Kwestie te znalazły odzwierciedlenie we wnioskach, które Parlament Europejski i Rada złożyły w ramach procedury udzielania absolutorium za 2018 r. i w odniesieniu do których Komisja obecnie podejmuje działania następcze. Komisja może odnieść się do niektórych obaw poprzez podjęcie działań w ramach istniejących przepisów i zasobów, np. poprzez wydanie wytycznych dla państw członkowskich. W innych przypadkach Komisja analizuje, czy aby w pełni uwzględnić wnioski organu udzielającego absolutorium, konieczna jest zmiana przepisów, np. w celu uzyskania szczegółowych informacji na temat beneficjentów rzeczywistych środków unijnych.

Procedura udzielania absolutorium w 2018 r. była znacząca z kilku względów. Była to pierwsza procedura udzielania absolutorium w kadencji 2020–2024 z udziałem nowego składu Parlamentu Europejskiego i jego Komisji Kontroli Budżetowej, a przesłuchania dotyczące udzielenia absolutorium obejmowały członków Komisji zarówno Junckera, jak i von der Leyen. Ponadto negocjacje w sprawie kolejnych wieloletnich ram finansowych stanowiły wyjątkową okazję do wykorzystania doświadczeń zdobytych w przeszłości w ramach procedury udzielania absolutorium do poprawy na przyszłość.

Umocnienie praworządności w Unii jest i musi pozostać głównym celem dla wszystkich. W lipcu 2019 r. Komisja przedstawiła szereg konkretnych działań w perspektywie krótko- i średnioterminowej , takich jak opracowanie corocznego sprawozdania na temat praworządności, rozwijanie unijnej tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości oraz zintensyfikowanie dialogu z innymi instytucjami UE, państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami. Coroczne sprawozdanie na temat praworządności jest jedną z głównych inicjatyw w ramach programu prac Komisji na 2020 r. i zostanie opublikowane po raz pierwszy jesienią 2020 r.

Dalsze opracowanie działań będzie kluczowym aspektem pracy Komisji, Parlamentu Europejskiego i Rady.

Już w 2018 r., w ramach pakietu legislacyjnego stanowiącego podstawę wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027, Komisja przedstawiła wniosek w sprawie ochrony budżetu Unii w przypadku uogólnionych braków w zakresie praworządności w państwach członkowskich . We wniosku Komisja podkreśla, że Unia jest wspólnotą prawa i jej wartości stanowią fundament jej istnienia. Przenikają one całą strukturę prawną i instytucjonalną, a także wszystkie polityki i programy. Przestrzeganie tych wartości musi być zatem zapewnione w polityce Unii we wszystkich dziedzinach. Należy do nich także budżet UE, w przypadku którego poszanowanie podstawowych wartości jest niezbędnym warunkiem wstępnym należytego zarządzania finansami oraz skuteczności unijnego finansowania. Komisja z zadowoleniem przyjmuje poparcie Parlamentu Europejskiego dla tego wniosku.

Komisja z zadowoleniem przyjmuje również wsparcie Parlamentu Europejskiego dla Prokuratury Europejskiej (EPPO), co oznacza zasadniczą zmianę w zakresie ochrony interesów finansowych Unii. EPPO będzie posiadać uprawnienia do prowadzenia dochodzeń i ścigania w sprawach karnych mających wpływ na budżet UE, takich jak korupcja lub nadużycia w wykorzystywaniu środków unijnych lub transgraniczne oszustwa związane z VAT. Mając świadomość obaw związanych z finansowaniem EPPO, Komisja przypomina, że obecny budżet odzwierciedla szeroko zakrojone dyskusje z władzą budżetową.

W dziedzinie wspólnej polityki rolnej Parlament Europejski zwrócił się do Komisji z wnioskiem o opracowanie – we współpracy z państwami członkowskimi – skutecznych instrumentów prawnych zapewniających poszanowanie praworządności w odniesieniu do domniemanych przypadków masowego wykupu i dzierżawy ziemi. Działanie w kwestiach dotyczących własności gruntów należy do kompetencji przede wszystkim właściwych organów państw członkowskich. Jeżeli jednak w poszczególnych państwach członkowskich pojawiają się zarzuty dotyczące konkretnego zaniedbania obowiązków, Komisja bardzo dokładnie bada te przypadki, tak jak to już zrobiła lub robi w następstwie zarzutów w kilku państwach członkowskich, tj. na Słowacji, w Republice Czeskiej i na Węgrzech. Sytuację będzie można poprawić, Parlament Europejski i Rada przyjmą wniosek Komisji dotyczący praworządności w kolejnych wieloletnich ramach finansowych.

W dziedzinie pomocy zewnętrznej Parlament Europejski podkreślał, że Komisja powinna dopilnować, by dostarczanie pomocy zewnętrznej było uzależnione od przestrzegania zasad praworządności i poszanowania praw człowieka w państwach, które ją otrzymują. UE faktycznie jest bardzo zaangażowana w ochronę podstawowych wartości, jakimi są prawa człowieka, demokracja i praworządność, które są zasadniczymi elementami wszystkich umów o partnerstwie i współpracy UE z państwami trzecimi. W następstwie konsensusu w sprawie rozwoju UE i jej państwa członkowskie zobowiązują się do stosowania opartego na prawach podejścia, uwzględniającego wszystkie prawa człowieka, do współpracy na rzecz rozwoju. UE może współpracować z rządami i działać za ich pośrednictwem – w takim przypadku podpisuje się umowę o finansowaniu. Umowy takie zawierają klauzulę umożliwiającą Komisji zawieszenie lub wypowiedzenie umowy w przypadku naruszenia obowiązku związanego z poszanowaniem praw człowieka, zasad demokracji i praworządności. Podczas realizacji UE dąży do ścisłej koordynacji oceny i monitorowania przestrzegania podstawowych wartości, odwołując się do analizy i priorytetów krajowej strategii w dziedzinie praw człowieka oraz włączając te działania następcze do dialogu politycznego z krajem partnerskim. Podobne klauzule są również zawarte w umowach podpisywanych z organizacjami międzynarodowymi, gdy UE współpracuje z nimi i działa za ich pośrednictwem w celu udzielania pomocy zewnętrznej. Ponadto procedury umowne i finansowe mają również na celu zapewnienie optymalnego stosunku jakości do ceny oraz zapobieganie pogoni za rentą lub sprzeniewierzeniu środków przez określone grupy interesów.

Parlament Europejski wyraził obawy co do doniesień w mediach dotyczących projektów w Erytrei. Komisja stanowczo odrzuca zarzuty, jest zobowiązana do ścisłego monitorowania realizowanych projektów i przedstawi władzy budżetowej sprawozdanie na temat swojego zaangażowania w tym państwie. W odniesieniu do konkretnego projektu pt. „Ponowne połączenie Erytrei i Etiopii poprzez odbudowę głównych dróg w Erytrei” [ang. „Reconnecting Eritrea and Ethiopia through rehabilitation of the main arterial roads in Eritrea”] – tzw. „Projekt drogi” [ang. „Roads Project”] – delegatura Unii zapewnia regularne działania następcze, w tym poprzez kilka misji terenowych z UNOPS, z których w jednej w lutym 2020 r. uczestniczyli szefowie misji UE. Realizacja przebiega zgodnie z unijnymi normami w zakresie zarządzania projektami i finansami.

W odpowiedzi na obawy Parlamentu Europejskiego o migrantów wymagających szczególnego traktowania na obszarach pod szczególną presją migracyjną Komisja zwraca uwagę, że regularnie otrzymuje sprawozdania na temat działań partnerów wykonawczych, którzy korzystają z finansowania unijnego. Sama Komisja również monitoruje realizację działań finansowanych przez UE w terenie i uczestniczy w technicznych posiedzeniach trójstronnych w celu monitorowania postępów w realizacji uzgodnionych strategii z organami. Projekty finansowane przez UE w Grecji obejmują działania informacyjne, identyfikację i świadczenie usług ochrony na rzecz grup szczególnie wrażliwych, zakwaterowanie i pomoc prawną, w szczególności na rzecz osób wymagających szczególnego traktowania, np. ofiar przemocy seksualnej i ze względu na płeć oraz małoletnich bez opieki.

3.Pomiar wyników unijnych programów wydatków

Budżet UE jest przede wszystkim budżetem inwestycyjnym. Wynosi on około 1 % dochodu narodowego brutto UE i stanowi około 2 % wszystkich wydatków publicznych UE, a jego celem jest uzupełnienie budżetów państw i realizacja wspólnie uzgodnionych priorytetów. W przeciwieństwie do budżetów państw budżet UE koncentruje się głównie na wspieraniu inwestycji strategicznych w perspektywie średnio- i długoterminowej oraz na wykorzystaniu efektu dźwigni w celu pobudzenia inwestycji z innych źródeł publicznych i prywatnych.

Parlament Europejski zauważa, że pomiar realizacji priorytetów, polityk i programów Unii stanowi wyzwanie, ale skuteczne monitorowanie wyników jest niezbędne, aby zrozumieć sytuację, zidentyfikować pojawiające się problemy i podjąć działania naprawcze, gdy cele nie są osiągane, lub w przypadkach, gdy wyniki jednej polityki Unii mogą mieć negatywny wpływ na osiągnięcie celów wyznaczonych w ramach innej polityki. Komisja jest tego samego zdania i docenia poparcie Parlamentu Europejskiego i Rady dla dalszego udoskonalania ram wykonania i sprawozdawczości.

W ramach budżetu UE już istnieją zaawansowane ramy służące do pomiaru i sprawozdawczości w zakresie wyników i oceny, obejmujące jasne cele i wskaźniki. Potwierdziła to OECD.

Komisja stosuje jeden zestaw celów i wskaźników do pomiaru wykonania budżetu UE. Cele te, zarówno ogólne, jak i szczegółowe, oraz powiązane wskaźniki określono w podstawach prawnych programów. Kompleksowa sprawozdawczość jest stopniowo udoskonalana, aby zapewnić bardziej ukierunkowany i ustrukturyzowany obraz postępów w osiąganiu celów programu. Informacje te, wraz z innymi źródłami o charakterze jakościowym i ilościowym, umożliwiają monitorowanie wyników na przestrzeni czasu. Z kolei na późniejszym etapie można dokonać oceny stopnia, w jakim osiągnięto uzgodnione cele programu, wykorzystując zarówno roczne monitorowanie, jak i informacje dostarczane w ramach oceny programu. To połączenie informacji jakościowych i ilościowych umożliwia również uwzględnienie nowych okoliczności w miarę ich pojawiania się, takich jak reakcja na wybuch epidemii COVID-19.

Komisja nadal zobowiązuje się do ciągłego udoskonalania swojej sprawozdawczości rocznej. Aby zwiększyć nacisk kładziony na postępy i osiąganie celów, Komisja zidentyfikowała zestaw podstawowych wskaźników na potrzeby sprawozdawczości rocznej, które uwzględniono we wnioskach dotyczących kolejnych wieloletnich ram finansowych. Wszystkie wskaźniki ustanowione dla programów finansowych poddano krytycznej weryfikacji w ramach przeglądu wydatków, co doprowadziło do opracowania wniosków Komisji dotyczących przyszłych wieloletnich ram finansowych. Zgodnie z wnioskiem Parlamentu Europejskiego spowodowało to zaproponowanie mniejszej liczby lepszej jakości wskaźników wyników programu. Skuteczność ram monitorowania i oceny również zostanie zwiększona w przyszłych programach finansowych.

Dobrze funkcjonujący budżet musi umożliwiać reakcję na nieprzewidziane zdarzenia. Trwająca reakcja na pandemię COVID-19 pokazała, że szybkie i elastyczne uruchomienie budżetu UE w ramach skoordynowanej europejskiej reakcji na kryzysy faktycznie jest możliwe, na przykład za pośrednictwem inicjatyw inwestycyjnych w odpowiedzi na koronawirusa, ponownego uruchomienia instrumentu wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych oraz rozszerzenia zakresu Funduszu Solidarności Unii Europejskiej (FSUE). W dziedzinie działań zewnętrznych, w ramach reakcji Drużyny Europy na COVID-19, środki z budżetu UE szybko przekierowano na zapewnienie wsparcia tam, gdzie jest ono najbardziej potrzebne w krajach partnerskich, wspierając działania humanitarne oraz potrzeby w zakresie opieki zdrowotnej i potrzeby społeczno-gospodarcze. W ramach planu odbudowy dla Europy w dniu 27 maja Komisja zaproponowała wzmocnione wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027 wraz z nowym instrumentem na rzecz odbudowy – Next Generation EU – w celu zwiększenia finansowania i jego koncentracji na wstępie, w ramach ambitnego i kompleksowego europejskiego planu odbudowy zakorzenionego w solidarności i inspirowanego naszymi wspólnymi zasadami i wartościami. Wnioski te stanowią wsparcie kryzysowych działań naprawczych i stanowią ramy dla długoterminowych inwestycji w odporność Unii oraz zielone i cyfrowe transformacje. Priorytetem przyszłych ram finansowych będzie zwiększenie elastyczności budżetu UE oraz inwestowanie w gotowość na wypadek sytuacji kryzysowej i odporność na taką sytuację.

4.Przestrzeganie przepisów

Komisja wykonuje budżet UE w złożonym otoczeniu z różnego rodzaju partnerami. W tym kontekście Komisja dąży do zapewnienia zgodności systemów zarządzania finansami i transakcji finansowych z przepisami prawnymi i postanowieniami umownymi. W tym celu przeprowadza kontrole i audyty w odniesieniu do środków, którymi zarządza bezpośrednio. Partnerzy wykonawczy mają obowiązek stworzyć systemy zarządzania i kontroli, a Komisja oceni, czy zostały one wdrożone i czy funkcjonują.

Ta szczegółowa „oddolna” ocena umożliwia Komisji wykrywanie i naprawianie niedociągnięć w zakresie kontroli lub danych we właściwym czasie. W stosownych przypadkach Komisja podejmuje decyzję o dokonaniu korekt finansowych i odzyskaniu środków. Niedociągnięcia mogą powodować błędy, których w przeciwnym razie można byłoby uniknąć. Po stwierdzeniu tych błędów Komisja podejmuje odpowiednie działania w celu dopilnowania, by zostały one naprawione. Nadużycie finansowe, które różni się od innych nieprawidłowości ze względu na swój umyślny charakter, stwierdza się tylko w bardzo niewielkiej liczbie przypadków. Niemniej jednak Komisja ma zerową tolerancję dla nadużyć finansowych i z należytą starannością bada takie przypadki.

Celem Komisji jest skuteczna ochrona budżetu UE w perspektywie wieloletniej oraz zapewnienie, aby po zamknięciu programu i przeprowadzeniu wszystkich kontroli, pozostałe ryzyko w momencie zamknięcia wynosiło poniżej 2 %. Kontrole powinny być dokładne, ale również racjonalne pod względem kosztów, osiągając zamierzone cele w sposób efektywny i po rozsądnych kosztach.

W ramach swojej roli audytora zewnętrznego Europejski Trybunał Obrachunkowy stosuje inne – bardziej odgórne – podejście oparte na statystycznym próbkowaniu przy corocznej ocenie prawidłowości płatności dla rolników, przedsiębiorstw, studentów itp. Podejście to dawało jednak w ostatnich latach wyniki zbliżone do wyników Komisji.