[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 13.11.2008

KOM(2008) 770 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

W SPRAWIE REALIZACJI PROGRAMU TRANSEUROPEJSKICH SIECI ENERGETYCZNYCH W LATACH 2002–2006 Zgodnie z art. 16 rozporządzenia 2236/1995/WE

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

W SPRAWIE REALIZACJI PROGRAMU TRANSEUROPEJSKICH SIECI ENERGETYCZNYCH W LATACH 2002–2006 Zgodnie z art. 16 rozporządzenia 2236/1995/WE

1. WPROWADZENIE

Zgodnie z art. 16 rozporządzenia Rady (WE) nr 2236/95[1] z dnia 18 września 1995 r. ustanawiającego ogólne zasady przyznawania pomocy finansowej Wspólnoty w zakresie sieci transeuropejskich (zwanego dalej „rozporządzeniem w sprawie finansowania projektów TEN”) Komisja przedstawia Parlamentowi Europejskiemu, Radzie, Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu i Komitetowi Regionów „Sprawozdanie z realizacji programu transeuropejskich sieci energetycznych (TEN-E) za lata 2002–2006”

Sprawozdanie obejmuje projekty TEN-E współfinansowane w ramach budżetu TEN-E na przestrzeni lat 2002–2006 (badania i prace). W sprawozdaniu przeanalizowano konkretne postępy, jakie poczyniono w realizacji priorytetowych projektów TEN-E w badanym okresie.

W rozpatrywanym okresie obowiązywały wytyczne dla transeuropejskich sieci energetycznych przyjęte w 1996 r.[2] (zwane dalej „wytycznymi dla TEN-E z 1996 r.”), które obejmują lata 2002 i 2003, wytyczne dla transeuropejskich sieci energetycznych przyjętymi w 2003 r.[3] (zwane dalej „wytycznymi dla TEN-E z 2003 r.”), które obejmują lata 2004–2006, a także rozporządzenie w sprawie finansowania projektów TEN przyjęte w 1995 r., które obejmuje cały okres od 2002 do 2006 r. W niniejszym sprawozdaniu z realizacji uwzględniono zmianę ram prawnych, która nastąpiła w 2003 r.

Najważniejszym wydarzeniem, które miało miejsce w tym okresie, było przystąpienie nowych państw członkowskich do UE w 2004 r. W celu pełnego zintegrowania nowej europejskiej polityki sąsiedztwa, w dniu 6 września 2006 r. przyjęto zmienione wytyczne dla transeuropejskich sieci energetycznych[4].

Komisja uznała, że istotne jest zajęcie się kwestiami infrastruktury w strategicznym przeglądzie sytuacji energetycznej UE (SEER), o który zwróciła się Rada Europejska w marcu 2006 r. W dniu 10 stycznia 2007 r. przedstawiono plan priorytetowych połączeń międzysieciowych[5], oparty na wytycznych dla TEN-E przyjętych w 2006 r., jako element strategicznego przeglądu sytuacji energetycznej UE.

2. PRAWODAWSTWO OBOWIąZUJąCE W LATACH 2002–2006

2.1.1. Wytyczne dla TEN-E

Pierwsze wytyczne Wspólnoty Europejskiej dla transeuropejskich sieci energetycznych zostały przyjęte w 1996 r.[6] Wytyczne te zawierały zarówno listę projektów potencjalnie kwalifikowalnych do współfinansowania unijnego, jak również kryteria ich kwalifikowalności. Wstępna lista projektów stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania, potencjalnie kwalifikowalnych wspólnotowego wsparcia finansowego została dwukrotnie zmieniona, raz w 1997 r.[7] i raz w 1999 r.[8]

W 2003 r. dokonano korekty wytycznych dla TEN-E[9] w kontekście pakietu wniosków Komisji dotyczących infrastruktury energetycznej. Przegląd poddano rozszerzonej ocenie skutków.

Kluczowe znaczenie miało zakończenie zestawu projektów dotyczących osi priorytetowych, które mają charakter transgraniczny lub wywierają znaczny wpływ na transgraniczne zdolności przesyłowe.

W związku z tym w ramach korekty wytycznych zmodyfikowano i uzupełniono listę projektów stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania, które wcześniej były określone w załączniku do wytycznych z 1996 r. (z uwzględnieniem zmian z 1997 i 1999 r.), i wyznaczono 12 osi dla projektów priorytetowych. Osie te uwzględniają połączenia, które są niezbędne dla efektywnego funkcjonowania rynku wewnętrznego oraz osiągnięcia wysokiego poziomu bezpieczeństwa dostaw energii. Różnorodne wyzwania dotyczące sieci elektrycznych i gazowych można przedstawić następująco:

(i) Istniejące moce elektrycznych połączeń międzysieciowych uważane były za niewystarczające w świetle dalszego wzrostu wymiany handlowej. W związku z tym, w trakcie szczytu Rady Europejskiej w Barcelonie w marcu 2002 r., szefowie państw i rządów uzgodnili cel orientacyjny dla państw członkowskich, zgodnie z którym do roku 2005 moc elektrycznych połączeń międzysieciowych w każdym państwie powinna być równa co najmniej 10 % mocy produkcyjnych zainstalowanych w danym państwie.

(ii) W odniesieniu do gazu ziemnego w najbliższych 20–30 latach przewidywane jest coraz większe uzależnienie od importu tego surowca w związku ze zmniejszeniem zasobów miejscowych na terenie UE. W ramach polityki TEN-E realnym celem była decyzja o imporcie dodatkowych 70 mld metrów sześciennych gazu do 2013 r., pochodzących ze złóż rosyjskich i północnoafrykańskich z oraz z rejonu Morza Kaspijskiego oraz Bliskiego Wschodu. Obecnie głównymi dostawcami gazu ziemnego są Norwegia, Rosja i Afryka Północna. W przyszłości dodatkowo dostawy pochodzić będą z rejonu Morza Kaspijskiego, Bliskiego Wschodu oraz Zatoki Perskiej dzięki rozwojowi rynku skroplonego gazu ziemnego (LNG) transportowanego statkami. Położenie tych źródeł w naturalny sposób determinuje przebieg szlaków tranzytowych oraz zapotrzebowanie na terminale LNG oraz instalacje regazyfikacji.

2.1.2. Rozporządzenie w sprawie finansowania projektów TEN

W odniesieniu do energii, rozporządzenie w sprawie finansowania projektów TEN przyjęte w 1995 r. zostało zmienione rozporządzeniami Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 788/2004[10] oraz 807/2004[11] z dnia 21 kwietnia 2004 r. Określa ono warunki, na których projekty TEN-E wskazane w wytycznych dla TEN-E są kwalifikowalne do współfinansowania. W szczególności określa ono stawki współfinansowania badań (do 50 % kosztów badań) oraz robót (do 10 % kosztów projektu).

Artykuł 5 rozporządzenia w sprawie finansowania projektów TEN, w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem (WE) nr 807/2004 stanowił prawdziwy postęp, ponieważ dopuszczono w nim wyższą stawkę współfinansowania robót w wysokości do 20 % dla projektów w ramach osi priorytetowej zgodnie z wytycznymi TEN-E z 2003 r. Stawka ta była jednak nadal uzależniona od przepisów wykonawczych, które wymagały uproszczenia, oraz od ograniczonych środków budżetowych.

3. POSTęP W ZAKRESIE POSZCZEGÓLNYCH PROJEKTÓW

Postęp w zakresie projektów stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania określonych w załączniku do wytycznych dla TEN-E z 1996 r. obejmujących okres do 2003 r. oraz w załączniku III do wytycznych dla TEN-E z 2003 r. w odniesieniu do okresu rozpoczynającego się w 2003 r. został przedstawiony w sprawozdaniu w sprawie wykonania wytycznych dla transeuropejskich sieci energetycznych na lata 2002–2004[12] opublikowanym w 2006 r. oraz w opracowaniu „Realizacja projektów TEN-E (2004–2006). Ocena i analiza”[13], które zostało przygotowane przez niezależnych ekspertów dla DG Transport i Energia w 2006 r.

W latach 2002–2006 zakończono 57 projektów dotyczących energii elektrycznej stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania oraz 23 projekty dotyczące gazu stanowiące przedmiot wspólnego zainteresowania[14]. Spośród tych 80 projektów, 68 mieściło się w ramach osi priorytetowej zgodnie z wytycznymi przyjętymi w 2003 r. Wyniki zostały podsumowane w tabeli 1.

Tabela 1: Projekty stanowiące przedmiot wspólnego zainteresowania zakończone w latach 2002–2006.

Projekty priorytetowe | 14 | 20 | 6 | 9 | 5 | 54 |

Gaz | 4 | 4 | 3 | 9 | 3 | 23 |

Projekty priorytetowe | 2 | 3 | 1 | 7 | 1 | 14 |

ŁĄCZNIE | 19 | 25 | 9 | 18 | 9 | 80 |

Projekty priorytetowe | 16 | 23 | 7 | 16 | 6 | 68 |

Spośród 80 projektów zakończonych w okresie objętym badaniem, 17 otrzymało dofinansowanie z budżetu TEN-E (w latach 1995–2006). Szczegółowa lista projektów stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania zakończonych w latach 2002–2006 została przedstawiona w załączniku.

4. FINANSOWANIE TEN-E

4.1. Sektor prywatny

Własne środki operatorów systemu przesyłowego stanowią główne źródło finansowania realizowanych projektów. Trudno uzyskać dokładne lub miarodajne dane liczbowe dotyczące łącznych inwestycji operatorów systemu przesyłowego w projekty w zakresie transeuropejskich sieci energetycznych, zwłaszcza w odniesieniu do projektów, dla których nie wystąpiono z wnioskiem o dofinansowanie TEN-E.

4.2. Finansowanie przez państwa członkowskie

Państwa członkowskie w większości przypadków nie uczestniczą bezpośrednio w finansowaniu projektów transgranicznych sieci energetycznych, ponieważ projekty te są głównie realizowane przez operatorów systemu przesyłowego.

4.3. Program finansowania TEN-E

W większości przypadków finansowanie TEN-E ma stosunkowo ograniczony udział w ogólnych kosztach transeuropejskich sieci energetycznych. Finansowanie TEN-E ma działać jak katalizator w celu uruchomienie innych źródeł inwestowania lub ułatwienie wdrażania projektu poprzez opatrzenie go etykietą TEN-E.

W latach 2002–2006 Komisja otrzymała 132 wnioski o dofinansowanie TEN-E, z czego 72 [15] skorzystało ze wsparcia finansowego: 42 dotyczyły projektów związanych z energią elektryczną, a 30 projektów dotyczących gazu. Ponadto 3 spośród 72 decyzji o przyznaniu dofinansowania dotyczyły robót (2 w sektorze energii elektrycznej i jedna w sektorze gazowym); pozostałe projekty, które uzyskały dofinansowanie, odnosiły się do badań. Szczegółowe informacje na temat procesu wyboru wniosków są przedstawione w tabeli 2.

Tabela 2: Szczegóły wyników wyboru wniosków o przyznanie dofinansowania TEN-E w latach 2002–2006.

Energia elektryczna Badania Roboty | 13 10 3 | 24 14 10 | 15 13 2 | 12 10 2 | 10 10 0 | 74 57 17 |

Gaz Badania Roboty | 15 11 4 | 13 12 1 | 20 17 3 | 6 6 0 | 4 3 1 | 58 49 9 |

Wydane decyzje o dofinansowaniu | 12 | 13 | 18 | 16 | 13 | 72 |

Energia elektryczna Badania Roboty | 6 6 0 | 7 7 0 | 10 9 1 | 10 9 1 | 9 9 0 | 42 40 2 |

Gaz Badania Roboty | 6 6 0 | 6 6 0 | 8 8 0 | 6 6 0 | 4 3 1 | 30 29 1 |

W latach 2002–2006 przyznano wsparcie w ramach linii budżetowej TEN-E o łącznej wartości około 93 726 000 EUR (zob. tabela 3). 57 % tej kwoty zostało wydane w sektorze gazowym, zaś 43 % w sektorze energii elektrycznej. 94 % tej kwoty zostało wydane na współfinansowanie badań (do wysokości 50 %), zaś 6 % na współfinansowanie robót (do 10 %).

Szczegółowe informacje na temat zobowiązań TEN-E w latach 2002–2006 są przedstawione w tabeli 3.

Tabela 3: Zobowiązania TEN-E w latach 2002–2006 (w mln EUR).

Zobowiązania Energia elektryczna Badania Roboty Gaz Badania Roboty | 14,505 3,427 3,427 0 11,078 11,078 0 | 18,498 6,133 6,133 0 12,365 12,365 0 | 20,106 10,205 9,199 1,006 9,901 9,901 0 | 20,585 9,042 6,042 3,000 11,543 11,543 0 | 20,032 11,223 11,223 0 8,809 7,089 1,720 | 93,726 40,030 36,024 4,006 53,696 51,976 1,720 |

W 2002 r. większość otrzymanych wniosków została odrzucona w procesie wyboru z powodu braku zgodności z kryteriami kwalifikowalności, niewłaściwego stopnia przygotowania lub niekompletności wniosku. W rezultacie rozdysponowano zaledwie 70 % dostępnych środków budżetowych.

W 2003 r. wsparcie TEN-E dla wybranych projektów stanowiło prawie 100 % dostępnego budżetu. Z powodu wycofania jednego z wybranych wniosków przez organizatora można było jednak rozdysponować zaledwie 86 % dostępnych środków budżetowych.

W 2004 r. wsparcie TEN-E dla wybranych projektów wyniosło 21 484 260 euro, co stanowiło niemalże 100 % dostępnego budżetu. Jeden z wniosków wybranych w 2004 r. został jednak również wycofany przez wnioskodawcę, w rezultacie można było rozdysponować 94 % dostępnych środków budżetowych.

W 2005 r. rozdysponowano 96 % dostępnych środków budżetowych.

W 2006 r. wpłynęła ograniczona liczba wniosków, z których jeden nie spełniał kryterium kwalifikowalności. Wszystkie kwalifikowalne wnioski przeszły proces oceny i wartość udzielonego wsparcia TEN-E wyniosła 20 032 000 euro. W rezultacie rozdysponowano zaledwie 93 % dostępnych środków budżetowych.

W odniesieniu do kwoty wydanej na projekty priorytetowe określone w wytycznych dla TEN-E z 2003 r. i wybrane do dofinansowania w latach 2004–2006, prawie 61 % dostępnych środków budżetowych przyznano na rzecz projektów w ramach osi priorytetowej, zaś 39 % przyznano na rzecz projektów stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania. Sieci energii elektrycznej i gazowe otrzymały odpowiednio 47 % i 53 % budżetu, który wydano na projekty priorytetowe, zaś odpowiednio 55 % i 45 % budżetu wydano na projekty stanowiące przedmiot wspólnego zainteresowania.

Program TEN-E jest głównie ukierunkowany na współfinansowanie badań na wstępnym etapie rozwoju projektu, co oznacza większe ryzyko wycofania bądź anulowania przez przyszłych promotorów projektów. Zwiększenie budżetu TEN-E pozwoliłoby na objęcie współfinansowaniem projektów na dalszym etapie rozwoju (faza realizacji), zwłaszcza w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa dostaw.

4.4. Pożyczki z Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI)

Od rozpoczęcia inicjatywy w zakresie sieci transeuropejskich w latach 90-tych, sieci transeuropejskie stanowią ważny priorytet dla EBI przy udzielaniu pożyczek.

Pożyczki udzielane przez EBI dotyczyły zarówno projektów infrastruktury energetycznej uwzględnionych w wytycznych dla transeuropejskich sieci energetycznych[16], jak również projektów infrastruktury energetycznej, które nie zostały w nich uwzględnione, ale spełniają kryteria określone w załącznikach I i II do wytycznych dla TEN-E. Pożyczki udzielone przez EBI w latach 2002–2006 wyniosły 831 mln EUR w sektorze energii elektrycznej i 2,185 mln euro w sektorze gazowym. Około 36 % całej kwoty przyznano na projekty priorytetowe, niemalże 50 % przyznano na projekty stanowiące przedmiot wspólnego zainteresowania, zaś około 14 % na inne projekty TEN-E, których nie wyszczególniono w załączniku III do wytycznych dla TEN-E, ale które mieściły się w ramach osi priorytetowej określonej w załącznikach I i II do wytycznych dla TEN-E (zob. tabela 4). Pożyczki te stanowiły wsparcie dla dużych projektów transgranicznych (elektroenergetyczne linie transgraniczne, gazowe rurociągi dostawcze), rozbudowy lub wzmocnienia sieci przesyłowych, w tym magazynów i terminali LNG.

Tabela 4: Pożyczki udzielone przez EBI na potrzeby infrastruktury energetycznej o znaczeniu transeuropejskim w latach 2002–2006 (w mln EUR)

Projekty priorytetowe TEN | 0 | 0 | 0 | 125 | 0 | 125 |

Projekty TEN stanowiące przedmiot wspólnego zainteresowania | 50 | 140 | 0 | 330 | 0 | 520 |

Pozostałe projekty TEN | 0 | 0 | 0 | 160 | 26 | 186 |

Gaz (kwoty) | 155 | 273 | 1,272 | 277 | 208 | 2,185 |

Projekty priorytetowe TEN | 0 | 230 | 705 | 0 | 22 | 957 |

Projekty TEN stanowiące przedmiot wspólnego zainteresowania | 0 | 43 | 500 | 277 | 186 | 1,006 |

Pozostałe projekty TEN | 155 | 0 | 67 | 0 | 0 | 222 |

KWOTY OGÓŁEM | 205 | 413 | 1,272 | 892 | 234 | 3,016 |

Projekty priorytetowe TEN | 0 | 230 | 705 | 125 | 22 | 1,082 |

Projekty TEN stanowiące przedmiot wspólnego zainteresowania | 50 | 183 | 500 | 607 | 186 | 1,526 |

Pozostałe projekty TEN | 155 | 0 | 67 | 160 | 26 | 408 |

4.5. Polityka spójności

Infrastruktura energetyczna otrzymuje znaczące wsparcie z funduszy strukturalnych. Istotna część tego wsparcia jest często przeznaczona na infrastrukturę energetyczną ogółem, w tym na sieci dystrybucji, a nie wyłącznie na linie międzysystemowe. W latach 2000–2006 bezpośrednie wsparcie finansowe dla infrastruktury energetycznej (produkcja i dostarczanie) w ramach polityki spójności wyniosło 293 283 755 euro w ramach celu 1 oraz 26 306 822 euro w ramach celu 2 [18].

4.6. Finansowanie infrastruktury w krajach trzecich

4.6.1. PHARE

Dzięki programowi współpracy transgranicznej realizowanemu w ramach programu PHARE w krajach Europy Środkowo-Wschodniej sfinansowano działania dotyczące ulepszenia infrastruktury oraz zapewnienia lokalnego zaopatrzenia w wodę, gaz i energię elektryczną oraz działania w dziedzinie energetyki i transportu na rzecz rozwoju sieci transeuropejskich.

4.6.2. CARDS

Pod koniec 2001 r. podjęto decyzję o uruchomieniu strategii regionalnej oraz strategii krajowych dla Albanii, Bośni i Hercegowiny, Chorwacji, Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii i Federalnej Republiki Jugosławii obejmujących okres od 2002 do 2006 r. Jednym ze szczegółowych celów współpracy regionalnej w ramach regionalnej strategii CARDS było „ ponowne włączenie państw objętych Procesem Stabilizacji i Stowarzyszenia (SAP) do europejskich sieci infrastruktury, a mianowicie sieci transportowych, zarządzania granicami i energetycznych” poprzez wspieranie „w wypracowaniu spójnych strategii dla infrastruktury o wymiarze międzynarodowym w zakresie transportu i energii”.

Ten program może być postrzegany jako działanie przygotowawcze mające na celu zintegrowanie tych krajów z sieciami TEN-E w procesie akcesji oraz zapewnienie spójności pomiędzy siecią unijną a sieciami krajów sąsiednich.

4.6.3. ISPA

Polityka energetyczna nie należała do obszarów działania objętych Przedakcesyjnym Instrumentem Strukturalnym dla państw kandydujących z Europy Środkowo-Wschodniej na lata 2000–2006.

4.6.4. TACIS

W latach 2000–2006 Program pomocy doradczej dla Wspólnoty Niepodległych Państw (TACIS) obejmował państwa z Europy Wschodniej oraz Azji Środkowej i pokrywał wydatki na sieci infrastruktury, w szczególności rurociągi i sieci przesyłowe energii elektrycznej[19].

4.6.5. MEDA

Program MEDA obejmował Algierię, Cypr, Egipt, Izrael, Jordanię, Liban, Maltę, Maroko, Syrię, Tunezję, Turcję oraz okupowane terytoria Gazy i Zachodniego Brzegu Jordanu i pokrywał wydatki na rozwój infrastruktury gospodarczej, w tym sektora energetycznego[20].

Wspólnotowe wsparcie w ramach programu MEDA na rzecz stworzenia euro-arabskiego rynku gazu z państwami regionu Mashrek (EAMGM) w 2005 r. wyniosło 6 mln euro. EAMGM przyczynia się między innymi do dokończenia budowy kluczowej infrastruktury łączącej w regionie (gazociąg arabski i inne) oraz propaguje używanie gazu. Państwa uczestniczące to Egipt, Jordania, Liban i Syria. Zakończenie tego projektu planowane jest na 2008 r.

Programy MEDA i TACIS zostały zastąpione z początkiem 2007 r. nowym Europejskim Instrumentem Sąsiedztwa i Partnerstwa.

5. OCENA

5.1. Ocena śródokresowa

W 2004 r. niezależni eksperci przeprowadzili dla Komisji ocenę śródokresową[21] programu transeuropejskich sieci energetycznych na lata 2000–2006.

Dwa główne cele oceny śródokresowej to ocena skutków badań i projektów finansowanych w ramach programu TEN-E oraz wydanie praktycznych zaleceń w celu poprawy ogólnej efektywności programu.

W ocenie zawarto wnioski na temat pozytywnych skutków wdrażania projektów, które zostały już wskazane w wytycznych dla TEN-E przyjętych w czerwcu 2003 r. oraz podkreślono kluczowe zagadnienia dla nowych wytycznych:

- spójność poprzez włączenie sieci energetycznych nowych państw członkowskich;

- ochronę środowiska poprzez ułatwianie połączenia z produktami energii odnawialnej;

- wewnętrzny rynek energii poprzez zwiększenie możliwości wymiany;

- bezpieczeństwo dostaw energii poprzez zwiększenie mocy przesyłowych oraz różnicowanie źródeł i dróg przesyłu;

- współpracę z krajami sąsiednimi.

Zgodnie z zaleceniami sformułowanymi w sprawozdaniu z oceny, podjęto następujące działania:

- wzmocnienie stosunków z państwami członkowskimi w celu lepszego zrozumienia ich potrzeb oraz prowadzonej polityki w zakresie sieci energetycznych;

- dalsze ukierunkowanie finansowania z Komisji na projekty o największym znaczeniu (projekty leżące w interesie Europy oraz projekty priorytetowe);

- zacieśnianie współpracy z innymi powiązanymi instrumentami, np. funduszami strukturalnymi, EBI itd., aby połączyć poszczególne efekty synergii oraz czerpać pełne korzyści z sieci TEN-E jako sieci odniesienia.

5.2. Ocena ex-post

W 2008 r. niezależni eksperci przeprowadzą dla Komisji ocenę ex-post projektów współfinansowanych w ramach programu transeuropejskich sieci energetycznych na lata 2000–2006 zgodnie z art. 15 rozporządzenia Rady (WE) nr 2236/95[22] z dnia 18 września 1995 r. ustanawiającego ogólne zasady przyznawania pomocy finansowej Wspólnoty w zakresie sieci transeuropejskich.

5.3. Monitorowanie decyzji o finansowaniu

Monitorowanie umów i decyzji obejmuje przede wszystkim obowiązek przedstawiania przez beneficjenta sprawozdań z postępów w zakresie współfinansowanych badań lub robót oraz właściwego uzasadniania wszelkich wniosków o zmianę umowy lub decyzji.

Do Komisji przesłano 28 wniosków o przedłużenie decyzji o przyznaniu dofinansowania dotyczących 20 z 72 wydanych decyzji w latach 2002–2006, z czego 26 (11 dotyczących energii elektrycznej i 15 dotyczących gazu) zostało przez Komisję zaakceptowanych. Głównymi przyczynami opóźnień były opóźnienia w procedurach udzielania pozwoleń, zmiany na rynku, które mogły doprowadzić do zmodyfikowania strategii, przekazanie działań nowemu beneficjentowi zgodnie z dyrektywą 2003/55/WE[23] oraz dyrektywą 2003/54/WE[24], konieczność pokonania trudności technicznych oraz przeprowadzenia zmian administracyjnych.

6. STOSUNKI ZEWNęTRZNE

W korektach wytycznych dla TEN-E z lat 2003 i 2006 podkreślano zewnętrzny wymiar transeuropejskich sieci energetycznych poprzez wzmacnianie związków z przystępującymi i sąsiadującymi państwami. W szczególności w przeglądzie z 2006 r. zwrócono uwagę na konieczność pełnego uwzględnienia nowych państw członkowskich oraz państw przystępujących i kandydujących w tych wytycznych oraz dalsze dostosowywanie, w miarę potrzeb, tych wytycznych do nowej polityki sąsiedztwa Unii Europejskiej.

W wytycznych dla TEN-E przewidziane jest zatem priorytetowe podejście do nowych rurociągów przesyłających gaz ze złóż w Rosji, Algierii i rejonie Morza Kaspijskiego do UE, uzupełnionych terminalami LNG oraz podziemnymi magazynami gazu. Są one ukierunkowane również na zapewnienie połączeń sieci energetycznych pomiędzy państwami członkowskimi regionu Morza Śródziemnego oraz państwami południowej części regionu Morza Śródziemnego, w szczególności synchronicznego połączenia z systemem Unii ds. Koordynacji Przesyłu Energii Elektrycznej (UCTE), poprzez rozbudowę połączeń z Europą Południowo-Wschodnią, w tym z Turcją, oraz lepsze połączenia państw bałtyckich z rynkami Europy Środkowo-Wschodniej i Północnej.

W 2001 r. zainicjowano dialog energetyczny UE-Rosja w celu zacieśnienia stosunków pomiędzy UE i Rosją w dziedzinie energetyki. Główne osiągnięcia dialogu energetycznego UE-Rosja zostały opublikowane w kilku sprawozdaniach okresowych[25]. W 2006 r. utworzone zostały trzy grupy tematyczne do spraw: (i) efektywności energetycznej, (ii) rozwoju rynku energii oraz (iii) prognozowania i możliwych scenariuszy. W ramach grupy ds. rozwoju rynku energii stworzono podgrupę ds. infrastruktury energetycznej, która będzie odpowiadała za połączenia energetyczne pomiędzy Rosją a Unią Europejską. Badana jest w szczególności realizacja projektów leżących we wspólnym interesie Rosji i UE. Ponadto w ramach linii budżetowej TEN-E 2004 finansowo wspierane są badania nad możliwością stworzenia synchronicznego połączenia pomiędzy systemem UCTE i państwami bałtyckimi i dalej rosyjskim systemem IPS/UPS oraz prowadzone są działania następcze w ramach wyżej wymienionej podgrupy.

Ukraina i Mołdawia razem wystąpiły o pełne członkowstwo w systemie UCTE. W ramach UCTE stworzono specjalny komitet techniczny w celu przygotowania opracowania na temat działań, które Ukraina i Mołdawia będą musiały podjąć, aby przyłączyć się do europejskiego systemu elektrycznego.

7. POLITYKA UNII ZWIąZANA Z TEN-E W INNYCH DZIEDZINACH

7.1. Środowisko

Priorytety w zakresie TEN-E odzwierciedlają wnioski z posiedzenia Rady Europejskiej w Sztokholmie w dniach 23–24 marca 2001 r. dotyczące rozwoju infrastruktury niezbędnej do funkcjonowania rynku energii. Należy dołożyć szczególnych starań, aby poprzez realizację celu zwiększonego wykorzystania odnawialnych źródeł energii przyczyniać się do wspierania polityki zrównoważonego rozwoju. Podkreślono, że prawodawstwo unijne w zakresie ochrony środowiska ma istotny wpływ. W szczególności konieczne jest przestrzeganie postanowień „dyrektywy ptasiej”[26], „dyrektywy siedliskowej”[27], oceny skutków wywieranych na środowisko (EIA)[28], strategicznej oceny oddziaływania na środowisko (SEA)[29] oraz dyrektywy ramowej dotyczącej polityki wodnej[30].

Władze państw członkowskich są odpowiedzialne za procedury planowania i uzyskiwania zezwoleń oraz muszą zapewnić zgodność z ustawodawstwem w zakresie ochrony środowiska i zagwarantować, że ostateczna decyzja będzie podejmowana przez władze lokalne.

Podczas przydzielania środków z budżetu TEN-E szczególną uwagę zwraca się na zgodność współfinansowanych działań z prawodawstwem wspólnotowym w zakresie ochrony środowiska. W zależności od charakteru działań, które miałyby zostać sfinansowane wymagano przede wszystkim dokumentacji związanej ze środowiskiem, jak np.:

- informacji na temat działań, które prawdopodobnie miałyby (lub nie) znaczące negatywne skutki dla obszarów należących do sieci Natura 2000 (certyfikaty Natura 2000);

- nietechniczne streszczenie badania wpływu na środowisko przeprowadzonego w odniesieniu do działania;

- informacje na temat konsultacji z władzami ds. ochrony środowiska, zainteresowaną społecznością oraz, w miarę potrzeb, z innymi państwami członkowskimi;

W oczekiwaniu na – pozytywną – analizę tej dokumentacji przez służby Komisji, zatwierdzono decyzję o przyznaniu dofinansowania TEN-E.

7.2. Badania i rozwój

Unia Europejska wspiera prace badawczo-rozwojowe w dziedzinie energii w ramach różnych programów finansowania, takich jak programy ramowe (PR) czy program „Inteligentna Energia – Europa”. Programy te wspierają również niektóre cele transeuropejskich sieci energetycznych, takie jak większe bezpieczeństwo i zróżnicowanie dostaw energii. W ramach instrumentu 6PR, obejmującego lata 2002–2006, wsparcie uzyskało kilka badań o wymiarze TEN-E, np.:

- włączenie odnawialnych źródeł energii oraz rozproszonego wytwarzania energii elektrycznej do europejskiej sieci elektrycznej (IRED) (6PR)

- elastyczne sieci energii elektrycznej, z którymi ma być zintegrowana przewidywana „ewolucja energetyczna” (FENIX) (6PR)

- optymalizacja korytarza energetycznego dla europejskich rynków gazu, energii elektrycznej i wodoru (ENCOURAGED) (6PR).

Ponadto program „Inteligentna Energia – Europa” wspiera takie projekty, jak:

- zaopatrzenie w odnawialną energię elektryczną – interakcje z konwencjonalnymi metodami wytwarzania energii, sieciami energetycznymi oraz zapotrzebowaniem na energię (RESPOND)

- włączenie energii wiatrowej i jej wymiana na transeuropejskich rynkach energetycznych (TRADEWIND).

7.3. Konkurencja

Podczas przyznawania dofinansowania TEN-E szczególną uwagę zwraca się na zgodność wybranych projektów rurociągów gazowych z zasadami dostępu osób trzecich określonymi w dyrektywie gazowej 2003/55/WE[31], w szczególności z jej art. 22. Zasady dostępu osób trzecich mają również zastosowanie w odniesieniu do projektów związanych z energią elektryczną, zgodnie z dyrektywą w sprawie energii elektrycznej 2003/54/WE[32].

[1] Dz.U. L 228 z 23.9.1995, s. 1–7.

[2] Decyzja nr 1254/96/WE z dnia 5 czerwca 1996 r., Dz.U. L 161 z 29.6.1996, s. 147.

[3] Decyzja nr 1229/2003/WE z 26 czerwca 2003, Dz.U. L 176 z 15.7.2003, s. 11.

[4] Decyzja nr 1364/2006/WE z dnia 6 września 2006 r., Dz.U. L 262 z 22.9.2006, s. 1.

[5] COM(2006) 846.

[6] Decyzja nr 1254/96/WE, Dz.U. L 161 z 29.6.1996, s. 147.

[7] Decyzja nr 1047/97/WE, Dz.U. L 161 z 11.6.1997, s. 12.

[8] Decyzja nr 1741/99/WE, Dz.U. L 207 z 6.8.1999, s. 1.

[9] Decyzja nr 1229/2003/WE, Dz.U. L 161 z 15.7.2003, s. 11.

[10] Dz.U. L 138 z 30.4.2004, s. 17.

[11] Dz.U. L 143 z 30.4.2004, s. 46.

[12] COM(2006) 443 i SEC(2006) 1059 dokument roboczy służb Komisji z 7.8.2006.

[13] Tekst sprawozdania końcowego dostępny jest pod adresem: http://ec.europa.eu/ten/energy/studies/index_en.htm

[14] Projekty stanowiące przedmiot wspólnego zainteresowania, o których mowa w tym akapicie i w tabeli 1, to projekty określone w załączniku III do wytycznych dla TEN-E z 2003 r., które zmieniają i uzupełniają listę projektów stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania wymienionych w wytycznych dla TEN-E z 1999 r.

[15] Lista sfinansowanych projektów jest dostępna na stronie http://ec.europa.eu/ten/energy/studies/index_en.htm

[16] Wytyczne dla TEN-E, o których mowa w tym akapicie oraz w tabeli 4, to wytyczne opublikowane w 1996 r. dla projektów, którym udzielono wsparcia w 2002 r. oraz wytyczne opublikowane w 2003 r. dla projektów, którym udzielono wsparcia w 2003 r. i później.

[17] Żaden z projektów wspartych przez EBI w 2002 r. nie mieścił się w ramach osi priorytetowej zgodnie z wytycznymi dla TEN-E przyjętymi w 2003 r.

[18] SEC(2007)1456, dokument roboczy służb Komisji – załącznik do sprawozdania Komisji „Osiemnaste sprawozdanie roczne na temat realizacji funduszy strukturalnych (2006)”.

[19] Rozporządzenie Rady (WE) nr 99/2000 r. z dnia 29.12.1999, Dz.U. L 12 z 18.1.2000, s. 1–9.

[20] Rozporządzenie Rady (WE) nr 1488/96 r. z dnia 23 lipca 1996 r., Dz.U. L 189 z 30.7.1996, s. 1–9.

[21] Sprawozdanie końcowe z oceny śródokresowej jest dostępne pod adresem: http://ec.europa.eu/ten/energy/studies/index_en.htm

[22] Dz.U. L 228 z 23.9.1995, s. 1–7.

[23] Dz.U. L 176 z 15.7.2003, s. 57–78.

[24] Dz.U. L 176 z 15.7.2003, s. 37–56.

[25] Sprawozdania okresowe są dostępne na stronie http://ec.europa.eu/energy/russia/joint_progress/index_en.htm

[26] Dyrektywa Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r., Dz.U. L 103 z 25.4.1979, s. 1–18.

[27] Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r., Dz.U. L 206 z 22.7.1992, s. 7–50.

[28] Dyrektywa Rady 85/337/EWG z dnia 27 czerwca 1985 r., Dz.U. L 175 z 5.7.1985, s. 40–48.

[29] Dyrektywa 2001/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 czerwca 2001 r., Dz.U. L 197 z 21.7.2001, s. 30–37.

[30] Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r., Dz.U. L 327 z 22.12.2000, s. 1–73.

[31] Dz.U. L 176 z 15.7.2003, s. 57–78.

[32] Dz.U. L 176 z 15.7.2003, s. 37–56.