[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 7.11.2008

KOM(2008) 708 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

dotyczące instrumentów finansowych wieloletniego programu na rzecz przedsiębiorstw i przedsiębiorczości, w szczególności małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) (2001–2006) Sprawozdanie końcowe na dzień 31.12.2006 r. (w tym najważniejsze wyniki na dzień 31.12.2007 r.) (zgodnie z art. 5 ust. 1 decyzji Rady 2000/819/WE, zmienionej decyzją 593/2004/WE i 1776/2005/WE Parlamentu Europejskiego i Rady)

{SEC(2008)2750}

SPIS TREŚCI

1. Ogólne wprowadzenie 3

2. Informacje ogólne 4

2.1. Wykonanie budżetu 4

2.2. Wykonanie w ujęciu geograficznym 6

3. System poręczeń dla MŚP 6

3.1. Sytuacja budżetowa 6

3.1.1. Informacje ogólne 6

3.1.2. Wykorzystanie 7

3.1.3. Efekt dźwigni 7

3.1.4. Zwiększony dostęp do finansowania dla MŚP 8

3.1.5. Pomoc państwa 9

3.1.6. Należne płatności netto i odzyskane straty 9

3.2. Pośrednicy finansowi 9

3.3. MŚP będące beneficjentami 9

4. Program wsparcia nowopowstających przedsiębiorstw (ETF Start-up Facility) 12

4.1. Sytuacja budżetowa 12

4.2. Pośrednicy finansowi 13

4.3. MŚP będące beneficjentami 13

5. Działanie w zakresie kapitału zalążkowego 14

5.1. Sytuacja budżetowa 14

5.1.1. Informacje ogólne 14

5.1.2. Zobowiązania i wypłaty 14

5.2. Pośrednicy finansowi 15

6. Program dotyczący Wspólnego Europejskiego Przedsiębiorstwa (WEP) 15

7. Ogólne wnioski 15

1. OGÓLNE WPROWADZENIE

Jest to końcowe sprawozdanie roczne (sprawozdanie końcowe) w sprawie postępów odnotowanych przy wdrażaniu instrumentów finansowych w ramach programu MAP, tj. wieloletniego programu na rzecz przedsiębiorstw i przedsiębiorczości, w szczególności małych i średnich przedsiębiorstw – MŚP [1].

Sprawozdanie zostało sporządzone zgodnie z art. 5 ust. 1 decyzji Rady 2000/819/WE, zmienionej decyzją 593/2004/WE i 1776/2005/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, który stanowi, iż Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu i Radzie roczne sprawozdanie dotyczące wdrażania instrumentów finansowych oraz podobne sprawozdanie końcowe za ostatni rok programu.

Według pierwotnego projektu program MAP obowiązywać miał w latach 2001–2005. Jednakże dla zapewnienia ciągłości działania do chwili rozpoczęcia kolejnego programu przygotowanego w ramach nowych perspektyw finansowych program MAP został we wrześniu 2005 r. przedłużony o jeden rok, tj. do końca 2006 r.

Celem instrumentów finansowych programu MAP jest poprawa finansowych warunków dla przedsiębiorstw, w szczególności MŚP. Program MAP opiera się na wynikach osiągniętych w ramach inicjatywy na rzecz wzrostu i zatrudnienia z 1998 r.[2].

Niniejsze sprawozdanie obejmuje cztery wspólnotowe instrumenty finansowe („środki”) wdrożone w ramach programu MAP, czyli

- system poręczeń dla MŚP

- plan uruchamiania Europejskiego Systemu Technologii (program wsparcia nowopowstających przedsiębiorstw (ETF Start-up Facility))

- działanie w zakresie kapitału zalążkowego

- program dotyczący Wspólnego Europejskiego Przedsiębiorstwa (WEP)

W sprawozdaniu przedstawia się przegląd postępów odnotowanych na dzień 31.12.2006 r., zaś każdemu instrumentowi finansowemu poświęca się jeden rozdział (rozdziały 3, 4, 5 i 6).

Opisy wyżej wymienionych instrumentów finansowych oraz szczegółowe wnioski w odniesieniu do każdego z nich zostały przedstawione w sekcjach III i IV dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania (SEC(2008)XXX).

Pierwsze trzy z powyższych instrumentów finansowych są obsługiwane przez Europejski Fundusz Inwestycyjny (EFI), w imieniu i pod nadzorem Komisji Europejskiej (KE)[3]. W państwach członkowskich wybrano odpowiednich pośredników finansowych. Program WEP został włączony do decyzji Rady 2000/819/WE w sprawie programu MAP, jednak nie określono budżetu w ramach tego programu. Program WEP był zarządzany przez Komisję Europejską z wykorzystaniem środków budżetowych pochodzących z poprzedzającej ten program inicjatywy na rzecz wzrostu i zatrudnienia. Zatwierdzanie wniosków wykorzystujących fundusze budżetowe dostępne w ramach programu MAP rozpoczęło się faktycznie w połowie 2002 r. Wnioski złożone przed tą datą zostały zatwierdzone w ramach inicjatywy na rzecz wzrostu i zatrudnienia.

Uwaga: Okres zobowiązania dla programu MAP zakończył się 31.12.2006 r. Jednakże: W przypadku większości pośredników finansowych w ramach systemu poręczeń dla MŚP, okres dostępności dla włączenia zabezpieczonych kredytów zakończył się dopiero 30.06.2006 r. lub 31.12.2007 r. Okres składania podpisów w ramach programu wsparcia nowopowstających przedsiębiorstw, podczas którego EFI mógł zaciągać zobowiązania względem funduszy venture capital zakończył się dopiero 30.06.2007 r. Te wydłużone okresy dostępności oznaczały zatem, że programy były kontynuowane po ostatnich zobowiązaniach z 2006 r. w celu płynnego przejścia do programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji (CIP), następcy programu MAP. W celu zobrazowania wydłużonych okresów dostępności, w dodatkowej tabelce przy końcu właściwego rozdziału niniejszego sprawozdania zostały zawarte dane liczbowe pokazujące niektóre najważniejsze wyniki na koniec 2007 r. |

2. INFORMACJE OGÓLNE

2.1. Wykonanie budżetu

Instrumenty finansowe wspierają głównie czwarty cel programu MAP, którym jest poprawa finansowych warunków dla przedsiębiorstw, w szczególności dla MŚP [4]. Ich celem jest naprawa luk rynkowych lub nieprawidłowości w funkcjonowaniu rynku. Pomagają one zmniejszyć ryzyko dla pośredników finansowych, a w konsekwencji ułatwić MŚP dostęp do finansowania oraz uzyskanie znaczącego efektu dźwigni [5].

W odniesieniu do budżetu instrumenty finansowe stanowią jeden z najbardziej znaczących obszarów działania w ramach programu MAP. Pozostałe obszary dotyczą tworzenia polityki oraz sieci Euro Info Centre. Na rzecz całego programu MAP został wstępnie zaproponowany budżet indykatywny w wysokości 450 milionów EUR, obejmujący okres od 2001 do 2005 r. Uwzględniając przedłużenie programu MAP o jeden rok, decyzje o podwyższeniu budżetu podjęte przez organy budżetowe i przesunięcie środków z innych pozycji w budżecie, budżet indykatywny całego programu MAP na lata 2001–2006 został określony na poziomie 653 milionów EUR. Pod koniec 2006 r. całość środków przyznanych na instrumenty finansowe w ramach programu MAP osiągnęła poziom 519,0 milionów EUR. Oprócz zaangażowanych środków budżetowych, obejmują one 9,9 miliona EUR w formie odsetek i innych przychodów.

Z całości środków przyznanych na rzecz instrumentów finansowych w ramach programu MAP nie wykorzystano zaledwie 5,0 milionów EUR[6] przeznaczonych na działanie w zakresie kapitału zalążkowego. Ogółem na projekty przyznano 466,5 miliona EUR.

Komisja Europejska nie podjęła żadnych zobowiązań po 31.12.2006 r. Po tym terminie wszystkie nowe projekty będą składane w ramach programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji (CIP), który zastąpi program MAP. Począwszy od 2007 r. saldo na rachunku powierniczym programu MAP zostanie zwrócone do budżetu ogólnego UE. Niewykorzystane zobowiązania budżetowe zostaną umorzone.

Tabela A: Instrumenty finansowe w ramach programu MAP – Informacje ogóle o budżecie – na dzień 31.12.2006 r.

(w milionach EUR) | System poręczeń dla MŚP | Program wsparcia nowopowstających przedsiębiorstw | Działanie w zakresie kapitału zalążkowego | Ogółem |

Przyznane środki budżetowe | 289,0 | 214,5 | 5,6 | 509,1 |

Dochody | 4,0 | 5,9 | 0,0 | 9,9 |

Zasoby ogółem | 293,0 | 220,4 | 5,6 | 519,0 |

Zobowiązania KE netto[7] | 265,2[8] | 201,1 | 0,2 | 466,5 |

Rezerwa na prowizje z tytułu zarządzania EFI oraz pozostałe wydatki kwalifikowalne | 27,8 | 19,3 | 0,4[9] | 47,5 |

Wykorzystano ogółem | 293,0 | 220,4 | 0,6[10] | 514,0 |

Źródło: Komisja Europejska, EFI; dane uzyskano dn.: 21 czerwca 2007 r.

Całkowita wartość kredytów w odniesieniu do kwoty zaangażowanej była bardzo wysoka. Na przykład, w przybliżeniu dla 262 milionów EUR pułapów kwot uzgodnionych w ramach systemu poręczeń dla MŚP, zabezpieczono kredyty o wartości prawie 17 500 milionów EUR (szczegóły dotyczące tego „efektu dźwigni” zamieszczono w rozdziale 3.2.3)[11].

2.2. Wykonanie w ujęciu geograficznym

Ogółem z instrumentów finansowych programu MAP skorzystało 29 państw, czyli wszystkie obecne państwa UE oraz Turcja i Norwegia. Z 31 kwalifikujących się państw tylko 2 (Islandia i Liechtenstein) nie skorzystały z instrumentów finansowych programu MAP.

Na mocy umów powiernictwa i zarządzania zawartych między EFI a Komisją EFI zobowiązał się „podjąć starania celem uzyskania zrównoważonego rozkładu geograficznego trzech instrumentów finansowych programu MAP”.

Różnorodne potrzeby, warunki rynkowe oraz okoliczności makroekonomiczne występujące w różnych krajach uczestniczących miały wpływ na zdolność absorpcji danych instrumentów finansowych oraz na ich wykorzystanie. W celu zrekompensowania tych różnic przyjęto podejście elastyczne, polegające np. na przesunięciach pomiędzy różnymi instrumentami finansowymi w różnych krajach. Komisja uważa, że zasadniczo, biorąc pod uwagę wszystkie instrumenty finansowe, osiągnięto właściwy rozkład geograficzny .

Trzy mapy zawarte w sekcji II dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania (SEC(2008)XXX) przedstawiają rozkład geograficzny zobowiązań wspólnotowych netto w odniesieniu do wszystkich instrumentów finansowych łącznie.

3. SYSTEM PORęCZEń DLA MŚP

3.1. Sytuacja budżetowa

3.1.1. Informacje ogólne

W 2006 r. zapotrzebowanie na system poręczeń dla MŚP utrzymywało się na poprzednim podwyższonym poziomie, zwłaszcza w ramach opcji dotyczących gwarancji dla kredytów oraz gwarancji dla mikrokredytów. Rozszerzono zatem zakres większości umów, aby uwzględnić potrzeby pośredników finansowych.

Na dzień 31.12.2006 r. środki budżetowe zaangażowane w ramach systemu poręczeń dla MŚP wyniosły 293,0 milionów EUR, co stanowi ok. 56 % całkowitego budżetu przeznaczonego na instrumenty finansowe programu MAP. Kwota ta obejmuje skumulowane odsetki w wysokości 4,0 milionów EUR na koniec 2006 r.[12] Budżet całkowity pokrywa pełne koszty systemu, w tym straty z tytułu gwarancji, prowizje z tytułu zarządzania EFI oraz pozostałe koszty kwalifikowalne. Kwota budżetu zaangażowanego na rzecz pośredników finansowych w ciągu całego okresu programu wyniosła 265,2 miliona EUR, włączając w to projekty zatwierdzone przez Komisję, ale jeszcze niepodpisane przez EFI i pośredników finansowych. Zob. także:

- Tabela A (w sekcji 2.1): Instrumenty finansowe programu MAP – system poręczeń dla MŚP

Dodatkowe informacje zawiera sekcja I dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania (SEC(2008)XXX):

- Wykres 1: Łączny rozwój operacji EFI (w ujęciu rocznym)

- Wykres 2: Zobowiązania względem pośredników finansowych (w ujęciu rocznym)

3.1.2. Wykorzystanie

Wykorzystanie oznacza stosunek pomiędzy rzeczywistą wysokością gwarancji EFI a maksymalną kwotą gwarancji EFI. Na dzień 31.12.2006 środki zostały wykorzystane w pełni[13]. Okres dostępności, którego celem było płynne przejście do programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji (CIP), następcy programu MAP, dla większości pośredników finansowych zakończył się 30.06.2007 r. lub 31.12.2007 r. Program CIP obejmuje okres od 1 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2013 r.

Te wydłużone okresy dostępności oznaczają zatem, że system będzie kontynuowany po terminie ostatnich zobowiązań budżetowych w 2006 r. Ponadto termin płatności większości gwarancji wystawionych przez EFI w ramach systemu wynosi do 10 lat. Oznacza to, że płatności z tytułu niewywiązania się ze zobowiązań kredytowych będą wykonywane jeszcze przez 10 lat po zakończeniu ostatniego okresu dostępności (jednakże w żadnym przypadku nie przekroczą terminu wygaśnięcia programu MAP, tj. 31.12.2016 r.) oraz że sprawozdawczość, monitorowanie i kontrole wykonywane przez różnorodnych zaangażowanych uczestników procesu będą w tym czasie nadal prowadzone.

Istniało duże zapotrzebowanie zarówno na opcję dotyczącą gwarancji dla kredytów (niemalże 80 % zobowiązań wobec pośredników finansowych), jak również do pewnego stopnia na opcję gwarancji dla mikrokredytów (około 14 %). Opcja gwarancji dla inwestycji kapitałowych była wykorzystywana jedynie w niewielkim zakresie (6 %), gdyż grupa docelowa, biorąc pod uwagę istniejące programy gwarancji dla inwestycji kapitałowych, jest stosunkowo ograniczona.

3.1.3. Efekt dźwigni

Systemy gwarancyjne dla programu MAP charakteryzują się z reguły bardzo wysokim efektem dźwigni (zdefiniowanym tutaj jako szacowana wielkość budżetu przeznaczonego na wsparcie kredytów podstawowych/przyznanego na rzecz systemu poręczeń dla MŚP). Wynika to z dwóch przyczyn:

- Budżet UE obejmuje maksymalne narażenie na ryzyko na poziomie portfela, która jest ograniczona na podstawie spodziewanych strat, pomniejszonych o spodziewane odzyskane kwoty i premie za ryzyko otrzymane przez pośredników finansowych. Ta ograniczona kwota pozwala na regulowanie za pomocą dźwigni finansowej znacznie większej ilości kredytów dla MŚP.

- Łańcuch uczestników, którzy zawarli porozumienia o podziale ryzyka jeszcze bardziej zwiększa efekt dźwigni.

Gwarancje dla kredytów na przykład charakteryzują się wysokim poziomem dźwigni, gdyż często są udostępniane w formie gwarancji wzajemnych instytucjom, które w zamian wydają gwarancje innym uczestnikom, takim jak pośrednicy i banki. Z uwagi na podział ryzyka pomiędzy tymi różnymi uczestnikami dźwignia, w zakresie wolumenu wspartych kredytów, jest bardzo wysoka w przypadku opcji gwarancji dla kredytów MŚP. W przypadku mikrokredytów sytuacja zazwyczaj prezentuje się inaczej, gdyż większość gwarancji EFI to gwarancje wydawane w prostej linii pośrednikom, którzy z reguły udzielają kredytów bezpośrednio beneficjentom końcowym (czyli MŚP). Ponadto wiele uwagi poświęca się wysokiemu ryzyku prezentowanemu przez MŚP ubiegające się o mikrokredyty, co w rezultacie prowadzi do wyższych poziomów pułapów. Poziom dźwigni jest zatem z reguły niższy niż w przypadku gwarancji dla kredytów.

Na koniec 2006 r. efekt dźwigni osiągnął stosunek około 67 do 1 dla wszystkich opcji łącznie.

Ogólnie ostateczny poziom dźwigni może się jeszcze zwiększyć, ponieważ, jak wynika z doświadczenia, kwota przeznaczona na pokrycie strat w ramach operacji gwarancyjnych nie zawsze jest w pełni wykorzystana, nawet jeśli osiągnięto docelowe wolumeny kredytów. Umorzenie niewykorzystanych pułapów kwot może zatem zwiększyć ostateczny poziom dźwigni.

Szczegółowe informacje dotyczące efektu dźwigni zostały zawarte w sekcji I dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania (SEC(2008)XXX) :

- Tabela 1: Efekt dźwigni

3.1.4. Zwiększony dostęp do finansowania dla MŚP

Zwiększony dostęp do finansowania dla MŚP osiągnięty przez system poręczeń dla MŚP został oszacowany na podstawie danych liczbowych dostarczonych przez EFI oraz przy wykorzystaniu pewnych czynników/założeń, jak określono w sekcji I dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania (SEC(2008)XXX) pod tabelą 1:

- Oszacowanie zwiększonego dostępu do finansowania dla MŚP

W oparciu o te założenia można stwierdzić, że system poręczeń dla MŚP umożliwił wsparcie dodatkowych kredytów o wartości ponad 13 miliardów EUR.

3.1.5. Pomoc państwa

Szczególną uwagę przywiązuje się do zapewnienia zgodności programów gwarancyjnych lub kredytowych pośredników finansowych z obowiązującymi zasadami pomocy państwa. Każdy pośrednik finansowy jest zobowiązany na mocy umowy do podpisania oświadczenia zgodnego z mającym zastosowanie systemem pomocy państwa, a odpowiednie zasady dotyczące pomocy państwa są wyraźnie określone w umowach zawieranych pomiędzy EFI a pośrednikami finansowymi.

3.1.6. Należne płatności netto i odzyskane straty

Do 31 grudnia 2006 r. wypłacono nieco ponad 40 milionów EUR, co odpowiada udziałowi EFI w stratach netto z tytułu niewywiązania się ze zobowiązań kredytowych[14]. Na danym etapie cyklu wdrażania łączna kwota płatności jest nadal bardzo niska w porównaniu z łączną wielkością zobowiązań EFI. System przestaje jednak obowiązywać dopiero 31 grudnia 2016 r. i z uwagi na czas trwania gwarancji unijnych dla kredytów można się spodziewać, że większość strat nastąpi w przyszłości.

Podsumowanie należnych płatności netto i odzyskanych strat znajduje się w sekcji I dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania (SEC(2008)XXX):

Tabela 2: Uzyskane płatności z tytułu wezwań i odzyskane straty

Począwszy od 2007 r. rezultatem możliwego zmniejszenia kwot pułapu będą umorzenia lub zwrot odzyskanych sum do ogólnego budżetu UE.

3.2. Pośrednicy finansowi

Na dzień 31.12.2006 r. zawarto 51 umów z 46 pośrednikami finansowymi, pochodzącymi z 26 z pośród 27 państw członkowskich (tj. z wszystkich państw oprócz Luksemburga[15]) oraz z Turcji i Norwegii. Przegląd z podziałem na opcje i kraje znajduje się w sekcji I dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania (SEC(2008)XXX):

- Tabela 3: Pośrednicy finansowi

3.3. MŚP będące beneficjentami

Zatwierdzanie projektów w ramach programu MAP rozpoczęto w maju 2002 r. Liczba końcowych beneficjentów stopniowo rosła i osiągnęła niemalże 194 000 MŚP[16] na koniec 2006 r. (w tym prawie 163 000 w ramach opcji gwarancji dla kredytów). Dla porównania na koniec 2005 r. było prawie 111 100 beneficjentów.

Informacje ogólne dotyczące MŚP będących beneficjentami w podziale na kraje podane są w sekcjach I i II dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania (SEC(2008)XXX):

- Tabela 4: MŚP będące beneficjentami – Zestawienie według krajów

- Mapa 3: MŚP będące beneficjentami według krajów (w tym dane z programu wsparcia nowopowstających przedsiębiorstw)

Informacje o zatrudnieniu są dostępne w dniu przyznania kredytu[17]. Pod koniec 2006 r. prawie 990 000 osób było zatrudnionych w przedsiębiorstwach otrzymujących gwarancje w ramach opcji systemu poręczeń dla MŚP[18] (SMEG). Dla porównania w 2005 r. w dniu przyznania kredytu około 620 000 osób było zarejestrowanych jako zatrudnione, zaś w 2004 r. było ich w przybliżeniu 328 000. Zwiększona liczba zatrudnionych ogółem wynika głównie z większej liczby MŚP będących beneficjentami.

Beneficjenci końcowi zatrudniający do 10 pracowników stanowili ponad 91 % (177 625) całkowitej liczby MŚP będących beneficjentami systemu poręczeń dla MŚP.[19]

Ciekawie przedstawia się porównanie rozkładu MŚP korzystających z systemu według ich wielkości z rozkładem dotyczącym całej UE. Według najnowszych dostępnych danych statystycznych 91,4 % MŚP działających w UE stanowią mikroprzedsiębiorstwa (0–9 pracowników), 7,3 % stanowią małe przedsiębiorstwa (10–49), zaś 1,1 % to średnie przedsiębiorstwa (50–249)[20]. Wyraźnie widać więc, że system poręczeń dla MŚP zdecydowanie koncentruje się na bardzo małych przedsiębiorstwach i przedsiębiorstwach rozpoczynających działalność .

W sekcji I dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania (SEC(2008)XXX) podano zestawienie ze względu na klasę wielkości:

- Tabela 5: MŚP będące beneficjentami – Zestawienie według krajów i klas wielkości

W sekcji I dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania (SEC(2008)XXX) znalazło się również zestawienie według sektorów, zgodnie z klasyfikacją NACE, dla całego systemu oraz według opcji.

- Wykres 3: MŚP będące beneficjentami – Zestawienie według sektorów

Pod koniec 2006 r. całkowita wartość inwestycji wspartych przez system poręczeń dla MŚP wyniosła ponad 23 miliardy EUR, przy zdecydowanie przeważającym udziale opcji gwarancji dla kredytów. Dla porównania wartość pod koniec 2005 r. wyniosła 16 miliardów EUR. Informacje ogólne dostępne są w sekcji I dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania (SEC(2008)XXX):

- Tabela 6: Wartość inwestycji według opcji

Uaktualnione dane z 2007 r. (dla porównania zamieszczono dane z 2006 r.)

Skumulowane dane na dzień | Liczba MŚP będących beneficjentami | Liczba osób zatrudnionych w MŚP będących beneficjentami | Szacowana wartość wspartych kredytów (w mln EUR) | Szacowana wartość inwestycji (w mln EUR) | Należne gwarancje netto (w mln EUR) |

31.12.2006 | 193 790 | 989 773 | 17 449,3 | 23 383,6 | 40,0 |

31.12.2007 | 233 345 | 1 169 389 | 17 937,6 | 27 916,1 | 70,5 |

4. PROGRAM WSPARCIA NOWOPOWSTAJąCYCH PRZEDSIęBIORSTW (ETF START-UP FACILITY)

4.1. Sytuacja budżetowa

W 2006 r. nastąpiła znacząca absorpcja, głównie w wyniku uzdrowienia rynku kapitału venture ryzyka od 2005 r. Jak wynika z komunikatu opublikowanego przez European Private Equity & Venture Capital Association, rok 2006 był kolejnym szczególnym rokiem dla europejskiego sektora inwestycji na niepublicznym rynku kapitałowym, […] w którym nastąpiło wzmożenie działań w zakresie pozyskiwania funduszy i inwestycji [21] .

W 2006 r., głównie w wyniku poprawy sytuacji na rynku, nastąpił największy wzrost inwestycji zatwierdzonych przez Komisję w całym okresie trwania programu. Liczba inwestycji zatwierdzonych w 2006 r. przekroczyła całkowitą liczbę inwestycji zatwierdzonych od 2002 r.

Na dzień 31.12.2006 r. środki budżetowe zaangażowane w ramach programu wsparcia nowopowstających przedsiębiorstw wyniosły ponad 220 milionów EUR , co stanowi prawie 43 % budżetu przeznaczonego na instrumenty finansowe programu MAP. Wszystkie fundusze dostępne w ramach programu wsparcia nowopowstających przedsiębiorstw zostały wykorzystane przed końcem 2006 r.

Budżet całkowity pokrywa pełne koszty systemu, w tym inwestycje w fundusze venture capital , prowizje z tytułu zarządzania EFI oraz pozostałe koszty kwalifikowalne. Z całkowitego budżetu na fundusze venture capital przeznaczono 201,1 miliona EUR , w tym zarówno na projekty już zatwierdzone przez Komisje, jak i projekty, które mają być podpisane w 2007 r.[22]

W 2006 r. przychód uzyskany z funduszy venture capital (spłaty i dywidendy) wyniósł około 1,4 miliona EUR, zaś skumulowany przychód uzyskany z funduszy venture capital w ramach programu MAP osiągnął prawie 1,6 miliona EUR na koniec 2006 r., w porównaniu do zaledwie około 154 000 EUR do końca 2005 r. Ta stosunkowo niska wartość przychodu, w porównaniu z kwotą wydatkowaną na rzecz funduszy venture capital (prawie 30 milionów EUR) wynika głównie z faktu, że większość funduszy nie weszła jeszcze w okres zbywania aktywów, więc dokonano niewielu wyprowadzeń. Spodziewany jest jednak znaczący wzrost dochodów w najbliższych latach, gdy fundusze venture capital wejdą w okres zbywania aktywów. W przypadku programu wsparcia nowopowstających przedsiębiorstw w ramach inicjatywy na rzecz wzrostu i zatrudnienia (1998–2000), w odniesieniu do całkowitych wydatków na fundusze venture capital w kwocie 94 milionów EUR, na koniec 2006 r. spłacono już 46 milionów EUR.

Oprócz przychodu uzyskanego z funduszy venture capital , skumulowane odsetki i dochód z innych źródeł wyniosły 4,3 miliona EUR, łącznie prawie 5,9 miliona EUR przychodu do końca 2006 r. Zob. także:

- Tabela A (w sekcji 2.1): Instrumenty finansowe programu MAP – program wsparcia nowopowstających przedsiębiorstw

Dodatkowe informacje zawiera sekcja I dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania (SEC(2008)XXX):

- Wykres 4: Łączny rozwój operacji EFI (w ujęciu rocznym), w tym całkowite wypłaty na rzecz funduszy venture capital , które wyniosły prawie 38 milionów EUR.

4.2. Pośrednicy finansowi

W 2006 r. zatwierdzono 12 nowych inwestycji w fundusze venture capital (jedną z nich później anulowano). Ogółem w ramach programu wsparcia nowopowstających przedsiębiorstw zatwierdzono 21 inwestycji w fundusze venture capital w 10 państwach.

Fundusze venture capital , w które zainwestował EFI, są głównie ukierunkowane na inwestycje na wczesnych etapach rozwoju przedsiębiorstw z sektorów nowoczesnych technologii, np. technologii informacyjnych i komunikacyjnych, mikroelektroniki, Internetu, opieki medycznej i nauk przyrodniczych/biotechnologii. Jest to zgodne z polityką inwestycyjną programu wsparcia nowopowstających przedsiębiorstw.

Lista funduszy venture capital , w które zainwestował EFI, odzwierciedlająca ich rozkład geograficzny i ukierunkowanie na sektory, jest dostępna w sekcji I dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania (SEC(2008)XXX):

- Tabela 7: Fundusze venture capital posiadające umowy z EFI

4.3. MŚP będące beneficjentami

Do grudnia 2006 r. fundusze venture capital w ramach systemu zainwestowały w 73 spółki portfelowe (pod koniec 2005 r. – 35). Większość funduszy venture capital nadal znajduje się na początkowych etapach odpowiednich okresów inwestowania, więc jakiekolwiek dane liczbowe odnośnie do zatrudnienia będą nadal tymczasowe i nie będą znaczące w kontekście instrumentów finansowych programu MAP.

Uaktualnione dane z 2007 r. (dla porównania zamieszczono dane z 2006 r.)

Skumulowane dane na dzień | Liczba MŚP będących beneficjentami | Zobowiązania wobec funduszy venture capital (w milionach EUR) | Kwota wydana na rzecz funduszy venture capital (w milionach EUR) |

31.12.2006 | 73 | 201,1 | 29,6 |

31.12.2007 | 123 | 200,5 | 62,3 |

Rok | Przychód (spłaty i dywidendy) (w milionach EUR) | Odsetki i inny dochód (w milionach EUR) | Dochód ogółem (w milionach EUR) | Skumulowany przychód (w milionach EUR) |

2006 | 1,4* | 2,1 | 3,5 | (na dzień 31.12) 5,9 |

2007 | 2,0 | 3,5 | 5,5** | (na dzień 31.12) 11,4 |

* Zgodnie z podstawą prawną po zakończeniu okresu reinwestowania „saldo na rachunku powierniczym, inne niż środki zaangażowane i dotąd niepobrane i niezainwestowane oraz fundusze konieczne do pokrycia kwalifikujących się kosztów i wydatków, takich jak prowizja za zarządzanie EFI, będą zwrócone do ogólnego budżetu Unii Europejskiej”.

** Są to dochody uzyskiwane pod koniec okresu objętego zobowiązaniem. Zostaną one przekazane do ogólnego budżetu UE, zgodnie z podstawą prawną. Dla dochodów w GBP i SEK stosuje się kurs wymiany z dnia 31.12.2007 r.

5. DZIAłANIE W ZAKRESIE KAPITAłU ZALążKOWEGO

5.1. Sytuacja budżetowa

5.1.1. Informacje ogólne

Na dzień 31.12.2006 r. zasoby budżetowe dostępne w ramach DKZ pozostawały na poziomie 5,6 miliona EUR, zaangażowanym już w 2001 r. Budżet całkowity pokrywa pełne koszty działania, w tym dotacje wypłacane beneficjentom, prowizje z tytułu zarządzania EFI oraz pozostałe koszty kwalifikowalne.

W 2006 r. nie zatwierdzono żadnych nowych projektów. Przeciwnie, 4 projekty zostały anulowane pod koniec 2006 r.[23] W wyniku tego anulowania zobowiązania KE netto w ramach DKZ zmniejszyły się do 200 000 EUR, a niewykorzystany budżet wzrósł do około 5 milionów EUR. Ta niewykorzystana kwota została umorzona w 2007 r. i zwrócona do ogólnego budżetu UE.

Zob. także:

- Tabela A (w sekcji 2.1): Instrumenty finansowe programu MAP – Działanie w zakresie kapitału zalążkowego

5.1.2. Zobowiązania i wypłaty

Na dzień 31.12.2006 r. łączny rozwój całkowitej kwoty dotacji przyznanych funduszom venture capital wyniósł 200 000 EUR. Jest to zgodne z harmonogramem i warunkami określonymi w umowie dotacji, która przewiduje, że dotacje wypłacane są w dwóch ratach. Pierwsza rata płatna jest najwcześniej 18 miesięcy po podpisaniu umowy, a druga (i ostatnia) rata płatna jest najwcześniej 36 miesięcy po podpisaniu umowy.

Informacje ogólne podano w sekcji I dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania (SEC(2008)XXX):

- Wykres 5: Łączny rozwój operacji EFI (w ujęciu rocznym)

5.2. Pośrednicy finansowi

Fundusze venture capital zatwierdzone w ramach DKZ posiadają umowy z EFI w ramach programu wsparcia nowopowstających przedsiębiorstw. Na dzień 31.12.2006 r. podpisano dwie umowy dotacji z dwoma funduszami venture capital . Więcej informacji można znaleźć w sekcji I dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania (SEC(2008)XXX):

- Tabela 8: Fundusze venture capital posiadające umowy z EFI

6. PROGRAM DOTYCZąCY WSPÓLNEGO EUROPEJSKIEGO PRZEDSIęBIORSTWA (WEP)

Celem programu WEP było wsparcie tworzenia ponadnarodowego partnerstwa pomiędzy co najmniej dwoma MŚP z różnych państw w ramach Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Z oceny inicjatywy na rzecz wzrostu i rozwoju wynikało, że zainteresowanie programem WEP na rynku było niewielkie, efekt w postaci stworzenia miejsc pracy ograniczony, zaś koszty administracyjne bardzo wysokie. Z dwóch kolejnych ocen[24] wypływał wniosek, że program powinien zostać zamknięty. W tym kontekście w dniu 08.12.2003 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady o zamknięciu programu WEP[25]. Decyzja[26] ta została przyjęta przez Parlament Europejski i Radę w dniu 21.07.2004 r. Program WEP zamknięto dla nowych wniosków w dniu 29.12.2004 r.

Do końca 2006 r. otrzymano łącznie 323 wnioski, podpisano 230 umów i przyznano na rzecz projektów 19,8 miliona EUR, przy czym 9 projektów jest nadal przeprowadzanych. Dodatkowe informacje są podane w sekcji V dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania (SEC(2008)XXX).

7. OGÓLNE WNIOSKI

W odniesieniu do budżetu instrumenty finansowe stanowiły jeden z najbardziej znaczących obszarów programu MAP. Całkowite środki budżetowe zaangażowane pod koniec programu na rzecz instrumentów finansowych wyniosły prawie 520 milionów EUR, z czego zaledwie 5 milionów EUR przyznanych na działanie w zakresie kapitału zalążkowego nie zostało wykorzystane.

Ogółem od połowy 2002 r. do końca 2006 r. zatwierdzono[27] 74 operacji o łącznej wartości 467 milionów EUR. Niemalże 194 000 MŚP skorzystało z instrumentów finansowych programu MŚP, co stanowi około 1 % wszystkich MŚP działających w UE.

Obejmując programem 29 państw(wszystkie państwa członkowskie UE oraz Turcja i Norwegia), na 31 państw kwalifikujących się[28], osiągnięto szeroki zasięg geograficzny.

System poręczeń dla MŚP został bardzo dobrze przyjęty przez rynek. Szczególnym powodzeniem cieszyły się opcje gwarancji dla kredytów i mikrokredytów, które umożliwiały uczestniczącym pośrednikom finansowym powiększenie wolumenu działalności i podejmowanie większego ryzyka. System poręczeń dla MŚP dokładnie odpowiadał na potrzeby runku i od samego początku był zaprojektowany tak, aby można go było łatwo i szybko przystosować do warunków rynkowych specyficznych dla każdego kraju.

Całkowita wielkość kredytów wspartych przez system poręczeń dla MŚP była bardzo wysoka. W przybliżeniu dla 262 milionów EUR pułapów kwot podpisanych gwarancji, zabezpieczono kredyty wynoszące prawie 17 500 milionów EUR.

System poręczeń dla MŚP jest drugim co do ważności programem UE pod względem liczby MŚP będących beneficjentami końcowymi; ustępuje jedynie funduszom strukturalnym, które dysponują znacznie wyższymi zasobami budżetowymi i skupiają się na innych zagadnieniach.

Wdrożenie programu wsparcia nowopowstających przedsiębiorstw napotkało pewne problemy na początku istnienia programu z uwagi na trudności w pozyskiwaniu środków panujące na unijnym rynku kapitału venture . Poprawa sytuacji ekonomicznej w latach 2005 i 2006 doprowadziła do znaczącego wzrostu zapotrzebowania na system.

Działanie w zakresie kapitału zalążkowego cieszyło się mniejszym powodzeniem niż się spodziewano ze względu na ograniczenia w odniesieniu do kryteriów kwalifikowalności oraz trudnej sytuacji na rynku dla kapitału zalążkowego.

Ocena wspólnotowych programów pomocy finansowej dla MŚP[29] wykazała, że instrumenty finansowe programu MAP są skuteczne i wydajne. Ich zarządzanie przez EFI zostało uznane za najlepszą praktykę z uwagi na pozostawanie w bezpośredniej bliskości z rynkiem. Według oceniających instrumenty odgrywają znaczną rolę przy zwiększaniu podaży finansowania dla MŚP w całej UE, w tym w krajach, w których krajowe instrumenty finansowe są słabiej rozwinięte.

Jeszcze nowsza zewnętrzna ocena programu MAP[30] popiera wnioski wyciągnięte po ocenie programów pomocy finansowej. W ocenie stwierdzono, że system poręczeń dla MŚP oraz program wsparcia nowopowstających przedsiębiorstw w znacznej mierze przyczyniły się do poprawy środowiska finansowego dla przedsiębiorstw jako instrumenty polityki publicznej wspierające dostęp do finansowania dla MŚP. Oceniający uważają, że instrumenty finansowe są wydajnie wdrażane przez „łańcuch” składający się z DG ds. Przedsiębiorstw i Przemysłu – DG ds. Gospodarczych i Finansowych – Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego (EFI). W sprawozdaniu potwierdzono, że przyjęte podejście, określane jako „jeden rozmiar nie odpowiada wszystkim”, jest odpowiednie, gdyż zarówno kapitał venture , jak również instrumenty gwarancyjne mogą zostać przystosowane do różnych i zmieniających się warunków rynkowych.

Ocena ex-post programu MAP zostanie przeprowadzona łącznie z okresową oceną Programu na rzecz przedsiębiorczości i innowacji składającego się na następcę programu MAP – program CIP. Zgodnie z harmonogramem ocena ta ma zostać zakończona w grudniu 2008 r. i zostanie w niej przeprowadzona analiza rezultatów i skutków programu MAP.

Ogólnie można stwierdzić, że instrumenty finansowe w ramach programu MAP pomogły odnieść się do niektórych luk rynkowych i nieprawidłowości w funkcjonowaniu rynku dla przedsiębiorstw rozpoczynających działalność oraz dla MŚP. Generalnie instrumenty finansowe programu MAP osiągnęły swój cel i wpłynęły na poprawę środowiska finansowego dla przedsiębiorstw, w szczególności MŚP.

Instrumenty finansowe zostały wdrożone we właściwy i efektywny sposób oraz poprzez silny efekt dźwigni. Dzięki zastosowaniu dźwigni finansowej wygenerowały one znaczącą dodatkową sumę pieniędzy i stanowiły wsparcie dla znacznej liczby MŚP.

Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (2007–2013) (CIP), będący następcą programu MAP, jest spójną odpowiedzią na cele strategii na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Podstawa prawna programu CIP weszła w życie w dniu 29 listopada 2006 r.[31]

Opis ogólny programu CIP można znaleźć w sekcji V dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania (SEC(2008)XXX).

[1] Decyzja Rady 2000/819/WE (Dz.U. L 333 z 29.12.2000, s. 84) przyjęta w dniu 20.12.2000 r., zmieniona decyzją 593/2004/WE z dnia 21 lipca 2004 r. (Dz.U. L 268 z 16.8.2004, s. 4) i decyzją 1776/2005/WE z dnia 28 września 2005 r. (Dz.U. L 289 z 3.11.2005, s. 14) Parlamentu Europejskiego i Rady.

[2] Dz.U. L 155 z 29.5.1998, s. 43.

[3] Dnia 10 grudnia 2001 r. Komisja przyjęła decyzję C(2001) 3973 w sprawie wdrożenia instrumentów finansowych programu MAP. Następnie dnia 18 grudnia 2001 r. Komisja podpisała z EFI umowy powiernictwa i zarządzania dotyczące planu uruchamiania ETF, systemu poręczeń dla MŚP oraz działanie w zakresie kapitału zalążkowego. Przedmiotowe umowy zostały zmienione dnia 22 grudnia 2005 r. celem odnotowania przedłużenia programu MAP.

[4] Jak stanowi art. 2 ust. 1 lit. d) decyzji Rady 2000/819/WE.

[5] Zgodnie z oświadczeniem w sprawozdaniu: „External evaluation of the multiannual programme for enterprise and entrepreneurship, and in particular for SMEs, final evaluation report” (Zewnętrzna ocena wieloletniego programu na rzecz przedsiębiorstw i przedsiębiorczości, w szczególności małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP)), ostateczne sprawozdanie z oceny, Bruksela 2004, s. 52.

[6] Ta niewykorzystana kwota została anulowana w 2007 r.

[7] Odnosi się do projektów zatwierdzonych przez Komisję i nieanulowanych.

[8] Obejmuje kwotę pułapu 261,6 mln EUR (zob. tabela 1 w sekcji I dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania (SEC(2008)XXX)).

[9] Podstawą do obliczenia rezerwy były całkowite przyznane środki budżetowe. W 2007 r. nastąpiło anulowanie, które przyniosło rezerwę 0,145 miliona EUR. Pod koniec 2007 r. wykorzystano zaledwie 15 600 EUR.

[10] Ta niewykorzystana suma 5 milionów EUR została anulowana w 2007 r.

[11] Jak wynika z wcześniejszych doświadczeń, kwota maksymalna (pułap kwoty) może nie zostać w pełni wykorzystana. W takim przypadku efektywność instrumentu pod względem kosztów będzie jeszcze większa.

[12] Zgodnie z załącznikiem II pkt II G. decyzji Rady 2000/819/WE „uzyskane procenty będą dodawane do środków systemu”.

[13] W tym projekty, które zostały zatwierdzone, i których podpisania oczekuje się na początku 2007 r.

[14] Straty netto: należności z tytułu gwarancji pomniejszone o odzyskane straty.

[15] Luksemburg ma umowę w ramach planu uruchamiania ETF.

[16] Dane przedstawiają całkowitą liczbę beneficjentów końcowych, którzy otrzymali kredyty/gwarancje z funduszy działających w ramach systemu poręczeń dla MŚP.

[17] Niektóre analizy oparte na próbach wykazują, że zatrudnienie odnotowane z końcem roku często wzrasta o około 20 %.

[18] Nie istnieją żadne dostępne dane liczbowe dotyczące wpływu kredytów zabezpieczonych na zatrudnienie.

[19] Z definicji wszystkie przedsiębiorstwa korzystające z opcji mikrokredytów (30 552) zatrudniają 10 bądź mniej pracowników.

[20] Źródło: Eurostat. Zaledwie 0,2 % to duże przedsiębiorstwa. Zob. Eurostat: „European business – Facts and figures” (Działalność gospodarcza w Europie – fakty i liczby) wydanie z 2006 r., s. 22; w odniesieniu do działu gospodarki niefinansowej w 2004 zarejestrowano w UE–27 18,8 miliona przedsiębiorstw, z czego około 18,76 miliona to MŚP (mniej niż 250 pracowników).

[21] EVCA [et al.]: „European private equity: Strong 2006 performance drives increased allocation” (Inwestycje na niepublicznym rynku kapitałowym w Europie: Wzmożone działania w roku 2006 przyczyniają się do wzrostu przydziału), komunikat prasowy, Bruksela 13 marca 2007 r.

[22] Zobowiązanie na rzecz projektów, które oczekują na podpisanie, wynosi 44,03 miliona EUR.

[23] W przypadku jednego projektu kryteria kwalifikowalności nie zostały spełnione. Trzy projekty wycofano.

[24] „Strategic Evaluation of EC Financial Assistance Schemes for SMEs” (Strategiczna ocena wspólnotowych programów pomocy finansowej dla MŚP), Deloitte and Touche, 2003, „Final Evaluation of the Multiannual programme for enterprise and Entrepreneurship (2001-2005)” (Ocena końcowa wieloletniego programu na rzecz przedsiębiorstw i przedsiębiorczości (2001–2005)), Infyde, 2004.

[25] COM(2003) 758 wersja ostateczna.

[26] Decyzja nr 593/2004/WE.

[27] i nie anulowano

[28] Jedynie Islandia i Liechtenstein nie zostały objęte programem.

[29] „The Strategic Evaluation of the EC Financial Assistance Schemes for SMEs” (Strategiczna ocena wspólnotowych programów pomocy finansowej dla MŚP), sprawozdanie przygotowane przez Deloitte & Touche dla Komisji Europejskiej (DG ds. Budżetu), grudzień 2003.

[30] Sprawozdanie dotyczące oceny zostało opublikowane w języku angielskim i francuskim jako dokument roboczy Komisji SEC(2004) 1460 z dnia 15.11.2004 r. i zamieszczone na stronach internetowych Enterprise Europe.:http://europa.eu.int/comm/enterprise/enterprise_policy/mult_entr_programme/programme_2001_2005.htm.

[31] Decyzja nr 1639/2006/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 2006 r. ustanawiająca program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (2007–2013), Dz.U. L 310/15 z 9.11.2006.