UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Wniosek zawiera ukierunkowaną zmianę do rozporządzenia (WE) nr 562/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. ustanawiającego wspólnotowy kodeks zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen) i ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa na obszarze bez wewnętrznej kontroli granicznej. Wniosek ten stanowi odpowiedź na apel wyrażony w konkluzjach Rady z dnia 9 i 20 listopada, w którym Rada zwróciła się do Komisji o „przedstawienie wniosku w sprawie ukierunkowanej modyfikacji kodeksu granicznego Schengen, tak aby przewidywał systematyczne sprawdzanie obywateli UE, w tym weryfikację informacji biometrycznych, w odpowiednich bazach danych na granicach zewnętrznych strefy Schengen, z pełnym wykorzystaniem rozwiązań technicznych, tak aby nie zmniejszać płynności ruchu”.

Wniosek ma zobowiązać państwa członkowskie do przeprowadzania systematycznych kontroli osób korzystających z prawa do swobodnego przemieszczania się na mocy prawa Unii (tj. obywateli Unii i członków ich rodzin, którzy nie są obywatelami Unii), w momencie gdy osoby te przekraczają granice zewnętrzne, w oparciu o bazy danych skradzionych lub utraconych dokumentów podróży i w celu sprawdzenia, czy osoby te nie stanowią zagrożenia dla porządku publicznego i bezpieczeństwa wewnętrznego. Obowiązek ten ma zastosowanie na wszystkich granicach zewnętrznych, tj. granicach powietrznych, morskich i lądowych, zarówno przy wjeździe, jak i wyjeździe. W sytuacji, gdy systematyczne sprawdzanie w bazach danych wszystkich osób korzystających z prawa do swobodnego przemieszczania się na mocy prawa Unii mogłoby mieć nieproporcjonalny wpływ na ciągłość ruchu na granicy, państwa członkowskie mogą jednak przeprowadzać jedynie ukierunkowane kontrole w oparciu o bazy danych, pod warunkiem że z oceny ryzyka wynika, iż nie powoduje to ryzyka związanego z bezpieczeństwem wewnętrznym, porządkiem publicznym, stosunkami międzynarodowymi państw członkowskich ani zagrożenia dla zdrowia publicznego.

Chociaż państwa członkowskie są zobowiązane do systematycznego kontrolowania obywateli państw trzecich w oparciu o wszystkie bazy danych przy wjeździe, obecne przepisy nie przewidują systematycznego przeprowadzania kontroli ze względów porządku publicznego i bezpieczeństwa wewnętrznego przy wyjeździe. Proponowana zmiana zakłada dostosowanie tych obowiązków, tak aby również przy wyjeździe prowadzone były systematyczne kontrole, czy obywatel państwa trzeciego nie stanowi zagrożenia dla porządku publicznego i bezpieczeństwa wewnętrznego.

Niniejszy wniosek jest odpowiedzią na wzrost zagrożenia terrorystycznego w Europie, czego przejawem były ataki w Paryżu, Kopenhadze i Brukseli, ale powinien uwzględniać wszystkie możliwe rodzaje ryzyka dla bezpieczeństwa wewnętrznego.

Zagrożenie terrorystyczne nie ogranicza się do jednego państwa członkowskiego i nie jest tylko wynikiem czynników zewnętrznych. W dalszym ciągu istotnym powodem do niepokoju jest zjawisko zagranicznych bojowników terrorystycznych. Stale rośnie liczba obywateli Unii podróżujących do Syrii i Iraku, aby wspierać grupy terrorystyczne. Szacuje się, że do 5 000 obywateli Unii wyjechało do stref konfliktu i większość prawdopodobnie przyłączyła się do ISIS. Wielu sprawców niedawnych ataków terrorystycznych, począwszy od zamachu na redakcję Charlie Hebdo w styczniu 2015 r., przebywało lub szkoliło się za granicą na obszarach kontrolowanych przez organizacje terrorystyczne. Już w 2014 r. za priorytet uznano wykrywanie przypadków wyjazdów do stref konfliktu i przyjazdów z tych obszarów [z zamiarem wsparcia organizacji terrorystycznych] oraz zapobieganie takim przypadkom. Komisja Europejska konsekwentnie wspiera wzmocnienie ram prawnych Schengen, wydając zalecenia dotyczące zintensyfikowania odpraw granicznych w obrębie obowiązujących ram prawnych. W tym kontekście i w następstwie oświadczenia w sprawie terroryzmu nieformalnego posiedzenia Rady Europejskiej w dniu 12 lutego 2015 r. oraz Konkluzji Prezydencji ze szczytu Rady w marcu 2015 r. Komisja ponownie zwróciła uwagę na możliwość i potrzebę wzmocnienia kontroli osób korzystających z prawa do swobodnego przemieszczania się na mocy prawa Unii oraz przeprowadzania takich kontroli w sposób systematyczny wobec osób objętych określoną oceną ryzyka. W rezultacie w czerwcu 2015 r. przyjęto Praktyczny podręcznik dla straży granicznej.

Ponadto, jak zapowiadano w Europejskiej agendzie bezpieczeństwa, w czerwcu 2015 r. Komisja sfinalizowała również pierwszy zestaw wspólnych wskaźników ryzyka w odniesieniu do zagranicznych bojowników terrorystycznych. Wskaźniki te mają być używane przez straż graniczną jako pomoc przy przeprowadzaniu kontroli.

Zjawisko zagranicznych bojowników pokazuje, że aby zapewnić wysoki poziom bezpieczeństwa na obszarze bez kontroli na granicach wewnętrznych, systematycznym kontrolom należy poddawać także osoby korzystające z prawa do swobodnego przemieszczania się na mocy prawa Unii.

W niniejszym wniosku potwierdzono również potrzebę weryfikacji identyfikatorów biometrycznych, o których mowa w rozporządzeniu Rady (WE) nr 2252/2004. W rozporządzeniu tym wprowadzono wizerunek twarzy i odciski palców jako zabezpieczenia w paszportach obywateli Unii, aby uczynić je bardziej bezpiecznymi i ustanowić wiarygodne powiązanie między posiadaczem i paszportem. Dlatego w razie wątpliwości co do autentyczności paszportu lub tożsamości jego posiadacza straż graniczna powinna sprawdzać te identyfikatory biometryczne.