczyn¹ powstania nowych linii po -
dzia³u miêdzy ludŸmi ¿yj¹cymi w œrodowisku zdrowym i
czystym a tymi, którzy ¿yj¹ w odmiennych warunkach. Jeœlibêd¹ przestrzegane odpowiednie standardy, mog¹ oniuczyniæ regiony atrakcyjniejszymi miejscami dla inwesto -
rów, równoczeœnie podnosz¹c jakoœæ ¿ycia ludzi je za -
mieszkuj¹cych.
Na terenie UE-15 priorytetow¹ pozycjê przyznawano za -
zwyczaj w przesz³oœci celom zwi¹zanym z ekonomi¹ i gos -
podark¹, w znacznie mniejszym stopniu uwzglêdniaj¹c kwe -
stie zwi¹zane z ochron¹ œrodowiska. I chocia¿ wzglêdne
znaczenie, jakie przypisywano temu ostatniemu elementowiznacznie siê zmieni³o, polityka spójnoœci zdo³a³a wywrzeæsilniejsze skutki w odniesieniu do wskaŸników ekonomi -
cznych i spo³ecznych, ni¿ w zakresie œrodowiska.
W ramach polityki spójnoœci uda³o siê jednak¿e dopomóc
osi¹gaj¹cym gorsze wyniki gospodarcze Pañstwom Cz³on-kowskim w uzyskaniu zgodnoœci z unijnymi wymogami wzakresie ochrony œrodowiska, i tak mo¿e byæ w dalszymci¹gu w nadchodz¹cych latach. Rozwijaj¹cy siê transportstanowi w tym wzglêdzie szczególny problem, bowiem wsytuacji, gdy nie dochodzi do przestawienia siê na mniejszkodliwe dla œrodowiska œrodki przewozu, wzrostowi gos -
podarczemu towarzyszyæ bêd¹ coraz to wiêksze emisjezanieczyszczeñ.
Powy¿sze odnosi siê w sposób szczególny do krajów kan -
dyduj¹cych, w których st³umiony popyt na samochody i z³y
stan dróg ¿elaznych grozi zapocz¹tkowaniem znacz¹cegozwiêkszenia skali korzystania z dróg i id¹cych za tym emisji.
W okresie najbli¿szych lat nale¿y zatem zwróciæ
szczególn¹ uwagê na:
–pomoc nowym Pañstwom Cz³onkowskim w osi¹gniê -
ciu pe³nej zgodnoœci z unijnym acquis , szczególnie w
zakresie dyrektyw dotycz¹cych gospodarki odpadami,zaopatrzenia w wodê, komunalnej wody odpadowej ijakoœci powietrza atmosferycznego, ³¹cz¹cych siê zeznacz¹cymi inwestycjami;
–wspieranie rozwoju ekologicznych bran¿ prze -
mys³owych i korzystania z czystszych technologii,
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
62
1040525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:16Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
szczególnie w przypadku (ma³ych i œrednich
przedsiêbiorstw);
–odnawianie zaniedbanych obszarów przemys³owych— zamiast realizowania nowych inwestycji;
–zachêty do korzystania z czystszych metod transportui korzystania z energii odnawialnej;
–dopomaganie regionom najbardziej nara¿onym nazagro¿enia naturalne do wypracowywania œrodkówzapobiegawczych;
–propagowanie wspó³pracy Pañstw Cz³onkowskich, re -
gionów i w³adz lokalnych;
–zagwarantowanie odpowiedniej gospodarki wodnej iodpadami na terenach z problemami natury geografi -
cznej, wraz z dostatecznym stopniem ochrony ichzasobów naturalnych, co pozwoli na podniesienie ichatrakcyjnoœci pod k¹tem ekspansji przedsiêbiorstw iinwestycji wewnêtrznych.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
631 Tj. kraje, w których produkt narodowy brutto na mieszkañca siêgn¹³ poni¿ej poziomu 90% unijnej œredniej, wg stanu na pocz¹tek lat
90-tych XX w.
2 Zob. prognozy ekonomiczne Komisji z jesieni 2003 r.
3 Dane dot. PKB na mieszkañca dla regionów s¹ dostêpne jedynie za okres do roku 2001.4 Podane tu liczby nie uwzglêdniaj¹ efektu zjednoczenia Niemiec i znacznego wzrostu PKB w nowych landach w okresie lat
1991-1994.
5 Zob. dokumenty Komisji Europejskiej: Employment in Europe 2002 [‘Zatrudnienie w Europie – stan na rok 2002’] i The European
Competitiveness report 2002 [‘Raport o sytuacji konkurencyjnoœci w Europie za rok 2002’].
6 Wg prognoz demograficznych Organizacji Narodów Zjednoczonych (2002 r.).7 Osoby nara¿one na ryzyko znalezienia siê w ubóstwie okreœla siê jako maj¹ce „dochody zekwiwalizowane” [ang. „ equivalised
income ” – s³owo ‘ equivalise(d) ’ nie istnieje w standardowej angielszczy¿nie, jest zatem swoistym, technicznym neologizmem (przyp.
t³um.)] (przy uwzglêdnieniu wielkoœci i sk³adu gospodarstwa domowego) na poziomie poni¿ej 60% œrodkowej wartoœci (mediany)poziomu krajowego. Transfery socjalne nie uwzglêdniaj¹ w tym wypadku emerytur lub rent jedynego spadkobiercy, traktowanychjako prawa nabyte wynikaj¹ce z uprzednio uiszczanej sk³adki i liczone jako dochód przed dokonaniem transferu.
8 Wa¿ne jest zachowanie œwiadomoœci ograniczeñ zwi¹zanych z dostêpnymi danymi przy porównywaniu wzglêdnego ryzyka ubóstwa
w zale¿noœci od rodzaju gospodarstwa domowego. W szczególnoœci liczby dotycz¹ce poziomu dochodów nie uwzglêdniaj¹przypisanych czynszów ani kwot zaoszczêdzonych przez osoby za spraw¹ posiadania na w³asnoœæ mieszkania lub domu, w którymzamieszkuj¹, ani te¿ wp³ywów odsetkowych. Obie pozycje zmierza³yby do zmniejszania relatywnego ryzyka ubóstwa w przypadkuludzi starszych, w których przypadku wystêpuje wiêksze prawdopodobieñstwo posiadania mieszkania lub domu (chocia¿ zakrestego bêdzie siê ró¿ni³ w zale¿noœci od kraju) i którzy nierzadko maj¹ zgromadzone oszczêdnoœci wraz z zyskami zwi¹zanymi zoprocentowaniem.
9 Zob. zw³aszcza: Regions: Statistical yearbook za rok 2003, Komisja Europejska, Luksemburg – rozdz. Household accounts.10 W zakresie liczby ludnoœci, atrakcyjnoœci dla przedsiêbiorców i sektorów (bran¿) dzia³alnoœci gospodarczej zbadano ³¹cznie 1595
obszary miejskie poszerzonej ju¿ Unii Europejskiej, o liczbie ludnoœci przekraczaj¹cej 50.000.
11 Pogórze pó³nocnej Szkocji (Highlands) wraz z tamtejszymi wyspami (Islands), jako obszary licz¹ce niewiele ponad 9 mieszkañców
na 1 km kw., stanowi¹ jedyny region zlokalizowany poza terytorium Szwecji i Finlandii, na którym gêstoœæ zaludnienia wynosi poni¿ej10 mieszk./km
2.
12 Na obszarze szkockich Highlands and Islands poziom wzrostu PKB równie¿ by³ w tym okresie wzglêdnie niski, przy czym zmala³y
zarówno poziom zatrudnienia, jak i liczba ludnoœci.
13 Gêstoœæ sieci mierzona jest z³o¿onym (mieszanym) wskaŸnikiem, który wskazuje na zaopatrzenie regionu w odnoœne elementy
infrastruktury (arytmetyczna œrednia relacji d³ugoœci dróg w stosunku do wielkoœci powierzchni terenu i w relacji do liczby ludnoœci),wyra¿onym w stosunku do œredniej dla UE.
14 W Europejskich Wytycznych ws. Strategii Zatrudnienia zaleca siê, aby zapewniona by³a dostateczna liczba miejsc typu dzienne
¿³obki i przedszkola, dogodnie zlokalizowanych, co pozwoli³oby wszystkim kobietom podj¹æ pracê, o ile taki by³by ich wybór.
15 Zob. cz. 2 w dalszej czêœci opracowania.
1050525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:16Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
6416 Zob. „ Employment in Europe 2002 ”, ss. 115-133.
17 Celem wytyczonym podczas wielokrotnie przywo³ywanego w toku niniejszego opracowania lizboñskiego szczytu jest zmniejszenie o
po³owê w okresie do roku 2010 udzia³u osób w wieku lat 18-24 o niskim poziomie wykszta³cenia, nie objêtych jakimkolwiek dalszym
szkoleniem.
18 Na podstawie: Continuing Vocational Training Survey [‘Badania ustawicznego szkolenia zawodowego’], Eurostat 2002.
19 Pomoc pañstwowa rozumiana jest tu jako œrodki bezpoœrednio przekazywane przedsiêbiorstwom w formie dotacji, wy³¹czeñ
podatkowych, udzia³u kapita³owego, „miêkkich” kredytów, odroczeñ p³atnoœci zobowi¹zañ podatkowych i gwarancji –skalkulowanych w sposób umo¿liwiaj¹cy harmonijne po³¹czenie danych dot. komponentu pomocy pañstwa z powszechnym,porównywalnym wskaŸnikiem dla wszystkich krajów.
20 The regional dimension of the European Research Area [‘Regionalny wymiar europejskiego obszaru badawczego’], COM(2001) 549
(wersja ostateczna).
21 Wg badañ przeprowadzonych ostatnio wœród przedsiêbiorców w Grecji, Hiszpanii i Portugalii, wiêkszoœæ mened¿erów uzna³a, ¿e
zaawansowane technologie, jakich mogliby oni potencjalnie potrzebowaæ, s¹ ³atwiej dostêpne poza ich w³asnym krajem.
22 Szacunki oparte na danych z Labour Force Survey („Badania dot. si³y roboczej”) nt. wielkoœci jednostki lokalnej, skojarzone z danymi
pochodz¹cymi ze Structure of Business Statistics („Struktura statystyk dot. przedsiêbiorstw”) nt. wielkoœci przedsiêbiorstwa.
23 Innobarometer 2001, Flash Eurobarometer 100, 2002
24 Zob. Productivity: The Key to Competitiveness of European Economies and Enterprises [‘Wydajnoœæ jak element kluczowy
konkurencyjnoœci europejskich gospodarek i przedsiêbiorstw’], COM(2002) 262 (wersja ostateczna), gdzie dowodzi siê, ¿e tworzeniemiejsc pracy (w ujêciu netto) skupia³o siê w UE w latach 1995-2000 w sektorach wysokich technologii i zwi¹zanych z wy¿szympoziomem wykszta³cenia (str. 13).
25 Dane zaczerpniêto z: Komisja Europejska, Telecommunications Regulatory Package - VIII Implementation Report [‘Pakiet regulacji
w zakresie telekomunikacji – VIII raport dot. wprowadzania zapisów regulacyjnych w ¿ycie’] – Za³¹cznik 1, grudzieñ 2002.
26 W miarê jak coraz bardziej uwidacznia siê fakt, ¿e konkurencyjne oferty ADSL nie maj¹ raczej szans rozci¹gn¹æ siê na
„niedochodowe” czy te¿ peryferyjne regiony Europy, w³adze pañstwowe i regionalne stoj¹ w obliczu problemu okreœlenia sposobu, wjaki mo¿na by tym regionom zagwarantowaæ dostêp do linii szerokopasmowych. Niektórzy komentatorzy sugeruj¹, ¿e dla bardziejoddalonych terenów rozwi¹zaniem by³aby technologia bezprzewodowa, jako nie wymagaj¹ca wysokich kosztówtechniczno-in¿ynieryjnych. Jednak¿e technika ta nie jest rozwi¹zaniem darmowym, musi bowiem funkcjonowaæ w oparciu o siecisatelitarne lub naziemne, a ka¿dy z tych rodzajów wi¹¿e siê z kosztami pierwotnymi i zwi¹zanymi z kontynuowaniem operacji.Niezale¿nie od tego techniki bezprzewodowe stanowi¹ ofertê przynajmniej potencjalnej mo¿liwoœci zniwelowania „cyfrowegopodzia³u” wystêpuj¹cego miêdzy regionami.
27 Por. Komisja, COM(2002) 62 (wersja ostateczna), eEurope Benchmarking Report [‘Raport ws. standardów „elektronicznej Europy”’]
2002.
28 Regionalne Strategie na rzecz Innowacji, finansowane ze œrodków funduszy strukturalnych.29 „Wnioski przewodnicz¹cego obrad” – posiedzenie OECD (wysokiego szczebla), Martigny (Szwajcaria), czerwiec 2003 r.
1060525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:16Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Za³¹cznik statystyczny do cz. 1
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej65
1070525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:16Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
66A1.2 Zmiany poziomu PKB, zatrudnienia i liczby ludnoœci w grupach regionów Celu 1, 1994-2001
Œrednia zmiana roczna w ujêciu procentowym
PKB Zatrudnieni PKB/zarudn. Ludnoœæ PKB na
mieszkañca
Wszystkie obszary Celu 1 3,0 1,4 1,6 0,0 2,8
P TiE L 3,5 1,2 2,3 0,4 3,1
IE 9,3 5,0 4,0 1,0 8,2
ES - obszary Celu 1 3,4 2,9 0,5 0,4 3,0
Hiszpania - obszary spoza Celu 1 3,6 2,6 1,0 0,4 3,2
DE - obszary Celu 1 1,7 -0,3 2,0 -0,5 2,2
DE - obszary spoza Celu 1 1,6 0,8 0,8 0,3 1,3
IT - obszary Celu 1 1,9 0,3 1,6 0,0 1,9
IT - obszary spoza Celu 1 2,1 1,2 0,9 0,3 1,8
Inne obszary Celu 1 2,4 1,7 0,6 0,1 2,2
UE-15 2,5 1,3 1,2 0,3 2,2
/Char8Fród³o: Eurostat, zestawienie regionalne i obliczenia DG REGIO
A1.3 Efekt statyczny w regionach Celu 1 (PKB/mieszkañca w PPS, œrednia 1999-2001)
w EU-15 w EU-15 w EU-10 w EU-25
Wszystkie zmienne odnosz¹ce siê do œredniego poziomu PKB na
mieszkañca w 15 i 25 krajach UE, okeœlone jak nastêpuje:UE15 UE25 UE25 UE25
Liczba regionów z poni¿ej 75% przeciêtnego PKB na mieszkañca 50 33 36 69
Liczba ludnoœci w odnoœnych regionach (w mln) 73 54 69 123
Ludnoœæ jako odsetek 15 krajów UE/N10 19,2 14,2 92,4
Ludnoœæ jako % 25 krajów UE 11,9 15,2 27,1
Œredni PKB/mieszkañca (SSN) w tych regionach jako UE 15/UE 25 œr 65,1 69,3 46,0 56,2
N10: nowe Pañstwa Cz³onkowskie
/Char8Fród³o: Eurostat, zestawienie regionalne i obliczenia DG REGIOA1.1 Zatrudnienie w krajach EU-15, (1996 i 2002
% ludnoœci w wieku zdolnoœci do pracy
1996 2002
15 Pañstw Cz³onkowskich UE 59,9 64,2
Inne Pañstwa Cz³onkowskie 61,7 65,1
Kraje objête kohezyjne 51,5 60,2
Grecja 54,9 56,9
Hiszpania 47,6 58,4
Irlandia 54,9 65,0
Portugalia 62,3 68,6
/Char8Fród³o: Eurostat, LFS
1080525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:17Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
67A1.4 Struktura stopy zatrudnienia w krajach akcesyjnych i UE, 2002
% ludnoœci zawodowo czynnej w wieku 15-64 l.
A. Kraje B. Regiony
Celu 1C. Regiony nie
spowa Celu 1Ró¿nica B-A Ró¿nica C-A
Rolnictwo 10,7 5,2 1,9 -5,5 -8,8
Kopalnie, gaz, elektrycznoœæ, woda 1,9 0,7 0,7 -1,2 -1,2
Podstawowe ga³êzie produkcji 8,9 6,5 7,8 -2,4 -1,1
Przemys³ produktów chemicznych,
rafinacja0,6 0,4 1,0 -0,2 0,4
Zak³ady in¿yneryjne 2,8 1,7 4,5 -1,1 1,7
Konstrukcja 3,4 6,4 4,8 3,0 1,4
Podstawowe us³ugi 14,2 17,4 20,5 3,2 6,3
Us³ugi wyspecjalizowane 3,3 4,3 9,1 1,0 5,8
Us³ugi komunalne 6,9 7,4 11,4 0,5 4,5
Administracja Publiczna 3,4 4,8 4,9 1,4 1,5
Ca³kowita stopa zatrudnienia 56,2 54,9 66,7 -1,3 10,5
Rolnictwo 10,7 5,2 1,9 -5,5 -8,8
Przemyst 17,7 15,8 18,8 -1,9 1,1
Us³ugi 27,8 34,0 45,9 6,2 18,1
/Char8Fród³o: Eurostat, LFS
A1.5 Stopa bezrobocia w EU-15, 1996 i 2002
jako odsetek si³y roboczej
1996 2002
UE-15 10,7 7,8
Inne Pañstwa Cz³onkowskie 9,5 7,5
Kraje 17,0 9,6
Grecja 9,7 10,0
Hiszpania 22,3 11,4
Irlandia 11,9 4,3
Portugalia 7,4 5,1
/Char8Fród³o: Eurostat, LFS
1090525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:17Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
68
A1.6 Ludnoœc zagro¿ona ubóstwem, 2000*
% gospodarstw domowych w obrêbie ka¿dego rodzaju
BE DK DE EL ES FR IE IT LU NL AT PT FI SE UK UE15
bezdzietni samotne osoby doros³e 30-64 14,6 35,0 18,8 15,0 21,0 17,7 33,0 16,0 10,2 18,9 12,7 28,0 30,7 24,1 21,2 17,8
samotne osoby doros³e >64 27,0 40,0 19,0 38,0 43,0 27,0 79,0 29,0 7,0 3,0 35,0 46,0 45,0 17,0 35,0 29,0
Pary - co najmniej jedno >64 26,0 22,0 7,0 36,0 24,0 16,0 37,0 14,0 8,0 5,0 18,0 32,0 8,0 4,0 17,0 16,0
Pary - oboje <65 8,0 5,0 8,0 17,0 14,0 11,0 14,0 12,0 6,0 4,0 10,0 13,0 5,0 5,0 9,0 10,0
3 doros³ych 8,0 7,0 5,0 18,0 8,0 12,0 8,0 15,0 5,0 9,0 7,0 10,0 10,0 : 5,0 9,0
z dzieæmi samotna osoba doros³a 25,0 10,0 36,0 37,0 42,0 35,0 42,0 23,0 35,0 45,0 23,0 39,0 11,0 16,0 50,0 35,0
Para 8,9 4,9 11,0 14,0 24,7 14,4 26,2 21,7 16,2 11,2 10,2 20,2 5,0 7,2 15,8 15,7
3 doros³ych 15,0 4,0 11,0 23,0 18,0 14,0 10,0 24,0 26,0 18,0 9,0 23,0 7,0 : 13,0 16,0
Wszystkie gospodarstwa domowe 13,0 11,0 11,0 20,0 19,0 15,0 21,0 19,0 12,0 11,0 12,0 20,0 11,0 10,0 17,0 15,0
* Gospodarstwa domowe z dochodem na mieszk añca poni¿ej 60% pr zeciêtnego dochodu w gospodarstwie domowym na mieszkañca.
/Char8Fród³o: Eurostat, ECHP (listopad 2003)
1100525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:17Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
69A1.7 Sk³ad gospodarstw domowych l udnoœci zagro¿onej ubóstwem, 2000*
% gospodarstw domowych zagro¿onych ubóstwem
BE DK DE EL ES FR IE IT LU NL AT PT FI SE UK UE15
Gospodarstwa domowe egzystuj¹ce na granicy ubóstwa
bezdzietni samotne osoby doros³e 30-64 5,0 19,8 16,0 2,0 3,0 6,9 6,0 2,0 5,0 15,0 8,0 1,0 33,0 32,7 8,2 9,0
samotne osoby doros³e >64 11,0 16,8 13,0 8,8 6,0 7,8 14,0 7,1 3,0 2,0 17,0 6,1 23,0 10,9 14,3 10,0
Pary - co najmniej jedno >64 7,0 9,9 8,0 5,9 5,0 7,8 3,0 4,0 7,0 7,0 9,0 4,0 6,0 7,9 8,2 7,0
Pary - oboje <65 24,0 24,8 6,0 20,6 11,0 11,8 9,0 7,1 6,0 4,0 10,0 12,1 6,0 4,0 11,2 10,0
3 doros³ych 7,0 5,0 8,0 18,6 9,0 8,8 5,0 19,2 7,0 7,0 10,0 10,1 7,0 0,0 4,1 9,0
z dzieæmi samotna osoba doros³a 6,0 2,0 7,0 2,9 3,0 7,8 5,0 1,0 4,0 15,0 5,0 3,0 3,0 12,9 17,3 7,0
Para 30,0 18,8 29,0 24,5 37,0 41,2 45,0 38,4 43,0 39,0 26,0 32,3 18,0 31,7 29,6 34,0
3 doros³ych 10,0 3,0 13,0 16,7 26,0 7,8 13,0 21,2 25,0 11,0 15,0 31,3 4,0 0,0 7,1 14,0
Wszystkie gospodarstwa domowe 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100.0 100.0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
* Gospodarstwa domowe z dochodem na mieszk añca poni¿ej 60% pr zeciêtnego dochodu w gospodarstwie domowym na mieszkañca.
/Char8Fród³o: Eurostat, ECHP (listopad 2003)
1110525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:17Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
70
A1.8 Obszary z ograniczeniami geograficznymi: g³ówne wskaŸniki, 2001
Wyspy (1) Regiony
zlokalizowane w
najwiêkszym
oddaleniuTereny o niskiej
gêstoœci
zaludnienia (2)Œrednia dla
EU-15 (2)Regiony
Celu 1 (2)Regiony górskie (3)
UE-15 (3, 4) N12 (5)
Ca³kowita liczba ludnoœci (w tys. mieszk.) 9423 3943 2122 379604 82912 66789 18541
Obszar (km2) 94466 99638 424022 3243415 1027018 1322910 240960
Gêstoœæ zaludnienia (mieszk./km2)
Œrednio 99,8 39,6 5,0 117,0 80,7 50,5 76,9
Minimum 8,5 2,0 3,3 2,0 2,0 : :
Maksimum 336,5 343,3 9,7 8648,1 4571,0 : :
PKB/mieszk. (SSN) (UE-15=100)
Œrednio 71,7 68,4 87,6 100,0 67,1 : :
Minimum 50,0 48,2 75,7 48,2 48,2 : :
Maksimum 141,6 78,4 96,8 263,4 94,7 : :
Stopa bezrobocia (w %)
Œrednio 16,1 16,1 10,4 7,8 14,2 8,9 12,1
Minimum 2,9 2,5 5,9 2,5 2,5 : :
Maksimum 20,1 29,3 14,1 29,3 29,3 : :
Zartudnienie wg sektorów (% ca³kowitego zatrudnienia)
Rolnictwo 10,5 5,3 6,4 4,0 9,0 5,6 15,8
Przemyst 20,8 19,4 24,6 28,2 28,2 34,3 37,2
Us³ugi 68,7 75,3 69,0 67,7 62,8 60,1 47,0
(1) wyspiarskie regiony NUTS II lub NUTS III
(2) okreœlony jako poziom NUTS II
(3) dane o bezrobociu nie obejmj¹ EL, dane o zatrudnieniu nie obejmuj¹ ES i EL
(4) dane o zatrudnieniu nie obejmuj¹ Francuskich Departam entów Zamorskich
(5) dane o zarudnieniu i bezrobociu obejmuj¹ tylko B G, CZ, HU, RO, SI, SK
/Char8Fród³o:wszystkie dane - Euostat, poza regionami górskimi objêtym i opracowaniami pt. „Obszary górskie” (rozwiniête jako poziom NUTS V) - dostosowa ne w sposób umo¿liwiaj¹cy porównanie z danymi
Eurostatu
1120525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:17Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
71A1.9 Pomoc pañstwowa na rzecz badañ i rozwoju oraz p rodukcji œrednia za okres lat 1999-2001
Pomoc pañstwowa
dla produkcjiPomoc pañstwowa
na rzecz dzia³alnoœci
badawczo-rozwojo-
wej w zakresie
produkcjiZatrudnienie w
produkcjiPomoc pañstwowa dla produkcji
na osobê zatrudnion¹ w sektorzePomoc pañstwowa na rzecz
dzia³alnoœci badawczo-rozwojowej
na osobê zatrudnion¹ w produkcjiPomoc pañstwowa
na rzecz dzia³alnoœci
badawczo-rozwojo-
wej - jako odsetek
ca³kowitej pomocy
pañstwowej dla
produkcji
mln euro mln euro 1000 euro/zatrudn. wskaŸnik,
UE-15=100euro/zatrudn. wskaŸnik,
UE-15=100%
UE15 23460 4513 30077 780 100 150 100 19,2
BE 639 152 652 979 125 234 156 23,9
DK 770 81 436 1766 226 186 124 10,5
DE 8733 1500 8105 1077 138 185 123 17,2
EL 490 7 605 809 104 12 8 1,4
ES 1100 286 2914 378 48 98 65 25,9
FR 3898 830 3779 1032 132 220 146 21,3
IE 498 18 302 1650 212 59 40 3,6
IT 3842 710 5161 745 95 138 92 18,5
LU 35 7 33 1066 137 225 150 21,1
NL 651 176 1059 615 79 166 111 27,0
AT 454 219 672 676 87 326 217 48,2
PT 231 27 966 239 31 28 19 11,7
FI 391 154 452 865 111 341 228 39,5
SE 405 67 768 527 68 87 58 16,5
UK 1323 279 4173 317 41 67 45 21,1
/Char8Fród³o: DG COMP, „Zestawienie pomocy publicznej“
1130525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:17Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
72A1.10 Emisja gazu cieplarnianego, 2000
Wspó³czynnik,
1990=100*Cel Kyoto
UE15 96,0 92,0
BE 106,0 92,5
DK 99,0 79,0
DE 81,0 79,0
EL 124,0 125,0
ES 135,0 115,0
FR 98,0 100,0
IE 124,0 113,0
IT 104,0 93,5
LU 55,0 72,0
NL 103,0 94,0
AT 103,0 87,0
PT 130,0 127,0
FI 96,0 100,0
SE 98,0 104,0
UK 87,0 87,5
N10 69,0 :
BG 49,4 92,0
CY 140,0 :
CZ 76,4 92,0
EE 45,4 92,0
HU 82,4 92,0
LT 46,3 92,0
LV 34,1 92,0
MT 129,0 :
PL 68,1 92,0
RO 61,9 94,0
SI 99.3 94,0
SK 66,9 92,0
* oparte na ekwiwalentach CO2, wartoœci podane kursyw¹ s¹
tymczasowymi szacunkami Eurostatu
/Char8Fród³o: Europejska Agencja ds. Œrodowiska i EurostatA1.11 Emisja gazu cieplarnianego w szerszym
ujêciu sektorowym, 2001
% ca³kowitej emisji
N10 Kraje
kohezyjneUE-15
Energia i dziedziny
pokrewne53,0 31,0 29,0
Przemys³ 17,0 21,0 21,0
Transport 8,0 21,0 21,0
Rolnictwo 9,0 13,0 10,0
Odpady 4,0 4,0 3,0
Inne 9,0 10,0 16,0
/Char8Fród³o: Europejska Agencja ds. Œrodowiska
1140525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:17Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
73A1.1 Zatrudnienie wg sektorów, 2002
RolnictwoPrzemys³Us³ugi
Odsetek ca³kowitej liczby zatrudnionych< 1,971,97 - 3,183,18 - 5,285,28 - 9,96>= 9,96brak danychUE27 = 7,0 /_0length.name.substituted_ród³o : Eurostat250 1250 km
Odsetek ca³kowitej liczby zatrudnionych< 22,7322,73 - 26,4926,49 - 30,5830,58 - 33,85>=33, 85brak danychUE27 = 28,9Odsetek ca³kowitej liczby zatrudnionych< 56,256,2 - 62,4462,44 - 67,8967,89 - 73,54>= 73,54brak danychUE27 = 64,1
© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. GranicAdministracyjnych
1150525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:18Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
74A1.2 P oziom PKB na osobê za trudnion ¹we uro, 2001
Wspó³czynnik, UE25=100
<2 5
2 5-5 0
50 - 100100 - 120
120 - 130
>= 130BE, NL: NUTS 0
/_0length.name.substituted_ród³o: Eurostat i Narodowe BiuraStatystyczne
© EuroGeograficzny Zwi ¹zek ds. Granic Administracyjnych0 100 500 kmCanarias (E)
Guadeloupe Martinique Réunion
Guyane (F)
Açores (P)
Madeira
brak danych
1160525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:18Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
75© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. Granic Administracyjnych0 100 500 kmCanarias (E)
Guadeloupe Martinique Réunion
Guyane (F)
Açores (P)
Madeira
A1.3 Zmiany w zak resie liczby osób w wiek u produ kcyjnym 15-64 l., 2000-2025
% Zmiana ogó³em
< -8,1
-8,1 – -3,42
-3,42 – 0,48
0,48 – 3,97
>= 3,97
brak danychUE27 = -3,5
BG, CZ, HU, PL, RO, SK: NUTS0
/_0length.name.substituted_ród³o: Eurostat, ONZ
1170525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:19Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
76© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. Granic Administracyjnych0 100 500 kmCanarias (E)
Guadeloupe Martinique Réunion
Guyane (F)
Açores (P)
Madeira
A1.4 Zmiany zak resie liczby osób s tarszych powy¿ej 65. roku¿ycia, 2000-2025
% Zmiana ogó³em
< 27,41
27,41 - 36,9
36,9 - 44,97
44,97 - 57,49
>= 57,49
brak danychUE27 = 40,5
BG, CZ, HU, PL, RO, SK: NUTS 0
/_0length.name.substituted_ród³o: Eurostat, ONZ
1180525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:19Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
77A1.5 P otencjalna dostêpnoœæterenów drogi ko³owe, 2001EUROPEAN SPATIAL PLANNING
OBSERVATION NETWORK
0 100 500 km0<2 0
2 0<4 0
4 0<6 0
6 0<8 0
80 < 100100 < 120
120 < 140
140 < 160
160 < 180
© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. Granic AdministracyjnychWspó³czynnik dostêpnoœci, UE-27=100
180 i powy¿ej/_0length.name.substituted_ród³o: baza danych E SPON
Pochodzenie danych: Spiekermann & Wegener ( S&W)
Ten Plan nie odzwierciedla koniecznie opinii Komitetu
Monitoruj¹cego E SPON
1190525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:21Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
78A1.6 P otencjalna dostêpnoœæterenów k olej, 2001EUROPEAN SPATIAL PLANNING
OBSERVATION NETWORK
© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. Granic Administracyjnych0 100 500 kmWspó³czynnik dostêpnoœci, UE-27=100
0<2 0
2 0<4 0
4 0<6 0
6 0<8 0
80 < 100100 < 120
120 < 140
140 < 160
160 < 180
180 i powy¿ej/_0length.name.substituted_ród³o: baza danych E SPON
Pochodzenie danych: Spiekermann & Wegener ( S&W)
Ten Plan nie odzwierciedla koniecznie opinii Komitetu
Monitoruj¹cego E SPON
1200525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:24Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
79A1.7 P otencjalna dostêpnoœædrogipowietrzne, 2001EUROPEAN SPATIAL PLANNING
OBSERVATION NETWORK
0 100 500 km0<2 0
2 0<4 0
4 0<6 0
6 0<8 0
80 < 100100 < 120
120 < 140
140 < 160
160 < 180
© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. Granic AdministracyjnychWspó³czynnik dostêpnoœci, UE-27=100
180 i powy¿ej/_0length.name.substituted_ród³o: baza danych E SPON
Pochodzenie danych: Spiekermann & Wegener ( S&W)
Ten Plan nie odzwierciedla koniecznie opinii Komitetu
Monitoruj¹cego E SPON
1210525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:26Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
800 100 500 kmCanarias (E)
Guadeloupe Martinique Réunion
Guyane (F)
Açores (P)
Madeira
A1.8 Liczba osób przedwczeœnie porzucaj¹cych na ukê szk oln¹, 2002
Odsetek ludnoœci w wieku l. 1 8-24
< 7,7
7,7 - 11,1
11,1 - 14,3
14,3 - 21
>= 21
brak danychUE27 = 16,4
Osoby przedwczeœnie porzucaj¹cych naukê: osoby
w wieku l. 1 8-24 z wykszta³ceniem ni¿szym-œrednim,
nie podejmuj¹ce obecnie nauki i nie uczestnicz¹ce
w szkoleniach
/_0length.name.substituted_ród³o : Eurostat
© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. Granic Administracyjnych
1220525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:26Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
81gReoiGIS geoiGISR
© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. Granic Administracyjnych0 100 500 kmCanarias (E)
Guadeloupe Martinique Réunion
Guyane (F)
Açores (P)
Madeira
A1.9 Wni oskipatentowe sk³a danedoEurop ejskieg oBiuraP a tentowego,œrednia 1999-2001
Liczba wniosków na 1 mln mieszk.
< 10,89
10,89 - 63,28
63,28 - 111,29
111,29 - 200,24
>= 200,24UE27 = 120,5
BG, CZ, HU, PL, R O,SK: NUT S0
EBP - Europejskie Biuro Patentowe
/_0length.name.substituted_ród³o : Eurostat
1230525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:26Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 1 — Spójnoœæ, konkurencyjnoœæ, zatrudnienie, wzrost
82
1240525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:26Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Czêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki
prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskiena sytuacjê w zakresie spójnoœci
Spis treœci
Wprowadzenie ..........................................8 4
Nastêpstwa wydatkowania œrodków publicznych dla polityki realizowanej na poziomie
ogólnokrajowym .........................................8 4
Regionalny zasiêg wydatkowania œrodków publicznych .....................8 7
Polityka podatkowa a PKB na szczeblu regionalnym ......................9 2
Polityka rozwoju regionalnego w Pañstwach Cz³onkowskich ..................9 6
Za³¹cznik statystyczny do cz. 2 .................................1 0 1
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej83
1250525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:26Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Wprowadzenie
Przedmiotem uwagi niniejszej czêœci jest po pierwsze —
przeanalizowanie regionalnego zakresu wystêpowania izasiêgu polityki uprawianej na szczeblu krajowym, uwzglê -
dniaj¹cej element wydatkowania funduszy publicznych, atak¿e sposobu, w jaki polityka ta jest finansowana w ró -
¿nych czêœciach Unii. Po drugie — rozpatrzenie mecha -
nizmów, jakie funkcjonuj¹ w ró¿nych krajach, w zakresieredystrybucji dochodu wœród regionów, a zarazem zmniej -
szenie ró¿nic w zakresie regionalnych wyników gospo -
darczych. Po trzecie — wzi¹wszy pod uwagê potencjaln¹wagê oddzia³ywania umacniania lokalnych gospodarek,jest dokonanie przegl¹du wzglêdnej skali zagranicznychinwestycji bezpoœrednich na terenie UE i krajów kandy -
duj¹cych, wraz z dokonaniem oceny zakresu, w jakimw³adze szczebla krajowego i regionalnego s¹ zdolne dooddzia³ania na lokalizacjê inwestycji.
Nastêpstwa wydatkowania œrodkówpublicznych dla polityki realizowanejna poziomie ogólnokrajowym
Potencjalnie wszystkie wykonywane przez rz¹dy funkcje, wktórych pojawia siê element wydatkowania œrodków publicz-nych, maj¹ okreœlone nastêpstwa dla regionalnej równowagi— odnoœne rozchodowanie dokonuje siê w takim czy innymregionie, niekoniecznie na zasadzie celowego podjêcia de -
cyzji politycznej, pozwalaj¹cej umiejscowiæ dany wydatek wokreœlonym miejscu. Podobnie funkcje te maj¹ implikacje dlaobszarów lokalnych mieszcz¹cych siê w obrêbie regionów, wtakiej postaci, ¿e uruchamiane s¹ na tym poziomie te sameautonomiczne mechanizmy, co na poziomie ca³ych krajów.
Kwoty wydatkowane na tak¹ politykê stanowi¹ ogromn¹
wielokrotnoœæ sum wydatkowanych ze œrodków funduszystrukturalnych, tak ¿e potencjalny wynik jej oddzia³ywaniana spójnoœæ w wymiarze zarówno gospodarczym, jak ispo³ecznym w obszarze Pañstw Cz³onkowskich staje siêznacz¹co wiêkszy. Jak siê za chwilê przekonamy, politykaprowadzona na poziomie danego kraju w zakresie wydat -
kowania funduszy publicznych, a tak¿e sposób, w jaki fi -
nansowane jest to wydatkowanie, oddzia³uj¹ w przeró¿nysposób na poziomy dochodów w regionach mniejzamo¿nych, jako czynnik ich wspierania. Linie takiej politykinie s¹ jednak po wiêkszej czêœci ukierunkowane na re -
giony — nawet gdyby mia³y okreœlone nastêpstwa dlaregionalnej równowagi. Skupiaj¹ siê ju¿ raczej, w takim sa -
mym stopniu, na bezpoœrednich problemach spo³ecznych iwspomaganiu poziomu dochodów, nie zaœ na umacnianiustanowi¹cej podstawê tych elementów konkurencyjnoœci.
W tym stanie rzeczy wystêpuje jednak komplementarnoœæ,
nie zaœ konflikt tych kierunków polityki z unijn¹ polityk¹ spój -
noœci, zeœrodkowan¹ na znajdowaniu sposobów zara -
dzania bardziej fundamentalnym s³aboœciom o charakterzestrukturalnym. I rzeczywiœcie, mimo swych wzglêdnie nie -
wielkich rozmiarów, fundusze strukturalne maj¹ do ode -
grania podstawow¹ rolê, jeœli chodzi o zwalczanie wystê -
puj¹cych regionalnie nierównoœci i umacnianie spójnoœci.
Wydatki publiczne a spójnoœæ
Nawet te kierunki dzia³añ politycznych, które nie poci¹gaj¹za sob¹ bezpoœrednio wydatkowania funduszy, maj¹ za -
zwyczaj poœredniej natury nastêpstwa dla kwestii wydatków,a poprzez tê ostatni¹ — dla spójnoœci. W ramach Europej -
skiej Unii Monetarnej (EMU), przy zachowaniu odpowie-dzialnoœci przez Europejski Bank Centralny za politykêmonetarn¹, rz¹dy pañstw odpowiadaj¹ za politykê fiskaln¹.Jednym z jej celów jest pomoc w utrzymaniu ekonomicznejstabilnoœci, wspieranie polityki monetarnej w sposób umo¿li-wiaj¹cy wspomaganie wzrostu. Koncepcja Paktu Stabilizacjii Rozwoju, wprowadzanego w ¿ycie w okresie unifikacjisystemów walutowych, zak³ada umo¿liwienie dzia³ania au-tomatycznym stabilizatorom w toku ca³ego cyklu ekonomi-cznego, z równoczesnym utrzymywaniem dyscypliny bu -
d¿etowej w innych obszarach, jako sta³ej cechy EMU.
Jeœli chodzi o stronê bud¿etu odnosz¹c¹ siê do wy -
datków, w odró¿nieniu od wp³ywów, jedyn¹ jej pozycj¹,
od której oczekuje siê automatycznego reagowania nawystêpuj¹ce cyklicznie wahania, s¹ wydatki zwi¹zane zbezrobociem. W okresie kolejnych kilku dziesiêciolecipostêpuj¹cy proces starzenia siê ludnoœci stanie siêŸród³em znacznej presji wywieranej na wydatki pu -
bliczne. Dyscyplina finansowa, pozwalaj¹ca w ogólnymujêciu ograniczaæ wzrost wydatków, jest sposobem naosi¹gniêcie trwa³oœci fiskalnej w okresie przysz³ych lat.
Ogólne wyniki makroekonomiczne nie stanowi¹ bezpoœre -
dniego przedmiotu uwagi niniejszej czêœci raportu, chocia¿
to w³aœnie one le¿¹ u podstaw najnowszych tendencji w za -
kresie ogólnych wydatków i przychodów publicznych wy -
stêpuj¹cych w Pañstwach Cz³onkowskich, jak równie¿ zmianw strukturze publicznych wydatków. W istocie rzeczy troska o
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
84
1260525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:26Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
zmniejszenie lub ograniczenie zaci¹gania d³ugów przez rz¹d,
jaka pojawi³a siê powszechnie na terenie Unii, mog³a skutko -
waæ sprzecznymi ze sob¹ nastêpstwami dla sprawy spój -
noœci, choæ nie mamy na ten temat wiedzy, gdy¿ niewieletylko badañ i opracowañ zajmowa³o siê zagadnieniemnastêpstw procesu konsolidacji fiskalnej dla ró¿nych
regionów lub ró¿nych grup spo³ecznych. O ile konsolidacja tadoprowadzi³a do obni¿enia wyp³acanych kwot odsetek odzad³u¿enia w miarê zmniejszania siê kwot zaci¹ganychd³ugów, co z kolei doprowadzi³o do potencjalnego uwolnieniazasobów finansowych, które mog³y zatem byæ wydatkowanena inne programy, o wy¿szym stopniu u¿ytecznoœci spo³eczneji ekonomicznej — o tyle z kolei wywar³a ona presjê naobni¿enie ogólnego poziomu wydatków.
Ponadto — chocia¿ w wyniku tej presji wydatki ogólnie
zmniejszono w stosunku do PKB, to ograniczenie w postaciwprowadzonych zaostrzeñ poci¹ga za sob¹ coraz to wiê -
ksz¹ motywacjê na rzecz poprawy jakoœci programówwydatkowych, chocia¿ otwart¹ pozostaje kwestia, jak da -
lece skutkowa³o to skuteczniejszymi elementami politykiregionalnej spójnoœci. Ponadto korekty natury fiskalnejmog³y na krótk¹ metê wzi¹æ w ryzy dzia³alnoœæ gospo-darcz¹, potencjalnie z uszczerbkiem dla regionów s³ab-szych. Nawet jednak patrz¹c na zagadnienie w katego-riach krótkich okresów konsolidacja fiskalna mog³aby byæczynnikiem wspomagaj¹cym wzrost, gdyby prze-prowadzaæ j¹ w odpowiedni sposób i gdyby towarzyszy³yjej odpowiednie reformy strukturalne. Na d³u¿sz¹ metê za-chodzi prawdopodobieñstwo, ¿e stabilne œrodowisko ma -
kroekonomiczne stworzone przez EMU i skojarzone z ni¹kierunki polityki bêd¹ sprzyjaæ wzrostowi. Do odniesieniakorzyœci na tej podstawie kwalifikuj¹ siê wszystkie regiony.Wydatki publiczne w ujêciu ca³oœciowym znacz¹co spad³yw okresie ostatnich lat na terenie ca³ej UE. W latach1995–2002 zmniejszy³y siê one œrednio z poziomu niecopowy¿ej 51% do niewiele powy¿ej 47% PKB PañstwCz³onkowskich, przy czym jedynym krajem, który doœ -
wiadczy³ tu jakiegokolwiek wzrostu, jest Portugalia (choæzaledwie o 1 punkt procentowy); (wykres 2.1 i tabela A2.1).Zmniejszenie to w znacznym stopniu przewa¿y³o nadzmniejszeniem poziomu sp³acanych odsetek od zad³u -
¿enia (o 2 punkty procentowe). We W³oszech, gdzie kwotytakich sp³at wynios³y 12% PKB w roku 1995 i gdzie zmniej -
szenie to mia³o szczególnie wyrazisty charakter (siêgaj¹cniemal 6 p.p.), ca³y spadek znalaz³ odzwierciedlenie w ni¿ -
szym poziomie wydatków.
Podczas gdy poziom wydatków publicznych wydatnie
zmniejszono na obszarze UE, to przychody pañstwa ztytu³u podatków i z innych Ÿróde³ spad³y tylko w niewielkimstopniu w relacji do PKB, poci¹gaj¹c za sob¹ utrzymanie wszerokim zakresie stóp podatkowych. Z wyj¹tkiem przy -
padku Irlandii, gdzie wzrost PKB osi¹gn¹³ szczególnie wy -
soki poziom, kwota przychodu nie spad³a o wiêcej ni¿ 2%PKB w ¿adnym z Pañstw Cz³onkowskich, zaœ w szeœciukrajach nawet wzros³a. W tej sytuacji deficyty bud¿etowepañstw unijnych zmniejszy³y siê, a w szeregu wypadkachwykaza³y one nawet nadwy¿kê.
Zmiany struktury wydatków publicznych
Poza spadkiem wysokoœci sp³at odsetek od zad³u¿eniawyst¹pi³ równie¿ w ostatnich latach spadek publicznychwydatków z tytu³u transferów pieniê¿nych w stosunku do
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
85 
010203040506070
SE DK FR AT BE FI IT NL UE15 EL DE PT LU UK ES IE0102030405060701995 2002% PKB2.1 Nakłady publiczne w pa ństwach członkowskich, 1995 i 2002
Żródło: Eurostat, sprawozdania sektora pa ństwowego
1270525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:27Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
PKB. W latach 1995–2002 zmniejszono o niemal 1% PKB
wydatki na œwiadczenia socjalne (niewiele ponad 16%PKB w ca³ej UE), pomimo zachodz¹cego starzenia siê lud -
noœci i rosn¹cej liczby emerytów. Zmniejszenie to nast¹pi³opo czêœci wskutek spadku poziomu bezrobocia, lecz za -
razem stanowi ono odzwierciedlenie pewnej ogólnej ten -
dencji do ograniczania zwy¿ek kwot œwiadczeñ socjalnychwszêdzie tam, gdzie jest to mo¿liwe. Zmniejszenie kwotœwiadczeñ socjalnych nie by³o ¿adn¹ miar¹ zjawiskiem po -
wszechnym na terenie UE, oto bowiem Niemcy, Grecja iPortugalia mia³y znacz¹ce zwiêkszenia w tym zakresie, wmniejszym — W³ochy.
O ile udzia³ kwot wydatkowanych na œwiadczenia socjalne,
których adresatami s¹ na terenie Unii emeryci, w ostatnichlatach wykazywa³ tendencjê wzrostow¹ w miarê przybywa -
nia osób przechodz¹cych na emeryturê, to udzia³ kwotkierowanych do niezatrudnionych generalnie zmala³ zuwagi na znacz¹cy spadek liczby takich osób. Zgodnie znajnowszymi dostêpnymi danymi (za rok 2000) kwotyemerytur (okreœlone tutaj z uwzglêdnieniem œwiadczeñ dlanajbli¿szych krewnych osób zmar³ych) obejmuj¹ niewieleponad 46% ca³kowitych transferów socjalnych w UE, zaœpoziom znacznie poni¿ej 40% wystêpuje jedynie w trzechkrajach nordyckich, gdzie ochrona socjalna ma szerszyzasiêg ni¿ w innych krajach, jak równie¿ w Irlandii, gdzieliczba ludzi w wieku powy¿ej wieku emerytalnego jest wzglê-dnie niewielka (tabela A2.2). Jednak tylko we W³oszech od-powiedni odsetek wynosi ponad po³owê (63%). W od-ró¿nieniu od tego zasi³ki dla bezrobotnych stanowi¹ jedynieniewiele ponad 6% ca³oœci transferów socjalnych w ca³ejUE, lub poni¿ej 10% we wszystkich jej Pañstwach Cz³on -
kowskich z wyj¹tkiem Belgii, Hiszpanii, Finlandii i Danii,przy czym w przypadku pierwszych trzech stanowi on od -
zwierciedlenie wzglêdnie du¿ej liczby niezatrudnionych, wostatnim — wysokich poziomów wydatkowanych kwot wprzeliczeniu na osobê.
Inne rodzaje transferów, nie licz¹c zasi³ków socjalnych
w³¹czaj¹c zaœ subsydia i pomoc dla przedsiêbiorstw,spad³y w jeszcze wiêkszym stopniu o 2,5% PKB, przy czymspadek ten by³ szczególnie znaczny w Niemczech (o nie -
mal 7% PKB) i w Holandii (o ponad 4% PKB). Z drugiej stro -
ny, w wiêkszoœci pozosta³ych krajów wyst¹pi³ albo spadekznacznie bardziej umiarkowany, albo zmiany w ogóle s³abosiê zaznaczy³y, gdy tymczasem w Austrii i Portugalii kwotywydatkowane z tego akurat tytu³u wzros³y.
Z kolei bie¿¹ce wydatki na towary i us³ugi zachowa³y w
znacznej mierze dotychczasowy poziom w relacji do PKB(stanowi¹c niewiele poni¿ej 21% PKB). W ramach tegospad³ udzia³ wydatków z przeznaczeniem na pensje i wy -
nagrodzenia dla pracowników sektora publicznego, coczêœciowo odzwierciedla kontraktowanie na zewn¹trz lubprywatyzacjê niektórych rodzajów us³ug. I chocia¿ zmniej -
szenie poziomu funduszu p³ac w sektorze publicznym wstosunku do PKB nie nast¹pi³o we wszystkich PañstwachCz³onkowskich, to wyst¹pi³y znacz¹ce zmniejszenia (rzêduponad 1% PKB) w krajach takich jak Niemcy, Hiszpania, Ir -
landia, Austria i Finlandia. W Portugalii zaœ, fundusz p³acsektora publicznego odnotowa³ w relacji do PKB znacz¹cywzrost.
W porównaniu ze skal¹ wydatków ponoszonych na za -
trudnienie w sektorze publicznym i z innymi bie¿¹cymi za -
kupami, kwota publicznych wydatków na inwestycje jest na
terenie ca³ej UE stosunkowo niska. W roku 2002 osi¹gnê³aona œredni¹ wynosz¹c¹ niewiele ponad 2% PKB w UE, siê -
gaj¹c ponad 4% PKB jedynie w Irlandii i Luksemburgu.Ponadto kwota ponoszonych wydatków spad³a w okresieostatnich lat w stosunku do poziomu PKB. W latach1995–2002 wzros³a ona w stopniu wiêkszym ni¿ margi-nalny jedynie w Grecji, Irlandii i Holandii. Tak czy inaczej,udzia³ ca³kowitej kwoty wydatków alokowanych na inwes-tycje w œrodki trwa³e pozosta³ w tym okresie praktycznie niezmieniony. Mog³oby to wskazywaæ, ¿e w wiêkszoœci PañstwCz³onkowskich infrastruktura sektora publicznego nieuleg³a w ostatnich latach zbytniemu powiêkszeniu, i ¿ezasób kapita³u publicznego byæ mo¿e nie zosta³ utworzonyw wymaganej iloœci. A jednak w tym czasie przeprowadz -
ano w wielu Pañstwach Cz³onkowskich coraz to wiêcej in -
westycji w infrastrukturê, przez okreœlon¹ formê partner -
stwa publiczno-prywatnego. Zast¹pienie prywatnych in -
westycji publicznymi, które to zjawisko proces ten mo¿e zasob¹ poci¹gaæ, niekoniecznie mo¿e byæ uwidocznione wliczbach rachunków sektora publicznego.
Podzia³ wydatków publicznych miêdzy te szerokie kate -
gorie stanowi odzwierciedlenie wykonywanych przez rz¹dy
funkcji, œwiadczonych przez nie us³ug, jak i rodzaju fun -
kcjonuj¹cego systemu œwiadczenia us³ug, który ró¿ni siê wzale¿noœci od kraju. Dlatego te¿ znaczna czêœæ kwot wy -
datkowanych na towary i us³ugi jest przeznaczana na œwiad -
czenie us³ug z zakresu szkolnictwa, ochrony zdrowia ius³ug socjalnych. Sposób, w jaki zorganizowane jest œwiad -
czenie tych us³ug — poprzez bezpoœrednie zatrudnianiepersonelu lub wykupywanie œwiadczonych przezeñ us³ugzostaje zatem odzwierciedlony w rozmiarach funduszup³ac w relacji do innych bie¿¹cych zakupów publicznych wzakresie towarów i us³ug.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
86
1280525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:27Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Wydatkowanie œrodków publicznych
a spójnoœæ spo³eczna
Bardzo du¿a czêœæ wydatków publicznych w PañstwachCz³onkowskich UE, w szczególnoœci na ochronê i us³ugisocjalne, jest skojarzona z Europejskim Modelem Spo³ecz -
nym i przyczynia siê walnie do utrzymania spo³ecznej spój -
noœci, w znaczeniu ograniczania nierównoœci w zakresierealnych poziomów dochodów i ¿yciowych szans. W roku2001 (dane za rok 2002 nie zosta³y jeszcze udostêpnione)oko³o 40% ca³kowitych kwot wydatkowanych przez rz¹dy wUE zosta³o przeznaczonych na ochronê socjaln¹, podczasgdy kolejne 24% poœwiêcono na edukacjê i opiekê zdro -
wotn¹. Wszystkie te wydatkowane kwoty poci¹gaj¹ zasob¹ nastêpstwa nie tylko dla spójnoœci spo³ecznej, ale tak -
¿e dla skutecznego rozk³adu wydatków publicznych wœródregionów, jako ¿e kwota wydatkowana w dowolnym re -
gionie przewa¿nie jest okreœlana na podstawie liczbyzamieszkuj¹cych go ludzi, ich struktury wiekowej i potrzebw zakresie socjalnego wsparcia.
W okresie ostatnich kilku lat, równoczeœnie ze spadkiem
ogólnego poziomu wydatków publicznych, nast¹pi³ rów-nie¿ spadek wydatków w zakresie wiêkszoœci funkcji ius³ug publicznych, co dotyczy³o m.in. programów socjal-nych. W okresie lat 1995–2001 wydatki na ochronê so-cjaln¹ w UE (uwzglêdniaj¹c koszty administracyjne, jak iœwiadczenia socjalne) spad³y œrednio o 1% PKB, podczasgdy wydatki na ochronê zdrowia i oœwiatê pozosta³y w wiê-kszoœci nie zmienione (tabela A2.3). Oznacza to jednak wdalszym ci¹gu, ¿e poziom wydatków kierowanych nawskazane trzy dziedziny wzrós³ w ci¹gu powy¿szych szeœ -
ciu lat — z 59% do 64% — przy czym ich udzia³ poœwiêconyochronie socjalnej wzrós³ z 38% do 40%.
Pomimo rozleg³ego spadku kwot wydatkowanych na cele
ochrony socjalnej w stosunku do PKB w okresie lat1995–2001, udzia³ tych wydatków w ca³kowitej wydat -
kowanej kwocie wzrós³ we wszystkich Pañstwach Cz³on -
kowskich, z wyj¹tkiem Holandii, Finlandii i Szwecji; w tychdwóch ostatnich pañstwach poziom wydatków sytuowa³siê w roku 1995 znacznie powy¿ej œredniej.
Wydatki na ochronê zdrowia w relacji do PKB wzros³y w
tym czasie w wiêkszoœci Pañstw Cz³onkowskich — wœródktórych spadek odnotowa³y tylko Luksemburg, Austria iFinlandia. Jednak¿e udzia³ wydatków przeznaczanych naopiekê zdrowotn¹ wzrós³ we wszystkich tych krajach (zwyj¹tkiem Austrii).W tym samym okresie szeœciolecia nast¹pi³ w znacznieszerszym zakresie spadek wydatków na edukacjê w sto -
sunku do PKB, stanowi¹cy czêœciowo odzwierciedleniespadku liczby dzieci w wieku szkolnym, chocia¿ kwoty tychwydatków gdzieniegdzie wzros³y — jak w Danii, Szwecji,W³oszech, Portugalii i Wielkiej Brytanii. Raz jeszcze jednakudzia³ wydatków skierowanych w tym okresie na edukacjêwzrós³ niemal we wszystkich Pañstwach Cz³onkowskich, zjedynymi wyj¹tkami — Irlandii i Finlandii, gdzie odnotowa -
no nieznaczny spadek.
Wzrostowi udzia³u pañstwowych wydatków na edukacjê,
s³u¿bê zdrowia i us³ugi socjalne towarzyszy spadek udzia³ukierowanego na potrzeby ogólnych us³ug publicznych i innychwydatków, zawieraj¹cych w sobie sp³aty odsetek od kwotzad³u¿enia, dotacje i subsydia oraz transfery nie stanowi¹ceœwiadczeñ spo³ecznych, z w³¹czeniem elementu wydatkówna cele zwi¹zane ze wspieraniem przemys³u i pomoc¹ dla re -
gionów, których obni¿enie odnotowano ju¿ powy¿ej.
Regionalny zasiêg wydatkowaniaœrodków publicznych
Wiêksza czêœæ pañstwowych wydatków realizowanych napoziomie regionalnym lub lokalnym jest prost¹ konse-kwencj¹ okreœlonej na poziomie krajowym polityki w sto-sunku do œwiadczenia us³ug œwiadczonych na rzecz lo-kalnej spo³ecznoœci (samorz¹dowych lub komunalnych),wzglêdnie pomocy w zakresie dochodów osi¹ganychprzez osoby znajduj¹ce siê w potrzebie. Dzieje siê tak nie -
zale¿nie od funkcjonuj¹cego w danym przypadku systemusprawowania rz¹dów — czy to federalnego, czy unitarne -
go. Chocia¿ stopieñ przekazywania obowi¹zków w zakre -
sie œwiadczenia us³ug w³adzom regionalnym lub lokalnymró¿ni siê znacz¹co w ró¿nych krajach Unii wed³ug stopniadecentralizacji w³adzy politycznej — który czêœciowo od -
zwierciedla ewentualne istnienie federalnego b¹dŸ uni -
tarnego systemu rz¹dzenia — Pañstwom Cz³onkowskimprzyœwieca jedna troska: o zagwarantowanie, ¿e poziom,na jakim œwiadczone s¹ us³ugi, nie bêdzie siê zbytnio ró¿ni³w zale¿noœci od okolicy czy rejonu.
W przypadku ochrony socjalnej osi¹ga siê to, ogólnie
bior¹c, w drodze centralnego ustalania stawek zasi³ku i kry -
teriów kwalifikowania siê do udzielenia pomocy, nawet wprzypadku administrowania systemem na poziomie lokal -
nym, tak aby uprawnienie do okreœlonego zasi³ku iotrzymanej kwoty nie zale¿a³o — czy te¿: aby nie powinno
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
87
1290525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:27Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
ono zale¿eæ — od miejsca, w którym dana osoba akurat
zamieszkuje na terenie tego czy innego kraju.1
Podobnie dla wiêkszoœci us³ug œwiadczonych na rzeczwspólnoty (komunalnych, samorz¹dowych) — czy to w za -
kresie edukacji, opieki zdrowotnej, czy te¿ systemu poli -
cyjnego — minimalne standardy s¹ zazwyczaj ustalane napoziomie centralnym, nawet w sytuacji, gdy odpowie -
dzialnoœæ operacyjna i realizacja us³ug „na polu zmagañ”przys³uguje ju¿ w³adzom lokalnym lub regionalnym. Rów -
nie¿ w szeregu Pañstw Cz³onkowskich podejmuje siê za -
zwyczaj pewne starania w celu uwzglêdnienia lokalnych ró¿ -
nic w sk³adzie ludnoœci, a tak¿e innych czynnikówmaj¹cych wp³yw na znajduj¹ce wyraz na danym obszarzezapotrzebowanie na pewien nieproporcjonalny zakres us³ugpublicznych — o ile mia³yby zostaæ osi¹gniête powszechnestandardy spo³ecznego dobrobytu. Odnosi siê to w szcze -
gólnoœci do edukacji, gdzie odsetek osób w wieku szkolnymlub uczelnianym jest w oczywisty sposób przystaj¹cym kry -
terium, a tak¿e do us³ug z zakresu ochrony zdrowia i socjal -
nych, w których wzglêdna liczba osób starszych stanowiwa¿n¹ determinantê istniej¹cych potrzeb.
Ró¿nice w systemie w³adzy
Systemy sprawowania w³adzy i stopieñ decentralizacji od-powiedzialnoœci za politykê ró¿ni¹ siê w ró¿nych krajachUE. W pañstwach federacyjnych, takich jak Niemcy,Austria czy Belgia, znaczna czêœæ odpowiedzialnoœci zawprowadzanie w ¿ycie okreœlonej polityki w wielu obsza -
rach mieœci siê na poziomie regionalnym lub pañstwowym.Chocia¿ kszta³towanie polityki jest mniej zdecentralizowa -
ne, czy te¿ stanowi wspóln¹ odpowiedzialnoœæ ró¿nychpoziomów w³adz centralnych, to w³adze regionalne w ta -
kich krajach maj¹ zazwyczaj okreœlon¹ autonomiê w za -
kresie œrodków wdra¿anych w celu osi¹gniêcia wspólnychcelów; mog¹ one równie¿ dysponowaæ pewnym zakresemdecyzyjnej uznaniowoœci, jeœli odnosi siê to do znaczeniapriorytetowych celów. Mo¿na wobec tego w okreœlonychprzypadkach, przy rozk³adaniu wydatków, zgodziæ siê nawystêpowanie ró¿nic w zakresie okolicznoœci regionalnychi lokalnych. Równoczeœnie funkcjonuj¹ w takich krajachmechanizmy zapobiegaj¹ce powstawaniu du¿ych ró¿nicregionalnych w zakresie wydatków na us³ugi publiczne.Przybieraj¹ one postaæ centralnie wytyczanych stan -
dardów lub norm, jak równie¿ mechanizmówwyrównawczych, pozwalaj¹cych zagwarantowaæ, abyzasoby finansowe, do których regiony maj¹ dostêp, nieró¿ni³y siê w znacz¹cym stopniu od siebie.W œlad za podjêtymi w okresie ostatnich dwóch dekad lat ru -
chami zmierzaj¹cymi do decentralizacji w³adzy, tak¿e w³adzomregionalnym przys³uguje coraz to wiêkszy zakres od -
powiedzialnoœci za odrêbne obszary dzia³añ politycznych wHiszpanii i we W³oszech, przy czym w tych ostatnich wprowa -
dzane s¹ w³aœnie dalsze, szeroko zakrojone zmiany. Obecnieprerogatywy w zakresie pozyskiwania przychodów s¹ stosun -
kowo ograniczone, w porównaniu z sytuacj¹ w niemieckichlandach lub krajach nordyckich, chocia¿ porównania tego niemo¿na odnieœæ do Belgii, której trzy regiony finansuj¹ jedynieniewielki udzia³ swych wydatków z lokalnie pozyskiwanychprzychodów. Lokalne w³adze maj¹ szczególnie szeroki zakresodpowiedzialnoœci, jeœli chodzi o politykê uprawian¹ w trzechkrajach nordyckich — Danii, Finlandii i Szwecji. Lokalne podatkidochodowe dostarczaj¹ znacznej czêœci pozwalaj¹cych j¹ sfi -
nansowaæ przychodów, lecz ich dope³nienie stanowi¹ krajoweprogramy równowa¿¹ce potencja³ fiskalny lub przysparzaj¹cedodatkowych zasobów.
Z drugiej strony — we Francji, Wielkiej Brytanii i innych Pañ -
stwach Cz³onkowskich uprawianie polityki ma charakter
znacznie bardziej scentralizowany, nawet jeœli w obu wymie-nionych krajach podjêto pewne kroki w stronê decentralizacji.Chocia¿ w³adze regionalne i lokalne mog¹ zostaæ obci¹¿onezadaniem wdra¿ania polityki i œwiadczeniem us³ug w wymia-rze lokalnym, to ich umocowanie do pozyskiwania przy-chodów jest ograniczone, podobnie jak mo¿noœæ decydowa-nia o sposobie, w jaki wydatkowaæ bêd¹ uzyskany od w³adzcentralnych bud¿et na œwiadczenie us³ug.
Mimo ¿e wystêpuje ogólna tendencja ku wiêkszemu stop -
niowi decentralizacji odpowiedzialnoœci ku poziomom re -
gionalnemu i lokalnemu, w wiêkszoœci przypadków towa -
rzyszy temu wzmocnienie œrodków pozwalaj¹cych zagwa -
rantowaæ, ¿e obszary mniej zamo¿ne nie znajd¹ siê w gor -
szym po³o¿eniu przez to, ¿e zmuszone s¹ œwiadczyæ wiê -
ksze iloœci us³ug. Ewentualnym wyj¹tkiem s¹ W³ochy, w
którym to kraju w³adzom regionalnym w coraz wiêkszymstopniu udzielany jest rosn¹cy zakres autonomii co do do -
konywanych przez nie wydatków, choæ jak dot¹d nie idzie ztym w parze porównywalny zakres zwiêkszenia dochodów,jakimi dysponuj¹ regiony mniej zamo¿ne na okolicznoœæ fi -
nansowania swych wydatków.
Regionalne zró¿nicowaniewydatków publicznych
O ile wszystkie te ró¿nice w zakresie systemów rz¹dzeniana terenie UE maj¹ wp³yw zarówno na regionalny rozk³ad
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
88
1300525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:27Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
wydatków publicznych, jak i na kwotê przychodu pozys -
kiwanego na poziomie lokalnym raczej ni¿ centralnym, to w
praktyce rzeczywista wartoœæ wydatków na osobê wyka -
zuje tylko ograniczone zró¿nicowanie w zale¿noœci odregionów w obrêbie poszczególnych krajów. Tak samo, jakwskazano to poni¿ej, wydaj¹ siê nie wystêpowaæ jakie -
kolwiek istotne ró¿nice miêdzy krajami, jeœli chodzi o stawkiopodatkowania i op³aty nak³adane na mieszkañcówró¿nych regionów czy pracowników w nich zatrudnionych.
Z uwagi na fakt, i¿ o kszta³cie polityki decyduje siê na po -
ziomie krajowym, w odniesieniu do okreœlonych postrze -
ganych potrzeb, to zazwyczaj wystêpuje wy¿szy poziom
wydatków publicznych w mniej zamo¿nych regionach wrelacji do poziomu ich dochodów ni¿ w regionach prospe -
ruj¹cych lepiej; podobnie poziom ten jest wy¿szy naubo¿szych obszarach usytuowanych w obrêbie regionówni¿ na obszarach zamo¿niejszych.
Niestety, maj¹c na uwadze dostêpne dane, nie mo¿na
oceniæ relatywnej skali wydatków publicznych w ró¿nychregionach dla wszystkich Pañstw Cz³onkowskich. Nie jesttak¿e mo¿liwe dokonywanie w tym zakresie porównañ miê-dzy krajami, jako ¿e dostêpne informacje maj¹ charakterczêœciowy i odnosz¹ siê tylko do poszczególnych krajów.Dlatego te¿ g³ównym przedmiotem uwagi jest tutaj przed-stawienie sposobu, w jaki publiczne wydatki i system po-datkowy wnosz¹ swój wk³ad w PKB, a zatem utrzymuj¹ do-chody w mniej zamo¿nych regionach w relacji do regionówbardziej zamo¿nych, a zarazem wskazanie na skalê za -
anga¿owanego tu wspó³finansowania ze Ÿróde³ w³asnych.Uczynimy to poprzez zbadanie regionalnego zakresu wy -
datków w wybranych krajach, dla których istniej¹ stosownedane, oraz w drodze rozpatrzenia sposobu, w jaki pozys -
kiwane s¹ przychody na terenie Unii.Wielka Brytania
W kraju tym, podobnie zreszt¹ jak w pozosta³ej czêœci Unii,
wiêksza czêœæ kwot wydatków publicznych, jak¹ mo¿na ro -
zró¿niæ na poziomie regionalnym (ok. 85% kwoty ogó³em)kierowana jest na ochronê socjaln¹, us³ugi z zakresuochrony zdrowia i o charakterze socjalnym, oraz na edu -
kacjê. Ujête ³¹cznie kierunki te z³o¿y³y siê œrednio na 75%kwoty wydatków publicznych w regionach, poniesionych wroku obrotowym 2000/2001 (wykres 2.2 i tabela A2.4). Jeœlichodzi zaœ o kwoty wydatków w przeliczeniu na osobê wregionach, by³y one generalnie wy¿sze ni¿ na innych ob -
szarach w regionach mniej zamo¿nych, takich jak IrlandiaPó³nocna, Szkocja, Walia oraz Anglia Pó³nocna i Pó³noc -
no-Zachodnia; by³o to spowodowane po czêœci wy¿szymikwotami wydatkowanymi na ochronê socjaln¹, odzwier -
ciedlaj¹cymi wiêksz¹ liczbê osób bezrobotnych i pozos -
taj¹cych bez pracy, a tak¿e i innym czynnikiem — dodat -
kowe kwoty wydatkowane na ochronê zdrowia i admi -
nistracjê w pierwszych trzech wymienionych regionach.Poziom wydatków na osobê sytuowa³ siê powy¿ej œredniejkrajowej w Londynie, czêœciowo stanowi¹c odzwierciedle-nie wiêkszych wydatków na cele administracyjne, z uwagina du¿¹ liczbê zlokalizowanych tam urzêdów administracjirz¹dowej, chocia¿ w okresie szeregu lat podejmowanowysi³ki w zamiarze ich zdecentralizowania.
Chocia¿ wystêpuj¹ okreœlone ró¿nice miêdzy regionami w
zakresie kwot wydatkowanych w przeliczeniu na osobê nacele zwi¹zane z edukacj¹ i ochron¹ zdrowia, to s¹ one sto -
sunkowo ograniczone przynajmniej w regionach angiel -
skich, podobnie jak dzieje siê to w przypadku wydatków naochronê œrodowiska i transport.
Z liczb okreœlaj¹cych kwoty rozchodów wynika, ¿e w za -
kresie wydatków w relacji do PKB zachodz¹ wyraŸne ró¿ -
nice w ró¿nych regionach brytyjskich. Nie bior¹c w tej
chwili pod uwagê Irlandii Pó³nocnej, która stanowi szcze -
gólny przypadek z uwagi na swoj¹ najnowsz¹ historiê ibie¿¹ce problemy polityczne, kwoty wydatkowane w okre -
sie obrachunkowym 2000/2001 mieœci³y siê w zakresie odniewiele ponad 41% PKB w Walii i Anglii Pó³nocnej do21–22% w Londynie i na po³udniowym wschodzie kraju. Coza tym idzie, wed³ug tej miary wydatki publiczne maj¹udzia³ ponad dwukrotnie wiêkszy w dochodach pierwszychdwóch wymienionych regionów, które s¹ najmniej za -
mo¿nymi regionami Wielkiej Brytanii, ni¿ w dwóch pozos -
ta³ych; jest tak przede wszystkim z uwagi na ich znacznieni¿szy poziom PKB na mieszkañca, a tak¿e, wiêksz¹ ichpotrzebê w odniesieniu do wydatków na cele socjalne.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
89 
North
N West
Yorks
E MidsW Mids S West
East
LondonS EastEnglandScotlandWalesN Ireland
2025303540455055
20 25 30 35 402025303540455055Nakłady (% regional nego PKB)2.2 Nakłady pa ństwowe na regiony w Wlk. Brytanii, 
średnia za lata 2000-2001
PKB na mieszka ńca (EUR 000)
Zródło: patrz tabela A2.4
1310525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:27Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Równoczeœnie na du¿¹ czêœæ tych dodatkowo wydatkowa -
nych kwot sk³adaj¹ siê wydatki bie¿¹ce, nie zaœ nak³ady in -
westycyjne; czyli przypadaj¹ one raczej konsumpcji ni¿ in -
westycjom, tote¿ jako takie wydatki te mog¹ mieæ tylko
ograniczony wp³yw na umacnianie rzeczywistej konkuren -
cyjnoœci. Na przyk³ad œrednio tylko 1% PKB wydatkowanona drogi i przewozy, przy czym w ¿adnym z regionów wiel -
koœæ ta nie przekroczy³a 1,5% PKB. Z drugiej strony dziejesiê równie¿ tak, ¿e okreœlone wydatki sklasyfikowane jakobie¿¹ce, m.in. na kszta³cenie i szkolenia, badania i rozwójczy te¿ wspieranie rozwoju firm, wykazuj¹ wiêksze podo -
bieñstwo do inwestycji i mog¹ potencjalnie wnieœæ wa¿nywk³ad w zwiêkszanie potencja³u produkcyjnego w danymregionie. Nawet jednak godz¹c siê z tym stanem rzeczymo¿na postrzegaæ wiêksz¹ czêœæ wydatków regionalnychjako maj¹cych na wzglêdzie cele bardziej spo³eczne ni¿ekonomiczne.
W³ochyPodobny obraz rzeczy wy³ania siê w przypadku W³och, choæ
zró¿nicowanie relatywnej skali wydatków publicznych w re-gionach przedstawia siê nieco mniej systematycznie ni¿ wprzypadku Wielkiej Brytanii, zaœ ró¿nice w efektywnymudziale wydatkowanych kwot w PKB s¹ mniejsze, pomimoszerszych regionalnych zró¿nicowañ w zakresie poziomuPKB na mieszkañca. Dane dotycz¹ce wydatków publicz-nych maj¹ bardziej kompletn¹ postaæ ni¿ dane dla W. Bry-tanii, gdzie 15% ca³kowitej puli wydatkowanych kwot nie jestalokowanych na regiony, co mo¿e mieæ wp³yw na dokonaneporównanie, gdyby odnoœne nak³ady koncentrowa³y siê wrejonie Londynu i w innych bardziej zamo¿nych regionach.Tak czy inaczej, brane tu pod uwagê czynniki s¹ po wiêkszejczêœci identyczne w przypadku obu krajów.
O ile wydatki na cele ochrony socjalnej w przeliczeniu na
osobê ró¿ni¹ siê w zale¿noœci od regionu W³och, mniejszywp³yw na nie maj¹ ró¿nice poziomów bezrobocia ni¿ ró¿ -
nice w zakresie odsetka ludnoœci w wieku powy¿ej eme -
rytalnego, jako ¿e bezrobotni uzyskuj¹ stosunkowo niskipoziom œwiadczeñ, emerytury zaœ s¹ stosunkowo wysokie.Ponadto wzglêdna liczba ludzi w wieku powy¿ej emerytal -
nego jest znacznie wy¿sza w bardziej zamo¿nych, pó³noc -
nych regionach W³och, ni¿ w mniej zamo¿nych regionachpo³udniowych, w przeciwieñstwie do W. Brytanii, w którejregionalne ró¿nice w zakresie tych liczb s¹ stosunkowoniewielkie. Ponadto emerytury s¹ zazwyczaj w wiêkszymstopniu powi¹zane z wczeœniej uzyskiwanymi dochodamiw przypadku W³och ni¿ W. Brytanii, gdzie podstawowaemerytura pañstwowa ma wartoœæ sta³¹. Wydatki na osobêna cele ochrony socjalnej by³y zatem w roku 2000 wy¿sze o85% w Ligurii, której mniej wiêcej czwarta czêœæ populacjito osoby w wieku co najmniej 65 lat, ni¿ w Kampanii, gdzieodsetek ten wynosi zaledwie 14% (wykres 2.3 i tabelaA2.5). Jeœli kwoty wydatkowane na osobê na cele ochronysocjalnej w regionach najbardziej wysuniêtych na pó³nocsytuowa³y siê powy¿ej œredniej krajowej, to we wszystkichregionach po³udniowych uk³ada³y siê one znacz¹coponi¿ej tego poziomu (przekraczaj¹c jednak œredni poziomw tej ostatniej grupie w kategoriach odsetka PKB, jak to po -
wiedziano poni¿ej).
W przypadku edukacji i opieki zdrowotnej ró¿nice w po -
ziomie wydatków w przeliczeniu na osobê by³y mniej
wyraŸne, choæ prawdziwe pozostaje stwierdzenie, ¿e w za -
kresie edukacji we wszystkich regionach po³udniowychprócz Sardynii kwoty wydatków na osobê sytuowa³y siê po -
ni¿ej œredniej krajowej, zaœ w zakresie ochrony zdrowia —znajdowa³y siê one poni¿ej œredniej we wszystkich tych re -
gionach. Ró¿nice te mog¹ jednak odzwierciedlaæ ni¿szy napo³udniu ni¿ na pó³nocy poziom p³ac i innych kosztów, niezaœ jakiekolwiek ró¿nice w poziomie œwiadczonych us³ug.
Kwoty wydatkowane na osobê na cele takie jak transport,
œrodowisko i w zwi¹zku z innego rodzaju programami rów-nie¿ przewa¿nie by³y mniejsze w regionach po³udniowychni¿ w pó³nocnych. Jednak zaznaczaj¹ca siê na tych ob-szarach ró¿nica w poziomie wydatków na cele takie jakochrona socjalna, ochrona zdrowia i edukacja by³a ogólniemniejsza ni¿ ró¿nica w kategoriach PKB na mieszkañca, awiêc ca³oœæ kwot publicznych wydatków by³a w wiêkszoœciprzypadków wy¿sza w stosunku do poziomu PKB na mie -
szkañca w mniej zamo¿nych czêœciach W³och ni¿ w tychlepiej prosperuj¹cych. St¹d te¿ poziom wydatków w
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
90 
Sardegna
SiciliaCalabria
Basilicata
Puglia
Campania
Molise
AbruzzoLazio
MarcheUmbria
Toscana
Emilia Rom agnaLiguria
Friuli Venezia 
Giulia
VenetoTrentino Alto 
Adige
LombardiaValle d'Aosta
Piemonte
4050607080
10 15 20 25 304050607080Nakłady (% regional nego PKB)2.3 Nakłady publiczne* na region we Włoszech, 2000
PKB na mieszka ńca (EUR 000)
* obejmuje spółki prywatne jak równie ż ogólne nakłady pa ństwowe 
Zródło: patrz Tabela A2.5
1320525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:28Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
odniesieniu do PKB kszta³towa³ siê od 35% ponad œredni¹
krajow¹, w Sardynii i 30% powy¿ej tej œredniej, w Kalabrii,regionie o najni¿szym poziomie PKB na mieszkañca, po25% poni¿ej œredniej, w regionie Veneto, co stanowi niecomniejsz¹ ró¿nicê miêdzy wielkoœciami skrajnymi ni¿ wprzypadku Wielkiej Brytanii.
2
Równoczeœnie w sytuacji, gdy we wszystkich regionachpo³udniowych poziom wydatków publicznych siêga ponadœredni¹ w relacji do PKB, nie wszystkie regiony pó³nocneodznaczaj¹ siê poziomem poni¿ej œredniej. Zatem w re -
gionach Valle d’Aosta i Lazio poziom wydatków w relacji doPKB przekroczy³ w roku 2000 œredni¹ o ponad 20%, pla -
suj¹c siê wy¿ej ni¿ w przypadku Puglii i Kampanii. Poziomwydatków by³ stosunkowo wysoki w relacji do PKB tak¿e wLigurii, w du¿ym stopniu za spraw¹ wzglêdnie wysokiegopoziomu tamtejszych wydatków na ochronê socjaln¹ (po -
noszonych z uwagi na wielk¹ liczbê osób znajduj¹cych siêna emeryturze), wynosz¹c ponad 23% regionalnego PKBza rok 2000, to jest wiêcej ni¿ w przypadku wszystkichregionów po³udniowych z wyj¹tkiem Kalabrii.
A zatem podobnie jak w przypadku Wielkiej Brytanii, pu-
bliczne wydatki we W³oszech przynosz¹ skutek w postacizmniejszenia ró¿nic w zakresie poziomu PKB na miesz-kañca, nawet jeœli ten efekt wydaje siê w tym wypadku ni¿-szy (chocia¿ nale¿y mieæ na uwadze zaznaczon¹ powy¿ejkwalifikacjê). Jednak tak¿e podobnie jak w W. Brytaniiznacznie wiêksza czêœæ tych wydatków przekazywana jestna wspieranie konsumpcji ni¿ inwestycji: dla przyk³adu —kwoty wydatkowane na drogi i transport wynosz¹ œrednioniewiele ponad 2% PKB, a tak¿e poni¿ej 5% PKBwe wszystkich regionach, czyli wiêcej ni¿ w przypadkubrytyjskim, lecz w dalszym ci¹gu wzglêdnie niewiele.
HiszpaniaW przypadku Hiszpanii uwidaczniaj¹ siê te same co w Wiel -
kiej Brytanii i W³oszech czynniki, jeœli chodzi o okreœlanie re -
gionalnego zasiêgu wydatków, zwa¿ywszy nawet, ¿e od -
noœne dane dostêpne s¹ dla bardziej ograniczonego za -
kresu wydatkowanych kwot ni¿ w przypadku powy¿szych
dwóch krajów. Podobnie jak w przypadku W³och, w Hisz -
panii nie zachodzi jakikolwiek odwrotnie proporcjonalnyzwi¹zek miêdzy kwotami wydatków na mieszkañca w przy -
padku us³ug komunalnych a poziomem regionalnej prospe -
rity, b¹dŸ te¿ wrêcz jej brakiem, chocia¿ poziom interwencjize strony funduszy strukturalnych, który jest znacz¹cy i sto -
sunkowo skoncentrowany na ubo¿szych regionach Celu 1,s³u¿y ewentualnemu zacieœnieniu takiego zwi¹zku. Tak czyinaczej, poziom wydatków publicznych przejawia tendencjêku znacznie wiêkszemu udzia³owi PKB w regionach mniejzamo¿nych ni¿ w regionach bogatszych, dlatego wp³ywa onna umocnienie spo³ecznej spójnoœci.
W wiêkszoœci hiszpañskich regionów, w których realizuje
siê zadania Celu 1, wydatki ponoszone w latach1992–1999 na ochronê zdrowia i us³ugi socjalne okaza³ysiê zatem wy¿sze w relacji do PKB ni¿ w przypadku innychregionów (wykres 2.4 i tabela A2.),co po czêœci jest od -
zwierciedleniem zwiêkszonej liczby osób bezrobotnych.
3
Niezale¿nie od tego wyst¹pi³y jednak pewne wyj¹tki. Wszczególnoœci poziom wydatków na ochronê zdrowia ius³ugi socjalne sytuowa³ siê poni¿ej œredniej krajowej wWalencji — jednym z regionów objêtych Celu 1, powy¿ejzaœ œredniej — w regionie Navarra, odznaczaj¹cym siêdrugim co do wielkoœci poziomem PKB na mieszkañca wgronie wszystkich regionów Hiszpanii.
Poziom wydatków na cele infrastrukturalne tak¿e przy -
biera³ wzglêdnie wysokie wartoœci w regionach Celu 1,
choæ i tym razem kilka regionów nie objêtych tymidzia³aniami uzyska³o poziomy powy¿ej œredniej. W Hisz-panii jednak, podobnie jak w Wielkiej Brytanii i W³oszech,kwoty wydatkowane na inwestycje w infrastrukturê by³yjednakowo niskie w stosunku do poziomu PKB, przy czymstosowna wartoœæ przekroczy³a poziom 3% jedynie w re-gionach Extramadura oraz Ceuta y Melilla.
Bior¹c zatem pod uwagê wydatki finansowane ze œrodków
UE, œredni poziom wydatków w rozpatrywanym okresiesiêga³ od 31% PKB, w regionie Extramadura (cechuj¹cymsiê najni¿szym poziomem PKB w Hiszpanii) i 25% na Ka -
narach, po 13% w Madrycie i Katalonii oraz zaledwie 12%na Balearach.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
91 
Canarias Ceuta y Melilla
MurciaAndalucia
Illes BalearsValencia
CataluñaExtremadura
Castilla-la 
Mancha Castilla y León
MadridAragón
La RiojaNavarraPais Vasco CantabriaAsturias
Galicia
101520253035
12 14 16 18 20 22 24 26101520253035Nakłady (% regional nego PKB)2.4 Nakłady pa ństwowe na region w Hiszpanii, 
średnia za 1992-1999
PKB na mieszka ńca (EUR 000)
Zródło:patrz tabela A2.6
1330525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:28Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Polityka podatkowa a PKB
na szczeblu regionalnym
Mimo ¿e dane dotycz¹ce wydatków realizowanych przezrz¹dy Pañstw Cz³onkowskich nie s¹ pe³ne, dostêpne in -
formacje wskazuj¹, ¿e wydatki publiczne maj¹ swój zró¿ -
nicowany udzia³ w PKB w regionach, która to okolicznoœæjest pomocna w zmniejszaniu ró¿nic i utrzymaniuspo³ecznej spójnoœci.
Podstawowe pytanie brzmi: w jakim stopniu wy¿szemu po -
ziomowi wydatków w relacji do PKB w gorzej prospe -
ruj¹cych regionach towarzyszy wy¿szy poziom podatków i
innych obci¹¿eñ, który pozwoli³by na sfinansowanie tegopoziomu? Innymi s³owy: na ile efekt w postaci wy¿szychwydatkowanych kwot zostaje rekompensowany wy¿szymipoziomami obci¹¿eñ nak³adanymi na dochody uzyskiwanew odnoœnych regionach?
Chocia¿ trudno by³oby udzieliæ na to pytanie odpowiedzi
dysponuj¹c dostêpnymi danymi, to dane dotycz¹cerozk³adu podatków miêdzy rz¹d centralny a w³adze regio-nalne lub lokalne mog³yby pozwoliæ nam na wgl¹d w regio-nalny zasiêg rzeczywiœcie funkcjonuj¹cego systemufinansowania. A zatem im wiêkszy jest stopieñ w³asnejodpowiedzialnoœci regionów w zakresie pokrywania wy-datków realizowanych na poziomie regionalnym lub lokal-nym poprzez nak³adanie podatków lub innych obci¹¿eñ naosoby w nich zamieszkuj¹ce i przedsiêbiorstwa tam¿e zlo-kalizowane, tym wiêksze s¹ wszelkie dobroczynne efektyp³yn¹ce z wy¿szych wydatkowanych kwot w relacji do PKB,które mog¹ podlegaæ rekompensacie.
4Tego rodzaju wy¿ -
sze podatki same mog³yby podlegaæ kompensacji namocy politycznej decyzji dotycz¹cej zwiêkszenia kwottransferowanych od rz¹du centralnego, lub te¿ utworzeniafunduszu wyrównawczego pozwalaj¹cego zmniejszyæ za -
kres ró¿nic istniej¹cych miêdzy regionami w zakresie kwotdochodów pozwalaj¹cych na finansowanie wydatków.
Tam, gdzie stopy opodatkowania lub sk³adek na cele so -
cjalne ustalane s¹ na poziomie centralnym, nie powstaje
problem w tym znaczeniu, aby osoby zamieszkuj¹ce w re -
gionach gorzej prosperuj¹cych lub te¿ ¿yj¹ce na obszarachistotnie ubo¿szych, zawartych w obrêbie regionów zamo¿ -
niejszych, automatycznie mia³y p³aciæ mniejsze kwoty w po -
staci podatków, ni¿ osoby zamieszkuj¹ce gdzie indziej, jako¿e ich ogólny dochód jest ni¿szy. Jeœli wystêpuj¹ wspólnestawki podatków i sk³adek w stosunku do dochodów i wy -
datków, a w zwi¹zku z tym przychody z tytu³u podatków maj¹tê sam¹ co w innych miejscach wartoœæ w relacji do PKB wdanym regionie, to system podatkowy bêdzie mia³ obojêtnywp³yw na dochody, z których rzeczywiœcie mo¿na finanso -
waæ wydatki, a zatem nie bêdzie on s³u¿y³ rekompenso -
waniu wk³adu realizowanych wydatków w PKB. W przy -
padku gdy stopy podatkowe maj¹ charakter progresywny,wzrastaj¹ wraz ze wzrostem dochodu — system podatkowybêdzie umacnia³ ró¿nicuj¹cy efekt w odniesieniu do wydat -
ków wzglêdem regionalnych poziomów PKB.
Na ile system podatkowy w ró¿nych Pañstwach Cz³on -
kowskich jest progresywny trudno jest okreœliæ — szcze -
gólnie ¿e zale¿y to od wzajemnego oddzia³ywania podat -
ków dochodowych, które zazwyczaj s¹ progresywne, po -
datków od wydatków, które s¹ przewa¿nie proporcjonalne,
nawet gdyby mia³y ró¿nie siê przedstawiaæ w zale¿noœci odstruktury wydatków, oraz sk³adek na cele socjalne, któretak¿e maj¹ zazwyczaj proporcjonalny charakter, przyna -
jmniej do pewnego poziomu zarobków.
5Systemy podatkowe
wiêkszoœci pañstw UE maj¹ ³agodnie progresywny cha -
rakter, podczas gdy w innych krajach s¹ one w szerokimzakresie proporcjonalne, lub co najwy¿ej tylko w nie-znacznym stopniu regresywne.
6Jako takie rzeczone sys-
temy podatkowe mog¹ w niektórych przypadkach mieæswój udzia³ w owym ró¿nicuj¹cym dzia³aniu w regionach,wynikaj¹cym z polityki dotycz¹cej wydatków publicznych,w innych zaœ nie bêd¹ zdolne do zrekompensowania takichwydatków w znaczniejszym lub w jakimkolwiek stopniu.
W praktyce w wiêkszoœci Pañstw Cz³onkowskich UE podatki
nak³ada siê w przewa¿aj¹cej mierze na poziomie central -
nym, przy czym przychody z podatków regionalnych i lokaln -
ych stanowi¹ zaledwie niewielki odsetek ca³kowitej iloœci do -
chodów pozyskiwanych na okolicznoœæ finansowania wy -
datków. W roku 2001 w ca³ej UE zaledwie 15% uzyskanych
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
92 
020406080100
BEDKDEELESFRIEITLUNLATPTFISEUK 
UE15020406080100
Regionalne+lokalne pa ństwowe
Ubezpieczenie społeczne
Centralne pa ństwowe% wpł ywów o gółem2.5 Wpływy z podatków oraz składek 
ubezpieczeniowych na poziomie pa ństwa, 2001
Zródlo: Eurostat, sprawozdania sektora rz ądowegos
1340525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:28Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
dochodów pochodzi³o ze Ÿróde³ regionalnych i lokalnych;
wiêkszym udzia³em odznaczy³y siê jedynie: dwa pañstwa fe -
deralne — Niemcy i Austria i trzy pañstwa nordyckie, gdziew³adze lokalne maj¹ znacz¹cy zakres odpowiedzialnoœci zawydatkowane œrodki, oraz Hiszpania, w której regiony maj¹du¿e znaczenie, uzyskuj¹c w tej kategorii wiêkszy udzia³(wykres 2.5 i tabela A2.7). Ponadto z wyj¹tkiem kilku krajówudzia³ przychodów pozyskiwanych ze Ÿróde³ regionalnychb¹dŸ lokalnych zachowa³ w okresie ostatnich lat mniej wiêcejten sam poziom, przy czym g³ówn¹ zmian¹, jeœli chodzi orozk³ad przychodów pañstwa, sta³o siê przejœcie ze sk³adeksocjalnych w stronê podatków, co czêœciowo mia³o pos³u¿yæzmniejszeniu obci¹¿eñ podatkowych towarzysz¹cych za -
trudnianiu pracowników.
Jedynymi przyk³adami krajów, w których zaznaczy³o siê rze -
czywiœcie du¿e zwiêkszenie znaczenia podatków regio -
nalnych i lokalnych, s¹ Dania, Hiszpania i W³ochy, przy czym
w tych ostatnich udzia³ takich podatków w przychodachuleg³ niemal podwojeniu w okresie lat 1995–2001. Powy¿ -
sze stanowi odzwierciedlenie stosowanej we W³oszech po -
lityki przekazywania wiêkszego zasobu odpowiedzialnoœciw zakresie pozyskiwania przychodów maj¹cych pos³u¿yæfinansowaniu rozchodów realizowanych przez w³adze narzecz regionów; jest to polityka, która jest stale realizowa-na, prowadz¹c do zwiêkszaj¹cego siê udzia³u podatkównak³adanych na poziomie regionalnym w porównaniu z po-ziomem centralnym, i powoduj¹c powstawanie coraz towiêkszych mo¿liwoœci zwiêkszania efektywnych stawekpodatkowych w regionach mniej zamo¿nych, cechuj¹cychsiê ni¿sz¹ zdolnoœci¹ podatkow¹.
We W³oszech, podobnie jak w innych krajach, w których po -
ziomom regionalnemu i lokalnemu przekazano znacz¹cy
poziom odpowiedzialnoœci za generowanie przychodów ztytu³u podatków, powsta³a potrzeba funkcjonowania wyra -
Ÿnego mechanizmu realizacji transferów z obszarów lepiejprosperuj¹cych do mniej zamo¿nych, o ile te ostatnie niemaj¹ znaleŸæ siê w gorszym po³o¿eniu, jako stoj¹ce wobecalternatywy: na³o¿yæ wy¿sze podatki czy zaakceptowaæ ni¿ -
sze poziomy wydatków publicznych, a zatem i ni¿szy stan -
dard us³ug, jaki mo¿e to za sob¹ poci¹gn¹æ.
W wiêkszoœci Pañstw Cz³onkowskich jednak wzglêdnie nie -
wielki udzia³ przychodów pozyskiwanych na poziomie re -
gionalnym lub lokalnym, w powi¹zaniu z odpowiedni¹ cha -
rakterystyk¹ systemu podatkowego, poci¹ga za sob¹ sy -
tuacjê, w której ró¿nicom wystêpuj¹cym miêdzy regionami w
zakresie wk³adu wydatków publicznych w PKB nie prze -
ciwdzia³a sposób, w jaki wydatki s¹ pokrywane.Dyskrecjonalne mechanizmyprzekazywania dochodów regionom
Powy¿szy wniosek jest zazwyczaj potwierdzany poprzez
funkcjonuj¹ce w praktyce œrodki ogólnego zarz¹dzania zestrony rz¹du centralnego wydatkami realizowanymi na po -
ziomach regionalnym i centralnym, jak równie¿ œrodkóws³u¿¹cych okreœlaniu przychodów dostêpnych na okoli -
cznoœæ finansowania tego komponentu. We wszystkichPañstwach Cz³onkowskich czynione s¹ œwiadome wysi³kina rzecz zwiêkszenia przychodów potencjalnie dostê -
pnych na obszarach, na których lokalna podstawa wymiarupodatku jest uznawana za niewystarczaj¹c¹ do sprostaniapotrzebom wydatkowym, lub tam, gdzie koszty us³ug, naktórych œwiadczenie wystêpuje zapotrzebowanie, s¹ wiê -
ksze ni¿ w zwyk³ych okolicznoœciach z uwagi np. na cha -
rakter terenu b¹dŸ te¿ z innych powodów. W dodatku nie -
którym regionom mo¿e zostaæ przyznana konkretnapomoc na rzecz gospodarczego rozwoju.
Skala, w jakiej odbywaj¹ siê transfery œrodków publicznych
ku ró¿nym regionom lub lokalnym terenom okreœlana jestw ró¿nych krajach w ró¿ny sposób, chocia¿ wspólne za-sady s¹ tu wyraŸnie widoczne szczególnie w postaci lo-kalnej zdolnoœci podatkowej. Dodatkowo we wszystkichkrajach w³adze regionalne i lokalne, niezale¿nie od zakresufinansowania ze strony rz¹du centralnego czy stopniaszczegó³owoœci oceny istniej¹cych potrzeb, maj¹ okre-œlon¹ swobodê w zakresie uznawania, w jaki sposóbrzeczywiœcie bêd¹ wydatkowaæ uzyskiwane przez siebiekwoty transferów.
W Niemczech proces wyrównawczy pomyœlano w sposób
pozwalaj¹cy dostosowywaæ dostêpne przychody do po -
trzeb okreœlonych landów, chocia¿ zostawiono tam rów -
nie¿ pewien margines na potrzeby specjalne, na przyk³adte wystêpuj¹ce w przypadku landów miejskich. Jednak zuwagi na okolicznoœæ, ¿e landy ciesz¹ siê znaczn¹ autono -
mi¹, niekoniecznie wydatkuj¹ one te same kwoty na ró¿ -
nego rodzaju us³ugi o charakterze publicznym, jak to przy -
jêto w wyliczeniu kwot przeznaczonych do wydatkowa -
nia w przeliczeniu na mieszkañca. W znacznym stopniuopisywana sytuacja jest zauwa¿alna równie¿ w Austrii.
W trzech krajach nordyckich, jak równie¿ w licznych innych
Pañstwach Cz³onkowskich, celem stosowanego systemujest osi¹gniêcie podobnego celu jak w Niemczech, lecz tu -
taj funkcjonuje on w relacji miêdzy jednostkami w³adzyznacznie mniejszych rozmiarów gminami lub okrêgami ad -
ministracyjnymi, nie zaœ landami.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
93
1350525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:28Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
W Szwecji g³ównym lokalnym Ÿród³em przychodów dla sa -
morz¹du lokalnego jest lokalny podatek dochodowy. Tutaj
system przekazywania funduszy ukierunkowany jest nazwiêkszanie przychodów tych gmin, w których poziom do -
chodów, a tak¿e zdolnoœæ podatkowa, s¹ stosunkowo nis -
kie, w drodze uzyskiwania transferów p³yn¹cych z obsza -
rów zamo¿niejszych. Poza tym zastosowano tak¿e polity -
kê realokowania niektórych urzêdów pañstwowych za -
siêgu ogólnokrajowego na teren s³abiej prosperuj¹cychgmin, w celu dalszego wspomagania ich rozwoju i wspo -
mo¿enia tamtejszej podstawy opodatkowania.
Podobne systemy wyrównawcze funkcjonuj¹ w Danii, choæ
odbywa siê to miêdzy jednostkami lokalnych w³adz o jesz -
cze mniejszych rozmiarach. Znajduje siê tam 14 okrêgówadministracyjnych, dwa regiony o specjalnym statusie (Ko -
penhaga i Frederiksberg) oraz 271 gmin, z których wszyst -
kie stosuj¹ w³asne podatki dochodowe i maj¹tkowe (rów -
nie¿ — od nieruchomoœci), a zatem ciesz¹ siê stosunkowodu¿ym zakresem autonomii.
7
W Finlandii gminy dysponuj¹ znacznych rozmiarów baz¹podatkow¹, lecz istotnie maj¹ one uprawnienie pozwalaj¹ceim decydowaæ o wysokoœci stawek podatkowych. Wzwi¹zku z tym regiony zamo¿niejsze generuj¹ wiêksze przy-chody ni¿ potrzebowa³yby w celu realizowania wydatków, iktóre s¹ nastêpnie efektywnie przekazywane do regionówmniej zamo¿nych, o ni¿szych dochodach z podatków.
Kryteria oceny regionalnych i lokalnych
potrzeb dotycz¹cych wydatków
We wszystkich Pañstwach Cz³onkowskich potrzeby w za -
kresie wydatków na poziomie regionalnym i lokalnym s¹
oceniane na szczeblu centralnym, jako œrodek okreœlaj¹cykwoty transferów, które winny otrzymywaæ odnoœnew³adze. Stosowane metody s¹ bardzo podobne, w wiêkszo -
œci przypadków maj¹c uwzglêdniony element oszacowa -
nia standaryzowanego poziomu obs³ugi ludnoœci, chocia¿istniej¹ ró¿nice w sposobie sporz¹dzania tych szacunków— a tak¿e w poziomie wyrafinowania tych sposobów.
Na przyk³ad w Holandii transfery realizowane przez rz¹d
centralny na rzecz prowincji i gmin sk³adaj¹ siê na wiêkszoœæuzyskiwanego przez nie dochodu; okreœla je szerokagama wskaŸników (takich jak obszar, gêstoœæ zaludnienia,jakoœæ gleb, struktura spo³eczna i stopieñ urbanizacji, atak¿e — lokalna ich zdolnoœæ podatkowa). Jedynym wsza -
k¿e celem systemu jest wyrównanie dochodów, jakiejednostki te musz¹ wydatkowaæ z uwagi na swoje potrzeby.W Portugalii z ogólnego funduszu przyznawane s¹ œrodkina potrzeby trzech regionów sklasyfikowanych na pozio -
mie NUTS I, w du¿ej mierze na podstawie przeliczenia namieszkañca, lecz zarazem z zastosowaniem dodatkowychkryteriów pozwalaj¹cych na odnoszenie korzyœci przezdwa regiony wyspiarskie (zob. poni¿ej). Wzmiankowanyfundusz ogólny dzia³a równie¿ w oparciu o ca³¹ gamê kryte -
riów pozwalaj¹cych okreœliæ œrodki alokowane na potrzebygmin w obrêbie ka¿dego regionu. Drugi z funduszy,s³u¿¹cy celom wyraŸnie okreœlonym jako zwi¹zane zespójnoœci¹, ma zakres ograniczony do mniej rozwiniêtychgmin, podczas gdy dwa dodatkowe fundusze maj¹ za za -
danie zagwarantowanie odpowiednich œrodków dla gmin.W szerokim ujêciu — transfery s¹ na zasadzie odwrotnejproporcjonalnoœci skorelowane z kwotami dochodów naosobê, przy czym Lizbona i Vale do Tejo, regiony najbar -
dziej zamo¿ne, otrzymuj¹ mniej ni¿ trzeci¹ czêœæ, w przelicze -
niu na g³owê ludnoœci, kwot kierowanych do najmniejzamo¿nego regionu Alentejo. (W stosunku do PKB transfe -
ry przekazywane do tych pierwszych wynosz¹ zaledwie1%, do tego drugiego zaœ — 6%).
W wielu Pañstwach Cz³onkowskich, podobnie jak dzieje siê
to w przypadku niemieckich landów miejskich, posz-czególne regiony lub obszary lokalne korzystaj¹ ztraktowania na zasadach preferencyjnych przy alokowaniutransferów. Z przyczyn historycznych czy te¿ kulturowychW³ochy, Hiszpania i Wielka Brytania przyznaj¹ niektórymregionom specjalny status, powoduj¹c powstanie wiêkszejdecentralizacji prerogatyw i — w wiêkszoœci przypadków,zró¿nicowane paradygmaty finansowania (w przypadkubrytyjskim regiony te to: Irlandia Pó³nocna, Szkocja i Wa -
lia). W odniesieniu do Finlandii, gdzie region Olandia cieszysiê specjalnym statusem w porównaniu z pozosta³¹ czê -
œci¹ kraju; w Portugalii jest tak w przypadku Azorów i Ma -
dery, zaœ we Francji — w przypadku Korsyki i terytoriów za -
morskich. Niektóre spoœród ciesz¹cych siê specjalnym sta -
tusem regionów otrzymuj¹ wiêksze ni¿ inne obszary kwotytransferowane od rz¹du centralnego, nawet jeœli s¹ onestosunkowo zamo¿ne — przyk³adami s¹ w³oski TrentinoAlto Adige i fiñska Olandia. O ile wyp³aty takich kwot mog¹siê nie wydawaæ uzasadnione w kategoriach spójnoœci go -
spodarczej lub spo³ecznej, mog¹ one jednak by³ istotne dlazachowania spójnoœci politycznej.
Bud¿ety francuskich w³adz regionalnych finansowane s¹ w
g³ównej mierze za poœrednictwem transferów p³yn¹cych odpañstwa. We francuskich terytoriach zamorskich kwotywydatków publicznych na osobê przewy¿szaj¹ mniej wiêcejtrzykrotnie œredni¹ dla obszaru Francji metropolitalnej, na
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
94
1360525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:29Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Korsyce zaœ jest to 3,5-krotnoœæ powy¿szej œredniej. Ró¿nice
w poziomie transferów do wiêkszoœci pozosta³ych regionóws¹ stosunkowo niewielkie. Chocia¿ obszary mniej zamo¿neotrzymuj¹ zazwyczaj, przeciêtnie bior¹c, wzglêdnie wiêkszesumy w stosunku do liczby ludnoœci, wystêpuje tu jednak sze -
reg anomalii i korelacja zachodz¹ca miêdzy dochodem naosobê a poziomem wydatków publicznych jest s³aba. Wszczególnoœci region Ile de France otrzymuje pewn¹nadwy¿kow¹ kwotê ponad œredni¹ krajow¹, prawdopodobniez uwagi na wy¿sze koszty œwiadczenia us³ug, podczas gdy wLotaryngii kwoty wydatkowane w przeliczeniu na osobêsytuuj¹ siê znacznie poni¿ej œredniej.Dostrajanie transferów dokwot pomocy wspólnotowej
W krajach otrzymuj¹cych znaczne kwoty z funduszy struk -
turalnych pewne elementy polityki krajowej s¹ œciœle
powi¹zane z finansowaniem unijnym. Dlatego np. w Hisz -
panii fundusz rekompensat miêdzy-terytorialnych przy -
znaje kompleksowe finansowanie jedynie regionom Celu 1(chocia¿ istnieje tak¿e specjalny fundusz o nazwie „Te -
ruel”, wspieraj¹cy czêœæ autonomicznego regionu Aragoniio tej samej nazwie, choæ sama Aragonia jako ca³oœæ nie ma
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
95Dzia³anie mechanizmów wyrównawczych w Niemczech
W Niemczech g³ównymi kana³ami przep³ywu œrodków finanso -
wych miêdzy samymi landami, jak równie¿ miêdzy rz¹dem fe -
deralnym a landami, jest tzw. finansowy system wyrównawczy
(niem. Länderfinanzausgleich ). W swej obecnej postaci, która
siêga swym pocz¹tkiem roku 1995, kiedy to dokonano po³¹cze -
nia osobnych systemów z obszaru wschodnich i zachodnichNiemiec w ramach „Paktu Solidarnoœci” (niem. Solidarpakt ),
po³¹czenia mechanizmów czysto poziomych dzia³añ wyrów -
nawczych i uzupe³nieñ ze strony rz¹du federalnego.
Obliczaj¹c odnoœne pozycje w ka¿dym landzie bierze siê pod
uwagê zdolnoœæ podatkow¹, opart¹ o podatki maj¹ce charakteralbo wy³¹czny dla danego landu, albo wspólny z rz¹dem fede -
ralnym. Pierwotna alokacja dotyczy wspólnych podatków na³o¿o -
nych na doc hód, zyski i obroty. Mniej wiêcej 75% uzyskanych
na tej postawie przychodów zostaje rozdzielonych miêdzy lan -
dy, zgodnie z liczb¹ ich ludnoœci, przy zarezerwowaniu elemen -
tów równowa¿¹cych dla landów „s³abych finansowo”. Pozwalato zagwarantowaæ, ¿e przychody ka¿dego z landów zostan¹zwiêkszone do co najmniej 92% œredniej.
Nastêpnie realizowany jest drugi etap finansowego wyrówny -
wania, podejmowany w celu dokonania korekty pierwotnego
rozk³adu opodatkowania, w sposób pozwalaj¹cy zapewniærówny podzia³ podatków miêdzy landy per capita. Poniewa¿uznaje siê istnienie specjalnych potrzeb w przypadku landówmiejskich (Berlina, Bremy i Hamburga), efektywnie otrzymuj¹one kwoty o 35% wiêksze w przeliczeniu na mieszkañca ludno-œci. Kolejny etap polega nastêpnie na transferach od rz¹du fe-deralnego, maj¹cych za zadanie podniesienie poziomuprzychodów dostêpnych potencjalnie w landach cechuj¹cychsiê poziomem dochodów poni¿ej œredniej lub napotykaj¹cychna okreœlone szczególne okolicznoœci. Przep³ywy takie s¹trojakiego rodzaju:
–„dotacje s³u¿¹ce wype³nianiu luk” (niem. Fehlbedarfsbun -
desergänzungszuweisungen ), s³u¿¹ce zwiêkszaniu przyc -
hodów w landach mniej zamo¿nych do poziomu co najmniej99,5% œredniej;–kwoty stanowi¹ce rekompensatê z tytu³u szczególnychobci¹¿eñ (niem. Sonderbedarfsbundesergänzungszu -
weisungen ), s³u¿¹ce pokryciu kosztów politycznego
zarz¹dzania w ma³ych landach jak i kosztów jednoczenia po -
noszonych w nowych landach (niem. teilungsbedingte Son -
derkosten ), jak równie¿ udzielaj¹ce Bremie i Hamburgowi
dodatkowych przychodów z uwagi na problemyzad³u¿eniowe tych landów,
–dotacje przejœciowe (niem. Übergangsbundesergänzungs -
zuweisungen ), wyp³acane na rzecz mniej zamo¿nych za -
chodnioniemieckich landów pocz¹wszy od roku 1995; za -
planowano jednak ich stopniowe zanikanie, w systemieobni¿ek o 10% rocznie.
Transfery, o których tu mowa, maj¹ znaczenie zasadnicze. Wroku 2000 Berlin otrzyma³ ca³kowit¹ kwotê takiego przekazurównowa¿n¹ 6,4% swojego PKB, podczas gdy transfery nettodo landów wschodnich osi¹gnê³y œredni¹ w granicach 5% PKB.Jednak w przypadku Bremy, jako ¿e miasto to i land korzysta wznacznym stopniu ze specjalnego uzupe³niaj¹cego programurewitalizacji, przekazywane œrodki siêgnê³y pu³apu 6.5% PKB.Hessen, a wiêc land, który jest stosunkowo najwiêkszym p³at-nikiem w ramach Finanzausgleich (polityki wyrównywania fi-
nansów), pragnie uzyskaæ efekt w postaci obni¿enia zdolnoœcipodatkowej z 126% do 106 % œredniej krajowej, co stanowizmniejszenie równowa¿ne 1,5% jego PKB.
Przywo³ywane tutaj transfery netto nie mog¹ byæ jednak ze-
stawiane z przedstawionymi powy¿ej liczbami dotycz¹cymi po-ziomu wydatków publicznych w regionach Wielkiej Brytanii,W³och czy Hiszpanii, jako ¿e nie ujmuj¹ one znacznegoelementu wydatków podejmowanych bezpoœrednio przez rz¹dfederalny, b¹dŸ te¿ w ramach „programu ubezpieczeniaspo³ecznego na rzecz ochrony socjalnej”. Takie elementy, jakwykazano to w przypadku zanalizowanych krajów, mog¹ wznacz¹cy sposób uzupe³niæ zró¿nicowany obraz udzia³uwydatków publicznych w regionalnym PKB.
1370525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:29Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
analogicznego oznaczenia zgodnie ze wspólnotowymi
przepisami).
W Grecji g³ównym instrumentem szczebla ogólno -
krajowego, s³u¿¹cym propagowaniu spójnoœci gospo -
darczej i spo³ecznej, jest Program Inwestycji Publicznych, z
którego finansowane s¹ du¿e przedsiêwziêcia infrastruktu -
ralne w dziedzinie transportu, edukacji, zdrowia, kultury i in -
nych sektorów o kluczowym znaczeniu dla gospodarki, napoziomie zarówno ca³ego kraju, jak i regionów. Wiêkszaczêœæ œrodków alokowanych w ramach programu przekazy -
wana jest za poœrednictwem III edycji Wspólnotowych RamWsparcia (CSF). Regiony uzyskuj¹ce najwiêksze kwotytransferów wspólnotowych w przeliczeniu na osobê napodstawie obecnego programu CSF (Dytiki Makedonia iVoreio Aigaio) otrzymuj¹ 5–6 razy wiêcej ni¿ region Attyka.Tak¿e w Irlandii proporcjonalnie wiêksze kwoty z bud¿etunarodowego przyznawane s¹ regionom: Border, Midlandsi West, w porównaniu z regionami Po³udniowym i Wschod -
nim, co pozwala na osi¹gniêcie poziomu finansowaniarównego wymogom programów funduszy strukturalnych.
Polityka rozwoju regionalnegow Pañstwach Cz³onkowskich
Polityka propagowania rozwoju gospodarczego prakty-kowana jest w Pañstwach Cz³onkowskich przez wszystkieszczeble w³adz, z wykorzystaniem rozmaitych œrodków, i zukierunkowaniem na zró¿nicowane cele. Nale¿¹ tu dlaprzyk³adu: wspomaganie technologii i innowacji; pomoc re -
strukturyzowanym sektorom przemys³u, napotykaj¹cymna okreœlone trudnoœci lub d³ugotrwa³y spadek koniunkturylub te¿ kurczenie siê rynku; wspieranie MSP, czy tworzeniezachêt do realizowania inwestycji wewnêtrznych. Niektórez tych kierunków dzia³añ sklasyfikowane s¹ wyraŸnie jako„pomoc pañstwowa”, a zatem podlegaj¹ ograniczeniomnatury prawnej nak³adanej przez EU w celu unikniêcianieuczciwej konkurencji. Powy¿sze jest rozstrzygane w cz.3 niniejszego raportu.
Inne œrodki nie bêd¹ce Ÿród³em bezpoœredniego finan -
sowego wsparcia dla poszczególnych firm nie podlegaj¹
tego rodzaju kontroli. Dotacje wyp³acane osobom lub or -
ganom publicznym, subsydia przeznaczenia ogólnego ipomoc œwiadczona przez jeden prywatny podmiot na rzeczinnego, s¹ wy³¹czone z zakresu tej definicji. Traktat po -
zwala dodatkowo na stosowanie pewnych form pomocy narzecz prywatnych podmiotów, zw³aszcza jeœli chodzi ous³ugi le¿¹ce w interesie ogó³u i pobudzanie rozwojuregionów kwalifikuj¹cych siê do tego rodzaju formywspomagania.
Podejœcie do kwestii rozwoju terytorialnego ró¿ni siê w za -
le¿noœci od Pañstwa Cz³onkowskiego, co po czêœci sta -
nowi odzwierciedlenie czynników instytucjonalnych, w
szczególnoœci stopnia decentralizacji odpowiedzialnoœciza rozwój gospodarczy, jak równie¿ zmieniaj¹cych siêpogl¹dów dotycz¹cych czynników stanowi¹cych o tym¿erozwoju.
Mimo i¿ decentralizacja i przekazywanie kompetencji na
ni¿sze szczeble by³a wspólnym tematem dyskutowanym wUnii, miêdzy poszczególnymi krajami zaznaczaj¹ siê za -
sadnicze ró¿nice co do zakresu autonomii przekazywanejni¿szym poziomom w³adz. W Austrii, Danii i Belgii, w sytua -
cji, gdy rz¹d centralny wykonuj e okreœlone f unkcje nadzo -
ruj¹ce, w³adze poziomu ni¿szego odpowiadaj¹ za planowa -
nie i finansowanie regionalnej polityki. W ten sposób wy -
datkowanie jest w g³ównej mierze powi¹zane z ogóln¹zdolnoœci¹ ka¿dego z samorz¹dów prowincjonalnych wzakresie finansowania, tak ¿e zmniejszanie ró¿nic wystê-puj¹cych miêdzy regionami (prowincjami, okrêgamiadministracyjnymi lub gminami) niekoniecznie stanowiwyznaczony centralnie cel.
W przeciwieñstwie do tego w Wielkiej Brytanii i Francji
sposób alokacji œrodków po wiêkszej czêœci okreœla siê napoziomie centralnym, chocia¿ wdra¿anie okreœlonej poli -
tyki stanowi w coraz wiêkszym stopniu zadanie gremiówregionalnych: agencji rozwoju regionalnego w Anglii orazorganom, którym przekazano stosowne kompetencje wSzkocji, Walii i Irlandii Pó³nocnej, oraz regionomfrancuskim.
Nie zawsze zachodzi dobra wzajemna zale¿noœæ miêdzy
oznaczeniami „terytoriów” wed³ug danego zainteresowa -
nego kraju i koncepcji unijnej, pod k¹tem wspomaganiarozwoju gospodarczego w wydaniu regionalnym i w innychjego formach. We Francji np. regiony faworyzowane w ra -
mach polityki wewnêtrznej kraju s¹ w du¿ym stopniu ró¿neod tych, które odnosz¹ korzyœci na podstawie politykiwspólnotowej; z kolei w Niemczech ta zale¿noœæ jest bliska.W Hiszpanii, podobnie jak w innych krajach kohezyjnychramy, w jakich zawieraj¹ siê fundusze strukturalne, s¹ wznacznym stopniu przyjête dla potrzeb polityki pañstwowej.Lecz w Wielkiej Brytanii i Holandii szczególnie obszarymiejskie s¹ wyznaczone na podstawie innych kryteriów ni¿te s³u¿¹ce realizacji wspólnotowej polityki.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
96
1380525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:29Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Ponadto w Holandii zagadnienia zwi¹zane z rozwojem regio -
nów rozwi¹zuje siê na podstawie postrzeganych potrzeb
kraju jako ca³oœci. Wydatki na cele polityki regionalnej jakotakiej s¹ w takim przypadku umiarkowane, przy czym na -
cisk k³adzie siê tu na ma³e obszary, na których wystêpuj¹szczególnego rodzaju problemy gospodarcze (g³ównie ob -
szary miejskie o wysokim stopniu bezrobocia).
Wspieranie rozwi¹zañ nowatorskich i nowych technologii
sta³o siê w ostatnich latach na wielu obszarach pier -
wszorzêdnym instrumentem. Region flamandzki w Belgiiszczególnie siê w tym wzglêdzie wyró¿ni³, podobnie zreszt¹jak landy austriackie; wysi³ki koncentrowano tam w corazwiêkszym stopniu na innowacjach, jako na œrodku s³u¿¹cympobudzaniu „endogennego” rozwoju regionalnego, wraz zfederaln¹ pomoc¹ na rzecz badañ i rozwoju. Czêstokroæstrategie takie s¹ w pierwszym rzêdzie ukierunkowane naMSP, obejmuj¹c poziome elementy polityki, takie jakpopieranie wspó³pracy instytutów badawczych i sektoraprzedsiêbiorstw — na niekorzyœæ bezpoœrednich dotacji.
Skupienie uwagi na tworzeniu miejsc pracy i przyci¹ganiu
du¿ych przedsiêwziêæ inwestycyjnych zaczê³o stanowiæcechê charakterystyczn¹ szeregu rejonów, w których bez-robocie jest wysokie. Dobry przyk³ad stanowi tutaj Walonia;z kolei Irlandia przez d³ugi czas intensywnie siê skupia³a nawykorzystywaniu bezpoœrednich inwestycji zagranicznychdo wspierania rozwoju gospodarczego.
Tworzenie grup stanowi pewien wyró¿nik polityki stosowa -
nej w wielu krajach. W austriackim Steiermark lokalny sa -
morz¹d dokona³ w roku 1996 naprawy swojej strategii re -
gionalnej, tworz¹c tak¹ grupow¹ sieæ ³¹cz¹c¹ ró¿ne ele -
menty przemys³u samochodowego, co okaza³o siê skutecz -
nym posuniêciem. Region Górnej Austrii pod¹¿y³ za tym
przyk³adem, opracowuj¹c ca³oœciow¹ strategiê lokaln¹ zelementem przyrostowego zwiêkszania kwot dotacji natechnologie i tworzenie podobnych struktur o charakterzesieciowym.
W Szwecji z kolei polityka rz¹dowa uleg³a w ostatnim
okresie przesuniêciu ku wspieraniu rozwoju biegunówwzrostu i skupisk w ró¿nych regionach, przy czym wcze -
œniej skupia³a siê ona wokó³ utrzymywania wysokiego po -
ziomu aktywnoœci sektora publicznego w pó³nocnych,s³abo zaludnionych regionach, co mia³o s³u¿yæ zwalczaniumigracji na zewn¹trz.
Natomiast we W³oszech polityka terytorialna zosta³a
ostatnio poddana znacz¹cym reformom. Politykê t¹administruje i finansuje rz¹d centralny, przy czym obecnieskupia siê ona zasadniczo na budowaniu potencja³u po -
przez inwestycje o charakterze publicznym — zamiast do -
starczania motywacji firmom, jak to siê dzia³o wprzesz³oœci. Chocia¿ zachêty kierowane w regionach ku fir -
mom w dalszym ci¹gu w nieproporcjonalnie du¿ym zakre -
sie ukierunkowane s¹ ku po³udniu, programy inwestycji pu -
blicznych czêstokroæ sprzyjaj¹ regionom z pó³nocy, po -
woduj¹c powstawanie potencjalnych konfliktów miêdzy po -
lityk¹ krajow¹ a unijn¹ polityk¹ spójnoœci.
Zagraniczne inwestycje bezpoœrednie
Polityka zmierzaj¹ca do przyci¹gania zagranicznych in -
westycji bezpoœrednich stanowi zazwyczaj istotny elementstrategii rozwoju regionalnego. Znacz¹cym elementemwsparcia regionalnego jest w³aœnie zwiêkszenie atrakcyj -
noœci regionów problemowych z punktu widzenia inwesto -
rów zagranicznych. Inwestycje bezpoœrednie s¹ dla re -
gionów nie tylko Ÿród³em dochodów i miejsc pracy, lecz wwielu przypadkach stanowi¹ równie¿ mechanizmprzekazywania technologii i wiedzy know-how. Za spraw¹efektu rozprzestrzeniania siê mo¿e to potencjalniewywrzeæ znacz¹cy wp³yw na wydajnoœæ i konkurencyjnoœæprzedsiêbiorstw dzia³aj¹cych na miejscu, w danym regio-nie. Znacz¹ca czêœæ zagranicznych inwestycji bezpoœre-dnich przybiera zatem postaæ inwestowania w regionieprzez miêdzynarodowe koncerny albo poprzez zakupienieistniej¹cej firmy i jej zak³adów produkcyjnych, albo te¿ zaspraw¹ za³o¿enia nowych zak³adów. Niezale¿nie od spo -
sobu koncerny miêdzynarodowe, szczególnie inwestuj¹cw regiony mniej rozwiniête, przywo¿¹ ze sob¹ najnowszetechniki produkcji i metody pracy.
Mimo ¿e korzyœci zwi¹zane z zagranicznymi bezpoœrednimi
inwestycjami s¹ przewa¿nie najwiêksze w regionach naj -
mniej faworyzowanych, stosunkowe korzyœci p³yn¹ce dlamiêdzynarodowych koncernów z inwestowania w tego ro -
dzaju regionach nie zawsze s¹ dostatecznie wysokie, abyprzyci¹gn¹æ je do ulokowania tam swojej dzia³alnoœci. Jeœlichodzi o sam koncern, wiele zale¿y w tym wzglêdzie od pod -
stawowej przyczyny dokonania inwestycji — czy idzie tu ozaopatrywanie rynku lokalnego lub regionalnego, jakkolwiekszeroko zosta³by on zdefiniowany (czy jest ograniczony dojakiegoœ ma³ego obszaru, czy te¿ obszaru ca³ej UE, by przy -
wo³aæ przeciwne ekstremum), czy te¿ o wykorzystanieszczególnego rodzaju czynników produkcyjnych, jakie oferuje
dany rejon, takich jak niskie koszty pracy, szczególnegorodzaju umiejêtnoœci b¹dŸ te¿ okreœlone zasoby naturalne.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
97
1390525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:29Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
O ile przyczyna inwestowania wi¹¿e siê z zaopatrywaniem
wzglêdnie du¿ego rynku w rozumieniu geograficznym,koncern miêdzynarodowy móg³by byæ otwarty na mo¿li -
woœæ przekonania go, w jakim mianowicie miejscu w danymkraju lub wiêkszym regionie geograficznym zdecydowa³byo zlokalizowaniu miejsca prowadzenia swej dzia³alnoœci. Wtakiej sytuacji w³adze danego kraju nie mia³yby wielkichtrudnoœci w przekonaniu przedstawicieli koncernu do usy -
tuowania siê w regionie mniej preferowanym. Jeœli jednakanalogiczny powód ³¹czy siê z jakimœ konkretnym elemen -
tem przyci¹gaj¹cym lokalizacje w danym miejscu, toczêsto przekonanie odpowiedniego koncernu miêdzyna -
rodowego, aby zainstalowa³ siê gdzie indziej, mo¿e siêokazaæ bardzo trudnym zadaniem, je¿eli dane miejscewy³amuje siê z ca³oœciowej polityki rozwoju regionalnego.W takim przypadku rodzi siê ewentualne ryzyko odstrê -
czenia takiego koncernu od dokonania jakichkolwiek in -
westycji na terenie danego kraju. Szczególnym dylematemdla rz¹dów w krajach kohezyjnych, a w wiêkszym jeszczestopniu — dla krajów kandyduj¹cych jest, gdzie wystêpujepotencjalny kompromis miêdzy pragnieniem, aby inwe -
stycje kierowa³y siê ku regionom mniej rozwiniêtym, abydaæ im bodziec i pomóc w dopasowaniu do poziomu innychregionów, a okolicznoœci¹, ¿e inwestycje w naturalnysposób przyci¹gane s¹ ku regionom wykazuj¹cym siênajwiêksz¹ dynamik¹.
Chocia¿ dane dotycz¹ce regionalnego umiejscowienia
wewnêtrznych inwestycji, kierowanych ku obszarowi UE,nie s¹ kompletne, wskazuj¹ one jednak, ¿e nap³yw zagran -
icznych inwestycji bezpoœrednich przejawia tendencjê dokierowania siê w nieproporcjonalnie du¿ym stopniu ku re -
gionom silniejszym, zarówno w obrêbie poszczególnychkrajów, jak i na terenie ca³ej Unii. Pe -
wien niejako wyj¹tek stanowi tu Irlan -
dia, której uda³o siê przyci¹gn¹æ nap³ywinwestycji na du¿¹ skalê przez ca³¹dekadê lat 90-tych, pomimo wzglêdnieniskiego poziomu PKB na miesz -
kañca, wystêpuj¹cego w tym krajuprzynajmniej w pocz¹tkowym okresie,choæ i w tym wypadku nap³ywaj¹ce in -
westycje by³y w nieproporcjonalniedu¿ych iloœciach kierowane kuwschodniej czêœci kraju — w stronêDublina i jego okolicznych terenów. Pozwiêkszeniu siê swojego PKB Irlandiapozosta³a jednym z g³ównych kie -
runków nap³ywu inwestycji.W okresie trzylecia: 1999–2001 bezpoœrednie inwestycjezagraniczne w EU-15 osi¹gnê³y œredni¹ wartoœæ wy -
nosz¹c¹ w przybli¿eniu 7% PKB, jeœli wliczyæ w to œrodkiwp³ywaj¹ce z innych czêœci UE (lub: 2% PKB — z wy³¹cze -
niem tego ostatniego elementu). Jednak¿e w Irlandii wokresie tych¿e trzech lat kwota wewnêtrznych inwestycjiosi¹gnê³a œredni¹ wielkoœæ 20% PKB (wykres 2.6). Kolejnenajwy¿sze poziomy inwestycji zagranicznych bezpoœre -
dnich, wynosz¹ce ponad 13% PKB, odnotowano w Danii,Holandii i Szwecji, przy czym w pierwszych dwóch z tychkrajów poziom PKB na mieszkañca by³ odpowiednio trzeci iczwarty co do wielkoœci w ca³ej Unii — poza Irlandi¹ i Luk -
semburgiem, które wraz z Belgi¹ równie¿ osi¹gnê³y po -
ziom inwestycji omawianego typu znacznie przekraczaj¹cyunijn¹ œredni¹ w relacji do PKB.
W krajach kohezyjnych — poza Irlandi¹ — bezpoœrednie in -
westycje zagraniczne osi¹gnê³y poziom znacznie ni¿szy —
tj. œrednio niewiele ponad 4% PKB w przypadku Portugalii wrzeczonym okresie, przy zaledwie 1,5% PKB w przypadkuHiszpanii i tylko 1% PKB w przypadku Grecji, co stanowi³o,obok przypadku W³och, najni¿szy poziom w ca³ej Unii.
Jeœli chodzi o wszystkie te kraje, to podobnie jak na obsza-
rze ca³ej Unii dostêpne oznaki i dowody wskazuj¹, ¿e inwe-stycje wewnêtrzne kierowane by³y w sposób nieproporcjo-nalny ku regionom bardziej zamo¿nym, podczas gdy doregionów zapóŸnionych wêdrowa³y inwestycje stosunkowoniewielkie. I chocia¿ dane dla regionów nie s¹ idealne, jako¿e wp³ywaj¹ce œrodki czêstokroæ klasyfikuje siê wed³ug re -
gionu, w którym zlokalizowana jest g³ówna siedziba danejspó³ki — nie zaœ miejsca, do którego w istocie rzeczy tra -
fiaj¹ inwestycje, to jednak wystêpuj¹ce dowody s¹
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
98 
0510152025
IEMT DK NL SE CZ SK
BE/LUEEUE15UK CY BG DEFIPL LVPTHU LTRO FRAT SIES ITEL0510152025 % PKB2.6 Wpływy z bezpo średnich inwestycji zagranicznych (FDI) 
do pa ństw członkowskich i krajów akcesyjnych, średnia 
1999-2001
BE/LU:  dane podano za rok 1998, Dk dae s ą za 1999-2000, E: dane s ą za lata 1998-1999, 
HU i SK - dane s ą za lata 2000-2001, RO; dane s ą za lata 1997-1999 
Źródło: Eurostat, statystyka bilansu platniczego
1400525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:29Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
uderzaj¹ce. I tak w Niemczech inwestycje skupi³y siê na
ograniczonej liczbie landów, przy czym na Nadreniê-West -
faliê, Hesjê i Badeniê-Wirtembergiê przypad³o w latach1998–2000 ³¹cznie 71% ca³oœci œrodków wp³ywaj¹cych ztytu³u wewnêtrznych bezpoœrednich inwestycji zagran -
icznych, tymczasem kolejne 17% sta³o siê udzia³em Ba -
warii i Hamburga (tabela A2.8). W odró¿nieniu od tego — zpiêcioma regionami Celu 1, zlokalizowanymi na wschodziekraju, wi¹za³o siê zaledwie niewiele ponad 2% ca³oœci œrod -
ków wp³ywaj¹cych z tytu³u inwestycji, na te obszary przy -
padaj¹cych.
Z kolei w przypadku Hiszpanii ok. 70% wp³ywów zwi¹za -
nych z bezpoœrednimi inwestycjami zagranicznymi do -
konanymi w latach 1999–2001 skierowano ku rejonowi
Madrytu; tymczasem kolejne 14% przeznaczono dla Ka -
talonii, podczas gdy regiony Celu 1 z³o¿y³y siê na kwotêwynosz¹c¹ znacznie poni¿ej 10% inwestycji na nie prze -
znaczonych (przy czym w ogóle w rejonach poza Wa -
lencj¹ i W-mi Kanaryjskimi poziom ten by³ bardzo niski).Podobnie we W³oszech, gdzie dane odnosz¹ siê nie tyledo kwot wp³ywaj¹cych z tytu³u zagranicznych inwestycjibezpoœrednich, ile do sytuacji w zakresie zatrudnienia wprzedsiêbiorstwach stanowi¹cych obc¹ w³asnoœæ, kon-cerny miêdzynarodowe skupione s¹ na pó³nocy kraju,przy czym mniej ni¿ 4% stanu zatrudnienia w firmach sta-nowi¹cych obc¹ w³asnoœæ skupia³o siê w roku 2000 wpo³udniowych regionach Celu 1.
Zagraniczne inwestycje bezpoœrednie
w krajach wstêpuj¹cych do Unii
Tendencja w znacznej mierze identyczna jak w UE wi -
doczna jest w krajach akcesyjnych, co dotyczy przynajmn -
iej regionów zlokalizowanych w obrêbie tych krajów, cho -
cia¿ rozk³ad inwestycji wœród poszczególnych krajów ró¿ni
siê w znaczniejszym stopniu w odniesieniu do poziomuPKB na mieszkañca ni¿ w przypadku Unii, mimo oznakmog¹cych powodowaæ powstanie wra¿enia, ¿e jest prze -
ciwnie. Zgodnie z najnowszymi danymi niemal 70%wp³ywów inwestycyjnych kierowanych do tych krajów przy -
bywa do zaledwie trzech z nich: Polski, która sama w sobiesk³ada siê na 35% ca³kowitej kwoty, Czech i Wêgier (tabelaA2.9). (Podana liczba 70% zawiera w sobie wielkoœæ sza -
cunkow¹ dla Rumunii, dla którego to kraju brak jest danychza okres pocz¹wszy od roku 1999.)
W odniesieniu do PKB, ta uwidaczniaj¹ca siê, pozorna
koncentracja nie jest ju¿ w tej chwili tak oczywista. Dla -
tego te¿ w Polsce poziom zagranicznych inwestycjibezpoœrednich zamkn¹³ siê œredni¹ wielkoœci¹ 4,5%PKB w okresie trzech lat 1999–2001, na Wêgrzech zaœodpowiednia wartoœæ wynios³a niewiele powy¿ej 4%, tojest mniej ni¿ w wiêkszoœci pozosta³ych krajów. Chocia¿w Czechach poziom tych inwestycji okaza³ siê wiêkszyni¿ gdziekolwiek indziej w odniesieniu do PKB (wy -
nosz¹c ponad 9%) w przypadku Malty (16%) — by³ onrównie¿ relatywnie wysoki w krajach takich jak Estoniaczy Bu³garia, charakteryzuj¹cych siê wzglêdnie niskimipoziomami PKB na mieszkañca — nawet bior¹c poduwagê teren odnoœnego do nich regionu. Równoczeœnieomawiany poziom by³ wzglêdnie niski w S³owenii, gdziewartoœæ PKB na mieszkañca jest sk¹din¹d relatywniewysoka.
Jeœli jednak chodzi o wszystkie kraje, jakie mamy tutaj na
uwadze, dostêpne dane wskazuj¹ na wystêpowaniewzglêdnie wysokiego poziomu koncentracji zagrani -
cznych inwestycji bezpoœrednich w stolicach pañstw i wich okolicach, jak dzieje siê to w krajach kohezyjnych.Dlatego te¿ na Wêgrzech ponad 2/3 inwestycji wewnê -
trznych w roku 2001 skierowano do regionu, w którymusytuowany jest Budapeszt; w Czechach 60% ukie-runkowano w tym¿e roku w stronê Pragi i jej okolicznegoregionu (Støedni Èechy), na S³owacji zaœ oko³o 63%skierowano do Bratys³awy (tabela 2.10). Z drugiej strony,w Polsce, jako kraju, w którym wystêpuje szereg du¿ychmiast oprócz Warszawy, nap³yw zagranicznych inwe-stycji bezpoœrednich przybiera mniej skoncentrowan¹postaæ. Jednak region stolicy (woj. mazowieckie) z³o¿y³siê na oko³o czwart¹ czêœæ ca³kowitej wartoœcinap³ywaj¹cych inwestycji (w 1998 r.), zaœ z dwoma in -
nymi regionami — woj. ³ódzkim i wielkopolskim, w któ -
rych wystêpuj¹ du¿e miasta (odpowiednio — £ódŸ iPoznañ), wi¹za³a siê kolejna æwieræ wielkoœci, o którejmowa.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
99
1410525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:30Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
1001 Winniœmy tu jednak zauwa¿yæ, ¿e w krajach po³udniowych zapewnienie minimalnego poziomu dochodów jest zazwyczaj zadaniem
czynników regionalnych, przy czym dostêp do takiej mo¿liwoœci ró¿ni siê w zale¿noœci od regionu.
2 Ponadto liczby dla W³och odnosz¹ siê do mniejszych regionów sklasyfikowanych wg NUTS I, tak jak w W. Brytanii, co samo w sobie
wi¹za³oby siê bardziej z powiêkszeniem ni¿ pomniejszeniem wystêpuj¹cej ró¿nicy.
3 W przeciwieñstwie do W³och nie wystêpuje jakaœ systematyczna tendencja wskazuj¹ca, aby wzglêdna liczba osób w wieku powy¿ej
emerytalnego mia³a byæ wiêksza w regionach zamo¿niejszych ni¿ w tych mniej zamo¿nych, lub te¿ zgo³a na odwrót.
4 Powy¿sze nie uwzglêdnia, rzecz jasna, korzyœci, jakie mog³yby wyp³ywaæ z lokalnego na³o¿enia podatków na okolicznoœæ
zapewnienia œrodków na miejscowe inwestycje, w kategoriach stworzenia zachêty do zwiêkszonej odpowiedzialnoœci fiskalnej i
skuteczniejszego „rozmieszczenia” wydatkowanych kwot.
5 W praktyce sk³adki na cele socjalne w krajach, w których pu³ap maksymalnej kwoty nale¿nej jest sta³y, przybieraj¹ postaæ regresywn¹
powy¿ej poziomu odnoœnych zarobków, które to zjawisko zazwyczaj rekompensuje progresywny harmonogram stawek podatkudochodowego.
6 Równoczeœnie wypada zauwa¿yæ, ¿e szeroko wystêpuj¹ca tendencja odchodzenia od opodatkowania naliczanego od dochodu ku
podatkom zale¿nym od kwot wydatkowanych wywiera ogólny skutek w postaci zmniejszania progresywnego charkateru systemupodatkowego jako ca³oœci.
7 W bliskiej przysz³oœci system wystêpuj¹cy w Danii ma siê zmieniæ, z uwzglêdnieniem elementu mo¿liwie du¿ych zmian zarówno co
do struktury sektora publicznego, jak i podzia³u obowi¹zków na ró¿nych poziomach instytucji rz¹dz¹cych (w³adz).
1420525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:30Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Za³¹cznik statystyczny do cz. 2
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej101
1430525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:30Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
102
A2.1 Wydatki publiczne wg kat egorii ekonomicznych, 1995 i 2002
% PKB
Towary i us³ugi z czego:
zatrudnienie
ca³kowiteŒwiadczenia
socjalneOdsetki od
zad³u¿eniaInne transfery oraz
dop³atyGDFC* Kwota nak³adów
ogó³emCa³kowity dochód
pañstwowyBilans bud¿etowy
1995 2002 1995 2002 1995 2002 1995 2002 1995 2002 1995 2002 1995 2002 1995 2002 1995** 2002
UE15 20,7 20,6 11,1 10,4 17,2 16,4 5,4 3,4 6,7 4,2 2,6 2,2 51,3 47,4 46,1 45,5 -5,2 -1,9
BE 21,4 22,3 11,9 12,0 16,6 16,1 9,3 6,1 4,6 4,7 1,8 1,6 52,8 50,3 48,5 50,4 -4,3 0,1
DK 25,8 26,3 17,3 17,6 20,4 17,5 6,4 3,7 5,2 5,2 1,8 1,8 60,3 55,5 58,0 57,4 -2,3 1,9
DE 19,8 19,2 9,0 7,9 18,1 19,4 3,7 3,1 11,5 4,8 2,3 1,6 49,6 46,3 46,1 45,0 -3,5 -1,3
EL 15,3 15,8 11,3 11,9 15,1 16,4 11,7 5,5 3,4 3,4 3,2 3,8 49,4 46,9 39,3 45,6 -10,1 -1,3
ES 18,1 17,6 11,3 10,3 13,9 12,5 5,2 2,8 4,4 3,9 3,7 3,4 45,0 39,8 38,4 39,9 -6,6 0,1
FR 23,9 23,9 13,7 13,7 18,5 18,1 3,6 3,1 4,4 4,0 3,3 3,1 55,1 53,5 49,6 50,3 -5,5 -3,2
IE 16,4 15,1 10,2 8,3 11,8 8,3 5,4 1,4 4,7 3,9 2,3 4,4 41,5 33,3 39,4 33,1 -2,1 -0,2
IT 17,9 18,8 11,2 10,7 16,7 17,1 11,5 5,8 4,9 3,8 2,1 1,8 53,4 47,7 45,8 45,2 -7,6 -2,5
LU 18,4 18,1 9,7 8,6 16,5 15,7 0,4 0,3 6,4 6,2 4,6 4,7 45,5 44,4 47,6 46,8 2,1 2,4
NL 24,0 24,5 10,8 10,5 15,3 11,8 5,9 3,1 8,1 3,8 3,0 3,3 51,4 47,5 47,3 45,9 -4,1 -1,6
AT 20,4 18,6 12,6 9,7 19,5 18,6 4,4 3,6 7,6 8,3 3,1 1,3 57,3 51,7 52,0 51,3 -5,3 -0,4
PT 18,6 21,1 13,6 15,4 11,8 13,0 6,3 3,0 4,4 5,4 3,7 3,4 45,0 46,1 39,6 43,3 -5,4 -2,8
FI 22,8 21,7 15,2 13,5 22,1 16,8 4,0 2,2 5,2 4,0 2,8 2,9 59,6 50,0 55,7 54,2 -3,9 4,2
SE 27,3 28,0 16,7 16,3 20,6 17,6 6,6 3,2 6,4 3,9 4,0 3,2 67,7 58,5 60,3 59,5 -7,4 1,0
UK 19,6 20,0 8,3 7,6 15,4 13,5 3,7 2,1 3,8 3,8 2,0 1,3 44,6 40,7 38,9 39,4 -5,7 -1,3
* GDFC = tworzenie siê „sta³ej kwoty kapita³u krajowego brutto”
** DE: nie obejumje d³ugów zwi¹zanych ze zjednoczeniem oraz nabywania maj¹t ku przez rz¹d federalny (Treuhand, wschodnie przedsiêbiorstwa mieszkaniowe i Deutsche Kreditb-
ank), wynosz¹cych 116,3 mld euro;
NL: nie obejmuje sumny netto równej 14,9 mld euro na nak³ady nadzwyczajne.
/Char8Fród³o: Eurostat, zestawienie sektora rz¹dowego
1440525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:30Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
103A2.2 Wydatki publiczne na emerytury i œwiadczenia dla bezrobotnych, 1995 i 2000
% ca³kowitych wydatków na œwiadczenia socjalne
Emerytury* Œwiadczenia dla bezrobotnych
1995 2000 zmiana punktów
procentowych1995 2000 zmiana punktów
procentowych
UE15 44,8 46,4 1,6 8,4 6,3 -2,1
BE 43,1 43,8 0,7 13,0 11,9 -1,1
DK 37,7 38,1 0,4 14,8 10,5 -4,2
DE 42,7 42,2 -0,4 9,0 8,4 -0,6
EL 52,1 49,4 -2,7 4,5 6,2 1,6
ES 43,9 46,3 2,4 16,5 12,2 -4,3
FR 43,5 44,1 0,5 7,9 6,9 -1,0
IE 26,5 25,4 -1,1 15,3 9,7 -5,7
IT 63,4 63,4 0,0 3,0 1,7 -1,4
LU 45,1 40,0 -5,1 3,1 3,3 0,2
NL 38,0 42,4 4,4 9,9 5,1 -4,8
AT 48,4 48,3 -0,1 5,6 4,7 -0,9
PT 41,7 45,6 3,9 5,4 3,8 -1,6
FI 32,8 35,8 3,0 14,4 10,4 -3,9
SE 37,5 39,1 1,6 10,9 6,5 -4,4
UK 43,1 47,7 4,5 5,6 3,2 -2,4
* Emerytury ³¹cznie ze œwiadczeniami
Uwaga: z wyj¹tkiem DK, IE, LU , AT - wszystkie dane maj¹ charakter prowizoryczny b¹dŸ przybli¿ony/Char8Fród³o: Eurostat, ESSPROS
1450525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:30Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
104
A2.3 Wydatki publiczne wg funkcji, 1995 i 2001
% PKB
Ogó³em Us³ugi ogólne Œrodowisko Zdrow ie Edukacja Ochrona socjalna Inne
1995 2001 1995 2001 1995 2001 1995 2001 1995 2001 1995 2001 1995 2001
UE15 52,9 46,9 8,2 6,8 0,8 0,7 6,2 6,3 5 ,2 5,0 20,0 18,8 12,5 9,3
BE 52,8 49,5 12,1 10,2 0,7 0,8 6,2 6,6 6 ,4 6,2 18,6 17,2 8,8 8,5
DK 60,3 55,3 10,8 8,6 0,0 : 5,1 5,4 7,7 8,3 26,8 24,0 9,6 9,0
DE 56,1 48,3 6,7 6,3 1,0 0,6 6,4 6,4 4 ,5 4,2 21,3 21,8 16,2 9,0
EL 51,0 47,8 16,8 10,9 0,5 0,6 3,4 3,7 3 ,3 3,1 18,3 19,4 8,7 10,1
ES : 39,4 : 5,5 : 0,9 : 5,3 : 4,3 : 13,4 : 10,0
FR 55,1 52,5 6,3 6,4 1,1 1,3 7,9 7,9 6 ,3 6,0 21,5 20,4 12,0 10,5
IE 41,5 33,9 7,3 3,8 0,0 : 6,2 6,3 5,1 4,3 13,6 9,5 9,1 10,1
IT 53,4 48,5 14,1 9,6 0,7 0,9 5,5 6,4 4,9 5,0 18,7 17,8 9,5 8,8
LU 45,5 39,1 4,6 4,7 1,5 1,3 5,6 4,9 5 ,0 4,7 19,2 17,1 9,6 6,4
NL 56,4 46,6 10,0 8,2 0,8 0,7 3,9 4,1 5,1 4,8 20,7 17,5 15,9 11,3
AT 57,3 51,8 9,3 8,5 1,4 0,4 7,6 6,1 6 ,5 5,7 22,6 21,5 9,9 9,6
PT 45,0 46,2 8,7 6,7 0,4 0,7 5,3 6,8 6 ,5 7,0 12,5 13,6 11,6 11,4
FI 59,6 49,1 7,0 6,4 0,3 0,3 6,2 6,0 7 ,3 6,5 26,0 20,6 12,8 9,3
SE 67,7 57,1 11,9 8,8 0,2 0,3 6,4 6,8 7,1 7,3 27,2 23,8 14,9 10,1
UK 43,5 39,2 5,7 4,3 0,3 0,5 5,6 6,1 4 ,5 4,6 17,3 16,0 10,1 7,7
Uwaga: brak dostêpnych danych dla Hiszpanii za r. 1995; UE-15 zawiera wartoœæ szacunkow¹ dla ES
/Char8Fród³o: Eurostat, zestawienie sektora rz¹dowego
1460525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:30Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
105A2.4 Wydatki publiczne wg regionów w Wielkiej Brytanii, 2000-01*
North N West Yorks E Mids W Mids S West East London S East England Scotland Wales N Irland UK
Wydatki na mieszkañca (w euro)
Bezpieczeñstwo socjalne 3472 3212 2891 2706 2870 2732 2502 2712 2384 2781 3150 3303 3408 2856
Edukacja 1218 1225 1216 1149 1217 1112 1148 1270 1097 1183 1523 1203 1695 1227
Zdrowie 1953 1950 1866 1682 1762 1781 1672 2293 1695 1861 2210 2138 2105 1911
Drogi i transport 281 210 193 232 208 245 262 314 240 243 304 248 222 248
Œrodowisko 324 299 253 232 235 225 196 284 214 249 328 424 272 265
Inne 1157 1117 1233 1028 1054 1013 1049 1524 944 1130 1606 1383 2837 1232
Ogó³em 8406 8012 7653 7028 7346 7108 6829 8397 6575 7446 9120 8698 10539 7740
% regionalnego PKB
Bezpieczeñstwo socjalne 17,2 14,1 12,6 11,1 12,0 11,5 9,2 7,1 8,3 10,4 12,4 15,7 16,8 10,9
Edukacja 6,0 5,4 5,3 4,7 5,1 4,7 4,2 3,3 3,8 4,4 6,0 5,7 8,4 4,7
Zdrowie 9,7 8,6 8,1 6,9 7,4 7,5 6,2 6,0 5,9 7,0 8,7 10,2 10,4 7,3
Drogi i transport 1,4 0,9 0,8 0,9 0,9 1,0 1,0 0,8 0,8 0,9 1,2 1,2 1,1 0,9
Œrodowisko 1,6 1,3 1,1 0,9 1,0 0,9 0,7 0,7 0,7 0,9 1,3 2,0 1,3 1,0
Inne 5,7 4,9 5,4 4,2 4,4 4,3 3,9 4,0 3,3 4,2 6,3 6,6 14,0 4,7
Ogó³em 41,6 35,3 33,3 28,7 30,6 30,0 25,2 21,9 22,8 27,9 36,0 41,3 52,1 29,6
PKB na mieszkañca (w tys. euro) 20,2 22,7 23,0 24,5 24,0 23,7 27,1 38,3 28,8 26,7 25,3 21,0 20,2 26,1
* rok finansowy 2000-2001
/Char8Fród³o: wyliczenia DG REGIO na podstawie Analiz y Statystycznej Wydatków Publicznych (PESA) 2002-03 i Eurostatu, zestawienie regionalne
1470525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:30Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
106
A2.5 Wwydatki) publiczne wg regionów we W³oszech, 2000
Piemonte Valle
d’AostaLom-
bardiaTrentino
Alto
AdigeVeneto Friuli
Venezia
GiuliaLiguria Emilia
RomagnaToscana Umbria Marche Lazio Abruzzo Molise Campania Puglia Basilicata Calabria Sicilia Sardegna W³ochy
Wydatki na mieszkañca (w euro)
Bezpieczeñstwo
socjalne4302 4413 4070 3265 3530 4678 4976 4546 4216 4327 4009 4550 3601 3420 2713 3054 3200 3100 2920 3276 3769
Edukacja 743 1103 725 1455 730 1009 933 804 939 920 777 1321 802 784 805 751 803 766 743 888 848
Zdrowie 1553 2224 1947 2121 1531 1680 1556 1742 1623 1785 1517 1586 1190 1395 1375 1359 1426 1354 1426 1548 1589
Drogi i transport 558 1056 377 720 399 591 801 414 503 610 423 774 470 631 414 404 538 560 408 469 489
Œrodowisko 267 631 258 526 207 301 340 229 312 529 294 287 266 376 254 221 302 244 256 436 275
Inne 4646 7964 6922 6766 3998 5564 5391 4705 4198 4302 4028 7341 3581 3489 3119 3278 4271 3243 3635 5125 4827
Ogó³em 12070 17391 14299 14854 10395 13823 13997 12440 11791 12473 11049 15858 9910 10096 8680 9067 10540 9267 9389 11742 11797
% regionalnego PKB
Bezpieczeñstwosocjalne18,2 18,1 15,2 12,1 14,9 20,7 23,4 17, 7 18,8 21,7 19,8 20,3 21,8 22,0 21,0 23,0 22,1 25,4 22,7 22,0 18,7
Edukacja 3,1 4,5 2,7 5,4 3,1 4,5 4,4 3,1 4,2 4,6 3,8 5,9 4,8 5,1 6,2 5,7 5,6 6,3 5,8 6,0 4,2
Zdrowie 6,6 9,1 7,3 7,8 6,5 7,4 7,3 6,8 7,2 8,9 7,5 7,1 7,2 9,0 10,7 10,3 9,9 11,1 11,1 10,4 7,9
Drogi i transport 2,4 4,3 1,4 2,7 1,7 2,6 3,8 1,6 2,2 3,1 2,1 3,4 2,8 4,1 3,2 3,0 3,7 4,6 3,2 3,2 2,4
Œrodowisko 1,1 2,6 1,0 1,9 0,9 1,3 1,6 0,9 1,4 2,6 1,5 1,3 1,6 2,4 2,0 1,7 2,1 2,0 2,0 2,9 1,4
Inne 19,7 32,7 25,9 25,0 16,9 24,6 25,4 18, 3 18,7 21,5 19,9 32,7 21,6 22,5 24,2 24,7 29,5 26,5 28,2 34,5 23,9
Ogó³em 51,1 71,4 53,5 54,8 44,0 61,2 65,8 48, 5 52,4 62,5 54,5 70,7 59,9 65,1 67,3 68,4 72,9 75,8 72,8 79,0 58,4
PKB na mieszkañca
(w tys. euro)23,6 24,4 26,7 27,1 23,6 22,6 21,3 25, 7 22,5 20,0 20,3 22,4 16,5 15,5 12,9 13,3 14,5 12,2 12,9 14,9 20,2
Uwaga: Wydatki publiczne obejmuj¹ wydatki dokonane przez spólki publiczne a t ak¿e przez Rz¹d Generalny, liczb y pogrubione odnosz¹ siê do regionów C elu 1
¯ród³o:obliczenia DG REGIO na podstawie MEF-DPS (2002) , bazy danych TPA i Eurostatu, zestawienie regionalne
1480525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:30Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
107A2.6 Wydatki publiczne wg regionów w Hiszpanii œrednia za okres lat 1992-1999
Galicia Astu-
riasCanta-
briaPais
VascoNavarra La Rioja Aragón Madrid Castilla
yL e ó nCastilla-
la
ManchaExtre-
maduraCata-
luñaValen-
ciaIlles
BalearsAnda-
lucíaMurcia Ceuta y
MelillaCana-
riasHisz-
pania
Wydatki na mieszkañca (w euro)
Ochrona zdrowia, us³ugi
socjalne, podstawowe
finansowanie terytorialne1637 1703 1695 2298 2221 1635 1741 1545 1755 1656 1816 1546 1458 1365 1592 1560 1499 1850 1648
Infrastruktura 172 272 323 183 189 144 267 158 232 287 247 133 187 220 209 240 358 201 196
Prawo i porz¹dek,mieszkalnictwo, pokój187 218 207 358 303 332 278 314 286 242 235 250 193 249 204 171 489 244 246
UE + inna pomocregionalna95 442 48 51 60 36 53 9 95 88 204 24 46 16 164 52 67 611 105
Ogó³em 2091 2635 2274 2890 2773 2147 2339 2026 2367 2273 2502 1953 1883 1850 2169 2024 2413 2907 2195
% regionalnego PKB
Ochrona zdrowia, us³ugi
socjalne, podstawowe
finansowanie terytorialne17,0 15,8 14,8 15,8 14,6 11,8 13,1 9,8 15,6 16,5 22,7 10,4 12,5 9,0 17,7 15,0 14,6 15,8 13,6
Infrastruktura 1,8 2,5 2,8 1,3 1,2 1,0 2,0 1,0 2,1 2,9 3,1 0,9 1,6 1,4 2,3 2,3 3,5 1,7 1,6
Prawo i porz¹dek,mieszkalnictwo, pokój1,9 2,0 1,8 2,5 2,0 2,4 2,1 2,0 2,5 2,4 2,9 1,7 1,7 1,6 2,3 1,6 4,7 2,1 2,0
UE + inna pomocregionalna1,0 4,1 0,4 0,4 0,4 0,3 0,4 0,1 0,8 0,9 2,5 0,2 0,4 0,1 1,8 0,5 0,7 5,2 0,9
Ogó³em 21,7 24,4 19,8 19,9 18,2 15,5 17,6 12,8 21,0 22,6 31,2 13,2 16,1 12,2 24,1 19,4 23,4 24,8 18,1
PKB na mieszkañca(w tys. euro)14,6 16,0 18,1 22,9 23,8 20,6 19,9 24,9 17,2 15,1 12,0 22,5 17,9 22,2 13,8 15,5 15,4 17,5 18,6
Uwaga: liczby pogrubione odnosz¹ siê do regionów Celu 1
/Char8Fród³o: obliczenia DG REGIO na podstawie Intervención General de la Ad ministración del Estado (IGAE) i Eurostatu, zestawienie regionalne
1490525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:30Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
108A2.7 Przychody z podatków i sk³adek socjalnych wg poziomu rz¹dowego, 1995 i 2001
% ca³oœci przychodów
Rz¹d centralny Bezpieczeñstwo socjalne Zarz¹d regionalny i lokalny
1995 2001 1995 2001 1995 2001
UE15 49 52 36 34 15 15
BE 60 60 34 33 7 7
DK 66 62 3 4 31 34
DE 30 29 43 42 27 28
EL 66 67 33 32 1 1
ES 51 48 36 36 13 16
FR 43 42 46 48 10 9
IE 83 84 15 14 3 2
IT 60 56 32 29 8 15
LU 67 67 27 27 6 6
NL 57 61 40 36 3 4
AT 45 49 35 32 20 19
PT 64 63 31 31 5 6
FI 46 51 32 27 22 22
SE 43 43 27 27 30 29
UK 79 79 17 17 4 4
Uwaga: Dane dla Portugalii za r. 2001 odnosz¹ siê do r. 2000. Rz¹d centralny obejmuje podatki UE.
/Char8Fród³o: Eurostat, zestawienie sektora rz¹dowego
1500525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:31Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
109A2.8 Podzia³ bezpoœrednich inwestycji zagranicznych wg regionów w wybranych pañstwach Unii
% ca³oœci kraju
Niemcy 1998-2000 Hiszpania 1999-2001 W³ochy 2000
Nordrhein-Westfalen 37,5 Madrid 69,5 Lombardia 43,5
Hessen 21,6 Catalu ña 13,6 Piemonte 14,9
Baden-Württemberg 11,7 País Vasco 5,5 Lazio 8,4
Bayern 9,0 Inne 3,0 Emilia-Romagna 7,8
Hamburg 7,7 Com. Valenciana 2,7 Veneto 4,7
Niedersachsen 3,3 Canarias 2,7 Toscana 4,3
Berlin 2,8 Andalucía 1,2 Friuli-Venezia-Giulia 4,0
Rheinland-Pfalz 1,9 Galicia 0,5 Abruzzo 3,3
Schleswig-Holstein 1,6 Baleares 0,4 Liguria 1,9
Sachsen-Anhalt 1,0 Aragón 0,3 Trentino Alto Adige 1,5
Bremen 0,5 Navarra 0,3 Umbria 1,2
Brandenburg 0,3 Asturias 0,1 Campania 1,2
Sachsen 0,3 Castilla-La Mancha 0,1 Puglia 0,8
Saarland 0,3 Castilla y León 0,1 Sicilia 0,8
Thüringen 0,3 Murcia 0,1 Marche 0,7
Mecklenburg-Vorpommern 0,2 Extremadura 0,0 Sardegna 0,4
Rioja 0,0 Valle d’Aosta 0,4
Cantabria 0,0 Basilicata 0,2
Ceuta y Melilla 0,0 Molise 0,0
Calabria 0,0
Uwagi: Dane dotycz¹ce W³och odnosz¹ siê do liczby pracowników jednostek zale¿nych o charakterze produkcyjnym, bêd¹cych
w³asnoœci¹ obcego kapita³u. Nale¿y podkreœliæ, ¿e zatrudnienie przypisane jest do regionów zgodnie z umiejscowieniem g³ównej sie-dziby przedsiêbiorstwa, nie zaœ jego oddzia³ów - maj¹ one zatem jedynie orientacyjny charakter w odniesieniu do rzeczywistegorozk³adu na poziomie regionów.Liczby odnosz¹ siê do œredniej za okres lat 1998-2000 dla Niemiec i œredniej za okres lat 1999-2001 dla Hiszpanii./Char8Fród³o: DE – Bankgesellschaft Berlin na podst. Deutsche Bundesbank; ES – Rejestr Inwestycji Zagranicznych; IT – CNEL, baza da -
nych nt. zagr. inwestycji bezpoœrednich (R&P - Politecnico di Milano)
1510525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:31Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
110A2.9 Zagraniczne inwestycje bezpoœrednie nap³ywaj¹ce do
krajów UE-15 i krajów akcesyjnych, œrednia za okres l.1999-2001
% PKB % PKB
UE15 6,9 BG 5,4
BE/LU 8,5 CY 5,8
DK 14,6 CZ* 9,2
DE 4,9 EE 7,8
EL 0,9 HU 4,2
ES 1,5 LT 3,9
FR 3,5 LV 4,4
IE 20,7 MT 15,8
IT 1,1 PL* 4,4
NL 13,2 RO 3,8
AT 3,1 SI 1,7
PT 4,3 SK 8,8
FI 4,6
SE 13,0
UK 5,9
BE/LU: dane za r. 1998, DK: dane za lata 1999-2000
ES: dane za l. 1998-1999; RO: dane za l. 1997-1999HU, SK: dane za l. 2000-2001* CZ i PL odpowiadaja odpowiednio za 23% i 35% zagranicznych inwes-tycji bezpoœrednich w krajach akcesyjnych/Char8Fród³o: Eurostat, Bilans statystyk p³atniczych, UNCTAD dla Grecji
1520525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:31Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
111A2.10 Podzia³ doœrodkowych zagranicznych inwestycji bezpoœrednich wg regionów NUTS II w wybranych
nowych Pañstwach Cz³onkowskich
% ca³oœci kraju
Czechy 2001 Wêgry 2001 Polska 1998 S³owacja 2001
Praha 49,3 Közép-Magyarország 67,7 Mazowieckie 24,3 Bratislavský 63,2
Støední Èechy 10,7 Közép-Dunántúl 9,4 Œl¹skie 13,5 Východné Slovensko 18,8
Jihozápad 7,6 Nyugat-Dunántúl 7,5 Wielkopolskie 11,6 Západné Slovensko 10,3
Severozápad 8,2 Észak-Magyarország 6,2 Dolnoœl¹skie 8,4 Stredné Slovensko 7,7
Severovýchod 6,6 Dél-Alföld 4,0 Pomorskie 7,3
Jihovýchod 8,4 Észak-Alföld 3,5 £ódzkie 5,9
Støední Morava 5,2 Dél-Dunántúl 1,8 Ma³opolskie 5,6
Moravskoslezko 4,0 Kujawsko-Pomorskie 4,1
Zachodniopomorskie 3,9
Lubelskie 2,8
Podkarpackie 2,5
Œwiêtokrzyskie 2,3
Warmiñsko-Mazurskie 2,3
Lubuskie 2,2
Opolskie 1,8
Podlaskie 1,6
¯ród³o: krajowe ¿ród³a statystyczne
1530525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:31Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 2 — Oddzia³ywanie polityki prowadzonej przez Pañstwa Cz³onkowskie na sytuacjê w zakresie spójnoœci
112
1540525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:31Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Czêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityki:
konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
Spis treœci
Wprowadzenie .........................................1 1 4
Wk³ad wspólnotowej polityki do osi¹gania spójnoœci w œwietle strategii lizboñskiej i
goeteborskiej ..........................................1 1 4
Reformowanie wspólnotowych polityk: Wspólna Polityka Rolna i Wspólna Polityka Rybacka . 125
Komplementarnoœæ pomocy pañstwowej i polityki spójnoœci ..................1 2 8
Wymiar sprawiedliwoœci i sprawy wewnêtrzne: poprawa warunków umo¿liwiaj¹cych rozwój . 131Postrzeganie wspólnotowej polityki na poziomie regionalnym .................1 3 2
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej113
1550525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:31Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Wprowadzenie
Drugi raport spójnoœci przedstawia³ analizê sposobu,
w jaki kierunki polityki Wspólnoty przyczyni³y siê doosi¹gniêcia spójnoœci. G³ównym celem niniejszegoopracowania nie jest powtórzenie tej analizy, leczprzegl¹d najwa¿niejszych zmian, jakie pojawi³y siê wobszarze odnoœnej polityki pocz¹wszy od 2001 roku,w œwietle unijnych celów, szczególnie tych uzgodnio -
nych w Lizbonie i Goeteborgu. Przedstawiono tudwa obszary, których nie wziêto pod uwagê w po -
przednim raporcie, mianowicie politykê handlow¹oraz wymiar sprawiedliwoœci i sprawy wewnêtrzne.Osobny rozdzia³ poœwiêcono polityce z zakresu po -
mocy pañstwowej, odgrywaj¹cej istotn¹ rolê w poli -
tyce spójnoœci. W ostatnim rozdziale zaprezentowanowyniki ankiety przeprowadzonej w 28 regionach UEna temat postrzegania efektów ró¿nych kierunków po -
lityki Wspólnoty.
Wk³ad wspólnotowej politykido osi¹gania spójnoœci w œwietlestrategii lizboñskiej i goeteborskiej
Kszta³towanie gospodarki opartej na wiedzy
Wiedza stanowi samo sedno strategii lizboñskiej. Wy-twarzanie i rozpowszechnianie wiedzy oraz korzystaniez niej ma zasadnicze znaczenie dla sposobu dzia³ania irozwoju przedsiêbiorstw. Dogodny dostêp do Ÿróde³ fi -
nansowania i rynków, propagowanie us³ug wspie -
raj¹cych przedsiêbiorczoœæ, umacnianie wiêzów³¹cz¹cych przedsiêbiorstwa z baz¹ naukow¹, zaopa -
trywanie ludzi w odpowiednie umiejêtnoœci poprzez edu -
kacjê i szkolenia, zachêcanie do anga¿owania siê wnowe technologie, oraz zwiêkszanie inwestycji w dzia³al -
noœæ badawczo rozwojow¹ — to czynniki sprzyjaj¹cerozwojowi œrodowiska przedsiêbiorczoœci oraz pobu -
dzaj¹ce do innowacji.
Polityka Wspólnoty dotycz¹ca przedsiêbiorstw, prze -
mys³u i innowacji d¹¿y do wzmocnienia konkuren -
cyjnoœci przemys³u unijnego i us³ug poprzez stwarza -
nie zachêt dla przedsiêbiorczoœci, ustanawianie
œrodowiska sprzyjaj¹cego innowacjom i rozwojowigospodarczemu, a tak¿e zapewnienie dostêpu do ryn -
ków.
1Polityka w zakresie przedsiêbiorczoœci zachêca do part -
nerstwa publiczno-prywatnego oraz do tworzeniawspó³pracy przedsiêbiorstw poprzez nawi¹zywanieprzez nie nieformalnych kontaktów, wymiany informacjiitd.
2(na przyk³ad poprzez Oœrodki Przekazywania In -
nowacji czy sieæ „Nowatorskie Regiony w Europie”), sty -
muluj¹c w ten sposób wymianê wiedzy i doœwiadczeñ.Podobnie — oœrodki informacji i doradztwa, które po -
zak³adano na terenie ca³ej UE w okresie ostatniej de -
kady, m. in. dziêki wsparciu ze strony funduszy struktu -
ralnych, odgrywaj¹ istotn¹ rolê, wraz z innymi us³ugamiwspieraj¹cymi przedsiêbiorczoœæ i dzia³alnoœæ han -
dlow¹, w kszta³towaniu wzajemnych relacji miêdzy fir -
mami z ró¿nych regionów i w pomocy przy rozwi¹zywa -
niu wielu praktycznych problemów.
Polityka w zakresie przedsiêbiorczoœci ma na celu rów -
nie¿ tworzenie zachêt dla przedsiêbiorczoœci oraz
u³atwienie zak³adania i prowadzenia przedsiêbiorstw, como¿e okazaæ siê szczególnie istotne dla grup nieuprzywilejowanych i regionów zapóŸnionych.
3W
zwi¹zku z tym nowa unijna definicja MSP bêdziestosowana od pocz¹tku 2005 roku.
4Dziêki rozszerzeniu
zakresu definicji o wiêksze firmy ni¿ obecnie zmniejsz¹siê w koñcu bariery administracyjne, z jakimi firmy takiemusz¹ siê obecnie borykaæ. Jednoczeœnie umo¿liwi imto spe³nienie warunków pozwalaj¹cych uzyskaæ pomocfinansow¹.
Jak ju¿ wspomniano w cz. 1 — ró¿nice istniej¹ce miêdzy
regionami pod wzglêdem zaawansowania innowacji wy -
nikaj¹ nie tylko z ró¿nicy w kwotach wydatkowanych narozwój i badania technologii, ale równie¿ ze s³aboœciwspó³pracy oœrodków biznesu, jednostek badawczychitp., które uzupe³niaj¹ regionalny system innowacji. Po -
dejœcie do polityki w zakresie innowacji zmienia siê, prze -
suwaj¹c siê ze œrodków kierowanych na poszerzanieskali badañ, rozwoju i zdolnoœci technologicznych w kie -
runku strategii usprawniaj¹cych œrodowisko, w którymdzia³aj¹ firmy.
5Nastêpuj¹ce obszary zas³uguj¹ tu na
szczególn¹ uwagê:
–Opieraj¹c siê na doœwiadczeniu pionierskiego za -
dania finansowanego z funduszy strukturalnych(Regionalne Strategie Innowacji — skr. ang. RIS),regiony zachêcane s¹ do rozwoju stymulowanej po -
pytem polityki uczestnictwa na rzecz innowacji (zob.poni¿ej). Jest ona szczególnie wa¿na w nowych Pañ -
stwach Cz³onkowskich, gdzie brak jest polityki spój -
noœci na poziomie regionów. Dlatego uruchomiono
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
114
1560525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:31Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
inicjatywê RIS-NAC (Regionalne Strategie Innowacji
dla Nowych Krajów Stowarzyszonych), z bud¿etem5,25 milionów euro, w ramach 5 Programu Ramo -
wego; 16 regionów w 9 krajach rozpoczê³o realizacjêprzedsiêwziêæ na pocz¹tku roku 2002.
–Aby efektywnie wykorzystaæ obecn¹ wiedzê irozpowszechniæ program w mo¿liwie najwiêkszymstopniu, niezbêdne jest zwiêkszenie dostêpnoœcius³ug dla przedsiêbiorstw i poprawienie ich jakoœci.Sieæ Oœrodków Przekazywania Innowacji ukierunko -
wana jest w szczególnoœci na potrzeby mniejrozwiniêtych regionów, wspomagaj¹c lokalneprzedsiêbiorstwa w dostêpie do technologii, na -
daj¹cych siê do transferowania do innych regionówlub sektorów.
–Brak mo¿liwoœci uzyskania finansowania stanowig³ówne ograniczenie wzrostu i rozwoju przedsiê -
biorstw, a istotn¹ rol¹ polityki dotycz¹cej przed -
siêbiorczoœci jest wspieranie rozwoju Ÿróde³ fi -
nansowania stanowi¹cych alternatywê dla kredytówbankowych w regionach, gdzie mo¿liwoœci finanso-wania s¹ ograniczone, na przyk³ad fundusze przed-siêbiorstw wysokiego ryzyka. Œrodki tworzone przezEuropejski Fundusz Inwestycyjny (skr. ang. EIF) nazwiêkszenie funduszy dostêpnych dla MSP obejm-uj¹ Gwarancje MSP, Program rozpoczynaniadzia³alnoœci gospodarczej ETF (Europejskiej Fun-dacji na rzecz Szkoleñ) oraz „Dzia³anie na rzeczZal¹¿kowego Kapita³u”. EIF zaanga¿owany jest wproces ustanawiania kontaktów w tym samym celu zprzynajmniej jedn¹ instytucj¹ finansow¹ w ka¿dymkraju wstêpuj¹cym do Unii.
G³ównym punktem programu wspólnotowej polityki w za -
kresie spo³eczeñstwa informacyjnego jest inicjatywa„eEurope ”, zapocz¹tkowana w czerwcu 2000 roku,
której druga faza — „eEurope: Plan Dzia³ania na rok2005” — rozpoczê³a siê dwa lata temu. G³ównym jej ce -
lem jest zapewnienie „nowoczesnych us³ug publicznychw systemie on-line („elektroniczne”: w³adza, nauka,
zdrowie), dynamicznego œrodowiska dla przedsiêbior -
czoœci elektronicznej oraz upowszechnienia mo¿liwoœcidostêpu do informacji czy us³ug za poœrednictwem ³¹czyszerokopasmowych po przystêpnej cenie i bezpiecznejinfrastruktury informacyjnej.
6
„Plan Dzia³ania” zak³ada strategiê rozpowszechnie -
nia infrastruktury ³¹cznoœci szerokopasmowej dlaprzedsiêbiorstw i u¿ytkowników prywatnych w ca³ejUE, po przystêpnych cenach. Zwraca równie¿ uwagêna potrzebê rozwoju us³ug, ze szczególnym uwypukle -
niem sytuacji regionów, w których w³adze mog¹ do -
konaæ postêpu dziêki unijnemu wsparciu i mo¿liwoœciskorzystania z funduszy strukturalnych, rozmiesz -
czenia infrastruktury szerokopasmowej w regionachmniej rozwiniêtych. Wyniki mo¿na podsumowaæ na -
stêpuj¹co:
–inicjatywa sta³a siê pomocna w pobudzeniu konku -
rencji miêdzy alternatywnymi platformami i operato -
rami, a tak¿e w skoncentrowaniu uwagi PañstwCz³onkowskich i wysi³ków Wspólnoty na g³ównychdysproporcjach wystêpuj¹cych w UE. Obecnie,mimo ¿e liczba ³¹czy szerokopasmowych na terenieUnii zosta³a podwojona w okresie miêdzy lipcem2002 roku a lipcem 2003, dostêpnoœæ w dalszymci¹gu przedstawia siê bardzo niejednolicie w ró¿ -
nych regionach;
–ogólny rozmiar transakcji przeprowadzanych w try-bieon-line pozostaje skromny i wci¹¿ istniej¹ miêdzy
Pañstwami Cz³onkowskimi ró¿nice wynikaj¹ce zluki, jaka wystêpuje w dostêpie do Internetu;
–dokonuje siê ci¹g³ej ekspansji dostêpnoœci w trybieon-line 20 podstawowych us³ug publicznych okre-
œlonych w ramach eEurope ; udzia³ dostêpnoœci
wzrós³ z 45% w paŸdzierniku 2001 r. do 60% wpaŸdzierniku roku nastêpnego, i mimo wci¹¿ istnie -
j¹cych ró¿nic miêdzy Pañstwami Cz³onkowskimi,kraje maj¹ce pewne opóŸnienia doganiaj¹ krajebardziej rozwiniête;
–zauwa¿alny jest b³yskawiczny rozwój us³ug rz¹do -
wych œwiadczonych w trybie on-line we wszystkich
pañstwach wstêpuj¹cych do Unii — niektóre z nichs¹ w pewnych obszarach nawet bardziej rozwiniêteni¿ Pañstwa Cz³onkowskie;
–odsetek szkó³ w Unii z pod³¹czeniem do Internetuwzrós³ z 89% w marcu 2001 roku do 93% w marcu2002 r., bez istotnych ró¿nic w tym wzglêdziemiêdzy Pañstwami Cz³onkowskimi, z wyj¹tkiemGrecji, gdzie jedynie 59% szkó³ ma takie po³¹cze -
nie. Liczba komputerów pod³¹czonych do Interne -
t uw z r o s ³ awt y ms a m y mo k r e s i ez4d o6n a1 0 0uczniów.Czêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej115
1570525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:31Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
W roku 2002 na posiedzeniu w Barcelonie Rada
Europejska ustali³a nowy cel w postaci zwiêkszeniainwestycji na badania i rozwój technologii w UE do 3%PKB w okresie do roku 2010 (z czego 2/3 ma przypadaæna sektor prywatny), z niespe³na 2% w roku 2000. W celuosi¹gniêcia tego planu uruchomiono 6 Program Ra -
mowy (6PR) dotycz¹cy badañ i rozwoju technologii, zogólnym bud¿etem 17,5 mld euro.
7Dodatkowo inicjaty -
wa Europejskiej Przestrzeni Badawczej (skr. ang. ERA)8
powsta³a w celu ograniczenia rozdrobnienia dzia³añ ba -
dawczych na terenie UE, zwiêkszenia inwestycji na celebadawcze i poprawê otoczenia pozwalaj¹cego urzeczy -
wistniæ potencjalne korzyœci z badañ.
Udzia³ pañstw objêtych polityk¹ spójnoœci (kohezyjnych)
i obszarów zapóŸnionych w 5 PR (1998–2002) przed -
stawia³ siê nastêpuj¹co:
–organizacje w pañstwach kohezyjnych stanowi¹17,8% uczestników we wspólnotowych kontraktachna rzecz badañ i rozwoju technologii, podpisanych wokresie miêdzy styczniem 2002 r. a marcem 2003 r.,co jest liczb¹ minimalnie wiêksz¹ ni¿ ich udzia³ wludnoœci UE (17,1%), w porównaniu do 16% w roku2001. Maj¹c na uwadze finansowanie, otrzyma³yone mniej œrodków ni¿ ich udzia³ w populacji(14,6%), lecz to by³o wiêcej ni¿ w 2001 r. (12,2%).Ponadto tylko ponad 31% powi¹zañ kooperacyjnychustanowionych pomiêdzy unijnymi organizacjami w2002 r. obejmowa³o uczestników z pañstw objêtychpolityk¹ spójnoœci;
–ró¿nice pomiêdzy regionami s¹ bardziej zau -
wa¿alne, odzwierciedlaj¹c skoncentrowanie badañna stosunkowo niewielu obszarach. Oko³o 14% or -
ganizacji uczestnicz¹cych w 5PR dotyczy³o regio -
nów Celu 1, podobnie jak w 4PR (1994–1998). Spo -
œród 64 regionów Celu 1, tylko 8 (tj. Irlandia, Berlin,Lisboa e Vale do Tejo, Attiki, Kriti, Comunidad Va -
lenciana, Andaluzja [Andalucía] i South Yorkshire)zgromadzi³y ponad po³owê projektów. Pierwszetrzy z nich nie nale¿¹ ju¿ do regionów Celu 1;
–jeœli chodzi o udzia³ MSP, ponad 4600 z nich pod -
pisa³o kontrakty w 2001 roku. Oko³o 77% przedsiê -
wziêæ przypada na przedsiêbiorstwa zatrudniaj¹cemniej ni¿ 50 pracowników, zaœ 42% — na firmymaj¹ce mniej ni¿ 10 pracowników. Du¿a ich liczbazlokalizowana zosta³a w pañstwach akcesyjnych i zni¹ stowarzyszonych. Mimo ¿e kontrakty przyznaneMSP stanowi³y niewielka czêœæ w ca³ej Unii, to objê³yone ponad 23% uczestników w czterech progra -
mach tematycznych i otrzyma³y ponad 15% ca³oœcifinansowania.
Wiele inicjatyw zosta³o wprowadzonych w celu wzmoc -
nienia roli regionów w tworzeniu ERA:
–dzia³ania na rzecz innowacji w 5 PR (z bud¿etem 119milionów euro), które wspiera³y budowê uk³adów sie -
ciowych przedsiêbiorstw i innych organizacji na po -
ziomie regionalnym, w po³¹czeniu z dzia³aniami narzecz innowacji podejmowanymi w ramach funduszystrukturalnych;
–program finansowa³ równie¿ inicjatywê o charakte -
rze sieciowym pod has³em „Innowacyjne RegionyEuropy” (IRE)
9, maj¹c¹ na celu u³atwianie wymiany
doœwiadczeñ i dobrych praktyk miêdzy regionami —zaawansowanymi, jak i zapóŸnionymi w krajachwstêpuj¹cych do Unii, ja k i w obecnej UE-15;
–w tym samym kontekœcie w 2003 roku zosta³a wpro-wadzona nowa inicjatywa pilota¿owa
10z bud¿etem
2,5 mln euro, maj¹ca na celu rozwój dzia³alnoœcidoœwiadczalnej z udzia³em sieci regionów europej-skich (z aktywnym uczestnictwem uczelni wy¿szych,oœrodków badawczych i spo³ecznoœci przedsiê-biorców); mia³a ona doprowadziæ do utworzenia„regionów wiedzy”, które mog³yby s³u¿yæ jako wzor -
ce wdra¿ania strategii lizboñskiej na poziomieregionalnym;
–wiele przedsiêwziêæ opracowanych w celu przewidy -
wania kierunków rozwoju regionalnego zosta³owspartych w ramach dzia³añ „STRATA”, podjêtych wogólniejszym kontekœcie programu „PolepszaniaPotencja³u Ludzkiego” (skr. ang. IHP — z ogólnymbud¿etem w wysokoœci 25 mln euro) w celu promowa -
nia d³ugoterminowego myœlenia strategicznego iwype³nienia luki pomiêdzy polityk¹ regionaln¹ a po -
lityk¹ inicjatyw w zakresie badañ i rozwoju techno -
logii. Szczególn¹ uwagê zwrócono w tym kontekœciena pañstwa akcesyjne.
Przyjmuj¹c perspektywê przysz³oœciow¹, 6 PR(2002–2006) za spraw¹ dwóch nowych inicjatyw: „SieciDoskona³oœci” i „Projekty Zintegrowane” dysponuje po -
tencja³em dla udoskonalenia powi¹zañ miêdzy central -
nymi a peryferyjnymi oœrodkami naukowymi, zwiêksza
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
116
1580525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:31Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
ogólny potencja³ innowacyjny i walczy z drena¿em móz -
gów z oœrodków mniej uprzywilejowanych ku lepiej
prosperuj¹cym.
Finansowanie rozwoju zasobów ludzkich w Szóstym
Programie Ramowym zosta³o podwojone, z potencjalnieznacz¹cym wp³ywem na regiony mniej uprzywilejowanewywieranym za spraw¹ programów transferu techno -
logii. Co wiêcej, ustalono docelowy poziom wydatków,wynosz¹cy co najmniej 15% bud¿etu, przeznaczonychna tzw. priorytety tematyczne dotycz¹ce MSP.
Dodatkowo wypracowano nowy rodzaj wspó³pracy miê -
dzy polityk¹ spójnoœci a polityk¹ dotycz¹c¹ badañ i roz -
woju, poprzez umo¿liwienie kandydatom do uczestni -
ctwa w 6 PR, którzy nale¿¹ do regionów Celu 1, ubie -
gania siê o dodatkowe œrodki finansowe z funduszy
strukturalnych za poœrednictwem odpowiednich w³adzregionalnych.
Kluczowe znaczenie edukacji i szkoleñ
Umiejêtnoœci i kwalifikacje mieszkañców UE s¹ dla niejg³ównym Ÿród³em i kluczem do osi¹gniêcia celu, jakimjest stworzenie najbardziej dynamicznej, konkurencyjneji opartej na wiedzy gospodarki na œwiecie. Program„Edukacja i Szkolenia 2010 ” wdro¿ono w³aœnie po to, aby
umo¿liwiæ osi¹gniêcie tego celu. Program wyznaczaj¹cy13 celów
11nastawionych na tworzenie oœwiaty i szkoleñ
w Europie jest „œwiatowym odwo³aniem siê do jakoœci do2010 roku”.
12W najnowszym komunikacie Komisji13
wzywa siê Pañstwa Cz³onkowskie do wzmocnienia swo -
ich wysi³ków na wszystkich poziomach, szczególnie wstosunku do inwestycji w edukacjê i szkolenia, abyzagwarantowaæ sukces realizacji strategii lizboñskiej.Pod koniec 2003 roku, w czasie szczytu Rady Europej -
skiej
14w Brukseli, Pañstwa Cz³onkowskie przysta³y na
„wzmocnienie struktury wspó³pracy celem wsparciarozwoju kapita³u ludzkiego”.
Mimo ¿e wiele Pañstw Cz³onkowskich wykona³o znacz -
ny wysi³ek w celu zreformowania i dostosowania swego
tradycyjnego systemu nauczania do gospodarki opartejna wiedzy, dokonane zmiany to ci¹gle za ma³o, abymo¿na by³o osi¹gn¹æ postawione cele. Istniej¹ce do -
wody silnie przemawiaj¹ za tym, aby móc utworzyæ iutrzymaæ minimalny poziom wysoko kwalifikowanegozatrudnienia, dany region musi najpierw wykszta³ciæ od -
powiedni¹ liczbê pracowników z szerokim wachlarzemumiejêtnoœci. Wspólnota przez wiele lat wspiera³apo³¹czon¹ sieæ uniwersytetów, instytutów szkoleniowychi gospodarczych w regionach i miêdzy nimi, ostatnio zaœwykona³a wysi³ek w kierunku stworzenia sieci owych„regionów wiedzy”.
Jednoczeœnie wzrastaj¹cy stopieñ decentralizacji od -
powiedzialnoœci za edukacjê i szkolenia na poziomie re -
gionów w ca³ej Unii otwiera drogê do lepszej jakoœci
szkoleñ zarówno w stosunku do ludzkich potrzeb, jak iplanów rozwoju regionalnego.
Wiêcej lepszych miejsc pracyw globalnym spo³eczeñstwie
Europejska Strategia Zatrudnienia (ang. EES) wprowa -
dzona zosta³ pod koniec 1997 roku, z g³ównym celemokreœlonym jako walka z bezrobociem poprzez metodyprewencyjne i aktywne wspieranie zatrudniania.Pocz¹wszy od roku 2000 celem sta³o siê osi¹gniêciepe³nego zatrudnienia, lepszych miejsc pracy, oraz wiê-kszej spójnoœci spo³ecznej i gospodarczej — jako celówustalonych w Lizbonie.
Strategiê poddano ocenie w 2002 roku, a nastêpnie zre-
widowano j¹ i zracjonalizowano na wiosennym szczyciew Brukseli w 2003 r., w sposób pozwalaj¹cy jej wspoma-gaæ rozszerzon¹ Uniê i cele ustalone w Lizbonie. Ocenaukaza³a widoczn¹ poprawê na rynku pracy w UE. W roku2002 bezrobocie w Unii wynosi³o œrednio 7,7%, w porów -
naniu do 10,0% piêæ lat wczeœniej, podczas gdy (co wrównym stopniu odnosi siê do omawianego zagadnie -
nia) udzia³ ludnoœci w wieku produkcyjnym w zatrudnie -
niu wzrós³ z poziomu 60,7% do 64.3%. Mimo widocz -
nych ró¿nic miêdzy Pañstwami Cz³onkowskimi i trudno -
œciami towarzysz¹cymi ustaleniu stosunku przyczyno -
wego miêdzy wielkoœci¹ zatrudnienia a poszczegól -
nymi politykami, dostrze¿ono zbie¿noœæ niektórych kra -
jowych kierunków polityki w zakresie zatrudnienia orazcelów i wytycznych okreœlonych w Europejskiej StrategiiZatrudnienia.
Wysi³ki s¹ kontynuowane w wiêkszoœci pañstw UE w
celu zagwarantowania nowego startu w formie szkole -
nia, przeszkalania, praktyk zawodowych, pracy lubinnych form zatrudnienia ka¿dej bezrobotnej osobie,zanim jej okres bezrobocia wyniesie: w przypadkum³odych ludzi, 6 miesiêcy, zaœ w przypadku osób po 24roku ¿ycia, 12 miesiêcy.Czêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej117
1590525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:31Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
118Polityka handlowa oraz jej wp³yw na zatrudnienie i spójnoœæ
Otwarcie przestrzeni do wymiany handlowej jest zasadniczo
Ÿród³em korzyœci dla gospodarek, prowadz¹cym do prze -
suniêcia funduszy produkcyjnych w kierunku ich bardziej pro -
duktywnego u¿ytkowania, zwiêkszenia wydajnoœci i przyrostuekonomii skali, zwiêkszonej konkurencji, wiêkszego zakresutransferów wiedzy i technologii, korzyœci dla konsumentów wformie wiêkszego wyboru oraz ni¿szych cen.
Jednoczeœnie jest faktem, ¿e pojawienie siê sposobnoœci do
zbytu czy prowadzenia wymiany handlowej mo¿e prowadziæ dopowstania kosztów, które s¹ niejako ujemnymiodpowiednikami tych korzyœci. Bez wzglêdu na zyski osi¹ganew perspektywie d³ugoterminowej przesuniêcia w alokacjiczynników produkcji mog¹ wi¹zaæ siê w krótkim okresie czasu zkosztami dla przedsiêbiorstw i pracowników, odczuwaj¹cychkonsekwencje zwiêkszonego importu.
Szereg cech wchodz¹cych tutaj w grê kosztów oznacza, ¿e nie
mo¿na ich tak po prostu zlekcewa¿yæ:
–koszty s¹ generalnie skoncentrowane w pewnych sektorachi regionach, co oznacza, ¿e dla okreœlonych grup ludnoœcimog¹ mieæ podstawowe znaczenie i, skutkiem tego, maj¹bardziej niszcz¹cy efekt, ni¿ gdyby by³y rozdzielane w spo-sób jednolity na ca³oœæ gospodarki;
– zazwyczaj ci, którzy zyskuj¹, nie p³ac¹ rekompensat na
rzecz tych, którzy trac¹; dzieje siê tak czêœciowo z powodutrudnoœci w szacowaniu zaanga¿owanych kosztów, z której toprzyczyny niektóre osoby (jak i regiony) znajd¹ siê w ekono-micznie gorszym po³o¿eniu, przynajmniej w perspektywiekrótkoterminowej (co jest argumentem na rzecz wspieranietakich jednostek czy obszarów);
–ró¿nica miêdzy korzyœciami a kosztami zazwyczaj siê po -
szerza w miarê up³ywu czasu: koszty s¹ przewa¿nie wy¿szew pocz¹tkowych latach (konkurencja zagraniczna ma za -
zwyczaj gwa³towny wp³yw na niekonkurencyjne sektory),podczas gdy wiêkszoœæ korzyœci (poczynaj¹c od zwiêkszo -
nej efektywnoœci spowodowanej przez lepsz¹ alokacjêczynników produkcji) potrzebuje trochê czasu, zanim za -
cznie byæ odczuwalna. Dlatego te¿ badania empiryczne zregu³y dowodz¹, ¿e w latach nastêpuj¹cych bezpoœrednio pootwarciu mo¿liwoœci wymiany handlowej koszty mog¹ siê -
gaæ blisko 10-15% korzyœci, to jest dwu- lub trzykrotniewiêcej ni¿ w perspektywie d³ugoterminowej;
–koszty i korzyœci ró¿ni¹ siê miêdzy sob¹ w zale¿noœci odmiejsca: skutki wywierane wzglêdem regionów zale¿¹ odmiêdzynarodowej konkurencyjnoœci sektorów dzia³alnoœci wnich ulokowanej, od stopnia, w jakim dzia³alnoœæ jest skon -
centrowana przestrzennie (co dotyczy zw³aszcza towarówbêd¹cych przedmiotem wymiany) i stopnia, w którym regionyspecjalizuj¹ siê w wytwarzaniu poszczególnych towarów ius³ug. Dla niektórych regionów otwarcie mo¿liwoœci wy -
miany stanie siê doœwiadczeniem w du¿ym stopniunegatywnym, podczas gdy inne zyskuj¹.
Wystêpuje tak¿e tendencja do powstawania wyraŸnej asymetriiw postrzeganiu kosztów i korzyœci, co ma nieuniknione konse -
kwencje polityczne. Podczas gdy koszty s¹ widoczne i bardzoalarmuj¹ce, nie tylko z powodu swojej koncentracji, ale tak¿eza przyczyn¹ ich bardziej namacalnego charakteru (zamykaniefabryk, redukcje zatrudnienia itp.), korzyœci s¹ z regu³y mniej wi -
doczne, poniewa¿ nie maj¹ charakteru namacalnego — alboprzynajmniej s¹ trudniej mierzalne (np. wiêksza ró¿norodnoœæwyboru dla konsumentów), mniej „uderzaj¹ce” i bardziejrozproszone.
Mimo niskich zazwyczaj kosztów dostosowania, towarzysz¹ce
œrodki zaradcze podejmowane w chwili otwierania siê prze -
strzeni wymiany handlowej maj¹ znaczenie zdecydowaniepodstawowe, zarówno z gospodarczej, jak i politycznej per-spektywy. Ich znaczenie jest tym wiêksze, ¿e w³aœciwie ukier-unkowana polityka mo¿e ograniczyæ koszty dostosowawcze zaspraw¹ ich przewidywania, a tak¿e u³atwiania procesu dostoso-wawczego, który musi siê dokonaæ. Dokonana na wczesnymetapie identyfikacja podatnych na zagro¿enia sektorów i pra-cowników powinna zatem umo¿liwiæ minimalizacjê kosztów.Zarazem z chwil¹ pojawiania siê problemów, zapewnieniewsparcia osobom stoj¹cym w ich obliczu, w sposób pozwala -
j¹cy im pomóc w nieodzownym dostosowaniu siê do zaistnia³ejsytuacji, pozwala przyœpieszyæ zmiany i zmniejszyæ do mi -
nimum skalê kosztów dostosowawczych.
W interesie UE le¿y pomoc w ³agodzeniu skutków wszelkich ko -
niecznych procesów dostosowawczych, a tak¿e wniesienie
wk³adu w pokrycie kosztów wdra¿anej przez siebie polityki.Przez wiele lat dokonywa³o siê to pod przewodnictwem Europej -
skiej Wspólnoty Wêgla i Stali. Kszta³towanie takiego samegorodzaju polityki, maj¹cej na celu u³atwienie procesu zmian,bêdzie jeszcze wa¿niejsze w nadchodz¹cych latach, kiedy towiele umów dotycz¹cych wymiany handlowej albo dobiegniekoñca, albo bêdzie wymaga³o odnowienia (MiêdzynarodowaUmowa W³ókiennicza, uk³ad miêdzy UE a Chile) oraz kiedybêdzie trzeba zawrzeæ nowe umowy (DDA, uk³adUE-MERCOSUR), czego ogólnym nastêpstwem bêdzie niemalna pewno znaczny wzrost importu towarów „wra¿liwych”.
1600525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:32Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Dla zapewnienia odpowiednio dostosowanych us³ug
oraz wspierania aktywizacji zawodowej i dzia³añ pre -
wencyjnych, niezbêdne s¹ tzw. publiczne s³u¿by pracy,wyposa¿one w odpowiednie mo¿liwoœci. Dlatego Pañ -
stwa Cz³onkowskie zobowi¹zane s¹ do zmodernizowa -
nia tych s³u¿b; niektóre z nich korzystaj¹ ze wspó³pracy zsektorem prywatnym. W wiêkszoœci nowych PañstwCz³onkowskich publiczne s³u¿by pracy, powsta³e napocz¹tku lat 90-tych, równie¿ poddawane s¹ ci¹g³ymreformom i procesowi modernizacji.
Za spraw¹ Europejskiej Strategii Zatrudnienia polityka
zatrudnienia w Pañstwach Cz³onkowskich jest koordy -
nowana na podstawie wspólnych celów i priorytetów.Strategia zaleca zaanga¿owanie wszystkich odpowie -
dnich podmiotów z sektora publicznego i prywatnego,w³¹cznie z partnerami spo³ecznymi zgodnie z instytucjo -
nalnymi strukturami pañstwa. Wytyczne Strategii okre -
œlaj¹, ¿e powinna ona byæ efektywnie wdro¿ona na po -
ziomach regionalnym, lokalnym, a tak¿e ogólno -
krajowym. Komisja nawo³ywa³a do wiêkszego zaanga -
¿owania w sprawê.
W latach 2002 i 2003 doœæ szczegó³owo zbadana zo-
sta³a sytuacja na rynku pracy w ka¿dym z krajów akce-syjnych. Celem by³o tu zdefiniowanie odpowiedniej poli-tyki w zakresie zatrudnienia w toku przygotowañ dowdro¿enia Strategii po akcesji oraz rozwiniêcia planówwydatków w ramach EFS w latach 2004–2006.
Dokonany w roku 2003 przegl¹d Strategii przyniós³ wy -
nik w postaci uproszczenia wytycznych, które obecnie
obejmuj¹ trzy nadrzêdne cele:
–osi¹gniêcie ustalonego w Lizbonie w zakresie stopyzatrudnienia;
–jakoœæ i wydajnoœæ w pracy, poœwiadczone wiêksz¹liczb¹ lepszych miejsc pracy;
–rynek pracy o charakterze integruj¹cym, na którymbezrobocie zostaje zmniejszone, podobnie jakspo³eczne i regionalne nierównoœci w dostêpie dorynku pracy.
Ponadto sformu³owano 10 konkretnych wytycznych do -
tycz¹cych reform strukturalnych. Sukces wdro¿enia Eu -
ropejskiej Strategii Zatrudnienia bêdzie zale¿a³ od zwiê -
kszonej zdolnoœci przystosowania siê pracowników iprzedsiêbiorstw, wiêkszej liczby ludzi zainteresowanychzatrudnieniem, wiêkszej liczby lepiej zaadresowanychinwestycji w kapita³ ludzki oraz lepszego systemurz¹dzenia.
Nowa Strategia jest blisko skorelowana z kierunkami po -
lityki spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej, przy czym trzy
wytyczone najwa¿niejsze cele, jak i konkretne wytyczne,maj¹ wspólny cel w postaci zmniejszenia spo³ecznychnierównoœci i ró¿nic w zatrudnieniu w regionach.
Spo³eczna integracja i równoœæ p³ci
Traktat z Amsterdamu rozszerzy³ mandat UE na walkê zsytuacj¹ spo³ecznego wykluczenia. Szczyt w Lizboniewyznaczy³ zatem cel, jakim jest podjêcie stanowczegokroku w kierunku wyeliminowania ubóstwa i spo³ecz -
nego wykluczenia w UE w okresie do roku 2010. Cel tenzosta³ dopracowany w szczegó³ach na szczycie w Nicei iod tego czasu wdra¿a siê wspóln¹ strategiê na rzeczspo³ecznej reintegracji. Obowi¹zuje tu, podobna do tejprzyjêtej w polityce z zakresu zatrudnienia, metodaotwartej koordynacji, z wyj¹tkiem okolicznoœci, ¿e udzia³Pañstw Cz³onkowskich jest raczej dobrowolny ni¿ obo-wi¹zkowy. W praktyce zaanga¿owano w ten proceswszystkie Pañstwa Cz³onkowskie, zaœ pierwsze krajoweplany dzia³añ przeciwko spo³ecznemu wykluczeniu zo-sta³y przed³o¿one w czerwcu 2001 roku, nadaj¹c politycew tym obszarze wiêksz¹ przejrzystoœæ.
Plany te pozwoli³y na okreœlenie oœmiu g³ównych wy -
zwañ dla prowadzonej w przysz³oœci polityki: rozwój ryn -
ku pracy umo¿liwiaj¹cy w³¹czenie oraz stworzenie
ka¿demu szansy i prawa do zatrudnienia; zapewnienieka¿demu odpowiedniego poziomu dochodów, umo¿li -
wiaj¹cego przyzwoity poziom ¿ycia; walka z edukacyj -
nymi s³aboœciami; zabezpieczenie rodziny; ochronapraw dzieci; zapewnienie ka¿demu godnych warunkówmieszkaniowych; zagwarantowanie dostêpu do wysokiejjakoœci us³ug; usprawnienie œwiadczenia us³ug; orazregeneracja obszarów cierpi¹cych na wielorakieograniczenia.
Druga generacja krajowych planów dzia³añ, stworzona
pod koniec lipca 2003 r., powinna nadaæ nowy impulsomawianemu procesowi. Na podstawie ofert PañstwCz³onkowskich zostanie przeprowadzonych osiem rocz -
nych badañ oceniaj¹cych, dotycz¹cych ró¿nych pro -
blemów polityki, w³¹cznie z udzia³em 3–6 Pañstw Cz³on -
kowskich, niezale¿nych ekspertów, przedstawicieliCzêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej119
1610525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:32Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
partnerów spo³ecznych, w³adz lokalnych i regionalnych,
jak równie¿ osób, które aktualnie doœwiadczaj¹ ubóstwalub spo³ecznego wykluczenia.
Równoczeœnie rozwijana jest wspó³praca z krajami akce -
syjnymi, przygotowuj¹ca je do uczestnictwa w strategii
po wst¹pieniu do Unii. Wspólnie z Komisj¹ przygotowa³yone memoranda dotycz¹ce spo³ecznego wykluczenia,okreœlaj¹c w nich g³ówne problemy i wyzwania oraz pro -
ponuj¹c g³ówne œrodki zaradcze w ramach tej polityki.
Lista wskaŸników przyjêta pod koniec 2001 roku umo -
¿liwia lepszy pomiar sytuacji w ka¿dym pañstwie.
Obejmuje ona siedem wskaŸników strukturalnych, któreKomisja wykorzystuje jako podstawê do opracowaniarocznych raportów syntetycznych nt. sytuacji gospo -
darczej i spo³ecznej w Unii, lecz nale¿y j¹ rozszerzyæw ramach planu kolejnej generacji z uwzglêdnieniemwskaŸników zarówno regionalnych, jak i niefinansowych.
Pozosta³e dzia³ania podjête w ramach Wspólnotowego
Programu dot. W³¹czenia Spo³ecznego, finansowane zbud¿etu stanowi¹cego 75 milionów euro w okresie lat2002–2006, obejmuj¹ wymianê doœwiadczeñ miêdzykrajami (64 przedsiêwziêcia wspierane w pierwszej faziei niemal 30 w drugiej) oraz studia nad konkretnymi za-gadnieniami maj¹cymi umocniæ wspó³pracê, zwiêkszyæwspólne zrozumienie i pobudzaæ do tworzenia nowychkoncepcji.
Nowa strategia walki ze spo³ecznym wykluczeniem jest
zatem kszta³towana przy udziale wszystkich PañstwCz³onkowskich, których zaanga¿owanie roœnie, choæbyna zasadzie wolontariatu, tworzy nowy wymiar zbie -
¿noœci i wzmacnia europejski model spo³eczny, jakrównie¿ pomaga osi¹gn¹æ równowagê miêdzy polityk¹spo³eczn¹ i ekonomiczn¹ UE.
Równe traktowanie mê¿czyzn i kobiet stanowi funda -
mentaln¹ zasadê Unii. Jest ona podejmowana od roku
1996 i we wszystkich rodzajach polityki Wspólnotyuwzglêdnia siê wp³yw p³ci w ich planowaniu i wdra¿aniu.
Ochrona œrodowiska na rzeczzrównowa¿onego wzrostu
Now¹ g³ówn¹ inicjatyw¹ ekologiczn¹ ostatnich dwóch latby³o przyjêcie przez Parlament Europejski i Radê
15VI
Programu Dzia³añ na rzecz Œrodowiska Naturalnego(ang. EAP) pod has³em: „Nasza Przysz³oœæ — NaszWybór”. Umieszcza on ochronê œrodowiska w szerokiejperspektywie, bior¹c pod uwagê warunki ekonomiczne ispo³eczne oraz uwypuklaj¹c cele ustalone w Lizbonie iGoeteborgu. Program ma cztery g³ówne elementy:efektywne wdro¿enie i wprowadzenie w ¿ycie prawo -
dawstwa ( acquis ) dotycz¹cego œrodowiska, integracja
polityki ochrony œrodowiska z innymi kierunkami politykioraz efektywny i szeroki udzia³ w rozwoju i wdra¿aniupolityki.
Program wyodrêbnia cztery obszary dzia³añ: zmiany kli -
matu, ró¿norodnoœæ przyrody, œrodowisko i zdrowie, za -
soby naturalne i odpady. Przedstawia równie¿ now¹
koncepcjê „strategii tematycznych” jako sposób na roz -
wi¹zanie z³o¿onych zagadnieñ œrodowiska naturalne -
go
16i okreœlenie priorytetów interwencyjnych Wspólnoty,
³¹cznie ze œrodkami zaradczymi finansowanymi w ra -
mach polityki spójnoœci. Oferuje ponadto stopniowe wy -
eliminowanie subwencji, które negatywnie wp³ywaj¹ naœrodowisko, a efekty s¹ niekompatybilne ze zrówno -
wa¿onym rozwojem.
Z uwagi na fakt, ¿e pañstwa gorzej rozwiniête dysponuj¹
pocz¹tkowo zazwyczaj mniej rozwiniêt¹ infrastruktur¹s³u¿¹ca œrodowisku, skala wydatków niezbêdna dospe³nienia wymagañ odnoœnych dyrektyw jest w zwi¹zkuz tym wiêksza i zarazem stanowi¹ one wiêkszy udzia³ wPKB (w sytuacji, gdy jest on ogólnie stosunkowo nie-wielki). Fundusze strukturalne maj¹ zatem potencjalniewiêksz¹ rolê do spe³nienia, wspomagaj¹c te pañstwa wprzestrzeganiu unijnej polityki ochrony œrodowiska.
Mimo zaanga¿owania wysokich kosztów bezpoœrednich
omawian¹ politykê zaprojektowano tak, aby móc zmniej -
szyæ zarówno finansowe, jak i spo³eczne koszty w d³ugiejperspektywie, poprzez zmniejszenie zagro¿eñ dla zdro -
wia i potrzeby oczyszczania zanieczyszczeñ. ŒwiatowaOrganizacja Zdrowia oszacowa³a ostatnio np., ¿e100.000 przedwczesnych zgonów w Europie mo¿naprzypisaæ konkretnym przyczynom.
17Oczekuje siê, ¿e
emisja substancji szkodliwych do powietrza w pañ -
stwach akcesyjnych spadnie w wyniku przestrzeganiaunijnych dyrektyw o oko³o 1,8–3,3 mln ton w okresie doroku 2010, co obni¿y liczbê przedwczesnych zgonów ook. 15.000.
Przyjêcie unijnego prawodawstwa oznacza równie¿
czystsz¹ wodê pitn¹ w pañstwach akcesyjnych, zeszczególn¹ popraw¹ w tej mierze przewidywan¹ dla
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
120
1620525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:32Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Bu³garii i Estonii (jak równie¿ Turcji), gdzie 20–30%
gospodarstw domowych nie jest pod³¹czone do g³ównychsieci wodoci¹gowych. Szacuje siê, ¿e dyrektywa wsprawie oczyszczania odpadów komunalnychprzyczyni siê do zmniejszenia zanieczyszczenia œrodkówspo¿ywczych o oko³o 33% w Czechach i 67% w Polsce.
Mimo przewidywanego 2-procentowego wzrostu w za -
kresie wytwarzania odpadów, szacuje siê, ¿e dyrektywa
dotycz¹ca wyrównywania wg³êbieñ terenu przez zasy -
pywanie ich odpadami spowoduje zmniejszenie iloœciodpadów z ok. 59 mln t w 1998 r. do ok. 20–35 mln t w r.2020. Równoczeœnie dyrektywa dotycz¹ca pakowaniaodpadów ma zwiêkszyæ iloœæ przetwarzanych odpadówo oko³o 3,7 ml n t w tym samym okresie.
Inwestycje w ochronê œrodowiska mog¹ przyczyniaæ siêdo tworzenia miejsc pracy. Na przemys³ ekologicznyjako ca³oœæ przypada bezpoœrednio oko³o 1% ca³oœci za -
trudnienia w krajach UE-15. Nowe miejsca pracy po -
wstaj¹ w bran¿y gospodarki odpadami (odzysk i po -
nowne wykorzystanie odpadów), obecnie jest ich w su-mie od oko³o 200.000 do 400.000. Podobne tendencjewidoczne s¹ w pañstwach akcesyjnych.
Wiêkszoœæ inwestycji zwi¹zanych z dyrektywami zosta³a
ju¿ uruchomiona w krajach UE-15 (ok. 63% jeszczeprzed rokiem 2001), chocia¿ ich udzia³ ró¿ni siê wzale¿noœci od dziedzin œrodowiska naturalnego. W przy-padku gospodarki odpadami inwestycje s¹ praktycznieukoñczone, podczas gdy w przedmiocie dostaw wodyoko³o 72% inwestycji zosta³o rozpoczêtych jeszczeprzed 2001 rokiem. Jedyny obszar, w którego ramachwiêkszoœæ inwestycji siê dopiero rozpocznie, to kontrolazanieczyszczenia powietrza — chocia¿ w stosunku doskali wydatków oczyszczanie œcieków wydaje siê mieæwiêksze znaczenie. Mimo to bêd¹ prawdopodobnie wy -
magane du¿e inwestycje w zakresie kontroli emisji dopowietrza, a to skutkiem wprowadzenia w ¿ycie dyrekty -
wy w sprawie zintegrowanego systemu zapobiegania ikontroli zanieczyszczeñ (ang. IPPC) oraz zawartych wramach Protoko³u z Kioto porozumieñ dotycz¹cychzmian klimatycznych.
W przeci¹gu ostatnich 15 lat postanowienia w zakresie
polityki spójnoœci dotycz¹ce œrodowiska naturalnego zo -
sta³y wzmocnione, zaœ obecne zasady funduszy struk -
turalnych uznaj¹ ochronê œrodowiska za g³ówny cel, azgodnoœæ z ustaleniami prawnymi dotycz¹cymi œro -
dowiska — za najwiêkszy priorytet.
18Dlatego te¿wa¿ne jest, aby cele Programu Dzia³añ na rzeczœrodowiska naturalnego i wymagania prawodawstwa wzakresie œrodowiska by³y brane pod uwagê w kontekœciestrukturalnych dzia³añ interwencyjnych w ca³ej UE.
Rynek wewnêtrzny i us³ugiogólnej u¿ytecznoœci
Rozwój transeuropejskich sieci transportowych, te -
lekomunikacyjnych i energetycznych przyczynia siêzarówno do wspierania rynku wewnêtrznego, jak i dowzmocnienia spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej.Pod tym wzglêdem polityka UE ma na celu zapewnie -
nie po³¹czeñ, równie¿ o charakterze miêdzyopera -
cyjnych krajowych sieci oraz dostêp do nich w kon -
tekœcie otwartych i konkurencyjnych rynków.Szczególne znaczenie ma po³¹czenie wysp, regionówzamkniêtych i peryferyjnych z centralnymi regionamiUnii. Taka polityka ma bezpoœrednie prze³o¿enie nakonkurencyjnoœæ gospodarki UE oraz wp³ywa na spo -
sób umiejscowienia dzia³alnoœci gospodarczej. Z po-wodu takiego w³aœnie efektu terytorialnego spójnoœæmusi byæ jednym z najwa¿niejszych celów kierunkówpolityki dotycz¹cej struktur sieciowych.
Powy¿sze ma równie¿ znaczenie w œwietle otwarcia siê
tych sektorów na konkurencjê. Podczas gdy powoduje tozmniejszenie kosztów i zwiêkszenie efektywnoœci do-starczanych us³ug, ¿e uwolnienie si³ rynkowych mo¿eprowadziæ do wy³¹czenia poszczególnych grup spo³ecz -
nych okreœlonej czêœci Unii z dostêpu do podstawowychus³ug. Dlatego te¿ liberalizacja musi iœæ w parze z po -
trzeb¹ ustanowienia dla s³u¿b publicznych okreœlonychobowi¹zków maj¹cych s³u¿yæ ochronie i wzmacnianiuspójnoœci gospodarczej i spo³ecznej. St¹d elementy po -
lityki dotycz¹ce struktur sieciowych s¹ najwa¿niejszymiwœród tych, które pozostaj¹ w zwi¹zku z zagadnieniamidotycz¹cymi us³ug u¿ytecznoœci publicznej, którychznaczenie zosta³o podkreœlone w trakcie szczytów wBarcelonie i Laeken.
W zmieniaj¹cym siê œwiecie us³ugi publiczne s¹ g³ów -
nym elementem europejskiego modelu spo³eczeñstwa.
Jest to zapisane w Art. 16 Traktatu o UE oraz Art. 36 Kar -
ty Podstawowych Praw. Poszczególny obywatel posta -
wiony jest w centrum unijnych priorytetów. Dlatego te¿Komisja przedstawi³a swoje refleksje w urzêdowymdokumencie ( Green Paper ) z maja 2003 r. na temat
mo¿liwych sposobów wdro¿enia tych us³ug, po wiêkszejCzêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej121
1630525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:32Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
122
© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. Granic Administracyjnych0 250 500 km3.1 T ranse urop ejskia sieæ transporto wa - przedsiêwziêcia bê d¹ce
przedmiotem zain teresowania dla ca³ej E urop y
Inwestycja kolejowa “Essen”
Inwestycja kolejowa (2001)
Inwestycja kolejowa (2003)
Inwestycja drogowa “Essen”
Inwestycja drogowa (2001)
Inwestycja drogowa (2003)Inwestycja dot. dróg wodnych œródl¹dowych (2001)
Inwestycja dot. dróg wodnych œródl¹dowych (2003)
Autostrada morska (2003)
Inwestycja lotniskowa
Inwestycja portowa
/_0length.name.substituted_ród³o: DG TREN
1640525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:38Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
czêœci za spraw¹ zaanga¿owania organizacji
pozarz¹dowych i spo³eczeñstwa obywatelskiego.
Sam charakter us³ug publicznych w³¹cza je w obszar
zobowi¹zañ s³u¿by publicznej, wprowadzanych równo -
czeœnie z liberalizacj¹ odpowiednich sektorów. Ce -
lem, w zale¿noœci od danego rodzaju us³ugi, jest tutajzapewnienie powszechnej jej dostêpnoœci, utrzyma -
nie ci¹g³oœci jej oferowania, utrzymanie odpowiedniejjakoœci i cen na przystêpnym poziomie, uwzglêdniaj¹cwe wszystkich aspektach ochronê interesówkonsumenta i zabezpieczenia dostaw. Wspólnota za -
pewnia wsparcie finansowe Pañstwom Cz³onkow -
skim, pozwalaj¹ce zagwarantowaæ przestrzeganietych wymogów, a tak¿e np. wykorzystuje funduszestrukturalne w celu objêcia ca³oœci terytorium sieci¹telefonii komórkowej i ³¹czy szerokopasmowych.
Polityka w zakresie transportuOd momentu ustalenia Traktatu z Maastricht polityka
transeuropejskich sieci transportowych (ang. TEN-T)ma na celu integracjê obszaru europejskiego,³agodz¹c zarazem skutki izolacji obszarów peryferyj-nych oraz zapobiegaj¹c fragmentarycznemu rozwojo-wi sieci krajowych. Budowa dróg miêdzynarodowych imodernizacja istniej¹cych umo¿liwia powstanie„efektu granicznego”, który zapobiega progresywne-mu zmniejszeniu wzrostu handlu. Jednoczeœnie wy-tyczne w zakresie sieci TEN-T maj¹ na celu propago -
wanie wykluczenia tych aspektów transportu, któreszkodz¹ œrodowisku.
Polityka dotycz¹ca sieci TEN-T odczuwalnie poprawi³a
dostêpnoœæ okreœlonych obszarów pocz¹wszy od roku1991, zaœ jeszcze lepsze efekty s¹ spodziewane w naj -
bli¿szych latach, szczególnie w pañstwach akcesyjnych.Jednak¿e tym inwestycjom musz¹ towarzyszyæ znacznewydatki na modernizacjê drugorzêdnych siecitransportowych i ich po³¹czenie z TEN-T. Odnosi siê toszczególnie do obszarów wiejskich na wschodnichterenach pañstw, w których dotarcie do autostrady mo¿ezaj¹æ nawet trzy godziny.
Zgodnie z „Bia³¹ Ksiêg¹ nt. polityki w zakresie trans -
portu” za rok 2001, pod koniec tego¿ roku dokonano re -
wizji wytycznych w przedmiocie TEN-T z 1996 r.,
og³aszaj¹c zarazem nowe priorytetowe przedsiêwziêcia.Ich listê projektów poszerzono w paŸdzierniku 2003 r. opañstwa akcesyjne (mapa 3.1).Maj¹c na wzglêdzie znacz¹ce potrzeby finansoweniezbêdne do budowy sieci oraz koszty szacowane napoziomie prawie 600 mld euro w okresie do roku 2020,Komisja przyjê³a równie¿ Komunikat (w kwietniu 2003r.) o nowych mo¿liwych sposobach finansowania roz -
woju sieci TEN-T w Europie, w celu zapewnienia lep -
szej koordynacji finansów publicznych i prywatnych.Jednoczeœnie Komisja przyjê³a w lipcu wniosek o zre -
widowanie dyrektywy w sprawie tzw. eurowiniet, do -
tycz¹cy kszta³towania cen infrastruktury i lepszegowykorzystania op³at jej u¿ytkowników. Wniosek tenogranicza jednak wysokoœæ op³aty, jaka mo¿e byæ po -
bierana, zapobiegaj¹c sytuacji, w której zbyt wysokieop³aty zmniejsza³yby efekt korzyœci wynikaj¹cych zdostêpnoœci i rozwoju gospodarczego. Pod tym wzglê -
dem analiza wp³ywu zmiany wytycznych w zakresieTEN-T pokazuje znaczn¹ poprawê (o 20%) w zakresiedostêpnoœci do obszarów peryferyjnych i krajówakcesyjnych, a tak¿e znacz¹cy wzrost (o 170%) wruchu miêdzynarodowym w tych pañstwach.
19
W praktyce efekty liberalizacji s¹ bardziej wymierne wtransporcie powietrznym. Liczba miast, które zyska³ypo³¹czenia miêdzynarodowe, wzros³a o 70% w okre-sie od 1992 roku, podczas gdy op³aty (za przeloty wklasie ekonomicznej) spad³y o œrednio 15% w okresielat 1997–2000 (chocia¿ op³aty w klasie biznesowejwzros³y).
20Dodatkowo obowi¹zki zwi¹zane ze œwiad-
czeniem us³ug publicznych na³o¿ono ze wzglêdu naobszary peryferyjne i te charakteryzuj¹ce siê niskimnatê¿eniem ruchu, pomagaj¹c w ten sposób wspieraæich rozwój gospodarczy. Ten obowi¹zek jest czêsto³¹czony z zapewnieniem subsydiów.
Polityka energetycznaPolityka energetyczna UE ma trzy g³ówne cele:
osi¹gniêcie du¿ego bezpieczeñstwa dostaw, utwo -
rzenie wewnêtrznego rynku energetycznego i lepsz¹ochronê œrodowiska. Og³oszony w 2002 r. dokument„Green Paper” pt. „ W stronê Europejskiej Strategii
Bezpieczeñstwa Dostaw Energii ” definiuje zarz¹dza -
nie popytem jako g³ówny priorytet przysz³ej polityki,podkreœlaj¹c zwiêkszenie efektywnoœci energety -
cznej i rozwój wewnêtrznych Ÿróde³ energii, szcze -
gólnie Ÿróde³ odnawialnych.
Zgodnie z dyrektyw¹ w sprawie energii elektrycznej z
1996 roku i dyrektyw¹ „gazow¹” z 1998 r., rynek energ -
etyczny zosta³ zliberalizowany. Z jednej strony zyska³Czêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej123
1650525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:39Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
wiêksz¹ konkurencjê, mo¿liwoœæ restrukturyzacji do -
staw, a szczególnie korzyœci z du¿ej liczby konsu -
mentów; z drugiej jednak strony niesie on ze sob¹ ry -
zyko strat dla obszarów bardziej peryferyjnych i mniej za -
ludnionych. Jednak¿e takie ryzyko zmniejsza siê dziêki
na³o¿eniu obowi¹zków towarzysz¹cych us³ugom pu -
blicznym. Kolejne œrodki regulacyjne maj¹ w perspekty -
wie wspieraæ te regiony, w³¹czaj¹c w to obowi¹zekutrzymania dostaw energii, regulacjê op³at konsumentakoñcowego i na³o¿enie minimalnych standardówjakoœciowych.
Zgodnie z Traktatem polityka dotycz¹ca transeuropej -
skiej sieci energetycznej (TEN-E) ma te same wspól -
ne cele, co w zakresie transportu i innych sieci, zatem
zapewnienie, aby sieci krajowe by³y po³¹czone na ob -
szarze ca³ej UE, aby wszystkie regiony mia³y do nichdostêp, a zarz¹dzanie sieci¹ odbywa³o siê z poziomuwspólnotowego, nie zaœ krajowego.
21W pierwszych
wytycznych Wspólnoty dotycz¹cych TEN-E22brano
pod uwagê wymiar regionalny oraz wzgl¹d na spójnoœæspo³eczn¹ i ekonomiczn¹. Nast¹pi³ znaczny rozwójbudowy tej sieci dziêki wsparciu ze strony funduszystrukturalnych. Pod koniec 2001 roku uruchomionopiêæ gazoci¹gów, zakoñczono te¿ kilka g³ównychinwestycji dotycz¹cych dystrybucji, przy czymszczególnie du¿e œrodki zainwestowano w regionachperyferyjnych.
W ostatnich wytycznych w kwestii TEN-E, przyjêtych
w czerwcu 2003 r., k³adzie siê nacisk na rozwój siecidystrybucji elektrycznoœci i wprowadzenie gazu ziem -
nego do regionów odciêtych od morza i peryferyjnych.
Propagowanie d³ugotrwa³ego rozwoju jest jednym z
najwa¿niejszych priorytetów polityki energetycznej, wramach zobowi¹zañ Konwencji z Kioto. Wyznaczononastêpuj¹cy cel: zwiêksz enie udzia³u energi i odna -
wialnej w ca³oœci zu¿ycia do poziomu 12% w okresie doroku 2010 i udzia³u produkcji elektrycznoœci do 22%,jak równie¿ zu¿ycia substancji biopochodnych wêglaw transporcie w wysokoœci 5,75%. Sieæ TEN-T musibyæ wspierana poprzez dokonywane na poziomie lo -
kalnym inwestycje w energiê wiatrow¹, s³oneczn¹ igeotermiczn¹.
23
Rozwój nowych Ÿróde³ energii, takich jak gaz ziemnyoraz elektrycznoœæ wytwarzana z odnawialnych Ÿró -
de³, umo¿liwi regionom peryferyjnym ró¿nicowanieŸróde³ energii i zmniejszanie podatnoœci na przerwy wdostawach z zewnêtrznych Ÿróde³, a tak¿e na po -
prawê jakoœci ¿ycia na tych terenach.
Polityka w zakresie telekomunikacjiDostêpnoœæ efektywnej sieci telekomunikacyjnej po pr -
zystêpnej cenie jest istotnym czynnikiem zarówno dla
konkurencyjnoœci, jak i dla poprawienia jakoœci ¿ycia lu -
dzi. Udoskonalenie technologiczne i liberalizacja rynkudoprowadzi³y do zmniejszenia op³at za po³¹czenia,szczególnie w przypadku po³¹czeñ zamiejscowych i miê -
dzynarodowych, na których skorzysta³y szczególnienajbardziej oddalone regiony, nawet jeœli towarzyszy³temu wzrost op³at sta³ych.
Dyrektywa dot. us³ug o charakterze uniwersalnym (z
marca 2002 r.) zdefiniowa³a obowi¹zki, które bêd¹ mu -
sia³y byæ wype³nianie w przysz³oœci przez regiony. Po la -
tach liberalizacji uwidoczni³y siê zasadnicze luki w udo -
stêpnianiu us³ug na ró¿nych obszarach geograficznych,i to mimo zastosowania nowoczesnych rozwi¹zañtechnicznych, takich jak telefonia komórkowa.
Program „TEN–Telecom”, który zosta³ przekszta³cony w
inicjatywê „eTEN” w roku 2002, jest ukierunkowany nawzmocnienie spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej,³¹cz¹c wyspy i regiony bardziej odleg³e z centralnymiczêœciami Unii.
24Najwa¿niejszym problemem, jaki ma
na uwadze program, nie s¹ „brakuj¹ce ogniwa” w sieci,lecz brak zastosowañ i us³ug dla biznesu, w³adz i osóbprywatnych. Dlatego te¿ finansowane dzia³ania maj¹ zazadanie wspieraæ rozwój spo³eczeñstwa informacyj -
nego, otwartego dla wszystkich, i u³atwiaj¹cego processpo³ecznego w³¹czenia na przyk³ad osób starszych lubniepe³nosprawnych.
W roku 2002, jak ju¿ wspomniano powy¿ej, wprowadzo -
no nowy plan dzia³añ pod has³em „ eEurope 2005 ”. Za-
warto w nim strategiê tworzenia szerokopasmowej
sieci dostêpnej dla wszystkich na obszarze Unii poprzystêpnej cenie. Celem inicjatywy jest rozszerzeniedostêpnoœci po³¹czeñ do Internetu w Europie opo³owê w okresie do 2005 roku. Oczywiste jest, ¿e wo -
bec braku dostatecznego poziomu zyskownoœci, in -
westycje wymagane dla pokrycia ca³ego obszaru UEnie bêd¹ zabezpieczane jedynie przez rynek, ale rów -
nie¿ ze strony œrodków publicznych. W tym celu Ko -
misja sformu³owa³a w 2003 roku nowe wytyczne do -
tycz¹ce rozwoju szerokopasmowych sieci i pokryciasystemem telefonii komórkowej obszarów przez ni¹
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
124
1660525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:39Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
do tej pory nie obs³ugiwanych, przy udziale Funduszy
Strukturalnych.
Reformowanie wspólnotowychpolityk: Wspólna Polityka Rolnai Wspólna Polityka Rybacka
Wspólna Polityka Rolna
W roku 2003 Wspólna Polityka Rolna (WPR)poch³onê³a oko³o 46,5% bud¿etu UE; ogólne wydatkizamknê³y siê kwot¹ ponad 47 miliardów euro, z czego90% dotyczy³o pierwszego filaru — wsparcia rynku ipomocy bezpoœredniej, zaœ pozosta³e 10% objê³odrugi filar –rozwoju obszarów wiejskich.
Wydatki Unii Europejskiej na rolnictwo znacznie siê
zmniejszy³y w odniesieniu do PKB, z 0,57% PKB 12krajów UE w latach 1990–1992 do 0,47% PKB UE-15w latach 2000–2002. „Agenda 2000” poszerzy³a ipog³êbi³a reformê WPR rozpoczêt¹ w 1992 roku,zmniejszaj¹c urzêdowe ceny i wielkoœæ pomocy bez-poœredniej. Przyczyni³a siê równie¿ do konsolidacjirozwoju obszarów wiejskich, obok drugiego filaruWPR i do utworzenia spójnych ram dla zaadaptowa-nia WPR do odpowiednich elementów sektora rolni-czego krajów wstêpuj¹cych do UE. Dodatkowo prze-formu³owa³a ona cele polityki rolnej UE, zak³adaj¹ce:
–poprawê konkurencyjnoœci rolnictwa w UE bez nad -
miernego uciekania siê do dotacji czy dop³at;–zachowanie poziomu dochodów rolników i ichstabilizacja;
–poszanowanie dla œrodowiska naturalnego i ró¿no -
rodnoœci wsi;
–poprawa jakoœci produkcji rolnej;
–uproszczenie i decentralizacja WPR.
W zwi¹zku z obni¿eniem oficjalnych cen rynkowych izwiêkszeniem pomocy bezpoœredniej dla produ -
centów, w zamian za tê zwi¹zan¹ z subsydiowaniemcen, pomoc bezpoœrednia (z wy³¹czeniem bez -
poœrednich p³atnoœci na rozwój obszarów wiejskich)wynios³a 70% wydatków na WPR w okresie2000–2002, o 7 punktów procentowych wiêcej ni¿ wokresie lat 1995–1997. W przeciwieñstwie do tego tra -
dycyjne œrodki WPR, takie jak pomoc dla eksportu czytworzenia zapasów, wynios³a jedynie 14,5% poziomuwydatków w okresie lat 2000–2002, wobec 22% wokresie lat 1995–1997.
W 2001 roku cztery Pañstwa Cz³onkowskie otrzyma³y
64% p³atnoœci z sekcji Gwarancji FEOGR; by³y to mia-nowicie: Francja (22%), Hiszpania (15%), Niemcy(14%) i W³ochy (13%). Pocz¹wszy od roku 1990p³atnoœci dla Belgii, Danii, Grecji, Holandii, W³och, Ir-landii i Niemiec zosta³y zmniejszone, podczas gdywzros³y dla Wielkiej Brytanii, Hiszpanii, Portugalii iFrancji. Jeœli p³atnoœci odniesiemy do liczby hekta -
rów, to najwiêkszymi beneficjantami bêd¹: Belgia,Holandia i Grecja, chocia¿ tylko w przypadku tychdwóch pierwszych pañstw zanotowano spadek w tymzakresie pocz¹wszy od roku 1995. W stosunku do za -
trudnienia najwiêksze p³atnoœci otrzymuj¹ Dania,Wielka Brytania, Szwecja i Belgia (wykres 3.1).
W przypadku Szwecji, Finlandii i Irlandii udzia³
transferów FEOGR w rolniczej wartoœci dodanej bruttowyniós³ ponad 50% w okresie lat 2000–2001, zaœ poni¿ej20% we W³oszech, Luksemburgu i Holandii. £¹cznyudzia³ wzrós³ miêdzy okresem 1995–1996 a 2000–2001,chocia¿ w Belgii zmniejszy³ siê. Wzrost by³ szczególniezauwa¿alny w Wielkiej Brytanii, Austrii i Hiszpanii.Nast¹pi³ on równie¿ w Niemczech, Grecji i Francji, w od -
niesieniu zarówno do poziomu zatrudnienia jak i liczbyhektarów, ale za to odnotowano spadek w odniesieniudo wartoœci dodanej.Czêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej125 
048121620
DK BE UK SE DE IE FR LU FI UE15 AT ES NL EL IT PT048121620Tysiące EUR na roczna jednostk ę 
robocz ą (AWU)3.1 Nakłady z sekcji gwarancji EAGGF (Europejski 
Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej), 2002
Jedno AWU stanowi ekwiwalent jednej 
osoby pracuj ącej na pełnym etacie w 
ci ągu roku 
Zródło: rolnictwo DG i  Eurostat
1670525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:39Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
P³atnoœci realizowane na rzecz Portugalii i Hiszpanii
tak¿e wzros³y, choæ pierwszy z wymienionych pozos -
taje tym krajem kohezyjnym, w którym poziom wspar -
cia jest ni¿szy ni¿ wynosi œrednia UE — niezale¿nie odtego, czy p³atnoœci wi¹¿¹ siê z poziomem lub struktur¹zatrudnienia, area³em gruntów rolnych czy te¿ rol -
nicz¹ wartoœci¹ dodan¹.
W roku 2001 najwiêkszy wp³yw œrodków pomocowych
wyp³acanych w ramach WPR zaznaczy³ siê w pozio -
mie przychodów œrednich i du¿ych gospodarstw rolnych(reprezentuj¹cych 40% przychodów), w porównaniudo przychodów du¿ych (28%) lub ma³ych gospo -
darstw (24%). Równoczeœnie oko³o 5% odbiorców na -
le¿¹cych do grupy najwiêkszych gospodarstwotrzyma³o ³¹cznie oko³o po³owy wszystkich kwotp³atnoœci; najwiêkszymi beneficjantami byli tu produ -
cenci zbo¿a i hodowcy byd³a.
Poza regionami Celu 1, œrodki na rozwój obszarów
wiejskich s¹ finansowane w ramach sekcji GwarancjiFEOGR. W regionach Celu 1 sekcja ta finansuje trzytowarzysz¹ce programy, wprowadzone jako czêœæ re-formy WPR z 1992 roku — dotycz¹ce: œrodowiska rol-niczego, wczesnych emerytur dla rolników i zale-siania gruntów rolnych — jak równie¿ wsparcieterenów górzystych i obszarów o niekorzystnympo³o¿eniu. Wszystkie te œrodki s¹ skierowane na kon-kretne priorytety rozwoju regionalnego, mianowiciena: rozwój konkurencyjnoœci sektora rolnego maj¹cna uwadze ochronê œrodowiska naturalnego, dywer -
syfikacjê dzia³alnoœci rolnej i promowanie wielofun -
kcyjnych obszarów wiejskich, wsparcie dla konku -
rencyjnoœci obszarów wiejskich jako ca³oœci i ochronyeuropejskiego dziedzictwa wiejskiego.
Z finansowania rozwoju obszarów wiejskich z FEOGR
(w ca³oœci: ok. 49,5 miliardów euro w okresie lat2000–2006, wy³¹czaj¹c inicjatywê LEADER+, naktór¹ przypadaj¹ kolejne 2 mld), kwota 32 mld europochodzi z sekcji Gwarancji, z czego 10,4 mld euroskierowane jest na regiony Celu 1. Wliczaj¹c finan -
sowanie z sekcji Gwarancji (ogó³em: 17,5 mld euro),ogólna kwota przypadaj¹ca na rozwój obszarów wiej -
skich w regionach Celu 1 wynosi 27,9 mld euro, tj.56% ca³oœci alokowanych œrodków unijnych. Powy¿ -
sze zaœwiadcza o silnym zwi¹zku miêdzy polityk¹ roz -
woju obszarów wiejskich a g³ównymi celami spójnoœcispo³ecznej i gospodarczej.Analiza wdro¿onych œrodków ukazuje jednak, ¿e zca³kowitej liczby 49,5 mld euro tylko ok. 10% wydatko -
wane jest na umocnienie gospodarki wiejskiej niezwi¹zanej z dzia³alnoœci¹ rolnicz¹ (jak np. dywersyfi -
kacja w kierunku agroturystyki, handlu, rzemios³a,us³ug i rozwoju wsi). Na wspomniane wy¿ej przed -
siêwziêcia towarzysz¹ce alokuje siê du¿¹ czêœæ fun -
duszy przeznaczonych na rozwój obszarów wiejskich(23,4 mld euro, tj. 47% ca³oœci œrodków z obu sekcjiFEOGR lub 73% z sekcji Gwarancji).
W odniesieniu do przysz³oœci WPR, na brukselskim
posiedzeniu w paŸdzierniku 2002 r. Rada ustali³a no -
minaln¹ wartoœæ wydatków na zarz¹dzanie rynkiem ip³atnoœci bezpoœrednie na okres ka¿dego roku,pocz¹wszy od r. 2007 do 2013, opart¹ o wzrost wy -
nosz¹cy w skali roku 1%. Oznacza to zmniejszenie re -
alnych wydatków w pierwszym filarze. Wydatki dru -
giego filaru WPR nie zosta³y jeszcze okreœlone,chocia¿ ju¿ potwierdzono, ¿e zgodnie z celamiAgendy 2000 WPR powinna w przysz³oœci staæ nastra¿y szczególnie interesów producentów zregionów Unii o niekorzystnych warunkach orazutrzymywaæ wielofunkcyjny sektor rolniczy wewszystkich czêœciach UE.
W czerwcu 2003 r. Rada Ministrów Rolnictwa na po-
siedzeniu w Luksemburgu, id¹c za wytycznymi Ko-misji, zgodzi³a siê na reformê WPR w okresie lat:2004–2006 i 2007–2013. Cztery g³ówne elementy tejreformy to:
–oddzielenie pomocy bezpoœredniej od produkcjipoprzez wprowadzenie pojedynczych op³at na gos -
podarstwo, które bêdzie powi¹zane z dba³oœci¹ o
œrodowisko, bezpieczeñstwem dostaw i dobro -
stanem zwierz¹t. G³ówna zasada bêdzie polega³ana tym, ¿e Pañstwa Cz³onkowskie powinny rozdzie -
laæ dop³aty do zbó¿ i zwierz¹t w okresie od roku2005, chocia¿ mo¿liwe bêdzie kontynuowaniep³atnoœci pewnej czêœci dotacji na zasadach sta -
rego systemu do 2006 r.;
–postêpuj¹ce zmniejszanie kwot dop³at bezpoœre -
dnich na wiêksze gospodarstwa (okreœlane terminem„modulacja”);
–szereg dzia³añ sektorowych na rynku rolnym, pro -
wadz¹cych do zmniejszenia cen;
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
126
1680525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:39Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
–wzmocnienie drugiego filaru poprzez wprowadzenie
nowych œrodków promowania œrodowiska, jakoœci iwarunków hodowli zwierz¹t, jak równie¿ wspieranierolników w osi¹ganiu zgodnoœci ze wspólnotowyminormami, finansowane po czêœci z oszczêdnoœci po -
chodz¹cych z rzeczonej modulacji, tzn. poprzeztransfer czêœci kwot uzyskanych z obni¿enia dop³atbezpoœrednich do wiêkszych gospodarstw.
W przysz³oœci mo¿liwoœæ osi¹gniêcia okreœlonegoefektu w odniesieniu do spójnoœci w ramach WPR bê -
dzie zale¿a³a, bardziej ni¿ w przesz³oœci, od celówPañstw Cz³onkowskich i regionów, które bêd¹ dys -
ponowa³y szerszym zakresem uprawnieñ w okreœla -
niu form dop³at bezpoœrednich. Jednoczeœnie rolnicybêd¹ bardziej elastyczni w podejmowaniu decyzjidotycz¹cych produkcji, która powinna byæ bardziejzorientowana na rynek i zapewniaæ bardziej sta³edochody, jak i wzrastaj¹c¹ skutecznoœæ transferudochodów.
Rozwój obszarów wiejskich ma bardziej znacz¹ce
miejsce w ramach nowej WPR. Nast¹pi skutecz-niejszy transfer œrodków finansowych z pierwszego dodrugiego filaru dziêki zmniejszeniu p³atnoœci bezpo-œrednich o 3% w 2005 roku, o 4% w 2006 r., oraz o 5%w okresie 2007 do 2013.Transfer na poziomie 5% bê-dzie oznacza³ dodatkowe 1,2 miliarda euro rocznie nasfinansowanie rozwoju obszarów wiejskich, ochronyœrodowiska, ulepszeñ jakoœciowych i poprawê do -
brostanu zwierz¹t, a tak¿e wspomo¿e rolników w za -
stosowaniu przez nich nowych norm wspólnotowych.Dystrybucja dodatkowych kwot w ramach drugiego fi -
laru, bêd¹ca wynikiem procesu modulacji, bêdzie siêodbywaæ, na podstawie kryteriów spójnoœci, na po -
ziomie Pañstw Cz³onkowskich (powierzchnia gruntówrolnych, zatrudnienie w rolnictwie i poziom PKB namieszkañca). Dodatkowo poziom wspólnotowegowspó³finansowania œrodków rolno-œrodowiskowychwzrós³ do 85% w regionach Celu 1 i do 60% w pozo -
sta³ych regionach.
Rozszerzenie Unii bêdzie prowadzi³o do widocznego
pog³êbienia siê ró¿nic w rolnictwie i wzrostu jego du -
alnego charakteru, poniewa¿ w krajach akcesyjnychdu¿a liczba gospodarstw obejmuje ma³e gospodar -
stwa z wiêkszym odsetkiem ludzi zatrudnionych ni¿ wUE-15. Liczba osób zatrudnionych w rolnictwie na te -
renie UE wzroœnie z oko³o 6,5 mln do 10,5 mln, pod -
nosz¹c udzia³ w ca³oœci zatrudnienia z 4% do 5,5%,zaœ po wst¹pieniu Bu³garii i Rumunii nawet do 7,5%.Wartoœæ dodana w rolnictwie wzroœnie o nieca³e 8%.
Na podstawie obecnych danych mo¿na przyj¹æ, ¿e 9 z
10 nowych Pañstw Cz³onkowskich zostanie objêtychw ca³oœci Celem 1. Szacuje siê, ¿e oko³o 2/3 œrodkówz obu sekcji FEOGR przeznaczonych na rozwójobszarów wiejskich bêdzie alokowane na te regiony wUE-25.
Rybo³ówstwo
G³ównym celem Wspólnej Polityki Rybackiej(WPRyb) jest wzmocnienie konkurencyjnoœci sektorarybo³ówstwa. Sk³ada siê ona z czterech elementów:zachowanie zasobów rybnych, restrukturyzacjarybo³ówstwa i gospodarki rybnej, organizacja rynkurybnego i produktów pochodnych oraz umowy do -
tycz¹ce rybo³ówstwa z krajami trzecimi.
Reforma z 2002 roku by³a bezpoœrednio skierowana
na dwa pierwsze elementy, przedstawiaj¹c systemplanowania d³ugookresowego, którego celem jestutrzymywanie zasobów rybnych i uzupe³nianie tych,które zosta³y wyczerpane do zagra¿aj¹cego poziomu.Zastosowano zatem œrodki zapobiegawcze, abychroniæ zarówno zasoby, jak i morskie ekosystemy.
Co do elementu restrukturyzacji WPRyb, wprowa-
dzony zosta³ nowy system zmniejszaj¹cy wydajnoœæfloty, który zwiêksza odpowiedzialnoœæ Pañstw Cz³on -
kowskich w zakresie równowa¿enia wydajnoœci w sto -
sunku do zasobów rybnych. Dodatkowo reorientacjaœrodków strukturalnych Wspólnoty poci¹ga za sob¹postêpuj¹ce zmniejszanie pomocy pañstwowej dlaprzedsiêbiorstw prywatnych, chc¹cych zmodernizowaæswoj¹ flotê, ale utrzymuje udzielanie pomocy na po -
prawê bezpieczeñstwa i warunków pracy. Dzia³ania tebêd¹ wspierane poprzez utworzenie nowego fundu -
szu, którego celem bêdzie popieranie likwidacjikutrów rybackich.
Plan dzia³añ Komisji wprowadzono po to, aby znaj -
dowaæ rozwi¹zania dla spo³ecznych, gospodarczych i
regionalnych konsekwencji restrukturyzacji. Naobecnym etapie trudno jest okreœliæ regiony i obszary,które najbardziej odczuj¹ wp³yw ustalonych kontyngen -
tów po³owowych.Czêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej127
1690525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:39Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Plany przebudowy zasobów najbardziej zagro¿onych
gatunków bêd¹ okreœlone w niedalekiej przysz³oœci.Bêd¹ one zawiera³y zasady kalkulacji rocznych wskaŸ -
ników po³owów i œrodki dla redukcji rybo³ówstwa, jakrównie¿ dla monitoringu i kontroli.
W krótkiej perspektywie zmniejszenia po³owów bêd¹
nieuchronnie prowadziæ do spadku poziomów docho -
dów z rybo³ówstwa, których zakres bêdzie siê ró¿niæ wzale¿noœci od obszaru Unii. Jednostki prowadz¹cedzia³alnoœæ pokrewn¹ rybo³ówstwu (budowa statków,dostawy, przetwórstwo, marketing produktów ryb -
nych i ryb) równie¿ odczuj¹ to w ró¿nym stopniu, wzale¿noœci od regionu i od stopnia, w jakim gospo -
darka oparta jest na sektorze rybackim.
W bardziej d³ugofalowej perspektywie przebudowa
zasobów, podniesienie wielkoœci po³owów i zmniej -
szenie konkurencji wœród kutrów dzia³aj¹cych na da -
nym obszarze powinny s³u¿yæ zwiêkszeniu zyskow -
noœci, która mo¿e w pe³ni zrekompensowaæzmniejszenie dzia³alnoœci w okresie odzyskiwania za-sobów. Pañstwa Cz³onkowskie powinny zatem byæprzygotowane do zareagowania na spo³eczne i ekono-miczne skutki niezbêdnej przebudowy omawianegosektora:
–poprzez subsydiowanie likwidacji kutrów w przy-padkach, gdy zasoby s¹ bardzo zagro¿one, takaby umo¿liwiæ rozs¹dny poziom przychodówosi¹galny w d³ugim okresie czasu, a tak¿e wspie -
ranie ich przestawiania na innego rodzajudzia³alnoœci;–poprzez rekompensatê strat w dochodach w ci¹gutymczasowego okresu zawieszenia po³owów, wramach WPRyb i zgodnie z warunkami w niejokreœlonymi.
Dziesiêæ pañstw akcesyjnych dysponuje wybrze¿emmorskim, ale spoœród nich tylko Polska i trzy krajeba³tyckie maj¹ znacznie rozwiniêty sektor rybo³ów -
stwa. Mimo to ca³kowita liczba po³owów tych trzechpañstw wynosi mniej ni¿ 7% ca³kowitej liczby po³owóww UE (ale ju¿ 17%, jeœli uwzglêdni siê Turcjê), nawetbior¹c pod uwagê hodowlê ryb. Od pocz¹tku okresuprzemian w tych pañstwach doœwiadczy³y oneznacz¹cego spadku po³owów, w wyniku zbyt du¿ejeksploatacji zasobów i utraty rynków w by³ym Zwi¹zkuRadzieckim.
A zatem wp³yw rozszerzenia Unii na WPRyb bêdzie
ograniczony. Chocia¿ z niezbêdne bêd¹ znaczneœrodki pozwalaj¹ce na dokonanie restrukturyzacji imodernizacji odnoœnego sektora.
Komplementarnoœæ pomocypañstwowej i polityki spójnoœci
Zgodnie z rozpoznaniem sytuacji przez kolejne RadyEuropejskie, dok³adna kontrola pomocy pañstwowejjest konieczna do osi¹gniêcia celów ustalonych wLizbonie, zaœ Pañstwa Cz³onkowskie zosta³y wez -
wane do zmniejszenia ogólnej kwoty pomocy i prze -
orientowanie jej na horyzontalne obszary wspólnegozainteresowania, obejmuj¹ce cele zwi¹zane zespójnoœci¹.
Kontrola pomocy pañstwowej mo¿e wnieœæ pozy -
tywny wk³ad w spójnoœæ. Poprzez udzielanie pomocy
tylko regionom i sektorom, które jej najbardziej po -
trzebuj¹ i gdzie wywiera ona najmniejszy skutek, jeœlichodzi o os³abianie konkurencji, kontrolowanedzia³ania mog¹ przyczyniæ siê do skupienia pomocyna regionach, którym najbardziej potrzebny jest roz -
wój i wesprzeæ dzia³ania w kierunku zmniejszaniaró¿nic w rozwoju unijnych regionów. Jednoczeœniesprawdzanie dyscypliny poprzez kontrole zachêcaPañstwa Cz³onkowskie do lokowania œrodków w pro -
gramy, które przynosz¹ namacalne efekty, zarównodla nich samych, jak i dla UE jako ca³oœci, i w zwi¹zku z
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
128 
0,00,20,40,60,81,01,21,41,6
FI DK BE LU IE DE FR PT EL IT UE15 AT NL ES SE UK0,00,20,40,60,81,01,21,41,6Pomoc ogółem
Pomoc ogółem, z wył ączeniem
rolnictwa, rybołówstwa i transportu% PKB3.2 Wsparcie ze strony pa ństwa w pa ństwach 
członkowskich, 2001
Zródło: DG COMP, tablice wyników w zakresie pomocy pa ństwowej
1700525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:39Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
tym d¹¿¹ do usprawnienia skutecznoœci publicznych
interwencji.
Ogólne wydatki na pomoc pañstwa w ramach UE
spad³y z 102 miliardów euro w roku 1997 do 86 mld w2001 r. Spadek ten wynika³ ze znacznego zmniejsze -
nia pomocy na rzecz us³ug finansowych, przemys³uwêglowego, rolnictwa, jak równie¿ wsparcia dla regio -
nów (wykres 3.2).
Poziom pomocy pañstwa w odniesieniu do PKB
zmniejszy³ siê w 12 z 15 krajów UE w okresie pomiê -
dzy latami 1997–1999 a 1999–2001 (tabela 3.1),zgodnie z zobowi¹zaniami podjêtymi na posiedzeniuRady w Sztokholmie, dotycz¹cymi zmniejszenia po -
mocy najpóŸniej do 2003 roku. Co wiêcej, udzia³ po -
mocy przekazanej na wsparcie celów horyzontalnychwzrós³ o 10 punktów procentowych w ci¹gu tychdwóch okresów.
Tablica wyników pomocy pañstwowej wskazuje, ¿e
utrzymuj¹ siê znaczne ró¿nice pomiêdzy PañstwamiCz³onkowskimi w udzielaniu pomocy dla produkcji.Ró¿nica pomiêdzy poziomem w najlepiej prosperu-j¹cych pañstwach i czterech pañstwach kohezyjnychbardzo niewiele siê zmieni³a w ci¹gu rozpatrywanegookresu. Pañstwa kohezyjne (11,5% unijnego PKB w2001 roku) dalej osi¹ga³y wielkoœæ 10% wszystkichwydatków publicznych na sektor produkcyjny wokresie lat 1999–2001, podczas gdy udzia³najwiêkszych gospodarek (Niemiec, Francji, W³och iWielkiej Brytanii — 72% unijnego PKB w 2001 r.)spad³ z 79% w latach 1997–1999 do 76% w latach1999–2001.
Pomoc na rzecz regionów zapóŸnionych
W roku 2001 oko³o 8 mld euro pomocy publicznej, tj.oko³o 9% ca³oœci tych œrodków
25, przekazane zosta³o
regionom UE sklasyfikowanych jako typ „A”26,k t ó r e
oznaczaj¹ niemal to samo, co regiony Celu 1.27To
znacznie mniej ni¿ szczytowa wartoœæ 27 mld euroosi¹gniêta w 1993 r., kiedy to na Niemcy (z 17 mldeuro) i W³ochy (7 mld euro) przypada³o prawie 90%ca³oœci odnoœnej sumy. W 2001 roku na te dwa pañ -
stwa ci¹gle przypada³a ponad po³owa pomocy dlaCzêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej1293.1 Pomoc pañstwowa na mieszk. w Pañstwach Cz³onkowskich (1997-2001)
Ca³kowita kwota pomocy na 1 mieszkañca (SSN) Ca³kowita kwota pomocy na mieszkañca, z
wy³¹czeniem rolnictwa, rybo³ówstwa i transportu (SSN)
1997-1999 1999-2001 zmiana w % 1997-1999 1999-2001 zmiana w %
UE15 251,0 226,0 -10,0 123,00 97,00 -21,1
BE 322,0 325,0 0,9 83,00 80,00 -3,6
DK 274,0 360,0 31,4 144,00 186,00 29,2
DE 313,0 288,0 -8,0 179,00 157,00 -12,3
EL 185,0 155,0 -16,2 73,00 61,00 -16,4
ES 178,0 154,0 -13,5 112,00 90,00 -19,6
FR 286,0 263,0 -8,0 145,00 109,00 -24,8
IE 320,0 329,0 2,8 226,00 188,00 -16,8
IT 284,0 231,0 -18,7 132,00 84,00 -36,4
LU 450,0 578,0 28,4 108,00 82,00 -24,1
NL 207,0 246,0 18,8 43,00 44,00 2,3
AT 265,0 251,0 -5,3 65,00 61,00 -6,2
PT 252,0 177,0 -29,8 190,00 133,00 -30,0
FI 439,0 396,0 -9,8 89,00 78,00 -12,4
SE 169,0 169,0 0,0 48,00 48,00 0,0
UK 112,0 115,0 2,7 53,00 42,00 -20,8
IE: dane pokrywaj¹ okres 1998-199 zamiast 1997-1999.
/Char8Fród³o: DG COMP, „Tablica wyników w zakresie pomocy pañstwowej ”
1710525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:40Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
regionów, chocia¿ w kategoriach bezwzglêdnych wy -
datkowana kwota by³a znacznie ni¿sza ni¿ osiem lat
wczeœniej (2,5 mld euro dla Niemiec i 2,1 mld euro dlaW³och). To najwiêksze zmniejszenie kwoty dotyczy³opomocy dla nowych landów niemieckich, któreotrzyma³y znacz¹c¹ jej wielkoœæ zaraz po zjedno -
czeniu. Jednak¿e w okresie 2000–2001 ogólna wiel -
koœæ pomocy dla regionów typu „A” pozosta³a niezmieniona.
Pomoc na rzecz innychregionów problemowych
W 2001 roku oko³o 800 mln euro œrodków pomocy pu -
blicznej (wy³¹czaj¹c z tego rolnictwo, rybo³ówstwo itransport) przekazane zosta³o do objêtych ca³kowitymwsparciem regionów typu „C”
28, które mo¿na porów -
naæ do regionów Celu 2, wspieranych ze œrodków fun -
duszy strukturalnych. Ponadto prawie 4,5 mld europrzeznaczono na regiony sklasyfikowane jako NUTSII — typu „C”, które by³y wspierane czêœciowo. Nie-stety, brak danych poni¿ej poziomu NUTS II oznacza,¿e nie mo¿na okreœliæ odsetka pomocy, która zosta³aprzekazana wspieranym czêœciom regionów
29,a
przeto i porównaæ poziomu pomocy wœród PañstwCz³onkowskich.
Mimo ¿e wiêkszoœæ Pañstw Cz³onkowskich zmniej-
szy³a wielkoœæ pomocy publicznej i przekierowa³a j¹na cele poziome, zgodnie ze strategi¹ UE, przekie -
rowanie w kierunku celów zwi¹zanych ze spójnoœci¹jest mniej widoczne, odk¹d spad³a wielkoœæ pomocyregionalnej.
Pomoc publiczna a celez Lizbony i Goeteborga
Polityka spójnoœci i pomocy publicznej uzupe³niaj¹ siê— celem obu jest przyczynianie siê do celów agendy zLizbony i Goeteborga, jakimi s¹: kontynuowanie wzro -
stu, konkurencyjnoœæ, sta³y rozwój ca³ej UE. W regio -
nach s³abiej rozwiniêtych wyzwanie w postaci osi¹gniê -
cia celów uzgodnionych w Lizbonie i Goeteborgu jestz natury rzeczy wiêksze. St¹d potrzeba rosn¹cej po -
mocy (dla inwestycji w dobra publiczne i wspieraniepotencja³u instytucjonalnego), wiêkszego natê¿eniapomocy (zachêcanie do wewnêtrznych inwestycji)oraz znacznego wspomagania z bud¿etu UE (element„konwergencyjny” lub „solidarnoœciowy” polityki spój -
noœci). Wspólnym zadaniem obu rodzajów polityki jestustanowienie ram, w jakich Pañstwa Cz³onkowskiei regiony, przy odpowiednim poziomie wsparcia zUE, mog¹ rozwin¹æ i wdro¿yæ efektywn¹ strategiêwzrostu i konkurencyjnoœci, bez ponoszenianiekorzystnych efektów rozwoju ekonomicznego napoziomie regionalnym, narodowym i unijnym lubmarnotrawienia skromnych œrodków bud¿etowychpoprzez ich b³êdn¹ alokacjê.
Komisja rozpoczê³a niedawno dok³adne badanie
obecnych wytycznych dla pomocy regionalnej, któramusi byæ podwy¿szona, aby móc umo¿liwiæ Pañ -
stwom Cz³onkowskim planowanie na okres po roku2006, kiedy to obecny plan wygaœnie. W ramach takiejrewizji brany bêdzie pod uwagê rozwój polityki spójnoœcina poziomie EU, jak równie¿ elementów polityki re -
gionalnej i lokalnej, których celem jest osi¹gniêcieza³o¿eñ z Lizbony i Goeteborga. Powinna ona odzwier -
ciedlaæ szersze zadania polityki dotycz¹cej pomocypublicznej, co ma swoje odniesienie w agendzie lizboñ-skiej. G³ównym w tej mierze celem, potwierdzonymzreszt¹ w Sztokholmie i Barcelonie, bêdzie osi¹gniê-cie sytuacji „mniejszych kwot, ale za to lepszegoukierunkowania pomocy publicznej”, co mo¿e ozna-czaæ bardziej ukierunkowane podejœcie w obszarzepoza regionami mniej rozwiniêtymi, jak i bardziej ry-gorystyczne kontrole najbardziej zniekszta³conych imarnotrawionych form pomocy.
W roku 2002 Komisja przyjê³a równie¿ nowy pakiet re -
gulacji o pomocy publicznej w kwestii zatrudnienia
30,
które poprzez eliminacjê koniecznoœci wczeœ -
niejszego zawiadomienia o pomocy dla tworzenia
miejsc pracy lub zachêcanie do zatrudniania ludzi nie -
pe³nosprawnych, powinny skutkowaæ uproszczeniemprocedur wspólnotowego wspó³finansowania do -
tycz¹cego pewnych programów. Co wiêcej, regulacjew przejrzysty sposób uwzglêdniaj¹ specyficzne cechynajs³abszych regionów, podnosz¹c intensywnoœæ po -
mocy w zakresie tworzenia nowych miejsc pracy.
Komisja bêdzie kontynuowaæ rozpatrywanie mo¿liwoœci
wprowadzenia mechanizmów s³u¿¹cych okreœle -
niu, czy œrodki pomocy publicznej, które nie s¹usprawiedliwione ¿adnymi istniej¹cymi ramami, re -
gulacjami czy wytycznymi, nie zniekszta³caj¹ konku -
rencji. Takie nowe podejœcie do sprawy daje Pañ -
stwom Cz³onkowskim mo¿liwoœæ elastycznego
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
130
1720525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:40Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
podejmowania interwencji we wszystkich regionach,
celem wsparcia zatrudnienia, konkurencyjnoœci ispójnoœci na drodze ku realizacji celów lizboñskich.
Wymiar sprawiedliwoœci i sprawywewnêtrzne: poprawa warunkówumo¿liwiaj¹cych rozwój
Wysokie poziomy przestêpczoœci, istnienie przestê -
pczoœci zorganizowanej i korupcji wstrzymuj¹ rozwójgospodarczy regionów dotkniêtych tymi zjawiskami,szczególnie wstrzymuj¹c nowe inwestycje zzewn¹trz. Œwiadomoœæ, ¿e wprowadzenie prawa niedaje mo¿liwoœci odpowiedniego rozwi¹zywania tychproblemów ma jeszcze wiêkszy negatywny skutek.Bezpieczne otoczenie, w którym przestrzegane s¹ za -
sady prawa, stanowi podstawowy warunek koniecznydo osi¹gniêcia trwa³ego rozwoju gospodarczego.
Trzy aspekty unijnej polityki sprawiedliwoœci i spraw
wewnêtrznych s¹ szczególnie zwi¹zane z polityk¹spójnoœci:
–wzmocnienie potencja³u instancji s¹dowych i ad-ministracyjnych, wspó³pracy miêdzypañstwowejoraz walki z przestêpczoœci¹ zorganizowan¹ i ko-rupcj¹ s¹ czynnikami istotnymi dla utrzymania sta-bilnej gospodarki, œrodowiska politycznego, co zkolei jest wa¿ne dla rozwoju. Powy¿sze zyskajeszcze na wa¿noœci po rozszerzeniu Unii;
–udzia³ w³adz lokalnych i regionalnych w rozwoju iwdra¿aniu polityki imigracji i polityki azylowej.W³adze, wspólnie z partnerami spo³ecznymi, orga -
nizacjami pozarz¹dowymi i innymi lokalnymi oœ -
rodkami, odgrywaj¹ coraz wiêksz¹ rolê we w³¹cza -
niu obywateli pañstw trzecich do sfery ¿yciagospodarczego i spo³ecznego;
–zarz¹dzanie granicami zewnêtrznymi Unii, sta -
nowi¹ce uzupe³nienie œrodków zaradczych wspie -
ranych z funduszy strukturalnych.
Jako ¿e istnieje potrzeba lepszego zrozumienia geo -
grafii przestêpczoœci i podatnoœci regionów na przes -
têpczoœæ zorganizowan¹, mo¿liwe jest okreœlenietych regionów i obszarów cechuj¹cych siê wysokimpoziomem przestêpczoœci, który mo¿e wp³ywaæ ne -
gatywnie na rozwój.
Mimo ¿e istniej¹ znacz¹ce ró¿nice miêdzy
pañstwami, poziom zorganizowanej przestêpczoœcijest szczególnie wysoki w pañstwach akcesyjnych, atendencja w tym zakresie jest rosn¹ca.
31Forma, jak¹
przyjmuj¹ siatki przestêpcze w tych krajach, wp³ywanie tylko negatywnie na ich rozwój gospodarczy i po -
tencja³, ale równie¿ na poziom bezpieczeñstwa wUnii. Na przyk³ad praktyka wykorzystywania legal -
nych interesów (hoteli i innych form przemys³u turys -
tycznego, jednostek s³u¿by zdrowia, nieruchomoœci ibankowoœci) jako œrodków penetracji regionu sta³o siêelementem standardowego postêpowania grup prze -
stêpczoœci zorganizowanej w tych pañstwach. Do -
datkowo coraz czêstsze jest wykorzystywaniewp³ywów przez organizacje przestêpcze s³aboœci sys -
temu prawnego i administracji, zaœ korupcja i wyko -
rzystywanie mo¿liwoœci wp³ywów jest zjawiskiem wzglê -
dnie szeroko obecnym w pañstwach akcesyjnych.Zamówienia publiczne i procedury przetargowe s¹ wtym wzglêdzie szczególnie nara¿one, zaœ po³¹czenieg³ównych transferów maj¹tkowych ze s³aboœci¹ in-stytucji daje szczególn¹ podatnoœæ na korupcjê. Pañ-stwa akcesyjne podjê³y znaczne wysi³ki, przy wspar-ciu ze strony funduszu PHARE, w celu wypracowaniastrategii antykorupcyjnej i wzmocnienia organówegzekwuj¹cych prawo. Mimo to œwiadomoœæ zjawiskakorupcji wystêpuje tu w znacznie wiêkszym stopniuni¿ w obecnych Pañstwach Cz³onkowskich, zw³asz -
cza w niektórych przypadkach, i w wiêkszoœci tychkrajów wiele pozostaje jeszcze do zrobienia.
Obszary miejskie, szczególnie te, na których skon -
centrowana jest czêœæ ludnoœci z wiêkszoœci¹ wystê -
puj¹cych problemów, ¿yj¹ca w trudnych warunkach
mieszkaniowych, bez udogodnieñ bytowo-sanitar -
nych, stanowi¹ tu kolejny przyk³ad. W ramach podjêtejprzez Komisjê inicjatywy URBAN Audit zwrócono uwa -
gê na zwi¹zek miêdzy stopniem urbanizacji a przes -
têpczoœci¹. Prawie wszystkie miasta, co do którychprzeprowadzanie porównañ jest mo¿liwe, odznaczaj¹siê wiêkszym stopniem przestêpczoœci ni¿ wieœ.WskaŸnik jest szczególnie wysoki w miastach po³o¿o -
nych na pó³nocy UE i w stolicach pañstw. Zgodnie znajnowszymi danymi liczbowymi wskaŸnik ten w mia -
stach ci¹gle roœnie. Polityka strukturalna UE, szcze -
gólnie w zakresie dotycz¹cym rozwoju miast,uwzglêdnia stopieñ przestêpczoœci jako kryteriumCzêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej131
1730525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:40Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
alokacji funduszy oraz ujmuje wspó³pracê w obszarze
przestêpczoœci z policj¹ i wymiarem sprawiedliwoœciw ramach wytycznych swoich dzia³añ.
32
Kolejny przyk³ad dotyczy regionów na po³udniuW³och, w których w latach 1994–1999 i 2000–2006zastosowano dwa specjalne programy funduszuEFRR. Mia³y one na celu walkê z przestêpczoœci¹,tworzenie bezpieczniejszego œrodowiska i wzrost za -
ufania do prawa, pozwalaj¹ce prze³amaæ b³êdne ko³oopóŸnionego rozwoju, wysokiego stopnia przes -
têpczoœci i braku bezpieczeñstwa.
Skuteczna walka z przestêpczoœci¹ zorganizowan¹,
a tak¿e z innymi jej formami na terenie Unii nak³adaobowi¹zek kszta³towania unijnych œrodków, którewespr¹ wysi³ki regionów i lokalnych spo³ecznoœci wwalce z g³êboko zakorzenion¹ tradycj¹ przestê -
pczoœci, spowalniaj¹c¹ rozwój gospodarczy.Szczególnie dotyczy to pañstw akcesyjnych, w którychbrak jest œrodków finansowych niezbêdnych do po -
djêcia efektywnych œrodków do walki z prze-stêpczoœci¹ zorganizowan¹.
Jak wspomniano wy¿ej (w czêœci 1), skoordynowane
podejœcie do sprawy jest niezbêdne do osi¹gniêcia in-tegracji imigrantów w spo³eczeñstwie i gospodarce,co oznacza zapewnienie dostêpu do edukacji i szko-leñ, us³ug z zakresu ochrony zdrowia i pomocy so-cjalnej, przyzwoitych warunków mieszkaniowych itp.
Postrzeganie wspólnotowej politykina poziomie regionalnym
Na wniosek Komisji w 28 regionach UE przeprowadzo -
no badania naukowe celem przekonania siê, w jakisposób kierunki polityki Wspólnoty i ich efekty s¹ pos -
trzegane przez tych, którzy s¹ odpowiedzialni za ichwdra¿anie. Wyselekcjonowano regiony z prawiewszystkich Pañstw Cz³onkowskich, Celu 1, jak i in -
nych regionów Celu 2 oraz tych, które nie spe³nia³ywarunków przyznania pomocy z funduszy struktu -
ralnych.
33Rodzaje polityki Wspólnoty, które najbar -
dziej uwypuklano w badaniu, objê³y WPR, politykê wzakresie konkurencji (pomoc publiczna) i politykêdotycz¹c¹ badañ i rozwoju. Analizê oparto na danychz ka¿dego regionu, a tak¿e na rozmowach zregionalnymi urzêdnikami. Nale¿y wspomnieæ, ¿ezaprezentowane poni¿ej wyniki przedstawiaj¹ opinieurzêdników, z którymi przeprowadzono rozmowy, inie s¹ zawsze zbie¿ne z opini¹ Komisji. Podczas gdynie mo¿na generalizowaæ wyników badania, wolnojest wysnuæ po¿yteczne wnioski o postrzeganiuudzia³u polityki Wspólnoty w osi¹ganiu gospodarczej ispo³ecznej spójnoœci.
W wiêkszoœci przypadków „polityka Wspólnoty” uwa -
¿ana jest za „finansowanie przez Wspólnotê”, i z
regu³y zwraca siê uwagê na wielkoœæ œrodków otrzymy -
wanych z WPR, funduszy strukturalnych i pomocy pu -
blicznej. Czêsto bior¹c pod uwagê inne rodzaje polit -
yki, takie jak ochrona œrodowiska, koncentrowano siêraczej na udziale w niej WPR i funduszy struktural -
nych, ni¿ na tej w³aœnie konkretnej polityce.
W znacznej wiêkszoœci przypadków uznano, ¿e
wspólnotowa polityka spójnoœci, szczególnie w po -
staci funduszy strukturalnych, jest najbardziej do -
strzegana i ma najwiêkszy wp³yw na regiony (zob. ta -
bela w cz. 4). Aspekt ten wymaga podkreœlenia, jako¿e polityka spójnoœci nie by³a tu g³ównym przedmio-tem badañ.
W wiêkszoœci przypadków uznano pozytywny wp³yw
jednolitego rynku oraz unii ekonomicznej i mone-tarnej. W wielu przypadkach regionów Celu 1 dos-trze¿ono znacznie mniejsze poparcie dla pozytywne-go wp³ywu jednolitego rynku na konwergencjê ispójnoœæ. Dostrze¿ono jak du¿e znaczenie maj¹ brakiw zakresie regionalnej konkurencyjnoœci, takie jaknieodpowiednie ³¹cza komunikacyjne czy peryferyjnycharakter danego obszaru.
W regionach, które przechodz¹ radykaln¹ restru -
kturyzacjê przemys³ow¹ (West Midlands, Asturias,
Magdeburg i Saarland) dostrze¿ono, ¿e ukoñczeniebudowy jednolitego rynku przyspieszy³o proces przy -
stosowañ strukturalnych, który rozpocz¹³ siê wczeœ -
niej, wywieraj¹c niekorzystny wp³yw na sytuacjê wzakresie zatrudnienia. Jednoczeœnie dostrze¿ono idoceniono rolê, jak¹ odgrywaj¹ fundusze strukturalnetowarzysz¹ce odnoœnej polityce.
We wszystkich regionach dostrze¿ono znacz¹cy
wp³yw Wspólnej Polityki Rolnej, ale uwagi odnoœniedo jej konsekwencji ró¿ni³y siê w zale¿noœci od re -
gionu. W regionach, w których rolnictwo odgrywawa¿n¹ rolê, doceniono pozytywny wp³yw WPR na
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
132
1740525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:40Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
warunki ¿ycia rolników, na modernizacjê i dywersy -
fikacjê sektora. Z drugiej strony, w regionach typu
œródziemnomorskiego i zalesionych uwa¿ano, ¿eWPR nie odgrywa tak wa¿nej roli we wspieraniuupraw, w jakich rolnicy siê specjalizuj¹.
Pod tym wzglêdem wielu komentatorów w regionach
nie nale¿¹cych do Celu 1 (na przyk³ad w West Mid -
lands, Irlandii i Nord-Pas-de-Calais) wskazywa³o, ¿eœrodki z WPR zosta³y przekazane do najlepiej pro -
speruj¹cych gospodarstw i najbardziej rozwiniêtychregionów, co mo¿e przyczyniæ siê do zwiêkszenia ró¿ -
nic w obrêbie regionie i miêdzy regionami.
Drugi filar WPR — rozwój obszarów wiejskich — wy -
daje siê mniej efektywny ze wzglêdu na mniejsz¹
wielkoœæ œrodków finansowych, jakimi dysponuje.Dostrze¿ono jednak jego udzia³ w dywersyfikacji ob -
szarów wiejskich. Powszechne by³y pozytywne uwagina temat inicjatywy LEADER, jak równie¿ partnerstwana poziomie regionalnym, do którego stwarza³a onazachêty i do którego motywowa³a.
W wielu obszarach wiejskich (Andalucía, Kentriki Ma-
kedonia),badania wykaza³y zwiêkszony wp³yw na po-prawê mo¿liwoœci dostaw produktów rolnych na rynekmiejski. Przyczyni³o siê do tego po³¹czenie si³ FEOGR— sekcji Orientacji i EFRR.
Ogólnie rzecz bior¹c, potwierdzono pozytywny wk³ad
w³¹czania wzglêdów œrodowiskowych w ramy politykirozwoju regionalnego, podobnie jak wymogów bar -
dziej rygorystycznych norm. W niektórych regionach(szczególnie austriackich, szwedzkich i fiñskich) nor -
my europejskie postrzegano jednak jako mniej res -
trykcyjne ni¿ krajowe, a zarazem jako wprowa -
dzaj¹ce procedury nieodpowiednio dopasowane dowarunków regionalnych, a poza tym nazbytbiurokratyczne.
W niemal wszystkich przypadkach podkreœlano
zwi¹zek pomiêdzy polityk¹ spójnoœci a ochron¹œrodowiska, jak równie¿ ich pozytywn¹ synergi¹. Wprawie wszystkich regionach Celu 1 polityka ochronyœrodowiska postrzegana by³a jako przedsiêwziêcia fi -
nansowane raczej z funduszy strukturalnych do -
tycz¹cych œrodowiska ni¿ bêd¹ce wynikiem wspól -
notowych dyrektyw lub rozporz¹dzeñ. Jednoczeœnieniektóre regiony wezwa³y do wiêkszego powi¹zaniapolityki ochrony œrodowiska z WPR (Nord-Pas-de-Calais, Sardegna i Algarve).
Sytuacja dotycz¹ca pomocy pañstwa by³a przedmio -
tem komentarzy przede wszystkim na obszarach poza
pañstwami kohezyjnymi. Ogólnie uwa¿ano, ¿e kwotypomocy nie zawsze id¹ w parze z istniej¹cymi du¿ymiproblemami strukturalnymi. W kilku przypadkach po -
strzegano j¹ jako skierowan¹ na wspieranie upa -
daj¹cych sektorów, i w niedostatecznym stopniu wspie -
raj¹c¹ wysi³ki na rzecz zmodernizowania zdolnoœciprodukcyjnej w danym regionie.
W innym przypadkach wyst¹pi³o nieporozumienie wy -
nikaj¹ce z ró¿nego rodzaju pomocy udzielanej MSP,
w³¹czaj¹c w to ró¿ne mechanizmy finansowe. Uwagêzwróci³a równie¿ mo¿liwoœæ „efektu granicznego”, jakipomoc pañstwa mog³a wywo³aæ w stosunku do s¹sia -
duj¹cych ze sob¹ regionów, jeœli zastosowana zos -
tanie ró¿na intensywnoœæ pomocy.
W niektórych regionach dostrze¿ono korzyœci wyni-
kaj¹ce z finansowania w ramach programów ramowychz zakresu dzia³alnoœci badawczo-rozwojowej (szcze-gólnie w regionach Wielkiej Brytanii, Niemiec i nagreckiej Kriti). Podobnie jak w przypadku polityki do-tycz¹cej ochrony œrodowiska, dostrze¿ono tu znacznyefekt synergii polityki w zakresie badañ i rozwoju orazspójnoœci. W wiêkszoœci studiów przypadku, szcze-gólnie z regionów Celu 1, podkreœlano znaczenie in -
westycji w infrastrukturê badawczo-rozwojow¹ i wypo -
sa¿enie, finansowanych z funduszy strukturalnych.Jednak w niektórych przypadkach fundusze tewnios³y nawet dziesiêciokrotnie wiêkszy wk³ad w wy -
datki na cele regionalne ni¿ dany program ramowy, coogranicza uznanie roli tego ostatniego na poziomieregionalnym.
W wielu przypadkach wspomniano te¿ o polityce in -
nowacji, szczególnie w regionach Celu 2. Potwierdzo -
no jej udzia³ w dywersyfikacji i modernizacji bazy pro -
dukcyjnej, a tak¿e poparto obecnoœæ regionalnych
sieci innowacyjnych.
34Czêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej133
1750525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:40Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
1341 Wa¿na dla funkcjonowania rynku jest równie¿ solidna polityka ochrony konsumenta.
2 „Industrial policy in an enlarged Europe ” [Polityka przemys³owa w rozszerzonej Europie], COM(2002) 714 (wersja ostateczna).
3 Dokument urzêdowy (tzw. Green Paper) „ Entrepreneurship in Europe ” [Przedsiêbiorczoœæ w Europie], COM(2003)27 (wersja
ostateczna). Europejska Karta Ma³ych Prz edsiêbiorstw zosta³a uchwalona prze z Radê Europejsk¹ w Santa Maria da Feira
(Portugalia) w dn. 18-19 czerwca 2000 r., zaœ przez pañstwa k andyduj¹ce – w s³oweñskim Maribor w kwietniu 2002 r. Zob. III
Raport nt. wdra¿ania, COM(2003)21 (wersja ostateczna).
4 Zalecenie Komisji z dn. 6 maja 2003 r. C(2003)1422.5„ Innovation policy: updating the Union’s approac h in the context of the Lisbon strategy” [Polityka w zakresie rozwi¹zañ
nowatorskich: aktualizacja unijnej koncepcji w kontekœcie s trategii lizboñskiej], COM(2003) 112 (wersja ostateczna).
6„ eEurope 2005 Action Plan ” [eEurope – Plan Dzia³ania na rok 2005], COM(2002) 263 (wersja ostateczna).
7„ I n v e s t i n gi nr e s e a r c h :a na c t i o np l a nf o rE u r o p e ” [Inwestycje w badania: plan dzia³añ dla Europy], COM(2003) 226 (wersja
ostateczna).
8„ Towards a European Research Area ” [Ku Europejskiemu Obszarowi Badañ], COM(2000) 6.
9 Zob.: http:// www.innov ating-regions.org.
10 Regiony wiedzy (KnowREG). Zob. te¿: http://www.cordis.lu/era/regions.htm.11 „Szczegó³owy program dzia³añ w realizacji celów dotycz¹cy ch edukacji i systemu szkoleñ w Europie” (Dz. Urzêdowy UE [OJ]
ser. C nr 142 z dn. 14.6.2002).
12 Wnioski szczytu Rady Europejskiej w Barcelonie, odbytego w dn. 15-16 marca 2002 r.13 „Edukacja i Szkolenia 2010”: Sukces strategii lizboñski ej zale¿y od powodzenia pilnych reform” (Projekt wspólnego
tymczasowego raportu nt. wdra¿ania szczegó³owego programu dzi a³añ dla realizacji celów dotycz¹cych edukacji i systemu
szkoleñ w Europie – COM(2003) 685).
14 Wnioski Rady z dn. 25 listopada 2003 r. nt. „Rozwoju kapita³u ludzkiego jako spójnoœci spo³ecznej i konkurencyjnoœci w
spo³eczeñstwie wiedzy” (Dz.U. UE [OJ] ser. C nr 295 z dn. 5 grudnia 2003 r.).
15 Decyzja 1600/2002/WE, Dz.U. UE (OJ) ser. L 242, z dn. 10/9/2002.16 Takich jak ochrona gleby; ochrona i konserwacja œr odowiska morskiego, zrównowa¿one zu¿ycie pestycydów,
zanieczyszczenie powietrza, œrodowisko miejskie, zrównow a¿one zu¿ycie i zarz¹dzanie zasobami, przetwarzanie odpadów
(por. Art. 3(4), 1 akapit) Decyzji 1600/2002/WE).
17 Œwiatowa Organizacja Zdrowia, „Œwiatowy raport nt. zdrowia za rok 2002”, Genewa 2002.18 Komisja Europejska, „Fundusze strukturalne i ich wspó³dzia ³anie z Funduszem Spójnoœci: wyt yczne dla programów w okresie
lat 2000-2006”, EUROP, Luksemburg 1999, oraz „Dalsze wskazó wki dla krajów kandydackich”, COM(2003) 110 (wersja
ostateczna).
19 SEC(2003) 106.20 „Reforma gospodarcza: Raport nt. funkcjonowania produktu ws pólnotowego i rynków kapita³owych”, COM(2002)743 (tzw.
„Raport z Cardiff”).
21 Zaciemnienie we wrzeœniu 2003 r. we W³oszech zaistnia³o, gdy zu¿ycie energii by³o niskie, ale nie z powodu braku wydajnoœci
systemu, ani te¿ z powodu jakiegoœ wyosobnionego zdarzeni a, lecz skutkiem s³aboœci w ³añcuchu decyzyjnym i
nieodpowiedniej koordynacji europejskiej sieci.
22 Decyzja 1254/96/WE.23 D³ugofalowy program „Inteligentna Energia w Europie” pr zyjêty przez Radê w listopadzie 2002 roku, alokuj¹cy 190 milionów
EUR w ci¹gu czterech lat na promowanie korzystania z energii z e Ÿróde³ odnawialnych i osi¹gniêcie zmniejszenia efektu
cieplarnianego, w myœl uzgodnieñ z Kioto z 1997 r.
24 Decyzja nr 1336/97/WE.25 Stanowi to mniej ni¿ 1/2 ca³oœci przekazanej pomocy – z wy³¹àcz eniem rolnictwa, rybo³ówstwa i transportu, dla których nie ma
podzia³u kwot wydatkowanych w ramach regionu.
26 Zgodnie z Art. 87, par. 3 Traktatu pewnym obszarom przyz nano odstêpstwo od zasady g³osz¹cej, ¿e pomoc pañstwa nie
przystaje do zasad wspólnego rynku. Punkt (a) tego paragrafu st anowi, ¿e pomoc maj¹ca na celu stworzenie zachêty do rozwoju
gospodarczego w regionach, w których poziom ¿ycia jest nieporów nywalnie niski lub jest wysokie bezrobocie, mo¿e byæ
uwa¿ana za zgodn¹ z zasadami wspólnego rynku.
27 W 2000 roku status regionu Lisboa e Vale do Tejo zmieniono z „A” na „C”. Poniewa¿ dostêpne obecnie dane nie pozwalaj¹ na
wyró¿nienie tych dwóch okresów, pomoc dla tego regionu jest dal ej zaliczana do rodzaju „A”. W pañstwach objêtych polityk¹
spójnoœci pewne rodzaje pomocy nie s¹ przezna czone na konkretny region, ale dla ca³ego pañstwa.
28 Art. 87, par. 3, punkt c stanowi, ¿e pomoc przeznaczona na ws parcie rozwoju szczególnych dzia³añ lub regionów gospodarczych
mo¿e byæ uwa¿ana za zgodn¹ z zasadami wspólnego rynku, dopóki n ie zniekszta³ca ona warunków prowadzenia dzia³alnoœci
handlowej w zakresie, który jest sprzeczny ze wspólnym interesem.
29 Dane dotycz¹ce pomocy publicznej nie s¹ dostêpne dla r egionów poni¿ej poziomu NUTS II, nie jest jednak problemem
dokonanie pomiaru pomocy dla regionów typu „A”, które obejmu j¹ wszystkie regiony NUTS I czy NUTS II. S¹ zatem regiony,
które s¹ wspierane w ca³oœci – jak Berlin, l ub czêœciowo – jak Bawaria (niem. Bayern).
30 Dz.U. UE (OJ) ser. L nr 337 z dn. 13.2.2002.31 /Char8Fród³a: Roczny raport Europolu, raporty Transparency Inter national o korupcji w wymiarze globalnym, raporty Banku
Œwiatowego.
32 Towards an urban agenda in the European Union [W stronê planu dz ia³añ dla miast w Unii Europejskiej], COM(1997) 197 (wersja
ostateczna).
33 Regiony objête badaniem to: Hainaut w Belgii, Oberbayern, Saarland i Magdeburg w Niemczech, Kentriki Makedonia i Kriti w
Grecji, Asturia, Katalonia (Catalu ña) i Andaluzja (Andalucía) w Hiszpanii, Bretani a (Bretagne), Nord-Pas-de-Calais i Limousin
we Francji, Order, irlandzkie regiony: Border, Midland, Wester n oraz Southern and Eastern, Kampania, Toskania i Sardynia
(Campania, Toscana, Sardegna) we Wloszech, Flevoland w Holandi i, Steiermark w Austrii, Algarve i Acores w Portugalii,
Ita-Suomi i Esteta-Duomi w Finlandii, Norra Mellansverige i Ovre N orrland w Szwecji, oraz w Wielkiej Brytanii: West Midlands,
Highlands & Islands oraz Irlandia P ó³nocna (Nortern Ireland).
1760525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:40Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Czêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej13534 Kolejne wnioski dotycz¹ce tych zagadnieñ zob. w: Europejski Komitet Ekonomiczno-Spo³eczny, Opinia rozpoznawcza nt.
Wk³adu innych kierunków polityki Wspól noty w spójnoœæ gospodarcz¹ i spo³eczn¹ , wrzesieñ 2003; opracowaniem tym objêto
WPR, politykê gospodarcz¹ w formie Paktu Stabilizacji i Rozwo ju, politykê w zakresie konkurencji, rynku wewnêtrznego,
edukacji i szkoleñ zawodowych.
1770525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:40Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 3 — Oddzia³ywanie wspólnotowej polityk i: konkurencyjnoœæ, zatrudnienie i spójnoœæ
136
1780525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:40Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Czêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ
dodana polityki strukturalnej
Spis treœci
Wprowadzenie .........................................1 3 8
Interwencje strukturalne w regionach Celu 1: wzrost, konwergencja i integracja ........1 4 0
Dzia³ania interwencyjne w regionach Celu 2: restrukturyzacja i tworzenie miejsc pracy ....1 5 0
Wsparcie dla rolnictwa, rozwoju obszarów wiejskich i rybo³ówstwa ..............1 5 2
Propagowanie zatrudnienia, edukacji i szkoleñ za poœrednictwem EFS ............1 5 4
Inicjatywy Wspólnoty: propagowanie wspó³pracy i wspó³dzia³ania w strukturach sieciowych . 156
Poprawa efektywnoœci metod zarz¹dzania ...........................1 6 2
Rozszerzenie Unii a polityka spójnoœci: wyzwania przysz³oœciowe ...............1 7 0
Debata na temat przysz³oœci polityki spójnoœci .........................1 7 6
Za³¹cznik statystyczny do cz. 4 .................................1 7 9
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej137
1790525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:41Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Wprowadzenie
W niniejszej czêœci raportu omówiono rezultaty i war -
toœæ dodan¹ interwencji prowadzonych w ramach
unijnej polityki spójnoœci w okresie lat 1994–1999.Jednoczeœnie ukazano najwa¿niejsze zmiany wpro -
wadzone w okresie lat 2000–2006, jak równie¿ wstê -
pne rezultaty wdro¿enia programów w tym okresie.
Przedstawiona analiza korzysta w g³ównej mierze z
ocen dokonanych ex post dla prawie ka¿dego rodzaju
dzia³añ interwencyjnych podjêtych w okresie lat1994–1999. Znaczny postêp zosta³ osi¹gniêty w okre -
œleniu oddzia³ywania interwencji, szczególnie w du -
¿ych regionach Celu 1, gdzie ogólne efekty mog¹ byæmierzone za pomoc¹ modeli makroekonomicznych.Mimo trudnoœci w okreœlaniu wp³ywu polityki poza re -
gionami Celu 1, ostatnie badania oceniaj¹ce dostar -
czy³y licznych mierzalnych dowodów pozytywnychefektów unijnej pomocy, na przyk³ad w odniesieniu doocalonych miejsc pracy, stworzenia nowych lub ich re-dystrybucji. Jednak¿e doœwiadczenia pokazuj¹, ¿ewci¹¿ istnieje wiele problemów w okreœlaniu konse-kwencji dzia³añ interwencyjnych, bêd¹cych wynikiembraku systematycznego zbierania danych w ramachsystemów monitorowania.
Nie wszystkie jednak efekty polityki spójnoœci mog¹
byæ wyra¿one w liczbach. Oprócz wp³ywu polityki net-to na poziom PKB czy zatrudnienia, jej wartoœæ do -
dana roœnie z powodu innych aspektów, np. udzia³uczynników w rozwoju regionalnym, takich jak plano -
wanie strategiczne, zintegrowana polityka rozwoju, for -
mu³owanie ocen i wymiana doœwiadczeñ, elementówwiedzy know-how i tzw. dobrych praktyk miêdzy re -
gionami. Czynniki te zostan¹ tu równie¿ omówione,podobnie jak opinia Komisji na temat obecnego spo -
sobu wdra¿ania funduszy strukturalnych.
Ju¿ na pocz¹tku nale¿y podkreœliæ, ¿e efektywnoœæ in -
terwencji zale¿y m.in. od osi¹gniêcia korzystnych wa -
runków, szczególnie od:
–zdrowych i stabilnych ram, w jakich funkcjonuje
gospodarka;
–rozs¹dnego wyboru celów strategicznych (okre -
œlone programy, takie jak te zwi¹zane z sieciamitransportu czy inwestycje w kapita³ ludzki, silniejzaznaczaj¹ swoje oddzia³ywanie);
–stopnia absorpcji œrodków finansowych, który za -
le¿y od potencja³u i zdolnoœci administracyjnej iinstytucjonalnej;
–jakoœci przedsiêwziêæ, poci¹gaj¹cej za sob¹ ko -
niecznoœæ funkcjonowania efektywnych systemówdoboru i wdra¿ania.
Poni¿ej omówiono szeœæ g³ównych aspektów wspól -
notowej polityki spójnoœci: po pierwsze — udzia³kierunków polityki strukturalnej we wspieraniu wzro -
stu w zapóŸnionych regionach i w umacnianiu ichosi¹gniêæ, przy równoczesnym wspomaganiu integra -
cji gospodarczej i spo³ecznej; po drugie — efektyprowadzenia tej polityki poza obszarem Celu 1; potrzecie — szczególna rola Europejskiego FunduszuSpo³ecznego (EFS) w propagowaniu zatrudnienia,edukacji i szkoleñ; po czwarte — rola polityki struktu -
ralnej w warunkach stymulowania wspó³pracy i two-rzenia struktur sieciowych, co najmniej na poziomielokalnym; po pi¹te — wykorzystywane sposoby wdra-¿ania funduszy strukturalnych oraz ich wk³ad wmodernizacjê polityki rz¹dzenia i sprawowaniaw³adzy; oraz po szóste — osi¹gniêcia pomocy przed-akcesyjnej w nowych Pañstwach Cz³onkowskich ipierwsze wnioski, jakie mo¿na wyci¹gn¹æ z kolejnegookresu realizacji programów, przypadaj¹cego na lata2004–2006 (mapa 4.1).
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
138 
0,00,51,01,52,02,53,0
PT EL ES IE IT FI DE UK FR AT SE NL BE DK LU0,00,51,01,52,02,53,0Inne
Cel 1% PKB 4.1 Fundusze Strukturalne (wszystkie cele) na 
kraj, 2000-2006
Zródło: DG REGIO
1800525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:41Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
139Guyane (F)Guadeloupe Martinique RéunionCanarias (E)
Açores (P)
Madeira
gReoiGIS geoiGISR
© EuroGeograficzny Zwi¹zek ds. Granic Administracyjnych0 100 500 km4.1 F undusze s trukturalne 2004-2006: obsza ry Cel u1 i Cel u2
Cel 1
Cel 2 (czêœciowo) Stopniowe wycofywanie (do 31/12/2005)Cel 1 Cel 2Cel 2
Stopniowe wycofywanie (do 31/12/200 6)
Program specjalnyStopniowe wycofywanie (do 31/12/2005)
Stopniowe wycofywanie (czêœciowe) (do 31/12/2005)
/_0length.name.substituted_ród³o: DG REGI O
1810525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:42Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Interwencje strukturalne w
regionach Celu 1: wzrost,konwergencja i integracja
Skala transferów i ich pozyskiwanie
Podczas gdy ogólny zasób funduszy strukturalnychjest niewielki w porównaniu do poziomu unijnego PKB(poni¿ej 0,5%), œrodki te koncentruje siê na celewspierania regionów najgorzej prosperuj¹cych, z naj -
mniejszym poziomem PKB na mieszkañca. W okresielat 2000–2006 niemal 3/4 œrodków z funduszy zosta³owykorzystanych w regionach, na które przypada za -
ledwie czwarta czêœæ ludnoœci UE.
W okresie lat 2000–2006 transfery do regionów Celu 1
na terenie UE-15 stanowi¹ ekwiwalent 127,5 miliar -
dów euro (lub: 18,2 mld EUR w stosunku rocznym),co stanowi 0,9% PKB w przypadku Hiszpanii, 2,3% wPortugalii i 2,2% w Grecji. Œrednia kwota pomocyprzypadaj¹cej na mieszkañca w regionach zapóŸnio-nych jest w tym okresie taka sama jak w roku 1999,ostatnim roku poprzedniego okresu realizacji pro-gramu (wykres 4.1 i tabela A 4.1).
Efektem tych transferów by³o umo¿liwienie najubo¿-
szym Pañstwom Cz³onkowskim osi¹gniêcia wy¿-szego poziomu inwestycji w kapita³ ludzki i rzeczowyw regionach opóŸnionych, ni¿ by³oby to mo¿liwe bezœwiadczenia podobnego wsparcia. Tym samym mo -
¿liwe sta³o siê polepszenie konkurencyjnoœci regionuw d³ugiej perspektywie czasowej. Szacuje siê, ¿e wokresie lat 2000–2006 wartoœæ transferów wynosi³aoko³o 9% wszystkich inwestycji w przypadku Portu -
galii, 8% — Grecji, 7% — w³oskiego Mezzogiorno, 4%— nowych landach Niemiec i 3% — Hiszpanii.
Dodatkowoœæ: pomiar ³¹cznych
wydatków publicznych
Mimo wysi³ków podejmowanych w celu konsolidacji
swych finansów publicznych pod koniec lat dzie -
wiêædziesi¹tych ubieg³ego wieku w przygotowywa -
niu do Europejskiej Unii Monetarnej, Pañstwa Cz³on -
kowskie ci¹gle respektowa³y tzw. zasadêdodatkowoœci, w której ramach zobligowane by³y onedo utrzymania wydatków publicznych na politykêstrukturaln¹ w regionach, liczonych ³¹cznie, na tymsamym poziomie co œrednia poprzedniego okresuobowi¹zywania programu, wy³¹czaj¹c z tego oczywiœ -
cie wk³ad funduszy strukturalnych (wykres 4.2).
W pañstwach ca³kowicie lub po wiêkszej czêœci podle-
gaj¹cych dzia³aniom wspomagaj¹cym w ramachCelu 1 zauwa¿ono znacz¹cy wzrost inwestycji pu-blicznych o 66% w Irlandii, 24% w Grecji i 18% w Por-tugalii. W pozosta³ych regionach Celu 1 czy te¿ Celu 6wzrost waha³ siê od 36% w Austrii do 14% w Szwecji.
1
W trzech przypadkach, Niemiec, Hiszpanii i W³och, wokresie lat 1994–1999 wydatki kszta³towa³y siêponi¿ej poziomu z poprzedniego okresu. Jednak¿e wpierwszych dwóch wymienionych krajach, gdzie po -
ziom wydatków publicznychzmniejszono pomiêdzy dwomaodnoœnymi okresami odpowiednioo 20% i 2%, pomniejszenie to nienaruszy³o zasady dodatkowoœci,poniewa¿ poziom wydatkowanychœrodków w poprzednim okresie by³wyj¹tkowo wysoki.
Efekt dŸwigni jako
œrodek zwiêkszeniafinansowania rozwoju
Wymóg wspó³finansowania dotacji
wspólnotowych ze Ÿróde³ krajo -
wych, który jest w du¿ej mierzeprzestrzegany, tak¿e zwiêkszawielkoœæ funduszy dostêpnych dla
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
140 
26,8
24,3
23,5
18,1
17,7
13,8
-19,9
-20,219,635,8
-2,4
-30 -20 -10 0 10 20 30 40 50 60 70AT
FI
NL
EL
FR
PT
BE
SE
ES
DE
IT% zmiany4.2 Dodatkowo ść – zmiana w średnich rocznych krajowych 
nakładach na program fundus zy strukturalnych, 1989-93 
do 1994-99
SE: średnia 1991-92; DE: średnia 1991-93; AT, FI: średnia 1993-94
Zródło: DG REGIO
1820525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:42Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
141Efekt dŸwigni finansowej partne rstwa publiczno-prywatnego
Partnerstwo publiczno-prywatne (PPP) mo¿e byæ odpo -
wiedni¹ metod¹ finansowania inwestycji w warunkach wystêp -
owania znacz nego zakresu mo¿liwoœci zaanga¿owania sek -
tora prywatnego, co umo¿liwi zagwarantowanie œwiadczenia
us³ug bardziej wydajnych i bardziej op³acalnych pod wzglê -
dem finansowym. Chocia¿ PPP jest wysoko rozwiniête wwielu krajach, przede wszystkim w Wielkiej Brytanii i weFrancji, doœwiadczenia z t¹ form¹ maj¹ jak dot¹d charakterograniczony, czêœciowo z powodu ograniczeñ spowodowa -
nych przez obecny system prawodawczy. Je¿eli dane przed -
siêwziêcie oferuje mo¿liw¹ do zaakceptowania stopêzysku, nie zachodzi wówczas w ogóle koniecznoœæzastosowania interwencji publicznej. W niektórych przy -
padkach uruchomienie rz¹dow ych dotacji dla danego pro -
gramu PPP mo¿e w istocie rzeczy ograniczyæ koszt kapita³udo sektora prywatnego, co mo¿e zaowocowaæ sytuacj¹przeinwestowania.
Rozwa¿aj¹c, czy podj¹æ dane przedsiêwziêcie na zasadzie
sformowanego uk³adu typu PPP, nale¿y poœwiêciæ nale¿yt¹uwagê potencjalnym kosztom zakontraktowania dostaw to -
warów i us³ug. W przypadku wiêkszej infrastruktury o cha -
rakterze rzeczowym, gdzie przysz³e zapotrzebowanie niejest pewne, mog¹ powstaæ wysokie koszty umowy d³ugo-terminowej, chyba ¿e mia³aby ona elastyczny charakter.Je¿eli przyk³adowo prognozy przysz³ej u¿ytecznoœci s¹ zbytniskie, niew³aœciwie ukszta³towane umowy mog³yby sk³oniæprywatnego przedsiêbiorcê czy zarz¹dcê do niedoinwesto-
wania w dodatkowy potencja³ w przysz³oœci.
W obecnych programach, dofinansowywanych ze œrodków
funduszy strukturalnych, PPP mo¿e wystêpowaæ w ró¿nychformach:
1. W transporcie drogowym i wodnym wystêpuje rosn¹ca
akceptacja dla PPP jako efektywnej formy finansowaniabudowy. W inwestycjach takich jak Most im. Vasco daGamy w Portugalii lub autostrada Drogheda w Irlandii,sektor prywatny jest odpowiedzialny zazwyczaj za pro -
jekt, budowê, kierownictwo i finansowanie, podczas gdykoszty budowy odzyskiwane s¹ przez op³atywp³ywaj¹ce ze strony u¿ytkowników. Rola sektora pu -
blicznego polega na nadzorowaniu projektu podczaszawierania stosownych ustaleñ umownych.
2. Systemy PPP mog¹ byæ zastosowane przy kontraktach
dotycz¹cych wykonywania okreœlonych us³ug; rz¹d wy -
nagradza wtedy bezpoœrednio prywatnego przedsiêbior -
cê, nie nak³adaj¹c ¿adnych obci¹¿eñ na u¿ytkowni -
ków koñcowych. Ta koncepcja jest w rosn¹cym stopniustosowana w zakresie dzia³alnoœci badawczo-rozwojo -
wej oraz transferu technologi i miêdzy uniwersytetami a
przedsiêbiorstwami. Proje kt Octopus w regionie Oulou –
program w ramach Celu 2 realizowany na pó³nocyFinlandii – stworzy³a PPP w celu stymulowania innowa -
cji i uruchamiania przeds iêbiorstw. W ramach
dwuletniego przedsiêwziêcia (2002-2004) ustanowionosieæ wspó³pracy pod kierownictwem miasta Oulou, któresta³o siê oœrodkiem zastosowañ telefonii komórkowej,wraz z wieloma przedsiêbiorstwami zaawansowanychtechnologii, operatorami telekomunikacyjnymi orazoœrodkami oœwiatowymi i badawczymi.
3. Uk³ady typu PPP mog¹ dodatkowo byæ stosowane w sy -
tuacji, gdy zaanga¿owanie sektora publicznego mo¿ezostaæ uzasadnione na podstawie zamiaru osi¹gniêciaszerzej zakrojonego celu marketingowego. W takichprzypadkach PPP mo¿e byæ œrodkiem nie tylko do za -
bezpieczania finansów, ale i do zwiêkszenia efekty -
wnoœci, poprzez np. przyspieszanie wdro¿eñ. W Wiel -
kiej Brytanii na przyk³ad dostêp do nowych Ÿróde³kapita³owych pozwoli³ organizatorom takich uk³adów naszybsze wykonywanie przedsiêwziêæ, bez ograniczaniasiê do cyklów rz¹dowego bud¿etu. Przyk³adem na to jestSpecjalny Fundusz Inwestycyjny Merseyside, jako je -
den z programów Celu 1, uruchomiony w 1995 r., za -
pewniaj¹cy kapita³ w³asny, finansowanie typu antres -
olowego oraz niewielkie kredyty dla MSPfunkcjonuj¹cych w regionie.
PPP wydaj¹ siê szczególnie atrakcyjne dla krajów akce-syjnych – w œwietle nak³adanych na nie wymagañ co dowspó³finansowania, ograniczeñ bud¿etowych, potrzeby œwiad-czenia efektywnych us³ug publicznych, rosn¹cej stabilno-
œci rynku i procesu przekszta³ceñ w³asnoœciowych. ZarównoEuropejski Bank Inwestycyjny (EBI), jak i Europejski BankOdbudowy i Rozwoju (EBOR) anga¿owa³y siê w tego rodzajupartnerstwa w przesz³oœci, celem zagwarantowania kredy -
towania dla sektora prywatnego. PPP funkcjonuje jednak tyl -
ko w warunkach wystêpowania wyraŸnego zaanga¿owaniapolitycznego ze strony rz¹du danego pañstwa na rzeczw³¹czenia sektora prywatnego w przedsiêwziêcia realizowa -
ne przez sektor publiczny. Potrzebna jest czytelna strukturapozwalaj¹ca stosowaæ PPP w ró¿nych obszarach realizowa -
nej polityki, poniewa¿ konkretne umowy musz¹ ró¿niæ siê wzale¿noœci od przypadku – zale¿¹c np. od stopnia, w jakimponiesione koszty mog¹ siê zwróciæ poprzez op³aty pobie -
rane od u¿ytkowników, czy te¿ zakres przewidzianych doosi¹gniêcia spo³ecznych celów. Ka¿da struktura PPP sto -
sowana w kontekœcie funduszy strukturalnych powinna
³¹czyæ siê z obowi¹zkiem – dotycz¹cym wszelkich przed -
siêwziêæ powy¿ej okreœlonej skali – oceny mo¿liwoœci sko -
rzystania z któregoœ z uk³adów PPP. EBI, a tak¿e EuropejskiFundusz Inwestycyjny (EFI) mog³yby mieæ znacz¹cy wk³ad wtym zakresie.
1830525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:43Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
inwestycji. Chocia¿ nie mo¿na tu mówiæ o finansowa -
niu w takim samym stopniu jak przy finansowaniu
wspólnotowym, pieni¹dze te i tak zosta³yby wydane.Fundusze strukturalne przyczyni³y siê do skierowaniainwestycji ku tym regionom, gdzie wydatki mia³y naj -
wiêksze oddzia³ywanie i przynosi³y najwiêksz¹ war -
toœæ dodan¹. Na ka¿de euro zainwestowane z fundu -
szy strukturalnych w regionach Celu 1 w latach1994–1999 efekt dŸwigni w odniesieniu do krajowychwydatków publicznych wyniós³ œrednio 0,6 euro, wa -
haj¹c siê od 2,5 euro w Holandii do 0,4 euro wNiemczech.
Ponadto dzia³ania interwencyjne zwi¹zane z fundu -
szami strukturalnymi zabezpieczy³y w niektórych
przypadkach inwestycje sektora prywatnego, chocia¿pocz¹tkowe oczekiwania co do skali tego zjawiska niezawsze siê spe³nia³y. W okresie lat 1994–1999 efektdŸwigi wyst¹pi³ najsilniej w Austrii, Niemczech, Ho -
landii i Belgii, gdzie na ka¿de euro zainwestowane zfunduszy strukturalnych poziom wydatków prywatn -
ych waha³ siê od 3,8 do 1,2 euro. W pañstwach kohe-zyjnych, podobnie jak we Francji i Wielkiej Brytanii,efekt dŸwigni mia³ mniejsze znacznie. (Tabela A4.2).
Ró¿nice te odzwierciedlaj¹ równie¿ charakter dzia³añ
interwencyjnych, które w pañstwach kohezyjnych by³yskierowane w wiêkszej mierze na infrastrukturê i za-soby ludzkie, co powoduje przyci¹ganie mniejszejliczby udzia³owców prywatnych ni¿ tam, gdzie celemjest wsparcie rozwoju przedsiêbiorczoœci. Przeciêtniebior¹c inwestycje prywatne stanowi¹ oko³o 18%ca³oœci wydatków w regionach Celu 1, w porównaniudo 40% w regionach Celu 2. Liczbyte odzwierciedlaj¹ znacznie wiê -
ksze skupienie siê na rozwojuprzedsiêbiorczoœci w regionachCelu 2 (wsparcie us³ug dla biznesu,finansowanie inwestycji MSP itp.).
Wydatki zaplanowane na okres lat
2000–2006 wskazuj¹, ¿e efektdŸwigni w odniesieniu do inwestycjipublicznych jest podobny w kate -
goriach wzglêdnej skali, w przy -
padku ró¿nych pañstw do okresupoprzedniego, chocia¿ wydaje siêmniejszy w odniesieniu doinwestycji prywatnych.Komplementarnoœæ funduszystrukturalnych i po¿yczek z EBI
W okresie ostatnich 15 lat Europejski Bank Inwestycyj -
ny (EBI) podwoi³ kredytowanie rozwoju regionalne -
go.
2W okresie lat 2000–2002 przekazane na ten cel
po¿yczki wynosi³y przeciêtnie 20 mld euro rocznie,
podczas gdy w krajach akcesyjnych zamyka³y siêkwot¹ oko³o 3 mld euro w skali roku. Obie te liczbywziête ³¹cznie stanowi³y oko³o 2/3 wolumenu po¿y -
czek udzielanych przez bank. Ponad 50% po¿yczekprzeznaczonych na wspieranie obszarów UE w tymokresie przyznano regionom Celu 1, z uwzglê -
dnieniem regionów otrzymuj¹cych pomoc przej -
œciow¹ (tabela A4.3).
Oko³o 35% po¿yczek indywidualnych przeznaczono
na transport g³ówny obszar finansowania w regio -
nach Celu 1, podczas gdy z blisko 16% z nich sfinan -
sowano inwestycje prywatnych przedsiêbiorstw w dzie -
dzinach przemys³u, us³ug i rolnictwa, pozosta³¹ czêœæpodzielono pomiêdzy energetykê, telekomunikacjê,œrodowisko, ochronê zdrowia i edukacjê. Relatywnieniewielka kwota wsparcia sfinansowa³a inwestycje wkapita³ ludzki, chocia¿ po¿yczki na zdrowie i edukacjê,kwota, która znacznie wzros³a w okresie lat2000–2002, wspomog³y walkê z nierównoœciami wdostêpie do edukacji i szkoleñ na wspomaganychobszarach.
Sektory, które otrzyma³y najwiêksze wsparcie w kra -
jach akcesyjnych to: transport, œrodowisko, energety -
ka; ³¹cznie przypad³o na nie 90% indywidualnych
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
142 
Inne
2%
Zasoby Ludzkie
23%Środowisko 
produkcyjne
34%
Infrastruktura
41%4.3 Rozbicie alokacji Funduszu Strukt uralnego w rejonach Celu 1: 
wszystkie pa ństwa członkowskie, 2000-2006
Zródło: DG REGIO
1840525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:43Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
po¿yczek w okresie lat 2000–2002, chocia¿ najwiê -
kszy wzrost odnotowano w przypadku dofinanso -
wania edukacji i szkoleñ (trzykrotnie wiêcej w roku
2002 ni¿ w roku poprzednim). Ponadto oko³o 14%po¿yczek przeznaczono, w drodze finansowaniapoœredniego, na wsparcie MSP i lokalnychprzedsiêwziêæ infrastrukturalnych.
W ostatnich latach podjêto szereg nowatorskich
dzia³añ w celu usprawniania skutecznoœci po¿yczekudzielanych przez EBI w zakresie wsparcia spójnoœci,np. poprzez bezpoœrednie wspó³finansowanie indy -
widualnych inicjatyw. EBI jest równie¿ zaanga¿owanywe wspieranie strategii lizboñskiej, za spraw¹po¿yczek na cele zwi¹zane z edukacj¹ i opiek¹ zdro -
wotn¹ oraz na sektor wysokich technologii, szczegól -
nie w krajach akcesyjnych, pomagaj¹c im zwalczaæró¿nice regionalne w zakresie kwalifikacji i potencja³uinnowacyjnego, a tak¿e poprawiaj¹c atrakcyjnoœæregionów pod k¹tem lokowania w nich inwestycjiprzez firmy.
Finansowane priorytety:wk³ad w realizacjê celów UE
Jak ju¿ wspomniano w czêœci 1 niniejszego raportu,ró¿nice w zakresie wielu czynników strukturalnych,oddzia³ywuj¹cych w d³u¿szej perspektywie na kon -
kurencyjnoœæ regionów, zmniejszy³y siê w okresieostatnich 10–15 lat. Luki w nak³adach na in -
frastrukturê, bêd¹c¹ przedmiotem zainteresowaniafunduszy strukturalnych, znacznie siê zmniejszy³y,podczas gdy poziomy osi¹ganego wykszta³ceniawzros³y na terenie ca³ej UE, szczególnie w regionachzapóŸnionych, a zatem nast¹pi³ rozwój kapita³u ludz -
kiego, przy czym usprawniono tak¿e ochronêœrodowiska. (wykres 4.3 i tabela A4.4).
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
143Lipsk: przedsiêbiorczoœæ i nauka pod jednym
dachem
W maju 2003 r. miasto Lipsk otworzy³o jedyne w swoim
rodzaju centrum biotechnologiczne — „Biocity”, oferu-j¹ce 20.000 m. kw. nowoczeœnie wyposa¿onej po-wierzchni dla naukowców-badaczy z lipskiego uniwersy -
tetu i przedsiêbiorstw handlowych. EFRR przeznaczy³ nabudowê kompleksu 17 mln euro, z ogólnych kosztów in -
westycji wynosz¹cych 50 mln euro.
Do nowego kompleksu przenios³o siê szeœciu powi¹za -
nych z biotechnologi¹ profesorów z Uniwersytetu w Lip -
sku. „Biocity” sta³o siê natychmiast sukcesem, a 60%
jego powierzchni zosta³o zajête wkrótce po otwarciu – wgrudniu 2003 r. Centrum oferuje szerokie us³ugi w za -
kresie doradztwa i szkoleñ dla nowych przedsiêbiorstw,tak¿e w dziedzinie finansów oraz praw patentowych.Cztery renomowane lipskie p rzedsiêbiorstwa biotechno -
logiczne obra³y sobie „Biocit y” za siedzibê, aby znaleŸæ
siê blisko prowadzonych badañ i potencjalnych partne -
rów do wspó³pracy.
Lipskie przedsiêwziêcie stanowi element polityki Sak -
sonii, która wspomaga biotechnologiczne „skupiska”.
Kolejnym krokiem na tej drodze jest „Centrum bio-innowacji”, które ma zostaæ otwarte wiosn¹ 2004 wDreŸnie. Plan d³ugoterminow y zak³ada stworzenie osi
rozwoju biotechnologii, obejmuj¹cej miasta: Drezno,Lipsk, Halle i Jena.Poprawa sytuacji dostêpnoœci terenów w
Hiszpanii
W Hiszpanii g³ówny nacisk pod k¹tem polityki spójnoœci w
okresie lat 1994–1999 k³adziono na infrastrukturê,uwa¿an¹ za g³ówn¹ przeszkodê na drodze do rozwojuregionalnego. Dotyczy³o to g³ównie transportu, którypoch³on¹³ oko³o 40% kwot pomocy strukturalnej, cozaowocowa³o znacz¹c¹ popraw¹ w zakresie komunikacji.Ze œrodków funduszy strukturalnych (³¹cznie z FunduszemSpójnoœci) dofinansowano ok. 2400 km autostrad i3400 km dróg g³ównych, zbudowanych w regionach Celu 1w tym okresie. W obecnym okresie (lata 2000–2006) sieæautostrad zostanie rozbudowana o kolejne 2500 km dróg,zaœ pozosta³e drogi — o oko³o 700 km. Efektem jestznaczna poprawa dostêpnoœci poszczególnych terenów,czemu towarzyszyæ bêdzie skrócenie œredniego czasupodró¿y o oko³o 20% i zmniejszenie liczby wypadków ooko³o 40% w okresie do roku 2006.
Inwestycje w sieæ kolejow¹ ukierunkowane s¹ g³ównie na
poprawê istniej¹cych linii, nie zaœ na ich wyd³u¿anie.Wzrost w dziedzinie elektryfikacji i konstrukcji linii dwuto -
rowych miêdzy rokiem 1989 a 1999 dotyczy³ ponad 1/3 sie -
ci. Konsekwencj¹ tych ulepszeñ jest sta³y wzrost liczbypasa¿erów, zauwa¿alny od roku 1989. W obecnym okresierealizacji programów sieæ szybkich kolei zostanie dodatko -
wo rozszerzona z obecnych 623 km linii kolejowych do1140 km w okresie do roku 2006, podczas gdy kwota ok. 6mld euro z Funduszu Spójnoœci zostanie zainwestowana wusprawnienia przewozowe na trasie Madryt-Barce -
lona-granica francuska.
1850525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:43Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Poprawa dostêpnoœci
Fundusze strukturalne wspar³y rozwój transeuropej -
skiej sieci transportowej (TEN-T) zarówno w regio -
nach Celu 1, jak i w pañstwach kohezyjnych. W ci¹gu
okresu od 2000 do 2006 r. na cel ten wydatkowane bê -
dzie ok. 1,3 mld euro rocznie z Funduszu Spójnoœci iod 850 mln do 1,4 mld euro rocznie z EFRR z ca³oœcikwoty finansowania transportu ze œrodków funduszy,wynosz¹cej ok. 4,1 miliarda euro rocznie, z czegomniej wiêcej trzecia czêœæ przeznaczana jest nabudowê dróg i autostrad (tabela A4.5).
Dostêp do regionów zosta³ usprawniony dziêki zbu -
dowaniu lub zmodernizowaniu przynajmniej 4100 km
autostrad i 32.000 km innego rodzaju dróg. Funduszestrukturalne przyczyni³y siê np. do budowy ponad 500km autostrad w Grecji w latach osiemdziesi¹tych,podczas gdy w Hiszpanii prawie 400 km torów szyb -
kich kolei jest ju¿ w eksploatacji, ³¹cz¹c Sewillê z Ma -
drytem, zaœ kolejne ok. 1.100 km jest w trakcie bu -
dowy, co przyczynia siê do znacznego zmniejszeniaczasu podró¿y i polepszenia dostêpu do regionówperyferyjnych.Rozmieszczenie funduszy strukturalnych w stosunkudo sieci TEN-T oparte jest na d³ugofalowej koncepcji,zintegrowanej w ramach spójnej strategii transportu irozwoju regionalnego. Dziêki temu mo¿liwa jest ko -
ordynacja z innymi œrodkami i rozwojem sieci dru -
gorzêdnej. Umo¿liwia to równie¿ po³o¿enie naciskuna po³¹czenia umo¿liwiaj¹ce p³ynn¹ zmianê œrodkówtransportu jak i alternatywnych przewozów dla trans -
portu ko³owego, co pozwala sprzyjaæ interesomsta³ego rozwoju.
Wspólnotowa wartoœæ dodana z finansowania trans -
portu mog³aby byæ wiêksza, gdyby priorytety by³y le -
piej koordynowane i wiêcej œrodków przeznaczano na
programy typu INTERREG, które stosuj¹ zasadê pla -
nowanie ponadgranicznego, która pozwala unikn¹æprzerw w systemie sieci transeuropejskiej, jakiemog³yby nast¹piæ, gdy planowanie ogranicza³oby siêdo obszaru zamkniêtego granicami danego pañstwa.Przyk³adem takiego planowania, bez kontynuacjipo³¹czenia poza w³asn¹ granic¹, jest tunel drogowy„Somport” biegn¹cy przez Pireneje, otwarty napocz¹tku 2003 roku. Ta nowa autostrada po stroniehiszpañskiej, finansowana ze œrodków FunduszuSpójnoœci, po stronie francuskiej przemienia siê wstar¹ drogê krajow¹.
Wzmocnienie potencja³u
europejskiego obszaru badañ
W ci¹gu ostatniej dekady polityka strukturalna przy -
czyni³a siê do wzrostu potencja³u badawczego,
szczególnie w regionach Celu 1. W okresie lat2000–2006 przeznaczono na finansowanie dzia³al -
noœci badawczo-rozwojowej i programów innowacyj -
nych kwotê wynosz¹c¹ blisko 1,2 mld euro w skaliroku.
Wartoœæ dodan¹ funduszy strukturalnych okreœlono
jako czynnik wspomagania rozwoju potencja³u ba -
dawczego w regionach zapóŸnionych, zwiêkszaj¹cich szanse na uzyskanie sta³ego wzrostu. W niektó -
rych przypadkach oœrodki badawcze przeinwesto -
wa³y zarówno w stosunku do swoich potrzeb, jak i mo -
¿liwoœci, co doprowadzi³o do niewykorzystaniaœrodków w ca³oœci. Jednoczeœnie zaobserwowaæmo¿na jednak ewidentne przyk³ady odniesionych su -
kcesów, szczególnie w Irlandii i pañstwachnordyckich.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
144Internetowa spo³ecznoœæ szkolna w Grecji
Sfinansowany ze œrodków UE projekt w zakresie „sieciszkó³ greckich” (ang. GSN) stworzono z myœl¹ o wyko -
rzystaniu najnowszych technologii informacyjnych i ko -
munikacyjnych, a tak¿e mo¿liwoœci elektronicznego na -
uczania – w zamiarze stworzenia nowej sieciedukacyjnej. Wsparta sum¹ 35 mln euro (z której 75%pochodzi z funduszy strukturalnych) sieæ ³¹czy szko³ypodstawowe i œrednie, a tak¿e biura administracyjnemiejscowego ministerstwa edukacji, i obejmuje w sumieponad 8000 po³¹czeñ.
Inicjatywê podzielono na cztery ró¿ne etapy. Po pier -
wsze, szko³y otrzymuj¹ komputery oraz oprzyrz¹dowanie
sieci lokalnej („pracownie szkolne”). Po drugie, pracow -
nie te zostaj¹ pod³¹czone do sieci ³¹cznoœci. Po trzecie,GSN œwiadczy na rzecz swoich u¿ytkowników telematy -
czne us³ugi w zakresie edukacji, wspó³pracy i komuniko -
wania siê. Po czwarte, u¿ytkownicy GSN maj¹ dostêp dotreœci bêd¹cych przedmiotem nauczania, przekazywa -
nych za poœrednictwem portalu utworzonego specjalniedla potrzeb przedsiêwziêcia.
1860525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:43Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Poniewa¿ uznaje siê, ¿e inwestowanie w infrastruktu -
rê i wyposa¿enie nie jest wystarczaj¹ce do rozwoju
gospodarki opartej na wiedzy, polityka strukturalnawspiera inicjowanie strategii regionalnych na rzeczbadañ i rozwoju oraz innowacji, maj¹cych na celu za -
spokojenie miejscowych potrzeb i wyjœcie naprzeciwzaznaczaj¹cym siê lokalnie szansom na rozwój.
Fundusze strukturalne jako œrodki
rozwoju spo³eczeñstwa informacyjnego
W sumie oko³o 700 milionów euro rocznie z funduszy
strukturalnych, a wiêc poni¿ej 4% ca³oœci kwot, prze -
znaczone jest na rozwój spo³eczeñstwa informacyj -
nego w regionach Celu 1, bêd¹c odzwierciedleniempriorytetów okreœlonych przez w³adze pañstwowe i re -
gionalne oraz przyczyniaj¹c siê do realizacji celówlizboñskich, oraz inicjatywy eEurope.
Skala kwot wydatkowanych z funduszy w regionie
jest okreœlona przez nastêpuj¹ce czynniki: stopieñdojrza³oœci rynku technologii teleinformatycznych,gêstoœæ zaludnienia, odpowiednie umiejêtnoœci wy -
korzystywania technologii i zdolnoœæ planowania ta -
kiego rozwoju. Dwadzieœcia dominuj¹cych regionów,uszeregowanych pod wzglêdem wydatków na telein -
formatykê na mieszkañca, obejmuje szeœæ regionówgreckich, dwa hiszpañskie, siedem obszarów wys -
piarskich lub g³ównie wyspiarskich, oraz znaczn¹czêœæ regionów Celu 1, które postrzegaj¹teleinformatykê jako strategiczn¹ wartoœæ dla swegorozwoju.
Pod wzglêdem formu³owania polityki regionalnej prio -
rytety w tym obszarze s¹ zgodne z przedstawionymi w
planie dzia³ania na rzecz inicjatywy eEurope 2002 .W
regionach Celu 1 wiêkszy nacisk k³adzie siê jednak narozwój umiejêtnoœci zwi¹zanych z teleinformatyzacj¹i rz¹dowych us³ug œwiadczonych w trybie on-line .
Wsparcie zatrudnienia i kwalifikacjipoprzez inwestowanie w kapita³ ludzki
W okresie realizacyjnym 2000–2006 na cele
zwi¹zane z rozwojem kapita³u ludzkiego i wsparciezatrudnienia w ramach EFS przeznaczono kwotê ok.9 mld euro w skali roku. Z tej sumy niewiele ponadpo³owa (4,5 mld euro rocznie) jest przeznaczona naregiony Celu 1, z czego na Hiszpaniê przypada oko³o28%, na nowe niemieckie landy — 19%, zaœ naGrecjê, Portugaliê i W³ochy — po 12–13%. Instru -
menty te obejmuj¹ g³ównie aktywne programy rynkupracy, ukierunkowane na wzrost zatrudnialnoœcigrup spo³ecznie upoœledzonych, m³odych ludziwchodz¹cych po raz pierwszy na rynek pracy i ludzipozostaj¹cych przez d³u¿szy okres bez pracy, oraz nazapewnienie mo¿liwoœci uczenia siê i szkoleniazarówno bezrobotnym jak i osobom pracuj¹cym, codotyczy w szczególnoœci zagro¿onych zwolnieniamipracowników MSP. Instrumenty te czêsto obejmuj¹równie¿ wsparcie rozwoju edukacji narodowej,systemu szkoleñ i us³ug poœrednictwa pracy.
W okresie lat 1994–1999, kiedy to ogólna kwota prze -
znaczona na regiony Celu 1 wynios³a ok. 3,1 mld euro,
EFS znacz¹co wspiera³ aktywne programy rynku pra -
cy, finansuj¹c przyk³adowo w granicach 40–50%wszystkich tego rodzaju œrodków w Hiszpanii i Portu -
galii w 1998 roku. Pomóg³ równie¿ sfinansowaærestrukturyzacjê i rozwój us³ug poœrednictwa pracy wGrecji, Irlandii i Portugalii. Dodatkowo w tej ostatniej
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
145Farmy wiatrowe na portugalskim wybrze¿u
Pomys³ zbudowania farmy wiatrowej w Portugalii narodzi³siê w roku 1990 w grupie duñskich przedsiêbiorców, z któ-rych jeden odwiedzi³ Melides — przybrze¿ny obszar, wy-stawiony na dzia³anie wiatrów wiej¹cych z zachodu, którywyda³ mu siê dogodn¹ lokalizacj¹ dla tego rodzaju projektu.Wybrano teren o powierzchni 7 ha, znajduj¹cy siê na MonteChaos — wzgórzu o wysokoœci ok. 100 m, oddalonego odmorza o 3 km, w miejscowoœci Sines. Prace rozpoczêto wkwietniu 1991 r., a ju¿ w pó³ roku póŸniej zakoñczonoroboty nad pierwszymi turbinami wiatrowymi.
Obecnie farma sk³ada siê z 12 turbin typu „Wind World
W-2800” produkcji duñskiej, które bêd¹ funkcjonowa³yprzez okres co najmniej 20 lat. Ka¿da turbina ma 31 metrówwysokoœci i œrednicê rotacji rzêdu 28 metrów. Turbiny po -
dzielone s¹ na trzy zespo³y, po cztery jednostki w ka¿dym,pod³¹czone do sieci œwiat³owodowej umo¿liwiaj¹cejobs³ugê turbin na odleg³oœæ.
Portugalska farma wytwarza pr¹d o napiêciu 380 wolt, który
zbierany jest przez trzy transformatory przetwarzaj¹cenapiêcie do poziomu 15.000 wolt, a nastêpnie zasila onkrajow¹ sieæ energetyczn¹. Maksymalna moc ka¿dego ge -
neratora wynosi 150 kWh; uzyskuje siê j¹ wówczas, gdyprêdkoœæ wiatru osi¹ga 40 km/h. Roczna wydajnoœæ wy -
nosi ok. 2,5 mln kWh, co stanowi odpowiednik iloœci energiizu¿ywanej przez gospodarstwa domowe miasta Sines.
1870525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:43Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
146Ekonometryczne dowody regionalnej konwergencji
Analiza ekonometryczna potwierdzi³a wyst¹pienie pewnej kon -
wergencji PKB na mieszkañca na obszarze UE. Przyjmuj¹c re -
alny wzrost poziomu PKB na mieszkañca w 197 regionach
(NUTS II) w okresie lat 1980–2001 i dziel¹c tê wartoœæ na trzyokresy (1980–88, 1988–94 i 1994–2001), mo¿na zauwa¿yæwyraŸn¹ tendencjê odwrotnej proporcjonalnoœci wzrostu w sto -
sunku do pocz¹tkowego poziomu PKB na mieszkañca. Ten -
dencja ta, okreœlana technicznym terminem „konwergencjibeta”, jest zauwa¿alna w ka¿dym ze wzmiankowanych
okresów, co oznacza, ¿e regiony o ni¿szym poziomie PKB namieszkañca w roku pocz¹tkowym doœwiadczy³y najwiêkszegowzrostu PKB na mieszkañca. Co wiêcej, zdefiniowane w tensposób tempo konwergencji (zgodnie ze wskazaniem wartoœciwspó³czynnika beta) wzrasta³o w ka¿dym kolejnym okresie, w
miarê jak wsparcie ze œrodków funduszy strukturalnych dlaregionów Celu 1 wprowadzono po raz pierwszy (w 1988 r.) inastêpnie zwiêkszono (w 1994).
Ponadto w gronie regionów Celu 1 regiony z najni¿szym
pocz¹tkowym PKB na mieszkañca z regu³y przechodzi³y okresnajszybszego wzrostu, szczególnie w okresie zarówno lat1988–1994, jak i 1994–2001 (znowu zgodnie ze wskazaniemwspó³czynnika beta). Konwergencja typu beta wyst¹pi³a zatem
w obrêbie grupy Celu 1 oraz pomiêdzy tymi regionami a reszt¹Unii. (Konwergencja beta w obrêbie grupy Celu 1 wyst¹pi³a
szczególnie silnie w okresie lat 1988-94, czêœciowo za spraw¹wysokich wskaŸników rozwoju w nowych landachniemieckich).
Analiza tego okresu wskazuje równie¿, ¿e regionalne ró¿nice w
poziomie PKB na mieszkañca zmniejszy³y siê pomiêdzy 1980 a2001 rokiem (zgodnie z pomiarem wariancji logarytmu PKB namieszkañca w poszczególnych regionach), a wiêc wyst¹pi³o wtym okresie tak¿e zjawisko ujmowane technicznym terminem„konwergencji sigma ”. Zakres konwergencji w tym znaczeniu
by³ jednak relatywnie niski w okresie miêdzy rokiem 1994 a2001. (Nale¿y zaznaczyæ, ¿e konwergencja beta niekoniecznie
poci¹ga za sob¹ wyst¹pienie konwergencji sigma , bowiem re -
giony z ni¿szym poziomem PKB na mieszkañca mog¹ rozwijaæsiê szybciej ni¿ przeciêtnie, bez zmniejszania siê ogólnych re -
gionalnych ró¿nic.)
Konwergencja regionalna
Liczba
regionówPKB na
mieszkañca
(procentowa
stopa wzrostu)Konwergencja
beta
stopa roczna
(w %)Wspó³czynnik
determinacji
1980-88
Wszystkie regiony UE-15 197 2,0 0,5 0,94
Regiony Celu 1 55 1,9 0,4 0,87
Inne regiony 142 2,0 2,1 0,92
1988-94
Wszystkie regiony EU-15 197 1,3 0,7 0,97
Regiony Celu 1 55 1,4 3,1 0,94
Inne regiony 142 1,2 0,8 0,95
1994-2001
Wszystkie regiony UE-15 197 2,3 0,9 0,97
Regiony Celu 1 55 2,6 1,6 0,92
Inne regiony 142 2,1 0,0 0,96
/Char8Fród³o: DG REGIO
1880525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:43Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
przyczyni³ siê on do wzrostu odsetka studentów w
szkolnictwie wy¿szym z 26% do 34% w okresierealizacji programu, w Hiszpanii zaœ zachêci³ wielefirm do wprowadzenia po raz pierwszy systemukszta³cenia ustawicznego.
W ramach analiz oceniaj¹cych, przeprowadzonych w
odniesieniu do obecnego okresu realizacji programu,oszacowano, ¿e inwestycje strukturalne w regionachCelu 1 doprowadzi³y do stworzenia 700.000 miejscpracy, uzupe³niaj¹c zatrudnienie w Portugalii o oko³o4% (187.000 nowych miejsc pracy) i 2,5% w Grecji(100.000 nowych miejsc pracy). Jak oceniono, inwesty -
cje te wywar³y równie¿ znaczny wp³yw na zatrudnieniew nowych landach niemieckich, na po³udniu W³och i wHiszpanii (dodaj¹c w ka¿dym przypadku ok. 1–2% do -
datkowych miejsc pracy.)
Wk³ad do zrównowa¿onego rozwojuZrównowa¿one œrodowisko ma znaczenie zasadni -
cze dla podtrzymania rozwoju regionów w d³ugofalo-
wej perspektywie. Obecn¹ generacjê programówzwi¹zanych z funduszami strukturalnymi uchwalonoprzed uruchomieniem bie¿¹cej strategii sta³ego roz-woju. Interwencyjne dzia³ania strukturalne obejmuj¹jednak œrodowisko jako priorytet poziomy i w sposóbwyraŸny dotycz¹ wzglêdów œrodowiskowych, realizu-j¹c cele gospodarczej i spo³ecznej spójnoœci. Zgod-nie z dokonan¹ ostatnio ocen¹ efektywnoœæ inter -
wencji mog³aby byæ w wielu przypadkach wiêksza,gdyby bardziej uwydatniæ potencjaln¹ wymiennoœætych trzech celów i wypracowaæ lepsze zintegrowaniew ramach polityki sektorowej i krajowej.
Polepszanie stanu œrodowiska i jego ochrona przed
dalszym zanieczyszczeniem jest integralnym celemstrukturalnych dzia³añ interwencyjnych. Znacznaczêœæ funduszy strukturalnych zosta³a przeznaczonana finansowanie infrastruktury œrodowiskowej,szczególnie na zarz¹dzanie odpadami i odprowadza -
nie œcieków, g³ównie na po³udniowych obszarachUnii.
Wzrost a rzeczywista konwergencja regionów ...Jak wspomniano w cz. 1 raportu, w regionach Celu 1
nast¹pi³ znaczny ³¹czny wzrost PKB na mieszkañca wokresie od 1989 r. w stosunku do œredniej dla UE-15,przy czym zarówno zatrudnienie jak i wydajnoœæwzros³y w porównaniu ze wskaŸnikami wzrostu w in -
nych regionach. Ten pomyœlny rozwój potwierdzi³ynajnowsze badania empiryczne, w których przeanali -
zowano rozmiar dokonuj¹cej siê konwergencjiregionów
3(zob. ramkê „Dowody ekonometryczne”).
G³ówny wniosek, jaki mo¿na wysnuæ z analizy ekono -
metrycznej, brzmi nastêpuj¹co: regiony dzia³añ pro -
wadzonych w ramach Celu 1 znacznie zmniejszy³y dy -
stans do pozosta³ych, bior¹c pod uwagê poziom PKBna mieszkañca, jak równie¿ zmniejszy³y siê ró¿nicemiêdzy samymi powy¿szymi regionami. Jednoczeœ -
nie w ci¹gu ostatnich 20 lat znacznie zmniejszy³a siêluka w dziedzinie wydajnoœci pomiêdzy regionamiCelu 1 a pozosta³ymi obszarami UE-15, co szczegól -
nie dotyczy regionów najbardziej upoœledzonych wpañstwach kohezyjnych, wskazuj¹c, ¿e doganianiema silne podstawy, stwarzaj¹c mo¿liwoœæ dalszychpostêpów konwergencji w przysz³oœci. Zmniejszeniezró¿nicowania wydajnoœciowego by³o najbardziejwidoczne w okresie wzrostu — w drugiej po³owielat 80-tych, po czêœci dziêki temu, ¿e nowi uczestni-cy rynku mogli skorzystaæ na usuniêciu barier whandlu.
Analiza wykaza³a równie¿ istnienie zwi¹zku miêdzy
wielkoœci¹ pomocy strukturalnej a realnym wzrostemPKB. Regiony, które otrzyma³y najwiêksze kwoty namieszkañca, wydaj¹ siê rozwijaæ najszybciej — i naodwrót. Wiele z tych regionów nale¿y do Grecji i Por -
tugalii. Jednoczeœnie poziom PKB w wielu regionachtych dwóch krajów wzrós³ w o wiele mniejszym stopniuni¿ zak³adano w stosunku do udzielonej pomocystrukturalnej. Podobna sytuacja wyst¹pi³a w regio -
nach Celu 1 w Niemczech i we W³oszech, gdzie, jakwspomniano w cz. 1, wzrost by³ t³umiony niskim roz -
wojem w pozosta³ych obszarach kraju. Z drugiej stro -
ny, w wiêkszoœci regionów Hiszpanii wzrost by³wiêkszy ni¿ zak³adano w stosunku do udzielonejpomocy, odzwierciedlaj¹c byæ mo¿e w ten sposóbwp³yw prê¿nie rozwijaj¹cej siê gospodarki kraju(wykres 4.4).
… i Pañstw Cz³onkowskichWe wszystkich czterech pañstwach kohezyjnych, jak
to wspomniano w cz. 1, wzrost PKB by³ w okresie lat1991–2002 wiêkszy ni¿ w pozosta³ej czêœci UE. Choæw przypadku Portugalii ró¿nice s¹ tu niewielkie (2,2%rocznie — w porównaniu ze œredni¹ dla UE
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
147
1890525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:43Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
wynosz¹c¹ 2%), to w Grecji i Hiszpanii wynios³y one
niewiele ponad 0,5% wiêcej w skali roku, najwiêkszazaœ ró¿nica wyst¹pi³a w Irlandii (œrednio oko³o 4,5%wiêcej w skali roku).
Przeprowadzone symulacje
4wykaza³y, ¿e inter -
wencyjne dzia³ania strukturalne5by³y czynnikiem po-
budzaj¹cym wzrost, zarówno za spraw¹
zwiêkszonego popytu, jak i wzmocnienia poda¿owejstrony gospodarki (poprzez poprawienie stanu infra-struktury i polepszenie kapita³u ludzkiego), i w tensposób przyczyni³y siê do konwergencji. W rezultacietakich interwencji realny poziom PKB w 1999 rokuosi¹gn¹³ w przypadku Grecji, jak siê szacuje, wartoœæok. 2,2% wy¿sz¹ ni¿ sta³oby siê to w innym wypadku;dla Hiszpanii analogiczny wskaŸnik to 1,4%, dla Ir -
landii — 2,8%, zaœ dla Portugalii — 4,7%. Ró¿nice tew du¿ym stopniu zale¿¹ od wysokiego stopnia otwar -
toœci gospodarek irlandzkiej i portugalskiej w porów -
naniu do greckiej i hiszpañskiej — szczególnie zaœ dotej ostatniej, cechuj¹cej siê wiêkszym rynkiem wew -
nêtrznym (tabele: A4.6 i A4.7).
Wzrost PKB by³ w istotnym stopniu zwi¹zany z
dzia³alnoœci¹ przetwórcz¹, gdzie efekt interwencji by³bardziej wymowny w Portugalii ni¿ w innych pañ -
stwach. Prowadzi to do efektu „rzutu do przodu” wzakresie us³ug rynkowych, gdzie wp³yw zagranicz -
nych inwestycji bezpoœrednich powoduje radykaln¹transformacjê sektora, jak dzia³o siê to w Irlandii podkoniec lat 80-tych. Interwencje by³y równie¿ zwi¹zaneze znacznym wzrostem inwestycji, które wed³ug sza -
cunków by³y w roku 1999 w rezultacie o 24% wiêkszew Portugalii i o18% w Grecji, przybieraj¹c wszczególnoœci postaæ rozwoju infrastruktury i kapita³uludzkiego.
Wzrost PKB zale¿y równie¿ od wzrostu wydajnoœci
pracy; w tym przedmiocie wyst¹pi³a w odnoœnymokresie tendencja do zmniejszania siê ró¿nic. Sza -
cuje siê, ¿e w Portugalii, gdzie produkcja wci¹¿ opierasiê na sektorach przemys³u opartego w wysokim stop -
niu na pracy ludzkiej, wydajnoœæ dziêki interwencjomstrukturalnym wzros³a dwukrotnie w stosunku dowzrostu poziomu zatrudnienia. W Hiszpanii wzrost wzakresie wydajnoœci pracy (2%) i poziomu zatrudnie -
nia (1,5%) przyczyni³ siê w zasadniczo podobnymstopniu do wzrostu produkcji przemys³uprzetwórczego.
Jak siê szacuje, w nowych niemieckich landach sku -
tek interwencji funduszy strukturalnych w odniesieniu
do PKB jest znaczny (skutkuj¹c podniesieniem po -
ziomu PKB do oko³o 4% w 1999 r.), a to z powodu gor -
szych warunków pocz¹tkowych. Wzrost produkcji wpierwszych trzech latach po zjednoczeniu kraju by³spowodowany, podobnie jak w Portugalii, znacznymwzrostem zatrudnienia, zaœ póŸniej przez wzrostwydajnoœci po wprowadzeniu nowych technologii,ucieleœnionych w inwestycjach, finansowanychczêœciowo z funduszy strukturalnych.
W Irlandii Pó³nocnej efekty interwencji strukturalnych
s¹ umiarkowane, podnosz¹c poziom PKB tylko o 1%w roku 1999. Efekty s¹ tu bardziej widoczne w dzie -
dzinie us³ug rynkowych (szczególnie w us³ugach dlabiznesu i szkoleniu zawodowym), podczas gdy niemaj¹ one prawie ¿adnego wp³ywu na produkcjê wprzetwórstwie.
Czy wystêpuje wymiernoœæ
konwergencji krajów i regionów?
Czêsto siê dowodzi, ¿e wewnêtrzne ró¿nice pod
wzglêdem poziomu PKB na mieszkañca rosn¹pocz¹tkowo pomiêdzy regionami, w pierwszych sta -
diach konwergencji, gdy wzrost na poziomie ogólno -
krajowym podnosi siê do relatywnie wysokiego po -
ziomu. Zgodnie z tym pogl¹dem wzrost narodowejgospodarki ujmuje siê jako stymulowany przez efektdzia³alnoœci gospodarczej skupionej na niewielu ob -
szarach, szczególnie w du¿ych miastach i zespo³achmiejskich. Dlatego te¿ pocz¹tkowy proces osi¹gniê -
cia porozumienia na szczeblu gospodarki
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
148 
BEDE
DE
DEEL EL EL 
EL EL EL 
EL EL EL 
EL 
ES ESES
ESESES
FRIEIE
ITITNL
ATPTPT
PTPT
PTPT
UK
UKUK Nie dot. celu 1Cel nr 1R2 = 0.15
01020304050607080
012345601020304050607080Realny wzro st PKB 1995-20014.4 Alokacja Funduszu Strukturalnego i wzrost PKB 
w regionie celu 1, 1995-2001
Alokacja roczna (%  regional nego PKB w 1995)
Zródło: Eurostat, sprawozdania regionalne oraz wyliczenia DG REGIO
1900525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:44Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
charakteryzuje siê pewnym konfliktem konwergencji
ogólnokrajowej i regionalnej.
Taki potencjalny konflikt mo¿e wystêpowaæ nie tylko w
pañstwach kohezyjnych, ale równie¿ w obrêbiestrategii rozwoju, jak¹ mog³yby przyj¹æœrodkowoeuropejskie pañstwa akcesyjne. Zwyj¹tkiem Bu³garii, regionalne ró¿nice w wielkoœciPKB na mieszkañca s¹ znaczniejsze we wszystkichwiêkszych pañstwach akcesyjnych, ni¿ dzieje siê to wprzypadku w pañstw kohezyjnych. Co wiêcej, odpo³owy lat 90-tych zró¿nicowanie to znacznie siêzwiêkszy³o, g³ównie z powodu szybkiego wzrostu wnajwiêkszych miastach. Jak ju¿ wspomniano w cz. 1,regionalne ró¿nice wystêpuj¹ce w pañstwach kohe -
zyjnych nie zmieni³y siê zbytnio, mimo ¿e wzrost napoziomie krajowym by³ w ich wypadku wiêkszyni¿ unijna œrednia. Jedynym wyj¹tkiem jest Irlandia,gdzie dzia³alnoœæ gospodarcza zosta³a silniejskoncentrowana w oœrodku dubliñskim.
Mo¿liwoœæ „wymiernoœci” konwergencji regionalnej i
krajowej wskazuje, ¿e pañstwa akcesyjne bêd¹ mu-sia³y w krótkim okresie czasu musia³y wybraæ miêdzywy¿szym wzrostem PKB na mieszkañca na poziomiekraju a zmniejszeniem ró¿nic regionalnych. Pomocstrukturalna w niektórych przypadkach faworyzuje kon-wergencjê krajow¹ (Irl andia), podczas gdy w innych
wydaje siê d¹¿yæ do zwalczania efektów polaryzacjiaktywnoœci gospodarczej (Hiszpania). Doœwiad -
czenia ukazuj¹ jednak, ¿e poziom, jaki osi¹ga owa wy -
miernoœæ, czêœciowo zale¿y od przestrzennegorozk³adu dzia³alnoœci gospodarczej i zasiedlenia da -
nego kraju.
Fundusze strukturalne jako œrodkina rzecz integracji gospodarczej
Europejskie gospodarki staj¹ siê coraz bardziej zin -
tegrowane, co znajduje odzwierciedlenie w intensyfi -
kuj¹cym siê handlu i przep³ywie inwestycji miêdzynimi. Integracjê tê aktywnie wspiera polityka UE, wszczególnoœci w odniesieniu do zakoñczenia etapu two -
rzenia rynku wewnêtrznego, wprowadzenia wspólnejwaluty i przysz³ego rozszerzenia Unii. Œciœlejsza in -
tegracja prowadzi, przy wsparciu ze strony polityki sp -
ójnoœci, która stymulowa³a przep³ywy strumieni han -
dlu i wp³ywa³a na umiejscowienie dzia³alnoœcigospodarczej, do zmniejszania siê ró¿nic miêdzygospodarkami.
Obroty handlowe pañstw kohezyjnych z reszt¹ Unii
osi¹gnê³y w okresie ostatniego dziesiêcioleciawartoœæ ponad podwójnie wy¿sz¹. Wzrost tenczêœciowo odzwierciedla korzyœci osi¹gniête przezinne pañstwa, dziêki pomocy strukturalnej kierowanejku regionom mniej zamo¿nym. Szacunki podawane wtabelach nak³adów i wyników sugeruj¹, ¿e oko³o 1/4takich wydatków wraca do pozosta³ej czêœci Unii wformie zwiêkszonego eksportu, zw³aszcza jeœli chodzio maszyny i urz¹dzenia, jako ¿e roœnie poziom PKB idokonywanych inwestycji. Takie „wycieki” s¹ szcze -
gólnie du¿e w przypadku Grecji (42% pomocy struktu -
ralnej) i Portugalii (35%; por. tabela A4.8).Znacznyodsetek funduszy strukturalnych przeznaczany jestna infrastrukturê transportow¹, która oddzia³uje na lo -
kalizacjê przemys³u, poprzez zwiêkszanie atra -
kcyjnoœci regionu, jak i na pobudzanie dzia³alnoœcigospodarczej, podnosz¹c zarobki i realne dochody.Symulacje efektów wynikaj¹cych z ró¿nych przed-siêwziêæ transportowych, finansowanych z funduszuspójnoœci, wskazuj¹, ¿e przyrost dochodów mo¿e byæznaczny (na przyk³ad efekt po³¹czonych inwestycjibudowy autostrad „Egnathia” i „Pathe“ zwiêkszy³ do-chody wschodniej Macedonii o oko³o 9%). Bior¹c poduwagê szersze oddzia³ywanie strukturalnych dzia³añinterwencyjnych na zmniejszanie kosztów produkcji wdanym regionie — nie tylko poprzez skrócony czaspodró¿y, ale równie¿ dziêki wiêkszej wydajnoœci,bêd¹cej skutkiem wzmocnienia strony poda¿owej go -
spodarki — zwiêkszony jest wp³yw na poziom PKB(który na rok 2006 szacuje siê na poziomie o 3%wiêkszym ni¿ w Andaluzji i ok. 2% wy¿szym ni¿ wMezzogiorno, w wyniku realizacji programówwspó³finansowanych przez UE).
Zgodnie z ostatnimi analizami interwencyjne
dzia³ania funduszy strukturalnych mog¹ równie¿wp³ywaæ na lokalizacjê dzia³alnoœci badawczo-roz -
wojowej, zachêcaj¹c do umiejscawiania ich we wspie -
ranych regionach, przez co wspomaga siê proces bar -
dziej równomiernego rozk³adania mo¿liwoœci wzrostuna obszarze Unii.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
149
1910525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:44Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Dzia³ania interwencyjne w regionach
Celu 2: restrukturyzacja itworzenie miejsc pracy
Poza wspieraniem regionów Celu 1 fundusze struktu -
ralne wspomagaj¹ rozwój gospodarczy równie¿ w in -
nych czêœciach UE, borykaj¹cych siê w wiêkszymstopniu z problemami strukturalnymi ni¿ opóŸnieniamiw rozwoju. Najwa¿niejsze efekty osi¹gniête w okresielat 1994–1999, zgodnie ze stanem ujawnionym w tokunajnowszych analiz oceniaj¹cych, przedstawionoponi¿ej.
W okresie lat 1994–1999 ³¹cznie 82 regiony z 62 mi -
lionami mieszkañców (17% populacji Unii) otrzyma³y
wsparcie w ramach Celu 2, przeznaczone na pomocobszarom odczuwaj¹cym skutki s³abn¹cej dzia³alno -
œci przemys³owej w porównaniu z 73 milionami mie -
szkañców zamieszkuj¹cymi wspierane obszary wpoprzednim okresie. Kwota wydatków zosta³a zwiê -
kszona z 1,2 do 2,8 mld euro rocznie, stanowi¹c11,5% ca³oœci œrodków w dyspozycji funduszy struk -
turalnych, podnosz¹c w ten sposób wartoœæ pomocyna osobê na tych obszarach z 16 do 44 euro rocznie.W okresie lat 2000–2006 odnoœna kwota zosta³austalona na poziomie 3,2 mld euro rocznie (w cenachz 1999 r.), z przeznaczeniem do podzia³u miêdzy ob -
szary wiejskie i przemys³owe chyl¹ce siê ku upadkowi(objête Celem 5b w latach 1994–1999), stanowi¹cniewiele mniejsz¹ œredni¹ kwotê pomocy na osobê(41 euro).
W okresie lat 1994–1999 r. pomoc skoncentrowana
by³a na du¿ej liczbie ma³ych obszarów w 12 Pañ-stwach Cz³onkowskich, przy czym Wielka Brytaniaotrzyma³a wówczas prawie 1/3 ca³ej kwoty, zaœ Fran-cja 1 /4. Te dwa pañstwa w sumie stanowi³y niemal60% ca³kowitej liczby mieszkañców regionów Celu 2.Hiszpania i Niemcy otrzyma³y kolejn¹ 1 /4 ca³oœci, po -
zosta³e zaœ osiem pañstw otrzyma³o 20% tej¿eca³oœci. Fundusze strukturalne stanowi³y prawie 1/3ca³oœci wydatków w ramach programów Celu 2; dru -
gie tyle z³o¿y³o siê na œrodki pañstwowe, pozosta³¹zaœ czêœæ stanowi³y œrodki sektora prywatnego.
Pod wzglêdem rodzajów wspieranych przedsiêwziêæ
œrodki wydatkowane na infrastrukturê stanowi³y 27%ogólnej kwoty w okresie lat 1994–1999 (co oznacza³ospadek wobec poprzedniego okresu, w którym analo -
giczny odsetek wyniós³ 36%). Przeznaczono jeg³ównie na rekonwersjê starych terenów prze -
mys³owych i budowê nowych budynków. Kolejne 25%wydano na wsparcie przedsiêbiorczoœci — by³a to po -
nad dwukrotnoœæ odsetka z poprzedniego okresu,szczególnie z przeznaczeniem na strategiczne œrodkidzia³ania, takie jak u³atwianie dostêpu MSP do za -
awansowanych us³ug dla biznesu i doradztwa, pro -
pagowanie in¿ynierii finansowej, wsparcie zaanga -
¿owania w miêdzynarodow¹ wymianê handlow¹ i
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
150Jak przeprowadzono proces o¿ywienia i
odnowy w Wolverhampton (W. Brytania)
Przez szereg lat podejmowano w brytyjskim Wolver -
hampton wysi³ki na rzecz stworzenia nowych miejsc pra -
cy, które mog³yby zast¹piæ utracone miejsca w prze -
myœle stalowym i innych ga³êziach przemys³u. UE
odegra³a znacz¹c¹ rolê w umo¿liwieniu dokonania tychzmian. Na pocz¹tku lat 90-tych UE zachêca³a doprzyjêcia bardziej strategicznego podejœcia do procesuodnowy, w miejsce jedynie finansowania poszczególnych
przedsiêwziêæ infrastrukturalnych, tak jak dzia³o siê to wlatach 80-tych. Na podstawie przeprowadzonego ob -
szernego audytu oraz konsulta cji z miejscow¹ spo³eczno -
œci¹ i przedsiêbiorcami stworzono szczegó³owy plan re -
generacji miasta. Unijne fundusze skierowano na dwieg³ówne jego czêœci:
–Dzielnica Kulturalna: budynek Chubb, gdzie produko -
wano niegdyœ zamki i sejfy, mieœci teraz szereg MSPmultimedialnych i stanowi centralny punkt dzielnicy.Inicjatywy maj¹ce na celu ulepszenie miejscowej Ga -
lerii Sztuki, Teatru Wielkiego i teatru uniwersytec -
kiego, po³¹czone z inicjatyw¹ wspierania szkoleñ iprzedsiêbiorczoœci, stwarzaj¹ mo¿liwoœci ekonomi-czne w zakresie dzia³alno œci kulturalnej i medialnej.
– Dzielnica Wszystkich Œwiêtych: projektt Urban Village
jest koncepcj¹ wypracowan¹ w oparciu o miejscow¹spo³ecznoœæ w celu poprawy warunków ¿ycia w naj-bardziej zaniedbanych czêœciach regionu, poprzezzak³adanie przedsiêbiorstw s³u¿¹cych tej¿e spo³eczno-œci, wspieranie grup najbardziej upoœledzonych, atak¿e wspomaganie rozwoju przedsiêbiorstw kultu -
ralnych i medialnych.
W latach 1993-1998 program o¿ywienia i odnowy przy -
sporzy³ 1500 nowych miejsc pracy i doprowadzi³ doutworzenia 75 MSP, z czego 32 specjalizuje siê wdzia³alnoœci kulturalnej.
1920525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:44Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
uruchamiania przedsiêbiorstw, jak równie¿ wspomaga -
nie indywidualnych firm. Niewiele mniej ni¿ 20% kwot
udzielonej pomocy przybra³o formê szkoleñ idoskonalenia umiejêtnoœci pracowników, co finanso -
wano g³ównie z EFS. Dodatkowo oko³o 10%wydatkowanych kwot przeznaczono na badania irozwój oraz techniki teleinformatyczne (tabela A4.9).
Te wydatki mia³y du¿y wp³yw na restrukturyzacjê tra -
dycyjnego przemys³u i dywersyfikacjê dzia³alnoœci
gospodarczej w obszarach Celu 2. Na podstawiedok³adnych badañ ocenia siê, ¿e interwencje fundu -
szy strukturalnych doprowadzi³y do utworzenia oko³o700.000 miejsc pracy we wspieranych regionach wokresie lat 1994–1999, albo poni¿ej 500.000 w katego -
riach netto jeœli braæ pod uwagê efekt zast¹pienia (tj.powstawanie nowych miejsc pracy w miejsce is -
tniej¹cych).
6Jednoczeœnie pomoc otrzyma³o oko³o
300.000 MSP, co umo¿liwi³o im ulepszenie metod pro -
dukcji i poszukiwanie nowych rynków oraz wzmoc -
nienie udostêpnionych im us³ug z zakresu wspieraniaprzedsiêbiorczoœci.
Powy¿sze znajduje odzwierciedlenie w silniejszym
zmniejszeniu bezrobocia na tych obszarach w okresierealizacji programu, ni¿ dzia³o siê to na pozosta³ychobszarach UE (œrednio — o 3,1% si³y roboczej wokresie lat 1996–2000, w porównaniu ze spadkiem o2,3% w ca³ej UE
7). Spadek ten by³ szczególnie zau-
wa¿alny na obszarach ze znaczn¹ przewag¹ trady -
cyjnych ga³êzi przemys³u przechodz¹cych proces re -
strukturyzacji, czêsto stanowi¹c prawie 40% ca³oœcipoziomu zatrudnienia, co wskazywa³o na okolicz -
noœæ, ¿e utrata pracy w tych sektorach by³a z nad -
wy¿k¹ rekompensowana przez stworzenie nowychmiejsc pracy, szczególnie w sektorze us³ug. Chocia¿wzrost poziomu PKB na mieszkañca by³ w tych regio -
nach w odnoœnym okresie mniejszy ni¿ w ca³ej UE(2,1% w latach 1995–2000 — w porównaniu z 2,4%),ró¿nica by³a tu niewielka, co wskazuje na fakt, ¿e spa -
dek w d³u¿szym okresie czasu zosta³ w pewnym za -
kresie zatrzymany. Z drugiej strony, nieco mniejszywzrost PKB w po³¹czeniu z wiêkszym wzrostem za -
trudnienia oznacza, ¿e wydajnoœæ pracy zwiêkszy³asiê w mniejszym stopniu w obszarach Celu 2, ni¿dzia³o siê to w innych czêœciach UE.
Dok³adna analiza zagadnienia wskazuje, ¿e wspie -
ranie wydatków na badania i rozwój, innowacje i
transfer technologii wydaje siê mieæ szczególny
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
151NOVI, Dania
Kiedy pó³nocne obszary Danii zaczê³y siê kwalifikowaædo uzyskania pomocy struktu ralnej w ramach Celu 2, do -
œwiadczano w tym rejonie wysokiego bezrobocia wynika -
j¹cego z upadku rybo³ówstwa i innych, tradycyjnychga³êzi przemys³u. Zamiast jednak rozdzieliæ unijne fun -
dusze na te sektory, zdecydowano siê zainwestowaæ je wrozwój dziedzin opartych na wiedzy.
NOVI stanowi unikatowe po³¹czenie parku naukowego,
œrodowiska innowacji i kapita³u spekulacyjnego. Za³o¿o -
ny w roku 1989, NOVI sta³ siê katalizatorem dla rozwojuprzedsiêbiorstw opartych na wiedzy w pó³nocnej Danii, wœcis³ej wspó³pracy z Uniwersytetem w Aalborg. Jakooœrodek technologiczno-innow acyjny odegra³ on istotn¹
rolê w rozwoju przemys³u i przyczyni³ siê w znacznymstopniu do tworzenia miejsc pracy na swoim obszarze.
Park Naukowy NOVI mieœci w sobie jedno z naj -
wiêkszych w Danii skupisk przedsiêbiorstw opartych na
dzia³alnoœci badawczo-rozwojowej. Ponadto nowators -
two omawianej inicjatywy stanowi³o zachêtê do aktywnejwspó³pracy miêdzy centra mi badawczymi, przedsiêbior -
stwami i rynkami kapita³owymi, co zapewni³o realizacjênowych pomys³ów w wymiarze komercyjnym. Z inwes-tycjami kapita³u spekulacyjnego przedsiêwziêciezwi¹zane jest od roku 1989; uros³o ono do rangiznacz¹cego krajowego zasobu, z baz¹ kapita³ow¹ wy-nosz¹c¹ ponad 67 mln euro. By³o ono równie¿ pomocneprzy zak³adaniu „NorCOM”, regionalnego skupiska firmprzemys³owych specjalizuj¹cych siê w opracowywaniu iprodukcji przenoœnego sprzêtu ³¹cznoœciowego inawigacyjnego, co pozwala przyci¹gaæ coraz to wiêksz¹liczbê zagranicznych inwestycji.
Kwotê ca³kowitych nak³adów na NOVI poniesionych do
dnia dzisiejszego szacuje siê w granicach 35 mln euro, zczego 21,5 mln sfinansowano z sektora prywatnego,podczas gdy blisko 12,5 mln pochodzi³o ze œrodków fun -
duszy strukturalnych.
Fundusze strukturalne by³y niezbêdne dla uwieñczenia
powodzeniem przedsiêwziêcia NOVI. Umo¿liwi³y onesformu³owanie, a nastêpnie rozwój, w œrednio- i d³ugo -
terminowej perspektywie czasowej, pewnej idei do roz -
miarów pozwalaj¹cych na prowadzenie mo¿liwie naj -
bardziej efektywnej wspó³pracy przedsiêbiorców,jednostek przemys³owych i oœrodków badawczych.
1930525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:44Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
wp³yw na tworzenie nowych miejsc pracy, jak rów -
nie¿ na ich utrzymywanie. Mimo to — z wy³¹czeniem
szeregu wyró¿niaj¹cych siê wyj¹tków (jak Nordrh -
ein-Westfalen czy North West of England) — zdol -
noœæ wiêkszoœci obszarów Celu 2 do podtrzy -
mania innowacyjnego potencja³u jest du¿o s³abiejwykszta³cona ni¿ w pozosta³ych rozwiniêtych re -
gionach UE, zaœ ich baza badawcza wydaje siê nie -
zbyt dobrze zharmonizowana z regionaln¹ struktur¹produkcji. W wiêkszoœci przypadków nie osi¹gaj¹one g³ównej pozycji w europejskiej przestrzenitechnologicznej.
To z kolei kontrastuje z subwencjonowaniem ich in -
frastruktury i kapita³u ludzkiego. W wiêkszoœci regio -
nów Celu 2 zw³aszcza system transportu i teleko -
munikacji s¹ relatywnie wysokiej jakoœci,
umo¿liwiaj¹c dobre po³¹czenia wewnêtrzne, jak i naterenie ca³ej UE, zaœ ludnoœæ w wieku produkcyjnymjest stosunkowo dobrze wykszta³cona. Dodatkowokwalifikacje pracowników poprawi³y siê i poszerzy³ydziêki pomocy funduszy strukturalnych, które przy-spieszy³y proces restrukturyzacji i zmniejszy³yliczbê likwidowanych miejsc pracy. Programy szko-leniowe mia³y za zadanie minimalizowanie brakówumiejêtnoœci i kwalifikacji. W Wielkiej Brytanii pod-jêto specjalne dzia³ania maj¹ce wspomóc grupy oszczególnie niekorzystnym po³o¿eniu w dostêpie doprogramów szkoleniowych i wchodzeniu na rynekpracy. W okresie lat 1994–1999 dziêki wspól -
notowemu wsparciu blisko 3,6 mln ludzi w regionachCelu 2 na obszarze ca³ej Unii skorzysta³o z ofertszkoleniowych.
Ponadto dziêki wsparciu ze œrodków funduszy
strukturalnych osi¹gniêto znaczny skutek w grun -
townym porz¹dkowaniu zniszczonych obszarów po -
przemys³owych, modernizacji obszarów prze -
mys³owych i zabudowañ (szacuje siê, ¿e wregionach Celu 2 zmodernizowano oko³o 115 mln mkw. terenów przemys³owych) i polepszeniu stanuœrodowiska, szczególnie na obszarach miejskich.Doprowadzi³o to do radykalnej zmiany wygl¹du wie -
lu obszarów przemys³owych i umo¿liwi³orozpoczêcie przez nie dzia³alnoœci w nowych, pro -
duktywnych dziedzinach, takich jak rozrywka czydzia³alnoœæ kulturalna.
Jednak¿e tradycyjne rodzaje dzia³alnoœci prze -
mys³owej, choæ ich zanikanie postêpuje, wci¹¿przyczyniaj¹ siê do niszczenia œrodowiska wielu
obszarów; z kolei opuszczone tereny wymagaj¹ od -
powiedniej kuracji. Dlatego te¿ nie mo¿na twierdziæ,jakoby proces restrukturyzacji by³ w pe³ni zakoñczo -
ny w Unii. Badania oceniaj¹ce dowodz¹, ¿e rozmiarprowadzonej restrukturyzacji w obszarach Celu 2bardzo siê ró¿ni w zale¿noœci od regionu, odzwier -
ciedlaj¹c potencja³ ich rozwoju i efektywnoœæ, z jak¹wykorzystywane s¹ œrodki publiczne, zarówno wspól -
notowe, jak i krajowe. Podczas gdy szczególnie wobszarach przemys³u wêgla i stali dzia³alnoœæ gos -
podarcza zosta³a zrestrukturyzowana i zmoderni -
zowana, wci¹¿ istnieje wiele obszarów, gdzie tra -
dycyjny przemys³ odgrywa istotn¹ rolê, a znacznezmiany strukturalne s¹ jeszcze przed nimi. Mo¿emieæ to potencjalnie du¿y wp³yw na sytuacjê w za -
trudnieniu i poziom dochodów.
Równoczeœnie nale¿y wyci¹gn¹æ wnioski z doœwiad -
czeñ dzia³añ interwencyjnych podejmowanych w ra -
mach Celu 2. Pozytywne skutki musz¹ byæ uka -
zywane w stosunku do dwóch g³ównych ograniczeñ
efektywnoœci programów wsparcia, które zale¿¹ odzastosowanej polityki. Po pierwsze — niewielki roz-miar wielu obszarów spe³niaj¹cych warunki ko-nieczne do uzyskania pomocy prowadzi do pow-stawania trudnoœci w osi¹gniêciu wystarczaj¹cejstrategii integracji w stosunku do zastosowanychœrodków finansowych w tym regionie. Z powodu nie-wielkiej wielkoœci sfinansowanych operacji w wieluprzypadkach trudno jest osi¹gn¹æ wystarczaj¹c¹kwotê na sfinansowanie projektów, które mog¹ mieæzasadnicze znaczenie dla rozwoju regionu. I po dru -
gie — ograniczony okres czasu, w którym udzielanejest finansowanie (z powodu podzia³u na dwaokresy trzyletnie), skutkuje faworyzowaniem przed -
siêwziêæ krótkoterminowych (jak np. wspieraniemiejsc pracy w okresie recesji), na niekorzyœæ tych oznaczeniu strategicznym dla rozwoju regionu.
Wsparcie dla rolnictwa, rozwojuobszarów wiejskich i rybo³ówstwa
Œrodki podjête w ramach programów Celu 5a (Roz -
porz¹dzenia 950/97/WE i 951/97/WE) i Celu 5b zokresu lat 1994–1999 by³y przedmiotem ostatnichocen, których wyniki podsumowano poni¿ej.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
152
1940525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:44Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Dzia³ania interwencyjne
w obszarach Celu 5a
Ogólne cele dzia³añ interwencyjnych w ramach Roz -
porz¹dzenia 950/97, to polepszenie efektywnoœci ikonkurencyjnoœci gospodarstw, z równoczesnymutrzymaniem aktywnej spo³ecznoœci rolniczej, wspo -
maganiem ochrony œrodowiska i ochron¹ wsi. Szeregœrodków podjêto, aby osi¹gn¹æ te cele:
–Program inwestycji w gospodarstwa rolne daje rol -
nikom mo¿liwoœæ wyboru wariantów wspomaga -
nia. Na po³udniowych obszarach Unii, w wiêkszo -
œci regionów Celu 1 wybierano wzrostefektywnoœci metod rolnych i zaawansowanezmiany strukturalne, podczas gdy w innych regio -
nach wiêkszy nacisk k³adziono na dywersyfikacjê,dobrostan zwierz¹t i ochronê œrodowiska. Pro -
gram mia³ lepsze wyniki w obszarach, gdzie re -
strukturyzacja by³a g³ównym elementem, jak np. wma³ych gospodarstwach regionów Celu 1.
–„Program m³odych rolników” mia³ wspomóc swoichbeneficjentów w za³o¿eniu dzia³alnoœci. Wdra¿anyby³ na ró¿ne sposoby w UE i mia³ lepsze efekty,gdy by³ po³¹czony ze szkoleniami lub dodatkowy-mi œrodkami wspomagaj¹cymi. Inne czynniki, takiejak prawo dziedziczenia, dostêpnoœæ kontyngen-tów mlecznych, stopy procentowe i system po-datkowy, wydaj¹ siê mieæ wiêkszy wp³yw nadecyzje o uruchomieniu dzia³alnoœci. Zaobserwo -
wano jednak pewien wzrost liczby gospodarstwkierowanych przez osoby w wieku poni¿ej 45 lat wdziesiêciu Pañstwach Cz³onkowskich stosuj¹cychten plan.
–Program dotycz¹cy obszarów mniej uprzywilejowa -
nych mia³ pobudzaæ do gospodarowania na nich,rekompensuj¹c wystêpuj¹ce tam ograniczenia na -
turalne, spo³eczne, ekonomiczne i inne. Plan zos -
ta³ prawie niezmieniony od po³owy lat 70-tych i wwiêkszoœci nigdy nie zosta³ w pe³ni zintegrowanyze strategi¹ rozwoju obszarów wiejskich. Z po -
wodu sta³ej stawki dop³at jest mo¿liwe, ¿e regio -
nom najbardziej upoœledzonym przydzielono wpewnym stopniu niepe³ny wymiar kompensacji(np. w przypadku obszarów górzystych ujêtych wramach Celu 1, gdzie wspó³finansowanie by³oograniczone).Dzia³alnoœæ interwencyjna w ramach Rozporz¹dzenia951/97 by³a bardziej bezpoœrednio zorientowana nawzrost konkurencyjnoœci sektora rolno-spo¿ywczego.Ocena inwestycji sfinansowanych w okresie lat1994–1999 wskaza³a na pewne usprawnienia w³añcuchu wartoœci dodanej w przypadku czterechPañstw Cz³onkowskich, utworzenie nowych placówekw po³owie Pañstw Cz³onkowskich, nabycie nowychurz¹dzeñ i zastosowanie bardziej efektywnych tech -
nologii, które wspiera³y ograniczenie emisji substancjiszkodliwych i zanieczyszczeñ oraz ulepszeniekana³ów marketingowych w piêciu PañstwachCz³onkowskich.
Wp³yw funkcjonowania programu na g³ównych pro -
ducentów zosta³ ograniczony z powodu wiêkszego
skupienia siê na urz¹dzeniach czy systemach marke -
tingowych i przetwórczych w du¿ych firmach oraz si³yrynkowej detalistów i hurtowników. G³ówni producenciosi¹gnêliby wiêksze zyski, gdyby dzia³ania marke -
tingowe i przetwórstwo by³y zorganizowane przezstowarzyszenia przedsiêbiorców.
Dzia³ania interwencyjnew obszarach Celu 5b
Obszary Celu 5b obejmowa³y w okresie lat 1994 i1999: 26% powierzchni Unii, 9% ca³kowitej jej ludno-œci (oko³o 32,7 mln osób). Ca³kowita kwota finansowa-nia wynosi³a ok. 1,1 mld euro rocznie (42% z FEOGR,44% z EFRR i 14% z EFS) i zosta³a rozdzielona miê -
dzy: rozwój dzia³alnoœci nierolniczej i tworzeniemiejsc pracy (46%), wzrost dochodów gospodarstwrolnych (23%), polepszenie atrakcyjnoœci regionu i ja -
koœci ¿ycia (17%) oraz zalesianie (4%).
Efekty wspomagania w ramach Celu 5b w okresie lat
1994–1999 mo¿na rozró¿niæ na trzech poziomach:
–w rolnictwie — brak jest dowodów na pozytywneskutki w sferze dochodów, chocia¿ widoczne jestwzmocnienie sektora rolniczego i dywersyfikacja(zw³aszcza przesuniêcie ku produkcji wytwa -
rzaj¹cej wy¿sz¹ wartoœæ dodan¹ i rozwojowiagroturystyki, tudzie¿ us³ug ochrony œrodowiska);
–w dzia³alnoœci pozarolniczej — Cel 5b przyczyni³siê do modernizacji infrastruktury i potencja³u pro -
dukcyjnego przedsiêbiorstw, rozwoju turystyki i
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
153
1950525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:44Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
wy¿szego wzrostu zatrudnienia w porównaniu do
innych regionów;
–w sferze atrakcyjnoœci regionu i jakoœci ¿ycia pro -
gram wspomóg³ odnowê wsi, rozwój us³ug pu -
blicznych i ochronê œrodowiska.
Chocia¿ ogólny efekt dzia³añ podjêtych w ramachCelu 5b by³ pozytywny, to mo¿na tu wyró¿niæ kilkas³abych punktów:
–chocia¿ podejœcie terytorialne jest odpowiedniedla tego typu interwencji, niektóre obszary Celu 5bnie pozostawa³y w zgodnoœci z tocz¹cym siê pro -
cesem rozwoju ekonomicznego lub realizowan¹strategi¹;
–dzia³ania interwencyjne powinny siê opieraæ napromowaniu i rozpowszechnianiu dobrych prak -
tyk, aby lepiej wykorzystaæ potencja³ wspieranychregionów.
Opieraj¹c siê na dostêpnych danych mo¿na stwier-dziæ, ¿e liczba ludnoœci na obszarach Celu 5b wzros³aniemal tak samo, jak w innych czêœciach UE w okresieprowadzenia programu (tj. o 0,3% rocznie w okresielat 1995–2000), podczas gdy wzrost PKB by³nieznacznie mniejszy (2,4% rocznie w porównaniu do2,7%), bezrobocie zaœ spad³o mniej (o 1,9% si³y ro-boczej — w porównaniu z 2,3%). Jednak¿e w 2000roku œrednia stopa bezrobocia na odnoœnych obsza -
rach pozostawa³a poni¿ej œredniej UE (6,5% — wporównaniu z 8,3%).
Okres programowy na lata 2000–2006
Przyjêcie nowego Rozporz¹dzenia Wspólnoty (nr1257/99/WE) umo¿liwi³o po³¹czenie wielu odrêbnychpoprzednio dzia³añ w ramach jednego aktu ustawoda -
wczego. U³atwione zosta³a w ten sposób integrowanieró¿nych dzia³añ na rzecz rozwoju obszarów wiejskichw ramach jednej ogólnej strategii, czy to w regionachCelów 1 lub 2, czy te¿ w zakresie przedsiêwziêæ ho -
ryzontalnych. Zwiêkszona zosta³a przy tym spójnoœæ ikomplementarnoœæ odpowiednich œrodków (TabelaA4.10).
Jednak wspó³dzia³anie dwóch systemów realizacji pro -
gramów, zarz¹dzania i kontroli — jednego opartegona dyrektywach do funduszy strukturalnych, drugiego
zaœ na sekcji Gwarancji FEOGR — zawsze by³oŸród³em komplikacji i trudnoœci dla Pañstw Cz³on -
kowskich, zw³aszcza tych, na których terenie wystê -
powa³y regiony Celu 1 i regiony nim nie objête. Zasadyrz¹dz¹ce sekcj¹ Gwarancji FEOGR, zaprojektowanena rzecz polityki rynków rolnych, czêsto uwa¿ano zanieprzystosowane i zbyt restrykcyjne czy te¿ ogra -
niczaj¹ce w kontekœcie wieloletnich okresów realiz -
acji programów.
Dzia³ania interwencyjnew sektorze rybo³ówstwa
Chocia¿ sektor rybo³ówstwa ma bardzo ma³y wk³ad wPKB Pañstw Cz³onkowskich, w regionach, w którychjest on skoncentrowany, stanowi wa¿ne Ÿród³o do -
chodu, jak i zatrudnienia. Regiony te znajduj¹ siêg³ównie w peryferyjnych czêœciach UE, gdzie per -
spektywy pracy w innej dziedzinie s¹ niewielkie.Interwencje podejmowane w ramach WspólnegoProgramu Rybo³ówstwa mog¹ zatem mieæznacz¹cy wk³ad w regionalny poziom dochodów irozwój innych rodzajów dzia³alnoœci gospodarczej,np. hodowli ryb.
Propagowanie zatrudnienia, edukacjii szkoleñ za poœrednictwem EFS
Wp³yw EFS na zatrudnienie,szkolenia i edukacjê
W okresie realizacyjnym 1994–1999 EFS, na któryprzypada³a 1/3 kwot wydatkowanych w ramach fun -
duszy strukturalnych, wspiera³ w regionach Celu 1rozwój zasobów ludzkich, z przeznaczeniem na tencel ok. 22,1 mld euro lub 49% sumy ca³kowitej na ca³yokres. Jednoczeœnie, interwencje w ramach Celu 3wynios³y 13 mld euro i by³y skierowane na integracjêludzi m³odych, osób d³ugo pozostaj¹cych bez pracy ipracowników zagro¿onych zwolnieniem, a tak¿e napromowanie równych szans na rynku pracy. Dodat -
kowo dzia³ania interwencyjne w ramach Celu 4 siê -
gnê³y kwoty 2,2 mld euro i skierowane by³y na pomocpracownikom w dostosowaniu siê do zmian zwi¹za -
nych z modernizacj¹ przemys³u.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
154
1960525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:45Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
EFS przyczyni³ siê do znacz¹cego wsparcia we
wdra¿aniu aktywnej polityki rynku pracy, szczególniew pañstwach kohezyjnych, szkoleñ (46% wydatkówEFS), œcie¿ek integracji i podobnych programów(20%), inicjatyw na rynku zatrudnienia (7%), doradz -
twa (4%) i poszukiwania pracy (3%), chocia¿ ich zna -
czenie ró¿ni³o siê w zale¿noœci od kraju. Wparcie by³orozdzielone na: bezrobotnych pozostaj¹cych d³ugobez pracy, szczególnie w regionach Celu 1 (21% bu -
d¿etu), m³odych bezrobotnych (17%), osoby spo³e -
cznie wykluczone (15%), starszych pracowników (6%),zatrudnionych w MSP (3%) i niepe³nosprawnych(2%).
Wykorzystany do oceny materia³ dowodzi, ¿e najwiê -
ksze efekty przynosi dostosowane do potrzeb indy -
widualnych po³¹czenie okreœlonych dzia³añ, jak np.:
doradztwa, szkoleñ, pomocy w poszukiwaniu pracy.
Obok bezpoœredniej pomocy osobom EFS dodatkowo
przyczyni³ siê do modernizacji systemu oœwiaty i szko -
leñ w Pañstwach Cz³onkowskich, na poziomach re-gionalnym i krajowym, zwiêkszaj¹c dostêp praco-dawców i pracowników do szkoleñ i powoduj¹c wzrostinwestycji publicznych w tych obszarach.
Interwencje EFS w regionach Celu 2 i Celu 4 koncen-
trowa³y siê na dostosowaniu si³y roboczej do zmian wprzemyœle i wspieraniu dzia³añ innowacyjnych, stwa-rzaj¹cych motywacje do uczestnictwa w szkoleniach inieprzerwanego zdobywania wiedzy. Wzmacniaj¹równie¿ zwi¹zek pomiêdzy potrzebami dotycz¹cymiszkoleñ a ich poda¿¹ — dziêki wprowadzeniu mecha -
nizmów antycypowania tendencji w zakresiezatrudnienia.
Takie interwencje dodatkowo wzmocni³y bazê ka -
pita³u ludzkiego na potrzeby badañ i rozwoju w regio -
nach Celów 1 i 2, póŸniej zaœ by³y wykorzystywane do
wspomagania dzia³añ opartych na wiedzy w MSP po -
przez szkolenia na temat umiejêtnoœci zarz¹dzania,zaawansowanych technologii i technik teleinforma -
tycznych, zachêcaj¹c do nowych metod organizacjipracy i finansowania tymczasowych praktyk dlaabsolwentów kierunków zwi¹zanych z naukamiœcis³ymi, technik¹ i technologi¹.
Chocia¿ czêsto brak jest odpowiednich danych sta -
tystycznych, istniej¹ dowody, ¿e programy EFS
wp³ynê³y na krajowe polityki w zakresierównouprawnienia p³ci. Szczególnie programy Celu 3odegra³y wa¿n¹ rolê w integracji wielu kobiet na rynkupracy.
Dodatkowo EFS stwarza³ pobudki do przyjêcia d³ugo -
terminowego podejœcia do dzia³añ na rynku pracy w
Pañstwach Cz³onkowskich, poprzez wieloletnie pro -
wadzenie programów oraz decentralizacjê zatrud -
nienia i polityki szkoleniowej. Dlatego oko³o 30% lubnawet wiêcej programów EFS jest zarz¹dzanych z po -
ziomu regionalnego, podczas gdy przyjêcie zasadypartnerstwa doprowadzi³o do zwiêkszenia wp³ywupartnerów spo³ecznych, organizacji pozarz¹dowych iw³adz lokalnych w tworzeniu komitetów moni -
toruj¹cych, projektowaniu i wdra¿aniu programówoperacyjnych.
Okres programowy na lata2000–2006: bli¿szy zwi¹zek EFS z EES
W okresie programowym 2000–2006 wzmocni³y siêwzajemne zale¿noœci miêdzy EFS a Europejsk¹ Stra-tegi¹ Zatrudnienia (ang. EES). Ten pierwszy, z bud¿e-tem 60 mld euro, jest g³ównym œrodkiem wspieraniatej drugiej, podczas gdy EES tworzy ramy polityki in-terwencyjnej ESF.
Oko³o 60% œrodków EFS (34 mld euro w odnoœnym
okresie) jest przeznaczane na szkolenia oraz unowo-czeœnianie systemu edukacji i szkoleñ, prowadz¹cedo polepszenia dopasowania osób poszukuj¹cychpracy do nowo pojawiaj¹cych siê mo¿liwoœci zatrud -
nienia. Ok. 14% kwot (8 mld euro) przypada na wspie -
ranie rozwoju przedsiêbiorczoœci, zak³adanie firm,tworzenie sieci przedsiêbiorstw itp., zmierzaj¹ce dopromowania przedsiêbiorczoœci i polepszania konku -
rencyjnoœci. Blisko 19% (11 mld euro) przeznaczonejest na wspieranie firm i pracowników w procesie przy -
stosowywania siê do technologii i nowych warunkówrynkowych. Pozosta³e 7% (lub ok. 4 mld euro) prze -
znaczane jest na dzia³ania wspieraj¹ce równo -
uprawnienie, które jest równie¿ za³o¿eniemwszystkich innych programów i dzia³añ.
Reforma EES zaplanowana na rok 2003 powinna
przyczyniæ siê do bardziej efektywnego osi¹gniêciacelów lizboñskich w rozszerzonej ju¿ Unii. „Wytycznew sprawie zatrudnienia” uproszczono, sprowadzaj¹cje do trzech zasadniczych celów: pe³nego
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
155
1970525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:45Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
zatrudnienia, jakoœci i wydajnoœci pracy, a tak¿e
spo³ecznej i regionalnej spójnoœci i inkluzji. Niektórepriorytety k³ad¹ wiêkszy nacisk na rozwój zasobówludzkich, integracjê grup upoœledzonych na rynkupracy, zmniejszenie ró¿nic regionalnych, jak równie¿zwiêkszenie zdolnoœci do przystosowania siê, ustawi -
cznego (trwaj¹cego ca³e ¿ycie) zdobywania wiedzyoraz równoœci kobiet i mê¿czyzn.
Ponadto wiêkszy nacisk k³adzie siê na udzia³
partnerów spo³ecznych, projektowanie i wdra¿anieelementów polityki, a tak¿e potrzeby PañstwCz³onkowskich w zakresie wprowadzania EES w¿ycie na poziomach: lokalnym, regionalnym ikrajowym.
Inicjatywy Wspólnoty: propagowaniewspó³pracy i wspó³dzia³ania wramach struktur sieciowych
Szereg inicjatyw Wspólnoty, opartych na partnerstwiei wspó³pracy miêdzynarodowej, uzupe³nia tworzeniespójnoœci w ramach nowych Celów. Wiêkszoœæ z nichzosta³a utrzymana, czasem w zmodyfikowanej for-mie, na okres lat 2000–2006.
INTERREG
Wspó³praca pañstw i regionów ma zasadnicze zna -
czenie w unijnej polityce spójnoœci. Dzia³ania podej -
mowane w ramach takiej wspó³pracy s¹ bardzo ró¿ne,odzwierciedlaj¹c ró¿nice w poziomie rozwoju w kon -
tekœcie instytucjonalnym i administracyjnym. S¹ onetrudniejsze we wdra¿aniu ni¿ pozosta³e programyfunduszy strukturalnych.
W porównaniu do programów ramowych kwota fi -
nansowania programów INTERREG II by³a ograniczo -
na do 400 mld euro rocznie (chocia¿ œrodki znacznie
zwiêkszono w okresie lat 2000–2006 w ramach ko -
lejnej edycji — INTERREG III).
W okresie lat 1994–1999 ³¹cznie 75 programów
INNTERREG II by³o wspomaganych wed³ug trzechstandardów: wspó³praca miêdzynarodowa (czêœæ A),ukoñczenie sieci energetycznych (czêœæ B) iwspó³praca w zakresie planowania regionalnego iprzestrzennego (czêœæ C). W ramach Zagadnienia Awdro¿ono 59 programów, wzd³u¿ wewnêtrznych i ze -
wnêtrznych granic, o d³ugoœci przekraczaj¹cej 15.000km. Obszary, które spe³nia³y wymagania, stanowi³y36% ca³oœci terytorium UE, obejmuj¹c ok. 27% ludno -
œci Unii. 11 programów INTERREG IIA otrzyma³oponad 2/3 ca³kowitej kwoty pomocy.
Wiêksze programy z cyklu INTERREG da³y znacz¹ce
wyniki w postaci rozbudowy sieci dróg, usprawnieñ naprzejœciach granicznych, unowoczeœnienia po³¹czeñkolejowych, oraz — podobnie jak programyINTERREG IIB — tworzenia nowych po³¹czeñtransportowych i rozwoju alternatywnych mo¿liwoœcidostaw energii. Takie projekty mia³y du¿y wp³yw nawiêksz¹ integracjê gospodarcz¹ w ramach Unii.
G³ówne osi¹gniêcia a wartoœæ dodanaCzêœci A i B obejmuj¹ du¿¹ liczbê ró¿nych programów
pod wzglêdem wielkoœci finansowania, obszaru geo -
graficznego, którego dotyczy³y, jak i ukierunkowania.Ocena rezultatów INTERREG II wskazuje naznacz¹cy efekt w przypadku czêœci A, jak dot¹dnajwiêkszego pola problemowego. Programy wydaj¹siê wywieraæ korzystny wp³yw na jakoœæ ¿ycia poprzezpolepszenie jakoœci œrodowiska i wspieraniedzia³alnoœci kulturalnej. Przynios³y równie¿ korzyœciturystyce, ustanowi³y us³ugi dla MSP, edukacjê, szko-lenia, ochronê zdrowia, a tak¿e transport. Bezpo -
œredni udzia³ przedsiêbiorstw i wspó³praca miêdzy fir -
mami mia³y jednak znacznie bardziej ograniczonycharakter.
Efekty zmniejszenia izolacji by³y zró¿nicowane. W
przypadku programów prowadzonych w bardziej wy -
izolowanych regionach Celu 1 wiêksza czêœæ fundu -
szy zosta³a przeznaczona na transport. W wiêkszoœciobszarów przygranicznych, szczególnie w Grecji,Niemczech i Finlandii, znacznie usprawniono nad -
graniczne po³¹czenia drogowe, przejœcia graniczne iwyposa¿enie portów, podczas gdy wzd³u¿ granicyhiszpañsko-portugalskiej i w Austrii dzia³ania te by³yju¿ bardziej ograniczone.
Czêœæ wartoœci dodanej programów INTERREG IIA
stanowi ich udzia³ w zapocz¹tkowaniu i umocnieniukultury wspó³pracy przygranicznej w ramach Unii orazmiêdzy UE a jej s¹siadami. Najwiêksza osi¹gniêta wtej mierze korzyœæ to zwiêkszenie codziennych
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
156
1980525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:45Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
kontaktów i budowanie obopólnego zaufania i zro -
zumienia miêdzy ró¿nymi jednostkami, w³¹cznie z
w³adzami publicznymi, organizacjami prywatnymi i ocharakterze pó³-publicznym.
W wielu przypadkach dziêki udzia³owi INTERREG
mo¿liwe by³o rozwi¹zanie konkretnych problemów,które nie podlega³y wspomaganiu w ramach innychprogramów. Dlatego te¿ omawiana inicjatywa stwo -
rzy³a pocz¹tkowy bodziec do rozpowszechnieniawspó³pracy miêdzynarodowej, umo¿liwiaj¹c podjêciekolejnych dzia³añ w ramach przedsiêwziêæ.
Stosunkowo niewielka liczba przedsiêwziêæ realizo -
wanych na du¿¹ skalê w ramach czêœci B (w Grecji,
we W³oszech, Hiszpanii i Portugalii) by³a skierowanana poszerzenie i integracjê sieci gazowej i elek -
trycznej, chocia¿ inicjatywy te by³y ograniczone do in -
dywidualnych pañstw.
8
Inicjatywa INTERREG II by³a równie¿ ukierunkowanana tworzenie sieci miêdzy pañstwami, wymianê doœ-wiadczeñ miêdzy regionami i rozpowszechnianie wie-dzy, w celu propagowania dobrych praktyk na obsza-rze Unii. G³ówn¹ cech¹ przedsiêwziêæ czêœci C by³ icheksperymentalny charakter. Dlatego te¿ obejmowa³yone badania, rozwój baz danych i odwzorowywania,zintegrowanych metodologii planowania i przedsiê-wziêæ pilota¿owych. Chocia¿ trudno jest okreœliæ ichrezultaty w liczbach, z pewnoœci¹ umo¿liwi³y onezdefiniowanie metod i przygotowanie gruntu podwspó³pracê.
Ci¹g³oœæ i trwa³y charakter dzia³añ wymagaj¹ jednak
szczególnego namys³u. Chocia¿ przyk³adysamo-podtrzymuj¹cych siê dzia³añ s¹ oczywiste wprzypadku wiêkszoœci programów INTERREG IIA,wsparcie ze strony Wspólnoty jest wci¹¿ niezbêdnedla zapewnienia ¿ywotnoœci i stabilnoœci wielu przed -
siêwziêæ, szczególnie tych, które obejmuj¹ tworzeniestruktur sieciowych.
Czynniki wp³ywaj¹ce na efektywnoœæWiêkszoœæ uwieñczonych powodzeniem programów
w ramach czêœci A to te, które kszta³towa³y pewn¹ograniczon¹ liczbê celów i priorytetów w d³u¿szymokresie czasowym. Nierzadko obejmowa³y one in -
tensywn¹ i blisk¹ wspó³pracê przygraniczn¹, zarównoformaln¹, znajduj¹c¹ wyraz w przygotowaniu
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
157Przyk³ady z inicjatywy INTERREG
Zmniejszanie izolacji i eliminacja zatorów nagranicy miêdzy Irlandi¹ a Irlandi¹ Pó³nocn¹
W ramach programu dotycz¹cego Irlandii i Irlandii
Pó³nocnej przeznaczono kwotê 30 mln euro z FunduszyStrukturalnych na program pod has³em „infrastrukturadrogowo-transportowa”, wspomagaj¹c w ten sposób sfi -
nansowanie 69 przedsiêwziêæ maj¹cych na celu polep -
szenie stanu mniej wiêcej 110 km dróg podrzêdnych,które by³y traktowane jako „w¹skie gard³a”, albo „bra -
kuj¹ce ogniwa”. Kolejne 104 projekty, obejmuj¹ce ok.166 km dróg, mia³y na celu z³agodzenie ograniczeñ to -
warzysz¹cych rozwojowi gospodarczemu w regionachnadgranicznych i poprawê gospodarczych szans imo¿liwoœci na wiêkszych terenach po obu stronach gra -
nicy. Niektóre podjête przedsiêwziêcia doprowadzi³y tak -
¿e do usprawnienia dostêpnoœci do g³ównych miêdzy -
narodowych korytarzy transportowych, w tym równie¿ dotranseuropejskiej sieci TEN-T.
Program przyniós³ równie¿ owoce w postaci usprawnieñ
w komunikacji publicznej. W okresie lat 1994-2000 trzyinwestycje modernizuj¹ce dworce autobusowe spowo-dowa³y wzrost liczby po³¹czeñ lokalnych i miêdzy-narodowych, jak równie¿ przyrost liczby korzystaj¹cych ztych us³ug pasa¿erów.
Rozwój przygranicznej dzia³alnoœci gospodarczej i
wspó³praca miêdzy MSP w Skandynawii
Programy z cyklu IINTERREG IIA, obejmuj¹ce tereny
przygraniczne miêdzy Dani¹, Szwecj¹ i Finlandi¹ orazzewnêtrzne granice z Norwegi¹, które dotyczy³y budowysieci, organizowania wystaw, budowy bazy danych orazpromocji handlu i przedsiêbiorczoœci, stanowi¹ przyk³a -
dy dobrej praktyki w zakresie rozwoju transgranicznejdzia³alnoœci gospodarczej i handlowej oraz wzmacnianiaMSP. W regionie qresund na duñsko-szwedzkim po -
graniczu wsparcie dla dzia³alnoœci w zakresie handluponadgranicznego doprowadzi³o do stworzenia skupisknowych ga³êzi przemys³u, w tym biotechnologii (np.„Medicon Valley”) czy przetwórstwa ¿ywnoœci (np. „Øre -
sund Food Network”). 41 projektów obejmuj¹cych two -
rzenie sieci przedsiêbior stw handlowych zaowocowa³o
powstaniem ok. 300 dodatkowych miejsc pracy na tymobszarze. Programy realizowane na obszarze pogra -
nicza szwedzko-norweskiego objê³y ponad tysi¹c firm wramach ró¿nych sieci rozwoju przedsiêbiorczoœci, zktórych jedna przeznaczona by³a dlakobiet-przedsiêbiorców.
1990525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:45Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
instytucjonalnym do programowania i zarz¹dzania,
jak i nieformaln¹.
Zdolnoœæ zarz¹dzania (w³¹cznie z efektywnym se -
kretariatem) jest istotna, choæ czêsto niedoceniana.
Aktywne wsparcie potencjalnych beneficjentów po -
mocy i promotorów przedsiêwziêæ jest kluczowymczynnikiem przy tworzeniu i utrzymywaniu wystar -
czaj¹cej liczby dobrych, m¹drze pomyœlanych ini -
cjatyw wspó³pracy i osi¹ganiu mo¿liwie najlepszychwyników.
Na niektórych obszarach granicz¹cych z krajami trze -
cimi doœæ z³o¿one uk³ady, jakie wdro¿ono z powodu
specyficznych przepisów w³aœciwych ró¿nym instan -
cjom zaanga¿owanym w finansowanie (szczególnie:Phare, Tacis, Cards, Meda) zmniejszy³y efektywnoœæprogramów.
Fundamentalnym problemem w zarz¹dzaniu pro -
gramami miêdzynarodowymi, ponadgranicznymi i po -
nadnarodowymi, s¹ czêsto ró¿nice prawne i adminis-
tracyjne oraz tradycje ró¿nych krajów, obok ró¿nicjêzykowych. Czêœæ pomocy w ramach INTERREGjest przeznaczona na pokonanie tych trudnoœci(np. poprzez stworzenie wspólnych strukturzarz¹dzania czy wspólnych sekretariatówtechnicznych). Napotykane ró¿nice wymagaj¹ po -
dejmowania przez zaanga¿owane Pañstwa Cz³on -
kowskie okreœlonych kroków prawnych w trybienatychmiastowym. Du¿a liczba takich posuniêæ objê³aznaczn¹ liczbê tych pañstw; niektóre przybra³y formêumów dwustronnych, inne — wielostronnych, a w kil -
ku przypadkach zastosowano koncepcjê „grupowaniaeuropejskich interesów gospodarczych”. Jednak ¿ad -
ne z tych przedsiêwziêæ nie stworzy³o rozwi¹zania,które mog³oby byæ powszechnie zastosowane wEuropie w kontekœcie problemu wdra¿aniawspó³pracy transgranicznej.
URBAN
Inicjatywa URBAN obejmuje 44% ludnoœci UE za -
mieszkuj¹cej obszary miejskie licz¹ce ponad50.000 mieszkañców. Zosta³a wprowadzona w 1994roku, po fazie wielu przedsiêwziêæ pilota¿owych isformu³owaniu przez Komisjê Europejsk¹ wytycz -
nych na okres realizacyjny 2000–2006, naka-zuj¹cych Pañstwom Cz³onkowskim zwrócenieszczególnej uwagi na politykê w odniesieniu doobszarów miejskich w ramach programów Celu 1 iCelu 2.
W okresie lat 1994–1999 w ramach inicjatywy
URBAN dostarczano 148 mln euro rocznie na miej-skie przedsiêwziêcia pilota¿owe w 118 miastach,podczas gdy w okresie lat 2000–2006 udostêpnianokwotê 104 mln euro rocznie na przedsiêwziêcia re -
alizowane w 70 oœrodkach miejskich. G³ówny punktciê¿koœci inicjatywy spoczywa na terenach zlokali -
zowanych w s¹siedztwie miast, a tak¿e na skon -
centrowaniu funduszy na wielu zintegrowanych pro -
gramach aktywnego uczestnictwa lokalnychspo³ecznoœci.
Analizy ewaluacyjne wykaza³y, ¿e odnoœne przed -
siêwziêcia doprowadzi³y do pewnego polepszenia
jakoœci ¿ycia wœród 118 uczestnicz¹cychspo³ecznoœci, co by³o wynikiem inwestycji w komuni -
kacjê miejsk¹, oœwiatê i dzia³alnoœæ kulturaln¹, atak¿e wiêksz¹ dostêpnoœæ do us³ug publicznych, copozwoli³o na zmniejszenie wykluczenia spo³ecz -
nego. Dopomog³y one równie¿ do stymulowaniawewnêtrznego potencja³u gospodarczego na tychterenach, czêsto umo¿liwiaj¹c odniesienie okreœlo -
nych korzyœci równie¿ przez regiony przyleg³e.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
158Korzyœci ze skoordynowanych dzia³añ na
poziomie miejskim
W ramach projektu Magdeburg-Cracau inicjatywa
URBAN umo¿liwi³a wspomo¿enie bardzo ma³ych firm po -
przez finansowanie przedsiêwziêcia, które nie móg³obysk¹din¹d byæ finansowane w ramach EFRR. Podobnie wHackney, dzielnicy Londynu, inicjatywa URBAN umo¿ -
liwi³a rozwi¹zanie okreœlonych problemów — wszczególnoœci potrzeb grup spo³ecznie wykluczonych —które nie mog³y byæ objête programem zainicjowanymprzez wschodni Londyn w ramach Celu 2.
W Hiszpanii blisko po³owa programów w ramach URBAN
realizowa³a podobne zadania, jakie wykonywane s¹ wramach Celów 1 i 2. W szeœciu hiszpañskich miastachpowsta³y strategiczne po³¹czenia z innymi inicjatywamiWspólnoty. Z kolei w Portugalii wszystkie szeœæ progra -
mów URBAN opracowano z zamiarem wsparcia inwes -
tycji w ramach Celu 1, g³ównie w dziedzinie dróg, œrodo -
wiska naturalnego i infrastruktury spo³ecznej.
2000525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:45Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Inicjatywa skoncentrowana jest szczególnie na two -
rzeniu i ulepszaniu lokalnego kapita³u spo³ecznego,
czêœciowo z udzia³em aktywnych narzêdzi i œrod -
ków kszta³cenia, stanowi¹cych integraln¹ czêœæprogramów. Udzia³ spo³ecznoœci lokalnych przy -
czyni³ siê do wyraŸniejszego dostrzegania unijnejpolityki strukturalnej w wielu miastach na terenieca³ej Unii, zaœ rodzaje podejmowanych inicjatywmaj¹ bezpoœredni wp³yw na kszta³t ludzkiego¿ycia.
9Program URBAN pomóg³ równie¿ w kszta³to -
waniu krajowych elementów polityki wzglêdem ob -
szarów miejskich w UE.
Inicjatywa URBAN odgrywa³a równie¿ rolê kataliza -
tora odnowy, a w niektórych przypadkach powodo -
wa³a znacz¹cy efekt dŸwigni w odniesieniu do in -
westycji. Jak wykaza³y analizy, np. w niemieckim
Rostocku na ka¿de euro zainwestowane w renowa -
cje na obszarach objêtych inicjatyw¹, kolejne 3,9euro wygenerowano na terenie miasta i okolic.
Jednoczeœnie skoncentrowanie wsparcia na
ma³ych obszarach mog³o zmniejszyæ oddzia³ywanieinicjatywy, poniewa¿ nie uwzglêdniono przedsiê-wziêæ, które by³y skierowane na rozwi¹zywanie pro-blemów krajowych i regionalnych, w tej liczbie pro-gramy maj¹ce za przedmiot troski zwi¹zki miêdzyobszarami miejskimi a otaczaj¹cymi je regionamiwiejskimi, b¹dŸ te¿ tworzenie „skupisk” danej ga³êziprzemys³u, o ile ich zakres mia³by wychodziæ pozabezpoœrednio maj¹cy je dotyczyæ obszar.
Poniewa¿ programy w ramach Celów 1 i 2 po -
œwiêcone by³y tak¿e walce z problemamiwystêpuj¹cymi w miastach, œwiadczona pomoc mu -
sia³a byæ lepiej z nimi skoordynowana, aby móc
zwiêkszyæ udzia³ w³adz lokalnych w projektowaniu izarz¹dzaniu programami maj¹cymi wp³yw na ob -
szary miejskie
10(wykres 4.5).
ADAPT, EMPLOYMENT i EQUAL
Dwie inicjatywy Wspólnoty: ADAPT iEMPLOYMENT zosta³y wprowadzone w 1995 rokuw celu wsparcia polityki dotycz¹cej zasobów ludz -
kich. Nowa Inicjatywa EQUAL zosta³a wprowa -
dzona w obecnym okresie programowym, bior¹csobie za cel zwalczanie dyskryminacji i nierównegotraktowania na rynku pracy. InicjatywyEMPLOYMENT i ADAPT otrzyma³y 7,5% ca³oœcibud¿etu EFS. By³y one w g³ównej mierze wpó³fi -
nansowane przez w³adze krajowe, chocia¿ przy -
ci¹gnê³y te¿ kilku prywatnych inwestorów(szczególnie ADAPT). W ramach obu inicjatywdofinansowano ³¹cznie blisko 9300 indywidual-nych przedsiêwziêæ, obejmuj¹cych ok. 1,6 milionaosób.
Inicjatywy ADAPT i EMPLOYMENT ukierunkowano
na anga¿owanie lokalnych mieszkañców i organiza-cji w ró¿nych krajach w programy innowacyjnemaj¹ce na celu:
–budowanie lokalnego i regionalnego partnerstwa,anga¿owanie odpowiednich stron w sektor -
ze publicznym i prywatnym, w celu u³atwiania in -
tegracji na rynku pracy i tworzenia miejsc pracy;
–tworzenie zachêt do wymiany pomys³ów i do -
œwiadczeñ w skali miêdzynarodowej, w celuusprawniania programów i stymulowaniarozwoju;
–dzia³anie na zasadzie katalizatora zmian, wpro -
wadzanie nowych pomys³ów w obrêb polityki ipraktyki, zarówno w sektorze prywatnym jak i wpublicznym, poprzez rozpowszechnianie wyni -
ków przedsiêwziêæ i dowodzenie ich przystawal -
noœci do spe³niania potrzeb rynku pracy.
Finansowane przedsiêwziêcia objê³y dzia³aniau³atwiaj¹ce dostêp do pracy i nauki dla wszystkichpoprzez indywidualnie dopasowane programy,
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
159 
01020304050
NL UK ES DE UE15 BE LU EL FR FI IT PT IE AT SE DK01020304050Cel 1
Cel 2 % ERDF (Europejski Fundusz 
Rozwoju Regionalnego)4.5 Szacunkowe wyliczenie wydatków miasta w 
programach Celu 1 i 2, 2000-2006
Zródło: DG wyliczenia regionalne
2010525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:45Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
wspieraj¹ce nowe Ÿród³a zatrudnienia, pomoc na
rzecz MSP w uczestnictwie i adaptacji do zmian ryn -
kowych; stwarzanie mo¿liwoœci szkolenia, stymulo -
wanie przedsiêwziêæ w zakresie elastycznoœcipracy; wspieranie kobiet w realizacji ich potencja³una rynku pracy poprzez desegregacjê zawodów i se -
ktorów dzia³alnoœci oraz u³atwienie im pogodzenia¿ycia rodzinnego z prac¹.
Inicjatywy te by³y skuteczne w wielu ró¿nych
przypadkach. Np. w Finlandii tzw. zintegrowanymodel zatrudnienia, rozwiniêty dziêki inicjatywieEMPLOYMENT, jest obecnie stosowany w pro -
g r a m a c hC e l u3 .W eW ³ o s z e c hw i e l ew ³ a d zr e g i o -
nalnych przyjê³o politykê opart¹ na koncepcjiEMPLOYMENT. W Belgii przedsiêwziêcie podnazw¹ „Youthstart”, podjête w ramach inicjatywyEMPLOYMENT, sta³o siê jedn¹ z inspiracji dla wpro -
wadzenia modu³owej koncepcji szkoleñ zawodo -
wych we flamandzkim systemie edukacji, zaœ w Wiel -
kiej Brytanii dla elementu „mentoringu” w inicjatywie„New Start”. Z kolei w Grecji wiele nowatorskichprzedsiêwziêæ oddzia³a³o na zaprojektowanie poli-tyki adresowanej do osób niepe³nosprawnych.
W przypadku inicjatywy ADAPT przedsiêwziêcie
pilota¿owe dotycz¹ce rotacji miejsc pracy doprowa-dzi³o do tego, ¿e system tymczasowego zast¹pieniapracownika na zwolnieniu szkoleniowym sta³ siêelementem polityki rynku pracy w Portugalii. WSzwecji plan rozwoju kwalifikacji i kompetencji, zelementem wsparcia ze strony ADAPT, zosta³ prze -
jêty przez programy krajowe. Przedsiêwziêciapodejmowane w ramach ADAPT doprowadzi³y dotego, ¿e w Austrii i we W³oszech lokalne agendysta³y siê bardziej zaanga¿owane w zagadnienia do -
tycz¹ce zatrudnienia, zaœ we Francji i Irlandiidzia³alnoœæ ró¿nych organizacji jest od tej pory le -
piej koordynowana.
Stworzony na podstawie doœwiadczeñ zdobytych z
dwóch poprzednich inicjatyw program EQUAL jestnastawiony na promowanie nowych œrodkóws³u¿¹cych zwalczaniu wszelkich form dyskryminacjii nierównoœci na rynku pracy, k³ad¹c nacisk na roz -
wój partnerstwa i wspó³pracy miêdzynarodowej, jakrównie¿ w³¹czanie nowatorskich koncepcji w obrêbokreœlonej polityki.LEADER
Inicjatyw¹ LEADER II objêto ponad 36% obszaru UE i12% jej ludnoœci w okresie realizacyjnym 1994–1999.W ramach inicjatywy blisko tysi¹c organizacjiotrzyma³o pomoc na rozwój obszarów wiejskich, zczego ponad 90% przypad³o na tzw. lokalne grupydzia³añ. Fundusze strukturalne przekaza³y naLEADER II oko³o 300 mln euro z ogólnej kwoty 700milionów w skali roku, przeznaczaj¹c œrodki g³ówniena agroturystykê (najsilniej wspierana dzia³alnoœæ),MSP, rozwój lokalnych produktów i wsparcie tech -
niczne lokalnych grup dzia³añ. Dodatkowo, opróczbezpoœredniego wsparcia, LEADER II korzystnie od -
dzia³ywa³ na:
–zawi¹zywanie nowych uk³adów partnerskich,szczególnie w formie lokalnych grup dzia³añustalonych wed³ug zasiêgu terytorialnego lubtematycznego;
–kszta³towanie koncepcji dzia³añ oddolnych, wdra-¿anych zbiorowo, w ramach nowatorskiej, wielos-ektorowej i skoordynowanej strategii lokalnegorozwoju;
–wspieranie dalszej wspó³pracy i uk³adów siecio-wych ³¹cz¹cych regiony;
–decentralizacja zarz¹dzania dostêpnymi fundu -
szami (œrodkami pochodz¹cymi zarówno z fundu -
szy strukturalnych, jak i Ÿróde³ krajowych).
Zarówno liczba beneficjantów pomocy œwiadczonej wramach LEADER II, jak i obszar objêty t¹ pomoc¹ by³czterokrotnie wiêkszy ni¿ w poprzednim okresie pro -
gramowym w ramach programu LEADER. Obie ini -
cjatywy dopomog³y do stworzenia kultury partnerstwaoraz zachêci³y ludzi i organizacje do traktowania lo -
kalnego rozwoju jako kwestii, która ich dotyczy orazdo wyrobienia w sobie poczucia odpowiedzialnoœci zaregion. Koncepcja LEADER umo¿liwi³a strategiom lo -
kalnym elastyczne dostosowanie siê do ró¿nych wa -
runków terytorialnych. Z kolei w ramach LEADER IIszczególny nacisk po³o¿ono na innowacje, które za -
czê³y byæ powszechnie stosowane jako metoda zwal -
czania problemów rozwoju obszarów wiejskich.
Beneficjenci wsparcia w ramach inicjatywy reaguj¹
pozytywnie na has³o tworzenia struktur sieciowych,
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
160
2020525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:46Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
ale wymiana doœwiadczeñ pojawi³a siê g³ównie po -
miêdzy tymi, którzy poprzednio byli ju¿ bardzo za -
anga¿owani w przedmiotowe dzia³ania Z drugiej strony
nacisk na wspó³pracê zaowocowa³ powstaniemwspólnych inicjatyw na wielu obszarach wiejskich idoprowadzi³ do uruchomienia oko³o 600 tego rodzajuprzedsiêwziêæ, anga¿uj¹cych uczestników z ró¿nychkrajów.
Omawiana inicjatywa stymulowa³a równie¿ tworzenie
nieformalnych powi¹zañ i lokalnych dzia³añ, wspo -
magaj¹c otwieranie siê nowych obszarów i poprawêlokalnego zarz¹dzania; dla tego ostatniego dalsz¹zachêt¹ by³a decentralizacja zarz¹dzania przed -
siêwziêciami z cyklu LEADER. Ponadto inicjatywawspomog³a rozwój wiedzy know-how na szczeblu lo -
kalnym wspomaganych obszarów, w aspekcie zdefi -
niowania celów, metod planowania, zarz¹dzania ioceny. Jednak¿e zarz¹dzanie finansami czêstouznawano za nieudolne i biurokratyczne, czêœciowoze wzglêdu na wspó³istnienie trzech funduszy struk -
turalnych, z których ka¿dy funkcjonowa³ wed³ugw³asnych zasad.
LEADER+, jako inicjatywê wprowadzon¹ w obecnym
okresie programowym (2000–2006), z bud¿etem 300mln euro rocznie, opracowano na podstawie doœwiad-czeñ programów LEADER I i II. Nie zmieniaj¹cg³ównych zasad po³o¿ono tym razem nacisk na pi-lota¿owy charakter przedsiêwziêcia, przy czym sfor -
mu³owane strategie rozwoju lokalnego skupiono nadewszystko wokó³ ograniczonej liczby tematówbêd¹cych przedmiotem zainteresowania Wspólnoty.Lepiej okreœlono tym razem zasady partnerstwa iuproszczono warunki wspó³pracy. Wspólnotoweœrodki finansowe pochodz¹ tu wy³¹cznie z FEOGR.
Nowatorskie dzia³ania pilota¿owe: jakie wnioski?Pierwsze dzia³ania eksperymentalne wspieraj¹ce no -
watorskie rozwi¹zania w odniesieniu do polityki re -
gionalnej i spo³ecznej zosta³y uruchomione przez
Komisjê w latach 1993–1994, daj¹c w koñcowym wy -
niku zaczyn rozwoju gospodarki opartej na wiedzy napoziomie regionalnym. Dzisiaj niemal jedne na trzy in -
stancje w³adzy regionalnej w UE-15 sformu³owa³aokreœlon¹ „regionaln¹ strategiê innowacji” (ang.RIS)
11lub „regionaln¹ inicjatywê spo³eczeñstwa in -
formacyjnego” (ang. RISI)12, nastawion¹ na rozwój
skutecznych systemów innowacji i upowszechnieniewiedzy know-how w zakresie teleinformatyki na po -
ziomie regionalnym. Pocz¹tkowe dzia³aniapilota¿owe, które w wiêkszoœci przypadków by³y roz -
ci¹gniête w czasie, opiera³y siê na procesie „góra —dó³” planowania stymulowanym okreœlonym zapo -
trzebowaniem, który to proces prowadzi³ do stworze -
nia silnego partnerstwa publiczno-prywatnego,obejmuj¹cego przedsiêbiorstwa, wy¿sze uczelnie,oœrodki techniczne i oœrodki w³adzy publicznej wzainteresowanych regionach.
Blisko 30 regionów wspar³o skupiska i sieciowe
uk³ady przedsiêbiorstw jako element planu dzia³añ;rozwiniêto szereg programów wspierania
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
161Budowanie fundamentów gospodarki
opartej na wiedzy w hiszpañskimregionie Castilla y León dziêkiwsparciu funduszy strukturalnych
Castilla y León, region Celu 1 w Hiszpanii, zosta³ wy -
brany przez Komisjê Europejsk¹ do opracowania tzw.
Regionalnego Planu Tec hnologicznego w roku 1997.
Programy funduszy strukturalnych Celu 1 wykorzystanodo sfinansowania priorytetów polityki i dzia³añ, wy -
wodz¹cych siê z tego w³aœnie planu, w dziedzinie badañ irozwoju oraz innowacji. Intencj¹ przyœwiecaj¹c¹ auto -
rom planu by³o zaanga¿owanie mo¿liwie najwiêkszejliczby odpowiednich organizacji i doprowadzenie w ichgronie do szerokiego porozumienia. Pocz¹tkowe efektys¹ zachêcaj¹ce: w drugiej po³owie lat 90-tych wydatkipubliczne wzros³y o ponad 11% w ci¹gu roku, a wydatkiprzedsiêbiorstw na innowacje wzros³y o ponad 15%;obecnie prawie 1400 firm (z których 95% to MSP) bierzeaktywny udzia³ w programach innowacyjnych wspiera -
nych z funduszy publicznych, w porównaniu z zaledwieok. 600 takimi przedsiêbiorstwami w roku 1995.
Ca³kowita kwota nak³adów na badania i rozwój wzros³a z
poziomu 0,6% wartoœci dodanej brutto w dzia³alnoœcinierolniczej w regionie w 1995 r. do 0,9% w roku 2000,podczas gdy ca³kowite nak³ady na innowacje wzros³y z1,4% do 1,7% w ci¹gu dwóch lat. W tym samym czasieliczba pracowników zatrudnionych w pe³nym wymiarzegodzin w sferze badañ oraz odpowiadaj¹cego im perso-nelu technicznego wzros³a z 3,5 na ka¿dy 1000 zatrud-nionych do 5. Region ma obecnie drugi co do wielkoœciwskaŸnik wydatków na badania i rozwój na mieszkañcana tle w regionów Celu 1 w Hiszpanii i ósmy co do wiel -
koœci wskaŸnik w gronie wszystkich hiszpañskich regio -
nów, i to mimo dominacji MSP, a tak¿e istotnego znacze -
nia, jakie ma rolnictwo i inne rodzaje tradycyjnegoprzemys³u.
2030525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:46Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
przedsiêbiorczoœci, zorientowanych na MSP. W wielu
przypadkach priorytetowe dzia³ania ukierunkowanena wsparcie innowacji, okreœlone w ramach inicjatywyRIS, zosta³y objête programami Celów 1 i 2, skutkuj¹clepszymi przedsiêwziêciami i wiêkszymi funduszamina inwestycje publiczne, podczas gdy inicjatywy RISIugruntowywa³y œwiadomoœæ efektów spo³ecznych iekonomicznych funkcjonowania spo³eczeñstwa in -
formacyjnego i rozpowszechniania technik teleinfor -
matycznych, zachêcaj¹c równoczeœnie do rozwojuprzedsiêwziêæ zwi¹zanych z planem dzia³añinicjatywy „eEurope”.
Dzia³ania innowacyjne finansowane z funduszu EFS
mia³y równie¿ pozytywny wp³yw na zatrudnienie i pro -
ces spo³ecznej integracji. Pilota¿owe przedsiêwziêciepod nazw¹ „lokalny kapita³ spo³eczny” (z kapita³em3,5 mln euro ze œrodków ESF) wspar³o 3350 „mikro -
-projektów”, przy czym œrednio na ka¿dy z nichprzypad³o po 8000 euro; objê³y one szeroki kr¹g osób,które zapewne nie skorzysta³yby z innego rodzajupomocy.
Nowy system dzia³añ innowacyjnych w ramach EFRR
zosta³ wprowadzony w 2001 roku, aby podbudowaæpriorytety Wspólnoty w zakresie zwiêkszenia konku-rencyjnoœci regionalnej, technologii i innowacji (jak touzgodniono w Lizbonie w 2000 r.), zastosowania no-wych form technik informatycznych (plan dzia³añ„eEurope”), promowania sta³ego rozwoju. Celem jestzagwarantowanie, aby ka¿dy region UE posiada³œrodki na badanie rozwoju gospodarki opartej na wie -
dzy, w celu zwiêkszenia znaczenia innowacji w pro -
gramach Celu 1 i 2. Zgodnie z planem w³adzeregionalne mog³y wykorzystaæ do 3 mln euro zewspó³finansowania z EFRR na dwuletnie programy,które musia³y byæ oparte na trwa³ym partnerstwie pu -
bliczno-prywatnym. Dodatkowo programy mia³y wyka -
zywaæ znacz¹cy efekt dŸwigni w odniesieniu do po -
zyskiwania funduszy prywatnych oraz musia³yobejmowaæ strategiczne podejœcie do innowacji.Obecnie trzy z czterech regionów w UE rozwija takieprogramy, z ca³kowitym bud¿etem wynosz¹cym pra -
wie 1 mld euro i finansowaniem ze œrodków EFRR wwysokoœci blisko 400 mln. Ponadto utworzono od -
dzielne sieci w 40 regionach na okolicznoœæ ka¿degoz trzech strategicznych zagadnieñ, obs³ugiwane wewspó³pracy z Komisj¹, maj¹ce za zadanie promow -
anie zbiorowego zdobywania wiedzy i wymiany do -
brych praktyk.Poprawa efektywnoœcimetod zarz¹dzania
W ramach ostatniego przegl¹du regulacji do -
tycz¹cych funduszy strukturalnych z roku 1999 podjê -
to próbê wyklarowania poszczególnych ról oraz za -
kresów odpowiedzialnoœci Komisji i PañstwCz³onkowskich. Celem by³o tu uproszczenie systemu,przy jednoczesnym zapewnieniu wiêkszej decentrali -
zacji odpowiedzialnoœci wœród Pañstw Cz³onkow -
skich. Równolegle Komisja podjê³a próbê odegraniamniej aktywnej roli w codziennym zarz¹dzaniu.
Wci¹¿ jednak istnieje tu pewne napiêcie. Podczas gdy
Komisja pozostaje odpowiedzialna za wydatkowanefundusze przed Parlamentem i Rad¹ Europejsk¹, pro -
blem sposobu wydatkowania tych funduszy spoczywaw coraz wiêkszej mierze na Pañstwach Cz³onkow -
skich. Z powodu tego napiêcia sta³o siê oczywiste, ¿esystem zarz¹dzania funduszami nie sta³ siê ani pros -
tszy, ani usprawniony czy zracjonalizowany.
W ramach przeprowadzonego niedawno zabiegu
upraszczaj¹cego
13próbowano zmniejszyæ stopieñ
zawik³ania i chaosu wynikaj¹cego z postanowieñobecnych rozporz¹dzeñ w sprawie funduszy struktu-ralnych, z jednoczesn¹ prób¹ usprawnienia ich koordy-nacji i elastycznoœci. Uwagê nale¿y obecnie poœwiê-ciæ zmianom w rozporz¹dzeniach, które s¹konieczne w celu zwiêkszenia efektywnoœci, zapew -
nienia proporcjonalnoœci i zmniejszenia stopnia niepo -
trzebnej zaw i³oœci. Takie zmiany w wymaganiach ad -
ministracyjnych musz¹ byæ oparte na analiziemocnych i s³abych stron obecnego systemu, i musz¹one zostaæ podjête na d³ugo przed zaprojektowaniemsystemu wdra¿ania nowego okresu finansowania. Wtym celu Komisja poprowadzi³a w 2003 roku seminar -
ium, które zgromadzi³o ponad 600 uczestników, iktóre stanowi³o element szerszej debaty o przysz³oœcilinii polityki zapocz¹tkowanej przez Komisjê w roku2001.
14
Podstawowe zasady funduszy
Programowanie, partnerstwo, koncentracja oraz do -
datkowoœæ zosta³y wprowadzone w reformie z roku1988 jako ujednolicone zasady funduszy struktural -
nych i do tej pory pozostaj¹ centralnym elementem
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
162
2040525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:46Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
zarz¹dzania funduszami, maj¹c na celu zwiêkszenie
ich efektywnoœci i oddzia³ywania. Ró¿norodnoœæ me -
tod zarz¹dzania siê rozwinê³a, co uwzglêdniaj¹ pod -
stawowe zasady, ale bior¹ one tak¿e pod uwagêkontekst instytucjonalny tudzie¿ zdolnoœæadministracyjn¹ w poszczególnych Pañstwach Cz³on -
kowskich, które to czynniki ze swej strony ulegaj¹zmianom w miarê up³ywu czasu.
Programowanie prowadzi do stabilnoœci
i spójnoœci, wymaga jednak nadal usprawnienia
Wieloletnie programowanie by³o jednym z g³ównych suk -
cesów metody funduszy strukturalnych, a korzyœci ta -
kiego podejœcia do rzeczy stawa³y siê coraz wy -
raŸniejsze z up³ywem lat, kiedy rozwinê³a siê zdolnoœæ
Pañstw Cz³onkowskich do planowania wieloletnich pro -
gramów. Stosunkowa zgodnoœæ i spójnoœæ w programo -
waniu pocz¹wszy od roku 1989 u³atwi³a planowanie bar -
dziej d³ugoterminowe i bardziej strategiczne.
Z perspektywy finansowej planowanie wieloletnie
daje pocz¹tek wy¿szemu poziomowi pewnoœci i sta-bilnoœci pod wzglêdem dostêpnoœci funduszy, ni¿wystêpuje to w przypadku corocznego wyliczania bu-d¿etu. Jest to szczególnie znacz¹ce w kontekœciewiêkszych inwestycji infrastrukturalnych, na którychwykonanie potrzeba lat.
Na przestrzeni lat rozwiniête zosta³y ró¿ne aspekty
procesów programowania:
–w³¹czenie w zakres programowania dokumentówdanych bazowych w celu wsparcia analizy spo³ecz -
no — ekonomicznej i okreœlonych iloœciowo celów,prowadz¹ce do wiêkszej przejrzystoœci wewdra¿aniu programu;
–wyd³u¿enie okresu obowi¹zywania programu, od -
zwierciedlaj¹ce wzrastaj¹c¹ zdolnoœæ do programo -
wania wieloletniego, ale daj¹ce pocz¹tek potrzebiezagwarantowania, ¿e procedury s¹ wystarczaj¹coelastyczne, aby pozwoliæ na zastosowanie progra -
mów jako odpowiedŸ na zmianê;
–w mniej pozytywnym aspekcie zwiêkszy³a siê troskadotycz¹ca d³ugoœci czasu i zawi³oœci zwi¹zanej z ak -
ceptacj¹ dokumentów dotycz¹cych danego pro -
gramu, co czêœciowo powstrzymuje wprowadzeniewdra¿ania takiego programu.Odnalezienie prawid³owej równowagi miêdzy potrzeb¹przejrzystoœci a odpowiedzialnoœci¹ za programy (cowymaga dok³adniejszych informacji i systemów monito -
rowania), co ma s³u¿yæ wewn¹trzprogramowej elasty -
cznoœci, a tak¿e partnerstwu w relacjach z Komisj¹ —jako element, który ma byæ przekszta³cony bardziej w za -
bieg strategiczny, ani¿eli w jeden z aspektów „mi -
kro-zarz¹dzania” — pozostaje trudnym wyzwaniem dlapolityki spójnoœci.
Partnerstwo staje siê silniejsze
i bardziej anga¿uj¹ce
Przez okres 15 lat prowadzenia polityki spójnoœci par -
tnerstwo poszerzy³o siê i pog³êbi³o, a w niektórych przy -
padkach wykroczy³o poza ramy funduszy strukturalnych,
przechodz¹c na inne obszary administracji krajowej i re -
gionalnej. Podczas gdy jeszcze w 1988 roku partnerstwopostrzegane by³o g³ównie jako pionowa relacja miêdzykomisj¹ a w³adzami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi,wraz z up³ywem czasu silniejszy stawa³ siê poziomy wy -
miar partnerstwa, w³¹czaj¹cy w swój obrêb szerszy kr¹gwspó³udzia³owców na poziomach: lokalnym, regio-nalnym i krajowym. Je¿eli taki uk³ad funkcjonuje skutecz-nie, przynosi on partnerom wielorakie korzyœci:
–w fazie projektowania programu pomaga skupiæ siêna skierowaniu pomocy ku regionom lub konkretnymgrupom docelowym;
–stymuluje pomys³y przedsiêwziêæ, za spraw¹mo¿liwoœci komunikacyjnych partnerów wobec wy -
magañ funduszy strukturalnych;
–zapewnia wk³ad w procesy monitorowania dziêkiudzia³owi wiedzy na temat dzia³ania programu „napolu zmagañ”, pomagaj¹c w ten sposób znaleŸæ roz -
wi¹zania dla problemów zwi¹zanych z wdra¿aniemprogramu;
–oznacza, ¿e szerszy kr¹g pogl¹dów ma wp³yw naproces ewaluacji;
–pomaga szerzyæ informacje o funduszach i ich efek -
tach w rozpatrywanym obszarze.
Partnerstwo pozostaje podstawow¹ zasad¹zarz¹dzania, monitorowania i ewaluacji funduszy, imo¿e ono wnieœæ du¿¹ wartoœæ, szczególnie tam,
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
163
2050525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:46Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
gdzie jasno okreœlone s¹ role i zakresy odpowie -
dzialnoœci cz³onków. Terytorialne porozumienia na
rzecz zatrudnienia (ang. Territorial Employment
Pacts ) s¹ dobrym przyk³adem funkcjonuj¹cego part -
nerstwa. Wnosz¹ one du¿y wk³ad do rozwojulokalnego oraz zatrudnienia poprzez:
–ulepszone rozmieszczenie zasobów na poziomachlokalnym i regionalnym;
–zgodnoœæ miêdzy popytem a poda¿¹;
–zmniejszenie zakresu zachodzenia na siebie kom -
petencji administracyjnych;
–zachêtê do bardziej klarownego definiowania pro -
wadzonej polityki.
W miarê up³ywu czasu g³ówne programy funduszystrukturalnych powodowa³y wzrost zaanga¿owaniapartnerów spo³ecznych w programowanie i zarz¹dza -
nie. Europejski Komitet Ekonomiczno-Spo³ecznyprzyj¹³ we wrzeœniu 2003 r. rozpoznawcz¹ opiniê natemat Partnerstwa dla Wdra¿ania Funduszy Struktu-
ralnych , która zaleca wzmocnienie partnerstwa, jako
¿e wnosi ono wk³ad do sukcesu programów poprzezzapewnianie im wiêkszego prawnego uzasadnienia,za spraw¹ u³atwiania ich koordynacji i zwiêkszania za-równo ich efektywnoœci, jak i przejrzystoœci. Korzyœcip³yn¹ce z partnerstwa s¹ szczególnie oczywiste wprogramach EFS, gdzie wielu dzia³aczy na poziomielokalnym zosta³o bezpoœrednio w³¹czonych wprogramy finansowane przez UE.
Podczas gdy panuje zgoda co do tego, ¿e partnerstwo
dodaje wartoœæ do efektywnoœci funduszy struktu -
ralnych i ich oddzia³ywania, wprowadza ono z drugiejstrony nowy poziom zawi³oœci w proces projektowaniai wdra¿ania polityki, co mo¿e spowolniæ podejmowa -
nie decyzji. Powstaje wiêc wymiennoœæ miêdzy do -
datkow¹ zawi³oœci¹ wynikaj¹c¹ z partnerstwa ausprawnieniami w dziedzinie projektowania iwdra¿ania, jakie mo¿e ono ze sob¹ nieœæ.
KoncentracjaKoncentracja ma na celu zagwarantowanie, ¿e od -
dzia³ywanie funduszy strukturalnych nie zostanie roz -
proszone, czy zgo³a roztrwonione, za spraw¹ zbyt
„p³ytkiego” rozmieszczenia zasobów, czy to podwzglêdem geograficznym, finansowym, czy te¿ w ka -
tegoriach priorytetów politycznych, przy jednoczes -
nym zagwarantowaniu, ¿e wszystkie regiony z powa¿ -
nymi problemami strukturalnymi otrzymaj¹ wsparcie.
Adresowanie funduszy w wymiarze geograficznym
jest okreœlane przez definiowanie uprawnieñ obsza -
rów pod k¹tem celów funduszy strukturalnych. W tymzakresie poczyniono pewne postêpy: okres planowa -
nia 2000–2006 cechuje siê wy¿szym poziomem kon -
centracji ni¿ dwa wczeœniejsze okresy, z 41% ludno -
œci UE znajduj¹cymi siê w obrêbie Celu 1 lub 2. Mimoto proces identyfikowania regionów Celu 2 by³ wobecnym okresie bardziej skomplikowany i prowadzi³w niektórych przypadkach do podzia³u regionów i roz -
proszenia zasobów. Na okres lat 2004–2006 wszys -
tkie regiony dziesiêciu nowych Pañstw Cz³onkows -
kich objête zostan¹ Celem 1 — z wyj¹tkiem Pragi,Bratys³awy i Cypru, których ogó³em 31% populacjizostanie objêtych Celem 2.
Skupienie uwagi na priorytetach politycznych znaj-
duje odzwierciedlenie w wytycznych Komisji, któredefiniuj¹ priorytety w dziedzinie transportu, energii,konkurencyjnoœci, zasobów ludzkich, rozwoju wsioraz troski o œrodowisko. Niewi¹¿¹cy, a czasami zbytszeroki charakter tych wyk³adni ograniczy³ jednak ichwp³yw.
Podczas gdy dokonuje siê postêp fundusze struktu -
ralne bywaj¹ czasami rozdzielane zbyt szeroko i zbyt
p³ytko. Programy, które zak³adaj¹ ka¿de mo¿liwe,uprawnione dzia³anie, nie bêd¹ najpewniej wywiera³ydu¿ych skutków, podczas gdy ich system zarz¹dzaniabêdzie prawdopodobnie zawi³y i trudny w obs³udze,obejmuj¹c wiele organów wdra¿aj¹cych, a tak¿e zbytszeroki system wskaŸników.
DodatkowoœæDodatkowoœæ — zasada g³osz¹ca, ¿e fundusze struk -
turalne nie maj¹ byæ wykorzystywane w celu zast¹pie -
nia dotychczas wystêpuj¹cych inwestycji publicznych
— zagwarantowa³a rzeczywiste zwiêkszanie zaspraw¹ funduszy kwoty œrodków finansowych, wpro -
wadzone jako „zastrzyk” maj¹cy pobudzaæ rozwój re -
gionu. Ta zasada respektowana jest w mo¿liwy do prze -
œledzenia sposób w regionach Celu 1, gdzie, mimowystêpuj¹cych zawi³oœci, mo¿liwe jest okreœleniekwot zainwestowanych œrodków. Wprowadzenie
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
164
2060525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:46Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
zasady dodatkowoœci do programów Celu 2 i 3 (szcze -
gólnie tego ostatniego) by³o znacznie trudniejsze, co
podwa¿a jej wartoœæ jako podstawowej zasady dlawszystkich zwi¹zanych z funduszami celów.
Rozwój polityki strukturalneji poszukiwanie skutecznoœci
Fachowa wiedza i specjalistyczne umiejêtnoœci do -
tycz¹ce wdra¿ania programów funduszy struktural -
nych zmieni³y siê wraz ze zdobytym doœwiadczeniem.W miarê up³ywu czasu stosowne wymagania zosta³ysprecyzowane w regulacjach, z uwzglêdnieniem okre -
œlonych zadañ i œciœlej okreœlonego zakresu zadañ iodpowiedzialnoœci Komisji, rz¹dów pañstw i regio -
nalnych w³adz. Uzyskanie odpowiedniej równowagimiêdzy rygorystycznym zarz¹dzaniem a zwi¹zanymiz tym kosztami administracyjnymi — z jednej strony, aefektywnoœci¹ programów — z drugiej, jestzasadniczym wyzwaniem na przysz³oœæ.
Zarz¹dzanie finansami i ich kontrola
— czy istnieje miêdzy nimi w³aœciwa równowaga?
Przepisy odnosz¹ce siê do zarz¹dzania finansami i
kontroli finansów znacznie zaostrzano w miarêup³ywu czasu. Komisja pozostaje odpowiedzialna zawydatki w ramach funduszy strukturalnych przed or-ganem bud¿etowym i podlega zewnêtrznej kontroli zestrony Europejskiego Trybuna³u Rewidentów Ksiêgo -
wych, nawet w kontekœcie wiêkszej decentralizacji od -
powiedzialnoœci wœród Pañstw Cz³onkowskich, co po -
woduje pojawienie siê pewnego napiêcia miêdzy rol¹pe³nion¹ przez te ostatnie a Komisj¹.
W ramach Traktatu ustalony zosta³ wspólny zakres od -
powiedzialnoœci Komisji i Pañstw Cz³onkowskich za
strze¿enie i zabezpieczenie unijnych funduszy, zaœ Komi -
sjê wyposa¿ono w moc zwalczania oszustw, korupcji inielegalnej dzia³alnoœci, która zagra¿a interesom Wspól -
noty. Wprowadzenie dok³adniejszej kontroli wymagañ wokresie lat 1994–1999 doprowadzi³o do skuteczniej -
szego i bardziej rygorystycznego re¿imu kontroli w Pañ -
stwach Cz³onkowskich w ogólnoœci, chocia¿ — jak do -
wiod³y tego problemy napotkane przy finalizacji progra -
mów — Pañstwom Cz³onkowskim trudno by³o udzieliæzadowalaj¹cych zabezpieczeñ prawid³owoœci wydat -
ków, jaka by³a zadeklarowana dla ca³ego okresu wdra¿ -
ania danego programu.W odniesieniu do okresu lat 2000–2006 Komisjawspó³pracowa³a z Pañstwami Cz³onkowskimi w celustosownego rozwiniêcia wymagañ kontrolnych iuczynienia bardziej zrozumia³ymi zakresów zadañ iodpowiedzialnoœci w³adz zarz¹dzaj¹cych z jednejstrony oraz agend p³atniczych, z drugiej. Ramowastruktura wypracowana na rzecz zapewnienia odpo -
wiedniego zarz¹dzania finansami i nadzoru, a tak¿eustalone zasady, s¹ szeroko akceptowane, chocia¿pojawi³o siê zamierzenie szerszego zastosowaniakryterium proporcjonalnoœci w zakresie odnoœnychwymagañ.
Ponadto, niedawne przyjêcie regulacji przez Komisjê
po pewnym czasie od rozpoczêcia okresu progra -
mowania, razem z na³o¿eniem siê zamkniêcia okresupoprzedzaj¹cego, spowodowa³o znacz¹ce trudnoœcidla efektywnego rozpoczêcia wymaganych przedsiê -
wziêæ. Po³¹czenie tego z wprowadzeniem nowych za -
sad zobowi¹zañ i p³atnoœci
15pozwala wyjaœniæ du¿¹
akumulacjê sum pozosta³ych do zap³acenia pod ko -
niec roku 2002.
Ca³kowita kwota wydatków na interwencje struktu-
ralne znacznie wzros³a w roku 2003, przekraczaj¹c poraz pierwszy poziom z roku 2000, z ca³kowit¹ kwot¹dotacji siêgaj¹c¹ 28,6 mld euro. Powy¿sze wydaje siêodzwierciedlaæ:
–dla okresu lat 2000–2006 — po³¹czony efekt dys -
cypliny finansowej narzuconej przez regu³ê n+2,
wprowadzonych œrodków upraszczaj¹cych i rze -
czywistego uruchomienia programu „na poludzia³añ”;
–dla okresu lat 1994–1999 — znacznego zmniejsze -
nia zobowi¹zañ finansowych czekaj¹cych na sp³atê.
Wydatki w stosunku do zobowi¹zañ finansowych by³ynajwy¿sze dla Funduszu Spójnoœci, z którego wydanezosta³o 100%, a tak¿e dla EFRR, w ramach któregowydatkowano 96,5%.
Podczas gdy w³adze regionalne uzna³y, ¿e testy i kon -
trole zaprojektowane zosta³y w celu poprawy
zarz¹dzania i rz¹dzenia, stopieñ przedstawianychwymagañ jest czêsto postrzegany jako obci¹¿enie, któ -
rego korzyœci nie równowa¿¹ zwi¹zanych z tym kosz -
tów administracyjnych. Zauwa¿a siê brak elastycz -
noœci w obecnym okresie obowi¹zywania programu,
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
165
2070525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:46Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
szczególnie w obliczu regu³y n+2 (zgodnie z któr¹
œrodki przeznaczone z bud¿etu musz¹ byæ wydane w
ci¹gu dwóch lat, albo zostan¹ utracone). Istnieje tak -
¿e troska o to, ¿e wystêpuje niepotrzebne podwojenieprocedur w systemach krajowych. Przedmiotemszczególnej krytyki jest okolicznoœæ, ¿e nowe wymaga -
nia zosta³y ustalone na póŸnym etapie, zmuszaj¹c re -
giony do modyfikacji systemów, które ju¿ zosta³y okre -
œlone. Doprowadzi³o to do opóŸnieñ we wdra¿aniuprogramu, z efektami domina spowodowanymi przezregu³ê n+2, prowadz¹c do powstania nacisku na wy -
datkowanie œrodków kosztem jakoœci i nowatorstwa.Wed³ug przedstawicieli niektórych regionów i PañstwCz³onkowskich koszty wdro¿enia wszystkich proce -
dur kontroli finansowej wymaganych przez Komisjê s¹zbyt wysokie w porównaniu z uzyskiwanymi korzyœcia -
mi. Koszty s¹ szczególnie istotne w odniesieniu dodzia³añ interwencyjnych Celu 2. Co do tych ostatnichnie ma dowodu, ¿e koszty wdra¿ania pozostaj¹ w wy -
sokim stosunku wobec kwot ca³kowitych wydatków.
Wybór projektu i jego wdra¿anieZ wyj¹tkiem du¿ych projektów (obejmuj¹cych ponad
50 mln euro kosztów ca³kowitych w okresie lat2000–2006), wybór projektu nale¿y do obowi¹zkówPañstwa Cz³onkowskiego lub odnoœnego regionu. Napodstawie dokonanych ocen stwierdzono, ¿e procedu-ry wyboru przedsiêwziêcia maj¹ ogólnie charakterformalny, lecz s¹ te¿ solidne, przy wykorzystywanychw nich systemach zarówno konkurencyjnoœci, jak ioczekiwania. W niektórych przypadkach proceduryby³y odbierane jako zbytnio skomplikowane, co mo¿eodstraszaæ potencjalnych organizatorów czy propa -
gatorów projektu. Przy programach Celu 1 zosta³ wniektórych przypadkach zaobserwowany brak przej -
rzystoœci, podczas gdy w programach Celu 2 pojawi³ysiê oznaki szybko wzrastaj¹cego wykorzystania for -
malnych kryteriów, rosn¹cego profesjonalizmu iprzejrzystoœci. W regionach Celu 6 wybór programuby³ jednak czasem zaburzony, pojawia³a siê tamsk³onnoœæ do obejmowania tylko w¹skiego krêgucz³onków, podczas gdy niewystarczaj¹c¹ uwagêpoœwiêcano w wielu przypadkach rozwojowi projektu.
Mimo podwy¿szenia standardu zarz¹dzania fundu -
szami publicznymi wci¹¿ istnieje mo¿liwoœæ poprawy,
szczególnie w stosunku do wyboru i wdra¿ania du -
¿ych projektów inwestycyjnych. Nawi¹zuj¹c do ewal -
uacji w trybie ex post programów Celu 1, tylko 1/3rozpatrzonych programów zosta³a zakoñczona wpierwotnie zaplanowanym terminie, 1/3 zaœ mia³a po -
nad rok opóŸnienia, gdy tymczasem 2/3 przedsiê -
wziêæ przekroczy³o bud¿et — 20% z nich kosztowa³oponad 30% wiêcej ni¿ zaplanowano. Jako przyczynywymieniano nieodpowiednie planowanie, w³¹czaj¹c wto brak przewidywania problemów zwi¹zanych z w³as -
noœci¹ gruntów, nieadekwatn¹ ocenê kosztów czyopóŸnienia administracyjne.
Kszta³towanie bardziej strategicznej
roli systemów monitorowania
Chocia¿ monitorowanie jest niezbêdnym kompo -
nentem systemu, doœwiadczenie wskazuje, ¿e uwaga
komitetów monitoruj¹cych skupia siê przede wszys -
tkim na zagadnieniach zarz¹dzania finansami, wszczególnoœci — na próbie zagwarantowania, ¿e za -
soby funduszu strukturalnego zostan¹ wch³oniête, niezaœ na zarz¹dzaniu strategicznym. Takie ukierunko -
wanie uwagi wp³ywa na proces podejmowania decy -
zji, przyczyniaj¹c siê do wydatkowania œrodków tam,gdzie ich wch³anianie jest sprawdzone i przetestowa-ne, a zarazem staj¹c na przeszkodzie bardziej innowa-cyjnym koncepcjom i kierunkom. Rozwój bardziejstrategicznej roli komitetu monitoruj¹cego stanowijedno z wyzwañ w kontekœcie poprawy funkcjonowa-nia polityki spójnoœci. W tym znaczeniu istotne jestuznanie partnerskiej roli komitetów monitoruj¹cychprzez w³adze i uznanie, ¿e nie s¹ one jedynie mechan -
izmami s³u¿¹cymi mechanicznemu aprobowaniu de -
cyzji podjêtych gdzie indziej.
W ocenach programów funduszu strukturalnego
zwrócono uwagê na s³ab¹ jakoœæ monitorowania wokresie lat 1994–1999, nawet je¿eli zauwa¿alna jesttu pewna poprawa, a tak¿e zaakcentowano potrzebêdostêpu komitetów monitoruj¹cych do istotnych in -
formacji na temat postêpu we wdra¿aniu programów.
Mimo ¿e monitorowanie solidniej ugruntowano na
okres lat 2000–2006, z naciskiem na wykorzystaniewskaŸników i ustalenie celów, problem wci¹¿ istnieje.Szczególnie w odniesieniu do wskaŸników czêstobrak jest klarownego zdefiniowania i w niektórychprzypadkach powielaj¹ siê one, zw³aszcza tam, gdzieprogramy maj¹ obj¹æ zbyt szeroki zakres ukierunko -
wania. W dodatku systemy monitoruj¹ce s¹ w wieluprzypadkach niezupe³nie jeszcze operatywne wokresie trzech lat po rozpoczêciu okresu obowi¹
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
166
2080525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:47Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
zywania programu, i s¹ te¿ komplikowane przez ró¿ne
wymagania towarzysz¹ce EFRR, EFS czy FEOGR.
EwaluacjaW latach 90-tych rozwin¹³ siê i uleg³ poprawie system
ewaluacji programów funduszy strukturalnych, pro -
wadz¹c do wiêkszej przejrzystoœci i odpo -
wiedzialnoœci finansowej w zarz¹dzaniu fundu -
szami. Podczas gdy w roku 1988 nacisk k³adzionog³ównie na audyt funkcjonowania funduszu, uwagarozszerzy³a siê w miarê up³ywu czasu na rezultatyosi¹gane za spraw¹ poniesionych wydatków. Pod -
czas gdy wszystkie Pañstwa Cz³onkowskie uwa¿aj¹wymaganie podjêcia ewaluacji za korzyœæ dla Fun -
duszy i w niektórych przypadkach wprowadzi³y têpraktykê tak¿e w innych obszarach polityki, sposób, wjaki jest ona wdra¿ana, wci¹¿ znacznie siê ró¿ni wposzczególnych Pañstwach Cz³onkowskich, bêd¹codzwierciedleniem ró¿nych tradycji i kultur.
W przesz³oœci oddzia³ywanie dokonywanych ewa-
luacji by³o niewielkie, poniewa¿ realizowano je zbytpóŸno, aby mog³y mieæ wp³yw na kluczowe decyzje,na które mia³y za zadanie oddzia³ywaæ. W odpowiedzina ten problem obecne przepisy dotycz¹ce funduszystrukturalnych okreœlaj¹ ostateczne terminy dla do-konania oceny, które s¹ po³¹czone z okreœlon¹ re-zerw¹ dla wykonania programu. Komisja przygotowu-je komunikat na temat wyników okresowych ocen iprzydzia³u owej „rezerwy wykonania” w ci¹gu roku2004.
Oceny musz¹ byæ teraz podjête ex ante przez
Pañstwa Cz³onkowskie, œródokresowo — przez
Pañstwa Cz³onkowskie we wspó³pracy z Komisj¹ orazex post — przez Komisjê. Ewaluacja œródokresowa,
wraz z ramami czasowymi ustalonymi w celu zagwa -
rantowania wykorzystania rezultatów, jest odbieranaprzez niektórych jako zbyt kategoryczna.
16Wskazuje
siê te¿, ¿e dokonywanie ewaluacji ex post , w dwa lata
po zakoñczeniu okresu realizacji programu, stwarzatrudnoœci w zakresie efektywnego wykorzystaniawyników.
Wiêksze zaanga¿owanie regionów oraz Pañstw
Cz³onkowskich najpewniej poprawi sytuacjê w za -
kresie wype³niania zobowi¹zañ oraz uczyni je bar -
dziej u¿ytecznymi i istotnymi, wskazuj¹c, ¿e wiêcejuwagi nale¿y poœwieciæ projektowaniu programóws³u¿¹cych ocenianiu, które s¹ przystosowane do po -
trzeb regionalnych i ogólnokrajowych.
Pierwsze wyniki ocen œródokresowychWszystkie programy Funduszy Strukturalnych na
okres 2000–2006 by³y przedmiotem œródokresowychewaluacji. Zosta³y one zakoñczone przed koñcemroku 2003. Pocz¹tkowe analizy tych rezultatów suge -
ruj¹ nastêpuj¹ce spostrze¿enia:
–stosownoœæ wyborów strategicznych dokonanych wroku 2000 zosta³a w du¿ym stopniu potwierdzona,szczególnie bior¹c pod uwagê nacisk po³o¿ony napriorytety lizboñskie (innowacje, spo³eczeñstwo isieci informacyjne), gdzie suma wydatkowanychkwot wynios³a 60 mld euro lub 30% funduszy struk -
turalnych. Istnieje jednak zakres, w jakim mo¿na bypoœwiêciæ tym priorytetom jeszcze wiêksz¹ uwagê,szczególnie w odniesieniu do nowatorstwa ibrakuj¹cych ogniw w strukturach sieciowych;
–mimo powolnych pocz¹tków wzrós³ stopieñ finan-sowej absorpcji, gdy tymczasem regu³a n+2zdaje
siê dzia³aæ jako impuls dla szybszego wdra¿aniaprzedsiêwziêæ. Jednak¿e, jak siê wydaje, w pewnychprzypadkach zbyt mechaniczne zastosowanie tejregu³y mo¿e mieæ wp³yw na pogarszanie siê jakoœci inowatorstwa;
–systemy wyboru i wdra¿ania przedsiêwziêæ s¹ oce -
niane jako lepsze ni¿ w przesz³oœci, lecz w pewnychprzypadkach ciê¿kie procedury biurokratyczne sta -
wa³y siê przyczyn¹ braku skutecznoœci;
–modernizacji administracyjnej, w czêœci stymulowa -
nej przez fundusze strukturalne, musz¹ towarzyszyæ„inteligentne” systemy informacyjne, co pozwoliczynnikom zarz¹dzaj¹cym i decyzyjnym na regularneocenianie interwencji i podj¹æ dzia³ania korygu -
j¹ce, gdziekolwiek by³oby to wymagane. Systemymonitoruj¹ce, oparte na szerokim krêgu wskaŸni -
ków, musz¹ byæ uproszczone i musz¹ siê skupiæ nabardziej strategicznym wykorzystaniu informacji;
–stopieñ, w jakim cele zosta³y osi¹gniête, jest sto -
sunkowo wysoki dla pewnych programów, szcze -
gólnie w dziedzinie infrastruktury transportowej.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
167
2090525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:47Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Podczas gdy jest jeszcze zbyt wczeœnie na okreœlenie
efektu na przestrzeni okresu 2000–2006, w przy -
padku Hiszpanii wp³yw inwestycji dokonanych wokresie 2000–2002 w zakresie tzw. Ram WsparciaWspólnotowego (fundusze strukturalne plus krajowewydatki publiczne) szacowany jest na 0,4% PKB (pro -
gnoza na rok 2006 wynosi 2,4%).
Rezerwa wykonania
— osi¹gniêcie z wynagrodzeniem
Rezerwa wykonania ³¹czy w sobie kilka aspektów
praktyki dobrego zarz¹dzania, konkretnie — kontrolêfinansow¹, efektywnoœæ wdra¿ania, monitorowanie iewaluacjê. Rezerwa stanowi element innowacyjny,zgodnie z którym, w obecnym okresie obowi¹zywaniaprogramu, 4% funduszy strukturalnych zatrzymywa -
ne jest dla zainwestowania najpóŸniej w okresie dodnia 31 marca 2004 r. na podstawie osi¹gniêcia celówwyszczególnionych pocz¹tkowo w dokumentach pro -
gramowych. Cele odnosz¹ siê do skutecznoœci(osi¹gniête wyniki i rezultaty), zagadnieñ finanso-wych oraz zarz¹dzania. Chocia¿ obs³uga rezerwywci¹¿ jeszcze wymaga przetestowania w praktyce,jest to pierwszy krok w kierunku zarz¹dzania poprzezcele, który zarazem wprowadza po raz pierwszybodziec dla dobrego zarz¹dzania — cel, któregoosi¹gniêcie le¿y w interesie regionów i PañstwCz³onkowskich.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
168Postrzeganie polityki strukturalnej
UE w poszczególnych regionach
W ramach opracowañ naukowych dotycz¹cych badania
opinii regionalnych urzêdników na temat omówionej wcz. 3 raportu unijnej polityki zebrano tak¿e ich opinie odzia³aniu funduszy strukturalnych. Wœród badanych pa -
nowa³a jednomyœlnoœæ co do pozytywnego wp³ywu fun -
duszy w regionach Celu 1, szczególnie w dziedzinie in -
frastruktury, a ju¿ zw³aszcza w krajach kohezyjnych,gdzie konwergencja PKB na mieszkañca ku œredniej UEby³a g³ównym celem polityki pañstwowej.
W pozosta³ych regionach Celu 1 otrzymuj¹cych mniej -
sze sumy z funduszy stwierdzono (np. w Flevoland czy
Highlands and Islands), ¿e upr awnienie do uzyskania
wsparcia w ramach Celu 1 doprowadzi³o do przyznaniaim wy¿szego priorytetu wa¿noœci w prowadzonej przezodnoœne kraje polityce regionalnej.
Co do regionów Celu 2, studia przypadku potwierdzi³y tru -
dnoœæ w znal ezieniu danych na odpowiednim poziomie
regionalnym, rzucaj¹cych œ wiat³o na dokonuj¹cy siê roz -
wój, a tak¿e fakt, ¿e zainwestowane sumy by³y zasadni -
czo niewystarczaj¹ce do odwrócenia pogarszaj¹cej siê
sytuacji w rozpatrywanych regionach.
Obszary Celu 2 to jednak czêsto rejony, w których kumu-
luje siê wiêkszoœæ problemów danego regionu – czy do-tyczy to trendów demograficznych, czy poziomu edu-kacji, restrukturyzacji tradycyjnych ga³êzi przemys³u,bezrobocia, œrodowiska itd. Inwestycje przedsiêbiorstwprzejawiaj¹ tendencjê do skupiania siê w innychczêœciach regionu, albo w regionach oœciennych,osamotniaj¹c tym samym fundusze strukturalne do roliœrodka maj¹cego zapewniæ wsparcie.
W wielu przypadkach uwagê skierowano g³ównie na
jakoœciowy, nie zaœ na iloœciowy skutek funkcjonowaniafunduszy strukturalnych, szczególnie w regionach, gdzieotrzymane z tych funduszy wp³ywy by³y stosunkowo ma³e– czy to w stosunku do PKB, czy poziomu inwestycji, czyte¿ pañstwowego bud¿etu. W tych przypadkach part -
nerstwo, razem z tworzeniem i realizacj¹ koncepcji pro -
gramów oraz d¹¿eniem do zintegrowanej strategii na po -
ziomie regionalnym by³y najczêœciej wymienianymizyskami z wprowadzenia w ¿ycie wspólnotowej konce -
pcji. Powy¿sze uznano za element wzmacniaj¹cy potencja³instytucjonalny, a bardziej k onkretnie – fachow¹ wiedzê i
umiejêtnoœci niezbêdne do dokonania ewaluacji, szcze -
gólnie w takich poziomych dziedzinach jak: równoœæszans, trwa³y, zrównowa¿ony rozwój czy te¿nowatorstwo.
Z wyj¹tkiem regionów ciesz¹cych siê wysokim stopniem
autonomii stosowanie polityki wspólnotowej nie jestKilka wstêpnych wyników w regionach Celu 1
w Hiszpanii w latach 2000-2002
–Polepszona dostêpnoœæ: wybudowano lub zmodern -
izowano 476 km dróg i autostrad oraz 173 km linii ko -
lejowych; postawiono 810 km przesy³owych sieci
energetycznych; zbudowano 250 km gazoci¹gów;
–Wsparcie dla œrodowiska produkcyjnego: z oferty sko -
rzysta³o 4600 MSP, zaœ wartoœæ inwestycji z efektemdŸwigni finansowej oszacowano na poziomie 12,2 mldeuro;
–Rozwój spo³eczeñstwa opartego na wiedzy: ze wspar -
cia skorzysta³y 1503 oœrodki badawcze oraz 48.199przedsiêwziêæ badawczych; zainstalowano 26.864asynchronicznych ³¹czy szerokopasmowych;
–Zasoby ludzkie, kadry: EF S wspomóg³ ok. 7 mln osób;
z tej liczby 57% uczestniczy³o w szkoleniach.
2100525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:47Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Podczas gdy wyra¿ono pewne obawy dotycz¹ce
obecnie wprowadzonego mechanizmu, okreœlaj¹c gojako zbyt kategoryczny i zawi³y, w zwi¹zku z oma -
wian¹ rezerw¹ skupiono uwagê na wa¿nych zagadnie -
niach skutecznoœci, takich jak absorpcja œrodków fi -
nansowych i jakoœæ danych wykorzystywanych domonitorowania. Jednoczeœnie pojawi³a siê obawa, zeskupienie siê na wch³anianiu œrodków mo¿e przen -
ieœæ uwagê z jakoœci na samo wydatkowanie.
Ró¿norodnoœæ praktyk zarz¹dzaniaChocia¿ procedury funduszy strukturalnych mog¹ byæ
okreœlone w kategoriach has³a „jeden rozmiar pa -
suj¹cy na ka¿dego”, odkrycia dokonane za spraw¹ocen i innych badañ wskazuj¹ na du¿¹ ró¿norodnoœæistniej¹cych praktyk, jak równie¿ wzrastaj¹c¹ zdol -
noœæ w³adz do zarz¹dzania funduszami. Najlepszezasady praktyczne s¹ pieczo³owicie chronione liter¹stosownych rozporz¹dzeñ, rozjaœniano je tak¿e i po -
lepszano w ka¿dym kolejnym okresie obowi¹zywaniaprogramu. Jednoczeœnie ka¿de Pañstwo Cz³onkow-skie przesz³o z biegiem czasu przez swój w³asny cyklrozwoju, prowadz¹cy do zwiêkszenia zdolnoœciefektywnego wdra¿ania funduszy.
Mo¿na zaobserwowaæ trzy g³ówne sposoby podejœcia
do zarz¹dzania funduszami strukturalnymi:
–podejœcie wysoce scentralizowane, które obejmujeg³ównie programy sektorowe;
–koncepcja mieszana — programów scentralizowa -
nego i zdecentralizowanego;
–podejœcie zdecentralizowane, które stosuje siê dobardziej regionalnych programów.
Z up³ywem czasu systemy ulega³y ewolucji, czêstoprzechodz¹c od koncepcji scentralizowanej, przez„mieszan¹”, do bardziej zdecentralizowanej. Wynikioceny wskazuj¹, ¿e wiêksz¹ skutecznoœæ wykazuje
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
169koordynowane w sposób formalny. Jednoczeœnie mo¿liwoœækoordynacji hamowana jest przez brak silnej regionalnejstruktury zarz¹dzania. Niemal jednog³oœnie stwierdzono jed -
nak, ¿e obecny okres programowy zak³ada wiêcej dzia³añ ko -
ordynacyjnych, ni¿ by³o to w poprzednich okresach, a to zewzglêdu na zdobyte doœwiadczenie.
Mimo wszystko powa¿nie skrytykowano znacz¹cy wzrost
kosztów zarz¹dzania, ewaluacji i kontroli w okresie realiza -
cyjnym 2000-2006 (w tym wzglêdzie w jednym z opracowañwskazano na wzrost z 5% do 20% kosztów ca³kowitych). Pa -
nowa³o te¿ szeroko niezadowolenie z powodu zawi³oœci pro -
cedur zarz¹dzania polityk¹ spójnoœci, wzrastaj¹cej w ka¿ -
dym kolejnym okresie programowym. Z drugiej stronywspó³pracê z partnerami spo³ecznymi postrzegano zasadni -
czo jako znacz¹c¹ zaletê i element postêpu, który powinienznaleŸæ sw¹ kontynuacjê.
Propozycje Komitetu Regionów maj¹ce na celu
poprawê zarz¹dzania funduszami strukturalnymi
Komitet Regionów zosta³ poproszony o przygotowanie spra -
wozdania o mo¿liwym sposobie uproszczenia zarz¹dzania
polityk¹ spójnoœci w okresie po roku 2006; raport ten mia³ byæ
oparty o szeroko zakrojone badania w³adz odpowiedzialnychza administrowanie funduszami strukturalnymi „na poluzmagañ”. Ich wyniki omówiono na konferencji w Lipsku wmaju 2003 r., nastêpnie zaœ przedstawiono Komisji Euro-pejskiej w lipcu 2003 r. Zalecenia KE by³y nastêpuj¹ce:–wiêksza konsekwencja i œciœlejsza koordynacja, zarównowewnêtrzna (miêdzy ró¿nymi funduszami, instytucjamiKomisji i ró¿nymi resortami rz¹dowymi), jak i wewnêtrzna(miêdzy programami wspólnotowymi pañstwowymi lubkrajowymi i regionalnymi);
–lepsze zastosowanie zasad subsydiarnoœci i pro -
porcjonalnoœci, wraz z przyjêciem do wiadomoœci faktu, ¿enajbardziej odpowiednimi instancjami do podejmowaniadecyzji w zakresie polityki oraz ich efektywnego wdra¿anias¹ w³adze lokalne i regionalne;
–kontynuowanie ukierunkowany ch regionalnie dzia³añ w
oparciu o Wspólnotê;
–utrzymanie zasobów, jako ¿e polityka spójnoœci dyspo -
nuj¹ca ograniczonymi funduszami jest niewyobra¿alna;
–zwiêkszony wk³ad polityki sektorowej w ramach spójnoœci;
–uproszczenie procedur i wzmocnienie wspó³odpowie -
dzialnoœci;
–uznanie w szerszym wymiarze znaczenia wspó³pracy re -
gionalnej jako œrodka do osi¹gniêcia integracji.
2110525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:47Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
podejœcie scentralizowane b¹dŸ zdecentralizowane,
chocia¿ z regu³y to ostatnie bywa bardziej efektywne,poniewa¿ u³atwia reagowanie na regionalne potrzeby.
Scentralizowane podejœcie bywa z regu³y bardziej
efektywne, a to z powodu szybszego podejmowaniadecyzji i wiêkszej elastycznoœci, ale jest ono te¿ mniejczu³e na potrzeby regionalne, z regu³y korzysta z bar -
dziej tradycyjnych procedur, które mog¹ przeciw -
dzia³aæ rozwi¹zaniom nowatorskim. Podczas gdy wiê -
kszoœæ krajów kohezyjnych i po³udniowe regionyW³och stosowa³y w pierwszym okresie obowi¹zywa -
nia programu systemy scentralizowane, w póŸniej -
szych okresach uwidacznia siê wiêksza decentraliza -
cja, choæ w Portugalii wystêpuje ona w mniejszymstopniu ni¿ gdzie indziej, przy czym W³ochy, Hiszpa -
nia i Grecja zapocz¹tkowa³y u siebie decentralizacjêw okresie lat 1994–1999, Irlandia zaœ, w okresie lat2000–2006.
Jeœli chodzi o inne obszary — regiony Celu 1 we
wschodnich Niemczech i regiony rozproszone po ob-szarze innych krajów maj¹ systemy zdecentralizo-wane, które tak¿e mog¹ dzia³aæ efektywnie.
Zarz¹dzanie funduszami strukturalnymi w regionach
Celu 2 jest zasadniczo zdecentralizowane. Nawet wkrajach z tradycj¹ centralistyczn¹, takich jak Francjaczy Wielka Brytania, dokonuje siê wzrastaj¹ca de-centralizacja w³adz podejmuj¹cych decyzje i autono -
mii administracyjnej w kierunku regionów Celu 2.Ogólniej mówi¹c, programy Celu 2 s¹ w coraz wiê -
kszym stopniu integrowane w ramach struktur politykiregionalnej.
Rozszerzenie Unii a polityka spójnoœci:wyzwania przysz³oœciowe
Wsparcie ze œrodków funduszy strukturalnych bêdziemia³o centralne znaczenie dla nowych Pañstw Cz³on -
kowskich przy wzmacnianiu ich konkurencyjnoœci go -
spodarczej i doganianiu reszty krajów UE w zakresiepoziomu PKB na mieszkañca. Poni¿ej omówiono do -
tychczasowe doœwiadczenia ró¿nych funduszy prze -
dakcesyjnych, wyci¹gniêto tak¿e pewne wnioski zKrajowych Planów na rzecz Rozwoju i programóws³u¿¹cych wdra¿aniu funduszy strukturalnych wokresie lat 2004–2006.Doœwiadczenie funduszy przedakcesyjnych
W okresie lat 2000–2006 UE ma przeznaczyæ oko³o 3miliardy euro na finansowe wsparcie krajów akce -
syjnych. Œrodki te pochodz¹ z trzech ró¿nych Ÿróde³:ISPA (Instrument Polityki Strukturalnej na rzeczPomocy Przedakcesyjnej) program finansuj¹cyprzedsiêwziêcia zwi¹zane z transportem i ochron¹œrodowiska; SAPARD (Specjalny Program Akcesyjnyna rzecz Rozwoju Rolnictwa i Obszarów ), któregonazwa mówi sama za siebie, oraz PHARE, któryfinansuje umacnianie potencja³u instytucjonalnego iadministracyjnego w zakresie przygotowañ doakcesji.
Pomoc przedakcesyjna mia³a po czêœci stanowiæ
doœwiadczenie dla objêtych ni¹ krajów, ucz¹c, jakskutecznie korzystaæ ze œrodków finansowych, zanimotrzymaj¹ wiêksze dotacje po wst¹pieniu do Unii.Oczekiwano po nich z tego powodu rozwiniêcia syste -
mów instytucjonalnych, które by³yby najlepszym od -
zwierciedleniem lokalnych okolicznoœci i potrzeb,spe³niaj¹c jednoczeœnie wymagania UE w zakresiezarz¹dzania funduszami publicznymi.
PHARE
Od roku 2000 program PHARE by³ skierowany na celepomocy udzielanej krajom przystêpuj¹cym do Unii wzakresie przygotowania do akcesji. Bud¿et zwiê -
kszony do kwoty 1,6 mld euro skierowano na realizacjêtrzech g³ównych priorytetów:
–budowanie instytucji (30%),
–inwestycje w infrastrukturê regulacyjn¹, wymagan¹w celu zapewnienia zgodnoœci z acquis commu -
nautaire (35%),
–pomoc na rzecz spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej(35%)
Po wst¹pieniu 10 nowych Pañstw Cz³onkowskich doUE w maju 2004 r. kraje te wci¹¿ jeszcze, przez okresco najmniej trzech lat, bêd¹ otrzymywa³y pomoc z fun -
duszu PHARE, podczas gdy Rumunia i Bu³garia mog¹kontynuowaæ ten program jeszcze d³u¿ej.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
170
2120525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:47Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
ISPA
Program ISPA odpowiada w du¿ej czêœci f undu -
szowi spójnoœci, wspomagaj¹c inwestycje w systemy
transportowe i w infrastrukturê œrodowiskow¹, któreto obszary przez dziesiêciolecia by³y zaniedbywa -
ne, zanim nast¹pi³ okres transformacji; ¿adne z nichnie odpowiada normom nowoczesnej gospodarki.Co siê tyczy transportu, priorytet ukierunkowuje siêna g³ówne trasy, okreœlone w opracowaniach w ra -
mach Oceny infrastrukturalnych potrzeb transpor -
towych (skr. TINA), które ³¹cz¹ kraje akcesyjne zobecnymi Pañstwami Cz³onkowskimi, podczas gdypomoc w dziedzinie œrodowiska kierowana jest nazaopatrzenie w wodê oraz oczyszczanie wody od -
padowej i odpadów sta³ych.
Wsparcie, wynosz¹ce w ca³oœci nieco ponad 1 mi -
liard euro rocznie, udzielane jest tylko przed -
siêwziêciom o wartoœci ponad 5 milionów euro. W
okresie lat 2000–2001, czyli w dwóch pierwszych la -
tach wdra¿ania ISPA, podjêto du¿e wysi³ki na rzeczprzygotowania odpowiednich projektów i strukturadministracyjnych potrzebnych do implementacji.Do koñca 2002 r. Komisja zatwierdzi³a 249 przed-siêwziêæ z zobowi¹zaniami finansowymi na kwotê3,2 mld euro, dziel¹c zasoby funduszu stosunkowow równym stopniu miêdzy transport a œrodowiskonaturalne, w ramach zaœ transportu, pomiêdzy drogia kolej, przy czym wiêkszoœæ inicjatyw skierowanona renowacjê i modernizacjê istniej¹cejinfrastruktury.
W coraz wiêkszym stopniu kraje wybiera³y przed -
siêwziêcia pozostaj¹ce w zgodzie z krajow¹ strategi¹
transportu i ochrony œrodowiska, aby jak najlepiejwykorzystaæ udostêpnione sobie œrodki.
Instrument ISPA przyczyni³ siê tak¿e do wykszta³ce -
nia wiedzy know-how tudzie¿ potencja³u adminis -
tracyjnego, co zosta³o wsparte przez pomoc tech -
niczn¹ skierowan¹ na szkolenia w zakresie
procedur zamówieñ, zarz¹dzania finansami, opra -
cowywania przedsiêwziêæ, przygotowania doku -
mentacji technicznej, analizy kosztów i korzyœcioraz obs³ugi opracowanego przez Komisjê tzw.Rozszerzonego Zdecentralizowanego SystemuWdra¿ania (ang. EDIS).SAPARD
Program SAPARD inwestuje rocznie 500 milionóweuro celem niesienia pomocy krajom wstêpuj¹cym doUE we wdra¿aniu acquis communautaire w odnie -
sieniu do WPR oraz restrukturyzacji ich sektorów rol -
niczych i obszarów wiejskich. Œwiadczona pomocoparta jest o stworzony przez poszczególne kraje planrozwojowy, obejmuj¹cy pewn¹ ograniczon¹ liczbêœrodków zaradczych, takich jak poprawa systemówpozwalaj¹cych zapewniæ odpowiedni poziom jakoœci,stosowania kontroli weterynaryjnych i zdrowotnychb¹dŸ za³o¿enia rejestrów obejmuj¹cych grupy pro -
ducentów i grunty. Bilans wsparcia dla wymienionychdzia³añ ró¿ni siê w zale¿noœci od kraju, du¿¹ czêœæ in -
westuje siê jednak w przetwórstwo i marketing (26%sumy ca³kowitej) oraz w gospodarstwa rolne iinfrastrukturê wiejsk¹ (kolejne 20%).
Mimo powolnego wdra¿ania
17SAPARD ma pozy -
tywny wp³yw na kraje akcesyjne, zachêcaj¹c je do
stworzenia struktur finansowych i systemów kontrolipodobnych do tych istniej¹cych ju¿ w PañstwachCz³onkowskich, pomagaj¹c w ten sposób zbudowaæpotencja³ administracyjny.
Wnioski z KrajowychPlanów na rzecz Rozwoju
Wyzwanie w postaci stadium przejœciowego
Dla krajów akcesyjnych pierwszy okres obowi¹zy -
wania programu, w którym bêd¹ siê one kwalifikowa³y
do otrzymania pomocy z funduszy strukturalnych, jestwzglêdnie krótki — od 2004 do 2006 roku. Jest tozarówno okazja do obrony spójnej strategii rozwojuregionalnego, jak i wyzwanie do dostosowania siê dopolityki strukturalnej UE w ramach w³asnej politykikrajowej oraz ustalenia odpowiednich mechanizmówwdra¿aj¹cych.
Na ten krótki okres objêty programem uzgodniono
skupienie siê na interwencjach strukturalnych naograniczonej liczbie obszarów priorytetowych, w celuosi¹gniêcia maksymalnego efektu i uproszczeniawdra¿ania systemu. W czterech najwiêkszych no -
wych Pañstwach Cz³onkowskich (Polska, Wêgry,Czechy i S³owacja) pomoc zostanie wdro¿ona za po -
œrednictwem Ram Wsparcia Wspólnotowego, wespó³
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
171
2130525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:47Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
z programami operacyjnymi, w innych zaœ krajach za
poœrednictwem Narodowego Programu Rozwoju.
Ca³kowita kwota wsparcia, ³¹cznie z Funduszem Spój -
noœci, wynosi ponad 7,3 miliardy euro rocznie (wg cen
z 1999 r.). Suma ta wzrasta razem z dofinansowaniemod rz¹dów krajowych, co oznacza znacz¹cy wzrostponad istniej¹ce poziomy, stwarzaj¹cy nowe wyzwan -
ia dla bud¿etów publicznych, w wielu krajachos³abionych w ostatnich latach przez relatywnie po -
wolny wzrost (tabela A4. 11).
Wy³aniaj¹ce siê strategieNadrzêdnym celem we wszystkich krajach akcesyj -
nych jest osi¹gniêcie i utrzymanie wysokiego poziomu
wzrostu gospodarczego w celu podwy¿szenia stan -
dardu ¿ycia oraz poziomu zatrudnienia. Narodoweplany rozwoju ró¿ni¹ siê zasadniczo w aspekcie prze -
znaczenia funduszy na ró¿ne obszary interwencji, od -
zwierciedlaj¹c ró¿nice co do okolicznoœci spo³ecz -
nych i gospodarczych, a tak¿e postrzeganychpriorytetów. Dlatego te¿ udzia³ funduszy przezna-czonych na infrastrukturê waha siê od 19% w S³oweniido 78% na Cyprze; przeznaczonych na edukacjê,szkolenia i inne programy — od 14% na Malcie do28% w S³owenii; przeznaczonych zaœ na inwestycjeproduktywne — od 14% w Czechach do 54% wS³owenii, przy czym wiêksza czêœæ tej sumyprzeznaczona jest na rozwój MSP.
Dokumenty programowe opracowane przez
poszczególne kraje okreœlaj¹ i wymieniaj¹ niektóre zg³ównych potrzeb rozwojowych, co ma du¿e znacze -
nie, bior¹c pod uwagê, ¿e fundusze strukturalne i ichkrajowe dofinansowanie maj¹ pokryæ oko³o 25%ca³kowitych wydatków publicznych na inwestycjestrukturalne. Ogólne sformu³owane w dokumentachpodejœcie, ukierunkowane na wzrost, pokrywa siê zza³o¿eniami z Lizbony. W Polsce, na Wêgrzech i wCzechach zaprojektowano programy operacyjne narzecz rozwoju regionalnego, w których w³adze szcze -
bla centralnego i regionalnego przyjmuj¹ wspóln¹odpowiedzialnoœæ za wdro¿enie programu; na celetych programów przeznaczono te¿ du¿¹ czêœæca³kowitego bud¿etu.
Mimo to programy dla wiêkszoœci krajów okreœlaj¹
du¿¹ liczbê ró¿nych obszarów wymagaj¹cych inter -
wencji, a czêsto brak jest równie¿ jasnego celu i wizjistrategicznej. Doœwiadczenie z obecnymi PañstwamiCz³onkowskimi wskazuje, ¿e w przypadku gdy nie za -
radzi siê tej sytuacji, powstan¹ komplikacje przy wdra -
¿aniu programów, a tak¿e zmniejszy siê ichskutecznoœæ i trwa³oœæ.
Metody analityczne i wykorzystywane Ÿród³a infor -
macji potrzebuj¹ ze swej strony dalszego rozwoju w
celu zapewnienia wy¿szej jakoœci programów wokresie po roku 2006. W przypadku wielu programówopracowano jedynie ograniczon¹ analizê wzajem -
nego oddzia³ywania funduszy strukturalnych i politykikrajowej, podczas gdy tematy „poziome”, takie jakœrodowisko i równoœæ szans nie s¹ wystarczaj¹cozintegrowane.
Formu³owanie programów by³o wspierane we wszys -
tkich krajach przez przedwstêpne oceny ich efektów,
w wiêkszoœci przeprowadzone przez grupy ekspertówzewnêtrznych. Zgodnie z tymi ocenami szacowano,¿e Ramy Wsparcia Wspólnotowego mia³yby podnieœæpoziom PKB o oko³o 4% na Wêgrzech i 3% w Polscepo uwzglêdnieniu efektu mno¿nika (tzn. PKB bêdzie wostatecznym rachunku wy¿szy o tê wielkoœæ ni¿ by³byw innym przypadku), podczas gdy w 2007 r. inwes-tycje na Wêgrzech wzrosn¹ do 8% PKB, gdy tymcza-sem bezrobocie w Polsce bêdzie ni¿sze o niemal 2%mniej si³y roboczej.
Wyzwanie w systemie wdra¿aniaFundusze strukturalne wymagaj¹ dok³adnego przy -
gotowania w zakresie stworzenia nieodzownej struk -
tury administracyjnej i umów pozwalaj¹cych
zarz¹dzaæ otrzymanymi œrodkami finansowymi. Teprzygotowania rozpoczê³y siê ju¿ dawno temu, pod -
czas negocjacji dotycz¹cych Traktatów Akcesyjnych.
W czasie fazy przygotowawczej kraje wstêpuj¹ce po -
czyni³y widoczny postêp w podejmowaniu bardziej
efektywnej wspó³pracy pomiêdzy ró¿nymi oddzia³amiw³adz administracyjnych, prowadz¹cej do bardziejskoordynowanych i efektywnych programów. Wdro¿e -
nie funduszy strukturalnych bêdzie mia³o jednak sku -
tek obejmuj¹cy ró¿ne elementy administracji w kra -
jach akcesyjnych, od jednostek planowaniastrategicznego w rz¹dzie centralnym po w³adze lo -
kalne odpowiedzialne za wybór indywidualnych pr -
zedsiêwziêæ. Zagadnienie potencja³u administracyj -
nego pozostanie prawdopodobnie g³ównym
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
172
2140525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:47Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
przedmiotem troski w okresie lat 2004–2006, a tak¿e
póŸniej. Dalsze jego umocnienie, które po czêœciprzyjdzie wraz ze zdobytym doœwiadczeniem, bêdziekoniecznym warunkiem dalszej decentralizacji wd -
ra¿ania programów po roku 2006.
Wniosek ogólny jest nastêpuj¹cy: dokumenty pro -
gramowe i planowane dzia³ania odzwierciedlaj¹ przej -
œciowy charakter okresu lat 2004–2006, przygoto -
wuj¹c grunt pod strategie przewidziane do realizacji i
struktury s³u¿¹ce ich wdra¿aniu w nastêpnym okresieobowi¹zywania programu.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
173
2150525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:47Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
174Wyzwania stoj¹ce przed krajami wstêpuj¹cymi do UE
Analizowanie krajów maj¹cych wst¹piæ do Unii Europejskiej
jako jakiejœ jednoœci, charakteryzuj¹cej siê jednolitymi ce -
chami i problemami, jest rzeczywiœcie kusz¹ce, jednak takiepodejœcie do sprawy zdecydowanie nie przystaje do rze -
czywistoœci. Mimo ¿e problemy strukturalne s¹, jeœli chodzi ote kraje, niemal wszêdzie pow a¿ne i rozleg³e w znaczeniu
geograficznym — przy czym w szczególnoœci znaczna czêœæpodstawowej infrastruktury okazuje siê czêstokroæ wyeks -
ploatowana, przestarza³a lub po prostu nie istniej¹ca — tojednak charakter i skala tych problemów znacz¹co siê ró¿niw zale¿noœci od kraju czy regionu. Znajduje to odzwierciedle -
nie w zró¿nicowaniu poziomu PKB na mieszkañca miesz -
kañca, które jest wiêksze ni¿ w krajach „Piêtnastki”, zarównojeœli chodzi o porównanie osobnych krajów, jak i posz -
czególnych ich regionów. W zwi¹zku z tym ró¿nego rodzajudysproporcje staj¹ siê coraz wiêksze ni¿ te wystêpuj¹ce miê -
dzy dotychczasowymi regionami realizacji Celu nr 1. Ma toistotne znaczenie dla konstrukcji polityki strukturalnej. Ce -
lem ka¿dego regionu musi byæ dokonanie próby zidentyfi -
kowania g³ównego czynnika ograniczaj¹cego konkuren -
cyjnoœæ i powstrzymuj¹cego inwestycje wewnêtrzne(„doœrodkowe”), tak aby jego zniwelowanie sta³o siê priory -
tetem i da³o mo¿liwoœæ jak najszybszego wejœcia na œcie¿kêszybkiego wzrostu.
Ponadto ró¿nice wystêpuj¹ce miêdzy regionami przejawiaj¹
raczej tendencje do zwiêkszania siê ni¿ do zmniejszania.Rozwój koncentruje siê wokó³ g³ównych miast, wszczególnoœci stolic pañstw, które skupiaj¹ wokó³ siebienowe rodzaje dzia³alnoœci, zw³aszcza w zakresie us³ug. Ten-dencja ta jest dodatkowo wzmacniana poprzez równoleg³¹koncentracjê w tych samych miejscach bezpoœrednich in -
westycji zagranicznych, przyci¹ganych za spraw¹ poziomuus³ug, infrastruktury i si³y roboczej.
Po³¹czenia komunikacyjno-transportowe s¹ jednak nie -
wystarczaj¹ce we wszystkich przedmiotowych krajach. W
konsekwencji skala zjawiska dojazdów do pracy, nawet wstolicach, jest znacznie mniejsza ni¿ w Pañstwach Cz³on -
kowskich (o ponad 1/3). Modernizacja komunikacji musi byæg³ównym priorytetem, nie tylko w celu stworzenia warunkówdo rozwoju, ale tak¿e po to, aby u³atwiæ rozwój wymiany han -
dlowej miêdzy krajami i regi onami. Obecnie handel miêdzy
przysz³ymi cz³onkami UE pozostaje na niskim poziomie, po -
mimo ¿e s¹ one dla siebie naturalnymi partnerami. Powinienon znacznie wzrosn¹æ, aby staæ siê ko³em napêdowym ichwspólnego wzrostu. Mimo ¿e kraje te bêd¹ czerpa³y korzyœciz planowanego rozszerzenia tr anseuropejskiej sieci trans -
portowej, to zaplanowane trakty komunikacyjne maj¹ jepo³¹czyæ bardziej z obecnymi Pañstwami Cz³onkowskimi ni¿miêdzy nimi samymi.
Osi¹gniêcie bardziej „rozproszonego” modelu wzrostu
ograniczone jest wzglêdnie m a³¹ gêstoœci¹ zaludnienia wwielu regionach i brakiem atrakcyjnych dla inwestorów miast,
które mog³yby pe³niæ role oœrodków rozwoju. W samej tylkoPolsce jest kilka du¿ych miast (licz¹cych ponad 250,000 mie -
szkañców), które, obok stolicy, mog¹ s³u¿yæ jako „kolebkiwzrostu”. W oœmiu spoœród 41 regionów sklasyfikowanychwg NUTS II w krajach wstêpuj¹cych do Unii (5 w Polsce, 2 naS³owacji i 1 w Czechach) nie wystêpuje miasto zamiesz -
kiwane przez wiêcej ni¿ 100,000 mieszkañców, zaœwiêkszoœæ populacji zamieszkuje w miastach lub miastecz -
kach zaludnionych przez mniej ni¿ 20,000 ludzi. Taki rozk³adzasiedlenia, w po³¹czeniu z domi nuj¹c¹ struktur¹ dzia³alnoœ -
ci ekonomicznej, mo¿e pow odowaæ ograniczenia wzrostu
gospodarczego. Tendencjê tê mo¿e odwróciæ nowoczesnasieæ transportowa, ³¹cz¹ca te miasta i umo¿liwiaj¹ca ichmieszkañcom poruszanie siê miêdzy nimi, dojazdy do pracy,dostêp do us³ug lub infrastruktury, która mo¿e byæ wspólnadla wielu ma³ych miasteczek.
Ulepszanie sieci transportowe j jest czynnikiem decyduj¹cym
o trwa³ym rozwoju, jednak musi on byæ osi¹gniêty bez nad -
miernego zniszczenia œrodowiska naturalnego .J e s tt o
szczególnie istotne, jeœli zwa¿yæ na fakt, i¿ wieloletnie
ignorowanie niszczycielskiej dla œrodowiska dzia³alnoœciprzemys³owej pozostawi³o po sobie dziedzictwo w postacidegradacji rozleg³ych obszarów. Z uwagi na brak autostrad iogólnie z³y stan dróg wdra¿ana polityka rozwoju transportumusi zawieraæ program budowy nowych dróg i modernizo-wania istniej¹cych. Tak czy inaczej, wzglêdy œrodowiskowe,jak i te zwi¹zane z tworzeniem siê zatorów, wskazuj¹ rów-nie¿ na równoleg³e istnienie potrzeby wzmocnienia siecikolejowej, w celu ograniczenia zakresu „przesiadania siê” zdróg ¿elaznych na ko³owe. Oznacza to koniecznoœæ poprawystanu torów, trakcji elektrycznych, zwiêkszenia liczby dwutoro -
wych linii kolejowych i z apewnienia interoperacyjnoœci miê -
dzy krajami (poprzez pe³n¹ standaryzacjê szerokoœci torówi systemów zasilania elektrycznego). Oznacza to tak¿ewziêcie pod uwagê zmiennoœci lokalnych warunków, w celustworzenia skoordynowanej polityki transportowej, uwzglê -
dniaj¹cej czynniki rozwoju regionu przy zmniejszonej do mi -
nimum dewastacji œrodowiska. Takie polityki nie uda³o siêzreszt¹ stworzyæ w wielu krajach obecnej „Piêtnastki”.
Poprawa w zakresie transportu nie jest jednak wystarczaj¹ca
jako cel sam w sobie. Musi ono byæ elementem spójnej poli -
tyki rozwoju, k³ad¹cej du¿y nacisk na reformê
systemów
edukacji i szkoleñ . Musz¹ one byæ dostosowane do potrzeb
rynkowych, które, podobnie jak wymagania dotycz¹ce trans -
portu, maj¹ tendencjê do dywersyfikacji w zale¿noœci od re -
gionu, odzwierciedlaj¹c wzorzec prowadzonej na jego tere -
nie dzia³alnoœci gospodarczej. I chocia¿ poziom oœwiaty wkrajach wstêpuj¹cych do UE jest stosunkowo wysoki — wtym znaczeniu, ¿e wiêksza liczba osób w wieku produk -
cyjnym, ni¿ ma to miejsce w krajach Unii, zdobywa kwalifika -
cje wychodz¹ce poza poziom wykszta³cenia podstawowego
2160525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:48Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
175— to jednak programy kszta³cenia m³odych ludzi nie zapew -
niaj¹ zdobycia zatrudnienia w war unkach kszta³tuj¹cej siê no -
wej gospodarki. Co wiêcej, wzglêdnie niewielka liczba osób
zdobywa wykszta³cenie na poziomie wy¿szym, podczas gdyju¿ w okresie zatrudnienia mo¿liwoœci kszta³cenia usta -
wicznego, czy te¿ nieustannego zdobywania wiedzy w ci¹gu¿ycia, s¹ ograniczone.
Wsparcie dla inwestycji produkcyjnych jest równie wa¿ne,
szczególnie przy du¿ej skali zmian w strukturze dzia³alnoœci,
które musz¹ siê dokonaæ i które znowu bêd¹ siê ró¿niæ w za -
le¿noœci od kraju, odzwierciedlaj¹c pewn¹ strukturê domi -
nuj¹c¹ (w rolnictwie pracuje: 19% ogó³u zatrudnionych wPolsce i na Litwie, 5% w Czechach; w sektorze us³ugbiznesowych i finansowych pracuje 17% zatrudnionych z re -
jonu Pragi i Bratys³awy, a tylko 3% w pewnych czêœciachPolski). Wsparcie inwestycji przedsiêbiorstw trudno jest jednakzorganizowaæ w sposób skuteczny w kontekœcie sytuacji, wktórej wiêkszoœæ firm w przybieraj¹cych coraz to wiêkszy roz -
miar sektorach us³ugowych jest bardzo ma³a (zatrudniaj¹cponi¿ej 10 osób) i gdzie wystêpuje odczuwalny brak us³ug dlabiznesu. Jest to szczególnie istotne w przypadku tych regio -
nów, w których sektor us³ug jest zdecydowanie niedostate -
cznie rozwiniêty i gdzie potrzeba dokonania restrukturyzacjiujawnia siê najostrzej.
Pomoc w umacnianiu potencja³u tworzenia innowacji musi
pozostaæ wa¿nym aspektem w sparcia udzielanego sferze
biznesu, wraz z budow¹ sektora us³ug doradczych i pomocy
finansowej dla rozwijaj¹cej siê przedsiêbiorczoœci. I znowu— potrzeba ta przedstawia siê ró¿nie w zale¿noœci od re-gionu, co odzwierciedla dysproporcje w skali nak³adów nabadania i rozwój, obecnoœci oœrodków badawczych oraz wzakresie istniej¹cych powi¹zañ miêdzy nimi a lokalnymiprzedsiêbiorstwami. (Wydatki na badania i rozwój przedsta -
wiaj¹ siê ró¿nie — od 1,5% PKB w S³owenii, prawie 4% w re -
gionie Stredni Èechy, okalaj¹cym Pragê, przez wielkoœæponi¿ej 0,5%PKB na £otwie, w Bu³garii i Rumunii, do zaled -
wie ok. 0,2% lub nawet mniej w niektórych regionach Polski,Wêgier i Bu³garii).
Ustalenie potrzeb strukturalnych stanowi jednak dopiero
pierwszy etap formu³owania strategii rozwoju regionalnego.Wszystkie te potrzeby nie mog¹ byæ spe³niane rów -
noczeœnie. Równie wa¿ne jest okreœlenie listy prioryteto -
wych obszarów dzia³añ, ustalenie kolejnoœci, w jakiej po -
dejmowane s¹ przedsiêwziêcia inwestycyjne w œwietled³ugoterminowej œcie¿ki rozwoju i ze zwróceniem nale¿ytejuwagi na zachodz¹ce miêdzy nimi interakcje, w celu zwiêk -
szenia w mo¿liwie najwiêkszym stopniu ich oddzia³ywania narozwój.
Twórcy polityki, która mog³aby stosowaæ siê do wszystkich
przedmiotowych krajów, lecz zw³aszcza do tych wiêkszych,napotykaj¹ na zasadniczy dylemat w postaci: jak dalece po -
moc strukturalna powinna byæ skoncentrowana na g³ównychoœrodkach wzrostu, w których stopa zwrotu z inwestycji bê -
dzie, jak mo¿na przypuszczaæ, najszybsza, oraz — w jakimstopniu powinna ona byæ rozproszona w ca³ym regionie wstosunku do wystêpuj¹cych potrzeb. O ile wzmacnianieregionów, które s¹ ju¿ odpowiednio przygotowane, mo¿e daæszansê uzyskania wysokiego wzrostu w krótkim czasie,alokowanie pomocy zgodnie z istniej¹cymi potrzebami dajewiêksze prawdopodobieñstwo polepszenia wewnêtrznejspójnoœci i zabezpieczenia zrównowa¿enia rozwoju wd³u¿szym okresie czasu. Wybór ten komplikuje siê, z jednejstrony, z tego powodu, ¿e w przypadku s³abszych regionów,aby mog³y one zyskaæ w d³u¿szej perspektywie przy tympierwszym rodzaju strategii, wymagany by³by minimalny po -
ziom infrastruktury i innych fo rm kapita³u, przy za³o¿eniu, ¿e
ich potrzeby nie mog¹ byæ ignorowane nawet w krótkiej per -
spektywie czasowej. Z drugiej zaœ strony nale¿y braæ poduwagê ograniczenia administracyjne wystêpuj¹ce w odnie -
sieniu do otrzymywania przez najgorzej rozwiniête regiony„zastrzyków” znacznych kwot pomocy.
Nad t¹ drug¹ ewentualnoœci¹ nie mo¿na przejœæ do
porz¹dku. Nale¿y uznaæ, ¿e regionalna polityka rozwoju jestwdra¿ana w kontekœcie, w którym zakres potencja³u
administracyjnego umo¿liwiaj¹cego jej zaprojektowanie i
zarz¹dzanie ni¹ jest w¹tpliwy, doœwiadczenie i bieg³oœæ wobs³udze problemów strukturalnych nie s¹ odpowiednie, aprzy tym brak jest narzêdzi koordynacji dzia³añ ró¿nych jed-nostek administracyjnych. Nieuchronnie ogranicza to zakresprogramów, które mog³yby byæ wdra¿ane. Oznacza to rów-nie¿, ¿e zagwarantowanie funduszy na inwestycje struktu-ralne musi byæ po³¹czone ze wspieraniem poprawy stanuadministracji „na polu zmagañ”, szkoleniem personelu orazkszta³towaniem efektywnych œrodków zarz¹dzania,koordynacji, monitorowania i oceny programów, szczególniena poziomie regionalnym.
2170525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:48Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Debata na temat przysz³oœci
polityki spójnoœci
Komisja rozpoczê³a debatê na temat przysz³oœci politykispójnoœci ju¿ na pocz¹tku roku 2001. W debatê zosta³ozaanga¿owane Kolegium Komisarzy. Przewodnicz¹cyKomisji i niektórzy komisarze uczestniczyli w ró¿nychkonferencjach. Kolegium œledzi³o na bie¿¹co wszystkiezagadnienia poruszane w toku debaty za poœre -
dnictwem serii raportów i sprawozdañ, które przyjê³o wtym okresie.
31 stycznia 2001 r. Komisja przyjê³a Drugi Raport nt.
spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej [COM (2001) 24 —wersja ostateczna]. Raport po raz pierwszy analizowa³wyzwania pojawiaj¹ce siê wobec rozszerzenia Unii iotworzy³ dyskusjê na temat zarysów polityki spójnoœci poroku 2006.
W dniach 21–22 maja 2001 r. Komisja zorganizowa³a
drugie Europejskie Forum na temat polityki spójnoœci,które zgromadzi³o du¿¹ liczbê uczestników (ponad 2000zarejestrowanych oraz 1700 pozosta³ych obecnych naobradach), wraz z bardzo wysokiej rangi przedstawi-cielami œwiata polityki.
W czasie posiedzenia Rady „ds. Ogólnych” w dniu 11
czerwca 2001 r. Komisja uwzglêdni³a obawy wyra¿aneprzez obecne i przysz³e Pañstwa Cz³onkowskie, wszczególnoœci zaœ — przedstawione przez delegacjêhiszpañsk¹ memorandum dotycz¹ce skutków rozsze -
rzenia w obszarze spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej.Komisja zadeklarowa³a równie¿, ¿e bêdzie kontynuowaæswoje prace i regularnie sk³adaæ raport Radzie. Przygo -
tuje ona trzeci raport na temat spójnoœci, z zamiarem wy -
suniêcia stosownych propozycji w zakresie politykispójnoœci po roku 2006.
Szereg Pañstw Cz³onkowskich oraz reprezentantów re -
gionów, ma³ych i du¿ych miast, a tak¿e partnerów
spo³ecznych szybko wyrazi³o opinie na temat zagadnieñporuszonych w toku tej debaty. W zgodnoœci z zo -
bowi¹zaniami z³o¿onymi w czerwcu 2001 r. Komisjaprzyjê³a w dn. 30 stycznia 2002 r. [COM (2002) 46 —wersja ostateczna] i 30 stycznia 2003 r. [COM (2003) 34wersja ostateczna] dwa raporty o postêpach w zakresiegospodarczej i spo³ecznej spójnoœci. Dokumenty teuaktualni³y dane przedstawione w Drugim Raporcie nt.spójnoœci (styczeñ 2001), szczególnie te odnosz¹ce siêdo ekonomicznych i spo³ecznych ró¿nic czy te¿nierównoœci wystêpuj¹cych miêdzy regionami.
Komisja poprowadzi³a wiele spotkañ dyskusyjnych, w
które zaanga¿owanych by³o wielu odpowiedzialnych zapolitykê w tym zakresie przedstawicieli Pañstw Cz³on -
kowskich, regionów, ma³ych i du¿ych miast:
–26–27 maja 2002 r. — seminarium nt. priorytetówUE w odniesieniu do regionów (ok. 600uczestników);
–8–9 lipca 2002 r. — seminarium nt. obszarówmiejskich;
–30 wrzeœnia 2002 r. — seminarium nt. priorytetów wzakresie zatrudnienia i spójnoœci spo³ecznej;
–9 paŸdziernika 2002 r. — spotkanie ministrów od -
powiedzialnych za politykê regionaln¹, którzy za -
warli umowê o uproszczeniu procedur wdra¿aniafunduszy strukturalnych w okresie lat 2000–2006;
–17 i 18 paŸdziernika 2002 r. — seminarium nt. ob-szarów górskich;
–3–4 marca 2003 r. — seminarium na tematprzysz³oœci zarz¹dzania funduszami strukturalnymi;
–8 lipca 2003 r. — konferencja nt.: „Spójnoœæ a Kon -
stytucja: rola i zadania regionów”, w której udzia³wziê³o 180 przedstawicieli naczelnego kierownictwaregionów i wybranych przedstawicieli szczebla lo -
kalnego i regionalnego z pañstw Cz³onkowskich iwstêpuj¹cych do UE;
–13 listopada 2003 r. — konferencja nt. przysz³oœcipolityki rozwoju obszarów wiejskich (Salzburg).
Dyrekcja Generalna KE ds. Polityki Regionalnej umie -
œci³a ostatnio na swojej stronie Internetowej ca³oœæ ma -
teria³u dokumentuj¹cego wk³ad wniesiony przez insty -
tucje wspólnotowe, Pañstwa Cz³onkowskie, nowe Pañ -
stwa Cz³onkowskie, regiony, ma³e i du¿e miasta, organi -
zacje regionalne, partnerów spo³ecznych i instytutybadawcze:
http://europa.eu.int/comm/regional_policy/debate/re -
flex_en.htm
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
176
2180525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:48Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Pod powy¿szym adresem zebrano ponad sto przy -
czynków, g³ównie z debat, seminariów, podkomitetów
miêdzyresortowych oraz ró¿norodnych opracowañ.£¹cznie reprezentuj¹ one nie maj¹cy precedensu zbio -
rowy wysi³ek na rzecz debaty dotycz¹cej okreœlonegoobszaru objêtego polityk¹ unijn¹.
Przedstawiciele Komisji wziêli udzia³ w setkach spotkañ,
konferencji i seminariów organizowanych przez Uniê naten temat. Komisja przyjê³a tak¿e setki delegacji w ra -
mach dyskusji na objête tematy.
Trzy formalne spotkania ministrów odpowiedzialnych za
politykê regionaln¹ zorganizowano za prezydencji bel -
gijskiej (Namur, 13–14 lipca 2001), greckiej (Halkidiki, 16maja 2003) i w³oskiej (Rzym, 20 paŸdziernika 2003).Nastêpne spotkanie ministerialne odbêdzie siê w okre -
sie przewodniczenia Irlandii — w dniach 27–28 lutego2004 r.
Szeroka dyskusja odby³a siê tak¿e w Parlamencie Eu -
ropejskim, zakoñczona przyjêciem kilku uchwa³ na temat
polityki spójnoœci; objê³a ona m.in.:
–uchwa³ê (z dn. 7 listopada 2002 r.) w sprawie raportuSchroedtera (Partia Zielonych, Niemcy);
–uchwa³ê (z dn. 3 wrzeœnia 2003 r.) w sprawie raportuMastorakisa (Europejska Partia Socjalistyczna,Grecja) i raportu Pomésa Ruiza (Europejska PartiaLudowa, Hiszpania);Komitet Regionów przyj¹³ (w dn. 5–6 maja 2003 r., w Lip -
sku) deklaracjê wzywaj¹c¹ instytucje europejskie dowzmocnienia unijnej polityki w dziedzinie rozwoju regio -
nalnego. Komitet przyj¹³ tak¿e dwie istotne opinie w tymzakresie (w dn. 2 lipca 2003 r.):
–sprawozdanie Schneidera nt. Drugiego Raportu zPostêpów w Zakresie Spójnoœci Gospodarczej iSpo³ecznej;
–wspólne sprawozdanie prognozuj¹ce autorstwa pp.Fitto (Europejska Partia Ludowa, W³ochy) i VanCauwenberghe’a (Europejska Partia Socjalistyczna,Belgia) o rz¹dzeniu i uproszczeniu funduszy struk -
turalnych po 2006 r.
Europejski Komitet Gospodarczo-Spo³eczny wniós³ rów -
nie¿ wk³ad w debatê o przysz³oœci polityki spójnoœciprzez przyjêcie opinii na temat dwóch Raportów z po -
stêpów i dwóch opinii rozpoznawczych (z dn. 25 wrzeœ -
nia 2003 r.), dotycz¹cych:
–sprawozdania Barrosa-Vale’a nt. „Partnerstwa dlaWdra¿ania Funduszy Strukturalnych”;
–sprawozdania Dassisa o „Wk³adzie innych kie-runków polityki wspólnotowej w spójnoœæ gospo-darcz¹ i spo³eczn¹”.
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
1771 Z wyj¹tkiem Danii, Luksemburga i Wielkiej Brytanii, w których przypadku ci¹gle oczekuje siê na uzyskanie zadowalaj¹cych danych.
2 G³ównym sposobem, w jaki EBI wspomaga regionalny rozwój, s¹ po¿yczki indywidualne przeznaczane na du¿e przedsiêwziêcia lub
programy oraz globalne po¿yczki dla finansowych poœredników, przeznaczane na mniejsze inicjatywy. Europejski FunduszInwestycyjny na rzecz rozwoju MSP inwestuje w fundusze kapita³u spekulacyjnego (lokowanego w nowe przedsiêwziêcia wi¹¿¹cesiê z okreœlonym ryzykiem) i oferuje porêczenia portfelowe za poœrednictwem podwy¿szania wartoœci kredytów, ubezpieczeñkredytów lub transakcji ustrukturowanych. Dzia³alnoœæ; kredytowa EBI d¹¿y do uzupe³niania dotacji z funduszy strukturalnych, maj¹cna wzglêdzie maksymalizacjê wp³ywu zasobów bud¿etowych i zasobów rynków kapita³owych.
3 Badania te wiele wyjaœni³y w kwestii konwergencji i wypracowa³y szereg ocen skutków polityki spójnoœci, zale¿nych po czêœci od
czasu, badanego kraju lub regionu lub te¿ dostêpnych danych i specyfikacji technicznej wykorzystanego wzorca. Wiêkszoœæ z nichstosuje siê do „popularnej” metody pomiaru regionalnej konwergencji w relacji do œredniej krajowej lub unijnej.
4 Przeprowadzone z u¿yciem makroekonomicznego modelu Hermina, który zosta³ skonstruowany na pocz¹tku lat 90-tych i jest odt¹d
szeroko stosowany do estymacji skutków wywieranych przez wspólnotow¹ politykê wsparcia.
5 Tu definiowane jako dzia³ania interwencyjne bêd¹ce elementem Ram Wsparcia Wspólnotowego, które s¹ czynnikiem
koordynuj¹cym regionaln¹ dzia³alnoœæ Unii prowadzon¹ z wykorzystaniem funduszy strukturalnych i wydatkowanie kwot œrodkówpublicznych w ramach wspó³finansowania.
6 Podczas gdy oszacowanie liczby miejsc pracy brutto jest oparte na stosunkowo solidnych podstawach, o tyle okreœlenie liczby miejsc
pracy netto jest w nieunikniony sposób obarczone elementem niepewnoœci – ze wzglêdu na efekt zast¹pienia i substytucji. Pewnatrudnoœæ towarzyszy tak¿e wyizolowaniu skutków programów Wspólnoty z obrêbu œrodków polityki krajowej wdra¿anych w tymsamym czasie.
7 Z powodu braku danych trudne jest uzyskanie wiarygodnych danych liczbowych dla okresu programowego lat 1994-1999.8 W okresie lat 2000-2006 zainicjowano w ramach inicjatywy INTERREG IIIB program MEDOC („Méditerranée occidentale”),
obejmuj¹cy regiony w Portugalii, Hiszpanii, Francji, W³oszech i Grecji (od 2003 r.), jak równie¿ Gibraltar, z ca³kowitym wk³adem zEFRR na poziomie 119 milionów EUR. Podstawowym celem programu jest zachêcenie do wspó³pracy tych regionów w czterechszerszych obszarach (rozwoju gospodarczego, planowania terytorialnego, transportu i technik teleinformatycznych oraz ochrony
2190525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:48Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
178œrodowiska) w celu wzmocnienia relacji z innymi krajami basenu Morza Œródziemnego i w³¹czenia ich w ju¿ rozpoczête
przedsiêwziêcia.
9 Badania przeprowadzone na próbie obszarów realizacji programu w ca³ej Unii pokaza³y, ¿e 68% respondentów wskaza³o na
modernizacjê lub znaczn¹ modernizacjê œrodowiska miejskiego w ci¹gu ostatnich 10 lat, a 49% wskaza³o miejsca realizacjiprogramu URBAN jako obecnie bardziej po¿¹dane miejsce do zamieszkania.
10 Oko³o 16 mld euro przeznaczono na politykê w odniesieniu do miast w okresie lat 2000-2006 (oko³o 14% œrodków funduszy
strukturalnych). Z tego ponad 15 mld euro zapewniono w ramach programów Celu 1 i 2, stanowi¹cych „g³ówny nurt” iukierunkowanych g³ównie na odnowê centrów miast. Oprócz tych konkretnych dzia³añ prawie wszystkie programy s¹ wdra¿ane zudzia³em miast, bez specjalnego zaznaczania, ¿e s¹ to dzia³ania „miejskie”. Obejmuj¹ one wszystkie aspekty rozwoju miast,inwestycje w infrastrukturê, wsparcie dla MSP i dzia³añ na rzecz spo³ecznego w³¹czenia.
11 Regionalne plany technologiczne zosta³y uruchomione w latach 1993-1994, 33 strategie rozwoju regionalnego (RIS) w r. 1996,
nastêpnie 25 programów RIS+ (wdra¿anie RIS) w 1999 r. Oparto je na metodologii zaproponowanej przez Komisjê. 30 takichprzedsiêwziêæ opisano i przeanalizowano w opracowaniu: „Regionalne Strategie Rozwoju w ramach Dzia³añ Innowacyjnych EFRR wlatach 2000-2002” (Komisja Europejska – Dyrekcja Generalna ds. Polityki Regionalnej, 2002).
12 6 regionów realizacji inicjatywy RISI uruchomiono w roku 1994, po których nast¹pi³y 22 pilota¿owe programy RISI w r. 1996 i
parênaœcie programów RISI+ w 1999 r.
13 Komunikat dot. „uproszczenia, wyjaœnienia, koordynacji i sprawnego zarz¹dzania polityk¹ strukturaln¹ w okresie lat 2000-2006”,
C(2003) 1255.
14 „Zarz¹dzanie funduszami strukturalnymi w przysz³oœci: jaki podzia³ odpowiedzialnoœci?”, Bruksela, 3-4 marca 2003.15 W okresie lat 2002-2006 po sfinansowaniu z funduszu na poziomie 7% dop³at dokonuje siê tylko po rzeczywistym poniesieniu
wydatku, podczas gdy we wczeœniejszych okresach Pañstwa Cz³onkowskie mog³y otrzymywaæ zaliczki do pewnego poziomu, podwarunkiem, ¿e mog³y zaœwiadczyæ, i¿ wczeœniejsze zadatki zosta³y ju¿ czêœciowo wydatkowane.
16 Debata w trakcie V Konferencji nt. oceny funduszy strukturalnych, Budapeszt, 26-27 czerwca 2003 r.17 Liczba inicjatyw, w zwi¹zku z którymi zawarto kontrakty z beneficjantami programu, wzros³a z 2100 na koniec roku 2002 do ponad
4300 na koniec kwietnia 2003 r. Bud¿et unijny przeznaczony na realizacjê tych inicjatyw odpowiada z gór¹ 80% kwocie udostêpnionejzainteresowanym krajom przez okres pierwszego roku. Z koñcem roku 2002 zaledwie 40% tej kwoty przeznaczono na rzeczkoñcowych odbiorców. Ca³kowita suma p³atnoœci lub dop³at wynios³a w okresie do koñca maja 2003 r. ponad 201 mln euro.
/Char8Fród³a:
Ex post evaluation of Objective 1 1994–1999, 2003
Ex post evaluation of 1994–99 Objective 2 programmes , czerwiec 2003
Ex post evaluation URBAN Community Initiative (1994–1999), sierpieñ 2003
Ex post evaluation of the INTERREG II Community Initiative (1994–99), 2003
Efficiency of Structural Funds Implementation Methods, 2003
An examination of the ex-post macroeconomic impacts of CSF 1994–99 on Objective 1 countries and regions: Greece, Ireland, Portugal, Spain, East Germ any
and Northern Ireland, grudzieñ 2002Assessing the Regional Economic Effects of Structural Funds Investments, wrzesieñ 2003The Socio Economic Impact of Cohesion Fund Interventions, 1987 (3 tomy)The economic impact of Objective 1 interventions for the period 2000–2006, maj 2002Thematic Evaluation of Information Society, paŸdziernik 2002The Thematic Evaluation on the Contribution of the Structural Funds to Sustainable Development, grudzieñ 2002Thematic Evaluation of the Territorial Employment Pacts, paŸdziernik 2002Human capital in a global and knowledge based economy, Angel de La Fuente and Antonio Ciccone, maj 2002A study on the impact of Member State policies on social and economic cohesion at regional level, London School of Economics, grudzieñ 2003A study on regional factors of competitiveness, Cambridge Econometrics, listopad 2003Impact of Community policies on social and economic cohesion, LABOR, paŸdziernik 2003A study on the needs of regions in current Member States and the candidate countries in areas that are eligible for Structural Funds, Alphametrics, lis topad 2003
Relocation and European Integration. Is Structural Spending justified? K.Midelfart-Knarvik, H. Overman, Economic Policy, paŸdziernik 2002Regional Policy in the European Union, R. Leonardi, 2003.
2200525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:48Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Za³¹cznik statystyczny do cz. 4
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej179
2210525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:48Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
180
A4.1 Przydzia³ funduszy strukturalnych wg celów i krajów , 2000-2006
BE DK DE EL ES FR IE IT LU NL AT PT FI SE UK UE15
Przydzia³ œrodków na lata 2000-2006 (mln euro wg cen z 1999 r.)
Cel 1 0 0 19229 20961 37744 3254 1315 21935 0 0 261 16124 913 722 5085 127544
stopniowe wycofywanie (ew.: finansowanie
przejœciowe)625 0 729 0 352 551 1773 187 0 123 0 2905 0 0 1167 8411
Cel 2 368 156 2984 0 2553 5439 0 2145 34 676 578 0 459 354 3989 19735
stopniowe wycofywanie (ew.: finansowanieprzejœciowe)65 27 525 0 98 612 0 377 6 119 102 0 30 52 706 2718
Cel 3 737 365 4581 0 2140 4540 0 3744 38 1686 528 0 403 720 4568 24050
Inne* 245 274 1748 858 2250 1273 159 1247 15 620 379 733 316 375 1061 11552
Ca³kowita kwota funduszy strukturalnych 2038 822 29797 21820 45137 15669 3247 29636 92 3223 1848 19762 2120 2223 16576 194010
Fundusz Spójnoœci 3060 11160 556 3060 17836
Ogó³em 2038 822 29797 24880 56297 15669 3803 29636 92 3223 1848 22822 2120 2223 16576 212010
Ogó³em (% PKB w 2000 r., wg cen z 1999 r.) 0,1 0,1 0,2 2,9 1,4 0,2 0,6 0,4 0,1 0,1 0,1 2,9 0,2 0,1 0,2 0,0
Liczba ludnoœci objêta ... (% ca³oœci populacji)
Cel 1 0,0 0,0 17,3 100,0 58,5 2,7 26,6 33,6 0,0 0,0 3,4 66,6 21,0 10,6 8,6 22,3
stopniowe wycofywanie (ew.: finansowanieprzejœciowe)12,6 0,0 1,6 0,0 1,3 1,9 73,4 0,6 0,0 1,8 0,0 33,4 0,0 0,0 3,5 3,4
Cel 2 12,5 10,2 12,6 0,0 22,2 31,3 0,0 12,9 28,3 15,0 24,8 0,0 30,9 13,0 23,4 18,1
Cel 3 87,4 100,0 81,1 0,0 40,2 95,4 0,0 65,8 100,0 98,2 96,6 0,0 79,0 89,4 87,9 74,3
Roczny przydzia³ œrodków na 1 mieszkañca (w euro)
Cel 1 : : 194,1 285,8 232,2 282,7 194,7 162,3 : : 135,3 348,2 121,1 104,1 143,0 217,4
stopniowe wycofywanie (ew.: finansowanieprzejœciowe)69,5 : 80,2 : 95,3 70,7 95,2 80,7 : 63,2 : 125,3 : : 81,9 93,6
Cel 2 41,4 41,4 41,4 : 41,4 41,4 : 41,4 41,4 41,4 41,4 : 41,4 41,4 41,4 41,4
Cel 3 11,9 9,9 9,8 : 19,2 11,3 : 14,2 13,0 15,8 9,7 : 14,2 12,3 12,6 12,3
* inicjatywy wspólnotowe, FIFG (Instrument Finansowy Orientacji dla Rybo³ówstwa) nie objêty zakresem Celu 1, P okój
/Char8Fród³o: DG REGIO
2220525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:49Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
181A4.2 Efekt dŸwigni finansowej w zwi¹zku z funduszami strukturalnymi w odniesieniu do wydatków
publicznych i prywatnych w ramach Celu 1, 1994-1999 i 2000-2006
EUR
1994-1999* 2000-2006
Kwoty krajowych
funduszy publicznych
na 1 euro pochodz¹ce z
funduszy strukturalnychPrywatne fundusze
przypadaj¹ce na 1 euro
z funduszy
strukturalnychKwoty krajowych
funduszy publicznych
na 1 euro pochodz¹ce z
funduszy strukturalnychPrywatne Fundusze
przypadaj¹ce na 1 euro
z funduszy
strukturalnych
BE 0,77 1,18 1,02 1,43
DE 0,37 1,53 0,58 0,02
EL 0,52 0,28 0,50 0,48
ES 0,51 : 0,52 0,04
FR 0,54 0,23 0,88 0,33
IE 0,43 0,34 0,76 0,25
IT 1,40 : 0,89 0,45
NL 2,49 1,42 2,15 0,55
AT 1,59 3,79 0,33 1,76
PT 0,42 0,30 0,60 0,46
UK 0,53 0,24 0,85 0,43
11 krajów UE -
ogó³em0,62 0,36 0,63 0,29
* w oparciu o realne kwoty wydatkowane w okresie l. 1994-2000
ES, IT: za l. 1994-1999, krajowe fundusze publiczne ³¹cznie z funduszami prywatnymi11 pañstw UE: oprócz FI, SE/Char8Fród³o: DG REGIO
A4.3 Po¿yczki (kredytowanie) Europejskiego Banku Inwestycyjnego, 1989-2002
mld EUR
1989-93 1994-99 2000-02
Ca³kowita kwota kredytowania w krajach unijnej
UE-1570,9 128,9 95,3
Rozwój regionalny, w tym: 47,2 86,7 59,3
Po¿yczki (kredyty) indywidualne 37,8 66,6 40,7
Ca³kowita kwota kredytów lub po¿yczek 9,4 20,1 18,6
Roczna œrednia, w tym: 9,4 14,4 19,8
Cel 1 5,0 6,8 10,5
Cel 2 3,4 5,5 6,6
Mieszane i inne 1,0 2,1 2,7
Ca³kowita kwota kredytowania w krajachakcesyjnych, w tym:1,7 9,3 9,2
Po¿yczki (kredyty) indywidualne 1,3 8,4 7,8
Ca³kowita kwota kredytów lub po¿yczek 0,4 0,9 1,4
Œrednia roczna 0,3 1,6 3,1
/Char8Fród³o: EBI i Komisja Europejska
2230525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:49Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
182
A4.4 Cel nr 1: orientacyjne zestawienie funduszy stru kturalnych wg kategorii wydatkowanych kwot, 2000-2006
BE DK DE EL ES FR IE IT LU NL AT PT FI SE UK UE -
ogó³emOgó³em wg
kategorii
mln EUR %
Œrodowisko produkcyjne 368 0 8041 4587 10693 1298 910 9838 0 57 190 6368 596 457 2500 45903 33,8
Rolnictwo 30 0 869 985 1543 244 122 1609 0 1 17 1165 83 72 135 6874 5,1
Leœnictwo 3 0 98 127 884 55 32 249 0 0 5 391 23 6 3 3 1905 1,4
Rozwój obszarów wiejskich 8 0 2343 1099 2328 380 42 1552 0 11 14 773 80 53 205 8892 6,5
Rybo³ówstwo 2 0 0 293 0 68 99 185 0 6 1 210 6 11 102 984 0,7
Wsparcie du¿ych przedsiêbiorstw 38 0 602 133 1084 80 0 235 0 3 23 123 75 0 157 2553 1,9
Wsparcie MSP i rzemios³a 152 0 2370 953 2368 231 306 2103 0 22 76 2638 201 179 1248 12849 9,5
Turystyka 40 0 235 585 546 152 56 1404 0 8 36 389 8 42 206 3706 2,7
Badania i rozwój technologii 96 0 1524 410 1940 87 252 2501 0 6 19 678 119 94 412 8138 6,0
Zasoby Ludzkie 190 0 5902 3975 8858 1237 844 4005 0 31 48 3868 259 149 2014 31378 23,1
Polityka rynku pracy 4 0 1994 766 4162 99 50 1140 0 17 29 397 67 13 493 9231 6,8
Reintegracja (w³¹czenie, inkluzja) spo³eczna 27 0 1218 729 531 206 210 208 0 11 3 673 19 18 384 4237 3,1
Pozytywne dzia³anie rynku pracy na rzecz kobiet 0 0 546 345 240 25 10 384 0 1 2 51 19 19 9 6 1737 1,3
Edukacja i szkolenie zawodowe 61 0 935 1411 1248 787 409 1552 0 1 1 2473 65 21 510 9473 7,0
Przedsiêbiorczoœæ 99 0 1209 724 2678 120 165 722 0 3 12 273 89 77 530 6701 4,9
Infrastruktura 62 0 5664 11841 18363 1216 1319 7470 0 30 16 8433 44 102 1608 56169 41,3
Transport 9 0 3102 6497 9128 439 954 3134 0 3 0 3211 11 33 465 26986 19,8
Telekomunikacja i spo³eczeñstwo informacyjne 6 0 177 1496 802 94 104 1103 0 7 8 496 11 56 363 4723 3,5
Œrodowisko naturalne 43 0 2373 2190 6405 451 218 2721 0 18 4 2429 7 6 569 17433 12,8
Energia 5 0 11 411 287 43 44 269 0 1 4 469 7 3 109 1663 1,2
Opieka socjalna i ochrona zdrowia 0 0 0 1247 1740 189 0 243 0 3 0 1827 8 4 102 5363 3,9
Inne 5 0 353 559 182 54 15 809 0 3 7 360 14 14 130 2504 1,8
Ogó³em 625 0 19959 20961 38096 3805 3088 22122 0 123 261 19029 913 722 6252 135955 100,0
Udzia³ ca³kowitych przydzia³ów objêtych Celem 1
(w ujêciu procentowym)0,5 0,0 14,7 15,4 28,0 2,8 2,3 16,3 0 0,1 0,7 0,2 0,5 4,6 14,0 100,0
/Char8Fród³o: DG REGIO
2240525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:49Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
183A4.5 Kwoty wydatkowane z funduszy
strukturalnych na cele zwi¹zane z transportem wramach Celu 1, 2000-2006
% ca³oœci
Drogi 33,1
Kolej 29,4
Autostrady 16,5
Transport miejski 6,1
Porty 6,1
Transport multimodalny 3,9
Lotniska 2,4
Inne 2,0
Drogi wodne 0,4
Inteligentne Systemy Transportowe 0,3
Ogó³em 100,0
/Char8Fród³o: DG REGIO
A4.6 Makroekonomiczne oddzia³ywanie polityki strukturalnej wg ocen dokonanych ex post , 1994-1999:
wyniki symulacji HERMIN
ró¿nica procentowa wobec „linii podstawowej” nie objêtej polityk¹ w 1999 r.
Grecja Hiszpania Irlandia Portugalia Wschodnie
NiemcyIrlandia
Pó³nocna
PKB 2,2 1,4 2,8 4,7 3,9 1,3
Produkcja przemys³u przetwórczego 3,4 3,7 4,7 10,6 3,2 0,6
Produkty rynku us³ug 2,4 1,2 2,4 4,8 4,4 2,2
Inwestycje sta³e* 18,1 9,1 12,1 24,8 7,8 1,2
Wydajnoœæ pracy* 2,3 2,1 2,2 6,6 1,2 0,5
Zatrudnienie* 1,0 1,5 4,7 3,7 2,0 0,1
* tylko sektor wytwóczy
/Char8Fród³o: DG REGIO
2250525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:49Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
184A4.7 Oddzia³ywanie polityki strukturalnej na infrastrukturê zeczow¹ i kapita³ ludzki, 1994-2010: wyniki
symulacji HERMIN
ró¿nica procentowa wobec podstawy nie objêtej polityk¹ w 2010 r.
Lata Grecja Hiszpania Irlandia Portugalia Wschodnie
NiemcyIrlandia Pó³nocna
Rzeczowy Ludzki Rzeczowy Ludzki Rzeczowy Ludzki Rzeczowy Ludzki Rzeczowy Ludzki Rzeczowy Ludzki
1993 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0
1994 1,1 1,0 1,2 0,7 1,1 1,5 3,5 3,8 0,9 0,4 0,1 0,3
1995 2,7 1,9 2,3 1,4 2,3 2,9 6,3 7,2 1,6 0,8 0,2 0,5
1996 3,9 2,7 3,3 2,0 3,3 4,1 8,8 11,0 2,3 1,2 0,4 0,8
1997 4,9 3,5 4,3 2,6 4,3 5,5 11,0 14,2 2,9 1,5 0,5 1,0
1998 6,0 4,1 5,4 3,4 5,1 6,6 13,2 17,4 3,5 1,8 0,6 1,2
1999 7,0 4,8 6,5 4,0 5,8 7,6 15,3 20,5 4,0 2,1 0,7 1,4
2010 4,8 2,8 4,6 2,1 2,5 4,1 8,7 11,5 2,0 1,2 0,6 0,8
/Char8Fród³o: DG REGIO
A4.8 Efekty dzia³añ interwencyjnych podejmowanych w ramach Celu 1, ujête w wymiarzehandlowym, 2000-2006
„Wycieki” do krajów UE*
(odsetek obszarów dzia³añ
interwencyjnych w ramach
Celu 1)„Wycieki” do krajów nie
wchodz¹cych w sk³ad UE*
(odsetek obszarów dzia³añ
interwencyjnych w ramach Celu 1)
Grecja 42,6 3,8
Hiszpania 14,7 13,2
Irlandia 26,7 11,1
Portugalia 35,2 6,7
Nowe landy Niemiec 18,9 9,4
Mezzogiorno 17,4 8,6
Ogó³em 24,3 9,1
* Import jako odsetek kwot wydatkowanych w ramach funduszy strukturalnych
/Char8Fród³o: Eurostat, tabele nak³adów i wyników
2260525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:49Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
185A4.9 Obszary spoza Celu 1: orientacyjne zestawienie funduszy strukturalnych wg kategorii wydatkowanych kwot, 2000-2006
BE DK DE EL ES FR IE IT LU NL AT PT FI SE UK UE -
ogó³emOgó³em wg
kategorii
mln EUR %
Œrodowisko produkcyjne 451 153 2806 294 2177 3361 70 1605 21 573 770 309 442 414 3469 16913 29,1
Rolnictwo 2 902 8 4 53 04 2 3 1 8 0 0 3 2 61 1 1 2 0 2 4 6 0 , 4
Leœnictwo 28 0 3 3 17 13 1 5 0 0 1 9 3 1 0 83 0,1
Rozwój obszarów wiejskich 14 25 317 144 560 443 51 247 2 187 84 182 71 63 211 2601 4,5
Rybo³ówstwo 30 08 01 8 2 3 0 1 05 1 2 54 6 0 , 1
Wsparcie du¿ych przedsiêbiorstw 41 11 158 3 58 196 0 9 3 7 147 3 10 2 13 662 1,1
Wsparcie MSP i rzemios³a 159 39 1489 50 621 1324 7 867 3 265 265 60 202 222 2884 8456 14,6
Turystyka 103 43 344 30 58 785 1 328 3 92 137 9 40 56 139 2168 3,7
Badania i rozwój technologii 73 35 467 11 832 511 6 104 10 21 132 15 103 56 219 2594 4,5
Inne 00 00 03 0 0 2 5 0 0 00 0 0 05 3 0 , 1
Zasoby Ludzkie 683 597 5700 206 3280 5831 53 4367 46 2149 710 204 594 902 5641 30963 53,3
Polityka rynku pracy 165 235 2387 45 1025 1074 7 1429 18 808 264 10 149 193 1269 9075 15,6
Reintegracja (w³¹czenie, inkluzja) spo³eczna 222 142 1145 30 441 1496 14 266 15 745 140 53 81 146 1634 6571 11,3
Pozytywne dzia³anie rynku pracy na rzecz kobiet 108 0 581 20 298 342 2 451 2 21 83 19 41 63 366 2398 4,1
Edukacja i szkolenie zawodowe 84 54 542 48 216 1545 18 1191 5 505 102 60 136 152 1418 6076 10,5
Przedsiêbiorczoœæ 105 166 1046 63 1300 1373 11 1030 6 71 121 62 187 349 954 6843 11,8
Infrastruktura 225 41 998 327 1523 2259 32 1113 24 340 69 203 130 136 779 8198 14,1
Transport 22 5 191 169 501 593 21 251 1 38 8 73 29 52 82 2037 3,5
Telekomunikacja i spo³eczeñstwo informacyjne 94 20 74 40 68 287 3 98 1 58 15 11 32 40 165 1006 1,7
Œrodowisko naturalne 73 8 662 68 792 1123 7 696 16 228 29 60 65 35 478 4343 7,5
Energia 7 4 34 14 32 70 1 28 5 0 11 11 2 4 8 229 0,4
Opieka socjalna i ochrona zdrowia 9 3 15 36 130 72 0 40 0 15 6 46 1 6 4 5 424 0,7
Inne 21 0 22 0 0 114 0 0 0 0 0 2 0 0 0 159 0,3
Inne 55 32 334 32 61 414 4 429 2 38 38 18 42 49 435 1981 3,4
Ogó³em 1414 822 9838 858 7041 11864 159 7514 92 3101 1587 733 1208 1501 10324 58055 100,0
Udzia³ ca³kowitych przydzia³ów nie objêtych Celem
1 (w ujêciu procentowym)2,4 1,4 16,9 1,5 12,1 20,4 0,3 12,9 0,2 5,3 2,7 1,3 2,1 2,6 17,8 100,0
/Char8Fród³o: DG REGIO
2270525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:49Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejCzêœæ 4 — Oddzia³ywanie i wartoœæ dodana polityki strukturalnej
186A4.10 Œrodki wyasygnowane z funduszy strukturalnych na rzecz rozwoju wsi, 2000-2006
Europejski Fundusz
Orientacji i Gwarancji Rolnej
- sekcja informacyjna
(Orientacji)Europejski Fundusz
Rozwoju Regionalnego
mln EUR % ca³oœci mln EUR % ca³oœci
Rolnictwo 6786 39,1 88 6,3
Leœnictwo 1842 10,6 27 1,9
Propagowanie przystosowywania siê w ramach rozwoju
obszarów wiejskich8712 50,2 1276 91,8
z czego poza rolnictwem i leœnictwem: 2588 14,9 664 47,8
/Char8Fród³o: DG REGIO
A4.11 Kwoty zobowi¹zañ finansowych jako œrodki wyasygnowane w ramach funduszy strkturalnych w
nowych Pañstwach Cz³onkowskich, 2004-2006
mln EUR (wg cen z 1999 r.)
CY CZ EE HU LT LV MT PL SI SK %
ca³oœci
Cel 1 0 1286 329 1765 792 554 56 7321 210 921 61,0
Cel 2 25 63 0 0 0 0 0 0 0 33 0,6
Cel 3 (poza obrêbem Celu 1) 20 52 0 0 0 0 0 0 0 40 0,5
Finansowy Instrument
Orientacji dla Rybo³ówstwa30 00 0 0 0 0 00 0 , 0
Interreg 4 61 9 61 20 14 2 196 21 37 2,0
Equal 2 28 4 27 11 7 1 119 6 20 1,0
Fundusz Spójnoœci 48 836 276 994 544 461 20 3733 169 510 35,0
Ogó³em 101 2328 618 2847 1366 1036 79 11369 405 1560 21708
* zestawienie wg krajów ma charakter orientacyjny
/Char8Fród³o: DG REGIO
A4.12 Orientacyjne kwoty zobowi¹zañ finansowych jako œrodków wyasygnowanych w ramach funduszy
strkturalnych w nowych Pañstwach Cz³onkowskich, 2004-2006
% ca³oœci
CY CZ EE HU LT LV MT PL SI SK
Podstawowa infrastruktura 16,9 37,2 16,4 39,4 32,6 14,1 40,5
Konkurencyjnoœc/Przemys³ i
Przedsiêbiorczoœæ17,9 19,7 21,5 25,3 25,0 60,0 15,2 57,5 14,5
Rozwój zasobów ludzkich 21,9 20,5 28,2 18,3 21,2 17,0 17,8 31,9 27,2
Rolnictwo, rozwój obszarów wiejskich irybo³ówstwo67,5 12,0 18,7 15,9 15,3 18,5 11,0 16,7 9,9 17,7
Rozwój regionalny 31,2 18,0 10,0 35,9
Odnowa miast 30,0
Inne* 2,5 3,9 1,7 2,7 2,0 0,3 0,8
Ogó³em 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
* ³¹cznie z Pomoc¹ Techniczn¹
/Char8Fród³o: DG REGIO
2280525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:49Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
G³ówne wskaŸniki regionalne
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej187
2290525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:49Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejG³ówne wskaŸniki regionalne
188G³ówne wskaŸniki regionalne
Region*Ludnoœæ Gospodarka Rynek pracy 1000 mieszkañców, 2001
Gêstoœæ zaludnienia, liczba
mieszk./km2; 2001
Wzrost poziomu PKB (prze-ciêtna zmiana roczna w ujêciu
procentowym 1995-2001)PKB/1 mieszk. (SSN) Zatrudnienie wg sektorów
odsetek stanu ca³kowitego;
2002
Wnioski patentowe sk³adane do Eur o-
pejskiego Biura Patentowego/1 m ln
mieszk. œred. dla lat:1999-2000- 2001Stopa zatrudnienia (dot. osób w wieku
15-64 l., jako odsetka ludnoœci reprezen-
tuj¹cego tê kategoriê wiekow¹ 20022001; UE-15=100
Œrednia 1999-2000-2001,
UE-15=100
2001; UE-25=100
Rolnictwo
Przemys³
Us³ugi
Ogó³em
Kobiety
Mê¿czyŸni
UE15 379604 117,0 2,5 100,0 100,0 109,7 4,0 28,2 67,7 153,6 64,2 55,6 72,9
N10 74745 101,7 4,8 46,1 45,5 50,5 13,2 32,1 54,7 6,9 55,9 50,1 61,9
UE25 454349 114,2 2,6 91,1 91,0 100,0 5,4 28,8 65,8 128,6 62,8 54,6 71,1
N12 105066 96,9 4,2 39,9 39,3 43,8 18,5 31,6 50,0 5,3 55,9 50,3 61,6
UE27 484670 112,0 2,6 87,0 86,8 95,4 7,0 28,9 64,1 120,5 62,4 54,4 70,4
Belgique-België 10281 336,9 2,4 106,9 106,4 117,3 1,7 25,4 72,9 151,5 59,9 51,4 68,2
Reg. Bruxelles-Cap./Brussels Hfdst. Gew. 971 6015,5 2,6 217,3 217,8 238,5 0,1 13,1 86,9 161,4 54,5 48,2 61,0
Vlaams Gewest 5960 441,0 2,5 105,5 104,9 115,8 1,8 28,1 70,2 163,2 63,5 55,1 71,6
Antwerpen 1648 574,8 2,1 123,8 123,9 135,9 1,2 29,7 69,2 190,8 61,6 52,4 70,5
Limburg 796 328,8 2,3 89,9 89,4 98,7 1,6 32,9 65,5 84,8 61,1 51,3 70,5
Oost-Vlaanderen 1365 457,5 2,2 92,5 91,8 101,5 1,8 28,2 70,0 140,0 64,3 56,3 72,1
Vlaams Brabant 1020 484,3 3,7 112,5 110,5 123,4 1,6 18,4 80,0 259,7 66,5 59,6 73,3
West-Vlaanderen 1131 360,7 2,5 99,4 98,7 109,1 3,0 31,3 65,8 119,1 64,4 56,5 72,1
Région Wallonne 3351 198,9 1,9 77,3 77,1 84,9 2,1 23,5 74,4 79,5 54,8 45,6 64,1
Brabant Wallon 353 324,0 4,3 103,1 100,8 113,1 1,7 18,9 79,4 460,1 59,5 50,9 68,3
Hainaut 1280 338,0 1,4 69,1 69,1 75,9 1,7 25,4 72,9 65,8 52,0 42,6 61,5
Liège 1022 264,5 1,4 80,3 80,5 88,1 1,8 25,0 73,3 112,4 54,7 45,4 63,9
Luxembourg 250 56,2 1,7 74,8 75,9 82,1 4,6 22,4 73,0 116,8 60,5 50,2 70,4
Namur 447 121,8 2,5 75,2 74,8 82,5 2,2 20,0 77,8 85,2 56,4 47,5 65,2
Danmark 5357 124,3 2,5 115,3 115,8 126,5 3,3 24,2 72,5 192,9 75,9 71,7 80,0
Deutschland 82339 230,6 1,6 100,4 102,0 110,2 2,5 32,4 65,2 296,2 65,4 58,8 71,8
Baden-Württemberg 10561 295,4 2,2 114,0 115,9 125,2 2,1 39,9 58,0 536,7 69,9 62,8 76,8
Stuttgart 3950 374,1 2,4 125,6 127,1 137,8 2,1 41,7 56,2 655,8 70,7 63,2 78,0
Karlsruhe 2692 389,1 1,8 115,9 118,1 127,1 1,1 36,5 62,4 464,8 68,1 61,6 74,6
Freiburg 2146 229,4 2,3 99,4 100,9 109,1 2,7 39,2 58,1 475,0 69,6 62,7 76,5
Tübingen 1772 198,7 2,0 103,3 105,5 113,4 2,6 42,0 55,4 455,6 71,2 64,1 78,1
Bayern 12280 174,1 2,5 117,3 118,8 128,7 3,3 35,3 61,3 480,1 70,7 63,4 77,9
Oberbayern 4112 234,6 3,6 147,9 148,7 162,3 3,1 30,6 66,3 781,6 72,3 65,0 79,5
Niederbayern 1181 114,3 1,9 93,7 94,6 102,8 4,0 38,8 57,2 181,3 71,2 63,8 78,4
Oberpfalz 1082 111,7 2,5 100,0 102,6 109,8 5,0 38,9 56,1 376,3 69,2 61,5 76,7
Oberfranken 1113 154,0 1,1 96,7 98,6 106,2 3,0 42,0 55,0 241,6 69,2 64,2 74,1
Mittelfranken 1694 233,8 2,2 117,7 119,6 129,2 2,3 34,8 63,0 486,7 68,6 61,5 75,7
Unterfranken 1338 156,9 1,9 97,2 98,8 106,6 2,9 37,8 59,3 330,5 69,4 60,5 78,1
Schwaben 1760 176,1 1,4 100,2 103,2 109,9 3,9 37,2 58,9 309,0 71,5 64,1 78,7
Berlin 3386 3798,0 -1,0 89,9 92,5 98,6 0,6 19,3 80,1 193,0 60,1 57,6 62,6
Brandenburg 2597 88,1 2,2 67,0 68,3 73,5 4,2 28,4 67,4 72,7 61,9 58,8 64,9
Brandenburg - Nordost 1177 76,0 2,3 62,4 63,6 68,4
Brandenburg - Südwest 1420 101,6 2,2 70,9 72,1 77,8
Bremen 660 1633,6 1,5 135,7 136,5 149,0 1,1 25,2 73,7 92,4 60,7 55,0 66,5
Hamburg 1721 2278,6 1,8 170,7 173,3 187,3 0,9 20,5 78,5 203,5 64,9 60,2 69,6
Hessen 6073 287,6 2,0 123,6 125,2 135,7 1,6 30,3 68,1 362,9 67,5 61,0 73,8
Darmstadt 3742 502,7 2,2 142,3 143,9 156,1 1,4 28,9 69,8 477,1 68,5 61,9 74,9
Gießen 1064 197,7 1,8 91,1 92,0 100,0 2,0 32,9 65,1 259,5 66,4 59,8 73,0
Kassel 1267 152,8 1,4 95,9 98,1 105,2 2,2 32,7 65,1 115,5 65,4 59,4 71,2
Mecklenburg-Vorpommern 1768 76,3 1,2 65,9 67,3 72,3 7,4 25,8 66,8 39,7 58,9 55,8 61,9
Niedersachsen 7940 166,7 1,6 90,7 92,3 99,6 3,4 30,9 65,7 202,5 64,6 57,0 72,0
Braunschweig 1667 205,9 2,2 99,1 100,7 108,7 2,1 36,4 61,5 337,4 63,1 55,1 70,9
Hannover 2161 238,9 0,6 97,6 100,8 107,1 2,3 28,5 69,2 233,6 64,9 58,9 70,9
2300525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:50Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejG³ówne wskaŸniki regionalne
189Rynek pracy Struktura wiekowa Edukacja Region*
Stopa bezrobocia (w proc.) Odsetek ludnoœci w wieku: (2000) Dostêp do edukacji osób w wieku
25-64 l.
odsetek liczby ca³kowitej 2002Ogó³em, 1992
Ogó³em, 2002
Bezrobotni d³ugookresowi
2002 - jako odsetek ca³kowitej
liczby zatrudnionych
Kobiety, 2002
Ludzie m³odzi, 2002<1515-6465+
Niski
ŒredniWysoki8,9 7,8 40,2 8,8 15,2 16,8 66,9 16,3 35,4 42,9 21,8 UE15
: 14,9 54,5 15,6 32,4 18,3 68,7 12,9 18,9 66,3 14,8 N10
: 9,0 44,3 10,0 18,1 17,1 67,2 15,7 32,6 46,7 20,6 UE25
: 13,7 55,5 14,0 30,6 18,2 68,6 13,2 21,8 64,0 14,2 N12
: 9,1 45,4 10,0 18,6 17,1 67,3 15,6 32,4 47,5 20,1 UE27
6,9 7,5 48,8 8,6 17,7 17,6 65,6 16,8 39,2 32,6 28,1 Belgique-België
9,3 14,5 55,1 14,4 32,9 17,8 65,4 16,8 36,8 25,9 37,3 Rég. Bruxelles-Cap./Brussels Hfdst. Gew.
4,9 4,9 35,2 5,7 11,6 17,1 66,2 16,7 37,9 34,3 27,9 Vlaams Gewest
5,7 5,5 44,0 6,2 10,8 17,2 65,9 16,9 37,4 35,3 27,4 Antwerpen
7,1 5,3 32,5 6,7 13,2 17,4 68,8 13,8 42,4 33,4 24,2 Limburg
4,7 5,5 31,8 6,2 14,5 16,6 66,3 17,1 39,0 33,1 27,9 Oost-Vlaanderen
3,8 4,0 31,0 4,5 10,4 17,1 66,1 16,8 31,5 33,9 34,6 Vlaams Brabant
3,8 3,8 29,8 5,0 9,0 17,0 64,9 18,1 39,9 35,2 25,0 West-Vlaanderen
9,8 10,5 58,6 12,6 26,5 18,6 64,6 16,8 42,5 31,7 25,8 Région Wallonne
5,8 7,0 40,5 8,4 20,7 19,7 65,6 14,7 26,6 31,8 41,5 Brabant Wallon
12,1 12,6 63,6 15,1 32,5 18,2 64,6 17,3 46,1 32,4 21,5 Hainaut
10,0 10,8 58,1 12,6 22,0 18,1 64,6 17,2 44,6 29,4 25,9 Liège
5,2 6,5 38,3 8,7 18,7 20,4 63,4 16,2 42,9 31,0 26,1 Luxembourg
8,8 9,4 61,0 11,6 27,4 19,0 64,7 16,3 39,4 35,3 25,2 Namur
8,3 4,6 19,1 5,0 7,4 18,4 66,8 14,8 19,4 52,6 28,0 Danmark
6,3 9,4 47,9 9,1 10,7 15,7 68,1 16,3 17,0 60,7 22,3 Deutschland
2,7 4,7 37,5 4,6 6,0 16,8 67,7 15,5 20,6 55,6 23,8 Baden-Württemberg
2,5 4,5 38,3 4,3 5,9 16,8 68,0 15,3 21,0 55,2 23,8 Stuttgart
3,0 5,4 37,5 4,8 7,5 15,9 68,1 16,0 19,3 56,7 24,0 Karlsruhe
2,8 4,5 40,7 4,4 5,9 17,1 67,0 15,9 20,2 57,5 22,4 Freiburg
2,5 4,5 31,7 4,9 4,6 18,0 67,2 14,8 22,1 52,7 25,2 Tübingen
2,8 5,0 37,3 5,0 5,7 16,4 67,6 16,0 19,4 59,4 21,3 Bayern
2,3 3,8 31,0 3,8 3,9 15,7 69,0 15,4 17,2 56,6 26,2 Oberbayern
3,1 5,1 38,4 4,8 7,2 17,1 67,0 15,9 20,4 62,6 16,9 Niederbayern
3,7 5,5 39,7 5,5 6,1 17,2 67,0 15,9 20,7 63,9 15,5 Oberpfalz
3,4 7,8 40,3 7,8 8,3 16,1 66,4 17,4 22,3 60,3 17,4 Oberfranken
3,1 6,1 43,6 6,0 6,5 16,0 67,7 16,4 21,0 56,9 22,0 Mittelfranken
3,0 5,7 41,6 6,0 6,8 17,1 66,8 16,1 19,0 61,9 19,1 Unterfranken
2,5 4,4 31,8 4,5 5,0 17,5 66,5 16,1 19,9 61,1 19,0 Schwaben
9,9 18,7 50,8 15,9 24,7 13,8 72,1 14,2 16,0 53,6 30,4 Berlin
13,8 20,4 53,8 21,3 20,7 14,1 71,1 14,9 6,4 65,6 28,0 Brandenburg
Brandenburg - Nordost
Brandenburg - Südwest
7,1 11,2 46,6 8,7 19,3 14,0 67,9 18,1 21,9 59,9 18,1 Bremen
5,2 9,0 44,4 7,8 10,9 13,5 69,8 16,7 19,8 57,0 23,2 Hamburg
3,5 6,3 45,1 5,6 8,5 15,5 68,3 16,2 18,2 58,7 23,2 Hessen
3,0 6,0 46,0 5,4 7,9 15,1 69,3 15,7 18,9 56,0 25,1 Darmstadt
4,1 5,9 36,5 5,0 8,0 16,4 67,4 16,2 17,9 61,5 20,6 Gießen
4,6 7,9 48,3 6,8 10,4 16,0 66,1 17,8 16,1 64,6 19,3 Kassel
17,6 23,6 52,2 23,7 18,0 14,5 71,0 14,5 10,5 62,5 27,0 Mecklenburg-Vorpommern
5,0 7,9 51,1 6,9 10,3 16,6 66,8 16,6 17,1 64,0 18,9 Niedersachsen
5,9 10,0 59,9 9,8 11,3 15,5 66,8 17,7 17,8 63,5 18,7 Braunschweig
4,8 8,0 49,5 6,4 10,4 15,4 67,1 17,5 16,0 64,9 19,2 Hannover
2310525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:50Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejG³ówne wskaŸniki regionalne
190G³ówne wskaŸniki regionalne
Region*Ludnoœæ Gospodarka Rynek pracy 1000 mieszkañców, 2001
Gêstoœæ zaludnienia, liczba
mieszk./km2; 2001
Wzrost poziomu PKB (prze-
ciêtna zmiana roczna w ujêciu
procentowym 1995-2001)PKB/1 mieszk. (SSN) Zatrudnienie wg sektorów
odsetek stanu ca³kowitego;
2002
Wnioski patentowe sk³adane do Eur o-
pejskiego Biura Patentowego/1 m ln
mieszk. œred. dla lat:1999-2000- 2001Stopa zatrudnienia (dot. osób w wieku
15-64 l., jako odsetka ludnoœci reprezen-
tuj¹cego tê kategoriê wiekow¹ 20022001; UE-15=100
Œrednia 1999-2000-2001,
UE-15=100
2001; UE-25=100
Rolnictwo
Przemys³
Us³ugi
Ogó³em
Kobiety
Mê¿czyŸni
Lüneburg 1677 108,2 1,3 75,2 76,6 82,5 4,0 28,2 67,7 165,4 66,4 58,5 74,2
Weser-Ems 2434 162,7 2,2 89,6 89,8 98,3 4,8 31,3 63,9 106,8 64,0 55,5 72,3
Nordrhein-Westfalen 18027 529,0 1,2 101,5 103,3 111,3 1,4 32,8 65,8 284,3 63,2 55,0 71,5
Düsseldorf 5254 993,2 1,5 114,2 115,1 125,3 1,4 31,4 67,2 338,9 63,4 55,1 71,9
Köln 4295 583,2 1,1 107,3 110,3 117,8 1,0 29,2 69,8 361,5 63,4 54,8 72,1
Münster 2615 378,7 0,9 82,6 84,4 90,7 2,0 32,7 65,4 200,2 62,9 54,4 71,4
Detmold 2059 315,9 1,4 97,6 99,8 107,2 1,9 38,0 60,2 231,5 65,5 58,0 73,1
Arnsberg 3804 475,3 1,0 92,2 94,0 101,2 1,2 36,1 62,8 208,6 61,7 53,7 69,7
Rheinland-Pfalz 4041 203,6 1,3 90,0 91,7 98,7 2,5 32,5 65,0 315,7 67,0 58,8 75,0
Koblenz 1522 188,5 1,2 84,0 85,8 92,1 2,1 32,8 65,1 189,2 67,2 58,4 75,8
Trier 512 104,1 1,1 80,9 82,0 88,7 3,2 28,6 68,2 91,9 66,5 58,8 73,7
Rheinhessen-Pfalz 2007 292,9 1,3 96,8 98,6 106,2 2,7 33,2 64,1 468,4 67,0 59,0 74,8
Saarland 1067 415,3 0,8 92,7 93,7 101,7 1,4 33,0 65,6 153,5 61,9 53,5 70,1
Sachsen 4405 239,2 1,0 67,3 68,1 73,9 2,4 32,8 64,9 99,4 61,0 57,8 64,0
Chemnitz 1612 264,5 1,3 63,9 64,5 70,1 2,3 38,1 59,6 57,6 61,1 56,7 65,5
Dresden 1704 214,9 1,3 68,4 68,9 75,1 2,6 31,0 66,4 173,1 61,3 59,0 63,5
Leipzig 1088 248,1 0,3 70,6 72,0 77,4 2,1 27,7 70,2 45,7 60,1 57,6 62,6
Sachsen-Anhalt 2598 127,1 1,6 65,3 65,9 71,7 4,0 31,0 65,0 47,8 59,5 56,2 62,7
Dessau 539 125,8 0,8 60,1 60,5 66,0 3,3 33,8 62,9 28,0 57,6 54,2 60,9
Halle 858 193,6 1,4 68,3 68,8 74,9 3,0 31,5 65,5 63,1 56,9 53,6 60,1
Magdeburg 1202 102,4 2,1 65,6 66,3 72,0 4,9 29,5 65,7 45,8 62,2 58,9 65,5
Schleswig-Holstein 2796 177,4 1,3 92,1 94,2 101,1 4,0 23,5 72,5 147,6 65,8 59,1 72,4
Thüringen 2421 149,7 2,1 66,2 66,9 72,6 3,1 35,1 61,9 88,2 62,5 58,3 66,6
Ellada 10938 83,1 3,5 67,1 66,3 73,7 16,1 22,5 61,5 7,3 56,7 42,5 71,4
Voreia Ellada 3516 62,3 3,8 63,4 63,1 69,6 22,8 23,4 53,8 4,8 55,2 40,5 70,8
Anatoliki Makedonia, Thraki 600 42,3 2,9 53,4 52,9 58,6 35,5 20,0 44,5 0,6 58,6 46,6 71,4
Kentriki Makedonia 1881 100,0 4,2 67,1 66,5 73,6 16,2 24,9 58,9 8,3 54,2 39,3 70,1
Dytiki Makedonia 294 31,1 3,5 68,7 68,1 75,4 20,4 33,5 46,1 1,1 53,6 39,0 68,4
Thessalia 741 52,8 3,4 60,2 60,5 66,1 29,7 18,8 51,5 0,9 55,9 38,9 72,8
Kentriki Ellada 2425 45,0 3,2 66,0 62,8 72,4 30,3 19,7 50,0 2,4 57,7 42,2 73,2
Ipeiros 336 36,5 5,0 54,0 50,6 59,3 25,8 21,1 53,1 0,4 56,1 41,0 71,9
Ionia Nisia 210 91,1 4,6 59,9 58,9 65,8 23,2 12,5 64,4 0,0 57,7 43,6 72,3
Dytiki Ellada 723 63,7 2,3 52,7 51,7 57,8 32,8 17,0 50,2 5,5 55,0 38,9 71,6
Sterea Ellada 558 35,9 2,1 94,9 86,7 104,2 24,8 29,9 45,3 0,5 55,7 38,4 72,4
Peloponnisos 598 38,6 4,3 63,9 61,2 70,2 36,5 15,7 47,8 2,8 63,5 50,1 76,7
Attiki 3904 1025,1 3,4 71,2 71,3 78,1 1,2 24,5 74,3 14,0 57,0 44,1 70,7
Nisia Aigaiou, Kriti 1094 62,7 4,1 67,2 67,2 73,8 25,5 17,1 57,4 4,8 58,0 43,4 73,2
Voreio Aigaio 202 52,7 4,8 62,0 61,8 68,1 22,4 18,0 59,6 0,0 51,9 34,2 69,8
Notio Aigaio 296 56,1 4,9 76,5 76,6 83,9 7,1 21,8 71,2 2,4 55,5 38,0 74,4
Kriti 595 71,4 3,4 64,4 64,3 70,7 34,9 14,7 50,4 7,4 61,6 49,7 73,8
Espa ña 40266 79,8 3,7 84,2 83,9 92,4 5,9 31,2 62,9 24,1 58,4 44,1 72,6
Noroeste 4307 95,1 2,9 69,9 69,5 76,7 10,8 32,6 56,6 3,2 55,7 42,9 68,6
Galicia 2726 92,6 2,8 66,5 66,3 73,0 12,9 32,8 54,3 5,0 57,1 45,0 69,3
Principado de Asturias 1052 99,5 2,4 72,4 71,9 79,4 7,2 31,4 61,4 9,3 51,5 38,2 65,0
Cantabria 530 100,0 4,2 82,7 81,3 90,7 6,6 33,9 59,5 7,5 56,7 41,3 72,0
Noreste 4044 57,5 3,6 100,5 99,3 110,3 4,5 37,3 58,2 27,0 61,8 47,5 75,8
Pais Vasco 2068 284,9 3,9 105,1 103,6 115,4 2,0 37,9 60,1 35,4 61,1 48,1 74,0
Comunidad Foral de Navarra 541 51,9 3,6 106,2 106,2 116,5 6,6 37,5 55,9 49,6 64,4 50,0 78,2
2320525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:50Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejG³ówne wskaŸniki regionalne
191Rynek pracy Struktura wiekowa Edukacja Region*
Stopa bezrobocia (w proc.) Odsetek ludnoœci w wieku: (2000) Dostêp do edukacji osób w wieku
25-64 l.
odsetek liczby ca³kowitej 2002Ogó³em, 1992
Ogó³em, 2002
Bezrobotni d³ugookresowi
2002 - jako odsetek ca³kowitej
liczby zatrudnionych
Kobiety, 2002
Ludzie m³odzi, 2002<1515-6465+
Niski
ŒredniWysoki4,3 6,9 46,7 6,3 12,0 17,1 66,8 16,1 15,8 63,1 21,0 Lüneburg
5,0 7,1 47,3 6,0 8,4 18,3 66,5 15,2 18,5 64,3 17,2 Weser-Ems
5,3 7,9 45,5 6,8 9,5 16,3 67,1 16,6 20,1 61,2 18,7 Nordrhein-Westfalen
5,8 8,0 46,5 6,8 9,3 15,5 67,3 17,2 20,9 61,1 18,0 Düsseldorf
5,1 7,0 47,1 6,2 8,0 16,1 68,2 15,7 19,9 58,0 22,1 Köln
5,0 7,4 53,6 6,5 9,5 17,6 66,6 15,9 19,4 61,2 19,4 Münster
4,2 8,2 34,0 7,5 11,7 17,6 65,6 16,8 17,9 64,7 17,4 Detmold
5,6 8,8 44,1 7,6 10,3 16,1 66,8 17,1 21,1 62,9 16,0 Arnsberg
3,5 5,9 38,0 5,5 9,2 16,4 66,6 17,0 18,9 60,8 20,4 Rheinland-Pfalz
3,2 5,5 42,0 5,5 9,9 16,8 65,7 17,5 18,0 62,7 19,3 Koblenz
3,4 4,9 39,8 3,4 4,5 16,5 65,8 17,7 18,2 61,6 20,2 Trier
3,7 6,3 34,7 6,1 9,9 16,1 67,4 16,5 19,6 59,2 21,1 Rheinhessen-Pfalz
5,9 8,3 45,7 7,1 12,3 15,0 67,2 17,8 20,8 62,7 16,5 Saarland
13,7 21,3 53,2 21,8 17,7 13,0 69,1 18,0 4,7 66,4 28,9 Sachsen
13,7 20,6 56,5 23,6 13,7 12,7 68,2 19,1 3,9 69,1 27,1 Chemnitz
13,7 20,8 50,3 20,3 20,9 13,4 69,2 17,4 5,0 64,1 30,9 Dresden
13,7 23,1 52,8 21,4 19,0 12,8 70,0 17,2 5,3 66,2 28,4 Leipzig
15,5 23,5 59,9 26,1 18,4 13,5 69,7 16,9 8,2 66,4 25,3 Sachsen-Anhalt
: 25,9 62,3 28,4 24,1 13,1 69,8 17,1 10,1 65,3 24,6 Dessau
: 27,1 61,0 31,0 22,7 13,1 69,6 17,3 7,5 65,0 27,6 Halle
: 20,2 57,5 22,0 13,4 13,8 69,7 16,5 8,0 68,1 24,0 Magdeburg
4,4 8,5 44,7 7,7 12,7 16,1 67,6 16,4 16,0 53,2 30,9 Schleswig-Holstein
15,2 17,6 47,9 19,8 13,7 13,5 70,3 16,3 6,6 64,8 28,6 Thüringen
7,8 10,0 51,2 15,0 26,5 15,2 67,6 17,3 47,3 35,1 17,6 Ellada
6,7 11,3 52,8 17,6 29,5 15,4 67,6 17,0 53,6 30,1 16,3 Voreia Ellada
6,9 10,4 53,6 15,4 24,5 16,0 66,2 17,9 62,5 24,9 12,7 Anatoliki Makedonia, Thraki
6,4 11,5 48,6 17,5 29,4 15,3 68,6 16,1 48,4 33,1 18,5 Kentriki Makedonia
7,4 14,7 63,1 23,3 36,8 15,8 66,3 17,9 58,1 29,2 12,7 Dytiki Makedonia
7,3 10,6 58,3 17,6 32,4 15,2 66,7 18,2 58,4 27,0 14,5 Thessalia
8,0 9,3 57,1 14,5 29,7 14,0 66,6 19,4 60,3 28,5 11,2 Kentriki Ellada
7,4 10,6 54,4 16,9 36,4 13,2 67,2 19,6 58,8 26,2 15,0 Ipeiros
2,5 9,0 22,7 10,9 21,5 14,8 64,7 20,5 63,1 26,4 10,5 Ionia Nisia
8,6 10,5 67,6 16,8 32,6 15,5 67,1 17,4 61,1 27,0 11,9 Dytiki Ellada
10,8 9,8 67,5 17,1 28,8 13,2 67,7 19,1 63,1 29,1 7,8 Sterea Ellada
7,3 7,3 44,5 10,1 26,0 13,2 65,3 21,5 56,7 31,5 11,8 Peloponnisos
9,7 9,2 51,9 13,3 22,5 15,3 68,8 15,9 33,7 43,3 23,0 Attiki
3,6 9,7 31,3 14,4 27,2 16,8 65,6 17,6 56,4 30,8 12,8 Nisia Aigaiou, Kriti
4,8 9,2 46,2 13,5 29,0 15,4 61,6 23,0 54,7 34,4 10,9 Voreio Aigaio
3,5 14,2 21,6 21,3 30,6 17,5 67,5 15,0 59,2 31,5 9,3 Notio Aigaio
3,3 7,7 34,7 11,5 24,3 16,9 66,1 17,1 55,5 29,1 15,5 Kriti
17,5 11,4 34,2 16,4 22,2 14,9 68,4 16,8 58,3 17,3 24,4 Espa ña
16,2 11,4 42,7 16,5 24,2 12,0 68,2 19,8 60,3 17,4 22,4 Noroeste
15,9 12,2 40,5 17,5 24,6 12,3 68,0 19,7 62,5 15,9 21,6 Galicia
17,4 9,8 46,9 13,8 23,1 10,9 68,3 20,8 56,6 20,2 23,1 Principado de Asturias
16,0 10,1 49,7 15,1 23,4 12,7 68,8 18,6 56,1 19,0 24,9 Cantabria
15,0 7,7 36,5 12,0 17,9 12,6 68,8 18,6 51,4 17,3 31,2 Noreste
18,6 9,4 41,2 14,2 22,1 12,1 70,7 17,2 48,2 17,7 34,1 Pais Vasco
10,3 5,6 25,9 9,5 12,9 13,7 68,3 18,0 50,4 15,6 34,0 Comunidad Foral de Navarra
2330525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:51Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejG³ówne wskaŸniki regionalne
192G³ówne wskaŸniki regionalne
Region*Ludnoœæ Gospodarka Rynek pracy 1000 mieszkañców, 2001
Gêstoœæ zaludnienia, liczba
mieszk./km2; 2001
Wzrost poziomu PKB (prze-
ciêtna zmiana roczna w ujêciu
procentowym 1995-2001)PKB/1 mieszk. (SSN) Zatrudnienie wg sektorów
odsetek stanu ca³kowitego;
2002
Wnioski patentowe sk³adane do Eur o-
pejskiego Biura Patentowego/1 m ln
mieszk. œred. dla lat:1999-2000- 2001Stopa zatrudnienia (dot. osób w wieku
15-64 l., jako odsetka ludnoœci reprezen-
tuj¹cego tê kategoriê wiekow¹ 20022001; UE-15=100
Œrednia 1999-2000-2001,
UE-15=100
2001; UE-25=100
Rolnictwo
Przemys³
Us³ugi
Ogó³em
Kobiety
Mê¿czyŸni
La Rioja 267 53,1 3,7 96,9 94,7 106,3 9,1 40,4 50,5 10,5 61,3 44,8 77,0
Aragón 1168 24,5 2,9 90,5 89,6 99,3 7,2 35,2 57,6 30,8 62,0 45,9 77,6
Comunidad de Madrid 5218 652,6 4,2 112,4 112,3 123,3 0,8 24,5 74,7 39,8 62,8 49,9 76,0
Centro 5265 24,5 2,8 69,4 69,4 76,2 10,0 30,9 59,1 7,2 56,1 38,9 72,6
Castilla y León 2465 26,2 2,4 78,0 77,5 85,6 9,2 30,9 59,9 9,9 57,4 41,4 72,9
Castilla-la Mancha 1722 21,7 3,1 67,1 67,5 73,7 9,5 33,6 56,9 6,0 57,6 38,5 75,9
Extremadura 1078 25,9 3,5 53,5 53,8 58,7 13,3 25,7 61,0 2,7 50,7 33,7 67,0
Este 11123 184,6 3,7 93,8 93,7 103,0 3,0 36,8 60,2 42,2 63,3 50,2 76,3
Catalu ña 6220 194,8 3,3 100,7 101,2 110,5 2,5 38,5 58,9 57,5 64,7 52,0 77,2
Comunidad Valenciana 4094 175,7 4,3 81,1 80,8 89,0 4,1 36,7 59,2 27,0 60,8 46,9 74,6
Illes Balears 810 161,6 5,3 105,4 102,4 115,7 2,0 24,3 73,7 15,6 65,8 53,9 77,3
Sur 8573 86,9 4,0 64,3 63,7 70,5 10,3 25,6 64,1 5,6 50,7 34,6 66,7
Andalucía 7291 83,6 3,9 63,1 62,5 69,2 10,5 25,3 64,3 6,6 49,6 33,6 65,6
Región de Murcia 1140 100,8 4,4 71,2 70,5 78,2 10,7 28,9 60,4 11,7 57,8 41,4 74,0
Ceuta y Melilla 142 4571,0 3,9 68,0 69,6 74,7 0,8 7,7 91,5 0,0 49,7 31,5 65,8
Ciudad Autónoma de Ceuta 75 3952,6 ::::
Ciudad Autónoma d e Melilla 67 5550,0 ::::
Canarias 1737 239,8 4,8 79,1 79,6 86,8 4,6 21,3 74,1 8,9 57,6 44,1 70,7
France 60912 96,2 2,6 104,8 104,4 115,0 4,1 25,4 70,5 140,3 62,9 56,4 69,6
Î l ed eF r a n c e 11055 920,3 2,8 164,6 163,7 180,7 0,3 17,3 82,4 309,1 66,4 61,7 71,2
Bassin Parisien 10486 72,0 1,9 92,4 92,5 101,4 5,6 30,3 64,0 90,4 63,2 56,0 70,5
Champagne-Ardenne 1339 52,3 2,0 96,1 97,1 105,4 8,9 28,7 62,4 70,0 62,6 54,5 70,9
Picardie 1866 96,2 1,5 84,1 84,6 92,3 5,1 32,0 62,9 88,3 62,3 54,5 70,1
Haute-Normandie 1786 145,0 2,4 98,6 97,5 108,2 3,0 31,9 65,1 106,2 61,1 53,9 68,6
Centre 2455 62,7 1,7 93,3 93,4 102,4 4,7 32,0 63,3 108,0 63,8 56,7 71,2
Basse-Normandie 1431 81,4 2,0 87,1 87,2 95,6 7,9 26,3 65,9 58,2 65,0 59,0 71,1
Bourgogne 1609 51,0 2,1 95,5 95,9 104,8 6,1 28,6 65,4 94,3 65,0 58,5 71,6
Nord - Pas-de-Calais 4014 323,3 2,2 83,0 82,4 91,1 2,4 29,7 67,9 46,3 54,1 44,2 64,1
Est 5202 108,3 1,8 94,1 93,9 103,3 3,1 33,4 63,5 121,9 64,8 57,2 72,4
Lorraine 2316 98,3 1,2 85,6 85,6 94,0 2,8 29,6 67,6 78,0 63,2 54,6 71,7
Alsace 1762 212,8 2,2 105,9 106,0 116,2 2,3 35,2 62,5 176,0 67,1 60,6 73,4
Franche-Comté 1124 69,4 2,4 93,1 92,3 102,2 4,9 38,5 56,6 128,2 65,0 57,8 72,2
Ouest 7884 92,6 3,0 90,6 89,8 99,4 6,5 29,0 64,5 69,4 64,9 59,3 70,4
Pays de la Loire 3277 102,1 3,1 93,4 92,7 102,5 6,4 32,2 61,5 62,2 65,9 60,1 71,5
Bretagne 2950 108,4 3,2 90,2 89,3 99,0 6,3 26,8 66,9 84,3 63,9 58,8 69,1
Poitou-Charentes 1657 64,2 2,3 85,6 85,3 93,9 7,2 26,9 65,9 57,2 64,8 58,7 70,9
Sud-Ouest 6267 60,5 2,8 92,2 91,6 101,1 6,4 23,8 69,8 71,3 62,9 56,0 69,9
Aquitaine 2956 71,5 3,0 94,5 93,9 103,6 7,4 22,5 70,1 48,6 61,4 53,6 69,3
Midi-Pyrénées 2602 57,4 2,7 91,3 90,8 100,1 4,8 25,5 69,8 103,3 64,5 57,9 71,0
Limousin 710 41,9 2,2 86,0 85,2 94,4 8,7 22,8 68,5 48,8 64,1 60,3 68,1
Centre-Est 7055 101,2 2,8 103,1 103,2 113,2 4,7 28,6 66,7 210,0 64,8 58,6 71,0
Rhône-Alpes 5743 131,4 2,9 106,6 106,6 116,9 4,1 28,6 67,3 233,7 64,8 58,7 71,0
Auvergne 1312 50,4 2,4 88,1 88,3 96,6 7,8 28,3 63,9 107,4 64,6 58,3 71,0
Méditerranée 7226 107,1 2,9 90,0 89,5 98,8 5,2 17,4 77,4 88,1 56,5 49,8 63,8
Languedoc-Roussillon 2361 86,2 3,2 80,2 80,5 88,1 7,7 17,7 74,6 60,7 54,8 47,7 62,4
Provence-Alpes-Côte d'Azur 4602 146,6 2,8 95,6 94,7 104,9 3,9 17,4 78,7 106,6 57,9 51,5 64,9
Corse 264 30,4 3,4 79,9 79,5 87,7 7,5 12,2 80,2 9,3 44,8 34,5 55,0
Départements d'Outre-Mer 1724 19,3 3,5 58,0 58,2 63,8 3,0 12,9 84,1 0,0 44,3 38,0 50,9
2340525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:51Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejG³ówne wskaŸniki regionalne
193Rynek pracy Struktura wiekowa Edukacja Region*
Stopa bezrobocia (w proc.) Odsetek ludnoœci w wieku: (2000) Dostêp do edukacji osób w wieku
25-64 l.
odsetek liczby ca³kowitej 2002Ogó³em, 1992
Ogó³em, 2002
Bezrobotni d³ugookresowi
2002 - jako odsetek ca³kowitej
liczby zatrudnionych
Kobiety, 2002
Ludzie m³odzi, 2002<1515-6465+
Niski
ŒredniWysoki12,7 6,9 37,4 10,3 14,6 13,3 67,4 19,3 58,3 15,7 26,0 La Rioja
10,7 5,5 26,0 9,1 13,8 12,8 65,9 21,4 56,4 17,8 25,8 Aragón
12,3 7,1 39,7 10,3 15,0 14,6 70,1 15,4 45,9 20,1 34,0 Comunidad de Madrid
18,1 11,9 33,3 19,1 23,3 14,5 65,4 20,1 62,2 16,5 21,3 Centro
16,9 10,4 37,2 16,9 24,3 12,4 66,0 21,6 56,9 18,2 24,8 Castilla y León
15,0 9,4 30,8 16,4 17,4 16,1 64,7 19,2 66,9 15,2 18,0 Castilla-la Mancha
25,8 19,2 30,4 28,5 31,7 16,6 65,3 18,1 67,3 14,4 18,3 Extremadura
14,6 9,7 31,3 13,3 19,4 14,5 68,7 16,8 59,4 17,7 22,8 Este
12,8 9,6 37,1 13,1 19,5 13,9 68,6 17,5 56,6 18,4 25,0 Catalu ña
18,3 10,3 24,9 14,4 20,1 15,1 68,9 16,1 63,7 15,9 20,4 Comunidad Valenciana
10,5 7,3 16,7 9,3 14,9 16,4 68,3 15,3 59,6 21,8 18,7 Illes Balears
25,4 18,3 32,6 26,6 30,0 17,9 68,1 14,1 64,4 15,4 20,2 Sur
26,4 19,6 33,1 28,5 31,5 17,8 68,1 14,1 65,1 15,1 19,9 Andalucía
19,0 11,3 27,1 16,6 22,2 18,0 67,8 14,3 61,8 16,0 22,2 Región de Murcia
25,0 5,3 41,3 8,5 13,1 21,4 66,5 12,2 53,4 26,4 20,2 Ceuta y Melilla
Ciudad Autónoma de Ceuta
Ciudad Autónoma de Melilla
24,3 11,1 32,1 15,4 19,8 17,1 71,0 11,9 60,9 17,1 22,0 Canarias
9,8 8,7 32,7 9,8 18,9 18,9 65,1 16,0 35,9 40,6 23,5 France
7,9 8,1 33,5 7,9 15,0 19,8 68,1 12,1 31,4 33,6 35,0 Île de France
10,0 8,6 32,7 10,0 19,6 19,2 64,4 16,4 41,3 40,9 17,7 Bassin Parisien
9,7 9,3 36,5 11,0 27,0 19,2 65,1 15,7 43,2 41,3 15,5 Champagne-Ardenne
10,1 8,5 30,6 9,9 20,6 20,6 65,2 14,2 44,8 38,9 16,3 Picardie
12,0 10,1 37,6 10,8 22,2 20,3 65,2 14,5 41,4 38,0 20,6 Haute-Normandie
9,7 8,6 27,2 10,4 16,0 18,4 63,8 17,8 41,0 42,4 16,6 Centre
9,4 7,9 25,1 9,4 15,9 19,1 63,6 17,3 38,5 41,7 19,7 Basse-Normandie
9,1 6,9 41,5 8,4 16,7 17,7 63,4 18,9 38,1 43,5 18,3 Bourgogne
12,5 13,4 39,7 16,0 29,4 21,3 64,8 13,9 44,3 38,2 17,5 Nord - Pas-de-Calais
7,4 7,5 24,0 8,7 18,0 19,1 65,9 15,0 34,9 45,3 19,8 Est
8,8 7,8 27,1 9,2 19,9 19,0 65,6 15,4 35,9 45,9 18,2 Lorraine
5,4 6,7 21,4 7,0 13,4 19,2 66,8 13,9 32,0 45,6 22,4 Alsace
8,0 8,3 21,3 10,0 21,8 19,1 65,0 15,9 36,9 43,7 19,3 Franche-Comté
10,1 7,4 27,6 9,0 15,6 18,4 63,9 17,7 33,5 45,4 21,1 Ouest
10,1 7,7 28,5 9,6 14,6 19,2 64,4 16,4 34,9 44,7 20,4 Pays de la Loire
9,6 6,7 23,4 8,2 16,0 18,3 63,8 18,0 30,9 45,8 23,2 Bretagne
11,2 8,0 33,0 9,4 17,0 17,0 63,1 19,9 35,8 46,0 18,1 Poitou-Charentes
9,8 8,5 31,6 10,3 18,3 16,6 63,8 19,6 33,5 44,0 22,4 Sud-Ouest
11,5 9,2 30,7 11,5 18,8 16,9 64,0 19,1 36,0 43,5 20,4 Aquitaine
8,4 8,1 32,1 9,9 17,6 16,7 64,1 19,2 30,1 43,4 26,5 Midi-Pyrénées
8,8 6,4 35,6 7,0 19,2 14,6 62,4 23,0 34,9 48,4 16,7 Limousin
9,5 6,9 25,5 7,8 16,5 18,9 65,3 15,8 32,3 42,1 25,6 Centre-Est
9,3 6,9 24,9 7,9 17,0 19,5 65,5 15,0 31,8 41,2 27,0 Rhône-Alpes
10,5 6,9 28,0 7,6 13,6 16,2 64,3 19,6 34,4 46,3 19,3 Auvergne
13,4 12,0 41,2 13,4 24,9 17,8 63,5 18,7 40,3 39,5 20,2 Méditerranée
14,9 13,1 42,7 15,0 31,3 17,5 63,2 19,3 40,7 39,4 19,9 Languedoc-Roussillon
12,9 11,4 39,9 12,4 21,4 18,0 63,7 18,4 39,4 40,1 20,6 Provence-Alpes-Côte d'Azur
10,8 13,3 56,6 18,3 44,2 16,9 64,4 18,7 58,9 26,1 15,0 Corse
: 26,5 76,1 29,4 51,3 27,6 64,3 8,1 : : : Départements d'Outre-Mer
2350525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:51Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejG³ówne wskaŸniki regionalne
194G³ówne wskaŸniki regionalne
Region*Ludnoœæ Gospodarka Rynek pracy 1000 mieszkañców, 2001
Gêstoœæ zaludnienia, liczba
mieszk./km2; 2001
Wzrost poziomu PKB (prze-
ciêtna zmiana roczna w ujêciu
procentowym 1995-2001)PKB/1 mieszk. (SSN) Zatrudnienie wg sektorów
odsetek stanu ca³kowitego;
2002
Wnioski patentowe sk³adane do Eur o-
pejskiego Biura Patentowego/1 m ln
mieszk. œred. dla lat:1999-2000- 2001Stopa zatrudnienia (dot. osób w wieku
15-64 l., jako odsetka ludnoœci reprezen-
tuj¹cego tê kategoriê wiekow¹ 20022001; UE-15=100
Œrednia 1999-2000-2001,
UE-15=100
2001; UE-25=100
Rolnictwo
Przemys³
Us³ugi
Ogó³em
Kobiety
Mê¿czyŸni
Guadeloupe 433 253,7 4,4 60,8 60,9 66,7 2,8 12,8 84,4 6,7 45,9 40,3 52,1
Martinique 387 343,3 3,6 67,8 67,9 74,5 5,7 12,5 81,9 0,6 48,2 43,6 53,2
Guyane 170 2,0 -0,4 48,2 48,9 52,9 2,4 13,9 83,7 0,7 44,0 35,2 52,8
Réunion 735 291,5 4,4 53,5 53,8 58,7 1,7 12,9 85,4 2,6 41,3 34,2 48,7
Irland 3853 54,8 9,2 117,6 114,9 129,1 6,9 27,8 65,3 83,6 65,0 55,2 74,7
Border, Midland and Western 1016 30,5 8,1 85,4 83,8 93,7 11,4 31,4 57,3 62,1 62,2 51,7 72,4
Southern and Eastern 2837 76,7 9,5 129,2 126,2 141,8 5,5 26,6 67,9 91,3 65,9 56,4 75,5
Italia 57927 192,2 1,9 100,1 101,3 109,9 5,0 31,8 63,2 73,2 55,5 42,0 69,1
Nord-Ovest 15180 262,0 1,8 124,2 125,9 136,3
Nord Ovest 6030 176,9 1,5 113,4 115,1 124,5 3,5 34,0 62,5 98,9 61,1 50,4 71,7
Piemonte 4291 168,9 1,3 115,1 117,5 126,3 3,4 38,1 58,4 115,9 62,0 51,6 72,2
Valle d'Aosta/Vallée d'Aoste 121 37,0 0,6 123,9 124,7 136,0 4,9 25,6 69,5 43,2 66,3 56,1 75,9
Liguria 1619 298,7 2,1 108,2 108,2 118,7 3,7 22,7 73,7 61,7 58,2 46,8 69,8
Lombardia 9150 383,4 1,9 131,3 133,1 144,0 1,9 40,1 58,0 158,5 63,2 51,8 74,5
Nord-Est 10715 172,9 1,9 120,9 122,9 132,7
Nord Est 6692 167,9 1,9 117,7 119,7 129,1 4,4 37,2 58,4 100,3 63,4 51,4 75,2
Trentino-Alto Adige 947 69,6 2,4 133,0 134,8 146,0 7,8 27,3 64,9 62,7 66,4 54,7 77,8
Provincia Autonoma Bolzano/Bozen 467 63,1 2,7 143,4 144,9 157,4
Provincia Autonoma Trento 480 77,3 2,1 123,0 125,0 135,0
Veneto 4556 247,7 1,9 115,8 118,0 127,1 4,0 40,2 55,7 106,2 63,2 50,7 75,4
Friuli-Venezia Giulia 1190 151,5 1,4 112,5 114,3 123,5 3,1 33,5 63,3 107,9 62,0 51,7 72,2
Emilia-Romagna 4023 181,8 1,9 126,2 128,3 138,5 5,4 35,6 59,1 163,0 67,5 58,9 76,0
Centro 11191 191,8 2,0 108,9 110,1 119,5
Centro 5870 142,7 2,2 106,6 107,6 116,9 4,0 35,0 61,0 60,1 61,5 50,7 72,2
Toscana 3553 154,6 2,2 111,1 112,0 121,9 3,9 33,0 63,2 64,2 61,5 50,6 72,6
Umbria 843 99,7 2,0 97,9 99,4 107,4 4,6 33,0 62,4 38,2 59,0 47,8 70,2
Marche 1473 152,0 2,2 100,7 101,7 110,5 4,1 40,7 55,2 62,9 62,7 52,7 72,6
Lazio 5322 309,2 1,8 111,4 112,9 122,2 3,3 19,9 76,7 44,2 55,0 41,1 69,3
Sud 14123 192,7 2,1 66,9 67,5 73,4
Abruzzo-Molise 1609 105,6 1,7 82,8 83,3 90,9 6,6 31,1 62,3 48,5 54,8 40,2 69,5
Abruzzo 1282 118,8 1,6 84,0 84,3 92,2 5,8 31,6 62,6 58,6 55,6 41,1 70,1
Molise 327 73,6 2,2 78,1 78,1 85,7 10,0 29,1 60,9 9,1 51,8 36,8 66,8
Campania 5783 425,5 2,3 65,1 65,4 71,5 6,4 24,4 69,3 10,9 41,9 24,1 60,1
Sud 6731 151,4 2,0 64,6 65,5 70,9 10,9 25,5 63,6 8,5 44,4 27,3 61,8
Puglia 4087 211,0 1,9 65,0 66,1 71,3 10,3 26,9 62,8 9,1 45,3 27,5 63,7
Basilicata 604 60,4 2,1 70,5 72,5 77,3 10,4 33,2 56,4 8,7 46,1 29,4 62,8
Calabria 2040 135,3 2,2 62,1 62,2 68,1 12,4 19,9 67,7 7,1 41,9 26,4 57,5
Isole 6717 134,9 2,1 67,9 68,0 71,5
Sicilia 5071 197,3 2,1 65,3 65,4 71,6 9,3 20,4 70,3 14,2 41,9 24,2 60,2
Sardegna 1646 68,3 2,2 76,0 76,1 83,4 8,7 23,5 67,8 11,2 46,7 31,2 62,2
Luxembourg (Grand-Duché) 442 170,9 6,1 194,0 194, 4 212,9 2,0 20,1 77,9 203,5 63,6 51,5 75,5
Nederland 16043 473,6 3,3 113,3 111,5 124,3 3,0 20,8 76,2 222,9 74,4 66,2 82,4
Noord-Nederland 1678 201,1 2,8 105,9 102,1 116,3 4,1 23,8 72,1 76,8 72,1 63,7 80,1
Groningen 568 242,9 2,8 133,2 125,1 146,1 2,8 21,3 75,9 87,1 70,8 63,2 78,2
Friesland 633 188,6 3,2 93,8 91,9 103,0 4,3 25,6 70,1 64,6 72,7 64,3 80,7
Drenthe 477 179,9 2,4 89,5 87,9 98,3 5,4 24,5 70,2 80,8 72,8 63,5 81,8
Oost-Nederland 3367 345,6 3,2 95,5 94,1 104,8 3,6 22,7 73,7 131,3 74,5 65,9 82,7
Overijssel 1090 326,7 3,1 96,1 94,3 105,5 4,2 26,1 69,7 139,9 73,4 64,9 81,5
2360525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:52Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejG³ówne wskaŸniki regionalne
195Rynek pracy Struktura wiekowa Edukacja Region*
Stopa bezrobocia (w proc.) Odsetek ludnoœci w wieku: (2000) Dostêp do edukacji osób w wieku
25-64 l.
odsetek liczby ca³kowitej 2002Ogó³em, 1992
Ogó³em, 2002
Bezrobotni d³ugookresowi
2002 - jako odsetek ca³kowitej
liczby zatrudnionych
Kobiety, 2002
Ludzie m³odzi, 2002<1515-6465+
Niski
ŒredniWysoki: 26,0 77,2 28,6 57,8 25,2 65,2 9,6 : : : Guadeloupe
: 22,9 79,7 26,0 55,2 23,5 65,1 11,5 : : : Martinique
: 24,4 74,6 29,0 46,5 35,6 60,6 3,8 : : : Guyane
: 29,3 74,4 32,1 48,6 29,5 64,2 6,3 : : : Réunion
15,3 4,3 29,3 3,8 7,8 21,9 66,9 11,2 39,7 34,9 25,4 Irland
15,1 5,5 31,2 5,5 9,6 22,3 64,9 12,8 46,8 33,5 19,6 Border, Midland and Western
15,4 3,8 28,3 3,2 7,1 21,7 67,7 10,6 37,3 35,3 27,4 Southern and Eastern
9,0 59,6 12,2 27,2 14,4 67,6 18,0 55,9 33,9 10,2 Italia
Nord-Ovest
5,4 50,0 7,6 17,0 11,5 67,0 21,5 56,5 33,7 9,8 Nord Ovest
5,1 47,5 7,3 15,5 11,9 67,7 20,4 57,6 33,0 9,4 Piemonte
3,6 19,3 5,5 10,6 12,6 68,7 18,7 58,6 33,8 7,7 Valle d'Aosta/Vallée d'Aoste
6,3 57,4 8,6 23,0 10,4 64,9 24,7 53,4 35,5 11,1 Liguria
3,8 36,5 5,6 11,4 13,0 69,5 17,5 53,7 35,2 11,0 Lombardia
Nord-Est
3,3 26,2 5,1 7,5 13,3 68,5 18,2 55,6 35,5 8,9 Nord Est
2,6 11,7 3,8 5,0 15,9 67,5 16,6 52,4 38,5 9,1 Trentino-Alto Adige
Provincia Autonoma Bolzano/Bozen
Provincia Autonoma Trento
3,4 28,6 5,2 7,6 13,3 69,0 17,8 57,4 33,9 8,7 Veneto
3,7 25,8 5,6 9,4 11,2 67,7 21,1 51,3 39,0 9,7 Friuli-Venezia Giulia
3,3 25,5 4,6 9,0 11,2 66,7 22,1 51,9 36,6 11,5 Emilia-Romagna
Centro
4,8 38,6 7,3 14,6 12,0 66,2 21,8 55,0 34,5 10,5 Centro
4,8 38,8 7,3 16,2 11,5 66,6 21,9 56,5 33,3 10,2 Toscana
5,7 44,9 8,9 16,5 12,2 65,6 22,2 48,1 40,4 11,5 Umbria
4,4 33,8 6,4 10,5 12,9 65,8 21,3 55,1 34,1 10,7 Marche
8,6 68,7 11,9 32,0 14,2 68,8 17,0 48,3 38,9 12,8 Lazio
Sud
7,5 56,5 11,7 23,0 14,4 65,7 19,9 52,6 36,6 10,8 Abruzzo-Molise
6,2 54,1 10,0 20,1 14,4 65,9 19,8 52,2 36,9 10,9 Abruzzo
12,6 61,0 18,7 34,3 14,7 64,8 20,5 54,4 35,2 10,4 Molis e
21,1 73,7 30,6 59,5 19,3 67,2 13,6 59,8 31,0 9,1 Campania
17,4 63,8 25,8 44,4 17,2 67,1 15,7 60,6 30,2 9,1 Sud
14,0 65,8 20,6 37,8 17,3 67,7 15,1 62,1 28,8 9,1 Puglia
15,3 60,3 23,8 43,4 16,3 66,0 17,8 58,6 33,3 8,1 Basilicata
24,6 62,2 35,6 58,2 17,4 66,3 16,3 58,2 32,2 9,6 Calabria
Isole
20,1 69,3 28,4 51,2 18,0 65,9 16,1 61,7 29,2 9,2 Sicilia
18,5 58,5 26,4 48,3 14,6 70,2 15,3 62,8 29,0 8,2 Sardegna
2,0 2,6 27,4 3,6 7,0 18,9 66,8 14,3 38,4 43,0 18,7 Luxembourg (Grand-Duché)
5,4 2,8 26,5 3,1 5,0 18,6 67,9 13,6 32,2 42,8 25,0 Nederland
7,3 3,5 27,7 4,3 7,3 18,2 67,2 14,7 34,0 45,8 20,2 Noord-Nederland
7,8 4,2 29,2 5,2 8,3 16,8 68,7 14,5 32,2 43,6 24,2 Groningen
7,1 3,2 27,0 4,0 6,7 19,0 66,7 14,3 33,8 46,8 19,4 Friesland
7,0 3,1 26,0 3,6 6,6 18,6 66,1 15,3 36,4 47,1 16,5 Drenthe
5,1 2,7 24,6 3,2 4,6 19,6 67,3 13,2 32,6 44,7 22,6 Oost-Nederland
5,2 2,9 23,4 3,1 4,8 19,5 66,9 13,7 34,1 45,7 20,2 Overijssel
2370525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:52Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejG³ówne wskaŸniki regionalne
196G³ówne wskaŸniki regionalne
Region*Ludnoœæ Gospodarka Rynek pracy 1000 mieszkañców, 2001
Gêstoœæ zaludnienia, liczba
mieszk./km2; 2001
Wzrost poziomu PKB (prze-
ciêtna zmiana roczna w ujêciu
procentowym 1995-2001)PKB/1 mieszk. (SSN) Zatrudnienie wg sektorów
odsetek stanu ca³kowitego;
2002
Wnioski patentowe sk³adane do Eur o-
pejskiego Biura Patentowego/1 m ln
mieszk. œred. dla lat:1999-2000- 2001Stopa zatrudnienia (dot. osób w wieku
15-64 l., jako odsetka ludnoœci reprezen-
tuj¹cego tê kategoriê wiekow¹ 20022001; UE-15=100
Œrednia 1999-2000-2001,
UE-15=100
2001; UE-25=100
Rolnictwo
Przemys³
Us³ugi
Ogó³em
Kobiety
Mê¿czyŸni
Gelderland 1941 389,6 3,0 97,4 96,1 106,9 3,1 21,9 75,0 148,0 74,9 66,6 83,1
Flevoland 335 235,9 5,8 82,4 81,3 90,4 4,0 16,8 79,2 107,8 75,1 65,5 84,6
West-Nederland 7473 859,6 3,4 125,8 123,9 138,0 2,5 16,2 81,3 117,7 74,9 67,0 82,8
Utrecht 1124 824,0 4,5 142,8 140,9 156,7 1,1 14,8 84,1 184,4 76,2 68,9 83,7
Noord-Holland 2542 956,7 3,5 132,5 131,4 145,5 2,0 15,3 82,7 130,8 76,1 68,5 83,6
Zuid-Holland 3431 1196,8 3,3 118,5 116,0 130,0 3,0 16,4 80,6 148,1 73,8 65,6 81,8
Zeeland 376 208,3 0,8 95,4 95,6 104,7 4,8 26,1 69,1 102,4 73,1 62,5 83,3
Zuid-Nederland 3525 497,0 3,3 107,3 106,3 117,7 3,3 27,4 69,2 535,2 74,4 65,9 82,6
Noord-Brabant 2383 483,4 3,6 111,5 110,4 122,3 3,2 27,6 69,3 697,8 75,9 67,6 83,9
Limburg 1143 528,2 2,7 98,5 97,8 108,1 3,7 27,2 69,2 199,9 71,3 62,4 79,8
Österreich 8032 95,8 2,4 111,9 113,5 122,8 5,7 29,4 65,0 157,6 69,0 61,5 76,5
Ostösterreich 3395 144,1 2,2 119,0 121,2 130,6 4,8 25,2 70,0 65,6 68,4 62,1 74,7
Burgenland 276 69,5 3,1 76,2 76,3 83,6 5,3 30,1 64,7 69,2 67,9 59,3 76,2
Niederösterreich 1531 79,9 2,9 92,3 94,5 101,3 8,8 30,6 60,6 133,3 70,0 62,2 77,7
Wien 1588 3827,5 1,7 152,2 154,7 167,0 0,9 19,1 80,0 146,0 67,0 62,5 71,6
Südösterreich 1744 67,3 2,6 96,2 97,0 105,6 8,0 32,6 59,4 141,5 67,5 58,7 76,4
Kärnten 556 58,3 2,3 96,3 97,5 105,6 6,5 30,6 62,9 124,4 66,9 56,9 77,1
Steiermark 1188 72,5 2,7 96,2 96,8 105,5 8,7 33,5 57,8 149,6 67,8 59,5 76,2
Westösterreich 2893 84,1 2,6 113,1 114,4 124,1 5,3 32,3 62,4 192,2 70,6 62,4 78,8
Oberösterreich 1367 114,1 2,7 108,2 108,9 118,7 6,8 35,3 57,9 189,7 70,9 62,9 78,8
Salzburg 513 71,7 2,0 123,6 126,5 135,7 4,5 24,9 70,7 139,5 71,8 65,1 78,8
Tirol 667 52,7 2,7 113,4 114,8 124,4 4,6 27,8 67,7 136,0 69,5 61,0 78,1
Vorarlberg 347 133,5 2,6 116,2 117,8 127,5 2,1 40,4 57,5 387,8 69,6 58,9 80,2
Portugal 10293 112,0 3,5 70,7 70,6 77,6 12,4 33,9 53,8 4,7 68,2 60,8 75,9
Continente 9811 110,5 3,5 70,9 70,8 77,8 12,3 34,1 53,6 4,7 68,5 61,3 75,9
Norte 3646 171,3 2,6 56,9 57,3 62,5 11,4 43,3 45,4 4,3 67,8 59,9 76,0
Centro 1784 75,4 3,4 56,9 56,8 62,5 26,9 30,8 42,3 4,8 73,6 67,3 80,1
Centro 2402 83,5 3,7 57,9 57,7 63,5
Lisboa e Vale do Tejo 3462 290,1 4,1 94,7 94,4 103,9 4,5 29,1 66,5 6,3 67,1 60,7 73,8
Lisboa 2603 1011,2 3,9 105,1 105,0 115,4
Alentejo 526 19,5 2,1 56,9 56,5 62,5 14,6 23,4 62,0 1,2 65,2 56,5 74,0
Alentejo 766 24,6 3,2 60,7 59,8 66,6
Algarve 394 78,9 5,4 72,4 71,4 79,4 9,7 21,3 69,0 3,1 68,6 60,0 77,1
Açores 238 101,9 3,9 55,8 54,5 61,2 13,7 29,1 57,2 0,0 61,5 44,5 78,3
Madeira 244 313,6 5,0 78,4 77,4 86,0 12,8 27,4 59,8 2,7 65,1 56,5 74,5
Suomi/Finland 5188 17,0 4,1 103,9 103,4 114,1 5,4 27,0 67,6 325,2 68,1 66,2 70,0
Manner-Suomi 5162 17,0 4,1 103,7 103,2 113,8 5,4 27,1 67,6 326,2 68,0 66,1 69,9
Itä-Suomi 679 9,7 2,0 75,7 75,5 83,0 10,3 25,6 64,1 80,0 59,9 57,7 62,0
Väli-Suomi 704 16,4 3,1 85,8 86,0 94,1 9,7 29,7 60,6 171,9 65,9 62,4 69,3
Pohjois-Suomi 557 4,3 3,0 90,2 89,4 99,0 7,3 27,0 65,8 292,4 62,0 61,1 62,8
Uusimaa (Suuralue) 1401 153,8 5,9 140,3 139,4 153,9 1,1 20,6 78,4 588,0 75,3 74,4 76,2
Etelä-Suomi 1821 34,8 3,6 97,2 97,0 106,7 5,5 32,5 62,0 291,4 67,7 65,1 70,3
Etelä-Suomi 2537 62,1 5,0 121,5 120,9 133,3
Länsi-Suomi 1319 22,6 3,5 91,1 91,0 99,9
Pohjois-Suomi 628 4,7 3,1 89,0 88,2 97,7
Åland 26 17,0 5,4 141,6 140,8 155,4 5,2 17,2 77,6 108,0 77,6 73,8 81,4
Sverige 8896 21,6 2,9 106,1 107,8 116,5 2,5 23,0 74,5 345,5 73,6 72,2 74,9
Stockholm 1831 282,1 4,7 144,9 148,2 159,0 0,6 13,7 85,8 582,1 78,4 77,5 79,4
2380525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:52Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejG³ówne wskaŸniki regionalne
197Rynek pracy Struktura wiekowa Edukacja Region*
Stopa bezrobocia (w proc.) Odsetek ludnoœci w wieku: (2000) Dostêp do edukacji osób w wieku
25-64 l.
odsetek liczby ca³kowitej 2002Ogó³em, 1992
Ogó³em, 2002
Bezrobotni d³ugookresowi
2002 - jako odsetek ca³kowitej
liczby zatrudnionych
Kobiety, 2002
Ludzie m³odzi, 2002<1515-6465+
Niski
ŒredniWysoki5,0 2,4 23,6 2,9 4,0 19,0 67,5 13,6 32,3 43,5 24,1 Gelderland
6,2 3,7 30,8 5,4 7,4 23,8 67,3 8,9 29,7 48,5 21,8 Flevoland
5,2 2,6 27,3 2,8 4,7 18,4 68,0 13,6 30,1 41,3 28,6 West-Nederland
4,5 2,2 23,1 2,4 4,3 19,0 68,6 12,5 26,6 38,7 34,7 Utrecht
5,5 2,6 25,3 2,6 3,9 17,8 68,8 13,5 27,4 41,8 30,8 Noord-Holland
5,1 2,9 30,3 3,2 5,4 18,6 67,6 13,8 33,0 41,2 25,8 Zuid-Holland
5,7 2,3 22,0 2,8 4,2 18,5 65,2 16,4 33,9 46,9 19,1 Zeeland
5,0 2,7 25,9 3,1 5,0 18,2 68,5 13,4 35,2 42,8 21,9 Zuid-Nederland
5,0 2,4 23,0 2,8 4,3 18,6 68,6 12,8 34,0 42,9 23,0 Noord-Brabant
5,2 3,3 30,4 4,0 6,6 17,3 68,2 14,6 37,7 42,7 19,6 Limburg
3,3 4,0 28,1 3,9 6,2 16,8 67,7 15,5 21,7 62,6 15,7 Österreich
3,5 5,4 33,3 4,9 8,1 15,8 67,9 16,3 21,2 62,0 16,9 Ostösterreich
2,4 4,2 21,2 4,8 7,1 15,2 66,7 18,1 27,5 61,0 11,6 Burgenland
2,6 3,5 27,3 3,7 5,7 16,8 66,6 16,5 20,1 66,2 13,7 Niederösterreich
4,4 7,2 37,1 6,0 11,1 15,0 69,3 15,7 21,1 58,4 20,6 Wien
3,8 3,4 26,9 3,5 5,7 16,5 67,2 16,4 19,6 65,9 14,5 Südösterreich
3,8 2,7 24,6 3,2 5,5 16,9 66,9 16,2 14,2 70,9 14,9 Kärnten
3,8 3,8 27,6 3,7 5,8 16,2 67,3 16,5 22,0 63,6 14,3 Steiermark
2,7 2,7 17,0 2,9 4,7 18,2 67,7 14,0 23,7 61,3 15,1 Westösterreich
2,5 3,1 21,1 3,4 5,1 18,0 67,1 14,9 24,8 60,3 14,9 Oberösterreich
2,6 2,8 12,4 2,8 5,4 17,9 68,6 13,5 19,9 65,0 15,1 Salzburg
3,6 2,0 11,7 1,8 3,4 18,4 68,2 13,4 21,7 62,9 15,4 Tirol
2,3 2,5 12,6 2,8 4,4 19,2 68,4 12,4 28,7 56,3 15,0 Vorarlberg
4,1 5,1 34,5 6,1 11,6 16,0 67,6 16,4 79,6 11,1 9,3 Portugal
4,1 5,2 34,5 6,2 11,8 15,8 67,7 16,5 79,3 11,2 9,5 Continente
3,4 4,9 37,0 5,9 10,0 17,5 68,5 14,0 84,1 8,7 7,2 Norte
2,7 3,0 27,4 3,8 11,2 14,9 65,5 19,6 82,6 8,7 8,8 Centro
Centro
5,2 6,5 36,9 7,6 13,6 14,9 68,8 16,3 72,8 14,8 12,4 Lisboa e Vale do Tejo
Lisboa
8,0 6,6 21,0 9,2 16,9 13,6 62,9 23,5 79,8 10,1 10,1 Alentejo
Alentejo
3,0 5,3 28,2 6,7 14,3 14,7 66,6 18,7 80,4 12,9 6,7 Algarve
3,7 2,5 38,6 4,3 7,9 21,9 65,8 12,4 86,3 8,9 4,9 Açores
3,3 2,5 33,4 3,0 5,2 19,4 67,2 13,4 85,9 9,3 4,8 Madeira
9,1 24,9 9,1 21,0 18,2 66,9 14,8 25,0 42,6 32,4 Suomi/Finland
9,1 25,0 9,1 21,0 18,2 66,9 14,8 25,0 42,6 32,4 Manner-Suomi
13,3 26,4 13,7 29,3 17,6 65,4 17,0 27,0 46,6 26,3 Itä-Suomi
9,3 27,4 10,4 20,4 18,8 64,9 16,4 26,7 43,8 29,4 Väli-Suomi
14,1 19,7 13,1 28,0 20,7 66,2 13,2 24,4 47,4 28,2 Pohjois-Suomi
5,8 22,6 5,0 14,7 18,6 69,9 11,5 22,3 37,2 40,5 Uusimaa (Suuralue)
9,1 27,1 9,6 22,0 17,3 66,3 16,4 26,0 43,6 30,3 Etelä-Suomi
Etelä-Suomi
Länsi-Suomi
Pohjois-Suomi
2,9 0,0 2,8 17,7 18,8 65,2 16,0 31,0 43,0 26,1 Åland
5,1 19,9 4,6 12,8 18,5 64,2 17,3 18,5 55,1 26,4 Sverige
4,0 12,1 3,7 11,5 18,6 67,0 14,4 13,5 51,8 34,7 Stockholm
2390525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:52Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejG³ówne wskaŸniki regionalne
198G³ówne wskaŸniki regionalne
Region*Ludnoœæ Gospodarka Rynek pracy 1000 mieszkañców, 2001
Gêstoœæ zaludnienia, liczba
mieszk./km2; 2001
Wzrost poziomu PKB (prze-
ciêtna zmiana roczna w ujêciu
procentowym 1995-2001)PKB/1 mieszk. (SSN) Zatrudnienie wg sektorów
odsetek stanu ca³kowitego;
2002
Wnioski patentowe sk³adane do Eur o-
pejskiego Biura Patentowego/1 m ln
mieszk. œred. dla lat:1999-2000- 2001Stopa zatrudnienia (dot. osób w wieku
15-64 l., jako odsetka ludnoœci reprezen-
tuj¹cego tê kategoriê wiekow¹ 20022001; UE-15=100
Œrednia 1999-2000-2001,
UE-15=100
2001; UE-25=100
Rolnictwo
Przemys³
Us³ugi
Ogó³em
Kobiety
Mê¿czyŸni
Östra Mellansverige 1495 38,9 2,1 91,1 92,5 99,9 2,9 26,1 71,0 315,3 72,2 70,1 74,2
Sydsverige 1283 91,9 3,3 98,3 99,7 107,9 2,8 23,7 73,6 402,5 70,7 68,6 72,8
Norra Mellansverige 831 13,0 0,4 89,3 91,8 98,0 3,7 27,0 69,3 200,3 69,7 68,4 70,9
Mellersta Norrland 375 5,3 0,8 98,8 98,7 108,4 3,8 21,2 75,0 132,6 68,9 69,0 68,7
Övre Norrland 511 3,3 0,5 92,6 93,7 101,6 3,2 23,7 73,1 207,7 68,6 68,4 68,7
Småland med Öarna 797 24,0 2,1 95,8 97,3 105,1 4,1 30,7 65,2 127,0 75,2 73,3 77,1
Västsverige 1774 60,3 3,2 102,5 103,5 112,5 2,4 25,3 72,3 339,3 75,5 74,2 76,7
United Kingdom 58837 241,3 3,0 105,4 103,1 115,7 1,4 24,3 74,3 124,4 71,7 65,3 78,0
North East 2517 292,2 0,8 80,3 78,6 88,1 0,9 27,2 71,9 72,6 65,6 61,0 70,1
Tees Valley & Durham 1133 371,9 0,0 76,1 75,0 83,5 0,8 30,8 68,4 66,1 64,0 58,6 69,4
Northumberland and Tyne & Wear 1384 248,6 1,4 83,7 81,5 91,8 0,9 24,4 74,8 78,0 66,9 63,1 70,6
North West (inc. Merseyside) 6732 475,2 2,3 94,8 92,4 104,0 0,8 26,0 73,2 96,0 69,4 63,8 74,9
Cumbria 488 71,5 -0,9 79,1 80,2 86,8 3,6 30,9 65,5 75,7 69,3 62,6 76,0
Cheshire 984 422,0 2,8 117,7 113,6 129,1 0,9 27,7 71,4 204,6 72,9 67,9 77,7
Greater Manchester 2483 1930,8 3,2 102,6 99,3 112,6 0,3 25,4 74,3 68,7 69,4 63,7 75,0
Lancashire 1416 461,1 1,8 90,0 87,9 98,8 1,0 28,1 70,8 69,2 72,1 66,6 77,4
Merseyside 1362 2078,3 1,9 74,5 73,7 81,8 0,2 21,8 78,1 104,5 64,2 58,7 69,6
Yorkshire & the Humber 4967 319,1 2,1 90,8 89,2 99,7 1,2 27,1 71,7 81,1 70,5 63,8 77,0
East Riding & North Lincolnshire 869 237,6 0,3 87,1 86,3 95,6 2,0 29,5 68,5 63,3 68,6 60,7 76,5
North Yorkshire 751 90,4 3,1 96,2 93,6 105,6 2,5 24,2 73,3 130,3 75,6 68,7 82,5
South Yorkshire 1267 812,2 2,0 77,1 75,4 84,6 0,6 28,6 70,9 52,7 67,9 61,1 74,4
West Yorkshire 2080 1022,6 2,5 98,7 97,4 108,3 0,6 26,5 72,9 88,5 71,1 64,9 77,0
East Midlands 4175 267,2 2,5 96,6 95,6 106,0 1,4 30,3 68,3 104,9 73,5 66,8 80,1
Derbyshire & Nottinghamshire 1972 411,9 2,5 95,8 93,9 105,1 0,5 31,8 67,6 111,3 71,3 65,3 77,3
Leicestershire, Rutland & Northants 1555 316,2 3,0 104,4 104,4 114,6 1,3 29,8 69,0 139,1 76,6 68,7 84,3
Lincolnshire 648 109,4 1,6 80,7 79,3 88,5 4,4 26,8 68,8 42,2 73,0 66,7 79,2
West Midlands 5267 405,0 2,3 95,2 93,6 104,5 1,0 30,6 68,5 94,4 71,2 64,1 78,1
Herefordshire, Worcestershire & Warks 1223 207,3 3,3 96,6 94,0 106,0 1,6 30,0 68,4 172,4 76,3 69,0 83,6
Shropshire & Staffordshire 1489 240,1 1,4 79,7 81,0 87,4 1,5 30,6 67,9 73,6 74,2 67,6 80,3
West Midlands 2554 2842,3 2,2 103,6 100,8 113,7 0,3 30,9 68,8 70,2 67,1 59,7 74,2
Eastern 5395 282,2 3,3 101,4 98,8 111,3 1,5 25,0 73,5 238,6 76,1 69,0 83,1
East Anglia 2177 173,2 2,0 95,7 92,8 105,1 2,6 25,3 72,1 310,9 75,5 68,4 82,5
Bedfordshire, Hertfordshire 1601 557,0 4,8 122,6 119,3 134,5 0,6 23,8 75,6 213,7 78,3 71,5 84,8
Essex 1616 439,8 3,2 88,2 86,4 96,7 1,0 25,9 73,1 165,2 74,9 67,5 82,2
London 7188 4538,8 3,6 164,7 159,5 180,7 0,3 13,9 85,8 102,3 68,7 61,5 75,6
Inner London 2772 8648,0 5,2 263,4 251,4 289,1 0,1 11,4 88,5 131,1 63,4 56,9 69,7
Outer London 4416 3496,2 3,8 102,7 102,0 112,7 0,4 15,4 84,3 84,1 72,3 64,7 79,6
South East 8007 419,0 4,1 115,9 112,9 127,2 1,4 22,4 76,2 209,8 77,0 70,0 83,8
Berkshire, Bucks & Oxfordshire 2093 364,5 5,2 149,0 146,4 163,5 1,5 22,7 75,8 318,8 79,4 72,9 85,6
Surrey, East & West Sussex 2555 467,9 3,8 113,6 110,5 124,6 1,3 19,6 79,2 151,7 76,4 69,4 83,4
Hampshire & Isle of Wight 1778 426,1 3,9 103,0 100,4 113,0 1,0 24,4 74,6 233,5 78,1 71,2 84,8
Kent 1581 423,3 3,0 90,3 86,4 99,1 2,2 24,3 73,5 133,0 73,4 65,8 81,1
South West 4934 205,8 2,7 93,8 92,4 103,0 2,0 23,7 74,3 132,9 76,2 70,4 81,9
Gloucestershire, Wiltshire & N Somerset 2163 284,5 3,3 112,1 110,4 123,0 1,3 23,0 75,6 228,8 78,3 72,5 84,0
Dorset & Somerset 1192 195,3 2,1 82,8 83,0 90,9 2,1 24,3 73,6 80,6 76,6 70,9 82,2
Cornwall & Isles of Scilly 502 141,1 1,9 59,5 59,1 65,3 3,0 22,5 74,5 65,5 71,3 64,2 78,2
Devon 1077 160,6 1,9 85,3 82,0 93,6 2,9 25,0 72,1 57,1 73,6 68,4 78,8
Wales 2903 139,8 1,8 83,0 81,5 91,1 2,6 26,2 71,2 69,7 66,3 59,4 73,2
2400525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:53Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejG³ówne wskaŸniki regionalne
199Rynek pracy Struktura wiekowa Edukacja Region*
Stopa bezrobocia (w proc.) Odsetek ludnoœci w wieku: (2000) Dostêp do edukacji osób w wieku
25-64 l.
odsetek liczby ca³kowitej 2002Ogó³em, 1992
Ogó³em, 2002
Bezrobotni d³ugookresowi
2002 - jako odsetek ca³kowitej
liczby zatrudnionych
Kobiety, 2002
Ludzie m³odzi, 2002<1515-6465+
Niski
ŒredniWysoki5,2 23,0 4,9 13,6 18,7 64,0 17,3 19,8 55,9 24,3 Östra Mellansverige
6,2 25,1 5,9 15,2 18,2 63,9 18,0 19,9 53,7 26,3 Sydsverige
6,3 19,1 5,7 13,7 18,0 62,3 19,7 20,4 59,4 20,2 Norra Mellansverige
5,9 19,3 4,5 13,7 17,5 62,5 20,0 20,2 58,5 21,3 Mellersta Norrland
6,1 17,6 4,6 13,1 18,4 64,2 17,4 13,8 61,6 24,6 Övre Norrland
: 3,9 18,1 4,1 9,6 18,8 62,3 18,9 23,4 56,3 20,3 Småland med Öarna
: 4,9 21,7 4,3 12,9 18,9 63,8 17,3 19,6 54,1 26,3 Västsverige
9,6 5,1 21,9 4,5 12,0 19,1 65,4 15,6 18,1 52,4 29,5 United Kingdom
6,8 27,0 5,2 14,2 18,8 65,2 16,1 21,2 55,7 23,0 North East
7,2 24,6 6,0 16,6 19,3 65,2 15,5 22,5 55,9 21,6 Tees Valley & Durham
6,4 29,1 4,5 12,4 18,3 65,2 16,5 20,2 55,6 24,3 Northumberland and Tyne & Wear
5,3 26,6 4,3 12,6 19,4 65,0 15,6 20,7 54,1 25,2 North West (inc. Merseyside)
5,1 28,0 4,1 11,7 17,7 64,3 17,9 17,1 58,5 24,4 Cumbria
4,2 20,3 3,2 11,8 19,0 65,6 15,5 14,4 54,9 30,6 Cheshire
5,6 27,4 4,6 12,2 20,1 65,4 14,5 22,1 52,3 25,6 Greater Manchester
4,4 21,7 3,7 12,4 19,3 64,3 16,4 20,1 55,9 24,0 Lancashire
6,6 31,6 5,4 14,3 19,4 64,5 16,1 24,5 53,3 22,3 Merseyside
9,5 5,2 21,3 4,3 12,6 19,2 65,0 15,8 20,2 54,9 24,9 Yorkshire & the Humber
6,3 26,3 5,2 15,5 19,3 64,2 16,5 19,0 58,1 22,9 East Riding & North Lincolnshire
3,7 18,6 3,6 7,6 17,8 64,4 17,8 15,1 55,1 29,8 North Yorkshire
5,2 24,6 3,7 12,4 18,9 65,3 15,8 21,5 56,2 22,3 South Yorkshire
5,4 17,9 4,5 13,1 19,9 65,4 14,7 21,7 52,8 25,5 West Yorkshire
8,5 4,5 22,9 4,4 10,6 18,8 65,3 15,9 19,7 55,7 24,6 East Midlands
5,1 28,9 4,5 11,2 18,6 65,4 16,0 20,7 55,7 23,6 Derbyshire & Nottinghamshire
4,0 17,5 4,6 10,4 19,6 65,9 14,5 19,1 53,9 27,0 Leicestershire, Rutland & Northants
4,3 13,2 3,4 9,5 17,7 63,3 19,0 17,7 60,1 22,2 Lincolnshire
10,3 5,6 20,7 5,2 14,2 19,5 64,9 15,6 21,4 53,3 25,2 West Midlands
3,5 13,1 4,1 8,9 18,3 65,2 16,5 16,7 53,6 29,7 Herefordshire, Worcestershire & Warks
4,6 21,8 4,0 11,2 18,7 65,8 15,6 18,0 56,6 25,5 Shropshire & Staffordshire
7,4 22,1 6,7 18,2 20,5 64,2 15,3 26,1 51,2 22,8 West Midlands
3,7 18,2 3,5 9,4 18,9 65,1 16,0 15,8 57,0 27,2 Eastern
7,4 3,7 16,5 3,3 9,8 18,4 64,4 17,2 16,6 56,9 26,5 East Anglia
3,5 17,6 3,2 8,4 19,9 66,0 14,2 12,3 54,9 32,8 Bedfordshire, Hertfordshire
4,0 20,8 4,0 10,0 18,7 65,0 16,3 18,2 59,1 22,7 Essex
11,9 6,7 23,6 6,0 14,2 19,3 68,2 12,5 17,5 41,1 41,4 London
: 9,0 27,1 7,7 18,4 19,2 69,8 10,9 20,4 31,6 48,0 Inner London
: 5,3 19,9 4,9 11,6 19,4 67,1 13,6 15,5 47,4 37,0 Outer London
3,7 14,9 3,5 8,9 18,8 65,2 16,0 12,7 53,3 34,0 South East
3,4 11,4 3,0 8,6 19,6 67,5 12,9 13,4 49,3 37,4 Berkshire, Bucks & Oxfordshire
3,8 17,9 3,6 7,8 17,9 63,7 18,4 11,8 52,7 35,5 Surrey, East & West Sussex
3,5 9,5 3,7 9,9 18,6 65,4 16,0 10,5 55,8 33,7 Hampshire & Isle of Wight
4,2 19,7 3,9 9,8 19,3 64,4 16,4 15,9 57,3 26,8 Kent
8,8 3,7 14,0 3,3 9,1 18,0 63,6 18,4 12,8 57,1 30,1 South West
3,6 9,2 3,3 8,5 18,7 65,2 16,1 12,5 55,1 32,4 Gloucestershire, Wiltshire & N Somerset
3,6 13,3 3,4 8,5 17,4 61,9 20,7 13,1 57,0 29,9 Dorset & Somerset
: 4,2 20,9 3,2 11,0 17,4 62,6 20,0 13,8 58,3 27,9 Cornwall & Isles of Scilly
: 4,2 20,7 3,2 10,6 17,5 62,6 19,9 12,7 60,8 26,6 Devon
9,4 5,6 20,1 5,0 14,0 19,0 63,8 17,3 21,4 51,5 27,1 Wales
2410525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:53Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejG³ówne wskaŸniki regionalne
200G³ówne wskaŸniki regionalne
Region*Ludnoœæ Gospodarka Rynek pracy 1000 mieszkañców, 2001
Gêstoœæ zaludnienia, liczba
mieszk./km2; 2001
Wzrost poziomu PKB (prze-
ciêtna zmiana roczna w ujêciu
procentowym 1995-2001)PKB/1 mieszk. (SSN) Zatrudnienie wg sektorów
odsetek stanu ca³kowitego;
2002
Wnioski patentowe sk³adane do Eur o-
pejskiego Biura Patentowego/1 m ln
mieszk. œred. dla lat:1999-2000- 2001Stopa zatrudnienia (dot. osób w wieku
15-64 l., jako odsetka ludnoœci reprezen-
tuj¹cego tê kategoriê wiekow¹ 20022001; UE-15=100
Œrednia 1999-2000-2001,
UE-15=100
2001; UE-25=100
Rolnictwo
Przemys³
Us³ugi
Ogó³em
Kobiety
Mê¿czyŸni
West Wales & the Valleys 1853 141,2 0,9 69,6 66,9 76,4 2,9 25,9 71,3 47,9 64,0 57,6 70,4
East Wales 1050 137,3 3,1 106,7 102,7 117,1 2,2 26,7 71,1 107,8 70,2 62,5 77,7
Scotland 5064 64,8 1,5 99,5 98,3 109,2 1,9 23,5 74,6 85,5 70,3 65,8 74,8
North Eastern Scotland 503 68,6 1,6 136,6 138,7 149,9 3,2 30,9 65,9 220,1 76,0 67,6 84,5
Eastern Scotland 1904 105,9 1,6 101,2 100,4 111,0 1,9 23,1 75,0 103,6 72,2 67,7 76,8
South Western Scotland 2287 175,5 1,5 94,3 91, 9 103,5 0,9 23,1 76,0 52,0 66,5 62,5 70,7
Highlands & Islands 369 9,3 0,4 72,4 72,1 79,4 4,2 19,8 76,0 41,8 73,5 70,7 76,3
Northern Irland 1689 119,3 2,7 82,4 81,2 90,4 4,5 26,0 69,5 35,4 64,8 57,5 72,2
Bãlgarija 7913 71,3 0,0 26,0 24,9 28,6 9,6 32,7 57,7 3,1 50,6 47,5 53,7
Severozapadjen 535 50,5 -0,2 23,7 22,2 26,0 12,5 34,6 52,9 : 43,7 42,2 45,1
Severen Tsentralen 1201 67,0 0,2 22,4 21,5 24,6 10,0 37,2 52,9 : 49,3 46,5 52,1
Severoiztochen 1309 65,5 0,0 22,7 21,8 24,9 15,1 27,6 57,3 : 47,7 43,3 52,2
Yugozapaden 2097 103,4 1,0 36,3 33,9 39,9 3,3 31,4 65,2 : 56,4 53,9 58,9
Yuzhen Tsentralen 1975 71,8 -1,7 21,7 20, 7 23,8 12,3 35,0 52,7 : 49,9 47,5 52,4
Yugoiztochen 796 54,4 0,0 22,1 23,9 24,3 11,4 31,6 57,0 : 47,4 42,0 52,9
Kypros 706 119,7 3,8 77,8 76,1 85,4 5,3 23,2 71,6 11,9 68,5 59,0 78,8
Èeská Republika 10219 129,6 1,5 60,6 59,8 66,5 4,8 39,9 55,3 11,3 65,5 57,1 74,0
Praha 1164 2348,1 4,4 135,5 129,8 148,7 0,5 21,3 78,2 : 72,0 65,8 78,5
Støední Èechy 1124 102,0 3,0 50,0 49,6 54,9 5,1 38,9 56,0 : 68,6 58,1 79,0
Jihozápad 1175 66,7 0,9 55,1 55,0 60,5 8,1 41,6 50,3 : 68,0 59,5 76,5
Severozápad 1124 129,9 -1,2 47,9 48,6 52,6 3,6 41,4 55,0 : 62,4 53,8 70,9
Severovýchod 1486 119,5 1,0 50,8 50,6 55,7 5,0 46,3 48,8 : 67,0 57,9 76,1
Jihovýchod 1645 117,6 1,3 53,4 52,3 58,6 7,5 40,2 52,3 : 64,7 56,2 73,1
Støední Morava 1233 135,5 0,4 48,1 47,8 52,8 5,0 46,3 48,6 : 63,2 54,8 71,7
Moravskoslezsko 1268 228,4 -0,7 50,6 50,3 55,5 2,8 43,9 53,3 : 59,2 51,2 67,1
Eesti 1367 30,2 5,2 38,5 37,1 42,3 7,0 31,3 61,7 9,4 62,0 57,9 66,5
Magyarország 10188 109,5 4,0 51,5 49,5 56,5 6,0 34,2 59,8 17,1 56,6 50,0 63,5
Közép-Magyarország 2830 409,1 5,2 81,3 76,3 89,2 1,8 26,3 71,9 : 61,3 54,6 68,8
Közép-Dunántúl 1121 99,5 4,6 48,0 46,8 52,7 5,7 44,6 49,6 : 60,6 54,0 67,3
Nyugat-Dunántúl 1003 89,7 4,3 53,6 54,8 58,8 5,5 42,0 52,5 : 64,1 56,5 71,5
Dél-Dunántúl 996 70,3 2,6 38,7 37,6 42,5 9,8 33,8 56,3 : 51,9 46,1 58,0
Észak-Magyarország 1300 96,8 2,3 33,7 32,4 37,0 4,3 39,9 55,8 : 50,1 44,3 56,1
Észak-Alföld 1561 87,9 3,0 34,2 32,1 37,5 7,5 33,8 58,8 : 49,5 42,8 56,2
Dél-Alföld 1377 75,2 1,6 36,9 36,0 40,5 14,2 33,0 52,8 : 54,7 47,5 62,1
Lietuva 3481 53,3 5,1 37,2 35,6 40,8 17,9 27,5 54,6 1,4 59,9 57,2 62,7
Latvija 2355 36,5 5,7 33,4 31,8 36,6 15,3 25,8 58,9 5,4 60,4 56,8 64,3
Malta 393 1182,4 4,8 69,5 70,7 76,2 2,3 31,2 66,5 13,0 53,7 33,1 74,1
Polska 38641 123,6 6,3 40,9 41,1 44,9 19,3 28,6 52,0 2,3 51,5 46,2 56,9
Dolnoœl¹skie 2971 148,9 5,8 41,6 42,1 45,6 9,5 32,4 58,2 : 47,6 43,9 51,4
Kujawsko-Pomorskie 2100 116,9 4,7 37,0 36,8 40,6 19,1 29,4 51,4 : 50,6 45,0 56,3
Lubelskie 2230 88,8 4,5 28,6 28,6 31,4 39,4 18,1 42,5 : 56,1 51,6 60,7
Lubuskie 1024 73,2 4,7 36,3 37,0 39,9 10,2 31,3 58,5 : 45,9 41,4 50,5
£ódzkie 2638 144,8 5,8 36,9 37,2 40,5 19,8 30,6 49,7 : 52,8 47,8 58,1
Ma³opolskie 3238 213,8 6,2 35,3 36,3 38,8 23,7 27,0 49,3 : 54,6 50,2 59,3
Mazowieckie 5075 142,6 10,4 63,7 62,2 69,9 20,4 21,6 58,0 : 57,1 52,9 61,4
Opolskie 1083 115,1 2,7 33,2 34,1 36,4 18,5 32,9 48,7 : 50,3 44,3 56,5
2420525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:53Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejG³ówne wskaŸniki regionalne
201Rynek pracy Struktura wiekowa Edukacja Region*
Stopa bezrobocia (w proc.) Odsetek ludnoœci w wieku: (2000) Dostêp do edukacji osób w wieku
25-64 l.
odsetek liczby ca³kowitej 2002Ogó³em, 1992
Ogó³em, 2002
Bezrobotni d³ugookresowi
2002 - jako odsetek ca³kowitej
liczby zatrudnionych
Kobiety, 2002
Ludzie m³odzi, 2002<1515-6465+
Niski
ŒredniWysoki: 5,9 19,1 5,6 14,6 18,8 63,3 17,9 23,2 51,7 25,1 West Wales & the Valleys
: 5,1 21,9 4,1 13,0 19,4 64,6 16,1 18,5 51,2 30,3 East Wales
9,4 6,5 23,5 5,2 14,5 18,3 66,3 15,4 18,7 48,6 32,7 Scotland
: 3,6 10,0 4,1 7,2 18,4 67,4 14,2 17,8 45,8 36,4 North Eastern Scotland
: 5,8 21,4 4,9 13,7 18,0 66,4 15,7 15,3 49,4 35,2 Eastern Scotland
: 7,9 28,8 6,1 17,0 18,5 66,3 15,2 22,4 47,6 30,1 South Western Scotland
: 5,9 11,9 4,0 15,0 18,6 64,8 16,6 17,0 51,9 31,1 Highlands & Islands
15,1 5,8 37,5 5,0 11,8 22,5 64,5 13,0 27,2 47,8 25,0 Northern Irland
: 18,2 66,0 17,3 37,2 15,9 67,9 16,2 28,4 50,5 21,2 Bãlgarija
: 26,9 77,8 25,3 53,6 15,3 63,4 21,3 29,3 54,2 16,5 Severozapaden
: 18,1 62,1 16,9 36,5 14,8 66,5 18,7 25,7 53,4 20,8 Severen Tsentralen
: 22,3 63,2 22,6 40,0 16,9 68,6 14,5 37,6 45,1 17,3 Severoiztochen
: 13,3 65,2 12,4 28,3 14,9 69,6 15,5 18,0 52,5 29,5 Yugozapaden
: 17,2 67,1 15,7 38,5 16,4 68,2 15,4 32,7 49,5 17,8 Yuzhen Tsentralen
: 22,3 65,8 23,0 44,8 17,4 67,5 15,1 33,3 49,5 17,2 Yugoiztochen
: 3,3 20,1 4,2 7,7 23,2 65,5 11,3 33,5 37,4 29,1 Kypros
: 7,3 50,3 9,0 16,9 16,6 69,6 13,8 12,1 76,0 11,9 Èeská Republika
: 3,6 28,1 4,5 9,4 13,9 69,8 16,3 4,4 68,4 27,1 Praha
: 5,0 45,1 7,4 8,5 16,3 69,3 14,4 13,7 77,8 8,5 Støední Èechy
: 4,9 44,1 5,9 8,9 16,6 69,6 13,8 12,1 77,1 10,7 Jihozápad
: 11,4 58,5 13,3 26,2 17,3 70,7 12,0 17,5 75,3 7,2 Severozápad
: 5,4 43,3 7,1 13,0 17,1 69,1 13,9 11,9 78,7 9,3 Severovýchod
: 6,8 47,1 7,9 17,0 16,9 69,0 14,1 11,1 76,0 12,9 Jihovýchod
: 8,8 51,1 10,8 21,4 17,0 69,5 13,6 13,1 77,4 9,5 Støední Morava
: 13,4 58,8 16,3 29,1 17,6 70,2 12,2 13,5 76,8 9,7 Moravskoslezsko
: 10,3 52,4 9,7 17,6 18,0 67,5 14,5 12,4 57,1 30,5 Eesti
: 5,9 43,6 5,4 12,4 17,1 68,3 14,6 28,4 57,3 14,3 Magyarország
: 4,0 51,1 3,9 8,8 15,5 69,3 15,2 20,7 57,8 21,5 Közép-Magyarország
: 5,0 39,6 4,7 10,3 17,4 69,5 13,2 28,9 59,2 12,0 Közép-Dunántúl
: 4,1 38,6 4,2 8,8 16,3 68,9 14,8 26,9 60,8 12,2 Nyugat-Dunántúl
: 7,9 44,9 7,1 15,9 17,1 68,3 14,7 32,7 56,5 10,8 Dél-Dunántúl
: 8,9 45,9 7,6 19,4 18,2 67,0 14,8 32,4 56,3 11,3 Észak-Magyarország
: 7,9 42,2 7,0 14,9 19,4 67,1 13,5 34,3 54,2 11,5 Észak-Alföld
: 6,3 35,5 6,5 13,9 17,1 67,5 15,5 32,4 57,0 10,5 Dél-Alföld
: 13,7 53,5 12,9 23,0 19,8 66,9 13,4 15,1 40,1 44,8 Lietuva
: 12,1 45,3 11,0 20,8 17,8 67,5 14,7 17,8 63,0 19,3 Latvija
: 5,2 : 6,1 11,0 20,8 67,2 12,0 : : : Malta
: 19,9 54,8 20,9 42,5 18,8 68,9 12,3 19,1 68,3 12,5 Polska
: 26,1 52,7 25,6 50,2 17,2 70,4 12,4 17,8 69,6 12,6 Dolnoœl¹skie
: 21,5 53,3 22,0 43,2 19,4 69,1 11,4 19,8 69,8 10,4 Kujawsko-Pomorskie
: 16,6 46,7 16,5 37,8 19,8 66,6 13,6 22,4 63,9 13,8 Lubelskie
: 26,3 47,7 26,7 50,1 19,4 69,8 10,8 16,7 72,7 10,5 Lubuskie
: 20,3 62,5 21,4 42,1 17,0 68,7 14,3 23,0 64,0 13,0 £ódzkie
: 16,2 58,6 16,5 37,5 20,0 67,7 12,3 16,8 69,2 14,0 Ma³opolskie
: 17,0 56,0 17,5 36,9 17,8 68,3 14,0 18,2 65,2 16,6 Mazowieckie
: 19,7 53,0 21,0 45,3 18,1 70,2 11,7 19,0 69,3 11,7 Opolskie
2430525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:54Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejG³ówne wskaŸniki regionalne
202G³ówne wskaŸniki regionalne
Region*Ludnoœæ Gospodarka Rynek pracy 1000 mieszkañców, 2001
Gêstoœæ zaludnienia, liczba
mieszk./km2; 2001
Wzrost poziomu PKB (prze-
ciêtna zmiana roczna w ujêciu
procentowym 1995-2001)PKB/1 mieszk. (SSN) Zatrudnienie wg sektorów
odsetek stanu ca³kowitego;
2002
Wnioski patentowe sk³adane do Eur o-
pejskiego Biura Patentowego/1 m ln
mieszk. œred. dla lat:1999-2000- 2001Stopa zatrudnienia (dot. osób w wieku
15-64 l., jako odsetka ludnoœci reprezen-
tuj¹cego tê kategoriê wiekow¹ 20022001; UE-15=100
Œrednia 1999-2000-2001,
UE-15=100
2001; UE-25=100
Rolnictwo
Przemys³
Us³ugi
Ogó³em
Kobiety
Mê¿czyŸni
Podkarpackie 2130 118,8 5,1 29,2 29,5 32,0 30,8 28,2 41,1 : 53,2 47,9 58,3
Podlaskie 1221 60,5 6,3 31,0 30,5 34,0 36,5 18,6 45,0 : 54,8 50,0 59,6
Pomorskie 2202 120,4 6,5 40,6 41,3 44,6 9,5 31,1 59,4 : 50,2 42,9 57,9
Œlaskie 4840 393,7 3,9 44,6 45,2 49,0 4,1 39,5 56,4 : 46,9 40,1 54,0
Œwiêtokrzyskie 1321 113,2 5,5 31,2 31,8 34,3 31,0 24,9 44,2 : 50,3 45,6 55,0
Warmiñsko-Mazurskie 1469 60,7 4,8 29,6 30,8 32,5 17,9 28,1 54,0 : 46,0 40,9 51,0
Wielkopolskie 3363 112,8 7,8 43,4 43,5 47,6 20,3 32,7 47,0 : 52,9 46,0 59,9
Zachodniopomorskie 1735 75,8 5,8 40,5 41,1 44,5 8,3 29,6 62,2 : 45,8 41,2 50,7
România 22408 94,0 -0,1 24,4 23,7 26,8 36,8 29,7 33,5 0,9 57,6 51,8 63,6
Nord-Est 3836 104,1 -1,8 17,2 18,8 18,9 51,3 23,6 25,1 : 59,1 55,3 62,9
Sud-Est 2935 82,1 -2,0 21,3 20,8 23,4 38,1 26,1 35,9 : 54,7 46,3 63,4
Sud 3463 100,5 -2,3 20,6 19,5 22,6 44,3 28,0 27,7 : 57,9 51,0 65,0
Sud-Vest 2397 82,0 -1,6 21,6 20,5 23,7 51,3 23,2 25,5 : 61,3 56,4 66,2
Vest 2032 63,4 -0,4 26,4 25,3 29,0 27,9 34,7 37,4 : 57,5 50,5 64,8
Nord-Vest 2839 83,1 -1,2 21,6 21,3 23,7 34,2 32,3 33,5 : 57,8 53,2 62,4
Centru 2640 77,4 -2,0 23,5 24,0 25,8 26,1 41,1 32,8 : 55,8 50,5 61,2
Bucureºti 2269 1245,7 7,4 52,3 46,5 57,3 2,7 35,0 62,4 : 56,9 51,0 63,4
Slovenija 1992 98,3 5,1 67,8 67,1 74,4 9,2 38,7 52,1 30,5 63,4 58,6 68,2
Slovenská Republika 5403 110,2 3,9 44,7 43,9 49,0 6,2 38,5 55,4 5,7 56,8 51,4 62,4
Bratislavský 602 293,0 5,7 101,8 97,4 111,7 2,3 23,1 74,7 : 67,2 62,7 72,1
Západné Slovensko 1878 125,3 3,4 40,9 41,0 44,9 7,3 42,4 50,3 : 57,2 51,6 62,9
Stredné Slovensko 1360 83,7 3,2 36,9 36,1 40,5 6,5 40,7 52,8 : 55,4 50,0 60,8
Východné Slovensko 1564 99,3 3,5 34,0 33,1 37,3 6,5 39,4 54,1 : 53,2 47,4 59,2
N10: nowe Pañstwa Cz³onkowskie; N12: nowe Pañstwa Cz³onkowskie plus Bu³garia i Rumunia
* poziom 1 (podkreœlony) i 2 NUTS. Nowe regiony wprowadzone w maju 2003 r. wyró¿niono kolorem czerwonym stare regiony —kursyw¹Wprowadzone zmiany: Niemcy - Branderburgia zosta³a podzielona na dwa regiony wg klasyfikacji NUTS II; Hiszpania - Ceuta y Melillate¿ zosta³a podzielona na dwa regiony; W³ochy - region NUTS I o nazwie Nord Ovest zosta³ przedefiniowany, obejmuj¹c Lombardiê(przedtem region NUTS I), Nord Est obj¹³ Emilia-Romagna; Centro obj¹³ Lazio; oraz Sud obj¹³ Abruzzo-Molise i Campania, podczasgdy nowy region NUTS I o nazwie Isole uformowano tak, aby obj¹³ on Sardegna i Sicilia; Portugalia - wczeœniejszyregion NUTS II o na -
zwie Lisboa e Vale do Tejo zosta³ podzielony miêdzy: Centro - nowy region Lizbony i Alentejo; Finlanda - cztery wczeœniejsze regionyNUTS II w regionie Manner-Suomi - NUTS I (wszystkie z wyj¹tkiem Itä-Suomi) zosta³y przeklasyfikowane w sposób pozwalaj¹cy uf -
ormowaæ trzy nowe regiony kategorii NUTS II.Zatrudnienie wg sektorów, F(DOM): szacunki; MT: Ÿród³o krajoweWzrost PKB: FR(DOM): 1995-2000; PKB na mieszkanca: FR(DOM): za rok 2000 i wartoœæ uœredniona za okres lat 1999-2000.Bezrobotni d³ugookresowi (z wy³¹cz. MT)Stopy zatrudnienia: MT: Ÿród³o krajoweLudnoœæ wg przedzia³u wiekowego: F(DOM): 1998; MT: 1999/Char8Fród³o: Eurostat (REGIO, LFS), krajowe urzêdy statystyczne i wyliczenia DG REGIO
2440525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:54Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejG³ówne wskaŸniki regionalne
203Rynek pracy Struktura wiekowa Edukacja Region*
Stopa bezrobocia (w proc.) Odsetek ludnoœci w wieku: (2000) Dostêp do edukacji osób w wieku
25-64 l.
odsetek liczby ca³kowitej 2002Ogó³em, 1992
Ogó³em, 2002
Bezrobotni d³ugookresowi
2002 - jako odsetek ca³kowitej
liczby zatrudnionych
Kobiety, 2002
Ludzie m³odzi, 2002<1515-6465+
Niski
ŒredniWysoki: 18,2 67,5 19,2 45,7 21,4 66,8 11,8 20,0 68,8 11,1 Podkarpackie
: 16,8 58,0 17,1 37,9 20,1 66,4 13,5 23,9 62,4 13,6 Podlaskie
: 21,5 39,5 23,7 45,1 19,8 69,4 10,7 19,4 67,5 13,1 Pomorskie
: 20,1 62,3 23,2 42,0 17,3 71,2 11,5 15,0 74,4 10,6 Œlaskie
: 18,8 53,9 19,4 48,7 18,8 67,4 13,8 20,2 67,1 12,6 Œwiêtokrzyskie
: 25,9 59,2 27,7 52,2 20,7 69,0 10,4 25,9 63,2 10,9 Warmiñsko-Mazurskie
: 18,2 45,3 20,2 38,0 19,8 68,9 11,3 17,9 71,5 10,6 Wielkopolskie
: 26,0 52,7 26,3 54,6 18,7 70,4 10,9 20,7 68,0 11,3 Zachodniopomorskie
: 8,4 54,0 7,7 23,2 18,5 68,3 13,2 28,9 61,2 9,8 România
: 7,8 50,8 7,1 19,6 21,2 66,2 12,6 32,8 60,2 7,0 Nord-Est
: 10,6 52,8 11,2 26,7 18,8 68,7 12,6 32,2 58,5 9,3 Sud-Est
: 9,8 53,4 9,1 29,8 18,2 67,0 14,7 31,1 61,8 7,1 Sud
: 6,7 55,6 6,2 22,4 18,5 67,0 14,5 27,5 64,0 8,5 Sud-Vest
: 7,2 51,5 6,8 18,6 17,7 69,4 12,9 28,7 60,8 10,5 Vest
: 7,6 55,2 6,6 19,4 19,0 68,6 12,4 31,7 58,9 9,4 Nord-Vest
: 8,4 53,7 7,0 22,8 18,5 69,2 12,3 26,5 65,6 7,9 Centru
: 8,8 61,3 7,3 26,1 14,3 72,1 13,6 16,9 60,9 22,1 Bucureºti
: 6,3 55,6 6,8 16,5 16,1 70,0 13,9 23,0 61,8 15,3 Slovenija
: 18,7 65,2 18,7 37,7 19,8 68,8 11,4 14,0 75,1 10,9 Slovenská Republika
: 8,7 53,3 9,2 18,4 16,4 71,6 12,0 9,1 66,6 24,3 Bratislavský
: 17,5 69,8 18,1 35,5 18,5 69,5 12,0 15,5 76,0 8,5 Západné Slovensko
: 21,4 61,9 21,3 40,6 20,2 68,4 11,5 15,2 75,2 9,7 Stredné Slovensko
: 22,2 65,7 21,7 44,4 22,4 67,2 10,4 13,2 77,6 9,2 Východné Slovensko
2450525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:54Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznejG³ówne wskaŸniki regionalne
204
2460525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:54Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
Wykazy wykresów
I Kwoty wydatkowane na cele polityki spójnoœci (2000-2013) ................................... xxxviii
1.1 Wzrost PKB na mieszkañca w Hiszpanii, Portugalii i Grecji w stosunku do œredniej UE15,
1992-2002 ............................................................................ 3
1.2 WskaŸnik zatrudnienia, 1998 i 2002 ........................................................ 9
1.3 PKB na mieszkañca (PPS) w podziale na kraje i regiony o danych ekstremalnych, 2001 ............... 11
1.4 PKB na mieszkañca (PPS), 2002 .................................................... 1 1
1.5 Zmiana we wskaŸnikach zatrudnienia sektorowego w UE-15, 1996-2002 ........................... 14
1.6 Symulacja PKB na mieszkañca (PPS) w krajach akcesyjnych, 2004-2040 .......................... 17
1.7 Symulacja PKB na mieszkañca (PPS) w krajach akcesyjnych, 2004-2040 .......................... 17
1.8 Przewidywany spadek liczby ludnoœci w wieku produkcyjnym, 2000-2025 ........................1 8
1.9 Ludnoœæ zagro¿ona ubóstwem, 2000 ....................................................... 2 3
1.10 Krajowe zu¿ycie energii brutto, 1995 i 2001 .................................................. 4 3
1.11 Zmiana w krajowym zu¿yciu energii brutto z paliw na jednostkê PKB, 1995-2001 .....................4 3
1.12 Udzia³ brutto poszczególnych paliw w krajowym zu¿yciu energii z paliw, 2001 .......................4 4
1.13 Wspó³czynnik udzia³u kontynuuj¹cych szkolenie zawodowe, 1999 ................................4 8
1.14 Iloœæ g³ównych linii telefonicznych i wspó³czynnik przenikniêcia telefonii komórkowej, 2001/2002 .........5 6
1.15 Poziom dostêpu gospodarstw domowych do Internetu, 2002 .................................... 5 7
2.1 Nak³ady publiczne w pañstwach cz³onkowskich, 1995 i 2002 .................................... 8 5
2.2 Nak³ady pañstwowe na regiony w Wlk. Brytanii, œrednia za lata 2000-2001 .........................8 9
2.3 Nak³ady publiczne* na region we W³oszech, 2000 ............................................. 9 0
2.4 Nak³ady pañstwowe na region w Hiszpanii, œrednia za 1992-1999 ................................9 1
2.5 Wp³ywy z podatków oraz sk³adek ubezpieczeniowych na poziomie pañstwa, 2001 ....................9 2
2.6 Wp³ywy z bezpoœrednich inwestycji zagranicznych (FDI) do pañstw cz³onkowskich i krajów akcesyjnych,
œrednia 1999-2001 ..................................................................... 9 8
3.1 Nak³ady z sekcji gwarancji EAGGF (Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej), 2002 ..........1 2 5
3.2 Wsparcie ze strony pañstwa w pañstwach cz³onkowskich, 2001 .................................1 2 8
4.1 Fundusze Strukturalne (wszystkie cele) na kraj, 2000-2006 .................................... 1 3 8
4.2 Dodatkowoœæ – zmiana w œrednich rocznych krajowych nak³adach na program funduszy strukturalnych,
1989-93 do 1994-99 ................................................................... 1 4 0
4.3 Rozbicie alokacji Funduszu Strukturalnego w rejonach Celu 1: wszystkie pañstwa cz³onkowskie,
2000-2006 .......................................................................... 1 4 2
4.4 Alokacja Funduszu Strukturalnego i wzrost PKB w regionie celu 1, 1995-2001 ......................1 4 8
4.5 Szacunkowe wyliczenie wydatków miasta w programach Cel u1i2 , 2000-2006 .....................1 5 9
Wykazy mapek
1.1 PKB na mieszkañca (SSN), 2001 .......................................................... 5
1.2 Stopa Zatrudnienia, 2002 ................................................................. 8
1.3 Stopa zale¿noœci osób starszych, 2000 i 2025 ............................................... 1 9
1.4 Stopa bezrobocia, 2002 ................................................................. 2 1
1.5 Bezrobocie, 2002 ...................................................................... 2 2
1.6 Zmiany ludnoœciowe, 1996-1999 – g³ówne sk³adowe ........................................... 3 2
1.7 Ró¿norodnoœæ terytorialna – stopieñ rozdrobnienia obszarów naturalnych ..........................3 5
1.8 Zagêszczenie dróg szybkiego ruchu, 2001 .................................................. 3 9
1.9 Poziom osi¹gniêæ edukacyjnych, 2002 ..................................................... 4 6
1.10 Nak³ady na dzia³alnoœæ badawczo-rozwojow¹, 2000 ........................................... 5 2
1.11 Zatrudnienie w sektorach wysoko zaawansowancych technologii, 2002 ............................5 4
1.12 Odpady komunalne sk³adowane na wysypisku ............................................... 6 1
A1.1 Zatrudnienie wg sektorów, 2002 .......................................................... 7 3
A1.2 Poziom PKB na osobê zatrudnion¹ w euro, 2001 ............................................. 7 4
A1.3 Zmiany w zakresie liczby osób w wieku produkcyjnym 15-64 l., 2000-2025 .........................7 5
A1.4 Zmiany zakresie liczby osób starszych powy¿ej 65. roku ¿ycia, 2000-2025 .........................7 6
A1.5 Potencjalna dostêpnoœæ terenów drogi ko³owe, 2001 .......................................... 7 7
A1.6 Potencjalna dostêpnoœæ terenów kolej, 2001 ................................................. 7 8
A1.7 Potencjalna dostêpnoœæ drogi powietrzne, 2001 .............................................. 7 9
A1.8 Liczba osób przedwczeœnie porzucaj¹cych naukê szkoln¹, 2002 .................................8 0
A1.9 Wnioski patentowe sk³adane do Europejskiego Biura Patentowego, œrednia 1999-2001 ...............8 1
3.1 Transeuropejskia sieæ transportowa - przedsiêwziêcia bêd¹ce przedmiotem zainteresowania dla
ca³ej Europy ......................................................................... 1 2 2
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej205
2470525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:54Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
4.1 Fundusze strukturalne 2004-2006: obszary Cel u 1 i Celu 2 ..................................... 1 3 9
Wykazy tabel
A1.1 Zatrudnienie w krajach E-15, (1996 i 2002) .................................................. 6 6
A1.2 Zmiany poziomu PKB, zatrudnienia i liczby ludnoœci w grupach regionów Celu 1, 1994-2001 ...........6 6
A1.3 Efekt statyczny w regionach Celu 1 (PKB/mieszkañca w PPS, œrednia 1999-2001) ...................6 6
A1.4 Struktura stopy zatrudnienia w krajach akcesyjnych i UE, 2002 ..................................6 7
A1.5 Stopa bezrobocia EU-15, 1996 i 2002 ...................................................... 6 7
A1.6 Ludnoœc zagro¿ona ubóstwem, 2000 ....................................................... 6 8
A1.7 Sk³ad gospodarstw domowych ludnoœci zagro¿onej ubóstwem, 2000 ..............................6 9
A1.8 Obszary z ograniczeniami geograficznymi: g³ówne wskaŸniki, 2001 ...............................7 0
A1.9 Pomoc pañstwowa na rzecz badañ i rozwoju oraz produkcji œrednia za okres lat 1999-2001 ............7 1
A1.10 Emisja gazu cieplarnianego, 2000 ......................................................... 7 2
A1.11 Emisja gazu cieplarnianego w szerszym ujêciu sektorowym, 2001 ................................7 2
A2.1 Wydatki publiczne wg kategorii ekonomicznych, 1995 i 2002 ................................... 1 0 2
A2.2 Wydatki publiczne na emerytury i œwiadczenia dla bezrobotnych, 1995 i 2000 ......................1 0 3
A2.3 Wydatki publiczne wg funkcji, 1995 i 2001 .................................................. 1 0 4
A2.4 Wydatki publiczne wg regionów w Wielkiej Brytanii, 2000-01 .................................... 1 0 5
A2.5 Wydatki publiczne wg regionów we W³oszech, 2000 .......................................... 1 0 6
A2.6 Wydatki publiczne wg regionów w Hiszpanii œrednia za okres lat 1992-1999 .......................1 0 7
A2.7 Przychody z podatków i sk³adek socjalnych wg poziomu rz¹dowego, 1995 i 2001 ...................1 0 8
A2.8 Podzia³ bezpoœrednich inwestycji zagranicznych wg regionów w wybranych pañstwach Unii ...........1 0 9
A2.9 Zagraniczne inwestycje bezpoœrednie nap³ywaj¹ce do krajów UE-15 i krajów akcesyjnych, œrednia
za okres l. 1999-2001 ................................................................. 1 1 0
A2.10 Podzia³ doœrodkowych zagranicznych inwestycji bezpoœrednich wg regionów NUTS II w wybranych
nowych Pañstwach Cz³onkowskich ....................................................... 1 1 1
3.1 Pomoc pañstwowa na mieszk. w Pañstwach Cz³onkowskich (1997-2001) .........................1 2 9
A4.1 Przydzia³ funduszy strukturalnych wg celów i krajów, 2000-2006 ................................1 8 0
A4.2 Efekt dŸwigni finansowej w zwi¹zku z funduszami strukturalnymi w odniesieniu do wydatków
publicznych
i prywatnych w ramach Celu 1, 1994-1999 i 2000-2006 ........................................ 1 8 1
A4.3 Po¿yczki (kredytowanie) Europejskiego Banku Inwestycyjnego, 1989-2002 ........................1 8 1
A4.4 Cel nr 1: orientacyjne zestawienie funduszy strukturalnych wg kategorii wydatkowanych kwot,
2000-2006 .......................................................................... 1 8 2
A4.5 Kwoty wydatkowane z funduszy strukturalnych na cele zwi¹zane z transportem w ramach Celu 1,
2000-2006 .......................................................................... 1 8 3
A4.6 Makroekonomiczne oddzia³ywanie polityki strukturalnej wg ocen dokonanych ex post, 1994-1999:
wyniki symulacji HERMIN .............................................................. 1 8 3
A4.7 Oddzia³ywanie polityki strukturalnej na infrastrukturê fizyczn¹ i kapita³ ludzki, 1994-2010: wyniki
symulacji HERMIN .................................................................... 1 8 4
A4.8 Efekty dzia³añ interwencyjnych podejmowanych w ramach Celu 1, ujête w wymiarze handlowym,
2000-2006 .......................................................................... 1 8 4
A4.9 Obszary spoza Celu 1: orientacyjne zestawienie funduszy strukturalnych wg kategorii wydatkowanych
kwot, 2000-2006 ..................................................................... 1 8 5
A4.10 Œrodki wyasygnowane z funduszy strukturalnych na rzecz rozwoju wsi, 2000-2006 ..................1 8 5
A4.11 Kwoty zobowi¹zañ finansowych jako œrodki wyasygnowane w ramach funduszy strkturalnych w
nowych Pañstwach Cz³onkowskich, 2004-2006 .............................................. 1 8 6
A4.12 Orientacyjne kwoty zobowi¹zañ finansowych jako œrodków wyasygnowanych w ramach funduszy
strkturalnych w nowych Pañstwach Cz³onkowskich, 2004-2006 .................................1 8 6
G³ówne wskaŸniki regionalne .................................................................. 1 8 8
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej206
2480525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:55Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
207Komisja Europejska
Trzeci raport na temat spójnoœci gospodarczej i spo³ecznej — COM(2004) 107 z dn. 18 lutego 2004r.
Luksemburg: Urz¹d Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich
2004 — 248 str. — 21 x 29,7 cmISBN 92-894-4931-4
2490525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:55Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen
208
2500525759510005257595100
05257595100
05257595100
co_pl_2003_012.ps
C:\co_pl_2003\co_pl_2003_012.vp27 April 2004 11:30:55Color profile: Generic CMYK printer profile
Composite  Default screen