W 2016 r. odnotowano znaczny wzrost liczby opinii (w tym uzasadnionych opinii), kierowanych do Komisji przez parlamenty narodowe. W ogólnym ujęciu parlamenty krajowe wydały w ciągu roku 620 opinii, a więc o 77% więcej niż w 2015 r., w którym parlamenty narodowe wydały 350 opinii. Jeżeli chodzi o same tylko uzasadnione opinie, ich liczba wzrosła z 8 w 2015 r. do 65 w 2016 r., co stanowi wzrost o ponad 700 %.

W niniejszym corocznym sprawozdaniu, które jest dwunaste z kolei, skupiono się na dialogu politycznym Komisji z parlamentami narodowymi, który rozpoczęto w 2006 r. w celu promowania uczestnictwa parlamentów krajowych w procesie kształtowania i wdrażania polityki UE. Mechanizm kontroli zasady pomocniczości, który uprawnia parlamenty narodowe do oceny, czy wnioski ustawodawcze z obszarów spoza wyłącznej kompetencji Unii Europejskiej są zgodne z zasadą pomocniczości, omówiono w sprawozdaniu rocznym za 2016 r. w sprawie pomocniczości i proporcjonalności. Sprawozdanie to jest publikowane równolegle i należy je traktować jako uzupełnienie niniejszego sprawozdania.

Znaczenie, jakie Komisja przywiązuje do swoich stosunków z parlamentami narodowymi, przewodniczący Juncker podkreślił w pismach skierowanych do poszczególnych członków Komisji, a następnie uwydatnił w swoim orędziu o stanie Unii przedstawionym przed Parlamentem Europejskim w dniu 14 września 2016 r., w którym zaznaczył, że Europę można budować tylko razem z państwami członkowskimi, a nigdy przeciwko tym państwom. Przewodniczący Juncker zwrócił uwagę na liczbę spotkań członków Komisji i przedstawicieli parlamentów narodowych, które odbyły się od początku kadencji i które służyły przybliżeniu Europy do jej obywateli i ich przedstawicieli narodowych. Zapowiedział również, że Komisja zamierza dalej ożywiać te stosunki, prezentując orędzie o stanie Unii za pośrednictwem komisarzy w parlamentach narodowych. W rezultacie orędzie o stanie Unii zostało przedstawione i omówione niemal we wszystkich parlamentach narodowych.

Zgodnie z przyjętym w wytycznych politycznych zobowiązaniem do skoncentrowania się na tych obszarach, w których Unia Europejska może wnieść istotny wkład, w programie prac na 2016 r. zawarto ograniczoną liczbę nowych inicjatyw, które zorganizowano wokół dziesięciu priorytetów określonych przez przewodniczącego Junckera na początku jego kadencji. Podobnie jak w poprzednim roku program prac na 2016 r. również zawierał wykaz oczekujących na rozpatrzenie wniosków ustawodawczych do wycofania, a także wykaz aktów ustawodawczych, które miały być przedmiotem przeglądu w ramach programu sprawności i wydajności regulacyjnej (REFIT).

W przeciwieństwie do poprzednich lat, w których najaktywniejszą izbą była portugalska Assembleia da República, izbą, która wydała najwięcej opinii w 2016 r., był włoski Senato della Repubblica. Jego 81 opinii stanowiło około 13 % wszystkich otrzymanych opinii. Pozostałymi parlamentami narodowymi lub izbami, które przesłały co najmniej dziesięć opinii, były: rumuńska Camera Deputaților (70 opinii), portugalska Assembleia da República (57 opinii), niemiecki Bundesrat (47 opinii), czeski Senát (46 opinii), rumuński Senat (43 opinie), francuskie Assemblée nationale (33 opinie), włoska Camera dei Deputati (27 opinii), francuski Sénat (25 opinii), szwedzki Riksdag (23 opinie), czeska Poslanecká sněmovna (19 opinii), polski Senat (17 opinii), House of Lords Zjednoczonego Królestwa (17 opinii), hiszpańskie Cortes Generales (13 opinii) oraz austriacki Bundesrat (11 opinii).

W reakcji na ten wniosek w 2016 r. wydano czternaście opinii, w tym osiem uzasadnionych opinii. Treść uzasadnionych opinii i odpowiedź Komisji na uwagi parlamentów narodowych na temat pomocniczości zostały bardziej szczegółowo opisane w sprawozdaniu rocznym za 2016 r. w sprawie pomocniczości i proporcjonalności. Jeżeli chodzi o zawarte w opiniach argumenty, które nie odnosiły się do pomocniczości, wiele izb wskazało, że wkład finansowy w wysokości 250 000 EUR jest nieproporcjonalny, a jego kwota jest nieuzasadniona. Część parlamentów narodowych nalegała również na zmianę przepisów dotyczących osób małoletnich w związku z nadrzędnym interesem dziecka oraz odpowiednimi zabezpieczeniami. Co więcej, niektóre izby wyraziły wątpliwości co do podstawy prawnej wniosku.

W dniu 4 maja 2016 r. Komisja przedstawiła trzy wnioski dotyczące reformy wspólnego europejskiego systemu azylowego. We wniosku w sprawie przeglądu rozporządzenia dublińskiego wprowadzono nowy korekcyjny mechanizm przydziału wniosków, aby zapewnić, by żadne państwo członkowskie nie musiało stawiać czoła nieproporcjonalnej presji wywieranej na jego system azylowy. Zgodnie z tym mechanizmem w czasie nieproporcjonalnie dużej presji migracyjnej wywieranej na dane państwo członkowskie uruchamiany będzie zautomatyzowany system, na podstawie którego osoby ubiegające się o azyl zostaną przeniesione do innych państw Unii Europejskiej. Państwa członkowskie mogą czasowo zawiesić swoje uczestnictwo w mechanizmie – w takim przypadku mają obowiązek wpłaty wkładu finansowego w wysokości 250 000 EUR za każdą osobę ubiegającą się o azyl, którą musiałyby przyjąć.

Komisja otrzymała 23 opinie w sprawie wniosku, w tym 14 uzasadnionych opinii, w wyniku których uruchomiona została procedura przewidziana w art. 7 ust. 2 protokołu nr 2 do Traktatów (tzw. procedury „żółtej kartki”). Treść uzasadnionych opinii i odpowiedź Komisji na uwagi parlamentów narodowych na temat pomocniczości zostały bardziej szczegółowo opisane w sprawozdaniu rocznym za 2016 r. w sprawie pomocniczości i proporcjonalności. W ogólnym ujęciu otrzymane opinie świadczyły o dużej rozbieżności stanowisk parlamentów narodowych: niektóre izby zdecydowanie krytykowały wniosek, natomiast inne wyraziły swoje wsparcie dla tej inicjatywy. Krytyczne uwagi poczynione przez parlamenty narodowe dotyczyły m.in. wyboru podstawy prawnej, zgodności wniosku z zasadą proporcjonalności, a także możliwości ingerencji w kompetencje partnerów społecznych do zawierania układów zbiorowych lub kompetencje rządów krajowych do zawierania powszechnie stosowanych układów zbiorowych.

W dniu 8 marca 2016 r. Komisja przyjęła wniosek o przeprowadzenie ukierunkowanego przeglądu dyrektywy o delegowaniu pracowników z 1996 r. . Zasadniczym celem przeglądu jest zapewnienie swobody świadczenia usług w Unii na warunkach gwarantujących przedsiębiorstwom równe szanse oraz zapewnienie poszanowania praw pracowników. Wniosek obejmuje wprowadzenie zmian w trzech głównych obszarach: wynagrodzeniu pracowników delegowanych, w tym w sytuacjach podwykonawstwa, przepisach dotyczących pracowników tymczasowych oraz delegowaniu długoterminowym. We wniosku przewidziano w szczególności, że wszelkie bezwzględnie wiążące przepisy dotyczące wynagrodzenia obowiązujące w przyjmującym państwie członkowskim stosują się do pracowników oddelegowanych na terytorium tego państwa członkowskiego.

Program prac na 2016 r. przyjęto w dniu 27 października 2015 r., a następnie pierwszy wiceprzewodniczący Frans Timmermans wysłał go do przewodniczących komisji ds. europejskich wszystkich parlamentów narodowych wraz z towarzyszącym pismem, w którym potwierdził gotowość członków Komisji do złożenia wizyt w parlamentach narodowych na ich wniosek, aby przedstawić i omówić program prac.

W swoich odpowiedziach Komisja podkreśliła konieczność wyeliminowania różnic między krajowymi przepisami prawa umów konsumenckich w najważniejszych obszarach, w tym np. w zakresie długości okresu gwarancji i przeniesienia ciężaru dowodu. Komisja podkreśliła również znaczenie, jakie ma zapewnienie spójnych ram prawnych w całej UE zarówno w zakresie sprzedaży przez internet / na odległość, jak i sprzedaży towarów przy fizycznej obecności stron. Ponadto Komisja wskazała, że rozpoczęła kontrolę sprawności unijnych przepisów dotyczących konsumentów i wprowadzania do obrotu, które obejmują sześć dyrektyw, w tym dyrektywę w sprawie sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji. Co więcej, Komisja podkreśliła że ogólny poziom ochrony konsumentów pozostanie bardzo wysoki we wszystkich państwach członkowskich, ponieważ ewentualny spadek krajowego poziomu ochrony konsumentów w odniesieniu do kilku konkretnych kwestii w niektórych państwach członkowskich zostanie w pewnym stopniu zrekompensowany innymi przepisami przewidzianymi we wniosku, które zakładają wysoki poziom ochrony konsumentów, np. poprzez wydłużenie okresu przeniesienia ciężaru dowodu z sześciu miesięcy do dwóch lat.

Jeżeli chodzi o wniosek w sprawie sprzedaży przez internet lub w inny sposób na odległość, kilka parlamentów narodowych zauważyło, że nowe zasady miałyby zastosowanie wyłącznie do sprzedaży towarów przez internet i w inny sposób na odległość, a nie do sprzedaży przy fizycznej obecności stron. Parlamenty narodowe zgłosiły również uwagi co do zaproponowanych nowych przepisów dotyczących przeniesienia ciężaru dowodu, odpowiedzialności za szkody oraz zaproponowanego okresu gwarancji prawnej.

W swoich odpowiedziach Komisja zwróciła uwagę, że wspólny zbiór przepisów wypełniłby lukę prawną i zagwarantował pewność prawa, jednocześnie zapobiegając fragmentacji jednolitego rynku. We wniosku nie przewidziano okresu gwarancji prawnej w odniesieniu do produktów w postaci treści cyfrowych, jako że nie są to produkty, które się zużywają, nieograniczony okres przeniesienia ciężaru dowodu, który przewidziano we wniosku, ustanowiłyby jednak bardzo wysoki poziom ochrony konsumentów. Jeżeli chodzi o związek między wnioskiem w sprawie treści cyfrowych a ogólnym rozporządzeniem o ochronie danych, Komisja odpowiedziała, że we wniosku wyjaśniono, iż postanowienia dyrektywy pozostaną bez uszczerbku dla przepisów ochrony danych, w tym przepisów dotyczących ochrony małoletnich.

W większości opinii parlamenty narodowe zgadzały się co do konieczności ustanowienia właściwego poziomu ochrony konsumentów w całej UE w zakresie dostarczania treści cyfrowych. Jeżeli chodzi o wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie niektórych aspektów umów o dostarczanie treści cyfrowych, szereg parlamentów narodowych wyraził uwagi co do jego zgodności z innymi unijnymi przepisami dotyczącymi konsumentów, własności intelektualnej lub ochrony danych, możliwości unikania przez dostawców odpowiedzialności za niezgodność lub włączenia w zakres wniosku treści cyfrowych przekazywanych w zamian za dostęp do danych.

Jeżeli chodzi o kwestię osób małoletnich bez opieki, Komisja wyjaśniła, że aby zapewnić szybki dostęp osób małoletnich bez opieki do procedury azylowej, we wniosku doprecyzowano, że odpowiedzialnym państwem członkowskim powinno być to państwo, w którym małoletni złożył pierwszy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, chyba że takie rozwiązanie nie leży w jego interesie. Komisja podkreśliła, że nadal obowiązuje zasada, zgodnie z którą jednym z priorytetów we wszystkich procedurach przewidzianych w rozporządzeniu dublińskim jest jak najlepsze zabezpieczenie interesu dziecka.

Jeżeli chodzi o uwagi na temat pomocniczości przekazane przez francuski Sénat, Komisja przypomniała, że jedynym środkiem umożliwiającym zagwarantowanie zarówno pewności prawa, jak i zaufania konsumentów, jest zdecydowanie się na całkowite ujednolicenie przepisów na szczeblu europejskim, połączone z wysokim poziomem ochrony konsumentów. Komisja podkreśliła, że państwa członkowskie nie byłyby w stanie z własnej inicjatywy skutecznie wyeliminować istniejących barier między przepisami prawa krajowego dotyczącymi umów. Wniosek Komisji miał zapewnić usunięcie takich przeszkód, jak np. różnice w przepisach prawa umów dotyczące np. okresu gwarancji prawnej lub zgodności z wymogami.

d) Rezultaty dialogu politycznego

Proces legislacyjny prowadzący do przyjęcia dwóch wniosków Komisji został ukończony w 2016 r., w trakcie którego był on szeroko komentowany przez parlamenty narodowe. W związku z tym w niniejszym sprawozdaniu można porównać pierwotne wnioski Komisji z ostatecznie przyjętymi tekstami. Ze względu na uczestnictwo wielu podmiotów nie można wykazać bezpośredniego związku opinii danego parlamentu narodowego z wynikiem procesu legislacyjnego. Opinie parlamentów narodowych stanowiły jednak bezcenne źródło spostrzeżeń i analiz, które stanowiły podstawę interakcji Komisji z innymi instytucjami.

·Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 2007/2004, rozporządzenie (WE) nr 863/2007 i decyzję Rady 2005/267/WE

W dniu 15 grudnia 2015 r. Komisja przyjęła wniosek w sprawie powołania Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej w ramach działań na rzecz zapewnienia silnego zarządzania dzielonego granicami zewnętrznymi Unii Europejskiej. Europejska Straż Graniczna i Przybrzeżna, która stanowi jeden ze środków zaproponowanych w Europejskim programie w zakresie migracji, przyczyni się do zacieśnienia współpracy między Europejską Agencję Straży Granicznej i Przybrzeżnej powstałą na bazie Fronteksu a organami państw członkowskich odpowiedzialnymi za zarządzanie granicami, które w dalszym ciągu będą prowadzić bieżące czynności z zakresu zarządzania granicą zewnętrzną.

Komisja otrzymała dziesięć opinii na temat wniosku. Wiele izb opowiedziało się za powołaniem Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej. Równocześnie wiele izb wyraziło zaniepokojenie co do przepisów, zgodnie z którymi kompetencje Agencji mogłyby naruszać kompetencje państw członkowskich w zakresie ochrony ich granic oraz utrzymania bezpieczeństwa wewnętrznego i porządku publicznego. Wiele izb przedstawiło wątpliwości co do przepisów art. 18 wniosku Komisji, zgodnie z którym w niektórych sytuacjach wymagających pilnego podjęcia działań na granicach zewnętrznych (np. w razie nieproporcjonalnej presji migracyjnej) Komisja, po zasięgnięciu opinii Agencji, mogłaby przyjąć decyzję wskazującą środki do przyjęcia przez Agencję i zobowiązującą dane państwo członkowskie do współpracy z Agencją przy wdrażaniu tych środków. W opinii izb to Rada, a nie Komisja i Agencja, powinna być odpowiedzialna za przyjmowanie takich środków, na które musiałyby zgodzić się państwa członkowskie.

Po przeprowadzeniu dyskusji w Parlamencie Europejskim i Radzie wniosek w sprawie rozporządzenia został przyjęty w dniu 14 września 2016 r., co pokazało zdolność europejskich instytucji do szybkiej reakcji na wyzwania wymagające pilnego podjęcia działań. Zgodnie z rozporządzeniem Europejska Straż Graniczna i Przybrzeżna będzie stanowić połączenie nowej wzmocnionej Agencji, zbudowanej na podstawach ustanowionych przez Frontex, z możliwością korzystania z obowiązkowej rezerwy szybkiego reagowania w ramach straży granicznych. W rozporządzeniu określono, że to na państwach członkowskich nadal powinna spoczywać główna odpowiedzialność za zarządzanie ich odcinkami granic zewnętrznych Unii. Państwa członkowskie utrzymają swoje kompetencje i suwerenność w zakresie swoich granic i w dalszym ciągu będą na bieżąco zarządzać swoimi granicami zewnętrznymi. Zgodnie z rozporządzeniem w sytuacjach wymagających pilnego podjęcia działań na granicach zewnętrznych niezbędne decyzje będą podejmowane przez Radę na podstawie wniosku Komisji i po zasięgnięciu opinii Agencji. W takich decyzjach można przewidzieć środki łagodzące ryzyko na granicach państw członkowskich, które będzie wdrażać Agencja we współpracy z danym państwem członkowskim na podstawie wspólnie uzgodnionego planu operacyjnego.

·Wniosek w sprawie dyrektywy Rady ustanawiającej przepisy mające na celu przeciwdziałanie praktykom unikania opodatkowania, które mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie rynku wewnętrznego

W dniu 28 stycznia 2016 r. w ramach szerszego pakietu Komisja przedstawiła swój wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie przeciwdziałania unikaniu opodatkowania. W dniu 20 czerwca 2016 r. Rada przyjęła dyrektywę (UE) 2016/1164 ustanawiającą przepisy mające na celu przeciwdziałanie praktykom unikania opodatkowania, które mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Aby zapewnić kompleksowe ramy w zakresie rozbieżności w kwalifikacji struktur hybrydowych, w tym w odniesieniu do państw trzecich, w dniu 25 października 2016 r. Komisja przedstawiła wniosek mający uzupełnić istniejące przepisy w tym zakresie (COM(2016) 687 final). Przepisy dotyczące rozbieżności w kwalifikacji struktur hybrydowych mają uniemożliwić przedsiębiorstwom wykorzystywanie różnic między przepisami krajowymi w celu unikania opodatkowania.

Dyrektywa w sprawie przeciwdziałania unikaniu opodatkowania zawiera pięć wiążących prawnie środków zapobiegającym nadużyciom, które wszystkie państwa członkowskie powinny stosować w zwalczaniu powszechnych form agresywnego planowania podatkowego. Te pięć środków obejmuje przepisy, których celem jest odstraszenie od przenoszenia zysków do kraju o niskich stawkach podatkowych lub państwa niepobierającego podatków, zapobieżenie podwójnemu nieopodatkowaniu określonych przychodów, uniemożliwienie przedsiębiorstwom unikania opodatkowania przy przenoszeniu aktywów, zniechęcenie do zawierania fikcyjnych porozumień w sprawie zadłużenia, których celem jest zminimalizowanie kwoty podatku, oraz zwalczanie agresywnego planowania podatkowego, jeżeli inne przepisy nie mają zastosowania.

Komisja otrzymała łącznie siedem opinii parlamentów narodowych na temat wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie przeciwdziałania unikaniu opodatkowania, w tym dwie uzasadnione opinii od maltańskiej Kamra tad-Deputati i szwedzkiego Riksdagu. Kamra tad-Deputati była zdania, że zwalczanie unikania opodatkowania nie powinno opierać się na jednolitych i powszechnych przepisach bez umożliwienia elastyczności. Riksdag wyraził poparcie w odniesieniu do celów wniosku, ale skrytykował Komisję za pośpiech i brak przeprowadzenia oceny skutków podczas jego opracowywania.