POMOC PAŃSTWA – NIEMCY

Pomoc państwa SA.53625 (2020/N) – Odchodzenie od węgla brunatnego

Zaproszenie do zgłaszania uwag zgodnie z art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

(2021/C 177/03)

Pismem z dnia 2 marca 2021 r., zamieszczonym w autentycznej wersji językowej na stronach następujących po niniejszym streszczeniu, Komisja powiadomiła Niemcy o swojej decyzji w sprawie wszczęcia postępowania określonego w art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej dotyczącego wyżej wspomnianego środka pomocy.

Zainteresowane strony mogą zgłaszać uwagi na temat środka, w odniesieniu do którego Komisja wszczyna postępowanie, w terminie jednego miesiąca od daty publikacji niniejszego streszczenia i towarzyszącego mu pisma na następujący adres lub numer faksu:

European Commission Directorate-General for Competition State Aid Greffe 1049 Bruxelles/Brussel BELGIQUE/BELGIË Faks: + 32 22961242 Stateaidgreffe@ec.europa.eu

Uwagi te zostaną przekazane Niemcom. Zainteresowane strony zgłaszające uwagi mogą wystąpić z odpowiednio uzasadnionym pisemnym wnioskiem o objęcie klauzulą poufności ich tożsamości lub fragmentów zgłaszanych uwag.

TEKST STRESZCZENIA

W dniu 2 grudnia 2020 r. Niemcy zgłosiły Komisji wsparcie dla przedsiębiorstw Lausitz Energie Kraftwerke AG („LEAG”) i RWE Power AG („RWE”) na rzecz odchodzenia od produkcji energii elektrycznej z węgla brunatnego. Komisja otrzymała również szereg spontanicznych uwag od osób trzecich.

Podstawą prawną środka jest ustawa z dnia 8 sierpnia 2020 r. o ograniczeniu i zakończeniu wytwarzania energii węglowej oraz o zmianie innych ustaw (zwana dalej „ustawą o zakończeniu produkcji energii węglowej”), zmieniona art. 22 i 23 ustawy zmieniającej ustawę o odnawialnych źródłach energii oraz inne ustawy energetyczne („ustawa o energii ze źródeł odnawialnych”) opublikowanej w dniu 21 grudnia 2020 r.

Ustawa o zakończeniu produkcji energii węglowej upoważnia rząd niemiecki do zawarcia umowy publicznoprawnej z operatorami elektrowni zasilanych węglem brunatnym w celu uregulowania warunków ograniczenia i zakończenia wytwarzania energii elektrycznej z węgla brunatnego.

Na tej podstawie Niemcy i operatorzy elektrowni zasilanych węglem brunatnym opracowali warunki zawarte w „umowie publicznoprawnej w sprawie ograniczenia i zakończenia wytwarzania energii elektrycznej z węgla brunatnego w Niemczech” (zwanej dalej „umową”). Umowa została zatwierdzona przez parlament niemiecki w dniu 13 stycznia 2021 r.

W ustawie o zakończeniu produkcji energii węglowej przewidziano ostateczne terminy zamknięcia 30 elektrowni zasilanych węglem brunatnym należących do RWE i LEAG w latach 2020-2038. W ustawie o zakończeniu produkcji energii węglowej przewidziano odszkodowania za zamknięcie elektrowni zasilanych węglem brunatnym do końca 2029 r.: 2,6 mld EUR dla RWE za zamknięcie elektrowni w Nadrenii i 1,75 mld EUR dla LEAG za zamknięcie elektrowni na Łużycach. Uzgodnione odszkodowanie zostanie przyznane w 15 równych rocznych transzach dnia 31 grudnia, począwszy od roku, w którym pierwsza elektrownia danego operatora zostanie zamknięta lub objęta mechanizmem odroczonego zamknięcia. Zgodnie z umową odszkodowanie należy wykorzystać na pokrycie kosztów rekultywacji wyrobisk kopalni odkrywkowych w odpowiednim terminie.

Niemcy poinformowały, że kwoty odszkodowania pokrywają część utraconych zysków operatorów, ponieważ ustawa o zakończeniu produkcji energii węglowej zmusiła ich do wcześniejszego niż planowane zamknięcia elektrowni. Uważają również, że dodatkowe koszty rekultywacji kopalń, które RWE i LEAG muszą ponieść w związku z wymogiem zaprzestania działalności wcześniej niż przewidywano, uzasadniają odszkodowanie. Ponadto Niemcy zamierzają również zrekompensować odroczone zamknięcie trzech elektrowni.

Aby ustalić wysokość utraconych zysków, Niemcy porównały hipotetyczną sytuację, w której nie obowiązuje ustawa o zamknięciu, z sytuacją przewidywanego zamknięcia elektrowni po przyjęciu ustawy o zakończeniu. Porównanie to opierało się na symulacji europejskiego systemu elektroenergetycznego do 2040 r., analizie rentowności elektrowni zasilanych węglem brunatnym i oszacowaniu utraconych zysków wskutek ustawy o zakończeniu produkcji energii węglowej poprzez agregację godzinowych utraconych zysków. Na podstawie powyższego modelu Niemcy obliczyły, że wartość bieżąca netto utraconych zysków RWE i LEAG przekraczałaby wartość bieżącą netto kwoty odszkodowania.

Niemcy przeprowadziły również dodatkowe obliczenia dotyczące potencjalnych utraconych zysków z elektrowni zasilanych węglem brunatnym w alternatywnych scenariuszach. Wyjaśniły, że wartość bieżąca netto przewidywanych utraconych zysków przekroczyłaby wartość bieżącą netto kwoty odszkodowania we wszystkich alternatywnych scenariuszach dla RWE i we wszystkich alternatywnych scenariuszach dla LEAG, z wyjątkiem scenariusza sprzedaży przedsiębiorstwa Vattenfall.

Zdaniem Niemiec należy również uwzględnić dodatkowe koszty rekultywacji kopalń, które muszą ponieść operatorzy w związku z wcześniejszym zamknięciem elektrowni zasilanych węglem brunatnym. Obejmuje to koszty, które nie wystąpiłyby, gdyby ustawa o zakończeniu produkcji energii węglowej nie została przyjęta, i które w związku z tym są określane jako koszty dodatkowe. Niemcy przedstawiły analizę ilościową tych kosztów.

Na tym etapie postępowania Komisja wstępnie stwierdza, że kumulatywne kryteria istnienia pomocy państwa prawdopodobnie zostały spełnione i że środek stanowi pomoc państwa. W niniejszej sprawie Komisja ocenia zgodność środka bezpośrednio na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE, ponieważ nie mają zastosowania żadne konkretne wytyczne.

Na tym etapie postępowania Komisja wyraża wątpliwości co do zgodności środka z rynkiem wewnętrznym, a w szczególności co do jego proporcjonalności. Proporcjonalność pomocy zależy od tego, czy utracone zyski i wszelkie dodatkowe koszty rekultywacji kopalń są obliczane w sposób zapewniający ograniczenie odszkodowania do niezbędnego minimum i wykluczający jego nadmierną wysokość.

Komisja ma następujące wątpliwości w odniesieniu do przedstawionego przez Niemcy uzasadnienia kwot odszkodowania:

Komisja zastanawia się, czy kwoty odszkodowania pokrywające utracone zyski, które wybiegają daleko w przyszłość, są ograniczone do niezbędnego minimum. Ma ona również wątpliwości co do sposobu modelowania utraconych zysków, głównie w odniesieniu do okresów użytkowania przyjętych dla instalacji wytwórczych w przypadku braku ustawy o zakończeniu produkcji energii węglowej, do sposobu uwzględniania niepewności, do cen paliwa i CO2 oraz braku danych na poziomie elektrowni i analizy wrażliwości. Komisja zauważa również, że w scenariuszu sprzedaży przedsiębiorstwa Vattenfall wartość bieżąca netto kwoty odszkodowania wypłaconej na rzecz LEAG jest wyższa niż utracone zyski.

Komisja zauważa, że trzy elektrownie otrzymają również odszkodowania z tytułu odroczonego zamknięcia, które należy uwzględnić przy ocenie proporcjonalności środka.

W odniesieniu do dodatkowych kosztów rekultywacji kopalń Komisja zauważa, że badanie przedłożone przez Niemcy opiera się na terminach zamknięcia, które nie odpowiadają dokładnie datom przewidzianym w ustawie o zakończeniu produkcji energii węglowej. Badanie opiera się wyłącznie na publicznie dostępnych informacjach i nie uwzględnia takich elementów jak obecne poziomy wydobycia. Jego wyniki zatem niekoniecznie dokładnie odzwierciedlają dodatkowe koszty rekultywacji kopalń. W odniesieniu do LEAG Komisja ma wątpliwości co do tego, czy scenariusz, w którym przedsiębiorstwo to rozszerzyłoby swoją działalność wydobywczą na Mühlrose i Welzow-Süd TA II, byłby właściwy, również biorąc pod uwagę fakt, że LEAG nie podjęło ostatecznej decyzji inwestycyjnej w sprawie rozszerzenia działalności na Welzow-Süd TA II.

TEKST PISMA

(1) Quelle: https://www.umweltbundesamt.de/galerie/entwicklung-der-treibhausgasemissionen-in-2019.

(2) Quelle: https://www.ag-energiebilanzen.de/. Für den Strommix 2019 wird die Stromerzeugung aus Braunkohle auf 114 TWh veranschlagt, was bei einer Gesamterzeugung (ohne Pumpspeicherenergie) von 605 TWh einem Anteil von 19 % entspricht.

(3) https://de.statista.com/statistik/daten/studie/1086407/umfrage/kohlendioxidemissionen-aller-braunkohlekraftwerke-in-deutschland/

(4) Die CO2-Emissionen des Energiesektors beliefen sich den Informationen auf der Website https://www.umweltbundesamt.de/galerie/entwicklung-der-treibhausgasemissionen-in-2019 zufolge im Jahr 2018 auf 305 Mio. Tonnen.

(5) Artikel 1 Teil 7 § 54 Kohleausstiegsgesetz.

(6) Der Beschluss betrifft nicht Braunkohleanlagen mit einer Nettonennleistung bis zu einschließlich 150 MW (Braunkohle-Kleinanlagen).

(7) Diese Instrumente für die Versorgungssicherheit wurden von Deutschland infolge zweier Beschlüsse der Kommission eingeführt: Beschluss von 2018, im Zusammenhang mit der Kapazitätsreserve für den Zeitraum bis zum 30. September 2025 keine Einwände zu erheben (Beschluss der Kommission vom 7. Februar 2018 über die Beihilferegelung SA.45852), und Beschluss von 2016, im Zusammenhang mit der Netzreserve im Umfang von 5,4 GW für den Zeitraum bis zum 30. Juni 2020 keine Einwände zu erheben (Beschluss der Kommission vom 20. Dezember 2016 in der Sache SA.42955).

(8) Beschluss der Kommission vom 25. November 2020 in der Sache SA.58181.

(9) Artikel 10 Kohleausstiegsgesetz.

(10) Artikel 1 Teil 5 § 49 Kohleausstiegsgesetz.

(11) § 25 des Vertrags.

(12) Anlage 2 Kohleausstiegsgesetz.

(13) Z. B. kann entweder Weisweiler G oder Weisweiler H zum 1. April 2028 stillgelegt werden und der jeweils andere Block dann zum 1. April 2029. Artikel 1 Teil 5 § 41 Kohleausstiegsgesetz.

(14) Gemäß Artikel 1 Teil 5 § 43 und Teil 4 § 38 können sie an den Ausschreibungen für den Steinkohleausstieg teilnehmen und sind erst ab 2030 Gegenstand der gesetzlichen Reduzierung.

(15) Die Kommission beschloss im Jahr 2016 im Zusammenhang mit der Netzreserve im Umfang von 5,4 GW, für den Zeitraum bis zum 30. Juni 2020 keine Einwände zu erheben (Beschluss in der Sache SA.42955).

(16) Artikel 1 Teil 5 § 42 Kohleausstiegsgesetz.

(17) Artikel 1 Teil 5 § 47 Kohleausstiegsgesetz.

(18) Artikel 1 Teil 5 § 44 Kohleausstiegsgesetz.

(19) § 22 Absatz 3 des Vertrags.

(20) Artikel 1 Teil 5 § 45 Kohleausstiegsgesetz.

(21) §§ 14-16 des Vertrags.

(22) Ab 1,5 EUR/MWh, allmählich sinkend auf 1 EUR/MWh.

(23) Geschätzt auf 2,5 EUR/MWh.

(24) Annahmen für die CO2-Preise: 25 USD (2017) im Jahr 2025 und 43 USD (2017) im Jahr 2040.

(25) Die einheitliche durchschnittliche CO2-Intensität von Braunkohle wird auf 0,401 Tonnen CO2 pro MWh geschätzt, bei einem Wirkungsgrad von 100 %. Anschließend wird diese Intensität angepasst an den tatsächlichen Wirkungsgrad der jeweiligen Anlagen (z. B. würde die CO2-Intensität einer Anlage mit einem Wirkungsgrad von 40 % auf 1,0025 Tonnen CO2 pro MWh geschätzt).

(26) Durchschnittliche jährliche Fixkosten von Braunkohleanlagen: 60 000 EUR pro MW für ältere Anlagen, 50 000 EUR pro MW für mittelalte Anlagen und 40 000 EUR pro MW für neuere Anlagen.

(27) Bei diesen vier Anlagen handelt es sich um Niederaußem G (geplanter Stilllegungszeitpunkt Ende 2033), Niederaußem K sowie BoA 2 Neurath F und G (geplanter Stilllegungszeitpunkt Ende 2038).

(28) Bei diesen sechs Anlagen handelt es sich um: Schwarze Pumpe A, Schwarze Pumpe B, Lippendorf S, Lippendorf R, Boxberg Q und Boxberg R.

(29) Plausibilisierung der Unternehmensplanung der RWE Power AG hinsichtlich der Nutzung von Braunkohle, EY und BET, Juni 2020.

(30) Leitentscheidung NRW „Rheinisches Revier“.

(31) Diese Zahl von Kapazitätsjahren ist die Summe der Kapazitätsjahre der einzelnen Kraftwerke, die sich aus der Multiplikation der Nettoleistung jedes Kraftwerks mit der Summe der Jahre, um die es vorzeitig stillgelegt wird, ergeben.

(32) Plausibilisierung der Unternehmensplanung der LEAG hinsichtlich der Nutzung von Braunkohle, EY und BET, Juni 2020.

(33) Diese Zahl von Kapazitätsjahren ist die Summe der Kapazitätsjahre der einzelnen Kraftwerke, die sich aus der Multiplikation der Nettoleistung jedes Kraftwerks mit der Summe der Jahre, um die es vorzeitig stillgelegt wird, ergeben.

(34) Wie im Folgenden beschrieben, verursacht der Erhalt des Hambacher Forstes nach Schätzungen Deutschlands die höchsten Zusatzkosten (schätzungsweise 1,5 bis 1,6 Mrd. EUR). Selbst bei geringerer Auskohlung sind für standfeste Böschungen sehr hohe Massenbewegungen (geschätzte Kosten: 1-1,1 Mrd. EUR) und aufwendige wasserwirtschaftliche Maßnahmen (geschätzte Kosten: 550 Mio. EUR) erforderlich.

(35) Gutachten. Ermittlung von Folgekosten des Braunkohletagebaus bei einem gegenüber aktuellen Braunkohle- bzw. Revierplänen veränderten Abbau und Bestimmung der entsprechenden Rückstellungen. Autoren: BET, EY, ahu, FUMINCO, ZAI, EMCP. 15. April 2020.

(36) Bei der Kostensimulation wurden Inflationsraten von 1,5 %, 2 % und 2,5 % herangezogen.

(37) Betreiber des Mitteldeutschen Reviers ist MIBRAG.

(38) Artikel 22 § 50 Erneuerbare-Energien-Gesetz.

(39) Entweder Niederaußem G oder Niederaußem H.

(40) Anlage 3.

(41) Entweder Niederaußem G oder Niederaußem H.

(42) Artikel 1 Teil 5 § 47 Kohleausstiegsgesetz.

(43) Dieser Artikel ändert § 8 Absatz 1 des Treibhausgas-Emissionshandelsgesetzes.

(44) ClientEarth, Kein Geld für alte Braunkohlekraftwerke, Oktober 2019: https://www.documents.clientearth.org/wp-content/uploads/library/2019-10-28-kein-geld-fuer-alte-braunkohlekraftwerke-ce-de.pdf.

(45) ClientEarth, „Coal phase-out compensation for LEAG“, Mai 2020: https://www.documents.clientearth.org/wp-content/uploads/library/2020-06-16-legality-of-compensation-for-leag-under-german-coal-phase-out-ce-en.pdf.

(46) Genehmigungsbeschluss der Kommission vom 27. Mai 2016: Stilllegung deutscher Braunkohlekraftwerksblöcke (SA.42536).

(47) Öko-Institut: Einordnung der geplanten Entschädigungszahlungen für die Stilllegungen deutscher Braunkohlekraftwerke im Kontext aktueller Entwicklungen, 29. Juni 2020.

(48) Öko-Institut: Analyse von Kraftwerks-Stilllegungspfaden für das Lausitzer Revier, 22. Januar 2020.

(49) Urteil des Gerichtshofs vom 11. Juli 1996, SFEI u. a., C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, Rn. 60. Urteil des Gerichtshofs vom 29. April 1999, Spanien/Kommission, C-342/96, ECLI:EU:C:1999:210, Rn. 41.

(50) Urteil des Gerichtshofs vom 27. September 1988, Astéris AE u. a./Republik Griechenland und Europäische Wirtschaftsgemeinschaft, C-106 bis 120/87, Slg. 19881988, S. 5515, Rn. 23 und 24.

(51) Im deutschen Recht wird dieser Grundsatz als „ausgleichspflichtige Inhalts- und Schrankenbestimmung“ bezeichnet.

(52) BVerwG NVwZ 2009, S. 1443.

(53) BVerfGE 74, 129 (148).

(54) „Stilllegung von Kohlekraftwerken“, Ausarbeitung, Wissenschaftliche Dienste, Deutscher Bundestag (WD 3 — 3000 — 360/18).

(55) Urteil des Gerichts vom 30. April 1998, Het Vlaamse Gewest/Kommission, T-214/95, Slg. 1998, II-717.

(56) Mitteilung der Kommission „Investitionsplan für ein zukunftsfähiges Europa“ vom 14. Januar 2020, COM(2020) 21 final, Abschnitt 4.3.4, S. 14.