KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 30.9.2020 SWD(2020) 316 final DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI Sprawozdanie na temat praworządności z 2020 r.









Rozdział dotyczący sytuacji w zakresie praworządności na Węgrzech Towarzyszący dokumentowi: KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Sprawozdanie na temat praworządności z 2020 r.



Sytuacja w zakresie praworządności w Unii Europejskiej {COM(2020) 580 final} - {SWD(2020) 300 final} - {SWD(2020) 301 final} - {SWD(2020) 302 final} - {SWD(2020) 303 final} - {SWD(2020) 304 final} - {SWD(2020) 305 final} - {SWD(2020) 306 final} - {SWD(2020) 307 final} - {SWD(2020) 308 final} - {SWD(2020) 309 final} - {SWD(2020) 310 final} - {SWD(2020) 311 final} - {SWD(2020) 312 final} - {SWD(2020) 313 final} - {SWD(2020) 314 final} - {SWD(2020) 315 final} - {SWD(2020) 317 final} - {SWD(2020) 318 final} - {SWD(2020) 319 final} - {SWD(2020) 320 final} - {SWD(2020) 321 final} - {SWD(2020) 322 final} - {SWD(2020) 323 final} - {SWD(2020) 324 final} - {SWD(2020) 325 final} - {SWD(2020) 326 final}



Streszczenie W ostatnich latach instytucje UE sygnalizowały, w tym w ramach procedury przewidzianej w art. 7 ust. 1 Traktatu UE zainicjowanej przez Parlament Europejski, że niezależność sądów na Węgrzech wzbudza obawy. Kraj ten nie zareagował jeszcze na wezwanie do wzmocnienia niezależności sądów wystosowane w kontekście europejskiego semestru. W szczególności niezależna Krajowa Rada Sądownicza napotyka wyzwania w zapewnianiu przeciwwagi dla uprawnień Przewodniczącego Krajowego Biura Sądownictwa, który odpowiada za zarządzanie sądami. Niepokój wzbudzają również wydarzenia związane z Sądem Najwyższym (Kúria), w szczególności jego decyzja o uznaniu wniosku do Trybunału Sprawiedliwości o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym za niezgodny z prawem. Nowe przepisy pozwalają na powoływanie do Sądu Najwyższego – poza zwykłą procedurą – członków Trybunału Konstytucyjnego wybieranych przez parlament oraz obniżają kryteria kwalifikacyjne dotyczące Prezesa Sądu Najwyższego. Jeżeli chodzi o efektywność i jakość, system wymiaru sprawiedliwości osiąga dobre wyniki pod względem długości postępowania i charakteryzuje się wysokim poziomem cyfryzacji. Instytucjonalne ramy antykorupcyjne są dzielone między różne organy. Korupcji sprzyjają wadliwe niezależne mechanizmy kontroli oraz ścisłe wzajemne powiązania między polityką a pewnymi przedsiębiorstwami państwowymi. Kiedy pojawiają się poważne zarzuty, systematycznie nie podejmuje się zdecydowanych działań mających na celu prowadzenie dochodzeń w sprawach korupcji z udziałem urzędników wysokiego szczebla lub ich bezpośredniego otoczenia oraz ściganie tych przestępstw. Problem ten poruszono w ramach europejskiego semestru; podniosła go także GRECO z uwagi na brak zaangażowania we wdrażanie jej zaleceń. Weryfikacja oświadczeń majątkowych i oświadczeń o braku konfliktu interesów może zostać usprawniona o systematyczne kontrole i niezależny nadzór. Podczas gdy uregulowania dotyczące działalności lobbingowej są niekompletne, polityka zapobiegania korupcji skupia się na uczciwości zawodowej w administracji państwowej i agencjach organów ścigania. Ramy antykorupcyjne są jeszcze bardziej osłabione wskutek coraz mniejszych możliwości nadzoru obywatelskiego w kontekście ograniczania wolności mediów, nieprzyjaznego środowiska dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz ciągłych nowych wyzwań związanych ze stosowaniem zasad przejrzystości i dostępu do informacji publicznej. Niezależność i skuteczność Rady ds. Mediów jest zagrożona. Przejrzystość własności mediów nie jest w pełni zagwarantowana. Koncentracja mediów poprzez utworzenie konglomeratu o nazwie Środkowoeuropejska Fundacja Prasy i Mediów (KESMA) zwiększyła zagrożenia dla pluralizmu mediów. Znaczne ilości reklam państwowych kierowanych do prorządowych środków masowego przekazu pozwoliły rządowi na wywieranie pośredniego wpływu politycznego na media. Niezależne media są systematycznie blokowane i zastraszane, a dodatkowe obawy budzi tendencja do ich gospodarczego przejmowania. Przejrzystość i jakość procesu legislacyjnego budzi niepokój w związku z ograniczeniem stosowania konsultacji publicznych i ocen skutków. Nowa możliwość zaskarżania przez władze publiczne prawomocnych orzeczeń sądowych przed Trybunałem Konstytucyjnym budzi obawy odnośnie do pewności prawa. Osłabienie niezależnych instytucji i silniejsza presja na społeczeństwo obywatelskie wywierają dalszy wpływ na mechanizmy kontroli i równowagi. Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że przepisy dotyczące przejrzystości organizacji społeczeństwa obywatelskiego finansowanych z zagranicy są niezgodne z prawem Unii. Środki legislacyjne wymagane do wykonania tego wyroku są w przygotowaniu.



I.System wymiaru sprawiedliwości Strukturę węgierskiego systemu sądownictwa ukształtowały zmiany konstytucji oraz reformy sądownictwa wprowadzane regularnie od 2011 r. Najnowszą reformę przyjęto w grudniu 2019 r. Na Węgrzech istnieje czteroinstancyjny system sądownictwa. Sądy rejonowe w liczbie 113 orzekają w pierwszej instancji, a 20 sądów okręgowych rozpatruje odwołania od orzeczeń sądów rejonowych i orzeka w pewnych sprawach jako sądy pierwszej instancji. Pięć okręgowych sądów apelacyjnych rozpatruje odwołania od orzeczeń sądów okręgowych. Główną rolą Sądu Najwyższego (Kúria) jest gwarantowanie jednolitego stosowania prawa. Przewodniczący Krajowego Biura Sądownictwa (KBS) jest organem przewidzianym w ustawie zasadniczej i wybieranym przez parlament, odpowiadającym za centralną administrację sądów. Krajowa Rada Sądownicza jest niezależnym organem, który zgodnie z ustawą zasadniczą sprawuje nadzór nad Przewodniczącym KBS i uczestniczy w administracji sądów. Sędziów powołuje Prezydent Republiki w oparciu o zalecenie Przewodniczącego KBS na podstawie rankingu kandydatów sporządzonego przez lokalne rady sądownicze (składające się z sędziów wybranych przez środowisko sędziowskie). Przewodniczący KBS nie może odstąpić od tego rankingu bez uprzedniej zgody Krajowej Rady Sądowniczej. Trybunał Konstytucyjny nie jest częścią systemu sądownictwa; kontroluje zgodność przepisów i orzeczeń sądowych z konstytucją. Prokuratura jest niezależną instytucją posiadającą uprawnienia w zakresie prowadzenia dochodzeń i ścigania przestępstw. Węgierska Izba Adwokacka i regionalne izby adwokackie są samorządnymi organami publicznymi, które reprezentują interesy zawodów prawniczych oraz określają i egzekwują normy zawodowe, w tym za pośrednictwem środków dyscyplinarnych. Niezależność Krajowa Rada Sądownicza napotyka coraz większe trudności w zapewnianiu przeciwwagi dla uprawnień Przewodniczącego Krajowego Biura Sądownictwa. Wybór nowego Przewodniczącego Krajowego Biura Sądownictwa może otworzyć drogę ku wzmocnionej współpracy. Przewodniczący KBS jest wybierany przez parlament i powierza mu się szerokie uprawnienia związane z administracją systemu sądownictwa. Przewodniczący KBS działa pod nadzorem Krajowej Rady Sądowniczej. Krajowa Rada Sądownicza napotyka jednak szereg ograniczeń strukturalnych, które uniemożliwiają jej sprawowanie skutecznego nadzoru nad działaniami Przewodniczącego KBS. W szczególności nie ma ona prawa do wyrażania opinii w sprawie wniosków ustawodawczych mających wpływ na system wymiaru sprawiedliwości. Odgrywa ona ograniczoną rolę w zakresie powoływania sędziów, jak również powoływania prezesów sądów i innych osób pełniących kierownicze stanowiska w sądach. Ponadto Krajowa Rada Sądownicza ma ograniczone zasoby i jest zależna od Przewodniczącego KBS pod względem wydatków budżetowych. Brak skutecznej kontroli nad Przewodniczącym KBS zwiększa możliwość podejmowania arbitralnych decyzji dotyczących kierowania systemem sądowym. W szczególności Krajowa Rada Sądownicza skrytykowała poprzedniego Przewodniczącego KBS za naruszenie prawa przy uchyleniu procedur wyboru prezesów sądów oraz przy uznaniowym powołaniu prezesów sądów ad interim bez zgody Krajowej Rady Sądowniczej. Sytuacja ta spowodowała, że Krajowa Rada Sądownicza zwróciła się do parlamentu z formalnym wnioskiem o odwołanie Przewodniczącego KBS. Właściwa komisja parlamentarna zbadała ten wniosek i w czerwcu 2019 r. parlament go odrzucił. Na ograniczone uprawnienia Krajowej Rady Sądowniczej i konieczność ich wzmocnienia zwróciły uwagę Rada Europy, Komisja Europejska i zainteresowane strony. W dniu 9 lipca 2019 r. w kontekście europejskiego semestru Rada skierowała do Węgier zalecenie w sprawie „wzmocnienia niezależności sądów”, zwracając uwagę, że Krajowa Rada Sądownicza napotyka coraz większe trudności w zapewnianiu przeciwwagi dla uprawnień Przewodniczącego KBS. Od tego czasu nie podjęto żadnych kroków legislacyjnych w celu zaradzenia tym problemom strukturalnym. Krajowa Rada Sądownicza z zadowoleniem przyjęła wybór nowego Przewodniczącego KBS w grudniu 2019 r. Zdarzenie to może otworzyć drogę do wzmocnionej współpracy z Krajową Radą Sądowniczą, natomiast równowagę sił można osiągnąć z pewnością prawa wyłącznie poprzez legislacyjne wzmocnienie uprawnień Rady. Poziom postrzeganej niezależności sądów jest średni wśród ogółu społeczeństwa i bardzo niski wśród przedsiębiorstw, chociaż najnowsze dane wskazują na poprawę. Poziom niezależności sądów i niezawisłości sędziów jest postrzegany jako przeciętny (według 48 % „dość dobry lub bardzo dobry”) przez ogół społeczeństwa , ale bardzo niski (według 26 % „dość dobry lub bardzo dobry”) zdaniem przedsiębiorstw . W 2020 r. negatywna tendencja obserwowana od kilku lat uległa jednak odwróceniu – oba wskaźniki poprawiły się. Kúria uznała odesłanie prejudycjalne skierowane do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej za niezgodne z prawem. Na wniosek Prokuratora Generalnego Kúria wydała w dniu 10 września 2019 r. wyrok, w którym orzekła, że odesłanie prejudycjalne skierowane przez sędziego sądu rejonowego do Trybunału Sprawiedliwości jest niezgodne z prawem, gdyż uznała pytania za nieistotne dla przedmiotowej sprawy. Wyrok Kúrii miał charakter deklaratywny i nie prowadził do stwierdzenia nieważności decyzji o skierowaniu sprawy do Trybunału Sprawiedliwości. W październiku 2019 r. tymczasowy prezes Sądu Okręgowego dla m.st. Budapesztu (Fővárosi Törvényszék), odnosząc się wyraźnie do wyroku Kúrii, wszczął jednak postępowanie dyscyplinarne wobec sędziego, który wystąpił z odesłaniem prejudycjalnym. W listopadzie 2019 r. prezes sądu wycofał swój wniosek. Fakt, że Kúria może w ramach nadzwyczajnego środka prawnego kontrolować konieczność występowania z odesłaniem prejudycjalnym, może kolidować z możliwością kierowania przez sądy krajowe zapytań o wykładnię prawa Unii do Trybunału Sprawiedliwości. Z kolei fakt, że może dojść do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego może zniechęcać indywidualnych sędziów do składania wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Sędziowie i adwokaci są przedmiotem negatywnej narracji w mediach. W szeregu oświadczeń prasowych wydanych od stycznia 2020 r. rząd i prorządowe media krytykowały pewne orzeczenia sądowe, w tym decyzje o zwolnieniu warunkowym oraz o przyznaniu odszkodowania dzieciom romskim doświadczającym segregacji w szkołach i osadzonym skarżącym się na warunki panujące w więzieniach. W lutym 2020 r. rząd ogłosił zamiar zorganizowania „konsultacji krajowych” w tych kwestiach związanych z wymiarem sprawiedliwości. Izba adwokacka, stowarzyszenie sędziów i inne zainteresowane strony wyraziły zaniepokojenie wypowiedziami rządu, twierdząc, że mogą one podważyć zaufanie publiczne i zaufanie do systemu wymiaru sprawiedliwości. Ostatecznie konsultacji zaniechano. We wrześniu 2019 r. w kontekście wykonania wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Baka przeciwko Węgrom Komitet Ministrów Rady Europy wyraził zaniepokojenie „efektem mrożącym” w odniesieniu do wolności wypowiedzi sędziów i prezesów sądów. Wprowadzono nowe szczególne przepisy dotyczące powoływania sędziów do Kúrii. Liczba stanowisk sędziowskich w Kúrii nie została określona w ustawie, lecz jest ustalana przez Przewodniczącego KBS. W ramach zwykłej procedury sędziowie są powoływani do Kúrii przez jej Prezesa po ogłoszeniu zaproszenia do zgłaszania kandydatur na podstawie opinii właściwego wydziału Kúrii oraz oceny i rankingu kandydatów sporządzonych przez radę sądowniczą Kúrii. Zbiorczy akt prawny wprowadzony w grudniu 2019 r. umożliwia członkom Trybunału Konstytucyjnego wybranym przez parlament ubieganie się o powołanie na stanowisko sędziego bez procedury zgłaszania kandydatur. Po uzyskaniu statusu sędziego członkowie Trybunału Konstytucyjnego mogą wystąpić z wnioskiem o powołanie ich na stanowisko sędziego w Kúrii po wygaśnięciu ich mandatu, bez konieczności stosowania normalnej procedury powoływania. Wskutek tego w praktyce wybór przez parlament do Trybunału Konstytucyjnego, który nie pociąga za sobą zaangażowania organu wyłonionego w znacznej części z sądownictwa, może sam w sobie prowadzić do powołania na stanowisko sędziego Kúrii, jeżeli sędzia ten zwróci się z takim wnioskiem. Te zmiany legislacyjne zwiększyły de facto rolę parlamentu w powoływaniu sędziów do Kúrii. Ponadto Prezes Kúrii jest wybierany przez parlament na wniosek Prezydenta Republiki spośród sędziów – niekoniecznie sędziów Kúrii – posiadających co najmniej pięcioletnie doświadczenie zawodowe w charakterze sędziego. Od dnia 1 stycznia 2020 r. zmieniono również zasady wyboru Prezesa Kúrii, tak aby przy obliczaniu „doświadczenia zawodowego w charakterze sędziego” uwzględniano czas sprawowania funkcji starszego referendarza w Trybunale Konstytucyjnym lub sądzie międzynarodowym. To rozszerzenie kryteriów kwalifikacyjnych zwiększa pulę kandydatów, których potencjalnie można wybrać na Prezesa Kúrii, zwiększając tym samym swobodę decyzyjną Prezydenta Republiki w tej kwestii. W drodze zbiorczego aktu prawnego wprowadzono zmiany strukturalne w istniejącym systemie sądownictwa, mające na celu przyspieszenie pracy sądownictwa administracyjnego i zwiększenie przewidywalności. Zlikwidowano sądy administracyjne i sądy pracy na szczeblu rejonowym. Od dnia 1 kwietnia 2020 r. sprawy administracyjne w pierwszej instancji rozpatrywane są przez osiem wyznaczonych sądów okręgowych, a wszystkie wnioski o zastosowanie zwyczajnych lub nadzwyczajnych środków ochrony prawnej rozpatruje Kúria. Zrezygnowano z planowanego utworzenia odrębnego systemu sądów administracyjnych. Od stycznia 2020 r. podwyższono wynagrodzenia w sądownictwie i ustanowiono system premii. Zgodnie ze zbiorczym aktem prawnym wynagrodzenia pracowników wymiaru sprawiedliwości zostaną podniesione o 60 % w ciągu trzech lat. Wzrost wynagrodzeń sędziów jest pozytywną zmianą, ponieważ wynagrodzenia sędziów węgierskich należały do najniższych w UE. Taki wzrost przyczynia się do zwiększenia niezależności sądów. Nadal podnoszone są jednak obawy związane z możliwością przyznawania przez organy zarządzające sądami premii sędziom w sposób uznaniowy, bez stosowania obiektywnych i przejrzystych kryteriów. Zdaniem Rady Europy należy unikać systemów wiążących wynagrodzenie sędziego z wynikami, ponieważ mogą one stanowić przeszkodę dla niezawisłości sędziów. Wpływ takiego systemu na niezależność sądów jest przedmiotem pytania skierowanego w trybie prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości. Choć zajęto się niektórymi aspektami związanymi z organizacją prokuratury, niektóre elementy wciąż budzą zaniepokojenie. W listopadzie 2019 r. parlament większością dwóch trzecich głosów wybrał urzędującego Prokuratora Generalnego na kolejną kadencję trwającą dziewięć lat. Struktura organizacyjna prokuratury jest ściśle hierarchiczna. Chociaż niezależność prokuratury jest zapisana w prawie, pewne elementy ram prawnych skłoniły GRECO do wydania zaleceń, aby przeprowadzono przegląd zasad powoływania Prokuratora Generalnego w celu uchronienia tego urzędu przed wpływem politycznym. GRECO zaleciła również wprowadzenie rygorystycznych kryteriów podejmowania i uzasadniania decyzji o odsunięciu podległych prokuratorów od spraw oraz wezwała do dokonania przeglądu sposobu prowadzenia postępowań dyscyplinarnych. Chociaż uwzględniono większość zaleceń GRECO, pełne zastosowanie się do pozostałych zaleceń miałoby również pozytywny wpływ na ramy antykorupcyjne. Jakość Poziom cyfryzacji systemu wymiaru sprawiedliwości jest ogólnie wysoki. Węgry zajmują bardzo wysoką pozycję w rankingach pod względem dostępności środków elektronicznych, jeżeli chodzi o internetowy dostęp ogółu społeczeństwa do publikowanych wyroków. Plasują się również na wysokiej pozycji pod względem rozwiązań w zakresie wydawania orzeczeń sądowych nadających się do odczytu maszynowego, chociaż wyroki nie są oparte na wzorze, który umożliwiałby ich odczyt maszynowy. Ponadto Węgry osiągają bardzo dobre wyniki w zakresie promowania i zachęcania do stosowania alternatywnych metod rozwiązywania sporów. Opłaty sądowe nadal jednak są wysokie i istnieją obawy dotyczące stopnia, w jakim program pomocy prawnej sprzyja włączeniu społecznemu. Środki zastosowane przez rząd w odpowiedzi na pandemię COVID-19 miały wpływ na funkcjonowanie sądów. W dniu 14 marca 2020 r., w następstwie wniosku Przewodniczącego KBS, Prezesa Kúrii i Prokuratora Generalnego, rząd zarządził dekretem zawieszenie funkcjonowania sądów węgierskich, z wyjątkiem pewnych pilnych spraw, na czas nieokreślony. W dniu 30 marca 2020 r. dekret ten stał się jednak nieskuteczny. W dniu 31 marca 2020 r. rząd wprowadził w prawie procesowym zmiany mające na celu ułatwienie funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w okresie „stanu zagrożenia”.

Efektywność Efektywność w sprawach cywilnych i administracyjnych jest wysoka. Według unijnej tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości z 2020 r. Węgry osiągają bardzo dobre wyniki pod względem szacunkowego czasu potrzebnego na rozstrzygnięcie spraw administracyjnych w pierwszej instancji oraz liczby spraw administracyjnych w toku w sądach pierwszej instancji . Węgry osiągają również dobre wyniki, jeżeli chodzi o szacunkowy czas potrzebny na rozstrzygnięcie procesowych spraw cywilnych i handlowych. W 2018 r. weszły w życie nowe kodeksy postępowania cywilnego, postępowania administracyjnego i postępowania karnego. Te nowe przepisy mogą ułatwić rozpatrywanie spraw cywilnych i karnych oraz kontrolę sądową decyzji administracyjnych w rozsądnym terminie. Nadal brakuje skutecznych środków ochrony prawnej w przypadku nadmiernej przewlekłości postępowania. Wykonanie wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Gazsó przeciwko Węgrom nadal jest w toku, a Węgry pozostają pod zwiększonym nadzorem Komitetu Ministrów Rady Europy. II.Ramy antykorupcyjne Kompetencje w zakresie zapobiegania korupcji, prowadzenia dochodzeń w jej sprawie i jej ścigania są podzielone między różne wyspecjalizowane organy. Działania antykorupcyjne na Węgrzech koordynuje Służba Obrony Narodowej (NVSZ) pod nadzorem Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Prowadzenie dochodzeń w sprawach korupcji w sektorze publicznym i ściganie tych przestępstw leży w wyłącznej kompetencji Wydziału Śledczego Centralnego Biura Śledczego Prokuratury Generalnej oraz pięciu prokuratur okręgowych. Prokuraturę wspierają siły dochodzeniowe policji oraz Służba Obrony Narodowej. Państwowa Izba Obrachunkowa posiada kompetencje w zakresie zarządzania finansowego środkami publicznymi oraz kontroli partii politycznych. W ostatnim opublikowanym przez Transparency International wskaźniku postrzegania korupcji Węgry uzyskały wynik 44/100 i uplasowały się na 19 miejscu w UE i 70 miejscu na świecie. Spośród węgierskich respondentów 87 % uznaje korupcję za powszechne zjawisko (średnia UE wynosi 71 %), a 32 % uważa, że korupcja ma wpływ na ich codzienne życie (średnia UE – 26 %). Wśród przedsiębiorstw 80 % uznaje korupcję za powszechne zjawisko (średnia UE wynosi 63 %), a 48 % uważa, że korupcja stanowi problem przy prowadzeniu działalności (średnia UE – 37 %). Z kolei 39 % respondentów uważa, że ściganie korupcji jest wystarczająco skuteczne, aby odstraszyć ludzi od takich praktyk (średnia UE wynosi 36 %), 19 % przedsiębiorstw uważa natomiast, że osoby fizyczne i przedsiębiorstwa przyłapane na próbie przekupstwa urzędnika wyższego szczebla podlegają odpowiedniej karze (średnia UE – 31 %). W znacznej mierze funkcjonują już antykorupcyjne ramy prawa karnego. Kodeks karny zawiera odpowiednie definicje korupcji i przestępstw powiązanych; penalizacji podlegają w nim różne formy przekupstwa i płatnej protekcji, przywłaszczenia, sprzeniewierzenia środków publicznych i nadużycia władzy publicznej. W kwietniu 2020 r. przedłożono w parlamencie projekt ustawy mającej na celu uwzględnienie zaleceń grupy roboczej OECD ds. przekupstwa, mianowicie zmianę definicji „zagranicznego urzędnika publicznego” w celu wyjaśnienia, że obejmuje ona urzędników zagranicznych przedsiębiorstw publicznych. Kompetencje w zakresie zwalczania korupcji są dzielone pomiędzy różne organy. Za koordynację polityki antykorupcyjnej odpowiada Służba Obrony Narodowej podlegająca Ministerstwu Spraw Wewnętrznych. Od lutego 2019 r. w następstwie reformy kodeksu postępowania karnego prowadzenie dochodzeń w sprawach korupcji w sektorze publicznym i ściganie tych przestępstw leży w wyłącznej kompetencji Wydziału Śledczego Prokuratury Generalnej oraz pięciu prokuratur okręgowych. Wydział bada złożone sprawy dotyczące korupcji, której dopuściły się osoby korzystające z immunitetu, zagraniczni urzędnicy publiczni, Prezydent Republiki, premier, członkowie rządu i wysoko postawieni urzędnicy organów bezpieczeństwa publicznego lub w którą takie osoby były zaangażowane. Prokuraturę wspierają siły dochodzeniowe policji oraz Służba Obrony Narodowej. Państwowa Izba Obrachunkowa również odgrywa rolę we wdrażaniu polityki antykorupcyjnej, w szczególności pełniąc funkcję kontrolną nad finansami instytucji państwowych i finansowaniem partii politycznych. Państwowa Izba Obrachunkowa prowadzi również regularne krajowe badania dotyczące uczciwości. W niektórych przypadkach korupcja na wysokim szczeblu podlega ściganiu, ale ściganie takich przestępstw wciąż jest bardzo ograniczone. W rocznym sprawozdaniu za 2018 r. Prokuratura Generalna opublikowała statystykę kryminalną dotyczącą korupcji w latach 2016–2018. Zgodnie z przedstawionymi w niej danymi liczbowymi liczba zarejestrowanych postępowań w sprawie przestępstw dotyczących korupcji wzrosła i wynosiła: 984 w 2016 r., 1 123 w 2017 r. i 2 046 w 2018 r. Liczba osób skazanych pozostała jednak niemal taka sama: 250 osób w 2018 r., 254 w 2017 r. i 351 w 2016 r. Według Prokuratury Generalnej w większość spraw związanych z korupcją zaangażowani są urzędnicy publiczni, zazwyczaj urzędnicy podatkowi i funkcjonariusze celni. Do kwestii braku podjęcia zdecydowanych działań w celu ścigania przestępstw korupcyjnych z udziałem urzędników wysokiego szczebla lub ich bezpośrednich współpracowników odniesiono się również w kontekście europejskiego semestru. Chociaż prokuratura wszczęła ograniczoną liczbę dochodzeń związanych z korupcją przeciwko posłom do parlamentu należącym do partii rządzącej, w ostatnich latach nie oskarżono żadnych urzędników państwowych wysokiego szczebla. Polityka antykorupcyjna na Węgrzech skupia się na uczciwości zawodowej w administracji państwowej i agencjach organów ścigania. Po zakończeniu w 2018 r. poprzedniego programu walki z korupcją rząd przyjął w czerwcu 2020 r. nowy program obejmujący dwa lata (2020–2022). W strategii położono nacisk na tę samą kwestię co w poprzednim programie strategicznym, czyli na uczciwość w administracji publicznej, i zawarto w niej działania związane z usprawnieniem administracji elektronicznej i zautomatyzowanego podejmowania decyzji w celu walki z korupcją. Ponadto strategia ma na celu zwiększenie efektywności dochodzeń, ocenę ryzyka korupcji i ewaluację ram prawnych, a także ustanowienie kontroli wewnętrznych w administracji publicznej i wzmocnienie środków zapewniających uczciwość. Centralną rolę w ramach zapewniających uczciwość powierzono wewnętrznym doradcom ds. uczciwości w organach publicznych. W strategicznych ramach antykorupcyjnych nie ujęto jednak działań w innych obszarach istotnych z punktu widzenia zapobiegania korupcji, takich jak finansowanie partii politycznych, ujawnianie informacji majątkowych czy regulacja w zakresie lobbingu i efektu „drzwi obrotowych”. Nie uwzględniono również zagrożeń związanych z klientelizmem, faworyzowaniem i nepotyzmem w administracji publicznej wysokiego szczebla lub wynikających z obszarów wzajemnego oddziaływania między podmiotami ze środowiska biznesu i ze środowiska politycznego. Zgodnie z badaniem uczciwości Państwowej Izby Obrachunkowej za 2019 r. najwyższy poziom zagrożenia korupcją obliczono w odniesieniu do podmiotów rządowych (50 %), podmiotów administracji lokalnej (51 %) i szkolnictwa wyższego (50 %). W latach 2015–2019 na Węgrzech największa liczba dochodzeń OLAF-u (43) wśród państw członkowskich zakończyła się wydaniem zalecenia finansowego. Weryfikacja oświadczeń majątkowych i oświadczeń o braku konfliktu interesów może zostać usprawniona o systematyczne kontrole i niezależny nadzór. Węgry posiadają rozległy system ujawniania informacji majątkowych. W ramach tego systemu wymaga się od posłów do parlamentu, urzędników państwowych i urzędników publicznych złożenia oświadczenia o ich stanie majątkowym i interesach. Oświadczenia majątkowe i oświadczenia o braku konfliktu interesów składane przez członków rządu, jak również urzędników służby cywilnej wyższego szczebla i parlamentarzystów są dostępne w internecie . Weryfikacje nie są jednak systematyczne, lecz oparte na powiadomieniach o podejrzeniach. Zadanie przeprowadzenia weryfikacji pozostawiono pracodawcy urzędnika publicznego lub parlamentarnej Komisji ds. Immunitetu i Mandatów zajmującej się deklaracjami parlamentarzystów i urzędników rządowych wysokiego szczebla. Podejrzenia o nieuzasadnione wzbogacenie się mogą prowadzić do wszczęcia procedury weryfikacyjnej prowadzonej przez Krajowy Urząd Podatkowy i Celny. Organ ten może jednak wszcząć takie postępowanie wyłącznie w przypadku, gdy organy śledcze wszczęły również postępowanie karne, co ogranicza pole do niezależnej weryfikacji. Kwestia skutecznego nadzoru i egzekwowania zasad postępowania oraz zasad dotyczących konfliktu interesów i oświadczeń o stanie majątkowym parlamentarzystów była przedmiotem zaleceń GRECO, a wdrażanie tych zaleceń jest w toku. Regulacja lobbingu na Węgrzech jest niepełna i brakuje przepisów, które skutecznie regulowałyby efekt „drzwi obrotowych”. W 2010 r. przeprowadzono przegląd specjalnych przepisów dotyczących lobbingu, nakładając na urzędników publicznych obowiązek ujawniania kontaktów z lobbystami. Urzędnicy publiczni są zobowiązani do pisemnego informowania swojego przełożonego, jeżeli określone spotkanie z lobbystami niesie ze sobą ryzyko dla uczciwości organizacji. Przełożony może zabronić spotkania lub uzależnić je od obecności osoby trzeciej. Obowiązujący dekret reguluje jednak tylko niektóre aspekty spotkań urzędników państwowych z lobbystami. W szczególności nie przewiduje on obowiązkowej rejestracji lobbystów ani obowiązku ujawniania lub zgłaszania kontaktów z lobbystami niezależnemu organowi kontrolnemu, ani nie nakłada na urzędników służby cywilnej wymogu zwracania się o zezwolenie na takie kontakty i składania z nich sprawozdań. GRECO zwróciła uwagę na potrzebę poprawy standardów uczciwości i przyjęcia kodeksu postępowania dla posłów do parlamentu oraz zapewnienia skutecznego nadzoru i egzekwowania zasad postępowania i zasad dotyczących konfliktów interesów. Na Węgrzech nie ma konkretnych regulacji w zakresie zapobiegania efektowi „drzwi obrotowych”. Chociaż zarówno kodeks pracy, jak i specjalna ustawa o urzędnikach publicznych zawierają przepisy dotyczące poufności, nie określono w nich żadnego okresu karencji. Na Węgrzech obowiązują szczególne przepisy mające na celu ochronę sygnalistów. W ustawie o ochronie sygnalistów przewiduje się anonimowość sygnalistów i umożliwia składanie skarg drogą elektroniczną, za pośrednictwem wyznaczonego kanału zgłaszania prowadzonego przez Rzecznika Praw Obywatelskich („Komisarz Praw Podstawowych”) (zob. sekcja dotycząca innych kwestii instytucjonalnych związanych z mechanizmami kontroli i równowagi poniżej). Rzecznik Praw Obywatelskich ma jednak tylko ograniczone kompetencje w odniesieniu do zgłoszeń trafiających do jego biura. W praktyce głównym zadaniem Rzecznika Praw Obywatelskich jest przekazywanie zgłoszeń właściwym organom. Zgłoszenia te nie są automatycznie przekazywane organom ścigania – zamiast tego najpierw doradca ds. uczciwości danej instytucji prowadzi dochodzenie administracyjne. Doradcy ds. uczciwości podlegają bezpośrednio szefowi swojej instytucji. Na wniosek lub z urzędu Rzecznik Praw Obywatelskich może jednak zbadać, czy organy te podjęły odpowiednie działania następcze w związku ze zgłoszeniami. Instytucje, o których mowa, prowadzą dochodzenie dotyczące ujawniania interesu publicznego, a ich odpowiedź zawierająca wyniki dochodzenia jest umieszczana w elektronicznym rejestrze. Kwestią problematyczną wciąż pozostaje finansowanie partii politycznych na Węgrzech. GRECO zauważyła, że chociaż rejestry partii politycznych są przejrzyste, źródła dochodów partii i długość okresów kampanii wyborczych nie są jasne. Konieczne jest również wprowadzenie mechanizmów monitorowania w odniesieniu do partii politycznych otrzymujących dotacje państwowe. III.Pluralizm mediów Kwestię ochrony wolności i pluralizmu mediów na Węgrzech przewidziano w ustawie zasadniczej, a także w ustawodawstwie sektorowym (ustawie o mediach i ustawie w sprawie wolności prasy). W ustawie w sprawie wolności prasy określono, że wolność prasy oznacza niezależność od państwa i od jakichkolwiek organizacji i grup interesu. Prawo dostępu do informacji publicznych uznano w ustawie zasadniczej i znajduje ono wyraz w ustawie o swobodnym dostępie do informacji. W ustawie o mediach ustanowiono Krajowy Organ ds. Mediów, Informacji i Komunikacji (Organ ds. Mediów), którego organem decyzyjnym jest Rada ds. Mediów. Chociaż Organ ds. Mediów posiada odpowiednie zasoby, niezależność i skuteczność Rady ds. Mediów jest zagrożona. W skład Rady ds. Mediów wchodzi prezes i czterech członków wybieranych przez parlament. Zasady dotyczące nominowania opracowano w taki sposób, aby zachować konsensus polityczny w powoływaniu członków Rady. W monitorze pluralizmu mediów z 2020 r. wskazano, że w praktyce zasady te nie powstrzymały strony rządzącej przed nominowaniem wszystkich pięciu członków Rady ds. Mediów. W monitorze wskazano średnie zagrożenie (53 %) w odniesieniu do niezależności i skuteczności Rady ds. Mediów. Forum redaktorów naczelnych Węgier (Főszerkesztők Fóruma) jest branżową organizacją pozarządową ustanowioną w 2012 r. Zrzesza ono na zasadzie dobrowolności redaktorów z wszystkich głównych mediów elektronicznych, drukowanych i internetowych na Węgrzech. Jego główne cele obejmują nadanie większej wagi kwestiom etycznym w edukacji dziennikarskiej, opracowywanie wytycznych, promowanie najlepszych praktyk w dziennikarstwie etycznym oraz zwiększanie poziomu zaufania do mediów i formułowanie procedur samoregulacji mediów. W 2015 r. Forum określiło normy i wartości etyczne dziennikarstwa, takie jak bezstronność, rzetelność, zasady dotyczące uzyskiwania informacji i korzystania z nich. Pragnie ono promować dziennikarstwo charakteryzujące się wysoką jakością, szczególnie za pośrednictwem nagród dla dziennikarzy. Pluralizm na rynku mediów jest na Węgrzech wysoce zagrożony. W listopadzie 2018 r. na mocy dekretu rządudokonano wyłączenia konglomeratu medialnego „KESMA” powstałego z połączenia ponad 470 środków masowego przekazu sprzyjających rządowi spod kontroli organu ochrony konkurencji i Organu ds. Mediów poprzez ogłoszenie, że jest to „połączenie o strategicznym znaczeniu krajowym”, co chroni go przed kontrolą organów. Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2020 r. Trybunał Konstytucyjny odrzucił wniosek złożony przez jedną czwartą posłów do parlamentu, w którym zaskarżyli oni dekret rządu. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że rozstrzyganie kwestii o „strategicznym znaczeniu krajowym” pozostaje wyłącznie prerogatywą rządu oraz że połączenia takiego nie można odczytać jako bezwzględnie zagrażającego pluralizmowi mediów w państwie. W sprawozdaniu ad hoc Centrum ds. Pluralizmu i Wolności Mediów stwierdzono, że „ustanowienie KESMA poprzez połączenie ponad 470 […] różnych środków masowego przekazu zwiększy ogólne zagrożenie” dla pluralizmu mediów na Węgrzech w przypadku kilku kluczowych wskaźników analizowanych w ramach monitora pluralizmu mediów, w tym warunków pracy dziennikarzy, poziomej koncentracji własności mediów i ich koncentracji pod względem powiązań właścicielskich oraz przydziału na reklamy państwowe. W szczególności, analizując te zmiany z perspektywy niezależności organu ds. mediów od wpływu politycznego lub gospodarczego oraz zdolności rządu do nieuwzględniania Organu ds. Mediów, w sprawozdaniu stwierdzono, że „całkowite wyłączenie spod kontroli węgierskiego Organu ds. Mediów istotnego przedsięwzięcia, jakim jest KESMA […], stanowi dodatkowy element zagrożenia” dla pluralizmu mediów na Węgrzech. Węgierskie i europejskie organizacje zajmujące się wolnością mediów oraz społeczeństwo obywatelskie wyraziły poważne obawy w następstwie zwolnienia w dniu 22 lipca 2020 r. redaktora naczelnego i wynikłej z tego rezygnacji z pracy niemal wszystkich dziennikarzy najczęściej czytanego węgierskiego portalu niezależnych mediów informacyjnych Index.hu. W obawach tych wskazano również, że sprawa Index.hu może odbywać się według schematu gospodarczego przejmowania pozostałych niezależnych portali mediów informacyjnych przez przedsiębiorców sprzyjających rządowi, jak już wcześniej zaobserwowano w przypadku agencji informacyjnej Origo. Przejrzystość własności mediów nie jest regulowana w przepisach sektorowych. Dostawcy linearnych usług medialnych muszą powiadomić Organ ds. Mediów o swojej (lub ich spółki dominującej) bezpośredniej lub pośredniej własności w ramach dostawcy usług medialnych. Ustawa o mediach zawiera szczegółowe przepisy dotyczące zapobiegania koncentracji na rynku mediów. W monitorze pluralizmu mediów z 2020 r. sytuację w zakresie przejrzystości własności mediów uznano jednak za obarczoną wysokim ryzykiem (75 %).

Reklamy państwowe umożliwiają rządowi wywieranie pośredniego wpływu politycznego na media. Zgodnie z monitorem pluralizmu mediów i argumentami kluczowych zainteresowanych stron największe zagrożenie dla wolności i pluralizmu mediów na Węgrzech znajduje się w obszarze politycznej niezależności (82 %). W monitorze pluralizmu mediów stwierdzono, że chociaż wpływ polityczny i kontrola polityczna wywierane w sposób bezpośredni nie są powszechnym zjawiskiem, ogólnie znaną kwestią jest wywieranie pośredniego wpływu na media. Uznaje się, że konglomerat KESMA, o którym mowa powyżej, stanowi kulminację tego procesu, jeżeli chodzi o media sprzyjające rządowi. Sytuację pogarsza brak przepisów i przejrzystości w odniesieniu do dystrybucji reklam państwowych, co sprawiło, że w monitorze pluralizmu mediów z 2020 r. wskaźnik ten uplasował się na najwyższym możliwym poziomie zagrożenia (97 %). W monitorze pluralizmu mediów z 2020 r. podkreślono fakt, że w 2019 r. odsetek reklam państwowych przydzielanych sprzyjającym rządowi środkom masowego przekazu wyniósł 75 % na rynku prasowym, 95 % na rynku telewizji, 90 % na rynku portali informacyjnych online i 90 % na rynku radiowym. Publiczny dostęp do informacji jest utrudniony. W monitorze pluralizmu mediów z 2020 r. sklasyfikowano ten obszar jako podlegający „niskiemu zagrożeniu”, wskazując jednak, że chociaż mające zastosowanie przepisy są jasne a sądy przychylają się do przyznawania dostępu dziennikarzom i ogółowi społeczeństwa, wyroki sądu uchylające negatywne decyzje podmiotów publicznych są często niemożliwe do wykonania w praktyce . W 2016 r. specjalny sprawozdawca ONZ ds. sytuacji obrońców praw człowieka zalecił, aby Węgry dokonały przeglądu przepisów prawa związanych ze swobodnym dostępem do informacji i ochroną danych osobowych w celu zagwarantowania swobodnego i niekontrolowanego dostępu do informacji użyteczności publicznej . Kwestię tę poruszono również w zaleceniu dla tego państwa w kontekście europejskiego semestru w 2020 r. W ustawie o swobodnym dostępie do informacji przewidziano, że każdy „organ wypełniający zadania publiczne” musi na wniosek zapewnić dostęp do danych użyteczności publicznej, które podlegają jego kontroli, z wyłączeniem sytuacji określonych w ustawie . Chociaż sytuacja dotycząca ustawy o swobodnym dostępie do informacji jest stosunkowo stabilna, nadal wprowadzano stopniowe zmiany do innych aktów dotyczących tego sektora, niszcząc ogólne ramy przejrzystości i dostępu do informacji . W 2013 r. Węgry wprowadziły zmiany do ustawy o swobodnym dostępie do informacji, aby zapobiegać składaniu stanowiących nadużycie wniosków o dostęp do informacji. W 2016 r. rząd wydał dekret , w którym przyznał instytucjom publicznym uprawnienia do żądania zwrotu kosztów poniesionych w związku z wnioskami o dostęp do informacji publicznych w przypadku, gdy odpowiedź na wniosek pociągałaby za sobą dodatkową pracę ze strony organu publicznego. W odniesieniu do bezpośredniego dostępu dziennikarzy do wydarzeń publicznych w monitorze pluralizmu mediów z 2020 r. zgłoszono, że odmawianie dziennikarzom dostępu do niektórych wydarzeń publicznych jest coraz częstszym zjawiskiem. Niezależne środki masowego przekazu systematycznie doświadczają utrudniania ich pracy lub zastraszania. Organizacja Mérték Media Monitor zgłosiła, że – opierając się na przychodach – media sprzyjające rządowi kontrolują ok. 80 % rynku mediów informacyjnych i przekazywania treści politycznych . Oprócz tego niewielkiego udziału niezależnych mediów w rynku obserwuje się utrudnianie pracy niezależnym dziennikarzom i środkom masowego przekazu oraz zastraszanie ich. W badaniu przeprowadzonym przez Węgierską Unię Wolności Obywatelskich (TASZ) w 2019 r. i podczas pandemii COVID-19 w 2020 r. wskazano na „systemowe utrudnianie pracy niezależnych mediów” poprzez m.in. ignorowanie zapytań prasy, ograniczanie dziennikarzom fizycznego dostępu oraz dyskredytowanie, stygmatyzowanie i zastraszanie źródeł. Nie zgłaszano fizycznych napaści na dziennikarzy i innych pracowników mediów. Na Węgrzech kara więzienia jest jedną z sankcji przewidzianych za zniesławienie. W 2019 r. platforma Rady Europy propagująca ochronę dziennikarstwa i bezpieczeństwo dziennikarzy opublikowała dwa wpisy w odniesieniu do Węgier dotyczące ograniczania działań dziennikarzy w parlamencie i kampanii oszczerstw przeciwko dwóm reporterom Index.hu prowadzonej przez media sprzyjające rządowi, media skrajnej prawicy i za pośrednictwem plakatów powszechnie uznanych za antysemickie, które pojawiły się w Budapeszcie. W tym samym roku tygodnik sprzyjający rządowi opublikował listę ponad 200 osób, wśród których znalazło się kilku dziennikarzy, których nazwano „najemnikami” George’a Sorosa. W 2020 r. platforma opublikowała cztery wpisy dotyczące zakazu rozpowszechniania węgierskiej edycji magazynu biznesowego Forbes, instrukcji rządu skierowanych do pracowników mediów państwowych nakazujących zwrócenie się o pozwolenie przed rozpoczęciem pisania artykułów poruszających szereg kwestii, kampanii gróźb prawnych i innych gróźb i zastraszania skierowanych do rysownika Gábora Pápaiego po publikacji rzekomo bluźnierczego komiksu, a także projektu ustawy (który stał się ustawą w dniu 30 marca 2020 r.), którym wprowadzono przestępstwo rozpowszechniania „fałszywych informacji” na temat COVID-19 i sankcje do pięciu lat więzienia. Węgry dostarczyły szczegółowe odpowiedzi na kilka z tych wpisów. Jeżeli chodzi o penalizację podawania lub rozpowszechniania fałszywych informacji związanych z pandemią, Komisja Europejska stwierdziła, że budzą one obawy dotyczące pewności prawa i mogą wywierać efekt mrożący w odniesieniu do wolności wypowiedzi. IV.Inne kwestie instytucjonalne związane z mechanizmami kontroli i równowagi Węgry są republiką parlamentarną z jednoizbowym parlamentem (Zgromadzeniem Narodowym). Parlament – między innymi – przyjmuje i zmienia ustawę zasadniczą Węgier, ustanawia prawo, wybiera premiera oraz wybiera – większością dwóch trzecich głosów – najważniejszych urzędników publicznych w państwie. Prezydenta Republiki wybiera parlament. Istnieje szereg instytucji, których zadaniem jest równoważenie sił organu ustawodawczego i wykonawczego, w tym Trybunał Konstytucyjny, Państwowa Izba Obrachunkowa i Rzecznik Praw Obywatelskich („Komisarz Praw Podstawowych”). Projekt ustawy może wnieść nie tylko rząd, Prezydent Republiki i każda komisja parlamentarna, lecz także każdy poseł do parlamentu. Ograniczono stosowanie konsultacji publicznych i oceny skutków. W węgierskim ustawodawstwie przewidziano obowiązkowe korzystanie z konsultacji publicznych, a także z oceny skutków ex ante i ex post. W praktyce konsultacje i ocena skutków mają raczej charakter formalny lub symboliczny. W kontekście europejskiego semestru wyrażono obawy związane z zaangażowaniem partnerów społecznych oraz z jakością i przewidywalnością kształtowania polityki. Często pomijano przeprowadzanie konsultacji i ocen skutków poprzez zastosowanie specjalnych procedur ustawodawczych, takich jak tryb pilny lub projekty poselskie, gdyż wymogi dotyczące konsultacji i oceny skutków mają zastosowanie wyłącznie do projektów ustaw składanych przez rząd. Dnia 11 marca 2020 r. w odpowiedzi na pandemię COVID-19 rząd ogłosił „stan zagrożenia”. Czas jego trwania nie został określony z góry, a rząd miał swobodę decydowania o jego utrzymaniu lub zakończeniu. W dniu 30 marca 2020 r. parlament uchwalił nową ustawę, która zezwala rządowi na zawieszenie stosowania dowolnej ustawy dekretem. W świetle łącznego rezultatu szeroko zdefiniowanych uprawnień i braku jasnego terminu zakończenia wydaje się, że przyznane uprawnienia nadzwyczajne miały rozległy charakter. Niektóre środki nadzwyczajne wprowadzone z wykorzystaniem tych uprawnień wzbudziły wątpliwości dotyczące ich konieczności i proporcjonalności oraz ingerowały w działalność gospodarczą i stabilność otoczenia regulacyjnego. Kwestię tę poruszono również w zaleceniu dla tego państwa w kontekście europejskiego semestru w 2020 r., w którym Rada Unii Europejskiej zaleciła Węgrom „zapewnienie, by wszelkie środki nadzwyczajne były ściśle proporcjonalne, ograniczone w czasie i zgodne z europejskimi i międzynarodowymi normami oraz by nie zakłócały działalności gospodarczej i stabilności otoczenia regulacyjnego”. Z dniem 18 czerwca 2020 r. rząd zniósł „stan zagrożenia” i ogłosił „stan wyjątkowy w zakresie zdrowia publicznego” do dnia 18 grudnia 2020 r. Możliwość zastosowania niektórych środków nadzwyczajnych rozszerzono poza zakres „stanu zagrożenia”. Niektóre środki nadzwyczajne zaskarżono przed Trybunałem Konstytucyjnym. W lipcu 2020 r. Trybunał Konstytucyjny odrzucił wniosek o dokonanie przeglądu środka nadzwyczajnego ustanowionego podczas „stanu zagrożenia”, powołując się na fakt, że sprawy podatkowe i budżetowe są wyłączone z zakresu jego uprawnień. W grudniu 2019 r. wprowadzono zbiorczym aktem prawnym nowe zasady dotyczące procedury rozpatrywania skarg konstytucyjnych. Wskutek tej reformy legislacyjnej organy administracji mogą zaskarżyć przed Trybunałem Konstytucyjnym orzeczenie sądu kończące postępowanie w sprawie, jeżeli narusza ono ich prawa i ogranicza ich uprawnienia przysługujące im na podstawie ustawy zasadniczej. Taki środek procesowy budzi obawy w odniesieniu do zasady pewności prawa. Chociaż Komisarzowi Praw Podstawowych przyznano akredytację ze statusem „A”, odroczono jego ponowną akredytację. W październiku 2019 r. Podkomitet ds. Akredytacji ONZ uznał, że dostarczone informacje dotyczące kroków podjętych w odpowiedzi na liczne zalecenia i obawy są niewystarczające. Podkomitet ds. Akredytacji był zdania, że proces wyboru nie jest wystarczająco szeroko zakrojony i przejrzysty oraz że informacje przedstawione przez Komisarza nie wskazywały na to, aby dołożono odpowiednich starań w celu zaradzenia wszystkim kwestiom związanym z prawami człowieka, ani nie wynikało z nich, aby służyły promowaniu i ochronie wszystkich praw człowieka. Kwestię tę poruszono w szczególności w odniesieniu do stanowiska zajętego przez Komisarza w sprawie „ustawy w sprawie organizacji finansowanych z zagranicy” (zob. poniżej). Podkomitet ds. Akredytacji zalecił również ubieganie się o odpowiednie finansowanie. Od maja 2020 r. nowa ustawa dotycząca statusu i wynagrodzenia personelu Komisarza przewiduje średni wzrost pensji o 30 %. Ponadto w 2020 r. Komisarz przejął obowiązki Niezależnej Rady Skarg na Policję. Wyrażono obawy dotyczące niezależności szeregu instytucji i ich zdolności do funkcjonowania jako przeciwwaga dla uprawnień rządu. Społeczeństwo obywatelskie pozostaje pod presją, szczególnie gdy przyjmuje krytyczne stanowisko względem rządu. W czerwcu 2020 r. Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że węgierskie ustawodawstwo dotyczące przejrzystości organizacji społeczeństwa obywatelskiego finansowanych z zagranicy, przyjęte w czerwcu 2017 r., jest niezgodne z zasadą swobodnego przepływu kapitału, a także z prawem do wolności zrzeszania się i prawem do ochrony życia prywatnego i danych osobowych przewidzianymi w Karcie praw podstawowych. Przygotowywane są środki legislacyjne wymagane do wykonania wyroku Trybunału Sprawiedliwości. W listopadzie 2019 r. Komisja zaskarżyła Węgry do Trybunału Sprawiedliwości w związku z ustawą (nazwaną przez rząd „Stop Soros”), która penalizowała organizację pomocy świadczonej przez jakąkolwiek osobę działającą w imieniu organizacji krajowych, międzynarodowych i pozarządowych na rzecz osób ubiegających się o azyl. W czerwcu 2018 r. Komisja Wenecka i Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE opublikowały wspólną opinię, stwierdzając, że przeanalizowane przepisy naruszają prawo do wolności zrzeszania się i wolności wypowiedzi i powinny zostać uchylone. Komisja Wenecka i Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE skrytykowały też inną ustawę wprowadzającą specjalny 25 % podatek imigracyjny mający zastosowanie do wsparcia finansowego na rzecz organizacji prowadzących „działania ułatwiające imigrację”. Ponadto wroga retoryka stosowana przez rząd i sprzyjające mu media zagraża konstruktywnej współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. Przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego na Węgrzech ocenia się jako „utrudnioną”. Istotne jest, aby w mających zastosowanie ramach prawnych oraz otoczeniu politycznym i publicznym uwzględniano zalecenia Rady Europy dotyczące ochrony i promowania przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego.

Załącznik I: Wykaz źródeł w porządku alfabetycznym* * Wykaz odpowiedzi otrzymanych w kontekście konsultacji dotyczących sprawozdania na temat praworządności z 2020 r. można znaleźć na (stronie internetowej Komisji). Budapest Institute, Corruption Research Center Budapest (2019), Transparency and Integrity: the Online Presence of Hungarian Municipalities – Analysis of Urban Municiaplities’ websites in Hungary. http://www.crcb.eu/?p=1799 . Centrum ds. Pluralizmu i Wolności Mediów (2019), Assessing certain recent developments in the Hungarian media market through the prism of the Media Pluralism Monitor. https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/79196553-5c39-11ea-8b81-01aa75ed71a1 Centrum ds. Pluralizmu i Wolności Mediów (2020), monitor pluralizmu mediów w 2020 r. https://cmpf.eui.eu/media-pluralism-monitor/mpm-2020 Centrum ds. Pluralizmu i Wolności Mediów, (2019) Decriminalisation of Defamation. https://cmpf.eui.eu/wp-content/uploads/2019/01/decriminalisation-of-defamation_Infographic.pdf CEPEJ (2018), European judicial systems – Efficiency and quality of justice, BADANIE CEPEJ nr 26, edycja z 2018 r. (dane z 2016r.) https://rm.coe.int/rapport-avec-couv-18-09-2018-en/16808def9c CIVICUS, Monitor tracking civic space: Węgry. https://monitor.civicus.org/country/hungary/ Dyrekcja Generalna ds. Komunikacji (2019), badanie Eurobarometr Flash 482: opinia przedsiębiorców na temat korupcji w UE. Dyrekcja Generalna ds. Komunikacji (2020), specjalne badanie Eurobarometr 502: korupcja.

Eötvös Károly Közpolitikai Intézet (21 lutego 2020 r.), oświadczenie. http://www.ekint.org/alkotmanyossag/2020-02-21/csend-vagy-kialtas-hallgathatnak-e-a-birak-ha-megtamadjak-a-biroi-fuggetlenseget Europejska Federacja Dziennikarzy (2020), Hungary media freedom crackdown: our letter to EU leaders. https://europeanjournalists.org/blog/2020/07/28/hungary-media-freedom-crackdown-our-letter-to-eu-leaders/ . Europejska Sieć Rad Sądownictwa (ENCJ) (2019): Independence and Accountability of the Judiciary – ENCJ Survey on the independence of judges, 2019. https://pgwrk-websitemedia.s3.eu-west-1.amazonaws.com/production/pwk-web-encj2017-p/Reports/Data%20ENCJ%202019%20Survey%20on%20the%20Independence%20of%20judges.pdf . Europejska Sieć Rad Sądownictwa (ENCJ) oraz Rada Izb Adwokackich i Stowarzyszeń Prawniczych Unii Europejskiej (CCBE) (2019): Independence and Accountability of the Judiciary – ENCJ/CCBE Survey among lawyers on the independence of judges, 2018-2019. https://pgwrk-websitemedia.s3.eu-west-1.amazonaws.com/production/pwk-web-encj2017-p/Reports/ENCJ%20Survey%20on%20Independence%20Accountability%20of%20the%20Judiciary%20among%20lawyers%20%202019.pdf . Europejski Trybunał Praw Człowieka, wyrok z dnia 10 marca 2015 r., Varga i in. przeciwko Węgrom, skargi nr 14097/12, 45135/12, 73712/12, 34001/13, 44055/13 i 64586/13. Europejskie Stowarzyszenie Sędziów (2019), Report on the fact-finding mission of the EAJ to Hungary, 3 maja 2019 r. https://www.iaj-uim.org/iuw/wp-content/uploads/2019/05/Report-on-the-fact-finding-mission-of-a-delegation-of-the-EAJ-to-Hungary.pdf Fundacja Bertelsmanna (2019), Sustainable Governance Indicators. https://www.sgi-network.org/2019/Governance/Executive_Capacity/Evidence-based_Instruments GRECO (2015), Fourth Evaluation Round – evaluation report on Hungary on Corruption prevention in respect of members of parliament, judges and prosecutors. GRECO (2017), Third Evaluation Round – Second Addendum to the Second Compliance Report on Hungary on Incriminations (ETS 173 and 191, GPC 2) – Transparency of Party Funding. GRECO (2018), Fourth Evaluation Round – Interim compliance report on Hungary on Corruption prevention in respect of members of parliament, judges and prosecutors. GRECO (2019), „Hungary: Insufficient progress and lack of transparency hamper fight against corruption” (1 marca 2019 r.). https://www.coe.int/en/web/portal/-/hungary-insufficient-progress-and-lack-of-transparency-hamper-fight-against-corruption . Human Rights Watch (23 marca 2020 r.), Hungary’s Orban Uses Pandemic to Seize Unlimited Power. https://www.hrw.org/news/2020/03/23/hungarys-orban-uses-pandemic-seize-unlimited-power . Index.hu (24 lipca 2020 r.), Editorial board of Index and more than 70 staff members resign. https://index.hu/english/2020/07/24/editorial_board_of_index_resigns Komisarz Praw Człowieka Rady Europy (2018), Commissioner calls on Hungary’s President to return to the Parliament the legislative package on administrative courts (oświadczenie z dnia 14 grudnia 2018 r.). https://www.coe.int/en/web/commissioner/-/commissioner-calls-on-hungary-s-president-to-return-to-the-parliament-the-legislative-package-on-administrative-courts Komisarz Praw Człowieka Rady Europy (2019), Dunja Mijatović report following her visit to Hungary from 4 to 8 February 2019 – Strasbourg, 21 maja 2019 r. https://rm.coe.int/report-on-the-visit-to-hungary-from-4-to-8-february-2019-by-dunja-mija/1680942f0d Komisja Europejska (2020), The OLAF Report 2019. Komisja Europejska (2020), unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości z 2020 r. Komisja Europejska, sprawozdanie krajowe za 2019 r. dotyczące Węgier, SWD(2019) 1016 final. Komisja Europejska, sprawozdanie krajowe za 2020 r. dotyczące Węgier, SWD(2020) 516 final. Krajowy Organ ds. Ochrony Danych i Swobodnego Dostępu do Informacji (2019), Annual Report of the National Authority for Data Protection and Freedom of Information 2018, Krajowy Organ ds. Ochrony Danych i Swobodnego Dostępu do Informacji, Budapeszt. https://naih.hu/files/NAIH-Annual-report-2018-v190830.pdf

Kúria (2018), „közérdekű adatok kiadásával kapcsolatos perek” bírósági gyakorlata tárgykörére felállított joggyakorlat-elemző csoport összefoglaló véleménye, (3 grudnia 2018 r.). https://kuria-birosag.hu/sites/default/files/joggyak/osszefoglalo_velemeny_adatvedelem.pdf Mérték Media Monitor (2019): Fidesz-friendly media dominate everywhere. https://mertek.eu/en/2019/05/02/fidesz-friendly-media-dominate-everywhere/https://mertek.eu/en/2019/05/02/fidesz-friendly-media-dominate-everywhere/ . Międzynarodowy Instytut Prasowy (2020), Hungary seeks power to jail journalists for ‘false’ COVID-19 coverage (23 marca 2020 r.). https://ipi.media/hungary-seeks-power-to-jail-journalists-for-false-covid-19-coverage/ Międzynarodowy Instytut Prasowy (IPI), Article 19, Komitet Ochrony Dziennikarzy, Europejskie Centrum Wolności Prasy i Mediów (ECPMF), Europejska Federacja Dziennikarzy, Free Press Unlimited (FPU) i Reporterzy bez Granic (RSF) (2019): Wnioski ze wspólnej międzynarodowej misji dotyczącej wolności prasy na Węgrzech (3 grudnia 2019 r.). https://www.ecpmf.eu/fact-finding-mission-hungary-2019/ . Organizacja Narodów Zjednoczonych (2019), Światowy Sojusz Krajowych Instytucji Praw Człowieka, Podkomitet ds. Akredytacji, sprawozdanie w sprawie akredytacji – październik 2019 r. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) (2019), Implementing the OECD Antibribery Convention. Phase 4 Report Hungary. Prokuratura Generalna (2019), Criminality and Criminal Justice. http://ugyeszseg.hu/pdf/statisztika/Criminality_and_CriminalJustice_2009_2018.pdf Rada Europy, platforma propagująca ochronę dziennikarstwa i bezpieczeństwa dziennikarzy – Węgry. https://www.coe.int/en/web/media-freedom/hungary Rada Europy: Komisja Wenecka (2010), Report on the Independence of the Judicial System Part I: The Independence of Judges, CDL-AD(2010)004. Rada Europy: Komisja Wenecka (2012), Węgry – Opinion on Act CLI of 2011 on the Constitutional Court of Hungary, CDL-AD(2012)009. Rada Europy: Komisja Wenecka (2012), Węgry – Opinion on Act CLXIII of 2011 on the Prosecution Service and Act CLXIV of 2011 on the Status of the Prosecutor General, Prosecutors and other Prosecution Employees and the Prosecution Career of Hungary, CDL-AD(2012)008. Rada Europy: Komisja Wenecka (2012), Węgry – Opinion on Act CLXII of 2011 on the Legal Status and Remuneration of Judges and Act CLXI of 2011 on the Organisation and Administration of Courts of Hungary, CDL-AD(2012)001. Rada Europy: Komisja Wenecka (2012), Węgry – Opinion on the Cardinal Acts on the Judiciary that were amended following the adoption of Opinion CDL-AD(2012)001 on Hungary, CDL-AD(2012)020. Rada Europy: Komisja Wenecka (2015), Węgry – Opinion on Media Legislation (Act CLXXXV on Media Services and on the Mass Media, Act CIV on the Freedom of the Press, and the Legislation on Taxation of Advertisement Revenues of Mass Media) of Hungary, CDL-AD(2015)015. Rada Europy: Komisja Wenecka (2017), Polska – Opinion on the Draft Act amending the Act on the National Council of the Judiciary; on the Draft Act amending the Act on the Supreme Court, proposed by the President of Poland, and on the Act on the Organisation of Ordinary Courts, CDL-AD(2017)031. Rada Europy: Komisja Wenecka (2019), Węgry – Opinion on the law on administrative courts and the law on the entry into force of the law on administrative courts and certain transitional rules, CDL-AD(2019)004. Rada Europy: Komisja Wenecka (2020), Report - Respect for democracy, human rights and the rule of law during states of emergency: reflections - taken note of by the Venice Commission on 19 June 2020 by a written procedure replacing the 123rd plenary session, CDL-AD(2020)014. Rada Europy: Komisja Wenecka i Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (ODIHR OBWE) (2018), Węgry – Joint Opinion on the Provisions of the so-called “Stop Soros” draft Legislative Package which directly affect NGOs (in particular Draft Article 353A of the Criminal Code on Facilitating Illegal Migration), CDL-AD(2018)013. Rada Europy: Komisja Wenecka i Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (ODIHR OBWE) (2018), Węgry – Joint Opinion on Section 253 on the special immigration tax of Act XLI of 20 July 2018 amending certain tax laws and other related laws and on the immigration tax, CDL-AD(2018)035-e. Rada Europy: Komitet Ministrów (2010), Recommendation CM/Rec(2010)12 of the Committee of Ministers to member states on judges: independence, efficiency and responsibilities.

Rada Europy: Komitet Ministrów (2018), Recommendation CM/Rec(2018)11 of the Committee of Ministers to member States on the need to strengthen the protection and promotion of civil society space in Europe. Rada Europy: Komitet Ministrów (2019), decyzja z dnia 25 września 2019 r., CM/Del/Dec(2019)1355/H46-11. Rada Europy: Komitet Ministrów (2020), wstępna rezolucja CM/ResDH(2020)180. Rada Unii Europejskiej (2019), zalecenie Rady z dnia 9 lipca 2019 r. w sprawie krajowego programu reform Węgier na 2019 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Węgry programu konwergencji na 2019 r., Dz.U. C 301 z 5.9.2019. Rada Unii Europejskiej (2020), zalecenie Rady z dnia 20 lipca 2020 r. w sprawie krajowego programu reform Węgier na 2020 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Węgry programu konwergencji na 2020 r, Dz.U. C 282 z 26.8.2020, s. 17. Reporterzy bez Granic (2020), World Press Freedom Index. https://rsf.org/en/ranking Reporterzy bez Granic, (2020), „Hungary: Urgent EU response needed to leading independent news site’s demise.” (28 lipca 2020 r.). https://rsf.org/en/news/hungary-urgent-eu-response-needed-leading-independent-news-sites-demise . Rząd węgierski (2020), uwagi przekazane przez Węgry na potrzeby sprawozdania na temat praworządności z 2020 r. Specjalny sprawozdawca ONZ ds. sytuacji obrońców praw człowieka (2016), oświadczenie po zakończeniu misji specjalnego sprawozdawcy ONZ ds. sytuacji obrońców praw człowieka, wizyta na Węgrzech w dniach 8–16 lutego 2016 r. https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=17048&LangID=E Transparency International (2019), wskaźnik postrzegania korupcji. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, sprawa C-564/19 – IS, w toku. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z dnia 18 czerwca 2020 r., Komisja przeciwko Węgrom, C-78/18. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z dnia 19 listopada 2019 r., AK, sprawy połączone C-585/18, C-624/18 i C-625/18. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z dnia 27 lutego 2018 r., Associação Sindical dos Juízes Portugueses, C-64/16. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z dnia 7 lutego 2019 r., Carlos Escribano Vindel, C-49/18. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, sprawa C-821/19, w toku. Węgierska Izb Adwokacka, (21 stycznia 2020 r.) Oświadczenie Prezydium. https://jogaszvilag.hu/napi/a-magyar-ugyvedi-kamara-visszautasitja-az-ugyvedeket-ert-tamadasokat/ Węgierska Unia Wolności Obywatelskich (2020), Research on the obstruction of the work of journalists during the coronavirus pandemic in Hungary (15 kwietnia 2020 r.). https://tasz.hu/a/files/coronavirus_press_research.pdf Węgierskie Stowarzyszenie Sędziów („MABIE”), (10 marca 2020 r.), oświadczenie. http://mabie.hu/index.php/1526-a-birok-neveben Wirtualna wizyta na Węgrzech w kontekście sprawozdania na temat praworządności z 2020 r.





Załącznik II: Wizyta na Węgrzech W czerwcu 2020 r. służby Komisji odbyły wirtualne spotkania z następującymi podmiotami: ·Amnesty International Węgry ·Biuro Komisarza Praw Podstawowych ·Biuro Trybunału Konstytucyjnego ·Corruption Research Center Budapest ·Forum Redaktorów Naczelnych (Főszerkesztők Fóruma) ·Instytut Polityczny im. Károlya Eötvösa ·K-Monitor ·Komisja Ustawodawcza Zgromadzenia Narodowego ·Krajowa Rada Sądownicza ·Krajowe Biuro Sądownictwa ·Krajowy Organ ds. Ochrony Danych i Swobodnego Dostępu do Informacji ·Mérték Media Monitor ·Ministerstwo Spraw Wewnętrznych ·Ministerstwo Sprawiedliwości ·National Media and Infocommunications Authority ·Oddział Transparency International na Węgrzech

·Państwowa Izba Obrachunkowa ·Prokuratura Węgier ·Sąd Najwyższy (Kúria) ·Węgierska Izba Adwokacka ·Węgierska Unia Wolności Obywatelskich ·Węgierski Komitet Helsiński * Komisja spotkała się również z następującymi organizacjami w ramach spotkań horyzontalnych: ·Amnesty International ·Civil Liberties Union for Europe ·EuroCommerce ·Europejskie Centrum na rzecz Prawa Organizacji Pozarządowych ·Europejskie Centrum Wolności Prasy i Mediów ·Europejskie Forum Obywatelskie ·Free Press Unlimited ·Front Line Defenders ·ILGA-Europe ·Konferencja Kościołów Europejskich ·Międzynarodowa Federacja Praw Człowieka ·Międzynarodowa Komisja Prawników