[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 9.4.2008

SEC(2008) 441

WEWNĘTRZNY DOKUMENT ROBOCZY KOMISJI

Towarzyszący dokumentowi Wniosek ZALECENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie ustanowienia Europejskich ram odniesienia na rzecz zapewnienia jakości w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego STRESZCZENIE OCENY SKUTKÓW [SEC(2008) 440 COM(2008) 179 wersja ostateczna]

WEWNĘTRZNY DOKUMENT ROBOCZY KOMISJI

STRESZCZENIE OCENY SKUTKÓW W ZWIĄZKU Z USTANOWIENIEM EUROPEJSKICH RAM ODNIESIENIA NA RZECZ ZAPEWNIENIA JAKOŚCI W DZIEDZINIE KSZTAŁCENIA I SZKOLENIA ZAWODOWEGO

Celem oceny skutków jest analiza różnych sposobów zapewnienia wdrożenia Europejskich ram odniesienia na rzecz zapewnienia jakości (dalej zwanych „Ramami Odniesienia”) oraz określenie najwłaściwszego rodzaju instrumentu prawnego.

Ramy są wynikiem pracy przeprowadzonych wespół z szerokim gronem organów wyposażonych w szczegółowe kompetencje w dziedzinie rozwoju jakości kształcenia i szkolenia zawodowego (VET – vocational education and training ). Współpraca ta rozpoczęła się w ramach Europejskiego Forum na rzecz Jakości w Kształceniu i Szkoleniu Zawodowym w latach 2001-2002, kontynuowana była w ramach Technicznej Grupy Roboczej ds. VET (2003-2004) oraz, od 2005 r., w ramach Europejskiej Sieci Zapewniania Jakości w Dziedzinie Kształcenia i Szkolenia Zawodowego (zwanej dalej „ENQAVET”).

Komisja konsultowała się z Komitetem Doradczym ds. Szkolenia Zawodowego (ACVT), w skład którego wchodzą przedstawiciele rządów państw członkowskich i partnerzy społeczni, który to zdecydowanie poparł stworzenie Ram Odniesienia. Ponadto w przygotowaniu tej inicjatywy mocno zaangażowani byli również dyrektorzy generalni ds. kształcenia zawodowego w państwach członkowskich (DGVT) oraz nie istniejąca już Kopenhaska Grupa Koordynacyjna.

Wniosek jest również wynikiem prac prowadzonych w bliskiej współpracy z Europejskim Forum na rzecz Jakości w Kształceniu i Szkoleniu Zawodowym (2001-2002), a następnie z Techniczną Grupą Roboczą ds. VET (2003-2004) oraz, od 2005 r., w ramach Europejskiej Sieci Zapewniania Jakości w Dziedzinie Kształcenia i Szkolenia Zawodowego (ENQAVET), która skupia główne podmioty zaangażowane w zapewnienie jakości w dziedzinie VET.

Zasadniczo konsultacje te potwierdziły szerokie poparcie dla Ram Odniesienia jako właściwego narzędzia odniesienia, które może pomóc państwom członkowskim w upowszechnianiu i ciągłym monitorowaniu postępów w ich systemach VET[1], a poprzez to zwiększyć wzajemne zaufanie wśród państw.

Ramy Odniesienia obejmują:

- cykl zapewniania i poprawy jakości, składający się z planowania, realizacji, oceny i kontroli kształcenia i szkolenia zawodowego z wykorzystaniem wspólnych kryteriów jakości oraz orientacyjnych założeń opisowych i wskaźników;

- procesy monitorowania, w tym połączenie mechanizmów oceny wewnętrznej i zewnętrznej, które będą ustalane przez państwa członkowskie w miarę potrzeb w celu określenia:

(a) atutów systemów, procesów i procedur; oraz

(b) obszarów wymagających udoskonalenia;

- narzędzia pomiaru w celu udokumentowania skuteczności.

Kryteria jakości, orientacyjne założenia opisowe i wskaźniki wspierające wdrażanie Ram Odniesienia ustalono w drodze konsensusu i podejścia oddolnego.

W ramach oceny skutków rozważono pięć dostępnych możliwości:

1. Brak instrumentu prawnego na poziomie europejskim. Oznaczałoby to dalsze prowadzenie działań na podstawie obecnych zasad określonych we Wspólnych ramach zapewniania jakości (WRZJ). Dotychczasowe doświadczenia wskazują jednak, że istniejące ramy mają ograniczony potencjał, jeśli chodzi o stymulowanie państw członkowskich do propagowania ich stosowania.

2. Komunikat Komisji. Chociaż taki akt miałby większą wagę niż zalecenie, to – podobnie jak w opcji trzeciej – w jego przyjęciu nie uczestniczyłyby jednak ani państwa członkowskie, ani Parlament Europejski, przez co zabrakłoby zaangażowania politycznego potrzebnego dla nadania Ramom Odniesienia odpowiedniej wiarygodności i zapewnienia ich wdrożenia na poziomie krajowym.

3. Zalecenie Komisji . Podobnie jak w przypadku opcji drugiej, w przyjęciu takiego aktu nie uczestniczyłyby ani państwa członkowskie, ani Parlament Europejski, przez co zabrakłoby zaangażowania politycznego potrzebnego do zapewnienia wdrożenia na poziomie krajowym.

4. Zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady w ramach art. 149 i 150 Traktatu. Zachowano by swobodę działań państw członkowskich. Stanowiłoby to jednak ze strony instytucji wyraźny polityczny sygnał, że są one zdecydowane na tworzenie warunków do rozwoju systemów i oferty VET na bazie konkluzji Rady z 2004 r.[2], a przez to do ułatwiania mobilności w Europie. Wydaje się, że zalecenie odpowiada oczekiwaniom państw członkowskich, partnerów społecznych i innych zaangażowanych stron w kontekście dążenia do poprawy jakości systemów VET poprzez współpracę europejską, a także pozwoli na zachowanie dobrowolnego charakteru tego instrumentu. Ponadto wybór zalecenia w tej dziedzinie byłby zgodny z innymi podobnymi inicjatywami, takimi jak zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/143/WE z dnia 15 lutego 2006 r. w sprawie dalszej europejskiej współpracy w zakresie zapewniania jakości w szkolnictwie wyższym oraz zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/961/WE z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie mobilności transnarodowej we Wspólnocie w celach edukacji i szkolenia: Europejska Karta na rzecz Jakości Mobilności.

5. Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady w ramach art. 149 i 150 Traktatu . Wymagałaby ona przyjęcia zasad i zobowiązań określających sposób powiązania przez państwa członkowskie ich systemów jakości z Ramami Odniesienia. Konieczne byłoby również przyjęcie zharmonizowanych norm i poziomów odniesienia na szczeblu europejskim oraz nałożenie na państwa członkowskie faktycznego zobowiązania do stosowania tych norm. Można stwierdzić z dużym prawdopodobieństwem, że działania takie nie spotkałyby się z poparciem. Wśród zainteresowanych stron panuje powszechna zgoda co do tego, że stosowanie Ram Odniesienia powinno być całkowicie dobrowolne.

Porównując wady i zalety powyższych opcji, Komisja postanowiła zaproponować opcję czwartą , która umożliwi Komisji – we współpracy z państwami członkowskimi i partnerami społecznymi – podjęcie określonych wyzwań i znalezienie odpowiednich rozwiązań. Opcja ta, która najlepiej odpowiada oczekiwaniom państw członkowskich i zaangażowanych podmiotów, byłaby najlepszą podstawą do odpowiedniego wdrożenia Ram Odniesienia i dla osiągnięcia ich prawdziwej wartości dodanej odnośnie do poprawy skuteczności, większej spójności w zakresie rozwoju jakości pomiędzy państwami i większej przejrzystości systemów VET, upowszechniając w ten sposób mobilność i uczenie się przez całe życie. Byłaby ona również spójna z podejściem przyjętym w kontekście Europejskich ram kwalifikacji w uczeniu się przez całe życie oraz w ramach inicjatyw związanych z europejskim systemem transferu punktów w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego (ECVET).

Innym pytaniem, na które trzeba odpowiedzieć w ramach oceny skutków, jest kwestia spodziewanego wpływu na obciążenia administracyjne i koszty. O ile trudno jest ocenić skutki tej inicjatywy, zważywszy na różnorodność warunków w państwach członkowskich, wydają się one ograniczone i dotyczą głównie ustaleń organizacyjnych pomiędzy istniejącymi organami. Na poziomie UE powinny wzrosnąć jedynie koszty monitorowania.

Na koniec należy zauważyć, że monitorowanie i ocena skuteczności Ram Odniesienia w zakresie realizacji ich celów będą miały charakter stały. O ile zostaną one przyjęte przez Parlament i Radę, Ramy będą podlegały kontroli oraz będą tworzyć podstawy dla dalszych udoskonaleń. Komisją będzie monitorować wdrażanie Ram oraz przedstawi Parlamentowi Europejskiemu i Radzie po upływie trzech lat od ich przyjęcia sprawozdanie na temat zdobytych doświadczeń i wniosków na przyszłość, w tym, w razie konieczności, przeglądu instrumentu prawnego. Sprawozdanie to będzie oparte m.in. na wynikach oceny zewnętrznej.

Zapewnienie jakości: Zakres Skuteczność i efektywność oferty szkoleniowej w zaspokajaniu zmieniających się potrzeb społeczeństwa, gospodarki i jednostek musi być regularnie oceniana, monitorowana i ulepszana na podstawie wyników badań. Środkiem do osiągnięcia tego celu jest zapewnianie jakości. Należy je postrzegać jako narzędzie stałego udoskonalania VET, opartego na cyklu jakości kształtującym właściwe relacje pomiędzy planowaniem, realizacją, oceną i kontrolą VET. Zapewnianie jakości powinno zatem odbywać się zgodnie z podejściem systemowym. Powinno ono również przewidywać sposoby zarządzania VET i monitorowania jego skuteczności oraz miary służące kontroli i udoskonalaniu VET na poziomie systemu i świadczeniodawców VET. Takie podejście do zapewniania jakości odzwierciedlają ogólne zasady zapewniania jakości w dziedzinie kształcenia i szkoleń, zawarte w załączniku 3 do zalecenia w sprawie ustanowienia europejskich ram kwalifikacji. Jest ono również podstawą dla utworzenia Ram Odniesienia. |

6. Kształcenie i szkolenie zawodowe (VET) jest istotnym czynnikiem w tworzeniu społeczeństwa opartego na wiedzy, które jest podstawą strategii lizbońskiej. Proces ten musi opierać się na inwestowaniu w zasoby ludzkie i na poprawie ich jakości. W śródokresowym przeglądzie strategii lizbońskiej w 2005 r. stwierdzono, że cele te nie są obecnie realizowane.

W całej UE istnieje duże zróżnicowanie systemów i programów VET, które zaspokajają różne potrzeby. Europa wymaga wspólnych punktów odniesienia, aby zapewnić przejrzystość, spójność i możliwość przenoszenia kwalifikacji pomiędzy różnymi systemami rozwoju w Europie, zwiększając w ten sposób wzajemne zaufanie i mobilność w perspektywie uczenia się przez całe życie w Europie bez granic. Wszelkie takie działania nie powinny jednak ograniczać autonomii państw członkowskich w zarządzaniu ich systemami VET.

Główne cele i wartość dodana Ram Odniesienia są ukierunkowane na:

- podnoszenie skuteczności VET w odpowiedzi na szeroki zakres potrzeb, przy jednoczesnym zachowaniu ogólnej spójności pomiędzy różnymi poziomami wdrażania;

- poprawienie przejrzystości i spójności między państwami w zakresie reform w tym obszarze, zwiększając w ten sposób wzajemne zaufanie i mobilność osób uczących się i pracowników w perspektywie uczenia się przez całe życie.

Ponadto Ramy Odniesienia przyczynią się do zintensyfikowania trwałej uczestniczącej współpracy pomiędzy właściwymi zaangażowanymi stronami w upowszechnianiu poprawy jakości na wszystkich poziomach.

Stworzenie Ram Odniesienia jest integralnym elementem programu prac „Edukacja i szkolenia 2010” oraz „procesu kopenhaskiego”. W toku ich opracowywania korzystano z osiągnięć europejskiej współpracy w tym obszarze od 2002 r. („proces kopenhaski”) a zwłaszcza ze Wspólnych ram zapewniania jakości[3], które ustanowiono w oparciu o dotychczasowe doświadczenia państw członkowskich i innych uczestniczących państw.

Ramy Odniesienia stanowią element serii środków mających na celu wspieranie ciągłego udoskonalania jakości systemów VET i zarządzania nimi. Do środków tych należą również europejskie ramy kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie (ERK)[4], europejski system transferu punktów w dziedzinie VET (ECVET)[5] oraz wspólne europejskie zasady dotyczące identyfikacji i zatwierdzania kształcenia nieformalnego i pozaformalnego[6].

Zakres Ram Odniesienia opiera się na pełnym poszanowaniu kompetencji państw członkowskich. Jednocześnie mają one za zadanie pobudzanie:

- tworzenia bardziej rozbudowanych i spójnych systemów zapewniania i poprawy jakości we wszystkich państwach w celu zwiększenia skuteczności szkoleń, a poprzez to podniesienia statusu VET w Unii Europejskiej;

- poprawy przejrzystości systemów zarządzania jakością i poprawy jakości oraz przejrzystości metod stosowanych w VET w celu zwiększenia wzajemnego zaufania i ułatwienia mobilności;

- współpracy i wzajemnego uczenia się w celu sprzyjania zaangażowaniu zainteresowanych podmiotów w kulturę poprawy jakości i rozliczalności na wszystkich poziomach.

Ramy powinny być narzędziem elastycznym, umożliwiającym dalszy rozwój w oparciu o praktyczne doświadczenie zarówno na poziomie europejskim jak i krajowym. Podejście przyjęte we Wspólnych ramach zapewniania jakości zostało zatwierdzone przez Radę.

Stosowanie Ram Odniesienia będzie dobrowolne. Głównymi użytkownikami będą organy publiczne i organy odpowiedzialne za zapewnianie i poprawę jakości.

Wniosek dotyczący Ram Odniesienia jest przedstawiony na podstawie art. 149 i 150 Traktatu WE. Artykuły te mówią o tym, że Wspólnota wspiera działania państw członkowskich w dziedzinie edukacji i kształcenia zawodowego oraz dosłownie stwierdzają, że „Wspólnota przyczynia się do rozwoju edukacji o wysokiej jakości ” że „działanie Wspólnoty zmierza do (…) poprawy kształcenia zawodowego wstępnego i ustawicznego (…)”. Oprócz tego Traktat stwierdza, że działania Wspólnoty przyczyniają się do osiągnięcia wysokiej jakości edukacji i kształcenia zawodowego[7].

[1] Podstawą definicji mających zastosowanie dla potrzeb niniejszego rozporządzenia jest Glosariusz jakości szkoleń Cedefop (dokument roboczy, listopad 2003) – http://communities.trainingvillage.gr/quality .

[2] Konkluzje Rady dotyczące zapewniania jakości w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego, 18 maja 2004 r.

[3] Takie podejście do Wspólnych ram zapewniania jakości zostało zatwierdzone w konkluzjach Rady dotyczących zapewniania jakości w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego, 18 maja 2004 r.

[4] Zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia europejskich ram kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie, do tej pory niepublikowane.

[5] Dokument roboczy służb Komisji: „Europejski system transferu punktów w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego – system transferu, gromadzenia i uznawania wyników uczenia się w Europie” (SEC (2006)1431 z dnia 31 października 2006 r.)

[6] Konkluzje Rady i przedstawicieli rządów państw członkowskich uczestniczących w posiedzeniu Rady w sprawie wspólnych europejskich zasad identyfikacji i zatwierdzania kształcenia nieformalnego i pozaformalnego; 9175/04 EDUC 101 SOC 220, 18 maja 2004 r.

[7] Artykuł 3 ust. 3 lit. q).