[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 5.5.2010

KOM(2010)210 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI

Rozwój unijnej polityki w dziedzinie lotnictwa cywilnego wobec Brazylii

KOMUNIKAT KOMISJI

Rozwój unijnej polityki w dziedzinie lotnictwa cywilnego wobec Brazylii

1. Wprowadzenie

1.1 Międzynarodowy transport lotniczy jest tradycyjnie regulowany dwustronnymi umowami o komunikacji lotniczej zawieranymi między poszczególnymi krajami. Jednak począwszy od 2003 r. Unia Europejska wdraża wspólną politykę zewnętrzną w dziedzinie lotnictwa cywilnego w stosunkach z wybranymi państwami trzecimi. W komunikacie Komisji zatytułowanym „Rozwój programu polityki zewnętrznej w zakresie lotnictwa wspólnotowego”[1] stwierdza się, że zawarcie ukierunkowanych umów pomiędzy Unią Europejską a niektórymi państwami trzecimi przyniesie znaczące dodatkowe korzyści wynikające ze stworzenia nowych możliwości gospodarczych poprzez otwarcie rynków i wspieranie inwestycji. Ponadto umowy takie stanowić będą najlepszy sposób zapewnienia uczciwej konkurencji oraz wysokich norm dotyczących bezpieczeństwa lotniczego, ochrony lotnictwa oraz ochrony środowiska poprzez promowanie współpracy prawnej.

Z tych powodów Komisja Europejska wystąpiła z propozycją rozpoczęcia ukierunkowanych negocjacji, których przedmiotem będzie zawarcie kompleksowych umów lotniczych z wybranymi, kluczowymi partnerami we wszystkich regionach świata w celu zwiększenia możliwości promowania europejskiego przemysłu, zapewnienia uczciwej konkurencji i przeprowadzenia reformy międzynarodowego lotnictwa cywilnego.

1.2 Zważywszy na 4,4 mln pasażerów rocznie podróżujących pomiędzy UE a Brazylią[2] oraz wysokie wskaźniki wzrostu ruchu lotniczego pomiędzy UE a Ameryką Południową[3], Brazylia jest poważnym kandydatem, jeśli chodzi o zawarcie umowy o transporcie lotniczym nowej generacji na poziomie Unii Europejskiej. Współpraca pomiędzy UE a Brazylią w zakresie lotnictwa cywilnego nasiliła się wyraźnie w ostatnim czasie:

- na początku 2009 r. UE i Brazylia wynegocjowały umowę dotyczącą pewnych aspektów przewozów lotniczych („umowa horyzontalna”)[4];

- w grudniu 2009 r. rozpoczęły się negocjacje dwustronnej umowy dotyczącej bezpieczeństwa lotnictwa cywilnego pomiędzy UE a Brazylią[5];

- szczyt UE-Ameryka Łacińska w sprawie lotnictwa cywilnego, który odbędzie się w Rio de Janeiro w dniach 24-26 maja 2010 r., jest organizowany wspólnie z władzami lotniczymi Brazylii.

1.3 Rząd Brazylii poinformował Komisję o zamiarze rozpoczęcia kompleksowych negocjacji w sprawie transportu lotniczego z UE w celu zastąpienia obowiązujących obecnie dwustronnych umów o komunikacji lotniczej pomiędzy państwami członkowskimi a Brazylią oraz ustanowienia nowoczesnych ram prawnych, które sprzyjałyby wzrostowi ruchu lotniczego w związku z organizacją Pucharu Świata FIFA w Brazylii w 2014 r. oraz Igrzysk Olimpijskich w Rio de Janeiro w 2016 r.

1.4 Umowa z Brazylią w sprawie stopniowego otwarcia dostępu do rynku przyniesie korzyści gospodarcze przewoźnikom lotniczym, portom lotniczym, pasażerom, nadawcom ładunków lotniczych, branży turystycznej i całej gospodarce, zarówno w Unii Europejskiej, jak i w Brazylii. Z analizy ekonomicznej przeprowadzonej na zlecenie Komisji wynika, że otwarcie rynków lotniczych pomiędzy UE a Brazylią przyniesie konsumentom oszczędności w wysokości 460 mln EUR rocznie[6]. I co równie ważne, spowoduje zasadniczą reformę ram prawnych regulujących przewozy lotnicze pomiędzy UE a Brazylią. W związku z tym Komisja zaleca, aby Rada upoważniła ją do wynegocjowania w imieniu UE kompleksowej umowy o transporcie lotniczym z Brazylią, mającej na celu stopniowe otwarcie rynku i gwarantującej wysoki poziom współpracy prawnej. Zwiększony zakres współpracy prawnej zapewni uczciwą konkurencję i równe szanse wszystkim przewoźnikom lotniczym. Współpraca prawna przyczyni się ponadto do znacznego obniżenia kosztów ponoszonych przez unijny przemysł lotniczy.

2. OBOWIąZUJąCE PRZEPISY W ZAKRESIE TRANSPORTU LOTNICZEGO POMIęDZY UE A BRAZYLIą

2.1 Dwustronne umowy o komunikacji lotniczej pomiędzy państwami członkowskimi a Brazylią

Transport lotniczy między Brazylią a UE reguluje obecnie piętnaście dwustronnych umów o komunikacji lotniczej. Nie istnieje aktualnie żadna podstawa prawna dla przewozów lotniczych realizowanych między Brazylią a pozostałymi dwunastoma państwami członkowskimi.

Istniejące umowy o komunikacji lotniczej między państwami członkowskimi UE a Brazylią nie pozwalają przewoźnikom lotniczym, pasażerom i nadawcom ładunków lotniczych na czerpanie pełnych korzyści płynących z otwarcia rynku. Wszystkie umowy ograniczają liczbę lotów tygodniowo, szczególnie jeśli chodzi o połączenia UE z São Paulo. Ponadto umowy ograniczają prawa do wspólnej obsługi połączeń ( codeshare ) oraz prawa do przewozu ładunków lub pasażerów pomiędzy Brazylią a państwami trzecimi. Istotne różnice pomiędzy poszczególnymi umowami dwustronnymi spowodowały także powstanie „mozaiki” przewozów lotniczych pomiędzy UE a Brazylią. Na przykład liczba lotów wynikająca z przyznanych praw przewozowych wynosi od dwóch do osiemdziesięciu lotów tygodniowo. Z powodu tych różnic pomiędzy umowami dwustronnymi zawartymi z Brazylią przez poszczególne państwa członkowskie unijni przewoźnicy lotniczy mieli do tej pory nierówne możliwości.

Ramy przewozów lotniczych w Brazylii

2.2 Z uwagi na swoje warunki geograficzne Brazylia jest czwartym na świecie rynkiem krajowych połączeń lotniczych[7]. Wraz z pojawieniem się przewoźników niskokosztowych przewozy krajowe wzrosły niemal dwukrotnie w latach 2003-2008. Największe przedsiębiorstwa lotnicze w zakresie przewozów krajowych i międzynarodowych to TAM, a następnie przewoźnik niskokosztowy Gol. TAM jest obecnie jedynym przewoźnikiem brazylijskim obsługującym połączenia do Europy. 78% pasażerów i 85% ton ładunków w bezpośrednich połączeniach pomiędzy UE a Brazylią przewożonych jest przez przedsiębiorstwa lotnicze z UE[8].

2.4 Udział kapitału zagranicznego w brazylijskich przedsiębiorstwach lotniczych ograniczony jest obecnie do 20%. W listopadzie 2009 r. brazylijski senat zatwierdził ustawę zwiększającą udział zagranicznych przedsiębiorstw lotniczych w kapitale akcyjnym do 49%.

2.5 Nadzór nad transportem lotniczym w Brazylii sprawuje posiadająca silną pozycję krajowa agencja lotnictwa cywilnego (ANAC), która została utworzona w 2006 r. i jest powiązana z Ministerstwem Obrony. Zarządzanie ruchem lotniczym pozostaje w gestii brazylijskich sił powietrznych. Brazylijskie porty lotnicze zrzeszone są w Infraero podlegającym Ministerstwu Obrony. Największy międzynarodowy port lotniczy, São Paulo-Guarulhos, jest bardzo zatłoczony. Brazylia rozważa wprowadzenie koncesji dla portów lotniczych, aby przyśpieszyć rozbudowę infrastruktury.

3. POTENCJALNE KORZYśCI WYNIKAJąCE Z KOMPLEKSOWEJ UMOWY O TRANSPORCIE LOTNICZYM POMIęDZY UE A BRAZYLIą

3.1 Dalsze zacieśnienie partnerstwa strategicznego pomiędzy UE a Brazylią

W 2007 r. Brazylia i UE porozumiały się w sprawie ustanowienia partnerstwa strategicznego[9]. Brazylia jest ważnym partnerem dla UE, z którą łączą ją nie tylko więzi historyczne, kulturowe i handlowe, ale także możliwość współdziałania na rzecz rozwiązania wielu globalnych problemów, takich jak zmiany klimatu itp.

Brazylia jest nie tylko dziesiątą największą gospodarką świata, ale także dziesiątym największym partnerem handlowym UE. Gospodarka Brazylii wzrastała nawet w okresie kryzysu gospodarczego w latach 2008-2009 i panuje powszechna zgoda co do ogromnego jej potencjału. UE ma dodatni bilans w zakresie usług przewozowych, wynoszący ponad 700 mln EUR[10]. Transport lotniczy pomiędzy UE a Brazylią jest napędzany przez turystykę i biznes, jak i kontakty osobiste. Zacieśnienie kontaktów w zakresie transportu lotniczego pomiędzy UE a Brazylią będzie miało zasadnicze znaczenie dla rozwoju handlu, inwestycji, turystyki i wymiany osobistej w stosunkach z jednym z naszych partnerów strategicznych.

3.2 Korzyści gospodarcze wynikające z otwarcia rynków lotniczych pomiędzy UE a Brazylią

Wspomniana powyżej analiza ekonomiczna pokazuje, że ewentualna umowa o transporcie lotniczym z Brazylią przyniosłaby wymierne korzyści gospodarcze:

- likwidacja dwustronnych ograniczeń w zakresie zdolności przewozowych i częstotliwości połączeń pozwoli przedsiębiorstwom lotniczym na zwiększenie oferty zgodnie z zapotrzebowaniem ze strony pasażerów. Obecnie niektóre unijne przedsiębiorstwa lotnicze wykorzystują w maksymalnym zakresie dostępne prawa przewozowe, zwłaszcza w odniesieniu do przewozów z i do São Paulo;

- likwidacja kontrolowanych taryf będzie korzystna dla pasażerów, co wynikać będzie z pojawienia się konkurencji w tym zakresie;

- likwidacja ograniczeń w zakresie wspólnej obsługi połączeń ( codeshare ) pozwoli przedsiębiorstwom lotniczym zaoferować swoim pasażerom szerszą siatkę połączeń;

- likwidacja ograniczeń w zakresie wyznaczonych przedsiębiorstw lotniczych umożliwi nowym podmiotom zaoferowanie nowych połączeń pomiędzy UE a Brazylią;

- rynek cargo pomiędzy UE a Brazylią wyraźnie skorzysta dzięki bardziej otwartym ramom prawnym. 250 000 ton ładunków przewozi się rocznie pomiędzy UE a Brazylią. Usługi cargo ogranicza brak praw przewozowych dla ruchu pomiędzy Brazylią a państwami trzecimi oraz brak praw dla transportu intermodalnego;

- ewentualna wzajemna liberalizacja przepisów dotyczących inwestycji umożliwi przedsiębiorstwom lotniczym szerszy dostęp do kapitału zagranicznego, a inwestorom pozwoli inwestować w atrakcyjne spółki na innych rynkach;

- ograniczenie kosztów prowadzenia działalności przyczyni się do zmniejszenia kosztów operacyjnych ponoszonych przez przedsiębiorstwa lotnicze z korzyścią dla ich klientów, to znaczy pasażerów i nadawców ładunków.

W analizie ocenia się, że otwarcie rynków lotniczych pomiędzy UE a Brazylią może przynieść konsumentom oszczędności rzędu 300-460 mln EUR rocznie[11].

3.3 Dodatkowe korzyści wynikające ze współpracy prawnej z Brazylią na poziomie unijnym

Dodatkowe korzyści wynikające z negocjacji dotyczących transportu lotniczego, które prowadzone są z Brazylią na poziomie unijnym, nie ograniczają się wyłącznie do korzyści ekonomicznych związanych z otwarciem rynków lotniczych. Zasada wzajemności zajmuje ważne miejsce w brazylijskim kodeksie lotniczym oraz w szczegółowych ustawach i przepisach lotniczych. Fakt ten stanowi dobrą podstawę prawną dla uzyskania wzajemnych korzyści dzięki nowoczesnym ramom prawnym regulującym stosunki pomiędzy UE a Brazylią.

Elementy współpracy prawnej w ramach umowy o transporcie lotniczym na poziomie unijnym daleko wykraczają poza to, co można osiągnąć na poziomie bilateralnym. Istotnym punktem umowy o transporcie lotniczym na poziomie unijnym będzie rozszerzona współpraca z Brazylią mająca na celu ograniczenie oddziaływania lotnictwa na środowisko, w tym wspólny udział w wysiłkach na rzecz przeciwdziałania wpływowi lotnictwa na zmiany klimatu. Biorąc pod uwagę zainteresowanie Brazylii biopaliwami, tego rodzaju współpraca mogłaby obejmować dalszy rozwój zrównoważonej produkcji biopaliw, które ograniczają wpływ lotnictwa na zmiany klimatu. Brazylia jest także naturalnym kandydatem do rozwoju „zielonych lotów” poprzez innowacyjne rozwiązania w zakresie zarządzania ruchem lotniczym do i z UE. Rozszerzona współpraca w zakresie ochrony lotnictwa, wprowadzenie ułatwień i polityka dotycząca portów lotniczych mogą spowodować obniżkę kosztów ponoszonych przez przedsiębiorstwa lotnicze, porty lotnicze i nadawców ładunków.

Umowa ustanowi wspólny komitet, którego zadaniem będzie monitorowanie procesu realizacji umowy. Tego rodzaju komitet jest doskonałym narzędziem wspólnego rozwiązywania kwestii związanych z przewozami lotniczymi pomiędzy UE a Brazylią. Wiele z tych kwestii byłoby bardzo trudno rozwiązać w ramach konsultacji prowadzonych na podstawie dwustronnych umów o komunikacji lotniczej.

4. WNIOSKI: ISTOTNE DODATKOWE KORZYśCI WYNIKAJąCE Z PRZYSZłEJ UMOWY O TRANSPORCIE LOTNICZYM POMIęDZY UE A BRAZYLIą

4.1 Brazylia wyraziła zainteresowanie rozpoczęciem negocjacji w sprawie kompleksowej umowy o transporcie lotniczym z UE. UE powinna odpowiedzieć pozytywnie, wykorzystując zainteresowanie Brazylii. Nowoczesne ramy prawne w zakresie transportu lotniczego pomiędzy UE a Brazylią przyniosą szereg nowych i interesujących możliwości handlowych przedsiębiorstwom lotniczym i portom lotniczym w UE w oparciu o zasadę równych szans. Przedstawiciele przemysłu europejskiego wystąpili do instytucji unijnych o otwarcie w 2010 r. negocjacji w sprawie kompleksowej umowy o transporcie lotniczym z Brazylią w celu wsparcia procesu odbudowy ruchu lotniczego po światowym kryzysie gospodarczym i finansowym[12]. Zacieśnienie kontaktów w zakresie transportu lotniczego umocni ponadto partnerstwo strategiczne pomiędzy UE a Brazylią.

4.2 Celem negocjacji w sprawie kompleksowej umowy o transporcie lotniczym z Brazylią będzie stopniowe otwarcie dostępu do rynku i stworzenie nowych możliwości inwestycyjnych. Zawarta umowa zapewni równe prawa i możliwości przewoźnikom wspólnotowym zgodnie ze spójnymi ramami prawnymi, gwarantując równocześnie otwarcie dostępu do rynku w możliwie największym zakresie oraz możliwie najwyższe standardy prawne. Ponadto umowa stworzy nowe możliwości rynkowe pomiędzy Brazylią i tymi państwami członkowskimi, które obecnie nie dysponują żadną podstawą prawną dla komercyjnych przewozów lotniczych do i z Brazylii.

Niedawna analiza przeprowadzona na zlecenie Komisji pokazuje, że oprócz znacznych korzyści gospodarczych wynikających z otwarcia rynku pomiędzy UE a Brazylią, istotne znaczenie mieć będzie także utworzenie wspólnego komitetu, którego zadaniem będzie omawianie i rozwiązywanie kwestii związanych z prowadzeniem działalności, istotnych w kontekście przewozów lotniczych pomiędzy UE a Brazylią, oraz dotyczących ścisłej współpracy prawnej we wszystkich dziedzinach związanych z lotnictwem cywilnym.

4.3 Umowa o transporcie lotniczym pomiędzy UE a Brazylią podniesie jeszcze wyżej standardy bezpieczeństwa lotniczego, ochrony lotnictwa i ochrony środowiska w dziedzinie przewozów lotniczych. Jeśli chodzi o bezpieczeństwo lotnicze, prowadzone są obecnie odrębne negocjacje mające na celu nawiązanie ścisłej współpracy prawnej, a w szczególności wzajemne uznawanie ustaleń certyfikacyjnych w zakresie bezpieczeństwa lotniczego i ochrony środowiska.

Umowa musi być zgodna z unijnym zobowiązaniem dotyczącym zrównoważonego rozwoju transportu. Ważne jest aby umowa nie ograniczała możliwości UE w zakresie stosowania instrumentów prawnych lub gospodarczych w celu przeciwdziałania wpływowi lotnictwa na zmiany klimatu. Wręcz przeciwnie, umowa powinna mieć na celu ścisłą współpracę na rzecz ograniczenia skutków zmian klimatu. Należy zachęcać Brazylię do opracowania i wdrożenia środków służących ograniczeniu oddziaływania lotnictwa na środowisko naturalne i klimat. Środki te mogłyby obejmować narzędzia rynkowe, takie jak handel uprawnieniami do emisji i inne formy lub środki przydziału emisji.

Branża przemysłowa — zarówno w UE, jak i w Brazylii — skorzysta na ściślejszej współpracy pomiędzy organami regulacyjnymi w różnych dziedzinach lotnictwa cywilnego. Tego rodzaju współpracę prawną można osiągnąć jedynie na poziomie unijnym.

4.4 W świetle powyższego Komisja zaleca niniejszym, aby Rada upoważniła Komisję do otwarcia negocjacji z Brazylią w celu zawarcia kompleksowej umowy o transporcie lotniczym.

Komisja będzie ściśle współpracować z państwami członkowskimi oraz wszystkimi zainteresowanymi stronami w celu sprecyzowania i realizacji celów określonych w wytycznych negocjacyjnych.

[1] COM(2005) 79 wersja ostateczna z 11.3.2005.

[2] Źródło: Eurostat

[3] Airbus Global Market Forecast 2009-2028 (Prognoza Airbusa dla gospodarki światowej na lata 2009-2028) przewiduje wzrost ruchu lotniczego pomiędzy Europą a Ameryką Południową o 5,7% rocznie, czyli znacznie powyżej średniego wzrostu na świecie (wynoszącego 4,7%) i na takim samym poziomie jak przewidywany wzrost pomiędzy Europą a Indiami

[4] COM(2009) 411 wersja ostateczna z 3.8.2009. Dnia 9.10.2009 r. Rada zatwierdziła podpisanie umowy.

[5] Rada upoważniła Komisję do rozpoczęcia negocjacji decyzją z dnia 9 października 2009 r.

[6] Booz & Co, The Economic Impacts of Opening Aviation Markets between the EU and Brazil (Skutki gospodarcze otwarcia rynków lotniczych pomiędzy UE a Brazylią), czerwiec 2009 r. (http://ec.europa.eu/transport/air/international_aviation/country_index/study_brazil_EN)

[7] Źródło: World Air Transport Statistics (Światowe statystyki w dziedzinie transportu lotniczego), wydanie 51.

[8] Źródło: ANAC, Anuário do Transporte Aéreo 2008.

[9] COM(2007) 281 wersja ostateczna.

[10] Źródło: Eurostat.

[11] Dane ograniczają się do lotów pasażerskich i dotyczą tylko bezpośrednich skutków liberalizacji dla nadwyżki konsumenckiej oraz nie obejmują pośrednich lub powiązanych korzyści ekonomicznych.

[12] ACI Europe, Renewed Call for Competitive Relief Measures , listopad 2009 r.