WSPÓLNE SPRAWOZDANIE DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie postępów Kosowa( w rozwiązywaniu kwestii określonych w konkluzjach Rady z grudnia 2012 r. w związku z ewentualną decyzją w sprawie rozpoczęcia negocjacji dotyczących układu o stabilizacji i stowarzyszeniu /* JOIN/2013/08 final */





WSPÓLNE SPRAWOZDANIE DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie postępów Kosowa* w rozwiązywaniu kwestii określonych w konkluzjach Rady z grudnia 2012 r. w związku z ewentualną decyzją w sprawie rozpoczęcia negocjacji dotyczących układu o stabilizacji i stowarzyszeniu 1. Wprowadzenie W październiku 2012 r. Komisja wydała studium wykonalności dla układu o stabilizacji i stowarzyszeniu między Unią Europejską a Kosowem[1]. W studium wykazano, że Kosowo jest w dużej mierze gotowe do rozpoczęcia negocjacji w sprawie układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Ze studium wynika również, że Komisja przedstawi propozycję wytycznych negocjacyjnych dotyczących takiego układu po podjęciu przez Kosowo szeregu określonych kroków w zakresie praworządności, administracji publicznej, ochrony mniejszości i handlu. W swoich konkluzjach z grudnia 2012 r. Rada przyjęła do wiadomości studium wykonalności i zamiar Komisji dotyczący zaproponowania wytycznych negocjacyjnych w odniesieniu do układu o stabilizacji i stowarzyszeniu, gdy tylko Kosowo zrealizuje te krótkoterminowe priorytety. Rada wezwała także Kosowo do dalszego wdrażania w dobrej wierze wszystkich porozumień osiągniętych w ramach dialogu między Belgradem a Prisztiną do chwili obecnej oraz do konstruktywnego angażowania się w pełen zakres problemów. Oprócz dialogu między Belgradem a Prisztiną oraz krótkoterminowych priorytetów określonych w studium wykonalności w swoich konkluzjach Rada kładzie nacisk na wysiłki zmierzające do wzmocnienia reformy administracji publicznej i utrwalenia rządów prawa, w szczególności poprzez dostarczanie dowodów walki z przestępczością zorganizowaną i korupcją, reformę sądownictwa i wolność wypowiedzi. W konkluzjach Rada potwierdziła, że inicjatywy podjęte przez Komisję obejmujące zorganizowany dialog na temat rządów prawa, dialog w sprawie liberalizacji reżimu wizowego i dialog w ramach procesu stabilizacji i stowarzyszenia odgrywają istotną rolę w kierowaniu staraniami Kosowa dotyczącymi wprowadzania reform w poszczególnych obszarach priorytetowych. Rada podkreśliła znaczenie wzmocnienia ścisłej współpracy Kosowa z EULEX i poszanowania odnowionego mandatu misji. W konkluzjach z zadowoleniem przyjęto obecne wysiłki Komisji podejmowane w celu wynegocjowania umowy ramowej z Kosowem, dotyczącej jego udziału w programach Unii. Rada odnotowała również członkostwo Kosowa w Europejskim Banku Odbudowy i Rozwoju oraz możliwość zwiększenia roli Europejskiego Banku Inwestycyjnego w Kosowie. Z myślą o ewentualnej decyzji o rozpoczęciu negocjacji z Kosowem w sprawie układu o stabilizacji i stowarzyszeniu Rada zobowiązała się do przeanalizowania postępów w zakresie wszystkich powyższych kwestii. Rada zobowiązała się również do przeanalizowania sprawozdania podczas bieżącej Prezydencji oraz, o ile ocena będzie pozytywna, do przyjęcia wytycznych negocjacyjnych. Uwzględniając te elementy, sprawozdanie podzielono na trzy części. Część pierwsza zawiera analizę postępów Kosowa w realizacji krótkoterminowych priorytetów określonych w studium wykonalności. W części drugiej uwzględniono wszystkie pozostałe kwestie określone w grudniowych konkluzjach Rady, w tym dialog polityczny między premierami Kosowa i Serbii odbywający się z pomocą Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa oraz wdrażanie porozumień osiągniętych do chwili obecnej. Część końcowa sprawozdania zawiera wnioski. 2. Realizacja przez Kosowo krótkoterminowych priorytetów studium wykonalności Zgodnie ze studium wykonalności, przed zaproponowaniem przez Komisję wytycznych negocjacyjnych dotyczących układu o stabilizacji i stowarzyszeniu, Kosowo musi podjąć dalsze kroki w zakresie rządów prawa, administracji publicznej, ochrony mniejszości i handlu. · Rządy prawa: wykazanie wyraźnego zaangażowania w osiągnięcie konkretnych rezultatów w walce z przestępczością zorganizowaną i korupcją, polegającego m.in. na wszczynaniu dochodzeń i zapewnianiu ciągłej dobrej współpracy z misją EULEX. Wspieranie pracy specjalnego zespołu dochodzeniowego. Przy wdrażaniu nowej struktury sądów, zapewnienie utrzymania kompetencji specjalnej prokuratury, odpowiedzialnej za sprawy związane z przestępczością zorganizowaną, zbrodniami wojennymi i korupcją. Przyjęcie przepisów w sprawie konfiskaty aktywów i rewizja ustawy o zapobieganiu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Przyjęcie nowej strategii antykorupcyjnej. Liderzy polityczni, organy ścigania i organy sądowe Kosowa utrzymały swoje zaangażowanie w walkę z przestępczością zorganizowaną i korupcją. Władze Kosowa oraz EULEX współpracują ze sobą na co dzień w zakresie praktycznych kwestii operacyjnych, na zasadzie mentoringu i działalności doradczej lub współpracy w ramach wspólnych działań dochodzeniowo-śledczych. Współpraca między Kosowem a EULEX jest dobra. Wyniki współpracy są coraz bardziej widoczne. Istotnym przykładem może być zlikwidowanie pod koniec stycznia sieci przestępczej przemycającej nielegalnych imigrantów na terenie Europy. W wyniku połączonych działań EULEX i policji kosowskiej aresztowano 103 osoby w dziesięciu różnych krajach europejskich, w tym w Kosowie. Od października ubiegłego roku specjalna prokuratura Kosowa wszczęła dochodzenia w sprawie sześciu przypadków korupcji (dwa przypadki są rozpatrywane przez specjalne prokuratury lokalne) i sześciu przypadków przestępczości zorganizowanej (cztery o wymiarze transgranicznym, dwa przypadki rozpatrywane przez specjalne prokuratury lokalne). Współpraca między prokuratorami EULEX i prokuratorami lokalnymi w prokuraturze specjalnej zacieśniła się podczas okresu sprawozdawczego. Specjalny antykorupcyjny wydział policji Kosowa we współpracy z EULEX wszczął w okresie od października 2012 r. do stycznia 2013 r. osiem dochodzeń dotyczących czynów przestępczych, takich jak przestępczość zorganizowana, nadużywanie pozycji służbowej, łapownictwo i nadużycia finansowe. W ramach Wspólnej Rady Koordynacyjnej ds. Praworządności z siedzibą w Prisztinie trzech współprzewodniczących Rady (wicepremier i minister sprawiedliwości, SPUE/szef biura UE i szef EULEX) podpisali dokument („pakt”) w dniu 9 listopada. W dokumencie zawarto ramy określające kluczowe zasady rządów prawa i wspólne cele oraz określono środki, za pomocą których należy je zrealizować. Rada zamierza regularnie dokonywać przeglądu ich realizacji. Na posiedzeniu Rady w dniu 7 marca odbyła się pierwsza dyskusja na temat mechanizmu monitorowania paktu. Władze Kosowa zaprosiły EULEX do monitorowania procesu rekrutowania urzędników na wysokich stanowiskach w kluczowych instytucjach mających znaczenie dla praworządności, w tym w policji i sądownictwie. Istotne jest, aby utrzymać praktyczną współpracę, jak również silne zaangażowanie polityczne władz Kosowa we wspieranie pracy EULEX-u i wdrażanie jego mandatu. Władze Kosowa w dalszym ciągu chcą wspierać prace specjalnego zespołu dochodzeniowego. Nową strukturę sądów wprowadzono w dniu 1 stycznia 2013 r., a jej wdrażanie rozpoczęło się pomyślnie. Wyniki wdrożenia reformy sądownictwa można będzie w pełni docenić dopiero po zakończeniu procesu. W tym kontekście Kosowo utrzymuje kompetencje specjalnej prokuratury zgodnie ze swoimi zobowiązaniami wynikającymi ze studium wykonalności. Kosowo i UE będą mogły zacząć wspólnie zastanawiać się nad najlepszym sposobem dostosowania kompetencji specjalnej prokuratury do zmienionego systemu sądownictwa karnego, jeżeli trwające wdrażanie reformy sądownictwa okaże się skuteczne i potwierdzi konieczność takiego dostosowania oraz po gruntownym przeglądzie przeprowadzonym w ścisłej współpracy z UE. W drugiej połowie 2012 r. Kosowo przyjęło nowe strategie i plany działania przeciwko przestępczości zorganizowanej, narkotykom i terroryzmowi. Kosowo posiada również strategię i plan działania dotyczące handlu ludźmi. Ramy polityki antykorupcyjnej uzupełniła nowa strategia antykorupcyjna wraz z planem działania przyjętym w dniu 11 lutego. Zgromadzenie zatwierdziło również ustawę o konfiskacie aktywów i zmieniło ustawę o zapobieganiu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Te przepisy i strategie miały korzystny wpływ zarówno na ramy polityczne, jak i ramy prawne zwalczania przestępczości zorganizowanej i korupcji. Kosowo powinno kontynuować ich wdrażanie. · Administracja publiczna: przyjęcie niezbędnego prawodawstwa wtórnego, dotyczącego służby cywilnej i wynagrodzeń w służbie cywilnej. Przydzielenie pomieszczeń instytucji rzecznika obywatelskiego oraz zapewnienie jej niezależności budżetowej poprzez zobowiązanie rządu do ujęcia wstępnego projektu budżetu rzecznika obywatelskiego bez zmian w projekcie budżetu ogólnego, przedkładanym parlamentowi. Po przyjęciu studium wykonalności Kosowo uchwaliło prawodawstwo wtórne, dotyczące ustaw o służbie cywilnej i wynagrodzeniach w służbie cywilnej, niezbędne do ich realizacji. Obejmuje ono rozporządzenie dotyczące awansu urzędników służy cywilnej, rozporządzenie dotyczące warunków w zakresie ograniczenia prawa do strajku w konkretnych służbach służb cywilnych, rozporządzenie dotyczące procedur opieki nad urzędnikami służby cywilnej z powodu niepełnosprawności i problemów zdrowotnych, rozporządzenie dotyczące dodatków do płacy i innych wynagrodzeń dla urzędników służby cywilnej oraz rozporządzenie dotyczące czasu pracy i wynagrodzenia dla urzędników służby cywilnej zgromadzenia. W dniu 3 grudnia, w porozumieniu z instytucją Rzecznika Praw Obywatelskich, ministerstwo administracji publicznej wydało decyzję przyznającą obecną siedzibę Trybunału Konstytucyjnego Rzecznikowi Praw Obywatelskich. Trybunał Konstytucyjny zostanie przeniesiony do sfinansowanego przez UE Pałacu Sprawiedliwości po zakończeniu jego budowy w tym roku. Nowa siedziba i jej lokalizacja są odpowiednie dla instytucji rzecznika praw obywatelskich oraz zapewniają łatwy dostęp dla ogółu społeczeństwa. Instytucja Rzecznika Praw Obywatelskich przedstawiła propozycję swego budżetu w czerwcu 2012 r. Rząd dołączył go do projektu budżetu ogólnego, który przedłożono zgromadzeniu bez wprowadzania zmian. · Ochrona mniejszości: utworzenie organu umożliwiającego bezpośrednie konsultacje w sprawie wspierania i ochrony dziedzictwa religijnego i kulturowego ze wspólnotami religijnymi, zwłaszcza z serbskim kościołem ortodoksyjnym. Minister środowiska i planowania przestrzennego przyjął instrukcję administracyjną dotyczącą ustanowienia rady ds. monitorowania wdrażania w dniu 12 lutego. Rada składa się z pięciu członków: przedstawicieli serbskiego Kościoła prawosławnego, ministerstwa środowiska i planowania przestrzennego, ministerstwa kultury, młodzieży i sportu, OBWE i UE. Ministerstwo środowiska i planowania przestrzennego oraz przedstawiciele UE są współprzewodniczącymi rady ds. wdrażania i monitorowania. Pierwsze robocze posiedzenie rady ds. wdrażania i monitorowania odbyło się w dniu 26 lutego, kiedy wszystkie strony potwierdziły swoje silne zaangażowanie w ten proces. Drugie posiedzenie, podczas którego omawiano problemy Kościoła, odbyło się w dniu 3 kwietnia. · Handel: wdrożenie rządowej decyzji o restrukturyzacji ministerstwa handlu i przemysłu, ustanowienie struktury, która zajęłaby się prowadzeniem i koordynacją takich rokowań w Kosowie i przygotowanie analizy wpływu aspektów handlowych układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Kosowo zakończyło restrukturyzację ministerstwa handlu i przemysłu. Nowa struktura organizacyjna ministerstwa zapewnia skuteczną organizację organów odpowiedzialnych za negocjowanie części układu o stabilizacji i stowarzyszeniu dotyczących handlu. Zakończony został proces obsadzania kluczowych stanowisk. Zainteresowane strony, w tym podmioty gospodarcze, mogą wnosić swój wkład w politykę handlową Kosowa poprzez regularne formalne konsultacje. Konsultacje te odbywają się w radzie gospodarczej, międzyresortowej radzie ds. polityki handlowej i w grupie roboczej ds., polityki handlowej oraz w jej pięciu podgrupach (ds. porozumień handlowych, ułatwień w handlu, przemysłu, rolnictwa i usług). W lutym rząd Kosowa przyjął decyzję w sprawie struktury zespołu negocjacyjnego ds. układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. W ramach tej struktury ministerstwo handlu i przemysłu będzie przewodniczyć grupie technicznej, wspierającej negocjacje dotyczące aspektów handlowych układu. Ministerstwo handlu i przemysłu zakończyło swoją pierwszą ocenę skutków aspektów handlowych układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Analiza obejmuje ocenę wpływu liberalizacji handlu na przepływy handlowe, finanse publiczne, produkcję i zatrudnienie. Nie ulega wątpliwości, że dokument ten wymaga dalszego opracowywania z uwzględnieniem nowych i zaktualizowanych danych. Jednocześnie zaproponowane metody i pierwsze wyniki analizy stanowią również dobrą podstawę dla Kosowa w zakresie przygotowań do negocjacji. 3. Inne kwestie poruszone w grudniowych konkluzjach Rady Zaangażowanie Kosowa w dialog między Prisztiną i Belgradem oraz realizacja porozumień W następstwie wyborów w Serbii dialog między Belgradem a Prisztiną został – dzięki wsparciu wysokiego przedstawiciela – podniesiony do rangi procesu politycznego na wysokim szczeblu. W październiku 2012 r. rozpoczęła się seria spotkań na wysokim szczeblu między premierami obu państw. Od samego początku tego procesu wysoki przedstawiciel, realizując kontakty z obiema stronami, nie pozostawiał wątpliwości odnośnie do koncepcji procesu: miał być to stopniowy proces, przechodzący od kwestii prostszych do bardziej skomplikowanych, z określonym terminem zakończenia. Celem procesu była stopniowa normalizacja dwustronnych stosunków, bez uszczerbku dla stanowiska obu stron w sprawie statusu Kosowa, a także poczynienie przez obie strony postępów na ich drodze do integracji z UE. W okresie od października 2012 r. do końca kwietnia 2013 r. miało miejsce dziesięć posiedzeń[2].Ponadto w dniu 6 lutego odbyło się spotkanie prezydentów Nikolića i Jahjagi. W pierwszej części dialogu na wysokim szczeblu, w okresie do grudnia 2012 r., tematem rozmów były kwestie uznawane za sprawy mniej skomplikowane, takie jak zakończenie wdrażania zintegrowanego zarządzania granicami, dziedzictwo religijne i kulturowe, uzgodnienia dotyczące stałej współpracy między stosownymi służbami. W tych pierwszych miesiącach osiągnięto już pierwsze znaczące wyniki. Najważniejszym osiągnięciem było wdrożenie zintegrowanego zarządzania granicami. Do końca grudnia 2012 r. działalność rozpoczęły cztery przejścia graniczne, w tym dwa przejścia w północnym Kosowie, natomiast do końca lutego uruchomiono wszystkich sześć przejść między Serbią a Kosowem. W kontekście dyskusji dotyczących wdrożenia obie strony osiągnęły porozumienie odnośnie do rozpoczęcia poboru opłat celnych i utworzenia funduszu na rzecz rozwoju północnego Kosowa. Jeżeli chodzi o swobodę przemieszczania się, funkcjonuje już system podróżowania w oparciu o dowód tożsamości. W dalszym ciągu obie strony wdrażają porozumienie dotyczące stempli celnych. Odnotowano zadawalające postępy w zakresie rejestru cywilnego, do końca stycznia 2014 r. powinna zostać zakończona faza wdrożenia. Obie strony znajdują się na etapie podejmowania niezbędnych działań przygotowawczych w związku z katastrem. Sprawnie postępują prace związane z porozumieniem w sprawie uznawania dyplomów szkół wyższych. W szeregu obszarów poprawie uległa współpraca Serbii z misją EULEX. Wraz z postępującą normalizacją kontaktów między obiema stronami konieczna będzie jej intensyfikacja. W dalszym ciągu bezpośrednie kontakty na wysokim szczeblu oraz regularne kontakty na poziomie lokalnym przyczyniają się do usprawnienia współpracy; dotyczy to między innymi walki z przestępczością zorganizowaną. Serbia zaangażowana jest w pełne wdrożenie protokołu w sprawie policji, podpisanego z misją EULEX. Wśród kolejnych znaczących wyników osiągniętych przez obu premierów znajduje się porozumienie w sprawie stałej współpracy między stosownymi służbami oraz porozumienie w sprawie ochrony miejsc dziedzictwa religijnego i kulturowego (utworzenie specjalnej wieloetnicznej jednostki policji w Kosowie). W drugiej części dialogu na wysokim szczeblu, począwszy od stycznia 2013 r., tematy posiedzeń obu premierów skupiały się na północnym Kosowie i określeniu struktur, które spełniałyby potrzeby lokalnej ludności w zakresie bezpieczeństwa i wymiaru sprawiedliwości w sposób, który zapewniłby funkcjonalność pojedynczego instytucjonalnego i administracyjnego systemu w Kosowie, zgodnie z konkluzjami Rady z grudnia 2012 r. W toku rozmów obie strony osiągnęły porozumienie odnośnie do tego, że wynikiem ich dyskusji powinien być zestaw zasad i ustaleń, które zapewniłyby społeczności kosowskich Serbów nową wizję przyszłości, pokonując ich obawy i odpowiadając na ich potrzeby w sposób, który zachowałby funkcjonalność kosowskich instytucji i ram prawnych. W trakcie całego procesu rozmów na wysokim szczeblu obie strony dowiodły swojego zaangażowania. Przede wszystkim obydwaj premierzy nawiązali dobre kontakty robocze, wykazując się odwagą i dojrzałością polityczną podczas rozmów na tematy szczególnie wrażliwe i złożone, którym często towarzyszyła trudna atmosfera polityczna. Należy im za to pogratulować. W ostatniej fazie dialogu w posiedzeniach brali udział wicepremierzy obu stron, a ich obecność stanowiła dodatkowy element lokalnej legitymizacji politycznej i wniosła do dyskusji niezbędną wiedzę ekspercką. Rozmowy dotyczące północnego Kosowa oraz społeczności kosowskich Serbów zakończyły się w dniu 19 kwietnia parafowaniem „Pierwszego porozumienia w sprawie zasad regulujących normalizację stosunków”. W porozumieniu postanowiono utworzyć stowarzyszenie/wspólnotę gmin serbskich w Kosowie, które będą funkcjonować/działać w obrębie istniejących ram prawnych dla Kosowa. Stowarzyszenie/wspólnota będzie posiadać statut i własne organy oparte na zasadach dotyczących innych istniejących stowarzyszeń w Kosowie i będzie pełnić reprezentacyjną rolę wobec rządu centralnego. Jeżeli chodzi o policję, tekst porozumienia potwierdza zasadę jednej siły policyjnej w Kosowie oraz integrację wszelkich jednostek policji w północnym Kosowie z kosowską policją. Na potrzeby czterech północnych gmin mianowano regionalnego komendanta policji. Jest on powoływany przez Ministra Spraw Wewnętrznych Kosowa w oparciu o listę, którą przygotowują czterej burmistrzowie. Jest to równoznaczne z uzgodnieniem, że czterej burmistrzowie północnych gmin, w których dominuje większość serbska, zasięgaliby rady stowarzyszenia/wspólnoty i przedstawiali Ministrowi Spraw Wewnętrznych listę, na podstawie której ten ostatni dokonywałby mianowania. Jeżeli chodzi o wymiar sprawiedliwości, w tekście potwierdzono zasadę integracji wszystkich sądowych władz w obrębie ram prawnych Kosowa oraz ich funkcjonowania w oparciu o te ramy. Powołano sąd apelacyjny w Prisztinie, którego zadaniem jest zajęcie się sprawami wszystkich gmin kosowskich, w których dominuje większość serbska; oddział tego sądu będzie miał stałą siedzibę w Mitrowicy. Zgodnie z porozumieniem w położonych na północy gminach przeprowadzone zostaną w 2013 r. wybory gminne, przy wsparciu Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. W tekście porozumienia uzgodniono również zamknięcie dyskusji dotyczących energii i telekomunikacji najpóźniej w połowie czerwca. Obie strony uzgodniły, że żadna z nich nie będzie blokować czy też nakłaniać innych do blokowania postępów drugiej strony na jej drodze do integracji z UE. Jeżeli chodzi o kolejne kroki, obie strony porozumiały się odnośnie do przyjęcia planu działania do dnia 26 kwietnia oraz odnośnie do powołania komitetu wdrożeniowego przy wsparciu UE. UE oczekuje ponadto, że obie strony – w duchu nowego porozumienia i nowych stosunków, jakie zostały przez nie nawiązane oraz bez uszczerbku dla stanowiska w sprawie statusu Kosowa – będą w dalszym ciągu pracować na rzecz normalizacji wzajemnych stosunków oraz podejmą w tym zakresie, między innymi, kwestię integracji Kosowa z organami międzynarodowymi i jego uczestnictwa w takich organach. Reforma administracji publicznej W studium wykonalności stwierdzono, że ramy prawne niezbędne dla stabilnej i profesjonalnej administracji publicznej zostały już w znacznym stopniu wprowadzone. Dzięki realizacji krótkoterminowych priorytetów określonych w studium Kosowo wprowadziło dalsze ulepszenia do swoich ram prawnych i stworzyło warunki do wdrożenia przepisów dotyczących służby cywilnej i wynagrodzeń urzędników służby cywilnej. Kosowo zaczęło teraz koncentrować wysiłki na wdrażaniu przepisów, strategii dotyczącej reformy administracji publicznej i planie działania. Kosowo poczyniło również znaczne starania w zakresie umocnienia pozycji instytucji Rzecznika Praw Obywatelskich. Jej budżet zatwierdzony na ten rok przez zgromadzenie, w porównaniu do ubiegłego roku, wzrósł z 636 000 EUR do ponad 1 mln EUR. Pozwala to na zwiększenie personelu z 48 do 60 pracowników. Reforma administracji publicznej jest procesem długoterminowym. Inne kraje Bałkanów Zachodnich, korzystające z układów o stabilizacji i stowarzyszeniu, w dalszym ciągu zmagają się z tym wyzwaniem. Dotychczasowe postępy Kosowa stanowią niezbędną podstawę (ramy legislacyjne i polityczne), aby kontynuować działania w tym istotnym obszarze. Umacnianie rządów prawa W studium wykonalności stwierdzono, że podstawowe ramy instytucjonalne i prawne, zapewniające rządy prawa w Kosowie, już istnieją. Przy wielu okazjach liderzy Kosowa potwierdzali swoje zaangażowanie polityczne w walkę z przestępczością zorganizowaną i korupcją. To zaangażowanie polityczne stanowi dobrą podstawę dla organów ścigania i organów sądowych w Kosowie do dalszego poprawiania swych wyników, zwłaszcza jeżeli chodzi o dostarczanie dowodów na zwalczanie przestępczości zorganizowanej i korupcji. Kosowo powinno nadal wdrażać działania służące zapobieganiu handlowi ludźmi, narkotykami i bronią oraz zwalczaniu tych zjawisk. Prokuratura wniosła do sądu kilka istotnych spraw. W listopadzie ubiegłego roku sąd rejonowy w Prisztinie potwierdził oskarżenia wniesione przez prokuraturę, dotyczące zarzutów nadużycia stanowiska służbowego lub władzy oraz zarzutów nadużyć finansowych wobec byłych ministrów; postępowanie sądowe jest w toku. W listopadzie 2012 r. sąd rejonowy w Prisztinie potwierdził również oskarżenia wobec byłego kierownika urzędu zamówień gminy Prisztina i pięciu innych urzędników, dotyczące nadużywania stanowiska służbowego lub władzy. W październiku i listopadzie 2012 r. sąd miejski w Pejë/Peć uznał winnymi i skazał 34 osoby, w tym wysokich urzędników wydziału ds. działalności gospodarczej w Pejë/Peć, pod zarzutem nadużywania stanowiska służbowego lub władzy, sprzeniewierzenia podczas pełnienia funkcji, nadużyć finansowych podczas pełnienia funkcji i fałszowania dokumentów urzędowych. Ponadto na mocy wyroku sądu urzędnicy, których uznano winnymi i skazano, nie mogą wykonywać obowiązków służbowych. W styczniu 2013 r. mieszany zespół sędziów Kosowa i EULEX w sądzie pierwszej instancji w Pejë/Peć skazał dziewięć osób oskarżonych o przestępstwa związane z przemytem nielegalnych imigrantów. Ogólnie w 2012 r. sądy w Kosowie rozstrzygnęły 183 sprawy dotyczące nadużywania stanowiska służbowego i władzy, 6 spraw dotyczących przestępczości zorganizowanej, 22 sprawy dotyczące handlu ludźmi, 186 spraw dotyczących przestępstw związanych z narkotykami i 24 sprawy dotyczące przestępstw związanych z bronią. Te konkretne wyniki wspólnych starań Kosowa i EULEX świadczą o bliskości ich praktycznej współpracy. Zwalczanie przestępczości zorganizowanej i korupcji w dalszym ciągu jest wyzwaniem, a Kosowo nadal musi dążyć do poprawy w tym obszarze, zarówno we własnym zakresie, jak i we współpracy z EULEX. W studium wykonalności stwierdzono, że podstawowe instytucje sądownictwa zaczęły wywiązywać się ze swojej roli, a przepisy stanowią mocną gwarancję niezawisłości sądownictwa. W dniu 1 stycznia weszły w życie przepisy dotyczące sądów i prokuratury, wprowadzające nową strukturę sądów i prokuratur. Nowa struktura zastępuje dawną strukturę sądów miejskich i rejonowych ustanawiając siedem sądów pierwszej instancji i jeden sąd apelacyjny. Proces wdrożenia nowej struktury rozpoczął się bez poważniejszych trudności. Nowe ramy prawne przyczyniają się do niezależności, skuteczności, rozliczalności i bezstronności systemu sądownictwa w Kosowie, a ich wdrożenie będzie poddawane dalszemu przeglądowi w przyszłości. Nowy kodeks karny i kodeks postępowania karnego weszły w życie w tym samym czasie co przepisy dotyczące sądów i prokuratury. Spowodowało to gruntowne zmiany w kosowskim systemie sądownictwa i wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Nowy kodeks karny zawiera przepisy dotyczące m.in. przemytu nielegalnych imigrantów, handlu ludźmi, produkcji i handlu narkotykami, przestępczości zorganizowanej, korupcji i handlu bronią. Jego przepisy respektują wyłączne i subsydiarne kompetencje prokuratury specjalnej. Jako że proces wdrażania reform sądownictwa dopiero się rozpoczął, jest za wcześnie, aby ocenić ich praktyczny wpływ. Prawdopodobnie praktyczne wdrażanie tak złożonych reform będzie wymagało dalszych zmian legislacyjnych. W studium wykonalności potwierdzono, że konstytucja gwarantuje wolność wypowiedzi. Kosowo uchyliło dwa artykuły kodeksu karnego dotyczące odpowiedzialności karnej i ochrony źródeł dziennikarskich w październiku ubiegłego roku. W nowym kodeksie postępowania karnego do kategorii świadków wyłączonych z obowiązku składania zeznań dodano również dziennikarzy. W rezultacie media nie ponoszą odpowiedzialności karnej. W dniu 28 lutego właściwa komisja zgromadzenia zorganizowała, przy wsparciu OBWE, posiedzenie jawne dla wszystkich przedstawicieli stowarzyszeń dziennikarskich. Podczas posiedzenia omówiono kwestie, które wpływają na wolność mediów, w szczególności kwestie dotyczące ataków fizycznych i gróźb wobec dziennikarzy. Pod koniec ubiegłego roku policja w Kosowie, we współpracy z EULEX, wszczęła dochodzenie w sprawie zagrożeń dla członków organizacji pozarządowej, która wydawała magazyn poświęcony kwestiom LGBT. Władze Kosowa są stale atakowane w zgromadzeniu i w mediach oraz przez społeczeństwo obywatelskie lub protesty publiczne. Kosowo musi kontynuować tworzenie środowiska sprzyjającego wolności wypowiedzi oraz zapewnić gruntowne zbadanie ataków na dziennikarzy. Zestaw narzędzi wspierających Kosowo we wprowadzaniu reform Komisja opracowała szereg instrumentów ułatwiających Kosowu wprowadzanie reform. Dialog w ramach procesu stabilizacji i stowarzyszenia, uruchomiony w następstwie komunikatu Komisji z 2009 r. Kosowo – realizacja perspektywy europejskiej[3], okazał się istotnym narzędziem w mobilizowaniu, omawianiu i priorytetowym traktowaniu europejskiego programu reform w Kosowie. W ramach zorganizowanego dialogu na temat rządów prawa ustanowiono wspólne priorytety UE i Kosowa służące sprostaniu wyzwaniom w odniesieniu do praworządności. Zorganizowany dialog przewiduje silne polityczne ukierunkowanie na reformy w celu skonsolidowania rządów prawa. Dialog z Kosowem w sprawie liberalizacji reżimu wizowego rozpoczęto w styczniu 2012 r. i podobnie jak w innych krajach Bałkanów Zachodnich stanowi on kluczowe ramy dla Kosowa pod względem przyjęcia i wdrożenia reform w obszarze praworządności. We wszystkich tych procesach istotną rolę odgrywa ministerstwo integracji europejskiej. Ministerstwo ustanowiło w Kosowie trwałe mechanizmy służące określaniu priorytetów, koordynacji i praktycznej realizacji. Inne elementy perspektywy europejskiej w odniesieniu do Kosowa zawarte w grudniowych konkluzjach Rady W grudniu Rada przypomniała o gotowości UE do wspomagania rozwoju gospodarczego i politycznego Kosowa w ramach jasno określonej perspektywy europejskiej, zgodnie z europejską perspektywą regionu. Rada ponownie podkreśliła potrzebę podjęcia konkretnych kroków w tej sprawie. W swoim komunikacie z 2009 r. w sprawie Kosowa Komisja zaproponowała zbadanie możliwości zawarcia z Kosowem umowy ramowej w sprawie głównych zasad udziału Kosowa w programach UE. W październiku 2012 r. Rada upoważniła Komisję do prowadzenia negocjacji w sprawie takiej umowy. Na początku bieżącego roku Komisja zakończyła te negocjacje i planuje wkrótce przyjąć wnioski dotyczące decyzji Rady w sprawie podpisania i zawarcia umowy ramowej z Kosowem. Kosowo zostało członkiem Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (EBOR) i państwem prowadzenia działalności przez EBOR w grudniu 2012 r. EBOR przygotowuje trzyletnią strategię krajową. Strategia ta pozwoli bankowi na rozszerzenie i zróżnicowanie jego udziału we wspieraniu rozwoju społeczno-gospodarczego Kosowa. Misja EBOR odwiedziła Kosowo w grudniu. Biura banku mieszczące się w Prisztinie przeniesiono do większych pomieszczeń w celu zwiększenia personelu banku w Kosowie. Prezes banku odwiedził Kosowo w dniu 8 lutego. Europejski Bank Inwestycyjny negocjuje obecnie umowę ramową z rządem Kosowa. Strony muszą uzgodnić, w jakie obszary bank zainwestuje. Zatwierdzenie i podpisanie umowy planowane jest na wiosnę. Wkrótce po podpisaniu umowy EBI będzie mógł rozpocząć działania. Wspólna misja EBI i Komisji odwiedziła Kosowo w grudniu 2012 r. EBI nie planuje stałej obecności w Kosowie. 4. Wnioski Od czasu przyjęcia studium wykonalności w październiku 2012 r. oraz konkluzji Rady w grudniu 2012 r. Kosowo zrealizowało wszystkie priorytety krótkoterminowe określone w studium. Kosowo wykazało swoje zaangażowanie w walkę z przestępczością zorganizowaną i korupcją. Przyjęło niezbędne przepisy i dokumenty strategiczne oraz utrzymało kompetencje specjalnej prokuratury. Uruchomiono szereg dochodzeń dotyczących przestępczości zorganizowanej i przypadków korupcji. Władze Kosowa utrzymują bliską współpracę z misją EULEX i w dalszym ciągu chcą wspierać prace specjalnego zespołu dochodzeniowego. Instytucja Rzecznika Praw Obywatelskich otrzymała nową siedzibę. Rząd odstąpił od zmiany proponowanego budżetu Rzecznika Praw Obywatelskich przed przedłożeniem projektu budżetu ogólnego zgromadzeniu. Przyjęto również prawodawstwo wtórne, niezbędne do wdrożenia reformy administracji publicznej. Ustanowiona została i zaczęła funkcjonować nowa rada ds. monitorowania wdrażania skupiająca przedstawicieli serbskiego kościoła ortodoksyjnego, władz Kosowa, UE i OBWE. Ministerstwo handlu i przemysłu zostało zrestrukturyzowane, a proces obsadzania kluczowych stanowisk został zakończony. Wprowadzono w życie mechanizm mający na celu prowadzenie i koordynację negocjacji w dziedzinie handlu w kontekście układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Kosowo będzie w stanie określić swoje stanowisko negocjacyjne na podstawie analizy wpływu aspektów handlowych zawartej w układzie o stabilizacji i stowarzyszeniu. W związku z powyższym Komisja przedstawia wniosek dotyczący decyzji Rady upoważniającej do otwarcia negocjacji w sprawie układu o stabilizacji i stowarzyszeniu między Unią Europejską a Kosowem[4]. Kosowo podjęło bardzo istotne kroki w kierunku widocznej i trwałej poprawy stosunków z Serbią, zgodnie z konkluzjami Rady z grudnia 2012 r. Kosowo w aktywny i konstruktywny sposób zaangażowało się w dialog z Serbią, który przebiegał przy wsparciu UE i podjęło ono rozmowy na szereg tematów niezbędnych dla osiągnięcia widocznej i trwałej poprawy w stosunkach z Serbią. Dialog między Serbią a Kosowem został – dzięki wsparciu wysokiego przedstawiciela – podniesiony do rangi procesu politycznego na wysokim szczeblu. W okresie od października 2012 r. do końca kwietnia 2013 r. miało miejsce dziesięć posiedzeń. Ponadto w dniu 6 lutego odbyło się spotkanie prezydentów Nikolića i Jahjagi. Kontynuowana jest realizacja porozumień osiągniętych dotychczas w ramach dialogu. Jeżeli chodzi o zintegrowane zarządzanie granicami, na wszystkich sześciu przejściach otwarto wspólne tymczasowe punkty przekroczenia granicy, które obecnie funkcjonują. Postępuje realizacja podpisanego w grudniu 2012 r. porozumienia w sprawie ochrony miejsc dziedzictwa religijnego i kulturowego. W dalszym ciągu obie strony wdrażają porozumienie dotyczące stempli celnych. Odnotowano pozytywne postępy w zakresie rejestru cywilnego, do końca stycznia 2014 r. powinna zostać zakończona faza wdrożenia. Obie strony znajdują się na etapie podejmowania niezbędnych działań przygotowawczych w związku z katastrem. Sprawnie postępuje porozumienie związane z uznawaniem dyplomów szkół wyższych. Obie strony osiągnęły ponadto porozumienie odnośnie do rozpoczęcia poboru opłat celnych i utworzenia funduszu na rzecz rozwoju północnego Kosowa. W drugiej części dialogu na wysokim szczeblu, począwszy od stycznia 2013 r., tematy posiedzeń obu premierów skupiały się wokół północnego Kosowa; doprowadziły one do parafowania w dniu 19 kwietnia 2013 r. „Pierwszego porozumienia w sprawie zasad regulujących normalizację stosunków”. Na tej podstawie Komisja uznaje, że Kosowo podjęło poważne i konstruktywne działania na rzecz widocznej i trwałej poprawy stosunków z Serbią. * Użycie tej nazwy nie wpływa na stanowiska w sprawie statusu Kosowa i jest zgodne z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ 1244 (1999) oraz z opinią Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Deklaracji niepodległości Kosowa. [1] COM(2012) 602 final. [2] 19 października, 7 listopada, 4 grudnia i 17 stycznia, 20 lutego, 4 marca, 20 marca, 2 kwietnia, 17 kwietnia oraz 19 kwietnia. [3] COM(2009) 534 final. [4] COM(2013) 200 final