KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.9.2020 COM(2020) 484 final 2020/0232(NLE) Wniosek DECYZJA RADY dotycząca zaciągania zobowiązań ze środków powracających w ramach instrumentu inwestycyjnego AKP z operacji w ramach 9., 10. i 11. Europejskiego Funduszu Rozwoju, sald pozostałych z 10. EFR lub z poprzednich EFR oraz środków umorzonych z projektów realizowanych w ramach 10. EFR lub z poprzednich EFR



UZASADNIENIE UE (i jej państwa członkowskie) są światowymi liderami w dziedzinie międzynarodowej współpracy na rzecz rozwoju. Tradycyjnie przewodzą one międzynarodowym działaniom jako darczyńcy, a także ze względu na swoją innowacyjną rolę w finansowaniu rozwoju. Mimo możliwej do zaobserwowania ogólnoświatowej poprawy warunków życia osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji nadal istnieją poważne wyzwania. Globalne wyzwania stały się bardziej złożone, wielowymiarowe i szybko się zmieniają. Aby skutecznie im zaradzić, Unia Europejska musi zintensyfikować swoje działania zewnętrzne, prowadzić elastyczną i skuteczną politykę oraz posiadać elastyczne i skuteczne instrumenty finansowe. Ponieważ skala wyzwań przekracza dostępne obecnie środki, UE poszukuje nowych, innowacyjnych i skutecznych sposobów na stworzenie ram finansowania rozwoju. Wykorzystywanie inwestycji dokonywanych przez instytucje finansowe i partnerów z sektora prywatnego jest skutecznym sposobem na maksymalne wykorzystanie budżetu UE. Instrumenty finansowe stanowią jednak nadal bardzo małą część budżetu UE na działania zewnętrzne. Większość budżetu przeznaczonego na rozwój (około 90 % w trakcie wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2014–2020) przeznacza się na tradycyjne dotacje na rozwój, wsparcie budżetowe i inne rozwiązania w zakresie bezpośredniego i pośredniego finansowania krajów partnerskich. **** Pionierskim instrumentem finansowym był instrument inwestycyjny AKP. Utworzono go w 2003 r. na mocy umowy wewnętrznej między przedstawicielami rządów państw członkowskich, zebranymi w Radzie, w sprawie finansowana i zarządzania pomocą wspólnotową na mocy protokołu finansowego do umowy o partnerstwie z Kotonu (umowa o partnerstwie z Kotonu) w celu wspierania wzrostu w sektorze prywatnym – i pomocy w mobilizowaniu w tym celu kapitału krajowego i zagranicznego – w 78 krajach położonych w Afryce Subsaharyjskiej, na Karaibach i na Pacyfiku. Instrument ten, dotychczas zarządzany przez Europejski Bank Inwestycyjny (EBI), korzysta ze środków 9., 10. i 11. Europejskiego Funduszu Rozwoju, a także z zasobów własnych EBI. Ramy prawne instrumentu inwestycyjnego AKP stanowią, co następuje (w odniesieniu do środków z Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR)): ·„wpływy i dochody” (środki powracające) z operacji w ramach instrumentu inwestycyjnego AKP wykorzystywane są do dalszych operacji (na podstawie art. 5 ust. 3 umowy wewnętrznej w sprawie 11. EFR) i funkcjonują jako fundusz odnawialny; ·z chwilą wygaśnięcia protokołu finansowego do umowy o partnerstwie z Kotonu (oraz wobec braku konkretnej decyzji Rady skumulowane środki powracające netto są przenoszone do następnego protokołu (art. 3 ust. 2 załącznika II do umowy o partnerstwie z Kotonu); ·zobowiązania dotyczące całkowitych zasobów 11. EFR oraz środków powracających nie będą zaciągane po dniu 31 grudnia 2020 r., chyba że Rada zdecyduje inaczej, stanowiąc jednomyślnie na wniosek Komisji (pkt 5 załącznika Ic do umowy o partnerstwie z Kotonu i art. 1 ust. 5 umowy wewnętrznej w sprawie 11. EFR); ·równocześnie art. 1 ust. 5 umowy wewnętrznej w sprawie 11. EFR w związku z art. 47 ust. 2 rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do 11. EFR przewiduje, że środki wniesione przez państwa członkowskie na podstawie 9., 10. i 11. EFR na sfinansowanie instrumentu inwestycyjnego AKP pozostają dostępne do wykorzystania po dniu 31 grudnia 2020 r. do dnia 31 grudnia 2030 r.; ·w art. 14 ust. 3 umowy wewnętrznej w sprawie 11. EFR dodano, że umowa ta pozostaje w mocy tak długo, jak będzie to konieczne do całkowitego wykonania wszelkich operacji finansowanych na podstawie umowy o partnerstwie z Kotonu i WRF na lata 2014–2020 (do czasu spłaty i zamknięcia operacji). Niniejszy wniosek jest potrzebny, aby umożliwić dysponowanie środkami powracającymi po dniu 31 grudnia 2020 r. W przypadku braku decyzji Rady środki powracające muszą zostać zwrócone państwom członkowskim proporcjonalnie, zgodnie z tabelą zawartą w umowie wewnętrznej w sprawie 11. EFR (art. 1 ust. 2 lit. a)). Zgodnie z obecnymi szacunkami EBI środki powracające wynoszą około 3,2 mld EUR (3,6 mld EUR całkowitych środków – z UE-28 – pomniejszone o opłaty i koszty związane z zarządzaniem).

**** Niniejszy wniosek dotyczący wykorzystywania środków powracających instrumentu inwestycyjnego AKP na nowe operacje pojawia się w kluczowym momencie, kiedy UE kształtuje swoją przyszłą politykę rozwoju. 1)W kolejnych WRF UE na lata 2021–2027 Komisja zaproponowała zwiększenie budżetu na działania zewnętrzne, w tym środków z Instrumentu Unii Europejskiej na rzecz Odbudowy, oraz uproszczenie jego struktury, aby uczynić go bardziej elastycznym i skutecznym w obliczu globalnych wyzwań. 2)Komisja zaproponowała również jeden główny instrument działań zewnętrznych: Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej (ISWMR), który obejmuje innowacyjną i uproszczoną architekturę finansową dla inwestycji poza UE. Jego podstawę stanowi Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Plus (EFZR+) wspierany w ramach nowej gwarancji na działania zewnętrzne. Wniosek dotyczący ISWMR jest obecnie przedmiotem negocjacji między współprawodawcami. Wniosek Komisji opiera się na wszystkich tych trwających dyskusjach i sprawozdaniach. Uwzględniono w nim również ustalenia i zalecenia wynikające z przeglądu końcowego instrumentu inwestycyjnego AKP, który opublikowano w 2019 r. W wyniku przeglądu stwierdzono, że chociaż instrument inwestycyjny AKP przyczynił się do osiągnięcia celów umowy z Kotonu dotyczących zmniejszenia ubóstwa, włączenia państw AKP do gospodarki światowej i wspierania ich zrównoważonego rozwoju, nie zmaksymalizował on swojego wkładu w tym zakresie. W latach 2003–2017 w ramach funduszu odnawialnego na projekty przeznaczono 5,2 mld EUR, z czego ponad 4 mld EUR sfinansowano za pośrednictwem EFR. Finansowa „dodatkowość” (wykorzystywanie funduszy UE w celu przyciągnięcia dodatkowych inwestycji prywatnych, które w przeciwnym razie nie miałyby miejsca) była zadowalająca, ale nie została w pełni wykorzystana. Przejawia się to stosunkowo ograniczonym wykorzystaniem w krajach o niskim dochodzie i krajach niestabilnych, w których dodatkowe inwestycje miałyby największy wpływ. Ponad połowa operacji instrumentu inwestycyjnego w ramach instrumentu inwestycyjnego AKP miała miejsce w krajach o niskim i średnim dochodzie, a 30 % w niewielkiej liczbie krajów o niskim dochodzie. Z ustaleń przeglądu wynika, że większy nacisk położono na stabilność finansowania niż na cele w zakresie rozwoju. W ramach oceny wydano również kilka zaleceń. Obejmują one potrzebę znalezienia lepszej równowagi między celami w zakresie rozwoju a stabilnością finansowania, większe skoncentrowanie się na krajach o niskim dochodzie i krajach niestabilnych, zwiększenie wykorzystania innowacyjnych narzędzi finansowych, takich jak gwarancje, poprawę monitorowania i oceny wyników w zakresie rozwoju oraz przegląd modelu operacyjnego. W poprzednich ocenach, takich jak przeprowadzona w 2010 r. ocena śródokresowa gwarancji w ramach upoważnienia EBI do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich oraz przeprowadzona w 2016 r. ocena łączenia różnych form finansowania, stwierdzono również, że nowo ustanowione mechanizmy finansowe UE (łączenie różnych form finansowania i gwarancje) działają, ale ich wpływ na rozwój jest ściśle związany z ukierunkowaniem polityki. **** W tym kontekście Komisja proponuje Radzie przeniesienie środków powracających z instrumentu inwestycyjnego AKP do EFZR+ w ramach przyszłego ISWMR. Komisja zamierza zainwestować je w państwach AKP za pośrednictwem EBI. Jak określono w dokumencie roboczym Komisji Europejskiej i EBI z 2019 r. sporządzonym w kontekście negocjacji w sprawie ISWMR w odniesieniu do „byłego instrumentu inwestycyjnego AKP”, EBI wspiera w szczególności: dalsze wykorzystywanie przez kilka lat środków powracających; bez żadnych kosztów dla budżetu UE i w ramach szczególnych uregulowań (dotyczących geografii, kwalifikowalności i profilu ryzyka), które zostaną określone. Komisja proponuje również, po konsultacjach z EBI, aby wykorzystanie środków powracających za pośrednictwem EBI było ukierunkowane przede wszystkim na instrumenty na rzecz rozwoju charakteryzujące się wysokim ryzykiem finansowym, w szczególności na finansowanie zaangażowane społecznie, fundusze kapitałowe i operacje w krajach najsłabiej rozwiniętych. Niniejszy wniosek nie wiąże się z dodatkowymi wkładami ze strony państw członkowskich. **** Aby UE mogła przyczynić się do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju określonych w Agendzie 2030, oprócz tradycyjnego finansowania rozwoju kluczowe znaczenie ma zmaksymalizowanie potencjału mobilizacji kapitału prywatnego przy wykorzystaniu innowacyjnych instrumentów finansowych. Ponieważ wyzwania te są znacznie większe niż dostępne zasoby, konieczne jest ustalenie priorytetów. W związku z tym kluczowe znaczenie ma włączenie do tych samych ram zarządzania wielu instrumentów dostępnych w ramach działań zewnętrznych. Dzięki temu w ramach funduszy przestrzegano by zasady „strategia przede wszystkim”, co z kolei zapewni spójność i komplementarność oraz zmaksymalizuje wpływ na rozwój.

Celem niniejszego wniosku jest zapewnienie bardziej zdecydowanego ukierunkowania polityki i zwiększenie wpływu środków powracających w ramach instrumentu inwestycyjnego AKP na rozwój. Będzie on wspierał inwestycje w państwach AKP w bardziej strategiczny i skuteczny sposób. Inwestycje będą opierały się na potrzebach krajów partnerskich i celach działań zewnętrznych UE oraz będą realizowane z wykorzystaniem najlepszego połączenia dostępnego finansowania, w tym w ramach EFZR+. **** EFZR+ jest częścią ISWMR, który jest ambitną propozycją charakteryzującą się globalnym zasięgiem, zwiększonymi środkami finansowymi i bardziej zdecydowanym ukierunkowaniem polityki, której motywem przewodnim jest zasada „strategia przede wszystkim”. ISWMR zapewni optymalne ramy polityczne i finansowe, ponieważ zapewni finansowanie mieszane (łączenie) i gwarancje jako źródła finansowania w ramach jednego i uproszczonego systemu zarządzania, które będą zarządzane wraz z innymi narzędziami wdrażania (dotacjami, pomocą techniczną, wsparciem budżetowym itp.). EFZR+ będzie w pełni podlegać priorytetom, celom i indykatywnym alokacjom ustalonym w ramach procesu programowania, a jego ostatecznym celem będzie wspieranie inwestycji poza UE w sposób strategiczny i spójny, z korzyścią dla zrównoważonego rozwoju. EFZR+ opiera się na udanych doświadczeniach swojego poprzednika, Europejskiego Funduszu Zrównoważonego Rozwoju (EFZR), który jest podstawą obecnego Planu inwestycji zewnętrznych oraz ramieniem finansowym Sojuszu Afryka–Europa. W ramach niedawnej niezależnej oceny stwierdzono, że EFZR ma duże znaczenie dla zaspokajania potrzeb inwestycyjnych objętych nim regionów (Afryki Subsaharyjskiej i krajów objętych europejską polityką sąsiedztwa), jak również dla unijnych priorytetów i zobowiązań. Jeżeli chodzi o instrumenty łączone (łączące fundusze publiczne i prywatne), w latach 2017–2019 przydzielono 3,1 mld EUR na sfinansowanie 154 projektów na całym kontynencie afrykańskim i w krajach objętych europejską polityką sąsiedztwa. Ten wkład UE przyciągnął dodatkowe finansowanie, które ma pokryć inwestycje o łącznej wartości około 30 mld EUR, głównie w sektorach energetycznym i transportowym, ale również wspierać rozwój sektora prywatnego i rolnictwa. W Afryce Subsaharyjskiej EFZR, dzięki wkładowi UE w wysokości 1,8 mld EUR, zmobilizował łącznie 13,5 mld EUR, finansując 78 operacji. W krajach objętych europejską polityką sąsiedztwa wkład UE w wysokości 1,3 mld EUR odblokował inwestycje opiewające łącznie na kwotę 16,2 mld EUR, finansując 76 operacji. Ponadto na potrzeby 22 proponowanych programów gwarancyjnych przydzielono wkład UE w wysokości 1,55 mld EUR. Oczekuje się, że odblokują one inwestycje o łącznej wartości 17,5 mld EUR. **** Pod względem spójności niniejszy wniosek opiera się również na wspólnym oświadczeniu z 2017 r. dotyczącym nowego Europejskiego konsensusu w sprawie rozwoju, które stanowiło część odpowiedzi UE na Agendę ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 i cele zrównoważonego rozwoju. W Europejskim konsensusie w sprawie rozwoju określono już konieczność łączenia pomocy z innymi zasobami, budowania lepiej dopasowanych partnerstw z szerszym gronem zainteresowanych stron oraz potwierdzono zaangażowanie na rzecz spójności polityki na rzecz rozwoju . Ponadto niniejszy wniosek gwarantuje, że UE będzie stosować się do zasad i kryteriów określonych w komunikacie Komisji w sprawie roli sektora prywatnego w osiąganiu trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. **** Komisja poinformowała EBI o treści niniejszego wniosku. 2020/0232 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY dotycząca zaciągania zobowiązań ze środków powracających w ramach instrumentu inwestycyjnego AKP z operacji w ramach 9., 10. i 11. Europejskiego Funduszu Rozwoju, sald pozostałych z 10. EFR lub z poprzednich EFR oraz środków umorzonych z projektów realizowanych w ramach 10. EFR lub z poprzednich EFR

RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o Unii Europejskiej i Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, uwzględniając Umowę wewnętrzną między przedstawicielami rządów państw członkowskich Unii Europejskiej, zebranymi w Radzie, w sprawie finansowania pomocy unijnej na podstawie wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020 zgodnie z umową o partnerstwie AKP-UE oraz w sprawie przydzielania pomocy finansowej dla krajów i terytoriów zamorskich, do których stosuje się część czwartą Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („umowa wewnętrzna w sprawie 11. EFR”), w szczególności jej art. 1 ust. 3, 4 i 5, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, a także mając na uwadze, co następuje: (1)Zobowiązania dotyczące środków powracających w ramach instrumentu inwestycyjnego AKP z operacji w ramach 9., 10. i 11. Europejskiego Funduszu Rozwoju („EFR”) nie mogą być zaciągane po dniu 31 grudnia 2020 r., chyba że Rada, stanowiąc jednomyślnie na wniosek Komisji, zdecyduje inaczej. (2)Istnieją dowody wyraźnie potwierdzające, że chociaż instrument inwestycyjny AKP przyczynił się do osiągnięcia celów związanych z ograniczeniem ubóstwa, integracją z gospodarką światową i zrównoważonym rozwojem państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku, zgodnie z umową o partnerstwie AKP–UE, nie zmaksymalizował swojego wkładu w tym zakresie. Dalsze wykorzystywanie środków powracających w ramach instrumentu inwestycyjnego AKP w nowych ramach zarządzania mogłoby doprowadzić do osiągnięcia lepszych wyników w zakresie rozwoju. (3)[W dniu 14 czerwca 2018 r. Komisja przyjęła wniosek w sprawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej („ISWMR”), które przewiduje ustanowienie Europejskiego Funduszu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Plus (EFZR+) wspieranego w ramach gwarancji na działania zewnętrzne, do którego państwa członkowskie mogłyby wnosić wkład, który mogłyby przeznaczyć na rozpoczęcie działań w konkretnych regionach, państwach, sektorach lub istniejących oknach inwestycyjnych]. (4)Stwierdzono, że Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju („EFZR”) ma duże znaczenie dla zaspokajania potrzeb inwestycyjnych objętych nim regionów (Afryki Subsaharyjskiej i krajów objętych europejską polityką sąsiedztwa), jak również dla unijnych priorytetów i zobowiązań. (5)We wspólnym komunikacie „W kierunku kompleksowej strategii współpracy z Afryką” Komisja i Wysoki Przedstawiciel Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa wezwali Unię do wspierania zrównoważonego wzrostu i zatrudnienia na całym kontynencie afrykańskim. Unia chce między innymi współpracować z Afryką w zakresie promowania inwestycji poprzez zwiększenie wykorzystania innowacyjnych mechanizmów finansowania. (6)We wspomnianym wspólnym komunikacie Komisja i Wysoki Przedstawiciel Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa stwierdzili, że instrumenty finansowe mają zachęcać do inwestycji o dużym wpływie na rozwój, głównie w celu wsparcia sektora prywatnego, zgodnie z kryteriami ustanowionymi w komunikacie Komisji „Większa rola sektora prywatnego w osiąganiu trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu w krajach rozwijających się”, tj. mierzalnym wpływem na rozwój, dodatkowością, neutralnością, wspólnym interesem i współfinansowaniem, efektem demonstracyjnym i przestrzeganiem norm społecznych, środowiskowych i fiskalnych. (7)W związku z tym należy zezwolić, aby środki powracające i kwoty zasobów finansowych, o których mowa w niniejszej decyzji, stanowiły wkłady do Europejskiego Funduszu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Plus (EFZR+) i do gwarancji na działania zewnętrzne („zewnętrzne dochody przeznaczone na określony cel”). Po dniu 31 grudnia 2027 r. ISWMR nie będzie otrzymywać tych środków powracających i kwot zasobów finansowych jako zewnętrznych dochodów przeznaczonych na określony cel. Po tym terminie środki te, aż do ich wyczerpania, będą otrzymywane przez kolejne mechanizmy finansowania. (8)Środki powracające w ramach instrumentu inwestycyjnego AKP powinny być przekazywane corocznie jako alokacje uzupełniające geograficzne linie budżetowe ISWMR, które mają być inwestowane za pośrednictwem EFZR+ zgodnie z dokumentami programowymi. (9)Komisja będzie dokonywać inwestycji za pośrednictwem Europejskiego Banku Inwestycyjnego, aby zmaksymalizować ich wpływ na rozwój i ich dodatkowość, a także uwzględnić kwestie długookresowej zdolności do obsługi długu. (10)[Zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) XXX/XXXX [ustanawiającym Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej] środki powinny być ukierunkowane przede wszystkim na instrumenty na rzecz rozwoju charakteryzujące się wysokim ryzykiem finansowym, w szczególności na finansowanie zaangażowane społecznie, fundusze kapitałowe i działania w krajach najsłabiej rozwiniętych. Celem operacji powinna być maksymalizacja wpływu na rozwój]. (11)Zgodnie z art. 152 ust. 4 Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej Zjednoczonemu Królestwu zwraca się jego udział w instrumencie inwestycyjnym AKP w EFR, zgromadzony w ramach kolejnych okresów EFR, w terminie zapadalności inwestycji. O ile nie uzgodniono inaczej, udział kapitałowy Zjednoczonego Królestwa nie powinien być ponownie rozdysponowany po zakończeniu okresu rozliczeniowego 11. EFR ani przeniesiony na kolejne okresy. (12)Wejście w życie i stosowanie niniejszej decyzji powinno być uzależnione od wejścia w życie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) XXXX/XXXX [ustanawiającego Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej]. W związku z tym daty wejścia w życie i rozpoczęcia stosowania niniejszej decyzji i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) XXXX/XXXX [ustanawiającego Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej] powinny się pokrywać, PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ: Artykuł 1 1)Środki powracające w ramach instrumentu inwestycyjnego AKP na operacje w ramach 9., 10. i 11. Europejskiego Funduszu Rozwoju, salda pozostałe z 10. EFR lub z poprzednich EFR oraz środki umorzone z projektów realizowanych w ramach 10. EFR lub poprzednich EFR w dniu … [data wejścia w życie niniejszej decyzji] stanowią wkłady [do Europejskiego Funduszu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Plus (EFZR+) i gwarancji na działania zewnętrzne zgodnie z art. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) XXX/XXX [ustanawiającego Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej] w celu zapewnienia finansowania za pośrednictwem gwarancji budżetowych na mocy art. 23 ust. 1 lit. f) oraz łączenia różnych form finansowania zgodnie z art. 23 ust. 1 lit. g) tego rozporządzenia].