SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie postępów Albanii w walce z korupcją i przestępczością zorganizowaną oraz w reformie sądownictwa

1. Wprowadzenie

Niniejsze sprawozdanie stanowi odpowiedź na konkluzje Rady z dnia 17 grudnia 2013 r., w których stwierdzono, że:

„Rada zbada, na podstawie sprawozdania przedstawionego przez Komisję, dalszą realizację strategii antykorupcyjnej i reformy sądowniczej oraz przyjętego niedawno stosownego ustawodawstwa, jak również kontynuację tendencji aktywnego dochodzenia i ścigania, w tym w dziedzinie przestępczości zorganizowanej. W świetle tego sprawozdania i przy założeniu, że Albania w dalszym ciągu buduje na obiecujących postępach poczynionych dotychczas, Rada oczekuje na decyzję w sprawie przyznania Albanii statusu kraju kandydującego w czerwcu 2014 r., z zastrzeżeniem zatwierdzenia przez Radę Europejską”.

Zgodnie z wnioskiem Rady niniejsze sprawozdanie koncentruje się przede wszystkim na walce z korupcją i przestępczością zorganizowaną, jak również reformie sądownictwa; podkreślono w nim także pewne dodatkowe kluczowe postępy w obszarach istotnych dla integracji Albanii z UE. Obejmuje ono okres od momentu publikacji ostatniego sprawozdania z postępu prac[1] i bazuje na informacjach zebranych i przeanalizowanych przez Komisję, w tym danych przekazanych przez Albanię, wzajemnych weryfikacjach i regularnych kontaktach z państwami członkowskimi oraz organizacjami międzynarodowymi.

W okresie sprawozdawczym rząd albański wykazał się konkretnymi działaniami oraz trwałą wolą polityczną w dziedzinie reform związanych z UE, które obejmują szeroki zakres zagadnień. W listopadzie rząd i opozycja połączyły swoje siły, by przyjąć uchwałę w sprawie integracji z UE. Od tego czasu zapewnione jest z ich strony nieustanne wsparcie dla integracji z UE, aczkolwiek na dalsze budowanie konsensusu negatywnie wpływa nasilający się konfrontacyjny klimat między rządem a opozycją, która wycofała się – między innymi – z najważniejszych głosowań w niektórych komisjach parlamentarnych.

W listopadzie rozpoczęto dialog na wysokim szczeblu na temat kluczowych priorytetów, którego zamierzeniem jest zapewnienie wsparcia dla procesu integracji Albanii z UE poprzez skoncentrowanie się na kluczowych priorytetach związanych z reformami. W czasie drugiego spotkania w ramach dialogu na początku marca Albania przedstawiła plan działania. Zarysowano w nim wysiłki podejmowane przez Albanię w perspektywie średnioterminowej i ukierunkowane na realizację priorytetów kluczowych dla rozpoczęcia negocjacji akcesyjnych. Na tym spotkaniu zarówno rząd, jak i opozycja wykazały konstruktywne zaangażowanie w reformę związaną z UE.

2. Ostatnie wydarzenia

W dniu 26 lutego 2014 r. przyjęto nową ustawę o służbie cywilnej. Przed jej wejściem w życie, w dniu 1 kwietnia, zdołano przyjąć jej akty wykonawcze. Jest to duży krok w kierunku zwiększenia profesjonalizmu i merytokracji oraz zwalczania upolitycznienia, niekompetencji i korupcji w szerokiej grupie instytucji sektora publicznego. Zasadnicze znaczenie ma monitorowanie wdrażania. Od października powodem napiętych stosunków politycznych stały się kwestie zwolnień i obniżania grup zaszeregowania pracowników, które wynikają głównie z zastosowania środków dyscyplinarnych i restrukturyzacji w publicznych instytucjach. W tej sytuacji rząd zamroził zatrudnianie nowych pracowników w okresie od marca do lipca, by nowa ustawa mogła zacząć w pełni funkcjonować, podejmując w ten sposób próbę zapewnienia solidnego i przejrzystego procesu rekrutacji. Kluczowe jest całkowite przestrzeganie mających zastosowanie przepisów i orzeczeń sądowych ma zasadnicze znaczenie.

Parlament podjął kroki mające na celu wzmocnienie swojej roli nadzorczej nad niezależnymi instytucjami. Zaistniały pewne kontrowersje w odniesieniu do struktury, procedur powoływania i funkcjonowania wielu niezależnych instytucji i organów, które są odpowiedzialne przed Parlamentem. Istotne jest, aby w pełni wdrożone zostało stosowne ustawodawstwo, a profesjonalizm tych instytucji uległ wzmocnieniu. Nadal budzi obawy procedura wyboru szefów i zarządów tych instytucji oparta na zwykłej większości głosów w Parlamencie, stwarza ona bowiem ryzyko naruszenia ich niezależności. Inaczej niż w przypadku przepisów dotyczących Wysokiego Inspektoratu ds. Oświadczeń Majątkowych i Konfliktu Interesów, korzystne byłoby poddanie nowych projektów przepisów analizie przez międzynarodowych ekspertów. Rząd albański złożył wniosek o wzajemną weryfikację w celu dokonania oceny funkcjonowania, struktury i kompetencji niezależnych instytucji, dążąc do wzmocnienia ich działania i niezależności.

Rząd w dalszym ciągu z intensywnie dąży do reform gospodarczych i lepszego zarządzania gospodarką w celu ożywienia wzrostu i zwiększenia konkurencyjności. Powołano Krajową Radę Gospodarczą, której przewodniczy premier, a w której zasiadają przedstawiciele środowiska przedsiębiorców, by zapewnić wytyczne i spójność w dziedzinie reform gospodarczych. Silna polityka monetarna nadal przyczynia się do wzmocnienia stabilności makroekonomicznej, zaś inflacja pozostaje na niskim poziomie. Bardzo potrzebną konsolidację fiskalną ułatwi umowa pożyczki zawarta z Międzynarodowym Funduszem Walutowym (MFW). Umożliwi ona rozliczenie dużych skumulowanych zaległości płatniczych na przestrzeni ponad trzech lat i będzie sprzyjać istotnym reformom związanym z zarządzaniem finansami publicznymi, opodatkowaniem, systemem emerytalnym i energią. Reformy przyniosły już wyniki w postaci zwiększenia wpływów z tytułu podatków i opłat celnych, a ponadto zwiększono liczbę dochodzeń w sprawie unikania podatku od wartości dodanej (VAT) i systemów nadużyć. W Programie gospodarczym i podatkowym na lata 2014–2016 określono ramy dla wsparcia wzrostu i stabilności makroekonomicznej oraz wyszczególniono niezbędne reformy strukturalne w niektórych kluczowych obszarach, w tym wzmocnienie praworządności, poprawę otoczenia biznesu i inwestycji oraz przeciwdziałanie problemom rynku pracy.

Jeśli chodzi o kryzys na Ukrainie i dostosowanie do WPZiB, Albania przyłączyła się do wszystkich oświadczeń i stanowisk UE.

3. Polityka antykorupcyjna

Od października organy Albanii dokonują dalszego wzmocnienia prawnych i instytucjonalnych ram antykorupcyjnych. W listopadzie powołano Krajowego Koordynatora do Walki z Korupcją (KKWS), który koordynuje działania organów państwowych i niezależnych instytucji, zarówno na poziomie centralnym, jak i lokalnym. Aby ułatwić ten proces, we wszystkich odpowiednich ministerstwach i niezależnych instytucjach stworzono sieć punktów centralnych do spraw przeciwdziałania korupcji. Mandat punktów centralnych obejmuje składanie sprawozdań do KKWS, dostarczanie wytycznych stosownym urzędnikom oraz monitorowanie realizacji strategii antykorupcyjnej w odpowiednich instytucjach i ministerstwach. W kwietniu KKWS przedstawił krajową strategię antykorupcyjną, którą szeroko konsultowano z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego i sektora prywatnego i która powinna zostać teraz przyjęta. W następstwie strategii należy zrealizować kompleksowe plany działania.

W marcu przyjęto zmiany w kodeksie postępowania karnego (kpk), w następstwie których przeniesiono kompetencje w zakresie przestępstw związanych z korupcją popełnianych przez wysokiej rangi urzędników państwowych, z wyjątkiem przestępstw dotyczących nadużycia stanowiska, do prokuratury ds. poważnych przestępstw (PPP) i do sądu ds. poważnych przestępstw (SPP). Czynną i bierną korupcję sędziów, prokuratorów, urzędników wymiaru sprawiedliwości, wysokiej rangi urzędników państwowych i przedstawicieli wybieranych lokalnie przesunięto do jurysdykcji SPP, by skierować jeszcze większą uwagę na korupcję na wysokim szczeblu. Nadal konieczne jest wprowadzenie do przepisów definicji „wysokiej rangi urzędnika” oraz „lokalnie wybieranego urzędnika”.

W marcu umożliwiono zgodne z prawem zajęcie lub konfiskatę majątku pochodzącego z przestępstw związanych z korupcją.

W maju opracowano projekt nowej ustawy o dostępie do informacji, w której wprowadzono sankcje administracyjne oraz procedury rozpatrywania skarg wpływających do Komisji ds. Prawa do Informacji i Ochrony Danych Osobowych.

Przepisy dotyczące oświadczeń majątkowych i konfliktu interesów, które zmieniono w kwietniu 2014 r., poddawane są obecnie formalnej procedurze przyjęcia. Zmieniona ustawa o konflikcie interesów rozszerza zakaz wchodzenia w stosunki umowne z instytucjami publicznymi na sędziów i prokuratorów zatrudnionych na poziomie pierwszej instancji i apelacyjnym. Ponadto za przestępstwo uznano podawanie fałszywych informacji; jest to dowodem zaangażowania w rozwiązywanie problemu konfliktu interesów. Ustawa o oświadczeniach majątkowych wymaga obecnie od urzędników państwowych deponowania w banku majątku przekraczającego 1,5 mln ALL (ok. 10 700 EUR).

W odniesieniu do współpracy pomiędzy organami ścigania zarówno w zakresie przeciwdziałania korupcji, jak i przestępczości zorganizowanej, w grudniu został podpisany protokół ustaleń przez Prokuratora Generalnego, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i krajowe służby wywiadowcze, którego celem jest ustanowienie wspólnej platformy umożliwiającej wzmocnienie aktywnych dochodzeń. Generalnie współpraca między organami ścigania powinna być zacieśniana, z uwzględnieniem systemu bezpiecznej wymiany informacji mającego podnieść skuteczność dochodzeń.

W kwietniu zwiększono liczbę prokuratorów ds. przeciwdziałania korupcji w regionalnych prokuraturach z 22 do 33 osób.

Co do osiągnięć, w okresie od października 2013 r. do marca 2014 r. liczba przypadków korupcji przekazanych do ścigania przez państwową policję wzrosła o 16 % w porównaniu z tym samym okresem roku poprzedniego. W tym samym roku o 8 % zmniejszyła się liczba wyroków skazujących wydanych przez sądy rejonowe, natomiast liczba wyroków skazujących wydanych przez sądy apelacyjne wzrosła o 81 %. Toczy się pięć dochodzeń w sprawie o korupcję w systemie sądowym i zapadł jeden wyrok skazujący w systemie sądowym na poziomie sądu apelacyjnego. Jeśli chodzi o wysokich urzędników państwowych i urzędników wybieranych lokalnie, przed sądem toczy się pięć spraw z udziałem 25 pozwanych, a dwa przypadki są badane pod kątem nadużycia stanowiska i innych związanych z tym zarzutów. Ogółem liczba dochodzeń i wyroków skazujących pozostaje niska, szczególnie w odniesieniu do spraw dotyczących korupcji na wysokim szczeblu. Duża liczba dochodzeń w sprawach o przestępstwa związane z korupcją nie prowadzi do wydania prawomocnych wyroków skazujących, co eksponuje potrzebę wzmocnienia niezależności, skuteczności i odpowiedzialności organów sądowniczych, a także potrzebę zwiększenia potencjału policji i prokuratury.

Aby wyeliminować niedociągnięcia w zakresie skuteczności dochodzeń i współpracy między organami, w maju zainicjowano comiesięczne spotkania pod przewodnictwem Prokuratora Generalnego i dyrektora generalnego policji. Pozostają liczne przeszkody, takie jak przepisy dotyczące przechwytywania i inwigilacji, ograniczenia czasowe dla dochodzeń i dopuszczalność dowodów przed sądem. Ponadto, ogólnie rzecz biorąc, dochodzenia wciąż mają charakter reaktywny. Niezbędne jest wzmocnienie potencjału dochodzeniowego organów ścigania, w tym w zakresie zwalczania przestępstw finansowych i gospodarczych. Obecne ramy prawne powinny zawierać przepisy pozwalające państwowej policji na uzyskanie informacji do celów dochodzenia od instytucji publicznych i prywatnych organów świadczących usługi publiczne i dopuszczające stosowanie odstraszających sankcji w przypadku ich nieprzestrzegania. Zachęca się także Albanię do uwzględnienia przestępstwa polegającego na nielegalnym wzbogaceniu się, co stanowiłoby pozytywny sygnał. Niezbędne są dalsze wysiłki w zakresie mechanizmów sankcyjnych w przypadku nieprzestrzegania międzyinstytucjonalnych protokołów ustaleń.

W pierwszym kwartale 2014 r. Wysoki Inspektorat ds. Oświadczeń Majątkowych i Konfliktu Interesów podjął kroki mające na celu poprawę wyników. Spośród spraw dotyczących cichych rezerw Inspektorat zgłosił do prokuratury sprawy trzech sędziów, jednego prokuratora, jednego ambasadora i dwóch inspektorów. Generalnie zarówno Inspektorat, jak i wewnętrzne organy kontroli powinny wykonywać swoje obowiązki w bardziej aktywny sposób, koncentrując się na majątkach pochodzących z niewyjaśnionych źródeł i dokonując lepszej oceny ryzyka i kontroli krzyżowych własnych danych z dostępnymi oświadczeniami majątkowymi i oświadczeniami o braku konfliktu interesów. W tym zakresie istotne znaczenie ma udostępnianie oświadczeń majątkowych organom ścigania i organom dochodzeniowym. Publikowanie oświadczeń majątkowych w sposób przewidziany w planie działania dotyczącym kluczowych priorytetów zwiększyłoby odpowiedzialność i wzmocniło wysiłki mające na celu wykrycie majątków pochodzących z niewyjaśnionych źródeł.

Ogólnie rzecz biorąc, istnieje stała wola polityczna do zdecydowanego działania w celu zapobiegania korupcji i walki z nią. Wprowadzone reformy strukturalne świadczą o wszechstronnym podejściu uwzględniającym szeroki zakres instytucji. Szeroko zakrojony proces konsultacji na temat zarysu strategii antykorupcyjnej pokazuje, że rząd pragnie uwzględnić dużą grupę zainteresowanych stron. Wdrożono działania międzyinstytucjonalne, by wzmocnić aktywne dochodzenia, systematyczną analizę ryzyka i pokonać przeszkody z myślą o poprawie efektywności dochodzeń. Aby dokonać zdecydowanych postępów na drodze do integracji z UE, Albania musiałaby skupić się na egzekwowaniu przepisów prawa dotyczących oświadczeń majątkowych i konfliktu interesów, zwiększyć liczbę aktywnych dochodzeń i wprowadzić dalsze środki, aby dochodzenia te były skuteczniejsze. Niezbędne byłoby również kontynuowanie początkowych wysiłków w celu wypracowania solidnego dorobku dochodzeń, postępowań i prawomocnych wyroków skazujących w sprawach dotyczących korupcji. Zasadnicze znaczenie w walce z korupcją będzie także miała przewidywana głęboka reforma sądownictwa.

4. Walka z przestępczością zorganizowaną

W okresie od października wprowadzono kilka zmian organizacyjnych w państwowej policji i prokuraturze, przygotowane są też do przyjęcia kluczowe przepisy dotyczące kwestii organizacji i szkolenia policji oraz kontroli nad bronią palną. W marcu rozpoczął się otwarty proces naboru nowych pracowników do państwowej policji. Mimo trudnej sytuacji budżetowej w 2014 r. o 10 % zwiększono środki finansowe przeznaczone na wynagrodzenia dla policji. Od września z przyczyn dyscyplinarnych zwolniono 39 funkcjonariuszy policji. Jeżeli chodzi o terroryzm finansowany dzięki przestępczości zorganizowanej, w państwowej policji powołano nową jednostkę antyterrorystyczną.

Policja przeprowadziła w kraju udane operacje w dziedzinie walki z narkotykami, handlu ludźmi, prania pieniędzy i konfiskaty materiałów wybuchowych, a także uczestniczyła w podobnych operacjach za granicą. W obszarze międzynarodowej współpracy policyjnej i sądowej w styczniu ratyfikowano czwarty protokół dodatkowy do Europejskiej konwencji o ekstradycji. Od października 2013 r. do końca kwietnia 2014 r. Albanię odwiedziło łącznie 25 komisji ds. pomocy prawnej z państw członkowskich UE. W tym samym okresie 34 osoby zostały poddane ekstradycji z państw członkowskich UE do Albanii, natomiast władze albańskie przekazały państwom członkowskim UE 49 osób. Państwowa policja i Departament Bezpieczeństwa Publicznego w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Włoch podpisały protokół operacyjny. Albania pracuje z Włochami i Grecją nad utworzeniem wspólnego centrum współpracy policyjnej, którego celem będzie kontrolowanie nielegalnych działań transgranicznych w Sarandzie. Organizowane są regularne spotkania z oficerami łącznikowymi krajów partnerskich, mające na celu wymianę informacji na temat dochodzeń w sprawie majątku pochodzącego z działalności przestępczej.

W dniu 20 marca Albania ratyfikowała podpisaną z Europolem w grudniu ubiegłego roku umowę o współpracy operacyjnej. Wymianę informacji ułatwia oddelegowanie do Europolu albańskiego oficera łącznikowego. W okresie sprawozdawczym Albania uczestniczyła w międzynarodowej operacji policji wspieranej przez Europol, mającej na celu wykrycie skradzionych i przemyconych pojazdów. W wyniku tej operacji wniesiono sprawy przeciwko 24 sprawcom. Władze powinny aktywniej korzystać ze wszystkich dostępnych narzędzi współpracy międzynarodowej i zwiększyć liczbę wspólnych zespołów dochodzeniowych. Jeżeli chodzi o ramy prawne i proceduralne, należy wzmocnić możliwości stosowania specjalnych technik śledczych.

Jeżeli chodzi o walkę z handlem ludźmi, Biuro Krajowego Koordynatora ds. Zwalczania Handlu Ludźmi ożywiło funkcjonowanie krajowego mechanizmu ukierunkowanej pomocy, intensyfikując działania w zakresie zapobiegania handlowi oraz poszerzania informacji w tym zakresie, a ponadto kończy nową krajową strategię i plan działania na lata 2014–2016. W 2014 r. Biuro po raz pierwszy dysponowało swoim własnym budżetem. Utworzono trzy ruchome jednostki w Tiranie, Wlorze i Elbasanie, co doprowadziło do zwiększenia liczby identyfikowanych ofiar i potencjalnych ofiar. Co miesiąc odbywają się spotkania regionalnej policji z prokuraturą ds. poważnych przestępstw. Inspekcja Pracy rozpoczęła – we współpracy z tirańską policję – kontrole klubów nocnych, dążąc do zwalczania pracy przymusowej i handlu ludźmi na terytorium kraju, W marcu zaczęła działać specjalna infolinia dla osób będących ofiarami handlu ludźmi, a od listopada 2013 r. mogą one uzyskać pomoc prawną, płacąc o 30 % niższe honorarium adwokackie. Należy ze szczególną uwagą stosować najnowsze zmiany kodeksu karnego dotyczące handlu ludźmi, wzmocnić struktury odpowiedzialne za ich wdrożenie oraz zintensyfikować dochodzenie w sprawie przypadków handlu ludźmi na terytorium kraju. Liczba wyroków skazujących za handel ludźmi była w dalszym ciągu niewielka. Na potrzeby aktywnej walki z handlem ludźmi niezbędne jest wzmocnienie zdolności do oceny zagrożeń i ryzyka, która pozwoli na identyfikowanie ofiar tego procederu.

W odniesieniu do zwalczania prania pieniędzy, w okresie od października 2013 r. do połowy kwietnia 2014 r., odnotowano – w porównaniu z analogicznym okresem w poprzednim roku – niewielki wzrost liczby przestępstw polegających na praniu pieniędzy przekazywanych przez policję do prokuratury, przy niemal takiej samej liczbie sprawców. Niemniej jednak niewielka pozostaje liczba wyroków skazujących za pranie pieniędzy.

Od października 2013 r. do końca marca państwowa policja przekazała do prokuratury ds. poważnych przestępstw 45 spraw o wszczęcie dochodzenia w sprawie majątku pochodzącego z działalności przestępczej, co stanowiło lekki wzrost w porównaniu z analogicznym okresem roku poprzedniego. Należy systematycznie stosować dochodzenia finansowe i wzmacniać zdolności do ich skutecznego prowadzenia, co powinno skutkować konfiskatą większej ilości majątku pochodzącego z działalności przestępczej.

Jeżeli chodzi o przestępstwa gospodarcze, od października do grudnia 2013 r. miała miejsce duża operacja policji skierowana przeciwko nielegalnym instytucjom hazardu, której rezultatem było dochodzenie w sprawie 720 przestępstw w obszarze przestępczości gospodarczej i zajęcie znacznej ilości sprzętu do gier losowych o łącznej wartości 8,5 miliona EUR. Niezbędne jest systematyczne stosowanie zajęcia i konfiskaty aktywów.

Zwiększyły się możliwości Międzyinstytucjonalnego Centrum Operacji Morskich w zakresie monitorowania praktycznych aspektów zwalczania przestępczości zorganizowanej dzięki modernizacji 7 radarów przybrzeżnych, które obejmują swym zasięgiem całość krajowych wód terytorialnych. W pełni funkcjonuje już całościowy system zarządzania informacją, internetowa baza danych do wymiany informacji dla organów ścigania. Odbyło się wspólne szkolenie personelu obsługującego w zakresie umiejętności operacyjnych. Należy zwrócić szczególną uwagę na analizę ryzyka w kontekście wygaśnięcia moratorium na wyścigowe łodzie motorowe.

W kwestii zwalczania narkotyków wdrażany jest krajowy plan przeciwko produkcji narkotyków. Od października 2013 r. do końca marca 2014 r., w porównaniu z tym samym okresem roku poprzedniego, kontynuowana była konfiskata narkotyków, przy czym wzrosła ilość skonfiskowanej marihuany (18,8 t w porównaniu z 13,6 t) i kokainy (14,5 kg w porównaniu z 1,7 kg), natomiast spadła ilość przejętej heroiny (25,6 kg w porównaniu z 44,8 kg). W marcu, kwietniu i maju odbyły się publiczne zniszczenia skonfiskowanych narkotyków. W sumie, w tym samym okresie większa liczba operacji spowodowała wzrost liczby postępowań z tytułu nielegalnego handlu środkami odurzającymi. Dochodzeniom w sprawach narkotykowych powinny systematycznie towarzyszyć równoległe dochodzenia finansowe. W celu wyeliminowania tras przemytu narkotyków niezbędne są zintensyfikowane systematyczne kontrole niebieskiej granicy. Współpraca międzynarodowa z Włochami, Grecją, Niemcami, Belgią, USA i Kosowem[2] doprowadziła do aresztowania w tym samym okresie 51 osób podejrzanych o międzynarodowy nielegalny handel środkami odurzającymi w porównaniu z 31 aresztowanymi w tym samym okresie poprzedniego roku. Istnieje potrzeba zintensyfikowania walki z sieciami obrotu środkami odurzającymi w drodze dalszej współpracy międzynarodowej i za pośrednictwem stosowania specjalnych technik dochodzeniowych opartych na ocenie zagrożenia i równoległych dochodzeniach finansowych. Konieczna jest intensyfikacja konkretnych środków mających na celu likwidację upraw narkotykowych. Do krajowego planu zwalczania upraw narkotykowych należy włączyć mierzalne wskaźniki efektywności i oczekiwane rezultaty.

Podsumowując, wprowadzono zmiany organizacyjne i przygotowano do przyjęcia kluczowe przepisy prawne w dziedzinach organizacji i szkolenia policji oraz kontroli broni palnej. Dzięki wdrożeniu umów ekstradycyjnych zintensyfikowano międzynarodową współpracę policyjną i sądową. Ożywiono krajowy mechanizm ukierunkowanej pomocy w przeciwdziałaniu handlowi ludźmi dzięki zwiększonej współpracy organów ścigania. Dochodzenia przyniosły pewne pozytywne efekty w walce z narkotykami, handlem ludźmi i praniem pieniędzy. Intensyfikacji wymaga walka z uprawami narkotykowymi. Aby dokonać zdecydowanych postępów na drodze do integracji z UE, Albania musiałaby kontynuować rozwój swego dorobku w walce z przestępczością zorganizowaną przez zacieśnienie współpracy między organami, zwiększenie skuteczności aktywnych dochodzeń i systematyczne stosowanie dochodzeń finansowych, wzmocnienie współpracy międzynarodowej i regionalnej, w tym z Europolem, oraz intensyfikację wysiłków w zwalczaniu wszystkich form przestępczości zorganizowanej.

5. Reforma systemu sądowego

Aby zwiększyć skuteczność systemu sądowego w styczniu ogłoszono środki reformy sądownictwa. Albania wnioskowała o współpracę z Komisją Wenecką; opracowano plan działania dla pięciu kluczowych priorytetów, w tym reformy systemu sądowego. Rozpoczęto proces opracowywania strategii na lata 2014–2020. W lutym w Ministerstwie Sprawiedliwości utworzono doradczą grupę roboczą do spraw reformy systemu sądowego.

W marcu Albania zwróciła się do Komisji Weneckiej o ocenę dwóch zestawów poprawek do kodeksu postępowania cywilnego i kodeksu karnego. Jeden zestaw poprawek upoważnia sędziów do nakładania grzywien na prawników, którzy są wielokrotnie nieobecni na rozprawach cywilnych i karnych, natomiast drugi ogranicza rodzaje odwołań, jakie można składać do Sądu Najwyższego. Zmiany te mają na celu zmniejszenie obciążenia sądów pracą i zwiększenie ich wydajności. Przewiduje się, że pomoc Komisji Weneckiej będzie stopniowo rozszerzana na szeroki zakres tematów.

Zgodnie ze zmienionymi przepisami kodeksu postępowania cywilnego większość spraw cywilnych w Sądzie Najwyższym jest rozpatrywana przez sąd w składzie trzech sędziów. Aby dokonać większego usprawnienia Sądu Najwyższego, potrzebne są dalsze działania. Są to między innymi harmonizacja i publikacja orzecznictwa, zmiany w kodeksie postępowania karnego dotyczące procedur stosowanych w Sądzie Najwyższym w odniesieniu do składu zespołów rozpatrujących sprawy karne, przyjęcie przepisów mających na celu zmniejszenie liczby odwołań, zakończenie trwającej wewnętrznej reorganizacji Sądu oraz obsadzenie pozostałych 3 wakatów w Sądzie.

Opublikowana ostatnio po raz pierwszy kompleksowa lista sędziów wraz z określeniem ich rangi to krok w stronę zwiększenia przejrzystości systemu powoływania, awansowania i przenoszenia sędziów. Należy przeprowadzić ocenę sędziów w odniesieniu do okresu 2007–2009 i lat następnych. Wymagane jest podjęcie dodatkowych kroków, dzięki którym możliwe będzie zapewnienie, aby procedury w ramach Wysokiej Rady Sądowniczej dotyczące powoływania, awansowania i przenoszenia sędziów opierały się wyłącznie na zasługach kandydatów i innych obiektywnych kryteriach.

Jeszcze nie we wszystkich sądach wdrożono jednolity elektroniczny system zarządzania sprawami ICMIS, który zapewnia losowe i przejrzyste przyporządkowanie spraw sędziom i jest pomocny w monitorowaniu zaległych spraw. Ma to szczególne znaczenie dla Sądu Rejonowego w Tiranie, sądu ds. poważnych przestępstw, sądu apelacyjnego ds. poważnych przestępstw i nowo utworzonych sądów administracyjnych, gdzie system nie funkcjonuje.

Orzeczenia sądowe powinny być dostępne dla wszystkich praktyków i ogółu społeczeństwa. Orzeczenia powinny być również publikowane w bazie danych z funkcją wyszukiwania, wraz z uzasadnieniem i w rozsądnych terminach, a także zgodnie z zaleceniami Komisarza ds. Ochrony Danych Osobowych.

Zmiany do kodeksu postępowania karnego dotyczące przestępstw związanych z korupcją popełnianych przez wysokiej rangi urzędników państwowych (zob. pkt 3 Polityka antykorupcyjna) wprowadzają procedury regulujące uchylenie immunitetu. W przypadku sędziów sądów powszechnych, do przeprowadzenia przeszukania osobistego i przeszukania domu, jak również wszelkich form pozbawienia wolności, wymagana jest zgoda Wysokiej Rady Sądowniczej na wniosek prokuratora. W przypadku sędziów Sądu Najwyższego i sędziów Trybunału Konstytucyjnego decyzja o złożeniu wniosku do Sądu Najwyższego o zgodę na uchylenie immunitetu należy do Prokuratora Generalnego. W przeciwieństwie do sędziów sądów powszechnych i prokuratorów, członkowie Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego podlegają w zakresie przestępstw związanych z korupcją jurysdykcji Sądu Najwyższego.

Informacje na temat sześciu spraw dotyczących podejrzenia o korupcję w sądownictwie zostały skierowane przez Wysoką Radę Sądowniczą do Prokuratora Generalnego.

Począwszy od października 2013 r. Minister Sprawiedliwości wszczął postępowania dyscyplinarne przeciwko 19 sędziom, które przekazano do zbadania Wysokiej Radzie Sądowniczej. Do tej pory Wysoka Rada Sądownicza przeanalizowała pięć spraw, odwołując jednego sędziego, przenosząc kolejnego do sądu niższej instancji na dwa lata i wydając ostrzeżenie o odwołaniu dla 3 sędziów. W osobnej sprawie, w grudniu 2013 r., Wysoka Rada Sądownicza zawiesiła sędziego w wykonywaniu obowiązków w oczekiwaniu na wydanie prawomocnego orzeczenia. Minister Sprawiedliwości wszczął postępowanie przeciwko dwóm prokuratorom. Należy wzmocnić system dyscyplinarny, zrewidować rolę Ministra Sprawiedliwości w procedurze dyscyplinarnej oraz w Wysokiej Radzie Sądowniczej, skutecznie wdrożyć nowe zasady immunitetów dla sędziów pokoju i sporządzić bilans nałożonych już sankcji.

Jeżeli chodzi o efektywność, w okresie od listopada 2013 r. utworzono wszystkich sześć sądów administracyjnych, administracyjny sąd apelacyjny i kolegium administracyjne przy Sądzie Najwyższym. Powołanie sędziów do wymienionych sądów, które zajmują się między innymi sprawami przeniesionymi z innych sądów, miało miejsce w oparciu o egzamin. Należy dokończyć proces obsadzania pozostałych dziewięciu wakatów w pięciu sądach administracyjnych poza Tiraną i ostatecznie zapewnić asystentów sędziego i pomieszczenia dla sądów.

W wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z marca 2014 r., w którym stwierdzono niekonstytucyjność ustawy o administracji sądowej z kwietnia 2013 r., konieczne jest wypełnienie tej luki prawnej i przyjęcie przepisów regulujących pracę sądów i ich pracowników. Zgodnie z orzeczeniem do przyjęcia ustawy w 2013 r. wymagana była kwalifikowana większość głosów, a nie zwykła większość.

Jeżeli chodzi o dostęp do wymiaru sprawiedliwości, należy wdrożyć przepisy zmieniające ustawę z 2008 r. o pomocy prawnej w zakresie zwolnienia z opłat sądowych dla niektórych kategorii obywateli i ustanowienia lokalnych biur pomocy prawnej (ang. legal clinics).

Podsumowując, Albania pokazała swoje zaangażowanie na rzecz reformy wymiaru sprawiedliwości, w szczególności poprzez współpracę z Komisją Wenecką w celu zwiększenia niezależności, odpowiedzialności i profesjonalizmu systemu. Podjęto pewne działania zmierzające do zmniejszenia zaległości i ogólnego obciążenia sądów oraz wzmocnienia przejrzystości w sądownictwie. Podjęto środki mające na celu promowanie odpowiedzialności sędziów i prokuratorów poprzez przyjęcie procedur regulujących uchylanie ich immunitetów. W wyniku procedur dyscyplinarnych przyjęto szereg sankcji. Aby dokonać zdecydowanych postępów na drodze do integracji z UE, Albania musiałaby rygorystycznie przeprowadzać reformę sądownictwa, kontynuując współpracę z Komisją Wenecką, przyjmując istotne dodatkowe przepisy ukierunkowane na zdecydowane wzmocnienie niezależności i odpowiedzialności – zgodnych z planem działania dla reformy wymiaru sprawiedliwości, a także przez odpowiednio wdrażając przyjęte środki.

6. Wnioski

Albania kontynuuje wdrażanie i umacnianie swoich reform związanych z UE, w szczególności tych odnoszących się do statusu kraju kandydującego. Istnieje stała wola polityczna do zdecydowanego działania w celu zapobiegania korupcji i walki z nią, a reformy strukturalne świadczą o kompleksowym podejściu obejmującym szeroki zakres instytucji. W ramach walki z przestępczością zorganizowaną wprowadzono ważne reformy legislacyjne, a dochodzenia przyniosły pozytywne efekty w walce z obrotem środkami odurzającymi oraz w innych obszarach poważnej i zorganizowanej przestępczości. Albania pokazała swoje zaangażowanie na rzecz reformy wymiaru sprawiedliwości, w szczególności poprzez współpracę z Komisją Wenecką, w celu zwiększenia niezależności, odpowiedzialności i profesjonalizmu systemu.

Na podstawie wyników niniejszego sprawozdania Komisja potwierdza swoje zalecenie, aby Rada przyznała Albanii status kraju kandydującego.

Ważne jest, by Albania kontynuowała swoje systematyczne podejście do reform, ponieważ zrównoważone wyniki będą miały kluczowe znaczenie dla dalszej integracji z UE. W niniejszym sprawozdaniu wskazano szereg kluczowych wyzwań, z jakimi Albania powinna się zmierzyć, aby dokonać zdecydowanych postępów na drodze do integracji z UE.

W walce przeciwko korupcji, aby dokonać zdecydowanych postępów na drodze do integracji z UE, Albania musiałaby skupić się na egzekwowaniu przepisów prawa dotyczących oświadczeń majątkowych i konfliktu interesów, zwiększyć liczbę aktywnych dochodzeń i wprowadzić dalsze środki, aby dochodzenia te były skuteczniejsze. Niezbędne byłoby również kontynuowanie podjętych już wysiłków w celu wypracowania solidnego dorobku dochodzeń, postępowań i prawomocnych wyroków skazujących w sprawach dotyczących korupcji. Zasadnicze znaczenie w walce z korupcją będzie także miała przewidywana głęboka reforma sądownictwa.

W walce przeciwko przestępczości zorganizowanej, aby dokonać zdecydowanych postępów na drodze do integracji z UE, Albania musiałaby kontynuować rozwój swojego dorobku poprzez zacieśnienie współpracy między organami, zwiększenie skuteczności aktywnych dochodzeń i systematyczne stosowanie dochodzeń finansowych, wzmocnienie współpracy międzynarodowej i regionalnej, w tym z Europolem, oraz intensyfikację wysiłków w zwalczaniu wszystkich form przestępczości zorganizowanej.

W kwestii reformy systemu sądowego, aby dokonać zdecydowanych postępów na drodze do integracji z UE, Albania musiałaby rygorystycznie przeprowadzać reformę sądownictwa, kontynuując współpracę z Komisją Wenecką, przyjmując istotne dodatkowe przepisy mające na celu zdecydowane wzmocnienie niezależności i odpowiedzialności – zgodnie z planem działania dla reformy wymiaru sprawiedliwości, a także właściwie wdrażając przyjęte środki.

Ponadto istotne jest, by procesowi reform towarzyszył ożywiony i skonsolidowany dialog polityczny między rządem a opozycją. Dla zapewnienia trwałości reform niezbędna jest konstruktywna i oparta na kompromisie współpraca w parlamencie, zaś kluczem do konsensusu w społeczeństwie albańskim jest utworzenie Krajowej Rady ds. Integracji z UE, jednoczącej wszystkie zainteresowane strony.

Najważniejsze wyzwania określone w niniejszym sprawozdaniu zostaną bardziej szczegółowo omówione w sprawozdaniu Komisji z postępów w październiku 2014 r.

[1] Ostatni pakiet „rozszerzenie” Komisji, w tym sprawozdanie z postępów Albanii, został opublikowany dnia 16 października 2013 r.

[2] Użycie tej nazwy nie wpływa na stanowiska w sprawie statusu Kosowa i jest zgodne z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ 1244/99 oraz z opinią Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie deklaracji niepodległości Kosowa.