Uwaga: w przypadku wskaźników opartych na EU-SILC zmiany dotyczą na ogół okresu 2015–2016 w odniesieniu do wskaźników dochodu i intensywności pracy gospodarstwa domowego. W przypadku wskaźników opartych na BAEL (odsetek długotrwale bezrobotnych i osób wcześnie kończących naukę, wskaźnik bezrobocia młodzieży, odsetek młodzieży NEET (15–24 l.) i wskaźnik zatrudnienia (55–64 l.) zmiany odnoszą się do okresu 2017–2018.

Wyniki od -0,5 do -1,0 w przypadku poziomów i wyniki poniżej 1,0 w przypadku zmian lub wyniki od -0,5 do 0,5 w przypadku poziomów i wyniki poniżej -1,0 w przypadku zmian (przy czym wynik w przypadku zmiany jest niższy niż zero)

Wyniki od -0,5 do 0,5 w przypadku poziomów i wyniki od -1,0 do 1,0 w przypadku zmian

Wyniki od 0,5 do 1,0 w przypadku poziomów i wyniki powyżej -1,0 w przypadku zmian lub wyniki od -0,5 do 0,5 w przypadku poziomów i wyniki powyżej 1,0 w przypadku zmian

Wyniki od 0,5 do 1,0 w przypadku poziomów i wyniki powyżej -1,0 w przypadku zmian lub wyniki od -0,5 do 0,5 w przypadku poziomów i wyniki powyżej 1,0 w przypadku zmian (przy czym wynik w przypadku zmiany jest większy od zera)

Wyniki od -0,5 do 0,5 w przypadku poziomów i wyniki od -1,0 do 1,0 w przypadku zmian

Wyniki od -1,0 do -0,5 w przypadku poziomów i wyniki poniżej 1 w przypadku zmian lub wyniki od -0,5 do 0,5 w przypadku poziomów i wyniki poniżej -1,0 w przypadku zmian

Łącząc oceny poziomów i zmian, można zaszeregować ogólną sytuację w danym państwie w odniesieniu do każdego wskaźnika do jednej z siedmiu poniższych kategorii. Oznaczenia kolorystyczne znajdują odzwierciedlenie na odpowiednich wykresach w głównej części sprawozdania.

Najważniejszą kwestią w tej metodzie jest ustalenie punktów odcięcia. Ponieważ nie jest możliwe przyjęcie jakichkolwiek założeń co do parametrów rozkładu zaobserwowanych pierwotnych wartości, punkty te ustala się najczęściej „na wyczucie”. Zgodnie z analizą kluczowych wskaźników zawartych w tablicy wyników uzgodniono, że uznaje się:

Następnie analizuje się rozkład wyników – odrębnie w odniesieniu do poziomów i zmian. Metoda ta umożliwia wyrażenie, w odniesieniu do każdego państwa członkowskiego, pierwotnej wartości wskaźnika pod względem liczby odchyleń standardowych od średniej (nieważonej). Wyniki każdego państwa członkowskiego są oceniane i klasyfikowane na podstawie uzyskanych wyników Z w odniesieniu do zbioru uprzednio określonych progów ustalonych jako wielokrotność odchylenia standardowego.

W odniesieniu do każdego wskaźnika poziomy i zmiany są konwertowane na wyniki standardowe (nazywane również „wynikami Z” – „z-scores”), które umożliwiają zastosowanie tego samego miernika do wszystkich wskaźników. Uzyskuje się to w drodze standaryzacji pierwotnych wartości zarówno poziomów, jak i zmian, zgodnie z poniższym wzorem:

W połowie 2015 r. Komisja Europejska, Komitet ds. Zatrudnienia i Komitet Ochrony Socjalnej uzgodniły metodykę oceniania wyników państw członkowskich na tablicy wyników zawierającej kluczowe wskaźniki zatrudnienia i wskaźniki społeczne. Uzgodniono, że metodyka ma na celu umożliwienie, w odniesieniu do każdego wskaźnika, pomiaru względnej pozycji każdego państwa członkowskiego w obrębie rozkładu wartości wskaźników (wyników) UE. Metodykę tę stosuje się łącznie do pomiaru poziomów w danym roku (poziomy), jak i do pomiaru zmian w ciągu jednego roku (zmiany), co ma umożliwić całościową ocenę wyników państw członkowskich.

Uwaga: Corse (FRM0), Burgenland (AT11), Lubuskie (PL43), Opolskie (PL52), Cumbria (UKD1), Cornwall i Isles of Scilly (UKK3), North Eastern Scotland (UKM5) oraz Highlands and Islands (UKM6) – niska wiarygodność.

Uwaga: UEśn i SEśn odnoszą się do średniej nieważonej UE i średniej nieważonej strefy euro. Na dzień 2 grudnia 2019 r. szacunki poziomu istotności w odniesieniu do zmian wskaźników, których podstawę stanowią BAEL i SILC, nie są dostępne.

Zmiana r. do r. w odniesieniu do p. cz. względem zmiany r. do r. w odniesieniu do UE

Zmiana r. do r. w odniesieniu do p. cz. względem zmiany r. do r. w odniesieniu do UE

Zmiana r. do r. w odniesieniu do p. cz. względem zmiany r. do r. w odniesieniu do UE

Zmiana r. do r. w odniesieniu do p. cz. względem zmiany r. do r. w odniesieniu do UE

Zmiana r. do r. w odniesieniu do p. cz. względem zmiany r. do r. w odniesieniu do UE

względem zmiany r. do r. w odniesieniu do UE

Zmiana r. do r. w odniesieniu do p. cz.

względem zmiany r. do r. w odniesieniu do UE

Zmiana r. do r. w odniesieniu do p. cz.

względem zmiany r. do r. w odniesieniu do UE

Zmiana r. do r. w odniesieniu do p. cz.

względem zmiany r. do r. w odniesieniu do UE

Zmiana r. do r. w odniesieniu do p. cz.

Uwaga: UEśn i SEśn odnoszą się do średniej nieważonej UE i średniej nieważonej strefy euro. Na dzień 2 grudnia 2019 r. szacunki poziomu istotności w odniesieniu do zmian wskaźników, których podstawę stanowią BAEL i SILC, nie są dostępne.

względem zmiany r. do r. w odniesieniu do UE

Zmiana r. do r. w odniesieniu do p. cz.

względem zmiany r. do r. w odniesieniu do UE

Zmiana r. do r. w odniesieniu do p. cz.

względem zmiany r. do r. w odniesieniu do UE

Zmiana r. do r. w odniesieniu do p. cz.

względem zmiany r. do r. w odniesieniu do UE

Zmiana r. do r. w odniesieniu do p. cz.

Zmiana r. do r. w odniesieniu do p. cz. względem zmiany r. do r. w odniesieniu do UE

KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 17.12.2019 COM(2019) 653 final WNIOSEK KOMISJI I RADY W SPRAWIE

WSPÓLNEGO SPRAWOZDANIA O ZATRUDNIENIU

towarzyszący komunikatowi Komisji





































w sprawie rocznej strategii zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2020 r.













































SPIS TREŚCI PRZEDMOWA GŁÓWNE PRZESŁANIA 1. OGÓLNY ZARYS TENDENCJI NA RYNKU PRACY ORAZ TENDENCJI I WYZWAŃ SPOŁECZNYCH W UNII EUROPEJSKIEJ 1.1 Tendencje na rynku pracy 1.2 Tendencje społeczne 2. PODSUMOWANIE TABLICY WSKAŹNIKÓW SPOŁECZNYCH 2.1. Objaśnienie tablicy wskaźników 2.2. Wnioski płynące z tablicy wskaźników społecznych 3. REFORMY W OBSZARZE ZATRUDNIENIA I POLITYKI SPOŁECZNEJ – DZIAŁANIA PODEJMOWANE PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE I OSIĄGANE WYNIKI 3.1. Wytyczna 5: Pobudzanie popytu na pracę 3.1.1 Kluczowe wskaźniki 3.1.2 Rozwiązania polityczne 3.2. Wytyczna 6: Zwiększanie podaży pracy i poprawa dostępu do zatrudnienia, umiejętności i kompetencji 3.2.1 Kluczowe wskaźniki 3.2.2 Rozwiązania polityczne 3.3. Wytyczna 7: Poprawa funkcjonowania rynków pracy oraz zwiększenie skuteczności dialogu społecznego 3.3.1 Kluczowe wskaźniki

3.3.2 Rozwiązania polityczne 3.4. Wytyczna 8: Promowanie równości szans dla wszystkich, wspieranie włączenia społecznego i zwalczanie ubóstwa 3.4.1 Kluczowe wskaźniki 3.4.2 Rozwiązania polityczne



PRZEDMOWA Obowiązek składania przez Komisję Europejską i Radę wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu wynika z art. 148 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Wstępna propozycja dotycząca tego sprawozdania sporządzana przez Komisję Europejską stanowi część pakietu jesiennego, który obejmuje roczną strategię na rzecz zrównoważonego wzrostu gospodarczego rozpoczynającą cykl europejskiego semestru. Wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu zawiera roczny przegląd kluczowych kwestii dotyczących zatrudnienia i sytuacji społecznej w Europie, jak również działań państw członkowskich w kierunku reform zgodnych z wytycznymi dotyczącymi polityki zatrudnienia państw członkowskich. Sprawozdawczość w zakresie tych reform odzwierciedla strukturę wytycznych: pobudzanie popytu na pracę (wytyczna 5), zwiększanie podaży pracy i poprawa dostępu do zatrudnienia, umiejętności i kompetencji (wytyczna 6), poprawa funkcjonowania rynków pracy oraz skuteczności dialogu społecznego (wytyczna 7) oraz promowanie równości szans dla wszystkich, wspieranie włączenia społecznego i zwalczanie ubóstwa (wytyczna 8). Ponadto we wspólnym sprawozdaniu o zatrudnieniu monitoruje się wyniki państw członkowskich w odniesieniu do tablicy wskaźników społecznych ustanowionej w kontekście Europejskiego filaru praw socjalnych. Parlament Europejski, Rada i Komisja proklamowały filar wspólnie w dniu 17 listopada 2017 r. Określono w nim zasady i prawa w trzech obszarach: (i) równe szanse i dostęp do zatrudnienia, (ii) sprawiedliwe warunki pracy oraz (iii) ochrona socjalna i włączenie społeczne. Monitorowanie postępów w tych obszarach opiera się zwłaszcza na szczegółowej analizie tablicy wskaźników społecznych towarzyszącej filarowi. Wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu ma następującą strukturę: w rozdziale wprowadzającym (rozdział 1) opisano główne tendencje na rynku pracy i tendencje społeczne w Unii Europejskiej w celu przedstawienia kontekstu. W rozdziale 2 przedstawiono główne wyniki analizy tablicy wskaźników społecznych towarzyszącej Europejskiemu filarowi praw socjalnych. W rozdziale 3 zawarto szczegółowy opis kluczowych wskaźników w poszczególnych państwach w ujęciu przekrojowym (w tym wskaźników tablicy wskaźników społecznych) i polityk wdrażanych przez państwa członkowskie w celu uwzględnienia wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia.



GŁÓWNE PRZESŁANIA Europa czyni postępy w zakresie realizacji Europejskiego filaru praw socjalnych. Według tablicy wskaźników społecznych towarzyszącej filarowi tendencje na rynku pracy i tendencje społeczne w UE są nadal pozytywne w przypadku 9 z 14 wskaźników podstawowych. Pozostałych 5 wskaźników albo utrzymało się na stałym poziomie, albo zanotowało – w ujęciu średnim – nieznacznie ujemne zmiany w porównaniu z rokiem poprzednim (tj. osoby wcześnie kończące naukę, różnica w poziomie zatrudnienia kobiet i mężczyzn, wpływ transferów socjalnych na ograniczenie ubóstwa, wskaźnik zróżnicowania kwintylowego oraz niezaspokojone potrzeby w zakresie opieki medycznej według subiektywnej oceny). W odniesieniu do ponad połowy wskaźników podstawowych zaobserwowano – w różnym stopniu – konwergencję między państwami członkowskimi. W przypadku wszystkich państw członkowskich, z wyjątkiem Niderlandów, co najmniej jeden ze wskaźników ma wartość znacznie poniżej średniej (lub z wyraźną tendencją spadkową). Tablica wskaźników społecznych wskazuje na pozytywne tendencje na rynku pracy i tendencje społeczne, ale problemy nadal istnieją 9 z 14 wskaźników podstawowych uległo w ubiegłym roku poprawie w ujęciu średnim 14 państw członkowskich,

tj. taka sama liczba jak w sprawozdaniu na 2019 r., wykazuje co najmniej jedną „sytuację krytyczną” Zarobki netto zatrudnionej osoby stanu wolnego otrzymującej średnie wynagrodzenie

to wskaźnik o największej liczbie sytuacji problematycznych Ocena wskaźników podstawowych w tablicy wskaźników społecznych, listopad 2019 r. Źródło: służby Komisji – Eurostat oraz dane OECD Zatrudnienie nadal wzrasta, choć w wolniejszym tempie niż w latach poprzednich. W trzecim kwartale 2019 r. w UE zatrudnionych było 241,5 mln osób, co oznacza najwyższą liczbę zatrudnionych w historii. Starsi i wysoko wykwalifikowani pracownicy nadal są główną siłą napędową wzrostu zatrudnienia. Należy się spodziewać, że ze względu na spowolnienie gospodarcze wzrost zatrudnienia będzie w ostatnim kwartale 2019 r. i w 2020 r. bardziej umiarkowany. W związku z tym aktualnie prognozuje się, że wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 20–64 lat zbliży się w 2020 r. do poziomu 75 % będącego celem strategii „Europa 2020”, ale pozostanie nieco poniżej tego poziomu. Wyniki rynku pracy są najlepsze w historii 241,5 mln

osób zatrudnionych w trzecim kwartale 2019 r. + 17 mln

więcej osób zatrudnionych w porównaniu z najniższym poziomem z połowy 2013 r. 73,9 %

– wskaźnik zatrudnienia w drugim kwartale 2019 r. Wskaźnik zatrudnienia i stopa bezrobocia w UE i w strefie euro *średnia z I i II kwartału, skorygowana o czynnik sezonowy. Źródło: Eurostat, BAEL. Źródło: Eurostat, BAEL. Bezrobocie osiągnęło rekordowo niski poziom i wyniosło w trzecim kwartale 2019 r. 6,3 %. Konwergencja wśród państw członkowskich w kierunku niższych poziomów utrzymuje się. Bezrobocie wśród młodzieży i bezrobocie długotrwałe zmniejszają się, chociaż w niektórych państwach członkowskich wciąż są na wysokim poziomie. Niedobory siły roboczej są widoczne głównie w tych państwach członkowskich, w których bezrobocie jest niskie, ale ze względu na spowolnienie gospodarcze odsetek przedsiębiorstw mających do czynienia z niedoborem siły roboczej zaczyna się zmniejszać.

Niedobory siły roboczej występują tam, gdzie bezrobocie jest niskie 15,6 mln osób bezrobotnych w III kwartale 2019 r. (spadek o 11 mln od najwyższego poziomu w 2013 r.) 6,3 % stopa bezrobocia w III kwartale 2019 r. 2,5 % stopa bezrobocia długotrwałego (> 12 miesięcy) 14,4 % stopa bezrobocia młodzieży w III kwartale 2019 r. Wskaźnik niedoboru siły roboczej (po lewej) i stopa bezrobocia (po prawej) – 2018 r. Źródło: Eurostat, BAEL oraz sondaż wśród przedsiębiorstw i konsumentów. Złożony wskaźnik obejmuje wszystkie sektory (zob. LMWD 2019). Liczba osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w dalszym ciągu się zmniejszała, notując w 2018 r. spadek już szósty rok z rzędu. W samym tylko 2018 r. zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym było o 2,7 mln osób mniej niż rok wcześniej. W szczególności, ze względu na dobre funkcjonowanie rynku pracy, w dalszym ciągu znacznie zmniejszała się głęboka deprywacja materialna, podobnie jak – choć w mniejszym stopniu – odsetek osób żyjących w gospodarstwach domowych o bardzo małej intensywności pracy. Odsetek osób zagrożonych ubóstwem (wskaźnik relatywnego ubóstwa) pozostał jednak w porównaniu z 2017 r. na zasadniczo stałym poziomie. Jeżeli ogólna tendencja utrzyma się w obecnym tempie, liczba osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w UE może do 2020 r. zmniejszyć się o około 13 mln w porównaniu z 2008 r. (przy celu strategii „Europa 2020” wynoszącym 20 mln). Niektóre grupy, zwłaszcza dzieci i osoby niepełnosprawne, są w znacznie większym stopniu zagrożone ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. Wskaźnik AROPE spada dzięki zmniejszaniu się głębokiej deprywacji materialnej i poprawie warunków na rynku pracy 110 mln osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, o 7 mln mniej niż w 2008 r. 24,3 % dzieci jest zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym i jest to wskaźnik wyższy od średniej 21 % to udział dochodów najuboższych 40 % społeczeństwa w dochodach ogółem Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym

oraz jego części składowe w UE Źródło: Eurostat, SILC. Nierówności w dochodach ogólnie nieznacznie wzrosły i utrzymują się na wysokim poziomie, jeśli je porównać z okresem sprzed kryzysu, ale są względnie niskie w kontekście światowym. Najbogatsze 20 % gospodarstw domowych w całej UE ma średnio dochód, który przekracza około pięciokrotnie dochody 20 % najuboższych gospodarstw domowych. W 2018 r. – po nieznacznym spadku rok wcześniej – odsetek ten lekko wzrósł. Z nielicznymi wyjątkami, państwa członkowskie o najwyższym poziomie nierówności w dochodach odnotowały w 2018 r. dalszy jego wzrost. W 2018 r. udział w dochodach uboższych 40 % społeczeństwa utrzymał się zasadniczo na stabilnym poziomie, po poprawie sytuacji w 2017 r. Rozwiązanie problemu nierówności w dochodach wymaga podjęcia przez państwa członkowskie działań w różnych dziedzinach, takich jak opracowywanie systemów podatkowych i systemów świadczeń, ustalanie płac (minimalnych), wspieranie równych szans w dziedzinie kształcenia i szkolenia od najmłodszych lat, zapewnianie dostępu do przystępnych cenowo i wysokiej jakości usług, promowanie równości płci i eliminowanie różnic między regionami. Równość płci pozostaje nadal problemem Różnica między wskaźnikami zatrudnienia kobiet i mężczyzn (11,6 p.p. w 2018 r.) i różnica wynagrodzenia ze względu na płeć (16,2 % w 2017 r.) są znaczne i od 2013 r. utrzymują się prawie na stałym poziomie. Istnieją nadal duże różnice między poszczególnymi państwami członkowskimi. Rodzicielstwo i obowiązki opiekuńcze, w połączeniu z ograniczonym dostępem do usług opieki nad dziećmi i innych usług (opieki), a także brak finansowych zachęt do uczestnictwa w rynku pracy są głównymi czynnikami napędzającymi niższy wskaźnik zatrudnienia kobiet. W większości państw członkowskich rodzicielstwo ma negatywny wpływ na wskaźniki zatrudnienia kobiet, natomiast w przypadku mężczyzn ma miejsce sytuacja odwrotna. Występują różnice w wysokości wynagrodzeń pomimo faktu, że kobiety posiadają średnio wyższy poziom kwalifikacji niż mężczyźni. Przekłada się to później na zróżnicowanie emerytur. Szereg państw członkowskich podejmuje działania w celu poprawy dostępu do przystępnych cenowo i wysokiej jakości usług opieki, ale pewne problemy nadal się utrzymują. Konkretne działania mające na celu rozwiązanie problemu zróżnicowania wynagrodzenia ze względu na płeć, związane głównie z przejrzystością płac, są podejmowane jedynie w niewielu państwach. Nadal występuje duża nierówność płci pod względem zatrudnienia i wynagrodzenia 11,6 p.p.

różnica w poziomie zatrudnienia kobiet i mężczyzn w 2018 r., prawie na stałym poziomie od 2013 r.

9,2 p.p.

wpływ rodzicielstwa na zatrudnienie (niższy wskaźnik zatrudnienia kobiet z małymi dziećmi w porównaniu z kobietami, które nie mają dzieci)

16,2 %

różnica w wynagrodzeniach ze względu na płeć w 2017 r. (niższe płace kobiet niż mężczyzn)

35,2 %

różnica emerytur ze względu na płeć w 2017 r. (emerytury kobiet niższe niż mężczyzn) Różnica w poziomie zatrudnienia kobiet i mężczyzn 2003–2018, na poziomie UE

i w poszczególnych państwach (2018)

(punkty procentowe, osoby w wieku 20–64 lat)



Źródło: Eurostat, BAEL. Tempo wzrostu płac zwiększyło się w 2018 r., ale pozostaje ogólnie umiarkowane W 2018 r. (i 2019 r.) wzrost płac realnych zrównał się ze wzrostem wydajności. W ciągu wcześniejszych czterech lat wzrost płac w większości państw członkowskich strefy euro był nieznacznie niższy niż wzrost wydajności. Wzrost płac był ogólnie szybszy (i wyższy niż wzrost wydajności) w państwach Europy Środkowo-Wschodniej, co przyczynia się do pozytywnej konwergencji w UE. Zgodnie z tablicą wskaźników społecznych w większości państw członkowskich regionu Europy Środkowo-Wschodniej poziom zarobków netto pracownika otrzymującego średnie wynagrodzenie (skorygowany o różnicę siły nabywczej) jest obecnie nadal znacznie niższy niż średnia UE. Zrównoważony i trwały wzrost płac powinien reagować na warunki na rynku pracy i średniookresowe zmiany wydajności pracy, a jednocześnie uwzględniać ewentualne skutki pod względem konkurencyjności kosztowej i uznawać autonomię partnerów społecznych. W niektórych państwach członkowskich istnieje jeszcze możliwość wzrostu płac realnych + 1,1 % wzrost płac realnych w 2018 r. w UE (+0,7 % w strefie euro) 9,5 % pracowników zagrożonych ubóstwem w UE 16,2 % wskaźnik ubóstwa pracujących wśród pracowników zatrudnionych na podstawie umów o pracę na czas określony Różnica między wzrostem płac realnych a wzrostem wydajności

(2013–2018, po lewej), zarobki netto osoby stanu wolnego

otrzymującej średnie wynagrodzenie (2018 r., po prawej) * Kraje są uszeregowane według wielkości różnicy między wzrostem realnego wynagrodzenia a wzrostem realnej wydajności. Dane dotyczące Irlandii odnoszą się do okresu 2015–2018. Źródło: Eurostat, baza danych AMECO Komisji Europejskiej (wynagrodzenie realne na pracownika, deflator PKB; realna wydajność pracy na osobę). Ubóstwo pracujących utrzymuje się na wysokim poziomie zarówno w ujęciu ogólnym, jak i w wielu państwach członkowskich Jest ono znacznie wyższe w przypadku gospodarstw domowych, w których żyją osoby pracujące w niepełnym wymiarze czasu pracy lub osoby zatrudnione na podstawie umów o pracę na czas określony. Adekwatne płace minimalne, czy to ustawowe, czy też będące wynikiem rokowań zbiorowych, mogą pomóc w zapobieganiu ubóstwu pracujących oraz przyczyniają się do ograniczania nierówności dochodowej i wspierania łącznego popytu. W 2019 r. poziom płac minimalnych wzrósł niemal we wszystkich 22 państwach członkowskich, w których istnieją ustawowe płace minimalne. Kształcenie, szkolenie i umiejętności mają duży wpływ na perspektywy zawodowe. Średnio w UE wskaźnik zatrudnienia wynosi 56,1 % w przypadku osób, które nie ukończyły szkoły średniej II stopnia, 73,4 % – osób o średnich kwalifikacjach i 84,5 % – osób z wykształceniem wyższym. Dostosowanie się do przemian zachodzących w gospodarce i na rynku pracy, a także do transformacji ekologicznej wymaga ciągłego doskonalenia zawodowego i przekwalifikowywania się. Mimo coraz większej świadomości wyzwań i realizacji szeregu inicjatyw we wszystkich państwach członkowskich, uczestnictwo dorosłych w działaniach edukacyjnych zwiększyło się w ciągu ostatniej dekady jedynie w ograniczonym zakresie, a tylko kilku państwom członkowskim udało się osiągnąć bardziej znaczącą poprawę. Szczególnie niskie jest uczestnictwo dorosłych o niskich kwalifikacjach (poniżej 5 %). Choć umiejętności mają kluczowe znaczenie dla szans na zatrudnienie we wszystkich państwach członkowskich UE, uczestnictwo w kształceniu dorosłych utrzymuje się nadal na niskim poziomie



Wskaźniki zatrudnienia według poziomu wykształcenia w 2018 r. (punkty procentowe, osoby w wieku 20–64 lat) 28,4 p.p. różnica między wskaźnikami zatrudnienia pracowników o wysokich i niskich umiejętnościach





40,7 % odsetek osób w wieku 30–34 lat, które uzyskały wykształcenie wyższe (przekroczenie celu strategii „Europa 2020”)

11,1 % osób w wieku 25–64 lat uczestniczyło w 2018 r. w kształceniu dorosłych



tylko 4,3 % dorosłych o niskich umiejętnościach uczestniczyło w kształceniu dorosłych w UE w 2018 r.

Odsetek dorosłych uczestniczących w kształceniu w 2018 r. – ogółem i osoby o niskich kwalifikacjach

(punkty procentowe, osoby w wieku 20–64 lat) Źródło: Eurostat. Zatrudnienie na czas określony jest bardzo różne w poszczególnych państwach członkowskich, choć w ostatnich latach utrzymywało się średnio na stosunkowo stałym poziomie wynoszącym około 14 %. Wyzwaniem jest w dalszym ciągu doprowadzenie do tego, by wymuszona praca tymczasowa stanowiła punkt wyjścia do zatrudnienia na czas nieokreślony i możliwe było uniknięcie tzw. efektu „drzwi obrotowych” między bezrobociem a niepewnymi formami zatrudnienia. W niektórych państwach członkowskich wprowadzane są reformy, których celem jest zapewnienie równowagi między elastycznością a bezpieczeństwem. Obejmują one, w niektórych przypadkach, bardziej rygorystyczne warunki korzystania z umów na czas określony i większą przejrzystość warunków pracy. Umowy na czas określony często nie stanowią punktu wyjścia do zatrudnienia na stałe 14,2 % odsetek pracowników zatrudnionych na czas określony w 2018 r. 53 % – odsetek pracowników, których praca tymczasowa ma charakter wymuszony 25,6 % wszystkich pracowników tymczasowych przechodzi na zatrudnienie na czas nieokreślony w ciągu jednego roku Pracownicy, na których wymusza się zatrudnienie na czas określony jako odsetek pracowników ogółem (po lewej) oraz odsetek przechodzących na zatrudnienie na czas nieokreślony (po prawej) Źródło: Eurostat, BAEL. Praca za pośrednictwem platform internetowych stanowi nową formę zatrudnienia na europejskich rynkach pracy. Z analizy przeprowadzonej przez Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej w oparciu o badanie COLLEEM II, obejmujące ponad połowę państw członkowskich, wynika, że w 2018 r. dla 1,4 % pracowników w tych państwach świadczenie pracy za pośrednictwem platform internetowych było głównym źródłem utrzymania. Szacuje się, że jedna trzecia pracy świadczonej za pośrednictwem platform internetowych w UE ma charakter transgraniczny. Warunki pracy osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych są bardzo różne, na przykład w zależności od ich statusu prawnego (pracownik najemny czy osoba samozatrudniona), rodzaju wykonywanych przez nich zadań oraz modelu biznesowego przedsiębiorstwa, które ich zatrudnia. Rozpowszechnianie się pracy za pośrednictwem platform internetowych otwiera nowe możliwości zatrudnienia i pozwala na rozwój innowacyjnych modeli biznesowych, ale jednocześnie wiąże się z wyzwaniami dla istniejących praktyk na rynku pracy i ram prawnych (np. w odniesieniu do ochrony warunków pracy, dostępu do rokowań zbiorowych i systemów zabezpieczenia społecznego), które często nie są w pełni dostosowane do nowych rozwiązań. Zjawisko to powoduje ponadto pojawianie się nowych pytań dotyczących wykorzystywania danych osobowych i zarządzania algorytmicznego. Publiczne służby zatrudnienia odgrywają kluczową rolę we wdrażaniu polityk zatrudnienia i ułatwianiu dostosowywania umiejętności i kwalifikacji zawodowych do potrzeb rynku pracy poprzez świadczenie poradnictwa i aktywnego wsparcia. Państwa członkowskie podjęły działania, by zintensyfikować świadczenie zindywidualizowanych usług, i dokładają starań, by upraszczać usługi i zwiększać ich koordynację. Rola publicznych służb zatrudnienia jako pośredników nie jest jednak jeszcze jednakowa we wszystkich państwach członkowskich. Wciąż problematyczne pozostaje docieranie do osób najbardziej oddalonych od rynku pracy. Jednocześnie nadal podejmowane są starania, by poprawić współpracę i wymianę informacji i najlepszych praktyk w ramach europejskiej sieci publicznych służb zatrudnienia. W szeregu państw członkowskich można jeszcze lepiej dopasować podaż i popyt na rynku pracy za pośrednictwem publicznych służb zatrudnienia 44,3 % bezrobotnych korzysta z usług publicznych służb zatrudnienia przy poszukiwaniu pracy 21,6 % bezrobotnych korzysta z usług prywatnych agencji zatrudnienia Odsetek osób bezrobotnych, które korzystają z usług publicznych służb zatrudnienia przy poszukiwaniu pracy Źródło: Eurostat, BAEL. Wydatki mieszkaniowe są nadmiernie wysokie w przypadku dużej (choć malejącej) części gospodarstw domowych. Jeden Europejczyk na dziesięciu jest przeciążony wydatkami mieszkaniowymi. Nie jest zaskoczeniem, że dotyczy to w większym stopniu gospodarstw domowych o najniższych dochodach i osób mieszkających w miastach. Głęboka deprywacja mieszkaniowa jest stabilna, przy czym spada w niektórych państwach członkowskich regionu Europy Środkowo-Wschodniej, w których to problemy dotyczące jakości mieszkań były szczególnie jaskrawe. Pomimo tej poprawy znaczna część gospodarstw domowych w tych państwach cierpi na złe warunki mieszkaniowe. Bezdomność, najbardziej skrajna forma wykluczenia mieszkaniowego, wzrosła w ciągu ostatnich dziesięciu lat w większości państw członkowskich. Aby stawić czoła temu wyzwaniu, wiele państw członkowskich opracowało strategie na rzecz znalezienia zintegrowanych rozwiązań problemu bezdomności i wykluczenia mieszkaniowego. Świadomość znaczenia usług prewencyjnych i wzmocnionej współpracy zarówno na poziomie polityki, jak i przy świadczeniu usług jest coraz większa. Przeciążenie wydatkami mieszkaniowymi stanowi problem w szeregu państw członkowskich 1 na 10 Europejczyków odczuwa przeciążenie wydatkami mieszkaniowymi 3,9 % ludności jest dotknięta głęboką deprywacją mieszkaniową 1,9 % osób nie posiada łazienki ani prysznica w swoim mieszkaniu Odsetek ludności żyjącej w gospodarstwach domowych, w których wydatki mieszkaniowe stanowią ponad 40 % dochodu do dyspozycji gospodarstwa domowego, 2018 r. Źródło: Eurostat, SILC.





Systemy zabezpieczenia społecznego są modernizowane, a niektóre państwa członkowskie rozszerzają zakres tych systemów i poprawiają ich adekwatność. Nadal jednak istnieją niedogodności w przypadku niektórych grup (zwłaszcza osób samozatrudnionych i osób pracujących w ramach niestandardowych form zatrudnienia), które borykają się z większą niepewnością ekonomiczną i ograniczonym dostępem do ochrony socjalnej. W ujęciu średnim wpływ transferów socjalnych (bez emerytur) na ograniczanie ubóstwa zmniejszył się w 2018 r. Ponadto nadal rośnie zagrożenie ubóstwem osób żyjących w gospodarstwach domowych osób (quasi-) bezrobotnych i stopień tego ubóstwa. Średnio tylko około jedna trzecia osób krótkotrwale bezrobotnych jest objęta świadczeniami dla bezrobotnych. Chociaż systemy dochodu minimalnego istnieją obecnie we wszystkich państwach członkowskich, ich adekwatność jest nadal bardzo różna. Poprawa zakresu i adekwatności ma zasadnicze znaczenie przy modernizacji systemów zabezpieczenia społecznego W ujęciu średnim transfery socjalne (bez emerytur) ograniczają ubóstwo o 33,2 % 32,9 % osób krótkotrwale bezrobotnych (<12 miesięcy) jest objętych świadczeniami dla bezrobotnych W 8 państwach członkowskich osoby samozatrudnione nie mają dostępu do ochrony z tytułu bezrobocia W 2 państwach członkowskich dochód netto osób uzyskujących dochód minimalny leży powyżej krajowego progu ubóstwa Zakres świadczeń na wypadek bezrobocia dla osób krótkotrwale bezrobotnych (<12 miesięcy) Dochód netto osób uzyskujących dochód minimalny (rok dochodu: 2017) Uwaga: od 2018 r. system dochodu minimalnego istnieje także we Włoszech. Jako osobę nisko uposażoną przyjęto osobę pracującą w pełnym wymiarze i zarabiającą 50 % średniego wynagrodzenia. Źródło: analiza Komisji Europejskiej na podstawie danych Eurostatu Ze względu na zmiany demograficzne istnieje wyraźna potrzeba dostosowania systemów emerytalnych, systemów opieki zdrowotnej i opieki długoterminowej. Liczba ludności w wieku produkcyjnym w UE średnio już się zmniejsza i przewiduje się jej dalszy spadek. W 11 państwach członkowskich spadnie ona w ciągu najbliższych 5 lat o ponad 3 %. Jednocześnie prognozuje się duży wzrost współczynnika obciążenia demograficznego osobami starszymi, w związku z czym państwa członkowskie będą musiały podjąć działania na rzecz modernizacji swoich systemów emerytalnych oraz systemów opieki zdrowotnej i opieki długoterminowej w celu zachowania ich adekwatności i stabilności, przy jednoczesnym zapewnieniu dostępu do wysokiej jakości usług. Chociaż między poszczególnymi państwami członkowskimi istnieją znaczne różnice pod względem zdolności do zastąpienia dochodu i zapobiegania ubóstwu przez świadczenia emerytalne, zapewnienie adekwatności emerytur zyskuje w debacie politycznej na znaczeniu. Jednocześnie poprawa dostępu do systemów opieki długoterminowej i zapewnienie ich trwałości stanowią szczególne wyzwanie, ponieważ wiele państw członkowskich opiera się obecnie w dużym stopniu na opiece nieformalnej. W związku z tym niektóre z nich rozpoczęły reformy mające na celu zwiększenie liczby opiekunów i poprawę sytuacji opiekunów nieformalnych (wśród których większość stanowią kobiety). Starzenie się społeczeństwa wymaga modernizacji

systemów emerytalnych, opieki zdrowotnej i opieki długoterminowej 1,7 % ludności zgłasza niezaspokojone potrzeby w zakresie opieki medycznej 10,2 lat zdrowego życia w wieku 65 lat w przypadku kobiet i 9,8 lat w przypadku mężczyzn Z 3 w 2018 do 2 w 2050 r. spadnie liczba pracujących na jednego emeryta osób dorosłych Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi (stosunek liczby osób w wieku ponad 65 lat do liczby osób w wieku 15–64 lat) w UE Uwaga: wyrażony na 100 osób w wieku produkcyjnym (15–64). Obszar w kolorze błękitnym odpowiada minimalnym i maksymalnym prognozowanym wartościom rocznym. Źródło: Eurostat, prognozy wyjściowe Umacnianie społecznej gospodarki rynkowej idzie w parze z poprawą jakości dialogu społecznego. W wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia uwzględniono kwestię zaangażowania partnerów społecznych w opracowywanie i wdrażanie polityk i reform społecznych i w zakresie zatrudnienia. Ogólnie rzecz biorąc poziom zaangażowania na poziomie krajowym i regionalnym pozostał niezmienny w większości państw członkowskich, choć nadal wyraźne są różnice między poszczególnymi państwami. Mimo iż ogólne zaangażowanie partnerów społecznych w proces europejskiego semestru powoli rosło, istnieje możliwość dalszej poprawy. Będzie to zwłaszcza wymagało w niektórych państwach członkowskich bardziej przewidywalnej i merytorycznej wymiany informacji dotyczących przygotowania krajowych programów reform, również pod względem przeznaczonego czasu.



1.OGÓLNY ZARYS TENDENCJI NA RYNKU PRACY ORAZ TENDENCJI I WYZWAŃ SPOŁECZNYCH W UNII EUROPEJSKIEJ W niniejszej sekcji przedstawiono ogólny zarys tendencji na rynku pracy oraz tendencji i wyzwań społecznych w Unii Europejskiej zawierający szczegółowe informacje analityczne na temat głównych obszarów zatrudnienia i polityki społecznej. Szczegółowe tendencje w poszczególnych państwach członkowskich przedstawiono w dalszych sekcjach sprawozdania. 1.1Tendencje na rynku pracy Liczba osób zatrudnionych zwiększyła się w 2018 r. piąty rok z rzędu, jednak tempo wzrostu było wolniejsze niż w 2017 r. (tj. 1,3 % w porównaniu z 1,6 %). Całkowite zatrudnienie wzrastało w umiarkowanej skali także w pierwszych trzech kwartałach 2019 r., osiągając w III kwartale 2019 r. poziom 241,5 mln, co oznacza około 2,1 mln miejsc pracy więcej niż rok wcześniej i jest najwyższym poziomem w historii UE. W ujęciu rocznym prognozuje się, że całkowite zatrudnienie wzrośnie o 1 % w 2019 r. i o 0,5 % w 2020 r. W porównaniu z najniższym poziomem odnotowanym w pierwszym kwartale 2013 r. ponad 17 mln dodatkowych osób znalazło pracę w UE, w tym 11 mln w strefie euro. Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 20–64 lat w dalszym ciągu rósł i zbliża się do celu strategii „Europa 2020”. W 2018 r. wzrósł on średnio o jeden punkt procentowy do 73,2 % w skali roku, a następnie w drugim kwartale 2019 r. osiągnął poziom 73,9 %, tj. o 0,8 punktu procentowego więcej niż w tym samym kwartale roku poprzedniego. Wskaźnik zatrudnienia wzrastał w tym samym tempie w strefie euro, tj. o 0,8 punktu procentowego rocznie, osiągając w drugim kwartale 2019 r. poziom 72,7 %. Zarówno w UE, jak i w strefie euro poziomy te są najwyższe w historii. Jeśli pozytywna tendencja wzrostowa utrzyma się na tym samym poziomie, UE byłaby w stanie osiągnąć cel zakładający wskaźnik zatrudnienia na poziomie 75 %. Obecne spowolnienie aktywności gospodarczej, wraz z kurczącymi się rynkami siły roboczej w niektórych państwach członkowskich, wskazuje jednak na to, że wskaźnik zatrudnienia może w kolejnych kwartałach 2019 r. i w 2020 r. rosnąć wolniej, tak że ostatecznie może on być zbliżony do celu wyznaczonego na 2020 r., ale go nie osiągnąć. Wzrost poziomu uczestnictwa w rynku pracy szedł w parze z pozytywną tendencją w zakresie wskaźnika zatrudnienia. Współczynnik aktywności zawodowej w grupie wiekowej 20–64 lata wyniósł w drugim kwartale 2019 r. 78,7 % w UE i 78,5 % w strefie euro (podczas gdy rok wcześniej wartości te wynosiły 78,4 % i 78,3 %). Podobnie jak w poprzednich latach za wzrost aktywności zawodowej odpowiadali w dużej mierze pracownicy starsi (w wieku 55–64 lat) oraz, w mniejszym stopniu, kobiety. Wykres 1: Wskaźnik zatrudnienia i stopa bezrobocia w UE zanotowały najlepszy wynik w historii Wskaźnik zatrudnienia i stopa bezrobocia w UE i w strefie euro *średnia z I i II kwartału, skorygowana o czynnik sezonowy. Źródło: Eurostat, BAEL. Całkowita liczba przepracowanych godzin rośnie wolniej, ale stopniowo i ostatecznie przekroczyła najwyższy poziom z 2008 r. Od momentu rozpoczęcia ożywienia gospodarczego w 2013 r. liczba zatrudnionych wzrasta znacznie szybciej niż liczba przepracowanych godzin (między II kwartałem 2013 r. a II kwartałem 2019 r. ta pierwsza wzrosła o 7,7 %, natomiast druga – o 7,1 %). Jest to częściowo wyrazem długofalowego spadku strukturalnego, który nasila się ze względu na wzrost (wymuszonego) zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy w następstwie kryzysu oraz przesunięcie miejsc pracy do sektorów o niższej intensywności czasu pracy. Niemniej jednak liczba przepracowanych godzin wzrosła w 2018 r. do poziomu, który przekracza po raz pierwszy najwyższy poziom z 2008 r. o 0,3 %. Stopa bezrobocia w 2018 r. i w pierwszych trzech kwartałach 2019 r. nadal spadała. Intensywne tworzenie miejsc pracy, w kontekście umiarkowanie rosnącego uczestnictwa w rynku pracy, przełożyło się na dalszy spadek bezrobocia. W trzecim kwartale 2019 r. stopa bezrobocia (15–74 lat) spadła do 6,3 % w UE i 7,5 % w strefie euro z poziomu wynoszącego rok wcześniej odpowiednio 6,7 % i 8 %. W liczbach bezwzględnych jest to 15,6 mln osób bezrobotnych w UE, tj. o około 1 mln mniej niż w analogicznym kwartale roku poprzedniego oraz o prawie 11 mln mniej od rekordowego poziomu odnotowanego w drugim kwartale 2013 r. Chociaż we wszystkich państwach członkowskich odnotowano w ciągu ostatniego roku spadek stopy bezrobocia, nadal utrzymuje się między nimi znaczny stopień zróżnicowania (jak wskazano w sekcji 3.1.1), przy czym niektóre państwa wykazują bardzo niski poziom (z możliwością niewielkiej dalszej poprawy), zaś inne są nadal dalekie od osiągnięcia minimalnych poziomów sprzed kryzysu.

Wykres 2: Chociaż przedsiębiorstwa zgłaszają wysoki poziom niedoboru siły roboczej, istnieją oznaki lepszego dopasowania podaży i popytu na rynku pracy Krzywa Beveridge’a w UE Źródło: Eurostat, BAEL oraz sondaż wśród przedsiębiorstw i konsumentów. Uwaga: dane liczbowe skorygowane o czynnik sezonowy. Niedobory siły roboczej, choć nieznacznie się zmniejszyły w porównaniu z rokiem poprzednim, są na wysokim poziomie. Od początku ożywienia gospodarczego odsetek przedsiębiorstw wskazujących dostępność siły roboczej jako czynnik ograniczający produkcję rósł w UE w sposób ciągły, z poziomu około 5 % pod koniec 2012 r. do około 20 % w 2018 r. Krzywa Beveridge’a (wykres 2) pokazuje, że taki wzrost szedł w parze ze stałym spadkiem bezrobocia, chociaż przesunięcie krzywej do zewnątrz, które miało miejsce między 2010 r. a 2013 r., wskazuje na gorsze dopasowanie podaży i popytu w okresie po kryzysie w porównaniu z okresem poprzedzającym kryzys. Wraz z niedawno zaobserwowanym spowolnieniem gospodarczym liczba przedsiębiorstw zgłaszających niedobór siły roboczej w 2019 r. nieznacznie spadła, natomiast bezrobocie zmniejsza się stale, jak wspomniano powyżej. Chociaż jest jeszcze zbyt wcześnie, by oceniać, czy krzywa Beveridge’a wykazuje zmianę tendencji, zachowanie w ostatnich kwartałach każe przypuszczać, że nastąpi jej przesunięcie do wewnątrz, co jest zbieżne z ogólną poprawą procesu dopasowywania (chociaż sytuacja w poszczególnych państwach członkowskich jest bardzo różna). Bezrobocie długotrwałe i bezrobocie osób młodych również nadal się zmniejszają. Ciągła poprawa warunków na rynku pracy przełożyła się na kurczącą się pulę osób długotrwale bezrobotnych (tj. bezrobotnych przez okres dłuższy niż jeden rok). Liczba osób znajdujących się w tej sytuacji wyniosła w drugim kwartale 2019 r. 6,2 mln, tj. o 1,1 mln mniej niż w analogicznym kwartale 2018 r. (spadek o 15 %). Z wynikiem 2,5 % ludności aktywnej zawodowo bezrobocie długotrwałe osiągnęło poziom minimalny sprzed kryzysu, zanotowany w III kwartale 2008 r. (natomiast w strefie euro wynosi ono 3,3 % i jest wciąż wyższe od poziomu 2,8 % zanotowanego w tamtym okresie). Widoczna jest również wyraźna poprawa sytuacji młodych osób poszukujących pracy. Stopa bezrobocia młodzieży spadła w trzecim kwartale 2019 r. o 1 p.p. do 14,4 % w UE i o 0,9 p.p. do 15,8 % w strefie euro (chociaż stopa powyżej 30 % jest nadal odnotowywana w Hiszpanii, Włoszech i Grecji). Ogółem w UE jest 3,2 mln osób bezrobotnych w wieku od 15 do 24 lat, przy czym liczba ta wzrasta do 5,5 mln, jeżeli uwzględnić również osoby, które nie pracują, nie kształcą się ani nie szkolą (NEET). Niemniej jednak w ostatnim roku odsetek młodzieży NEET uległ poprawie, zmniejszając się w I kwartale 2019 r. do 10,2 % w UE i do 10,3 % w strefie euro (z poziomu wynoszącego rok wcześniej odpowiednio 10,6 % i 10,8 %). Poziomy te są najniższymi w historii. Mimo spadku odsetka młodzieży NEET wskaźnik osób wcześnie kończących naukę pozostał na stałym poziomie. Odsetek osób wcześnie kończących naukę (w wieku 18–24 lat), który stale zmniejszał się w ciągu ostatnich dziesięciu lat, ustabilizował się w latach 2017 i 2018 na poziomie 10,6 %. Mimo że jest to więc poziom bardzo zbliżony do celu strategii „Europa 2020” (10 %), istnieje możliwość jego dalszego obniżenia. Natomiast cel strategii „Europa 2020” dotyczący osób z wykształceniem wyższym (40 % w grupie wiekowej 30–34 lata) został osiągnięty w 2018 r., a wskaźnik wyniósł 40,7 % (o 0,8 p.p. więcej niż w 2017 r.). Wykres 3: Starsi i wysoko wykwalifikowani pracownicy są główną siłą napędową wzrostu zatrudnienia Wskaźniki zatrudnienia i wzrost zatrudnienia w różnych grupach na terytorium UE Źródło: Eurostat, BAEL. Starsi pracownicy nadal są główną siłą napędową wzrostu zatrudnienia. Podobnie jak w poprzednich latach, w 2018 r. największy wzrost zatrudnienia wśród różnych grup wiekowych odnotowano w przypadku starszych pracowników (w wieku 55–64 lat) (wykres 3): liczba zatrudnionych w tej grupie wzrosła w 2018 r. o 4,1 % (podobną stopę wzrostu odnotowano w 2017 r., kiedy to osiągnęła ona poziom 4,3 %). W związku z tym wskaźnik zatrudnienia starszych pracowników wzrósł w 2018 r. o 1,6 p.p. do poziomu 58,7 % i był najwyższy w historii (ponad 13 p.p. więcej niż w 2008 r.). Zatrudnienie wzrosło również w innych grupach wiekowych, choć w wolniejszym tempie. W szczególności liczba zatrudnionych osób młodych (w wieku 15–24 lat) rosła w podobnym tempie jak w 2017 r. (1,5 % w stosunku do 1,6 %), co doprowadziło do wzrostu wskaźnika zatrudnienia młodzieży o 0,8 p.p. do poziomu 35,4 % (jednak wskaźnik ten pozostaje o 1,9 p.p. niższy od poziomu z 2008 r.). Zatrudnienie osób w wieku najwyższej aktywności zawodowej (25–54 lata) wzrosło o 0,4 %, co dało w 2018 r. wskaźnik zatrudnienia na poziomie 80,4 %. Wskaźnik zatrudnienia osób urodzonych poza UE stale rósł. W grupie wiekowej 20–64 lat wzrósł on w 2018 r. do 64,5 % (1,5 p.p. więcej niż w 2017 r.), co oznacza wzrost w liczbach absolutnych z 17,4 mln do 18,3 mln. Średni wskaźnik zatrudnienia dla rodowitych mieszkańców w tej grupie wiekowej wyniósł zaś 73,9 % (o 0,9 p.p. więcej niż w 2017 r.). A zatem luka między nimi nieco się zmniejsza, ale i tak pozostaje znaczna, po tym jak wzrosła w okresie kryzysu (ponad 9 p.p. w 2018 r., a poniżej 5 p.p. w 2008 r.). Zatrudnienie rośnie nieco szybciej w przypadku kobiet niż mężczyzn, ale różnica w poziomie zatrudnienia kobiet i mężczyzn jest nadal duża. W 2018 r. wzrost zatrudnienia był w przypadku kobiet o 0,2 p.p. wyższy niż w przypadku mężczyzn (taka sama wartość jak w 2017 r.). Tak niewielka różnica nie była jednak wystarczająca, aby zniwelować różnicę w poziomie zatrudnienia kobiet i mężczyzn (tj. różnicę wskaźnika zatrudnienia według płci), która utrzymała się na stabilnym poziomie 11,5 p.p. Wskaźnik ten, po znacznym spadku w okresie kryzysu (w 2008 r. wynosił on 15 p.p.), będącym odzwierciedleniem większych skutków recesji dla zatrudnienia mężczyzn, utrzymuje się od 2014 r. na niemal niezmienionym poziomie. Różnica ta wydaje się szczególnie wysoka w przypadku kobiet w wieku 30–34 lat (głównie z powodu macierzyństwa), gdzie wynosi 14,5 p.p., w przypadku kobiet w wieku 55–64 lat – 13,7 p.p. oraz w przypadku kobiet o niskich kwalifikacjach – 21,1 p.p. (w porównaniu z 10,9 p.p. i 6,8 p.p. w przypadku odpowiednio kobiet o średnich i wysokich kwalifikacjach). Osoby wysoko wykwalifikowane stanowią coraz większy odsetek siły roboczej. Jest to część długofalowej tendencji, ponieważ zatrudnienie w oparciu o zadania wymagające wysokich kwalifikacji rośnie wraz ze wzrostem kwalifikacji siły roboczej państw członkowskich, co odzwierciedla rosnący popyt na wysoko wykwalifikowanych pracowników w gospodarce oraz podaż takich pracowników. Liczba zatrudnionych osób (grupa wiekowa 25–64 lat) z wyższym wykształceniem wzrosła w 2018 r. o 3,1 %, co oznacza wskaźnik zatrudnienia w tej grupie na poziomie 85,8 %. Wśród pracowników o średnich kwalifikacjach (tj. pracowników z wykształceniem średnim II stopnia) odnotowano jedynie nieznaczny wzrost o 0,2 %, który daje wskaźnik zatrudnienia wynoszący 76,4 %. Natomiast liczba pracowników o niskich kwalifikacjach (tj. z wykształceniem średnim I stopnia lub niższym) po raz kolejny spadła – o 0,8 % (po spadku w 2017 r. wynoszącym 0,3 %). Ponieważ jednak ogólna liczba osób o niskich kwalifikacjach w wieku 25–64 lat cały czas spada (w samym tylko 2018 r. spadła ona o 1,7 mln, tj. o 2,7 %) – w ramach tendencji odzwierciedlających starzenie się społeczeństwa i wyższe wykształcenie wśród młodszych pokoleń – wskaźnik zatrudnienia tej grupy wzrósł z 55,6 % w 2017 r. do 56,8 % w 2018 r. Różnica między wskaźnikami zatrudnienia pracowników o niskich i wysokich kwalifikacjach nadal się zmniejsza (z najwyższego poziomu 31,4 % w 2013 r.), ale pozostaje na bardzo wysokim poziomie wynoszącym 29 p.p., co wskazuje na konieczność podjęcia działań w celu zwiększenia szans na zatrudnienie osób o niskim poziomie wykształcenia, zwłaszcza poprzez doskonalenie zawodowe i nabywanie nowych kwalifikacji zawodowych. Większość dodatkowych miejsc pracy utworzonych w 2018 r. to zatrudnienie na czas nieokreślony i w pełnym wymiarze czasu pracy, ale odsetek pracowników tymczasowych pozostaje znaczny. Wśród 2,7 mln dodatkowych pracowników (w wieku 15–64 lat) zarejestrowanych w 2018 r. prawie wszyscy mieli umowy na czas nieokreślony; liczba pracowników tymczasowych wzrosła w tym samym okresie o zaledwie 55 tys. (w porównaniu z 0,8 mln rok wcześniej). Niemniej jednak wzrost liczby zatrudnionych na czas nieokreślony nie był wystarczający, aby zredukować ogólny odsetek pracowników zatrudnionych na czas określony w stosunku do ogółu pracowników, który zmniejszył się w 2018 r. o zaledwie 0,1 p.p. do poziomu 14,2 %. Liczba osób samozatrudnionych (15–64 lat) odnotowała, tak jak w poprzednich latach, w dalszym ciągu tendencję spadkową i zmniejszyła się o 160 tys., a jej udział w liczbie zatrudnionych ogółem wyniósł 13,5 % (spadek z 13,7 % w 2017 r. i 14,4 % w 2013 r.). I wreszcie, większość dodatkowych miejsc pracy było zatrudnieniem w pełnym wymiarze czasu pracy (+2,4 mln), natomiast liczba pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy pozostała mniej więcej na stałym poziomie. W związku z tym odsetek osób zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy (w wieku 15–64 lat) zmniejszył się nieznacznie trzeci rok z rzędu (o 0,2 p.p. do poziomu 19,2 % w 2018 r.), ale utrzymał się o prawie 2 p.p. powyżej poziomu z 2008 r. Wśród pozytywów odnotowano stałe zmniejszanie się odsetka osób, na których wymusza się pracę w niepełnym wymiarze godzin (z najwyższego poziomu 29,6 % w 2014 r. do 24,6 % w 2018 r.), choć odsetek ten nadal pozostaje wysoki. Jeśli chodzi o rozwój sytuacji w poszczególnych sektorach, punkt ciężkości zatrudnienia nadal przenosi się w kierunku świadczenia usług. Zgodnie z tendencją obserwowaną w ostatnich latach największą liczbę miejsc pracy utworzono w sektorze usług (2,6 mln dodatkowych osób zatrudnionych w 2018 r., tj. +1,5 % w porównaniu z 2017 r.; na podstawie rachunków narodowych). Taki wzrost zwiększył jeszcze bardziej udział usług w łącznym zatrudnieniu, który w ostatnim dziesięcioleciu stale wzrastał: z 70,1 % w 2008 r. do 74 % w 2018 r. W wartościach bezwzględnych drugi co do wielkości przyrost odnotowano w 2018 r. w przemyśle (o 470 tys.), co odpowiada wzrostowi o 1,3 % w stosunku do roku poprzedniego (zgodnie z wynikami odnotowanymi w latach 2017 i 2016). Drugi rok z rzędu liczba osób zatrudnionych w sektorze budowlanym wzrosła o ponad 2 % (tj. o 337 tys. osób), konsolidując ożywienie, które rozpoczęło się w 2015 r. Liczba zatrudnionych osób w tym sektorze jest jednak nadal o prawie 13 % niższa niż w 2008 r. I wreszcie, zatrudnienie w rolnictwie – po ustabilizowaniu się w 2017 r. – ponownie zaczęło w 2018 r. spadać (o 2,5 %) zgodnie z tendencją długoterminową. Udział rolnictwa w całkowitym zatrudnieniu spadł przy tym z 5,4 % w 2008 r. do 4,3 % w 2018 r. 1.2Tendencje społeczne Liczba osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym , nadal spada. Ta tendencja spadkowa utrzymała się w 2018 r. już szósty rok z rzędu (wykres 4), a liczba osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym zmniejszyła się do 110 mln (tj. do 21,9 % całkowitej liczby ludności) i jest tym samym o prawie 2,7 mln niższa niż w 2017 r. (tj. spadek o około 2 punkty procentowe w porównaniu z 2008 r.). Ta ogólna tendencja jest wyrazem zmniejszania się pogłębionej deprywacji materialnej oraz – choć w mniejszym stopniu – spadku odsetka gospodarstw domowych o bardzo małej intensywności pracy, natomiast wskaźnik zagrożenia ubóstwem utrzymał się zasadniczo na stałym poziomie. Odzwierciedla to ogólnie tendencje wzrostowe w zakresie zatrudnienia i dochodu do dyspozycji. Jeżeli ta pozytywna tendencja utrzyma się w obecnym tempie, liczba osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem w UE mogłaby do 2020 r. zmniejszyć się o około 13 mln w porównaniu z 2008 r. (przy celu strategii „Europa 2020” wynoszącym 20 mln). Z uwagi na obecne spowolnienie aktywności gospodarczej rzeczywisty spadek może być jednak raczej mniej wyraźny.

Liczba osób dotkniętych pogłębioną deprywacją materialną nadal gwałtownie spada. W 2018 r. udało się wydźwignąć ponad 3 mln osób z pogłębionej deprywacji materialnej, a łączna liczba dotkniętych nią osób spadła do 29,7 mln lub 5,9 % ludności UE. Spadek ten oznacza znaczną poprawę szósty rok z rzędu, co odzwierciedla poprawę sytuacji materialnej gospodarstw domowych. Ponieważ spadek tego wskaźnika wynika z dobrych wyników tych państw członkowskich, w których pogłębiona deprywacja materialna jest najwyższa (zob. sekcja 3.4), ogólna poprawa prowadzi do dalszej pozytywnej konwergencji społecznej. Solidny rynek pracy przyczynił się do dalszego zmniejszenia liczby osób żyjących w gospodarstwach domowych osób quasi-bezrobotnych. Liczba osób żyjących w gospodarstwach domowych o bardzo małej intensywności pracy ponownie spadła – o około 3 mln osób. Osoby te stanowią 8,8 % ludności, co jest wartością znacznie niższą od poziomu sprzed kryzysu. Wykres 4: Odsetek osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym spada, ale sam odsetek osób zagrożonych ubóstwem pozostaje zasadniczo na stałym poziomie Odsetek ludności zagrożonej ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) i jego elementy składowe (2005–2017). Źródło: Eurostat, SILC. Mimo silnego ożywienia gospodarczego odsetek ludności zagrożonej ubóstwem pozostaje wysoki. Wskaźnik relatywnego ubóstwa pozostaje zasadniczo na stabilnym poziomie, notując nieznaczny wzrost do 17,1 % z poziomu 16,9 % odnotowanego rok wcześniej. Liczba osób żyjących w gospodarstwach domowych o ekwiwalentnym dochodzie do dyspozycji na poziomie poniżej 60 % mediany krajowej wynosi nieco poniżej 86 mln, tj. o 1 mln osób więcej niż w roku poprzednim. Chociaż najnowsze dane z szybkich szacunków Eurostatu wskazują, że wskaźniki ubóstwa powinny spadać, to spadek taki – po znacznej poprawie w 2017 r. – uległ zatrzymaniu. W 2018 r. wskaźnik zagrożenia ubóstwem pracujących utrzymał się na stałym, wysokim poziomie. W 2018 r. odsetek osób pracujących zagrożonych ubóstwem zwiększył się w stosunku do 2017 r. o 0,1 p.p. i jest bliski najwyższego poziomu zanotowanego w 2016 r. 9,5 % osób zatrudnionych żyje w gospodarstwach domowych, których dochód nie przekracza 60 % mediany (jest to o 1,2 p.p. więcej niż najniższy poziom osiągnięty w 2010 r.). Osoby pracujące w niepełnym wymiarze czasu pracy i na podstawie umów o pracę na czas określony są bardziej narażone na takie zagrożenie, ale w niektórych państwach członkowskich zagrożenie to jest również stosunkowo wysokie w przypadku pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy i pracowników z umowami na czas nieokreślony (zob. również sekcje 3.1.1 i 3.4.1). Tendencje w zakresie głębokości ubóstwa wskazują, że w niektórych państwach wzrost gospodarczy nie przynosi korzyści wszystkim. Luka dochodowa ubogich (w odniesieniu do mediany), która mierzy, jak daleko od granicy ubóstwa znajdują się osoby zagrożone ubóstwem (tzn. jaki jest stopień biedy ubogich), zwiększyła się w 2018 r. o pół punktu do 24,6 %. Odzwierciedla to różne tendencje w poszczególnych państwach członkowskich, co ogólnie oznacza, że pozytywny wpływ wzrostu gospodarczego nie zawsze dociera do osób najuboższych. Zagrożenie ubóstwem osób żyjących w gospodarstwach domowych osób (quasi-) bezrobotnych i stopień tego ubóstwa nadal rosną. Wskaźnik zagrożenia ubóstwem osób żyjących w gospodarstwach domowych o bardzo małej intensywności pracy (poniżej 20 % swojego potencjału) jest wysoki (62,1 % w 2018 r.) i wzrasta już piąty rok z rzędu. Zostało to uznane przez Komitet Ochrony Socjalnej za tendencję wymagającą obserwacji . Istnieją również coraz większe różnice między medianą dochodu tych osób a progiem zagrożenia ubóstwem (zob. sekcja 3.4.1), co wskazuje na ewentualne rozbieżności w adekwatności i zakresie świadczeń. Pomimo ciągłej poprawy nadal występuje wysokie zagrożenie ubóstwem lub wykluczeniem społecznym wśród dzieci. W 2018 r. odsetek dzieci zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w UE-28 spadł o 0,6 p.p. do 24,3 %. Wskaźnik ten jest jednak nadal wyższy niż wskaźnik dotyczący ogółu ludności. We wszystkich państwach członkowskich dzieci, których rodzice posiadają niskie kwalifikacje, są w znacznie większym stopniu zagrożone ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, co wskazuje na utrzymujące się nadal nierówności szans. Zagregowane dochody gospodarstw domowych w dalszym ciągu wzrastają. Dochody do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych rosły w 2018 r. już piąty rok z rzędu Roczny wzrost szedł w parze z poprawą ogólnego realnego PKB na mieszkańca (który wzrósł o około 1,8 %), co wskazuje, że notowany od niedawna wzrost gospodarczy przynosi korzyści gospodarstwom domowym. Nierówności w dochodach utrzymują się na wysokim poziomie. Najbogatsze 20 % gospodarstw domowych w państwach członkowskich ma średnio dochód, który przekracza około pięciokrotnie dochody 20 % najuboższych gospodarstw domowych. W 2018 r. wskaźnik ten wzrósł po pierwszym spadku w zeszłym roku i utrzymuje się na wysokim poziomie w wielu państwach członkowskich (zob. sekcja 3.4). Z najnowszych szybkich szacunków Eurostatu wynika jednak, że ma nastąpić tendencja spadkowa . Udział dochodów uzyskiwanych przez najuboższe 40 % społeczeństwa (S40) utrzymał się na stałym poziomie, po wzroście odnotowanym w 2017 r. W wielu państwach udział dochodów tej grupy, składającej się z pracowników o niskich dochodach i beneficjentów świadczeń społecznych, zmniejszał się lub znajdował się w stagnacji, nawet w okresie przed kryzysem gospodarczym. Aby odwrócić wcześniejsze tendencje z ostatniego dziesięciolecia, konieczna będzie jednak dalsza poprawa sytuacji S40.



2.PODSUMOWANIE TABLICY WSKAŹNIKÓW SPOŁECZNYCH Europejski filar praw socjalnych został proklamowany wspólnie przez Parlament Europejski, Radę i Komisję w dniu 17 listopada 2017 r., Określono w nim szereg kluczowych zasad i praw wspierających sprawiedliwe i sprawnie funkcjonujące rynki pracy i systemy opieki społecznej. Filar ten służy jako kompas wyznaczający kierunek odnowionej konwergencji we wszystkich państwach członkowskich służącej poprawie warunków społeczno-gospodarczych. W nowym programie strategicznym Rady dla UE na lata 2019–2024 podkreślono, że Europejski filar praw socjalnych powinien zostać wdrożony na szczeblu UE i na szczeblu państw członkowskich, z odpowiednim poszanowaniem właściwych kompetencji. Komisja przedstawi na początku 2020 r. komunikat inicjujący prace nad planem działania na rzecz wdrażania Europejskiego filaru praw socjalnych. Europejskiemu filarowi praw socjalnych towarzyszy tablica wskaźników społecznych, która służy do monitowania wyników i śledzenia tendencji występujących w państwach członkowskich. W tablicy tej przedstawiono szereg wskaźników (podstawowych i dodatkowych) służących monitorowaniu wyników państw członkowskich w dziedzinie zatrudnienia i wyników społecznych pod kątem trzech szeroko pojmowanych wymiarów określonych w kontekście filaru. Są to: (i) równe szanse i dostęp do zatrudnienia, (ii) dynamiczne rynki pracy i sprawiedliwe warunki pracy oraz (iii) wsparcie publiczne/ochrona socjalna i włączenie społeczne. Od wydania z 2018 r. wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu uwzględnia tablicę wskaźników społecznych, której wyniki w odniesieniu do wskaźników podstawowych podsumowano w niniejszym rozdziale. Analiza ta wpisuje się w szerszy kontekst reform przedstawiony w rozdziale 3. 2.1.Objaśnienie tablicy wskaźników

Tablica wskaźników społecznych jest głównym narzędziem monitorowania wyników w dziedzinie zatrudnienia i dziedzinie społecznej oraz konwergencji prowadzącej do lepszych warunków pracy i życia. W szczególności pomaga ona monitorować sytuację państw członkowskich w dających się zmierzyć wymiarach filaru, uzupełniając istniejące narzędzia monitorowania, zwłaszcza Przegląd sytuacji w dziedzinie zatrudnienia i przegląd sytuacji w dziedzinie ochrony socjalnej. Tablica obejmuje przede wszystkim 14 wskaźników podstawowych, które służą ogólnej ocenie tendencji w obszarach zatrudnienia i sytuacji społecznej: -Równe szanse i dostęp do zatrudnienia: §Odsetek osób wcześnie kończących naukę w wieku 18–24 lat §Różnica między wskaźnikami zatrudnienia kobiet i mężczyzn w wieku 20–64 lat §Nierówności w dochodach mierzone wskaźnikiem zróżnicowania kwintylowego S80/S20 §Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) §Młodzież niekształcąca się, niepracująca ani nieszkoląca się (odsetek młodzieży NEET) w wieku 15–24 lat -Dynamiczne rynki pracy i sprawiedliwe warunki pracy: §Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 20–64 lat §Stopa bezrobocia osób w wieku 15–74 lat §Stopa bezrobocia długotrwałego osób w wieku 15–74 lat §Realne dochody do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych na mieszkańca §Zarobki netto bezdzietnej osoby stanu wolnego zatrudnionej w pełnym wymiarze czasu pracy i otrzymującej średnie wynagrodzenie -Wsparcie publiczne/ochrona socjalna i włączenie społeczne: §Wpływ transferów socjalnych (innych niż emerytury) na ograniczenie ubóstwa §Dzieci poniżej trzeciego roku życia objęte formalną opieką §Niezaspokojone potrzeby w zakresie opieki medycznej według subiektywnej oceny §Odsetek ludności posiadającej podstawowe lub bardziej zaawansowane ogólne umiejętności cyfrowe. Wskaźniki podstawowe są analizowane przy użyciu wspólnej metodyki uzgodnionej przez Komitet ds. Zatrudnienia i Komitet Ochrony Socjalnej (szczegółowe informacje zob. załącznik 3). Metodyka ta pozwala dokonać oceny sytuacji i zmian w państwach członkowskich na podstawie poziomów i zmian w skali roku każdego ze wskaźników podstawowych w tablicy wskaźników społecznych. Poziomy i zmiany sklasyfikowane są na podstawie ich przesunięcia względem odpowiednich (nieważonych) średnich Unii Europejskiej. Wyniki państw członkowskich wyrażone jako poziom danego wskaźnika i jego zmiana są następnie łączone (stosując wcześniej ustalony wzór) i każde państwo członkowskie zostaje przypisane do jednej z siedmiu kategorii („najlepsze wyniki”, „wyniki powyżej średniej”, „wyniki dobre, ale wymagające obserwacji”, „wyniki odpowiadające średniej/neutralne”, „wyniki słabe, lecz poprawiające się”, „wymagające obserwacji” i „sytuacja krytyczna”). Na tej podstawie powstała tabela 1 zawierająca streszczenie tablicy wskaźników zgodnie z najnowszymi danymi liczbowymi dostępnymi w odniesieniu do każdego wskaźnika. Zalecane jest skrupulatne i niemechaniczne odczytywanie tabeli. W tym celu w rozdziale 3 przedstawiono szczegółową analizę czternastu wskaźników, w tym, w stosownych przypadkach, bardziej długotrwałych tendencji i wskaźników dodatkowych. Ponadto sprawozdania krajowe, które zostaną następnie opracowane, zapewnią dogłębną analizę wszystkich „sytuacji krytycznych” oraz dodatkowy kontekst społeczno-ekonomiczny i polityczny umożliwiający lepszą klasyfikację wyzwań w poszczególnych państwach w kontekście europejskiego semestru. Wraz z dalszymi analizami zawartymi w Przeglądzie sytuacji w dziedzinie zatrudnienia i w przeglądzie sytuacji w dziedzinie ochrony socjalnej będzie to w stosownych przypadkach stanowić podstawę analizy kolejnych wniosków Komisji w sprawie zaleceń dla poszczególnych krajów.

Wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu na 2020 r. jest pierwszym sprawozdaniem, w którym w tablicy wskaźników społecznych uwzględniono wymiar regionalny. W ostatnich latach tablica wskaźników społecznych była wykorzystywana do analizy wyników osiąganych przez poszczególne państwa na poziomie krajowym. Ewolucja wskaźników na poziomie krajowym może jednak zacierać istotne różnice na poziomie regionalnym (a w wielu państwach członkowskich decyzje dotyczące szeregu polityk i finansowania podejmuje się często właśnie na tym szczeblu). Dlatego też regionalny wymiar sytuacji społecznej i konwergencji, zwłaszcza w ramach europejskiego semestru, nabiera na znaczeniu. W związku z tym w niniejszym wydaniu sprawozdania na podstawie tablicy wskaźników społecznych przedstawiono wnioski dotyczące sytuacji na poziomie regionalnym. W szczególności, w załączniku 3 przedstawiono szereg map ukazujących niektóre wskaźniki podstawowe w tablicy wskaźników społecznych w poszczególnych państwach członkowskich w podziale regionalnym. Ponadto analiza w rozdziale 3 zawiera, w stosownych przypadkach, ustalenia na szczeblu regionalnym dla państw członkowskich, w których istnieją duże różnice między regionami szczebla NUTS 2. Dane i ustalenia umożliwiają lepsze zrozumienie tego, jaka jest sytuacja różnych regionów w danym kraju, jeśli chodzi o niektóre kluczowe wymiary filaru, i pomagają monitorować konwergencję w poszczególnych krajach, oceniać wpływ polityk regionalnych i kształtować kierunki polityki regionalnej. 2.2.Wnioski płynące z tablicy wskaźników społecznych Analiza tablicy wskaźników wskazuje na dalszy pozytywny rozwój rynku pracy i tendencji społecznych w UE, choć nie wszystkie wskaźniki ulegają poprawie. Biorąc pod uwagę wartości średnie dla UE, w przypadku 9 z 14 wskaźników podstawowych odnotowano poprawę w ciągu ostatniego dostępnego roku (tj. 2018 r. lub 2017 r. w zależności od dostępności danych). W ujęciu komparatywnym największy postęp odnotowano w przypadku stóp bezrobocia (ogólnego i długoterminowego), co odzwierciedla pozytywne tendencje na rynku pracy. Podobnie jak już w 2017 r., stopy bezrobocia spadły w 2018 r. we wszystkich państwach członkowskich. Niektóre inne wskaźniki utrzymały się jednak na stałym poziomie lub nawet nieznacznie się pogorszyły w porównaniu z rokiem poprzednim (tj. osoby wcześnie kończące naukę, różnica w poziomie zatrudnienia kobiet i mężczyzn, wskaźnik zróżnicowania kwintylowego, wpływ transferów socjalnych na ograniczenie ubóstwa oraz niezaspokojone potrzeby w zakresie opieki medycznej według subiektywnej oceny). Jak przedstawiono na odpowiednich wykresach w rozdziale 3, ponad połowa wskaźników podstawowych wykazuje – w różnym stopniu – konwergencję we wszystkich państwach członkowskich w ostatnim obserwowanym okresie (wyjątkami są tu wskaźnik zróżnicowania kwintylowego, niezaspokojone potrzeby w zakresie opieki medycznej według subiektywnej oceny oraz odsetek osób posiadających ogólne umiejętności cyfrowe na poziomie podstawowym lub wyższym). Prawie wszystkie państwa członkowskie borykają się z wyzwaniami dotyczącymi co najmniej jednego wskaźnika podstawowego. Jeśli chodzi o wszystkie trzy najbardziej problematyczne kategorie w ujęciu łącznym (tj. „sytuacja krytyczna”, „wymagające obserwacji” i „wyniki słabe, lecz poprawiające się”) wszystkie państwa członkowskie, z wyjątkiem Niderlandów, są nimi oznaczone co najmniej raz. Jeśli chodzi tylko o kategorię „sytuacja krytyczna” (tj. wskaźniki, których poziom jest gorszy od średniej, nie poprawia się wystarczająco szybko lub ulega dalszemu pogorszeniu), oznaczono nią 14 państw członkowskich, tj. tyle samo co we wspólnym sprawozdaniu o zatrudnieniu na 2019 r. Do tej grupy krajów dołączyły Estonia i Malta (lub dołączyły do niej ponownie po jej opuszczeniu w poprzednim roku), natomiast nie ma już w tej grupie Węgier i Portugalii. Liczba problemowych przypadków wskazuje na pewne pogorszenie ogólnej sytuacji w całej tablicy. W 14 ocenianych dziedzinach stwierdzono w sumie 121 przypadków „sytuacji krytycznych”, „wymagających obserwacji” i „wyników słabych, lecz poprawiających się”, czyli ok. 31 % całkowitej liczby ocen (tyle samo co we wspólnym sprawozdaniu o zatrudnieniu na 2019 r.). Wśród nich 40 przypadków to „sytuacje krytyczne” (co odpowiada 10,3 % wszystkich ocen), podczas gdy we wspólnym sprawozdaniu o zatrudnieniu na 2019 r. takich przypadków było 41 (co odpowiadało 10,6 % wszystkich ocen). Biorąc pod uwagę wszystkie trzy szeroko pojmowane wymiary objęte tablicą wskaźników, podobnie jak w ubiegłych latach, większość oznaczeń ostrzeżeniem o problemie pojawia się w obszarze „wsparcie publiczne/ochrona socjalna i włączenie społeczne”, w którym średnia wynosi 9,8 przypadków (w tym 3,5 to „sytuacje krytyczne”) na wskaźnik. Wskaźnikiem, który wykazuje największą liczbę ostrzeżeń, jest wskaźnik „dzieci do 3 roku życia objęte formalną opieką”, gdyż oznaczenia ostrzeżeniem występują tu w przypadku 13 państw członkowskich (w tym 5 zaliczonych do najniższej kategorii). W dalszej kolejności znajdują się obszary „równe szanse i dostęp do zatrudnienia” oraz „dynamiczne rynki pracy i sprawiedliwe warunki pracy”, w przypadku których występuje odpowiednio średnio 9,6 i 6,8 oznaczeń na wskaźnik („sytuacje krytyczne” – odpowiednio 3 i 2,2). W pierwszym z tych obszarów najczęściej oznaczanymi wskaźnikami są wskaźniki „osoby wcześnie kończące naukę”, „różnica w poziomie zatrudnienia kobiet i mężczyzn” oraz „wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym” (10 razy). W drugim zaś obszarze najczęściej oznaczanym jest wskaźnik „zarobki netto bezdzietnej osoby stanu wolnego zatrudnionej w pełnym wymiarze czasu pracy i otrzymującej średnie wynagrodzenie” (14 oznaczeń). Podobnie jak w ubiegłych latach sytuacja państw członkowskich i waga ich problemów znacznie się różnią w zależności od państwa. Sytuacja Grecji, Włoch, Rumunii i Hiszpanii jest zaliczana do kategorii „krytyczna”, „wymagająca obserwacji” lub „wyniki słabe, lecz poprawiające się” w przypadku co najmniej dziesięciu wskaźników (zob. tabela 1). Spośród tych państw największą liczbą „sytuacji krytycznych” oznaczono Włochy (osiem), następnie Rumunię (siedem), Grecję (cztery) i Hiszpanię (dwa). Grecja, Rumunia i Hiszpania wykazują jednak również szereg pozytywnych ocen: Grecja jest jednym z państw osiągających „najlepsze wyniki” w zakresie wczesnego kończenia nauki i „wyniki powyżej średniej” w zakresie nierówności dochodowych i uczestnictwa w opiece nad dziećmi; Rumunia znajduje się wśród państw osiągających „najlepsze wyniki” w zakresie wzrostu dochodów do dyspozycji gospodarstw domowych na mieszkańca i „wyniki powyżej średniej” w zakresie stopy bezrobocia; Hiszpania znajduje się wśród państw osiągających „najlepsze wyniki” pod względem uczestnictwa w opiece nad dziećmi i ma „wyniki powyżej średniej” pod względem niezaspokojonych potrzeb w zakresie opieki medycznej według subiektywnej oceny. Pod względem ogólnej liczby przypadków kolejne miejsca zajmują Bułgaria i Chorwacja (po 8 problemów) oraz Estonia i Łotwa (po 6 problemów). Natomiast „najlepsze wyniki” lub „wyniki powyżej średniej” osiąga pod względem 11 wskaźników podstawowych Szwecja, a w dalszej kolejności plasują się Czechy (9 wskaźników) oraz Niemcy, Dania, Malta i Niderlandy (po 8 wskaźników). Pod względem równości szans i dostępu do rynku pracy największą poprawę odnotowano średnio w zakresie odsetka młodzieży NEET i wskaźnika zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. Długoterminową tendencję spadkową przestał natomiast odnotowywać wskaźnik wczesnego kończenia nauki, który tylko utrzymał się na stabilnym poziomie w porównaniu z rokiem poprzednim, zaś różnica w poziomie zatrudnienia kobiet i mężczyzn oraz wskaźnik zróżnicowania kwintylowego nieznacznie wzrosły. Biorąc pod uwagę poszczególne wskaźniki: ·Hiszpania, Włochy i Malta znajdują się w „sytuacji krytycznej”, jeżeli chodzi o osoby wcześnie kończące naukę, w przeciwieństwie do Grecji, Chorwacji, Irlandii, Litwy, Polski i Słowenii, które osiągają w tym zakresie „najlepsze wyniki”; ·Grecja, Włochy i Rumunia uzyskują krytyczny wynik pod względem różnic w poziomie zatrudnienia kobiet i mężczyzn, w przeciwieństwie do Finlandii, Łotwy i Szwecji, które osiągają w tym zakresie najlepsze wyniki; ·Litwa, Łotwa i Rumunia znajdują się w „sytuacji krytycznej” pod względem nierówności dochodowych, w przeciwieństwie do Czech, Finlandii, Słowenii i Słowacji, które osiągają w tym zakresie „najlepsze wyniki”; ·sytuacja pod względem zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym jest krytyczna na Litwie i Łotwie, w przeciwieństwie do Czech, Słowenii i Słowacji, które osiągają w tym zakresie „najlepsze wyniki”; ·Bułgaria, Grecja, Włochy i Rumunia stoją wobec „sytuacji krytycznej” w obszarze młodzieży NEET, w przeciwieństwie do Czech, Niemiec i Luksemburga, które osiągają w tym zakresie „najlepsze wyniki”. Jeżeli chodzi o dynamiczne rynki pracy i sprawiedliwe warunki pracy w UE, średnio w ciągu ostatniego roku sytuacja uległa poprawie pod względem wszystkich wskaźników, zwłaszcza wskaźnika zatrudnienia i stopy bezrobocia (ogólnego i długoterminowego), dochodów do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych na mieszkańca oraz zarobków netto bezdzietnej osoby stanu wolnego zatrudnionej w pełnym wymiarze czasu pracy i otrzymującej średnie wynagrodzenie. Biorąc pod uwagę poszczególne wskaźniki: ·Chorwacja, Grecja, Włochy i Hiszpania znajdują się w „sytuacji krytycznej” pod względem wskaźnika zatrudnienia, w przeciwieństwie do Czech, Estonii, Niemiec i Szwecji, które osiągają w tym zakresie „najlepsze wyniki”; ·Włochy uzyskują krytyczny wynik pod względem stopy bezrobocia, zaś Czechy osiągają w tym zakresie „najlepsze wyniki”; ·Włochy uzyskują krytyczny wynik pod względem stopy bezrobocia długotrwałego (przy pomocy zastosowanej metodyki nie zidentyfikowano żadnego państwa, które osiągnęło „najlepsze wyniki”, zaś wyniki 15 państw były „powyżej średniej”); ·wzrost dochodów do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych na mieszkańca jest postrzegany jako „sytuacja krytyczna” w Grecji, na Cyprze i we Włoszech, w przeciwieństwie do Bułgarii, Polski i Rumunii, które osiągają w tym zakresie „najlepsze wyniki”; ·sytuacja dotycząca zarobków netto bezdzietnej osoby stanu wolnego zatrudnionej w pełnym wymiarze czasu pracy i otrzymującej średnie wynagrodzenie oceniana jest jako krytyczna w przypadku Rumunii i Słowacji, zaś Austria, Niemcy, Irlandia, Luksemburg, Niderlandy i Zjednoczone Królestwo osiągają „najlepsze wyniki”. Jeżeli chodzi o wsparcie publiczne oraz ochronę socjalną i włączenie społeczne, w ciągu ostatniego roku, za który dostępne są dane, sytuacja uległa poprawie w zakresie dostępności opieki nad dziećmi oraz umiejętności cyfrowych. Nieco się jednak pogorszyła, jeżeli chodzi o wpływ transferów socjalnych na ograniczenie ubóstwa i niezaspokojone potrzeby w zakresie opieki medycznej według subiektywnej oceny. Biorąc pod uwagę poszczególne wskaźniki:

·Hiszpania, Włochy, Litwa, Łotwa i Rumunia znajdują się w „sytuacji krytycznej” pod względem zdolności ich transferów socjalnych do ograniczenia ubóstwa. Dla porównania Węgry i Irlandia mają „najlepsze wyniki”; ·Czechy, Polska, Rumunia i Słowacja uzyskały krytyczny wynik w zakresie uczestnictwa dzieci poniżej 3 roku życia w formalnej opiece nad dzieckiem, w przeciwieństwie do Belgii, Hiszpanii i Luksemburga, które osiągają w tym zakresie „najlepsze wyniki”; ·Estonia i Łotwa znajdują się w „sytuacji krytycznej” pod względem niezaspokojonych potrzeb w zakresie opieki medycznej według subiektywnej oceny (przy pomocy zastosowanej metodyki nie zidentyfikowano żadnego państwa, które osiągnęło „najlepsze wyniki”, zaś wyniki dziewięciu państw były „powyżej średniej”); ·Bułgaria, Chorwacja i Rumunia znajdują się w „sytuacji krytycznej” pod względem poziomów umiejętności cyfrowych, w przeciwieństwie do Finlandii, Luksemburga, Niderlandów i Szwecji, które osiągają w tym zakresie „najlepsze wyniki”. Tabela 1. Podsumowanie wskaźników podstawowych w tablicy wskaźników społecznych Uwaga: aktualizacja z dnia 2 grudnia 2019 r. Brak dostępnych danych dotyczących wzrostu dochodów do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych na mieszkańca dla HR i MT. Brak dostępnych danych dotyczących zarobków netto bezdzietnej osoby stanu wolnego zatrudnionej w pełnym wymiarze czasu pracy i otrzymującej średnie wynagrodzenie dla CY. Brak dostępnych danych dotyczących poziomu indywidualnych umiejętności cyfrowych dla IT. Przerwy w szeregu i pozostałe oznaczenia statystyczne podane są w załącznikach 1 i 2. Ramka 1. Analiza porównawcza – stan prac W komunikacie z dnia 26 kwietnia 2017 r. ustanawiającym Europejski filar praw socjalnych podkreślono kluczową rolę analizy porównawczej dla wspierania reform strukturalnych oraz wzmacniania pozytywnej konwergencji społeczno-gospodarczej w dziedzinie zatrudnienia i obszarach społecznych w ramach europejskiego semestru. Od tego czasu ramy analizy porównawczej zostały opracowane i omówione z państwami członkowskimi w szeregu obszarów, zgodnie ze wspólnym podejściem uzgodnionym przez Komitet ds. Zatrudnienia i Komitet Ochrony Socjalnej, przy czym skoncentrowano się na identyfikacji środków politycznych, którym towarzyszą ogólne zasady wytycznych politycznych oraz, jeśli są dostępne, konkretne wskaźniki. Na tym etapie mechanizmom politycznym nie przypisano wartości referencyjnych, ponieważ celem jest umożliwienie porównania między państwami członkowskimi i wzajemne uczenie się, by zachęcić do przeprowadzenia niezbędnych reform. Ramy analizy porównawczej w zakresie zasiłków dla bezrobotnych i aktywnej polityki rynku pracy, w tym wskaźniki dotyczące wysokości i zakresu świadczeń dla bezrobotnych i powiązanych strategii aktywizacji, zostały po raz pierwszy wykorzystane w europejskim semestrze w 2018 r. Trwają prace nad opracowaniem wskaźników w celu sfinalizowania ram w odniesieniu do jakości usług wczesnego wsparcia osób poszukujących pracy. Ramy odniesienia w zakresie dochodu minimalnego, obejmujące adekwatność, zakres oraz elementy aktywizacyjne systemów dochodu minimalnego, zostały z kolei w pełni włączone do europejskiego semestru w 2019 r., wraz z ramami odniesienia w zakresie umiejętności i uczenia się dorosłych, które uzgodniono w Komitecie ds. Zatrudnienia w październiku 2018 r. Aktualnie trwają prace nad dodatkowymi ramami analizy porównawczej dotyczącymi ich ewentualnego wykorzystania w przyszłych cyklach semestru, zwłaszcza w ramach Komitetu ds. Zatrudnienia w odniesieniu do płac minimalnych i mapowania układów zbiorowych, oraz w ramach Komitetu Ochrony Socjalnej w odniesieniu do adekwatności świadczeń emerytalnych oraz opieki nad dziećmi i wsparcia dla dzieci.



3. REFORMY W OBSZARZE ZATRUDNIENIA I POLITYKI SPOŁECZNEJ – DZIAŁANIA PODEJMOWANE PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE I OSIĄGANE WYNIKI W niniejszej sekcji przedstawiono ogólny zarys kluczowych wskaźników i działań w obszarze zatrudnienia i polityki społecznej podjętych przez państwa członkowskie w obszarach priorytetowych określonych w unijnych wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia przyjętych przez Radę w 2019 r. W odniesieniu do każdej wytycznej przedstawiono najnowsze zmiany dotyczące wyboru kluczowych wskaźników, jak również działania w ramach polityki podjęte przez państwa członkowskie. Jeżeli chodzi o te działania, niniejsza sekcja opiera się na krajowych programach reform państw członkowskich na 2019 r. i na źródłach Komisji Europejskiej. Jeżeli nie wskazano inaczej, w sprawozdaniu przedstawiono wyłącznie działania w ramach polityki wdrożone od czerwca 2018 r. Dogłębna analiza sytuacji na rynku pracy w ostatnim czasie znajduje się w sprawozdaniu dotyczącym zmian na rynku pracy i w zakresie wynagrodzeń z 2019 r. oraz w przeglądzie sytuacji w zakresie zatrudnienia i kwestii społecznych w Europie z 2019 r. 3.1.Wytyczna 5: Pobudzanie popytu na pracę Niniejszy rozdział jest poświęcony wdrażaniu wytycznej dotyczącej zatrudnienia nr 5, w której zaleca się państwom członkowskim stworzenie warunków sprzyjających popytowi na pracę i tworzeniu miejsc pracy. W pierwszej kolejności przedstawiono przegląd stopy bezrobocia i wskaźnika zatrudnienia w poszczególnych państwach członkowskich, uzupełniając analizę na poziomie UE przeprowadzoną w rozdziale 1, aby podkreślić znaczenie wyzwania w zakresie tworzenia miejsc pracy we wszystkich państwach. Następnie zwrócono uwagę na dynamikę samozatrudnienia i na zmieniający się charakter samozatrudnienia oraz na niedobory pracowników z odpowiednimi umiejętnościami. Na koniec przeanalizowano zmiany w zakresie płacy, płacy minimalnej i klina podatkowego oraz ich wpływ na poziom dochodu i życia, na tworzenie miejsc pracy i na konkurencyjność. W sekcji 3.1.2 przedstawiono środki z zakresu polityki wdrożone przez państwa członkowskie w tych obszarach. 3.1.1 Kluczowe wskaźniki Mimo spowolnienia wzrostu gospodarczego bezrobocie w 2018 r. ponownie spadło we wszystkich państwach członkowskich drugi rok z rzędu. W rezultacie w 2018 r. wyniosło ono poniżej 5 % w 10 państwach członkowskich. W większości krajów o wysokiej stopie bezrobocia spadek był szybszy niż średni, co potwierdza tendencję konwergencji w kierunku niższych poziomów bezrobocia zaobserwowaną w ostatnich latach. W szczególności w Hiszpanii, Grecji, Portugalii, Chorwacji i na Cyprze spadek nastąpił o co najmniej 2 p.p. Częściowymi wyjątkami są Francja i Włochy, gdzie spadek jest stabilny, ale jego tempo jest wolniejsze. Pomimo ogólnej poprawy różnice w stopach bezrobocia są nadal znaczne i wahają się od poziomu 2,1 % w Czechach (które osiągają „najlepsze wyniki”) do 19,2 % w Grecji (zob. wykres 5, w którym przedstawiono zarówno poziomy, jak i zmiany zgodnie z uzgodnioną metodyką oceny wskaźników podstawowych w tablicy wskaźników społecznych). Duże różnice utrzymują się również na poziomie regionalnym (zob. załącznik 3), przy czym niektóre regiony Grecji, Włoch i Hiszpanii odnotowują nadal stopę bezrobocia powyżej 20 %. W 2018 r. bezrobocie spadło w większości państw członkowskich poniżej poziomu sprzed kryzysu (zob. wykres 6). Wyjątkami są w tym względzie Francja, Włochy i Hiszpania. W 2018 r. ponad połowa bezrobotnych w UE znajdowała się w tych trzech krajach. Wykres 5: Bezrobocie wykazuje tendencję konwergencji w kierunku niższych poziomów Stopa bezrobocia (osoby w wieku 15–74 lat) i zmiana w skali roku (wskaźnik podstawowy w tablicy wskaźników społecznych) Źródło: Eurostat, BAEL. Okres: wartości w 2018 r. i zmiany w skali roku w stosunku do 2017 r. Uwaga: umiejscowienie osi odpowiada nieważonej średniej dla UE. Legenda znajduje się w załączniku.

Wykres 6: W ciągu ostatnich pięciu lat bezrobocie spadło we wszystkich państwach członkowskich Stopa bezrobocia (osoby w wieku 15–74 lat), porównanie wieloletnie Źródło: Eurostat, BAEL. Wskaźnik zatrudnienia w dalszym ciągu rósł i w 2018 r. osiągnął w większości państw członkowskich nowy rekordowy poziom. W porównaniu z 2017 r. wszystkie państwa członkowskie odnotowały wzrost o co najmniej 0,5 p.p. W 2018 r. połowa państw członkowskich osiągnęła już cel określony w strategii „Europa 2020” wynoszący 75 % (a trzynaście państw osiągnęło swój krajowy cel dotyczący zatrudnienia). Jak pokazano na wykresie 7, konwergencja jest widoczna jednak nadal w bardzo ograniczonym zakresie. Wzrost zatrudnienia jest niższy niż średnia w kilku krajach o niskich poziomach wyjściowych, w tym we Włoszech i Francji. Jednocześnie największy wzrost odnotowano w krajach o stosunkowo wysokich poziomach wyjściowych (Cypr, Słowenia, Malta, Finlandia, Łotwa). Miejsca pracy powstawały nadal również w wielu krajach, które już osiągnęły cel na poziomie 75 % (Litwa, Dania, Niderlandy, Czechy). W wyniku tego poziomy wskaźnika zatrudnienia (w grupie wiekowej 20–64 lat) pozostają nadal zróżnicowane i wahają się od 80 % lub więcej w Szwecji, Niemczech, Czechach i Estonii („najlepsze wyniki”) do około 60 % w Grecji (zob. wykres 7 i wykres 8). W szeregu państw członkowskich występują duże różnice regionalne, jeśli chodzi o wskaźnik zatrudnienia (zob. załącznik 3). Wykres 7: Zatrudnienie we wszystkich państwach członkowskich wzrosło, ale konwergencja pozostaje ograniczona Wskaźnik zatrudnienia (osoby w wieku 20–64 lat) i zmiana w skali roku (wskaźnik podstawowy w tablicy wskaźników społecznych) Źródło: Eurostat, BAEL. Okres: wartości w 2018 r. i zmiany w skali roku w stosunku do 2017 r. Uwaga: umiejscowienie osi odpowiada nieważonej średniej dla UE. Legenda znajduje się w załączniku. Wykres 8: Wskaźnik zatrudnienia osiąga rekordowo wysokie wartości w prawie wszystkich państwach członkowskich Wskaźnik zatrudnienia (osoby w wieku 20–64 lat), porównanie wieloletnie Źródło: Eurostat, BAEL. W 2018 r. liczba osób samozatrudnionych utrzymywała się zasadniczo na tym samym poziomie, ale odsetek samozatrudnionych w zatrudnieniu ogółem wykazywał w dalszym ciągu średniookresową tendencję spadkową. W perspektywie długoterminowej całkowita liczba osób samozatrudnionych utrzymuje się od 2008 r. na zasadniczo stabilnym poziomie, natomiast odsetek osób samozatrudnionych w zatrudnieniu ogółem powoli spada – z 14,3 % w 2008 r. do 13,5 % w 2018 r. Pomimo tej względnej stabilności w strukturze samozatrudnienia zachodzi jednak stały proces przechodzenia z działalności w tradycyjnych sektorach do sektorów o większej wartości dodanej. Zmiana ta jest szczególnie wyraźna w przypadku osób pracujących na własny rachunek (osoby samozatrudnione niezatrudniające pracowników najemnych), które stanowią ponad 70 % samozatrudnionych. Od 2008 r. liczba osób pracujących na własny rachunek zmniejszyła się o 25 % w rolnictwie, o 14 % w handlu i o 5 % w transporcie. W tym samym okresie liczba takich osób wzrosła o ponad 30 % w dziedzinie informacji i komunikacji, w działalności profesjonalnej i działalności naukowej i technicznej oraz o 40 % w działalności związanej z opieką zdrowotną i pomocą społeczną. Udział nietradycyjnych sektorów wśród osób pracujących na własny rachunek wzrósł z 36 % w 2008 r. do 45 % w 2018 r., przy czym między państwami członkowskimi występują duże różnice. Wzrost ten był szybszy w szybko rozwijających się gospodarkach, takich jak Estonia, Łotwa i Litwa, natomiast wolniejszy w krajach, w których samozatrudnienie w sektorach nietradycyjnych jest szeroko rozpowszechnione (np. Dania, Niemcy, Włochy). Zmiana struktury sektorowej samozatrudnienia na szczeblu UE jest przedstawiona na wykresie 9. Przesunięcie w kierunku sektorów o większej wartości dodanej odzwierciedla się również w średnim poziomie wykształcenia osób samozatrudnionych. Odsetek osób o wysokich kwalifikacjach (z wykształceniem wyższym) wśród osób samozatrudnionych wzrósł w 2018 r. do 36,1 % (wzrost z poziomu 35,2 % w 2017 r. i 26,6 % w 2008 r.). Wzrost ten następował szybciej niż w przypadku pracowników najemnych, gdzie odsetek osób wysoko wykwalifikowanych w 2018 r. wynosił 35,3 %, co stanowi wzrost w porównaniu z 27,2 % w 2008 r. Tendencja ta była szczególnie uderzająca wśród samozatrudnionych kobiet, gdzie odsetek osób z wykształceniem wyższym wyniósł w 2018 r. 44,5 %, w porównaniu z 30,8 % w 2008 r. Należy zatem sądzić, że inwestycje w umiejętności i kapitał ludzki będą miały coraz większe znaczenie w kontekście szybkich zmian technologicznych i zmian w świecie pracy. Więcej informacji na temat problemów i możliwości związanych z tymi tendencjami można znaleźć w sekcji 3.3. Wykres 9: Struktura samozatrudnienia przechodzi transformację w kierunku usług i sektorów nietradycyjnych Odsetek osób pracujących na własny rachunek w podziale na sektory Źródło: Eurostat. AGRI: rolnictwo, leśnictwo i rybactwo (NACE A). MANUF: przetwórstwo przemysłowe (NACE C). CONST: budownictwo (NACE F). TRADE: handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych i motocykli (NACE G). TRACC: transport i gospodarka magazynowa, zakwaterowanie i usługi gastronomiczne (NACE H & I). Sektory nietradycyjne: wszystkie pozostałe działalności NACE, głównie usługi.

W miarę kurczących się zasobów pracy w większości państw członkowskich da się zauważyć niedobór siły roboczej. W ostatnich latach coraz większy odsetek pracodawców uważa siłę roboczą za czynnik ograniczający produkcję. Odsetek ten wzrósł w UE w ujęciu średnim z 7,5 % w 2013 r. do 21,8 % w 2018 r. (zob. również rozdział 1). Ograniczenie to jest ogólnie bardziej wyraźne w państwach członkowskich, w których stopa bezrobocia jest na rekordowo niskim poziomie, takich jak Węgry, Malta i Polska (zob. wykres 10). Natomiast w krajach, w których stopa bezrobocia jest najwyższa (Grecja, Hiszpania, Włochy), niedobory siły roboczej uznaje się w mniejszym stopniu za przeszkody w produkcji. Analogicznie, w krajach, w których występuje zastój na rynku pracy (np. w Grecji, Hiszpanii i na Cyprze), istnieje wysoki odsetek pracowników, którzy mają nadmierne kwalifikacje w stosunku do wykonywanej pracy, natomiast w krajach, w których stopa bezrobocia jest niska, problem ten występuje zazwyczaj rzadziej (zob. wykres 11). Należy zatem sądzić, że podnoszenie kwalifikacji i inwestowanie w umiejętności, niezależnie od tego, że są siłą napędową długoterminowego wzrostu, mogą być potężnym narzędziem promowania zatrudnienia w krótkiej perspektywie, zwłaszcza w tych krajach, w których warunki na rynku pracy są już trudne. Wykres 10: Niedobory siły roboczej są bardziej zauważalne tam, gdzie bezrobocie jest niższe Złożony wskaźnik struktury niedoboru siły roboczej (po lewej) i stopa bezrobocia (po prawej) – 2018 r. Źródło: Eurostat, BAEL oraz sondaż wśród przedsiębiorstw i konsumentów. Złożony wskaźnik obejmuje wszystkie sektory (zob. LMWD 2019). Wykres 11: Problem nadmiernych kwalifikacji jest największy w krajach, w których stopa bezrobocia jest wysoka Wskaźnik nadmiernych kwalifikacji (po lewej) i stopa bezrobocia (po prawej) – 2018 r. Źródło: Eurostat, BAEL. Wskaźnik nadmiernych kwalifikacji definiuje się jako odsetek osób w wieku 20–64 lat z wykształceniem wyższym, pracujących w zawodach na poziomie ISCO 4–9. Tempo wzrostu płac nominalnych zwiększyło się nieco w kilku państwach członkowskich, ale pozostaje ogólnie umiarkowane. W 2018 r. wysokość nominalnego wynagrodzenia na pracownika wzrosła po raz pierwszy od 2008 r. we wszystkich państwach członkowskich. Wzrost w 2018 r. wahał się od 0,5 % na Cyprze do 16,3 % w Rumunii (wykres 12). W 2018 r. wzrost płac nominalnych był stosunkowo szybszy w większości państw członkowskich regionu Europy Środkowo-Wschodniej. Państwami członkowskimi o szybkim wzroście płac nominalnych (powyżej 7 %) są Rumunia, Czechy, Estonia, Łotwa, Litwa i Polska. Wzrost płac nominalnych miał zaś niższe wartości – tj. około 2 % lub poniżej – w państwach członkowskich Europy Południowej, gdzie poziom bezrobocia jest stosunkowo wyższy. W 2018 r. wzrost płac realnych był w większości państw członkowskich dodatni. Średni wzrost utrzymywał się na umiarkowanym poziomie – 1,1 % w UE i 0,7 % w strefie euro. Wzrost płac realnych był szczególnie szybki w Rumunii, a w dalszej kolejności w Bułgarii, Polsce, Estonii, na Łotwie i w Czechach (wszystkie powyżej 5 %), przyczyniając się w ten sposób do zwiększenia siły nabywczej pracowników i wzmocnienia pozytywnej konwergencji w zakresie warunków życia. Na drugim biegunie znajdują się Cypr, Hiszpania, Finlandia i Niderlandy, w których odnotowano spadek płac realnych. Wzrost płac realnych był bliski zeru również w Belgii, Francji, Irlandii i Zjednoczonym Królestwie. Grupa państw o niskim wzroście płac realnych jest niejednorodna i obejmuje kraje o wysokiej lub stosunkowo wysokiej stopie bezrobocia (takich jak Hiszpania, Francja i Cypr) oraz kraje o niskiej stopie bezrobocia (takie jak Niderlandy, Zjednoczone Królestwo i Austria). Wykres 12: Wzrost płac pozostaje umiarkowany, z wyjątkiem państw Europy Środkowo-Wschodniej Ewolucja płac nominalnych i realnych – 2018 r. (zmiana roczna w %) Źródło: Komisja Europejska, baza danych AMECO. W 2018 r. płace realne rosły szybciej niż wydajność w większości państw członkowskich, w szczególności w Europie Środkowo-Wschodniej. Podobnej tendencji należy się spodziewać w 2019 r. W perspektywie średniookresowej (lata 2013–2018) zarówno realna wydajność, jak i realne płace rosły w wolnym tempie, przy czym wzrost płac realnych następował z opóźnieniem, zwłaszcza w pierwszych latach ożywienia gospodarczego. Jak pokazano na wykresie 13, w okresie tym realna wydajność pracy na osobę zatrudnioną wzrosła w UE o 4,4 %, czyli nieco bardziej niż płace realne (+3,1 %). W wyniku tej dłuższej umiarkowanej tendencji płace w 8 państwach członkowskich (Włochy, Hiszpania, Cypr, Grecja, Finlandia, Chorwacja, Portugalia, Belgia) były w 2018 r. nadal niższe niż w 2013 r. W niektórych krajach, mianowicie w krajach bałtyckich, w Rumunii, Bułgarii i na Słowacji, wzrost wynagrodzeń znacznie przekroczył wzrost wydajności. Zjawisko to jest zrozumiałe w kontekście niskiej stopy bezrobocia oraz pojawiających się niedoborów siły roboczej i umiejętności. Przyczynia się ono także do procesu nadrabiania zaległości. Jednocześnie może mieć negatywny wpływ na konkurencyjność kosztową, jeżeli niedostosowanie do rozwoju wydajności będzie się w dalszym ciągu utrzymywać. Wykres 13: W okresie ostatnich pięciu lat płace realne rosły nieco wolniej niż wydajność

Ewolucja płac realnych i realnej wydajności (zmiana roczna w % między 2013 r. i 2018 r.) Źródło: Eurostat, baza danych AMECO Komisji Europejskiej (wynagrodzenie realne na pracownika, deflator PKB; realna wydajność pracy na osobę). Państwa są uszeregowane według wielkości różnicy między wzrostem realnego wynagrodzenia a wzrostem realnej wydajności (tj. po lewej stronie wykresu wzrost realnej wydajności jest szybszy niż wzrost realnego wynagrodzenia). Dane dotyczące Irlandii odnoszą się do okresu 2015–2018. Chociaż w ciągu ostatnich pięciu lat udział wynagrodzeń nieznacznie się w UE zmniejszył, można zaobserwować ogólną tendencję konwergencji. W porównaniu z 2013 r. udział wynagrodzeń zmniejszył się o 0,4 p.p. w UE i o 0,7 p.p. w strefie euro. Wzrósł on jednak w większości państw członkowskich regionu Europy Środkowo-Wschodniej, gdzie jego poziom był stosunkowo niski (w tym na Łotwie, Litwie, w Rumunii i na Słowacji). Jednocześnie udział wynagrodzeń zmniejszył się w takich krajach, jak Belgia i Słowenia, gdzie jego poziom był stosunkowo wysoki. Jeśli chodzi o największe państwa UE, udział wynagrodzeń nieznacznie się zmniejszył we Francji, Hiszpanii, Włoszech i Zjednoczonym Królestwie, zaś nieznacznie wzrósł w Niemczech i Polsce (zob. wykres 14). Wykres 14: W ciągu ostatnich pięciu lat można zaobserwować pewną konwergencję w zakresie udziału wynagrodzeń. Zmiany udziału wynagrodzeń, 2013-2018 Źródło: baza danych AMECO Komisji Europejskiej; dostosowany udział wynagrodzeń; gospodarka ogółem; jako procentowy udział w PKB w cenach bieżących. W Irlandii udział wynagrodzeń zmniejszył się w 2015 r. o 9,4 p.p. w porównaniu z 2014 r. ze względu na korekty statystyczne. Zarobki netto rosną szybciej w Europie Środkowo-Wschodniej, przyczyniając się do konwergencji w zakresie poziomu dochodu z pracy. Tendencja ta jest zgodna z zasadami Europejskiego filaru praw socjalnych, w którym jako jeden z głównych celów określono pozytywną konwergencję w zakresie poziomu życia. Jednocześnie kraje, które odnotowują wyższy od średniego wzrost zarobków netto, wykazują również szybki wzrost jednostkowych kosztów pracy, którego wpływ na konkurencyjność kosztową wymaga monitorowania. W Europie Południowej i Zachodniej można zaobserwować dwie rozbieżne tendencje: dochód z pracy utrzymał się na tym samym poziomie lub obniżył się w Hiszpanii, Grecji i Włoszech, i to pomimo stosunkowo niższych poziomów w wartościach absolutnych (ale spójnie z wyższą stopą bezrobocia), natomiast bardziej dynamiczny rozwój odnotowano w krajach o wyższych poziomach wyjściowych. Tendencje te wyraźnie widać na podstawie dystrybucji w kształcie „U” wyników poszczególnych państw na rys. 15, w którym jako odniesienie przyjęto bezdzietną osobę stanu wolnego otrzymującą średnie wynagrodzenie w okresie trzech lat (2015–2018). Na dolnym końcu spektrum Bułgarię, Litwę i Węgry zaklasyfikowano jako osiągające „wyniki słabe, lecz poprawiające się”, natomiast Łotwę, Rumunię i Słowację, w których zarobki netto rosną wolniej, oznaczono jako „sytuacje krytyczne”. Wśród państw osiągających „najlepsze wyniki” zarobki netto w standardach siły nabywczej przekraczają 30 000 EUR w Luksemburgu, Irlandii i Zjednoczonym Królestwie. Zarobki netto rosną w tych państwach członkowskich szybciej niż w innych porównywalnych krajach. Wykres 15: W Europie Środkowo-Wschodniej odnotowuje się szybki wzrost zarobków netto, co przyczynia się do zwiększenia pozytywnej konwergencji Zarobki netto i zmiana roczna – średnia z trzech lat (wskaźnik podstawowy w tablicy wskaźników społecznych) Źródło: baza danych dotyczących podatków i świadczeń (obliczenia własne). Okres: poziomy z 2018 r. (średnia z trzech lat) i średnie roczne zmiany 2015–2018. Uwaga: umiejscowienie osi odpowiada nieważonej średniej dla UE. Legenda znajduje się w załączniku. Państwa członkowskie oznaczone gwiazdką to te, w przypadku których nominalny jednostkowy koszt pracy przekroczył próg ustalony w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej. Wskaźnikiem tablicy dla procedury dotyczącej zakłócenia równowagi makroekonomicznej jest zmiana procentowa nominalnego jednostkowego kosztu pracy w okresie trzech lat. Próg ten wynosi 9 % dla państw strefy euro i 12 % dla państw nienależących do strefy euro. Brak dostępnych danych dla Cypru. Nierówności płacowe utrzymywały się w perspektywie średniookresowej zasadniczo na stabilnym poziomie. Wzrost płac, zwłaszcza w dolnej części skali wynagrodzeń, odgrywa ważną rolę w utrzymywaniu popytu oraz ograniczaniu nierówności dochodowych i zagrożenia ubóstwem pracujących. Zróżnicowanie wynagrodzeń brutto mierzone jako stosunek między piątym a pierwszym decylem (D5/D1) wynosiło w 2017 r. od 1,33 w Szwecji do 2,02 w Irlandii (na podstawie danych OECD). Wpływ na zróżnicowanie wynagrodzeń mogą mieć instytucje odpowiedzialne za kształtowanie wynagrodzeń. W szczególności istnieje tendencja kojarzenia silniejszej pozycji rokowań zbiorowych z niższą nierównością zarobków (Komisja Europejska, 2018). Zakres rokowań zbiorowych jest bardzo zróżnicowany w całej Europie i odzwierciedla różne tradycje krajowe i instytucjonalne. W 2016 r. odsetek pracowników objętych jakąkolwiek formą porozumienia w sprawie wynagrodzeń będącego wynikiem rokowań zbiorowych wynosił, według obliczeń OECD, od 98 % w Austrii do 7,1 % na Litwie. Dynamika płac ma również wpływ na zagrożenie ubóstwem pracujących, które nadal utrzymuje się na rekordowo wysokim poziomie w większości państw członkowskich. Odsetek osób pracujących, których ekwiwalentny dochód do dyspozycji gospodarstwa domowego znajduje się poniżej progu zagrożenia ubóstwem, zwiększył się w UE z 8,3 % w 2010 r. do 9,6 % w 2016 r. Od tego czasu utrzymywał się mniej więcej na stabilnym poziomie i w 2018 r. wyniósł średnio 9,5 %. Najwyższy poziom odnotowano w Rumunii (15,3 %), a w dalszej kolejności w Luksemburgu, Hiszpanii, Włoszech, Zjednoczonym Królestwie i Grecji – we wszystkich tych państwach powyżej 11 %. Na drugim krańcu sytuują się Finlandia i Czechy, w których wskaźnik zagrożenia ubóstwem pracujących wynosi poniżej 4 %. Najszybszy spadek w porównaniu z 2017 r. odnotowano w Rumunii, Grecji i na Węgrzech (około 2 p.p.). Zagrożenie ubóstwem pracujących jest silnie związane z rodzajem umowy: w 2018 r. zagrożonych ubóstwem było 16,2 % pracowników zatrudnionych na podstawie umowy na czas określony, a tylko 6,1 % pracowników zatrudnionych na podstawie umowy na czas nieokreślony. Wykres 16: Ubóstwo pracujących pozostaje w większości państw członkowskich powyżej poziomu z 2010 r. Wskaźnik zagrożenia ubóstwem osób pracujących, porównanie wieloletnie Źródło: Eurostat, SILC. W większości państw członkowskich dolną granicę dystrybucji wynagrodzeń wyznaczają płace minimalne. Dolna granica określona jest zazwyczaj krajowymi ustawowymi płacami minimalnymi (wyjątkami są Austria, Cypr, Dania, Finlandia, Włochy i Szwecja). Adekwatne płace minimalne, zarówno ustawowe, jak i będące wynikiem rokowań zbiorowych na poziomie sektorowym, służą wielu celom: ograniczają nierówności płacowe, stanowią zachętę do podejmowania pracy, mogą przyczynić się do zmniejszenia ubóstwa pracujących i wspierają łączny popyt poprzez zwiększenie dochodów rodzin o niskich dochodach, które mają wówczas większą skłonność do konsumpcji. Przejrzyste i przewidywalne płace minimalne przyczyniają się również do stworzenia otoczenia działalności gospodarczej wspierającego inwestycje i tworzenie miejsc pracy oraz zapobiegają nieuczciwej konkurencji. Jednocześnie płace minimalne zwiększają koszt zatrudniania pracowników o niskich dochodach, co w zależności od struktury gospodarki i sytuacji makroekonomicznej może potencjalnie zaszkodzić możliwości zatrudnienia niektórych grup. Aby uwzględnić wszystkie te czynniki, w większości państw członkowskich w ustalanie minimalnego wynagrodzenia zaangażowani są partnerzy społeczni. W niektórych krajach w procesie tym uczestniczą też komisje ekspertów. Jest tak na przykład we wszystkich krajach, które wprowadziły ustawowe wynagrodzenie minimalne niedawno (Niemcy, Irlandia i Zjednoczone Królestwo). Wykres 17 pokazuje minimalne wynagrodzenie jako odsetek mediany i średniej płacy w państwach członkowskich UE w 2018 r. Najwyższe płace minimalne w odniesieniu do mediany występują we Francji, Portugalii, Słowenii i Rumunii, natomiast najniższe poziomy odnotowano w Hiszpanii, Czechach i Estonii. Ponieważ potencjalny wpływ płacy minimalnej na zatrudnienie i warunki życia jest większy, gdy objęta jest nią duża część siły roboczej, wskaźnik ten należy również uwzględnić. W przypadku państwa członkowskiego odpowiadającego medianie UE odsetek osób otrzymujących ustawowe wynagrodzenie minimalne lub mniej wyniósł w 2016 r. 7,2 % (zob. wykres 18), przy czym odnotowuje się duże różnice między państwami (od około 2 % w Czechach i na Malcie do ponad 12 % w Polsce i Zjednoczonym Królestwie).

Wykres 17: Płace minimalne w Europie wahają się od jednej trzeciej do połowy średniego wynagrodzenia. Płace minimalne jako odsetek mediany i średnich zarobków pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy (2018) Źródło: OECD. Uwagi: krajowe ustawowe płace minimalne nie obowiązują w AT, CY, DK, FI, IT i SE. OECD nie przedstawiła informacji dla BG, HR i MT. Wykres 18: Odsetek pracowników otrzymujących wynagrodzenie minimalne różni się znacznie w poszczególnych państwach członkowskich. Odsetek pracowników otrzymujących określoną część krajowej płacy minimalnej Źródło: Eurofound, Płace minimalne w 2019 r.: roczny przegląd. W Europie Środkowo-Wschodniej rosnąca presja na płace wpływa na wszystkie poziomy ustalania płac, w tym na płace minimalne . W 2019 r. w prawie wszystkich państwach UE wynagrodzenia osób otrzymujących płacę minimalną wzrosły. Wyższe wskaźniki wzrostu w ujęciu średnim odnotowano w Europie Środkowo-Wschodniej, gdzie w ostatnich latach pojawiły się niedobory siły roboczej. Największy wzrost w ujęciu nominalnym odnotowano jednak w Hiszpanii (22,3 %) i Grecji (10,9 %), nawet jeśli w tym ostatnim państwie płaca minimalna jest nadal znacznie niższa niż przed kryzysem. W prawie wszystkich państwach UE kobiety są nadal w znacznym stopniu nadreprezentowane wśród osób o minimalnych zarobkach – z wyjątkiem Estonii i Bułgarii, w których występuje względna równowaga płci. W 2017 r. najwyższy stopień nadreprezentacji kobiet wśród osób o minimalnych zarobkach stwierdzono na Malcie, w Niderlandach, Czechach, na Słowacji, w Chorwacji i Belgii. Wykres 19: Klin podatkowy zasadniczo się zmniejsza, zwłaszcza w przypadku osób o niskich zarobkach. Klin podatkowy, poziom w 2018 r. i zmiana w latach 2013/2018 Źródło: baza danych dotycząca podatków i świadczeń, Komisja Europejska/OECD. Uwaga: dane dotyczące bezdzietnych osób stanu wolnego. Dane zaktualizowane w dniu 17 czerwca 2019 r. Średnia nieważona dla UE-28. Obciążenie podatkowe pracy nadal wykazuje ogólną stopniową tendencję spadkową. W 2018 r. obniżenie klina podatkowego w przeliczeniu na pracownika