UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Od czasu ogłoszenia w listopadzie 2014 r. planu inwestycyjnego dla Europy klimat dla rozwoju inwestycji poprawił się, a gospodarka Europy i jej wzrost odzyskują zaufanie obywateli. Unia odnotowuje obecnie czwarty rok umiarkowanego ożywienia gospodarczego, a wzrost PKB osiągnął poziom 2 % w 2015 r. Kompleksowe działania zainicjowane dzięki planowi inwestycyjnemu zaczęły przynosić już konkretne rezultaty, mimo że skutki makroekonomiczne większych projektów inwestycyjnych nie mogą być natychmiastowe. Inwestycje powinny stopniowo rosnąć w 2016 i 2017 r., chociaż nadal utrzymują się poniżej osiąganych wcześniej poziomów.

W dniu 1 czerwca 2016 r. Komisja przedstawiła komunikat zatytułowany „Europa znów inwestuje – Wnioski z realizacji planu inwestycyjnego dla Europy”, w którym przedstawiono działania zrealizowane do tej pory w ramach planu inwestycyjnego oraz planowane dalsze kroki, w tym przedłużenie funkcjonowania Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS) po zakończeniu początkowego trzyletniego okresu, rozwinięcie segmentu MŚP zgodnie z istniejącymi ramami oraz wzmocnienie ECDI. W dniu 28 czerwca 2016 r. Rada Europejska stwierdziła, że „Plan inwestycyjny dla Europy, w szczególności EFIS, już przyniósł konkretne rezultaty; stanowi też istotny krok mający pomóc uruchomić inwestycje prywatne, przy jednoczesnym inteligentnym wykorzystaniu ograniczonych zasobów budżetowych. Komisja zamierza wkrótce przedstawić wnioski dotyczące przyszłości EFIS, które Parlament Europejski i Rada powinny przeanalizować w trybie pilnym”.

EFIS został ustanowiony na początkowy okres trzech lat, a jego celem było uruchomienie co najmniej 315 mld EUR na inwestycje. Ze względu na jego powodzenie, Komisja dąży do podwojenia EFIS, zarówno pod względem czasu trwania, jak i możliwości finansowych. Zaproponowane dziś ustawodawcze przedłużenie obejmuje okres obowiązywania aktualnych wieloletnich ram finansowych i powinno zapewnić ogółem co najmniej pół biliona euro inwestycji do 2020 r. Wniosek jest spójny z rewizją rozporządzenia (UE, Euratom) nr 966/2012 w sprawie rozporządzenia finansowego –zaproponowaną przez Komisję w tym samym czasie w celu ustanowienia solidnych ram zarządzania zobowiązaniami finansowymi Unii. W celu zwiększenia zasięgu EFIS oraz osiągnięcia celu podwojenia inwestycji Komisja wzywa państwa członkowskie do priorytetowego potraktowania tej kwestii. W tym kontekście Komisja przyjęła dziś wniosek, który ma ułatwić dokonywanie wkładów na poziomie zdolności EFIS do ponoszenia ryzyka, bowiem umożliwia państwom członkowskim przesunięcie środków z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych przydzielonych im w ramach wspólnego wdrażania w celu zwiększenia zasięgu EFIS.

Komisja zamierza przedstawić niezbędne wnioski dotyczące okresu po 2020 r., zapewniając, aby strategiczne inwestycje utrzymały się na stabilnym poziomie.

Od momentu uruchomienia rok temu, EFIS wdrażany i współfinansowany przez strategicznego partnera inwestycyjnego Komisji, grupę EBI (Europejskiego Banku Inwestycyjnego), jest na najlepszej drodze do osiągnięcia zakładanego celu uruchomienia co najmniej 315 miliardów EUR na dodatkowe inwestycje w gospodarkę realną do połowy 2018 r., a jednocześnie dąży do zmaksymalizowania wkładu sektora prywatnego. Szczególną zdolność do absorpcji odnotowano w segmencie małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), w którym wyniki EFIS przerosły oczekiwania. Aby zapewnić wystarczające zasoby finansowe umożliwiające dalsze dostarczanie MŚP środków w ramach wsparcia z EFIS, w lipcu 2016 r. segment MŚP zasilono kwotą 500 mln EUR zgodnie z obowiązującymi parametrami określonymi w rozporządzeniu (UE) 2015/1017. Szacuje się, że projekty zakwalifikowane przez grupę EBI do objęcia wsparciem z EFIS do lipca 2016 r. pozwolą uruchomić w 26 państwach członkowskich inwestycje o łącznej wartości 115,7 mld EUR oraz zapewnią wsparcie dla około 200 000 MŚP, przyczyniając się tym samym do osiągnięcia celów w zakresie tworzenia miejsc pracy w Europie, w tym zatrudnienia młodzieży, oraz wzrostu gospodarczego i konkurencyjności. Europejskie Centrum Doradztwa Inwestycyjnego (ECDI) i Europejski portal projektów inwestycyjnych również miały udany start. ECDI zajmowało się już około 230 wnioskami z 27 państw członkowskich, a na Europejskim portalu projektów inwestycyjnych, od momentu jego uruchomienia w dniu 1 czerwca 2016 r., opublikowano już ponad 100 projektów inwestycyjnych, zapewniając inwestorom natychmiastowy dostęp do możliwości inwestycyjnych w całej Europie.

W ramach dążeń do poprawy otoczenia inwestycyjnego w Europie Komisja zaproponowała serię inicjatyw wspomagających inwestycje i usprawniających finansowanie realnej gospodarki. Obejmują one m.in. zmniejszenie narzutów kapitałowych dla zakładów ubezpieczeń i reasekuracji w odniesieniu do inwestycji infrastrukturalnych oraz przyjęcie praktycznych wytycznych w zakresie stosowania zasad pomocy państwa w kontekście publicznego finansowania infrastruktury. Co więcej, zarówno unia energetyczna, unia rynków kapitałowych, jak i strategie jednolitego rynku i jednolitego rynku cyfrowego oraz pakiet dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym przewidują konkretne środki, których pełne wdrożenie przysłuży się do niwelowania barier i ogólnej poprawy otoczenia inwestycyjnego. Na przykład przyszłe wnioski dotyczące wewnętrznego rynku energii elektrycznej, energii odnawialnej i zarządzania unią energetyczną zapewnią jaśniejsze i bardziej stabilne w dłuższej perspektywie czasowej uregulowania prawne, umożliwiając inwestycje w sektorze energii. W tym kontekście Komisja zauważa, że EBI stał się światowym liderem w emisji obligacji ekologicznych mających wspierać finansowanie zrównoważonych projektów. Unia rynków kapitałowych pozwoli usunąć bariery finansowe utrudniające inwestycje, strategia jednolitego rynku przyczyni się do zwiększenia efektywności rynków zamówień publicznych, a strategia jednolitego rynku cyfrowego zwiększy pewność prawną w sektorze cyfrowym.

Finansowanie w ramach EFIS nie zwalnia państw członkowskich z konieczności przeprowadzenia niezbędnych reform mających na celu usunięcie przeszkód inwestycyjnych zidentyfikowanych w ramach europejskiego semestru, w dziedzinach takich jak upadłość, zamówienia publiczne, systemy sądowe i sprawność administracji publicznej czy przepisy sektorowe. Komisja opublikowała już szereg zaleceń dla poszczególnych krajów dotyczących reform w dziedzinie inwestycji. Reformy te są warunkiem utrzymania i zwiększenia poziomu inwestycji w państwach członkowskich.

Należy utrzymać pozytywny trend zapoczątkowany planem inwestycyjnym i kontynuować wysiłki w celu przywrócenia długoterminowego trwałego poziomu inwestycji. Mechanizmy przewidziane w planie inwestycyjnym są skuteczne i powinny zostać wzmocnione, tak aby nadal uruchamiać prywatne inwestycje w sektorach istotnych dla przyszłości Europy i wszędzie tam, gdzie niedoskonałości rynku lub nieoptymalne sytuacje w zakresie inwestycji utrzymują się. Celem EFIS jest wspieranie inwestycji, które – bez wsparcia ze strony EFIS – nie mogłyby zostać zrealizowane w tym samym okresie, albo nie w takim samym stopniu, przez EBI, EFI lub w oparciu o istniejące unijne instrumenty finansowe.

Jak przewidziano w początkowym okresie inwestycyjnym, należy przyciągać inwestycje prywatne w największym możliwym zakresie, a MŚP będą głównymi beneficjentami wsparcia przyznawanego na mocy niniejszego wniosku. Szczególna uwaga zostanie także poświęcona projektom, które przyczynią się do realizacji celów COP 21. Wydłużenie okresu obowiązywania EFIS pozwoli nie tylko na przedłużenie realizowanego z powodzeniem programu, ale będzie także ważnym sygnałem dla promotorów projektów i zachęci ich do zgłaszania EBI kolejnych projektów.

Kluczowym elementem wniosku jest dalsze wzmocnienie dodatkowości projektów otrzymujących wsparcie z EFIS. Jeszcze wyraźniej zaznaczono w kryteriach kwalifikowalności, że projekty w ramach EFIS powinny dążyć do zaradzenia nieoptymalnym sytuacjom w zakresie inwestycji i lukom rynkowym. Ze względu na ich znaczenie dla Europy transgraniczne projekty infrastrukturalne, w tym usługi powiązane, zostały wyraźnie oznaczone jako gwarantujące dodatkowość.

Oprócz przedłużenia okresu obowiązywania EFIS niniejszy wniosek przewiduje szereg usprawnień technicznych dotyczących EFIS i ECDI, w oparciu o doświadczenia z pierwszego roku wdrażania EFIS.

Istotnym celem wniosku jest zapewnienie intensywniejszego wdrażania EFIS w regionach słabiej rozwiniętych i regionach w okresie przejściowym. W tym względzie ułatwienie łączenia EFIS z innymi źródłami unijnego finansowania, takimi jak europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne, program „Horyzont 2020” oraz instrument „Łącząc Europę”, ma w tym względzie kluczowe znaczenie i przyczynia się do uruchamiania dodatkowych inwestycji sektora prywatnego. Równocześnie Komisja przyjęła dziś wniosek mający na celu uproszczenie rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów, aby ułatwić takie łączenie. W związku z tym stosowne byłoby, aby mechanizmy kontroli i gwarancji związane z działaniami objętymi wsparciem EFIS mogły zostać wykorzystane do spełnienia odpowiednich wymogów przewidzianych w ramach innego finansowania unijnego dla tego samego projektu w celu uproszczenia procedur i zwiększenia wydajności.

Wsparcie dla regionów słabiej rozwiniętych i regionów w okresie przejściowym w Europie zostało rozszerzone poprzez wyraźne odniesienie do sektora przemysłu, który w innym przypadku nie zostałby uwzględniony w ogólnych celach. Ponadto wspierane z EFIS inwestycje w autostrady, których należy zasadniczo unikać, będą dozwolone pod pewnymi warunkami w krajach objętych polityką spójności.

Komisja proponuje również lepsze ukierunkowanie EFIS na priorytety polityczne UE w zakresie zmiany klimatu, na przykład poprzez ustanowienie minimalnego celu dla projektów przyjaznych dla klimatu i ograniczenie wsparcia dla autostrad tylko do tych projektów, które obejmują inwestycje prywatne w krajach objętych polityką spójności lub projektów transgranicznych w dziedzinie transportu z udziałem co najmniej jednego kraju objętego polityką spójności. Ponadto Komisja uznaje znaczenie wykorzystania części budżetu Unii, np. środków dostępnych w ramach instrumentu „Łącząc Europę”, w formie dotacji do celów łączenia źródeł finansowania z EFIS. Dzięki łączonemu wykorzystaniu dotacji i EFIS projekty staną się rentowne gospodarczo i finansowo, co podniesie wartość dodaną unijnych wydatków bowiem przyciągnie dodatkowe zasoby inwestorów prywatnych. Uwzględniając znaczny gospodarczy efekt mnożnikowy inwestycji w sektorze obrony pod względem tworzenia przedsiębiorstw typu spin-off i transferu technologii do innych sektorów, a także tworzenia miejsc pracy, należałoby także rozważyć uwzględnienie w ramach EFIS projektów inwestycyjnych związanych z obronnością, a co za tym idzie, rozważyć zmianę kryteriów kwalifikowalności polityki pożyczkowej EBI, tak aby uwzględnić tę kwestię.

W odniesieniu do ECDI wniosek przewiduje bardziej ukierunkowane usługi pomocy technicznej dla projektów obejmujących kilka państw członkowskich, projektów przyczyniających się do realizacji celów COP21 oraz łączenie EFIS z innymi źródłami unijnego finansowania, takimi jak europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne, program „Horyzont 2020” i instrument „Łącząc Europę”. Wsparcie to będzie skupiać się na potrzebach nieuwzględnionych w odpowiedni sposób w obecnym systemie.

Wniosek przewiduje ponadto, że ECDI powinno aktywnie przyczyniać się do osiągnięcia celu sektorowej i geograficznej dywersyfikacji EFIS i w stosownych przypadkach wspierać EBI w inicjowaniu projektów.