SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW w sprawie oceny okresowej europejskiego programu monitorowania Ziemi (GMES) i początkowej fazy jego realizacji (lata 2011–2013) /* COM/2013/0805 final */





SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW w sprawie oceny okresowej europejskiego programu monitorowania Ziemi (GMES) i początkowej fazy jego realizacji (lata 2011–2013) 1. Wprowadzenie W niniejszym sprawozdaniu zawarto główne ustalenia i zalecenia sformułowane w ramach oceny okresowej początkowej fazy realizacji programu GMES (zwanego dalej „programem”) oraz przedstawiono odpowiedź Komisji na ocenę i wymieniono środki, które należy podjąć w świetle tych ustaleń. W celu przekazania oceny okresowej Parlamentowi Europejskiemu, Radzie, Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu i Komitetowi Regionów Komisja stosuje się do przepisów art. 14 ust. 2 rozporządzenia w sprawie europejskiego programu monitorowania Ziemi (GMES) i początkowej fazy jego realizacji (lata 2011–2013)[1]. Ze względu na fakt, że niniejsze sprawozdanie ma charakter okresowy, nie zawiera ono wyczerpujących informacji wymaganych w pełnej ocenie ex post, która zostanie przeprowadzona do końca 2015 r. zgodnie z rozporządzeniem w sprawie GIO. Z tego względu w niniejszym sprawozdaniu przyjęto głównie jakościowe podejście do oceny i tylko zaproponowano zbiór ewentualnych wskaźników na potrzeby przyszłych ocen. Opóźnienie w realizacji tego działania było spowodowane skierowaniem ogromnej ilości zasobów do pilnego opracowania rozporządzenia w sprawie programu Copernicus na potrzeby fazy operacyjnej programu, a także aktu delegowanego służącego określeniu polityki w zakresie danych w programie Copernicus. Za priorytet uznano zapewnienie maksymalnej ciągłości i stabilności ram regulacyjnych ze względu na zainteresowanie użytkowników. Pełne sprawozdanie z oceny okresowej zostało opublikowane na stronie internetowej programu Copernicus[2] i zawsze jest tam dostępne jako źródło informacji dla celów szerszego zapoznania się z zagadnieniami streszczonymi poniżej. 2. Kontekst 2.1. Od GMES do programu Copernicus W następstwie deklaracji z Baveno z 1998 r. na szczycie Rady Europejskiej w Göteborgu w 2000 r. UE podjęła strategiczną decyzję o rozwoju niezależnego europejskiego potencjału w zakresie obserwacji Ziemi w celu świadczenia usług w dziedzinie ochrony środowiska i bezpieczeństwa za pośrednictwem GMES (Globalny monitoring środowiska i bezpieczeństwa). Chodziło o to, aby budować i wzmacniać ten potencjał, korzystając z istniejących możliwości w zakresie działalności badawczej w dziedzinie obserwacji Ziemi prowadzonej przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA), Europejską Organizację Eksploatacji Satelitów Meteorologicznych (EUMETSAT) i poszczególne państwa członkowskie. W latach 1998-2013 UE i ESA finansowały początkowy rozwój GMES, tj. inwestowały w rozwój usług przedoperacyjnych, w początkową fazę realizacji GMES oraz komponent kosmiczny. W lipcu 2013 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący rozporządzenia ustanawiającego europejski program obserwacji Ziemi (Copernicus)[3]. Zmiana nazwy na Copernicus oznaczała przejście z fazy badawczej i przedoperacyjnej do fazy w pełni operacyjnej. Głównym celem programu jest zapewnienie, pod kontrolą Unii, szeregu autonomicznych usług, które dają dostęp do dokładnych danych i informacji dotyczących ochrony środowiska i bezpieczeństwa oraz są dostosowane do potrzeb użytkowników, przede wszystkim osób odpowiedzialnych za kształtowanie, wdrażanie i monitorowanie polityki w UE i jej państwach członkowskich. Inwestycje UE mają na celu uzupełnienie braków w zakresie obserwacji, zapewnienie dostępu do istniejących zasobów oraz rozwój usług operacyjnych. Program Copernicus odgrywa również zasadniczą rolę w realizacji strategii „Europa 2020” na rzecz inteligentnego i trwałego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu. Program Copernicus obejmuje sześć usług operacyjnych: usługę monitorowania obszarów morskich, usługę monitorowania atmosfery, usługę monitorowania obszarów lądowych, usługę monitorowania zmiany klimatu, usługę w zakresie wsparcia w sytuacjach kryzysowych i w zakresie bezpieczeństwa. Połączenie danych z satelitów i czujników in situ – takich jak boje, balony lub czujniki powietrza – zapewnia terminowe, wiarygodne informacje i prognozy o wartości dodanej w celu wsparcia np. rolnictwa i rybołówstwa, użytkowania gruntów, gospodarki przestrzennej, reagowania w przypadku katastrof, transportu morskiego i monitorowania zanieczyszczenia powietrza. 2.2. Początkowa faza realizacji GMES Program został ustanowiony jako instrument tymczasowy, aby usprawnić przejście od usług przedoperacyjnych GMES opracowanych na etapie „rozbudowy” finansowanej ze środków w ramach tematu „Przestrzeń kosmiczna” 7PR do pełnego wykorzystywania GMES po roku 2013. Realizację programu GIO oficjalnie rozpoczęto w dniu 1 stycznia 2011 r., a pierwsze usługi operacyjne GMES zaczęto świadczyć w kwietniu 2012 r. Dwoma usługami, które osiągnęły stan pełnej sprawności operacyjnej, są usługa w zakresie zarządzania kryzysowego i usługa monitoringu obszarów lądowych. W ramach programu skupiono się na pełnym łańcuchu usług na potrzeby reagowania kryzysowego i monitorowania obszarów lądowych: działaniach związanych z infrastrukturą, dostępie do danych i rozwoju produktów. Powodem zapewnienia finansowania tych obszarów było: (i) zapewnienie ciągłości w odniesieniu do działań przygotowawczych GMES[4], (ii) zaspokojenie pilnej potrzeby utworzenia map i usług kryzysowych oraz (iii) dostrzeżenie faktu, że prywatni usługodawcy mogą zaprzestać działalności bez zapewnienia ciągłości. 2.3. Ocena okresowa programu Ocenę okresową zamówiła Komisja, a przeprowadziło ją przedsiębiorstwo Centre for Strategy and Evaluation Services, które korzystało z danych zebranych w ramach badań i wywiadów przeprowadzonych w 2012 r. Celem było przedstawienie oceny dotychczasowego wdrażania programu, a w szczególności: · ocenienie znaczenia (i spójności), sprawności, skuteczności (i skutków), wartości dodanej i trwałości realizacji programu; · ocenienie postępów poczynionych w odniesieniu do konkretnych celów obszarów polityki związanych z GMES: polityki w zakresie danych i informacji, polityki bezpieczeństwa, forum użytkowników GMES, Komitetu ds. GMES, Rady Bezpieczeństwa itp.; · dostarczenie informacji w ramach przygotowań do realizacji programu GMES po 2013 r. W trakcie przeprowadzania oceny usługi znajdowały się na wczesnym etapie wdrażania i w związku z tym skoncentrowano się również na szerzej pojętej ocenie postępów, np. stopnia, w jakim Komisja zapewniała skuteczną ogólną koordynację, oraz stopnia, w jakim nowo utworzone forum użytkowników GMES zrealizowało swoje cele. 3. Główne ustalenia zawarte w ocenie Struktura niniejszego sprawozdania opiera się na strukturze sprawozdania z zewnętrznej oceny okresowej. Głównym celem tego ostatniego były operacyjne aspekty programu, a mianowicie usługa w zakresie zarządzania kryzysowego i usługa monitoringu obszarów lądowych. Pozostałe usługi miały charakter przedoperacyjny, tj. opierały się na projektach badawczych finansowanych ze środków w ramach 7PR, albo znajdowały się na etapie projektowania. Dotyczy to projektów 7PR MyOcean2 i MACCII w odniesieniu odpowiednio do komponentu dotyczącego monitorowania obszarów morskich i komponentu dotyczącego monitorowania atmosfery. Usługa w zakresie bezpieczeństwa i usługa monitorowania zmiany klimatu nie są związane z pojedynczym projektem referencyjnym, lecz mogą korzystać z wyników szeregu projektów badawczych i inicjatyw krajowych. Komponent kosmiczny przeanalizowano w sprawozdaniu tylko z punktu widzenia zakupu danych z misji wspomagających, w oparciu o wymagania wyrażone za pośrednictwem mechanizmu hurtowni danych uzgodnionego z ESA (ponieważ specjalne satelity Sentinel były jeszcze w budowie). 3.1. Usługi operacyjne 3.1.1. Usługa w zakresie zarządzania kryzysowego Usługa tworzenia map zarządzania kryzysowego, która została zapoczątkowana w kwietniu 2012 r., jest bardzo ważna dla zaspokojenia potrzeb krajowych agencji ochrony ludności, jak również dla szerszego grona użytkowników. W związku z tym potrzeby użytkowników uwzględniono przy projektowaniu, testowaniu i walidacji usługi w zakresie zarządzania kryzysowego. W wynikach przedstawionych Komisji podkreślono doświadczenia zdobyte za pośrednictwem usługi linkER[5] w ramach działania przygotowawczego GMES i projektu przedoperacyjnego SAFER[6]. Dzięki specjalnym warsztatom tematycznym, grupom roboczym i spotkaniom użytkowników organizowanym w ramach poprzednich projektów usługa ta pozwoliła skutecznie włączyć do obszaru reagowania kryzysowego skumulowane doświadczenia praktyczne i gromadzoną na przestrzeni lat wiedzę o potrzebach użytkowników. Dane opracowane dzięki usłudze tworzenia map zarządzania kryzysowego wskazują, że zachowana została wyraźna ciągłość z danymi opracowanymi w projekcie przedoperacyjnym SAFER w ramach 7PR, choć wprowadzono pewne zmiany, które są powiązane ze specyfikacjami technicznymi dotyczącymi tej nowej usługi operacyjnej. Ważnym osiągnięciem usługi tworzenia map zarządzania kryzysowego jest dostępność w pełni funkcjonalnej usługi, w ramach której od samego początku dane mogą być dostarczane zarówno w trybie przyspieszonym, jak i zwykłym. Ponieważ jednak w momencie dokonywania oceny tryb zwykły nie został jeszcze aktywowany, wydawało się prawdopodobne, że usługa w trybie przyspieszonym miałaby większy wpływ, jeżeli chodzi o wsparcie społeczności użytkowników, szczególnie w obszarze ochrony ludności. Poziom zadowolenia użytkowników usługi z końcowych produktów obrazowania był wysoki. Niektórzy użytkownicy danych dostarczonych w ramach usługi tworzenia map zarządzania kryzysowego, zajmujący się ochroną ludności, stwierdzili jednak, że chcieliby mieć dostęp do pierwotnych zbiorów danych za pośrednictwem hurtowni danych ESA ‑ dającej dostęp do danych satelitarnych z misji wspomagających – aby móc włączyć te dane do organizacji operacyjnych procesów działań. Usługa tworzenia map zarządzania kryzysowego mogłaby być bardziej skuteczna, gdyby komponent kosmiczny został uzupełniony, w stosownych przypadkach, trybem przyspieszonym z danymi in situ o bardzo wysokiej rozdzielczości w odniesieniu do poszczególnych rodzajów sytuacji kryzysowych (np. dane dotyczące trzęsień ziemi uzyskane drogą teledetekcji lotniczej). W ramach usługi tworzenia map zarządzania kryzysowego (tryb przyspieszony) istnieje potrzeba podejmowania ciągłych starań na rzecz poprawienia terminowej dostępności danych po aktywacji usługi. Sieć krajowych punktów kontaktowych utworzona w ramach działania przygotowawczego linkER i koordynowana przez centrum monitorowania i informacji DG ECHO odgrywa zasadniczą rolę w rozpowszechnianiu danych wytworzonych w ramach usługi tworzenia map zarządzania kryzysowego wśród odpowiednich podmiotów na poziomie regionalnym i podregionalnym. Działania te okazały się bardzo ważne pod względem kształtowania reakcji społeczności użytkowników, lecz w niektórych państwach członkowskich konieczne są dalsze prace w tej dziedzinie. 3.1.2. Usługa monitoringu obszarów lądowych Dane uzyskane w ramach ogólnoeuropejskiego komponentu usługi monitoringu obszarów lądowych są bardzo istotne dla zidentyfikowanych potrzeb osób odpowiedzialnych za wyznaczanie kierunków polityki europejskiej i krajowej w dziedzinie ochrony środowiska oraz organów publicznych odpowiedzialnych za monitoring środowiska i sprawozdawczość w tym zakresie. Produkty przewidziane w ramach globalnego komponentu usługi monitoringu obszarów lądowych są również niezwykle istotne, ponieważ ważna jest możliwość częstego monitorowania roślinności i wielu innych parametrów biologicznych, tak aby dostarczać informacji na potrzeby takich obszarów polityki UE, jak rolnictwo i rozwój międzynarodowy, w których na UE spoczywają zobowiązania globalne, oraz możliwość wnoszenia wkładu w globalne inicjatywy wymiany informacji przestrzennych, takie jak Globalna Sieć Systemów Obserwacji Ziemi (GEOSS). Faza upraszczania w opracowywaniu określonych produktów miała zasadnicze znaczenie dla uzyskania jak największej jednorodności produktów. Dla pełnej sprawności operacyjnej ważne jest jednak publikowanie szczegółowych specyfikacji technicznych produktów na samym początku funkcjonowania umów o świadczenie usług. Pod tym względem w ocenie zwrócono uwagę na potrzebę dokładniejszego określenia wymogów obserwacyjnych (np. umieszczając dokładną specyfikację problemów o charakterze sezonowym związanych z roślinnością w hurtowni danych w odniesieniu do wymogów dotyczących danych satelitarnych). Chociaż przyszłe satelity Sentinel programu Copernicus będą dostarczały dane o średniej rozdzielczości, istniały dowody potwierdzające rosnące zapotrzebowanie w ramach usług na większe ilości danych o wysokiej rozdzielczości. Oparty na wymogach hurtowni danych system udzielania zamówień na dane, który obecnie jest wdrożony i koordynowany przez ESA, zostanie utrzymany i udoskonalony w przyszłości pod kątem tego typu danych. W przypadku usługi monitoringu obszarów lądowych faza tworzenia definicji w odniesieniu do opracowania produktów tematycznych trwała dłużej niż przewidywano, a proces usprawniania wymagał dostosowania produktów wytwarzanych przez różnych wykonawców usług w różnych dziedzinach geograficznych. Nadal występują problemy w zakresie terminowej dostępności ogólnoeuropejskich danych dotyczących obszarów lądowych. Globalny komponent usługi dotyczący obszarów lądowych ma potencjał, aby wspierać kształtowanie polityki opartej na dowodach, zwłaszcza w przypadku polityki zewnętrznej UE w takich dziedzinach, jak: rolnictwo, bezpieczeństwo żywności, ochrona środowiska, pustynnienie, monitorowanie suszy i przeciwdziałanie zmianie klimatu na szczeblu międzynarodowym. Usługa ta powinna również pomóc UE w realizacji jej istniejących zobowiązań europejskich podjętych w ramach traktatów i konwencji międzynarodowych dzięki wkładowi w GEOSS, przyczyniając się w ten sposób do wypełnienia międzynarodowych zobowiązań UE w zakresie systemów obserwacji Ziemi. Inicjatywy takie jak baza danych użytkowników aplikacji Corine Land Cover, prowadzona przez Europejską Agencję Środowiska, są dobrym przykładem różnych sposobów wykorzystywania podstawowych produktów programu Copernicus przez dalszych użytkowników. 3.2. Zaangażowanie użytkowników, opracowywanie na rynku niższego szczebla i dostęp do danych Stwierdzono, że program ma ogromne znaczenie dla zaspakajania potrzeb użytkowników, w szczególności na poziomie europejskim i krajowym. Ogólnoeuropejskie dane są potrzebne do kształtowania polityki opartej na dowodach poprzez obserwacje prowadzone z przestrzeni kosmicznej, monitorowanie i sprawozdawczość, w kluczowych obszarach, takich jak realizacja najważniejszych europejskich celów środowiskowych i monitorowanie wpływu zmiany klimatu. Panowało zgodne przekonanie, że program ten zapewnia wartość dodaną, ponieważ dostarcza danych na poziomie europejskim, które są spójne i porównywalne, aczkolwiek w niektórych dziedzinach GMES można byłoby jeszcze udoskonalić (np. przejrzysta polityka w zakresie danych i łatwiejszy dostęp do danych). Konieczne jest zapewnienie odpowiedniej współpracy z organami lokalnymi i regionalnymi, które nie wiedzą zbyt dobrze (zwłaszcza w niektórych nowych państwach członkowskich), w jaki sposób można stosować produkty GMES w celu zaspokojenia swoich potrzeb w zakresie opracowywania zlokalizowanych usług dla obywateli. Z oceny wyłania się ogólnie pozytywny obraz w odniesieniu do zaangażowania użytkowników: sprawiają wrażenie bardzo zainteresowanych wynikami i uzyskaniem danych z dwóch usług operacyjnych finansowanych w ramach programu. Pomimo krótkoterminowych wyzwań program Copernicus stwarza możliwości tworzenia miejsc pracy i wspierania wzrostu gospodarczego dzięki rozwijaniu usług z zakresu obserwacji Ziemi w perspektywie średnio- i długoterminowej. Należy również wykorzystywać ten potencjał w skuteczniejszy sposób, używając w tym celu informacji zwrotnych przekazywanych przez organy publiczne na temat potencjalnego wykorzystania danych (w szczególności na szczeblu lokalnym i regionalnym). Ponadto istnieje potrzeba dalszej indywidualizacji danych (i włączania dodatkowych tematycznych zbiorów danych), zanim będzie można powiedzieć, że produkty zaspokajają potrzeby użytkowników na poziomie lokalnym i regionalnym. Zapewne na tym etapie rozwoju mogą pojawić się nowe podmioty włączające się do łańcucha wartości związanego z dostarczaniem danych i opracowujące usługi zwiększające wartość dodaną na rynku niższego szczebla. Dostrzeżono potencjał rozwoju rynku niższego szczebla, zalecając w tym kontekście zapewnienie ciągłości rozwoju programu i świadczenia usług. Dane liczbowe przekazane przez Europejską Agencję Środowiska świadczą, że bezpłatne udostępnianie w internecie produktów, w których dane GMES łączone są z danymi z innych źródeł (np. Corine Land Cover Image 2006[7] i Urban Atlas (atlas miejski)[8]), już pobudziło rozwój usług sektora publicznego na rynku niższego szczebla. Ustalono, że czynnikiem decydującym o powodzeniu jest dostępność aktualnych danych referencyjnych wysokiej jakości oraz danych in situ. Dzięki ramom INSPIRE[9] poczyniono postępy w zakresie usuwania pozostających barier technicznych w harmonizacji krajowych danych referencyjnych, lecz nadal pozostaje wiele do zrobienia. Za przeszkody w rozwoju usług na rynku niższego szczebla uznano: brak wiedzy i świadomości wśród MŚP w zakresie dostępu do danych oraz niepewność co do potencjalnego rozmiaru i zakresu rynków zamówień publicznych na usługi z wykorzystaniem danych, dróg wejścia na rynek oraz istnienia wystarczającego zapotrzebowania na takie usługi (i zdolność do płacenia za nie), aby uzyskać korzyści skali. To, co uznano za niepewność związaną z ryzykownym finansowaniem, zostało już wyeliminowane, mimo że budżet programu Copernicus zatwierdzony w wieloletnich ramach finansowych jest niższy niż w pierwotnym wniosku Komisji. W celu dostosowania się do tej sytuacji i do zapewnienia ciągłości niezbędnej do poczynienia przez zainteresowane strony inwestycji w eksploatację danych w ramach programu Copernicus opracowywane jest nowe rozporządzenie w sprawie programu Copernicus i przyszłe zasady zarządzania tym programem. 3.3. Ogólne wyniki oceny Ogólnie rzecz biorąc, ocena potwierdziła znaczenie, skuteczność i efektywność programu. Jest jasne, że cel utworzenia pierwszych usług operacyjnych został już osiągnięty. Jeżeli chodzi o spójność, chociaż rozporządzenie w sprawie programu przyjęto przed strategią „Europa 2020”, program jest spójny z celami określonymi w tej strategii w zakresie wspierania inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, na przykład dzięki rozwojowi usług, które przyczynią się do wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Istnieją jednak przeszkody w maksymalizacji potencjału, które wynikają z braku świadomości wśród przedsiębiorstw, a także występuje zapotrzebowanie na dane o wyższej rozdzielczości. Generalnie, chociaż może być zbyt wcześnie na przedstawienie pełnej oceny, należy spodziewać się, że dwie główne usługi operacyjne opracowane w ramach programu zapewnią dobrą relację jakości do ceny; inne skutki powinny zostać ocenione w ramach oceny ex post, która będzie miała miejsce w 2015 r. Zainteresowane strony były bardzo usatysfakcjonowane ogólnymi rozwiązaniami w zakresie zarządzania i wdrażania w ramach programu. Warto zwrócić uwagę, że wyniki wywiadów wskazują między innymi, że większość użytkowników zgłosiła zainteresowanie zarówno usługami już operacyjnymi, jak i danymi przekrojowymi pochodzącymi ewentualnie z pełnego zakresu usług operacyjnych. Ocena wykazała, że dla części użytkowników istnieją alternatywy dla GMES: mogą one istnieć na poziomie krajowym, przez co traci się europejską perspektywę programu, bądź mogą być dostępne za opłatą, w przeciwieństwie do produktów, które będą otrzymywane w ramach usług i danych z satelit Sentinel. Użytkownicy byli zadowoleni z powierzenia określonych funkcji Wspólnemu Centrum Badawczemu (JRC), Europejskiej Agencji Środowiska i centrum monitorowania i informacji DG ECHO w odniesieniu do rozwoju wspomnianych dwóch usług GMES. Na przykład JRC i Europejska Agencja Środowiska udostępniły odpowiednie ekspertyzy techniczne na potrzeby kierowania rozwojem usług tworzenia map zarządzania kryzysowego i monitoringu obszarów lądowych oraz w celu zapewnienia odpowiedniej koordynacji pod względem określania potrzeb w zakresie danych i obrazowania dla celów ESA. Potrzebna jest jednak dalsza współpraca, aby hurtownia danych zarządzana przez ESA zamawiała dane „odpowiednie dla danego celu”. Praca odpowiedzialnej jednostki Komisji została pozytywnie oceniona i doceniono też ciągłość między projektami badawczymi a usługami przedoperacyjnymi. Niemniej jednak podkreślono potrzebę lepszego ustalania priorytetów. Ogólnie rzecz biorąc, program uznano za skuteczny mechanizm tworzenia w pełni operacyjnych usług. Ze względu na ograniczenia budżetowe na tym wczesnym etapie można było rozwinąć tylko dwie usługi spośród sześciu przewidzianych; wybór ten uznano za właściwy, gdyż zapewnił możliwość dalszego finansowania innych usług w środowisku przedoperacyjnym. Europejska wartość dodana programu została wyraźnie określona jako zaspokajanie potrzeb użytkowników w zakresie transgranicznej obserwacji Ziemi w sektorach zarządzania kryzysowego i monitoringu obszarów lądowych. Dla osób odpowiedzialnych za wyznaczanie kierunków polityki i dla użytkowników publicznych wiele potrzeb w zakresie obserwacji Ziemi ma z natury transgraniczny charakter ze względu na wspólną odpowiedzialność państw członkowskich za monitorowanie obszarów granicznych i wzajemne powiązanie różnych regionów. Różne państwa mają też podobne cechy środowiskowe lub miejskie, np. monitorowanie różnorodności biologicznej w strefach nadbrzeżnych lub wyzwania w zakresie gospodarki przestrzennej w miastach o podobnej wielkości. Z czasem europejskie zbiory danych mogłyby zostać poszerzone o dane z krajowych agencji kartograficznych, rejestrów gruntów i katastralnych na zasadzie „wprowadzania i wycofywania”. Jest to jednak uzależnione od rozwiązywania nierozstrzygniętych problemów związanych z niedostateczną harmonizacją danych. W okresie przejściowym muszą współistnieć oba rodzaje zbiorów danych, a między nimi muszą istnieć odpowiednie powiązania i interoperacyjność, również dzięki procesowi INSPIRE. 4. Główne zalecenia i planowane działania następcze Komisja wyciągnęła cenne wnioski z przedmiotowej oceny. Stara się ciągle poprawiać realizację programu i uwzględnić zalecenia w projektowaniu i wdrażaniu fazy w pełni operacyjnej. Ocena ta dostarczyła również ważne praktyczne wskazówki co do przygotowania wniosku dotyczącego nowego rozporządzenia w sprawie programu Copernicus (COM (2013) 312 final/2 z dnia 12 lipca 2013 r.) w odniesieniu do kształtowania polityki w zakresie danych oraz określenia wymogów dotyczących danych (tj. hurtowni danych). Aby odpowiedzieć na potrzebę zapewnienia lepszego programu kupowania danych ‑ zarówno w przypadku usługi w zakresie zarządzania kryzysowego, jak i usługi monitoringu obszarów lądowych ‑ Komisja Europejska i Europejska Agencja Kosmiczna obecnie prowadzą dyskusje nad nową wersją hurtowni danych. W dokumencie wyraźnie zaznaczono konieczność poprawy terminowości, rozdzielczości i częstości pozyskiwania danych. Ponadto, jeśli chodzi o terminowość usługi w odniesieniu do zarządzania kryzysowego, odbywają się posiedzenia usługodawcy, ESA i KE, które mają na celu zrozumienie obowiązków i ewentualnych wąskich gardeł oraz poprawienie ogólnej wydajności tej usługi. W ramach oceny pojawiły się pytania dotyczące przyszłej roli forum użytkowników, którą należy oddzielić od roli Komitetu ds. GMES, aby nie umniejszać roli, jaką forum użytkowników odgrywa pod względem zapewniania powiązania między Komisją, państwami członkowskimi i „prawdziwymi” użytkownikami końcowymi w odniesieniu do zasad zarządzania. Forum użytkowników nie jest wymienione w obecnym wniosku dotyczącym rozporządzenia w sprawie programu Copernicus, ponieważ nie podlega ono standardowym zasadom procedury komitetowej. Zaangażowanie zwykłych zainteresowanych stron zostanie jednak utrzymane[10], w szczególności na poziomie usług i w ramach bardziej wyspecjalizowanych grup użytkowników. W odniesieniu do obciążeń administracyjnych i sprawozdawczych, które spoczywają na zainteresowanych stronach, wydaje się, że wymogi nie są szczególnie uciążliwe. Usługodawcy nie zgłosili żadnych konkretnych problemów pod względem ilości informacji wymaganych w trakcie realizacji umów o świadczenie usług. W chwili przeprowadzania oceny nie uzgodniono i nie wdrożono jednak w pełni ram monitorowania i zestawu wskaźników na potrzeby GMES. Podmiot oceniający przeprowadził przegląd wskaźników dla celów pomiaru przyszłego wkładu programu w osiąganie celów polityki związanych z programem Copernicus; okaże się to ważne dla pomiaru wydajności w pełni operacyjnego programu takiego jak Copernicus i zostanie uwzględnione w przyszłych umowach o świadczenie usług. Ponieważ usługi i dane są już wykorzystywane w wielu różnych obszarach polityki, wyniki oceny są przedmiotem zainteresowania szerzej rozumianych służb Komisji, w szczególności następujących DG: AGRI, CLIMA, EEAS, ECHO, ENV, MARE i REGIO. Ponadto Europejska Agencja Środowiska i JRC mogą wykorzystywać ustalenia z oceny w swoim obecnym charakterze technicznych koordynatorów usługi w zakresie zarządzania kryzysowego i usługi monitoringu obszarów lądowych GMES. Zgodnie z zaleceniem rozwój usług został tak zaprojektowany, aby wykorzystać synergię i uniknąć powielania działań. Zdaniem oceniającego do tej pory panowała tendencja do skupiania się w większym stopniu na komponencie kosmicznym ze szkodą dla komponentów in situ i usług. Uznano, że w ramach polityki należy zwrócić większą uwagę na zapewnienie wystarczających zasobów na potrzeby usług oraz na uzupełnienie luk w danych, ponieważ te elementy są niezbędne do zapewnienia ostatecznego powodzenia programu. W Komisji niedawno nastąpiła reorganizacja, która miała na celu dopilnowanie, by zarówno komponentowi infrastruktury, jak i usługom poświęcono należytą uwagę: obecnie istnieją dwa działy, a każdy z nich zajmuje się jednym z obszarów programu Copernicus. Ponadto projekt rozporządzenia w sprawie programu Copernicus stanowi odpowiedź na zalecenie, gdyż przewidziano w nim znaczne zwiększenie środków finansowych przeznaczonych na usługi. Oceniający podkreślił konieczność ostatecznego ustalenia kształtu polityki w zakresie danych i informacji. Zainteresowane strony w ramach programu Copernicus, w szczególności w sektorze prywatnym, które są gorzej poinformowane, muszą mieć jasność co do tego, w jaki sposób koncepcja „pełnego i otwartego dostępu do danych” będzie działała w praktyce. Komisja niedawno przyjęła rozporządzenie delegowane w sprawie polityki w zakresie danych[11], w którym te kwestie zostały wyjaśnione. [1] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 911/2010 z dnia 22 września 2010 r. w sprawie europejskiego programu monitorowania Ziemi (GMES) i początkowej fazy jego realizacji (lata 2011–2013). Dz.U. L. 276 z 20.10.2010, s. 1. [2] http://www.copernicus.eu/pages-principales/library/study-reports/. [3] COM(2013) 312 final/2 z dnia 12 lipca 2013 r. [4] Na działania przygotowawcze GMES przeznaczono budżet w wysokości 10,2 mln EUR w latach 2008-2010. Przeprowadzono trzy doroczne zaproszenia do składania ofert na okres 3 lat, których efektem było przyznanie pięciu projektów przygotowawczych. [5] linkER jest działaniem przygotowawczym, które ma wspierać operacyjne wykorzystanie produktów usługi w zakresie zarządzania kryzysowego GMES na terenie całej Unii Europejskiej. [6] Projekt SAFER ma na celu wdrożenie przedoperacyjnych wersji usługi w zakresie zarządzania kryzysowego. [7] Program Corine zainicjowano w Unii Europejskiej w 1985 r. Corine oznacza „Coordination of Information on the Environment” ‑ koordynowanie informacji o środowisku. Był to prototypowy projekt dotyczący wielu różnych kwestii środowiskowych. Bazy danych Corine i kilka programów w ramach tego projektu zostały przejęte przez Europejską Agencję Środowiska. [8] Atlas miejski dostarcza paneuropejskich porównywalnych danych w zakresie użytkowania gruntów i pokrycia terenu w odniesieniu do dużych obszarów miejskich liczących ponad 100 000 mieszkańców, które wyznaczane są w ramach audytu miejskiego. Dane systemów informacji geograficznej można pobrać wraz z mapą każdego pokrytego obszaru miejskiego i sprawozdaniem zawierającym metadane. [9] Dyrektywa 2007/2/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 marca 2007 r. ustanawiająca infrastrukturę informacji przestrzennej we Wspólnocie Europejskiej (INSPIRE). [10] COM(2013) 312 final/2 z dnia 12 lipca 2013 r., art. 2 ust. 2, art. 2 ust. 3. [11] Rozporządzenie delegowane Komisji z dnia 12 lipca 2013 r., dokument C(2013)4311 final.