[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 11.4.2011

KOM(2011) 195 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO ORAZ KOMITETU REGIONÓW

Wdrożenie europejskiego instrumentu mikrofinansowego Progress — 2010

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO,RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO ORAZ KOMITETU REGIONÓW

Wdrożenie europejskiego instrumentu mikrofinansowego Progress — 2010

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie 4

2. Główne cechy europejskiego instrumentu mikrofinansowego Progress 5

3. Gwarancje w ramach mikrofinansowania Progress 6

3.1. Ustanowienie kanału gwarancyjnego mikrofinansowania Progress 6

3.2. Główne cechy 6

3.3. Kto jest beneficjentem? 8

4. Instrumenty kapitałowe 10

4.1. Utworzenie fonds commun de placement dla instrumentów kapitałowych 10

4.2. Główne cechy 10

4.3. Kto jest beneficjentem? 12

5. Monitorowanie i sprawozdawczość 13

6. Rozpowszechnianie informacji 13

7. Komplementarność i koordynacja z innymi instrumentami 14

8. Perspektywy i wnioski 15

WPROWADZENIE

Mikroprzedsiębiorstwa[1] są podstawą gospodarki Unii Europejskiej i stanowią ponad 95 % z dwóch milionów przedsiębiorstw tworzonych każdego roku. Jedna trzecia mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw jest zakładana przez osoby bezrobotne.

Jednym z warunków wstępnych rozpoczęcia działalności gospodarczej jest dostęp do finansowania. Kryzys gospodarczy znacznie ograniczył udzielanie kredytów przez banki, co nasiliło problemy strukturalne, z którymi spotykają się grupy znajdujące się w niekorzystnej sytuacji, starając się o dostęp do usług bankowych.

Pewnym rozwiązaniem jest mikrofinansowanie[2], a w szczególności mikrokredyty, tj. pożyczki o wartości poniżej 25 000 EUR. Przed kryzysem potencjalne zapotrzebowanie na mikrokredyty w UE w krótkim okresie szacowano na ponad 700 000 nowych kredytów wartych około 6 296 mln EUR[3]. Większość mikrokredytów w UE jest udzielana przez niekomercyjne instytucje mikrofinansowe (organizacje pozarządowe, fundacje, organy rządowe, banki wsparcia publicznego w państwach członkowskich oraz pozabankowe instytucje finansowe), jednak obecnie podmioty te nie mają wystarczających zdolności lub środków, aby zaspokoić to zapotrzebowanie.

Parlament Europejski zauważył ten problem i zwrócił się do Komisji o zwiększenie wysiłków zmierzających do rozwoju mikrokredytów w UE dla wsparcia wzrostu gospodarczego i zatrudnienia[4].

W odpowiedzi na kryzys[5] w dniu 2 lipca 2009 r. Komisja przyjęła dwa wnioski ustawodawcze: pierwszy ustanawiający europejski instrument mikrofinansowy Progress, a drugi dotyczący wykorzystania środków z programu PROGRESS w celu finansowania tego instrumentu. Parlament Europejski i Rada doszły do porozumienia w sprawie tych wniosków na początku 2010 r., a następnie podpisały decyzję Parlamentu Europejskiego i Rady nr 283/2010/UE z dnia 25 marca 2010 r. ustanawiającą europejski instrument mikrofinansowy na rzecz zatrudnienia i włączenia społecznego Progress[6] (zwaną dalej „decyzją”), która weszła w życie dnia 8 kwietnia 2010 r.

Wkład finansowy z budżetu UE na okres od dnia 1 stycznia 2010 r. do 31 grudnia 2013 r. wyniesie 100 mln EUR.[7] Z tej sumy 60 mln EUR pochodzi z programu PROGRESS[8], zaś 40 mln EUR z marginesów budżetowych. Częścią porozumienia była możliwość, aby instytucja budżetowa postanowiła o „zwrocie” do 20 mln EUR na rzecz programu PROGRESS poprzez projekt budżetu rocznego w okresie od 2011 do 2013 r.

Pierwsze sprawozdanie roczne podsumowuje wdrożenie europejskiego instrumentu mikrofinansowego Progress (mikrofinansowanie Progress). Zgodnie z art. 8 decyzji jego podstawą są sprawozdania z realizacji przedstawiane przez Europejski Fundusz Inwestycyjny (EFI). Ponieważ mikrofinansowanie Progress zostało ustanowione dopiero niedawno, niniejsze sprawozdanie skupia się na głównych cechach instrumentu, kształcie produktów oraz pierwszych etapach wdrażania. W ostatnich trzech sekcjach opisano, jakie działania w zakresie komunikacji zostały podjęte przez Komisję i EFI, jak mikrofinansowanie Progress uzupełnia inne instrumenty UE oraz jakie są perspektywy dalszego rozwoju.

GłÓWNE CECHY EUROPEJSKIEGO INSTRUMENTU MIKROFINANSOWEGO PROGRESS

Europejski instrument mikrofinansowy Progress ma dwa cele: po pierwsze – umożliwia on łatwiejszy dostęp do mikrofinansowania dla osób chcących założyć lub rozwijać mikroprzedsiębiorstwa, również z zamiarem samozatrudnienia, pozwalając podmiotom udzielającym mikrokredytów w UE na podniesienie liczby kredytów udzielanych takim osobom. Po drugie – poprawia dostęp do mikrofinansowania poprzez ograniczenie ryzyka ponoszonego przez instytucje mikrofinansowe. Pozwala to kredytodawcom na dotarcie do grup, którym normalnie usługa nie mogłaby zostać dostarczona, ponieważ na przykład osoby te nie byłyby w stanie przedstawić wystarczającego zabezpieczenia lub odsetki musiałyby być bardzo wysokie, aby odzwierciedlić rzeczywiste ryzyko. Mikrofinansowanie Progress skierowane jest do szerokiego grona beneficjentów końcowych:

- osób, które straciły pracę lub są zagrożone jej utratą, osób mających trudności z wejściem lub powrotem na rynek pracy, jak również zagrożonych wykluczeniem społecznym lub osób słabszych, które znajdują się w gorszej sytuacji pod względem dostępu do tradycyjnego rynku kredytowego;

- mikroprzedsiębiorstw, w szczególności w gospodarce socjalnej, zatrudniających osoby należące do kategorii wymienionych w poprzednim akapicie[9].

Aby podmioty udzielające mikrokredytów mogły dotrzeć do tego szerokiego grona beneficjentów końcowych, muszą one mieć dostęp do różnych instrumentów finansowych. Z tego względu w decyzji[10] przewiduje się cztery rodzaje instrumentów finansowych: gwarancje, instrumenty podziału ryzyka, udziały kapitałowe i instrumenty dłużne. Są one dostępne dla podmiotów publicznych i prywatnych o zasięgu krajowym, regionalnym lub lokalnym, które oferują jeden produkt końcowy (mikrokredyt) osobom i mikroprzedsiębiorstwom w państwach członkowskich.

W celu rozwoju tych instrumentów utworzono dwie oddzielne struktury:

- instrument gwarancyjny,

- jednostkę przeznaczoną do dokonywania strukturyzowanych inwestycji w formie fonds commun de placement-fonds d’investissement spécialisé (FCP-FIS) utworzoną zgodnie z prawem luksemburskim, która oferuje instrumenty kapitałowe (instrumenty dłużne, udziały kapitałowe i podział ryzyka).

Komisja szacuje, że wkład Unii w wysokości 100 mln EUR da, na zasadzie dźwigni finansowej, wynik w postaci kredytów o wartości ponad 500 mln EUR w ciągu ośmiu lat dzięki:

- dodatkowym środkom finansowym pochodzącym od innych inwestorów. Zakłada się, że inwestycje UE mogą przyciągnąć finansowanie pochodzące od podmiotów trzecich. Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) już zobowiązał się do uzupełnienia wkładu UE własnym wkładem w tej samej wysokości poprzez udostępnienie 100 mln EUR na rzecz „instrumentów kapitałowych”. Oczekuje się napływu dalszych 47 mln EUR od innych inwestorów.

- obrotowemu charakterowi środków finansowych. W okresie stosowania instrumentu mikrofinansowego Progress środki finansowe mogą być wykorzystywane więcej niż jeden raz. Decyzja przewiduje, że ostatnia (re-)inwestycja ma zostać zrealizowana w 2016 r.

- efektowi dźwigni finansowej wywołanemu przez produkty. Szacuje się, że każde euro przeznaczone na gwarancje mogłoby wygenerować przynajmniej sześć euro w postaci mikrokredytów. Ponadto oczekuje się, że instrumenty kapitałowe będą wywoływać efekt dźwigni finansowej w przedziale między jeden a trzy.

W sekcjach 3 i 4 opisano sposób ustanawiania oraz główne cechy odpowiednio kanału gwarancyjnego i instrumentów kapitałowych oraz przedstawiono, kto z nich korzysta.

GWARANCJE W RAMACH MIKROFINANSOWANIA PROGRESS

Ustanowienie kanału gwarancyjnego mikrofinansowania Progress

Kanał gwarancyjny został uruchomiony dnia 1 lipca 2010 r. w ramach umowy o powierzeniu i zarządzaniu, ang. Fiduciary and Management Agreement, zawartej pomiędzy Komisją a Europejskim Funduszem Inwestycyjnym Spośród 100 mln EUR dostępnych na mikrofinansowanie Progress 25 mln EUR zostanie przeznaczone na kanał gwarancyjny.

Główne cechy

Kanał gwarancyjny został zasadniczo zaprojektowany na wzór kanału gwarancyjnego systemu poręczeń dla MŚP[11] w ramach programu na rzecz konkurencyjności i innowacji[12].

Poniższy schemat przedstawia, w jaki sposób działa instrument gwarancji. Pośrednicy mogą składać wnioski o gwarancje poprzez odpowiedź na otwarte zaproszenie do wyrażenia zainteresowania opublikowane na stronie internetowej EFI[13]. EFI ocenia wnioski i po ich zatwierdzeniu przez Zarząd EFI i Komisję negocjuje umowy i podpisuje je z pośrednikami.

EFI wydaje podmiotom udzielającym mikrokredytów bezpośrednich gwarancji w celu pokrycia ich portfela mikropożyczek lub regwarancje zabezpieczające instytucje, które z kolei wydają gwarancje w celu pokrycia portfela mikropożyczek instytucji mikrofinansowych. W obydwu przypadkach maksymalna stawka gwarancji wynosi 75 % danego mikrokredytu lub portfela gwarancji, a pośrednik ponosi odpowiedzialność za przynajmniej 20 %. Gwarancja udzielona przez EFI pokrywa w pierwszym rzędzie stratę, ale ustalany jest także górny pułap dla każdego gwarantowanego portfela w oparciu o spodziewane łączne straty tego portfela. Maksymalne zobowiązanie w ramach europejskiego instrumentu mikrofinansowego Progress wynosi 20 % dla każdego gwarantowanego portfela.

Maksymalny okres gwarancji wynosi trzy lata. Gwarancje są w zasadzie bezpłatne, jednak pośrednicy, którzy nie osiągną 90 % uzgodnionej wielkości portfela, tj. jeśli wypłacą mniej niż 90 % uzgodnionej wielkości mikropożyczek, muszą opłacić opłatę za zaangażowanie. Zapewnia to niezbędną zachętę do docierania do beneficjentów końcowych i osiągania uzgodnionej wielkości portfela.[pic]

Dodatkowość

W umowie z EFI przewiduje się, że środki finansowe z mikrofinansowania Progress nie mogą zastępować gwarancji otrzymywanych przez pośredników w ramach dotychczasowych instrumentów finansowych na szczeblu unijnym, krajowym lub regionalnym. Zastosowane kryteria obejmują wpływ na zasięg geograficzny lub całkowitą sumę środków udzielanych beneficjentom końcowym lub poszczególnym rodzajom beneficjentów końcowych, a zwłaszcza grupom ryzyka.

Równowaga geograficzna

EFI będzie dążyć do zrównoważonego rozkładu geograficznego mikrofinansowania Progress. W umowie wymaga się, aby do końca 2016 r. EFI udzielił gwarancji pośrednikom z przynajmniej 12 państw członkowskich oraz aby przestrzegał górnej granicy koncentracji gwarancji na dane państwo[14].

Kto jest beneficjentem?

Kwalifikują się jedynie wnioski składane przez instytucje obsługujące beneficjentów końcowych, o których mowa w decyzji. Instytucje te muszą udzielać:

- gwarancji portfeli mikropożyczek

- lub mikrokredytów, zgodnie z definicją zawartą w decyzji.

W obydwu przypadkach celem musi być założenie lub rozwój mikroprzedsiębiorstw: mikropożyczki udzielane beneficjentom końcowym muszą być przeznaczone na finansowanie inwestycji, kapitał obrotowy, łącznie z nabyciem licencji, oraz inne koszty rozruchu mikroprzedsiebiorstw.

Zaproszenie do wyrażenia zainteresowania spotkało się z dużym odzewem ze strony pośredników, chociaż niektórzy z nich ostatecznie nie złożyli wniosków. Większość z nich stanowiły bardzo małe instytucje mikrokredytowe działające na szczeblu lokalnym, które nie spełniły wymagań minimalnych w zakresie generowanych wielkości finansowania (przynajmniej 100 mikropożyczek na rok w portfelach objętych mikrofinansowaniem Progress). Ten wymóg wielkości ogranicza ryzyko pośrednika poprzez zróżnicowanie portfeli oraz gwarantuje dotarcie do dużej liczby beneficjentów, nie wykluczając jednocześnie małych podmiotów oferujących mikrokredyty. Na przykład w Zjednoczonym Królestwie, aby móc skorzystać z instrumentu (w tym przypadku instrumentów kapitałowych), osiem małych instytucji mikrofinansowych połączyło swoje środki w jeden fundusz.

Do końca 2010 r. podpisano dwie operacje w ramach kanału gwarancyjnego mikrofinansowania Progress: pierwszą z belgijskim kredytodawcą oferującym mikrofinansowanie microStart[15] , a drugą z fundacją niderlandzką Qredits [16] .

MicroStart

MicroStart jest nową belgijską instytucją mikrofinansową nienastawioną na zysk, założoną przez bank BNP Paribas Fortis we współpracy z ADIE[17], francuskim kredytodawcą oferującym mikrokredyty, który jest jednym z największym w Europie. W ramach mikrofinansowania Progress udziela się gwarancji microStart do wartości 111 375 EUR dla portfela mikropożyczek w wysokości 2,7 mln EUR przy stawce gwarancji 75 % i pułapie 5,5 %.

MicroStart udziela mikropożyczek mikroprzedsiębiorcom, którzy nie mają dostępu do tradycyjnych pożyczek bankowych, a zwłaszcza osobom bezrobotnym, beneficjentom otrzymującym świadczenia opieki społecznej oraz imigrantom, oraz udziela im wsparcia przy zakładaniu lub rozwijaniu ich działalności. MicroStart skoncentruje swoje pierwsze działania wokół kilku uboższych obszarów na terenie Brukseli, takich jak Saint-Gilles/Sint-Gillis[18], Saint-Josse-ten-Noode/Sint-Joost-ten-Node i Schaerbeek/ Schaarbeek, gdzie stopa bezrobocia waha się od 27 % do 32 %. Planuje się rozszerzenie działalności microStart na Walonię i Flandrię do końca 2012 r.

Gwarancja z mikrofinansowania Progress otworzyła BNP Paribas Fortis możliwość podjęcia działań zmierzających do ustanowienia tego nowego podmiotu oferującego mikrokredyty. Oznacza to, że gwarancja ta miała bezpośredni wpływ na łączne środki finansowe oferowane grupie docelowej. W przeciwieństwie do istniejących instytucji mikrofinansowych w Belgii, które działają na rynku o wyższych kwotach[19], microStart skupia się wokół rynku o niższych kwotach, gdzie średnia pożyczka wynosi od 2 000 do 3 000 EUR. W rezultacie microStart rozszerzy zasięg mikrofinansowania w Belgii, które dotychczas skupione było wokół większych projektów.

Qredits

Qredits jest prywatną fundacją nienastawioną na osiąganie zysku, która rozpoczęła swoją działalność w 2009 r. Jej założycielami były zarówno instytucje publiczne, jak i prywatne, takie jak Ministerstwo do Spraw Społecznych i Zatrudnienia Niderlandów, Fundusz Zatrudnienia i Warunków Życia oraz banki ABN AMRO, Fortis Bank Nederland, ING Nederland i Rabobank Nederland. Qredits otrzymuje z mikrofinansowania Progress gwarancję o wartości 1 300 500 EUR na portfel mikropożyczek w wysokości 20,4 mln EUR przy stawce gwarancji 75 % i pułapie 8,5 %.

Fundacja Qredits zapewnia nie tylko finansowanie, ale także mentoring skierowany do już działających przedsiębiorców, jak i nowo powstających przedsiębiorstw, które posiadają realny biznesplan, lecz nie mają dostępu do finansowania na zasadach komercyjnych. Qredits udziela także mikropożyczek beneficjentom rozpoczynającym swoją działalność oraz klientom z grup ryzyka lub grup słabszych, takim jak bezrobotni, osoby korzystające ze świadczeń opieki społecznej, osoby młode i starsze, osoby ze złą historią kredytową[20] oraz osoby samotne.

Zanim fundacja otrzymała gwarancję z mikrofinansowania Progress, mikropożyczki dla nowo powstających przedsiębiorstw stanowiły jedynie 34 % jej portfela, ponieważ takie transakcje pociągają za sobą stosunkowo wysokie ryzyko. Gwarancja umożliwia Qredits rozszerzenie udzielania pożyczek na nowo powstałe przedsiębiorstwa (definiowane jako przedsiębiorcy, których historia działalności nie przekracza trzech lat), łącznie ze słabszymi grupami, które stwarzają wyższe ryzyko. Gwarancja pozwala także fundacji na rozluźnienie jej wymagań dotyczących zabezpieczenia w stosunku do niektórych mikrokredytobiorców, którzy w przeciwnym przypadku nie mieliby dostępu do finansowania w Niderlandach.

Przyszłe transakcje

Jeżeli chodzi o przyszłe transakcje, to EFI nadal otrzymuje wnioski, które mają prowadzić do przeprowadzania dalszych operacji w 2011 r.

INSTRUMENTY KAPITAłOWE

Utworzenie fonds commun de placement dla instrumentów kapitałowych

Negocjacje między Komisją, EBI i EFI dotyczące utworzenia fonds commun de placement-fonds d’investissement spécialisé (FCP-FIS) zakończyły się pod koniec października 2010 r. Luksemburski organ regulacyjny[21] ostatecznie zatwierdził uruchomienie FCP w dniu 22 listopada 2010 r., kiedy to kanał instrumentów kapitałowych zaczął funkcjonować. Spośród 100 mln EUR dostępnych na mikrofinansowanie Progress w okresie do 2013 r. 75 mln EUR zostanie przeznaczone na kanał instrumentów kapitałowych. Wkład EBI wyniesie 100 mln EUR, zaś od inwestorów trzecich oczekuje się udziału na późniejszym etapie z łączną wartością inwestycji osiągającą 50 mln EUR. Od czasu przyjęcia decyzji Komisja dołożyła kolejne 3 mln EUR[22]..

Główne cechy

Aby dotrzeć do szerokiego grona beneficjentów końcowych, w ramach FCP oferuje się różne produkty. Potencjalni pośrednicy mogą składać wnioski dotyczące czterech rodzajów instrumentów finansowych:

- pożyczek uprzywilejowanych [23] ;

- pożyczek podporządkowanych (finansowanie podporządkowane wierzycielom uprzywilejowanym)

- pożyczek na zasadzie podziału ryzyka (pożyczki uprzywilejowane połączone z udziałem w ryzyku dotyczącym portfela mikrokredytów);

- udziałów kapitałowych (bezpośredni lub pośredni udział w formie inwestycji w zwykłe lub uprzywilejowane akcje lub udziały).

W przypadku instrumentów kapitałowych zachęca się potencjalnych pośredników do składania wniosków bezpośrednio do EFI. EFI dokonuje wstępnej selekcji wniosków i przeprowadza analizę due dilligence. Po zatwierdzeniu przez Zarząd EFI, EFI i pośrednik negocjują i podpisują umowę.

Poniższy schemat przedstawia, w jaki sposób działa kanał „instrumentów kapitałowych” w ramach instrumentu Progress. FCP został założony jako fundusz parasolowy, EU Microfinance Platform (Unijna Platforma Mikrofinanowania). Jego jedynym subfunduszem jest obecnie Europejski Fundusz Mikrofinansowania Progress (European Progress Microfinance Fund), którego inwestorami-założycielami są Komisja i EBI, a spółką zarządzającą jest EFI. Komisja posiada jednostki nieuprzywilejowane, które są podrzędne wobec jednostek uprzywilejowanych. Oznacza to, że Komisja ponosi pierwsze straty netto, które dotykają aktywa subfunduszu, zaś EBI jako właściciel jednostek uprzywilejowanych jest chroniony przed stratami ponoszonymi przez jednostki nieuprzywilejowane.

Dodatkowość

Umowa (rozporządzenie w sprawie zarządzania), która czyni EFI spółką zarządzającą, stanowi, że umowy operacyjne zawierane z pośrednikami finansowymi muszą ułatwiać dostęp do instrumentów mikrokredytowych i ich dostępność dla beneficjentów końcowych oraz nie mogą zastępować równorzędnych umów zawieranych przez pośredników w związku z instrumentami istniejącymi na szczeblu unijnym, krajowym i regionalnym.

Równowaga geograficzna

W celu ustanowienia równowagi geograficznej w całej UE zaangażowanie pośredników w pojedynczym państwie członkowskim nie może przekraczać 10 % łącznych docelowych zobowiązań ze strony inwestorów.[pic]

Kto jest beneficjentem?

Tak jak w przypadku gwarancji kwalifikują się jedynie podmioty oferujące mikrokredyty, których działalność jest zgodna z celem europejskiego instrumentu mikrofinansowego Progress[24].

Biorąc po uwagę fakt, że kanał „instrumentów kapitałowych” zaczął funkcjonować dopiero pod koniec roku, w momencie przygotowywania niniejszego sprawozdania podpisana została tylko jedna umowa – z bułgarską instytucją mikrofinansową Mikrofond [25] .

Mikrofond jest instytucją pozabankową, która rozpoczęła działalność w 1999 r. przy wsparciu Soros Economic Development Foundation (SEDF) oraz przy wykorzystaniu środków finansowych z United Bulgarian Bank i Raiffeisenbank. Od 2003 r. ma ona status spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, która przyciągnęła kilka banków jako kredytodawców[26] oraz SEDF jako inwestora.

Udzielając stosunkowo niskich pożyczek w wysokości średnio 3 000 EUR Mikrofond kieruje swoją działalność głównie do mikroprzedsiębiorców i mikroprzedsiębiorstw, które zwykle nie mają dostępu do innych źródeł finansowania[27]. Podczas gdy inne podmioty oferujące mikrokredyty skupiają się na obszarach miejskich wokół Sofii, Mikrofond ma swoje oddziały w całej Bułgarii. Pozwala to na objęcie także obszarów wiejskich, gdzie jest niewiele banków, wypełniając lukę w podaży kredytów. Baza klientów Mikrofond obejmuje znaczącą liczbę członków społeczności romskiej w Bułgarii.

Pożyczka uprzywilejowana w wysokości 3 mln EUR z kanału instrumentów kapitałowych w ramach mikrofinansowania Progress pozwoli spółce Mikrofond na rozszerzenie jej działalności w zakresie mikropożyczek, w szczególności na obszarach wiejskich, oraz na dotarcie zwłaszcza do społeczności romskiej, która jest szczególnie zagrożona wykluczeniem społecznym, ubóstwem i bezrobociem.

Przyszłe transakcje

Kilka dalszych operacji znajduje się na zaawansowanym etapie przygotowań. W dniu 13 grudnia 2010 r. Zarząd EFI zatwierdził pośrednią inwestycję kapitałową w fundusz z siedzibą w Zjednoczonym Królestwie. Inny wniosek rumuńskiej instytucji mikrofinansowej dotyczący pożyczki uprzywilejowanej został zaakceptowany przez Zarząd EFI w styczniu 2011 r. Jak dotąd nie odrzucono żadnego wniosku. Cztery kolejne podmioty oferujące mikrokredyty potwierdziły swoje zainteresowanie instrumentami kapitałowymi, a EFI oczekuje zainteresowania dalszych ośmiu pośredników w 2011 r.

Zgodnie z przewidywaniami co do transakcji w ramach FCP przy wykorzystywaniu instrumentów kapitałowych zostanie zachowana równowaga geograficzna: z dotychczasowego obrazu wynika, że prawdopodobnie 48 % transakcji zostanie przeprowadzonych z pośrednikami z Europy Zachodniej, zaś 52 % z Europy Środkowej i Wschodniej.

MONITOROWANIE I SPRAWOZDAWCZOść

Aby zapewnić osiągnięcie celu mikrofinansowania Progress, tj. ułatwić dostępność i dostęp do mikrofinansowania dla osób, które nie mogą skorzystać z konwencjonalnych usług bankowych, najważniejsze jest, aby Komisja dokonała analizy wzorów absorpcji środków finansowych oraz społecznych i gospodarczych skutków instrumentu, zwłaszcza w odniesieniu do promocji przedsiębiorczości wśród grup znajdujących się w najbardziej niekorzystnej sytuacji.

Z tego względu EFI ma obowiązek składać półroczne sprawozdania dotyczące liczby wniosków o mikrokredyty otrzymanych i odrzuconych na poziomie pośrednika, liczby umów zawartych z beneficjentami końcowymi, dystrybucji finansowania pod względem geograficznym i sektorowym oraz łącznej liczby i rodzaju beneficjentów. Z kolei EFI wymaga od pośredników finansowych okresowego przedstawiania informacji dotyczących wyżej wymienionych kwestii.

Co roku od EFI wymaga się składania sprawozdania na temat skutków społecznych mikrofinansowania Progress. Pośrednicy będą zatem zaangażowani w zbieranie informacji na temat społecznego profilu beneficjentów końcowych, a w szczególności na temat ich statusu zatrudnienia w momencie składania wniosku, ich wykształcenia, płci i wieku oraz informacji, czy należą oni do określonej grupy (na przykład osób niepełnosprawnych lub osób należących do mniejszości). Informacje na temat liczby pracowników zbierane są w początkowym i końcowym dniu mikropożyczki, tak aby zmierzyć wpływ mikrofinansowania Progress pod względem tworzenia miejsc pracy oraz aby monitorować stabilność mikroprzedsiębiorstw, którym udzielono wsparcia.

ROZPOWSZECHNIANIE INFORMACJI

Utworzenie europejskiego instrumentu mikrofinansowego Progress wzbudziło ogromne zainteresowanie zarówno wśród pośredników finansowych, jak i osób prywatnych pragnących założyć lub rozwinąć swoją działalność. Komisja i EFI połączyły swoje siły, aby zapewnić jasne informacje na temat sposobu funkcjonowania instrumentu. EFI czyni to poprzez swoją stronę internetową oraz bezpośredni kontakt z pośrednikami. Komisja skupia zaś swoje wysiłki komunikacyjne na decydentach politycznych, organach zarządzających Europejskim Funduszem Społecznym (EFS) oraz ogóle społeczeństwa. Zorganizowana na szeroką skalę konferencja zainteresowanych stron pt. „Mikrofinansowanie w Europie”, która odbyła się dnia 9-10 listopada 2010 r.[28] nadała ostrzejszy kształt bliższej współpracy i koordynacji, w które silnie zaangażowane są wszystkie departamenty Komisji zajmujące się mikrofinansowaniem. Działanie to ma na celu osiągnięcie komplementarności pomiędzy różnymi instrumentami. Wszystkie odpowiednie departamenty Komisji oraz grupa EBI miały swój udział w tym wydarzeniu, którym zainicjowano uruchomienie mikrofinansowania Progress.

KOMPLEMENTARNOść I KOORDYNACJA Z INNYMI INSTRUMENTAMI

Utworzenie europejskiego instrumentu mikrofinansowego Progress doprowadziło do konsolidacji i usprawnienia finansowania i gwarancji udzielanych przez Unię Europejską w celu wsparcia mikrofinansowania w UE.

Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji 2007-2013, który jest również zarządzany przez EFI, jest długoterminowym instrumentem zapewniającym gwarancje. W ramach kanału gwarancji mikrokredytowych tego programu EFI udziela gwarancji pożyczek dla organizacji mikrokredytowych (pośredników finansowych), które z kolei udzielają mikroprzedsiębiorstwom pożyczek do wysokości 25 000 EUR. Od września 2010 r. mikrofinansowanie Progress ma pierwszeństwo w przypadku umów mikrokredytowych. Oznacza to, że takie umowy mogą być zawierane w ramach programu ramowego jedynie wtedy, gdy nie jest możliwa transakcja w ramach mikrofinansowania Progress, na przykład w sytuacji gdy brak jest środków w ramach mikrofinansowania Progress, jeśli pośrednik prowadzi działalność w państwie nienależącym do UE i z tego względu nie kwalifikuje się do mikrofinansowania Progress, jeśli kwota przewyższa limit koncentracji na państwo członkowskie lub jeśli portfel pośrednika ma głównie charakter komercyjny. Także operacje w ramach JEREMIE[29] stanowią uzupełnienie mikrofinansowania Progress. Zasoby JEREMIE, które są częścią funduszy strukturalnych i są zarządzane wspólnie z państwami członkowskimi, mają na celu poprawę dostępu do finansowania prowadzącego do rozwoju MŚP i inwestycji w innowacje oraz finansowanie zakładania nowych przedsiębiorstw, łącznie z mikroprzedsiębiorstwami.

Samo udzielanie wsparcia dla budowania potencjału podmiotów pozabankowych, które udzielają mikrokredytów, nie jest celem mikrofinansowania Progress, lecz JASMINE[30]. Projekt JASMINE został utworzony przez Komisję i EBI jako trzyletni projekt pilotażowy (2009-11) w celu zapewnienia technicznego wsparcia i środków finansowych podmiotom pozabankowym, które udzielają mikrokredytów i mają siedzibę w UE. Komisja wsparła element pomocy technicznej w ramach JASMINE za pomocą środków (7 mln EUR) udostępnionych Komisji przez Parlament Europejski w ramach działań przygotowawczych na wniosek Parlamentu Europejskiego (EPPA). Fundusze te służą do wsparcia rozwoju instytucji mikrofinansowych w UE i są wykorzystywane przez Komisję w celu zapewnienia zalążkowego finansowania dla podmiotów pozabankowych, które udzielają mikrokredytów. Oprócz dwóch pierwszych gwarancji otrzymanych z kanału gwarancji w ramach mikrofinansowania Progress, microStart i Qredits mogły skorzystać odpowiednio z inwestycji kapitałowej w wysokości 750 000 EUR oraz pożyczki w wysokości 750 000 EUR z przeznaczeniem na budowanie potencjału w ramach EPPA. Niewykorzystane środki z EPPA (3 mln EUR) zostały przeznaczone na instrumenty kapitałowe w ramach mikrofinansowania Progress ze względu na skuteczność.

Mikrofinansowanie Progress uzupełnia także EFS, w przypadku którego wspieranie przedsiębiorczości jest jednym z priorytetów w okresie programowania 2007-13. Powszechnie uznaje się, że liczba pomyślnie zakładanych podmiotów gospodarczych może zostać podniesiona dzięki wszechstronnemu wsparciu o wysokiej jakości skierowanemu do nowo zakładanych lub już istniejących podmiotów. Takie wsparcie musi być dostosowane do potrzeb grup znajdujących się w niekorzystnej sytuacji. 17 państw członkowskich uznało tę kwestię za priorytetową w swoich programach operacyjnych.

Komisja będzie nadal korzystać z pomocy technicznej EFS, aby władze krajowe i regionalne w państwach członkowskich mogły poprawić jakość systemów wsparcia skierowanego do osób pragnących skonsolidować istniejącą lub rozpocząć nową działalność. Pomoc obejmie transfer dobrych praktyk, które ułatwiają dotarcie do grup docelowych i poprawiają wielosektorowe lub wielopoziomowe zarządzanie.

Ponadto osoby zaciągające mikropożyczki mogą otrzymać rabat odsetkowy w ramach opcji oferowanej na mocy rozporządzenia o EFS[31]. Organy zarządzające EFS w państwach członkowskich mogą przewidzieć specjalne operacje dla mikroprzedsiębiorców w celu pokrycia całości lub części odsetek od pożyczek, co ograniczyłoby obciążenia finansowe ciążące na mikroprzedsiębiorcach i w ten sposób uzupełniłoby mikrofinansowanie Progress. Jak dotąd żadne państwo członkowskie nie poinformowało jednak o zamiarze wykorzystania tej możliwości w połączeniu z mikrofinansowaniem Progress.

PERSPEKTYWY I WNIOSKI

Podpisane umowy i prognozy dotyczące transakcji wskazują na to, że rozmaite oferowane instrumenty są atrakcyjne dla szerokiego grona pośredników.

Oczekuje się, że około jedna trzecia przygotowywanych transakcji będzie przeprowadzona z bankami, zaś dwie trzecie z instytucjami pozabankowymi. Jeśli chodzi wyłącznie o instrumenty kapitałowe, 53 % umów, pod względem wielkości, ma zostać podpisanych z mniejszymi bankami, zaś 47 % z pozabankowymi instytucjami finansowymi. Oznacza to, że przy pierwszych transakcjach zostanie zachowana równowaga w zakresie rodzajów docelowych pośredników, co pomoże także w dotarciu do szerokiego grona mikrokredytobiorców, do których skierowane jest mikrofinansowanie Progress.

Jak dotąd prognozy dotyczące transakcji wskazują na większe zainteresowanie instrumentami kapitałowymi niż gwarancjami. Oznacza to, że sposób, w jaki podzielono środki UE pomiędzy dwie sekcje mikrofinansowania Progress (75 % wobec 25 %), był właściwy. Zgodnie z przewidywaniami z całej palety produktów oferowanych w ramach FCP największym zainteresowaniem (63 %) cieszyły się pożyczki uprzywilejowane. Niemniej jednak prognozy dotyczące transakcji obejmują wszystkie dostępne instrumenty, tj. pożyczki uprzywilejowane, pożyczki podporządkowane, pożyczki na zasadzie podziału ryzyka oraz bezpośrednie lub pośrednie inwestycje kapitałowe, co wskazuje na fakt, że szeroka paleta produktów odzwierciedla rzeczywiste zapotrzebowanie wśród docelowych pośredników i pomaga zoptymalizować ich zasięg w całej UE.

Komisja i EFI oczekują także absorpcji funduszy na zadowalającym poziomie. W okresie 2010-13 co roku udostępnione zostanie 25 mln EUR na instrument mikrofinansowy.

W 2010 r. przeznaczono 10 mln EUR na gwarancje, zaś 18 mln EUR[32] na instrumenty kapitałowe[33]. Kolejne 24 mln EUR pochodzące z wkładu EBI sprawiły, że łączna kwota udostępniona FCP wyniosła 42 mln EUR. Na rok 2011 Komisja zobowiązała się do przeznaczenia 5 mln EUR na gwarancje[34] i 20 mln EUR na instrumenty kapitałowe.

Jeśli chodzi o gwarancje, oczekuje się absorpcji dalszych 8 mln EUR w 2011 r., zaś przewidywania dotyczące transakcji obejmujących instrumenty sugerują, że 44 mln EUR zostanie wykorzystane do końca roku.

W następnym rocznym sprawozdaniu, które ma być przedstawione w czerwcu 2012 r. w oparciu o sprawozdania z wdrożenia za 2011 r. przedłożone przez EFI, dokona się bardziej szczegółowej oceny dostępności funduszy dla poszczególnych sektorów i rodzajów beneficjentów wraz z rozkładem pod względem geograficznym i sektorowym. Sprawozdanie obejmie także wstępne przewidywania co do skutków i stabilności mikrofinansowania Progress.

[pic][pic][pic]

[1] W załączniku do zalecenia Komisji 2003/361/WE z dnia 6 maja 2003 r. dotyczącym definicji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (Dz.U. L 124 z 20.5.2003, s. 36) zdefiniowano „mikroprzedsiębiorstwo” jako „przedsiębiorstwo zatrudniające mniej niż 10 osób, którego roczny obrót lub roczna suma bilansowa nie przekracza 2 mln EUR”.

[2] „Mikrofinansowanie” jest szerszym pojęciem, które obejmuje mikrokredyt, ale także inne usługi finansowe, takie jak rachunki oszczędnościowe, mikroubezpieczenia lub przelewy.

[3] Zob. komunikat „Europejska inicjatywa na rzecz rozwoju mikrokredytów dla wsparcia wzrostu gospodarczego i zatrudnienia” (COM(2007)708 wersja ostateczna/2 z 20 grudnia 2007 r.)

[4] Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 24 marca 2009 r. zawierająca zalecenia dla Komisji w sprawie „Europejskiej inicjatywy na rzecz rozwoju mikrokredytów dla wsparcia wzrostu gospodarczego i zatrudnienia” (2008/2122 (INI)).

[5] Zob. komunikat „Wspólne zobowiązanie na rzecz zatrudnienia” (COM(2009) 257 z 3 czerwca 2009).

[6] Dz.U. L 87 z 7.4.2010, s. 1.

[7] Artykuł 3 ust. 1 decyzji.

[8] Decyzja nr 1672/2006/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 2006 r. ustanawiająca wspólnotowy program na rzecz zatrudnienia i solidarności społecznej – Progress, Dz.U. L 315 z 15.11.2006, s. 1.

[9] Artykuł 2 decyzji.

[10] Artykuł 4 decyzji.

[11] System poręczeń dla MŚP (Small and Medium Enterprises Guarantee).

[12] Decyzja nr 1639/2006/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 2006 r. ustanawiająca Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (2007-2013), Dz.U. L 310, 9.11.2006, s. 15.

[13] http://www.eif.org/what_we_do/microfinance/microcredit_guarantees/index.htm.

[14] Jeżeli łączne zobowiązania budżetowe lub dalsze kwoty dostępne na zobowiązania nie przekraczają 25 mln EUR, górna granica koncentracji wynosi 4 mln EUR na państwo członkowskie; powyżej 25 mln EUR granica ta wynosi 6 mln EUR lub 16 % łącznych zobowiązań budżetowych bądź dalszych kwot dostępnych na zobowiązania (stosuje się niższą z tych kwot).

[15] Umowa podpisana w dniu 15 grudnia 2010 r.

[16] Umowa podpisana w dniu 16 grudnia 2010 r.

[17] Association pour le droit à l’initiative économique.

[18] Działalność na obszarze Saint-Gilles/Sint-Gillis rozciągnie się także na obsługę kilku sąsiadujących gmin na terenie Anderlecht i Brukseli.

[19] Najważniejszym belgijskim podmiotem oferującym mikrokredyty jest Fonds de Participation, który udziela mikropożyczek o średniej wartości około 15 000 EUR (2007 r.).

[20] W celu oceny nadmiernego zadłużenia wnioskodawców Qredits bierze pod uwagę informacje przedstawione przez biuro informacji kredytowej (Credit Bureau).

[21] Komisja Nadzoru Sektora Finansowego (Commission de Surveillance du Secteur Financier - CSSF)

[22] Te 3 mln EUR pochodzą z działań przygotowawczych Parlamentu Europejskiego. Zob. sekcja 7.

[23] W przypadku bankructwa kredytobiorcy pożyczka uprzywilejowana musi zostać spłacona, zanim inni wierzyciele otrzymają jakąkolwiek płatność.

[24] Artykuł 2 decyzji.

[25] Umowa podpisana w dniu 18 lutego 2010 r.

[26] Deutsche Bank, Dexia Microcredit Fund, Oikocredit, Coop-Est i Alphabank.

[27] Największym podmiotem oferującym produkty mikrofinansowe w Bułgarii jest ProCredit Bank, do którego należy 78,59 % rynku mikropożyczek. ProCredit Bank koncentruje swoją działalność bardziej na MŚP niż na mikroprzedsiębiorstwach i mikroprzedsiębiorcach.

[28] Strona internetowa konferencji z linkiem do prezentacji:http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=836&langId=en&eventsId=300&furtherEvents=yes.

[29] Wspólne europejskie zasoby dla mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw:http://www.eif.europa.eu/what_we_do/jeremie/index.htm.

[30] Wspólne działania na rzecz wsparcia instytucji mikrofinansowych w Europie (Joint Action to support Microfinance Institutions in Europe):http://www.eif.europa.eu/what_we_do/microfinance/JASMINE/index.htm.

[31] Rozporządzenie (WE) nr 1081/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Społecznego i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1784/1999, Dz.U. L 210 z 31.7.2006, s. 12.

[32] 3 mln EUR w ramach EPPA.

[33] W przypadku gwarancji 6 mln EUR wpłacono na konto mikrofinasowania Progress EFI. W przypadku instrumentów kapitałowych wypłacono 15 mln EUR, zaś 3 mln EUR przeniesiono.

[34] Zobowiązanie na gwarancje wynosi łącznie 4 750 000 EUR. 250 000 EUR przeznaczono na środki wsparcia.