Zgodnie z wymogami określonymi w dyrektywie w sprawie odnawialnych źródeł energii w niniejszym sprawozdaniu przedstawiono kompleksowy obraz upowszechniania energii ze źródeł odnawialnych w UE. Uwzględniono w nim również ocenę barier administracyjnych i kwestię zrównoważonej produkcji biopaliw. O ile nie określono inaczej, dane z lat 2004–2014 opierają się na Eurostat Shares, a dane za rok 2015 zaczerpnięto ze wstępnych danych szacunkowych. Postępy globalne ocenia się w odniesieniu do orientacyjnych kursów podanych w załączniku I do dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii, natomiast oceny poszczególnych sektorów i technologii wykonano w odniesieniu do kursów przedstawionych w krajowych planach działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych (NREAP). Prognozy na rok 2020 opierają się na scenariuszu PRIMES Ref2016 .

W roku 2014 UE i zdecydowana większość państw członkowskich zmierzały zgodnie z planem do osiągnięcia wiążących celów na 2020 r. W sektorze energii elektrycznej poczyniono najszybsze postępy, natomiast sektor ogrzewania i chłodzenia nadal zapewnia największy wkład w wartościach bezwzględnych. Jak do tej pory najmniejsze postępy odnotowano w transporcie. Duży niewykorzystany potencjał w sektorach ogrzewania i chłodzenia oraz transportu wymaga dalszego działania określonego we wniosku dotyczącym przekształcenia dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii na okres po 2020 r., będącym częścią przedstawionego w listopadzie 2016 r. pakietu „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków”. We wspomnianym pakiecie potwierdzono zobowiązanie Komisji Europejskiej do uczynienia z Unii Europejskiej światowego lidera w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych i zapewnienia uczciwych warunków dla odbiorców energii.

Oprócz tego należy stwierdzić, że korzyści wynikające z wykorzystania odnawialnych źródeł energii wykraczają znacznie poza powyżej opisane kwestie. Energia ze źródeł odnawialnych umożliwia wzrost gospodarczy i tworzenie nowych miejsc pracy dla Europejczyków. Przyczynia się ona także do obniżenia poziomu zanieczyszczenia powietrza i niesienia pomocy państwom rozwijającym się w zakresie dostępu do przystępnej cenowo i czystej energii.

Po pierwsze, odnawialne źródła energii są kluczowe dla bezpieczeństwa energetycznego. Ich szacunkowy udział w oszczędnościach związanych z importem paliw kopalnych w 2015 r. wyniósł 16 mld EUR, a prognozuje się, że w 2030 r. wyniesie 58 mld EUR . Po drugie, dzięki szybkiemu obniżaniu kosztów spowodowanemu postępem technicznym, szczególnie w sektorze energii elektrycznej, odnawialne źródła energii można również stopniowo integrować z rynkiem. Wersja przekształcona dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii na okres po 2020 r. wraz z propozycjami dotyczącymi struktury rynku wchodzącymi w skład pakietu „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków” umożliwi dodatkowo funkcjonowanie odnawialnych źródeł energii na równych zasadach z innymi źródłami energii. Po trzecie, odnawialne źródła energii są zgodne z efektywnością energetyczną. Przechodzenie od spalanych paliw kopalnych do niespalanych odnawialnych nośników energii w sektorze energii elektrycznej może spowodować zmniejszenie zużycia energii pierwotnej. W sektorze budynków rozwiązania w zakresie odnawialnych źródeł energii mogą spowodować poprawę charakterystyki energetycznej budynków w sposób efektywny pod względem kosztów. Po czwarte, odnawialne źródła energii są również kluczowym czynnikiem dla dekarbonizacji unijnego systemu energetycznego. W roku 2015 wkład odnawialnych źródeł energii w zapobieganie emisjom gazów cieplarnianych był równoważny emisjom Włoch. Na koniec należy podkreślić, że odnawialne źródła energii mają istotne znaczenie dla pozycji UE jako światowego lidera w zakresie innowacji. Będąc w posiadaniu 30 % światowych patentów dotyczących odnawialnych źródeł energii, UE przeciera szlaki w tej dziedzinie i pozostaje głęboko zaangażowana w wyznaczanie priorytetów dla badań i innowacji, aby realizować dalsze postępy na drodze do transformacji sektora energetycznego.

Następował stały wzrost produkcji za pomocą pomp ciepła, począwszy od 1,8 Mtoe w 2004 r. do 9,7 Mtoe w 2015 r., co stanowi wartość większą niż wartość wskazana w orientacyjnym kursie na podstawie NREAP (7,3 Mtoe). Włochy są liderem w tej dziedzinie, a większość pomp jest wykorzystywana głównie do chłodzenia. Chociaż na unijnym rynku pomp ciepła odnotowano od 2013 r. spowolnienie, to posiada on potencjał wzrostowy w nadchodzących latach.

Upowszechnienie energii z odpadów odnawialnych dało w 2015 r. wyniki na poziomie 3,4 Mtoe. Chociaż udział biogazu w ogrzewaniu i chłodzeniu był w 2004 r. ledwie zauważalny (0,7 Mtoe), to w roku 2015 przekroczył prognozowane wartości, osiągając wielkość 3,2 Mtoe.

Produkcja ciepła z energii słonecznej termicznej, wynosząca 2,0 Mtoe w 2015 r., nie osiągnęła prognozowanych wartości podanych w NREAP (3 Mtoe). Roczna zainstalowana moc w 2015 r. była niższa od analogicznej wartości w roku 2006 i miały na nią wpływ takie czynniki jak łagodne zimy, niskie ceny paliw kopalnych, a także konkurencja ze strony innych technologii energii ze źródeł odnawialnych, np. pomp ciepła lub instalacji fotowoltaicznych.

Przy produkcji wynoszącej około 0,7 Mtoe w 2015 r. upowszechnienie energii geotermalnej jest niższe od przewidywanego w orientacyjnym kursie NREAP. Trzy państwa (Włochy, Francja i Węgry) są liderami produkcji energii geotermalnej w Europie, co jest spowodowane posiadanym przez nie dużym potencjałem naturalnym. Wolne upowszechnianie się tej technologii jest spowodowane przede wszystkim bardzo wysokimi nakładami inwestycyjnymi.

II.Energia elektryczna

Wykres4: Produkcja energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii w UE–28 z podziałem na źródła (źródło: EUROSTAT, Öko-Institut)

Osiągnąwszy w 2015 r. szacunkowy udział OZE w wysokości 28,3 %, UE zdecydowanie przekroczyła poziom wskazany w zagregowanym kursie NREAP odnośnie do udziału odnawialnych źródeł energii w wytwarzaniu energii elektrycznej.

Krajowe programy wsparcia są zróżnicowane w ramach Unii i przeszły szereg zmian. Wniosek dotyczący przekształcenia wspomnianej dyrektywy zawiera kilka przepisów mających na celu wzmocnienie zaufania inwestorów dzięki bardziej europejskiemu i rynkowemu podejściu oraz uniemożliwieniu zmian, które w sposób retroaktywny zagrażałyby uzasadnieniu ekonomicznemu wspieranych projektów.

Hydroenergia nadal stanowi największą część energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, chociaż jej udział zmniejszył się z 74 % w 2004 r do 38 % w 2015 r. W 2015 r. UE28 osiągnęła wyniki zgodne z zagregowanym planowanym kursem NREAP. Szwecja, Francja, Włochy, Austria i Hiszpania wytwarzają około 70 % hydroenergii w UE–28.

Upowszechnienie energii wiatrowej zwiększyło się ponad czterokrotnie w latach 2004–2015 i obecnie stanowi ona około jedną trzecią energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Upowszechnienie energii wiatrowej na lądzie jest zbliżone do orientacyjnego kursu w poszczególnych latach. Najwięcej tego typu energii wytwarzają Niemcy i Hiszpania. Odnośnie do morskiej energii wiatrowej szacuje się, że cztery państwa (Szwecja, Niemcy, Zjednoczone Królestwo i Dania) przekroczyły wartość określoną w kursie na 2015 r. Jednakże na poziomie UE postępy poczynione w zakresie morskiej energii wiatrowej są wolniejsze, niż przewidywano, a odstępstwo od kursu NREAP na 2015 r. wynosi -12 % – jest to spowodowane przede wszystkim wysokimi kosztami początkowymi (obecnie znacznie się zmniejszającymi) i kwestiami dotyczącymi przyłączenia do sieci. Niemniej jednak w ostatnich kilku latach rozwój nabrał większego tempa.

Energia fotowoltaiczna rozwijała się w gwałtownym tempie i w roku 2015 stanowiła 12 % całej energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych. W 2013 r. jej upowszechnienie było po raz pierwszy większe niż upowszechnienie stałej biomasy. W 2015 r. 38 % fotowoltaicznej energii elektrycznej w UE–28 wytworzono w Niemczech, we Włoszech i w Hiszpanii. Znaczny wzrost fotowoltaicznej energii elektrycznej został spowodowany szybkim postępem technicznym, zmniejszeniem kosztów i stosunkowo krótkim czasem realizacji projektów. Pozwoliło to nie tylko na szybkie i efektywne kosztowo upowszechnienie, ale również przyczyniło się do upodmiotowienia konsumenta w ramach transformacji energetyki. To dążenie do wzmocnienia pozycji konsumentów zostało potwierdzone we wniosku dotyczącym przekształcenia dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii i we wnioskach dotyczących struktury rynku. Odnośnie do współpracy regionalnej w lipcu 2016 r. Dania i Niemcy podpisały porozumienie o współpracy w zakresie wzajemnego otwarcia aukcji dla instalacji fotowoltaicznych. Powyższe porozumienie zmierza do otwarcia programów wsparcia na uczestnictwo podmiotów z innych państw, co zostało zaproponowane w przekształceniu dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii.

Wytwarzanie energii elektrycznej z biomasy na poziomie UE–28 zwiększyło się z 9 Mtoe w 2010 r. do 13 Mtoe w 2015 r. Technologia ta nie osiągnęła jednak poziomu przewidzianego na ten rok. Upowszechnienie łącznie biogazu i biopłynów, którego poziomy były bardzo niskie w 2004 r., osiągnęło 7 % energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych w 2015 r. Odnośnie do biogazu należy stwierdzić, że jego zużycie rosło szybciej, niż przewidywano, szczególnie w Niemczech i we Włoszech.



III.Transport

Wykres 5: Energia ze źródeł odnawialnych w transporcie w UE–28 z podziałem na źródła (źródło: EUROSTAT, Öko-Institut)

Transport jest jedynym sektorem, którego wyniki są niższe niż wskazano w zagregowanych kursach NREAP na poziomie UE, z udziałem w odnawialnych źródłach energii wynoszącym 6 % w 2015 r.. Powyższe potwierdza stosunkowo wolne postępy w kierunku obowiązkowego celu dla transportu wynoszącego 10 %, które są spowodowane różnorodnymi trudnościami, w tym stosunkowo wysokimi kosztami ograniczania emisji gazów cieplarnianych i niepewnością regulacyjną. Energia ze źródeł odnawialnych pochodzi w tym sektorze przede wszystkim z biopaliw (88 %), a energia elektryczna odgrywa bardziej ograniczoną rolę.

Biodiesel jest głównym biopaliwem używanym do celów transportu w UE i stanowił 79 % wszystkich biopaliw używanych w 2015 r. Pomimo tej wiodącej roli biodiesel nie osiągnął prognozowanego poziomu upowszechnienia przewidywanego w ramach kursu NREAP na 2015 r. (10,9 Mtoe zamiast 14,4 Mtoe). Największymi konsumentami biodiesla są Francja, Niemcy i Włochy.

Bioetanol jest drugim co do wielkości odnawialnym źródłem energii w transporcie i stanowi 20 % biopaliw. Jego zużycie było jednak o wiele niższe niż poziom przewidywany w NREAP na rok 2015 (2,6 Mtoe zamiast 4,9 Mtoe). W 2015 r. największymi konsumentami bioetanolu były Niemcy, Zjednoczone Królestwo i Francja, a następnie Hiszpania, Szwecja, Polska i Niderlandy.

Energia elektryczna wytwarzana ze źródeł odnawialnych miała wkład w wysokości 1,7 Mtoe w zużycie energii końcowej brutto w transporcie w 2015 r., czyli o 13 % mniej, niż przewidywano w zagregowanym kursie NREAP.

Inne odnawialne źródła energii (w tym biogaz) nie odgrywają znaczącej roli w sektorze transportu na poziomie UE–28, ale są upowszechniane w niektórych państwach członkowskich (np. w Szwecji i Finlandii).