(4)Zalecenia dla poszczególnych krajów znalazły odzwierciedlenie w programowaniu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na lata 2014–2020. Jak przewidziano w art. 23 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013, Komisja może zwrócić się do państwa członkowskiego z wnioskiem o dokonanie przeglądu oraz zaproponowanie zmian w umowie partnerstwa i odpowiednich programach, gdy jest to konieczne do wsparcia realizacji stosownych zaleceń Rady. Komisja przedstawiła dalsze szczegóły dotyczące wykorzystania przez nią tego przepisu w wytycznych w sprawie stosowania działań łączących skuteczność europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych z należytym zarządzaniem gospodarczym.

(5)W swoim programie stabilności na 2016 r. Litwa zwróciła się o zaakceptowanie tymczasowego odchylenia, wynoszącego 0,6 % PKB, od wymaganej ścieżki korekty prowadzącej do osiągnięcia celu średniookresowego w 2017 r., aby uwzględnić poważne reformy strukturalne, które będą miały pozytywny wpływ na długoterminową stabilność finansów publicznych. W oczekiwaniu na ostateczne porozumienie utrzymuje się jednak niepewność co do zestawu środków reformujących oraz ich wdrożenia. O ile zatem Litwa dysponuje wystarczającą przestrzenią fiskalną umożliwiającą tymczasowe odchylenie, nie wydaje się, aby spełniała kryterium kwalifikowalności związane z wdrożeniem reformy, aby skorzystać z klauzuli reform strukturalnych. Ponadto nie jest obecnie możliwa ocena prawdopodobieństwa wpływu reformy szacowanego przez rząd. W związku z tym wpływ tych reform nie odzwierciedla się jeszcze w wymaganej ścieżce prowadzącej do osiągnięcia celu średniookresowego w 2017 r.

(6)Litwa jest obecnie objęta funkcją zapobiegawczą paktu stabilności i wzrostu. W programie stabilności na 2016 r. rząd planuje poprawę salda nominalnego z deficytu na poziomie 0,8 % PKB w 2016 r. do nadwyżki w wysokości 0,9 % PKB w 2019 r. Saldo strukturalne pogorszy się czasowo w 2016 r., osiągając później średniookresowy cel budżetowy, tj. deficyt wynoszący 1 % PKB w kategoriach strukturalnych, do 2017 r., oraz pozostając ponad tym poziomem po tym okresie. Ścieżka korekty uwzględnia systemową reformę emerytalną z 2016 r., lecz nie odzwierciedla planowanej na 2017 r. reformy strukturalnej. Zgodnie z programem stabilności przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 39,9 % PKB w 2016 r. do 35,7 % PKB w 2019 r. Scenariusz makroekonomiczny stanowiący podstawę tych prognoz budżetowych jest wiarygodny. Środki niezbędne do osiągnięcia deficytu docelowego począwszy od 2018 r. nie zostały jednak jeszcze dostatecznie sprecyzowane. W prognozie Komisji z wiosny 2016 r. zakłada się, że saldo strukturalne będzie na poziomie -1,2 % PKB w 2016 r., co można uznać za bliskie osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego, i -0,8 % PKB w 2017 r., powyżej średniookresowego celu budżetowego. Opierając się na ocenie programu stabilności i biorąc pod uwagę prognozę Komisji z wiosny 2016 r., Rada jest zdania, że – zgodnie z przewidywaniami – Litwa spełni warunki paktu stabilności i wzrostu.

(7)Spadek liczby ludności w wieku produkcyjnym, którego przyczyną jest starzenie się, słaby stan zdrowia oraz znaczna emigracja netto mogą zaszkodzić potencjałowi wzrostu gospodarczego Litwy, a ostatecznie jej przyszłej ścieżce konwergencji, zagrażając tym samym stabilności systemu emerytalnego i długotrwałej opieki zdrowotnej. Przewiduje się, że do 2030 r. nastąpi skumulowany spadek liczby ludności w wieku produkcyjnym w wysokości 35 %. Jeśli tendencja ta nie zostanie odwrócona, zagrozi to dostępności odpowiednich zasobów siły roboczej, stabilności długoterminowego wzrostu gospodarczego i systemu zabezpieczenia społecznego, zwłaszcza systemu emerytalnego.

(8)Obecne tendencje demograficzne uwypuklają konieczność kompleksowej reformy systemu emerytalnego na Litwie, w której zostaną rozwiązane problemy średniookresowej stabilności obecnego systemu emerytalnego oraz kwestia zagrożenia jego adekwatności. Poziom ubóstwa pośród osób starszych na Litwie jest jednym z najwyższych w UE. Nie istnieje jednak obecnie żaden mechanizm indeksacji emerytur państwowych, a wydatki na emerytury i renty w ramach ubezpieczeń społecznych są stosunkowo niskie. Rząd nie przyjął jeszcze planów mających na celu wprowadzenie mechanizmu indeksacji, powiązanie wieku emerytalnego ze średnim trwaniem życia po 2026 r. oraz poprawę sposobu finansowania podstawy emerytur i rent w ramach ubezpieczeń społecznych.

(9)Na Litwie stan zdrowia jest jednym z najsłabszych w Unii Europejskiej. Zwłaszcza wskaźnik umieralności ludności w wieku od 20 do 64 lat jest jednym z najwyższych w UE, co ma duży wpływ na potencjalnie dostępną siłę roboczą i wydajność pracy. Słabość systemu opieki zdrowotnej polega na zbyt częstym obejmowaniu pacjentów opieką szpitalną oraz na niskich wydatkach na prewencję zdrowotną i zdrowie publiczne. Należy zająć się negatywną tendencją demograficzną.

(10)Ważne jest, aby Litwa zwiększyła inwestycje w kapitał ludzki, aby przeciwdziałać niektórym negatywnym skutkom zmniejszającej się liczby ludności w wieku produkcyjnym oraz wspierać dążenie Litwy w kierunku gospodarki, którą charakteryzuje wysoka wartość dodana. Mimo wzrostu poziomu wykształcenia, wciąż istnieje wysoki odsetek uczniów posiadających niewystarczające umiejętności podstawowe. Należy nadal dążyć do zapewnienia nauczania na wysokim poziomie, które jest kluczowe dla eliminowania słabych wyników w nauce i braków w wykształceniu. Problemem jest również niska jakość nauczania w szkolnictwie wyższym oraz zdolność szkolnictwa wyższego do sprzyjania innowacji. Utrzymujący się niski poziom uczestnictwa w uczeniu się dorosłych osłabia wysiłki na rzecz poprawy jakości kapitału ludzkiego i zwiększenia wydajności. Pojawiają się oznaki niedoboru wykwalifikowanej siły roboczej w niektórych sektorach gospodarki. Spodziewane jest, że sytuacja pogorszy się w przyszłości. Duży wzrost wynagrodzeń i spowolnienie wzrostu wydajności mogą osłabić konkurencyjność kosztową. Dlatego ważne jest, aby poprawić dopasowanie kształcenia do potrzeb rynku pracy, usprawnić strukturę i finansowanie systemu edukacji, rozwinąć uczenie się przez całe życie oraz poprawić ukierunkowanie i skuteczność aktywnych polityk rynku pracy. Litwa podjęła kroki w kierunku poprawy aktywnych instrumentów rynku pracy i innych usług wspierających osoby poszukujące pracy, ale można jeszcze zwiększyć ukierunkowanie na konkretne grupy, zwłaszcza osoby bardzo długotrwale bezrobotne i osoby nieposiadające koniecznych umiejętności. Wydatki na skuteczne środki polityki rynku pracy są nadal ograniczone, zaś siatka bezpieczeństwa socjalnego na Litwie jest słaba. Około 27 % ludności na Litwie zagrożone jest ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, zaś poziom nierówności dochodów jest jednym z najwyższych w UE. Rząd Litwy planuje ulepszyć zasięg i adekwatność świadczeń z tytułu bezrobocia i pomocy społecznej, lecz wciąż nie przyjęto odpowiednich przepisów.

(11)Gruntowny przegląd kodeksu pracy oraz modelu socjalnego jest obecnie przedmiotem dyskusji w parlamencie. Jego celem jest zwiększenie elastyczności stosunków na rynku pracy i zapewnienie większego bezpieczeństwa, lecz odpowiednie przepisy nie zostały jeszcze przyjęte. Duże znaczenie mają włączenie partnerów społecznych w realizację reformy i pogłębiony dialog społeczny.

(12)Inwestycje powoli powracają na ścieżkę wzrostu od początku kryzysu gospodarczego, a w kolejnych latach będą one współfinansowane z unijnych funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Przyjmowanie nowych technologii i ich absorpcja nie rozpowszechniły się w gospodarce, a innowacyjność jest na niskim poziomie, hamując wzrost wydajności. Inwestycje sektora prywatnego w badania naukowe i innowacje są również niewielkie, być może z powodu niewystarczających zachęt do prowadzenia działalności badawczo-rozwojowej i innowacji przez przedsiębiorstwa oraz niedostatecznej współpracy publiczno-prywatnej. Zwiększenie inwestycji sektora prywatnego mogłoby złagodzić ryzyko związane z uzależnieniem inwestycji publicznych Litwy w badania naukowe i innowacje od unijnych funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. System szkolnictwa wyższego wykazuje słabości pod względem jakości i wyników innowacji, a współpraca z zagranicznymi uniwersytetami i centrami badawczymi jest ograniczona. System badań naukowych i innowacji charakteryzuje rozdrobnienie oraz powielanie i dublowanie. Uniemożliwia to Litwie osiągnięcie masy krytycznej badań naukowych i zdolności rozwoju koniecznych do zwiększenia innowacyjnej wiedzy. Należy zwiększyć zachęty na rzecz innowacji i współpracy między środowiskiem akademickim a przedsiębiorstwami, między innymi dzięki rozwojowi kapitału ludzkiego i inwestycjom w niego, co mogłoby podnieść poziom transferów technologii do realnej gospodarki. Poprawa ograniczonej zdolności litewskich przedsiębiorstw do absorpcji zewnętrznej wiedzy oraz wykorzystania jej do celów handlowych podniosłaby poziom innowacji.

(13)W ramach europejskiego semestru Komisja przeprowadziła wszechstronną analizę polityki gospodarczej Litwy, którą opublikowała w sprawozdaniu krajowym na 2016 r. Komisja oceniła również program stabilności i krajowy program reform, a także działania następcze podjęte w odpowiedzi na zalecenia skierowane do Litwy w poprzednich latach. Wzięła pod uwagę nie tylko ich znaczenie dla stabilnej polityki budżetowej i społeczno-gospodarczej na Litwie, ale także ich zgodność z przepisami i wytycznymi UE, ze względu na konieczność wzmocnienia ogólnego zarządzania gospodarczego w Unii Europejskiej przez wnoszenie na szczeblu UE wkładu w przyszłe decyzje krajowe. Zalecenia w ramach europejskiego semestru znajdują odzwierciedlenie w zaleceniach 1–3 poniżej.

(14)W świetle powyższej oceny Rada przeanalizowała program stabilności, a jej opinia znajduje odzwierciedlenie w szczególności w zaleceniu 1 poniżej,

NINIEJSZYM ZALECA Litwie podjęcie w latach 2016 i 2017 działań mających na celu:

1.Zapewnienie, aby odchylenie od średniookresowego celu budżetowego było ograniczone do dozwolonego poziomu związanego z systemową reformą emerytalną w 2016 i 2017 r. Zmniejszenie obciążeń podatkowych dla osób o niskich dochodach poprzez przesunięcie obciążeń podatkowych na inne źródła, mniej szkodliwe dla wzrostu gospodarczego, oraz poprawa przestrzegania przepisów prawa podatkowego, zwłaszcza w zakresie VAT.

2.Zwiększenie inwestycji w kapitał ludzki oraz zajęcie się niedoborem wykwalifikowanej siły roboczej poprzez poprawę dopasowania kształcenia do potrzeb rynku pracy, poprawę jakości nauczania oraz nasilenie aktywnych polityk rynku pracy i uczenia się dorosłych. Wzmocnienie roli mechanizmów dialogu społecznego. Poprawę działania systemu opieki zdrowotnej poprzez faworyzowanie leczenia ambulatoryjnego, zapobieganie chorobom i promowanie zdrowia. Poprawę zasięgu oraz adekwatności świadczeń z tytułu bezrobocia i pomocy społecznej.

3.Podjęcie kroków, aby zwiększyć wydajność i przyjmowanie nowych technologii oraz ich absorpcję w gospodarce. Poprawę koordynacji innowacyjnych polityk i zachęcanie sektora prywatnego do inwestycji, między innymi poprzez rozwój alternatywnych środków finansowania.

Sporządzono w Brukseli dnia r.