W dniu 20 marca 2020 r. Komisja przyjęła komunikat w sprawie uruchomienia ogólnej klauzuli korekcyjnej w ramach paktu stabilności i wzrostu. Klauzula, jak określono w art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 3, art. 9 ust. 1 i art. 10 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 oraz w art. 3 ust. 5 i art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1467/97, ułatwia koordynację polityk budżetowych w czasie poważnego pogorszenia koniunktury gospodarczej. W swoim komunikacie Komisja przedstawiła Radzie opinię, że biorąc pod uwagę przewidywane poważne pogorszenie koniunktury gospodarczej w wyniku pandemii COVID-19, obecna sytuacja pozwala na uruchomienie klauzuli. W dniu 23 marca 2020 r. ministrowie finansów państw członkowskich zgodzili się z oceną Komisji. Uruchomienie ogólnej klauzuli korekcyjnej pozwala na czasowe odstępstwo od ścieżki dostosowania prowadzącej do osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego, pod warunkiem, że nie zagraża to stabilności finansów publicznych w średnim okresie. W przypadku części naprawczej Rada może również zdecydować, na podstawie zalecenia Komisji, o przyjęciu zmienionego kursu polityki budżetowej. Ogólna klauzula korekcyjna nie zawiesza procedur paktu stabilności i wzrostu. Pozwala ona państwom członkowskim na odstąpienie od wymogów budżetowych, które miałyby zastosowanie w normalnych warunkach, a jednocześnie umożliwia Komisji i Radzie wprowadzenie niezbędnych środków koordynacji polityki w ramach paktu.

Art. 126 ust. 3 Traktatu stanowi, że jeśli państwo członkowskie nie spełnia wymogów jednego lub obu tych kryteriów, Komisja sporządza sprawozdanie. W sprawozdaniu tym Komisja „uwzględnia również to, czy deficyt publiczny przekracza publiczne wydatki inwestycyjne i uwzględnia wszelkie inne istotne czynniki, w tym średniookresową sytuację gospodarczą i budżetową państwa członkowskiego”.

Czynniki te zostały doprecyzowane w art. 2 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1467/97, który stanowi, że uwzględnia się należycie „wszelkie inne czynniki, które w opinii danego państwa członkowskiego mają znaczenie dla wyczerpującej oceny zgodności z kryteriami deficytu i długu i które państwo członkowskie przedstawiło Radzie i Komisji”.

W obecnej sytuacji kluczowym dodatkowym czynnikiem, który należy uwzględnić w odniesieniu do 2020 r., są skutki gospodarcze pandemii COVID-19, które bardzo poważnie wpływają na sytuację budżetową i wywołują wysoki poziom niepewności co do perspektyw na przyszłość. Pandemia doprowadziła również do uruchomienia ogólnej klauzuli korekcyjnej.

3.1. Pandemia COVID-19

Pandemia COVID-19 doprowadziła do poważnego wstrząsu gospodarczego, który wywołuje znaczące negatywne skutki dla całej Unii Europejskiej. Konsekwencje dla wzrostu PKB będą zależały zarówno od czasu trwania pandemii, jak i od okresu obowiązywania środków wprowadzonych przez władze krajowe oraz na szczeblu europejskim i światowym w celu spowolnienia jej rozprzestrzeniania się, ochrony zdolności produkcyjnych i wspierania popytu zagregowanego. Państwa członkowskie już przyjęły lub właśnie przyjmują środki budżetowe mające na celu zwiększenie możliwości systemów ochrony zdrowia i udzielenie pomocy tym osobom i sektorom, które szczególnie ucierpiały na skutek pandemii. Wprowadzono również znaczące środki w zakresie pomocy na utrzymanie płynności finansowej oraz inne gwarancje. Właściwe urzędy statystyczne, pod warunkiem otrzymania bardziej szczegółowych informacji, dokonają analizy, czy środki te będą miały natychmiastowe skutki dla salda sektora instytucji rządowych i samorządowych. Środki te, wraz ze spadkiem aktywności gospodarczej, przyczynią się do znacznego wzrostu deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz pogorszenia sytuacji w zakresie zadłużenia.

3.2 Sytuacja gospodarcza w średnim okresie

W chwili nadejścia kryzysu związanego z COVID-19 fundamentalne parametry gospodarcze Danii były solidne i w kraju tym nie występowały poważne zakłócenia równowagi makroekonomicznej. Realny PKB wzrósł w 2019 r. o 2,4 %, przewyższając potencjalną stopę wzrostu, a wszystkie składniki popytu miały dodatni wkład w ten wzrost. Te korzystne tendencje utrzymały się w 2020 r., zanim nastąpiło gwałtownie wyhamowanie na początku marca 2020 r. Ze względu na pandemię COVID-19 w prognozie Komisji z wiosny 2020 r. przewiduje się, że w 2020 r. PKB spadnie o 5,9 %, co będzie odzwierciedleniem zakłóceń aktywności gospodarczej spowodowanych środkami izolacji i bezprecedensowym spadkiem popytu zewnętrznego. Prognozuje się, że mocno ucierpi spożycie prywatne, a przyczyni się do tego wzrost bezrobocia, spadek wzrostu płac i niski poziom zaufania konsumentów. Przewiduje się również, że w 2020 r. nastąpi znaczny spadek inwestycji, gdyż z uwagi na wzrost niepewności wiele przedsiębiorstw odkłada decyzje inwestycyjne na później lub odwołuje wcześniej podjęte decyzje. W pierwszej połowie roku przewidywany jest znaczny spadek produkcji globalnej, a następnie, począwszy od trzeciego kwartału, ma dojść do jej stopniowego ożywienia. Prognozuje się, że wzrost PKB w 2021 r. będzie wynikał z silnego ożywienia konsumpcji gospodarstw domowych i inwestycji. Jest jednak mało prawdopodobne, aby PKB powrócił do poziomu z 2019 r. Ponadto perspektywa ta jest obarczona wyjątkowo dużym stopniem niepewności. Jest to uznane za czynnik łagodzący, mający wpływ na ocenę, czy Dania spełniła kryterium deficytu w 2020 r.

3.3 Sytuacja budżetowa w średnim okresie

Dane dotyczące wyniku budżetu i prognoza Komisji z wiosny 2020 r. wskazują, że w 2019 r. Dania osiągnęła średniookresowy cel budżetowy.

Program konwergencji dostarcza informacji na temat istotnych nowych środków, które mają służyć opanowaniu pandemii oraz wspieraniu gospodarki. Szacuje się w nim, że wpływ na budżet tych środków wsparcia bezpośredniego w 2020 r. wyniesie ok. 4,9 % PKB.

Z uwagi na skutki pandemii oraz wpływ środków, które mają służyć jej opanowaniu, niepewność co do rozwoju sytuacji gospodarczej i budżetowej Danii jest szczególnie wysoka.

3.4 Inne czynniki przedstawione przez państwo członkowskie

W dniu 14 maja 2020 r. władze Danii przekazały pismo dotyczące istotnych czynników, o których mowa w art. 2 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1467/97. W analizie zawartej w powyższych sekcjach omówiono już czynniki przedstawione przez władze Danii.

4. Wnioski

W programie konwergencji zakłada się wzrost deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych Danii w 2020 r. do 8 % PKB, czyli do poziomu, który przekracza wartość referencyjną określoną w Traktacie jako 3 % PKB i nie jest jej bliski. Planowane przekroczenie wartości referencyjnej ma charakter wyjątkowy i obecnie uznaje się, że będzie ono tymczasowe.

Jak tego wymaga Traktat i pakt stabilności i wzrostu, w niniejszym sprawozdaniu przeanalizowano również istotne czynniki.

Ogółem, biorąc pod uwagę, że planowany deficyt znacznie przekracza poziom 3 % PKB, a także uwzględniając wszystkie istotne czynniki, z analizy wynika, że kryterium deficytu w rozumieniu Traktatu i rozporządzenia (WE) nr 1467/1997 nie jest spełnione.