Wprowadzenie

Komisja Europejska realizuje ambitny program na rzecz bardziej sprawiedliwego, przejrzystego i skutecznego opodatkowania w UE zgodnie ze swoim szerzej zakreślonym celem, jakim są zrównoważony wzrost gospodarczy i inwestycje wspierające tworzenie miejsc pracy w ramach pogłębionego jednolitego rynku. Przedsiębiorstwa powinny płacić podatki w kraju, w którym generują zyski. Zwalczanie uchylania się od opodatkowania i unikania opodatkowania ma dla tego programu zasadnicze znaczenie.

Uchylanie się od opodatkowania i unikanie opodatkowania każdego roku pozbawiają budżety publiczne dochodów rzędu miliardów euro, zakłócają konkurencję między przedsiębiorstwami i podważają sprawiedliwe i równe szanse dla wszystkich podatników. Podważają one ideę systemów podatkowych sprzyjających wzrostowi i utrudniają pomyślną realizację unii rynków kapitałowych. Istnieje zagrożenie zdławienia innowacyjności i konkurencyjności, gdyż małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), będące głównym źródłem zatrudnienia w Europie, płacą proporcjonalnie wyższe podatki niż duże przedsiębiorstwa, które mogą sobie pozwolić na prowadzenie agresywnego planowania podatkowego. Unikanie opodatkowania może również zwiększyć obciążenie podatkowe związane z zatrudnieniem, ponieważ rządy rekompensują sobie utracone dochody przez podwyższanie innych podatków, co szkodzi zatrudnieniu i prawidłowemu funkcjonowaniu rynku pracy. Sprawiedliwe opodatkowanie ma także zasadnicze znaczenie dla umowy społecznej między obywatelami a władzami. Istnieje zdecydowane wezwanie społeczne do podjęcia działań służących zwalczaniu agresywnych praktyk podatkowych, prowadzących do zmniejszenia dochodów, które państwo mogłoby przeznaczyć na inne cele.

Ze względu na transgraniczny charakter uchylania się od opodatkowania i unikania opodatkowania działania w celu rozwiązania tych problemów podejmowane wyłącznie na szczeblu krajowym są na ogół nieskuteczne. W istocie, nieskoordynowane krajowe środki na rzecz zwalczania nadużyć podatkowych mogą jeszcze pogorszyć sytuację, prowadząc do fragmentaryzacji jednolitego rynku poprzez tworzenie nowych obciążeń dla podatników oraz otwarcie nowych luk prawnych wykorzystywanych do agresywnego planowania podatkowego. Skoordynowane podejście do walki z nadużyciami podatkowymi – zarówno na szczeblu UE, jak i na szczeblu międzynarodowym – ma zasadnicze znaczenie.

Mając to na uwadze, dla dobra jednolitego rynku Komisja przedstawiła szereg propozycji dotyczących bardziej zdecydowanego i skoordynowanego stanowiska UE wobec nadużyć podatkowych, dostosowanego do agendy międzynarodowej i wykraczającego poza nią tam, gdzie to konieczne. Inicjatywy te doprowadziły już do pewnej liczby przełomowych osiągnięć, które powinny znacząco poprawić otoczenie podatkowe dla obywateli i przedsiębiorstw w Europie. Ponadto Komisja wszczęła dochodzenie pod kątem zasad dotyczących pomocy państwa w celu ustalenia, czy niektóre państwa członkowskie nie przyznają korzyści podatkowych wybranym przedsiębiorstwom wielonarodowym.

Pomimo tych istotnych postępów nadal pozostaje wiele do zrobienia w kwestii zwalczania unikania opodatkowania i uchylania się od opodatkowania, a także ograniczania możliwości ukrywania funduszy na dużą skalę, jak ukazały ostatnio przecieki medialne znane jako „Panama Papers”.

W niniejszym komunikacie przedstawiono dotychczasowe postępy i priorytetowe obszary działania w nadchodzących miesiącach na szczeblu unijnym i międzynarodowym w celu zintensyfikowania walki z uchylaniem się od opodatkowania, unikaniem opodatkowania i nielegalną działalnością finansową.

POSTĘPY POCZYNIONE W UNIJNYM PROGRAMIE DZIAŁAŃ NA RZECZ ZWIĘKSZENIA PRZEJRZYSTOŚCI I ZWALCZANIA UCHYLANIA SIĘ OD OPODATKOWANIA I UNIKANIA OPODATKOWANIA

Zwiększona przejrzystość podatkowa

Pierwszym krokiem w kierunku bardziej sprawiedliwego i skutecznego opodatkowania było wprowadzenie do opodatkowania w całej Europie większej przejrzystości. W następstwie dwóch ambitnych propozycji Komisji dotyczących przejrzystości państwa członkowskie uzgodniły niedawno, że zwiększą otwartość i współpracę między swoimi organami podatkowymi oraz nasilą kontrolę transgranicznych praktyk podatkowych stosowanych przez spółki. Od 2017 r. wszystkie państwa członkowskie będą się automatycznie wymieniały informacjami na temat swoich interpretacji indywidualnych prawa podatkowego w kontekście transgranicznym w sposób systematyczny. Ponadto w marcu 2016 r. państwa członkowskie uzgodniły, że ich organy podatkowe będą automatycznie udostępniać sobie sprawozdania według krajów w odniesieniu do grup przedsiębiorstw wielonarodowych dla celów podatkowych. Te nowe wymogi prawne znacznie poprawią zdolność państw członkowskich do ochrony swoich baz podatkowych i ukrócenia praktyk unikania opodatkowania.

Unia Europejska zwiększa również przejrzystość w relacjach ze społeczeństwem. W kontekście kryzysu finansowego wprowadzono surowe wymogi w zakresie przejrzystości w odniesieniu do banków. Zgodnie z dyrektywą w sprawie wymogów kapitałowych instytucje finansowe muszą publicznie ujawniać podstawowe informacje na temat swojej działalności, podatków, zysków i dotacji publicznych według krajów, w UE i poza nią. W dyrektywie o rachunkowości ustanowiono również wymogi w zakresie publikowania sprawozdań według krajów dla przemysłu wydobywczego i przemysłu pozyskiwania drewna.

W kwietniu 2016 r. Komisja zaproponowała, by każde przedsiębiorstwo wielonarodowe o obrotach przekraczających 750 mln EUR działające w UE podlegało obowiązkowi publikowania w internecie określonych danych podatkowych. Przedsiębiorstwa te będą musiały publicznie ujawniać informacje według krajów w odniesieniu do każdego państwa UE, jak również w odniesieniu do tych jurysdykcji podatkowych, które nie przestrzegają standardów dobrego zarządzania w kwestiach podatkowych. Będzie istniał również obowiązek przedkładania zbiorczych danych w odniesieniu do operacji w innych częściach świata. Przepisy te zwiększą rozliczalność wielkich przedsiębiorstw wielonarodowych w kwestiach podatkowych, co umożliwi lepszą kontrolę ich zachowania podatkowego przez obywateli oraz zachęci ich do płacenia podatków w miejscu generowania zysków, przy jednoczesnym zachowaniu konkurencyjności oraz uniknięciu obciążenia dla mniejszych przedsiębiorstw. Wzywa się Parlament Europejski i Radę do szybkiego rozpatrzenia tego wniosku.

Środki UE nakładają również obowiązek przejrzystości w odniesieniu do rachunków indywidualnych. Od stycznia 2016 r. obowiązuje nowy akt prawny, którego celem jest zapobieganie ukrywaniu środków pieniężnych w rajach podatkowych. Dyrektywa w sprawie współpracy administracyjnej nakłada na państwa członkowskie obowiązek automatycznej wzajemnej wymiany szerokiego zakresu informacji na temat dochodów i kapitału posiadanego przez osoby i podmioty za granicą. Podpisano ponadto nowe umowy o przejrzystości podatkowej ze Szwajcarią, Liechtensteinem, Andorą i San Marino, a podobna umowa z Monako zostanie podpisana w najbliższych tygodniach. Ta nowa przejrzystość poprawi zdolność państw członkowskich do wykrywania oszustw podatkowych i przeciwdziałania im i będzie jednocześnie środkiem zniechęcającym do ukrywania dochodów i majątku w rajach podatkowych. I wreszcie, zgodnie z czwartą dyrektywą w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy państwa członkowskie są zobowiązane do utworzenia centralnych rejestrów informacji o beneficjentach rzeczywistych, by zapewnić większą przejrzystość w zakresie przepływów kapitałowych i skuteczniejsze zwalczanie procederu prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Komisja wezwała państwa członkowskie do wprowadzenia tych przepisów przed końcem roku.

Bardziej sprawiedliwe opodatkowanie

Pracom Komisji na rzecz większej przejrzystości podatkowej towarzyszą równie zdecydowane działania w celu dopilnowania, by państwa członkowskie dysponowały odpowiednimi narzędziami dla ochrony swojej bazy podatkowej przed nadużyciami i dla poboru należnych im dochodów.

W planie działania Komisji na rzecz sprawiedliwego i wydajnego opodatkowania z czerwca 2015 r. określono szereg środków służących modernizacji systemu opodatkowania przedsiębiorstw w UE. Plan działania stworzył podstawę wielokierunkowego podejścia UE do zapobiegania agresywnemu planowaniu podatkowemu i tworzeniu systemów, które mu sprzyjają, a jednocześnie zminimalizował ryzyko nieuzasadnionego podwójnego opodatkowania. W przypadku wielu działań prace są już bardzo zaawansowane, m.in. jeśli chodzi o przygotowanie ponownego wniosku dotyczącego wspólnej skonsolidowanej podstawy opodatkowania osób prawnych (CCCTB), który Komisja zamierza przedstawić przed końcem roku, aby poprawić warunki prowadzenia działalności gospodarczej na jednolitym rynku i jednocześnie wyeliminować rozbieżności między systemami krajowymi, które są obecnie wykorzystywane do agresywnego planowania podatkowego.

W pakiecie środków przeciwdziałających unikaniu opodatkowania ze stycznia 2016 r. zawarto prawnie wiążące środki służące przeciwdziałaniu agresywnemu planowaniu podatkowemu oraz zewnętrzną strategię na rzecz promowania dobrego zarządzania w kwestiach podatkowych na poziomie międzynarodowym. Poczyniono znaczące postępy w zakresie wszystkich elementów tego pakietu. Dyrektywa w sprawie przeciwdziałania unikaniu opodatkowania została zaakceptowana przez Radę w czerwcu 2016 r. Pomoże to zapobiegać niektórym z najbardziej powszechnych rodzajów przenoszenia zysków, między innymi poprzez skoordynowane zasady rozwiązywania rozbieżności w kwalifikacji struktur hybrydowych, opodatkowanie kontrolowanych spółek zagranicznych i ograniczenie możliwości odliczania odsetek. Zewnętrzna strategia została przyjęta przez Radę w maju 2016 r.; prace dotyczące wszystkich działań w ramach tej strategii, w tym procesu utworzenia wspólnego unijnego wykazu jurysdykcji niechętnych do współpracy, są w toku. Znaczące postępy zostały również poczynione w celu poprawy innych dziedzin opodatkowania przedsiębiorstw; przeprowadzono na przykład przegląd przepisów dotyczących ustalania cen transferowych oraz preferencyjnych systemów podatkowych państw członkowskich zgodnie z nowymi normami międzynarodowymi. Ponadto Komisja aktywnie bada przypadki, w których zachęty dla wybranych przedsiębiorstw mogą stanowić naruszenie unijnych zasad pomocy państwa.