Powody, które skłoniły młodych wyborców do głosowania, są równie istotne, co sama frekwencja. Mają to samo silne poczucie, że głosowanie to obowiązek obywatelski (ponad 50 %), ale głęboko motywowały ich również obawy związane ze zmianą klimatu (motywacja obecna we wszystkich grupach wiekowych), pragnienie szerzenia praw człowieka i wartości demokratycznych (które motywowało ich bardziej niż inne grupy), jak również gospodarka.

Na wzrost frekwencji wpłynęli młodzi oraz głosujący po raz pierwszy europejscy wyborcy. Ich frekwencja znacznie wzrosła i była wyższa od wzrostu frekwencji w innych grupach wiekowych. W najmłodszej kategorii wiekowej 42 % respondentów oznajmiło, że głosowało, w porównaniu z zaledwie 28 % w 2014 r. – jest to znaczny wzrost. Wzrost był wyraźny również w grupie wiekowej 25–39 lat (wzrost z 35 % w 2014 r. do 47 % w 2019 r.). Starsi wyborcy nadal jednak wzięli udział w wyborach w większej liczbie niż młodsi (52 % w przypadku grupy wiekowej 40–54 lat i 54 % w przypadku grupy wiekowej 55+ lat).

W wyborach przeprowadzonych w 2019 r. wzięło udział 50,66 % obywateli Unii uprawnionych do głosowania. Jest to najwyższy poziom od 25 lat i pierwszy wzrost frekwencji od 1979 r. Wzrost od wyborów w 2014 r. był wyraźny w większości państw członkowskich, w szczególności w dziewięciu. W ośmiu państwach członkowskich odnotowano również nieznaczne spadki. Wśród państw członkowskich nadal istnieją znaczne rozbieżności pod względem frekwencji.

Opierając się na ustaleniach zawartych w sprawozdaniu w sprawie wyborów do Parlamentu Europejskiego w 2014 r., wnioskach wyciągniętych z wcześniejszych wyborów i wypełniając zobowiązanie zawarte w sprawozdaniu na temat obywatelstwa UE za 2017 r. dotyczące promowania i wzmacniania uczestnictwa obywateli w życiu demokratycznym UE, Komisja podjęła szereg inicjatyw w celu zwiększenia poczucia europejskiego wymiaru w wyborach i wspierania szerokiego zaangażowania wszystkich obywateli Unii. Pracowała z innymi instytucjami Unii, jak również z partiami politycznymi, państwami członkowskimi i innymi. Podjęła też współpracę z państwami członkowskimi celem zapewnienia przestrzegania podczas wyborów prawa Unii i praw gwarantowanych przez Unię, odnosząc się do zastrzeżeń zgłoszonych przez indywidualnych obywateli i zainteresowane strony. Komisja zwiększyła również skalę swoich działań komunikacyjnych skierowanych do obywateli Unii w ścisłej współpracy z Parlamentem Europejskim przy zapewnieniu wyraźnego wymiaru krajowego i lokalnego.

Pakiet wyborczy wraz z inicjatywami Komisji dotyczącymi dezinformacji – kodeksem postępowania w zakresie zwalczania dezinformacji i planem działania przeciwko dezinformacji, w tym systemem wczesnego ostrzegania oraz działaniami analitycznymi i informacyjnymi, prowadzonymi przez grupy zadaniowe ds. komunikacji strategicznej Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ) – przyczyniły się do zapewnienia, by proces wyborczy był uczciwy, a wyborcy pokładali w nim zaufanie, które istotnie się zwiększyło .

Przed wyborami Komisja opublikowała pakiet środków („pakiet wyborczy”) w celu sprostania tym wyzwaniom, pomagając zapewnić, aby wybory były zarówno wolne, jak i uczciwe. W pakiecie zachęcano do stosowania kompleksowego podejścia i zachęcano właściwe organy do wspierania się nawzajem, czemu służyło utworzenie sieci wyborczych na szczeblu krajowym i europejskim. Pakiet opierał się na ugruntowanej współpracy z państwami członkowskimi w obszarze wyborów i zawierał wezwanie do bardziej przejrzystego prowadzenia kampanii politycznych, zapewniał większą jasność w kwestii stosowania wymogów dotyczących ochrony danych osobowych w kontekście wyborczym, wspierał nadzór ze strony właściwych organów i ochronę przed zagrożeniami dla cyberbezpieczeństwa, jak również większą świadomość wyzwań związanych ze środowiskiem internetowym i gotowość do sprostania tym wyzwaniom .

Dane osobowe mogą również być wykorzystywane do ukierunkowanego przekazywania obywatelom w sposób potajemny i niezgodny z prawem treści, które mają na celu manipulację. Wiedzę na temat zachowań uzyskaną na podstawie aktywności internetowej obywateli wykorzystano do „rozgrywania” systemów platform internetowych w celu sztucznego nagłaśniania takich treści. Wykorzystuje się też inne techniki ingerencji w internecie, w tym cyberataki i omijanie tradycyjnych zabezpieczeń wyborczych, takich jak zasady dotyczące finansowania.

Były to też najbardziej cyfrowe wybory do Parlamentu Europejskiego. Znaczna część obywateli Unii korzysta z internetu, a internetowe źródła informacji i media społecznościowe odgrywają coraz większą rolę w naszej europejskiej debacie demokratycznej, dając uczestnikom gry politycznej bezprecedensowe możliwości przedstawiania swojego przekazu i zapewniając obywatelom jeszcze większy dostęp do debaty.

Wybory do Parlamentu Europejskiego są jednym z największych wydarzeń demokratycznych na świecie. W maju 2019 r. obywatele Unii Europejskiej wybrali w sposób bezpośredni 751 posłów do Parlamentu Europejskiego spośród ponad 15 000 kandydatów na posłów; łącznie w Europie oddano ponad 250 mln głosów.

W ramach programu „Prawa, równość i obywatelstwo” Komisja wspierała uczestnictwo niedostatecznie reprezentowanych obywateli Unii. W latach 2014–2020 w ramach programu przeznaczono 20 mln EUR na finansowanie inicjatyw mających na celu promowanie i wzmacnianie korzystania z praw wynikających z obywatelstwa Unii. Obejmuje to dotacje na działania w wysokości 8,5 mln EUR, w ramach których finansowanie otrzymało do tej pory ponad 20 projektów. Projekty obejmowały:

Na spotkaniach z państwami członkowskimi Komisja zwiększa świadomość w zakresie praw osób niepełnosprawnych oraz zobowiązań wynikających z Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych . Komisja zorganizowała specjalne dyskusje na ten temat, przedstawiła dostępne urządzenia do głosowania i bardziej ogólnie wsparła wymianę dobrych praktyk. UE finansuje również organizacje osób z niepełnosprawnościami na szczeblu UE, aby podnieść świadomość i promować ich prawa oraz zwiększyć zdolności należących do nich organizacji.

Niepełnosprawni obywatele Unii zmagają się z podobnymi trudnościami, jeśli chodzi o udział w wyborach. Również napotykają dodatkowe przeszkody, gdy próbują skorzystać ze swoich praw, na przykład dotyczące niewystarczającej dostępności. Wszystkie państwa członkowskie, jak również UE, ratyfikowały Konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Według niedawnego sprawozdania Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego szacuje się, że 800 000 obywateli Unii z 16 państw członkowskich mogło zostać pozbawionych prawa do uczestniczenia w wyborach, ponieważ w przepisach krajowych i krajowych rozwiązaniach organizacyjnych nie uwzględniono w odpowiednim stopniu ich szczególnych potrzeb. Wydaje się, że osoby niepełnosprawne nadal są niedostatecznie reprezentowane wśród wybranych posłów do Parlamentu Europejskiego.

Częściowo wynika to z faktu, że ta grupa społeczna boryka się z brakiem dokumentów, nie ma wystarczającej wiedzy na temat wymogów proceduralnych niezbędnych do oddania głosu (np. jak przedstawić ważny dowód zamieszkania pod danym adresem) i nie posiada wsparcia, które pomogłoby jej przejść przez proces administracyjny. Mniejszości etniczne stanowią 5 % posłów do Parlamentu Europejskiego i 10 % całej populacji.

Mniejszości etniczne mogą napotkać większe trudności w dostaniu się na listy kandydatów, rejestracji do wyborów lub wypełnianiu innych procedur wyborczych niż reszta populacji. Na przykład wyborcy należący do określonych społeczności, takich jak społeczność romska, są bardziej narażeni na trudności w uzyskaniu dostępu do procedur rejestracji wyborców.

W porównaniu z wcześniejszymi wyborami w wyborach w 2019 r. odnotowano wzrost uczestnictwa i reprezentacji kobiet. Różnica między frekwencją kobiet i mężczyzn spadła z 4 % w 2014 r. do 3 % w 2019 r. Również liczba posłanek do Parlamentu Europejskiego wzrosła z 37 % do 39,4 %. Między państwami członkowskimi nadal istnieją jednak poważne różnice i osiągnięcie parytetu płci wymaga jeszcze przezwyciężenia wielu wyzwań. W poniższej tabeli porównano udział kandydatek z udziałem kobiet, które wygrały wybory.

Liczba przemieszczających się obywateli UE, którzy kandydowali, spadła, ze 170 kandydatów będących przemieszczającymi się obywatelami w 2014 r., do 168 w 2019 r. (w 18 państwach członkowskich). Pięciu zostało wybranych – trzech we Francji i dwóch w Zjednoczonym Królestwie.

Chociaż prawo Unii przyznaje przemieszczającym się obywatelom UE bezpośrednie prawo kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego w państwie członkowskim pobytu, mogą oni również na podstawie prawa krajowego otrzymać prawo do kandydowania w państwie członkowskim, którego są obywatelami (nawet jeżeli mieszkają za granicą). W takim przypadku, tak jak wszyscy inni obywatele, mogą oddać głos tylko raz, a zatem muszą wybrać, czy będą głosować w państwie członkowskim pobytu, czy w państwie członkowskim, którego są obywatelami.

Rosnącą grupą obywateli uprawnionych do głosowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego są „przemieszczający się obywatele UE”: obywatele, którzy przenieśli się do innego państwa członkowskiego, aby mieszkać, pracować lub studiować. Szacuje się, że spośród ponad 17 mln przemieszczających się obywateli UE znajdujących się na terenie Unii prawie 14 mln było uprawnionych do głosowania (ponad 3 % całkowitej liczby unijnych wyborców) w wyborach do Parlamentu Europejskiego zorganizowanych w innym państwie członkowskim.

·kontynuowała działania mające na celu zapewnienie dostępu do rzetelnych informacji o Unii Europejskiej, aby wspierać aktywne zaangażowanie obywateli w europejskie życie polityczne i korzystanie z praw wyborczych. Aby dotrzeć do wszystkich grup i podmiotów lokalnych, wykorzystane zostaną innowacyjne podejścia, wielojęzyczna komunikacja i nowe kanały informacyjne. Kontynuowana będzie współpraca z Parlamentem; rozważona zostanie także ściślejsza współpraca z innymi instytucjami Unii i odpowiednimi organami. W całej Unii organizowane będą dostosowane do lokalnego kontekstu językowego i kulturowego dialogi obywatelskie, aby zwiększyć związek między poglądami obywateli a kształtowaniem polityki Unii w kwestiach mających wpływ na codzienne życie obywateli;

W odniesieniu do wyborów w 2024 r. należy kontynuować wysiłki w celu zaangażowania wszystkich obywateli w europejską demokrację i wspierania wysokiej frekwencji w perspektywie długoterminowej. Należy dotrzeć do wszystkich obywateli, a uczestnictwo w wyborach do Parlamentu Europejskiego i ich wyniki powinny odzwierciedlać populację i różnorodność w Unii.

Obywatele – w tym osoby młode – nie zawsze mają wystarczające narzędzia, aby aktywnie uczestniczyć. Proces ten rozpoczyna się przed osiągnięciem wieku uprawniającego do głosowania. Wielu obywateli, którzy po raz pierwszy zagłosują w wyborach w 2024 r., kształci się obecnie w pełnym wymiarze godzin. Dlatego aby wspierać uczestnictwo demokratyczne, istotne jest rozwijanie innowacyjnych technik dostosowanych do różnych grup wiekowych i różnych potrzeb.

Rekordowa frekwencja świadczy o ponownym zaangażowaniu w demokrację UE. Ogólnie rzecz biorąc, frekwencja znacznie się poprawiła, ale nie w równym stopniu we wszystkich państwach członkowskich i nie we wszystkich grupach obywateli Unii. Dzięki działaniom komunikacyjnym uczestnictwo demokratyczne nabrało rozpędu.

W ramach programu Europa dla Obywateli wspiera się działania obejmujące szeroko rozumiane uczestnictwo obywatelskie. Projekty związane z partnerstwem miast oraz ze społeczeństwem obywatelskim uwzględniały kwestię dotarcia do wyborców, w tym do osób głosujących po raz pierwszy lub mieszkających na obszarach oddalonych.

·zintensyfikuje działania informacyjne skierowane do dzieci i osób młodych, również w kontekście ich życia szkolnego;

·rozważy w sprawozdaniu na temat obywatelstwa UE za 2020 r. dalsze działania mające na celu promowanie i zwiększanie uczestnictwa obywateli w życiu demokratycznym Unii.

Państwa członkowskie zachęca się do:

-sporządzenia sprawozdań dotyczących przeprowadzenia wyborów do Parlamentu Europejskiego w ich państwach oraz do zawarcia w tych sprawozdaniach danych statystycznych dotyczących uczestnictwa w wyborach, w tym danych odnoszących się do grup niedostatecznie reprezentowanych, aby można było uwzględnić te informacje w kształtowaniu polityki na wszystkich szczeblach;

-zbadania możliwości zaoferowania obywatelom większego wyboru w kwestii sposobu i terminu głosowania (głosowanie zdalne i z wyprzedzeniem, a także ułatwienia dla osób o szczególnych potrzebach);

-kontynuowania wymiany praktyk oraz podjęcia działań mających na celu promowanie świadomości w zakresie praw wyborczych oraz powszechniejszego, sprzyjającego włączeniu społecznemu uczestnictwa w wyborach do Parlamentu Europejskiego i reprezentacji w wybieranych organach oraz

-rozważenia połączenia zasobów i innego rodzaju wzajemnego wsparcia w przeprowadzaniu eurowyborów wśród państw członkowskich (np. poprzez wspólne tymczasowe obiekty mieszczące kabiny wyborcze i umożliwiające obsługę wyborców w miejscach, w których mieszka wielu przemieszczających się obywateli UE, uwzględniając różnice w przepisach krajowych dotyczących np. terminów administracyjnych, takich jak rejestracja wyborców, oraz wymiana najlepszych praktyk w zakresie odpowiedniego wkładu we wspieranie kursów dotyczących obywatelstwa).

Partie polityczne na poziomie europejskim – we współpracy z swoimi krajowymi okręgami wyborczymi – mogłyby również zintensyfikować swoje działania mające na celu promowanie sprzyjającego włączeniu społecznemu uczestnictwa w wyborach oraz zapewnienie rzetelnych informacji na temat Unii Europejskiej.

3.Europejski wymiar i korzystanie z unijnych praw wyborczych

3.1.Unijne prawa wyborcze i europejski wymiar wyborów

Wybory do Parlamentu Europejskiego mają wyjątkowy charakter. Państwa członkowskie – każde ze swoimi krajowymi kampaniami, krajowymi listami oraz odrębnymi zasadami i tradycjami – przyczyniają się do osiągnięcia wspólnego wyniku, a wybrani posłowie do Parlamentu reprezentują wszystkich obywateli Unii. Niektóre wspólne zasady i procedury określono w prawie Unii, w tym przepisy umożliwiające przemieszczającym się obywatelom UE korzystanie z prawa głosu i kandydowanie w wyborach do Parlamentu Europejskiego w państwie ich pobytu, przepisy regulujące partie polityczne i fundacje na poziomie europejskim, a także Akt z 1976 r. dotyczący wyborów przedstawicieli do Parlamentu Europejskiego w powszechnych wyborach bezpośrednich. Pozostałe zasady i procedury wynikają z różnorodnych, bogatych krajowych tradycji politycznych państw członkowskich. Przykładowo każde państwo członkowskie organizuje głosowanie w wyborach do Parlamentu Europejskiego w dniu tygodnia, w którym zazwyczaj odbywają się wybory krajowe. Oznacza to, że wybory odbywają się na przestrzeni czterech dni. W prawie Unii zakazuje się jednak urzędowego ogłaszania wyników przed zamknięciem ostatnich lokali wyborczych.

Wynik wyborów do Parlamentu Europejskiego ma bezpośrednie skutki dla obywateli. Muszą wiedzieć, jakie mogą być konsekwencje na szczeblu europejskim, aby dokonywać świadomych wyborów politycznych. Dyskusje i kampanie polityczne często jednak zostają usunięte w cień przez tematy krajowe i lokalne. Dalsze wspieranie europejskiego wymiaru wyborów wzmacnia związek między obywatelami a instytucjami europejskimi, a tym samym legitymację demokratyczną podejmowania decyzji na szczeblu europejskim. Jest to również kwestia odpowiedzialności politycznej. Aby móc pociągnąć polityków do odpowiedzialności, obywatele muszą widzieć wyraźny związek między krajowymi kampaniami i programami kandydatów a polityką europejską i partiami politycznymi, do których oni należą.

W 2015 r. Parlament skorzystał z prawa inicjatywy, aby przedstawić wniosek w sprawie reformy Aktu z 1976 r. dotyczącego wyborów przedstawicieli do Parlamentu Europejskiego w powszechnych wyborach bezpośrednich. W Radzie osiągnięto porozumienie w sprawie niewielkiej liczby przepisów, w tym obowiązkowego minimalnego progu dla partii oraz kryminalizacji wielokrotnego głosowania. Procesu zatwierdzania na poziomie krajowym – wyjątkowo koniecznym, aby akt ten mógł wejść w życie – nie można było ukończyć na czas przed wyborami: zmiany te nie weszły w życie w odniesieniu do wyborów w 2019 r. i nadal oczekują na przyjęcie.

Przed wyborami Komisja podjęła konkretne działania mające na celu rozszerzenie europejskiego wymiaru wyborów. W 2017 r. na podstawie wniosku Komisji zmieniono zasady finansowania partii i fundacji politycznych na poziomie europejskim . Celem reformy było zwiększenie legitymacji demokratycznej i poprawa egzekwowania prawa, w tym w zakresie poszanowania wartości europejskich. Kolejnym celem było zwiększenie przejrzystości powiazań między europejskimi i krajowymi partiami. Europejskie partie mają obecnie obowiązek zapewnić, aby ich logo i program znajdowały się na stronach internetowych wszystkich krajowych partii, z którymi są związane . Do czasu powstawania niniejszego sprawozdania nie opublikowano żadnych informacji dotyczących tego, czy partie polityczne na poziomie europejskim, które ubiegały się o finansowanie, spełniły te wymogi . Po konsultacji z Urzędem Parlament Europejski powinien do dnia 31 grudnia 2021 r. opublikować sprawozdanie dotyczące rozporządzenia. W ciągu 6 miesięcy od jego publikacji Komisja powinna przedstawić swoje sprawozdanie..

W 2018 r. Komisja wydała zalecenie w sprawie uwydatnienia europejskiego charakteru i usprawnienia procesu wyborów do Parlamentu Europejskiego w 2019 r. skierowane do państw członkowskich i partii politycznych. Wezwano w nim do bazowania na systemie czołowych kandydatów oraz do podjęcia działań mających na celu zwiększenie przejrzystości poprzez wyraźniejsze ukazanie związku między partiami krajowymi a partiami politycznymi na poziomie europejskim, z którymi te partie krajowe są powiązane, w ramach wszystkich odpowiednich form komunikacji, w tym w materiałach wyborczych i na kartach do głosowania.

Dzięki informacjom dostarczonym przez państwa członkowskie oraz europejskie i krajowe partie polityczne możliwe będzie osiągnięcie poprawy takiej przejrzystości. Na przykład kilka państw członkowskich zaznacza, że w ich przepisach krajowych nie zezwala się na umieszczanie logo europejskich partii na krajowych kartach do głosowania. Nawet w przypadkach, w których jest to możliwe, zaledwie kilka partii politycznych wskazało, że jest świadomych tej możliwości lub planuje ją wykorzystać.

Poczyniono jednak pewne postępy. Niektóre partie polityczne, w tym we Francji, Luksemburgu, Niderlandach, Grecji i w Irlandii, zapewniły wyborcom informacje na temat swojej przynależności do partii politycznej na poziomie europejskim, a kilka partii podjęło działania w celu podkreślenia europejskiego wymiaru wyborów w swoich materiałach i na stronach internetowych na potrzeby kampanii. Dwie partie polityczne były obecne w kilku państwach członkowskich i promowały ogólnoeuropejski program. Jeden z posłów do Parlamentu Europejskiego z jednej z tych partii został wybrany z listy niemieckiej.

Temat Europy i takich kwestii europejskich, jak „wartości”, „gospodarka”, „społeczeństwo” i „środowisko”, był szeroko poruszany w odpowiednich materiałach podczas kampanii, co dowodzi, że w kontekście wyborów rodzi się odrębna debata na temat polityki europejskiej.

3.2.Monitorowanie i korzystanie z praw wyborczych