[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 15.12.2005

KOM(2005) 657 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI

Sprawozdanie oceniające dyrektywę w sprawie zamknięcia rozliczeń 98/26/WE (UE 25)

SPIS TREŚCI

1. Cele oceny 5

2. Wykonanie dyrektywy w sprawie zamknięcia rozliczeń 6

3. Główne problemy i zagrożenia 7

4. Cele, wyniki i oddziaływanie dyrektywy w sprawie zamknięcia rozliczeń (SFD) 10

5. Wnioski 11

ZAŁĄCZNIKI Error! Bookmark not defined.

Streszczenie

Dyrektywa w sprawie zamknięcia rozliczeń 1998/26/WE, zwana dalej SFD (ang. Settlement Finality Directive), weszła w życie dla 15 państw członkowskich UE w dniu 11 grudnia 1999 r., zaś dla dziesięciu nowych Państw Członkowskich w dniu 1 maja 2004 r. SFD stosowana jest także przez kraje EOG: Norwegię, Islandię i Lichtenstein. Zgodnie z art. 12 SFD „…Komisja przedstawia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie raport na temat stosowania tej dyrektywy, wraz z załączonymi propozycjami zmian tam, gdzie sytuacja tego wymaga.” Sprawozdanie należy przedstawić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie najpóźniej do 11 grudnia 2002 r.

Komisja rzeczywiście zamówiła jedno takie sprawozdanie. Dotyczyło ono UE 15 i zostało ukończone 19 lutego 2003 r.: http://europa.eu.int/comm/internal_market/payments/docs/transposition-dir-9826/main_en.pdf ) . W związku ze zbliżającym się rozszerzeniem sprawozdanie to nie zostało jednak przedstawione Radzie i Parlamentowi Europejskiemu. Niniejsze sprawozdanie oceniające ma obejmować wszystkie 25 państw UE.

Aby je przygotować, Komisja zwróciła się z prośbą do państw członkowskich o udzielenie odpowiedzi na obszerny kwestionariusz dotyczący wykonania i stosowania SFD. Swoje odpowiedzi nadesłały 24 państwa członkowskie; wyjątkiem był Cypr, którego władze wyjaśniły, że posiadają zbyt małe doświadczenie praktyczne w stosowaniu SFD, by odpowiedzieć na kwestionariusz.

Dyrektywa w sprawie zamknięcia rozliczeń – opis i uzasadnienie

SFD była reakcją prawodawcy wspólnotowego na obawy dotyczące ryzyka systemowego, wyrażone przez Komitet ds. Systemów Płatności i Papierów Wartościowych (CPSS) działający pod auspicjami Banku Rozrachunków Międzynarodowych. Wraz z zapoczątkowaniem w 1994 r. drugiego etapu unii gospodarczej i walutowej (UGW) oczywista stała się potrzeba wprowadzenia stabilnej i skutecznej infrastruktury do obsługi płatności transgranicznych po to, by wesprzeć przyszłą jednolitą politykę pieniężną i ograniczyć do minimum ryzyko systemowe, zwłaszcza w obliczu rosnącego znaczenia aspektów transgranicznych.

Odpowiadając na potrzebę zminimalizowania ryzyka systemowego i zapewnienia stabilności systemów płatności i rozrachunku papierów wartościowych, SFD przewiduje zakaz odwoływania lub unieważniania w inny sposób zleceń transferu wprowadzonych do takich systemów. Ochronę taką uzyskuje się dzięki nadaniu nieodwracalnego i ostatecznego charakteru zleceniom transferu oraz kompensowaniu takich zleceń wprowadzanych do zakwalifikowanych systemów, nawet w przypadku gdy przeciwko krajowemu lub zagranicznemu uczestnikowi systemu toczy się postępowanie upadłościowe. Należy przy tym zaznaczyć, że w wielu państwach członkowskich podobna ochrona – choć w różnej formie – istniała jeszcze przed wprowadzeniem SFD.

SFD zawiera 14 artykułów i jest stosunkowo krótka. Przy niewielkiej objętości tekst odznacza się jednak wysokim poziomem złożoności.

Mechanizm SFD pozwala określić kategorię systemów, które mogą korzystać z ochrony zapewnianej przez dyrektywę, czyli takich, które spełniają operacyjną definicję „systemu” i jako takie zostały wyznaczone przez właściwy organ państwa członkowskiego oraz zgłoszone Komisji. „System” w niniejszym sprawozdaniu oznacza system należący do wyżej opisanej kategorii. SFD pozwoliła w sumie stworzyć ogólnoeuropejską kategorię systemów, przynależność do której uważa się za korzystną tak pod względem handlowym, jak i systemowym. Komisja prowadzi wykaz zgłoszonych systemów na stronie: http://www.europa.eu.int/comm/internal_market/financial-markets/settlement/dir-98-26-art10-national_en.htm .

Zakres stosowania SFD określa się poprzez definicje kilku podstawowych pojęć, takich jak: „system”, „uczestnik” i „postępowanie upadłościowe”. Zgodnie z zasadami systemu, z chwilą dokonania zlecenia transferu płatności lub zlecenia rozrachunku papierów wartościowych zlecenie takie zostaje objęte ochroną przeciwko roszczeniom osób trzecich, nawet w przypadku upadłości jednego lub większej liczby uczestników systemu. Ma to zastosowanie, w przypadku gdy zlecenie transferu zostaje wprowadzone do systemu przed otwarciem postępowania upadłościowego lub w dniu jego otwarcia, pod warunkiem że zainteresowane strony mogą dowieść, że nie wiedziały lub nie powinny były wiedzieć o takim postępowaniu. W wyniku obowiązywania ochrony żaden przepis ustawowy, wykonawczy, żadna zasada lub praktyka dotyczące unieważnienia kontraktów i transakcji zawartych przed otwarciem postępowania upadłościowego nie prowadzą do cofnięcia kompensowania zleceń transferu. Mający istotne znaczenie moment wprowadzenia zlecenia transferu do systemu jest określony przez zasady funkcjonowania każdego systemu. SFD przewiduje ponadto zniesienie wszelkich przejawów wstecznego oddziaływania postępowań upadłościowych na zlecenia transferów lub kompensowanie.

Jeśli w państwie członkowskim zapada decyzja o rozpoczęciu postępowania upadłościowego przeciwko uczestnikowi systemu, informację o tym należy przekazać centralnemu organowi, wyznaczonemu przez każde państwo członkowskie, który zawiadamia następnie centralne organy innych państw członkowskich. W ten sposób następuje szybkie przekazanie ostrzeżenia.

W wewnętrznych zasadach funkcjonowania każdego systemu wskazuje się prawo, na jakim system ten się opiera. Według SFD system może opierać się na prawie dowolnego państwa członkowskiego, o ile główna siedziba jednego z uczestników systemu mieści się w państwie, w którym obowiązuje wybrane prawo.

W przypadku papierów wartościowych dostarczanych uczestnikom jako zabezpieczenie w związku z ich udziałem w systemie lub bankom centralnym zasady ustanawiania zabezpieczeń reguluje ustawodawstwo państwa członkowskiego, w którym znajduje się rejestr, rachunek lub depozyt, na którym takie papiery są zgodnie z prawem zapisane.

Wyznaczanie systemów płatności i rozrachunku papierów wartościowych

Zgodnie z art. 6 i 10 SFD państwa członkowskie są zobowiązane do wskazania Komisji wybranych przez siebie systemów oraz organów krajowych odpowiedzialnych za przekazywanie wymaganych informacji. Komisja prowadzi dwa dostępne w Internecie rejestry z tego rodzaju informacjami. Są one aktualizowane za każdym razem, gdy Komisja otrzymuje nowe informacje od państw członkowskich.

W informacji dotyczącej organów wyznaczonych przez państwa członkowskie do zgłaszania przypadków otwarcia postępowania upadłościowego (art. 6 SFD) podaje się oficjalną nazwę danego organu i dane kontaktowe (osoby odpowiedzialne za daną sprawę, numery telefonów itp.). Jedenaście państw członkowskich do roli właściwego organu wyznaczyło swoje narodowe banki centralne (At, Bel, Cyp, Gr, Hu, Irl, It, Lt, Mt, Nl, Pl); Siedem innych wskazało organy nadzoru finansowego (Dk, Ee, Fr, D, Lv, Lu, S), zaś 6 kolejnych – obie te instytucje jednocześnie (Czech Rep, Pt, Si, Sp, Sk, Uk.) W jednym państwie członkowskim właściwym organem krajowym jest ministerstwo (Fi) http://www.europa.eu.int/comm/internal_market/financial-markets/settlement/dir-98-26-art10-national_en.htm).

Informację zawierającą pełną nazwę i dane kontaktowe podaje się także w odniesieniu do systemów płatności i rozrachunku papierów wartościowych (art. 10 SFD). Informacje przekazywane Komisji przez państwa członkowskie różnią się poziomem szczegółowości. Komisja rozważy możliwość ich ujednolicenia. Nie powinno to jednak wiązać się z koniecznością wprowadzania środków prawnych, lecz odbyć się na zasadzie nieformalnego porozumienia z państwami członkowskimi.

Wyznaczono i zgłoszono Komisji ogółem 107 systemów. 49 spośród nich to systemy płatności, a 58 to systemy rozrachunku papierów wartościowych. Coraz więcej systemów ubiega się o to, by zostać wyznaczonymi przez właściwe im państwo członkowskie, gdyż przynosi to podwójną korzyść: zyskują w ten sposób swoistą odznakę jakości świadczącą o spełnieniu wymogów SFD oraz nieformalną przepustkę uprawniającą do prowadzenia interesów o zasięgu transgranicznym. Dzięki wyznaczeniu i zgłoszeniu systemu podmioty działające na rynku mogą polegać na jakości prawnej dostawców usług oraz przepisach, na których oprą swoją działalność. Sądy i organy zagraniczne muszą respektować ochronę, jaką objęte są systemy na mocy SFD.

1. Cele oceny

Niniejsze sprawozdanie oceniające ma na celu głównie: (i) przeanalizowanie procesu, na jakim opierało się wdrażanie SFD oraz (ii) określenie listy potencjalnie problematycznych zagadnień, które mogłyby stać się przedmiotem przyszłych zmian w dyrektywie.

Oceny dokonano na podstawie informacji zebranych przez państwa członkowskie i Europejski Bank Centralny. Jeśli chodzi o pierwszy z wymienionych celów, państwa członkowskie udzieliły odpowiedzi na dostarczony im przez Komisję, obszerny kwestionariusz (patrz sekcja 1) dotyczący stosowania SFD. Materiał, jakim dysponuje dzięki temu Komisja, jest na tyle obszerny, że nie da się go odtworzyć w szczegółach. W związku z tym przyjmuje się, że jeśli w niniejszej ocenie nie poświęcono miejsca jakiejś kwestii, to oznacza, że nie budzi ona zastrzeżeń i nie wymaga wprowadzania zmian. Wszystkie osoby zainteresowane szczegółowymi informacjami na ten temat zapraszamy do zapoznania się z treścią odpowiedzi udzielonych przez państwa członkowskie na stronie internetowej Komisji (adres do wstawienia).

Jeśli chodzi o drugi z podanych celów, niektóre państwa członkowskie i EBC wskazały kwestie, które uważają za potencjalnie problematyczne. W niniejszym sprawozdaniu Komisja określiła najważniejsze kwestie wymagające dalszej analizy (sekcja 4). Nie jest to formalna propozycja wprowadzenia zmian do dyrektywy w rozumieniu art.12 SFD. Propozycji takiej musiałaby bowiem towarzyszyć pełna ocena wpływu.

2. Wykonanie dyrektywy w sprawie zamknięcia rozliczeń

Analiza procesu wdrażania SFD.

Wydaje się, że wśród państw członkowskich istnieje zgoda co do tego, że SFD stanowi bardzo ważne narzędzie zapewniania lepszej ochrony przed ryzykiem systemowym w europejskich systemach płatności i rozrachunku papierów wartościowych oraz że zapewnia ona i wzmacnia pewność prawną i przewidywalność wobec uczestników z różnych państw członkowskich. Uważa się, że SFD pozwoliła osiągnąć zamierzone cele i jak dotąd dobrze spełniała swoją rolę. Ilustracją niech będzie jedna z odpowiedzi nadesłanych w kwestionariuszu: „Jesteśmy całkowicie zadowolenie z SFD, która zapewnia wszechstronną (niemal doskonałą) ochronę prawną systemom z udziałem międzynarodowym. Dyrektywa nie wymaga żadnych istotnych zmian. Proponowalibyśmy natomiast kilka drobnych poprawek”.

Opierając się na odpowiedziach z kwestionariusza, należy zwrócić uwagę na kilka kwestii związanych z wykonaniem omawianej dyrektywy. W sekcji tej nie zajmujemy się kwestiami problematycznymi, te omówione zostaną w sekcji 4.

- Artykuł 1 lit. a): Jeśli chodzi o wybór prawa regulującego funkcjonowanie systemu (prawo dowolnego państwa członkowskiego): czy istnieją systemy zarejestrowane, zlokalizowane i/lub zgłoszone przez jedno państwo członkowskie, które podlegają ustawodawstwu innego państwa członkowskiego – wszystkie państwa członkowskie, z wyjątkiem jednego, odpowiedziały przecząco. Na odwrotnie zadane pytanie: czy państwa członkowskie wiedzą o przypadku korzystania z ich prawa przez system zarejestrowany, zlokalizowany i/lub zgłoszony przez inne państwo członkowskie – dwa państwa członkowskie udzieliły odpowiedzi twierdzącej. Odpowiedzi te nie pozwalają na wyciągnięcie jednoznacznego wniosku, świadczą jednak o tym, że systemy płatności i rozrachunku papierów wartościowych nadal działają chętniej na gruncie krajowym, mimo że zamiarem prawodawcy było utworzenie rynku wewnętrznego również dla tego rodzaju usług. Oznacza to zupełny brak, lub bardzo niewielką liczbę systemów o charakterze prawdziwie ogólnoeuropejskim.

- Artykuł 2 lit. c), d) i e): Partnerzy centralni, agenci rozrachunkowi i izby rozliczeniowe traktowani są jednakowo w tym sensie, że wszystkie państwa członkowskie pozwalają takim podmiotom pełnić rolę „uczestników” w rozumieniu SFD.

- Artykuł 2 lit. g): W odniesieniu do pojęcia „uczestnika pośredniego” sytuacja jest bardziej złożona. Na pytanie, czy istnieją przypadki, w których „uczestnicy pośredni” lub inne przedsiębiorstwa uznano za „uczestników” – 9 państw członkowskich odpowiedziało twierdząco. W systemach prawnych innych państw członkowskich albo nie istnieje takie pojęcie, albo nie dopuszcza się jeszcze uczestników pośrednich, mimo że w pewnych wypadkach uznaje się to za możliwe. Wszystkie państwa członkowskie postanowiły nie rozszerzać kręgu uczestników poza zakres przewidziany w SFD.

- Artykuł 3: SFD pozwala ograniczyć do minimum ryzyko systemowe, przewidując nieodwracalny, wymagalny i wiążący dla osób trzecich charakter zleceń płatności i zleceń rozliczenia papierów wartościowych wprowadzanych do systemu. Ograniczenie ryzyka systemowego wymaga między innymi wprowadzenia możliwości podjęcia w odpowiednim czasie właściwych działań w przypadku niewypłacalności uczestnika systemu. W tym kontekście ważne jest, by uczestnicy rynku, a także sądy i właściwe organy posiadały bezpośredni i pełny dostęp do informacji, decyzji i orzeczeń w postępowaniach upadłościowych. W 18 państwach członkowskich decyzje takie podaje się do wiadomości publicznej za pośrednictwem różnego rodzaju mediów i z różnym opóźnieniem. Niektóre państwa członkowskie do natychmiastowego powiadamiania o przypadkach upadłości wykorzystują Internet, inne natomiast publikują jedynie stosowne informacje w krajowym dzienniku urzędowym z opóźnieniem sięgającym maksymalnie ośmiu dniu. Niektóre państwa członkowskie upubliczniają decyzje dopiero po tym, jak nabiorą one pełnej mocy prawnej, inne zaś decyzję o ewentualnym rozpowszechnieniu danej decyzji np. w lokalnych czy ogólnokrajowych dziennikach pozostawiają w gestii sędziów. Pięć państw członkowskich nie podaje decyzji w sprawie upadłości do wiadomości publicznej, nawet jeśli same stosują na szeroką skalę obowiązek przekazywania informacji, zgodnie z którym sądy muszą natychmiast powiadamiać o sprawie np. narodowy bank centralny, rząd i rejestr działalności gospodarczej

- Artykuł 5: W żadnym z 24 państw członkowskich, które odpowiadały na kwestionariusz, nie ma przepisów definiujących „moment wprowadzenia” zlecenia płatności lub transferu rozliczenia papierów wartościowych; wszystkie państwa członkowskie pozostawiają decyzję w tej sprawie do ustalenia w ramach uzgodnień dotyczących zasad każdego systemu zgodnie z przepisami SFD. Fakt ten należy przyjąć z zadowoleniem, gdyż oznacza, że żaden uczestnik systemu nie musi się obawiać naruszenia przez ustawodawstwo krajowe wewnętrznych uzgodnień w tej sprawie.

- Na ogólne pytanie, czy państwa członkowskie miały problemy z wykonaniem SFD –wszyscy respondenci odpowiedzieli „nie”. Tylko w bardzo nielicznych przypadkach wystąpiły opóźnienia we wdrażaniu dyrektywy przez państwa członkowskie, czego przyczyną były zresztą czynniki niezwiązane z treścią samej SFD.

Komisja wnioskuje stąd, że transpozycja SFD we wszystkich państwach członkowskich odbyła się w sposób bardzo zadowalający, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w sekcji 4.

3. Główne problemy i zagrożenia

Sekcja ta przedstawia ogólny zarys obszarów, na których – jak wynika z odpowiedzi i sugestii nadesłanych przez państwa członkowskie i EBC – występują problemy z prawidłową transpozycją i stosowaniem SFD. Określa najważniejsze, potencjalnie problematyczne zagadnienia, które mogłyby stać się przedmiotem przyszłych zmian w dyrektywie.

Jest także sporo pomniejszych zagadnień o charakterze bardziej technicznym, które będą wymagały wnikliwego zbadania podczas przyszłych prac nad zmianą SFD, które jednak na obecnym etapie nie zaliczają się raczej do zagadnień wiodących.

1. Artykuł 1 lit. a) Ideą, która znajduje poparcie wśród prawie 7 państw członkowskich, jest wprowadzenie możliwości stosowania przepisów prawa więcej niż jednego państwa członkowskiego do regulowania danego systemu lub różnych jego części.

Okazuje się, że 6 państw członkowskich (być może 7, gdyż odpowiedź jednego nie była jednoznaczna) nie ma bezpośredniej możliwości zapewnienia swobodnego wyboru prawa, które ma regulować dany system. Jest to potencjalny problem, którego nie można ignorować i który może doprowadzić do wszczęcia postępowania w sprawie naruszenia prawa.

2 . Artykuł 2 lit. a) SFD powinien jasno określać, że „porozumienie” między uczestnikami systemu może być zawarte w formie umowy lub w drodze odpowiednich środków ustawodawczych.

3. Do instytucji zdefiniowanych w art. 2 lit. b) zalicza się instytucje kredytowe. Trwa dyskusja, czy do takich instytucji zalicza się również instytucje pieniądza elektronicznego (ELMIS) w rozumieniu definicji z art. 2a dyrektywy 2000/46/WE. Dla 13 państw członkowskich i EBC – tak; dla 11 – nie. Na kwestię tę zwrócił uwagę EBC, proponując, by w trosce o ogólną stabilność objąć ELMIS taką samą ochroną, jak inne „instytucje kredytowe”, mając w szczególności na względzie działanie systemu TARGET.

4. Uwagę zwróciły też definicje „uczestnika” i „uczestnika pośredniego” zawarte w art. 2 lit. f) i g) .

Po pierwsze, zdaniem EBC nie osiągnięto w Unii porozumienia co do tego, czy definicja ta obejmuje agentów rozrachunkowych, izby rozliczeniowe i partnerów centralnych, chociaż wszystkie państwa członkowskie jednoznacznie uznają w swoich odpowiedziach, że podmioty takie mogą działać także w charakterze uczestników.

Po drugie, ochrona zapewniana przez SFD nie obejmuje uczestników spoza UE. Mniej więcej 10 państw członkowskich argumentuje, że powinno się zapewnić jakąś formę rozszerzenia ochrony, kolejne 4 podchodzą do tego pomysłu ostrożnie, lecz pozytywnie. Mówiąc konkretniej, w związku z integracją rynków finansowych poszukuje się sposobów ochrony udziału uczestników z krajów trzecich w systemach zlokalizowanych w UE i udziału uczestników unijnych w systemach spoza UE. Takie rozszerzenie ochrony możliwe jest już teraz dzięki indywidualnym porozumieniom dwustronnym, ale może wiązać się z mniejszą przewidywalnością prawną, a potencjalnie, także z ryzykiem dla systemów jako takich. Oczywiście UE nie posiada kompetencji do rozszerzenia zakresu obowiązywania SFD na obszary położone poza terytorium Unii, ale można stwierdzić, że kwestie związane z udziałem uczestników lub systemów z krajów trzecich w systemach z siedzibą w UE oraz udział unijnych uczestników w systemach z siedzibą poza Unią można by uregulować w sposób bardziej szczegółowy. Dałoby to w efekcie większą stabilność finansową.

5. Artykuł 2 lit. i) Niektóre państwa członkowskie oczekiwałaby od SFD wyjaśnienia, kiedy zlecenie transferu należy uznać za wprowadzone do systemu, w przypadku gdy kilka systemów jest ze sobą wzajemnie połączonych. Chodzi o to, by definicja „zlecenia transferu” lub „zlecenia płatności” obejmowała wszystkie rodzaje instrumentów płatniczych.

6. Definicja „postępowania upadłościowego” w art. 2 lit. j) SFD nie obejmuje w sposób jednoznaczny wszystkich rodzajów krajowych postępowań w sprawach związanych z upadłością. Niektóre państwa członkowskie pragną rozszerzenia tej definicji, by zabezpieczyć się przed negatywnym wpływem upadłości uczestników. Przepisy dyrektywy mogą na przykład nie obejmować moratoriów, które nie są jednoznaczne z postępowaniami upadłościowymi, chociaż tego rodzaju „postępowania związane z upadłością” mogą wywoływać te same skutki dla systemów płatności i rozrachunku papierów wartościowych co właściwe postępowania upadłościowe. Jedna z propozycji jest taka by, zlecenia były chronione ścisłą „zasadą 24 godzin” (transakcje w tym czasie będą się liczyć jako zrealizowane przed ogłoszeniem upadłości) bez wymogu działania w dobrej wierze. Problem ten obejmuje także art. 7 SFD i dotyczy ochrony przed zjawiskiem tak zwanego „zbierania wiśni” (ang, cherry-picking), czyli zasad odzyskiwania straconych środków w następstwie procedur innych niż właściwe postępowania upadłościowe.

7. Wydaje się, że krajowe definicje „zabezpieczenia” ( art. 2 lit. m) ), chociaż znacznie się między sobą różnią, nie powodowały kłopotów wywołanych brakiem zgodności. EBC stwierdził, że chociaż fakt ten nie jest obecnie bezpośrednią przyczyną problemów, to jednak mogą pojawić się trudności w związku z planowanymi zmianami w kryteriach uznawania zabezpieczeń, do których zaliczone zostaną na przykład kredyty bankowe.

8. Artykuł 3 Następną problematyczną kwestią jest fakt, że mniej więcej 8 państw członkowskich nie przewiduje zobowiązania sądów i organów administracyjnych do wskazywania dokładnego czasu ogłoszenia upadłości. Dokładny czas podjęcia takiej decyzji podaje się w 15 państwach członkowskich. Niektóre z nich wprowadziły bardzo ścisłe wymagania, które zobowiązują sędziów i sądy do wskazywania godziny i minuty podjęcia decyzji o upadłości, a inne publikują, na przykład w Internecie, stosowną informację wraz z treścią decyzji. Zagadnienie to ma być może mniejsze znaczenie z punktu widzenia rozpowszechniania informacji, ale za to staje się bardzo istotne przy ustalaniu skutków ogłoszenia upadłości dotyczącej uczestnika systemu, szczególnie biorąc pod uwagę kwoty przetransferowane do systemów i nieodwracalność operacji transferu zgodnie z art. 3.1.

9. Wskazuje się również na potrzebę jasnego określenia momentu wejścia do systemu (patrz. pkt 5) zgodnie z art. 5 Jest to ważne z punktu widzenia zasad niektórych systemów płatności typu RTGS, w sytuacji, gdy kilka systemów jest wzajemnie ze sobą połączonych oraz dla celów art. 6 ust. 2 (zgłoszenie upadłości). Artykuł 6 ust. 2 nie przewiduje obowiązku powiadamiania EBC ani Komisji. Biorąc pod uwagę rolę tych instytucji w dziedzinie nadzoru i obsługi systemu, a także prowadzenia wspólnotowego rejestru systemów, należy prawdopodobnie wprowadzić taki obowiązek. Komisja mogłaby przyjąć mechanizm szybkiego reagowania, który zapewniłby przekazywanie zainteresowanym stronom informacji o możliwych przypadkach upadłości.

10. Artykuł 8 mówi o stosowaniu prawa, na którym opiera się dany system, w stosunku do “[…] praw i obowiązków uczestnika wynikających z jego uczestnictwa lub w związku z uczestnictwem w systemie” w przypadku ogłoszenia upadłości uczestnika. Proponuje się też podać wyjaśnienia dotyczące możliwej kolizji przepisów prawa upadłościowego, w przypadku, gdy prawo regulujące system jest inne niż prawo państwa członkowskiego, w którym system ten jest zlokalizowany.

4. Cele, wyniki i oddziaływanie dyrektywy w sprawie zamknięcia rozliczeń (SFD)

Podsumowując ustalenia oparte na informacjach dostarczonych przez państwa członkowskie, należy odpowiedzieć na kilka zasadniczych pytań. Główne pytania związane z oceną skutków SFD brzmią:

1. Jak wygląda transpozycja SFD w różnych państwach członkowskich?

Jak stwierdzono powyżej, państwa członkowskie dokonały transpozycji SFD w sposób bardzo zadowalający. Pojawiło się jednak kilka kwestii problematycznych i, w przypadku kilku państw, wykonanie przepisów artykułu dotyczącego wyboru prawa regulującego systemy może doprowadzić do sytuacji, którą Komisja uzna za przejaw naruszenia prawa.

2. Jak wygląda kwestia wprowadzania w życie nowych przepisów?

Wydaje się, że wprowadzanie w życie zasad SFD za pośrednictwem przepisów ustawodawczych państw członkowskich przebiega skutecznie. Wyznaczanie i nadzorowanie systemów odbywa się bez większych problemów.

3. Czy zdarzały się istotne opóźnienia?

Nie stwierdzono istotnych opóźnień we wdrożeniu SFD. Wszystkie państwa członkowskie, które przystąpiły do UE 1 maja 2004 r., deklarują, że wdrożyły SFD w sposób właściwy i z dobrym skutkiem.

4. Czy uzyskano jasność prawną co do konsekwencji ogłoszenia upadłości uczestnika systemu?

SFD zapewnia, zgodnie z zamierzeniem, podwójny poziom jasności/pewności prawnej; dając każdemu systemowi możliwość wyboru systemu prawnego, na którym będzie się opierać jego działanie oraz powodując, że w ustawodawstwie wszystkich państw członkowskich znalazły się przepisy stanowiące, że zlecenia transferu i zlecenia rozliczenia papierów wartościowych są nieodwołalne, wiążące i skuteczne od chwili wprowadzenia ich do systemu (z wyjątkiem sytuacji opisanych w SFD), zgodnie z zasadami funkcjonowania tego systemu.

5. Czy z punktu widzenia rynku istnieje pewność, że zleceń płatności i zleceń rozliczenia papierów wartościowych nie można odwołać po wprowadzeniu do „systemu”?

Tak, jest jednak niewielka liczba czynników, które należy rozważyć, takich jak definicja „postępowania upadłościowego” w SFD, która jest być może niedostatecznie jasna, by objąć wszystkie istotne dla sprawy rodzaje postępowań, co może teoretycznie zagrażać zasadzie nieodwracalności, wiążącego charakteru i wymagalności prawnej. Ponadto trudny do ustalenia może być moment „wejścia” do systemu, w przypadku gdy dwa lub większa liczba systemów, wyznaczonych jako jeden, faktycznie działa wspólnie.

6. Czy SFD ograniczyła ryzyko systemowe w systemach płatności i rozrachunku papierów wartościowych oraz na ogółem na rynkach finansowych?

Ryzyka systemowego związanego z kwestiami prawnymi nie da się zmierzyć. Opierając się na poszlakach, należy jednak stwierdzić, że SFD wpłynęła na ograniczenie ryzyka systemowego. Oprócz odpowiedzi dostarczonych przez państwa członkowskie, potwierdzają to także opinie wyrażone przez banki centralne odpowiedzialne za utrzymywanie stabilizacji systemu finansowego. I tak zdaniem EBC: „… Podstawą ochrony inwestorów i stabilności systemowej jest stabilne otoczenie prawne zapewniające obronę praw inwestorów i sprzyjające spójności systemów, jednym z przykładów jest dyrektywa w sprawie zamknięcia rozliczeń (SFD)” (2004). Z kolei w opinii Bank of England „ … Wyznaczanie systemów [w formie przewidzianej w SFD] sprzyja stabilności finansowej, chroniąc zasady regulujące postępowanie w przypadku niewykonania zobowiązań przed skutkami stosowania prawa upadłościowego w państwach EOG w przypadku niewypłacalności któregoś z uczestników systemu ( Financial Stability Review , grudzień 2002).

7. Czy wykonywanie SFD wiązało się z jakimiś kosztami?

Komisji nie są znane żadne koszty poza tymi, które państwa członkowskie ponoszą rzecz jasna w związku z faktyczną transpozycją SFD, formalnościami towarzyszącymi rejestracji systemów itp. Dowodem na to może być fakt, że w sprawozdaniu Austriackiej Izby Handlowej (z października 2005) SFD nie wymieniono wśród dyrektyw uważanych za kosztowne dla sektora bankowego.

8. Czy pojawiły się jakieś nieoczekiwane wyniki lub skutki wprowadzenia SFD?

Żadne z państw członkowskich nie zgłosiło tego rodzaju problemów.

9. Czy istnieje jakiś przykład bankructwa, które wpłynęło na funkcjonowanie systemu?

Państwa członkowskie mniej lub bardziej precyzyjnie odpowiedziały na pytanie, czy uczestnicy systemów płatności i/lub rozrachunku papierów wartościowych byli zaangażowani w postępowania upadłościowe (od czasu wejścia w życie SFD). Odkąd SFD weszła w życie, zgłoszono 12 przypadków bankructw. Rzeczywista liczba może być jednak znacznie wyższa. Wydaje się, że w zgłoszonych przypadkach bankructwa nie wyrządziły żadnych odczuwalnych szkód systemowych ani w systemie, w którym działał upadający uczestnik, ani pod względem stabilności finansowej.

5. Wnioski

Komisja Europejska dochodzi do następujących wniosków:

1. SFD funkcjonuje dobrze. Państwa członkowskie ogółem są z niej zadowolone.

2. Tak jak opisano powyżej, wskazane są pewne wyjaśnienia, poprawki, lepsze definicje i ewentualne uproszczenie.

3. W związku z tym Komisja zaproponuje, by w 2006 r. ponownie zwrócić się do państw członkowskich i EBC, na przykład w ramach Europejskiej Komisji Papierów Wartościowych (ESC), w celu rozpoczęcia dialogu służącego ustaleniu tego, na ile kwestie wskazane jako wymagające poprawy i/lub inne powinny stać się przedmiotem zmian w SFD.

W trakcie takiego dialogu należy wziąć pod uwagę, że w dziedzinie systemów płatności i rozrachunku papierów wartościowych następować mogą właśnie ważne zmiany mogące wpłynąć na SFD. Komisja może w ciągu roku 2006 przedstawić wnioski dotyczące instrumentów prawnych mających na celu zwiększenie skuteczności i bezpieczeństwa usług rozrachunkowo-rozliczeniowych. Być może uwzględniony zostanie również wynik dyskusji nad wnioskiem dotyczącym podpisania przez Wspólnotę Haskiej konwencji o papierach wartościowych.

ANNEX

Logframe for the evaluation of Settlement Finality Directive

Description | Evaluation questions | Evidences | Indicators |

Assumptions | The insolvency of a participant in a Clearing and Settlement system may have systemic implications. | Potential consequences of the failure of a participant in a system for the system as a whole or even to other systems as evidenced e.g. by the relevant studies of CPPS-IOSCO. | Potential risk of unwinding and losses for participants Regulatory and capital adequacy treatment |

Actions | Settlement Finality Directive. | How have the different Member States transposed the SFD? How has new legislation been applied and/or enforced? Have there been important delays or shortcomings? | National laws. System rules. | Transposition indicators. Transposition delays. |

Results | Ensure legal certainty, bindingness and enforceability of payment transfers- and securities settlement orders entered into a system as defined by the SFD. | Has legal certainty increased? Can the market rely on the bindingness and enforceability of payment transfers and securities settlement orders after entry into a “system”? | National laws. Insolvency cases. Responses to questionnaire | Treatment and impact of insolvency cases. [the number will stay unaffected, it’s the effects that count] Problems reported by Member States. |

Impacts | Reduction of systemic risk inherent in payment systems. Contribute to the cost-effective operation of cross-border payment and securities settlement arrangements in the EU. | Is there any implementation cost due to the SFD? Are other costs reduced? Are there any unexpected impacts? Is there any evidence of bankruptcy having impact on a system? | Insolvency cases. Contagion risk/effects due to insolvency cases. Responses to questionnaire. Information provided by the Member States | Reduced impact of insolvency cases. Reduced risk of contagion cases. |