Sprawozdanie specjalne Włączenie celów polityki 
wodnej UE do WPR: 
częściowy sukcesPL 2014  nr 04
EUROPEJSKI
TRYBUNAŁ
OBRACHUNKOWY

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luksemburg  
LUKSEMBURG
Tel. +352 4398-1
E-mail:  eca-info@eca.europa.eu  
Internet:  http://eca.europa.eu
Twitter:  @EUAuditorsECA  
YouTube:  EUAuditorsECA
Więcej informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w portalu Europa ( http://europa.eu ).
Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2014
ISBN  978-92-872-0040-2
doi: 10.2865/16492
© Unia Europejska, 2014
Powielanie materiałów dozwolone pod warunkiem podania źródła.
Printed  in Luxembourg
PL 2014  nr 04
Sprawozdanie specjalne Włączenie celów polityki 
wodnej UE do WPR: 
częściowy sukces
(przedstawione na mocy art. 287 ust. 4 akapit drugi TFUE )
02
 Spis treści
Punkt
 Glosariusz i wykaz skrótów
I–XI Streszczenie
1–14   Wstęp
1–6  Powiązania pomiędzy polityką wodną UE a wspólną polityką rolną (WPR)
7–11  Instrumenty WPR potencjalnie pomocne we włączaniu celów polityki wodnej UE do WPR
12–14  Fundusze WPR o potencjalnym wpływie na zasoby wodne
15–20  Kontrola
15–17  Zakres kontroli i podejście kontrolne
18–20  Poprzednie kontrole
21–79  Uwagi
21–32  Niedociągnięcia we wdrażaniu polityki wodnej UE utrudniają jej włączenie do WPR
33–48  Wpływ zasady wzajemnej zgodności na problemy związane z wodą jest jak dotąd ograniczony
34–39  Mechanizm wzajemnej zgodności ma pewien wpływ, ale nie jest w pełni wykorzystywany
40–48   Niedociągnięcia w stosowaniu zasady wzajemnej zgodności
49–61  Nie wykorzystuje się w pełni potencjału funduszy przeznaczonych na rozwój obszarów wiejskich, 
aby rozwiązać problemy związane z wodą
52–55  Plany państw członkowskich dotyczące wydatków na rozwój obszarów wiejskich nie zawsze uwzględniają 
cele polityki wodnej UE i potrzeby państw członkowskich w zakresie zasobów wodnych
56–61  Środki na rozwój obszarów wiejskich nie zostały dostatecznie wykorzystane na rozwiązanie problemów 
związanych z wodą
62–65  Zasada „zanieczyszczający płaci” nie została włączona do WPR
66–79  Systemy monitorowania i oceny nie przedstawiają pełnego obrazu sytuacji
03 Spis treści
80–87  Wnioski i zalecenia
 Załącznik I — Pytania kontrolne i kryteria zastosowane na potrzeby kontroli
 Załącznik II —  Wyniki ankiety: Główne zmiany zgłoszone przez rolnicze podmioty doradcze  
po wprowadzeniu zasady wzajemnej zgodności
 Załącznik III —  Przykłady zagadnień związanych z wodą, które nie są objęte zasadą wzajemnej 
zgodności
 Załącznik IV —  Dodatkowe fundusze przyznane i wykorzystane przez państwa członkowskie 
na gospodarkę wodną na podstawie oceny funkcjonowania reformy WPR 
i Europejskiego planu naprawy gospodarczej
 Odpowiedzi Komisji
04
 Glosariusz  
i wykaz skrótów
Dorzecze : obszar gruntu, z którego wszystkie spływy powierzchniowe odprowadzane są systemem strumieni, rzek  
oraz ewentualnie jezior do morza poprzez pojedyncze ujście rzeki, estuarium lub deltę.
Działanie :
1) działanie w ramach rozwoju obszarów wiejskich : zestaw operacji, które mogą być finansowane z EFRROW. W każdym 
działaniu określono szczegółowe zasady, których należy przestrzegać;
2) działania, o których mowa w ramowej dyrektywie wodnej (plany gospodarowania wodami w dorzeczu i programy działań) : 
zestaw operacji, w tym inicjatyw prawnych, kontrolnych i administracyjnych, zawartych w planie gospodarowania 
wodami w dorzeczu i przyczyniających się do wdrożenia ramowej dyrektywy wodnej. W tym kontekście działania 
rolne to zestaw działań lub inicjatyw, które mogą być wykorzystane do ograniczenia zagrożeń dla zasobów wodnych 
spowodowanych działalnością rolniczą.
EFRROW : Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. W niniejszym sprawozdaniu określany również 
jako „rozwój obszarów wiejskich”.
Eutrofizacja : proces, w trakcie którego jednolita część wód otrzymuje nadmierną ilość substancji biogennych, 
szczególnie fosforanów i azotanów. Przyczynia się to zwykle do nadmiernego wzrostu alg, usuwania tlenu z wody  
i tym samym powoduje śmierć innych organizmów, takich jak ryby.
Normy dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska (DKR) : obowiązek utrzymywania gruntów w dobrej 
kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska odnoszący się do szeregu norm związanych z ochroną gleby, utrzymaniem 
materii organicznej i struktury gleby, unikaniem pogorszenia się stanu siedlisk oraz gospodarką wodną.
Obszar dorzecza : obszar lądu i morza, składający się z jednego lub wielu sąsiadujących dorzeczy wraz z przypisanymi 
do nich wodami podziemnymi i przybrzeżnymi, który został zdefiniowany w ramowej dyrektywie wodnej jako główna 
jednostka gospodarowania wodami w dorzeczu.
Ocena funkcjonowania reformy WPR : w 2009 r. różne elementy WPR zostały poddane analizie i dostosowane w celu 
nakierowania WPR na zrównoważony i przyjazny dla środowiska rozwój. Dostosowanie to jest znane jako „ocena 
funkcjonowania reformy WPR”.
Płatności bezpośrednie : płatności przyznawane rolnikom bezpośrednio w ramach systemu wsparcia dochodów. 
Przykładami są system płatności jednolitych oraz system jednolitej płatności obszarowej.
PROW : program rozwoju obszarów wiejskich.
RBMP : plan gospodarowania wodami w dorzeczu.
05 Glosariusz i wykaz skrótów 
RDW : ramowa dyrektywa wodna – dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października   
2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz.U. L 327 z 22.12.2000, s. 1) – 
jest nadrzędnym aktem prawnym przyjętym w 2000 r. w celu ujednolicenia różnorakich istniejących już polityk 
i prawodawstwa. Określone w niej podejście do gospodarki wodnej oparte jest na dorzeczach jako naturalnych 
jednostkach środowiska, a nie na granicach administracyjnych lub prawnych. Dyrektywa ta zawiera odniesienia do 
kilku powiązanych dyrektyw, takich jak dyrektywy dotyczące jakości wody w kąpieliskach, wody pitnej, oczyszczania 
ścieków komunalnych, azotanów, osadów ściekowych. W ramowej dyrektywie wodnej wdrożenie tych innych dyrektyw 
ujmuje się jako wymóg minimalny. Działania służące do ich wdrożenia muszą zostać ujęte w planach gospodarowania 
wodami w dorzeczu. Należy zaznaczyć, iż na podstawie ramowej dyrektywy wodnej nie udostępniono żadnych środków 
przeznaczonych specjalnie na wdrożenie polityki wodnej UE.
SMR : wymogi podstawowe w zakresie zarządzania. Osiemnaście norm prawnych UE w dziedzinie ochrony środowiska, 
bezpieczeństwa żywności, zdrowia zwierząt i roślin oraz dobrostanu zwierząt.
Środki ochrony roślin : środki używane do ochrony roślin lub upraw przed szkodliwym wpływem chwastów, chorób  
lub owadów.
Władze odpowiedzialne za gospodarkę wodną : władze odpowiedzialne za politykę wodną poszczególnych państw 
członkowskich oraz innych państw uczestniczących.
WPR : wspólna polityka rolna.
Zasada wzajemnej zgodności : mechanizm, który łączy płatności bezpośrednie dla rolników oraz wiele płatności na 
rzecz rozwoju obszarów wiejskich z przestrzeganiem szeregu zasad odnoszących się do środowiska, bezpieczeństwa 
żywności, zdrowia zwierząt i roślin, dobrostanu zwierząt oraz z utrzymaniem gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej 
zgodnej z ochroną środowiska. Zasada wzajemnej zgodności odnosi się do 18 wymogów podstawowych w zakresie 
zarządzania oraz 15 norm dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska. Nieprzestrzeganie tych norm i wymogów 
może doprowadzić do ograniczenia rolnikom płatności z tytułu WPR.
06
 Streszczenie
I
Ochrona jakości zasobów wodnych Europy stanowi  
wysoki priorytet dla UE, odkąd pod koniec lat 70. XX w.   
zaczęto przyjmować szczegółowe instrumenty prawne 
w obszarze ochrony wód. Ramowa dyrektywa wodna 
(RDW) została przyjęta w 2000 r. w celu ustanowienia ram 
prawnych dotyczących ochrony i odnowienia jednolitych 
części wód w Europie oraz zapewnienia długofalowego 
zrównoważonego wykorzystania wody. Plany gospoda -
rowania wodami w dorzeczu (RBMP) i programy dzia -
łań są głównymi instrumentami wykorzystywanymi 
przez państwa członkowskie we wdrażaniu polityki 
wodnej UE. Państwa członkowskie mogą wdrażać poli -
tykę wodną, częściowo wykorzystując środki z innych 
obszarów polityki.
II
Rolnictwo jest istotnym źródłem presji środowiskowych. 
W Europie rolnictwo odpowiada za około 33% całkowi -
tego zużycia wody i stanowi główne źródło zanieczysz -
czeń biogennych wody.
III
Wspólna polityka rolna (WPR) stanowi niemal 40% 
budżetu UE. Poprzez WPR Unia Europejska stara się 
wpływać na praktyki rolnicze mające wpływ na zasoby 
wodne. Obecnie istnieją dwa instrumenty służące do włą -
czenia celów polityki wodnej UE do WPR. Są to: zasada 
wzajemnej zgodności, czyli mechanizm wiążący niektóre 
płatności w ramach WPR z określonymi wymaganiami 
środowiskowymi, oraz Europejski Fundusz Rolny na 
rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW, określany 
w niniejszym sprawozdaniu także jako „rozwój obszarów 
wiejskich”), który zapewnia zachęty finansowe na działa -
nia wykraczające poza obowiązkowe prawodawstwo.IV
Komisja Europejska i Rada wielokrotnie podkreślały 
potrzebę lepszej integracji polityki wodnej z innymi 
politykami, takimi jak polityka rolna. Cele polityki wodnej 
UE wymagają działań w różnych obszarach polityki, 
a tym samym interwencji szeregu organów, które mogą 
mieć różne i potencjalnie sprzeczne interesy. W związku 
z tym celem kontroli przeprowadzonej przez Trybunał 
było uzyskanie odpowiedzi na pytanie: czy cele polityki 
wodnej UE zostały z powodzeniem włączone do WPR? 
Trybunał starał się uzyskać odpowiedź na to pytanie, 
badając stopień, w jakim wdrożenie polityki wodnej UE 
umożliwiło jej uwzględnienie w ramach WPR, oraz ana -
lizując zasadę wzajemnej zgodności i rozwój obszarów 
wiejskich.
V
Kontrola, w ramach której sprawdzano, czy cele polityki 
wodnej UE zostały z powodzeniem włączone do WPR, 
wykazała, iż do tej pory osiągnięto jedynie częściowy 
sukces. Wynika to z niedopasowania ambitnych celów 
polityki do instrumentów wykorzystanych do dokonania 
zmiany. Kontrola wykazała niedociągnięcia w dwóch 
instrumentach (mianowicie zasadzie wzajemnej zgodno -
ści i rozwoju obszarów wiejskich) stosowanych obecnie 
przez Komisję do włączenia zagadnień związanych 
z wodą do WPR i opóźnienia oraz niedociągnięcia we 
wdrożeniu RDW.
VI
Trybunał stwierdza, że zasada wzajemnej zgodności 
i finansowanie w ramach rozwoju obszarów wiejskich 
jak dotąd pozytywnie wpływały na wspieranie celów 
polityki w zakresie poprawy ilości i jakości wody, lecz 
instrumenty te są ograniczone wobec ambicji politycz -
nych określonych dla WPR oraz jeszcze ambitniejszych 
celów wyznaczonych w rozporządzeniach dotyczących 
WPR na lata 2014–2020.
Streszczenie 07
VII
Ponadto stwierdza on, że opóźnienia we wdrażaniu RDW 
utrudniły integrację celów polityki wodnej z WPR.
VIII
Trybunał ustalił również, że systemy monitorowania 
i oceny, zarówno te bezpośrednio odnoszące się do WPR, 
jak i te zapewniające bardziej ogólne dane, nie dostar -
czyły pełnych, niezbędnych decydentom informacji na 
temat zagrożeń dla zasobów wodnych spowodowanych 
działalnością rolniczą, chociaż odnotował także kilka 
użytecznych inicjatyw.
IX
Trybunał zaleca, aby Komisja zaproponowała niezbędne 
zmiany obecnych instrumentów (zasady wzajemnej 
zgodności i rozwoju obszarów wiejskich) lub w stosow -
nych przypadkach nowe instrumenty mogące zapewnić 
osiągnięcie ambitniejszych celów w odniesieniu do 
włączenia celów polityki wodnej do WPR. Państwa człon -
kowskie powinny wyeliminować niedociągnięcia ujaw -
nione w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności 
oraz poprawić wykorzystanie środków w ramach rozwoju 
obszarów wiejskich, tak aby lepiej spełniać cele polityki 
wodnej.
X
Ponadto Trybunał zaleca, aby Komisja i państwa człon -
kowskie nadrobiły opóźnienia we wdrażaniu RDW 
oraz poprawiły jakość swoich planów gospodarowania 
wodami w dorzeczu poprzez określenie indywidualnych 
działań w sposób wystarczająco jasny i konkretny na 
poziomie operacyjnym.
XI
W zakresie monitorowania i oceny Komisja powinna 
upewnić się, że posiada informacje umożliwiające jej 
mierzenie zmian w zakresie zagrożeń dla zasobów 
wodnych spowodowanych praktykami rolniczymi oraz 
dopilnować, aby same państwa członkowskie dostarczały 
dane na temat zasobów wodnych w bardziej terminowy, 
rzetelny i spójny sposób.
08
 Wstęp
Powiązania pomiędzy 
polityką wodną UE 
a wspólną polityką rolną 
(WPR)
01 
Ochrona wód (zarówno pod względem 
jakości, jak i ilości) stanowi priorytetowy 
temat w większości programów pu -
blicznych, nie tylko w UE, lecz także na 
szczeblu światowym, krajowym, regional -
nym oraz lokalnym. Głównym ogólnym 
celem polityki wodnej UE jest zapewnie -
nie dostępu do dobrej jakościowo wody 
w wystarczającej ilości dla wszystkich 
Europejczyków oraz zapewnienie dobre -
go stanu wszystkich jednolitych części 
wód w całej Europie1. Głównymi instru -
mentami prawnymi stosowanymi przez 
UE do osiągnięcia powyższego celu są 
dyrektywy dotyczące wody przyjęte przez 
Parlament Europejski i Radę. Dyrektywa 
to akt prawny Unii Europejskiej, w którym 
zobowiązuje się państwa członkowskie do 
osiągnięcia określonych rezultatów, jed -
nakże bez narzucania im sposobu, w jaki 
mają tego dokonać.
02 
Dyrektywa azotanowa, przyjęta w 1991 r., 
miała na celu zredukowanie w wodach 
europejskich zanieczyszczeń azotanami po -
chodzącymi ze źródeł rolniczych2. Następ -
nie w 2000 r. przyjęto bardziej komplekso -
wą ramową dyrektywę wodną (RDW).  
W RDW zobowiązano państwa członkow -
skie do osiągnięcia „dobrego stanu wód 
powierzchniowych i podziemnych” do 
2015 r.3. Państwa członkowskie muszą 
sporządzić plany gospodarowania woda -
mi w dorzeczu (RBMP) oraz odnoszące się 
do nich programy działań, które stanowią 
główne instrumenty wykorzystywane 
do wdrożenia tej dyrektywy – a w kon -
sekwencji do wdrożenia polityki wodnej 
UE. Państwa członkowskie mogą wdrażać 
politykę wodną, częściowo wykorzystu -
jąc fundusze z innych obszarów polityki. 
Przykładowo działania w ramach planów 
gospodarowania wodami w dorzeczu 
mogą w niektórych przypadkach być 
finansowane z WPR.03 
Zgodnie ze sprawozdaniem Europejskiej 
Agencji Środowiska (EEA) w sprawie 
stanu wód4 jest mało prawdopodobne, 
by wody w Europie spełniły cel okreś- 
lony w RDW w 2015 r. zarówno pod 
względem jakości, jak i ilości, pomimo 
poprawy, jaką odnotowano w minionych 
dziesięcioleciach.
04 
Obszary rolnicze mają największy udział 
w gruntach użytkowanych w Europie 
(około 50% całkowitej powierzchni grun -
tów). Rolnictwo ukształtowało krajobraz 
Europy, a wykorzystanie czynników 
zewnętrznych (nawozów, pestycydów 
i wody) w rolnictwie znacząco zwięk -
szyło się w ciągu ostatnich 50 lat. Z tego 
powodu sektor ten stanowi istotne 
źródło presji środowiskowych5. Rolnic -
two w Europie odpowiada za około 33% 
całkowitego zużycia wody oraz stanowi 
największe źródło zanieczyszczeń bio -
gennych wody6. Dlatego rolnictwo jako 
sektor, w którym zużywa się najwięcej 
wody, odgrywa ważną rolę w zakresie 
zrównoważonego zarządzania ilością 
i jakością wody.1 http://ec.europa.eu/
environment/water/index_
en.htm  i art. 4 RDW.
2 Dyrektywa Rady 91/676/EWG 
z dnia 12 grudnia 1991 r. 
dotycząca ochrony wód 
przed zanieczyszczeniami 
powodowanymi przez 
azotany pochodzenia 
rolniczego (Dz.U. L 375 
z 31.12.1991, s. 1). Dyrektywa 
azotanowa wymaga  
od państw członkowskich 
monitorowania wód 
powierzchniowych 
i podziemnych oraz 
wyznaczenia stref zagrożenia 
zanieczyszczeniem azotanami. 
Państwa członkowskie muszą 
ustanowić zbiór zasad dobrej 
praktyki rolniczej, które będą 
stosowane dobrowolnie 
na całym terytorium 
kraju. Ponadto państwa 
członkowskie muszą przyjąć 
obowiązkowe programy 
działania w odniesieniu 
do wyznaczonych stref 
zagrożenia.
3 Art. 4 RDW.
4 Sprawozdanie EEA nr 9/2012 
European waters – current 
status and future challenges  
[Wody w Europie – stan 
bieżący i przyszłe wyzwania].
5 A Green CAP? Reform options 
from an environmental angle  
[Ekologiczna WPR? Warianty 
reformy pod kątem ochrony 
środowiska]. Projekt EEA 
dotyczący ekologicznej 
WPR, wstępne sprawozdanie 
z pierwszego etapu, 
23 czerwca 2011 r.
6 Sprawozdanie EEA nr 1/2012 
Towards efficient use of 
water resources in Europe  
[W kierunku efektywnego 
wykorzystania zasobów 
wodnych w Europie].
09 Wstęp
05 
Rada Unii Europejskiej kilkakrotnie 
podkreśliła konieczność ochrony wód 
w ramach WPR7:
 — w 2007 r. zaznaczyła, że „uwzględ -
nianie problematyki zrównowa -
żonego wykorzystywania wody 
w innych politykach sektorowych 
(np. rolnictwo)” stanowi wymóg dla 
„osiągnięcia celów polityki wodnej” 
i podkreśliła potrzebę „zwracania 
szczególnej uwagi na dalszy rozwój 
obecnych polityk rolnych oraz na ich 
dostosowanie, jeśli zaistnieje taka 
konieczność, w celu przyczyniania 
się do zrównoważonej gospodarki 
wodnej”;
 — w 2009 r. określiła gospodarkę 
wodną jako nowe kluczowe wyzwa -
nie dla rolnictwa, stwierdzając, że 
„kwestią gospodarki wodnej, w tym 
jakością wody, należy się lepiej zająć 
w ramach właściwych instrumentów 
wspólnej polityki rolnej”;
 — w 2010 r. Rada uznała potrze -
bę „oszczędniejszego i bardziej 
zrównoważonego zużycia wody 
w rolnictwie”.
06 
Potrzeba dalszego uwzględnienia 
kwestii gospodarki wodnej w innych 
obszarach polityki, takich jak rolnictwo, 
została jasno wyrażona przez Komisję 
Europejską, EEA, Radę Unii Europej -
skiej oraz władz odpowiedzialnych za 
gospodarkę wodną8. Włączenie założeń 
polityki wodnej UE do WPR jest ważnym 
celem nie tylko w związku z art. 11 Trak -
tatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, 
który stanowi: „Przy ustalaniu i realizacji 
polityk i działań Unii, w szczególności 
w celu wspierania stałego rozwoju, 
muszą być brane pod uwagę wymogi 
ochrony środowiska”.7 Konkluzje Rady w sprawie 
niedoboru wody i suszy z dnia 
30 października 2007 r. Konklu -
zje Rady w sprawie niedoboru 
wody, suszy i dostosowy -
wania się do zmiany klimatu 
z dnia 11 czerwca 2010 r. 
Motywy 1 i 4 rozporządzenia 
Rady (WE) nr 74/2009 z dnia 
19 stycznia 2009 r. zmienia -
jącego rozporządzenie (WE) 
nr 1698/2005 w sprawie wspar -
cia rozwoju obszarów wiejskich 
przez Europejski Fundusz Rolny 
na rzecz Rozwoju Obszarów 
Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. L 30 
z 31.1.2009, s. 100) w związku 
z oceną funkcjonowania refor -
my WPR.
8 • COM(2012) 673 z dnia 
14 listopada 2012 r. „Plan ochro -
ny zasobów wodnych Europy”: 
„istnieje […] potrzeba lepszego 
wdrażania oraz większej inte -
gracji celów polityki wodnej 
z innymi obszarami polityki, 
takimi jak wspólna polityka 
rolna”.  
• Motyw 16 RDW: „Koniecz -
ne jest dalsze integrowanie 
ochrony i zrównoważonego 
gospodarowania wodą 
z innymi dziedzinami polityk 
wspólnotowych, takimi jak 
energetyka, transport, rolnic -
two, rybołówstwo, polityka 
regionalna i turystyka”.  
• Motyw 6 rozporządzenia 
Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 
20 września 2005 r. w sprawie 
wsparcia rozwoju obszarów 
wiejskich przez Europejski Fun -
dusz Rolny na rzecz Rozwoju 
Obszarów Wiejskich (EFRROW) 
(Dz.U. L 277 z 21.10.2005, s. 1): 
„Działalność Europejskiego 
Funduszu Rolnego na rzecz 
Rozwoju Obszarów Wiejskich 
[…] oraz operacje, do których 
Fundusz się przyczynia, muszą 
być spójne i zgodne z innymi 
politykami wspólnotowymi 
oraz zgodne z całym prawo -
dawstwem wspólnotowym”.  
• Sprawozdanie EEA nr 9/2012: 
Konieczne są znacznie większe 
wysiłki, aby zintegrować kwe -
stie gospodarki wodnej z róż -
nymi politykami sektorowymi, 
takimi jak rolnictwo i transport.  
• Oświadczenie władz 
odpowiedzialnych za gospo -
darkę wodną w sprawie RDW 
i rolnictwa z dnia 30 listopa -
da 2006 r.: „[…] znaczenie 
zasobów wodnych w rozumie -
niu społecznym, gospodar -
czym i środowiskowym musi 
być potwierdzone i włączo -
ne do wszystkich polityk 
sektorowych”.
10 Wstęp
Instrumenty WPR 
potencjalnie pomocne  
we włączaniu celów  
polityki wodnej UE do WPR
07 
Obecnie istnieją dwa instrumenty WPR 
stosowane do włączenia celów polityki 
wodnej UE do WPR: zasada wzajemnej 
zgodności oraz Europejski Fundusz Rolny 
na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich 
(zob.  rysunek 1 ). Instrumenty te mogą przyczynić się do zrównoważonego 
rolnictwa poprzez wspieranie dobrych 
praktyk rolniczych, promowanie zgod -
ności działalności rolniczej z prawodaw -
stwem dotyczącym ochrony środowiska, 
takim jak dyrektywa azotanowa, oraz 
stworzenie zachęt do korzystnych dla 
środowiska dóbr i usług publicznych.Rysunek 1Współzależność pomiędzy WPR a polityką wodną UE
Uwaga:  Na rysunku tym po jednej stronie pokazano, w jaki sposób fundusze WPR mogą być wydatkowane poprzez płatności bezpośrednie 
i fundusze rozwoju obszarów wiejskich. Dla rolników otrzymujących płatności bezpośrednie lub określone środki w ramach rozwoju obszarów 
wiejskich zasada wzajemnej zgodności łączy te płatności z przestrzeganiem pewnych obowiązków w zakresie ochrony środowiska. Działania 
finansowane w ramach WPR mogą mieć pozytywny bądź negatywny wpływ na zasoby wodne. Po drugiej stronie rysunku pokazano główne 
etapy określone w RDW, głównym instrumencie wdrażania polityki wodnej na szczeblu UE.
WFD entered
into
establishmentof 
monitoring dra
measures
-WPR
prawodawstwo
i fundusze SPÓJNOŚĆ?prawodawstwo bez
przyznanych funduszyPOLITYKA WODNA
płatności bezpośrednie
PROW państw członkowskich
(lata 2007–2013)działalność (rolnicza) skutkiRDW (1. cykl)
wejście w życie
RDW2000 r.
utworzenie sieci
monitorowania2006 r.
przedstawienie
projektów RBMP2008 r.
ukończenie RBMPi programówdziałań2009 r.
rozpoczęcierealizacjiprogramów2012 r.
osiągnięcie celóww zakresie ochronyśrodowiska2015 r.
dobry stan jednolitych
części wódObowiązki państw członkowskich
 +/- wpływ na wody 
  
zasada wzajemnej
zgodnościrozwój obszarów wiejskich (EFFROW)
11 Wstęp
08 
Zasada wzajemnej zgodności to mecha -
nizm, który łączy płatności bezpośred -
nie dla rolników (oraz wiele płatności 
na rzecz rozwoju obszarów wiejskich9) 
z przestrzeganiem szeregu zasad odno -
szących się do środowiska, bezpieczeń -
stwa żywności, zdrowia zwierząt i roślin, 
dobrostanu zwierząt oraz z utrzymaniem 
gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej 
zgodnej z ochroną środowiska (normy 
DKR)10. Zasady te określono w 18 wy -
mogach podstawowych w zakresie 
zarządzania (SMR) oraz 15 normach DKR. 
Nieprzestrzeganie tych norm i wymo -
gów może doprowadzić do ograniczenia 
płatności z tytułu WPR dla rolników.09 
Sześć wymogów wzajemnej zgodności 
przekłada się bezpośrednio na jakość 
i ilość wody. Zostały one wymienione 
w tabeli 1 . Kilka innych wymogów wza -
jemnej zgodności ma pośredni wpływ na 
ochronę wód (na przykład wymogi SMR 
w zakresie ochrony dzikiego ptactwa 
oraz siedlisk przyrodniczych, jak rów -
nież normy DKR dotyczące minimal -
nego pokrycia gleby lub ochrony cech 
krajobrazu).9 Zasada wzajemnej zgodności 
ma zastosowanie do siedmiu 
działań w ramach rozwoju 
obszarów wiejskich, na które 
przypada około 40% plano -
wanych wydatków EFRROW 
w latach 2007–2013.
10 Zasada wzajemnej zgodno -
ści została wprowadzona 
w życie w 2003 r. rozporządze -
niem Rady (WE) nr 1782/2003 
z dnia 29 września 2003 r. 
ustawiającym wspólne zasady 
dla systemów wsparcia bezpo -
średniego w ramach wspólnej 
polityki rolnej i ustanawiającym 
określone systemy wsparcia 
dla rolników oraz zmieniają -
cym rozporządzenia (EWG) 
nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, 
(WE) nr 1453/2001, 
(WE) nr 1454/2001, (WE) 
1868/94, (WE) nr 1251/1999, 
(WE) nr 1254/1999, (WE) 
nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 
i (WE) nr 2529/2001 (Dz.U. L 270 
z 21.10.2003, s. 1). Od 2005 r. 
wszyscy rolnicy otrzymują -
cy płatności bezpośrednie 
podlegają obowiązkowym 
przepisom dotyczącym zasady 
wzajemnej zgodności. W okre -
sie programowania 2007–2013 
zasada wzajemnej zgodności 
odnosi się także do wielu płat -
ności EFRROW (w przypadku 
działań 211, 212, 213, 214, 221, 
224 oraz 225), a od 2008 r. ma 
zastosowanie do niektórych 
płatności dotyczących wina.Tabela 1Przegląd wymogów wzajemnej zgodności związanych z wodą
Norma Przedmiot
SMR2 Ochrona wód podziemnych przed zanieczyszczeniem1 
SMR3 Wykorzystanie osadów ściekowych w rolnictwie2
SMR4Ochrona wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez 
azotany pochodzenia rolniczego3
SMR9 Wprowadzanie do obrotu środków ochrony roślin4
Norma DKR dotycząca procedur 
udzielania zezwoleń na nawadnianiePrzestrzeganie procedur wydawania zezwoleń w przypadku,  
gdy wykorzystanie wody w celu nawadniania wymaga zezwolenia
Norma DKR dotycząca stref 
buforowychUstalenie stref buforowych wzdłuż cieków wodnych
1 Art. 4 i 5 dyrektywy Rady 80/68/EWG z dnia 17 grudnia 1979 r. w sprawie ochrony wód podziemnych przed zanieczyszczeniem spowodowa -
nym przez niektóre substancje niebezpieczne (Dz.U. L 20 z 26.1.1980, s. 43).
2 Art. 3 dyrektywy Rady 86/278/EWG z dnia 12 czerwca 1986 r. w sprawie ochrony środowiska, w szczególności gleby, w przypadku wykorzysta -
nia osadów ściekowych w rolnictwie (Dz.U. L 181 z 4.7.1986, s. 6).
3 Art. 4 i 5 dyrektywy Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r. dotyczącej ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez 
azotany pochodzenia rolniczego (Dz.U. L 375 z 31.12.1991, s. 1).
4 Art. 3 dyrektywy Rady 91/414/EWG z dnia 15 lipca 1991 r. dotyczącej wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin (Dz.U. L 230 z 19.8.1991, s. 1).
12 Wstęp
10 
Poprzez finansowanie rozwoju obszarów 
wiejskich UE przyczynia się do inwestycji 
państw członkowskich w celu poprawy 
konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa, 
ochrony środowiska naturalnego i te -
renów wiejskich, poprawy jakości życia 
oraz zróżnicowania gospodarki wiejskiej 
i promowania lokalnego podejścia do 
rozwoju obszarów wiejskich. UE wspiera 
programy rozwoju obszarów wiejskich 
(PROW) państw członkowskich. W naj -
ważniejszych tekstach dotyczących 
rozwoju obszarów wiejskich, takich jak 
strategiczne wytyczne Wspólnoty dla 
rozwoju obszarów wiejskich11 oraz rozpo -
rządzenie (WE) nr 1698/200512, ochrona 
wód i zrównoważona gospodarka wodna 
traktowane są jako jedne z najważniej -
szych kwestii środowiskowych, którymi 
należy się zająć.
11 
Poprzez działania w ramach rozwoju 
obszarów wiejskich rolnicy mogą dobro -
wolnie angażować się w przedsięwzięcia 
wykraczające poza obowiązkowe prawo -
dawstwo w zamian za zachęty finansowe 
lub rekompensaty (zob.  ramka 1 ).
Fundusze WPR  
o potencjalnym wpływie 
na zasoby wodne
12 
Poziom wydatków UE na działania 
rolnicze w ramach WPR jest znaczą -
cy (58,1 mld euro w 2012 r. lub nieco 
poniżej 40% budżetu UE). Rolnictwo 
oraz inne działania finansowane w ra -
mach WPR mogą mieć pozytywny bądź 
negatywny wpływ na zasoby wodne 
(zob.  rysunek 1 ).13 
W niektórych przypadkach fundusze 
WPR są wyraźnie ukierunkowane na 
działania mające pozytywne skutki dla 
zasobów wodnych; dotyczy to finan -
sowania działań w ramach rozwoju 
obszarów wiejskich, które w szczegól -
ności przewidują ochronę wód. Szcze -
gółowa ocena PROW z punktu widzenia 
gospodarki wodnej pokazuje, że pań -
stwa członkowskie przeznaczyły 51% 
swoich budżetów PROW13 na działania 
w mniejszym lub większym stopniu 
związane z wodą (75 mld euro w latach 
2007–2013)14. Ponadto 27% dodatkowych 
funduszy uzgodnionych po ocenie funk -
cjonowania reformy WPR (zatwierdzonej 
w 2009 r. i zapewniającej dodatkowe 
4,8 mld euro) przeznaczono na prio -
rytetowy obszar „gospodarki wodnej” 
(1,3 mld euro)15.
14 
W rozporządzeniach dotyczących WPR 
na lata 2014–2020 większe znaczenie 
nadano jakości wody jako celowi WPR. 
W przepisach mających na celu uwzględ -
nienie w płatnościach bezpośrednich 
w ramach WPR w większym stopniu 
aspektów ekologicznych określono 
praktyki, których część potencjalnie 
może mieć korzystny wpływ na jakość 
wody. Deklaracja Rady i Parlamentu 
Europejskiego stanowi także, że pewne 
obowiązki wynikające z RDW zostaną 
włączone do wymogów wzajemnej 
zgodności. Wydajniejsze wykorzy -
stanie wody w rolnictwie to istotny 
element (zagadnienie kluczowe) jed -
nego z priorytetów rozwoju obszarów 
wiejskich określonych w zreformowa -
nej WPR. Ponadto od 2014 r. w ramach 
systemu doradztwa rolniczego państwa 
członkowskie zapewniają beneficjen -
tom doradztwo w odniesieniu do 
wymogów RDW.11 Sekcje 2.5 i 3.2 decyzji 
Rady 2006/144/WE z dnia 
20 lutego 2006 r. w sprawie 
strategicznych wytycznych 
Wspólnoty dla rozwoju 
obszarów wiejskich (okres 
programowania 2007–2013) 
(Dz.U. L 55 z 25.2.2006, s. 20).
12 Motyw 31 rozporządzenia 
Rady (WE) nr 1698/2005.
13 Całkowite wydatki publiczne, 
które obejmują w związku 
z tym finansowanie ze 
środków krajowych.
14 Sprawozdanie 
podsumowujące w sprawie 
gruntownej oceny PROW 
w latach 2007–2013 
w odniesieniu do gospodarki 
wodnej, Ecologic Institute and 
Vito, kwiecień 2009 r. ( http://
www.ecologic.eu/download/
projekte/1900-1949/1937/
final_report.pdf ).
15 Według komunikatów 
prasowych Komisji IP 09/1568, 
IP 09/1813, IP 09/1945 
i IP/10/102.
13 Wstęp
Przykłady działań w ramach rozwoju obszarów wiejskich
Wsparcie dla rolników, którzy zobowiązali się, na okres minimum pięciu lat, do stosowania przyjaznych dla środo -
wiska technik rolniczych wykraczających poza dobre praktyki gospodarki rolnej ( działania rolnośrodowiskowe ), 
takie jak ekstensywne gospodarowanie użytkami zielonymi (ekstensywne wypasanie, niestosowanie nawozów lub 
osadów ściekowych, ścisłe ograniczenia w stosowaniu pestycydów itd.).
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy.  
Wsparcie dla „nieproduktywnych” inwestycji , takich jak 
tworzenie i odbudowa terenów podmokłych. Tereny pod -
mokłe chronią jakość wody przez usuwanie azotu, fosforu 
i pestycydów ze spływów rolniczych. 
Wsparcie dla inwestycji w gospo -
darstwa rolne , takich jak sprzęt do 
nawadniania kroplowego. Nawadnianie 
kroplowe, w odróżnieniu od nawad -
niania przy użyciu deszczowni, może 
pomóc w ograniczeniu ilości wody 
pobieranej do nawadniania.Ramka 1
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy.
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy.
14 Wstęp Ramka 1Wsparcie dla infrastruktury  związanej z rozwojem i dostosowaniem rolnictwa, np. wymiana starych i zniszczonych 
kanałów nawadniających.
Wsparcie dla „nieproduktywnych” inwestycji , 
takich jak remont wałów. Mniej stromy i pokry -
ty roślinnością wał służy jako wolna od nawo -
zów naturalnych i pestycydów strefa buforowa 
oraz odgrywa pozytywną rolę w zapobieganiu 
powodziom.
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy.
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy.
15
 Kontrola
Zakres kontroli  
i podejście kontrolne
15 
Celem kontroli było zbadanie powiązań 
pomiędzy WPR a polityką wodną UE. 
Ogólne pytanie kontrolne brzmiało:
Czy cele polityki wodnej UE zostały 
z powodzeniem włączone do WPR?
16 
W ramach kontroli sprawdzono, czy cele 
polityki wodnej UE zostały właściwie 
i skutecznie odzwierciedlone w WPR, 
zarówno na poziomie strategii, jak i na 
poziomie wdrożenia (zob.  załącznik I ). 
W tym celu dokonano analizy dwóch 
instrumentów stosowanych do włą -
czenia celów polityki wodnej UE do 
WPR: zasady wzajemnej zgodności oraz 
funduszu rozwoju obszarów wiejskich 
(zob. pkt 7–11). W przypadku wszystkich 
kwestii związanych z zasadą wzajemnej 
zgodności kontrola dotyczyła okresu 
od 2005 r., gdy mechanizm ten został 
przyjęty (lub okresu od 2009/2012 dla 
państw członkowskich, które przystąpiły 
do UE w latach 2004 i 2007). W przy -
padku wszystkich kwestii związanych 
z rozwojem obszarów wiejskich kon -
trola dotyczyła okresu programowania 
2007–2013. Podczas kontroli wzięto 
pod uwagę sześć wymogów wzajemnej 
zgodności o bezpośrednim wpływie na 
jakość i ilość wód (zob. tabela 1 ).17 
Kontrola była prowadzona od paździer -
nika 2012 r. do lipca 2013 r. Dowody 
kontroli zostały zebrane w drodze:
 — przeglądów dokumentacji i wywia -
dów ze służbami Komisji, jak również 
z Europejską Agencją Środowiska 
(EEA);
 — wizyt kontrolnych w siedmiu 
państwach członkowskich: w Danii, 
Grecji, Hiszpanii (Andaluzja), Francji, 
we Włoszech (Lombardia), w Nider -
landach i na Słowacji. Powyższe 
państwa członkowskie borykały się 
z poważnymi problemami doty -
czącymi jakości wód (np. wysokie 
stężenie substancji biogennych, 
takich jak azotany) i/lub ilości wody 
(np. wysoki deficyt wody lub inten -
sywność nawadniania). Dla każdego 
skontrolowanego państwa człon -
kowskiego wybrano obszar dorzecza 
w celu skoncentrowania kontroli na 
obszarze objętym planem gospoda -
rowania wodami w dorzeczu (zob. 
rysunek 2 );
 — ankiety elektronicznej rozesłanej 
do 140 rolniczych podmiotów 
doradczych w tych samych siedmiu 
państwach członkowskich oraz spo -
tkań konsultacyjnych z rolniczymi 
organizacjami patronackimi  
na szczeblu UE.
16 Kontrola Rysunek 2Państwa członkowskie wybrane do wizyt kontrolnych
Słowacja
RBMP: Słowacja (Dunaj)
WłochyRBMP: Po
GrecjaRBMP: Tesalia (Pinios)
Dania
RBMP: Fiord Ringkøbing
Niderlandy
RBMP: Maas
Francja
RBMP: Loara w Bretanii
HiszpaniaRBMP: Gwadalkiwir
Skontrolowane
państwa członkowskie
Kwestia jakości wody
Kwestia ilości wody

17 Kontrola
Poprzednie kontrole
18 
W czasie ostatnich 20 lat Trybunał opu -
blikował sprawozdania, które bezpo -
średnio lub pośrednio dotyczyły polityki 
wodnej i które także odnosiły się do 
WPR, jednakże żadne z nich nie skupiało 
się wyłącznie na powiązaniach polityki 
wodnej UE i WPR.
19 
W swoim sprawozdaniu specjalnym 
nr 8/2008 w sprawie zasady wzajemnej 
zgodności Trybunał poruszył złożony 
problem współistnienia obowiązkowych 
wymogów (wzajemnej zgodności) i zachęt 
gospodarczych (płatności rolnośrodowi -
skowych) w odniesieniu na przykład do 
stref buforowych oraz skrytykował ograni -
czony zasięg zasady wzajemnej zgodności 
w odniesieniu do wody. W sprawozdaniu 
tym wskazano także niedociągnięcia 
w zdefiniowaniu wymogów i norm przez 
państwa członkowskie. W sprawozdaniu 
specjalnym nr 7/2011 w sprawie wsparcia 
rolnośrodowiskowego stwierdzono, że 
cele tego systemu są zbyt ogólnikowe, 
występują problemy w ustaleniu kwot 
pomocy, a ukierunkowanie jest niewy -
starczające. W sprawozdaniu specjalnym 
nr 5/2011 w sprawie systemu płatności 
jednolitych (SPS) odnotowano, że nie 
ma bezpośredniego powiązania pomię -
dzy pomocą w ramach SPS a kosztami 
poniesionymi przez rolników w związku 
z przestrzeganiem ich obowiązków, nie 
jest możliwe ustanowienie bezpośred -
niego powiązania pomiędzy pomocą 
w ramach SPS a pozytywnymi efektami 
zewnętrznymi wynikającymi z działań 
rolniczych oraz że redukcje płatno -
ści w następstwie nieprzestrzegania 
wymogów wzajemnej zgodności nie są 
wystarczająco dotkliwe.20 
W kontekście swojego rocznego po -
świadczenia wiarygodności (DAS) 
Trybunał kontroluje, na podstawie próby 
transakcji, czy zostały spełnione wymogi 
wzajemnej zgodności i czy są prze -
strzegane określone zasady dotyczące 
płatności na rzecz rozwoju obszarów 
wiejskich. Uwagi wynikające z tych 
kontroli uwzględniono w niniejszym 
sprawozdaniu.
18
 Uwagi
Niedociągnięcia  
we wdrażaniu polityki 
wodnej UE utrudniają  
jej włączenie do WPR
21 
RDW stanowi kluczowy element polityki 
wodnej UE, ponieważ wraz z dyrektywa -
mi pochodnymi16 odnosi się do głów -
nych zagrożeń dla wód śródlądowych 
zasobów, w tym zanieczyszczeń, hydro -
morfologii i kwestii ilości wody. Ważnym 
elementem włączenia celów polityki 
wodnej do WPR jest opracowanie przez 
państwa członkowskie planów gospo -
darowania wodami w dorzeczu i powią -
zanych z nimi programów działań we 
właściwym czasie (zob. rysunek 1 ) oraz 
zapewnienie, by w tych dokumentach 
programowych jasno przedstawiano, 
jakie działania zostaną podjęte w celu 
wyeliminowania istotnych zagrożeń,  
tak by umożliwić osiągnięcie celów RDW. 
Jednak dotychczas wdrażanie samej 
RDW charakteryzowało się poważnymi 
opóźnieniami. Trybunał ustalił, że jakość 
dokumentów programowych opraco -
wanych przez państwa członkowskie 
w odniesieniu do polityki wodnej UE 
jest niska i że w świetle prawa Komisja 
ma ograniczony wpływ na jakość tych 
dokumentów programowych.Opóźnione wdrażanie ramowej 
dyrektywy wodnej
22 
RDW wymaga, aby państwa członkow -
skie opracowały plany gospodarowania 
wodami w dorzeczu w celu określenia – 
oprócz innych szczegółowych informa -
cji i dla każdego odnośnego obszaru 
dorzecza – znaczących zagrożeń, celów 
i konkretnych działań, które należy pod -
jąć17 w odniesieniu do zasobów wodnych, 
jak również szczegółów dotyczących 
finansowania tych działań. Należy jasno 
określić, czy finansowanie to obejmuje 
środki w ramach WPR.
23 
Plany gospodarowania wodami w do -
rzeczu miały zostać opublikowane 
nie później niż dnia 22 grudnia 2009 r. 
i przekazane Komisji nie później niż 
dnia 22 marca 2010 r.18. Jednakże tylko 
niespełna połowa państw członkowskich 
była w stanie tego dokonać w ustalonym 
terminie19. Do września 2013 r. cztery kra -
je (Dania, Grecja, Portugalia i Hiszpania) 
wciąż nie przyjęły niektórych planów 
gospodarowania wodami w dorzeczu,  
za które są odpowiedzialne. Na rysunku 3 
przedstawiono terminy przyjęcia planów 
gospodarowania wodami w dorzeczu.16 Dyrektywa dotycząca 
jakości wody w kąpieliskach 
(76/160/EWG); dyrektywa 
ptasia (79/409/EWG); 
dyrektywa w sprawie 
wody pitnej (80/778/EWG), 
zmieniona dyrektywą 
(98/83/WE); dyrektywa 
w sprawie poważnych 
awarii (Seveso) (96/82/WE); 
dyrektywa w sprawie oceny 
wpływu na środowisko 
naturalne (85/337/EWG); 
dyrektywa w sprawie osadów 
ściekowych (86/278/EWG); 
dyrektywa dotycząca 
oczyszczania ścieków 
komunalnych (91/271/EWG); 
dyrektywa dotycząca środków 
ochrony roślin (91/414/EWG); 
dyrektywa azotanowa 
(91/676/EWG); dyrektywa 
siedliskowa (92/43/EWG); 
dyrektywa dotycząca 
zintegrowanego zapobiegania 
zanieczyszczeniom i ich 
kontroli (96/61/WE).
17 Szczegóły dotyczące 
obowiązkowej zawartości 
planów gospodarowania 
wodami w dorzeczu podano 
w załączniku VII do RDW.
18 Art. 13 ust. 6 i art. 15 ust. 1 
RDW.
19 Komisja poinformowała, że 
do listopada 2012 r. 25 państw 
członkowskich oraz Norwegia 
przyjęły i zgłosiły 121 planów 
gospodarowania wodami 
w dorzeczu dla swoich 
krajowych części obszarów 
dorzecza z całkowitej 
liczby 174. Dokument 
roboczy służb Komisji 
SWD(2012) 379 final 1/30, 
Bruksela, 14.11.2012: Przegląd 
europejski (1/2) dołączony 
do sprawozdania Komisji dla 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady w sprawie wykonania 
ramowej dyrektywy 
wodnej (2000/60/WE). Plany 
gospodarowania wodami 
w dorzeczu. Norwegia 
przyjęła 11 pilotażowych 
planów gospodarowania 
wodami w dorzeczu. 
Norwegia wdraża ramową 
dyrektywę wodną jako część 
Porozumienia o Europejskim 
Obszarze Gospodarczym, 
wraz z uzgodnionym w nim 
harmonogramem.
19 Uwagi
marcem 2010 r.
październikiem 2010 r.
marcem 2011 r.
październikiem 2011 r.
marcem 2013 r.
plany nadal nie
w pełni zgodnez wymogami wewrześniu 2013 r.Plany przyjęte
i zgłoszone przed:Rysunek 3Mapa poglądowa terminów przyjęcia planów gospodarowania wodami  
w dorzeczu (RBMP), stan na wrzesień 2013 r.
Uwaga:  Dania – wszystkie plany RBMP przyjęte w grudniu 2011 r. zostały wycofane, a nowe plany są przedmiotem konsultacji; 
Grecja – przyjęto 8 planów RBMP (z 14); Hiszpania – przyjęto 10 planów RBMP (z 25); Portugalia – przyjęto 8 planów RBMP (z 9).
20 Uwagi
24 
Zgodnie z RDW każdy plan gospoda -
rowania wodami w dorzeczu powinien 
zawierać program działań uwzględnia -
jący różne zagrożenia określone lokal -
nie na poziomie obszarów dorzecza, 
w tym działania związane z rolnictwem 
(zob. ramka  2). Działania te miały zo -
stać wdrożone nie później niż do dnia 22 grudnia 2012 r.20. Podczas wizyt kon -
trolnych Trybunału w państwach człon -
kowskich zespoły kontrolne dokonały 
analizy tego zagadnienia, ze szczegól -
nym uwzględnieniem działań związa -
nych z rolnictwem oraz odnotowały, 
że większość z tych działań nie została 
jeszcze wprowadzona (zob. ramka 3 ).
Rodzaje działań zawartych w planach gospodarowania wodami w dorzeczu
W załączniku VI do RDW wymieniono rodzaje działań, które należy uwzględnić w programach działań, a niektóre 
z nich mają bezpośrednie powiązanie z rolnictwem. Przykładami są:
 οdziałania w zakresie zarządzania popytem, między innymi promowanie przyjętej produkcji rolnej, takiej jak 
uprawa roślin o zmniejszonym zapotrzebowaniu na wodę na terenach narażonych na susze;
 οdziałania mające na celu kontrolowanie emisji, takie jak wstrzyknięcia gnojowicy do gleby zamiast zastosowania 
powierzchniowego;
 οdziałania na rzecz efektywnego i ponownego użycia, w tym wodooszczędne techniki nawadniania lub ponowne 
wykorzystanie oczyszczonych ścieków do nawadniania.
Opóźnione wdrożenie działań rolniczych w planach gospodarowania wodami 
w dorzeczu
We Włoszech (plan gospodarowania wodami w dorzeczu Po) z pięciu działań rolniczych, które mają być wdrożone 
w najbliższym czasie, tylko trzy działania są realizowane we wszystkich regionach. Czwarte działanie jest realizo -
wane tylko w jednej części obszaru dorzecza, a ostatnie działanie wprowadzono jedynie na niektórych obszarach 
w związku z niezgodnością z lokalnym ustawodawstwem.
We Francji (plan gospodarowania wodami w dorzeczu Loary w Bretanii) działania są zbyt ogólne, aby mogły funk -
cjonować, a zatem muszą zostać dopracowane w lokalnych planach gospodarowania wodami (SAGE). Do września 
2013 r. mniej niż połowa obszaru dorzecza była objęta SAGE.
W Grecji (plan gospodarowania wodami w dorzeczu dla Tesalii) pięć z sześciu działań badanych podczas wizyty 
kontrolnej Trybunału nie funkcjonowało na dzień 22 grudnia 2012 r.Ramka 2 Ramka 320 Art. 11 ust. 7 RDW.
21 Uwagi
25 
W przypadku braku planu gospodarowa -
nia wodami w dorzeczu określającego 
cele na poziomie obszaru dorzecza pań -
stwa członkowskie nie dysponują waż -
nym punktem odniesienia, do którego 
powinny dostosować cele ich własnych 
PROW, związane z wodą. Uniemożliwia 
to wydatkowanie funduszy na rzecz 
rozwoju obszarów wiejskich z uwzględ -
nieniem kryteriów polityki wodnej UE.
Jakość programów działań  
jest niska
26 
Komisja, za pośrednictwem jednej ze 
swoich grup ekspertów, przedstawiła 
wytyczne odnoszące się do działań rolni -
czych ujętych w planach gospodarowa -
nia wodami w dorzeczu, które powinny 
być jasne, przejrzyste i realizowane na 
poziomie gospodarstw rolnych21.27 
Trybunał wykorzystał kryteria określo -
ne w wytycznych Komisji do dokonania 
szczegółowej analizy sześciu działań 
rolniczych dla każdego z siedmiu planów 
gospodarowania wodami w dorzeczu 
wybranymi do kontroli (zob.  tabela 2 ). 
Wyniki tych prac pokazują, że większość 
analizowanych działań nie została właści -
wie opracowana pod względem zakresu, 
celów, ram czasowych, systemów monito -
rowania i/lub przekazywania wyników.
28 
Komisja wyciągnęła także wnioski z prze -
prowadzonego przez siebie monitoringu 
RDW pod kątem jakości programów dzia -
łań. Po przejrzeniu planów gospodarowa -
nia wodami w dorzeczu przedstawionych 
do połowy 2012 r. Komisja stwierdziła, że 
to, czego zdecydowanie brakuje w wielu 
planach dotyczących wód w dorzeczach 
RBMP , to informacja, w jaki sposób dzia -
łania te zostaną wdrożone pod wzglę -
dem terminu, finansowania, jak również 
monitorowania22.21 Wytyczne dla administracji 
dotyczące zwiększania 
jasności i przejrzystości 
działań rolniczych ramowej 
dyrektywy wodnej na 
poziomie gospodarstw 
rolnych. Wytyczne te zostały 
opracowane w ramach 
wspólnego programu 
obejmującego partnerów 
we wspólnej strategii 
wdrażania RDW i przyjęte 
przez władze odpowiedzialne 
za gospodarkę wodną 
w maju 2011 r.
22 Dokument roboczy 
służb Komisji: Przegląd 
europejski (2/2) dołączony 
do sprawozdania Komisji dla 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady w sprawie wykonania 
ramowej dyrektywy 
wodnej (2000/60/WE). Plany 
gospodarowania wodami 
w dorzeczu.Tabela 2Szczegółowa analiza sześciu działań rolniczych zawartych w programach działań 
w ramach siedmiu planów gospodarowania wodami w dorzeczu1
DK EL ES FR IT NL SK
W działaniach określono poziom  realizacji konieczny do osiągnięcia zakładanych celów.
Działania określono jako podstawowe (tj. obowiązkowe) lub uzupełniające. 
Działania są określone na poziomie poniżej dorzecza lub na poziomie regionalnym/  
lokalnym. W przeciwnym razie podano przekonujące powody określenia działania  
dla całego dorzecza. 
Program działań określa jasne cele tych działań.
Program działań określa jasny system monitorowania postępów w zakresie realizacji 
tych działań. 
 Wszystkie sześć analizowanych działań spełniło kryterium
 Niektóre z analizowanych działań spełniły kryterium
 Żadne z analizowanych działań nie spełniło kryterium
1  Ocena duńskiego planu gospodarowania wodami w dorzeczu została przeprowadzona na podstawie planu przyjętego w grudniu 
2011 r. Plany gospodarowania wodami w dorzeczu zostały jednak wycofane, a nowe plany zostaną poddane konsultacjom.
22 Uwagi
W praktyce Komisja  
ma ograniczony wpływ 
na jakość dokumentów 
programowych RDW
29 
Plany gospodarowania wodami w do -
rzeczu powinny zapewnić osiągnięcie 
dobrego stanu jednolitych części wód 
do 2015 r. Chociaż Komisja, w swojej roli 
„strażnika Traktatu”23, musi tego dopil -
nować, nie jest ona odpowiedzialna za 
zatwierdzenie planów gospodarowania 
wodami w dorzeczu. Jeśli Komisja ocenia 
jakość planów gospodarowania wodami 
w dorzeczu jako niewystarczającą, jest 
ona ograniczona do działań prawnych.
30 
W związku z tym Trybunał Sprawiedli -
wości Unii Europejskiej (ETS) wydał kilka 
orzeczeń na podstawie RDW. Jednakże 
przypadki te dotyczyły przepisów RDW, 
które można uznać za jednoznaczne 
(takie jak brak zgłoszenia środków trans -
pozycji, opóźnienia w sprawozdawczo -
ści, opóźnienia w przyjęciu programów 
monitorowania i planów gospodarowa -
nia wodami w dorzeczu), a nie bardziej 
złożonych spraw dotyczących interpre -
tacji kluczowych pojęć, takich jak usługi 
wodne lub zastosowanie wyłączeń na 
podstawie art. 4 RDW24. Postępowanie 
prawne często trwa wiele lat, a orze -
czenia wydawane są długo po termi -
nie wypełnienia obowiązku. Chociaż 
Komisja zorganizowała grupy robocze 
i seminaria z przedstawicielami państw 
członkowskich mające na celu poprawę 
jakości planów gospodarowania wodami 
w dorzeczu, zdolność Komisji do wywie -
rania wpływu na stopień ambicji państw 
członkowskich jest ograniczona.31 
Kontrola wykazała, że cele programów 
działań poszczególnych państw człon -
kowskich są w różnym stopniu ambitne. 
W art. 4 RDW ustanowiono cel osiągnię -
cia dobrego stanu wód we wszystkich 
państwach członkowskich do 2015 r. 
W tym samym artykule przewidziano  
wyłączenia, jeśli są one uzasadnione 
przez państwa członkowskie. Poszcze -
gólne państwa członkowskie w bardzo 
różny sposób oceniają okoliczności 
wykorzystywane do uzasadnienia 
wyłączenia. Komisja uznała w swojej 
ocenie planów gospodarowania wodami 
w dorzeczu22, że:
 — na ogół brak jest odpowiedniego 
i przejrzystego uzasadnienia kryte -
riów wykorzystywanych do zasto -
sowania wyłączeń na mocy art. 4 
ust. 4–7;
 — interpretacja różnych powodów do 
zastosowania wyłączeń znacząco się 
różni w poszczególnych państwach 
członkowskich; oraz
 — szerokie zastosowanie wyłączeń 
może odzwierciedlać niski poziom 
ambicji w wielu planach w od -
niesieniu do osiągnięcia celów 
środowiskowych.23 Zgodnie z art. 258 Traktatu 
z Lizbony Komisja ma 
za zadanie dopilnować 
stosowania postanowień 
Traktatu oraz działań 
podjętych na ich podstawie 
przez instytucje.
24 Dokument roboczy służb 
Komisji SWD(2012) 379 
final 1/30, Bruksela, 14.11.2012: 
Przegląd europejski (1/2) 
dołączony do sprawozdania 
Komisji dla Parlamentu 
Europejskiego i Rady 
w sprawie wykonania 
ramowej dyrektywy 
wodnej (2000/60/WE). Plany 
gospodarowania wodami 
w dorzeczu.
23 Uwagi
32 
Podobnie, przy wdrażaniu dyrektywy 
azotanowej, która jest integralną częścią 
RDW dotyczącą uznanego i uporczywe -
go problemu zanieczyszczenia jednoli -
tych części wód (zob. ramka 4 ), państwa 
członkowskie prezentują programy 
działania dotyczące azotanów o różnym 
stopniu ambicji. Programy te nie wyma -
gają zatwierdzenia ze strony Komisji.W rezultacie istnieją na przykład znaczą -
ce różnice pomiędzy kryteriami stosowa -
nymi przez państwa członkowskie przy 
definiowaniu stref zagrożonych lub dzia -
łań, które należy podjąć. W przypadkach 
badanych w odniesieniu do programów 
działań dotyczących azotanów długość 
postępowań prawnych wskazuje, że 
możliwości wpływu Komisji na jakość 
programów państw członkowskich  
są ograniczone (zob. ramka 5 ). Rysunek 4 Ramka 4Znaczenie zanieczyszczeń azotanowych
Ostatnie sprawozdania EEA pokazują, że obecna tendencja w poziomie azotanów nie zapewni osiągnięcia dobrego 
stanu nawet do 2027 r. (zob.  rysunek 4 ). W sprawozdaniu EEA nr 8/2012 przyznano, że pozytywna zmiana stężenia 
azotanów dokonała się częściowo dzięki działaniom na rzecz ograniczenia ilości azotanów pochodzących z rolnic -
twa na szczeblu europejskim i szczeblu państw członkowskich, lecz konieczne są dodatkowe działania, aby zmniej -
szyć zanieczyszczenia rozproszone, jeśli w większości jednolitych części wód ma występować poziom azotanów 
porównywalny z bardzo dobrym lub dobrym stanem ekologicznym w 2027 r.
Tendencje w zakresie azotanów pokazują, że do 2027 r. utrzyma się rozbieżność 
pomiędzy dobrym stanem a stanem oczekiwanym
Źródło:  Dostosowano na podstawie sprawozdania EEA nr 9/2012. 1,01,52,02,53,0
1992 1996 20000,5
03,5
2004 2008 2012 2016 2020 2024 2028Oczekiwany
stan
Dobry stanROZBIEŻNOŚĆRzeki o złym stanie ekologicznym
Rzeki o miernym stanie ekologicznym
Rzeki o średnim stanie ekologicznymRzeki o dobrym stanie ekologicznym
Rzeki o bardzo dobrym stanie
ekologicznymŚrednie ogólne stężenie azotanów w rzekach (mg N/l)
Dane dotyczące rzek o złym i miernym stanie stanowią 29% całości.
Dane dotyczące rzek o średnim stanie stanowią 48% całości.
24 Uwagi
Dwadzieścia lat po wejściu w życie dyrektywy azotanowej nadal występują  
problemy z jej wdrożeniem w niektórych państwach członkowskich
Dyrektywa azotanowa weszła w życie w 1991 r. Jednak w 2013 r. przeciwko ośmiu państwom członkowskim  
(Bułgarii, Niemcom, Estonii, Grecji, Francji, Litwie, Polsce i Słowacji) nadal toczyły się postępowania w sprawie  
uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w odniesieniu do jej właściwego i pełnego stosowania  
oraz adekwatności programów działań dotyczących azotanów.
Przykładowo w dniu 13 czerwca 2013 r. Europejski Trybunał Sprawiedliwości orzekł (w sprawie C-193/12), że Francji 
nie udało się wyznaczyć kilku obszarów jako stref zagrożenia zanieczyszczeniem azotanami. Na niektórych z tych 
obszarów stężenie azotanów w wodach podziemnych wynosiło ponad 50 mg/l (co stanowi maksymalne dopusz -
czalne stężenie w wodzie pitnej), a na innych wody powierzchniowe były zagrożone eutrofizacją w razie braku 
wdrożenia planów działań.Ramka 5
Wpływ zasady wzajemnej 
zgodności na problemy 
związane z wodą jest  
jak dotąd ograniczony
33 
Wyniki ankiety przeprowadzonej przez 
Trybunał (zob. pkt 17)25 pokazują, że 
dzięki zasadzie wzajemnej zgodności 
zwiększył się poziom świadomości 
wśród rolników oraz dokonały się pewne 
zmiany w praktykach rolniczych zwią -
zanych z wodą. Jednak wpływ zasady 
wzajemnej zgodności jest jak dotąd 
ograniczony, zarówno ze względu na 
to, iż zasada wzajemnej zgodności nie 
obejmuje kilku istotnych problemów 
związanych z wodą, jak i na to, że sankcje 
stosowane na podstawie zasady wza -
jemnej zgodności nie są obliczane na 
podstawie kosztów spowodowanych 
szkód i dlatego też mogą stanowić tylko 
część tego kosztu. Ponadto niedocią -
gnięcia stwierdzone w stosowaniu zasa -
dy wzajemnej zgodności w państwach 
członkowskich dodatkowo zmniejszają 
jej potencjalny wpływ. Kwestie te szerzej 
opisano poniżej.Mechanizm wzajemnej 
zgodności ma pewien 
wpływ, ale nie jest w pełni 
wykorzystywany
Wyniki ankiety pokazują 
większą świadomość wśród 
rolników oraz pewne zmiany 
w praktykach rolniczych 
związanych z wodą
34 
Z uwagi na to, że na szczeblu UE nie 
przeprowadzono badań na temat 
wpływu zasady wzajemnej zgodności 
i rozwoju obszarów wiejskich na świado -
mość rolników i praktyki rolnicze zwią -
zane z wodą, Trybunał przeprowadził 
ankietę wśród 140 rolniczych podmio -
tów doradczych w siedmiu państwach 
członkowskich. Wyniki ankiety pokazują, 
że w wybranych państwach członkow -
skich / regionach wprowadzenie zasa -
dy wzajemnej zgodności zwiększyło 
świadomość rolników (zob. rysunek 5 ) 
i wywołało zmiany w praktykach rol -
niczych związanych z wodą, zwłaszcza 
w odniesieniu do azotanów i pestycy -
dów (dodatkowe informacje znajdują się 
w załączniku II ).25 Ze szczegółowymi 
wynikami ankiety można 
zapoznać się na stronie 
internetowej Trybunału 
(www.eca.europa.eu ).
25 Uwagi Rysunek 5Zwiększona świadomość rolników po wprowadzeniu zasady wzajemnej zgodności
W skali od 1 (wcale) do 4 (znacząco) w jakim stopniu według Pana/Pani wprowadzenie zasady wzajemnej 
zgodności zwiększyło wiedzę rolników na temat oddziaływania rolnictwa na stan wód?
Odsetek respondentów
SMR2
(wody podziemne)
SMR3 (osady ściekowe)
SMR4 (azotany)
SMR9 (pestycydy)
Norma DKR
dot. stref buforowych
Norma DKR
dot. nawadniania
Średnia
O% 25% 50% 75% 100%
1 – Wcale
2 – Częściowo3 – Umiarkowanie
4 – ZnaczącoNie dotyczy
Brak odpowiedzi
26 Uwagi
Wpływ wymogów wzajemnej 
zgodności jest ograniczony, 
gdyż wiele ważnych kwestii 
związanych z wodą nie zostało 
objętych zasadą wzajemnej 
zgodności
35 
Obecnie wymogi ograniczenia przez rol -
ników użycia fosforu na ich gruntach lub 
stosowania pestycydów26 w bezpośred -
niej bliskości jednolitych części wód nie 
są objęte zasadą wzajemnej zgodności27, 
nawet jeśli istnieje zgoda co do koniecz -
ności uwzględnienia tych kwestii. Fosfor 
zawarty jest w nawozach oraz używany 
w paszach. Może on powodować pro -
blemy z jakością wody, takie jak eutro -
fizacja. Jeżeli chodzi o pestycydy, mimo 
że chronią one uprawy przed szkodami 
spowodowanym przez chwasty, choroby 
i owady, mogą szkodzić ludziom, dzikiej 
faunie i florze oraz środowisku. Jedynie 
mała część stosowanych pestycydów 
dociera do zwalczanych szkodliwych 
organizmów, a pozostała ich część od -
działuje na środowisko, np. na jednolite 
części wód. Niektóre państwa członkow -
skie mimo wszystko podjęły kroki w celu 
rozwiązania tych problemów, chociaż 
nie zostały do tego zobligowane (np. po -
przez włączenie ograniczeń stosowania 
pestycydów do norm DKR dotyczących 
stref buforowych) (więcej informacji 
znajduje się w  załączniku III ).26 Pestycydy mogą być 
stosowane do ochrony roślin 
bądź upraw przed szkodami 
spowodowanymi przez 
chwasty, choroby i owady. 
W tym znaczeniu nazywane są 
także środkami ochrony roślin.
27 Niektóre państwa 
członkowskie, np. 
Niderlandy, zawarły wymogi 
co do poziomu fosforu 
w programach działań 
dotyczących azotanów, 
ale niespełnienie tych 
wymogów nie jest objęte 
sankcjami w ramach zasady 
wzajemnej zgodności. Jeżeli 
chodzi o pestycydy, jedynie 
w przypadku niektórych, 
bardzo niebezpiecznych 
pestycydów państwa 
członkowskie mogą, 
zezwalając na ich użycie, 
ustanowić wzdłuż cieków 
wodnych strefy buforowe, 
w których opryskiwanie jest 
zabronione.
27 Uwagi
36 
Zrównoważone stosowanie pestycydów, 
szczególnie w formie zgodnej z zasada -
mi zintegrowanej ochrony przed szkod -
nikami, miało pierwotnie zostać objęte 
zasadą wzajemnej zgodności, począwszy 
od 2014 r. Jednak obecnie, zgodnie z roz -
porządzeniem (UE) nr 1306/201328, ramy 
czasowe tego włączenia są niepewne 
(zob. ramka 6 ).
37 
Oczekiwane włączenie do zasady 
wzajemnej zgodności określonych 
wymogów wynikających z RDW oraz 
dyrektywy dotyczącej zrównoważo -
nego stosowania pestycydów powin -
no rozwiązać problemy poruszone 
w pkt 35. Dyskusje na temat wniosku 
Komisji dotyczącego reformy WPR po 2014 r. doprowadziły do następującego 
stwierdzenia: Rada i Parlament Euro -
pejski zwracają się do Komisji o mo -
nitorowanie transpozycji i wdrażania 
przez państwa członkowskie […] RDW 
i dyrektywy dotyczącej zrównowa -
żonego stosowania pestycydów i […] 
o przedstawienie w stosownych przy -
padkach – po wdrożeniu tych dyrektyw 
we wszystkich państwach członkowskich 
i po określeniu obowiązków bezpośred -
nio dotyczących rolników  – wniosku 
ustawodawczego zmieniającego to 
rozporządzenie w celu uwzględnienia 
stosownych elementów tych dyrektyw 
w systemie wzajemnej zgodności29. Ter -
min ich uwzględnienia jest zatem uzależ -
niony od postępu dokonanego przez 
państwa członkowskie we wdrażaniu 
tych dyrektyw. Oznacza to, że wdrażanie 
bardzo ważnej decyzji politycznej może 
następować bardzo powoli.Ramka 6Zrównoważone stosowanie pestycydów: dwa kroki w przód, jeden w tył
W 2009 r. Parlament Europejski oraz Rada przyjęły rozporządzenie dotyczące wprowadzania do obrotu środków 
ochrony roślin30. Jednym z celów rozporządzenia było objęcie zrównoważonego stosowania pestycydów (w szcze -
gólności zintegrowanej ochrony przed szkodnikami) zasadą wzajemnej zgodności (poprzez SMR9), począwszy 
od 2014 r.
Jednak we wniosku dotyczącym rozporządzenia w sprawie finansowania WPR w latach 2014–202031 (którego 
efektem jest rozporządzenie (UE) nr 1306/2013), Komisja wyraźnie wyłączyła zrównoważone stosowanie pestycy -
dów oraz zintegrowaną ochronę przed szkodnikami z zakresu zasady wzajemnej zgodności, pomijając zapis, który 
bezpośrednio się do tego odnosił32.
W rezultacie, chociaż zrównoważone stosowanie pestycydów miało zostać objęte zasadą wzajemnej zgodności  
od 2014 r., zgodnie z obecnym rozporządzeniem te ramy czasowe są niepewne.
30 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1107/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczące wprowadzania do obrotu środków 
ochrony roślin i uchylające dyrektywy Rady 79/117/EWG i 91/414/EWG (Dz.U. L 309 z 24.11.2009, s. 1).
31 COM(2011) 628 final/2.
32 Rozporządzenie  Art. 55 zdanie trzecie: „Musi być ono również zgodne z przepisami dyrektywy 2009/128/WE, a w szczególności z ogólnymi 
zasadami integrowanej ochrony roślin, o których mowa w art. 14 tej dyrektywy oraz w załączniku III do niej, które będą stosowane najpóźniej  
dnia 1 stycznia 2014 r.”.28 Rozporządzenie Parlamentu 
Europejskiego i Rady 
(UE) nr 1306/2013 z dnia 
17 grudnia 2013 r. w sprawie 
finansowania wspólnej 
polityki rolnej, zarządzania 
nią i monitorowania jej oraz 
uchylające rozporządzenie 
Rady (EWG) nr 352/78, 
(WE) nr 165/94, (WE) 
nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, 
(WE) nr 1290/2005 i (WE) 
nr 485/2008 (Dz.U. L 347 
z 20.12.2013, s. 549).
29 Wspólne oświadczenie 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady w sprawie zasady 
wzajemnej zgodności 
dołączone do rozporządzenia 
(UE) nr 1306/2013.
28 Uwagi
Normy DKR dotyczące 
wydawania zezwoleń na 
nawadnianie mają niewielki 
wpływ, jako że Komisja 
nie zobowiązuje państw 
członkowskich do opracowania 
określonych wymogów
38 
W odróżnieniu od SMR normy DKR są sto -
sowane do wspierania dobrych praktyk 
rolniczych, w odniesieniu do których na 
szczeblu UE nie istnieją (jeszcze) przepisy 
dotyczące ochrony środowiska, poprzez 
wprowadzenie nowych obowiązków dla 
rolników. Komisja nie zaproponowała 
zdefiniowania norm DKR dotyczących 
procedur wydawania zezwoleń na nawad -
nianie33 w sposób, który wspierałby dobre 
praktyki rolnicze. Normy DKR dotyczące 
nawadniania odnoszą się do obowiązują -
cego ustawodawstwa krajowego lub re -
gionalnego, ale nie wprowadza się w nich 
nowych obowiązków. W normach tych nie 
wprowadzono obowiązku ustanowienia 
elementów procedur wydawania ze -
zwoleń – takich jak zezwolenia na pobór 
wody, wodomierze oraz zgłaszanie zuży -
cia wody – w przypadkach gdy jeszcze ich 
nie określono.39 
Zatem w kraju posiadającym bardzo 
słabą procedurę wydawania zezwoleń 
lub nieposiadającym takiej procedury 
ta norma DKR nie będzie miała żadnego 
wpływu (zob. ramka 7 ), co może mieć 
szczególne znaczenie na obszarach 
dotkniętych niedoborem wody (zob. 
ramka 8 ).
Przykład słabej procedury wydawania zezwoleń
W Grecji decyzją ministerialną z czerwca 2011 r. zobowiązano rolników do występowania o zezwolenie na wykorzy -
stanie wody do dnia 16 grudnia 2011 r. (nawet tych, którzy już posiadali ważne zezwolenie). Termin wywiązania się 
z obowiązku wystąpienia o zezwolenie był wielokrotnie przedłużany do dnia 16 czerwca 2012 r., 17 grudnia 2012 r., 
15 maja 2013 r. oraz ostatnio do 15 stycznia 2014 r. W dorzeczu rzeki Pinios (Tesalia) całkowita liczba odwiertów  
przekracza 30 000 i może osiągnąć 33 000, z czego na większość nie wydano zezwolenia34.
Trybunał stwierdził także niedociągnięcia w kontroli tych zezwoleń (zob.  ramka 9 ).
34 Plan gospodarowania wodami w dorzeczu dla Tesalii. Ekspertyza przeprowadzona przez wspólne przedsięwzięcie na rzecz planów 
gospodarowania wodami w dorzeczu w Tesalii, Epirze oraz zachodniej części Grecji Środkowej, s. 103.Ramka  733 „Przestrzeganie procedur 
wydawania zezwoleń, 
w przypadku gdy 
wykorzystanie wody w celu 
nawadniania wymaga 
zezwolenia”.
29 Uwagi
Rolnictwo wykorzystujące systemy nawadniania rozwija się na obszarach  
z problemami niedoboru wody
Nadmierny pobór wody na potrzeby nawadniania stanowi uznany problem, szczególnie w południowej Europie, 
gdzie w ostatnich dziesięcioleciach zwiększyła się skala rolnictwa wykorzystującego systemy nawadniania35.  
Chociaż pobór wody do nawadniania obniżył się nieznacznie pomiędzy wczesnymi latami 90. XX w. a dekadą  
od 1998 r. do 2007 r. (zob.  rysunek 6 ) i pomimo wzrostu wydajności nawadniania dzięki bardziej rozpowszechnio -
nemu stosowaniu nawadniania kroplowego, zasoby wodne pozostają w znacznym stopniu narażone w niektórych 
obszarach na zagrożenia, które powodują obniżanie się poziomów warstw wodonośnych, intruzję wód słonych oraz 
osuszanie terenów podmokłych36.
35 Sprawozdanie EEA nr 2/2009 Water resources across Europe  – confronting water scarcity and drought  [Zasoby wodne w Europie – stawianie czoła 
problemowi niedoboru wody i suszy].
36 Water resources: quantity and flows – SOER 2010 thematic assessment [Zasoby wodne: ilość i przepływy – ocena tematyczna SOER z 2010 r.], 
sprawozdanie EEA w sprawie stanu środowiska naturalnego z 2010 r., Europejska Agencja Środowiska ( http://www.eea.europa.eu/soer/europe/
water -resources -quantity -and -flows ), dane z dnia 5 października 2012 r.
Pobór wody do nawadniania
Uwaga:  Wschód: Bułgaria (1990; 2007), Republika Czeska (1990; 2007), Węgry (1992; 2006), Łotwa (1991; 2007), Polska (1990; 2007), Rumunia 
(1990; 2006), Słowacja (1990; 2007), Słowenia (1990; 2007), Zachód: Austria (1990; 2002), Belgia (1994; 2007), Dania (1990; 2004), Anglia i Walia 
(1990; 2006), Finlandia (1994; 2005), Niemcy (1995; 2002), Niderlandy (1995; 2006), Norwegia (1995; 2006), Szwecja (1990; 2007), Południe:  
Francja (1991; 2006), Grecja (1990; 2007), Portugalia (1990; 1998), Hiszpania (1991; 2006).
Źródło:  http://www.eea.europa.eu/data -and -maps/figures/water -abstraction -for-irrigation -million -m3-year -in-the-early-1990s -and-1997 Rysunek 6 Ramka 8 
mln m3 /rok45 000
40 000
35 00030 00025 000
20 000
15 000
10 000
5 000
0
Wschód Zachód PołudniePoczątek
lat 90. XX w.
Lata
1998–2007
30 Uwagi
Niedociągnięcia  
w stosowaniu zasady  
wzajemnej zgodności
Na poziomie gospodarstw 
rolnych w państwach 
członkowskich występują 
niedociągnięcia we wdrażaniu 
wymogów wzajemnej 
zgodności związanych z wodą
40 
Podczas kontroli DAS w poszczególnych 
państwach członkowskich Trybunał 
często zauważał przypadki naruszenia 
wymogów wzajemnej zgodności związa -
nych z wodą na poziomie gospodarstw 
rolnych, przy czym większość z nich 
stanowiło naruszenie SMR4 (ochrona 
wód w strefach zagrożenia zanieczysz -
czeniem azotanami) przez beneficjen -
tów: nieodpowiednie magazyny lub 
niewystarczające zdolności składowania 
nawozu naturalnego, niekompletne lub 
błędne zapisy dotyczące nawozów, brak 
badania poziomu azotu, ilość azotanów 
przekraczająca 170 kg/ha, składowa -
nie nawozu naturalnego na gruntach 
w okresie, w którym jest to zakazane itd. 
Inne uwagi odnoszą się do SMR2 (ochro -
na wód podziemnych), SMR9 (środki 
ochrony roślin) i normy DKR dotyczącej 
stref buforowych.System kontroli stosowania 
zasady wzajemnej zgodności 
wykazuje niedociągnięcia na 
szczeblu państw członkowskich
41 
Państwa członkowskie są odpowie -
dzialne za wdrożenie zasady wzajemnej 
zgodności. W przypadku SMR obej -
muje to wprowadzenie odpowiednich 
elementów konkretnych przepisów do 
zakresu zasady wzajemnej zgodności. 
W przypadku norm DKR obejmuje to 
wprowadzenie odpowiednich standar -
dów do przepisów krajowych lub regio -
nalnych oraz określenie praktycznych 
wymogów, których powinni przestrze -
gać rolnicy. Państwa członkowskie są 
również zobowiązane do poinformowa -
nia rolników o tych wymogach oraz usta -
nowienia systemu administracji i kontroli 
umożliwiającego skontrolowanie próby 
beneficjentów na miejscu i zastosowanie 
wobec nich sankcji w razie niespełnienia 
tych wymogów.
42 
Jednym z charakterystycznych ograni -
czeń systemu kontroli przestrzegania 
zasady wzajemnej zgodności jest to, że 
przestrzeganie niektórych wymogów – 
ze względu na ich charakter – jest bar -
dzo trudne do sprawdzenia. Na przykład 
jeden z wymogów dotyczy czasu i me -
tody stosowania pestycydów. Trudność 
w tym przypadku polega na tym, że kon -
trole przestrzegania zasady wzajemnej 
zgodności są zazwyczaj zapowiadane, 
a zatem inspektor najprawdopodobniej 
nie zaobserwuje rolnika dokonujące -
go oprysków zakazanym produktem 
lub w sposób niezgodny z prawem. 
Inne wymogi można sprawdzić jedynie 
w ustalonym okresie w roku lub w przy -
padku braku określonych warunków 
meteorologicznych (np. silnego wiatru, 
mrozu), co niekoniecznie może zbiegać 
się z terminem kontroli na miejscu.
31 Uwagi
43 
W skontrolowanych państwach człon -
kowskich stwierdzono uchybienia w sys -
temie kontroli przestrzegania zasady 
wzajemnej zgodności w odniesieniu do 
zasobów wodnych na poziomie instytu -
cji zarządzających:
 — szczegółowe instrukcje postępowania 
istnieją tylko w przypadku niewielu 
kontroli, a niektóre instrukcje są tak 
ogólne, że nie pozwalają zapewnić, 
by inspektorzy dokładnie wiedzieli,  
co i jak należy sprawdzić, ani też  
by różni inspektorzy przeprowadzili 
kontrole w ten sam sposób;
 — obowiązkowe kontrole wprowadzo -
no na późniejszym etapie lub nadal 
się ich nie przeprowadza;
 — kontrole na miejscu są w dużym 
stopniu skumulowane jesienią. 
Oprócz tego, że jest to sprzeczne 
z niektórymi wymogami regula -
cyjnymi37, oznacza to, że szeregu 
wymogów dotyczących zasobów 
wodnych (takich jak zakaz stosowa -
nia nawozu naturalnego w strefach 
buforowych pod uprawą) nie można 
zweryfikować naocznie na miejscu;
 — nie ukończono kontroli związanych 
z normą DKR dotyczącą nawadniania 
(zob.  ramka  9).Komisja nie zapewnia tego,  
aby normy DKR były 
odpowiednie na szczeblu 
państw członkowskich
44 
Celem norm DKR ustanowionych  
w ramach mechanizmu wzajemnej  
zgodności jest egzekwowanie stosowa -
nia podstawowych dobrych praktyk38. 
Od państw członkowskich oczekuje się,  
że określą minimalne wymagania 
uwzględniające krajowe warunki agro -
nomiczne, środowiskowe i klimatyczne.
45 
Obecnie Komisja otrzymuje – za pośred -
nictwem internetowej bazy danych – je -
dynie ograniczone informacje na temat 
wdrożenia norm DKR w państwach 
członkowskich. Na informacje te składają 
się odniesienia do właściwego ustawo -
dawstwa krajowego oraz podsumowania 
przekazane przez poszczególne państwa 
członkowskie. Informacje przekazywane 
są na poziomie geograficznym, który 
same państwa członkowskie uważają 
za stosowny. Na przykład w przypadku 
skontrolowanych państw członkowskich 
nie uwzględniono informacji na temat 
wdrożenia norm DKR na szczeblu regio -
nalnym (np. we Włoszech i Hiszpanii).Ramka  9Faktyczna ilość pobranej wody, której nie sprawdzono pod kątem ilości dopuszczalnej
W ramach kontroli stwierdzono niedociągnięcia przy sprawdzaniu wymogów DKR dotyczących nawadniania. Norma 
ta ma następujące brzmienie: „Przestrzeganie procedur wydawania zezwoleń, w przypadku gdy wykorzystanie wody 
w celu nawadniania wymaga zezwolenia”. W ramach kontroli stwierdzono kilka przypadków, w których mimo że proce -
dury państwa członkowskiego przewidywały zezwolenia określające maksymalną dopuszczalną ilość pobieranej wody, 
ilość wody faktycznie pobranej nie została porównana z pułapem podanym w zezwoleniu. Takie uchybienia znacznie 
ograniczają skuteczność kontroli.
Według list kontrolnych stosowanych przez inspektorów kontrolujących przestrzeganie zasady wzajemnej zgodności 
w Grecji i Hiszpanii faktyczna ilość pobranej wody nie jest obecnie porównywana z ilością określoną w zezwoleniach. 
Trybunał ustalił, że na Słowacji ilość pobrana nie jest nawet mierzona. Kontrole mogą zatem wykazać wyłącznie fakt 
wydania lub niewydania zezwolenia, lecz nie przestrzeganie bądź nieprzestrzeganie przez beneficjenta określonych 
w zezwoleniu limitów.37 Art. 53 ust. 1 rozporządzenia 
Komisji (WE) nr 1122/2009 
z dnia 30 listopada 2009 r. 
ustanawiającego szczegółowe 
zasady wykonania 
rozporządzenia Rady (WE) 
nr 73/2009 odnośnie do 
zasady wzajemnej zgodności, 
modulacji oraz zintegrowanego 
systemu zarządzania 
i kontroli w ramach systemów 
wsparcia bezpośredniego 
dla rolników przewidzianych 
w wymienionym 
rozporządzeniu oraz wdrażania 
rozporządzenia Rady (WE) 
nr 1234/2007 w odniesieniu 
do zasady wzajemnej 
zgodności w ramach systemu 
wsparcia ustanowionego 
dla sektora wina (Dz.U. L 316 
z 2.12.2009, s. 65) i art. 14 
ust. 1 rozporządzenia 
Komisji (UE) nr 65/2011 
z dnia 27 stycznia 2011 r. 
ustanawiającego szczegółowe 
zasady wykonania 
rozporządzenia Rady (WE) 
nr 1698/2005 w odniesieniu 
do wprowadzenia procedur 
kontroli oraz do zasady 
wzajemnej zgodności 
w zakresie środków wsparcia 
rozwoju obszarów wiejskich 
(Dz.U. L 25 z 28.1.2011, s. 8).
38 Parlament Europejski 
Sustainable management of 
natural resources with a focus 
on water and agriculture. 
Study – Final Report, 
maj 2013 r.  [Zrównoważone 
gospodarowanie zasobami 
naturalnymi z naciskiem na 
wodę i rolnictwo. Analiza – 
sprawozdanie końcowe]. 
http://www.europarl.europa.
eu/RegData/etudes/etudes/
join/2013/488826/IPOL -JOIN_
ET(2013)488826_EN.pdf .
32 Uwagi
46 
Komisja ocenia wdrożenie norm DKR 
z prawnego punktu widzenia za pomocą 
przeglądu dokumentacji na podstawie 
informacji przekazanych przez państwa 
członkowskie i uzupełnionych kontro -
lami na miejscu. Komisja nie ocenia, czy 
wymogi ustanowione przez państwa 
członkowskie w odniesieniu do dwóch 
norm DKR dotyczących wody są odpo -
wiednie z perspektywy celów dotyczą -
cych ochrony wód. W praktyce wymogi 
DKR znacznie się różnią w poszczegól -
nych państwach członkowskich. Na przy -
kład na podstawie normy DKR dotyczą -
cej stref buforowych39 (zob.  rysunek 7 ) 
minimalna szerokość stref waha się 
między 25 cm a 10 m (zob.  tabela 3 ).
47 
W niektórych państwach członkow -
skich / regionach strefy buforowe mogą 
być uprawiane, natomiast w innych 
powinny być pokryte trawą lub pozosta -
wione jako nieużytki. Niektóre państwa 
członkowskie stosują wyjątki wobec 
wielu jednolitych części wód, które 
mogą znajdować się na gruntach rolnych 
(zob.  ramka 10 )48 
Państwa członkowskie – nawet te, w któ -
rych występują szczególne zagrożenia 
dla zasoby wodne – stosują również  
bardzo różne wymogi w przypadku  
normy DKR dotyczącej nawadniania.  
Ta norma DKR odnosi się do istnieją -
cych przepisów w państwach człon -
kowskich, ale nie wprowadza nowych 
wymogów. W niektórych państwach 
członkowskich / regionach obowiązek 
posiadania zezwolenia na pobór wody 
zależy od pobieranej ilości, położenia 
geograficznego i rodzaju pobieranej 
wody (powierzchniowa lub podziemna). 
Niektóre państwa członkowskie zakazują 
lokalnego nawadniania w okresach su -
szy. W innych państwach rolnicy muszą 
co roku przekazywać informacje o ilości 
wody zużytej do nawadniania. W ramach 
kontroli stwierdzono przypadki, w któ -
rych wymogi dotyczące zezwolenia na 
nawadnianie nie zachęcają rolników 
do zużywania mniejszej ilości wody. 
Na przykład w niektórych państwach 
rolnikom opłaty nalicza się w zależności 
od powierzchni gospodarstw zamiast 
faktycznego zużycia wody.Rysunek  7Strefa buforowa
jednolita
część wódstrefa buforowaroślina uprawna
  39 W ramach tej normy 
DKR należy przestrzegać 
co najmniej wymogów 
dotyczących warunków 
rolniczego wykorzystania 
nawozu w pobliżu cieków 
wodnych, zgodnie 
z dyrektywą azotanową.
33 Uwagi
Jednolite części wód wyłączone z normy DKR dotyczącej stref buforowych
Państwa członkowskie wyłączyły niektóre kategorie jednolitych części wód z normy DKR dotyczącej stref buforo -
wych. We Włoszech (Lombardia) strefy buforowe nie muszą istnieć wzdłuż cieków wodnych krótszych niż 5 km  
lub należących do zlewni o powierzchni mniejszej niż 10 km². Hiszpania (Andaluzja) stosuje wyłączenie „stawów,  
kanałów nawadniających i rowów”, chociaż nie zdefiniowała odpowiednio tych jednolitych części wód i uzasadnia 
te wyłączenia argumentami innymi niż ochrona środowiska. Stwarza to ryzyko wyłączenia zbyt wielu cieków wod -
nych z obowiązku przestrzegania wymogu dotyczącego strefy buforowej, co znacznie obniży wpływ normy DKR  
na jakość wody.Tabela  3 Ramka  10Znaczne różnice wymogów DKR dotyczących stref buforowych
Państwo Szerokość strefy buforowej Obowiązki i ograniczenia
Dania minimum 2 m brak upraw, pielęgnacji gleby i sadzenia
Grecjaod 1 m do 6 m
w zależności od nachylenia i rodzaju ograniczeniabrak upraw (1 m) i nawozów azotowych (2 lub 6 m)
Hiszpania (Andaluzja) od 2 m do 10 mobowiązkowe odłogowanie
brak nawozów i pestycydów 
Francja 5 mobowiązkowe pokrycie trawą, krzewami, krzakami  
lub drzewami
brak nawozów mineralnych i organicznych oraz pestycydów 
Włochy (Lombardia)od 5 m do 3 m
w zależności od stanu jednolitej części wódobowiązkowe pokrycie trawą
uprawa zerowa, brak nawozów nieorganicznych,  
naturalnych i gnojowicy
Niderlandyod 25 cm do 9 m
w zależności od upraw i określonych specyfikacji 
technicznychbrak nawozów
Słowacja 10 m brak nawozów przemysłowych i organicznych 
34 Uwagi
Nie wykorzystuje się 
w pełni potencjału  
funduszy przeznaczonych 
na rozwój obszarów  
wiejskich, aby rozwiązać 
problemy związane 
z wodą
49 
Środki na rozwój obszarów wiejskich 
wynoszą niemal 100 mld euro na lata 
2007–2013. W rozporządzeniu (WE) 
nr 1698/2005 w sprawie rozwoju obsza -
rów wiejskich określono ochronę wód 
jako jedną z kluczowych kwestii, którymi 
trzeba się zająć40. W rozporządzeniu 
podkreślono również, że „działalność 
Europejskiego Funduszu Rolnego na 
rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich […] 
oraz operacje, do których Fundusz się 
przyczynia, muszą być spójne i zgodne 
z innymi politykami wspólnotowymi”41, 
takimi jak polityka wodna. Rozwój 
obszarów wiejskich ma zatem znaczny 
potencjał, jeżeli chodzi o przyczynianie 
się do włączenia celów polityki wodnej 
UE do WPR, ponieważ w jego ramach 
udostępniane są fundusze i określane są 
jasne cele w odniesieniu do wód.
50 
Państwa członkowskie uruchamiają środ -
ki przeznaczone na rozwój obszarów 
wiejskich za pomocą swoich programów 
rozwoju obszarów wiejskich (zob. pkt 10 
i 11), na które składa się zbiór działań, 
w których udział mogą dobrowolnie brać 
docelowe grupy ludności (np. rolnicy). 
Beneficjenci działań w ramach rozwoju 
obszarów wiejskich zobowiązują się 
do spełnienia konkretnych warun -
ków określonych przez dane państwo 
członkowskie.51 
Obecnie nie wykorzystuje się w pełni 
potencjału rozwoju obszarów wiejskich. 
Aktualny sposób realizacji PROW ma 
ograniczony wpływ na wodę, ponie -
waż zagrożenia dla zasobów wodnych 
nie zostały kompleksowo określone, 
PROW i plany gospodarowania wodami 
w dorzeczu nie zostały jeszcze do siebie 
dostosowane i nie zawsze można unik -
nąć negatywnych skutków ubocznych. 
Ponadto nie wydatkowano znacznych 
kwot w ramach środków przeznaczonych 
na zasoby wodne.40 Motyw 31 
rozporządzenia (WE) 
nr 1698/2005: „Wsparcie 
szczegółowych metod 
gospodarowania gruntami 
powinno przyczynić się 
do zrównoważonego 
rozwoju poprzez zachęcanie 
rolników i posiadaczy 
lasów w szczególności 
do stosowania metod 
użytkowania gruntów 
zgodnych z potrzebą 
zachowania środowiska 
naturalnego i krajobrazu oraz 
ochrony i poprawy zasobów 
naturalnych. Powinno ono 
sprzyjać wdrożeniu szóstego 
wspólnotowego programu 
działań w zakresie środowiska 
naturalnego oraz konkluzji 
Prezydencji dotyczących 
strategii zrównoważonego 
rozwoju. Do kluczowych 
kwestii, którymi należy się 
zająć, zalicza się różnorodność 
biologiczną, zarządzanie 
terenem Natura 2000, ochronę 
wód i gleb […]”.
41 Motyw 6 rozporządzenia (WE) 
nr 1698/2005.
35 Uwagi
Plany państw członkowskich 
dotyczące wydatków na  
rozwój obszarów wiejskich 
nie zawsze uwzględniają cele 
polityki wodnej UE i potrzeby 
państw członkowskich 
w zakresie zasobów wodnych
W programach rozwoju 
obszarów wiejskich państw 
członkowskich nie określono 
kompleksowo problemów 
związanych z wodą i programy 
te nie są jeszcze dostosowane 
do planów gospodarowania 
wodami w dorzeczu
52 
W przypadku każdego skontrolowane -
go państwa członkowskiego / regionu 
Trybunał zbadał, czy ocena oddziaływania 
na środowisko42 przeprowadzona w kon -
tekście oceny ex ante  PROW oraz analizy 
oddziaływania na środowisko przeprowa -
dzone w kontekście planu gospodarowa -
nia wodami w dorzeczu były kompletne 
i spójne. Chociaż Trybunał przyznaje, że obszar geograficzny objęty tymi dwiema 
ocenami oraz ich termin43, charakter i cel 
mogą być różne, uważa on, że ocena pro -
blemów związanych z wodą powinna być 
spójna w obu analizach. Trybunał ustalił 
jednak, że określenie problemów związa -
nych z wodą w analizach oddziaływania 
na środowisko PROW jest czasami nie -
pełne i nie zawsze spójne z informacjami 
dostępnymi w kontekście planów gospo -
darowania wodami w dorzeczu. Kontrola 
wykazała przypadki braku określenia 
problemów związanych z wodą w PROW, 
których nie uwzględniono w żadnych 
działaniach w ramach rozwoju obszarów 
wiejskich (zob.  ramka 11 ).
53 
Niska jakość programów działań w pla -
nach gospodarowania wodami w dorze -
czu (zob. pkt 27 i 28) stanowi obecnie 
przeszkodę w ich dostosowaniu do PROW. 
Chociaż zbieżność istnieje, przybiera 
ona formę działań w ramach rozwoju 
obszarów wiejskich włączonych do planu 
gospodarowania wodami w dorzeczu.
Brak kompleksowego określenia problemów związanych z wodą
—  W Danii kwestia poboru wody nie jest objęta oceną oddziaływania na środowisko w ramach PROW, chociaż 
według planu gospodarowania wodami w dorzeczu ma ona istotne znaczenie na zachodzie kraju. Problemu 
poboru wody nie uwzględniono w żadnym działaniu w duńskim PROW.
—  W Hiszpanii (Andaluzja) program działań określonych w planie gospodarowania wodami w dorzeczu  
Gwadalkiwir obejmuje działania mające na celu utworzenie rejestru wody i zwalczanie nielegalnego poboru. 
W sprawozdaniu w sprawie zrównoważoności środowiskowej PROW i analizie oddziaływania na środowisko  
przeprowadzonej na potrzeby planu gospodarowania wodami w dorzeczu Gwadalkiwir pominięto jednak pro -
blem nielegalnego poboru wód podziemnych. Oprócz działań w ramach rozwoju obszarów wiejskich podlegają -
cych zasadzie wzajemnej zgodności (zob. pkt 8) PROW nie zawiera mechanizmów zachęcających beneficjentów 
do przestrzegania procedur udzielania zezwoleń na pobór.
—  Na Słowacji PROW nie obejmuje działań ukierunkowanych na niedociągnięcia związane z ilością wody lub 
uwzględniających kwestie zanieczyszczenia pestycydami, zanikania terenów podmokłych lub nadmiernego  
lokalnego poboru wód podziemnych, które wskazano w planie gospodarowania wodami w dorzeczu, lecz  
których nie wymieniono w ocenie oddziaływania na środowisko na potrzeby PROW.
—  W Grecji w planie gospodarowania wodami w dorzeczu dla Tesalii wymieniono problemy dotyczące zmian hy -
dromorfologicznych i niezarejestrowanych odwiertów, lecz nie poruszono ich w ocenie oddziaływania na środo -
wisko na potrzeby PROW. Grecki PROW nie zawiera działań ukierunkowanych na zagrożenia hydromorfologiczne.Ramka  1142 http://ec.europa.eu/
agriculture/rurdev/eval/
guidance/note_c_en.pdf  
(s. 14).
43 Oceny oddziaływania na 
środowisko w związku 
z PROW zostały przygotowane 
w 2006 r., lecz analizy 
oddziaływania na środowisko 
przeprowadzone w kontekście 
planów gospodarowania 
wodami w dorzeczu 
[obejmujące „analizę […] 
charakterystyk [obszaru 
dorzecza], przegląd wpływu 
działalności człowieka na 
stan wód powierzchniowych 
i podziemnych oraz analizę 
ekonomiczną korzystania 
z wód” (zob. art. 5 RDW)] miały 
zostać ukończone najpóźniej 
dnia 22 grudnia 2004 r.
36 Uwagi
Realizacja PROW czasami 
wywiera negatywne skutki 
uboczne na zasoby wodne
54 
Cele polityki rolnej i polityki ochrony 
środowiska mogą być sprzeczne. Fundu -
sze przeznaczone na rozwój obszarów 
wiejskich powinny być jednak wyko -
rzystywane w sposób zrównoważony 
w odniesieniu do gospodarki wodnej, 
a zatem PROW powinny zawierać klau -
zule ochronne, aby uniknąć potencjal -
nych negatywnych skutków ubocznych 
(zob.  ramka 12 ). Przed zatwierdzeniem 
PROW Komisja przeprowadza kontrole 
mające na celu określenie potencjalnych 
negatywnych skutków działań w ramach rozwoju obszarów wiejskich. Jednak kon -
cepcja niektórych, należycie zatwierdzo -
nych działań w ramach rozwoju obszarów 
wiejskich nie zapobiega wywieraniu 
przez nie znacznych negatywnych skut -
ków ubocznych na wody. Niektóre PROW 
zatwierdzono, pomimo że nie zawierały 
odpowiednich klauzul ochronnych (zob. 
ramka 12 ).
55 
W niektórych przypadkach, nawet jeśli 
PROW zawiera klauzule ochronne w celu 
uniknięcia negatywnych skutków ubocz -
nych dla wód, w praktyce realizacja dzia -
łań umożliwia powstanie takich skutków 
ubocznych (zob.  ramka 13 ).
Przykłady PROW z klauzulami ochronnymi i bez tych klauzul
PROW dla Włoch (Lombardia) zbadany podczas kontroli zawiera klauzule ochronne w odniesieniu do działania 
ukierunkowanego na inwestycje na modernizację gospodarstw rolnych. PROW umożliwia budowę nowych szklarni 
ogrodniczych wyłącznie pod warunkiem oszczędności energii i wody. Inwestycje mające na celu rozbudowę istnie -
jącej sieci nawadniającej lub zwiększenie powierzchni nawadnianej uznaje się za niekwalifikowalne.
Koncepcja tego samego działania w PROW dla Hiszpanii (Andaluzja) pozwala jednak na powstanie znacznych nega -
tywnych skutków ubocznych, takich jak rozszerzenie obszaru nawadnianego lub zatwierdzenie projektów oznacza -
jących zwiększenie ogólnego zużycia wody.
Przykład negatywnych skutków ubocznych ze względu na niedociągnięcia  
w realizacji działania w ramach rozwoju obszarów wiejskich
Kontrola DAS przeprowadzona przez Trybunał w Hiszpanii wykazała, że projekt objęty działaniem 125 (infrastruk -
tura związana z rozwojem i dostosowaniem rolnictwa i leśnictwa) został zatwierdzony, pomimo że dopuszczalne 
zużycie wody przez beneficjenta nie było wystarczające, aby zapewnić ekonomiczną opłacalność projektu, i bene -
ficjent zużywał znacznie więcej wody niż ilość, do której był uprawniony, co oznaczało naruszenie dwóch kryteriów 
kwalifikowalności w przypadku tego rodzaju projektów. Świadczy to o nieskuteczności kontroli przeprowadzonych 
w celu zatwierdzenia wniosku projektowego oraz braku zagwarantowania podstawowych wymogów, które co do 
zasady powinny zapobiec negatywnym skutkom ubocznym (takim jak zwiększenie ilości zużywanej wody).Ramka  12 Ramka  13
37 Uwagi
Środki na rozwój obszarów 
wiejskich nie zostały  
dostatecznie wykorzystane 
na rozwiązanie problemów 
związanych z wodą
Wskaźnik wykonania działań 
związanych z wodą nie zawsze 
jest dostatecznie wysoki
56 
Działania w ramach rozwoju obszarów 
wiejskich, które mogą wywierać bezpo -
średni wpływ na ochronę wód, obejmują 
działania wymagające od rolników zmia -
ny praktyk rolniczych polegającej na 
ograniczeniu zastosowania pestycydów 
lub nawozów albo dostosowaniu upraw 
do lokalnej sytuacji hydrologicznej. Spo -
sób faktycznej realizacji tych działań jest 
istotnym czynnikiem w ocenie tego, czy 
w pełni wykorzystano potencjał EFRROW 
w zakresie ochrony wód. Trybunał zbadał 
ten aspekt – po pierwsze, przeprowa -
dzając analizę działań podjętych przez 
państwa członkowskie w ramach ich 
PROW, i po drugie, przeprowadzając 
analizę wykorzystania przez państwa 
członkowskie możliwości, które stwarza 
art. 38 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 
w odniesieniu do kosztów związanych 
z wdrażaniem RDW.
57 
Trybunał przeprowadził analizę wskaź -
nika wykonania aktywnych działań 
w ramach rozwoju obszarów wiejskich 
wskazanych przez same państwa 
członkowskie jako działania wywiera -
jące bezpośredni wpływ na ochronę 
wód. Chociaż analiza ta charakteryzuje 
się pewnymi ograniczeniami44, wyniki 
pokazują, że w około połowie wszystkich 
przypadków wskaźniki wykonania mają 
szanse zostać osiągnięte.44 Ponieważ działania 
często podzielone są na 
poddziałania, które nie 
uwzględniają kwestii zasobów 
wodnych, nie wszystkie 
projekty finansowane 
w ramach tych działań 
faktycznie dotyczą ochrony 
wód.
38 Uwagi
58 
Państwa członkowskie nie wykorzystały 
jednak możliwości, jakie stwarza art. 38 
rozporządzenia (WE) nr 1698/2005, 
w którym konkretnie przewidziano,  
że działanie 21345 można wykorzystać 
„w celu rekompensowania poniesionych 
kosztów i utraconych dochodów wy -
nikających z niedogodności na danych 
obszarach związanych z wdrażaniem 
[RDW]” (zob.  tabela 4 ).59 
W czasie wizyt kontrolnych żadne 
z państw członkowskich oprócz Danii46 
nie uruchomiło działania 213 w odnie -
sieniu do RDW zgodnie z art. 38. Według 
Komisji22 jedynie w 4% przedłożonych 
jej planów gospodarowania wodami 
w dorzeczu wskazano, że w ich ramach 
zostanie wykorzystany art. 38  w celu 
zrekompensowania rolnikom kosztów za -
stosowania wymogów RDW. Ograniczone 
wykorzystanie działania 213 było spo -
wodowane między innymi opóźnieniami 
w finalizowaniu przez państwa członkow -
skie ich planów gospodarowania wodami 
w dorzeczu. Innym czynnikiem niesprzy -
jającym wykorzystaniu działania 213 był 
fakt, że przepisy wykonawcze dotyczące 
płatności związanych z RDW opublikowa -
no dopiero w lutym 2010 r.47 – trzy lata 
i dwa miesiące po rozpoczęciu okresu 
programowania rozwoju obszarów wiej -
skich48 oraz ponad rok po terminie ukoń -
czenia planów gospodarowania wodami 
w dorzeczu określonym w art. 13 RDW.Tabela  4Wskaźniki wykonania działań w ramach rozwoju obszarów wiejskich1  
wskazanych przez państwa członkowskie jako działania wywierające  
bezpośredni wpływ na ochronę wód (w %)
Państwo Działanie115 121 125 213 214 216 226 321
Dania 84,1 24,2
Francja (obszar lądowy)  69,7 39,8 85,8 16,9
Grecja 17, 0 35,7 71,7 21,5
Włochy (Lombardia) 75,8 42,4 69,0 51,9
Słowacja 85,8 88,2 91,8
Niderlandy 51,0 30,4 95,7 9,7
Hiszpania (Andaluzja) 9,4 70,0 27, 6 73,1
 Wskaźniki wykonania na dobrej drodze (> 60%)
 Działanie 213 nieuruchomione w żadnym ze skontrolowanych państw członkowskich
 Działanie niewskazane przez skontrolowane państwo członkowskie jako działanie wywierające bezpośredni wpływ na ochronę wód 
1  Działanie 115: „tworzenie systemu usług z zakresu zarządzania, pomocy i usług doradczych”; działanie 121: „modernizacja gospodarstw 
rolnych”; działanie 125: „infrastruktura związana z rozwojem i dostosowaniem rolnictwa i leśnictwa”; działanie 214: „płatności rolnośrodowi -
skowe”; działanie 216: „inwestycje nieprodukcyjne”; działanie 226: „przywrócenie potencjału leśnego oraz wprowadzanie działań zapobie -
gawczych”; oraz działanie 321: „podstawowe usługi dla gospodarki i ludności wiejskiej”.
Źródło:  Komisja Europejska, dane z dnia 31 marca 2013 r.45 Działanie 213: „Płatności 
dla obszarów Natura 
2000 i płatności związane 
z dyrektywą 2000/60/WE 
(RDW)”.
46 Dania uruchomiła 
działanie 213 w celu 
zrekompensowania kosztów 
związanych z wdrażaniem 
dziesięciometrowych stref 
buforowych, lecz ze względu 
na zawieszenie duńskiego 
planu gospodarowania 
wodami w dorzeczu 
w grudniu 2012 r. realizacja 
działania została wstrzymana.
47 Rozporządzenie Komisji (UE) 
nr 108/2010 z dnia 
8 lutego 2010 r. zmieniające 
rozporządzenie (WE) 
nr 1974/2006 ustanawiające 
szczegółowe zasady 
stosowania rozporządzenia 
Rady (WE) nr 1698/2005 
w sprawie wsparcia rozwoju 
obszarów wiejskich przez 
Europejski Fundusz Rolny 
na rzecz Rozwoju Obszarów 
Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. L 36 
z 9.2.2010, s. 4).
48 EFRROW 2007–2013.
39 Uwagi
Instrumenty finansowe 
opracowane specjalnie w celu 
rozwiązania kwestii zasobów 
wodnych wykorzystano 
w niewielkim stopniu
60 
W decyzji Rady 2009/61/WE49 wskazano 
potrzebę bardziej zdecydowanej reakcji 
na szereg „nowych kluczowych wyzwań” 
określonych w 2013 r.50, do których należy 
„gospodarka wodna”. Zgodnie z decyzją 
na podstawie oceny funkcjonowania 
WPR udostępniono dodatkowe fundusze 
ukierunkowane na te nowe wyzwania. 
Całkowity dodatkowy budżet wyniósł 
3,8 mld euro. Jednocześnie w odpowiedzi 
na kryzys gospodarczy z 2008 r. Komisja 
sporządziła nowy Europejski plan naprawy 
gospodarczej51. Europejski plan napra -
wy gospodarczej zapewnił dodatkowy 
miliard euro przeznaczony na wydatki na 
sieci szerokopasmowe na obszarach wiej -
skich i wszelkie nowe wyzwania.61 
W 2010 r. na podstawie pierwszych 
zmian PROW wynikających z oceny 
funkcjonowania reformy WPR państwa 
członkowskie przeznaczyły 26,9% dodat -
kowych funduszy WPR (1,3 mld euro) na 
„nowe wyzwanie”, którym była gospo -
darka wodna52 (zob. rysunek 8 ). Średni 
wskaźnik wykorzystania tych funduszy 
na koniec 2012 r. wynosił 17,5% dla UE-27, 
chociaż wartość ta znacznie się różni 
w przypadku poszczególnych państw 
członkowskich53 (więcej informacji znaj -
duje się w  załączniku IV ). Chociaż ocena 
funkcjonowania reformy WPR stworzyła 
możliwość szerszego włączenia kwestii 
gospodarki wodnej do PROW, w prak -
tyce większość państw członkowskich 
w bardzo niewielkim stopniu wykorzy -
stała dodatkowe fundusze.Rysunek  8Planowany podział funduszy przyznanych na podstawie  
oceny funkcjonowania reformy WPR i Europejskiego planu  
naprawy gospodarczej między „nowe wyzwania” wg stanu z 2010 r.
Źródło:  Komisja Europejska.0,3%różnorodność
biologiczna
31,2%
gospodarka wodna
26,9%energia ze źródeł odnawialnych5,6%zmiana klimatu
14,2%sieci szerokopasmowe7,3%innowacje związane
z nowymi wyzwaniamirestrukturyzacja sektora mleczarskiego
14,5%49 Decyzja Rady 2009/61/WE 
z dnia 19 stycznia 2009 r. zmie -
niająca decyzję 2006/144/WE 
w sprawie strategicznych 
wytycznych Wspólnoty dla roz -
woju obszarów wiejskich (okres 
programowania 2007–2013) 
(Dz.U L 30 z 31.1.2009, s. 112).
50 Motyw 3 decyzji 2009/61/WE: 
„Oceniając realizację reformy 
wspólnej polityki rolnej 
z 2003 r., za nowe kluczowe 
wyzwania dla europejskiego 
rolnictwa uznano zmiany 
klimatyczne, odnawialne źródła 
energii, gospodarkę wodną, 
różnorodność biologiczną 
i restrukturyzację sektora 
mleczarskiego”.
51 COM(2008) 800 final z dnia 
26 listopada 2008 r.
52 Trybunał przyznaje, że niektóre 
fundusze przeznaczone na 
uwzględnienie „nowego 
wyzwania” w zakresie różno -
rodności biologicznej mogą 
również mieć pozytywny 
wpływ na stan wód.
53 Komisja nie dysponuje 
zatwierdzonymi danymi 
w zakresie tych wskaźników 
wykorzystania. Jednakże dane 
przedstawione przez Trybunał 
zostały oparte na informacjach 
przekazanych przez Komisję.
40 Uwagi
Zasada „zanieczyszczający 
płaci” nie została  
włączona do WPR
62 
Zgodnie z zasadą „zanieczyszczający 
płaci” zanieczyszczający musi ponieść 
koszty zapobiegania zanieczyszczeniu, 
jego kontroli i usuwania54. Obecnie 
zasada ta jest obowiązkiem prawnym 
potwierdzonym przez UE w Traktacie55 
i dyrektywie w sprawie odpowiedzialno -
ści za środowisko56, a ponadto jest o niej 
wyraźnie mowa w art. 9 RDW.
63 
Z praktyk rolniczych wynikają zarówno 
korzyści, jak i obciążenia dla środowiska. 
Negatywne skutki rolnictwa dla środo -
wiska obejmują często wprowadzenie 
niepożądanych związków chemicznych 
(zanieczyszczeń) do środowiska. Roz -
proszony charakter zanieczyszczenia 
z rolnictwa oraz trudność we wskazaniu 
zanieczyszczającego utrudniają eg -
zekwowanie przepisów dotyczących 
ochrony środowiska i przypisanie odpo -
wiedzialności za szkody54. Zasada »za -
nieczyszczający płaci« powinna [jednak] 
mieć zastosowanie, jeżeli działalność 
rolnicza powoduje w środowisku szkody, 
które mają wpływ na własność prywatną 
i publiczną54. Mechanizmy służące eg -
zekwowaniu zasady „zanieczyszczający 
płaci” (takie jak grzywny nakładane na 
szczeblu państw członkowskich) mogą 
funkcjonować, lecz nie mają wpływu na 
płatności otrzymywane przez benefi -
cjentów WPR.64 
Kary stosowane obecnie wobec rolni -
ków, którzy nie spełniają wymogów 
wzajemnej zgodności (tj. przekraczają 
dopuszczalny poziom zanieczyszczeń 
określony w przepisach), nie są obliczane 
na podstawie kosztów spowodowanych 
szkód i dlatego też mogą stanowić tylko 
część tego kosztu. W wielu przypadkach 
nie są one proporcjonalne do wagi naru -
szenia obowiązków wzajemnej zgod -
ności przez rolnika. Trybunał zauważył 
to już w sprawozdaniu specjalnym 
nr 8/2008. W związku z tym Trybunał 
ponownie zwraca uwagę na wymienione 
w pkt 40–43 niedociągnięcia w zakresie 
stosowania zasady wzajemnej zgod -
ności. Dlatego też zasada wzajemnej 
zgodności w aktualnie stosowanej for -
mie może być pożyteczna, lecz zapewnia 
jedynie częściowe przestrzeganie zasady 
„zanieczyszczający płaci”.
65 
Znaczna liczba płatności w ramach 
rozwoju obszarów wiejskich nie jest po -
wiązana z zasadą wzajemnej zgodności9. 
W związku z tym rolnik, który powoduje 
zanieczyszczenie, będzie nadal otrzy -
mywać te płatności w niezmniejszonej 
kwocie. Obecnie nie istnieje mechanizm, 
który proporcjonalnie uwzględniałby 
koszty zapobiegania zanieczyszczeniu 
spowodowanemu przez rolnika lub jego 
usuwania i który odpowiednio obniżałby 
płatności w ramach rozwoju obszarów 
wiejskich.54 Margaret Rosso Grossman, 
Agriculture and the Polluter 
Pays Principle  [Rolnictwo 
a zasada „zanieczyszczający 
płaci”], t. 11.3 Electronic 
Journal of Comparative Law , 
grudzień 2007 r., http://www.
ejcl.org/113/article113-15.pdf .
55 Art. 191 ust. 2 Traktatu 
o funkcjonowaniu Unii 
Europejskiej.
56 Dyrektywa 2004/35/WE 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady (Dz.U L 143 
z 30.4.2004, s. 56), zmieniona 
dyrektywą 2006/21/WE 
(Dz.U. L 102 z 11.4.2006, s. 15) 
i dyrektywą 2009/31/WE 
(Dz.U L 140 z 5.6.2009, s. 114).
41 Uwagi
Systemy monitorowania 
i oceny nie przedstawiają 
pełnego obrazu sytuacji
66 
Upłynęło wiele lat od momentu, w któ -
rym nastąpiła poprawa skuteczności 
polityki wodnej UE i wprowadzono 
instrumenty WPR mogące rozwiązać pro -
blemy związane z wodą:
(i) w 2003 r. wprowadzono zasadę wza -
jemnej zgodności, która od 2005 r. 
jest obowiązkowa dla wszystkich 
rolników otrzymujących płatności 
bezpośrednie;
(ii) w 2000 r. rozwój obszarów wiejskich 
włączono do WPR; a
(iii)  w 2000 r. w życie weszła ramowa 
dyrektywa wodna wraz z wymogiem 
wprowadzenia działających progra -
mów monitorowania w państwach 
członkowskich do końca 2006 r.
67 
W obecnej formie systemy monito -
rowania nie pozwalają na uzyskanie 
całościowego obrazu wpływu rolnictwa 
na wody. Informacje w tym zakresie są 
częściowe, fragmentaryczne, a czasami 
przekazywane z opóźnieniem. Przyczyny 
tego stanu rzeczy są następujące:
(i) systemy monitorowania i oceny WPR 
są w niewielkim stopniu przydatne 
w odniesieniu do informacji doty -
czących wód;
(ii) zasady monitorowania polityki 
wodnej określono późno i są one 
niepełne; oraz
(iii) żaden inny istniejący system 
informacyjny nie może dostarczyć 
danych potrzebnych do powiązania 
jakości i ilości wody z praktykami 
rolniczymi.Systemy monitorowania 
i oceny WPR mają ograniczoną 
wartość, jeśli chodzi o pomiar 
postępów w osiąganiu celów 
polityki wodnej określonych 
w rozporządzeniach 
w sprawie WPR
68 
Prawo UE57 określa wobec państw człon -
kowskich wymóg przedłożenia Komisji 
sprawozdania rocznego zawierającego 
„wyniki kontroli przeprowadzonych pod 
kątem wzajemnej zgodności”. Wyniki 
te dotyczą liczby przeprowadzonych 
kontroli i przypadków naruszenia 
poszczególnych wymogów wzajemnej 
zgodności. Nie obejmują one informacji 
dotyczących wpływu zasady wzajem -
nej zgodności na jakość lub ilość wody 
i nigdy nie było to ich celem.
69 
Komisja monitoruje i ocenia wszystkie 
działania w ramach rozwoju obszarów 
wiejskich w okresie programowania 
2007–2013 za pomocą wspólnych ram 
monitorowania i oceny. W ramach tych 
wykorzystuje się wskaźniki służące do 
pomiaru postępów w zakresie osiągnię -
cia celów rozwoju obszarów wiejskich, 
a także oceny przeprowadzone przez 
niezależnych oceniających.57 Art. 84 ust. 1 lit. e) 
rozporządzenia (WE) 
nr 1122/2009.
42 Uwagi
70 
Jeśli chodzi o wodę, wspólne ramy 
monitorowania i oceny określają pięć 
wskaźników bazowych58, jeden wskaźnik 
rezultatu („obszar, na którym skutecznie 
gospodarowano gruntami, przyczyniając 
się do poprawy jakości wód”) oraz jeden 
wskaźnik oddziaływania („poprawa jako -
ści wody”). W ramach kontroli ustalono, 
że wskaźnik rezultatu nie jest wystarcza -
jąco precyzyjny i nie określa znaczenia 
„skutecznego gospodarowania gruntami”, 
wskaźnik oddziaływania dotyczący jako -
ści wody odnosi się tylko do azotanów 
i fosforu i nie ma wskaźnika dotyczącego 
ilości wody. Ponadto sprawozdawczość 
państw członkowskich dotycząca wszyst -
kich wskaźników określonych we wspól -
nych ramach monitorowania i oceny jest 
często nieaktualna lub niepełna. W wielu 
przypadkach państwa członkowskie nie 
określiły celów.71 
W wytycznych dotyczących wspólnych 
ram monitorowania i oceny59 określono 
pięć pytań oceniających dotyczących 
wody. W ocenach śródokresowych 
stwierdzono kilka dobrych przykładów, 
ponieważ oceniający mogli liczbowo  
wyrazić oddziaływanie określonych 
(pod)działań na jakość wody z wyko -
rzystaniem modeli, ankiet przeprowa -
dzanych wśród beneficjentów i badań 
jakościowych (zob. ramka 14 ). Nie jest to 
jednak podejście powszechne, a w zakre -
sie systematycznej kwantyfikacji rezulta -
tów i oddziaływania oraz kompletności, 
wiarygodności i spójności danych wy -
stępują wyraźne braki. W kilku ocenach 
śródokresowych zwrócono uwagę na 
brak celów w PROW, co utrudnia ocenę 
postępów w zakresie osiągania celów 
polityki wodnej.
Dobry przykład liczbowego wyrażenia oddziaływania w ocenie śródokresowej
Włochy (Lombardia) – w przypadku działania 214 (płatności rolnośrodowiskowe) oceniający zastosował modele  
do obliczenia – na poziomie działki – nadwyżki azotu i stosunku narażenia do toksyczności mierzonych w wodach 
podziemnych jako konsekwencji zastosowania pestycydów. Na szczeblu regionalnym ogólna redukcja nadwyżki 
azotu w wyniku działania 214 wyniosła 2,6 kg/ha, a stosunek narażenia do toksyczności obniżył się o 3,9%.  
Skutek był wyraźniejszy na obszarach, na których z większym powodzeniem realizowano to działanie.Ramka  14
Zasady monitorowania polityki 
wodnej są niekompletne
72 
Art. 8 RDW określa wymóg utworzenia 
przez państwa członkowskie „progra -
mów monitorowania stanu wód w celu 
ustalenia spójnego i całościowego prze -
glądu stanu wód w każdym obszarze 
dorzecza”. Programy monitorowania miały zacząć funkcjonować do 2006 r. 
i miały składać się z programu monito -
rowania kontrolnego (obejmującego 
cały obszar) oraz programu monitoro -
wania operacyjnego (częstsze i gęstsze 
monitorowanie ukierunkowane na okre -
ślenie obszarów problematycznych). 
Państwa członkowskie mogą również 
utworzyć programy monitorowania ba -
dawczego (np. pod kątem określonych 
substancji).58 Jakość wody (bilans 
składników pokarmowych 
brutto), jakość wody 
(zanieczyszczenie azotanami 
i pestycydami), jakość 
wody (odsetek terytorium 
wyznaczony jako strefa 
zagrożenia zanieczyszczeniem 
azotanami), zużycie wody 
(odsetek nawadnianych 
wykorzystywanych użytków 
rolnych), lasy ochronne 
chroniące przede wszystkim 
glebę i wodę.
59 Podręcznik wspólnych ram 
monitorowania i oceny. 
Wytyczne, Dyrekcja Generalna 
ds. Rolnictwa i Rozwoju 
Obszarów Wiejskich, 
wrzesień 2006 r.
43 Uwagi
73 
Po ocenie programów monitorowania 
państw członkowskich w 2012 r. EEA 
stwierdziła, że istnieją przykłady bar -
dzo dobrej sprawozdawczości o bar -
dzo wysokiej jakości. Pojawiają się 
jednak również przypadki, w których 
w sprawozdawczości występują braki 
lub sprzeczności60. W innym sprawoz -
daniu Komisja stwierdza: „Wyraźne 
braki w monitorowaniu pojawiają się 
w informacjach zgłoszonych Komisji. 
[…] W niektórych państwach człon -
kowskich ekologiczny i chemiczny stan 
wód jest nieznany w przypadku ponad 
50% jednolitych części wód”61. W nie -
których państwach członkowskich sieci monitorowania utworzono późno i/lub 
występują w nich niedociągnięcia meto -
dologiczne. W ramach kontroli ustalono, 
że w niektórych państwach członkow -
skich monitorowanie koncentruje się na 
gromadzeniu informacji na temat stanu 
jednolitych części wód z niewielkim 
naciskiem na monitorowanie zagrożeń 
dla zasobów wodnych (zob.  ramka 15 ). 
Na szczeblu lokalnym przeprowadzono 
analizy naukowe lub utworzono sieci 
eksperymentalne wiążące praktyki rolni -
cze z jakością wody (zob.  ramka 16 ).
Przykład niedociągnięcia w sieci monitorowania
Francja – tablica wyników planu gospodarowania wodami w dorzeczu nie zawiera konkretnych wskaźników słu -
żących do monitorowania samych zagrożeń ze strony rolnictwa. Jeden z podanych wskaźników dotyczy łącznego 
oddziaływania gospodarstw domowych oraz działalności przemysłowej i rolniczej na stan wód. To samo dotyczy 
wskaźnika odnoszącego się do przekraczania celów ilościowych w punktach węzłowych.
Również we Francji wskaźnik odnoszący się do ilości wody pobranej z jednolitych części wód podziemnych i po -
wierzchniowych przez różne sektory działalności wyraża liczbowo wodę zużytą do nawadniania, lecz wskaźnik ten: 
(i) nie ma wyrażonego liczbowo celu oraz (ii) nie umożliwia porównania pobranych ilości z ilością, którą uznaje się  
za zrównoważoną w okresie niedoboru wody.
Dobre przykłady sieci monitorowania
Niderlandy posiadają dwie sieci monitorowania wiążące rolnictwo z wodami. W ramach pierwszej sieci ocenia się 
stężenie szeregu substancji w gospodarstwach rolnych i łączy się je z bazą danych zawierającą informacje o rodzaju 
gospodarowania, stosowanych nawozach naturalnych i substancjach itd. W ramach drugiej sieci wykorzystuje się 
stacje badań na obszarach rolniczych do oceny wpływu rolnictwa na jakość wody (zawartość fosforu i azotu).
Dania posiada program monitorowania mający na celu dokumentowanie skutków krajowych planów dotyczących 
środowiska wodnego i innych programów dla sektora rolnictwa dotyczących wymywania substancji biogennych 
do środowiska wodnego. Monitorowanie sześciu reprezentatywnych zlewni polega na bezpośrednich pomiarach, 
rozmowach z rolnikami na temat ich praktyk rolniczych i modelowaniu zależności między rolnictwem a przedosta -
waniem się substancji biogennych do środowiska.Ramka  15 Ramka  1660 Sprawozdanie EEA nr 8/2012 
European waters  – assessment 
of status and pressures  [Wody 
w Europie – ocena stanu 
i źródeł presji].
61 COM(2012) 670 final. 
Sprawozdanie Komisji dla 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady w sprawie wykonania 
ramowej dyrektywy 
wodnej (2000/60/WE). Plany 
gospodarowania wodami 
w dorzeczu.
44 Uwagi
74 
Monitorowanie na podstawie RDW 
zwiększyło zatem wiedzę o stanie wód 
europejskich i zagrożeniach mających 
na nie wpływ, lecz jest nadal niepełne, 
a wyniki należy interpretować ostrożnie 
ze względu na braki w danych i niedocią -
gnięcia metodologiczne. W większości 
przypadków państwa członkowskie  
nie monitorują poszczególnych działań 
w ramach programów gospodarowania 
wodami w dorzeczu (zob.  tabela 2 ).
75 
Jeśli chodzi o monitorowanie zawartości 
azotanów w wodach powierzchniowych 
i podziemnych, dyrektywa azotano -
wa62 stanowi, że państwa członkowskie 
„sporządzają i wprowadzają w życie 
odpowiednie programy monitorowania, 
w celu dokonania oceny skuteczności 
programów działania”. Co cztery lata 
muszą one przedstawić sprawozdanie 
w sprawie stężenia azotanów w wodach 
podziemnych i powierzchniowych, 
eutrofizacji wód powierzchniowych, 
wpływu programów działania na jakość 
wody i praktyki rolnicze, zmian stref 
zagrożenia zanieczyszczeniem azotana -
mi i programów działania oraz przewidy -
wanych przyszłych tendencji w zakresie 
jakości wody63. Te sprawozdania państw 
członkowskich są wykorzystywane jako 
podstawa sprawozdania zbiorczego Ko -
misji Europejskiej w sprawie wykonania 
dyrektywy. Nastąpiły jednak opóźnienia 
w składaniu przez państwa członkowskie 
sprawozdań na podstawie dyrektywy 
azotanowej. Sprawozdanie zbiorcze UE 
za lata 2008–2011 zostało opublikowane 
dopiero w dniu 4 października 2013 r.6476 
Sprawozdania poszczególnych państw 
członkowskich za lata 2008–2011 wy -
kazują różnice pod względem jakości 
i sposobu podejścia. W sprawozdaniu 
zbiorczym Komisja stwierdza, że między 
państwami członkowskimi wystąpiły 
znaczne różnice pod względem zarówno 
formatu, jak i jakości treści sprawozda -
nia, co spowodowało trudności w opra -
cowaniu spójnego sprawozdania podsu -
mowującego na szczeblu UE. Podobnie 
w wielu przypadkach dane przedstawio -
ne w postaci cyfrowej wraz z pisemnymi 
sprawozdaniami państw członkowskich 
wykazywały niespójności i były trudne 
do interpretacji, co wymagało wyjaśnie -
nia ze strony państw członkowskich. 
Oprócz tego, że dane dotyczące wszyst -
kich państw członkowskich nie zawsze 
są dostępne, w niektórych przypadkach 
nie można ich również porównać między 
państwami członkowskimi.62 Art. 5 ust. 6 dyrektywy 
azotanowej (91/676/EWG).
63 http://ec.europa.eu/
environment/water/
water -nitrates/ .
64 Dokument roboczy służb 
Komisji SWD(2013) 405 final 
towarzyszący sprawozdaniu 
Komisji dla Rady i Parlamentu 
Europejskiego w sprawie 
wykonania dyrektywy 
Rady 91/676/EWG 
dotyczącej ochrony wód 
przed zanieczyszczeniami 
powodowanymi przez 
azotany pochodzenia 
rolniczego na podstawie 
sprawozdań państw 
członkowskich za okres 
2008–2011.
45 Uwagi
Europejski System Informacji 
Wodnej, zapewniający  
„dostęp do informacji o wodach 
europejskich”, musi zostać  
dalej udoskonalony
77 
Europejski System Informacji Wodnej 
(WISE) został utworzony w 2003 r. jako 
zarówno narzędzie sprawozdawcze 
dla państw członkowskich, jak i portal 
internetowy umożliwiający dostęp do 
informacji o wodach na szczeblu UE. 
Do systemu WISE wpływają różne dane, 
którymi są zarówno dane obowiązkowe 
gromadzone przez DG ds. Środowi -
ska Komisji w ramach jej obowiązków 
wynikających z ramowej dyrektywy 
wodnej, dyrektywy dotyczącej ścieków 
komunalnych, dyrektywy dotyczącej 
jakości wody w kąpieliskach i dyrektywy 
w sprawie wody pitnej, jak i dobrowolnie 
dostarczane dane gromadzone co roku 
przez EEA65. System WISE nie zawiera 
danych zgłaszanych przez państwa 
członkowskie na podstawie dyrektywy 
azotanowej66 ani danych gromadzo -
nych przez DG ds. Rolnictwa za pomocą 
wspólnych ram monitorowania i oceny. 
Od 2003 r. do 2011 r. dane zgromadzone 
i zestawione w systemie WISE koncen -
trowały się na jakości wody, a nie na jej 
ilości lub ryzyku jej niedoboru4.
78 
Mimo że system WISE stwarza możliwo -
ści podawania kompleksowych informa -
cji dotyczących wód w Europie, obecnie 
występują pod tym względem trudności. 
Nie wszystkie przepływy danych w WISE 
są w pełni zintegrowane. Ze względu 
na kwestie poufności danych i różnice 
pod względem skali, częstotliwości 
podawania danych (np. średnie roczne 
w porównaniu ze średnimi czterolet -
nimi) i przetwarzania danych przez 
państwa członkowskie (niektóre pań -
stwa przekazują dane zagregowane) nie 
zawsze możliwe jest zestawienie danych 
w sposób umożliwiający ich pełne 
wykorzystanie.Wysiłki Komisji na rzecz 
opracowania wskaźników 
wiążących jakość i ilość wody 
z praktykami rolniczymi  
nie są jak dotąd skuteczne
79 
Od 2002 r. Komisja opracowuje zbiór 
wskaźników rolnośrodowiskowych 
w celu monitorowania włączania 
problemów środowiskowych do WPR 
na szczeblu UE, państw członkowskich 
i na szczeblu regionalnym67. W praktyce 
w przypadku większości tych wskaźni -
ków problemem jest dostępność danych 
(zob.  tabela 5 ). Żaden ze wskaźników 
rolnośrodowiskowych nie odnosi się do 
poszczególnych praktyk rolniczych.65 Wskaźnikami EEA 
odnoszącymi się do rolnictwa 
i wody są: bilans składników 
pokarmowych brutto; zużycie 
zasobów wody słodkiej; 
substancje pochłaniające 
tlen w rzekach; substancje 
biogenne w wodach słodkich; 
substancje biogenne 
w wodach przejściowych, 
przybrzeżnych i morskich; 
chlorofil w wodach 
przejściowych, przybrzeżnych 
i morskich; pestycydy 
w wodach podziemnych 
(sprawozdanie EEA dotyczące 
wskaźników środowiskowych 
z 2012 r.).
66 Jeśli chodzi o azotany, 
EEA i DG ds. Środowiska 
pracowały w ostatnich 
latach nad uproszczeniem 
danych pochodzących ze 
sprawozdań w sprawie stanu 
środowiska oraz danych 
gromadzonych na podstawie 
dyrektywy azotanowej i RDW. 
Celem jest zmniejszenie 
obciążeń sprawozdawczych 
dla państw członkowskich 
przy jednoczesnym 
zwiększeniu porównywalności 
i spójności danych 
pochodzących z różnych 
źródeł. Obecnie prace te 
zostały wstrzymane.
67 http://epp.eurostat.ec.europa.
eu/portal/page/portal/agri_
environmental_indicators/ 
introduction .
46 Uwagi Tabela  5Przegląd wskaźników rolnośrodowiskowych określających główne zagrożenia  
pod względem jakości i ilości wody
Nazwa wskaźnika 
rolnośrodowiskowegoGłówny wskaźnik /  
wskaźnik cząstkowyOrgan odpowiedzialny Napotkane problemy
Bilans azotu nettoPotencjalna nadwyżka azotu  
na gruntach rolnych (kg/ha/rok)EurostatMetody obliczania bilansu azotu netto 
nie są spójne we wszystkich krajach, 
dane z poszczególnych krajów  
nie są porównywalne. 
Ryzyko zanieczyszczenia 
fosforemPotencjalna nadwyżka fosforu  
na gruntach rolnych (kg/ha/rok)
Podatność na wymywanie/spływ 
fosforuEurostat
DG ds. ŚrodowiskaMetody obliczania bilansu fosforu netto 
nie są spójne we wszystkich krajach, 
dane z poszczególnych krajów  
nie są porównywalne. 
Wskaźnik jeszcze niestosowany ze 
względu na ograniczoną dostępność 
danych i trudności metodologiczne. 
Jakość wody –  
zanieczyszczenie azotanami Rzeki i wody podziemne o stężeniu 
azotanów powyżej 50 mg NO3/l
Stężenie azotanów powyżej 25 mg 
NO3/l jest progiem ostrzegawczym EurostatDostępne dane nie są na tyle szczegóło -
we, aby ustalić, czy tendencja jest inna 
na obszarach korzystających z działań 
w ramach WPR w porównaniu z pozo -
stałymi obszarami. Brak zróżnicowania 
na podstawie regionu, rodzaju gleby 
itd., chociaż byłoby to przydatne do 
ustalenia przyczyn tych tendencji.
Jakość wody –  
zanieczyszczenie pestycydamiEEANiewiele informacji jest dostępnych. 
Brak wiarygodnych danych dotyczących 
pestycydów w wodach podziemnych.
NawadnianiePowierzchnia nawadniana jako od -
setek wykorzystywanej powierzchni 
użytków rolnych (oraz tendencja 
w tym zakresie)EurostatBrak informacji dotyczących pomiaru 
ilości wody w celu pomiaru wydajności. 
Nie są podawane informacje  
na poziomie dorzeczy. Brak związku  
z zużyciem wody (pobór wody  
i stan wód na obszarze).
Pobór wodyRoczny pobór wody według źródeł 
i sektorów
Zużycie wody według kategorii 
dostaw i użytkownikówEEA/EurostatDane są dostępne tylko w przypadku 
połowy do dwóch trzecich państw 
członkowskich.
Zagrożenie pestycydamiWskaźnik ryzyka szkód w wyniku 
toksyczności pestycydów  
i narażenia na nieDG SANCO  / EurostatBrak danych dla tego wskaźnika. Dane 
dotyczące sprzedaży pestycydów miały 
być dostępne od 2013 r., a dane dotyczące 
wykorzystania pestycydów – w 2015 r.
Uwaga : Kilka wskaźników rolnośrodowiskowych ma pośredni związek z wodą. Obejmują one zużycie nawozów mineralnych w rol -
nictwie, zużycie pestycydów, systemy uprawy, systemy hodowli zwierząt gospodarskich, pokrycie gleby, gospodarowanie nawozem 
naturalnym, specjalizację gospodarstw rolnych oraz intensyfikację/ekstensyfikację gospodarstw rolnych.
47
 Wnioski  
i zalecenia
80 
Komisja i państwa członkowskie określiły 
ambitne cele polityki dotyczące poprawy 
gospodarki wodnej w UE w perspektywie 
średnio- i długoterminowej. Istotną rolę 
w tym zakresie ma do odegrania rolnictwo 
jako jeden z głównych sektorów wykorzy -
stujących wodę i ją zanieczyszczających. 
Fakt ten wzięto pod uwagę zarówno pod -
czas przygotowywania ramowej dyrekty -
wy wodnej, jak i w ostatnim porozumieniu 
politycznym w sprawie przyszłej wspólnej 
polityki rolnej (WPR).
81 
Aby osiągnąć te ambitne cele, WPR musi 
być realizowana w sposób zachęcający 
do jak najskuteczniejszego i najwydaj -
niejszego wykorzystania wody w rolnic -
twie i zniechęcający do marnotrawstwa, 
zanieczyszczania itd. Większość środków 
UE i płatności dla gospodarstw rolnych 
uwarunkowano stosowaniem określonych 
dobrych praktyk w odniesieniu do wody 
(w ramach systemu wzajemnej zgodności). 
Za pomocą działań w ramach rozwoju 
obszarów wiejskich znaczne fundusze udo -
stępniono również na konkretne projekty 
związane z wodą.
82 
Podczas kontroli zbadano, czy cele polityki 
wodnej UE zostały z powodzeniem włączo -
ne do WPR. Trybunał stwierdza, że pod tym 
względem Komisja i państwa członkowskie 
osiągnęły jedynie częściowy sukces. Wyni -
ka to z niedopasowania ambitnych celów 
polityki do możliwości instrumentów 
wykorzystywanych do dokonania zmiany. 
Instrumenty stosowane obecnie w ra -
mach WPR w celu rozwiązania problemów 
z wodą jak dotąd nie pozwoliły na wystar -
czające postępy w zakresie osiągania am -
bitnych celów polityki odnoszących się do 
wody. W ramach kontroli zwrócono uwagę 
na niedociągnięcia zarówno w koncepcji 
i stosowaniu zasady wzajemnej zgodności, 
jak i w wykorzystaniu funduszy przezna -
czonych na rozwój obszarów wiejskich, 
a także wskazano opóźnienia i niedocią -
gnięcia we wdrażaniu RDW.83 
Jeśli chodzi o zasadę wzajemnej zgod -
ności, w wyniku kontroli zwrócono 
uwagę, że szeregu istotnych zagadnień 
związanych z wodą nie uwzględnio -
no jeszcze w wymogach wzajemnej 
zgodności (pkt 35–37) oraz że Komisja 
nie dopilnowała, aby normy DKR (normy 
dobrej kultury rolnej zgodnej z ochro -
ną środowiska) w odniesieniu do wody 
były odpowiednie na szczeblu państw 
członkowskich lub sformułowane 
w sposób wspierający dobre praktyki 
rolnicze (pkt 38 i 44–48). Ponadto zasada 
wzajemnej zgodności w aktualnie sto -
sowanej formie może być pożyteczna, 
lecz prowadzi do jedynie częściowego 
przestrzegania zasady „zanieczyszcza -
jący płaci”, a kary za nieprzestrzeganie 
tej zasady nie są obliczane na podstawie 
kosztów spowodowanych szkód i dla -
tego mogą stanowić tylko część tego 
kosztu (pkt 62–65).
84 
W kontekście reformy WPR na nowy 
okres (lata 2014–2020) wyznaczono 
jeszcze ambitniejsze cele w odniesieniu 
do włączenia celów polityki wodnej do 
WPR. W tym nowym okresie Komisja 
dąży do zwiększenia zakresu zasady 
wzajemnej zgodności. Biorąc pod uwagę 
wcześniejsze uwagi Trybunału dotyczące 
funkcjonowania zasady wzajemnej zgod -
ności, Trybunał zaleca:
Zalecenie 1
Na poziomie polityki Komisja powinna 
zaproponować prawodawcy UE nie -
zbędne zmiany obecnych instrumentów 
(zasady wzajemnej zgodności i rozwoju 
obszarów wiejskich) lub w stosownych 
przypadkach nowe instrumenty mogące 
zapewnić osiągnięcie ambitniejszych 
celów w odniesieniu do włączenia celów 
polityki wodnej do WPR.
48 Wnioski i zalecenia 
85 
Biorąc pod uwagę, że zasada wzajemnej 
zgodności i rozwój obszarów wiejskich 
są głównymi instrumentami służącymi 
do uwzględnienia problemów związa -
nych z wodą w WPR, Trybunał stwierdza, 
że na szczeblu państw członkowskich 
występują niedociągnięcia w stosowaniu 
zasady wzajemnej zgodności (pkt 40–43) 
oraz że nie wykorzystano jeszcze w pełni 
możliwości, które stwarzają programy 
rozwoju obszarów wiejskich państw 
członkowskich w zakresie rozwiąza -
nia problemów dotyczących wody 
(pkt 49–61). W związku z tym Trybunał 
zaleca:
Zalecenie 2
Państwa członkowskie powinny:
— zaradzić wskazanym podczas kon -
troli niedociągnięciom w zakresie 
prowadzenia kontroli przestrzegania 
zasady wzajemnej zgodności;
— nakładać stosowne kary w przypad -
ku naruszenia;
— położyć większy nacisk na okreś- 
lenie problemów związanych 
z wodą w swoich PROW oraz na 
dopilnowanie, by były one spójne 
z planami gospodarowania wodami 
w dorzeczu;
— opracować i ściśle wdrażać me -
chanizmy ochronne, aby działania 
finansowane w ramach rozwoju 
obszarów wiejskich nie wywierały 
negatywnych skutków ubocznych  
na wody;
— bardziej aktywnie uwzględniać 
i wspierać wykorzystanie funduszy 
przeznaczonych na kwestie zwią -
zane z wodą, w sposób zgodny 
z zasadą należytego zarządzania 
finansami.86 
Biorąc pod uwagę znaczenie RDW 
w kontekście polityki wodnej UE oraz 
uznając potrzebę włączenia problemów 
związanych z gospodarką wodną do 
innych obszarów polityki, takich jak 
rolnictwo, Trybunał stwierdza, że opóź -
nienia i niedociągnięcia wpływające na 
wdrażanie RDW utrudniły włączanie ce -
lów polityki wodnej do WPR (pkt 21–32 
i 72–76). Uznając, że polityka wodna UE 
jest w praktyce realizowana za pomocą 
funduszy pochodzących z innych ob -
szarów polityki (takich jak WPR) i dążąc 
do spójności między polityką wodną UE 
a politykami rolnymi, Trybunał zaleca:
Zalecenie 3
Komisja powinna zaproponować odpo -
wiednie mechanizmy, które skutecznie 
wywierałyby pozytywny wpływ na 
jakość dokumentów programowych 
państw członkowskich sporządzanych 
na podstawie RDW oraz zapobiegałyby 
odstępstwom od harmonogramu okreś- 
lonego w RDW. W tym celu należałoby 
określić minimalne warunki dotyczące 
wdrożenia RDW przed rozdysponowa -
niem funduszy przeznaczonych  
na rozwój obszarów wiejskich.
Państwa członkowskie powinny pilnie 
przyspieszyć proces wdrażania RDW 
i w następnym cyklu zarządzania (2015 r.) 
poprawić jakość swoich planów gospo -
darowania wodami w dorzeczu dzięki 
opisowi poszczególnych działań (np.   
pod względem zakresu, harmonogramu, 
celów i kosztów) oraz zapewnieniu ich 
wystarczającej jasności i precyzji  
na poziomie operacyjnym.
49 Wnioski i zalecenia 
87 
Trybunał stwierdza również, że na 
szczeblu europejskim i w państwach 
członkowskich wiedza na temat zagro -
żeń dla zasobów wodnych ze strony 
działalności rolniczej i zmian tych zagro -
żeń jest niewystarczająca (pkt 66–79). 
Trybunał stwierdził następujące niedo -
ciągnięcia na szczeblu Komisji i państw 
członkowskich:
 — systemy monitorowania i oceny WPR 
mają ograniczoną wartość, jeśli cho -
dzi o pomiar postępów w osiąganiu 
celów polityki wodnej określonych 
w rozporządzeniach w sprawie WPR;
 — Europejski System Informacji Wodnej 
(WISE) jest niepełny;
 — wysiłki Komisji na rzecz opracowania 
wskaźników wiążących jakość i ilość 
wody z praktykami rolniczymi nie są 
jak dotąd skuteczne.W związku z tym Trybunał zaleca:
Zalecenie 4
Komisja powinna poszerzyć wiedzę na 
temat związku między jakością/ilością 
wody a praktykami rolniczymi poprzez 
ulepszenie istniejących systemów mo -
nitorowania i zapewnienie możliwości 
co najmniej pomiaru zmian zagrożeń 
dla zasobów wodnych ze strony praktyk 
rolniczych za pomocą tych systemów,  
co pomogłoby określić obszary, w któ -
rych środki w ramach WPR są najbardziej 
potrzebne.
Biorąc pod uwagę, że jakość informacji 
o wodach w całej UE zależy od jakości in -
formacji przekazywanych przez państwa 
członkowskie oraz że dostępność tych 
informacji jest warunkiem wstępnym po -
dejmowania dobrych decyzji w sprawie 
polityki, państwa członkowskie powinny 
zwiększyć terminowość, wiarygodność 
i spójność danych przekazywanych przez 
nie Komisji i EEA.
Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę I, której przewodniczyła 
Rasa BUDBERGYTĖ, członek Trybunału Obrachunkowego, na posiedzeniu 
w Luksemburgu w dniu 26 marca 2014 r.
W imieniu Trybunału Obrachunkowego
Vítor  Manuel  da SILVA  CALDEIRA
Prezes

50
 Załączniki
Pytania kontrolne i kryteria zastosowane na potrzeby kontroliZałącznik I
Zasada wzajemnej zgodności jest w pełni stosowana (dotyczy
wszystkich odpowiednich płatności/działań) w celu uniknięcianegatywnych skutków ubocznych
Komisja upewnia się, że państwa członkowskie właściwieprzełożyły wymogi wzajemnej zgodności na normy państwczłonkowskich
Komisja przekazała państwom członkowskim wytycznedotyczące sposobu uwzględnienia ochrony wód w ich PROW
Komisja sprawdza, czy w PROW uwzględniono ochronę wód
Normy państw członkowskich (PCz) przekładające wymogiwzajemnej zgodności są wystarczająco wysokie, a z działańokreślonych w PROW ﬁnansowane są wyłącznie projekty lubinterwencje wykraczające poza wymogi wzajemnej zgodności
Normy państw członkowskich przekładające wymogiwzajemnej zgodności są konkretne i funkcjonują na poziomiegospodarstw rolnych, a system kontroli mających na celuweryﬁkację ich spełnienia działa właściwie
Podczas opracowywania PROW skonsultowano się z głównymipodmiotami odpowiedzialnymi za wdrożenie polityki wodnej UE
Plan gospodarowania wodami w dorzeczu i programy działańfunkcjonują, są szczegółowe i mierzalne, aby mogły zostaćwłączone do PROW w następnym okresie programowania
Analiza oddziaływania na środowisko przeprowadzona napotrzeby PROW jest spójna z analizą oddziaływania naśrodowisko przeprowadzoną na potrzeby planugospodarowania wodami w dorzeczu
Działania w ramach PROW ukierunkowane są na potrzebyzwiązane z wodą wskazane w analizie potrzeb
Działania w ramach PROW mają na celu uniknięciejakichkolwiek negatywnych skutków ubocznych dla wód
System monitorowania Komisji jest wiarygodny i wykazujepozytywny wkład polityki rolnej w osiąganie celów politykiwodnej UE
System monitorowania państw członkowskich jest wiarygodnyi wykazuje pozytywny wkład polityki rolnej w osiąganie celówpolityki wodnej UE
Wymogi wzajemnej zgodności dotyczące wody są znanebeneﬁcjentom i zachęciły ich do lepszego wywiązywaniasię z obowiązków dotyczących wód w ich działalności
Programy rozwoju obszarów wiejskich są wystarczającoatrakcyjne, aby zachęcić beneﬁcjentów do przyjęcia praktykrolniczych przyczyniających się do ochrony wód, którewykraczają poza wymogi obowiązkowe  Zasada wzajemnej zgodności obejmuje ilość i jakość wody
Czy Komisja dopilnowała,
by w zasadzie wzajemnejzgodności i przy jejwdrażaniu w państwachczłonkowskichuwzględnionokonieczność osiągnięciacelów politykiwodnej UE?
Czy Komisja zapewniłauwzględnienie przezpaństwa członkowskiecelów polityki wodnejUE w ich PROW?Czy Komisja określiłanajlepszy sposóbwykorzystania instrumentów WPRdo siągnięcia celówpolityki wodnej UE?1 KOM
Czy państwa członkowskiewykorzystały zasadęwzajemnej zgodnoścido osiągnięcia celówpolityki wodnej UE?
Czy państwaczłonkowskiewykorzystały swojePROW do osiągnięciacelów politykiwodnej UE? Czy państwa członkowskiewykorzystały instrumentydostępne w ramachWPR do osiągnięciacelów polityki wodnej UE?Czy Komisja i państwaczłonkowskie posiadająstrategię jak najlepszegowykorzystaniainstrumentów WPRdo osiągnięcia celówpolityki wodnej UE?
Czy Komisja może wykazać, że instrumenty WPRskutecznie pozwalały osiągnąć cele politykiwodnej UE? 
Czy państwa członkowskie mogą wykazać, żeinstrumenty WPR skutecznie pozwalały osiągnąćcele polityki wodnej UE?Czy Komisja i państwaczłonkowskie mogąwykazać, że instrumentyWPR skutecznie pozwalałyosiągnąć cele politykiwodnej UE?Czy w WPR skutecznieuwzględniono celepolityki wodnej UE?2 KOM
3 KOM
4 KOM
5 KOM
1 PCz
2 PCz
3 PCz
4 PCz
5 PCz
6 PCz
7 PCz
6 KOM
8 PCz
9 PCz
10 PCzPrzegląd
KomisjiLegenda
Wizyty w państwach
członkowskich lub
przeglądy
dokumentacji
51 Załączniki
Wyniki ankiety: Główne zmiany zgłoszone przez rolnicze podmioty doradcze  
po wprowadzeniu zasady wzajemnej zgodnościZałącznik II
31
24
16
14
9
8
8
5
5
4
4
13– Indywidualne systemy kanalizacyjne w większym
 stopniu zgodne z wymogami– Większa pojemność zbiorników magazynowych do składowania nawozu naturalnego– Wykorzystania stref do mycia, które są zgodne z wymogami– Przestrzeganie okresów, w których zakazane jest stosowanie nawozu– Utrzymanie rodzimej roślinności w strefach buforowych, ograniczenie erozji– Zgodne z wymogami ponowne wykorzystanie odzyskanej wody– Bezpieczniejsze postępowanie rolników z pestycydamiLepsze monitorowanie i stosowanie nawozów
Lepsze monitorowanie i stosowanie pestycydów
Lepsza wiedza o przepisach / lepsze ich przestrzeganie
Brak zastosowania nawozów / pestycydów w strefach buforowych
Utworzenie bezpiecznych pomieszczeń do składowania
pestycydów, lepszy recykling
Przestrzeganie w większym stopniu wymogów
w zakresie składowania nawozów
Większe ograniczenie i lepsze monitorowanie
wykorzystania osadów ściekowych
Zastosowanie wodooszczędnych metod nawadniania
Przestrzeganie w większym stopniu wymogów
w zakresie systemów oprysków
Instalacja wodomierzy
Lepsze składowanie substancji niebezpiecznych
InneProszę podać zauważone przez siebie ewentualne przykłady zmian praktyk gospodarki rolnej od czasu wprowadzenia zasady
wzajemnej zgodności
Liczba odpowiedzi
Wszystkie
SMR2
SMR3
SMR4
SMR9
Norma DKRdot. nawadnianiaNorma DKRdot. stref buforowych
52 Załączniki
Przykłady zagadnień związanych z wodą, które nie są objęte zasadą wzajemnej 
zgodności
Zużycie fosforu w rolnictwieStosowanie pestycydów w bezpośredniej okolicy jednolitych 
części wódZużycie 
w rolnictwieFosfor jest dostarczany na grunty rolne za pośrednictwem nawozów 
mineralnych i organicznych [np. mieszanek NPK (azotowo-fosforowo -
-potasowych) lub odchodów zwierzęcych/gnojowicy] i stosowany  
w paszach. Pestycydy chronią uprawy przed szkodami spowodowanymi przez 
chwasty, choroby i owady.Wpływ na wodęFosfor może przedostawać się do wód powierzchniowych  
i powodować problemy z jakością wody, takie jak eutrofizacja. Oprysk pestycydami z powietrza może powodować znaczne 
niekorzystne skutki dla zdrowia człowieka i środowiska, zwłaszcza 
w przypadku znoszenia cieczy roboczej1.
Oszacowano, że jedynie 0,1% zastosowanych pestycydów dociera do 
zwalczanych szkodliwych organizmów, a pozostała ich część (99,9%) 
oddziałuje na środowisko2 (np. jednolite części wód).Stan obecnyEEA szacuje, że wkład rolnictwa w ładunek fosforu w wodach 
powierzchniowych wynosi od 20% do ponad 50%3.
Z ostatnich sprawozdań Komisji wynika, że dobry stan pod wzglę -
dem fosforu może nie zostać osiągnięty do 2015 r., lecz dopiero  
do 2027 r. (dwanaście lat po terminie określonym w RDW).Według EEA ogółem dostępnych jest niewiele informacji na temat 
sytuacji w Europie i brakuje wiarygodnych danych dotyczących 
pestycydów w wodach podziemnych. 
W sprawozdaniu nr 9/2012 EEA stwierdza, że pestycydy są po -
wszechnymi przyczynami złego stanu chemicznego rzek.Jakie działania podejmuje się 
obecnie w celu zaradzenia tej 
sytuacji?Wymogi dotyczące azotanów (SMR4) mogą mieć pośredni wpływ 
na poziom fosforu. Rolnicy w strefach zagrożenia zanieczyszczeniem 
azotanami muszą przestrzegać limitów azotu, co oznacza monitoro -
wanie poziomu i terminów stosowania gnojowicy i nawozu natural -
nego. Dzięki temu przy okazji ogranicza się stosowanie fosforu.Niektóre państwa członkowskie, takie jak Francja i Hiszpania (Anda -
luzja), wprowadziły ograniczenia w stosowaniu pestycydów do nor -
my GAEC dotyczącej stref buforowych poprzez zakazanie stosowania 
tych substancji w ustalonej odległości od jednolitych części wód. 
W pięciu innych skontrolowanych państwach członkowskich /  
regionach ograniczenia stref buforowych dotyczą nawozów,  
ale nie pestycydów (zob. tabela 3 ).Niektóre państwa członkowskie, takie jak Niderlandy, skorzystały 
z możliwości uwzględnienia problemu rozproszonego zanieczysz -
czenia fosforem bezpośrednio w swoich programach działań zwią -
zanych z azotanami poprzez ustalenie norm stosowania fosforanów 
przez rolników.
1 Dyrektywa 2009/128/WE.
2  Horrigan, L., Lawrence, R. S., & Walker, P., How sustainable agriculture can address the environmental and human health harms of industrial agriculture  
[Jak zrównoważone rolnictwo może przeciwdziałać szkodom w środowisku i szkodom dla zdrowia człowieka spowodowanym przez rolnictwo 
przemysłowe]. W: Environmental Health Perspectives , 2002, t. 110, nr 5.  
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1240832/pdf/ehp0110-000445.pdf .
3  Addressing phosphorus-related problems in farm practice [Rozwiązywanie problemów związanych z fosforem w praktyce rolniczej], sprawozdanie 
końcowe dla Komisji Europejskiej. Belgijski Urząd ds. Gleb, listopad 2005 r.  
http://ec.europa.eu/environment/natres/pdf/phosphorus/AgriPhosphorusReport%20final.pdf .Załącznik III
53 Załączniki
Dodatkowe fundusze przyznane i wykorzystane przez państwa członkowskie  
na gospodarkę wodną na podstawie oceny funkcjonowania reformy WPR  
i Europejskiego planu naprawy gospodarczej
Fundusze EFRROW w mln EUR
Państwo 
członkowskie1Fundusze przyznane2  
na podstawie oceny  
funkcjonowania reformy WPR  
i Europejskiego planu  
naprawy gospodarczej  
na „nowe wyzwanie”  
w zakresie gospodarki wodnej 
(dane za 2010 r.)Wydatki3 
(do końca 2012 r.)Wskaźnik wykonania (%)
Belgia 21,6 20,1 92,9
Bułgaria 19,0 8,7 45,9
Republika Czeska 7, 0 2,4 34,4
Dania 61,0 7, 6 12,5
Niemcy 166,0 78,0 47, 0
Irlandia 26,0 0,4 1,6
Grecja 70,0 0,0 0,0
Hiszpania 188,6 47, 2 25,0
Francja 460,5 3,4 0,7
Włochy 88,5 20,4 23,0
Niderlandy 21,0 1,1 5,2
Polska 34,0 0,0 0,0
Rumunia 22,0 0,0 0,0
Słowenia 1,0 0,2 17,7
Finlandia 31,0 2,3 7, 3
Szwecja - 35,4  -
Zjednoczone Królestwo 104,0 5,7 5,4
UE-27 1 332,0 232,9 17, 5
1  Na liście tej nie uwzględniono państw członkowskich, które nie przeznaczyły na gospodarkę wodną żadnych funduszy przyznanych  
na podstawie oceny funkcjonowania reformy WPR lub Europejskiego planu naprawy gospodarczej.
2 Według komunikatów prasowych Komisji IP 09/1568, IP 09/1813, IP 09/1945 i IP/10/102.
3 Dane przedstawione przez Komisję, pochodzące z danych zbiorczych dotyczących monitorowania dla UE-27 za lata 2010, 2011 i 2012.Załącznik IV
54
 — lepszego zapoznania się państw członkowskich 
z ramami analitycznymi polityki rozwoju obszarów 
wiejskich oraz z procesem tworzenia planów gospo -
darowania wodami w dorzeczu (RBMP) (w ramach 
RDW);
 — określenia w nowym rozporządzeniu w sprawie 
rozwoju obszarów wiejskich szczególnych wa -
runków dotyczących wsparcia na rzecz inwestycji 
w nawadnianie.
VII
Komisja uznaje, że we wdrażaniu działań rolniczych okreś- 
lonych w RDW doszło do opóźnień i z zaangażowaniem 
współpracuje z państwami członkowskimi w celu rozwią -
zania tej kwestii. W przypadkach, w których nie uda się 
tego osiągnąć za zgodą zainteresowanych stron, działania 
zostaną przyspieszone poprzez postępowanie w sprawie 
uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.
IX
W kontekście reformy wspólnej polityki rolnej (WPR) 
Komisja przedstawiła wniosek, na który współprawodawcy 
wyrazili zgodę we wspólnym oświadczeniu1, aby wyma -
gania RDW oraz dyrektywy dotyczącej zrównoważonego 
stosowania pestycydów zostały uwzględnione w ramach 
zasady wzajemnej zgodności po wdrożeniu tych dyrektyw 
we wszystkich państwach członkowskich i po określeniu 
obowiązków bezpośrednio dotyczących rolników.
W oczekiwaniu na włączenie tych wymogów do zasady 
wzajemnej zgodności współprawodawcy uzgodnili 
również, że te dwie dyrektywy staną się obowiązkowym 
elementem wchodzącym w zakres systemu doradztwa 
rolniczego, tak aby wszyscy zainteresowani rolnicy mieli 
dostęp do odpowiedniego doradztwa. W związku z tym 
główne elementy polityki wodnej UE zostaną włączone  
do WPR w stosownym czasie.
Jeżeli chodzi o politykę rozwoju obszarów wiejskich, 
konieczne narzędzia i mechanizmy na okres 2014–2020 
zapewnia się poprzez nowe rozporządzenie w sprawie roz -
woju obszarów wiejskich, tj. rozporządzenie Parlamentu 
Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013, oraz przepisy 
powiązane.
1 Wspólne oświadczenie Parlamentu Europejskiego i Rady 
w sprawie zasady wzajemnej zgodności dołączone do 
rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013.Streszczenie
Wspólna odpowiedź do pkt V i VI
Komisja podkreśla, że zasada wzajemnej zgodności 
przyczyniła się do wzrostu świadomości rolników 
i do poprawy ich praktyk dotyczących wody. Komi -
sja zauważa jednak, że wdrażanie zasady wzajemnej 
zgodności przez państwa członkowskie wciąż cechuje się 
pewnymi niedociągnięciami.
Istotne przepisy UE dotyczące wody, w szczególno -
ści w zakresie azotanów i pestycydów, włączono już 
w zakres stosowania zasady wzajemnej zgodności. Pozo -
stałe kwestie dotyczące wody powinny zostać rozwią -
zane przez państwa członkowskie w ramach wypełniania 
ich obowiązków określonych w ramowej dyrektywie 
wodnej (RDW). Programy działań powinny odnosić się 
do wszystkich obowiązkowych wymogów określonych 
w art. 11 ust. 3. Odpowiednie działania na mocy RDW 
zostaną włączone w stosowanym czasie do zakresu 
stosowania zasady wzajemnej zgodności, gdy obowiązki 
na poziomie gospodarstw rolnych będą wystarczająco 
przejrzyste. Tymczasem ustanowiono normy dobrej 
kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska (DKR) 
w odniesieniu do wody w celu uwzględnienia niektórych 
podstawowych wymagań już istniejących w przepisach 
krajowych, tak aby powiązać je z płatnościami w ramach 
WPR.
Jeżeli chodzi o rozwój obszarów wiejskich, Komi -
sja uważa, że w okresie 2014–2020 nastąpi poprawa 
w wyniku:
 — wprowadzenia wyraźnie związanych z wodą  
„celów szczegółowych” (podpriorytetów) w sa -
mym nowym rozporządzeniu w sprawie rozwoju 
obszarów wiejskich wraz z odpowiednimi wskaź -
nikami, w oparciu o które państwa członkowskie 
określą cele w swoich programach rozwoju obsza -
rów wiejskich (PROW);
 — wprowadzenia w nowym rozporządzeniu w spra -
wie rozwoju obszarów wiejskich obowiązku 
wydatkowania co najmniej 30% całkowitego 
wkładu Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz 
Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) do każ -
dego PROW na kwestie związane z łagodzeniem 
zmiany klimatu i przystosowaniem się do niej, 
a także kwestie środowiskowe poprzez określone 
działania;Odpowiedzi  
Komisji
Odpowiedzi Komisji 55
XI
Jeżeli chodzi o nowo wprowadzony system monito -
rowania i oceny WPR, powiązanie jakości i ilości wody 
z praktykami rolniczymi jest bardzo złożone, biorąc pod 
uwagę dużą różnorodność praktyk rolniczych i sytuacji 
agronomicznych na obszarze UE, zagrożenia ze źródeł 
pozarolniczych, które również mają istotny wpływ na 
jakość i dostępność wody, oraz trudności w przypisywa -
niu związków przyczynowych. W związku z tym koszty 
i obciążenie administracyjne związane z systemami 
monitorowania i oceny muszą być starannie zbilanso -
wane z korzyściami związanymi z ulepszonym zarządza -
niem i kształtowaniem polityki.
Doświadczenia wyniesione ze stosowania wspólnych 
ram monitorowania i oceny w okresie 2007–2013 
wskazują, że bardzo trudno było określić dokładne cele 
w odniesieniu do wskaźników oddziaływania, takich jak 
jakość wody, ze względu na występowanie licznych czyn -
ników zewnętrznych. Państwa członkowskie otrzymały 
wskazówki, które miały pomóc im w pomiarach tych 
wskaźników oddziaływania, których wskazania oczekuje 
się w ocenach ex post .
Jeżeli chodzi o wskaźniki rezultatu, potwierdza się, że 
wystąpiły pewne trudności w prawidłowym rejestrowa -
niu danych w odniesieniu do wskaźnika rezultatu doty -
czącego „obszaru, na którym skutecznie gospodarowano 
gruntami”.
Zgodnie z RDW państwa członkowskie muszą określić 
znaczące zagrożenia i przedstawić je w planach gospo -
darowania wodami w dorzeczu, a także przekazać je do 
Europejskiego Systemu Informacji Wodnej. Uznaje się, 
że poziom przekazywania informacji nie był użyteczny 
do celów analizy, w związku z czym w ramach wspólnej 
strategii wdrażania RDW omówiono zmiany do wpro -
wadzenia w zakresie wymogów dotyczących sprawoz -
dawczości, które umożliwią lepsze śledzenie zagrożeń 
i stopnia skuteczności wdrażanych działań.
Zob. także odpowiedź do pkt VIII.W rozporządzeniu w sprawie rozwoju obszarów 
wiejskich (tj. akcie prawnym, który sam w sobie ma 
zasadnicze znaczenie), „poprawa gospodarki wodnej” 
i „poprawa efektywności korzystania z zasobów wod -
nych w rolnictwie” są wyraźnie określonymi „prioryte -
tami”, na podstawie których państwa członkowskie / 
regiony muszą programować wydatki w ramach swoich 
PROW.
Dostępny jest szereg środków, które mają pomóc 
w realizacji tych priorytetów – wsparcie na szkolenia, 
korzystanie z doradztwa, inwestycje, praktyki wielolet -
niego gospodarowania gruntami i eksperymentalne 
prace rozwojowe (w tym prace w ramach europejskiego 
partnerstwa na rzecz innowacji sprzyjających wydajności 
i zrównoważonemu rozwojowi rolnictwa).
Komisja posiada program prac w celu poinformowania 
państw członkowskich o takich możliwościach w ramach 
różnych forów, w szczególności w ramach grupy robo -
czej ds. wspólnej strategii wdrażania RDW w zakresie 
rolnictwa. Ponadto należy mieć na uwadze, że polityka 
rozwoju obszarów wiejskich musi odnosić się do szeregu 
priorytetów, a zasoby finansowe są ograniczone.
X
Komisja dokonała oceny wszystkich zgłoszonych planów 
gospodarowania wodami w dorzeczu (RBMP) i do jesieni 
2014 r. odbędzie spotkania ze wszystkimi państwami 
członkowskimi w celu omówienia kwestii dotyczących 
wdrażania w ramach pierwszego cyklu RBMP i uzgod -
nienia z państwami członkowskimi programu działania 
w celu wyeliminowania poważnych braków. Braki w sku -
tecznych działaniach w zakresie rolnictwa omówiono 
ze wszystkimi państwami członkowskimi i wyznaczono 
im termin na dobrowolne doprowadzenie do zgodno -
ści z wymogami w tej kwestii. Po tym terminie Komisja 
podejmie dalsze działania.
Komisja będzie również kontynuować współpracę z pań -
stwami członkowskimi w ramach grupy roboczej ds. 
wspólnej strategii wdrażania RDW w zakresie rolnictwa, 
w ramach której wskazuje się przykłady dobrych praktyk 
i rozpowszechnia się je wśród państw członkowskich.
Odpowiedzi Komisji 56
przypadkach rozpocznie wobec nich postępowania w spra -
wie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.
W sytuacji braku jasnej definicji takich celów zadanie 
sporządzenia PROW z należytym uwzględnieniem 
kryteriów polityki wodnej UE nie będzie jednak zupełnie 
niemożliwe i nadal będzie musiało zostać wykonane 
w oparciu o szczegółowe analizy mocnych stron, słabych 
stron, szans i zagrożeń (SWOT) oraz analizy potrzeb, 
które stanowią część każdego PROW. Brak odpowiednich 
planów gospodarowania wodami w dorzeczu i celów 
sprawi jednak faktycznie, że to zadanie będzie znacznie 
trudniejsze.
33
Komisja podziela wniosek Trybunału, że dzięki zasadzie 
wzajemnej zgodności zwiększył się poziom świadomości 
wśród rolników oraz dokonały się pewne zmiany w prak -
tykach rolniczych związanych z wodą.
Komisja chciałaby także podkreślić, że istotne przepisy UE 
dotyczące ochrony wód UE przed zanieczyszczeniami 
rolniczymi, takie jak dyrektywa azotanowa lub rozpo -
rządzenie w sprawie pestycydów, wchodzą w zakres 
stosowania zasady wzajemnej zgodności od początku 
funkcjonowania tego systemu.
Komisja podziela wniosek Trybunału, że w stosowaniu 
zasady wzajemnej zgodności w państwach członkow -
skich występują niedociągnięcia, jednak chciałaby 
podkreślić, że zidentyfikowane niedociągnięcia są przed -
miotem czynności podejmowanych w ramach procedury 
rozliczania rachunków. Procedura ta jest skutecznym 
bodźcem do poprawy wdrażania zasad wzajemnej zgod -
ności przez państwa członkowskie.
35
Komisja uważa, że zanieczyszczenia spowodowane 
fosforem i pestycydami są w niektórych państwach 
członkowskich objęte wymogami podstawowymi 
w zakresie zarządzania (SMR) w związku z przepisami UE 
wdrażanymi w obecnej formie.  W niektórych państwach 
członkowskich programy działania w odniesieniu do 
dyrektywy azotanowej faktycznie uwzględniają także 
wymogi dotyczące fosforu, a dyrektywa ta stanowi część 
przepisów dotyczących zasady wzajemnej zgodności. 
Przepisy rozporządzenia w sprawie pestycydów doty -
czące zezwoleń na środki ochrony roślin również wcho -
dzą w zakres stosowania zasady wzajemnej zgodności.Kontrola
19
Jeżeli chodzi o sprawozdanie specjalne nr 7/2011, cho -
ciaż Komisja przyznała, że możliwe jest wprowadzenie 
ulepszeń w niektórych kwestiach, podkreśliła ona również 
mocne strony działań rolnośrodowiskowych wdrażanych 
w okresie 2007–2013 r.
Uwagi
21
Obowiązkowe elementy włączane do planu gospoda -
rowania wodami w dorzeczu (RBMP) są zdefiniowane 
w dyrektywie. Komisja przeprowadziła kontrolę jakości 
planów gospodarowania wodami w dorzeczu. Ustalenia 
z kontroli opublikowano w sprawozdaniach dotyczących 
danych państw członkowskich; zorganizowano także 
spotkania dwustronne w celu omówienia ulepszeń, które 
należy wprowadzić w przyszłych planach gospodarowania 
wodami w dorzeczu.
23
W ramach wspólnej strategii wdrażania RDW sporządzono 
dokumenty zawierające wskazówki, aby pomóc państwom 
członkowskim w przygotowaniu dobrej jakości planów 
gospodarowania wodami w dorzeczu.
Przestrzeganie tych wskazówek pozostaje priorytetem  
dla Komisji i państw członkowskich.
24
Komisja jest świadoma braku postępów w realizowaniu 
działań rolniczych na poziomie gospodarstw rolnych 
i wykorzysta dowody kontroli przedstawione przez Trybu -
nał wraz ze swoimi własnymi dowodami kontroli (spra -
wozdawczość z programów działań), aby dalej zająć się tą 
kwestią w ramach relacji dwustronnych z państwami człon -
kowskimi, tak by ulepszyć działania w tym zakresie w dru -
gim cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu.
25
Państwa członkowskie opracowują plany gospodarowa -
nia wodami w dorzeczu na poziomie obszaru dorzecza, 
a następnie ustalają cele na poziomie jednolitej części wód. 
W przypadku ewentualnego braku takich celów Komisja 
skieruje do państw członkowskich zalecenia, a w stosownych 
Odpowiedzi Komisji 57
Państwa członkowskie powinny włączyć do swoich 
planów gospodarowania wodami w dorzeczu przepisy 
mające na celu kontrolę poboru wody i politykę ustalania 
cen wody, które umożliwiają zapewnienie zgodności 
stanu ilościowego z „dobrym” stanem wymaganym na 
mocy RDW. W sytuacji, gdy nie ma takich kontroli lub gdy 
uznaje się je za niewystarczające do realizacji celów RDW, 
Komisja podejmuje w odniesieniu do państw członkow -
skich działania następcze dotyczące tej kwestii.
42
Trudność w przeprowadzaniu kontroli wypełniania 
niektórych wymogów nie jest szczególna dla zasady 
wzajemnej zgodności, lecz ma swoje źródło w samym 
obowiązku. Chociaż prawdą jest, że roczna kampa -
nia kontroli w zakresie zasady wzajemnej zgodności 
nie może być dostosowana do wszystkich rodzajów 
wymogów, ustalenia dokonane przy innych okazjach 
można także uwzględnić w związku z zasadą wzajemnej 
zgodności.
43
W przypadku wykrycia niedociągnięć w trakcie audytów 
Komisji może zostać podjęta decyzja o zastosowaniu 
korekt finansowych do czasu usunięcia odnośnych 
uchybień.
46
Różnorodność stref buforowych związana jest z określo -
nymi przepisami dyrektywy azotanowej. Strefy buforowe 
uwzględniają warunki środowiskowe w odpowiednich 
regionach zainteresowanych państw członkowskich 
(art. 5 ust. 3 lit. b)). Oznacza to, że strefy buforowe mogą 
być zróżnicowane, pod warunkiem że koncepcja stref 
buforowych wraz z innymi środkami programu działania 
są wystarczające, aby ograniczyć zanieczyszczenie wody 
spowodowane azotanami (art. 5 ust. 5).
Komisja nie ma formalnej roli w przyjmowaniu pro -
gramów działań związanych z azotanami, w których 
zdefiniowane są dane środki, w tym strefy buforowe. 
Wszczęte postępowania w sprawie uchybienia zobowią -
zaniom państwa członkowskiego wskazują jednak na 
to, że Komisja podważa adekwatność środków z punktu 
widzenia realizacji celów związanych z jakością wody.Ponadto niektóre państwa członkowskie uzupełniły te 
przepisy określonymi normami dobrej kultury rolnej 
zgodnej z ochroną środowiska (DKR).
37
Terminy wdrażania RDW i dyrektywy dotyczącej zrów -
noważonego stosowania pestycydów, w tym na pozio -
mie gospodarstw rolnych, są określone w tych aktach 
prawnych. Jeżeli państwa członkowskie nie dochowują 
tych terminów, może zostać wszczęte przeciw nim postę -
powanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa 
członkowskiego.
38
Norma dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną śro -
dowiska (DKR) dotycząca wykorzystania wody w celu 
nawadniania oparta jest na obowiązujących przepisach 
krajowych, a jej celem jest powiązanie tych przepisów 
krajowych z płatnościami w ramach WPR. Uprzednie 
uzyskanie zezwolenia na pobór wody jest wymogiem 
art. 11 lit. e) RDW, który różni się od zużycia wody, więc 
nie dodano go do DKR dotyczących zużycia wody. 
W przypadkach, w których w prawie krajowym nie 
zawarto wyraźnych przepisów dotyczących wodomierzy 
i zgłaszania zużycia wody, nie będzie ich także w nor -
mach DKR. W przepisach krajowych zasadniczo muszą 
być uwzględnione krajowe, regionalne i lokalne potrzeby 
w odniesieniu do zużycia wody. Potrzeby te różnią się 
bardzo w zależności od miejsca, więc wprowadzanie 
jednakowych wymogów w całej UE nie byłoby właściwe.
Komisja stwierdza jednak, że w okresie programowania 
2014–2020 wsparcie z EFRROW przeznaczone na inwe -
stycji w nawadnianie będzie przyznawane jedynie, jeżeli 
pomiar ilości wody jest już wprowadzony na poziomie 
inwestycji lub będzie wprowadzony jako część inwesty -
cji. Należy spełnić także różne inne warunki, przy czym 
wiele z nich jest powiązanych ze stanem jednolitych 
części wód, na który mają wpływ projekty w zakresie 
nawadniania.
39
Instrumentem UE właściwym do celów zaplanowanej 
i spójnej poprawy gospodarowania wodami w UE jest 
RDW. W stosownym czasie, gdy zostaną określone obo -
wiązki stosowane bezpośrednio do rolników, zostanie 
złożony wniosek o włączenie tej dyrektywy do zasad 
wzajemnej zgodności.
Odpowiedzi Komisji 58
 — określenia w nowym rozporządzeniu w sprawie 
rozwoju obszarów wiejskich szczególnych wa -
runków dotyczących wsparcia na rzecz inwestycji 
w nawadnianie.
Ramka 11
 — Chociaż duńska strategiczna ocena oddziaływania na 
środowisko skupia się na jakości wody, działanie 121 
(inwestycje w gospodarstwa) obejmuje również 
szczególne wsparcie na rzecz ograniczenia zużycia 
wody w sektorze ogrodniczym, a tym samym jest 
bezpośrednio ukierunkowane na pobór wody.
Pobór wody może być również przedmiotem 
podstawowych działań dotyczących efektywności 
zużycia wody, zgodnie z zasadą „zanieczyszczający 
płaci”. Nie będzie potrzeby finansowania tych dzia -
łań w ramach PROW.
 — PROW zawiera działania w zakresie szkoleń w ra -
mach działania 111 w celu zwiększenia wiedzy 
rolników na temat przepisów dotyczących ochrony 
środowiska. Działania doradcze są również wspie -
rane w ramach działania 115 w celu promowania 
bardziej zrównoważonego zużycia wody.
 — Na Słowacji plan gospodarowania wodami w do -
rzeczu przyjęto i zgłoszono przed marcem 2010 r., 
tj. długo po przeprowadzeniu oceny oddziaływania 
na środowisko na potrzeby PROW (słowacki PROW 
zatwierdzono dnia 4 grudnia 2007 r.). W związku 
z tym działania określone w planie gospodarowa -
nia wodami w dorzeczu nie zostały uwzględnione 
w analizie środowiskowej PROW. W przyszłości 
powinna być możliwa większa spójność, jako że 
pierwsze plany gospodarowania wodami w dorze -
czu zostały już zgłoszone.
 — W Grecji plany gospodarowania wodami w dorze -
czu przyjęto długo po zatwierdzeniu PROW. Nega -
tywne środowiskowe i ekonomiczne skutki odwier -
tów były jednak określone w ocenie oddziaływania 
na środowisko na potrzeby PROW. W związku z tym 
w ramach działania 125 współfinansuje się projekty, 
które dotyczą gromadzenia i wykorzystania wód 
spływu powierzchniowego, modernizacji i poprawy 
warunków nawadniania, odwadniania, dostępu, 
a także infrastruktury, co pomaga monitorować i re -
jestrować wpływ zagrożeń hydro morfologicznych 
na warstwy wodonośne.48
Komisja jest świadoma nieprawidłowości występujących 
w kontroli poboru wody w sektorze rolnym i prowadzi 
w związku z nimi działania następcze w ramach relacji 
dwustronnych z państwami członkowskimi zgodnie 
z oceną planu gospodarowania wodami w dorzeczu,  
aby zapewnić istnienie skutecznych przepisów.
Zob. także odpowiedź do pkt 39.
49
W motywie 6 nie wymienia się polityki wodnej UE w spo -
sób szczególny, ale polityka ta zawiera się oczywiście 
w wyrażeniu „inne polityki wspólnotowe”.
51
Komisja zgadza się, że analiza zagrożeń związanych 
z wodą powinna być gruntowna, że należy zapewnić 
właściwy poziom spójności między PROW a planami 
gospodarowania wodami w dorzeczu, że należy unikać 
negatywnych skutków ubocznych wsparcia związanego 
z wodą oraz że przewidziane w programie środki finan -
sowe należy albo efektywnie wydatkować, albo właści -
wie realokować w stosownych przypadkach (z należytym 
uzasadnieniem).
Wyniki działalności we wspomnianych obszarach mogą 
w niektórych przypadkach ulec poprawie w okre -
sie 2014–2020. Komisja uważa, że poprawa nastąpi 
w wyniku:
 — wprowadzenia wyraźnie związanych z wodą  
„celów szczegółowych” (podpriorytetów) w sa -
mym nowym rozporządzeniu w sprawie rozwoju 
obszarów wiejskich wraz z odpowiednimi wskaź -
nikami, w oparciu o które państwa członkowskie 
określą cele w swoich PROW;
 — wprowadzenia w nowym rozporządzeniu w spra -
wie rozwoju obszarów wiejskich obowiązku wy -
datkowania co najmniej 30% całkowitego wkładu 
z EFRROW do każdego PROW na kwestie związane 
z łagodzeniem zmiany klimatu i przystosowaniem 
się do niej, a także kwestie środowiskowe poprzez 
określone działania;
 — lepszego zapoznania się państw członkowskich 
z ramami analitycznymi polityki rozwoju obsza -
rów wiejskich oraz z procesem tworzenia planów 
gospodarowania wodami w dorzeczu (RBMP) 
(w ramach RDW);
Odpowiedzi Komisji 59
58
Art. 38 zaczęto stosować w 2010 r., natychmiast po 
upływie terminu przedstawienia planu gospodarowania 
wodami w dorzeczu. Nowe obowiązki stały się obliga -
toryjne dla rolników na koniec 2012 r., gdy programy 
rozwoju obszarów wiejskich były bliskie zamknięcia 
w 2013 r. W związku z tym działanie to było stosowane 
jedynie przez kilka państw członkowskich.
Oprócz tego należy wziąć pod uwagę to, że wypłata 
rekompensaty może pomóc w przyspieszeniu wdrażania. 
Ponieważ art. 38 dotyczy jednak rekompensowania kosz -
tów, nie dodano w nim żadnych wymogów środowisko -
wych. W związku z powyższym państwa członkowskie 
mogą jak najbardziej realizować ambitne wdrażanie bez 
wykorzystywania możliwości, jakie stwarza art. 38.
59
Chociaż powody wymienione przez Trybunał w odnie -
sieniu do niskiego wykorzystania działania 213 stanowią 
ważne wyjaśnienie, należy zrozumieć dwa poniższe 
punkty.
Po pierwsze, niektóre działania w ramach rozwoju 
obszarów wiejskich są ogólnie szerzej wykorzystywane 
niż inne.
Po drugie, działanie 213 jest dość niezwykłym dzia -
łaniem, ponieważ zapewnia się w nim rekompensatę 
z tytułu niekorzystnych skutków wypełniania obo -
wiązkowych wymogów na poszczególnych obszarach. 
Większość działań funkcjonuje na różnych podstawach 
(np. płatności na dokonane inwestycje / praktyki podjęte 
dobrowolnie). Ta wyróżniająca cecha działania 213 może 
wywołać u niektórych państw członkowskich ostrożność 
w jego wdrażaniu do czasu, gdy okaże się, że inne pań -
stwa robią to z powodzeniem.
W każdym razie Komisja spodziewa się większego wyko -
rzystania działania obejmującego płatności związane 
z RDW w okresie 2014–2020, biorąc pod uwagę, że plany 
gospodarowania wodami w dorzeczu są już przyjęte.53
Komisja zgadza się, że w przypadku wielu państw człon -
kowskich lepiej określone programy działań w odniesie -
niu do sektora rolnictwa są niezbędne w drugim cyklu 
planów gospodarowania wodami w dorzeczu i prowadzi 
aktywne działania w tym kierunku we współpracy z pań -
stwami członkowskimi.
54
Nowe rozporządzenie w sprawie rozwoju obszarów 
wiejskich na okres programowania 2014–2020 zawiera 
szczególne środki ochronne w odniesieniu do wsparcia 
przeznaczonego na inwestycje w nawadnianie, wiążąc to 
wsparcie z pomiarem ilości wody, z przedłożeniem planu 
gospodarowania wodami w dorzeczu, wraz ze stosow -
nymi działaniami dotyczącymi sektora rolnictwa, a także 
ze stanem jednolitych części wód.
Różne akty ustawodawcze, zwłaszcza dyrektywa w spra -
wie oceny oddziaływania na środowisko, wymagają 
także, aby niektóre inwestycje były poprzedzone oceną 
oddziaływania na środowisko (punkt ten jest uwzględ -
niony w art. 45 ust. 1 rozporządzenia w sprawie rozwoju 
obszarów wiejskich).
Ponadto wdrożenie norm dobrej kultury rolnej zgodnej 
z ochroną środowiska, minimalne wymogi dotyczące 
nawozów i środków ochrony roślin oraz ustalanie cen 
wody należą do uwarunkowań ex ante  w odniesieniu do 
finansowania w ramach EFRROW (zob. załącznik V rozpo -
rządzenia w sprawie rozwoju obszarów wiejskich).
Ramka 12
Zasadniczo rozszerzenie obszaru nawadnianego lub 
zwiększenie ogólnego zużycia wody miałyby negatywne 
skutki uboczne, tylko jeżeli nie jest dostępna wystarcza -
jąca ilość wody, aby łatwo uwzględnić te zmiany przy 
jednoczesnym zapewnieniu utrzymania lub osiągnięcia 
dobrego stanu wód.
Chociaż w ramach działania 125 w hiszpańskich PROW 
inwestycje prowadzące do rozszerzenia obszaru nawad -
nianego lub do zwiększenia ogólnego zużycia wody nie 
są kwalifikowalne, ryzyko zwiększenia obszaru nawad -
nianego przez inwestycje w ramach działania 121 jest 
ograniczone. Dzieje się tak, ponieważ infrastruktura 
wodna / wodociągi, które znajdują się poza gospodar -
stwem rolnym i które doprowadzają wodę do gospodar -
stwa rolnego, nie mogą być kwalifikowalne w ramach 
działania 125, jeżeli prowadzą do zwiększenia obszaru 
nawadnianego.
Odpowiedzi Komisji 60
W przypadku programów wieloletnich, takich jak pro -
gramy rozwoju obszarów wiejskich, niektóre rezultaty, 
takie jak wpływ na jakość wody, można właściwie ocenić 
jedynie na zaawansowanym etapie okresu programowa -
nia i po jego zakończeniu. Takie efekty można zmierzyć 
jedynie po wystarczającym czasie od zakończenia 
wdrażania.
68
Kontrole nie mogą dostarczać informacji o skutkach 
danej polityki. Pomiar skutków wymaga starannie zapro -
jektowanej oceny, która pozwoli na oddzielenie wpływu 
danej polityki np. w zakresie wzajemnej zgodności od 
innych czynników.
69
W kontekście wspólnych ram monitorowania i oceny 
określono szereg wskaźników, które pomagają w pomia -
rze postępów w osiąganiu celów. Są to źródła informacji 
wykorzystywane przez oceniających podczas ich pracy.
70
Od 2014 r. nowe ramy monitorowania i oceny zawierają 
także informacje dotyczące ilości wody. Ogólnie rzecz 
biorąc, należy zauważyć, że gromadzenie informacji 
wiąże się trudnościami praktycznymi i kosztami. Dlatego 
też wprowadzono ograniczenie dotyczące charakteru 
gromadzonych informacji oraz częstotliwości gromadze -
nia danych.
Doświadczenia wyniesione ze stosowania wspólnych 
ram monitorowania i oceny w okresie 2007–2013 
wskazują, że bardzo trudno było określić dokładne cele 
w odniesieniu do wskaźników oddziaływania, takich 
jak jakość wody, ze względu na występowanie licznych 
czynników zewnętrznych. Państwa członkowskie otrzy -
mały wskazówki mające pomóc im w pomiarach tych 
wskaźników oddziaływania, których wskazania oczekuje 
się w ocenach ex post .
Jeżeli chodzi o wskaźniki rezultatu, potwierdza się, że 
wystąpiły pewne trudności w prawidłowym rejestrowa -
niu danych w odniesieniu do wskaźnika rezultatu doty -
czącego „obszaru, na którym skutecznie gospodarowano 
gruntami”.64
Zob. odpowiedź do pkt 83.
65
Działania w ramach rozwoju obszarów wiejskich 
wspomniane przez Trybunał, które nie podlegają 
zasadzie wzajemnej zgodności, są głównie działaniami 
inwestycyjnymi.
Prawodawstwo dotyczące rozwoju obszarów wiejskich 
na lata 2014–2020 obejmuje przepisy mające na celu 
zapewnienie przyznawania wsparcia jedynie na inwesty -
cje, które są zrównoważone pod względem środowisko -
wym. Przepisy dotyczące inwestycji w nawadnianie są 
pod tym względem bardzo szczegółowe.
Obciążenia administracyjne związane z włączeniem 
działań inwestycyjnych do zakresu stosowania zasady 
wzajemnej zgodności byłyby wysokie, ponieważ 
zarządzanie tymi działaniami ma charakter wieloletni. 
Ponadto wpływ byłby bardzo ograniczony, ponieważ 
zasada wzajemnej zgodności już obecnie wpływa na 
większość rolników, którzy otrzymują wsparcie na inwe -
stycje w ramach polityki rozwoju obszarów wiejskich, 
poprzez systemy płatności bezpośrednich filaru I oraz 
poprzez działania obszarowe w ramach rozwoju obsza -
rów wiejskich.
67
W odniesieniu do nowego okresu programowania  
2014–2020 nowy system monitorowania i oceny WPR 
jako całości w kontekście jej celów został wprowadzony 
w rozporządzeniu (UE) nr 1306/2013. System ten obej -
muje również informacje dotyczące ilości zużytej wody 
i jakości wody. Powiązanie jakości i ilości wody z prakty -
kami rolniczymi jest jednak bardzo złożone, biorąc pod 
uwagę dużą różnorodność praktyk rolniczych i sytuacji 
agronomicznych na obszarze UE, zagrożenia ze źródeł 
pozarolniczych, które również mają istotny wpływ na 
jakość i dostępność wody, oraz trudności w przypisywa -
niu związków przyczynowych. W związku z tym koszty 
i obciążenie administracyjne związane z systemami 
monitorowania i oceny muszą być starannie zbilanso -
wane z korzyściami związanymi z ulepszonym zarządza -
niem i kształtowaniem polityki.
Odpowiedzi Komisji 61
Wnioski i zalecenia
82
Zob. odpowiedź do pkt V.
83
Istotne przepisy UE dotyczące wody włączono już 
w zakres stosowania zasady wzajemnej zgodności. 
Ponadto kwestie związane z wodą reguluje ramowa 
dyrektywa wodna. W stosownym czasie, gdy zostaną 
określone obowiązki stosowane bezpośrednio do 
rolników, zostanie złożony wniosek o włączenie jej 
do zakresu stosowania zasady wzajemnej zgodności. 
Tymczasem ustanowiono normy dobrej kultury rolnej 
zgodnej z ochroną środowiska (DKR) w odniesieniu do 
wody w celu uwzględnienia niektórych podstawowych 
wymagań już istniejących w przepisach krajowych,  
tak aby powiązać je z płatnościami w ramach WPR.
Zasada wzajemnej zgodności przyczynia się do realizacji 
celów zasady „zanieczyszczający płaci”, ale jej założe -
niem nie jest rekompensowanie kosztów szkód w środo -
wisku. Redukcje płatności związane z zasadą wzajemnej 
zgodności oblicza się zgodnie z zasadą, która faktycznie 
opiera się na odsetku wszystkich płatności z tytułu WPR 
otrzymanych przez rolnika. Zgodnie z zasadą propor -
cjonalności waga naruszenia przepisów UE przez rolnika 
znajduje odzwierciedlenie w odsetku, a nie w kwotach 
bezwzględnych.
Zalecenie 1
Komisja uważa, że to zalecenie zostało już częściowo 
wdrożone i zostanie w pełni wdrożone po spełnieniu 
określonych warunków.
W odniesieniu do WPR po 2014 r. Komisja przedstawiła 
wniosek, aby wymagania RDW oraz dyrektywy dotyczą -
cej zrównoważonego stosowania pestycydów zostały 
uwzględnione w ramach zasady wzajemnej zgodności 
po wykonaniu tych dyrektyw we wszystkich państwach 
członkowskich i po określeniu obowiązków bezpośrednio 
dotyczących rolników. Parlament Europejski i Rada wyra -
ziły zgodę na takie podejście i złożyły wspólne oświad -
czenie w tej kwestii przy okazji przyjęcia reformy WPR.71
Ogólnie rzecz biorąc, oceny śródokresowe odbyły się 
w programach za wcześnie, aby można było uzyskać 
z nich wiarygodne dane dotyczące oddziaływania 
i rezultatów, ponieważ w większości przypadków był to 
za wczesny etap programu na faktyczne wystąpienie 
rezultatów/oddziaływań polityki.
Z tego powodu oceny śródokresowe zostały zniesione 
w nowym okresie programowania.
W przypadku programów wieloletnich, takich jak pro -
gramy rozwoju obszarów wiejskich, niektóre rezultaty, 
takie jak wpływ na jakość wody, można właściwie ocenić 
jedynie na zaawansowanym etapie okresu programowa -
nia i po jego zakończeniu. Takie efekty można zmierzyć 
jedynie po wystarczającym czasie od zakończenia wdra -
żania. W przypadku większości interwencji w momencie 
przeprowadzania oceny śródokresowej (2010 r.) wystar -
czający czas jeszcze nie upłynął.
74
Grupa robocza ds. sprawozdawczości w ramach wspól -
nej strategii wdrażania RDW podejmuje starania w celu 
zmiany sprawozdawczości, tak aby stworzyć wyraźniej -
sze powiązanie pomiędzy zagrożeniami, działaniami 
i reakcją. Ponadto Komisja podejmie niezbędne działania 
w celu zapewnienia, aby wymogi RDW w zakresie moni -
torowania zostały spełnione.
78
Komisja i Europejska Agencja Środowiska współpracują 
z państwami członkowskimi nad ulepszeniem Europej -
skiego Systemu Informacji Wodnej.
79
Wskaźniki rolnośrodowiskowe są ciągle ulepszane i nie -
które z nich obejmują praktyki rolnicze, takie jak AEI 15 
(bilans składników odżywczych brutto), AEI 12 (inten -
syfikacja/ekstensyfikacja), AEI 11 (praktyki w zakresie 
prowadzenia gospodarstw rolnych), AEI 7 (nawadnianie). 
Potwierdza się, że w przyszłości należy zadbać o lepszą 
synergię pomiędzy wspólnymi ramami monitorowania 
i oceny, danymi zintegrowanego systemu zarządzania 
i kontroli oraz badaniem struktury gospodarstw rolnych 
zgodnie z art. 17 dyrektywy ustanawiającej „Inspire”, 
który dotyczy wspólnego korzystania ze zbiorów danych 
przestrzennych.
Odpowiedzi Komisji 62
86
Polityka wodna UE wdrażana jest częściowo z wyko -
rzystaniem wsparcia „funduszy”, a częściowo bez tego 
wsparcia (zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”). 
Niefinansowane wymogi prawne pełnią bardzo istotną 
rolę w całym pakiecie działań koniecznych do rozwiąza -
nia problemu wpływu rolnictwa na wodę.
Zalecenie 3
Odpowiedź do zalecenia 3 akapit pierwszy
Komisja uznaje, że to zalecenie zostało częściowo 
wdrożone.
Na podstawie „planu ochrony zasobów wodnych” 
przyjętego w 2012 r. Komisja będzie kontynuowała 
dobrze postrzeganą wspólną strategię wdrażania RDW, 
w ramach której sporządzono dotychczas 23 dokumenty 
zawierające wskazówki, w których opisano szczegółowo, 
jak należy wdrażać RDW. Zadania grup roboczych ds. 
wspólnej strategii wdrażania ściśle skupiają się na popra -
wie jakości planów gospodarowania wodami w dorzeczu 
i stanu wód w UE poprzez realizację wniosków określo -
nych w planie ochrony zasobów wodnych.
Komisja w ramach relacji dwustronnych z państwami 
członkowskimi zajmuje się dalej kwestią znacznych luk 
w działaniach niezbędnych do celów wdrażania RDW, 
aby rozwiązać problemy we właściwym czasie z myślą 
o drugim cyklu planów gospodarowania wodami 
w dorzeczu w 2015 r. W niektórych przypadkach w razie 
potrzeby wszczęte zostanie postępowanie w sprawie 
uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.
W 2016 r. państwa członkowskie przekażą Komisji swoje 
uaktualnione plany gospodarowania wodami w dorze -
czu. Komisja oceni je i między innymi na tej podstawie 
przeprowadzi przegląd RDW, a najpóźniej do 2019 r. 
przedstawi wnioski dotyczące wszelkich niezbędnych 
zmian w RDW lub przedstawi inne inicjatywy.
Jeżeli chodzi o PROW, jedno z podstawowych działań – 
art. 9, polityka ustalania cen wody, stanowi uwarun -
kowanie ex ante  w odniesieniu do PROW i w związku 
z tym państwa członkowskie będą musiały zapewnić 
spełnienie tego wymogu, aby móc korzystać ze środków 
finansowych PROW w niektórych wypadkach.
Odpowiedź do zalecenia 3 akapit drugi
Ta część zalecenia skierowana jest do państw 
członkowskich.W 2012 r. europejscy dyrektorzy odpowiedzialni za gospo -
darkę wodną2 przyjęli do wiadomości zalecenia przedsta -
wione przez grupę ds. koordynacji strategiczne i Komisję. 
Dyrektorzy odpowiedzialni za gospodarkę wodną uznali, że 
jeżeli w rozmowach dotyczących WPR Parlament Europejski 
i Rada podejmą decyzję o włączeniu przepisów RDW do 
zakresu stosowania zasady wzajemnej zgodności, należy 
rozważyć objęcie zasadą wzajemnej zgodności wykazu 
podstawowych działań będących przedmiotem wniosku.
W oczekiwaniu na włączenie tych wymogów do zasady 
wzajemnej zgodności współprawodawcy uzgodnili 
również, że te dwie dyrektywy staną się obowiązkowym 
elementem wchodzącym w zakres systemu doradztwa 
rolniczego, tak aby wszyscy zainteresowani rolnicy mieli 
dostęp do odpowiedniego doradztwa. W związku z tym 
w stosownym czasie główne elementy polityki wodnej UE 
mogłyby zostać włączone do WPR.
Jeżeli chodzi o politykę rozwoju obszarów wiejskich, 
konieczne narzędzia i mechanizmy na okres 2014–2020 
zapewnia się poprzez nowe rozporządzenie w sprawie roz -
woju obszarów wiejskich, tj. rozporządzenie Parlamentu 
Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013, oraz przepisy 
powiązane.
W rozporządzeniu w sprawie rozwoju obszarów wiejskich 
(tj. akcie prawnym, który sam w sobie ma zasadnicze zna -
czenie), „poprawa gospodarki wodnej” i „poprawa efek -
tywności korzystania z zasobów wodnych w rolnictwie” 
są wyraźnie określonymi „priorytetami”, na podstawie 
których państwa członkowskie / regiony muszą programo -
wać wydatki w ramach swoich PROW.
Dostępny jest szereg działań, które mają pomóc w realiza -
cji tych priorytetów – wsparcie na szkolenia, korzystanie 
z doradztwa, inwestycje, praktyki wieloletniego gospo -
darowania gruntami i eksperymentalne prace rozwojowe 
(w tym prace w ramach europejskiego partnerstwa na 
rzecz innowacji sprzyjających wydajności i zrównoważo -
nemu rozwojowi rolnictwa).
Ponadto należy mieć na uwadze, że polityka rozwoju 
obszarów wiejskich musi odnosić się do szeregu prioryte -
tów, a zasoby finansowe są ograniczone.
Zalecenie 2
Zalecenie to skierowane jest do państw członkowskich.
2 https://circabc.europa.eu/w/
browse/25d8b24a-c247-4275-9a56-9676a75a90f6
Odpowiedzi Komisji 63
Jeżeli chodzi o wskaźniki rezultatu, potwierdza się, że 
wystąpiły pewne trudności w prawidłowym rejestrowa -
niu danych w odniesieniu do wskaźnika rezultatu doty -
czącego „obszaru, na którym skutecznie gospodarowano 
gruntami”.
Zgodnie z RDW państwa członkowskie muszą określić 
znaczące zagrożenia i przedstawić je w planach gospo -
darowania wodami w dorzeczu, a także przekazać je 
do Europejskiego Systemu Informacji Wodnej. Komisja 
uznaje, że poziom przekazywania informacji nie był 
użyteczny do celów analizy, w związku z czym w ramach 
wspólnej strategii wdrażania RDW omówiono zmiany 
do wprowadzenia w zakresie wymogów dotyczących 
sprawozdawczości, które umożliwią lepsze śledzenie 
zagrożeń i stopnia skuteczności wdrażanych działań.
Odpowiedź do zalecenia 4 akapit drugi
Ta część zalecenia skierowana jest do państw 
członkowskich.87 Tiret drugie
Komisja i Europejska Agencja Środowiska współpracują 
z państwami członkowskimi nad ulepszeniem Europej -
skiego Systemu Informacji Wodnej (WISE).
87 Tiret trzecie
Poprawne i skuteczne wdrożenie wskaźników rolnośro -
dowiskowych jest uzależnione od dostarczania danych 
i informacji przez państwa członkowskie. Bez tych infor -
macji wskaźniki te nie mogą funkcjonować poprawnie. 
Wspomniany problem związany z niewystarczającymi 
informacjami dotyczy głównie wskaźników wodnych.
Zalecenie 4
Odpowiedź do zalecenia 4 akapit pierwszy
Komisja uznaje, że zalecenie to jest obecnie wdrażane.
W odniesieniu do nowego okresu programowania 
2014–2020 nowy system monitorowania i oceny WPR 
jako całości w kontekście jej celów został wprowadzony 
w rozporządzeniu (UE) nr 1306/2013. System ten obej -
muje również informacje dotyczące ilości zużytej wody 
i jakości wody. Powiązanie jakości i ilości wody z prakty -
kami rolniczymi jest jednak bardzo złożone, biorąc pod 
uwagę dużą różnorodność praktyk rolniczych i sytuacji 
agronomicznych na obszarze UE. W związku z tym koszty 
i obciążenie administracyjne związane z systemami 
monitorowania i oceny muszą być starannie zbilanso -
wane z korzyściami związanymi z ulepszonym zarządza -
niem i kształtowaniem polityki.
W przypadku programów wieloletnich, takich jak pro -
gramy rozwoju obszarów wiejskich, niektóre rezultaty, 
takie jak wpływ na jakość wody, można właściwie ocenić 
jedynie na zaawansowanym etapie okresu programowa -
nia i po jego zakończeniu. Takie efekty można zmierzyć 
jedynie po wystarczającym czasie od zakończenia 
wdrażania.
Doświadczenia wyniesione ze stosowania wspólnych 
ram monitorowania i oceny w okresie 2007–2013 
wskazują, że bardzo trudno było określić dokładne cele 
w odniesieniu do wskaźników oddziaływania, takich 
jak jakość wody, ze względu na występowanie licznych 
czynników zewnętrznych. Państwa członkowskie otrzy -
mały wskazówki mające pomóc im w pomiarach tych 
wskaźników oddziaływania, których wskazania oczekuje 
się w ocenach ex post .

JAK OTRZYMAĆ PUBLIKACJE UE
Publikacje bezpłatne:
•  jeden egzemplarz:  
w EU Bookshop ( http://bookshop.europa.eu )
•  kilka egzemplarzy (lub mapy, plakaty):  
w przedstawicielstwach Unii Europejskiej ( http://ec.europa.eu/represent_pl.htm)  
w delegaturach Unii Europejskiej w krajach poza UE: ( http://eeas.europa.eu/delegations/index_pl.htm)
kontaktując  się z Europe Direct ( http://europa.eu/europedirect/index_pl.htm )  
lub dzwoniąc pod numer 00 800 6 7 8 9 10 11 (numer bezpłatny w całej UE) (*).
(*) Informacje są udzielane nieodpłatnie, większość połączeń również jest bezpłatna (niektórzy operatorzy, hotele lub telefony  publiczne mogą 
naliczać opłaty).
Publikacje płatne:
• w EU Bookshop ( http://bookshop.europa.eu )
Płatne subskrypcje:
•  u dystrybutorów Urzędu Publikacji Unii Europejskiej  
(http://publications.europa.eu/others/agents/index_pl.htm ).
QJ-AB-14-004-PL-C  ISSN  1831-0923
Od końca lat 70. XX w. ochrona jakości zasobów 
wodnych Europy stanowi wysoki priorytet dla UE.  
Rolnictwo, jako jeden z sektorów, w których 
zużywa się najwięcej wody i które stanowią 
największe źródło jej zanieczyszczeń, odgrywa 
ważną rolę w zakresie zrównoważonej 
gospodarki wodnej. 
UE wielokrotnie podkreślała konieczność 
zintegrowania swoich polityk z różnych dziedzin  
i z tego względu dostrzega potrzebę wsparcia 
swoich polityk ochrony środowiska, w tym tych 
związanych z wodą, przez wspólną politykę rolną. 
Kontrola, w ramach której sprawdzano, czy cele 
polityki wodnej UE zostały z powodzeniem 
włączone do WPR, wykazała, iż do tej pory 
osiągnięto jedynie częściowy sukces.
EUROPEJSKI
TRYBUNAŁ
OBRACHUNKOWY