SPRAWOZDANIE KOMISJI Odpowiedzi państw członkowskich na sprawozdanie Trybunału Obrachunkowego za rok budżetowy 2011 /* COM/2013/0118 final */





SPIS TREŚCI Odpowiedzi państw członkowskich na sprawozdanie roczne Trybunału Obrachunkowego za rok budżetowy 2011 3 Streszczenie. 3 1. Zakres sprawozdania.. 4 2 Struktura i główne zagadnienia sprawozdania Trybunału za rok budżetowy 2011 5 3. Dążenie do poprawy w zakresie zarządzania dzielonego przez państwa członkowskie. 7 3.1 Kontrole pierwszego szczebla, przepisy krajowe i kontrole systemów.. 9 3.2 Instytucje audytowe. 11 3.3 Zamówienia publiczne. 12 3.4. Zasady wzajemnej zgodności 14 4. Podsumowanie. 16 SPRAWOZDANIE KOMISJI Odpowiedzi państw członkowskich na sprawozdanie roczne Trybunału Obrachunkowego za rok budżetowy 2011 Streszczenie Niniejsze sprawozdanie stanowi analizę odpowiedzi państw członkowskich na sprawozdanie roczne Trybunału Obrachunkowego za rok budżetowy 2011. Zostało ono sporządzone zgodnie z przepisami art. 162 ust. 5 rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Unii Europejskiej. W odniesieniu do roku budżetowego 2011 Trybunał dokonał dalszych zmian w strukturze sprawozdania. Zmiany te polegają przede wszystkim na dodaniu dwóch nowych rozdziałów. Trybunał wydał pozytywną opinię na temat sprawozdania finansowego oraz przedstawił szacunki, według których najbardziej prawdopodobny poziom błędu dla budżetu jako całości wynosi 3,9 %, czyli porównywalnie do ogólnego poziomu błędu w roku poprzednim (3,7 %). W związku ze zmianą metodyki kontroli przez Trybunał wynik 3,9 % uwzględnia błędy dotyczące zasad wzajemnej zgodności w grupach polityk „Rolnictwo: wsparcie rynku i pomoc bezpośrednia” oraz „Rozwój obszarów wiejskich”. Bez tej zmiany najbardziej prawdopodobny poziomu błędu wyniósłby 3,8 %. Większość odpowiedzi udzielonych przez państwa członkowskie wpłynęła w ustalonym terminie[1]. Podobnie jak w latach poprzednich odpowiedzi te znacznie się różniły pod względem jakości. Niektóre odpowiedzi były na bardzo wysokim poziomie, natomiast w kilku przypadkach państwa członkowskie najwyraźniej poświęciły zbyt mało czasu, by zadbać o ich jakość. Państwa członkowskie potwierdziły swoje zaangażowanie we współpracę z Komisją i Trybunałem w celu zapewnienia należytego zarządzania funduszami UE. Przykładowo, trzy czwarte wszystkich państw członkowskich wyraziło zainteresowanie rozszerzeniem zakresu spotkań trójstronnych prowadzonych już w przypadku polityki spójności o zagadnienia dotyczące rozwoju obszarów wiejskich. Zarówno Komisja, jak i państwa członkowskie wyraziły swoje zaangażowanie w rozwiązanie problemów dotyczących rozwoju obszarów wiejskich w celu obniżenia poziomu błędu. Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich (DG AGRI) wdrożyła plan działania, a państwa członkowskie – jak wynika z ich odpowiedzi – podejmują już działania naprawcze w celu zaradzenia problemom związanym z rozwojem obszarów wiejskich. W polityce spójności jako całości – mimo istotnych ulepszeń – konieczne są konkretne i trwałe działania ze strony państw członkowskich i Komisji w celu zapewnienia lepszych rezultatów. W przypadku omawianego okresu programowania Dyrekcja Generalna ds. Polityki Regionalnej (DG REGIO) oraz Dyrekcja Generalna ds. Zatrudnienia (DG EMPL) będą w dalszym ciągu podejmować ukierunkowane działania, między innymi koncentrowanie się w trakcie audytów na bardziej ryzykownych obszarach oraz podmiotach finansowych, ścisłe monitorowanie działań podejmowanych przez władze krajowe, wstrzymanie lub zawieszenie płatności oraz stosowanie korekt finansowych w uzasadnionych przypadkach. W odniesieniu do przyszłego okresu programowania Komisja zaproponowała kilka środków, które są obecnie omawiane w procesie międzyinstytucjonalnym. Środki te obejmują między innymi szersze zastosowanie uproszczonych opcji kosztów, kwartalne sprawozdania przedkładane Komisji przez państwa członkowskie, bardziej restrykcyjne zasady kwalifikowalności oraz wprowadzenie korekt finansowych netto i poświadczeń wiarygodności dotyczących zarządzania. SPRAWOZDANIE KOMISJI Odpowiedzi państw członkowskich na sprawozdanie roczne Trybunału Obrachunkowego za rok budżetowy 2011 1. Zakres sprawozdania Rozporządzenie finansowe mające zastosowanie do budżetu ogólnego Unii Europejskiej stanowi w art. 162 ust. 5, że niezwłocznie po przekazaniu sprawozdania rocznego przez Trybunał Obrachunkowy („Trybunał”) Komisja powiadamia zgodnie z obowiązującymi przepisami zainteresowane państwa członkowskie o szczegółach wspomnianego sprawozdania dotyczących zarządzania środkami, za które państwa te są odpowiedzialne. W ciągu sześćdziesięciu dni państwa członkowskie powinny udzielić Komisji odpowiedzi; Komisja przekazuje zestawienie odpowiedzi Trybunałowi Obrachunkowemu, Parlamentowi Europejskiemu i Radzie nie później niż dnia 28 lutego roku następnego. Po opublikowaniu w dniu 6 listopada 2012 r. sprawozdania rocznego Trybunału za rok budżetowy 2011 Komisja w należyty sposób poinformowała państwa członkowskie o szczegółach dotyczących sprawozdania. Informacje te zostały przedstawione w formie pisma oraz trzech kwestionariuszy (przedstawionych jako załączniki), które państwa członkowskie były zobowiązane wypełnić: załącznik I to kwestionariusz dotyczący ustępów w sprawozdaniu odnoszących się do poszczególnych państw członkowskich; załącznik II to kwestionariusz dotyczący ustaleń kontroli, które odnoszą się do poszczególnych państw członkowskich[2], zaś załącznik III to kwestionariusz dotyczący ogólnych ustaleń w związku z politykami i programami objętymi zarządzaniem dzielonym. Niniejsze sprawozdanie stanowi analizę odpowiedzi udzielonych przez państwa członkowskie, a towarzyszy mu dokument roboczy służb Komisji, który zawiera odpowiedzi udzielone przez państwa członkowskie na pytania zawarte w załączniku I oraz załączniku III[3]. 2 Struktura i główne zagadnienia sprawozdania Trybunału za rok budżetowy 2011 Trybunał dokonał dalszych zmian w strukturze sprawozdania rocznego za rok budżetowy 2011. Do sprawozdania dodane zostały dwa nowe rozdziały dotyczące rolnictwa i polityki spójności w celu przedstawienia bardziej szczegółowej analizy wyników audytu w tych dwóch grupach polityk. W miejsce rozdziału „Rolnictwo i zasoby naturalne” wprowadzono rozdziały „Rolnictwo: wsparcie rynku i pomoc bezpośrednia” oraz „Rozwój obszarów wiejskich, środowisko naturalne, rybołówstwo i zdrowie”. Rozdział występujący w poprzednich sprawozdaniach zatytułowany „Spójność, energia i transport” został zastąpiony rozdziałami „Polityka regionalna, energia i transport” oraz „Zatrudnienie i sprawy społeczne”. Oprócz wymienionych wyżej nowych rozdziałów Trybunał przedstawił również dane porównawcze dotyczące najbardziej prawdopodobnego poziomu błędu za lata budżetowe 2010 i 2011 w odniesieniu do całego budżetu, a także do poszczególnych grup polityk. Trybunał podkreślił także zarządzanie wynikami UE w rozdziale 10 „Budżet UE a uzyskiwane rezultaty”, który został po raz pierwszy wprowadzony w sprawozdaniu rocznym za rok budżetowy 2010. W poświadczeniu wiarygodności Trybunał stwierdził, że sprawozdanie finansowe rzetelnie przedstawia sytuację finansową Unii oraz wyniki jej transakcji i przepływy pieniężne. Trybunał nie wykrył istotnego poziomu błędu w przypadku dochodów i zobowiązań. W płatnościach w ramach grupy polityk „Wydatki administracyjne i inne” nie wystąpił istotny poziom błędu. W płatnościach w ramach grupy polityk „Stosunki zewnętrzne i rozszerzenie” nie wystąpił istotny poziom błędu z wyjątkiem płatności okresowych i końcowych. We wszystkich pozostałych grupach polityk wystąpił istotny poziom błędu. Trybunał stwierdził ponadto, że wszystkie systemy kontroli są jedynie „częściowo skuteczne”, z wyjątkiem grup polityk „Wydatki administracyjne i inne” oraz „Dochody”, które zostały zaklasyfikowane jako „skuteczne”. Istotny poziom błędu wykryto w następujących grupach polityk: „Rozwój obszarów wiejskich, ochrona środowiska, rybołówstwo i zdrowie” – najbardziej prawdopodobny poziom błędu wyniósł 7,7 %; „Rolnictwo: wsparcie rynku i pomoc bezpośrednia” – 2,9 %. W „Polityce spójności” jako całości zaszła istotna poprawa: najbardziej prawdopodobny poziom błędu wyniósł 5,1 % w porównaniu z 7,7 % w 2010 r. Niemniej jednak w obydwu rozdziałach dotyczących polityki spójności wykryto istotny poziom błędu: „Polityka regionalna, energia i transport” – najbardziej prawdopodobny poziom błędu wyniósł 6,0 % oraz „Zatrudnienie i sprawy społeczne” – 2,2 %. Według szacunków Trybunału najbardziej prawdopodobny poziom błędu w grupie polityk „Badania naukowe i inne polityki wewnętrzne” wyniósł 3,0 %. Trybunał oszacował, że w roku budżetowym 2011 najbardziej prawdopodobny poziom błędu dla całego budżetu UE wyniósł 3,9 %, czyli kształtował się na podobnym poziomie jak w roku budżetowym 2010 (3,7 %). Wynik 3,9 % uwzględnia błędy dotyczące zasad wzajemnej zgodności w grupie polityk „Rolnictwo: wsparcie rynku i pomoc bezpośrednia” oraz „Rozwój obszarów wiejskich” po zmianie metodyki Trybunału. Bez tej zmiany najbardziej prawdopodobny poziomu błędu wyniósłby 3,8 %. Wykres poniżej przedstawia kształtowanie się od 2006 r. poziomu błędu dla budżetu jako całości. (1) Inaczej niż w latach poprzednich, przy obliczaniu najbardziej prawdopodobnego poziomu błędu za 2011 r. uwzględniono naruszenia wymogów wzajemnej zgodności przez beneficjentów WPR. Wykryte błędy odpowiadają ok. 0,1 punktu procentowego najbardziej prawdopodobnego poziomu błędu oszacowanego przez Trybunał w płatnościach jako całości. 3. Dążenie do poprawy w zakresie zarządzania dzielonego przez państwa członkowskie Jak wspomniano na wstępie, oprócz pisma Komisja w należyty sposób przekazała każdemu z państw członkowskich trzy załączniki: załącznik I to kwestionariusz dotyczący ustępów w sprawozdaniu odnoszących się do poszczególnych państw członkowskich; załącznik II to kwestionariusz dotyczący ustaleń kontroli, które odnoszą się do poszczególnych państw członkowskich, zaś załącznik III to kwestionariusz dotyczący ogólnych ustaleń w związku z zarządzaniem dzielonym w kontekście poświadczenia wiarygodności (DAS) za 2011 r. Poproszono państwa członkowskie o to, aby w kwestionariuszach stanowiących załącznik I i II wprowadziły – tam gdzie konieczne – szczegóły dotyczące działań podjętych w celu wyeliminowania błędów, jak również harmonogramów, treści i spodziewanych rezultatów tych działań. Niniejsza część sprawozdania zawiera analizę odpowiedzi udzielonych przez państwa członkowskie do załączników I, II i III w ramach czterech głównych działów: 1) kontrole pierwszego szczebla, przepisy krajowe i kontrole systemów, 2) instytucje audytowe, 3) zamówienia publiczne oraz 4) zasady wzajemnej zgodności. Większość odpowiedzi udzielonych przez państwa członkowskie wpłynęła w ustalonym terminie[4]. Podobnie jak w latach poprzednich odpowiedzi te różniły się istotnie pod względem jakości. Niektóre odpowiedzi były na bardzo wysokim poziomie, natomiast w niektórych przypadkach państwa członkowskie najwyraźniej poświęciły bardzo mało czasu na zadbanie o ich jakość. Niemniej jednak prawie wszystkie państwa członkowskie zgłosiły i opisały inicjatywy – zrealizowane lub planowane –, które mają na celu dalsze usprawnienia. Niektóre państwa członkowskie ponownie zadeklarowały swoje zaangażowanie we współpracę z Komisją i Trybunałem w celu zapewnienia należytego zarządzania funduszami UE[5]. Przykładowo, trzy czwarte wszystkich państw członkowskich wyraziło zainteresowanie rozszerzeniem zakresu spotkań trójstronnych (prowadzonych już w przypadku polityki spójności) o zagadnienia dotyczące „Rozwoju obszarów wiejskich”[6]. (zob. wykres 1.2 zawierający informacje dotyczące pytania 5 w załączniku III kwestionariusza). Inicjatywa związana ze spotkaniami trójstronnymi jest także zgodna z zaleceniem Rady dotyczącym absolutorium na rok budżetowy 2011[7]. Wykres 1.2 W związku z Rozdziałem 5 – Polityka regionalna, energia i transport, oraz Rozdziałem 6 – Zatrudnienie i sprawy społeczne organizowane są regularnie trójstronne spotkania Komisji, Trybunału oraz państw członkowskich. Spotkania okazały się bardzo pomocne w unikaniu sprzeczności dotyczących oceny błędów w odniesieniu do wspomnianych rozdziałów. W odniesieniu do rozdziałów Rolnictwo i Rozwój obszarów wiejskich, w 2012 r. zorganizowano wyłącznie jedno takie spotkanie. Czy Państwa kraj jest zainteresowany uczestnictwem w spotkaniach trójstronnych w związku z rozdziałami Rolnictwo i Rozwój obszarów wiejskich? 3.1 Kontrole pierwszego szczebla, przepisy krajowe i kontrole systemów Jeśli chodzi o kontrole pierwszego szczebla oraz przepisy krajowe, w swoim sprawozdaniu Trybunał wykrył uchybienia w kontrolach przeprowadzonych przez władze krajowe oraz ustalił pewne przypadki, w których władze krajowe nie oceniły w skuteczny sposób, czy koszty zadeklarowane we wnioskach są zgodne z obowiązującymi przepisami. Trybunał uważa, że w przypadku 62 % transakcji w ramach polityki regionalnej, w których wystąpiły błędy, „władze państw członkowskich dysponowały dostatecznymi informacjami, które umożliwiały wykrycie i korektę przynajmniej niektórych błędów przed poświadczeniem wydatków Komisji”[8]. W grupie polityk „Zatrudnienie i sprawy społeczne” Trybunał sformułował podobną uwagę w odniesieniu do 76 % transakcji, w których wystąpiły błędy[9]. W grupie polityk „Rozwój obszarów wiejskich” Trybunał uznał, że w czterech spośród sześciu państw członkowskich władze krajowe nie oceniły w skuteczny sposób racjonalności kosztów zadeklarowanych we wnioskach oraz że kontrole na miejscu nie zawsze były prawidłowo prowadzone przez agencje płatnicze[10]. Ponadto Trybunał stwierdził, że brak zgodności z przepisami krajowymi jest jednym z czynników ryzyka w zakresie prawidłowości płatności[11]. Odnośnie do adekwatności kontroli pierwszego szczebla państwa członkowskie przedstawiły szereg różnych odpowiedzi. Austria i Belgia stwierdziły, że w każdym przypadku takie kontrole były zadowalające[12]; Austria zwróciła uwagę na potwierdzający to stwierdzenie fakt, że poziomy błędu zbliżyły się do progu istotności w przypadku dwóch programów dotyczących Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) skontrolowanych przez władze krajowe. Dwa państwa członkowskie (Finlandia i Łotwa) stwierdziły, że skomplikowane przepisy dotyczące kwalifikowalności oraz przepisy prawne prowadziły czasami do różnej interpretacji, co z kolei miało wpływ na jakość kontroli pierwszego szczebla[13]. Według Słowacji i Finlandii czynnikiem przyczyniającym się do nieadekwatnych kontroli pierwszego szczebla była rotacja personelu i związana z nią utrata ekspertów[14]. Grecja podsumowała sytuację w następujący sposób: „Przyczyny są złożone i zależą głównie od wykonawcy kontroli pierwszego szczebla. Kontrole pierwszego szczebla są realizowane albo przez władze administracyjne albo przez organy pośredniczące upoważnione w tym celu i mające różną formę”[15]. Ponad połowa państw członkowskich zgodziła się, że należy uprościć przepisy krajowe, tak aby zmniejszyć obciążenie administracyjne i w rezultacie zredukować liczbę błędów. Państwa członkowskie zaznaczyły jednak, że należy również uprościć dyrektywy unijne, by zmniejszyć liczbę błędów. Luksemburg podsumował tę sytuację w następujący sposób: „Przepisy krajowe można zawsze uprościć, lecz mile widziane byłoby wstępne uproszczenie przepisów zawartych w dyrektywach (UE)”[16]. W odpowiedzi na pytanie dotyczące kontroli systemów obejmujących kontrole pierwszego szczebla (pytanie 2 w kwestionariuszu w załączniku III i wykres 1.3) niewiele ponad 40 % państw członkowskich stwierdziło, że w niektórych przypadkach prowadzą już takie kontrole. Dania stwierdziła na przykład, że w grupach polityk „Polityka regionalna” oraz „Rozwój obszarów wiejskich” Duńska Instytucja ds. Audytu Przedsiębiorstw oraz Dział Audytu Wewnętrznego działający przy Duńskiej Agencji ds. Rolnictwa i Rybołówstwa przeprowadziły kontrole oparte na systemach. W przypadku wspomnianej agencji Dział Audytu Wewnętrznego dokonał już kontroli programów lokalnych grup działania w ramach programu dotyczącego obszarów wiejskich i ma przeprowadzić audyt następczy tego samego programu w 2013 r.[17]. Litwa, Łotwa, Republika Czeska i Grecja[18] zaznaczyły, że kontrole systemów stanowią już integralną część ich harmonogramów audytów i są regularnie wykonywane. Pozostałe państwa członkowskie stwierdziły, że szczegółowe kontrole systemowe nie są wymagane, bowiem ich strategia audytu jest kompleksowa. Niemcy stwierdziły, że audyty kontroli pierwszego szczebla stanowią już integralną część kontroli systemów i że można odrębnie zweryfikować konkretne obszary ryzyka[19]. W podobny sposób podsumowała tę sytuację Słowacja[20]. Uchybienia w kontrolach pierwszego szczebla, a zwłaszcza naruszenia krajowych przepisów dotyczących kwalifikowalności, mają wpływ na poziom błędu w przypadku polityki spójności. Komisja odgrywa aktywną rolę w zachęcaniu państw członkowskich do zajęcia się tą kwestią. Ustanowiła szereg środków, które obejmują wsparcie dla władz krajowych w ich staraniach zmierzających do uproszczenia wspomnianych przepisów, a także wsparcie dla organów zarządzania i kontroli. Ponadto Komisja prowadzi także audyt tematyczny oparty na analizie ryzyka w sprawie skuteczności kontroli pierwszego szczebla. Wykres 1.3 Trybunał zaleca Komisji, aby zachęciła organy kontrolne „do przeprowadzenia szczegółowych kontroli systemowych dotyczących kontroli pierwszego szczebla prowadzonych przez instytucje zarządzające i pośredniczące”. (zob. np. pkt 5.73, zalecenie 4) Czy w Państwa kraju przewiduje się przeprowadzenie dodatkowych i szczegółowych kontroli systemowych w tym obszarze? 3.2 Instytucje audytowe W sprawozdaniu rocznym za rok budżetowy 2011 Trybunał przedstawił wyniki ocen instytucji audytowych w siedmiu państwach członkowskich. Trybunał zbadał różne aspekty metod pracy stosowanych przez instytucje audytowe, w tym ustalenia organizacyjne, dokumenty robocze oraz roczne sprawozdania z kontroli i opinie. Wyniki tych ocen wskazują, że cztery instytucje audytowe były „skuteczne”, dwie – „częściowo skuteczne”, a jedna – „nieskuteczna”. Obszary wskazane przez Trybunał jako wymagające poprawy obejmowały listy kontrolne, kontrolę jakości audytów oraz metodykę kontroli[21]. W konsekwencji Trybunał zalecił, aby Komisja dostarczyła dalsze wytyczne dla instytucji audytowych, dotyczące w szczególności metod doboru próby oraz zachęcała te instytucje do prowadzenia większej liczby kontroli systemów[22]. Państwa członkowskie, w których instytucje audytowe zostały negatywnie ocenione przez Trybunał i które udzieliły odpowiedzi, zaznaczyły, że w obszarach, w których stwierdzono uchybienia, działania naprawcze zostały już podjęte bądź są w toku. Republika Czeska stwierdziła na przykład, że „Negatywna ocena Republiki Czeskiej oparta jest na ocenie sytuacji w 2011 r., w tym systemu, który został pierwotnie ustanowiony w 2007 r. (a następnie zatwierdzony przez Komisję Europejską oraz firmę audytową PricewaterhouseCoopers). W momencie audytu prowadzonego przez ETO rozpoczęto już prace nad zmianą tego systemu po uprzednim porozumieniu się z Komisją”[23]. Ponadto Republika Czeska skomentowała dobór próby dokonywany przez Trybunał. Stwierdziła, że: „Sprawozdanie ETO nie opiera się na reprezentatywnej próbie projektów przewidzianych w ramach wszystkich programów operacyjnych w Republice Czeskiej (ale wyłącznie w ramach programu operacyjnego dotyczącego transportu i regionalnego programu operacyjnego Southeast). Audytorzy ETO dokonali audytu wszystkich ośmiu projektów w ramach wspomnianych programów operacyjnych (tj. po cztery na program). Instytucja audytowa co roku bada 650 projektów w ramach wszystkich programów operacyjnych. Wnioski wyciągnięte przez audytorów ETO na podstawie tej niewielkiej próby nie są zatem rozstrzygające (zwłaszcza ze statystycznego punktu widzenia), jeśli chodzi o system kontroli finansowej i audyt stosowany względem wszystkich programów operacyjnych w Republice Czeskiej”[24]. Rumunia stwierdziła, że w świetle spostrzeżeń Trybunału główna instytucja audytowa w tym kraju zapoznała się ze wstępnymi ustaleniami Trybunału oraz wyraziła chęć udziału w spotkaniach trójstronnych (ETO, Komisja i instytucja audytowa), by „przedstawić ETO działania, które mają zostać podjęte w sprawach, co do których audytorzy ETO uznali, że konieczna jest pewna poprawa”. Takie spotkanie trójstronne miało miejsce w czerwcu 2012 r. i okazało się przydatne, gdyż pozwoliło wyjaśnić istotne kwestie[25]. Państwa członkowskie wskazały, że w obszarach wymagających poprawy instytucje audytowe stale dążą do poprawy jakości swojej pracy, tak aby móc zapewnić zgodność wyników z zaleceniami Trybunału przedstawionymi w sprawozdaniu za rok 2011. 3.3 Zamówienia publiczne W sprawozdaniu za rok 2011 r. Trybunał wskazał zamówienia publiczne jako jedno z poważniejszych źródeł błędów. W grupie polityk „Polityka regionalna” Trybunał stwierdził, że w przypadku 25 % ze 180 skontrolowanych transakcji nie przestrzegano przepisów dotyczących udzielania zamówień publicznych. Ponadto w przypadku 9 % skontrolowanych transakcji wykryto poważne naruszenia tych zasad. Błędy takie stanowią 44 % wszystkich błędów kwantyfikowalnych w tej grupie polityk[26]. Podobnie w grupie polityk „Rozwój obszarów wiejskich” oraz „Zatrudnienie i sprawy społeczne” nieprzestrzeganie przepisów dotyczących udzielania zamówień publicznych wpłynęło na poziom błędu[27]. Państwa członkowskie uznają wagę błędów w tym zakresie i w dalszym ciągu poszukują środków, by poprawić tę sytuację. Węgry stwierdziły na przykład: „W ostatnich czasach osiągnęliśmy znaczny postęp w zakresie nadzorowania zamówień publicznych. Dnia 8 grudnia 2010 r. Krajowa Agencja ds. Rozwoju wdrożyła scentralizowany system kontroli zamówień publicznych. Powołany został Departament ds. Nadzoru Zamówień Publicznych, który jako wyspecjalizowana jednostka ma za zadanie przede wszystkim przeprowadzać obowiązkowe kontrole ex-ante i ex-post zamówień publicznych, sporządzać projekty wytycznych oraz zapewniać fachowy nadzór kontroli pierwszego szczebla prowadzonych przez organizacje pośredniczące w przypadku zamówień publicznych o niskiej wartości.”[28] Także Hiszpania przekazała informacje na temat środków podjętych w celu poprawy sytuacji w dziedzinie zamówień publicznych. Jeśli chodzi o politykę regionalną, pięć zawiadomień o wstępnych ustaleniach kontroli skierowanych do tego kraju dotyczyło zamówień publicznych. Odnosząc się do czterech z nich, Hiszpania stwierdziła, że podjęła już konkretne działania w celu poprawy sytuacji oraz że ulepszono odnośne procedury bądź wprowadzono nowe. Piąta sprawa dotyczyła problemu ograniczonej zgodności, który nie miał żadnych konsekwencji finansowych[29]. Siedem państw członkowskich: Austria, Dania, Francja, Niemcy, Litwa, Luksemburg oraz Polska, zwróciło uwagę na trzy główne czynniki, które prowadzą do wystąpienia błędów w dziedzinie zamówień publicznych[30]. Są to: 1) złożone przepisy krajowe dotyczące zamówień publicznych, 2) złożone przepisy unijne określone w dyrektywach w sprawie zamówień publicznych oraz 3) niedostateczne kontrole pierwszego szczebla. Luksemburg stwierdził ponadto, że procedury związane z zamówieniami publicznymi stanowią szczególny problem dla zarządzających projektami, którym często brakuje fachowej wiedzy w tej dziedzinie[31]. Inne państwa członkowskie dały do zrozumienia, że przyczyny wystąpienia błędów były jeszcze bardziej konkretne. Republika Czeska wyjaśniła, że „główną przyczyną błędów (w zakresie zamówień publicznych) jest dwuznaczne brzmienie przepisów regulujących zamówienia publiczne i wynikające z tego różne podejście instytucji zamawiających do tych przepisów”[32]. Państwa członkowskie nie ustają w wysiłkach, by uskutecznić wdrażanie przepisów i procedur. Komisja, będąc w pełni świadoma problemów, z jakimi borykają się państwa członkowskie w związku z zamówieniami publicznymi, przedłożyła w grudniu 2011 r. wniosek w sprawie wprowadzenia zmian do istniejącej dyrektywy w tym zakresie. Wniosek ten jest obecnie przedmiotem dyskusji w Parlamencie i Radzie. Osiągnięto już porozumienie co do jego głównych założeń, w tym środków zwalczania nadużyć finansowych, uproszczenia i uelastycznienia zasad i procedur. 3.4. Zasady wzajemnej zgodności W sprawozdaniu rocznym za rok budżetowy 2011 Trybunał po raz pierwszy uwzględnił błędy dotyczące zasad wzajemnej zgodności przy obliczaniu poziomu błędu dla grup polityk „Rozwój obszarów wiejskich” oraz „Rolnictwo: wsparcie rynku i pomoc bezpośrednia”. W obydwu tych grupach polityk Trybunał skoncentrował się na wybranych zasadach dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska (GAEC), a także wymogach podstawowych w zakresie zarządzania (SMR) oraz wykrył pewne błędy. W grupie polityk „Rolnictwo: wsparcie rynku i pomoc bezpośrednia” kontrola Trybunału objęła również projekt i wdrażanie systemów dotyczących przestrzegania zasad wzajemnej zgodności w sześciu państwach członkowskich; kontrola ta wykazała, że spośród sześciu skontrolowanych systemów, jeden był skuteczny, cztery – częściowo skuteczne i jeden – nieskuteczny[33]. Szczególnie w grupie polityk „Rozwój obszarów wiejskich” Trybunał wykrył naruszenia zasad wzajemnej zgodności w 26 spośród 73 skontrolowanych płatności. Ponadto Trybunał stwierdził także znaczne problemy dotyczące wdrażania wymogów wzajemnej zgodności w zakresie identyfikacji i rejestracji zwierząt[34]. Wszystkie państwa członkowskie, w których skontrolowano systemy przestrzegania zasad wzajemnej zgodności i w których Trybunał wykrył uchybienia, odpowiedziały na powyższe ustalenie Trybunału. Wszystkie podkreśliły znaczenie, jakie miał czas przeprowadzenia wizyt weryfikacyjnych i ewentualne trudności, jakie się z tym wiązały. Finlandia skomentowała to w następujący sposób: „W Finlandii z uwagi na warunki klimatyczne istnieją pewne ograniczenia co do czasu dokonania niektórych kontroli na miejscu sprawdzających przestrzeganie zasad wzajemnej zgodności. Na przykład, kontrole na miejscu dotyczące przestrzegania zasad GAEC i SMR należy przeprowadzać w czasie, gdy w gospodarstwach trwają prace związane z uprawą ziemi; oznacza to, że w praktyce kontrole są prowadzone przeważnie w okresie od czerwca do października.”[35] Dania stwierdziła, że kontrole przestrzegania zasad wzajemnej zgodności rozpoczynają się wcześniej w tym roku, natomiast Hiszpania zwróciła uwagę, że kontrole w tym kraju są obecnie realizowane przez cały rok[36]. Włochy rozważają dostosowanie „harmonogramu kontroli na rok 2013 zgodnie z uwagami ETO”[37], natomiast wydaje się, że Węgry nie są pewne wpływu, jaki ma kwestia czasu[38]. Ponadto niektóre państwa członkowskie podały inne możliwe przyczyny wystąpienia błędów dotyczących zasad wzajemnej zgodności. (Zob. wykres 1.4 szczegółowo przedstawiający podane przez państwa członkowskie przyczyny nieprzestrzegania zasad wzajemnej zgodności). Na przykład Malta i Łotwa[39] stwierdziły, że wymogi dotyczące tych zasad nie są dostatecznie zrozumiałe, a Malta dodała również, że „beneficjenci wnoszą o pewne środki, mając zamiar skorzystać z finansowania, ale podejmują niewielki wysiłek, by dowiedzieć się, jakie zobowiązania na siebie przyjmują.” Irlandia[40] zwróciła uwagę, że niektóre państwa członkowskie mogą uznać pewne naruszenia za nieistotne, co w efekcie może spowodować brak zmniejszenia płatności. Irlandia odniosła się również do możliwego braku komunikacji między wyspecjalizowanym organem a agencją płatniczą, który może być przyczyną błędów dotyczących zasad wzajemnej zgodności. Wykres 1.4 W rozdziale „Rozwój obszarów wiejskich, środowisko naturalne, rybołówstwo i zdrowie” (pkt 4.32), Trybunał Obrachunkowy stwierdził, że niespełnianie wymogów związanych z przestrzeganiem zasad wzajemnej zgodności w trzech z sześciu państw członkowskich, w których przeprowadzono kontrole, nie zawsze prowadziło do koniecznych zmniejszeń w płatnościach. Który z poniższych powodów miał Państwa zdaniem wpływ na tę sytuację: Aby zniwelować nieodłączne ryzyko wystąpienia błędów dotyczących zasad wzajemnej zgodności, w swoim ostatnim wniosku w sprawie wspólnej polityki rolnej po roku 2013 Komisja wnosi o dalsze uproszczenie i udoskonalenie przepisów dotyczących wzajemnej zgodności oraz odnośnych inspekcji.[41] 4. Podsumowanie Ze zdecydowanej większości odpowiedzi udzielonych przez państwa członkowskie wynika, że ich właściwe organy podejmują działania dokładnie według ustaleń ETO. Państwa członkowskie zgadzają się, że sprawne kontrole pierwszego szczebla mają ogromne znaczenie oraz potwierdzają, że trwają działania naprawcze, zwłaszcza w odniesieniu do wyników pracy instytucji audytowych. Wykryte przez Trybunał uchybienia i błędy pokazują również, że uproszczenie jest kompleksowym procesem, który wpływa na przepisy unijne i krajowe, nawet jeśli czasami trudno jest odróżnić wszystkie obowiązujące przepisy. Komisja odgrywa aktywną rolę w tym obszarze: w grudniu 2011 r. przedłożyła ambitne wnioski dotyczące przepisów w zakresie zamówień publicznych. Są one obecnie przedmiotem dyskusji w Parlamencie Europejskim i Radzie. Osiągnięto już porozumienie co do głównych założeń wniosku Komisji, w tym środków zwalczania nadużyć finansowych, uproszczenia i uelastycznienia zasad i procedur. Ogólniej mówiąc, Komisja ustanowiła szereg środków, które obejmują wsparcie dla władz krajowych w ich staraniach zmierzających do uproszczenia wspomnianych przepisów, a także wsparcie dla organów zarządzania i kontroli. Ponadto Komisja prowadzi także audyt tematyczny w sprawie skuteczności kontroli pierwszego szczebla. W odniesieniu konkretnie do grupy polityk „Rozwój obszarów wiejskich” Komisja przygotowała plan działania, który zakłada takie środki, jak skuteczniejsze informowanie, szkolenia i nowe wytyczne dla beneficjentów i administracji, a także bardziej rygorystyczny plan działania. Ponadto Komisja zwróciła się w piśmie do wszystkich państw członkowskich o ustalenie, między innymi, konkretnego pakietu działań mających na celu zredukowanie liczby błędów oraz o wzmożenie działań zapobiegawczych w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia błędów przy przyszłym wdrażaniu programów w grupie polityk „Rozwój obszarów wiejskich”. Komisja z zadowoleniem przyjmuje fakt, że państwa członkowskie ponownie zadeklarowały swoje zaangażowanie we współpracę z Trybunałem w celu zapewnienia należytego zarządzania funduszami UE. Przykładowo, trzy czwarte wszystkich państw członkowskich wyraziło zainteresowanie rozszerzeniem zakresu spotkań trójstronnych (w których uczestniczą ETO, państwa członkowskie i Komisja) prowadzonych już w przypadku polityki spójności o zagadnienia dotyczące rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich”. Załącznik A PAŃSTWO CZŁONKOWSKIE || Data przekazania AuSTRIA || 18/12/2012 BELGIA || 21/12/2012 BUŁGARIA || 14/12/2012 Cypr || 14/12/2012 republika czeska || 14/12/2012 dania || 11/01/2013 ESTONIa || FINLANDIA || 13/12/2012 Francja || 18/12/2012 NIEMCY || 18/12/2012 GRECJA || 17/12/2012 WĘgry || 17/12/2012 IRLANDia || 18/01/2013 Włochy || 13/12/2012 Łotwa || 27/12/2012 litwa || 14/12/2012 Luksemburg || 13/12/2012 MALTA || 13/12/2012 niderlandy || 14/12/2012 POLSKA || 13/12/2012 Portugalia || 13/12/2012 rumunia || 14/12/2012 SŁOWACJA || 14/12/2012 SŁOWENIA || 13/12/2012 HISZPANIA || 13/12/2012 Szwecja || 14/12/2012 Zjednoczone Królestwo || 28/01/2013 [1] Zob. załącznik A do niniejszego sprawozdania, s. 16. [2] Załącznik II zawiera odpowiedzi państw członkowskich na poszczególne zawiadomienia o wstępnych ustaleniach kontroli i nie jest ujęty w dokumencie roboczym służb Komisji, ale Trybunał ma do niego dostęp. [3] Zob. poprzedni przypis. [4] Zob. załącznik A do niniejszego sprawozdania, s. 16. [5] Dokument roboczy służb Komisji, s. 225 [6] Dokument roboczy służb Komisji, zob. odpowiedzi państw członkowskich na pytanie 5 w załączniku III. [7] COMBUD 17/13, s. 10 [8] Sprawozdanie roczne ETO za 2011 r. – pkt 5.29, s. 127. [9] Sprawozdanie roczne ETO za 2011 r. – pkt 6.15, s. 155. [10] Sprawozdanie roczne ETO za 2011 r. – pkt 4.26-4.29, s. 104-105. [11] Sprawozdanie roczne ETO za 2011 r. – przykład 5.2, s. 130; pkt 4.26, s. 104; pkt 5.29, s. 127. [12] Dokument roboczy służb Komisji, s. 164, 166. [13] Dokument roboczy służb Komisji, s. 179, 192. [14] Dokument roboczy służb Komisji, s. 215, 179. [15] Dokument roboczy służb Komisji, s. 185. [16] Dokument roboczy służb Komisji, s. 198. [17] Dokument roboczy służb Komisji, s. 176 [18] Dokument roboczy służb Komisji, s. 195, 192, 173 i 185. [19] Dokument roboczy służb Komisji, s. 181 [20] Dokument roboczy służb Komisji, s. 215 [21] Sprawozdanie roczne ETO za 2011 r. – pkt 5.39-5.41, s. 132 [22] Sprawozdanie roczne ETO za 2011 r. – pkt 5.73, s. 143-144. [23] Dokument roboczy służb Komisji, s. 8. [24] Dokument roboczy służb Komisji, s. 11 [25] Dokument służb roboczych Komisji, s. 123 [26] Sprawozdanie roczne ETO za 2011 r. – pkt 5.32, s. 128. [27] Sprawozdanie roczne ETO za 2011 r. – Przykład 3.1, s. 78 oraz przykład 6.3 c, s. 157 [28] Dokument roboczy służb Komisji, s. 3. [29] Odpowiedź na załącznik II, w której jest mowa o konkretnych zawiadomieniach o wstępnych ustaleniach kontroli [30] Dokument roboczy służb Komisji, s. 164, 176, 180, 181, 195, 198, 203 [31] Dokument roboczy służb Komisji, s. 198 [32] Dokument roboczy służb Komisji, s. 173 [33] Sprawozdanie roczne ETO za rok 2011, pkt 3.9, s. 75; pkt 4.16-4.18, s. 102; pkt 4.30-4.31, s. 105-106 [34] Sprawozdanie roczne ETO za 2011 r., pkt 4.17-4.18, s. 102. [35] Dokument roboczy służb Komisji, s. 113 [36] Dokument roboczy służb Komisji, s. 112-113. [37] Dokument roboczy służb Komisji, s. 115 [38] Dokument roboczy służb Komisji, s. 113 [39] Dokument roboczy służb Komisji, s. 199, s. 192. [40] Dokument roboczy służb Komisji, s. 190 [41] Rozporządzenie w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej (rozporządzenie horyzontalne) zawierające zasady wzajemnej zgodności - COM(2011) 628 final/2.