KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 8.12.2022 COM(2022) 674 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Pierwsze monitorowanie i prognozy eliminacji



zanieczyszczeń



























'Drogi do czystszego powietrza, wody i gleby dla Europy'



































































































1.Wprowadzenie Czyste powietrze, czysta woda i czysta gleba w odpornym i dobrze rozwijającym się środowisku naturalnym mają fundamentalne znaczenie dla zdrowego życia. Izolacja wymuszona pandemią COVID-19 paradoksalnie przyniosła nowe spostrzeżenia dotyczące wartości czystego i zróżnicowanego biologicznie środowiska. Obecnie rosyjska wojna przeciwko Ukrainie oraz wynikający z niej kryzys energetyczny i gospodarczy, działania na rzecz odbudowy po COVID-19, jak również powodzie, fale upałów i susze spowodowane zmianą klimatu bez wątpienia pogłębiają problemy, z którymi mierzy się UE, w tym wyzwanie związane z ograniczeniem zanieczyszczeń. Nadal obowiązuje średnio- i długoterminowa ścieżka wytyczona przez Europejski Zielony Ład i potwierdzona przez 8. unijny program działań w zakresie środowiska (8. EAP) do 2030 r., w którym wyznaczono cele priorytetowe na 2050 r. Zgodnie z celem polegającym na osiągnięciu neutralności klimatycznej do 2050 r. ścieżka ta obejmuje dążenie do eliminacji zanieczyszczeń, aby uzyskać nietoksyczne środowisko. W Planie działania UE na rzecz eliminacji zanieczyszczeń wody, powietrza i gleby oraz strategii w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności wyznaczono wizję na 2050 r., określono ilościowo cele na 2030 r. oraz konkretne działania, dzięki którym UE ma wejść na drogę do osiągnięcia celów w zakresie eliminacji zanieczyszczeń oraz w zakresie klimatu i odbudowy zasobów przyrodniczych. Komisja przedłożyła szereg istotnych wniosków, przy czym najnowsze z nich dotyczą zmiany dyrektywy w sprawie jakości powietrza i dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych oraz aktualizacji wykazu substancji zanieczyszczających wodę na podstawie ramowej dyrektywy wodnej; Komisja przedłożyła również wniosek dotyczący homologacji typu pojazdów silnikowych w odniesieniu do emisji Euro 7. W europejskim planie walki z rakiem zwrócono uwagę, że zmniejszenie zanieczyszczeń jest istotne w kontekście poprawy zdrowia ludzi. Niniejsze zintegrowane sprawozdanie dotyczące monitorowania i prognoz eliminacji zanieczyszczeń jest integralną częścią ram monitorowania 8. EAP, w których określono kluczowe wskaźniki dotyczące poszczególnych celów priorytetowych oraz inne sektorowe narzędzia monitorowania, na przykład w odniesieniu do zmiany klimatu, różnorodności biologicznej i gospodarki o obiegu zamkniętym, aby zapewnić szczegółowy i spójny obraz. Ogólnym celem niniejszego sprawozdania jest przedstawienie postępów i prognoz w zakresie osiągania sześciu celów przyjętych w planie działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń, zwracając również szczególną uwagę na istniejące luki. Zawarto w nim odpowiedzi na takie pytania, jak: Jak bardzo zanieczyszczona jest UE? Jakie tendencje utrzymują się przez ostatnie lata? Czy jesteśmy w stanie osiągnąć cele w zakresie eliminacji zanieczyszczeń do 2030 r.? Przyczyni się ono do lepszego zarządzania kwestią zanieczyszczeń w szczególności poprzez: ·oferowanie nowych istotnych informacji; ·śledzenie, czy realizacja polityki zmierza w kierunku osiągnięcia celów; ·analizę synergii i kompromisów między poszczególnymi obszarami polityki UE; ·pomoc w przełożeniu „wczesnego ostrzegania” na zalecenia dotyczące substancji zanieczyszczających stanowiących coraz większy problem na podstawie najnowszych wyników badań. Wskazano w nim także szereg niedociągnięć i luk, które zostaną usunięte w nadchodzących latach. Obejmują one trudności w ocenie zanieczyszczenia gleby z uwagi na brak unijnych ram prawnych dotyczących monitorowania i sprawozdawczości, które zostaną rozwiązane w przyszłych aktach prawnych w sprawie monitorowania zdrowia gleby oraz lasów, jak również wyzwanie polegające na połączeniu trudno porównywalnych danych z różnych źródeł lub projektów naukowych w jeden spójny obraz. Inne wyzwanie polega na usprawnieniu udostępniania i wykorzystywania najnowszych dostępnych danych w taki sposób, aby zapewnić przestrzeganie zasad FAIR (dane powinny być możliwe do znalezienia, dostępne, interoperacyjne i nadające się do ponownego wykorzystania). Podczas gdy do celów polityki w zakresie jakości powietrza dane dostępne są niemalże w czasie rzeczywistym, dane służące do oceny wody i środowiska morskiego są często nieaktualne i niekompletne, chociaż bardziej aktualne dane są dostępne na szczeblu krajowym. Kwestię tę częściowo uwzględniono w najnowszych wnioskach dotyczących monitorowania i sprawozdawczości w zakresie substancji zanieczyszczających wody powierzchniowe i gruntowe, lecz należy ją uzupełnić w ramach przyszłych przeglądów właściwych przepisów prawa wodnego i morskiego. Niniejsze sprawozdanie stanowi podsumowanie strategii zawartych w opracowanym przez EEA sprawozdaniu monitorującym, w którym połączono najistotniejsze wcześniejsze i aktualne dane dotyczące wszystkich obszarów zanieczyszczeń monitorowanych na poziomie UE, oraz sprawozdaniu dotyczącym prognoz koordynowanym przez Wspólne Centrum Badawcze Komisji. Wyniki modelowania i badania typu foresight oparto na ocenie oczekiwanych korzyści w postaci ograniczenia zanieczyszczeń, jakie mają przynieść kluczowe inicjatywy polityczne UE, w tym inicjatywy niedawno przedstawione. Do opracowania niniejszego pierwszego sprawozdania dotyczącego prognoz eliminacji zanieczyszczeń wykorzystano takie źródła informacji, jak: sprawozdanie pt. „Trzecia prognoza w sprawie czystego powietrza”, oceny prognoz dotyczących hałasu, składników odżywczych, konsumpcji i produkcji oraz najważniejsze ustalenia opublikowanego niedawno sprawozdania na temat badania typu foresight w zakresie eliminacji zanieczyszczeń. Ponadto wyniki programów badawczych UE podsumowano w opublikowanym niedawno sprawozdaniu, w którym uwzględniono szereg finansowanych przez UE projektów zapewniających cenne wsparcie oraz innowacyjne rozwiązania w zakresie bazy wiedzy dotyczącej eliminacji zanieczyszczeń. 2.Monitorowanie eliminacji zanieczyszczeń W niniejszym rozdziale zawarto krótkie podsumowanie ustaleń dotyczących monitorowania eliminacji zanieczyszczeń. Skoncentrowano się w nim na poczynionych dotychczas postępach oraz stopniu zaawansowania pod względem osiągania celów na 2030 r. 2.1.Eliminacja zanieczyszczeń a zdrowie Cele w zakresie eliminacji zanieczyszczeń i zdrowia na 2030 r. Zgodnie z prawem Unii i dążeniami opisanymi w Zielonym Ładzie oraz w synergii z innymi inicjatywami do 2030 r. UE powinna ograniczyć o ponad 55 % skutki zanieczyszczenia powietrza dla zdrowia (przedwczesne zgony), a o 30 % odsetek osób długotrwale narażonych na hałas komunikacyjny.

Poczyniono widoczne postępy, ograniczając o 45 % szkodliwe skutki dla zdrowia związane z zanieczyszczeniem powietrza (takie jak choroby układu krążenia, rak i choroby układu oddechowego) w porównaniu z poziomem z 2005 r. Natomiast szkody na zdrowiu związane z zanieczyszczeniem hałasem, takie jak ryzyko chorób układu krążenia, zaburzenia snu i rozdrażnienie, od 2012 r. utrzymują się raczej na tym samym poziomie. Obiecująco wyglądają ogólnie wysokie wskaźniki zgodności z unijnymi normami zanieczyszczeń w przypadku wody pitnej i wody w kąpieliskach (odpowiednio >99 % i >93 %). Jeśli chodzi o skutki zdrowotne korzystania z chemikaliów, to mimo że poziom niektórych chemikaliów spada, stale rośnie wykorzystywanie niektórych substytutów chemikaliów, które stwarzają podobne ryzyko. Mimo poczynionych postępów ponad 10 % przedwczesnych zgonów w UE rocznie nadal jest powiązanych z zanieczyszczeniem środowiska. Można to przypisać głównie wysokiemu poziomowi zanieczyszczenia powietrza, ale także zanieczyszczeniu hałasem oraz narażeniu na chemikalia, które prawdopodobnie jest niedoszacowane. Rozkład zanieczyszczeń w całej UE nie jest równomierny. Osoby najbardziej podatne na zagrożenia, w tym dzieci, osoby starsze i osoby cierpiące na astmę lub inne choroby układu oddechowego lub układu krążenia , są bardziej wrażliwe na zanieczyszczenia, a osoby należące do grup o niższym statusie społeczno-gospodarczym zazwyczaj są także narażone na wyższy poziom zanieczyszczeń. Eliminacja zanieczyszczeń istniejących od dawna, np. na zanieczyszczonych terenach, jest kosztowna, gdyż zanieczyszczający często nie ponosi za nie odpowiedzialności, nie jest znany lub nie jest w stanie zapłacić za remediację. Podkreśla to znaczenie działań ukierunkowanych przede wszystkim na unikanie zanieczyszczeń oraz zastępowania chemikaliów mniej szkodliwymi substancjami. Wyciągając wnioski z przeszłości, musimy wykazywać się nadzwyczajną czujnością w zwalczaniu substancji zanieczyszczających budzących zaniepokojenie, w szczególności pochodzących z substancji farmaceutycznych oraz środków przeciwdrobnoustrojowych, „wiecznych” chemikaliów (takich jak substancje per- i polifluoroalkilowe – PFAS), substancji zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego oraz mikrodrobin plastiku. Należy także wprowadzić środki w celu łagodzenia wpływu na zdrowie mieszanin chemikaliów i ich połączonego oddziaływania, np. na jakość powietrza w pomieszczeniach. Komisja uwzględnia te kwestie w szeregu różnych inicjatyw, do których należą w szczególności Plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym (np. mikrodrobiny plastiku), strategia w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności (np. PFAS oraz zmiana zasad klasyfikacji, oznakowania i pakowania (CLP) chemikaliów, jak również zmiana rozporządzenia REACH), plan działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń (np. jakość powietrza w pomieszczeniach oraz wydany niedawno komunikat dotyczący azbestu) oraz strategia na rzecz ochrony gleb (np. nowe przepisy dotyczące zdrowej gleby, unijna priorytetowa lista dotycząca zanieczyszczeń gleby budzących zaniepokojenie, usprawnienie oceny ryzyka). Zaproponowano także stopniowe dostosowanie unijnych norm prawnych dotyczących jakości powietrza do odpowiednich wytycznych WHO w celu lepszej ochrony zdrowia i samopoczucia ludzi (np. w celu dalszego zmniejszenia liczby przedwczesnych zgonów). 2.2.Eliminacja zanieczyszczeń a różnorodność biologiczna Cele w zakresie eliminacji zanieczyszczeń i różnorodności biologicznej na 2030 r. Zgodnie z prawem Unii i dążeniami opisanymi w Zielonym Ładzie oraz w synergii z innymi inicjatywami do 2030 r. UE powinna ograniczyć o 25 % liczbę ekosystemów w UE, w których zanieczyszczenie powietrza zagraża różnorodności biologicznej, oraz o 50 % utratę składników odżywczych, stosowanie pestycydów chemicznych i związane z nimi ryzyko, stosowanie bardziej niebezpiecznych spośród pestycydów, a także sprzedaż środków przeciwdrobnoustrojowych przeznaczonych dla zwierząt gospodarskich i akwakultury. Zanieczyszczenie stanowi jedno z pięciu głównych zagrożeń dla różnorodności biologicznej. Ograniczenia planety w zakresie zanieczyszczenia, tj. bezpieczna przestrzeń działania na Ziemi, są przekroczone pod względem składników odżywczych (w Europie dwukrotnie w przypadku fosforu oraz 3,3-krotnie w przypadku azotu) oraz pod względem nowych substancji (takich jak chemikalia i tworzywa sztuczne). Dotychczas w porównaniu z latami bazowymi zanieczyszczenie powietrza oraz zanieczyszczenie związane z pestycydami i środkami przeciwdrobnoustrojowymi ograniczono o 12 % (w zakresie powierzchni ekosystemów, na które wywiera wpływ zanieczyszczenie powietrza), 14 % (w zakresie stosowania pestycydów chemicznych i związanego z nimi ryzyka), 26 % (w zakresie stosowania bardziej niebezpiecznych pestycydów) oraz 18 % (w zakresie sprzedaży środków przeciwdrobnoustrojowych) w odniesieniu do wyżej wymienionych celów. Nadal gromadzone są dane dotyczące celu polegającego na ograniczeniu utraty składników odżywczych o 50 %. Na podstawie analizy szeregu wskaźników zastępczych można wywnioskować, że utrata składników odżywczych utrzymuje się na względnie stabilnym poziomie, nie wykazując oznak istotnego ograniczenia na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat. Unijne limity zanieczyszczeń mające na celu ochronę różnorodności biologicznej zostały znacznie przekroczone. Z danych z 2015 r. wynika, że 23 % spośród niemal 10 000 jednolitych części wód gruntowych w UE oraz 59 % spośród niemal 100 000 jednolitych części wód powierzchniowych w UE nadal nie osiągnęło „dobrego stanu chemicznego”. Z danych z 2018 r. wynika, że 80 % obszaru morskiego w UE jeszcze nie osiągnęło „dobrego stanu środowiska” pod względem zanieczyszczeń. Do końca października 2022 r. 13 państw członkowskich przedłożyło swój 3. plan gospodarowania wodami w dorzeczu. Ze wstępnej analizy wynika, że sytuacja jest dość stabilna w porównaniu z 2. planem gospodarowania wodami w dorzeczu, w szczególności w odniesieniu do stanu chemicznego wód gruntowych. Sytuacja w przypadku stanu ekologicznego i chemicznego wód powierzchniowych jest bardziej niejednoznaczna, gdyż niektóre państwa wykazują oznaki poprawy, a inne zgłaszają pogorszenie jakości wód. Prowadzona jest bardziej kompleksowa analiza. Na podstawie dowodów naukowych można stwierdzić, że występują dodatkowe wyzwania, między innymi brak wiedzy i danych dotyczących zanieczyszczenia wody, morza i gleby. Wpływ substancji zanieczyszczających na ekosystemy rośnie z uwagi na ich połączone skutki. Skala wpływu zanieczyszczenia hałasem podwodnym, mikrodrobinami plastiku i zanieczyszczenia świetlnego na różnorodność biologiczną staje się coraz bardziej widoczna. Komisja zaproponowała szereg środków mających na celu zapewnienie lepszej ochrony różnorodności biologicznej przed zanieczyszczeniem, głównie w ramach unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności oraz strategii „Od pola do stołu” (np. w zakresie pestycydów, składników odżywczych oraz środków przeciwdrobnoustrojowych), planu działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń (np. w zakresie substancji zanieczyszczających wodę, ścieków komunalnych) oraz strategii na rzecz ochrony gleb (np. przyszły akt prawny dotyczący zdrowia gleb) . Komisja dostosowuje także normy prawne do najnowszych dowodów naukowych oraz uwzględnia nowe zanieczyszczenia, np. poprzez niedawny wniosek dotyczący wykazu substancji zanieczyszczających wodę oraz progów dla hałasu podwodnego zgodnie z dyrektywą ramową w sprawie strategii morskiej. Połączone skutki zanieczyszczeń uwzględniono w zmianie rozporządzenia REACH oraz innych przepisach dotyczących chemikaliów. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) obecnie opracowuje metody oceny łącznych skutków stosowania pestycydów, jak wskazano w poświęconym temu zagadnieniu planie działania. Ponadto kwestię wpływu zanieczyszczenia świetlnego na owady zapylające uwzględniono w inicjatywie dotyczącej owadów zapylających. 2.3.Eliminacja zanieczyszczeń a gospodarka o obiegu zamkniętym Cele w zakresie eliminacji zanieczyszczeń i gospodarki o obiegu zamkniętym na 2030 r. Zgodnie z prawem Unii i dążeniami opisanymi w Zielonym Ładzie oraz w synergii z innymi inicjatywami do 2030 r. UE powinna ograniczyć o 50 % ilość plastikowych odpadów w morzu, o 30 % ilość mikrodrobin plastiku uwalnianych do środowiska, o 50 % ilość resztkowych odpadów komunalnych oraz w znacznym stopniu całkowitą ilość wytwarzanych odpadów. Postępy w kierunku osiągania tych celów są powolne. Jeśli chodzi o plastikowe odpady i mikrodrobiny plastiku, nadal trwa gromadzenie i analiza danych z lat 2015–2020 i nie jest możliwe przedstawienie obliczeń jednolitej, uzgodnionej, ogólnounijnej tendencji.Na podstawie wstępnego przeglądu dostępnych danych można jednak stwierdzić, że ilość plastikowych odpadów wzdłuż większości linii brzegowych w UE zmniejsza się, co jest powodem do optymizmu. Zharmonizowane dane zostaną opublikowane w 2023 r. Także wdrożenie dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej, dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, dyrektywy w sprawie portowych urządzeń odbiorczych oraz inicjatyw dotyczących mikrodrobin plastiku pomoże lepiej rozeznać się w sytuacji w zakresie odpadów morskich i ocenić poziom osiągnięcia celu z zakresu mikrodrobin plastiku do czasu sporządzenia następnego sprawozdania w 2024 r. Jeśli chodzi o odpady, z najnowszych statystyk wynika, że w latach 2010–2020 całkowita ilość wytwarzanych odpadów spadła o 4 %. Jeśli chodzi o ilość resztkowych odpadów komunalnych, od 2016 r. nie odnotowano znaczących zmian. Jednocześnie na przestrzeni ostatnich 10 lat odnotowano wzrost ilości odpadów opakowaniowych o 19 %. Podobnie jak w innych obszarach głównymi przyczynami ograniczonego postępu są niewystarczające wdrażanie istniejących środków oraz nieuwzględnienie niektórych źródeł zanieczyszczeń. Co więcej, obecność niebezpiecznych chemikaliów w produktach nadal utrudnia recykling materiałów. Stale zmniejsza się natomiast zanieczyszczenie powietrza i wody pochodzące z produkcji w UE, przy spadku emisji w UE wynoszącym od 3 % do 26 % w 2015 r. w zależności od substancji zanieczyszczającej. Ogólny ślad konsumpcyjny UE, ślad materiałowy oraz stosowanie chemikaliów przez przemysł i konsumentów pozostają jak dotąd na względnie stabilnym poziomie, przy czym mniejsze wartości w 2020 r. były najprawdopodobniej skutkiem pandemii COVID. Ślad materiałowy, tj. światowe zapotrzebowanie na wydobycie surowców wynikające z wykorzystywania ich i inwestowania w nie przez przedsiębiorstwa, gospodarstwa domowe oraz rządy w krajach europejskich, jest bardzo wysoki i w 2020 r. wynosił 13,7 ton na osobę. Ogólnie rzecz biorąc, wpływ na środowisko powiązany z unijną produkcją i konsumpcją jest znaczny i nie wykazuje zrównoważonego charakteru: już teraz znacznie przewyższa on udział UE w różnych ograniczeniach planety. W związku z tym ważne jest, aby w większym stopniu uwzględnić wpływy na środowisko wywierane przez przywożone towary oraz „wywóz zanieczyszczeń” poza granice UE. Jest to istotne na przykład dla sektora wydobywczego w UE i poza jej granicami, biorąc pod uwagę znaczenie surowców krytycznych dla osiągnięcia celu UE zakładającego zwiększenie jej otwartej strategicznej autonomii oraz przyspieszenie zielonej transformacji. Innym czynnikiem wymagającym rozważenia jest przemieszczanie odpadów.

Komisja podejmuje już działania zmierzające do zapewnienia, aby systemy konsumpcji i produkcji były bezpieczniejsze i bardziej zrównoważone, głównie w ramach Planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym (np. środki dotyczące przemieszczania odpadów, wniosek w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, zmiana dyrektywy w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych) oraz planu działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń (np. środki dotyczące emisji przemysłowych), jak również unijnej strategii dotyczącej biogospodarki. Planowanych jest więcej działań, np. zmiana rozporządzenia REACH lub ram oceny dla chemikaliów i materiałów „bezpiecznych i zrównoważonych już na etapie projektowania” w ramach strategii w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności, jak również inicjatywy na rzecz twierdzeń dotyczących ekologiczności. Dalszy rozwój metod i wskaźników odnoszących się do unijnego śladu materiałowego i konsumpcyjnego oraz ich porównywanie z ograniczeniami planety także może dostarczyć lepszych informacji systemowych. 3.Prognozy i badania typu foresight w odniesieniu do eliminacji zanieczyszczeń Do opracowania niniejszego rozdziału wykorzystano dane z szeregu projektów i inicjatyw, w tym z badań modelujących i badań typu foresight koordynowanych przez Komisję (zob. poniżej). W scenariuszach modelowania w miarę możliwości uwzględniono postępy, których oczekuje się w razie pełnego wdrożenia obowiązujących i proponowanych przepisów UE. Każdą prognozę oparto jednak na konkretnych założeniach i ograniczeniach udokumentowanych w określonych publikacjach wymienionych poniżej. Ustalenia dokonane w ramach tego działania zaprezentowano jako prognozy w sprawie czystego powietrza, czystej wody i środowiska morskiego oraz czystej gleby. 3.1.Eliminacja zanieczyszczeń a zdrowie Prognozy na 2030 r. w odniesieniu do zanieczyszczenia powietrza oraz zanieczyszczenia hałasem oceniono pod kątem prawdopodobieństwa osiągnięcia celów związanych ze zdrowiem (por. 2.1). W trzeciej prognozie w sprawie czystego powietrza ustalono, że w przypadku pełnego wdrożenia obowiązujących i proponowanych przepisów UE liczba przedwczesnych zgonów w UE spowodowanych zanieczyszczeniem powietrza spadłaby w 2030 r. o ponad 55 % w porównaniu z 2005 r. W istocie prawdopodobne jest, że wskutek zaproponowanej przez Komisję zmiany dyrektywy w sprawie jakości powietrza w 2030 r. możliwe będzie osiągnięcie ograniczenia zanieczyszczenia powietrza o ponad 70 % w porównaniu z 2005 r. Aby zagwarantować realizację oczekiwanych prognoz, niezbędne jest pełne wdrożenie obowiązujących przepisów. Równie ważne jest szybkie przyjęcie najnowszych wniosków dotyczących polityki, w szczególności dotyczących norm emisji pojazdów (Euro 7), emisji przemysłowych (w tym rozszerzenie zakresu dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych na duże gospodarstwa, co do których przewiduje się, że będą miały znaczny wpływ na ograniczenie emisji amoniaku) oraz inicjatyw w ramach pakietu „Gotowi na 55” i planu REPowerEU, przy jednoczesnym utrzymaniu proponowanego poziomu ambicji. Jeśli chodzi o zanieczyszczenie hałasem – mimo wdrożenia przez UE kilku szczegółowych aktów prawnych od 2002 r. – na tym etapie mało prawdopodobne wydaje się osiągnięcie celu w zakresie eliminacji zanieczyszczeń hałasem polegającego na zmniejszeniu liczby osób, które doznały uszczerbku w związku z hałasem spowodowanym przez transport, o 30 % do 2030 r. (w porównaniu z 2017 r.). Obecnie szacuje się, że do 2030 r. liczba ta zmniejszy się najwyżej o 19 %, chyba że wprowadzony zostanie szereg istotnych dodatkowych środków na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, a wzmocnione działania UE we wszystkich istotnych sektorach transportu doprowadzą do dalszego znacznego ograniczenia zanieczyszczenia hałasem. Osiągnięcie celu można przybliżyć, jeśli państwa członkowskie podejmą bardziej zdecydowane działania. Oznaczałoby to między innymi bardziej restrykcyjne przepisy dotyczące hałasu w obszarze transportu i ich ściślejsze egzekwowanie, np. modernizację pojazdów i poprawę ich eksploatacji oraz znaczne zmniejszenie ruchu drogowego i dozwolonej prędkości w miastach. Tę ostatnią kwestię wiele miast już włączyło do swoich środków dotyczących klimatu i jakości powietrza. 3.2.Eliminacja zanieczyszczeń a różnorodność biologiczna Prognozy na 2030 r. w odniesieniu do zanieczyszczenia powietrza, wody i środowiska morskiego związkami biogennymi oceniono pod kątem prawdopodobnej realizacji celów związanych z różnorodnością biologiczną istotnych dla związków biogennych (por. 2.2). Ze względu na brak danych i dostępności odpowiednich modeli na tym etapie nie dokonano żadnej oceny w odniesieniu do pestycydów ani środków przeciwdrobnoustrojowych ani oceny w związku z zanieczyszczeniem gleby. W trzeciej prognozie w sprawie czystego powietrza uznano, że sytuacja jest bardziej niepokojąca. Wydaje się, że obowiązujące i proponowane polityki UE nie wystarczą, aby w 2030 r. UE zdołała zmniejszyć obszar unijnych ekosystemów zagrożonych zanieczyszczeniem powietrza o 25 % w porównaniu z 2005 r. Cel ten mógłby jednak zostać osiągnięty dzięki wdrożeniu przedłożonych niedawno wniosków w sprawie zmiany dyrektyw w sprawie jakości powietrza. Głównym obszarem budzącym obawy pozostają emisje amoniaku z rolnictwa, które nadal wymagają znacznie więcej działań w zakresie zmniejszenia emisji i które będą w dużym stopniu zależały od przyjęcia i wdrożenia nowej dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych, jak również od rzeczywistego przyjęcia środków związanych z zanieczyszczeniem zaproponowanych przez państwa członkowskie w ich planach strategicznych wspólnej polityki rolnej (WPR). W prognozie w sprawie czystej wody i morza uznano, że uzgodnione cele w zakresie związków biogennych oraz dodatkowe środki proponowane dotychczas na poziomie UE mogą nie wystarczyć do wyeliminowania skutków zanieczyszczenia związkami biogennymi na wszystkich obszarach mórz europejskich. Podobnie jak w scenariuszach zanieczyszczenia powietrza ograniczenie emisji związków biogennych będzie zależało głównie od wdrożenia i egzekwowania właściwych przepisów dotyczących ochrony środowiska (tj. dyrektywy azotanowej, ramowej dyrektywy wodnej i innych właściwych przepisów w dziedzinie zanieczyszczenia wody, w tym zmienionych dyrektyw w sprawie emisji przemysłowych i ścieków komunalnych). Do osiągnięcia tego celu mogą przyczynić się środki przyjęte w ramach nowej WPR. Prognoza jest poparta zintegrowaną analizą związków biogennych (w kontekście zanieczyszczenia azotem i fosforem), która wskazuje, że przy zastosowaniu obowiązujących środków można poczynić postępy, ale osiągnięcie celu w zakresie utraty składników odżywczych do środowiska do 2030 r. będzie wymagało podjęcia dodatkowych działań przez państwa członkowskie. Na poziomie UE w przyszłym planie działania w zakresie zintegrowanej gospodarki składnikami odżywczymi przeanalizowane zostaną dalsze środki z zakresu polityki mające na celu poprawę wydajności wykorzystania składników odżywczych i ograniczenie ich utraty do środowiska, jak również nowatorskie techniki i środki niezbędne do łatwiejszego odzyskiwania i recyklingu składników odżywczych. Ponadto w ramach programu „Horyzont Europa” zapewnione zostanie wsparcie dla systemowych metod ukierunkowanych na ograniczenie emisji składników odżywczych z różnych źródeł oraz przywrócenia tych składników do bezpiecznych granic ekologicznych, na przykład przez usprawnienie zarządzania produktami nawozowymi w rolnictwie przy jednoczesnym uwzględnieniu uwarunkowań regionalnych. Pomóc może również przeprowadzenie analizy ograniczenia odpadów w ramach łańcucha żywnościowego w powiązaniu ze zmianami społecznymi (takimi jak zmiany sposobu odżywiania, zmiany w produkcji i konsumpcji). Prognoza w sprawie gleby znajduje się na wczesnym etapie opracowywania. Prace rozpoczęte w ramach strategii UE na rzecz ochrony gleb oraz przez Obserwatorium UE ds. Gleb (EUSO) obejmują opracowanie narzędzi modelowania, które umożliwią przewidywanie przyszłych tendencji w zakresie zanieczyszczeń. Co więcej, w misji UE „pakt na rzecz zdrowych gleb w Europie” wyznaczono ścieżkę propagowania i przywracania odpowiedniego stanu gleby, między innymi przez poszerzenie i harmonizację monitorowania gleby w Europie. 3.3.Eliminacja zanieczyszczeń a gospodarka o obiegu zamkniętym W prognozach na 2030 r. dotyczących konsumpcji i produkcji przeanalizowano kwestie zanieczyszczenia plastikiem i jego zużycia, lecz nie przeprowadzono oceny powiązanych celów (por. 2.3). W prognozie w sprawie wody i morza uwzględniono także modelowanie zanieczyszczenia plastikiem w Morzu Śródziemnym. Oczekuje się, że do 2030 r. środki uwzględnione w ramach tworzyw sztucznych jednorazowego użytku (SUP) umożliwią ograniczenie wszystkich odpadów w Morzu Śródziemnym zaledwie o 14 % (zarówno odpadów pływających, jak i pozostawionych na plaży). Aby osiągnąć cel UE, należy położyć nacisk na transgraniczny wymiar zanieczyszczenia plastikiem. Inną oceną objęto wpływ konsumpcji na toksyczność wody słodkiej w ramach szerszej prognozy w sprawie śladu konsumpcyjnego. Prognozuje się w niej, że wpływ konsumpcji w UE na środowisko będzie w dalszym ciągu wzrastał do 2030 r. i będzie nadal przekraczał ograniczenia planety, w tym w odniesieniu do ekotoksyczności wód słodkich. 3.4.Eliminacja zanieczyszczeń a badanie typu foresight Jak wynika z badania typu foresight ianalizy sytuacji, obecne tendencje i przemiany społeczne, np. coraz większa cyfryzacja i obniżenie emisyjności, będą miały wpływ na zanieczyszczenie. Przemiany te mogą przynieść korzyści dla zdrowia i środowiska, w szczególności gdy wyznacznikiem będzie dążenie do osiągnięcia zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń. Np. w opracowywanym planie działania w zakresie technologii przemysłowych na rzecz technologii i modeli biznesowych o obiegu zamkniętym przypomina się o konieczności uwzględnienia w badaniach naukowych synergii oraz kompromisów między obiegiem zamkniętym a eliminacją zanieczyszczeń. Wspomniane nowe tendencje oraz trwająca transformacja ekologiczna i cyfrowa mogą wytyczyć drogę do bardziej zrównoważonej Europy, ale będzie to zależeć od sytuacji społeczno-gospodarczej. 4.Najważniejsze wnioski W niniejszym zintegrowanym sprawozdaniu dotyczącym monitorowania i prognoz eliminacji zanieczyszczeń po raz kolejny podkreśla się, że trzy równoległe kryzysy środowiskowe – zanieczyszczenie, zmiana klimatu i utrata różnorodności biologicznej – są ze sobą ściśle powiązane. Przejście na model czystej i neutralnej dla klimatu gospodarki o obiegu zamkniętym staje się coraz pilniejsze – zarówno dla UE, jak i dla reszty świata.