[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 26.6.2008 r.

COM(2008) 392 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

NA TEMAT ŻYWNOŚCI PRZEZNACZONEJ DLA OSÓB CIERPIĄCYCH NA ZABURZENIA PRZEMIANY WĘGLOWODANÓW (CUKRZYCĘ)

SPIS TREŚCI

1. Cel sprawozdania 3

2. Cukrzyca 3

2.1. Zaburzenia metaboliczne 4

3. Leczenie cukrzycy 5

4. Zalecenia żywieniowe 5

4.1. Naukowe podstawy zaleceń żywieniowych 5

4.2. Europejskie zalecenia dietetyczne 6

4.2.1. Zalecenia Grupy Badawczej do Spraw Cukrzycy i Żywienia Europejskiego Stowarzyszenia Badań nad Cukrzycą 6

4.2.2. Zalecenia krajowych organizacji diabetologicznych państw członkowskich 6

4.3. Streszczenie zaleceń żywieniowych 6

5. Informacje na temat żywności dla chorych na cukrzycę przekazane przez państwa członkowskie i inne zainteresowane strony 8

5.1. Aktualny stan prawny w niektórych państwach członkowskich 9

5.2. Żywność sprzedawana aktualnie na rynku europejskim jako odpowiednia dla chorych na cukrzycę 11

5.3. Opinie innych zainteresowanych stron 11

6. Prawodawstwo 12

6.1. Aktualne ramy prawne 12

6.2. Możliwe warianty legislacyjne 13

7. Wnioski 13

BIBLIOGRAFIA 15

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

NA TEMAT ŻYWNOŚCI PRZEZNACZONEJ DLA OSÓB CIERPIĄCYCH NA ZABURZENIA PRZEMIANY WĘGLOWODANÓW (CUKRZYCĘ).

CEL SPRAWOZDANIA

Dyrektywa 89/398/EWG w sprawie środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego[1] występujących także pod nazwą żywności dietetycznej przewiduje, że Komisja przedstawi sprawozdanie na temat celowości szczególnych przepisów dotyczących żywności dla osób cierpiących na zaburzenia metabolizmu węglowodanów (cukrzycę). Niniejsze sprawozdanie przedstawia w skrócie zalecenia dietetyczne dla diabetyków, jak również aktualne prawodawstwo europejskie dotyczące przeznaczonej dla nich żywności, co pozwoli na ocenę celowości szczególnych przepisów dotyczących żywności przeznaczonej dla diabetyków.

Cukrzyca

Cukrzyca stanowi grupę zaburzeń metabolicznych charakteryzujących się chroniczną hiperglikemią (wysokim poziomem glukozy we krwi) oraz nietolerancją glukozy spowodowaną niedoborem insuliny, ograniczoną skutecznością jej działania lub obiema tymi przyczynami. Zwykle hormon insuliny produkowany przez trzustkę kontroluje poziom glukozy we krwi poprzez przesyłanie glukozy z krwi do komórek, gdzie jest użytkowana jako źródło energii.

Światowa Organizacja Zdrowia zdefiniowała dwa podstawowe rodzaje cukrzycy:

Cukrzyca typu 1 (dawniej nazywana cukrzycą insulinozależną (IDDM) lub cukrzycą typu dziecięcego), w której trzustka nie produkuje niezbędnej dla życia insuliny. Ten typ cukrzycy rozwija się najczęściej u dzieci i młodzieży lecz jest także coraz częściej diagnozowany w późniejszym wieku. Leczenie polega na zastrzykach z insuliny oraz stosowaniu diety.

Cukrzyca typu 2 (dawniej nazywana cukrzycą insulinoniezależną (NIDDM) lub cukrzycą dorosłych) powodowana jest niezdolnością ciała do odpowiedniej reakcji na działanie produkowanej przez trzustkę insuliny. Cukrzyca typu 2 stanowi 90% światowych przypadków cukrzycy. Występuje ona zwykle u dorosłych, lecz jest także coraz częściej spotykana u osób młodych i dzieci. Ten rodzaj cukrzycy zwykle leczony jest poprzez zmiany w trybie życia takie, jak zmiana sposobu odżywiania i aktywność fizyczna, czasem w połączeniu z przyjmowaniem doustnych leków przeciwcukrzycowych, niekiedy niezbędne mogą być też zastrzyki z insuliny.

Istnieją także inne rodzaje cukrzycy wynikające z defektów genetycznych, chorób trzustki oraz zaburzeń wywołanych przez leki lub środki chemiczne. Istnieje także cukrzyca ciążowa występująca u kobiet ciężarnych i ustępująca zwykle po urodzeniu dziecka. Kobiety, które przeszły cukrzycę ciążową są w większym stopniu zagrożone zachorowaniem na cukrzycę w późniejszym wieku.

Zaburzenia metaboliczne

Wpływ cukrzycy na metabolizm nie polega jedynie na zaburzeniu przemiany węglowodanów, lecz także na zakłóceniach metabolizmu protein i tłuszczów związanych z niedostatecznym działaniem insuliny na tkanki docelowe, co wynika z niewrażliwości na insulinę lub z jej braku. Efektem jest niezdolność ciała do przemiany glukozy w energię.

Cukrzyca zwykle przejawia się pod postacią hiperglikemii, wynikającej z obecności glukozy we krwi w ilości nie pozwalającej na jej usunięcie. Poziom glukozy we krwi na czczo i po jedzeniu (poposiłkowy) regulowane są przez częściowo różne mechanizmy. Poposiłkowy poziom glukozy we krwi zależy głównie od składu posiłku, podczas gdy poziom glukozy we krwi na czczo odzwierciedla przede wszystkim poziom produkcji glukozy przez wątrobę.

Na poziom glukozy we krwi wpływają różne parametry związane ze sposobem odżywiania, takie jak ilość, typ i właściwości spożywanego pokarmu. Zauważono, iż niektóre powszechnie dostępne produkty zawierające ten sam typ i ilość węglowodanów różnie wpływają na poziom glukozy we krwi (odpowiedź glikemiczną). Różne odpowiedzi glikemiczne na pokarmy zawierające tą samą ilość węglowodanów zależą przede wszystkim od poziomu wchłaniania w jelicie cienkim. Głównym czynnikiem wpływającym na wchłanianie jest typ węglowodanów. Inne czynniki, które mają wpływ na wchłanianie, to gotowanie i obróbka żywności.

Alkohol wpływa na poziom glukozy we krwi hamując produkcję glukozy przez wątrobę, co prowadzi do obniżenia poziomu glukozy w osoczu. Natomiast alkohol spożywany regularnie w dużych ilościach zmniejsza wrażliwość na insulinę prowadząc do podniesienia poziomu glukozy w osoczu.

Niewłaściwie leczona cukrzyca zwiększa zagrożenie chorobami krążenia oraz chorobami neurologicznymi i w konsekwencji przyczynia się do skrócenia życia. Dochodzi także do komplikacji, takich jak utrata wzroku związana ze zmianami w naczyniach krwionośnych i nerwach, powodowanych przez stale podwyższony poziomu glukozy we krwi. Ścisła kontrola poziomu glukozy we krwi i ciśnienia krwi może zmniejszyć ryzyko powikłań.

Leczenie cukrzycy

Celem leczenia osób dotkniętych cukrzycą jest unormowanie poziomu glukozy we krwi oraz zminimalizowanie powikłań. Leczenie powinno być zindywidualizowane, a pacjent musi połączyć kontrolę poziomu glukozy we krwi z dietą i aktywnością fizyczną oraz w razie potrzeby z przyjmowaniem doustnych leków przeciwcukrzycowych lub zastrzyków z insuliny.

Zalecenia żywieniowe

W przeszłości zalecenia żywieniowe dla osób dotkniętych cukrzycą koncentrowały się na spożyciu węglowodanów. Do lat osiemdziesiątych panowało przekonanie, że kontrola stężenia glukozy we krwi możliwa jest jedynie przy ograniczeniu ich spożycia. Zalecano takie ograniczenie spożycia węglowodanów (szczególnie sacharozy), aby dostarczały one nie więcej niż 40% energii przyjmowanej w pokarmach. Począwszy od lat siedemdziesiątych, badania naukowe wykazały, że swobodniejsze spożycie węglowodanów nie ma negatywnego wpływu na poziom glukozy we krwi i że, zgodnie z teorią opracowaną na początku lat osiemdziesiątych, stężenie glukozy we krwi zależne jest nie od spożycia węglowodanów, ale od sumy energii przyjmowanej w pokarmach. Dodatkowo stwierdzono, że dieta wysokotłuszczowa przyczynia się do rozwoju powikłań cukrzycy takich, jak zmiany naczyniowe prowadzące do choroby serca. W latach osiemdziesiątych zmieniono zalecenia żywieniowe, zwiększając udział węglowodanów w sumie energii przyjmowanej w pokarmach i zmniejszając udział energii pochodzącej z tłuszczów (szczególnie tłuszczów nasyconych) i protein. Zalecano dietę bogatą w błonnik oraz zwiększenie spożycia warzyw i owoców. Aktualnie, zalecenia żywieniowe dla osób chorych na cukrzycę opierają się na tych samych co dla całej populacji zasadach zdrowego żywienia, dostosowanych do indywidualnych potrzeb chorych.

Naukowe podstawy zaleceń żywieniowych

W 2004 roku, J.I. Mannii, działając w imieniu Grupy Badawczej do Spraw Cukrzycy i Żywienia Europejskiego Stowarzyszenia Badań nad Cukrzycą (DNSG przy EASD), przeanalizował fakty naukowe będące podstawą porad żywieniowych dla osób chorych na cukrzycę i przedstawił zalecenia. W załączniku I zaprezentowane są główne punkty analizy.

W roku 2002 zespół kierowany przez M.J. Franz opublikował techniczną analizę faktów naukowych będących podstawą zasad żywienia oraz zalecenia w zakresie leczenia i zapobiegania cukrzycy i jej powikłaniom, które stały się podstawą stanowiska w tej kwestii Amerykańskiego Stowarzyszenia Diabetologicznego. Ogólne wnioski technicznej analizy M.J. Franziii były bliskie wnioskom J.I. Mannaii.

Europejskie zalecenia dietetyczne

Zalecenia Grupy Badawczej do Spraw Cukrzycy i Żywienia Europejskiego Stowarzyszenia Badań nad Cukrzycą

W wielu krajach UE, na przykład w Danii, Finlandii, Grecji, Niemczech, Szwecji, na Węgrzech i w Słowenii porady żywieniowe dla osób chorych na cukrzycę oparte są na zaleceniach Grupy Badawczej do Spraw Cukrzycy i Żywienia Europejskiego Stowarzyszenia Badań nad Cukrzycą (DNSG przy EASD).

Zalecenia DNSG z 2004 r. uwzględniają informacje na temat roli różnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, znaczenia żywności o niskim indeksie glikemicznym, możliwym działaniu ochronnym na serce przeciwutleniających składników pokarmowych, potrzeby unikania nadmiernego spożycia protein oraz korzyści płynących z aktywności fizycznej. DNSG podkreśla, że zalecenia żywieniowe dla osób chorych na cukrzycę są bardzo podobne do porad kierowanych do całej populacji w ramach promocji zdrowia. Streszczenie zaleceń i porad żywieniowych znajduje się w załączniku II.

Zalecenia krajowych organizacji diabetologicznych państw członkowskich

Niektóre krajowe organizacje diabetologiczne wypracowały własne zasady tworzenia ogólnego profilu odżywczego diety chorych na cukrzycę. Własne zalecenia żywieniowe dla osób chorych na cukrzycę wydają na przykład Francja, Szwecja i Wielka Brytania. Zalecenia dotyczące makroskładników odżywczych są podobne, tj. węglowodany powinny dostarczać około 45-60% sumy energii przyjmowanej w pokarmach, tłuszcze <30-35%, a proteiny 10-15% energii. Udział różnych typów kwasów tłuszczowych w sumie przyjmowanej energii także jest podobny: nasycone kwasy tłuszczowe lub kwasy tłuszczowe trans mają dostarczać <10% energii; wielonienasycone kwasy tłuszczowe – także <10% energii; około 10-20% energii ma pochodzić natomiast z jednonienasyconych kwasów tłuszczowych. Także te zalecenia są zgodne z poradami Grupy Badawczej do Spraw Cukrzycy i Żywienia przy EASD.

Załącznik II zawiera konkretne zalecenia dotyczące stosowania diety w cukrzycy wydane przez różne organizacje europejskie.

Streszczenie zaleceń żywieniowych

Cukrzyca jest zaburzeniem metabolizmu makroskładników odżywczych. Głównym celem leczenia jest kontrolowanie stężenia glukozy we krwi i zmniejszenie ryzyka powikłań, takich jak zmiany naczyniowe lub neurologiczne. CW niektórych przypadkach chorzy na cukrzycę muszą także dążyć do osiągnięcia optymalnego stężenia substancji lipidowych we krwi. Te cele mogą być osiągnięte na różne sposoby, włącznie ze stosowaniem odpowiedniej diety.

Obie techniczne analizy faktów naukowych będących podstawą stosowania diety przez chorych na cukrzycę: przygotowana dla Grupy Badawczej do Spraw Cukrzycy i Żywienia Europejskiego Stowarzyszenia Badań nad Cukrzycą (DNSG przy EASD) oraz opracowana dla Amerykańskiego Stowarzyszenia Diabetologicznego wskazują, że w świetle dowodów naukowych ogólnym zaleceniem żywieniowym dla osób chorych na cukrzycę jest stosowanie zdrowej diety, co możliwe jest w oparciu o zwykłe produkty.

Podobnie brzmią zalecenia żywieniowe dla chorych na cukrzycę wydawane w różnych państwach członkowskich. Generalnie, zalecenia żywieniowe dla osób chorych na cukrzycę są takie same jak zasady zdrowego żywienia dla całej populacji. Nie ma potrzeby wykluczania z jadłospisu konkretnych produktów spożywczych lub składników pokarmowych, natomiast ważne jest stosowanie ogólnie zrównoważonej diety. Osoby chore na cukrzycę muszą planować posiłki w sposób, który pozwoli im zminimalizować wahania stężenia glukozy we krwi, i wybrać dietę odpowiadającą ich indywidualnym potrzebom, uwzględniającą proporcje oraz poziom wchłaniania spożywanych makroskładników odżywczych. Generalnie zaleca się osiągnięcie lub utrzymanie optymalnej wagi ciała. Główną część diety powinny stanowić pokarmy bogate w węglowodany. Szczególnie zalecane są produkty bogate w błonnik i o niskim indeksie glikemicznym (na przykład warzywa strączkowe, pełnoziarniste produkty zbożowe i makaron). Udział tłuszczów w diecie nie powinien przekraczać 35%, przy czym jednonienasycone kwasy tłuszczowe (znajdujące się na przykład w oliwie z oliwek i oleju rzepakowym) powinny dostarczać 10-20% energii. Zarówno nasycone kwasy tłuszczowe (zawarte na przykład w produktach pochodzenia zwierzęcego i jadalnych tłuszczach stałych) jak i wielonienasycone kwasy tłuszczowe (znajdujące się na przykład w olejach roślinnych, jadalnych tłuszczach miękkich i rybach) powinny, każde z osobna, dostarczać nie więcej niż 10% ogółu energii przyjmowanej w pokarmach, natomiast spożycie protein powinno odpowiadać indywidualnym potrzebom.

Oto ogólne zalecenia żywieniowe:

( dieta powinna być zróżnicowana;

( podstawowym składnikiem posiłków i przekąsek powinny być produkty bogate w skrobię, takie jak produkty pełnoziarniste, pieczywo, ziemniaki i inne bogate w skrobię warzywa;

( należy spożywać dużo warzyw i owoców – co najmniej pięć porcji dziennie;

( produkty mleczne oraz mięso, ryby lub ich substytuty (wyroby z soi, orzechy itp.) należy spożywać w umiarkowanej ilości; oraz

( należy ograniczać spożycie produktów tłustych lub słodkich oraz alkoholu.

Streszczenie szczegółowych porad żywieniowych znajduje się w załączniku I.

Informacje na temat żywności dla chorych na cukrzycę przekazane przez państwa członkowskie i inne zainteresowane strony

Komisja zwróciła się do państw członkowskich o informacje na temat aktualnego stanu zaleceń żywieniowych, uregulowań dotyczących żywności sprzedawanej jako odpowiednia dla chorych na cukrzycę, umieszczania oznaczenia „odpowiednie dla diabetyków” oraz najważniejszych produktów dostępnych na ich rynku. Na zapytanie Komisji odpowiedziało osiemnaście państw członkowskich.

Aktualny stan prawny w niektórych państwach członkowskich

Poniżej znajduje się krótkie streszczenie informacji przekazanych przez państwa członkowskie na temat ich krajowych przepisów. Szczegółowe streszczenie znajduje się w załączniku III.

Zalecenia żywieniowe - generalnie, zalecenia żywieniowe dla osób chorych na cukrzycę odpowiadają zasadom zdrowego żywienia dla całej populacji choć, w razie potrzeby, są dostosowywane do indywidualnych potrzeb. W wielu krajach porady żywieniowe oparte są na zaleceniach DNSG przy EASD.

Uregulowania dotyczące żywności dla osób chorych na cukrzycę – pięć państw członkowskich ustanowiło normy dotyczące ich składu. We Francji istnieją normy dotyczące składu „produktów niskowęglowodanowych”; na Węgrzech dla produktów, które „mogą być spożywane przez diabetyków” oraz z oznaczeniami „(nazwa produktu) diabetyczny” lub „dla diabetyków;” w Niemczech, Hiszpanii i na Słowacji istnieją wymogi co do składu produktów, które mogą być oznaczane jako „odpowiednie dla diabetyków”.

Prawo francuskie (dekret nr 91-827 wraz z późniejszymi zmianami) przewiduje, że w produktach przedstawianych jako żywność niskowęglowodanowa całkowita waga przyswajalnych węglowodanów nie może przekroczyć 50% wagi węglowodanów zawartych w odpowiadających im zwykłych produktach. Niemniej, po spełnieniu pewnych określonych warunków, proporcje mogą sięgnąć 70% dla produktów bogatych w skrobię oraz żywności zawierającej fruktozę lub sorbit. Na produktach tych musi znajdować się opis zawierający oznaczenia „niskowęglowodanowy” lub „obniżona zawartość węglowodanów”. Dodatkowo podana musi być zawartość przyswajalnych węglowodanów wraz ze wzmianką „należy uwzględnić w dziennej dawce przepisanej przez lekarza”.

Prawo niemieckie ( Verordnung über diätetische Lebensmittel § 12) dotyczące produktów przeznaczonych dla osób chorych na cukrzycę określa jakie cukry mogą być do nich dodane i pod jakimi warunkami. Istnieją także ograniczenia wartości energetycznej chleba oraz zawartości węglowodanów w piwie. W następstwie opinii wydanej przez środowisko naukowe uregulowania te są analizowane.

Prawo hiszpańskie ogranicza zawartość węglowodanów w produktach spożywczych, dodawane cukry i zawartość tłuszczu. Istnieją wymogi dotyczące oznakowań produktów zawierających sorbit lub aspartam.

Prawo węgierskie przewiduje ograniczenia zawartości węglowodanów oraz używania cukrów prostych i dwucukrów włącznie z fruktozą.

Prawo słowackie przewiduje ograniczenia zawartości węglowodanów, wartości energetycznej oraz zawartości tłuszczu, protein pochodzenia zwierzęcego, cholesterolu i soli.

Przepisy dotyczące używania oznaczenia „odpowiednie dla diabetyków” – na Węgrzech, w Republice Słowacji, w Niemczech i w Hiszpanii produkty muszą spełniać wymogi co do składu produktów określone w prawodawstwie krajowym. W większości pozostałych państw członkowskich, które przekazały dane, oznaczenie musi być zgodne z zasadami oznakowania środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego. W świetle konkluzji DNSG przy EASD mówiącej, iż istnienie specyficznych produktów dla diabetyków nie znajduje naukowego uzasadnienia, niektóre państwa członkowskie odradzają używanie tego typu oznaczeń.

Żywność sprzedawana aktualnie na rynku europejskim jako odpowiednia dla chorych na cukrzycę

Wymieniane przez państwa członkowskie przykłady żywności sprzedawanej jako odpowiednia dla chorych na cukrzycę zawierały czekoladę, słodycze, napoje, herbatniki oraz dżemy zawierające fruktozę, poliole lub sztuczne słodziki zastępujące sacharozę. Jak wspomniano wyżej, we Francji „produkty niskowęglowodanowe” muszą spełniać wymogi co do składu produktów określone w prawodawstwie krajowym. Można zamieścić informację, iż mogą one być zalecane przez lekarza w ramach diety odpowiedniej dla niektórych chorych na cukrzycę. Czysta lub płynna fruktoza oraz sorbit, które mają być używane jako słodziki, są także ujęte w prawie francuskim jako produkty odpowiednie dla diety niskowęglowodanowej. W Niemczech ustawodawstwo krajowe dotyczące żywności dla chorych na cukrzycę zawiera szczegółowe przepisy dotyczące chleba i piwa. Do produktów podlegających przepisom o oznakowaniu żywności zaliczają się: pieczywo, dżemy, czekolada, słodycze, desery oraz produkty mleczne zawierające fruktozę i/lub poliole zastępujące sacharozę. W Portugalii niektóre z produktów spożywczych przeznaczonych do żywienia jelitowego zaliczają się do środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i są odpowiednie dla chorych na cukrzycę. Dodatkowo, niektóre zwyczajne produkty spożywcze o obniżonej wartości energetycznej, w których sacharoza zastąpiona została przez fruktozę, poliole lub sztuczne słodziki, są sprzedawane jako „odpowiednie dla diabetyków”. Niemniej żaden z tych zwykłych środków spożywczych nie został poddany odpowiedniej procedurze, która pozwala na wykazanie, iż środki spożywcze przeznaczone do normalnego spożycia są odpowiednie do zastosowania w ramach specjalnego przeznaczenia żywieniowego.

Opinie innych zainteresowanych stron

Z informacji przekazanych przez państwa członkowskie i zainteresowane strony wynika, że wiele organizacji prowadzących badania nad cukrzycą lub wspierających osoby chore nie popiera istnienia produktów żywnościowych produkowanych lub adresowanych do chorych na cukrzycę. Stoją one na stanowisku, że promocja tych produktów może zmniejszyć skuteczność ogólnych zaleceń żywieniowych dla chorych na cukrzycę, ponieważ zalecenia te są takie same, jak zasady zdrowego żywienia dla całej populacji. Niektóre państwa członkowskie zauważają, że zwykłe produkty o ograniczonej zawartości tłuszczu, cukru lub o obniżonej wartości energetycznej mogą ułatwiać chorym na cukrzycę stosowanie się do zaleceń żywieniowych.

Z drugiej strony, niektórzy pacjenci i organizacje producentów uważają, że nowe produkty spożywcze o dowiedzionym pozytywnym działaniu mogą być opracowywane i używane jako element ulepszonej diety. Mogłyby do nich należeć produkty różniące się od powszechnie spożywanych substytutów na przykład ilością i rodzajem zawartości tłuszczu lub błonnika, bądź też mające niski indeks glikemiczny. Według tych organizacji istnieje duże pole dla rozwoju gotowych produktów spożywczych przygotowanych przemysłowo oraz dla żywności typu fast food. Uważają one, że udoskonalona wersja tej żywności może być odpowiednia dla całej populacji, pomagając w prowadzeniu stylu życia, który pozwoli zmniejszyć ryzyko zachorowania na cukrzycę.

Prawodawstwo

Aktualne ramy prawne

Żywność dietetyczna została zdefiniowana w art. 1 ust. 2 dyrektywy 89/398/EWG (dyrektywa ramowa) poprzez trzy główne cechy charakterystyczne:

( jest ona wyraźnie odmienna od zwykłych produktów (specjalny skład lub sposób produkcji);

( jest przeznaczona dla specyficznej grupy odbiorców, a nie dla całej populacji;

( zaspokaja specyficzne potrzeby żywieniowe osób dla których jest przeznaczona, co jest poparte ogólnie przyjętymi danymi naukowymi.

Niektóre grupy produktów specjalnego przeznaczenia żywieniowego wymienione w załączniku do powyższej dyrektywy podlegają przepisom dyrektyw szczegółowych, które określają skład i/lub zasady etykietowania tak, by zapewnić odpowiednie używanie produktu i dostarczanie minimalnej i/lub maksymalnej ilości odpowiednich składników. Niektóre z tych produktów mogą być jedynym źródłem odżywiania, jak na przykład preparaty do początkowego żywienia niemowląt lub niektóre dietetyczne środki spożywcze specjalnego przeznaczenia medycznego. Produkty te muszą spełniać całkowite potrzeby żywieniowe jednostki, gdyż w niektórych przypadkach nie istnieją alternatywne źródła odżywiania. Inne produkty, takie jak produkty zbożowe, żywność dla niemowląt i produkty mające zapewnić utratę wagi ciała mogą być postrzegane jako „produkty praktyczne” (ang. convenience products ), gdyż konkretne potrzeby żywieniowe osób, dla których są przeznaczone, mogą też być zaspokojone poprzez staranny dobór zwykłych produktów.

Środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego nie wymienione w załączniku mogą być wprowadzane do obrotu zgodnie z przepisami art. 9 dyrektywy ramowej. Według tych przepisów, producenci lub importerzy muszą wypełnić dwa obowiązki proceduralne przy sprzedaży tych produktów:

( Muszą zawiadomić właściwy organ danego państwa członkowskiego, że produkt zostaje wprowadzony do obrotu i jednocześnie przekazać wzór używanej etykiety. Jeśli produkt jest następnie wprowadzany do obrotu w innym państwie członkowskim, muszą powtórzyć procedurę powiadomienia.

( Muszą zachować do dyspozycji właściwych organów dokumentację zawierającą badania naukowe oraz dane potwierdzające zgodność produktu z definicją środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, innymi słowy potwierdzające, że produkt zaspokaja specyficzne potrzeby żywieniowe grupy, dla której jest przeznaczony.

Produkty zgodne z przepisami dyrektywy ramowej i odpowiednich szczegółowych dyrektyw mogą być swobodnie rozpowszechniane na terenie Wspólnoty. Kontrole przeprowadzane przez odpowiednie władze muszą być zgodne z odpowiednimi przepisami wspólnotowymi i powinny mieć miejsce po wprowadzeniu do obrotu. Państwa członkowskie są też odpowiedzialne za zagwarantowanie, że produkty wprowadzane do obrotu według przepisów art. 9 dyrektywy 89/398/EWG są rzeczywiście żywnością dietetyczną.

Oznakowanie żywności dietetycznej, podobnie jak innej żywności, powinno być zgodne z przepisami dyrektywy 2000/13/WE o oznakowaniu żywności. Dodatkowo, zgodnie z dyrektywą ramową, oznakowanie powinno zawierać:

( szczególne cechy żywieniowe produktu;

( szczególne cechy ilościowe lub jakościowe składu w odniesieniu do przewidzianego użycia; oraz

( wartość energetyczną produktu, zawartość protein, węglowodanów i tłuszczu.

Możliwe warianty legislacyjne

Na aktualnym etapie Komisja zidentyfikowała trzy możliwe warianty przepisów regulujących kwestię żywności przeznaczonej dla osób cierpiących na zaburzenia przemiany węglowodanów (cukrzycę):

A. Przyjęcie dyrektywy Komisji określającej specyficzne wymogi co do składu takich produktów.

B. Zmianę dyrektywy ramowej 89/398/EWG tak, by produkty te zostały usunięte z załącznika I, co oznaczałoby, że nie podlegałyby one szczegółowej dyrektywie, ale mogłyby być wprowadzane do obrotu zgodnie z przepisami art. 9.

C. Zmianę dyrektywy ramowej 89/398/EWG tak, by produkty żywnościowe przeznaczone dla chorych na cukrzycę nie były nią objęte, co oznacza, że produkty te nie mogłyby być sprzedawane jako środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego.

Wnioski

Niniejszy raport uwzględnia obie techniczne analizyii oraz iii faktów naukowych będących podstawą stosowania diety przez chorych na cukrzycę. Obie analizy wskazują, że osoby chore na cukrzycę powinny stosować zdrową dietę w oparciu o zwykłe produkty żywnościowe. W świetle tych analiz, nie ma podstaw do formułowania specyficznych wymogów co do składu produktów przeznaczonych dla osób chorych na cukrzycę.

Zwrócono się do Komitetu Naukowego ds. Żywności o komentarz do wniosków naukowych niniejszego sprawozdania, szczególnie w odniesieniu do naukowych podstaw definicji kryteriów określających skład żywności przeznaczonej dla osób cierpiących na diabetes mellitus . Komitet stoi na następującym stanowisku: Wybory żywieniowe dokonywane przez osoby chore na cukrzycę mogą wpływać na związane z chorobą długoterminowe zagrożenie dla zdrowia. Pożądany skład diety osób chorych na cukrzycę jest podobny do zalecanego całej populacji. Dlatego osoby chore na cukrzycę powinny być w stanie zaspokoić swoje potrzeby żywieniowe w oparciu o zwykłe produkty. Nie ma podstaw naukowych dla specyficznych wymogów co do składu środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego dla diabetyków. Niemniej, diabetycy powinni mieć dostęp do informacji na temat potrzeb żywieniowych w cukrzycy i na temat składu produktów, co pozwoli im wybrać zrównoważoną dietę odpowiadającą ich indywidualnym potrzebom v .

W konsekwencji, w świetle tych rozważań, Komisja proponuje wprowadzenie w dyrektywie 89/398/EWG takich zmian, aby szczegółowa dyrektywa nie była niezbędna dla tej kategorii żywności. Najodpowiedniejsze i najbardziej wyważone rozwiązanie kwestii żywności przeznaczonej dla osób cierpiących na zaburzenia przemiany węglowodanów (cukrzycę) zostanie opracowane i przedstawione w ramach zmiany tej dyrektywy. W tym kontekście przeanalizowane i ocenione zostaną różne opcje strategiczne, biorące pod uwagę możliwy postęp naukowy i technologiczny oraz inne ważne i uzasadnione czynniki takie, jak np. stan prawny państw członkowskich oraz konsekwencje dla zdrowia i skutki społeczno-gospodarcze.

BIBLIOGRAFIA

i. Światowa Organizacja Zdrowia. Definicja, diagnoza i rodzaje cukrzycy ( diabetes mellitus) oraz jej powikłania. Raport z konsultacji WHO. Część 1: Diagnoza i rodzaje diabetes mellitus. WHO/NCD/99.2. 1999, Genewa, Departament Monitorowania Chorób Niezakaźnych.(http://whqlibdoc.who.int/hq/1999/WHO_NCD_NCS_99.2.pdf)

ii. Mann, J.I. et al . Evidence-based nutritional approaches to the treatment and prevention of diabetes mellitus. Nutrition, Metabolism, and Cardiovascular Diseases (2004) 14: 373-394.

iii. Franz M.J. et al. Evidence-based nutrition principles and recommendations for the treatment and prevention of diabetes and related complications (Technical review). Diabetes Care, 2002, 25: 148-198.(http://care.diabetesjournals.org/cgi/content/full/25/1/148)

iv. Amerykańskie Stowarzyszenie Diabetologiczne. Nutrition principles and recommendations in diabetes (Position statement). Diabetes Care, 2004, 27, Suppl. 1: S36-S46. (http://care.diabetesjournals.org/cgi/content/full/27/suppl_1/s36 )

v. Sprawozdanie ze 132-go posiedzenia plenarnego Komitetu Naukowego ds. Żywności, które odbyło się 15, 16 i 17 kwietnia 2002 w Brukseli, s. 5.http://ec.europa.eu/food/fs/sc/scf/out132_en.pdf

[1] Dyrektywa Rady 89/398/EWG z dnia 3 maja 1989 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego Dz.U. L 186 z 30.6.1989, s. 27.