Sprawozdanie specjalne Jakość wód w dorzeczu 
Dunaju – poczyniono 
postępy we wdrażaniu 
ramowej dyrektywy 
wodnej, lecz konieczne jest 
podjęcie dalszych działańPL 2015  nr 23
EUROPEJSKI
TRYBUNAŁOBRACHUNKOW
Y

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luksemburg  
LUKSEMBURG
Tel. +352 4398-1
E-mail: eca-info@eca.europa.eu  
Internet: http://eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA  
YouTube: EUAuditorsECA
Więcej informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w portalu Europa (http://europa.eu).
Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2016
Print ISBN 978-92-872-3769-9 ISSN 1831-0923 doi:10.2865/277295 QJ-AB-15-023-PL-C
PDF ISBN 978-92-872-3766-8 ISSN 1977-5768 doi:10.2865/896656 QJ-AB-15-023-PL-N
EPUB ISBN 978-92-872-3716-3 ISSN 1977-5768 doi:10.2865/873454 QJ-AB-15-023-PL-E
© Unia Europejska, 2016
Powielanie materiałów dozwolone pod warunkiem podania źródła.
W celu wykorzystania lub powielenia mapy na s. 65 należy wystąpić o zgodę bezpośrednio do właściciela praw 
autorskich.
Printed in Luxembourg
Jakość wód w dorzeczu 
Dunaju – poczyniono 
postępy we wdrażaniu 
ramowej dyrektywy 
wodnej, lecz konieczne jest 
podjęcie dalszych działań
(przedstawione na mocy art. 287 ust. 4 akapit drugi TFUE)Sprawozdanie specjalnePL 2015  nr 23
02
 Zespół kontrolny
Sprawozdania specjalne Trybunału przedstawiają wyniki kontroli wykonania zadań i kontroli zgodności wybranych obszarów 
działalności UE lub kwestii związanych z zarządzaniem. Trybunał wybiera i opracowuje zadania kontrolne w taki sposób, aby 
miały one jak największe oddziaływanie, biorąc pod uwagę kryteria takie jak zagrożenia dla wykonania zadań lub zgodności, 
poziom dochodów lub wydatków w danym obszarze, nadchodzące zmiany oraz interes polityczny i społeczny.
Niniejsza kontrola wykonania zadań została przeprowadzona przez Izbę kontroli II, której przewodniczy członek Trybunału 
Henri Grethen i która zajmuje się takimi obszarami wydatków jak polityki strukturalne, transport i energia. Kontrolą kierował 
George Pufan, członek Trybunału, a w działania kontrolne zaangażowani byli: Patrick Weldon, szef gabinetu; Mircea Radulescu, 
attaché; Alain Vansilliette, kierownik działu; Marion Colonerus, kierownik zespołu, a także kontrolerzy: Zuzana Gullova, Daniela 
Jinaru, Maria del Carmen Jimenez, Attila Horvay-Kovacs, Dana Moraru, Radka Papouskova i Ildiko Preiss.
Od lewej:  A. Vansilliette, M. Radulescu, M.d.C. Jimenez, G. Pufan, Z. Gullova,  
P . Weldon i A. Horvay-Kovacs
03
 Spis treści
Punkt
 Glosariusz
I–X Streszczenie
1–15 Wstęp
16–21  Zakres kontroli i podejście kontrolne
22–165  Uwagi
22–50  Plany gospodarowania wodami w dorzeczu jako narzędzie uzyskania dobrej jakości wód do 2015 r.
26–27  Niewielka poprawa stanu ekologicznego i chemicznego jednolitych części wód
28–32  Określenie źródeł zanieczyszczeń na poziomie jednolitych części wód było utrudnione z powodu braku 
kompleksowych danych
33–44  Działania określone w planach gospodarowania wodami w dorzeczu są niewystarczające do 
odpowiedniego rozwiązania problemu źródeł zanieczyszczeń
45–46  Znacząca liczba jednolitych części wód została wyłączona z obowiązku dotrzymania terminów 
wyznaczonych na 2015 i 2021 r.
47–50  Komisja sprawuje wprawdzie ścisłą kontrolę, ale poprawa jest uzależniona od gotowości państw 
członkowskich do podjęcia działań
51–98  Działania i instrumenty wdrożone przez państwa członkowskie w celu ograniczenia 
zanieczyszczeń powodowanych przez ścieki
52–82  Zanieczyszczenia powodowane przez aglomeracje: osiągnięto postępy w zakresie oczyszczania ścieków, ale 
dostępne instrumenty mogły zostać wykorzystane z lepszym skutkiem
83–98  Zanieczyszczenia powodowane przez instalacje przemysłowe: trudności w określeniu granicznych wielkości 
emisji i niedociągnięcia w egzekwowaniu
99–165  Działania i instrumenty wdrażane przez państwa członkowskie w celu rozwiązania problemu 
zanieczyszczeń rozproszonych powodowanych przez rolnictwo
101–122  Państwa członkowskie nie wykorzystują wszystkich możliwości oferowanych przez dyrektywę azotanową
123–132  W planach działania dotyczących pestycydów występują niedociągnięcia
133–144  Mechanizm wzajemnej zgodności wywiera pewien wpływ, ale jego możliwości nie są w pełni wykorzystywane
145–157  Potencjał działań na rzecz rozwoju obszarów wiejskich mających na celu rozwiązanie kwestii jakości wód 
nie jest w pełni wykorzystywany
04 Spis treści
158–165  Zasada „zanieczyszczający płaci” jest stosowana wyłącznie w ograniczonym zakresie w odniesieniu do 
zanieczyszczeń rozproszonych powodowanych przez rolnictwo
166–191  Wnioski i zalecenia
 Załącznik  I – Region dorzecza Dunaju
 Załącznik  II – Zanieczyszczenia jednolitych części wód powierzchniowych
 Załącznik  III –  Graniczne wielkości emisji określone w dyrektywie dotyczącej oczyszczania 
ścieków komunalnych
 Załącznik  IV –  Opłata z tytułu zanieczyszczenia wód: kwota w zależności od substancji 
zanieczyszczającej (w euro/t)
 Załącznik  V – Graniczne wielkości emisji określone w krajowych przepisach prawnych
 Odpowiedzi Komisji
05
 Glosariusz
Aglomeracja : obszar, gdzie zaludnienie lub działalność gospodarcza są wystarczająco skoncentrowane, aby ścieki 
komunalne były zbierane i przekazywane do oczyszczalni ścieków komunalnych lub do końcowego punktu zrzutu.
Bardziej rygorystyczne oczyszczanie ścieków/trzeci stopień oczyszczania ścieków : zgodnie z wymogami dyrektywy 
dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych jest to etap oczyszczania biologicznego/chemicznego stosowany w razie 
konieczności w celu obniżenia poziomu stężenia substancji biogennych (azot i fosfor) w oczyszczanych ściekach przed ich 
zrzutem do odbiorników wodnych zagrożonych eutrofizacją.
Biochemiczne zapotrzebowanie na tlen (BZT5): ilość tlenu pochłanianego przez mikroorganizmy w celu 
wyeliminowania znajdujących się w wodzie substancji organicznych i mineralnych ulegających biodegradacji. Wskaźnik 
BZT5 jest zwyczajowo używany do pomiaru zużycia tlenu liczonego w mg O2/l po upływie pięciu dób. Im wyższy jest 
wskaźnik BZT5, tym większe jest zużycie tlenu przez mikroorganizmy, a tym samym – tym większe zanieczyszczenie.
Chemiczne zapotrzebowanie na tlen (ChZT) : ilość pochłanianego tlenu przy następującym wskutek procesów 
chemicznych utlenianiu znajdujących się w wodzie substancji organicznych i mineralnych. ChZT obejmuje zatem zarówno 
podlegające biodegradacji substancje określane za pomocą wskaźnika BZT5, jak i utleniające się substancje nieulegające 
biodegradacji.
Dorzecze : obszar gruntu, z którego wszystkie spływy powierzchniowe odprowadzane są systemem strumieni, rzek oraz 
ewentualnie jezior do morza poprzez pojedyncze ujście rzeki, estuarium lub deltę.
Drugi stopień oczyszczania ścieków : faza biologiczna polegająca na oczyszczaniu ścieków z organicznych 
zanieczyszczeń ulegających biodegradacji.
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego : Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego ma na celu wzmocnienie 
spójności gospodarczej i społecznej w Unii Europejskiej w drodze wyrównywania głównych dysproporcji regionalnych 
poprzez wsparcie finansowe udzielane na budowę infrastruktury i efektywne inwestycje ukierunkowane na tworzenie 
miejsc pracy, przeznaczone przede wszystkim dla przedsiębiorstw.
Eutrofizacja : wzbogacenie wody w substancje biogenne, szczególnie w związki azotu i fosforu, powodujące 
przyspieszony wzrost glonów, co prowadzi do obniżenia poziomu tlenu w wodzie oraz zanikania występujących 
naturalnie gatunków roślin wodnych, ryb oraz innych przedstawicieli fauny wodnej.
Fundusz Spójności : Fundusz Spójności ma na celu wzmocnienie spójności gospodarczej i społecznej w Unii Europejskiej 
poprzez finansowanie projektów w zakresie środowiska i transportu w państwach członkowskich, w których produkt 
narodowy brutto na jednego mieszkańca wynosi mniej niż 90% średniej unijnej.
Graniczne wielkości emisji : stężenie lub poziom emisji, których nie wolno przekroczyć w żadnym przedziale czasu. 
Emisja oznacza bezpośrednie lub pośrednie uwalnianie do wody substancji pochodzących z instalacji.
Grunty rolne : w skład powierzchni lądowej kraju wchodzą grunty rolne, leśne i inne. Grunty rolne można podzielić na 
grunty orne, obszary upraw wieloletnich, trwałe użytki zielone i łąki oraz inne obszary, w tym ogrody przydomowe.
06 Glosariusz
Jednolita część wód:  jednolita część wód powierzchniowych oznacza oddzielny i znaczący element wód 
powierzchniowych, taki jak: jezioro, zbiornik, strumień, rzeka lub kanał, część strumienia, rzeki lub kanału, wody 
przejściowe lub pas wód przybrzeżnych. Część wód podziemnych oznacza określoną objętość wód podziemnych 
występującą w obrębie warstwy wodonośnej lub zespołu warstw wodonośnych.
Kontrole wewnętrzne : w niniejszym sprawozdaniu oznaczają (i) kontrole przeprowadzane systematycznie przez 
operatora w ramach codziennej eksploatacji oczyszczalni ścieków komunalnych w celu monitorowania jakości zrzucanych 
ścieków i zawartości osadu; oraz (ii) kontrole przeprowadzane w instalacjach przemysłowych w celu monitorowania 
jakości ścieków zrzucanych do publicznej sieci kanalizacyjnej.
Normy dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska (normy DKR) : obowiązek utrzymywania gruntów 
w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska odnosi się do szeregu norm związanych z ochroną gleby, 
utrzymaniem materii organicznej i struktury gleby, zapobieganiem pogorszeniu się stanu siedlisk oraz gospodarką 
wodną.
Obszar szczególnie narażony : obszary gruntu, z których wody są odprowadzane do wód dotkniętych – lub potencjalnie 
dotkniętych – zanieczyszczeniami powodowanymi lub wywoływanymi przez azotany ze źródeł rolniczych. Obszary te 
przyczyniają się do zanieczyszczenia. Państwa członkowskie opracowują programy działania dla tych obszarów.
Obszar wrażliwy : państwo członkowskie uznaje za obszar wrażliwy jednolitą część wód zaliczaną do jednej 
z następujących grup: (i) jednolita część wód lub jej sektor, które są zagrożone eutrofizacją; (ii) jednolita część wód 
przeznaczona do pozyskiwania wody pitnej, która mogłaby zawierać zbyt wysokie stężenie azotanów; oraz (iii) obszary, 
w których wymagane jest bardziej rygorystyczne oczyszczanie, aby spełnione zostały wymogi dyrektyw Rady. Właściwe 
wyznaczenie obszarów wrażliwych jest bardzo ważne, gdyż determinuje rodzaj procesu oczyszczania ścieków, który 
należy wprowadzić w celu obniżenia zawartości substancji powodujących eutrofizację.
Oczyszczalnia ścieków komunalnych : infrastruktura, w której przeprowadza się szereg procesów mających na celu 
ograniczenie zanieczyszczenia ścieków z aglomeracji miejskiej do dopuszczalnego poziomu przed zrzuceniem ich do 
wód.
Oczyszczone ściek i: w znaczeniu przyjętym w niniejszym sprawozdaniu oznaczają oczyszczone ścieki zrzucane do 
jednolitych części wód.
Okres programowania : wieloletnie ramy planowania i realizacji wydatków z funduszy strukturalnych i Funduszu 
Spójności.
Płatności bezpośrednie : płatności przyznawane rolnikom bezpośrednio w ramach systemu wsparcia dochodów. 
Przykładami są system płatności jednolitych oraz system jednolitej płatności obszarowej.
Pozwolenie na zrzut ścieków : pozwolenie wydawane podmiotowi dokonującemu zrzutu ścieków zgodnie z krajowymi 
przepisami prawnymi. Pozwolenia zawierają m.in. graniczne wielkości emisji, których należy przestrzegać w odniesieniu 
do szeregu parametrów i substancji zanieczyszczających.
07 Glosariusz
Program działań : część planu gospodarowania wodami w dorzeczu, w której wskazane są działania konieczne do 
osiągnięcia przez jednolite części wód dobrego stanu ekologicznego i chemicznego, z uwzględnieniem charakterystyki 
regionu dorzecza.
Program operacyjny : w programie operacyjnym określa się priorytety i szczegółowe cele państw członkowskich 
oraz sposób wykorzystania środków finansowych (fundusze UE i współfinansowanie krajowe publiczne i prywatne) 
w danym okresie (zazwyczaj siedmioletnim) na finansowanie projektów. Projekty muszą przyczyniać się do osiągnięcia 
określonej liczby celów wyszczególnionych na poziomie osi priorytetowej programu operacyjnego. Programy mogą być 
współfinansowane przez każdy fundusz w obszarze spójności (tj. Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Fundusz 
Spójności i Europejski Fundusz Społeczny). Program operacyjny przygotowany przez państwo członkowskie podlega 
zatwierdzeniu przez Komisję przed rozpoczęciem dokonywania płatności z budżetu UE. W okresie realizacji programy 
mogą być modyfikowane tylko za zgodą obu stron.
Punktowe źródła zanieczyszczeń : zanieczyszczenia powodowane przez rozmaite działania, dla których określono 
punkt zrzutu (np. zrzut w oczyszczalni ścieków komunalnych lub przemysłowych).
Rozproszone źródła zanieczyszczeń : zanieczyszczenia powodowane przez rozmaite działania, dla których nie 
określono punktu zrzutu (zob. punktowe źródła zanieczyszczeń). Na przykład rolnictwo jest głównym źródłem 
zanieczyszczeń rozproszonych.
Równoważna liczba mieszkańców (RLM) : ilościowe określenie ładunku zanieczyszczeń w ściekach wyrażone 
jako „równoważna” liczba osób, które wytworzyłyby daną ilość odpadów. Jednostka RLM odpowiada ładunkowi 
zanieczyszczeń w ściekach wytwarzanemu przez jednego mieszkańca i oznacza organiczny ładunek ulegający 
biodegradacji, którego biochemiczne zapotrzebowanie na tlen w ciągu pięciu dni wynosi 60 g tlenu dziennie.
Sieć kanalizacyjna : elementy infrastruktury fizycznej i technicznej, w tym rury, pompy, ekrany, kanały itd. stosowane do 
przesyłu ścieków z miejsca ich powstania do punktu ewentualnego oczyszczania lub usuwania.
Stan chemiczny wód powierzchniowych : określenie jakości wód odzwierciedlające stężenie zanieczyszczeń, które 
nie powinno przekraczać wielkości podanych w środowiskowych normach jakościowych ustanowionych w ramowej 
dyrektywie wodnej (załącznik IX). W dyrektywie określono obecnie 45 substancji zanieczyszczających (takich jak ołów, 
nikiel, kadm, rtęć, benzen).
Stan/potencjał ekologiczny wód powierzchniowych : określenie jakości struktury i funkcjonowania ekosystemów 
wodnych. Stan wód ocenia się na podstawie następujących elementów jakości: elementy biologiczne (fauna i flora), 
hydromorfologiczne, chemiczne i fizykochemiczne, określone zanieczyszczenia i niektóre elementy ogólne (zasolenie, 
warunki biogenne itd.). W przypadku jednolitych części wód o silnie zmienionej strukturze fizycznej, wykorzystywanych 
do różnych celów takich jak żegluga, ochrona przeciwpowodziowa, energia wodna i rolnictwo, ocenia się raczej potencjał 
niż stan. Jest to wynikiem faktu, że w wielu przypadkach zaprzestanie ich wykorzystywania i usunięcie zmian fizycznych 
nie jest ani wykonalne, ani pożądane z ekonomicznego punktu widzenia.
Ścieki : wody, których jakość uległa pogorszeniu. Są zazwyczaj transportowane za pośrednictwem sieci kanalizacyjnej 
i oczyszczane w oczyszczalni ścieków. Oczyszczone ścieki zrzuca się do odbiornika wodnego przez kolektor 
odprowadzający. Ścieki wytwarzane na obszarach nieposiadających dostępu do publicznej sieci kanalizacyjnej wymagają 
systemów indywidualnych takich jak zbiorniki bezodpływowe.
08 Glosariusz
Środki ochrony roślin : środki używane do ochrony roślin lub upraw przed szkodliwym wpływem chwastów, chorób lub 
owadów.
Warunki wstępne : w kontekście przygotowywania programów rozwoju obszarów wiejskich i programów operacyjnych 
współfinansowanych z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w okresie programowania 2014–2020 
państwa członkowskie muszą ocenić, czy spełnione zostały wcześniej określone warunki wstępne. Jeżeli nie są one 
spełnione, należy przygotować plany działania w celu zagwarantowania ich spełnienia do dnia 31 grudnia 2016 r.
Wymogi podstawowe w zakresie zarządzania (SMR) : unijne normy prawne w dziedzinie ochrony środowiska, 
bezpieczeństwa żywności, zdrowia zwierząt i roślin oraz dobrostanu zwierząt.
Zasada „zanieczyszczający płaci” : zasada ustanowiona w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (art. 191 ust. 2). 
W odniesieniu do ścieków oznacza na przykład, że podmioty dokonujące zrzutu ścieków powinny wnosić opłaty z tytułu 
powodowanych przez nie zanieczyszczeń (tj. wnoszona przez gospodarstwa domowe opłata za oczyszczanie jest zawarta 
w cenie usługi odprowadzania ścieków, oczyszczalnia ścieków wnosi opłatę z tytułu zanieczyszczeń itd.).
Zasada wzajemnej zgodności : mechanizm w ramach wspólnej polityki rolnej UE, który łączy płatności bezpośrednie 
dla rolników oraz szereg płatności na rzecz rozwoju obszarów wiejskich z przestrzeganiem zestawu zasad odnoszących 
się do środowiska, bezpieczeństwa żywności, zdrowia zwierząt i roślin, dobrostanu zwierząt oraz z utrzymaniem gruntów 
rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska. W okresie programowania 2007–2013 zasady wzajemnej 
zgodności odnosiły się do 18 wymogów podstawowych w zakresie zarządzania (SMR) i 15 norm dobrej kultury rolnej 
zgodnej z ochroną środowiska (normy DKR). Nieprzestrzeganie tych norm i wymogów może prowadzić do obniżenia 
płatności dokonywanych na rzecz rolnika w ramach wspólnej polityki rolnej.
Zawiesina ogólna : ilość zawieszonych w wodzie cząstek mineralnych i organicznych, które mogą zostać pochwycone za 
pomocą filtra porowatego.
09
 Streszczenie
I
Wody w Europie są zanieczyszczone substancjami orga -
nicznymi i biogennymi, a także substancjami chemicz -
nymi. Zanieczyszczenia wód pochodzą z różnych źródeł, 
takich jak gospodarstwa domowe, instalacje przemysłowe 
i rolnictwo. W ramowej dyrektywie wodnej z 2000 r. 
zharmonizowano wcześniej obowiązujące przepisy UE 
w dziedzinie polityki wodnej. W dyrektywie wprowadzono 
plan gospodarowania wodami w dorzeczu jako główne 
narzędzie wdrażania. Pierwsze plany miały zostać opraco -
wane w 2009 r., a wymagana aktualizacja miała nastąpić 
w grudniu 2015 r.
II
Plany te zmuszą zawierać informacje dotyczące jakości 
wód w różnych jednolitych częściach wód, przyczyn 
niepowodzenia w osiągnięciu dobrego stanu ekologicz -
nego i chemicznego oraz ewentualnych niezbędnych 
działań zaradczych. Działania te dzielą się na „działania 
podstawowe”, „inne działania podstawowe” i „działania 
uzupełniające”.
III
UE zapewnia znaczące dofinansowanie ukierunkowane 
na osiągnięcie celów polityki wodnej, w szczególności na 
inwestycje w dziedzinie ścieków (6,35 mld euro z Euro -
pejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego / Funduszu 
Spójności w okresie programowania 2007–2013 na rzecz 
dziewięciu państw członkowskich1 położonych w dorzeczu 
Dunaju) oraz na rekompensaty dla rolników podejmują -
cych zobowiązania rolnośrodowiskowe (6,39 mld euro 
z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju 
Obszarów Wiejskich w okresie programowania 2007–2013 
przeznaczone dla dziewięciu państw członkowskich poło -
żonych w dorzeczu Dunaju).
IV
Przeprowadzona przez Trybunał kontrola dotyczyła czte -
rech państw członkowskich leżących w dorzeczu Dunaju 
(Republika Czeska, Węgry, Rumunia i Słowacja). Kontrola 
miała na celu uzyskanie odpowiedzi na pytanie, czy wdro -
żenie przez państwa członkowskie ramowej dyrektywy 
wodnej doprowadziło do poprawy jakości wód.
1 Bułgaria, Republika Czeska, Niemcy, Chorwacja, Węgry, Austria, 
Rumunia, Słowenia i Słowacja.V
Trybunał stwierdził, że poprawa jakości wód w kon -
sekwencji wdrożenia działań była niewielka. Państwa 
członkowskie wyłączyły znaczną liczbę jednolitych części 
wód z obowiązku osiągnięcia dobrego stanu w terminach 
wyznaczonych na 2015 i 2021 r. Jednak postępy w zakresie 
poszczególnych elementów ocenianych w celu określenia 
jakości wody mogą nie być uwidocznione ze względu na 
metodykę oceny. Trybunał zaleca Komisji opracowanie 
wytycznych zobowiązujących do zróżnicowania sprawo -
zdawczości z postępów i przekazywania przez państwa 
członkowskie jasnych i właściwych uzasadnień w przy -
padku ustanawiania wyłączeń.
VI
W wyniku niedociągnięć w systemach monitorowania 
brakowało danych dotyczących zarówno rodzaju, jak 
i źródeł zanieczyszczeń, które były przyczyną niespełnienia 
wymogów przez jednolitą część wód. Plany gospodarowa -
nia wodami w dorzeczu z 2009 r. wniosły w tym względzie 
ograniczoną wartość dodaną, ponieważ państwa człon -
kowskie nie podeszły wystarczająco ambitnie do określa -
nia działań na rzecz przeciwdziałania zanieczyszczeniu 
środowiska. W działaniach skupiono się na wdrażaniu 
obowiązujących dyrektyw unijnych (w ramach „działań 
podstawowych”) Wdrażanie owych dyrektyw przebiega 
z opóźnieniem (tak jest w przypadku dyrektywy dotyczącej 
oczyszczania ścieków komunalnych) lub stwarzane przez 
nie możliwości nie są w pełni wykorzystywane (dotyczy 
to dyrektywy azotanowej, w przypadku której istnieją 
możliwości dalszej poprawy wymogów mających na celu 
obniżenie emisji azotu).
VII
W ramach „innych działań podstawowych” oraz „działań 
uzupełniających” nie uwzględniono w odpowiedni sposób 
wszystkich kwestii związanych z zanieczyszczeniami. 
Brakuje działań ukierunkowanych na jednolite części wód 
o niezadowalającym stanie jakości. W przypadku ścieków 
przede wszystkim nie zostały wskazane oczyszczalnie ście -
ków komunalnych lub instalacje przemysłowe wymagające 
utrzymania emisji w ramach określonych wielkości granicz -
nych. W odniesieniu do rolnictwa państwa członkowskie 
mogłyby zaostrzyć niektóre normy wzajemnej zgodności. 
Ponadto jak dotąd nie rozważono jeszcze kwestii ograni -
czenia stosowania fosforu na gruntach. Co więcej, działania 
dotyczące rolnictwa mają w większości charakter dobro -
wolny i nie przyczyniają się do bezpośredniej poprawy 
jakości wód.
Streszczenie 10
VIII
Trybunał zaleca państwom członkowskim udoskonale -
nie systemów monitorowania i diagnostyki w zakresie 
kwestii dotyczących zanieczyszczeń wód. Działania 
te powinny umożliwić lepsze ukierunkowanie działań 
na jednolite części wód o niezadowalającej jakości 
i uwzględnienie kwestii zanieczyszczeń, które nie zostały 
jak dotąd rozwiązane w odpowiedni sposób. Lepsze ukie -
runkowanie powinno także przyczynić się do zwiększe -
nia skuteczności działań i obniżenia kosztów wdrożenia.
IX
Wprowadzone mechanizmy egzekwowania są tylko 
częściowo skuteczne z powodu małego zasięgu lub 
ograniczonego działania odstraszającego wywieranego 
przez kary. Trybunał zaleca, by Komisja przeanalizowała, 
w jaki sposób najlepiej ustalić wiążące kryteria w zakresie 
przeprowadzanych przez państwa członkowskie kontroli 
oczyszczalni ścieków komunalnych i instalacji przemysło -
wych. Ponadto zaleca Komisji i państwom członkowskim 
współpracę w zakresie oceny skuteczności mechanizmów 
egzekwowania wprowadzonych w dziedzinie rolnictwa.
X
Zasada „zanieczyszczający płaci” jest tylko częściowo 
stosowana w odniesieniu do zanieczyszczeń rozproszo -
nych powodowanych przez rolnictwo. Oczyszczalnie 
ścieków komunalnych i instalacje przemysłowe wnoszą 
opłaty z tytułu zanieczyszczenia wód powodowanego 
przez ich emisje, ale tylko za ograniczoną liczbę substan -
cji zanieczyszczających. Między kwotami opłat (nalicza -
nych w zależności od zrzucanych substancji określonych 
w mg/l) w poszczególnych państwach członkowskich 
istnieją znaczne różnice, a w żadnym z planów gospoda -
rowania wodami w dorzeczu nie ma odniesień do oceny 
ich odstraszającego działania. Trybunał zaleca Komisji 
opracowanie wytycznych dotyczących możliwych metod 
odzysku kosztów związanych ze szkodami w środowisku 
powodowanymi przez zanieczyszczenia rozproszone. 
Zaleca ponadto państwom członkowskim przeprowa -
dzenie oceny potencjału instrumentów ekonomicznych 
(opłaty i podatki) w dążeniu do powstrzymania emisji 
zanieczyszczeń.
11
 Wstęp
Ramowa dyrektywa 
wodna i plany 
gospodarowania wodami 
w dorzeczu
01 
Głównym celem unijnej polityki wodnej 
jest zapewnienie wystarczającej ilości 
wody o dobrej jakości na potrzeby ludzi 
i środowiska naturalnego w całej UE.
02 
W 2000 r. Parlament Europejski i Rada 
przyjęły ramową dyrektywę wodną2, 
której głównym celem jest uzyskanie 
dobrej jakości wód3 do 2015 r. Dyrektywa 
pozwala również na wydłużenie tego 
okresu (do 2021 i 2027 r.), a także na 
wprowadzenie mniej rygorystycznych 
wymogów dotyczących jakości wód na 
określonych warunkach.
03 
Dyrektywa jest nadrzędnym aktem 
prawnym, w którym zharmonizowano 
wcześniej obowiązujące przepisy w dzie -
dzinie polityki wodnej. Zawarte w niej 
podejście do gospodarowania wodami 
opiera się na dorzeczu uznanym za jed -
nostkę ekologiczną i hydrologiczną.04 
Do wdrożenia dyrektywy służy przede 
wszystkim plan gospodarowania woda -
mi w dorzeczu. Do grudnia 2009 r. każde 
państwo członkowskie miało przyjąć 
tego rodzaju plany obejmujące program 
działań dla każdego obszaru dorzecza 
na terytorium danego państwa4. Aktuali -
zacje planów gospodarowania woda -
mi w dorzeczu miały być przyjęte do 
grudnia 2015 r. Ogólnie na terytorium UE 
występują 42 dorzecza międzynarodowe 
(np. dorzecza Renu i Dunaju) i opracowa -
no 172 krajowe plany gospodarowania 
wodami w dorzeczu. Planów tych nie 
przedkłada się Komisji do zatwierdzenia.
05 
W programie działań należy ująć te dzia -
łania, które są konieczne do osiągnię -
cia celów ramowej dyrektywy wodnej 
w odniesieniu do poszczególnych części 
wód. W ramowej dyrektywie wodnej za 
wymóg minimalny uznano wdrożenie 
11 dyrektyw (zob. tabela 1 , w której 
zestawiono dyrektywy mające znaczenie 
dla niniejszego sprawozdania). Działania 
konieczne do ich wdrożenia uznaje się 
w programie za „działania podstawowe” 
wraz z innymi obowiązkowymi działania -
mi, o których mowa w dyrektywie (zob. 
pkt 33). Sprawozdawczość wynikająca 
z wymogów ramowej dyrektywy wodnej 
(aktualizacje planów gospodarowania 
wodami w dorzeczu i sprawozdania z po -
stępów) nie zastąpiła sprawozdawczości 
wymaganej w ramach poszczególnych 
dyrektyw.2 Dyrektywa 2000/60/WE 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady z dnia 23 października 
2000 r. ustanawiająca ramy 
wspólnotowego działania 
w dziedzinie polityki wodnej 
(Dz.U. L 327 z 22.12.2000, s. 1).
3 Odnosi się do jednolitej części 
wód powierzchniowych, 
podziemnych oraz obszarów 
chronionych. Jakość wód jest 
wyrażona jako stan 
ekologiczny i chemiczny 
jednolitej części wód.
4 Gdy obszar danego państwa 
obejmuje dorzecza różnych 
rzek (np. na terenie Republiki 
Czeskiej znajduje się część 
dorzecza Dunaju oraz części 
dorzeczy Odry i Łaby), 
wymagane jest 
przygotowanie planu dla 
każdej z tych części (dorzeczy).
12 Wstęp
06 
Od 2001 r. Komisja we współpracy 
z państwami członkowskimi opracowała 
34 dokumenty zawierające wytyczne 
na temat różnych aspektów wdrażania 
dyrektywy.
07 
Istnieją też inne przepisy UE, niewymie -
nione w ramowej dyrektywie wodnej, 
istotne z punktu widzenia jakości wód 
(zob. tabela 2 ).Tabela 1Dyrektywy unijne, których wdrożenie uznaje się za wymóg minimalny
Podstawa prawna Znaczenie dla jakości wód
Dyrektywa dotycząca oczyszczania 
ścieków komunalnych1Wszystkie aglomeracje o RLM ≥2000 muszą być wyposażone w systemy odbioru ścieków lub w pojedyncze 
systemy lub inne właściwe systemy zapewniające ten sam poziom ochrony środowiska.
W aglomeracjach o RLM ≥2000 należy przestrzegać granicznych wielkości emisji w odniesieniu do biochemicz -
nego zapotrzebowania na tlen (BZT5) i chemicznego zapotrzebowania na tlen (ChZT).
W aglomeracjach o RLM wynoszącej ponad 10 000 położonych na obszarach wrażliwych także obowiązuje 
wymóg przestrzegania granicznych wielkości emisji azotu ogólnego (Nog) lub fosforu ogólnego (Pog), chyba że 
na całym obszarze wrażliwym osiągnięty został minimalny współczynnik ograniczenia ładunku Nog i Pog.
We wszystkich aglomeracjach o RLM wynoszącej poniżej 2000 wyposażonych w systemy odbioru ścieków 
należy zapewnić odpowiednie oczyszczanie ścieków w przypadku zrzutów do wód słodkich i estuariów.
Dyrektywa azotanowa2Państwa członkowskie są zobowiązane do monitorowania wód powierzchniowych i podziemnych oraz do wy -
znaczenia obszarów szczególnie narażonych na zanieczyszczenia azotanami. W celu obniżenia zanieczyszcze -
nia wód powodowanego przez azotany państwa członkowskie muszą przyjąć programy działania, które będą 
na tych obszarach obowiązkowe. Ponadto państwa członkowskie muszą ustanowić zbiór zasad dobrej praktyki 
rolniczej, które będą stosowane na zasadzie dobrowolności na całym terytorium kraju.
Dyrektywa dotycząca zintegrowanego 
zapobiegania zanieczyszczeniom i ich 
kontroli zastąpiona przez dyrektywę 
o emisjach przemysłowych3Graniczne wielkości emisji zawarte w pozwoleniach wydawanych dla instalacji przemysłowych mają być 
określone na podstawie najlepszych dostępnych technologii o największej skuteczności w celu osiągnięcia 
wysokiego poziomu ochrony środowiska.
1 Dyrektywa Rady 91/271/EWG z dnia 21 maja 1991 r. dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych (Dz.U. L 135 z 30.5.1991, s. 40).
2  Dyrektywa Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r. dotycząca ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany 
pochodzenia rolniczego (Dz.U. L 375 z 31.12.1991, s. 1).
3  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/1/WE z dnia 15 stycznia 2008 r. dotycząca zintegrowanego zapobiegania zanieczyszcze -
niom i ich kontroli (Dz.U. L 24 z 29.1.2008, s. 8), zastąpiona dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. 
w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) (Dz.U L 334 z 17.12.2010, s. 17).
13 Wstęp
Współpraca w dorzeczu 
Dunaju
08 
Dorzecze Dunaju obejmuje terytoria 
19 różnych krajów, z których 11 stano -
wią państwa członkowskie (zob. mapa 
w załączniku I ). Dorzecze Dunaju ma 
powierzchnię 807 827 km2 i jest najwięk -
szym dorzeczem w Unii Europejskiej.
09 
Współpracę w dorzeczu Dunaju podję -
to w 1985 r., a w 1998 r. weszła w życie 
konwencja  o ochronie Dunaju5. Jednym 
z jej założeń było osiągnięcie „celów 
zrównoważonej i słusznej gospodarki 
wodnej, włączając ochronę, polepszenie 
i racjonalne wykorzystanie wód po -
wierzchniowych oraz wód gruntowych 
na obszarach zlewiska”.10 
Międzynarodową Komisję Ochrony 
Dunaju utworzono w 1998 r. w celu 
wdrożenia konwencji o ochronie Du -
naju. Od czasu wejścia w życie ramowa 
dyrektywa wodna pełni również rolę 
platformy ukierunkowanej na wdrożenie 
wszystkich transgranicznych aspektów 
dyrektywy.
11 
W 2011 r. Rada zatwierdziła strategię UE 
na rzecz regionu Dunaju przedstawioną 
na jej wniosek przez Komisję. W strategii 
tej poruszono m.in. kwestię jakości wód.5 W 14 krajach obszar zlewiska 
przekracza 2000 km2 (dziewięć 
państw członkowskich i pięć 
państw niebędących 
członkami UE). Kraje te, tak jak 
i Unia Europejska, są 
umawiającymi się stronami 
konwencji.Tabela  2Inne dyrektywy i rozporządzenia unijne istotne z punktu widzenia jakości wód
Podstawa prawna Znaczenie dla jakości wód
Rozporządzenie w  sprawie detergentów1Detergenty zawierają ważną substancję zanieczyszczającą: fosfor.  
Detergentów dla konsumentów przeznaczonych do prania i detergentów dla konsumentów przeznaczo -
nych do automatycznych zmywarek do naczyń, w których przekroczona jest określona zawartość fosforu, 
nie wolno wprowadzać do obrotu odpowiednio od dnia 30 czerwca 2013 r. i 1 lipca 2017 r.
Dyrektywa w sprawie pestycydów2Do dnia 26 listopada 2012 r. państwa członkowskie zobowiązane były do przyjęcia i przekazania Komisji 
planów działania zawierających działania na rzecz zmniejszenia zagrożenia związanego ze stosowaniem 
pestycydów oraz wpływu ich stosowania na zdrowie ludzi i na środowisko.
1  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 259/2012 z dnia 14 marca 2012 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 648/2004 
w odniesieniu do stosowania fosforanów i innych związków fosforu w detergentach dla konsumentów przeznaczonych do prania i detergen -
tach dla konsumentów przeznaczonych do automatycznych zmywarek do naczyń (Dz.U. L 94 z 30.3.2012, s. 16).
2  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/128/WE z dnia 21 października 2009 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania na 
rzecz zrównoważonego stosowania pestycydów (Dz.U. L 309 z 24.11.2009, s. 71).
14 Wstęp
Główne rodzaje i źródła 
zanieczyszczeń 
w dorzeczu Dunaju
12 
Oprócz przyjętych przez państwa 
członkowskie krajowych planów gospo -
darowania wodami w dorzeczu Mię -
dzynarodowa Komisja Ochrony Dunaju 
opublikowała w 2009 r. plan gospoda -
rowania wodami w dorzeczu dla całego 
dorzecza Dunaju6. W planie tym i w zak -
tualizowanym w 2013 r. sprawozdaniu 
z analizy dotyczącej dorzecza Dunaju7 
określono różne rodzaje zanieczysz -
czeń o znaczeniu międzynarodowym 
mających wpływ na jakość wód (zob. 
tabela 3 ).6 Plan gospodarowania wodami 
w dorzeczu Dunaju, wersja 
ostateczna z dnia 14 grudnia 
2009 r.
7 Aktualizacja sprawozdania 
z analizy dotyczącej dorzecza 
Dunaju z 2013 r., wersja 
ostateczna z dnia 
18 października 2014 r.Tabela  3Rodzaje i źródła zanieczyszczeń w dorzeczu Dunaju
Rodzaje zanieczyszczeń Źródła zanieczyszczeń
Zanieczyszczenia organiczne  
(nietoksyczne substancje organiczne)Głównymi źródłami emisji zanieczyszczeń organicznych są źródła punktowe: ścieki z aglomeracji (gospo -
darstwa domowe) i instalacji przemysłowych, w szczególności ścieki odebrane i nieoczyszczone oraz ścieki 
niewłaściwie oczyszczone.
Zanieczyszczenia substancjami 
biogennymi  
(azot i fosfor)Większość emisji substancji biogennych pochodzi ze źródeł rozproszonych (89% emisji azotu ogólnego i 78% 
emisji fosforu ogólnego2) takich jak emisja z terenów rolnych (będąca wynikiem stosowania nawozu lub 
obornika3 i depozycji atmosferycznej), erozja gleby i spływ powierzchniowy.
Zanieczyszczenia substancjami 
niebezpiecznymi1Substancje toksyczne mogą być emitowane zarówno przez źródła punktowe (ścieki komunalne i przemy -
słowe), jak i rozproszone (takie jak spływ powierzchniowy, stosowanie pestycydów w rolnictwie, miejsca 
skażone i wyrobiska górnicze).
Zmiany hydromorfologiczneTego rodzaju zmiany powodują przerwanie ciągłości rzek i siedlisk, odłączenie przylegających terenów 
podmokłych lub równin zalewowych oraz zmiany objętości i warunków przepływu. Są powodowane przede 
wszystkim przez instalacje do wytwarzania energii wodnej, prace hydrotechniczne do celów żeglugowych 
i infrastrukturę przeciwpowodziową.
1  Ramowa dyrektywa wodna zawiera wykaz tzw. substancji priorytetowych i innych zanieczyszczeń (początkowo obejmował on 33 substancje 
lub grupy substancji, których liczba zwiększyła się następnie do 45); niektóre z nich uznaje się za priorytetowe substancje niebezpieczne. Do 
substancji niebezpiecznych zalicza się np. pestycydy, metale i leki.
2  Na podstawie oszacowania wieloletnich (lata 2000–2008) przeciętnych warunków hydrologicznych w dorzeczu Dunaju.
3  Substancje zanieczyszczające (takie jak nawozy) są wypłukiwane do wód powierzchniowych lub podziemnych w wyniku opadów deszczu, 
przenikania do gleby i spływu powierzchniowego.
Źródło : Aktualizacja sprawozdania z analizy dotyczącej dorzecza Dunaju z 2013 r.
15 Wstęp
Dostępne instrumenty UE 
przeznaczone do celów 
wdrożenia unijnej polityki 
wodnej
13 
UE wspiera politykę wodną poprzez 
zapewnienie zasobów finansowych oraz 
instrumentów prawnych i regulacyjnych. 
Główne źródła finansowania z budżetu UE 
stanowią:
– Europejski Fundusz Rozwoju Regio -
nalnego i Fundusz Spójności: więk -
szość środków finansowych przy -
dzielonych w okresie programowania 
2007–2013 została przeznaczona na 
projekty infrastrukturalne w dziedzi -
nie ścieków. Inne obszary interwencji, 
w których możliwy jest pozytywny 
wpływ na jakość wód, obejmują: 
zintegrowane zapobieganie zanie -
czyszczeniom i ich kontrolę oraz 
rekultywację terenów przemysłowych 
i skażonych;
– Europejski Fundusz Rolny na rzecz 
Rozwoju Obszarów Wiejskich: szereg 
działań ujętych w programach roz -
woju obszarów wiejskich może mieć 
bezpośredni lub pośredni wpływ na 
jakość wód. Płatności rolnośrodowi -
skowe są przykładem działania, które 
może wywierać wpływ bezpośredni. Są udzielane rolnikom podejmującym 
dobrowolne zobowiązania rolnośro -
dowiskowe, których zakres wykracza 
poza obowiązkowe przepisy.
14 
W tabeli 4  przedstawiono wkład UE 
przydzielony państwom członkowskim, 
których terytorium położone jest częścio -
wo lub w całości w dorzeczu Dunaju.
15 
Głównym instrumentem prawnym 
stosowanym oprócz dyrektyw i rozporzą -
dzeń wymienionych w  tabelach 1  i 2 jest 
mechanizm wzajemnej zgodności. Łączy 
on płatności bezpośrednie wypłacane 
rolnikom w ramach wspólnej polityki 
rolnej i szereg płatności dokonywanych 
w ramach programów rozwoju obszarów 
wiejskich: (i) ze zgodnością ze zbiorem 
zasad dotyczących środowiska, bezpie -
czeństwa żywności, zdrowia zwierząt 
i roślin oraz dobrostanu zwierząt, tzw. 
wymogami podstawowymi w zakresie 
zarządzania (SMR); oraz (ii) z utrzymaniem 
gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej 
zgodnej z ochroną środowiska, tzw. nor -
mami DKR8. Nieprzestrzeganie tych norm 
i wymogów może prowadzić do obniżenia 
przyznanej rolnikowi kwoty pomocy.8 W okresie programowania 
2007–2013 obowiązywało 
18 wymogów podstawowych 
w zakresie zarządzania 
i 15 norm DKR.Tabela  4Wkład UE przydzielony na okres programowania 2007–2013  
(stan na dzień 31 grudnia 2014 r.)1
Źródło finansowania Obszar interwencji Kwota w mld euro
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego i  Fundusz Spójności Ścieki 6,35
Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Płatności rolnośrodowiskowe 6,392
1  Kwoty odnoszą się do dziewięciu państw członkowskich, których terytorium położone w dorzeczu Dunaju liczy ponad 2000 km2.
2  W przypadku Niemiec kwota brana pod uwagę odnosi się do dwóch regionów położonych w dorzeczu Dunaju (Badenia-Wirtembergia 
i Bawaria).
Źródło:  W przypadku Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego / Funduszu Spójności – baza danych Komisji Infoview ; w przypadku Euro -
pejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich – sprawozdania z realizacji finansowej za 2014 r.
16
 Zakres kontroli  
i podejście kontrolne
16 
Na podstawie przeprowadzonej kontroli 
Trybunał ocenił, czy wdrożenie przez 
państwa członkowskie ramowej dyrek -
tywy wodnej doprowadziło do poprawy 
jakości wód.
17 
Podczas kontroli skupiono się na jakości 
wód powierzchniowych w czterech pań -
stwach członkowskich dorzecza Dunaju 
położonych w jego górnej, środkowej 
i dolnej części. Były to: Republika Czeska, 
Węgry, Rumunia i Słowacja9. Zasięg 
kontroli obejmował trzy główne aspekty: 
zanieczyszczenia powodowane przez 
aglomeracje, instalacje przemysłowe 
i rolnictwo.
18 
W trakcie kontroli starano się odpowie -
dzieć na następujące trzy pytania:
a) Czy działania przewidziane w pla -
nach gospodarowania wodami 
w dorzeczu z 2009 r. były właściwie 
ukierunkowane, a ich rodzaj i zakres 
był konieczny dla uzyskania dobrej 
jakości wód w 2015 r.?
b) Czy działania i instrumenty wdraża -
ne przez państwa członkowskie są 
odpowiednie, by ograniczyć zanie -
czyszczenia powodowane przez 
ścieki?
c) Czy działania i instrumenty wdraża -
ne przez państwa członkowskie są 
odpowiednie, by ograniczyć zanie -
czyszczenia rozproszone powodo -
wane przez rolnictwo?19 
Wizyty w państwach członkowskich 
przeprowadzono w okresie od mar -
ca 2013 r. do stycznia 2014 r. Okresy, do 
których odnoszą się poszczególne zebra -
ne dowody, podano w różnych częściach 
niniejszego sprawozdania. Przeglądy do -
kumentów i analizy kontynuowano rów -
nież w okresie od końca stycznia 2014 r., 
w szczególności w celu uwzględnienia 
aktualizacji planów gospodarowania 
wodami w dorzeczu (publikowanych 
począwszy od grudnia 2014 r. w celu 
przeprowadzeniu konsultacji10) i nowych 
programów rozwoju obszarów wiejskich 
(okres programowania 2014–2020) za -
twierdzonych w 2015 r.
20 
Wpływ na jednolite części wód mogą 
mieć również zmiany hydrologiczne 
lub morfologiczne, a także inne rodzaje 
zanieczyszczeń, które uniemożliwiają 
im osiągnięcie dobrego stanu jakości 
wód. Zagadnienia te nie zostały objęte 
zakresem kontroli.
21 
Trybunał opublikował wcześniej spra -
wozdania specjalne11 dotyczące zbliżo -
nych dziedzin.9 W obrębie dorzecza Dunaju 
leży część Republiki Czeskiej, 
większość terytorium Słowacji 
oraz całe terytorium Rumunii 
i Węgier. Całkowita 
powierzchnia tych państw 
członkowskich (wyrażona 
w km2) stanowi około połowy 
(49,4%) powierzchni dorzecza 
Dunaju.
10 Do grudnia 2015 r. państwa 
członkowskie musiały przyjąć 
drugi plan gospodarowania 
wodami w dorzeczu. Zgodnie 
z ramową dyrektywą wodną 
projekt planów 
gospodarowania wodami 
w dorzeczu podlega 
procedurze konsultacji ze 
stronami zainteresowanymi 
wdrożeniem dyrektywy.
11 Sprawozdanie specjalne 
nr 8/2008 „Czy zasada 
współzależności jest 
skuteczna?”, sprawozdanie 
specjalne nr 7/2011 „Czy 
system wsparcia 
rolnośrodowiskowego jest 
dobrze opracowany i czy 
zarządza się nim 
odpowiednio?”, sprawozdanie 
specjalne nr 5/2011 „System 
płatności jednolitych (SPJ): 
problemy, które należy 
rozwiązać, aby uzyskać 
poprawę w zakresie 
należytego zarządzania 
finansami”, sprawozdanie 
specjalne nr 4/2014 „Włączenie 
celów polityki wodnej UE do 
WPR: częściowy sukces” oraz 
sprawozdanie specjalne 
nr 2/2015 „Wsparcie UE na 
rzecz oczyszczalni ścieków 
komunalnych w dorzeczu 
Dunaju: konieczne są dalsze 
działania, aby pomóc 
państwom członkowskim 
w realizacji celów polityki UE 
w zakresie gospodarowania 
ściekami” ( http://eca.europa.
eu).
17
 Uwagi
Plany gospodarowania 
wodami w dorzeczu jako 
narzędzie uzyskania 
dobrej jakości wód 
do 2015 r.
22 
Zgodnie z ramową dyrektywą wodną 
państwa członkowskie oceniają jakość 
wód, korzystając z wyników podanych 
przez krajową sieć monitorowania wód. 
Ocenę przeprowadza się na poziomie 
jednolitej części wód12 w oparciu o sys -
temy i metody określone przez państwa 
członkowskie zgodnie z zasadami za -
wartymi w ramowej dyrektywie wodnej. 
Istnieją dwa składniki oceny jakości wód:
– stan/potencjał ekologiczny13: pań -
stwa członkowskie przeprowadzają 
ocenę, biorąc pod uwagę różne 
czynniki zwane elementami jakości: 
elementy biologiczne (takie jak flora 
wodna i ichtiofauna), elementy hy -
dromorfologiczne, a także elementy 
chemiczne i fizykochemiczne14. Te 
ostatnie obejmują zanieczyszczenia 
organiczne (mierzone przy pomocy 
parametrów takich jak biochemicz -
ne zapotrzebowanie na tlen (BZT5) 
i chemiczne zapotrzebowanie na 
tlen (ChZT)), warunki biogenne 
i wybrane substancje chemiczne15. 
Klasyfikację stanu wód przeprowa -
dza się w pięciu kategoriach: stan 
bardzo dobry, dobry, umiarkowany, 
słaby i zły;
– stan chemiczny: państwa członkow -
skie oceniają, czy środowiskowe 
normy jakości16 dotyczące substancji 
określonych w przepisach UE były 
przestrzegane czy nie (tj. 41 substan -
cji priorytetowych lub grup substan -
cji miało zostać poddanych ocenie 
na potrzeby planów gospodarowa -
nia wodami w dorzeczu z 2009 r.). 
W wyniku klasyfikacji przyznaje się 
ocenę dobrą lub niedostateczną.23 
O ogólnej klasyfikacji stanu ekologiczne -
go decyduje zaobserwowany pojedyn -
czy element jakości o najniższej warto -
ści. Analogicznie stan chemiczny można 
ocenić jako dobry tylko wtedy, gdy 
spełnione są normy dotyczące wszyst -
kich substancji. Zasada ta jest znana pod 
nazwą one out, all out . Jej zastosowanie 
może uniemożliwiać wykazanie postę -
pów w odniesieniu do poszczególnych 
elementów jakości.
24 
Plan gospodarowania wodami w dorze -
czu musi zawierać informacje dotyczą -
ce źródeł zanieczyszczeń jednolitych 
części wód, oceny ich stanu i działań, 
które należy wdrożyć w celu uzyskania 
dobrej jakości wód, a także ich całkowi -
tego kosztu. W planach należy ponadto 
przedstawić uzasadnienie ustanowienia 
odstępstwa w odniesieniu do jednolitej 
części wód od obowiązku przestrzegania 
wyznaczonych terminów uzyskania ich 
dobrej jakości (pierwszy termin przypa -
da w 2015 r., zob. pkt 2).12 Zgodnie z załącznikiem II do 
ramowej dyrektywy wodnej 
państwa członkowskie 
określają jednolite części wód 
powierzchniowych 
i podziemnych.
13 W przypadku części wód 
o silnie zmienionej strukturze 
fizycznej, wykorzystywanych 
do różnych celów takich jak 
żegluga, ochrona 
przeciwpowodziowa, energia 
wodna i rolnictwo, często 
zaprzestanie ich 
wykorzystywania i usunięcie 
zmian fizycznych nie jest ani 
wykonalne, ani pożądane 
z ekonomicznego punktu 
widzenia. Z tego względu 
zgodnie z dyrektywą należy 
oceniać raczej potencjał niż 
stan tego rodzaju wód.
14 W odniesieniu do substancji 
priorytetowych wskazanych 
w załączniku X do ramowej 
dyrektywy wodnej 
środowiskowe normy jakości 
ustanawia się na poziomie UE. 
W przypadku innych 
substancji normy te 
ustanawiają państwa 
członkowskie.
15 Państwa członkowskie musiały 
dokonać wyboru 
zanieczyszczeń uznanych za 
posiadające szczególne 
znaczenie dla danego 
dorzecza.
16 Stężenie określonego 
zanieczyszczenia lub grupy 
zanieczyszczeń w wodzie, 
osadach lub w faunie i florze, 
które nie powinno być 
przekroczone z uwagi na 
ochronę zdrowia ludzkiego 
i środowiska.
18 Uwagi
25 
Trybunał zbadał:
– czy w wyniku działań wdrożonych 
przez państwa członkowskie jakość 
wód powierzchniowych poprawiła 
się;
– czy w planach gospodarowania wo -
dami w dorzeczu z 2009 r. określono 
źródła zanieczyszczenia dla każdej 
jednolitej części wód;
– czy działania określone w planach 
gospodarowania wodami w dorze -
czu z 2009 r. w odpowiednim stop -
niu uwzględniają określone źródła 
zanieczyszczeń;
– czy państwa członkowskie dążyły do 
dotrzymania terminu wyznaczonego 
na 2015 r. w odniesieniu do więk -
szości jednolitych części wód na ich 
terytorium;– czy Komisja podejmowała działania 
w przypadkach, w których uznała 
plany gospodarowania wodami w do -
rzeczu z 2009 r. za nieodpowiednie.
Niewielka poprawa stanu 
ekologicznego i chemicznego 
jednolitych części wód
26 
Na wykresach 1 i 2 przedstawiono 
zmiany, które miały miejsce w okre -
sie pomiędzy sporządzeniem planów 
gospodarowania wodami w dorzeczu 
z 2009 r.17 a opracowaniem projektów 
planów z 2015 r., odnoszące się do 
ekologicznego i chemicznego stanu jed -
nolitych części wód powierzchniowych 
w czterech państwach członkowskich, 
w których przeprowadzono wizyty.17 W przypadku Republiki 
Czeskiej, której tylko część 
terytorium jest położona 
w dorzeczu Dunaju, 
nawiązano do planu 
gospodarowania wodami 
w dorzeczu Dunaju (oraz 
do planów obejmujących 
podzlewnie rzek Dyja 
i Morawa).Wykres 1Stan/potencjał ekologiczny przedstawiony w planach gospodarowania wodami 
w dorzeczu z 2009 r. i w projektach planów z 2015 r. (wyrażony jako udział 
procentowy w całkowitej liczbie jednolitych części wód powierzchniowych)
Źródło : Informacje przekazane przez państwa członkowskie za pośrednictwem Europejskiego Systemu Informacji Wodnej (WISE) i projekty 
planów gospodarowania wodami w dorzeczu z 2015 r.
1  WISE (Europejski System Informacji Wodnej) zawiera szeroki zakres danych i informacji dotyczących kwestii związanych z wodami, zebranych 
przez instytucje UE.0%20%40%60%80%100%
Republika Czeska
2009 r. 2009 r. 2009 r. 2015 r. 2015 r. 2015 r.Węgry Rumunia
2009 r. 2015 r.SłowacjaNiesklasyﬁkowany
Słaby i zły
Umiarkowany
Dobry i bardzo dobry2%
12%62%
24%2%
26%32%
40%39%
9%22%
30%22%
13%26%
38%2%1% 2%
59%39% 33%
64% 63%55%34%
36%3%9%
19 Uwagi
27 
Z danych przedstawionych w planach 
gospodarowania wodami w dorzeczu 
wynika, że zmiany w stanie jakości wód 
nie są znaczące, a upływający w 2015 r. 
termin osiągnięcia ich dobrego stanu nie 
został dotrzymany. Udział procentowy 
jednolitych części wód, których stan/
potencjał ekologiczny określono jako 
dobry lub bardzo dobry zwiększył się 
tylko nieznacznie. Największy wzrost 
odnotowano w Republice Czeskiej. Pod 
względem stanu chemicznego sytuacja 
w Republice Czeskiej uległa pogorsze -
niu. Na Węgrzech udało się w znaczącym 
stopniu obniżyć liczbę jednolitych części 
wód o nieznanym stanie, co wyjaśnia 
wzrost liczby jednolitych części wód, 
których stan chemiczny uzyskał ocenę 
dobrą lub niedostateczną.Określenie źródeł 
zanieczyszczeń na poziomie 
jednolitych części wód było 
utrudnione z powodu braku 
kompleksowych danych
28 
Ze względu na brak danych z monitoro -
wania państwa członkowskie przeprowa -
dziły ocenę stanu częściowo w oparciu 
o metody pośrednie, takie jak analiza 
i oszacowanie ryzyka. Ma to wpływ 
na stopień zaufania w odniesieniu do 
klasyfikacji stanu wód. W Rumunii i na 
Słowacji stan znacznej liczby jednolitych 
części wód sklasyfikowano w planach 
z 2009 r. jako dobry i bardzo dobry (zob. 
wykresy 1  i 2), ale stopień zaufania do 
klasyfikacji znaczącej ich liczby był niski. 
Im niższy jest stopień zaufania w odnie -
sieniu do klasyfikacji stanu, tym trudniej 
jest określić odpowiednie działania 
mające na celu naprawę sytuacji.Wykres 2Stan chemiczny przedstawiony w planach gospodarowania wodami w dorzeczu 
z 2009 r. i w projektach planów z 2015 r. (wyrażony jako udział procentowy 
w całkowitej liczbie jednolitych części wód powierzchniowych)
Źródło : Informacje przekazane przez państwa członkowskie za pośrednictwem Europejskiego Systemu Informacji Wodnej (WISE) i projekty 
planów gospodarowania wodami w dorzeczu z 2015 r.0%20%40%60%80%100%
Nieznany
Niezgodny 
Dobry
2009 r. 2009 r. 2009 r. 2015 r. 2015 r. 2015 r.Węgry Rumunia
2009 r. 2015 r.Słowacja Republika Czeska67%2%
31%
94%49%
51%
3%3%25%29%46%7%
93%6%2%
95% 92%97%5% 3%
20 Uwagi
29 
Stwierdzono również znaczne różnice 
w liczbie określonych substancji fizyko -
chemicznych, których stan ekologiczny 
poddano ocenie (zob. pkt 22), w zależ -
ności od państwa członkowskiego (od 
czterech na Węgrzech do ponad 80 
w Republice Czeskiej). U podstaw tych 
różnic leżał niekiedy brak właściwej 
identyfikacji tych substancji, który może 
powodować nazbyt optymistyczne kla -
syfikowanie jednolitych części wód.
30 
W załączniku II  przedstawiono udział 
procentowy jednolitych części wód za -
nieczyszczanych przez źródła punktowe 
i rozproszone, a także udział procentowy 
jednolitych części wód narażonych na 
wzbogacenie w substancje organicz -
ne lub substancje biogenne oraz na 
skażenie przez substancje prioryte -
towe lub inne określone substancje 
zanieczyszczające.
31 
Analiza przeprowadzona przez Trybunał 
wykazała braki w zakresie informacji 
przedstawionych w planach gospoda -
rowania wodami w dorzeczu z 2009 r.18 
w rozbiciu na jednolite części wód: nie 
zawsze wskazują one, czy zanieczysz -
czenie substancjami organicznymi (BZT5 
i ChZT), substancje biogenne (azot 
i fosfor), substancje fizykochemiczne 
i priorytetowe oraz pestycydy stanowią 
problem dla jakości wód w danej jednoli -
tej części wód.
32 
Na plany gospodarowania wodami 
w dorzeczu negatywnie wpłynęły rów -
nież braki w informacjach w rozbiciu na 
źródła zanieczyszczeń i trudności w ich 
uzyskaniu:
– w przypadku punktowych źródeł 
zanieczyszczeń (takich jak oczyszczal -
nie ścieków komunalnych i instalacje przemysłowe) brakowało danych 
dotyczących w szczególności zrzutu 
substancji fizykochemicznych i prio -
rytetowych. Dostępna była więk -
szość informacji dotyczących emisji 
substancji organicznych i substancji 
biogennych pochodzących z oczysz -
czalni ścieków komunalnych;
– w przypadku zanieczyszczeń rozpro -
szonych trudności nastręcza oblicze -
nie udziału różnych źródeł (stoso -
wanie nawozów, erozja, depozycja 
atmosferyczna itd.), a zatem szacunki 
oparte są głównie na modelach 
statystycznych;
– w przypadku terenów skażonych 
i miejsc usuwania odpadów nie były 
dostępne żadne określone w sposób 
ilościowy informacje dotyczące zna -
czenia źródła.
Działania określone 
w planach gospodarowania 
wodami w dorzeczu są 
niewystarczające do 
odpowiedniego rozwiązania 
problemu źródeł 
zanieczyszczeń
33 
Zgodnie z wytycznymi nr 21 z 2009 r. do 
celów sprawozdawczości na podstawie ra -
mowej dyrektywy wodnej państwa człon -
kowskie musiały przedstawić działania 
ujęte w planach gospodarowania wodami 
w dorzeczu w rozbiciu na trzy katego -
rie: „działania podstawowe” (działania 
konieczne do wdrożenia dyrektyw UE), 
„inne działania podstawowe” (działania 
wprowadzone dodatkowo przez ramo -
wą dyrektywę wodną19) oraz „działania 
uzupełniające”.18 Nie wyklucza to dostępności 
innych informacji na poziomie 
państw członkowskich, które 
nie są przedstawione 
w planach gospodarowania 
wodami w dorzeczu.
19 Należą do nich (i) w przypadku 
punktowych źródeł zrzutu: 
wymóg uprzedniej regulacji 
lub uprzedniego 
zatwierdzenia, lub rejestracji 
na podstawie ogólnych 
przepisów wiążących; 
(ii) w przypadku źródeł 
rozproszonych: działania 
zabezpieczające przed 
wprowadzaniem 
zanieczyszczeń lub 
umożliwiające ich 
kontrolowanie; oraz 
(iii) działania uznane za 
odpowiednie do celów 
odzysku kosztów usług 
wodnych.
21 Uwagi
34 
W opracowanych przez cztery państwa 
członkowskie planach gospodarowania 
wodami w dorzeczu z 2009 r. zazwyczaj 
brakowało informacji o osiągnięciach, 
których należało oczekiwać w wyniku 
wdrożenia „działań podstawowych”, oraz 
o wynikającym stąd zapotrzebowaniu 
na działania dodatkowe konieczne do 
uzyskania dobrego stanu.
Zanieczyszczenia powodowane 
przez aglomeracje: w działaniach 
wykraczających poza dyrektywę 
dotyczącą oczyszczania ścieków 
komunalnych pominięto pewne 
ważne aspekty
35 
„Podstawowym działaniem” na rzecz 
rozwiązania problemów związanych 
z zanieczyszczeniami powodowanymi 
przez aglomeracje jest wdrożenie dyrek -
tywy dotyczącej oczyszczania ścieków 
komunalnych (zob. tabela 1 ).
36 
W odniesieniu do „innych działań pod -
stawowych” i „działań uzupełniających” 
Trybunał wskazał następujące niedociąg -
nięcia w opracowanych przez cztery 
państwa członkowskie planach gospoda -
rowania wodami w dorzeczu z 2009 r.:
– w przypadku aglomeracji o RLM 
wynoszącej poniżej 2000 w planach 
gospodarowania wodami w dorze -
czu opracowanych przez Republikę 
Czeską, Węgry i Słowację nie wska -
zano, jak wiele spośród tych aglome -
racji ma istotne znaczenie dla jakości 
wody, a więc wymagałoby działań 
specjalnych;– sytuacja jednolitych części wód 
pod względem ich jakości może 
wymagać ustanowienia granicznych 
wielkości emisji wykraczających 
poza wymogi określone w dyrekty -
wie dotyczącej oczyszczania ścieków 
komunalnych (zob. załącznik III ). 
W przypadku Węgier i Rumunii 
wspomniano o przeglądzie stosow -
ności granicznych wielkości emisji 
określonych w krajowych przepi -
sach prawnych. Republika Czeska 
nie ujęła tego rodzaju działania 
w swoim planie, gdyż ustanowione 
przez prawo wielkości graniczne 
zaktualizowano w 2007 r., a więc na 
krótko przed zatwierdzeniem planu 
gospodarowania wodami w do -
rzeczu. Węgry nie podały zakresu 
działania. W przypadku Rumunii 
w planie wskazano na konieczność 
wprowadzenia bardziej rygorys -
tycznych wielkości granicznych 
w ograniczonej liczbie aglomeracji, 
ale nie jest jasne, czy wystarczy to 
do uwzględnienia wszystkich jed -
nolitych części wód narażonych na 
poważne zanieczyszczenia substan -
cjami organicznymi i substancjami 
biogennymi;
– państwa członkowskie tylko częścio -
wo poruszyły kwestię gospodaro -
wania wodami opadowymi. Obydwa 
rodzaje przelewów – występujące 
podczas obfitych opadów deszczu, 
gdy przepustowość sieci kanalizacyj -
nej lub oczyszczalni jest niewystar -
czająca – i odpływ wód burzowych 
z terenów miejskich20 mogą powo -
dować zanieczyszczenie wód. Węgry 
uwzględniły specjalne działanie 
polegające głównie na ustanowieniu 
krajowego planu gospodarowania 
wodami opadowymi, a Rumunia 
określiła aglomeracje wymagające 
systemów odprowadzania wód 
opadowych. Żaden z planów nie 
zawierał działań specjalnych mają -
cych na celu rozwiązanie problemu 
przelewów21;20 Ze względu na duży udział 
powierzchni 
nieprzepuszczalnych na 
obszarach miejskich wody 
deszczowe lub pochodzące 
z topniejącego śniegu nie 
mogą wsiąkać w podłoże, 
więc spływają, unosząc ze 
sobą wszelkiego rodzaju 
zanieczyszczenia.
21 W sprawozdaniu specjalnym 
nr 2/2015 (pkt 53–55) Trybunał 
zwrócił uwagę na ogólny brak 
informacji na temat wielkości 
przelewów i parametrów 
dotyczących zanieczyszczeń. 
Ponadto w Republice Czeskiej, 
na Węgrzech i w Rumunii nie 
istnieją wymogi prawne 
dotyczące dopuszczalnej 
liczby i objętości przelewów 
oraz współczynnika 
rozcieńczenia. Na Słowacji 
ustanowiono tego rodzaju 
wymogi, które wyznaczają 
wymagane wymiary komór 
przelewowych. Nie ma jednak 
obowiązku monitorowania 
objętości przelewów ani 
współczynnika rozcieńczenia.
22 Uwagi
– od późnych lat 90. obecność mikro -
zanieczyszczeń w coraz większym 
stopniu uznaje się za kwestię związa -
ną z jakością wód. Mikrozanieczysz -
czenia występują zazwyczaj w pro -
duktach farmaceutycznych, środkach 
higieny osobistej i dodatkach do 
żywności. Pomimo wzrastającego 
znaczenia kwestii mikrozanieczysz -
czeń nie została ona ujęta w planach 
gospodarowania wodami w dorzeczu 
z 2009 r., opracowanych przez cztery 
odnośne państwa członkowskie. Do -
stępne działania, za pomocą których 
można rozwiązać ten problem, obej -
mują: (i) zapobieganie zanieczyszcze -
niom w miejscu ich występowania 
lub ich ograniczenie („u źródła”) 
i (ii) oczyszczanie zanieczyszczonych 
wód (działania „końca rury”).
Zanieczyszczenia powodowane 
przez instalacje przemysłowe – 
brak ukierunkowanych działań
37 
„Podstawowym działaniem” na rzecz 
rozwiązania problemów związanych z za -
nieczyszczeniami powodowanymi przez 
instalacje przemysłowe jest wdrożenie 
dyrektywy w sprawie emisji przemysło -
wych (zob. tabela 1 ).
38 
W odniesieniu do „innych działań podsta -
wowych” i „działań uzupełniających” Try -
bunał wskazał następujące niedociągnię -
cia w opracowanych przez cztery państwa 
członkowskie planach gospodarowania 
wodami w dorzeczu z 2009 r.:
– ograniczenie zanieczyszczenia 
powodowanego przez substancje 
niebezpieczne wymaga działań ukie -
runkowanych na substancje, które 
uniemożliwiają jednolitym częściom 
wód uzyskanie dobrego stanu eko -
logicznego i chemicznego. Jednak 
żadne z czterech państw członkow -
skich nie dysponowało działaniami ukierunkowanymi na określone 
substancje;
– wprawdzie wszystkie cztery państwa 
członkowskie uwzględniły działania 
odnoszące się do rekultywacji tere -
nów skażonych lub miejsc usuwania 
odpadów, ale tylko w planach opra -
cowanych przez Republikę Czeską 
i Słowację określono tereny uznane 
za stwarzające zagrożenie dla jakości 
wód. Niemniej Trybunał stwierdził, 
że wybrane tereny niekoniecznie 
odpowiadały terenom wyznaczonym 
przez organy krajowe odpowiedzialne 
za strategię oczyszczania jako tereny 
priorytetowe do oczyszczenia22.
Zanieczyszczenia powodowane 
przez rolnictwo: działania 
wykraczające poza dyrektywę 
azotanową mają charakter przede 
wszystkim dobrowolny
39 
„Podstawowym działaniem” na rzecz 
rozwiązywania problemów związanych 
z zanieczyszczeniami powodowanymi 
przez rolnictwo jest wdrożenie dyrektywy 
azotanowej (zob. tabela 1 ).
40 
Jeśli chodzi o „inne działania podstawo -
we” i „działania uzupełniające” opraco -
wane przez cztery państwa członkowskie, 
plany gospodarowania wodami w dorze -
czu dotyczyły przede wszystkim działań 
w ramach programów rozwoju obszarów 
wiejskich, które umożliwiają rolnikom po -
dejmowanie działań wykraczających poza 
zakres obowiązkowych przepisów (takich 
jak stosowanie zasad nawożenia bardziej 
restrykcyjnych niż określone w dyrekty -
wie azotanowej). Działanie te mają jednak 
charakter wyłącznie dobrowolny, a więc 
mogą nie obejmować obszarów, w któ -
rych zanieczyszczenie wód jest najbar -
dziej znaczące (zob. także pkt 145–157)23.22 W sprawozdaniu specjalnym 
nr 23/2012 „Czy w ramach 
działań strukturalnych UE 
skutecznie wspierano 
rewitalizację zdegradowanych 
terenów poprzemysłowych 
i powojskowych?” Trybunał 
wskazał szereg przeszkód 
utrudniających wyznaczanie 
priorytetów w odniesieniu do 
rewitalizacji terenów (takich 
jak brak kompletnych 
i odpowiednich rejestrów 
terenów zanieczyszczonych) 
(zob. pkt 37–44) ( http://eca.
europa.eu ).
23 W tym kontekście 
w dokumencie OECD „Water 
Quality and Agriculture: 
Meeting the Policy Challenge” 
(Jakość wody a rolnictwo: 
sprostanie wyzwaniu 
politycznemu) 
opublikowanym w 2012 r. 
wspomniano, że sprostanie 
wyzwaniom w zakresie 
zrównoważonego zarządzania 
jakością wód w rolnictwie 
wymaga zobowiązania 
politycznego na wysokim 
poziomie.
23 Uwagi
41 
Trybunał wskazał następujące niedociąg -
nięcia w opracowanych przez cztery 
państwa członkowskie planach gospoda -
rowania wodami w dorzeczu z 2009 r.:
– mimo że fosfor z rozproszonych 
źródeł zanieczyszczeń odgrywa 
znaczącą rolę w zanieczyszczeniu 
jednolitych części wód substancjami 
biogennymi, w żadnym z progra -
mów nie wskazano działań ukierun -
kowanych bezpośrednio na ograni -
czenie ilości fosforu, która ma być 
stosowana na gruntach (w kg/ha)24;
– działania ukierunkowane na ogra -
niczenie erozji, które w znaczącym 
stopniu przyczyniają się do zanie -
czyszczenia fosforem, zostały wska -
zane w programach działań przez 
Republikę Czeską, Węgry i Rumu -
nię. Niemniej jednak na Węgrzech 
działanie odnosi się do stosowania 
odpowiedniej normy DKR (zob. ram -
ka 3 ), podczas gdy w programach 
Republiki Czeskiej i Rumunii brakuje 
szczegółowych informacji na temat 
sposobu wdrożenia działań;
– działania ukierunkowane na ogra -
niczenie stosowania pestycydów 
zostały wymienione w programach 
wszystkich czterech państw człon -
kowskich. Ich opisy były jednak 
mało precyzyjne lub odnosiły się 
do planów działania dotyczących 
pestycydów, które miały zostać 
przyjęte i przedstawione Komisji do 
dnia 26 listopada 2012 r. zgodnie 
z wymogami dyrektywy w sprawie 
pestycydów (zob. tabela 2 ).Brak istotnych informacji 
dotyczących finansowania 
działań
42 
Trybunał stwierdził, że nie dla wszystkich 
działań określonych w planach gospo -
darowania wodami w dorzeczu z 2009 r. 
przedstawiono oszacowanie kosztów. 
Cztery państwa członkowskie podały 
jedynie częściowe informacje na temat 
źródeł i dostępności funduszy.
43 
Brak informacji na temat kosztów 
i oczekiwanych rezultatów działań (zob. 
pkt 34) utrudnia określenie, które z nich 
są najbardziej racjonalne pod względem 
kosztów.
44 
Finansowanie ze źródeł innych niż pro -
gramy UE ma miejsce rzadko. Głównymi 
źródłami finansowania są programy 
współfinansowane przez UE za pośred -
nictwem Europejskiego Funduszu Roz -
woju Regionalnego/Funduszu Spójności, 
a także Europejskiego Funduszu Rolnego 
na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. 
Podjęte w tych programach decyzje 
dotyczące priorytetów i przydziału 
środków finansowych mają więc wpływ 
na postępy w dziedzinie jakości wód. 
Jednak działania organów zatwierdza -
jących priorytety i projekty oraz orga -
nów zatwierdzających program działań 
na potrzeby planów gospodarowania 
wodami w dorzeczu nie zawsze były 
skoordynowane (zob. także pkt 38).24 Nawozy zawierają jako 
substancję czynną 
w szczególności co najmniej 
jeden z następujących 
składników: azot, fosforany 
i potaż.
24 Uwagi
Komisja sprawuje wprawdzie 
ścisłą kontrolę, ale 
poprawa jest uzależniona 
od gotowości państw 
członkowskich do podjęcia 
działań
47 
Komisja nie jest odpowiedzialna za 
zatwierdzanie przyjętych przez pań -
stwa członkowskie planów gospoda -
rowania wodami w dorzeczu. Niemniej jeżeli państwo członkowskie nie spełnia 
wymogów prawa unijnego, Komisja jest 
uprawniona do wszczęcia postępowania 
w sprawie uchybienia zobowiązaniom 
i może ostatecznie skierować sprawę do 
Europejskiego Trybunału Sprawiedliwo -
ści. W 2008 r. Komisja wprowadziła tzw. 
unijną „procedurę pilotażową”, która jest 
stosowana jako pierwszy krok mający 
na celu rozwiązanie problemów, aby 
w miarę możliwości uniknąć formalnego 
postępowania w sprawie uchybienia zo -
bowiązaniom państwa członkowskiego.Znacząca liczba jednolitych 
części wód została wyłączona 
z obowiązku dotrzymania 
terminów wyznaczonych 
na 2015 i 2021 r.
45 
Zgodnie z planami gospodarowania 
wodami w dorzeczu z 2009 r. cztery pań -
stwa członkowskie wyłączyły znaczącą 
liczbę jednolitych części wód z obo -
wiązku dotrzymania terminu wyzna -
czonego na 2015 r. (zob. tabela 5 ). Nie 
przedstawiły jednak jasnych uzasadnień dotyczących udzielenia zgody na wydłu -
żenie tego terminu.
46 
W projektach planów gospodarowania 
wodami w dorzeczu z 2015 r. utrzymana 
została wysoka liczba wyłączeń, z wyjąt -
kiem Rumunii, a w odniesieniu do stanu 
chemicznego – z wyjątkiem Słowacji. 
Oznacza to, że w jednolitych częściach 
wód objętych wyłączeniem uzyskania 
dobrej jakości wody można oczekiwać 
dopiero w latach 2021–2027.Tabela  5Objęte wyłączeniem jednolite części wód powierzchniowych (wyrażone jako udział 
procentowy w całkowitej liczbie jednolitych części wód powierzchniowych)
Państwo 
członkowskiePlany gospodarowania wo -
dami w dorzeczu z 2009 r.Projekt planów gospodaro -
wania wodami w  dorzeczu 
z 2015 r.Plany gospodarowania wo -
dami w dorzeczu z 2009 r.Projekt planów gospodaro -
wania wodami w  dorzeczu 
z 2015 r.
Stan ekologiczny Stan chemiczny
Republika Czeska 90% 63% 31% 36%
Węgry 88% 84% 44%275%
Rumunia 36% 14% 6% 2%
Słowacja147%11%
1  Słowacja przedstawiła odsetek (37%) odnoszący się do stanu ekologicznego i chemicznego, które zostały potraktowane łącznie.
2  Udział procentowy został obliczony na podstawie liczby jednolitych części wód, których stan jest znany.
Źródło : Informacje przekazane przez państwa członkowskie za pośrednictwem Europejskiego Systemu Informacji Wodnej (WISE) lub zawarte 
w planach gospodarowania wodami w dorzeczu.
25 Uwagi
48 
Komisja dokonała przeglądu planów 
gospodarowania wodami w dorzeczu 
z 2009 r. opracowanych przez wszystkie 
państwa członkowskie i w odniesieniu 
do każdego z tych państw przedstawi -
ła uwagi szczegółowe oraz zalecenia 
w dwóch sprawozdaniach25 dołączonych 
do dwóch swoich komunikatów. W 2013 
i 2014 r. Komisja zorganizowała ponadto 
dwustronne spotkania ze wszystkimi 
czterema państwami członkowskimi, 
na których poruszyła najważniejsze ze 
swoich zastrzeżeń.
49 
W związku z zatwierdzeniem umów 
partnerstwa26 i programów operacyjnych 
dotyczących środowiska na okres pro -
gramowania 2014–2020 Komisja uznała 
„przyjęcie planu gospodarowania woda -
mi w dorzeczu” za kryterium spełnienia 
warunku wstępnego27. W odniesieniu 
do Republiki Czeskiej, Węgier i Słowacji 
stwierdzono, że kryterium to nie zostało 
spełnione. W programach operacyjnych 
określono działania, które w konse -
kwencji należy podjąć, ale nie uwzględ -
niono w nich wszystkich niedociągnięć 
stwierdzonych podczas posiedzeń 
dwustronnych w odniesieniu do Węgier 
i Słowacji (zob. pkt 48). W związku z tym 
za działania, które państwa członkowskie 
muszą podjąć, Komisja uznaje działania 
wyszczególnione w protokołach z owych 
posiedzeń. Protokoły te nie mają jednak 
takiej samej mocy wiążącej jak pro -
gramy operacyjne. Tylko w przypadku 
Republiki Czeskiej w programie ope -
racyjnym zawarto konkretne odniesie -
nie28 do wniosków Komisji zgłoszonych 
w trakcie spotkania dwustronnego. Taki 
sposób działania osłabia efekt warunku 
wstępnego.50 
Projekty planów gospodarowania woda -
mi w dorzeczu z 2015 r. nadal zawierają 
szereg niedociągnięć stwierdzonych 
przez Trybunał i Komisję w odniesieniu 
do planów z 2009 r. i dotyczących okreś -
lenia odpowiednich działań.
Działania i instrumenty 
wdrożone przez państwa 
członkowskie w celu 
ograniczenia 
zanieczyszczeń 
powodowanych przez 
ścieki
51 
Trybunał zbadał, czy działania i instru -
menty wdrożone w czterech państwach 
członkowskich są odpowiednie do celów 
rozwiązania problemu zanieczyszczeń 
powodowanych przez ścieki z aglomera -
cji i instalacji przemysłowych.
Zanieczyszczenia 
powodowane przez 
aglomeracje: osiągnięto 
postępy w zakresie 
oczyszczania ścieków, ale 
dostępne instrumenty 
mogły zostać wykorzystane 
z lepszym skutkiem
52 
Ważnym sposobem ograniczenia 
zanieczyszczeń powodowanych przez 
aglomeracje w czterech odnośnych pań -
stwach członkowskich było zwiększenie 
procentowego udziału odpowiednio 
oczyszczonych ścieków. Z tego względu 
Trybunał zbadał, czy te cztery państwa 
członkowskie:
– poczyniły postępy w odniesieniu do 
ilości ścieków poddawanych odpo -
wiedniemu oczyszczaniu;25 SWD(2012) 379 final z dnia 
14 listopada 2012 r.: 
Sprawozdania państw 
członkowskich dołączone do 
sprawozdania Komisji dla 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady w sprawie wykonania 
ramowej dyrektywy wodnej 
(2000/60/WE) Plany 
gospodarowania wodami 
w dorzeczu; oraz  
SWD(2015) 50 final z dnia 
9 marca 2015 r.: Sprawozdanie 
z postępów w realizacji 
ramowej dyrektywy wodnej, 
programy działań, dołączone 
do komunikatu Komisji do 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady dotyczącego  ramowej 
dyrektywy wodnej 
i dyrektywy powodziowej: 
działania na rzecz osiągnięcia 
dobrego stanu wód w Unii 
Europejskiej i ograniczenia 
zagrożeń powodziowych.
26 Umowa partnerstwa stanowi 
strategiczny plan 
negocjowany przez Komisję 
z organami krajowymi, 
a priorytety inwestycyjne 
obejmują europejskie 
fundusze strukturalne 
i inwestycyjne.
27 Jeżeli warunki wstępne 
określone w rozporządzeniach 
unijnych nie zostały spełnione, 
należy opracować plany 
działania, tak aby zapewnić ich 
spełnienie do dnia 31 grudnia 
2016 r.
28 Program operacyjny 
zatwierdzono 
w kwietniu 2015 r.
26 Uwagi
– dysponowały systemem kontroli 
gwarantującym egzekwowanie 
granicznych wielkości emisji okreś -
lonych w pozwoleniach na zrzut 
ścieków;
– wykorzystywały opłaty z tytułu 
zanieczyszczenia wód, wnoszone 
przez oczyszczalnie ścieków komu -
nalnych, jako instrument zniechęca -
jący do emisji zanieczyszczeń.
Poczyniono postępy w zakresie 
ilości ścieków poddawanych 
oczyszczaniu
53 
Cztery państwa członkowskie poddane 
kontroli muszą osiągnąć cele ustanowio -
ne w dyrektywie dotyczącej oczyszcza -
nia ścieków komunalnych (zob. tabela 1 ) 
w terminach29 uzgodnionych w trakta -
tach o przystąpieniu.
54 
Zgodnie z art. 5 tej dyrektywy państwa 
członkowskie określają obszary wrażli -
we, w szczególności obszary zagrożone 
eutrofizacją. Republika Czeska, Rumunia 
i Słowacja uznały całe terytorium swoich 
krajów za obszar wrażliwy. Z punktu 
widzenia jakości wód jest to aspekt po -
zytywny, gdyż na tych obszarach wyma -
gane jest bardziej rygorystyczne oczysz -
czanie/trzeci stopień oczyszczania 
ścieków z aglomeracji o RLM wynoszącej 
ponad 10 000, tj. ograniczenie ilości sub -
stancji biogennych odpowiedzialnych za 
eutrofizację (zob. załącznik III ). Sytuację 
na Węgrzech przedstawiono w pkt 64.
55 
W celu poczynienia postępów państwa 
członkowskie musiały zwiększyć odsetek 
populacji przyłączonej do oczyszczal -
ni ścieków i udoskonalić technologię 
oczyszczania, tj. zagwarantować prze -
strzeganie granicznych wielkości emisji zanieczyszczeń organicznych (BZT5 
i ChZT) przez wprowadzenie drugie -
go stopnia oczyszczania ścieków oraz 
zanieczyszczeń powodowanych przez 
substancje biogenne (Nog i Pog) przez 
wprowadzenie bardziej restrykcyjnego/
trzeciego stopnia oczyszczania ścieków. 
Ponadto graniczne wielkości emisji 
określone przez oczyszczalnię powinny 
odzwierciedlać jakość wód w części wód 
przyjmującej ścieki.
Poczyniono postępy w odniesieniu 
do przyłączeń do sieci 
kanalizacyjnej i oczyszczalni 
ścieków, ale nadal występują 
luki, w szczególności w dwóch 
państwach członkowskich…
56 
Na wykresie 3  przedstawiono postępy 
w odniesieniu do stopnia przyłączenia 
ogółu ludności zarówno do publicznych 
sieci kanalizacyjnych, jak i do oczysz -
czalni ścieków. We wszystkich czterech 
państwach członkowskich w latach 
2008–2012 miał miejsce wzrost stopnia 
przyłączenia. W Rumunii, która przystą -
piła do UE trzy lata później niż pozostałe 
trzy państwa członkowskie, ogólny 
stopień przyłączenia był najniższy.
57 
Różnica pomiędzy udziałem procen -
towym w całej populacji mieszkańców 
przyłączonych do publicznych sieci ka -
nalizacyjnych a udziałem procentowym 
mieszkańców przyłączonych do oczysz -
czalni ścieków komunalnych świadczy 
o tym, że nie wszystkie ścieki pocho -
dzące od przyłączonych mieszkańców 
są oczyszczane w oczyszczalni ścieków. 
Różnica ta jest najwyższa na Węgrzech, 
a najniższa na Słowacji.29 Ostateczne terminy wdrożenia 
dyrektywy dotyczącej 
oczyszczania ścieków 
komunalnych są następujące: 
dla Republiki Czeskiej – 
31 grudnia 2010 r., dla 
Węgier – 31 grudnia 2015 r., 
dla Rumunii – 31 grudnia 
2018 r. i dla Słowacji – 
31 grudnia 2015 r.
27 Uwagi
58 
Łączną liczbę mieszkańców dotąd nie -
przyłączonych do publicznej sieci kanali -
zacyjnej można podzielić na następujące 
grupy:
– mieszkańcy aglomeracji o RLM 
równej 2000 lub wyższej, w której 
nie ma jeszcze możliwości odbioru 
ścieków. Jest to przypadek Rumunii, 
w której na koniec 2012 r. nieodebra -
ny ładunek ścieków wynosił 39,8%30; 
Rumunia musi spełnić wymogi 
określone w dyrektywie dotyczącej 
oczyszczania ścieków komunalnych 
do 2018 r.;– mieszkańcy aglomeracji o RLM 
równej 2000 lub wyższej, w których 
ładunek ścieków jest odbierany 
z systemów indywidualnych (ta -
kich jak zbiorniki bezodpływowe)31. 
W czterech państwach członkow -
skich ładunek ścieków odbieranych 
z systemów indywidualnych wy -
nosił: w Republice Czeskiej 7%, na 
Węgrzech 14%, w Rumunii 1%, na 
Słowacji 13%;
– mieszkańcy aglomeracji o RLM wy -
noszącej poniżej 2000, w których nie 
ma możliwości odbioru ścieków.30 Ładunek oznacza organiczny 
ładunek aglomeracji ulegający 
biodegradacji, wyrażony 
w RLM. Jednostka RLM 
odpowiada ładunkowi 
zanieczyszczeń w ściekach 
wytwarzanemu przez jednego 
mieszkańca i oznacza 
organiczny ładunek ulegający 
biodegradacji, którego 
biochemiczne 
zapotrzebowanie na tlen 
w ciągu pięciu dni wynosi 
60 g tlenu dziennie;
31 Zob. sprawozdanie specjalne 
nr 2/2015, pkt 21 i 22.Figure  3Udział procentowy mieszkańców przyłączonych do publicznych sieci kanalizacyjnych 
i oczyszczalni ścieków komunalnych: postępy poczynione w latach 2008–2012
Źródło:  Udział procentowy mieszkańców przyłączonych do publicznych sieci kanalizacyjnych: urzędy statystyczne Republiki Czeskiej, Węgier 
i Słowacji oraz sprawozdanie Rumunii na temat wdrożenia dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych z dnia 30 czerwca 2013 r. 
w odniesieniu do danych za 2008 r. i urząd statystyczny w odniesieniu do danych za 2012 r.  
Udział procentowy mieszkańców przyłączonych do oczyszczalni ścieków komunalnych: urzędy statystyczne Republiki Czeskiej, Rumunii i Słowa -
cji; Eurostat (dane za 2011 r.) w przypadku Węgier.Republika Czeska100
9083%
4050607080
102030
0100
90
4050607080
102030
0100
90
4050607080
102030
0100
90
4050607080
102030
078%85%
73%
44%
41%62%
61%
Węgry Rumunia Słowacja
% mieszkańców przyłączonych do publicznych sieci kanalizacyjnych
% mieszkańców przyłączonych do oczyszczalni ścieków komunalnych
28 Uwagi
59 
Dyrektywa dotycząca oczyszczania 
ścieków komunalnych zawiera wymóg, 
aby systemy indywidualne zapewniały 
podobny poziom ochrony środowiska 
jak w przypadku ścieków komunalnych 
zrzucanych do zbiorowych systemów 
odbioru ścieków. Trybunał stwierdził, że 
na podstawie informacji przekazanych 
Komisji przez państwa członkowskie nie 
można ocenić zgodności wyżej wymie -
nionych systemów z wymogami dyrek -
tywy. Plany gospodarowania wodami 
w dorzeczu z 2009 r. także nie zawie -
rają informacji na ten temat. W drugiej 
połowie 2014 r. Komisja zwróciła się do 
państw członkowskich o przekazanie 
wyjaśnień dotyczących sposobu uzyska -
nia zgodności.60 
W odniesieniu do aglomeracji o RLM 
wynoszącej poniżej 2000 dyrektywa 
zawiera wymóg, aby w aglomeracjach 
wyposażonych w system odbioru ście -
ków zagwarantować odpowiednie ich 
oczyszczanie w przypadku zrzutów do 
wód słodkich i estuariów. Jednak opraco -
wane przez Republikę Czeską i Węgry 
plany gospodarowania wodami w do -
rzeczu z 2009 r. nie zawierały żadnych 
informacji na temat liczby aglomeracji 
posiadających systemy odbioru ścieków, 
w których nie było oczyszczalni ście -
ków komunalnych. Oprócz wymogów 
zawartych w dyrektywie dotyczącej 
oczyszczania ścieków komunalnych 
państwa członkowskie, zgodnie z ramo -
wą dyrektywą wodną, określają działania 
przeznaczone dla aglomeracji, w których 
zrzut ścieków ma negatywny wpływ na 
jakość wód. Działania określone w pla -
nach gospodarowania wodami w dorze -
czu z 2009 r. są jednak mało precyzyjne 
(zob. pkt 36).
Zdjęcie 1 – Oczyszczalnia ścieków na Węgrzech
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy.
29 Uwagi
… i poczyniono znaczące postępy 
w odniesieniu do drugiego 
i trzeciego stopnia oczyszczania 
ścieków w trzech państwach 
członkowskich, ale wszystkie 
państwa są opóźnione w stosunku 
do harmonogramu
61 
W latach od 2007–2008 do 2011–201232 
poczyniono znaczące postępy w odnie -
sieniu do drugiego stopnia oczyszczania 
ścieków z aglomeracji o RLM równej 
2000 lub wyższej (zob. wykres 4 ). Pod 
koniec 2012 r. w trzech spośród czte -
rech państw członkowskich ponad 90% 
ścieków komunalnych pochodzących 
z aglomeracji spełniało graniczne wiel -
kości emisji nałożone przez dyrektywę 
dla BZT5 i ChZT.62 
Niższy udział procentowy drugiego 
stopnia oczyszczania ścieków w Rumunii 
(39%) jest po części wynikiem przystą -
pienia tego państwa do UE o trzy lata 
później niż pozostałe państwa człon -
kowskie. W 2012 r. w Rumunii wystąpiły 
również opóźnienia w stosunku do 
harmonogramu w dotrzymaniu terminu 
śródokresowego określonego w dyrek -
tywie dotyczącej oczyszczania ścieków 
komunalnych w odniesieniu do drugiego 
stopnia oczyszczania (do 2010 r. należało 
zapewnić odpowiednie oczyszczanie 
51% ładunku).32 Dane przekazane Komisji 
przez państwa członkowskie 
w 2010 r. w odniesieniu do lat 
2007–2008 i w połowie 2014 r. 
w odniesieniu do lat 
2011–2012.Wykres 4Postępy poczynione w latach od 2007–2008 do 2011–20121 w odniesieniu do 
drugiego stopnia oczyszczania ścieków komunalnych w aglomeracjach o RLM 
wynoszącej ≥2000 (wyrażone jako udział procentowy w całkowitym ładunku 
ścieków z tych aglomeracji, z wyłączeniem ładunku przesyłanego do systemów 
indywidualnych)
1  Dane dotyczące Węgier odnoszą się do 2007 i 2011 r., dane dotyczące Rumunii do 2007 i 2012 r., a dane dotyczące Republiki Czeskiej i Słowa -
cji odnoszą się do 2008 i 2012 r.
2 Dane dotyczące Republiki Czeskiej odnoszą się do całego terytorium, a więc nie tylko do części położonej w dorzeczu Dunaju.
Źródło:  Przeprowadzona przez Trybunał analiza danych przekazanych Komisji przez państwa członkowskie.Republika Czeska2Węgry Rumunia Słowacjalata 2007/2008
lata 2011/2012
26%56%
13%44%99%92% 97%
39%
30 Uwagi
63 
Postępy poczynione w odniesieniu do 
trzeciego stopnia oczyszczania ścieków 
w latach od 2007–2008 do 2011–2012 
były równie znaczące. Na wykresie 5  
przedstawiono sytuację w odniesieniu 
do ładunku ścieków ze wszystkich aglo -
meracji o RLM wynoszącej ponad 10 000. 
Pokazano na nim udział procentowy 
w całkowitym ładunku (z wyłączeniem 
ładunku przesyłanego do systemów 
indywidualnych) ścieków spełniających 
wielkości graniczne emisji Nog i Pog okreś -
lone w dyrektywie dotyczącej oczysz -
czania ścieków komunalnych.64 
Węgry nie ogłosiły uznania całego 
terytorium kraju za obszar wrażliwy, ale 
stosują art. 5 ust. 4 dyrektywy dotyczą -
cej oczyszczania ścieków komunalnych. 
Oznacza to, że indywidualne oczysz -
czalnie ścieków nie muszą przestrzegać 
wielkości granicznych Nog i Pog, jeżeli 
można wykazać, że w całym ładunku 
przyjmowanym przez wszystkie oczysz -
czalnie ścieków (z aglomeracji o RLM 
wynoszącej 2000 lub powyżej) procen -
towe obniżenie zawartości substancji 
biogennych wynosi co najmniej 75% 
zarówno w odniesieniu do Nog, jak i Pog. 
Ogólny stopień oczyszczania ścieków 
na Węgrzech był znacznie niższy niż 
w Republice Czeskiej i na Słowacji33, ale 
pod koniec 2012 r. był bliski zgodności 
z wymaganym poziomem 75%34.33 Jak wynika z danych z 2012 r. 
przekazanych Komisji przez 
państwa członkowskie, udział 
procentowy ładunku ścieków 
z aglomeracji o RLM 
wynoszącej 2000 lub powyżej, 
które spełniały wymogi 
dyrektywy w odniesieniu do 
wielkości granicznych, wynosił: 
(i) w odniesieniu do Nog: 
w Republice Czeskiej – 83%, na 
Węgrzech – 33%, na Słowacji – 
60%; oraz (ii) w odniesieniu do 
Pog: w Republice Czeskiej – 77%, 
na Węgrzech – 39%, na 
Słowacji – 86%.
34 Zgodnie z informacjami 
przekazanymi Komisji przez 
władze węgierskie procentowe 
obniżenie zawartości substancji 
biogennych w ładunku 
przyjmowanym przez 
oczyszczalnie ścieków 
wynosiło 73,1% w odniesieniu 
do Nog i 74,4% w odniesieniu 
do Pog.Wykres 5Postępy poczynione w latach od 2007–2008 do 2011–20121 w odniesieniu do 
trzeciego stopnia oczyszczania ścieków komunalnych w aglomeracjach o RLM 
wynoszącej ponad 10 000 (wyrażone jako udział procentowy w całkowitym ładunku 
ścieków z tych aglomeracji, z wyłączeniem ładunku przesyłanego do systemów 
indywidualnych)
1 Zob. przypis 1 do wykresu 4  dotyczący odnośnych dat.
2  W przypadku Republiki Czeskiej w 2012 r. oczyszczalnia ścieków w Pradze, która oczyszcza 15% całkowitego ładunku z aglomeracji o RLM 
wynoszącej 2000 lub powyżej, nie spełniała wymogów dyrektywy. Oczekuje się, że ścieki z Pragi osiągną odpowiedni stopień oczyszczenia 
do 2018 r.
3  W przypadku Słowacji osobne dane odnoszące się do Nog i Pog nie były dostępne. Wykorzystane dane odpowiadają wartości ładunku, który 
spełnia wartości graniczne emisji w przypadku jednego lub obu parametrów.
Źródło:  Przeprowadzona przez Trybunał analiza danych przekazanych Komisji przez państwa członkowskie.Republika
Czeska2Węgry Rumunia Słowacja3Republika
CzeskaWęgry Rumunia Słowacja31%78%
32%
10%20%
3%20%32%67%NogPog
96%
34%96%
lata 2007/2008
lata 2011/2012Zob. pkt 64
Zob. pkt 64
31 Uwagi
65 
Pomimo postępów poczynionych przede 
wszystkim dzięki środkom przekazanym 
przez Europejski Fundusz Rozwoju Regio -
nalnego i Fundusz Spójności35 Trybunał 
zwraca uwagę na fakt, że wszystkie cztery 
państwa członkowskie są opóźnione 
w stosunku do harmonogramu śródokre -
sowych lub ostatecznych terminów wdro -
żenia dyrektywy36. Odnotowuje także, 
że nie jest możliwe zagwarantowanie 
stabilności finansowania37 nowo wybudo -
wanych lub zmodernizowanych obiektów 
infrastruktury, co w dłuższej perspektywie 
stanowi zagrożenie dla jakości wód.
W 25% zbadanych przypadków 
Trybunał odnotował, że graniczne 
wielkości emisji wykraczają poza 
zakres określony w wymogach 
dyrektywy
66 
Jakość wody w jednolitej części wód 
może wymagać ustanowienia bardziej 
restrykcyjnych wielkości granicznych niż 
te nałożone na oczyszczalnię ścieków 
komunalnych w dyrektywie dotyczącej 
oczyszczania ścieków komunalnych. 
W badanej przez Trybunał próbie 
28 oczyszczalni ścieków komunalnych 
pozwolenia na zrzut ścieków udzielone 
siedmiu oczyszczalniom (25%) zawierały 
wielkości graniczne bardziej restrykcyjne 
od nałożonych w przepisach krajowych38: 
w trzech z czterech przypadków bada -
nych w Republice Czeskiej39 (wszystkie 
odnosiły się do substancji biogennych) 
i w czterech z siedmiu przypadków 
badanych na Węgrzech (z których dwa 
dotyczyły substancji biogennej Pog).
67 
Z drugiej strony na Węgrzech w trzech 
z siedmiu badanych oczyszczalni istniały 
możliwości techniczne pozwalające usu -
wać substancje biogenne (Nog i Pog) i tym 
samym poprawić jakość odprowadza -
nych ścieków, ale taki wymóg nie został 
zawarty w pozwoleniu na zrzut.68 
Jak wynika z danych przekazanych Komi -
sji przez państwa członkowskie, w 2012 r. 
około 20%40 oczyszczanych ścieków 
pochodzących z aglomeracji o RLM 
wynoszącej 2000–10 000 wykazywało 
zgodność z ustanowionymi w dyrekty -
wie wielkościami granicznymi Nog i Pog. 
Nie jest to wymóg dyrektywy, ale ma 
pozytywny wpływ na jakość wód.
69 
Krajowe przepisy prawne w czterech 
państwach członkowskich nie określają 
granicznych wielkości emisji mikrozanie -
czyszczeń. Ich usunięcie wymagałoby 
znacznej poprawy obecnych procesów 
oczyszczania (zob. pkt 36).
70 
Podczas zmiany ramowej dyrektywy 
wodnej w 2013 r.41 przez Parlament Eu -
ropejski i Radę na poziomie UE podjęto 
inicjatywę obejmującą m.in. skierowa -
ny do Komisji wniosek o opracowanie 
do września 2015 r. strategicznego 
podejścia do kwestii zanieczyszczenia 
wód przez substancje farmaceutyczne 
i zaproponowanie do września 2017 r. 
działań, które należy podjąć na poziomie 
UE lub państw członkowskich w celu 
jego wdrożenia. W ramach tej samej 
zmiany wprowadzono pojęcie listy 
zagrożeń zawierającej substancje, na 
temat których należy gromadzić dane 
pochodzące z obszaru całej UE. Pierwsza 
lista 10 substancji została opracowana 
w marcu 2015 r. i zawiera substancje 
farmaceutyczne i pestycydy.35 Według stanu na dzień 
31 grudnia 2014 r. wkład UE 
przydzielony na ścieki 
w budżecie programów 
operacyjnych w czterech 
państwach członkowskich, 
w których przeprowadzono 
wizyty kontrolne, wynosił 
5,07 mld euro.
36 Zob. sprawozdanie specjalne 
nr 2/2015, pkt 24–26.
37 Zob. sprawozdanie specjalne 
nr 2/2015, pkt 89–105.
38 W przypadku niektórych 
parametrów przepisy krajowe 
we wszystkich czterech 
państwach członkowskich 
wyznaczają bardziej 
restrykcyjne wartości 
graniczne niż te określone 
w dyrektywie dotyczącej 
oczyszczania ścieków 
komunalnych.
39 W 2011 r. w przepisach prawa 
czeskiego wprowadzono 
zestaw granicznych wielkości 
emisji wynikający ze 
stosowania najlepszych 
dostępnych technologii. 
Wielkości te powinny być 
brane pod uwagę przez 
instytucje wydające 
pozwolenie, gdy chcą one 
nałożyć wielkości graniczne 
bardziej restrykcyjne niż 
standardowe wielkości 
ustanowione w przepisach. 
W praktyce oznacza to, że 
wyżej wymienione wielkości 
graniczne wyznaczają 
maksymalny poziom możliwy 
do nałożenia przez instytucje. 
Większość granicznych 
wielkości emisji określonych 
dla czterech badanych 
oczyszczalni ścieków była 
bardziej restrykcyjna niż 
wartości określone 
w dyrektywie, a norma 
ustanowiona w przepisach 
krajowych odpowiada 
maksymalnym wielkościom 
granicznym.
40 W Republice Czeskiej udział 
ładunku spełniającego 
wymogi dotyczące wielkości 
granicznych Pog jest jeszcze 
wyższy i wynosi 97%.
41 Dyrektywa Parlamentu 
Europejskiego i Rady 
2013/39/UE z dnia 12 sierpnia 
2013 r. zmieniająca dyrektywy 
2000/60/WE i 2008/105/WE 
w zakresie substancji 
priorytetowych w dziedzinie 
polityki wodnej (Dz.U. L 226 
z 24.8.2013, s. 1).
32 Uwagi
Odstraszające działanie systemu 
kontroli jest ograniczone
71 
Odpowiednio określone graniczne 
wielkości emisji będą miały wpływ na 
jakość wód tylko pod warunkiem ich 
przestrzegania. Ustanowienie skuteczne -
go systemu kontroli42 ma zatem istotne 
znaczenie dla zapewnienia przestrze -
gania wielkości granicznych określo -
nych w pozwoleniach na zrzut ścieków 
wydawanych oczyszczalniom ścieków 
komunalnych.
72 
Zgodność zapewnia się przy zastosowa -
niu dwojakiego rodzaju kontroli:
– kontroli prowadzonych przez opera -
torów oczyszczalni ścieków na pod -
stawie pobranych przez nich próbek 
wody (zwanych dalej kontrolami 
wewnętrznymi);
– kontroli przeprowadzanych przez 
publiczne organy kontroli43.
73 
W odniesieniu do kontroli wewnętrznych 
Trybunał stwierdził, że w próbie 28 bada -
nych oczyszczalni ścieków komunalnych 
we wszystkich – oprócz jednej – prze -
strzegano wymogów dyrektywy doty -
czącej oczyszczania ścieków komunal -
nych w odniesieniu do liczby kontroli. 
Ponadto w 2012 r. w 25 z 28 oczyszczalni 
przestrzegano wielkości granicznych 
określonych w pozwoleniach44.74 
W żadnym z czterech państw członkow -
skich nie określono częstotliwości kon -
troli przeprowadzanych przez publiczne 
organy kontroli45. Jest ona określana we -
dług uznania danego organu, z uwzględ -
nieniem ograniczeń w posiadanych 
zasobach. Rzeczywista częstotliwość 
kontroli jest różna w różnych państwach 
członkowskich (zob. tabela 6 ). Spośród 
państw członkowskich, które przekazały 
dane Trybunałowi, z najmniejszą często -
tliwością przeprowadzano kontrole na 
Słowacji. Węgry nie przekazały danych 
dotyczących częstotliwości kontroli. Na 
Słowacji organ kontroli rzadko samo -
dzielnie pobiera próbki oczyszczonych 
ścieków. Zamiast tego opiera się na 
kontrolach wewnętrznych przeprowa -
dzanych przez operatorów za pośrednic -
twem akredytowanych laboratoriów.
75 
We wszystkich czterech państwach 
członkowskich stwierdzone przez pu -
bliczne organy kontroli przekroczenie 
wielkości granicznych podlega karze 
grzywny46 zgodnie z krajowymi przepi -
sami prawnymi.
76 
Na Węgrzech i w Rumunii grzywny 
nakłada się za substancję zanieczyszcza -
jącą, której wielkość graniczna została 
przekroczona. Kwota grzywny określona 
w stosunku do kilograma zanieczysz -
czenia powyżej wielkości granicznej jest 
różna w zależności od danej substancji 
zanieczyszczającej47. W Rumunii ocenia 
się również wagę wykroczenia, a tym 
samym organ kontroli może wydać 
ostrzeżenie zamiast nałożyć grzywnę. 
Rumuńskie dane statystyczne dotyczące 
wyników kontroli przeprowadzonych 
w 2012 r. wskazują, że liczba wydanych 
ostrzeżeń pięciokrotnie przekraczała 
liczbę nałożonych grzywien.42 Na poziomie unijnym wydano 
zalecenie 2001/331/WE 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady z dnia 4 kwietnia 2001 r. 
przewidujące minimalne 
kryteria kontroli 
środowiskowych w państwach 
członkowskich (Dz.U. L 118 
z 27.4.2001, s. 41). Zalecenie 
zawiera wytyczne dotyczące 
organizacji (opracowanie 
planów kontroli) 
i przeprowadzania kontroli 
(wizytacje obiektów 
i sprawozdawczość).
43 Publicznymi organami kontroli 
są: w Republice Czeskiej – 
czeski Inspektorat Ochrony 
Środowiska (CZIP), na 
Węgrzech – Dyrekcja 
Generalna ds. Zarządzania 
Kryzysowego Ministerstwa 
Spraw Wewnętrznych (od 
kwietnia 2014 r.), w Rumunii – 
Krajowy Urząd „Rumuńskie 
Wody” (ANAR), na Słowacji – 
słowacki Inspektorat Ochrony 
Środowiska (SZIP). Inne 
organy, takie jak organy 
ustanawiające warunki 
pozwoleń, także mogą 
przeprowadzać kontrole na 
poziomie oczyszczalni 
ścieków. Tego rodzaju 
kontrole nie były brane pod 
uwagę w ocenie Trybunału.
44 Zob. sprawozdanie specjalne 
nr 2/2015, pkt 48 i 50.
45 W konkluzjach z dnia 
11 czerwca 2012 r. Rada 
wezwała do poprawy systemu 
kontroli, a w opinii Komitetu 
Regionów podkreślono, że 
unijne ramy w zakresie 
kontroli krajowych mogą 
zapewnić równe warunki 
i spójność w działaniach 
prawnych. Zwrócono także 
uwagę na wartość właściwego 
określenia roli Komisji 
w odniesieniu do kontroli.
46 W niniejszym sprawozdaniu 
nie poruszono kwestii sankcji 
przewidzianych w prawie 
karnym (takich jak kara 
pozbawienia wolności).
47 Na przykład na Węgrzech 
kwota grzywny nakładanej za 
przekroczenie wielkości 
granicznej zanieczyszczenia 
o 1 kg (przeliczona z HUF po 
kursie wymiany z dnia 
31 grudnia 2014 r. 
wynoszącym 315,54) wynosi 
1,11 euro w odniesieniu do Nog 
i 7,29 euro w odniesieniu do 
Pog. W Rumunii kwota grzywny 
nakładanej za przekroczenie 
wielkości granicznej 
zanieczyszczenia o 1 kg 
33 Uwagi
77 
W Republice Czeskiej i na Słowacji 
wysokość grzywny nie zależy od danej 
substancji zanieczyszczającej ani od 
wielkości zanieczyszczenia przekraczają -
cego wielkość graniczną. Wysokość kwo -
ty grzywny jest ustalana w zależności 
wagi naruszenia warunków określonych 
w pozwoleniu, ocenionej przez publicz -
ny organ kontroli (przy czym kwota mak -
symalna48 jest określona w krajowych 
przepisach prawnych).
78 
Żaden z planów gospodarowania woda -
mi w dorzeczu z 2009 r. nie uwzględniał 
środka ukierunkowanego na ocenę 
skuteczności i odstraszającego działania 
systemu kontroli.Opłata z tytułu zanieczyszczenia 
wód była po części stosowana 
jako instrument zniechęcający 
do emisji zanieczyszczeń
79 
We wszystkich czterech państwach 
członkowskich ramy prawne przewidują 
stosowanie opłaty z tytułu zanieczysz -
czenia wód, wnoszonej przez podmioty 
dokonujące zrzutu zanieczyszczonej 
wody. Opłatę ustala się na podstawie 
ilości lub stężenia (mg/l) zrzucanych 
zanieczyszczeń. Opłata jest zgodna z za -
sadą „zanieczyszczający płaci”49, która 
przewiduje, że podmioty zanieczysz -
czające muszą ponosić koszty obniżenia 
powodowanych zanieczyszczeń. Opłatę 
z tytułu zanieczyszczenia wód można 
stosować w trzech celach: (i) zebrania 
środków finansowych, (ii) jako zachętę 
do przestrzegania granicznych wielkości 
emisji określonych w pozwoleniu dla 
podmiotu zrzucającego lub (iii) jako 
zachętę do dalszego obniżenia zanie -
czyszczeń poprzez wyjście poza ustalo -
ny zakres.(przeliczona z RON po kursie 
wymiany z dnia 31 grudnia 
2014 r. wynoszącym 4,4828) 
wynosi 1,71 euro 
w odniesieniu do Nog i Pog.
48 W Republice Czeskiej grzywna 
za nieprzestrzeganie 
warunków określonych 
w pozwoleniu może sięgać 
180 278 euro (przeliczona 
z CZK po kursie wymiany 
z dnia 31 grudnia 2014 r. 
wynoszącym 27,735). Na 
Słowacji grzywna za 
nieprzestrzeganie warunków 
określonych w pozwoleniu 
może wynosić od 1000 euro 
do wysokości rocznej opłaty 
z tytułu zanieczyszczenia wód 
pomnożonej przez trzy lub 
1 euro za 1 m3 ścieków 
zrzuconych w okresie 
maksymalnie jednego roku.
49 Artykuł 191 ust. 2 Traktatu 
o funkcjonowaniu Unii 
Europejskiej (wersja 
skonsolidowana).Tabela  6Kontrole przeprowadzane przez publiczne organy kontroli
Państwo członkowskie Rzeczywista częstotliwość kontroli przeprowadzanych w  oczyszczalniach ścieków komunalnych
Republika CzeskaOczyszczalnie o wydajności ponad 10 000 RLM: raz do roku.
Oczyszczalnie o wydajności 2000–10 000 RLM: co trzy lata.
Inne oczyszczalnie: co pięć lat.
WęgryNie otrzymano informacji.
Na podstawie częstotliwości kontroli odnotowanej w siedmiu oczyszczalniach ścieków objętych próbą Trybunał 
stwierdził, że oczyszczalnie niekoniecznie kontroluje się co roku.
Rumunia W 2013 r. skontrolowano wszystkie oczyszczalnie o wydajności ≥ 2000 RLM.
SłowacjaOczyszczalnie o wydajności ponad 10 000 RLM: w 2013 r. kontrolą objęto mniej niż 10% oczyszczalni.
Wszystkie oczyszczalnie łącznie: w 2013 r. kontrolą objęto mniej niż 12% oczyszczalni.
Źródło : Analiza przepisów krajowych przeprowadzona przez Trybunał i dane przekazane przez organy kontroli.
34 Uwagi
80 
Opłata wnoszona z tytułu zrzutu ścieków 
do wód powierzchniowych ograni -
cza się do określonej liczby substancji 
zanieczyszczających (zob. załącznik IV ). 
W odniesieniu do zanieczyszczeń or -
ganicznych w trzech z czterech państw 
członkowskich nie nakłada się opłaty 
z tytułu BZT5. W odniesieniu do zanie -
czyszczenia substancjami biogennymi 
w Republice Czeskiej i na Węgrzech nie 
nakłada się opłaty za Nog, lecz za Nnorg 
(który stanowi element Nog). Wysokość 
opłaty wyrażonej w euro/tonę zanie -
czyszczenia jest w czterech państwach 
członkowskich znacznie zróżnicowana.
81 
Wszystkie oczyszczalnie ścieków komu -
nalnych są zobowiązane do wnoszenia 
opłaty z tytułu zanieczyszczenia wód, 
z wyjątkiem mniejszych podmiotów 
dokonujących zrzutów50 na Słowacji 
(zrzucających mniej niż 10 000m3/rok lub 
1000 m3/miesiąc). Niemniej:
– w Republice Czeskiej51 i na Słowacji 
nie nakłada się opłaty za substan -
cję zanieczyszczającą występują -
cą w ilości niższej od określonej 
wartości progowej52 ustanowionej 
w przepisach;
– w Rumunii nie wnosi się opłaty 
za substancję zanieczyszczającą, 
jeżeli oczyszczone ścieki są zanie -
czyszczone w mniejszym stopniu 
niż przyjmująca je jednolita część 
wód powierzchniowych53. Stawia to 
w pozycji uprzywilejowanej zakła -
dy zrzucające ścieki do jednolitych 
części wód o wysokim stopniu 
zanieczyszczenia.
82 
Plany gospodarowania wodami w do -
rzeczu z 2009 r.54 nie zawierają działań, 
dzięki którym można byłoby ocenić 
stosowność kwoty opłat55.Zanieczyszczenia 
powodowane przez 
instalacje przemysłowe: 
trudności w określeniu 
granicznych wielkości 
emisji i niedociągnięcia 
w egzekwowaniu
83 
Państwa członkowskie mają do dyspozy -
cji dwa ważne środki, za pomocą których 
mogą wpływać na emisję substancji 
zanieczyszczających powodowaną 
przez instalacje przemysłowe: wielkości 
graniczne określone w pozwoleniach56 
i opłatę z tytułu zanieczyszczenia wód.
84 
Ścieki z instalacji przemysłowych mogą 
być zrzucane bezpośrednio do cieków 
wodnych lub pośrednio do publicznej 
sieci kanalizacyjnej w celu oczyszczenia 
w oczyszczalni ścieków komunalnych.
85 
Zgodnie z dyrektywą o emisjach przemy -
słowych (zob. tabela 1 ) operatorzy insta -
lacji przemysłowych prowadzący okreś -
loną działalność57 są zobowiązani do 
posiadania pozwolenia na użytkowanie 
instalacji. Pozwolenie zawiera graniczne 
wielkości emisji substancji zanieczysz -
czających oraz wymogi dotyczące moni -
torowania emisji. Wielkości graniczne nie 
powinny przekraczać poziomów emisji 
powiązanych z najlepszymi dostępnymi 
technologiami przyjętymi przez Komisję 
wspieraną przez komitet ekspertów. Do 
listopada 2015 r. przyjęto siedem tego 
rodzaju wniosków w sprawie najlepszych 
dostępnych technologii. Oczyszczalnie 
ścieków komunalnych co do zasady nie 
są objęte zakresem wyżej wymienionej 
dyrektywy.50 W praktyce oznacza to, że na 
Słowacji tylko około 30% 
podmiotów dokonujących 
zrzutów podlega obowiązkowi 
wnoszenia opłaty.
51 W Republice Czeskiej opłatę 
nakłada się w zależności od 
objętości zrzuconych ścieków, 
jeżeli ich objętość przekracza 
100 000 m3/rok. Opłata ta nie 
zależy od stopnia ich 
zanieczyszczenia.
52 Wartość progowa odnosi się do: 
(i) wielkości zanieczyszczeń 
(w kg/rok) oraz (ii) stężenia 
substancji zanieczyszczającej 
w zrzucanych wodach (w mg/l). 
Wartości progowe są ustanowio -
ne tak, że w Republice Czeskiej 
prawdopodobieństwo 
wnoszenia przez oczyszczalnie 
o wydajności ponad 10 000 RLM 
opłaty z tytułu Pog i Nnorg jest 
bardzo małe. Na Słowacji 
natomiast bardzo małe jest 
prawdopodobieństwo 
wnoszenia przez oczyszczalnie 
o wydajności równej lub wyższej 
niż 2000 RLM opłaty z tytułu 
zawiesiny ogólnej i przez 
oczyszczalnie o wydajności 
ponad 10 000 RLM opłaty 
z tytułu Nog i Pog.
53 Opłatę pobiera się zawsze 
w przypadku zrzutu do wód 
podziemnych.
54 W przypadku Republiki Czeskiej 
w planie gospodarowania 
wodami w dorzeczu zalecono 
ocenę efektywności systemu 
opłat.
55 W badaniu Biura Analiz 
Parlamentu Europejskiego pt. 
„Water legislation, Cost of 
Non-Europe Report” (Prawodaw -
stwo wodne, koszty braku 
wspólnego działania w Europie) 
stwierdzono, że „bariery 
w stosowaniu w wystarczającym 
stopniu instrumentów 
ekonomicznych są wynikiem 
niedostatecznej wiedzy 
w zakresie ich stosowania […]”. 
Dokument PE 536.369 
opublikowany w maju 2015 r.
56 W badaniu Biura Analiz 
Parlamentu Europejskiego pt. 
„Water legislation, Cost of 
Non-Europe Report” stwierdzo -
no, że „należałoby wprowadzić 
kontrole emisji przewidziane 
w ramowej dyrektywie wodnej 
w celu lepszej kontroli obecności 
przemysłowych substancji 
chemicznych […] w wodach”. 
Dokument PE 536.369 
opublikowany w maju 2015 r.
35 Uwagi
86 
Trybunał zbadał, czy cztery państwa 
członkowskie, w których przeprowadzo -
no wizyty:
– dysponowały procedurą ustanawia -
nia granicznych wielkości emisji;
– wprowadziły system kontroli mający 
na celu zapewnienie egzekwowania 
wielkości granicznych;
– wykorzystują opłaty z tytułu zanie -
czyszczenia wód wnoszone przez 
operatorów instalacji przemysło -
wych jako instrument zniechęcający 
do emisji zanieczyszczeń.
Organy ustanawiające graniczne 
wielkości emisji są często 
uzależnione od informacji 
przekazywanych przez podmioty 
dokonujące zrzutu ścieków
87 
W przypadku dokonywania bezpośred -
niego zrzutu ścieków we wszystkich 
czterech państwach członkowskich 
wymagane jest pozwolenie na zrzut. 
Ważność pozwolenia, w zależności 
od państwa członkowskiego, wynosi 
od czterech do 10 lat. We wszystkich 
czterech państwach członkowskich 
ramy prawne stanowią, że właściwe 
organy mogą w dowolnej chwili uchylić 
lub zmienić pozwolenie, jeżeli jest to 
konieczne ze względu na jakość wód 
w odbiornikach wodnych.
88 
W odniesieniu do zrzutu bezpośredniego 
przepisy krajowe we wszystkich czterech 
państwach członkowskich ustanawiają 
wielkości graniczne dla szeregu substan -
cji często wyszczególnianych według 
sektora przemysłu. Organy udzielające 
pozwoleń mogą określić wielkości gra -
niczne także dla substancji nieujętych 
w przepisach prawnych.89 
Jednak ze względu na złożony charakter 
określonych procesów i ciągłą ewolucję 
technologii organ udzielający pozwoleń 
jest uzależniony od informacji przekazy -
wanych przez operatorów instalacji, do -
tyczących zarówno rodzaju zanieczysz -
czeń, jak i wielkości granicznych emisji 
na rozsądnie osiągalnym poziomie. Daje 
to operatorom instalacji przemysłowych, 
w szczególności tym, którzy nie stosują 
najlepszych dostępnych technologii, 
możliwość wywierania wpływu.
90 
W pozwoleniach na użytkowanie insta -
lacji przemysłowych zrzucających ścieki 
bezpośrednio do jednolitych części wód 
zazwyczaj określone są wielkości gra -
niczne substancji chemicznych, podczas 
gdy w przypadku oczyszczalni ścieków 
komunalnych, mimo że często przyjmują 
ścieki z instalacji przemysłowych, wiel -
kości te są określone rzadko. Trybunał 
stwierdził większą liczbę substancji niż 
tego wymaga dyrektywa dotycząca 
oczyszczania ścieków komunalnych (zob. 
załącznik III ) przede wszystkim w zba -
danych pozwoleniach, które zostały 
udzielone 12 oczyszczalniom ścieków 
komunalnych w Rumunii.
91 
W przypadku pośredniego zrzutu 
ścieków wielkości graniczne, które 
muszą być przestrzegane w instalacji 
przemysłowej, ustalone są w umowie58 
zawieranej pomiędzy operatorem sieci 
kanalizacyjnej/oczyszczalni ścieków 
i operatorem instalacji. W odniesieniu 
do substancji, dla których w przepisach 
krajowych wielkości graniczne określono 
tylko jako wytyczne (Republika Czeska 
i Słowacja) lub nie ustanowiono żadnych 
wielkości granicznych (zob. przykłady 
w załączniku V ), uzgodnione graniczne 
wielkości emisji zależą od siły negocjacji 
zainteresowanych stron.57 Dyrektywa obejmuje m.in. 
przemysł energetyczny, 
produkcję i przetwórstwo 
metali i minerałów, przemysł 
chemiczny i gospodarowania 
odpadami.
58 Jeżeli instalacja przemysłowa 
objęta zakresem dyrektywy 
o emisjach przemysłowych 
dokonuje zrzutów do 
publicznej sieci kanalizacyjnej, 
wartości graniczne powinny 
zostać ustalone zgodnie 
z pozwoleniem wydanym 
w wyniku stosowania tej 
dyrektywy.
36 Uwagi
92 
Węgry i Słowacja włączyły przegląd 
obowiązujących pozwoleń lub pro -
cedury ich udzielania jako działania 
w planach gospodarowania wodami 
w dorzeczu. Republika Czeska dyspono -
wała działaniem, które odnosiło się tylko 
do stosowania najlepszych dostępnych 
technologii. Węgry nie wskazały zakresu 
działania. Ponadto na Węgrzech nie ma 
bazy danych zawierającej pozwolenia na 
zrzut ścieków wydane na rzecz przed -
siębiorstw przemysłowych nieobjętych 
zakresem dyrektywy o emisjach prze -
mysłowych, co ogranicza możliwość 
przeprowadzenia całościowego prze -
glądu. Na Słowacji Trybunał stwierdził 
niedociąg nięcia w zakresie przeglądu 
pozwoleń dotyczących dwóch badanych 
instalacji.
Niedociągnięcia systemu 
kontroli
93 
Zgodność z granicznymi wielkościami 
emisji zapewniana jest na dwa sposoby: 
przez kontrole wewnętrzne przepro -
wadzane przez podmioty dokonujące 
zrzutu ścieków oraz przez kontrole 
przeprowadzane przez publiczne organy 
kontroli.
94 
W czterech państwach członkowskich, 
w których przeprowadzono wizyty, 
przepisy wymagają przeprowadzania 
w instalacjach przemysłowych zrzu -
cających ścieki bezpośrednio do wód po -
wierzchniowych kontroli wewnętrznych 
oczyszczonych ścieków59. Częstotliwość 
przeprowadzania kontroli wewnętrznych 
jest zazwyczaj wskazana w pozwole -
niu na zrzut ścieków. Przepisy krajowe 
obowiązujące na Węgrzech, w Rumunii 
i na Słowacji określają minimalną liczbę 
kontroli, które należy przeprowadzić 
w ciągu roku.95 
W żadnym z czterech państw człon -
kowskich nie określono częstotliwo -
ści kontroli przeprowadzanych przez 
publiczne organy kontroli, z wyjątkiem 
kontroli instalacji przemysłowych ob -
jętych zakresem dyrektywy o emisjach 
przemysłowych. Minimalna wymaga -
na częstotliwość tych kontroli została 
określona w dyrektywie. Na podstawie 
przekazanych przez państwa członkow -
skie danych statystycznych dotyczących 
lat 2012–2013 Trybunał stwierdził, że:
– uwzględnienie instalacji objętych 
zakresem dyrektywy o emisjach 
przemysłowych było zgodne 
z wymogami;
– w odniesieniu do bezpośrednich 
zrzutów z instalacji nieobjętych 
zakresem dyrektywy o emisjach 
przemysłowych sytuacja dotycząca 
rzeczywistej częstotliwości kontroli 
publicznych jest bardzo podobna do 
przedstawionej w  tabeli 6 : często -
tliwość kontroli była najniższa na 
Słowacji, a Węgry nie przekazały 
danych umożliwiających jej ocenę;
– w odniesieniu do pośrednich 
zrzutów ścieków publiczne organy 
kontroli przeprowadzają niewiele 
kontroli danych instalacji przemy -
słowych, gdyż odpowiedzialność 
za zagwarantowanie przestrzega -
nia granicznych wielkości emisji 
ustalonych w umowie spoczywa 
przede wszystkim na operatorach 
oczyszczalni ścieków komunalnych. 
Trybunał stwierdził, że w 22 z 26 
poddanych analizie oczyszczalni 
ścieków komunalnych (85%) ope -
ratorzy przeprowadzali kontrole na 
miejscu60. W trzech z pozostałych 
czterech oczyszczalni operato -
rzy polegali na wynikach kontroli 
wewnętrznych przeprowadzanych 
przez podmioty dokonujące zrzutu 
ścieków przemysłowych.59 Kontrole wewnętrzne 
w przypadku zrzutu 
pośredniego – zob. 
sprawozdanie specjalne 
nr 2/2015, pkt 60.
60 W Republice Czeskiej, Rumunii 
i na Słowacji przepisy 
nakładają na operatorów sieci 
kanalizacyjnych/oczyszczalni 
ścieków komunalnych, którzy 
przyjmują ścieki, obowiązek 
przeprowadzania kontroli na 
miejscu.
37 Uwagi
96 
Jednym ze środków ujętych przez Sło -
wację w planie gospodarowania wodami 
w dorzeczu z 2009 r. było zaostrzenie 
systemu kontroli. Nie wskazano jednak 
sposobu ani terminu wdrożenia tego 
środka i jako główny problem wymienio -
no brak środków finansowych na jego 
wdrożenie.
97 
W razie stwierdzenia przekroczenia 
granicznych wielkości emisji we wszyst -
kich czterech państwach członkowskich 
nakłada się grzywny zgodnie z przepisa -
mi prawnymi:
– w przypadku zrzutu bezpośredniego 
grzywny nakłada publiczny organ 
kontroli. Stosuje się taką samą proce -
durę jak w przypadku oczyszczalni 
ścieków komunalnych (zob. pkt 76 
i 77);
– w przypadku zrzutu pośredniego 
grzywny nakładają operatorzy 
oczyszczalni ścieków komunalnych. 
Podczas gdy na Węgrzech i w Ru -
munii wysokość grzywny zależy od 
ilości zanieczyszczeń61 zrzucanych 
w okresie między dwoma pomiarami 
(rocznie), w Republice Czeskiej i na 
Słowacji, co do zasady, wysokość 
grzywny obliczana jest na podstawie 
ilości zanieczyszczeń zrzuconych 
w dniu pomiaru62. Trybunał uważa, 
że w takich przypadkach kwota 
jest prawdopodobnie niewielka 
i działanie odstraszający będzie 
ograniczony.Opłata z tytułu zanieczyszczenia 
wód była po części stosowana 
jako instrument zniechęcający 
do emisji zanieczyszczeń
98 
Liczba substancji zanieczyszczających, 
za które wnosi się opłatę, jest szczegól -
nie ograniczona w Republice Czeskiej, 
na Węgrzech i na Słowacji (zob. załącz -
nik IV ). Z tego względu opłata rzadko 
może pełnić rolę zachęty do przestrze -
gania wielkości granicznych określonych 
w pozwoleniu lub wyjścia poza ich 
zakres.
Działania i instrumenty 
wdrażane przez państwa 
członkowskie w celu 
rozwiązania problemu 
zanieczyszczeń 
rozproszonych 
powodowanych przez 
rolnictwo
99 
Ważnym sposobem ograniczenia emisji 
pochodzących z rolnictwa jest uregu -
lowanie praktyk rolniczych (np. zasady 
dotyczące stosowania nawozów, maga -
zynowania obornika, stosowania pesty -
cydów, płodozmianu itd.). Dostępnych 
jest kilka instrumentów (zob. pkt 15) 
wymuszania dobrych praktyk rolniczych 
lub zachęcania do nich oraz promowania 
działalności rolniczej prowadzonej zgod -
nie z przepisami dotyczącymi ochrony 
środowiska.61 Odpowiada to ilości substancji 
zrzuconych, która przekracza 
uzgodnioną ilość (objętość 
pomnożona przez stężenie 
wyrażone np. w mg/l).
62 W umowach zwykle podaje 
się standardowy okres 
(zazwyczaj od pięciu do 30 
dni), jeżeli nie można 
dokładnie określić okresu, 
w którym przekroczono 
graniczne wielkości emisji.
38 Uwagi
100  
W związku z tym Trybunał zbadał, czy:
– dyrektywa azotanowa jest stoso -
wana w sposób optymalny jako 
instrument mający na celu rozwią -
zanie problemu zanieczyszczenia 
azotanami;
– krajowe plany działania dotyczące 
pestycydów zawierają wyraźne 
zobowiązanie do ograniczenia 
zagrożeń i skutków związanych ze 
stosowaniem pestycydów;
– zasada wzajemnej zgodności stano -
wi skuteczne narzędzie nakładające 
obowiązek stosowania dobrych 
praktyk rolniczych i zapewniające 
zgodność z tymi praktykami;
– potencjał działań w ramach rozwoju 
obszarów wiejskich odnoszących się 
do kwestii jakości wód jest odpo -
wiednio wykorzystywany;
– zasada „zanieczyszczający płaci” jest 
stosowana w odniesieniu do zanie -
czyszczeń rozproszonych powodo -
wanych przez rolnictwo.
Państwa członkowskie nie 
wykorzystują wszystkich 
możliwości oferowanych 
przez dyrektywę azotanową
101  
Zgodnie z dyrektywą azotanową (zob. 
tabela 1 ) państwa członkowskie wy -
znaczają obszary szczególnie narażone 
na zanieczyszczenia azotanami i prze -
prowadzają ich przegląd co najmniej 
co cztery lata. Jednym z kryteriów przy 
ich wyznaczaniu jest stan eutrofizacji 
jednolitych części wód63. Dyrektywa 
azotanowa z 1991 r. pozostawiła pań -
stwom członkowskim margines swobo -
dy w określaniu kryteriów klasyfikacji 
pojęcia eutrofizacji. Wytyczne dotyczące 
oceny eutrofizacji w ramach europejskiej 
polityki wodnej zostały zatwierdzone 
dopiero w maju 2009 r. przez dyrektorów ds. gospodarki wodnej z państw człon -
kowskich (i Norwegii).
102  
Państwa członkowskie przyjęły progra -
my działania określające wymogi, które 
powinni spełnić rolnicy na obszarach 
szczególnie narażonych na zanieczysz -
czenia azotanami. Programy działania 
poddaje się przeglądom i w razie po -
trzeby wprowadza się w nich zmiany co 
cztery lata. Państwa członkowskie przy -
jęły także zbiór zasad dobrej praktyki 
rolniczej, które będą stosowane dobro -
wolnie przez rolników gospodarujących 
poza obszarami szczególnie narażonymi 
na zanieczyszczenia azotanami. Progra -
my działania i zbiór zasad nie zostały 
formalnie zatwierdzone przez Komisję. 
Jeżeli Komisja uzna ich jakość za niewy -
starczającą, jej działania ograniczone 
są do podjęcia kroków prawnych (zob. 
pkt 47).
W większości państw 
członkowskich stopniowo 
zaostrzano wymogi, które muszą 
spełniać rolnicy na obszarach 
szczególnie narażonych na 
zanieczyszczenia azotanami, ale 
konieczna jest dalsza poprawa
103  
Od przystąpienia do UE w 2004 i 2007 r. 
Republika Czeska, Węgry i Rumunia 
stopniowo zwiększały obszary uznane za 
szczególnie narażone na zanieczyszcze -
nia azotanami, podczas gdy na Słowacji 
ograniczono ich udział o 5%. W  tabeli 7  
przedstawiono udział procentowy 
gruntów rolnych uznanych obecnie 
w czterech państwach członkowskich za 
obszary szczególnie narażone na zanie -
czyszczenia azotanami.63 Pozostałe kryteria to: (i) wody 
podziemne, które zawierają 
azotany w ilości powyżej 50 
mg/l lub mogą zawierać je 
w takiej ilości, jeżeli działanie 
nie zostanie podjęte; oraz (ii) 
słodkie wody 
powierzchniowe, 
w szczególności stosowane 
lub przeznaczone do 
pozyskiwania wody pitnej, 
które zawierają lub mogą 
zawierać azotany w ilości 
powyżej 25 lub 50 mg/l 
zgodnie z dyrektywą Rady 
75/440/EWG z dnia 16 czerwca 
1975 r. dotyczącą wymaganej 
jakości wód 
powierzchniowych 
przeznaczonych do 
pozyskiwania wody pitnej 
w państwach członkowskich 
(Dz.U. L 194 z 25.7.1975, s. 26).
39 Uwagi
104  
Decyzja Rumunii o stosowaniu programu 
działania w całym kraju jest w zasadzie 
pozytywna z punktu widzenia jakości 
wód, w szczególności przy uwzględnie -
niu faktu, że w Rumunii jest najmniejsza 
liczba jednolitych części wód podlegają -
cych wzbogaceniu substancjami biogen -
nymi (zob. załącznik II ). Jednak samo 
powiększenie obszaru nie wystarczy 
do ograniczenia zawartości azotanów 
w wodach. Na wcześniej wyznaczonym 
obszarze (na który składa się zaledwie 
58% gruntów rolnych) osiągnięto nie -
wielkie postępy w zakresie odpowied -
niego magazynowania obornika, który 
stanowił jeden z wymogów programu 
działania (zob. także pkt 122).105  
Trybunał stwierdził, że w wyniku każ -
dego przeglądu programów działania 
Republiki Czeskiej, Węgier i Rumunii 
albo wzrastała liczba wymogów, albo 
podlegały one zaostrzeniu, podczas gdy 
na Słowacji niektóre wymogi złagodzo -
no. Zaostrzenie wymogów jest czę -
ściowo wynikiem działań Komisji (zob. 
przykłady w  ramce 1 ). Sprecyzowanie 
wielu wymogów jest pomocne w ich 
stosowaniu i egzekwowaniu.Tabela  7Udział procentowy gruntów rolnych uznanych 
za szczególnie narażone na zanieczyszczenia azotanami, 
stan na dzień 31 grudnia 2014 r.
Państwo 
członkowskieUdział procentowy gruntów rolnych 
w obszarach szczególnie narażonych 
na zanieczyszczenia azotanamiZmiana od czasu pierwszego 
wyznaczenia
Republika Czeska 49% +15%
Węgry 63% +42%
Rumunia58% +625%
W 2013 r. rząd Rumunii zdecydował o stosowaniu programu działania na całym 
terytorium państwa1.
Słowacja 57% −5%
1  Zgodnie z art. 3 ust. 5 dyrektywy azotanowej państwa członkowskie są zwolnione z obowiązku 
wyznaczenia określonych obszarów szczególnie narażonych na zanieczyszczenia, jeżeli ustano -
wią i stosują programy działania na całym terytorium kraju.
Źródło : Przeprowadzona przez Trybunał analiza przepisów krajowych.
40 Uwagi Ramka 1Przykładowe skutki wniosków przedłożonych przez Komisję Republice Czeskiej 
i Węgrom
Państwa członkowskie musiały określić pojemność zbiorników do magazynowania obornika zwierząt gospodar -
skich. Ich pojemność powinna być wystarczająca do magazynowania wytworzonego obornika przez okres co 
najmniej równy okresowi, w którym nawożenie gruntów obornikiem nie jest dozwolone. Pojemność wyraża się 
więc w miesiącach. W Republice Czeskiej pojemność zbiorników została zwiększona w wyniku działań Komisji. Od 
rolników, którzy w 2012 r. po raz pierwszy zostali objęci tym obowiązkiem w związku z rozszerzeniem obszarów 
szczególnie narażonych na zanieczyszczenia azotanami, nie żądano natychmiastowego spełnienia tego wymogu. 
Skorzystali oni z okresu przejściowego (ostateczny termin uzyskania zgodności wyznaczono na koniec 2015 r.). 
Okres ten został zniesiony w wyniku działania Komisji ze skutkiem od połowy 2014 r.
Na Węgrzech Komisja omówiła zobowiązania dotyczące magazynowania i okresów przejściowych z właściwymi 
organami. W przypadku niektórych rolników początkowe terminy zostały przedłużone do dnia 31 grudnia 2014 r. Od 
przystąpienia kraju do UE rolnicy ci mieli więc 10 lat na spełnienie wymogów. Dla rolników na obszarach po raz pierw -
szy uznanych za szczególnie zagrożone zanieczyszczeniem azotanami w 2013 r. ostateczny termin w odniesieniu do 
magazynowania gnojownicy wyznaczono na dzień 31 grudnia 2014 r., a magazynowania obornika na dzień 22 grudnia 
2015 r. Niemniej jednak Komisja nie zakwestionowała terminów przejściowych określonych przez władze węgierskie.
Zdjęcie 2 – Zbiornik do magazynowania gnojowicy
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy.

41 Uwagi
106  
Pomimo zaostrzenia wymogów są one 
nadal łagodniejsze niż te określone 
w badaniu przeprowadzonym w imieniu 
Komisji w 2011 r.65 i stosowanym przez 
nią w ocenach planów działania. Przykła -
dy przedstawiono w  ramce 2 .
107  
Kilka kwestii66, w odniesieniu do któ -
rych państwa członkowskie musiały lub 
mogły określić wymogi na podstawie 
dyrektywy azotanowej, stało się za -
gadnieniami wymagającymi od państw 
członkowskich określenia norm DKR67. 
Trybunał stwierdził, że normy DKR doty -
czące „zarządzania gruntami” i „utrzy -
mania minimalnej pokrywy glebowej” 
są takie same jak te zawarte w progra -
mach działania czterech skontrolowa -
nych państw członkowskich lub nawet 
bardziej od nich restrykcyjne. Ponadto 
istnieje możliwość dalszego wzmocnie -
nia norm (zob. pkt 135).65 Zob. sprawozdanie końcowe pt. 
„Recommendations for 
establishing Action Programmes 
under Directive 91/676/EEC 
concerning the protection of 
waters against pollution caused 
by nitrates from agricultural 
sources” (Zalecenia w sprawie 
ustanowienia programów 
działania na podstawie 
dyrektywy 91/676/EWG 
dotyczącej ochrony wód przed 
zanieczyszczeniami powodowa -
nymi przez azotany pochodzenia 
rolniczego) przedstawione 
Komisji w grudniu 2011 r. przez 
konsorcjum (DLO-Alterra 
Wageningen UR, DLO-Plant 
research International Wagenin -
gen UR, NEIKER Tecnalia, Derio, 
Hiszpania; Instytut Technologicz -
no-Przyrodniczy (ITP), Warszawa, 
Polska; Szwedzki Instytut 
Inżynierii Rolnictwa i Ochrony 
Środowiska (JTI), Uppsala, 
Szwecja). Zalecenia opracowane 
w rozbiciu na strefy klimatyczne 
zostały udostępnione dopiero 
w 2011 r., a więc 20 lat po 
zatwierdzeniu dyrektywy 
azotanowej.
66 Kwestie te dotyczą: warunków 
rolniczego wykorzystania 
nawozów w pobliżu cieków 
wodnych, zarządzania gruntami 
(w tym systemów płodozmianu) 
i utrzymania minimalnej 
pokrywy roślinnej w okresach 
opadów deszczu. Dwie ostatnie 
kwestie mają charakter 
fakultatywny.Ramka 2Przykładowe wymogi obowiązujące na Węgrzech i w Rumunii, które są 
łagodniejsze niż zalecenia zawarte w badaniu przeprowadzonym w imieniu Komisji
Na Węgrzech okres, w którym zakazuje się nawożenia gruntów określonymi rodzajami nawozów, trwa od 31 paź -
dziernika do 15 lutego (3 ½ miesiąca). W zaleceniach dla gruntów ornych sugerowany jest okres od 1 sierpnia do 
1 lutego (sześć miesięcy) przy założeniu marginesu niepewności wynoszącego plus/minus jeden miesiąc.
W Rumunii zgodnie z ogólną zasadą stosowanie nawozów jest niedozwolone w odległości mniejszej niż 1 m od 
cieku wodnego na działce o średnim nachyleniu do 12% oraz w odległości mniejszej niż 3 m na działce o nachyleniu 
powyżej 12%. Istnieją inne szczegółowe zasady dotyczące różnego rodzaju obszarów ochrony wód.
W zaleceniach sugerowano pasy buforowe64 o szerokości co najmniej 25 m, które w przypadku pochyłych gruntów 
(powyżej 8%) należy poszerzyć dwu- lub nawet trzykrotnie. W korespondencji z Rumunią Komisja wyraziła także 
opinię, że szerokość pasów buforowych jest niewystarczająca, ale nie zajęła się tą kwestią.
64 Pas gruntu wzdłuż cieku wodnego, dla którego wprowadzono ograniczenia w zakresie rolnictwa, takie jak ograniczenia dotyczące nawożenia.
42 Uwagi
108  
W odniesieniu do nawozów państwa 
członkowskie określiły ogranicze -
nia doty  czące ilości stosowanego 
azo tu (kg/ha). Nie skorzystały jednak 
z możliwości wprowadzenia podobnych 
ograniczeń w odniesieniu do fosforu68.
W odpowiedzi na 
niedociągnięcia w programach 
działania Słowacji i Republiki 
Czeskiej Komisja wszczęła dalsze 
kroki
109  
W listopadzie 2012 r. Komisja wszczę -
ła przeciwko Słowacji postępowanie 
w sprawie uchybienia zobowiązaniom 
państwa członkowskiego w odniesie -
niu do drugiego programu działania 
zatwierdzonego w 2011 r. Procedurę 
pilotażową wobec Republiki Czeskiej 
rozpoczęto w styczniu 2013 r. w odnie -
sieniu do trzeciego programu działania 
zatwierdzonego w 2012 r.
110  
Do listopada 2015 r. Komisja nie wypra -
cowała jeszcze ostatecznego stanowiska 
będącego wynikiem informacji przeka -
zanych przez dwa zainteresowane pań -
stwa członkowskie69 i podjętych przez 
nie działań.Programy działania nie mają 
jeszcze wpływu na zużycie 
nawozów, a ich wpływ na 
eutrofizację trudno jest ocenić
111 
Jednym ze wskaźników, które mogą być 
pomocne w ocenie stosowności wymo -
gów nałożonych na rolników, jest zmiana 
zużycia nawozów azotowych. We wszyst -
kich czterech państwach członkowskich 
zużycie nawozów mineralnych70 w latach 
2004–2012 wzrosło71, podczas gdy po -
wierzchnia gruntów ornych nie zmieniła 
się w znaczącym stopniu. Jednocześnie 
zużycie nawozów organicznych (takich 
jak obornik) nie wykazuje wyraźnej ten -
dencji ani rosnącej, ani malejącej.
112  
Innym użytecznym wskaźnikiem oceny 
skuteczności programów działania jest 
zmiana stanu eutrofizacji wód nawet 
w sytuacji, gdy stan ten jest wynikiem 
wpływu wszystkich źródeł zanieczysz -
czeń, a nie tylko rolnictwa.
113  
Państwa członkowskie musiały opra -
cować programy monitorowania wód 
w celu dokonywania pomiaru stężenia 
azotanów w wodach słodkich i przeglą -
du stanu eutrofizacji wód co najmniej 
co cztery lata. W 2012 r. państwa człon -
kowskie przedłożyły najnowsze sprawo -
zdania z wykonania za lata 2008–2011. 
Termin opracowania następnego spra -
wozdania za lata 2012–2015 przypada 
w czerwcu 2016 r. Okres sprawozdawczy 
określony w dyrektywie azotanowej nie 
jest zharmonizowany z harmonogramem 
przyjęcia planów gospodarowania wo -
dami w dorzeczu72.67 W tym przypadku ogólne 
normy dobrej kultury rolnej 
zgodnej z ochroną środowiska 
dotyczą: erozji gleby (w tym 
minimalnego 
zagospodarowania terenu 
dostosowanego do warunków 
danego miejsca i utrzymania 
minimalnej pokrywy 
glebowej) i pasów 
buforowych wzdłuż cieków 
wodnych. Norma dotycząca 
erozji ma zastosowanie 
od dnia 1 stycznia 2005 r. 
(lub dnia 1 stycznia 2007 r. 
w przypadku Rumunii), 
a norma dotycząca pasów 
buforowych od dnia 1 stycznia 
2012 r. w czterech państwach 
członkowskich, w których 
przeprowadzono wizyty.
68 W przypadku Rumunii 
Trybunał zauważył, na 
podstawie próby planów 
gospodarowania nawozami, 
które są obowiązkowe dla 
określonych gospodarstw, że 
zalecane ilości nawozów 
określone w badaniach 
agrochemicznych odnoszą się 
zarówno do zawartości azotu, 
jak i fosforu.
69 Ostatnie pismo przesłane 
przez Republikę Czeską jest 
opatrzone datą 
z listopada 2014 r., a ostanie 
pismo przesłane przez 
Słowację z lutego 2015 r. 
Republika Czeska zatwierdziła 
już zmiany w obowiązującej 
podstawie prawnej w celu 
uwzględnienia uwag Komisji.
70 Nawozy można podzielić na 
dwie kategorie: nawozy 
mineralne (zwane także 
chemicznymi lub 
nieorganicznymi) i nawozy 
organiczne (takie jak obornik).
71 Jak wynika z danych Eurostatu 
(zmiana zużycia nawozów 
azotowych w rolnictwie) 
tempo wzrostu wynosiło: 15% 
w Republice Czeskiej, 7% na 
Węgrzech, 7% w Rumunii 
i 32% na Słowacji.
72 Analiza stanu jednolitych 
części wód, na której oparto 
plany, wymagała aktualizacji 
w 2013 r. (aktualizacja ta ma 
zostać uwzględniona 
w planach gospodarowania 
wodami w dorzeczu z 2015 r.), 
a termin następnej aktualizacji 
przypada w 2019 r. (ma ona 
zostać włączona do planów 
z 2021 r.)
43 Uwagi
114  
Wyciągnięcie wniosków na temat zmian 
stanu eutrofizacji jednolitych części wód 
jest trudne, gdyż zestawy danych za lata 
2004–2007 i 2008–2011 nie są porówny -
walne73. Dane te, pochodzące ze spra -
wozdań z 2012 r. dotyczących wdrażania 
dyrektywy azotanowej, nie były bezpo -
średnio porównywalne także z danymi 
zawartymi w planach gospodarowania 
wodami w dorzeczu ze względu na 
zastosowanie różnych kryteriów oceny 
(zob. pkt 101).
115  
Dane zgłoszone za lata 2008–2011 
wskazują, że w Republice Czeskiej, na 
Węgrzech i Słowacji udział powierzch -
niowych wód eutroficznych wynosił 
między 31% a 65%. W Rumunii udział 
rzek eutroficznych wynosił poniżej 15%. 
Ustalono, że stan innych wód (takich 
jak jeziora i wody przybrzeżne) nie był 
równie dobry.
Mechanizm egzekwowania 
dyrektywy azotanowej 
nie wywołuje efektu 
odstraszającego
116  
Dyrektywa azotanowa nie zawiera 
szczegółowych przepisów dotyczących 
mechanizmu egzekwowania.117  
Z chwilą wprowadzenia zasady wzajem -
nej zgodności (zob. pkt 133) państwa 
członkowskie są zobowiązane do we -
ryfikacji stosowania określonych norm 
i obniżenia płatności z tytułu pomocy 
w przypadku stwierdzenia niezgodności. 
Zgodnie z wymogiem podstawowym 
w zakresie zarządzania nr 474 (SMR-4) 
państwa członkowskie muszą kontrolo -
wać stosowanie przez rolników progra -
mów działania dotyczących azotanów. 
Rolnicy, którzy nie otrzymują pomocy 
(płatności bezpośrednich) na podstawie 
przepisów wspólnej polityki rolnej lub 
innych określonych form pomocy w ra -
mach działań w programach rozwoju 
obszarów wiejskich, nie podlegają kon -
troli wymogu podstawowego w zakresie 
zarządzania nr 4.
118  
Oprócz kontroli SMR-4 wszystkie cztery 
państwa członkowskie przeprowadzają 
kontrole stosowania przepisów dyrekty -
wy azotanowej, zwane dalej „kontrolami 
krajowymi”. Wymogi prawne dotyczą -
ce zasięgu kontroli krajowych (udział 
procentowy kontrolowanych rolników 
w całej populacji) i doboru prób nie zo -
stały wprowadzone w żadnym z czterech 
państw członkowskich, w których prze -
prowadzono wizyty. Rzeczywisty udział 
procentowy rolników objętych w 2012 r. 
kontrolami krajowymi75 był bardzo niski 
(poniżej 3%).73 Jest to wynikiem np. różnych 
metod oceny lub istotnej 
różnicy w liczbie stacji kontroli.
74 Obowiązuje od 2009 r. 
w Republice Czeskiej, na 
Węgrzech i Słowacji, a od 
2012 r. w Rumunii. W okresie 
programowania 2014–2020 
wymóg ten określany jest jako 
wymóg podstawowy 
w zakresie zarządzania nr 1 
(SMR-1).
75 Dane dotyczące Rumunii 
odnoszą się do lat 2008–2011.
44 Uwagi
119  
W Republice Czeskiej i na Słowacji kon -
trole krajowe i SMR-4 przeprowadza ten 
sam organ, w pozostałych dwóch krajach 
są to różne organy. W odniesieniu do wy -
mogów rzeczywiście objętych zasięgiem 
kontroli krajowych sytuacja różni się 
w zależności od kraju członkowskiego:
– prawie wszystkie wymogi programu 
działania są elementem kontroli kra -
jowych na Węgrzech76 i na Słowacji;
– W Republice Czeskiej niektóre 
wymogi programu działania są 
kontrolowane w ramach kontroli 
krajowych, a inne w ramach kontroli 
SMR-4. Ponieważ próba w przy -
padku obu kontroli jest ta sama, 
w praktyce kontrolowane są prawie 
wszystkie wymogi, ale nakładane 
kary są różne (zob. pkt 120 i 144);
– w Rumunii wielu wymogów nie uję -
to w instrukcjach, których powinni 
przestrzegać inspektorzy kontrolują -
cy gospodarstwa posiadające 8–100 
dużych jednostek przeliczeniowych 
inwentarza77.
120  
Trybunał stwierdził, że gdy niezgod -
ność z wymogami zostaje stwierdzona 
w ramach kontroli krajowych, nie zawsze 
nakłada się kary, a nakładane grzywny 
są niskie, co ogranicza ich działanie 
odstraszające:
– w Rumunii w wyniku kontroli obej -
mujących gospodarstwa posiadające 
8–100 dużych jednostek przelicze -
niowych inwentarza zazwyczaj nie 
nakłada się kar, zamiast nich wyma -
gane są działania naprawcze;– na Słowacji w przypadku wielu kwe -
stii (takich jak nieprzestrzeganie wy -
mogów dotyczących magazynowa -
nia lub okresu, w którym obowiązuje 
zakaz rolniczego wykorzystywania 
nawozów) nie ma ustanowionych 
przepisami kar;
– na Węgrzech ramy prawne przewi -
dują karę za nieprzekazanie danych 
lub zanieczyszczenie azotanami. 
Jednak w obydwu przypadkach 
maksymalna kwota grzywny jest 
stosunkowo niska. Ponadto trudno 
jest zastosować karę za zanieczysz -
czenie azotanami, gdyż wymaga to 
(i) udowodnienia, że zanieczyszcze -
nie zostało spowodowane nie -
przestrzeganiem zasad stosowania 
nawozów, oraz (ii) oceny stopnia 
zanieczyszczenia;
– w Republice Czeskiej nakłada się 
kary za nieprzestrzeganie warun -
ków nawożenia i magazynowania, 
ale przeciętna grzywna nakładana 
w latach 2010–2013 w zależności od 
rodzaju wykroczenia była stosunko -
wo niska.
121  
Ogólnie Trybunał stwierdził, że infor -
macje zawarte w przekazanym Komisji 
sprawozdaniu z wykonania za 2012 r., 
które dotyczyło przeprowadzonych 
kontroli i stwierdzonych niezgodności, 
były bardzo ogólne, a niekiedy niepełne. 
Ponadto stwierdził, że dane liczbowe nie 
zawsze były rzetelne. Znacznie utrudni 
to Komisji ocenę ogólnej sytuacji.76 W przypadku Węgier 
stwierdzenie odnosi się do 
kontroli przeprowadzanych 
u rolników, którzy nie są 
hodowcami zwierząt 
gospodarskich.
77 Kontrole gospodarstw, 
w których hoduje się powyżej 
100 dużych jednostek 
przeliczeniowych inwentarza 
przeprowadza inny organ. 
Zgodnie z informacjami 
zawartymi w sprawozdaniu 
z wykonania przedstawionym 
Komisji w 2012 r., które 
odnosiło się do dyrektywy 
azotanowej, kontrole dotyczą 
przede wszystkim kwestii 
pojemności magazynowej. 
Trybunał nie otrzymał 
żadnych informacji 
dotyczących przeprowadzania 
kontroli u rolników 
nieposiadających zwierząt 
gospodarskich i żadne dane 
na ten temat nie są zawarte 
w sprawozdaniu z wykonania 
przedstawionym Komisji 
w 2012 r.
45 Uwagi
122  
Podczas kontroli często stwierdzano 
nieprzestrzeganie wymogu dotyczącego 
pojemności magazynowej do składowa -
nia obornika zwierząt gospodarskich. 
Jedną ze zgłoszonych w sprawozdaniu 
przyczyn stanowił brak środków finanso -
wych na sfinansowanie budowy odpo -
wiednich zbiorników.
W planach działania 
dotyczących pestycydów 
występują niedociągnięcia
123  
Państwa członkowskie przyjęły krajowe 
plany działania zawierające wyrażone 
ilościowo cele, wskaźniki docelowe, 
działania i harmonogramy ukierunkowa -
ne na ograniczenie zagrożeń i skutków 
związanych ze stosowaniem pestycydów 
(zob. tabela 2 ). Plany działania miały 
zostać przyjęte i przedstawione Komisji 
do dnia 26 listopada 2012 r.
W planach działania brakuje 
ilościowo wyrażonych celów 
i terminów wdrożenia działań
124  
Trybunał stwierdził, że krajowe plany 
działania nie zawierały:
– harmonogramu wdrożenia działań 
w przypadku Węgier i Słowacji;
– kwoty środków finansowych wyma -
ganych w celu wdrożenia zalecanych 
działań w przypadku Węgier, Słowa -
cji i Rumunii;
– ogólnych wskaźników docelowych 
wyrażonych ilościowo, takich jak 
stopa obniżki w zakresie stosowania 
pestycydów lub obniżenie wskaźni -
ka częstotliwości zabiegów (inten -
sywności stosowania pestycydów).125  
Z drugiej strony odnotowano tez aspekt 
pozytywny. Plany działania dotyczące 
Republiki Czeskiej, Rumunii i Słowacji 
zawierają mianowicie działania odnoszą -
ce się do ustanowienia stref buforowych 
o odpowiednich wymiarach, w których 
nie wolno stosować pestycydów. Infor -
macje na temat Rumunii przedstawiono 
również w pkt 135. Węgry ujęły działanie 
dotyczące pasów buforowych w planie 
gospodarowania wodami w dorzeczu 
z 2009 r.
126  
Sprawozdanie Komisji dotyczące oceny 
planów działania, które miało być 
gotowe do grudnia 2014 r., nie zostało 
opublikowane do połowy 2015 r. Komisja 
nie wszczęła żadnych postępowań 
w sprawie niewystarczających informacji 
na temat przedmiotu działań zawartych 
w planach działania.
Integrowana ochrona roślin 
będzie wprowadzana stopniowo
127  
Zgodnie z dyrektywą w sprawie pestycy -
dów państwa członkowskie, począwszy 
od dnia 1 stycznia 2014 r., gwarantują 
stosowanie ogólnych zasad integrowa -
nej ochrony roślin78. Głównym celem jest 
zapewnienie, aby stosowanie środków 
ochrony roślin79 ograniczało się do nie -
zbędnego minimum.78 Integrowana ochrona roślin 
oznacza staranne rozważenie 
wszystkich dostępnych metod 
ochrony roślin i późniejszą 
integrację odpowiednich 
działań. Działania te powinny 
hamować rozwój populacji 
organizmów szkodliwych oraz 
utrzymywać stosowanie 
środków ochrony roślin 
i innych form interwencji na 
ekonomicznie i ekologicznie 
uzasadnionym poziomie, 
a także zmniejszyć lub 
zminimalizować zagrożenia 
dla zdrowia ludzi i dla 
środowiska. W integrowanej 
ochronie roślin kładzie się 
nacisk na uzyskanie zdrowych 
plonów przy minimalnych 
zakłóceniach funkcjonowania 
ekosystemu rolniczego 
i zachęca się do stosowania 
naturalnych sposobów 
zwalczania szkodników.
79 Termin „pestycyd” 
(obejmujący m.in. herbicydy, 
fungicydy, insektycydy) jest 
często stosowany wymiennie 
z terminem „środek ochrony 
roślin”. Pestycyd ma jednak 
szersze znaczenie i obejmuje 
także zastosowania inne niż 
wobec roślin, np. biocydy.
46 Uwagi
128  
Jeżeli zasady integrowanej ochrony 
roślin mają być stosowane prawidłowo, 
należy udostępnić odnośne wytyczne. 
W okresie składania sprawozdań wytycz -
ne dotyczące poszczególnych upraw 
były opracowywane przez państwa 
członkowskie. Przestrzeganie ogólnych 
zasad integrowanej ochrony roślin nale -
ży włączyć jako wymóg podstawowy do 
programów rozwoju obszarów wiejskich 
na lata 2014–2020, które zezwalają na 
finansowanie tylko kosztów dotyczących 
zobowiązań wykraczających poza pod -
stawowy wymóg.
129  
Powodzenie w stosowaniu integrowanej 
ochrony roślin będzie zależało od sto -
sowności wytycznych i takich czynników, 
jak dostępność środków finansowych 
przeznaczonych na usługi doradztwa 
rolniczego, jakość działań szkoleniowych 
dla użytkowników środków ochrony roś -
lin i łatwość kontrolowania wymogów.
Należy wzmocnić mechanizm 
egzekwowania dyrektywy 
w sprawie pestycydów
130  
Dyrektywa zobowiązuje państwa człon -
kowskie do określenia kar nakładanych 
w przypadku naruszenia krajowych 
przepisów przyjętych na podstawie tej 
dyrektywy. Trybunał stwierdził, że kary 
określone w krajowych przepisach praw -
nych nie obejmują wszystkich rodzajów 
naruszeń. Na przykład na Węgrzech, 
w Rumunii i na Słowacji w krajowych 
przepisach prawnych wprowadzonych 
w połowie 2015 r. nie określono jeszcze 
kar nakładanych w przypadku nieprze -
strzegania zasad integrowanej ochrony 
roślin. Nie we wszystkich przypadkach 
określono także grzywny za stosowanie 
środków ochrony roślin niezgodnie z wy -
tycznymi podanymi na etykiecie środka.131  
Nie ma szczegółowych wymogów 
unijnych dotyczących zasięgu kontroli80. 
W żadnym z czterech przedmiotowych 
państw członkowskich w krajowych 
przepisach prawnych nie wskazano mini -
malnego odsetka populacji, który należy 
poddać kontroli. Jednak ograniczona 
liczba aspektów dotyczących stosowania 
środków ochrony roślin jest elementem 
zasady wzajemnej zgodności:
– kontrole wymogu podstawowego 
w zakresie zarządzania nr 9 (SMR-9)81 
mają na celu przede wszystkim 
sprawdzenie, czy stosowane są tylko 
zatwierdzone produkty i czy ich 
stosowanie jest zgodne z warunkami 
określonymi na etykiecie środka. 
Kontrole SMR-9 przeprowadza się 
w trzech państwach członkowskich 
od 2011 r. i w Rumunii od 2014 r.;
– zrównoważone stosowanie pesty -
cydów, szczególnie w postaci 
zgodnej z zasadami integrowanej 
ochrony roślin, miało pierwotnie 
zostać objęte zasadą wzajemnej 
zgodności, począwszy od 2014 r. 
Jednak zgodnie z rozporządzeniem 
(UE) nr 1306/201382 ramy czasowe 
wyżej wymienionego zamierzenia są 
obecnie niepewne, gdyż zależy ono 
od postępów poczynionych przez 
państwa członkowskie we wdrażaniu 
dyrektywy w sprawie pestycydów.80 Z wyjątkiem kontroli, których 
obowiązek przeprowadzenia 
wynika z art. 8 dyrektywy 
2009/128/WE. Stanowi on, że 
do dnia 26 listopada 2016 r. 
należy przeprowadzić 
kontrolę sprzętu do aplikacji 
pestycydów.
81 W okresie programowania 
2014–2020 wymóg ten 
określany jest jako wymóg 
podstawowy w zakresie 
zarządzania nr 10 (SMR-10).
82 Rozporządzenie Parlamentu 
Europejskiego i Rady (UE) 
nr 1306/2013 z dnia 
17 grudnia 2013 r. w sprawie 
finansowania wspólnej 
polityki rolnej, zarządzania nią 
i monitorowania jej oraz 
uchylające rozporządzenia 
Rady (EWG) nr 352/78, (WE) 
nr 165/94, (WE) nr 2799/98, 
(WE) nr 814/2000, (WE) 
nr 1290/2005 i (WE) 
nr 485/2008 (Dz.U. L 347 
z 20.12.2013, s. 549).
47 Uwagi
132  
Biorąc pod uwagę ograniczoną liczbę 
aspektów objętych zasięgiem zasady 
wzajemnej zgodności, wszystkie pozo -
stałe aspekty (takie jak zakaz prowadze -
nia oprysków z powietrza, odpowiedni 
sprzęt do stosowania środków, inte -
growana ochrona roślin) należy objąć 
kontrolami krajowymi. Plany działania 
państw członkowskich, z wyjątkiem 
Słowacji, także wskazują na potrzebę 
wzmocnienia kontroli w dziedzinie środ -
ków ochrony roślin.
Mechanizm wzajemnej 
zgodności wywiera 
pewien wpływ, ale jego 
możliwości nie są w pełni 
wykorzystywane
133  
Zasadę wzajemnej zgodności, która 
łączy płatności bezpośrednie w ramach 
wspólnej polityki rolnej z przestrzega -
niem szeregu wymogów, wprowadzono 
w 2005 r. (zob. pkt 15). Zakres, w jakim 
mechanizm ten pozwoli na osiągnięcie 
celów w dziedzinie ochrony środowiska, 
w tym przypadku poprawy jakości wód, 
zależy przede wszystkim od stopnia 
rygorystyczności wymogów ustalonych 
przez państwa członkowskie i od sku -
teczności obowiązującego mechanizmu 
egzekwowania.134  
Państwa członkowskie są odpowie -
dzialne za wdrożenie zasady wzajemnej 
zgodności. W przypadku SMR83 obej -
muje to ujęcie w zasadzie wzajemnej 
zgodności odpowiednich elementów 
konkretnych przepisów. W przypad -
ku norm DKR obejmuje to wprowadzenie 
odpowiednich standardów do przepi -
sów krajowych lub regionalnych oraz 
określenie praktycznych zobowiązań, 
których powinni przestrzegać rolnicy. 
Państwa członkowskie określiły także mi -
nimalne wymogi dotyczące stosowania 
nawozów84 i środków ochrony roślin85, 
które mają zastosowanie do określonych 
działań w ramach programów rozwoju 
obszarów wiejskich (takich jak środek 
rolnośrodowiskowy).
Wymogi, których powinni 
przestrzegać rolnicy, mogły 
zostać zaostrzone w celu 
poprawy jakości wód
135  
Dwie normy DKR mają szczególne 
znaczenie dla poprawy jakości wód: 
(i) norma dotycząca ustanowienia pasów 
buforowych wzdłuż cieków wodnych 
oraz (ii) norma dotycząca erozji gleby. 
Jednak w żadnym z czterech państw 
członkowskich nie ustanowiono pasów 
buforowych o wymiarach zalecanych 
w badaniu przeprowadzonym przez 
Komisję (zob. pkt 106 i  ramka 2 ). Oprócz 
nałożenia wymogów dyrektywy azota -
nowej Rumunia zakazała również stoso -
wania pestycydów na powierzchni tych 
pasów. Wymogi nałożone przez państwa 
członkowskie w wyniku zastosowania 
normy dotyczącej erozji gleby mogłyby 
być bardziej ambitne, o czym świadczą 
przykłady przedstawione w  ramce 3 .83 Kontrola objęła następujące 
wymogi SMR związane 
z jakością wód: SMR-3 
dotyczący stosowania osadu 
ściekowego na gruntach 
rolnych, SMR-4 dotyczący 
stosowania dyrektywy 
azotanowej i SMR-9 dotyczący 
wprowadzania do obrotu 
środków ochrony roślin.
84 Minimalne wymogi dotyczące 
nawozów obejmują między 
innymi Kodeksy Dobrej 
Praktyki Rolniczej 
wprowadzone na podstawie 
dyrektywy azotanowej (zob. 
pkt 102) dla gospodarstw 
leżących poza obszarami 
szczególnie narażonymi na 
zanieczyszczenia azotanami 
oraz wymogi dotyczące 
zanieczyszczenia fosforem.
85 Minimalne wymogi dotyczące 
środków ochrony roślin 
obejmują między innymi 
wymóg posiadania 
pozwolenia na ich stosowanie, 
wymóg dotyczący obowiązku 
przeszkolenia, wymóg 
dotyczący bezpiecznego 
przechowywania, kontroli 
sprzętu do stosowania 
środków oraz zasad 
stosowania pestycydów 
w pobliżu wód i innych 
wrażliwych obszarów zgodnie 
z ustawodawstwem 
krajowym.
48 Uwagi
136  
W odniesieniu do minimalnych wymo -
gów dotyczących płatności na rzecz 
rozwoju obszarów wiejskich w okre -
sie programowania 2007–2013 (zob. 
pkt 134):
– żadne z czterech państw członkow -
skich nie określiło wymogów doty -
czących zanieczyszczenia fosforem 
pochodzącym z nawozów, mimo że 
odpowiednie rozporządzenie UE 
zawierało taki wymóg;
– Węgry nie określiły istotnych wy -
mogów minimalnych dotyczących 
nawozów dla rolników posiadają -
cych gospodarstwa poza obszarami 
szczególnie narażonymi, a te, które 
zostały określone dla rolników posia -
dających gospodarstwa na takich 
obszarach, były niepełne;
– cztery państwa członkowskie usta -
nowiły przede wszystkim zasady 
stosowania pestycydów w pobliżu 
wód na obszarach specjalnej ochro -
ny, takich jak miejsca wyznaczone 
do poboru wody przeznaczonej 
do spożycia przez ludzi. Zob. także  
pkt 135 dotyczący pasów 
buforowych.137  
W związku z zatwierdzeniem programów 
rozwoju obszarów wiejskich na okres 
programowania 2014–2020 Komisja 
oceniła następujące warunki wstępne: 
(i) określenie norm DKR oraz (ii) spełnie -
nie minimalnych wymogów dotyczących 
nawozów i środków ochrony roślin, 
w odniesieniu do określonych działań 
w ramach programów rozwoju obszarów 
wiejskich. Pomimo wyżej wymienionych 
niedociągnięć Komisja nie zakwestiono -
wała skuteczności wymogów w zapew -
nianiu realizacji celów unijnej polityki 
wodnej (zob. pkt 135 i 136)87.
Mechanizm egzekwowania 
zasady wzajemnej zgodności – 
niewystarczające działanie 
odstraszające
138  
Rolnicy, którzy nie otrzymują pomocy 
w ramach wspólnej polityki rolnej lub 
innych programów rozwoju obszarów 
wiejskich, nie podlegają kontrolom sto -
sowania zasady wzajemnej zgodności. 
W rzeczywistości gospodarstwa rolne 
o powierzchni mniejszej niż jeden hektar 
nie kwalifikują się do płatności bezpo -
średnich w ramach wspólnej polityki 
rolnej. Z wyjątkiem Rumunii88 gospodar -
stwa rolne o powierzchni mniejszej niż 
jeden hektar stanowią nieznaczną część 
gruntów rolnych.87 Podobną uwagę Trybunał 
zawarł w pkt 46 sprawozdania 
specjalnego nr 4/2014.
88 Jak wynika z danych 
opublikowanych przez 
rumuński urząd statystyczny, 
powierzchnia 54% 
gospodarstw rolnych jest 
mniejsza niż jeden hektar 
i stanowi blisko 10% gruntów 
rolnych.Ramka 3Przykłady wymogów dotyczących erozji, które można zaostrzyć we wszystkich 
czterech państwach członkowskich
Rodzaj sadzonych upraw86 jest jednym z czynników wpływających na zakres erozji. W Rumunii i na Słowacji nie 
zakazuje się żadnych upraw na gruntach narażonych na erozję.
W Republice Czeskiej i na Węgrzech na danych działkach rolnych obowiązuje zakaz uprawy określonych roślin. Po -
wierzchnia gruntów objętych zakazem jest jednak mniejsza od faktycznej powierzchni gruntów podatnych na erozję.
86 Na przykład uprawy rzędowe takich roślin jak kukurydza, słonecznik i burak cukrowy są znane jako uprawy wywołujące erozję.
49 Uwagi
139  
Trybunał stwierdził, że w odniesieniu do 
wielkości próby wymóg UE89 dotyczący 
objęcia kontrolą 1% rolników zobowią -
zanych do stosowania zasady wzajemnej 
zgodności został w latach 2011–2013 
nieznacznie przekroczony we wszystkich 
czterech państwach członkowskich. 
Wskaźnik wynoszący 1% oznacza, że 
prawdopodobieństwo skontrolowania 
danego rolnika wynosi średnio raz na 
100 lat.
140  
W równym stopniu we wszystkich 
czterech państwach członkowskich, 
w których przeprowadzono wizyty, 
przestrzegano wymogu UE dotyczącego 
rozdzielenia doboru próby na podstawie 
ryzyka90 od losowego doboru próby. 
Analiza ryzyka traci jednak częściowo na 
znaczeniu, gdyż w skład faktycznie kon -
trolowanej próby niekoniecznie wcho -
dzą tylko rolnicy uznani za zajmujących 
czołowe pozycje w rankingu ryzyka. Jest 
to wynikiem faktu, że przy dokonywaniu 
ostatecznego wyboru bierze się pod 
uwagę także zasoby ludzkie, którymi 
dysponuje krajowy/regionalny organ 
przeprowadzający kontrole.
141  
W odniesieniu do przedmiotu kontroli 
Trybunał stwierdził, że:
– przeprowadzone na Węgrzech, 
w Rumunii i na Słowacji kontrole 
wymogu SMR-4 dotyczącego stoso -
wania dyrektywy azotanowej objęły 
większość wymogów określonych 
w programach działania dotyczą -
cych azotanów. W Republice Cze -
skiej niektóre wymogi programów 
działania dotyczących azotanów są 
ujęte w kontrolach zasady wzajem -
nej zgodności, podczas gdy pozosta -
łe są ujęte w kontrolach krajowych 
(zob. pkt 119);– na Węgrzech kontrole spełnienia 
minimalnych wymogów mających 
zastosowanie do określonych dzia -
łań w ramach programów rozwoju 
obszarów wiejskich były niewystar -
czające (zob. pkt 136). W Republice 
Czeskiej i Rumunii kontrole nie 
obejmowały wymogu dotyczące -
go pojemności magazynowej do 
składowania obornika. W Rumunii 
nie określono wszystkich aspektów 
minimalnych wymogów dotyczą -
cych stosowania środków ochrony 
roślin, więc kontrole ograniczały się 
do sprawdzenia, czy stosowane są 
tylko zatwierdzone środki.
142  
Jednym ze specyficznych ograniczeń 
systemu kontroli wzajemnej zgodności 
jest to, że przestrzeganie niektórych wy -
mogów – ze względu na ich charakter – 
jest bardzo trudne do sprawdzenia. Na 
przykład niektóre z nich można spraw -
dzić jedynie w pewnym okresie w roku 
lub w przypadku braku określonych 
warunków meteorologicznych (np. sil -
nego wiatru, mrozu), co niekoniecznie 
może zbiegać się z terminem kontroli na 
miejscu. W czterech państwach człon -
kowskich, w których przeprowadzono 
wizyty, intensywność kontroli w dru -
giej połowie roku była bardzo wysoka. 
W miesiącach zimowych lub w głównym 
okresie wegetacji nie przeprowadzono 
żadnych kontroli (Węgry i Rumunia) lub 
ich odsetek był bardzo niewielki. Poza 
tym, że jest to sprzeczne z określonymi 
wymogami regulacyjnymi, oznacza to 
brak możliwości wizualnego skontrolo -
wania w terenie niektórych wymogów 
dotyczących wód.89 Rozporządzenie Komisji (WE) 
nr 1122/2009 z dnia 
30 listopada 2009 r. 
ustanawiające szczegółowe 
zasady wykonania 
rozporządzenia Rady (WE) 
nr 73/2009 odnośnie do 
zasady wzajemnej zgodności, 
modulacji oraz 
zintegrowanego systemu 
zarządzania i kontroli 
w ramach systemów wsparcia 
bezpośredniego 
przewidzianych 
w wymienionym 
rozporządzeniu oraz 
wdrażania rozporządzenia 
Rady (WE) nr 1234/2007 
w odniesieniu do zasady 
wzajemnej zgodności 
w ramach systemu wsparcia 
ustanowionego dla sektora 
wina (Dz.U. L 316 z 2.12.2009, 
s. 65).
90 We wszystkich czterech 
państwach członkowskich 
czynniki ryzyka stosowane 
w doborze próby zmieniały się 
z upływem lat, 
odzwierciedlając określoną 
trudność w ustanowieniu 
właściwych współczynników.
50 Uwagi
143  
Na skuteczność kontroli ma także wpływ 
fakt, że istotne dowody mają formę 
deklaracji składanych przez samych 
rolników, w szczególności w postaci 
rejestru nawożenia (który zawiera dane 
dotyczące okresu nawożenia i zasto -
sowanych ilości). Wyższa częstotliwość 
aktualizacji rejestru pozwala uzyskać 
bardziej dokładne informacje. Rejestr 
musi być prowadzony na bieżąco (Wę -
gry, Rumunia i Słowacja) lub aktualizo -
wany na zakończenie każdego miesiąca 
(Republika Czeska).
144  
W przypadku wielu wymogów ponoszo -
ny przez rolnika koszt związany z zacho -
waniem zgodności (np. w odniesieniu 
do utraconej produkcji i dochodu) jest 
wyższy niż kwota nakładanej grzywny, 
tj. maksymalne obniżenie kwoty pomocy 
wynosi maksymalnie tylko 5%91, i z tego 
względu tego rodzaju obniżki nie wyka -
zują w rzeczywistości żadnego działania 
odstraszającego92.
Potencjał działań na rzecz 
rozwoju obszarów wiejskich 
mających na celu rozwiązanie 
kwestii jakości wód nie jest 
w pełni wykorzystywany
145  
Działania uzupełniające obowiązują -
ce akty prawne (takie jak dyrektywa 
azotanowa), które zostały określone 
w planach gospodarowania wodami 
w dorzeczu, były powiązane przede 
wszystkim z programami rozwoju obsza -
rów wiejskich93.146  
W skład tych programów wchodzi ze -
staw działań, do których grupa docelowa 
(np. rolnicy) może się dobrowolnie zo -
bowiązać. Beneficjenci działań w ramach 
rozwoju obszarów wiejskich zobowiązu -
ją się do spełnienia konkretnych warun -
ków określonych przez dane państwo 
członkowskie.
Mniej niż 30% gruntów rolnych 
jest objętych programami 
rolnośrodowiskowymi, które 
mogą przyczynić się do poprawy 
jakości wód
147  
Trybunał stwierdził, że w programach 
rozwoju obszarów wiejskich na lata 
2007–2013 dotyczących czterech państw 
członkowskich opis oddziaływania za -
nieczyszczeń pochodzących z rolnictwa 
na wody był bardzo ogólny i niekoniecz -
nie spójny94 z informacjami zawartymi 
w planach gospodarowania wodami 
w dorzeczu95.
148  
W rozporządzeniu Komisji (WE) 
nr 1974/200696 wskazano działania, 
które mogłyby wejść w skład programu 
rozwoju obszarów wiejskich. W czterech 
skontrolowanych państwach członkow -
skich najważniejsze działania wywiera -
jące bezpośredni pozytywny wpływ na 
jakość wód obejmują:
– działanie 121 „Modernizacja gospo -
darstw rolnych”: w czterech pań -
stwach członkowskich97 wykorzysta -
no to działanie w celu sfinansowania 
zbiorników do magazynowania 
obornika. W rocznych sprawozda -
niach z wykonania, zawierających 
opis postępów w realizacji działań, 
nie podano informacji na temat 
liczby obiektów magazynowych 
i współfinansowanych kosztach 
inwestycji;91 Rozporządzenie Komisji 
z reguły ustanawia obniżkę na 
poziomie 3% przyznanej 
kwoty. Państwa członkowskie 
mogą podjąć decyzję 
o odstąpieniu od stosowania 
jakiejkolwiek obniżki, 
ograniczeniu stawki do 1% lub 
jej podniesieniu maksymalnie 
do 5%. Wysokie stawki mają 
zastosowanie do 
powtarzających się 
przypadków braku zgodności 
oraz do przypadków braku 
zgodności uznanego przez 
państwa członkowskie za 
zamierzony.
92 Zob. sprawozdanie specjalne 
nr 6/2008, pkt 69.
93 W każdym z czterech państw 
członkowskich, w których 
przeprowadzono wizyty, 
funkcjonuje jeden program 
rozwoju obszarów wiejskich.
94 Podobną uwagę Trybunał 
zawarł w pkt 52 sprawozdania 
specjalnego nr 4/2014.
95 Projekty ocen oddziaływania 
programów rozwoju 
obszarów wiejskich na 
środowisko opracowano 
w 2006 r., natomiast analizy 
prowadzone w związku 
z planami gospodarowania 
wodami w dorzeczu miały 
zostać zakończone najpóźniej 
do dnia 22 grudnia 2004 r. 
(art. 5 ramowej dyrektywy 
wodnej).
96 Rozporządzenie Komisji (WE) 
nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 
2006 r. ustanawiające 
szczegółowe zasady 
stosowania rozporządzenia 
Rady (WE) nr 1698/2005 
w sprawie wsparcia rozwoju 
obszarów wiejskich przez 
Europejski Fundusz Rolny na 
rzecz Rozwoju Obszarów 
Wiejskich (EFRROW) 
(Dz.U. L 368 z 23.12.2006, s. 15).
97 W Rumunii zbiorniki 
magazynowe są zazwyczaj 
udostępniane przez władze 
lokalne. Władze te nie 
kwalifikowały się do 
otrzymania dotacji w ramach 
programu rozwoju obszarów 
wiejskich.
51 Uwagi
– działanie 214 „Płatności rolnośro -
dowiskowe” (zob. pkt 13): znacze -
nie działania ze względu na środki 
finansowe przydzielone w okresie 
programowania 2007–201398 różniło 
się w zależności od państwa człon -
kowskiego (zob. tabela 8 );
– działanie 221 „Pierwsze zalesienie99 
gruntów rolnych”: działanie nie 
miało priorytetowego znaczenia 
w żadnym z czterech państw człon -
kowskich, ponieważ przydzielone 
na nie środki finansowe były bardzo 
ograniczone.149  
Republika Czeska i Węgry także zgło -
siły100 działanie 211 „Płatności z tytułu 
naturalnych utrudnień dla rolników na 
obszarach górskich” lub działanie 212 
„Płatności z tytułu naturalnych utrud -
nień dla rolników na obszarach innych 
niż obszary górskie” jako wywierające 
wpływ na jakość wód. Pozostałe dwa 
państwa członkowskie nie zgłosiły żad -
nych obszarów, mimo że także wydawały 
środki w ramach tych działań. Trybunał 
uznał, że działanie te mają jedynie po -
średni wpływ, gdyż ich głównym celem 
jest zapewnienie ciągłości użytkowania 
gruntów rolnych. Ich utrzymanie nie 
przyczynia się do poprawy sytuacji 
w odniesieniu do środowiska, ale brak 
ochrony by ją pogorszył101. W Republi -
ce Czeskiej rolnicy otrzymują dotacje 
wyłącznie na utrzymanie obszarów 
trawiastych. Obszary trawiaste wywiera -
ją bardziej korzystny wpływ102 na jakość 
wody niż grunty pod uprawę. Niemniej 
w każdym przypadku płatności mają na 
celu utrzymanie/ochronę istniejącego 
krajobrazu.98 Cztery państwa członkowskie 
przeznaczyły mniejsze środki 
finansowe na równoważne 
działanie w okresie 
programowania 2014–2020. 
Odnosi się to szczególnie do 
Słowacji (mniej o 63%) 
i Węgier (mniej o 43%).
99 Zgodnie z dokumentem 
dotyczącym „poprawy jakości 
wód w wyniku zalesiania 
obszaru zlewni rolniczej 
w Danii na przykładzie modelu 
INCA”, opracowanym przez 
A. Bastrup-Birk i P. Gundersena 
i opublikowanym 
w „Hydrology and Earth 
System Sciences”, 8(4), 
s. 764–777, „zmiana sposobu 
użytkowania gruntów 
z intensywnego rolnictwa na 
zalesienie znacząco ogranicza 
wielkość strumieni 
wypłukujących azotany do 
wód podziemnych 
i powierzchniowych, 
w znacznej mierze w wyniku 
zaprzestania dostarczania 
azotu w nawozach i oborniku. 
[…]”.
100 Sprawozdawczość dla Komisji 
dotycząca wcześniej 
określonego wskaźnika 
„R6 – skutecznie zarządzany 
obszar mający wpływ na 
jakość wód”: Republika 
Czeska: 844 717 ha (lub 20% 
całkowitej powierzchni 
gruntów rolnych) i Węgry 
59 959 ha (lub 1% całkowitej 
powierzchni gruntów rolnych).
101 Słowacja zgłosiła 348 860 ha 
objętych działaniem 226 
„Przywracanie potencjału 
leśnego oraz wprowadzanie 
działań zapobiegawczych”. 
Głównym celem jest 
odtworzenie lasów 
zniszczonych przez klęski 
żywiołowe i pożary, a zatem 
wpływ na jakość wód nie ma 
charakteru bezpośredniego, 
gdyż nie prowadzi do 
powiększenia obszarów 
leśnych.
102 Obszary trawiaste mogą 
ograniczyć erozję gleby. 
Zazwyczaj także jakość gleby 
jest wyższa niż w przypadku 
gruntów uprawnych 
i umożliwia lepsze lub bardziej 
intensywne przesiąkanie 
wody deszczowej, 
ograniczając w ten sposób 
spływ (dotyczy to także 
substancji biogennych 
obecnych w glebie lub na jej 
powierzchni).Tabela  8Środki finansowe przeznaczone na działanie 214 
„Płatności rolnośrodowiskowe”, stan na dzień 31 grudnia 
2014 r. (wyrażone w mln euro)
Państwo 
członkowskieBudżet (oraz udział w całkowitej 
kwocie środków publicznych dostęp -
nych w ramach programu rozwoju 
obszarów wiejskich)Wykonanie budżetu (oraz udział 
w budżecie przeznaczonym na 
działanie)
Republika 
Czeska1101,2 (30% ) 1085,7 (99% )
Węgry 1137, 3 (22% ) 1169,6 (103% )
Rumunia 1270,6 (14% ) 1340,9 (106% )
Słowacja 390,2 (15% ) 35 7, 3 (92% )
Źródło : Sprawozdania z wykonania programów rozwoju obszarów wiejskich za 2014 r.
52 Uwagi
150  
Do działania 214 „Płatności rolnośrodo -
wiskowe” państwa członkowskie włączy -
ły wiele różnych programów. Do różnych 
programów mają zastosowanie różne 
zobowiązania, które mogą pociągać za 
sobą ograniczenie lub zakaz stosowa -
nia nawozów, ograniczenie lub zakaz 
stosowania środków ochrony roślin lub 
zasad płodozmianu103. Zobowiązania, 
które rolnicy zgadzają się podjąć, muszą 
wykraczać poza zakres obowiązujących 
przepisów, w tym wymogów SMR i norm 
DKR (np. wymóg dotyczący stosowania 
nawozów musi być bardziej restrykcyj -
ny niż wymogi zawarte w programach 
działania opracowanych na podstawie 
dyrektywy azotanowej).151  
Nie wszystkie programy, do udziału 
w których rolnicy mogą się dobrowolnie 
zobowiązać, cieszyły się wśród nich rów -
nym powodzeniem. W  tabeli 9  przed -
stawiono najskuteczniejsze programy 
w poszczególnych państwach członkow -
skich, w przypadku których całkowity 
obszar wsparcia (w ha) w ramach tych 
programów w okresie programowania 
2007–2013 obejmował na koniec 2014 r. 
ponad 10% gruntów rolnych danego 
państwa członkowskiego. W tabeli wska -
zano także zobowiązania, których muszą 
przestrzegać rolnicy, odnoszące się do 
stosowania nawozów, środków ochrony 
roślin i zasad płodozmianu.103 Zmiana upraw może 
przyczynić się do ograniczenia 
erozji gleby lub jej zapobiec.Tabela  9Udział gruntów rolnych i zobowiązania, których należy przestrzegać, w ramach 
najskuteczniejszych programów rolnośrodowiskowych, stan na dzień 31 grudnia 
2014 r.
Państwo 
członkowskieProgram (oraz obszar wsparcia w  ha1 jako % 
całkowitej powierzchni gruntów rolnych)Zobowiązania, których należy przestrzegać  
(wykaz nie jest wyczerpujący)
Republika 
CzeskaUtrzymanie obszarów trawiastych (16,5% )W przypadku dwóch najważniejszych podprogramów ograniczenie dawek azotu 
w jednym z nich i wyeliminowanie nawozów mineralnych w drugim.
Rolnictwo ekologiczne (10,7% )Stosowanie tylko dopuszczonych nawozów i środków ochrony roślin.
Od 2009 r. stosowanie rozporządzenia Rady (WE) nr 834/20072.
WęgryIntegrowany program produkcji 
roślin uprawnych(11% )Wymagany jest plan gospodarowania substancjami biogennymi3.
Mają zastosowanie zasady płodozmianu.
Stosowanie wyłącznie nawozów i środków ochrony roślin przyjaznych dla 
środowiska.
RumuniaObszary trawiaste o wysokiej 
wartości przyrodniczej i tradycyjne 
rolnictwo(22,2% )Stosowanie pestycydów jest zabronione.
Stosowanie nawozów mineralnych jest zabronione, a dawka azotu w nawozach 
organicznych jest ograniczona.
SłowacjaRolnictwo przyjazne dla środowi -
ska – program podstawowy(18,4% )Stosowanie tylko określonych środków ochrony roślin. W  zależności od podprogra -
mu obowiązuje zakaz stosowania nawozów mineralnych lub ograniczenie dawki 
azotu.
1  Obszar brany pod uwagę stanowi całkowity obszar objęty zobowiązaniami rolnośrodowiskowymi. Dany obszar może być liczony kilkakrotnie, 
jeżeli ma do niego zastosowanie kilka zobowiązań. Nie są dostępne dane liczbowe z rozbiciem na programy, które pozwoliłyby wykluczyć po -
dwójne liczenie.
2  Rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych 
i uchylające rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 (Dz.U. L 189 z 20.7.2007, s. 1), które weszło w życie z dniem 1 stycznia 2009 r.
3  Głównym celem planu gospodarowania substancjami biogennymi jest ustalenie ilości nawozu wymaganej w określonych terminach, z uwzględ -
nieniem właściwości gleby, potrzeb roślin uprawnych, klimatu itd., aby zapewnić optymalne stosowanie nawozów i uniknąć przenawożenia.
Źródło : Sprawozdania z wykonania programów rozwoju obszarów wiejskich za 2014 r.
53 Uwagi
152  
Na podstawie dostępnych informacji 
Trybunał szacuje, że w czterech przed -
miotowych państwach członkowskich 
w okresie programowania 2007–2013 
od 15 do 30% gruntów rolnych jest 
objęte różnymi zobowiązaniami rol -
nośrodowiskowymi, które są korzystne 
dla jakości wód. Jednak w Republice 
Czeskiej, na Węgrzech i w Rumunii część 
najważniejszych programów dotyczy ob -
szarów trawiastych (zob. tabela 9 ). Pro -
gramy te odnoszą się przede wszystkim 
do istniejących obszarów trawiastych 
i chociaż ich utrzymanie nie stanowi 
o poprawie sytuacji dla środowiska, 
zaniechanie utrzymania obecnego stanu 
pogorszyłoby ją.
153  
Zgodnie z przepisami art. 39 rozporzą -
dzenia (WE) nr 1698/2005104 rolnicy mu -
szą przestrzegać zobowiązań podjętych 
w ramach programu rolnośrodowisko -
wego przez pięć do siedmiu lat. Moż -
liwość kontynuowania przez rolników 
podobnych zobowiązań po upływie 
pięciu do siedmiu lat będzie zależała od 
wielu czynników, takich jak dostępność 
wsparcia finansowego w postaci dotacji 
i względów dotyczących rentowności.
154  
Przeprowadzona przez Trybunał analiza 
różnych zobowiązań, z których należy 
się wywiązać, wykazała następujące 
niedociągnięcia:
– pomimo istotnego znaczenia pasów 
buforowych mających na celu ochro -
nę wód w żadnym z programów 
rolnośrodowiskowych nie nałożono 
wymogu stosowania pasów o wy -
miarach większych od tych, których 
rolnicy muszą przestrzegać zgodnie 
z DKR (zob. pkt 135 i  ramka 2 );– ograniczenia dotyczące nawozów, 
nałożone na najważniejsze progra -
my w Rumunii i na Słowacji [zob. 
tabela 9  (program podstawowy na 
Słowacji)] w odniesieniu do ilości 
azotu na hektar są albo bardzo 
zbliżone do średniej ilości azotu 
stosowanej w kraju (Rumunia) lub 
ją przewyższają (Słowacja), a więc 
szacuje się, że dodatkowe korzyści 
w odniesieniu do jakości wód będą 
niewielkie;
– najważniejszymi programami po -
mocnymi w zwalczaniu erozji są pro -
gramy odnoszące się do istniejących 
obszarów trawiastych (zob. pkt 152).
Mechanizm egzekwowania 
w ramach programów rozwoju 
obszarów wiejskich nie wywiera 
efektu odstraszającego
155  
Programy w ramach środka rolnośrodo -
wiskowego zawierają wiele przepisów 
korzystnych dla jakości wód, które będą 
skuteczne tylko pod warunkiem ich pra -
widłowego stosowania. Zgodnie z rozpo -
rządzeniem Komisji (UE) nr 65/2011105 
od państw członkowskich wymaga się 
przeprowadzania kontroli administracyj -
nych wszystkich otrzymanych wniosków 
o przyznanie pomocy, a także kontroli na 
miejscu obejmujących swym zasięgiem, 
w zależności od programu pomocy, co 
najmniej 5% wszystkich beneficjentów 
lub wydatków.
156  
W rocznym sprawozdaniu z działalności 
za 2014 r. Komisja (DG ds. Rolnictwa 
i Rozwoju Obszarów Wiejskich) wyraziła 
zastrzeżenia w odniesieniu do poziomu 
pewności106 gwarantowanego przez 
systemy kontroli wydatków na rozwój 
obszarów wiejskich w Rumunii i na 
Węgrzech.104 Rozporządzenie Rady (WE) 
nr 1698/2005 z dnia 
20 września 2005 r. w sprawie 
wsparcia rozwoju obszarów 
wiejskich przez Europejski 
Fundusz Rolny na rzecz 
Rozwoju Obszarów Wiejskich 
(EFRROW) (Dz.U. L 277 
z 21.10.2005, s. 1).
105 Art. 11, 12 i 25 rozporządzenia 
Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 
27 stycznia 2011 r. 
ustanawiającego szczegółowe 
zasady wykonania 
rozporządzenia Rady (WE) 
nr 1698/2005 w odniesieniu 
do wprowadzenia procedur 
kontroli oraz do zasady 
wzajemnej zgodności 
w zakresie środków wsparcia 
rozwoju obszarów wiejskich 
(Dz.U. L 25 z 28.1.2011, s. 8).
106 Poziom pewności 
w systemach kontroli daje 
niezbędne gwarancje 
legalności i prawidłowości 
operacji podstawowych.
54 Uwagi
157  
Trybunał uznał, że unijny system kontroli 
pomocy rolnośrodowiskowej nie jest wy -
starczająco skuteczny107. Główne powody 
tego stanu rzeczy to: (i) niska motywacja 
rolników do przestrzegania zgodności, 
gdyż poczynione wysiłki nie prowadzą 
do uzyskania korzyści w postaci na -
tychmiastowych pozytywnych skutków 
w gospodarstwie rolnym, (ii) niska liczba 
kontroli przeprowadzanych na miejscu108 
oraz (iii) brak silnego działania odstra -
szającego wywieranego przez system 
sankcji i obniżenie kwoty pomocy109.
Zasada „zanieczyszczający 
płaci” jest stosowana 
wyłącznie w ograniczonym 
zakresie w odniesieniu 
do zanieczyszczeń 
rozproszonych 
powodowanych przez 
rolnictwo
Trudności w stosowaniu zasady 
„zanieczyszczający płaci”
158  
Zgodnie z dyrektywą w sprawie odpo -
wiedzialności za środowisko110 zapo -
bieganie szkodom w środowisku i ich 
naprawę należy realizować, wspiera -
jąc zasadę „zanieczyszczający płaci”: 
podmiot, którego działalność spowo -
dowała szkody w środowisku powinien 
ponosić odpowiedzialność finansową. 
W dyrektywie uznano także fakt, że 
odpowiedzialność nie jest właściwym 
instrumentem do rozwiązania proble -
mu zanieczyszczeń szerokiego zasięgu 
o charakterze rozproszonym, w przy -
padku gdy nie jest możliwe powiązanie 
negatywnych skutków występujących 
w środowisku naturalnym z działaniami 
lub zaniechaniami określonych indywi -
dualnych podmiotów.159  
Zastosowanie zasady „zanieczyszczający 
płaci” do zanieczyszczeń rozproszonych 
powodowanych przez rolnictwo stwarza 
problemy metodyczne: z jednej strony 
zidentyfikowanie zanieczyszczającego 
jest skomplikowane, a z drugiej strony 
trudno jest ustalić związek przyczyno -
wo-skutkowy pomiędzy określoną prak -
tyką stosowaną przez rolnika a pozio -
mem powodowanego zanieczyszczenia 
lub szkody.
160  
W kontekście rolnictwa nakładanie 
ograniczeń na rolników (takich jak wy -
mogi wynikające z programów działania 
dotyczących azotanów) bez zapewnienia 
rekompensaty finansowej uznaje się za 
realizację zasady „zanieczyszczający 
płaci”. Z drugiej strony sytuacja, w której 
rolnik otrzymuje wynagrodzenie z tytułu 
dobrowolnego zaangażowania w dzia -
łania związane ze środowiskiem, takie 
jak te w ramach działania 214 „Płatności 
rolnośrodowiskowe”, odzwierciedla 
w większym stopniu zasadę „dostawca 
otrzymuje” niż „zanieczyszczający płaci”.
161  
Jednym ze sposobów pokrywania 
kosztów środowiskowych związanych 
z zanieczyszczeniami („koszty zwią -
zane ze szkodami w środowisku”) jest 
stosowanie właściwego systemu kar 
w przypadku nieprzestrzegania ograni -
czeń nałożonych na rolników. Trybunał 
wyszczególnił szereg niedociągnięć 
w tym obszarze (zob. pkt 120, 130, 144 
i 157). Zasada wzajemnej zgodności 
może stanowić użyteczną, ale jedynie 
częściową odpowiedź na zasadę „za -
nieczyszczający płaci”, gdyż kary nie są 
naliczane w oparciu o koszt wyrządzo -
nej szkody, a więc mogą stanowić tylko 
jego część. W wielu przypadkach nie są 
one proporcjonalne do wagi naruszenia 
obowiązków wzajemnej zgodności przez 
rolnika.107 Zob. sprawozdanie specjalne 
nr 23/2014 „Błędy 
w wydatkach na rozwój 
obszarów wiejskich: przyczyny 
i sposoby ich eliminowania”, 
pkt 59, 62, 64 i 65  
(http://eca.europa.eu ).
108 Wskaźnik wynoszący 5% (zob. 
pkt 155) oznacza, że istnieje 
prawdopodobieństwo 
skontrolowania danego 
rolnika średnio raz na 20 lat.
109 W ekstremalnych 
przypadkach, gdy rolnik nie 
wywiązał się z żadnego 
zobowiązania i cała kwota 
pomocy zostaje odzyskana, 
rolnik może znaleźć się 
w sytuacji, w jakiej 
znajdowałby się, gdyby nie 
podjął żadnego zobowiązania.
110 Motyw 2 dyrektywy 
2004/35/WE Parlamentu 
Europejskiego i Rady z dnia 
21 kwietnia 2004 r. w sprawie 
odpowiedzialności za 
środowisko w odniesieniu do 
zapobiegania i zaradzania 
szkodom wyrządzonym 
środowisku naturalnemu 
(Dz.U. L 143 z 30.4.2004, s. 56), 
zmienionej dyrektywą 
2006/21/WE (Dz.U. L 102 
z 11.4.2006, s. 15) i dyrektywą 
2009/31/WE (Dz.U. L 140 
z 5.6.2009, s. 114).
55 Uwagi
162  
Inny sposób stosowania zasady „zanie -
czyszczający płaci” i odzyskiwania kosz -
tów przewiduje stosowanie instrumen -
tów ekonomicznych (takich jak podatki 
środowiskowe nakładane na nawozy lub 
środki ochrony roślin). Zarówno Słowa -
cja, jak i Republika Czeska planowały 
dokonanie analizy stosowania w tym 
celu instrumentów ekonomicznych, 
natomiast ani Węgry, ani Rumunia nie 
wspomniały w swoich planach gospo -
darowania wodami w dorzeczu o ich 
ewentualnym zastosowaniu.
Komisja nie żąda od państw 
członkowskich gwarancji 
odzyskania kosztów związanych 
z zanieczyszczeniami 
rozproszonymi
163  
Ramowa dyrektywa wodna (art. 9) za -
wiera wymóg wnoszenia przez różnych 
użytkowników wód111 odpowiedniego 
wkładu w zwrot kosztów112 usług wod -
nych. Zgodność z art. 9 dyrektywy jest 
jednym z kryteriów oceny spełnienia 
konkretnego warunku wstępnego obo -
wiązującego w okresie programowania 
2014–2020.164  
Komisja oceniła spełnienie wymogów 
art. 9 w kontekście zatwierdzenia umów 
partnerstwa oraz, w ujęciu bardziej 
szczegółowym w odniesieniu do rolnic -
twa, w kontekście zatwierdzenia pro -
gramów rozwoju obszarów wiejskich na 
lata 2014–2020. Komisja zwróciła uwagę 
wszystkim czterem państwom człon -
kowskim, że koszty wynikające z zanie -
czyszczeń rozproszonych pochodzących 
z sektora rolnictwa należy obliczyć i ująć 
w analizie ekonomicznej kosztów i ich 
odzysku, ale nie wymagała planu dzia -
łania od państw członkowskich, które 
nie odzyskują kosztów zanieczyszczeń 
rozproszonych lub odzyskują je tylko 
częściowo.
165  
W komunikacie z 2015 r.113 Komisja 
stwierdziła, że działania zawarte w pla -
nach gospodarowania wodami w dorze -
czu, które mają na celu zagwarantowa -
nie odzyskania kosztów ekologicznych 
i związanych z zasobami, są ograniczone. 
Komisja nie wydała dotychczas żadnych 
wytycznych na temat możliwych metod 
odzyskiwania kosztów i najlepszych 
praktyk w tej dziedzinie.111 Obejmuje wszystkie działania 
wywierające znaczący wpływ 
na stan wód.
112 W skład kosztów usług 
wodnych wchodzą koszty 
ekologiczne i związane 
z zasobami. Koszty 
ekologiczne to koszty szkód 
powodowanych przez 
użytkowników wód 
w środowisku i ekosystemach 
oraz przez użytkowników 
środowiska (np. obniżenie 
jakości ekologicznej 
ekosystemów wodnych lub 
zasalanie i degradacja 
produkcyjnych gleb). Koszty 
związane z zasobami 
oznaczają koszty utraconych 
możliwości odczuwane przez 
innych użytkowników ze 
względu na wyczerpanie 
zasobów przekraczające ich 
naturalne tempo zasilania lub 
odbudowy (np. powiązane 
z nadmiernym poborem wód 
podziemnych).
113 COM(2015) 120 final z dnia 
9 marca 2015 r. „Ramowa 
dyrektywa wodna i dyrektywa 
powodziowa: działania na 
rzecz osiągnięcia dobrego 
stanu wód w Unii Europejskiej 
i ograniczenia zagrożeń 
powodziowych”.
56
 Wnioski i zalecenia
166  
Cztery skontrolowane państwa człon -
kowskie mają jeszcze wiele do zrobienia, 
jeżeli mają uzyskać dobrą jakość wód 
powierzchniowych, będącą głównym 
celem ramowej dyrektywy wodnej. Będą 
musiały one zwiększyć wysiłki w celu 
przyspieszenia postępów w zakresie 
jakości wód.
Stosowanie planów 
gospodarowania wodami 
w dorzeczu jako narzędzia 
do uzyskania lepszej 
jakości wód
167  
Wprowadzenie planu gospodarowania 
wodami w dorzeczu jako narzędzia zin -
tegrowanego gospodarowania zasoba -
mi wodnymi stanowiło jeden z silnych 
punktów ramowej dyrektywy wodnej 
z 2000 r., ale w praktyce plany te cechują 
się niedociągnięciami w zakresie okreś -
lenia oddziaływania zanieczyszczeń 
i ustanowienia działań zaradczych.
168  
Porównanie planów gospodarowania 
wodami w dorzeczu z 2009 r. z projekta -
mi ich zaktualizowanych wersji z 2015 r. 
w odniesieniu do wszystkich czterech 
państw członkowskich wskazało na 
niewielką poprawę ekologicznego 
i chemicznego stanu jednolitych części 
wód. Trybunał zauważył jednak, że po -
stęp w odniesieniu do poszczególnych 
elementów składających się na ten stan 
może nie być uwidoczniony ze względu 
na stosowanie zasady one out, all out114. 
Można było spodziewać się niskiego 
poziomu poprawy ze względu na dużą 
liczbę jednolitych części wód zwolnio -
nych z dotrzymania wyznaczonego na 
2015 r. ostatecznego terminu uzyskania 
dobrego stanu (zob. pkt 26–27 i 45–46).169  
Rezultatem niedociągnięć w systemach 
monitorowania czterech państw człon -
kowskich jest brak danych dotyczących 
zarówno rodzaju zanieczyszczeń powo -
dujących niemożność uzyskania dobre -
go stanu przez jednolitą część wód, jak 
i względnego znaczenia różnych źródeł 
zanieczyszczeń. Na porównywalność 
danych miały ponadto wpływ duże 
różnice pomiędzy czterema państwami 
członkowskimi w liczbie konkretnych za -
nieczyszczeń fizykochemicznych, które 
poddaje się ocenie. Brak kompleksowych 
danych utrudnia określenie ukierunko -
wanych działań, które byłyby racjonalne 
pod względem kosztów działań (zob. 
pkt 28–32).
170  
Państwa członkowskie w mało ambit -
ny sposób określiły działania na rzecz 
naprawy sytuacji, w wyniku czego plany 
gospodarowania wodami w dorzeczu 
wniosły w tym zakresie ograniczoną war -
tość dodaną (zob. pkt 33–41), ponieważ:
– są nastawione przede wszystkim na 
„działania podstawowe”, tj. na wdro -
żenie obowiązujących przepisów 
(dyrektywy UE);
– „inne działania podstawowe” i „dzia -
łania uzupełniające” nie obejmują 
wszystkich kwestii związanych 
z zanieczyszczeniami, nie uwzględ -
niają oceny możliwości oferowanych 
przez niektóre instrumenty lub 
ich zakres nie jest jednoznacznie 
określony.114 O ostatecznym stanie 
jednolitej części wód decyduje 
najgorszy element 
stwierdzony w procesie oceny.
57 Wnioski i zalecenia
171  
Ponadto oczekiwane skutki różnych 
działań są w najlepszym wypadku 
tylko częściowo wskazane w planach 
gospodarowania wodami w dorzeczu. 
Informacje dotyczące wysokości fundu -
szy koniecznych do wdrożenia działań, 
a także ich prawdopodobnej dostępno -
ści są niepełne. Nie w każdym przypadku 
zapewniono koordynację działań pod -
miotów opracowujących plany gospoda -
rowania wodami w dorzeczu i podmio -
tów zatwierdzających i przydzielających 
środki finansowe (zob. pkt 42–44).
172  
Komisja we współpracy z państwami 
członkowskimi opracowała wytyczne do -
tyczące stosowania ramowej dyrektywy 
wodnej. Ponadto w kilku komunikatach 
przedstawiła ona państwom członkow -
skim konkretne zalecenia dotyczące 
planów gospodarowania wodami 
w dorzeczu z 2009 r. W odniesieniu 
do czterech przedmiotowych państw 
członkowskich Komisja nie wszczęła 
postępowań w sprawie uchybienia zo -
bowiązaniom państwa członkowskiego 
w związku z niedociągnięciami zaobser -
wowanymi w planach z 2009 r. W działa -
niach wyszczególnionych w programach 
operacyjnych na lata 2014–2020, które 
należy podjąć w wyniku niespełnienia 
odpowiedniego warunku wstępnego, 
nie uwzględniono natomiast wszyst -
kich tych niedociągnięć. Zamiast tego 
Komisja polega na dobrej woli państw 
członkowskich i ich zobowiązaniu 
do zwiększenia wysiłków w oparciu 
o wnioski odnotowane w protokołach 
spotkań dwustronnych. Projekt planów 
gospodarowania wodami w dorzeczu 
z 2015 r. nadal zawiera znaczną liczbę 
wyłączeń z obowiązku dotrzymania 
terminu uzyskania dobrego stanu wód 
i wciąż występuje wiele z niedociągnięć 
stwierdzonych przez Trybunał i Komisję 
w zakresie określenia odpowiednich 
działań (zob. pkt 47–50).Zalecenie 1
Trybunał zaleca Komisji:
a) opracowanie wytycznych ukierun -
kowanych na większe zróżnicowanie 
sprawozdawczości w odniesieniu do 
postępów w jakości wód, które nie 
są obecnie widoczne ze względu na 
stosowanie zasady one out, all out ;
b) wspieranie porównywalności danych 
np. przez ograniczenie rozbieżności 
w liczbie substancji fizykochemicz -
nych poddawanych ocenie w celu 
określenia stanu ekologicznego;
c) dalsze śledzenie postępów państw 
członkowskich w dążeniu do osiąg -
nięcia dobrej jakości wód, która jest 
celem ramowej dyrektywy wodnej;
Trybunał zaleca państwom 
członkowskim:
d) zadbanie o dobrą jakość systemu 
monitorowania wód w celu groma -
dzenia dokładnych informacji na 
temat sytuacji i pochodzenia zanie -
czyszczeń w rozbiciu na jednolite 
części wód, aby umożliwić lepsze 
ukierunkowanie i zwiększyć racjonal -
ność działań zaradczych pod wzglę -
dem kosztów. W sektorze rolnictwa 
może to np. oznaczać znalezienie 
skutecznego połączenia działań 
obowiązkowych i dobrowolnych;
e) przedstawienie w planach gospo -
darowania wodami w dorzeczu 
(i) jednoznacznego uzasadnienia dla 
zastosowanych wyłączeń z obowiąz -
ku dotrzymania terminów określo -
nych w ramowej dyrektywie wodnej, 
(ii) informacji na temat sposobu 
finansowania wdrożenia działań oraz 
(iii) informacji dotyczących oczeki -
wanego wpływu działań;
f) zapewnienie koordynacji działań or -
ganów określających działania ujęte 
w planach gospodarowania wodami 
w dorzeczu i organów zatwierdzają -
cych projekty do finansowania.
58 Wnioski i zalecenia
Wdrożenie działań 
mających na celu 
ograniczenie 
zanieczyszczeń 
powodowanych przez 
ścieki miejskie 
i przemysłowe
173  
Państwa członkowskie poczyniły 
postępy w usuwaniu zanieczyszczeń 
organicznych i biogennych ze ście -
ków emitowanych przez oczyszczalnie 
ścieków komunalnych. Jednak dostępne 
instrumenty umożliwiające ograniczenie 
zanieczyszczeń w ściekach, takie jak me -
chanizm egzekwowania i opłata z tytułu 
zanieczyszczenia wód, nie były wykorzy -
stywane w sposób optymalny.
Aglomeracje
174  
W odniesieniu do wdrożenia dyrekty -
wy dotyczącej oczyszczania ścieków 
komunalnych (zob. pkt 53–65) w zakresie 
„działania podstawowego” dotyczącego 
zanieczyszczeń z aglomeracji osiągnięto 
postępy pod względem odbioru ścieków 
(tj. wzrosła liczba gospodarstw domo -
wych przyłączonych do systemu kana -
lizacyjnego i oczyszczalni ścieków) i ich 
odpowiedniego oczyszczania. Jednak 
wszystkie cztery państwa członkowskie 
są opóźnione w stosunku do harmono -
gramu śródokresowych lub ostatecznych 
terminów wdrożenia dyrektywy (zob. 
także wnioski i zalecenia zawarte w spra -
wozdaniu specjalnym nr 2/2015).175  
W planach gospodarowania wodami 
w dorzeczu z 2009 r. brakowało informa -
cji o „innych działaniach podstawowych” 
i „działaniach uzupełniających” wyma -
ganych w przypadku jednolitych części 
wód, których stanu nie uznano za dobry:
– w odniesieniu do ścieków z obiek -
tów nieprzyłączonych do oczysz -
czalni nie wskazano sposobów 
rozwiązania kwestii ładunku ścieków 
(ładunek z aglomeracji o RLM wyno -
szącej 2000 lub powyżej przesyłany 
do systemów indywidualnych i ładu -
nek z aglomeracji o RLM wynoszącej 
poniżej 2000) (zob. pkt 58–60);
– nie wskazano oczyszczalni ścieków 
komunalnych, dla których wymaga -
ne są bardziej restrykcyjne graniczne 
wielkości emisji (z wyjątkiem planu 
rumuńskiego) (zob. pkt 66–68);
– nie uwzględniono kwestii mikroza -
nieczyszczeń. W żadnym z omawia -
nych czterech państw członkowskich 
nie ma unijnych ani krajowych 
przepisów prawnych dotyczących 
granicznych wielkości emisji (zob. 
pkt 69–70).
176  
W odniesieniu do mechanizmu egzek -
wowania Trybunał stwierdził, że system 
kontroli wewnętrznych oczyszczonych 
ścieków, dokonywanych przez operato -
rów oczyszczalni ścieków, był ogólnie 
zadowalający. System kontroli publicznej 
wykazuje jednak niedociągnięcia, gdyż 
nie określono częstotliwości kontroli, 
która w niektórych państwach człon -
kowskich była niska (Słowacja) lub jej 
ocena była niemożliwa (Węgry). Ponadto 
w Rumunii kontrole mają ograniczo -
ne działanie odstraszające, ponieważ 
w przypadku przekroczenia granicznej 
wielkości emisji preferuje się raczej wy -
danie ostrzeżenia niż nałożenie grzywny 
(zob. pkt 71–78).
59 Wnioski i zalecenia
177  
Jeżeli stosowana jest zasada „zanieczysz -
czający płaci”, na podmioty dokonujące 
zrzutu ścieków nakłada się opłatę z ty -
tułu zanieczyszczenia wód, ale w Repu -
blice Czeskiej, w Rumunii i na Słowacji 
dopuszcza się określone wyjątki. Opłaty 
nie nakłada się za wszystkie parametry 
odzwierciedlające zanieczyszczenia 
organiczne i zanieczyszczenia substan -
cjami biogennymi, a w kwotach opłat 
za poszczególne substancje zanieczysz -
czające (wyrażone w mg/l w zrzucie) 
występują znaczące różnice pomiędzy 
czterema państwami członkowskimi. 
W Republice Czeskiej i na Słowacji opłata 
może pełnić rolę zachęty do przestrze -
gania granicznych wielkości emisji 
określonych w pozwoleniu w odniesie -
niu do niektórych parametrów (gdyż 
w przypadku ich spełnienia opłata nie 
jest nakładana). Na Węgrzech i niekiedy 
w Rumunii opłata może natomiast pełnić 
rolę zachęty do wyjścia poza zakres 
granicznych wielkości emisji w przy -
padku tych parametrów, które wiążą się 
z opłatą. Pełnienie roli zachęty zależy od 
należnej kwoty opłaty. Żaden z planów 
gospodarowania wodami w dorzeczu nie 
zawierał oceny działania odstraszającego 
(zob. pkt 79–82).
Instalacje przemysłowe
178  
Określone kategorie instalacji przemy -
słowych są objęte zakresem dyrektywy 
o emisjach przemysłowych („działanie 
podstawowe”). Wnioski Komisji przyjęte 
dla poszczególnych sektorów przemysłu 
na podstawie najlepszych dostępnych 
technologii wyznaczają graniczne wiel -
kości emisji. Do końca 2015 r. przyjęto 
tylko siedem wniosków (zob. pkt 85).179  
W planach gospodarowania wodami 
w dorzeczu z 2009 r. brakowało „innych 
działań podstawowych” i „działań uzu -
pełniających” dotyczących jednolitych 
części wód, których stanu nie uznano za 
dobry: nie zawierały działań ukierunko -
wanych na konkretne zanieczyszczenia 
lub konkretne podmioty dokonujące 
zrzutu ścieków (takich jak wskazanie 
konkretnych substancji i wielkości 
granicznych, które powinny być poda -
ne w pozwoleniach na zrzut). Niemniej 
jednak Węgry i Słowacja uwzględniły 
przegląd procedury udzielania pozwoleń 
lub określonych pozwoleń jako działania 
w planach gospodarowania wodami 
w dorzeczu. Trybunał nie uznał jednak 
przeglądu za skuteczny ze względu na 
różnego rodzaju uchybienia i pominięcia 
(zob. pkt 87–92).
180  
Trybunał stwierdził, że (zob. pkt 89–91):
– właściwe organy, aby mogły okreś -
lić graniczne wielkości emisji, 
muszą w pewnym stopniu polegać 
na informacjach przekazanych 
przez podmioty dokonujące zrzutu 
ścieków. W szczególności ma to 
miejsce w przypadku, gdy wielkości 
graniczne określone w krajowych 
przepisach prawnych stanowią 
jedynie wytyczne lub w ogóle nie są 
określone;
– pozwolenia na zrzut ścieków 
wydane dla oczyszczalni ścieków 
komunalnych przyjmujących ścieki 
przemysłowe tylko w niektórych 
przypadkach zawierają wielkości 
graniczne zanieczyszczeń innych 
niż materia organiczna i substancje 
biogenne.
60 Wnioski i zalecenia
181  
W odniesieniu do mechanizmu egzek -
wowania stwierdzono, że tylko nieliczne 
publiczne kontrole są przeprowadza -
ne w przypadku zrzutów pośrednich 
dokonywanych do publicznej sieci 
kanalizacyjnej przez instalacje nieobjęte 
zakresem dyrektywy o emisjach prze -
mysłowych. Zamiast tego w większości 
przypadków (85% w próbie 28 kon -
trolowanych oczyszczalni) operatorzy 
oczyszczalni ścieków komunalnych 
przeprowadzali kontrole wewnętrzne 
w obiektach instalacji przemysłowych. 
Prawdopodobnie jednak grzywny 
nakładane w Republice Czeskiej i na 
Słowacji mają ograniczone działanie 
odstraszające. W przypadku kontroli 
zrzutów bezpośrednich sytuacja jest po -
dobna do opisanej w pkt 176 (kontrole 
oczyszczalni ścieków komunalnych) (zob. 
pkt 93–97).
182  
Opłata z tytułu zanieczyszczenia wód 
rzadko może pełnić rolę zachęty do 
przestrzegania lub wykraczania poza 
zakres granicznych wielkości emisji 
określonych w pozwoleniu, gdyż nakłada 
się ją tylko za ograniczoną liczbę zanie -
czyszczeń (materia organiczna, substan -
cje biogenne i kilka metali ciężkich) (zob. 
pkt 98).Zalecenie 2
Trybunał zaleca Komisji:
a) dokonanie oceny, w jaki sposób 
najlepiej określić wiążące kryteria 
skuteczności kontroli przeprowadza -
nych w państwach członkowskich 
w odniesieniu do oczyszczalni ście -
ków nieobjętych zakresem dyrekty -
wy o emisjach przemysłowych;
Trybunał zaleca państwom 
członkowskim:
b) wskazanie jednolitych części wód, 
które ze względu na niezadowalają -
cą jakość wymagają działań określo -
nych dla konkretnych podmiotów 
dokonujących zrzutu ścieków. 
W przypadku oczyszczalni ścieków 
komunalnych środki te obejmu -
ją ustanowienie w pozwoleniach 
granicznych wielkości emisji bardziej 
restrykcyjnych niż te ustanowione 
przez prawo w odniesieniu do pa -
rametrów zanieczyszczeń substan -
cjami organicznymi i biogennymi, 
a także ustanowienie wielkości gra -
nicznych substancji priorytetowych 
i innych substancji chemicznych lub 
mikrozanieczyszczeń;
c) dokonanie oceny i zagwarantowanie 
skuteczności mechanizmów egzek -
wowania, w szczególności zasięgu, 
który należy osiągnąć, oraz odstra -
szającego działania nakładanych kar;
d) dokonanie oceny możliwości wyko -
rzystania opłaty z tytułu zanieczysz -
czenia wód jako instrumentu ekono -
micznego oraz sposobu stosowania 
zasady „zanieczyszczający płaci” co 
najmniej w odniesieniu do głównych 
substancji wywierających negatyw -
ny wpływ na jakość wód.
61 Wnioski i zalecenia
Wdrożenie działań 
mających na celu 
rozwiązanie problemu 
zanieczyszczeń 
rozproszonych 
powodowanych przez 
rolnictwo
183  
Ogólnie państwa członkowskie zrobiły 
lepszy użytek z dyrektywy azotanowej, 
nie wykazywały jednak chęci do wy -
korzystania w pełni dostępnych instru -
mentów takich jak mechanizmy egzek -
wowania, normy DKR w ramach zasady 
wzajemnej zgodności, działania na rzecz 
rozwoju obszarów wiejskich i zasada 
„zanieczyszczający płaci”.
184  
W kwestii wdrożenia dyrektywy azota -
nowej, głównego „działania podstawo -
wego” w odniesieniu do zanieczyszczeń 
powodowanych przez rolnictwo, Repu -
blika Czeska, Węgry i Rumunia stopnio -
wo zaostrzały wymogi, których muszą 
przestrzegać rolnicy na obszarach szcze -
gólnie narażonych na zanieczyszczenia 
azotanami. Jest to przede wszystkim wy -
nikiem działań Komisji. Słowacja w nie -
wystarczającym stopniu zastosowała 
się do zaleceń Komisji i z tego powodu 
w 2012 r. Komisja wszczęła przeciwko 
niej postępowanie w sprawie uchybienia 
zobowiązaniom państwa członkowskie -
go (zob. pkt 101–110).
185  
Jednak pomimo poprawy sytuacji 
w trzech państwach członkowskich 
istnieje możliwość dalszego zaostrzenia 
wymogów (zob. pkt 111–115).186  
Ocena tendencji w odniesieniu do eu -
trofizacji nie jest możliwa ze względu na 
nieporównywalne zestawy danych. Try -
bunał stwierdza, że okres sprawozdaw -
czy określony w dyrektywie azotanowej 
nie jest zbieżny z okresem ustalonym 
w ramowej dyrektywie wodnej (zob. 
pk t 113 –114).
187  
W odniesieniu do „innych działań pod -
stawowych” i „działań uzupełniających” 
(zob. pkt 123–129 i 135–137) Trybunał 
stwierdza, że:
– działania dotyczące stosowania 
pestycydów były mało precyzyjne 
lub odnosiły się do planów działania 
dotyczących pestycydów. W pla -
nach tych częściowo brakowało 
jednak ilościowo wyrażonych celów, 
terminów wdrożenia i informacji 
na temat funduszy wymaganych 
w celu wdrożenia działań. Do po -
łowy 2015 r. Komisja nie wszczęła 
żadnego postępowania w sprawie 
uchybienia zobowiązaniom państwa 
członkowskiego w związku z niedo -
ciągnięciami dotyczącymi planów;
– istnieje możliwość zaostrzenia norm 
DKR i wymogów minimalnych w za -
kresie rozwoju obszarów wiejskich. 
Komisja nie ocenia systematycznie, 
czy wymogi są stosowne do zapew -
nienia realizacji celów unijnej poli -
tyki wodnej. Sprawdza ona jedynie, 
czy wymogi zostały wprowadzone 
i czy są właściwe.
62 Wnioski i zalecenia
– państwa członkowskie nie określiły 
wielkości granicznych w odniesieniu 
do zawartości fosforu w nawozach, 
które mogą być stosowane na grun -
tach (w kg/ha);
– państwa członkowskie polegają 
głównie na dobrowolnych środkach 
rolnośrodowiskowych.
188  
Potencjał rozwoju obszarów wiejskich 
w zakresie rozwiązywania problemów 
związanych z jakością wód nie jest w peł -
ni wykorzystywany (zob. pkt 145–154):
– w okresie programowania 2007–2013 
udział gruntów rolnych objętych zo -
bowiązaniami rolnośrodowiskowymi 
sprzyjającymi jakości wód wahał się 
od 15 do 30%. Jednak wiele z nich 
dotyczy zobowiązań podjętych 
przez rolników w celu utrzymania 
istniejących obszarów trawiastych. 
Ich utrzymanie jest zjawiskiem 
pozytywnym, ale nie prowadzi do 
poprawy jakości wód. Ponadto 
w związku z faktem, że zobowiązania 
te muszą być dotrzymywane jedynie 
przez okres pięciu do siedmiu lat, 
niekoniecznie zapewnione jest 
ich długotrwałe oddziaływanie na 
jakość wód;
– ograniczenia dotyczące dawki 
nawozu azotowego stosowanej na 
powierzchni 1 ha gruntu są zbliżone 
do wielkości średnich stosowanych 
w Rumunii i na Słowacji lub je prze -
kraczają, a więc dodatkowe ko -
rzystne skutki dla jakości wód będą 
prawdopodobnie niewielkie.189  
Rolnik może podlegać wielu różnym 
mechanizmom egzekwowania, takim jak: 
regulowane przez UE kontrole stosowa -
nia zasady wzajemnej zgodności i kon -
trole płatności na rzecz rozwoju obsza -
rów wiejskich, a także kontrole krajowe 
określone w dyrektywie azotanowej 
i w dziedzinie środków ochrony roślin 
(zob. pkt 116–122, 130–132, 138–144 
i 155–157). Na wszystkie kontrole mają 
wpływ wewnętrzne ograniczenia, takie 
jak istotne dowody w postaci deklara -
cji składanych przez samych rolników. 
Ponadto:
– działanie odstraszające jest ograni -
czone w przypadku kontroli wzajem -
nej zgodności i kontroli w ramach 
rozwoju obszarów wiejskich. Wynika 
to przede wszystkim ze sposobu ich 
określenia: niewielki zasięg (odpo -
wiednio 1% i 5%) oraz wysokość 
sankcji (obniżenie kwoty pomo -
cy) niższa od kosztu zachowania 
zgodności. Podobne niedociągnięcia 
wykazują kontrole krajowe przepro -
wadzane na podstawie dyrektywy 
azotanowej;
– wszystkie państwa członkowskie, 
w których przeprowadzono wizy -
ty, z wyjątkiem Słowacji, wskazały 
w planach działania dotyczących 
pestycydów potrzebę poprawy 
egzekwowania zobowiązań odno -
szących się do pestycydów. W czasie 
przeprowadzania kontroli cztery 
przedmiotowe państwa członkow -
skie nie określiły zasięgu, który ma 
zostać osiągnięty za pośrednictwem 
kontroli, ani wysokości grzywny 
nakładanej za wszystkie rodzaje 
naruszenia przepisów.
63 Wnioski i zalecenia
190  
Ponadto zasada integrowanej ochrony 
roślin stanie się obowiązkowym wy -
mogiem w ramach zasady wzajemnej 
zgodności tylko pod warunkiem do -
konania postępów w takich obszarach 
jak wytyczne, kwalifikacje zawodowe 
i określenie wymogów możliwych do 
weryfikacji (zob. pkt 131).
191  
Stosowanie zasady „zanieczyszczający 
płaci” do przypadku zanieczyszczeń 
rozproszonych powodowanych przez 
rolnictwo napotyka na problemy meto -
dyczne. Nakładanie na rolników obo -
wiązków bez zapewnienia rekompensaty 
finansowej (jak w przypadku programów 
działania dotyczących azotanów) jest 
powszechnie uznawane za jeden ze 
sposobów realizacji tej zasady. Stosowa -
nie kar w przypadku braku zgodności 
może zrekompensować koszty powodo -
wane przez zanieczyszczenia. Trybunał 
dostrzegł jednak wiele niedociągnięć 
w stosowaniu grzywien. Inny sposób sto -
sowania zasady polega na wykorzysta -
niu podatków środowiskowych (takich 
jak podatki nakładane na nawozy lub 
środki ochrony roślin). Republika Czeska 
oraz Słowacja zamierzają zbadać stoso -
wanie tego rodzaju podatków. Komisja 
nie zażądała od czterech skontrolowa -
nych państw członkowskich podjęcia 
konkretnych działań w celu zagwaranto -
wania odzysku kosztów ani nie wydała 
wytycznych dotyczących możliwych 
metod ich odzyskania (zob. pkt 158–165).Zalecenie 3
Trybunał zaleca, by Komisja:
a) kontynuowała działania mające na 
celu zapewnienie optymalnego 
wykorzystania przez państwa człon -
kowskie wymogów wprowadzonych 
w ramach programów działania 
dotyczących azotanów oraz wdro -
żenia planów działania dotyczących 
pestycydów w rozsądnych granicach 
czasowych;
b) systematycznie dokonywała oceny 
nie tylko faktu istnienia norm DKR 
i minimalnych wymogów przyjętych 
przez państwa członkowskie, ale 
także ich stosowności;
c) rozważyła wprowadzenie obowiązku 
określania ograniczeń w odniesie -
niu do ilości fosforu, który ma być 
stosowany na gruntach, tak jak ma 
to miejsce w przypadku azotu;
d) ograniczyła możliwość powielania 
przez państwa członkowskie czyn -
ności sprawozdawczych w odnie -
sieniu do stanu eutrofizacji przez 
dostosowanie zasad sprawozdaw -
czości wymaganej na mocy dyrekty -
wy azotanowej i ramowej dyrektywy 
wodnej oraz zachęcała do korzysta -
nia z wytycznych z 2009 r. dotyczą -
cych oceny eutrofizacji w celu stoso -
wania w ramach obydwu dyrektyw 
takich samych parametrów oceny;
e) opracowała wytyczne dotyczące 
możliwych metod odzyskiwania 
kosztów w przypadku zanieczysz -
czeń rozproszonych.
64 Wnioski i zalecenia
Trybunał zaleca, by państwa 
członkowskie:
f) określiły wymogi w planach działa -
nia dotyczących azotanów i planach 
działania dotyczących pestycydów 
zgodnie z normami DKR i w odnie -
sieniu do płatności rolnośrodowi -
skowych na poziomie wystarczająco 
ambitnym do uzyskania obniżenia 
dawek nawozów i pestycydów oraz 
zapewnienia odpowiedniej ochrony 
przed erozją;
g) dokonały oceny możliwości korzy -
stania z instrumentów ekonomicz -
nych (takich jak podatki środowisko -
we) jako zachęty do ograniczenia 
zanieczyszczeń oraz sposobu sto -
sowania zasady „zanieczyszczający 
płaci”.
Komisja i państwa członkowskie, na pod -
stawie spisu mechanizmów egzekwowa -
nia (zarówno unijnych, jak i krajowych), 
powinny określić sposoby uproszczenia 
zasad stanowienia i wdrożenia kontroli 
oraz zagwarantowania ich skuteczności.
Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę II, której przewodniczył Henri 
GRETHEN, członek Trybunału Obrachunkowego, na posiedzeniu w Luksemburgu 
w dniu 9 grudnia 2015 r.
 W imieniu Trybunału Obrachunkowego
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
 Prezes

65
 Załączniki Załącznik  I
Region dorzecza Dunaju
© Międzynarodowa Komisja Ochrony Dunaju
66 Załączniki Załącznik  IIZanieczyszczenia jednolitych części wód powierzchniowych  
(plany gospodarowania wodami w dorzeczu z 2009 r.)
1. Udział procentowy jednolitych części wód powierzchniowych narażonych na oddziaływanie różnych źródeł zanieczyszczeń
Źródła zanieczyszczeń Republika Czeska Węgry Rumunia Słowacja
Źródła punktowe 46% 19% 8% brak danych
Źródła rozproszone 61% 25% 32% brak danych
Źródło : Informacje przekazane przez państwa członkowskie za pośrednictwem WISE.
2. Udział procentowy jednolitych części wód powierzchniowych narażonych na różne rodzaje zanieczyszczeń
Rodzaj zanieczyszczeń Republika Czeska Węgry Rumunia Słowacja
Wzbogacenie w  substancje organiczne 31% 27% 13% brak danych
Wzbogacenie w  substancje biogenne 61% 45% 32% brak danych
Skażenie substancjami priorytetowymi 
lub innymi konkretnymi substancjami 
zanieczyszczającymi31% 2% 4% brak danych
Źródło : Informacje przekazane przez państwa członkowskie za pośrednictwem WISE.
67 Załączniki Załącznik  IIIGraniczne wielkości emisji określone w dyrektywie dotyczącej oczyszczania ścieków 
komunalnych
Parametry Stężenie Minimalne obniżenie w  %2
Oczyszczanie drugiego stopnia
Biochemiczne zapotrzebowanie na tlen 
(BZT5)25 mg/l 70–90
Chemiczne zapotrzebowanie na tlen 
(ChZT)125 mg/l 75
Zawiesina ogólna35 mg/l
60 mg/l  
(w odniesieniu do aglomeracji o RLM wynoszącej 2000–10 000)90
70 
(w odniesieniu do aglomeracji o RLM 
wynoszącej 2000–10  000)
Bardziej restrykcyjne oczyszczanie
Fosfor ogólny (Pog)2 mg/l  
(w odniesieniu do aglomeracji o RLM wynoszącej 10 000–100 000)
1 mg/l  
(w odniesieniu do aglomeracji o RLM wynoszącej ponad 100 000)80
Azot ogólny1 (Nog)15 mg/l  
(w odniesieniu do aglomeracji o RLM wynoszącej 10 000–100 000)
10 mg/l  
(w odniesieniu do aglomeracji o RLM wynoszącej ponad 100 000)70–80
1  Azot ogólny oznacza: sumę azotu ogólnego ustalonego metodą Kjeldahla (Norg + NH3), azotu azotanowego (NO3-N) oraz azotu azotynowego 
(NO2-N).
2 Obniżenie w stosunku do ładunku ścieków dopływających.
68 Załączniki Załącznik  IVOpłata z tytułu zanieczyszczenia wód: kwota w zależności od substancji zanieczysz -
czającej (w euro1/t)
Substancje zanieczyszczające Republika Czeska Węgry Rumunia Słowacja
ChZT 576,9 285,2 10,4 199,2
BZT5– – 10,4 –
Zawiesina ogólna 72,1 – 2,5 99,6
Pog2 523,9 4 753,8 41,5 3 319,4
Nog– – 41,5 497,9
Nnorg1 081,7 570,5 – –
N-NH4 (azot amonowy) – – 41,5 497,9
Hg (rtęć) 721 110,5 6 97 217, 5 10 384,1 497 908,8
Rozpuszczone sole nieorganiczne 18,0 – – 16,6
Cd (kadm) 144 222,1 139 443,5 10 384,1 99 581,8
AOX (adsorbowalne związki chloroorganiczne) 10 816,7 – – 6 638,8
Cr (chrom) – 27 888,7 2 596,0 –
Ni (nikiel) – 27 888,7 2 596,0 –
Pb (ołów) – 27 888,7 2 596,0 –
Cu (miedź) – 13 944,3 2 596,0 –
Zn (cynk) – – 124,57 –
Fenole – – 41,51 –
As (arsen) – – 8 074,5 –
Co (kobalt) – – 124,6 –
– – i inne2–
1 Kwoty w CZK, HUF i RON przeliczono na euro po kursach wymiany z dnia 31 grudnia 2014 r.
2  W Rumunii opłatę wnosi się z tytułu następujących grup zanieczyszczeń: (i) ogólne wskaźniki chemiczne (22), (ii) określone wskaźniki che -
miczne (11), (iii) toksyczne i bardzo toksyczne wskaźniki chemiczne (9) oraz (iv) wskaźniki bakteriologiczne (2). Nie wszystkie z nich zostały 
wymienione w tabeli.
Źródło : Analiza przepisów krajowych przeprowadzona przez Trybunał.
69 Załączniki Załącznik  VGraniczne wielkości emisji określone w krajowych przepisach prawnych
W tabeli poniżej przedstawiono przegląd granicznych wielkości emisji zawartych w krajowych przepisach prawnych dla wybranej liczby substancji.
(w mg/l)
Zrzut bezpośredni
Republika Czeska  
(wskazano zakres, gdyż wielko -
ści graniczne zależą od rodzaju 
działalności)Węgry  
(wartości minimalne 
i maksymalne)2RumuniaSłowacja  
(wskazano zakres, gdyż wielko -
ści graniczne zależą od rodzaju 
działalności)
Arsen i jego związki 0,5–1,5 0,1–1 0,1 0,1–1
Miedź i jej związki 0,5–1 0,1–4 0,1 0,5–1
Cynk i jego związki 2–3 0,5–10 0,5 1,5–3
Chrom i jego związki 0,1–1 0,2–2 1 0,5–2
Adsorbowalne związki 
chloroorganiczne0,5–5 0,1–7 – 0,1–2
Kadm i jego związki 0,2 0,005 –0,3 0,2 0,05 –0,2
Ołów i jego związki 0,5–1 0,05 –0,4 0,2 0,2–1,5
Rtęć i jej związki 0,01 –0,05 0,001 –0,08 0,05 0,03 –0,1
Nikiel i jego związki 0,5–0,8 0,1–2 0,5 0,5–0,8
Benzo(g,h,i)perylen1 Wielkość graniczna dla WWA: 
0,010,015 –0,03 –Wielkość graniczna dla WWA: 
0,01
Zrzut pośredni
Republika Czeska  
(zalecane wielkości graniczne)Węgry  
(przepływy wód inne niż 
tymczasowe)RumuniaSłowacja  
(zalecane wielkości graniczne)
Arsen i jego związki 0,2 0,2 – 0,2
Miedź i jej związki 1 2 0,2 1
Cynk i jego związki 2 2 1 2
Chrom i jego związki 0,3 1 1,5 0,8
Kadm i jego związki 0,1 0,1 0,3 0,1
Ołów i jego związki 0,1 0,2 0,5 0,3
Rtęć i jej związki 0,05 0,05 niedozwolone 0,05
Nikiel i jego związki 0,1 1 1 0,2
1 Benzo(g,h,i)perylen jest wielopierścieniowym węglowodorem aromatycznym (WWA).
2  Przepisy węgierskie określają wielkości graniczne w zależności od rodzaju działalności (ograniczenia technologiczne) i terytorialne wielkości 
graniczne (w zależności od rodzaju jednolitej części wód przyjmującej ścieki). Organ wydający pozwolenie może odstąpić od tych wielkości 
granicznych, ale musi przestrzegać minimalnych i maksymalnych wartości określonych dla danej substancji w ramach prawnych.
70
Istnieją wytyczne w sprawie sposobu obliczania kosztów 
ekologicznych i dotyczących zasobów. Niedawne próby 
uzupełnienia tych wytycznych w ramach wspólnej strate -
gii wdrażania nie powiodły się ze względu na rozbieżne 
opinie państw członkowskich i Komisji. Program prac na 
lata 2016–2018 w ramach wspólnej strategii wdrażania jest 
obecnie przedmiotem dyskusji i może obejmować dalsze 
prace w tym zakresie.
Wstęp
13 Tiret drugie
Środek rolnośrodowiskowy może być stosowany w odnie -
sieniu do różnych kwestii środowiskowych i kwestii zwią -
zanych z klimatem. Jakość wód jest tylko jedną z takich 
kwestii.
Jedną z charakterystycznych cech tego środka jest silne 
wzajemne powiązanie między różnymi działaniami 
w zakresie zapewnienia korzyści dla środowiska. Ozna -
cza to, że działanie ukierunkowane przede wszystkim na 
różnorodność biologiczną może być również korzystne dla 
innych zasobów naturalnych, takich jak gleba i woda, z tym 
że w bardziej pośredni sposób.
Wspomniana dwoistość środka często odzwierciedla 
koncepcję ukierunkowania środka na cele podstawowe 
(i drugorzędne), które są powiązane z głównymi potrze -
bami środowiskowymi i kwestiami zidentyfikowanymi 
w analizie SWOT. Dlatego też należy brać pod uwagę takie 
bezpośrednie i pośrednie skutki przy omawianiu wkładu 
całkowitego budżetu przeznaczonego na środek rolnośro -
dowiskowy w realizację celów z zakresu polityki wodnej.
15
Od 2005 r. zasada wzajemnej zgodności łączy istotne 
przepisy prawne dotyczące między innymi ochrony środo -
wiska, w tym jakości wód, w ramy wspólnej polityki rolnej 
(WPR). Oprócz zasady wzajemnej zgodności istnieją inne 
równie ważne instrumenty WPR wspierające zrównowa -
żone rolnictwo korzystne dla klimatu i środowiska, w tym 
jakości wód, takie jak obowiązkowy składnik ekologiczny 
mechanizmu płatności bezpośrednich mający zastosowa -
nie w okresie finansowym 2014–2020 czy system doradz -
twa rolniczego, którego obowiązkowy zakres wyznaczają 
ramowa dyrektywa wodna i dyrektywa dotycząca zrów -
noważonego stosowania pestycydów, a także płatności 
rolnośrodowiskowe.Streszczenie
V
W 2015 r. Komisja i państwa członkowskie opracowały 
wytyczne dotyczące wspólnej strategii wdrażania zatytu -
łowane „Informowanie o postępach w osiąganiu dobrego 
stanu wód w ramach drugiej edycji planu gospodarowa -
nia wodami w dorzeczu” w celu umożliwienia zgłaszania 
częściowej poprawy jakości wód1.
VI
Komisja jest zdania, że plany z 2009 r. wnoszą znaczącą 
wartość dodaną. Na przykład po raz pierwszy uwzględ -
niono w nich przegląd wszystkich istotnych oddziaływań 
i wpływów  w dorzeczu (w tym na poziomie międzyna -
rodowym w przypadku międzynarodowego planu na 
rzecz Dunaju) obejmujący identyfikację rodzajów i źródeł 
zanieczyszczeń.
Komisja zgadza się jednak ze stwierdzeniem o braku ambi -
cji pod względem środków , ponieważ w pierwszej kolejno -
ści skupiono się głównie na środkach podstawowych.
VII
Istotne przepisy UE dotyczące ochrony wód UE przed 
zanieczyszczeniami rolniczymi, takie jak dyrektywa 
azotanowa czy rozporządzenie w sprawie pestycydów, 
stanowią część zasady wzajemnej zgodności od momentu 
jej wprowadzenia w 2005 r. Jeżeli chodzi o fosfor i pesty -
cydy, w niektórych państwach członkowskich są one 
objęte wymogami podstawowymi w zakresie zarządzania 
w odniesieniu do obecnie wdrażanych przepisów UE. 
W niektórych państwach członkowskich plany działania 
dotyczące dyrektywy azotanowej obejmują wymogi 
dotyczące fosforu, a sama dyrektywa stanowi część zasady 
wzajemnej zgodności.
X
Obszerna pomoc na rzecz wdrażania była planowana od 
2001 r. w ramach wspólnej strategii wdrażania, tj. procesu 
kierowanego przez Komisję i państwa członkowskie. 
W kontekście wspólnej strategii wdrażania w ostatnich 
latach Komisja i państwa członkowskie pracowały dosyć 
intensywnie nad odzyskiwaniem kosztów.
1 „Wskaźniki służące informowaniu o postępach w osiąganiu 
dobrego stanu”. Wspólna strategia wdrażania ramowej 
dyrektywy wodnej. Przyjęta przez dyrektorów ds. gospodarki 
wodnej w dniu 25 listopada 2015 r.Odpowiedzi  
Komisji
Odpowiedzi Komisji 71
Ramy oceny stanu wód wykorzystywane w planach 
gospodarowania wodami w dorzeczu z 2009 r. miały 
w wielu przypadkach poważne ograniczenia. Na 
przykład w momencie publikacji pierwszych planów 
nie opracowano jeszcze metod dotyczących wszyst -
kich elementów jakości biologicznej (np. na Węgrzech, 
w Rumunii i na Słowacji). Wykryto także braki w zakre -
sie monitorowania (np. w Republice Czeskiej). Więcej 
szczegółowych informacji na temat luk można znaleźć 
w sprawozdaniach Komisji z wdrażania ramowej dyrek -
tywy wodnej. W związku z powyższym należy ostrożnie 
podchodzić do wyników tej analizy.
29
Komisja uznaje, że różnice w liczbie substancji podda -
nych ocenie pod względem stanu ekologicznego zasad -
niczo niekoniecznie oznaczają złe wdrożenie dyrektywy. 
Substancje muszą zostać wykorzystane do celów klasy -
fikacji wyłącznie wtedy, gdy są istotne, tj. jeżeli zagrażają 
osiągnięciu dobrego stanu w konkretnym dorzeczu. 
Liczba substancji stwarzających zagrożenie zależy 
w znacznym stopniu od istniejących oddziaływań. Zatem 
różnice w liczbie substancji mogą być uzasadnione.
Komisja uznaje jednak, że z uwagi na brak prawidłowej 
identyfikacji istotnych substancji i niewystarczające 
monitorowanie liczba substancji wykorzystanych przez 
niektóre państwa członkowskie była zbyt mała. Gdyby 
dyrektywa została prawidłowo wdrożona, istotne 
substancje zostałyby uwzględnione i klasyfikacja byłaby 
prawidłowa. Kwestia ta została wskazana przez Komisję 
w sprawozdaniu z wdrażania i omówiona z zaintereso -
wanymi państwami członkowskimi. Komisja oczekuje, że 
udoskonalone oceny ryzyka i monitorowanie dostarczą 
informacji na potrzeby drugiej edycji planów gospodaro -
wania wodami w dorzeczu.
36 Tiret trzecie
Komisja zbiera dowody z całej UE dotyczące rodzaju 
środków wykorzystywanych na szczeblu państw 
członkowskich w celu ograniczenia przelewów (zgodnie 
z wymogiem określonym w załączniku I pkt A do dyrek -
tywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych), 
skuteczności tych środków i ich praktycznego zastoso -
wania: obecnie prowadzone jest badanie dotyczące tych 
kwestii. Wynik badania posłuży Komisji za podstawę 
do rozważenia możliwości zajęcia się w systematyczny 
sposób problemem zanieczyszczeń powodowanych 
przelewami na poziomie UE.Zakres kontroli i podejście kontrolne
20
Z uwagi na dużą liczbę jednolitych części wód, które nie są 
w dobrym stanie ze względu na oddziaływania hydromor -
fologiczne, środki związane wyłącznie z redukcją zanie -
czyszczeń nie są wystarczające, aby osiągnąć dobry stan.
Uwagi
23
Komisja podziela opinię, że podejście oparte na zasadzie 
one out, all out  może uniemożliwiać wykazanie częścio -
wych postępów w poprawie jakości wód.
Podejście oparte na zasadzie one out, all out  jest wyra -
żeniem zintegrowanego podejścia do gospodarki wod -
nej przedstawionego w ramowej dyrektywie wodnej, 
w ramach którego uwzględnia się wszystkie oddziaływania 
i wpływy na zasoby wodne. Celem tego podejścia jest 
zapewnienie, aby jakość wód była klasyfikowana jako 
dobra jedynie wtedy, gdy jest ona naprawdę dobra, a nie 
wtedy, gdy za dobrą uznaje się określoną liczbę elemen -
tów/parametrów jakościowych. Na przykład jeżeli jednolita 
część wód ma poważny problem w związku z zanieczysz -
czeniem konkretną substancją, usunięcie wszystkich 
innych substancji zanieczyszczających oznaczałoby postęp 
w kierunku osiągnięcia dobrego stanu (być może nawet 
znaczny postęp), jednak woda nie będzie czysta, dopóki 
nie zostanie rozwiązany problem zanieczyszczenia tą kon -
kretną substancją.
W 2015 r. Komisja i państwa członkowskie opracowały 
wytyczne dotyczące wspólnej strategii wdrażania zatytu -
łowane „Informowanie o postępach w osiąganiu dobrego 
stanu wód w ramach drugiej edycji planu gospodarowa -
nia wodami w dorzeczu” w celu umożliwienia zgłaszania 
częściowej poprawy jakości wód2.
27
Komisja stwierdza, że oceny stanu przeprowadzane 
w okresie między realizacją planów gospodarowania 
wodami w dorzeczu z 2009 r. i z 2015 r. niekoniecznie są 
bezpośrednio porównywalne.
2 „Wskaźniki służące informowaniu o postępach w osiąganiu 
dobrego stanu”. Wspólna strategia wdrażania ramowej 
dyrektywy wodnej. Przyjęta przez dyrektorów ds. gospodarki 
wodnej w dniu 25 listopada 2015 r.
Odpowiedzi Komisji 72
Komisja pragnie również podkreślić, że w kilku pań -
stwach członkowskich objętych audytem krajowe źródła 
finansowania są również wykorzystywane na rzecz 
inwestycji w infrastrukturę oczyszczania ścieków i że nie 
oczekuje się, aby samo finansowanie UE miało przyczynić 
się do osiągnięcia zgodności oraz aby było ono wystar -
czająco wysokie w celu osiągnięcia takiej zgodności.
Komisja zidentyfikowała luki w ustanawianiu odpo -
wiednich przepisów w zakresie odzyskiwania kosztów. 
Wypełnienie tych luk pozwoliłoby na uzyskiwanie syste -
matycznych przychodów od użytkowników/zanieczysz -
czających, które mogłyby zostać wykorzystane na rzecz 
wsparcia środków i w związku z tym zwiększyć źródło 
pozaunijnego finansowania.
48
W rezultacie spotkań dwustronnych, które odbyły się 
w latach 2013–2014, dla każdego państwa członkow -
skiego sporządzono listę działań na rzecz poprawy 
w związku z przyjęciem drugiej edycji planu gospoda -
rowania wodami w dorzeczu w 2015 r. Zalecenia okreś -
lone dla każdego państwa członkowskiego w sprawo -
zdaniu z wdrażania opublikowanym w marcu 2015 r. 
odzwiercied lają te uzgodnione działania.
(Dokument roboczy służb Komisji SWD(2015) 50 final, 
zob. pełne odesłanie w przypisie 26).
49
W przypadkach, w których w momencie przyjęcia 
programu operacyjnego odpowiednie warunki wstępne 
dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regional -
nego (EFRR) lub Funduszu Spójności nie były spełnione, 
państwa członkowskie opracowały plany działania na 
rzecz spełnienia tych warunków do końca 2016 r. Plan 
działania stanowi integralną część programu operacyj -
nego, dlatego też jego wykonalność umowna jest zabez -
pieczona. Komisja monitoruje realizację planów działania 
i może zawiesić wypłatę środków finansowych, jeżeli 
po 2016 r. warunki wstępne będą nadal niespełnione. 
Wspomniane działania są jednak związane wyłącznie 
z kryteriami spełnienia warunku wstępnego, jak okreś -
lono w rozporządzeniu, i nie mogą być wykorzystywane 
jako narzędzie do zapewnienia zgodności ze wszystkimi 
przepisami UE.41 Tiret drugie
Komisja podziela opinię Trybunału i uważa, że środki na 
rzecz ograniczania erozji i zapobiegania zanieczyszcza -
niu powinny być bardziej szczegółowo określone w pla -
nach gospodarowania wodami w dorzeczu, niezależnie 
od tego, czy są one powiązane z normą dobrej kultury 
rolnej zgodnej z ochroną środowiska, czy nie.
41 Tiret trzecie
Komisja zgadza się, że środki ukierunkowane na ogra -
niczenie zanieczyszczenia wody pestycydami zgodnie 
z artykułem 11 ust. 3 lit. h) powinny być szczegółowe 
i uwzględnione w programie środków wymaganych na 
podstawie ramowej dyrektywy wodnej. Komisja pod -
kreśla, że dyrektywa 2009/128/WE dotycząca zrówno -
ważonego stosowania pestycydów zapewnia państwom 
członkowskim dużą elastyczność w zakresie opracowy -
wania planów działania.
44
Komisja ma świadomość problemów państw członkow -
skich z koordynacją zaobserwowanych przez Trybunał. 
Koordynacja między organami przygotowującymi 
i wdrażającymi programy operacyjne i programy rozwoju 
obszarów wiejskich a organami odpowiedzialnymi za 
określanie środków w ramach planów gospodarowania 
wodami w dorzeczu pozostaje w zakresie kompetencji 
państw członkowskich. Obowiązkiem państw członkow -
skich jest tworzenie partnerstw z właściwymi organami, 
partnerami i odpowiednimi przedstawicielami społe -
czeństwa obywatelskiego w całym okresie przygotowy -
wania i wdrażania programów operacyjnych i progra -
mów rozwoju obszarów wiejskich.
W niektórych przypadkach decyzję o alokacji środ -
ków finansowych na okres programowania 2007–2013 
podjęto przed zatwierdzeniem planów gospodarowania 
wodami w dorzeczu z 2009 r. Wspomniane problemy 
związane z koordynacją zostały rozwiązane na etapie 
przygotowywania programów operacyjnych na okres 
programowania 2014–2020. Ponadto warunek wstępny 
ma na celu dostosowanie inwestycji do planów gospoda -
rowania wodami w dorzeczu.
Odpowiedzi Komisji 73
63
Komisja zauważa, że stosuje szczególną metodykę oceny 
zachowywania przez państwa członkowskie zgodności 
z przepisami3, która opiera się raczej na aglomeracjach, 
a nie na całkowitym udziale procentowym ładunku 
ścieków spełniających przepisy. Aby lepiej odzwiercied -
lić udoskonalenia i przedstawić bardziej realistyczny 
obraz sytuacji w państwach członkowskich, w ósmym 
sprawozdaniu z wdrażania dyrektywy dotyczącej 
oczyszczania ścieków komunalnych Komisja wprowadza 
pojęcie „dystansu dzielącego stan obecny i zgodność 
z wymaganiami”.
64
Zgodnie z traktatem o przystąpieniu jedynie niewielką 
część Węgier uznano za obszar wrażliwy. Ponadto po 
przystąpieniu Rumunii do Unii Węgry zobowiązały się 
do osiągnięcia celu dotyczącego usunięcia substancji 
biogennych (odpowiednio N i P) w 75% w odniesieniu 
do całego swojego terytorium do dnia 31 grudnia 2018 r. 
zgodnie z możliwością przewidzianą w art. 9 dyrektywy 
dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych.
65
W odniesieniu do Republiki Czeskiej, Słowacji i Węgier 
Komisja wystosowała już pisma pilotażowe w celu 
zbadania domniemanych przypadków niezachowania 
zgodności z dyrektywą dotyczącą oczyszczania ścieków 
komunalnych (w przypadku Republiki Czeskiej) i z ter -
minami pośrednimi (w przypadku Słowacji i Węgier). 
Ponadto Komisja przygotowuje obecnie podobne pismo 
pilotażowe w celu zbadania dotrzymania przez Rumunię 
terminów pośrednich.
Jeżeli chodzi o kwestię stabilności finansowej, Komisja 
zwraca uwagę na swoje odpowiedzi dotyczące sprawo -
zdania specjalnego Trybunału nr 2/2015 z dnia 28 stycz -
nia 2015 r. w sprawie dorzecza Dunaju.
3 Ocena informacji przedłożonych w ramach kwestionariuszy 
związanych z dyrektywą dotyczącą oczyszczania ścieków 
komunalnych. Ogólna metodyka i etapy prac. Opracowane 
przez UBA w marcu 2012 r., zmienione w październiku 2014 r.Monitorowanie działań podejmowanych w wyniku 
rozmów dwustronnych jest oddzielnym procesem, 
a ponadto nie wszystkie te działania mogą zostać wzięte 
pod uwagę w programach operacyjnych.
Wspólna odpowiedź Komisji do pkt 56 
i 57
Do celów dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków 
komunalnych Komisja nie zbiera danych dotyczących cał -
kowitej populacji, a jedynie dane dotyczące „równoważ -
nej liczby mieszkańców” (RLM) w aglomeracjach, w któ -
rych RLM wynosi co najmniej 2000. Komisja zauważa, że 
udziały procentowe przedstawione na wykresie 3 zostały 
obliczone w oparciu o całkowitą populację. Komisja 
stwierdza, że udziały te nie odzwierciedlają zgodności 
z przepisami w danym państwie członkowskim w przy -
padku aglomeracji o RLM wynoszącej co najmniej 2000.
58
Komisja zauważa, że kategorie objęte analizą przeprowa -
dzoną przez Trybunał w pkt 58 niekoniecznie odnoszą 
się do obowiązków zachowania zgodności z przepisami 
określonych w dyrektywie dotyczącej oczyszczania ście -
ków komunalnych.
58 Tiret drugie
Z punktu widzenia zgodności stosowanie systemów 
indywidualnych, takich jak zbiorniki bezodpływowe, 
jest zgodne z obowiązkami określonymi w dyrektywie 
dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych, pod 
warunkiem że osiągają one ten sam poziom ochrony 
środowiska.
58 Tiret trzecie
Aglomeracje o RLM poniżej 2000 są objęte jedynie 
ograniczonymi obowiązkami określonymi w dyrektywie 
dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych, np. nie 
dotyczy ich obowiązek zbierania ścieków.
Odpowiedzi Komisji 74
105
W odniesieniu do Węgier Komisja zauważa, że przepisy 
dotyczące magazynowania obornika obowiązywały 
już w momencie, gdy Komisja przyjęła do wiadomości 
okresy przejściowe przyznane rolnikom na budowę 
wymaganych magazynów w ramach nowego programu 
działania i nowych stref zagrożenia azotanami, które 
zaczęły obowiązywać odpowiednio w 2012 i 2013 r.
108
Chociaż ograniczenia w zakresie P mogą pomóc w osiąg -
nięciu celów określonych w dyrektywie azotanowej, 
należy zauważyć, że na mocy samej dyrektywy azotano -
wej państwa członkowskie nie są zobowiązane do okreś -
lania norm stosowania P . Na mocy ramowej dyrektywy 
wodnej państwa członkowskie są jednak zobowiązane 
do wprowadzenia środków służących kontrolowaniu 
rozproszonych źródeł zanieczyszczeń oraz w przypad -
kach, w których należy eliminować zanieczyszczenia 
fosforanem pochodzenia rolniczego, służących umoż -
liwieniu osiągnięcia dobrego stanu. Można to osiągnąć 
za pomocą programu działania w zakresie azotanów lub 
innego mechanizmu.
109
Komisja podkreśla, że ocena stosowności czeskiego 
planu działania jest prowadzona w kontekście trwającej 
procedury pilotażowej. Ponadto czeski plan działania 
został zmieniony w 2014 r., a dyskusje prowadzone 
w kontekście procedury pilotażowej obejmowały także 
tę zmianę, a nie tylko wersję programu działania z 2012 r.
115
Komisja zauważa, że dane odnoszą się zarówno do wód 
eutroficznych, jak i do wód hipertroficznych, a nie tylko 
do wód eutroficznych.
Oceniając eutrofizację, należy również koniecznie pamię -
tać o podejściu uwzględniającym dorzecze. Na przykład 
wysokie poziomy azotanów mogą nie mieć znaczącego 
wpływu na rzeki, ale spowodują eutrofizację na obsza -
rach przybrzeżnych w dolnym biegu rzeki, tak jak się to 
dzieje w Morzu Czarnym w przypadku Dunaju.69
Komisja uważa, że technologia „końca rury” może nie 
być najbardziej opłacalnym sposobem rozwiązania 
problemu mikrozanieczyszczeń. Należy rozważyć środki 
służące ograniczeniu zanieczyszczenia u źródła.
W ramach wdrażania należy położyć nacisk na prawid -
łową ocenę zakresu problemu (za pośrednictwem 
odpowiedniej analizy oddziaływania i wpływu oraz 
dobrych sieci monitorowania), a następnie należy ocenić 
najlepsze środki (najlepszą kombinację środków), które 
pozwalają na osiągnięcie danego celu.
71
Komisja w pełni akceptuje znaczenie zapewnienia zgod -
ności i posiadania odpowiednich systemów do kontro -
lowania tej zgodności. Uwaga ta dotyczy wszystkich 
oddziaływań zanieczyszczeń wskazanych przez Trybunał 
w jego sprawozdaniu. Komisja dostrzega także związek 
między kontrolami dotyczącymi zgodności a karami 
nakładanymi w celu zniechęcenia do wykrytych przy -
padków nieprzestrzegania przepisów. Komisja zamie -
rza przedstawić w 2016 r. ogólną inicjatywę na rzecz 
zapewnienia zgodności z przepisami w zakresie ochrony 
środowiska w całej UE.
84
Jeżeli chodzi o pośrednie zrzucanie ścieków z instalacji 
przemysłowych, kwestia ta będzie podlegała wcześ -
niejszemu uregulowaniu lub będzie objęta specjalnym 
pozwoleniem wydawanym przez właściwy organ. Aby 
zrealizować cele opisane w załączniku I pkt C do dyrek -
tywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych, 
należy stosować wstępne oczyszczanie.
90
Zob. odpowiedź Komisji do pkt 84.
Odpowiedzi Komisji 75
131
Komisja zgadza się z uwagą, że nie istnieją żadne unijne 
wymogi ilościowe dotyczące zasięgu kontroli, z wyjąt -
kiem art. 8 dyrektywy 2009/128/WE, który stanowi, że 
cały sprzęt do aplikacji pestycydów musi zostać poddany 
kontroli do dnia 26 listopada 2016 r.
134
Wymogi minimalne opierają się na przepisach krajowych 
wykraczających poza przepisy UE. W związku z tym treść 
tych przepisów krajowych zależy od decyzji podję -
tej przez każde państwo członkowskie. Wspomniane 
wymogi minimalne są częścią wymogów podstawowych 
w odniesieniu do niektórych środków w zakresie rozwoju 
obszarów wiejskich. Do dnia 1 stycznia 2015 r. wymogi te 
były także włączone w zakres zasady wzajemnej zgod -
ności, jednak w celu uproszczenia i zapewnienia równych 
szans dla rolników zostały one wycofane z zakresu tej 
zasady w ramach ostatniej reformy WPR. Wymogi te 
nadal stanowią jednak część wymogów podstawowych 
w ramach rozwoju obszarów wiejskich i w związku z tym 
podlegają kontroli.
136
Zob. odpowiedź Komisji do pkt 134.
136 Tiret drugie
Węgierski program rozwoju obszarów wiejskich na lata 
2007–2013 obejmuje definicję i specyfikacje dotyczące 
minimalnych wymogów w zakresie stosowania nawozów 
(substancji biogennych) i środków ochrony roślin.
137
Podczas zatwierdzania programów rozwoju obszarów 
wiejskich Komisja sprawdza, czy spełnione są odpowied -
nie warunki wstępne. Kryterium spełnienia warunku 
wstępnego dotyczącego minimalnych wymogów 
w zakresie nawozów i środków ochrony roślin stanowi, że 
takie wymogi mają być określone w programach.
Obecność i znaczenie konkretnych wymogów i norm 
dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska 
dotyczących określonych zobowiązań poddaje się 
dalszej ocenie w ramach analizy treści środków i rodza -
jów działań, dla których oba te elementy stanowią część 
odpowiednich wymogów podstawowych.117
Komisja podkreśla, że zasada wzajemnej zgodności nie 
jest mechanizmem egzekwowania europejskich przepi -
sów w zakresie ochrony środowiska. Zasada wzajemnej 
zgodności łączy płatności w ramach wspólnej polityki 
rolnej (WPR) z poszanowaniem określonych przepisów, 
natomiast naruszenie takich przepisów prowadzi do 
ograniczenia płatności w ramach WPR. W ramach zasady 
wzajemnej zgodności należy zasadniczo wykorzystywać 
istniejące systemy kontroli. Zasada ta powinna jednak 
zapewnić także minimalny poziom kontroli, gdy sys -
tem kontroli w ramach przepisów sektorowych nie jest 
wystarczająco skuteczny. Ukarani mogą zostać wyłącznie 
beneficjenci takich płatności, podczas gdy przepisy sek -
torowe i mechanizmy ich egzekwowania mają zastoso -
wanie do wszystkich rolników, niezależnie od WPR.
119
Zgodnie z art. 96 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013 
„państwa członkowskie mogą korzystać z istniejących 
systemów zarządzania i kontroli w celu zapewnienia 
zgodności z przepisami dotyczącymi zasady wzajemnej 
zgodności”. W związku z tym to państwa członkow -
skie organizują kontrole związane z zasadą wzajemnej 
zgodności.
123
Dyrektywa zapewnia państwom członkowskim dużą ela -
styczność w zakresie opracowywania krajowych planów 
działania.
124 Tiret drugie
Komisja zauważa, że w dyrektywie nie wymaga się 
takiego poziomu szczegółowości w krajowych planach 
działania.
130
Komisja zgadza się, że ogólne zasady integrowanej 
ochrony roślin określone w załączniku III do dyrektywy 
2009/128/WE nie wyznaczają wyraźnej podstawy praw -
nej do identyfikowania możliwych naruszeń. Wyjątek 
stanowi zarówno obowiązek prowadzenia ewidencji, jak 
i wymóg dotyczący możliwości uzasadnienia interwencji 
przy użyciu pestycydów na podstawie monitorowania 
lub powiązanego doradztwa technicznego. W dyrek -
tywie nie określono w wyraźny sposób żadnych innych 
elementów z uwagi na zasadę pomocniczości i różnorod -
ność warunków rolno-klimatycznych, które wymagają 
uwzględnienia.
Odpowiedzi Komisji 76
142
Chociaż prawdą jest, że roczna kampania w zakresie 
zasad wzajemnej zgodności nie może być dostosowana 
do wszystkich rodzajów wymogów, ustalenia osiągnięte 
w inny sposób także mogą być rozpatrywane zgodnie 
z zasadą wzajemnej zgodności (np. wzajemna sprawo -
zdawczość). Ponadto przepisy wymagają, aby każdy 
beneficjent wybrany do kontroli na miejscu był kon -
trolowany w czasie, gdy możliwe jest skontrolowanie 
większości wymogów i norm, względem których został 
on wytypowany4. Ponadto kontrole na miejscu są co 
do zasady przeprowadzane w ramach jednej wizyty 
i obejmują weryfikację wymogów i standardów, których 
przestrzeganie może zostać skontrolowane w trakcie 
takiej wizyty5, w zależności od cyklu natury.
143
Kontrola rejestrów ma zastosowanie do szeregu norm 
i wymaga uwzględnienia jednego z obowiązkowych 
elementów kontroli w ramach kontroli na miejscu 
dotyczącej przestrzegania zasady wzajemnej zgodności. 
Kontrole te są jednak uzupełniane innymi elementami 
kontrolnymi, takimi jak warunki przechowywania, 
faktury i kontrole w terenie, wynikającymi z przepisów 
sektorowych.
144
Kara administracyjna za nieprzestrzeganie zasady 
wzajemnej zgodności jest nakładana jako procentowa 
obniżka wszystkich płatności w ramach WPR na rzecz 
beneficjenta. Karę taką należy stosować po zbadaniu 
dotkliwości, zakresu i trwałości naruszeń i powinna ona 
wynosić maksymalnie 100% nawet w kolejnym roku6, 
zapewniając tym samym efekt odstraszający.
Co więcej, w przypisie 86 wskazuje się, że 5% nie stanowi 
maksymalnej stawki obniżki.
4 Art. 71 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 809/2014.
5 Art. 71 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 809/2014.
6 Art. 75 rozporządzenia (UE) nr 809/2014.Treść minimalnych wymogów w zakresie nawozów 
i pestycydów powinna odzwierciedlać co najmniej 
przepisy pkt 8 ppkt 9 załącznika I do rozporządzenia 
808/2014.
138
Zob. odpowiedzi Komisji do pkt 117 i 119.
Wspólna odpowiedź do pkt 139 i 140
Chociaż w przepisach istotnie ustalono minimalny wskaź -
nik kontroli na poziomie 1%, prawdopodobieństwo, że 
określeni rolnicy zostaną objęci kontrolą dotyczącą sto -
sowania zasady wzajemnej zgodności, może być wyższe 
niż 1% z uwagi na wpływ szeregu innych czynników:
– przyjętą szczególną metodę doboru próby;
– fakt, że w przepisach sektorowych określa się inny 
wskaźnik kontroli (np. 3% w przypadku numerów 
identyfikacyjnych zwierząt);
– fakt, że w przypadku istotnych niezgodności 
z daną ustawą lub normą zwiększa się liczbę kon -
troli na miejscu;
– fakt, że przypadki niezgodności zidentyfikowane 
w inny sposób (np. w ramach kontroli sektoro -
wych) muszą być wzajemnie zgłaszane i rozpatry -
wane przez właściwy organ;
– fakt, że rolnikom, u których wykryto naruszenie, 
należy przyznać specjalną wagę w ocenie ryzyka.
141 Tiret drugie
Zob. odpowiedź Komisji do pkt 134.
Odpowiedzi Komisji 77
Stosowanie pestycydów i nawozów mineralnych nie 
jest dozwolone w Rumunii – dopuszcza się wyłącznie 
nawozy organiczne na określonych warunkach. W takim 
przypadku nie jest wypłacane żadne wsparcie UE na 
rzecz ograniczenia stosowania nawozów, obowiązuje 
jednak warunek mający na celu uniemożliwienie dalszej 
intensyfikacji systemów rolniczych na obszarach obję -
tych zobowiązaniem, która mogłaby mieć potencjalny 
negatywny wpływ na jakość wód (zob. pkt 16).
157
Wsparcie w ramach środka rolnośrodowiskowego ma 
rekompensować dodatkowe koszty i utracone dochody 
wynikające z dobrowolnych zobowiązań podjętych przez 
beneficjentów. W razie konieczności wsparcie to może 
też obejmować koszty transakcji. Wspomniane wsparcie 
nie dopuszcza elementów zachęty i nie wiąże się z bez -
pośrednimi korzyściami gospodarczymi dla beneficjen -
tów (chociaż korzyści takie nie są wykluczone w dłuższej 
perspektywie).
Uznaje się jednak, że wspomniana rekompensata wraz 
z korzyściami długoterminowymi dla rolnictwa wynikają -
cymi z wdrażania zobowiązań (np. poprawa jakości gleb) 
zachęcają rolników do stosowania środka.
160
Struktura WPR opiera się na egzekwowaniu zasady 
„zanieczyszczający płaci” poprzez poszanowanie obo -
wiązkowych wymogów w zakresie wzajemnej zgodności 
i na dobrowolnym stosowaniu podejścia polegającego 
na rekompensacie za dostarczanie dóbr publicznych 
i świadczenie usług publicznych o charakterze dodatko -
wym w stosunku do dóbr dostarczanych i usług świad -
czonych na podstawie wspomnianych wymogów, np. 
przez płatności rolnośrodowiskowe.
161
Komisja uważa, że oprócz stosowania zasady wzajem -
nej zgodności wybór instrumentów służących realizacji 
zasady „zanieczyszczający płaci” należy do państw 
członkowskich.146
Płatności, o których mowa w art. 30, również mogą 
zostać zaprogramowane przez państwa członkowskie 
jako rekompensata za obowiązkowe środki określone 
w ramowej dyrektywie wodnej. Środki te nie zostały 
jeszcze zaprogramowane w omawianych czterech 
państwach.
147
Państwa członkowskie mają obowiązek włączenia 
w swoje programy na lata 2014–2020 analizy SWOT, 
która obejmuje analizę ich sytuacji środowiskowej. Tego 
rodzaju analiza obejmuje informacje na temat stanu 
zasobów środowiskowych, takich jak wody, i ich statusu. 
Problemy zidentyfikowane w ramach analizy SWOT 
należy rozwiązywać przez zastosowanie odpowiednich 
środków z zakresu rozwoju obszarów wiejskich lub 
innych instrumentów. Ponadto programy są także objęte 
strategiczną oceną oddziaływania na środowisko, która 
stanowi część sprawozdania z oceny ex ante .
Zob. również odpowiedź Komisji do pkt 44.
153
Państwa członkowskie decydują, czy w nowym progra -
mowaniu zamierzają kontynuować działania rolnośro -
dowiskowe z poprzedniego programowania, a na tę 
decyzję może wpłynąć szereg czynników, np. powodze -
nie i skuteczność działań, ich wkład w realizację celów 
polityki, znaczenie dla struktury nowego programowa -
nia, z uwzględnieniem priorytetów i celów, oraz charak -
ter potrzeb środowiskowych zidentyfikowanych w anali -
zie SWOT dotyczącej nowego programowania.
154 Tiret drugie
W programie podstawowym wdrożonym w ramach 
programu rozwoju obszarów wiejskich Słowacji na lata 
2007–2013 ogranicza się stosowanie nawozów. Ponadto 
program obejmuje zakaz stosowania nawozów mineral -
nych na użytkach zielonych, w tym ograniczone stoso -
wanie pestycydów, co również wpływa na jakość wód.
Odpowiedzi Komisji 78
Wnioski i zalecenia
168
Komisja i państwa członkowskie pracują nad wskaźni -
kami przedstawiającymi postępy w osiąganiu dobrego 
stanu. Oczekuje się, że wskaźniki te zostaną uzgodnione 
do końca 2015 r.
Oceny stanu przeprowadzane w okresie między reali -
zacją planów gospodarowania wodami w dorzeczu 
z 2009 i 2015 r. niekoniecznie są bezpośrednio porów -
nywalne. Ramy oceny stanu wód wykorzystywane 
w planach gospodarowania wodami w dorzeczu z 2009 r. 
miały w wielu przypadkach poważne ograniczenia. Na 
przykład w momencie publikacji pierwszych planów 
nie opracowano jeszcze metod dotyczących wszyst -
kich elementów jakości biologicznej (np. na Węgrzech, 
w Rumunii i na Słowacji). Wykryto także braki w zakre -
sie monitorowania (np. w Republice Czeskiej). Więcej 
szczegółowych informacji na temat luk można znaleźć 
w sprawozdaniach Komisji z wdrażania ramowej dyrek -
tywy wodnej.
169
Komisja uznaje, że różnice w liczbie substancji podda -
nych ocenie pod względem stanu ekologicznego zasad -
niczo niekoniecznie oznaczają złe wdrożenie dyrektywy. 
Substancje muszą zostać wykorzystane do celów klasy -
fikacji wyłącznie wtedy, gdy są istotne, tj. jeżeli zagrażają 
osiągnięciu dobrego stanu w konkretnym dorzeczu. 
Liczba substancji stwarzających zagrożenie zależy 
w znacznym stopniu od istniejących oddziaływań. Zatem 
różnice w liczbie substancji mogą być uzasadnione.
Komisja uznaje jednak, że z uwagi na brak prawidłowej 
identyfikacji istotnych substancji i niewystarczające 
monitorowanie liczba substancji wykorzystanych przez 
niektóre państwa członkowskie była zbyt mała. Gdyby 
dyrektywa została prawidłowo wdrożona, istotne 
substancje zostałyby uwzględnione i klasyfikacja byłaby 
prawidłowa. Kwestia ta została wskazana przez Komisję 
w sprawozdaniu z wdrażania i omówiona z zaintereso -
wanymi państwami członkowskimi. Komisja oczekuje, że 
udoskonalone oceny ryzyka i monitorowanie dostarczą 
informacji na potrzeby drugiej edycji planów gospodaro -
wania wodami w dorzeczu.Wspólna odpowiedź Komisji 
do pkt 163–165 i 191
Komisja przyznaje, że w kontekście wdrażania ramowej 
dyrektywy wodnej nie wydała dotychczas żadnych 
wytycznych. Obszerna pomoc na rzecz wdrażania była 
planowana od 2001 r. w ramach wspólnej strategii wdra -
żania, tj. procesu kierowanego przez Komisję i państwa 
członkowskie. W kontekście wspólnej strategii wdrażania 
w ostatnich latach Komisja i państwa członkowskie pra -
cowały dosyć intensywnie nad odzyskiwaniem kosztów. 
Istnieją wytyczne w sprawie sposobu obliczania kosz -
tów ekologicznych i dotyczących zasobów7. Niedawne 
próby uzupełnienia tych wytycznych w ramach wspólnej 
strategii wdrażania nie powiodły się ze względu na roz -
bieżne opinie państw członkowskich i Komisji. Program 
prac na lata 2016–2018 w ramach wspólnej strategii 
wdrażania jest obecnie przedmiotem dyskusji i może 
obejmować dalsze prace w tym zakresie.
164
Warunki wstępne w odniesieniu do Europejskiego 
Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich 
(EFRROW) dotyczą ustalania cen wody i mają zastoso -
wanie wyłącznie do inwestycji w efektywne wykorzy -
stywanie zasobów wodnych, a zatem w ramach planów 
działania, w przypadku których warunki wstępne nie 
były spełnione, kładziono nacisk na zapewnienie, aby 
rolnicy płacili za ilość zużytej wody. Na etapie oceny 
warunków wstępnych Komisja poinformowała także 
państwa członkowskie o potrzebie odzyskania kosztów 
zanieczyszczeń rozproszonych, jednak ponieważ kwestia 
ta nie była objęta EFRROW, plany działania nie zawierały 
żadnego konkretnego wymogu w tym zakresie.
7 „Ocena kosztów ekologicznych i dotyczących zasobów 
w ramowej dyrektywie wodnej”. Dokument informacyjny 
przygotowany przez grupę redakcyjną ECO2. Wspólna strategia 
wdrażania ramowej dyrektywy wodnej. Czerwiec 2004 r. 
(zatwierdzony przez dyrektorów ds. gospodarki wodnej w dniu 
3 grudnia 2004 r.).
Odpowiedzi Komisji 79
Ponadto Komisja pragnie również podkreślić, że w kilku 
państwach członkowskich objętych audytem krajowe 
źródła finansowania są również wykorzystywane na 
rzecz inwestycji w infrastrukturę oczyszczania ścieków 
i że nie oczekuje się, aby samo finansowanie UE miało 
przyczynić się do osiągnięcia zgodności oraz aby było 
ono wystarczająco wysokie w celu osiągnięcia takiej 
zgodności.
172
Komisja będzie kontynuowała monitorowanie wysił -
ków i osiągnięć państw członkowskich. Jednak z uwagi 
na dużą liczbę obszarów dorzeczy i jednolite części 
wód, w odniesieniu do których Komisja ma ocenić 
plany gospodarowania wodami w dorzeczu i programy 
środków, w przeszłości konieczne było dokonywanie 
wyborów i taka konieczność będzie istniała również 
w przyszłości.
Przyjęte podejście sprzyja promowaniu zgodności wśród 
organów państw członkowskich i tylko w wyjątkowych 
okolicznościach umożliwia uciekanie się do formalnego 
postępowania o naruszenie, tj. w przypadkach, w których 
nie można tego uniknąć lub w których okoliczności uza -
sadniają skorzystanie z tego ostatecznego rozwiązania.
Nie tylko Komisja odpowiada za weryfikację zachowania 
zgodności z przepisami przez organy państw członkow -
skich; również krajowe instytucje sądowe odgrywają 
istotną rolę w tym zakresie.
W przypadkach, w których w momencie przyjęcia 
programu operacyjnego nie były spełnione stosowne 
warunki wstępne dotyczące EFRR lub Funduszu Spójno -
ści, państwa członkowskie opracowały plany działania 
na rzecz spełnienia tych warunków do końca 2016 r. Plan 
działania stanowi integralną część programu operacyj -
nego, dlatego też jego wykonalność umowna jest zabez -
pieczona. Komisja monitoruje realizację planów działania 
i może zawiesić wypłatę środków finansowych, jeżeli 
po 2016 r. warunki wstępne nadal nie będą spełnione. 
Wspomniane działania są jednak związane wyłącznie 
z kryteriami spełnienia warunku wstępnego, jak okreś -
lono w rozporządzeniu, i nie mogą być wykorzystywane 
jako narzędzie do zapewnienia zgodności ze wszystkimi 
przepisami UE.170
Komisja jest zdania, że plany z 2009 r. wnoszą znaczącą 
wartość dodaną. Na przykład po raz pierwszy uwzględ -
niono w nich przegląd wszystkich istotnych oddziaływań 
i wpływów  w dorzeczu (w tym na poziomie między -
narodowym w przypadku międzynarodowego planu 
na rzecz Dunaju) obejmujący identyfikację rodzajów 
i źródeł zanieczyszczeń. Przegląd taki jest bardzo ważny 
i wnosi dużą wartość dodaną, mimo że nie był w pełni 
kompletny.
Komisja zgadza się jednak ze stwierdzeniem o braku 
ambicji pod względem środków , ponieważ w pierwszym 
planie skupiono się głównie na środkach podstawowych.
Oprócz wymogu stosowania podstawowych środków 
należ również wyjaśnić, jakie dodatkowe środki o bar -
dziej szczegółowym charakterze muszą zostać ustano -
wione i w jaki sposób należy je wdrażać.
171
Komisja ma świadomość tego, że w niektórych przy -
padkach informacje dotyczące dostępności środków 
finansowych w ramach planów gospodarowania wodami 
w dorzeczu z 2009 r. były niepełne. Komisja ma również 
świadomość problemów państw członkowskich z koor -
dynacją zaobserwowanych przez Trybunał. Koordynacja 
między organami przygotowującymi i wdrażającymi 
programy operacyjne i programy rozwoju obszarów 
wiejskich a organami odpowiedzialnymi za określanie 
środków w ramach planów gospodarowania wodami 
w dorzeczu pozostaje w zakresie kompetencji państw 
członkowskich. Obowiązkiem państw członkowskich jest 
tworzenie partnerstw z właściwymi organami, partne -
rami i odpowiednimi przedstawicielami społeczeństwa 
obywatelskiego w całym okresie przygotowywania 
i wdrażania programów operacyjnych i programów roz -
woju obszarów wiejskich.
W niektórych przypadkach decyzję o alokacji środ -
ków finansowych na okres programowania 2007–2013 
podjęto przed zatwierdzeniem planów gospodarowania 
wodami w dorzeczu z 2009 r. Wspomniane problemy 
związane z koordynacją zostały rozwiązane na etapie 
przygotowywania programów operacyjnych na okres 
programowania 2014–2020. Ponadto warunek wstępny 
ma na celu dostosowanie inwestycji do planów gospoda -
rowania wodami w dorzeczu.
Odpowiedzi Komisji 80
180 Tiret drugie
W dyrektywie dotyczącej oczyszczania ścieków komu -
nalnych nie reguluje się szczegółowych aspektów doty -
czących zezwoleń, np. granicznych wielkości zanieczysz -
czeń, a jedynie opisuje się, które cele główne mają zostać 
osiągnięte przez wstępne oczyszczanie ścieków przemy -
słowych przed ich zrzutem do komunalnych systemów 
zbierania.
181
Komisja w pełni akceptuje znaczenie zapewnienia zgod -
ności i posiadania odpowiednich systemów do kontro -
lowania tej zgodności. Uwaga ta dotyczy wszystkich 
oddziaływań zanieczyszczeń wskazanych przez Trybunał 
w jego sprawozdaniu. Komisja dostrzega także związek 
między kontrolami dotyczącymi zgodności a karami 
nakładanymi w celu zniechęcenia do wykrytych przy -
padków nieprzestrzegania przepisów. Komisja zamie -
rza przedstawić w 2016 r. ogólną inicjatywę na rzecz 
zapewnienia zgodności z przepisami w zakresie ochrony 
środowiska w całej UE.
Zalecenie 2 a)
Komisja przyjmuje to zalecenie i pracuje nad inicjatywą 
polityczną na rzecz poprawy w zakresie zapewniania 
zgodności z przepisami w państwach członkowskich, 
przy jednoczesnym przestrzeganiu zasad proporcjonal -
ności i pomocniczości.
Zalecenie 2 b)
Komisja popiera te zalecenia skierowane do państw 
członkowskich.
186
Komisja pracuje już nad usprawnieniem monitorowania 
i sprawozdawczości wymaganych na mocy dyrektywy 
azotanowej i ramowej dyrektywy wodnej.Zalecenie 1 a)
Komisja przyjmuje to zalecenie.
Komisja wspólnie z państwami członkowskimi pracuje 
nad wskaźnikami przedstawiającymi postępy w osią -
ganiu dobrego stanu. Oczekuje się, że wskaźniki te 
zostaną uzgodnione do końca 2015 r. Uwagi Trybunału 
Obrachunkowego dotyczące sprawozdawczości również 
wniosą wkład w szeroko zakrojoną kontrolę sprawności 
sprawozdawczości w zakresie ochrony środowiska, którą 
Komisja obecnie rozpoczyna i którą zakończy w 2017 r.
Zalecenie 1 b)
Komisja przyjmuje to zalecenie. Komisja będzie nadal 
zachęcała państwa członkowskie do doskonalenia oceny 
oddziaływania i wpływu oraz sieci monitorowania, tak 
aby substancje stwarzające zagrożenie na poziomie 
dorzecza były identyfikowane.
Jednocześnie Komisja pragnie zauważyć, że posiada 
bardzo ograniczone środki umożliwiające wykazanie, że 
istotne substancje nie zostały uwzględnione w planach 
gospodarowania wodami w dorzeczu.
Zalecenie 1 c)
Komisja przyjmuje to zalecenie i obecnie przygotowuje 
kompleksową ocenę drugiej edycji planów gospodaro -
wania wodami w dorzeczu, którą państwa członkowskie 
przedstawią do marca 2016 r.
Zalecenie 1 d)
Komisja popiera te zalecenia skierowane do państw 
członkowskich.
174
W odniesieniu do Republiki Czeskiej, Słowacji i Węgier 
Komisja wystosowała już pisma pilotażowe w celu 
zbadania domniemanych przypadków niezachowania 
zgodności z dyrektywą dotyczącą oczyszczania ścieków 
komunalnych (w przypadku Republiki Czeskiej) i z ter -
minami pośrednimi (w przypadku Słowacji i Węgier). 
Ponadto Komisja przygotowuje obecnie podobne pismo 
pilotażowe w celu zbadania dotrzymania przez Rumunię 
terminów pośrednich.
Zob. także odpowiedzi Komisji do sprawozdania specjal -
nego nr 2/2015.
Odpowiedzi Komisji 81
188 Tiret drugie
Zobowiązania rolnośrodowiskowe muszą być określone 
na poziomie wykraczającym poza wymogi obowiąz -
kowe. Nie mogą one także rekompensować poziomu 
praktyk odpowiadającego zwykłym praktykom. Chociaż 
ograniczenie ilości azotu, które tylko w niewielkim stop -
niu wykracza poza zwykłe praktyki, może nie prowadzić 
do znaczących korzyści dla środowiska, nie można zało -
żyć, że nie przynosi ono korzyści wykraczających poza 
poziom obowiązkowych wymogów i zwykłych praktyk.
Podejmując decyzję dotyczącą tego, który poziom 
wybrać, państwa członkowskie powinny rozważyć, jakie 
ograniczenie ilości substancji biogennych pochodzą -
cych z sektora rolnictwa jest konieczne, aby zapewnić 
możliwość osiągnięcia spójności warunków biogennych 
z dobrym stanem określonym w ramowej dyrektywie 
wodnej we wszystkich wodach.
189 Tiret pierwsze
Komisja zauważa, że kary administracyjne mogą 
sięgać 100% całkowitej płatności w ramach WPR na 
rzecz beneficjenta nawet w dwóch kolejnych latach 
kalendarzowych.
191
Unijna polityka wodna jest wdrażana częściowo z wyko -
rzystaniem środków unijnych, a częściowo bez takiego 
wsparcia (zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”). 
Wymogi prawne nieobjęte finansowaniem pełnią bardzo 
istotną rolę w całym pakiecie działań koniecznych do 
zniwelowania wpływu rolnictwa na wodę.
Zalecenie 3 a)
Komisja przyjmuje to zalecenie.
Zalecenie 3 b)
Komisja nie przyjmuje tego zalecenia.
Jeżeli chodzi o wymogi minimalne, Komisja przeprowa -
dza ich ocenę przez odniesienie do ich istnienia i znacze -
nia dla środków, co do których stanowią część wymogów 
podstawowych. Z uwagi na różnorodność sytuacji, 
w których wymogi te są definiowane, Komisja polega na 
osądzie państw członkowskich co do ich stosowności.
Komisja będzie podkreślała konieczność określenia przez 
państwa członkowskie parametrów wymogów minimal -
nych na poziomie zapewniającym odzwierciedlenie ich 187 Tiret drugie
Od dnia 1 stycznia 2015 r. wymogi minimalne przestają 
wchodzić w zakres zasady wzajemnej zgodności, ponie -
waż w celu uproszczenia zostały one wykluczone z tej 
zasady podczas ostatniej reformy WPR. Wymogi te nadal 
stanowią część wymogów podstawowych w ramach 
rozwoju obszarów wiejskich i w związku z tym podlegają 
kontroli. Państwa członkowskie muszą wdrożyć unijne 
normy dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środo -
wiska przez określenie swoich krajowych norm dobrej 
kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska. W takich 
krajowych normach dobrej kultury rolnej zgodnej 
z ochroną środowiska muszą być uwzględnione potrzeby 
krajowe, regionalne i lokalne. W związku z tym normy 
dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska 
mogą się różnić w poszczególnych państwach członkow -
skich. Komisja ocenia adekwatność norm dobrej kultury 
rolnej zgodnej z ochroną środowiska w stosunku do ram 
WPR. Jeżeli brakuje normy dobrej kultury rolnej zgodnej 
z ochroną środowiska lub jest ona wyraźnie niezgodna 
z definicją WPR, klasyfikuje się ją jako „brak” i podejmuje 
się odpowiednie działania z państwami członkowskimi.
188 Tiret pierwsze
Różne zobowiązania w ramach środka rolnośrodowisko -
wego mogą pomóc w rozwiązaniu problemów doty -
czących jakości wód w mniej lub bardziej bezpośredni 
i aktywny sposób. Projekt i wybór zobowiązań powinien 
wynikać ze szczególnych potrzeb terytorium objętego 
programem.
W programach rozwoju obszarów wiejskich istnieje wiele 
innych środków, które można wykorzystać, aby osiągnąć 
cele związane z wodą – art. 30, inwestycje nieproduk -
cyjne itp.
Obowiązek wypełnienia zobowiązań w ramach tego 
środka w odniesieniu do okresu wynoszącego 5–7 lat 
ma pomóc w osiągnięciu celów tych zobowiązań. 
Zobowiązania te mogą być dalej wypełniane, jeżeli jest 
to uzasadnione potrzebą ochrony lub dalszej poprawy 
jakości wód.
Odpowiedzi Komisji 82
sytuacji oraz przestrzegania przepisów, na podstawie 
których należy ustanowić takie wymogi.
Jeżeli chodzi o normy dobrej kultury rolnej zgodnej 
z ochroną środowiska, Komisja ocenia ich istnienie i sto -
sowność. Komisja uznaje to podejście za spójne z ramami 
prawnymi WPR.
Zalecenie 3 c)
Komisja przyjmuje to zalecenie.
Państwa członkowskie są objęte obowiązkami dotyczą -
cymi ilości wprowadzanego fosforu w przypadkach, w któ -
rych jest to konieczne do osiągnięcia celów określonych 
w ramowej dyrektywie wodnej. W swoim programie środ -
ków państwa członkowskie muszą uwzględnić środki słu -
żące kontrolowaniu rozproszonych źródeł zanieczyszczeń 
oraz umożliwieniu osiągnięcia dobrego stanu. Jeżeli źródła 
fosforanu pochodzenia rolniczego są zidentyfikowane jako 
znaczące, państwa członkowskie muszą wprowadzić kon -
trole dotyczące fosforanu. Jest to jeden z obszarów, który 
zostanie objęty kontrolą Komisji w ramach oceny drugiej 
edycji planów gospodarowania wodami w dorzeczu.
Zalecenie 3 d)
Komisja przyjmuje to zalecenie i zauważa, że pracuje 
nad usprawnieniem monitorowania i sprawozdawczości 
wymaganych na mocy dyrektywy azotanowej i ramowej 
dyrektywy wodnej.
Zalecenie 3 e)
Komisja przyjmuje to zalecenie i uznaje je za wykonane, 
ponieważ wytyczne dotyczące odzyskiwania kosztów 
zostały opracowane w ramach procesu wspólnej strategii 
wdrażania. Niedawne próby uzupełnienia tych wytycznych 
w ramach wspólnej strategii wdrażania nie powiodły się 
ze względu na rozbieżne opinie państw członkowskich. 
Dalsze prace w tym zakresie mogą zostać uwzględnione 
w programie prac na lata 2016–2018 w ramach wspólnej 
strategii wdrażania, który jest obecnie przedmiotem 
dyskusji. Należy zauważyć, że państwa członkowskie mają 
swobodę w wyborze metody obliczania kosztów ekolo -
gicznych i dotyczących zasobów.
Zalecenie 3 f)
Komisja popiera te zalecenia skierowane do państw 
członkowskich.
JAK OTRZYMAĆ PUBLIKACJE UE
Publikacje bezpłatne:
  jeden egzemplarz:  
w EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)
  kilka egzemplarzy (lub mapy, plakaty):  
w przedstawicielstwach Unii Europejskiej (http://ec.europa.eu/represent_pl.htm)  
w delegaturach Unii Europejskiej w krajach poza UE (http://eeas.europa.eu/delegations/index_pl.htm)  
kontaktując się z Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_pl.htm)  
lub dzwoniąc pod numer 00 800 6 7 8 9 10 11 (numer bezpłatny w całej UE) (*)
(*)  Informacje są udzielane nieodpłatnie, większość połączeń również jest bezpłatna (niektórzy operatorzy,  
hotele lub telefony publiczne mogą naliczać opłaty).
Publikacje płatne:
 w EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)
EUROPEJSKI
TRYBUNAŁOBRACHUNKOW
Y
 
Zanieczyszczenia wód w  dorzeczu Dunaju pochodzą 
z różnych źródeł, takich jak gospodarstwa domowe, 
instalacje przemysłowe i  rolnictwo.
Na mocy ramowej dyrektywy wodnej z 2000 r. państwa 
członkowskie przyjmują plany gospodarowania wodami 
w dorzeczu, w  których mają za zadanie uwzględnić 
działania na rzecz zapobiegania tym zanieczyszczeniom. 
Trybunał zbadał, czy wdrożone przez państwa 
członkowskie działania, które ustanowiono w  planach 
z 2009 r., doprowadziły do poprawy jakości wód.