UZASADNIENIE

1.KONTEKST ZALECENIA

•Przyczyny i cele zalecenia

Wielostronna współpraca ma zasadnicze znaczenie dla zwalczania pandemii, które z definicji nie znają granic i wymagają wspólnych działań. Pandemia COVID-19 ujawniła jednak utrzymujące się słabości międzynarodowego systemu opieki zdrowotnej i globalnej współpracy.

Przed pandemią COVID-19 w przeglądach i ocenach przeprowadzonych w następstwie wystąpienia przypadków zespołu ostrej niewydolności oddechowej (SARS-CoV), pandemii grypy H1N1 i epidemii wirusa Ebola w Afryce Zachodniej podkreślano już niedociągnięcia w zakresie globalnej zdolności do przygotowania się na epidemie i reagowania na nie, a także przedstawiono liczne i konkretne zalecenia mające zaradzić tym niedociągnięciom. W pewnym stopniu zalecenia te doprowadziły do istotnych usprawnień, takich jak przegląd Międzynarodowych przepisów zdrowotnych (IHR) w 2005 r. oraz ustanowienie w 2016 r., po wybuchu epidemii wirusa Ebola, Programu Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dotyczącego nagłego reagowania na zagrożenia dla zdrowia oraz Niezależnego Komitetu Nadzorczo-Doradczego Programu WHO dotyczącego nagłego reagowania na zagrożenia dla zdrowia (IOAC).

W świetle ogromnych wyzwań związanych z pandemią COVID-19 stało się jednak jasne, że należy lepiej przygotować się na szczeblu globalnym do przewidywania pandemii, zapobiegania im, ich wykrywania i oceny oraz skutecznego reagowania na nie. W oparciu o swój mandat WHO odgrywa – jako wiodący i koordynujący organ – centralną rolę w reagowaniu na globalne wyzwania zdrowotne, w tym w zakresie gotowości na epidemie, zapobiegania im, wykrywania ich i reagowania na nie.

W ciągu ostatnich miesięcy kilka niezależnych komitetów i paneli ds. przeglądu wskazało na pilną potrzebę wzmocnienia międzynarodowego systemu walki z pandemią, a także zwiększenia niezależności, autorytetu i finansowania WHO. Stwarza to wyjątkowy impuls do zwiększenia światowego bezpieczeństwa zdrowotnego w świetle wniosków wyciągniętych z pandemii COVID-19.

Od wybuchu pandemii COVID-19 Unia Europejska wniosła duży wkład w globalną reakcję na pandemię. Unia jest siłą napędową we wspieraniu wiodącej roli WHO i w procesie reform WHO. Rola Unii we wzmacnianiu WHO została odzwierciedlona w różnych dokumentach, w tym w konkluzjach Rady z listopada 2020 r. i w oświadczeniu członków Rady Europejskiej z lutego 2021 r.

W tym duchu Unia i jej państwa członkowskie, drugi rok z rzędu, na 74. sesji Światowego Zgromadzenia Zdrowia w maju 2021 r. zainicjowały rezolucję mającą na celu zwiększenie gotowości i reagowania WHO na stany zagrożenia zdrowia. Doprowadziło to do utworzenia grupy roboczej państw członkowskich WHO ds. zwiększenia gotowości i reagowania WHO (zwanej dalej „grupą roboczą państw członkowskich WHO”) w celu rozważenia ustaleń i zaleceń niezależnych komitetów i paneli ds. przeglądu oraz złożenia sprawozdania na forum Światowego Zgromadzenia Zdrowia w maju 2022 r.

W okresie poprzedzającym 74. sesję Światowego Zgromadzenia Zdrowia Unia i szeroko zakrojona grupa krajów wspierających ze wszystkich regionów WHO dążyły również do ustanowienia procesu prowadzącego do zawarcia międzynarodowego traktatu w sprawie gotowości i reagowania w razie pandemii. W marcu 2021 r. przewodniczący Rady Europejskiej Charles Michel i dyrektor generalny Światowej Organizacji Zdrowia dr Tedros Adhanom Ghebreyesus wraz 25 szefami państw i rządów z całego świata zaapelowali w komentarzu prasowym o traktat w sprawie pandemii w oparciu o wnioski wyciągnięte z pandemii COVID-19.

W dniu 20 maja 2021 r. Rada przyjęła stanowisko, które ma być zajęte w imieniu Unii podczas 74. sesji Światowego Zgromadzenia Zdrowia. W decyzji tej wyraźnie określono poparcie Unii dla ustanowienia procesu WHO na rzecz nowej ramowej konwencji w sprawie gotowości i reagowania w razie pandemii. Wskazano również, że Unia musi mieć możliwość uczestnictwa w procesie negocjacyjnym w związku z jej możliwym przystąpieniem do takiego traktatu. Gotowość Unii do prac nad traktatem w sprawie pandemii w ramach WHO została również wyrażona w oświadczeniu członków Rady Europejskiej z lutego 2021 r. i w konkluzjach Rady Europejskiej z czerwca 2021 r.

Dnia 21 maja 2021 r. Komisja Europejska i Włochy pełniące rolę przewodniczącego grupy G-20 byli współgospodarzami Globalnego Szczytu Zdrowotnego, na którym przywódcy G-20 i innych państw, w obecności szefów organizacji międzynarodowych i regionalnych, przyjęli deklarację rzymską. Zasady określone we wspomnianej deklaracji stanowią wspólne wytyczne dotyczące zapobiegania przyszłym pandemiom i przygotowania na nie oraz mają szczególne znaczenie w kontekście dyskusji na temat traktatu w sprawie pandemii.

Podczas Światowego Zgromadzenia Zdrowia w maju 2021 r. Unia wraz z Grupą Przyjaciół (współsygnatariuszami komentarza prasowego) pracowała nad ustanowieniem mandatu negocjacyjnego dotyczącego traktatu w sprawie pandemii. Nie udało się tego osiągnąć ze względu na brak konsensusu. W ramach dalszych działań Światowe Zgromadzenie Zdrowia przyjęło decyzję, w której zwróciło się do grupy roboczej państw członkowskich WHO o rozważenie potencjalnych korzyści płynących z opracowania konwencji, umowy lub innego międzynarodowego instrumentu WHO dotyczącego gotowości i reagowania w razie pandemii. Postanowiono również zwołać specjalną sesję Światowego Zgromadzenia Zdrowia poświęconą tej kwestii w dniach od 29 listopada do 1 grudnia 2021 r. z myślą o rozpoczęciu formalnego procesu negocjacyjnego natychmiast po jej zakończeniu.

W okresie od lipca do listopada 2021 r. grupa robocza państw członkowskich WHO odbyła pięć posiedzeń, a także kilka spotkań między sesjami.

W trakcie rozmów wzrosła liczba krajów opowiadających się za traktatem międzynarodowym. Na podstawie dyskusji przeprowadzonych na forum grupy roboczej państw członkowskich WHO i jak stwierdzono w sprawozdaniu grupy przyjętym w dniu 15 listopada, określono szereg potencjalnych korzyści płynących z nowego instrumentu na rzecz zwiększenia gotowości i reagowania w razie pandemii, w tym: