·szersze prawa do anulowania rezerwacji: podróżni mają prawo do anulowania zorganizowanych wakacji bez podania przyczyny za uiszczeniem odpowiedniej opłaty za rozwiązanie umowy. W szczególności podróżni mogą bezpłatnie anulować wakacje, jeżeli „nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności” (np. wojna, katastrofy naturalne lub wybuch epidemii poważnej choroby) zaistniałe w docelowym miejscu podróży wpływają na realizację imprezy turystycznej lub w przypadku podwyżki ceny o ponad 8 % w stosunku do ceny początkowej;

·przedsiębiorstwa sprzedające zorganizowane wakacje muszą zapewnić zabezpieczenie na potrzeby zwrotu wpłat i powrotu podróżnych do kraju w przypadku upadłości organizatora. W ograniczonym zakresie taką gwarancję stosuje się również w przypadku powiązanych usług turystycznych. Przedsiębiorcy ułatwiający nabywanie powiązanych usług turystycznych gwarantują pokrycie kosztów zwrotu płatności otrzymanych od podróżnych w sytuacji, w której nie dochodzi do realizacji danej usługi turystycznej w wyniku niewypłacalności przedsiębiorcy. Taka gwarancja obejmuje również powrót do kraju, jeżeli przedsiębiorca ułatwiający nabywanie powiązanych usług turystycznych jest odpowiedzialny za przewóz pasażerów, np. linia lotnicza. W dyrektywie w sprawie imprez turystycznych określono zasadę wzajemnego uznawania ochrony na wypadek niewypłacalności zapewnianej przez organizatorów lub przedsiębiorców ułatwiających nabywanie powiązanych usług turystycznych zgodnie z prawem państwa członkowskiego, w którym prowadzą oni przedsiębiorstwo;

·wprowadzenie pojęcia powiązanych usług turystycznych oznaczającego takie połączenie co najmniej dwóch usług turystycznych na potrzeby tej samej podróży lub tych samych wakacji, które jest luźniejsze niż w przypadku imprezy turystycznej. W przeciwieństwie do organizatorów imprez turystycznych przedsiębiorcy ułatwiający nabywanie powiązanych usług turystycznych są odpowiedzialni wyłącznie za wykonanie usług turystycznych, które sami realizują. Połączone usługi turystyczne zalicza się do powiązanych usług turystycznych, jeżeli jeden przedsiębiorca ułatwia:

Zgodnie z dyrektywą w sprawie imprez turystycznych organizator imprezy turystycznej jest odpowiedzialny za wykonanie wszystkich usług stanowiących element danej imprezy turystycznej, bez względu na to, czy usługi te mają być wykonane przez samego organizatora, czy też przez innych dostawców usług. Zastępując dyrektywę z 1990 r. dyrektywą w sprawie imprez turystycznych, rozszerzono znaczenie pojęcia „imprezy turystycznej” – które pierwotnie opierało się na koncepcji zorganizowanych wakacji – tak, aby pojęcie to obejmowało również spersonalizowane lub dostosowane do potrzeb wakacje organizowane przez przedsiębiorcę, w tym tradycyjnych organizatorów turystyki, internetowe lub stacjonarne biura podróży, linie lotnicze i hotele, poprzez połączenie różnych usług turystycznych wybranych przez podróżnego. Do celów dyrektywy w sprawie imprez turystycznych wszyscy tacy przedsiębiorcy mogą mieć status „organizatora”.

Każde połączenie przez jednego przedsiębiorcę co najmniej dwóch różnych rodzajów usług turystycznych na potrzeby tej samej podróży lub tych samych wakacji, w tym również na prośbę podróżnego, stanowi imprezę turystyczną, jeżeli zawarto jedną umowę na wszystkie usługi lub jeżeli spełnione są inne kryteria, np. kryterium ceny obejmującej wszystkie te usługi lub ceny całkowitej. Wyłączenia z zakresu stosowania dyrektywy są bardzo ograniczone. Takie zdefiniowanie imprezy turystycznej doprowadziło do braku pewności na etapie transpozycji dyrektywy w sprawie imprez turystycznych i w okresie późniejszym w kwestii, czy dyrektywa ma zastosowanie do dostawców usług zakwaterowania turystycznego, których oferta obejmuje bezpłatny dostęp do miejscowych zajęć rekreacyjnych lub usług transportowych (np. „karty turysty”).

Na początku 2021 r. zewnętrzny wykonawca zakończył realizację badania służącego ocenie zgodności krajowych środków wykonawczych. W badaniu tym stwierdzono, że we wszystkich państwach członkowskich w mniejszym lub większym stopniu mogą występować potencjalne problemy dotyczące braku zgodności z dyrektywą, na przykład w zakresie definicji, wymogów dotyczących informacji udzielanych przed zawarciem umowy, praw podróżnych do rozwiązania umowy i opłat za rozwiązanie, skutków niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, obowiązków przedsiębiorców ułatwiających nabywanie powiązanych usług turystycznych, odpowiedzialności za błędy w rezerwacji i bezwzględnie wiążącego charakteru dyrektywy w sprawie imprez turystycznych. Jeżeli chodzi o zidentyfikowane problemy, nie zaobserwowano ogólnej tendencji, z wyjątkiem faktu, że właściwa transpozycja przepisów dotyczących ochrony na wypadek niewypłacalności, w szczególności skuteczności takiej ochrony, może nie być w pełni zagwarantowana w wielu państwach członkowskich. Komisja przeanalizuje ustalenia z tego badania i w stosownych przypadkach rozważy nawiązanie dialogu z państwami członkowskimi lub wszczęcie postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

Państwa członkowskie miały obowiązek dokonać transpozycji dyrektywy w sprawie imprez turystycznych do dnia 1 stycznia 2018 r. W okresie od lutego 2016 r. do maja 2017 r. Komisja pięciokrotnie zorganizowała warsztaty, których celem było zapewnienie wsparcia państwom członkowskim w transpozycji tej dyrektywy.

W art. 24 dyrektywy w sprawie imprez turystycznych zobowiązano państwa członkowskie do zapewnienia odpowiednich i skutecznych środków zapewniających przestrzeganie tej dyrektywy. Egzekwowanie przebiega w różny sposób w poszczególnych państwach członkowskich zgodnie ze specyfiką krajowych tradycji prawnych. Ponieważ znaczna część przepisów dyrektywy w sprawie imprez turystycznych dotyczy stosunku umownego między organizatorem a podróżnym, podróżni mogą dochodzić egzekwowania tych przepisów na drodze prywatnoprawnej przed sądami lub organami oferującymi alternatywne metody rozwiązywania sporów. Dyrektywa w sprawie imprez turystycznych jest objęta zakresem stosowania nowej dyrektywy w sprawie powództw przedstawicielskich, którą państwa członkowskie muszą transponować do końca 2022 r. Po rozpoczęciu stosowania tej dyrektywy upoważnione podmioty będą mogły wnosić pozwy zbiorowe, aby położyć kres naruszeniom praw podróżnych, a także dochodzić środków naprawczych. Ponadto z badania służącego ocenie zgodności (zob. pkt 2.2 powyżej) wynika, że w większości państw członkowskich przynajmniej niektóre wymogi dyrektywy w sprawie imprez turystycznych podlegają karom administracyjnym lub sankcjom karnym. Egzekwowanie na drodze publicznoprawnej jest szczególnie istotne w przypadku sprawdzania przestrzegania wymogów dotyczących ochrony na wypadek niewypłacalności i wymogów informacyjnych.

W przypadku tego wymogu informacyjnego chodziło jednak właśnie o to, aby zwrócić uwagę konsumentów na różnicę między poziomem ochrony zapewnianym w ramach imprez turystycznych a poziomem ochrony zapewnianym w ramach powiązanych usług turystycznych, dzięki czemu konsumenci mogą świadomie zdecydować, z którego z tych dwóch modeli chcą skorzystać. Organizacje konsumenckie twierdzą, że należy zapewnić jeszcze wyższy poziom przejrzystości i informować podróżnych, którzy zarezerwowali odrębną usługę turystyczną, o poziomie ochrony związanym z taką usługą, który to poziom ochrony w przypadku usług transportowych zapewniono w drodze przepisów rozporządzeń UE dotyczących praw pasażerów.

W dniu 26 listopada 2019 r. służby Komisji zorganizowały warsztaty poświęcone stosowaniu dyrektywy w sprawie imprez turystycznych w sektorze linii lotniczych, będące także elementem działań następczych w związku ze sprawozdaniem Komisji dotyczącym powiązanego procesu rezerwacji online. Przedstawiciele linii lotniczych stwierdzili, że standardowe formularze informacyjne są zbyt złożone, napisane zbyt technicznym językiem i trudne do odczytania, zwłaszcza na urządzeniach mobilnych. Szczególnie w przypadku standardowych formularzy dotyczących powiązanych usług turystycznych stwierdzono, że zawarte w nich informacje można uznać za mylące i zniechęcające, gdyż podróżnych informuje się głównie o tym, że nie przysługują im prawa mające zastosowanie do imprez turystycznych.

Jeżeli chodzi o „powiązany proces rezerwacji online”, udowodnienie przez konsumentów i organy ścigania, czy w danym przypadku świadczone usługi stanowią imprezę turystyczną, powiązane usługi turystyczne czy nie stanowią ani imprezy turystycznej, ani powiązanych usług turystycznych, może okazać się bardzo trudne, co wyjaśniono w sprawozdaniu z 2019 r. dotyczącym powiązanego procesu rezerwacji online. Dostawca usług turystycznych, który po dokonaniu rezerwacji przekazuje dane podróżnego obejmujące jego imię i nazwisko, dane do płatności i adres e-mail innemu przedsiębiorcy świadczącemu drugą usługę zarezerwowaną przed upływem 24 godzin od potwierdzenia pierwszej rezerwacji, jest organizatorem imprezy turystycznej, a zatem jest odpowiedzialny za wykonanie obu usług. Jeżeli którekolwiek z wymienionych wyżej danych nie zostaną przekazane, pierwszy przedsiębiorca ułatwia nabywanie powiązanych usług turystycznych i jest odpowiedzialny wyłącznie za wykonanie świadczonej przez siebie usługi, pod warunkiem że drugiej rezerwacji dokonano w terminie 24 godzin. Jeżeli rezerwacji tej dokonano w późniejszym terminie, dyrektywa w sprawie imprez turystycznych w ogóle nie ma zastosowania. Ze zgłaszanych informacji wynika, że w praktyce trudno jest wykazać, jakie dane wymienili przedsiębiorcy lub w jakim czasie dokonano rezerwacji drugiej usługi turystycznej.

Ponadto wyrażono obawy, że – oprócz ochrony na wypadek niewypłacalności i określonych wymogów dotyczących informacji udzielanych przed zawarciem umowy – w dyrektywie w sprawie imprez turystycznych nie przewidziano odpowiedzialności przedsiębiorców ułatwiających nabywanie powiązanych usług turystycznych za wykonanie odnośnych usług. Przedstawiciele konsumentów obawiają się, że dostawcy usług turystycznych zwodniczo podają się za przedsiębiorców ułatwiających nabywanie powiązanych usług turystycznych, a nie za organizatorów, aby uniknąć konieczności przestrzegania bardziej rygorystycznych przepisów dotyczących odpowiedzialności mających zastosowanie do imprez turystycznych, co skutkuje niższym poziomem ochrony konsumentów.

Stosowanie koncepcji powiązanych usług turystycznych może rodzić trudności związane z tym, że – jak pokazano w drugim z powyższych przykładów – w stosownych przypadkach obowiązek zapewnienia ochrony na wypadek niewypłacalności jest uzależniony od niepewnego wydarzenia w przyszłości, tzn. od tego, czy podróżny zarezerwuje dodatkową usługę turystyczną u innego przedsiębiorcy przed upływem 24 godzin od pierwszej rezerwacji. W takim przypadku dostawca pierwszej usługi turystycznej, który otrzymuje zaliczkę od podróżnego, musi zapewnić w odniesieniu do tych płatności ochronę na wypadek niewypłacalności. Chociaż w art. 19 ust. 4 dyrektywy w sprawie imprez turystycznych na drugiego przedsiębiorcę nałożono obowiązek poinformowania przedsiębiorcy ułatwiającego nabywanie powiązanych usług turystycznych o zawarciu umowy z podróżnym, pierwszy przedsiębiorca niekoniecznie posiada wszystkie informacje potrzebne do ustalenia, w których przypadkach doszło do nabycia powiązanych usług turystycznych. Ze zgłaszanych informacji wynika, że dostawcy dodatkowej usługi turystycznej nie zawsze przestrzegają obowiązków sprawozdawczych np. ze względu na brak technicznych możliwości zapewnienia bezpiecznej wymiany danych lub z obawy przed naruszeniem przepisów ogólnego rozporządzenia o ochronie danych. Tego rodzaju niepewność może utrudniać zapewnienie wymaganej ochrony na wypadek niewypłacalności.

2. W wiadomości e-mail potwierdzającej rezerwację lotu linia lotnicza zamieszcza link do strony internetowej służącej do rezerwacji noclegów w hotelu, za pośrednictwem której podróżny może zarezerwować nocleg w hotelu w miejscu, do którego podróżuje. Jeżeli podróżny kliknie ten link i w terminie 24 godzin od otrzymania potwierdzenia rezerwacji lotu zarezerwuje pokój na potrzeby planowanej podróży, oznacza to, że linia lotnicza ułatwiła nabycie powiązanych usług turystycznych „w sposób ukierunkowany”.

We Francji skutki upadku grupy odczuło ponad 53 000 podróżnych, a koszty pokryte z funduszu gwarancji podróży APST, który obsługiwał francuskie spółki zależne Grupy Thomas Cook, szacuje się na 40–50 mln EUR. Około 10 500 podróżnych sprowadzono do kraju, a ponad 30 000 podróżnych miało możliwość skorzystania z wyjazdów wakacyjnych oferowanych przez innych organizatorów turystyki. Zwrot kosztów poniesionych przez 11 500 podróżnych może rozpocząć się dopiero po zakończeniu postępowania upadłościowego i sporządzenia pełnej dokumentacji kosztów kwalifikujących się do zwrotu.

W wyniku upadłości niemieckich spółek zależnych Grupy Thomas Cook za granicą utknęło około 140 000 podróżnych, których następnie sprowadzono do kraju z pomocą Zurich Versicherungen – podmiotu zapewniającego ochronę na wypadek niewypłacalności. Ochrona na wypadek niewypłacalności okazała się jednak niewystarczająca do zapewnienia pełnego zwrotu kosztów poniesionych przez podróżnych, którzy jeszcze nie dotarli do docelowego miejsca podróży (koszty szacowane na 287,4 mln EUR), co wynikało z górnej granicy odpowiedzialności zakładów ubezpieczeń pokrywających ryzyko. Rząd federalny zobowiązał się zrekompensować wszystkim poszkodowanym podróżnym różnicę między kwotą wpłaconych zaliczek a kwotą zwrotu kosztów otrzymaną od zakładu ubezpieczeń zapewniającego ochronę wobec niewypłacalnych spółek z Grupy Thomas Cook. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez władze niemieckie na początku lutego 2021 r. 105 306 podróżnych zakończyło rejestrację takich roszczeń, a nawet 10 000 kolejnych roszczeń może jeszcze zostać zarejestrowanych.

We wrześniu 2019 r. upadłość ogłosiła Grupa Thomas Cook Group plc. z siedzibą w Zjednoczonym Królestwie – będąca jednym ze światowych liderów w branży turystyki rekreacyjnej, który w roku poprzedzającym upadłość osiągnął sprzedaż na poziomie 9,6 mld GBP i świadczył usługi na rzecz około 19 mln klientów – co głęboko wstrząsnęło całym sektorem turystyki. Grupa Thomas Cook prowadziła działalność w całej UE za pośrednictwem różnych spółek zależnych i pod różnymi markami w kilku państwach członkowskich oraz zatrudniała ponad 21 000 pracowników. Jej upadłość odczuło około 600 000 wczasowiczów, którym trzeba było zapewnić powrót do kraju albo zwrócić wpłacone zaliczki. Skutki odczuli podróżni niemal we wszystkich państwach UE.

Zgodnie z art. 17 dyrektywy w sprawie imprez turystycznych organizatorzy muszą posiadać zabezpieczenie na potrzeby zwrotu wszystkich wpłat dokonanych przez podróżnych w zakresie, w jakim dane usługi turystyczne nie zostały wykonane w wyniku niewypłacalności organizatora. Takie zabezpieczenie obejmuje również powrót podróżnych do kraju, jeżeli dana impreza turystyczna obejmuje przewóz pasażerów. Zachowując swobodę decyzji co do sposobu, w jaki ma zostać zorganizowana ochrona na wypadek niewypłacalności, państwa członkowskie muszą zapewnić skuteczność takiej ochrony zgodnie z wymogami określonymi w art. 17 dyrektywy w sprawie imprez turystycznych. Dyrektywa w sprawie imprez turystycznych z 2015 r. zasadniczo przyczyniła się do znacznej poprawy krajowych systemów ochrony na wypadek niewypłacalności w porównaniu z systemem przewidzianym w dyrektywie w sprawie imprez turystycznych z 1990 r. W 21 państwach członkowskich ochronę na wypadek niewypłacalności zapewnia sam sektor za pośrednictwem prywatnych funduszy gwarancyjnych, zakładów ubezpieczeń, w ramach połączenia obu tych rozwiązań lub w ramach innego rodzaju prywatnych uzgodnień, w tym gwarancji bankowych. Dwa państwa członkowskie (Finlandia i Portugalia) ustanowiły fundusz gwarancyjny mający status podmiotu publicznego. W czterech państwach członkowskich (w Czechach, Danii, Polsce i na Malcie) i w Zjednoczonym Królestwie funkcjonuje system mieszany, co oznacza, że uzupełnieniem określonego rodzaju zabezpieczenia prywatnego jest publicznie zarządzany fundusz gwarancyjny (system dwupoziomowy) lub że funduszami gwarancyjnymi zarządzają organizacje publiczno-prywatne.

W 2019 r. Sieć Europejskich Centrów Konsumenckich rozpatrzyła 2 399 zapytań i 261 skarg mających związek z dyrektywą w sprawie imprez turystycznych. W 2020 r. ze względu na pandemię COVID-19 liczby te wzrosły odpowiednio o 368 % (11 226 zapytań) i 250 % (914 skarg). Ponadto znacznie wzrósł udział spraw mających związek z dyrektywą w sprawie imprez turystycznych we wszystkich sprawach rozpatrywanych przez Europejskie Centra Konsumenckie, tj. z 2 % w 2019 r. do 7 % wszystkich spraw w 2020 r. Średni czas rozpatrywania spraw pozostał taki sam, a wskaźnik pozytywnego lub neutralnego wyniku interwencji Europejskich Centrów Konsumenckich u przedsiębiorcy wzrósł z 61 % w 2019 r. do 70 % w 2020 r. W 2019 r. zapytania i skargi dotyczyły głównie niezgodności wykonania lub wprowadzających w błąd działań lub zaniechań (39 %). W 2020 r. najczęstszym tematem było anulowanie i niewykonanie usług (62 %). W 2020 r. Europejskie Centra Konsumenckie opublikowały broszurę dotyczącą wykładni dyrektywy w sprawie imprez turystycznych oraz udostępniły odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania na swoich krajowych stronach internetowych i kanałach w mediach społecznościowych, aby wesprzeć konsumentów w świetle drastycznego wzrostu liczby skarg w sektorze podróży, w tym w zakresie imprez turystycznych.

Zakres właściwości francuskiego organu ADR Médiation Tourisme et Voyage (MTV) zasadniczo obejmuje cały sektor podróży i transportu. W 2019 r. do tego organu wpłynęło 8 667 wniosków (z których około 21 % dotyczyło typowych zorganizowanych wycieczek), w odniesieniu do 5 449 wniosków zaproponowano rozwiązania polubowne – wskaźnik akceptacji wyniósł 93,5 %. Główne przedmioty sporów związanych z imprezami turystycznymi dotyczyły wykonania umowy, rozwiązywania lub zmiany umów oraz jakości usługi.

4.2.3.Różnice między krajowymi systemami ochrony na wypadek niewypłacalności

W dyrektywie w sprawie imprez turystycznych określono, że należy zapewnić „skuteczność” ochrony na wypadek niewypłacalności, ale pozostawiono państwom członkowskim swobodę decyzji co do sposobu, w jaki taka ochrona ma zostać zorganizowana (zob. motyw 39 dyrektywy w sprawie imprez turystycznych). W związku z pojawiającymi się w niektórych państwach członkowskich problemami z pokryciem kosztów powrotu do kraju i zwrotów kosztów organizacje konsumenckie domagają się dalszej harmonizacji krajowych systemów ochrony na wypadek niewypłacalności, w tym minimalnych kryteriów dotyczących sposobu organizacji takich systemów ochrony na wypadek niewypłacalności, oraz zapewnienia odpowiedniego finansowania funduszy gwarancyjnych. W porównaniu z dyrektywą w sprawie imprez turystycznych z 1990 r. obecna dyrektywa w sprawie imprez turystycznych zawiera już jednak więcej szczegółowych informacji na temat wymaganej ochrony na wypadek niewypłacalności, a ponadto w toku negocjacji legislacyjnych dotyczących tej dyrektywy kontrowersje budziła kwestia tego, jak bardzo szczegółowe wymogi należy w niej ustanowić. Przedstawiciele sektora ubezpieczeń wskazali, że sektor podróży jest w stanie lepiej samodzielnie zorganizować powroty do kraju (np. za pomocą funduszu gwarancyjnego) oraz że podstawową działalnością instytucji finansowych jest obsługa płatności.

4.2.4.Kontynuacja zorganizowanych wakacji jako rozwiązanie preferowane

W szczególności przedstawiciele funduszy gwarancji podróży w eksperckiej grupie zainteresowanych stron wspierającej stosowanie dyrektywy w sprawie imprez turystycznych podkreślili, że w przypadku niewypłacalności organizatora kontynuacja zarezerwowanej imprezy turystycznej, zamiast powrotu do kraju lub zwrotu kosztów, stanowiłaby najlepsze rozwiązanie zarówno dla podróżnych, jak i dla dostawców usług turystycznych. Motyw 39 dyrektywy w sprawie imprez turystycznych stanowi, że powinno być możliwe zaoferowanie podróżnym kontynuacji imprezy turystycznej.

4.2.5.Ograniczenie zaliczek

Zaliczka jest zwyczajową formą płatności za imprezy turystyczne. Z niemieckiego orzecznictwa krajowego dotyczącego nieuczciwych postanowień umownych wynika, że w Niemczech zaliczki na imprezy turystyczne zasadniczo ograniczają się do 20 % kwoty uiszczanej w chwili rezerwacji, chyba że organizator należycie uzasadni wyższą zaliczkę ze względu na wydatki powstałe w chwili zawarcia umowy; pozostała kwota jest płatna nie później niż 30 dni przed rozpoczęciem podróży. Upadłość Grupy Thomas Cook doprowadziła jednak do powstania roszczeń o zwrot kosztów w wysokości około 287,4 mln EUR w Niemczech, co ostatecznie skłoniło rząd do wypłacenia zaległych zwrotów (zob. powyżej w pkt 4.1). Również w Austrii istnieją ograniczenia dotyczące zaliczek na imprezy turystyczne, które nie mają jednak zastosowania w przypadku nieograniczonej ochrony na wypadek niewypłacalności.

Aby ograniczyć narażenie podróżnych na ryzyko niewypłacalności, ale także aby zmniejszyć ryzyko ponoszone przez podmioty udzielające zabezpieczenia, a tym samym koszty takiego zabezpieczenia, organizacje konsumentów i podróżnych zaproponowały ograniczenie wysokości zaliczek i wprowadzenie wymogu, aby podróżni płacili za usługę dopiero po jej otrzymaniu. Argumentują one, że dzięki ograniczeniu zaliczek ryzyko, które mają pokryć systemy ochrony na wypadek niewypłacalności, mogłoby zostać ograniczone głównie do powrotu podróżnych do kraju, a podróżni byliby lepiej chronieni w przypadku anulowania imprezy.

Ponieważ usługi przedpłacone, takie jak przewóz pasażerów, są często częścią imprezy turystycznej, należałoby ocenić wykonalność, zakres i restrykcje ewentualnego ograniczenia stosowania zaliczek w sektorze imprez turystycznych, z uwzględnieniem szerszego ekosystemu turystycznego.

Przedstawiciele sektora transportu i podróży uważają, że ograniczenie zaliczek mogłoby pogorszyć ich krytyczną sytuację pod względem płynności finansowej. Zwracają oni również uwagę, że zaliczki są światowym standardem w usługach turystycznych, a jednostronne wymogi UE ograniczające ten model biznesowy mogłyby mieć daleko idące konsekwencje i zakłócić równe szanse w stosunku do konkurentów spoza UE. Ponadto przedstawiciele branży podkreślają, że ceny imprez turystycznych mogą być utrzymywane na niskim poziomie, ponieważ organizatorzy podróży wykupują z wyprzedzeniem duże przydziały miejsc w hotelach i w środkach transportu, finansowane z zaliczek od konsumentów.

4.2.6.Ochrona na wypadek niewypłacalności w przypadku upadłości przewoźników

W swojej rezolucji w odpowiedzi na upadłość Grupy Thomas Cook Parlament Europejski uznał znaczenie skutecznej repatriacji i nie zgłosił żadnych zastrzeżeń w odniesieniu do dyrektywy w sprawie imprez turystycznych. W tym kontekście w ramach rewizji rozporządzenia nr 261/2004 w sprawie praw pasażerów linii lotniczych Parlament ponowił jednak wniosek o rozszerzenie ochrony na wypadek niewypłacalności na loty oferujące tylko miejsca w samolocie bez innych usług. Skutki niewypłacalności linii lotniczych mogą odczuć podróżni, organizatorzy turystyki i pośrednicy. Na przykład, jeżeli umowa o udział w imprezie turystycznej obejmująca przelot zostanie rozwiązana zgodnie z dyrektywą w sprawie imprez turystycznych, organizator może być zobowiązany do zwrotu podróżnemu pełnej ceny niezależnie od tego, czy nadal ma tę kwotę lub czy będzie w stanie odzyskać ją od linii lotniczych. Apel ze strony zainteresowanych stron reprezentujących przedsiębiorstwa turystyczne i konsumentów o wprowadzenie obowiązkowej ochrony na wypadek niewypłacalności linii lotniczych nasilił się w kontekście kryzysu związanego z COVID-19. W sprawozdaniu okrągłego stołu ekspertów ds. lotnictwa w sprawie naprawy europejskiego lotnictwa (listopad 2020 r.) przyznano, że obecny kryzys pokazał, iż pasażerowie czują się pozbawieni ochrony na wypadek niewypłacalności linii lotniczych, i zasugerowano, że wpływ ochrony na wypadek niewypłacalności linii lotniczych mógłby zostać dokładniej przeanalizowany.

W komunikacie w sprawie strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności z dnia 9 grudnia 2020 r. Komisja stwierdziła, że „UE musi pomagać pasażerom, gdy przewoźnicy przechodzą w stan upadłości lub znajdują się w poważnym kryzysie płynnościowym, tak jak w sytuacji pandemii COVID-19. Pasażerowie, którzy utknęli na lotnisku, muszą mieć umożliwiony powrót, a koszty ich biletów muszą zostać zwrócone w przypadku odwołania lotów przez przewoźników. Komisja rozważa możliwości i korzyści wynikające z ewentualnych środków ochrony pasażerów przed takimi zdarzeniami i, w stosownych przypadkach, przedstawi wnioski ustawodawcze”.

5.Pandemia COVID-19

W dniu 30 stycznia 2020 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła stan zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym w związku z globalnym wybuchem epidemii COVID-19, a w dniu 11 marca 2020 r. określiła ją jako pandemię.

W wyniku pandemii COVID-19 wprowadzono bezprecedensowe ograniczenia w podróżowaniu na skalę ogólnoświatową, które doprowadziły do niemal całkowitego wstrzymania podróży w Europie i wielu innych częściach świata. Poważnie wpływa to na cały ekosystem turystyczny. Z danych Światowej Organizacji Turystyki wynika, że w okresie od stycznia do października 2020 r. wyniki sektora turystyki w Europie spadły o 72 % w porównaniu z rokiem 2019. Poza utratą przychodów organizatorzy są szczególnie zaniepokojeni faktem, że wnioski o zwrot kosztów składane przez podróżnych w związku z anulowaniem rezerwacji znacznie przekraczają poziom nowych rezerwacji. Wspólne Centrum Badawcze Komisji oszacowało w scenariuszu „drugiej fali”, że w wyniku spadku liczby przybywających turystów w 2020 r. zagrożonych może być 11,7 mln miejsc pracy w gospodarce UE. Jednocześnie, według organizacji konsumenckich, do grudnia 2020 r. tysiące konsumentów nie otrzymało jeszcze zwrotu pieniędzy za odwołane wakacje.

5.1.Odwołanie podróży z powodu COVID-19

Pandemia COVID-19 spowodowała konieczność zastosowania przepisów dyrektywy w sprawie imprez turystycznych dotyczących „nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności”, które zdefiniowano w art. 3 pkt 12 dyrektywy w sprawie imprez turystycznych jako „sytuację poza kontrolą strony powołującej się na taką sytuację i której skutków nie można było uniknąć, nawet gdyby podjęto wszelkie rozsądne działania”. Znaczące zagrożenie dla zdrowia ludzkiego, takie jak wybuch epidemii poważnej choroby w docelowym miejscu podróży lub jego najbliższym sąsiedztwie, zazwyczaj kwalifikuje się jako takie nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności (zob. motyw 31 dyrektywy w sprawie imprez turystycznych).

Zgodnie z art. 12 dyrektywy w sprawie imprez turystycznych podróżny może rozwiązać umowę o udział w imprezie turystycznej bez płacenia jakiejkolwiek kary za rozwiązanie w przypadku „nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności występujących w miejscu docelowym lub jego najbliższym sąsiedztwie, które to okoliczności w znaczącym stopniu wpływają na realizację imprezy turystycznej lub które w znaczącym stopniu wpływają na przewóz pasażerów do miejsca docelowego” (art. 12 ust. 2 dyrektywy w sprawie imprez turystycznych). Organizator imprezy turystycznej również może rozwiązać umowę bez ponoszenia kary, jeżeli nie ma możliwości zrealizowania umowy z powodu „nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności” (art. 12 ust. 3 dyrektywy w sprawie imprez turystycznych). W takich przypadkach podróżny ma prawo do pełnego zwrotu wszelkich wpłat dokonanych z tytułu danej imprezy turystycznej w terminie 14 dni od rozwiązania umowy (art. 12 ust. 4 dyrektywy w sprawie imprez turystycznych).

W dniu 5 marca 2020 r. służby Komisji opublikowały na stronie internetowej Komisji nieformalne wytyczne dotyczące stosowania dyrektywy w sprawie imprez turystycznych w związku z COVID-19 , zaktualizowane w dniu 19 marca 2020 r., w których potwierdzono prawo podróżnych do uzyskania pełnego zwrotu kosztów, jeżeli – na podstawie oceny poszczególnych przypadków – spełnione są warunki określone w art. 12 ust. 2 lub 3 dyrektywy w sprawie imprez turystycznych. W nocie tej służby Komisji stwierdziły również, że biorąc pod uwagę sytuację organizatorów w zakresie przepływów pieniężnych, podróżni powinni rozważyć możliwość zaakceptowania, że ich wycieczka zostanie przełożona na późniejszy termin, co – biorąc pod uwagę obecną niepewność związaną z planowaniem podróży – mogłoby przyjąć formę noty kredytowej („bon”). Kilka państw członkowskich zwróciło się do Komisji o zawieszenie prawa do zwrotu w terminie 14 dni lub zastąpienie go tymczasowym rozwiązaniem w postaci bonu.

W piśmie z dnia 27 marca 2020 r. skierowanym do wszystkich państw członkowskich komisarz Didier Reynders przypomniał, że prawo podróżnych do zwrotu kosztów musi mieć zastosowanie do odwołań związanych z COVID-19. W celu złagodzenia problemów przedsiębiorstw z płynnością finansową zasugerował on, że organizatorzy turystyki mogliby oferować bony pod warunkiem, że podróżni 1) mieliby wybór, jeżeli chodzi o przyjęcie bonu, oraz 2) powinni mieć możliwość zażądania pełnego zwrotu pieniędzy, jeżeli ostatecznie nie skorzystali z bonu. Ponadto komisarz Didier Reynders podkreślił, że konieczne są środki zapewniające solidną ochronę na wypadek niewypłacalności, aby zwiększyć zaufanie podróżnych do dokonywania takich wyborów.