Niniejszy plan działania opiera się na działaniach zainicjowanych w UE na podstawie planu działania w zakresie CBRJ na lata 2010 – 2015 . Uzupełnia on luki zidentyfikowane przy wdrażaniu tego planu i uwzględnia pojawiające się zagrożenia. Na poziomie UE plan działania na lata 2010 – 2015 umożliwił lepsze zrozumienie zagrożeń, skuteczniejszą wymianę informacji (opracowanie glosariusza CBRJ i materiałów wybuchowych oraz włączenie incydentów CBRJ do europejskiego systemu informacji o bombach) oraz osiągnięcia takie jak rozwój infrastruktury szkoleniowej UE (Europejski Ośrodek Szkoleń w zakresie Jądrowego Bezpieczeństwa Fizycznego – EUSECTRA). W dziedzinie zagrożeń biologicznych odnotowano również ważną inicjatywę legislacyjną w postaci przyjęcia decyzji 1082/2013/UE w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia, która ustanawia przepisy w celu zwiększenia gotowości i planowania reagowania w UE.

Opisany stan rzeczy należy postrzegać w kontekście rozwoju technologii, które terroryści mogą wykorzystywać w złej wierze. Daisz wykorzystuje np. bezzałogowe systemy powietrzne (BSP) do celów prowadzenia nadzoru lub kierowania operacjami bądź też do przeprowadzania ataków z użyciem materiałów wybuchowych .

Do tej pory organizacje terrorystyczne nie przeprowadziły w Europie ataków z wykorzystaniem środków chemicznych, biologicznych, radiologicznych lub jądrowych („CBRJ”). Istnieją jednak wiarygodne przesłanki wskazujące na to, że mogą one planować zakup materiałów lub broni CBRJ i dążą do nabycia wiedzy i umiejętności niezbędnych do ich wykorzystywania . Daisz użył broni chemicznej w Syrii i Iraku i ocenia się, że jest w stanie wytwarzać ją i posługiwać się nią. Mniejsze incydenty pokazały, że Daisz interesuje się innowacjami i opracowywaniem broni biologicznej i radiologicznej . Należy zauważyć, że o ile w dokumencie używa się pojęcia CBRJ, prawdopodobieństwo ataku z wykorzystaniem broni jądrowej przez podmiot niepaństwowy uważa się za niższe niż ryzyko ataków chemicznych, biologicznych lub radiologicznych.

Niniejszy plan działania opiera się na głębokim przekonaniu, że radzenie sobie z zagrożeniem atakami CBRJ wymaga podejścia horyzontalnego, obejmującego różne obszary i podmioty, takie jak organy ścigania, organy odpowiadające za zarządzanie kryzysowe, ochronę infrastruktury krytycznej i przestrzeni publicznej, a także podmioty z sektora zdrowia publicznego i sektora prywatnego. Niektóre z zaproponowanych działań będą również przyczyniać się do zwiększenia odporności infrastruktury krytycznej w UE, zwłaszcza elektrowni jądrowych i obiektów chemicznych.

Istnieje również wyraźna potrzeba, aby zintensyfikować działania w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego, zwłaszcza w ramach inicjatywy w zakresie centrów doskonałości UE ds. CBRJ. Jednym z głównych priorytetów będzie zapewnianie bezpieczeństwa granic i rozwijanie zdolności do wykrywania nielegalnego przywozu materiałów CBRJ. Celnicy odgrywają kluczową rolę w zapewnianiu ochrony granic zewnętrznych i bezpieczeństwa łańcucha dostaw. Dostosowanie systemów informowania o ładunkach jest niezbędne dla lepszego monitorowania i opartych na analizie ryzyka kontroli międzynarodowych łańcuchów dostaw w celu zapewnienia, by materiały CBRJ nie były nielegalnie wwożone do UE. Konieczne są również środki w celu wzmocnienia kontroli handlu produktami podwójnego zastosowania przy wywozie. Współpraca i koordynacja działań ze strategicznymi i regionalnymi partnerami UE ma zasadnicze znaczenie i należy dążyć do osiągnięcia efektu synergii w działaniach ze wszystkimi właściwymi zainteresowanymi stronami, w tym podmiotami wojskowymi, Europejską Agencją Obrony (EDA) i NATO, jak również z sektorem prywatnym.

W związku z tym plan działania ma następujące cztery cele:

(1) zmniejszenie dostępności materiałów CBRJ;

(2) zapewnienie lepszego stanu gotowości i bardziej solidnego reagowania na incydenty związane z bezpieczeństwem CBRJ;

(3) stworzenie ściślejszych wewnętrznych i zewnętrznych powiązań z kluczowymi regionalnymi i międzynarodowymi partnerami UE i zapewnienie ich zaangażowania na rzecz bezpieczeństwa CBRJ, oraz

(4) poszerzenie naszej wiedzy na temat zagrożeń w dziedzinie CBRJ.

Działając we wszystkich tych obszarach, UE może stworzyć solidniejsze ramy pozwalające zmniejszyć zagrożenie w dziedzinie CBRJ, wzmocnić środki bezpieczeństwa, zwiększyć odporność i przygotować skuteczną odpowiedź na wypadek ataku.

Proponowane działania finansowane będą poprzez uruchamianie środków w ramach różnych istniejących instrumentów Komisji, w tym programu „Horyzont 2020”, części Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego dotyczącej policji i Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności lub szerokiego wachlarza instrumentów finansowania zewnętrznego (np. Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju, Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa, Instrumentu na rzecz Przyczyniania się do Stabilności i Pokoju).

CEL 1: ZMNIEJSZENIE DOSTĘPNOŚCI MATERIAŁÓW CBRJ

Zdolność terrorystów do przeprowadzania ataków CBRJ zależy od dostępności środków, substancji i materiałów potrzebnych do wyprodukowania broni CBRJ. Tak jak uczyniono to już w odniesieniu do materiałów wybuchowych i broni palnej, UE musi lepiej kontrolować dostęp do materiałów CBRJ wysokiego ryzyka oraz optymalizować naszą zdolność do wykrywania tych materiałów na jak najwcześniejszym etapie poprzez ograniczanie lub kontrolowanie dostępu. Należy zająć się także istotną kwestią zagrożeń pochodzących z wewnątrz dla infrastruktury krytycznej i obiektów, w których przechowywane są materiały CBRJ. Ponadto istnieje wyraźna potrzeba, potwierdzona przez państwa członkowskie UE, aby jeszcze bardziej usprawnić wymianę informacji na temat materiałów CBRJ, w tym zagrożeń i incydentów związanych z ich bezpieczeństwem, takich jak kradzież i nielegalny obrót. Można to osiągnąć poprzez maksymalne wykorzystanie istniejących narzędzi i systemów wymiany informacji.

Komisja określa zatem następujące działania priorytetowe, które należy podjąć w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi i innymi zainteresowanymi stronami.

Zobowiązanie Działanie Rezultat i ramy czasowe 1.1 Optymalizacja wymiany informacji na temat broni i incydentów CBRJ Państwa członkowskie powinny bardziej systematycznie umieszczać informacje techniczne na temat broni i incydentów CBRJ w europejskim systemie informacji o bombach (EBDS), którym zarządza Europol. Należy zbadać możliwość stworzenia systemu sprawozdawczego oddającego stan rzeczy w dziedzinie prekursorów materiałów wybuchowych. Lepsze wykorzystywanie innych narzędzi wymiany informacji, takich jak baza danych o incydentach i nielegalnym obrocie prowadzona przez MAEA. Analiza powiązań z innymi systemami informacyjnymi, takimi jak DUeS, elektroniczny system rejestracji produktów podwójnego zastosowania, z informacjami na temat produktów i osób podejrzanych o „szkodliwy” handel. Europol będzie przedstawiał grupie doradczej ds. bezpieczeństwa CBRJ w UE regularne sprawozdania na temat wykorzystania EBDS (począwszy od 2018 r.). Komisja współpracować będzie z państwami członkowskimi UE w celu usprawnienia wymiany informacji za pośrednictwem EBDS. Europol sporządzi ewidencję systemów informacyjnych, potrzeb i ewentualnych braków w zakresie wymiany informacji do połowy 2018 r. 1.2 Wzmocnienie kontroli celnych opartych na analizie ryzyka w celu przechwytywania niebezpiecznych materiałów CBRJ na granicy Poprawa informacji o ładunku dostarczanych przez handel i zwiększenie zdolności organów celnych w zakresie wykrywania we współpracy z innymi agencjami w celu monitorowania międzynarodowych łańcuchów dostaw oraz wykrywania i kontrolowania w ten sposób nielegalnego przywozu materiałów CBRJ. Podnoszenie świadomości organów celnych i organów ścigania na temat zagrożeń w dziedzinie CBRJ, zacieśnienie współpracy między agencjami oraz poprawa wymiany informacji między organami celnymi a innymi władzami, zgodnie ze strategią UE i planem działania w zakresie zarządzania ryzykiem celnym (COM (2014) 527). Umowy z państwami członkowskimi (w połowie 2018 r.) o ustanowieniu wspólnego repozytorium informacji o ładunku. Zbadanie przez grupę projektową ds. celnej technologii wykrywania możliwości wykrywania materiałów biologicznych i chemicznych w międzynarodowych łańcuchach dostaw

Sprawozdanie do połowy 2018 r. Rozszerzenie oferty szkoleń radiologicznych/jądrowych dla pracowników organów ścigania, funkcjonariuszy celnych i innych pracowników pierwszej linii w ośrodku szkoleniowym EUSECTRA 1.3 Wzmocnienie unijnej kontroli wywozu Uniemożliwianie zewnętrznym podmiotom (państwowym i niepaństwowym) dostępu do produktów podwójnego zastosowania / produktów CBRJ w ramach handlu Uaktualnienie unijnych wykazów materiałów CBRJ wysokiego ryzyka w 2018 r. i ocena zakresu i charakteru powiązań technicznych między produktami „CBRJ” i produktami „podwójnego zastosowania” 1.4 Przeciwdziałanie zagrożeniom pochodzącym z wewnątrz Wymiana najlepszych praktyk w zakresie weryfikacji i kontroli przeszłości w obiektach, w których przechowywane są materiały CBRJ, takich jak laboratoria biologiczne lub obiekty jądrowe. Zakończenie sporządzania wykazu istniejących praktyk weryfikacji do końca 2017 r.

CEL 2: ZAPEWNIENIE LEPSZEGO STANU GOTOWOŚCI I BARDZIEJ SOLIDNEGO REAGOWANIA NA INCYDENTY ZWIĄZANE Z BEZPIECZEŃSTWEM CBRJ

Gotowość operacyjna ma kluczowe znaczenie dla skutecznego ograniczenia skutków ataku lub incydentu CBRJ. Ze względu na transgraniczny i transnarodowy charakter zagrożeń w dziedzinie CBRJ, współpraca UE może zapewnić wartość dodaną, bowiem zachęcać będzie do działań na rzecz budowania zdolności instytucjonalnych w UE, takich jak współpraca transgraniczna w zakresie szkoleń, ćwiczeń i reagowania, ułatwianie wzajemnej pomocy, doradztwo, promowanie minimalnych standardów w całej Unii, a w stosownych przypadkach, finansowanie projektów ponadnarodowych w tym obszarze.

Komisja zorganizowała już szereg sesji szkoleniowych i ćwiczeń na poziomie UE, które koncentrują się na współpracy międzysektorowej na wypadek ataku CBRJ. Na przykład w ramach ćwiczenia ARETE 2014 skoncentrowano się na współpracy między organami ścigania i organami odpowiadającymi za ochronę ludności w sytuacji skomplikowanego terrorystycznego ataku chemicznego obejmującego wzięcie zakładników. Ponadto Komisja sfinansowała szereg kursów szkoleniowych zorganizowanych we współpracy z organami państw członkowskich i dotyczących działań międzysektorowych w odpowiedzi na atak z użyciem tzw. brudnej bomby. Inicjatywy te zostały uzupełnione ćwiczeniami organizowanymi w dziedzinie ochrony ludności i szkoleniami organizowanymi przez Europol i CEPOL.

Dalsze działania będą opierać się na tych doświadczeniach, a różnorodne inicjatywy w zakresie gotowości i reagowania zostaną połączone w jeden spójny program, co pozwoli zwiększyć możliwości szkoleń i ćwiczeń dla państw członkowskich i zapewni większą spójność podejść stosowanych przez państwa członkowskie.