[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 13.09.2005

COM(2005) 422 końcowy

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Przegląd niektórych ograniczeń dostępu we Wspólnej Polityce Rybołówstwa (Kwadrat Szetlandzki oraz ograniczony obszar połowu gładzicy)

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Przegląd niektórych ograniczeń dostępu we Wspólnej Polityce Rybołówstwa (Kwadrat Szetlandzki oraz ograniczony obszar połowu gładzicy)

SPIS TREŚCI

TŁO 3

Zakres przeglądu 3

Kwadrat Szetlandzki 3

Ograniczony obszar połowu gładzicy 4

Ocena obszarów 4

Kwadrat Szetlandzki 4

Ograniczony obszar połowu gładzicy 5

Przyszłość Kwadratu Szetlandzkiego i Ograniczonego Obszaru Połowu Gładzicy 7

Wyniki konsultacji 7

Kwadrat Szetlandzki 7

Ograniczony obszar połowu gładzicy 7

Stanowisko Komisji 8

Kwadrat Szetlandzki 8

Ograniczony obszar połowu gładzicy 8

TŁO

Artykuł 19 rozporządzenia Rady (WE) nr 2371/2002[1] wymaga oceny uzasadnienia ograniczeń dostępu do wód i zasobów poza strefą 12 mil morskich. Zgodnie z art. 19 Komisja zobowiązana była do przedłożenia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania do dnia 31 grudnia 2003 r. oraz przedstawienia wniosków dotyczących wszelkich dostosowań do tych ograniczeń dostępu do dnia 31 grudnia 2004 r.

Proces został wstrzymany z wielu powodów. Jednym z nich były zobowiązania zawodowe naukowców odpowiedzialnych za udzielanie porad Komisji, które utrudniły powołanie grupy roboczej ekspertów Komisyjnego Komitetu Naukowo - Technicznego i Ekonomicznego ds. Rybołówstwa (STECF) w celu udzielania porad Komisji. W końcu grupa robocza spotkała się w lutym i maju 2004 r. Innym powodem opóźnienia jest fakt, że Komisja zdecydowała o przeprowadzieniu szerokich konsultacji z sektorem przemysłowym i Państwami Członkowskimi przed wydaniem opinii na temat tego istotnego zagadnienia.

Zakres przeglądu

Przegląd ma potencjalnie bardzo duży zakres. Po przeprowadzeniu konsultacji z Państwami Członkowskimi w 2003 roku, ze względów praktycznych podjęto decyzję o ograniczeniu tego działania do oceny zasad dostępu, których celem jest ograniczenie nakładu połowowego pewnych kategorii statków. Nie obejmuje to takich środków jak zamknięte obszary w celu ochrony młodych ryb lub obszary, w których zabrania się połowów niektórych gatunków (np. ograniczony obszar połowu norweskiego okowiela lub obszary, w których zabrania się połowów dobijakowatych). Wyłącza się także zasady dostępu, do których niedawno wprowadzono zmiany na mocy rozporządzenia dotyczącego wód zachodnich, takich jak te związane z obszarem „Irish Box”. Zakres przeglądu jest zatem ograniczony do kwestii ograniczonego obszaru połowu wokół Szetlandów („Shetland Box”, zwanego dalej Kwadratem Szetlandzkim) i ograniczonego obszaru połowu gładzic („Plaice Box”).

Kwadrat Szetlandzki

Na mocy art. 7 rozporządzenia Rady (EWG) nr 170/83[2] dnia 31 lipca 1983 r. ustanowiono Kwadrat Szetlandzki zarządzany przez specjalny system przyznawania licencji dla „gatunków o specjalnym znaczeniu w regionie…, które są biologicznie wrażliwe z powodu ich cech eksploatacyjnych”. System przyznawania licencji ogranicza dostęp do połowu gatunków głębinowych (poza okowielem i błękitkiem) przez statki o długości pomiędzy liniami pionowymi powyżej 26 metrów. Jedynie statki ze Zjednoczonego Królestwa, Niemiec i Belgii mają prawo do połowów na danym obszarze, a ich ilość ograniczona jest kolejno do 62 statków brytyjskich, 52 francuskich, 12 niemieckich i 2 belgijskich. Podział ten był oparty na udokumentowanej przez Państwo Członkowskie działalności połowowej na tym obszarze. Artykuł 7 rozporządzenia 170/83 zawiera także klauzulę zezwalającą na rozszerzenie systemu przyznawania licencji na inne klasy statków w przypadku gdy nie zaobserwowano żadnego wzrostu nakładu połowowego po ustanowieniu obszaru.

Przepisy art. 7 rozporządzenia 170/83 były uwzględnione bez większych zmian w art. 7 rozporządzenia 3760/92[3], poza usuniętą klauzulą zezwalającą na rozszerzenie systemu przyznawania licencji na inne klasy statków, a następnie w art. 18 rozporządzenia 2371/2002.

Ograniczony obszar połowu gładzicy

Połowy płastugi na Morzu Północnym powodują dużą liczbę odrzutów, w szczególności gładzicy na wodach przybrzeżnych. W 1987 roku Grupa Robocza ICES ds. odrzutów na Morzu Północnym wyraziła opinię, że znaczne zmniejszenie stopnia odrzutów nastąpi dzięki zamknięciu strefy przybrzeżnej między 53°N a 57°N.

Na podstawie tej opinii w 1989 r. Komisja ustanowiła strefę zamkniętą dla trawlerów bocznych o mocy większej niż 300 hp (moc silnika) lub 221 kW w drugim i trzecim trymestrze. Strefę tę nazwano ograniczonym obszarem połowu gładzicy. W 1994 r. zamknięcie objęło czwarty kwartał, a od 1995 r. obszar został zamknięty dla tych statków na cały rok.

Przepisy dotyczące ograniczonego obszaru połowu gładzicy są obecnie zawarte w art. 29 rozporządzenia Rady 850/98[4].

Ocena obszarów

Przy ustanawianiu obszarów nie były ustalone żadne kryteria oceny skuteczności obszarów ani żadne obszary kontrolne, które mogłyby służyć jako porównanie. Niemożliwe jest zatem dokonanie oceny sytuacji, która mogłaby zaistnieć w przypadku gdyby obszary nie zostały utworzone. Grupa robocza napotkała więc na trudności przy dokonywaniu ostatecznej oceny wpływu obszarów. W rezultacie wybrano opcję zbadania trendów odnośnie do parametrów zasobu przed utworzeniem oraz po utworzeniu obszarów, a także wewnątrz i poza strefami objętymi obszarami. Poniżej znajduje się podsumowanie najważniejszych wyników.

Kwadrat Szetlandzki

W Kwadracie Szetlandzkim i obszarze otaczającym połowy komercyjne obejmują pięć głównych gatunków przydennych, mianowicie plamiaka, dorsza, witlinka, czarniaka i żabnicę. Istnieje nieproporcjonalna obfitość dorosłych plamiaków i witlinków w obszarze w porównaniu z otaczającymi obszarami, a także nieproporcjonalna koncentracja młodych plamiaków oraz żabnic.

Grupa robocza nie mogła wykazać żadnych pozytywnych skutków utworzenia obszaru dla rozwoju tych zasobów, które ogólnie wpłynęły na zmniejszenie obfitości od momentu ustanowienia obszaru w 1983 roku. Grupa robocza nie mogła także wskazać wyraźnych dowodów na to, że ograniczenia dostępu były skutecznym sposobem ograniczenia nakładu połowowego. Większość analiz dotyczyła statków Zjednoczonego Królestwa, w odniesieniu do których dostępne były szczegółowe dane dotyczące floty. Przed ustanowieniem Kwadratu Szetlandzkiego oraz natychmiast po jego ustanowieniu, działalność statków rybackich Zjednoczonego Królestwa poławiących gatunki głębinowe w Kwadracie Szetlandzkim pod koniec lat 70. utrzymywała się od tego czasu na dość niskim poziomie. Istnieją pewne dowody stwierdzające, że nakład połowowy został przeniesiony do obszaru w bezpośrednim sąsiedztwie Kwadratu Szetlandzkiego, ale nie można stwierdzić, czy zmiany te stanowią bezpośredni skutek utworzenia obszaru. Ponadto grupa robocza nie stwierdziła, przynajmniej w ostatnich latach, żadnej odmowy przyznawania licencji na połowy w omawianym obszarze Państw Członkowskich kwalifikujących się do połowu na podstawie systemu przyznawania licencji.

Między 1974 a 1995 r. nastąpiły zmiany w działaniach innych elementów floty Zjednoczonego Królestwa zarówno w obszarze jak i poza nim. W szczególności nakład połowowy małych trawlerów zwiększył się w obszarze w taki sposób, że łączny nakład połowowy Zjednoczonego Królestwa (liczony według dni nieobecności) w Kwadracie Szetlandzkim od 1974 r. był stosunkowo stały. Dla wspomnianych małych trawlerów, roczne wyładunki na nakłady jednostki (LPUE - annual landings per unit effort ) przy połowach w Kwadracie Szetlandzkim są stale wyższe niż połowy poza obszarem.

Większość z tych mniejszych statków to statki szkockie, ale nie należy tego interpretować jako korzystny skutek obszaru dla lokalnych statków z dwóch powodów. Po pierwsze nie ma dowodów na to, że zwiększenie nakładu mniejszych łodzi zostało ułatwione poprzez zmniejszenie nakładu większych łodzi; wydaje się, że zwiększenie to nastąpiłoby mimo wszystko. Po drugie nie nałożono szczególnych ograniczeń dostępu na mniejsze statki z innych krajów, które mają kwoty na te same zasoby, więc przewaga szkockich statków wydaje się być uzasadniona jedynie względami geograficznymi.

Jednakże oznacza to, że jeżeli system przyznawania licencji dla statków powyżej 26 metrów długości zostałby złagodzony, mógłby nastąpić wzrost ich działalności do poziomów sprzed ustanowienia obszaru, nawet jeśli przez ostatnich kilka lat nie zaobserwowano odmowy przyznawania licencji. Dane VGM analizowane przez grupę roboczą ujawniają, że większe statki koncentrują znaczne działania na skraju platformy kontynentalnej na granicy obszaru oraz że gdyby nie było ograniczeń dostępu, mogłyby kierować swoje wysiłki na stosunkowo bogate obszary połowowe wokół Szetlandów. Nawet jeżeli wiele z tych statków nie ma kwot na kluczowe zasoby, zezwolenie im na swobodne połowy gatunków nieobjętych kwotami mogłoby powodować problem przyłowów i odrzutów.

Ograniczony obszar połowu gładzicy

Badanymi parametrami podlegającymi ocenie skuteczności utworzenia ograniczonego obszaru połowu gładzicy były wyładunki i nakłady, współczynniki odrzutu, współczynniki wzrostu, rozmieszczenie przestrzenne młodych ryb oraz parametry środowiskowe, takie jak temperatura wody i produktywność.

Nakład połowowy został znacznie zmniejszony w obszarze połowu gładzicy po jego zamknięciu dla trawlerów bocznych o mocy większej niż 300 hp. Gdy w 1989 r. częściowo zamknięto ograniczony obszar połowu gładzicy, łączny nakład (w hp/dni na morzu) międzynarodowych włoków i trawlerów bocznych zmniejszył się do 69 % poziomu sprzed ustanowienia obszaru. W wyniku całkowitego zamknięcia, nakład zmniejszył się następnie do 23 % poziomu sprzed ustanowienia obszaru. Jednak działania połowowe dla trawlerów bocznych o mocy mniejszej niż 300 hp i innych flot (włoki rozpornicowe, statki do połowu krewetek) zwiększyły się w obszarze połowu gładzicy. A wiele z tych statków może mieć moc silnika znacznie większą niż normalna wartość. Zakres tego problemu jest trudny do określenia, ponieważ bardzo łatwo jest zwiększać lub zmniejszać moc napędową silnika.

Udział procentowy odrzutów gładzicy (jako udział procentowy liczby złowionych sztuk) w połowach trawlerów bocznych zwiększył się z 77 % między 1976 a 1990 r. do 93-96 % w 2003 r. Udział procentowy odrzutów gładzicy poza obszarem także zwiększył się z 31 % w latach 1976-1990 do 84 % w 2003 r. Zarówno pod względem liczby złowionych sztuk i biomasy udział procentowy odrzutów gładzicy łowionej przez trawlery boczne sieciami o oczkach 80 mm jest wyższy wewnątrz obszaru niż poza nim. Jednym z wytlumaczeń jest spadek współczynnika wzrostu w obszarze około 1980 r. W odniesieniu do soli zaobserwowano podobną tendencję, która może odzwierciedlać zmiany warunków wzrostu w wodach przybrzeżnych południowo-zachodniej części Morza Północnego. Mniejszy współczynnik wzrostu w ograniczonym obszarze połowu gładzicy oznacza, że gładzica jest narażona na odrzuty w dłuższym okresie czasu. W połowach siecią o oczkach 100 mm, udział procentowy odrzutów jest mniejszy wewnątrz obszaru niż poza nim, co może być częściowo tłumaczone mniejszymi wielkościami, które są łowione i odrzucane wewnątrz obszaru.

Grupa robocza uznała, że istnieje wyraźny dowód, że przeniesienie przestrzenne młodych gładzic zmieniło się w taki sposób, że wpływ obszaru na młode gładzice zmniejszył się. Gdy ustanowiono ograniczony obszar połowu gładzicy, ok. 90 % wszystkich niewyrośniętych gładzic znaleziono wewnątrz obszaru, ale w wyniku zmiany rozmieszczenia przestrzennego liczba ta spadła ostatnio do mniej niż 70 %.

Zmiana rozmieszczenia przestrzennego była widoczna w grupie 1 gładzic, które jak się wydaje, przeniosły się do głębszych i dalszych obszarów morskich. Chociaż zmiana przeniesienia przestrzennego w tej grupie rozpoczęła się mniej więcej w 1997 r., to była ona najbardziej widoczna w latach 2000-2003. Wspomniany udział procentowy zmniejszył się w sposób najbardziej znaczący dla gładzic o długości 15-20 cm - wielkości najbardziej narażonej na odrzuty. Dla tej klasy długości od 1995 r. znaczenie obszaru szybko zmniejszyło się.

Możliwe jest, że przeniesienie było skutkiem wzrostu temperatury wody morskiej, co spowodowało przemieszczenie się młodych gładzic poza obszar ograniczonego połowu. Od lat 50. temperatura wody w obszarze ograniczonego połowu i w jego pobliżu wzrosła o 0,5-1°C, w tym lata 2000-2003 były wyjątkowo ciepłe, szczególnie w zimie.

Chociaż niewątpliwie obszar ograniczonego połowu gładzicy pozostaje znaczącym obszarem dojrzewania młodych gładzic, mniej oczywistym jest, że obowiązujące ustalenia są skuteczniejszymi sposobami zmniejszenia śmiertelności młodych ryb, szczególnie biorąc pod uwagę częściowy charakter zamknięcia i bardzo wysoki poziom odrzutów wewnątrz ograniczonego obszaru połowu. Ograniczenia w zakresie nakładu połowowego stosuje się jedynie do trawlerów bocznych o mocy większej niż 300 hp, podczas gdy nakład połowowy mniejszych trawlerów bocznych i trawlerów do połowu gatunków głębinowych zwiększył się, zmniejszając w ten sposób korzyści w zakresie ochrony.

PRZYSZłOść KWADRATU SZETLANDZKIEGO I OGRANICZONEGO OBSZARU POłOWU GłADZICY

Z uwagi na znaczenie tego zagadnienia Komisja postanowiła, że należy przeprowadzić szerokie konsultacje z sektorem rybołówstwa i Państwami Członkowskimi przed wydaniem opinii w sprawie przyszłości omawianych obszarów. Ten nieformalny dokument, przedstawiający wyniki prac grupy roboczej ekspertów, został przekazany w marcu 2005 r. wszystkim zainteresowanym stronom, w tym Regionalnemu Komitetowi Doradczemu Morza Północnego (NSRAC) i posłużył za podstawę do konsultacji.

Wyniki konsultacji

Komentarze dotyczące nieformalnego dokumentu nadeszły z dwóch Państw Członkowskich, a mianowicie ze Zjednoczonego Królestwa i Niemiec oraz z NSRAC.

Kwadrat Szetlandzki

Zjednoczone Królestwo zdecydowanie opowiedziało się za utrzymaniem Kwadratu Szetlandzkiego uznając, że sprawozdanie grupy roboczej wykazało, iż jest to obszar o szczególnym znaczeniu dla plamiaków, witlinków i żabnic. Zjednoczone Królestwo uważa, że przed zaproponowaniem jakichkolwiek zmian w odniesieniu do Kwadratu Szetlandzkiego, należy poddać je ocenie ilościowej prawdopodobnych skutków. Niemcy uważają, że Kwadrat Szetlandzki powinien zostać utrzymany co najmniej przez następne trzy lata, do czasu uzyskania większej liczby danych.

NSRAC uważa, że ocena korzyści w zakresie ochrony Kwadratu Szetlandzkiego, dokonana przez grupę roboczą naukowców, nie była bezowocna, jednak ponieważ obszar ten ma duże znaczenie dla młodych osobników dorsza oraz dla plamiaków, może wymagać dodatkowej ochrony.

NSRAC jest zdania, że Kwadrat Szetlandzki powinien zostać utrzymany do czasu dokonania głębszej analizy jego korzyści w zakresie ochrony. Należy wyraźnie określić cel tego obszaru oraz zastosować kryteria jego powodzenia. Jeżeli wykazane zostaną korzyści w zakresie ochrony, należy przewidzieć utrzymanie obszaru w przyszłości.

Ograniczony obszar połowu gładzicy

Zjednoczone Królestwo nie przedstawiło stanowczego stanowiska w sprawie przyszłości ograniczonego obszaru połowu gładzicy, zauważa tylko, że każda decyzja w tej sprawie powinna zostać podjeta w kontekście przyszłego zarządzania płastugą oraz po zasięgnięciu opinii NSRAC. Niemcy zdecydowanie opowiedziały się za utrzymaniem obszaru oraz zasugerowały rozszerzenie jego zasięgu na zachód w celu ochrony młodych gładzic, które obecnie się tam znajdują. Niemcy popierają również wprowadzenie środków mających na celu egzekwowanie przestrzegania limitu 300 hp (221 kW) nałożonego na trawlery boczne działające na ograniczonym obszarze połowu gładzicy, a także ocenę wpływu działania dwóch trawlerów w tym obszarze.

NSRAC zauważa, że liczebność młodych gładzic w tym obszarze jest duża i należy je chronić. Jednak przyznaje, że skuteczność ograniczonego obszaru połowu gładzicy w odniesieniu do zwiększenia zaciągu, właściwie nie została wykazana. Uznano również za możliwe, że jednym z powodów powstania takiej sytuacji jest brak właściwego ograniczenia mocy silnika trawlerów bocznych mających dostęp do ograniczonego obszaru połowu gładzicy.

NSRAC uważa, że ograniczony obszar połowu gładzicy powinien zostać utrzymany, ale ze zmianami na bazie doświadczenia. W tym celu NSRAC sugeruje przeprowadzenie badań doświadczalnych w bliskiej współpracy z naukowcami z dziedziny rybołówstwa, sektorem rybołówstwa oraz z organizacjami w zakresie ochrony, z udziałem Komisji i Państw Członkowskich. Jednak stanowisko przemysłu niemieckiego dotyczące aktualnego systemu dostępu powinno zostać utrzymane w niemieckiej EEZ, nawet jeżeli inne ustalenia zostały dokonane gdzie indziej na bazie doświadczenia.

Stanowisko Komisji

Kwadrat Szetlandzki

O ile w przypadku ograniczonego obszaru połowu gładzicy cel ochrony jest jasny, mianowicie ochrona młodych gładzic, cele ochrony Kwadratu Szetlandzkiego są bardziej ogólne. Grupa robocza naukowców nie mogła wykazać żadnej oczywistej korzyści w zakresie ochrony Kwadratu Szetlandzkiego, również NSRAC nie przedstawił przekonujących powodów, dla których obszar podlegający Kwadratowi Szetlandzkiemu miałby być traktowany z większym zainteresowaniem niż inne obszary.

NSRAC zalecił jednak kontynuowanie działań w Kwadracie Szetlandzkim oraz kontynuowanie oceniania jego skutków. Władze Zjednoczonego Królestwa i Niemiec także poparły utrzymanie Kwadratu Szetlandzkiego. Również STECF zasugerował, że zlikwidowanie Kwadratu Szetlandzkiego mogłoby spowodować zwiększenie nakładu połowowego w tym obszarze. Ze względu na znaczenie tej opinii, Komisja uważa, że Kwadrat Szetlandzki powinien zostać utrzymany na okres następnych trzech lat oraz że powinno się kontynuować dokonywanie ocen. Należy zwrócić się do STECF z pytaniem o sposób dokonania takiej oceny oraz dowiedzieć się, czy można brać pod uwagę zmiany systemu dostępu na obszarach podobnych do sugerowanych w odniesieniu do ograniczonego obszaru połowu gładzicy.

Ograniczony obszar połowu gładzicy

Mimo że NSRAC chciałby wprowadzić zmiany do ograniczonego obszaru połowu gładzicy na bazie doświadczenia, konsultacje niezbędne do określenia celów tego obszaru, dokonanie badań doświadczalnych w celu oceny ich skuteczności, a następnie wprowadzenie nowych środków, zajęłoby sporo czasu. Określony szybko przez niemiecki sektor rybołówstwa sprzeciw w odniesieniu do wszelkiej zmiany dotyczącej systemu dostępu na wodach niemieckich, pokazuje trudności z jakimi spotyka się NSRAC.

Komisja jest zatem zdania, że propozycja głębszej analizy tej sprawy powinna zostać w zasadzie zaakceptowana, ale w międzyczasie istniejący ograniczony obszar połowu gładzicy oraz związane z nim ograniczenia dostępu, powinny zostać utrzymane. Jednak istotne jest właściwe zastosowanie tych ograniczeń dostępu, zwłaszcza poprzez przeprowadzanie ścisłych kontroli mocy silnika w celu zapewnienia zgodności z mocą dozwoloną. Byłoby to zgodne z ogólnymi zaleceniami NSRAC dotyczącymi zarządzania gładzicą, według których regularyzacja mocy silnika w zależności od dozwolonej mocy, wpływałaby na ogólne zmniejszenie nakładu, jakiego wymaga plan naprawczy.

Przepisy dotyczące ograniczonego obszaru połowu gładzicy są obecnie zawarte w art. 29 rozporządzenia 850/98 (rozporządzenie dotyczące „środków technicznych”). Zważywszy że proces konsultacji został rozpoczęty z zamiarem zastąpienia tego rozporządzenia nowym, uproszczonym rozporządzeniem, byłaby to okazja do zaproponowania przeglądu ograniczonego obszaru połowu gładzicy, który powinien być w pełni związany z planem naprawczym, w ramach tych samych działań.

[1] Rozporządzenie Rady (WE) 2371/2002 z dnia 20 grudnia 2002 r. w sprawie ochrony i zrównoważonej eksploatacji zasobów rybołówstwa w ramach Wspólnej Polityki Rybołówstwa. Dz.U. L 358 z 31.12.2002, str. 59 - 80.

[2] Rozporządzenie Rady (EWG) nr 170/83 z dnia 25 stycznia 1983 r. ustanawiające wspólnotowy system ochrony i zarządzania zasobami połowowymi. Dz.U. L 024 z 27.1.1983, str. 1 – 13.

[3] Rozporządzenie Rady (EWG) nr 3760/92 z 20.12.1992 ustanawiające wspólnotowy system rybołówstwa i akwakultury. Dz.U. Dz 389 z 31.12.1992, str. 1 – 14.

[4] Rozporządzenie Rady (WE) nr 850/98 z dnia 30 marca 1998 r. w sprawie zachowania zasobów połowowych poprzez techniczne środki ochrony młodocianych stadiów organizmów morskich. Dz.U Dz 125 z 27.4.1998, str. 1 – 36.