Inwestowanie w badania naukowe i innowacje to inwestowanie w przyszłość Europy. Dzięki niemu możemy być konkurencyjni na rynku globalnym oraz zachować swój unikalny model społeczny. Poprawia ono jakość codziennego życia milionów ludzi w Europie i na świecie, pomagając sprostać niektórym spośród największych wyzwań społecznych i pokoleniowych. Badania naukowe i innowacje są wszędzie wokół nas – od udostępnienia 1,6 mln dawek szczepionki przeciwko wirusowi Ebola po tworzenie baterii o stukrotnie większej mocy niż standardowe, poprzez produkcję autobusów zasilanych wodorowymi ogniwami paliwowymi dla naszych miast.

Jest to odzwierciedleniem faktu, że społeczeństwo może iść naprzód jedynie w takim tempie, w jakim wprowadza innowacje. Może zapewnić długotrwały dobrobyt tylko, jeżeli maksymalnie wykorzystuje wiedzę, przedsiębiorczość i produktywność swoich członków. Pokazuje to również, iż jakakolwiek gospodarka jest w stanie wyprzedzać konkurencję jedynie, gdy pozostaje liderem w zakresie najnowocześniejszych technologicznie badań naukowych i innowacji.

To jest wyzwanie, przed którym dziś stoi Unia – w czasach, gdy szukamy sposobu utrzymania i poprawy europejskiego stylu życia. Czas inwestować w przyszłość. Innowacje oparte na technologii, coraz powszechniejsza digitalizacja wszystkich sektorów i globalne megatrendy zmieniają nasz styl życia, oferując ogromne możliwości, lecz jednocześnie tworząc nowe wyzwania. Ponieważ ta tendencja nabiera tempa, potrzeba wprowadzania innowacji będzie jeszcze silniejsza. Kraje na całym świecie znacząco inwestują w badania naukowe i innowacje we wszystkich obszarach gospodarki. Powoduje to intensyfikację globalnej konkurencji i zagraża przewodniej pozycji konkurencyjnej Europy w najważniejszych sektorach przemysłowych. Poszerzanie możliwości innowacyjnych Europy, zapewnianie niezbędnych inwestycji i przyspieszenie rozprzestrzeniania innowacji w całej Europie jest zatem niezbędne do zapewnienia dobrobytu w przyszłości.

Stawka jest duża – ale równie duży jest potencjał Europy. Kolejna fala innowacji, łącząca rozwiązania fizyczne i cyfrowe, będzie zakorzeniona w nauce, technologii i inżynierii – dziedzinach, w których Europa posiada i musi utrzymać przewagę konkurencyjną. Choć mieszkańcy Europy stanowią 7 % światowej populacji, kontynent ten odpowiada za 20 % globalnych inwestycji w badania i rozwój oraz około jedną trzecią wszystkich publikacji naukowych wysokiej jakości. Europa posiada także silną bazę przemysłową.

Europa musi wykorzystać te aktywa i swoje wartości do stworzenia własnego, odrębnego modelu innowacji. Powinna optymalnie wykorzystać swoją opartą na współpracy kulturę, która pomaga wspierać innowacyjność w całej Unii. Równocześnie musi zadbać o to, aby wysoki poziom europejskiej ochrony danych i prywatności obywateli, który obecnie stanowi globalny punkt odniesienia, stał się źródłem przewagi konkurencyjnej w zakresie nowych technologii, takich jak sztuczna inteligencja czy duże zbiory danych.

UE jest najbardziej otwartym obszarem badań naukowych i innowacji na świecie. Nie tylko przyjmuje ona organizacje badawcze z całego świata do swoich projektów, ale również współpracuje w szerokim zakresie z partnerami międzynarodowymi w ramach wspólnych programów. Z myślą o promowaniu równych warunków działania, UE powinna wspierać nowe możliwości rynkowe dla innowacyjnych towarów i usług. Powinna również stymulować synergie i transgraniczne inwestycje w badania naukowe i innowacje przynoszące obopólne korzyści ludziom i przedsiębiorcom, nie zapominając przy tym o tym, by być w stanie zadbać o swoje interesy w strategicznych sektorach.

Jednak w pozostałych obszarach Europa doświadcza deficytu innowacyjności. Nie wynika to z braku pomysłów czy przedsiębiorstw typu start-up. Problemem jest raczej brak przedsiębiorstw typu scale-up i dyfuzji – innowacyjne rozwiązania nie zawsze przekładają się na nowe możliwości rynkowe i szanse rozwoju. Zwiększyć trzeba również poziom inwestycji przemysłowych w badania naukowe i innowacje. Chiny i Stany Zjednoczone wyprzedzają Europę pod względem poziomu inwestycji w technologie, które prawdopodobnie będą odgrywać dominującą rolę w przyszłości.

Aby maksymalnie wykorzystać swój potencjał i pokonać przeszkody, Europa musi skupić swoje podejście na trzech poziomach. Po pierwsze, konieczne są znaczące inwestycje w badania naukowe i technologiczne, skupione na głównych wyzwaniach społecznych i przemysłowych, takich jak bezpieczeństwo, zmiany klimatyczne czy wpływ starzenia się społeczeństwa. Po drugie, otoczenie biznesowe musi bardziej sprzyjać innowacyjności i być bardziej skłonne do podejmowania ryzyka. Po trzecie, obywatele Unii Europejskiej muszą uzyskać wsparcie w okresie szybkich i – dla niektórych – burzliwych przemian.

Szansa Europy na bycie liderem kolejnej fali innowacji zależeć będzie od naszej umiejętności stworzenia odpowiedniego zestawu polityk i instrumentów. Dla Europy kluczowe jest wspieranie konkurencyjnego rozwoju przyszłych strategicznych łańcuchów wartości. Jednolity rynek cyfrowy, unia energetyczna, strategie przemysłowe i nasza polityka konkurencji zapewniają nam solidne ramy. Narzędzia takie, jak plan inwestycyjny, program w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont 2020” oraz europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne wielokrotnie okazywały się skuteczne. Dzięki tym fundamentom Europa stała się liderem w wielu obszarach globalnej nauki i technologii, a także stworzyła lepsze warunki dla firm w zakresie innowacyjności i konkurencyjności.

Teraz przyszedł czas wejścia na kolejny poziom. Możemy zrobić to tylko, jeżeli przyjmiemy prawdziwie europejskie podejście, współpracując ponad granicami i działając w skali całej Unii. Sukces zależny będzie od naszej umiejętności efektywnego łącznego wykorzystania prywatnego kapitału i inwestycji publicznych. Zależeć będzie od wytrzymujących próbę czasu europejskich i krajowych ram regulacyjnych, które sprzyjają innowacji. Zależeć będzie od jednolitego rynku, na którym efektywna i uczciwa konkurencja nagradza i sprzyja prywatnym inwestycjom w innowacyjność. Zależeć będzie od umiejętności doprowadzenia do tego, aby europejskie uczelnie były bardziej nastawione na przedsiębiorczość. Zależeć będzie od umiejętności zadbania o to, aby każde państwo członkowskie i każdy region w Europie mógł przyczyniać się do osiągania doskonałości w zakresie nauki i innowacyjności. Wszystkie te czynniki znajdują się pod zbiorową kontrolą naszej Unii. Nadszedł czas, by wziąć naszą przyszłość we własne ręce.

2. Odnowiony program na rzecz silniejszego Europejskiego Ekosystemu Badań Naukowych i Innowacji

Badania naukowe i innowacje dotyczą całego naszego społeczeństwa, angażując różnych graczy, instrumenty i polityki na poziomie lokalnym, krajowym i europejskim. Europa potrzebuje ściślejszego połączenia tych różnych czynników i szczebli sprawowania władzy, aby stworzyć środowisko sprzyjające badaniom naukowym i innowacji. Dotyczy to połączenia różnych lokalnych i regionalnych ekosystemów badań naukowych i innowacji, tak by pobudzić innowacje we wszystkich unijnych łańcuchach wartości.

Na poziomie europejskim efektywnymi środkami realizacji polityki mogą być przepisy prawa, współpraca transgraniczna i budżet UE. Polityki w obszarach takich, jak energia, transport i przemysł przyczyniają się do tworzenia niskoemisyjnej i zrównoważonej gospodarki. Rozwój gospodarczy poprzez innowację jest ściśle związany z polityką spójności i rolną. Utworzono konkretne programy, aby pomóc w prowadzeniu cyfrowej rewolucji w UE. Badania i innowacje znajdują się w centrum uwagi pełnego zakresu polityk kształcenia i szkoleń. Polityki rynku wewnętrznego i konkurencji zaprojektowano w celu wspierania i wzmacniania innowacyjnych firm, zwłaszcza małych i średnich przedsiębiorstw, a także pomagania im w powiększaniu i tworzeniu nowych rynków.

Istnieją jednak pewne luki i nowo pojawiające się kwestie, w zakresie których Europa może i powinna dokonać ulepszeń. Niniejszy Komunikat wskazuje poczynione postępy i proponuje nowe działania w obszarach, w których Unia Europejska może coś zmienić.

2.1 Zapewnianie niezbędnych inwestycji publicznych i stymulowanie inwestycji prywatnych

Dowody potwierdzają, iż skala inwestycji prywatnych i publicznych w badania naukowe i innowacje ma bezpośredni wpływ na zwiększanie produktywności i konkurencyjności na rynku globalnym. UE jest jednak daleko od celu, którym są inwestycje w badania i rozwój o wartości łącznie 3 % PKB.

Intensywność badań i rozwoju w 2016 r.

Inwestycje publiczne

Zdecydowana większość inwestycji publicznych w badania naukowe i innowacje w UE – ok. 85 % – pochodzi z finansowania krajowego. Finansowanie publiczne badań i rozwoju w UE i jej państwach członkowskich jest zasadniczo porównywalne do wydatków na ten cel w USA, lecz istnieją duże różnice pomiędzy poszczególnymi państwami członkowskimi. Zwiększanie publicznych inwestycji w badania i innowacje w państwach członkowskich, które przeznaczają niewiele środków na ten cel, jest niezbędne do maksymalizacji potencjału innowacyjnego UE.