Obywatele i zainteresowane strony mogą również komunikować się z Komisją w sprawie ewentualnych nadmiernych obciążeń lub braku skuteczności istniejących środków regulacyjnych, a także w kwestiach związanych z pomocniczością i proporcjonalnością, korzystając z możliwości dostępnych na stronie internetowej Komisji „Zmniejsz formalności – wyraź swoją opinię” , która została uruchomiona w 2015 r., oraz dzięki platformie programu sprawności i wydajności regulacyjnej (REFIT), która zaczęła działać w 2016 r. W 2016 r. za pośrednictwem platformy REFIT Komisja otrzymała pierwszy zestaw zaleceń dotyczących sposobu uproszczenia procedur i zmniejszenia obciążeń regulacyjnych w ramach istniejącego prawodawstwa UE – Komisja odnosi się do tych zaleceń, wdrażając swój program prac na 2017 r. W kwietniu 2016 r. przewodniczący Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji podpisali nowe Porozumienie międzyinstytucjonalne w sprawie lepszego stanowienia prawa, co świadczy o zaangażowaniu tych trzech instytucji w działania na rzecz lepszego stanowienia prawa. W ramach tego porozumienia wspomniane trzy instytucje zobowiązały się do przestrzegania i stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności – w szczególności Komisja zobowiązała się do przedstawienia wyników swojej oceny w tym zakresie w uzasadnieniach towarzyszących wnioskom Komisji.

1.Na wczesnym etapie procesu planowania polityki w odniesieniu do wszystkich znaczących nowych inicjatyw na prowadzonym przez Komisję portalu Europa publikowane są plany działania lub wstępne oceny skutków. Zawierają one wstępny opis planowanej inicjatywy oraz zarys planów Komisji w zakresie oceny skutków i konsultacji. Plany działania lub wstępne oceny skutków zawierają również wstępne uzasadnienie działania w odniesieniu do zasad pomocniczości i proporcjonalności.

Kontrolowanie zgodności inicjatyw Komisji z zasadami pomocniczości i proporcjonalności stanowi nieodłączny element praktyk regulacyjnych Komisji. W 2016 r. Komisja kontynuowała wdrażanie swojego udoskonalonego Programu lepszego stanowienia prawa, który obejmuje ściślejsze wytyczne dotyczące sposobu przeprowadzania oceny pomocniczości i proporcjonalności w ramach procesu kształtowania polityki oraz w którym przewidziano zapewnienie obywatelom i zainteresowanym stronom nowych możliwości przekazywania informacji zwrotnych. Ponadto Komisja kontynuuje swoją praktykę polegającą na przeprowadzaniu oceny istniejących ram polityki przed przedstawieniem propozycji zmian legislacyjnych. W ramach tych ocen przeprowadza się analizy służące ustaleniu, czy istniejące środki z zakresu polityki są w dalszym ciągu „odpowiednie do osiągnięcia wyznaczonego celu” oraz w jakim stopniu są one zgodne z zasadami pomocniczości i proporcjonalności. Zasady i instrumenty lepszego stanowienia prawa, w tym oceny pomocniczości i proporcjonalności, są stosowane na różnych etapach procesu decyzyjnego z uwzględnieniem odpowiednich analiz i informacji przekazywanych przez zainteresowane strony:

Niniejszy dokument stanowi dwudzieste czwarte sprawozdanie roczne w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności w odniesieniu do stanowienia prawa Unii Europejskiej. Sprawozdanie to jest składane zgodnie z art. 9 protokołu nr 2 do Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

·czy koszty są ograniczone do minimum i proporcjonalne do celu, jaki ma zostać osiągnięty;

·czy realizacja działania lub wybór instrumentu odbywa się w najprostszy możliwy sposób oraz czy prowadzi do osiągnięcia celu w zadowalającym stopniu i do skutecznego egzekwowania prawa;

·czy środki wykraczają poza to, co jest konieczne, aby rozwiązać dany problem i osiągnąć cel w zadowalającym stopniu;

Zgodnie z zasadą proporcjonalności zakres i forma działania Unii nie mogą wykraczać poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celów Traktatów . Poszanowanie zasady proporcjonalności polega na zapewnieniu, aby podejście przyjęte w odniesieniu do danej polityki i skala jej interwencji regulacyjnej odpowiadały jej celowi. W ocenach skutków , ocenach i kontrolach sprawności należy wyraźnie odnieść się do kwestii proporcjonalności.

Zgodnie z przyjętymi w maju 2015 r. wytycznymi dotyczącymi lepszego stanowienia prawa i towarzyszącym im „zestawem narzędzi” Komisja jest zobowiązana do przeprowadzenia analizy zgodności z zasadą pomocniczości przy rozważaniu możliwości realizacji nowej inicjatywy w obszarach, w których Unia nie posiada wyłącznej kompetencji, oraz przy ocenianiu znaczenia i europejskiej wartości dodanej istniejącej interwencji. Komisja stosuje zasadę pomocniczości zarówno w odniesieniu do inicjatyw ustawodawczych, jak i nieustawodawczych. Cel analizy jest dwojaki: po pierwsze, ocena, czy działanie prowadzone na szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym jest wystarczające, aby osiągnąć wyznaczony cel; po drugie, ocena, czy działanie prowadzone na szczeblu unijnym zapewniłoby wartość dodaną w porównaniu z działaniem prowadzonym przez państwa członkowskie.

W 2016 r. Rada ds. Kontroli Regulacyjnej przeanalizowała 60 ocen skutków. Rada uznała, że dziewięć (15 %) spośród tych ocen skutków wymaga udoskonalenia, jeżeli chodzi o zawartą w nich analizę kwestii związanych z pomocniczością lub proporcjonalnością. Choć łączna liczba ocen skutków poddanych kontroli w 2015 r. była niższa (29), odsetek ocen skutków, w których wykryto problemy związane z pomocniczością i proporcjonalnością, był wyższy (23 %). Przedstawione poniżej przykłady z 2016 r. ilustrują, w jaki sposób Rada oceniała zgodność z zasadami pomocniczości i proporcjonalności:

·W opinii w sprawie oceny skutków wniosku zmieniającego dyrektywę o delegowaniu pracowników Rada ds. Kontroli Regulacyjnej podkreśliła, że w sprawozdaniu należy lepiej uzasadnić argumentację dotyczącą zasad pomocniczości i proporcjonalności. Rada zwróciła się o uzasadnienie, dlaczego w analizie nie uwzględniono wariantów alternatywnych. Jeżeli chodzi o kwestie związane z proporcjonalnością, Rada zwróciła się o udzielenie wyjaśnień dotyczących sposobu, w jaki w sprawozdaniu odniesiono się do problemów związanych z obciążeniami proceduralnymi, z którymi borykają się małe i średnie przedsiębiorstwa. W ponownie złożonej wersji sprawozdania, która została pozytywnie zaopiniowana przez Radę, do obydwu tych kwestii odniesiono się w bardziej wyczerpujący sposób, w szczególności jeżeli chodzi o ogólne uzasadnienie wniosku. Dodano również sekcję poświęconą małym i średnim przedsiębiorstwom oraz ich potencjalnym obciążeniom wynikającym z obowiązujących procedur administracyjnych. Choć w zmienionej wersji sprawozdania lepiej uzasadniono decyzję o odrzuceniu niektórych wariantów, Rada zwróciła się o doprecyzowanie wyjaśnienia, dlaczego nie rozważono zastosowania zwolnienia dla przypadków delegowania krótkoterminowego. Zmienione sprawozdanie przyjęto w marcu 2016 r..

·W ocenie skutków wniosku dotyczącego dyrektywy Rady w sprawie ogólnego mechanizmu odwrotnego obciążenia podatkiem od wartości dodanej Rada ds. Kontroli Regulacyjnej stwierdziła, że proporcjonalność poszczególnych wariantów strategicznych nie została dostatecznie uzasadniona, w szczególności jeżeli chodzi o ich skutki. Sprawozdanie otrzymało opinię negatywną, a jego kolejna wersja, którą przedłożono, została udoskonalona poprzez dodanie analizy proporcjonalności, co zapewniło możliwość przeprowadzenia bardziej rzetelnej oceny wariantów i czynników ryzyka. W udoskonalonej wersji sprawozdania doprecyzowano na przykład opis skutków ubocznych związanych z wpływem na koszty przestrzegania przepisów przez przedsiębiorstwa i na inne państwa członkowskie, które nie stosują ogólnego mechanizmu odwrotnego obciążenia podatkiem.

·Jeżeli chodzi o ocenę skutków odnoszącą się do wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady w sprawie blokowania geograficznego w oparciu o zasadę miejsca zamieszkania i przynależności państwowej, Rada ds. Kontroli Regulacyjnej zwróciła się o lepsze uzasadnienie powodów, na podstawie których uznano, że wariant preferowany jest proporcjonalny do rozwiązania zidentyfikowanego problemu. Rada ds. Kontroli Regulacyjnej wezwała do lepszego wyjaśnienia zmian, jakie mają wynikać z realizacji inicjatywy, biorąc pod uwagę fakt, że przedsiębiorcy nie byliby zobowiązani do realizacji dostaw do innego państwa członkowskiego, a także do przedstawienia bardziej przekonujących dowodów na potwierdzenie tezy, zgodnie z którą wielkość transgranicznej wymiany handlowej zwiększyłaby się nawet w przypadku, gdyby konsumenci zostali zobowiązani do odbierania towarów w innym państwie. Sprawozdanie to otrzymało opinię negatywną. Następnie zostało ono poprawione, a jego zmieniona wersja została pozytywnie zaopiniowana przez Radę.

·Jeżeli chodzi o wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie modernizacji unijnych przepisów w zakresie praw autorskich na jednolitym rynku cyfrowym , Rada pozytywnie zaopiniowała ocenę skutków, zastrzegając jednak, że sprawozdanie zostanie udoskonalone, w szczególności w odniesieniu do dowodów uzasadniających konieczność podjęcia działań na szczeblu UE oraz dowodów potwierdzających proporcjonalność zaproponowanych środków. W szczególności Rada zwróciła się do Komisji o przedstawienie dodatkowych dowodów dotyczących wykorzystywania treści chronionych prawem autorskim w materiałach zamieszczanych przez użytkowników, sprawiedliwego wynagradzania twórców i wykonawców oraz treści audiowizualnych udostępnianych za pośrednictwem platform oferujących usługę wideo na żądanie. Uwagi Rady doprowadziły do zmiany sprawozdania z oceny skutków towarzyszącego projektom wniosków ustawodawczych przyjętych przez Komisję we wrześniu 2016 r.

·Jeżeli chodzi o wniosek dotyczący zmiany dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii, Rada ds. Kontroli Regulacyjnej zgłosiła zastrzeżenia w kwestii proporcjonalności niektórych wariantów oraz stopnia zapewnienia zgodności z zasadą pomocniczości. Komisja należycie uwzględniła uwagi Rady w swoim wniosku. Komisja nie zdecydowała się w szczególności ustanowić wiążących zobowiązań w odniesieniu do przepisów dotyczących ogrzewania i chłodzenia – zamiast tego opracowała szereg wariantów dla państw członkowskich, zapewniając tym samym elastyczność procesu wdrażania przepisów na szczeblu krajowym. Oprócz wspomnianych bardziej proporcjonalnych i mniej obciążających przepisów przyjęto bardziej rygorystyczne przepisy w ramach zarządzania, aby zagwarantować osiągnięcie celów na 2030 r.

Jak wynika z przytoczonych przykładów, w 2016 r. Rada ds. Kontroli Regulacyjnej wniosła wkład w poprawę analizy stopnia zgodności wniosków z zasadami pomocniczości i proporcjonalności. W ten sposób Rada zapewniła kluczowe informacje na potrzeby procesu decyzyjnego Komisji w zakresie polityki.

Oceny i kontrole sprawności

Pomocniczość i proporcjonalność miały również kluczowe znaczenie dla retrospektywnych ocen i kontroli sprawności przeprowadzonych w 2016 r. Narzędzia te umożliwiają dokonanie oceny, czy działania UE rzeczywiście przynoszą oczekiwane rezultaty pod względem skuteczności, wydajności, spójności, adekwatności i europejskiej wartości dodanej. Wykorzystuje się je również do ocenienia, czy działania są nadal konieczne oraz czy cele można osiągnąć w lepszy sposób innymi metodami. Komisja zobowiązała się do działania zgodnie z zasadą „najpierw ocena”, tj. do analizowania dotychczasowych wyników istniejących polityk przed rozważeniem możliwości przyjęcia nowych środków. W wyniku gromadzenia dowodów i określania doświadczeń, które można uwzględnić w procesie decyzyjnym, ocena staje się integralną i stałą częścią procesu kształtowania polityki przez UE.

Komisja przeprowadza zazwyczaj od 100 do 120 ocen rocznie. W 2016 r. Komisja opublikowała 43 oceny i kontrole sprawności. Komisja przeprowadziła dwie kontrole sprawności (oceny szerzej rozumianych obszarów polityki); jedna z nich dotyczyła zobowiązań w zakresie sprawozdawczości, planowania i monitorowania przewidzianych w unijnym dorobku prawnym w zakresie energii, a druga dyrektyw ptasiej i siedliskowej. W poniższych przykładach z 2016 r. wyszczególniono oceny, w których poruszono problematykę pomocniczości, europejskiej wartości dodanej i proporcjonalności: