UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Obecny nagły i masowy napływ uchodźców i migrantów do Europy spowodował wyjątkową sytuację, w której wiele osób wymaga pilnej pomocy humanitarnej, wykraczającej poza zdolności organizacyjne władz pojedynczych państw członkowskich. Na posiedzeniu w dniach 18 i 19 lutego 2016 r. Rada Europejska wezwała Komisję do podjęcia pilnych działań i przedłożenia konkretnych propozycji w celu stworzenia zdolności Unii do niesienia pomocy humanitarnej na terenie UE w oparciu o doświadczenia Dyrekcji Generalnej Komisji ds. Pomocy Humanitarnej i Ochrony Ludności. Ze względu na bezpośrednie potrzeby wynikające z obecnego kryzysu migracyjnego i uchodźczego, pomoc ta będzie przede wszystkim skierowana do państw borykających się z dużą liczbą uchodźców i migrantów, ale może być również wykorzystywana na zaspokojenie innych ewentualnych potrzeb nadzwyczajnych.

Kryzys migracyjny i uchodźczy w Unii jest dobrym przykładem sytuacji, w której Unia i jej państwa członkowskie zostały bezpośrednio dotknięte, pomimo starań Unii, aby pomóc najbardziej dotkniętym krajom w wyeliminowaniu podstawowych przyczyn tej wyjątkowej sytuacji.

Doskonale pokazuje on również, jaki wpływ na Unię i jej państwa członkowskie mogą mieć kryzysy i klęski żywiołowe, oraz płynącą stąd potrzebę lepszego reagowania przez nią na takie wydarzenia, biorąc pod uwagę aktualną sytuację gospodarczą odnośnych państw członkowskich oraz wpływ gospodarczy klęsk na państwa członkowskie.

Skutki klęsk żywiołowych i katastrof spowodowanych przez człowieka są coraz dotkliwsze na terenie Unii i mają związek z kilkoma czynnikami, takimi jak zmiana klimatu, do których znacząco i bezpośrednio przyczynić się mogą czynniki zewnętrzne i rozwój sytuacji w sąsiedztwie UE i w innych krajach na świecie. Skala katastrof wywołanych przez człowieka i klęsk żywiołowych może wywołać poważne trudności gospodarcze w państwach członkowskich. Mogą one również wystąpić w państwie członkowskim już borykającym się z poważnymi trudnościami gospodarczymi z innych przyczyn, co jeszcze bardziej nasili i zaostrzy ogólną sytuację gospodarczą tego państwa. W obu powyższych przypadkach osłabione zostałyby zdolności reagowania danego państwa członkowskiego, co z kolei miałoby negatywny wpływ na pomoc potrzebującym.

Postanowienie Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) dotyczące pomocy humanitarnej (art. 214) można stosować jedynie do przyjęcia środków wspomagających osoby poszkodowane w krajach trzecich. Konieczne jest zatem ustalenie, czy obowiązujące instrumenty unijne mające zastosowanie na obszarze UE umożliwiają zaspokojenie wyżej wymienionych nadzwyczajnych potrzeb, a jeśli nie, to jaką inną opcję można by stworzyć dla działań na szczeblu unijnym.

Jednym z dostępnych obecnie instrumentów jest Unijny Mechanizm Ochrony Ludności (UCPM). Został on uruchomiony w kontekście kryzysu uchodźczego i migracyjnego. Ponieważ jednak wiele państw uczestniczących ma bardzo podobne potrzeby, dobrowolne oferty pomocy w odpowiedzi na wnioski płynące głównie z Grecji, Słowenii i Chorwacji są nadal niewystarczające.

Niektóre instrumenty UE, takie jak Fundusz Solidarności UE (FSUE), Fundusz Azylu, Migracji i Integracji (AMIF), Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ISF) (w kontekście kryzysu migracyjnego) lub Europejski Fundusz Pomocy Najbardziej Potrzebującym (FEAD) mogą być źródłem znaczących środków finansowych na pomoc w Europie, zapewniając tym samym pomoc państwom członkowskim. Duże potrzeby humanitarne nie są jednak głównym przeznaczeniem tych instrumentów. Polegają one głównie na zdolnościach administracyjnych i operacyjnych rządów, które mogą borykać się z trudnościami finansowymi i gospodarczymi.

Unia powinna zatem, działając w duchu solidarności, zaspokajać podstawowe potrzeby dotkniętej klęską ludności na obszarze Unii, jednocześnie minimalizując skutki ekonomiczne dla dotkniętych tą sytuacją państw członkowskich zmagających się z poważnymi trudnościami gospodarczymi. Dlatego też proponuje się, aby podstawą przepisów dotyczących wsparcia humanitarnego w sytuacjach nadzwyczajnych na obszarze Unii był art. 122 ust. 1 TFUE.