UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

W komunikacie w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu zainicjowano nową unijną strategię na rzecz wzrostu gospodarczego mającą przekształcić UE w sprawiedliwe i dostatnie społeczeństwo, z myślą o poprawie jakości życia aktualnych i przyszłych pokoleń, którego gospodarka będzie nowoczesna, zasobooszczędna i konkurencyjna i w którym w 2050 r. nie będzie emisji netto gazów cieplarnianych, a wzrost gospodarczy będzie oddzielony od wykorzystania zasobów. W komunikacie w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu potwierdzono, że ambicją Komisji jest to, by do 2050 r. Europa stała się pierwszym kontynentem neutralnym dla klimatu.

Znalezienie rozwiązania problemu zmiany klimatu jest sprawą niecierpiącą zwłoki. Temperatura atmosfery rośnie i to zjawisko już teraz ma wpływ na codzienne życie obywateli. Obywatele UE postrzegają zmianę klimatu jako poważny problem i domagają się intensywniejszych działań w tej dziedzinie. Zmiana klimatu ma coraz poważniejszy wpływ na ekosystemy naszej planety i na różnorodność biologiczną, oprócz tego, że wpływa ona na zdrowie i systemy żywnościowe. Sprawozdanie specjalne Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC) na temat wpływu globalnego ocieplenia o 1,5 °C w porównaniu z poziomem sprzed epoki przemysłowej i związanych z nim globalnych scenariuszy emisji gazów cieplarnianych potwierdza, że przy wzroście średniej temperatury na świecie skutki zmiany klimatu coraz gwałtowniej dają o sobie znać, i wskazuje, że już w przypadku ocieplenia o 2 °C świat odczuje dramatyczny efekt spowodowany zmianą klimatu. Autorzy sprawozdania oceniają, że aby móc ograniczyć wzrost temperatury do 1,5 °C, do około 2050 r. w skali światowej trzeba osiągnąć neutralność pod względem emisji CO2, a w późniejszych latach tego stulecia – neutralność pod względem emisji wszystkich innych gazów cieplarnianych. Rozwiązanie tej pilnej kwestii wymaga tego, aby UE intensywniej starała się przewodzić światowym działaniom w tej dziedzinie poprzez to, że do 2050 r. osiągnie neutralność klimatyczną we wszystkich sektorach gospodarki i do 2050 r. będzie równoważyć nie tylko wszelkie inne pozostałe emisje CO2, jak również emisje wszystkich pozostałych gazów cieplarnianych, jak to opisano w komunikacie zatytułowanym „Czysta planeta dla wszystkich: Europejska długoterminowa wizja strategiczna dobrze prosperującej, nowoczesnej, konkurencyjnej i neutralnej dla klimatu gospodarki” i jak to potwierdzono w komunikacie w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu.

Długoterminowy cel UE dotyczący osiągnięcia neutralności klimatycznej poparły zarówno Parlament Europejski, jak i Rada Europejska.

W swojej rezolucji z dnia 14 marca 2019 r. w sprawie zmiany klimatu Parlament Europejski poparł unijny cel polegający na osiągnięciu do 2050 r. neutralności pod względem emisji gazów cieplarnianych. W rezolucjach z dnia 28 listopada 2019 r. podkreślił, że Unia, jako światowy lider i we współpracy z innymi najbardziej rozwiniętymi gospodarczo krajami na świecie, musi dążyć do jak najszybszego osiągnięcia zerowych emisji gazów cieplarnianych netto, najpóźniej do 2050 r., i ogłosił, że na świecie panuje kryzys klimatyczny i środowiskowy. Parlament Europejski wezwał również Komisję do dokonania kompleksowej oceny wpływu wszystkich istotnych wniosków ustawodawczych i budżetowych na klimat i środowisko oraz do zapewnienia ich pełnej zgodności z celem polegającym na ograniczeniu globalnego ocieplenia do poniżej 1,5 °C i do tego, by nie przyczyniały się one do utraty różnorodności biologicznej, oraz do przeprowadzenia szeroko zakrojonej reformy polityki rolnej, handlowej, transportowej, energetycznej, inwestycyjnej oraz infrastrukturalnej. W swojej rezolucji z dnia 15 stycznia 2020 r. w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu Parlament Europejski wezwał do koniecznego przekształcenia społeczeństwa europejskiego w społeczeństwo neutralne dla klimatu najpóźniej do 2050 r., tak by stało się ono przykładem europejskiego sukcesu.

W swoim strategicznym programie na lata 2019–2024 Rada Europejska uznała stworzenie neutralnej dla klimatu, zielonej, sprawiedliwej i socjalnej Europy za jeden z czterech priorytetów . W swoich konkluzjach z dnia 12 grudnia 2019 r., w świetle najnowszych danych naukowych i z uwagi na to, że potrzebna jest intensyfikacja działań w dziedzinie klimatu, Rada Europejska poparła cel polegający na osiągnięciu przez UE do 2050 r. neutralności klimatycznej, zgodnie z celami porozumienia paryskiego. Rada Europejska potwierdziła, że potrzebne są ramy, które to umożliwią, i że transformacja będzie wymagała znacznych inwestycji publicznych i prywatnych. Rada stwierdziła również, że wszystkie istotne przepisy i polityki UE muszą być spójne z celem neutralności klimatycznej i muszą przyczyniać się do jego osiągnięcia, przy jednoczesnym poszanowaniu równych warunków działania, i zwróciła się do Komisji o zbadanie, czy wymaga to dostosowania istniejących przepisów.

UE ustanowiła kompleksowe ramy polityki na rzecz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Rozpoczęła już modernizację i transformację gospodarki w celu osiągnięcia neutralności klimatycznej. W latach 1990–2018 Unia zmniejszyła emisje gazów cieplarnianych o 23 %, podczas gdy jej gospodarka odnotowała wzrost o 61 %. Należy podjąć dodatkowe działania, w które swój wkład będą musiały wnieść wszystkie sektory, ponieważ oczekuje się, że aktualna polityka pomoże ograniczyć emisje gazów cieplarnianych jedynie o 60 % do 2050 r., co oznacza, że w celu osiągnięcia neutralności klimatycznej pozostanie jeszcze wiele do zrobienia.

W tym kontekście niniejszy wniosek ma na celu ustanowienie ram, które umożliwią UE osiągnięcie neutralności klimatycznej. Jego celem jest wyznaczenie kierunku działań na rzecz neutralności klimatycznej, oraz zapewnienie firmom, pracownikom, inwestorom i konsumentom pewności i zaufania co do zaangażowania UE na rzecz realizacji tego celu, jak również przejrzystości i odpowiedzialności, co pozwoli utrzymać dobrobyt i tworzenie miejsc pracy. Dlatego celem wniosku jest ustanowienie w prawodawstwie unijnego celu polegającego na osiągnięciu neutralności klimatycznej do 2050 r., zgodnie z ustaleniami naukowymi zgłoszonymi przez IPCC i Międzyrządową Platformę Naukowo-Polityczną w sprawie Różnorodności Biologicznej i Funkcjonowania Ekosystemów (IPBES), oraz przyczynienie się do realizacji porozumienia paryskiego w sprawie zmiany klimatu, w tym również zawartego w nim długofalowego celu zakładającego utrzymanie wzrostu temperatury w skali światowej na poziomie znacznie niższym niż 2 °C w porównaniu z poziomem sprzed epoki przemysłowej oraz do kontynuowanie działań na rzecz utrzymania go poniżej 1,5 °C. Wniosek ma również na celu przyczynienie się do realizacji celów zrównoważonego rozwoju. Ma on także na celu ustalenie warunków potrzebnych do opracowania trajektorii prowadzącej do osiągnięcia przez UE neutralności klimatycznej do 2050 r., ustanowienie regularnych ocen postępów działań na rzecz neutralności klimatycznej i poziomu ambicji ustalonej trajektorii oraz mechanizmów stosowanych, jeżeli postępy w realizacji celu polegającego na osiągnięciu neutralności klimatycznej do 2050 r. będą niewystarczające lub jeżeli wystąpią niespójności z tym celem.

Pomimo dążeń do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych zmiana klimatu już teraz wpływa i będzie wpływać na środowisko, obywateli i gospodarkę UE. Niezbędne są zatem ciągłe i bardziej ambitne działania polegające na przystosowaniu się do zmiany klimatu, między innymi poprzez intensyfikację działań w zakresie zabezpieczenia pod kątem zmiany klimatu, budowania odporności, zapobiegania i gotowości, jak również zapewnienie sprawiedliwej transformacji.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Celem wniosku jest uzupełnienie istniejących ram politycznych poprzez wyznaczenie długoterminowego kierunku działań oraz zapisanie w prawie UE celu polegającego na osiągnięciu neutralności klimatycznej do 2050 r., intensyfikację działań adaptacyjnych, ustanowienie procesu służącego do wyznaczenia i dokonania przeglądu trajektorii w perspektywie do 2050 r. oraz ustanowienie regularnej oceny i procesu stosowanego w razie niewystarczających postępów bądź wystąpienia niespójności. We wniosku przewidziano również, że zadaniem Komisji będzie dokonywanie przeglądu istniejących polityk i przepisów unijnych pod kątem ich zgodności z celem neutralności klimatycznej, jak również z wyznaczoną trajektorią. Zgodność z rozporządzeniem (UE) 2018/1999 w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu zapewniono poprzez włączenie późniejszych zmian do tego rozporządzenia. W ramach Europejskiego Zielonego Ładu przyjęto kilka innych inicjatyw, takich jak plan inwestycyjny na rzecz zrównoważonej Europy oraz wniosek ustawodawczy dotyczący rozporządzenia w sprawie ustanowienia Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. Trwają prace przygotowawcze nad innymi inicjatywami, które pomogą osiągnąć cele niniejszego rozporządzenia. Chodzi tu między innymi o nową, szerzej zakrojoną unijną strategię w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, inaugurację Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu, unijną strategię przemysłową mającą na celu sprostanie podwójnemu wyzwaniu, jakie niosą ze sobą zielona i cyfrowa transformacja, oraz o nowy plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym i strategię zrównoważonego finansowania, która pozwoli w większym stopniu włączyć zrównoważony rozwój do ram ładu korporacyjnego.

Jeżeli chodzi o powiązanie istniejących instrumentów polityki z perspektywą 2030 r., Komisja powinna ocenić i przedstawić wnioski dotyczące podwyższenia unijnego celu w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych na 2030 r., aby zapewnić jego spójność z celem neutralności klimatycznej na 2050 r. Do września 2020 r. Komisja powinna przedstawić poddany ocenie skutków plan zwiększenia unijnego celu redukcji emisji gazów cieplarnianych na 2030 r. do co najmniej 50 %, a potencjalnie do 55 % w stosunku do poziomu z 1990 r. w odpowiedzialny sposób. Komisja zaproponuje odpowiednie zmiany do niniejszego rozporządzenia i do czerwca 2021 r. dokona przeglądu wszystkich istotnych powiązanych instrumentów polityki i w razie potrzeby zaproponuje wprowadzenie do nich zmian.

W odniesieniu do okresu od 2030 do 2050 r. Komisja będzie uprawniona do przyjmowania aktów delegowanych celem uzupełnienia niniejszego rozporządzenia poprzez wyznaczenie trajektorii na poziomie Unii, aby z upływem czasu osiągnąć cel na 2050 r.

Zmiana klimatu stanowi wyzwanie w skali światowej i wymaga działań w skali światowej. Choć UE nie jest w stanie rozwiązać kwestii zmiany klimatu samodzielnym działaniem, ponieważ odpowiada za mniej niż 10 % światowej emisji gazów cieplarnianych, jest ona liderem w procesie globalnej transformacji w kierunku gospodarki o zerowej emisji netto gazów cieplarnianych. Biorąc pod uwagę fakt, że na świecie postępy w realizacji celów porozumienia paryskiego są niewystarczające, wiodąca rola UE nigdy jeszcze nie była bardziej potrzebna niż teraz. Równolegle do wyznaczania własnych ambitnych celów UE będzie nadal pełniła rolę lidera w światowych negocjacjach w sprawie zwiększenia ambicji głównych emitentów przed konferencją ONZ w sprawie zmian klimatu, która odbędzie się w Glasgow w 2020 r. UE będzie nadal propagować i wdrażać ambitną politykę klimatyczną na całym świecie, w tym również w kontekście zdecydowanej dyplomacji klimatycznej, oraz intensywnie współpracować ze wszystkimi partnerami w celu intensyfikacji wspólnych działań, równocześnie zapewniając równe warunki działania.

•Spójność z innymi politykami Unii

Wszystkie działania i polityki UE powinny zostać włączone do procesu, którego uwieńczeniem ma być udana i sprawiedliwa transformacja w kierunku neutralności klimatycznej i przyszłości opartej na zasadach zrównoważonego rozwoju, zgodnie z założeniami przedstawionymi w komunikacie Komisji poświęconym Europejskiemu Zielonemu Ładowi. Dlatego niniejsza inicjatywa ustawodawcza jest powiązana z innymi obszarami polityki, w tym z polityką zewnętrzną Unii. Komisja zapowiedziała, że ulepszy swoje wytyczne i narzędzia wspierające lepsze stanowienie prawa pod kątem ich skuteczności w kwestiach zrównoważonego rozwoju i innowacji, tak by wszystkie unijne inicjatywy były zgodne z ekologiczną zasadą „nie szkodzić”.