OGÓLNY SYSTEM PREFERENCJI TARYFOWYCH UNII EUROPEJSKIEJ

Ogólny system preferencji taryfowych Unii Europejskiej (zwany dalej „GSP”) jest ogólnym, niewzajemnym i niedyskryminacyjnym systemem preferencyjnych rozwiązań handlowych, za pomocą których Unia Europejska udziela krajom rozwijającym się preferencyjnego dostępu do swych rynków. Zgodnie z art. 208 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz zgodnie z nadrzędnym, długoterminowym celem Unii Europejskiej, jakim jest zrównoważony rozwój, ogólnym zadaniem GSP jest pomoc krajom rozwijającym się w zwalczaniu ubóstwa poprzez udostępnienie im rynków UE na preferencyjnych zasadach i promowanie zrównoważonego rozwoju.

System GSP ma stymulować wywóz z krajów rozwijających się do Unii Europejskiej poprzez wprowadzenie preferencyjnych stawek taryfowych, ze szczególnym uwzględnieniem krajów najbardziej potrzebujących, zachęcanie do zwiększenia ilości produktów obecnie wywożonych z krajów rozwijających się i dywersyfikację w kierunku nowych produktów. Celem takiej polityki jest stworzenie warunków, w których wspomniane kraje mogłyby rozwijać gałęzie rodzimego przemysłu, przez co zwiększą swoją produktywność i konkurencyjność, jak również ewentualne zachęcenie ich do dywersyfikacji i inwestycji. Zgodnie z polityką UE na rzecz zrównoważonego rozwoju, celem GSP jest również stworzenie systemu zachęt motywujących kraje rozwijające się do podjęcia zobowiązań w sprawie kluczowych międzynarodowych konwencji dotyczących praw człowieka, praw pracowniczych, ochrony środowiska i dobrych rządów oraz ich ratyfikacji i skutecznego wdrożenia.

Unia Europejska przyjęła system GSP zgodnie z zaleceniem Konferencji Narodów Zjednoczonych do spraw Handlu i Rozwoju (UNCTAD) z 1968 roku w celu utworzenia „ogólnego systemu preferencji taryfowych”, według którego kraje rozwinięte przyznają wszystkim krajom rozwijającym się preferencje handlowe. W ramach systemu WTO/GATT GSP objęty jest decyzją w sprawie zróżnicowanego i bardziej uprzywilejowanego wzajemnego traktowania oraz pełniejszego uczestnictwa krajów rozwijających się (dalej zwaną „klauzulą zezwalającą”).

Wspólnota Europejska była pierwszą organizacją, która wprowadziła system GSP w roku 1971. Od tamtego czasu system ten uległ znacznym zmianom. Aby móc regularnie dostosowywać GSP do zmieniających się uwarunkowań wielostronnej wymiany handlowej, postanowiono, iż powinien być on wprowadzany w dziesięcioletnich cyklach. Obecny cykl rozpoczął się w roku 2006 i trwać będzie do roku 2015. System wdrażany jest przez następujące po sobie, obowiązujące przez 3 lata rozporządzenia, tak aby istniała możliwość jego regularnej aktualizacji w odpowiedzi na zmiany stosownych danych handlowych. Obecnie obowiązujący system preferencji taryfowych został wprowadzony rozporządzaniem Rady (WE) nr 732/2008[1] (rozporządzenie GSP), które weszło w życie dnia 1 stycznia 2009 r., a straci moc dnia 31 grudnia 2011 r. Dnia 26 maja 2010 r. Komisja przyjęła wniosek o przedłużenie czasu obowiązywania tego rozporządzenia do dnia 31 grudnia 2013 r., aby zostawić wystarczająco dużo czasu na przygotowanie przeglądu systemu GSP. Wniosek został przesłany do Rady i Parlamentu Europejskiego[2] tego samego dnia.

W ramach GSP istnieją trzy rodzaje rozwiązań oferowanych państwom beneficjentom: rozwiązanie ogólne, szczególne rozwiązanie motywacyjne dotyczące zrównoważonego rozwoju i dobrych rządów (zwane dalej „GSP+”) oraz inicjatywa „wszystko oprócz broni”.

GSP+

Rozwiązanie GSP+ uwzględnia dodatkowe obniżenie stawek celnych, poza obniżeniami przewidzianymi w ramach ogólnego systemu GSP, dla wybranej grupy krajów rozwijających się, które są podatne na zagrożenia z powodu braku zróżnicowania towarów handlowych i niewystarczającego zaangażowania w międzynarodową wymianę handlową. Aby kwalifikować się do systemu GSP+, kraje te muszą ratyfikować i wdrożyć określone podstawowe konwencje międzynarodowe dotyczące praw człowieka, praw pracowniczych, środowiska i dobrych rządów. GSP+ ma na celu wspieranie dalszego rozwoju gospodarczego, a tym samym wychodzenie naprzeciw potrzebie zrównoważonego rozwoju.

Zgodnie z kryteriami kwalifikowalności do systemu GSP+, określonymi w art. 8 ust. 1 rozporządzenia GSP, preferencje handlowe w ramach szczególnego rozwiązania motywacyjnego dotyczącego zrównoważonego rozwoju i dobrych rządów mogą być przyznane krajowi, który:

- ratyfikował i skutecznie wdrożył konwencje wymienione załączniku III, oraz

- zobowiązuje się utrzymywać ratyfikację konwencji oraz ustawodawstwa i środków wdrażających je, a także wyraża zgodę na regularne monitorowanie i przegląd przebiegu ich wdrażania zgodnie z przepisami wykonawczymi ratyfikowanych przez niego konwencji, oraz

- uznany jest za kraj „podatny na zagrożenia”

Kryteria „podatności na zagrożenia” ustanowione są w art. 8 ust. 2 rozporządzenia GSP. Kraj „podatny na zagrożenia” to kraj:

- który przez trzy kolejne lata nie został sklasyfikowany przez Bank Światowy jako kraj o wysokim dochodzie i którego pięć największych sekcji objętego systemem GSP przywozu na rynek Unii Europejskiej stanowi więcej niż 75 % wartości całości przywozu objętego systemem GSP, oraz

- którego przywóz na rynek UE objęty systemem GSP stanowi mniej niż 1 % wartości całości przywozu objętego systemem GSP do Unii Europejskiej.

Kraj lub terytorium były objęte rozwiązaniem GSP+, jeżeli złożyły wniosek w tej sprawie przed dniem 31 października 2008 r. lub 30 kwietnia 2010 r., a ocena wniosku wykazała, iż wnioskujący kraj lub terytorium spełnia odnośne warunki.

STAN DZIAŁAŃ

Zgodnie z art. 8 ust. 3 rozporządzenia GSP przed zakończeniem okresu stosowania niniejszego rozporządzenia oraz we właściwym czasie na podjęcie dyskusji nad następnym rozporządzeniem Komisja przedstawia Radzie sprawozdanie dotyczące stanu ratyfikacji konwencji wymienionych w załączniku III oraz dostępnych zaleceń organów monitorujących.

Niniejsze sprawozdanie opisuje stan ratyfikacji i skutecznego wdrożenia konwencji wymienionych w załączniku III przez 16 państw beneficjentów GSP+: Armenię, Azerbejdżan, Boliwię, Ekwador, Gruzję, Gwatemalę, Honduras, Kolumbię, Kostarykę, Mongolię, Nikaraguę, Panamę, Peru, Paragwaj, Salwador i Sri Lankę.

Dnia 9 grudnia 2008 r. Komisja przyjęła decyzję[3] ustanawiającą wykaz państw beneficjentów GSP+. Rozwiązanie GSP+ zostało przyznane tym państwom, które spełniły wymagania określone w rozporządzeniu GSP. Wykaz obejmował 16 następujących państw: Armenię, Azerbejdżan, Boliwię, Ekwador, Gruzję, Gwatemalę, Honduras, Kolumbię, Kostarykę, Mongolię, Nikaraguę, Peru, Paragwaj, Salwador, Sri Lankę i Wenezuelę.

W porównaniu z poprzednim rozwiązaniem obowiązującym w latach 2006–2008[4] preferencjami GSP+ zostały objęte trzy nowe państwa: Armenia, Azerbejdżan i Paragwaj. Republika Mołdowy i Wenezuela przestały być państwami beneficjentami. Republika Mołdowy została usunięta z wykazu państw beneficjentów w marcu 2008 r., ponieważ przyznano jej niezależne preferencje handlowe na mocy osobnego unijnego instrumentu prawnego. W sierpniu 2009 r. z listy państw beneficjentów usunięto Wenezuelę[5], gdyż nie ratyfikowała ona Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji.

Panama nie złożyła wniosku o objęcie systemem GSP+ przed dniem 31 października 2008 r. i nie korzystała z rozwiązania GSP+ od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 30 czerwca 2010 r.[6].

Dnia 16 sierpnia 2010 r. rozwiązanie GSP+ zostało czasowo cofnięte Sri Lance (szczegółowe informacje na ten temat znajdują się w sekcji poświęconej konwencji praw człowieka).

A. Obecny stan ratyfikacji

Wszystkie państwa beneficjenci ratyfikowały już wszystkie konwencje wymienione w załączniku III rozporządzenia GSP.

B. Obecny stan skutecznego wdrożenia

Zgodnie z art. 8 ust. 3 rozporządzenia GSP Komisja śledzi stan ratyfikacji i skutecznego wdrożenia konwencji związanych z GSP+, analizując informacje przekazywane przez właściwe organy monitorujące. Komisja ma monitorować skuteczne wdrażanie konwencji międzynarodowych zgodnie z ich odpowiednimi mechanizmami wdrożeniowymi. Co za tym idzie, ocena stopnia przestrzegania wymogów systemu opiera się na sprawozdaniach i obserwacjach organów monitorujących działających przy odpowiednich organizacjach międzynarodowych.

Niniejsze sprawozdanie stanowi ogólny przegląd ustaleń odpowiednich organów monitorujących. Szczegółowe zalecenia organów monitorujących ONZ i Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) oraz innych komisji monitorujących stopień przestrzegania wymogów/wdrożenia zostały dołączone jako załącznik IV dokumentu uzupełniającego sprawozdanie GSP+. Działania monitorujące koncentrowały się przede wszystkim na zmianach od czasu ostatniego sprawozdania.

Konwencje dotyczące praw człowieka

Ogólnie rzecz biorąc, państwa beneficjenci przestrzegają wymogów związanych ze skutecznym wdrożeniem konwencji dotyczących praw człowieka. Większość z nich jednak z opóźnieniem wysyła organom monitorującym sprawozdania na ten temat. Organy monitorujące zauważyły jednocześnie kilka pozytywnych zjawisk, w tym przyjęcie środków ustawodawczych i politycznych w celu wdrożenia konwencji. Organy przyjęły te pozytywne zjawiska z zadowoleniem i zaleciły zwiększenie wysiłków na rzecz pełnego dostosowania prawa krajowego do wymogów stosownych konwencji.

Organy monitorujące zwróciły jednocześnie uwagę na kilka niedociągnięć w kontekście dostosowania prawa do wymogów konwencji oraz ich wdrożenia w praktyce. W związku z tym organy monitorujące przyjęły zalecenia dotyczące podjęcia dalszych działań przez państwa beneficjentów. Wykorzystując dwustronny dialog (szczegółowe informacje na ten temat znajdują się w sekcji poświęconej dialogowi GSP+), Komisja ściśle monitoruje postępy państw beneficjentów w przestrzeganiu wymogów konwencji oraz zachęca do dalszych wysiłków. Działania zostaną podjęte jeżeli będzie to uzasadnione, tak jak w przypadku Sri Lanki.

W informacjach otrzymanych przez Komisję Europejską w 2008 roku obejmujących powszechnie dostępne sprawozdania i oświadczenia ONZ oraz informacje z innych stosownych źródeł, w tym organizacji pozarządowych, wskazano, że przepisy krajowe włączające do prawodawstwa Sri Lanki międzynarodowe konwencje praw człowieka, w szczególności Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych, Konwencję w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania oraz Konwencję o prawach dziecka, nie są skutecznie wprowadzane w życie. W październiku 2008 r. Komisja wszczęła dochodzenie[7]. Zasięgnąwszy opinii ekspertów zewnętrznych, w trakcie dochodzenia ustalono, iż Sri Lanka nie wdraża skutecznie trzech wspomnianych konwencji. Dnia 15 lutego 2010 r. Rada Unii Europejskiej podjęła decyzję o czasowym wycofaniu preferencji taryfowych GSP+ w odniesieniu do Sri Lanki[8]. Szczególne rozwiązanie motywujące dla produktów pochodzących ze Sri Lanki powinno zostać ponownie wprowadzone, jeżeli powody uzasadniające jego czasowe wycofanie zostaną usunięte. Unia Europejska w dalszym ciągu chce wykorzystywać GSP+ jako zachętę podtrzymującą działania służące lepszemu przestrzeganiu praw człowieka w Sri Lance. Czasowe wycofanie weszło w życie dnia 16 sierpnia 2010 r.

Konwencje dotyczące praw pracowniczych

Ogólnie rzecz biorąc, państwa beneficjenci przestrzegają wymogów związanych ze skutecznym wdrażaniem podstawowych standardów pracowniczych MOP określonych w kluczowych konwencjach MOP. Organy monitorujące MOP zwróciły jednak uwagę na kilka niedociągnięć związanych z wdrożeniem niektórych konwencji, w szczególności w odniesieniu do Konwencji nr 87 i 98, ale również Konwencji nr 100, 111, 138 i 182. Pomimo tych problemów, organy monitorujące doceniają konstruktywne zaangażowanie państw beneficjentów w proces monitorowania oraz kroki podjęte przez te kraje w celu poprawy sytuacji. Komisja wykorzystuje dwustronny dialog (szczegółowe informacje na ten temat znajdują się w sekcji poświęconej dialogowi GSP+), aby ściśle monitorować postępy państw beneficjentów w przestrzeganiu wymogów konwencji oraz zachęcać do dalszych wysiłków. Działania zostaną podjęte w uzasadnionych przypadkach.

Dnia 31 marca 2008 r. Komisja wszczęła dochodzenie[9], aby ustalić, czy prawodawstwo krajowe Salwadoru nadal obejmuje Konwencję MOP nr 87, oraz czy związane z nią przepisy są skutecznie wdrażane. Na podstawie art. 19 ust. 2 rozporządzenia GSP, Komisja postanowiła, iż zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 27 ust. 5 tego rozporządzenia, ustalenia dochodzenia nie uzasadniają czasowego wycofania szczególnego rozwiązania motywującego. W związku z powyższym dochodzenie zakończono.

Konwencje dotyczące ochrony środowiska i dobrych rządów

Według sprawozdań opublikowanych przez organy monitorujące przestrzeganie wymogów konwencji dotyczących ochrony środowiska i dobrych rządów jest ogólnie satysfakcjonujące. Organy monitorujące zauważyły kilka pozytywnych zjawisk w okresie sprawozdawczym, w tym postęp na drodze egzekwowania postanowień niektórych konwencji. Można jednak nadal zauważyć pewne niedociągnięcia w związku z obowiązkami sprawozdawczymi. Tak jak w poprzednim przypadku, Komisja wykorzystuje dwustronny dialog (zob. kolejna sekcja), aby ściśle monitorować postępy państw beneficjentów w przestrzeganiu wymogów konwencji oraz zachęcać do dalszych wysiłków. Działania zostaną podjęte w uzasadnionych przypadkach.

Dialog GSP+

Jako że system GSP+ ma motywować państwa beneficjentów do skutecznego wdrażania stosownych konwencji, Komisja rozpoczęła w 2009 roku serię dialogów dwustronnych z poszczególnymi państwami beneficjentami GSP+ na ten temat, koncentrując się szczególnie na niepokojących aspektach zauważonych w trakcie międzynarodowego procesu monitorowania oraz na sytuacjach, w których dialog taki mógłby najbardziej przyczynić się do wsparcia postępów na drodze do skutecznego wdrożenia konwencji GSP+. Rządy wszystkich państw beneficjentów GSP+ zareagowały pozytywnie na ten proces, doceniając szczególnie jego nieformalny i konstruktywny charakter zorientowany na wyniki.

Komisja zamierza utrzymać, a tam gdzie to konieczne wzmocnić, dwustronny dialog prowadzony z poszczególnymi państwami GSP+, aby zachęcić do ciągłego i stopniowego postępu we wdrażaniu konwencji GSP+.

[1] Rozporządzenie Rady (WE) nr 732/2008 z dnia 22 lipca 2008 r. wprowadzające ogólny system preferencji taryfowych na okres od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. (Dz.U. L 211, 6.8.2008, s.1).

[2] Na podstawie art. 207 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej Parlament Europejski i Rada, stanowiąc w drodze rozporządzeń zgodnie ze zwykłą procedurą prawodawczą, przyjmują środki określające ramy realizacji wspólnej polityki handlowej. Poprzednie rozporządzenia GSP były przyjmowane wyłącznie przez Radę.

[3] Decyzja Komisji 2008/938/WE z dnia 9 grudnia 2008 r. w sprawie wykazu państw beneficjentów, które kwalifikują się do szczególnego rozwiązania motywacyjnego dotyczącego zrównoważonego rozwoju i dobrych rządów, przewidzianego rozporządzeniem Rady (WE) nr 732/2008 wprowadzającym ogólny system preferencji celnych na okres od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. (Dz.U. L 334, 12.12.2008, s. 90).

[4] Decyzja Komisji 2005/924/WE z dnia 21 grudnia 2005 r. w sprawie wykazu państw beneficjentów, które kwalifikują się do szczególnego rozwiązania motywacyjnego dotyczącego zrównoważonego rozwoju i dobrych rządów, przewidzianego w art. 26 lit. e) rozporządzenia Rady (WE) nr 980/2005 wprowadzającego plan ogólnych preferencji taryfowych (Dz.U. L 337, 22.12.2005, s. 50)

[5] Decyzja Komisji 2009/454/WE z dnia 11 czerwca 2009 r. zmieniająca decyzję 2008/938/WE w sprawie wykazu państw beneficjentów, które kwalifikują się do szczególnego rozwiązania motywacyjnego dotyczącego zrównoważonego rozwoju i dobrych rządów, przewidzianego rozporządzeniem Rady (WE) nr 732/2008 wprowadzającym ogólny system preferencji taryfowych na okres od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. (Dz.U. L 149, 12.6.2009, s. 78).

[6] Kraj ten zaczął ponownie korzystać z rozwiązania GSP+ 1 lipca 2010 r. zgodnie z Decyzją Komisji 2010/318/UE z dnia 9 czerwca 2010 r. w sprawie państw beneficjentów, które kwalifikują się do szczególnego rozwiązania motywacyjnego dotyczącego zrównoważonego rozwoju i dobrych rządów na okres od dnia 1 lipca 2010 r. do dnia 31 grudnia 2011 r., zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 732/2008 (Dz.U. L 142, 10.6.2010, s.10).

[7] Decyzja Komisji 2008/803/WE przewidująca wszczęcie dochodzenia na podstawie art. 18 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 980/2005 w odniesieniu do skutecznego wprowadzenia w życie pewnych konwencji praw człowieka w Sri Lance (Dz.U. L 277, 18.10.2008, s. 34).

[8] Rozporządzenie wykonawcze Rady (UE) nr 143/2010 z dnia 15 lutego 2010 r. czasowo wycofujące szczególne rozwiązanie motywacyjne dotyczące zrównoważonego rozwoju i dobrych rządów ustanowione na mocy rozporządzenia (WE) nr 732/2008 w odniesieniu do Demokratyczno-Socjalistycznej Republiki Sri Lanki (Dz.U. L 45, 20.2.2010, s.1).

[9] Decyzja Komisji z dnia 31 marca 2008 r. przewidująca wszczęcie dochodzenia na podstawie art. 18 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 980/2005 odnośnie do wolności związkowej i ochrony praw związkowych w Salwadorze (Dz.U. L 108, 18.4.2008, s.29).