[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 8.7.2008

KOM(2008) 453 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie wsparcia dostosowania flot rybackich w Unii Europejskiej do gospodarczych skutków wysokich cen paliwa

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie wsparcia dostosowania flot rybackich w Unii Europejskiej do gospodarczych skutków wysokich cen paliwa

1. Wstęp

Prawidłowe funkcjonowanie zrównoważonego sektora połowowego niewątpliwie leży w interesie Unii Europejskiej (UE). Sektor ten stanowi kluczowy element życia gospodarczego wielu regionów przybrzeżnych. Poprzez dostarczanie konsumentom w UE lokalnych produktów wysokiej jakości rybołówstwo europejskie wnosi zauważalny wkład do bezpieczeństwa żywnościowego i zdrowia publicznego.

W sektorze rybołówstwa w UE od dawna mamy do czynienia ze zjawiskiem błędnego koła polegającego na niskiej rentowności i nadmiernej eksploatacji zasobów, która wynika z nadmiernej zdolności połowowej. Od reformy wspólnej polityki rybołówstwa z 2002 r. podejmuje się szereg działań zmierzających do przerwania tego błędnego koła. Mimo tego nadmierna zdolność połowowa i zbyt duży nakład połowowy nadal stanowią problem w wielu segmentach floty UE i w dalszym ciągu zagrażają stabilności gospodarczej sektora.

Od 1993 r. połowy w UE ulegają stopniowemu zmniejszeniu o średnio 2 % rocznie, co prowadzi do stale zmniejszających się przychodów (-25 % od wczesnych lat dziewięćdziesiątych). W szczególności dotyczy to prawie wszystkich stad przydennych, których liczebność zmniejszyła się w ostatnich latach i które nie znajdują się obecnie w stanie zrównoważenia. Ponadto ceny rynkowe utrzymują się stale na tym samym poziomie, a nawet ulegają obniżce. Przy zmniejszających się przychodach i nadmiernych inwestycjach kapitałowych (szacowanych na około 40 %) występuje znaczny efekt dźwigni wskutek zmian w kosztach operacyjnych, który od kilku lat ogranicza marże zysku sektora. Brak wystarczającego zwrotu z kapitału opóźnia modernizację i dodatkowo osłabia konkurencyjność sektora rybołówstwa.

W kontekście tej słabości strukturalnej sektora gwałtowna podwyżka światowych cen ropy naftowej jest szczególnie odczuwalna. Międzynarodowe ceny ropy typu Brent uległy pięciokrotnemu zwiększeniu od 20 USD za baryłkę w 2002 r. do ponad 130 USD za baryłkę w czerwcu 2008 r. i nie wykazują żadnych tendencji spadkowych. Od stycznia 2008 r. cena ropy naftowej wzrosła o 35 % (w USD) i o 22 % (w EUR). Od 2002 r. ceny paliwa żeglugowego w UE wzrosły o około 240 % (który to wzrost częściowo złagodziła mocna pozycja euro w stosunku do dolara amerykańskiego) i obecnie wynoszą w wielu przypadkach nawet powyżej 0,7 EUR za litr, chociaż paliwo żeglugowe stosowane w rybołówstwie jest już zwolnione z podatku akcyzowego.

Wzrost cen paliwa najbardziej dotknął segmenty floty poławiające narzędziami ciągnionymi (np. trawlery), które z reguły posiadają silniki o dużej mocy; w niektórych przypadkach (np. brytyjskie i holenderskie trawlery poławiające włokami rozprzowymi) koszty paliwa stanowią do 60 % wartości wyładunków. Wpływ na statki rybackie stosujące bierne narzędzia połowowe (np. narzędzia pułapkowe, sieci skrzelowe, sznury haczykowe) jest znacznie mniejszy z uwagi na charakter operacji połowowych, lecz i tak wynosi on od 5 % do 20 %. Wiele flotylli tradycyjnego łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego można zaliczyć do drugiej z tych kategorii.

Zasadniczo ceny ryb powinny odzwierciedlać rosnące koszty. Jednak ceny ryb przy pierwszej sprzedaży uległy w ostatniej dekadzie stagnacji, w związku z czym rybacy nie mogą rozłożyć podwyżek swoich kosztów na pozostałe elementy łańcucha zbytu. Wynika to częściowo z ograniczeń związanych z silną pozycją nabywczą przetwórców i łańcuchów zbytu, posiadających dostęp do produktów rybnych o niskich cenach przywozu na rynku światowym, w tym do znacznych ilości ryb pochodzących z nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów (NNN).

Jak stwierdzono w ostatnio wydanym komunikacie Komisji w sprawie cen ropy naftowej[1] oraz na niedawnym szczycie unijnym, rybołówstwo nie jest jedynym sektorem dotkniętym problemami, które są wynikiem wysokich cen ropy naftowej. Komisja zauważyła też, że wysokie ceny ropy stanowią w dużej mierze zjawisko strukturalne i nie należy oczekiwać ich spadku. Jednak problem rybołówstwa jest szczególnie złożony, co potwierdziła Rada Europejska w konkluzjach z czerwcowego szczytu. Ta specyfika polega na podwójnym ograniczeniu – związanym z zasobami oraz z rynkiem – które zmniejsza odporność sektora na presję gospodarczą. Poza tym ważną rolę odgrywa tu fakt, że prawie cały sektor składa się z małych i średnich przedsiębiorstw i że mieści się on przeważnie na obszarach peryferyjnych, które w dużym stopniu są uzależnione od rybołówstwa zarówno pod względem dochodów, jak i zatrudnienia.

W 2006 r. Komisja Europejska wydała komunikat, w którym uznała występowanie takich trudności gospodarczych i przedstawiła szereg narzędzi politycznych dostępnych na szczeblu unijnym i krajowym, które mogą rozwiązać wspomniane problemy. Jednak od tamtej pory ceny paliwa gwałtownie wzrosły, a sytuacja uległa dalszemu pogorszeniu. Powoduje to pilną konieczność – a zarazem okazję do – podjęcia bardziej zdecydowanych działań zmierzających do zażegnania poważnego kryzysu w sektorze połowowym UE oraz wsparcia niezbędnej restrukturyzacji.

W związku z tym Komisja przedstawia pakiet środków nadzwyczajnych, które mają złagodzić dotkliwe problemy gospodarcze i społeczne oraz na stałe przyczynić się do rozwiązania problemu systemowej nadmiernej zdolności połowowej. Reakcja na wspomniane problemy musi mieć zasięg ogólnounijny i należy ją skoordynować tak, aby nie zakłócić konkurencji między państwami członkowskimi ani flotami.

2. Zasady będące podstawą pakietu

Szerokie dostosowanie floty UE na rzecz gospodarczego i środowiskowego zrównoważenia

Kryzys wywołany wysokimi cenami paliwa narzuca bezprecedensową konieczność uporania się ze strukturalnymi problemami sektora u ich podstaw. Wspomniany pakiet będzie się zatem koncentrować na zmniejszeniu nadmiernej zdolności połowowej, przy jednoczesnym zapewnieniu większej wydajności i produktywności statków rybackich, co spowoduje większą konkurencyjność sektora; nie zostaną dozwolone żadne środki, które mogły by zwiększyć zdolność połowową floty czy nakład połowowy. Uwzględniony zostanie także problem znacznej zależności od paliwa, którą należy ograniczyć poprzez modernizację oraz przejście na paliwooszczędne techniki i sprzęt połowowy. Szereg proponowanych środków zwiększy wydajność energetyczną i ograniczy emisje powodowane przez całą flotę połowową. Ponadto będą one wspierały odchodzenie od technik połowowych, które są szczególnie szkodliwe dla środowiska (np. trawlery przydenne). Ponadto proponowane środki skoncentrują się na podwyższeniu wartości ryb przy pierwszej sprzedaży.

Natychmiastowe wsparcie dla sektora w celu złagodzenia problemów społecznych i gospodarczych

Aktualna sytuacja w znaczących elementach sektora nie charakteryzuje się zrównoważeniem. Rosnąca liczba statków rybackich jest unieruchomiona w portach, ponieważ wyjście w morze jest w obecnych okolicznościach po prostu nieopłacalne. Potrzebne jest tymczasowe wsparcie przede wszystkim dla członków załóg, których dochody w ostatnich miesiącach uległy ograniczeniu. Ponadto należy udzielić wsparcia właścicielom statków, których trzeba odciążyć, aby mogli zająć się restrukturyzacją, która jest jedynym sposobem uzyskania długofalowych rozwiązań. Omawiany pakiet zawiera więc pewne pilne środki o ograniczonym okresie obowiązywania, głównie o charakterze społecznym.

Koncentracja większości działań na najbardziej dotkniętych segmentach floty poprzez programy na rzecz dostosowania floty

Koncentracja działań zasobów UE oraz państw członkowskich na najbardziej potrzebujących i najbardziej wrażliwych obszarach ma zasadnicze znaczenie. Powinny one przyjąć formę szczegółowych środków, dotyczących zwłaszcza określenia odbiorców oraz odstępstw od obecnych progów zawartych w rozporządzeniu w sprawie EFR. O ile problem wysokich cen paliwa dotyczy całego sektora połowowego, konieczność wprowadzenia większej efektywności występuje przede wszystkim w jego najbardziej dotkniętych obszarach. Z tego względu pakiet jest skierowany przede wszystkim do tych segmentów floty, w których udział kosztów paliwa jest bardzo duży (co najmniej 30 % całkowitych kosztów produkcji). Tym segmentom floty będzie przyznawane wsparcie w różnych formach, pod warunkiem, że przedstawią one obszerne programy na rzecz dostosowania floty obejmujące między innymi znaczne całkowite zmniejszenie zdolności połowowej floty (o co najmniej 30 %) oraz znaczącą poprawę jej efektywności energetycznej.

Skoordynowana interwencja UE poprzez szersze stosowanie EFR i ewentualnie innych funduszy i instrumentów UE

Omawiane problemy stanowią sytuację nadzwyczajną w UE, która wymaga skoordynowanych rozwiązań na szczeblu unijnym. Biorąc pod uwagę, że UE ma wspólne zasoby rybne i wspólny rynek rybny, należy uniknąć podejmowania nieskoordynowanych inicjatyw krajowych, których wynikiem mogłoby być przeniesienie problemów w inne miejsca, co naruszyłoby równe warunki prowadzenia działalności dla państw członkowskich. Z tego powodu pakiet opiera się przede wszystkim na szerszym stosowaniu Europejskiego Funduszu Rybackiego (EFR), który jest podstawowym instrumentem WPRyb służącym do wspierania sektora. Pakiet przewiduje wyjątkowe i tymczasowe dostosowanie obowiązujących przepisów i procedur EFR, tak aby stały się one bardziej przydatne w aktualnej sytuacji. W ten sposób zostaną udostępnione fundusze umożliwiające ich natychmiastowe wykorzystanie w interwencjach strukturalnych i przejściowych środkach dodatkowych, czego wymaga obecny kryzys gospodarczy.

Komisja zwraca się do państw członkowskich o przeprogramowanie programów operacyjnych w ramach EFR z uwagi na dostosowanie aktualnego podziału funduszy między osiami priorytetowymi, co umożliwi większą koncentrację na środkach w ramach osi 1 w najbliższych dwóch latach. Komisja zaproponuje także odstępstwa od rozporządzenia w sprawie EFR w celu zwiększenia kwoty płatności dla państw członkowskich dokonywanych w ramach płatności zaliczkowej dla programów operacyjnych oraz w celu rozszerzenia zakresu udziału EFR do środków finansowanych w związku z przedmiotowym działaniem.

Jednakże rozmiary kryzysu i zasięg środków, które należy podjąć, będą wymagały dodatkowych nakładów finansowych. Komisja przewiduje zatem możliwość zapewnienia dodatkowego unijnego finansowania na rzecz omawianych środków, zgodnie z sekcją 6 niniejszego komunikatu.

Ponadto w ramach dodatkowych działań można umożliwić przyznawanie pomocy państwa, co może wymagać pewnego dostosowania do obowiązujących przepisów, nie naruszając jednak podstawowych zasad prawnych w tym zakresie. Omawiany pakiet zostanie starannie opracowany dla zapewnienia zgodności z zasadami przyjętymi w ramach WTO oraz spójności z prowadzonymi negocjacjami w sprawie dotacji dla rybołówstwa.

3. Pakiet środków

Pakiet będzie się składać głównie ze środków opartych na tymczasowych odstępstwach od przepisów EFR, zmierzających do wsparcia szybszego dostosowania floty wspólnotowej do aktualnej sytuacji i tymczasowego odciążenia sektora w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków w okresie przejściowym. Umożliwi to państwom członkowskim opracowanie programów na rzecz dostosowania floty dla tych flot, które są najbardziej zależne od paliwa i najbardziej dotknięte trudnościami w związku z nadmierną zdolnością połowową.

Pakiet przyjmie formę wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady ustanawiającego wyjątkowy, tymczasowy system ad hoc , które przewidzi odstępstwa od pewnych przepisów rozporządzenia w sprawie EFR na okres do końca 2010 r.

4. Środki

Przewidziano pięć głównych typów środków: środki nadzwyczajne, środki restrukturyzacyjne, środki horyzontalne, środki rynkowe oraz środki umożliwiające wykorzystywanie EFR.

4.1. Środki nadzwyczajne

4.1.1. Wyjątkowa pomoc nadzwyczajna z tytułu tymczasowego zaprzestania działalności połowowej

Aby umożliwić państwom członkowskim i przedsiębiorstwom rybackim opracowanie niezbędnych inicjatyw na rzecz restrukturyzacji i dostosowania, Komisja proponuje, aby zezwolić państwom członkowskim na przyznawanie pomocy nadzwyczajnej w formie finansowania tymczasowego zaprzestania działalności połowowej przez statki rybackie na maksymalny okres trzech miesięcy (rozpoczynający się przed dniem 30 listopada 2008 r.). Tego rodzaju środek może finansować koszty załogi oraz stałe koszty statków. Środek ten będzie miał zastosowanie wyłącznie w przypadkach podjęcia wyraźnego zobowiązania, że korzystające z niego przedsiębiorstwa będą brać udział w restrukturyzacji prowadzącej do zmniejszenia zdolności połowowej i nakładu połowowego w ramach np. programów na rzecz dostosowania floty (zob. poniżej), planów dostosowania nakładu połowowego, krajowych planów wycofywania statków rybackich z eksploatacji, planów połowowych bądź innych środków na rzecz restrukturyzacji/modernizacji. Omawiana restrukturyzacja rozpocznie się w ciągu sześciu miesięcy od daty wejścia w życie rozporządzenia Rady, o którym mowa w pkt 3; nieprzestrzeganie tej zasady pociągnie za sobą konieczność zwrotu pomocy.

Całkowity publiczny wkład finansowy na rzecz tego środka ustala się na 400 mln EUR i zostanie podzielony między państwa członkowskie proporcjonalnie do krajowych przydziałów finansowych w EFR. Takie tymczasowe zaprzestanie działalności połowowej nie zostanie uwzględnione przy określaniu progów (okres trwania i budżet) ustanowionych przez rozporządzenie w sprawie EFR w odniesieniu do środków związanych z tymczasowym zaprzestaniem działalności połowowej.

Omawiane tymczasowe zaprzestanie działalności połowowej powinno być dostosowywane z myślą o zwiększeniu korzyści gospodarczych poprzez wsparcie odbudowy zasobów i/lub propagowanie korzystniejszych warunków wprowadzania do obrotu. W tym celu zachęca się państwa członkowskie do powiązania okresu tymczasowego zaprzestania działalności połowowej z aspektami dotyczącymi dynamiki biologicznej, sezonowości i rynku.

4.2. Środki restrukturyzacyjne (programy na rzecz dostosowania floty)

Floty mogą korzystać ze specjalnych środków wsparcia poprzez opracowanie programów na rzecz dostosowania floty, które powinny zostać przyjęte przez państwa członkowskie. Obowiązkowe wymogi dla programów na rzecz dostosowania floty stanowią, że:

- paliwo musi stanowić średnio co najmniej 30 % kosztów produkcji we flocie,

- należy zagwarantować całkowite zmniejszenie zdolności połowowej floty o co najmniej 30 %. Pakiet wprowadzi środki, które zapewnią zgodność z warunkami i wynikami programów na rzecz dostosowania floty, w tym z wymogiem ograniczenia zdolności połowowej o 30 %. W bardzo wyjątkowych okoliczności i jedynie jeżeli flota państwa członkowskiego liczy mniej niż 100 statków rybackich, próg ten można obniżyć, gdyby takie zmniejszenie zdolności o 30 % miało wpłynąć zdecydowanie niekorzystnie na rentowność zależnych od tej floty działań związanych z połowami.

Komisja zapewni funkcjonowanie odpowiednich mechanizmów kontroli gwarantujących zgodność z zobowiązaniami podjętymi przez państwa członkowskie oraz przedsięwzięciami związanymi z realizacją omawianego pakietu. Brak zgodności będzie karany, co oznacza, że pomoc przyznaną z naruszeniem warunków i wymogów nałożonych przez wspomniane wyżej rozporządzenie Rady trzeba będzie zwrócić.

Komisja będzie w szczególności ściśle monitorować realizację obowiązkowego wymogu związanego z całkowitym zmniejszeniem zdolności połowowej floty, którego należy dokonać w związku z programem na rzecz dostosowania floty. W tym celu statki, które przeznaczono do całkowitego wycofania z eksploatacji, będą zobowiązane do trwałego zaprzestania działalności połowowej w ciągu sześciu miesięcy od przyjęcia programu na rzecz dostosowania floty.

Poniższe środki będą dozwolone wyłącznie w przypadku statków i/lub rybaków, których dotyczą programy na rzecz dostosowania floty.

4.2.1. Udostępnienie premii w ramach EFR z tytułu trwałego zaprzestania działalności połowowej przez floty objęte restrukturyzacją

Komisja proponuje odstępstwa od przepisów EFR zmierzające do usunięcia wszelkich ograniczeń dostępu do premii w ramach EFR z tytułu trwałego zaprzestania działalności połowowej w przypadku flot objętych programem na rzecz dostosowania floty, pod warunkiem że statki korzystające z tych premii natychmiast zaprzestaną działań połowowych. Organy państw członkowskich powinny zadbać, aby w wyniku pomyślnej restrukturyzacji floty stworzono wystarczające mechanizmy zarządzania gwarantujące, że w przyszłości zdolność połowowa będzie odpowiadała liczebności zasobów.

4.2.2. Dodatkowa pomoc z tytułu tymczasowego zaprzestania działalności połowowej

Komisja proponuje, aby statkom objętym programem na rzecz dostosowania floty umożliwić otrzymywanie pomocy z tytułu dodatkowych miesięcy tymczasowego zaprzestania działalności połowowej, o ile nastąpi ono przed dniem 31 grudnia 2009 r. Takie tymczasowe zaprzestanie działalności połowowej nie zostanie wliczone do limitów (okres trwania i budżet) ustanowionych przez rozporządzenie w sprawie EFR. Omawiana pomoc ma na celu wsparcie finansowania kosztów załóg i stałych kosztów statków w okresie nieprowadzenia działań.

Pomoc będzie przyznawana na następujące okresy:

- 3 miesiące w przypadku statków, które mają zostać poddane złomowaniu lub wymianie silnika; w przypadku gdy restrukturyzacja nadal trwa, można przyznać dodatkowo do 3 miesięcy po dniu 1 stycznia 2010 r.,

- sześć tygodni w przypadku wszelkich innych statków objętych innymi środkami restrukturyzacyjnymi w ramach programu na rzecz dostosowania floty.

Całkowity publiczny wkład finansowy na rzecz tego środka ustala się na 400 mln EUR i zostanie podzielony między państwa członkowskie proporcjonalnie do krajowych przydziałów finansowych w EFR. Takie tymczasowe zaprzestanie działalności połowowej nie zostanie uwzględnione przy określaniu progów (okres trwania i budżet) ustanowionych przez rozporządzenie w sprawie EFR w odniesieniu do środków związanych z tymczasowym zaprzestaniem działalności połowowej.

4.2.3. Zwiększenie intensywności pomocy z tytułu modernizacji statku

Obowiązkowy udział prywatnych środków finansowych w finansowaniu inwestycji na statku wynosi obecnie 60 % w przypadku wymiany narzędzi połowowych i 80 % w przypadku wymiany silnika. Aby zapewnić przedsiębiorstwom rybackim znaczące dodatkowe zachęty do stosowanie bardziej wydajnych statków i narzędzi, Komisja proponuje zmniejszyć obowiązkowy udział prywatnych środków finansowych w przypadku środków na modernizację statków, jeżeli inwestycje dotyczą energooszczędnego wyposażenia, silnika lub narzędzi. Konkretna wartość procentowa zostanie określona przez państwa członkowskie na podstawie obiektywnych kryteriów, takich jak wiek statku, poprawa efektywności energetycznej i stopień zmniejszenia zdolności połowowej ujęte w programie na rzecz dostosowania floty. Minimalny obowiązkowy udział prywatnych środków finansowych nie powinien jednak być niższy niż 40 % kosztów inwestycji.

Dozwolona będzie również pomoc z tytułu modernizacji narzędzi i wyposażenia dla statków młodszych niż 5 lat, jeżeli w związku z tym nastąpi znaczne ograniczenie zużycia energii.

4.2.4. Możliwość przyznania pomocy z tytułu częściowego wycofania z eksploatacji w przypadku zastąpienia starego statku nowym, mniejszym i bardziej energooszczędnym statkiem

Komisja proponuje, aby właściciel statku, który poddaje jeden statek lub większą ich liczbę złomowaniu i zastępuje nowym – mniejszym i zużywającym mniej paliwa – może kwalifikować się do otrzymania premii z tytułu złomowania (tzn. „częściowego wycofania z eksploatacji”) w odniesieniu do różnicy między zdolnością połowową statków poddanych złomowaniu a zdolnością połowową nowego statku. W ramach częściowego wycofania z eksploatacji państwa członkowskie mogą zastąpić wyłącznie 25 % ogólnej wycofanej całkowicie zdolności połowowej w programie na rzecz dostosowania floty, do której częściowe wycofanie z eksploatacji ma zastosowanie.

Omawiana propozycja wprowadza większą elastyczność do polityki złomowania. Należy jednak starannie ją opracować, aby wesprzeć nie tylko restrukturyzację floty, ale również nadrzędne cele polityczne związane z zachowaniem zasobów. Zdolność połowowa nowego statku musi być mniejsza od wycofanej zdolności; maksymalny współczynnik zastępowalności dozwolony na statek nie może być wyższy niż 2:5. Ponadto omawiany środek powinien być dopuszczalny, wyłącznie jeżeli program na rzecz dostosowania floty obejmuje duży odsetek statków w jednolicie określonej flocie.

4.3. Środki horyzontalne (poza programami na rzecz dostosowania floty)

4.3.1. Zwiększenie intensywności pomocy w ramach EFR z tytułu paliwooszczędnego wyposażenia

Komisja proponuje zastosowanie niższej stawki obowiązkowego udziału prywatnych środków finansowych (40 %) w przypadku inwestycji na statkach związanych z wyposażeniem, które pomaga znacząco ograniczyć zużycie paliwa.

4.3.2. Wiedza specjalistyczna w zakresie audytów energetycznych i opracowywania planów restrukturyzacji

Komisja proponuje dostosować przepisy EFR dotyczące działań wspólnych, tak aby mieć pewność, że państwa członkowskie mogą zapewnić właścicielom statków pomoc finansową służącą do korzystania z wiedzy specjalistycznej w zakresie audytów energetycznych oraz ze specjalistycznego doradztwa przy opracowywaniu planów restrukturyzacji/modernizacji.

4.3.3. Rozszerzenie kategorii beneficjentów kwalifikujących się do korzystania ze środków społeczno-gospodarczych EFR

Pomoc z tytułu wcześniejszego odejścia z sektora rybołówstwa i przejścia na wcześniejszą emeryturę w ramach EFR przyznawana jest obecnie wyłącznie rybakom. Komisja proponuje, aby udostępnić taką formę pomocy również innym pracownikom zatrudnionym w działalności związanej z rybołówstwem (np. hale aukcyjne, usługi portowe itd.), tak aby zaradzić trudnościom wynikającym z likwidacji i łączenia przedsiębiorstw w związku z ograniczoną działalnością połowową.

4.3.4. Wspieranie badań naukowych nad ulepszeniami technicznymi w statkach/silnikach/wyposażeniu/narzędziach połowowych zmierzającymi do ograniczenia zużycia energii i rozszerzenie kwalifikowalności projektów pilotażowych

Badania nad efektywnością energetyczną połowów stanowią bardzo istotną kwestię w perspektywie długoterminowej i z tego względu należy udostępnić więcej funduszy na rozwój techniczny w tej dziedzinie. Komisja proponuje więc zmienić przepisy EFR dotyczące kwalifikowalności w taki sposób, aby państwa członkowskie mogły wspierać projekty pilotażowe w zakresie ulepszeń technicznych zmierzających do ograniczenia zużycia energii.

Obecnie prowadzone się ogólnounijne projekty badawcze, po których zakończeniu powinna nastąpić wymiana wiedzy[2]. Komisja nadal będzie opracowywać zachęty do tworzenia kolejnych programów badawczych i opracowań w tej dziedzinie, podobnie jak w innych sektorach przemysłu.

Sektor mógłby ponadto zachęcić krajowych sponsorów badań do analizy możliwych działań badawczych w omawianej dziedzinie poprzez sieci takie jak ERA-NET[3]. W tym kontekście w planowanym komunikacie Komisji „ Europejska strategia badań nad morzem i gospodarką morską ” zaproponowane zostanie bardziej strategiczne podejście, wykraczające poza obecnie prowadzoną koordynację w ramach ERA-NET szeregu działań obejmujących badania nad morzem.

4.4. Środki rynkowe

Komisja zachęca państwa członkowskie do zapewnienia zainteresowanym podmiotom możliwości i środków finansowych w celu wspierania działań zmierzających zwłaszcza do podwyższenia wartości ryb przy pierwszej sprzedaży. Można tego dokonać dzięki niewykorzystywanym przeważnie możliwościom oferowanym przez EFR oraz wspólną organizację rynków, ustanowioną w rozporządzeniu Rady (WE) nr 104/2000. Komisja proponuje wspieranie inicjatyw zmierzających do realizacji następujących celów:

- zwiększenie roli marketingowej rybaków poprzez współpracę w ramach większych organizacji producentów lub lokalnych stowarzyszeń marketingowych,

- ulepszenie planowania produkcji w UE oraz dostosowanie jej do popytu,

- wspieranie inicjatyw na rzecz jakości dotyczących np. oznakowania, etykietowania oraz lepszej obróbki i przetwórstwa,

- wspieranie informowania konsumentów (zdrowie, żywienie, odpowiedzialne połowy itp.),

- opracowanie narzędzi analizy łańcucha wartości i cen: kontrole/oceny rynku, ustanowienie systemu monitorowania cen powiązanego z prowadzonymi działaniami Komisji w zakresie monitorowania cen żywności,

- wzmocnienie monitorowania w celu zapewnienia zgodności z przepisami w zakresie etykietowania oraz zwalczania połowów NNN.

4.4.1. Środki w ramach wspólnej organizacji rynków

Sektor produkcji musi znaleźć metody dobrego i skutecznego dostosowania i regulacji podaży zgodnie z wymogami rynkowymi, a zwłaszcza z potrzebami sektora dystrybucji. Jedynym sposobem zapewnienia korzystnych handlowo cen jest zaspokajanie potrzeb rynku pod względem ilości, jakości i regularności podaży. Nadmierne wyładunki w tych okresach sezonu połowowego, w których rynek jest słaby, mogą przynosić skutki odwrotne do zamierzonych, jeśli chodzi o zarządzanie przedsiębiorstwami i zyski handlowe.

W związku z powyższym organizacje producentów dysponują programami operacyjnymi, które stanowią skuteczny instrument regulacji rynku. Zawierają one strategie na rzecz dostosowywania podaży do popytu, na podstawie których organizacje producentów muszą z wyprzedzeniem planować dostawy od swoich członków i analizować możliwości zwiększenia zysków finansowych z połowów. W obecnej sytuacji Komisja zaleca, aby organizacje producentów przekierowały niektóre ze środków i przyjęły nowe stanowisko w odniesieniu do swoich członków i rynku. Aby zmaksymalizować wartość połowów przy pierwszej sprzedaży, organizacje producentów zachęca się do podejmowania konkretnych inicjatyw takich jak przekierowywanie produktów na inne rynki, podwyższanie ich jakości, wprowadzanie inicjatyw na rzecz dobrowolnego etykietowania lub opracowanie innych działań promocyjnych, jak również koncentracja produkcji rybnej w okresach obowiązywania wyższych cen.

W przypadku produktów wprowadzanych na rynek w stanie świeżym sektor produkcji musi stworzyć metody poprawy jakości i stworzenia dzięki temu dodatkowej wartości. Plany poprawy jakości stanowią mechanizm zmierzający do podwyższania przez organizacje producentów jakości swoich produktów na wszystkich etapach produkcji i wprowadzania do obrotu. Jednak spotkały się one z niewielkim odzewem pomimo wsparcia finansowego dostępnego w ramach EFR. W związku z tym Komisja zwraca się do państw członkowskich o wsparcie organizacji producentów w staraniach na rzecz opracowania i realizacji planów poprawy jakości.

Ponadto producenci wspólnotowi muszą koniecznie uwzględnić zmiany zachodzące w zachowaniach konsumenckich i w dystrybucji. Większość produktów sprzedaje się obecnie za pośrednictwem dużych łańcuchów dystrybucji, których strategia polega przeważnie na kupowaniu określonych ilości w oparciu o przewidywany popyt. Brak pewności dotyczącej wyładunków oraz rozdrobniony charakter sektora pierwszego etapu wprowadzania do obrotu stanowią przyczyny, dla których takie duże łańcuchy mogą niechętnie nabywać produkty wspólnotowe. Zakładanie organizacji międzybranżowych może pomóc w poprawie tej sytuacji. Organizacje takie skupiają przedstawicieli producentów, przedsiębiorstw i przetwórstwa, czego celem jest realizacja środków korzystnych dla całego sektora. Większość tych środków kwalifikuje się do objęcia pomocą finansową z EFR. Mimo to do tej pory odnotowano niewielkie zainteresowanie tworzeniem takich organizacji. Z tego względu Komisja zachęca państwa członkowskie do wspierania ustanawiania organizacji międzybranżowych w celu zacieśnienia współpracy między różnymi podmiotami łańcucha zbytu.

4.4.2. System obserwacji / monitorowania cen

Komisja wprowadzi środki niezbędne do ustanowienia systemu monitorowania cen produktów rybnych i akwakultury w całym łańcuchu zbytu, który zostanie powiązany z prowadzonymi działaniami Komisji w zakresie monitorowania cen żywności. Spowoduje to opracowanie narzędzia analizy i podejmowania decyzji, którego celem będzie poszerzenie wiedzy na temat ustalania cen i zrozumienie, jak powstaje wartość dodana od pierwszej sprzedaży. Pewne niedawne badania wykazały, że mechanizmy cenowe i mechanizmy przekazywania wartości dodanej są zróżnicowane w zależności od rodziny produktów i łańcucha zbytu. System monitorowania cen będzie dotyczył produktów rybnych i akwakultury, które są poławiane, przeładowywane, wyładowywane lub przywożone.

Takie narzędzie analityczne nie ma na celu bezpośredniego wpływu na ceny, lecz powinno umożliwić lepsze przewidywanie wahań cenowych. Oczekuje się również, że lepsze informacje na temat mechanizmów rynkowych powinny pozwolić producentom na dostosowywanie podaży, tak aby ich produkty mogły uzyskać wyższą wartość.

Komisja prowadzi obecnie badanie nad podażą i wprowadzaniem do obrotu produktów rybnych i akwakultury w UE; badanie to skoncentruje się na mechanizmach cenowych. Zapewni ono również dane metodologiczne służące do ustanowienia systemu monitorowania cen. Pierwsze skonsolidowane wyniki i zalecenia zostaną udostępnione i omówione z zainteresowanymi podmiotami do początku 2009 r.

Różne elementy analiz cen zostały już uwzględnione we wspólnej organizacji rynków (CMO), które mogą ulec weryfikacji przy zbliżającym się przeglądzie CMO zaplanowanym na 2009 r.

4.4.3. Szczegółowe projekty dotyczące inicjatyw zainteresowanych podmiotów

Komisja przeanalizuje możliwość modyfikacji drugiego instrumentu w dziedzinie rybołówstwa na rzecz bezpośredniego finansowania inicjatyw organizacji zainteresowanych podmiotów w dziedzinie monitorowania rynku, etykietowania itp. poprzez zaproszenia do składania wniosków.

4.5. Środki umożliwiające wykorzystywanie EFR

4.5.1. Przeprogramowanie

Państwa członkowskie zdecydowanie zachęca się do jak największego wykorzystywania EFR poprzez dostosowywanie programów operacyjnych – w razie konieczności – w celu maksymalizacji wsparcia finansowego dla inicjatyw ukierunkowanych na rozwiązanie problemów wynikających z kryzysu paliwowego. W tym celu państwa członkowskie powinny rozważyć znaczne przesunięcia funduszy w ramach swoich programów operacyjnych z innych osi EFR, tak aby zwiększyć przydział dla osi 1 (dostosowanie wspólnotowej floty rybackiej).

Wzmocnienie wsparcia z EFR dla takich inicjatyw może w niektórych przypadkach wymagać jedynie redystrybucji funduszy między środkami w ramach osi 1, o czym państwa członkowskie mogą samodzielnie zadecydować. W większości przypadków będzie to wymagać pewnej modyfikacji programu. Komisja zobowiązuje się do możliwie jak najszybszej analizy i zatwierdzenia wszelkich takich modyfikacji, tak aby umożliwić ich szybkie wprowadzenie.

Takie przeprogramowanie jest niezbędnym warunkiem wstępnym do zapewnienia państwom członkowskim ewentualnych dodatkowych możliwości finansowania, które Wspólnota może udostępnić w późniejszym okresie.

4.5.2. Ułatwienia w wykorzystywaniu funduszy EFR

Aby pomóc tym państwom członkowskim, które mogą mieć problemy z szybkim uruchomieniem krajowych funduszy współfinansowania środków w ramach osi 1, Komisja proponuje zwiększyć dozwolone stawki współfinansowania z EFR w przypadku działań podejmowanych w związku z proponowanym środkiem ad hoc do maksymalnie 95 % całkowitych wydatków publicznych.

Ponadto w przypadku państw, które o to wystąpią, Komisja proponuje podwojenie kwoty płatności zaliczkowej z EFR, wypłacanej przez Komisję po przyjęciu programów operacyjnych, z 7 % do 14 % całkowitego wkładu EFR do programu operacyjnego. Pozwoli to na znaczne zwiększenie funduszy dostępnych dla państw członkowskich w celu szybkiego sfinansowania środków nadzwyczajnych po dokonaniu wszelkich niezbędnych przesunięć budżetowych.

4.5.3. Moc wsteczna

Środek dotyczący tymczasowego zaprzestania działalności połowowej wprowadzony z dniem 1 czerwca 2008 r. będzie kwalifikował się do objęcia wsparciem w ramach EFR.

5. Inne środki

5.1. Pomoc de minimis

Obecnie limit 30 000 EUR dotyczący pomocy de minimis ma zastosowanie do przedsiębiorstw, co powoduje znaczne rozbieżności w korzyściach, które rybacy mogą uzyskać dzięki systemom państw członkowskich finansowanym w ramach progu de minimis . Na podstawie dogłębnej analizy ekonomicznej Komisja rozważy zmianę tego systemu w odniesieniu do sektora rybołówstwa. Będzie ona polegała na możliwości przyznawania 30 000 EUR pomocy de minimis na statek, a nie na firmę, przy ogólnym ograniczeniu wynoszącym 100 000 EUR na przedsiębiorstwo. Komisja zobowiązuje się do przeprowadzenia niezbędnej analizy ekonomicznej w bardzo krótkim terminie.

5.2. Pomoc społeczna w formie niższych składek na ubezpieczenie społeczne

Z uwagi na znaczenie, jakie ma ochrona zatrudnienia, Komisja – poprzez zmianę Wytycznych do celów analizy pomocy państwa dla rybołówstwa i akwakultury – umożliwi państwom członkowskim przejęcie odpowiedzialności za część wysokości składek na ubezpieczenie społeczne rybaków.

Takie rozwiązanie musi ograniczać się wyłącznie do składek płaconych przez samych rybaków (a nie składek płaconych przez zatrudniające ich przedsiębiorstwa), pod warunkiem że pracodawca nie obniży jednocześnie normalnego wynagrodzenia pracowników, których to dotyczy. Należy również uwzględnić tutaj szczególne przypadki, w których rybacy prowadzący tradycyjne łodziowe rybołówstwo przybrzeżne pracują jako jedyni pracownicy na własnych statkach.

Powyższe rozwiązanie przyniesie rybakom, w tym rybakom samozatrudnionym, bezpośrednie korzyści, ponieważ będą mogli nadal korzystać z ubezpieczeń społecznych, a zarazem będą płacić niższe składki na to ubezpieczenie. Omawiany środek może obowiązywać najwyżej przez dwa lata.

6. Dodatkowe fundusze

Stosowanie omawianego pakietu w sposób chroniący równe warunki prowadzenia działalności w całej Unii ma zasadnicze znaczenie. Konkurencja między rybakami w UE nie powinna zostać zakłócona w wyniku zróżnicowanych możliwości państw członkowskich w zakresie uruchomienia finansowania publicznego czy wspólnotowego. Nie można również dyskryminować tych państw członkowskich, które już podjęły restrukturyzację floty. Najlepszą metodą jest w tej sytuacji wykorzystanie EFR jako głównego instrumentu służącego do strukturalnego dostosowania flot w UE. W związku z tym Europejski Fundusz Rybacki będzie wnosił zasadniczy wkład do pakietu. Istnieje jednak szereg istotnych problemów, których nie można rozwiązać wyłącznie poprzez wykorzystanie EFR w jego obecnej formie:

- kilka państw członkowskich posiada bardzo niewielkie przydziały w ramach EFR. Wynika to z faktu, że krajowe klucze podziału środków w ramach EFR nie są bezpośrednio związane z wielkością floty, ale opierają się na bardziej ogólnych kryteriach dotyczących funduszy strukturalnych. Realizacja pakietu poprzez wyłączne wykorzystanie EFR mogło by spowodować powstanie nieuzasadnionych rozbieżności ze szkodą dla tych państw członkowskich.

- W niektórych państwach członkowskich większość finansowania z EFR koncentruje się na regionach konwergencji, co jest zgodne z ogólnymi zasadami dotyczącymi funduszy strukturalnych UE. W związku z tym fundusze EFR nie mogą zostać uruchomione w wystarczającym stopniu, aby zrestrukturyzować floty znajdujące się poza regionami konwergencji.

- Niektóre państwa członkowskie korzystają z większego przydziału w EFR, ale i tak jest on niewystarczający dla wprowadzenia wszystkich środków niezbędnych do szerokiej restrukturyzacji flot dotkniętych kryzysem.

- Szereg państw członkowskich ustanowiło obszerne plany restrukturyzacji w swoich programach operacyjnych w ramach EFR, lecz obejmują one cały okres 2007-2013. Rozwiązanie obecnego kryzysu będzie wymagało skrócenia okresu obowiązywania tych planów, co doprowadzi do znacznego zwiększenia ich krótko- i średnioterminowych potrzeb finansowych.

- Rozmiary omawianego kryzysu wymagają bezprecedensowych działań restrukturyzacyjnych. Realizacja pakietu będzie się więc wiązać z wysoką kwotą wsparcia finansowego ze środków publicznych. Szacuje się, że samo trwałe i tymczasowe zaprzestanie działalności połowowej w przypadku segmentów floty w dużym stopniu dotkniętych kryzysem będzie kosztowało ponad 1,6 mld EUR. Uwzględniając dodatkowe wsparcie dla inwestycji na rzecz ograniczenia zużycia energii, środki rynkowe i społeczno-ekonomiczne, działania wspólne i projekty pilotażowe, które są w całości ujęte w tymczasowych działaniach szczegółowych zmierzających do wspierania restrukturyzacji flot dotkniętych kryzysem gospodarczym, całkowita niezbędna kwota szacowana jest na około 2 mld EUR. Szacuje się, że obecne programowanie osi 1 EFR na rzecz tych środków pokryje około 600 mln EUR, przy szacowanych dodatkowych 250 mln EUR pochodzących ze współfinansowania krajowego. Zgodnie z szacunkami Komisji 550 mln EUR będzie musiało pochodzić z przeprogramowania programów operacyjnych EFR. Pozostałą kwotę szacuje się na maksymalnie 600 mln EUR Część tej kwoty można sfinansować poprzez nieprzypisany margines w ramach działu 2 pułapów ram finansowych na 2009 r. i 2010 r., przy czym większość kwoty przypadłaby na 2009 r. Nie naruszyłoby to właściwego poziomu wydatków WPR. Wszelkie dodatkowe kwoty byłyby uzależnione od tego, czy poziomy wydatków WPR w tych latach będą się kształtować znacznie poniżej odpowiednich podpułapów i będą wymagały pełnej analizy i uzasadnienia.

Przed zgromadzeniem wszelkich dodatkowych funduszy Komisja upewni się, czy państwa członkowskie udostępniły określone powyżej znaczące zasoby poprzez przeprogramowanie programów operacyjnych oraz fundusze krajowe. Dla celów realizacji tych działań Komisja zbada możliwość ustanowienia instrumentu finansowania ad hoc . Instrument taki obowiązywałby przez ograniczony okres, zgodny ze środkami związanymi z kryzysem paliwowym w ramach EFR. Środki z takiego nowego instrumentu ad hoc udostępniano by państwom członkowskim na podstawie określonych kryteriów.

W szczególności, aby skorzystać z tego dodatkowego wsparcia, państwa członkowskie powinny wcześniej przekazać znaczną część swoich przydziałów w EFR na poczet środków koniecznych do zażegnania kryzysu, poprzez przeprogramowanie funduszy swoich programów operacyjnych na rzecz osi 1, bądź też powinny były ustanowić ambitne programy na rzecz dostosowania flot obejmujące znaczną część floty krajowej.

7. Ramy czasowe

Działania na mocy przedmiotowego rozporządzenia Rady należy przeprowadzić do dnia 31 grudnia 2010 r.

[1] Jak przeciwdziałać negatywnym skutkom wyższych cen ropy naftowej?, COM(2008) 384, Bruksela, 13.6.2008.

[2] Opracowanie Komisji Europejskiej „Oszczędność energii w rybołówstwie” (ESIF) FISH/2006/17, strona internetowa Komisji Europejskiej na temat oszczędności energii w rybołówstwie (uruchomienie planowane we wrześniu 2008 r.), projekty szóstego programu badań Komisji Europejskiej „HOP – Macro-economic impact of High Oil Price in Europe” oraz „Superior life-time operation economy of ship propellers”; www.hop-project.eu, http://canal.etsin.upm.es/superprop/.

[3] Celem sieci ERA-NET jest wspieranie koordynacji i współpracy między krajowymi i regionalnymi programami badawczymi.