KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 31.10.2022 COM(2022) 568 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO





















z działalności Grupy Koordynacyjnej ds. Przeciwdziałania Torturom i przeprowadzonych przez nią konsultacji, o których mowa w art. 31 rozporządzenia (UE) 2019/125 w sprawie handlu niektórymi towarami, które mogłyby być użyte do wykonywania kary śmierci, tortur lub innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania



1.Wprowadzenie Art. 31 ust. 4 rozporządzenia (UE) 2019/125 z 16 stycznia 2019 r. („rozporządzenie”) w sprawie handlu niektórymi towarami, które mogłyby być użyte do wykonywania kary śmierci, tortur lub innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania nakłada na Komisję obowiązek przedkładania Parlamentowi Europejskiemu rocznych sprawozdań z działalności Grupy Koordynacyjnej ds. Przeciwdziałania Torturom (ATCG), rozpatrzonych przez nią spraw i przeprowadzonych przez nią konsultacji. Sprawozdanie nie może naruszać interesów handlowych osób fizycznych lub prawnych W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono informacje na temat działalności ATCG w 2021 r. 2.Ramy prawne Rozporządzenie ma na celu z jednej strony zapobieganie stosowaniu kary śmierci, a z drugiej – stosowaniu tortur i innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania w państwach spoza UE, w drodze ograniczenia handlu niektórymi towarami. W rozporządzeniu tym towary dzieli się na: -towary, które nierozerwalnie wiążą się z nadużyciami i w ogóle nie powinny być przedmiotem handlu (załącznik II) oraz -towary, które mogą mieć zgodne z prawem zastosowania, np. sprzęt służący do egzekwowania prawa (załącznik III) i towary o zastosowaniu leczniczym (załącznik IV). Handel towarami wymienionymi w załącznikach III i IV podlega pewnym ograniczeniom. W rozporządzeniu w szczególności: I.zakazuje się przywozu, wywozu i tranzytu na terytorium UE towarów wymienionych w załączniku II, które nie mają żadnego innego praktycznego zastosowania niż wykonywanie kary śmierci lub stosowanie tortur. Zakazuje się w nim udzielania wszelkiego rodzaju pomocy technicznej związanej z takimi towarami, w tym prowadzenia szkoleń dotyczących ich używania. Zakazuje się w nim również reklamowania takich towarów w mediach drukowanych, w internecie lub w telewizji bądź radiu oraz wystawiania lub oferowania ich do sprzedaży na wystawie lub targach handlowych; II.nakłada się wymóg uzyskania uprzedniego pozwolenia, w poszczególnych przypadkach, w odniesieniu do wywozu towarów wymienionych w załączniku III, które mogłyby być użyte do wykonywania kary śmierci lub stosowania tortur, ale mogą mieć inne legalne zastosowania (np. do celów egzekwowania prawa). Uzyskania takiego pozwolenia wymaga się także w celu świadczenia pomocy technicznej lub usług pośrednictwa w odniesieniu do tej kategorii towarów. Załącznik III nie obejmuje: a)broni palnej podlegającej rozporządzeniu (UE) nr 258/2012 ; b)produktów podwójnego zastosowania podlegających rozporządzeniu (UE) 2021/821 lub c)towarów podlegających warunkom wspólnego stanowiska Rady 2008/944/WPZiB oraz III.reguluje się handel substancjami chemicznymi i farmaceutycznymi (załącznik IV), które mogłyby być użyte do wykonywania kary śmierci (np. przez podanie śmiertelnego zastrzyku). Aby kontrolować wywóz takich znieczulających substancji chemicznych oraz zapobiegać ich przekazywaniu do stosowania w celu przeprowadzania kary śmierci przez podanie śmiertelnego zastrzyku, bez ograniczania handlu takimi substancjami chemicznymi do celów medycznych, weterynaryjnych lub innych celów zgodnych z prawem, wprowadzono oddzielne pozwolenie („generalne unijne pozwolenie na wywóz”).

3.Działalność Grupy Koordynacyjnej ds. Przeciwdziałania Torturom Grupa Koordynacyjna ds. Przeciwdziałania Torturom (ATCG) została ustanowiona rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2134 w celu rozpatrywania spraw dotyczących stosowania rozporządzenia. ATCG pełni funkcję platformy umożliwiającej służbom Komisji i ekspertom z państw członkowskich wymianę informacji o praktykach administracyjnych oraz omawianie kwestii dotyczących interpretacji rozporządzenia, kwestii technicznych dotyczących towarów wymienionych w wykazach, zmian okoliczności związanych z niniejszym rozporządzeniem oraz innych ewentualnych kwestii. Co więcej, zgodnie z Porozumieniem międzyinstytucjonalnym w sprawie lepszego stanowienia prawa z 13 kwietnia 2016 r. , Komisja konsultuje się z ATCG podczas przygotowywania aktów delegowanych. W 2021 r. odbyły się trzy posiedzenia ATCG – 10 marca, 10 czerwca i 24 listopada, w formie wirtualnej – w celu wymiany informacji dotyczących szeregu kwestii (które podsumowano poniżej) związanych z wdrażaniem rozporządzenia. 3.1Zmiany okoliczności związanych z aktem podstawowym Komisja poinformowała ATCG o przyjętym sprawozdaniu w sprawie wykorzystania uprawnień powierzonych jej na mocy rozporządzenia (UE) 2019/125 . Art. 29 ust. 2 rozporządzenia stanowi, że przekazanie uprawnień zostaje automatycznie przedłużone na takie same okresy, chyba że Parlament Europejski lub Rada sprzeciwią się takiemu przedłużeniu nie później niż trzy miesiące przed końcem każdego okresu. W sprawozdaniu zaproponowano przedłużenie na kolejny okres pięciu lat przekazania uprawnień do przyjmowania aktów delegowanych. Nie zgłoszono sprzeciwu wobec takiego przedłużenia. Przedłużenie zostało uznane za konieczne, aby umożliwić, między innymi, reagowanie w przypadku opracowania nowych towarów lub gdy co najmniej jedno państwo trzecie spełnia wymogi dotyczące stosowania generalnego unijnego pozwolenia na wywóz lub narusza międzynarodowe zobowiązanie do zniesienia kary śmierci w odniesieniu do wszystkich przestępstw lub gdy dochodzi do zmiany danych dotyczących właściwych organów państw członkowskich. W 2021 r. nie przyjęto żadnych aktów delegowanych zmieniających rozporządzenie. 3.2Informacje dotyczące handlu: przekazywanie danych Komisja przedstawiła stan prac nad sprawozdaniem rocznym, o którym mowa w art. 26 ust. 3. W szczególności przedstawiono dane za 2020 r. pochodzące od wszystkich organów w państwach członkowskich oraz ze Zjednoczonego Królestwa, stanowiące podstawę przygotowania przez Komisję jej sprawozdania rocznego dla Parlamentu Europejskiego i Rady. Po przyjęciu sprawozdania Komisja przedstawiła ponadto informacje na temat zawartych w nim danych handlowych . W tym kontekście Komisja zwróciła uwagę ATCG na fakt, że właściwe organy mają obowiązek powiadamiania o odmowie wydania decyzji za pośrednictwem elektronicznego systemu rejestracji produktów podwójnego zastosowania (DUeS). 3.3Problemy związane z wprowadzaniem w życie rozporządzenia (UE) 2019/125 Na wniosek jednego państwa członkowskiego Komisja przeprowadziła wymianę poglądów na temat używania armatek wodnych oraz, w ujęciu bardziej ogólnym, na temat używania innych towarów przeznaczonych do tłumienia zamieszek lub samoobrony przez funkcjonariuszy organów ścigania oraz na potrzeby zapewniania przez policję porządku w trakcie zgromadzeń i demonstracji, które to używanie staje się przedmiotem coraz większego zaniepokojenia. ATCG przyznała, że istnieją wyzwania związane z armatkami wodnymi, ponieważ ich przeznaczenie można łatwo zmienić i zamiast do gaszenia pożarów mogą być wykorzystywane do agresywnych działań wobec demonstrantów. W tym kontekście zwrócono uwagę na potrzebę zachowania szczególnej czujności przy ocenie potencjalnego ryzyka w kraju wywozu.

3.4Aktualizacja DUeS Komisja poinformowała ATCG o swojej decyzji w sprawie dostępu Zjednoczonego Królestwa do sieci, systemów informacyjnych i baz danych (na podstawie art. 13 ust. 5 Protokołu w sprawie Irlandii/Irlandii Północnej) oraz o załączniku do tej decyzji przyjętej 16 października 2020 r. Zgodnie z tą decyzją Zjednoczonemu Królestwu przyznano częściowy dostęp (dostęp do zapisu i dostęp do odczytu) do DUeS. Dostęp ten uznaje się za konieczny, aby Zjednoczone Królestwo wypełniło swoje zobowiązania wynikające z Protokołu w sprawie Irlandii/Irlandii Północnej. Komisja poinformowała w związku z tym o nowej funkcji powiadamiania w DUeS służącej wsparciu prawidłowego wdrożenia art. 23 ust. 5 rozporządzenia, umożliwiającej wymianę informacji między Zjednoczonym Królestwem a Komisją oraz między Zjednoczonym Królestwem a jednym państwem członkowskim. Ponadto Komisja poinformowała ATCG o wprowadzeniu dla użytkowników DUeS uwierzytelniania dwuskładnikowego, działającego od 3 grudnia 2021 r., co jest zgodne z polityką bezpieczeństwa Komisji w odniesieniu do wszystkich systemów informacyjnych, w ramach których przetwarzane są informacje szczególnie chronione. 3.5Nieformalna grupa ekspertów Komisji Komisja poinformowała ATCG o nieformalnej grupie ekspertów utworzonej zgodnie z wnioskami ze sprawozdania z przeglądu . Nieformalna grupa łączy różne perspektywy (np. rzecznictwo, egzekwowanie prawa, badania naukowe i kwestie związane z cłami). Jedno państwo członkowskie (Niemcy) wyznaczyło przedstawiciela do tej nieformalnej grupy. W skład nieformalnej grupy wchodzą również przedstawiciele Rady Europy i Biura Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka (OHCHR). Jej funkcja jest ściśle doradcza i uzupełniająca w stosunku do funkcji Grupy Koordynacyjnej ds. Przeciwdziałania Torturom (ATCG). Nieformalna grupa zapewnia wsparcie techniczne w charakterze doradczym w odniesieniu do różnych aspektów, takich jak zakres zakazanych lub regulowanych towarów, z myślą o bardziej zdecydowanym wdrażaniu rozporządzenia. W nawiązaniu do powyższego ATCG została poinformowana o wymianie poglądów na temat tendencji i wyzwań związanych z bronią i urządzeniami przeznaczonymi do kontroli zamieszek lub samoobrony oraz zapewniania przez policję porządku w trakcie zgromadzeń i demonstracji. Niektóre towary służące do tłumienia zamieszek, które obecnie nie są objęte rozporządzeniem (takie jak powszechnie stosowane rodzaje gazów łzawiących), są często wykorzystywane do ułatwiania stosowania lub przeprowadzania represji wewnętrznych. Podniesiono kwestię dodania do wykazu towarów objętych kontrolą w rozporządzeniu standardowych pałek i pocisków gumowych. Wykorzystanie urządzeń akustycznych lub technologii laserowej do kontroli tłumu to kolejny obszar, który został podniesiony jako warty przeanalizowania. Nieformalna grupa odegrała zasadniczą rolę w zwiększaniu świadomości na temat rozporządzenia, m.in. poprzez budowanie powiązań z pracami grupy ekspertów rządowych ONZ, tworząc tym samym istotny związek między rozporządzeniem a międzynarodowymi wysiłkami na rzecz zwalczania handlu narzędziami tortur (zob. pkt 3.6 poniżej). 3.6Zwalczanie handlu narzędziami tortur - rozwój sytuacji na szczeblu regionalnym i międzynarodowym ATCG służyła jako platforma wymiany informacji i poszerzania wiedzy na temat rozwoju sytuacji na szczeblu regionalnym i międzynarodowym w obszarze zwalczania handlu narzędziami tortur. Komisja poinformowała delegatów ATCG o krokach podjętych w następstwie sprawozdania Sekretarza Generalnego ONZ pt. „W kierunku zwalczenia handlu narzędziami tortur: zbadanie wykonalności, zakresu i parametrów ewentualnych wspólnych standardów międzynarodowych”, w szczególności o utworzeniu grupy ekspertów rządowych ONZ, która będzie kontynuować prace na podstawie sprawozdania. Po pewnych opóźnieniach w mianowaniu ekspertów, w październiku 2021 r. formalnie ustanowiono grupę ekspertów rządowych ONZ z udziałem dwóch ekspertów z każdej regionalnej grupy ONZ. Komisja poinformowała ATCG o procesie konsultacji ONZ z państwami członkowskimi ONZ, społeczeństwem obywatelskim i ekspertami zewnętrznymi, co przyczyni się do przygotowania sprawozdania grupy ekspertów rządowych ONZ. Niektóre państwa członkowskie UE uczestniczyły we współpracy z grupą ekspertów rządowych ONZ w procesie konsultacyjnym ONZ.