Komisja i państwa członkowskie odbywają regularne posiedzenia w celu określenia i uzgodnienia dokumentacji projektowej w odniesieniu do każdego systemu transeuropejskiego (w ramach Grupy Koordynacyjnej ds. Elektronicznych Systemów Celnych). Ponadto Komisja systematycznie konsultuje się ze środowiskiem handlowym za pośrednictwem Grupy Kontaktowej ds. Handlu. Istotną trudność sprawia zapewnienie dalszego sprawnego funkcjonowania istniejących systemów w czasie rozwijania nowych systemów. Niezwykle ważne będzie zatem zapewnienie płynnego przejścia z istniejących systemów na systemy zmodernizowane, kiedy będą już gotowe. Ma to kluczowe znaczenie dla zapewnienia, aby przejście to nie wpłynęło na operacje handlowe i celne.

W art. 278a zobowiązano Komisję do przedstawiania rocznego sprawozdania na temat postępów we wdrażaniu zaległych systemów teleinformatycznych. W tym celu Komisja zgromadziła informacje na temat postępów na podstawie 1) planów krajowych, które państwa członkowskie mają obowiązek przedstawiać dwa razy do roku (w styczniu i czerwcu) oraz 2) wyników badania przeprowadzanego wśród służb Komisji oraz w państwach członkowskich, którego celem było opisanie postępów.

Zgodnie z art. 278 ust. 3 UKC do dnia 31 grudnia 2025 r. należy zrealizować te transeuropejskie projekty o szczególnej architekturze – niekiedy wymagającej łączenia komponentów centralnych i krajowych oraz z co najmniej jednego etapu – których cechy i harmonogram realizacji są następujące:

W projekcie zastosowano podejście do prac rozwojowych podobne do podejścia „zwinnego” (Agile). Realizacja projektu przebiega zgodnie z planami określonymi w programie prac związanych z UKC. Podobnie jak w zeszłorocznym sprawozdaniu państwa członkowskie, które wolą wdrożyć krajowy komponent systemowy, zgłosiły trudności w przewidywaniu, czy ich wdrożenie będzie zgodne z kalendarium wskazanym w programie prac, ze względu na wczesny etap realizacji projektu.

Postępy: w dniu 30 września 2020 r. zatwierdzono dokumenty koncepcyjne i dokumenty poświęcone przeglądowi architektury w ramach etapu 1 (T2L/F). W 2021 r. uruchomiono trzy oddzielne pakiety przeglądów zewnętrznych zawierające dokumentację techniczną. Gdy tylko dokumentacja techniczna zostanie zatwierdzona (co ma nastąpić około lutego 2022 r.), państwa członkowskie będą mogły rozpocząć prace rozwojowe zmierzające do połączenia z systemem centralnym. Specyfikacje funkcjonalne w ramach etapu 2 (manifest celny towarów) przyjęto w dniu 21 czerwca 2021 r.

(2)Druga faza obejmuje wdrożenie nowych obowiązków w zakresie przywozowej deklaracji skróconej oraz powiązanych procesów biznesowych i procesów zarządzania ryzykiem w odniesieniu do wszystkich towarów wprowadzanych do UE w ramach ruchu lotniczego (dodanie nowych rodzajów przedsiębiorców i zgłoszeń PDS, łączenie wielokrotnych zgłoszeń i powiadomień o przybyciu) oraz zdolność w zakresie analizy bezpieczeństwa i ochrony.

(1)Pierwsza faza obejmuje obowiązek dostarczania przez odpowiednich przedsiębiorców (operatorów pocztowych i przewoźników ekspresowych w transporcie lotniczym) minimalnych danych, tj. danych przywozowej deklaracji skróconej (PDS) podawanych przed załadunkiem. Głównym celem organów celnych w tej pierwszej fazie jest ocena ryzyka, wykrywanie i ograniczanie ryzyka związanego z potencjalnym wprowadzeniem improwizowanego urządzenia wybuchowego lub urządzenia zapalającego („bomby w pudełku”) do przesyłek zawierających ładunek lotniczy i pocztę lotniczą, zanim towary zostaną załadowane na pokład statku powietrznego w państwie trzecim. Organy celne zapewniają zatem za pośrednictwem ICS2 dodatkową warstwę bezpieczeństwa w stosunku do istniejącego systemu ochrony lotnictwa cywilnego mającego zastosowanie do transportu ładunków i poczty do UE.

1)Zarządzanie zabezpieczeniami w ramach UKC – GUM (nowy): ma na celu zapewnienie przydziału poszczególnych rodzajów zabezpieczeń w czasie rzeczywistym w całej UE i zarządzania tymi zabezpieczeniami. Oczekuje się, że poprawa szybkości przetwarzania, identyfikowalności i elektronicznego monitorowania zabezpieczeń między urzędami celnymi doprowadzi do szybszej identyfikacji przypadków, w których zabezpieczenia uzna się za nieważne lub niewystarczające do pokrycia powstałego lub potencjalnego długu.

Wszystkie państwa członkowskie potwierdziły, że planują rozpocząć działania na rzecz wdrożenia AES w okresie od pierwszego kwartału 2021 r. do czwartego kwartału 2023 r., zachowując pełną zgodność z programem prac związanych z UKC. Proces ten przedstawiono na rys. 2. Żółty słupek oznacza zalecany termin, w którym państwa członkowskie muszą przygotować się do zamknięcia istniejącego systemu eksportu oraz rozpocząć eksploatację nowych systemów, tak aby były gotowe przed upływem prawnego terminu, który wskazano na czerwonym słupku.

Postępy: realizacja komponentu 1 transeuropejskiego AES przebiega obecnie zgodnie z planem, a pomyślne wdrożenie przez pierwsze państwo członkowskie nastąpiło w marcu 2021 r. Państwa członkowskie zatwierdziły również nowy zestaw specyfikacji, które obejmują jakość, wsparcie techniczne, ciągłość działania, bezpieczeństwo i zdolność przyszłych działań AES (zarządzanie usługami, umowa o gwarantowanym poziomie usług, zakres uprawnień, zarządzanie kryzysowe, plan zdolności, plan bezpieczeństwa). Jest to ważna część pracy, która stanowi podstawę właściwego funkcjonowania i dostępności tego systemu transeuropejskiego. Przygotowywane są również wytyczne biznesowe i materiały do e-uczenia się. Jednocześnie intensywne testowanie, z udziałem państw członkowskich, obejmujące cały system potwierdza funkcjonalność oraz odporność specyfikacji i systemu centralnego. Dodatkowo zmniejsza to ryzyko związane z technicznymi aspektami „zwinnego” przejścia.

Wszystkie państwa członkowskie potwierdziły, że planują rozpocząć działania na rzecz wdrożenia etapu 5 systemu NCTS w okresie od pierwszego kwartału 2021 r. do czwartego kwartału 2023 r., zachowując pełną zgodność z programem prac związanych z UKC. Proces ten przedstawiono na rys. 1. Żółty słupek oznacza zalecany termin, w którym państwa członkowskie muszą przygotować się do zamknięcia istniejącego systemu tranzytu oraz rozpocząć eksploatację nowych systemów, tak aby były gotowe przed upływem prawnego terminu, który wskazano na czerwonym słupku.

Postępy: realizacja projektu etapu 5 systemu NCTS przebiega obecnie zgodnie z planem, a pomyślne wdrożenie przez pierwsze państwo członkowskie nastąpiło w marcu 2021 r. Państwa członkowskie zatwierdziły również nowy zestaw specyfikacji, które obejmują jakość, wsparcie techniczne, ciągłość działania, bezpieczeństwo i zdolność przyszłych działań systemu NCTS na etapie 5 (zarządzanie usługami, umowa o gwarantowanym poziomie usług, zakres uprawnień, zarządzanie kryzysowe, plan zdolności, plan bezpieczeństwa). Jest to ważna część pracy, która stanowi podstawę właściwego funkcjonowania i dostępności tego systemu transeuropejskiego. Jednocześnie intensywne testowanie, z udziałem państw członkowskich, obejmujące cały system potwierdza funkcjonalność oraz odporność specyfikacji i systemu centralnego. Dodatkowo zmniejsza to ryzyko związane z technicznymi aspektami „zwinnego” przejścia.

5)Nowy skomputeryzowany system tranzytowy w ramach UKC – NCTS (modernizacja): System NCTS dostosowuje istniejący unijny i wspólny system tranzytowy do nowych przepisów prawnych dotyczących UKC, takich jak dostosowywanie wymiany informacji do wymogów dotyczących danych z zakresu UKC oraz modernizacja i rozwój połączeń z innymi systemami. Kluczowe znaczenie ma zagwarantowanie ciągłości działania systemu NCTS podczas jego modernizacji.

Uzasadnienie biznesowe dla CCI – Etap 2 sfinalizowano w październiku 2019 r. W 2020 r. ukończono również procesy biznesowe i specyfikacje funkcjonalne dla etapu 2. W DG TAXUD zatwierdzono wewnętrznie szereg dokumentów technicznych w ramach przygotowań do opublikowania pakietu specyfikacji technicznych do dnia 30 czerwca 2022 r., przed planowaną datą rozpoczęcia okresu wdrażania w październiku 2023 r.

Podsumowując status sześciu pozostałych projektów transeuropejskich, Komisja realizuje prace zgodnie z terminami uzgodnionymi w kontekście UKC i programu prac związanych z UKC, a także celów pośrednich projektu wyznaczonych w ramach Wieloletniego planu strategicznego w obszarze ceł („MASP-C”) z 2019 r. Także większość państw członkowskich realizuje prace zgodnie z planem, jednak pięć państw członkowskich zgłosiło opóźnienia we wdrażaniu niektórych systemów, wynoszące od jednego miesiąca do ponad dwóch lat w jednym przypadku. Dwa państwa członkowskie poinformowały, że po wdrożeniu udzielą swoim przedsiębiorcom okres przejściowy na połączenie ze swoimi systemami, który będzie dłuższy niż termin określony prawnie: odpowiednio o jeden miesiąc i o jeden rok. Ponieważ przedmiotowe systemy są zaplanowane na lata 2023, 2024 i 2025, jest jeszcze czas na podjęcie działań zaradczych w celu przeciwdziałania obecnie przewidywanym opóźnieniom. Komisja będzie ściśle współpracować w tym zakresie z zainteresowanymi państwami członkowskimi.

Ponadto należy podkreślić, że w związku z wdrażaniem programu prac związanych z UKC Komisja przeprowadzi około 84 % działań do grudnia 2021 r. Stanowi to wzrost w porównaniu ze zgłoszoną w zeszłym roku realizacją 79 % wszystkich prac w zakresie rozwoju systemów zaplanowanych do 2025 r. Odsetek ten opiera się na kluczowych wskaźnikach wydajności w odniesieniu do działań przypisanych wyłącznie Komisji i nie odzwierciedla działań realizowanych przez państwa członkowskie. W poniższym przeglądzie przedstawiono prognozy w świetle postępów i planowania DG TAXUD.

4.2.2Projekty krajowe

Państwa członkowskie mają ukończyć modernizację trzech systemów krajowych do 2022 r. Wyklucza to komponent eksportowy krajowego systemu procedur specjalnych, w przypadku którego działalność i planowanie są powiązane z zautomatyzowanym systemem eksportu (AES) oraz komponent zabezpieczenia krajowego w ramach projektu systemu zarządzania zabezpieczeniami.

Trzy systemy państw członkowskich, które należy wdrożyć do dnia 31 grudnia 2022 r., zgodnie z art. 278 ust. 2 UKC, to:

1)Powiadomienie o przybyciu towarów na podstawie UKC, powiadomienie o przedstawieniu towarów oraz czasowe składowanie (NA, PN i TS) – (modernizacja): określenie stopnia automatyzacji procesów na poziomie krajowym w odniesieniu do powiadomień o przybyciu środków transportu, przedstawienia towarów i deklaracji do czasowego składowania, tak jak to opisano w UKC. Projekt ten wspiera harmonizację we wszystkich państwach członkowskich w odniesieniu do wymiany danych między sektorem handlu a organami celnymi.

Postępy: BE wyszła z inicjatywą współpracy z 12 innymi zainteresowanymi państwami członkowskimi w zakresie sporządzenia specyfikacji. Sporządzanie odpowiedniej dokumentacji technicznej i funkcjonalnej, jak również pakietów testowych, będzie kontynuowane w ramach współpracy w zespole ekspertów finansowanym w ramach programu „Cła”. NA, PN i TS zostały dopełnione, odpowiednio, przez jedno państwo członkowskie, sześć państw członkowskich i cztery państwa członkowskie. Ze względu na charakter prac rozwojowych niektóre państwa członkowskie postanowiły wykorzystać ICS2 – faza 2 do wdrożenia wymogów dotyczących powiadomienia o przybyciu towarów, co w przypadku niektórych planowanych dat ostatecznie doprowadziło do przekroczenia terminu określonego w programie prac związanych z UKC.

2)Modernizacja krajowych systemów importu na podstawie UKC – NIS (modernizacja): ma na celu wdrożenie wszystkich wymogów dotyczących procesów i danych wynikających z UKC, które dotyczą przywozu. W ramach pierwszego etapu wdrażania systemów państwa członkowskie muszą opracować specyfikację techniczną na poziomie państwa członkowskiego.

Postępy: piętnaście państw członkowskich ukończyło swoje prace nad specyfikacją techniczną. Dwa państwa jeszcze nie rozpoczęły prac, a kolejne państwo członkowskie nie przekazało informacji. Wszystkie państwa członkowskie, z wyjątkiem dwóch, realizują prace zgodnie z terminami pozwalającymi osiągnąć cel pośredni działań na 2022 r.

3)Procedury specjalne w ramach UKC – SP (modernizacja): celem tego projektu jest harmonizacja procedur specjalnych i ułatwienie ich stosowania (dotyczy to składowania celnego, końcowego przeznaczenia, odprawy czasowej oraz uszlachetniania czynnego i biernego). Państwa członkowskie będą musiały wdrożyć wszystkie zmiany wymagane w UKC w odniesieniu do procedur specjalnych do swoich systemów krajowych. Komponent 1 (wywozowy) procedur specjalnych zostanie wdrożony zgodnie z projektem krajowego Automatycznego Systemu Eksportu (AES) w ramach UKC oraz w ramach tego projektu (w terminie wdrożenia do 2025 r.), natomiast komponent 2 (przywozowy) zostanie wdrożony w ramach modernizacji projektu krajowych systemów importu w ramach UKC (w terminie wdrożenia do 2022 r.).

Postępy: Dziewięć państw członkowskich uzupełniło swoje specyfikacje techniczne dla komponentu 1 procedur specjalnych, a czternaście uzupełniło je dla komponentu 2. Istnieją współzależności między systemem AES a modernizacją krajowych systemów importu. Jak dotąd państwa członkowskie nie zgłosiły żadnych opóźnień i wszystkie państwa członkowskie realizują prace zgodnie z planem, przy czym pierwszy termin wyznaczono na 2022 r.

Podsumowując systemy krajowe, państwa członkowskie dokładają wszelkich starań, niekiedy w ramach intensywnej współpracy, aby poczynić postępy we wdrażaniu wymogów dotyczących NA/PN/TS, dostosowań w krajowych systemach importu oraz powiązanych z nimi procedur specjalnych. W związku ze zbliżającym się terminem wdrożenia, tzn. dniem 31 grudnia 2022 r. dla wszystkich trzech systemów, państwa członkowskie powinny zwrócić szczególną uwagę na tę kwestię, w szczególności sześć państw członkowskich, które nie mogły potwierdzić terminowego wdrożenia w odniesieniu do NA, cztery państwa członkowskie w odniesieniu do PN, trzy państwa członkowskie w odniesieniu do TS i dwa państwa członkowskie w odniesieniu do NIS, jak przedstawiono w tabelach 14, 15, 16 i 18 dokumentu roboczego służb Komisji załączonego do niniejszego sprawozdania.

4.3Ryzyko opóźnień

Komisja osiąga dobre postępy w zakresie zmian, za które odpowiada, i nie zostały stwierdzone ani nie nastąpiły żadne opóźnienia po upływie przewidzianych prawem terminów. Ponadto nie zgłoszono żadnego poważnego ryzyka, które mogłoby doprowadzić do opóźnionego wdrożenia.

Państwa członkowskie również osiągają znaczne postępy w zakresie zmian, za które odpowiadają. Jak stwierdzono w sekcji 4.2.2, niektóre państwa członkowskie zgłosiły jednak pewne opóźnienia w stosunku do przewidzianych prawem terminów. Dla każdego projektu wymienionego poniżej w towarzyszącym dokumencie roboczym służb Komisji zamieszczono tabele, w których wskazano opóźnienia zgłoszone przez państwa członkowskie.

·Jeżeli chodzi o wdrożenie powiadomień o przybyciu towarów, następujące państwa członkowskie mają planowaną datę rozpoczęcia działania późniejszą niż termin określony w programie prac związanych z UKC: BE, BG, EE, ES, NL i SE (tabela 14). Dokładniej rzecz biorąc, trzy z tych państw członkowskich (BG, EE i ES) poinformowały, że będą stosować powiadomienia o przybyciu towarów zintegrowane z ICS2 – faza 2 (planowane wdrożenie dnia 1 marca 2023 r.). W przypadku BE i NL opóźnienie ogranicza się do dwóch miesięcy. DE i IE zaznaczyły, że opóźnienie ich nie dotyczy, a DK, MT i SK nie podały planowanej daty.

·W odniesieniu do wdrożenia powiadomień o przedstawieniu towarów następujące państwa członkowskie wskazały planowaną datę rozpoczęcia działania PN, która jest późniejsza niż termin określony w programie prac związanych z UKC: BE, EE, NL i SE (tabela 15). W przypadku BE i NL szacowane opóźnienie ogranicza się do dwóch miesięcy. EE i SE planują terminowe wdrożenie swojego krajowego systemu, ale migracja wszystkich przedsiębiorców będzie odbywała się stopniowo i zakończy się po terminie 31 grudnia 2022 r. PL, RO i SK nie podały żadnej planowanej daty.