2009
PROGRAM POMOCY ŻYWNOŚCIOWEJ UNII 
EUROPEJSKIEJ DLA OSÓB NAJBARDZIEJ POTRZEBUJĄCYCH : OCENA CELÓW ORAZ 
ZASTOSOWANYCH ŚRODKÓW I METODEUROPEJSKI 
TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
Sprawozdanie specjalne  nr 6
PL
ISSN 1831-0923

PROGRAM POMOCY 
ŻYWNOŚCIOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ DLA OSÓB NAJBARDZIEJ POTRZEBUJĄCYCH: OCENA CELÓW ORAZ ZASTOSOWANYCH ŚRODKÓW I METODSprawozdanie specjalne  nr 6   2009
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY(przedstawione na mocy art. 248 ust. 4 akapit drugi traktatu WE)
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod2
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luksemburg
LUKSEMBURG
Tel.: +352 4398-45410
Faks: +352 4398-46410
E-mail: euraud@eca.europa.eu
Internet: http://www.eca.europa.eu
Sprawozdanie specjalne  nr 6  2009
Wiele informacji o Unii Europejskiej znajduje się w portalu Europa (http://europa.eu).
Dane katalogowe znajdują się na końcu niniejszej publikacji.Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2009ISBN 978-92-9207-349-7doi: 10.2865/26186
© Wspólnoty Europejskie, 2009
Powielanie materiałów dozwolone pod warunkiem podania źródła.
Printed in Belgium
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod3
SPIS TREŚCI
PUNKT
I–IX STRESZCZENIE
1–17  WSTĘP
1–7  GŁÓWNE CECHY PROGRAMU
8–13  PRZEGLĄD PROCEDUR ZARZĄDCZYCH I KONTROLI
14–17  ŁAŃCUCH DYSTRYBUCJI: ORGANIZACJE CHARYTATYWNE
18–22  ZAKRES KONTROLI I PODEJŚCIE KONTROLNE
23–75  UWAGI
23–33   CELE PROGRAMU I PODEJŚCIE DO ICH REALIZACJI: CZY CELE PROGRAMU POZOSTAJĄ 
ZASADNE I CZY PODEJŚCIE JEST WŁAŚCIWE?
23–24 DYCHOTOMIA CELÓW PROGRAMU
25–27 W SYTUACJI, W KTÓREJ ZAPASY INTERWENCYJNE SĄ NISKIE, ZWIĄZEK Z WYDATKAMI ROLNYMI JEST MNIEJ ŚCISŁY
28–31 SPOŁECZNY CEL PROGRAMU PRZEWAŻA
32–33 KOORDYNACJA Z INNYMI ŚRODKAMI POLITYKI SPOŁECZNEJ POWINNA BYĆ LEPSZA
34–47   ZASTOSOWANE ŚRODKI I METODY: CZY ŚRODKI SĄ WSPÓŁMIERNE Z ZAŁOŻONYMI 
CELAMI I ODPOWIEDNIO WYKORZYSTYWANE?
34–41 WARUNKIEM UZYSKANIA „ZNACZĄCEGO WKŁADU” JEST LEPSZA SELEKCJA BENEFICJENTÓW
42–47  RÓŻNORODNOŚĆ UDOSTĘPNIANEJ ŻYWNOŚCI JEST OGRANICZONA PRZEZ UTRZYMYWANIE ZWIĄZKU 
Z ZAPASAMI INTERWENCYJNYMI, A W SAMEJ DYSTRYBUCJI WYSTĘPUJĄ ZNACZNE RÓŻNICE
48–70  FAKTYCZNA REALIZACJA PROGRAMU: CZY PROCEDURY STOSOWANE SĄ ZGODNIE Z ZAŁOŻENIAMI?
48–59 NIEDOCIĄGNIĘCIA W PROCEDURACH ADMINISTRACYJNYCH I ROZLICZALNOŚCI
60–70 PROCEDURY PRZETARGOWE WYMAGAJĄ POPRAWY I HARMONIZACJI
71–75  PROPOZYCJA REFORMY: NIEDAWNA INICJATYWA KOMISJI WRAZ Z OCENĄ ODDZIAŁYWANIA PROGRAMU
76–85  WNIOSKI I ZALECENIA
 ZAŁĄCZNIK I —  LUDNOŚĆ ZAGROŻONA UBÓSTWEM ZAŁĄCZNIK II —  ŚRODKI BUDŻETOWE I ICH PODZIAŁ POMIĘDZY PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE ZAŁĄCZNIK III —  PRZYDZIELONE PRODUKTY I BENEFICJENCI KOŃCOWI — ROCZNY PLAN NA 2005 R.
 ZAŁĄCZNIK IV —  POTRZEBY ZGŁASZANE PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE I PRZYDZIAŁ ZAPASÓW 
INTERWENCYJNYCH PRZEZ KOMISJĘ
 ODPOWIEDZI KOMISJI
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod4
STRESZCZENIE
I.
Program pomocy żywnościowej dla osób  
najbardziej potrzebujących wprowadzono  po raz pierwszy w 1987 r. Jego zamysłem  
było przekazywanie produktów składowa-
nych jako zapasy interwencyjne Wspólnoty 
organizacjom charytatywnym do darmowej 
dystrybucji wśród osób potrzebujących.
II.
Program ten ma dwa podstawowe cele: spo-
łeczny (przyczynić się do dobrobytu osób  potrzebujących) oraz rynkowy (ustabilizować rynki produktów rolnych poprzez zmniej-szenie zapasów interwencyjnych). Budżet  programu w 2008 r. wyniósł 307 mln euro  (dla 19 państw członkowskich), a w 2009 r. zwiększył się do 500 mln euro.
III.
Odpowiedzialność za zarządzanie progra-mem powierzono agencjom płatniczym  odpowiadającym za zapasy interwencyjne  w państwach członkowskich. Na poziomie  operacyjnym programem zarządzają orga-nizacje charytatywne, które otrzymują  żywność, a następnie rozdają ją osobom  potrzebującym. Znaczące zmniejszenie się  zapasów interwencyjnych w ostatnich latach 
oznacza, że większość rozdawanych pro-
duktów należało kupować na rynku (85 %  
w 2008 r.).IV.
Kontrola dotyczyła zasadności założonych  celów w kontekście zmieniającej się sytu-acji rynkowej i społecznej, stosowności  
udostępnionych środków, oddziaływania  
programu, a także procedur administracyj-
nych i zarządczych.
V.
Finansowanie programu w ramach wydat-
ków WPR było początkowo uzasadnione ze względu na wykorzystanie zapasów inter-wencyjnych. Jednak w ostatnich latach,  
w związku ze zmniejszeniem zapasów inter-
wencyjnych niemal do zera, związek pro-
gramu z wydatkami rolnymi stał się mniej  ścisły. Uczestnictwo w programie jest dobro-
wolne, a niektóre państwa członkowskie są 
zdania, że nie powinien być on finansowany 
z budżetu EFRG.
VI.
Program ten miał na celu zmniejszenie ubó-
stwa, a nie jego wyeliminowanie. W tym  
kontekście należy stwierdzić, że udostęp-
nione środki mogą jedynie w ograniczony  
sposób wpłynąć na sytuację poszczególnych 
potrzebujących osób, gdyż pozwalają one  na zapewnienie beneficjentom średnio jed-
nego posiłku miesięcznie. Dlatego też, aby 
zwiększyć skuteczność pomocy, należy lepiej 
ją ukierunkować i zapewnić lepszą jej koor-
dynację z polityką społeczną. Ponadto ist-niejące przepisy ograniczają różnorodność rozdawanych produktów, zaś skutkiem pro-cedur stosowanych w łańcuchu dystrybucji jest różne traktowanie beneficjentów koń-cowych pod względem ilości dostarczanej  
żywności na osobę.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod5
VII.
Fakt, że programem na poziomie ope-
racyjnym zarządzają tysiące organizacji  charytatywnych, zatrudniających głównie  
wolontariuszy i pracujących z niestabilną  
i trudną do monitorowania populacją doce-
lową, stanowi szczególne wyzwanie przy  
administrowaniu programem. Systemy moni-
toringu i sprawozdawczości na szczeblu  Komisji i państw członkowskich wymagają  
poprawy, podobnie jak metodyka przydzie-lania środków finansowych poszczególnym państwom członkowskim. W stosowanych  
w poszczególnych państwach członkowskich 
procedurach przetargowych występują zna-
czące różnice; procedury te nie zapewniają wszystkim działającym w UE podmiotom  
równego dostępu, ani też możliwie najszer-
szej konkurencji. Istnieje zatem ryzyko, że  
dla produktów wycofywanych z zapasów  
interwencyjnych lub też nabywanych na  
otwartym rynku nie zawsze uzyskuje się naj-
lepsze możliwe warunki. Można też uznać, że stosowane układy barterowe są niewygodne 
i trudne do kontrolowania.
VIII.
Komisja zgłosiła niedawno propozycję zre-
formowania programu, której wdrożenie  
w pewnym stopniu zaradziłoby uchybieniom 
wskazanym w sprawozdaniu Trybunału.STRESZCZENIE
IX.
Jako że władze budżetowe opowiadają się  
za kontynuacją programu, Trybunał przed-stawia pewne zalecenia dotyczące stosow-
ności finansowania go w ramach wydatków 
WPR, potrzeby zwiększenia jego oddziały-
wania, włączenia programu do ram polityki 
społecznej, zwiększenia różnorodności dys-
trybuowanych produktów, a także koniecz-ności ulepszenia metod dystrybucji, jak  
też procedur zarządczych, monitoringu  i przetargowych.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod6
WSTĘP
GŁÓWNE CECHY PROGRAMU
 1.  Początki programu pomocy osobom najbardziej potrzebującym sięgają 
1987 r., kiedy to Europę dotknęła wyjątkowo surowa zima, której  
skutki szczególnie dotkliwie odczuły osoby znajdujące się w najtrud-
niejszej sytuacji, tj. osoby potrzebujące. W celu zaradzenia krytycz-nej sytuacji humanitarnej Wspólnota podjęła działania polegające  
na przekazaniu różnego rodzaju żywności, w szczególności produk-
tów rolnych składowanych jako wspólnotowe zapasy interwencyjne
1, 
organizacjom charytatywnym do darmowej dystrybucji wśród osób potrzebujących.
 2.  Program spotkał się z pozytywnym odzewem i znacznym zainteresowa-
niem. Później nadano mu charakter programu stałego2, realizowanego 
do chwili obecnej.
 3.  Program ten był nowatorski w skali UE, ponieważ jego podstawową zasadą 
była pomoc osobom najbardziej potrzebującym poprzez przekazywa-
nie im, za pośrednictwem organizacji charytatywnych, pomocy żyw-
nościowej w formie gotowych posiłków lub paczek żywnościowych.
 4.  Przepisy prawne podają następującą definicję osób najbardziej potrze-
bujących3 (zob. ramka 1 ).1 Produkty rolne zakupione 
w ramach środków interwencji 
publicznej mającej na celu 
ustabilizowanie rynków oraz zapewnienie godnego poziomu 
życia społeczności rolniczej.
2 Rozporządzenie Rady 
(EWG) nr 3730/87 (Dz.U. L 352 
z 15.12.1987, s. 1).
3 Art. 1 rozporządzenia Komisji 
(EWG) nr 3149/92 (Dz.U. L 313 
z 30.10.1992, s. 50).
DEFINICJA „OSÓB NAJBARDZIEJ POTRZEBUJĄCYCH”
Termin „osoby najbardziej potrzebujące” oznacza osoby fizyczne — poszczególne osoby, jak też rodziny 
lub grupy złożone z takich osób — których sytuacja uzależnienia socjalnego i finansowego została stwierdzona lub uznana na podstawie kryteriów kwalifikowalności przyjętych przez właściwe władze, lub jest oceniana na podstawie kryteriów stosowanych przez organizacje charytatywne i uznanych przez właściwe władze.RAMKA 1
Źródło : Charitable Organisations
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod7
 5.  Powyższa definicja utrudnia określenie liczebności grupy docelowej. Na 
potrzeby rozdzielenia funduszy dostępnych na realizację programu 
pomiędzy państwa członkowskie Komisja stosuje kategorię określaną 
jako ludność „zagrożona ubóstwem”. Jest to miara względna, oznacza-
jąca dla każdego państwa członkowskiego osoby o dochodzie poniżej 
60 % średniego dochodu4. Tak określona grupa docelowa jest również 
liczna: jako „zagrożoną ubóstwem” określa się w całej UE co szóstą osobę (zob. ramka 2 ).
 6.  Środki udostępnione na realizację programu w latach objętych kon-
trolą wyniosły 216 mln euro w 2005 r., 264 mln euro w 2006 r.,  274 mln euro w 2007 r. i 307 mln euro w 2008 r.
5 W 2009 r. kwota ta 
wynosi 500 mln euro.
 7.  Pomimo coraz większych nakładów budżetowych, kwota dostępna w prze-
liczeniu na osobę w ciągu ostatnich trzech lat wyniosła 6,24 euro  
na osobę w 2006 r., 5,73 euro na osobę w 2007 r. i 5,83 euro na  
osobę w 2008 r. (zob. załącznik II ). Te skromne kwoty przypadające 
na potencjalnego beneficjenta dają obraz potencjalnego oddziały-
wania programu.4 Ściślej, jest to liczba ludzi 
statystycznie zidentyfikowanych 
jako posiadających dochód 
poniżej progu 60 % mediany 
ekwiwalentnego dochodu. Stosowne 
dane są gromadzone i przekazywane 
przez Eurostat.
5 Środki budżetowe przeznaczone 
na program ujęte są w linii 
budżetowej 05 02 04 01 budżetu UE.
OSOBY POTRZEBUJĄCE W UE
W Unii Europejskiej około 80 mln ludzi, czyli 16 % ludności UE-27, określa się jako zagrożonych ubóstwem 
(szczegółowe informacje zawarto w załączniku I ), natomiast zagrożonych niedostatkiem żywności jest 
około 43 mln ludzi6.RAMKA 2
6 Ocena skutków SEC(2008) 2436/2 towarzysząca wnioskowi Komisji w sprawie rozporządzenia 
Rady dotyczącego dystrybucji żywności wśród osób najbardziej potrzebujących we Wspólnocie, 
s. 11.
Osoby zagrożone niedostatkiem żywności to wskaźnik Eurostatu określony jako odsetek ludzi, 
których nie stać na posiłek zawierający mięso, drób lub ryby co drugi dzień.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod8
PRZEGLĄD PROCEDUR ZARZĄDCZYCH I KONTROLI
 8.  Warunki i procedury obowiązujące przy realizacji programu określa roz-
porządzenie Rady (EWG) nr 3730/87, włączone następnie do rozpo-
rządzenia Rady nr 1234/2007 oraz do rozporządzenia wykonawczego 
(EWG) nr 3149/927. Z biegiem lat zasady programu były zmieniane. 
W 1992 r. wprowadzono zmianę dopuszczającą rozdawanie produk-
tów niepochodzących z zapasów interwencyjnych oraz transfer zapa-sów interwencyjnych pomiędzy państwami członkowskimi. W 1995 r. 
postanowiono, że jeżeli dany produkt jest chwilowo niedostępny we wspólnotowych zapasach interwencyjnych, państwa członkowskie  mogą nabyć podobne produkty na rynku wspólnotowym.
 9.  Państwa członkowskie uczestniczą w programie na zasadzie dobrowol-
ności, przy czym o zamiarze uczestnictwa muszą one powiadomić co 
roku Komisję, a także przedstawić jej swoje przewidywane potrzeby. 
Liczba państw członkowskich biorących udział w programie wzrosła 
w ostatnich latach: z 10 w 2005 r. do 15 w 2006 r., 18 w 2007 r. oraz 
19 w 2008 r. W załączniku II  przedstawiono kwoty środków budże-
towych i przydziałów finansowych przypadających na poszczególne państwa członkowskie w okresie 2005–2008.
 10.  Komisja opracowuje roczny plan, w którym dla każdego państwa człon-
kowskiego uczestniczącego w programie określa się maksymalną  
wysokość udostępnionych środków finansowych, ilość poszczegól-
nych produktów rolnych do wycofania ze wspólnotowych zapasów  
interwencyjnych oraz kwoty dostępne na każdy produkt.
 11.  Produkty wycofywane z zapasów interwencyjnych nie nadają się z re guły 
do bezpośredniego przekazania beneficjentom do natychmias-
towego spożycia, w związku z czym muszą one zostać przetworzone 
lub wymienione na końcowe produkty żywnościowe (zob. ramka 3 ). 
Fakt ten znacząco komplikuje zarządzanie programem, gdyż opera-cje konieczne do uzyskania końcowych produktów żywnościowych  
(wymiana produktów z zapasów interwencyjnych na żywność przetwo-
rzoną oraz zakupy) podlegają procedurom przetargowym organizowa-
nym przez właściwe organy państw członkowskich. Powiązane koszty 
transportu od dostawcy do organizacji również podlegają procedurom przetargowym.7 Rozporządzenie (EWG) 
nr 3730/87 ustanawiające 
ogólne zasady włączone do 
rozporządzenia Rady (WE) 
nr 1234/2007 (Dz.U. L 299 
z 16.11.2007, s. 1) ustanawiającego wspólną organizację rynków 
rolnych oraz rozporządzenie 
Komisji (EWG) nr 3149/92 
z dnia 29 października 1992 r. 
ustanawiające szczegółowe zasady 
dostaw żywności z zapasów 
interwencyjnych do wykorzystania przez osoby najbardziej 
poszkodowane we Wspólnocie 
(Dz.U. L 313 z 30.10.1992, s. 50).
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod9
PRZYKŁADY PRODUKTÓW WYCOFANYCH  
Z ZAPASÓW INTERWENCYJNYCH I ROZDYSPONOWANYCH  PRODUKTÓW KOŃCOWYCHRAMKA 3
Zapasy interwencyjne Rozdysponowane produkty
Ryżparzony ryż• 
ryż biały• 
ryż na mleku• 
ciastka ryżowe• 
Zbożemakaron• 
ciastka• 
płatki śniadaniowe• 
mąka• 
kasza jęczmienna• 
kuskus• 
Masłomleko• 
produkty mleczne• 
ser• 
masło• 
Cukierbiały cukier• 
dżem•  12.  W ostatnich latach, wskutek zmienionej sytuacji rynkowej, bardzo zna-
cząco zmniejszyły się ilości produktów składowanych jako wspólno-
towe zapasy interwencyjne8. W konsekwencji zapasy interwencyjne nie 
pokrywają już potrzeb programu i niektóre z rozdawanych produktów muszą być nabywane bezpośrednio na rynku. Wartość produktów  zakupionych w 2006 r. stanowiła 18 % środków przeznaczonych na program, natomiast w 2008 r. odsetek ten wyniósł już ponad 85 %. 
Na potrzeby rocznego planu na 2008 r. w zapasach interwencyjnych 
dostępny był tylko cukier.
 13.  Na szczeblu państw członkowskich za realizację programu odpowiadają 
agencje płatnicze9. Wykonują one również zadania nadzorczo-kon-
trolne10, bądź to bezpośrednio, bądź poprzez powierzenie ich innym 
podmiotom.8 Bardziej szczegółowe informacje 
przedstawiono w sprawozdaniu 
specjalnym nr 11/2008 pt. 
„Zarządzanie wsparciem Unii Europejskiej dla działań w zakresie 
składowania zbóż w magazynach 
państwowych”
(http://www.eca.europa.eu).
9 Agencja płatnicza to organ 
lub organy akredytowane przez 
państwo członkowskie zgodnie 
z rozporządzeniem Rady (WE) 
nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 
2005 r. w sprawie finansowania 
wspólnej polityki rolnej (Dz.U. L 209 z 11.8.2005, s. 1).
10 Art. 9 rozporządzenia (EWG) 
nr 3149/92 stanowi, że właściwe 
władze przeprowadzają kontrole 
na wszystkich etapach procesu 
wykonania planu oraz na wszystkich poziomach łańcucha 
dystrybucji. Kontrole dotyczą co 
najmniej 5 % ilości danego typu 
produktów na każdym etapie 
procesu wykonania, z wyjątkiem etapu rozdysponowania osobom 
najbardziej potrzebującym. 
Artykuł 10 tego samego 
rozporządzenia nakłada na 
państwa członkowskie obowiązek 
przekazywania corocznie 
Komisji sprawozdania z realizacji planu na ich terytorium. 
Sprawozdanie to powinno 
określać środki kontroli stosowane 
w celu zagwarantowania, że 
towary zostały wykorzystane w zamierzonym celu oraz dotarły 
do końcowych odbiorców.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod10
ŁAŃCUCH DYSTRYBUCJI: ORGANIZACJE CHARYTATYWNE
 14.  Pomoc żywnościowa jest przekazywana osobom potrzebującym głównie 
za pośrednictwem organizacji charytatywnych wyznaczonych przez 
dane państwo członkowskie. Produkty są tym organizacjom udostęp-
niane bezpłatnie. Struktura organizacji charytatywnych jest często  
trzypoziomowa, ze szczeblami krajowym, regionalnym i lokalnym;  
poza tym organizacje te charakteryzują się różnorodną strukturą admi-nistracyjną (zob. ramka 4 ). W przyjmowaniu i rozdawaniu żywności 
osobom potrzebującym uczestniczy obecnie kilka tysięcy organizacji charytatywnych na wszystkich poziomach. W tym kontekście rozporzą-dzenie stanowi, że za końcowych odbiorców w łańcuchu dystrybucji 
uznaje się organizacje charytatywne, które bezpośrednio opiekują  
się beneficjentami
11.11 Art. 5a rozporządzenia (EWG) 
nr 3149/92.
ORGANIZACJE UCZESTNICZĄCE W PROGRAMIE UE
Struktura i zakres odpowiedzialności organizacji charytatywnych w państwach członkowskich objętych 
kontrolą kształtują się następująco:
1. poziom: organizacje „wyznaczone” przez władze krajowe (np. Czerwony Krzyż, Caritas, Federacja Ban-
ków Żywności itp.). Działają one na szczeblu ogólnokrajowym, funkcjonując jako centrale dla organizacji niższego szczebla w kwestiach reprezentacyjnych, w kontaktach z władzami krajowymi oraz w sprawach 
koordynacji działań i nadzoru. Nie zajmują się one dystrybucją pomocy do końcowych odbiorców.
2. poziom: organizacje charytatywne działające na szczeblu regionalnym/lokalnym (np. diecezjalne 
oddziały Caritasu, banki żywności itp.). Większość z nich należy do sieci głównych organizacji. Posiadają one powierzchnie magazynowe, zbierają żywność i rozdysponowują ją pomiędzy organizacje niższego 
rzędu i/lub beneficjentów końcowych.
3. poziom: organizacje działające na poziomie lokalnym i przekazujące pomoc bezpośrednio beneficjen-
tom. Ich liczba w poszczególnych państwach członkowskich dochodzi do kilku tysięcy, a ich zadania są 
różnorodne. Bardzo często organizacje te należą do sieci głównych organizacji charytatywnych, czasem 
jednak są to organizacje niezależne, stworzone z inicjatywy lokalnych społeczności.
Komisja nie dysponuje danymi o liczbie wyznaczonych i innych organizacji charytatywnych uczestni-
czących w programie UE. W państwach członkowskich objętych kontrolą ich liczba wynosi około 40 000. 
Szczegółowe dane przedstawiono poniżej:RAMKA 4
Typ organizacji charytatywnej Hiszpania Francja Włochy Polska
Wyznaczone organizacje (1. poziom) 1474
Organizacje na szczeblu regionalnym (2. poziom) 52 250–300 249 89
Organizacje niższego szczebla dystrybuujące 
żywność wśród benefi  cjentów końcowych 
(3. poziom)około 6 000 około 9 000 14 973 9 366
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod11
 15.  Jak można zauważyć, organizacje charytatywne odgrywają kluczową 
rolę w realizacji programu. Chociaż program przewiduje ograniczone 
finansowanie ponoszonych przez wyznaczone organizacje charyta-tywne kosztów administracyjnych (1 % wartości udostępnionych  
produktów)
12, to jednak organizacje te same pokrywają większość  
kosztów administracyjnych i operacyjnych związanych z przyjęciem 
i przechowywaniem towarów oraz ich przekazywaniem beneficjentom 
końcowym.
 16.  Organizacje charytatywne zaangażowane w realizację programu z natury 
rzeczy trudno poddają się kryteriom rozliczalności stosowanym w zwy-kłej praktyce administracyjnej. Wynika to z faktu, że zatrudniają one głównie wolontariuszy i pracują z niestabilną i niepoddającą się  w prosty sposób monitoringowi populacją docelową.
 17.  Organizacje charytatywne rozdające żywność w ramach programu UE na 
ogół zajmują się też bezpłatnym dystrybuowaniem żywności z innych 
źródeł. Jednak dla niektórych organizacji charytatywnych działających 
na szczeblu lokalnym program UE jest jedynym źródłem żywności do zaopatrywania osób potrzebujących. W odniesieniu do objętych kon-
trolą państw członkowskich i organizacji charytatywnych uzyskano 
następujące dane liczbowe
13 (zob. ramka 5 ).12 Organizacje charytatywne 
podkreślały także, że konieczne 
będzie zwiększenie infrastruktury 
administracyjnej i logistycznej (w zakresie przechowywania 
i dystrybucji oraz związanej 
z tym siły roboczej), aby sprostać 
dystrybucji większej ilości 
produktów.
13 Komisja nie dysponuje 
kompletnymi danymi dla 
wszystkich państw członkowskich.
ILOŚĆ ŻYWNOŚCI ROZDYSPONOWANEJ W RAMACH PROGRAMU UE  
W STOSUNKU DO OGÓŁU ROZDYSPONOWANEJ ŻYWNOŚCI
Hiszpania : W 2006 r. wyznaczone organizacje rozdysponowały 60 048 ton żywności, z czego 32 660 ton 
(54 %) pochodziło z programu UE, a reszta z innych źródeł (przemysł spożywczy, hurtownie, sklepy, zbiórki itp.).
Francja : Obok programu UE realizowany jest uzupełniający program krajowy. Brak jest dokładnych 
danych, szacuje się jednak, że w ramach programu krajowego rozdysponowuje się około 6 %, a w ramach 
programu UE — 30 % całej rozdawanej żywności.
Włochy : Brak jest danych ogólnokrajowych. W przypadku dwóch skontrolowanych organizacji program 
UE pokrywa prawie 100 % rozdawanej żywności. W przypadku innej organizacji udział ten wyniósł około 60 %.
Polska : Brak jest konkretnych danych całościowych. Program UE pokrywa około 60–70 % żywności roz-
dawanej przez dwie objęte kontrolą organizacje (dane szacunkowe).RAMKA 5
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod12
 18.  Celem kontroli była ocena europejskiego programu pomocy żywno-
ściowej dla osób potrzebujących pod względem związku pomiędzy 
celami a zastosowanymi środkami i metodami. W szczególności kon-trola miała pozwolić stwierdzić, czy założone cele programu są nadal 
zasadne w kontekście zmieniającej się sytuacji rynkowej i społecz-
nej. Ponadto oceniono stosowność udostępnionych środków oraz  
systemów zastosowanych do pomiaru oddziaływania programu na  
beneficjentów pod względem wartości, ilości i różnorodności zapew-
nionych i rozdysponowanych produktów. W ramach kontroli oceniono też procedury administracyjne i zarządcze stosowane przy realizacji 
planów rocznych.
 19.  Trzy podstawowe pytania, na które odpowiedzieć ma niniejsze sprawoz-
danie, brzmią następująco:
Czy cele programu pozostają zasadne i czy podejście jest właściwe? a) 
Czy środki są współmierne z założonymi celami i odpowiednio  b) 
wykorzystywane?
Czy procedury stosowane są zgodnie z założeniami? c) 
 20.  Aby odpowiedzieć na te pytania, kontrolerzy zajęli się danymi dotyczą-
cymi pomiaru oddziaływania programu w stosunku do każdego  z wy znaczonych celów, procesem wyboru i kryteriami kwalifikowal-
ności dla organizacji charytatywnych uczestniczących w programie 
oraz dla beneficjentów końcowych, realizacją planów rocznych oraz 
mechanizmami stosowanymi przy dystrybucji żywności pod wzglę-
dem ilości, jakości i różnorodności. Zbadano też system służący  do określania potrzeb, kwestię przydzielania środków finansowych państwom członkowskim oraz procedury przetargowe dotyczące  dostarczania produktów końcowych organizacjom charytatywnym  do dystrybucji.ZAKRES KONTROLI 
I PODEJŚCIE KONTROLNE
Źródło : Charitable Organisations
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod13
 21.  Kontrola dotyczyła zarządzania programem i monitorowania jego realizacji 
zarówno na szczeblu Komisji, jak i w wybranych państwach członkow-
skich. Prace kontrolne skoncentrowane były na analizie, dokumentacji oraz sprawdzaniu procedur i systemów stosowanych przy zarządzaniu 
programem przez Komisję, przez właściwe organy krajowe oraz przez 
niektóre z wyznaczonych organizacji charytatywnych działających na 
szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym, uczestniczących w fak-
tycznej dystrybucji żywności wśród osób potrzebujących.
 22.  Kontrola została przeprowadzona w czterech państwach członkowskich — 
w Hiszpanii, Francji, we Włoszech i w Polsce — na które przypada  ponad 72 % rocznych środków budżetowych. Kontrola objęła plany na lata 2006–2008.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod14
CELE PROGRAMU
„Wspólnota Europejska, posiadając interwencyjne zapasy różnych produktów rolnych, ma potencjalnie 
możliwość przyczynienia się w znacznym stopniu do poprawy sytuacji swoich najbardziej potrzebują-cych obywateli; wykorzystanie tego potencjału, na trwałych podstawach, aż do doprowadzenia, poprzez zastosowanie odpowiednich środków, stanu zapasów składowanych produktów do normalnego poziomu leży w interesie Wspólnoty Europejskiej i jest zgodne z celami wspólnej polityki rolnej […].”RAMKA 6UWAGI
CELE PROGRAMU I PODEJŚCIE DO ICH REALIZACJI: 
CZY CELE PROGRAMU POZOSTAJĄ ZASADNE I CZY PODEJŚCIE JEST WŁAŚCIWE?
DYCHOTOMIA CELÓW PROGRAMU
 23.  Przepisy prawne14 nakreślają dwa powiązane cele programu: przyczynienie 
się w znacznym stopniu do poprawy sytuacji najbardziej potrzebu-
jących obywateli oraz stabilizację rynków rolnych poprzez pozbycie się części zapasów interwencyjnych (zob. ramka 6 ).
 24.  Odpowiedzialność za realizację programu została powierzona podmio-
tom z zasady zaangażowanym w administrowanie wydatkami rolnymi, tj. Dyrekcji Generalnej ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich w Komisji, a w państwach członkowskich — agencjom płatniczym zaj-mującym się płatnościami rolnymi i odpowiadającym za zarządzanie zapasami interwencyjnymi.14 Rozporządzenie (EWG) 
nr 3730/87 ustanawiające 
ogólne zasady włączone do 
rozporządzenia Rady (WE) 
nr 1234/2007.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod15
W SYTUACJI, W KTÓREJ ZAPASY INTERWENCYJNE SĄ NISKIE, 
ZWIĄZEK Z WYDATKAMI ROLNYMI JEST MNIEJ ŚCISŁY
 25.  Omawiany tu program realizowany jest od 1987 r. Pierwotne przepisy 
faworyzowały finansowanie programu przy użyciu zapasów interwen-
cyjnych, zgodnie z celem wspólnej polityki rolnej polegającym na  
„doprowadzeniu stanu zapasów do normalnego poziomu”15. Jednak 
przeprowadzona w ostatnich latach reforma WPR, w ramach której  działania interwencyjne w odniesieniu do niektórych produktów są 
stopniowo wycofywane, a także zmniejszenie się stanu istniejących zapasów interwencyjnych niemal do zera znacząco wpłynęły na spo-sób realizacji programu: większość produktów trzeba obecnie kupo-
wać bezpośrednio na rynku
16.
 26.  Niemniej jednak pewien luźny związek z wydatkami rolnymi jest nadal 
utrzymywany. Przejawia się to tym, że produkty udostępniane osobom 
potrzebującym nadal należą do grupy produktów kwalifikujących się 
do składowania jako zapasy interwencyjne. Komplikuje to zarządzanie 
programem i ogranicza wybór dystrybuowanych produktów. Trzeba 
zauważyć, że charakter tej pomocy, której celem jest przyczynienie się do zmniejszenia ubóstwa, jest trudny do pogodzenia z ogólnym 
charakterem wydatków rolnych UE, w ramach których wsparcie skie-
rowane jest do rolników i/lub przemysłu rolnego, a kwalifikowalnym 
beneficjentom przysługuje określona kwota pomocy.
 27.  Kwestia zasadności traktowania wydatków na program jako części  
wspólnej polityki rolnej była podnoszona na posiedzeniach Komitetu 
Zarządzającego. Niektóre państwa członkowskie nieuczestniczące  w programie żywnościowym UE głosowały w ostatnich latach przeciw zatwierdzeniu planów rocznych, uznając, że pomoc ta nie przystaje do celów i typu finansowania WPR
17.15 Zob. ramka 6.
16 Na potrzeby rocznego planu na 
2008 r. z zapasów interwencyjnych 
można było pozyskać jedynie cukier, a pozostałe produkty 
trzeba było nabywać na rynku. 
W prognozie opublikowanej przez 
DG AGRI w lipcu 2007 r. „The 
Prospects For Agricultural Markets 
and Income in the European 
Union”, na okres 2007–2014, przewiduje się, że:
w przypadku zbóż „zapasy  –
w magazynach państwowych 
w znacznym stopniu znikną 
w początkowej fazie okresu 
objętego prognozą”,
w przypadku cukru „oczekuje  –
się zrównoważenia sytuacji od 
2010 r.”,
w przypadku masła „zapasy  –
interwencyjne wyczerpane 
w pierwszym semestrze 2007 r. pozostaną wyczerpane do 
końca 2014 r.”, a
w przypadku odtłuszczonego  –
mleka w proszku „oczekuje 
się, że rynek pozostanie 
zrównoważony w okresie 
objętym prognozą, bez konieczności zakupów 
interwencyjnych tych 
produktów”.
17 Protokoły z posiedzeń Komitetu 
Zarządzającego ds. Zbóż (przyjęcie 
planu rocznego na 2008 r.):
„DE: uznaje, że rozporządzenie 
wykonawcze nie jest już spójne 
z rozporządzeniem Rady;NL, SE, UK: nie chcą by program 
społeczny finansowany był 
z budżetu WPR;
NL: podobnie, ponieważ nie 
chcą, aby program społeczny 
był finansowany z budżetu 
Wspólnoty”.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod16
SPOŁECZNY CEL PROGRAMU PRZEWAŻA
 28.  Choć przyczynianie się do poprawy sytuacji najbardziej potrzebujących 
obywateli powiązano ze stabilizacją rynków rolnych poprzez wyko-
rzystanie zapasów interwencyjnych, ostatnie tendencje wskazują,  
że społeczny cel programu zaczął wyraźnie przeważać. Już w 1998 r. 
w opublikowanej przez Komisję ocenie programów żywnościowych 
Wspólnoty Europejskiej stwierdzono, że aspekty społeczne programu postrzega się jako istotniejsze niż aspekty związane z regulacją rynku 
(zob. ramka 7 ). W ocenie uznano, że skuteczność programu jako  
instrumentu regulacji rynku jest wątpliwa, ponieważ po pierwsze  w niektórych przypadkach część produktów wycofywanych z zapasów wspólnotowych pośrednio znowu objęta jest interwencją, a po drugie koszt programu jako metody zmniejszania nadwyżek strukturalnych jest znacząco wyższy niż koszt refundacji wywozowych.
OCENA SPORZĄDZONA PRZEZ KOMISJĘ W 1998 R. (GŁÓWNE WNIOSKI I ZALECENIA)
„Społeczny cel programu został jasno nakreślony w przepisach. […] jego użyteczność w kontekście 
utrzymującego się rozprzestrzenionego ubóstwa w Europie potwierdzają organizacje charytatyw-
 ne […]. W czasie gdy program ten został wprowadzony, jego drugim, choć dodatkowym celem, było 
przyczynienie się do redukcji olbrzymich i kosztownych zapasów interwencyjnych Wspólnoty […]. Pro-
gram można więc wciąż postrzegać jako instrument regulacji rynku”.
„Państwa członkowskie […] mają możliwość skutecznego wykorzystania środków […]. Z drugiej strony 
skuteczność programu pod względem regulacji rynku budzi pewne wątpliwości. […] w niektórych przy-
padkach możliwe jest, że znaczna część produktów wycofywanych z zapasów wspólnotowych pośrednio 
znowu objęta jest interwencją”.
„Choć bez wątpienia jest on [program pomocy] wydajnym instrumentem pomocy społecznej, jego 
koszt jako metody obniżania nadwyżek strukturalnych jest znacząco wyższy niż koszt refundacji wywozowych […]”.
„[…] zważywszy na poważne problemy z ubóstwem w Europie i niekwestionowaną korzyść tej pomocy 
dla osób potrzebujących, należy zdecydowanie zalecić kontynuację tego programu, a nawet, w miarę 
możliwości, zwiększenie przeznaczanych na niego nakładów finansowych. […] Rada stwierdziła jasno […], że społeczne aspekty uznaje się za istotniejsze od roli programu jako instrumentu regulacji rynku”.RAMKA 7
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod17
 29.  Rozporządzenie (WE) nr 1234/2007 stanowiące skonsolidowaną wersję 
rozporządzenia 3730/87, również uznaje program za „ważny środek 
społeczny”18.
 30.  Podobny pogląd na społeczny cel tego programu podzielają organy zarzą-
dzające w państwach członkowskich objętych kontrolą; podkreślały 
one wagę dobrej koordynacji na poziomie krajowym wymiaru spo-łecznego programu.
 31.  Ponadto w kwietniu 2006 r. Parlament Europejski przyjął oświadczenie 
pisemne „w sprawie zaopatrywania zatwierdzonych stowarzyszeń  
charytatywnych w celu wdrażania Europejskiego Programu Pomocy Żywnościowej dla najuboższej ludności UE”. W oświadczeniu tym  
Parlament Europejski uznał, że pomoc żywnościowa udzielana jest  
w ramach ograniczania ubóstwa oraz wezwał Komisję i Radę do kon-
tynuacji i zwiększenia skali pomocy przy jednoczesnym wprowadzeniu 
pewnych zmian w sposobie jej udzielania (zob. ramka 8 ).
GŁÓWNE PUNKTY Z OŚWIADCZENIA PE
uznanie istnienia w Unii Europejskiej ofiar niedożywienia i potwierdzenie konieczności zaspokojenia • 
ich potrzeb żywnościowych,
kontynuacja Europejskiego Programu Pomocy Żywnościowej oraz przyznanie wieloletniej ogólnej • 
puli środków,otwarcie działań na nowe sektory produktów, takich jak wieprzowina, drób i jaja,
• 
włączenie do Europejskiego Programu Pomocy Żywnościowej innowacyjnych działań mających na • 
celu dystrybucję zbilansowanych racji żywnościowych,
uwzględnienie faktu, że pomoc żywnościowa udzielana jest w ramach ograniczania ubóstwa,• 
wprowadzenie zmian w prawodawstwie umożliwiających:• 
utworzenie zapasów na potrzeby programu, przeznaczonych dla najuboższej ludności UE,• 
szersze stosowanie procedury handlu wymiennego,• 
zakupienie na rynku wspólnotowym produktów niedostępnych w ramach zapasów  • 
interwencyjnych.RAMKA 818 Rozporządzenie (WE) 
nr 1234/2007, motyw 18.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod18
KOORDYNACJA Z INNYMI ŚRODKAMI POLITYKI 
SPOŁECZNEJ POWINNA BYĆ LEPSZA
 32.  Prawodawca jasno stwierdził, że program pomocy żywnościowej powinien 
przyczyniać się w znacznym stopniu do poprawy sytuacji najbardziej potrzebujących obywateli
19 (zob. ramka 6 ). Zatem działanie to powinno 
być skoordynowane i w połączeniu z innymi politykami, programami i działaniami, ustanowionymi zarówno na szczeblu Wspólnoty, jak  i państw członkowskich, prowadzić do powstania efektu synergii, aby w efekcie lepiej zaradzić trudnej sytuacji osób potrzebujących.
 33.  Na szczeblu objętych kontrolą państw członkowskich organami zarzą-
dzającymi są agencje płatnicze odpowiedzialne za wydatki rolne.  Z wyjątkiem Francji, w skontrolowanych państwach członkowskich  
nie znaleziono dowodów świadczących o bliskiej współpracy agen-
cji płatniczej z innymi kluczowymi podmiotami zajmującymi się  
działaniami społecznymi, np. ministerstwami odpowiedzialnymi za  
sprawy społeczne. Współpraca taka jest niezbędna dla lepszego zro-
zumienia i zaspokojenia potrzeb organizacji charytatywnych i osób potrzebujących.
ZASTOSOWANE ŚRODKI I METODY: CZY ŚRODKI 
SĄ WSPÓŁMIERNE Z ZAŁOŻONYMI CELAMI 
I ODPOWIEDNIO WYKORZYSTYWANE?
WARUNKIEM UZYSKANIA „ZNACZĄCEGO WKŁADU” 
JEST LEPSZA SELEKCJA BENEFICJENTÓW
MAŁE ODDZIAŁYWANIE  POMOCY  UE
 34.  Duża liczba potencjalnych beneficjentów i stosunkowo niewielka wyso-
kość dostępnych środków pociągają za sobą potrzebę selekcji bene-ficjentów, tak aby program mógł w znaczący sposób wpłynąć na  sytuację populacji docelowej.
 35.  Jak przedstawiono w załączniku II , wysokość środków budżetowych przy-
padających na potencjalnego beneficjenta wynosi około sześciu euro 
rocznie. Z drugiej strony Komisja w swojej ocenie oddziaływania wska-
zuje, że w 2006 r. ponad 13 mln ludzi w 15 państwach członkowskich 
skorzystało z programu i szacuje, że koszt pojedynczego posiłku  
oferowanego przez organizacje charytatywne wynosi co najmniej  19 Rozporządzenie (EWG) 
nr 3730/87.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod19
dwa euro. Oznacza to, że program umożliwia rozdanie maksymalnie 
trzech posiłków rocznie każdej osobie potencjalnie kwalifikującej się 
jako osoba potrzebująca lub średnio 12 posiłków rocznie każdemu  faktycznemu beneficjentowi pomocy.
 36.  Pomimo iż w niektórych państwach członkowskich na program UE przy-
pada ponad 50 % żywności rozdawanej osobom potrzebującym (zob. 
ramka 5 ), Trybunał uważa, że program, w ramach którego oferuje się 
beneficjentom maksymalnie ekwiwalent jednego posiłku miesięcz-nie, nie ma możliwości spełnienia nakreślonego przez prawodawcę celu, a mianowicie, „przyczynienia się w znaczny sposób do poprawy warunków życia najbardziej potrzebujących obywateli”
20.
 37.  W związku z powyższym najkorzystniej byłoby poprawić kryteria selekcji 
lub priorytety pozwalające na wytypowanie potencjalnych beneficjen-
tów zgodnie z zaleceniami przedstawionymi w ocenie oddziaływania 
programu21, w przeciwnym razie bowiem wkład programu w poprawę 
warunków życia w sposób nieunikniony będzie znikomy. Należy jed-nak zauważyć, że organizacje charytatywne z samej swojej natury  
mogą być niezdolne lub niechętne do przyjęcia restrykcyjnych zasad 
dystrybucji.
NIEJASNE  KRYTERIA  KWALIFIKOWALNOŚCI  I SELEKCJI
 38.  W celu maksymalizacji oddziaływania pomocy konieczne jest określenie 
funkcjonalnych priorytetów, zarówno na potrzeby selekcji organizacji 
charytatywnych, które będą się zajmować przekazywaniem pomocy, jak i w odniesieniu do kategorii i/lub grup ludności, które będą tę  
pomoc żywnościową otrzymywać.
 39.  Kontrolerzy ustalili, że w praktyce państwa członkowskie często bez sfor-
malizowanych procedur wskazywały niewielką grupę organizacji dzia-
łających w skali ogólnokrajowej, z którymi powiązane były organizacje 
niższego rzędu. Precyzyjne dane o liczbie wyznaczonych organizacji 
charytatywnych, z którymi przy realizacji planów rocznych współ-
pracują władze państw członkowskich, nie są dostępne. Organizacje 
charytatywne na szczeblu regionalnym uczestniczą w programie UE automatycznie, jako podmioty powiązane z głównymi organizacjami 
charytatywnymi. Mają one pewną swobodę w ustalaniu kryteriów obo-
wiązujących przy doborze organizacji niższego szczebla zajmujących 
się dystrybucją pomocy żywnościowej.20 Rozporządzenie (WE) 
nr 1234/2007, motyw 18.
21 Punkty 4 i 6.5 dokumentu 
roboczego służb Komisji SEC(2008) 
2436/2 towarzyszącego wnioskowi 
w sprawie rozporządzenia Rady 
zmieniającego rozporządzenie 
(WE) nr 1290/2005 w sprawie 
finansowania wspólnej polityki rolnej oraz rozporządzenie (WE) 
nr 1234/2007 ustanawiające 
wspólną organizację rynków 
rolnych oraz przepisy szczegółowe 
dotyczącego niektórych produktów 
rolnych („rozporządzenie 
o jednolitej wspólnej organizacji rynku”) w odniesieniu do 
dystrybucji żywności wśród osób 
najbardziej potrzebujących we 
Wspólnocie (COM(2008) 563 wersja 
ostateczna).
Źródło : Charitable Organisations
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod20
 40.  Ponadto, zgodnie z przepisami prawnymi, kryteria kwalifikowalności 
beneficjentów powinny wiązać się ze „stwierdzoną lub uznaną sytu-
acją uzależnienia socjalnego i finansowego”. Władze krajowe powinny zatem przyjąć takie kryteria lub też zatwierdzić kryteria stosowane 
przez organizacje charytatywne. Na państwach członkowskich ciąży 
też obowiązek corocznego powiadomienia Komisji o kryteriach kwa-lifikowalności, jakie mają spełniać beneficjenci. Trybunał ustalił, że państwa członkowskie nie określały tego rodzaju precyzyjnych kry-
teriów kwalifikowalności. Kryteria przekazywane corocznie Komisji
22 
stanowią raczej typologię osób, którym udzielono pomocy niż iloś-ciowe lub jakościowe kryteria selekcji (zob. ramka 9 ).
 41.  Trybunał ustalił również, że występowały znaczne różnice pod wzglę-
dem częstotliwości udzielania pomocy (niektórym osobom ofero-wano posiłki sporadycznie, podczas gdy pensjonariusze instytucji  
społecznych lub rodziny otrzymywały pomoc żywnościową lub paczki 
regularnie).22 Zgodnie z art. 1 ust. 2 
rozporządzenia (EWG) nr 3149/92.
PRZYKŁADY KRYTERIÓW KWALIFIKOWALNOŚCI STOSOWANYCH  
PRZEZ ORGANIZACJE CHARYTATYWNE
Kryteria ekonomiczne: bezdomność, ubóstwo, bezrobocie itp.• 
Kryteria społeczne: imigranci, osoby starsze, rodziny wielodzietne itp.• 
Kryteria zdrowotne: choroba, niepełnosprawność.• RAMKA 9
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod21
RÓŻNORODNOŚĆ UDOSTĘPNIANEJ ŻYWNOŚCI 
JEST OGRANICZONA PRZEZ UTRZYMYWANIE ZWIĄZKU 
Z ZAPASAMI INTERWENCYJNYMI, A W SAMEJ DYSTRYBUCJI WYSTĘPUJĄ ZNACZNE RÓŻNICE
 42.  Dystrybucja żywności przez organizacje charytatywne wśród osób potrze-
bujących może przybrać różne formy, w zależności od typu działalności prowadzonej przez daną organizację charytatywną (posiłki podawane w publicznych stołówkach, posiłki oferowane w ośrodkach opieki dla dzieci i hospicjach, paczki żywnościowe przekazywane poszczególnym osobom i rodzinom itp.).
 43.  Ze względu na pierwotną koncepcję programu i jej związek z dystrybucją 
żywności dostępnej uprzednio w ramach zapasów interwencyjnych Wspólnoty wprowadzono zasady ograniczające różnorodność produk-tów końcowych, które mogą być nabywane, a następnie przekazywane osobom potrzebującym.
 44.  Przepisy prawne23 stanowią, że produkty pozyskane na rynku wspólno-
towym muszą należeć do tej samej grupy produktów co produkty  
tymczasowo niedostępne w ramach zapasów interwencyjnych. Do  
września 2007 r. produkty pochodzące z zapasów interwencyjnych  
musiały stanowić co najmniej 40 % wagi netto dostarczanego pro-
duktu żywnościowego. Jako że w ciągu ostatnich lat zaprzestano  interwencyjnego skupu niektórych produktów (np. wołowiny, oliwy 
z oliwek), wybór produktów dostępnych do dystrybucji wśród osób potrzebujących stał się ograniczony.
 45.  Trybunał ustalił, że kilka organizacji charytatywnych uczestniczących 
w realizacji programu za priorytet uznało zwiększenie różnorodności 
oferowanych produktów, aby umożliwić komponowanie zrównowa-żonych posiłków
24.23 Art. 4 ust. 1 lit. b) oraz art. 4 
ust. 2a rozporządzenia (EWG) 
nr 3149/92.
24 W szczególności organizacje 
te zgłaszały potrzebę włączenia 
takich produktów jak oliwa, 
pomidory, makaron, mięso, 
mrożone warzywa.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod22
 46.  Kontrolerzy ustalili również, że przekazywanie żywności od organów 
zarządzających do wyznaczonych organizacji, a następnie od tych  
organizacji do organizacji charytatywnych niższego szczebla i wresz-cie do osób potrzebujących, opiera się na wielu różnych systemach 
i metodach (zob. ramka 10) .
METODY DYSTRYBUCJI
W państwach członkowskich, w których działa więcej niż jedna wyznaczona organizacja, przydział żyw-
ności pomiędzy organizacje opiera się na określonej z góry proporcji, którą bez zmian stosuje się przez 
wiele lat (Francja, Polska). We Włoszech wyznaczone organizacje nie są zaangażowane w dystrybucję, 
a produkty końcowe przekazywane są bezpośrednio organizacjom regionalnym na podstawie określo-nych parametrów (liczba interwencji i wniosków).
Również w przypadku dystrybucji żywności od wyznaczonych organizacji krajowych do organizacji 
niższego szczebla stosowanych jest wiele różnych systemów, a w niektórych przypadkach również czyn-
ników. W Hiszpanii dystrybucja opiera się na pewnych współczynnikach określonych przez wyznaczoną organizację. W Polsce skontrolowane organizacje stosowały własne systemy. Przykładowo jedna z organi-
zacji wyznaczyła ilościowy cel na poziomie 35 kg żywności na osobę na rok. We Francji każda wyznaczona 
organizacja stosuje własny system. Na przykład jedna z organizacji przydziela środki 79 organizacjom 
drugiego szczebla na podstawie czynnika zwanego „współczynnikami K”, określanego w odniesieniu do „pewnych kryteriów: liczby ludności w danym departamencie, liczby bezrobotnych, liczby długotermi-nowych bezrobotnych, liczby osób pobierających zasiłek socjalny dla bezrobotnych”. Inna organizacja przekazuje żywność 98 federacjom proporcjonalnie do zadeklarowanej liczby beneficjentów.
Dystrybucja żywności przez organizacje charytatywne wśród beneficjentów końcowych, a także czę-
stotliwość dostaw wynikają z logistycznych możliwości tych organizacji oraz stosowanych przez nie 
kryteriów. W niektórych przypadkach organizacje charytatywne proponują pewne kryteria. Na przykład 
jedna z organizacji w Polsce zaproponowała następujące standardy dostaw indywidualnych: mleko — co najmniej 15 l na osobę i na dostawę, mąka — co najmniej 5 kg na osobę i na dostawę.
W większości przypadków organizacje charytatywne rozdysponowują pozyskaną żywność na podstawie 
własnych kryteriów, a w niektórych przypadkach na podstawie zasady równego traktowania osób potrze-
bujących, tzn. dostępne produkty rozdzielane są po równo na każdą osobę przynależącą do organizacji lub zwracającą się o pomoc.RAMKA 10
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod23
 47.  Należy zauważyć, że w całym łańcuchu dystrybucji brak jest wspólnych 
standardów, wytycznych lub wskazówek na szczeblu wspólnotowym 
lub krajowym, dotyczących ilości i różnorodności dystrybuowanych produktów w przeliczeniu na osobę. Trybunał ustalił, że pomiędzy  
państwami członkowskimi, a nawet pomiędzy poszczególnymi organi-
zacjami charytatywnymi w tym samym państwie członkowskim wystę-pują znaczne różnice co do ilości rozdawanej żywności przypadającej na jednego beneficjenta. Takie niespójne podejście zwiększa ryzyko 
znikomego oddziaływania i prowadzi do nierównego traktowania  
końcowych beneficjentów pomocy (zob. ramka 11 ). Załącznik III  
przedstawia przydział produktów i ilości w przeliczeniu na państwa członkowskie i beneficjentów końcowych w ramach planu rocznego na 2005 r., w odniesieniu do którego dostępne są dane o beneficjentach końcowych.
PRZYKŁADOWE ILOŚCI ROZDAWANYCH PRODUKTÓW W PRZELICZENIU NA OSOBĘ
Hiszpania : Statystyki dystrybucji dotyczące planu na rok 2007 pokazują, że średnio na zarejestrowanego 
beneficjenta przypadało 49,88 kg rozdysponowanych produktów, przy czym minimum odnotowane 
w pewnym banku żywności wyniosło 28,24 kg na osobę, a maksimum odnotowane w innym banku — 
89,16 kg na osobę.
Włochy : Dwie organizacje działające w tym samym obszarze rozdysponowały wśród swoich beneficjen-
tów następujące ilości makaronu:RAMKA 11
Organizacja 2006 2007
A 1,71 kg na osobę 9,68 kg na osobę
B 2,29 kg na osobę 14,44 kg na osobę
Polska : Całoroczna średnia ilość rozdysponowanej żywności na osobę (w 2006 r.) wyniosła:
24,95 kg w przypadku jednej wyznaczonej organizacji,
12,59 kg w przypadku innej wyznaczonej organizacji.
Kolejna organizacja rozdysponowała 6,72 kg na osobę w województwie dolnośląskim oraz 78,03 kg na osobę 
w województwie łódzkim.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod24
FAKTYCZNA REALIZACJA PROGRAMU: CZY PROCEDURY 
STOSOWANE SĄ ZGODNIE Z ZAŁOŻENIAMI?
NIEDOCIĄGNIĘCIA W PROCEDURACH 
ADMINISTRACYJNYCH I ROZLICZALNOŚCI
BRAK  OPERACYJNYCH  CELÓW  SZCZEGÓŁOWYCH
 48.  Państwa członkowskie i Komisja wspólnie odpowiadają za to, by program 
był skuteczny. Artykuł 27 rozporządzenia finansowego (WE, Euratom) 
nr 1605/200225 przewiduje między innymi, że dla wszystkich sektorów 
działalności objętych budżetem UE należy wyznaczyć zdefiniowane, mierzalne, osiągalne, odpowiednie i określone w czasie cele.
 49.  Trybunał ustalił, że cele określone w obowiązujących rozporządzeniach 
wspólnotowych mają zasadniczo charakter celów ogólnych i nie  zostały dopracowane i uszczegółowione w formie praktycznych, mie-
rzalnych celów szczegółowych.
 50.  Zważywszy na ogólnikowość sformułowanych celów, nie należy się dziwić, 
że ani Komisja, ani państwa członkowskie nie wyznaczyły wskaźników wykonania na potrzeby monitorowania realizacji celów
26, mimo iż jest 
to wymagane regulacjami prawnymi27.
INFORMACJE  ZARZĄDCZE  PRZEKAZYWANE  KOMISJI
 51.  Rozporządzenia wspólnotowe nakładają na państwa członkowskie  
 obowiązek składania sprawozdania z realizacji planu nie później niż 30 czerwca każdego roku (n+1). Sprawozdanie to powinno zawierać istotne informacje dotyczące realizacji planu i jej weryfikacji
28.25 Dz.U. L 248 z 16.9.2002, s. 1.
26 W niektórych państwach 
członkowskich wyrażano opinię, 
że cele społeczne nakreślone 
w rozporządzeniach wspólnotowych 
stanowiły nie tyle rzeczywiste 
mierzalne cele, co raczej „postulaty 
natury filozoficznej”.
27 Art. 27 rozporządzenia 
(WE, Euratom) nr 1605/2002 
(rozporządzenie finansowe), 
stanowi, że osiągnięcie tych celów 
monitorowane jest wskaźnikami 
wydajności dla każdej działalności, 
przy czym informacje dostarczane są władzy budżetowej przez organ 
dokonujący wydatków. Informacje, 
o których mowa w art. 33 ust. 2 lit. d), 
należy przedstawiać corocznie, przy 
czym najpóźniej w dokumentach dołączanych do wstępnego projektu 
budżetu.
28 Sprawozdanie powinno zawierać 
dane na temat: ilości różnych 
produktów wycofanych z zapasów 
interwencyjnych, rodzaju, ilości i wartości rozdysponowanych 
towarów, kosztów transportu 
i przewozu oraz liczby odbiorców. 
W sprawozdaniu należy również 
określić zastosowane środki kontroli oraz rodzaj i liczbę 
przeprowadzonych kontroli, ich 
wyniki oraz przypadki zastosowania 
kar. Należy w nim również zawrzeć 
informacje o liczbie odbiorców 
w ciągu roku (art. 10 rozporządzenia 
(EWG) nr 3149/92).
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod25
 52.  Trybunał przeanalizował sprawozdania, do których składania zobowiązane 
są państwa członkowskie, za okres objęty kontrolą i ustalił, że spra-
wozdania te niekiedy były składane z opóźnieniem lub niekompletne. Ponadto nie ma dowodów świadczących o tym, że Komisja w sposób 
właściwy analizuje i wykorzystuje te sprawozdania.
 53.  Kontrolerzy stwierdzili również, że przedstawione w sprawozdaniu dane 
dotyczące beneficjentów końcowych są w wielu przypadkach danymi szacunkowymi dostarczonymi przez organizacje charytatywne i nie 
są one oparte na wspólnych standardach, kryteriach lub definicjach 
beneficjentów (beneficjenci rejestrowani są niezależnie od często-
tliwości, z jaką otrzymywali żywność, czy też od rodzaju i ilości tej 
żywności)
29.
OSZACOWANIE  ŚRODKÓW  BUDŻETOWYCH  I PODZIAŁ  ŚRODKÓW  
POMIĘDZY  PAŃSTWA  CZŁONKOWSKIE
 54.  Trybunał przeanalizował procedurę stosowaną przez Komisję przy  
ustalaniu wysokości środków budżetowych niezbędnych do reali-
zacji programu oraz przy podziale tych środków pomiędzy państwa 
członkowskie.
 55.  Środki budżetowe dzielone są pomiędzy państwa członkowskie na pod-
stawie dwóch kryteriów:
pierwszym są potrzeby zgłaszane przez państwa członkowskie  a) 
wraz z kosztami administracyjnymi (1 %) i kosztami transportu  (4 % i 4,5 % od 2008 r.),
drugim jest procentowy udział ludności „zagrożonej ubóstwem” b) 
w całej ludności danego państwa członkowskiego.
 56.  Po uwzględnieniu obu kryteriów końcowy przydział środków dla państw 
członkowskich jest dostosowywany do wysokości dostępnych środków 
budżetowych. Zastosowanie drugiego z wymienionych tu kryteriów 
niekoniecznie prowadzi do najbardziej wydajnego wykorzystania  
środków w całej UE. Sytuacja życiowa osób sklasyfikowanych w tej  kategorii w krajach o stosunkowo wysokim dochodzie jest prawdo-
podobnie lepsza niż wielu osób niezaliczających się do tej kategorii 
w krajach o niskim dochodzie per capita .29 W jednym państwie 
członkowskim kontrolerzy wykryli 
również błędy w podawanej przez organizacje charytatywne liczbie 
beneficjentów.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod26
 57.  Pomimo istnienia przepisów rozporządzenia30 stanowiących, że przy roz-
dzielaniu środków pomiędzy państwa członkowskie uwzględnia się 
sprawozdania państw członkowskich dotyczące wykonania planów  rocznych, Trybunał znalazł dowody świadczące o tym, że dokonano 
tego tylko w jednym przypadku. Dodatkowo kryteria zastosowane przy 
podziale środków nie uwzględniają części ludności nieobjętej staty-styczną definicją, tj. niezarejestrowanych imigrantów i uchodźców.
 58.  Roczne potrzeby zgłaszane Komisji przez państwa członkowskie są na 
ogół szacunkami ustalanymi na wysokim szczeblu przez organy zarzą-
dzające, niekiedy bez konsultacji z zainteresowanymi organizacjami 
charytatywnymi. Oznacza to, że wnioski o przyznanie środków nie  
opierają się na rzeczywistych potrzebach, lecz raczej odzwierciedlają oczekiwany przydział środków.30 Art. 2 ust. 1 rozporządzenia 
(EWG) nr 3149/92 stanowi, że 
do celów podziału zasobów między państwa członkowskie 
Komisja uwzględnia najlepsze 
szacunki liczby osób 
najbardziej potrzebujących 
w zainteresowanych państwach 
członkowskich, jak również 
sposób przeprowadzania operacji oraz przeznaczenie 
środków w poprzednich latach 
budżetowych, w szczególności 
na podstawie sprawozdań 
przewidzianych w art. 10 tego 
rozporządzenia.
POTRZEBY A PODZIAŁ ŚRODKÓW
Potrzeby są formułowane w postaci ilości produktów z zapasów interwencyjnych, a ich wartość szaco-
wana jest przez Komisję na podstawie ceny skupu.
Poniższa tabela przedstawia wyrażone pieniężnie potrzeby zgłoszone przez państwa członkowskie 
uczestniczące w programie oraz całkowitą wysokość środków finansowych udostępnionych przez Komisję 
(łącznie z kosztami administracyjnymi i kosztami transportu).
Potrzeby państw członkowskich w zestawieniu z przydzielonymi środkami:RAMKA 12
Rok 2006 2007 2008
Liczba uczestniczących państw członkowskich 15 18 19
Szacowane potrzeby (w mln euro) 307,2 338,7 313,9
Przydzielone środki fi  nansowe (w mln euro) 259,4 258,9* 294,5**
Udział procentowy 84 % 76,4 % 93,8 %
* Początkowy przydział.
** Przed ustalonym w lutym 2008 r. zwiększeniem przydzielonych środków o 10 mln euro.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod27
 59.  Trybunał porównał potrzeby zgłoszone przez państwa członkowskie z przy-
znanymi środkami finansowymi, a także przeanalizował (zob. załącz-
nik IV ) ilości produktów z zapasów interwencyjnych potrzebne do  
realizacji planów w zestawieniu z ilościami przydzielonymi przez  
Komisję. Kwoty przyznane w trzech ostatnich latach były niższe niż 
postulowane (zob. ramka 12 ). Pod względem rodzaju i ilości pro-
duktów państwa członkowskie bardzo często nie uzyskiwały tego,  o co wnioskowały. Ponadto niektórym państwom członkowskim przy-dzielono produkty, o które państwa te początkowo nie wnioskowały 
(np. masło i cukier w 2006 r i w 2007 r.), natomiast nie przydzielono im produktów, o których przyznanie się ubiegały (np. ryż i masło  
w 2007 r.). Stawia to pod znakiem zapytania skuteczność programu 
w zakresie zaspokajania oczekiwanych potrzeb.
PROCEDURY PRZETARGOWE WYMAGAJĄ 
POPRAWY I HARMONIZACJI
 60.  W przypadku zamawiania produktów końcowych do dystrybucji właściwe 
organy krajowe zobowiązane są do ogłoszenia zaproszenia do skła-dania ofert. Procedura ta dotyczy dwóch głównych typów dostaw  
koniecznych do realizacji planu:
produktów wycofanych z zapasów interwencyjnych w formie nie- a) 
przetworzonej lub po zapakowaniu i/lub przetworzeniu; oraz
produktów końcowych nabywanych na rynku w zamian za produkty b) 
wycofane z zapasów interwencyjnych (barter) lub za pieniądze.
 61.  Trybunał przeanalizował procedury zastosowane w objętych kontrolą 
państwach członkowskich przy zamawianiu produktów końcowych  
dostarczanych organizacjom charytatywnym do rozdysponowania  
i skontrolował próbę przetargów zorganizowanych w ostatnich latach, 
dotyczących zarówno wykorzystania produktów dostępnych w ramach zapasów interwencyjnych, jak i bezpośredniego zakupu produktów na rynku.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod28
NIESPÓJNE  STOSOWANIE  PODSTAWY  PRAWNEJ  
NA POZIOMIE  PAŃSTW  CZŁONKOWSKICH
 62.  Wymogi regulacyjne dotyczące procedur przetargowych określone są 
w rozporządzeniu (EWG) nr 3149/92 (np. rodzaj produktów, jakie  
można nabywać na rynku, treść zaproszenia do składania ofert, ograni-czenia itp.). To samo rozporządzenie zawiera wymóg, aby zaproszenia do składania ofert gwarantowały równy dostęp wszystkim podmiotom gospodarczym prowadzącym działalność we Wspólnocie.
 63.  Dyrektywa 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady31 przewiduje 
koordynację procedur przyznawania zamówień publicznych na roboty, dostawy i usługi. Ponadto obowiązują również konkretne rozporządze-
nia wspólnotowe dotyczące sprzedaży produktów przechowywanych 
przez agencje interwencyjne
32. Jednak zarówno w rozporządze-
niu (EWG) nr 3730/87, jak i w rozporządzeniu nr 3149/92 wraz ze  
wszystkimi, licznymi zmianami, brak jest precyzyjnego odwołania do 
podstawy prawnej dla przetargów organizowanych przez państwa  
członkowskie.
 64.  Kontrolerzy Trybunału ustalili, że procedury przetargowe organizowane 
są przez wszystkie objęte kontrolą państwa członkowskie. Państwa członkowskie przeprowadzają procedury przetargowe, korzystając  z krajowych podstaw prawnych w warunkach nie zawsze gwarantu-jących przejrzystość i równy dostęp pomiotów gospodarczych na  
szczeblu UE.
KUPOWANIE  PRODUKTÓW  NA RYNKU  JEST  KORZYSTNIEJSZE  POD  WZGLĘDEM  
EKONOMICZNYM  OD WYKORZYSTYWANIA  ZAPASÓW  INTERWENCYJNYCH  
JAKO  ŚRODKA  PŁATNOŚCI
 65.  Trybunał ustalił, że na ogół bezpośrednie nabywanie produktów na rynku 
pozwala na uzyskanie korzystniejszych cen niż w przypadku wykorzy-stania zapasów interwencyjnych jako środka zapłaty za te same pro-
dukty w tym samym czasie. Przykładowo w 2007 r. w Polsce, w ramach 
tej samej procedury przetargowej, do przedsiębiorstw wystosowano 
zaproszenie do składania ofert na dostawę produktu: a) w zamian za 
masło pochodzące z zapasów interwencyjnych i b) na zasadzie sprze-daży bezpośredniej. Porównanie wyników pokazuje, że oferowana  
cena bezpośredniego zakupu była niższa o około 10 %
33.31 Dz.U. L 134 z 30.4.2004, s. 114.
32 Np. rozporządzenie Komisji 
(EWG) nr 2131/93 z dnia 28 lipca 
1993 r. ustanawiające procedury 
i warunki sprzedaży zbóż znajdujących się w posiadaniu 
agencji interwencyjnych 
(Dz.U. L 191 z 31.7.1993, s. 76).
33 Współczynnik przy transakcjach 
barterowych wyniósł 85 %, 
natomiast w przypadku 
bezpośredniego nabycia szacuje 
się go na poziomie 94 %.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod29
 66.  Komisja dysponuje szczegółowymi danymi na temat cen rynkowych pro-
duktów w kontekście mechanizmu interwencji34. Jednak w kontekście 
programu pomocy żywnościowej dla osób potrzebujących dotyczące go uregulowania
35 nie przewidują obowiązku powiadamiania właści-
wych służb Komisji o cenach i warunkach uzyskanych w wyniku pro-
cedur przetargowych przeprowadzonych w państwach członkowskich. 
W konsekwencji Komisja nie ma pewności, czy uzyskano najkorzyst-niejsze możliwe warunki.
W PROCEDURACH  PRZETARGOWYCH  STOSOWANYCH  PRZEZ  PAŃSTWA  
CZŁONKOWSKIE  WYSTĘPUJĄ  ZNACZNE  RÓŻNICE
 67.  Trybunał ustalił, że stosowane są krajowe, a nie wspólnotowe procedury 
przetargowe, co sprawia, że istnieją znaczne różnice pomiędzy poszcze-
gólnymi państwami członkowskimi, a nawet w ramach jednego państwa 
członkowskiego, w przypadku gdy za organizację przetargów odpowiada 
więcej niż jedna instytucja (Włochy, Francja). W niektórych przypadkach 
przepisy UE nie są przestrzegane. Różnice dotyczą istotnych aspektów 
procedury przetargowej, takich jak sposób publikacji zaproszeń do składania ofert, termin składania ofert, wadium z tytułu uczestnictwa 
w przetargu, minimalna liczba oferentów, a także metod i kryteriów 
oceny stosowanych przy przyznawaniu zamówień (zob. ramka 13 ).34 Komisja śledzi i analizuje ceny 
rynkowe niektórych produktów 
w związku z przyjmowaniem procedur zaproszenia do składania 
ofert na sprzedaż produktów 
rolnych składowanych przez 
agencje interwencyjne oraz 
ustalaniem minimalnych cen 
sprzedaży do zatwierdzenia przez 
właściwy komitet zarządzający. Ceny rynkowe są również 
regularnie publikowane przez 
Eurostat.
35 Zobowiązanie państw 
członkowskich do przesyłania 
Komisji wzorów zaproszeń do 
składania ofert (art. 4 ust. 4 
rozporządzenia (EWG) nr 3149/92) 
zostało zniesione rozporządzeniem 
Komisji (WE) nr 1127/2007 
(Dz.U. L 255 z 29.9.2007, s. 18).
RÓŻNICE W PROCEDURACH PRZETARGOWYCH I WARUNKACH PRZETARGÓW  
W OBJĘTYCH KONTROLĄ PAŃSTWACH CZŁONKOWSKICHRAMKA 13
36 Francja: agencja płatnicza 1: ONIEP (Office National Interprofessionnel de l’Élevage et de ses 
Productions); agencja płatnicza 2: ONIGC (Office National Interprofessionnel des Grandes Cultures).
37 Włochy: agencja płatnicza 1: AGEA (Agencia per le Erogazioni in Agricoltura); agencja płatnicza 2: 
Ente Nazionale Risi.Hiszpania Francja36Włochy37Polska
Publikacja w Dz.U. NIE TAKAP1: TAK
AP2: NIENIE
Termin składania ofert (dni) 15AP1: 22
AP2: 45AP1: 8–19
AP2: 1020
Wadium 2 %AP1: 5 %
AP2: 5 EUR/tonęAP1: 10 %
AP2: 15 EUR/tonę50 000 PLN
(14 200 EUR)
Minimalna liczba uczestników NIE NIE TAK (2) NIE
Liczba oferentów 1–5AP1: 6–7
AP2: 3–42–4 1–9
Porównanie cen z cenami 
rynkowymiNIEAP1: NIE
AP2: TAKDopuszczalne ceny/
ilości wskazane są 
w zaproszeniu do 
składania ofertNIE
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod30
 68.  Kontrolerzy wykryli uchybienia w zbadanych procedurach przetargo-
wych, takie jak ograniczony zasięg publikacji zaproszenia do skła-
dania ofert, mała liczba oferentów (w niektórych przypadkach tylko jeden oferent), krótki termin składania ofert, licząc od publikacji.  
Ponadto ocena ofert i udzielanie zamówień opiera się w zasadniczej 
mierze na danych porównawczych pochodzących ze złożonych ofert, 
bez systematycznego zestawiania ich z innymi źródłami informacji, np. z cenami rynkowymi.
 69.  Stosowane procedury nie gwarantują zatem otwartości przetargów, 
możliwie najszerszej konkurencji, ani też uzyskania najkorzystniej-
szych warunków i cen. Analiza przetargów skontrolowanych w niektó-
rych państwach członkowskich wskazuje, że zamówienia na niektóre produkty przez kilka lat przyznawane były ograniczonej liczbie  
przedsiębiorstw.
 70.  Wspomniane powyżej przykłady świadczą o istnieniu ryzyka, że uzyski-
wane warunki nie są najkorzystniejsze, szczególnie przy zastosowaniu układów barterowych. W takich przypadkach występują dwa czynniki 
limitujące:
charakter układów barterowych ogranicza liczbę podmiotów  a) 
potencjalnie zainteresowanych uczestnictwem w przetargu;
ocena ofert jest trudna, ponieważ agencja płatnicza nie może  b) 
w prosty sposób określić, jakie spodziewane wyniki można by  
uznać za dopuszczalne.
PROPOZYCJA REFORMY: NIEDAWNA INICJATYWA 
KOMISJI WRAZ Z OCENĄ ODDZIAŁYWANIA PROGRAMU
 71.  W lutym 2008 r. Komisja rozpoczęła gruntowną analizę programu w ra -
mach przygotowań propozycji jego reformy. Powołano międzydeparta-
mentalną grupę sterującą, do uczestnictwa w której zaproszono  17 dyrekcji generalnych; przeprowadzono też szeroko zakrojone kon-
sultacje z państwami członkowskimi, organizacjami charytatywnymi 
i specjalizującymi się w tej dziedzinie ekspertami akademickimi, zre-
alizowano też internetową ankietę opinii publicznej.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod31
 72.  W wyniku powyższych działań we wrześniu 2008 r. Komisja przyjęła wnio-
sek w sprawie zmiany rozporządzenia Rady38 i opublikowała sprawoz-
danie z oceny oddziaływania programu. Wniosek ten ma doprowadzić do ustanowienia nowych ram prawnych dla programu na 2010 r.
 73.  Najważniejsze elementy proponowanych przez Komisję rozwiązań są 
następujące:
dwa źródła żywności: zapasy interwencyjne lub produkty naby- a) 
wane bezpośrednio na rynku, przy czym w pierwszej kolejności  
wykorzystywane miałyby być zapasy interwencyjne, o ile są one 
odpowiednie;
szerszy zakres produktów żywnościowych przeznaczonych do  b) 
dystrybucji: dystrybucja nie ograniczałaby się już do produktów 
objętych systemem interwencji;
długoterminowa perspektywa: w celu zwiększenia wydajności  c) 
działań wspólnotowy plan dystrybucji żywności zostałby sporzą-
dzony na okres trzech lat;
bardziej przejrzyste priorytety: państwa członkowskie opierałyby d) 
swoje wnioski o pomoc na krajowych programach dystrybucji żyw-
ności, określających cele i priorytety dystrybucji żywności;
współfinansowanie: wprowadzenie współfinansowania wzmocni- e) 
łoby nacisk kładziony w ramach systemu na spójność, zapewniłoby właściwe planowanie i zwiększyło synergię wynikającą ze współ-działania poszczególnych podmiotów;
lepsze monitorowanie i sprawozdawczość: wymogi w zakresie  f) 
sprawozdawczości na różnych szczeblach zostałyby zwiększone.
 74.  Trybunał dostrzega korzyści wynikające z powyższych propozycji Komisji. 
Niektóre z tych propozycji, jeżeli zostaną wdrożone, mogłyby przy-
czynić się do zaradzenia pewnym uchybieniom wskazanym w ramach 
omawianej tu kontroli, dotyczącym takich kwestii, jak potrzeba lep-szego ukierunkowania pomocy UE, włączenie programu do szerszego 
kontekstu polityki społecznej, zwiększenie różnorodności dystrybu-
owanych produktów oraz potrzeba ulepszenia systemów zarządzania 
i administracji, a w szczególności procedur przetargowych. Trybunał 
podkreśla jednak, że reforma większości rynków objętych WPR przy jednoczesnym obniżeniu poziomu zapasów interwencyjnych w ostat-
nich latach oznacza, że konieczne jest zastanowienie się nad zasad-
nością dalszego finansowania tego programu z wydatków WPR
39.38 Wniosek w sprawie 
rozporządzenia Rady 
COM(2008) 563/3.
39 Przepisy regulujące WPR, 
a w szczególności te dotyczące 
działań wsparcia rynku, wiążą 
się z pewnymi trudnościami, 
wskazanymi już zresztą przez 
Komisję, dotyczącymi np. planowania wieloletniego, które 
jest praktycznie nie do pogodzenia 
z finansowaniem EFRG, a także 
braku możliwości przeniesienia 
niewykorzystanych środków na kolejne lata.
Źródło : Charitable Organisations
Źródło : Charitable Organisations
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod32
 75.  W tym kontekście Trybunał pragnie zwrócić uwagę 
na fakt, że program w swoim obecnym kształcie  
nie „daje” osobom potrzebującym żadnego prawa  do pomocy UE. Stanowi to różnicę w stosunku do  
pomocy tradycyjnie udzielanej ludności wiejskiej  
w ramach WPR. Ponadto fakt, że przy zakupach na  
rynku nie rozróżniano by produktów wspólnotowych od importowanych, dodatkowo osłabia oddziaływa-nie programu jako instrumentu interwencji rynko-wej, gdyż program bezpośrednio wspierający zakup 
produktów importowanych jest niezgodny z celami 
WPR.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod33
WNIOSKI I ZALECENIA
CZY CELE PROGRAMU POZOSTAJĄ ZASADNE 
I CZY PODEJŚCIE JEST WŁAŚCIWE?
CEL, KTÓREGO DOMINUJĄCYM WYMIAREM JEST WYMIAR 
SPOŁECZNY, POZOSTAJE ZASADNY, CHOĆ POWIĄZANIE Z ZAPASAMI INTERWENCYJNYMI, A W KONSEKWENCJI Z WYDATKAMI ROLNYMI, JEST JUŻ MNIEJ ŚCISŁE...
 76.  Pomoc żywnościowa dla osób potrzebujących została wprowadzona 
po raz pierwszy w 1987 r. jako reakcja na warunki, z jakimi musiały 
zmierzyć się osoby potrzebujące podczas wyjątkowo surowej zimy. 
Pomimo sformułowania dwóch powiązanych celów: przyczynienia  
się „w znacznym stopniu” do poprawy sytuacji najbardziej potrzebu-
jących obywateli oraz stabilizacji rynków rolnych poprzez pozbycie 
się części zapasów interwencyjnych, za cel podstawowy uznawano  ten o wymiarze społecznym. Stwierdzenie takie znalazło się w opu-
blikowanej przez Komisję ocenie programu z 1998 r. Program uznano 
za nadający się do realizacji „w sposób trwały aż do doprowadzenia 
zapasów do normalnego poziomu”.
 77.  Władze budżetowe uznają, że pomoc nadal jest potrzebna ze względu 
na swój wymiar społeczny. Szacuje się, że około 16 % ludności UE,  
tj. około 80 mln obywateli, należy do kategorii osób potrzebujących, zgodnie z kryteriami stosowanymi przez Komisję. Oświadczenie  pisemne Parlamentu Europejskiego z 2006 r. nawoływało do konty-nuacji i zwiększenia skali pomocy w ramach wysiłków zmierzających 
do zmniejszania ubóstwa.
 78.  Propozycja reformy przedstawiona przez Komisję we wrześniu 2008 r. 
zmierza do poprawy realizacji programu i należytego zarządzania  
jego finansami. Pewne elementy tej reformy, jeżeli zostaną wdrożone, 
zaradzą niektórym z uchybień opisanych w niniejszym sprawozdaniu. 
W ramach reformy proponuje się jednak dalsze wykorzystywanie fun-duszy rolnych do realizacji programu, który nie jest przecież skiero-
wany do rolników ani też społeczności rolnych. Co więcej pewne cechy tego programu, takie jak wieloletni charakter i nieobowiązkowość  wsparcia udzielanego osobom potrzebującym, jest nie do pogodzenia 
z finansowaniem WPR, a w szczególności z finansowaniem EFRG.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod34
ZALECENIE 1
Komisja powinna rozważyć, czy zasadne jest utrzymanie finansowa-
nia tego rodzaju programu w ramach wspólnej polityki rolnej.
...A INTEGRACJA Z OBSZAREM POLITYKI SPOŁECZNEJ 
I KOORDYNACJA Z PODOBNYMI DZIAŁANIAMI POZWOLIŁYBY NA WZMOCNIENIE PODEJŚCIA
 79.  Ogólnie w państwach członkowskich program prowadzono bez wystarcza-
jącej koordynacji i współpracy z kluczowymi podmiotami aktywnymi w obszarze działań społecznych. Współpraca taka jest niezbędna dla lepszego zrozumienia i zaradzenia trudnej sytuacji osób potrzebują-cych oraz spełnienia potrzeb organizacji charytatywnych zajmujących 
się realizacją programu.
ZALECENIE 2
Komisja powinna zachęcić państwa członkowskie do podjęcia  koniecznych działań prowadzących do wbudowania programu  
w ramy polityki społecznej oraz poprawy koordynacji i współpracy z innymi podmiotami odgrywającymi kluczowe role w działaniach 
społecznych, aby zwiększyć synergię wynikającą ze współdziałania jednostek doświadczonych w zarządzaniu takimi programami.
CZY ŚRODKI SĄ WSPÓŁMIERNE Z ZAŁOŻONYMI 
CELAMI I ODPOWIEDNIO WYKORZYSTYWANE?
ODDZIAŁYWANIE PROGRAMU MOŻNA BY ZWIĘKSZYĆ 
POPRZEZ OKREŚLENIE PRIORYTETÓW I SELEKCJĘ BENEFICJENTÓW...
 80.  Program uruchomiono przede wszystkim po to, by zaradzić trudnej sytu-
acji osób najbardziej potrzebujących, a jego założeniem nie była cał-kowita likwidacja niedostatku żywności. Oddziaływanie programu  
jest w globalnej perspektywie ograniczone, ponieważ w jego ramach 
oferuje się beneficjentom ekwiwalent jednego posiłku miesięcznie.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod35
 81.  Nie określono jakichkolwiek priorytetów w ramach kategorii osób potrze-
bujących, pozwalających na precyzyjniejsze ukierunkowanie pomocy. 
Co więcej organizacje charytatywne zarządzające programem na  poziomie operacyjnym zatrudniają głównie wolontariuszy i obejmują 
swoimi działaniami grupę docelową, która nie jest dostatecznie sta-
bilna, aby możliwe było zapewnienie pełnej rozliczalności z tytułu  uzyskanej pomocy.
ZALECENIE 3
Aby zwiększyć oddziaływanie pomocy, Komisja powinna określić 
funkcjonalne priorytety służące selekcji beneficjentów oraz pod-
miotów pośredniczących w przekazywaniu pomocy, z uwzględnie-niem specyfiki mechanizmów dystrybucji obejmujących organizacje opierające się na wolontariacie i niestabilne grupy docelowe,  w odniesieniu do których ogólnie przyjęte mechanizmy admini-
stracyjne i kontrolne są trudne do zastosowania.
…RÓŻNORODNOŚĆ DYSTRYBUOWANYCH PRODUKTÓW 
JEST OGRANICZONA PRZEZ POWIĄZANIE PROGRAMU Z PRODUKTAMI PODLEGAJĄCYMI SKŁADOWANIU W MAGAZYNACH PAŃSTWOWYCH...
 82.  Przepisy prawne pozwalają na zakup produktów żywnościowych na rynku 
wspólnotowym, w razie gdy w zapasach interwencyjnych produkty te nie są tymczasowo dostępne do dystrybucji wśród osób potrzebują-cych. Jednak żywność zakupiona w tym trybie na rynku musi należeć 
do tej samej grupy produktów co produkty objęte systemem inter-wencji, co ogranicza wybór produktów dostępnych do dystrybucji.
ZALECENIE 4
Należy ponownie rozważyć zasadność regulacyjnego ogranicze-nia dystrybuowanych produktów żywnościowych do produktów  
objętych systemem interwencji, z myślą o zwiększeniu różnorod-
ności, komplementarności i wartości odżywczej dystrybuowanej  
żywności.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod36
… A DYSTRYBUCJA JEST BARDZO ZRÓŻNICOWANA
 83.  W ramach łańcucha dystrybucji obejmującego organy zarządzające, orga-
nizacje charytatywne i osoby potrzebujące stosowanych jest wiele  
różnych systemów. Brak jest wspólnych standardów czy też wytycz-nych na szczeblu wspólnotowym lub krajowym, które określałyby ilość i różnorodność produktów, jakie należy rozdysponować w przelicze-
niu na osobę. Zwiększa to ryzyko niewielkiego oddziaływania pro-
gramu, co może prowadzić do nierównego traktowania beneficjentów pomocy.
ZALECENIE 5
W celu zwiększenia oddziaływania pomocy i zapewnienia rów-niejszego traktowania beneficjentów Komisja powinna rozważyć 
wprowadzenie pewnego stopnia standaryzacji, uwzględniającego 
specyfikę organizacji charytatywnych i grupy docelowej.
CZY PROCEDURY STOSOWANE 
SĄ ZGODNIE Z ZAŁOŻENIAMI?
NALEŻY UDOSKONALIĆ PROCEDURY 
ZARZĄDZANIA I MONITORINGU...
 84.  Ani Komisja, ani też państwa członkowskie nie przełożyły ogólnych celów 
programu na zdefiniowane, mierzalne i osiągalne cele szczegółowe. 
W związku z tym, że sprawozdania państw członkowskich z realiza-cji programu były w kilku przypadkach niekompletne lub zawierały 
sprzeczne dane, informacje zarządcze, jakimi dysponuje Komisja,  
na temat realizacji celów ogólnych programu nie są dostatecznie  
wiarygodne.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod37
ZALECENIE 6
Komisja powinna zachęcić państwa członkowskie do sformułowania 
zdefiniowanych, mierzalnych, osiągalnych, odpowiednich i określo-
nych w czasie celów, do których osiągnięcia ma doprowadzić realizacja 
programu, oraz ustalić wskaźniki wykonania na potrzeby monitoro-wania realizacji tych celów. Ponadto Komisja powinna przeanalizo-wać system sprawozdawczości w ramach programu i upewnić się, że 
dostępne są precyzyjne i aktualne informacje na temat grupy doce-
lowej i realizacji programu.
... A PROCEDURY PRZETARGOWE WYMAGAJĄ POPRAWY 
I HARMONIZACJI
 85.  W różnych państwach członkowskich stosowane są znacząco odmienne 
procedury przetargowe, co nie gwarantuje równego dostępu wszyst-
kim podmiotom gospodarczym prowadzącym działalność w UE, ani też 
możliwie najszerszej konkurencji i uzyskania najlepszych możliwych warunków i cen. Ponadto układy barterowe wykorzystujące zapasy  
interwencyjne są niewłaściwe i nie zawsze efektywne kosztowo.
ZALECENIE 7
W celu zwiększenia konkurencyjności i zagwarantowania, że uzyskiwane są najlepsze możliwie ceny rynkowe Komisja powinna lepiej określić 
podstawę prawną oraz przepisy wykonawcze mające zastosowanie do udzielania zamówień na produkty żywnościowe dla osób potrzebu-jących. Należy również odejść od stosowania układów barterowych. Należy rozważyć sprzedaż zapasów interwencyjnych na rynku i wykorzy-stanie uzyskanych w ten sposób środków jako środków przeznaczonych na określony cel, tj. na zakup potrzebnych produktów końcowych.
  Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Trybunał Obrachunkowy 
w Luksemburgu na posiedzeniu w dniu 14 maja 2009 r.
W imieniu Trybunału Obrachunkowego
 mieniu  Trybunału  Obrachunkowe
Vítor Manuel da Silva Caldeira
Prezes
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod38
LUDNOŚĆ ZAGROŻONA UBÓSTWEM1ZAŁĄCZNIK I
Państwo 
członkowskie
(PC)Ludność 
ogółem
(w mln)Ludność 
zagrożona 
ubóstwem
(w %)Ludność 
zagrożona 
ubóstwem
(w mln)Ludność 
zagrożona 
ubóstwem
(w mln) 
w uczestniczących 
PCProcent 
budżetu
Belgia 10,511 15 % 1,577 1,577 3,00 %
Bułgaria 7,719 15 % 1,158 1,158 2,20 %Republika Czeska 10,251 10 % 1,025 1,025 1,95 %Dania 5,427 12 % 0,651Niemcy 82,438 13 % 10,717Estonia 1,345 18 % 0,242 0,242 0,46 %Irlandia 4,209 20 % 0,842 0,842 1,60 %Grecja 11,125 20 % 2,225 2,225 4,23 %Hiszpania 43,758 20 % 8,752 8,752 16,63 %
Francja 62,886 13 % 8,175 8,175 15,53 %
Włochy 58,752 19 % 11,163 11,163 21,21 %Cypr 0,766 16 % 0,123Łotwa 2,295 19 % 0,436 0,436 0,83 %Litwa 3,403 21 % 0,715 0,715 1,36 %Luksemburg 0,460 13 % 0,060 0,060 0,11 %Węgry 10,077 13 % 1,310 1,310 2,49 %Malta 0,404 15 % 0,061 0,061 0,12 %Niderlandy 16,334 11 % 1,797Austria 8,266 12 % 0,992Polska 38,157 21 % 8,013 8,013 15,23 %Portugalia 10,570 20 % 2,114 2,114 4,02 %Rumunia 21,610 18 % 3,890 3,890 7,39 %Słowenia 2,003 12 % 0,240 0,240 0,46 %
Słowacja 5,389 13 % 0,701
Finlandia 5,256 12 % 0,631 0,631 1,20 %Szwecja 9,048 9 % 0,814Zjednoczone 
Królestwo60,393 18 % 10,871
RAZEM 492,852 16 % 79,292 52,627 100,00 %
1 Definicja Eurostatu: Wskaźnik zagrożenia ubóstwem (próg: 60 % mediany ekwiwalentnego dochodu po transferach 
socjalnych).
Źródło : Eurostat, lipiec 2006 r.
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod39
ŚRODKI BUDŻETOWE I ICH PODZIAŁ POMIĘDZY PAŃSTWA CZŁONKOWSKIEZAŁĄCZNIK II
Pozycja budżetowa 05 02 04 012005 r.
(w euro)2006 r.
(w euro)Wzrost
2005/20062007 r.
(w euro)Wzrost
2006/20072008 r.
(w euro)Wzrost
2007/2008
Środki budżetowe 216 000 000 264 000 000 22,2 % 274 000 000 3,8 % 307 000 000 12,0 %
Państwo członkowskiePrzydział
w 2005 r.
(w euro)Przydział
w 2006 r.
(w euro)Wzrost
2005/2006Przydział
w 2007 r.
(w euro)Wzrost
2006/2007Przydział
w 2008 r.
(w euro)Wzrost
2007/2008Udział 
w przy-
dziale
na 2008 r.
Belgia 3 047 791 3 064 940 0,6 % 5 817 428 89,8 % 8 461 691 45,5 % 2,8 %
Bułgaria 7 007 310 2,3 %
Republika Czeska 155 443 0,1 %
Estonia 324 813 192 388 -40,8 % 0,1 %
Irlandia 355 874 217 997 -38,7 % 155 965 -28,5 % 0,1 %Grecja 5 704 637 7 127 822 24,9 % 6 689 132 -6,2 % 13 228 830 97,8 % 4,3 %Hiszpania 42 544 686 53 793 470 26,4 % 50 340 744 -6,4 % 50 419 083 0,2 % 16,5 %Francja 48 620 337 48 059 949 -1,2 % 49 940 164 3,9 % 50 982 533 2,1 % 16,7 %Włochy 60 294 489 73 538 420 22,0 % 70 764 888 -3,8 % 69 614 288 -1,6 % 22,8 %Łotwa 2 096 236 18 446 -99,1 % 153 910 734,4 % 0,1 %Litwa 2 489 508 3 273 261 31,5 % 4 456 991 36,2 % 1,5 %Luksemburg 68 537 34 959 -49,0 % 80 707 130,9 % 81 091 0,5 % 0,0 %Węgry 6 764 115 7 896 638 16,7 % 8 169 224 3,5 % 2,7 %Malta 347 642 401 030 15,4 % 384 898 -4,0 % 378 242 -1,7 % 0,1 %Polska 35 504 167 43 408 602 22,3 % 42 884 522 -1,2 % 49 971 042 16,5 % 16,4 %Portugalia 12 527 718 13 306 532 6,2 % 14 904 058 12,0 % 13 182 946 -11,5 % 4,3 %Rumunia 16 649 889 24 258 046 45,7 % 8,0 %
Słowenia 1 334 827 1 929 341 44,5 % 1 499 216 -22,3 % 0,5 %
Finlandia 2 825 645 3 637 860 28,7 % 2 709 509 -25,5 % 2 741 323 1,2 % 0,9 %RAZEM 211 485 649 259 414 144 22,7 % 274 826 435 5,9 % 305 109 562 11,0 % 100,0 %Ludność zagrożona ubóstwem 
(w mln)40,61 42,29 47,96 52,63
Środki na osobę zagrożoną 
ubóstwem (w euro)5,32 6,24 5,73 5,83
Źródło : Rozporządzenia Komisji (ze zmianami).
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod40
PRZYDZIELONE PRODUKTY I BENEFICJENCI KOŃCOWI
ROCZNY PLAN NA 2005 R.ZAŁĄCZNIK III
Przydzielone produkty (w tonach)
Państwo 
członkowskieBenefi  cjenci
(w mln)Zboże Ryż MasłoMleko 
w proszkuRazem
(1) (2) (3) (4) (5) (6)
Belgia 0,221 6 000 3 500 318 410 10 228
Grecja nd. 6 972 4 346 2 087 13 405
Hiszpania 0,941 68 721 29 452 9 547 107 720
Francja 2,509 60 905 31 412 18 143 110 460
Włochy 2,300 98 153 22 575 14 446 135 174
Malta nd. 1 383 553 1 936
Polska 3,594 17 758 26 835 6 772 3 749 55 114
Portugalia 0,485 8 588 14 708 2 594 480 26 370
Finlandia 0,360 15 000 600 15 600
RAZEM 10,410 283 480 133 381 33 677 25 469 476 007
Przydzielone produkty na benefi  cjenta (w kg)
Państwo 
członkowskieBenefi  cjenci
(w mln)Zboże Ryż MasłoMleko 
w proszkuŁącznie
(1) (2)/(1) (3)/(1) (4)/(1) (5)/(1) (6)/(1)
Belgia 0,221 27,15 15,84 1,44 1,86 46,28
Grecja nd.Hiszpania 0,941 73,03 31,30 10,15 0,00 114,47
Francja 2,509 24,27 12,52 0,00 7,23 44,03
Włochy 2,300 42,68 9,82 6,28 0,00 58,77
Malta nd.Polska 3,594 4,94 7,47 1,88 1,04 15,34
Portugalia 0,485 17,71 30,33 5,35 0,99 54,37
Finlandia 0,360 41,67 0,00 0,00 1,67 43,33
RAZEM 10,410 27,23 12,81 3,24 2,45 45,73
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod41
POTRZEBY ZGŁASZANE PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE I PRZYDZIAŁ  
ZAPASÓW INTERWENCYJNYCH PRZEZ KOMISJĘZAŁĄCZNIK IV
Plan na 2006 r. (wraz ze zmianami wprowadzonymi rozporządzeniem Komisji (WE) nr 153/2006)
(w tonach)
Państwo 
członkowskieZboże Ryż Masło Cukier
Potrzeby Przydział Potrzeby Przydział Potrzeby Przydział Potrzeby Przydział
(a) (b) (b)/(a) (a) (b) (b)/(a) (a) (b) (b)/(a) (a) (b) (b)/(a)
Belgia 9 000 12 121 135 % 2 800 2 800 100 % 300 450 150 %
Irlandia 120 120 100 %
Grecja 35 000 0 % 5 000 7 500 150 % 3 250 0 %Hiszpania 70 000 73 726 105 % 25 000 28 000 112 % 15 000 13 560 90 % 2 000Francja 68 959 75 851 110 % 55 129 55 000 100 % 10 564Włochy 100 000 115 253 115 % 15 000 20 000 133 % 16 000 6 833 43 % 3 500Łotwa 35 000 19 706 56 %Litwa 16 000 16 000 100 % 5 000 5 000 100 %Węgry 100 000 63 587 64 %Malta 2 500 1 877 75 % 1 000 600 60 %Polska 80 000 85 608 107 % 30 000 20 000 67 % 7 600 7 230 95 % 4 847Portugalia 20 000 17 287 86 % 17 600 14 000 80 % 5 000 2 743 55 % 1 700Słowenia 1 350 1 262 93 % 540 600 111 % 135 0 % 270 300 111 %Finlandia 18 500 18 500 100 % 500
RAZEM 556 309 500 778 90 % 157 069 153 500 98 % 47 405 41 500 88 % 270 12 847 4758 %
Inne produkty zgłoszone jako potrzebne, lecz nieprzydzielone:
Oliwa z oliwek (Portugalia 4 000 ton).Wołowina (Włochy 5 000 ton, Malta 60 ton, Portugalia 1 500 ton, Słowenia 270 ton i Finlandia 1 000 ton).Odtłuszczone mleko w proszku (Belgia 400 ton, Francja 18 302 tony, Luksemburg 18 ton, Malta 100 ton, Polska 4 750 ton, Portugal ia 1 500 ton, Słowe-
nia 135 ton i Finlandia 500 ton).
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod42Plan na 2007 r. (wraz ze zmianami wprowadzonymi rozporządzeniem Komisji (WE) nr 937/2007)
(w tonach)
Państwo 
członkowskieZboże Ryż Masło Cukier
Potrzeby Przydział Potrzeby Przydział Potrzeby Przydział Potrzeby Przydział
(a) (b) (b)/(a) (a) (b) (b)/(a) (a) (b) (b)/(a) (a) (b) (b)/(a)
Belgia 12 000 12 000 100 % 2 800 0 % 1 115 0 % 2 000 2 000 100 %
Republika 
Czeska270 0 % 26 0 % 50 0 %
Estonia 3 000 3 000 100 % 2 0 % 2 0 %
Irlandia 80 80 100 %
Grecja 11 760 30 000 2 755 9 %Hiszpania 100 000 110 000 110 % 17 000 0 % 15 000 12 000 80 % 5 000 6 443 129 %Francja 66 330 82 641 125 % 51 940 23 641 46 % 11 700 6 500 56 % 3 338 3 338 100 %Włochy 100 000 122 465 122 % 15 000 20 000 133 % 25 000 3 570 14 % 6 000 6 847 114 %Łotwa 3 280 173 5 %Litwa 12 000 12 000 100 % 5 000 0 % 3 000 2 760 92 %Węgry 52 000 52 000 100 % 900 900 100 %Malta 2 500 1 550 62 % 1 000 0 %Polska 100 000 120 433 120 % 20 000 0 % 13 000 2 400 18 % 15 000 11 522 77 %Portugalia 22 000 20 000 91 % 17 500 14 000 80 % 5 000 3 160 63 % 2 500 1 435 57 %
Rumunianie okre-
ślone96 712nie okre-
ślone11 986
Słowenia 9 000 3 610 40 % 3 000 0 % 1 500 653 44 %
Finlandia 16 500 14 651 89 % 422 500 0 %
RAZEM 498 880 662 995 133 % 163 242 60 396 37 % 70 923 28 132 40 % 39 788 47 884 120 %
Inne produkty zgłoszone jako potrzebne, lecz nieprzydzielone:
Wołowina (Włochy 5 000 ton, Malta 60 ton, Portugalia 1 500 ton i Finlandia 1 000 ton).Odtłuszczone mleko w proszku (Republika Czeska 10 ton, Grecja 3 514 ton, Węgry 800 ton, Malta 100 ton, Portugalia 2 000 ton, Sł owenia 800 ton 
i Finlandia 500 ton).ZAŁĄCZNIK IV
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod43Plan na 2008 r. (wraz ze zmianami wprowadzonymi rozporządzeniem Komisji (WE) nr 182/2008)
(w tonach)
Państwo 
członkowskieZboże Ryż Masło Cukier
Potrzeby Przydział Potrzeby Przydział Potrzeby Przydział Potrzeby Przydział
(a) (b) (b)/(a) (a) (b) (b)/(a) (a) (b) (b)/(a) (a) (b) (b)/(a)
Belgia 16 000 0 % 2 000 0 % 3 000 4 154 138 %
Bułgaria 20 000 0 % 12 000 0 % 6 500 6 385 98 %
Republika 
Czeska360 0 % 24 0 % 67 67 100 %
Estonia 1 800 0 %
Grecja 25 000 0 %Hiszpania 110 000 0 % 12 000 0 % 13 000 0 % 6 500 6 500 100 %Francja 97 044 0 % 39 280 0 % 13 966 0 % 4 193 3 718 89 %Włochy 120 000 0 % 25 000 0 % 7 000 7 000 100 %Łotwa 1 440 0 %Litwa 25 000 0 % 7 000 0 % 5 000 2 889 58 %Węgry 60 000 0 % 1 800 1 620 90 %Malta 2 500 0 % 500 0 % 1 800 397 22 %Polska 200 000 0 % 11 000 0 % 18 130 15 552 86 %Portugalia 22 000 0 % 17 500 0 % 5 000 0 % 3 000 1 707 57 %Rumunia 200 000 0 % 20 000 15 898 79 %Słowenia 2 000 0 % 800 0 % 900 806 90 %
Finlandia 16 000 0 %
RAZEM 919 144 0 0 % 91 080 0 0 % 67 990 0 0 % 77 890 66 693 86 %
Inne produkty zgłoszone jako potrzebne, lecz nieprzydzielone:
Oliwa z oliwek (Grecja 2 285 ton).Wołowina (Belgia 664 tony i Malta 60 ton).Odtłuszczone mleko w proszku (Belgia 1 603 tony, Republika Czeska 13 ton, Grecja 3 435 ton, Litwa 700 ton, Luksemburg 44 tony, Węgry 1 000 ton, 
Malta 200 ton, Portugalia 2 000 ton, Słowenia 500 ton i Finlandia 500 ton).ZAŁĄCZNIK IV
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod44
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
STRESZCZENIE
II.
Od początku program pomocy dla osób naj-
bardziej potrzebujących był w całości reali-
zowany w ramach wspólnej polityki rolnej  (WPR). Trybunał nadmienia, że dwoma celami programu było już wówczas przyczynianie się 
do bezpieczeństwa zaopatrzenia w żywność 
najbardziej potrzebujących spośród oby-wateli Unii Europejskiej oraz zapewnienie  
alternatywnego przeznaczenia dla zapasów 
interwencyjnych. Oba te cele znajdują uza-
sadnienie w Traktacie i są zgodne z celami 
WPR wymienionymi w art. 33.
Przez lata plany dystrybucji żywności reali-
zowane w ramach programu skutecznie przy-
czyniały się do osiągnięcia obu celów.
III.
Stan zapasów publicznych UE zmienia się  
w zależności od rozwoju sytuacji na rynku  
i poziomu cen. Mimo że interwencje zostały 
w znaczącym stopniu zreformowane, funk-
cjonują one nadal w odniesieniu do sze-
rokiej gamy głównych produktów rolnych,  
m.in. zbóż, odtłuszczonego mleka w proszku 
i masła. Spadek zapasów interwencyjnych  w ciągu ostatnich lat zatrzymał się w 2008 r. 
W istocie zapasy interwencyjne niektórych produktów, takich jak zboża czy masło, są  obecnie powiększane.
V.
W ciągu ostatnich czterech lat, w miarę  
spadku zapasów interwencyjnych, roczne  
plany dotyczące realizacji tego programu  opierały się w znaczącym stopniu na zaku-pach rynkowych. Jednakże ta tendencja  z ostatnich lat uległa niedawno zahamowa-
niu i zapasy interwencyjne niektórych pro-
duktów ponownie rosną.
Znaczna większość państw członkowskich  
popiera przedmiotowy środek; takie jest  
również stanowisko Parlamentu Europej-
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod45
skiego, który wyraził wolę, by program był 
nadal finansowany z budżetu EFRG1.
VI.
Skuteczność operacyjna programu nie  
powinna być oceniana na podstawie liczby oferowanych posiłków przypadających  na beneficjenta, lecz na podstawie tego,  
w jakim stopniu program zapewnia trwałe  
przeznaczenie dla produktów z zapasów  interwencyjnych oraz pewne źródło pozy-
skiwania żywności dla organizacji charyta-
tywnych świadczących pomoc na rzecz osób 
najbardziej potrzebujących. W tym kontek-
ście program okazał się skuteczny, o czym  świadczy jego udział w ogóle rozdyspono-wanej pomocy żywnościowej (zob. również ramka 5 w sprawozdaniu Trybunału). Wszyst-
kie zainteresowane podmioty potwierdzają 
znaczącą skalę oddziaływania programu.
Środek wywierał ponadto silny efekt dźwi-
gni, umożliwiając rozwój sieci organizacji  
charytatywnych i ułatwiając koordynację  
z udziałem władz publicznych.
VII.
Komisja uważa, że ogólnie system jest  zarządzany w sposób satysfakcjonujący,  aczkol wiek możliwe są dalsze usprawnienia. Komisja złożyła w 2008 r. wniosek dotyczący reformy programu, który uwzględnia kilka  
sugestii Trybunału
2.
1 Rezolucja legislacyjna Parlamentu Europejskiego 
z dnia 26 marca 2009 r. (TA/2009/188) w sprawie wniosku 
dotyczącego rozporządzenia Rady zmieniającego 
rozporządzenie (WE) nr 1290/2005 w sprawie finansowania 
wspólnej polityki rolnej oraz rozporządzenie (WE) 
nr 1234/2007 ustanawiające wspólną organizację rynków rolnych oraz przepisy szczegółowe dotyczące niektórych 
produktów rolnych („rozporządzenie o jednolitej wspólnej 
organizacji rynku”) w odniesieniu do dystrybucji żywności 
wśród osób najbardziej potrzebujących we Wspólnocie 
(COM(2008) 563 — C6-0353/2008 — 2008/0183(CNS)).
2 Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady zmieniającego 
rozporządzenie (WE) nr 1290/2005 w sprawie finansowania 
wspólnej polityki rolnej oraz rozporządzenie (WE) 
nr 1234/2007 ustanawiające wspólną organizację rynków 
rolnych oraz przepisy szczegółowe dotyczące niektórych 
produktów rolnych („rozporządzenie o jednolitej wspólnej organizacji rynku”) w odniesieniu do dystrybucji żywności 
wśród osób najbardziej potrzebujących we Wspólnocie 
(COM(2008) 563 wersja ostateczna).Komisja zmodyfikowała już metodę obli-
czania przydziałów przypadających na  
poszczególne państwa członkowskie w pla-nie rocznym na 2009 r. w celu uwzględ-
nienia względnego poziomu zamożności  
(dochód narodowy brutto (DNB) wyrażony  jako standard siły nabywczej na mieszkańca), co odbyło się przy jednomyślnym poparciu 
uczestniczących państw członkowskich.
Jeśli chodzi o procedury przetargowe, audyty 
Komisji potwierdzają zgodność stosowa-
nych przez państwa członkowskie procedur 
z unijną dyrektywą w sprawie zamówień  
publicznych
3. Ocena skutków załączona  
do wniosku z 2008 r. dotyczącego reformy  programu
4 zawiera jednak pewne sugestie  
zmierzające do dalszego rozszerzenia publi-
kacji przetargów, a następnie zwiększenia  
uczestnictwa, co zostałoby wprowadzone po 
przyjęciu wniosku.
Komisja jest gotowa ponownie zbadać  
obecne układy barterowe w kontekście  
nowych przepisów wykonawczych, które  
zostaną przyjęte po przyjęciu nowego roz-
porządzenia Rady będącego obecnie przed-
miotem dyskusji.
3 Dyrektywa 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady 
z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur 
udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, 
dostawy i usługi (Dz.U. L 134 z 30.4.2004, s. 114).
4 Dokument roboczy służb Komisji załączony do wniosku 
dotyczącego rozporządzenia Rady zmieniającego 
rozporządzenie (WE) nr 1290/2005 w sprawie finansowania 
wspólnej polityki rolnej oraz rozporządzenie (WE) 
nr 1234/2007 ustanawiające wspólną organizację rynków 
rolnych oraz przepisy szczegółowe dotyczące niektórych 
produktów rolnych („rozporządzenie o jednolitej wspólnej 
organizacji rynku”) w odniesieniu do dystrybucji żywności wśród osób najbardziej potrzebujących we Wspólnocie — 
Ocena skutków (SEC(2008) 2436/2).
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod46
WPROWADZENIE
5.
Łączna liczba osób „zagrożonych ubóstwem” 
nie stanowi grupy docelowej przedmioto-
wego środka. Zgodnie z art. 2 ust. 1 rozporzą-dzenia (EWG) nr 3149/92 kategoria ludności „zagrożonej ubóstwem” jest wskaźnikiem  
statystycznym stosowanym przy obliczaniu 
przydziałów przypadających na poszczególne państwa członkowskie, ponieważ uznaje się 
go za najlepsze dostępne oszacowanie liczby 
osób najbardziej potrzebujących. Pojęcie  
ludności „zagrożonej ubóstwem” oparte  
jest na kryteriach uzgodnionych na posie-dzeniu Rady Europejskiej w Leaken w grud-
niu 2001 r.
Do rocznego planu na 2009 r. Komisja zasto-
sowała już nową metodę łączącą wskaźniki 
względne (DNB na mieszkańca wyrażony jako 
standard siły nabywczej) i bezwzględne (lud-ność zagrożona ubóstwem).
Ludność faktycznie objęta tym progra-
mem jest zdefiniowana przez organy  
państw członkowskich w ścisłej współpracy z organizacjami charytatywnymi i stanowi  
osoby i rodziny potrzebujące pomocy  żywnościowej.
7.
Jednym z celów programu jest zabezpiecze-
nie pewnego i stabilnego źródła pozyskiwa-nia żywności dla organizacji charytatywnych 
świadczących pomoc żywnościową dla naj-
bardziej potrzebujących osób we Wspólno-
cie. W związku z tym ramka 5 w sprawozdaniu Trybunału zawiera dane wyraźnie świad-czące o znacznym oddziaływaniu programu, który obejmuje od 30 do 70 % ogółu żyw-ności rozdawanej w EU osobom najbardziej 
potrzebującym.Program wywiera ponadto efekt dźwigni na 
działania podejmowane przez podmioty pry-
watne (organizacje charytatywne) i organy publiczne (na szczeblu krajowym i lokal-nym), co pokazuje ocena skutków załączona 
do wniosku Komisji z 2008 r. dotyczącego  
reformy programu.
Komisja uważa, że bardziej odpowiednim  
wskaźnikiem jest kwota w euro przypadająca 
na rzeczywistego odbiorcę pomocy, obli-
czona na podstawie informacji zawartych  w krajowych sprawozdaniach z realizacji.
9.
Komisja uważa, że wzrost liczby państw  
członkowskich uczestniczących w progra-
mie jest potwierdzeniem jego wartości  
dodanej.
11.
Zapewnienie przeznaczenia dla zapa-
sów interwencyjnych jest głównym celem  
programu.
Większość produktów interwencyjnych pod-
lega obecnie wymianie na żywność, a coraz mniej przetwarzaniu w celu dystrybucji do osób najbardziej potrzebujących. Na pro-
cedury przetargowe nie ma wpływu to, czy 
produkty interwencyjne są przetwarzane  czy podlegają wymianie, lecz czynnik ten  
ma wpływ na obciążenie kontrolne.
Tendencja w kierunku wysokoprzetworzo-
nej żywności wynika z tego, że organizacje pozarządowe domagają się, by dostarczać im żywność bardziej odpowiednią do warunków życia osób najbardziej potrzebujących oraz w celu dystrybucji szerszego asortymentu  produktów zapewniających bardziej zbilan-sowaną dietę.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod47
12.
Sytuacja w zakresie zapasów publicz-
nych zmienia się co roku w zależności od  
warunków rynkowych, zwłaszcza poziomu  cen. System interwencji jest gruntownie  reformowany w ciągu ostatnich lat, jednak 
działa on nadal w odniesieniu do szerokiego 
asortymentu głównych produktów rolnych, m.in. zbóż, odtłuszczonego mleka w proszku 
i masła, a w przypadku niskich cen producen-
tów może ponownie bardzo szybko dojść do 
nagromadzenia zapasów. W związku z tym  
jest bardzo prawdopodobne, że roczny  plan na 2010 r. będzie bardziej uzależniony 
od zapasów interwencyjnych niż w dwóch  
poprzedzających latach.
17.
Żywność przekazywana w ramach programu 
UE stanowi zazwyczaj bardzo znaczącą część ogółu żywności rozdawanej przez każdą  
organizację, jednak sytuacja jest bardzo zróż-
nicowana dla poszczególnych organizacji  
charytatywnych. W ocenie skutków załączo-
nej do wniosku w sprawie nowego rozporzą-dzenia Rady znajduje się analiza znaczenia 
programu i jego wpływu na poprawę sytuacji osób najbardziej potrzebujących.UWAGI
25.
W istocie mechanizmy interwencji zostały  
niedawno zreformowane, jednak interwen-
cje są nadal stosowane w odniesieniu do sze-rokiego asortymentu głównych produktów  rolnych, m.in. zbóż, odtłuszczonego mleka 
w proszku i masła. W przyszłości zapasy  
interwencyjne mogą ponownie narosnąć  w przypadku niskich cen producentów,  
zwiększając udział produktów objętych sku-
pem interwencyjnym w źródłach zaopatrze-
nia programu. Właściwie już teraz zwiększają 
się ponownie zapasy interwencyjne niektó-rych produktów.
26.
Środek pomocy żywnościowej dla osób naj-
bardziej potrzebujących jest cały czas silnie 
powiązany z WPR, tak długo jak przyczynia 
się do realizacji celów tej polityki, zwłaszcza w zakresie stabilizacji rynku.
Wniosek Komisji w sprawie nowego rozpo-
rządzenia Rady ma na celu usunięcie ogra-
niczenia zakresu produktów podlegających dystrybucji wyłącznie do tych objętych  
interwencją.
27.
Komisja nie ma zamiaru uprzedzać wyników dyskusji politycznych, które toczą się obec-nie po złożeniu wniosku Komisji w sprawie nowego rozporządzenia Rady.
Komisja chciałaby podkreślić, że przeważa-
jąca większość państw członkowskich stale głosuje za przyjęciem rocznych planów.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod48
28.
Od samego początku program miał dodat-
kowy wymiar obejmujący dwa czynniki:  stabilizację rynku i sferę społeczną. Opłacal-
ność programu należy oceniać w kontekście 
jednoczesnej realizacji obu celów.
Wspomniane przez Trybunał sprawozdanie  
z oceny z 1998 r. sporządzone zostało przez 
niezależnego konsultanta. Sprawdzenie  jakości tego sprawozdania przez Komisję  
obejmuje krytyczne uwagi dotyczące głów-
nie zastosowanej metodyki, prawidłowości 
analizy i wiarygodności wyników.
Różne cytaty wskazane przez Trybunał zwra-
cają uwagę na społeczny wymiar programu, 
jednak bez kwestionowania jego wymiaru  
rolnego.
29.
Mimo należytego uznania społecznego  wymiaru programu Komisja chciałaby pod-
kreślić, że rozporządzenie (WE) nr 1234/2007 
jest podstawowym rozporządzeniem w dzie-
dzinie wspólnej polityki rolnej, na podstawie 
art. 36 i 37 Traktatu ustanawiającego Wspól-notę Europejską.
33.
Z regularnych spotkań Komisji z organami  i organizacjami charytatywnymi państw  członkowskich, organizowanymi w ramach  
zarządzania programem, wynika, że obie  strony są w wysokim stopniu zadowolone ze 
sposobu prowadzenia konsultacji na szcze-
blu krajowym.
Komisja zgadza się jednak, że możliwe są  
usprawnienia i w ocenie skutków załączo-nej do wniosku Komisji z 2008 r. w spra-wie nowego rozporządzenia Rady zawarła  sugestie dotyczące zwiększenia powiązania programu z innymi działaniami na szczeblu państw członkowskich, na przykład poprzez 
opracowanie krajowych programów dystry-
bucji żywności. Byłyby one realizowane po przyjęciu nowego rozporządzenia Rady.34.
Pojęcia „potencjalnych beneficjentów”  
i „ludności docelowej” mają różne znacze-nie: pierwsze jest statystycznym wskaźni-
kiem stosowanym wyłącznie do obliczania  
przydziałów przypadających na państwa  członkowskie, natomiast ludność będąca  faktycznie grupą docelową jest definiowana 
na właściwym poziomie geograficznym przez 
organy zarządzające państw członkowskich we współpracy z organizacjami charytatyw-
nymi (art. 1 ust. 3 rozporządzenia (EWG)  
nr 3149/92).
Przy przydziale środków na plan z budżetu 
na 2009 r. zastosowano nową metodę łączącą 
liczbę osób „zagrożonych ubóstwem” z DNB 
według parytetu siły nabywczej dla każdego 
państwa członkowskiego. Stanowi to dodat-
kowy dowód, że liczba osób zagrożonych  
ubóstwem nie oznacza liczby potencjalnych 
beneficjentów.
35–36.
Środek pomocy żywnościowej nie ma na  
celu samodzielnego rozwiązania kwestii  
braku bezpieczeństwa zaopatrzenia w żyw-ność w UE. Stanowi on wkład w rozwiązanie 
problemu, który wymaga nie tylko zaan-gażowania Wspólnoty, lecz również mobi-lizacji organów państw członkowskich na  różnych szczeblach, a także społeczeństwa obywatelskiego.
W związku z tym jednym z celów programu 
jest zabezpieczenie pewnego i stabilnego  
źródła pozyskiwania żywności dla organiza-
cji świadczących pomoc żywnościową oso-bom najbardziej potrzebującym.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod49
Dlatego szacunki dotyczące liczby posił-
ków zapewnianych odbiorcom pomocy nie  są najlepszym wskaźnikiem oddziaływa-
nia programu, nawet jeśli rozdanie około  
156 milionów posiłków rocznie uznamy za  bardzo znaczące.
Wartość dodana tego środka w zakresie  
poprawy warunków życia osób najbardziej  potrzebujących lepiej odzwierciedlają sza-
cunki zawarte w ramce 5 w sprawozdaniu  
Trybunału, zgodnie z którymi program UE  
zapewnia od 30 do 70 % ogółu żywności  
rozdawanej we Wspólnocie ludności naj-bardziej potrzebującej pomocy, w zależno-
ści od organizacji charytatywnej i państwa 
członkowskiego. Oznacza to „przyczynianie 
się w znaczny sposób do poprawy warun-
ków życia najbardziej potrzebujących  
obywateli”.
37.
Obecnie o kryteriach wyboru i grupach  
docelowych decydują organy państw człon-
kowskich we współpracy z organizacjami  
charytatywnymi, które muszą przestrze-gać tych kryteriów, aby móc uczestniczyć  
w programie.
Publiczne konsultacje na temat przyszłości 
programu, które przeprowadzono w ramach oceny skutków załączonej do wniosku Komi-sji w sprawie nowego rozporządzenia Rady, wykazały szeroki konsensus co do tego, iż nie należy ograniczać zakresu ludności objętej pomocą tylko do pewnych kategorii spośród osób najbardziej potrzebujących. W opinii  Komisji zgodnie z zasadą pomocniczości  wybór tego zakresu powinien pozostawać  w gestii państw członkowskich.
Zgodnie z przykładami zawartymi przez Try-
bunał w ramce 5, program UE zapewnia od 
30 do 70 % ogółu żywności rozdawanej we 
Wspólnocie ludności najbardziej potrzebują-
cej, w zależności od organizacji charytatyw-nej i państwa członkowskiego. Jest to fakt  
godny uwagi.38–40.
Jedną z charakterystycznych cech tego  
programu jest zasadnicza rola organizacji  pozarządowych i charytatywnych dzięki ich 
kanałom dystrybucji i wiedzy na temat pro-
blemów ludności najbardziej potrzebującej we Wspólnocie. Zgodnie z zasadą pomocni-czości w gestii organów państw członkow-
skich leży określenie właściwych procedur  
i kryteriów wyboru organizacji uczestniczą-cych w realizacji planów rocznych.
Podobnie wybór odbiorców pomocy żywno-
ściowej należy do obowiązków państw człon-
kowskich zgodnie z zasadą pomocniczości.
Wniosek Komisji w sprawie nowego rozporzą-
dzenia Rady zawiera bardziej kompleksowy 
system składania sprawozdań Komisji przez 
państwa członkowskie, którego szczegóły  
będą musiały zostać ujęte w odpowiednich 
nowych przepisach wykonawczych.
41.
Różnice w zakresie częstotliwości otrzy-
mywania pomocy nie są dowodem słabego 
oddziaływania programu. Potrzeby żywno-ściowe najbardziej potrzebujących osób  
są bardzo zróżnicowane w poszczególnych przypadkach oraz zmieniają się z biegiem  czasu. Aby program był skuteczny, nie-zbędny jest znaczny stopień elastyczności  pozwalający dostosowywać go w zależności 
od szerokiego spektrum okoliczności.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod50
44–45.
Przez kilka lat Komisja dostosowywała prze-
pisy wykonawcze programu, łagodząc kryte-ria dla produktów, które mogą zostać objęte 
dystrybucją. Pełny opis tych dostosowań  
można znaleźć w ocenie skutków załączo-nej do wniosku Komisji w sprawie nowego  rozporządzenia Rady.
We wniosku Komisji w sprawie nowego roz-
porządzenia Rady asortyment żywności,  która może podlegać dystrybucji, nie jest  już ograniczony do grup produktów obję-tych interwencją.
47.
Celem środka nie jest zapewnienie identycz-
nego poziomu pomocy wszystkim odbior-
com pomocy, gdyż ich potrzeby są również 
zróżnicowane, podobnie jak koszty żywno-
ści w poszczególnych państwach członkow-
skich. Brak jednolitych ustaleń dotyczących ilości rozdawanej żywności przypadającej  
na osobę nie musi stwarzać ryzyka słabego 
oddziaływania programu ani ryzyka nierów-
nego traktowania odbiorców pomocy.
49–50.
Komisja dołoży wszelkich starań w grani-cach wynikających z charakteru i specyfiki  przedmiotowego środka, by nowe przepisy wykonawcze po przyjęciu nowego rozporzą-dzenia Rady określały cele i wskaźniki zgod-
nie z odpowiednimi wytycznymi.
W tym celu w ocenie skutków załączonej  
do wniosku Komisji w sprawie nowego roz-
porządzenia Rady zaproponowano szereg  wymiernych celów oraz zharmonizowanych, wymiernych wskaźników.52.
Zgodnie z art. 2 rozporządzenia (EWG)  
nr 3149/92, jeśli chodzi o przydziały zaso-bów dla państw członkowskich, Komisja  
uważnie analizuje sprawozdania przekazy-
wane przez państwa członkowskie w ramach mechanizmu monitorowania oraz oprócz  regularnych kontaktów z państwami człon-
kowskimi, w szczególności w ramach komi-
tetu zarządzającego.
Ponadto ocena skutków załączona do  
wnios ku w sprawie nowego rozporządzenia 
Rady zawiera różne ustalenia wynikające  
z analizy sprawozdań krajowych, np. doty-czące liczby beneficjentów pomocy. Dowo-
dzi to, że Komisja analizuje te sprawozdania 
i korzysta z nich.
53.
W ramach stosowania zasady pomocniczo-
ści obowiązkiem państw członkowskich jest ustalenie definicji beneficjentów, która  
będzie najlepiej dostosowana do specy-
ficznej sytuacji najbardziej potrzebującej  
ludności danego państwa. Komisja jest  
zatem zdania, że wprowadzenie wspólnych standardów czy definicji beneficjentów nie 
poprawiłoby skuteczności programu.
W ocenie skutków załączonej do wniosku  
w sprawie nowego rozporządzenia Rady  Komisja wyraziła zamiar zwiększenia obo-wiązków sprawozdawczych państw człon-kowskich. Szczegóły mają zostać zawarte  w nowych przepisach wykonawczych po  przyjęciu nowego rozporządzenia Rady.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod51
56.
Jeśli chodzi o plan na 2009 r., Komisja postę-
powała zgodnie z nową metodą obliczania  przydziałów krajowych, uwzględniającą róż-
nice w sile nabywczej między państwami  
członkowskimi. Szczegółowe informacje na temat tych obliczeń znajdują się w załączniku do oceny skutków załączonej do wniosku  
w sprawie nowego rozporządzenia Rady.
57.
Komisja uwzględnia znacząco zbyt niskie  
wykorzystanie środków przez państwa  
członkowskie. Fakt niezastosowania korekty 
w analizowanym okresie (plany na lata  2006–2008) wynika z wysokiego stopnia  wykorzystania środków przez uczestniczące państwa członkowskie.
Komisja podkreśla, że wszelkie metody obli-
czeń muszą być oparte na oficjalnych danych 
statystycznych dostępnych dla wszystkich  państw członkowskich.
58.
Za określenie potrzeb krajowych odpowie-
dzialne są państwa członkowskie, które  
postępują zgodnie z własnymi procedu-
rami, w szczególności poprzez konsultacje  z zaangażowanymi organizacjami chary-
tatywnymi. W tej kwestii Komisja zawsze  aktywnie zachęcała państwa członkowskie  do włączania organizacji charytatywnych  
w opracowywanie programu.
Wniosek Komisji w sprawie nowego rozpo-
rządzenia Rady przewiduje współfinansowa-
nie programu przez państwa członkowskie, co dodatkowo zachęci państwa członkowskie do niezbędnego dostosowania wniosków do rzeczywistych potrzeb (zob. załącznik 14  
do oceny skutków załączonej do wniosku  
Komisji).59.
Chociaż w istocie potrzeby państw człon-
kowskich nie mogą być zawsze zaspokojone w 100 %, głównie z powodu braku zaso-
bów, Komisja dokłada wszelkich starań, by 
w możliwie największym stopniu zrealizować wnios ki państw członkowskich.
Państwa członkowskie informują Komisję  
o produktach, które chciałyby otrzymać. Te wstępne wnioski są omawiane na forum komi-
tetu zarządzającego oraz w kontaktach dwu-
stronnych. W rezultacie wstępne wnioski są 
korygowane. Przykładowo ryż i masło zostały 
zastąpione innymi produktami. Jednakże  w wyniku takiego postępowania nie można 
stwierdzić, że państwom członkowskim  
przydzielono produkty, których nie chciały. 
W rzeczywistości państwa członkowskie  
zaakceptowały fakt, że ich wstępne wnioski 
mogą nie zostać zrealizowane i że w zamian 
otrzymają produkty, o które początkowo nie zwracały się. Jednakże wszystkie państwa  
członkowskie zaakceptowały takie decyzje  
i z zadowoleniem przyjęły produkty, które  
ostatecznie otrzymały.
63.
Prawodawstwo UE i krajowe w dziedzinie  zamówień publicznych stosuje się do proce-dur przetargowych prowadzonych w ramach przedmiotowego programu, bez potrzeby  wyraźnego powoływania się na to prawodaw-
stwo w odpowiednich rozporządzeniach.
64.
Zob. odpowiedź Komisji na pkt 63.
Komisja przeprowadziła sześć audytów mię-
dzy 2006 a 2007 r. i nie wykryła poważniej-szych uchybień w procedurach realizowanych przez państwa członkowskie w związku pro-wadzeniem przetargów. Ustaliła ponadto, że zamówienia na dostawy udzielane są pod-miotom z różnych państw członkowskich,  
co pokazuje, że istnieje konkurencja między podmiotami z różnych państw członkowskich. 
Podsumowując można stwierdzić, że spo-
sób prowadzenia przetargów przez państwa 
członkowskie okazał się zgodny z wymogami 
określonymi w dyrektywie 2004/18/WE.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod52
65.
Jednym z celów programu jest pozby-
cie się zapasów interwencyjnych. Jeśli są  one dostępne, stanowią priorytetowe źró-
dło zaopatrzenia dla programu. Pozbycie  
się zapasów interwencyjnych poprzez ten  program umożliwia ponadto Wspólno-cie uniknięcie kosztów składowania, które  
w przeciwnym razie musiałyby być ponie-
sione i sfinansowane z budżetu EU.
66.
Przetargi są prowadzone przez państwa  
członkowskie pod ich własnym nadzorem.  
Zob. odpowiedź Komisji na pkt 64.
Komisja głównie śledzi rozwój cen rynkowych 
nieprzetworzonych produktów rolnych, tym-
czasem przetargi dotyczą żywności gotowej 
do spożycia. Na podstawie porównań tych  
dwóch rodzajów cen nie można opierać żad-
nych wniosków operacyjnych.
67.
Zob. odpowiedź Komisji na pkt 64.
Dyrektywa 2004/18/WE określająca proce-
dury przyznawania zamówień publicznych  na roboty, dostawy i usługi obowiązuje we wszystkich państwach członkowskich. Nawet jeśli w ramach jednego państwa członkow-skiego przepisy dotyczące procedur prze-
targowych różnią się, pozostają one zgodne 
z dyrektywą.
Rozdział VI dyrektywy zawiera przepisy doty-
czące publikacji zaproszeń do składania  
ofert. Zaproszenia te muszą być publikowane w krajowych dziennikach urzędowych oraz w Dzienniku Urzędowym UE. W niektórych  państwach członkowskich, które odwiedził  Trybunał, zaproszenia do składania ofert  
były również publikowane w Internecie.Przepisy dotyczące opóźnień w składaniu  
ofert określone są w art. 38 dyrektywy i mogą być zróżnicowane w zależności od sposobów 
wykonania wybranych w art. 36.
Kryteria udzielania zamówień są opisane  
w art. 53, tj. najkorzystniejsza oferta pod  względem oferowanej ilości/kosztów trans-portu lub najniższa oferta pod względem  ceny.
68.
Komisja również zauważyła, iż czasem wystę-
puje niska liczba uczestników zgłaszających oferty, lecz nie znalazła danych potwierdza-
jących związek niskiego poziomu uczest-
nictwa ze sposobem wykonania wymogów  
dyrektywy.
Biorąc pod uwagę zróżnicowanie dostar-
czanych produktów, zarówno pod wzglę-dem ilości, jak i jakości, nie ma możliwości 
porównania cen uzyskiwanych w ramach pro-
cedur przetargowych z cenami rynkowymi. 
W związku z tym nie można na tej podstawie 
wyciągać wniosków na temat „jakości” zło-żonych ofert.
69.
Audyty Komisji wykazały również, że kilka  przedsiębiorstw otrzymywało zamówienia  przez kilka lat, brak jednak dowodów na  
istnienie związku między niskim poziomem uczestnictwa a sposobem wykonania wymo-
gów dyrektywy.
70.
Od początku program miał na celu pozby-cie się zapasów interwencyjnych, a w kon-sekwencji obniżenie wydatków UE na  pokrycie kosztów składowania. Należy  wziąć pod uwagę ten dodatkowy skutek  ekonomiczny.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod53
a)
Ze względu na podstawowe powiązanie  
programu z zapasami interwencyjnymi  barter był do niedawna jego zasadniczym  
elementem.
b)
Prawie wszystkie państwa członkowskie  powołały komitety w celu określenia zasad wymiany barterowej, w tym państwa człon-kowskie, które odwiedził Trybunał.
74.
Komisja docenia pozytywną ocenę Trybu-
nału dla różnych elementów wniosku Komisji w sprawie nowego rozporządzenia Rady, jed-
nak nie chciałaby uprzedzać wyników toczą-
cych się obecnie na tej podstawie dyskusji 
politycznych.
Ponadto Komisja chciałaby podkreślić, że  
Parlament Europejski
5 w swojej opinii nie  
kwestionuje możliwości kontynuacji finan-
sowania tego środka w ramach wydatków  
na WPR.
Jak wspomniano w pkt 25 powyżej, zapasy 
interwencyjne niektórych produktów zwięk-szają się w obecnych warunkach rynkowych.
5 Rezolucja legislacyjna Parlamentu Europejskiego 
z dnia 26 marca 2009 r. (TA/2009/188) w sprawie wniosku 
dotyczącego rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1290/2005 w sprawie finansowania 
wspólnej polityki rolnej oraz rozporządzenie (WE) 
nr 1234/2007 ustanawiające wspólną organizację rynków 
rolnych oraz przepisy szczegółowe dotyczące niektórych 
produktów rolnych (rozporządzenie o jednolitej wspólnej 
organizacji rynku) w odniesieniu do dystrybucji żywności 
wśród osób najbardziej potrzebujących we Wspólnocie (COM(2008) 0563 — C6-0353/2008 — 2008/0183(CNS)).75.
Komisja jest zdania, że uczestnictwo  
państw członkowskich powinno pozostać  dobrowolne.
Ustanowienie wymogów dotyczących pocho-
dzenia produktu nie tylko wprowadziłoby  poważne utrudnienia kontrolne, lecz rów-nież stanowiłoby ogromne obciążenie  
administracyjne dla organów państw człon-kowskich, nie poprawiając skuteczności pro-
gramu, a raczej przeciwnie.
WNIOSKI I ZALECENIA
76.
Środek na dwa uzupełniające się cele: stabi-
lizację rynku i przyczynianie się do poprawy 
sytuacji osób najbardziej potrzebujących.
Sprawozdanie z oceny, do którego odnosi się 
Trybunał, zostało opracowane przez nieza-
leżnych konsultantów, a jego wnioski należy 
odczytywać uwzględniając krytyczne uwagi 
Komisji na temat jakości tego opracowania, 
w szczególności w odniesieniu do zasto-sowanej metodyki, prawidłowości analizy  
i wiarygodności wyników.
77.
Parlament Europejski wydał niedawno opi-nię
6 popierającą z pewnymi poprawkami  
wniosek Komisji w sprawie nowego rozpo-rządzenia Rady dostosowującego środek do 
nowych obowiązujących warunków.
Decyzje o kontynuacji realizacji programu  
zostały podjęte na podstawie zalet tego  środka zarówno w wymiarze społecznym,  jak i stabilizacji rynku.
6 Zob. przypis 5.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod54
78.
Komisja docenia, że Trybunał pozytywnie  
ocenił jej wniosek w sprawie nowego roz-porządzenia Rady, jednak nie chciałaby  
uprzedzać wyników trwającej na szczeblu  
Rady debaty dotyczącej właściwego finan-sowania tego środka w przyszłości.
Wspomniana opinia PE oznacza poparcie tej 
instytucji dla dalszego finansowania środka w ramach wspólnej polityki rolnej.
Zalecenie nr 1
Po dogłębnej analizie technicznych, poli-
tycznych i prawnych elementów programu  (zob. ocena skutków załączona do wniosku 
Komisji w sprawie nowego rozporządze-
nia Rady) Komisja stwierdziła, że program  
powinien być nadal finansowany w ramach 
wydatków na wspólną politykę rolną.
79.
Komisja uważa, że program jest realizowany 
przez państwa członkowskie przy zapewnie-
niu satysfakcjonującego poziomu koordy-
nacji i konsultacji z wszystkimi właściwymi 
podmiotami, przy czym należy zawsze dążyć 
do dalszych postępów w tym zakresie.
Zalecenie nr 2
Przez wiele lat program wywierał silny efekt dźwigni na rozwój inicjatyw żywnościowych czy powiązanych środków podejmowanych 
przez podmioty prywatne (organizacje cha-
rytatywne) i organy publiczne (na szczeblu 
państw członkowskich i lokalnym).
Tego typu oddziaływanie można w dalszym 
stopniu wspierać. Uwzględniając w nale-żytym stopniu zasadę pomocniczości,  w ramach oceny skutków przeanalizowano  kilka wariantów zwiększenia powiązania  programu z innymi podobnymi działaniami, z czego niektóre zostały uwzględnione we  wniosku Komisji w sprawie nowego rozpo-rządzenia Rady.80.
Jednym z celów tego środka jest zapewnie-
nie organizacjom charytatywnym stabilnego i pewnego źródła pozyskiwania żywności  
przeznaczonej na pomoc osobom najbar-
dziej potrzebującym. Pod tym względem  oddziaływania programu nie można oceniać jedynie na podstawie średniej liczby zapew-
nianych dzięki niemu posiłków, lecz na pod-
stawie tego, w jakim stopniu przyczynia się do zaopatrzenia w żywność organizacji cha-
rytatywnych. Cel ten jest w dużym stopniu 
osiągany, gdyż program zapewnia od 30 do 
70 % ogółu żywności rozdawanej we Wspól-
nocie ludności najbardziej potrzebującej,  w zależności od organizacji charytatywnej  i państwa członkowskiego.
81.
Zgodnie z zasadą pomocniczości państwa  
członkowskie określają kryteria dotyczące  
ludności mającej dostęp do żywności pod-legającej dystrybucji w ramach przedmioto-
wego środka.
Zalecenie nr 3
Komisja przeanalizowała już tę kwestię  
w ramach oceny skutków załączonej do  wniosku w sprawie nowego rozporządze-
nia Rady. Stwierdziła, że przestrzeganiu  zasady pomocniczości towarzyszy wyższa  skuteczność programu, jeśli określanie  
grup docelowych beneficjentów pozostaje  w gestii państw członkowskich. Stanowisko 
to popiera przeważająca większość zainte-
resowanych podmiotów i jest ono zbieżne  
z wynikami konsultacji publicznych w Inter-necie, w ramach których udzielono ponad  14 tys. odpowiedzi.
Wniosek Komisji w sprawie nowego rozpo-
rządzenia Rady zawiera wymóg zobowiązu-
jący państwa członkowskie do opracowania 
krajowych programów dystrybucji żywno-
ści, które powinny zawierać kompleksowe  informacje na temat odbiorców i organizacji 
charytatywnych uczestniczących w progra-
mie. Szczegóły zostaną określone w przepi-
sach wykonawczych po przyjęciu wniosku  
Komisji.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod55
82.
Przez kilka lat Komisja dostosowywała prze-
pisy wykonawcze programu, łagodząc kryte-ria dla produktów, które mogą zostać objęte 
dystrybucją. Pełny opis tych dostosowań  
można znaleźć w ocenie skutków załączo-nej do wniosku Komisji w sprawie nowego  rozporządzenia Rady.
Zalecenie nr 4
Wniosek Komisji w sprawie nowego rozpo-rządzenia Rady
7 przewiduje zniesienie tego 
ograniczenia.
83.
Ze względu na swój charakter tego typu  
program musi podlegać dostosowaniom do 
bardzo różnych sytuacji w różnych uczest-
niczących w nim państwach członkowskich. 
Z tego powodu różnorodność systemów jest 
niezbędnym warunkiem prawidłowego funk-cjonowania przedmiotowego środka.
Potrzeby żywnościowe są różnią się bar-
dzo w przypadku różnych indywidualnych  
odbiorców pomocy oraz zmieniają się z bie-
giem czasu. Różnice w ilości żywności prze-
kazywanej poszczególnym indywidualnym  odbiorcom pomocy nie mogą zatem być inter-
pretowane jako nierówne traktowanie.
Ustanowienie wspólnych standardów nie-
konieczne przyczyniłoby się do poprawy  oddziaływania środka, które — czego dowo-
dzi ramka 5 w sprawozdaniu Trybunału, jest 
bardzo znaczące w kontekście udziału żyw-
ności rozdawanej przez organizacje pozarzą-dowe i pochodzącej z programu UE.
7 Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady zmieniającego 
rozporządzenie (WE) nr 1290/2005 w sprawie finansowania 
wspólnej polityki rolnej oraz rozporządzenie (WE) 
nr 1234/2007 ustanawiające wspólną organizację rynków 
rolnych oraz przepisy szczegółowe dotyczące niektórych 
produktów rolnych (rozporządzenie o jednolitej wspólnej 
organizacji rynku) w odniesieniu do dystrybucji żywności wśród osób najbardziej potrzebujących we Wspólnocie 
(COM(2008) 563 wersja ostateczna).Zalecenie nr 5
Wprowadzenie standardów na szczeblu  
Wspólnoty mogłoby ograniczyć niezbędną  elastyczność programu, która musi być  
zachowana, aby program można było dosto-
sowywać do zmieniających się okoliczności osób najbardziej potrzebujących.
Komisja uznaje, że obecny sposób prowadze-
nia programu, przy szerokim uwzględnieniu zasady pomocniczości, przynosi znaczące  
pozytywne skutki oraz zapewnia równe trak-
towanie wszystkich odbiorców pomocy.
84.
Również na podstawie przeprowadzonych  audytów Komisja może stwierdzić, że ogól-
nie realizacja programu przez państwa  
członkowskie jest zadowalająca, mimo iż  
w niektórych obszarach można wprowadzić 
dalsze usprawnienia.
Metoda przydziału środków finansowych  
jest przejrzysta i oparta na najlepszych  
dostępnych danych statystycznych. Corocz-
nie uczestniczące państwa członkowskie  
popierają tę metodę, głosując za przyję-
ciem rocznych planów na forum komitetu  
zarządzającego.
Zalecenie nr 6
W ocenie skutków załączonej do wniosku  w sprawie nowego rozporządzenia Rady  zaproponowano szereg wymiernych celów. 
Komisja rozważy wprowadzenie odpowied-
nich wskaźników realizacji w ramach prze-
glądu przepisów wykonawczych po przyjęciu nowego rozporządzenia Rady.
Komisja wyraziła również zamiar zwiększe-
nia obowiązków sprawozdawczych państw  
członkowskich, w szczególności w kontek-
ście nowych krajowych programów dystry-
bucji żywności, aby zagwarantować lepszą  
analizę wyników programu i z czasem popra-wiać jego planowanie i zarządzanie nim.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod56
85.
Dyrektywa 2004/18/WE określająca proce-dury przyznawania zamówień publicznych  na roboty, dostawy i usługi stanowi wspólną podstawę prawną w całej UE. W wyniku  przeprowadzonych przez Komisję audytów  stwierdzono, że zaproszenia do składania  ofert ogłaszane przez państwa członkowskie były zgodne z dyrektywą. Różnice w sposo-bie wykonania w poszczególnych państwach członkowskich są przewidziane w dyrekty-wie. Niekiedy podmioty biorą udział w prze-targach organizowanych w innych państwach członkowskich.
Zalecenie nr 7
Komisja przeanalizowała już kwestię proce-dur przetargowych w ramach oceny skutków załączonej do wniosku Komisji w sprawie  nowego rozporządzenia Rady, w której  zawarto pewne propozycje rozszerzenia  publikacji przetargów na całą UE. Szczegó-łowe przepisy mają zostać zawarte w nowych przepisach wykonawczych po przyjęciu  nowego rozporządzenia Rady.
Komisja przeanalizuje propozycję Trybunału 
dotyczącą dostosowania układów bartero-
wych, jednak bez udaremniania możliwości 
mobilizacji zapasów interwencyjnych, gdyż 
procedura ta jest zasadniczym elementem  
programu.
ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod57

ODPOWIEDZI 
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009 — Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: ocena cel ów oraz zastosowanych środków i metod59
Europejski Trybunał Obrachunkowy
Sprawozdanie specjalne nr 6/2009
Program pomocy żywnościowej Unii Europejskiej dla osób najbardziej potrzebujących: 
ocena celów oraz zastosowanych środków i metod
Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej2009 — 56 str. — 21 x 29,7 cm
ISBN 978-92-9207-349-7
doi: 10.2865/26186

Jak otrzymać publikacje UE
Publikacje płatne:
• w EU Bookshop (internetowa księgarnia UE) – http://bookshop.europa.eu• w księgarniach (podając tytuł, wydawcę lub numer ISBN)•  bezpośrednio u naszych przedstawicieli handlowych
Dane kontaktowe przedstawicieli handlowych można uzyskać na stronie http://bookshop.europa.eu lub wysyłając faks na numer +352 2929-42758.
Publikacje bezpłatne:• w EU Bookshop (internetowa księgarnia UE) – http://bookshop.europa.eu•  w przedstawicielstwach lub delegaturach Komisji Europejskiej
Dane kontaktowe przedstawicielstw i delegatur można uzyskać na stronie http://ec.europa.eu lub wysyłając faks na numer +352 2929-42758.
W NINIEJSZYM SPRAWOZDANIU TRYBUNAŁ OCENIA ZARZĄDZANIE 
PROGRAMEM POMOCY ŻYWNOŚCIOWEJ UE DLA NAJBARDZIEJ POTRZEBUJĄCYCH OBYWATELI, ŚRODKI PRZEZNACZONE NA  
REALIZACJĘ TEGO PROGRAMU ORAZ JEGO ODDZIAŁYWANIE.  
PROGRAM TEN WPROWADZONO W 1987 R., A POLEGAŁ ON NA 
WYKORZYSTANIU PRODUKTÓW ROLNYCH ZNAJDUJĄCYCH SIĘ W ZAPASACH INTERWENCYJNYCH; NIEKTÓRE PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE REALIZUJĄ GO DO DZIŚ. W SPRAWOZDANIU WYKAZANO, ŻE CELE PROGRAMU – A ZWŁASZCZA PRZYCZYNIENIE SIĘ DO DOBROBYTU OSÓB NAJBARDZIEJ  POTRZEBUJĄCYCH –  SĄ NADAL ZASADNE ORAZ SFORMUŁOWANO SZEREG ZALECEŃ ZMIERZAJĄCYCH DO ZWIĘKSZENIA JEGO  ODDZIAŁYWANIA.
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWYQJ-AB-09-007-PL-C
eQb:IQiIQiqbIhAQIb