SPIS TREŚCI

1. Kontekst prawny 3

2. Podsumowanie procesu technicznego i konsultacji 4

3. Podsumowanie wyniku przeglądu 4

3.1. Wprowadzenie 4

3.2. Przegląd istniejących substancji priorytetowych 4

3.3. Określenie nowych substancji priorytetowych 5

3.4. Przegląd substancji wymienionych w załączniku III do dyrektywy 2008/105/WE 5

3.5. Określenie środków kontroli na poziomie UE 6

3.6. Inne wyniki 6

4. Perspektywy dla przyszłych przeglądów załącznika X do dyrektywy 2000/60/WE 7

KONTEKST PRAWNY

W art. 16 ust. 4 ramowej dyrektywy wodnej (2000/60/WE)[1] zobowiązuje się Komisję do dokonywania regularnego przeglądu załącznika X do tej dyrektywy, który zawiera wykaz substancji priorytetowych w dziedzinie polityki wodnej, wybranych spośród tych, które przedstawiają znaczne ryzyko dla środowiska wodnego lub za pośrednictwem tego środowiska. W art. 16 ust. 2 określono kryteria identyfikacji substancji priorytetowych. Ponadto w art. 16 ust. 3 wymaga się od Komisji identyfikacji priorytetowych substancji niebezpiecznych – podzbioru substancji priorytetowych charakteryzujących się trwałością, zdolnością do bioakumulacji i toksycznością lub substancji, których poziom osiąga stan niepokojący.

W art. 16 ust. 6 wymaga się od Komisji przedkładania propozycji kontroli w celu stopniowej redukcji zrzutów, emisji i strat substancji priorytetowych oraz zaprzestania lub stopniowego wyeliminowania zrzutów, emisji i strat priorytetowych substancji niebezpiecznych. Określony jest w nim również termin 20 lat na osiągnięcie tego zaprzestania lub stopniowego wyeliminowania, licząc od daty przyjęcia środków kontroli.

Istniejący wykaz 33 substancji priorytetowych został ustanowiony decyzją nr 2455/2001/WE[2] i zmieniony dyrektywą 2008/105/WE[3] (dyrektywa w sprawie środowiskowych norm jakości). W tej ostatniej ustanowiono również środowiskowe normy jakości (ang. environmental quality standards , EQS) w odniesieniu do wszystkich 33 substancji priorytetowych i 8 innych substancji zanieczyszczających, które zostały już objęte regulacjami na szczeblu UE na mocy istniejącego prawodawstwa.

W art. 8 dyrektywy w sprawie środowiskowych norm jakości wymaga się od Komisji, w ramach przeglądu załącznika X do ramowej dyrektywy wodnej, uznania między innymi substancji wymienionych w załączniku III do tej dyrektywy za podlegające ewentualnemu zakwalifikowaniu jako substancje priorytetowe lub priorytetowe substancje niebezpieczne. Komisja powinna przedstawić wynik tego przeglądu Parlamentowi Europejskiemu i Radzie w terminie do 2011 r. i do sprawozdania dołączyć w stosownych przypadkach odpowiednie propozycje, w szczególności propozycje dotyczące wskazania nowych substancji priorytetowych lub priorytetowych substancji niebezpiecznych lub też wskazania niektórych substancji priorytetowych jako priorytetowych substancji niebezpiecznych i wyznaczenia odpowiednich EQS odpowiednio dla wód powierzchniowych, osadów lub fauny i flory.

Niniejsze sprawozdanie jest sprawozdaniem Komisji wymaganym na mocy art. 8 dyrektywy w sprawie środowiskowych norm jakości. Towarzyszy mu wniosek Komisji dotyczący dyrektywy zmieniającej dyrektywy 2000/60/WE i 2008/105/WE w odniesieniu do substancji priorytetowych w dziedzinie polityki wodnej.

PODSUMOWANIE PROCESU TECHNICZNEGO I KONSULTACJI

Prace techniczne w zakresie przeglądu były prowadzone przez DG ENV i Wspólne Centrum Badawcze (JRC), a wykonane przez wielu ekspertów. Do ekspertów tych należeli członkowie grupy roboczej „E” ds. aspektów chemicznych w ramach wspólnej strategii wdrażania ramowej dyrektywy wodnej[4] oraz konsultanci działający na zlecenie Komisji. Grupa robocza „E” składa się z przedstawicieli dyrekcji generalnych Komisji, państw członkowskich i zainteresowanych organizacji, w tym wielu europejskich stowarzyszeń branżowych, organizacji pozarządowych i organizacji międzyrządowych.

Grupa robocza „E” wniosła istotny wkład w przegląd poprzez wspieranie procesu gromadzenia danych (w tym danych z monitorowania i danych dotyczących zagrożenia), procesu szeregowania nowych substancji, aktualizowania wytycznych technicznych w sprawie ustalania EQS i sposobu określania tych norm. Wspierała również przegląd istniejących substancji priorytetowych (w odniesieniu do EQS i statusu priorytetowej substancji niebezpiecznej).

Projekt EQS przedłożono Komitetowi Naukowemu ds. Zagrożeń dla Zdrowia i Środowiska[5] do zaopiniowania.

Przegląd został uzupełniony oceną skutków wspartą przez grupę koordynacyjną ds. oceny skutków składającą się z przedstawicieli służb Komisji oraz przez umowę o doradztwo. Wykonawcy sporządzili sprawozdania dotyczące wpływu poszczególnych substancji, z uwzględnieniem wniosków z prac technicznych i dodatkowych informacji przekazanych przez grupę roboczą „E” i inne zainteresowane strony niereprezentowane w tej grupie roboczej.

Rada ds. Ocen Skutków omówiła sprawozdanie z oceny skutków na posiedzeniu, które odbyło się w dniu 22 czerwca 2011 r. Uwagi Rady uwzględniono w ostatecznej wersji sprawozdania z oceny skutków SEC(2011) 1545.

PODSUMOWANIE WYNIKU PRZEGLąDU

Wprowadzenie

Przegląd załącznika X do dyrektywy 2000/60/WE przeprowadzono zgodnie z wymogami zawartymi w ramowej dyrektywie wodnej. Szczegóły techniczne przeglądu opisano w towarzyszącym dokumencie roboczym służb Komisji SEC(2011) 1544.

Przegląd istniejących substancji priorytetowych

W wyniku przeglądu technicznego i po uwzględnieniu nowo dostępnych informacji proponuje się wprowadzenie następujących zmian w istniejących EQS:

- proponuje się aktualizację EQS dla wód w odniesieniu do następujących istniejących substancji priorytetowych: antracenu, fluorantenu, naftalenu, wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, polibromowanych eterów difenylowych, ołowiu i niklu;

- opracowano i proponuje się EQS dla fauny i flory w odniesieniu do fluorantenu, wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych i polibromowanych eterów difenylowych, ponieważ ze względu na właściwości tych substancji można je łatwiej i wiarygodniej zmierzyć w tej matrycy;

- utrzymuje się istniejące EQS dla fauny i flory w odniesieniu do heksachlorobenzenu, heksachlorobutadienu i rtęci, ale skreśla się EQS dla wód oraz przypis 9 w części A załącznika I do dyrektywy 2008/105/WE, ponieważ normy te nie zapewniają odpowiedniej ochrony.

Według aktualnego stanu wiedzy naukowej uaktualnione EQS reprezentują odpowiedni poziom ochrony środowiska wodnego i zdrowia ludzi za pośrednictwem środowiska wodnego.

Jeśli chodzi o status istniejących substancji oraz według najnowszych informacji, substancje ftalan di(2-etyloheksylu) (DEHP) i trifluralina proponuje się sklasyfikować jako priorytetowe substancje niebezpieczne.

Określenie nowych substancji priorytetowych

W oparciu o wyniki procesu technicznego proponuje się określenie następujących substancji jako substancji priorytetowych: aklonifen, bifenoks, cybutryna, cypermetryna, dichlorfos, terbutryna, 17alfa-etynyloestradiol, 17beta-estradiol i diklofenak, oraz określenie następujących substancji jako priorytetowych substancji niebezpiecznych: dikofol, kwas perfluorooktanosulfonowy (PFOS) i jego pochodne, chinoksyfen, dioksyny i związki dioksynopodobne, heksabromocyklododekan (HBCDD) i heptachlor/epoksyd heptachloru.

Proponuje się EQS dla wód w odniesieniu do wszystkich nowych substancji z wyjątkiem dioksyn i związków dioksynopodobnych. Proponuje się EQS dla fauny i flory w odniesieniu do dikofolu, PFOS, dioksyn i związków dioksynopodobnych, HBCDD i heptachloru/epoksydu heptachloru.

Przegląd substancji wymienionych w załączniku III do dyrektywy 2008/105/WE

Proponuje się włączenie czterech substancji/grup substancji wymienionych w załączniku III do dyrektywy 2008/105/WE do wykazu substancji priorytetowych: dikofol, dioksyny i związki dioksynopodobne, PFOS i chinoksyfen. Włączenie piątej grupy substancji, dioksynopodobnych polichlorowanych bifenyli, jest uwzględnione poprzez włączenie dioksyn i związków dioksynopodobnych. Dane dotyczące toksyczności niedioksynopodobnych polichlorowanych bifenyli nie są wystarczające do określenia wiarygodnych EQS, a zatem nie proponuje się włączenia tych polichlorowanych bifenyli.

W przypadku innych substancji wymienionych w załączniku III do dyrektywy 2008/105/WE w przeglądzie stwierdzono, że nie ma wystarczających dowodów na występowanie na poziomie UE znacznego ryzyka dla środowiska wodnego lub za jego pośrednictwem, aby na tym etapie włączyć je do wykazu substancji priorytetowych. W kontekście przyszłych przeglądów załącznika X do dyrektywy 2000/60/WE Komisja dokona ponownej oceny dostępnych informacji i w razie potrzeby przedłoży propozycje dotyczące włączenia do wykazu substancji priorytetowych.

Więcej szczegółów dotyczących wyniku przeglądu można znaleźć w towarzyszącym dokumencie roboczym służb Komisji SEC(2011) 1544.

Określenie środków kontroli na poziomie UE

W chwili składania wniosku Komisji w 2006 r. w ramach przeglądu istniejących środków kontroli stwierdzono, że na poziomie UE przyjęto liczne akty od 2000 r., które stanowiły środki kontroli w rozumieniu art. 16 ramowej dyrektywy wodnej. Dodatkowych środków na poziomie UE nie uznano za niezbędne do osiągnięcia celów ramowej dyrektywy wodnej. Uznano, że gdyby dodatkowe środki były konieczne na poziomie lokalnym, państwa członkowskie mogłyby włączyć je do swoich planów gospodarowania wodami w dorzeczu (zob. motywy 7 i 8 dyrektywy w sprawie środowiskowych norm jakości).

Od tego czasu prawodawstwo w zakresie kontroli zezwoleń i wprowadzania do obrotu chemikaliów zostało znacznie rozbudowane i udoskonalone, w szczególności poprzez przyjęcie rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH)[6] i rozporządzenia (WE) nr 1107/2009 dotyczącego wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin[7]. To i inne istniejące prawodawstwo UE (np. przepisy dotyczące biocydów i leków weterynaryjnych) zawiera mechanizmy odpowiednie do kontrolowania zastosowań i emisji większości substancji priorytetowych na poziomie UE (np. ocena, ograniczenie i zezwolenia). Te istniejące mechanizmy należy zatem stosować przed opracowaniem innych i powinny być one w zasadzie wystarczające do osiągnięcia celów ramowej dyrektywy wodnej.

Więcej informacji można znaleźć w sprawozdaniu z oceny skutków SEC(2011) 1547.

Inne wyniki

Prace techniczne i proces konsultacji w kontekście przeglądu substancji priorytetowych były okazją do przyjrzenia się innym aspektom wdrażania dyrektywy w sprawie środowiskowych norm jakości.

Jednym z ważnych osiągnięć tej dyrektywy jest aktualizacja wytycznych technicznych w sprawie ustalania środowiskowych norm jakości, które to wytyczne zawierają rozszerzone i zaktualizowane sekcje dotyczące norm dla osadów oraz dla fauny i flory. Pozwoliło to na określenie norm dla fauny i flory w odniesieniu do substancji, które ze względu na ich swoiste właściwości i sposób zachowywania się w środowisku wodnym najlepiej jest regulować w tej matrycy. Dzięki temu znacznie poprawi się poziom ochrony oferowany przez dyrektywę w sprawie środowiskowych norm jakości.

Innym ważnym aspektem jest określenie substancji problematycznych, które ze względu na swoją trwałość, zdolność do bioakumulacji i toksyczność nadal będą przez długi czas powodować przekraczanie EQS, mimo że wprowadzono już bardzo rygorystyczne środki w celu ograniczenia emisji tych substancji. Z uwagi na swoje właściwości substancje te zasługują na odrębne traktowanie w zakresie ich monitorowania i prezentacji ich skutków dla stanu chemicznego.

Podczas przeglądu stwierdzono również, że potrzebny jest mechanizm doskonalący proces gromadzenia ukierunkowanych danych wysokiej jakości z monitorowania z całej UE, aby wspierać przyszłe procesy szeregowania substancji. Ocena skutków wskazuje na korzyści wynikające z ustanowienia takiego mechanizmu.

PERSPEKTYWY DLA PRZYSZłYCH PRZEGLąDÓW ZAłąCZNIKA X DO DYREKTYWY 2000/60/WE

Przegląd wykazu substancji priorytetowych przeprowadzono w tym samym czasie, gdy rozpoczęto wdrażanie systemu REACH oraz ustanowiono Europejską Agencję Chemikaliów (ECHA). W przyszłych procesach szeregowania substancji wykorzystana zostanie obfitość informacji dostarczanych w procesie rejestracji w ramach systemu REACH, której pierwszy termin przypadał na listopad 2010 r. Ponadto ECHA i inne agencje zajmujące się oceną ryzyka innych chemikaliów, takie jak Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w odniesieniu do pestycydów i Europejska Agencja Leków (EMA) w odniesieniu do produktów farmaceutycznych, gromadzą doświadczenie w zakresie oceny ryzyka na poziomie UE. W przypadku przyszłych przeglądów wykazu substancji priorytetowych Komisja zbada możliwości bardziej efektywnego wykorzystania istniejącej na poziomie UE wiedzy specjalistycznej na temat oceny ryzyka. Dzięki tej inicjatywie Komisja powinna również zapewnić dalszy wysoki stopień zgodności i spójności między ramową dyrektywą wodną a powiązanymi obszarami polityki, takimi jak: chemikalia, biocydy, pestycydy i produkty farmaceutyczne.

[1] Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej [Dz.U. L 327 z 22.12.2000]. http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:02000L0060-20090113:EN:NOT

[2] Decyzja nr 2455/2001/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 listopada 2001 r. ustanawiająca wykaz priorytetowych substancji w dziedzinie polityki wodnej. Dz.U. L 331 z 15.12.2001, s. 1. http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=DD:15:06:32001D2455:PL:PDF

[3] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/105/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie środowiskowych norm jakości w dziedzinie polityki wodnej. Dz.U. L 348 z 24.12.2008, s. 84.

[4] http://ec.europa.eu/environment/water/water-framework/objectives/implementation_en.htm

[5] Komitet Naukowy ds. Zagrożeń dla Zdrowia i Środowiska jest jednym z komitetów zapewniających Komisji niezależne doradztwo. W jego skład wchodzi 17 naukowców. Więcej informacji można znaleźć na stronie http://ec.europa.eu/health/scientific_committees/environmental_risks/index_en.htm

[6] Dz.U. L 396 z 30.12.2006, s. 1-849.

[7] Dz.U. L 309 z 24.11.2009, s. 1-50.