Szczególne znaczenie ma poziom płatności w 2021 r. Niniejsze sprawozdanie jest w pełni zgodne z wnioskiem dotyczącym projektu budżetu na 2021 r., który opiera się na parametrach przedstawionych we wnioskach Komisji, w szczególności w odniesieniu do stawek płatności zaliczkowych dla funduszy polityki spójności zarówno na lata 2014–2020 (stawka płatności zaliczkowej w wysokości 1%), jak i na lata 2021–2027 (stawka płatności zaliczkowej w wysokości 0,5%). Podwyższenie tych stawek miałoby natychmiastowy wpływ na potrzeby w zakresie płatności w 2021 r. Opóźnione rozpoczęcie programów na lata 2021–2027 może doprowadzić do tego, że niektóre płatności zaliczkowe na rzecz nowej generacji polityki spójności zostaną przesunięte na 2022 r.

Dotyczy to w szczególności negocjacji związanych z rozporządzeniem w sprawie wspólnych przepisów, które określa tempo wdrażania polityki spójności – największego obszaru wydatków realizowanych za pomocą środków zróżnicowanych. Zmiany warunków wdrażania funduszy polityki spójności (np. zasady umorzenia zobowiązań, stawki płatności zaliczkowych, rozliczanie płatności zaliczkowych, wskaźnik zatrzymania) w porównaniu z założeniami przyjętymi w odniesieniu do obecnej prognozy znacząco wpłynęłyby na spodziewany poziom płatności w odniesieniu do całego budżetu UE.

Prognozowane płatności związane z zobowiązaniami, które zostaną podjęte w latach 2021–2025, są dostosowane do kwot według podziału na programy i lata, jak przedstawiono we wniosku Komisji w sprawie kolejnych wieloletnich ram finansowych z dnia 27 maja 2020 r. Podstawowe założenia dotyczące prognozy pozostają spójne z założeniami zawartymi w sprawozdaniu z poprzedniego roku oraz z wnioskiem Komisji w sprawie wieloletnich ram finansowych z dnia 2 maja 2018 r. Postępy w negocjacjach w sprawie następnej generacji wydatków zostały odzwierciedlone w możliwie najszerszym zakresie (zob. szczegółowe informacje zawarte w pkt 3. Założenia dotyczące prognozy).

Całkowita kwota prognozowanych operacji umorzenia zobowiązań na lata 2021–2025 wynosi 9 mld EUR i w całości dotyczy programów z okresu 2014–2020 i wcześniejszych lat. Nie przewiduje się żadnych operacji umorzenia zobowiązań w odniesieniu do zobowiązań zaproponowanych w ramach finansowych na lata 2021–2027.

Poziomy umorzenia zobowiązań są różne w poszczególnych działach, ponieważ w prognozie uwzględnia się dokonane już operacje umorzenia zobowiązań oraz tego rodzaju operacje zidentyfikowane do czasu przygotowania projektu budżetu na 2021 r. Co do zasady umorzenia zobowiązań są prognozowane dla całego okresu programowania. Ponieważ w przypadku większości programów i działań nie istnieją zasady automatycznego umorzenia zobowiązań, wszelkie roczne zestawienia operacji umorzenia zobowiązań miałyby charakter wysoce orientacyjny. Aby oszacować rozmiar operacji umorzenia zobowiązań do 2025 r., prognozowane umorzenie zobowiązań rozłożono proporcjonalnie do powiązanych z nimi płatności rocznych.

W odniesieniu do europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (ESI) na lata 2014–2020 tworzy się szczegółową prognozę, w której uwzględnia się doświadczenia dotyczące zamykania programów z lat 2007–2013. Prognoza umorzenia zobowiązań zostanie zaktualizowana w momencie uruchomienia pierwszych procedur zamykania programów z lat 2014–2020. Niższy rzeczywisty poziom operacji umorzenia zobowiązań przełożyłby się na większe potrzeby w zakresie płatności. Faktyczny rok umorzenia zobowiązań jest zależny od konkretnych terminów zamykania poszczególnych programów krajowych. Z uwagi na obowiązujące zasady dotyczące umorzenia zobowiązań n+3 istnieje prawdopodobieństwo, że operacje umorzenia zobowiązań rozłożą się na lata 2024–2026. Ponieważ zakres niniejszego sprawozdania obejmuje jedynie lata 2024–2025, wstępnie zakłada się, że około dwie trzecie spodziewanych operacji umorzenia zobowiązań związanych z funduszami ESI na lata 2014–2020 przypadłyby na ten okres.

W porównaniu z ubiegłorocznym sprawozdaniem szacowane umorzenie zobowiązań w okresie pięciu lat wzrasta o około 1 mld EUR. Jest to łączny skutek podwyższonych prognoz umorzenia zobowiązań dla programów w ramach działów 1b i 2 na lata 2014–2020 (wzrost o 2,5 mld EUR) oraz obniżonych prognoz w przypadku pozostałych działów (spadek o 1,5 mld EUR).

Wzrost w przypadku działu 1b na lata 2014–2020 jest mechanicznym skutkiem uwzględnienia dodatkowego roku (2025), którego nie obejmowało ubiegłoroczne sprawozdanie. Ponadto przewiduje się, że operacje umorzenia zobowiązań przewidziane w dziale 2 na lata 2014–2020 zostaną przeprowadzone najpóźniej do 2025 r., ponieważ oczekuje się, że do tego czasu zostanie zrealizowana odpowiednia płatność końcowa.

W przypadku programów w ramach działów 1a, 3 i 4 na lata 2014–2020 spadek jest łącznym skutkiem aktualizacji założeń na przyszłe lata zgodnie z projektem budżetu na 2021 r. oraz przesunięcia okresu sprawozdawczego o jeden rok. W 2019 r. w tych trzech działach umorzono 1,3 mld EUR w odniesieniu do programów sprzed 2014 r. i kwota ta nie jest już uwzględniona w obecnej prognozie.

2.3.2.Ewolucja poziomu zobowiązań pozostających do spłaty

Nagromadzenie zobowiązań pozostających do spłaty jest naturalnym skutkiem wykonania budżetu UE ze środkami zróżnicowanymi i nominalnie rosnącej wielkości budżetu UE na przestrzeni lat. Oczekuje się, że zobowiązania pozostające do spłaty na początku okresu sprawozdawczego będą wynosić około 308 mld EUR. Dla porównania prognoza zobowiązań pozostających do spłaty na koniec 2020 r. w ubiegłorocznym sprawozdaniu wyniosła 303 mld EUR.

Ta zmiana prognozy zobowiązań pozostających do spłaty wynika z kilku elementów. Z końcem 2019 r. rzeczywiste zobowiązania pozostające do spłaty wynosiły 294 mld EUR. Do tej pory zobowiązania w ramach budżetu na 2020 r., w tym wzmocnienia zaproponowane w projekcie budżetu korygującego nr 6, opiewały na kwotę 184 mld EUR, natomiast płatności kształtują się na poziomie 161,5 mld EUR. Doprowadziłoby to do wygenerowania w 2020 r. dodatkowych zobowiązań pozostających do spłaty w wysokości 22 mld EUR. Biorąc pod uwagę przewidywane przyspieszenie wdrażania polityki spójności w związku z realizacją inicjatyw CRII i CRII+, w 2020 r. mogą pojawić się dodatkowe potrzeby w zakresie płatności w wysokości 8–10 mld EUR. Do celów obliczenia zobowiązań pozostających do spłaty na koniec roku zakłada się, że dodatkowa kwota płatności w wysokości około 8 mld EUR zostanie zapisana w budżecie w dalszej części 2020 r. Rzeczywiste dodatkowe potrzeby można jednak określić ilościowo dopiero po przedłożeniu przez państwa członkowskie własnych prognoz dotyczących wdrażania ich programów operacyjnych w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, które mają zostać przedłożone do dnia 31 lipca 2020 r.

Przewiduje się, że pod koniec 2025 r. kwota zobowiązań pozostających do spłaty będzie wynosić około 292 mld EUR, co oznacza spadek wartości nominalnej o 5% w ciągu pięciu analizowanych lat. Roczna ewolucja wielkości zobowiązań pozostających do spłaty jest nierównomierna i kwota ta rośnie w zależności od stosunku rocznych płatności do rocznych zobowiązań. W oparciu o wniosek Komisji w sprawie wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027 pułap płatności na lata 2021–2025 byłby nieco wyższy niż pułap zobowiązań. Wynika to z przyspieszenia płatności w pierwszych latach nowego okresu programowania w ramach wsparcia reagowania na COVID-19 wypłacanego z budżetu UE. Nie przewiduje się zmniejszenia potrzeb w zakresie płatności w latach 2023–2025 głównie z powodu połączenia celu dotyczącego pierwszego automatycznego umorzenia zobowiązań w odniesieniu do nowych programów na podstawie rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów oraz celu dotyczącego umorzenia zobowiązań n+3 w odniesieniu do ostatniej transzy funduszy ESI na lata 2014–2020 oraz zamknięcia tych programów. Ogólnie rzecz biorąc, płatności w ciągu pięciu lat objętych sprawozdaniem przekroczyłyby poziom zobowiązań o około 6,6 mld EUR. W połączeniu z przewidywanymi operacjami umorzenia zobowiązań w tym samym okresie doprowadziłoby to do odwrócenia tendencji wzrostowej zobowiązań pozostających do spłaty.

2.4. Dochody

Budżet UE jest finansowany z zasobów własnych i innych dochodów. Całkowita kwota zasobów własnych niezbędna do sfinansowania budżetu jest uwarunkowana łączną kwotą wydatków pomniejszoną o inne dochody. W związku z tym prognoza dochodów budżetu UE na lata 2021–2025 opiera się na zasadzie, zgodnie z którą wydatki muszą odpowiadać dochodom, a zatem całkowita wartość dochodów musi być równa całkowitej wartości wydatków.

Zgodnie z Umową o wystąpieniu (część V) od 2021 r. Zjednoczone Królestwo wniesie wkład do budżetu UE w odniesieniu do zobowiązań pozostających do spłaty w ramach WRF na lata 2014–2020 i poprzednich perspektyw finansowych (zobowiązania pozostające do spłaty na koniec 2020 r.), a także do zobowiązań emerytalnych i innych elementów rozliczenia finansowego. Wkład Zjednoczonego Królestwa będzie odpowiadał jego udziałowi w finansowaniu tych zobowiązań. Będzie on stanowił „inne dochody” wpłacane do budżetu UE, które nie są zasobami własnymi Unii.

Całkowite zasoby własne UE w danym roku nie mogą przekraczać pułapu zasobów własnych. Komisja zaproponowała podwyższenie tego pułapu do 1,40% dochodu narodowego brutto państw członkowskich UE z dniem 1 stycznia 2021 r. w celu zapewnienia mechanicznego zmniejszenia nominalnej kwoty zasobów własnych odpowiadającej obecnemu pułapowi wynoszącemu 1,20% DNB Unii z powodu wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE oraz pogorszenia koniunktury gospodarczej w wyniku pandemii COVID-19. Do czasu wejścia w życie nowej decyzji w sprawie zasobów własnych nadal będzie obowiązywać obecny pułap.

W ujęciu nominalnym 1,20% dochodu narodowego brutto całej UE przekłada się na 168 mld EUR w 2021 r. Poziom ten pozostawiłby margines w wysokości zaledwie 2,4 mld EUR między pułapem zasobów własnych a proponowanym pułapem płatności. Ze względów prawnych pułap środków na płatności w wieloletnich ramach finansowych nie może przekraczać pułapu zasobów własnych, a zasada należytego zarządzania finansami wymaga dodatkowo utrzymywania bufora bezpieczeństwa. Komisja zaproponowała podwyższenie pułapu zasobów własnych na następny okres do 1,40% dochodu narodowego brutto UE i jest sprawą zasadniczą, by nowa decyzja w sprawie zasobów własnych została przyjęta i zatwierdzona przez państwa członkowskie zgodnie z ich wymogami konstytucyjnymi do końca 2020 r. Do momentu formalnego wejścia w życie pułapu zasobów własnych pułap płatności na 2021 r. będzie musiał być zgodny z obecnymi ograniczeniami.

Rzeczywiste potrzeby w zakresie zasobów własnych określa się jednak na podstawie planowanych płatności po odliczeniu spodziewanych innych dochodów, a nie na podstawie pułapu płatności w wieloletnich ramach finansowych. Na 2021 r. zasoby własne niezbędne do sfinansowania budżetu szacuje się na 155 mld EUR. Oznaczałoby to de facto pozostawienie marginesu w wysokości 13 mld EUR poniżej obecnego pułapu zasobów własnych wynoszącego 1,20% dochodu narodowego brutto na pokrycie zobowiązań warunkowych UE i innych nieprzewidzianych potrzeb.

3.Założenia dotyczące prognozy

3.1.Założenia szczegółowe według głównych elementów wydatków

3.1.1.Fundusze ESI na lata 2014–2020 oraz fundusze polityki spójności na lata 2021–2027

Prognoza płatności na rzecz funduszy ESI na lata 2014–2020 opiera się na dotychczasowych doświadczeniach związanych ze złożonymi wnioskami o płatność okresową, które przedstawiono jako odsetek całkowitej puli środków finansowych. Dla każdego z funduszy wykorzystuje się określone profile płatności. Ponadto uwzględniono również wpływ na płatności wynikający z zaproponowanych działań w odpowiedzi na COVID-19 (zob. pkt 2.2 Płatności z tytułu zobowiązań sprzed 2021 r.).