[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 10.3.2011

KOM(2011) 111 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

w sprawie wdrożenia Instrumentu Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa JądrowegoPierwsze sprawozdanie – roczne programy działania na lata 2007, 2008 i 2009

SEK(2011) 284 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

w sprawie wdrożenia Instrumentu Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa JądrowegoPierwsze sprawozdanie – roczne programy działania na lata 2007, 2008 i 2009

WPROWADZENIE

Niniejsze sprawozdanie przedkładane jest Parlamentowi Europejskiemu i Radzie, oraz skierowane do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Unii Europejskiej, zgodnie z wymogiem dotyczącym sprawozdawczości określonym w art. 18 rozporządzenia Rady (Euratom) nr 300/2007 z dnia 19 lutego 2007 r. ustanawiającym instrument współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego[1], zwanego dalej rozporządzeniem INSC (ang. Instrument for Nuclear Safety Cooperation ).

STRESZCZENIE

Program INSC stanowił kontynuację współpracy z byłym Związkiem Radzieckim w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego zapoczątkowanej w ramach programu TACIS, lecz jego zasięg geograficzny stał się globalny. Główne osiągnięcia dotyczące współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego oraz wsparcia w tym zakresie w ramach INSC w latach 2007–2009 przedstawiono poniżej.

Na Ukrainie udzielono ukierunkowanego wsparcia organowi regulacyjnemu oraz operatorowi. Jednym z większych osiągnięć było przeprowadzenie oceny bezpieczeństwa ukraińskich elektrowni jądrowych w ramach wspólnego projektu realizowanego z Międzynarodową Agencją Energii Atomowej (MAEA). Ocena dostarczyła cennych informacji na temat statusu poszczególnych elektrowni, sytuacji w zakresie zarządzania odpadami promieniotwórczymi oraz roli ukraińskiego organu regulacyjnego. Ocena wykazała znaczną poprawę w zakresie bezpieczeństwa jądrowego w ostatnich latach.

W Rosji projekty zapoczątkowane w ramach TACIS kontynuowano w ramach Instrumentu Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego, lecz nie zainicjowano żadnego nowego projektu, ponieważ nie udało się uzgodnić właściwych ram współpracy. W chwili obecnej toczą się rozmowy na temat ponownego podjęcia współpracy w ograniczonym zakresie.

W Armenii uruchomiono ważne projekty dotyczące elektrowni jądrowej w Medzamor, w celu zaradzenia najpilniejszym problemom związanym z bezpieczeństwem nadal pracującej elektrowni. Komisja nadal jednak stoi na stanowisku, że dostosowanie elektrowni do nowoczesnych norm bezpieczeństwa jądrowego jest niemożliwe i w związku z tym elektrownię tę należy zamknąć w dogodnym momencie, możliwie szybko. Realizowane projekty dotyczyły szkoleń pracowników, wsparcia organu regulacyjnego oraz opracowania strategii zarządzania odpadami z uwzględnieniem przygotowań do przyszłego wycofania z eksploatacji.

Na Białorusi i w Gruzji współpraca nadal polegała na realizacji stosunkowo małych projektów. W przypadku Białorusi miały miejsce rozmowy dotyczące zacieśnienia współpracy z organem regulacyjnym w celu zwiększenia jego zdolności przed przewidywaną budową elektrowni jądrowej w tym kraju.

Program został rozszerzony o nowe państwa położone w wymienionych niżej trzech regionach.

Państwa objęte europejską polityką sąsiedztwa : uruchomiono projekty w Egipcie, Jordanii i w Maroku , głównie aby wesprzeć krajowe organy regulacyjne.

Azja Południowo-Wschodnia : zapoczątkowano projekty na Filipinach oraz w Wietnamie .

Ameryka Łacińska : w Brazylii rozpoczęto projekty dotyczące organu regulacyjnego i operatora. Nawiązano również kontakty z Meksykiem i Argentyną .

Inny ważny element programu stanowiła rozszerzona współpraca z MAEA w celu wsparcia technicznych działań tematycznych na poziomie krajowym i regionalnym. Obejmowały one m.in. zagadnienia dotyczące kultury bezpieczeństwa, budowanie potencjału organów regulacyjnych, zarządzanie odpadami, bezpieczeństwo reaktorów badawczych oraz bezpieczeństwo sejsmiczne. Ten element programu pozostanie bardzo ważny również w nadchodzących latach.

Znacznego wsparcia finansowego udzielono Funduszowi Budowy Powłoki Ochronnej w Czarnobylu oraz funduszowi pod nazwą Konto Bezpieczeństwa Jądrowego, zarządzanemu przez EBOR w imieniu państw-darczyńców. Stworzono grupę kontaktową ds. bezpieczeństwa jądrowego G8–EBOR, aby monitorować projekty dotyczące Czarnobyla. Grupie tej przewodniczy Komisja.

WPROWADZENIE

W 1991 r. Komisja uruchomiła komponent dotyczący bezpieczeństwa jądrowego w ramach programu TACIS[2] w celu zaradzenia kwestiom bezpieczeństwa wynikłym w następstwie katastrofy w Czarnobylu. Pomiędzy 1991 a 2006 r. na projekty dotyczące bezpieczeństwa jądrowego przeznaczono ponad 1,3 mld EUR. Szczegółowe wyniki uzyskane dzięki programom bezpieczeństwa jądrowego realizowanym w ramach TACIS zostały udostępnione w specjalnym sprawozdaniu z 2009 r.[3].

Od 2007 r. pomoc w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego udzielana przez UE oraz współpraca w tym zakresie były kontynuowane w ramach Instrumentu Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego (INSC)[4]. Należy wspomnieć o szeregu zmian, jakie INSC wprowadził w odniesieniu do programu bezpieczeństwa jądrowego realizowanego w ramach TACIS.

Po pierwsze, zasięg geograficzny nie ogranicza się już do terenów byłych republik radzieckich. Instrument ma zastosowanie do państw trzecich[5] na całym świecie. Umożliwia to Komisji wykorzystanie również w innych regionach doświadczenia zdobytego dzięki współpracy z byłymi państwami sowieckimi i reagowanie na potrzeby krajów wschodzących oraz państw posiadających programy energii jądrowej wymagające ulepszeń w zakresie bezpieczeństwa, a w szczególności państw z dynamicznie rozwijającymi się programami jądrowymi. W 2008 r. Komisja przedstawiła swoją szeroko zakrojoną strategię w tym zakresie w komunikacie skierowanym do Rady UE oraz Parlamentu[6].

Z uwagi na potencjalną potrzebę współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego na całym świecie Rada UE zaproponowała szereg kryteriów, które należy uwzględnić przy wyborze projektów w nowych państwach[7]. Komisja uwzględniła te kryteria w swojej zmienionej strategii INSC na lata 2010–2013[8], w której ujęła również priorytety geograficzne.

Po drugie, program TACIS koncentrował się na pomocy w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego, w tym w wielu przypadkach na dostawie urządzeń (tzn. na pomocy rzeczowej), natomiast celem INSC jest wzmocniona współpraca mająca na celu poprawę bezpieczeństwa jądrowego bez dostaw sprzętu (miękkie formy pomocy), niemniej jednak w szczególnych przypadkach można rozważyć dostawę urządzeń. Partnerów zachęca się, by bardziej aktywnie uczestniczyli w definiowaniu projektów, zarządzaniu nimi i ich wdrażaniu.

Komisja nadal będzie wspierać uzgodnienia dotyczące współfinansowania z organizacjami partnerskimi dostarczającymi przede wszystkim wkładu rzeczowego (personel) lub w postaci dostaw czy pracy (dodatkowe badania, prace inżynierskie), na podstawie uprzednio uzgadnianych planów finansowych.

Po trzecie, rozszerzony w porównaniu z TACIS zakres geograficzny INSC nasilił potrzebę współpracy międzynarodowej i koordynacji działań z innymi donatorami i zainteresowanymi podmiotami takimi jak Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (MAEA).

Niniejsze sprawozdanie dostarcza informacji na temat realizacji rocznych programów działania w trakcie pierwszych trzech lat realizacji INSC: 2007, 2008 i 2009. Uwzględniono w nim również projekty zatwierdzone do końca 2009 r. oraz stan ich wdrożenia do połowy 2010 r.

W międzyczasie w dużej części zaradzono już, z wyjątkiem Rosji, początkowym trudnościom, jakie wystąpiły w fazie przejścia od programu TACIS do INSC, które wynikały głównie z opóźnień w podpisywaniu umów finansowych w nowej formie przez kraje partnerskie.

REALIZACJA ROCZNYCH PROGRAMÓW DZIAŁANIA

Rozporządzenie INSC zostało przyjęte dnia 19 lutego 2007 r. Natomiast dnia 8 sierpnia 2007 r. Komisja przyjęła strategię na lata 2007–2013 oraz pierwszy program orientacyjny obejmujący lata 2007–2009[9]. Program orientacyjny obejmujący lata 2010–2011[10] oraz zmieniona strategia na lata 2010–2013[11] zostały przyjęte w grudniu 2009 r. Ze względu na roczny cykl przyjmowania programów działania oraz długi okres zatwierdzania projektów przez władze krajów partnerskich faktyczne wdrażanie większości projektów INSC rozpoczęło się dopiero w 2009 r.

Roczny program działania na rok 2007. (AAP 2007)

Przydzielone środki

AAP 2007 składał się z dwóch części.

- Część I – 18 mln EUR – decyzja Komisji C/2007/441 z 28 września 2007 r.

- Część II – 58,772 mln EUR – decyzja Komisji C/2007/6422 z 19 grudnia 2007 r.

Wdrażanie – najważniejsze kwestie – stan z połowy 2010 r.

Drugą transzę trzeciej składki Komisji na rzecz Funduszu Budowy Powłoki Ochronnej w Czarnobylu wpłacono (10 mln EUR) do Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (EBOR), który zarządza tym funduszem.

Zawarto umowy dotyczące zwiększenia bezpieczeństwa jądrowego w Armenii na kwotę odpowiadającą 90% planowanych wydatków (6,9 mln EUR z 7,2 mln EUR).

Podpisano też umowy dotyczące przedłużenia pomocy na miejscu w czterech elektrowniach jądrowych w Rosji i na Ukrainie (6 mln EUR z AAP 2007 – część I). Umowy te związane są z zakończeniem dużych projektów w zakresie bezpieczeństwa jądrowego, których realizację zapoczątkowano w ramach programu TACIS.

Pod koniec 2007 r. rozpoczęto realizację wspólnego projektu KE-MAEA-Ukraina dotyczącego oceny bezpieczeństwa jądrowego ukraińskich elektrowni jądrowych . Projekt ten – wartości 3,5 mln EUR – był finansowany wspólnie przez MAEA (0,6 mln EUR) oraz UE (2,9 mln EUR). Sprawozdanie końcowe przedstawiono w pierwszej połowie 2010 r.

Pierwszą umowę dla projektu dotyczącego ośrodka szkoleń w zakresie utrzymania i zarządzania dla personelu krajowego przedsiębiorstwa energii jądrowej Energoatom na Ukrainie zawarto w sierpniu 2009 r. (5,7 mln EUR). Jeden z projektów w zakresie długoterminowego zarządzania bezpieczeństwem ukraińskich elektrowni jądrowych rozpoczął się w 2010 r. (2,5 mln EUR).

Kwotę 1,5 mln EUR przeznaczono na łagodzenie skutków katastrofy w Czarnobylu na Ukrainie i Białorusi.

Ponieważ Federacja Rosyjska nie podpisała w wymaganym terminie (koniec 2008 r.) umowy finansowej dotyczącej projektów realizowanych w ramach części II AAP 2007, odnośne środki finansowe (28,272 mln EUR) zostały umorzone. Środków tych nie można było wykorzystać na realizację innych projektów INSC dotyczących bezpieczeństwa jądrowego.

Roczny program działania na rok 2008 (AAP 2008)

Przydzielone środki

AAP 2008 składał się również z dwóch części.

- Część I – 23 mln EUR – decyzja Komisji C/2008/3348 z 7 lipca 2008 r.

- Część II – 48,255 mln EUR – decyzja Komisji C/2008/7366 z 28 listopada 2008 r.

Wdrażanie – najważniejsze kwestie – stan z połowy 2010 r.

Umowy finansowe dotyczące części II AAP 2008, podpisane przez kraje partnerskie pomiędzy lipcem a grudniem 2009 r. pozwoliły na rozpoczęcie wdrażania odnośnych projektów w 2010 r. Ponieważ w 2007 r. Federacja Rosyjska nie była przygotowana, aby podpisać umowę finansową, Komisja podjęła decyzję o realokacji środków przeznaczonych dla Rosji (17,2 mln EUR) na inne działania. Realokacja środków została sfinalizowana przed końcem 2009 r., kiedy to dobiegł końca przewidziany w procedurze termin. Środki zostały wykorzystane na potrzeby projektów ukraińskich i armeńskich oraz wpłacone jako dodatkowy wkład na rzecz Funduszu Budowy Powłoki Ochronnej w Czarnobylu (10,7 mln EUR) na poczet kolejnej składki.

Wynosząca 15 mln EUR transza trzeciej składki Komisji na rzecz Funduszu Budowy Powłoki Ochronnej w Czarnobylu została przekazana EBOR.

Udzielono zamówień na kontynuację wsparcia organów rządowych i lokalnych zainteresowanych podmiotów zaangażowanych w realizację działań w zakresie bezpieczeństwa jądrowego na Ukrainie (Wspólne Biuro Wsparcia, Kijów – 3,0 mln EUR) oraz w Rosji (Wspólna Jednostka Zarządzająca, Moskwa – 1,5 mln EUR).

Roczny program działania na rok 2009 (AAP 2009)

Przydzielone środki

AAP 2009 składał się również z dwóch części.

- Część I – 30,2 mln EUR – decyzja Komisji PE/2009/6607 z 16 września 2009 r.

- Część II – 43,5 mln EUR – decyzja Komisji PE/2009/9119 z 16 grudnia 2009 r.

Wdrażanie – najważniejsze kwestie – stan z połowy 2010 r.

Wpłacono kwotę 9,7 mln EUR rzecz Funduszu Budowy Powłoki Ochronnej w Czarnobylu w ramach ostatniej transzy trzeciej składki Komisji. Ponadto wpłacono również środki na fundusz Konto Bezpieczeństwa Jądrowego (15 mln EUR) w ramach zobowiązania Komisji z 2008 r. Wspominanie płatności do EBOR na rzecz Czarnobyla były przewidziane w ramach części I AAP 2009.

Zakontraktowano dwa projekty o wartości 1 mln EUR każdy na kontynuację wsparcia rosyjskiego operatora elektrowni jądrowych w Smoleńsku i Bielojarsku[12] .

Pierwsze wydatki ze środków finansowych przewidzianych w całkowitej kwocie przydzielonych środków poczyniono w związku z audytami i misjami rozpoznawczymi w Wietnamie.

Umowy finansowe dotyczące części II AP 2009 zostały przekazane krajom partnerskim na początku 2010 r. Aby realizacja projektów rozpoczęła się w 2011 r., umowy muszą zostać podpisane przed końcem 2010 r.

Roczny program działania na rok 2010 (AAP 2010)

AAP 2010 składał się również z dwóch części.

- Część I – 7,7 mln EUR – decyzja Komisji PE/2010/3664 z 29 czerwca 2010 r.

- Część II – 61,627 mln EUR – decyzja Komisji PE/2010/8016 z 29 listopada 2010 r.

Postępy dotyczące rocznego programu działań na rok 2010 nie są przedmiotem niniejszego sprawozdania.

Wykorzystanie środków finansowych Instrumentu Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego w latach 2007–2009

Wykorzystanie środków finansowych Instrumentu Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego przydzielonych w ramach programów działania w latach 2007, 2008 i 2009 przedstawiono w tabeli poniżej.

Wykorzystanie środków finansowych Instrumentu Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego (w mln EUR – stan z połowy 2010 r.)

ROCZNY PROGRAM DZIAłANIA | Kwoty zaangażowane | Kwoty zakontraktowane | Kwoty zapłacone |

2007 | 76,772* | 34,224 | 21,786 |

2008 | 71,255 | 36,461 | 31,265 |

2009 | 73,700 | 30,200 | 26,900 |

Uwaga *: Z uwzględnieniem kwoty 28,272 EUR na rzecz Rosji, która to kwota została następnie umorzona.

WNIOSKI

Unijny program monitorowania wyników w odniesieniu do państw objętych Europejskim Instrumentem Sąsiedztwa i Partnerstwa[13] dostarczył następujących wniosków dotyczących projektów INSC dotyczących dziedziny bezpieczeństwa:

1. Projekty nadal są opracowywane zgodnie z dokumentami strategicznymi Instrumentu Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego (INSC). Ocenia się, że waga działań jest odpowiednia i zgodna z podstawowymi zasadami bezpieczeństwa określonymi przez MAEA w 2007 r.

2. Wspieranie kultury bezpieczeństwa jądrowego za pomocą INSC bazuje na doświadczeniach zdobytych podczas realizacji programów bezpieczeństwa jądrowego w ramach TACIS. Jednocześnie stanowi ono odpowiednią odpowiedź na pojawiające się potrzeby w ramach nowych uprawnień, które nie ograniczają się już tylko do państw byłego Związku Radzieckiego.

3. Przejście na INSC nie zaburzyło współpracy z Armenią, ani Ukrainą, natomiast w odniesieniu do Federacji Rosyjskiej podstawy współpracy dotyczącej realizacji projektów INSC tworzone są dopiero teraz.

4. Nowa inicjatywa mająca na celu wzmocnienie nadzoru przez organy regulacyjne za pomocą projektów INSC jest właściwa.

5. Partnerzy w krajach docelowych doceniają projekty INSC kładące nacisk na wymianę know-how oraz najlepszych praktyk.

Projekty realizowane w innych regionach objętych INSC (w Ameryce Łacińskiej oraz Azji Południowo-Wschodniej) nie są obecnie na wystarczającym etapie zaawansowania, aby można było wyciągnąć znaczące wnioski na ich temat.

[1] Art. 18 rozporządzenia INSC stanowi: „Komisja bada postępy w realizacji działań podjętych zgodnie z niniejszym rozporządzeniem i przedstawia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie doroczne sprawozdanie z wykonania pomocy. Sprawozdanie to jest również kierowane do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów. Sprawozdanie zawiera informacje za rok poprzedni dotyczące finansowanych działań, wyników monitorowania i ocen oraz realizacji zobowiązań i płatności budżetowych w podziale na państwa, regiony i sektory współpracy”.

[2] TACIS (pomoc doradcza dla Wspólnoty Niepodległych Państw) to program Komisji Europejskiej mający na celu wsparcie 12 państw Europy Wschodniej i Centralnej Azji (Armenii, Azerbejdżanu, Białorusi, Gruzji, Kazachstanu, Kirgistanu, Mołdawii, Rosji, Tadżykistanu, Turkmenistanu, Ukrainy i Uzbekistanu) oraz Mongolii w procesie demokratyzacji i przejścia na gospodarkę rynkową.

[3] „The TACIS Nuclear Safety Review Report”, maj 2010 r., Italtrend. Komisja Europejska, Biuro Współpracy EuropeAid (AIDCO A4) umowa nr 172067 (sprawozdanie przedłożone przez Komisję Komitetowi ds. Instrumentu Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego).

[4] Rozporządzenie Rady (Euratom) nr 300/2007 z dnia 19 lutego 2007 r. ustanawiające instrument współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego (Dz.U. L 81 z 22.3.2007, s. 1).

[5] „Państwa trzecie” to państwa spoza UE, z wyłączeniem państw objętych Instrumentem Pomocy Przedakcesyjnej i zasadniczo państw uprzemysłowionych lub o wysokich dochodach (zob. przypis 6).

[6] Komunikat „Bezpieczeństwo jądrowe oraz ochrona materiałów i instalacji jądrowych jako problem międzynarodowy” (COM(2008) 312 wersja ostateczna, z 22.5.2008).

[7] Konkluzje Rady w sprawie pomocy państwom trzecim w zakresie bezpieczeństwa jądrowego, 9 grudnia 2008 r. http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_Data/docs/pressdata/en/trans/104601.pdf

[8] Zmieniona strategia dotycząca wspólnotowych programów współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego w latach 2010–2013 (C(2009)9822).

[9] Decyzja Komisji C/2007/3758 z 1.8.2007.

[10] Program orientacyjny dotyczący wspólnotowych programów współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego w latach 2010–2011 (C(2009)9820).

[11] Zmieniona strategia dotycząca wspólnotowych programów współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego w latach 2010–2013 (C(2009)9822).

[12] Odnośne umowy zawarto zgodnie z zasadą n+1 (umowy powinny być zawierane w ciągu następnego roku po zatwierdzeniu programu działania), bez umów finansowych.

[13] System monitorowania wdrażania projektów i programów finansowanych przez UE w ramach współpracy zewnętrznej – Program monitorowania wyników w odniesieniu do państw objętych Europejskim Instrumentem Sąsiedztwa i Partnerstwa. Przegląd projektów INSC skontrolowanych do połowy 2010 r., sprawozdanie przygotowane przez konsorcjum kierowane przez INTEGRATION (INTEGRATION - ICCS-NTUA (EPU) –ECORYS), listopad 2010 r.