1. Wprowadzenie

Fluorowane gazy cieplarniane[1] są w coraz większym stopniu wykorzystywane w różnych celach, np. w urządzeniach chłodniczych i klimatyzacyjnych, piankach izolacyjnych, aerozolach, systemach ochrony przeciwpożarowej i urządzeniach elektrycznych. Są to bardzo silne gazy cieplarniane[2]. Obecne rozporządzenie w sprawie niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych koncentruje się głównie na ograniczeniu emisji podczas cyklu eksploatacyjnego urządzeń i podczas wycofywania urządzeń z eksploatacji, natomiast praktycznie nie ogranicza stosowania tych gazów w nowych urządzeniach. Jednocześnie dla prawie wszystkich zastosowań są już dostępne bezpieczne i energooszczędne alternatywy dla fluorowanych gazów cieplarnianych.

Komisja opublikowała sprawozdanie w sprawie stosowania, skutków i odpowiedniości rozporządzenia w sprawie niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych[3]. Zidentyfikowano pewne niedociągnięcia w zakresie jego wdrażania, które należy naprawić. Gdyby rozporządzenie w sprawie niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych stosowano w całości, mogłoby ono, w połączeniu z dyrektywą dotyczącą emisji z systemów klimatyzacji w pojazdach silnikowych (2006/40/WE), zatrzymać emisje fluorowanych gazów cieplarnianych na obecnym poziomie. Jednakże ze sprawozdania wynika także, że UE powinna podjąć dodatkowe działania w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych, biorąc pod uwagę potencjał dalszej redukcji emisji przy stosunkowo niewielkich kosztach.

Parlament Europejski również niejednokrotnie wzywał do podjęcia ambitnych działań w tym zakresie[4],[5].

Na szczeblu międzynarodowym ponad 100 państw wzywa do podjęcia działań w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych w ramach Protokołu montrealskiego w sprawie substancji zubożających warstwę ozonową[6]. UE od 2009 r. zasadniczo popiera propozycje globalnego wycofania tych gazów zawarte w protokole montrealskim. Ponadto „Koalicja na rzecz klimatu i czystego powietrza w celu redukcji krótkotrwałych zanieczyszczeń”, w skład której wchodzą USA, kraje grupy G8, Komisja Europejska, Bank Światowy i UNEP, promuje działania dotyczące fluorowanych gazów cieplarnianych[7].

2. Określenie problemu

Zmiana klimatu ma wpływ na każdego z nas poprzez ekstremalne zdarzenia pogodowe i koszty przystosowania. Międzynarodowe środowisko naukowe wzywa do ograniczenia wzrostu temperatury na świecie do 2 ˚C, aby zapobiec niepożądanym skutkom zmiany klimatu[8]. Ogółem fluorowane gazy cieplarniane stanowią obecnie 2 % wszystkich gazów cieplarnianych w UE. Mają one jednak znacznie większy współczynnik ocieplenia atmosferycznego niż dwutlenek węgla. Zgodnie z racjonalnym pod względem kosztów sposobem obniżenia emisyjności gospodarki UE, emisje fluorowanych gazów cieplarnianych powinny zostać zmniejszone o wielkości rzędu 70-78 % do 2050 r., i 72-73 % do roku 2030 przy krańcowych kosztach redukcji w wysokości ok. 50 EUR za tonę ekwiwalentu CO2[9]. Oznacza to zmniejszenie sektora fluorowanych gazów cieplarnianych o ok. 70 mln ton ekwiwalentu CO2 (Mt CO2eq) w porównaniu z emisjami spodziewanymi w roku 2030 przy założeniu pełnego stosowania obecnego prawodawstwa.

Wykorzystanie fluorowanych gazów cieplarnianych na świecie rośnie gwałtownie od 1990 r. i jeżeli nie zostanie powstrzymane, doprowadzi do znacznego wzrostu emisji. Jako że urządzenia i produkty zawierające fluorowane gazy cieplarniane mają długi okres eksploatacji wynoszący nawet 50 lat (np. pianki izolacyjne do zastosowań budowlanych), brak interwencji publicznej dziś spowoduje niepotrzebne wysokie emisje w nadchodzących dziesięcioleciach.

Dlatego, oprócz usunięcia istniejących niedociągnięć w stosowaniu rozporządzenia w sprawie niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych niezbędna jest dalsza redukcja przyszłych emisji. Z analizy[10] wynika, że dzięki działaniom mającym na celu uniknięcie stosowania fluorowanych gazów cieplarnianych w przypadkach, gdy istnieją rozwiązania alternatywne, do 2030 r. można w opłacalny sposób[11] uniknąć dwóch trzecich[12] spodziewanych emisji w UE. W okresie 2015-2030 r. można łącznie osiągnąć w opłacalny sposób oszczędności emisji rzędu 625 Mt CO2eq.

Brak działania w tym obszarze doprowadziłby albo do nieosiągnięcia przez UE celów dotyczących emisji gazów cieplarnianych albo do konieczności podjęcia kosztowniejszych działań przez inne branże przemysłowe, prowadząc do ogólnego spadku konkurencyjności przemysłu.

Ponadto istnieje niewykorzystany potencjał w zakresie wprowadzenia do obrotu ekologicznych, alternatywnych technologii, stymulujących innowacyjność i prowadzących do powstawania zielonych miejsc pracy i wzrostu[13].

3. Cele polityczne

Ogólnym celem przeglądu rozporządzenia w sprawie niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych jest zapewnienie bardziej racjonalnego pod względem kosztów[14] wkładu w ograniczenie emisji gazów cieplarnianych w UE o 80-95% do 2050 r. w ramach globalnego wyzwania polegającego na utrzymaniu wzrostu temperatury spowodowanego zmianą klimatu na poziomie poniżej 2 ºC w porównaniu z poziomem sprzed rewolucji przemysłowej.

Cel ten należy osiągnąć przede wszystkim poprzez:

– zniechęcanie do stosowania fluorowanych gazów cieplarnianych o wysokim współczynniku ocieplenia globalnego, jeżeli istnieją odpowiednie alternatywy;

– zachęcanie do stosowania alternatywnych substancji lub technologii niemających wpływu na bezpieczeństwo, funkcjonalność i efektywność energetyczną;

– zapobieganie wyciekom z urządzeń oraz właściwe wycofywanie z eksploatacji fluorowanych gazów cieplarnianych;

– zbliżenie stanowisk, mając na względzie ewentualne przyszłe porozumienie w sprawie stopniowego wycofania fluorowęglowodorów (HFC) na mocy protokołu montrealskiego;

– poprawę zrównoważonego wzrostu, stymulowanie innowacji i opracowanie ekologicznych technologii;

– w najszerszym możliwym zakresie ograniczenie niepożądanych skutków dla MŚP, konkurencyjności i zatrudnienia, zmniejszenie obciążenia administracyjnego dla przedsiębiorstw i organów oraz zachowanie konkurencyjności na rynku wewnętrznym.

4. Warianty strategiczne

W ocenie skutków rozważono pięć wariantów strategicznych: Pierwszym przeanalizowanym wariantem jest „brak zmian polityki” (wariant A), który nie wprowadza nowych wymogów prawnych, ale przewiduje doprecyzowanie definicji oraz działania nielegislacyjne na poziomie UE mające na celu poprawę stosowania obowiązujących wymogów. Uznaje się, że obowiązujące prawodawstwo jest niezbędne, ale niewystarczające dla osiągnięcia celów, dlatego stanowi ono punkt odniesienia dla oceny czterech dodatkowych wariantów strategicznych:

– Wariant B: stosowanie „dobrowolnych porozumień” między przedstawicielami przemysłu w sektorach, w których porozumienia takie uznano za realne ze względu na niskie koszty redukcji emisji;

– Wariant C: wariant polegający na „rozszerzeniu zakresu środków dotyczących ograniczania emisji i odzysku” wprowadza wymóg ograniczania emisji w sektorach nieobjętych obecnie rozporządzeniem w sprawie niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych;

– Wariant D: wariant „stopniowego wycofania” przewiduje stopniowo malejące limity HFC, które można wprowadzać do obrotu w UE do 2030 r. Wariant ten przewiduje również wprowadzenie środków dotyczących HFC w urządzeniach fabrycznie napełnionych, aby uniknąć sytuacji, w której tylko produkty wyprodukowane w UE byłyby objęte limitem;

– Wariant E: „zakazy” dotyczące stosowania fluorowanych gazów cieplarnianych w sektorach, w których technologie zastępcze są już dostępne dla 100 % zastosowań.

Niektóre warianty strategiczne i przewidziane w nich środki nie wykluczają się wzajemnie i można je połączyć z innymi rozważanymi wariantami strategicznymi.

Inne warianty i podwarianty zostały przeanalizowane i odrzucone na podstawie czterech kryteriów:

– skuteczność (mniej niż 1 Mt CO2eq);

– opłacalność (ponad 50 EUR za redukcję o 1 tonę ekwiwalentu CO2 );

– ograniczenia techniczne, takie jak bezpieczeństwo lub efektywność energetyczna;

– inne ograniczenia, takie jak zgodność z innymi obszarami polityki UE.

W związku z powyższym wszystkie wybrane warianty i podwarianty są skuteczne, opłacalne, energooszczędne i bezpieczne, jako że wstępna analiza obejmowała kwestie zdrowia i cyklu eksploatacji gazów cieplarnianych.

5. Skutki

5.1. Związane z ochroną środowiska

Najskuteczniejszym wariantem redukcji emisji gazów cieplarnianych jest podejście polegające na stopniowym wycofywaniu (wariant D), które przyniosłoby do 2030 r. oszczędności rzędu 71 Mt CO2eq, czyli dwóch trzecich obecnych emisji. Zakazy w niektórych sektorach, gdzie byłyby one wykonalne (wariant E), przyniosłyby ograniczenie emisji rzędu 53 Mt CO2eq, czyli ok. połowy obecnych emisji, zaś wprowadzenie dobrowolnych porozumień (wariant B) przyniosłoby do 2030 r. oszczędności wynoszące 22 Mt CO2eq (tabela 1). Ograniczenie emisji w przypadku rozszerzenia zakresu przepisów (wariant C) byłoby niewielkie, ponieważ ograniczałoby się tylko do niektórych rodzajów transportu. Wspomniane oszczędności wynikające z ograniczenia emisji obejmują skutki w zakresie efektywności energetycznej (tj. ogólne oszczędności wynikające z rozwiązań alternatywnych). Podstawą metodologiczną tych wniosków jest szczegółowa i kompleksowa analiza wykonalności wprowadzenia bezpiecznych i energooszczędnych alternatyw przy kosztach niższych niż 50 EUR za redukcję o 1 tonę ekwiwalentu CO2 w każdym z 28 głównych podsektorów, w których stosuje się fluorowane gazy cieplarniane[15]. Zagrożenia ekotoksykologiczne związane z uwalnianiem substancji do środowiska uznaje się za niskie lub znikome w przypadku wszystkich wariantów.

5.2. Gospodarcze

W sektorze fluorowanych gazów cieplarnianych działa wiele różnych podmiotów, które mogą w różny sposób odczuć skutki zmian politycznych: są to producenci fluorowanych gazów cieplarnianych, producenci urządzeń, przedsiębiorstwa energetyczne, importerzy i eksporterzy, użytkownicy urządzeń, sektor detaliczny i sektor surowców (metali i produktów). Dokonano analizy szeregu skutków gospodarczych (tabela 1), wykorzystując model input/output (EmIO-F) i model równowagi ogólnej (GEM-E3). Ogólne skutki są niewielkie, przy czym model input/output sugeruje niewielki pozytywny wpływ na ogólną wielkość produkcji (do 0,009%), zaś model GEM-E3 przewiduje niewielki spadek (do -0,006%). Skutki są największe w przypadku stopniowego wycofywania (wariant D), a następnie w przypadku zakazów (wariant E). Jeśli chodzi o sektory bezpośrednio dotknięte zmianami, sektor produkcji urządzeń może uzyskać niewielkie zyski, zaś sektor dostaw energii – ponieść straty spowodowane większą efektywnością energetyczną alternatywnych urządzeń. Skutki dla sektora chemicznego są niewielkie. Modele przewidują niewielkie straty w sektorze usług ze względu na mniejszą liczbę urządzeń zawierających fluorowane gazy cieplarniane, które musiałyby zostać poddane kontroli szczelności. Potencjalne straty zostałyby jednak w pełni zrównoważone zapotrzebowaniem na nowe usługi w zakresie alternatywnych urządzeń oraz niewykorzystanymi jeszcze możliwościami w zakresie stosowania przepisów dotyczących ograniczania emisji.

Wariant stopniowego wycofywania (D) dotyczy największej liczby sektorów wykorzystujących przedmiotowe gazy, w związku z czym w największym stopniu promuje stosowanie nowych ekologicznych technologii i prowadzi do najszerszego stosowania alternatyw. Z tego powodu łączne koszty bezpośrednie (inwestycji i eksploatacji), które poniosą użytkownicy urządzeń będą nieco wyższe (po zakazach (E) i dobrowolnych porozumieniach (B)). Ocenę oparto na konserwatywnym podejściu poprzez uwzględnienie wyłącznie rozwiązań zastępczych, które są już dostępne, a obliczenia przeprowadzono na podstawie obecnych kosztów. Nie wzięto pod uwagę prawdopodobnego spadku kosztów w wyniku postępu technicznego i korzyści skali.

Koszty pośrednie uznano za znikome. Ze względu na niskie koszty nie ma na ogół negatywnego wpływu na konkurencyjność, w szczególności biorąc pod uwagę, że żaden z wariantów nie wymaga wymiany istniejących urządzeń, więc bezpośrednie koszty inwestycji miałyby miejsce dopiero po wycofaniu z eksploatacji. Wpływ na ceny konsumpcyjne będzie niewielki w przypadku wszystkich wariantów i znikomy w kategoriach makroekonomicznych (-0,01 do 0,00% w odniesieniu do wariantów D i E, w oparciu o GEM-E3). Jeśli chodzi o skutki regionalne, bezpośredni wpływ mógłby być o 1 EUR na mieszkańca wyższy na południu Europy ze względu na częstsze korzystanie z systemów klimatyzacji.

MŚP stanowią dużą część wszystkich przedsiębiorstw działających w sektorach stosujących fluorowane gazy cieplarniane. Porównywalnie z niewielkimi skutkami gospodarczymi stwierdzonymi w analizie, nie należy się spodziewać nadmiernych obciążeń dla tych przedsiębiorstw. Wariant stopniowego wycofywania (D) zapewnia podmiotom działającym w sektorze przemysłu większą elastyczność niż wprowadzenie zakazów (wariant E), co wielokrotnie podkreślały zainteresowane podmioty. Aby zwolnić bardzo małych uczestników rynku fluorowanych gazów cieplarnianych z obowiązku sprawozdawczości i niektórych innych wymogów można wprowadzić zabezpieczenia, takie jak klauzule de minimis.

Wszystkie warianty zaprojektowano tak, aby wszyscy unijni producenci i importerzy urządzeń musieli spełnić te same warunki wprowadzenia produktów do obrotu w UE. W związku z tym zmiany nie będą miały wpływu na konkurencyjność międzynarodową. Można spodziewać się korzyści związanych z szybkim wejściem na rynek dla przedsiębiorstw europejskich na poziomie międzynarodowym, w szczególności jeżeli osiągnięte zostanie globalne porozumienie w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych. Stopniowe wycofywanie (wariant D) i zakazy (wariant E) przyczyniłyby się do stworzenia znacznego rynku dla technologii o niskim współczynniku ocieplenia globalnego, co stanowiłoby zachętę dla prac nad takimi technologiami również w państwach trzecich będących eksporterami. Koszty administracyjne można utrzymać na stosunkowo niskim poziomie, ponieważ obowiązujący system sprawozdawczości na mocy rozporządzenia w sprawie niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych będzie stanowił podstawę wymogów dotyczących danych podczas wdrażania przyszłych wariantów strategicznych. Do wzrostu kosztów przyczyniłaby się tylko niezależna weryfikacja, w szczególności w przypadku właściwie wdrożonego podejścia zakładającego dobrowolne porozumienia (wariant B).

Tabela 1: Streszczenie środowiskowych, gospodarczych i społecznych skutków wariantów strategicznych do 2030 r.[16]

SKUTKI || Wariant B || Wariant C || Wariant D || Wariant E ||

|| Dobrowolne porozumienia || Rozszerzenie zakresu || Stopniowe wycofanie || Zakazy ||

ŚRODOWISKOWE || || || || ||

Redukcja emisji SUMA [Mt CO2eq] || 22,2 || 1,4 || 70,7 || 53,3 ||

Łączne koszty bezpośrednie [mln EUR/rok] || 530 || 66 || 1500 || 1330 ||

Koszty administracyjne [mln EUR/rok] || 10,7 || 0 || 0,2 (+ 1,9 jednorazowo) || 1,2 ||

Bezpośrednie skutki dla produkcji w sektorze (% zmiany) [% z 2007 r., model I/O] || 0,006 || znik. || 0,009 || 0,003 ||

- maszyny/urządzenia || 0,38 || znik. || 0,52 || 0,23 ||

- usługi/konserwacja || -0,09 || znik. || -0,38 || -0,37 ||

- chemikalia || -0,19 || znik. || 0,17 || 0,03 ||

- energia elektryczna || -0,19 || znik. || -0,59 || -0,26 ||

Wpływ na PKB (zmiana w %, model GEM-E3) || mniejsze niż D || znik. || -0,006 || -0,003 ||

Wpływ na regiony || znik. || znik. || niewielkie skutki dla południa UE || mniejsze niż D ||

Wpływ na MŚP || brak znaczących skutków || znik. || brak znaczących skutków || brak znaczących skutków ||

Rynek wewnętrzny || brak || brak || brak || brak ||

Konkurencyjność, handel i inwestycje || małe || znik. || małe pozytywne dla alternatyw || małe pozytywne dla alternatyw ||

Państwa trzecie || znik. || znik. || zachęca do szukania alternatyw na całym świecie || zachęca do szukania alternatyw na całym świecie ||

Cena konsumencka || znik. || znik. || znik. || znik. ||

Innowacje i badania || do pewnego stopnia ułatwia wprowadzanie nowych technologii || znik. || ułatwia nowe technologie i produkty || ułatwia nowe technologie i produkty ||

DLA SPOŁECZEŃSTWA || || || || ||

Zatrudnienie: wpływ w 2030 r. [liczba miejsc pracy] || +600 || znik. || -16000 do +7000 || -12000 do +4000 ||

Zagrożenia związane z bezpieczeństwem i zdrowiem || znik. || znik. || znik. || znik. ||

5.3. Dla społeczeństwa

Wpływ na zatrudnienie jest niewielki. W przypadku stopniowego wycofywania (wariant D) model przewiduje zakres wahający się od wzrostu o ok. 7000 miejsc pracy po spadek o ok. 1600-16000 miejsc pracy. Jako że skutki innych wariantów są niższe, maksymalny spodziewany wpływ na zatrudnienie wyniesie między +0,003 % a -0,007 % (wariant D). Nowe miejsca pracy zostałyby utworzone w sektorze maszyn i urządzeń oraz w sektorach dostarczających surowce (np. metale podstawowe, produkty z metali), Przewiduje się utratę miejsc pracy w sektorze dostaw energii i sektorze usług, ale skutki dla sektora usług zostaną prawdopodobnie zrównoważone innymi skutkami.

Nie przewiduje się zwiększenia zagrożeń dla zdrowia i ryzyka zawodowego w odniesieniu do alternatywnych rozwiązań pod warunkiem przestrzegania norm i procedur dotyczących bezpieczeństwa. Analiza wykonalności rozwiązań alternatywnych opierała się na założeniu, że stosowane powinny być tylko technologie o udowodnionym działaniu, bezpieczne i energooszczędne. Zagrożenie dla bezpieczeństwa zmniejszają również proponowane wymogi w zakresie szkolenia certyfikowanego personelu, uwzględniające również substancje alternatywne.

6. Porównanie wariantów

Z oceny skutków wynika, że wariant stopniowego wycofywania (D) przyniesie największe dodatkowe korzyści dla środowiska, będzie w największym stopniu stymulował innowacje, a jego koszty dla gospodarki i społeczeństwa będą niskie. Spowoduje on redukcję emisji o ok. 60 % w 2030 r. w porównaniu z 2005 r. zgodnie z planem działania dotyczącym przejścia na gospodarkę niskoemisyjną, w związku z czym jest jedynym wystarczająco skutecznym wariantem. Wiele zainteresowanych stron uznało go za bardziej elastyczny w porównaniu z wariantem polegającym na wprowadzeniu zakazów (E). Dobrowolne porozumienia (wariant B), a tym bardziej rozszerzenie zakresu środków dotyczących ograniczania emisji i odzysku (wariant C) nie spowodują uzyskania wystarczających oszczędności emisji, biorąc pod uwagę ogólny cel. Skutki dla społeczeństwa i gospodarki uznano za znikome w przypadku wszystkich wariantów.

Największą skuteczność można osiągnąć poprzez uzupełnienie stopniowego wycofywania (wariant D) rozszerzeniem przepisów dotyczących ograniczania emisji na niektóre rodzaje transportu (wariant C) oraz zakazem wprowadzania do obrotu w niektórych ograniczonych obszarach (gazy nieobjęte przepisami w zakresie stopniowego wycofywania i niszczenia produktów ubocznych, co stanowi podwarianty w ramach wariantu E). Środki mające zagwarantować wliczanie do limitów ilości importowanych w fabrycznie napełnionych urządzeniach są niezbędne dla zapewnienia integralności środowiskowej mechanizmu stopniowego wycofywania i równych warunków rynkowych.

Niektóre zainteresowane strony[17] zalecają również połączenie stopniowego wycofywania z niektórymi „wspomagającymi” zakazami np. w branży chłodniczej, aby zagwarantować dostępność fluorowanych gazów cieplarnianych w sektorach, w których wymiana jest trudniejsza. Zakazy takie zasadniczo nie miałyby skutków środowiskowych, gospodarczych ani społecznych, ponieważ przedmiotowe sektory byłyby i tak objęte stopniowym wycofywaniem. W związku z powyższym połączenie wariantów D i C oraz zakazów uzupełniających i wspomagających doprowadziłoby do redukcji emisji o ok. 72 Mt CO2eq (o ok. 1 Mt CO2eq więcej, niż sam wariant D).

[1] Fluorowane gazy cieplarniane obejmują fluorowęglowodory (HFC), perfluorowęglowodory (PFC) oraz sześciofluorek siarki (SF6). Wagowo 98 % fluorowanych gazów cieplarnianych wprowadzonych na rynek UE stanowią HFC (dane z 2010 r.).

[2] Współczynnik ocieplenia globalnego fluorowanych gazów cieplarnianych jest nawet 23 000 razy silniejszy od CO2.

[3] COM (2011) 581. SPRAWOZDANIE KOMISJI w sprawie stosowania, skutków i odpowiedniości rozporządzenia w sprawie niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych (rozporządzenie (WE) nr 842/2006) z dnia 26 września 2011 r. ec.europa.eu/clima/policies/F-gas/docs/report_pl.pdf

[4] Rezolucja Parlamentu Europejskiego z 14 września 2011 r. „Kompleksowe podejście do antropogenicznej, wpływającej na klimat emisji gazów cieplarnianych innych niż CO2” P7_TA-PROV(2011)0384.

[5] Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 15 marca 2012 r.. w sprawie planu działania prowadzącego do przejścia na konkurencyjną gospodarkę niskoemisyjną do 2050 r., (2011/2095(INI)), P7_TA-PROV(2012)0086

[6] ozone.unep.org/Meeting_Documents/mop/22mop/MOP-22-9E.pdf

[7] www.unep.org/ccac/

[8] Czwarte sprawozdanie oceniające Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu, 2007 r.: Grupa Robocza III: Łagodzenie zmiany klimatu. www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/contents.html

[9] COM (2011) 112. Plan działania prowadzący do przejścia na konkurencyjną gospodarkę niskoemisyjną do 2050 r., eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:52011DC0112:PL:NOT

[10] Schwarz et al., 2011, „Preparatory study for a review of Regulation (EC) No 842/2006 on certain fluorinated greenhouse gases (Badanie przygotowawcze do przeglądu rozporządzenia (WE) nr 842/2006 w sprawie niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych)”. Öko-Recherche et al. ec.europa.eu/clima/policies/F-gas/docs/2011_study_en.pdf

[11] Często znacznie poniżej 50 EUR/tonę CO2eq

[12] Przy założeniu pełnego wdrożenia rozporządzenia w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych.

[13] Wiele przedsiębiorstw z sektora „zielonego wzrostu”, często MŚP, stwierdziło, że w obecnych warunkach rynkowych trudno jest im wprowadzać produkty do obrotu.

[14] Za racjonalne uznaje się koszty redukcji poniżej 50 EUR za tonę redukowanego CO2.

[15] Schwarz et al., 2011, „Preparatory study for a review of Regulation (EC) No 842/2006 on certain fluorinated greenhouse gases (Badanie przygotowawcze do przeglądu rozporządzenia (WE) nr 842/2006 w sprawie niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych)”. Öko-Recherche et al.

[16] znik. = znikome

[17] np. sieć agencji ds. ochrony środowiska