Według ogólnej prognozy, po pięciu latach nieprzerwanego wzrostu, PKB w strefie euro wchodzi w mniej dynamiczny okres. Wsparcie aktywności gospodarczej nadal będzie miało miejsce w oparciu o mocne podstawy konsumpcji własnej i inwestycji. Jednocześnie prognozuje się, że słabnący impet handlu zagranicznego, spowolniony wzrost zatrudnienia oraz ogólny wzrost niepewności będą miały negatywny wpływ na wzrost gospodarczy. Według prognozy Komisji z jesieni 2018 r. zagrożenia utrzymują się na niskim poziomie. Przegrzanie gospodarki w Stanach Zjednoczonych może zmienić nastawienie inwestorów wobec ryzyka ze szkodliwym skutkiem dla gospodarki tego kraju, biorąc pod uwagę wysoki stosunek zadłużenia do aktywów przedsiębiorstw, oraz dla gospodarek rynków wschodzących, przynosząc negatywne skutki zewnętrzne w krajach o gospodarkach rozwiniętych. Ponadto w niektórych państwach członkowskich strefy euro o wysokim zadłużeniu mogłyby znowu pojawić się destrukcyjne powiązania między państwem a sektorem bankowym, co mogłoby spowodować obawy dotyczące stabilności finansowej w środowisku ogólnego przeszacowania ryzyka i normalizacji polityki pieniężnej.

Prognozuje się, że w 2018 r. inflacja nominalna zbliży się do definicji stabilności cen proponowanej przez Europejski Bank Centralny, a w 2019 r. zasadniczo nie zmieni się. Komisja prognozuje, że w 2018 r. inflacja nominalna osiągnie poziom 1,8 %, głównie ze względu wyższe na ceny energii. W swoich projektach planów budżetowych większość państw członkowskich podwyższyła swoje prognozy dotyczące inflacji nominalnej na 2018 r., w wyniku czego prognoza dla strefy euro w ujęciu łącznym wynosi 1,7 % (wzrost o 0,3 punktu procentowego w stosunku do programów stabilności). Zarówno projekty planów budżetowych, jak Komisja prognozują, że inflacja nominalna utrzyma się na takim samym poziomie w 2019 r.

Mimo przewidywanego niewielkiego spowolnienia wzrostu gospodarczego prognozuje się, że agregat luki produktowej w strefie euro osiągnie wartość dodatnią w 2018 r. i zwiększy się w 2019 r. Prognoza Komisji z jesieni 2018 r. przewiduje dodatnie luki produktowe we wszystkich państwach członkowskich w 2018 r. z wyjątkiem Grecji i Włoch. Dotyczy to również przeliczonych luk produktowych na podstawie projektów planów budżetowych. Zarówno prognoza Komisji z jesieni 2018 r., jak i przeliczone projekty planów budżetowych przewidują mieszany rozwój w poszczególnych państwach członkowskich, mimo że spodziewane jest dalsze poszerzenie agregatu dodatniej luki podatkowej w 2019 r. Prognozuje się, że w 2019 r. ujemna luka produktowa utrzyma się tylko w Grecji, choć ma się ona znacznie zawęzić.

Perspektywy dla strefy euro są nadal pozytywne, jednak od czasu wiosennej rundy ocen nieco się pogorszyły. Zgodnie z prognozą Komisji z jesieni 2018 r. wzrost realnego PKB strefy euro w ujęciu łącznym spadnie z 2,4 % w 2017 r. do 2,1 % w 2018 r. i 1,9 % w 2019 r., co odpowiada założeniom makroekonomicznym zawartym w projektach planów budżetowych (tabela 1). Prognozę na 2018 r. obniżono o 0,2 punktu procentowego w stosunku do prognozy Komisji z wiosny 2018 r. oraz o 0,3 punktu procentowego w stosunku do programów stabilności, a prognozę na 2019 r. skorygowano w dół o 0,1 punktu procentowego w stosunku do prognozy z wiosny. Scenariusze makroekonomiczne zawarte w projektach panów budżetowych są zasadniczo bardzo zbliżone do prognoz Komisji dla poszczególnych państw członkowskich, co częściowo odzwierciedla fakt, że od wszystkich państw członkowskich wymaga się, aby oparły swoje projekty budżetów na prognozach makroekonomicznych zatwierdzonych lub sporządzonych przez niezależne organy. Prognoza makroekonomiczna dla Niemiec została zatwierdzona po raz pierwszy przez wspólną grupę projektową ds. prognoz gospodarczych w ramach nowych uzgodnień dotyczących prognozowania. Założenia makroekonomiczne stanowiące podstawę projektu planu budżetowego Włoch nie zostały zatwierdzone przez włoską niezależną instytucję budżetową. Projekt planu budżetowego Belgii nie opiera się na najnowszych niezależnych prognozach Federalnego Biura Planowania. Dla Grecji, Luksemburga i Malty Komisja prognozuje dużo niższy wzrost niż wynikałoby to z ich projektów planów budżetowych (załącznik IV tabela 1).

Cel niniejszego komunikatu jest dwojaki. Po pierwsze, przedstawia on ogólny obraz polityki budżetowej na poziomie strefy euro, oparty na przekrojowej ocenie projektów planów budżetowych. Działanie to powiela schemat przekrojowej oceny programów stabilności, którą przeprowadza się na wiosnę, z większym jednak naciskiem na następny rok niż na średniookresowe plany budżetowe. Po drugie, komunikat stanowi przegląd projektów planów budżetowych na poziomie państw członkowskich, wraz z wyjaśnieniem podejścia stosowanego przez Komisję przy ich ocenie, szczególnie pod kątem zgodności z wymogami paktu stabilności i wzrostu. Ocena ta jest zróżnicowana w zależności od tego, czy dane państwo członkowskie jest objęte częścią zapobiegawczą czy też częścią naprawczą paktu stabilności i wzrostu, i uwzględnia się w niej również wymogi w odniesieniu do poziomu i dynamiki długu publicznego.

Przepisy prawa unijnego wymagają, aby państwa członkowskie należące do strefy euro do dnia 15 października przedstawiały Komisji projekty planów budżetowych na nadchodzący rok w celu poprawy koordynacji krajowych polityk budżetowych w ramach unii gospodarczej i walutowej.

– projekty planów budżetowych trzech państw członkowskich (Estonii, Łotwy i Słowacji) uznano za zasadniczo zgodne z wymogami paktu stabilności i wzrostu na 2019 r. W przypadku tych państw członkowskich realizacja planów mogłaby doprowadzić do pewnego odchylenia od ich średniookresowych celów budżetowych, przy uwzględnieniu wszelkich stosownych dostosowań. Jeżeli przyszłe oceny nie będą już prognozować, że saldo strukturalne będzie zbyt zbliżone do średniookresowych celów budżetowych, ogólna ocena zgodności z wymogami będzie musiała uwzględniać stopień odchylenia od wymogu określonego przez Radę.

Zmieniony projekt planu budżetowego przedstawiony przez Włochy wciąż jest w bardzo poważnym stopniu niezgodny z wymogami paktu stabilności i wzrostu, ponieważ zakłada znaczne odchylenie w 2019 r. od zalecanej ścieżki dostosowania prowadzącej do osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego, zważywszy na prognozowane znaczne pogorszenie salda strukturalnego i fakt, że stopa wzrostu wydatków publicznych, bez uwzględnienia działań dyskrecjonalnych po stronie dochodów i działań jednorazowych, znacznie przewyższa stopę referencyjną. Ponadto niezależna instytucja monitorująca politykę budżetową we Włoszech nie zatwierdziła prognozy makroekonomicznej stanowiącej podstawę projektu planu budżetowego na 2019 r. ze względu na znaczne ryzyko niezrealizowania tych prognoz.

8.Państwa członkowskie są nadal w bardzo różnych sytuacjach budżetowych pod względem zadłużenia i problemów ze stabilnością. Krótkoterminowe ryzyko w zakresie stabilności finansów publicznych grozi tylko Cyprowi, w przypadku którego wskaźnik Komisji S0 plasuje się tylko nieco powyżej krytycznego progu. Krótkoterminowa stabilność finansów publicznych Włoch wydaje się być narażona na dalszy wzrost kosztów emisji długu. Duże ryzyko średnioterminowe grozi niektórym poważnie zadłużonym państwom członkowskim, o czym świadczą takie czynniki jak bieżący poziom zadłużenia, bieżące saldo pierwotne oraz prognozowane koszty związane ze starzeniem się społeczeństwa. Kilka z tych państw członkowskich planuje w 2019 r. albo dość ograniczoną korektę budżetową (Belgia, Hiszpania, Francja i Portugalia), albo ekspansję budżetową (Włochy). W przypadku Belgii, Hiszpanii i Portugalii Komisja nie prognozuje korekty budżetowej w 2019 r., natomiast ekspansja we Włoszech może być większa niż przewiduje to plan projektu budżetowego. Te państwa członkowskie nie wykorzystują w wystarczającym stopniu przeważającego sprzyjającego otoczenia makroekonomicznego oraz akomodacyjnej polityki pieniężnej w celu odbudowania bufora fiskalnego. Niezredukowanie długu publicznego zwiększa ryzyko podwyższonej presji rynkowej na państwa członkowskie o dużym długu publicznym, co może przynieść negatywne efekty zewnętrzne dla rynków długu publicznego innych państw członkowskich strefy euro.

7.Z uwagi na strukturę korekty budżetowej w strefie euro Komisja prognozuje, że wzrost deficytu strukturalnego w 2019 r. będzie wynikiem spadku wskaźnika dochodów w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne do PKB. Podobną sytuację prognozują projekty planów budżetowych, a jest ona wynikiem wpływu zgłoszonych dyskrecjonalnych cięć dochodów i przewidywanego spadku dochodów. Zarówno prognoza Komisji z jesieni 2018 r., jak i plany projektów budżetowych przewidują, że w 2019 r. wskaźnik wydatków w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne nie zmieni się pomimo nieznacznego zmniejszenia wydatków z tytułu odsetek w latach 2018 i 2019. Nieoczekiwane oszczędności związane z niższymi wydatkami z tytułu odsetek powinny zostać wykorzystane do przyspieszenia redukcji długu.

6.W przeciwieństwie do prognozy z wiosny 2018 r. zakładającej stałe zmniejszanie się deficytu strukturalnego w ujęciu łącznym w strefie euro, Komisja przewiduje obecnie wzrost deficytu strukturalnego w 2019 r. o 0,3 % potencjalnego PKB. Główną przyczyną tego wzrostu jest prognozowany wzrost deficytu strukturalnego Włoch o 1,2 % potencjalnego PKB. Ekspansywna polityka budżetowa prognozowana w państwach członkowskich, które dysponują przestrzenią fiskalną, przede wszystkim w Niemczech i Niderlandach, również przyczynia się do zmiany wyniku w strefie euro w ujęciu łącznym. Z wyjątkiem Włoch prognozowany łączny kurs polityki budżetowej w strefie euro w 2019 r. będzie zasadniczo neutralny. Prognozowana zmiana dla całej strefy euro jest zgodna ze zmianą (przeliczonego) salda strukturalnego w projektach planów budżetowych. Strukturalne saldo pierwotne, które nie uwzględnia wydatków z tytułu odsetek, wskazuje na podobnie ekspansywny kurs polityki budżetowej. Według prognozy Komisji z jesieni 2018 r. dyskrecjonalny wysiłek fiskalny – wskaźnik zbliżony do wartości odniesienia dotyczącej wydatków przewidzianej w pakcie stabilności i wzrostu – wskazuje na nieco bardziej ekspansywny kurs polityki budżetowej w 2019 r. (0,4 % potencjalnego PKB).

5.Prognoza Komisji z jesieni 2018 r. przewiduje, że między 2018 i 2019 r. liczba państw członkowskich, które osiągnęły lub przewyższyły swoje średniookresowe cele budżetowe, wzrośnie z siedmiu do ośmiu dzięki Austrii, która w 2019 r. nieco przekroczy swoje cele. Przewiduje się, że w 2019 r. Hiszpania, Włochy i Francja utrzymają się zdecydowanie poniżej swoich średniookresowych celów budżetowych. Komisja przewiduje obecnie, że spośród krajów, które nie osiągnęły jeszcze swoich średniookresowych celów budżetowych i które przedłożyły pełne projekty planów budżetowych, w 2019 r. Włochy oddalą się jeszcze bardziej od osiągnięcia swoich celów. Przewiduje się natomiast, że Estonia i Francja zbliżą się do osiągnięcia swoich średniookresowych celów budżetowych, podczas gdy sytuacja innych państw pozostanie zasadniczo bez zmian.

4.Prognoza Komisji przewiduje, że relacja długu do PKB w strefie euro będzie kontynuować tendencję spadkową z ostatnich lat i obniży się z poziomu ok. 87 % w 2018 r. do ok. 85 % w 2019 r. Przyczyną tego są głównie planowane nadwyżki pierwotne, korzystne otoczenie makroekonomiczne i utrzymujące się niskie stopy oprocentowania. Projekty planów budżetowych przewidują podobne zmniejszenie relacji długu do PKB w strefie euro. Na pierwszy rzut oka wydaje się, że w 2018 i 2019 r. w przypadku Włoch wystąpią znaczne odchylenia od wartości odniesienia dotyczącej redukcji długu. Zgodnie z prognozami relacja długu do PKB w tym kraju nie ulegnie znaczącym zmianom i utrzyma się na poziomie ok. 131 %. Prognozuje się, że Belgia również, choć w mniejszym stopniu, nie osiągnie zgodności z wartością odniesienia dotyczącą redukcji długu w obu latach. W wyniku uchylenia procedur nadmiernego deficytu w Portugalii i Francji odpowiednio w 2016 i 2017 r. oba te kraje są objęte przejściowymi ustaleniami w zakresie reguły dotyczącej zadłużenia. Prognozuje się, że Portugalia wypełni przejściowe ustalenia w zakresie reguły dotyczącej zadłużenia w 2018 r., ale nie w 2019 r., natomiast Francja nie wypełni ich w żadnym z tych dwóch lat. Jeśli w 2018 r. Hiszpania dokona trwałej korekty nadmiernego deficytu, w 2019 r. zostanie objęta przejściowymi ustaleniami w zakresie reguły dotyczącej zadłużenia, lecz obecnie nie prognozuje się spełnienia przez nią wymaganych dostosowań.

2.Prognoza Komisji z jesieni 2018 r. przewiduje, że łączny deficyt nominalny strefy euro, który od 2010 r. stale malał, obniży się do 0,6 % PKB w 2018 r., a następnie wzrośnie do 0,8 % PKB w 2019 r. Byłby to pierwszy przypadek wzrostu ogólnego deficytu w strefie euro od jego szczytowego poziomu w 2009 r. Prognozy zawarte w projektach planów budżetowych są takie same dla deficytu nominalnego.

Źródło: Programy stabilności z 2018 r., projekty planów budżetowych na 2019 r., prognoza Komisji Europejskiej z jesieni 2018 r.

Perspektywy budżetowe według planów państw członkowskich i prognozy Komisji z jesieni 2018 r.

Prognozuje się, że deficyt nominalny strefy euro w ujęciu łącznym będzie kontynuował swoją niedawną tendencję spadkową w 2018 r., ale wzrośnie w 2019 r. Zgodnie z prognozą Komisji z jesieni 2018 r. i projektami planów budżetowych deficyt nominalny strefy euro spadnie w 2018 r. do poziomu 0,6 % PKB (tabela 1). Poziom ten jest niższy niż deficyt określony w prognozie Komisji z wiosny 2018 r. i programach stabilności z 2018 r. Rozwój gospodarczy poszczególnych państw jest zróżnicowany: prognozuje się, że Hiszpania i Włochy będą miały większe deficyty (w stosunku do prognozy Komisji z wiosny 2018 r.), podczas gdy Estonia, Cypr, Luksemburg i Niderlandy mają wykazać większe nadwyżki (załącznik IV tabela 2). Prognoza Komisji z jesieni 2018 r. oraz projekty planów budżetowych przewidują wzrost deficytu strefy euro w ujęciu łącznym do 0,8 % PKB w 2019 r. Poziom ten stanowi wzrost w stosunku do prognozy Komisji z wiosny 2018 r. (+0,2 % PKB) i programów stabilności z 2018 r. (+0,5 % PKB), głównie z powodu wyższych prognozowanych deficytów w Belgii, Hiszpanii, Francji i we Włoszech oraz niższej nadwyżki w Niemczech. Byłby to pierwszy przypadek wzrostu deficytu nominalnego w strefie euro w ujęciu łącznym od jego szczytowego poziomu w 2009 r.

Prognozuje się, że w 2018 r. po raz pierwszy od wprowadzenia euro w żadnym państwie członkowskim strefy euro deficyt nie przekroczy wartości odniesienia wynoszącej 3 %. Oczekuje się, że w 2018 r. Hiszpania skoryguje swój nadmierny deficyt, a zgodnie z prognozą Komisji z jesieni 2018 r. jej deficyt nominalny spadnie do 2,7 %, co przewiduje również projekt planu budżetowego Hiszpanii (załącznik IV tabela 2). Przewiduje się, że spośród państw członkowskich, w których w 2019 r. prognozowany jest deficyt, w sześciu będzie on na poziomie poniżej 2 % PKB. Ponadto przewiduje się, że dziewięć państw członkowskich odnotuje w 2018 r. nadwyżkę. Według prognoz Komisji w 2019 r. liczba ta wzrośnie do dziesięciu państw członkowskich dzięki osiągnięciu równowagi przez Austrię. Ogólnie rzecz biorąc, różnice między saldami budżetowymi państw członkowskich w 2019 r. w projektach planów budżetowych i w prognozie Komisji z jesieni 2018 r. są niewielkie (załącznik IV wykresy 1 i 2), chociaż w przypadku Włoch, Hiszpanii i Portugalii widoczne są znaczne negatywne różnice.

Prognozuje się, że saldo pierwotne strefy euro w ujęciu łącznym, uzyskane przez usunięcie wydatków z tytułu odsetek z salda nominalnego, wykaże nadwyżkę w 2018 i 2019 r. Zgodnie z prognozą Komisji z jesieni 2018 r. i projektami planów budżetowych saldo pierwotne strefy euro w ujęciu łącznym wzrośnie z 1 % PKB w 2017 r. do 1,2 % PKB w 2018 r. (tabela 1). Poziom ten stanowi znaczną korektę w górę w stosunku do programów stabilności z 2018 r. Przewiduje się, że tylko Hiszpania, Francja i Łotwa wykażą w 2018 r. ujemne saldo pierwotne (załącznik IV tabela 3). Zgodnie z prognozą Komisji z jesieni 2018 r. i projektami planów budżetowych saldo pierwotne strefy euro w ujęciu łącznym nieco spadnie w 2019 r. do poziomu 1 % PKB. Przewiduje się, że szczególnie salda pierwotne Niemiec i Włoch zostaną znacznie zredukowane w 2019 r. Przewiduje się, że Francja i Łotwa będą nadal miały w 2019 r. ujemne salda pierwotne. W obu latach różnice między prognozami państw członkowskich i prognozami Komisji są ogólnie rzecz biorąc nieznaczne, chociaż zgodnie z prognozami Komisji salda pierwotne Hiszpanii, Łotwy i Portugalii będą w 2019 r. o ponad 0,3 % PKB niższe niż przewidują to projekty planów budżetowych.

W odróżnieniu od programów stabilności z 2018 r. skutkiem wdrożenia projektów planów budżetowych byłby nieco ekspansywny kurs polityki budżetowej w strefie euro w 2019 r. (mierzony zmianą salda strukturalnego). Zgodnie z prognozą Komisji z jesieni 2018 r. i (przeliczonymi) projektami planów budżetowych saldo strukturalne w ujęciu łącznym pozostanie w 2018 r. zasadniczo niezmienione (tabela 1). Taka prognoza jest również zasadniczo zgodna z programami stabilności z 2018 r., chociaż nie ujawnia ona pewnych zmian w poszczególnych państwach członkowskich (załącznik IV tabele 4 i 5). Zgodnie z prognozą Komisji z jesieni 2018 r. i (przeliczonymi) projektami planów budżetowych saldo strukturalne pogorszy się w 2019 r. o 0,3 % potencjalnego PKB. Pogorszenie to stoi w sprzeczności z programami stabilności z 2018 r. zakładającymi poprawę salda strukturalnego strefy euro w 2019 r. w ujęciu łącznym o 0,3 % potencjalnego PKB. Główną przyczyną pogorszenia salda strukturalnego jest prognozowany wzrost deficytu strukturalnego Włoch o 1,2 % potencjalnego PKB. Ekspansywna polityka budżetowa prognozowana w państwach członkowskich, które dysponują przestrzenią fiskalną, przede wszystkim w Niemczech i Niderlandach, również przyczynia się do zmiany wyniku w strefie euro w ujęciu łącznym. Z wyjątkiem Włoch prognozowany łączny kurs polityki budżetowej w strefie euro w 2019 r. będzie zasadniczo neutralny. Prognozuje się, że deficyt strukturalny wzrośnie o 0,1 % potencjalnego PKB. Prognozowana zmiana dla całej strefy euro jest zgodna ze zmianą (przeliczonego) salda strukturalnego w projektach planów budżetowych (załącznik IV wykres 3).

Dyskrecjonalny wysiłek fiskalny wskazuje na ekspansywny kurs polityki budżetowej w strefie euro w 2018 i 2019 r. W zamyśle dyskrecjonalny wysiłek fiskalny jest zbliżony do wartości odniesienia dotyczącej wydatków. Według prognozy Komisji z jesieni 2018 r. dyskrecjonalny wysiłek fiskalny wskazuje na ekspansję budżetową na poziomie ok. 0,4 % PKB w 2018 i 2019 r. Dyskrecjonalny wysiłek fiskalny obliczony na podstawie projektów planów budżetowych wskazuje na nieco mniejszą ekspansję w 2019 r. (0,3 % potencjalnego PKB) zgodnie z kierunkiem polityki budżetowej wskazanym przez zmianę w saldzie strukturalnym (załącznik IV wykres 4).

Prognozuje się wzrost liczby państw członkowskich, które osiągnęły lub przewyższyły swoje średniookresowe cele budżetowe między 2018 i 2019 r. Zgodnie z prognozą Komisji z jesieni 2018 r. siedem państw członkowskich strefy euro przekroczy w 2018 r. swój średniookresowy cel budżetowy (Niemcy, Irlandia, Cypr, Litwa, Luksemburg, Malta i Niderlandy) (załącznik IV tabela 5). Prognozuje się, że w 2019 r. wszystkie z nich osiągną lub przewyższą swoje średniookresowe cele budżetowe, mimo że Niemcy, Cypr i Niderlandy planują wykorzystać część swojej przestrzeni fiskalnej (załącznik IV, wykresy 7a i 7b). Prognozuje się również, że Austria nieco przewyższy swój średniookresowy cel budżetowy w 2019 r. Zgodnie z prognozą Komisji z jesieni 2018 r. szereg państw członkowskich będzie w 2019 r. nadal znacznie odbiegać od swoich średniookresowych celów budżetowych, tj. Hiszpania (-3,1 p.p.), Włochy (-3 p.p.) i Francja (-1,9 p.p.) (załącznik IV tabela 6 i wykresy 7a/7b). Komisja przewiduje, że spośród tych państw członkowskich, które nie osiągnęły jeszcze swoich średniookresowych celów budżetowych, w 2019 r. Włochy i Słowenia oddalą się jeszcze bardziej od osiągnięcia swoich celów. Przewiduje się natomiast, że Estonia, Francja i Finlandia zbliżą się w 2019 r. do osiągnięcia swoich średniookresowych celów budżetowych, podczas gdy sytuacja Belgii, Hiszpanii, Łotwy, Portugalii i Słowacji pozostanie bez zmian.

Prognozuje się, że relacja długu publicznego do PKB będzie kontynuować tendencję spadkową w 2018 i 2019 r. Relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB w strefie euro ma tendencję spadkową od 2014 r., kiedy to osiągnęła najwyższą wartość 94½ %. Według prognozy Komisji z jesieni 2018 r. spadnie ona do poziomu ok. 85 % w 2019 r. Trwające obniżenie relacji długu do PKB w strefie euro w ujęciu łącznym wynika głównie z prognozowanych nadwyżek pierwotnych w 2018 i 2019 r. (załącznik IV, wykres 8). Pozytywny efekt kuli śnieżnej, odzwierciedlający prognozę, że nominalne stopy procentowe będą niższe niż wzrost nominalnego PKB, również ma mieć wpływ na redukcję długu. Z drugiej strony przewiduje się, że wartości rezydualne zmiany długu będą w 2019 r. wywierać presję na wzrost relacji długu do PKB w strefie euro w ujęciu łącznym. Projekty planów budżetowych przewidują podobny spadek relacji długu do PKB w strefie euro, ale prognozy poziomu relacji są wyższe w 2018 r. (87½ %). W obu latach planowana relacja długu do PKB jest wyższa niż prognozowały to programy stabilności z 2018 r., co wynika głównie z korekt w górę we Francji, Włoszech, na Łotwie, Malcie, w Niderlandach i Słowenii (załącznik IV tabela 7).

Prognozuje się, że między 2018 i 2019 r. wszystkie państwa członkowskie z wyjątkiem Litwy obniżą swoje relacje długu do PKB, chociaż w przypadku Francji i Włoch obniżki te będą niewielkie. Prognozuje się, że wszystkie państwa członkowskie oprócz Włoch skorzystają w 2019 r. na redukującym zadłużenie efekcie kuli śnieżnej, mimo osłabiającego wpływu dodatnich sald pierwotnych, z wyjątkiem Francji i Łotwy (załącznik IV wykres 8). Różnice między prognozą Komisji z jesieni 2018 r. a prognozą zawartą w projektach planów budżetowych są niewielkie: Komisja prognozuje nieco wyższe relacje dla Grecji, Włoch, Cypru i Malty oraz nieco niższe dla Niemiec, Łotwy i Luksemburga.

Zgodnie z prognozą Komisji w 2019 r. relacja długu do PKB będzie wynosić powyżej 60 % w dziesięciu państwach członkowskich. Przewiduje się, że najwyższą relację ze wszystkich państw członkowskich będą miały Grecja i Włochy (powyżej 120 %), a Portugalia obniży w 2019 r. swoją relację długu do PKB do poziomu poniżej 120 %. Belgia, Francja, Cypr i Hiszpania w 2019 r. nadal mają wykazywać relację na poziomie bliskim 100 %. Zgodnie z prognozą Komisji z jesieni 2018 r. niektóre bardzo zadłużone państwa członkowskie nie podejmą w 2019 r. wysiłku strukturalnego (Hiszpania, Belgia i Portugalia) ani nie przeprowadzą ekspansji (Włochy i Cypr), co wskazuje na to, że mają one możliwość szybszego zmniejszenia zadłużenia (załącznik IV wykres 9). Na pierwszy rzut oka wydaje się, że w 2018 i 2019 r. w przypadku Włoch wystąpią znaczne odchylenia od wartości odniesienia dotyczącej redukcji długu. Zgodnie z prognozami relacja długu do PKB w tym kraju nie ulegnie znaczącym zmianom i utrzyma się na poziomie ok. 131 %. Prognozuje się, że Belgia również, choć w mniejszym stopniu, nie osiągnie zgodności z wartością odniesienia dotyczącą redukcji długu w obu latach. W wyniku uchylenia procedur nadmiernego deficytu w Portugalii i Francji odpowiednio w 2016 i 2017 r. oba te kraje są objęte przejściowymi ustaleniami w zakresie reguły dotyczącej zadłużenia. Prognozuje się, że Portugalia wypełni przejściowe ustalenia w zakresie reguły dotyczącej zadłużenia w 2018 r., ale nie w 2019 r., natomiast Francja nie wypełni ich w żadnym z tych dwóch lat. Jeśli w 2018 r. Hiszpania osiągnie trwałą korektę nadmiernego deficytu, w 2019 r. zostanie objęta przejściowymi ustaleniami w zakresie reguły dotyczącej zadłużenia i obecnie nie prognozuje się spełnienia przez nią wymaganych dostosowań.

Struktura korekty budżetowej

Prognozowane pogorszenie salda strukturalnego w strefie euro w ujęciu łącznym w 2019 r. będzie zasadniczo wynikiem spadku wskaźnika dochodów w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne. Zgodnie z prognozą Komisji z jesieni 2018 r. dochody publiczne ogółem wzrosną w 2019 r. o 2,9 %, natomiast wskaźnik dochodów w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne spadnie z 46 % potencjalnego PKB w 2018 r. do 45,7 % potencjalnego PKB w 2019 r. (tabela 1 i załącznik IV tabela 8). Składki na ubezpieczenie społeczne, które zgodnie z prognozami będą rosły w wolniejszym tempie niż nominalny PKB, są największym czynnikiem przyczyniającym się do prognozowanego spadku wskaźnika dochodów w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne (załącznik IV wykres 14). Prognozowany spadek odzwierciedla wpływ zgłaszanych działań po stronie dochodów, które zgodnie z prognozami zwiększą deficyt nominalny o 0,1 % PKB w 2019 r., oraz spadku dochodów, który również ma zwiększyć deficyt o ok. 0,1 % PKB (załącznik IV tabela 9). W projektach planów budżetowych prognozuje się podobny spadek wskaźnika dochodów w 2019 r., a jednocześnie przewiduje się wzrost dochodów w nieco szybszym tempie 3,1 %.

Według prognozy Komisji z jesieni 2018 r. wskaźnik wydatków w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne nie zmieni się między 2018 i 2019 r. Ogólny wzrost wydatków wyniesie 3,3 %. Prognozuje się nieznaczny spadek tego wskaźnika między 2017 i 2018 r., jednak w 2019 r. powinien on utrzymać się na poziomie 46,9 % potencjalnego PKB (tabela 1). W projektach planów budżetowych również prognozuje się niezmieniony wskaźnik wydatków w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne między 2018 i 2019 r., ale na nieco wyższym poziomie (47,1 % potencjalnego PKB), podczas gdy wzrost całkowitych wydatków powinien wynosić 3,5 %. Prognozuje się, że wskaźnik wydatków pierwotnych w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne również się nie zmieni (załącznik IV tabela 8), chociaż za tą stabilnością kryją się różnice między poszczególnymi państwami członkowskimi. Według prognoz wskaźnik wydatków pierwotnych w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne znacznie wzrośnie w 2019 r. w szeregu tych państw (Hiszpania, Włochy, Cypr, Luksemburg i Niderlandy), podczas gdy w innych znacznie spadnie (Łotwa, Malta, Austria i Słowacja). Prognozuje się, że wydatki z tytułu odsetek będą nadal się zmniejszać jako procent PKB, jednak spadek między 2018 i 2019 r. jest mniejszy niż w poprzednich latach (3 punkty bazowe, zgodnie z prognozą Komisji z jesieni 2018 r.). Przewiduje się, że stopa odsetek kalkulacyjnych stanowiąca podstawę prognozy Komisji utrzyma się na poziomie 2,1 % w 2018 i 2019 r.; podobne założenia zawierają również projekty planów budżetowych.

Ocena orientacji polityki budżetowej w strefie euro

Kurs polityki budżetowej powinien należycie uwzględniać politykę pieniężną, która zgodnie z prognozami będzie nadal sprzyjać gospodarce strefy euro w nadchodzących latach. Europejski Bank Centralny zaczął stopniowo wycofywać niektóre środki stymulujące, ogłosił jednak, że utrzyma swoje główne stopy oprocentowania na bieżącym poziomie co najmniej do lata 2019 r., a w każdym razie tak długo jak będzie to konieczne, aby zapewnić ujednolicenie inflacji do poziomów zgodnych z jego mandatem. Zgodnie z prognozami polityka pieniężna nadal ma być sprzyjająca w 2019 r. Podejście to zaprezentowano na wykresie 1, który pokazuje wspólny kierunek polityki monetarnej i budżetowej, porównując zmiany w warunkach finansowania (realna długoterminowa stopa procentowa) z wysiłkiem fiskalnym (dyskrecjonalnym wysiłkiem fiskalnym). Stopy forward sugerują trwały stopniowy wzrost nominalnych stóp długoterminowych w nadchodzących latach, co powinno przełożyć się na wyższe realne stopy długoterminowe. Pozostaną one jednak ujemne ze względu na prognozowany dużo wolniejszy wzrost długoterminowych oczekiwań inflacyjnych. Warunki finansowania mają zatem pozostać bardzo sprzyjające. Według prognozy Komisji z jesieni 2018 r. kurs polityki budżetowej będzie w 2019 r. umiarkowanie ekspansywny, jak wspomniano powyżej.

Prognozuje się co prawda spowolnienie wzrostu gospodarczego w strefie euro, ale wyniki makroekonomiczne są nadal solidne. Wszystkie państwa członkowskie strefy euro mają obecnie okres „normalnej” lub „dobrej” koniunktury gospodarczej (wykres 2), a zastój gospodarczy ma w ostatnich latach mniejszy zasięg. W 2019 r. prognozuje się pozytywną lukę produktową we wszystkich państwach członkowskich (oprócz Grecji). Wskaźnik bezrobocia ma zgodnie z prognozami stopniowo spadać i osiągnąć poziom sprzed kryzysu we wszystkich państwach członkowskich oprócz Grecji, Hiszpanii i Włoch. Ta trwająca ekspansja gospodarcza połączona z akomodacyjną polityką pieniężną daje państwom członkowskim szansę odbudowania swoich buforów fiskalnych.

Państwa członkowskie są w bardzo różnych sytuacjach budżetowych pod względem zadłużenia i problemów ze stabilnością. Na podstawie prognozy Komisji z jesieni 2018 r. przeprowadzono zaktualizowaną ocenę ryzyka w zakresie stabilności finansów publicznych (wykres 2 i załącznik IV tabela 10). Ocena ta uwzględnia m.in. bieżące poziomy zadłużenia, bieżące saldo pierwotne oraz zakładany koszt starzenia się społeczeństwa. Krótkoterminowe ryzyko w zakresie stabilności finansów publicznych grozi tylko Cyprowi, którego wskaźnik S0 plasuje się tylko nieco powyżej krytycznego progu. Krótkoterminowa stabilność finansów publicznych Włoch wydaje się być jednak narażona na dalszy wzrost kosztów emisji długu. Zagrożenia te odzwierciedla szczególnie wartość częściowego wskaźnika budżetowego S0, który plasuje się powyżej krytycznego progu. Zgodnie ze wskaźnikiem S1 Belgia, Hiszpania, Francja, Włochy i Portugalia wydają się być narażone na wysokie zagrożenia średnioterminowe. Cypr wydaje się dysponować pewną przestrzenią fiskalną zgodnie ze wskaźnikiem S1, warto jednak pamiętać, że jest on narażony na poważne zagrożenia związane z zobowiązaniami warunkowymi.

Wykres 1: Realna długoterminowa stopa procentowa (w %) i dyskrecjonalny wysiłek fiskalny (w % potencjalnego PKB) w strefie euro