Działania na szczeblu UE podsumowano w czwartym komunikacie w sprawie gotowości na brexit z dnia 10 kwietnia 2019 r. Komisja przedstawiła 19 wniosków ustawodawczych służących przygotowaniu się na wystąpienie Zjednoczonego Królestwa z UE. Parlament Europejski i Rada przyjęły 18 z nich, a co do ostatniego, dotyczącego budżetu UE na 2019 r., osiągnięto porozumienie polityczne i prawdopodobnie zostanie on formalnie przyjęty w czerwcu 2019 r. Te akty ustawodawcze są wymienione w załączniku 1 i obejmują obszary od transportu, poprzez koordynację zabezpieczenia społecznego i program Erasmus+, po system wizowy mający zastosowanie do obywateli Zjednoczonego Królestwa. Komisja przyjęła też 63 aktów nieustawodawczych w wielu obszarach polityki.

Rada Europejska (art. 50) postanowiła dokonać przeglądu postępów na posiedzeniu w dniach 20–21 czerwca 2019 r. Aby dostarczyć informacji do tego przeglądu, w ślad za swoimi czterema poprzednimi komunikatami w sprawie gotowości na brexit i działań awaryjnych Komisja w niniejszym komunikacie podsumowuje środki w zakresie gotowości i środki awaryjne wprowadzone przez Unię Europejską i państwa członkowskie UE-27, skutki przedłużenia terminu oraz wszelkie prace przygotowawcze, które nadal wymagają podjęcia. Komisja wzywa państwa członkowskie i zainteresowane strony do wykorzystania przedłużonego terminu do upewnienia się, czy wprowadzono wszystkie niezbędne środki gotowości i środki awaryjne.

Jeśli do dnia 31 października 2019 r. Zjednoczone Królestwo nie ratyfikuje umowy o wystąpieniu lub jeśli nie zwróci się o trzecie przedłużenie, na które Rada Europejska (art. 50) wyrazi jednomyślną zgodę, okres przewidziany w art. 50 ust. 3 TUE upłynie w tym dniu. Zjednoczone Królestwo stanie się w takim wypadku państwem trzecim w dniu 1 listopada 2019 r. bez umowy zapewniającej uporządkowane wystąpienie. Z uwagi na utrzymującą się niepewność co do ratyfikacji umowy przez Zjednoczone Królestwo i ogólnej sytuacji wewnętrznej w tym państwie, zgodnie z podejściem, które Rada Europejska (art. 50) podkreśla od początku procesu, wszystkie podmioty muszą nadal przygotowywać się na wszelkie ewentualności, włącznie z wystąpieniem bez umowy.

W niektórych sektorach przedsiębiorstwa zgłaszały w marcu 2019 r., że miały za mało czasu na dostosowanie się. Komisja zdecydowanie zachęca zainteresowane strony, aby, korzystając z dodatkowego czasu do 31 października 2019 r., podjęły wszelkie niezbędne działania w celu przygotowania się na wystąpienie Zjednoczonego Królestwa z UE. Powinny one zapewnić uzyskanie niezbędnych zezwoleń regulacyjnych i podjęcie działań administracyjnych w odniesieniu do handlu transgranicznego, a także niezbędnych działań w zakresie relokacji lub reorganizacji przedsiębiorstwa bądź zmian w umowach. Należy w szczególności pamiętać, że wprowadzanie na rynek UE produktów, które nie spełniają koniecznych wymogów lub warunków zezwoleń, nie będzie możliwe. Jak stwierdzono powyżej, Komisja nie planuje już przyjęcia żadnych nowych środków na wypadek wystąpienia bez umowy czy też w celu skompensowania braku gotowości ze strony podmiotów gospodarczych. Komisja jest zdania, że dodatkowy okres dostępny dzięki przedłużeniu terminu powinien zasadniczo wystarczyć podmiotom gospodarczym na dostosowanie się, a więc nawet w przypadkach, w których dopuszczone są wyłączenia lub odstępstwa, nie powinny one być konieczne.

Władze krajowe, regionalne i lokalne w państwach członkowskich UE-27 odgrywają kluczową rolę w przygotowaniach do wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE. Wszystkie państwa członkowskie UE-27 wprowadziły przepisy i strategie oraz poczyniły praktyczne przygotowania. Państwa członkowskie UE-27 powinny – podobnie jak to uczyniła Komisja w odniesieniu do środków awaryjnych UE – dokonać przeglądu swoich krajowych środków awaryjnych, aby mieć pewność, że są one nadal adekwatne do celów w sytuacji przedłużenia terminu określonego w art. 50 ust. 3. W przypadku wystąpienia bez umowy stosowanie ostatecznych środków przygotowawczych musi rozpocząć się najpóźniej dnia 1 listopada 2019 r.

Prawo pobytu i prawa do zabezpieczenia społecznego przysługujące obywatelom

W odniesieniu do prawa pobytu obywateli Zjednoczonego Królestwa państwa członkowskie UE-27 przygotowały lub przyjęły przed dniem 12 kwietnia 2019 r. krajowe środki awaryjne dla zapewnienia, aby obywatele Zjednoczonego Królestwa i członkowie ich rodzin pochodzący spoza UE mogli nadal legalnie przebywać w UE w okresie bezpośrednio po wystąpieniu bez umowy. Komisja współpracuje z państwami członkowskimi UE-27 dla zapewnienia spójnego ogólnego podejścia, jednocześnie uznając, że wskazana jest elastyczność co do rozwiązań w poszczególnych państwach członkowskich, ponieważ mają one do czynienia z różnymi wyzwaniami w zależności od panujących w nich systemów prawnych i administracyjnych oraz od liczby obywateli Zjednoczonego Królestwa przebywających na ich terytorium.

Aby zapewnić większą jasność sytuacji, Komisja – w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi UE-27 – przedstawiła przegląd krajowych środków dotyczących prawa pobytu na swoich stronach internetowych dotyczących gotowości na brexit . Komisja będzie nadal aktualizować te informacje na podstawie najnowszych danych uzyskanych z państw członkowskich UE-27. Komisja wzywa państwa członkowskie UE-27 do kontynuowania działań skierowanych do obywateli Zjednoczonego Królestwa mieszkających na ich terytorium. Komisja przypomina, że ochrona statusu prawnego obywateli Zjednoczonego Królestwa mieszkających obecnie w UE jest priorytetem.

Co się tyczy obywateli UE mieszkających w Zjednoczonym Królestwie, informacje na temat podejścia rządu Zjednoczonego Królestwa są dostępne na jego stronie internetowej.

Jak wyjaśniono w czwartym komunikacie w sprawie gotowości na brexit z 10 kwietnia 2019 r., Komisja współpracuje również z państwami członkowskimi UE-27 w celu uzupełnienia poziomu ochrony uprawnień do zabezpieczenia społecznego przewidzianego w unijnym rozporządzeniu w sprawie środków awaryjnych na wypadek wystąpienia bez umowy. Obejmuje to stosowanie jednostronnego skoordynowanego podejścia awaryjnego do wszystkich osób ubezpieczonych, których uprawnienia odnoszą się do Zjednoczonego Królestwa przed datą wystąpienia. Poza tym państwa członkowskie UE-27 mogą jednostronnie stosować zasadę sumowania okresów pracy, ubezpieczenia i pobytu w Zjednoczonym Królestwie po wystąpieniu bądź też stosować dalsze środki jednostronne. Mogą również umożliwić korzystanie z opieki zdrowotnej osobom ubezpieczonym w Zjednoczonym Królestwie przebywającym na ich terytorium. Komisja sporządziła przegląd środków krajowych, który stanowi potwierdzenie, że chociaż środki wprowadzone w poszczególnych państwach członkowskich – ze względu na ich specyficzną sytuację – wykazują pewną różnorodność, to skoordynowane podejście zapewnia jednolity podstawowy poziom ochrony we wszystkich państwach członkowskich UE-27. Państwa członkowskie UE-27 powinny wykorzystać przedłużony termin, aby zapewnić obywatelom informacje potrzebne im do przygotowania się na wystąpienie Zjednoczonego Królestwa z UE.

Produkty lecznicze, wyroby medyczne i substancje chemiczne

Wystąpienie Zjednoczonego Królestwa z UE ma znaczenie dla dwóch rodzajów produktów leczniczych stosowanych u ludzi oraz weterynaryjnych produktów leczniczych: dopuszczonych do obrotu centralnie przez Komisję Europejską oraz dopuszczonych do obrotu na szczeblu krajowym przez państwa członkowskie. Do dnia 12 kwietnia 2019 r. nie zapewniono zgodności z przepisami tylko w przypadku nielicznych produktów centralnie dopuszczonych do obrotu (około 1 %). Chociaż sytuacja ta nie stanowi zasadniczej trudności, rozwiązanie jej leży zarówno w interesie przemysłu farmaceutycznego, jak i pacjentów. Europejska Agencja Leków (EMA) jest obecnie bliska zakończenia procesu zapewniania zgodności regulacyjnej w odniesieniu do produktów dopuszczonych do obrotu na szczeblu centralnym. Wymagane są natomiast dalsze działania w odniesieniu do produktów dopuszczonych na szczeblu krajowym. Zdecydowanie zachęca się przemysł do wykorzystania przedłużonego terminu do zapewnienia zgodności regulacyjnej pozostałych produktów leczniczych do dnia 31 października 2019 r. w ścisłej współpracy z EMA i krajowymi agencjami ds. leków. Jeżeli chodzi o przeniesienie obiektów służących do badania partii produktów ze Zjednoczonego Królestwa do państw członkowskich UE-27, w marcu 2019 r. Komisja wydała wytyczne w sprawie możliwości uzyskania przez przedsiębiorstwa tymczasowego zwolnienia pod określonymi warunkami. Jakkolwiek kwestia ta powinna być mniej istotna ze względu na przedłużenie terminu określonego w art. 50 ust. 3, to wytyczne nadal mają zastosowanie zarówno do produktów dopuszczonych na szczeblu centralnym, jak i tych dopuszczonych na szczeblu krajowym, na potrzeby szybkiego zakończenia przenoszenia do UE-27 obiektów służących badaniom w ramach kontroli jakości.

Ponadto nadal trwa przenoszenie certyfikatów dotyczących wyrobów medycznych z jednostek notyfikowanych w Zjednoczonym Królestwie do jednostek notyfikowanych w UE-27. Kilka jednostek notyfikowanych w Zjednoczonym Królestwie współpracuje z jednostkami notyfikowanymi UE-27 lub tworzy w tych państwach nowe jednostki w celu przeniesienia certyfikatów ich klientów do tych państw. Chociaż przed 12 kwietnia 2019 r. poczyniono znaczne postępy w przenoszeniu certyfikatów, konieczne będzie jeszcze przeprowadzenie znacznych prac w celu osiągnięcia pełnej zgodności z przepisami do dnia 31 października 2019 r. W przypadkach, w których jednostki notyfikowane w Zjednoczonym Królestwie nie będą w stanie przenieść certyfikatów swoich klientów w terminie, zdecydowanie zaleca się producentom zajęcie się we własnym zakresie przenoszeniem certyfikatów do jednostek notyfikowanych w państwach członkowskich UE-27. Państwa członkowskie powinny wspomagać przedsiębiorstwa w skoncentrowaniu działań przygotowawczych na produktach krytycznych i w znalezieniu jednostki notyfikowanej w UE-27 w celu terminowego przeniesienia certyfikatów. Państwa członkowskie regularnie omawiają postępy w tym obszarze, w szczególności w ramach grupy zadaniowej ds. brexitu w ramach sieci właściwych organów ds. wyrobów medycznych, a także pozostają w stałym kontakcie z Komisją. Komisja jest zdania, że przedłużenie terminu przewidzianego w art. 50 ust. 3 do dnia 31 października 2019 r. zapewnia wystarczającą ilość czasu na dokończenie zarówno przenoszenia certyfikatów, jak i dostosowywania etykiet produktów.

Jeśli chodzi o substancje chemiczne, do końca kwietnia 2019 r. przeniesiono do państw członkowskich UE-27 rejestracje REACH 463 substancji, zaś 718 substancji nadal było zarejestrowanych wyłącznie przez podmioty rejestrujące mające siedzibę w Zjednoczonym Królestwie. Europejska Agencja Chemikaliów (ECHA) otworzyła „okno dla brexitu” w REACH-IT, aby podjąć niezbędne działania w celu przeniesienia rejestracji REACH przed datą wystąpienia. Po ostatnim przedłużeniu terminu określonego w art. 50 ust. 3 „okno dla brexitu” pozostaje otwarte przez ECHA do dnia 31 października 2019 r. Przedsiębiorstwom z podmiotami rejestrującymi mającymi siedzibę w Zjednoczonym Królestwie, które jeszcze nie przeniosły swoich rejestracji do państw członkowskich UE-27, zdecydowanie zaleca się korzystanie z tej możliwości oraz kontakt i koordynację z potencjalnymi podmiotami współrejestrującymi i dalszymi użytkownikami w UE-27. Jeżeli rejestracje nie zostaną przeniesione, to począwszy od dnia wystąpienia odnośne chemikalia nie będą mogły być wprowadzane do obrotu w UE. Podmioty z siedzibą w Zjednoczonym Królestwie, ubiegające się o zezwolenia w ramach REACH, muszą przenieść swoje wnioski do przedsiębiorstw z siedzibą w UE-27, aby uniknąć zakłóceń w dostawach.

Cła, podatki pośrednie i punkty kontroli granicznej

W dziedzinie ceł i podatków pośrednich Komisja już przed poprzednią datą wystąpienia zorganizowała liczne spotkania techniczne i opublikowała wytyczne dotyczące ceł, podatku od wartości dodanej (VAT) i podatku akcyzowego. Na okres do dnia wystąpienia zaplanowano szereg dalszych międzysektorowych dyskusji podsumowujących z administracjami krajowymi. Działania skupiają się obecnie na zapewnianiu krajowym funkcjonariuszom celnym ukierunkowanych szkoleń w postaci warsztatów, filmów w internecie lub animacji, a także na organizacji przyspieszonych programów szkoleń na potrzeby rekrutacji nowych pracowników służb celnych i przekwalifikowywania dotychczasowych pracowników.

Ponadto Komisja kontynuuje wielojęzyczną kampanię informacyjną uruchomioną 18 lutego 2019 r., która ma służyć pomocą unijnym przedsiębiorstwom i wszystkim innym zainteresowanym stronom w przygotowaniach do wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE. Narzędzia komunikacyjne obejmują m.in. specjalną stronę internetową, ulotki, przewodnik celny oraz internetowe objaśnienia rozwiązań technicznych służących skutecznemu wdrażaniu unijnego kodeksu celnego w odniesieniu do Zjednoczonego Królestwa w przypadku wystąpienia bez umowy.

Administracje krajowe poczyniły znaczne inwestycje w infrastrukturę i zasoby ludzkie, przede wszystkim w państwach członkowskich, które są głównymi punktami wejściowymi i wyjściowymi w handlu między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem. Państwa członkowskie współpracują również z Komisją w ramach działań szkoleniowych i komunikacyjnych mających na celu dotarcie do podmiotów gospodarczych oraz zainteresowanych stron.

Z uwagi na dużą liczbę podmiotów, których to dotyczy, trudno jest określić dokładny poziom gotowości przedsiębiorstw w dziedzinie ceł, jednak z danych statystycznych wynika, że działania zostały podjęte.

Po pierwsze między lutym a marcem 2019 r. znacznie wzrosła liczba unijnych numerów rejestracyjnych i identyfikacyjnych przedsiębiorcy (EORI), przyznawanych wszystkim podmiotom zarejestrowanym przez organy celne na potrzeby przyszłych działań związanych z przywozem lub wywozem. W tym względzie Komisja wyjaśniła, że podmioty gospodarcze mogą przedstawić wymagane dane i podjąć niezbędne kroki w celu rejestracji przed datą wystąpienia. Po drugie, wzrosła również liczba wniosków dotyczących statusu upoważnionego przedsiębiorcy (AEO), który umożliwia korzystanie z pewnych ułatwień i uproszczeń celnych . Tendencje te wskazują na to, że zainteresowane strony są w coraz większym stopniu przygotowane w kontekście procedur celnych, co jednak nie oznacza, że podjęto wszystkie konieczne środki przygotowawcze. W szczególności przyznanie numeru EORI i statusu AEO to tylko niektóre z działań potrzebnych podmiotom gospodarczym do przygotowania się do wystąpienia bez umowy. Działania te mogą też obejmować m.in. zmiany w logistyce i planowaniu operacyjnym lub ewentualne zatrudnienie specjalistów w dziedzinie ceł. Należy wreszcie podkreślić, że nie tylko kraje w sąsiedztwie Zjednoczonego Królestwa powinny podejmować intensywne wysiłki: każde przedsiębiorstwo z UE-27, które po dacie wystąpienia zamierza nadal prowadzić wymianę handlową ze Zjednoczonym Królestwem, powinno skontaktować się z krajową administracją celną, aby upewnić się, że poczyniło wszelkie niezbędne przygotowania.

W dziedzinie kontroli sanitarnych i fitosanitarnych (SPS) państwa członkowskie UE-27 utworzyły nowe punkty kontroli granicznej (PKG) lub rozbudowały istniejące punkty w miejscach wprowadzania przywozu ze Zjednoczonego Królestwa do UE. Jak stwierdzono powyżej, akt nieustawodawczy zatwierdzający te PKG będzie musiał zostać przyjęty ponownie wskutek ostatniego przedłużenia terminu określonego w art. 50 ust. 3. Wcześniej państwa członkowskie UE-27 powinny wykorzystać dodatkowy czas na ocenę potrzeby dalszych dostosowań tych PKG, aby od samego początku zapewnić ich pełną operacyjność. Ponadto Komisja utrzymuje regularne kontakty z najbardziej zainteresowanymi państwami członkowskimi, tak aby w przypadku wystąpienia bez umowy możliwe było sprawne uruchomienie lądowego połączenia transportowego między Irlandią a pozostałą częścią Unii Europejskiej przez Zjednoczone Królestwo, w tym wsparcia niezbędnych systemów informatycznych.

Transport

W dziedzinie transportu lotniczego w rozporządzeniu (UE) 2019/502 w sprawie środków awaryjnych przewidziano specjalny mechanizm umożliwiający unijnym liniom lotniczym spełnienie unijnych wymogów dotyczących własności i kontroli po wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa z UE. Linie lotnicze miały 15 dni od wejścia w życie rozporządzenia (tj. od dnia 28 marca 2019 r.) na przedłożenie odpowiedniemu krajowemu organowi wydającemu licencje planu opisującego środki planowane w celu osiągnięcia pełnej zgodności z wymogami. Właściwe organy wydające zezwolenia mają dwa miesiące na dokonanie oceny, czy środki te zapewnią zgodność z przepisami, i muszą poinformować o swojej ocenie Komisję i danego przewoźnika lotniczego. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie środków awaryjnych przewoźnicy mają następnie czas do dnia 30 marca 2020 r. na wdrożenie opisanych środków i wypełnienie wymogów unijnych dotyczących własności i kontroli. Proces ten jest w toku, a Komisja utrzymuje regularne kontakty z organami krajowymi. Rozporządzenie w sprawie środków awaryjnych umożliwia również przewoźnikom lotniczym ze Zjednoczonego Królestwa ubieganie się o zezwolenie na prowadzenie działalności w każdym państwie członkowskim, w którym chcą ją prowadzić; te przepisy również stosuje się od dnia 28 marca 2019 r.