System wymiaru sprawiedliwości zachował sprawność działania pomimo wyzwań związanych z pandemią COVID-19. Ogólnie rzecz biorąc, długość postępowań sądowych w sprawach cywilnych, gospodarczych i administracyjnych, mierzona czasem przeznaczonym na rozpatrzenie, utrzymuje się na poziomie średniej UE w ujęciu porównawczym lub jest krótsza. Liczba spraw zawisłych, już jedna z najniższych w UE, wykazuje nieznaczną tendencję spadkową. Wskaźnik zamykanych spraw utrzymuje się na poziomie ponad 100 %, co oznacza, że sądy są w stanie poradzić sobie z napływającymi sprawami. Można dostrzec dalsze postępy w odniesieniu do średniej długości postępowań w sprawach dotyczących prania pieniędzy, która w 2019 r. uległa dalszemu skróceniu do 212 dni (z 303 w 2018 r.). Średnia długość postępowań utrzymała się na stabilnym poziomie w 2020 r., ulegając nieznacznemu skróceniu w sprawach cywilnych, karnych i administracyjnych w sądach pierwszej instancji i nieznacznym wydłużeniu w sprawach cywilnych i karnych w sądach drugiej instancji. W lutym 2020 Rada Sądownictwa wezwała Sąd Najwyższy do utworzenia grupy roboczej na potrzeby przeanalizowania przyczyn przewlekłości postępowania w sprawach cywilnych, karnych i administracyjnych. Grupa robocza przedłożyła Radzie Sądownictwa trzy sprawozdania dotyczące regulaminu postępowania, stwierdzając, że choć każdy rodzaj postępowania wiąże się z innymi wyzwaniami, osobami organizującymi wszystkie procedury są sędziowie, dlatego należy położyć nacisk na ich szkolenie.

Nowo utworzony Sąd Gospodarczy rozpoczyna działalność. Sąd ten jest właściwy do rozpatrywania określonych rodzajów spraw cywilnych, a także spraw dotyczących korupcji oraz przestępstw gospodarczych i finansowych. Zaplanowano, że sąd ten będzie miał dziesięciu sędziów i 21 asystentów administracyjnych. Sąd Gospodarczy zaczął działać z dniem 31 marca 2021 r. i jak dotąd w wyniku nowej procedury wyboru, o której mowa powyżej, mianowano dziewięciu z dziesięciu sędziów, przy czym osoby te mają różne doświadczenie zawodowe (w tym w dziedzinie finansów), lecz żadna z nich nie była wcześniej sędzią. Aby nowi sędziowie Sądu Gospodarczego otrzymali wsparcie zawodowe, Rada Sądownictwa zapewniła im wsparcie mentorskie. Każdemu z nich przydzielono mentora i zaoferowano specjalistyczne szkolenie w zakresie ustawodawstwa dotyczącego prania pieniędzy, a także prawa handlowego, prawa konkurencji i prawa finansowego. Szkolenie poświęcone kwestiom ubezpieczeniowym zaplanowano na drugą połowie 2021 r. Oczekuje się, że Sąd Gospodarczy będzie rozpatrywał 250–500 spraw rocznie, co będzie wymagało wystarczających zasobów zarówno pod względem personelu, jak i szkoleń, tak aby można było efektywnie rozpatrywać złożone sprawy gospodarcze i finansowe. Ministerstwo Sprawiedliwości ściśle monitoruje rozwój sytuacji związanej z działalnością tego sądu i zamierza dokonać przeglądu sytuacji po pierwszym roku jego funkcjonowania.

Do końca 2024 r. rząd zamierza utworzyć nowy ośrodek szkoleniowy, centralizujący wszystkie szkolenia w systemie wymiaru sprawiedliwości. Szkolenia dla sędziów i pracowników sądów są obecnie prowadzone przez Łotewskie Centrum Szkolenia Sądowego powstałe jako fundacja w 1995 r. i działające na podstawie wieloletniego porozumienia. Ten model instytucjonalny nie jest stabilny pod względem długoterminowego planowania szkoleń w systemie wymiaru sprawiedliwości, ponieważ wymaga przeprowadzania co pewien czas postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Ponadto środkami finansowymi przeznaczonymi na szkolenie kadr wymiaru sprawiedliwości zarządza obecnie Biuro ds. Organizacji Sądów, organ podlegający Ministerstwu Sprawiedliwości, przy ograniczonym udziale sądownictwa. Rada Sądownictwa zatwierdza treść programów szkoleniowych dla sędziów i pracowników sądów, natomiast Prokuratura Generalna jest odpowiedzialna za szkolenie wstępne i ustawiczne doskonalenie zawodowe prokuratorów. Nowy ośrodek szkoleniowy stałby się jedną instytucją szkoleniową dla sędziów i prokuratorów, a także wyspecjalizowanych śledczych, pracowników wymiaru sprawiedliwości i asystentów prokuratorów. W strategii na lata 2021–2025 Rada Sądownictwa zapowiedziała, że jej celem jest „przejęcie szkolenia sędziów od władzy wykonawczej”, a jej zaangażowanie w utworzenie ośrodka szkoleniowego i zarządzanie nim byłoby okazją do osiągnięcia tego celu. Utworzenie ośrodka szkoleniowego zapewniłoby większą stabilność instytucjonalną i finansową szkoleń oraz przyczyniłoby się do dalszego podniesienia jakości łotewskiego systemu wymiaru sprawiedliwości. Planuje się, że w nowym ośrodku szkoleniowym przyjęte zostanie interdyscyplinarne podejście do szkoleń oraz że będzie on oferował szkolenia dla wszystkich osób zawodowo związanych ze sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości, co jest zgodne z europejską strategią szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości na lata 2021–2024, którą przedstawiła Komisja Europejska, oraz z konkluzjami Rady UE w sprawie ulepszania szkolenia przedstawicieli zawodów prawniczych. Ważne jest, by samo sądownictwo (sędziowie i prokuratorzy) sami było zaangażowane w zarządzanie nowym ośrodkiem szkoleniowym, nadzór nad nim i ustalanie jego priorytetów – zgodnie z normami europejskimi.

Poziom cyfryzacji sądów i prokuratury jest wysoki i podejmowane są dalsze starania, by go podnieść. Jak poinformowano w zeszłym roku, łotewski system wymiaru sprawiedliwości jest jednym z najbardziej zaawansowanych w UE pod względem wdrożenia technologii informacyjno-komunikacyjnych, zwłaszcza w zakresie zarządzania sprawami oraz statystyk dotyczących działalności sądów, komunikacji ze stronami sądowymi i internetowych publikacji orzeczeń, z których większość nadaje się do odczytu maszynowego. Poczyniono postępy w realizacji projektu wprowadzenia elektronicznego systemu zarządzania sprawami w celu modernizacji rejestru czynności procesowych i cyfryzacji procesu prowadzenia dokumentacji. Rząd planuje uwzględnić w ramach pierwszego etapu dochodzenie i proces sądowy, a pełne wdrożenie zaplanowano na 2023 r. W 2020 r. w ramach projektu pilotażowego jedenaście sal rozpraw wyposażono w ekrany umożliwiające rozpatrywanie spraw online, a do końca 2021 r. planuje się wyposażyć większość sal rozpraw. W wyniku kontroli wykonania zadań Państwowy Urząd Kontroli stwierdził jednak, że należy usprawnić zarządzanie programem w ramach projektu wprowadzenia elektronicznego systemu zarządzania sprawami. Nadal konieczne jest zwiększenie dostępność bezpiecznych narzędzi łączności elektronicznej dla prokuratury, w szczególności w zakresie komunikacji z obrońcami, aresztami, organami dochodzeniowymi i sądami. Takie bezpieczne kanały łączności elektronicznej przyczyniłyby się do szybszego i efektywniejszego przygotowania postępowania przed sądem.

Przyjęto nowy kodeks etyki sędziowskiej. W lutym 2021 r. Komisja Etyki Sędziowskiej przyjęła nowy kodeks etyki sędziowskiej. Zastąpił on kodeks obowiązujący od 1995 r., który pod kilkoma względami stał się nieaktualny. Nowy kodeks opracowano w szczególności jako zbiór zasad, a nie szczegółowych reguł postępowania, i nie obejmuje on już sytuacji, które są obecnie uwzględnione w przepisach ustawowych lub wykonawczych. Komisja rocznie prowadzi średnio 10–20 postępowań w sprawach domniemanego naruszenia zasad etyki. Podczas gdy Komisja rozstrzyga proste sprawy, przypadki poważniejszych naruszeń są kierowane do Komisji Dyscyplinarnej Wymiaru Sprawiedliwości, aby ta podjęła decyzję i zastosowała środki dyscyplinarne. W 2020 r. pracownika wymiaru sprawiedliwości ukarano dyscyplinarnie za naruszenie ograniczeń związanych z pandemią COVID-19.

Rada Sądownictwa przyjęła strategię na lata 2021–2025, której celem jest poprawa niezależności sądów. Nadrzędnym celem nowej strategii zatwierdzonej w marcu 2021 r. jest podniesienie poziomu niezależności, jakości i rozliczalności wymiaru sprawiedliwości przez osiągnięcie równej reprezentacji sądownictwa w dialogu między organami władzy państwowej. Aby osiągnąć ten cel, w strategii proponuje się powierzenie szkolenia sędziów Radzie Sądownictwa, a nie władzy wykonawczej. Celem strategii jest m.in. wzmocnienie funkcjonowania i roli Rady Sądownictwa, jak również zdolności samoorganizacji sądownictwa. Jest to ważne dla wzmocnienia autonomii operacyjnej sądów, ponieważ Rada Sądownictwa wydaje wyłącznie opinie w odniesieniu do finansowania sądownictwa, a Sąd Najwyższy jest jedynym sądem krajowym, który niezależnie planuje swój budżet i wnioskuje o jego przyznanie.

Jeżeli chodzi o wolność i pluralizm mediów, przyjęto nowe ustawodawstwo w celu transpozycji dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych, którego celem jest wzmocnienie niezależności organu regulacyjnego ds. mediów – Krajowej Rady ds. Elektronicznych Środków Masowego Przekazu – przy jednoczesnym ograniczeniu jego kompetencji przez wyłączenie nadzoru operacyjnego nad mediami publicznymi. Mimo obowiązywania kompleksowych ram ochrony dziennikarzy i prawa dostępu do informacji wydaje się, że dziennikarze nadal doświadczają ataków ad personam w internecie, często ze strony polityków. Podjęto kroki w celu ograniczenia wpływu gospodarczego pandemii COVID-19 na media. Ponadto wyrażono pewne obawy dotyczące ograniczonego dostępu dziennikarzy do informacji podczas pandemii COVID-19.

Łotewski system wymiaru sprawiedliwości zyskał na działaniach na rzecz dalszej poprawy jego niezależności, jakości i efektywności. Rozpoczęto stosowanie nowej procedury wyboru kandydatów na sędziów, ustanowionej w celu wzmocnienia niezależności sądów. Rada Sądownictwa zatwierdziła nową strategię na lata 2021–2025, której celem jest poprawa niezależności sądów. Rada wciąż jednak działa w warunkach ograniczonych zasobów, zwłaszcza jeżeli chodzi o pracowników – na kwestię tę zwrócono już uwagę w sprawozdaniu na temat praworządności z 2020 r. Przyjęto nowy kodeks etyki sędziowskiej, aby unowocześnić wytyczne dotyczące etyki, których nie zmieniano od 1995 r. Poziom cyfryzacji sądów i prokuratury jest wysoki i podejmowane są dalsze starania, by go podnieść. Rząd zamierza utworzyć nowy ośrodek szkoleniowy, centralizujący wszystkie szkolenia w systemie wymiaru sprawiedliwości. Ważne jest, aby sądownictwo było odpowiednio zaangażowane w zarządzanie tym ośrodkiem i nadzór nad nim. Nowo utworzony Sąd Gospodarczy rozpoczyna działalność i będzie potrzebował wystarczających zasobów zarówno pod względem personelu, jak i szkoleń, by móc efektywnie rozpatrywać złożone sprawy gospodarcze i finansowe.

Łotwa jest jednoizbową demokracją parlamentarną, w której Trybunał Konstytucyjny może dokonywać kontroli zgodności z konstytucją ex post, w tym w konkretnych przypadkach na podstawie skargi konstytucyjnej. Projekty ustaw mogą być przedkładane parlamentowi przez prezydenta, rząd, komisje parlamentarne, co najmniej pięciu posłów do parlamentu lub jedną dziesiątą elektoratu. Oprócz systemu wymiaru sprawiedliwości istotną rolę w mechanizmach kontroli i równowagi odgrywają również urząd Rzecznika Praw Obywatelskich, pełniącego funkcję krajowej instytucji praw człowieka, i społeczeństwo obywatelskie.

Pewne obawy budził dostęp dziennikarzy do informacji podczas pandemii COVID-19. Istnieją gwarancje prawne dotyczące prawa dostępu do informacji i ochrony dziennikarzy. Wyrażano jednak obawy co do dostępności informacji podczas pandemii COVID-19, w szczególności z uwagi na fakt, że reporterzy nie mogli uczestniczyć w posiedzeniach rządu, podczas gdy wcześniej z reguły byli obecni na ogólnie otwartych spotkaniach.

Dostępność informacji na temat własności mediów dla społeczeństwa budzi obawy. Jak opisano w sprawozdaniu na temat praworządności z 2020 r., nowe przepisy dotyczące przejrzystości własności mediów wprowadzono wraz z nowelizacją ustawy o elektronicznych środkach masowego przekazu. Zobowiązują one potencjalnych dostawców usług do przekazywania Krajowej Radzie ds. Elektronicznych Środków Masowego Przekazu informacji na temat właścicieli rzeczywistych, a istniejących dostawców usług – do przekazywania informacji na temat każdej zmiany właściciela rzeczywistego. Według MPM 2021 wskaźnik przejrzystości własności mediów jest jednak nadal obarczony wysokim ryzykiem, ponieważ przedsiębiorstwa medialne nie są zobowiązane do ujawniania swojej struktury właścicielskiej bezpośrednio ogółowi społeczeństwa i nieodpłatnie. Ponieważ wszystkie przedsiębiorstwa zarejestrowane na Łotwie, w tym środki masowego przekazu, są zobowiązane do przekazywania informacji na temat właścicieli rzeczywistych do rejestru przedsiębiorstw, społeczeństwo nadal ma możliwość uzyskania takich informacji z tego rejestru. Koncentrację mediów informacyjnych uznaje się za wysoką, w szczególności ze względu na wysoką koncentrację w poszczególnych podsektorach mediów.

Wzmocniono niezależność organu regulacyjnego ds. mediów, NEPLP, lecz jego kompetencje zostały ograniczone. W grudniu 2020 r. parlament przyjął ustawę zmieniającą ustawę o elektronicznych środkach masowego przekazu i transponującą zmienioną dyrektywę o audiowizualnych usługach medialnych, co wzmocniło niezależność NEPLP. Ustawa ta zawiera w szczególności nowy przepis, który stanowi, że NEPLP „nie stara się uzyskać ani nie przyjmują instrukcji od innego podmiotu” . Ustawa przewiduje również, że finansowanie niezbędne do wykonywania funkcji NEPLP, w tym udział w pracach Europejskiej Grupy Regulatorów ds. Audiowizualnych Usług Medialnych jest przydzielane z budżetu państwa. Po wejściu w życie w grudniu 2020 r. nowej ustawy o publicznych elektronicznych środkach masowego przekazu i zarządzaniu nimi NEPLP nie jest już jednak odpowiedzialna za nadzór nad działaniami mediów publicznych. W nowej ustawie ustanowiono w tym celu dwa nowe niezależne organy – Radę Publicznych Elektronicznych Środków Masowego Przekazu (SEPLP) i Rzecznika Publicznych Elektronicznych Środków Masowego Przekazu – aby zapewnić niezależność publicznych mediów elektronicznych i promować ich jakość. W maju 2021 r. zgłoszono pierwszego z trzech członków SEPLP, którego kandydatura czeka na ostateczne zatwierdzenie przez parlament.

Łotewskie ramy prawne oparte są na zbiorze gwarancji konstytucyjnych i środków legislacyjnych takich jak ustawa o elektronicznych środkach masowego przekazu. Przyjęto ustawodawstwo w celu transpozycji dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych. W ustawie o prasie i innych środkach masowego przekazu ustanowiono prawo dostępu prasy do informacji będących w posiadaniu organów państwa i organizacji publicznych oraz zakazano cenzury. Dostęp do informacji publicznych jest również gwarantowany ustawą o swobodnym dostępie do informacji. Organ regulacyjny ds. mediów, Krajowa Rada ds. Elektronicznych Środków Masowego Przekazu (NEPLP), został powołany na mocy ustawy o elektronicznych środkach masowego przekazu i działa zgodnie z tą ustawą.

Wprowadzane są systemy sygnalizowania nieprawidłowości. Biuro ds. Zapobiegania i Zwalczania Korupcji (KNAB) jest organem właściwym do przyjmowania i przetwarzania zgłoszeń od sygnalistów dotyczących domniemanej korupcji i przestępstw związanych z konfliktem interesów, które to zgłoszenia wpływają do Kancelarii Stanu i wszelkich innych właściwych organów. W 2020 r. Kancelaria Stanu otrzymała 517 skarg ogólnych, z czego 122 zakwalifikowano jako zgłoszenia od sygnalistów (w porównaniu z 119 w 2019 r.). W 2020 r. KNAB otrzymało 53 zgłoszenia od sygnalistów, z czego 13 uznano za takie zgłoszenia, 17 przekierowano do innych właściwych organów, a 23 nie uznano za zgłoszenia od sygnalistów. Jak dotąd niektóre podmioty nie otrzymały żadnego zgłoszenia od sygnalistów, w związku z czym kontynuowane są działania służące podnoszeniu świadomości na temat tego kanału zgłaszania.

Łotwa dalej rozwija swoje ramy uczciwości zawodowej służące zapobieganiu konfliktom interesów, natomiast ograniczenia dotyczące okresu po ustaniu zatrudnienia niemal nie uległy zmianie. Szereg zmian do ustawy o zapobieganiu konfliktom interesów w działaniach urzędników publicznych oczekuje na ostateczne zatwierdzenie przez parlament. W styczniu 2021 r. weszły w życie zmiany definicji urzędników publicznych objętych ustawą mające na celu uwzględnienie w tej definicji członków Rady ds. Publicznych Elektronicznych Środków Masowego Przekazu. W lipcu 2020 r. wszedł również w życie zakaz otrzymywania przez posłów do parlamentu, członków rządu i sekretarzy parlamentarnych wynagrodzenia z tytułu zajmowania stanowiska w stowarzyszeniach, fundacjach lub przedsiębiorstwach społecznych, które otrzymały finansowanie od rządu. Obecnie parlament dyskutuje, czy rozszerzyć ten zakaz na przewodniczących rad gmin i ich zastępców. Ograniczenia mające na celu zapobieganie konfliktom interesów są wąskie i od 2018 r. niewiele zmieniło się w tej kwestii.

Plan działania ma na celu realizację zaleceń Państwowego Urzędu Kontroli dotyczących poprawy jakości prowadzenia dochodzeń w sprawie przestępstw gospodarczych i finansowych oraz ich ścigania. W grudniu 2020 r. Państwowy Urząd Kontroli opublikował wyniki kontroli wykonania zadań w zakresie skuteczności dochodzeń i procesów sądowych dotyczących przestępstw gospodarczych i finansowych oraz wydał zalecenia mające na celu poprawę efektywności operacyjnej prokuratury. Jedno z ustaleń z kontroli wykonania zadań dotyczyło tego, że choć w prokuraturze nie brakuje zasobów, to istnieje pole do poprawy pod względem zarządzania, struktury zarządzania, podziału obowiązków między różne wydziały i specjalizacji prokuratorów. W kwietniu 2021 r. Rada ds. Zapobiegania Przestępczości, rządowy organ doradczy, zatwierdziła – przy udziale Prokuratury Generalnej – dwuletni plan działania służący realizacji zaleceń Państwowego Urzędu Kontroli.

Prowadzenie dochodzeń w sprawach dotyczących przestępstw związanych z korupcją i ściganie tych przestępstw nadal jest wspólnym zadaniem różnych organów. Prokuratura Generalna sprawuje nadzór nad postępowaniami przygotowawczymi w sprawie przestępstw związanych z korupcją prowadzonymi przez Biuro ds. Zapobiegania i Zwalczania Korupcji. Od początku 2021 r. prokuratura zajęła się 204 sprawami i skonfiskowano nielegalne środki w wysokości 7 mln EUR. Wyzwaniem dla prokuratury jest niedobór zasobów ludzkich w stosunku do obciążenia pracą. Urząd Bezpieczeństwa Wewnętrznego wykrywa przestępstwa popełniane przez urzędników i pracowników instytucji podlegających Ministerstwu Spraw Wewnętrznych takich jak Policja Państwowa oraz zapobiega takim przestępstwom i prowadzi w ich sprawie dochodzenia. W Policji Państwowej obowiązują zasady dotyczące uczciwości zawodowej. W 2020 r. Państwowa Straż Graniczna przekazała do prokuratury 29 spraw karnych z wnioskiem o wszczęcie postępowania karnego, w tym jedną sprawę dotyczącą funkcjonariusza Państwowej Straży Granicznej. W latach 2020–2021 odnotowano 14 spraw karnych dotyczących funkcjonariuszy Państwowego Urzędu Skarbowego, w tym przekupstwa i przestępczości zorganizowanej z udziałem funkcjonariuszy wysokiej rangi.

Biuro ds. Zapobiegania i Zwalczania Korupcji rozszerzyło swoje zdolności dochodzeniowe. Uprawnienia Biura ds. Zapobiegania i Zwalczania Korupcji (KNAB) w zakresie zapobiegania korupcji obejmują monitorowanie konfliktów interesów i finansowania partii politycznych, jak również prowadzenie dochodzeń w sprawach przestępstw związanych z korupcją. KNAB dysponuje rocznym budżetem w wysokości około 6,6 mln EUR, które to środki pochodzą z budżetu państwa. Ponadto otrzymuje co roku specjalną pulę środków finansowych od Ministerstwa Sprawiedliwości (Fundusz Konfiskaty Mienia Pochodzącego z Przestępstwa) w wysokości około 200 000 EUR z przeznaczeniem na poprawę efektywności specjalnych działań operacyjnych w zakresie wywiadu kryminalnego. Od grudnia 2020 r. KNAB zatrudniło dodatkowych pracowników, głównie śledczych i analityków finansowych. Poprawiło również warunki wynagrodzenia personelu, by dostosować je do poziomu panującego w pozostałych instytucjach publicznych. W 2020 r. KNAB wszczęło 39 postępowań karnych, a 23 sprawy skierowano do prokuratury.

Ramy prawne i instytucjonalne służące zapobieganiu i ściganiu korupcji zasadniczo funkcjonują. Biuro ds. Zapobiegania i Zwalczania Korupcji (KNAB) jest wyspecjalizowanym organem właściwym do prowadzenia dochodzeń w sprawie przestępstw związanych z korupcją oraz do przeciwdziałania korupcji. Prokuratura Generalna sprawuje nadzór nad postępowaniami przygotowawczymi w sprawie przestępstw związanych z korupcją prowadzonymi przez KNAB. Inne instytucje posiadające kompetencje w zakresie zwalczania korupcji obejmują Policję Państwową, która prowadzi dochodzenia w sprawie korupcji w prywatnych instytucjach i w sprawie nadużyć finansowych; Urząd Bezpieczeństwa Wewnętrznego, który prowadzi dochodzenia w sprawach przestępstw związanych z korupcją popełnionych przez urzędników instytucji podległych Ministerstwu Spraw Wewnętrznych; Radę Bezpieczeństwa Wewnętrznego Państwowego Urzędu Skarbowego, która prowadzi dochodzenia w sprawach przestępstw popełnionych przez funkcjonariuszy Państwowego Urzędu Skarbowego, oraz Państwową Straż Graniczną, która prowadzi dochodzenia w sprawach korupcyjnych dotyczących swoich funkcjonariuszy.

Środki mające na celu walkę z pandemią COVID-19 przyjęto w ramach stanu wyjątkowego, który zakończył się w kwietniu 2021 r. W dniu 12 marca 2020 r. rząd łotewski przyjął oświadczenie o wprowadzeniu sytuacji nadzwyczajnej, która zakończyła się w dniu 7 kwietnia 2021 r. Oświadczenie zawierało środki dotyczące pandemii COVID-19 i było wielokrotnie zmieniane . Aktualne wersje obowiązujących zasad w różnych dziedzinach życia społecznego są publikowane na stronie internetowej rządu w skonsolidowanej i czytelnej formie, przy czym dostępne są szczegółowe informacje w przypadku wprowadzenia zmian do konkretnego punktu (koncentrującego się na jednym rodzaju środków, takich jak środki mające zastosowanie do edukacji lub restauracji/barów). W czerwcu 2020 r. weszła w życie ustawa o zarządzaniu rozprzestrzenianiem się zakażenia COVID-19, w której określono podstawowe zasady działania organów publicznych.

Parlament w dalszym ciągu pracował zdalnie i dokonał przeglądu środków rządowych związanych z pandemią COVID-19. Za pośrednictwem platformy e-Saeima parlament pracował przez cały czas trwania sytuacji nadzwyczajnej. W ramach swoich uprawnień parlament regularnie omawiał, najpierw przed komisjami, a następnie na posiedzeniu plenarnym, środki rządowe dotyczące pandemii COVID-19. Parlament mógł jednak wyłącznie zatwierdzić lub odrzucić ex post środki rządowe, które w większości weszły już w życie w ramach stanu wyjątkowego, i nie mógł wprowadzić w nich zmian. Niemniej jednak w trakcie wstępnych dyskusji, w których regularnie uczestniczył Rzecznik Praw Obywatelskich, parlament udzielał rządowi wskazówek w zakresie formułowania i przyjmowania przyszłych środków oraz wprowadzania zmian w środkach już istniejących.

Urząd Rzecznika Praw Obywatelskich ponownie otrzymał akredytację ze statusem A i nadal monitorował środki związane z pandemią COVID-19. W grudniu 2020 r. urząd Rzecznika Praw Obywatelskich został ponownie akredytowany jako instytucja ze statusem A zgodnie z zasadami paryskimi. W styczniu 2021 r. w ramach uwzględnienia zaleceń Podkomitetu ds. Akredytacji GANHRI przyjęto zmiany do ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich, zgodnie z którymi mianowanie Rzecznika zatwierdza parlament na wniosek nie mniej niż dziesięciu posłów do parlamentu (poprzednio pięciu posłów), a ta sama osoba może sprawować urząd Rzecznika przez maksymalnie dwie kadencje (każda po pięć lat). Rzecznik Praw Obywatelskich nadal odgrywał swoją rolę polegającą na monitorowaniu środków rządowych i ich wpływu na prawa człowieka, wyrażaniu opinii i przedstawianiu zaleceń decydentom unijnym i krajowym, w szczególności w odniesieniu do potrzeby poszanowania i promowania praw gospodarczych i socjalnych, prawa do opieki zdrowotnej oraz znaczenia angażowania się w przejrzystą komunikację ze społeczeństwem. Rzecznik Praw Obywatelskich monitorował również decyzje rządu podjęte w związku z pandemią COVID-19, mając na uwadze zapewnienie, aby ograniczenia były odpowiednie, a społeczeństwo było stosownie wcześnie i dokładnie informowane.

Rząd przyjął wytyczne na rzecz rozwoju bardziej spójnego społeczeństwa obywatelskiego i przyznał wsparcie finansowe organizacjom pozarządowym w celu ograniczenia wpływu pandemii COVID-19. Przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego na Łotwie nadal uważa się za ograniczoną . W wytycznych na lata 2021–2027 określono kierunki działań wymagające inwestycji, a także planowane finansowanie każdego działania, tak aby obywatele mieli większą wiedzę oraz byli bardziej aktywni i gotowi do udziału w rozwoju kraju. W grudniu 2020 r. Rada Ministrów przeanalizowała i zatwierdziła sprawozdanie informacyjne przygotowane przez Ministerstwo Kultury w sprawie wsparcia udzielonego stowarzyszeniom i fundacjom w celu ograniczenia negatywnych skutków kryzysu związanego z COVID-19, w którym to sprawozdaniu stwierdzono, że oczekuje się, iż skutki finansowe pandemii COVID-19 dotkną około połowy zarejestrowanych na Łotwie organizacji pozarządowych, w szczególności organizacji pożytku publicznego. W związku z tym rząd postanowił przeznaczyć 600 000 EUR z funduszy na nieprzewidziane wydarzenia na program wsparcia organizacji pozarządowych, by złagodzić negatywne skutki pandemii COVID-19 w 2021 r. Realizacją tego programu zajmuje się Fundusz na rzecz Integracji Społeczeństwa, który przyznaje środki w drodze otwartego zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów organizacji pozarządowych, które mają być zrealizowane do dnia 30 czerwca 2021 r.

Załącznik I: Wykaz źródeł w porządku alfabetycznym*

* Wykaz odpowiedzi otrzymanych w kontekście konsultacji dotyczących sprawozdania na temat praworządności z 2021 r. można znaleźć na stronie internetowej https://ec.europa.eu/info/policies/justice-and-fundamental-rights/upholding-rule-law/rule-law/rule-law-mechanism/2021-rule-law-report-targeted-stakeholder-consultation .

Centrum ds. Pluralizmu i Wolności Mediów (2021), monitor pluralizmu mediów z 2021 r.

Civicus, Monitor tracking civic space – Łotwa ( https://monitor.civicus.org/country/latvia/ ).

Dyrekcja Generalna ds. Komunikacji (2019), badanie Eurobarometr Flash 482: opinia przedsiębiorców na temat korupcji w UE.

Dyrekcja Generalna ds. Komunikacji (2020), specjalne badanie Eurobarometr 502: korupcja.

Europejska Sieć Krajowych Instytucji Praw Człowieka – ENNHRI (2021), uwagi przekazane przez ENNHRI na potrzeby sprawozdania na temat praworządności z 2021 r.

GRECO (2017), Fifth evaluation round – Preventing corruption and promoting integrity in central governments (top executive functions) and law enforcement agencies – Evaluation report – Latvia, 12 kwietnia 2017 r. ( https://rm.coe.int/fifth-evaluation-round-preventing-corruption-and-promoting-integrity-i/16808cdc91 ).

Komisja Etyki Sędziowskiej (2021), Code of Judicial Ethics ( https://www.at.gov.lv/files/uploads/files/9_Tieslietu_padome/Dokumenti/CODE%20OF%20JUDICIAL%20ETHICS_EN.pdf ).

Komisja Europejska (2020), sprawozdanie na temat praworządności, rozdział dotyczący sytuacji w zakresie praworządności na Łotwie.

Komisja Europejska (2021), unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości.

OECD (2021), „Performance of the Prosecution Services in Latvia – A Comparative Study”, 11 stycznia 2021 r. ( https://www.oecd.org/gov/performance-of-the-prosecution-services-in-latvia-c0113907-en.htm ).

Państwowy Urząd Kontroli (2020), „Performance audit Effectiveness of investigations and trials of the criminal offences in the economic and financial area”, 23 grudnia 2020 r. ( https://www.lrvk.gov.lv/en/audit-summaries/audit-summaries/effectiveness-of-investigations-and-trials-of-the-criminal-offences-in-the-economic-and-financial-area ).

Państwowy Urząd Kontroli (2021), „Summary of Key Audit Findings and Recommendations – Does the operation of the Prosecutors’ Office require and improvements?”, 11 stycznia 2021 r. ( https://www.lrvk.gov.lv/en/getrevisionfile/29451-x7eOREdleVjooAPJNz2qy1gsIx0fOZSw.pdf ).

Państwowy Urząd Kontroli (2021), Auditing COVID-19 emergency spending – Completed Audits ( https://www.lrvk.gov.lv/en/covid-19/auditing-covid-19-emergency-spending/completed-audits ).

Państwowy Urząd Kontroli (2021), komunikat prasowy: „Plan to implement the SAO’s recommendations for streamlining prosecution of economic and financial crimes”, 15 kwietnia 2021 r. ( https://www.lrvk.gov.lv/en/news/plan-to-implement-the-saos-recommendations-for-streamlining-prosecution-of-economic-and-financial-crimes ).