PL    PL  KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH 
Bruksela, 14.07.2004 
KOM(2004) 487 wersja ostateczna 
 
 
 
 
KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO 
Perspektywy finansowe na lata 2007 - 2013 
 
PL 2   PL KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO 
Perspektywy finansowe na lata 2007 - 2013 
W lutym 2004 Komisja przedstawi ła projekt polityczny dla Unii zajmuj ący się kluczowymi 
wyzwaniami, przed jakimi stanie Europa i jej obywatele do roku 2013. Mia ło to na celu 
zapoczątkowanie wybiegaj ącej w przysz łość debaty o celach Unii Europejskiej oraz o narz ędziach 
niezbędnych do urzeczywistnienia tych celów.  
Jeśli działania mają zostać podjęte przed terminem wyznaczonym na dzie ń 1 stycznia 2007, 
debata musi przej ść teraz w kolejn ą fazę. W centrum uwagi powinny zale źć się środki praktyczne, 
niezbędne do zastosowania ram politycznych w praktyce.  
Z tym zamierzeniem Komisja opracowywa ła zestaw szczegó łowych wniosków w zakresie 
polityki. Propozycje w nich zawarte nadaj ą kształt zasadom przedstawionym w lutowym 
komunikacie: maj ą one realizowa ć jasne cele polityczne; przedstawiaj ą prawdziw ą wartość 
dodaną; są odzwierciedleniem procesu upraszczania i s ą zgodne z zasadami dobrego zarz ądzania.  
Wiele z tych wniosków jest ju ż gotowych. Nadszed ł więc dobry moment, aby dokona ć przeglądu 
pracy wykonanej od lutego, przywo łać wartość dodaną działań UE, jak równie ż powiedzie ć o 
wydatkach niezb ędnych do zrealizowania planu politycznego przedstawionego przez Komisj ę na 
lata 2007 – 2013, a tak że aby wyja śnić, jak uproszczone i zracjonalizowane zostan ą instrumenty 
wprowadzaj ące w życie ten projekt. Jest to celem niniejszego dokumentu.  
Do dokumentu za łączono pierwsz ą część szczegółowych propozycji wytyczaj ących ramy prawne 
dla kluczowych obszarów polityki. Kolejne wnioski, które zostan ą przedstawione, obejm ą takie 
obszary jak stosunki zewn ętrzne, środowisko, badania naukowe oraz wolno ść, bezpiecze ństwo i 
sprawiedliwo ść.  
* * 
* 
 
PL 3   PL  
1. W KIERUNKU PODJ ĘCIA DECYZJI  
Debata Rady i Parlamentu 
Przyjęcie komunikatu z dnia 10 lutego „Budowanie naszej wspólnej przysz łości - Wyzwania 
polityczne i środki bud żetowe w rozszerzonej Unii”1 było punktem wyj ścia dla podj ęcia decyzji w 
sprawie nowych perspektyw finansowych. Da ło to Radzie oraz Parlamentowi Europejskiemu 
sposobno ść do rozpatrzenia wniosków dotycz ących polityki przedstawionych przez Komisj ę. W 
kwietniu Parlament Europejski przyj ął rezolucj ę, która koncentrowa ła się na priorytetach 
politycznych Unii. Równolegle Rada przyst ąpiła do pierwszej dyskusji nad komunikatem 
Komisji, a Prezydencja irlandzka przedstawi ła raport analityczny, który zwraca ł uwagę na 
niektóre kluczowe obszary wymagaj ące dalszej dyskusji. W czerwcu Rada Europejska uzgodni ła, 
iż należy kontynuowa ć prace nad kwestiami okre ślonymi w tym sprawozdaniu, a zw łaszcza nad: 
– potrzebą ściślejszego wyznaczania priorytetów w śród różnych nacisków dotycz ących 
wydatków; 
– poziomem wydatków niezb ędnych do spe łnienia ambicji Pa ństw Członkowskich 
dotyczących Unii; 
– pogłębioną analizą wartości dodanej wydatków UE. 
Komisja przyjmuje z zadowoleniem te pierwsze reakcje na komunikat oraz na okre ślone przez ni ą 
priorytety.  
Opierając się na tej debacie, Komisja zmierza bardziej szczegó łowo przestawi ć swoją analizę 
wartości dodanej proponowanych dzia łań oraz instrumentów zarz ądzania, aby umo żliwić 
Państwom Cz łonkowskim pój ście w tej debacie naprzód. Niniejszy komunikat oraz przyj ęcie 
wniosków legislacyjnych to kolejny wk ład do tocz ącej się dyskusji.  
Warto przypomnie ć kilka kwestii, stanowi ących punkt wyj ścia niniejszej debaty, które decyduj ą o 
priorytetach okre ślonych przez Komisj ę w swoim wniosku: 
• Budżet UE jest ograniczony . W porównaniu z bud żetami krajowymi, które poch łaniają 
średnio 45% dochodu narodowego, bud żet UE wynosi niewiele ponad 1%. Komisja nie 
wnosiła o zmian ę pułapu środków, o których decyduje si ę na szczeblu unijnym, i który to 
pułap nadal wynosi 1,24% przychodu narodowego brutto, a tylko o wzrost środków 
wykorzystywanych w granicach tego pu łapu. Uruchomienie tej rezerwy sta ło się konieczne z 
powodu zwi ększających się obowiązków Unii oraz kosztów kolejnych rozszerze ń: na tym tle 
należy zauważyć, że stopa wzrostu bud żetu UE w ci ągu ostatnich 7 lat równa si ę połowie 
wzrostu bud żetów Państw Członkowskich.  
• Wiele decyzji politycznych, które decyduj ą o kolejnych perspektywach finansowych 
zostało już podjętych. Stawiaj ą one wyra źne wymogi dotycz ące wydatków: 
– w związku z obecnym etapem rozszerzenia, PKB oraz dochody Unii wzrosn ą o 5%, 
jednak przy 30% wzro ście liczby ludno ści. Wynika z tego, i ż wydatki wzrosn ą 
                                                 
1 COM(2004)101 
 
PL 4   PL bardziej ni ż dochody. Rozszerzenie oznacza na przyk ład o 4 miliony wi ęcej rolników, 
co stanowi wzrost o 50%, oraz dwa razy wi ększe różnice w dochodach pomi ędzy 
bogatymi i biednymi. Oczekuje si ę, że z budżetu będzie się wspierać strategię 
lizbońską oraz transformacj ę gospodarki UE w kierunku konkurencyjno ści i 
innowacji; 
– osiągnięte porozumienie w sprawie finansowania rolnictwa do roku 2013 ju ż 
decyduje, jakie b ędzie przeznaczenie du żej części budżetu UE; 
– Unia Europejska ma podj ąć się nowych zada ń na szczeblu unijnym, zw łaszcza w 
dziedzinie wolno ści, bezpiecze ństwa i sprawiedliwo ści, aby przeciwdzia łać nowym 
zagrożeniom bezpiecze ństwa i kryzysom;  
– wraz z os łabieniem stabilno ści sąsiadujących krajów wzros ła potrzeba podejmowania 
przez Uni ę działań poza jej granicami – oraz oczekiwania, że będą to działania 
skuteczne. 
Konsensus polityczny dotycz ący działań 
Przedstawione wnioski oparte s ą na pracach Rady oraz Parlamentu Europejskiego, maj ących na 
celu opracowanie jasnej wizji przysz łości Europy. Istnieje szeroki konsensus polityczny 
dotyczący tego, gdzie Unia musi podj ąć działania; odzwierciedlone jest to w Traktacie oraz w 
Konstytucji, w rezolucjach Parlamentu Europejskiego, a tak że w konkluzjach Rady Europejskiej. 
Zasadnicze cele takie jak zatrudnienie, zrównowa żony rozwój, bezpiecze ństwo, skuteczne 
działanie na arenie mi ędzynarodowej s ą wyraźnie ustanowione: 
• Wspólny rynek da ł gospodarkom europejskim prawdziw ą szansę dodania jeszcze jednego 
wymiaru do wzrostu i dobrobytu. Wobec spadku europejskiego potencja łu wzrostu z 3% do 
2% na przestrzeni kilku lat, wyniki gospodarcze musz ą zostać poprawione. Bezrobocie 
pozostaje na poziomie, który jest nie do przyj ęcia, a zagro żenia związane z wykluczeniem 
społecznym wzrastaj ą. Tam gdzie liberalizacja przynosi zmiany, UE musi pomóc łagodnie 
przejść okres transformacji. Rozszerzenie przynios ło ze sob ą pogłębiającą się różnicę 
pomiędzy bogatszymi i biedniejszymi Pa ństwami Cz łonkowskimi, która nadszarpuje witalno ść 
europejskiej gospodarki.  
 
Aby osiągnąć wzrost i ograniczy ć różnice, trzeba podj ąć działania na wszystkich szczeblach. 
Konieczno ść ta stanowi podwaliny strategii lizbo ńskiej, jednak osi ągnięte do tej pory wyniki 
nie spełniają oczekiwa ń. Trzeba znale źć nowy bodziec i nowy kierunek, aby uczyni ć z Europy 
dynamiczn ą i opartą na wiedzy gospodark ę; a jednocze śnie wzmocni ć spójność Unii po jej 
rozszerzeniu.  
• Europa jest bogata w zasoby. Na kszta łt społeczeństwa europejskiego wp ływ miały 
krajobrazy, wody i tereny wiejskie, a tak że ich zasoby. Wyzwanie stanowi zarz ądzanie 
tymi zasobami oraz ich ochrona dla obecnych i przysz łych pokole ń. Rola Unii 
Europejskiej jest w tej dziedzinie jasna. Żywność, którą Europa produkuje, jest w obrocie 
na wspólnym rynku i trzeba utrzyma ć jej wysok ą jakość. Konieczne dzia łania w zakresie 
ochrony środowiska trzeba podj ąć w skali kontynentalnej oraz globalnej. Nie jest 
przypadkiem, że właśnie one od dawna nale żą do podstawowych wspólnych polityk Unii.  
• Obecnie apeluje si ę do UE, aby zaj ęła się sprawami, które bardzo le żą na sercu 
obywatelom. Obywatelstwo europejskie dotyczy ło do tej pory warto ści: teraz nale ży 
przełożyć wartości na dzia łania. Przest ępczość zorganizowana oraz terroryzm s ą 
 
PL 5   PL zagrożeniami, które nie znaj ą granic. Z problemem nielegalnej imigracji mo żna poradzi ć 
sobie tylko poprzez wspó łpracę. Wspólny rynek wymaga automatycznie dzia łań ze strony 
UE w zakresie zdrowia publicznego, bezpiecze ństwa żywności i ochrony konsumenta. 
Zwiększona ró żnorodność stwarza szanse, które wymagaj ą wspólnej odpowiedzi. We 
wszystkich tych obszarach niezb ędne są działania na szczeblu europejskim.  
• Siła UE jest imponuj ąca: ponad 450 milionów mieszka ńców, jedna czwarta światowej 
produkcji, wiod ąca potęga handlowa, najwi ększy darczy ńca. Na tym tle świat zewn ętrzny 
stale sprawdza, czy UE potrafi podejmowa ć działania oraz reagowa ć jako jedna si ła 
polityczna. UE staje w obliczu zasadniczego wyboru, czy przyj ąć odpowiedzialno ść 
wynikającą z przywództwa. Je śli tak zrobi, jej zobowi ązania finansowe oraz polityczne 
wobec partnerów i s ąsiadów będą ogromne. Jednak czy UE mo że się izolować i odmówi ć 
podjęcia wyzwania? Dzia łając wspólnie i przemawiaj ąc jednym g łosem, Unia mo że użyć 
wyjątkowego po łączenia politycznych środków nacisku: pomocy, handlu, wspó łpracy 
gospodarczej i dialogu politycznego.  
Koszty niepodj ęcia działań są wysokie. Jeśli nie zajmiemy si ę problemami i nie zastosujemy 
rozwiązań w gospodarce europejskiej ju ż teraz, grozi nam trudna do opanowania spirala spadku 
gospodarczego. Brak dzia łań w zakresie ochrony zasobów naturalnych i zarz ądzania nimi 
oznaczałby przekazanie dodatkowych kosztów nast ępnym pokoleniom. Brak dzia łań 
odpowiadaj ących na niepokoje obywateli w zakresie bezpiecze ństwa i jako ści życia niósłby ze 
sobą zarówno rozczarowanie jak i niebezpiecze ństwo. Niepowodzenie w prowadzeniu skutecznej 
polityki zewn ętrznej zaprzepa ściłoby szans ę na zaprezentowanie i ochron ę wartości europejskich 
oraz na przyczynianie si ę do pokoju i rozwoju na ca łym świecie. 
Urzeczywistnianie celów politycznych 
Wszystkie dost ępne środki musz ą zostać wykorzystane, aby urzeczywistni ć te cele: dzia łania na 
szczeblu krajowym, prawo wspólnotowe, koordynacja, a tak że wydatki publiczne z bud żetu UE. 
Zadaniem dla polityków Unii jest zapewnienie odpowiedniego ich po łączenia w odpowiednim 
czasie. Proponowane przez Komisj ę przeniesienie funduszy na szczebel unijny nie jest celem 
samym w sobie. Op łacalność inwestycji zale ży od wyboru w łaściwego celu, na w łaściwym 
szczeblu. Dzia łania krajowe powinny by ć podejmowane wtedy, gdy w łaśnie one przynios ą 
najlepsze rezultaty; a dzia łania na szczeblu UE, gdy w łaśnie te są najskuteczniejsze. Je śli euro 
wydane z bud żetu unijnego przyniesie wi ększy zwrot ni ż euro wydane na szczeblu krajowym, to 
jest to najlepszy sposób zaproponowania podatnikowi optymalizacji środków. Wspólne 
wykorzystanie środków krajowych na szczeblu UE mo że przynie ść znaczące oszczędności 
budżetom krajowym.  
W wielu instrumentach unijnych potrzebne s ą niewielkie środki lub nie potrzeba ich wcale. W 
niektórych obszarach zadaniem Unii jest zapewnienie uczciwych i skutecznych ram 
regulacyjnych do dzia łania, jak np. w polityce konkurencji, rynku wewn ętrznym czy w zakresie 
ochrony środowiska. Dzia łania te są zasadnicze dla celów politycznych Unii, jednak wymagaj ą 
niewielkich środków.  
Jednakże wielu politykom UE musz ą towarzyszy ć środki finansowe, je śli polityki te maj ą być 
skuteczne. Oczekiwanie, i ż będziemy mie ć więcej Europy za mniej pieni ędzy jest po prostu 
nierealne. Nowe obszary polityki na szczeblu UE poci ągają za sobą nowe wymagania finansowe.  
Komisja przeanalizowa ła, gdzie wydatki s ą niezbędną częścią kompleksowej polityki. 
Dopilnowa ła także, aby w jej wnioskach zakres i charakter wydatków by ły proporcjonalne; oraz 
aby dana polityka by ła tak prowadzona, żeby zapewni ć jak najlepsz ą opłacalność inwestycji. Tam 
 
PL 6   PL gdzie wymagania te s ą spełnione, nie mo że zabrakn ąć środków na skuteczne realizowanie 
polityki.  
Budżet UE jest ograniczony, jednak oczekiwania wobec jego oddzia ływania s ą duże. W 
porównaniu do bud żetów krajowych, które poch łaniają średnio ok. 45% dochodu narodowego, 
budżet UE wynosi zaledwie niewiele ponad 1 %. W bud żetach krajowych nast ąpił wzrost, którego 
tempo w czasie ostatnich siedmiu lat by ło ponad dwa razy wi ększe niż tempo wzrostu bud żetu 
UE. Komisja wnosi o umiarkowane zwi ększenie środków do dyspozycji Unii, aby sprosta ć wyżej 
wymienionym wyzwaniom oraz zobowi ązaniom. Komisja b ędzie regularnie dokonywa ła oceny, 
w każdym razie do roku 2010, potrzebnych środków na p łatności w okresie po 2013 r., w celu 
zapewnienia odpowiednich zmian w p łatnościach pod wzgl ędem środków na zobowi ązania. 
Ocena ta b ędzie uwzgl ędniała rzeczywiste wykorzystanie środków na zobowi ązania i płatności, a 
także prognozy dotycz ące DNB UE oraz wykorzystania środków.  
2. WARTOŚĆ DODANA WNIOSKÓW KOMISJI  
Komisja proponuje znacz ąco podnie ść wydatki w niektórych obszarach w latach 2007-2013. Je śli 
Komisja sk łada taki wniosek w czasie re żimu budżetowego, oznacza to, że wzrost ten jest 
niezbędny do osi ągnięcia celów UE i do wywi ązania się ze zobowi ązań. Niewywi ązanie się ze 
zobowiązań do dzia łania, przy posiadaniu niezb ędnych środków, jest recept ą na społeczne 
rozczarowanie Europ ą.  
Trzeba uwolni ć pełen potencja ł Unii Europejskiej, zarówno wewn ątrz jak i poza jej granicami. 
Oznacza to konieczno ść uporania si ę z czynnikami, które hamuj ą możliwości działania: 
• Brak po łączeń: powołanie wspólnego rynku oznacza handel transgraniczny, 
paneuropejskie przedsi ębiorstwa, swobod ę podróżowania po ca łym terenie Unii. Jednak że, 
w wielu dziedzinach (edukacji i badaniach na ukowych; infrastrukturze i systemie us ług 
transportowych, energetycznych i zwi ązanych z technologiami informacyjnymi; us ługach 
finansowych; c łach, ochronie ludno ści, egzekwowaniu prawa) systemy krajowe pozostaj ą 
w dużej mierze rozdrobnione, brakuje po łączeń, a mobilno ść jest ograniczona. Wskutek 
powyższego korzy ści wynikaj ące ze swobodnego obrotu s ą znacznie mniejsze ni ż 
potencjalne. Os łabia to skuteczno ść działania.  
• Brak perspektywy europejskiej:  zbyt często rządy krajowe nie mog ą odpowiednio zaj ąć 
się kwestiami ponadnarodowymi i zewn ętrznymi, poniewa ż opłacalność polityczna i 
finansowa inwestycji (np. w badania naukowe lub transgraniczne programy edukacyjne, w 
zaplecze transportu intermodalnego, zarz ądzanie granicami zewn ętrznymi, programy i 
systemy środowiskowe czy w zakresie pomocy medycznej w nag łych wypadkach) 
rozkładają się ponad granicami, cz ęsto w całej Europie, a koszty ponosi wy łącznie rząd 
finansujący działanie; a tak że poniewa ż działania transgraniczne nios ą ze sobą dodatkowe 
problemy i koszty koordynacyjne. Skutkuje to niedoborem kluczowych us ług, a 
równocze śnie marnowaniem środków i nieskoordynowanymi wysi łkami, co os łabia 
skuteczno ść działania.  
• Brak synergii pomi ędzy celami i dzia łaniami:  cele są uzgadniane na sz czeblu unijnym, a 
ich wprowadzanie w życie zobowi ązuje do podj ęcia działań zarówno UE jak i Pa ństwa 
Członkowskie. Niemniej jednak, nie ma zorgan izowanej, systemowej komplementarno ści 
na różnych poziomach dzia łania. Dlatego te ż Unii nie udaje si ę osiągnąć najlepszych 
możliwych wyników.  
 
PL 7   PL Komisja proponuje zatem, aby w nast ępnych perspektywach finansowych wydatki skierowane 
były bardziej zdecydowanie na nast ępujące niedoci ągnięcia: 
• konieczne inwestycje celem utworzenia brakuj ących ogniw, zapewnienia po łączeń w 
Europie i umo żliwienia poruszania si ę; 
• ograniczenie nacisku na bud żety krajowe poprzez lepsze wspólne wykorzystanie środków i 
wiedzy na szczeblu unijnym; 
• wykorzystanie wydatków un ijnych bardziej w celu uzupe łnienia, stymulowania i 
katalizowania realizacji celów. Wymaga to synergii pomi ędzy zadaniami wykonywanymi 
na różnych szczeblach Unii Europejskiej. 
W świetle powy ższego Komisja bada ła wartość dodaną proponowanych wydatków we wszystkich 
obszarach polityk, których dotyczy projekt polityczny na lata 2007-2013. Maj ąc na celu zaj ęcie 
się problemami, na które zwrócono uwag ę powyżej, przy badaniu Komisja zastosowa ła 
następujące kryteria:  
• skuteczno ść: przypadki, w których dzia łanie UE jest jednym sposobem osi ągnięcia 
wyników, utworzenia brakuj ących ogniw, unikni ęcia rozdrobnienia oraz realizacji 
potencjału Europy bez granic; 
• wydajność: przypadki, gdzie UE mo że zaoferowa ć optymalizacj ę wydatków, poniewa ż jest 
w stanie zaj ąć się kwestiami zewn ętrznymi, po łączyć wspólne środki i wiedz ę, a działania 
lepiej koordynowa ć; 
• synergia: przypadki, gdzie podj ęcie działań przez UE jest niezb ędne, aby uzupe łnić, 
pobudzić i spotęgować inne dzia łania, celem ograniczenia ró żnic, podniesienia standardów 
oraz stworzenia synergii. 
2.1 Skuteczno ść: Wyniki mo żna osiągnąć tylko poprzez dzia łania na szczeblu UE 
Wspólne cele Unii mo żna osiągnąć tylko poprzez partnerstwo pomi ędzy państwami a Uni ą 
Europejsk ą. Krajowe wydatki publiczne mo żna ukierunkowa ć w taki sposób, aby przynosi ły duże 
korzyści obywatelom, przyczyniaj ąc się do witalno ści i trwałości gospodarek krajowych poprzez 
usługi publiczne, edukacj ę i infrastruktur ę; stwarzanie wewn ętrznego i zewn ętrznego 
bezpiecze ństwa; a tak że reagowanie na wybory spo łeczne we wszystkich politykach. S ą jednak 
granice skuteczno ści działań na szczeblu krajowym. Pozostaj ą luki, które wype łnić może tylko 
UE. Aby osi ągnąć swe cele, Traktat od samego pocz ątku przypisywa ł główną rolę pełnoprawnym 
wspólnym politykom, takim jak polityka konkurencji, handlowa, transportowa, rolna i 
rybołówstwo, a ostatnio UGW. Prawdziwy rynek wewn ętrzny i unia celna nie mog ą istnieć bez 
precyzyjnych zasad, ustanawiaj ących równe dla wszystkich zasady gry. Bez harmonizacji 
ogromnie ró żnorodnych polityk Pa ństw Członkowskich, kontrole na granicach wewn ętrznych 
musiałyby być utrzymane, Unia Europejska nie mog łaby przemawia ć jednym g łosem w sprawach 
handlu mi ędzynarodowego, a w zrównowa żonym rozwoju nast ąpiłaby spirala spadku z powodu 
negatywnej konkurencji.  
• Unia Europejska stanowi niepowtarzaln ą szansę połączenia wiedzy z umiej ętnościami. 
Różne siły i różne tradycje daj ą Europie szans ę osiągnięcia prawdziwych korzy ści z 
połączenia wspólnego do świadczenia w edukacji i szkoleniach . Jednak najlepszym 
sposobem uwolnienia tego potencja łu jest mobilno ść: a mobilno ścią można skutecznie 
zająć się tylko na szczeblu UE. Nie mo żna jej zrealizowa ć, dopóki nie ma sieci 
 
PL 8   PL obejmującej całą UE, sieci, która by łaby zdolna sprosta ć ogromnemu zapotrzebowaniu na 
mobilność studentów.  
Kapitał ludzki jest jednym z g łównych wyznaczników wzrostu. Jeden dodatkowy rok edukacji mo że 
zwiększyć łączną produktywno ść o 6,2% w typowym europejskim kraju. Tymczasem w latach 
1995-2000 w wi ększości Państw Członkowskich nast ąpił spadek nak ładów publicznych na 
edukację i szkolenie w stosunku do innych wydatków. Trzeba czyni ć wszystko, aby wydane 
pieniądze publiczne, przynosi ły jak najlepsze efekty. Dzia łania maj ące na celu wspieranie 
mobilności spowoduj ą zmiany na wystarczaj ąco dużą skalę, aby wywo łać rzeczywiste skutki 
gospodarcze, dodaj ąc jeszcze jeden wymiar do umiej ętności siły roboczej. Taka skala by łaby 
zapewniona, poprzez obj ęcie ok. 10% studentów uniwersytetów programem praktyk. 
• Fakt, iż złożone działania transgraniczne mo żna podjąć w odpowiedni sposób tylko na 
szczeblu UE, z powodu rozbie żności pomiędzy podzia łem (krajowych) kosztów i 
(powszechnych) korzy ści, a także z powodu dodatkowych barier w opracowywaniu projektów 
dotyczących infrastruktury transgranicznej – zosta ł potwierdzony niedawn ą decyzją Rady i 
Parlamentu Europejskiego dotycz ącą wyboru 30 priorytetowych projektów transportowych w 
ramach programu sieci transeuropejskiej. Rozwój wydajnej sieci transportowej  jest zadaniem 
kluczowym dla gospodarki, która ma dobrze funkcjonowa ć. Zyski wynikaj ące z 
konkurencyjno ści w innych sektorach mog ą zostać zmarnowane, je śli infrastruktura boryka si ę 
z takimi problemami jak zatory. Poniewa ż gospodarska europejska sta ła się bardziej 
zintegrowana, koszty s łabej infrastruktury wzros ły, a braki transgraniczne sta ły się bardziej 
oczywiste. Przydzielanie środków na szczeblu europejskim jest jednym sposobem zaradzenia 
naturalnej sk łonności do kierowania wydatków krajowych na programy, które zaczynaj ą się i 
kończą w granicach krajowych. Jest to tak że szansa, aby pomóc mniej rozwini ętym 
europejskim gospodarkom opracowa ć infrastruktur ę, na której skorzystaj ą wszyscy.  
Na szczycie Rady Europejskiej w Goeteborgu w 2001 r. po łożono szczególny nacisk na wspieranie 
przechodzenia z transportu drogowego na bardziej zrównowa żone środowiskowo formy 
transportu. Dzia łania mające na celu promowanie transportu intermodalnego skoncentrowa łyby 
się na uporaniu si ę z zatłoczeniem dróg na transgranicznych w ąskich gard łach w całej Europie. 
Szacuje si ę, że działania w oparciu o obecny program Maco Polo, spowoduj ą zmniejszenie o 36 
milionów liczby dalekobie żnych ciężarowych transportów drogowych; oznacza to, że każde 
wydane euro da łoby 6 euro oszcz ędności pod wzgl ędem ograniczenia zanieczyszczenia 
środowiska oraz wypadków.  
• Sam fakt integracji europejskiej oznacza, że zyski jednego Pa ństwa Członkowskiego 
wynikające z jego dzia łań zewnętrznych, przynosz ą także korzyści innym, i wyra źnie 
uzasadnia interwencj ę na szczeblu UE, która sama równie ż dysponuje pe łnym zakresem 
instrumentów potrzebnych do podj ęcia działań w odniesieniu do pa ństw trzecich.  
Rozszerzenie jest wyra źnym przyk ładem: pomoc kandydatom w dostosowaniu swoich ram 
regulacyjnych do standardów UE wymaga znacz ących wysi łków na szczeblu unijnym, nawet je śli 
w trakcie tych dzia łań wiąże się to z odwo ływaniem si ę do doświadczenia Pa ństw Członkowskich 
(np. poprzez twinning). Bezpiecze ństwo i migracja to kolejne przyk łady, jak równie ż wytyczanie 
norm i standardów oraz promowanie na zewn ątrz polityk wewn ętrznych UE (takich jak 
różnorodność biologiczna, zmiana klimatu, zarz ądzanie korporacjami...) 
Na Zachodnich Ba łkanach Unia Europejska zaj ęła się zarówno kryzysem, jak i potrzeb ą 
stabilizacji z tak ą skuteczno ścią, jakiej nie mo żna byłoby osiągnąć poprzez po łączone dzia łania 
poszczególnych Pa ństw Członkowskich. Wykorzysta ła połączenie dialogu politycznego; specjalnie 
opracowanego, korzystnego systemu handlowego; rozbudowanych programów finansowych; 
współpracy w dziedzinie sprawiedliwo ści oraz demokratycznych środków stabilizacji.  
 
PL 9   PL Przykładem, gdzie potencja ł nie jest wykorzystany, s ą międzynarodowe instytucje finansowe. 
Chociaż Państwa Członkowskie liczebnie stanowi ą większość w Zarz ądzie MFW i Banku 
Światowego, znacznie wi ększe wpływy mają Stany Zjednoczone. Przemawianie jednym g łosem i 
podejmowanie wspólnych dzia łań są kwestiami zasadniczymi dla silniejszego zaznaczenia swojej 
obecności oraz posiadania wi ększych mo żliwości oddziaływania.  
2.2 Wydajno ść: Działanie UE optymalizuje wykorzystanie środków 
Działania UE mo żna także uzasadni ć optymalizacj ą wykorzystania środków. Wydaj ąc jedno euro 
na szczeblu UE, mo żna osiągnąć więcej, niż wydając jedno euro na szczeblu krajowym. Ponadto 
nieskoordynowane wydatki na szczeblu krajowym dla osi ągnięcia wspólnych celów s ą 
marnowaniem pieni ędzy. W wielu przypadkach wspólne u żytkowanie środków i wiedzy jest 
skutecznym sposobem poczynienia oszcz ędności, a jednocze śnie osiągnięcia masy krytycznej 
niezbędnej do realizacji kluczowych celów. Oto kilka przyk ładów: 
• Związki pomi ędzy dużymi możliwościami prowadzenia badań naukowych  a tętniącą 
życiem gospodark ą są oczywiste: w 2002 r., Rada Europejska za łożyła, iż do roku 2010 
3% PNB b ędzie przeznaczone na badania naukowe,  w tym 1% z sektora prywatnego. 
Badania naukowe prowadzone w skali unijnej znacznie lepiej wykorzystuj ą środki 
pieniężne niż badania finansowane przez pa ństwo i mog ą spowodowa ć potężny efekt 
dźwigni, wywo łując zaangażowanie finansowe ze strony sektora prywatnego, stymuluj ąc 
duże inicjatywy technologi czne i rozwój europejs kich obszarów doskona łości w tak 
konkurencyjnych dziedzinach jak technologia informacji i komunikacji, biotechnologia 
czy lotnictwo. Poniewa ż zwiększa się złożoność badań naukowych, a tak że niezbędna 
finansowa masa krytyczna, żadne Państwo Członkowskie, dzia łając w odosobnieniu, nie 
jest w stanie osi ągnąć minimalnej masy krytycznej. Ekonomia skali, któr ą daje dzia łanie na 
szczeblu UE, ma coraz wi ększe znaczenie, a korzy ści z łączenia specjalistów ponad 
granicami staj ą się coraz bardziej oczywiste. 
W ramach unijnej polityki prowadzenia bada ń naukowych mo żna wspiera ć mające znaczenie dla 
Europy kluczowe infrastruktury badawcze na skal ę UE, opracowuj ąc projekty takie jak du że 
lasery czy urz ądzenia będące źródłem neutronów oraz rozwijaj ąc europejskie biobanki danych w 
zakresie bada ń nad genomem. Dla przyk ładu 52 laboratoria w 20 Pa ństwach Cz łonkowskich 
zostały połączone w sie ć w celu wspó łpracy nad pasa żowalnymi encefalopatiami g ąbczastymi. Z 
wyników tych bada ń mogą korzystać podmioty gospodarcze z sektora publicznego i prywatnego w 
całej UE.  
• Wspólne u żytkowanie cennych zasobów stanowi mo żliwość prawdziwej optymalizacji 
wydatków. Na przyk ład każde Państwo Członkowskie ma w pogotowiu i w gotowo ści do 
szybkiego reagowania si ły ochrony ludno ści oraz jednostki rato wnictwa medycznego. 
Koszty poch łaniane przez te si ły są często bardzo du że, przy czym konieczny jest jeszcze 
specjalistyczny sprz ęt i szkolenia. Przy stosunkowo ma łych inwestycjach, koordynacja UE 
umożliwia korzystanie z dost ępnych sił w celu przeprowadzenia transgranicznych akcji 
prewencyjnych i ratunkowych w odpowiednio szybkim tempie, a tak że zapewnia 
budżetom krajowym zyski p łynące z wydajno ści. Pomaga to podnie ść skuteczno ść i 
obniżyć koszty ponoszone przez ka żde Państwo Członkowskie w czasie reagowania na 
klęski żywiołowe i w innych sytuacjach kryzys owych, oraz w czasie niesienia 
natychmiastowej pomocy ofiarom, aby opanowa ć bezpośrednie skutki kryzysu. Ponadto 
obciążenia bud żetu związane z zapewnieniem krótkoterminowej pomocy oraz 
podejmowaniem środków nadzwyczajnych s ą zazwyczaj bardzo du że. Fundusz 
Solidarno ści jest sposobem, w jaki Unia mog łaby pomóc Pa ństwom Cz łonkowskim stawi ć 
czoła wyzwaniu, jakim s ą sytuacje kryzysowe. 
 
PL 10   PL • Czasami skala dzia łań oraz ich z łożoność jest tak du ża, że tylko po łączenie dzia łań na 
szczeblu unijnym umo żliwia osi ągnięcie niezb ędnej masy krytycznej. By ło to 
rozumowanie towarzysz ące projektowi Galileo: uznano, że nakłady niezb ędne do 
zbudowania systemów nawigacji satelitarnej są tak duże, iż niezbędny jest wspólny 
wysiłek. Wysi łek ten trzeba kontynuowa ć na kolejnym etapie projektu, jakim jest 
rozmieszczenie i uruchomienie Galileo. 
• Obecnie z ca łą pewnością przyznaje si ę, że działające pojedynczo administracje krajowe 
nie są już w stanie sprosta ć wyzwaniom, jakie stanowi ą kwestie imigracyjne i azylowe . 
Zniesieniu kontroli na granicach wewn ętrznych musi towarzyszy ć podjęcie wspólnych 
środków w celu skutecznej kontroli i nadzoru zewn ętrznych granic Unii. Udoskonalona 
współpraca operacyjna, wymagaj ąca połączenia dost ępnych zasobów w takich obszarach 
jak szkolenia czy wyposa żenie, zapewni wydajniejsze wykorzystanie środków 
publicznych. Ponadto dzia łanie UE w kierunku zintegrowanego zarz ądzania naszymi 
granicami zewn ętrznymi jest jedyn ą metodą osiągnięcia sprawiedliwego podzia łu 
obciążenia pomi ędzy Państwami Cz łonkowskimi, z których kilka musi stawia ć czoła 
ogromnemu obci ążeniu związanemu z d ługimi granicami lub gwa łtownymi nap ływami 
migrantów. Dzielenie do pewnego stopnia tego obci ążenia wzmocni solidarno ść pomiędzy 
Państwami Cz łonkowskimi, a tak że przyniesie ogólne korzy ści związane z optymalizacj ą 
wydatków poprzez bardziej wiarygodn ą i sprawiedliw ą politykę. Jest to zagadnienie le żące 
w samym centrum zrównowa żonej polityki migracyjnej, któr ą uzgodniono na szczycie 
Rady Europejskiej w Sewilli. 
UE staje wobec wyzwania, jakim jest zarz ądzanie granicami l ądowymi rozci ągającymi się na 
długości ok. 6 000 km oraz morskimi maj ącymi długość ok. 85 000 km. Konieczno ść sprostania 
temu wyzwaniu nie rozk łada się równo: 40% zewn ętrznych granic l ądowych znajduje si ę w 7 
nowych Pa ństwach Cz łonkowskich. Oko ło 400 000 osób rocznie zwraca si ę o azyl w Unii 
Europejskiej, z czego 7% to podania sk ładane jest przez te same osoby w ró żnych Państwach 
Członkowskich, a ponad 14 milionów obywateli pa ństw trzecich ju ż dziś mieszka w UE, z czego 
64% w Niemczech, Francji i Wielkiej Brytanii. Skala tych wyzwa ń sprawia, że niezbędna jest 
reakcja na szczeblu kontynentalnym.  
• Możliwości działania UE w stosunkach mi ędzynarodowych  są takie, że może ona 
wywierać wpływy oraz zaznaczy ć swą obecność, jak równie ż przeznaczy ć odpowiedni ą 
ilość środków finansowych na swoje interwencje oraz generowa ć znaczne korzy ści 
wynikające z ekonomii skali. 
W jednym z Milenijnych Celów Rozwoju d ąży się do zmniejszenia o po łowę liczby osób 
pozostających bez bezpiecznej wody pitnej – takich osób jest w tej chwili miliard. Nawet je śli 
Państwa Członkowskie maj ą fachową wiedzę porównywaln ą z Komisj ą, działanie UE jest 
stosunkowo korzystniejsze ze wzgl ędu na jej zdolno ść do zdobycia masy krytycznej funduszy, które 
mogą mieć rzeczywiste oddzia ływanie na skal ę globalną (w rezultacie Światowego Szczytu na 
Rzecz Zrównowa żonego Rozwoju, UE zaanga żuje środki w wysoko ści 1 miliarda euro w ramach 
inicjatywy Woda do Życia).  
Obecne zestawienie placówek zewn ętrznych Pa ństw Członkowskich oraz Komisji dostarcza 
kolejnego bardzo konkretnego przyk ładu, jakie s ą możliwości ekonomii skali. Pa ństwa 
Członkowskie zatrudniaj ą za granic ą około 45 000 osób w oko ło 1500 misjach, a komisja 
zatrudnia ok. 5 000 osób w 130 przedstawicielst wach. Dla porównania Stany Zjednoczone 
zatrudniaj ą 15000 osób w ok. 300 misjach.  
 
PL 11   PL 2.3 Synergia: dzia łanie UE w celu uzupe łnienia, stymulowania i pot ęgowania dzia łań 
Unia Europejska oparta jest na solidarno ści, a także na wzajemnym uczeniu si ę od siebie. 
Jednocześnie realizacja uzgodnionych kluczowych celów wymaga synergii pomi ędzy działaniami 
i decyzjami dotycz ącymi wydatków na szczeblach unijnym, krajowym i regionalnym. Strategia 
lizbońska lub dzia łania zewn ętrzne UE dobrze ilustruj ą ten problem. Poprzez uzupe łnienie oraz 
stymulowanie wysi łków krajowych we wspieraniu rozwoju gospodarczego, Unia mo że poprawi ć 
skuteczno ść działań krajowych i okaza ć europejsk ą solidarno ść. Jest to jeszcze istotniejsze 
wziąwszy pod uwag ę pogłębiające się różnice, ale tak że korzyści, wynikaj ące ze zwi ększonego 
zróżnicowania spowodowanego rozszerzeniem. Zmniejszanie ró żnic oznacza tak że, że Unia 
Europejska musi dzia łać jako katalizator, w celu podniesienia standardów, a tak że musi 
oszacowa ć najlepsze sposoby dzia łania. Oto niektóre przyk łady: 
• Polityka spójno ści oparta jest na przekonaniu, że Unia jest spo łeczeństwem solidarnym, 
wyrażającym wspólne zainteresowanie dobrobytem wszystkich jej cz łonków; oraz że 
interwencje w zakresie spójno ści stymuluj ą konkurencyjno ść oraz zapewniaj ą spory zysk z 
inwestycji publicznych poczynionyc h poprzez udoskonalanie zrównowa żonego rozwoju na 
szczeblu unijnym. Konieczno ść bezpośredniego i wyra źnego wyra żenia solidarno ści 
europejskiej jest w Europie dwudziestu pi ęciu lub wi ęcej państw większa niż 
kiedykolwiek. Jednak posiadanie strategii rozwojowych i dzia łania w tym zakresie to w 
pierwszym rz ędzie zadania w ładz regionalnych i krajowych. Rol ą UE jest uzupe łniać 
działania krajowe i dzia łać jak dźwignia, celem zmaksymalizowania efektywno ści 
wydatków, zw łaszcza w dziedzinach, które maj ą najsilniejszy wp ływ na ogólny 
zrównowa żony rozwój.  
Dane dotycz ące polityki spójno ści dowodz ą, że w regionach, które z niej korzysta ły, stopa wzrostu 
była stale wy ższa niż średnia UE. Ka żde euro wydane na polityk ę spójności powoduje znacz ący 
efekt dźwigni – trzy euro za ka żde euro wydane w przypadku regionów obj ętych celem 2. 
Skierowana wy łącznie na inwestycje, spójno ść oznacza ła ogromny przeskok zarówno w 
infrastrukturze jak i kapitale ludzkim. Polityka spójno ści przynios ła także korzyści z punktu 
widzenia partnerstwa i dobrego zarz ądzania: dzi ęki temu, i ż jest ona prowadzona jako wspólne 
zadanie Komisji i Pa ństw Członkowskich, zapewniono, że nie jest rozbie żna z polityk ą krajową i 
regionaln ą.  
• Kolejny przyk ład efektywnej synergii pochodzi z polityki rozwoju obszarów wiejskich . 
Rozwój obszarów wiejskich stanowi obecnie dr ugi filar wspólnej polityki rolnej, nadaj ąc 
jej szersza perspektyw ę, bardziej dopasowan ą do potrzeb dnia dzisie jszego oraz potrzeb 
rozszerzonej Europy. W ten sposób pasuje ona do pozosta łych polityk d ążących do 
złagodzenia drogi zmian spo łecznych i ekonomicznych. Jednak że wziąwszy pod uwag ę, iż 
połowa ludno ści UE zamieszkuje tereny wiejskie, które pokrywaj ą ok. 90% terytorium 
Unii, rozwój obszarów wiejskic h w sposób oczywisty odgrywa rol ę w innych politykach, 
takich jak środowisko czy spójno ść. Rozwój obszarów wiejskic h promuje przystosowanie 
rolników i spo łeczeństwa wiejskiego w ca łej Unii do nowych potrzeb w gospodarce 
wiejskiej, utrzymuj ąc przy tym wysokie wymagania dotycz ące środowiska oraz 
poświęcając specjaln ą uwagę mniej rozwini ętym regionom Unii.  
• Zagrożenie terroryzmem jest z same j swej natury problemem mi ędzynarodowym. 
Zapewnienie bezpiecze ństwa poprzez dzia łania zapobiegaj ące i zwalczaj ące przestępczość 
oraz terroryzm pozostan ą kluczowym wyzwaniem dla Unii, wyzwaniem, któremu 
działające w pojedynk ę Państwa Członkowskie nie s ą w stanie sprosta ć. Seria 
nieprzewidzianych wydarze ń, takich jak te w Madrycie, wzbudzi ła zaniepokojenie 
 
PL 12   PL społeczne i wznieci ła oczekiwania na podj ęcie działań na szczeblu UE. Jednocze śnie 
zniesienie kontroli na granicach wewn ętrznych nie mo że stanowi ć zagrożenia dla 
bezpiecze ństwa osobistego obywateli UE. Jak podkre ślono na szczycie Rady Europejskiej 
w Brukseli w 2004 r., zagro żenie terroryzmem mo żna pokona ć wyłącznie solidarno ścią i 
wspólnym dzia łaniem. Poniewa ż w zakresie utrzymania wysokiego poziomu 
bezpiecze ństwa Państwa Członkowskie s ą od siebie wzajemnie zale żne, konieczne s ą 
wspólnie zaplanowane dzia łania na szczeblu europejskim. 
• Duża część działalności Unii zwi ązana jest z rozpowszechnianiem fachowej wiedzy i 
polityką wymuszaj ącą skuteczniejsze wprowadzanie jej w życie. W wielu obszarach – 
takich jak środowisko, polityka spo łeczna, cła i podatki, rybo łówstwo – stosunkowo 
niewielkie nak łady mog ą pomóc stworzy ć koło sukcesu rozpowszechniania wiedzy i 
umiejętności specjalistycznych, gdzie osi ągnięte korzyści wywołują następne. 
Europejski Program Zmian Klimatycznych okre śla najbardziej op łacalne środki służące 
zastosowaniu si ę do Protoko łu z Kioto przy mo żliwie najni ższych kosztach. Koszty zmian 
klimatycznych s ą zatrważające – zakłady ubezpieczeniowe przewiduj ą, iż koszty samych kl ęsk 
żywiołowych wynios ą w kolejnej dekadzie 150 miliardów $ rocznie. Jednak je śli w programach 
UE określi się właściwe środki, cele ustanowione Protoko łem z Kioto mog ą zostać osiągnięte przy 
rocznych kosztach wynosz ących 2,9 miliarda do 3,7 miliarda euro, co stanowi niewielk ą część 
potencjalnych kosztów.  
• Z uwagi na histori ę czy położenie geograficzne, Pa ństwa Członkowskie potrafi ą często 
wykorzystywa ć swe siły takie jak zasoby, dyplomacj ę, a także obronno ść, pochodz ące z 
zakresu instrumentów wykorzystywanych w stosunkach zewn ętrznych , w różnych 
regionach świata. Jednak dzia łania UE sprawiaj ą, iż wspólny wysi łek poza granicami staje 
się spójniejszy, bardziej spójny ni ż suma cz ęści składowych, poprzez finansowanie 
środków na skuteczniejsz ą pomoc rozwojow ą lub dążąnie do zapewnienia, aby 
indywidualne wysi łki nie nak ładały się na siebie. Warto ść dodana UE ma tak że swe źródło 
w metodach (w szczególno ści pomocy niewi ązanej, wsparciu sektoralnym i bud żetowym; 
opartym na wynikach podej ściu do rozwoju; łączeniem wielko ści pomocy z osi ągnięciami 
państw w zakresie realizacji krajowych celów ograniczania ubóstwa).  
Finansowana przez UE pomoc bud żetowa stwarza bod źce do przeprowadzenia reformy w 
państwach partnerskich. Jest tak że stawką w dialogu na temat systemu bud żetowego i pomaga 
wzmocnić krajową odpowiedzialno ść finansow ą. Ogólnie przyczynia si ę ona do stworzenia 
warunków niezb ędnych dla trwa łości innych programów pomocowych, w łączając w to programy 
Państw Członkowskich. 
W zakresie pomocy humanitarnej EU osi ągnęła bardzo wysok ą skuteczno ść podziału pracy. 
Zdolność dzielenia obci ążeń w najbardziej wydajny sposób, polityczna neutralno ść pomocy 
humanitarnej UE oraz staranne łączenie dwustronnej pomocy Pa ństw Członkowskich i UE 
zsumowały się dając politykę zdolną przynosić rzeczywiste korzy ści w niepowtarzalny sposób.  
Działania UE musz ą być tak przygotowane, aby zmaksymalizowa ć wartość dodaną. Istnieją 
rezerwy warto ści dodanej, które mo żna jeszcze wykorzysta ć. Poprawa spójno ści w dzia łaniach 
Unii może zwiększyć jej wpływy, a wzmocnione instrumenty mog ą poprawić jej realizacj ę.  
* * 
* 
 
PL 13   PL  
3. URZECZYWISTNIANIE POTENCJALNEJ WARTO ŚCI DODANEJ : LEPSZE ZARZ ĄDZANIE 
WE WDRA ŻANIU POLITYKI  
W swoim komunikacie, przyj ętym dnia 10 lutego 2004 r., Komisja przestawi ła zasady, na 
podstawie których, jak og łosiła, uprości i zracjonalizuje swoje instrumenty finansowe. Wyniki tej 
racjonalizacji przedstawione s ą poniżej według pozycji bud żetowych.  
3.1 Pozycja 1: Zrównowa żony wzrost 
Zrównowa żony wzrost znajdowa ł się w samym centrum programu politycznego przedstawionego 
w lutym. Aby osi ągnąć ten cel, konieczne s ą działania na trzech kluczowych osiach: uczynienie z 
Europy dynamicznej, opartej na wiedzy gospodarki ukierunkowanej na wzrost; wzmocnienie 
spójności; zapewnienie zrównowa żonego zarz ądzania i ochrony zasobami naturalnymi.  
Do pierwszych dwóch z tych osi b ędą odnosiły się działania określone w pozycji 1A i 1B.  
Konkurencyjno ść i innowacje na wspólnym rynku 
• Konkurencyjno ść to zagadnienie z łożone i wielop łaszczyznowe. Badania naukowe, 
innowacje oraz klimat sprzyjaj ący przedsi ębiorczości to zasadnicze aspekty skutecznej 
strategii konkurencyjno ści. Musz ą one by ć także wspierane poprzez zdrowe ramy 
regulacyjne ze skuteczn ą konkurencj ą. Europejska konkurencyjno ść jest wspierana poprzez 
kilka polityk i instrumentów UE; program ramowy na rzecz innowacji i 
konkurencyjno ści ma mo żliwości odblokowania i u łatwienia dzia łań w niektórych 
docelowych obszarach. Program ramowy b ędzie obejmowa ł trzy kluczowe tematy: 
– poprawa otoczenia biznesowego. Pomi ędzy celami, do których si ę dąży, znajdą 
się: dostęp do kapita łu inwestycyjnego; bezpieczne sieci elektroniczne, skuteczne 
dostarczanie us ług biznesowych w ca łej UE; oraz zmodernizowane us ługi poprzez 
zastosowanie technologii informacyjnej i komunikacyjnej;  
– dopilnowanie, aby innowacje wspiera ły konkurencyjno ść i z powodzeniem 
znajdowa ły praktyczne zastosowanie na p łaszczyźnie przedsi ębiorczości. Stworzy 
się synergie przy wykorzystaniu „platform technologicznych” prowadzonych 
przez przemys ł w ramach Programu Ramowego w dziedzinie bada ń naukowych, 
w którym strony zainteresowane opracuj ą agendy badawcze d ążące do osiągnięcia 
konkurencyjno ści przemys łu w połączeniu z programem konkurencyjno ści. 
Działania byłyby równie ż skierowane ku technologiom środowiskowym, 
wykorzystuj ąc projekty pilota żowe lub pierwsze zakrojone na szerok ą skalę 
zastosowania, aby zademonstrowa ć ich mo żliwości techniczne i op łacalność 
ekonomiczn ą; oraz ku odnawialnym zasobom energii, dzia łając przez Agencj ę 
Energii Inteligentnej w celu realizacji strategicznych projektów.  
– poparcie europejskiej polityki na rzecz konkurencyjno ści przedsi ębiorstw, 
innowacji, przedsi ębiorczości oraz ma łych i średnich przedsi ębiorstw fachow ą 
wiedzą i promocj ą działań UE. Wszelkie dzia łania wspieraj ące polityk ę 
przemysłową, innowacje i przedsi ębiorczość zostaną włączone w ramowy 
program przedsi ębiorczości, celem osi ągnięcia jak najsilniejszego oddzia ływania.  
 
PL 14   PL • Działanie wspólnego rynku wymaga skutecznej koordynacji podatków i ce ł. Obecne 
programy Fiscalis i Customs zostan ą połączone, aby we wspó łpracy z krajowymi organami 
celnymi i fiskalnymi zapocz ątkować szereg dzia łań, mających na celu zagwarantowanie, i ż 
przepisy s ą stosowane. Po przeszkoleniu oraz korzystaj ąc z kompatybilnej informatyki 
krajowe organy celne i fiskalne mog ą działać wspólnie.  
Wzmocnienie bada ń naukowych i rozwoju technologicznego 
• Zdaniem Komisji konieczno ść dużego zintensyfikowania europejskich badań naukowych 
usprawiedliwia znaczn ą podwyżkę środków przeznaczonych na badania naukowe z 
budżetu UE. Nale ży jednak tak że dokona ć zmian w zakresie centralnych punktów 
zainteresowania oraz sposobów realizacji eu ropejskiej polityki badawczej. Siódmy 
Program Ramowy na rzecz bada ń naukowych skoncentruje si ę na następujących celach: 
– stworzenie obszarów doskona łości poprzez wspó łpracę ponadnarodow ą; 
– zapoczątkowanie europejskich inicjatyw technologicznych, opartych na 
platformach technologicznych; 
– stymulowanie kreatywno ści w zakresie podstawowych bada ń naukowych poprzez 
konkurencj ę pomiędzy zespo łami badawczymi na szczeblu europejskim; 
– podniesienie atrakcyjno ści Europy dla naukowców; 
– rozwijanie infrastruktur o wspólnym, europejskim znaczeniu; 
– zwiększenie koordynacji programów krajowych. 
We wszystkich tych przypadkach prace koncentrowa łyby się na zagadnieniach maj ących 
kluczowe europejskie znaczenie, blisko zwi ązanych z obszarami wchodz ącymi w zakres 
kompetencji UE, a nowymi dziedzinami w centrum uwagi by łyby przestrze ń kosmiczna i 
bezpiecze ństwo. Chocia ż Komisja b ędzie nadal odpowiedzialna za t ę politykę, wprowadzona 
zostanie wi ększa decentralizacja, przy zwi ększonym zaanga żowaniu zainteresowanych stron z 
sektora publicznego i prywatnego, korzystaj ących z fachowej wiedzy naukowej poprzez 
Europejsk ą Radę ds. Badań Naukowych. Okre ślono tutaj trzy mo żliwości: 
• współpraca partnerska z Pa ństwami Cz łonkowskimi w zakresie dzia łań przygotowanych w 
celu koordynacji krajowych polityk bada ń naukowych opartych na wspólnych celach; 
• eksternalizacja dzia łań przygotowanych w celu wspierania poszczególnych zespo łów 
badawczych, poprzez stworzenie agen cji regulacyjnej lub wykonawczej; 
• zarządzanie przez Komisj ę w zakresie bada ń prowadzonych we wspó łpracy, jednak ze 
szczególnym naciskiem na nadzór i kontrol ę. Pozosta łe zadania zwi ązane z 
wykonywaniem dzia łań mogłyby zosta ć przekazane agencji wykonawczej. 
Plan tych propozycji zosta ł przyjęty przez Komisj ę w czerwcu2 i przechodzi obecnie proces 
konsultacji, aby umo żliwić wyrażenie opinii instytucjom i spo łecznościom naukowym. 
                                                 
2 Nauka i technologia - kluczowe dziedziny dla przysz łości Europy - Kierunki polityki wspierania bada ń 
naukowych w Unii  (COM(2004) 353) 
 
PL 15   PL Wspieranie zrównowa żonych sieci transportowych, energetycznych i sieci europejskich 
• Specjalny instrument zostanie wykorzystany do uko ńczenia budowy transeuropejskich 
sieci transportowych i energetycznych,  określony przez Rad ę i Parlament Europejski. 
Sieci transportowe b ędą podlegały wieloletniemu finansow aniu w ramach rozporz ądzenia 
regulującego finansowanie sieci w latach 2007-2013. Rozporz ądzenie wprowadzi 
efektywny proces decyzyjny na szczeblu UE , jasne zasady w zakresie warunków oraz 
zasad wyboru, a tak że bardziej przejrzyste zarz ądzanie projektami w celu udoskonalenia 
łańcucha od koncepcji do uko ńczenia. Komisja zbada tak że, czy agencja wykonawcza 
stanowiłaby najskuteczniejszy sposób udziela nia pomocy partnerom w realizacji 
projektów. 
• Postanowienia dotycz ące sieci energetycznych wdra żałyby wieloletni program skupiaj ący 
się na wspieraniu inwestycji w dziedzinie linii transmisyjnych łączących oddzielne 
systemy przesy łowo-dystrybucyjne, w celu zmaksymalizowania skuteczno ści i 
zapewnienia bezpiecznych dostaw w eu ropejskim sektorze energetycznym. B ędzie to 
realizowane nie tylko w formie wspierania bada ń, jak to mia ło miejsce w przesz łości, lecz 
także wspierania prac rozwojowych i, w ni ektórych przypadkach, ograniczonych wk ładów 
w prace konstrukcyjne. 
• Oddzielny instrument b ędzie bazowa ł na obecnym programie Marco Polo , dotyczącym 
transportu intermodalnego, w opracowywaniu projektów na mniejsz ą skalę, mających 
pomóc dzia łaniom sektora prywatnego d ążącym do odci ążenia dróg. 
• Oddzielny instrument b ędzie też niezbędny, aby okre ślić nową podstaw ę prawną dla 
nawigacyjnego systemu satelitar nego Galileo, lepiej dopasowan ą do następnego etapu jego 
działania. 
• W kontek ście Traktatów o Przyst ąpieniu, powsta ły lub są negocjowane zobowi ązania 
prawne dotycz ące wyjątkowego obci ążenia finansowego, jakie przedstawia likwidacja 
wyznaczonych elektrowni j ądrowych: Unia Europejska jest zobowi ązana zapewni ć 
odpowiedni ą dodatkow ą pomoc finansow ą na wsparcie wysi łków zmierzaj ących do 
likwidacji elektrowni po roku 2006.  
Specjalna linia bud żetowa powinna zosta ć utworzona w tym celu w pozycji 1A. Środki na t ę linię 
będą pochodzi ły z dwóch źródeł: 
– sumy dost ępne w pozycji 1A, inne ni ż te, które przeznaczone s ą na edukacj ę, 
badania naukowe, polityk ę społeczną i sieci transeuropejskie; 
– z Funduszu Dostosowa ń na rzecz Wzrostu tam, gdzie to konieczne, aby wyrówna ć 
saldo. 
Specjalna decyzja dotycz ąca wkładu UE w likwidacj ę elektrowni j ądrowych zostanie 
przedstawiona do przyj ęcia przez Komisj ę we wrześniu 2004. B ędzie ona oparta na obiektywnej 
ocenie potrzeb finansowych i planu czasowego zwi ązanych z tym wydatków dla ka żdej 
elektrowni atomowej, która ma zosta ć zlikwidowana, przyjmuj ąc jako punkt wyj ścia obecne 
wydatki ju ż finansowane w latach 2004-2006.  
Podnoszenie jako ści edukacji i szkolenia 
 
PL 16   PL • Program kszta łcenia ustawicznego po łączy działania na ka żdym szczeblu edukacji i 
szkolenia , od szkó ł do edukacji doros łych, jako jedyny program zast ępujący obecnie 
działające programy (Erasmus, Erasmus Mundus , Comenius, Socrates, Leonardo da 
Vinci). Du ży nacisk zostanie po łożony na dotacje wspieraj ące mobilno ść, wsparte dwoma 
rodzajami dzia łań horyzontalnych: dzia łaniami obejmuj ącymi polityk ę rozwojow ą, naukę 
języków oraz zastosowanie now ych technologii; oraz dzia łaniami w ramach projektu Jean 
Monnet dotycz ącego integracji europejskiej.  
 
Nadanie nowej formy wielu ró żnym dzia łaniom będzie oznacza ło wspólne procedury, mniej 
instrumentów prawnych i mniej linii bud żetowych, a wszystko to zapewni uproszczenia 
niosące rzeczywiste korzy ści użytkownikom.  
  Ponad 80% środków b ędzie zarz ądzanych w sposób zdecentralizowany, poprzez agencje 
krajowe, które b ędą przeprowadza ły selekcj ę beneficjentów oraz wyp łacały fundusze 
użytkownikom programów. Pojawia si ę tutaj kwestia zakresu kontroli finansowej, która musi 
być wymagana w stosunku do agencji krajowych: agencje krajowe, wydaj ące znaczne środki z 
budżetu UE, powinny by ć zobowiązane do spe łniania takich samych standardów kontroli jak 
Komisja czy agencje unijne. Zarz ądzanie ze strony Komisji b ędzie odbywa ło się przez agencj ę 
wykonawcz ą zajmującą się działaniami w obszarach edukacji i kultury. 
Agenda polityki spo łecznej maj ąca pomóc spo łeczeństwu europejskiemu przewidywa ć 
zmiany i radzi ć sobie z nimi 
• 
Agenda polityki spo łecznej obejmuje pe łen zakres celów spo łecznych Komisji: pe łne 
zatrudnienie, ochron ę socjalną i integracj ę społeczną; warunki pracy; przeciwdzia łanie 
dyskryminacji i ró żnorodność; równouprawnienie p łci. Działanie w tych obszarach 
zostanie po łączone w jeden program na rzecz zatrudnienia i solidarno ści społecznej 
(„PROGRESS”). B ędzie on oferowa ł użytkownikom „wszystko w jednym miejscu” (tzw. 
„one stop shop”), a tak że stworzy wspólne zasady dla wn ioskodawców we wszystkich 
ścieżkach programu.  
 
Niektóre aspekty dzia łań społecznych, przede wszystkim wspieranie dialogu spo łecznego, 
wynikają bezpośrednio z autonomicznych uprawnie ń Komisji przyznanych Traktatem. Obecne 
regulacje w obszarze koordynacji systemów zabezpieczenia spo łecznego i swobodnego 
przepływu pracowników (w łączając w to sie ć EURES od dawna łączącą służby zatrudnienia 
Państw Członkowskich) zapewniaj ą podstaw ę prawną dla tych aspektów agendy polityki 
społecznej, których nie mo żna oprzeć na autonomicznych uprawnieniach Komisji. 
Reagowanie na zmieniaj ące się potrzeby 
Skuteczna strategia wspierania konkurencyjno ści musi zaj ąć się problemami d ługoterminowymi, 
przed jakimi staje gospodarka europejska. Musi jednak tak że reagowa ć na zmiany. Ściśle 
powiązane ze sob ą cele dyscypliny bud żetowej i skuteczno ści mogą zostać osiągnięte poprzez 
zarezerwowanie sumy, której przeznaczenie na precyzyjnie dobrane cele b ędzie okre ślane co 
roku. Do świadczenie Europejskiej Inicjatywy na Rzecz Wzrostu dowodzi, że UE potrzebuje 
instrumentu szybkiego reagowania na zmiany gospodarcze, aby stymulowa ć rozwój i tworzenie 
miejsc pracy. Bardziej proaktywne podej ście do konkurencyjno ści zapewnione b ędzie poprzez 
stworzenie Funduszu Dostosowa ń na Rzecz Wzrostu. Co roku, gdy Unia ocenia post ęp we 
wdrażaniu strategii lizbo ńskiej na wiosennym szczycie Rady Europejskiej, mo żna by kierowa ć 
środki, jeśli to konieczne, na wsparcie szczególnie skutecznych inicjatyw przyspieszaj ących 
postęp w zakresie realizacji celów przebiegaj ących z opó źnieniem (takich sieci transeuropejskie 
czy duże projekty środowiskowe czy badawcze) lub na pomoc  w reagowaniu na niespodziewane 
 
PL 17   PL wstrząsy takie jak spory handlowe czy nieprzewidziane konsekwencje umów handlowych, lub 
wyjątkowe potrzeby podj ęcia pilnego dzia łania, jak na przyk ład konieczno ść wyłożenia 
większych środków finansowych celem terminowego wywi ązania się ze zobowi ązań 
przeprowadzenia likwidacji elektrowni j ądrowych. Fundusz nie wymaga łby oddzielnego 
instrumentu: wykorzystywa łby istniejące programy i mechanizmy realizacji.  
 
PL 18   PL Większa spójno ść na rzecz wzrostu i zatrudnienia 
Polityka spójno ści ma już solidne podstawy i g łównym problemem jest teraz to, jak przekszta łcić 
obecne struktury, aby móc dzia łać skuteczniej. Pozosta łaby fundamentalna zasada partnerstwa, 
ale system b ędzie mniej z łożony i bardziej strategiczny.  
Nowa generacja programów spójno ści będzie działać według następujących zasad przewodnich: 
• Strategiczny dokument polityki b ędzie przyjmowany na ca ły okres, stanowi ąc punkt 
odniesienia zarówno dla Pa ństw Członkowskich jak i regionów. Ustanowi on g łówne cele, 
dążąc do lepszej koncentracji wsparcia udzielanego w ramach polityki spójno ści. Doroczna 
debata Rady powi ąże wyznaczenie celu polityki spójno ści z rocznym cyklem wdra żania 
strategii lizbo ńskiej. Uwolnienie funduszy z proponowanej rezerwy wykonania b ędzie 
także zależało od stopnia, w jakim cele strategii by ły osiągane. Maj ąc na uwadze 
konkurencyjno ść regionaln ą i zatrudnienie, cz ęść funduszy mog łaby zosta ć 
zarezerwowana, aby po nie si ęgnąć, kiedy b ędzie potrzeba zareagowania na negatywne 
skutki jakiego ś szczególnego wydarzenia gospodarczego. 
• Każdy region lub Pa ństwo Członkowskie przedstawi nast ępnie strategiczny dokument 
referencyjny na lata 2007-2013. Po przyj ęciu przez Komisj ę, będzie on stanowi ł bazę dla 
planowania, które skoncentrowa łoby się na okre ślaniu priorytetowych osi interwencji, 
pozostawiaj ąc maksimum elastyczno ści dla zdecentralizowanego podejmowania decyzji. 
Zarządzanie finansami b ędzie odbywa ło się na poziomie osi priory tetowych, a nie samych 
środków; kontrola finansowa oraz ocena by łyby bardziej proporcjonalne i 
zdecentralizowane. 
• Użytkownicy odnios ą korzyści płynące ze znacz ącej racjonalizacji w zakresie systemu 
legislacyjnego wdra żającego polityk ę spójności. Potrzebne b ędą tylko trzy instrumenty 
finansowe: Fundusz Spójno ści, Europejski Fundusz Ro zwoju Regionalnego oraz 
Europejski Fundusz Socjalny. Dla Funduszu Spójno ści oraz EFRR przewiduje si ę wspólne 
planowanie oraz takie same zasady dzia łania w zakresie projek tów infrastrukturalnych. 
• Aby zrównowa żyć prawne przeszkody w mi ędzynarodowej wspó łpracy transgranicznej, 
ustanowi si ę instrument wspieraj ący takie dzia łania, z którego mo żna będzie korzysta ć 
opcjonalnie. 
• Szczególn ą cechą Europejskiego Funduszu Socjalnego b ędą konkretne dzia łania mające na 
celu wzmocnienie integracji spo łecznej migrantów i zwi ększenie ich dost ępu do 
zatrudnienia. B ędzie to mia ło na celu zwi ększenie udzia łu pracowników migruj ących w 
Europejskiej Strategii Zatrudnienia i umo żliwienie obywatelom pa ństw trzecich 
wywodzącym się z różnych środowisk kulturalnych, religijnych, j ęzykowych i etnicznych, 
osiedlanie si ę i branie czynnego udzia łu we wszystkich aspe ktach europejskiego życia 
społecznego. Wymaga to ścisłej koordynacji pomi ędzy dzia łaniami Europejskiego 
Funduszu Spo łecznego w tym obszarze oraz strategi ą i celami, które zostan ą ustanowione 
przez obszar polityki odpowiedzialny za polityk ę imigracyjn ą. Planowanie dzia łań 
Europejskiego Funduszu Spo łecznego w zakresie integracji obywateli pa ństw trzecich 
będzie przeprowadzone przez Dyrekcj ę Generaln ą ds. Zatrudnienia w porozumieniu z 
Dyrekcją Generaln ą ds. Wymiaru Sprawiedliwo ści i Spraw Wewn ętrznych.  
 
PL 19   PL 3.2 Pozycja 2: Ochrona zasobów naturalnych i zarz ądzanie nimi 
Wziąwszy pod uwag ę znaczne sumy pieni ędzy publicznych, które maj ą być przeznaczone na 
cele okre ślone w pozycji 2, jeszcze wi ększe znaczenie ma dzia łanie instrumentów i 
mechanizmów umo żliwiających skuteczne wdro żenie. 
• Ze względu na reform ę wspólnej polityki rolnej z lat 2003 i 2004 oraz ustalone wydatki na 
rolnictwo do roku 2013, ramy na okres, którego dotycz ą niniejsze Perspektywy finansowe, 
zostały już ustanowione. Warto przypomnie ć, że reformy te poci ągnęły za sob ą duże 
uproszczenia, obejmuj ące jednolite dop łaty dla rolników, jednolite ramy regulacyjne pomocy 
bezpośredniej, a tak że sterowanie poprzez zarz ądzanie gruntami a nie produkcj ę. W tych 
ramach przeprowadzane by łyby przysz łe zmiany w organizacjach wspólnego rynku. Nowe 
rozporządzenie ustanowi struktur ę finansowania WPR z jednym funduszem dla ka żdego filaru: 
Europejskim Funduszem Gwarancji Rolnej i Europejskim Funduszem Rolnym na Rzecz 
Rozwoju Obszarów Wiejskich. Fundusze te mia łyby wiele wspólnych elementów, łącznie z 
prawem do wy łącznego korzystania z uprawnionych agencji p łatniczych w zakresie p łatności 
oraz podobnymi zasadami kontroli finansowej. 
• Polityka rozwoju obszarów wiejskich będzie stosowana poprzez trzy g łówne cele: 
– zwiększenie konkurencyjno ści sektora rolniczego poprzez wsparcie 
restrukturyzacji; 
– poprawa jako ści środowiska i terenów wiejskich poprzez wsparcie dla zarz ądzania 
gruntami; 
– poprawa jako ści życia na obszarach wiejskich i wspieranie ró żnorodności w 
działalności gospodarczej poprzez środki skierowane do sektora rolniczego i 
innych wiejskich uczestników życia gospodarczego. 
Programy rozwoju obszarów wiejskich we wszystkich Pa ństwach Cz łonkowskich powinny d ążyć 
do wszystkich trzech celów. Jednak ustalanie proporcji mi ędzy nimi powinno by ć jak najbardziej 
zdecentralizowane. Pa ństwa Członkowskie maj ące stosunkowo s łabo rozwini ętą infrastruktur ę 
rolniczą mogą zadecydowa ć o położeniu nacisku na modernizacj ę i restrukturyzacj ę tak, aby 
zasady WPR zosta ły skutecznie wdro żone, a sektor rolniczy by ł konkurencyjny. Z kolei w 
Państwach, gdzie za g łówny problem uznawana jest op łacalność społeczności wiejskich, mo żna 
zadecydowa ć o skoncentrowaniu si ę na różnorodności gospodarczej. 
We wszystkich przypadkach partnerzy na szczeblu  krajowym, regionalnym i lokalnym powinni 
odnieść korzyści ze znacznego uproszczenia regulacji: 
– przegrupowania wszystkich środków do jednego instrumentu w celu realizacji 
jednego programu; 
– zwrócenia szczególnej uwagi na potrzeb ę zbieżności pomiędzy rozwojem 
obszarów wiejskich a środkami spójno ści; 
– lepszego po łączenia kontroli i decentralizacji: dokument strategiczny UE 
zapewniaj ący ramy w zakresie krajowych strategii rozwoju obszarów wiejskich; 
więcej oddolnych konsultacji dotycz ących tego, jak te programy s ą opracowywane 
i stosowane w praktyce; mniej szczegó łowe zasady i warunki dotycz ące wdrażania 
programów; nasilone monitorowanie i ewaluacja. Odpowiednie obowi ązki Państw 
 
PL 20   PL Członkowskich oraz Komisji w zakresie zarz ądzania finansami nadal b ędą jasno 
określone. 
• Polityka rybołówstwa  będzie wprowadzana w życie przy pomocy dwóch instrumentów. 
Europejski Fundusz na Rzecz Rybo łówstwa b ędzie stanowi ł jednolity fundusz na rzecz 
restrukturyzacji sektora rybo łówstwa i rozwoju obszarów przybrze żnych zale żnych od 
rybołówstwa. Fundusz b ędzie się koncentrowa ł na ograniczonej liczbie g łównych osi: 
– zrównowa żony rozwój obszarów nadbrze żnych (zarówno w sensie ró żnorodności 
gospodarczej jak i środowiska); 
– dostosowanie floty rybackiej; 
– sprzyjające środowisku i konkurencyjne akwakultura oraz przetwórstwo rybne; 
– inne dzia łania, będące przedmiotem wspólnego zainteresowania, łącznie z 
pilotażowymi projektami w zakresie ochrony środowiska. 
Chociaż Fundusz ten jest wyra źnie powiązany z instrumentami spójno ści – i byłby prowadzony 
poprzez wspólne zarz ądzanie z zastosowaniem wieloletniego planowania – jego ścisły związek z 
wykonywaniem wspólnej polityki rybo łówstwa uzasadnia zapisanie go w pozycji 2. 
Drugi instrument po łączyłby wszystkie obszary, gdzie wspólna polityka rybo łówstwa wymaga 
środków na wsparcie reformy: 
– inwestycje w zakresie środków kontroli w celu wykorzystania nowoczesnych 
technik kontroli na wszystkich wodach kontrolowanych oraz wsparcie pracy Agencji Kontroli Rybo łówstwa; 
– środki wspieraj ące wysok ą jakość i dostępność fachowych porad i danych 
technicznych; 
– przygotowanie do zawarcia i finansowania mi ędzynarodowych porozumie ń w 
dziedzinie rybo łówstwa oraz udzia łu w regionalnych organizacjach rybo łówstwa. 
• Spójność polityki nie mo że zostać zachowana, je śli instrumenty rozpatrywane s ą pojedynczo. 
W obszarze ochrony środowiska, wi ększa część działań przejawia si ę poprzez w łączenie 
środowiska  do innych polityk.  
 
Wyzwanie na nadchodz ący okres jest podwójne: po pierwsze zapewnienie wykonania 
głównych celów środowiskowych oraz wzmocnienie wzrostu gospodarczego. Obecne trendy w 
stanie środowiska wymagaj ą zwiększonych dzia łań prewencyjnych i zaradczych we 
wszystkich obszarach polityki.  
 
Środki finansowe w pozycjach 1A i 1B, pozycji 2 (kwestie agro- środowiskowe, rybo łówstwo, 
rozwój obszarów wiejskich) i pozycji 4 maj ą podstawowe znaczenie dla osi ągnięcia celów 
polityki środowiskowej jako cz ęści szerszego celu UE, jakim jest zrównowa żony rozwój. Na 
przykład obecnie ok. 16,5% środków EFRR oraz 50% środków Funduszu Spójno ści 
przeznacza si ę na środowisko. Ponadto wszystkie interwencje w zakresie spójno ści muszą być 
podejmowane z poszanowaniem wspólnotowego prawodawstwa w zakresie środowiska.  
 Obecny poziom finansowania dzia łań środowiskowych powinien zosta ć utrzymany, a tam, 
gdzie to konieczne, zwi ększony w nast ępnym okresie finansowym, odzwierciedlaj ąc wagę 
 
PL 21   PL środowiska jako filaru zrównowa żonego wzrostu. W ten sposób w łączanie finansowania 
polityki środowiskowej UE w inne polityki zostanie utrzymane.  
 
Zobowiązanie do finansowania ochrony środowiska b ędzie przedstawione w strategicznych 
dokumentach okre ślających wytyczne dotycz ące orientacji strategicznych, planowania i 
wykonywania, które zostan ą przedstawione przez Komisj ę w najbliższych miesi ącach. Ponadto 
Komisja b ędzie domaga ła się od Państw Członkowskich wykazania, w jaki sposób 
uwzględniły one potrzeby finansowania środowiska, łącznie z odno śnymi aspektami programu 
Natura 2000, przy opracowywaniu swoich programów krajowych w ramach funduszy 
strukturalnych, i przedyskutuje z nimi potrzeb ę współfinansowania przez Wspólnot ę, co 
stanowić będzie część procesu zatwierdzania planu.  
• Chociaż większość działań środowiskowych wprowadzana jest w życie poprzez w łączanie ich 
do innych dzia łań, nadal potrzebny jest instrument wprowadzaj ący w życie dzia łania o 
wyłącznym charakterze środowiskowym. Program LIFE+ miałby przyczynia ć się do 
rozwoju, wykonywania, monitorowania i ewaluacji polityki i prawodawstwa UE w zakresie 
środowiska. Wspiera łby przede wszystkim: 
– pogłębianie wiedzy le żącej u podstaw polityki środowiskowej i rozwój g łównych 
narzędzi zapewniaj ących spójno ść (gromadzenie danych, badania, tworzenie 
scenariuszy itd.); 
– wdrażanie polityki środowiskowej na miejscu dzia łania, szczególnie poprzez 
stwarzanie mo żliwości rozwojowych, wymian ę najlepszych praktyk oraz 
współpracę w ramach sieci i zaanga żowanie organizacji pozarz ądowych;  
– prezentacj ę nowych koncepcji i instrumentów polityki; 
– informowanie i komunikacj ę mające na celu podniesienie świadomości w 
kwestiach ochrony środowiska. 
Jednolity instrument b ędzie uwzgl ędniał jednolity zestaw zasad oraz procedur decyzyjnych i 
dotyczących finansowania, jak równie ż bardziej konsekwentne okre ślanie celów polityki, czego 
wynikiem b ędzie ograniczenie sta łych kosztów administracyjnych, jak równie ż większa 
przejrzysto ść oraz widoczno ść działania. 
3.3 Pozycja 3: Sprawy obywatelskie 
Wzmocnienie UE jako obszaru wolno ści, bezpiecze ństwa i sprawiedliwo ści 
Komisja chcia łaby osiągnąć ten cel w oparciu o trzy programy ramowe, zast ępujące mnogo ść 
instrumentów i linii bud żetowych w tej dziedzinie. Wzro śnie przejrzysto ść, poniewa ż potencjalni 
„klienci” programów b ędą od razu wiedzieli, do którego ogólnego celu polityki przyczyni si ę ich 
udział. Programy ramowe b ędą funkcjonowa ły w podobny sposób i na podobnych zasadach, tak 
więc strony zainteresowane b ędą miały do dyspozycji niemal że jednolity instrument. 
Ta uproszczona struktura poprawi skuteczno ść tych programów jako instrumentów polityki, a 
wnioski dotycz ące tej polityki zostan ą wyciągnięte dzięki odpowiedniemu systemowi 
monitorowania i oceny. Ponadto programy w tych trzech obszarach polityki pozwol ą na większą 
elastyczno ść w ustalaniu priorytetów pomi ędzy różnymi dzia łaniami w zakresie tej samej polityki. 
Powinny wi ęc pomóc w zapewnieniu szybkiej odpowiedzi na nieprzewidziane zdarzenia – na 
przykład w dziedzinie bezpiecze ństwa proponowana struktura dopuszcza margines elastyczno ści 
pomiędzy działaniami prewencyjnymi a dzia łaniami reaktywnymi. 
 
PL 22   PL Duża część funduszy przydzielonych w ramach tego obszaru b ędzie zarz ądzana wspólnie z 
Państwami Cz łonkowskimi. Uproszczona struktura programów u łatwi koordynacj ę z organami 
administracji. Elastyczno ść w dostosowywaniu si ę do warunków krajowych b ędzie zapewniona 
poprzez krajowe dokumenty planowania. Organy zewn ętrzne będą stanowiły spójną całość w 
ramach logiki tych trzech g łównych obszarów polityki. 
• Program dotycz ący swobody przemieszczania si ę i solidarno ści w obszarach granic 
zewnętrznych, kwestii azylowych i imigracyjnych będzie wspiera ł wprowadzanie w życie 
solidarności w tym obszarze i b ędzie stanowi ł ogromną część funduszy na dziedzin ę wolności, 
bezpiecze ństwa i sprawiedliwo ści. Będzie obejmowa ł działania wspieraj ące zintegrowane 
podejście do granic zewn ętrznych UE oraz b ędzie wspomaga ł rozwój wspólnej polityki 
azylowej tam, gdzie podzia ł odpowiedzialno ści pomaga Pa ństwom Cz łonkowskim w 
przestrzeganiu mi ędzynarodowych zobowi ązań. Program przyczyni si ę do skutecznego i 
zrównowa żonego zarz ądzania przep ływami migracji – łącznie ze zwalczaniem nielegalnej 
imigracji i powrotem nielegalnie przebywaj ących obywateli pa ństw trzecich lub osób 
nieregularnie przybywaj ących do UE.  
Wdrożenie wspólnej polityki imigracyjnej wymaga tak że, aby Wspólnota udzieli ła rzetelnej 
odpowiedzi w sprawie wielowymiarowej kwestii integracji obywateli pa ństw trzecich. Oznacza to 
położenie większego nacisku na zwi ększony udzia ł migrantów w dzia łaniach Europejskiego 
Funduszu Spo łecznego. Wymaga tak że nowej formy solidarno ści w celu wsparcia wysi łków 
Państw Członkowskich d ążących do umo żliwienia obywatelom pa ństw trzecich wywodz ącym się 
z różnych środowisk kulturalnych, religijnych, j ęzykowych i etnicznych osiedlenie si ę i branie 
czynnego udzia łu we wszystkich aspektach europejskiego życia społecznego. Dzia łania, które nie 
są objęte EFS, takie jak udzia ł w życiu obywatelskim i politycznym, poszanowanie ró żnorodności 
i obywatelstwa, czy dzia łania dotycz ące osób ubiegaj ących się o azyl, w łączając w to tworzenie 
sieci („networking”), porównywanie w celu osi ągnięcia lepszych wyników („benchmarking”) i 
opracowywanie wska źników w tych dziedzinach, b ędą finansowane w pozycji 3.  
Utworzenie Agencji ds. Granic Zewn ętrznych  w dziedzinie zarz ądzania przep ływami 
migracyjnymi zosta ło już zaproponowane przez Komisj ę. Przeprowadzona zostanie ocena 
sytuacji, aby ustali ć, czy zarz ądzanie systemami informacyjnymi na du żą skalę w dziedzinach, 
które maj ą znacznie dla sprawiedliwo ści i spraw wewn ętrznych, takimi jak Eurodac, SIS czy VIS, 
mogłoby zosta ć włączone w zakres dzia łań tej agencji, czy te ż będzie wymaga ło utworzenia 
nowej agencji. Jednak że, istnieją inne sektory, takie jak bezpiecze ństwo żywności i cła, które 
także wymagaj ą racjonalizacji i zwi ększenia istniej ących kontroli na granicach zewn ętrznych UE. 
Wziąwszy pod uwag ę korzyści skali oraz nak ładanie się potencja łu w niektórych Pa ństwach 
Członkowskich, zbada si ę możliwość wykorzystania Agencji ds. Granic Zewn ętrznych jako bazy 
koordynacyjnej zapewniaj ącej wspó łpracę pomiędzy wszystkimi g łównymi organami 
odpowiedzialnym za zarz ądzanie granicami.  
• Program bezpiecze ństwa  wzmocni zapobieganie przest ępstwom i terroryzmowi, 
zintensyfikuje wspó łpracę i wymian ę pomiędzy organami ścigania, wesprze przygotowywanie 
służb wywiadowczych na skal ę europejsk ą i przyda szkoleniom, którym podlegaj ą wyżsi rangą 
funkcjonariusze policji Pa ństw Członkowskich, wymiaru europejskiego.  
 
Komisja spodziewa si ę, iż zarówno Europol jak i Kolegium Policji Europejskiej, obecnie 
międzyrządowe, stan ą się, zgodnie z Konstytucj ą, organami UE. 
• Program sprawiedliwo ści i praw podstawowych  będzie dążył do wspierania wspó łpracy 
sądowniczej, łatwego dost ępu do wymiaru sprawiedliwo ści i do stworzenia wi ększej pewno ści 
prawnej, zarówno dla przedsi ębiorczości jak i obywateli, w celu wsparcia wzrostu na 
obszarach transgranicznych. B ędzie monitorowa ł rosnący dorobek prawny w tym obszarze i 
 
PL 23   PL umożliwiał wzajemne poznawanie oraz nabieranie zaufania do systemów prawnych poprzez 
informacj ę publiczn ą i szkolenie s ędziów i innych prawników. B ędzie także wzmacnia ł 
koordynacj ę i współpracę pomiędzy śledczymi i prokuratorami zajmuj ącymi się poważną 
przestępczością transgraniczn ą, na poziomie operacyjnym i strategicznym. Dzia łania UE b ędą 
również miały na celu wymian ę informacji o decyzjach w sprawach karnych, takich jak 
wcześniejsze wyroki skazuj ące. Propagowanie praw podstawowych b ędzie towarzyszy ło 
włączeniu Karty do Konstytucji i b ędzie kładło szczególny nacisk na demokratyczne 
uczestnictwo w przygotowaniach do wyborów do  Parlamentu Europejskiego w 2009 r.  
 
Komisja spodziewa si ę, że Eurojust, obecnie mi ędzyrządowy, stanie si ę, zgodnie z 
Konstytucj ą, organem UE. Zgodnie z postanowieniami Rady Europejskiej z grudnia 2003 r. 
obecne Obserwatorium ds. Rasizmu i Ksenofobii zostanie rozbudowane, staj ąc się 
pełnoprawną Agencją ds. Praw Podstawowych.  
 
Komisja planuje z łożenie wniosków legislacyjnych w przysz łym roku. Jednak że o czasie 
podjęcia działań dotyczących mechanizmu solidarno ści w zakresie zarz ądzania granicami 
zewnętrznymi (stanowi ącego część programu swobody przemieszczania si ę) i nowego 
programu sprawiedliwo ści zadecyduje wej ście w życie nowego Traktatu. 
Zapewnienie dost ępu do podstawowych towarów i us ług 
Bieżące programy dotycz ące spraw konsumentów, bezpiecze ństwa żywności i zdrowia nie 
odpowiadaj ą oczekiwaniom obywateli. Na przyk ład, w ramach obecnego programu zdrowia 
publicznego nap ływa 3 razy wi ęcej wartych uwagi wniosków o wsparcie ni ż program ten mo że 
sfinansowa ć. Eliminowanie chorób przenosz ących się przez łańcuch pokarmowy jest równie ż 
utrudnione z wzgl ędu na problemy finansowe, podczas gd y rozszerzenie stawia szczególne 
wyzwanie w zakresie unowocze śnienia infrastruktury spo łecznej (zdrowie, konsumenci) w ca łej 
UE-25. Aby poprawi ć sytuację, Komisja wnosi o zast ąpienie wszystkich istniej ących 
instrumentów dwoma g łównymi instrumentami, które b ędą lepiej pasowa ły do celów 
politycznych w zakresie spraw obywatelskich.  
• Program  bezpiecze ństwa żywności będzie koncentrowa ł się na zwalczaniu chorób 
odzwierzęcych, ułatwianiu wspó łpracy pomi ędzy laboratoriami UE, zmniejszaniu ró żnic w 
standardach bezpiecze ństwa żywności między państwami i zapewnieniu ochrony ca łego 
łańcucha pokarmowego.  
• Program polityki konsumenckiej i zdrowia publicznego  będzie zapewnia ł zrównowa żone 
budowanie potencja łu wśród organizacji konsumenckich; podnoszenie bezpiecze ństwa 
konsumentów poprzez lepsz ą współpracę pomiędzy organami Pa ństw Członkowskich, jak 
również pomiędzy UE a pa ństwami trzecimi. Wzmocni tak że współpracę pomiędzy Państwami 
Członkowskimi maj ącą na celu popraw ę skuteczno ści i wydajno ści systemu ochrony zdrowia 
w całej Europie. 
Europejski Urz ąd ds. Bezpiecze ństwa Żywności i Europejski O środek Prewencji i 
Zwalczania Chorób  powinny zapewni ć taką pomoc (regulacyjn ą i wykonawcz ą), jaka niezb ędna 
będzie Komisji do wykonywania jej zada ń. Będą służyły radą oraz dostarcza ły analiz, lecz tak że 
tworzyłyby sieć kontaktów w ca łej Unii, aby dzieli ć się najlepszymi sposobami dzia łania.  
Propagowanie kultury i ró żnorodności europejskiej 
Potrzeba wprowadzenia uproszcze ń do obecnej generacji programów w zakresie kultury, mediów 
i młodzieży była stałym przedmiotem ocen. Prostsze i bardziej proporcjonalnie regu ły 
 
PL 24   PL kontraktowe i finansowe oraz mniej skomplikowane zasady pozwol ą skierowa ć więcej energii na 
realizację, a mniej na administracj ę.  
Mając to na celu Komisja proponuje zmniejszenie liczby, uproszczenie i uelastycznienie 
instrumentów prawnych. Propozycje te pozwol ą na zmniejszenie liczby podstaw prawnych z 
obecnych o śmiu do czterech, a liczby linii bud żetowych z 22 do czterech.  
Nowe instrumenty pozwol ą na większą decentralizacj ę. Ponadto Komisja zamierza ustanowi ć 
agencję wykonawcz ą dla wszystkich programów, o których mowa. Ten nowy organ b ędzie 
odpowiedzialny za zadania techniczne zwi ązane z tymi programami i zapewnienie bie żącej 
pomocy i kontynuacji dzia łań.  
• Nowy program M łodzież będzie promowa ł postawy obywatelskie europejskie w śród młodych 
ludzi, na szczeblu europejskim jak równie ż krajowym i lokalnym. Obecne cztery linie 
budżetowe zostan ą zastąpione jedn ą, która obejmie wszystkie dzia łania obecnie wykonywane 
w ramach dwóch oddzielnych podstaw prawnych (program M łodzież i wspólnotowy program 
działania wspieraj ący instytucje aktywne na szczeblu europejskim w zakresie spraw 
młodzieżowych).  
 
Program M łodzież oparty jest na oddelegowaniu uprawnie ń do agencji krajowych, które b ędą 
pracowały w ramach ustalonych przez Komisj ę. Siłą tego systemu jest fakt bycia przyjaznym 
dla użytkownika, co mog ą zapewni ć agencje krajowe, które u żywają języka narodowego, 
rozumieją systemy krajowe itd. Program koncentruje si ę na decentralizacji dzia łań i ogranicza 
bezpośrednie zarz ądzanie do tych obszarów, gdzie ma to wyra źną wartość dodaną (takich jak 
sieci wspó łpracy, wspieranie polityki i wspieranie organizacji pozarz ądowych). 
• Nowy program Kultura  będzie dostępny dla wszystkich dziedzin kulturalnych i artystycznych, 
bez ustalonych z góry kategorii, oraz dla wi ększej liczby podmiotów dzia łających w obszarze 
kultury, od w ładz krajowych czy lokalnych do sieci czy przedsi ębiorstw z sektora 
kulturalnego. B ędzie miał jedną podstawę prawną, w przeciwie ństwie do obecnych dwóch, i 
jedną linię budżetową w porównaniu z dzisiejszymi pi ęcioma. Program b ędzie też bardziej 
przyjazny dla u żytkownika. 
• Do ogólnych celów nowego programu wspieraj ącego europejski sektor audiowizualny  
będzie nale żało zachowanie i wzmacnianie europejskiej ró żnorodności kulturalnej i 
dziedzictwa audiowizualnego; wspieranie dialogu i porozumienia mi ędzykulturowego; 
zwiększenie rozpowszechniania europejskich ut worów audiowizualnych w Unii Europejskiej 
oraz poza jej granicami. Po łączy on obecne dwa programy MEDIA w jeden, integruj ąc różne 
elementy europejskiego audiowizualnego łańcucha warto ści. W wyniku konsultacji 
społecznych zasady i procedury zostan ą uproszczone. 
• Program uczestnictwa obywatelskiego  będzie bazowa ł na ostatnio zapocz ątkowanym 
programie i obejmie okres od roku 2007. B ędzie dążył do promowania warto ści i celów Unii, 
aby przybli żyć obywatelom UE i jej instytucje oraz pobudzi ć do aktywnego obywatelstwa. 
Wsparcie mo że także być udzielane instytucjom realizuj ącym cel b ędący przedmiotem 
ogólnoeuropejskiego zainteresowania w dziedzinie aktywnego obywatelstwa europejskiego, 
włączając w to grupy ekspertów. Potrzebne b ędzie podjęcie dalszych środków, a nowe wnioski 
legislacyjne zostan ą przedłożone na pocz ątku roku 2005. 
Instrument solidarno ści i szybkiego reagowania 
Działanie na szczeblu europejskim umo żliwi wspólne podej ście do sytuacji nadzwyczajnych. 
Instrument solidarno ści i szybkiego reagowania zapewni mo żliwość podjęcia działań europejskich 
 
PL 25   PL w przypadku powa żnych katastrof. W zakres przewidywanego instrumentu b ędą wchodzi ły 
zarówno dzia łania bezpo średnie (koordynacja i rozmieszczenie środków do zwalczania 
katastrofy), jak te ż pomoc finansowa przeznaczona na radzenie sobie z sytuacj ą nadzwyczajn ą w 
następstwie nieprzewidzianego kryzysu. Móg łby także obejmowa ć środki przygotowawcze. 
Instrument zapewni finansowanie maj ące na celu wsparcie ofiar terroryzmu, uwzgl ędni wymogi 
ochrony ludno ści, umożliwi reagowanie w sytuacjach kryzysowych dotycz ących zdrowia 
publicznego, jak równie ż w przypadku kl ęsk żywiołowych. 
3.4 Pozycja 4: Europa jako partner w świecie 
Z czasem Unia wypracowa ła szerokie spektrum narz ędzi z zakresu stosunków zewn ętrznych 
(wspólna polityka handlowa, wspó łpraca w ramach porozumie ń dwu- i wielostronnych, 
współpraca rozwojowa, wspólna polityka zagraniczna i bezpiecze ństwa, wspólna polityka 
obronna i bezpiecze ństwa, pomoc humanitarna i finansowa, jak równie ż prezentowanie na 
zewnątrz polityk wewn ętrznych: energetyki, środowiska, transportu, sprawiedliwo ści i spraw 
wewnętrznych itd). Tworzenie nowych linii bud żetowych poprzez roczn ą procedur ę budżetową, a 
następnie przyjmowanie podstaw prawnych ad  hoc w celu ich realizacji, spowodowa ły 
namnożenie się tych instrumentów. 
W rezultacie powsta ł wieloelementowy i z łożony zestaw instrumentów . Zewnętrzna pomoc 
globalna UE jest obecnie realizowana przez 30 ró żnych instrumentów prawnych (programów) – 
tematycznych, takich jak „EIDHR3”, i geograficznych takich jak EFR czy programy TACIS. Do 
dyspozycji pozostaje tak że szereg instrumentów z zakresu WPZiB (wspólne dzia łania)4. Istnieją 
ponadto oddzielne instrumenty, które obejmuj ą zewnętrzne oddzia ływanie naszych polityk 
wewnętrznych, takie jak „Inteligentna Energia”. Zarządzanie tymi ró żnorodnymi programami 
w sposób wydajny i skoordynowany staje si ę coraz trudniejszym zadaniem , utrudnia równie ż 
komunikacj ę oraz zmniejsza przejrzysto ść działania.  
Jak przewidziano w komunikacie z dnia 10 lutego, Komisja wnosi zatem o radykalne 
uproszczenie instrumentów, powodowane potrzeb ą ułatwienia spójno ści i zgodno ści działań 
zewnętrznych i osi ągnięcia lepszych wyników przy pomocy dost ępnych środków, odwo łując się 
do następujących zasad:  
• Polityka kieruje instrumentami : istnieje prawdziwe niebezpiecze ństwo zaprz ęgnięcia wozu 
przed konia i dopuszczenia do tego, i ż instrumenty b ędą narzucały kierunki polityki, nadszed ł 
więc czas, aby UE dokona ła przeglądu swoich instrumentów i uczyni ła je bardziej spójnymi i 
ukierunkowanymi na osi ągnięcia, a tak że zwiększyła ich mo żliwość wywoływania efektu 
dźwigni oraz elastyczno ść.  
• Zapewnienie ogólnej spójno ści polityki : Odpowiednie po łączenie polityk i zachowanie 
równowagi pomi ędzy potrzeb ą podejmowania krótkoterminowych reakcji i przyjmowania 
długoterminowych strategii b ędzie zapewnione poprzez strategie krajowe (CSP) i strategie 
regionalne (RSP), jak równie ż strategie akcesyjne i tematyczne. Przy regularnych kontrolach 
oraz odpowiednim po łączeniu zaproponowanych instrumentów, zapewniona zostanie 
konieczna spójno ść podejścia.  
                                                 
3 European Initiative for Democracy and Human Rights – Europejska Inicjatywa na rzecz Demokracji i Praw 
Człowieka 
4 Pośród stu ró żnych instrumentów wymienionych w komunikacie z dnia 10 lutego znalaz ły się zarówno instrumenty 
należące do pierwszego filaru jak i instrumenty WPZiB 
 
PL 26   PL • Uproszczenie struktur i procedur5: linie bud żetowe i procedury (instrumenty finansowe i ich 
podstawy prawne) zostan ą uproszczone, tak by by ły bardziej skuteczne i wydajne, zw łaszcza w 
odniesieniu do sytuacji nadzwyczajnych lub kryzysowych, oraz by sprawniej reagowa ły na 
nowe inicjatywy takie jak Światowy Fundusz walki z HIV/AIDS, gru źlicą i malari ą czy 
Inicjatywa na Rzecz Wysoko Zad łużonych Ubogich Pa ństw (inicjatywa HIPC).  
• Przydzia ł środków ukierunkowany na osi ągnięcia: istnieje szeroki konsensus w sprawie 
konieczno ści przydzielania środków wed ług spodziewanych i rzeczywistych osi ągnięć. System 
strategii pa ństw i strategii regionów, wsparty silnymi zdolno ściami analitycznymi, powinien 
konfrontowa ć cele pocz ątkowe i rzeczywiste osi ągnięcia.  
• Lepszy dialog i koordynacja z innymi darczy ńcami i instytucjami : przede wszystkim z 
innymi instytucjami UE, ale tak że z Państwami Cz łonkowskimi i instytucjami Bretton Woods.  
• Lepszy dialog z pa ństwami trzecimi : nowy i uproszczony zestaw ukierunkowanych 
instrumentów obejmie wszystkie pa ństwa, co przyczyni si ę do lepszego zrozumienia i 
czytelności.  
Aby jeszcze bardziej wzmocni ć ogólną skuteczno ść pomocy UE, któr ą zarządza Komisja, przy 
kierowaniu nowych instrumentów i przydzia łów finansowych zwróci si ę większą uwagę na 
kryteria potrzeb i osi ągnięć. Włączenie do bud żetu byłej pomocy z EFR umo żliwi wzajemne 
wzbogacenie, maj ące na celu osi ągnięcie poziomu najlepszych sposobów dzia łania dotychczas 
oddzielnych dwóch systemów. Komisja b ędzie dążyła do tego, aby nowe zasady ramowe 
regulujące planowanie i realizacj ę pomocy, umo żliwiały jej skuteczne dzia łanie.  
W nowo zaproponowanej architekturze trzy główne instrumenty wspieraj ą bezpośrednio 
europejskie polityki zagraniczne : politykę przedakcesyjn ą, politykę sąsiedztwa oraz polityk ę 
rozwojow ą. Trzy instrumenty tematyczne s ą tak pomy ślane, aby reagowa ć na sytuacje 
kryzysowe , czy to polityczne, humanitarne czy finansowe, i b ędą obejmowa ły wszystkie pa ństwa 
trzecie. Proces uproszczenia b ędzie równie ż obejmowa ł połączenie ró żnych instrumentów 
tematycznych, które obecnie funkcjonuj ą oddzielnie i które mog ą zostać ponownie 
sklasyfikowane wed ług ich zakresu tematycznego.  
3.4.1 Instrumenty polityczne 
• Instrument przedakcesyjny (IPA) 
Obejmie kraje kandyduj ące (Turcja, Chorwacja) oraz kraje b ędące potencjalnymi kandydatami 
(pozostałe państwa Zachodnich Ba łkanów). IPA zast ąpi zatem obecne instrumenty (PHARE, 
ISPA, SAPARD i rozporz ądzenie przedakcesyjne w sprawie Turcji), co u łatwi zarz ądzanie 
programami dla krajów przyst ępujących6. W celu uproszczenia pomocy dla pa ństw Bałkanów 
Zachodnich i aby unikn ąć niepotrzebnego procesu stopniowego wycofywania, IPA zast ąpi także 
CARDS.  
IPA będzie obejmowa ł następujące obszary: rozwój instytucjonalny, wspó łpraca regionalna i 
transgraniczna, rozwój regionalny, rozwój zasobów ludzkich, rozwój obszarów wiejskich. Kraje 
beneficjenci IPA b ędą podzielone na dwie kategorie, w zale żności od ich statusu jako kraju 
uznanego za kandyduj ący lub kraju potencjalnie  kandyduj ącego.  
                                                 
5 Obecnie jest 91 linii bud żetowych w obszarach polityki z grupy RELEX. Liczba ta nie obejmuje linii bud żetowych 
innych polityk otrzymuj ących środki z obecnej pozycji 4. 
6 W tym kontek ście pod uwag ę wzięte będą wymogi polityk wspólnotowych, które musza spe łnić nowe kraje 
kandydujące i te, które b ędą kandydowa ć.  
 
PL 27   PL Wszystkie pa ństwa Zachodnich Ba łkanów obj ęte są procesem stabilizacji i stowarzyszania, 
kwalifikuj ą się zatem jako kraje potencjalnie kandyduj ące. Zaproponowana im zostanie pomoc 
opierająca się na zasadach i priorytetach ustanowionych obecnie w rozporz ądzeniu dotycz ącym 
CARDS: rozwój instytucjonalny i demokratyzacja, rozwój ekonomiczny i spo łeczny, wspó łpraca 
regionalna i transgraniczna oraz w pewnym zakresie dostosowywanie si ę do acquis 
communautaire . Po uzyskaniu przez pa ństwo statusu kraju uznanego za kandyduj ący, IPA 
uzupełni pomoc obejmuj ącą wszystkie pi ęć obszarów wykazanych wy żej, poświęcając znacznie 
więcej uwagi transponowaniu acquis communautaire . Będzie zatem funkcjonowa ło wyraźne 
rozróżnienie pomi ędzy krajami kandyduj ącymi a potencjalnie kandyduj ącymi. Kraj mo że zmienić 
status z potencjalnie kandyduj ący na kandyduj ący tylko wskutek jednomy ślnej decyzji politycznej 
podjętej przez Rad ę po ocenie Komisji.  
• Instrument europejskiego s ąsiedztwa i partnerstwa (ENPI) 
W swoim komunikacie z 12 maja 20047 zatwierdzonym na szczycie Rady Europejskiej, Komisja 
wskazywa ła, że polityka europejskiego s ąsiedztwa (ENP) w ogóle, a w szczególno ści plany 
działania w ramach ENP powinny zapewni ć ramy dla pomocy finansowej dla odno śnych krajów 
partnerskich. Ponadto proponowa ła wprowadzenie nowego specjalnego instrumentu dotycz ącego 
sąsiedztwa od roku 2007.  
Do tej pory zak ładano, że instrument ten b ędzie uzupe łniał, a nie zast ępował, istniejące 
instrumenty (TACIS, MEDA) lub instrumenty b ędące ich kontynuacj ą, i skoncentruje si ę na 
działaniach zwi ązanych z transgraniczn ą i transnarodow ą współpracą przy granicach 
zewnętrznych UE, wprowadzaj ąc radykalne uproszczenie procedur i znacznie podnosz ąc 
skuteczno ść.  
W trakcie post ępu prac koncepcyjnych nad ró żnymi instrumentami pomocy zewn ętrznej, sta ło się 
jasne, że konieczne jest szersze podej ście, aby odzwierciedli ć specyfik ę europejskiej polityki 
sąsiedztwa, nada ć większego znaczenia stosunkom z krajami s ąsiadującymi, zapewni ć optymaln ą 
spójność w pomocy pa ństwom partnerskim i jeszcze bardziej upro ścić realizację pomocy. Wi ąże 
się to z rozszerzeniem zakresu ENPI na ca łą pomoc finansow ą dla krajów obj ętych europejsk ą 
polityką sąsiedztwa.  
ENPI powinien przyczynia ć się do zapobiegania pojawianiu si ę nowych podzia łów pomiędzy UE 
i jej sąsiadami poprzez intensywniejsz ą współpracę polityczn ą, w zakresie bezpiecze ństwa, 
ekonomiczn ą i kulturaln ą, a beneficjentom stwarza ć szansę uczestnictwa w ró żnych dzia łaniach 
UE. Powinien koncentrowa ć się szczególnie na wykonywaniu planów dzia łania europejskiej 
polityki s ąsiedztwa, jak równie ż wspólnie uzgodnionych dokumentów ustanawiaj ących szereg 
priorytetów, których realizacja przybli ży państwa sąsiadujące do Unii Europejskiej.  
Swym zakresem instrument wykracza poza wspieranie zrównowa żonego rozwoju, wzrostu 
ekonomicznego i ograniczania ubóstwa. Obejmuje on znacz ącą pomoc w zakresie środków 
zmierzających do stopniowej integracji gospodarczej, g łębszej wspó łpracy politycznej, poci ągając 
za sobą zbliżanie ustawodawstwa, rozwój instytuc jonalny, uczestnictwo w programach 
wspólnotowych i agencjach, wzajemne po łączenia i rozwój wspólnej infrastruktury. Aby uczyni ć 
pomoc skuteczniejsz ą, będzie on opiera ł się na doświadczeniu zebranym w kontek ście 
rozszerzenia i stosowa ł podobne instrumenty techniczne, takie jak twinning czy TAIEX.  
Zarówno IPA jak i ENPI b ędą zawierały element wspieraj ący współpracę transgraniczn ą po 
każdej stronie granicy pomi ędzy państwem trzecim a zainteresowanym Pa ństwem Cz łonkowskim. 
                                                 
7 COM (2004) 373, Europejska Polityka S ąsiedztwa - Strategia 
 
PL 28   PL Element ten po łączy cele polityki zewn ętrznej oraz cele spójno ści ekonomicznej i spo łecznej, i 
będzie działał zgodnie ze wspóln ą metodologi ą i zharmonizowanym zarz ądzaniem opartym na 
takich zasadach jak wieloletnie prognozy, partnerstwo i wspó łfinansowanie. Środki będą 
pochodziły zarówno z pozycji Spójno ść jak i Polityka Zewn ętrzna proponowanych perspektyw 
finansowych. Cz ęść finansowania ENPI i IPA pochodz ąca z pozycji Polityka Spójno ści byłaby 
dzielona przez zainteresowane Pa ństwo Członkowskie i zasila łaby całości środków z Funduszy 
Strukturalnych i Funduszu Spójno ści uwzględniając pułap 4%.  
• Instrument „Wspó łpraca rozwojowa i wspó łpraca ekonomiczna” 
Ten nowy instrument b ędzie głównym narz ędziem wspieraj ącym kraje rozwijaj ące się w ich 
dążeniach do osi ągnięcia Milenijnych Celów Rozwoju. Nast ępny okres perspektyw finansowych 
jest decyduj ący dla osi ągnięcia tych celów w wyznaczonym terminie, tj. do roku 2015. Instrument 
ten będzie obejmowa ł wszystkie kraje, terytoria i regiony, które nie otrzymaj ą pomocy w ramach 
IPA lub ENPI.  
Instrument b ędzie obejmowa ł współpracę rozwojow ą i ekonomiczn ą z krajami i regionami 
partnerskimi, w ró żnych formach i odmianach, jak równie ż inicjatywy globalne i horyzontalne 
zgodnie z art. 179 i 181a Traktatu.  
Obejmie nast ępcę dziewiątego EFR, który dobiegnie ko ńca w 2007 r. Komisja w istocie 
proponowa ła, aby nie kontynuowa ć dziesiątym EFR, ale przenie ść całość pomocy dla krajów 
AKP do g łównych instrumentów wspó łpracy. Oczekuje si ę, że uczyni to pomoc dla krajów AKP 
bardziej skuteczn ą (negocjacje dotycz ące strategii pa ństwa będą obejmowa ły całą pomoc), 
bardziej otwart ą i bardziej wydajn ą (ekonomia zarz ądzania nie tylko dla s łużb Komisji, lecz 
przede wszystkim dla krajów beneficjentów i dla wszystkich stron zainteresowanych). Warto ść 
dodana, któr ą ma przynie ść włączenie pomocy dla krajów AKT w ramy bud żetowe pod pe łną 
kontrolą władz budżetowych UE, zosta ła omówiona w oddzielnym komunikacie Komisji z 
października 20038. 
Instrument b ędzie w równym stopniu obejmowa ł wszystkie obszary uwzgl ędnione w 
porozumieniach i innych instrumentach dwustronnych lub w agendach wspó łpracy wspólnie 
uzgodnionych z pa ństwami partnerskimi, jak na przyk ład: wzmacnianie ró żnych usług socjalnych 
(zdrowie, edukacja); wk ład w podstawow ą infrastruktur ę potrzebn ą do utrzymania rozwoju 
gospodarczego i spo łecznego (transport, media komunalne, telekomunikacja itd.); zaj ęcie się 
zrównowa żonym rozwojem obszarów wiejskich i bezpiecze ństwem żywności w różnych 
aspektach tych zagadnie ń (reforma rolna, środowisko itd.), łącznie z odpowiednimi środkami dla 
podjęcia reformy protoko łu w sprawie cukru9; przyczynianie si ę do powstania wydajnego sektora 
prywatnego, zdolnego dzia łać zgodnie ze światowymi zasadami handlu i regu łami gospodarki 
rynkowej ( łącznie z dzia łaniami na rzecz rozwoju instytucjonalnego wyra źnie skierowanymi na 
ten cel); promowanie dobrego zarz ądzania, praworz ądności i poszanowania dla praw cz łowieka i 
demokratyzacji; wspieranie rozwoju instytucjonalnego; zarz ądzanie kwestiami azylowymi i 
przepływem migracji; zaj ęcie się kwestiami bezpiecze ństwa, takimi jak zwalczanie handlu 
ludźmi, przest ępczości i terroryzmu; zaj ęcie się kwestiami bezpiecze ństwa nuklearnego; wk ład w 
rozwój mediów i sektora komunikacji; wspieranie wspó łpracy gospodarczej i kulturalnej z 
bardziej rozwini ętymi krajami.  
                                                 
8 COM(2003)590 
9 Środki te zosta ły przedstawione w Komunikacie Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego w sprawie osi ągnięcia 
zrównowa żonego modelu rolnego w Europie poprzez zreformowan ą WPR – reforma sektora cukrowego 
(COM(2004)499)   
 
PL 29   PL Instrument b ędzie zawiera ł możliwość szybkiego i zintegrowanego reagowania na przej ściowe 
potrzeby pokryzysowe.  
3.4.2 Instrumenty reagowania na sytuacje kryzysowe  
• Instrument w zakresie stabilno ści 
Przed interwencj ą innych instrumentów, ten instrument pozwoli Wspólnocie na:  
– skuteczne, natychmiastowe i zintegrowane reagowanie na kryzys i brak stabilno ści 
poprzez jeden instrument finansowania, opieranie si ę na warto ści dodanej 
dowiedzionej przez mechanizm szybkiego reagowania, do czasu a ż programowanie w 
ramach ogólnych instrumentów wspó łpracy i pomocy mo że zostać przywrócone; 
– reagowanie na światowe i regionalne wyzwania transgraniczne naruszaj ące 
bezpiecze ństwo ludno ści cywilnej, takie jak zwalczenie handlu lud źmi, 
zorganizowanej przest ępczości i terroryzmu tam, gdzie takie dzia łania musz ą zostać 
podjęte w odpowiedzi na kryzys; 
– zajęcie się kwestiami bezpiecze ństwa nuklearnego tam, gdzie takie dzia łania musz ą 
zostać podjęte w odpowiedzi na kryzys; 
– rozwijanie mi ędzynarodowej zdolno ści utrzymania pokoju, we wspó łpracy z 
organizacjami regionalnymi, zgodnie z przyj ętą polityką uzgodnion ą dla Instrumentu 
Wspierającego Pokój w Afryce i rekomendacjami raportu Brahimi; 
– podejmowanie misji wspieraj ących wybory w pa ństwach, do których zbyt 
niebezpiecznie jest wysy łać misje obserwacyjne. 
Instrument zapewnia ponadto ramy dla reakcji na nowe inicjatywy polityczne wspierane przez 
Unię zgodnie z celami rozporz ądzenia, je śli uzupełnia to dzia łania podj ęte w ramach innych 
instrumentów dzia łań zewnętrznych. 
Istniejące ograniczenia prawne p łynące z Traktatów10 nie pozwalaj ą na stworzenie jednego, 
międzyfilarowego instrumentu, który obejmowa łby wszystkie te aspekty. Instrument na rzecz 
stabilności dotyczy zatem jedynie środków pierwszofilarowych. Środki z drugiego filaru b ędą 
nadal przyjmowane w ramach WPZiB, a ich zakres b ędzie, tak jak do tej pory, okre ślany 
każdorazowo przez Rad ę. 
• Instrument pomocy humanitarnej 
Proponuje si ę utrzymanie obecnego formatu pomocy humanitarnej UE, który uwa żany jest za 
wystraczaj ąco dobrze zdefiniowany zarówno w odniesieniu do zakresu jak i celów oraz dobrze 
funkcjonuj ący zarówno pod wzgl ędem realizacji jak i skuteczno ści. 
Niemniej jednak w ramach procesu upraszczania i racjonalizacji, proponuje si ę włączenie innych 
działań o charakterze humanitarnym do instrumentu pomocy humanitarnej. Dotyczy to mi ędzy 
innymi pomocy żywnościowej i humanitarnych aspektów pomocy dla ludno ści przesiedlonej. 
• Pomoc makrofinansowa 
                                                 
10 Ograniczenie to pozostanie nawet po przyj ęciu Konstytucji.  
 
PL 30   PL Od czasu powstania w 1990 r., pomoc makrofinansowa okaza ła się skutecznym instrumentem 
zapewnienia stabilizacji ekonomicznej i ko łem napędowym reform strukturalnych w krajach 
będących beneficjentami. Musi zosta ć utrzymana i wzmocniona w obliczu zwi ększonych 
potencjalnych potrzeb, zw łaszcza ze strony pa ństw sąsiadujących rozszerzonej Unii: zachodnich 
państw WNP (Mo łdawii, Ukrainy, Bia łorusi), pa ństw Kaukazu i krajów niecz łonkowskich basenu 
Morza Śródziemnego. 
Do czasu wej ścia w życie Traktatu Konstytucyjnego, instrument ten b ędzie zarządzany decyzjami 
ad hoc Rady na mocy art. 308 Traktatu. 
3.4.3 Zewn ętrzne aspekty polityk wewn ętrznych 
Projekcja polityki wewn ętrznej poza granicami Unii jest tak że kluczowym aspektem stosunków 
zewnętrznych Unii. Kwesti ą zasadnicz ą jest pogodzenie potrzeby spójno ści politycznej i 
tematycznej przejrzysto ści w zakresie odpowiednich polityk wewn ętrznych (zw łaszcza edukacji, 
środowiska, imigracji i azylu, ce ł i podatków, a tak że sieci) z potrzeb ą ogólnej spójno ści 
stosunków zewn ętrznych (okre ślonych w strategiach pa ństw lub regionów). 
Trzy ogólne instrumenty, zaproponowane w dziedzinie stosunków zewn ętrznych, powinny 
obejmowa ć wszystkie obszary polityki, albo jako element tematyczny lub w kontek ście 
określonego dla danego pa ństwa trzeciego po łączenia polityk. Z regu ły nie potrzeba zatem 
oddzielnego instrumentu prawnego zajmuj ącego się aspektami zewn ętrznymi polityk 
wewnętrznych, je śli w zewn ętrznych instrumentach prawnych zawarte zostan ą odpowiednie 
równoważne postanowienia, które obejm ą szczególne wymogi odno śnego obszaru polityki i 
zachowaj ą ich tożsamość. W ramach odno śnych instrumentów zostanie w pe łni i w stosowny 
sposób zapewnione, że zewnętrzne aspekty polityk wewn ętrznych są odpowiednio uwzgl ędnione, 
łącznie ze środkami w takich obszarach polityki jak środowisko, azyl i imigracja, edukacja, 
transport oraz c ła i podatki. Szczególna uwaga zostanie po święcona środkom wspieraj ącym 
edukację wyższą (TEMPUS) z naciskiem na mobilno ść. W niektórych przypadkach d ążenie do 
realizacji celów politycznych wymaga, aby fundusze nie by ły programowane geograficznie, 
ponieważ służą celom wielostronnym, na przyk ład, aby umo żliwić UE dążenie do swoich celów 
środowiskowych w kontek ście wielostronnym, niezale żnie od priorytetów poszczególnych 
beneficjentów. 
Zarządzanie by łoby zatem podzielone pomi ędzy Dyrekcje Generalne ds. Polityki Wewn ętrznej i 
Zewnętrznej: wi ąże się to ze wspólnym planowaniem, przewodnictwem Dyrekcji Generalnej 
Relex w odno śnym Komitecie wspieranej przez zainteresowan ą Dyrekcję Generaln ą ds. Polityki 
Wewnętrznej lub zmieniaj ącą się Prezydencj ę. Przy wyborze i ocenie projektów przez Dyrekcj ę 
Generalną ds. Pomocy UE (AIDCO) b ędzie konieczny udzia ł Dyrekcji Generalnej ds Polityki 
Wewnętrznej.