PL    PL PL 
 
PL    PL  KOMISJA EUROPEJSKA 
Bruksela, dnia 5.2.2010 
KOM(2010)25 wersja ostateczna 
  
KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, 
EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPO ŁECZNEGO I KOMITETU 
REGIONÓW 
Wniosek w sprawie wspólnego sprawozdania za rok 2010 na temat ochrony socjalnej i 
włączenia spo łecznego 
SEK(2010)98 
 SEK(2010)99 
 
PL 2   PL KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, 
EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPO ŁECZNEGO I KOMITETU 
REGIONÓW 
Wniosek w sprawie wspólnego sprawozdania za rok 2010 w sprawie ochrony socjalnej i 
włączenia spo łecznego 
Najważniejsze przes łania  
Dzięki zdecydowanym dzia łaniom politycznym oraz automatycznym stabilizatorom 
wbudowanym w europejskie systemy opieki socjalnej uda ło się zmniejszy ć gospodarcze i 
społeczne skutki recesji o rozmiarach najwi ększych od dziesi ęcioleci.  Wpływ kryzysu na 
życie ludzi jest jedna k na razie trudno w pe łni ocenić. Na rynkach pracy oraz w 
społeczeństwie coraz silniej daj ą się odczuć skutki kryzysu, szcze gólnie w przypadku osób w 
trudnej sytuacji. Aby szybko opracowa ć skuteczne rozwi ązania polityczne i móc oceni ć ich 
działanie, nale ży w sposób systematyczny monitorowa ć tendencje spo łeczne oraz poprawi ć 
jakość statystyki spo łecznej. 
Kryzys uwypukli ł znaczne ró żnice między członkami UE. Wyst ępują bowiem ró żnice w 
zakresie, rozmiarach i skutkach recesji, a tak że w zdolno ści krajowych systemów opieki 
socjalnej do zapewnienia odpowiedniej ochrony. Niektóre z pa ństw członkowskich nie maj ą 
wystarczaj ących środków finansowych, żeby zaspokoi ć rosnące potrzeby; s ą też takie, w 
których wyst ępują znaczne luki w systemie bezpiecze ństwa socjalnego. Najwa żniejszym 
zadaniem jest obecnie zm niejszenie tych luk.  
Jednocześnie konieczno ść ograniczenia wzrostu wydatków pa ństwa wymaga podniesienia 
jakości prowadzonych dzia łań, oraz, w niektórych przypadkach, ustalenia wyra źnych 
priorytetów. Cele te osi ągnąć można poprzez bardziej skuteczne i wydajne dzia łania na rzecz 
włączenia spo łecznego i ochrony socjalnej, zgodne z zasad ą ogólnego dost ępu, dostosowania 
do potrzeb i trwa łości prowadzonych dzia łań.  
Bezrobocie mo że utrzymywa ć się na wysokim poziomie przez pewien czas, zwi ększając 
ryzyko długotrwałego wykluczenia. Walka z bezrobociem powinna łączyć się z działaniami 
na rzecz rynków pracy sprzyjaj ących integracji spo łecznej.  Jako że zbliża się ożywienie 
gospodarcze, poprzez środki polityczne powinno si ę przygotowa ć społeczeństwo do 
wykorzystywania mo żliwości zatrudnienia, wspiera ć wartościowe miejsca pracy i zapobiega ć 
długotrwałemu uzale żnieniu od pomocy. Dzięki polityce aktywnego w łączenia  można 
pogodzić takie cele, jak walka z ubóstwem, podniesienie wspó łczynnika aktywno ści 
zawodowej oraz poprawa wydajno ści finansowania polityki spo łecznej.  
Należy zwracać większą uwagę na dotychczasowe i nowe prze jawy ubóstwa i wykluczenia 
występujące w społeczeństwach starzej ących się i szybko ulegaj ących zmianom, otwartym na 
globalizacj ę i zjawiska migracyjne. Z apobieganie ubóstwu, szczególnie w śród dzieci, i walka 
z nim jest konieczna, je śli chcemy przygotowa ć Europę na przysz łość, unikając strat kapita łu 
ludzkiego zarówno w śród kobiet, jak i m ężczyzn.  
 
PL 3   PL Kryzys pog łębił ubóstwo w wielu jego przejawach, takich  jak wykluczenie mieszkaniowe. W 
ciągu ostatniego dziesi ęciolecia twórcy polityki spo łecznej stan ęli przed takimi 
niepokojącymi zjawiskami jak: wysoki koszt mieszka ń, bezdomno ść, polaryzacja spo łeczna i 
mieszkaniowa oraz nowe formy deprywacji mies zkaniowej; ponadto w tej dziedzinie brakuje 
często dokładnych informacji i systemów oceny. Zintegrowane strategie przeciwdzia łania 
wykluczeniu mieszkaniowemu i bezdomno ści odgrywaj ą ważną rolę w polityce pokryzysowej, 
gdyż ich celem jest budowa spójnych spo łeczeństw, zorganizowanych z poszanowaniem 
środowiska naturalnego.  
Trudna sytuacja finansowa niekorzystnie wp ływa na zdrowie psychiczne i kondycj ę fizyczną 
oraz niesie ze sob ą ryzyko pog łębienia różnic w stanie zdrowia.  Skutki kryzysu odczuwane 
będą z różną siłą w zależności sytuacji wyj ściowej w dziedzinie zdrowia oraz zdolno ści 
państw członkowskich do podj ęcia wyzwa ń. Wobec zwi ększonych potrzeb i silnej presji na 
budżet jeszcze pilniejsze staje si ę zwiększenie wydajno ści systemów opieki zdrowotnej. 
Głównym wyzwaniem jest zwi ększenie wydajno ści przy jednoczesnym zapewnieniu 
ogólnodost ępnej opieki zdrowotnej o wysokiej jako ści. 
Emeryci renci ści na razie nie odczuli skutków kryzysu szczególnie dotkliwie, cho ć cięcia 
wydatków w niektórych pa ństwach o wysokim poziomie ubóstwa w śród osób starszych s ą 
powodem do niepokoju.  Kryzys i perspektywa spowol nienia gospodarczego prawdopodobnie 
wywrą wpływ na wszystkie rodzaje systemów emerytalno-rentowych oraz zaostrz ą problemy 
związane ze starzeniem si ę społeczeństwa.  Na wysoko ść świadczeń w coraz wi ększym 
stopniu wp ływają związane z dochodami sk ładki z ca łego życia. W zwi ązku z tym 
adekwatno ść świadczeń zależeć będzie od tego, czy rynki pracy b ędą oferować możliwości 
zarobkowania z d łuższymi i bardziej warto ściowymi okresami sk ładkowymi. 
Wyraźna ewolucja w kierunku systemów kapita łowych uwidacznia koszt przysz łych emerytur 
w starzejącym się społeczeństwie.  Zjawisko to zwi ększa też zależność systemów emerytalno-
rentowych od kondycji rynków finansowych.  Różna zdolno ść systemów kapita łowych do 
funkcjonowania w warunkach kryzysu dowodzi, że różnice w strukturze systemów, przepisach 
regulujących ich dzia łalność oraz w strategiach inwestycyjnych maj ą duże znaczenie.  Należy 
zagwarantowa ć, aby fundusze by ły bezpieczne oraz aby uczes tnictwo w nich pozostawa ło w 
granicach mo żliwości finansowych oszcz ędzających, uwzgl ędniając z drugiej strony 
potencjalne zyski i straty.   
W wyniku kryzysu bardzo wyra źnie widać wartość dodaną koordynacji polityki poprzez 
otwartą metodę koordynacji w zakresie  opieki socjalnej i w łączenia spo łecznego (tzw. „OMK 
w polityce spo łecznej”) oraz potrzeb ę pełnego wykorzystania dawanych przez ni ą możliwości. 
Wspólne monitorowanie spo łecznych skutków kryzysu wykaza ło znaczenie wzajemnego 
uczenia si ę i wymiany dobrych praktyk. Zwi ększyło ono tak że świadomość problemów oraz 
pomogło w podjęciu wspólnych wyzwa ń. 
Z wniosków z kryzysu i z dziesi ęciu lat realizacji strategii lizbo ńskiej wynika, że trzeba b ędzie 
wspierać zrównowa żony wzrost wraz z tworzeniem miejsc pracy i zwi ększaniem spójno ści 
społecznej, a tak że dokonywa ć systematycznej oceny ewolucji tendencji spo łecznych, w tym 
pod kątem równo ści płci. Obchodzony w 2010 r. Europejski Rok Walki z Ubóstwem i 
Wykluczeniem Spo łecznym b ędzie idealn ą okazją do potwierdzenia podj ętego przez UE 
dziesięć lat temu zobowi ązania do skutecznych dzia łań na rzecz walki z ubóstwem i 
wykluczeniem spo łecznym.  
 
PL 4   PL 1.  W PROWADZENIE  
Zdecydowane dzia łania natury politycznej oraz automatyczne stabilizatory odegra ły znaczącą 
rolę w łagodzeniu spo łecznych skutków kryzysu. Tymczasem spo łeczeństwa odczuj ą w pełni 
dopiero po jakim ś czasie. Wed ług prognoz Komisji stopa bezrobocia  może przekroczy ć 10 
% w 2010 r., a wydatki socjalne wzrosn ą z 27,5 % do 30,8 % PKB w latach 2007-2010.  
W następstwie kryzysu prac ę straciło 5 mln osób, co doprowadzi ło do spadku dochodów 
wielu gospodarstw, nara żając je na zubo żenie i nadmierne zad łużenie, a tak że na utrat ę 
miejsca zamieszkania. Ju ż na samym pocz ątku kryzys dotkn ął migrantów, pracowników 
starszych i osoby zatrudnione na czas okre ślony, szczególnie kobiety. Teraz widmo 
bezrobocia grozi pozosta łym kategoriom pracowników, które do tej pory nie by ły nim 
dotknięte. Bezrobocie mo że pozosta ć na wysokim poziomie przez pewien czas, poci ągając za 
sobą ryzyko długotrwałego bezrobocia i wykluczenia . 
Charakter, rozmiary i skutki kryzysu nie s ą jednakowe w ca łej UE. W jednym z pa ństw 
członkowskich bezrobocie wzros ło z 2,7 % do 3,9 %, natomiast w innym z 6,0 % a ż do 
20,9 %. Poza tym pa ństwa członkowskie znajdowa ły się już na początku w różnej sytuacji 
społecznej. W 2008 r. wskaźniki zagro żenia ubóstwem  wynosiły od 9 % do 26 %. Zakres i 
wysokość pomocy udzielanej w ramach ochrony socjalnej tak że były niejednakowe w 
różnych państwach i grupach spo łecznych. Ró żnice te przek ładają się na nastroje spo łeczne: 
w czerwcu 2009 r. wi ększość badanych uwa żała, że w wyniku kryzysu wzros ło ubóstwo, 
natomiast odsetek respondentów, którzy silnie odczuwali skutki recesji, waha ł się pomiędzy 
10 % a 69 %. 
Działania polityczne te ż odznaczaj ą się różną skalą i intensywno ścią. Według szacunków 
Komisji wydatki na środki uznaniowe  wyniosły w niektórych pa ństwach poni żej 1 % PKB , 
podczas gdy w innych – ponad 3,5 %. Wed ług prognoz Komisji w latach 2007-2010 wydatki 
socjalne wzrosn ą – w trzech pa ństwach o zaledwie 1 punkt procentowy, natomiast w innych 
czterech o co najmniej 6 punktów procentowych.  
Państwa członkowskie korzysta ły ze środków Europejskiego Funduszu Spo łecznego (EFS) , 
by zwiększyć wsparcie dla bezrobotnych, utrzyma ć istniejące miejsca pracy oraz pomóc 
osobom znajduj ącym się w najtrudniejszej sytuacji w poko naniu strukturalnych przeszkód w 
integracji na rynku pracy. Wykorzysta ły one elastyczn ą struktur ę EFS, dostosowuj ąc 
programy operacyjne do potrzeb i wprowadzaj ąc do nich niezb ędne zmiany; zastosowa ły one 
również uproszczenia zaproponowane przez Komisj ę w celu poprawy skuteczno ści Funduszu. 
W ramach programów EFS mo żna równie ż uzyskać wsparcie finansowe na realizacj ę 
długoterminowych celów UE w zakresie w łączenia spo łecznego, warunkuj ących napraw ę 
gospodarcz ą i spójność społeczną.  
W wyniku kryzysu wyra źna stała się potrzeba wsparcia spo łeczeństwa pomocy, podczas gdy 
koniecznie s ą duże cięcia wydatków bud żetowych. Podkre śla to znaczenie programu dzia łań 
UE na rzecz bardziej skutecznego i sprawnego w łączenia spo łecznego i ochrony socjalnej , 
mając na wzgl ędzie dostępność dla wszystkich, adekwatno ść środków i trwa łość rozwiązań, 
które to cele stanowi ą długoterminowy przedmiot prac w ramach OMK w polityce spo łecznej. 
Rozwiązania krótkoterminowe powinny by ć spójne z reformami strukturalnymi s łużącymi 
modernizacji polityki spo łecznej, zapobieganiu zjawiskom przynosz ącym trwa łe szkody dla 
gospodarki i spo łeczeństwa oraz przygotowaniu na przysz łe wyzwania, takie jak starzenie si ę 
społeczeństw.  
 
PL 5   PL 2.  SKUTECZNA I SPRAWNA POLITYKA W ŁĄCZENIA SPO ŁECZNEGO W CZASACH 
KRYZYSU ORAZ ROZWI ĄZANIA POKRYZYSOWE  
Stopa bezrobocia w UE  sięga obecnie 9,1 % i mo że sięgnąć 10,3 % w 2010 r. Wzrasta ona 
dwukrotnie w przypadku pracowników m łodych (20,7 %) i migrantów (19,1 %). Utrata 
dochodów odbija si ę na wszystkich cz łonkach rodziny, a szczególnie na dzieciach i innych 
osobach pozostaj ących na utrzymaniu.  Osoby m łode również odczuwaj ą brak możliwości 
zatrudnienia. Stabilizacja system ów emerytalno-rentowych przyczyni ła się w wielu 
państwach do zmniejszenia ryzyka ubóstwa osób starszych . W wyniku kryzysu rozwój 
adekwatnych świadczeń jest zagro żony tam, gdzie poziom ubóstwa osób starszych jest nadal 
wysoki.  
Skutki kryzysu dotyczy ć będą prawdopodobnie równie ż osób  znajdujących się poza 
rynkiem pracy , a więc nieaktywnych lub d ługotrwale bezrobotnych. Nawet przed kryzysem 
pracownicy nisko wykwalifikowani, osoby niepe łnosprawne lub cierpi ące na zaburzenia 
zdrowia psychicznego, migranci, w szczególno ści kobiety, mieli ograniczony dost ęp do 
szkoleń i innych us ług wspieraj ących. Najnowszym wysi łkom na rzecz zwi ększenia szans na 
zatrudnienie dla wszystkich mo że stanąć na przeszkodzie brak miejsc pracy i zwi ększone 
zapotrzebowanie na szkolenia oraz presja na s łużby zatrudnienia.  
Utrzymanie odpowiednich standardów życia dla wszystkich jest konieczne zarówno dla 
zapewnienia obywatelom godziwych warunków życiowych, jak i dla zac howania ich szans na 
zatrudnienie oraz mo żliwości uczenia si ę. Ogólnie rzecz bior ąc, w Europie funkcjonuj ą jedne 
z najlepszych systemów bezpiecze ństwa socjalnego na świecie, do których odwo łać się 
może w razie potrzeby wi ększość jej mieszka ńców. Systemy te nie docieraj ą jednak do 
wszystkich potrzebuj ących. 
Efektywno ść zasiłków dla  bezrobotnych znacznie ró żni się pod kątem ich zakresu, okresu 
wypłacania, warunków kwalifikowalno ści i stopy zast ępowalności. Młodzi pracownicy , 
którzy płacili składki przez krótkie okresy, oraz ni ektóre osoby samozatrudnione mog ą nie 
być uprawnione do zasi łku, podczas gdy pracownicy pracuj ący na cz ęść etatu lub 
tymczasowo cz ęsto otrzymuj ą niższe świadczenia. 
Reformy zmierzaj ące do zwiększenia zach ęt do podejmowania pracy przyczyni ły do się 
zaostrzenia kryteriów kwalifikowalno ści lub do zmniejszenia poziomu lub skrócenia okresu 
wypłacania świadczeń. Reformy te przyczyni ły się do zmniejszenia stopy d ługotrwałego 
bezrobocia; podobny skutek przyniós ł większy nacisk na środki aktywizacji bezrobotnych . 
Niestety nie zawsze uda ło się zmniejszy ć zjawisko długotrwałej zależności od opieki 
socjalnej . Ponadto, mimo że kilka pa ństw członkowskich przed łużyło okres wyp łacania 
świadczeń i złagodziło kryteria kwalifikowalno ści, w miar ę jak coraz wi ęcej bezrobotnych 
traciło prawo do zasi łku, zapotrzebowanie na świadczenia przys ługujące w ostatniej 
kolejności zaczęło rosnąć. Oznacza to, że trzeba opracowa ć kompleksowe strategie wyj ścia 
oparte na zasadach aktywnego w łączenia.  
Zakres i adekwatno ść przepisów o minimalnej p łacy znacznie ró żnią się w całej UE. W 
większości państw świadczenia w ramach opieki socjalnej nie gwarantuj ą wyjścia z ubóstwa, 
ale raczej pomagaj ą zmniejszy ć jego poziom. Najnowsze dzia łania w celu modernizacji 
systemów opieki socjalnej skupi ły się na finansowych zach ętach do pracy, jednak brak 
 
PL 6   PL jednoznacznych zasad waloryzacji mi nimalnego wynagrodzenia doprowadza ł często po 
upływie czasu do spadku adekwatno ści świadczeń. We wszystkich pa ństwach 
niepobieranie świadczeń znacznie obni ża skuteczno ść systemów, cho ć w różnym stopniu. 
Do wielorakich przyczyn niepobierania świadczeń należą skomplikowane zasady, brak 
informacji, uznaniowa ocena kwalifikowalno ści, niedopatrzenia natury  administracyjnej oraz 
obawa przed stygmatyzacj ą. Skuteczno ść i efektywno ść uregulowa ń w zakresie minimalnego 
wynagrodzenia pozostawia wi ęc jeszcze wiele do życzenia.  
Dla osób potrzebuj ących niezb ędne jest odpowiednie wsparcie dochodu, jednak dzia łania 
polityczne powinny pomóc im równie ż w powrocie na rynek pr acy. W ostatnich latach 
wzrosły zarówno wydatki na środki  aktywnej polityki zatrudnienia, w tym na uczenie si ę 
przez  całe życie, jak i poziom wykorzystania tych środków. Potrzebne s ą jednak jeszcze 
dalsze dzia łania, aby sprawi ć, że działania docieraj ą do wszystkich, równie ż do pracowników 
nisko wykwalifikowanych, osób m łodych i starszych, powracaj ących do pracy po przerwie 
spowodowanej opiek ą nad innymi osobami, migrantów i osób niepe łnosprawnych. Z 
doświadczeń wynika, że długotrwałe bezrobocie i nieaktywno ść utrzymuj ą się jeszcze d ługo 
po przywróceniu wzrostu gospodarczego. Nowoczesne systemy zabezpieczenia spo łecznego 
są ważnym narz ędziem zapobiegania d ługotrwałemu pobieraniu świadczeń z tytułu czasowej 
lub trwałej niezdolno ści do pracy lub te ż przechodzeniu na wcze śniejszą emerytur ę.  
Dostosowane do potrzeb i zindywidualizowane służby opieki socjalnej i zatrudnienia  
również są niezbędne, aby mo żna było pokona ć strukturalne przeszkody w udziale w rynku 
pracy i w spo łeczności. Rozwi ązaniem problemów natury os obistej, rodzinnej i spo łecznej, z 
którymi niektórzy si ę borykają, powinny zaj ąć się wykwalifikowane s łużby opieki socjalnej i 
zdrowotnej. 
3.  B EZDOMNO ŚĆ I WYKLUCZENIE MIESZKANIOWE  
Niedostatek mieszka ń o odpowiednim standardzie  jest długotrwałym problemem w 
większości państw europejskich. W ci ągu ostatniego dziesi ęciolecia twórcy polityki 
społecznej stan ęli przed takimi niepokoj ącymi zjawiskami jak: wysoki koszt mieszka ń, 
bezdomno ść, polaryzacja spo łeczna i mieszkaniowa oraz nowe formy deprywacji 
mieszkaniowej. W wyniku kryzysu oraz wzrostu bezrobocia z niektórych pa ństw 
członkowskich nap ływają informacje o wzro ście liczby przypadków niespłacenia kredytu 
hipotecznego i liczby zajęć nieruchomo ści. Niskie dochody i wysokie koszty prowadz ą 
również do częstszych przypadków eksmisji.  Państwa członkowskie zareagowa ły na tę 
sytuację, stosując środki chroni ące osoby sp łacające kredyt hipoteczny oraz środki 
wspierające dochody i poprawiaj ące podaż mieszka ń socjalnych i pa ństwowych. W 
niektórych przypadkach wprowadzono środki nakierowane na konkr etne potrzeby, takie jak 
mieszkania dla osób bezdomnych oraz plany na rzecz poprawy efektywno ści energetycznej.   
Koszt i jako ść lokali mieszkalnych jest warunkiem zapewnienia odpowiednich standardów 
życiowych i dobrobytu. 38 % osób zagro żonych ubóstwem przeznacza ponad 40 % swojego 
dochodu do dyspozycji na op łacenie mieszkania, czyli dwukrotnie wi ęcej, niż wynosi średnia 
dla całego społeczeństwa (19 %). Osoby te żyją również przeważnie w gorszych warunkach 
mieszkaniowych ni ż reszta spo łeczeństwa – 27 % mieszka w lokalach przeludnionych 
(średnia UE– 15 %), a 38 % osób dotkni ętych jest przynajmniej jednym czynnikiem 
deprywacji (w ca łej UE – 22 %). Z najnow szych danych krajowych o osobach 
 
PL 7   PL mieszkaj ących w przestrzeni publicznej i tych bez mieszkania nie można co prawda 
wyciągnąć jednoznacznych wniosków, jednak dane te pokazuj ą, że sytuacja w kilku 
państwach pogorszy ła się. Właściwe rozwi ązanie tego problemu, obejmuj ącego równie ż 
osoby mieszkaj ące w lokalach niezabezpieczonych i o nieodpowiednim sta ndardzie, wymaga 
wspólnej metodologii na poziomie UE. 
Niemal wszystkie pa ństwa członkowskie uznaj ą bezdomno ść i wykluczenie mieszkaniowe za 
poważny problem i w zwi ązku z tym opracowa ły strategie krajowe lub lokalne  mające na 
celu podniesienie świadomości problemu, popraw ę koordynacji dzia łań politycznych i ich 
realizację, a tak że wskazanie odpowiednich zasobów. Przy realizacji strategii 
mieszkaniowych napotyka si ę jednak szereg problemów. Podzia ł odpowiedzialno ści za 
opracowywanie polityki  i jej realizacj ę między władze krajowe i lokalne, us ługodawców i 
organizacje pozarz ądowe jest cz ęsto kwesti ą skomplikowan ą. Najlepsze strategie cechuje 
skuteczne zarz ądzanie i ścisła współpraca wszystkich zainteres owanych stron. Istnieje 
również potrzeba szczegółowych informacji i gruntownej oceny. Co prawda niedawno 
przyjęte wskaźniki UE dotycz ące kosztów mieszka ń i wskaźniki deprywacji s ą ważne, jednak 
w większości państw członkowskich wci ąż brakuje dok ładnych i spójnych danych na temat 
bezdomno ści. Strategie s ą przeważnie bardziej skuteczne, je śli zawieraj ą określone cele, takie 
zapobieganie bezdomno ści, skracanie czasu jej trwania, przeciwdzia łanie jej najci ęższym 
formom, poprawa jako ści usług świadczonych osobom bezdomnym czy zapewnienie 
mieszkań w przystępnych cenach. 
Przyczyny wykluczenia mieszkaniowego mog ą mieć podłoże strukturalne (bezrobocie, 
ubóstwo lub brak przyst ępnych cenowo mieszka ń o odpowiednim standardzie), osobiste 
(rozpad rodziny, choroba) czy te ż instytucjonalne (sytuacja po opuszczeniu instytucji 
opiekuńczej czy zak ładu karnego); przyczyny te mog ą być też powiązane z dyskryminacj ą. 
Rozwiązania polityczne musz ą również brać pod uwag ę nowe modele bezdomno ści oraz 
nowe grupy ryzyka, jak np. osoby podejmuj ące pracę niskopłatną, o niskiej jako ści lub 
dorywczą, w tym osoby m łode, migrantów i pracowników przemieszczaj ących się.  
Rozwiązanie problemu wykluczenia mieszkaniowego oraz bezdomno ści wymaga 
zintegrowanej polityki  łączącej wsparcie  dochodu indywidualnych osób, skuteczne 
prawo oraz us ługi socjalne na wysokim poziomie , w mieszkalnictwo, zatrudnienie, opiek ę 
zdrowotn ą i socjaln ą. Należy zwraca ć większą uwagę na jako ść usług socjalnych i 
specyficzne przeszkody napotykane przez osoby bezdomne w dost ępie do tych us ług.  
Mieszkania socjalne i pa ństwowe są kluczowym elementem polityki mieszkaniowej i cz ęsto 
sprawdzaj ą się jako najlepsze rozwi ązanie dla osób bezdomnych. Tymczasem nierzadko 
potrzeby znacznie przerastaj ą możliwości pomocy. W wielu przypadkach odpowiedzialna za 
tę sytuację jest zmiana polityki mieszkaniowej na rzecz prywatnego budownictwa 
mieszkaniowego. Jako ść lokali pozostawia wiele do życzenia pomimo wysi łków na rzecz jej 
poprawy. Fundusze strukturalne UE, szczególnie EFRR, mog ą odegrać znaczącą rolę w 
regionach konwergencji. Problem koncentracj i wykluczenia mieszkaniowego i bezdomno ści 
można rozwi ązać wyłącznie tworz ąc programy rewitalizacji budynków mieszkalnych i 
obszarów miejskich w celu budowy spo łeczności zorganizowanych z poszanowaniem zasady 
zrównowa żonego rozwoju oraz propagowania mieszania si ę grup społecznych.  
 
PL 8   PL Strategie zapobiegania wykluczeniu spo łecznemu i bezdomno ści odgrywaj ą ważną rolę w 
budowaniu gospodarki zrównowa żonej pod wzgl ędem społecznym i środowiskowym, zatem 
powinny by ć nieodłączną częścią strategii pokryzysowych.  
4.  P OPRAWA SKUTECZNO ŚCI I WYDAJNO ŚCI FINANSOWANIA OPIEKI ZDROWOTNEJ W 
TRUDNEJ SYTUACJI FINANSOWEJ I WOBEC WZROSTU OGRANICZE Ń BUDŻETOWYCH  
Brak jest wci ąż kompletnych danych na temat wpływu kryzysu na stan zdrowia 
społeczeństwa , jednak z dotychczasowych do świadczeń wynika, że spowolnienie 
gospodarcze zwi ększa ryzyko pogorszenia si ę kondycji fizycznej i zdrowia psychicznego, 
przy czym negatywne skutki pojawiaj ą się z pewnym opó źnieniem. Rozmiary kryzysu i czas 
oddziaływania gorszych warunków gospodarczych i spo łecznych wp ływają na stan zdrowia 
społeczeństwa. Te po średnie skutki kryzysu mog ą wystąpić w sytuacji, gdy ograniczenia 
budżetowe utudniaj ą zaspokajanie rosn ących potrzeb zdrowotnych.  
Nagłe poczucie utraty bezpiecze ństwa jest czynnikiem stresogennym dotykaj ącym ogó ł 
społeczeństwa. Niepewno ść zatrudnienia, restrukturyzacja oraz d ługotrwałe bezrobocie w 
znaczny sposób wp ływają na zdrowie psychiczne i mog ą prowadzi ć do samobójstw, 
nadużywania alkoholu i narkotyków, zwi ększonego ryzyka chorób uk ładu krążenia oraz 
wyższej umieralno ści. Spadek dochodów gospodarstw domowych mo że opóźnić lub 
uniemożliwić korzystanie z pomocy. Oznacza to, że propagowanie aktywno ści zawodowej 
jest niezb ędne dla zapobiegania zagro żeniom zdrowotnym. 
Sposób, w jaki kryzys wp ływa na stan zdrowia w UE b ędzie prawdopodobnie zale żeć od 
rozmiarów spowolnienia oraz kondycji opieki zdrowotnej i socjalnej. Niektóre z pa ństw 
członkowskich najbardziej dotkni ętych kryzysem nale żą również do tych, w których stan 
zdrowia obywateli jest stosunkowo naj gorszy, a polityka zdrowotna i spo łeczna najs łabiej 
rozwinięta. Różnice te pog łębiły się również w wyniku pewnych rozwiązań politycznych.  W 
niektórych planach naprawy gospodarczej zwi ększono wydatki na opiek ę zdrowotn ą, ale w 
innych dokonano ci ęć budżetowych w tej dziedzinie. W pa ństwach charakteryzuj ących się 
gorszym ogólnym stanem zdrowia obywateli i wi ększymi nierówno ściami w tej dziedzinie 
obserwuje si ę również nierówno ść w dostępie do opieki zdro wotnej i najni ższe wydatki na ten 
cel. Presja bud żetowa jest niekwestionowanym problemem, jednak pa ństwa te by ć może nie 
przeznaczaj ą dostatecznych środków na zabezpieczenie potrzeb zdrowotnych swoich 
obywateli. Musz ą one zwi ększyć poziom i skuteczno ść wydatków na opiek ę zdrowotn ą, 
również poprzez intensywniejsze dzia łania w ramach promocji zdrowia i profilaktyki 
zdrowotnej. 
Duże i powi ększające się różnice w stanie zdrowia wewnątrz samych pa ństw 
członkowskich pokazują, że nie wszyscy w równym stopniu skorzystali z post ępu 
gospodarczego prowadz ącego do poprawy stanu zdrowia. Umieralno ść i zachorowalno ść na 
choroby, którym mo żna zapobiega ć, powoduj ą znaczne szkody dla spo łeczeństwa, 
zmniejszaj ąc zatrudnienie i wydajno ść oraz hamuj ąc wzrost, jednocze śnie zwiększając presję 
na budżet opieki zdrowotnej. Aby wyrówna ć różnice w stanie zdrowia, nale ży uwzględniać 
społeczne uwarunkowania zdrowotne we wszystkich politykach, po łożyć nacisk na 
skuteczno ść opieki zdrowotnej oraz ponownie przeprowadzi ć analizę priorytetów. 
Eliminowanie różnic w stanie  zdrowia pomiędzy państwami cz łonkowskimi wymaga 
 
PL 9   PL zwrócenia wi ększej uwagi na skutki zdrowotne przy korzystaniu z funduszy strukturalnych i 
realizacji innych polit yk europejskich.  
W obliczu rosn ących potrzeb i ci ęć budżetowych poprawa skuteczno ści i wydajno ści jest 
jeszcze pilniejsza, ni ż dotychczas. Presja na bud żet w większości państw członkowskich 
utrzyma si ę prawdopodobnie jeszcze przez wiele lat, co podkre śla konieczno ść wyznaczania 
priorytetów, zwi ększenia skuteczno ści i wydajno ści. Wydatki na opiek ę zdrowotn ą są 
znaczące, gdyż wynoszą średnio 9 % PKB, przy czym ich wysoko ść waha się od 5 % do 11 % 
PKB. Widoczna jest ogólna zale żność wydatków od PKB na mieszka ńca, jednak na 
rzeczywist ą wysoko ść wydatków wp ływa zbiór ró żnorodnych czynników. G łównymi 
strukturalnymi czynnikami nap ędzającymi wydatki s ą nowe technologie, wi ększe 
oczekiwania, starzenie si ę społeczeństwa oraz wzrost zachowa ń niekorzystnych dla zdrowia.  
Struktura, organizacja i świadczenie opieki zdrowotnej ściśle związane są ze stosunkiem  
kosztów i korzy ści – przeznaczanie tych samych środków mo że bowiem przynie ść różne 
efekty. Oznacza to, że można poczyni ć pewne oszcz ędności w tej dziedzinie, przy czym 
podobne efekty mo że dać poprawa spo łecznych uwarunkowa ń zdrowotnych. Ró żnice 
pomiędzy systemami pod wzgl ędem wysoko ści wydatków i wzgl ędnych kosztów ka żą 
zastanowi ć się nad strukturami finansowania i świadczenia us ług oraz nad priorytetami 
polityki (np. nad kwesti ą korzyści z profilaktyki wobec korzy ści z leczenia). Sektor opieki 
zdrowotnej daje wielkie mo żliwości tworzenia miejsc pracy, które s ą niezbędnym elementem 
strategii powrotu do zrównowa żonego rozwoju i zatrudnienia. Za trudnienie w sektorze opieki 
długoterminowej si ęga niemal 10 % ca łkowitej liczby miejsc pracy, a wobec starzenia si ę 
społeczeństwa wzro śnie zapotrzebowanie na us ługi w zakresie opieki zdrowotnej i spo łecznej.  
5.  DŁUGOFALOWE SKUTKI KRYZYSU FINANSOWEGO I GOSPODARCZEGO DLA 
SYSTEMÓW EMERYTALNYCH  
Emeryci nie odczuwaj ą na razie wi ększych skutków kryzysu, ze wzgl ędu na stałe dochody i 
niską inflację oraz dzi ęki podwy żkom minimalnych emerytur w ostatnich latach. Osoby 
przechodz ące na emerytur ę obecnie lub w niedalekiej przysz łości najprawdopodobniej nie 
będą w znacznym stopniu dotkni ęci recesją, z wyjątkiem niektórych pa ństw członkowskich. 
Będzie to mo żliwe, poniewa ż źródłem dużej części świadczeń są publiczne systemy 
repartycyjne , które są dosyć odporne na krótkotrwa łe wahania cyklu gospodarczego. B ędą 
się one jednak znajdowa ć pod rosn ącą presją, gdyż w wyniku ni ższego poziomu zatrudnienia 
składki i podstawa opodatkowania b ędą niższe. Ponadto w tych nielicznych pa ństwach, gdzie 
dużą część dochodów emerytów stanowi ą świadczenia pochodz ące z systemów kapita łowych, 
wypłacane emerytury maj ą przeważnie charakter zdefiniowanych świadczeń, a ryzyko 
inwestycyjne ponoszone jest przez system, a nie przez jego cz łonków. W kilku pa ństwach 
cięcia już i tak niewysokich świadczeń dostarczaj ą powodów do obaw, gdy ż poziom ubóstwa 
wśród osób starszych jest tam wysoki.  
Wobec zmian w systemach emerytalnych i w sy tuacji gospodarczej, o ile nie zastosuje si ę 
odpowiednich rozwi ązań, skutki kryzysu b ędą o wiele powa żniejsze dla przyszłych 
beneficjentów . 
W wyniku kryzysu oczywista sta ła się słabość systemów kapita łowych wobec niestabilnych 
rynków, a tak że konieczno ść, aby decydenci, prawodawc y i organy nadzorcze zach ęcali do 
 
PL 10   PL ostrożniejszego zarz ądzania kapita łem emerytalnym obywateli, co powinno zaowocowa ć 
bardziej zrównowa żonym korzystaniem z zysków funduszy. Pod wzgl ędem poniesionych 
przez fundusze strat wyst ąpiły duże różnice, natomiast w reakcji na nag łe załamanie si ę 
rynków jeszcze wi ększe zróżnicowanie zaobserwowano pod k ątem zdolno ści do amortyzacji 
szoku finansowego, co jest dowodem na du że znaczenie odpowiedniej struktury funduszy i 
strategii inwestycyjnych.  
Z niejednakowego wp ływu kryzysu na poszczególne pa ństwa Unii mo żna wyciągnąć ważne 
wnioski co do sposobu poprawy funkcjonowania systemów kapita łowych oraz osiągnięcia 
równowagi  na korzy ść członków funduszy mi ędzy wymogami bezpiecze ństwa, 
przystępnych kosztów uczestnictwa i spodziewanych zysków . Widoczne s ą już nowe plany 
zmian w zarz ądzaniu funduszami, zmierzaj ące do rych łego dopracowania pewnych 
elementów nowych systemów obowi ązkowych, dotycz ących np. zwi ększenia liczby 
bezpiecznych opcji standardowych, mo żliwości zmiany w strukturze  portfela w okresie 
przedemerytalnym (life-styling), wprowadzenia pu łapu dla op łat (charge capping) , przepisów 
dotyczących annuizacji i fazy wyp łaty świadczeń. Przeprowadzenie tych zmian znacznie 
przyczyni si ę do odbudowania powszechnego zaufania do emerytur kapita łowych. Kryzys 
pokazał również, że trzeba b ędzie uwzgl ędnić fundusze emerytalne w środkach 
stabilizujących rynki finansowe. Potrzeba lepszego stanowienia prawa będzie miała również 
wymiar europejski. 
Istotne jest, że w wyniku kryzysu bard ziej oczywiste sta ło się długofalowe wyzwanie w 
postaci starzejącego się społeczeństwa . Równowaga mi ędzy adekwatno ścią i trwałością, 
będąca przedmiotem dziesi ęciu lat reform system owych, znajduje pod sta łą presją w wyniku 
kryzysu finansowego i gospodarczego. Wy ższy poziom zatrudnienia osób starszych i kobiet 
zagrożony jest obecnie przez rosn ące bezrobocie. Dzi ęki planom naprawy uda ło się 
przygotowa ć warunki dla wzrostu gospodarcze go, jednak plany te nadszarpn ęły także ciężko 
zapracowane oszcz ędności w finansach publicznych, które by ły przeznaczone na dodatkowe 
wydatki zwi ązane ze starzeniem si ę społeczeństwa. Poniesione straty trzeba b ędzie teraz 
odrobić.  
Przyszli emeryci i renci ści prawdopodobnie ponios ą skutki waha ń rynków finansowych i 
zmian sytuacji na rynku pracy. Znacznie wzro śnie rola funduszy emerytalnych, szczególnie 
tych o zdefiniowanych sk ładkach, w których ryzyko inwest ycyjne ponoszone jest przez 
członków funduszu. Emerytury w ramach pub licznych systemów repartycyjnych b ędą 
również coraz bardziej zale żeć od związanych z dochodami sk ładek z ca łego życia; jeśli 
utrzymają się aktualne tendencje, jedynie osoby o bardzo d ługim sta żu pracy i 
nieprzerwanych okresach sk ładkowych otrzymaj ą prawo do świadczeń w pełnej 
(maksymalnej) wysoko ści. Tendencje te wywo łają skutki odczuwalne szczególnie przez 
kobiety. Adekwatno ść świadczeń nie będzie zależeć wyłącznie od zdolno ści pracowników do 
pozytywnej reakcji na nowe zach ęty do pracy w ramach sy stemów emerytalnych. B ędzie ona 
bowiem równie ż zależała od tego, czy na rynku pracy b ędą możliwości podjęcia pracy o 
dłuższym i nieprzerwanym przebiegu .  
Reformy przeprowadzone przez wi ększość państw członkowskich w celu zrównowa żenia 
systemów s ą bardzo wa żnym osiągnięciem, jednak powinny one zosta ć poszerzone w celu 
zapewnienia adekwatnych świadczeń emerytalnych. Aby osi ągnąć ten cel, osoby zatrudnione 
będą musiały pracowa ć więcej i przez d łuższy czas. Obok reform systemu potrzebne s ą nowe 
środki stymuluj ące wydajno ść rynku pracy oraz wi ęcej źródeł finansowania emerytur.   
 
PL 11   PL Komitet Ochrony Socjalnej (SPC) zamierza, we wspó łpracy z Komitetem Polityki 
Gospodarczej, ponownie oceni ć osiągnięcia reform systemu emerytalnego w ci ągu ostatniego 
dziesięciolecia w świetle strat poniesionych w wyniku kryzysu oraz dok ładniej zarysowanych 
wyzwań, związanych z zapewnieniem adekwatnych i trwa łych świadczeń w sytuacji 
spowolnienia gospodarczego oraz pog łębiającego się zjawiska starzenia si ę społeczeństwa. 
6.  Z ARZĄDZANIE  
Od pocz ątku kryzysu Komisja i Komite t Ochrony Socjalnej rozpocz ęły wspólne 
monitorowanie spo łecznych skutków kryzysu, wydobywaj ąc na światło dziennie problemy 
społeczne i nowe dzia łania polityczne. Wyniki tej wspó łpracy zosta ły przedstawione Radzie i 
doprowadzi ły do wnikliwej analizy  konkretnych wyzwa ń polityki spo łecznej , takich jak 
sposoby zapewnienia minimalnego w ynagrodzenia i emerytur kapita łowych. Dzia łania te 
przyniosły nowe mo żliwości wzajemnego uczenia si ę i wymiany dobrych praktyk  oraz 
przyczyni ły się do podniesienia świadomości i zrozumienia wspólnych wyzwa ń.  
Konieczno ść szybkiej reakcji na  kryzys spowodowa ła, że wiele pa ństw członkowskich 
zwiększyło swoje mo żliwości wykrywania problemów spo łecznych oraz zacie śniło 
współpracę między podmiotami spo łecznymi a instytucjami. Pa ństwa członkowskie pogłębiły 
również swoją wiedzę na temat spo łecznych skutków kryzysu za pomoc ą danych 
administracyjnych lub specjal nych sposobów monitorowania, w tym nowych rodzajów bada ń 
opinii spo łecznej. Podj ęto równie ż działania na rzecz terminow ego prowadzenia bada ń 
społecznych w UE. 
Państwa, w których obowi ązują ustalone mechanizmy i praktyki w dziedzinie zarz ądzania 
skorzysta ły z zaanga żowania i mobilizacji zainteres owanych stron. Partnerzy spo łeczni 
nierzadko odgrywali g łówną rolę w opracowywaniu i realiz acji krótkoterminowych środków 
rynku pracy w celu utrzymania poziomu zatrudnienia. W ładze lokalne oraz organizacje 
pozarządowe w ca łej Europie musia ły odpowiedzie ć na zwiększone zapotrzebowanie na 
świadczenia i us ługi socjalne, podczas gdy cz ęsto ich w łasne dochody mala ły. Współpraca 
między tymi podmiotami i koordynacja ich dzia łań miała duże znaczenie.  
We wrześniu 2009 r. Komitet Ochrony Socjalnej opublikowa ł sprawozdanie zatytułowane 
Growth, Jobs and Social Progress (Wzrost gospodarczy, zatrudnienie i post ęp społeczny), w 
którym stwierdzono, że w ciągu ostatniego dziesi ęciolecia nie wszysc y w równym stopniu 
odczuli korzy ści ze wzrostu i że „ubóstwo i wykluczenie spo łeczne nadal pozostaj ą głównym 
problemem w wi ększości państw członkowskich, mimo wyst ępowania znacz ących różnic co 
intensywno ści tych zjawisk na poziomie unijnym”.  Oznacza to potrzeb ę systematycznej 
oceny post ępu w kwestiach spo łecznych, w tym w dziedzinie równo ści płci. Dlatego w łaśnie 
konieczne jest nadanie wi ększej wagi OMK w polityce spo łecznej poprzez zwi ększenie 
skuteczno ści i widoczno ści tej metody.  
Obchodzony w 2010 r.  Europejski Rok Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Spo łecznym 
będzie okazj ą do nowych zdecydowanych dzia łań poprzez podnoszenie świadomości, 
zacieśnianie partnerskiej wspó łpracy i anga żowanie nowych zainteresowanych podmiotów. 
Rok ten powinien doprowadzi ć UE do potwierdzenia zobowi ązania poczynionego przed 
dziesięcioma laty do zdecydowanych dzia łań na rzecz walki z ubóstwem i wykluczeniem 
społecznym.