Wpływ wspólnej działalności badawczo-rozwojowej na rynki innowacji/nowy rynek produktowy

Przykład 1

Sytuacja: A i B to dwa główne przedsiębiorstwa na unijnym rynku wytwarzania istniejących podzespołów elektronicznych. Udział w rynku każdego z tych przedsiębiorstw wynosi 30%. Każde z nich poczyniło znaczne inwestycje na badania i rozwój w dziedzinie miniaturyzacji podzespołów elektronicznych oraz opracowało wstępne prototypy. Następnie przedsiębiorstwa te uzgodniły, że połączą swoje działania badawczo-rozwojowe poprzez utworzenie wspólnego przedsiębiorcy, który dokończy prace badawczo-rozwojowe, wyprodukuje podzespoły i odsprzeda je spółkom dominującym, które oddzielnie wprowadzą je do obrotu. Pozostała część rynku składa się z małych przedsiębiorstw, które nie dysponują wystarczającymi środkami by poczynić konieczne inwestycje.

Analiza: choć zminiaturyzowane podzespoły elektroniczne mogą w niektórych obszarach konkurować z istniejącymi podzespołami, są one zasadniczo nową technologią i należy przeprowadzić analizę biegunów badawczych skierowanych na ten przyszły rynek. Utworzenie wspólnego przedsiębiorcy oznaczałoby istnienie tylko jednej drogi do uzyskania koniecznej technologii produkcji, podczas gdy prawdopodobne jest, że A i B mogłyby również samodzielnie wprowadzić na ten rynek odrębne produkty. Porozumienie ogranicza zatem różnorodność produktów. Ponadto wspólna produkcja prawdopodobnie bezpośrednio ogranicza również konkurencję pomiędzy stronami porozumienia i prowadzi do uzgodnienia poziomu produkcji, jakości oraz innych parametrów ważnych z punktu widzenia konkurencji. Stanowiłoby to ograniczenie konkurencji, nawet jeżeli strony wprowadzą produkty do obrotu niezależnie od siebie. Strony mogłyby na przykład ograniczyć produkcję wspólnego przedsiębiorcy w porównaniu do ilości produktów, które wprowadziłyby do obrotu, jeżeli decydowałyby o tym niezależnie od siebie. Wspólny przedsiębiorca mógłby również obciążyć strony wysoką ceną transferową, zwiększając w ten sposób koszt nakładów stron, co z kolei mogłoby spowodować zwiększenie cen na rynku niższego szczebla. Strony dysponują łącznie znacznym udziałem w istniejącym rynku niższego szczebla, a pozostała część tego rynku jest rozproszona. Sytuacja ta może stać się jeszcze bardziej wyraźna na nowym rynku produktowym niższego szczebla ze względu na fakt, że mniejsi konkurenci nie są w stanie zainwestować w nowe podzespoły. Dlatego też dość prawdopodobne jest, że wspólna produkcja ograniczy konkurencję. Ponadto istnieje prawdopodobieństwo, że rynek zminiaturyzowanych podzespołów elektronicznych przekształci się w przyszłości w duopol charakteryzujący się wysokim stopniem ujednolicenia kosztów oraz wymianą informacji objętych tajemnicą handlową pomiędzy stronami. Może więc wystąpić również poważne ryzyko antykonkurencyjnej koordynacji prowadzącej do zmowy na tym rynku. Istnieje więc prawdopodobieństwo, że porozumienie badawczo-rozwojowe wywoła skutki ograniczające konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1. Chociaż wynikiem porozumienia mógłby być przyrost wydajności w postaci szybszego wprowadzenia nowej technologii, to jednak strony nie miałyby konkurencji na poziomie prac badawczo-rozwojowych, a więc ich motywacja do rozwijania nowej technologii w szybkim tempie mogłaby się poważnie zmniejszyć. Chociaż niektóre z tych problemów można by rozwiązać, nakładając na strony wymóg licencjonowania osobom trzecim na rozsądnych warunkach kluczowego know-how w zakresie wytwarzania miniaturowych komponentów, nie wydaje się prawdopodobne, aby rozwiązało to wszystkie problemy i spowodowało spełnienie warunków art. 101 ust. 3.

Przykład 2

Sytuacja: małe przedsiębiorstwo badawcze A (przedsiębiorstwo A), które nie posiada własnej organizacji marketingowej, odkryło i opatentowało substancję farmaceutyczną opartą na nowej technologii, która zrewolucjonizuje leczenie pewnej choroby. Przedsiębiorstwo A zawiera porozumienie badawczo-rozwojowe z dużym producentem farmaceutycznym B wytwarzającym produkty, które dotychczas były stosowane w leczeniu tej choroby. Przedsiębiorstwo B nie prowadzi żadnego podobnego programu badawczo-rozwojowego i nie byłoby w stanie uzyskać takiej wiedzy specjalistycznej w odpowiednim czasie. W zakresie istniejących produktów udział w rynku przedsiębiorstwa B wynosi około 75% we wszystkich państwach członkowskich, jednak patenty wygasną w ciągu pięciu następnych lat. Istnieją również dwa inne bieguny badawcze w postaci innych przedsiębiorstw, będące na mniej więcej tym samym poziomie zaawansowania i wykorzystujące tę samą podstawową nową technologię. Przedsiębiorstwo B będzie zapewniać znaczne środki finansowe i know-how dla celów rozwoju produktu, a w przyszłości również dostęp do rynku. Przedsiębiorstwo B otrzymuje licencję na wyłączną produkcję i dystrybucję produktu będącego wynikiem prac na czas trwania patentu. Oczekuje się, że produkt mógłby być wprowadzony do obrotu w okresie od pięciu do siedmiu lat.

Analiza: produkt będzie prawdopodobnie należał do nowego rynku właściwego. Strony wnoszą do współpracy wzajemnie uzupełniające się zasoby i umiejętności, a prawdopodobieństwo wprowadzenia produktu na rynek znacznie wzrasta. Choć przedsiębiorstwo B prawdopodobnie będzie miało znaczną władzę rynkową na istniejącym rynku, szybko zacznie ona maleć. Porozumienie nie doprowadzi do strat w zakresie badań i rozwoju po stronie przedsiębiorstwa B, ponieważ nie dysponuje ono wiedzą specjalistyczną w tym obszarze badań, natomiast istnienie innych biegunów badawczych prawdopodobnie wyeliminuje wszelką zachętę do ograniczenia wysiłków badawczo-rozwojowych. Prawa do wykorzystywania wyników przez pozostały okres obowiązywania patentu prawdopodobnie okażą się konieczne do przekonania przedsiębiorstwa B do dokonania znacznych wymaganych inwestycji, a przedsiębiorstwo A nie dysponuje własnymi zasobami w zakresie marketingu. Jest zatem mało prawdopodobne, że porozumienie wywoła skutki ograniczające konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1. Nawet jeżeli istniałoby takie ryzyko, warunki określone w art. 101 ust. 3 zostałyby prawdopodobnie spełnione.