(7)Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. a) i sekcją 2.1 załącznika V do rozporządzenia (UE) 2021/241 plan odbudowy i zwiększania odporności stanowi w dużym stopniu (rating A) kompleksową i odpowiednio wyważoną reakcję na sytuację gospodarczą i społeczną, tym samym przyczyniając się odpowiednio do realizacji wszystkich sześciu filarów, o których mowa w art. 3 rozporządzenia (UE) 2021/241, z uwzględnieniem szczególnych wyzwań i alokacji finansowej dotyczących danego państwa członkowskiego.

(2)W dniach 9 lipca 2019 r. i 20 lipca 2020 r. Rada skierowała do Słowacji zalecenia w kontekście europejskiego semestru. Rada zaleciła w szczególności podjęcie działań wspierających odbudowę gospodarki przy jednoczesnym zapewnieniu długoterminowej stabilności finansów publicznych, wzmocnienie odporności systemu opieki zdrowotnej, podniesienie jakości edukacji i zapewnienie jej bardziej włączającego charakteru na wszystkich poziomach oraz rozwijanie umiejętności, skoncentrowanie polityki gospodarczej na inwestycjach w zieloną i cyfrową transformację oraz w inne obszary, z uwzględnieniem różnic regionalnych, poprawę skuteczności i uczciwości systemu wymiaru sprawiedliwości, zwalczanie korupcji i prania pieniędzy oraz zapewnienie wysokiej jakości usług publicznych i korzystnego otoczenia działalności gospodarczej. Po dokonaniu oceny postępów we wdrażaniu tych zaleceń krajowych w momencie przedkładania planu odbudowy i zwiększania odporności Komisja stwierdza, że osiągnięto znaczne postępy w odniesieniu do zaleceń dotyczących podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby skutecznie przeciwdziałać pandemii oraz zapewnić odpowiednie zastąpienie dochodu.

(8)W planie przedstawiono wyważony zestaw reform i inwestycji ukierunkowanych zarówno na skutki pandemii COVID-19, jak i główne strukturalne wyzwania społeczno-gospodarcze i środowiskowe, z którymi boryka się Słowacja w swoich dążeniach do osiągnięcia celów spójności i przyczyniając się do realizacji wszystkich sześciu filarów, o których mowa w art. 3 rozporządzenia (UE) 2021/241. Przedstawiono w nim szeroką gamę środków na rzecz innowacyjnej gospodarki, wspierającą wzrost gospodarczy, w szczególności przez inwestycje w dwojaką transformację – zieloną i cyfrową, obejmujące inwestycje w edukację i umiejętności. Nadrzędnym celem jest osiągnięcie zrównoważonego wzrostu gospodarczego i perspektywicznej transformacji gospodarki i społeczeństwa na Słowacji, a dzięki temu poprawa jakości życia. Plan koncentruje się na następujących pięciu kluczowych obszarach polityki: zielona gospodarka, edukacja, nauka i innowacje, zdrowie, administracja publiczna i cyfryzacja. W odniesieniu do wszystkich pięciu kluczowych obszarów w planie przedstawiono wyraźne i spójne wyjaśnienie, w jaki sposób przyczyniają się one do realizacji sześciu filarów. Takie podejście sprzyja kompleksowemu uwzględnieniu każdego filaru.

(9)Centralnym elementem struktury planu jest zielona i cyfrowa transformacja gospodarki. Celem zielonych reform i inwestycji przewidzianych w planie jest zwiększenie korzystania z odnawialnych źródeł energii i ich integracji z siecią, poprawa efektywności energetycznej i ekologicznej budynków, zwiększenie udziału zrównoważonych rodzajów transportu i obniżenie emisyjności procesów przemysłowych, a tym samym przyczynienie się do realizacji celów w zakresie łagodzenia zmiany klimatu i ograniczenia zanieczyszczenia powietrza. Przewiduje się ważne reformy i inwestycje mające na celu zwiększenie odporności krajobrazu i ekosystemów na zmianę klimatu, z naciskiem na rewitalizację cieków wodnych. Reformy i inwestycje cyfrowe powinny przyczynić się do modernizacji Słowacji, wspierając obszary o największych lukach inwestycyjnych. Dotyczy to w szczególności cyfryzacji usług publicznych i szkół, rozwoju umiejętności cyfrowych i wspierania innowacji.

(10)W planie przedstawiono dobrze ukierunkowane działania w ramach polityki mające znaczenie dla inteligentnego, zrównoważonego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Oczekuje się, że działania służące poprawie ekosystemu badań, rozwoju i innowacji, otoczenia działalności gospodarczej, jakości i adekwatności szkolnictwa wyższego oraz wyników kształcenia, w tym reforma programów nauczania w szkołach i lepsze przygotowanie nauczycieli, pozwolą zwiększyć potencjał innowacyjny i wzrost wydajności. Małe i średnie przedsiębiorstwa powinny korzystać z silnego bodźca popytowego wywołanego inwestycjami wspieranymi w ramach planu, a także z ukierunkowanej pomocy na innowacje i cyfryzację. W planie wskazano właściwe wyzwania społeczno-gospodarcze odnoszące się do spójności społecznej i terytorialnej oraz zawarto odpowiednie działania mające pomóc uporać się z tymi wyzwaniami. Jego celem jest w szczególności wzmocnienie włączenia w edukację dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi oraz dzieci znajdujące się w niekorzystnej sytuacji społeczno-ekonomicznej, w tym pochodzące ze społeczności romskiej. Kwestie spójności i dysproporcje regionalne są podejmowane poprzez ambitną reformę opieki szpitalnej, a także działania służące cyfryzacji administracji publicznej. Oczekuje się również, że plan pomoże poprawić odporność systemu opieki zdrowotnej oraz odporność gospodarczą, społeczną i instytucjonalną. W dziedzinie opieki zdrowotnej w planie przedstawiono kompleksowy zestaw reform i inwestycji mających na celu poprawę odporności, efektywności, dostępności i jakości słowackiego systemu opieki zdrowotnej. Inwestycje koncentrują się przede wszystkim w obszarze opiece szpitalnej, opieki długoterminowej, zdrowia psychicznego i podstawowej opieki zdrowotnej. Można oczekiwać, że inwestycje w systemy wczesnego ostrzegania i infrastrukturę poprawią zdolność reagowania kryzysowego. Oczekuje się, że dzięki reformie emerytalnej Słowacja stanie się mniej podatna na zagrożenia dla stabilności finansów publicznych. Politykę na rzecz następnego pokolenia objęto w szczególności kompleksowym pakietem środków mających na celu poprawę edukacji na wszystkich poziomach, od wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem po szkolnictwo wyższe.

Sprostanie wszystkim wyzwaniom lub ich znacznej części, określonym w zaleceniach dla poszczególnych krajów

(11)Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) i sekcją 2.2. załącznika V do rozporządzenia (UE) 2021/241 plan odbudowy i zwiększania odporności ma przyczynić się do skutecznego sprostania wszystkim wyzwaniom lub ich znacznej części (rating A), które zostały wskazane w skierowanych do danego państwa członkowskiego zaleceniach krajowych, w tym w zakresie ich aspektów fiskalnych, lub wyzwaniom wskazanym w innych stosownych dokumentach formalnie przyjętych przez Komisję w ramach europejskiego semestru.

(12)Zalecenia dotyczące natychmiastowej reakcji na pandemię środkami polityki fiskalnej można uznać za wykraczające poza zakres słowackiego planu odbudowy i zwiększania odporności, niezależnie od faktu, że Słowacja zasadniczo adekwatnie i wystarczająco zareagowała na potrzebę natychmiastowego wsparcia gospodarki za pomocą środków fiskalnych w latach 2020 i 2021, zgodnie z postanowieniami ogólnej klauzuli wyjścia. Ponadto zalecenie osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego w 2020 r. nie jest już aktualne ze względu zarówno na zakończenie odpowiedniego okresu budżetowego, jak i uruchomienie w marcu 2020 r. ogólnej klauzuli wyjścia paktu stabilności i wzrostu w kontekście kryzysu pandemicznego.

(13)Plan obejmuje obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które przyczyniają się do skutecznego sprostania wszystkim wyzwaniom lub znacznej części wyzwań gospodarczych i społecznych określonych przez Radę w zaleceniach krajowych skierowanych do Słowacji w ramach europejskiego semestru w 2019 r. i w 2020 r., zwłaszcza w takich obszarach jak edukacja włączająca, zarządzanie publiczne i inwestycje zwiększające wydajność w zieloną i cyfrową transformację, a także ich wkład w zmniejszanie różnic regionalnych.

(14)Wyzwanie, jakim jest przyspieszenie zielonej i cyfrowej transformacji, podjęto odpowiednio przy pomocy zestawu środków zawartych w słowackim planie odbudowy i zwiększania odporności. Do długotrwałych wyzwań w dziedzinie edukacji, opieki nad dziećmi, opieki zdrowotnej, a także badań, rozwoju i innowacji odnoszą się również kompleksowe środki, które mają zapewnić rozwiązywanie najpoważniejszych niedociągnięć, takich jak niska jakość i niewystarczająco włączający charakter edukacji, rozdrobniona koordynacja polityki w zakresie badań, rozwoju i innowacji, niewystarczająca współpraca publiczno-prywatna oraz słabe wyniki w zakresie badań, rozwoju i innowacji. Zaproponowane w planie dodatkowe działania na rzecz usprawnienia systemu wymiaru sprawiedliwości, zamówień publicznych i walki z praniem pieniędzy mają potencjał, aby przyczynić się do skutecznego rozwiązania wielu podstawowych problemów. Przewiduje się ponadto kilka reform mających na celu poprawę długoterminowej stabilności finansów publicznych.

Przyczynienie się do potencjału wzrostu gospodarczego, tworzenia miejsc pracy oraz odporności gospodarczej, społecznej i instytucjonalnej

(15)Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. c) i sekcją 2.3 załącznika V do rozporządzenia (UE) 2021/241 plan odbudowy i zwiększania odporności ma mieć duży wpływ (rating A) na wzmocnienie potencjału wzrostu gospodarczego, tworzenie miejsc pracy oraz zwiększenie odporności gospodarczej, społecznej i instytucjonalnej Słowacji, przyczyniając się do realizacji Europejskiego filaru praw socjalnych, w tym poprzez promowanie polityki na rzecz dzieci i młodzieży, na złagodzenie skutków gospodarczych i społecznych kryzysu związanego z COVID-19, a przez to na wzmocnienie spójności i konwergencji gospodarczej, społecznej i terytorialnej w Unii.

(16)Symulacje przeprowadzone przez Komisję pokazują, że plan może przyczynić się do zwiększenia PKB Słowacji średnio o 1,3 %–1,8 % w latach 2021–2026. Oczekuje się, że realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności znacznie przyczyni się do wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy na Słowacji. Inwestycje przewidziane w planie powinny pobudzić popyt zagregowany w perspektywie krótko- i średnioterminowej, poprawiając koniunkturalną pozycję słowackiej gospodarki, a tym samym łagodząc niekorzystne skutki gospodarcze kryzysu związanego z COVID-19. Szczególnie korzystne w tym względzie jest ukierunkowanie inwestycji na projekty budowlane i renowacyjne, w pełni zgodne z zasadą „nie czyń poważnych szkód”, zważywszy na to, jak bardzo pandemia dotknęła słowacki sektor budowlany.

(17)Oczekuje się, że w perspektywie średnio- i długoterminowej inwestycje wraz z planowanymi reformami pomogą sprostać obecnym wyzwaniom dotyczącym potencjału wzrostu i ułatwią przejście kraju na bardziej zróżnicowany model gospodarczy, w którym większy nacisk będzie kładziony na działalność o wyższej wartości dodanej. Powinno to pomóc w utrzymaniu konkurencyjności słowackiej gospodarki i dostosowaniu jej do tendencji przemysłowych w zakresie automatyzacji i transformacji cyfrowej. Oczekuje się zatem, że realizacja planu odbudowy i zwiększenia odporności przyczyni się do zwiększenia produktu potencjalnego i będzie miała trwały wpływ na wynik gospodarczy Słowacji. Większość tego długoterminowego wpływu wynika z działań, które mają zachęcać do prowadzenia działalności badawczej, rozwojowej i innowacyjnej, takich jak reforma zarządzania badaniami, rozwojem i innowacjami, zmierzająca do poprawy koordynacji i finansowania. Wynika on także z poprawy kapitału ludzkiego oraz wielkości i profilu kwalifikacji siły roboczej, dzięki rozszerzeniu edukacji przedszkolnej i zreformowaniu programu nauczania oraz poprawie jakości i adekwatności kształcenia na poziomie wyższym, których celem jest zwiększenie wydajności na Słowacji.

(18)Oczekuje się, że plan ten zmniejszy nierówności społeczne i różnice terytorialne w tym kraju. Wyniki pod względem różnych powiązanych ze sobą wskaźników rynku pracy i wskaźników społecznych, takich jak odsetek wysoko wykwalifikowanych pracowników, bezrobocie długotrwałe i bezrobocie młodzieży oraz wskaźnik objęcia dzieci opieką przedszkolną są zazwyczaj znacznie gorsze we wschodniej i środkowej części Słowacji niż w zachodniej część kraju. Oczekuje się, że wyzwaniom związanym z nierównościami w edukacji pozwoli zaradzić reforma programów nauczania promująca kompetencje kluczowe i umiejętności cyfrowe oraz ustanowienie systemu środków wspierających edukację. Ponieważ wyniki kształcenia uczniów zależą w dużym stopniu od ich sytuacji społeczno-ekonomicznej, w planie uwzględniono reformy mające na celu poprawę dostępności i jakości wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, poprawę usług doradczych, ograniczanie segregacji i likwidację dwuzmianowych zajęć w szkołach. Oczekuje się, że reformy te doprowadzą to do ograniczenia zjawiska przedwczesnego kończenia nauki, w szczególności jeśli chodzi o uczniów znajdujących się w trudnej sytuacji, przyczyniając się tym samym do zwiększenia mobilności społecznej i równości szans. Oczekuje się, że kompleksowe reformy i inwestycje w szkolnictwo wyższe poprawią jego jakość i adekwatność przez zmianę systemów zarządzania, finansowania, akredytacji i oceny naukowej. Rozwój formalnych usług opieki długoterminowej oraz przedszkoli powinien zmniejszyć nieproporcjonalne obciążenie rodzin, zwłaszcza kobiet opiekujących się osobami pozostającymi na utrzymaniu, i umożliwi im uczestnictwo w rynku pracy. Polityki te są zgodne z zasadami Europejskiego filaru praw socjalnych.

(19)Zwiększenie dostępności opieki w zakresie zdrowia psychicznego jest zgodnie ze strategią deinstytucjonalizacji. Ponadto ważnymi krokami na drodze do promowania dostępu do przystępnych cenowo usług opieki długoterminowej o wysokiej jakości jest skupienie się na świadczeniu usług długoterminowych i opiekuńczych w domu i na poziomie społeczności lokalnych, wzmocnienie opieki paliatywnej i rozwiązanie problemu rozdrobnionego zarządzania w tym sektorze. Modernizacja sieci szpitali powinna przyczynić się do poprawy jakości i opłacalności świadczeń zdrowotnych, a jednocześnie poprawić ich dostępność również w regionach słabiej rozwiniętych. Powinny temu sprzyjać również inwestycje mające na celu poprawę dostępności podstawowych usług opieki zdrowotnej w regionach, w których taki dostęp jest niedostateczny. Inwestycje infrastrukturalne związane z zieloną transformacją, w szczególności program renowacji budynków, powinny stworzyć nowe możliwości zatrudnienia w sektorze budowlanym na Słowacji, w tym dla pracowników o niskich umiejętnościach.

Zasada „nie czyń poważnych szkód”

(20)Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. d) i sekcją 2.4 załącznika V do rozporządzenia (UE) 2021/241 plan odbudowy i zwiększania odporności ma przyczynić się do zapewnienia, aby żadne z działań (rating A) służących realizacji reform i projektów inwestycyjnych ujętych w planie odbudowy i zwiększania odporności nie czyniło poważnych szkód dla celów środowiskowych w rozumieniu art. 17 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 (zasada „nie czyń poważnych szkód”).

(21)Słowacja przeprowadziła pełną ocenę zgodności z zasadą „nie czyń poważnych szkód” w odniesieniu do wszystkich środków przewidzianych w planie w oparciu o wytyczne techniczne Komisji Europejskiej dotyczące zasady „nie czyń poważnych szkód” (2021/C 58/01). We wszystkich odnośnych działaniach, w celu uniknięcia ich potencjalnie szkodliwego wpływu na środowisko, przewidziano odpowiednie gwarancje i środki łagodzące w postaci ustaleń dotyczących monitorowania. Te środki łagodzące znajdują odzwierciedlenie w kamieniach milowych i wartościach docelowych mających zastosowanie do dekarbonizacji przemysłu, renowacji budynków, w tym wymiany kotłów, energii wodnej, wykorzystywania biomasy, programów inwestycji w badania, rozwój i innowacje oraz instrumentów finansowych wspierających innowacje.

Przyczynienie się do zielonej transformacji, w tym różnorodności biologicznej

(22)Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. e) i sekcją 2.5 załącznika V do rozporządzenia (UE) 2021/241 plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera działania, które przyczyniają się w dużym stopniu (rating A) do zielonej transformacji, w tym do różnorodności biologicznej, lub do sprostania związanym z tym wyzwaniom. Działania wspierające realizację celów klimatycznych stanowią kwotę wynoszącą 43 % łącznej alokacji w ramach planu, obliczoną zgodnie z metodyką określoną w załączniku VI do rozporządzenia (UE) 2021/241. Zgodnie z art. 17 rozporządzenia (UE) 2021/241 plan odbudowy i zwiększania odporności jest spójny z informacjami zawartymi w krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu do 2030 r.

(23)Oczekuje się, że reformy i inwestycje w odnawialne źródła energii, których celem jest przede wszystkim poprawa dostępu odnawialnych źródeł energii do sieci, a także ambitny program renowacji budynków oparty na wysokich standardach efektywności energetycznej i program dekarbonizacji przemysłu, pomogą Słowacji osiągnąć cele w zakresie dekarbonizacji na 2030 r. i wesprą przejście do gospodarki o obiegu zamkniętym. Kompleksowy pakiet reform i inwestycji w dziedzinie transportu powinien wspierać elektromobilność, publiczny transport pasażerski i intermodalny transport towarowy. Oczekuje się, że korzystnie wpłynie to na ogólny ekosystem mobilności, co powinno przynieść korzyści słowackiej gospodarce.