Niezbędne jest jednak podejmowanie nieustannych wysiłków w celu zapewnienia, aby wszyscy obywatele Unii znali swoje prawa i mogli w pełni uczestniczyć w europejskim procesie demokratycznym. Dla Komisji, która wezwała do stworzenia Unii demokratycznych zmian, jest to priorytet polityczny. Stanowi to również wspólny wysiłek, w ramach którego państwa członkowskie, parlamenty narodowe oraz instytucje UE współpracują w celu zwiększenia zaufania obywateli Europy do naszego wspólnego projektu na rzecz silniejszej i lepszej Europy.

Prawa, możliwości i gwarancje związane z obywatelstwem Unii zostały utrwalone w Traktacie z Lizbony oraz Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. Należą do nich swoboda podróżowania, pracy i nauki w innych państwach UE, udziału w europejskim życiu politycznym oraz prawo do ochrony przed dyskryminacją ze względu na przynależność państwową.

2. podejmie działania mające na celu wzmocnienie wolontariatu europejskiego oraz promowanie włączenia wolontariatu do kształcenia i płynących z tego korzyści. Do 2020 r. Komisja zaprosi pierwsze 100 000 młodych Europejczyków do udziału w wolontariacie w ramach Europejskiego Korpusu Solidarności, który zapewni możliwość rozwijania nowych umiejętności, zdobycie istotnego doświadczenia, wniesienia istotnego wkładu w rozwój społeczeństwa w całej UE oraz uzyskania nieocenionego doświadczenia i nabycia cennych umiejętności na początku ich kariery;

W ramach programu „Prawa, równość i obywatelstwo” zapewnia się finansowanie działań promujących świadomość i wiedzę w zakresie praw wynikających z obywatelstwa Unii oraz wartości leżących u jego podstaw. W 2016 r. przeznaczono 2,5 mln EUR na propagowanie skutecznego włączenia i uczestnictwa migrujących obywateli UE w ich państwach przyjmujących. W ramach tego programu zapewnia się również finansowanie oddolnych projektów mających na celu promowanie tolerancji, zapobieganie rasizmowi i ksenofobii oraz zwalczanie tych zjawisk, a także wspiera się inicjatywy na rzecz lepszego zrozumienia między społecznościami, w tym poprzez działania międzyreligijne i międzykulturowe. Program „Europa dla Obywateli” stanowi wyjątkowe forum służące angażowaniu obywateli w UE. Będzie on nadal rozwijany, aby zmaksymalizować jego wpływ dzięki strategicznemu finansowaniu działań ukierunkowanych na obywateli w celu wsparcia na rzecz promowania obywatelstwa europejskiego i wartości Unii . Program ten stwarza możliwości debaty, refleksji i tworzenia sieci kontaktów, promując tym samym zaangażowanie obywatelskie. Co roku w ramach tego programu ponad 1 mln obywateli Unii uczestniczy w różnych projektach na poziomie od lokalnego po europejski, co sprzyja poczuciu obywatelstwa Unii.

Wolontariat jest kolejnym sposobem stosowania wartości UE w praktyce. Dzięki rozwijaniu solidarności, wzajemnego zrozumienia i tolerancji przyczynia się on do wzmacniania spójności społecznej i aktywnego obywatelstwa. Wolontariat europejski zostanie wzmocniony oraz podjęte zostaną działania mające na celu promowanie przyznawania na studiach punktów za pracę wolontariacką i opracowywania programów nauczania, które łączą treści akademickie z zaangażowaniem obywatelskim poprzez Erasmus+. Europejski Korpus Solidarności, którego działalność będzie zasadzać się na najważniejszych wartościach zaangażowania i solidarności UE, na pierwszym etapie swojego funkcjonowania oraz w ramach swojej części dotyczącej wolontariatu będzie opierać się na istniejących unijnych programach skierowanych do młodzieży, jak również posłuży mobilizacji już istniejących sieci zatrudnienia, edukacji i społeczeństwa obywatelskiego w całej Europie, aby umożliwić młodzieży pomaganie tam, gdzie pomoc jest najbardziej potrzebna. Będzie on służył jako czynnik łączący młodzież pracującą nad wspólnym projektem solidarnościowym, przyczyniając się tym samym do rozwoju silniejszej perspektywy europejskiej. Młodzi ludzie w całej UE będą mogli uczestniczyć w szerokim zakresie działań solidarnościowych poprzez wspieranie organizacji pozarządowych, samorządów lub przedsiębiorstw prywatnych, które w celu zaradzenia trudnym sytuacjom w całej UE podejmują działania, na przykład takie jak: odbudowa społeczności w następstwie klęsk żywiołowych, rozwiązywanie problemów społecznych, takich jak: wykluczenie społeczne, ubóstwo, opieka zdrowotna i wyzwania demograficzne, czy też praca przy przyjmowaniu i integracji uchodźców.

Wartości europejskie są wspierane za pośrednictwem programu Erasmus+, który już umożliwił pięciu milionom osób studiowanie, szkolenie się, odbycie wolontariatu lub uzyskanie doświadczenia zawodowego w innym państwie, przyczyniając się w ten sposób do promowania aktywnego obywatelstwa i solidarności. Od 2015 r. w ramach Erasmus+ położono szczególny nacisk na projekty wspierające włączenie społeczne i zapobiegające radykalizacji postaw. W 2016 r. w ramach tego programu udostępniono ponad 400 mln EUR na potrzeby partnerstw ponadnarodowych mających na celu opracowanie innowacyjnych rodzajów podejścia do polityki i praktyk na poziomie oddolnym, w których priorytetowo traktuje się włączenie społeczne, promowanie wspólnych wartości i zrozumienie międzykulturowe, a skalę takich działań pomoże zwiększyć również przeznaczona na ten cel kwota 13 mln EUR.

W swoim komunikacie z dnia 14 czerwca 2016 r. w sprawie zapobiegania radykalizacji postaw prowadzącej do brutalnego ekstremizmu Komisja zapowiedziała konkretne działania. W szczególności Komisja ustanowi sieć ułatwiającą bezpośrednie kontakty z osobami prezentującymi pozytywne wzorce zachowań w szkołach, centrach młodzieżowych i klubach sportowych, aby zachęcać i inspirować młodzież do stania się aktywnymi i zaangażowanymi członkami społeczeństwa europejskiego. Ponadto będzie wspierała rolę pracy z młodzieżą, organizacji młodzieżowych i sieci w integracji społecznej poprzez wspieranie zaangażowania młodych ludzi w społecznościach, ich uczestnictwa w wolontariacie oraz działaniach na rzecz pozytywnych zmian społecznych oraz w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi opracuje zestaw najlepszych praktyk służących wspieraniu osób i organizacji pracujących z młodzieżą. Zwiększy wykorzystanie eTwinningu, platformy internetowej, która promuje współpracę i wymianę między nauczycielami i szkołami w całej Europie, oraz rozszerzy go na państwa sąsiadujące z UE.

W wielu przypadkach państwa członkowskie mają największe możliwości pod względem pomagania obywatelom w korzystaniu z praw UE. Władze lub organy krajowe, w tym sędziowie oraz władze lokalne i regionalne, odgrywają ważną rolę w zakresie informowania obywateli o ich prawach UE i zwiększania ich świadomości w tym zakresie, jak również pod względem zapewnienia przestrzegania tych praw. Państwa członkowskie współpracują także za pośrednictwem sieci SOLVIT, która przy wsparciu Komisji służy rozwiązywaniu problemów napotykanych przez osoby fizyczne podczas korzystania ze swoich praw UE. Zapowiadany plan działania dotyczący SOLVIT powinien przyczynić się do zwiększenia zdolności, widoczności i autorytetu tej sieci jako narzędzia rozwiązywania problemów dla przedsiębiorstw i obywateli oraz jako narzędzia przekazywania informacji zwrotnych. Komisja pracuje również nad wprowadzeniem narzędzia służącego e-uczeniu się, aby pomóc biurom obsługi, które odgrywają kluczową rolę w egzekwowaniu praw obywateli Unii do swobodnego przemieszczania się, w szczególności władzom lokalnym i regionalnym, w zrozumieniu i prawidłowym stosowaniu przepisów dotyczących swobodnego przemieszczania się.

Komisja będzie kontynuowała swoje działania w zakresie informowania obywateli o ich prawach UE oraz o tym, co powinni zrobić, jeżeli prawa te nie są respektowane. Będzie także nadal wspierała rosnącą liczbę obywateli Unii poszukujących informacji na temat swoich praw, w szczególności na portalu Twoja Europa, na którym obecnie odnotowuje się ponad 1,4 mln odwiedzin miesięcznie. Europejski portal „e-Sprawiedliwość”, elektroniczny punkt kompleksowej obsługi w dziedzinie sprawiedliwości, uzupełnia to narzędzie, zapewniając obywatelom, którzy potrzebują dostępu do systemu wymiaru sprawiedliwości – oraz sędziom, prawnikom i innym pracownikom wymiaru sprawiedliwości – informacje na temat systemów wymiaru sprawiedliwości oraz poprawianie dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Komisja ulepsza również swój portal Europa, aby pomóc użytkownikom w szybkim i łatwym znalezieniu poszukiwanych informacji. Działania na rzecz poprawy dostępności portalu Europa przyczynią się do ułatwienia dostępu do tych informacji osobom niepełnosprawnym.

Respondenci uczestniczący w konsultacjach społecznych na temat obywatelstwa Unii z 2015 r. uważali, że problemem jest brak transgranicznego dostępu do informacji politycznych, w szczególności do platform medialnych w innych państwach UE, a także brak transgranicznych relacji z kwestii politycznych. Utrudnia to obywatelom Unii mieszkającym za granicą śledzenie wiadomości z państw, których są obywatelami, a innym osobom – uzyskanie szerszego spojrzenia na wiadomości i debaty polityczne.

Możliwości pociągania Komisji do odpowiedzialności demokratycznej również zostaną zwiększone dzięki zniesieniu przepisu zobowiązującego komisarzy do rezygnacji ze stanowiska przed kandydowaniem w wyborach europejskich. W dniu 23 listopada 2016 r. Komisja zaproponowała Parlamentowi Europejskiemu odpowiednią aktualizację porozumienia ramowego z 2010 r. w sprawie stosunków między Parlamentem Europejskim i Komisją Europejską. Otwarty dialog ze wszystkimi zainteresowanymi stronami oraz działania poszerzające świadomość w okresie przygotowań do wyborów europejskich będą opierały się na nowych elementach wyborów wprowadzonych w 2014 r.

W listopadzie 2015 r. Parlament Europejski przedstawił inicjatywę ustawodawczą w sprawie wyborów do Parlamentu Europejskiego, której celem jest dalsze wzmocnienie demokratycznego i ponadnarodowego wymiaru wyborów europejskich i legitymacji demokratycznej systemu podejmowania decyzji w UE, na przykład dzięki wprowadzeniu zasady głównych kandydatów do prawa wyborczego UE i zwiększenie widoczności europejskich partii politycznych. Reforma prawa wyborczego stanowi dla Unii szansę, aby stała się bardziej demokratyczna.

Zachęcanie do większej frekwencji w wyborach europejskich stanowi wspólny obowiązek. Państwa członkowskie powinny promować uczestnictwo w życiu demokratycznym lepiej informując obywateli o ich prawie do głosowania w wyborach lokalnych i europejskich oraz likwidując bariery utrudniających to uczestnictwo. Ponadto obywatele Unii, w szczególności głosujący w państwach innych niż państwa, których są obywatelami, z zadowoleniem przyjęliby praktyki ułatwiające im głosowanie w tych wyborach jako cudzoziemcy (np. rozsyłanie indywidualnych pism, rejestracja w spisie wyborców za pośrednictwem internetu, e-głosowanie). Takie praktyki będą korzystne dla wszystkich obywateli Unii.

Dialogi z obywatelami oraz udział obywateli w wydarzeniach w ramach kampanii partii europejskich i w dyskusjach internetowych przed wyborami do Parlamentu Europejskiego w 2014 r. wykazały, że istnieje zapotrzebowanie na większą interakcję z politykami unijnymi, krajowymi i lokalnymi. Większość Europejczyków uważa również, że frekwencja w wyborach europejskich byłaby wyższa, gdyby wyborcy mieli więcej informacji na temat wpływu, jaki UE wywiera na ich codzienne życie, oraz na temat wyborów do Parlamentu Europejskiego. Komisja zintensyfikuje dialogi z obywatelami i podejmie dalsze działania w celu wyjaśnienia im swojej polityki, co podkreślił przewodniczący Komisji Jean-Claude Juncker w swoim orędziu o stanie Unii z 2016 r.

Status obywatela Unii oznacza również korzystanie z praw politycznych. Każdy dorosły obywatel Unii ma prawo do głosowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego. Migrujący obywatele UE mają prawo do głosowania w swoim państwie pobytu lub w państwie pochodzenia. Prawo to nie jest wykorzystywane w takim stopniu, w jakim mogłoby być.

W strategii jednolitego rynku cyfrowego Komisja zobowiązała się do utworzenia przyjaznego dla użytkownika systemu informacyjnego dla obywateli i przedsiębiorstw poprzez rozbudowę i integrację portali europejskich i krajowych. W strategii jednolitego rynku cyfrowego poparto również utworzenie jednego portalu cyfrowego, który ma zapewniać w internecie „wszystko, czego przedsiębiorcy i obywatele potrzebują”, aby prowadzić transgraniczną działalność gospodarczą w innym państwie w obrębie jednolitego rynku UE lub aby podróżować do takiego państwa, dokonywać w nim zakupów, pracować, studiować lub mieszkać. Portal ten opierałby się na istniejących portalach, punktach kontaktowych oraz sieciach pomocy i rozwiązywania problemów, co miałoby na celu ich rozbudowę i ulepszenie oraz lepsze powiązanie ich ze sobą, by umożliwić obywatelom i przedsiębiorcom internetowy dostęp do wysokiej jakości wyczerpujących informacji, skutecznej pomocy oraz do usług w zakresie rozwiązywania problemów i do skutecznych procedur.

Przed podjęciem decyzji o przemieszczeniu się do innego państwa UE (lub o powrocie do swojego państwa po okresie zamieszkiwania w innym miejscu na terytorium UE) większość Europejczyków korzysta z internetu, aby znaleźć informacje i pomoc, jakich potrzebują, aby móc na przykład pracować, studiować, podróżować, mieszkać lub przejść na emeryturę w innym państwie członkowskim. W praktyce informacje dostępne w internecie często są trudne do znalezienia, niekompletne, niezrozumiałe, niedokładne lub nieaktualne i nie zawsze odpowiadają potrzebom użytkowników. Większość Europejczyków twierdzi, że łatwiej byłoby im przenieść się do innego państwa UE i w nim mieszkać, gdyby organy przekazywały informacje i porady dostosowane do indywidualnych potrzeb za pośrednictwem punktów kompleksowej obsługi na portalach internetowych oraz gdyby mogli dopełnić formalności administracyjnych drogą elektroniczną. Nowe rozporządzenie (UE) 2016/589 w sprawie EURES już ułatwia nawiązywanie kontaktów transgranicznych między osobami poszukującymi pracy a pracodawcami. Lepsza współpraca między organami krajowymi również uprościłaby formalności.

Respondenci konsultacji społecznych na temat obywatelstwa Unii z 2015 r. stwierdzili, że napotkane przez nich problemy najczęściej dotyczyły przedłużających się lub niejasnych procedur administracyjnych, braku wystarczających informacji oraz trudności w dostępie do usług prywatnych. Zgłosili również trudności w zakresie komunikacji między organami publicznymi i z systemem opieki zdrowotnej. Konieczne są dalsze działania w celu uproszczenia korzystania przez obywateli Unii z praw do swobodnego przemieszczania się.

Niemniej jednak Europejczycy nadal mogą napotykać trudności w przypadku przemieszczenia się do innego państwa UE lub mieszkania w nim. Niektóre trudności mają charakter prawny, inne proceduralny, a jeszcze inne technologiczny, ale często wymaga to stosunkowo niewielkiej zmiany, aby w sposób istotny zmienić sytuację.

3. w 2018 r. będzie promowała najlepsze praktyki, które ułatwiają obywatelom głosowanie i startowanie w wyborach europejskich, w tym pod względem zachowania prawa do głosowania w przypadku przemieszczenia się do innego państwa członkowskiego oraz transgranicznego dostępu do wiadomości politycznych, aby poprawiać frekwencję i szerokie uczestnictwo demokratyczne z uwagi na wybory europejskie w 2019 r..

Obywatele nie nabywają prawa do głosowania w wyborach krajowych lub prezydenckich, gdy przenoszą się do innego państwa UE. Ponadto obywatele niektórych państw UE mogą obecnie być pozbawieni przysługującego im prawa do głosowania w wyborach krajowych w swoim państwie pochodzenia (pozbawienie praw wyborczych) z powodu zamieszkania przez pewien czas w innym państwie UE. Obywatele nie powinni być poszkodowani w wyniku korzystania ze swojego prawa do swobodnego przemieszczania się. W 2014 r. Komisja zachęciła zainteresowane państwa członkowskie do zapewnienia obywatelom, którzy korzystają z należnego im prawa do swobodnego przemieszczania się, możliwości utrzymania prawa do głosowania w wyborach krajowych, jeśli wykażą oni ciągłe zainteresowanie życiem politycznym w państwie, którego są obywatelami. Komisja będzie nadal monitorowała rozwój sytuacji w odpowiednich państwach członkowskich i rozważy podjęcie stosownych działań, aby zachęcić je do poszukania zrównoważonych rozwiązań. Zbada również możliwość głosowania obywateli Unii niebędących obywatelami danego państwa, którzy korzystają ze swojego prawa do swobodnego przemieszczania się, w wyborach krajowych w państwie, w którym mieszkają.

Chociaż obywatele Unii mają prawo do kandydowania w wyborach lokalnych w innym państwie członkowskim, w którym mieszkają, na takich samych warunkach jak w przypadku obywateli tego państwa, pewne stanowiska w organach wykonawczych na poziomie gminy w niektórych państwach członkowskich mogą zajmować wyłącznie obywatele tych państw. Poglądy obywateli na temat tego, czy jest to właściwe, są podzielone dość równo, a Komisja przeanalizuje tę kwestię w swoim następnym sprawozdaniu na temat wyborów lokalnych.

Europejczycy odbyli w 2014 r. 214 mln transgranicznych podróży do innych państw UE. Wielu obywateli Unii podróżuje w celach zawodowych pomiędzy państwami UE lub dojeżdża do pracy do innego państwa UE. Dostępne na terenie całej UE informacje o podróżach z wykorzystaniem transportu multimodalnego pomogą obywatelom UE planować takie podróże. Obecnie podróżowanie multimodalne po Europie jest skomplikowane i czasochłonne, szczególnie w porównaniu z przemieszczaniem się samochodem osobowym. Planowanie podróży „od drzwi do drzwi” wymaga kombinacji licznych usług w zakresie informacji o podróżach, a podróżni nie zawsze są w stanie skutecznie poradzić sobie w przypadku zakłóceń w podróży. Najlepiej byłoby, gdyby informacje o podróżach z wykorzystaniem transportu multimodalnego dawały podróżnym duży wybór opcji podróży i umożliwiały im wybór na przykład trasy najszybszej i najtańszej, najbardziej przyjaznej dla środowiska lub najbardziej dostępnej dla osób o ograniczonej możliwości poruszania się, wraz z możliwością uzyskaniu rekompensaty w razie opóźnienia.

Prawo Unii ułatwia obywatelom otrzymywanie opieki medycznej w innym państwie UE i uzyskiwanie zwrotu poniesionych kosztów. Dla pacjentów prawo Unii oznacza większy wybór w zakresie opieki zdrowotnej, więcej informacji i łatwiejsze uznawanie recept w kontekście transgranicznym. Wiedza obywateli na temat przysługujących im praw wyboru opieki zdrowotnej w innym państwie UE nadal jest niewielka . Mniej niż dwóch na dziesięciu obywateli ma odczucie, że orientuje się w swoich prawach w tej dziedzinie, dlatego Komisja ściśle współpracuje z państwami członkowskimi i ich krajowymi punktami kontaktowymi nad podniesieniem świadomości obywateli odnośnie do ich prawa do transgranicznej opieki zdrowotnej.

Kiedy obywatele, którzy pracowali w kilku państwach UE, przechodzą na emeryturę i chcą poznać swoje uprawnienia emerytalno-rentowe lub kiedy pracownicy otrzymują płacę i świadczenia w innych państwach członkowskich, mogą w to być zaangażowane różne organy publiczne w tym samym lub w innym państwie, co wymaga koordynacji, aby ustalić, które przepisy stosują się do danej osoby. Aby ułatwić koordynację i zapobiegać oszustwom, Komisja już współpracuje z państwami członkowskimi nad umożliwieniem pełnej elektronicznej transgranicznej wymiany informacji między organami zabezpieczenia społecznego.

Kwalifikacje zawodowe to kolejny obszar, w którym zmodernizowane przepisy poszerzą możliwości obywateli Unii. Co najmniej 21 % siły roboczej w UE (50 mln osób) pracuje w zawodach regulowanych. W przypadku ponad 20 000 osób posiadane przez nie kwalifikacje zawodowe uzyskane w państwie członkowskim UE zostały uznane w 2014 r. w innym państwie UE. Ponadto od stycznia 2016 r. przedstawiciele pięciu zawodów mogą swobodniej wykonywać swój zawód w innych państwach UE dzięki pierwszej ogólnounijnej elektronicznej procedurze uznawania kwalifikacji zawodowych (europejskiej legitymacji zawodowej). Legitymacja ta upraszcza procedury uznawania kwalifikacji zawodowych w innych państwach UE.

School Education Gateway (platforma edukacji szkolnej) jest platformą internetową, której celem jest nawiązywanie transgranicznych kontaktów między nauczycielami i innymi praktykami działającymi w obszarze edukacji oraz zapewnienie im możliwości wymiany różnych strategii i praktyk oraz uzyskania wiedzy w tym zakresie, a także rozwijania się jako społeczność zawodowa. Teacher Academy (akademia nauczyciela) przynosi nauczycielom korzyści dzięki oferowaniu dostosowanych do ich potrzeb kursów internetowych, które zapewnią istotny kontekst na potrzeby rozwijania podejścia pedagogicznego w całej Europie. Narzędzia te uzupełnia portal Open Education Europe, którego treść i dyskusje na nim prowadzone koncentrują się na możliwościach ulepszenia nauczania i uczenia się dzięki technologiom i materiałom cyfrowym. Ma on na celu zapewnienie przestrzeni do dyskusji, uczenia się, wymiany doświadczeń, zadawania pytań i czerpania inspiracji.

Prace nad wdrożeniem Nowego europejskiego programu na rzecz umiejętności, przeprowadzone w 2016 r. wraz z państwami członkowskimi, posłużą promowaniu rozwoju umiejętności i dopasowywaniu ich do potrzeb rynku pracy oraz będą wspomagały lepsze uznawanie kwalifikacji: przyczyni się to do usuwania przeszkód napotykanych przez pracowników, studentów oraz stażystów w UE. Konsultacje społeczne wskazywały, że zdaniem Europejczyków platforma, na której będą znajdowały się oferty transgranicznych praktyk, przygotowania zawodowego i staży, w jeszcze większym stopniu ułatwiłaby osobom młodym poszukiwanie możliwości wykraczających poza obszar zatrudnienia (lub poprzedzających zatrudnienie). Transgraniczna mobilność nauczycieli może przynieść korzyści zarówno osobom uczącym się, jak i nauczycielom, którzy mogliby wymieniać się dobrymi praktykami. Kolejną korzyścią dla osób uczących się jest umożliwienie im udziału w seminariach z pracownikami zaproszonymi z przedsiębiorstw prowadzących działalność w innych państwach.

Aby poprawić funkcjonowanie istniejących przepisów w kwestiach odpowiedzialności rodzicielskiej, takich jak: prawo pieczy nad dzieckiem, prawa do odwiedzin i uprowadzenie dziecka przez jednego z rodziców, w czerwcu 2016 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący nowych, uproszczonych przepisów, które przyniosą bezpośrednią korzyść wielu rodzinom i dzieciom. Po przyjęciu nowe przepisy przyspieszą postępowanie oraz zminimalizują stres i niepewność, biorąc pod uwagę dobro dziecka. W tym kontekście Komisja nadal będzie popierała również przystąpienie państw trzecich do konwencji haskiej z 1980 r. dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, aby chronić dzieci przed szkodliwymi skutkami uprowadzenia przez jedno z rodziców.

Przepisy dotyczące dziedziczenia międzynarodowego pomagają rodzinom międzynarodowym w ustaleniu, który sąd i które prawo będą właściwe w odniesieniu do ich dziedziczenia, na przykład w przypadku gdy spadkodawca mieszkał w państwie UE, które nie było jego państwem pochodzenia lub miał spadkobierców lub majątek w różnych państwach UE. Obywatele będą posługiwać się „europejskim poświadczeniem spadkowym”, które umożliwi spadkobiercom, zapisobiercom i zarządcom spadku dowiedzenie swojego statusu oraz wykonywanie swoich praw i uprawnień w całej UE. Aby rozwiązać pozostałe problemy dotyczące par międzynarodowych, które w przypadku rozwodu lub zgonu partnera znajdują się w niejasnej sytuacji prawnej, w czerwcu 2016 r. przyjęto dwa rozporządzenia, które pomogą parom międzynarodowym – zarówno małżeństwom, jak i zarejestrowanym związkom partnerskim – zarządzać swoim majątkiem i dzielić go w przypadku rozwodu lub zgonu partnera.

Dzięki działaniom podejmowanym na wszystkich szczeblach polityka UE w dziedzinie równouprawnienia płci pomogła zmienić życie wielu obywateli Unii na lepsze. Niemniej jednak w niektórych obszarach, takich jak wynagrodzenia, nadal istnieje pole do poprawy sytuacji. Strategiczne zaangażowanie na rzecz równości płci w latach 2016–2019 przyjęte w grudniu 2015 r. zawiera kompleksowy przegląd wysiłków wszystkich stron na rzecz wzmocnienia równouprawnienia płci. Komisja również wyraźnie podkreśla co roku w europejskim semestrze potrzebę uwzględnienia kwestii różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn. Fundusze UE także odgrywają kluczową rolę. Szacuje się, że w latach 2014–2020 około 5,85 mld EUR zostanie przeznaczone na środki promujące równouprawnienie płci.

W szczególności w odniesieniu do przemocy wobec kobiet niemal wszyscy Europejczycy (96 %) uważają, że przemoc domowa wobec kobiet jest niedopuszczalna, ale nadal powszechnie występuje. Komisja rozpoczyna rok ukierunkowanych działań w celu zwiększenia swojego zaangażowania w zwalczanie wszystkich form przemocy wobec kobiet i dziewcząt oraz zmniejszanie różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn. Zamierza połączyć wszystkie wysiłki podejmowane w całej UE i zaangażować wszystkie zainteresowane strony – państwa członkowskie, odpowiednie grupy zawodowe i organizacje pozarządowe – we wspólne zwalczanie przemocy wobec kobiet. Komisja pracuje również nad przystąpieniem Unii do Konwencji Rady Europy w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej.

Co roku miliony osób w UE padają ofiarą przestępstw. Istnieją przepisy unijne zapewniające wszystkim ofiarom wszelkich przestępstw podstawowe prawa niezależnie od tego, gdzie w UE doszło do przestępstwa lub gdzie toczy się postępowanie karne. Obywatele Unii mają obecnie łatwiejszy dostęp do wymiaru sprawiedliwości po uchwaleniu przez Parlament i Radę przepisów dotyczących domniemania niewinności i gwarancji procesowych dla dzieci oraz pomocy prawnej w postępowaniach karnych. Komisja nadal będzie monitorowała sytuację w celu zapewnienia, aby przepisy UE, w szczególności dyrektywa w sprawie praw ofiar z 2012 r. i dyrektywa w sprawie zwalczania handlu ludźmi z 2011 r., były prawidłowo wdrożone, tak aby ofiary mogły w praktyce w pełni korzystać z przysługujących im praw.

Ochrona konsularna obejmuje pomoc w przypadku aresztowania lub zatrzymania oraz w przypadku poważnego wypadku lub choroby. Przebywając poza terytorium UE, obywatele Unii najczęściej jednak potrzebują pomocy w przypadku gdy ich paszport został ukradziony, zgubiony, zniszczony lub jest tymczasowo niedostępny. Potrzebują wówczas tymczasowego dokumentu podróży, aby móc wrócić do domu. Istniejące przepisy na poziomie UE, w których ustanowiono wspólny format takich tymczasowych dokumentów podróży, pochodzą z 1996 r. i wymagają uaktualnienia. Niektóre państwa członkowskie nie korzystają ze wspólnego formatu ze względów bezpieczeństwa. Komisja zbada możliwości unowocześnienia przepisów dotyczących tymczasowych dokumentów podróży dla niereprezentowanych obywateli Unii, w tym zabezpieczeń unijnego wspólnego formatu tych dokumentów, aby zagwarantować obywatelom możliwość skutecznego korzystania z przysługującego im prawa do ochrony konsularnej.

Kryzysy i indywidualne sytuacje nadzwyczajne za granicą mogą stwarzać szczególne ryzyko i wywoływać stres w przypadku obywateli, którzy znajdują się poza bezpośrednim zasięgiem organów swojego państwa pochodzenia. Unijne prawo do ochrony konsularnej jest nieocenioną dodatkową gwarancją dla obywateli Unii potrzebujących pomocy w państwie nienależącym do UE, w którym ich kraj pochodzenia nie ma przedstawicielstwa. Na wniosek Komisji z 2011 r. w dniu 20 kwietnia 2015 r. przyjęto dyrektywę mającą na celu sprecyzowanie, kiedy i w jaki sposób obywatele Unii mogą otrzymać pomoc oraz w jaki sposób państwa UE powinny koordynować działania i współpracować ze sobą i z Unią, aby zapewnić skuteczną ochronę niereprezentowanych obywateli Unii. Państwa członkowskie mają czas do maja 2018 r. na wdrożenie tych przepisów. Komisja wspiera państwa członkowskie w ich wysiłkach na rzecz zapewnienia prawidłowej i terminowej transpozycji tej dyrektywy. Jednocześnie nadal umieszcza i negocjuje klauzule zgody w umowach dwustronnych z szeregiem państw trzecich, dążąc do zapewnienia, aby wyraziły one zgodę, by państwa UE posiadające przedstawicielstwo udzielały pomocy niereprezentowanym obywatelom innych państw UE.

W grudniu 2016 r. Komisja przyjęła plan działania w zakresie bezpieczeństwa dokumentów, w którym określono konkretne działania na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa dokumentów podróży. Jedno z tych działań dotyczy nadużywania i podrabiania krajowych dowodów tożsamości wydawanych przez państwa członkowskie oraz dokumentów pobytu wydawanych obywatelom Unii przebywającym w innym państwie członkowskim i członkom ich rodzin. Obywatele Unii i członkowie ich rodzin, którzy mieszkają lub podróżują w UE, rzeczywiście mogą napotkać trudności w odniesieniu do posługiwania się tymi dokumentami . Obecnie istnieje wiele różnych takich dowodów tożsamości i dokumentów, których poziom zabezpieczeń znacznie się różni, co prowadzi do praktycznych utrudnień dla obywateli. Dowody tożsamości i dokumenty pobytu, które są lepiej zabezpieczone i łatwiej rozpoznawalne, ułatwiłyby obywatelom korzystanie z ich praw wynikających z obywatelstwa Unii. Organy publiczne, w tym organy graniczne, oraz przedsiębiorstwa (takie jak: sklepy, banki, służby użyteczności publicznej itp.) łatwiej akceptowałyby takie dokumenty. Jednocześnie ograniczyłoby to ryzyko nadużywania i podrabiania tych dokumentów. Z tej perspektywy Komisja obecnie ocenia różne warianty strategiczne, w tym ewentualną harmonizację zabezpieczeń, aby pomóc w pokonaniu praktycznych trudności napotykanych przez obywateli, a tym samym ułatwić im swobodne przemieszczanie się .

Komisja jest w pełni zaangażowana w realizację idei obywatelstwa Unii w praktyce i będzie działała wspólnie z innymi instytucjami UE, państwami członkowskimi, władzami lokalnymi i regionalnymi, społeczeństwem obywatelskim i – co najważniejsze – z samymi obywatelami, by osiągnąć ten cel.

Zbyt mała dostępność towarów i usług dla osób niepełnosprawnych i osób starszych lub brak takiej dostępności również jest przez większość Europejczyków postrzegane jako forma dyskryminacji. Na świecie, który z każdym dniem staje się coraz bardziej zdigitalizowany , poprawa łączności dla wszystkich obywateli Unii jest kluczowym priorytetem dla Komisji w ramach agendy cyfrowej do 2020 r. oraz strategii jednolitego rynku cyfrowego. Ważne jest, by usługom online dla obywateli domyślnie towarzyszyły zabezpieczenia dla obywateli Unii znajdujących się w trudnych sytuacjach.

Komisja ponawia również swoje wezwanie do zobowiązania się do poprawy włączenia gospodarczego i społecznego Romów w UE. W ramach dialogu dotyczącego strategii „Europa 2020” Komisja Europejska podkreśla, że konieczne jest podjęcie dalszych wysiłków w celu osiągnięcia włączenia Romów oraz że instytucje europejskie i każde państwo członkowskie są wspólnie odpowiedzialne za realizację tego celu.

Promowanie równouprawnienia i niedyskryminacji lesbijek, gejów, osób biseksualnych, transpłciowych i interseksualnych (LGBTI) jest kolejnym obszarem, w którym Komisja jest zobowiązana działać. Aby propagować równość osób LGBTI w Europie, Komisja przedstawiła wykaz działań, które mają zostać zrealizowane w latach 2016–2019 we wszystkich obszarach polityki istotnych dla osób LGBTI: niedyskryminacji, edukacji, zatrudnienia, opieki zdrowotnej, azylu, nawoływania do nienawiści/przestępstw z nienawiści, rozszerzenia i polityki zagranicznej.





ZAŁĄCZNIK

Działania następcze w odniesieniu do sprawozdania na temat obywatelstwa UE z 2013 r.: postępy w realizacji 12 działań

W swoim sprawozdaniu na temat obywatelstwa UE z 2013 r. Komisja określiła 12 działań mających na celu poprawę warunków życia obywateli Unii oraz dalsze likwidowanie przeszkód uniemożliwiających obywatelom pełne korzystanie z ich praw UE. W niniejszym załączniku zaprezentowano główne działania, które Komisja podjęła w celu wywiązania się ze zobowiązań określonych w 2013 r.

Działanie nr 1: zmiana przepisów w zakresie koordynacji zabezpieczenia społecznego, aby ułatwić obywatelom poszukiwanie pracy w innym państwie UE

Unijne przepisy dotyczące koordynacji zabezpieczenia społecznego chronią prawa obywateli w zakresie zabezpieczenia społecznego, gdy obywatele przenoszą się do innego państwa członkowskiego. Na przykład przepisy te służą zapewnieniu, aby dana osoba fizyczna mogła być ubezpieczona w danym momencie tylko w jednym państwie, aby okresy ubezpieczenia tej osoby można było dodawać do okresów ubezpieczenia w innym państwie oraz aby świadczenia mogły być wypłacane w innym państwie UE.

Po uzyskaniu opinii społeczeństwa w drodze dwóch konsultacji (przeprowadzonych w okresach od grudnia 2012 r. do marca 2013 r. oraz od lipca do października 2015 r.) Komisja przedstawiła w dniu 13 grudnia 2016 r. wniosek w sprawie zmiany przepisów w zakresie koordynacji zabezpieczenia społecznego w celu zapewnienia, aby przepisy te nadal były odpowiednie do celów, przejrzyste i sprawiedliwe oraz aby przyczyniały się do tworzenia głębszego, lepiej funkcjonującego i sprawiedliwszego europejskiego rynku pracy. Zmiana ta umożliwi państwom członkowskim lepsze zapobieganie oszustwom i nadużyciom oraz zwalczanie ich, zapewniając jednocześnie, aby swobodny przepływ pracowników nie został utrudniony. W ten sposób inicjatywa ta służy ułatwieniu korzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się obywateli poprzez zapewnienie, aby koordynacja zabezpieczenia społecznego była skuteczna i efektywna.

Celem zmiany jest uaktualnienie przepisów w zakresie koordynacji w odniesieniu do świadczeń dla bezrobotnych, opieki długoterminowej, dostępu do świadczeń społecznych dla obywateli biernych zawodowo oraz delegowania pracowników. Zgodnie z przedstawionym wnioskiem osoby poszukujące pracy mogą zachować prawo do świadczeń dla bezrobotnych w innym państwie członkowskim przez co najmniej sześć miesięcy zamiast aktualnie obowiązującego okresu trzech miesięcy. Da im to większe szanse na znalezienie pracy i pomoże rozwiązać panujące w całej UE problemy bezrobocia i niedopasowania umiejętności. Ten nowy przepis będzie połączony ze wzmocnionym mechanizmem współpracy służącym wspieraniu osób poszukujących pracy w znalezieniu zatrudnienia, co zwiększy prawdopodobieństwo reintegracji tych osób z rynkiem pracy.

Działanie nr 2: pomaganie młodym obywatelom Unii w rozwijaniu ich umiejętności oraz wchodzeniu na rynek pracy poprzez opracowanie ram jakości staży

Na wniosek Komisji Rada przyjęła w marcu 2014 r. ramy jakości staży umożliwiające stażystom zdobycie wysokiej jakości doświadczenia zawodowego w bezpiecznych warunkach i na uczciwych zasadach oraz zwiększające ich szanse na znalezienie atrakcyjnej pracy. Komisja zasięgnęła opinii wielu zainteresowanych stron, w tym małych przedsiębiorstw, w celu zapewnienia, aby ramy te nie były ani zbyt nakazowe, ani zbyt uciążliwe. Ramy te zwiększają przejrzystość w odniesieniu do warunków odbywania staży, np. dzięki wymogowi, by staże były oparte na pisemnej umowie o staż. Komisja monitoruje wdrażanie tych ram we wszystkich państwach członkowskich.

Ponadto w celu wspierania młodych obywateli Unii rozwijających umiejętności i wchodzących na rynek pracy Komisja uruchomiła stronę internetową „Twoja pierwsza praca z EURES-em”. Projekt „Twoja pierwsza praca z EURES-em” w swojej fazie początkowej ma na celu poprawę mobilności transgranicznej 5 000 osób. Ta strona internetowa pomoże osobom młodym w wieku 18–35 lat z Europejskiego Obszaru Gospodarczego w poszukiwaniu pracy, stażu lub przygotowania zawodowego w innym państwie. Pracodawcy mogą również znaleźć w innym państwie UE odpowiednich kandydatów na swoje trudne do obsadzenia wakaty.

Działanie nr 3: praca nad rozwiązaniami mającymi na celu usunięcie przeszkód, z jakimi mierzą się obywatele Unii i członkowie ich rodzin przebywający w państwie UE innym niż ich państwo pochodzenia w odniesieniu do dowodów tożsamości i zezwoleń na pobyt wydawanych przez państwa członkowskie

Pod koniec 2015 r. Komisja rozpoczęła szeroko zakrojone badanie dotyczące dowodów tożsamości i dokumentów pobytu wydawanych przez państwa członkowskie ich obywatelom, migrującym obywatelom UE i członkom ich rodzin przebywającym na terytorium tych państw.

W dniu 8 grudnia 2016 r. Komisja przyjęła plan działania w zakresie bezpieczeństwa dokumentów, w którym określono konkretne działania na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa dokumentów podróży, w tym krajowych dowodów tożsamości wydanych przez państwa członkowskie oraz dokumentów pobytu wydawanych obywatelom Unii przebywającym w innym państwie członkowskim i członkom ich rodzin.