Wsparcie na rzecz krajów rozwijających się odgrywa kluczową rolę w osiągnięciu uzgodnionego celu z zakresu ograniczenia globalnego wzrostu średniej temperatury do poziomu poniżej 2 °C w stosunku do poziomu sprzed rewolucji przemysłowej, dzięki przejściu na gospodarki o niskiej emisji gazów cieplarnianych oraz wspierająniu odpornego na zmianę klimatu, zrównoważonego rozwoju. Podczas szczytu klimatycznego w Kopenhadze w 2009 r. kraje rozwinięte zobowiązały się, że w ramach celu krótkoterminowego wspólnie zgromadzą 30 mld USD dodatkowych środków publicznych na finansowanie działań w związku ze zmianą klimatu w okresie 2010–2012 („szybka pomoc finansowa”). Państwa te zobowiązały się również, że w ramach celu długoterminowego wspólnie zgromadzą 100 mld USD rocznie do 2020 r. („długoterminowe finansowanie”) w kontekście istotnych działań łagodzących i przejrzystości w realizacji. Te środki finansowe będą pochodzić z wielu różnych źródeł publicznych i prywatnych, dwustronnych i wielostronnych, w tym z alternatywnych źródeł finansowania.

oczekuje się, że co najmniej 35 % budżetu programu „Horyzont 2020” stanowiącego 79 mld EUR zostanie zainwestowane w projekty związane z klimatem. W czasie sporządzania niniejszego sprawozdania 80 % budżetu na 2014 r. podlegało monitorowaniu i zarejestrowano 22 % wydatków związanych z klimatem. Programowanie w odniesieniu do obszarów tematycznych jest bliskie zapewnienia osiągnięcia celu klimatycznego na poziomie 35 %. Działania oddolne nie prowadzą jednak do dużej liczby projektów związanych z klimatem i same w sobie odpowiadają 25 % całkowitego budżetu programu „Horyzont 2020”. W związku z tym konieczne jest natychmiastowe podjęcie działań naprawczych w celu osiągnięcia uwzględnionego celu na poziomie 35 % oraz w celu uniknięcia dalszych niezadowalających wyników w 2015 r. i w kolejnych latach. Ponadto zintegrowany strategiczny plan w dziedzinie technologii energetycznych jest pierwszym produktem badań naukowych i innowacji w ramach unii energetycznej stanowiącym nowy bodziec dla rozwoju i rozpowszechniania technologii niskoemisyjnych dzięki lepszej koordynacji i ustalaniu priorytetów. W planie kładziony jest nacisk na dziesięć kluczowych kierunków działania, które mają na celu określenie priorytetów badań naukowych i innowacji w ramach unii energetycznej. W ramach planu proponowany jest także nowy produkt finansowy zwany „instrumentem na rzecz projektów energetycznych demo”, opracowany we współpracy z EBI i ukierunkowany na pierwsze w swoim rodzaju podejmowane na dużą skalę komercyjne działania demonstracyjne.

W swoich konkluzjach z października 2014 r. Rada Europejska wzywa Komisję do odnowienia i przedłużenia programu NER300 na okres po 2020 r. Nowy fundusz na rzecz innowacji proponowany w ramach zmienionej dyrektywy w sprawie EU ETS dysponowałby uprawnieniami o wartości 400 mln plus 50 mln nierozdzielonych uprawnień. Opierałby się on na programie NER300, rozszerzając swój zakres o innowacje w zakresie technologii niskoemisyjnych w sektorach przemysłowych.

państwa członkowskie uwzględniają planowanie przystosowania się do zmiany klimatu i określenie zagrożeń i podatności związanych ze zmianą klimatu. 20 państw członkowskich przyjęło krajowe strategie w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, a większość pozostałych państw członkowskich jest w trakcie ich przygotowywania.

Celem strategii UE z 2013 r. dotyczącej przystosowania się do zmiany klimatu jest dążenie do zwiększenia odporności Europy na zmianę klimatu. W ramach strategii w UE promuje się działania w zakresie przystosowania, zapewniając, aby kwestie dotyczące przystosowania były uwzględniane we wszystkich stosownych politykach UE (uwzględniając) i promując większą koordynację, spójność i wymianę informacji. W 2017 r. Komisja przedstawi Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie dotyczące wdrażania strategii przystosowania się do zmiany klimatu. Ogólne tendencje obejmują następujące kwestie:

Rozporządzenie w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych z 2014 r. obowiązuje od dnia 1 stycznia 2015 r. W ramach rozporządzenia wzmacnia się obowiązujące środki (np. środek ograniczający rozprzestrzenianie się gazów dzięki wykrywaniu nieszczelności, instalacja sprzętu przez wyszkolonych pracowników, odzyskiwanie wykorzystanych gazów itp.) i wprowadza się stopniowe wycofywanie fluorowanych gazów cieplarnianych, co ograniczy całkowitą ilość emisji fluorowanego gazu cieplarnianego UE o dwie trzecie do 2030 r. w stosunku do poziomów z 2014 r. W ramach rozporządzenia zakazano również w pewnych okolicznościach wprowadzania na rynek fluorowanych gazów cieplarnianych, jeżeli dostępne są alternatywne produkty (np. domowe chłodziarki i zamrażarki zawierające wodorofluorowęglowodory o współczynniku ocieplenia globalnego przekraczającym 150).

Komisja będzie zobowiązana do uwzględnienia skutków pośredniej zmiany użytkowana gruntów poprzez wprowadzenie do swoich sprawozdań wskaźników emisji.

ustalony zostanie pułap 7 % w odniesieniu do ilości określonych upraw, głównie roślin spożywczych, które mogą przyczynić się do osiągnięcia celu 10 % udziału energii ze źródeł odnawialnych w transporcie na 2020 r.;

W 2014 r. Rada Europejska uzgodniła wiążący cel co najmniej 27 % udziału energii ze źródeł odnawialnych na poziomie UE w zużyciu energii końcowej do 2030 r. Aby rozwiązać tę kwestię, w ramach planu działania unii energetycznej uwzględniono wniosek dotyczący nowej dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii oraz polityki dotyczącej zrównoważonej bioenergii. Działania na poziomie UE obejmują również środki zachęcające do korzystania z instrumentów finansowych w celu wsparcia rozwoju zdolności produkcyjnych odnawialnych źródeł energii, a także promocji współpracy między państwami członkowskimi.

W 2014 r. Rada Europejska uzgodniła cel orientacyjny na poziomie UE zakładający poprawę efektywności energetycznej co najmniej o 27 % do 2030 r. w stosunku do poziomu bazowego. Cel zostanie poddany przeglądowi przed 2020 r., przy uwzględnieniu zaproponowanego przez Komisję celu na poziomie UE wynoszącego 30 %. Jak zapowiedziano w ramach planu działania unii energetycznej, w 2016 r. Komisja dokona przeglądu dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej i dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Ponadto na początek 2016 r. zaplanowano specjalną strategię dotyczącą ogrzewania i chłodzenia. Przedstawiono już wniosek dotyczący zmiany przepisów w zakresie etykietowania energetycznego, który jest obecnie rozpatrywany przez współprawodawców. Działania na poziomie UE obejmują również środki zachęcające do korzystania z instrumentów finansowych.

Od 2013 r. decyzja w sprawie LULUCF zapewnia ujednolicenie reguł rachunkowości UE w zakresie sposobu włączania emisji i pochłaniania w sektorze do unijnych wykazów emisji gazów cieplarnianych, poprawiając ogólną przejrzystość. Chociaż w ramach przepisów UE nie określono jednoznacznego celu w odniesieniu do LULUCF, protokół z Kioto zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia, aby wynik netto rachunków sektora LULUCF nie był ujemny.

Obecnie w UE sektor LULUCF pochłania emisje i w związku z tym jest „pochłaniaczem netto”. Szacuje się jednak, że bez nowych działań efekt pochłaniania będzie ograniczony. Jeżeli większe wykorzystanie biomasy dla celów wytworzenia energii odbywa się w sposób naruszający równowagę, może to prowadzić do szybszego osłabienia tego efektu pochłaniania.

W ramach prac przygotowawczych Komisja zainicjowała ocenę ex post procesu wdrażania decyzji dotyczącej wspólnego wysiłku redukcyjnego zgodnie z art. 14 tej decyzji. Ocena obejmie kwestie związane z wdrożeniem decyzji dotyczącej wspólnego wysiłku redukcyjnego oraz związane z nią osiągnięcia zarówno na poziomie państw członkowskich, jak i na poziomie UE. W ramach oceny określony zostanie stopień, w jakim decyzja dotycząca wspólnego wysiłku redukcyjnego przyczynia się do osiągnięcia ogólnego celu redukcji emisji gazów cieplarnianych UE na 2020 r.

Zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej z października 2014 r. Komisja zamierza przyjąć wniosek ustawodawczy w sprawie decyzji dotyczącej wspólnego wysiłku redukcyjnego w pierwszej połowie 2016 r., aby doprowadzić do zmniejszenia poziomu emisji nieobjętych systemem handlu uprawnieniami do emisji o 30 % w latach 2005–2030.

Celem wniosku jest doprowadzenie do obniżenia poziomu emisji w ramach EU ETS o 43 % w stosunku do poziomów z 2005 r. Dlatego też począwszy od 2021 r. ogólna liczba uprawnień do emisji będzie zmniejszała się co roku o 2,2 %. Biorąc pod uwagę fakt, że zmniejszanie liczby uprawnień do emisji postępuje obecnie w tempie 1,74 % rocznie, działania w tym zakresie doprowadzą do istotnej dodatkowej redukcji emisji o około 550 mln ton w latach 2021–2030. Komisja zaproponowała lepsze ukierunkowanie i zwiększenie dynamiki przydziału bezpłatnych uprawnień do emisji, m.in. dzięki zaktualizowaniu poziomów referencyjnych w taki sposób, aby uwzględniały one postęp technologiczny, lepszemu ukierunkowaniu prac grup ds. ucieczki emisji oraz lepszemu dostosowaniu ilości przydzielanych bezpłatnych uprawnień do poziomów produkcji. Dziesięć państw członkowskich o niższym dochodzie będzie mogło również w dalszym ciągu korzystać z przydziału bezpłatnych uprawnień do emisji, co ułatwi im zmodernizowanie infrastruktury służącej do wytwarzania energii elektrycznej, przy czym planuje się zwiększenie przejrzystości systemu przydzielania takich uprawnień.

Na mocy decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 2015/1814 z dnia 6 października 2015 r. ustanowiona została rezerwa stabilności rynkowej, która zacznie funkcjonować w styczniu 2019 r. Służy ona realizacji dwóch celów: neutralizacji negatywnego wpływu istniejącej nadwyżki uprawnień do emisji oraz zwiększeniu odporności systemu na przyszłe wstrząsy. Cele te zostaną zrealizowane m.in. dzięki opracowaniu zbioru zasad funkcjonującego w sposób automatyczny w celu dostosowania podaży uprawnień do emisji, które mają zostać rozdzielone w drodze sprzedaży aukcyjnej, w przypadku, gdy łączna liczba uprawnień do emisji znajdujących się w obrocie będzie wykraczała poza określony wcześniej zakres.

Począwszy od 2013 r. EU ETS funkcjonował w ramach ulepszonych i bardziej zharmonizowanych zasad 3. etapu. Zgodnie z art. 10 ust. 5 dyrektywy w sprawie EU ETS Komisja jest zobowiązana do monitorowania funkcjonowania europejskiego rynku dwutlenku węgla i składania co roku sprawozdania do Parlamentu Europejskiego i do Rady w sprawie funkcjonowania rynku dwutlenku węgla, w tym wdrażania aukcji, płynności i wolumenu obrotu. Jednocześnie zgodnie z art. 21 ust. 2 Komisja publikuje sprawozdanie dotyczące stosowania dyrektywy w sprawie EU ETS na podstawie sprawozdań przedłożonych przez państwa członkowskie. Sprawozdanie dotyczące funkcjonowania rynku dwutlenku węgla obejmujące pierwsze dwa lata 3. etapu, tj. 2013 i 2014 r., stanowi złącznik do niniejszego sprawozdania. Potwierdza ono, że obowiązujący system jest solidny oraz że przyczynił się do stworzenia funkcjonalnej infrastruktury rynkowej i płynnego rynku.

Komisja przystąpiła również do realizacji inicjatyw przewidzianych w „Strategii ramowej na rzecz odpornej unii energetycznej opierającej się na zorientowanej na przyszłość polityce przeciwdziałania zmianie klimatu”. Komisja przedstawi wkrótce wnioski dotyczące środków związanych z obszarami takimi jak energia ze źródeł odnawialnych, efektywność energetyczna, transport oraz badania i rozwój. Ponadto Komisja pracuje nad wdrażaniem unii energetycznej, na co zwrócono uwagę w sprawozdaniu dotyczącym stanu unii energetycznej z 2015 r.

Dlatego też obecne ramy polityki należy uznać za niewystarczające do osiągnięcia uzgodnionego celu polegającego na redukcji emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 40% do 2030 r. Unia Europejska i państwa członkowskie muszą podjąć dodatkowe środki na rzecz łagodzenia zmiany klimatu.

orientacyjny cel zakładający poprawę efektywności energetycznej na szczeblu UE co najmniej o 27 % do 2030 r., który ma zostać poddany przeglądowi w 2020 r. z zamiarem osiągnięcia poziomu 30 % na szczeblu UE;

cel zakładający zwiększenie udziału energii ze źródeł odnawialnych do poziomu co najmniej 27 % do 2030 r., wiążący na szczeblu UE;

wiążący cel zakładający ograniczenie poziomu emisji gazów cieplarnianych na szczeblu krajowym o co najmniej 40 % do 2030 r. w stosunku do poziomu z 1990 r. Cel ten ma zostać osiągnięty dzięki ograniczeniu emisji z sektorów objętych EU ETS do 43 % w stosunku do poziomu z 2005 r. oraz dzięki ograniczeniu emisji z sektorów nieobjętych EU ETS do 30 % poniżej poziomu z 2005 r. wśród państw członkowskich w postaci wiążących celów krajowych;

W związku z tym wyniki wskazują, że zmiany technologiczne w największym stopniu przyczyniły się do zmniejszenia poziomu emisji, a ich wpływ zdecydowanie przeważył nad wpływem wynikającym ze zmiany znaczenia poszczególnych sektorów gospodarki. Strategie wdrożone w dziedzinie klimatu i energii w istotny sposób przyczyniły się do zwiększenia stopnia wykorzystania czystych technologii.

Z informacji przedstawionych na wykresie 4 wynika, że w latach 2005–2012 poziom emisji CO2 zmniejszył się o 11,5 %. Zmiany technologiczne wywarły największy wpływ na poziom emisji, przyczyniając się do ich obniżenia o 18,5 %. Nasilenie działalności gospodarczej (PKB) doprowadziło do wzrostu poziomu emisji o 6,8 %. Zmiany strukturalne w gospodarce spowodowały niewielki wzrost poziomu emisji o 1,7 %. Można to tłumaczyć obecnością dwóch czynników. Po pierwsze, w niektórych państwach członkowskich, takich jak Francja i Zjednoczone Królestwo, odnotowano wzrost udziału sektora usług w rynku, natomiast w innych – w szczególności w Niemczech – zaobserwowano wzrost udziału przemysłu wytwórczego w rynku. Po drugie zwiększył się również udział stosunkowo bardziej uprzemysłowionych wschodnich państw członkowskich w gospodarce UE.

Poziom zużycia gazu ziemnego obniżył się we wszystkich państwach członkowskich; ponadto poziom zużycia paliw stałych i ciekłych uległ istotnemu obniżeniu w UE rozumianej jako całość. Było to spowodowane między innymi niższym zapotrzebowaniem na energię grzewczą z powodu łagodnej zimy oraz ustawicznym wzrostem udziału energii ze źródeł odnawialnych w 2014 r.

Z najnowszych prognoz przygotowanych przez państwa członkowskie wynika, że UE jest na dobrej drodze do osiągnięcia celu z Kioto wyznaczonego dla drugiego okresu rozliczeniowego, tj. do obniżenia poziomu emisji w latach 2013–2020 średnio o 20 % w stosunku do poziomu w roku obliczeniowym.

Uwzględniając LULUCF i mechanizmy z Kioto, państwa UE-15 ograniczyły emisje w tym okresie rozliczeniowym, dzięki czemu ich poziom jest obecnie o 18,5 % niższy od poziomu w roku obliczeniowym. Stanowi to ekwiwalent łącznego obniżenia poziomu emisji o 2,2 Gt ekwiwalentu CO2 i oznacza, że docelowa wartość 8% zostanie średnio ponad dwukrotne obniżona w latach 2008–2012 w stosunku do poziomu w roku obliczeniowym.

Zgodnie z ostatnimi prognozami Austrii w okresie 2013–2020 emisje z transportu drogowego zwiększą się o 3 % i będą stanowiły 45 % emisji nieobjętych systemem handlu uprawnieniami do emisji. W związku z tym oczekuje się, że w 2020 r. emisje nieobjęte systemem handlu uprawnieniami do emisji będą o 4 punkty procentowe wyższe od zakładanego celu. Władze austriackie planują zastosowanie dodatkowych środków, aby rozwiązać ten problem, w szczególności dzięki dalszemu przechodzeniu na transport kolejowy, zwiększeniu sprawności pojazdów oraz promocji paliw alternatywnych i elektromobilności. Prognozuje się, że Austria osiągnie swój cel na 2020 r., jeżeli wspomniane planowane dodatkowe środki zostaną skutecznie wdrożone.

Z najnowszych prognoz krajowych przedstawionych w 2015 r. w odniesieniu do Irlandii wynika, że do 2020 r. emisje nieobjęte systemem handlu uprawnieniami do emisji zwiększą się z powodu przewidywanego 19 % wzrostu emisji z transportu w latach 2013–2020. W Irlandii występują braki pod względem transportu publicznego, w szczególności w Dublinie, oraz infrastruktury elektromobilnej. Oczekuje się, że w tym okresie emisje z rolnictwa zmniejszą się o 2 %. W efekcie prognozuje się, że całkowity poziom emisji w Irlandii będzie o 10 punktów procentowych wyższy od celu określonego na 2020 r.

Według prognoz Luksemburg osiągnie poziom wyższy o 21 punktów procentowych od swojego celu krajowego. Emisje z transportu drogowego stanowią ponad dwie trzecie łącznych emisji nieobjętych systemem handlu uprawnieniami do emisji z powodu niskiej akcyzy na paliwo silnikowe oraz dużej liczby pracowników transgranicznych. Prognozy te nie uwzględniają jednak nowych środków, takich jak wzrost standardowej stawki VAT, który spowoduje zmniejszenie różnicy w cenie paliwa w stosunku do państw sąsiadujących, oraz budowa sieci tramwajowej w mieście Luksemburg. Wpływ tych środków na prognozowany poziom emisji nie został jeszcze określony ilościowo.

Według prognoz sporządzonych przez państwa członkowskie pod kątem istniejących środków szacuje się, że UE osiągnie swój cel na 2020 r., ponieważ całkowity poziom emisji w 2020 r. (uwzględniając emisje z sektorów objętych ETS i nieobjętych ETS) będzie prawdopodobnie o 24 % niższy niż w 1990 r. Zgodnie z prognozami 24 państwa członkowskie zrealizują swoje cele na 2020 r. w sektorach nieobjętych systemem handlu uprawnieniami do emisji dzięki korzystaniu z już istniejących strategii i środków. Aby osiągnąć swoje cele na 2020 r. w sektorach nieobjętych systemem handlu uprawnieniami do emisji , cztery państwa członkowskie – Luksemburg, Irlandia, Belgia i Austria – będą jednak musiały wdrożyć dodatkowe środki lub skorzystać z elastycznych mechanizmów przewidzianych w decyzji dotyczącej wspólnego wysiłku redukcyjnego. Obejmuje to przenoszenie niewykorzystanych limitów emisji na kolejne lata, korzystanie z międzynarodowych jednostek z tytułu projektów oraz przekazywanie niewykorzystanych limitów emisji między państwami członkowskimi.

W pakiecie klimatyczno-energetycznym ustanowiony został dla UE cel, jakim jest obniżenie poziomu emisji gazów cieplarnianych o 20 % do 2020 r. w stosunku do 1990 r., co oznacza obniżenie o 14 % w stosunku do 2005 r. Realizacja tego celu przebiega w dwojaki sposób: w sektorach objętych unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji (ETS) oraz w sektorach podlegających decyzji dotyczącej wspólnego wysiłku redukcyjnego. O ile w ramach EU ETS ustanowiono próg obowiązujący na terytorium całej UE, to w decyzji dotyczącej wspólnego wysiłku redukcyjnego wyznaczono roczne limity emisji dla sektorów nieobjętych ETS w każdym państwie członkowskim.

Wdrażanie polityki strukturalnej w obszarze klimatu i energii w znacznej mierze przyczyniło się do skutecznego oddzielenia. Wdrożenie pakietu klimatyczno-energetycznego do 2020 r. doprowadziło w szczególności do znacznego zwiększenia wykorzystania energii odnawialnej i postępów w zakresie efektywności energetycznej. Oba te zjawiska są kluczowymi czynnikami wpływającymi na obserwowaną redukcję emisji, przy czym oczekuje się, że cena uprawnień do emisji dwutlenku węgla, będąca siłą napędową, będzie miała w przyszłości coraz większy wpływ.

Według prognoz szacuje się, że całkowite emisje gazów cieplarnianych w 2030 r. będą o 27 % niższe niż w 1990 r. dzięki istniejącym środkom zapewnianym przez państwa członkowskie. UE potrzebuje dodatkowych środków, aby do 2030 r. osiągnąć cel unijnej redukcji emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 40 % w stosunku do 1990 r. Aby rozwiązać ten problem, w czerwcu 2015 r. Komisja zaproponowała przegląd unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS). W pierwszej połowie 2016 r. Komisja przedstawi również propozycje w sprawie wprowadzenia w życie celu w zakresie redukcji emisji nieobjętych systemem handlu uprawnieniami do emisji o 30 % w stosunku do 2005 r.

Według najnowszych szacunków w 2014 r. całkowita emisja gazów cieplarnianych w UE objęta pakietem klimatyczno-energetycznym do 2020 r. była o 23 % niższa od poziomu z 1990 r. i uległa obniżeniu o 4 % w stosunku do 2013 r.

KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 18.11.2015 COM(2015) 576 final ZAŁĄCZNIK

Sprawozdanie w sprawie funkcjonowania rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla towarzyszące dokumentowi SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Sprawozdanie z postępów w realizacji programu działań na rzecz klimatu obejmujące sprawozdanie dotyczące funkcjonowania europejskiego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla i sprawozdanie na temat przeglądu dyrektywy 2009/31/WE w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla

{SWD(2015) 246 final}



Spis treści 1. WPROWADZENIE 2. EU ETS NA TRZECIM ETAPIE HANDLU EMISJAMI 3. INFRASTRUKTURA EU ETS 3.1. Uwzględnienie działalności, instalacji i operatorów statku powietrznego 3.2. Rejestr Unii 4. FUNKCJONOWANIE RYNKU UPRAWNIEŃ DO EMISJI DWUTLENKU WĘGLA W LATACH 2013 I 2014 4.1. Podaż: uprawnienia wprowadzane do obrotu 4.1.1. Pułap 4.1.2. Wydane uprawnienia 4.1.2.1. Przydział bezpłatnych uprawnień 4.1.2.2. Program NER300 4.1.2.3. Sprzedaż uprawnień na aukcji 4.1.2.4. Odstępstwo od stosowania pełnego systemu aukcyjnego w odniesieniu do sektora energetycznego 4.1.3. Międzynarodowe jednostki emisji 4.2. Popyt: uprawnienia wyłączone z obiegu 4.3. Zachowanie równowagi między podażą a popytem

5. LOTNICTWO 6. NADZÓR RYNKU 6.1. Charakter prawny uprawnień do emisji i status podatkowy 7. MONITOROWANIE, RAPORTOWANIE I WERYFIKACJA EMISJI 7.1. Wymagania na 3. etapie 7.2. Zastosowane monitorowanie 7.3. Akredytowana weryfikacja 8. PRZEGLĄD UZGODNIEŃ ADMINISTRACYJNYCH W PAŃSTWACH CZŁONKOWSKICH 9. ZGODNOŚĆ I EGZEKWOWANIE 10. REFORMY STRUKTURALNE EU ETS 10.1. Opóźnienie sprzedaży i rezerwa stabilności rynkowej 10.2. Reforma EU ETS 11. WNIOSKI I PROGNOZA ZAŁĄCZNIK

1.WPROWADZENIE

Ambitna polityka przeciwdziałania zmianie klimatu stanowi integralną część inicjatywy unii energetycznej, co znalazło odzwierciedlenie również w ramach polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030 zatwierdzonej przez przywódców europejskich w październiku 2014 r.. W 2015 r. minęło dziesięć lat od chwili uruchomienia w 2005 r. unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS), który stanowi podstawę strategii na rzecz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Na skutek utworzenia rezerwy stabilności rynkowej oraz podjęcia potrzebnych i proponowanych środków na rzecz spełnienia bardziej ambitnych zamierzeń zaplanowanych do 2030 r. EU ETS sprawi, że cena uprawnień do emisji dwutlenku węgla stanie się znacząca, przyczyni się do redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz będzie odgrywał rolę neutralnego technologicznie mechanizmu napędzającego inwestycje niskoemisyjne w całej UE. System nie tylko usprawnia funkcjonowanie wewnętrznego rynku energii dzięki kształtowaniu cen na szczeblu UE, lecz również stymuluje wzrost wykorzystania odnawialnych źródeł energii i innych niskoemisyjnych i energooszczędnych technologii. Pierwsze sprawozdanie w sprawie stanu europejskiego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla opublikowano w listopadzie 2012 r. (sprawozdanie w sprawie rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla z 2012 r.). Jego celem było przeanalizowanie sposobu funkcjonowania rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla i rozważenie konieczności podjęcia działania regulacyjnego w świetle narastania nadwyżki uprawnień. Niniejsze sprawozdanie w sprawie funkcjonowania rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla, wymagane na podstawie art. 10 ust. 5 i art. 21 ust. 2 dyrektywy 2003/87/WE (dyrektywa w sprawie EU ETS), obejmuje okres dwóch lat: 2013 r. - pierwszy rok trzeciego etapu handlu emisjami, w którym do EU ETS wprowadzono liczne zmiany, oraz 2014 r. Ponadto przedstawiono w nim pewne inicjatywy, które zaproponowano lub uzgodniono w 2015 r. O ile nie wskazano inaczej, dane wykorzystane do celów niniejszego sprawozdania to dane publicznie dostępne i będące w posiadaniu Komisji przed czerwcem 2015 r. W lipcu 2015 r. Trybunał Obrachunkowy opublikował sprawozdanie specjalne w sprawie integralności unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji i jego wdrażania. W odpowiednim zakresie w niniejszym sprawozdaniu również występują odniesienia do kwestii analizowanych przez Trybunał.

Kwestie dotyczące transportu lotniczego opisano głównie w sekcji 5 niniejszego sprawozdania.



2.EU ETS NA TRZECIM ETAPIE HANDLU EMISJAMI

EU ETS został zainicjowany w 2005 r. jako podstawa strategii Unii Europejskiej na rzecz opłacalnej redukcji emisji dwutlenku węgla (CO2) oraz innych gazów cieplarnianych. System ten jest nie tylko pierwszym na świecie znaczącym rynkiem uprawnień do emisji dwutlenku węgla, lecz pozostaje największym takim rynkiem, obejmującym ponad trzy czwarte uprawnień znajdujących się w obrocie na międzynarodowym rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla. EU ETS obejmuje obecnie emisje z około 11 000 elektrowni i instalacji produkcyjnych w 28 państwach członkowskich UE, na Islandii, w Norwegii i w Liechtensteinie oraz emisje ponad 600 przewoźników lotniczych operujących w europejskich portach lotniczych. EU ETS działa na zasadzie „pułapów i handlu”. „Pułap”, lub limit, ustala się w odniesieniu do całkowitej ilości pewnych gazów cieplarnianych, jaka może być emitowana przez fabryki, elektrownie i inne instalacje objęte systemem. Z czasem pułap ten jest zmniejszany, tak że zmniejsza się ilość całkowitych emisji. W 2020 r. emisje z sektorów objętych EU ETS będą o 21 % mniejsze niż w 2005 r. Przewiduje się, że do 2030 r. emisje będą mniejsze o 43 %. W 2013 r. EU ETS wszedł w trzeci wieloletni etap handlu emisjami, który będzie trwał do 2020 r. W następstwie uzgodnionej w 2009 r. istotnej korekty systemu funkcjonuje on obecnie na podstawie bardziej zharmonizowanych zasad. W trzecim etapie wprowadzono liczne usprawnienia dotyczące zasad systemu, w tym najważniejsze z nich to:  jeden, obowiązujący w całej UE pułap uprawnień do emisji, który zmniejsza się o 1,74 % rocznie, zastępujący poprzedni system pułapów krajowych i zapewniający większą przewidywalność i stabilność;  sprzedaż na aukcji , a nie przydział bezpłatnych uprawnień, staje się domyślną metodą przydzielania uprawnień i podlega przepisom rozporządzenia w sprawie sprzedaży na aukcji w ramach EU ETS, zapewniając otwarty, przejrzysty i niedyskryminujący proces sprzedaży uprawnień na aukcji;  zharmonizowane zasady przydziału dotyczące przydziału bezpłatnych uprawnień, oparte na ambitnych obowiązujących w całej UE wskaźnikach emisyjności ex-ante; przepisy w zakresie monitorowania i raportowania, weryfikacji raportów na temat wielkości emisji oraz akredytacji i nadzoru weryfikatorów; bardziej restrykcyjne zasady i warunki dotyczące korzystania z międzynarodowych jednostek emisji w EU ETS, zawierające zharmonizowane limity korzystania z nich przez operatorów; centralny elektroniczny rejestr Unii, zastępujący rejestry krajowe i podlegający przepisom rozporządzenia w sprawie rejestru; uprawnienia do emisji, pochodne instrumenty finansowe lub oparte na nich produkty sprzedawane na aukcji podlegają przepisom dyrektywy i rozporządzenia w sprawie rynków instrumentów finansowych należących do pakietu MiFID2 (od stycznia 2017 r.) oraz rozporządzenia w sprawie nadużyć na rynku (od stycznia 2017 r.). Chociaż wspomniana reforma w znacznym stopniu rozwiązała początkowe problemy EU ETS, wpływ kryzysu gospodarczego, który rozpoczął się w 2008 r., był bezprecedensowy. W efekcie nastąpiła akumulacja nadwyżki uprawnień, która przez lata rosła, osiągając w 2012 r. poziom dwu miliardów uprawnień. W pierwszym sprawozdaniu w sprawie stanu rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla opublikowanym w 2012 r. przedstawiono oczekiwania, zgodnie z którymi do 2013 r. nadwyżka uprawnień miała wynosić około 2 mld, do 2014 r. oczekiwano zmniejszenia tempa wzrostu nadwyżki, a do 2020 r. oczekuje się, że spadek nadwyżki w ujęciu ogólnym nie będzie miał miejsca. Ten narastający brak równowagi na rynku oraz słaby sygnał cenowy dotyczący emisji dwutlenku węgla doprowadziły do ożywionej debaty publicznej na temat wariantów strategicznych przedstawionych w sprawozdaniu w sprawie rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla z 2012 r., mających zaradzić problemom występującym w EU ETS. System nie napędzał w wystarczającym stopniu inwestycji w technologie niskoemisyjne, a także zwiększał prawdopodobieństwo wprowadzania nowych polityk krajowych. W związku z tym w listopadzie 2012 r. Komisja zaproponowała krótkoterminowe rozwiązanie polegające na odsunięciu w czasie (opóźnieniu sprzedaży) sprzedaży na aukcji 900 mln uprawnień do emisji aż do roku 2019 i 2020. W grudniu 2013 r. Parlament Europejski i Komisja doszły do porozumienia w sprawie projektu aktu ustawodawczego, a opóźnienie sprzedaży zostało zapoczątkowane w marcu 2014 r. Sprawozdanie w sprawie rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla z 2012 r. zawierało szereg wariantów strukturalnych mających rozwiązać problem skumulowanego znacznego braku równowagi w zakresie uprawnień. Następnie w styczniu 2014 r., równolegle z komunikatem w sprawie ram polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030, przedstawiono wniosek ustawodawczy w sprawie ustanowienia rezerwy stabilności rynkowej (zob. sekcja 10.1.). W październiku 2015 r. Parlament Europejski i Komisja doszły do porozumienia w sprawie wniosku. W październiku 2014 r. szefowie państw i rządów UE doszli do porozumienia w sprawie głównych celów i struktury ram polityki klimatyczno-energetycznej UE do roku 2030. Do uzgodnionych celów należy ograniczenie do 2030 r. emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 40 % w porównaniu z poziomem z 1990 r. Ten krajowy cel polegający na zredukowaniu emisji o co najmniej 40 % zostanie osiągnięty wspólnie przez UE w sposób opłacalny, obejmując redukcje w sektorach objętych i nieobjętych systemem handlu emisjami. Sprawnie funkcjonujący i zreformowany EU ETS oraz zaproponowany przez Komisję instrument mający ustabilizować rynek będą stanowiły główny mechanizm służący do realizacji tego celu, co przyczyni się do spadku emisji w sektorach objętych EU ETS o 43 % w porównaniu z 2005 r. W dniu 15 lipca 2015 r. Komisja przedstawiła wniosek ustawodawczy dotyczący przeglądu systemu handlu emisjami UE zgodnie z ramami do roku 2030 (zob. sekcja 10.2.). 3.INFRASTRUKTURA EU ETS

W niniejszej sekcji zawarto objaśnienia dotyczące podstawowej infrastruktury systemu EU ETS: w tym jej zakresu (tj. rodzajów instalacji i gazów objętych systemem) oraz rejestru Unii, do którego wprowadza się posiadanie uprawnień i transakcje, w ramach których przekazuje się je.

3.1.Uwzględnienie działalności, instalacji i operatorów statków powietrznych Począwszy od 3. etapu, do sektorów, których instalacje stacjonarne zostają objęte zakresem EU ETS, zalicza się sektory energochłonne, w tym elektrownie i inne obiekty energetycznego spalania o nominalnej mocy cieplnej ≥20 MW (z wyjątkiem instalacji zajmujących się przetwarzaniem odpadów niebezpiecznych lub komunalnych), rafinerie ropy naftowej, piece baterii koksowniczych, produkcję żelaza i stali, klinkieru cementowego, szkła, wapna, cegieł, ceramiki, masy włóknistej, papieru i kartonu, aluminium, produktów petrochemicznych, amoniaku, kwasu azotowego, adypinowego, glioksalu i kwasu glioksalowego, wychwytywanie, transport rurociągami i geologiczne składowanie CO2. Do 2016 r. zakres objęcia transportu lotniczego przez EU ETS ogranicza się do lotów w obrębie Europejskiego Obszaru Gospodarczego. W kontekście gazów cieplarnianych zakresem EU ETS obecnie objęte są emisje dwutlenku węgla (CO2), emisje podtlenku azotu (N2O) z całej produkcji kwasu azotowego, adypinowego, glioksalu i kwasu glioksalowego oraz emisje perfluorowęglowodorów (PFC) z produkcji aluminium. Od początku 3. etapu system obejmuje około połowę wszystkich emisji gazów cieplarnianych w UE. Państwa członkowskie UE mogą włączyć do EU ETS więcej sektorów i emisji gazów cieplarnianych (procedura opt-in). W swoich sprawozdaniach przekazanych w 2015 r. obejmujących rok sprawozdawczy 2014 państwa członkowskie zgłosiły, że do systemu EU ETS włączono łącznie około 11 200 instalacji, w porównaniu z 11 400 zgłoszonymi w poprzednim roku sprawozdawczym 2013. Wspomniane instalacje są bardzo różne pod względem swoich cech charakterystycznych, w związku z czym w rozporządzeniu w sprawie monitorowania i raportowania określono cztery kategorie instalacji na podstawie ich średnich rocznych wielkości emisji. Według sprawozdań wymaganych na podstawie art. 21 w 2014 r., podobnie jak w 2013 r., 72 % instalacji należało do kategorii A, 21 % do kategorii B i tylko 7 % (868 instalacji) należało do kategorii C. W 2014 r. ponad 5 700 instalacji (51 % wszystkich) zakwalifikowano jako „instalacje o niskim poziomie emisji”, w porównaniu z 5 600 instalacjami, stanowiącymi 49 % wszystkich instalacji, w roku sprawozdawczym 2013. Duży odsetek instalacji o niskim poziomie emisji i należących do kategorii A potwierdza znaczenie opartej na podziale architektury systemu monitorowania, raportowania i weryfikacji opracowanego z uwzględnieniem zasady proporcjonalności. O ile pod względem kategorii instalacji państwa członkowskie wypadają dość podobnie, sytuacja różni się pod względem sektorów przemysłu lub działań objętych systemem. We wszystkich państwach członkowskich występują instalacje EU ETS, w których mają miejsce procesy spalania. Inne działania zgłoszone przez większość państw członkowskich obejmują rafinację ropy naftowej, produkcję stali, cementu, wapna, szkła, ceramiki oraz masy włóknistej i papieru. W 2014 r. tylko dwa państwa (FR i NO) zgłosiły, że wydały zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie wychwytywania i składowania CO2. W odniesieniu do nowych gazów (które dodano do załącznika I do dyrektywy w sprawie EU ETS w celu włączenia ich do systemu na początku 3. etapu) w 13 państwach wydano pozwolenia dotyczące prowadzenia działalności wiążącej się z emisją PFC, natomiast w 20 państwach członkowskich wydano pozwolenia dotyczące prowadzenia działalności wiążącej się z „produkcją kwasu azotowego”. Inne sektory N2O występują tylko w trzech państwach członkowskich (DE, FR, IT). Tylko kilka państw członkowskich skorzystało z możliwości wyłączenia z EU ETS małych podmiotów uczestniczących w systemie zgodnie z art. 27 dyrektywy w sprawie EU ETS. W dyrektywie zaoferowano taką możliwość w celu zmniejszenia kosztów administracyjnych małych podmiotów uczestniczących w systemie i korzystanie z niej jest dozwolone w przypadku, gdy wdrożono równoważne środki dotyczące redukcji emisji gazów cieplarnianych. Według sprawozdań przedstawionych w 2015 r. osiem państw (DE, ES, FR, HR, IS, IT, SI, UK) korzysta z tej możliwości, w szczególności w odniesieniu do instalacji spalania i produkcji ceramiki. Ilość wyłączonych emisji wynosi około 3,9 mln ton CO2, lub 0,2 % całkowitych zweryfikowanych emisji w 2014 r., w porównaniu z 4,7 mln ton CO2 w 2013. Jeżeli chodzi o uwzględnienie operatorów statków powietrznych, oszacowano, że w 2014 r. liczba operatorów statków powietrznych rzeczywiście objętych EU ETS wynosiła około 600. 3.2.Rejestr Unii Rejestr Unii, w którym odnotowuje się posiadanie uprawnień i transakcje z udziałem tych uprawnień, scentralizował te operacje od 2012 r. Jeden rejestr jest prowadzony i utrzymywany przez Komisję, natomiast krajowi administratorzy rejestrów we wszystkich 31 państwach uczestniczących w EU ETS stanowią punkty kontaktowe dla przedstawicieli ponad 20 000 rachunków (przedsiębiorstw lub osób fizycznych). W 2013 r. zmieniono rozporządzenie w sprawie rejestru, aby uruchomić funkcje niezbędne do celów 3. etapu EU ETS oraz aby uwzględnić księgowanie transakcji, o którym mowa w decyzji dotyczącej wspólnego wysiłku redukcyjnego. W odniesieniu do EU ETS w zmienionym rozporządzeniu w sprawie rejestru przewidziano również mechanizm wdrożenia postanowień art. 11a dyrektywy w sprawie EU ETS, na mocy którego operatorzy mogą wymieniać międzynarodowe jednostki emisji na uprawnienia (zob. również sekcja 4.1.3.). Zgodnie z dyrektywą w sprawie EU ETS i rozporządzeniem w sprawie rejestru procesy przydziału na 3. etapie EU ETS przebiegają na szczeblu centralnym w rejestrze Unii, zarówno w odniesieniu do przydziału odpłatnych uprawnień operatorom stacjonarnym i operatorom statków powietrznych (zob. również sekcja 4.1.2.1. i 4.1.2.4.) jak i w odniesieniu do sprzedaży uprawnień na aukcji za pośrednictwem wspólnej platformy aukcyjnej i dwóch platform aukcyjnych opt-out (zob. również sekcja 4.1.2.3.). Jako centralny administrator rejestru Unii Komisja w porozumieniu z krajowymi administratorami rejestrów dąży również do ciągłego usprawniania funkcji rejestru, zwiększania jego bezpieczeństwa i przystępności dla użytkownika. 4.FUNKCJONOWANIE RYNKU UPRAWNIEŃ DO EMISJI DWUTLENKU WĘGLA W LATACH 2013 I 2014

W niniejszym rozdziale omówiono główne cechy EU ETS, zarówno po stronie podaży, jak i popytu. Przedstawiono w nim informacje na temat pułapu, przydziału bezpłatnych uprawnień, sprzedaży na aukcji i odstępstwa od stosowania pełnego systemu aukcyjnego w odniesieniu do sektora energetycznego w pewnych państwach członkowskich. W rozdziale poruszono również kwestię wykorzystania międzynarodowych jednostek emisji. Jeżeli chodzi o popyt, przedstawiono w nim informacje dotyczące zweryfikowanych emisji oraz zachowania równowagi między podażą a popytem. 4.1.Podaż: uprawnienia wprowadzane do obrotu 4.1.1.Pułap EU ETS działa na zasadzie „pułapów i handlu”. Pułap oznacza bezwzględną ilość gazów cieplarnianych, jaka może zostać wyemitowana w systemie, aby zapewnić osiągnięcie celu w zakresie redukcji emisji, i odpowiada liczbie uprawnień wprowadzonych do obrotu na jednym etapie handlu emisjami. Począwszy od 3. etapu obowiązujący w całej UE pułap określa się na podstawie dyrektywy w sprawie EU ETS. Każdego roku pułap będzie zmniejszał się o ilość odpowiadającą 1,74 % liczby uprawnień wydanych w 2010 r. Tempo spadku określane jest jako współczynnik liniowy redukcji. W ujęciu bezwzględnym oznacza to, że liczba uprawnień rocznie będzie zmniejszana o określoną liczbę wynoszącą około 38 mln uprawnień. Ten współczynnik liniowy redukcji określono w kontekście ogólnego celu, jakim była redukcja o 20 %, i prowadzi on do redukcji wynoszącej 21 % w porównaniu z emisjami EU ETS w 2005 r.

Na 1. i 2. etapie obowiązujący w całej UE pułap ustalano w sposób oddolny na podstawie zagregowanej łącznej liczby uprawnień określonej przez państwa członkowskie w ich krajowych planach rozdziału uprawnień. Łączna liczba uprawnień wydanych w 2013 r. wynosi 2 084 301 856. W tabeli 1 przedstawiono dane liczbowe dotyczące pułapu w odniesieniu do każdego roku w latach 2013–2020. Tabela 1: Pułap EU ETS na lata 2013–2020



Rok



Roczny pułap (z wyłączeniem transportu lotniczego)

2013

2 084 301 856

2014

2 046 037 610

2015

2 007 773 364

2016

1 969 509 118

2017

1 931 244 873

2018

1 892 980 627

2019

1 854 716 381

2020

1 816 452 135 4.1.2.Wydane uprawnienia 4.1.2.1.Przydział bezpłatnych uprawnień Na 3. etapie EU ETS wprowadzono znaczne zmiany w zakresie przydziału bezpłatnych uprawnień: zasadniczo w przypadku produkcji energii elektrycznej nie przysługuje już przydział bezpłatnych uprawnień (zob. poniższa sekcja 4.1.2.4.), a sprzedaż na aukcji stała się przepisem dyspozytywnym. Zasady leżące u podstaw przydziału bezpłatnych uprawnień sektorom w ramach EU ETS uległy zasadniczej zmianie w porównaniu z poprzednimi dwoma etapami. Po pierwsze, uprawnienia rozdziela się bezpłatnie zgodnie ze zharmonizowanymi zasadami obowiązującymi w całej UE, co oznacza, że te same zasady mają zastosowanie do instalacji tego samego typu we wszystkich państwach członkowskich. Po drugie, przydział bezpłatnych uprawnień odbywa się w oparciu o wskaźniki emisyjności, aby wzmocnić zachęty do redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz wynagrodzić najbardziej wydajne instalacje. Po trzecie, przewiduje się, że w całej UE rezerwa dla nowych instalacji będzie równoważna 5 % całkowitej liczby uprawnień dla 3. etapu. W ramach programu NER300 udostępniono 300 mln uprawnień z tej puli na potrzeby stymulowania budowy i działania wielkoskalowych demonstracyjnych projektów w dziedzinie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS) oraz innowacyjnych technologii w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych. Proponuje się (zob. sekcja 10.2.), aby od 2021 r. pozostałe uprawnienia rezerwy dla nowych instalacji zostały wykorzystane w ramach przydziału bezpłatnych uprawnień na rzecz nowych i rozwijających się instalacji należących do EU ETS. Instalacjom przemysłowym zapewnia się przydział bezpłatnych uprawnień, aby zmniejszyć potencjalne ryzyko ucieczki emisji (branże przenoszące produkcje do państw trzecich, w których obowiązują mniejsze ograniczenia w zakresie emisji gazów cieplarnianych, co prowadzi do zwiększenia emisji w ujęciu ogólnoświatowym) w odniesieniu do energochłonnych gałęzi przemysłu wytwórczego. Zapewnienie bezpłatnych uprawnień znacznie ogranicza koszty przedsiębiorstw UE narażonych na konkurencję międzynarodową. Sektory i podsektory narażone na konkurencję ze strony przemysłu spoza UE uznaje się za zagrożone ucieczką emisji i w związku z tym otrzymują one większy odsetek bezpłatnych uprawnień niż te gałęzie, które uznano za nienarażone na takie ryzyko. Pierwszy wykaz określający sektory i podsektory, które uznaje się za narażone na znaczące ryzyko ucieczki emisji (wykaz narażenia na ucieczki emisji), został przyjęty przez Komisję w 2009 r. i zastosowany w odniesieniu do przydziału bezpłatnych uprawnień w latach 2013 i 2014. W latach 2011. 2012 i 2013 do wykazu narażenia na ucieczki emisji dodano nowe sektory i podsektory. Ponieważ pierwszy wykaz ucieczki emisji wygasł w 2014 r., po szeroko zakrojonych konsultacjach z zainteresowanymi stronami, do których należały państwa członkowskie, przemysł, organizacje pozarządowe i akademickie, Komisja przyjęła decyzję o przedłużeniu ważności obowiązującego wykazu narażenia na ucieczki emisji na okres 2015–2019. Szacuje się, że na 3. etapie około 43 % całkowitego pułapu dla 3. etapu (co odpowiada 6,6 mld uprawnień) zostanie przydzielone bezpłatnie na rzecz instalacji przemysłowych. Dalszy przydział bezpłatnych uprawnień jest dostępny dla nowych instalacji w ramach rezerwy dla nowych instalacji. 2013 2014 2015



Przydział bezpłatnych uprawnień

(UE-28 + państwa EOG–EFTA) 903,0 874,8 847,6



Przydział z rezerwy dla nowych instalacji (inwestycje od podstaw i zwiększenie zdolności) 10,7 12,4 12,3



Bezpłatne uprawnienia nieprzydzielone z powodu zamknięcia lub zmian w zakresie produkcji lub zdolności produkcyjnej 40,7 59,4 65,3 Na 3. etapie nowe instalacje objęte EU ETS oraz instalacje zwiększające zdolność produkcyjną kwalifikują się do objęcia dodatkowym przydziałem bezpłatnych uprawnień z rezerwy dla nowych instalacji. Początkowa rezerwa dla nowych instalacji, po odjęciu 300 mln uprawnień na rzecz programu NER300, wynosiła 480,2 mln uprawnień. Do lipca 2015 r. zarezerwowano 91,3 mln uprawnień na potrzeby 369 instalacji na cały okres trwania 3. etapu. Pozostałe rezerwy dla nowych instalacji można rozdzielić w przyszłości w przypadku pojawienia się nowych instalacji lub istniejących instalacji zwiększających swoja zdolność produkcyjną. Oczekuje się, że znaczna liczba tych uprawnień pozostanie jednak nieprzydzielona. Do lipca 2015 r. przydział zmniejszono o około 165,4 mln uprawnień z powodu instalacji, które zamknięto lub których produkcję lub zdolność produkcyjną ograniczono w porównaniu z produkcją lub zdolnością produkcyjną wykorzystaną początkowo do wyliczenia przydziału dla 3. etapu. 4.1.2.2.Program NER300 Program NER300 jest jednym z największych na świecie programów finansowania projektów demonstracyjnych w dziedzinie innowacyjnych technologii niskoemisyjnych. Program jest finansowany z monetyzacji 300 mln uprawnień do emisji z rezerwy dla nowych instalacji ustanowionej na potrzeby trzeciego etapu EU ETS. Fundusze uzyskane w drodze monetyzacji przeznacza się na projekty wybrane w dwóch rundach zaproszeń do składania wniosków. Dotacje oparte na wynikach w ramach pierwszego zaproszenia do składania wniosków przyznano w grudniu 2012 r., kiedy to na rzecz 20 projektów z dziedziny energii ze źródeł odnawialnych (OZE) przyznano 1,1 mld EUR. W lipcu 2014 r. w ramach drugiego zaproszenia do składania wniosków Komisja przyznała 1 mld EUR na rzecz jednego projektu wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS) oraz 18 projektów dotyczących OZE. Celem programu jest pomyślne zademonstrowanie na skalę komercyjną technologii CCS bezpiecznego dla środowiska oraz innowacyjnych technologii z dziedziny OZE w celu zwiększenia produkcji technologii niskoemisyjnych w UE.

Realizacja programu przebiega pomyślnie, a trzy projekty, które otrzymały dotacje w ramach pierwszego zaproszenia do składania wniosków zorganizowanego przez NER300, już produkują czystą energię: w ramach włoskiego projektu BEST z dziedziny bioenergii wybrane rośliny energetyczne są przetwarzane na biopaliwa drugiej generacji w elektrowni demonstracyjnej w Crescentino w pobliżu Turynu. W tej wysoce innowacyjnej zintegrowanej elektrowni zasilanej biopaliwem do produkcji etanolu wykorzystuje się lasecznicę trzcinowatą, nową, szybko rosnącą i odporną na susze roślinę energetyczną, a także słomę pszenną. Roczna zdolność produkcyjna zakładu wynosi 51 mln litrów rocznie. Realizacja projektu BEST, prowadzonego przez przedsiębiorstwo Italian Bio Product S.p.A, rozpoczęła się w dniu 1 czerwca 2013 r. i otrzymał on współfinansowanie w ramach NER300 o wartości 28,4 mln EUR; Verbiostraw jest niemieckim projektem z dziedziny bioenergii, w ramach którego dzięki pierwszemu w swoim rodzaju zakładowi odpady rolne przekształcane są w biogaz. Zdolność produkcyjna projektu wynosi 16,5 MW i rocznie jest on w stanie wyprodukować 136 gigawatogodzin biogazu, wykorzystując do tego celu około 40 000 ton słomy rocznie. Surowiec stanowią wyłącznie odpady rolne, więc zakład nie będzie potrzebował użytków rolnych do uprawy roślin energetycznych. Uzdatniony biogaz będzie wpompowywany do sieci gazu ziemnego lub wykorzystywany jako zaawansowane biopaliwo w sektorze transportu. Projekt Verbiostraw prowadzi spółka VERBIO Ethanol Schwedt GmbH & Co i jest on zlokalizowany w Niemczech, w Schwedt nad Odrą. Realizacja projektu rozpoczęła się w dniu 3 stycznia 2014 r. i otrzymał on współfinansowanie w ramach NER300 o wartości 22,3 mln EUR; szwedzki projekt Windpark Blaiken w dziedzinie energii wiatrowej dotyczy budowy farmy wiatrowej o mocy 225 MW usytuowanej w strefie klimatu polarnego na północy Szwecji. Z chwilą osiągnięcia pełnej operacyjności farma będzie składała się z 90 turbin wiatrowych wyposażonych w innowacyjny system odladzania, który będzie składać się z elementów grzewczych wbudowanych w krawędzie czołowe łopaty. Projekt, który jest realizowany na przestrzeni trzech lat w trzech partiach po 30 turbin, jest podłączony do sieci krajowej. Dwie pierwsze partie turbin już funkcjonują, a trzecia zostanie uruchomiona w 2015 r. Projekt jest prowadzony przez przedsiębiorstwo Blaiken Vind AB, jego realizacja rozpoczęła się w dniu 1 stycznia 2015 r. i otrzymał on współfinansowanie w ramach NER300 o wartości 15 mln EUR. 4.1.2.3.Sprzedaż uprawnień na aukcji Począwszy od 3. etapu sprzedaż na aukcji za pośrednictwem rynku pierwotnego stała się domyślnym trybem przydziału uprawnień. Na podstawie dyrektywy w sprawie EU ETS Komisja była zobowiązana do przyjęcia rozporządzenia w sprawie harmonogramu, kwestii administracyjnych oraz pozostałych aspektów sprzedaży na aukcji, aby zapewnić przeprowadzanie tej sprzedaży w sposób otwarty, przejrzysty, zharmonizowany i niedyskryminujący. W związku z tym w listopadzie 2010 r. przyjęto rozporządzenie w sprawie sprzedaży na aukcji. Przewiduje się w nim wyznaczenie przez uczestniczące państwa członkowskie i Komisję wspólnej platformy do sprzedaży uprawnień na aukcji w imieniu państw członkowskich, lecz również przewiduje dla państw członkowskich możliwość niekorzystania (opt-out). Niemcy, Polska i Zjednoczone Królestwo zadecydowały o zastosowaniu tej możliwości i wyznaczeniu własnej platformy aukcyjnej. Wyznaczenie takie podlega warunkowi wpisania do wykazu w załączniku III do rozporządzenia w sprawie sprzedaży na aukcji. W rozporządzeniu w sprawie sprzedaży na aukcji przewiduje się wyznaczanie platform aukcyjnych na podstawie procedur przetargowych; w celu wyznaczenia wspólnej platformy aukcyjnej państwa członkowskie uczestniczące we wspólnym działaniu oraz Komisja podpisały i wprowadziły w życie umowę dotyczącą wspólnego udzielania zamówień. W sierpniu 2012 r. platformę European Energy Exchange (EEX) wyznaczono jako pierwszą wspólną platformę aukcyjną. W rozporządzeniu w sprawie sprzedaży na aukcji przewiduje się również wyznaczenie podmiotu monitorującego aukcje w ramach umowy dotyczącej wspólnego udzielania zamówień zawartej między państwami członkowskimi a Komisją i obecnie ocenie poddaje się warianty tego rozwiązania. Przed rozpoczęciem każdego roku kalendarzowego każda platforma aukcyjna musi określić i opublikować wolumeny i dane dotyczące każdej poszczególnej aukcji (tzw. kalendarz aukcji). Do dnia 30 czerwca 2015 r. na potrzeby 3. etapu przeprowadzono ponad 650 aukcji. W poniższej tabeli przedstawiono przegląd wolumenów uprawnień 3. etapu sprzedawanych na aukcji za pośrednictwem EEX i ICE w latach 2012 (tzw. wczesne aukcje), 2013, 2014 i 2015. Za pośrednictwem EEX, sprzedając na aukcji w imieniu 27 państw członkowskich (25 państw członkowskich współpracujących w ramach wspólnej platformy aukcyjnej, Niemiec i Polski), sprzedano 88 % całkowitej liczby uprawnień sprzedanych na aukcji w latach 2012–2014, a za pośrednictwem ICE sprzedano na aukcji 12 % całkowitego wolumenu w imieniu Zjednoczonego Królestwa. Aukcje zwykle przebiegały bezproblemowo, a ceny rozliczenia aukcji były zwykle zgodne z cenami rynku wtórnego, przy czym nie występowały istotne problemy ani incydenty. Zgodnie z art. 7 ust. 6 rozporządzenia w sprawie sprzedaży na aukcji w 2013 r. w trzech przypadkach aukcje w EEX zostały unieważnione niedługo po rozpoczęciu aukcji. Wolumeny uprawnień, które mają zostać sprzedane na aukcji w 2014 r., poddano przeglądowi począwszy od dnia 12 marca 2014 r. (ICE) i dnia 17 marca 2014 r. (EEX) zgodnie z decyzją o opóźnieniu sprzedaży 900 mln uprawnień od roku 2014, 2015 i 2016 do roku 2019 i 2020 zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) nr 176/2014. Sprzedaż na aukcji uprawnień do emisji lotniczych została zawieszona w 2012 r. w następstwie decyzji w sprawie „wstrzymania biegu terminów” i wznowiona w 2014 r. Chorwacja rozpoczęła sprzedaż na aukcji swojej części uprawnień w styczniu 2015 r. Islandia, Liechtenstein i Norwegia nie rozpoczęły jeszcze sprzedaży uprawnień na aukcji. Rok



Liczba uprawnień do emisji ogólnych sprzedanych na aukcji



Liczba uprawnień do emisji lotniczych sprzedanych na aukcji 2012 89 701 500 2 500 000 2013 808 146 500 0 2014 528 399 500 9 278 000 2015 632 725 500 16 390 500 Łączne dochody uzyskane z aukcji przeprowadzonych od 2012 r. do czerwca 2015 r. przekroczyły 8,9 mld EUR. Zgodnie z dyrektywą w sprawie EU ETS państwa członkowskie powinny wykorzystać co najmniej 50 % dochodu ze sprzedaży na aukcji lub równowartość finansową tych dochodów, w tym wszystkie dochody z uprawnień rozdzielonych na potrzeby solidarności i wzrostu, na cele związane z klimatem i energią. W 2014 r. państwa członkowskie wykorzystały lub planują wykorzystać około 87 % tych dochodów lub równowartość finansową tych dochodów na cele związane z klimatem lub energią, w głównej mierze aby udzielić wsparcia na rzecz krajowych inwestycji w ochronę klimatu i energię (zob. sekcja 6.1.1. sprawozdania z działań w dziedzinie klimatu). Platformy aukcyjne publikują szczegółowe wyniki każdej aukcji na specjalnych stronach internetowych. Ponadto Niemcy, Polska i Zjednoczone Królestwo oraz Komisja w imieniu państw członkowskich korzystających ze wspólnej platformy aukcyjnej, publikują comiesięczne sprawozdania w sprawie aukcji. 4.1.2.4.Odstępstwo od stosowania pełnego systemu aukcyjnego w odniesieniu do sektora energetycznego Odstępstwo od ogólnej zasady sprzedaży na aukcji przewidziano w art. 10c dyrektywy w sprawie EU ETS, aby umożliwić inwestowanie w modernizację sektora energii elektrycznej w niektórych państwach członkowskich. Osiem z dziesięciu kwalifikujących się państw członkowskich korzysta z tego odstępstwa i bezpłatnie przydziela wytwórcom energii elektrycznej pewną liczbę uprawnień pod warunkiem realizacji określonych inwestycji. Bezpłatne uprawnienia, o których mowa w art. 10c, odejmuje się od liczby uprawnień, które dane państwo członkowskie w innym przypadku sprzedałoby na aukcji. W zależności od przepisów krajowych w zakresie wprowadzania odstępstwa wytwórcy energii elektrycznej mogą otrzymać bezpłatne uprawnienia o wartości równej realizowanym lub zrealizowanym przez nich inwestycjom wymienionym w krajowym planie inwestycji lub płatnościom dokonanym na rzecz funduszu krajowego, za pośrednictwem którego można finansować takie inwestycje. Liczbę takich uprawnień przydzielonych bezpłatnie wytwórcom energii elektrycznej w latach 2013 i 2014 przedstawiono w tabeli 4 . Jeżeli liczba przydzielonych uprawnień jest niższa niż maksymalna liczba uprawnień, które można przydzielić, „niewykorzystane” uprawnienia można przydzielić bezpłatnie w następnym roku (latach) w zależności od odpowiednich przepisów krajowych państw członkowskich. Uprawnienia nieprzydzielone bezpłatnie na mocy odstępstwa zostaną ostatecznie sprzedane na aukcji. W pierwszym roku można było zgłaszać określone w planie krajowym inwestycje, których realizacji podjęto się począwszy od czerwca 2009 r. W odniesieniu do lat 2013 i 2014 zgłoszono koszty 500 inwestycji, z których 135 ukończono, a w odniesieniu do 22 zgłoszono unieważnienie, natomiast pozostałe są w trakcie realizacji, lecz nie zostały jeszcze ukończone.

Całkowita wysokość zgłoszonych kosztów inwestycji w okresie 2009–2013 wynosi 5,9 mld EUR, a w 2014 r. – 1,9 mld EUR. Około 80 % z nich zostało przeznaczonych na modernizację i doposażanie infrastruktury, natomiast pozostałe inwestycje dotyczyły czystych technologii lub dywersyfikacji dostaw energii. Do przykładowych inwestycji należą: nowa kogeneracyjna turbina kondensacyjna w Estonii (modernizacja infrastruktury), odbudowa lokalnych sieci grzewczych w Bułgarii (doposażanie infrastruktury), zastąpienie węgla energią ze źródeł odnawialnych w postaci utylizacji odpadów w Republice Czeskiej (czyste technologie) oraz budowa gazociągu międzysystemowego gazu ziemnego na Węgrzech (dywersyfikacja dostaw energii). Liczba bezpłatnych uprawnień, o jaką wnioskowało państwo członkowskie Maksymalna liczna wydanych uprawnień rocznie Państwo członkowskie 2013 2014 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Ogółem BG 11 009 416 9 779 243 13 542 000 11 607 428 9 672 857 7 738 286 5 803 714 3 869 143 1 934 571 54 167 999 CY 2 519 077 2 195 195 2 519 077 2 195 195 1 907 302 1 583 420 1 259 538 935 657 575 789 10 975 978 CZ 25 285 353 22 383 398 26 916 667 23 071 429 19 226 191 15 380 953 11 535 714 7 690 476 3 845 238 107 666 668 EE 5 135 166 4 401 568 5 288 827 4 533 280 3 777 733 3 022 187 2 266 640 1 511 093 755 547 21 155 307 HU 7 047 255 0 7 047 255 0 0 0 0 0 0 7 047 255 LT 322 449 297 113 582 373 536 615 486 698 428 460 361 903 287 027 170 552 2 853 628 PL 65 992 703 52 920 889 77 816 756 72 258 416 66 700 076 60 030 069 52 248 393 43 355 049 32 238 370 404 647 129 RO 15 748 011 8 591 461 17 852 479 15 302 125 12 751 771 10 201 417 7 651 063 5 100 708 2 550 354 71 409 917 Ogółem 133 059 430 100 568 867 151 565 434 129 504 488 114 522 628 98 384 792 81 126 965 62 749 153 42 070 421 679 923 881



Zgodnie z dyrektywą w sprawie EU ETS państwa członkowskie korzystające z odstępstwa muszą publikować roczne sprawozdania z realizacji inwestycji wymienionych w swoich planach krajowych. Należy również publikować informacje o zastosowaniach. Z doświadczenia wynika, że opublikowane do tej pory istniejące sprawozdania różnią się między sobą pod względem formatu i treści. W niektórych przypadkach państwa członkowskie ograniczają lub agregują informacje dotyczące kosztów inwestycji, powołując się na tajemnicę przedsiębiorstwa. Sprawozdania są zazwyczaj publikowane na stronach internetowych odpowiedniego ministerstwa, np. Ministerstwa Energii (Bułgaria, Litwa, Rumunia) lub Ministerstwa Środowiska (Republika Czeska, Estonia, Cypr, Węgry, Polska). 4.1.3.Międzynarodowe jednostki emisji Do 2020 r. EU ETS umożliwia uczestnikom wykorzystywanie jednostek emisji przeznaczonych na mechanizm czystego rozwoju (CDM) i mechanizm wspólnego wdrożenia (JI) – dwóch programów kredytowania zorganizowanych przez ONZ – na rzecz wywiązania się z części swoich zobowiązań wynikających z EU ETS, z wyjątkiem projektów jądrowych i projektów związanych z zalesianiem i ponownym zalesianiem. Zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 550/2011 wykorzystywanie jednostek generowanych przez projekty związane z niszczeniem gazów przemysłowych (HFC23 i adypinowego N2O) przestało być dozwolone wraz z rozpoczęciem etapu 3. Ponadto na 3. etapie weszły w życie dalsze ograniczenia dotyczące jednostek emisji przeznaczonych na projekty zarejestrowane po 2013 r. w państwach innych niż kraje najsłabiej rozwinięte. Ponadto od dnia 31 marca 2015 r. oraz zgodnie z art. 11a ust. 3 i 4 dyrektywy w sprawie EU ETS jednostki wydane na potrzeby redukcji emisji w pierwszym okresie rozliczeniowym protokołu z Kioto (2008–2012) nie kwalifikują się już do wymiany na uprawnienia EU ETS. W art. 11a ust. 8 dyrektywy w sprawie EU ETS uwzględniono również przepisy dotyczące poziomów stosowania międzynarodowych jednostek emisji w podziale na kategorie prowadzących instalacje i operatorów statków powietrznych oraz wyznaczono minimalne uprawnienia w tym względzie. W rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1123/2013 określono zasady dotyczące określania uprawnień poszczególnych prowadzących instalacje i operatorów statków powietrznych obowiązujące do 2020 r. Chociaż dokładna liczba uprawnień do jednostek emisji na 2. i 3. etapie będzie częściowo zależna od liczby przyszłych zweryfikowanych emisji, analitycy rynku szacują, że wyniesie ona około 1,6 mld jednostek. W 3. etapie jednostki nie są już bezpośrednio przekazywane, lecz wymieniane na uprawnienia na przestrzeni roku kalendarzowego. Na dzień 30 kwietnia 2015 r. łączna liczba wykorzystanych lub wymienionych międzynarodowych jednostek emisji wynosi 1 445 mln.



Mt % CDM 195,62 50,59 % Chiny 150,21 76,79 % Indie 12,61 6,45 % Brazylia 4,52 2,31 % Uzbekistan 3,72 1,90 % Chile 3,12 1,59 % Korea 2,93 1,50 % Meksyk 2,63 1,34 % Inne 15,88 8,12 % Ścieżka pierwsza Ścieżka druga JI 191,05 49,41 % mln odsetek mln odsetek Ukraina 146,66 76,77 % 144,92 75,85 % 1,74 0,91 % Rosja 32,06 16,78 % 32,06 16,78 % 0 0,00 % Litwa 3,54 1,85 % 0 0,00 % 3,54 1,85 % Polska 2,82 1,48 % 2,82 1,48 % 0 0,00 % Niemcy 1,65 0,86 % 1,65 0,86 % 0 0,00 % Francja 1,24 0,65 % 1,24 0,65 % 0 0,00 % Inne 3,08 1,61 % 2,26 1,18 % 0,81 0,42 % Ogółem 386,67 100,00 % 184,95 96,81 % 6,09 3,19 % 4.2.Popyt: uprawnienia wyłączone z obiegu Według informacji odnotowanych w rejestrze Unii szacuje się, że w 2014 r. emisje gazów cieplarnianych z instalacji stacjonarnych objętych EU ETS uległy zmniejszeniu o około 4,5 % w porównaniu z poziomem, jaki miał miejsce w 2013 r., co stanowi szybszy spadek niż w latach poprzednich. Oszacowano, że w 2013. r. zweryfikowane emisje gazów cieplarnianych zmniejszyły się o co najmniej 3 % w porównaniu z 2012 r. Należy zauważyć, że z powodu rozszerzenia zakresu EU ETS z 2. etapu do 3. etapu pojawiły się problemy metodyczne dotyczące pewności oceny zmian poziomu emisji w porównaniu z 2012 r. W odniesieniu do instalacji w sektorach, które uwzględniono zarówno w 2. jak i 3. etapie, szacowane na zasadzie podobieństwa emisje w 2013 r. były jednak co najmniej o 3 % poniżej poziomu z 2012 r. Chociaż zweryfikowane emisje gazów cieplarnianych z instalacji stacjonarnych w 2013 r. wynosiły 1 895 mln ton ekwiwalentu CO2, szacuje się, że emisje dodatkowo objęte EU ETS z powodu rozszerzenia jego zakresu wynoszą 79–100 mln ton. Podsumowując, recesja gospodarcza, która rozpoczęła się w 2008 r., miała znaczny wpływ na emisje, lecz nawet przy zastosowaniu korekty do rozszerzenia zakresu między 2. etapem a 3. etapem poziomy emisji w 2014 r. są poniżej poziomu poprzedzającego kryzys. Zmienności rocznych poziomów emisji nie można tłumaczyć wyłącznie czynnikami gospodarczymi, ponieważ jest ona również spowodowana połączeniem zwiększonej efektywności energetycznej i czystszej energii.



Rok



2008



2009



2010



2011



2012



2013



2014



Zweryfikowane emisje (w mln ton ekwiwalentu CO2)

2 100

1 860

1 919

1 886

1 867

1 895

1 812



Zmiana w odniesieniu do roku x-1

-11,4 %

3,2 %

-1,8 %

-2 %

-3 %

-4,5 %



PKB (rzeczywista stopa wzrostu gospodarczego UE-27 lub UE-28)

0,4 %

-4,5 %

2,0 %

1,7 %

-0,4 %

0,1 %

1,3 % Źródło: ogólnodostępna strona dziennika transakcji Unii Europejskiej (EUTL) (http://ec.europa.eu/environment/ets/)

Dane dotyczące PKB zgodne z danymi zgłoszonymi pod adresem: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00115 Liczba dobrowolnie anulowanych uprawnień (nie wykorzystanych na potrzeby zgodności) w 2013 r. wynosiła 13 219 uprawnień, a w 2014 r. – 47 278 uprawnień. 4.3.Zachowanie równowagi między podażą a popytem Jak wskazano w sprawozdaniu w sprawie rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla z 2012 r., na początku 3. etapu EU ETS charakteryzował się dużą nierównowagą pomiędzy podażą i popytem na uprawnienia, co spowodowało nadwyżkę około 2 mld uprawnień. W 2013 r. nadwyżka dalej wzrosła do poziomu ponad 2,1 mld uprawnień. W 2014 r. nieznacznie zmalała do poziomu około 2,07 mld uprawnień. W 2014 r. wolumen uprawnień przeznaczonych do sprzedaży na aukcji uległ zmniejszeniu o 400 mln uprawnień z powodu rozpoczęcia wdrażania środka opóźnienia sprzedaży, który powoduje odsunięcie czasie sprzedaży tych uprawnień na aukcji. W przypadku braku opóźnienia sprzedaży w 2014 r. nadwyżka wynosiłaby prawie 2,5 mld uprawnień. Powody wspomnianego braku równowagi wymieniono w sprawozdaniu w sprawie rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla z 2012 r. Jednym z nich jest przede wszystkim niedostosowanie podaży uprawnień do emisji na aukcji, która jest ustalona z powodu istnienia pułapu emisji, do popytu na nie, który jest elastyczny i wrażliwy na cykle koniunkturalne, ceny paliw kopalnych oraz inne czynniki, takie jak uzupełniające strategie polityczne i zmiany technologiczne. Napływ międzynarodowych jednostek emisji również miał wpływ na podaż uprawnień do emisji, co doprowadziło do znacznego wzrostu ich liczby. Aby zaradzić tej sytuacji, Komisja wystąpiła z wnioskiem ustawodawczym w sprawie ustanowienia rezerwy stabilności rynkowej oraz zwiększenia elastyczności podaży uprawnień do emisji na aukcji. Rezerwa stabilności rynkowej ma na celu ustabilizowanie rynku dzięki rozwiązaniu problemu braku równowagi między podażą a popytem (zob. sekcja 10.1.). Kluczową kwestią dla funkcjonowania rezerwy stabilności rynkowej jest łączna liczba uprawnień w obiegu. Uprawnienia zostaną dodane do rezerwy, jeżeli łączna liczba uprawnień w obiegu przekroczy określony wcześniej górny próg (833 mln uprawnień), a uwolnienie uprawnień z rezerwy nastąpi, jeżeli ich liczba będzie niższa od określonego wcześniej dolnego progu (poniżej 400 mln uprawnień lub w przypadku przyjęcia środków na mocy art 29a dyrektywy w sprawie EU ETS). W związku z tym rezerwa stabilności rynkowej absorbuje lub uwalnia uprawnienia, jeżeli łączna liczba uprawnień w obiegu wykracza poza określony wcześniej zakres. Rezerwa zostanie również uzupełniona przez opóźnienie sprzedaży i nieprzydzielone uprawnienia. Podaż uprawnień do emisji obejmuje uprawnienia przeniesione z 2. etapu, uprawnienia sprzedane na aukcji, uprawnienia przydzielone bezpłatnie oraz uprawnienia znajdujące się w rezerwie dla nowych instalacji; popyt określają natomiast emisje instalacji oraz uprawnienia unieważnione. Szczegółowe informacje znaleźć można w tabeli w załączniku. Punkt wyjścia dla określenia łącznej liczby uprawnień w obiegu stanowi łączna liczba uprawnień pozostałych po 2. etapie EU ETS (2008–2012), których nie przekazano ani nie unieważniono. Na koniec drugiego okresu rozliczeniowego uprawnienia te zastąpiono uprawnieniami 3. etapu. Żadne inne uprawnienia istniejące przed trzecim etapem handlu emisjami nie wchodzą w skład łącznej liczby uprawnień w obiegu. Wspomniana „suma przeniesionych uprawnień” odpowiada zatem dokładnej liczbie uprawnień systemu handlu emisjami będących w obiegu na początku trzeciego etapu handlu emisjami EU ETS. Suma przeniesionych uprawnień wynosi 1 749 540 826 (liczba ta nie obejmuje wczesnych aukcji uprawnień 3. etapu, które miały miejsce w 2012 r., ale odzwierciedla wykorzystanie międzynarodowych jednostek emisji przed rozpoczęciem 3. etapu. Łączna liczba międzynarodowych jednostek emisji wykorzystanych od 2008 r. jest wymieniona w sekcji 4.1.3.). Łączną liczbę uprawnień w obiegu, które są istotne z punktu widzenia uprawnień włączanych do rezerwy stabilności rynkowej i z niej uwalnianych, oblicza się przy pomocy następującego wzoru: łączna liczba uprawnień w obiegu = podaż – (popyt + uprawnienia w rezerwie stabilności rynkowej) W rocznym sprawozdaniu w sprawie rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla można skonsolidować dane dotyczące podaży i popytu, które są publikowane zgodnie z harmonogramem obowiązków sprawozdawczych wynikających z dyrektywy w sprawie EU ETS oraz jej przepisów wykonawczych. Wspomniany harmonogram, odpowiednie dane i zakres przedstawiono w tabeli 7.



Termin Dane Zakres 1 stycznia – 30 kwietnia roku x. Aktualizacje przydziału bezpłatnych uprawnień dla sektora energetycznego (art. 10c) Rok x-1 1 kwietnia roku x. Zweryfikowane emisje Przydział bezpłatnych uprawnień (art.10a ust. 5 – KŚW Rok x-1 1 maja roku x. Termin zgodności: zweryfikowane emisje i przekazane uprawnienia Rok x-1 Maj/październik roku x. Liczba wymienionych międzynarodowych jednostek emisji Do dnia 1 maja/1 października x r. Październik/listopad roku x. Sprawozdanie w sprawie rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla Rok x-1 Styczeń/lipiec roku x. Status rezerwy dla nowych instalacji – tabela rezerwy dla nowych instalacji Nieopublikowane na szczeblu UE Przydział bezpłatnych uprawnień dla lotnictwa opublikowany na szczeblu państw członkowskich Ponieważ rezerwa stabilności rynkowej zacznie funkcjonować w 2019 r., od 2017 r. w połowie maja Komisja będzie regularnie publikowała informacje na temat łącznej liczby uprawnień w obiegu w odniesieniu do roku poprzedniego. Na wykresie 1 przedstawiono dane liczbowe dotyczące odpowiednio skumulowanej podaży i skumulowanego popytu do końca 2014 r. Całkowita podaż w 2013 r. wynosiła około 2,18 mld uprawnień, a całkowity popyt wynosił około 1,96 mld uprawnień. W 2014 r. zarówno całkowita podaż jak i całkowity popyt zmniejszyły się do około 1,87 mld uprawnień. W związku z tym w 2013 r. nadwyżka wzrosła o około 220 mln uprawnień do ponad 2 mld uprawnień, natomiast w 2014 r. liczba ta pozostała stabilna. Ograniczenie podaży i popytu w 2014 r. stanowiło odzwierciedlenie mniejszej liczbę uprawnień sprzedanych na aukcjach, co zostało spowodowane opóźnieniem sprzedaży uprawnień oraz ciągłym spadkiem poziomu emisji. Biorąc pod uwagę wspomniane dane liczbowe dotyczące 2013 r. i 2014 r., należy zauważyć, że oparto je na najbardziej aktualnych danych z tych lat, jakie można znaleźć w dzienniku transakcji Unii Europejskiej (EUTL). Oznacza to, że mogą one obejmować aktualne dane dotyczące 2013 r. i 2014 r. Podaż (skumulowana, w milionach) Popyt (skumulowany, w milionach) Bezpłatne przydziały Anulowanie Wymienione międzynarodowe jednostki emisji Zweryfikowane emisje Bezpłatne przydziały (NER) Bezpłatne przydziały (10c) Monetyzację NER 300 przez EBI Sprzedaż na aukcji Wczesna sprzedaż na aukcji Suma

5.LOTNICTWO Działalność lotniczą włączono do EU ETS na mocy dyrektywy 2008/101/WE. W dyrektywie ustanowiono, że od początku 2012 r. emisje ze wszystkich lotów odbywających się między portami lotniczymi w Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG), z lotów rozpoczynających w portach lotniczych w obrębie EOG, a kończących w państwach trzecich oraz, jeżeli nie wyłączono ich na mocy prawodawstwa delegowanego, z lotów kończących w portach lotniczych w obrębie EOG, a rozpoczynających się w państwach trzecich, zostają objęte EU ETS. We wrześniu 2013 r. Zgromadzenie Organizacji Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego uzgodniło stworzenie do 2016 r. globalnego mechanizmu rynkowego, który ma być wdrażany od 2020 r. w celu ograniczenia emisji pochodzących z międzynarodowego transportu lotniczego. UE z zadowoleniem przyjęła taki wynik i w odpowiedzi wprowadziła zmiany w prawodawstwie UE. W tym względzie rozporządzeniem (UE) nr 421/2014 tymczasowo ograniczono zakres EU ETS do emisji pochodzących z lotów w obrębie EOG między 2013 r. a 2016 r. Według sprawozdań na podstawie art. 21 złożonych w 2015 r. 611 operatorów statków powietrznych posiada plan monitorowania. Z tej liczby 50 % (305) stanowili operatorzy wykonujący zarobkowe przewozy lotnicze, a pozostałe 50 % (306) – operatorzy niewykonujący zarobkowych przewozów lotniczych. Operatorów w liczbie 329 (53,8 % całkowitej liczby) zakwalifikowano jako małe podmioty uczestniczące w systemie. Zgodnie z oficjalną stroną EUTL zweryfikowane emisje CO2 z działalności lotniczej prowadzonej między portami lotniczymi znajdującymi się w obrębie EOG wynosiły 53,4 mln ton CO2 w 2013 r. i 54,9 mln ton CO2 w 2014 r., co stanowi wzrost o 2,8 % w 2014 w porównaniu z 2013 r. Początkowy przydział operatorów statków powietrznych dostosowano również do ograniczonego zakresu wewnątrz EOG. Dostosowany przydział bezpłatnych uprawnień wynosił 32,4 mln uprawnień w 2013 r. i 32,3 mln uprawnień w 2014 r. Liczbę uprawnień przeznaczonych na sprzedaż na aukcji w latach 2013 i 2014 określono na podstawie przewidywanej rocznej sumy wynoszącej 5,7 mln w następstwie korekt wolumenów uprawnień sprzedawanych na aukcji zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 421/2014. Te uprawnienia sprzedano na aukcji między dniem 1 stycznia a dniem 30 kwietnia 2015 r. Te dane wskazują na redukcje emisji wynoszącą około 32 mln ton w 2013 r. i w 2014 r. 6.NADZÓR RYNKU Przeważająca część transakcji związanych z uprawnieniami do emisji ma postać instrumentów pochodnych (kontraktów terminowych typu future, typu forward, opcji, swapów), które już podlegają regulacjom UE dotyczącym rynków finansowych (w tym mającej obecnie zastosowanie dyrektywie w sprawie rynków instrumentów finansowych (MiFID)). Zastąpi ją pakiet MiFID2, który będzie miał zastosowanie od stycznia 2017 r. i wymaga przyjęcia licznych środków wykonawczych. W ramach MiFID2 również uprawnienia do emisji zostaną sklasyfikowane jako instrumenty finansowe. Oznacza to, że przepisy MiFID2 mające zastosowanie do tradycyjnych rynków finansowych (rynków obejmujących obrót instrumentami pochodnymi uprawnień do emisji dwutlenku węgla na wiodących platformach) będą miały również zastosowanie do segmentu kasowego wtórnego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla (transakcji związanych z uprawnieniami do emisji w celu bezzwłocznego dostarczenia na rynku wtórnym, obecnie nieuregulowanych na poziomie UE), stawiając go na równi z rynkiem instrumentów pochodnych pod względem przejrzystości, ochrony inwestorów i integralności. Ponadto na podstawie wzajemnych odniesień do definicji instrumentów finansowych w MiFID2 zastosowanie będą miały inne elementy przepisów dotyczących rynków finansowych. Ma to miejsce w szczególności w przypadku rozporządzenia w sprawie nadużyć na rynku, którego zakres obejmie transakcje i działania związane z uprawnieniami do emisji zarówno na rynkach wtórnych, jak i na aukcjach EU ETS na rynku pierwotnym. Podobnie wzajemne odniesienia do MiFID2 w trzeciej dyrektywie w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy będą skutkować obowiązkiem przeprowadzenia kontroli należytej staranności wobec klienta przez licencjonowane na podstawie MiFID podmioty uczestniczące w obrocie uprawnieniami do emisji wobec swoich klientów na wtórnym rynku kasowym uprawnień do emisji. W MiFID i w rozporządzeniu w sprawie nadużyć na rynku – oba przyjęto w 2014 r. – przewidziano pewne dostosowania ogólnego systemu do specyfiki rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla, w tym: szczególne wyłączenia z MiFID2 uczestników rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla (w tym ze względu na pomocniczy charakter takiego działania wobec działania głównego; zasadniczo skierowane do nabywców podlegających EU ETS i podmiotów dokonujących obrotu w imieniu innych na ograniczoną skalę); obowiązek ujawnienia informacji poufnych mający zastosowanie jedynie wobec największych uczestników / podmiotów uczestniczących w systemie; bardziej szczegółową sprawozdawczość dotyczącą pozycji (ale bez żadnych limitów pozycji) w systemach obrotu; traktowanie uprawnień do emisji jako oddzielnej kategorii w odniesieniu do obowiązków przed wprowadzeniem do obrotu i po wprowadzeniu do obrotu (w celu ułatwienia opracowywania dostosowanych przepisów wykonawczych);

pełne pokrycie instrumentów pochodnych związanych z uprawnieniami do emisji (podobnie jak w przypadku instrumentów pochodnych o „finansowej” podstawie i w przeciwieństwie do pochodnych instrumentów towarowych). W trakcie 2014 r. i 2015 r. opracowano kilka środków 2. poziomu, które mają zostać przyjęte, obejmujących szczegóły przepisów MiFID2 i rozporządzenia w sprawie nadużyć na rynku, w tym ustalono progi, które mają zostać wykorzystane w określaniu pomocniczości w ramach MiFID2, progi powodujące powstanie obowiązku ujawniania informacji poufnych przez uczestników rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla na mocy rozporządzenia w sprawie nadużyć na rynku oraz wymogi przejrzystości rynków wtórnych w odniesieniu do uprawnień do emisji i ich instrumentów pochodnych, w tym progi umożliwiające ich identyfikację jako płynnych rynków na mocy MiFID2. 6.1.Charakter prawny uprawnień do emisji i status podatkowy Jak ma to miejsce w wielu innych przypadkach, charakteru prawnego uprawnień do emisji i ich statusu podatkowego nie zdefiniowano na poziomie UE. Pomimo braku harmonizacji w ciągu ostatniego dziesięciolecia ukształtował się jednak dojrzały i bardzo płynny rynek. Obecne ramy regulacyjne stanowią niezbędne podstawy prawne przejrzystego i płynnego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla przy jednoczesnym zapewnieniu stabilności i integralności rynku. Chociaż zainteresowane strony nie wyraziły potrzeby większej jasności definicji prawnej uprawnień, Komisja planuje dokonać analizy korzyści wynikających z wyjaśnienia ich statusu prawnego, postępując zgodnie z zaleceniem Trybunału Obrachunkowego. W ramach sprawozdań na podstawie art. 21 charakter prawny uprawnień do emisji w swoim systemie prawnym przedstawiły i opisały 23 państwa członkowskie. Uprawnienia do emisji opisano w różny sposób – jako instrumenty finansowe, aktywa niematerialne i prawne, prawa własności i towary. Jedno państwo (Niemcy) uznaje potrzebę wprowadzenia zmian w prawodawstwie. Inne państwa członkowskie traktują uprawnienia jako instrumenty finansowe, definiują je jako prawa własności lub uważają je za własność państwową. Jeżeli chodzi o status podatkowy uprawnień, zgodnie z wymogiem sprawozdawczości określonym w art. 21 niewielka liczba państw członkowskich zgłosiła, że podatek od wartości dodanej (VAT) ma zastosowanie do emisji uprawnień do emisji, przy czym VAT jest naliczany w przypadku transakcji związanych z uprawnieniami do emisji na rynku wtórnym w 24 państwach członkowskich. Większość państw członkowskich zgłosiła stosowanie mechanizmu odwrotnego obciążenia w przypadku transakcji związanych z uprawnieniami do emisji. Można dodatkowo opodatkować uprawnienia do emisji w przypadku korporacji. Szesnaście państw członkowskich zgłosiło, że nie wprowadzono żadnego opodatkowania na uprawnienia do emisji ani na uprawnienia do emisji w przypadku korporacji. 7.MONITOROWANIE, RAPORTOWANIE I WERYFIKACJA EMISJI 7.1.Wymagania na 3. etapie Dokładne monitorowanie, raportowanie i weryfikacja (MRV) stanowią podstawę EU ETS. Uzupełnia je skuteczny system akredytacji, mający na celu zapewnienie odpowiedniej jakości weryfikatorów stron trzecich. Aby polepszyć i zharmonizować wymogi monitorowania, raportowania i weryfikacji na 3. etapie, przyjęto rozporządzenie w sprawie monitorowania i raportowania oraz rozporządzenie w sprawie weryfikacji i akredytacji (zob. sekcja 2). Komisja zapewniła również obszerny zestaw wytycznych i elektronicznych wzorów sprawozdań, które są powszechnie stosowane przez państwa członkowskie. Poprawiono również skuteczność systemu zapewniania zgodności, ponieważ dzięki rozporządzeniu w sprawie monitorowania i raportowania państwa członkowskie uzyskały możliwość wprowadzenia obowiązku elektronicznej sprawozdawczości. Dziesięć państw członkowskich zgłosiło w 2015 r., że wprowadziły dedykowane systemy informatyczne do celów sprawozdawczości EU ETS. System monitorowania EU ETS zaprojektowano jako system modułowy, który gwarantuje wysoki stopień elastyczności operatorom, co pozwala zapewnić oszczędność kosztową przy jednoczesnym osiągnięciu wysokiej wiarygodności monitorowanych danych dotyczących emisji. W tym celu zezwolono na stosowanie kilku metod monitorowania („opartej na obliczeniach” lub „opartej na pomiarach”, a także wyjątkowo „rozwiązania rezerwowe”). Metody można łączyć w odniesieniu do części instalacji. Wymóg, zgodnie z którym instalacje i operatorzy statków powietrznych muszą posiadać plan monitorowania zatwierdzony przez właściwy organ na podstawie rozporządzenia w sprawie monitorowania i raportowania, zapobiega arbitralnemu wyborowi metod monitorowania. 7.2.Zastosowane monitorowanie Według sprawozdań na podstawie art. 21 złożonych przez państwa członkowskie Komisji dotyczących stosowania dyrektywy w sprawie systemu handlu emisjami w 2014 r. w przypadku większości instalacji wykorzystuje się metodologię opartą na obliczeniach. Jedynie w przypadku około 140 instalacji (w 22 państwach członkowskich) zgłoszono korzystanie z systemów ciągłego pomiaru emisji. Jedynie 13 państw członkowskich zgłosiło korzystanie z rozwiązania rezerwowego łącznie przez 32 instalacje, które objęło 6,1 mln ton ekwiwalentu dwutlenku węgla. Elastyczność w wyborze metodologii monitorowania zapewnia opłacalność w ramach monitorowania, raportowania i weryfikacji. Innym ważnym elementem przeznaczonym do tego celu jest podejście wykorzystujące poziomy dokładności. W przypadku wszystkich parametrów wymaganych w celu określenia danych dotyczących emisji zdefiniowano tzw. „poziomy dokładności”, aby wysiłki redukcyjne lub wymogi dotyczące poziomu niepewności były proporcjonalne do wielkości instalacji. W rozporządzeniu w sprawie monitorowania i raportowania wprowadzono wymóg dotyczący wszystkich prowadzących instalacje, zgodnie z którym muszą oni spełnić kryteria pewnych minimalnych poziomów dokładności, przy czym większe źródła emisji muszą spełnić kryteria wyższych poziomów (tj. wiążących się z bardziej wiarygodną jakością danych), natomiast do mniejszych źródeł mają zastosowanie mniej rygorystyczne wymogi ze względu na oszczędność kosztową. Instalacje zazwyczaj spełniają wymogi dotyczące minimalnych poziomów dokładności. Jedynie w przypadku 118 instalacji kategorii C (14 % wszystkich łącznie) zgłoszono, że nie spełniają wymogu pod względem co najmniej jednego parametru, aby można było zastosować najwyższe poziomy dokładności mające zastosowanie do głównych strumieni materiałów wsadowych (w odniesieniu do 2013 r. liczba ta wynosiła 137 instalacji, 16 % wszystkich łącznie). Prawdziwa liczba może być jednak wyższa, ponieważ nie wszystkie państwa członkowskie przedstawiły szczegółowe dane w tym względzie. Te odchylenia są dozwolone jedynie w przypadku, gdy prowadzący instalację wykaże, że osiągnięcie najwyższego poziomu dokładności jest technicznie niewykonalne lub prowadzi do nieracjonalnych kosztów. Jeżeli okaże się, że te warunki nie mają już zastosowania, prowadzący instalacje będą musieli ulepszyć swoje systemy monitorowania. W podobny sposób państwa członkowskie musiały zgłosić liczbę instalacji kategorii B, które nie spełniają wymogów najwyższego poziomu dokładności dla głównych strumieni materiałów wsadowych lub źródeł emisji. Jedynie 22 państwa członkowskie zgłosiły tę kwestię, wykazując, że pod pewnymi względami wymagań nie spełnia średnio 28 % instalacji kategorii B (w odniesieniu do 2013 r. zgłosiły to 24 państwa członkowskie, wskazując, że dotyczy to średnio 28 % instalacji kategorii B). Powyższe potwierdza, że przepisy rozporządzenia w sprawie monitorowania i raportowania dotyczące takich uchybień (mając na uwadze, że prowadzący instalację musi je w należyty sposób uzasadnić i muszą one zostać zatwierdzone przez właściwy organ) mają zastosowanie w praktyce, a przestrzeganie tych przepisów przez prowadzących instalacje jest ogólnie dobre. W przypadku operatorów statków powietrznych dostępnych jest mniej rozwiązań mających zastosowanie do monitorowania emisji. Wykonalne są jedynie podejścia oparte na obliczeniach, a główny parametr, który należy określić dla lotów objętych EU ETS, stanowi zapotrzebowanie na paliwo . 7.3.Akredytowana weryfikacja Rozporządzenie w sprawie weryfikacji i akredytacji dla 3. etapu i poza tym etapem wprowadza zharmonizowane podejście do akredytacji weryfikatorów dla całej UE. Weryfikatorzy będący osobami prawnymi lub podmiotami prawnymi muszą zostać akredytowani przez krajową jednostkę akredytującą w celu prowadzenia weryfikacji zgodnie z rozporządzeniem w sprawie weryfikacji i akredytacji. Jedynie w przypadku osób fizycznych państwo członkowskie może dopuścić certyfikację jako rozwiązanie alternatywne dla akredytacji. Zaletą nowego jednolitego systemu akredytacji jest zezwolenie na działanie weryfikatorów na zasadzie wzajemnego uznawania we wszystkich państwach członkowskich, co umożliwia pełne korzystanie z rynku wewnętrznego i ułatwia zapewnienie ogólnie wystarczającego poziomu dostępności.

Zgodnie z art. 21 dyrektywy w sprawie EU ETS państwa członkowskie zgłosiły liczbę weryfikatorów akredytowanych na każdy zakres akredytacji. W sumie akredytowano 1044 weryfikatorów we wszystkich zakresach (weryfikatorzy działają w wielu zakresach, więc nie równa się to całkowitej liczbie weryfikatorów). Wzajemne uznawanie weryfikatorów między państwami członkowskimi działa dobrze: większość państw członkowskich (28) zgłosiła, że na ich terytorium aktywny jest co najmniej jeden zagraniczny weryfikator. Dostępność weryfikatorów nie stanowiła wąskiego gardła w systemie ani w pierwszym roku, ani w drugim roku wdrażania rozporządzenia w sprawie weryfikacji i akredytacji. Stopień przestrzegania przepisów rozporządzenia w sprawie weryfikacji i akredytacji przez weryfikatorów uważa się za wysoki, ponieważ zgłoszono podjęcie niewielu środków administracyjnych przez państwa członkowskie; do wyjątków zaliczają się jedno zawieszenie weryfikatora, jedno cofnięcie akredytacji i sześć ograniczeń zakresu. Siedem państw członkowskich zgłosiło przypadki skarg na weryfikatora, ale problemy te rozwiązano w 99 % przypadkach tych skarg. Osiem państw członkowskich zgłosiło pewną niezgodność w odniesieniu do wymiany informacji wymaganej przez krajowe jednostki akredytacyjne i właściwe organy. 8.PRZEGLĄD UZGODNIEŃ ADMINISTRACYJNYCH W PAŃSTWACH CZŁONKOWSKICH EU ETS jest wdrażany w państwach członkowskich przy zastosowaniu różnych podejść w odniesieniu do odpowiedzialnych za to właściwych organów. Większość państw członkowskich wykorzystała istniejące struktury, natomiast kilka z nich utworzyło nowe organy, których głównym zadaniem było wdrożenie EU ETS. W związku z tym w niektórych państwach członkowskich zaangażowano kilka samorządów terytorialnych, natomiast w innych zastosowano scentralizowane podejście. Sprawozdania wymagane na podstawie art. 21 dają wgląd w strukturę organizacyjną każdego państwa członkowskiego. We wdrażanie EU ETS angażują się średnio 4 różne właściwe organy. Piętnaście państw członkowskich zgłosiło, że zaangażowane zostały samorządy terytorialne, zazwyczaj do celów wydawania pozwoleń i kwestii monitorowania, raportowania i weryfikacji. Jedną z ważnych kwestii jest koordynacja między organami, co ma na celu zapewnienie jednolitego i prawidłowego stosowania wymogów prawnych w każdym państwie członkowskim. Tę koordynację zapewniono dzięki odpowiednim przepisom rozporządzenia w sprawie monitorowania i raportowania. W odniesieniu do koordynacji między właściwymi organami państwa członkowskie zgłosiły, że korzystają z różnych narzędzi w stosownych przypadkach. W odniesieniu do 2014 r. 10 państw członkowskich zgłosiło, że wprowadziły instrumenty ustawodawcze w centralnym zarządzaniu planami monitorowania lub sprawozdaniami dotyczącymi emisji, a w 8 przypadkach organ centralny dostarcza wiążących instrukcji i wytycznych. Dwanaście państw członkowskich zgłosiło, że organizują regularne warsztaty dla organów, ale tylko 8 zgłosiło wspólne szkolenie dla właściwych organów. Osiem państw członkowskich zgłosiło korzystanie ze wspólnej platformy informatycznej jako środka koordynacji. W sprawie opłat administracyjnych nakładanych przez państwa członkowskie (w związku z udzielaniem zezwoleń na plany monitorowania i z zatwierdzonymi planami monitorowania) 14 państw zgłosiło, że nie obciążają one prowadzących instalacje żadnymi opłatami. Operatorzy statków powietrznych nie uiszczają opłat w 16 państwach. Sześć państw członkowskich zgłosiło, że pobierają roczną opłatę na pokrycie kosztów funkcjonowania od prowadzących instalacje i operatorów statków powietrznych. Opłaty te wahają się od 671 EUR do 5250 EUR rocznie od każdego prowadzącego instalację lub operatora statków powietrznych. W dwóch zgłoszonych przypadkach wyrażono je w przeliczeniu na każde uprawnienie (0,02 EUR do 0,07 EUR). Siedemnaście państw członkowskich zgłosiło, że pobierają opłaty za różne, konkretne usługi, takie jak zatwierdzenie planów monitorowania lub aktualizacja planów monitorowania lub zezwoleń. Te opłaty bardzo się różnią – od poniżej 100 EUR do powyżej 3000 EUR za zatwierdzenie nowego planu monitorowania. Ogólnie należy wywnioskować, że systemy państw członkowskich są w wysokim stopniu skuteczne jako systemy stanowiące część organizacji administracji danego państwa. Zasada pomocniczości ma zastosowanie. Komunikację między samorządami terytorialnymi państw członkowskich i udostępnianie najlepszych praktyk wśród właściwych organów należy w dalszym ciągu wzmacniać. 9.ZGODNOŚĆ I EGZEKWOWANIE Właściwe organy w państwach członkowskich w znacznym stopniu przyczyniają się do wysokiego poziomu przestrzegania przepisów przez prowadzących instalacje, prowadząc różne kontrole zgodności w odniesieniu do rocznych sprawozdań dotyczących emisji. Zgodnie z informacjami zawartymi w sprawozdaniach wymaganych na podstawie art. 21 złożonych w 2015 r. wszystkie państwa członkowskie (poza Szwecją) skontrolowały 95 %–100 % rocznych sprawozdań dotyczących emisji pod kątem ich kompletności i wewnętrznej spójności. Ponadto około 80 % sprawozdań sprawdzono pod kątem spójności z planami monitorowania, a około 72 % średnio sprawdzono pod kątem danych dotyczących przydziałów. Dwadzieścia cztery państwa członkowskie zgłosiły, że przeprowadziły kontrolę krzyżową pod kątem innych danych/szczegółowych informacji. Wszystkie wyżej wymienione kontrole mają na celu uzupełnienie pracy weryfikatora i zapewnienie wysokiej jakości systemu monitorowania, raportowania i weryfikacji. W wyniku weryfikacji właściwe organy wykryły błędy jedynie w 0,2 % sprawozdań w 2014 r. (i w 2013 r.). Liczba przypadków zgłoszonych przez państwa członkowskie, w których właściwy organ musiał przyjąć konserwatywne oszacowania dotyczące emisji instalacji jest kolejnym wskaźnikiem tego, że system zapewniania zgodności z przepisami w ramach EU ETS działa dobrze. Czternaście państw członkowskich zgłosiło w sumie 37 takich przypadków (0,3 % instalacji), które dotyczyły emisji 9,1 mln ton dwutlenku węgla (0,5 % łącznych zweryfikowanych emisji zgłoszonych w odniesieniu do 2014 r.). Dla porównania w 2013 r. dwanaście państw członkowskich zgłosiło w sumie 70 takich przypadków (0,6 % instalacji), które dotyczyły emisji 2,7 mln ton dwutlenku węgla (0,14 % łącznych zweryfikowanych emisji zgłoszonych w odniesieniu do 2013 r.). Powyższe dane wskazują na to, że kontrole prowadzone przez właściwy organ są istotne, pomimo weryfikacji strony trzeciej. Ustalenia wskazują również na to, że w przypadku 99,5 % instalacji przestrzegane są wymogi sprawozdawczości EU ETS. W dyrektywie w sprawie EU ETS przewidziano karę pieniężną w postaci „kary za przekroczenie emisji” w wysokości 100 EUR za każdą tonę wyemitowanego CO2, w przypadku której nie przekazano żadnego uprawnienia we właściwym czasie. Jak zauważył Trybunał Obrachunkowy, EU ETS charakteryzuje się bardzo wysokim poziomem zgodności: każdego roku około 99 % emisji rzeczywiście zostaje objętych wymaganymi liczbami uprawnień. Poziom zgodności EU ETS był również bardzo wysoki w sektorze lotnictwa: operatorzy statków powietrznych odpowiedzialni za ponad 99,5 % emisji lotniczych objętych EU ETS przestrzegali przepisów. Wśród nich znalazło się ponad 100 przedsiębiorstw wykonujących zarobkowe przewozy lotnicze z siedzibą poza UE, które prowadziły loty w obrębie EOG. W odniesieniu do 2014 r. zgłoszono niewielką liczbę przypadków zastosowania „kary za przekroczenie emisji” (około 0,1 % instalacji) w sześciu państwach członkowskich (w Niemczech, Hiszpanii, Polsce, Portugalii, Rumunii i Zjednoczonym Królestwie). Jak przewidziano w przedmiotowej dyrektywie państwa członkowskie powinny podwyższyć karę zgodnie z europejskim wskaźnikiem cen konsumpcyjnych. Inne kary możliwe w państwach członkowskich bardzo się różnią, biorąc pod uwagę rodzaje naruszeń i rozpiętość kary. Wiele państw członkowskich zgłosiło, że kary zostaną określane przez sąd na podstawie danego przypadku. Większość państw członkowskich zgłosiła niższy lub wyższy wymiar kary (odpowiednio), przy czym minimalny wymiar kary wahał się od kilkuset euro aż do 75 000 EUR, a maksymalny – od 5 000 EUR do 15 mln EUR. Siedem państw członkowskich zgłosiło możliwość zastosowania kary w postaci kary pozbawienia wolności. W odniesieniu do 2014 r., jak i do 2013 r. w przypadku 99 % instalacji spełniono wymóg terminowego przedłożenia zweryfikowanego rocznego sprawozdania dotyczącego emisji. Ważne jest również to, że prowadzący instalacje przestrzegają zgodności ze swoim zezwoleniem na emisję gazów cieplarnianych i zatwierdzonym planem monitorowania. Na podstawie art. 21 państwa członkowskie zgłosiły środki, które stosują w celu zapewnienia jak najwyższych poziomów zgodności. W roku sprawozdawczym 2014 spośród 31 państw przedstawiających sprawozdania 25 wspomniało, że proponowały one regularne spotkania z przedstawicielami przemysłu lub weryfikatorami. Kontrole na miejscu i wyrywkowe kontrole prowadzone przez właściwe organy zgłosiły 23 państwa członkowskie. Dwadzieścia dwa państwa członkowskie stwierdziły, że zakazują sprzedaży uprawnień, jeżeli instalacje są spełniają wymogów. Jedynie 11 państw członkowskich zgłosiło, że publikują one nazwy prowadzących instalacje, którzy nie przestrzegają wymogów rozporządzenia w sprawie monitorowania i raportowania / rozporządzenia w sprawie weryfikacji i akredytacji. Te środki wydają się wystarczająco skuteczne. W odniesieniu do 2014 r. jedynie 10 państw członkowskich zgłosiło, że nałożono grzywny. Nie zgłoszono żadnych kar pozbawienia wolności. Do najczęstszych powodów nałożenia grzywny zaliczają się: niezłożenie zweryfikowanego sprawozdania w terminie (w 7 państwach członkowskich – w Hiszpanii, na Węgrzech, w Polsce, Portugalii, Rumunii, na Słowacji i w Zjednoczonym Królestwie) i nieprzestrzeganie warunków zezwoleń (w 5 państwach członkowskich – w Hiszpanii, Grecji, na Węgrzech, w Holandii i Zjednoczonym Królestwie).

Forum Zgodności EU ETS dalej stanowi skuteczny mechanizm wymiany informacji w zakresie monitorowania, raportowania i weryfikacji między państwami członkowskimi i właściwymi organami oraz identyfikowania najlepszej praktyki skutecznego wdrażania. Coroczna Konferencja na temat Zgodności z EU ETS jest zazwyczaj organizowana w celu zapewnienia jak największej świadomości na temat działań Forum Zgodności, w szczególności w odniesieniu do jego pięciu grup zadaniowych do spraw monitorowania i raportowania, akredytacji i weryfikacji, lotnictwa, sprawozdawczości elektronicznej oraz wychwytywania i składowania dwutlenku węgla. W międzyczasie szczegóły dotyczące spotkań i bieżącej pracy grup zadaniowych zostają udostępnione wszystkim właściwym organom EU ETS. Grupa robocza administratorów rejestru pełni rolę forum współpracy między państwami członkowskimi a Komisją i jest centralnym administratorem kwestii i procedur związanych z działaniem rejestru Unii i wdrażaniem rozporządzenia w sprawie rejestru. 10.REFORMY STRUKTURALNE EU ETS 10.1.Opóźnienie sprzedaży i rezerwa stabilności rynkowej Europejski rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla charakteryzuje się obecnie coraz większą nierównowagą między podażą a popytem na uprawnienia (zob. sekcja 4.3.). Zdecydowano o odsunięciu w czasie sprzedaży na aukcji (opóźnieniu sprzedaży) 900 mln uprawnień we wczesnych latach 3. etapu, co stanowiło krótkoterminowy środek mający na celu złagodzenie skutków nadwyżki. W tym samym czasie, biorąc pod uwagę strukturalny i długotrwały charakter nadwyżki, Komisja prowadziła konsultacje społeczne na temat wariantów reform strukturalnych EU ETS przedstawionych w sprawozdaniu w sprawie rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla z 2012 r. Koncepcja rezerwy stabilności rynkowej, dzięki której podaż uprawnień do emisji sprzedawanych na aukcji mogłaby być bardziej elastyczna i dzięki której można by zwiększyć odporność na szok, wyłoniła się w wyniku tej dyskusji jako wariant preferowany. Komisja wystąpiła z odpowiednim wnioskiem ustawodawczym w sprawie ustanowienia rezerwy stabilności rynkowej w styczniu 2014 r. Na mocy decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/1814 z dnia 6 października 2015 r. ustanowiona została rezerwa stabilności rynkowej. Cel rezerwy stabilności rynkowej jest dwojaki: po pierwsze, zaradzenie utrzymującej się obecnie nierównowadze między podażą a popytem na uprawnienia do emisji w ramach EU ETS i po drugie – zwiększenie odporności EU ETS na szok popytowy lub podażowy w przyszłości. Rezerwa zacznie funkcjonować w styczniu 2019 r. Uprawnienia zostaną dodane do rezerwy, jeżeli łączna liczba uprawnień w obiegu przekroczy 833 mln uprawnień. Do rezerwy przeniesione zostanie również 900 mln uprawnień, których sprzedaż opóźniono, i nieznaną na razie liczbę nieprzydzielonych uprawnień. Uprawnienia zostaną uwolnione z rezerwy stabilności rynkowej, jeżeli łączna liczba uprawnień w obiegu spadnie poniżej 400 mln lub jeżeli przyjęte zostaną środki na podstawie art. 29a dyrektywy w sprawie EU ETS. Rezerwa została w pełni włączona w istniejące ramy EU ETS. Odnośnie do bardziej technicznych wyjaśnień dotyczących jej funkcjonowania, zob. sekcja 4.3. 10.2.Reforma EU ETS W październiku 2014 r. głowy państw i rządów państw UE postanowiły – w ramach polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030 – że dobrze działający, zreformowany EU ETS razem z rezerwą stabilności rynkowej będzie stanowił główny mechanizm w celu osiągnięcia redukcji emisji w EU ETS o 43 % w porównaniu z 2005 r. W lipcu 2015 r. Komisja przedstawiła wniosek ustawodawczy dotyczący przeglądu EU ETS z chwilą przejścia do 4. etapu (na lata 2021–2030). W ramach kluczowych zmian przewidziano, co następuje: począwszy od 2021 r. ogólna liczba uprawnień do emisji będzie zmniejszała się co roku o 2,2 % w porównaniu z 1,74 % obecnie; we wniosku dalej dopracowano przewidywalne, solidne i sprawiedliwe przepisy mające na celu zmniejszenie ryzyka ucieczki emisji. Systemu przydziału bezpłatnych uprawnień poddaje się przeglądowi w celu rozdzielenia dostępnych uprawnień w jak najbardziej efektywny i skuteczny sposób do tych sektorów, w których panuje największe ryzyko przeniesienia ich produkcji poza UE (w sumie do około 50 sektorów). ustanowiony zostanie Fundusz Innowacji w celu rozszerzenia obecnego wsparcia dla demonstracji innowacyjnych technologii w przełomowych innowacjach w przemyśle. Bezpłatne uprawnienia będą dalej dostępne na potrzeby modernizacji sektora energetycznego w państwach członkowskich o niższych dochodach. Ponadto ustanowiony zostanie dedykowany Fundusz Modernizacji w celu ułatwienia inwestycji w modernizowanie sektora energetycznego i szerszych systemów energii oraz stymulowania efektywności energetycznej w tych państwach członkowskich. Wniosek złożono w Parlamencie Europejskim i w Radzie w celu przyjęcia go przez te instytucje oraz w Europejskim Komitecie Ekonomiczno-Społecznym i w Komitecie Regionów w celu uzyskania opinii.



11.WNIOSKI I PROGNOZA