PL    PL  KOMISJA WSPÓLNOT  EUROPEJSKICH 
Bruksela, dnia 12.07.2004 
KOM(2004)472 wersja ostateczna 
  
KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY, 
PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO,  EUROPEJSKIEGO KOMITETU 
EKONOMICZNO-SPO ŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW 
Zarządzanie zagro żeniem powodziowym 
 
Zapobieganie powodziom, ochrona przeciwp owodziowa i ograniczanie skutków powodzi 
 
PL 2   PL 1. W PROWADZENIE  
W latach 1998 i 2002, Europ ę dotknęło ponad 100 powa żnych, niszcz ących w skutkach 
powodzi, w śród nich, w roku 2002, powodzi o kata strofalnych rozmiarach wzd łuż biegu 
Dunaju i Elby. Od 1998 roku powodzie poci ągnęły za sob ą 700 ofiar śmiertelnych, 
przyczyni ły się do wysiedlenia oko ło pół miliona osób oraz spowodowa ły straty gospodarcze 
objęte ubezpieczeniem w wysoko ści 25 miliardów € 1.  
Wartość dóbr materialnych zagro żonych zalaniem mo że być ogromna. Na przyk ład na 
obszarach zagro żonych ekstremalnymi powodziami, po łożonych wzd łuż biegu Renu, mieszka 
ponad 10 milionów ludzi, a potencjalne szkody spowodowane powodzi ą mogą sięgnąć 165 
miliardów €. Zalaniem s ą zagrożone równie ż obszary przybrze żne. Łączną wartość dóbr 
gospodarczych znajduj ących się w obrębie 500 metrowego europejs kiego pasa brzegowego, 
włącznie z pla żami, gruntami rolnymi i obiektami przemys łowymi, szacuje si ę obecnie na 500 
do 1 000 miliardów € 2. 
Poza szkodami o charakte rze gospodarczym i spo łecznym, powód ź może mieć poważne 
następstwa dla środowiska naturalnego, na przyk ład wówczas, gdy zostan ą zalane 
oczyszczalnie ścieków lub zak łady przemys łowe posiadaj ące znaczne ilo ści toksycznych 
związków chemicznych. Powodzie mog ą również przyczyni ć się do zniszczenia terenów 
podmokłych i ograniczenia bioró żnorodności. 
Powódź jest zjawiskiem naturalnym, któremu nie sposób przeciwdzia łać. Niemniej jednak, 
działalność człowieka przyczynia si ę do zwiększenia prawdopodobie ństwa wyst ąpienia 
poważnych powodzi i niekorzystnych skutków ekstremalnych zdarze ń powodziowych. Wiele 
Państw Członkowskich ju ż wprowadza środki ochrony przeciwpowodziowej, jednak 
uzgodnione i skoordynowane dzia łanie na poziomie Unii Europejskiej przynios łoby znaczn ą 
wartość dodaną i przyczyni łoby się do poprawy ogólnego poziomu ochrony 
przeciwpowodziowej. Bior ąc pod uwag ę potencjalne zagro żenie ludzkiego życia, dóbr 
gospodarczych i środowiska naturalnego, nie mo żemy sobie pozwoli ć na bezczynno ść. Wkład 
Europy na rzecz sta łego rozwoju mo że być w istotnym stopniu nara żony na uszczerbek, je żeli 
nie podejmiemy w łaściwych środków. 
2. PRZECIWDZIA ŁANIE POWODZI  
2.1. Identyfikacja problemu 
Powodzie wywo łane przez rzeki mog ą występować wówczas, gdy wskutek zbyt ma łej 
wydolności naturalny lub sztuczny system odwa dniania nie jest w stanie odprowadzi ć wody 
nagromadzonej w wyniku opadów atmosferycznych, b ądź jeżeli zawodz ą zabezpieczenia 
przeciwpowodziowe. Z dotychczasowych do świadczeń wynika, że lokalne środki ochrony 
przeciwpowodziowej, podejm owane w jednym miejscu b ędą wywoływały efekt domina w 
obszarach po łożonych w górnym /dolnym bi egu rzek. Na przyk ład, jeżeli w obrębie jednego 
obszaru zostan ą zastosowane rozwi ązania inżynieryjno-techniczne, w celu odprowadzania w 
możliwie najkrótszym czasie wody na nale żącym do niego odcinku rzeki, jest oczywiste, że 
                                                 
1 Europejska Agencja Środowiska, Raport w sprawie problemów środowiska naturalnego nr 35, 2003. 
2 EUrosion: http://www.eurosion.org  
 
PL 3   PL pojawi si ę ona szybciej na s ąsiednich terenach w jej dolnym biegu. Z tego wzgl ędu 
konieczno ścią jest podejmowanie dzia łań w zakresie ochrony pr zeciwpowodziowej w sposób 
uzgodniony i skoordynowany wzd łuż całego biegu rzeki. 
Powodzie rzeczne ró żnią się między sobą w znacznym stopniu pod wzgl ędem rozmiaru i 
czasu trwania. W wypadku du żych rzek, takich jak Dunaj, Ren i Elba, powodzie mog ą 
wystąpić po upływie znacznego czasu od wyst ąpienia opadów atmosferycznych i trwa ć wiele 
dni, tygodni, nawet miesi ęcy. Powodzie gwa łtowne ( flash floods ) natomiast, powstaj ą 
zazwyczaj wskutek bardzo intensywnych opadów wyst ępujących na ma łym obszarze. Mog ą 
one spowodowa ć zniszczenia o znacznym zasi ęgu, zwłaszcza je żeli zbiegaj ą się z innymi 
zjawiskami naturalnymi, takimi jak osuwanie si ę ziemi/osuwanie si ę błota. Powodzie 
gwałtowne wyst ępują dość często na obszarach po łożonych w rejonie Morza Śródziemnego i 
na terenach górskich. S ą one szczególnie gro źne dla ludzi, poniewa ż pojawiaj ą się 
gwałtownie a wobec tego istniej ą niewielkie mo żliwości ostrzegania o ich nadej ściu. 
Zalewanie obszarów przybrze żnych może być wywołane wiatrami sztormowymi na morzu, 
przesuwaj ącymi znaczne masy wody na l ąd. Ze wzgl ędu na erozj ę brzegu morskiego wzros ła 
podatność na zalanie wielu terenów. Je żeli sztormy morskie zbiegn ą się w czasie z wysokim 
poziomem wody w uj ściach rzek, istnieje du że prawdopodobie ństwo powstania powa żnych 
szkód. 
Zasadniczymi przyczynami powodzi (opa dy atmosferyczne i poziomy morza) s ą zjawiska 
naturalne, których w zasadzie nie ma mo żliwości kontrolowa ć. Niemniej jednak, niezale żnie 
od tego, czy opady deszczu maj ą miejsce czy nie, bez wzgl ędu na sztorm czy wysoki 
przypływ morski, na rozmiar szkód wywo łanych powodzi ą duży wpływ mają działania 
podejmowane przez cz łowieka, takie jak: wycinanie la sów w obszarze zlewni w górnym 
biegu, prostowanie koryt rzek oraz likwid acja naturalnych równin zalewowych, niew łaściwe 
praktyki w zakresie odwadniania i co najwa żniejsze, ekstensywne budownictwo w obr ębie 
obszarów powa żnie zagrożonych powodzi ą. 
O wzroście zagro żenia powodzi ą w Europie świadczą dwie tendencje. Po pierwsze, zmiana 
klimatu prawdopodobnie przyczyni si ę do wzrostu rozmiarów i cz ęstotliwości wystąpienia 
powodzi w przysz łości3 (większa intensywno ść opadów oraz podnosz ące się poziomy mórz). 
Po drugie, na obszarach zagro żonych powodzi ą nastąpił znaczny wzrost zaludnienia i dóbr 
gospodarczych  
Coraz wi ększa jest równie ż świadomość istotnego wp ływu powodzi rzecznych na zdrowie 
ludzi tak fizyczne, jak i psychiczne. Powa żne konsekwencje dla zdrowia mog ą pojawiać się 
na przykład wówczas, gdy wody powodziowe nios ą ze sobą zanieczyszczenia, lub mieszaj ą 
się ze skażoną wodą pochodzącą z kanalizacji czy gruntów rolnych. Nale ży również brać pod 
uwagę konsekwencje dla zdrowia psychicznego: do ci ężkiego stresu z powodu powa żnych 
szkód, dochodzi strach przed powtórzeniem si ę powodzi, czasem tak że prawdopodobie ństwo 
wyłączenia nieruchomo ści z zakresu ochrony ubezpieczeniowej, co mo że uniemo żliwić ich 
sprzedaż. 
Zagrożenie powodziami b ędzie się w dalszym ci ągu utrzymywa ć w Unii Europejskiej, co 
więcej, w nadchodz ących latach mo że zdecydowanie wzrosn ąć. Faktycznym wyzwaniem jest 
                                                 
3 Mi ędzyrządowy Zespó ł ds. Zmian Klimatu (IPCC) (2001): Clim ate Change: The Scientific Basis. 
Contribution of Working Group I to the Third Asse ssment Report of the Intergovernmental Panel on 
Climate Change pod. red. J.T. Houghton i in. 
 
PL 4   PL więc przewidzenie tych zmian teraz i ochrona spo łeczeństwa i środowiska naturalnego przed 
negatywnymi skutkami powodzi. 
2.2. Zarz ądzanie zagro żeniem powodziowym  
Zarządzanie zagro żeniem powodziowym ma na cel u zmniejszenie prawdopodobie ństwa i/lub 
wpływu powodzi. Z dotychczasowych do świadczeń wynika, że najbardziej skutecznym 
podejściem jest podejmowanie dzia łań w ramach programów zarz ądzania zagro żeniem 
powodziowym, obejmuj ących następujące elementy: 
– Zapobieganie: zapobieganie powstawaniu szkód wywo łanych powodziami poprzez 
rezygnacj ę z budowy domów mieszkal nych i obiektów przemys łowych obecnie i w 
przyszłości na terenach zagro żonych powodzi ą; poprzez dostosowywanie obiektów, które 
powstaną w przysz łości do zagro żenia powodziowego; oraz przez wspieranie w łaściwego 
zagospodarowania terenu, praktyk rolniczych i le śnych; 
– Ochrona:  podejmowanie środków, strukturalnych i niestrukt uralnych, w celu zmniejszenia 
prawdopodobie ństwa wyst ąpienia powodzi i/lub wp ływu powodzi w okre ślonych 
miejscach; 
– Gotowość: informowanie ludno ści o zagro żeniu powodziowym oraz o zasadach 
postępowania w wypadku powodzi; 
– Postępowanie awaryjne : opracowanie planów awaryjnych na wypadek wyst ąpienia 
powodzi; 
– Przywracanie normalnych warunków i wyci ąganie wniosków : powracanie mo żliwie 
najszybciej do normalnych warunków i łagodzenie skutków spo łecznych i gospodarczych 
w wypadku osób dotkni ętych powodzi ą. 
3. J AKIE DZIA ŁANIA JU Ż SIĘ PODEJMUJE , PRZYSZ ŁE INICJATYWY I PERSPEKTYWY  
3.1. Na poziomie europejskim 
3.1.1. Europejska polityka w zakresie bada ń naukowych 
Od początku lat osiemdziesi ątych Komisja Europejska w formie kolejnych ramowych 
programów bada ń i rozwoju technologicznego ws piera badania nad zjawiskami 
powodziowymi4. Europejskie badania przyczyni ły się do pogłębienia naszego zrozumienia 
zjawiska powodzi, jej nast ępstw, a tak że naszych umiej ętności szacowania 
prawdopodobie ństwa wyst ąpienia i zakresu powodzi w okre ślonych obszarach.  
Wyniki bada ń dają także pogląd na ograniczenia, jakim podlegaj ą techniczne metody 
zapobiegania powodzi oraz potrzeb ę stworzenia mo żliwości odtworzenia i ochrony 
najważniejszych ekosystemów. 
Opracowano równie ż odpowiednie metody i narz ędzia prognozowania powodzi i zarz ądzania 
powodziami oraz zagro żeniem, jakie si ę z nimi wi ąże. Niektóre z tych narz ędzi i technik ju ż 
                                                 
4 http://www.eu-medin.org/floods-rtd-projects.php  
 
PL 5   PL stosuje si ę w zlewniach w ca łej Europie. Zosta ł właśnie uruchomiony nowy projekt 
badawczy, dysponuj ący funduszem w wysoko ści 10 milionów €, pod nazw ą FLOODsite, 
który przyczynia si ę on do poprawy zintegrowanej analizy zagro żenia powodziowego i metod 
zarządzania5. 
Prognozowanie powodzi6, tworzenie map zagro żenia powodziowego i scenariuszy 
modelowania to wa żne elementy przewidywanego wk ładu Wspólnego Centrum Badawczego 
(Joint Research Centre) w badania na d zjawiskiem powodzi. Profil przysz łych badań zostanie 
dostosowany do wyników analiz wp ływu zmian klimatycznych, strategii ograniczania 
skutków powodzi oraz dostosowawczej.  
Istnieje wyra źna potrzeba kontynuowania dzia łalności badawczej w zakresie ochrony 
przeciwpowodziowej. Zamiast oderwanych rozwa żań nad kwesti ą zarządzania powodzi ą w 
dorzeczach rzek, nale ży postrzega ć ochronę przeciwpowodziow ą jako część zintegrowanego i 
kompleksowego podej ścia do gospodarowania wodami w dorzeczu. Przysz łe badania nad 
środowiskiem naturalnym7 będą między innymi dotyczy ły takich zagadnie ń, jak 
kwantyfikowanie i przewidywanie zmian zachodz ących w środowisku naturalnym (np. 
klimatycznych), ocena pe łnego zakresu ich oddzia ływań oraz wspieranie takiej oceny, 
zapobieganie i ograniczanie skutków zagro żeń naturalnych i ryzyka przemys łowego. W tym 
kontekście, ochrona przeciwpowodziowa b ędzie miała wysoki priorytet. 
3.1.2. Polityka regionalna a powodzie  
Fundusze Strukturalne8, w szczególno ści Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego9 oraz 
Fundusz Spójno ści mogą być źródłem środków finansowych na inwestycje o charakterze 
zapobiegawczym (infrastruktur ę), w tym tak że służące ochronie przeciwpowodziowej. 
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego mo że również stać się źródłem finansowania 
infrastruktury zwi ązanej z badaniami naukowymi i rozwojem technologicznym.  
Inicjatywa INTERREG, realizowana w ra mach Europejskiego Funduszu Rozwoju 
Regionalnego, s łuży wspieraniu sprawniejszej wspó łpracy transgranicznej w dziedzinie 
ochrony przeciwpowodziowej.  Projekt IRMA (Dzia łania w Regionie Ren-Moza) jest 
doskonałym przyk ładem skutecznej wspó łpracy transgranicznej i zintegrowanego podej ścia 
do walki z powodzi ą. Zniszczenia wywo łane powodziami spowodowanymi przez Ren i Moz ę 
w latach 1993 i 1995 sta ły się czynnikiem mobilizuj ącym do stworzenia transnarodowego 
programu zapobiegania powodzi, realizowanego wspólnie przez Niderlandy, Belgi ę, Francję, 
Luksemburg, Niemcy i Szwajcari ę. Łączny budżet projektu IRMA wynosi 419 milionów €, z 
czego jedna trzecia pochodzi z f unduszy inicjatywy INTERREG. 
Projekt SCALDIT, kolejna inicjatywa podj ęta w ramach INTERREG, zosta ł zapoczątkowany 
w roku 2003 i obejmuje dorzecza r zek Scheldt/Escaut. Uczestnicz ą w nim regiony Francji, 
Niderlandów i Belgii. Program dotyczy planowania w dorzeczu i ochrony przeciwpowodziowej. 
W swoim ostatnio opublikowanym „T rzecim raporcie na temat spójno ści gospodarczej i 
społecznej”, Komisja proponuje, aby dzia łania wspierane w ramach polityki spójno ści 
                                                
 
5 http://www.floodsite.net  
6 http://natural-hazards.jrc .it/floods/Preparedness/  
7 COM(2004)101 wersja ostateczna 
8 Dz.U. L 161 z 26.6.1999. 
9 Dz.U. L 213 z 13.8.1999. 
 
PL 6   PL skupiały się na inwestowaniu w ograniczon ą liczbę priorytetowych obszarów tematycznych, 
stanowiących odzwierciedlenie strategii lizbo ńskiej i gothenburskiej, w zakresie których 
interwencje podejmowane przez Wspólnot ę, jak się oczekuje, przynios ą efekt dźwigni i 
znaczącą wartość dodaną. Temat „ ochrona środowiska i zapobieganie ryzyku ” jest jednym z 
kluczowych tematów wskazanych do podejmowania dzia łań w ramach polityki spójno ści. 
Przyszły cel „Europejska wspó łpraca terytorialn a” pozwoli utrzyma ć i wzmocni ć niezbędne 
działania podejmowane w ramach wspó łpracy transnarodowej i pr zyniesie kolejne osi ągnięcia 
inicjatywy INTERREG w tej dziedzinie. 
3.1.3. Fundusz Solidarno ści Unii Europejskiej 
W następstwie zdarze ń powodziowych, które mia ły miejsce w Europie w roku 2002, UE 
stworzyła Fundusz Solidarno ści Unii Europejskiej10 (EUSF) – specjalny instrument 
finansowy, który pozwala na natychmias towe wsparcie finansowe w wypadku powa żnych 
klęsk żywiołowych (kl ęska powoduj ąca szkody ocenione na ponad 3 miliardy € lub na ponad 
0,6% dochodu narodowego brutto), by pomóc dotkni ętym obszarom w powrocie do 
warunków życia możliwie najbardziej zbli żonych do normalnych. 
EUSF mo że interweniowa ć wyłącznie w operacjach nadzwyczajnych. Nie zosta ł on 
utworzony w celu pokrywania wszystkich kosztów zwi ązanych z kl ęskami żywiołowymi i nie 
dostarcza środków na pokrycie pryw atnych strat lub szkód obj ętych ubezpieczeniem. 
Długoterminowe dzia łania – odbudowa, powrócenie na drog ę rozwoju gospodarczego, 
zapobieganie – mog ą kwalifikowa ć się do pomocy z innych instru mentów, przede wszystkim 
z Funduszy Strukturalnych. 
3.1.4. Polityka rolna a powodzie   
Sposób wykorzystania gruntów rolnych i le śnych ma istotne znaczenie dla zapobiegania 
powodziom i ochrony przeciwpowodziowej. Jest decyduj ący dla zdolno ści gleby i ro ślin do 
zatrzymywania wody. Reforma WPR z 2003 roku przyczyni si ę z pewno ścią do ochrony 
przeciwpowodziowej w drodze mechanizmów oddzielenia p łatności bezpo średnich od 
produkcji ( de-coupling ) i uzale żnienie wyp łaty płatności bezpo średnich od spe łnienia 
wymagań środowiskowych ( cross-compliance ); na przyk ład poprzez wspieranie ochrony 
gleby oraz utrzymywanie sta łych pastwisk, i w ten sposób uzyskanie poprawy zdolno ści gleb 
do retencji wody.  
Zreformowana Wspólna Polityka Rolna mo że także przyczyni ć się do zmniejszenia 
prawdopodobie ństwa wyst ąpienia powodzi w drodze uwzgl ędniania zmian klimatu. Środki, 
które polegaj ą np. na promowaniu stosowania biomasy w uprawie ro ślin na cele 
energetyczne, lub ograniczaniu emisji GHG w drodze wspierania ograniczenia g ęstości 
obsady inwentarza, przynios ą bezpośrednie korzy ści dla ochrony przeciwpowodziowej. 
W ramach reformy WPR, w roku 2007 zostanie prawdopodobnie udost ępniona dodatkowa 
kwota w wysoko ści 1,2 miliardów € z przeznaczeniem na  rozwój obszarów wiejskich. Poza 
lepszym wykorzystaniem obszarów rolnych i le śnych, te środki mog ą przyczyni ć się także do 
ograniczenia skutków powodzi poprzez pomoc na odtworzenie produkcji rolnej i le śnej, 
zniszczonej wskutek kl ęsk żywiołowych (równie ż powodzi), i wprowadzenia odpowiednich 
instrumentów zapobiegawczych. 
                                                 
10 Dz.U. L 311 z 14.11.2002. 
 
PL 7   PL 3.1.5. Polityka ochrony środowiska a powodzie  
Przyjmując ramową dyrektyw ę wodną (RDW), UE ca łkowicie zrestrukturyzowa ła swoją 
politykę w zakresie ochrony wód. Dyrektywa wymaga  tworzenia zintegrowanych planów 
gospodarowania wodami dla ka żdego dorzecza, w celu osi ągania dobrego statusu 
ekologicznego i chemicznego. Jakkolwiek RDW z pewno ścią przyczyni si ę do ograniczenia 
skutków powodzi, nie jest to jej zasadniczym celem. 
Mając na wzgl ędnie wspieranie spójnego wprowadzania w życie RDW w ca łej UE, 
dyrektorzy wodni z 25 Pa ństw Członkowskich11 i Komisja Europejska spotykaj ą się na 
regularnych posiedzeniach, by wypracowa ć wspólną strategię wdrażania tej dyrektywy. W 
reakcji na zdarzenia powodziowe z lata /jesieni 2002, dyrektorzy wodni i Komisja podj ęli 
działanie w sprawie ochrony przeciwpow odziowej, w wyniku którego powsta ł podręcznik 
najlepszej praktyki, zaakceptowany w czerwcu 2003 r. Grupa dyrektorów wodnych wyrazi ła 
zainteresowanie kontynuacj ą prac nad zagadnieniem ochrony przeciwpowodziowej.  
W celu zwi ększenia gotowo ści krajowych organów ochrony cywilnej do reagowania w 
wypadku kl ęsk żywiołowych, Komisja opracowa ła wiele instrumentów monitorowania, które 
przewiduj ą prognozowanie i monitorowanie powodzi na poziomie ogólnoeuropejskim. W 
razie wyst ąpienia zdarzenia powodziowego, wyniki zostan ą udostępnione w łaściwym 
organom krajowym i s łużbom ochrony cywilnej, jak równie ż będą przekazane do Centrum 
Monitorowania i Informacji Komisji12,13. To centrum zajmuje si ę koordynacj ą działań 
interwencyjnych wzajemnego wsparcia, ilekro ć taka pomoc jest konie czna. Ponadto, Komisja 
organizuje kursy szkole nia dla krajowych zespo łów interwencyjnych oraz ćwiczenia 
praktyczne. 
Komisja b ędzie w dalszym ci ągu wspiera ć uzgodnione podej ścia do zmniejszenia ryzyka 
związanego z kl ęskami takimi jak powodzie, po żary i powa żne wypadki przemys łowe. 
Jednym z narz ędzi, które b ędzie powszechnie stosowane do celów radzenia sobie z takimi 
wyzwaniami jest tworzenie map zagro żeń. Mapy zagro żeń dostarczaj ą społeczeństwu 
istotnych informacji, a przy tym s ą ważnymi narz ędziami dla organów zajmuj ących się 
planowaniem i dla instytucji ubezp ieczeniowych. Tworzenie map zagro żeń będzie ściśle 
powiązane z inicjatywami UE, polegaj ącymi na zbieraniu, przechowywaniu i wymianie 
danych dotycz ących środowiska naturalnego14. 
3.2. Dzia łania podejmowane przez Pa ństwa Członkowskie 
Charakter powodzi i stopie ń zagrożenia, jaki ze sob ą niosą, różnią się w zależności od rejonu 
Europy. W niektórych Pa ństwach Cz łonkowskich, takich jak W ęgry, Austria, Republika 
Czeska i S łowacja wyst ępują powodzie wywo ływane wezbraniem rzek. Inne Pa ństwa 
Członkowskie, w śród nich Zjednoczone Królestw o, Niemcy i Niderlandy maj ą do czynienia 
zarówno z powodziami pochodzenia rzeczne go, jak i zalewaniem obszarów przybrze żnych. 
                                                 
11 Bu łgaria, Rumunia, Islandia, Liechtens tein, Norwegia i Szwajcaria równie ż uczestnicz ą w spotkaniach 
dyrektorów wodnych. 
12 Ustanowione na mocy decyzji rady 2001/792/WE. 
13 Dz.U. L 297 z 15.11.2001, str. 7. 
14 Inicjatywa Globalny Monitoring Środowiska i Bezpiecze ństwa (GMES), projekt Infrastruktura 
Informacji Przestrzennej w Europie (INSPIRE) i GALILEO.  
 
PL 8   PL W celu radzenia sobie z zagro żeniem powodziowym, niektóre Pa ństwa Członkowskie np. 
Austria, Finlandia, Hiszpania,  Irlandia i Niderlandy okre śliły poziomy ochrony 
przeciwpowodziowej w oficjalnych wytycznych lub aktach prawnych. Ogólnie rzecz bior ąc, 
za podstaw ę do określenia poziomów ochrony przyjmuje si ę liczbę zamieszkuj ących osób 
oraz gospodarcze i kulturowe warto ści w obszarach zagro żonych powodzi ą. W innych 
Państwach Cz łonkowskich, organy odpowiedzialne za ochron ę przeciwpowodziow ą 
dysponują szerokimi uprawnieniami do podejmowania prac niezb ędnych z punktu widzenia 
zarządzania powodzi ą. Niemniej jednak, nie istniej ą ustawowe prawa do szczególnego 
poziomu ochrony.  
Ostatnie zdarzenia powodziowe zmobilizowa ły Państwa Członkowskie do tworzenia planów i 
strategii dotycz ących ochrony przeciw powodziowej. W Zjednoczonym Królestwie 
opracowuje si ę plany w celu zach ęcenia do stosowania ho listycznego i zrównowa żonego 
podejścia do zarz ądzania zagro żeniem powodziowym. W Zjedno czonym Królestwie wielko ść 
funduszy na wspieranie budowy i utrzymania zabezpiecze ń przeciwpowodziowych oraz 
doskonalenie systemów ostrzegania o zagro żeniu powodziowym kszta łtują się obecnie na 
poziomie 500 milionów £ rocznie: szacunko we koszty opracowania planów zarz ądzania 
powodzią w zlewniach w Zjednoczonym Królestwie wynosz ą około 45-55 milionów €. 
Węgry uruchomi ły niedawno program zrównowa żonego zarz ądzania powodzi ą i rozwoju 
regionalnego dla doliny Cisy. 
Ponadto, wiele Pa ństw Członkowskich opracowa ło mapy zagro żenia powodziowego, lub jest 
w trakcie opracowywania takich map. Cele  oraz struktura/charakter tych map s ą różne, ale 
ogólnie takie mapy s łużą podnoszeniu świadomości co do zagro żonych obszarów. 
Wykorzystuje si ę je także do celów planowania przestrzennego. We Francji, w drodze zmian 
do przepisów prawa wprowadzonych w roku 1995, tworzenie map stref nara żonych na ryzyko 
(Zoning Risk Exposure Maps) zosta ło usprawnione dzi ęki ustanowieniu „planów 
zapobiegawczych w zwi ązku z przewidywalnym zagro żeniem.” 
Przykłady podane powy żej nie są wyczerpuj ące, służą jedynie zilustrowaniu ró żnorodności 
inicjatyw podejmowanych obecnie na poziomie krajowym. 
3.3. Mi ędzynarodowa wspó łpraca w odniesieniu do rzek transgranicznych 
Dawniej, ochron ą przeciwpowodziow ą zajmowano si ę w głównej mierze na poziomie 
lokalnym, bez koordynacji dzia łań w górnym – dolnym biegu rzek, cz ęsto jedynie przenosz ąc 
problemy z jednego obszaru do drugiego. Niemniej  jednak, w dorzeczach  takich rzek, jak 
Ren, Odra, Moza, Dunaj, Saara, Mozela i Elba, pa ństwa położone wzdłuż tych rzek powo łały 
do życia organy, których zadaniem jest  zapewnienie skoordynowanego podej ścia do 
gospodarowania wodami w dorzeczu. W wielu z tych dorzeczy zosta ły opracowane plany 
ochrony przeciwpowodziowej lub s ą one na etapie tworzenia.  
W kontek ście planu dzia łania dotycz ącego walki z powodzi ą w odniesieniu do Renu (Rhine 
Action Plan on Flood Defence), szacuje si ę, że łączne nakłady inwestycje na środki ochrony 
przeciwpowodziowej w okresie od 1998 do 2020 roku osi ągną kwotę 12,3 miliardów €. 
Ponadto, dla u świadomienia mieszka ńcom doliny Renu zagro żenia powodziowego, 
opracowano atlas Renu. Zawiera on mapy terenów nara żonych na ryzyko zalania (mapy 
podstawowe) i ilustruje zagro żenie powodzi ą dla ludzi i maj ątku fizycznego w wypadku 
ekstremalnych powodzi. Koszty opracowania atlasu wynios ły około 270 000 €. 
 
PL 9   PL 4. U ZGODNIONY PROGRAM DZIA ŁANIA UE W ZAKRESIE OCHRONY 
PRZECIWPOWODZIOWEJ  
4.1. Plan dzia łania UE 
Zdarzenia powodziowe stanowi ą potencjalne zagro żenie dla d ążeń UE w kierunku sta łego 
rozwoju. Co wi ęcej, częstotliwość występowania zdarze ń powodziowych i ich powa żne 
rozmiary mog ą znacznie wzrosn ąć w przysz łości wskutek globalnego ocieplenia. Problem 
można rozwi ązać jedynie kompleksowo w drodze uzgodnionego dzia łania w ka żdym 
dorzeczu lub obszarze przybrze żnym. Z uwagi na transgraniczny charakter wi ększości 
najważniejszych dorzeczy, wspó łpraca na poziomie UE mo że przynie ść istotną wartość 
dodaną do wysiłków podejmowanych przez poszczególne Pa ństwa Członkowskie. 
W związku z tym proponuje si ę, by Państwa Członkowskie i Komisja wspólnie pracowa ły w 
celu stworzenia i wdro żenia skoordynowanego programu za pobiegania powodziom, ochrony 
przeciwpowodziowej i ogranic zania skutków powodzi.  
Do najbardziej istotnych elem entów takiego programu dzia łania należą: 
a) poprawa wspó łpracy i lepsza koordynacja dzia łań poprzez opracowywanie i 
wdrażanie planów zarz ądzania zagro żeniem powodziowym dla ka żdego dorzecza i 
strefy przybrze żnej, gdzie powodzie mog ą mieć negatywny wp ływ na zdrowie ludzi, 
środowisko naturalne, dzia łalność gospodarcz ą lub jakość życia, 
b) opracowywanie i wykorzystywanie map zagro żeń powodziowych jako narz ędzi do 
celów planowania i komunikacji,  
c) usprawnienie wymiany informacji, dzielenie si ę doświadczeniami i skoordynowane 
tworzenie i upowszechnianie najlepszych praktyk, 
d) budowanie silniejszych zwi ązków mi ędzy środowiskiem naukowo-badawczym a 
organami odpowiedzialnymi za gospodarowanie wodami i ochron ę 
przeciwpowodziow ą,  
e) poprawa wspó łzależności między odpowiednimi politykami Wspólnoty, 
f) podnoszenie świadomości w zakresie zagro żenia powodzi ą poprzez w łącznie na 
szerszą skalę do działania zainteresowanych stron i bardziej skuteczn ą komunikacj ę. 
4.2. W jaki sposób Pa ństwa Członkowskie, Komisja i inne zainteresowane strony 
mogą ze sobą współpracować  
Opracowanie i wdro żenie takiego programu dzia łania będzie wymaga ło podjęcia 
przedsięwzięć na różnych poziomach: 
Państwa Członkowskie,  uczestnicz ąc w pracach za po średnictwem w łaściwych organów 
działających w dorzeczu, a tak że krajowych, regionalnych i lokalnych, b ędą odpowiedzialne 
za opracowanie planów zarz ądzania zagro żeniem powodziowym i map zagro żenia 
powodziowego. Zasadnicze elementy, które nale ży uwzględnić w tych planach i mapach s ą 
podane w Za łączniku.  
 
PL 10   PL Zadaniem Komisji będzie koordynacja i u łatwianie wymiany informacji na temat ochrony 
przeciwpowodziowej oraz wpieranie najl epszych praktyki. Do Komisji b ędzie równie ż 
należało zapewnienie, że wszystkie w łaściwe polityki UE przyczyni ą się, gdzie stosowne, do 
ochrony przeciwpowodziowej. W formie ra mowych programów w dziedzinie bada ń, rozwoju 
technologicznego i demonstracji, Komisja b ędzie prowadzi ć bezpośrednie i po średnie badania 
nad zagadnieniami zwi ązanymi ze zjawiskiem powodzi. 
Państwa Członkowskie  i Komisja  w kontek ście regularnych spotka ń dyrektorów wodnych z 
przedstawicielami Komisji, b ędą wspólnie odpowiedzialne za pe łną koordynacj ę programu 
działania.  
Inne zainteresowane strony  będą w pełni zaanga żowane w opracowywanie i wdra żanie 
planów zarz ądzania zagro żeniem powodziowym i we ws zelkie techniczne dyskusje 
organizowane przez Komisj ę. 
4.3. Koszty i oczekiwane korzy ści z uzgodnionego dzia łania UE 
Trudno jest wyrazi ć w ujęciu pieniężnym warto ść dodaną/dodatkowe korzy ści uzgodnionych 
działań proponowanych w niniejszym ko munikacie. W kategoriach jako ściowych na warto ść 
dodaną działania UE z łożą się: 
a) bardziej efektywne pod wzgl ędem kosztów i zrównowa żone środki zarz ądzania 
zagrożeniem powodziowym dzi ęki lepszej koordynacji dzia łań w całej UE,  
b) kompleksowe podej ście do zmniejszenia zagro żenia stałego rozwoju Europy 
wskutek zniszcze ń wywołanych przez powodzie, 
c) lepsze poziomy ochrony b ędące wynikiem wymiany do świadczeń i informacji oraz 
wspólnego wypracowywania najlepszej praktyki, 
d) lepsze ukierunkowanie przedsi ęwzięć naukowo-badawczych i wi ększa płaszczyzna 
współpracy między środowiskiem naukowo-badawczym a twórcami polityki, 
e) spójne podej ście do opracowywania planów zarz ądzania zagro żeniem powodziowym 
i ich powi ązania z programami finansuj ącymi UE, 
f) wi ększa świadomość i zaanga żowanie spo łeczeństwa w zagadnienia zwi ązane z 
ochroną przeciwpowodziow ą. 
5. K ONKLUZJA  
Komisja zach ęca Państwa Członkowskie do: 
a) poparcia oceny dokonanej przez Komisj ę, dotyczącej istotnego znaczenia ochrony 
przeciwpowodziowej, 
b) wzi ęcia pod uwag ę działań będących w trakcie realizacji lub planowanych, na 
poziomach UE, krajowym, regionalnym i mi ędzynarodowym, 
c) poparcia potrzeby uzgodnionego dzia łania na poziomie UE w zakresie zapobiegania 
powodziom, ochrony przeciwpowodziowe j i ograniczenia skutków powodzi, 
 
PL 11   PL d) zatwierdzenia zasadniczych elementów uzgodnionego dzia łania UE, 
przedstawionych przez Komisj ę, i zaakceptowania kroków, które nale ży podjąć w 
celu opracowania i wprowadzenia w życie takiego uzgodnionego dzia łania. 
 
PL 12   PL ZAŁĄCZNIK  
Wytyczne odno śnie do opracowywania i wdra żania planów zarz ądzania zagro żeniem 
powodziowym oraz map zagro żenia powodziowego 
A. ZASADY 
1. Plany zarz ądzania zagro żeniem powodziowym powinny by ć opracowywane na 
podstawie nast ępujących ogólnych zasad: 
a) Rzeki transgraniczne: Pa ństwa Członkowskie powinny wyrazi ć zgodę na 
współpracę przy opracowywaniu i wdra żaniu tych planów. W wypadku 
dorzeczy wspólnych z pa ństwami niecz łonkowskimi UE b ędą wykorzystane 
istniejące mechanizmy koordynacji lub zostan ą stworzone nowe.  
b) Plany zarz ądzania zagro żeniem powodziowym: w odniesieniu do rzek, nale ży 
je w całości włączyć do planów gospodarowania wodami w dorzeczu oraz 
programów środków opracowanych zgodnie z ramow ą dyrektyw ą wodną. 
Plany zarz ądzania zagro żeniem powodziowym w obszarach przybrze żnych 
powinny zosta ć opracowane w tych samych ramach czasowych. 
c) Długoterminowe strategiczne podej ście: należy uwzględnić osiągnięcia, które 
są spodziewane w d ługim okresie (50 – 100 lat), 
d) Podej ście interdyscyplinarne : wszystkie odpowiednie aspekty gospodarowania 
zasobami wodnymi, planowania przestr zennego, zagospodarowania terenu, 
rolnictwa, transportu i rozwoju miast oraz ochrony przyrody nale ży 
rozpatrywa ć na wszystkich poziomach (krajowym, regionalnym i lokalnym), 
e) Zasada solidarno ści: środki ochrony przeciwpow odziowej nie powinny 
ogranicza ć możliwości innych regionów/Pa ństw Członkowskich, po łożonych 
w górnym lub dolnym bie gu rzek, w zakresie osi ągania poziomów ochrony, 
które te regiony/Pa ństwa Cz łonkowskie same uznaj ą za odpowiednie. 
Właściwa strategia dzia łania składa się z trzech kroków: retencja, 
przechowywanie i odwadnianie 
f) Nale ży uwzgl ędnić wszystkie elementy zarz ądzania zagro żeniem 
powodziowym: zob. pkt 2.2.  
B. CELE 1. Do ogólnych celów planów zarz ądzania zagro żeniem powodziowym nale żą: 
– ograniczenie negatywnego wp ływu powodzi i prawdopodobie ństwa jej wyst ąpienia,  
– wspieranie zrównowa żonych środków zarz ądzania zagro żeniem powodziowym, 
– poszukiwanie mo żliwości dostosowywania dzia łań do procesów naturalnych i uzyskiwania 
w miarę możliwości wielu korzy ści z zarządzania zagro żeniem powodziowym,  
– informowanie spo łeczeństwa i właściwych organów na temat zagro żenia powodziowego i 
sposobów radzenia sobie z tym zagro żeniem. 
 
PL 13   PL C. G ŁÓWNE REZULTATY 
1. G łównymi rezultatami wynikaj ącymi z planów zarz ądzania zagro żeniem 
powodziowym powinny by ć: 
– poznanie i zrozumienie rozmiaru, charakteru i zasi ęgu obecnego zagro żenia 
powodziowego oraz scenariusze dotycz ące zagrożenia powodzi ą w przysz łości, 
– zrozumienie procesów zachodz ących podczas powodzi i wiedza na temat ich wra żliwości 
na zmiany, 
– lista efektywnych pod wzgl ędem kosztów środków zarz ądzania zagro żeniem 
powodziowym, które b ędą podejmowane, 
– mapy zagro żenia powodziowego (zob. pkt D) 
– długoterminowe polityki zarz ądzania zagro żeniem powodziowym, odpowiadaj ące celom 
dorzecza, 
– wykaz, gdzie stosowne, dalszych dzia łań/badań dla dorzecza uszeregowanych wed ług 
ważności priorytetów,  
D. MAPY ZAGRO ŻENIA POWODZIOWEGO 
1. Jednym z g łównych efektów planów zarz ądzania powodziowego b ędą mapy 
zagrożenia powodziowego na poziomie dorzecza. 
2. Celem mapy zagro żenia powodziowego jest: 
– podwyższenie świadomości społeczeństwa w zakresie obszarów zagro żonych zalaniem,  
– dostarczenie informacji o obszarach zagro żonych poprzez okre ślenie stref obj ętych 
ryzykiem powodzi do celów za łożeń planowania przestrzennego,  
– wspieranie procesu ustalania priorytetów, u zasadniania i ukierunkow ywania inwestycji do 
celów zarz ądzania i zmniejszania zagro żenia ludzi, mienia i środowiska naturalnego. 
3. Mapy zagro żenia powodziowego powinny: 
– być opracowane w drodze skoordynowanego dzia łania na poziomie dorzecza, 
– obejmowa ć powodzie rzeczne, gwa łtowne i w razie potrzeby powodzie w obszarach 
przybrzeżnych, 
– dostarcza ć rzetelnych, wyczerpuj ących i zrozumia łych informacji, 
– uwzględniać co najmniej trzy poziomy zagro żenia: 
A. Obszary cz ęstego wyst ępowania zdarze ń powodziowych,  
B. Obszary mniej cz ęstego wyst ępowania zdarze ń powodziowych,  
 
PL 14   PL C. Obszary bardzo rzadkiego wyst ępowania zdarze ń powodziowych, w tym, gdzie 
stosowne, wraz ze wskazaniem miejsc przerwania wa łów 
przeciwpowodziowych, 
– określać zarówno g łębokość wody/powodzi i potencjalne szkody,  
– wskazywa ć sytuację istniejącą oraz scenariusze zagro żenia powodziowego w przysz łości, 
oraz 
– uwzględniać inne cele przyj ęte w dorzeczu.