KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 8.7.2021 COM(2021) 378 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY w sprawie wdrażania pomocy finansowej świadczonej krajom i terytoriom zamorskim w ramach 11. Europejskiego Funduszu Rozwoju w 2020 r.



Wprowadzenie Decyzja o stowarzyszeniu zamorskim ustanawia ramy prawne regulujące stosunki między krajami i terytoriami zamorskimi (KTZ), państwami członkowskimi, z którymi KTZ są powiązane, i Unią Europejską. Zgodnie z Traktatem o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) decyzja o stowarzyszeniu zamorskim ma na celu wspieranie zrównoważonego rozwoju KTZ oraz promowanie wartości Unii na całym świecie. Wsparcie finansowe KTZ pochodzi głównie ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR), a w ramach 11. EFR przyznano wsparcie w wysokości 364,5 mln EUR na okres programowania 2014–2020 . Zgodnie z art. 91 decyzji o stowarzyszeniu zamorskim w niniejszym sprawozdaniu podkreślono postępy w wykorzystaniu środków 11. EFR na rzecz KTZ w 2020 r. W dniu 31 stycznia 2020 r. zgodnie z warunkami umowy o wystąpieniu zawartej między UE a Zjednoczonym Królestwem – z uwzględnieniem okresu przejściowego do dnia 31 grudnia 2020 r. – Zjednoczone Królestwo stało się państwem trzecim. Ogólnie rzecz biorąc, w okresie przejściowym nadal obowiązywało prawo Unii, z tym wyjątkiem, że Zjednoczone Królestwo nie uczestniczyło już w strukturach instytucjonalnych UE. Dotyczy to również 12 KTZ Zjednoczonego Królestwa, ponieważ art. 3 lit. e) umowy o wystąpieniu obejmuje swoim zakresem terytorialnym brytyjskie KTZ wymienione w załączniku II do TFUE. Zgodnie z art. 152 ust. 1 umowy o wystąpieniu po dniu 31 stycznia 2020 r. Zjednoczone Królestwo pozostaje stroną obecnego EFR i wszystkich poprzednich niezamkniętych EFR do czasu ich zamknięcia. Zgodnie z art. 152 ust. 3 umowy o wystąpieniu KTZ Zjednoczonego Królestwa „korzystają z 11. EFR do czasu jego zamknięcia oraz z poprzednich EFR do czasu ich zamknięcia”. Wpływ brexitu jest odczuwalny na poziomie instytucjonalnym. Nowa konfiguracja prawna oznacza, że KTZ Zjednoczonego Królestwa nie mogą już uczestniczyć w ramach instytucjonalnych stowarzyszenia, określonych w art. 14 decyzji o stowarzyszeniu, które obejmują zasady dialogu i organy stowarzyszenia (doroczne Forum KTZ-UE, regularne spotkania trójstronne i grupy robocze ad hoc ds. konkretnych sektorów). Środki finansowe w ramach 11. EFR-KTZ Zgodnie z załącznikiem 2 do decyzji o stowarzyszeniu zamorskim przydział środków dostępnych w ramach 11. EFR na rzecz KTZ w latach 2014–2020 przedstawia się następująco: ·229,5 mln EUR na przydziały terytorialne (dwustronne);

·100 mln EUR na współpracę regionalną i współpracę wszystkich KTZ; ·21,5 mln EUR na finansowanie pomocy humanitarnej i pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych; ·5 mln EUR na finansowanie dotacji na spłatę odsetek i pomocy technicznej w związku z instrumentem inwestycyjnym KTZ; ·8,5 mln EUR na badania i pomoc techniczną. Szesnaście KTZ spełnia warunki, by uzyskać środki z przydziału terytorialnego w ramach 11. EFR, co określono zgodnie z kryteriami ustanowionymi w decyzji o stowarzyszeniu zamorskim. Należy zauważyć, że Grenlandia otrzymuje wsparcie finansowe bezpośrednio z budżetu ogólnego Unii na podstawie „decyzji w sprawie Grenlandii” . Trzy programy regionalne mają na celu zacieśnienie współpracy między KTZ w tym samym regionie, stawiającymi czoła podobnym wyzwaniom i wyznaczającym zbliżone priorytety. Działania finansowane w ramach regionalnego przydziału środków służą szczegółowemu opracowaniu i wdrożeniu kompleksowych programów i projektów regionalnych w celu podołania wspomnianym wyzwaniom. Zachęca się do tworzenia partnerstw w ramach innych źródeł finansowania, w tym innych instrumentów finansowych Unii Europejskiej, w drodze współpracy z sąsiednimi państwami Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) lub państwami trzecimi, a także regionami najbardziej oddalonymi UE. Oprócz programów terytorialnych i regionalnych program tematyczny, jedyny program obejmujący wszystkie KTZ w ramach 11. EFR, wspiera współpracę między KTZ. Proces programowania w ramach 11. EFR-KTZ W części czwartej decyzji o stowarzyszeniu zamorskim ustanowiono proces programowania dla KTZ. W przeciwieństwie do państw AKP programowanie nie opiera się na krajowych programach orientacyjnych, lecz na jednostopniowym procesie, tj. szczegółowym opracowaniu dokumentu programowego, który obejmuje dwa elementy: 1) strategię działania UE (część A) i 2) dokument w sprawie działania (część B). W celu zatwierdzenia każdego dokumentu programowego KTZ wymagana była tylko jedna formalna decyzja Komisji obejmująca zarówno kierunki strategiczne, jak i szczegółową koncepcję programu. Preferowanym trybem wdrażania w KTZ w przypadku przydziałów terytorialnych jest wsparcie budżetowe (do tej pory w 13 z 16 KTZ korzystających z EFR). Oznacza to pozytywne odejście od trybu wdrożenia projektu stosowanego wcześniej w kilku KTZ. Wsparcie budżetowe stanowi skuteczny sposób eliminowania przekrojowych, długoterminowych i strukturalnych wyzwań oraz prowadzenia konstruktywnego dialogu merytorycznego. KTZ ponoszą główną odpowiedzialność za tworzenie dokumentów programowych, w tym ustanowienie priorytetów stanowiących podstawę ich strategii i zapewnienie niezbędnych konsultacji na poziomie lokalnym. Na wniosek KTZ udzielono im pomocy technicznej przy programowaniu, zgodnie z art. 81 decyzji o stowarzyszeniu zamorskim. Sytuacja w 2020 r.

a)Współpraca terytorialna w ramach 11. EFR-KTZ Dzięki wspólnemu zaangażowaniu wszystkich zainteresowanych stron w 2020 r. poczyniono postępy w programowaniu 11. EFR za sprawą wzmocnionej koordynacji i dialogu. Wraz z przyjęciem dokumentów programowych dla Sint Maarten i Curaçao w 2020 r. wszystkie 16 KTZ otrzymujące przydziały z EFR zakończyło swój proces programowania . Jeżeli chodzi o skuteczne wsparcie finansowe, w 2020 r. w ramach 11. EFR na rzecz KTZ wypłacono 53,67 mln EUR (zob. załącznik) . Jeśli chodzi o wdrażanie w 2020 r.: Pandemia COVID-19 miała poważne skutki dla KTZ. Sprawiła, że ich gospodarki, z których wiele jest uzależnionych od turystyki, znalazły się pod bezprecedensowym obciążeniem. Gospodarki te ucierpiały również z powodu zakłóceń w globalnych łańcuchach dostaw (co miało negatywny wpływ na ich przywóz, zwłaszcza żywności) oraz wahań cen ich głównych towarów eksportowych oraz popytu na te towary. Ograniczony margines fiskalny spowodował dodatkowe obciążenie, ponieważ towarzyszył mu spadek popytu krajowego i przekazów pieniężnych. W związku z tym strukturalne wyzwania społeczno-gospodarcze (nierówności, słabe struktury społeczne) prawdopodobnie ulegną pogłębieniu i uwidocznią wrażliwość najsłabszych grup społecznych. W ramach globalnej reakcji UE na COVID-19 KTZ odniosły w 2020 r. korzyści w związku ze zmianą ukierunkowania bieżących programów UE, przedpłat w ramach unijnych operacji wsparcia budżetowego oraz uruchomienia wszystkich pozostałych środków z unijnej puli środków B (pomoc nadzwyczajna) na łączną kwotę około 74 mln EUR w ramach EFR. W tym kontekście wdrażanie 11. EFR w 2020 r. przedstawia się następująco: Region Karaibów: ·W sektorze edukacji program wsparcia budżetowego dla Anguilli wspierał plan zrównoważonego finansowania dla sektora, krajowe ramy kwalifikacji oraz sześć indywidualnych planów rozwoju szkół (wypłata czwartej stałej transzy, 2,85 mln EUR, w ramach reakcji na COVID-19). Aruba rozpoczęła realizację programu edukacyjnego (13,05 mln EUR), którego celem jest zwiększanie umiejętności technicznych w zakresie innowacyjnego zrównoważonego rozwoju we współpracy z Uniwersytetem Lowańskim. Turks i Caicos kontynuowały wdrażanie swojego programu (w ramach którego – w kontekście walki z COVID-19 – wypłacono trzecią stałą transzę w wysokości 1 mln EUR i drugą zmienną transzę w wysokości 3,72 mln EUR) mającego na celu zwiększenie stopnia dostosowania kształcenia i szkolenia technicznego i zawodowego do potrzeb rynku pracy. ·Odnotowano również zauważalne postępy w zakresie zrównoważonego wzrostu gospodarczego dzięki realizowanemu programowi wsparcia budżetowego dla Montserrat, w ramach którego – w kontekście walki z COVID-19 – wypłacono trzecią stałą transzę (2,9 mln EUR) i drugą zmienną transzę (2 mln EUR). Ten program wsparcia budżetowego wspiera rozwój w dziedzinach takich jak energia ze źródeł odnawialnych i turystyka, przy czym turystyka jest obecnie dotknięta skutkami pandemii COVID-19. ·Realizacja programu wsparcia budżetowego na rzecz młodzieży dla Bonaire (3,95 mln EUR) rozpoczęła się pomyślnie. Wsparcie to przyczyni się do poprawy stanu zdrowia młodzieży, zwiększenia jej szans na znalezienie zatrudnienia i do podniesienia poziomu życia. Region Pacyfiku:

·Jeśli chodzi o zrównoważoną turystykę, Polinezja Francuska stoi w obliczu poważnych wyzwań w związku z pandemią COVID-19. Poczyniła jednak postępy w zakresie polityki sektorowej, co pozwoliło na wypłatę trzeciej stałej transzy programu wsparcia budżetowego (12,4 mln EUR) w kontekście walki z COVID-19. Również Wyspy Pitcairn kontynuowały wdrażanie swojego strategicznego planu rozwoju poprzez promowanie turystyki i skorzystały, w kontekście walki z COVID-19, z drugiej stałej transzy (0,8 mln EUR) oraz zmiennej transzy (0,55 mln EUR), co pozwoliło zakończyć program. ·W sektorze zatrudnienia Nowa Kaledonia kontynuowała swoje starania na rzecz zwiększenia dostępu do programów szkoleń oraz zwiększenia wskaźnika zatrudnienia i liczby szkoleń. W kontekście walki z COVID-19 wypłacono czwartą stałą transzę programu wsparcia budżetowego (8,84 mln EUR). ·W obszarze rozwoju cyfrowego Wallis i Futuna nadal odnotowywały postępy w realizacji swojej strategii cyfrowej oraz we wdrażaniu usług związanych z kablem Tui-Samoa zapewniającym szybką łączność szerokopasmową. W 2020 r. wypłacono drugą transzę (2 mln EUR) oraz, w kontekście walki z COVID-19, trzecią stałą transzę (3,5 mln EUR). Inne KTZ: ·Falklandy korzystają w ramach 11. EFR z programu w dziedzinie łączności. W 2020 r. poczyniono zadowalające postępy we wdrażaniu Krajowego Planu Infrastruktury Falklandów. Wypłacono trzecią stałą transzę (1,52 mln EUR) w kontekście walki z COVID-19 oraz drugą zmienną transzę (0,64 mln EUR). Wyspa Świętej Heleny, która również skorzystała z programu łączności w ramach 11. EFR, wykazała znaczne postępy w realizacji swojej strategii cyfrowej w 2020 r. Wypłacono drugą stałą transzę (3,5 mln EUR) oraz, w kontekście walki z COVID-19, trzecią stałą transzę (5,65 mln EUR). ·W obszarze turystyki w 2019 r. wraz z łączną skumulowaną wypłatą w wysokości 26 mln EUR ukończono realizację programu wsparcia budżetowego w Saint-Pierre i Miquelon. W 2020 r. uruchomiono transzę związaną z COVID-19 w wysokości 1,1 mln EUR, która ma zostać wypłacona na początku 2021 r. W sektorze turystyki i transportu morskiego poczyniono postępy, o których świadczył znaczny rozwój bazy noclegowej i udoskonalenie obsługi połączeń drogą morską między Saint-Pierre, Miquelon i Nową Fundlandią w Kanadzie. Ogólnie rzecz biorąc, przez cały rok w związku z realizacją programów wsparcia budżetowego prowadzono regularne dialogi merytoryczne z partnerskimi KTZ w sprawie sytuacji makroekonomicznej, zarządzania finansami publicznymi i polityk sektorowych. W 2020 r. nadal trwało uruchomienie środków z pomocy technicznej w celu wsparcia terytorialnych i regionalnych urzędników zatwierdzających w procesie programowania. Przyjęto nowy instrument współpracy technicznej IV (2 mln EUR). W 2020 r. w ramach instrumentów współpracy technicznej II i III 11. EFR wypłacono łączną kwotę 1 876 946 EUR. Kwota ta obejmowała umowy o pomoc techniczną lub badania mające pomóc w określeniu programów i strategii sektorowych KTZ lub ustaleniu spełnienia przez KTZ warunków otrzymania wsparcia budżetowego. b)Współpraca regionalna w ramach 11. EFR W 2020 r. osiągnięto znaczny postęp w zakresie regionalnych programów KTZ:

·w odniesieniu do regionu Pacyfiku program regionalny „PROTEGE” (Projet régional océanien des territoires pour la gestion durable des écosystèmes, 36 mln EUR) stanowi wsparcie dla zrównoważonego i odpornego rozwoju w regionie poprzez ochronę różnorodności biologicznej i odnawialnych zasobów naturalnych. Opiera się on na programie regionalnym „INTEGRE” (Initiative des territoires pour la gestion régionale de l’environnement, 12 mln EUR) w ramach 10. EFR, który wspierał zintegrowane zarządzanie strefą przybrzeżną i ściślejszą współpracę regionalną w zakresie zrównoważonego rozwoju. Druga płatność (9,44 mln EUR) została zrealizowana w kwietniu 2020 r., a łączna kwota dotychczasowych wypłat wyniosła 16,28 mln EUR. Drugie posiedzenie komitetu sterującego odbyło się w kwietniu 2020 r. ·W regionie Karaibów program „RESEMBID” (Resilience, Sustainable Energy and Marine Biodiversity, 42,67 mln EUR) uzupełniono o kwotę 2,67 mln EUR dla karaibskich KTZ z puli środków B jako wsparcie na walkę z COVID-19, co zwiększyło początkowy przydział środków do 40 mln EUR. Program RESEMBID ma na celu wzmocnienie zrównoważonego ekologicznie rozwoju gospodarczego poprzez skupienie się na odporności, zrównoważonej energii i różnorodności biologicznej mórz. Program służy modernizacji przestarzałej infrastruktury i zwiększeniu jej efektywności energetycznej, poprawie ochrony różnorodności biologicznej mórz i zrównoważonego zarządzania nią oraz zwiększeniu odporności na ekstremalne i powtarzające się zjawiska naturalne. Do tej pory wypłacono 3,62 mln EUR. Pierwsze posiedzenie komitetu sterującego odbyło się we wrześniu 2020 r. Aby wesprzeć karaibskie KTZ w procesie wychodzenia z kryzysu, w marcu 2020 r., na początku pandemii, ustanowiono instrument na rzecz reagowania i zwiększania odporności w związku z COVID-19 jako integralną część programu RESEMBID. ·Program regionalny dla regionu Oceanu Indyjskiego (Projet de Restauration des Ecosystèmes Insulaires de l’Océan Indien, 4 mln EUR) ma na celu odtworzenie ekosystemów wyspiarskich na Francuskich Terytoriach Południowych i Antarktycznych, co przyniesie korzyści dla różnorodności biologicznej w regionie. W lipcu 2019 r. podpisano z Agence Française de Développement (AFD) umowę o przyznanie wkładu i do grudnia 2020 r. wypłacono łącznie 2,28 mln EUR. Pierwsze posiedzenie komitetu sterującego odbyło się w listopadzie 2020 r. ·Program tematyczny dla wszystkich KTZ w ramach 11. EFR (17,8 mln EUR), przemianowany na program „GO–Green Overseas”, ma na celu wspieranie zrównoważonego rozwoju gospodarczego, społecznego i środowiskowego KTZ, koncentrując się na niskoemisyjnych gospodarkach opartych na zrównoważonej energii. Jako podkomponenty programu wybrano odporność na zmianę klimatu i pandemię COVID-19. W sierpniu 2020 r. podpisano umowę z Expertise France, wybraną agencją wykonawczą. Następnie w 2020 r. dokonano pierwszej wypłaty (1,66 mln EUR). Ponadto w 2020 r. UE udzieliła wsparcia na rzecz stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich (OCTA) w postaci dotacji na działalność (550 000 EUR). Wsparcie to wzmocniło zdolność stowarzyszenia do wypełniania swojego mandatu, w szczególności do koordynacji partnerów KTZ w celu ułatwienia dialogu z UE, propagowania partnerstwa oraz wspierania wspólnej pracy jego członków w wielu dziedzinach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w ramach stowarzyszenia UE-KTZ. c)Dialog instytucjonalny W ramach stowarzyszenia określono trzy formy dialogu: Forum KTZ-UE W grudniu 2020 r. w Brukseli odbyło się 18. posiedzenie Forum UE-KTZ pod przewodnictwem europejskiej komisarz do spraw partnerstw międzynarodowych Jutty Urpilainen. Posiedzenie miało formę wideokonferencji ze względu na ograniczenia związane z pandemią COVID-19, a udział w nim wzięli przedstawiciele wysokiego szczebla KTZ i państw członkowskich, z którymi są one powiązane. Curaçao uczestniczyło jako ustępujący przewodniczący OCTA, a Nowa Kaledonia jako przyszły przewodniczący stowarzyszenia. Na posiedzeniu Forum KTZ-UE UE, KTZ i państwa członkowskie, z którymi KTZ są powiązane, uznały, że rok 2020 miał decydujące znaczenie dla stosunków KTZ-UE w przyszłości ze względu na toczące się w nim negocjacje dotyczące nowej decyzji o stowarzyszeniu zamorskim, wieloletnich ram finansowych UE na lata 2021–2027 i negocjacje w sprawie wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE oraz ram w okresie po wygaśnięciu umowy z Kotonu.

Komisja doceniła duże uznanie ze strony KTZ i państw członkowskich, z którymi są one powiązane, dla działań UE w kontekście walki z COVID-19 mających na celu zapewnienie wsparcia KTZ. Posiedzenie Forum umożliwiło pierwszą wymianę poglądów na wysokim szczeblu na temat nowych programów i priorytetów przyszłej współpracy, a także przedstawienie przez UE jej priorytetów w tym zakresie: głównymi tematami obrad były kwestie związane z Zielonym Ładem, technologiami cyfrowymi oraz zatrudnieniem i wzrostem gospodarczym. Komisja wysłuchała opinii KTZ o tym, że współpraca regionalna jest bardzo pożądana, w tym współpraca z sąsiadami niebędącymi KTZ, na którą w nowej decyzji o stowarzyszeniu po raz pierwszy zarezerwowano specjalną kwotę (do potwierdzenia w ostatecznych negocjacjach). Ze względu na ograniczenia logistyczne związane z wydarzeniem zdalnym, w którym uczestniczą osoby z różnych stref czasowych z całego świata, nie mogły się odbyć spotkania trójstronne na szczeblu politycznym, które zazwyczaj odbywają się przy okazji posiedzenia Forum z udziałem przedstawicieli państw członkowskich, właściwych szefów delegacji i komisarz. Konsultacje trójstronne (spotkania trójstronne) W 2020 r. w Brukseli zorganizowano dwa spotkania trójstronne między Komisją (przewodniczący), przedstawicielami KTZ i państwami członkowskimi, z którymi KTZ są powiązane (jedno w lutym, a drugie zdalne w listopadzie ze względu na okoliczności związane z pandemią COVID-19). Spotkania stanowiły platformę dialogu w celu wymiany istotnych informacji, zastanowienia się nad zagadnieniami priorytetowymi będącymi przedmiotem wspólnego zainteresowania – dotyczącymi m.in. sytuacji związanej z COVID-19 i środków reagowania na pandemię – oraz monitorowania postępów we wdrażaniu decyzji o stowarzyszeniu zamorskim. d)Europejski Bank Inwestycyjny W decyzji o stowarzyszeniu zamorskim zapewniono pomoc finansową dla KTZ poprzez mechanizmy finansowe zarządzane przez Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) w latach 2014–2020 w ramach 3. protokołu finansowego. Są to: instrument inwestycyjny KTZ (środki finansowe w wysokości 48,5 mln EUR), finansowanie dopłat do oprocentowania i pomoc techniczna (5 mln EUR) oraz zasoby własne EBI (do 100 mln EUR). W ramach instrumentu inwestycyjnego KTZ, którym zarządza EBI, w 2020 r. nie zatwierdzono żadnych nowych operacji. Realizowane są wcześniej zatwierdzone operacje, których łączna wartość na koniec 2020 r. wynosiła 85,39 mln EUR (z czego wypłacono 51,52 mln EUR). Suma ta przekracza kwotę początkowych zasobów finansowych, ponieważ fundusz się odnawia, a niektóre środki powracające zostały ponownie pożyczone. Jeżeli chodzi o pulę środków w wysokości 5 mln EUR na dopłaty do oprocentowania i pomoc techniczną, w 2020 r. EBI zatwierdził kwotę 750 000 EUR jako dopłaty do oprocentowania na rzecz realizowanego przez KTZ z regionu Pacyfiku instrumentu sektora finansowego związanego z COVID-19. Pula ta została już w pełni przyznana. W ramach zarządzanej przez EBI puli zasobów własnych dla KTZ (łącznie 100 mln EUR) w grudniu 2020 r. EBI zatwierdził kwotę 20 mln EUR z pozostałych 35,02 mln EUR na operację instrumentu sektora finansowego związanego z COVID-19 w Nowej Kaledonii.