[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 6.7.2010

KOM(2010)361 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Ocena Europejskiego Roku Dialogu Międzykulturowego (2008)

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Ocena Europejskiego Roku Dialogu Międzykulturowego (2008)

WPROWADZENIE

Decyzją nr 1983/2006/WE Parlamentu Europejskiego i Rady[1] rok 2008 został ogłoszony Europejskim Rokiem Dialogu Międzykulturowego („ERDM” lub „Rok”).

Niniejsze sprawozdanie przedstawia wnioski i zalecenia pochodzące z zewnętrznej oceny Roku przeprowadzonej przez ECOTEC Research and Consulting Limited oraz odpowiedź Komisji na te ustalenia. Ocena udostępniona jest na stronie:

http://ec.europa.eu/dgs/education_culture/evalreports/index_en.htm#cultureHeader

CELE ROKU ORAZ JEGO BUDŻET

Rok 2008 został ogłoszony Europejskim Rokiem Dialogu Międzykulturowego w odpowiedzi na zwiększającą się różnorodność kulturową Europy, będącą wynikiem rozszerzenia UE, mobilności zawodowej na jednolitym rynku oraz starych i nowych przepływów migracyjnych i globalizacji. Podejmowane działania miały na celu uświadomienie faktu, że różnorodność kulturowa Europy stanowi niezaprzeczalny atut, oraz zachęcały do uczenia się przez kontakt z różnymi kulturami, zarówno za granicą, jak i na szczeblu lokalnym.

Oceniający wyróżnili trzy rodzaje celów Roku:

Cele ogólne

- Prezentacja dialogu międzykulturowego - co to jest, jak działa i dlaczego?

- Wpływ na poglądy i postawę jak największej liczby osób

- Wpływ na polityków

- Ustanowienie trwałego procesu działań związanych z dialogiem międzykulturowym

- Promowanie bardziej zorganizowanego dialogu ze społeczeństwem obywatelskim

- Przyczynianie się do nabywania przez osoby żyjące w Europie kompetencji międzykulturowych

Cele szczegółowe

- Uświadomienie szerszej publiczności, zwłaszcza młodym ludziom, znaczenia pojęcia dialogu międzykulturowego

- Zwiększanie widoczności programów UE wspierających dialog międzykulturowy

- Identyfikowanie i rozpowszechnianie najlepszych praktyk i innowacji

- Podkreślanie roli edukacji i mediów w propagowaniu wzajemnego zrozumienia między kulturami

Cele operacyjne

- Promowanie dialogu międzykulturowego poprzez wydarzenia na skalę europejską

- Promowanie celów Roku na szczeblu krajowym i regionalnym

- Rozpowszechnianie zasadniczych treści związanych z celami Roku oraz najlepszych praktyk

- Ocena i sprawozdanie z przygotowań do Roku, jego efektywności i znaczenia

Aby osiągnąć te cele, na następujące działania przeznaczono budżet w wysokości 10 mln euro:

- Projekty krajowe (jeden w każdym państwie członkowskim) otrzymały współfinansowanie na realizację działań na szczeblu krajowym lub regionalnym. Projekty te były zazwyczaj realizowane przez krajowy organ koordynacyjny Roku w każdym kraju. Wysokość przyznanych dotacji była proporcjonalna do wielkości danego kraju, od 26 000 euro dla Malty do 252 000 euro dla Niemiec.

- Projekty o wymiarze symbolicznym na skalę europejską zostały wybrane w drodze otwartego zaproszenia do składania wniosków. Siedem z trzystu zgłoszonych projektów otrzymało współfinansowanie dla transnarodowych działań zwiększających wiedzę na temat Roku. W niektórych projektach brali udział partnerzy z pięciu państw, a w niektórych nawet z dwudziestu dwóch państw. Średnia wysokość dotacji wynosiła 340 000 euro.

- Kampania informacyjna na skalę europejską została przeprowadzona we współpracy z zewnętrznym wykonawcą ds. komunikacji i objęła opracowanie strony internetowej i programu wydarzeń. W ramach kampanii każdy krajowy organ koordynacyjny dysponował również środkami, aby skorzystać z usług krajowego biura wykonawcy ds. komunikacji.

- Uroczystości rozpoczęcia i zakończenia Roku zorganizowane zostały przez kraje sprawujące prezydencję UE – Słowenię i Francję – i otrzymały współfinansowanie.

Ponadto organizatorzy, którzy chcieli organizować działania pod hasłem Roku, mogli nieodpłatnie wykorzystać logo Roku i materiały informacyjne.

Poniższa tabela podsumowuje środki przeznaczone w budżecie na mocy decyzji oraz kwoty faktycznie przyznane.

Rodzaj działania | Środki przydzielone na mocy decyzji (EUR) | Środki przyznane (EUR) | % środków |

Projekty krajowe | 3 000 000 | 2 993 830 | 30 |

Projekty europejskie | 2 400 000 | 2 363 248 | 24 |

Uroczystości rozpoczęcia i zakończenia Roku (kraje sprawujące prezydencję UE) | 600 000 | 600 000 | 6 |

Kampania informacyjna, ankiety i badania na szczeblu wspólnotowym (w tym wsparcie krajowych kampanii informacyjnych) | 4 000 000 | 3 922 639 (1 254 033) | 40 (12) |

Budżetu Roku razem | 10 000 000 | 9 879 717 | 100 |

Główne zaangażowane w wykonanie powyższych działań podmioty – obok Komisji – to krajowe organy koordynacyjne wyznaczone przez każde państwo członkowskie (w wielu przypadkach było to ministerstwo kultury), koordynatorzy projektów o wymiarze symbolicznym na skalę europejską oraz ich partnerzy, zewnętrzny wykonawca kampanii informacyjnej i liczne podmioty społeczeństwa obywatelskiego.

OCENA

Metody

Ocena miała miejsce przez okres 15 miesięcy, począwszy od kwietnia 2008 r. Oprócz przeglądu dokumentacji oceniający przeprowadzili pięćdziesiąt wywiadów z pracownikami Komisji, zewnętrznym wykonawcą kampanii informacyjnej, koordynatorami projektów o wymiarze symbolicznym na skalę europejską, krajowymi organami koordynacyjnymi i podmiotami społeczeństwa obywatelskiego oraz wykonali cztery krajowe studia przypadku. Przeprowadzono również wywiady z bezpośrednimi uczestnikami wydarzeń Roku, osobami wykorzystującymi logo Roku oraz 1000 stowarzyszeń lub osób prywatnych zarejestrowanych na stronie internetowej jako „partnerzy Roku”.

Oceniający przeanalizowali następujące pięć kryteriów, na których oparte jest niniejsze sprawozdanie: przydatność; spójny obraz na zewnątrz; skuteczność; efektywność; trwałość.

Wnioski z oceny

Ocena Roku była pod wieloma względami bardzo pozytywna. Rok odpowiadał na potrzeby zainteresowanych stron oraz na zidentyfikowane wyzwania związane z różnorodnością kulturową w Europie. Zarządzanie środkami odbyło się w sposób skuteczny – częściowo w wyniku „podwójnego podejścia”, które łączyło silną kampanię informacyjną na skalę europejską oraz małą liczbę projektów o wymiarze symbolicznym z zdecentralizowanymi inicjatywami oraz z jednym projektem krajowym w każdym państwie członkowskim. Dzięki masie krytycznej wydarzeń udało się zwiększyć wiedzę szerokiej publiczności na temat dialogu międzykulturowego. Zmobilizowano zainteresowane strony i doprowadzono do organizacji dużej liczby znaczących działań bez bezpośredniego finansowania.

Stopień, w jakim Rok był w stanie wpłynąć na postawę szerokiej publiczności na tym złożonym polu, był bardziej wątpliwy. W czasie Roku bardzo silne było zaangażowanie zainteresowanych stron w sektorze kultury oraz do pewnego stopnia w sektorze edukacji, lecz ambitny cel osiągnięcia mobilizacji między sektorami nie został osiągnięty. Brak szerszych zmian strukturalnych (np. w administracji) budzi wątpliwość co do solidności podstaw dla trwałych działań następczych w dziedzinie dialogu międzykulturowego.

Bardziej szczegółowe informacje o powyższych kwestiach przedstawiono poniżej.

Znaczenie z punktu widzenia problemów i potrzeb zainteresowanych stron.

Cele Roku odpowiadały na zidentyfikowane wyzwania i na potrzeby zainteresowanych stron. Podkreśla się, że silne zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego, a zwłaszcza Tęczowej Platformy (Rainbow Platform) – obecnie platformy zorganizowanego dialogu pod nazwą Platforma na rzecz Międzykulturowej Europy (Platform for Intercultural Europe[2]), w przygotowania do Roku przyczyniło się do dokładnego dopasowania potrzeb do celów. Specyficzne kwestie narodowe znalazły odzwierciedlenie w problematyce Roku, a zainteresowane strony wyraźnie uznały rolę, jaką może on odegrać w rozwiązywaniu tych kwestii.

Szerokie sformułowanie definicji celów w decyzji pozwoliło każdemu państwu członkowskiemu na zachowanie koniecznej elastyczności w dopasowaniu działań wykonawczych do własnego kontekstu, przy jednoczesnym dopasowaniu się do ogólnych ram, które charakteryzuje wspólna wizja nadrzędnego celu. Niektóre z zainteresowanych stron uważały, że bardziej dokładny zestaw działań docelowych, zdefiniowany odgórnie, byłby pomocny w organizacji przygotowań do realizacji Roku.

Spójność z istniejącymi programami i dziedzinami polityki

Działania w ramach Roku były spójne z istniejącymi programami i dziedzinami polityki, przede wszystkim na szczeblu międzynarodowym i europejskim. Pojęcie międzykulturowości występuje w wielu dziedzinach polityki europejskiej i międzynarodowej, nawet jeśli nie zawsze jest wyrażone jako szczególna potrzeba dialogu. Znaczenie interakcji między kulturami dla postępu jest powszechnie znane i znajduje odzwierciedlenie w polityce Organizacji Narodów Zjednoczonych, Rady Europy i OBWE. Szczególne związki istniały już we wspólnych działaniach Komisji Europejskiej i Rady Europy, m. in. w projekcie Międzykulturowe Miasta (Intercultural Cities) [3].

Dialog międzykulturowy został nagłośniony na poziomie programów operacyjnych, nawet jeśli sens nadawany temu pojęciu nie jest do końca jednoznaczny. Projekty są finansowane poprzez takie programy jak „Młodzież w działaniu”, „Europa dla obywateli”, „Kultura” i „Uczenie się przez całe życie”.

Spójność Roku z dziedzinami polityk krajowych okazała się trudniejsza w ocenie, gdyż niewiele państw – a właściwie żadne państwo - posiada politykę dialogu międzykulturowego w ścisłym tego słowa znaczeniu i jasno określoną jako taką. W niektórych państwach stwierdzono uzupełniający charakter programu Roku względem polityk krajowych, podczas gdy w innych polityka krajowa w dziedzinie, przykładowo, niedyskryminacji czy kultury, została przynajmniej uznana za niesprzeczną.

Skuteczne wykorzystanie zasobów

Budżet Roku został wydany w sposób skuteczny.

Różnica między transnarodowymi projektami o wymiarze symbolicznym na skalę europejską a projektami krajowymi sprawiła, że można było połączyć korzyści płynące z pewnego stopnia decentralizacji (jeden projekt krajowy dofinansowywany przez UE w każdym państwie członkowskim) z siedmioma projektami o wymiarze symbolicznym na skalę europejską. Wykazało to potrzebę działań na rzecz dialogu międzykulturowego zarówno między państwami jak i w danym państwie.

Stosunkowo duża część budżetu (prawie 40 %) została przeznaczona na w głównej mierze scentralizowane działania komunikacyjne, a przede wszystkim na stronę internetową Roku. Zewnętrzny wykonawca współpracował z Komisją na rzecz kampanii koordynowanej na szczeblu wspólnotowym, lecz mającej również punkt zaczepienia w państwach członkowskich, posiadającej jednolitą grafikę, wspólne materiały informacyjne i sekcję internetową poświęconą kampanii każdego państwa. Wsparcie w realizacji krajowych planów rozpowszechniania gwarantowało państwom członkowskim dostęp do usług oferowanych przez sieć partnerów medialnych wykonawcy.

Niektóre z zainteresowanych stron wolałyby same zarządzać, na zdecentralizowanych zasadach, większą kopertą finansową na działania komunikacyjne, ale w większości przypadków współpraca między krajowymi organami koordynacyjnymi i lokalnym podwykonawcą ds. medialnych została oceniona pozytywnie.

Oceniający uznają, że całkowicie zdecentralizowane podejście mogłoby doprowadzić do zmniejszenia wpływu kampanii informacyjnej Roku i że „podwójne podejście” było podejściem najwłaściwszym, łącząc kampanię na szczeblu europejskim i projekty o charakterze symbolicznym z pewnym stopniem decentralizacji.

Oprócz współfinansowanych z europejskich środków projektów krajowych oczekiwano, że państwa członkowskie sfinansują dodatkowe działania z własnych środków, w zależności od potrzeb. Przyznane w ten sposób środki różniły się w dużym stopniu: niewielka liczba państw udostępniła krajowy budżet w wysokości kilku milionów euro na projekty i działania komunikacyjne, podczas gdy inne nie uruchomiły dofinansowania, lecz były jednak w stanie nawiązać współpracę z organizacjami partnerskimi.

Efektywność

Działania, zarówno te finansowane z budżetu Roku, jak i te finansowane przez państwa członkowskie z dodatkowych środków, spełniły cele Roku. Projekty o wymiarze symbolicznym na skalę europejską doprowadziły do współpracy między partnerami w wielu państwach. Kreatywność była głównym czynnikiem łączącym ludzi – produkty powstałe w wyniku projektów obejmowały więc zazwyczaj płyty CD, DVD oraz nowe sposoby wykorzystywania przestrzeni medialnej. Działania w ramach projektów krajowych były bardziej zróżnicowane. Przedsięwzięcia podejmowane w państwach, które mają względnie małe doświadczenia w zakresie wielokulturowości, miały przede wszystkim na celu zwiększanie wiedzy oraz podkreślenie roli różnych kultur. Z kolei państwa członkowskie mające dłuższą historię imigracji lub większą zdolność realizacji projektów przez społeczeństwo obywatelskie czy też rząd często starały się tworzyć szczególne możliwości dla dialogu i wykorzystać istniejące sieci współpracy.

Rola kontekstu krajowego jest decydującym czynnikiem w próbie oceny efektywności Roku. Punkt wyjścia każdego państwa członkowskiego był dość różny, w zależności od bardzo zróżnicowanych sytuacji kulturowych i demograficznych, struktur instytucjonalnych i administracji publicznej oraz zdolności społeczeństwa obywatelskiego. Oceniający podkreślają znaczny postęp dokonany podczas Roku przez niektóre z państw członkowskich, dla których pojęcie dialogu międzykulturowego było względnie nowe i które posiadały niewiele struktur mogących wspomóc realizację działań Roku.

Liczne działania, które podjęto w czasie Roku, nie były bezpośrednio finansowane z budżetu Roku. Z danych szacunkowych przedstawionych przez krajowe organy koordynacyjne wynika, że odbyło się od 8 000 do 10 000 działań, z których około połowa została zorganizowana przez te organy z udziałem środków publicznych, zaś połowa poza ich kontrolą.

Duża liczba wydarzeń przyciągnęła zainteresowanie mediów i ułatwiła współpracę z nimi. Rok był przedmiotem ponad 11 500 artykułów prasowych. Współpraca państw członkowskich z mediami obejmowała zarówno współpracę z krajową telewizją i prasą (zwłaszcza w mniejszych państwach członkowskich), jak i obecność w specjalistycznych publikacjach czy programach. Wykorzystanie logo Roku przez inicjatywy związane z Rokiem – ok. 2 700 przypadków – również przyczyniło się do zwiększenia widoczności. Stronę internetową Roku, która zawierała również sekcję krajową każdego państwa członkowskiego, odwiedziło 800 000 osób, co dało ponad 5 mln odsłon strony.

Wskazuje się na następujące główne efekty Roku:

- Zwiększenie ogólnej wiedzy. Rok przyczynił się zwłaszcza do zwiększenia wiedzy o dialogu międzykulturowym, przede wszystkim dzięki działaniom artystycznym i kulturalnym. W wyniku działań szeroka publiczność, zwłaszcza młodzi ludzie, uświadomili sobie, że dialog międzykulturowy na różne sposoby przyczynia się do powstania silnej gospodarki i spójnych społeczności lokalnych. Informacja zwrotna od bezpośrednich uczestników wydarzeń Roku była pozytywna; podkreślano w niej „ożywienie” wynikające z udziału w tych wydarzeniach. Prawie 70 % respondentów przyznało, że uczestnictwo w wydarzeniach sprawi, że będą brali pod uwagę dialog międzykulturowy przy podejmowaniu decyzji politycznych i strategicznych. Stopień, w jakim Rok przyczynił się do zmiany postawy dużej liczby osób, okazał się o wiele trudniejszy do zmierzenia.

- Zwiększone uczestnictwo i zaangażowanie zainteresowanych stron, stymulacja powiązań między różnymi sektorami społeczeństwa obywatelskiego i administracji publicznej. Ten wymiar odniósł największy sukces w państwach członkowskich, które skupiły się na współpracy z istniejącymi sieciami współpracy lub ze szczególnym sektorem, często edukacji, lub oparły na nich swą współpracę. Dominowały organizacje zajmujące się sztuką i kulturą, po nich następowały organizacje sektora edukacji. Mimo że można było się spodziewać, że dialog międzykulturowy będzie miał pierwszorzędne znaczenie w takich dziedzinach jak sport czy religia i wierzenia, udział tych dziedzin, przynajmniej w większości państw, był względnie niewielki. Pierwotny cel osiągnięcia w pełni międzysektorowego Roku okazał się trudny do osiągnięcia.

- Dziedziny polityki i strategie ustanawiające lub wzmacniające działania wyraźnie uwzględniające dialog międzykulturowy. Przykłady pochodzą przede wszystkim z edukacji szkolnej i obejmują: zmiany w nauczaniu języków obcych; reformę programów nauczania, aby objąć nimi kompetencje międzykulturowe; inicjatywy doskonalenia zawodowego nauczycieli; dialog z podmiotami reprezentującymi szersze społeczności szkolne, mianowicie z rodzinami. Wśród innych skutków znajdują się: bardziej zintegrowana strategia, obejmująca edukację, młodzież, sport, a w wielu państwach członkowskich kontynuacja powstałych dla potrzeb Roku instrumentów finansowych wspierających inicjatywy artystów i innych osób ze świata kultury w zakresie dialogu międzykulturowego.

- W okresie poprzedzającym Rok każde państwo członkowskie przygotowało strategię krajową[4], przedstawiającą sytuację kraju i jego priorytety oraz definiującą działania angażujące społeczeństwo obywatelskie i sektor komunikacji, tak aby dotrzeć do młodych ludzi i do innych grup docelowych. Przygotowanie takiej strategii było dla wielu państw nowością i okazało się bardzo przydatne zwłaszcza w państwach członkowskich, w których dialog międzykulturowy znajdował się na końcu listy politycznych priorytetów.

- Struktury. Dowody ilustrujące zmiany w strukturach nie są szeroko rozpowszechnione, ale niektóre ciekawe przykłady pokazują powstanie nowych komórek lub organizacji ds. dialogu międzykulturowego w ramach administracji publicznej, komitetów międzyresortowych w ministerstwach ułatwiających współpracę międzysektorową, grup roboczych zrzeszających kluczowe zainteresowane strony, w tym przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego. W wielu państwach członkowskich, ale nie we wszystkich, odnotowano postęp w uruchomieniu bardziej zorganizowanego dialogu ze społeczeństwem obywatelskim.

Trwałość

Z powodu bardzo różnych sytuacji w poszczególnych państwach wyłania się niejednolity obraz tego, czy pozytywne efekty Roku będą miały trwały charakter czy nie. W niektórych państwach członkowskich Rok pozostawi po sobie dziedziny polityki i struktury, przede wszystkim w państwach, w których ramy do działań lub plan działania w zakresie dialogu międzykulturowego już wcześniej istniały. W pozostałych państwach skutki Roku miały częściej bezpośredni wpływ na pojedyncze osoby i dlatego wydaje się, że ich charakter będzie bardziej krótkotrwały. Perspektywa kontynuacji działań jest największa w dziedzinie edukacji szkolnej; nowe inicjatywy doskonalenia zawodowego nauczycieli, reforma programu nauczania i podnoszenie wiedzy mają priorytetowy charakter w wielu państwach.

Bardzo jasnym skutkiem Roku w skali całej Europy było wykazanie znaczenia dialogu międzykulturowego dla szerokiego zakresu obszarów polityki i zwiększenie zrozumienia potrzeby spójności i uzupełniającego charakteru takich obszarów jak kompetencje międzykulturowe, edukacja dzieci migrantów oraz zintegrowane inicjatywy władz publicznych w miastach. Poza dziedziną kultury podkreślono potrzebę dialogu międzykulturowego i korzyści z niego płynące dla takich obszarów polityki jak: edukacja, zatrudnienie, wymiar sprawiedliwości i bezpieczeństwo, stosunki zewnętrzne i rozwój regionalny. Formalne i nieformalne sieci współpracy decydentów politycznych, które powstały w wyniku tych starań, mogą okazać się trwałe, co przyczyniłoby się do zapewnienia trwałego charakteru dialogu międzykulturowego w skali Europy.

Jedno jest jasne - jeśli nie chcemy doprowadzić do zaprzepaszczenia postępów poczynionych w ciągu Roku, czy to na szczeblu lokalnym, krajowym czy europejskim, należy zapewnić działania następcze. Przedstawione w tej kwestii dwa zalecenia dotyczą zapewnienia używania i rozpowszechniania materiałów i doświadczeń zgromadzonych w ciągu Roku oraz wdrożenia działań następczych na szczeblu unijnym, poprzez finansowanie wsparcia lub forum zainteresowanych państw członkowskich.

GŁÓWNE ZALECENIA – KOMENTARZE KOMISJI

Oceniający przedstawili jedenaście zaleceń Komisji i sześć państwom członkowskim. Zalecenia te będą dyskutowane z państwami członkowskimi w drugim semestrze 2010 r., przy okazji definicji następnego planu prac w zakresie kultury, mającego rozpocząć się w 2011 r. Jednym ze sposobów realizacji planu prac jest współpraca państw członkowskich przez metodę otwartej koordynacji (grupy ekspertów), porównywanie doświadczeń i formułowanie wniosków działań na szczeblu europejskim lub krajowym. Dyskusja nad następnym planem prac będzie okazją do określenia, którymi z przedstawionych poniżej zaleceń może skutecznie zająć się ten rodzaj współpracy.

Wsparcie dialogu ze społeczeństwem obywatelskim

Kontynuować wsparcie dla zorganizowanego dialogu ze społeczeństwem obywatelskim, na przykład za pośrednictwem platform.

Program Kultura wspiera zorganizowany dialog przez działania objęte 2 częścią programu „struktury wsparcia politycznego dla planu działań na rzecz kultury”. W ramach tych działań Platforma na rzecz Międzykulturowej Europy otrzymuje obecnie wkład w koszty operacyjne. Ten rodzaj dialogu w krajach kandydujących i w potencjalnych krajach kandydujących finansowany jest przez Instrument Pomocy Przedakcesyjnej („Instrument Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego”).

Wykorzystanie produktów i wyników Roku

Podjąć środki gwarantujące stałe i systematyczne upowszechnianie produktów i wyników Roku, na przykład wspierając utrzymanie ważnych elementów strony internetowej Roku i wykorzystując sukces konkursu fotograficznego „Kultury na mojej ulicy”, z którego zdjęcia można wykorzystać w odpowiednich działaniach krajowych i unijnych.

Strona internetowa Roku pozostaje aktywna. Właśnie odbywa się przeniesienie niektórych jej treści do stron internetowych Komisji Europejskiej dotyczących kultury i edukacji. Produkty (materiały szkoleniowe, płyty DVD, podręczniki itp.), zebrane w sekcji „zasoby” strony internetowej Roku, są tam również przenoszone. Zdjęcia z konkursu „Kultury na mojej ulicy” zostały już wykorzystane w wielu publikacjach Komisji. Państwa członkowskie i sektor kultury również mogą je wykorzystać w działaniach związanych z dialogiem międzykulturowym.

Zbadanie wpływu dialogu międzykulturowego w szkołach

Rozważyć zlecenie dalszych badań, zwłaszcza dotyczących wpływu dialogu międzykulturowego w szkołach, biorąc pod uwagę silne zaakcentowanie tego tematu podczas Roku oraz prawdopodobieństwo efektów w perspektywie długoterminowej w niektórych państwach.

Wpływ dialogu międzykulturowego w szkołach będzie dalej badany w ramach różnych podprogramów programu Uczenie się przez całe życie lub programu ramowego na rzecz badań i rozwoju.

Kontynuacja prac w sektorze edukacji

Rozważyć przede wszystkim działania mające na celu utrzymanie ożywienia w sektorze edukacji, uzyskane poprzez działania Roku, ułatwiając i promując na przykład przekazywanie wiedzy w zakresie pedagogiki dialogu międzykulturowego, tworzenia programów nauczania i doskonalenia zawodowego nauczycieli.

Współpraca między państwami członkowskimi będzie kontynuowana dzięki pracom nad priorytetami tematycznymi ustalonymi w ramach strategicznych programu Edukacja i szkolenie 2020, szczególnie w ramach prac nad realizacją zalecenia z 2006 r. dotyczącego kluczowych kompetencji w uczeniu się przez całe życie. W centrum procesu znajduje się przekazanie wiedzy przez działania z zakresu partnerskiego uczenia się. Jednym z ważniejszych elementów współpracy państw członkowskich będą działania następcze w wyniku konkluzji Rady z 2008 r. dotyczących kompetencji międzykulturowych.

Przekazanie doświadczeń wyciągniętych z Roku

Rozważyć sposoby promowania i stymulowania przekazania doświadczeń wyciągniętych z Roku między państwami członkowskimi, przez grupy robocze na szczeblu UE, obejmujące na przykład przedstawicieli rządów, społeczeństwa obywatelskiego i innych zainteresowanych stron.

Grupy ekspertów w zakresie edukacji i kultury będą kontynuować współpracę nad partnerskim uczeniem się oraz formułowaniem strategicznych zaleceń za pomocą otwartej metody koordynacji. Komisja zbada, w jaki sposób ułatwić dialog między wszystkimi zainteresowanymi stronami, na przykład organizując tematyczne seminaria.

Monitorowanie postępów i sprawozdanie z nich

Ustanowić ramy monitorowania i sprawozdawczości umożliwiające ocenę postępów w zakresie dialogu międzykulturowego w państwach członkowskich, na przykład przez już istniejące procesy monitorowania i sprawozdawczości w zakresie edukacji i integracji migrantów.

W zakresie edukacji Komisja ma zamiar doskonalić monitorowanie rozbieżności w osiągnięciach uczniów ze środowisk migracyjnych i uczniów pochodzących z danego kraju, w wyniku zaleceń Rady Ministrów ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury z dnia 26 listopada 2009 r.

Wzmocnienie programów wspólnotowych

Rozważyć wzmocnienie kwestii dialogu międzykulturowego w programach wspólnotowych poprzez doroczne zaproszenia do składania wniosków, tak aby lepiej wspomagać dofinansowywanie projektów tematycznych, zwłaszcza tych, które kładą nacisk na współpracę międzysektorową między edukacją, kulturą i młodzieżą z jednej strony, a służbami publicznymi lub zaangażowaniem obywateli z drugiej strony.

Możliwość ukierunkowanego wsparcia współpracy międzysektorowej przez programy wspólnotowe będzie dalej badana w 2010 r. w ramach konsultacji społecznej dotyczącej nowej generacji programów.

Współpraca ponad sektorami

Współpracować z innymi służbami Komisji Europejskiej (wewnątrz DG EAC lub poza nią), mianowicie w dziedzinie młodzieży, uczenia się przez cale życie, zatrudnienia i edukacji, tak aby dialog międzykulturowy przekładał się wyraźniej i bardziej systematycznie na konkretne działania w programach UE. Udostępnić również innym służbom Komisji doświadczenia wyciągnięte z planowania i realizacji Roku.

Konsultacja, odbywająca się w 2010 r., dotycząca nowej generacji programów wspólnotowych i powstałe w jej następstwie wnioski Komisji przeanalizują, w jaki sposób priorytetowy charakter dialogu międzykulturowego mógłby przełożyć się na wyraźne działania, na przykład przez ustalenie bardziej spójnej definicji.

Współpraca z organizacjami międzynarodowymi

Kontynuować współpracę z kluczowymi organizacjami międzynarodowymi, zwłaszcza z Radą Europy i UEFA, opierając się na obecnych skutecznych partnerstwach strategicznych.

Współpraca z kluczowymi organizacjami międzynarodowymi nadal trwa, zwłaszcza z Radą Europy, m. in. w projekcie Międzykulturowe Miasta (Intercultural Cities) i w kontekście współpracy z państwami partnerskimi europejskiej polityki sąsiedztwa.

Włączenie mniej widocznych obszarów

Rozważyć sposoby zintensyfikowania działań w niektórych obszarach, na których nie został położony akcent w czasie Roku – sport, społeczności w niekorzystnej sytuacji i służby publiczne – w tym zidentyfikować odpowiednich partnerów do współpracy na szczeblu rządowym i społeczeństwa obywatelskiego.

Komisja przeanalizuje sposoby, dzięki którym w kolejnych inicjatywach będzie można doprowadzić do ściślejszej współpracy z niewystarczająco reprezentowanymi sektorami, w tym przez przeniesienie doświadczeń między sektorami w ramach nowej generacji programów wspólnotowych.

Wnioski dla przyszłych Europejskich Lat

W perspektywie organizacji przyszłych Lat Europejskich rozważyć następujące kwestie:

- W jaki sposób włączyć systematyczny trzyletni cykl Europejskich Lat w proces (przygotowanie, realizacja, działania następcze), aby maksymalnie zwiększyć korzyści z przygotowań i wykorzystać powstałą dynamikę?

- W jaki sposób cele przyszłych lat mogłyby być bardziej wymierne?

Przygotowanie i realizacja Roku odbyły się we współpracy z innymi zainteresowanymi służbami Komisji, mianowicie DG ds. Zatrudnienia i Spraw Społecznych, koordynującą Europejski Rok Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym 2010, i DG ds. Komunikacji, koordynującą Europejski Rok Wolontariatu 2011.

Oceniający sformułowali również sześć zaleceń pod adresem państw członkowskich, gdyż wiodąca odpowiedzialność za wiele dziedzin polityki, o których mowa, spoczywa na szczeblu krajowym, lub w niektórych przypadkach, regionalnym i lokalnym. W zaleceniach tych sugeruje się, aby każde państwo członkowskie:

- opracowało krajowy plan działania na rzecz dialogu międzykulturowego, poparty danymi pochodzącymi z badań i statystyk;

- opracowało wytyczne mające ułatwić sformułowanie strategii dialogu międzykulturowego w takich sektorach jak sport, służby publiczne i aktywne obywatelstwo;

- uwzględniło w większym stopniu dialog międzykulturowy w różnych sektorach, w tym w koncepcji zamówień publicznych na usługi i ich realizacji, w celu promowania spójności społeczności i włączenia społecznego;

- zwiększyło zdolność organizacji społeczeństwa obywatelskiego do zajmowania się problematyką dialogu międzykulturowego, zwłaszcza w przypadkach słabej struktury organizacji pozarządowych, szczególnie poprzez opracowanie mapy sektora, rozwój sieci współpracy i organizację szkoleń;

- włączyło się w fora i grupy robocze na szczeblu UE, które umożliwiają dzielenie się wiedzą, wypracowują kierunek polityki i wzmacniają znaczenie dialogu międzykulturowego w opracowywaniu polityki krajowej i europejskiej;

- rozważyło ustanowienie krajowego systemu monitorowania i przeglądu postępów dotyczących dialogu międzykulturowego oraz odpowiednich do tego wskaźników.

WNIOSKI KOMISJI

Komisja zgadza się z ogólną oceną Roku przeprowadzoną przez oceniających. Największym osiągnięciem Roku było podniesienie wiedzy o kwestiach związanych z dialogiem międzykulturowym, zwłaszcza wśród decydentów politycznych, oraz zmobilizowanie zainteresowanych stron, przede wszystkim w sektorze sztuki i kultury. Wpływ na postawę wobec dialogu międzykulturowego okazał się trudniejszy do zmierzenia, gdyż potrzeba dłuższego czasu, aby nastąpiły głębokie zmiany w społeczeństwie, a elementy wpływające na tę postawę mają złożony charakter.

W działania następcze Roku zaangażować się muszą zarówno Komisja Europejska, jak i pozostałe instytucje unijne, państwa członkowskie i społeczeństwo obywatelskie. Komisja potraktuje priorytetowo zalecenia oceniających, zebrane w powyższym rozdziale 4, i skoncentruje swoje działania następcze na:

- zachęcaniu do współpracy i przekazywania doświadczeń między państwami członkowskimi i ekspertami z różnych sektorów polityki istotnych dla dialogu międzykulturowego. Otwarta metoda koordynacji będzie głównym nośnikiem tego typu współpracy oraz wykorzystania wyników i produktów Roku. Sektory, które nie były dostatecznie reprezentowane w ciągu Roku, będą mogły skorzystać ze zdobytych doświadczeń. Takie projekty jak Międzykulturowe miasta, inicjatywa podjęta wspólnie z Radą Europy, lub proponowana sieć ekspertów ds. Romów, stanowią okazję do promowania właśnie tego typu przekazywania wiedzy i współpracy.

- wspomaganiu finansowym projektów i inicjatyw dotyczących dialogu międzykulturowego. Przygotowanie nowej generacji programów unijnych stworzy możliwość szerszej konsultacji dotyczącej różnych możliwości wsparcia dialogu międzykulturowego, w tym wsparcia dla współpracy między sektorami polityki. Komisja będzie się również starała, aby priorytetowy charakter dialogu międzykulturowego mógł przełożyć się na wyraźne działania w niektórych programach.

- promowaniu prac w dziedzinie edukacji, gdzie inicjatywy związane z kluczowymi kompetencjami w uczeniu się przez całe życie czy z doskonaleniem zawodowym nauczycieli, są ściśle związane z dialogiem międzykulturowym.

Przedstawione zalecenia powinny przyczynić się do zapewnienia kwestii dialogu międzykulturowego pierwszorzędnej pozycji na liście politycznych priorytetów UE. Promowanie różnorodności kulturowej i dialogu międzykulturowego jest jednym ze strategicznych celów Europejskiej agendy kultury, a wspólne wysiłki podejmowane przez instytucje UE, państwa członkowskie i społeczeństwo obywatelskie będą kontynuowane. Większa wiedza i zrozumienie potrzeby spójnego podejścia międzysektorowego, które pojawiły się dzięki działaniom Roku, stanowią solidną podstawę do dalszej współpracy w osiąganiu tego celu.

[1] Dz.U. L 412/44 z 30 grudnia 2006 r.

[2] http://www.intercultural-europe.org/

[3] http://www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/culture/Cities/Default_en.asp

[4] http://ec.europa.eu/culture/archive/dialogue/strategies_en.html