Na podstawie pozytywnych wyników oceny programu w 2015 r. Komisja przedstawiła w czerwcu 2016 r. wniosek ustawodawczy dotyczący ustanowienia unijnego programu służącego dalszemu wsparciu tych dwóch organizacji od dnia 1 maja 2017 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. W maju 2017 r. współprawodawcy przyjęli rozporządzenie (UE) 2017/826, w którym ustanowiono przedmiotowy program. W rozporządzeniu tym wskazano, że beneficjentami programu są Finance Watch i BETTER FINANCE.

W wyniku inicjatywy Parlamentu Europejskiego pod koniec 2011 r. Komisja zainicjowała projekt pilotażowy zakładający udzielenie dotacji w celu wsparcia rozwoju ośrodka specjalistycznej wiedzy finansowej. W związku z tym Komisja, w drodze otwartego zaproszenia do składania wniosków, udzieliła w latach 2012–2015 dotacji na działalność dwóm organizacjom non-profit: Finance Watch i BETTER FINANCE. Początkowo dotacji tych udzielono w ramach projektu pilotażowego trwającego dwa lata, a następnie w formie działania przygotowawczego.

W tym samym okresie organizacja BETTER FINANCE otrzymała 1 092 947 EUR w formie dotacji UE. Organizacja BETTER FINANCE nie uzyskała znacznego finansowania zewnętrznego. Znaczna część jej budżetu (część nieobjęta dotacjami Komisji) pochodzi z opłat członkowskich. Podobnie jak Finance Watch, BETTER FINANCE również posiada mniejszą bazę członkowską w Europie Wschodniej niż w Europie Zachodniej. Organizację postrzega się jako szczególnie skuteczną, jeżeli chodzi o wkład w kształtowanie polityki na szczeblu UE. Organizacja BETTER FINANCE udzieliła odpowiedzi w ramach wielu konsultacji UE, a swój wkład w kształtowanie polityki zaprezentowała w formie wydarzeń, publikacji i spotkań. Organizacja dostarczyła również wysokiej jakości wyniki i uznaje się, że bardzo wydajnie wykorzystuje zasoby i generuje wyniki niskim kosztem. Obecność tej organizacji w mediach społecznościowych oceniono jako stosunkowo niewielką, choć rosnącą. Organizacja BETTER FINANCE uruchomiła również nową stronę internetową, która ma teraz lepszą dostępność i jest łatwiejsza w obsłudze.

W latach 2017–2019 organizacja Finance Watch otrzymała 2 686 957 EUR w formie dotacji UE. Organizacja ta otrzymała również dodatkowe finansowanie zewnętrzne, w szczególności ze strony jednej organizacji (fundacji MAVA). Od 2015 r. organizacja zyskała nowych członków w innych państwach członkowskich, ale nadal jej baza członkowska w Europie Wschodniej jest mniejsza niż w Europie Zachodniej. Finance Watch zajmuje się zagadnieniami technicznymi w przystępny sposób, z punktu widzenia konsumentów. Osiągnięty przez tę organizację stosunek kosztów do wyników (do wyników należą sprawozdania, briefingi, dokumenty informacyjne, materiały wideo, wydarzenia, komunikaty prasowe) utrzymał się w latach 2017–2019 na stosunkowo stabilnym poziomie. W mediach społecznościowych organizacja jest postrzegana jako bardzo skuteczna. Stowarzyszenie zwiększyło również swój potencjał komunikacyjny dzięki nowej stronie internetowej.

W niniejszym sprawozdaniu z oceny stwierdza się, że zasadniczo osiągnięto cele programu. Cel polegający na dalszym zwiększeniu zaangażowania konsumentów i użytkowników końcowych usług finansowych w proces kształtowania unijnej polityki w dziedzinie usług finansowych został osiągnięty. Wyniki działalności Finance Watch i BETTER FINANCE wzbogaciły debaty dotyczące kierunków polityki. Obie organizacje zaoferowały alternatywny punkt widzenia, który w przeciwnym razie decydenci mogliby przeoczyć lub zlekceważyć. Obie organizacje podzieliły się istotną wiedzą specjalistyczną, uczestnicząc w konsultacjach publicznych i w wielu ważnych grupach ekspertów Komisji i Europejskich Urzędów Nadzoru. Organizacje te wykorzystywały również inne okazje i sposoby do zaprezentowania swoich poglądów decydentom, w tym wysłuchania, spotkania, dokumenty informacyjne, warsztaty, obrady okrągłego stołu, konferencje itp. Cel polegający na informowaniu konsumentów i innych użytkowników końcowych usług finansowych o bieżących kwestiach związanych z regulacją sektora finansowego również zasadniczo został osiągnięty. Zarówno Finance Watch, jak i BETTER FINANCE przekazywały informacje konsumentom w ramach kampanii, komunikatów prasowych itp.

W 2019 r. Komisja zainicjowała badanie obejmujące ocenę: (i) działań Finance Watch i BETTER FINANCE w latach 2017 i 2018 oraz (ii) ogólnej realizacji programu (zob. załącznik do niniejszego sprawozdania). Badanie przeprowadzono w oparciu o przegląd literatury, ankiety internetowe oraz wywiady z ekspertami. Badanie stanowiło ważne źródło informacji na potrzeby niniejszego sprawozdania z oceny. Komisja uzupełniła to badanie o analizę działań przedmiotowych dwóch beneficjentów i realizacji programu w 2019 r.

W wyniku przeprowadzonej w 2015 r. oceny projektu pilotażowego i późniejszych działań przygotowawczych stwierdzono, że zasadniczo osiągnięto założony cel. W rezultacie przyjęto rozporządzenie (UE) 2017/826. W rozporządzeniu tym ustanowiono unijny program na okres od dnia 1 maja 2017 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. mający na celu dalsze wsparcie działań BETTER FINANCE i Finance Watch. Celem niniejszego sprawozdania z oceny jest wypełnienie obowiązku określonego w art. 9 przedmiotowego rozporządzenia i ocena kwestii, czy osiągnięto cele programu polegające na: (i) zwiększeniu udziału konsumentów w procesie kształtowania unijnej polityki w dziedzinie usług finansowych oraz (ii) informowaniu konsumentów o bieżących kwestiach związanych z regulacją sektora finansowego.

W wyniku inicjatywy Parlamentu Europejskiego pod koniec 2011 r. Komisja zainicjowała projekt pilotażowy zakładający udzielenie dotacji w celu wsparcia rozwoju ośrodka specjalistycznej wiedzy finansowej. Ośrodek taki miał służyć pomocą konsumentom i innym użytkownikom końcowym, reprezentując ich interesy i zwiększając ich zdolność do udziału w procesie kształtowania unijnej polityki w dziedzinie usług finansowych. W wyniku przeprowadzenia otwartego zaproszenia do składania wniosków Komisja udzieliła w latach 2012–2015 „dotacji na działalność” dwóm organizacjom: Finance Watch i BETTER FINANCE (początkowo w ramach projektu pilotażowego, a następnie w formie działania przygotowawczego). Od 2016 r. dotacji tych udziela się w formie „dotacji na działania”.

Aby pomóc w przeprowadzeniu oceny, Komisja zleciła badanie (załączone do niniejszego sprawozdania) dotyczące kwestii, czy dotacje udzielone na rzecz Finance Watch i BETTER FINANCE przyczyniły się do osiągnięcia celów programu. Badanie obejmowało kompleksową i dogłębną analizę operacji beneficjentów, które zostały objęte dofinansowaniem na podstawie umów o udzielenie dotacji na lata 2017 i 2018. W badaniu wykorzystano wiele źródeł danych zgromadzonych i ocenionych za pomocą różnych strumieni gromadzenia danych: badanie źródeł wtórnych, ankiety internetowe i wywiady z zainteresowanymi stronami.

Za 2020 r. ostateczna kwota wypłacona obu beneficjentom prawdopodobnie będzie na dość zbliżonym poziomie do poziomu z poprzednich lat. W umowie o udzielenie dotacji przewiduje się płatność maksymalnie 1 043 048 EUR na rzecz Finance Watch i 410 000 EUR na rzecz BETTER FINANCE, z zastrzeżeniem spełnienia określonych warunków.

Organizacja BETTER FINANCE (której pełna nazwa brzmi European Federation of Investors and Financial Services Users) to zarejestrowana organizacja interesu publicznego utworzona w 2009 r. w Belgii. BETTER FINANCE obecnie liczy 8 pracowników (o 2 więcej niż w 2017 r.) i 37 organizacji członkowskich. Jej członkami są stowarzyszenia akcjonariuszy, krajowe organizacje pozarządowe skupiające się na inwestorach prywatnych lub ochronie konsumentów, fundusze emerytalne oraz organizacje konsumenckie. Ich członkowie pochodzą z 18 państw członkowskich (przy czym baza członkowska w Europie Wschodniej jest mniejsza niż w Europie Zachodniej) i pięciu państw trzecich.

Jednym z kluczowych czynników ograniczających ocenę był fakt, że źródła wtórne zawierały bardzo niewielką liczbę dokumentów referencyjnych dotyczących obu beneficjentów. Badanie źródeł wtórnych w dużej mierze sprowadzało się zatem do analizy informacji pochodzących od samych beneficjentów (np. ich sprawozdań rocznych). Ankiety i wywiady miały wyeliminować to ograniczenie.

Rozmowy z zainteresowanymi stronami miały formę wywiadu częściowo strukturyzowanego i były skierowane do tej samej grupy zainteresowanych stron, co kwestionariusz ankiety. Pytania zadane w trakcie wywiadu miały na celu uzupełnienie informacji uzyskanych w ramach badania źródeł wtórnych i ankiet internetowych oraz uzyskanie wszelkich brakujących danych lub informacji. Łącznie przeprowadzono 25 wywiadów z różnymi zainteresowanymi stronami.

Wykonawca przeprowadził ankiety internetowe dotyczące BETTER FINANCE i Finance Watch. Ankiety zawierały zestaw pytań dostosowany do rodzaju zainteresowanych stron. Udział wzięło pięć grup zainteresowanych stron: organizacje członkowskie, stowarzyszenia bankowe, organizacje konsumenckie, krajowe organy publiczne i unijne podmioty publiczne. W przypadku obu ankiet odpowiedzi można było nadsyłać od dnia 7 października do dnia 3 grudnia 2019 r. Ankietę rozesłano do 309 zainteresowanych stron, a udział w niej wzięło łącznie 179 respondentów (uczestnictwo na poziomie 58 %).

Ogólna przydatność i unijna wartość dodana programu

Działania promocyjne na szczeblu UE w imieniu zainteresowanych stron spoza branży są nadal konieczne do zapewnienia, aby pod uwagę brano interesy potencjalnych konsumentów i użytkowników końcowych. Mając na uwadze, że znaczną część przepisów dotyczących usług finansowych przyjmuje się na szczeblu UE, organizacje broniące interesów konsumentów muszą również prowadzić działalność na szczeblu UE. Takie organizacje muszą ponadto otrzymywać wsparcie ze strony rozbudowanej bazy członkowskiej w państwach członkowskich.

Dzięki przedmiotowemu unijnemu programowi organizacje te mogą zadbać o to, aby mieć do dyspozycji niezbędną wiedzę specjalistyczną umożliwiającą im skuteczne reprezentowanie interesów konsumentów i użytkowników końcowych w procesie kształtowania polityki finansowej. Finance Watch i BETTER FINANCE, ze względu na uzależnienie od finansowania unijnego, nie byłyby w stanie zapewniać tego samego poziomu wsparcia interesów użytkowników usług finansowych bez dotacji UE. Ponadto przyciągnięcie dodatkowego finansowania w zakresie zagadnień dotyczących konsumentów pozostaje trudne pod względem strukturalnym. Częściowo wynika to ze znacznego rozproszenia zainteresowanych grup i nieznacznych zachęt dla poszczególnych osób fizycznych. Dotyczy to zarówno BETTER FINANCE i Finance Watch, jak i pozostałych organizacji reprezentujących konsumentów. Przy braku dotacji UE na rzecz tych dwóch organizacji inne organizacje unijne prawdopodobnie nie byłyby w stanie wypełnić tej luki.

Aby zapewnić aktywne uczestnictwo i zaangażowanie tych grup w unijne i inne wielostronne procesy kształtowania polityki w zakresie usług finansowych, konieczne jest dalsze udzielanie tych dotacji.

Organizacje BETTER FINANCE i Finance Watch zdołały osiągnąć pozycję ważnego rzecznika konsumentów w obszarze usług finansowych, w którym zgromadziły bogatą wiedzę specjalistyczną. Jak wynika z badania, zainteresowane strony w znacznej mierze doceniają działalność BETTER FINANCE i Finance Watch i uznają, że organizacje te wnoszą wysokiej jakości wkład. Ich działania uzupełniają się i jedynie częściowo się pokrywają. BETTER FINANCE zajmuje się głównie kwestiami dotyczącymi użytkowników usług finansowych z silnym ukierunkowaniem na inwestorów i osoby oszczędzające na emeryturę oraz na zrównoważone finansowanie i finanse cyfrowe. Finance Watch zajmuje się detalicznymi usługami finansowymi w ujęciu bardziej ogólnym, a także innymi zagadnieniami, takimi jak zrównoważone finansowanie i kwestie ostrożnościowe. Te dwie organizacje łącznie podjęły w latach 2017–2019 większość tematów związanych z konsumentami lub użytkownikami w ramach debaty dotyczącej kierunków polityki UE w zakresie usług finansowych.

Poza Finance Watch i BETTER FINANCE nie ma obecnie żadnych innych organizacji na szczeblu UE, które zajmowałyby się w tak dogłębny sposób podobnym zakresem zagadnień z dziedziny usług finansowych. Inne organizacje (np. BEUC, COFACE czy AGE Europe) reprezentują konsumentów, lecz nie koncentrują się wyłącznie na usługach finansowych i mogą nie posiadać takiego samego poziomu specjalizacji i wiedzy specjalistycznej na ten temat. Ze względu na złożoność i techniczny charakter przepisów dotyczących usług finansowych ta dogłębna znajomość szerokiego zakresu tematów finansowych jest konieczna w celu zapewnienia odpowiedniej reprezentacji interesów konsumentów.

Skuteczność i efektywność realizacji programu

Ze względu na złożoność procesu legislacyjnego nie można przypisać uzgodnionego tekstu prawnego ani jego elementów działaniom promocyjnym jednej organizacji. Jest jednak jasne, że pewne zmiany zaproponowane przez beneficjentów podczas negocjacji ustawodawczych zostały uwzględnione przez prawodawcę. Prawodawcy przyjęli na przykład niektóre zmiany dotyczące wniosku w sprawie OIPE zaproponowane przez BETTER FINANCE i Finance Watch. Zainteresowane strony, z którymi przeprowadzono wywiady w ramach badania, były zdania, że w wyniku programu udoskonalono proces kształtowania polityki finansowej. Wspomniane zainteresowane strony wskazały również, że w wyniku pracy beneficjentów decydenci czują się lepiej poinformowani.

Finance Watch i BETTER FINANCE wniosły istotny wkład w proces kształtowania polityki finansowej zwłaszcza dzięki udziałowi w konsultacjach publicznych, uczestnictwu w ważnych grupach ekspertów Komisji i Europejskiego Urzędu Nadzoru oraz dodatkowym publikacjom. Na podstawie prowadzonych działań badawczych beneficjenci byli w stanie pomóc w wypełnieniu luk w powszechnej wiedzy na temat niektórych zjawisk finansowych.

Beneficjenci łącznie pracowali nad większością zagadnień związanych z konsumentami lub użytkownikami w ramach debaty dotyczącej kierunków polityki UE dotyczącej usług finansowych. BETTER FINANCE zajmowała się głównie obszarem prac związanych z kwestiami dotyczącymi użytkowników usług finansowych z silnym ukierunkowaniem na inwestorów i osoby oszczędzające na emeryturę oraz na zrównoważone finansowanie i finanse cyfrowe. Zakres działania Finance Watch objął detaliczne usługi finansowe, zrównoważone finansowanie i kwestie ostrożnościowe. Niektóre zainteresowane strony argumentowały jednak, że beneficjenci mogli byli bardziej szczegółowo potraktować niektóre tematy, np. przegląd i ocenę kredytową przeprowadzane przez Europejski Urząd Nadzoru.

Beneficjenci podjęli wiele starań, aby dotrzeć do konsumentów w celu informowania ich, zwiększania świadomości i przyczyniania się do edukacji z zakresu finansów, między innymi za pomocą innowacyjnych narzędzi, mediów społecznościowych i kampanii.

Ogólna i indywidualna skuteczność i efektywność działań beneficjentów w odniesieniu do założonych celów

FINANCE WATCH

Skuteczność

W okresie objętym oceną stowarzyszenie Finance Watch uczestniczyło w głównych debatach i zmianach polityki w zakresie regulacji finansowych. Zajmowało się szeroką gamą zagadnień, w tym ubezpieczeniami, włączeniem finansowym, zrównoważonym finansowaniem i technologią finansową. W 2017 r. Finance Watch pracowało zwłaszcza nad takimi tematami jak: technologia finansowa, MiFID II, kredyty zagrożone, ubezpieczenia pojazdów i płatności transgraniczne. W latach 2018 i 2019 działalność organizacji była w znaczący sposób ukierunkowana na zrównoważone finansowanie. Inne obszary zainteresowania obejmowały między innymi włączenie finansowe oraz Wypłacalność II. Niektóre zainteresowane strony wspomniały, że Finance Watch mogło zająć się dodatkowymi tematami, takimi jak kultura korporacyjna w instytucjach finansowych.

Finance Watch wniosło także wiedzę specjalistyczną do procesu kształtowania polityki w różnoraki sposób, zwłaszcza dzięki uczestnictwu w konsultacjach publicznych i w grupach ekspertów Komisji i Europejskiego Urzędu Nadzoru. W latach 2017–2019 Finance Watch było respondentem ważnych konsultacji dotyczących obszarów z jego dziedziny wiedzy specjalistycznej. Finance Watch udzieliło odpowiedzi w 33 konsultacjach publicznych dotyczących polityki finansowej. Przykładowo w 2017 r. organizacja przekazała uwagi w ramach konsultacji prowadzonych przez Komisję na temat technologii finansowej oraz przejrzystości i opłat w transakcjach transgranicznych na potrzeby przeglądu ubezpieczeń pojazdów w ramach REFIT, w ramach konsultacji ESMA w sprawie wytycznych odnoszących się do wymogów dotyczących odpowiedniego zachowania na podstawie MiFID II. W 2018 r. Finance Watch uczestniczyło w konsultacjach Komisji dotyczących ustanowienia ram ułatwiających zrównoważone inwestycje oraz wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie nowego ładu dla konsumentów. Na przykład w 2019 r. organizacja udzieliła odpowiedzi w ramach konsultacji dotyczących planu działania Unii w sprawie zrównoważonego finansowania oraz w ramach prowadzonych przez ESMA konsultacji w sprawie włączenia zagrożenia dla stabilności i jego czynników do MiFID oraz do dyrektywy w sprawie ZAFI/UCITS. Wniosła również wkład w ocenę dyrektywy w sprawie kredytu konsumenckiego oraz w konsultacje EIOPA w sprawie zrównoważoności w dyrektywie Wypłacalność II. Badanie przeprowadzone przez konsultanta wykazało, że jakość odpowiedzi udzielonych w ramach tych konsultacji była wysoka.