STRESZCZENIE OCENY SKUTKÓW

1.Kontekst polityczny

1.W 2007 r. Rada Europejska wyznaczyła cel 20% oszczędności energii pierwotnej do 2020 r. (w porównaniu z prognozami na 2007 r.). W dyrektywie w sprawie efektywności energetycznej ustalono wspólne ramy działań na rzecz promowania efektywności energetycznej, aby zapewnić osiągnięcie tego celu. W dyrektywie zobowiązano Komisję do przeprowadzenia do czerwca 2014 r. oceny, czy osiągnięcie tego celu przez Unię jest prawdopodobne, i – w razie konieczności – do zaproponowania dalszych działań.

2.W opublikowanej niedawno europejskiej strategii bezpieczeństwa energetycznego podkreślono rolę zmniejszania zapotrzebowania na energię, które „jest jednym z najskuteczniejszych narzędzi służących ograniczeniu uzależnienia UE od energii ze źródeł zewnętrznych oraz narażenia na podwyżki cen”.

3.W Komunikacie 2030 ustalono obszerne procedury dla unijnych ram dotyczących klimatu i energii na okres 2020–2030 . W Komunikacie stwierdzono, że „cel obniżenia emisji gazów cieplarnianych na poziomie 40% wymagałby zwiększonego poziomu oszczędności energii w wysokości około 25% w 2030 r.”, ale jednocześnie zaznaczono, że dokładne cele dla przyszłej polityki oszczędności energii oraz działań koniecznych do jej realizacji mają zostać ustalone w ramach przeglądu dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej oraz na podbudowie analizy leżącej u podstaw ram do 2030 r. oraz celów i zadań w zakresie obniżenia emisji gazów cieplarnianych i w zakresie energii odnawialnej zaproponowanych w Komunikacie 2030.

2.Zdobyte doświadczenia oraz określenie problemu

4.Po początkowym wzroście z 1 618 Mtoe w 2000 r. do 1 721 Mtoe w 2006 r. zużycie energii pierwotnej w Unii stale się zmniejsza. Mimo że kryzys gospodarczy, który zaczął się w 2008 r., miał znaczący wpływ na zapotrzebowanie na energię, to jednak oszczędności wynikające z efektywności energetycznej (uzyskane dzięki cenom i strategiom politycznym) były większe. Efektywność poprawiała się już od 2000 r., a od 2008 r. tempo poprawy wzrosło. Jednakże jeżeli tendencja ta się utrzyma do 2020 r., to około 1/3 wartości obniżenia zużycia energii w porównaniu z poziomem referencyjnym z 2007 r. będzie wynikiem niższego niż zakładany wzrostu gospodarczego, a jedynie około 2/3 będzie wynikiem zwiększającej się efektywności energetycznej.

5.W latach 2008–2012 zużycie energii pierwotnej spadło w większości państw członkowskich. Dużą rolę w tym względzie odgrywały zmiany w poziomie aktywności gospodarczej, podobnie jak zmiany w produkcji energii oraz strukturze przemysłu. W niektórych krajach wpływ tych czynników był niwelowany przez zmiany w poziomie konsumpcji (np. wzrost średniej powierzchni mieszkalnej).

6.Ramy polityczne w zakresie efektywności energetycznej bardzo się rozwinęły w ostatnich latach. Cel Unii – 20% oszczędności energii – jest teraz jasno określony, dając tym samym polityczną siłę rozpędu, wskazówki dla inwestorów oraz punkt odniesienia do mierzenia postępu. Na szczeblu europejskim jak dotąd najbardziej skutecznymi działaniami okazały się normy energooszczędności produktów, w tym ekoprojekt oraz oznakowanie stopnia energooszczędności produktów oraz prawodawstwo związane z CO2 dotyczące samochodów i vanów. Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (wersja przekształcona z 2010 r.) oraz dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej z 2012 r. mają dalszy potencjał do napędzania efektywności energetycznej w Unii, o ile zostaną odpowiednio wdrożone przez państwa członkowskie. Długoterminowy potencjał dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej jest jednak w pewnym stopniu ograniczony przez to, że jej niektóre kluczowe przepisy przestaną obowiązywać w 2020 r.

7.Na szczeblu narodowym państwa członkowskie odnotowują sukces dzięki różnym działaniom. Aktualne informacje przekazane przez państwa członkowskie w krajowych planach działania państw członkowskich na rzecz racjonalizacji zużycia energii na 2014 r. wskazują dalsze wzmacnianie krajowych strategii politycznych, w tym nowych środków wdrożenia dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej w wielu państwach członkowskich.

8.Pomimo postępu w tym zakresie analizy wskazują, że przy obecnym tempie do osiągnięcia celu UE w zakresie oszczędności energii na poziomie 20% do 2020 r. zabraknie około 1–2 punktów procentowych.

9.Różne analizy sytuacji po roku 2020, w tym autorstwa Międzynarodowej Agencji Energetycznej i Instytutu Fraunhofer ISI, wskazują, że obecne ramy polityczne nie będą wystarczające do zapewnienia pełnej realizacji potencjału opłacalnego oszczędzania energii. W ocenie skutków dołączonej do Komunikatu 2030 także wyraźnie stwierdzono, że obecna polityka (opisana w Scenariuszu referencyjnym) nie zapewni opłacalnego przejścia do gospodarki niskoemisyjnej, pozwalając na oszczędności na poziomie zaledwie 21% do 2030 r. w porównaniu z prognozami z 2007 roku.

10.Głównym powodem, dla którego cel do 2020 r. może nie zostać osiągnięty, jest to, że pomimo ostatnich pozytywnych zmian ze strony państw członkowskich nie ma czasami wystarczającego zaangażowania we wdrażanie istniejących ram prawnych. W odniesieniu do perspektywy czasowej po 2020 r. niektóre z kluczowych narzędzi polityki zostały zaprojektowane z myślą o ramach czasowych do 2020 r. i w związku z tym nie zapewniają długoterminowych bodźców do inwestowania w efektywność energetyczną. Ponadto nawet przy obecnych zasadach wciąż istnieją ważne bariery na drodze do poprawy efektywności energetycznej.

11.Z tych zasadniczych powodów ogólnym problemem pozostaje to, że potencjał opłacalnego oszczędzania energii (zarówno w perspektywie krótkoterminowej, jak i długoterminowej) nie jest w pełni wykorzystywany i dlatego też efektywność energetyczna w niewystarczającym stopniu przyczynia się do realizacji celów polityki energetycznej Unii. Ma to następujące konsekwencje: a) wysokie zapotrzebowanie na energię zwiększa zależność Unii od importu, zwłaszcza importu gazu; b) niewykorzystany potencjał efektywności energetycznej ma negatywny wpływ na dostępność energii i ogranicza konkurencyjność unijnej gospodarki; c) wysokie zapotrzebowanie na energię sprawia, że przejście do gospodarki niskoemisyjnej jest droższe, ponieważ wiele działań na rzecz efektywności energetycznej to jedne z opcji obniżenia emisji gazów cieplarnianych najniższym kosztem.

3.Pomocniczość

12.W centrum realizacji polityki efektywności energetycznej są państwa członkowskie, a interwencja Unii powinna być dobrze ukierunkowana i stanowić wsparcie dla ich działań. Rola Unii polega na: a) ustanowieniu wspólnych ram, które będą podstawą spójnych i wzajemnie się wzmacniających mechanizmów, i jednoczesnym pozostawieniu państwom członkowskim odpowiedzialności za ustalenie środków do osiągnięcia uzgodnionych celów; b) tworzeniu platformy wymiany dobrych praktyk i stymulowania budowania zdolności; c) ustaleniu minimalnych wymogów w obszarach, w których istnieje ryzyko zakłócenia wewnętrznego rynku przez indywidualne działania państw członkowskich; d) wykorzystaniu unijnych instrumentów do promowania efektywności energetycznej, np. przez finansowanie.

4.Zakres i cele

13.Głównym celem jest zagwarantowanie, że efektywność energetyczna przyczynia się do rozwoju konkurencyjnego, zrównoważonego i bezpiecznego systemu energetycznego w Unii.

14.Konkretne cele to: