[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 24.6.2009

KOM(2009) 304 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Przegląd polityki ochrony środowiska 2008 r. {SEC(2009)842}

PRZEGLąD POLITYKI OCHRONY śRODOWISKA 2008 R.

Wprowadzenie

Unia Europejska musi stawić czoła narastającym wyzwaniom wynikającym z wahań cen towarów, żywności i energii, presji wywieranej na środowisko oraz bezprecedensowego kryzysu gospodarczego. Wyzwania te uwypuklają konieczność i możliwość szybszego przejścia w Europie na gospodarkę niskoemisyjną i oszczędnie zarządzającą zasobami. W ostatnim przeglądzie polityki ochrony środowiska przeprowadzonym przez obecną Komisję podkreślono postępy dokonane w 2008 r., które przygotowują tę zmianę. W przeglądzie wskazano również główne, realizowane już inicjatywy oraz wyzwania, które będą wymagać zdwojenia wysiłków.

Nowe perspektywy i wyzwania w 2008 r. i kolejnych latach

Czołowe miejsce polityki ochrony środowiska w agendzie politycznej

Polityka ochrony środowiska wyszła z cienia i stała się obecnie jednym z najważniejszych obszarów politycznych. Aż 96 % mieszkańców Europy deklaruje, że ochrona środowiska ma dla nich duże znaczenie[1], a problemy takie jak zmiana klimatu i zanieczyszczenie środowiska budzą ich ogromne zaniepokojenie.

Kwestie związane z polityką ochrony środowiska przekładają się na politykę w innych dziedzinach, jak np. transport, energia, rolnictwo, przemysł oraz badania naukowe i rozwój. Celem polityki energetycznej jest między innymi skierowanie naszej gospodarki na tory gospodarki niskoemisyjnej. Kwestie związane ze zrównoważonym rozwojem stanowią podstawę dla decyzji dotyczących wykorzystania funduszy strukturalnych. Polityka rolna staje się coraz bardziej ukierunkowana na zrównoważone gospodarowanie gruntami i zasobami. W przeprowadzonej w listopadzie 2008 r. ocenie funkcjonowania reformy wspólnej polityki rolnej[2] zaproponowano dalsze przesunięcie funduszy unijnych z płatności bezpośrednich na rozwój obszarów wiejskich. Państwa członkowskie są zobowiązane do wykorzystania tych funduszy wspólnotowych przy podejmowaniu między innymi wyzwań związanych z różnorodnością biologiczną, ochroną przyrody, odnawialnymi źródłami energii, gospodarką odpadami, gospodarką wodną, transportem ekologicznym i zmianami klimatu.

Wiele zjawisk powodujących niszczenie środowiska nie zostało jednak zahamowanych. Wysiłki i inwestycje niezbędne do przejścia na gospodarkę niskoemisyjną i oszczędnie zarządzającą zasobami będą znaczne.

Kryzys jako okazja do ograniczenia negatywnego wpływu gospodarki na środowisko

Obecny kryzys gospodarczy głęboko wstrząsnął całym światem wywierając wpływ na wszystkie elementy systemu gospodarczego. W ramach Unii Europejskiej rządy państw, Europejski Bank Centralny i Komisja ściśle współpracowały nad przywróceniem zaufania, ochroną oszczędności, utrzymaniem strumienia dostępnych kredytów i poprawą ładu regulacyjno-administracyjnego.

Kryzys stwarza doskonałą okazję do ograniczenia negatywnego wpływu naszej gospodarki na środowisko oraz buduje podstawy wzrostu gospodarczego niskoemisyjnego i oszczędnego w zarządzaniu zasobami. Podobnie jak pogorszenie sytuacji gospodarczej ma wpływ na nasze decyzje polityczne, wzmocniona polityka ochrony środowiska może stać się bodźcem dla ożywienia gospodarczego i trwałej konkurencyjności Unii Europejskiej. Europejski plan naprawy gospodarczej[3] przyjęty przez Komisję w listopadzie 2008 r. zawiera środki i instrumenty, których celem jest poprawa wydajności energetycznej, zwiększenie sprzedaży produktów ekologicznych, rozwój infrastruktury szerokopasmowej TIK oraz czystej technologii w przemyśle samochodowym i budownictwie.

Zmiany klimatu — jedno z największych zagrożeń stojących przed naszą planetą

Skutki zmian klimatu są już odczuwane, o czym świadczy wzrost poziomu mórz i częstsze ekstremalne zjawiska pogodowe. W czwartym sprawozdaniu z oceny[4] Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu przewiduje się, że przeciętna temperatura na powierzchni kuli ziemskiej może wzrosnąć w obecnym stuleciu o 1,8° do 4,0°C i, jeżeli nie zostanie to zahamowane, może osiągnąć próg, na którym prawdopodobieństwo katastrofalnych w skutkach zmian klimatu stanie się jeszcze większe. W raporcie Sterna[5] na temat aspektów ekonomicznych zmian klimatu wykazano, że niepodejmowanie działań zapobiegających zmianom klimatu pociągnie za sobą koszty znacznie przewyższające koszty towarzyszące podjęciu takich działań.

W październiku 2008 r. w corocznym sprawozdaniu[6] w sprawie postępu w realizacji Protokołu z Kioto stwierdzono, że Unia Europejska i większość jej państw członkowskich są na dobrej drodze, aby wypełnić swoje zobowiązania. Prognozy wskazują, że piętnaście starych państw członkowskich UE osiągnie swój cel zmniejszenia emisji o 8 %, dzięki obecnym środkom połączonym z. zakupem uprawnień do emisji od krajów trzecich oraz z zalesianiem w celu zwiększenia absorpcji dwutlenku węgla z atmosfery. Dyskutowane obecnie środki mogą doprowadzić do dalszego zmniejszenia poziomu emisji.

Unia Europejska jest jednak odpowiedzialna za około 10,5% światowych emisji[7] a jej starania nie wystarczą, aby złagodzić skutki zmian klimatu, jeśli nie zostaną podjęte dalsze działania w skali światowej. Obecnie toczą się międzynarodowe negocjacje w sprawie światowego porozumienia dotyczącego zmian klimatu, które obowiązywałoby po 2012 r. z chwilą wygaśnięcia zobowiązań z Kioto. Wymagałoby to zaangażowania ze strony wszystkich największych emitentów: USA, Chin, Indii i innych dużych krajów rozwijających się, których obecnie nie obowiązują cele z Kioto dotyczące zmniejszenia poziomu emisji.

W grudniu 2008 r. Konferencja Narodów Zjednoczonych w Sprawie Zmian Klimatu w Poznaniu oceniła postępy dokonane w harmonogramie działań przyjętym na konferencji w Bali w 2007 r. oraz przedstawiła uzupełniające wytyczne w sprawie negocjacji po 2012 r., czyli w okresie po wygaśnięciu protokołu z Kioto. Konferencja zainicjowała Ramową konwencję Narodów Zjednoczonych[8] w sprawie zmian klimatu, Fundusz na rzecz Przystosowania i program dotyczący transferu technologii, oraz dokonała postępu w kilku kwestiach technicznych, takich jak redukcja emisji spowodowanych wylesianiem i degradacją lasów. Co ważniejsze, konferencja w Poznaniu zaowocowała opracowaniem programu negocjacji zmierzających do podpisania ostatecznego porozumienia podczas Konferencji Narodów Zjednoczonych w Sprawie Zmian Klimatu, jaka ma odbyć się w Kopenhadze w grudniu 2009 r. Ze względu na wiodącą rolę UE podjęte wtedy decyzje będą wymagały podjęcia stosownych kroków legislacyjnych oraz działania na wielu frontach, zarówno w 2010 r. jak i później.

Pakiet klimatyczno-energetyczny UE

Wnioski Komisji w sprawie zintegrowanej polityki dotyczącej zmian klimatu i energii zostały zatwierdzone przez Radę w marcu 2007 r.[9] Do 2020 r. Unia Europejska zobowiązała się do zmniejszenia emitowanych przez siebie emisji gazów cieplarnianych o 30% w stosunku do poziomu z 1990 r., jeżeli inne kraje rozwinięte zobowiążą się do podobnej redukcji, lub co najmniej o 20%, w przypadku przeciwnym.

W styczniu 2008 r. Komisja nadała tym zobowiązaniom postać konkretnych działań, poprzez przyjęcie pakietu klimatyczno-energetycznego[10] wraz z wnioskami dotyczącymi udoskonalenia systemu handlu uprawnieniami do emisji w UE (ETS), mającego objąć większą liczbę gazów cieplarnianych i sektorów, oraz poprzez wyznaczenie bardziej rygorystycznego pułapu szeroko pojętych emisji i ambitniejszych celów w zakresie ograniczenia emisji dla sektorów nieobjętych ETS, takich jak transport drogowy, budownictwo, usługi i rolnictwo.

W 2008 r. Rada i Parlament Europejski osiągnęły porozumienie w sprawie włączenia sektora lotniczego do systemu handlu uprawnieniami do emisji EU ETS[11]. Począwszy od 2012 r. emisje gazów cieplarnianych towarzyszące lotom do, z i na terytorium UE będą objęte systemem ETS.

Pakiet zawierał także wniosek dotyczący dyrektywy ustanawiającej prawnie wiążące cele polegające na zwiększeniu do 20% udziału źródeł odnawialnych energii do roku 2020, przy dziesięcioprocentowym udziale odnawialnych źródeł energii w sektorze transportu, jak również ramy prawne dla bezpiecznego i niezawodnego zastosowania technologii wychwytywania i geologicznego składowania dwutlenku węgla. Zostały one przyjęte przez Parlament Europejski i Radę w grudniu 2008 r.[12]

Inne środki dotyczące zmian klimatu podejmowane w UE i na świecie

W grudniu 2008 r. Parlament i Rada uzgodniły docelową wielkość emisji CO2 z samochodów, ustalając średni pułap emisji na poziomie 130 gr/km, który ma obowiązywać w 2012 r. 65% nowych samochodów, po czym od 2015 r. ma być stopniowo stosowany do wszystkich samochodów[13]. Wyznaczono również cel do osiągnięcia do 2020 r., polegający na ograniczeniu średniego poziomu emisji obowiązującego w przypadku nowych samochodów do poziomu 95 gr CO2/km.

Przyjęto również zmienioną dyrektywę w sprawie jakości paliw[14], narzucającą do 2020 r. sześcioprocentową redukcję emisji gazów cieplarnianych w cyklu życia paliw w odniesieniu do paliw stosowanych w transporcie. Wprowadzenie do 2020 r. dodatkowej, czteroprocentowej redukcji będzie rozpatrywane w 2012 r. W dyrektywie ustanowiono również kryteria zrównoważonego rozwoju w odniesieniu do biopaliw, mające przyczynić się do osiągnięcia takiej redukcji.

Emisje CO2 pochodzące z transportu drogą morską, które stanowią 2-3% światowych emisji, rosną z każdym rokiem o 3-4%. Komisja ma zamiar opracować przepisy w celu zmniejszenia poziomu tych emisji.

W listopadzie 2008 r. Komisja przedstawiła Drugi strategiczny przegląd sytuacji energetycznej[15], który wspiera cele w zakresie zmian klimatu i energii na 2020 r. oraz stanowi impuls dla bezpieczeństwa energetycznego w UE. Komisja przedstawia w nim wnioski mające przyspieszyć poprawę wydajności energetycznej w kluczowych obszarach gospodarki, takich jak budownictwo i produkcja, oraz plan służący trwałemu zabezpieczeniu dostaw energii.

W marcu 2008 r., w ramach tematycznego programu na rzecz środowiska i zrównoważonego gospodarowania zasobami naturalnymi, w tym energią, UE uruchomiła Globalny Fundusz Efektywności Energetycznej oraz Energii Odnawialnej (GEEREF) z myślą o zaangażowaniu krajów rozwijających się i krajów przechodzących transformację gospodarczą. Taki publiczno-prywatny fundusz inwestycyjny zapewni kapitał podwyższonego ryzyka funduszom regionalnym inwestującym w mniejsze projekty. W tym celu Komisja zarezerwowała kwotę w wysokości 80 mln EUR, która będzie prawdopodobnie uzupełniona dodatkowym finansowaniem prywatnym i komercyjnym. Pierwsze inwestycje zostały wstępnie zatwierdzone w grudniu 2008 r.

Zwalczanie nieuniknionych skutków zmian klimatu wymagać będzie przyjęcia środków adaptacyjnych. W Europie niektóre regiony, sektory gospodarki lub grupy społeczne będą prawdopodobnie bardziej narażone na niekorzystne skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych. W 2009 r. Komisja opublikowała białą księgę[16] określającą ramy dla poprawy zdolności adaptacji UE do zmian klimatu na lata 2009-2012. Ramy te będą uzupełnieniem wysiłków ze strony państw członkowskich oraz wsparciem starań podejmowanych przez kraje sąsiadujące i kraje rozwijające się. Unia Europejska wspomaga na przykład kraje najsłabiej rozwinięte i małe kraje wyspiarskie za pośrednictwem światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatycznym w ramach programu tematycznego na rzecz środowiska i zrównoważonego gospodarowania zasobami naturalnymi, w tym energią ENRTP.

Zarządzanie ekologicznymi sytuacjami kryzysowymi i innymi klęskami żywiołowymi

Wspólnotowy mechanizm ochrony ludności stał się najważniejszym narzędziem reagowania na poważne katastrofy. Liczba sytuacji, w których mechanizm ten został zastosowany wzrosła z 3 w 2002 r. do 20 w 2008 r., wliczając w to pomoc dla ofiar trzęsienia ziemi w Chinach, powodzie, pożary lasów i trzęsienia ziemi w Europie.

Ze względu na spowodowaną zmianami klimatu większą częstotliwość i intensywność klęsk żywiołowych – takich jak ekstremalne zjawiska pogodowe – dotykających państwa członkowskie i kraje trzecie, Komisja zaproponowała w marcu zintegrowane podejście w zarządzaniu klęskami żywiołowymi: od zapobiegania do likwidowania skutków[17]. Komisja oceni, jakie aspekty wspólnotowego mechanizmu ochrony ludności wymagają wzmocnienia oraz zbada możliwości zwiększenia dostępnych środków na interwencje. W 2008 r. Komisja zainicjowała współpracę z krajami kandydującymi, potencjalnymi krajami kandydującymi, innymi krajami sąsiadującymi i państwami AKP[18]. W 2009 r. Komisja przedstawiła już komunikat w sprawie zapobiegania klęskom żywiołowym i katastrofom[19] i będzie przygotowywać wnioski dotyczące wzmocnienia programu szkoleniowego w zakresie zarządzania klęskami żywiołowymi.

Ochrona różnorodności biologicznej jest jednocześnie obowiązkiem moralnym i imperatywem ekonomicznym

Utrata różnorodności biologicznej w Europie i na świecie, pogłębiająca się wskutek zmian klimatu, stanowi poważne zagrożenie dla naszej jakości życia, środowiska naturalnego i gospodarki. Przyroda stanowi wartość samą w sobie, ale fizyczne przetrwanie gatunku ludzkiego zależy również od dóbr i funkcji ekosystemów. Jeżeli będziemy trwać przy scenariuszu braku działań, narazimy się na poważne straty gospodarcze. Zgodnie z pierwszymi wynikami badania na temat aspektów ekonomicznych ekosystemów i różnorodności biologicznej[20] przedstawionymi na dziewiątej konferencji Konwencji o różnorodności biologicznej, jaka odbyła się w maju 2008 r., szacowana łączna roczna wartość utraty funkcji ekosystemu wynosi 50 mld EUR. Wzrost temperatur i zakwaszanie oceanów oznacza, że 60% raf koralowych zniknie do 2030 r. Prawie 11% obszarów naturalnych zniknie do 2050 r., głównie z powodu przekształcenia ich w obszary rolne, rozwoju infrastruktury i zmian klimatu. Skumulowany spadek poziomu dobrobytu może sięgnąć 7% PKB.

W 2001 r. rządy porozumiały się w sprawie zahamowania utraty różnorodności biologicznej w UE do 2010 r. oraz w sprawie przywrócenia siedlisk naturalnych. Zobowiązały się również do zapewnienia znacznej pomocy w ograniczaniu utraty różnorodności biologicznej na świecie do 2010 r. Od tego czasu rządy państw UE opracowały strategie polityczne i wprowadziły przepisy mające na celu zachowanie różnorodności biologicznej.

Dyrektywa ptasia i dyrektywa siedliskowa stworzyły solidne podstawy dla ochrony ważnych gatunków i siedlisk, w szczególności za pomocą programu Natura 2000. Ogólnoeuropejska sieć obszarów chronionych obejmuje 17% powierzchni lądów UE i jest rozszerzana na obszary mórz. W ramach programu finansowego LIFE+ co najmniej 50% środków przeznaczonych jest na projekty z zakresu zachowania różnorodności biologicznej. Plan działania UE na rzecz różnorodności biologicznej ustanawia ramy strategiczne. Dzięki kolejnym reformom wspólnej polityki rolnej i wspólnej polityki rybołówstwa zwiększyły się możliwości zachowania różnorodności biologicznej. Ramowa dyrektywa wodna narzuca, w odniesieniu do jezior, strumieni, rzek, ujść rzecznych oraz wód przybrzeżnych, wymóg osiągnięcia dobrego stanu ekologicznego do 2015 r. Przepisy unijne ograniczają również powierzchnię, jaka może być przeznaczona pod uprawę roślin energetycznych, z myślą o zmniejszeniu zagrożenia wystąpienia skutków niekorzystnych dla różnorodności biologicznej. W 2008 r. sieć Natura 2000 została zwiększona o około 115 000 km², w tym o obszary w Bułgarii i Rumunii. Komisja przedstawiła warianty walki ze szkodliwymi gatunkami inwazyjnymi, w tym ogólnoeuropejski system wczesnego ostrzegania służący sprawozdawczości w zakresie gatunków nowych i rozprzestrzeniających się[21].

Jednak mimo wszystko różnorodność biologiczna w UE wciąż ulega pogorszeniu. W 2008 r. w śródokresowej ocenie wykonania planu działania na rzecz różnorodności biologicznej[22] stwierdza się, że pomimo osiągniętych postępów, w kontekście podejmowanych obecnie wysiłków, jest bardzo mało prawdopodobne, aby do 2010 r. został zrealizowany cel polegający na zahamowaniu utraty różnorodności biologicznej.

Wzmożenie wysiłków podejmowanych w UE w walce z globalnym wylesieniem

W skali światowej utrata różnorodności biologicznej budzi jeszcze większe obawy. Ochrona istniejących lasów jest najbardziej naglącym wyzwaniem. Co roku z powierzchni ziemi znika 13 mln hektarów lasów tropikalnych, czyli obszar równy mniej więcej Grecji. Stwarza to zagrożenie dla środków utrzymania ubogiej ludności liczącej około 1,6 mld, której zarobki są w dużym stopniu uzależnione od lasów, oraz wywiera ogromny wpływ na utratę gatunków i zmiany klimatu. Wylesianie jest odpowiedzialne za około 20% światowych emisji gazów cieplarnianych, co oznacza wartość większą niż łączny poziom emisji w UE.

W 2008 r. Komisja przedstawiła dwie inicjatywy w sprawie ochrony lasów na świecie: rozporządzenie[23] zobowiązujące podmioty wprowadzające drewno i produkty z drewna na rynek do zagwarantowania, że drewno było pozyskane legalnie w kraju pochodzenia; oraz komunikat[24], w którym proponuje się zmniejszenie ubytku powierzchni lasów tropikalnych w wartościach brutto o co najmniej połowę do 2020 r. i zahamowanie globalnej utraty lasów do 2030 r. Poza wydatkami na działania ukierunkowane w 2008 r., będzie to wymagało dodatkowego finansowania ze strony UE; jego część mogłaby pochodzić z aukcji uprawnień do emisji w systemie EU ETS. Ponadto Komisja analizuje możliwość ustanowienia kryteriów zrównoważonego rozwoju w odniesieniu do biomasy, co miałoby również pozytywny skutek zniechęcający do wylesiania.

W ramach inicjatywy UE na rzecz egzekwowania prawa, zarządzania i handlu w dziedzinie leśnictwa (FLEGT), której celem jest zahamowanie nielegalnego pozyskiwania drewna, osiągnięto porozumienie z Ghaną[25]. Pozwoli to Unii Europejskiej na sprzedaż produktów z drewna z Ghany, wyłącznie jeżeli posiadają one świadectwo legalnego pozyskania. Trwają rozmowy z innymi krajami Afryki i Azji eksportującymi drewno tropikalne.

Spowolnienie utraty różnorodności biologicznej na świecie

Na posiedzeniu Konwencji o różnorodności biologicznej[26] 191 krajów wyraziło zgodę co do powzięcia ambitnych działań w celu zahamowania obecnej bezprecedensowej utraty różnorodności biologicznej na świecie. Osiągnięto konsens w sprawie decyzji zmierzających do utorowania drogi zrównoważonej produkcji biopaliw oraz do sfinalizowania programu dostępu i podziału korzyści w odniesieniu do zasobów genetycznych. Decyzje te zmierzają również do wzmocnienia ochrony różnorodności biologicznej na pełnym morzu oraz do zagwarantowania, że temat różnorodności biologicznej i lasów będzie uwzględniony w aktualnych negocjacjach w sprawie zmian klimatu.

W 2008 r. Rada zdecydowanie poparła ochronę wielorybów[27] na czerwcowym posiedzeniu Międzynarodowej Komisji Wielorybniczej (IWC). W lipcu Komisja przedstawiła wniosek legislacyjny[28] w sprawie zakazu handlu na rynku europejskim produktami z fok zabijanych i skórowanych w sposób nieoszczędzający im niepotrzebnego bólu, strachu i cierpienia. Handel tymi produktami będzie mógł być dozwolony pod warunkiem uzyskania gwarancji, że myśliwi przestrzegają norm dotyczących dobrostanu zwierząt.

Wejście w życie nowego, rewolucyjnego prawodawstwa dotyczącego chemikaliów

Po całych latach przygotowań system REACH – rejestracja, ocena, udzielanie zezwoleń i stosowane ograniczenia w zakresie chemikaliów[29] – został wprowadzony w życie w czerwcu 2008 r. Do grudnia zeszłego roku przedsiębiorstwa przedłożyły Europejskiej Agencji Chemikaliów ponad 2 mln wstępnych dokumentacji informacyjnych dla ponad 100 000 substancji chemicznych – czyli piętnaście razy więcej niż oczekiwano. REACH zastępuje 40 tekstów legislacyjnych tworząc ogólny system unijny zarządzania chemikaliami produkowanymi w UE lub do niej importowanymi. Zgodnie z nowym rozporządzeniem to przemysł musi dostarczyć dowodów poświadczających bezpieczeństwo produkowanych chemikaliów. Nowy system stwarza zachętę a czasem narzuca wymóg, aby niektóre substancje chemiczne zastąpić substancjami mniej niebezpiecznymi. Nowe chemikalia muszą być zarejestrowane przed ich wyprodukowaniem i wprowadzeniem do obrotu. W odniesieniu do istniejących substancji chemicznych przedsiębiorstwa mogą skorzystać z możliwości stopniowej rejestracji, o ile dokonały rejestracji wstępnej w 2008 r.

Inne środki odnoszące się do chemikaliów zostały już przyjęte albo są w przygotowaniu. Jedno z rozporządzeń[30] wprowadza nowy system klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji niebezpiecznych. Inne rozporządzenie[31] wprowadzi całkowity zakaz wywozu rtęci począwszy od roku 2011. W grudniu osiągnięto ostateczne porozumienie dotyczące dyrektywy ramowej w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów[32]. Państwa członkowskie muszą wzmocnić regularne kontrole sprzętu do stosowania pestycydów oraz zakazać oprysków z powietrza. W 2009 r. Komisja dokona przeglądu dyrektywy w sprawie produktów biobójczych, częściowo w celu dostosowania jej do REACH.

Nowe inicjatywy w zakresie walki z zanieczyszczeniem powietrza

Jakość powietrza jest istotna dla obywateli Unii Europejskiej, zatem Unia jest w tym obszarze bardzo aktywna.

W czerwcu weszła w życie dyrektywa w sprawie jakości powietrza atmosferycznego i w sprawie czystszego powietrza dla Europy, uznawana za najważniejszy środek w ramach strategii tematycznej z 2005 r. Potwierdza ona zobowiązanie UE do poprawy jakości powietrza, poprzez nałożenie na państwa członkowskie obowiązku zmniejszenia do 2020 r. narażenia na drobne cząstki (PM2,5) w obszarach miejskich o średnio 20% w porównaniu z poziomem z 2010 r. Nowe normy emisji dla pojazdów (Euro 5 i 6) zostały również formalnie przyjęte w 2007 r.; ustanowiono przy tym bardziej rygorystyczne ograniczenia od 2009 r. w zakresie emisji pyłów i od 2014 r. w zakresie tlenków azotu. Dzięki normie Euro 5 w samochodach z silnikiem Diesla będą instalowane filtry cząstek stałych. W lipcu 2008 r. Komisja przedstawiła inicjatywy „Ekologicznego transportu”[33] mające na celu zapewnienie bardziej zrównoważonego transportu. Znalazła się wśród nich na przykład strategia dotycząca cen przewozów, tak aby w większym stopniu odzwierciedlały one ich rzeczywisty koszt dla społeczeństwa, oraz wniosek umożliwiający państwom członkowskim lepsze uwzględnienie tych kosztów w opłatach drogowych za przejazd ciężarówek. Ale wiele pozostaje jeszcze do zrobienia, szczególnie jeżeli chodzi o emisję spalin z pojazdów ciężarowych.

Zgodnie ze strategią tematyczną z 2005 r. w sprawie jakości powietrza Komisja i państwa członkowskie przyczyniły się do zmian w załączniku VI do Konwencji MARPOL[34], w wyniku czego znacznie spadną emisje dwutlenku siarki SOx i powiązanych cząstek stałych PM pochodzące ze statków żeglugi międzynarodowej.

W 2008 r. kontynuowano procedurę przyjęcia wniosku Komisji dotyczącego lepszej polityki w dziedzinie emisji przemysłowych[35]. W ten sposób zaostrzone zostają dopuszczalne poziomy emisji w sektorze przemysłowym, wprowadzone normy kontroli w zakresie ochrony środowiska, a zakres kontroli rozszerzony na spalarnie średniej wielkości. W tym kontekście Komisja przystąpiła do określenia zakresu mających obowiązywać w całej Unii przepisów zezwalających na handel uprawnieniami do emisji NOx i SO2 na odpowiednim poziomie geograficznym.

Objęcie całego obiegu wody przepisami unijnymi

W 2008 r. Rada zatwierdziła dyrektywę w sprawie środowiskowych norm jakości dla wód powierzchniowych[36]. Określono w niej dopuszczalne stężenia dla ponad 30 substancji zanieczyszczających, takich jak pestycydy, metale ciężkie i produkty biobójcze, a sama dyrektywa jest w całym tego słowa znaczeniu aktem prawnym wspomagającym ramową dyrektywę wodną. Ramy prawne dotyczące gospodarki wodnej opierają się na obszarach dorzeczy zamiast na podziałach administracyjnych, a ich celem jest osiągnięcie dobrej jakości wody we wszystkich jednolitych częściach wód w UE, co ma nastąpić zasadniczo do 2015 r.

Kolejnym krokiem będzie opracowanie w 2009 r. planów gospodarowania wodami w dorzeczach. Państwa członkowskie muszą do 2010 r. wprowadzić opłaty za wodę odpowiadające kosztom rzeczywistym. Wodna polityka cenowa pobudzi opłacalne inwestycje w zakresie oszczędnego gospodarowania wodą, co jest coraz bardziej niezbędne w regionach cierpiących na niedobory wody. Przeprowadzone badania wykazują, że samo wprowadzenie odpowiedniej technologii[37] stworzy oszczędności wody w Unii Europejskiej sięgające blisko 40%.

Dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej[38] uzupełnia przepisy, jakimi objęty został cały obieg wody. Podobnie jak w ramowej dyrektywie wodnej, podstawą dla dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej jest podejście oparte na ekosystemie. Dyrektywa ta narzuca państwom członkowskim obowiązek opracowania strategii morskich zawierających środki niezbędne do doprowadzenia lub zachowania dobrego stanu środowiska wód morskich w UE do roku 2020. Dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej jest ekologicznym filarem zintegrowanej polityki morskiej UE[39], i jeśli zostanie prawidłowo wdrożona, będzie pomocna w skuteczniejszej integracji potrzeb ekologicznych w sektorach takich jak, rybołówstwo, żegluga i turystyka.

Uzyskać więcej mniejszym nakładem: zrównoważona konsumpcja i produkcja

Zapobieganie zanieczyszczeniom i usuwanie szkód nie wystarczy. Zrównoważony rozwój gospodarczy oznacza, że musimy zmienić nasze wzorce konsumpcji i produkcji. Musimy podnieść efektywność środowiskową produktów w ciągu całego ich cyklu życia, stymulować popyt na bardziej ekologiczne produkty i pomóc konsumentom w dokonywaniu świadomych wyborów.

W czerwcu 2008 r. Komisja przedstawiła plan działania na rzecz zrównoważonej konsumpcji i produkcji oraz zrównoważonej polityki przemysłowej[40]. Jego główną misją jest stworzenie dynamicznej struktury prawnej pozwalającej w sposób ciągły poprawiać ekologiczność produktów oraz zwiększać zainteresowanie konsumentów tymi produktami. Wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie ekoprojektu[41] przewiduje możliwość ustanowienia minimalnych wymogów i fakultatywnych ambitnych punktów odniesienia w zakresie ekologiczności produktów związanych z energią. Zmieniona dyrektywa w sprawie etykiet efektywności energetycznej[42] przedstawiona w listopadzie ustanowi obowiązkowe etykiety i ujednolici minimalne kryteria wydajności produktu w odniesieniu do zamówień publicznych i zachęt. Dyrektywa w sprawie promowania ekologicznie czystych i energooszczędnych pojazdów transportu drogowego[43] została przyjęta przez Radę w marcu 2009 r. Dyrektywa ta wymaga uwzględnienia, przy zakupie pojazdów publicznego transportu drogowego, aspektu zużycia energii i oddziaływania na środowisko w całym cyklu użytkowania pojazdu. Najbardziej ekologiczne produkty i usługi mogą być oznaczane przy pomocy zmienionego logo europejskiego oznakowania ekologicznego („Ekoetykieta”)[44], podczas gdy inicjatywa zamówień publicznych na rzecz poprawy stanu środowiska[45] i rynki pionierskie będą sprzyjać uwzględnianiu przez rynek ekologicznych produktów i usług, oferując w ten sposób warunki pobudzające innowacyjność. Wzmocniona zostanie również współpraca z sektorem handlu detalicznego w Europie.

Dobrowolnie przyjmowany system ekozarządzania i audytu we Wspólnocie EMAS[46], który pomaga przedsiębiorstwom optymalizować ich procesy produkcji, został zmieniony, a europejski program weryfikacji technologii środowiskowych zaplanowany na 2009 r. ma na celu zwiększenie zaufania kupujących do wydajności nowych technologii środowiskowych. Poza tym Komisja zaproponuje szereg działań przekonujących do produktów i usług ekologicznych, w szczególności poprzez tworzenie inicjatyw w zakresie rynków pionierskich.

W kierunku społeczeństwa stosującego recykling

Polityka UE w zakresie gospodarowania odpadami zmierza do ograniczenia wpływu, jaki odpady wywierają na środowisko naturalne i zdrowie oraz do poprawy oszczędzania zasobów w Europie. Polityka ta wprowadza „hierarchię odpadów” według najbardziej pożądanych środków działania: zapobieganie powstawaniu odpadów jest najlepszym wyjściem, następnie ponowne użycie, recykling i inne formy odzysku a w ostateczności unieszkodliwienie odpadów. Cele długoterminowe zostały wyznaczone w strategii tematycznej z 2005 r. w odniesieniu do odpadów, która zachęca do powstania społeczeństwa oszczędzającego zasoby i stosującego recykling: unikającego powstawania odpadów i wykorzystującego jak najczęściej odpady, których nie da się uniknąć, jako zasoby. Jest to też motor nowych inicjatyw politycznych, takich jak modernizacja prawodawstwa, zmniejszenie obciążeń administracyjnych i propagowanie recyklingu.

Zmieniona dyrektywa ramowa w sprawie odpadów[47], przyjęta w listopadzie wprowadza pięciopoziomową hierarchię odpadów w prawodawstwie. Koncentruje się ona na zapobieganiu powstawaniu odpadów, zobowiązując państwa członkowskie do opracowania krajowych programów zapobiegania odpadom, ustanawia cele dotyczące recyklingu odpadów pochodzących z gospodarstw domowych i podobnych strumieni odpadów (50% do 2020 r.) oraz odpadów pochodzących z budownictwa i rozbiórki (70% do 2020).

Komisja zaproponowała w listopadzie strategię UE dotyczącą lepszych warunków demontażu statków[48], jako część planu działania na rzecz zintegrowanej polityki morskiej. Wiele statków europejskich kończy swoją egzystencję na plażach południowej Azji, ze względu na złom nadający się do odzysku, gdzie z powodu braku środków ochrony środowiska i środków bezpieczeństwa dochodzi do wypadków, zagrożenia zdrowia i zanieczyszczenia. Strategia ta zawiera środki służące wdrożeniu przyszłej międzynarodowej konwencji w sprawie bezpiecznego recyklingu statków oraz skuteczniejszemu egzekwowaniu unijnego prawodawstwa w zakresie odpadów pochodzących ze statków.

W grudniu Komisja przedstawiła wnioski dotyczące zmiany dyrektywy w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego[49] oraz dyrektywy w sprawie ograniczenia stosowania niektórych niebezpiecznych substancji w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym[50]. Celem jest zwiększenie korzyści dla środowiska i efektywności polityki pod względem kosztów oraz pokonanie problemów związanych z egzekwowaniem przepisów. Dyrektywy te wyznaczają nowe docelowe poziomy zbiórki, bardziej ambitne cele w zakresie odzysku i recyklingu oraz zwiększenie odpowiedzialności producenta.

Komisja przyjęła również zieloną księgę w sprawie gospodarowania bioodpadami[51]. W zielonej księdze poszukuje się wariantów na przyszłość, zwracając się do zainteresowanych stron o wyrażenie opinii w tej kwestii oraz w sprawie konieczności przyszłego wniosku legislacyjnego.

Lepsze uregulowanie prawne i wdrożenie przepisów

W odniesieniu do większości wniosków Komisji dotyczących polityki zostały opracowane oceny skutków, w których analizuje się, który wariant jest najlepszy. Oceny te opierają się na coraz większej liczbie badań i szeroko zakrojonych konsultacji z zainteresowanymi stronami, w celu opracowania najbardziej skutecznej polityki, która pozwoli uniknąć niepotrzebnych kosztów. Uproszczenie istniejących przepisów poprawia wdrożenie prawodawstwa; w 2008 r. dokonano postępów w zakresie scalenia i usprawnienia wielu przepisów oraz zwiększenia ich przejrzystości. „Analiza proporcjonalna” obciążeń administracyjnych stała się dzisiaj standardową częścią opracowywania polityki w zakresie ochrony środowiska, a pięć istniejących kierunków tej polityki poddano dogłębnej ocenie w 2008 r. Rezultaty wskazują, że obciążenia administracyjne polityki ochrony środowiska są mniejsze niż w innych obszarach polityki UE[52].

W listopadzie Komisja określiła plany dotyczące poprawy wdrażania przepisów UE z zakresu ochrony środowiska[53]. Ścisła współpraca z państwami członkowskimi odgrywa decydującą rolę w zapewnieniu, aby krajowe przepisy wykonawcze były przyjęte we właściwym czasie i prawidłowo stosowane. W celu usprawnienia prac związanych z wdrażaniem Komisja skupi się na najważniejszych lub powtarzających się przypadkach naruszenia przepisów, w tym największych nieprawidłowościach w krajowych przepisach wykonawczych, tolerowaniu nielegalnych składowisk, poważnych lukach w pozwoleniach dla przemysłu i uchybieniach we wskazaniu kluczowych obszarów przyrodniczych.

Zostanie stworzona stała sieć wdrażania z udziałem Komisji i państw członkowskich. Okresy przejściowe przyznane niektórym nowym państwom członkowskim na wprowadzenie w życie kluczowych aktów prawnych z zakresu ochrony środowiska dobiegają końca, co wymaga wzmożenia uwagi. Celem tego nowego podejścia do wdrożenia przepisów i ich egzekwowania jest stosowanie szeregu narzędzi służących zapobieganiu naruszeniom prawa, takich jak ukierunkowane wykorzystanie finansowania unijnego oraz wzmocnienie wsparcia przedakcesyjnego dla krajów objętych procesem rozszerzenia.

Wnioski

Rok 2009 jest ostatnim rokiem kadencji obecnej Komisji i Parlamentu. W ciągu ostatnich pięciu lat Unia Europejska poczyniła znaczne postępy w poprawie stanu środowiska i jakości życia swoich obywateli. Unia podjęła również światową walkę ze zmianami klimatu, określiła nowe cele w zakresie emisji gazów cieplarnianych i odnawialnych źródeł energii do 2020 r. oraz osiągnęła porozumienie co do wiążących prawnie środków służących wprowadzeniu ich w życie. Wprowadzono ważne środki, w tym rozporządzenie REACH, dyrektywę w sprawie jakości powietrza oraz rozszerzenie sieci Natura 2000. Komisja jest jednak świadoma, że wiele jest jeszcze do zrobienia, w szczególności jeśli chodzi o wdrożenie prawodawstwa UE i komunikację w zakresie kwestii związanych z ochroną środowiska.

Rok 2009 jest przełomowym rokiem dla polityki dotyczącej zmian klimatu, a najważniejszym priorytetem jest osiągnięcie porozumienia na konferencji w Kopenhadze. Wprowadzenie w życie i wzmocnienie polityki dotyczącej zmian klimatu jest niezwykle istotne, jeżeli UE ma respektować swoje zobowiązania na okres po 2012 r. Zahamowanie utraty różnorodności biologicznej w UE do oraz znaczące powstrzymanie tego procesu na świecie jest również priorytetem dla UE. Jest to kwestia o rosnącym znaczeniu, w której rezultaty można będzie osiągnąć wyłącznie poprzez podjęcie dodatkowych działań. Unia musi wzmocnić swoją zdolność sprostania niekorzystnym skutkom zmian klimatu poprzez przyjęcie nowych środków adaptacyjnych. Stworzenie niskoemisyjnej i oszczędzającej zasoby gospodarki ma niezwykle istotne znaczenie dla UE. Kryzys gospodarczy stworzył jedyną w swoim rodzaju okazję do wzmocnienia ekologicznego charakteru naszej gospodarki. Inwestycje rządowe powinny być ukierunkowane na infrastrukturę środowiskową, energię i oszczędzanie zasobów oraz innowacyjność ekologiczną.

Unia Europejska odgrywa coraz ważniejszą rolę w międzynarodowej współpracy w obszarze ochrony środowiska. Unia w dalszym ciągu wspiera kraje kandydujące i potencjalne kraje kandydujące w dziedzinie ochrony środowiska, w szczególności jeśli chodzi o ich dostosowanie do prawodawstwa UE. Międzynarodowa współpraca musi rozwijać się, w tym dzięki wzmocnionemu dialogowi politycznemu z krajami partnerskimi, jako że wiele wyzwań ma charakter globalny. Środowisko jest coraz bardziej istotną kwestią polityczną w stosunkach międzynarodowych. Handel ekologicznymi towarami i usługami, dostęp do produktów rolnych i zasobów naturalnych oraz biopaliwa i międzynarodowe bezpieczeństwo energetyczne, presje związane z migracją, polityka bezpieczeństwa i rozwoju – wszystkie te dziedziny są związane z ochroną środowiska. Obecny kontekst polityczny i ekonomiczny uwypukla konieczność usprawnienia międzynarodowego zarządzania środowiskiem i poczynienia znaczących postępów w poprawie stanu środowiska naturalnego na świecie.[pic][pic][pic]

[1] Eurobarometr, badanie specjalne 295 (2008).

[2] Rozporządzenie Rady (WE) nr 72/-73-74/2009.

[3] COM(2008) 800.

[4] http://www.ipcc.ch/ipccreports/assessments-reports.htm

[5] http://www.hm-treasury.gov.uk/sternreview_index.htm

[6] COM(2008) 651.

[7] Źródło: Sprawozdanie EOG nr 5/2008: Udział wyliczono w oparciu o wielkość dotyczącą Europy zaczerpniętą z danych statystycznych UE dotyczących emisji gazów cieplarnianych (5.2 Gt) w porównaniu z ogólnym wyliczeniem szacunkowym dotyczącym emisji z wszelkich źródeł i gazów zaczerpniętego z ostatniego sprawozdania z oceny IPCC (49 Gt) . Biorąc pod uwagę wyłącznie emisje CO2 pochodzące z sektora energii, udział UE wynosi około 14%.

[8] Ramowa Konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu

[9] Dokument Rady 7224/1/07 REV 1

[10] COM(2008) 30.

[11] Dyrektywa 2008/101/WE

[12] Dyrektywa 2009/28/WE, dyrektywa 2009/29/WE, dyrektywa 2009/31/WE oraz rezolucja PE z grudnia 2008 r. w związku z COM(2008) 17.

[13] Rezolucja PE z grudnia 2008 r. w związku z COM(2007) 856.

[14] Dyrektywa 2009/30/WE

[15] COM(2008) 781.

[16] COM(2009) 147.

[17] COM(2008) 130.

[18] Państwa Afryki, Karaibów i Pacyfiku.

[19] COM(2009) 82.

[20] http://ec.europa.eu/environment/nature/biodiversity/economics

[21] COM(2008) 789.

[22] COM(2008) 864.

[23] COM(2008) 644.

[24] COM(2008) 645.

[25] Dobrowolna umowa partnerska w ramach FLEGT.

[26] http://www.cbd.int/cop9

[27] Dokument Rady 9818/08

[28] COM(2008) 469.

[29] Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006

[30] Rozporządzenie (WE) nr 1272/2008

[31] Rozporządzenie (WE) nr 1102/2008

[32] Rezolucja PE ze stycznia 2009 r., P6_TA(2009)0010

[33] COM(2008) 433.

[34] Międzynarodowa konwencja o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki

[35] COM(2007) 843.

[36] Dyrektywa 2008/105/WE

[37] Możliwości oszczędzania wody w UE, http://ec.europa.eu/environment/water/quantity/pdf/water_saving_1.pdf

[38] Dyrektywa 2008/56/WE

[39] COM(2007) 575.

[40] COM(2008) 397.

[41] COM(2008) 399.

[42] COM(2008) 778.

[43] Dokument Rady 7534/09

[44] COM(2008) 401.

[45] COM(2008) 400.

[46] COM(2008) 402.

[47] Dyrektywa 2008/98/WE

[48] COM(2008) 767.

[49] COM(2008) 810/4

[50] COM(2008) 809/4

[51] COM(2008) 811.

[52] Wyniki z połowy 2009 r. na stronie:http://ec.europa.eu/enterprise/admin-burdens-reduction/priority_environment_en.htm

[53] COM(2008) 773/4