Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych pozostaje efektywny, zostały również podjęte działania w celu złagodzenia skutków pandemii COVID-19, natomiast wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych i administracyjnych działa mniej efektywnie. Czasowe zaległości w rozpatrywaniu spraw spowodowane były wybuchem pandemii COVID-19. Aby zmniejszyć zaległości, skrócono urlopy sędziowskie. W przypadku spraw cywilnych większość spraw była kontynuowana w ramach procedur pisemnych. W rezultacie zlikwidowano zaległości. Potwierdzają to również najnowsze dane dotyczące efektywności wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych, która utrzymuje się stale na wysokim poziomie, chociaż czas trwania postępowań jest znacznie dłuższy w drugiej i trzeciej instancji . Liczba spraw w toku jest niska , a stały wskaźnik zamykanych spraw wynoszący około 100 % świadczy o tym, że wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych skutecznie radzi sobie z liczbą postępowań . Bardziej widoczne były jednak zaległości w sprawach karnych, ponieważ większość rozpraw została zawieszona w okresie od marca do maja 2020 r. Ponadto nadal brakuje danych na temat czasu trwania postępowań sądowych oraz liczby spraw zawisłych w sądownictwie administracyjnym .

Pandemia COVID-19 uwidoczniła niedociągnięcia w zakresie cyfryzacji wymiaru sprawiedliwości. W czerwcu 2020 r., na początku pandemii COVID-19, przyjęto tymczasowe przepisy umożliwiające korzystanie z już istniejących rozwiązań w zakresie komunikacji cyfrowej, takich jak poczta elektroniczna, głównie w przypadku informacji niebędących informacjami szczególnie chronionymi. Celem tych tymczasowych przepisów jest ograniczenie bezpośredniego kontaktu fizycznego między sędziami, pracownikami sądu i uczestnikami postępowania sądowego. Poza tymczasowymi środkami związanymi z pandemią COVID-19 projekt „elektroniczny wymiar sprawiedliwości”, obejmujący 13 projektów cząstkowych, ma na celu zaradzenie obecnym niedociągnięciom przez zapewnienie społeczeństwu bardziej szczegółowych informacji na temat systemu wymiaru sprawiedliwości za pośrednictwem nowo utworzonego portalu, przez który obywatele mogą skontaktować się z adwokatami, sędziami i notariuszami, a także przez podniesienie wskaźnika publikacji online orzeczeń sądów. Na konkretne rezultaty projektu trzeba jednak jeszcze poczekać. Zainteresowane strony wyraziły obawy, że tymczasowe przepisy prawne i obecny stan „elektronicznego wymiaru sprawiedliwości” nie pozwalają na pracę zdalną oraz że nie zorganizowano jeszcze przesłuchań w formie wideokonferencji. Opisały one system komunikacji e-mailowej w systemie wymiaru sprawiedliwości jako pożądane nowe narzędzie, ale zwróciły uwagę, że większość komunikacji między sądami i prawnikami nadal odbywa się za pośrednictwem faksu. Ponadto zainteresowane strony podkreśliły ograniczony zakres dostępnych narzędzi internetowych. Przewiduje się, że projekt „elektroniczny wymiar sprawiedliwości” zostanie zakończony i uruchomiony do 2026 r.

Zmiana konstytucji polegająca na pozbawieniu Ministra Sprawiedliwości uprawnienia do wydawania poleceń prokuratorom w poszczególnych sprawach jest w toku. Prokuratura formalnie podlega Ministrowi Sprawiedliwości, który ma uprawnienia do nakazania prokuraturze wszczęcia postępowania w konkretnej sprawie, ale nie może jej nakazać odstąpienia od wszczęcia postępowania. Wydaje się, że gwarancje prawne związane z tymi uprawnieniami w połączeniu z faktem, że prokuratura jest w praktyce uznawana za niezależną, minimalizują zagrożenie dla niezależności prokuratury. Zważywszy, że w najnowszym projekcie zmiany konstytucji wprowadzono do jej tekstu niezależność prokuratury, zainteresowane strony uważają, że sprawiłoby to, że uprawnienia Ministra do wydawania poleceń stałyby się niezgodne z konstytucją. Należy również zauważyć, że Minister Sprawiedliwości nie wydał poleceń w indywidualnej sprawie od ponad 20 lat. Zgodnie z projektem zmian Minister Sprawiedliwości nadal sprawowałby do pewnego stopnia nadzór nad działalnością prokuratury, nadając kierunek polityce karnej. W dniu 23 marca 2021 r. Rada Stanu wydała pozytywną opinię w sprawie przywrócenia niezależności prokuratury. Rada opowiedziała się jednak za poprzednią wersją zmian, która nie pozwalała Ministrowi na wydawanie wytycznych prokuraturze. Projekt zmian jest obecnie rozpatrywany przez parlament, z zastrzeżeniem dalszych dyskusji i ewentualnych nowych poprawek.

Postępuje procedura zmiany konstytucji mająca na celu ustanowienie rady sądownictwa. W latach 2009–2019 w Luksemburgu trwała debata nad projektem nowej konstytucji. Zrezygnowano z niego w 2020 r. i zastąpiono go propozycją dokonania kilku ukierunkowanych zmian różnych części konstytucji. Zaproponowano zmianę rozdziału VI konstytucji dotyczącego wymiaru sprawiedliwości w celu ustanowienia rady sądownictwa oraz, bardziej ogólnie, w celu wzmocnienia niezależności sądów. W najnowszym projekcie konstytucji określono główne uprawnienia rady sądownictwa, czyli wybór zawodowych urzędników sądowych przed ich powołaniem przez Wielkiego Księcia oraz prowadzenie postępowań dyscyplinarnych wobec zawodowych urzędników sądowych. Szczegółowe warunki, na jakich uprawnienia te będą wykonywane, jak również skład, organizację i pozostałe kompetencje rady zostaną określone ustawą. Obecny projekt ustawy przewiduje dziewięcioosobowy skład: trzech członków z urzędu, trzech sędziów wybranych przez innych sędziów, jeden adwokat oraz dwóch przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego i środowiska akademickiego wyznaczonych przez parlament. Organy prowadzą konsultacje w sprawie dalszych zmian projektu, w szczególności w celu dostosowania przepisów dotyczących składu przyszłej rady do odpowiednich norm Rady Europy, które przewidują, że co najmniej połowę członków przyszłej rady stanowią sędziowie (magistrats) wybierani przez innych sędziów .

System wymiaru sprawiedliwości obejmuje dwa odrębne rodzaje sądów: sądy powszechne właściwe do rozpoznawania spraw cywilnych i karnych oraz sądy administracyjne właściwe do rozpoznawania spraw z zakresu prawa administracyjnego. Sądy powszechne obejmują trzy sądy pokoju, dwa sądy okręgowe mające właściwość ogólną, Sąd Apelacyjny oraz Sąd Kasacyjny. Sądy administracyjne obejmują Sąd Administracyjny orzekający w pierwszej instancji oraz Administracyjny Sąd Apelacyjny. Trybunał Konstytucyjny jest częścią wymiaru sprawiedliwości i orzeka w przedmiocie zgodności ustaw z konstytucją. Kandydatów na wolne stanowiska sędziowskie wybiera komisja składająca się wyłącznie z sędziów, a następnie są oni formalnie powoływani przez organ władzy wykonawczej. Sędziów zasiadających w Sądzie Najwyższym i Administracyjnym Sądzie Apelacyjnym powołuje organ władzy wykonawczej po zasięgnięciu opinii – odpowiednio – Sądu Najwyższego lub Sądu Administracyjnego. Prokuratura jest organem niezależnym, jednak nadzór nad prowadzonymi śledztwami sprawuje Minister Sprawiedliwości. Obydwie izby adwokackie są niezależne i reprezentują adwokatów mających siedzibę w Luksemburgu. W skład każdej izby adwokackiej wchodzą: zgromadzenie, rada, dziekan oraz, dla całego samorządu zawodowego, Rada Dyscyplinarna i Rada Administracyjna. Luksemburg uczestniczy w pracach Prokuratury Europejskiej.

Luksemburg dodatkowo wzmocnił zabezpieczenia regulacyjne dotyczące niezależności i skuteczności organu regulacyjnego ds. mediów i zwiększył jego zasoby. Powinno to pozwolić na złagodzenie obaw dotyczących skuteczności tego organu, wyrażonych w zeszłorocznym sprawozdaniu. Ponadto postępuje reforma programu pomocy dla prasy, która ma ją uczynić neutralną pod względem technologicznym i rozszerzyć na internetowe media informacyjne, ale na tym etapie nie jest jasne, czy obejmie ona również dziennikarzy, którzy pracują jako freelancerzy. Ramy prawne dotyczące ochrony dziennikarzy pozostają solidne. Aby złagodzić wpływ pandemii COVID-19 na media, władze ustanowiły tymczasowy program pomocy dla wydawców i dziennikarzy. Utrzymują się obawy dotyczące długich procedur uzyskiwania dostępu do dokumentów urzędowych.

Rząd ocenia obecnie potrzebę zaostrzenia przepisów antykorupcyjnych, koncentrując się przede wszystkim na zapobieganiu korupcji. Kodeks postępowania dla posłów do parlamentu częściowo reguluje działalność lobbingową, ale nadal istnieją niedociągnięcia w zakresie ogólnej spójności i wdrażania. Wciąż istnieje możliwość poprawy w odniesieniu do efektu „drzwi obrotowych”, ponieważ przepisy szczegółowe dotyczą jedynie członków rządu. Podkreśla to również Komitet ds. Etyki, który jest zewnętrznym organem monitorującym. Rozporządzenie w sprawie finansowania partii politycznych zostało zmienione w celu zapewnienia większej przejrzystości. Nie wprowadzono jeszcze przepisów chroniących sygnalistów, ale w Policji Wielkiego Księstwa Luksemburga funkcjonują specjalne kanały dokonywania zgłoszeń. W związku z pandemią COVID-19 Policja Wielkiego Księstwa Luksemburga skierowała do wszystkich funkcjonariuszy organów ścigania przypomnienie o obowiązujących zasadach etycznych po zidentyfikowaniu potencjalnego ryzyka korupcji podczas pandemii.

System wymiaru sprawiedliwości w Luksemburgu nadal funkcjonuje przy wysokim poziomie postrzegania niezależności sądów oraz ogólnie wysokim poziomie efektywności. Postępuje reforma konstytucyjna mająca na celu dalsze wzmocnienie niezależności sądów; w najnowszym projekcie przewidziano utworzenie rady sądownictwa oraz wyraźne odniesienie do niezależności sądownictwa i prokuratury. Prowadziłoby to do pozbawienia Ministra Sprawiedliwości uprawnień do wydawania poleceń prokuratorom w poszczególnych sprawach. Pandemia COVID-19 uwidoczniła potrzebę kontynuowania cyfryzacji wymiaru sprawiedliwości, aby zapewnić jego odporność, jak również ogólną modernizację w dłuższej perspektywie. Przygotowywane są konkretne propozycje zmian w celu usprawnienia systemu pomocy prawnej.

Ramy instytucjonalne służące zapobieganiu korupcji i jej zwalczaniu nie zmieniły się od czasu opublikowania zeszłorocznego sprawozdania. Luksemburg nie opracował specjalnej strategii antykorupcyjnej ani nie ustanowił agencji antykorupcyjnej; funkcjonują tam natomiast prawne i instytucjonalne ramy antykorupcyjne. Ministerstwo Sprawiedliwości jest głównym organem odpowiedzialnym za ogólne kwestie związane ze zwalczaniem korupcji, w tym za koordynację polityki antykorupcyjnej. W ramach Ministerstwa Sprawiedliwości działa komitet międzyrządowy – Komitet ds. Zapobiegania Korupcji (COPRECO), który pełni rolę forum konsultacyjnego i wspiera ogólną krajową politykę walki z korupcją. Chociaż nie powołano żadnego wyspecjalizowanego organu ds. ścigania przestępstw korupcyjnych, wydział gospodarczy i finansowy prokuratury ma szczególne kompetencje do prowadzenia śledztw w sprawach karnych o charakterze gospodarczym i finansowym, w tym w sprawach dotyczących korupcji.

W opinii ekspertów i pracowników na stanowiskach kierowniczych w przedsiębiorstwach korupcja w sektorze publicznym utrzymuje się na niskim poziomie. W opublikowanym przez Transparency International wskaźniku postrzegania korupcji w 2020 r. Luksemburg, z wynikiem 80/100, zajmuje 4. miejsce w Unii Europejskiej i 9. na świecie . Wskaźnik ten pogorszył się jednak na przestrzeni ostatnich pięciu lat .

Współpraca międzyinstytucjonalna układa się dobrze między wszystkimi zaangażowanymi organami, chociaż istnieją wyzwania dotyczące zasobów ludzkich w prokuraturze. Prokuratura liczy 36 zawodowych urzędników sądowych, z których jedna trzecia jest zatrudniona w obszarze zwalczania przestępstw gospodarczych, finansowych i korupcyjnych. Prokuratura wystąpiła o dodatkowe zasoby, ale do tej pory nie zostały one znacząco zwiększone. W najnowszym dostępnym sprawozdaniu rocznym podkreśla się również brak kandydatów na wolne stanowiska. Tendencja ta potwierdziła się w tym roku, w szczególności w wydziałach prokuratury ds. przestępczości gospodarczej i finansowej . Odpowiednie organy poinformowały jednak, że w przypadku złożonych spraw zasoby mogą zostać szybko dostosowane do potrzeb, co zapewnia skuteczność działań prokuratury . Najistotniejszą zmianą w stosunku do ubiegłego roku jest poprawa infrastruktury informatycznej, która umożliwia prokuratorom pracę zdalną oraz pełny, zdalny dostęp do akt. Nie odnotowano żadnych niedociągnięć w zakresie ram prawnych służących zwalczaniu przestępstw finansowych; współpraca z jednostką analityki finansowej układa się dobrze.

Rząd ocenia obecnie potrzebę zaostrzenia przepisów antykorupcyjnych. Główny nacisk jest kładziony na zapobieganie korupcji. W ostatnim czasie nie odbyło się spotkanie Komisji ds. Zapobiegania Korupcji (COPRECO) ani fizycznie, ani w sposób zdalny. Komisja nie otrzymała też od żadnego z ministerstw pisemnej informacji zwrotnej na temat ewentualnych niedociągnięć w przepisach antykorupcyjnych . Jeśli chodzi o specjalne szkolenia antykorupcyjne, wszyscy nowi urzędnicy służby cywilnej muszą uczestniczyć w specjalnym module w ramach obowiązkowego szkolenia. W czasie pandemii COVID-19 szkolenia te przeprowadzano zdalnie .

Kwestia uregulowania konfliktu interesów i efektu „drzwi obrotowych” nadal wymaga poprawy. Obowiązują cztery kodeksy etyki; monitorowanie ich przestrzegania jest zapewnione wewnętrznie przez odpowiednie instytucje, z wyjątkiem kodeksu postępowania dla członków rządu, którego przestrzeganie monitoruje organ zewnętrzny, tj. Komitet ds. Etyki. Tylko ten ostatni kodeks zawiera przepisy dotyczące efektu „drzwi obrotowych” dla ministrów, co zostało uznane za niedociągnięcie w zeszłorocznym sprawozdaniu na temat praworządności. W 2020 r. Komitet ds. Etyki zbadał dwie nowe sprawy związane z tym samym urzędnikiem wysokiego szczebla. Umożliwiło to komitetowi wydanie opinii w sprawie obowiązujących ram legislacyjnych. Komitet argumentował, że o ile art. 12 kodeksu etyki, zabraniający byłym członkom rządu angażowania się w działania prowadzące do kontaktu z właściwą im byłą administracją, jest łatwy do stosowania i monitorowania, o tyle stosowanie art. 11, zabraniającego byłym ministrom wykorzystywania lub ujawniania informacji, które nie są publicznie dostępne, jest trudne do wyegzekwowania . W związku z tym komitet przedłożył premierowi zalecenie dotyczące ulepszenia przepisów .

Utrzymują się niedociągnięcia stwierdzone w obszarze lobbingu i oświadczeń o stanie majątkowym. Brak spójności i nadzoru nad obowiązkiem ujawniania przez członków parlamentu ich majątku i otrzymanych prezentów pozostaje głównym problemem, na co zwróciła uwagę również Grupa Państw przeciwko Korupcji Rady Europy (GRECO) . Obecnie nie obowiązują kompleksowe przepisy dotyczące działalności lobbingowej. Członkowie parlamentu stosują właściwy dla nich kodeks postępowania, który reguluje spotkania wewnętrzne, ale nie dotyczy kontaktów nieformalnych . Jednocześnie nie obowiązują żadne zasady regulujące lobbing w odniesieniu do członków rządu i starszych doradców.

Rozporządzenie w sprawie finansowania partii politycznych zostało zmienione. W dniu 15 grudnia 2020 r. ustawą o finansowaniu partii politycznych wprowadzono obowiązek zadeklarowania przez wszystkich kandydatów w wyborach krajowych i do Parlamentu Europejskiego wszystkich darowizn przekraczających kwotę 250 EUR . Ustawa stanowi również, że zgodnie z kodeksem karnym składanie fałszywych oświadczeń stanowi przestępstwo . Należy również zauważyć, że wszystkie partie polityczne muszą składać deklaracje przychodów i wydatków, które są następnie przekazywane do Trybunału Obrachunkowego w celu ich weryfikacji .

Szersze stosowanie ram prawnych dotyczących przejrzystości i otwartej administracji przyniosło kilka ulepszeń, chociaż utrzymują się niedociągnięcia w zakresie dostępu do informacji. W pierwszych latach obowiązywania ustawy z dnia 14 września 2018 r. o dostępie do dokumentów społeczeństwo obywatelskie zwracało uwagę na jej wąski zakres i możliwy negatywny wpływ na skuteczną walkę z korupcją. W ustawie zagwarantowano wprawdzie prawo do żądania dostępu do dokumentów, nie przewidziano jednak ogólnego prawa dostępu do informacji. W związku z tym strona wnosząca o dostęp może nie uzyskać żadnych informacji, jeżeli nie wie o istnieniu konkretnego dokumentu . Komisja ds. Dostępu do Dokumentów (CAD) jest niezależnym organem administracyjnym o charakterze doradczym, który nie posiada żadnych uprawnień nadzorczych. Komisja ta składa się z pięciu członków i może wydawać opinie w dwóch przypadkach: po pierwsze, na wniosek organu administracji, który występuje o opinię; po drugie, przy rozpoznawaniu odwołania w przypadku odrzucenia wniosku o dostęp do dokumentów. Sprawę można wnieść za pośrednictwem specjalnej strony internetowej lub pisemnie. Wniesienie sprawy do CAD nie jest warunkiem koniecznym do wniesienia sprawy do Sądu Administracyjnego. W porównaniu z 2019 r. w 2020 r. zmniejszyła się liczba wniosków kierowanych do Komisji ds. Dostępu do Dokumentów . Spośród wszystkich opinii wydanych przez CAD przed Sądem Administracyjnym toczą się trzy sprawy w związku z opiniami wydanymi w 2019 r. oraz jedna sprawa dotycząca opinii wydanej w 2020 r. Brak obowiązku sprawozdawczego podmiotów publicznych wobec Komisji ds. Dostępu do Dokumentów uznano za niedociągnięcie.

Obowiązujące obecnie przepisy dotyczące ochrony sygnalistów są nadal ograniczone do konkretnych sektorów, takich jak prywatne i publiczne prawo pracy. Przepisy sektorowe obejmują przepisy zawarte w kodeksie postępowania Policji Wielkiego Księstwa Luksemburga, w którym wprowadzono możliwość anonimowego kontaktu policjantów z działem prawnym w celu zgłaszania czynów, które mogą stanowić naruszenie obowiązków służbowych . Trwają prace nad przygotowaniem nowych ram ochrony sygnalistów, których celem jest umożliwienie szerszej i skuteczniejszej ochrony sygnalistów.

Nie zgłoszono żadnych szczególnych środków mających na celu przeciwdziałanie ryzyku korupcji związanemu z pandemią COVID-19. Policja Wielkiego Księstwa Luksemburga skierowała do wszystkich funkcjonariuszy organów ścigania przypomnienie o obowiązujących zasadach etycznych po zidentyfikowaniu potencjalnego ryzyka korupcji podczas pandemii. Ponadto przesunięto zasoby ludzkie policji w celu wsparcia organów krajowych w walce z pandemią COVID-19 . Szkolenia dla nowo zatrudnionych urzędników publicznych i policjantów prowadzone są zdalnie, co okazało się bardziej efektywne pod względem czasu i kosztów .

III.Pluralizm mediów i wolność mediów

Ramy prawne dotyczące wolności i pluralizmu mediów opierają się na zestawie zabezpieczeń przewidzianych w konstytucji i aktach ustawodawczych. Wolność wypowiedzi jest wyraźnie usankcjonowana w konstytucji. Ustawa o wolności wypowiedzi w mediach zapewnia ochronę dziennikarzy. W ustawie o mediach elektronicznych zagwarantowano niezależność finansową i administracyjną organu regulacyjnego ds. mediów audiowizualnych.

Zabezpieczenia regulacyjne dotyczące niezależności i skuteczności organu regulacyjnego ds. mediów i jego zasoby zostały wzmocnione. Ustawą z dnia 26 lutego 2021 r. zmieniono ustawę z 1991 r. o mediach elektronicznych , a także ustawę z 2013 r. ustanawiającą organ regulacyjny ds. mediów audiowizualnych – Autorité Luxembourgoise Indépendente de l’Audiovisuel (ALIA) w celu transpozycji zmienionej dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych. W szczególności w ustawie powierzono ALIA nowe funkcje regulacyjne, takie jak ustanowienie mechanizmów oceny środków wprowadzanych przez platformy udostępniania plików wideo i tworzenie zachęt do rozwijania umiejętności korzystania z mediów. Ustawa w obecnym brzmieniu stanowi wyraźnie, że ALIA wykonuje swoje zadania w sposób bezstronny, niezależny i przejrzysty. Ponadto w ustawie umożliwiono ALIA żądanie od dostawców usług medialnych udzielania informacji niezbędnych do wykonywania jego funkcji, a także nakładanie sankcji za brak poszanowania wydawanych przez ALIA decyzji. Parlament zwiększył środki budżetowe przeznaczone na ALIA o 70 % w porównaniu z 2020 r. Ponadto utworzono cztery nowe stanowiska w celu realizacji nowych zadań powierzonych organowi regulacyjnemu. ALIA odgrywa również rolę w nadzorowaniu niezależności politycznej sektora audiowizualnego. W sprawozdaniu ALIA stwierdzono, że programy telewizyjne produkowane przez gminy na szczeblu lokalnym mogą być potencjalnie wykorzystywane do realizowania programu politycznego, ponieważ odpowiedzialność redakcyjna spoczywa na samej gminie . Rynek medialny w Luksemburgu jest bardzo skoncentrowany i charakteryzuje się niewielkim rozmiarem .

Rząd odniósł się do obaw zgłaszanych przez zainteresowane strony, dotyczących komunikacji i przejrzystości działań rządu w czasie pandemii COVID-19. Dwie duże organizacje broniące wolności prasy skrytykowały rząd za sposób komunikacji i brak przejrzystości wobec dziennikarzy, zwłaszcza podczas pandemii COVID-19. Dotyczyło to w szczególności ograniczonego dostępu do informacji wynikającego z ograniczonych możliwości fizycznej obecności dziennikarzy podczas konferencji prasowych. W następstwie tej fali krytyki po kilku tygodniach przywrócono konferencje prasowe organizowane z udziałem dziennikarzy na miejscu .

Władze podjęły pewne kroki w celu przeciwdziałania wpływowi pandemii COVID-19 na media. Aby złagodzić skutki ekonomiczne dla mediów, ustanowiono tymczasowy program pomocy dla środków masowego przekazu i dziennikarzy . Poszczególne media mogły ubiegać się o pomoc w wysokości 5 000 EUR rocznie na każdego zatrudnionego dziennikarza. Program ten dotyczył wyłącznie dziennikarzy zawodowych zatrudnionych przez kwalifikujących się wydawców, z wyłączeniem dziennikarzy pracujących jako freelancerzy, którzy musieli ubiegać się o wsparcie w ramach innego programu pomocy przeznaczonego dla osób wykonujących wolne zawody.

Poczyniono postępy w pracach legislacyjnych nad reformą systemu pomocy dla prasy. Przyszły system, przedstawiony przez rząd w lipcu 2020 r., ma być neutralny pod względem technologicznym i ma mieć zastosowanie w równym stopniu zarówno do drukowanych, jak i do internetowych mediów informacyjnych. Chociaż zainteresowane strony z zadowoleniem przyjęły reformę, wyraziły pewne obawy dotyczące ograniczonego procesu konsultacji publicznych, stosunkowo niewielkiej przewidywanej kwoty wsparcia na jednego dziennikarza, a także braku precyzji co do sposobu traktowania mediów internetowych oraz nowych lub hybrydowych stanowisk w obszarze mediów (np. osób zarządzających treściami internetowymi, weryfikatorów informacji). Reforma systemu pomocy dla prasy ma charakter strukturalny i jest nadal przedmiotem dyskusji. Na tym etapie nie można więc przewidzieć, czy obejmie ona również dziennikarzy, którzy pracują jako freelancerzy.

Kwestia dostępu dziennikarzy do dokumentów urzędowych nadal budzi zastrzeżenia . Zainteresowane strony wskazywały w szczególności na negatywne skutki ustawy z dnia 14 września 2018 r. o przejrzystej i jawnej administracji dla zawodu dziennikarza ze względu na długotrwałe procedury uzyskiwania dokumentów. Zainteresowane strony zasugerowały, że należy wprowadzić przyspieszoną procedurę dla dziennikarzy . W tym kontekście dziennikarze przypomnieli, że Luksemburg jest nadal jednym z państw członkowskich, które nie gwarantują prasie szybkiej ścieżki dostępu do informacji, odmiennej od prawa dostępu do informacji dla obywateli, i wezwali rząd do wprowadzenia takiej procedury. Ponadto zainteresowane strony wyraziły obawy dotyczące wybiórczego podejścia organów do ujawniania informacji. Commission consultative des Droits de l’Homme (CCDH) podobnie zaapelowała do rządu o zagwarantowanie dziennikarzom dostępu do informacji w każdych okolicznościach. Ponadto, jak przypomniano podczas konsultacji z zainteresowanymi stronami w sprawie wyżej wymienionej reformy programu pomocy dla prasy , dostęp do informacji został uwzględniony w deklaracji programowej rządu na lata 2018–2023 .

Ramy prawne dotyczące ochrony dziennikarzy pozostają solidne. Od czasu opublikowania sprawozdania na temat praworządności z 2020 r. Komisja nie otrzymała żadnych sygnałów wskazujących na osłabienie ram prawych dotyczących ochrony dziennikarzy. Od 2015 r. na platformie Rady Europy propagującej ochronę dziennikarstwa i bezpieczeństwa dziennikarzy nie utworzono również żadnych wpisów dotyczących Luksemburga. Chociaż postępowania karne o zniesławienie przeciwko mediom są nadal rzadkością, wśród specjalistów i organizacji pozarządowych utrzymuje się obawa, że sprawy te mogą być wykorzystywane jako środek zastraszania mediów i dziennikarzy, ponieważ w tym roku wniesiono do sądu nową sprawę .

IV.Inne kwestie instytucjonalne związane z mechanizmami kontroli i równowagi

Luksemburg jest jednoizbową demokracją parlamentarną, w której inicjatywa ustawodawcza przysługuje rządowi oraz członkom parlamentu. Rada Stanu wydaje opinię doradczą w sprawie projektów aktów prawnych zaproponowanych zarówno przez rząd, jak i przez członków parlamentu. Trybunał Konstytucyjny przeprowadza kontrolę konstytucyjności przepisów. Niezależne organy odgrywają ważną rolę w mechanizmach kontroli i równowagi.