KOMISJA EUROPEJSKA Strasburg, dnia 8.3.2022 COM(2022) 105 final 2022/0066(COD) Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej {SEC(2022) 150 final} - {SWD(2022) 60 final} - {SWD(2022) 61 final} - {SWD(2022) 62 final} - {SWD(2022) 63 final}



UZASADNIENIE 1.KONTEKST WNIOSKU •Przyczyny wniosku Niniejszy wniosek ma na celu skuteczne zwalczanie przemocy wobec kobiet i przemocy domowej w całej UE. W tym celu we wniosku proponuje się przyjęcie środków w następujących obszarach: kryminalizacji odpowiednich przestępstw i karania za nie; ochrony ofiar i dostępu do wymiaru sprawiedliwości; wsparcia dla ofiar; zapobiegania przemocy wobec kobiet; koordynacji i współpracy. Przemoc wobec kobiet jest przemocą ze względu na płeć skierowaną przeciwko kobiecie, dlatego że jest ona kobietą, lub dotykającą kobiety w nieproporcjonalnie dużym stopniu. Obejmuje ona wszelkie akty przemocy ze względu na płeć, które powodują lub mogą powodować fizyczne, seksualne, psychologiczne lub ekonomiczne szkody lub cierpienie kobiet, w tym również groźby takich aktów. Zaliczają się do nich takie przestępstwa, jak: przemoc seksualna, w tym zgwałcenie, okaleczanie żeńskich narządów płciowych, przymusowe małżeństwo, przymusowa aborcja lub sterylizacja, handel ludźmi w celu wykorzystywania seksualnego, uporczywe nękanie, molestowanie seksualne, kobietobójstwo, nawoływanie do nienawiści i przestępstw ze względu na płeć oraz różne formy przemocy w sieci („cyberprzemocy”), w tym udostępnianie treści intymnych bez zgody lub manipulowanie nimi, cyberstalking i cybernękanie. Przyczyną takiej przemocy jest zróżnicowanie sytuacji kobiet i mężczyzn, które jest przejawem strukturalnej dyskryminacji kobiet. Przemoc domowa jest formą przemocy wobec kobiet, ponieważ w nieproporcjonalnie dużym stopniu dotyka kobiety. Występuje w rodzinie lub gospodarstwie domowym bez względu na biologiczne lub prawne więzi rodzinne, czy to między partnerami, czy między innymi członkami rodziny, w tym między rodzicami a dziećmi. Kobiety nieproporcjonalnie częściej padają ofiarami obu tych form przemocy ze względu na leżące u ich podstaw wzorce przymusu, władzy lub kontroli. Każdy jednak może być potencjalną ofiarą takiej przemocy niezależnie od płci metrykalnej lub społeczno-kulturowej. Przemoc domowa może dotyczyć wszystkich ludzi, w tym mężczyzn, osób młodszych lub starszych, dzieci i osób LGBTIQ. Przemoc wobec kobiet i przemoc domowa to kwestie prawa karnego, naruszenia praw człowieka i formy dyskryminacji. Zwalczanie tych zjawisk jest częścią działań Komisji Europejskiej mających na celu ochronę podstawowych wartości UE i zapewnienie przestrzegania Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Przemoc wobec kobiet i przemoc domowa są powszechne w całej UE – szacuje się, że dotykają jedną trzecią kobiet w UE. Jeżeli wziąć pod uwagę konkretne rodzaje przemocy, w 2014 r. co dziesiąta kobieta zgłosiła, że padła ofiarą przemocy seksualnej, a co dwudziestą zgwałcono. Co najmniej jedna na pięć kobiet doświadczyła przemocy domowej. Równie częsta jest cyberprzemoc: szacuje się, że w 2020 r. co druga młoda kobieta doświadczyła cyberprzemocy ze względu na płeć. Ogólnie kobiety częściej doświadczają cyberprzemocy ze względu na płeć metrykalną lub społeczno-kulturową, w szczególności cyberprzemocy seksualnej. W internecie kobiety systematycznie stają się celem ataków ze strony brutalnych prawicowych ugrupowań ekstremistycznych i grup terrorystycznych, które chcą szerzyć nienawiść wobec nich. Na przykład tak zwany ruch „inceli”, tj. żyjących w mimowolnym celibacie (ang. involuntarily celibate), podżega do przemocy wobec kobiet w internecie i przedstawia taką przemoc jako czyny heroiczne. Cyberprzemoc dotyka w szczególności kobiety aktywne w życiu publicznym, takie jak polityczki, dziennikarki i obrończynie praw człowieka. Może to skutkować uciszaniem kobiet, utrudnianiem ich uczestniczenia w życiu społecznym i podważaniem zasady demokracji zapisanej w Traktacie o Unii Europejskiej. Kobiety doświadczają również przemocy w miejscu pracy: około jedna trzecia kobiet w UE, które doświadczyły molestowania seksualnego, spotkała się z nim w pracy. W wytycznych politycznych przewodniczącej Ursuli von der Leyen podkreślono, że jednym z kluczowych priorytetów Komisji jest zapobieganie przemocy wobec kobiet i zwalczanie jej, ochrona ofiar oraz karanie przestępców. W strategii na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025 zapowiedziano środki UE mające na celu zapobieganie tym formom przemocy, ochronę ofiar, ściganie przestępców oraz na wdrażanie powiązanych kompleksowych i skoordynowanych polityk. W planie działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych potwierdzono zobowiązanie do zwalczania przemocy ze względu na płeć i zaproponowano w tym celu stosowne przepisy. Parlament Europejski wielokrotnie wzywał Komisję do zaproponowania przepisów dotyczących przemocy wobec kobiet i przemocy domowej oraz cyberprzemocy ze względu na płeć. Parlament przyjął ostatnio dwa sprawozdania ustawodawcze z własnej inicjatywy na podstawie art. 225 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), w których zwrócił się do Komisji o przedłożenie wniosków dotyczących zwalczania przemocy i cyberprzemocy ze względu na płeć oraz dodanie przemocy ze względu na płeć jako nowej dziedziny przestępczości wymienionej w art. 83 ust. 1 TFUE. •Cele wniosku Celem niniejszego wniosku jest zapobieganie i zwalczanie przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, aby zapewnić wysoki poziom bezpieczeństwa i pełne korzystanie z praw podstawowych w Unii, w tym prawa do równego traktowania i niedyskryminacji kobiet i mężczyzn. Wniosek przyczynia się zatem do ustanowienia przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości (tytuł V TFUE). Aby osiągnąć te cele, wniosek: ·zwiększa skuteczność obecnych instrumentów prawnych UE w zakresie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej; ·prowadzi do pozytywnej konwergencji i niweluje luki w zakresie ochrony, dostępu do wymiaru sprawiedliwości, wsparcia, zapobiegania i koordynacji, a także współpracy; oraz ·służy dostosowaniu prawa Unii do ustalonych norm międzynarodowych. We wniosku kryminalizuje się niektóre formy przemocy, które w nieproporcjonalnie dużym stopniu dotykają kobiety, oraz zwiększa się prawa ofiar, wykorzystując istniejące podstawy prawne określone w art. 82 ust. 2 i art. 83 ust. 1 TFUE. Dzięki temu wniosek zapewnia skuteczne ściganie takich przestępstw i przyczynia się do eliminacji przemocy wobec kobiet i przemocy domowej oraz do lepszego wspierania i ochrony ofiar. Przez zwiększenie zaufania do systemów sądowych innych państw członkowskich wniosek przyczyni się do wzajemnego uznawania wyroków i orzeczeń w sprawach karnych oraz usprawni współpracę wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych. Ważnym punktem odniesienia dla wniosku jest Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej („konwencja stambulska”) z 2014 r. Konwencja stambulska jest najobszerniejszym dokumentem ustanawiającym ramy międzynarodowe ukierunkowane na kompleksowe rozwiązanie problemu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Niniejszy wniosek służy osiągnięciu celów konwencji w ramach kompetencji UE przez uzupełnienie istniejącego dorobku prawnego UE i przepisów krajowych państw członkowskich w dziedzinach objętych konwencją. Podjęcie działań jest konieczne zarówno w państwach członkowskich, które ratyfikowały konwencję stambulską, jak i w tych, które tego nie uczyniły. W ramach prac przygotowawczych stwierdzono potrzebę podjęcia działań w obszarach dostępu do wymiaru sprawiedliwości, w tym minimalnych zasad dotyczących definicji, sankcji odnoszących się do niektórych przestępstw, praw ofiar i ochrony ofiar w związku z postępowaniem karnym, specjalistycznego wsparcia dla ofiar, zapobiegania takiej przemocy oraz zapewnienia ściślejszej koordynacji i współpracy na szczeblu unijnym i krajowym. Odpowiednie normy UE są rozproszone w szeregu instrumentów prawnych i nie doprowadziły do skutecznego monitorowania i egzekwowania. Chociaż działania na szczeblu krajowym podjęto głównie w związku z konwencją stambulską, monitorowanie jej wdrażania pokazuje, że nadal istnieją luki. Biorąc pod uwagę sposób, w jaki przemoc wobec kobiet i przemoc domowa ewoluowały w ostatnich dziesięcioleciach, występowanie tego rodzaju przestępstwa prawdopodobnie nie ulegnie znacznemu ograniczeniu bez dodatkowych działań UE. Ponadto w niniejszym wniosku uwzględnia się nowe zjawiska takie jak cyberprzemoc wobec kobiet, której nie uwzględniono w wyraźny sposób w konwencji stambulskiej. Cyberprzemoc nasila się w wyniku intensywniejszego korzystania z internetu i narzędzi informatycznych. Często jest rozszerzeniem przemocy, której ofiary doświadczają poza internetem. Pomimo powszechnego występowania cyberprzemocy regulacje są jak dotąd bardzo fragmentaryczne, a zarówno na szczeblu UE, jak i na poziomie państw członkowskich stwierdzono istotne luki prawne.

Obecnie żaden z istniejących aktów prawnych UE nie odnosi się w sposób kompleksowy do przemocy wobec kobiet ani przemocy domowej. Niniejsza dyrektywa będzie pierwszym aktem dotyczącym konkretnie tego rodzaju przemocy. Środki opierają się na zaleceniach Grupy Ekspertów do spraw Przeciwdziałania Przemocy wobec Kobiet i Przemocy Domowej (GREVIO), niezależnego organu eksperckiego odpowiedzialnego za monitorowanie wdrażania konwencji stambulskiej. Uwzględniono w nich również zalecenia międzynarodowych ekspertów i organów zajmujących się tą dziedziną, w tym pod auspicjami Organizacji Narodów Zjednoczonych, oraz ich rozważania na temat uznanych na szczeblu międzynarodowym dobrych praktyk w walce z przemocą wobec kobiet i przemocą domową. W ukierunkowanych środkach dotyczących przestępstw oraz praw ofiar określono minimalne zasady, które umożliwiają państwom członkowskim ustanowienie bardziej rygorystycznych standardów i dają im elastyczność, jeżeli chodzi o uwzględnianie sytuacji poszczególnych krajów. Zaproponowano w szczególności następujące środki: –kryminalizację niektórych form przemocy, które w nieproporcjonalnie dużym stopniu dotykają kobiety i które nie są w wystarczającym stopniu zwalczane na szczeblu krajowym, a wchodzą w zakres kompetencji UE z punktu widzenia istniejących podstaw prawnych. Dotyczy to kryminalizacji zgwałcenia ze względu na brak zgody (w niektórych państwach członkowskich wymagane jest użycie siły lub groźby), okaleczania żeńskich narządów płciowych oraz niektórych form cyberprzemocy; –zwiększenie dostępu ofiar do wymiaru sprawiedliwości oraz wzmocnienie ich praw do odpowiedniej ochrony bezpośrednio odpowiadającej szczególnym potrzebom ofiar przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Środki takie obejmują: –zapewnienie odpowiedniego przygotowania organów do zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej; –zapewnienie traktowania ofiar przez organy krajowe w sposób uwzględniający aspekt płci; –zapewnienie indywidualnej oceny potrzeb w zakresie ochrony i wsparcia dostosowanego do szczególnych potrzeb ofiar przemocy wobec kobiet lub przemocy domowej; –zapewnienie szczególnych zabezpieczeń dla dzieci będących ofiarami przemocy wobec kobiet lub przemocy domowej; –zapewnienie ochrony za pomocą nakazów doraźnych i nakazów ochrony; –zapewnienie ofiarom możliwości skutecznego dochodzenia odszkodowania od sprawcy; –zapewnienie usuwania treści internetowych związanych z przestępstwami cyberprzemocy oraz możliwości dochodzenia odszkodowania na drodze sądowej przez poszkodowanych; oraz –utworzenie organów rządowych, które udzielają pomocy ofiarom, doradzają im i reprezentują je w postępowaniach sądowych w sprawach dotyczących przemocy wobec kobiet lub przemocy domowej; –zapewnianie ofiarom wsparcia dostosowanego do szczególnych potrzeb ofiar przemocy wobec kobiet lub przemocy domowej. Obejmuje to wsparcie specjalne w przypadkach przemocy seksualnej i okaleczania żeńskich narządów płciowych, dostęp do krajowych telefonów zaufania, poprawę dostępności schronisk oraz kompleksowe wsparcie dla ofiar molestowania seksualnego w miejscu pracy, jak również ukierunkowane wsparcie dla ofiar o szczególnych potrzebach i dla grup ryzyka, w tym kobiet uciekających przed konfliktami zbrojnymi; –zapobieganie przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, w tym przez działania podnoszące świadomość, szkolenie specjalistów, którzy mogą mieć kontakt z ofiarami, oraz pracę z przestępcami; –zwiększenie koordynacji i intensyfikacja współpracy na szczeblu krajowym i unijnym przez zapewnienie podejścia wielopodmiotowego i usprawnienie gromadzenia danych na temat przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. ·Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki Żaden szczególny instrument prawny UE nie dotyczy konkretnie przemocy wobec kobiet ani przemocy domowej. Istnieje jednak szereg instrumentów prawnych UE, które są istotne dla ofiar przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Ustanawiają one bowiem albo ogólne zasady mające zastosowanie również do tej kategorii ofiar, albo szczegółowe przepisy dotyczące niektórych form takiej przemocy. Poniżej wymieniono najistotniejsze z nich: –dyrektywa 2012/29/UE („dyrektywa o prawach ofiar”): Dyrektywa o prawach ofiar ma zastosowanie do wszystkich ofiar przestępstw. Ustanowiono w niej normy minimalne w zakresie praw, ochrony i wsparcia dla ofiar przestępstw w UE. Odnosi się również do ofiar przemocy ze względu na płeć, ofiar przemocy seksualnej i ofiar przemocy w bliskich związkach. W dyrektywie tej nie określono jednak szczegółowych przepisów dotyczących ofiar tego rodzaju przestępstw. Niniejszy wniosek uzupełnia przepisy dyrektywy o prawach ofiar, aby uwzględnić szczególne potrzeby ofiar przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Poza konkretniejszymi środkami objętymi niniejszym wnioskiem ofiary będą nadal korzystać z ogólnych przepisów dyrektywy o prawach ofiar; –dyrektywa 2011/99/UE(„dyrektywa w sprawie europejskiego nakazu ochrony”) i rozporządzenie (UE) nr 606/2013 („rozporządzenie w sprawie wzajemnego uznawania”) – przepisy UE dotyczące europejskich nakazów ochrony:

oba te instrumenty umożliwiają transgraniczne uznawanie nakazów ochrony wydanych na podstawie prawa krajowego. W obecnej inicjatywie wymaga się, aby państwa członkowskie przewidziały w swoich przepisach krajowych nakazy doraźne i nakazy ochrony, zapewniając tym samym podstawę stosowania dyrektywy w sprawie europejskiego nakazu ochrony i rozporządzenia w sprawie wzajemnego uznawania; –dyrektywa 2011/93/UE („dyrektywa w sprawie niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych”) i dyrektywa 2011/36/UE („dyrektywa w sprawie zwalczania handlu ludźmi”): W dyrektywach w sprawie niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych i w sprawie zwalczania handlu ludźmi przewidziano środki służące zapobieganiu, ochronie, wsparciu i dostępowi do wymiaru sprawiedliwości przeznaczone dla określonych kategorii ofiar, mianowicie dzieci będących ofiarami niegodziwego traktowania w celach seksualnych i wykorzystywania seksualnego oraz pornografii dziecięcej, jak również ofiar handlu ludźmi. Zawarte w tych bardziej szczegółowych dyrektywach standardy kryminalizacji takiej przemocy i odpowiednie sankcje będą nadal obowiązywać. Dyrektywa w sprawie zwalczania handlu ludźmi dotyczy walki z handlem ludźmi w celu wykorzystywania seksualnego. Jest ona obecnie poddawana przeglądowi pod kątem oceny ewentualnej potrzeby wprowadzenia w niej zmian w przyszłości, z uwzględnieniem kryminalizacji na szczeblu UE i odpowiednich kar wprowadzonych niniejszą dyrektywą. Dyrektywa w sprawie niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych będzie nadal miała zastosowanie do tego procederu. Art. 24 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej stanowi, że dzieci mają prawo do takiej ochrony i opieki, jaka jest konieczna dla ich dobra, oraz że we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, zarówno podejmowanych przez władze publiczne, jak i instytucje prywatne, należy przede wszystkim uwzględnić najlepszy interes dziecka. Oczywiste jest, że ochrona wynikająca ze szczególnych uregulowań dotyczących kryminalizacji zgwałcenia na podstawie pojęcia zgody powinna zostać rozszerzona również na dzieci, o ile są one w stanie wyrazić zgodę w sposób ważny. Zależy to od wieku przyzwolenia, który jest regulowany na szczeblu krajowym i różni się w poszczególnych państwach członkowskich. Biorąc pod uwagę, że dyrektywa w sprawie niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych stanowi już specjalne ramy w odniesieniu do wszystkich dzieci, niniejszy wniosek służy wprowadzeniu niezbędnych zmian w celu zapewnienia spójności przez ukierunkowaną zmianę tej dyrektywy. Modyfikacja ta obejmuje wprowadzenie penetracji jako kolejnej okoliczności obciążającej oraz pojęcia braku zgody w przypadku dzieci powyżej wieku przyzwolenia. Równolegle dyrektywa w sprawie niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych również jest poddawana ocenie, czego efektem może być przedstawienie w 2023 r. wniosku dotyczącego jej przekształcenia. Będzie to okazja do zapewnienia ogólnej spójności specjalnych ram ochrony dzieci przed wszelkimi formami niegodziwego traktowania w celach seksualnych i wykorzystywania seksualnego z obecnym wnioskiem. Zawarte w niniejszym wniosku przepisy dotyczące praw, ochrony i wsparcia ofiar oraz zapobiegania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (rozdziały 3–5) będą obowiązywać również w przypadku ofiar wchodzących w zakres stosowania dyrektywy w sprawie niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych oraz dyrektywy w sprawie zwalczania handlu ludźmi, jeżeli takie czyny będą klasyfikowane również jako stanowiące przemoc wobec kobiet lub przemoc domową; –dyrektywa Rady 2004/80/WE („dyrektywa w sprawie kompensaty”): Dyrektywa w sprawie kompensaty umożliwia osobom, które padły ofiarą umyślnego przestępstwa z użyciem przemocy, ubieganie się o kompensatę od państwa. Omawiana inicjatywa służy dodatkowemu poszerzeniu praw ofiar do dostępu do kompensaty dzięki wzmocnieniu prawa do dochodzenia kompensaty od sprawcy, w tym przez ustanowienie norm minimalnych dotyczących przyznawania takiej kompensaty; –dyrektywy w sprawie równości płci stanowią, że molestowanie ze względu na płeć i molestowanie seksualne w miejscu pracy oraz w dziedzinie dostępu do towarów i usług są sprzeczne z zasadą równego traktowania kobiet i mężczyzn. W dyrektywach tych zobowiązano państwa członkowskie do zakazania takiego postępowania, zapewnienia środków zaradczych (w tym kompensaty) oraz ustanowienia skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji. Niniejsza dyrektywa uzupełnia te instrumenty przez ustanowienie norm minimalnych w zakresie wsparcia ofiar takiego molestowania i dostępu tych ofiar do wymiaru sprawiedliwości; –wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych („akt o usługach cyfrowych”): celem wniosku dotyczącego aktu o usługach cyfrowych jest ochrona praw podstawowych w internecie i przeciwdziałanie zagrożeniom w przestrzeni internetowej, w tym zagrożeniom dla bezpieczeństwa kobiet w internecie. We wniosku dotyczącym aktu o usługach cyfrowych określono horyzontalne ramy nadzoru regulacyjnego, rozliczalności i przejrzystości dostawców usług online. Niniejszy wniosek zwiększa skuteczność aktu o usługach cyfrowych w dwóch kluczowych aspektach: –akt o usługach cyfrowych określa obowiązki w zakresie należytej staranności spoczywające na niektórych dostawcach usług pośrednich i dotyczące zwalczania nielegalnych treści w internecie. Nie zawiera on sformułowanej na szczeblu UE definicji tego, co stanowi takie nielegalne treści. Niniejszy wniosek uzupełnia wniosek dotyczący aktu o usługach cyfrowych dzięki uwzględnieniu norm minimalnych dotyczących przestępstw cyberprzemocy; –w niniejszym wniosku zapewnia się, aby krajowe organy sądowe były uprawnione do wydawania dostawcom usług pośrednich nakazów podjęcia działań przeciwko określonym rodzajom nielegalnych treści stanowiących cyberprzemoc, objętych niniejszym wnioskiem. –Wniosek dotyczący przystąpienia do konwencji stambulskiej W 2016 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący przystąpienia UE do konwencji stambulskiej, po czym w 2017 r. Komisja i prezydencja Rady podpisały konwencję w imieniu UE. Proces przystąpienia UE do konwencji nie został do tej pory zakończony, ponieważ Rada nie przyjęła jeszcze ostatecznej decyzji w sprawie zawarcia konwencji. Zakończenie procesu przystąpienia UE do konwencji nadal jest dla Komisji priorytetem. Środki przewidziane w niniejszym wniosku służą osiągnięciu celów konwencji w obszarach kompetencji UE, poprawiając w ten sposób ochronę wynikającą z konwencji. Po przystąpieniu UE do konwencji omawiana inicjatywa będzie polegała na wdrażaniu konwencji w tych obszarach. Komisja oceniła wszystkie instrumenty prawne UE mające znaczenie dla zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej oraz dla praw ofiar pod kątem celów niniejszego wniosku. Przygotowując ten wniosek, Komisja wzięła pod uwagę wyniki tej oceny (zob. załącznik 8 do sprawozdania z oceny skutków). W związku z tym niniejszy wniosek jest spójny z odpowiednimi przepisami obowiązującego prawodawstwa UE. •Spójność z innymi politykami Unii Niniejszy wniosek jest zgodny z celami Traktatu dotyczącymi zapewnienia wysokiego poziomu bezpieczeństwa w unijnej przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, jak określono w tytule V TFUE, oraz korzystania z praw podstawowych w UE. Jest on również spójny z licznymi politykami UE, które uwypuklają potrzebę zwalczania przemocy ze względu na płeć. Cel ten jest ważnym elementem strategii UE na rzecz praw dziecka, strategii UE w zakresie praw ofiar (2020–2025), strategii na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2020–2025, strategii na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2021–2030 oraz Planu działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych. W trzecim unijnym planie działania w sprawie równości płci uznano zwalczanie przemocy ze względu na płeć za jeden z priorytetów działań zewnętrznych UE. Komisja przyjęła komunikat „Bardziej inkluzywna i bezpieczna Europa: rozszerzenie wykazu przestępstw UE o nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści”, aby skłonić Radę do przyjęcia decyzji o rozszerzeniu wykazu przestępstw UE zawartego w art. 83 ust. 1 TFUE o nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści („inicjatywa UE w sprawie przestępstw”). Nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści podważają fundamenty demokratycznego i pluralistycznego społeczeństwa oraz wspólne wartości zapisane w art. 2 TUE. Szczególna waga tych zachowań, biorąc pod uwagę ich wpływ na podstawowe prawa i wartości, a także ich transgraniczny charakter wymagają wspólnego działania na szczeblu Unii. Aby zaradzić w szczególności gwałtownemu nasileniu się publicznego nawoływania w internecie do przemocy i nienawiści ze względu na płeć metrykalną lub społeczno-kulturową, w szczególności mizoginicznego podburzania do nienawiści lub przemocy, w niniejszej dyrektywie ustanawia się normy minimalne odnoszące się do określania przestępstwa polegającego na tym rodzaju cyberprzemocy oraz kar za nie. Po przyjęciu przez Radę decyzji w sprawie dodania w art. 83 ust. 1 TFUE nawoływania do nienawiści i przestępstwa z nienawiści, aby zapewnić nową podstawę prawną, Komisja będzie mogła zaproponować dodatkowe przepisy w celu harmonizacji ram dotyczących mowy nienawiści i przestępstw z nienawiści przez uwzględnienie nowych przyczyn dyskryminacji. ·Zgodność wniosku z zasadą spójności klimatycznej Jak ustalono w ocenie skutków, nie przewiduje się żadnego wpływu na środowisko. 2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna Podstawę prawną niniejszego wniosku stanowią łącznie art. 82 ust. 2 i art. 83 ust. 1 TFUE. Art. 83 ust. 1 TFUE stanowi podstawę prawną norm minimalnych odnoszących się do określania przestępstw oraz kar związanych z seksualnym wykorzystywaniem kobiet i dzieci oraz przestępczością komputerową. Pojęcie „seksualne wykorzystywanie” zawarte w art. 83 ust. 1 TFUE można rozumieć jako każde faktyczne wykorzystanie lub usiłowanie wykorzystania słabszej pozycji, różnicy siły lub zaufania, w tym między innymi czerpanie korzyści pieniężnych, społecznych lub politycznych z czynności seksualnych z udziałem innej osoby. Element wykorzystywania może odnosić się do uzyskania władzy lub dominacji nad inną osobą w celu osiągnięcia zaspokojenia seksualnego, korzyści finansowych lub awansu. Istnienie tych elementów zakłada się w przypadku przestępstw zgwałcenia i okaleczania żeńskich narządów płciowych. Okaleczanie żeńskich narządów płciowych to praktyka polegająca na wykorzystywaniu w celu utrzymania i potwierdzenia dominacji nad kobietami i dziewczętami oraz sprawowania kontroli społecznej nad seksualnością dziewcząt i kobiet. Czasami dochodzi do niego w kontekście dziecięcych lub przymusowych małżeństw bądź przemocy domowej. Odzwierciedla to typowy brak równowagi sił między kobietami a mężczyznami w takich sytuacjach, występujący również w przypadku zgwałcenia. Pojęcie „przestępczości komputerowej”, o którym mowa w art. 83 ust. 1 TFUE, obejmuje przestępstwa przeciwko korzystaniu z technologii informacyjno-komunikacyjnych lub nierozerwalnie związane z korzystaniem z tych technologii. Wykorzystanie takich technologii do ataku może zwiększyć wagę przestępstwa w ujęciu ilościowym i jakościowym oraz pod względem intensywności, wyboru celu i czasu trwania w stopniu, którego nie można osiągnąć innymi środkami. Zawarte w niniejszym wniosku normy minimalne dotyczące przestępstw stanowiących cyberprzemoc wobec kobiet odnoszą się takich przestępstw, które są nierozerwalnie związane ze środowiskiem internetowym i korzystaniem z takich technologii. Art. 82 ust. 2 TFUE stanowi podstawę prawną ustanawiania norm minimalnych dotyczących praw ofiar przestępstw w zakresie niezbędnym do ułatwienia wzajemnego uznawania wyroków i orzeczeń sądowych, jak również współpracy policyjnej i wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych o wymiarze transgranicznym. •Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych) Przemoc wobec kobiet i przemoc domowa są zjawiskami powszechnie występującymi w UE, a pandemia COVID-19 pogorszyła tę sytuację. Przemoc ta ma wpływ na miliony ludzi w UE, prowadzi do naruszania praw podstawowych i pociąga za sobą znaczne koszty. W związku z tym istnieje szczególna potrzeba wspólnego zwalczania na szczeblu UE przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Cyberprzemoc wobec kobiet, w tym w kontekście przemocy domowej, stała się nową formą takiej przemocy, która za pośrednictwem internetu rozprzestrzenia się i nasila ponad granicami poszczególnych państw członkowskich. Biorąc pod uwagę nieodłączny transgraniczny wymiar cyberprzemocy, działania podejmowane indywidualnie przez państwa członkowskie nie wystarczają do rozwiązania tego problemu. Wszystkie państwa członkowskie uwzględniają w przepisach i strategiach kwestię przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, lecz w różnym stopniu. Stosowanie wielu różnych podejść prowadzi do braku pewności prawa odnośnie do praw takich ofiar w całej UE. Jeszcze większa fragmentacja występuje na szczeblu regionalnym i lokalnym. UE już wspiera państwa członkowskie w zwalczaniu tego rodzaju przemocy, wykorzystując do tego finansowanie, środki z zakresu polityki oraz odpowiednie horyzontalne instrumenty prawne. Konieczne są jednak ukierunkowane działania ustawodawcze na szczeblu UE, aby zwiększyć skuteczność istniejących środków i dzięki ustanowieniu norm minimalnych w dalszym stopniu wzmacniać unijne instrumenty zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. W przypadku państw członkowskich, które są stronami konwencji stambulskiej, środki UE wspierałyby jej wdrożenie. Niniejszy wniosek umożliwiłby wprowadzanie dalszych skoordynowanych środków w całej UE i egzekwowanie przepisów na szczeblu UE. Celem niniejszego wniosku jest osiągnięcie równowagi między zapewnieniem skuteczności ustanowionych w nim obowiązków a pozostawieniem państwom członkowskim elastyczności w zakresie uwzględniania krajowych uwarunkowań i potrzeb przy wdrażaniu przepisów wniosku. Aby zapewnić równe traktowanie ofiar w całej UE, inicjatywa zapewni pozytywną konwergencję w wyniku ustanowienia norm minimalnych dotyczących praw ofiar przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Przepisy te mają na celu wsparcie i ochronę ofiar takiej przemocy przed rozpoczęciem postępowania karnego, w jego trakcie lub po jego zakończeniu oraz wprowadzają normy minimalne odnoszące się do określania przestępstw i kar za nie, w przypadku gdy istnieją luki w kryminalizacji. We wniosku określono minimalny poziom maksymalnego wymiaru kar nakładanych za przestępstwa wymienione w tym wniosku. Tym samym ustalenie minimalnego wymiaru kar pozostawia się we wniosku państwom członkowskim. •Proporcjonalność Celem niniejszego wniosku jest kompleksowe zwalczanie przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Oznacza to, że działania podejmowane są na różnych płaszczyznach i mają na celu zapobieganie takiej przemocy, ochronę i wsparcie ofiar oraz zapewnienie dostępu do wymiaru sprawiedliwości, jeżeli jednak dojdzie do przemocy, a także koordynację działań między wszystkimi właściwymi podmiotami. Liczne badania (np. szeroko zakrojone badanie przeprowadzone przez europejską sieć ekspertów prawnych w dziedzinie równości płci i niedyskryminacji oraz dogłębne badanie przeprowadzone przez Departament Tematyczny ds. Praw Obywatelskich i Spraw Konstytucyjnych Parlamentu Europejskiego) pokazują, że tylko kompleksowe podejście ukierunkowane na wszystkie elementy problemu i zastosowane w jednym akcie prawnym UE nakładającym na państwa członkowskie normy minimalne może skutecznie przyczynić się do wyeliminowania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej oraz do zapewnienia wsparcia i ochrony o większej skuteczności i lepszym ukierunkowaniu w odpowiedzi na szczególne potrzeby ofiar tego rodzaju przemocy. Działania rozproszone w różnych aktach prawnych UE, z których każdy ma własny cel, nie przyniosłyby takich rezultatów. Komisja rozważyła kilka wariantów strategicznych służących osiągnięciu celów niniejszego wniosku: ·wariant pierwszy, który obejmuje głównie środki wprowadzające normy konwencji stambulskiej do prawa Unii w obszarach wchodzących w zakres kompetencji UE, oraz ·wariant drugi, który opiera się na środkach przedstawionych w wariancie pierwszym i polega na wprowadzeniu bardziej kompleksowych i szczegółowych środków, aby zapewnić wyższe normy minimalne, ułatwieniu ich egzekwowania i wyeliminowaniu dodatkowych luk, w tym dotyczących cyberprzemocy, z uwzględnieniem zaleceń sformułowanych przez Grupę Ekspertów do spraw Przeciwdziałania Przemocy wobec Kobiet i Przemocy Domowej w kontekście monitorowania przez nią konwencji. W wariancie tym wyodrębniono dwa podwarianty (2A i 2B), przy czym podwariant 2B obejmuje dodatkowe dalej idące zobowiązania w odniesieniu do molestowania seksualnego, dostępu do wymiaru sprawiedliwości, ochrony ofiar i gromadzenia danych. Niniejszy wniosek opiera się na wariancie strategicznym 2A, ponieważ przewiduje najskuteczniejszy zestaw środków przy jednoczesnym poszanowaniu zasady proporcjonalności. Wyboru tego dokonano na podstawie uprzedniej dogłębnej analizy skutków poszczególnych wariantów strategicznych dla praw podstawowych oraz skutków społecznych i gospodarczych. Bazuje on również na dokładnej analizie skuteczności, efektywności i spójności wariantów strategicznych. Ogólnie wariant 2A okazał się lepszy pod względem wkładu w te obszary i przynosi większe korzyści netto. Oczekuje się, że dzięki przewidzianemu w nim kompleksowemu zestawowi obowiązków zapewni on szeroką ochronę praw podstawowych oraz poprawi sytuację społeczną ofiar i ogółu społeczeństwa. Zgodnie z zasadą proporcjonalności i konieczności podjęcia działań przez UE w niniejszym wniosku ustanowione zostaną normy minimalne wspomagające działania państw członkowskich w obszarach zapobiegania, ochrony i wsparcia ofiar, dostępu do wymiaru sprawiedliwości i koordynacji. Wniosek zwiększy pewność prawa, skuteczność egzekwowania i ochronę ofiar. We wniosku po raz pierwszy opracowano ukierunkowane i skoordynowane podejście UE do walki z przemocą wobec kobiet i przemocą domową. Podejście to opiera się na zestawie norm minimalnych, które wnoszą wartość dodaną do istniejących przepisów krajowych, unijnych i międzynarodowych, a jednocześnie pozostawiają państwom członkowskim elastyczność pod względem wdrażania.

•Wybór instrumentu Zgodnie z wybraną podstawą prawną wniosku właściwym instrumentem jest dyrektywa przyjęta zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą. Niniejszy wniosek ma na celu uproszczenie odpowiednich przepisów UE przez przejrzyste zebranie ich w jednym instrumencie, co będzie korzystne dla zainteresowanych specjalistów i ofiar. Zamiast zmiany istniejących instrumentów wybrano dyrektywę szczegółową w sprawie przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Przepisy tej dyrektywy będą miały zastosowanie jako uzupełnienie przepisów dyrektywy o prawach ofiar – ogólnych ram prawnych UE dotyczących praw ofiar. W niektórych przepisach niniejszej dyrektywy ustanawia się szczególne środki uzupełniające przepisy ogólne, podobnie jak uczyniono w przypadku ofiar innych konkretnych rodzajów przestępstw, na przykład ofiar handlu ludźmi, niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych i terroryzmu. 3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW •Oceny ex post/oceny adekwatności obowiązującego prawodawstwa Przygotowując sprawozdanie z oceny skutków, Komisja oceniła wpływ odpowiednich przepisów obowiązującego prawa UE na zapobieganie i zwalczanie przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Towarzyszyła temu analiza środków z zakresu polityki i środków ustawodawczych państw członkowskich. W pracach przygotowawczych wykorzystano również najnowsze sprawozdania monitorujące dotyczące dyrektywy o prawach ofiar i dyrektywy w sprawie europejskiego nakazu ochrony. Komisja przeprowadziła te prace w powiązaniu z opracowanymi ogólnymi ocenami dyrektywy o prawach ofiar, dyrektywy w sprawie niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych oraz dyrektywy w sprawie zwalczania handlu ludźmi. Z analizy wynika, że stosowne przepisy UE zapewniły prawa ofiarom przemocy wobec kobiet i przemocy domowej w sposób bardzo wybiórczy. Działo się tak w przypadku przepisów, które nie dotyczą przede wszystkim tych rodzajów przemocy (przegląd bieżącej sytuacji – zob. informacje powyżej na temat wzajemnych zależności z obowiązującymi przepisami UE). Środki UE nie są ukierunkowane bezpośrednio na ofiary przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Stosowne regulacje dotyczące ofiar przemocy wobec kobiet i przemocy domowej nie są określone wystarczająco szczegółowo lub pozostawiają państwom członkowskim dużą swobodę. Co więcej, odpowiednie przepisy UE mają średnio ponad 10 lat. W tym czasie potrzeby ofiar nie były zaspokajane w wystarczającym stopniu i należy się nimi odpowiednio zająć. •Konsultacje z zainteresowanymi stronami Komisja przeprowadziła szeroko zakrojone konsultacje z zainteresowanymi stronami, by uzyskać informacje na potrzeby przygotowania niniejszej inicjatywy ustawodawczej. W ten sposób Komisja starała się zgromadzić aktualne informacje i wiedzę fachową oraz opracować skuteczne środki przeciwdziałania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, jak wskazano w strategii zainteresowanych stron leżącej u podstaw inicjatywy. Komisja wzięła również pod uwagę stosowne wyniki wcześniejszych konsultacji. W 2016 r. Komisja przeprowadziła badanie Eurobarometr na temat przemocy ze względu na płeć, w którym wzięła udział próba licząca ponad 27 000 respondentów ze wszystkich państw członkowskich UE. Pomogło to w opracowaniu i analizie wariantów strategicznych. Wiele zainteresowanych stron zaapelowało również o nasilenie działań UE o charakterze ustawodawczym i nieustawodawczym w obszarach przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Szczegółowe informacje na temat poszczególnych konsultacji znajdują się w poniższej sekcji. Otwarte konsultacje publiczne: „Zwalczanie przemocy ze względu na płeć – ochrona ofiar i karanie przestępców” prowadzono na stronie internetowej Komisji poświęconej konsultacjom od 8 lutego do 10 maja 2021 r. Pytania skierowane do społeczeństwa dotyczyły różnych aspektów zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Pytania te odnosiły się w szczególności do odpowiednich środków przyjętych przez państwa członkowskie, potrzeby dalszych regulacji i preferowanych wariantów strategicznych. Główne wyniki były następujące: –Badanie wykazało, że problemem jest to, iż społeczeństwo nie jest dostatecznie świadome tego rodzaju przemocy lub uważa ją za sprawę prywatną. Ponadto z badania wynika, że nie ma wystarczająco dużo służb ani przedsięwzięć, aby wzmocnić pozycję ofiar i zachęcić je do zabierania głosu. Jeżeli chodzi o ewentualne dalsze środki zapobiegawcze, większość respondentów uznała, że istotne jest zwalczanie szkodliwych stereotypów płci. –60 % respondentów sądziło, że konieczna jest poprawa obecnych struktur informowania ofiar przemocy wobec kobiet i przemocy domowej o przysługujących im prawach, o służbach, do których mogą się zwrócić, oraz o działaniach podjętych w związku z ich skargami. W kwestii szybkości udzielania tych informacji i ich dostępności respondenci w przeważającej mierze byli zdania, że informacji nie przekazano wystarczająco szybko (43 %), były one trudne do znalezienia (42 %), były niespójne i rozproszone w różnych źródłach (42 %). –73 % respondentów uważało, że zarówno na szczeblu krajowym, jak i unijnym potrzebne są dodatkowe środki poprawiające dostęp do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. –Na pytanie, czy służby wsparcia systemowo uwzględniają w swoich działaniach potrzeby ofiar przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, niemal połowa (48 %) respondentów odpowiedziała przecząco. Odpowiedzi na pytanie, czy ofiary otrzymują informacje o służbach wsparcia odpowiednio szybko i w zrozumiałym dla nich języku, były rozbieżne, ale większy był odsetek osób, które odpowiedziały, że nie wiedzą (41 %). –W odniesieniu do konkretnych form przemocy wobec kobiet większość respondentów była zdania, że: główne luki w ochronie przed molestowaniem ze względu na płeć i molestowaniem seksualnym wynikają z przekonania, że ogół społeczeństwa nie uważa tego molestowania za rzeczywisty problem (66 %), kary są niewystarczające (66 %), a przepisy nie są skutecznie egzekwowane (62 %). Komisja przeprowadziła kompleksowe ukierunkowane konsultacje łącznie na potrzeby oceny skutków istniejących ram prawnych oraz analizy luk w tych ramach. Komisja przeprowadziła konsultacje z państwami członkowskimi w formie pisemnej i podczas warsztatów. Państwa członkowskie zadeklarowały otwartość na działania UE i uznały przewidywane środki za odpowiednie. Ukierunkowane konsultacje z organizacjami pozarządowymi i międzynarodowymi ukazały duże poparcie dla najambitniejszych środków. Organizacje pozarządowe podkreśliły w szczególności, że należy wzmocnić środki zapobiegania i ochrony przez ustanowienie norm minimalnych na szczeblu UE, poprawić gromadzenie danych i zwiększyć dostępność specjalistycznych usług oraz oferować ukierunkowane programy szkoleń dla specjalistów z różnych sektorów. Organizacje międzynarodowe zwróciły uwagę na potrzebę wprowadzenia dodatkowych środków zapobiegawczych, takich jak: wczesna interwencja, programy zapobiegania i szkolenia dla odpowiednich specjalistów. Jeżeli chodzi o służby zajmujące się ochroną i wsparciem, organizacje międzynarodowe stwierdziły, że problemem jest brak uwzględniania kwestii płci w pojmowaniu przemocy, co może prowadzić do wtórnej i ponownej wiktymizacji, zastraszania i odwetu. Jako najlepszą praktykę w odniesieniu do poszukiwania pomocy organizacje te wskazały podejście kompleksowe. W kwestii dostępu do wymiaru sprawiedliwości organizacje zwróciły uwagę na niedociągnięcia w dostępie do kompensaty od państwa lub sprawcy, w szczególności na zbyt krótkie terminy ubiegania się o kompensatę oraz ograniczenia dotyczące roszczeń o odszkodowanie za straty moralne (w przypadku niektórych rodzajów przestępstw).

Podczas ukierunkowanych warsztatów z udziałem partnerów społecznych związki zawodowe i pracodawcy poparli cel, jakim jest zwalczanie molestowania seksualnego w miejscu pracy, i pozytywnie odnieśli się do przyjęcia dodatkowych środków. Pracodawcy obawiali się jednak obowiązków, które zostałyby na nich nałożone. Partnerzy społeczni w szczególności podkreślili przydatność ocen ryzyka w zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet. Związki zawodowe i pracodawcy uwydatnili znaczenie roli, jaką w tym obszarze odgrywają partnerzy społeczni. •Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej Aby ułatwić prace przygotowawcze, Komisja zleciła zewnętrznej firmie konsultingowej przeprowadzenie badania uzupełniającego. Ponadto zleciła europejskiej sieci ekspertów prawnych w dziedzinie równości płci i niedyskryminacji przeprowadzenie analizy porównawczej przepisów prawa karnego, które mają zastosowanie do przemocy wobec kobiet ze względu na płeć, w tym przemocy domowej i cyberprzemocy, na szczeblu krajowym w Europie. Co więcej, Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE) zaktualizował swoje badanie z 2014 r. dotyczące kosztów przemocy wobec kobiet. Materiały te uzupełniono o istotne informacje pochodzące z innych dostępnych źródeł, które podano w załączniku 1 do sprawozdania z oceny skutków. •Ocena skutków Zgodnie z wymogami lepszego stanowienia prawa do prac przygotowawczych nad tą inicjatywą powołano we wrześniu 2020 r. międzyresortową grupę sterującą Komisji pod przewodnictwem Sekretariatu Generalnego. W okresie od września 2020 r. do października 2021 r. grupa ta spotkała się czterokrotnie, a ponadto uczestniczyła w szeregu konsultacji pisemnych. W projekcie oceny skutków rozważono szereg środków o charakterze nieustawodawczym i ustawodawczym służących osiągnięciu celów inicjatywy. Oceniono w nim skuteczność, efektywność i spójność każdego wybranego wariantu i stwierdzono, że połączenie środków w preferowanym wariancie strategicznym jest najbardziej proporcjonalne i spójne w świetle celów ogólnych i szczegółowych tej inicjatywy. Jeżeli chodzi o oczekiwane skutki preferowanego wariantu, analiza ilościowa wykazała pozytywne skutki gospodarcze. Ograniczenie występowania przemocy wobec kobiet, w szczególności przemocy domowej, mogłoby przynieść korzyści gospodarcze w wysokości około 53,1 mld EUR, potencjalnie sięgające około 82,7 mld EUR w perspektywie długoterminowej. Największy potencjał korzyści gospodarczych wynika ze zmniejszenia kosztów szkód fizycznych i emocjonalnych u ofiar (spadek szacowany na 32,2–64,5 mld EUR). Skutki społeczne dotyczyłyby różnych zainteresowanych stron, mianowicie ofiar, świadków, sprawców, przedsiębiorstw, organów krajowych i społeczeństwa w szerszym ujęciu. Preferowany wariant przyczyniłby się do poprawy zdrowia i bezpieczeństwa ofiar oraz jakości ich życia (zwłaszcza dzięki środkom ochrony i wsparcia). Zwiększyłby również świadomość ofiar i świadków dotyczącą służb zajmujących się ochroną i wsparciem oraz poprawiłby dostęp do informacji na ich temat. Oczekuje się, że środki dotyczące programów interwencyjnych dla sprawców będą miały pozytywny wpływ na ich postawy i zachowanie. W przypadku pracodawców świadomość i lepsze zrozumienie problematyki oraz wsparcie dla pracowników, którzy są ofiarami molestowania ze względu na płeć w miejscu pracy, umożliwiłyby stworzenie bezpiecznego środowiska pracy. Miałoby to również pozytywny wpływ na wydajność. Organy krajowe odniosłyby korzyści dzięki środkom mającym rozwiązać problem braku pewności prawa i służącym gromadzeniu danych, co umożliwiłoby lepsze projektowanie polityk krajowych w zakresie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Powszechniejsze dostrzeganie szkodliwych stereotypów i norm związanych z płcią przez ogół społeczeństwa miałoby pozytywny wpływ na całe społeczeństwo. Projekt sprawozdania z oceny skutków przedłożono Radzie ds. Kontroli Regulacyjnej Komisji 15 września 2021 r., a omówiono go 13 października 2021 r. W następstwie negatywnej opinii Rady 1 grudnia 2021 r. przedłożono zmienioną wersję sprawozdania. Rada odnotowała starania podjęte w celu poprawienia sprawozdania z oceny skutków w odpowiedzi na jej wstępne uwagi, jednak 12 stycznia 2022 r. podtrzymała swoją negatywną opinię. Rada uznała, że w sprawozdaniu z oceny skutków: 1) nie przedstawiono w wystarczający sposób skutków szeregu działań podejmowanych na szczeblu UE i państw członkowskich w scenariuszu odniesienia; 2) nie określono wystarczająco jasno ogólnych celów i nie uzasadniono dostatecznie potrzeby przyjęcia kompleksowego podejścia; 3) nie przedstawiono dość jasno konkretnych przewidywanych środków, jak również kombinacji konkretnych środków w poszczególnych wariantach; 4) w niepełny sposób uwzględniono zmodyfikowany zestaw wariantów w zmienionej analizie kosztów i korzyści, a porównanie wariantów pozostało niejasne, w tym pod względem zastosowanych kryteriów i metodyki oceny; oraz 5) nie dokonano wystarczającej oceny proporcjonalności preferowanego wariantu, w tym wybranego podejścia lex specialis. Niniejszy wniosek opiera się na dalszej ocenie niektórych poruszonych kwestii. Środki zastosowane w celu wyeliminowania stwierdzonych niedociągnięć wyjaśniono w dokumencie roboczym służb Komisji „Działania następcze w związku z drugą opinią Rady ds. Kontroli Regulacyjnej oraz dodatkowymi informacjami” (SWD(2022) 61, zwanym dalej „dokumentem roboczym służb Komisji”). W dokumencie roboczym służb Komisji wyjaśniono przede wszystkim, w jaki sposób uwzględniono w scenariuszu odniesienia dotychczasowe osiągnięcia w tym obszarze polityki na szczeblu państw członkowskich. W ten sposób zastosowano się również do zalecenia Rady dotyczącego konieczności przedstawienia bardziej kompleksowej analizy luk we wdrażaniu konwencji stambulskiej przez państwa członkowskie oraz braku reakcji na zmiany wynikające m.in. z rozwoju środowiska cyfrowego. Aby odnieść się do uwag dotyczących braku jasnych celów, w dokumencie roboczym służb Komisji wyjaśniono, że celem wniosku jest zapobieganie i zwalczanie przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, uznanych za czyny przestępcze. W treści proponowanej dyrektywy sprecyzowano jej główne cele, wyjaśniając, że cele te należy osiągnąć przez kryminalizację niektórych form przemocy wobec kobiet (w tym zgwałcenia, okaleczania żeńskich narządów płciowych i przestępstw związanych z różnymi formami cyberprzemocy) oraz poprzez poprawę ochrony, dostępu do wymiaru sprawiedliwości i wsparcia dla ofiar przemocy, a także skuteczniejsze zapobieganie przemocy i lepszą koordynację. W odniesieniu do wyboru wariantu strategicznego w dokumencie roboczym służb Komisji przedstawiono dowody oparte na ocenie stosownych aktów prawnych UE oraz zestawieniu przepisów państw członkowskich i analizie zawartych w nich luk. Dowody te dodatkowo wyjaśniają, dlaczego wybrano kompleksowe podejście – dyrektywę szczegółową w sprawie przemocy wobec kobiet i przemocy domowej – zamiast zmiany istniejących instrumentów horyzontalnych. Metody pracy zgodnie z zasadami Komisji Europejskiej dotyczącymi lepszego stanowienia prawa uprawniają wiceprzewodniczącego do spraw stosunków międzyinstytucjonalnych i prognozowania do zatwierdzenia kontynuacji inicjatywy, która była przedmiotem drugiej negatywnej opinii Rady ds. Kontroli Regulacyjnej. Należy również zaznaczyć, że opinie Rady ds. Kontroli Regulacyjnej stanowią ocenę jakości oceny skutków, a nie ocenę powiązanego wniosku ustawodawczego. Komisja uznała, także w świetle zgody ze strony wiceprzewodniczącego do spraw stosunków międzyinstytucjonalnych i prognozowania, że inicjatywę należy kontynuować z następujących powodów: 1)politycznego znaczenia tej inicjatywy dla Komisji, podkreślonego w wytycznych politycznych; 2)pilnej potrzeby podjęcia działań, by osiągnąć postępy w zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej oraz cyberprzemocy ze względu na płeć, o co apelował również Parlament Europejski; 3)przedstawione dodatkowe wyjaśnienia i dowody w zadowalający sposób usunęły niedociągnięcia, które stwierdziła Rada ds. Kontroli Regulacyjnej, i zostały wzięte pod uwagę w dostosowanym wniosku ustawodawczym. Niniejszy wniosek opiera się zatem na dalszej ocenie niektórych kwestii podniesionych przez Radę. •Prawa podstawowe Proponowana dyrektywa wzmocni ochronę szeregu praw podstawowych, w szczególności:

–prawa do życia (art. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – „Karta”), prawa do integralności (art. 3 Karty), zakazu nieludzkiego lub poniżającego traktowania (art. 4 Karty) oraz prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego (art. 7 Karty), prawa do ochrony danych osobowych (art. 8 Karty), na przykład wskutek tego, że przewiduje ona środki ochrony ofiar, ich życia prywatnego i danych osobowych oraz środki służące zapobieganiu przemocy przez kryminalizację, zapewnienie ochrony osób zagrożonych (na podstawie oceny ryzyka i po zastosowaniu środków wsparcia) oraz szkolenie odpowiednich specjalistów w zakresie rozpoznawania tego rodzaju przemocy i odpowiedniego reagowania; –praw dziecka (art. 24 Karty), na przykład przez uznanie dzieci będących świadkami za bezpośrednie ofiary przemocy wobec kobiet i przemocy domowej oraz ustanowienie szczególnych środków ochrony i wsparcia dzieci, a także dopilnowanie, aby sprawy były rozpatrywane z uwzględnieniem najlepszego interesu dziecka; –prawa ofiary do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu (art. 47 Karty), na przykład przez zapewnienie skuteczniejszego prowadzenia postępowań przygotowawczych i ścigania w sprawach dotyczących przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (np. ściganie z własnej inicjatywy w przypadku niektórych przestępstw i w interesie publicznym, umożliwienie ofiarom zgłaszania spraw drogą elektroniczną i wprowadzenie wytycznych dla organów ścigania i organów sądowych) oraz zagwarantowanie prawa ofiary do dochodzenia pełnego odszkodowania od sprawcy i do uzyskania decyzji w ramach jednego postępowania; –niedyskryminacji i równości kobiet i mężczyzn (art. 21 i 23 Karty), na przykład przez uznanie przemocy wobec kobiet i przemocy domowej za poważną formę zakazanej dyskryminacji ze względu na płeć oraz ograniczenie ryzyka występowania takiej przemocy wobec osób znajdujących się w trudnej sytuacji i z grup podwyższonego ryzyka, a także wymóg prowadzenia ukierunkowanych działań podnoszących świadomość i informacyjnych w celu dotarcia do grup ryzyka i ułatwienia im dostępu do służb wsparcia; –praw do pomocy społecznej i ochrony zdrowia (art. 34 i 35 Karty), czemu ma służyć na przykład zapewnienie specjalistycznych służb wsparcia, zwłaszcza dla ofiar przemocy seksualnej (np. natychmiastowa pomoc medyczna, gromadzenie medycznych dowodów kryminalistycznych w przypadkach zgwałcenia, pomoc psychologiczna i opieka pourazowa). W proponowanej dyrektywie należycie uwzględnia się domniemanie niewinności i prawo do obrony (art. 48 Karty) podejrzanych, a także zasady legalności oraz proporcjonalności kar do czynów zabronionych pod groźbą kary (art. 49 Karty). Jeżeli chodzi o prawo do wolności wypowiedzi (art. 11 Karty), przepisy dotyczące usuwania lub blokowania nielegalnych treści są ograniczone do tego, co jest absolutnie niezbędne i proporcjonalne do osiągnięcia celu dyrektywy. 4.WPŁYW NA BUDŻET Oczekuje się, że proponowana dyrektywa będzie wiązała się z następującymi kosztami dla budżetu UE: –opracowanie i wdrożenie narzędzia gromadzenia danych – koszt jednorazowy poniesiony przez Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE); –obsługa techniczna i eksploatacja narzędzia gromadzenia danych – koszty stałe ponoszone przez EIGE; –opracowanie i wdrożenie dezagregacji i metodyki wspólnych danych we współpracy z państwami członkowskimi – koszty stałe ponoszone przez EIGE; –opracowanie wytycznych na potrzeby harmonizacji i standaryzacji statystyk kryminalnych dotyczących przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, pomocnych państwom członkowskim w gromadzeniu danych – koszty stałe ponoszone przez EIGE. Koszty ponoszone przez EIGE są szczegółowo wyjaśnione w załączonej ocenie skutków finansowych regulacji. Ogółem EIGE potrzebowałoby następujących zasobów finansowych i ludzkich do realizacji zadań związanych z gromadzeniem danych administracyjnych: –jednorazowy koszt wdrożenia – 200 000 EUR; –roczne koszty obsługi i eksploatacji – 750 000 EUR; –pracownicy – jeden (w ekwiwalentach pełnego czasu pracy) pracownik zatrudniony na czas określony od 2025 r. oraz dwóch (w ekwiwalentach pełnego czasu pracy) pracowników kontraktowych od 2025 r. (łącznie trzech). 5.ELEMENTY FAKULTATYWNE •Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania Państwa członkowskie będą zobowiązane do transponowania dyrektywy w ciągu dwóch lat od jej wejścia w życie. Będą miały obowiązek informowania Komisji o swoich krajowych środkach transpozycji. Ponadto państwa członkowskie będą musiały przedstawić Komisji sprawozdanie z wdrożenia dyrektywy w terminie 7 lat od jej wejścia w życie. Po upływie tego okresu sprawozdania trzeba będzie składać w regularnych odstępach czasu w formie kwestionariusza dla państw członkowskich. Przewidziane w niniejszym wniosku bardziej rygorystyczne wymogi w zakresie gromadzenia danych będą stanowić podstawę monitorowania i oceny skutków inicjatywy względem jej celów szczegółowych. Monitorowanie i ocena wniosku będą opierać się przede wszystkim na obecnych zharmonizowanych wskaźnikach opracowanych przez EIGE. Do wsparcia i uzupełnienia tych prac przyczynią się planowane środki harmonizacji dotyczące gromadzenia zdezagregowanych danych administracyjnych (w tym pochodzących od organów ścigania, wymiaru sprawiedliwości, opieki społecznej i opieki zdrowotnej) oraz obowiązek przeprowadzania regularnych badań dotyczących przemocy wobec kobiet i przemocy domowej oraz przesyłania Komisji (Eurostatowi) odpowiednich danych. Szczegóły zostaną opisane w planie monitorowania i egzekwowania, który opracuje Komisja. •Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku

W rozdziale 1 zamieszczono przepisy ogólne, w tym dotyczące przedmiotu (art. 1), oraz podkreślono, że szczególną uwagę należy zwrócić na ofiary przemocy wobec kobiet i przemocy domowej w większym stopniu zagrożone taką przemocą (art. 2). Zakres niniejszego wniosku obejmuje przestępstwa w nim określone, akty przemocy wobec kobiet lub przemocy domowej uznane za przestępstwo w prawie Unii lub prawie krajowym (art. 3). W rozdziale tym ujęto również definicje kluczowych pojęć stosowanych w dyrektywie (art. 4). Rozdział 2 zawiera przepisy dotyczące norm minimalnych odnoszących się do określania przestępstw i kar na podstawie art. 83 ust. 1 TFUE. Przestępstwa te obejmują określone formy przemocy wobec kobiet lub przemocy domowej, które stanowią wykorzystywanie seksualne kobiet lub cyberprzestępstwa. Chociaż przestępstwa te w nieproporcjonalnie dużym stopniu dotykają kobiety, kryminalizacja takich czynów w tym rozdziale ma zastosowanie do wszystkich ofiar, w tym mężczyzn i osób niebinarnych, z wyjątkiem zgwałcenia i okaleczania żeńskich narządów płciowych. Czyny te są kryminalizowane na szczeblu UE tylko wtedy, gdy są popełniane wobec kobiet lub dzieci, co wynika z podstawy prawnej określonej w art. 83 ust. 1 TFUE, w którym mowa jest wyłącznie o wykorzystywaniu seksualnym kobiet i dzieci. Rozdział ten obejmuje minimalną harmonizację przepisów dotyczących przestępstw zgwałcenia kobiet (art. 5) i okaleczania żeńskich narządów płciowych (art. 6). W związku z szybkim tempem obecnej transformacji cyfrowej i nasileniem się cyberprzemocy w rozdziale tym przewidziano również normy minimalne dotyczące niektórych cyberprzestępstw: udostępniania bez zgody treści intymnych lub zmanipulowanych (art. 7), przestępstw związanych z cyberstalkingiem (art. 8), przestępstw związanych z cybernękaniem (art. 9) oraz nawoływania w internecie do nienawiści lub przemocy (art. 10). Art. 11 zawiera przepisy dotyczące podżegania do takich przestępstw, pomocnictwa w nich i usiłowania ich popełnienia. W art. 12 określono minimalny poziom maksymalnego wymiaru kar nakładanych za przestępstwa określone w art. 5–11, a w art. 13 – okoliczności obciążające. Przepisy dotyczące jurysdykcji i terminów przedawnienia znajdują się w art. 14 i 15. Rozdział 3 dotyczy ochrony ofiar wszelkich form przemocy wobec kobiet lub przemocy domowej i dostępu tych ofiar do wymiaru sprawiedliwości. Rozdział ten ma zastosowanie do wszystkich ofiar przestępstw przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Chociaż w niniejszym wniosku skoncentrowano się głównie na rodzajach przemocy, które w nieproporcjonalnie dużym stopniu dotykają kobiety, z korzystania z praw ofiar nie wyklucza się mężczyzn ani osób niebinarnych, jeżeli są ofiarami takiej przemocy, w tym przemocy domowej. Rozdział ten zawiera przepisy dotyczące zgłaszania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej w celu zapewnienia łatwego stawiania sprawców takich przestępstw przed sądem (art. 16). Wiąże się to z odpowiednim przetwarzaniem takich zgłoszeń i zachęcaniem do zgłaszania tego rodzaju przestępstw, na przykład przez usunięcie w niektórych przypadkach przeszkód wynikających z przepisów dotyczących poufności, zapewnienie dzieciom możliwości łatwego zgłaszania przestępstw oraz zadbanie o to, żeby osoby bez dokumentów i osoby o niepewnym statusie pobytu nie obawiały się zgłaszania przemocy. Ten ostatni aspekt w żaden sposób nie skutkuje wprowadzeniem na podstawie niniejszej dyrektywy prawa pobytu dla osób zgłaszających przemoc. Art. 17 zapewnia skuteczne prowadzenie postępowań przygotowawczych w sprawie tych przestępstw i ściganie ich, a także dostępność dostatecznej wiedzy fachowej i wystarczających zasobów oraz ścigania przestępstw zgwałcenia z urzędu. W tym rozdziale wprowadza się indywidualną ocenę ryzyka w celu określenia potrzeb ofiar w zakresie ochrony i wsparcia (art. 18 i 19). Ocenę tę należy rozumieć jako integralną część istniejącej indywidualnej oceny przewidzianej w dyrektywie o prawach ofiar i powinna być ona dostosowana do szczególnych potrzeb ofiar przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. W art. 20 określono obowiązki mające na celu kierowanie ofiar do odpowiednich służb wsparcia, na przykład przez zapewnienie, aby służby wsparcia aktywnie docierały do ofiar. Jednocześnie artykuł ten służy zagwarantowaniu zgodności z przepisami o ochronie danych. Ponadto rozdział ten stanowi, że państwa członkowskie przewidują nakazy doraźne i nakazy ochrony, aby zapewnić skuteczną ochronę ofiar (art. 21). Art. 22 stanowi, że w postępowaniu przygotowawczym i sądowym wykluczone są potencjalne pytania dotyczące przeszłości seksualnej ofiary, bez uszczerbku dla prawa do obrony. Rozdział ten zawiera również obowiązek zapewnienia organom ścigania i organom sądowym wytycznych służących zagwarantowaniu odpowiedniego traktowania ofiar w toku postępowania oraz odpowiedniego rozpatrywania spraw dotyczących przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (art. 23). Rozdział ten stanowi również, że organy krajowe takie jak organy ds. równości mają kompetencje na przykład w zakresie pomocy i doradztwa na rzecz ofiar przemocy wobec kobiet i przemocy domowej – dwóch poważnych form dyskryminacji kobiet (art. 24). Organom tym przyznaje się również legitymację procesową do występowania w imieniu ofiar w postępowaniu karnym, jeżeli uznają to za stosowne. Art. 25 zapewnia usuwanie treści internetowych w związku z przestępstwami cyberprzemocy oraz możliwość dochodzenia odszkodowania na drodze sądowej przez poszkodowanych użytkowników. Art. 26 dotyczy prawa ofiar do dochodzenia odszkodowania od sprawcy. Rozdział 4 zawiera przepisy dotyczące wsparcia dla ofiar, które ofiary muszą otrzymać przed rozpoczęciem postępowania karnego, w jego trakcie i przez odpowiedni czas po jego zakończeniu. W art. 27 określono konkretne usługi, ustalenia i szczególne zasoby służb wsparcia, które świadczą specjalistyczne usługi dla ofiar przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. W rozdziale tym przewidziano ponadto konkretne i natychmiastowe wsparcie udzielane w ośrodkach interwencji kryzysowej lub ośrodkach wsparcia dla ofiar gwałtu lub przemocy seksualnej (art. 28) oraz specjalistyczne wsparcie dla ofiar okaleczania żeńskich narządów płciowych (art. 29). Państwa członkowskie powinny również zapewnić ofiarom molestowania seksualnego w miejscu pracy możliwość korzystania z usług doradztwa poza miejscem pracy, w tym jeżeli chodzi o porady dla pracodawców na temat właściwego postępowania w przypadku takich przestępstw (art. 30). Państwa członkowskie muszą uruchomić krajowe telefony zaufania dla ofiar i zapewnić ich funkcjonowanie pod tym samym numerem w całej UE (art. 31). Wszystkim ofiarom należy zapewnić specjalistyczne schroniska lub inne zakwaterowanie zastępcze, aby zagwarantować im pomoc w powrocie do niezależnego życia po doświadczeniu przemocy (art. 32). Ponadto państwa członkowskie muszą zapewnić odpowiednie ochronę i wsparcie dzieciom będącym ofiarami przemocy, z uwzględnieniem najlepszego interesu dziecka (art. 33). Obejmuje to zapewnienie bezpiecznych miejsc dla dzieci odwiedzanych przez rodziców będących sprawcami, którzy mają prawo do kontaktów z dzieckiem (art. 34). W art. 35 przewidziano zabezpieczenia dla ofiar należących do grup ryzyka, na przykład łatwiejszy dostęp w przypadku ofiar z niepełnosprawnością. Przepisy zawarte w rozdziale 5 są skoncentrowane na skutecznym zapobieganiu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Obejmuje to obowiązek prowadzenia kampanii podnoszących świadomość oraz programów badawczych i edukacyjnych, a także szerokiego rozpowszechniania istotnych informacji (art. 36). Specjaliści, którzy z dużym prawdopodobieństwem mogą mieć kontakt z ofiarami, muszą przechodzić szkolenia i otrzymywać ukierunkowane informacje. Ma to na celu sprawienie, że tacy specjaliści będą umieli reagować w odpowiedni sposób i identyfikować przypadki przemocy oraz że odpowiedzialne organizacje będą mogły skutecznie koordynować swoje działania (art. 37). W art. 38 przewidziano programy interwencyjne dostępne również na zasadzie dobrowolności dla osób, które obawiają się, że mogłyby popełnić takie przestępstwa. Rozdział 6 zawiera przepisy dotyczące koordynacji polityk krajowych państw członkowskich w zakresie przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, a także przepisy dotyczące koordynacji na szczeblu UE. Aby ujednolicić polityki krajowe i zapewnić skuteczną wielopoziomową reakcję na tego rodzaju przemoc, w art. 39 zobowiązano państwa członkowskie do wyznaczenia lub ustanowienia urzędowego organu koordynującego i nadzorującego politykę w tej dziedzinie. Uzupełnieniem tego jest określony w art. 40 obowiązek zapewnienia skutecznej koordynacji i współpracy wszystkich agencji zajmujących się wspieraniem ofiar. Kluczową rolę w udzielaniu wsparcia ofiarom i zapobieganiu przemocy odgrywają organizacje pozarządowe. Zgodnie z art. 41 państwa członkowskie powinny współpracować z organizacjami pozarządowymi i konsultować się z nimi w sprawie odpowiednich polityk. Aby zapewnić odpowiednie zwalczanie cyberprzemocy zdefiniowanej w niniejszym wniosku, państwa członkowskie powinny ułatwiać dostawcom usług pośrednich przyjmowanie środków samoregulacyjnych (art. 42). Celem art. 43 jest ułatwienie współpracy między państwami członkowskim, aby zapewnić wymianę najlepszych praktyk, co ma służyć jak najskuteczniejszemu wdrożeniu niniejszej dyrektywy. Gromadzenie danych i badania mają zasadnicze znaczenie dla opracowania odpowiednich środków z zakresu polityki w obszarze przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Aby zapewnić dostępność porównywalnych danych na szczeblu UE, w art. 44 określono przepisy dotyczące gromadzenia danych we wszystkich państwach członkowskich. Biorąc pod uwagę wiedzę fachową EIGE i trwające prace w tej dziedzinie, agencja ta ma wspierać państwa członkowskie w opracowaniu wspólnej metodyki i w gromadzeniu danych. Rozdział 7 zawiera przepisy końcowe niniejszej dyrektywy. Art. 45 zmienia dyrektywę w sprawie niegodziwego traktowania w celach seksualnych, aby zapewnić spójność, czemu służy wprowadzenie przestępstwa penetracji w celach seksualnych oraz wyjaśnienie, że okoliczności, w których dziecko w wieku powyżej wieku przyzwolenia nie może wyrazić zgody w sposób ważny, obejmują okoliczności, o których mowa w art. 5 niniejszego wniosku. Art. 46 dotyczy poziomu ochrony, a art. 47 – obowiązków sprawozdawczych państw członkowskich. Art. 48 zawiera wyjaśnienie związku z innymi dyrektywami oraz klauzule o nienaruszaniu przepisów. W artykule tym wyjaśniono, że przepisy nowej dyrektywy mają zastosowanie obok przepisów dyrektywy o prawach ofiar, dyrektywy w sprawie zwalczania handlu ludźmi, dyrektywy w sprawie niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych oraz [wniosku dotyczącego aktu o usługach cyfrowych]. Oznacza to, że ofiary powinny korzystać z ochrony przewidzianej we wszystkich dyrektywach mających do nich zastosowanie. Art. 49 zawiera klauzulę o nieobniżaniu poziomu ochrony. Art. 50 zawiera przepisy dotyczące transpozycji tej dyrektywy. W art. 51 określono, kiedy dyrektywa wejdzie w życie, a w art. 52 – do kogo jest skierowana. 2022/0066 (COD) Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 82 ust. 2 i art. 83 ust. 1, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym, uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje: (1)Celem niniejszej dyrektywy jest zapewnienie kompleksowych ram skutecznego zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej w całej Unii. Służy temu ulepszenie i wprowadzenie środków w następujących obszarach: określenia odnośnych przestępstw i kar, ochrony ofiar i dostępu do wymiaru sprawiedliwości, wsparcia ofiar, zapobiegania przestępstwom, koordynacji i współpracy.

(2)Równość kobiet i mężczyzn oraz niedyskryminacja są podstawowymi wartościami Unii i prawami podstawowymi zapisanymi odpowiednio w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej oraz w art. 21 i 23 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej („Karta”). Tym właśnie zasadom zagrażają przemoc wobec kobiet i przemoc domowa, podważając prawa kobiet i dziewcząt do równości we wszystkich dziedzinach życia. (3)Przemoc wobec kobiet i przemoc domowa naruszają prawa podstawowe, takie jak: prawo do godności człowieka, prawo do życia i prawo człowieka do integralności, zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, prawo do ochrony danych osobowych oraz prawa dziecka, zapisane w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. (4)Niniejsza dyrektywa powinna mieć zastosowanie do czynów zabronionych, które stanowią przemoc wobec kobiet lub przemoc domową uznane za przestępstwo w prawie Unii lub prawie krajowym. Obejmuje to przestępstwa zdefiniowane w niniejszej dyrektywie, mianowicie zgwałcenie, okaleczanie żeńskich narządów płciowych, udostępnianie bez zgody treści intymnych lub zmanipulowanych, cyberstalking, cybernękanie, nawoływanie w internecie do przemocy lub nienawiści oraz czyny zabronione objęte innymi instrumentami Unii, w szczególności dyrektywami Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/36/UE i 2011/93/UE, w których określono przestępstwa związane z wykorzystywaniem seksualnym dzieci i handlem ludźmi w celu wykorzystywania seksualnego. Ponadto niektóre przestępstwa określone w prawie krajowym wchodzą w zakres definicji przemocy wobec kobiet. Dotyczy to takich przestępstw, jak: kobietobójstwo, molestowanie seksualne, niegodziwe traktowanie w celach seksualnych, uporczywe nękanie, wczesne i przymusowe małżeństwo, przymusowa aborcja, przymusowa sterylizacja i różne formy cyberprzemocy, takie jak molestowanie seksualne w internecie, cyberprzemoc lub otrzymywanie niezamówionych treści o jednoznacznie seksualnym charakterze. Przemoc domowa jest formą przemocy, która może być uznana za odrębne przestępstwo w prawie krajowym lub wchodzić w zakres przestępstw popełnianych w ramach rodziny lub gospodarstwa domowego bądź między byłymi lub obecnymi małżonkami. (5)Środki przewidziane w niniejszej dyrektywie opracowano w taki sposób, aby uwzględnić szczególne potrzeby kobiet i dziewcząt, ponieważ osoby te są w nieproporcjonalnie dużym stopniu dotknięte formami przemocy objętymi niniejszą dyrektywą, mianowicie przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. W niniejszej dyrektywie uznaje się jednak, że również inne osoby mogą paść ofiarą tych form przemocy i powinny móc korzystać ze środków w niej przewidzianych. W związku z tym termin „ofiara” powinien odnosić się do wszystkich osób, niezależnie od ich płci metrykalnej czy społeczno-kulturowej. (6)Ze względu na swoją podatność na zagrożenia dzieci będące świadkami przemocy wobec kobiet lub przemocy domowej ponoszą bezpośrednie szkody emocjonalne, co wpływa na ich rozwój. Dzieci te należy zatem uznawać za ofiary i umożliwiać im korzystanie z ukierunkowanych środków ochrony. (7)Przemoc wobec kobiet jest utrzymującym się przejawem strukturalnej dyskryminacji kobiet, która wynika z nierównych stosunków władzy między kobietami a mężczyznami na przestrzeni wieków. Jest to forma przemocy ze względu na płeć wyrządzanej głównie kobietom i dziewczętom przez mężczyzn. Jest ona zakorzeniona w społecznie skonstruowanych rolach, zachowaniach, działaniach i atrybutach, które dane społeczeństwo uznaje za odpowiednie dla kobiet i mężczyzn i które ogólnie określa się terminem „płeć społeczno-kulturowa”. (8)Przemoc domowa jest poważnym problemem społecznym, który często pozostaje ukryty. Może ona prowadzić do ciężkich urazów psychicznych i fizycznych o poważnych konsekwencjach, ponieważ sprawcą jest zazwyczaj osoba znana ofiarom, wobec której mogłyby one oczekiwać, że można jej ufać. Taka przemoc może przybierać różne formy, w tym przemocy fizycznej, seksualnej, psychicznej i ekonomicznej. Do przemocy domowej może dochodzić niezależnie od tego, czy sprawca dzieli lub dzielił z ofiarą gospodarstwo domowe. (9)W świetle specyfiki tych rodzajów przestępczości konieczne jest ustanowienie kompleksowego zbioru przepisów, który będzie służył rozwiązywaniu w ukierunkowany sposób utrzymującego się problemu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej oraz będzie zaspokajać szczególne potrzeby ofiar takiej przemocy. Obowiązujące przepisy na szczeblu unijnym i krajowym okazały się niewystarczające do skutecznego zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej oraz zapobiegania im. W szczególności dyrektywy 2011/36/UE i 2011/93/UE skupione są na konkretnych formach takiej przemocy, natomiast w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE ustanowiono ogólne ramy dotyczące ofiar przestępstw. Chociaż w tej ostatniej dyrektywie zawarto pewne zabezpieczenia dla ofiar przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, ten akt prawny nie jest ukierunkowany na zaspokajanie ich szczególnych potrzeb. (10)Niniejsza dyrektywa wspiera realizację zobowiązań międzynarodowych podjętych przez państwa członkowskie w zakresie zwalczania i zapobiegania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, w szczególności zobowiązań wynikających z Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet, oraz, w stosownych przypadkach, Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej („konwencji stambulskiej”) i Konwencji MOP w sprawie eliminacji przemocy i molestowania w miejscu pracy, podpisanej dnia 21 czerwca 2019 r. w Genewie. (11)Przemoc wobec kobiet i przemoc domowa mogą ulec nasileniu, jeżeli krzyżują się z dyskryminacją ze względu na płeć i inne przyczyny dyskryminacji zakazane przez prawo Unii, mianowicie narodowość, rasę, kolor skóry, pochodzenie etniczne lub społeczne, cechy genetyczne, język, religię lub przekonania, poglądy polityczne lub wszelkie inne poglądy, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną. Państwa członkowskie powinny zatem zwrócić należytą uwagę na ofiary dotknięte taką dyskryminacją intersekcjonalną, zapewniając szczególne środki w przypadku występowania krzyżujących się form dyskryminacji. Na zwiększone ryzyko doświadczania przemocy ze względu na płeć narażone są w szczególności lesbijki, kobiety biseksualne, transpłciowe, osoby niebinarne, interseksualne i queer (LBTIQ), kobiety z niepełnosprawnościami oraz kobiety należące do mniejszości rasowych lub etnicznych. (12)Ofiary przemocy wobec kobiet i przemocy domowej są w większym stopniu narażone na zastraszanie, odwet oraz wtórną i ponowną wiktymizację. Należy zatem zwrócić szczególną uwagę na to ryzyko oraz na potrzebę ochrony godności i integralności cielesnej takich ofiar. (13)Zgwałcenie jest jednym z najpoważniejszych przestępstw naruszających integralność seksualną osoby i przestępstwem, które w nieproporcjonalnie dużym stopniu dotyka kobiety. Wiąże się ono z brakiem równowagi sił między sprawcą a ofiarą, co pozwala sprawcy wykorzystać seksualnie ofiarę w celu osiągnięcia osobistego zaspokojenia, potwierdzenia dominacji, zdobycia uznania społecznego, awansu lub ewentualnie korzyści finansowych. W wielu państwach członkowskich przestępstwo zgwałcenia nadal musi obejmować użycie siły, gróźb lub przymusu. Inne państwa członkowskie opierają się wyłącznie na warunku braku zgody ofiary na czynność seksualną. Tylko to drugie podejście zapewnia pełną ochronę integralności seksualnej ofiar. Dlatego też konieczne jest zagwarantowanie jednakowej ochrony w całej Unii przez określenie ustawowych znamion przestępstwa zgwałcenia kobiety. (14)Zgwałcenie powinno wyraźnie obejmować wszystkie rodzaje penetracji seksualnej jakąkolwiek częścią ciała lub przedmiotem. Brak zgody powinien być centralnym i ustawowym znamieniem przestępstwa zgwałcenia określonym w jego definicji, biorąc pod uwagę, że często przy popełnieniu tego czynu nie dochodzi do przemocy fizycznej ani użycia siły. Początkowa zgoda powinna być możliwa do wycofania w dowolnym momencie czynności, zgodnie z autonomią seksualną ofiary, i nie powinna automatycznie oznaczać zgody na przyszłe czynności. Penetracja seksualna bez zgody powinna stanowić zgwałcenie, nawet jeśli dokonano jej na małżonce lub partnerce. (15)W odniesieniu do przestępstw stanowiących zgwałcenie sprawcy, którzy zostali wcześniej skazani za przestępstwa o tym samym charakterze, powinni być zobowiązani do uczestnictwa w programach interwencyjnych w celu ograniczenia ryzyka recydywy. (16)Aby zapobiec nieodwracalnym i trwałym szkodom wyrządzanym ofiarom wskutek okaleczania żeńskich narządów płciowych, należy to przestępstwo szczegółowo i odpowiednio ująć w przepisach prawa karnego. Okaleczanie żeńskich narządów płciowych to praktyka wykorzystywania, która dotyczy narządów płciowych dziewczynki lub kobiety i która jest stosowana w celu utrzymania i potwierdzenia dominacji nad kobietami i dziewczętami oraz sprawowania kontroli społecznej nad seksualnością dziewcząt i kobiet. Czasami praktyka ta odbywa się w kontekście dziecięcych i przymusowych małżeństw bądź przemocy domowej. Okaleczanie żeńskich narządów płciowych może mieć miejsce jako praktyka tradycyjna, którą niektóre społeczności stosują wobec należących do nich kobiet. Powinno ono obejmować praktyki stosowane ze względów pozamedycznych. Termin „wycięcie” powinien oznaczać częściowe lub całkowite usunięcie łechtaczki i warg sromowych większych. Termin „infibulacja” powinien obejmować zamknięcie warg sromowych większych przez częściowe zszycie zewnętrznych warg sromu w celu zawężenia otwarcia pochwy. Termin „każde inne okaleczenie” powinien oznaczać wszelkie inne fizyczne modyfikacje żeńskich narządów płciowych. (17)Konieczne jest zapewnienie zharmonizowanych definicji przestępstw i kar w odniesieniu do określonych form cyberprzemocy. Cyberprzemoc jest w szczególności skierowana przeciwko polityczkom, dziennikarkom i obrończyniom praw człowieka i dotyka je w szczególnym stopniu. Może to skutkować uciszaniem kobiet i utrudnianiem ich uczestniczenia w życiu społecznym na równi z mężczyznami. Cyberprzemoc w nieproporcjonalnie dużym stopniu dotyka również kobiety i dziewczęta w środowisku edukacyjnym, takim jak szkoły i uczelnie, co ma szkodliwe skutki dla ich dalszego kształcenia i zdrowia psychicznego, w skrajnych przypadkach mogące prowadzić do samobójstwa. (18)Korzystanie z technologii informacyjno-komunikacyjnych wiąże się z ryzykiem łatwego, szybkiego i powszechnego nasilenia niektórych form cyberprzemocy, co może skutkować wyrządzeniem ofierze głębokiej i długotrwałej szkody lub zwiększeniem takiej szkody. Potencjał takiego nasilenia, które jest warunkiem wstępnym w przypadku kilku przestępstw cyberprzemocy zdefiniowanych w niniejszej dyrektywie, należy odzwierciedlić przez określenie znamienia przestępstwa polegającego na udostępnieniu pewnych treści za pośrednictwem technologii informacyjno-komunikacyjnych „wielu” użytkownikom końcowym. Termin „wielu” należy rozumieć jako odnoszący się do dotarcia do znacznej liczby użytkowników końcowych przedmiotowych technologii, co umożliwia szeroki dostęp do tych treści oraz ich potencjalne dalsze rozpowszechnianie. Termin ten należy interpretować i stosować z uwzględnieniem istotnych okoliczności, w tym technologii wykorzystanych do udostępnienia tych treści oraz tego, w jaki sposób technologie te mogą przyczynić się do nasilenia przestępstwa. (19)Udostępnianie za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych wielu użytkownikom końcowym intymnych obrazów, nagrań wideo lub treści przedstawiających czynności seksualne osoby bez zgody tej osoby może być bardzo szkodliwe dla ofiar, szczególnie ze względu na wiążącą się z tym czynem tendencję do łatwego, szybkiego i szerokiego rozpowszechniania treści i ich powielania, a także ze względu na jego intymny charakter. Przestępstwo przewidziane w niniejszej dyrektywie powinno obejmować wszystkie rodzaje takich treści, takie jak obrazy, zdjęcia i nagrania wideo, w tym obrazy oraz nagrania audio i wideo nacechowane seksualnie. Powinno ono odnosić się do sytuacji, w których udostępnianie treści wielu użytkownikom końcowym za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych odbywa się bez zgody ofiary, niezależnie od tego, czy ofiara wyraziła zgodę na wytworzenie takich treści bądź przesłała je konkretnej osobie. Przestępstwo to powinno również obejmować wytwarzanie treści bez zgody lub manipulowanie nimi, na przykład przez edytowanie obrazów, które to treści sprawiają wrażenie, że osoba uczestniczy w czynnościach seksualnych, o ile treści te są następnie udostępniane wielu użytkownikom końcowym za pośrednictwem technologii informacyjno-komunikacyjnych bez zgody tej osoby. Takie wytwarzanie lub manipulowanie powinno obejmować produkcję treści „deepfake”, tj. takich, w których prezentuje się osoby, przedmioty, miejsca lub inne podmioty bądź wydarzenia wyraźnie podobne do istniejących, mające przedstawiać czynności seksualne innej osoby, które błędnie wydają się innym osobom autentyczne lub prawdziwe. W interesie skutecznej ochrony ofiar takich zachowań należy również uwzględnić groźby podjęcia opisanych działań. (20)Cyberstalking jest nowoczesną formą przemocy, do której często dochodzi wobec członków rodziny lub osób mieszkających w tym samym gospodarstwie domowym, lecz sprawcami bywają również byli partnerzy lub znajomi. Zazwyczaj sprawca wykorzystuje technologię, by stosować przymus, kontrolę, manipulację i nadzór o rosnącej intensywności, nasilając w ten sposób lęk i niepokój ofiary oraz powodując jej stopniową izolację od przyjaciół i rodziny. W związku z tym należy ustanowić normy minimalne w odniesieniu do cyberstalkingu. Przestępstwo cyberstalkingu powinno obejmować stały nadzór nad ofiarą za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych bez jej zgody lub upoważnienia prawnego. Może to być możliwe w wyniku przetwarzaniu danych osobowych ofiary, np. przez kradzież tożsamości lub pozyskanie takich danych z różnych mediów społecznościowych lub platform komunikacyjnych, poczty elektronicznej i telefonu ofiary, kradzież haseł lub hakowanie urządzeń ofiary, aby uzyskać dostęp do jej przestrzeni prywatnej, zainstalowanie aplikacji do geolokalizacji, w tym aplikacji typu stalkerware, lub kradzież urządzeń. Ponadto uporczywe nękanie powinno obejmować monitorowanie ofiary bez jej zgody lub bez upoważnienia przy użyciu urządzeń technologicznych podłączonych do internetu rzeczy takich jak inteligentne urządzenia gospodarstwa domowego. (21)Należy ustanowić normy minimalne odnoszące się do przestępstwa cybernękania, aby przeciwdziałać inicjowaniu ataku z udziałem osób trzecich na inną osobę, polegającym na udostępnianiu wielu użytkownikom końcowym treści zawierających groźby lub zniewagi, lub udziałowi w takim ataku. Takie szeroko zakrojone ataki, w tym skoordynowane ataki masowe w internecie, mogą przekształcić się w napaść poza internetem lub spowodować poważne szkody psychiczne, a w skrajnych przypadkach mogą prowadzić do samobójstwa ofiary. Ich cel stanowią często czołowe polityczki, dziennikarki lub inne znane osoby, ale do ataków takich może również dochodzić w różnych kontekstach, na przykład na kampusach uczelni lub w szkołach. Tego rodzaju przemocą w internecie należy zająć się zwłaszcza w przypadku ataków występujących na szeroką skalę, na przykład w formie zmasowanego nękania przez znaczną liczbę osób.

(22)Wzrost intensywności korzystania z internetu i mediów społecznościowych doprowadził w ostatnich latach do gwałtownego nasilenia publicznego nawoływania do przemocy i nienawiści, w tym ze względu na płeć metrykalną lub społeczno-kulturową. Łatwe i szybkie rozpowszechnianie nawoływania do nienawiści w świecie cyfrowym jest prostsze dzięki efektowi braku zahamowań w internecie, ponieważ domniemana anonimowość w sieci i poczucie bezkarności ograniczają zahamowania ludzi przed publikowaniem takich wypowiedzi. Kobiety często są celem seksistowskiej i mizoginicznej nienawiści w internecie, która może eskalować w przestępstwa z nienawiści poza internetem. Zjawisku temu należy przeciwdziałać na wczesnym etapie. Język używany w tego rodzaju nawoływaniu do nienawiści nie zawsze odnosi się bezpośrednio do płci metrykalnej lub społeczno-kulturowej osób będących celem tego nawoływania, ale stronniczej motywacji można domyślać się na podstawie ogólnej treści lub kontekstu wypowiedzi. (23)W przypadku przestępstwa nawoływania w internecie do przemocy lub nienawiści zakłada się, że nawoływanie to nie jest wyrażane w kontekście czysto prywatnym, lecz publicznie, za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych. Dlatego ustawowym znamieniem tego przestępstwa powinno być rozpowszechnianie publiczne, co należy rozumieć jako obejmujące udostępnianie potencjalnie nieograniczonej liczbie osób za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych określonych treści nawołujących do przemocy lub nienawiści, mianowicie dawanie łatwego dostępu do tych treści ogółowi użytkowników, bez konieczności podejmowania dalszych działań przez osobę, która dostarczyła te treści, niezależnie od tego, czy użytkownicy ci rzeczywiście korzystają z dostępu do tych informacji. W związku z tym w przypadku gdy dostęp do treści wymaga rejestracji lub dopuszczenia do udziału w grupie użytkowników, informacje te należy uznawać za publicznie rozpowszechniane wyłącznie wtedy, gdy użytkownicy poszukujący dostępu do treści są automatycznie rejestrowani lub dopuszczani do udziału w grupie użytkowników bez konieczności podejmowania decyzji lub dokonywania wyboru przez człowieka co do tego, komu przyznać taki dostęp. Przy ocenie, czy dane treści kwalifikują się jako nawoływanie do nienawiści lub przemocy, właściwe organy powinny brać pod uwagę podstawowe prawa do wolności wypowiedzi zapisane w art. 11 Karty. (24)Ofiary powinny mieć możliwość łatwego zgłaszania przestępstw przemocy wobec kobiet lub przemocy domowej bez narażania się na wtórną lub ponowną wiktymizację. W tym celu państwa członkowskie powinny zapewnić możliwość składania skarg przez internet lub za pośrednictwem innych technologii informacyjno-komunikacyjnych służących do zgłaszania takich przestępstw. Ofiary cyberprzemocy powinny mieć możliwość wysyłania materiałów związanych ze swoim zgłoszeniem takich jak zrzuty ekranu ukazujące domniemane agresywne zachowanie. (25)W przypadku przemocy domowej i przemocy wobec kobiet, zwłaszcza gdy czyny te popełniają bliscy członkowie rodziny lub partnerzy, ofiary mogą znajdować się pod takim przymusem ze strony sprawcy, że boją się zwrócić do właściwych organów nawet w przypadku zagrożenia życia. W związku z tym państwa członkowskie powinny dopilnować, aby ich przepisy dotyczące poufności nie stanowiły przeszkody dla odpowiednich specjalistów, takich jak pracownicy opieki zdrowotnej, w dokonywaniu zgłoszeń do właściwych organów, jeżeli mają oni uzasadnione podstawy, by sądzić, że istnieje bezpośrednie ryzyko wyrządzenia ofierze poważnej szkody fizycznej. Podobnie przypadki przemocy domowej lub przemocy wobec kobiet dotykające dzieci są często wykrywane dopiero wtedy, gdy osoby trzecie zauważą nietypowe zachowanie lub obrażenia fizyczne dziecka. Dzieci należy skutecznie chronić przed takimi formami przemocy i szybko stosować odpowiednie środki. W związku z tym odpowiedni specjaliści mający kontakt z dziećmi będącymi ofiarami lub potencjalnymi ofiarami, w tym pracownicy opieki zdrowotnej lub sektora edukacji, również nie powinni być ograniczeni wymogami poufności, jeżeli mają uzasadnione podstawy, by sądzić, że wobec dziecka popełniono poważne akty przemocy w rozumieniu niniejszej dyrektywy lub że można spodziewać się kolejnych poważnych aktów przemocy. W sytuacjach gdy specjaliści zgłaszają takie przypadki przemocy, państwa członkowskie powinny zapewnić, aby nie zostali oni pociągnięci do odpowiedzialności za naruszenie poufności. (26)W celu rozwiązania problemu niskiego poziomu zgłaszania przypadków, w których ofiara jest dzieckiem, należy ustanowić bezpieczne i przyjazne dziecku procedury zgłaszania. Może to obejmować przesłuchanie przez właściwe organy z zastosowaniem prostego i przystępnego języka. (27)Opóźnienia w przetwarzaniu skarg dotyczących przemocy wobec kobiet i przemocy domowej mogą wiązać się ze szczególnym ryzykiem dla ofiar tej przemocy, zważywszy, że mogą one nadal znajdować się w bezpośrednim niebezpieczeństwie, gdyż sprawcami często mogą być członkowie bliskiej rodziny lub małżonkowie. W związku z tym właściwe organy powinny dysponować dostateczną wiedzą fachową i skutecznymi narzędziami dochodzeniowymi umożliwiającymi prowadzenie postępowań przygotowawczych w sprawie takich przestępstw i ich ściganie. (28)Ofiary przemocy domowej i przemocy wobec kobiet na ogół potrzebują natychmiastowej ochrony lub specjalnego wsparcia, na przykład w przypadku przemocy ze strony partnera, gdzie wskaźnik recydywy jest zwykle wysoki. W związku z tym należy przeprowadzić indywidualną ocenę potrzeb ofiary w zakresie ochrony od razu przy pierwszym kontakcie właściwych organów z ofiarą lub gdy tylko pojawi się podejrzenie, że dana osoba jest ofiarą przemocy wobec kobiet lub przemocy domowej. Można tego dokonać, zanim ofiara formalnie zgłosi przestępstwo, lub proaktywnie, jeżeli przestępstwo zgłasza osoba trzecia. (29)Przy ocenie potrzeb ofiary w zakresie ochrony i wsparcia należy przede wszystkim zadbać o bezpieczeństwo danej osoby i zapewnić wsparcie dostosowane do jej potrzeb, z uwzględnieniem m.in. indywidualnych okoliczności, w jakich znajduje się ofiara. Do takich okoliczności wymagających szczególnej uwagi można zaliczyć ciążę ofiary lub jej zależność od sprawcy bądź związek z nim. (30)Aby zapewnić ofiarom kompleksowe wsparcie i ochronę, wszystkie właściwe władze i odpowiednie organy, nie tylko organy ścigania i organy sądowe, powinny być zaangażowane w ocenę ryzyka dla ofiar i ocenę odpowiednich środków wsparcia na podstawie jasnych wytycznych wydanych przez państwa członkowskie. Wytyczne takie powinny obejmować czynniki, które należy wziąć pod uwagę przy ocenie ryzyka stwarzanego przez sprawcę lub podejrzanego, w tym fakt, że podejrzani oskarżeni o wykroczenia mogą być równie niebezpieczni co podejrzani oskarżeni o poważniejsze przestępstwa, zwłaszcza w przypadkach przemocy domowej i uporczywego nękania. (31)Dzieciom ofiary należy zapewnić takie same środki ochrony jak ofierze ze względu na ich podatność na wtórną i ponowną wiktymizację, zastraszanie i odwet oraz fakt, że doznają szkody emocjonalnej, która ma negatywny wpływ na ich rozwój. Inne osoby pozostające na utrzymaniu ofiary, takie jak osoby dorosłe z niepełnosprawnościami lub starsze osoby dorosłe pozostające na utrzymaniu, nad którymi ofiara sprawuje opiekę, mogą doświadczać podobnej szkody emocjonalnej, dlatego należy im zapewnić takie same środki ochrony. (32)Ofiary przemocy wobec kobiet i przemocy domowej często potrzebują szczególnego wsparcia. W celu dopilnowania, aby ofiarom faktycznie oferowano wsparcie, właściwe organy powinny kierować te osoby do odpowiednich służb wsparcia. Powinno to mieć miejsce zwłaszcza w przypadku, gdy w indywidualnej ocenie stwierdzono, że ofiara ma szczególne potrzeby w zakresie wsparcia. W takim przypadku służby wsparcia powinny mieć możliwość dotarcia do ofiary nawet bez jej zgody. W odniesieniu do przetwarzania powiązanych danych osobowych przez właściwe organy państwa członkowskie powinny zapewnić, aby miało ono podstawę w prawie Unii, zgodnie z art. 6 ust. 1 lit. c) w związku z art. 6 ust. 2 i 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679. Takie przepisy powinny obejmować odpowiednie zabezpieczenia dotyczące danych osobowych, respektujące istotę prawa do ochrony danych i przewidujące odpowiednie i konkretne środki zabezpieczające prawa podstawowe i interesy osób fizycznych. W przypadku gdy właściwe organy przekazują dane osobowe ofiar służbom wsparcia na potrzeby kierowania do nich ofiar, organy te powinny zapewnić, aby przekazywane dane ograniczały się do tego, co jest konieczne do poinformowania tych służb o okolicznościach sprawy, tak by ofiary mogły otrzymać odpowiednie wsparcie i ochronę. (33)Państwa członkowskie powinny wprowadzić niezbędne środki, aby umożliwić wydawanie nakazów doraźnych, zakazów zbliżania się i nakazów ochrony w celu zapewnienia skutecznej ochrony ofiar i osób pozostających na ich utrzymaniu. (34)Państwa członkowskie powinny zapewnić możliwość wydawania nakazów doraźnych w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia, na przykład gdy istnieje bezpośrednie ryzyko szkody lub już do niej doszło i istnieje prawdopodobieństwo, że zostanie wyrządzona ponownie. (35)Nakazy ochrony mogą obejmować nałożenie na sprawcę lub podejrzanego zakazu dostępu do określonych miejsc, zbliżania się do ofiary lub osoby pozostającej na jej utrzymaniu na odległość mniejszą, niż to określono, lub kontaktowania się z nimi, w tym za pomocą interfejsów internetowych, oraz, w stosownych przypadkach, posiadania broni palnej lub śmiercionośnej. (36)Aby zagwarantować skuteczność nakazów doraźnych, zakazów zbliżania się i nakazów ochrony, ich naruszenie powinno podlegać sankcjom. Sankcje te mogą mieć charakter karnoprawny lub inny charakter prawny i mogą obejmować kary pozbawienia wolności, grzywny lub wszelkie inne sankcje prawne, które są skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. (37)Przedstawianie dowodów wcześniejszych zachowań seksualnych w celu podważenia wiarygodności i braku zgody ofiar w sprawach dotyczących przemocy seksualnej, zwłaszcza zgwałcenia, może przyczyniać się do utrwalania szkodliwych stereotypów na temat ofiar i prowadzić do ponownej lub wtórnej wiktymizacji. Dlatego też – bez uszczerbku dla prawa do obrony – pytania i dowody dotyczące zachowań seksualnych ofiary w przeszłości nie powinny być dozwolone w postępowaniach przygotowawczych i sądowych. (38)Ze względu na złożoność i wagę przestępstw przemocy wobec kobiet i przemocy domowej oraz szczególne potrzeby ofiar w zakresie wsparcia państwa członkowskie powinny dopilnować, aby wyznaczone organy oferowały dodatkowe wsparcie i zajmowały się zapobieganiem takim przestępstwom. Do wykonywania tych zadań dobrze przygotowane są krajowe organy ds. równości, ustanowione zgodnie z dyrektywami Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/113/WE, 2006/54/WE i 2010/41/UE, ze względu na ich wiedzę fachową w zakresie dyskryminacji ze względu na płeć. Organy takie powinny ponadto posiadać legitymację procesową do występowania w imieniu lub na rzecz ofiar wszelkich form przemocy wobec kobiet lub przemocy domowej w postępowaniu sądowym za ich zgodą, w tym w zakresie ubiegania się o odszkodowanie i usunięcie nielegalnych treści internetowych. Powinno to obejmować możliwość występowania w imieniu lub na rzecz szeregu ofiar łącznie. Aby umożliwić tym organom skuteczne wykonywanie ich zadań, państwa członkowskie powinny zapewnić, aby dysponowały one wystarczającymi zasobami ludzkimi i finansowymi. (39)Niektóre przestępstwa objęte niniejszą dyrektywą wiążą się ze zwiększonym ryzykiem ponownej, przedłużającej się lub nawet ciągłej wiktymizacji. Ryzyko to występuje w szczególności w odniesieniu do przestępstw polegających na udostępnianiu wielu użytkownikom końcowym za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych treści pochodzących z niektórych przestępstw cyberprzemocy, biorąc pod uwagę łatwość i szybkość rozpowszechniania takich treści na dużą skalę oraz trudności, które często występują przy ich usuwaniu. Ryzyko to zazwyczaj utrzymuje się nawet po wyroku skazującym. Aby skutecznie chronić prawa ofiar tych przestępstw, państwa członkowskie powinny być zatem zobowiązane do wprowadzania odpowiednich środków mających na celu usunięcie przedmiotowych treści. Biorąc pod uwagę, że usunięcie takich treści u źródła może nie zawsze być wykonalne, na przykład z powodu trudności prawnych lub praktycznych związanych z wykonaniem lub egzekucją nakazu usunięcia, państwa członkowskie powinny mieć również możliwość ustanowienia środków uniemożliwiających dostęp do takich treści. (40)Środki te powinny obejmować w szczególności uprawnienie krajowych organów sądowych do wydawania dostawcom usług pośrednich nakazów usunięcia co najmniej jednego określonego elementu przedmiotowych treści lub również uniemożliwienia dostępu do niego. Nakazy te powinny być wydawane na należycie umotywowany i uzasadniony wniosek ofiary. Biorąc pod uwagę szybkość, z jaką takie treści mogą rozprzestrzeniać się w internecie, oraz czas, jaki zajmuje przeprowadzenie postępowania karnego przeciwko osobom podejrzanym o popełnienie odnośnych przestępstw, w kontekście skutecznej ochrony praw ofiar konieczne jest umożliwienie wydawania – pod pewnymi warunkami – takich nakazów w drodze decyzji tymczasowych, nawet przed zakończeniem takiego postępowania karnego. (41)Wszelkie takie środki mające na celu usunięcie treści lub uniemożliwienie dostępu do nich, w tym w szczególności takie nakazy, mogą mieć wpływ na prawa i interesy stron innych niż ofiary, takich jak osoby dostarczające treści, dostawcy usług pośrednich, których usługi mogą być wykorzystywane, oraz użytkownicy końcowi tych usług, a także na interes ogólny. Należy zatem zapewnić, aby te nakazy i inne środki można było przyjmować wyłącznie w sposób przejrzysty oraz aby przewidziane były odpowiednie zabezpieczenia, tak aby zagwarantować ograniczenie tych środków do tego, co jest konieczne i proporcjonalne, pewność prawa, możliwość korzystania przez wszystkie zainteresowane strony z przysługującego im prawa do skutecznego dochodzenia odszkodowania na drodze sądowej zgodnie z prawem krajowym oraz zachowanie sprawiedliwej równowagi między wszystkimi odnośnymi prawami i interesami, w tym prawami podstawowymi wszystkich zainteresowanych stron zgodnie z Kartą. W postępowaniu w przedmiocie zastosowania środków tymczasowych szczególnie istotne jest staranne wyważenie wszystkich wchodzących w grę praw i interesów w każdym przypadku. Nakazy te powinny co do zasady być kierowane do konkretnego dostawcy usług pośrednich, który jest najlepiej przygotowany do działania, w szczególności w celu ograniczenia wszelkich ewentualnych negatywnych skutków dla wolności wypowiedzi i informacji.

(42)Przepisy niniejszej dyrektywy dotyczące nakazów i innych środków mających na celu usunięcie stosownych treści i uniemożliwienie dostępu do nich nie powinny mieć wpływu na odpowiednie przepisy zawarte w rozporządzeniu XX/YYYY [proponowany akt o usługach cyfrowych]. Nakazy te powinny w szczególności być zgodne z zakazem nakładania ogólnych obowiązków nadzoru lub aktywnego ustalania faktów oraz ze szczegółowymi wymogami tego rozporządzenia dotyczącymi nakazów usunięcia nielegalnych treści w internecie. (43)Biorąc pod uwagę potencjalne znaczenie treści, które mogą być przedmiotem nakazów lub innych środków przyjmowanych na podstawie niniejszej dyrektywy w celu usunięcia tych treści lub uniemożliwienia dostępu do nich w ramach prowadzenia postępowań przygotowawczych w sprawie odnośnych przestępstw lub ścigania ich na mocy prawa karnego, należy wprowadzić niezbędne środki, aby umożliwić właściwym organom uzyskanie lub, w razie potrzeby, zabezpieczenie takich treści. Środki te mogłyby polegać na przykład na nałożeniu na odpowiednich dostawców usług pośrednich wymogu przekazania treści tym organom lub przechowywania tych treści przez ograniczony okres, który nie wykracza poza to, co jest konieczne. Wszelkie takie środki powinny zapewniać bezpieczeństwo treści, być ograniczone do tego, co jest uzasadnione, i być zgodne z mającymi zastosowanie przepisami dotyczącymi ochrony danych osobowych. (44)Aby uniknąć wtórnej wiktymizacji, ofiary powinny mieć możliwość uzyskania odszkodowania w toku postępowania karnego. Odszkodowanie od sprawcy powinno być pełne i nie powinno być ograniczone ustaloną górną granicą. Powinno ono obejmować wszelkie szkody i urazy ofiar oraz koszty poniesione w celu naprawienia szkód, w tym m.in. koszty leczenia, wpływ na sytuację zatrudnienia ofiary, utratę zarobków, szkody psychiczne oraz straty moralne wynikające z naruszenia godności. Wysokość odszkodowania powinna odzwierciedlać fakt, że ofiary przemocy domowej mogą być zmuszone do zmiany swojego życia w celu poszukiwaniu bezpieczeństwa, co może wiązać się z koniecznością zmiany pracy, znalezienia nowej szkoły dla dzieci, a nawet stworzenia nowej tożsamości. (45)Pomoc i wsparcie dla ofiar przemocy wobec kobiet i przemocy domowej powinny być udzielane przed rozpoczęciem postępowania karnego, w trakcie tego postępowania i przez odpowiedni okres po jego zakończeniu, na przykład gdy nadal potrzebne jest leczenie w celu zaradzenia poważnym fizycznym lub psychicznym skutkom przemocy lub gdy zagrożone jest bezpieczeństwo ofiary, w szczególności ze względu na zeznania, które ofiara złożyła w ramach tego postępowania. (46)Wyspecjalizowane służby wsparcia powinny zapewniać wsparcie ofiarom wszelkich form przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, w tym przemocy seksualnej, okaleczania żeńskich narządów płciowych, przymusowego małżeństwa, przymusowej aborcji i sterylizacji, molestowania seksualnego oraz różnych form cyberprzemocy. (47)Wsparcie specjalistyczne dla ofiar powinno być dostosowane do ich szczególnych potrzeb i oferowane bez względu na to, czy złożono oficjalną skargę. Usługi takie mogłyby być świadczone jako uzupełnienie lub integralna część ogólnych usług na rzecz wsparcia ofiar, które mogą wymagać wykorzystania istniejących jednostek zapewniających wsparcie specjalistyczne. Wsparcie specjalistyczne może być udzielane przez organy krajowe, organizacje wsparcia ofiar lub inne organizacje pozarządowe. Należy przyznać tym podmiotom wystarczające zasoby ludzkie i finansowe, a w przypadku