Należy jednak zauważyć, że w ostatnich latach stosunkowo korzystne warunki koniunkturalne pomogły rozwiązać problem kredytów zagrożonych w kilku państwach członkowskich. W ostatnich miesiącach spadek wolumenu kredytów zagrożonych uległ spowolnieniu lub zatrzymał się w związku z pandemią i towarzyszącymi jej ograniczeniami w przemieszczaniu się. W dostępnych analizach zwrócono uwagę na pewne obszary budzące obawy pod względem zdolności do spłaty zadłużenia, w szczególności MŚP i niektóre konkretne sektory szczególnie dotknięte pandemią. Obecnie środki przyjęte na szczeblu krajowym w odpowiedzi na kryzys zapobiegły powszechniejszemu niewywiązywaniu się ze spłaty kredytów. Pomogło to ograniczyć wzrost kredytów zagrożonych. Nie ma jednak pewności co do tego, w jaki sposób wycofywanie się ze środków podjętych w celu opanowania kryzysu wpłynie na kredytobiorców i ich banki. Ponadto, chociaż znaczne wykorzystanie programów wsparcia przedsiębiorstw chroni banki w kilku państwach członkowskich przed stratami związanymi z COVID-19, banki stały się pierwszą linią obrony w tych państwach, które nie wdrożyły takich programów (lub wdrożyły je tylko na mniejszą skalę).

Po stopniowej poprawie w ostatnich latach wskaźniki kredytów zagrożonych w UE nieznacznie wzrosły ze względu na skutki pandemii COVID-19. Z najnowszych danych liczbowych, które wynikają głównie z ograniczenia sprzedaży kredytów zagrożonych i działań restrukturyzacyjnych oraz z nowych przypadków niewykonania zobowiązania, wynika, że wskaźnik kredytów zagrożonych brutto dla wszystkich banków w UE wzrósł (po raz pierwszy) w pierwszym kwartale 2020 r. do 2,9 % z 2,6 % w czwartym kwartale 2019 r. (zob. wykres 1). Tym samym zakończył się trwający od czwartego kwartału 2014 r. okres, w którym odnotowywano ogólną tendencję spadkową. W drugim kwartale 2020 r. średni wskaźnik kredytów zagrożonych dla wszystkich banków w UE wyniósł 2,8 %. W przypadku jednak istotnych instytucji sytuacja jest nieco inna, ponieważ wskaźnik kredytów zagrożonych w UE w ich przypadku wyniósł 2,94 % w drugim kwartale 2020 r., co stanowi nieznaczny spadek z 3,05 % w pierwszym kwartale 2020 r. i 3,22 % w czwartym kwartale 2019 r. Wskaźnik poziomu rezerw znacznie wzrósł w drugim kwartale 2020 r. do 63,4 %, o 1,6 p.p. w ujęciu kwartał do kwartału i o 4,5 p.p. w ujęciu rok do roku. Bezwzględna kwota kredytów zagrożonych (wartość brutto) dla wszystkich banków w UE wynosi 588 mld EUR (w drugim kwartale 2020 r.), w porównaniu z 585 mld EUR w pierwszym kwartale 2020 r. i 646 mld EUR w czwartym kwartale 2019 r. Tabela 1 pokazuje, że sytuacja w poszczególnych państwach członkowskich jest nadal znacznie zróżnicowana.

Aby zapewnić skuteczną realizację strategii przedstawionej w niniejszym komunikacie, Komisja powoła panel doradczy ds. kredytów zagrożonych składający się z odpowiednich zainteresowanych stron z branży i organizacji konsumenckich. Panel ten będzie wspierał Komisję we wdrażaniu wielu z proponowanych działań. Celem panelu byłoby doradzanie Komisji w odniesieniu do przyszłych propozycji.

Podejmując wyzwanie, jakim jest rozwiązanie problemu kredytów zagrożonych, ważne jest zapewnienie odpowiedniej ochrony konsumentów, a zwłaszcza kredytobiorców znajdujących się w trudnej sytuacji. Do zaproponowanych już przez Komisję środków, w szczególności w odniesieniu do rynku podmiotów obsługujących kredyty i nabywców kredytów, należy zapewnienie, by przeniesienie kredytu na innego inwestora zapewniało w dalszym ciągu ochronę, którą dani kredytobiorcy uzgodnili z pierwotnym bankiem udzielającym kredytu . Komisja z zadowoleniem przyjęła również „najlepsze praktyki” uzgodnione przez sektor finansowy oraz organizacje konsumenckie i biznesowe, w których przedstawiono, w jaki sposób różni uczestnicy rynku mogą wspierać obywateli i przedsiębiorstwa w czasie kryzysu . W następstwie tego porozumienia Komisja zamierza zorganizować nowe posiedzenie okrągłego stołu, aby podsumować środki pomocowe zaproponowane podczas pierwszej fali pandemii w państwach członkowskich, a także omówić, w jakim stopniu najlepsze praktyki zostały zastosowane w praktyce i czy okazały się one przydatne w pomaganiu konsumentom i przedsiębiorstwom w korzystaniu z krajowych środków pomocowych. Podejmując w przyszłości wszelkie dodatkowe działania, Komisja będzie nadal utrzymywać sprawiedliwy, solidny i spójnie wdrażany system ochrony konsumentów.

W związku z utrzymującą się znaczną niepewnością co do perspektyw gospodarczych w kontekście COVID-19 ważne jest dokonanie przeglądu szerszego zestawu narzędzi politycznych, aby przygotować się do radzenia sobie z ewentualnymi trudnościami poszczególnych banków. W tym celu w niniejszym komunikacie, w oparciu o opracowany przez Komisję plan działania w sprawie tworzenia spółek zarządzania aktywami , określono ramy dla państw członkowskich umożliwiające w razie potrzeby radzenie sobie z konsekwencjami gospodarczymi pandemii COVID-19. Obejmuje to sposób ewentualnego zastosowania środków zapobiegawczych, zgodnie z unijnymi ramami restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków oraz ramami pomocy państwa, aby pomóc w łagodzeniu skutków pandemii COVID-19 dla gospodarki, w uzupełnieniu środków wsparcia budżetowego stosowanych w różnym stopniu przez państwa członkowskie w celu udzielenia pomocy przedsiębiorstwom dotkniętym pandemią.

Rynki wtórne i ramy dotyczące niewypłacalności stanowiły już ważną część planu działania Rady z 2017 r. w sprawie kredytów zagrożonych . Pomimo znacznych postępów, które zostały poczynione w zakresie wdrażania tego planu, Parlament Europejski i Rada nie przyjęły jeszcze kluczowych środków, w szczególności wniosku Komisji dotyczącego dyrektywy w sprawie podmiotów obsługujących kredyty, nabywców kredytów oraz egzekucji z zabezpieczenia . Ponadto Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności może zapewnić istotne wsparcie dla reform mających na celu ograniczenie kredytów zagrożonych, w szczególności w zakresie poprawy ram dotyczących niewypłacalności, sądownictwa i administracji, które stanowią podstawę skutecznej restrukturyzacji kredytów zagrożonych. Ponadto banki powinny być w jak największym stopniu zachęcane do stosowania proaktywnego podejścia do wczesnego i konstruktywnego dialogu ze swoimi dłużnikami. Komisja będzie w dalszym ciągu wspierać państwa członkowskie za pośrednictwem Instrumentu Wsparcia Technicznego w przygotowywaniu ram krajowych i zwiększaniu zdolności ich organów nadzoru do radzenia sobie z rosnącym wolumenem kredytów zagrożonych.

Konieczność jak najszybszego rozwiązania kwestii ponownego narastania kredytów zagrożonych w bilansach banków jest kluczowym wnioskiem wyciągniętym z ostatniego kryzysu gospodarczego. W związku z tym we wrześniu 2020 r. Komisja zorganizowała okrągły stół z udziałem publicznych i prywatnych zainteresowanych stron na temat rozwiązania problemu kredytów zagrożonych zaistniałego w następstwie pandemii COVID-19 w celu omówienia różnych elementów, które mogłyby wejść w skład skutecznej strategii. Na podstawie wymiany poglądów w ramach tego okrągłego stołu Komisja uważa, że skuteczna strategia powinna koncentrować się na połączeniu uzupełniających się wzajemnie działań politycznych, tak aby osiągnąć: (i) dalszy rozwój wtórnych rynków aktywów zagrożonych, co pozwoliłoby na usuwanie kredytów zagrożonych z bilansów banków przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiedniej ochrony dłużników; oraz (ii) reformę ram dotyczących niewypłacalności i odzyskiwania długów, zapewniając przy tym odpowiednią równowagę między interesami wierzycieli i dłużników.

Pandemia COVID-19 doprowadziła do gwałtownego pogorszenia koniunktury gospodarczej w UE i na całym świecie. Aby chronić gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa przed skutkami pandemii, unijne organy regulacyjne i organy nadzoru wprowadziły środki mające na celu wsparcie natychmiastowej zdolności banków do dalszego udzielania kredytów i pokrywania strat związanych z pandemią. W szczególności pakiet bankowy Komisji przyjęty w związku z COVID-19, który obejmował komunikat wyjaśniający Komisji w sprawie stosowania ram rachunkowości i ram ostrożnościowych w celu ułatwienia udzielania kredytów przez banki w UE (Wspieranie przedsiębiorstw i gospodarstw domowych w czasie pandemii COVID-19), a także wprowadzone w trybie przyspieszonym ukierunkowane zmiany (quick-fix) unijnych wymogów ostrożnościowych dla sektora bankowego (rozporządzenie w sprawie wymogów kapitałowych, CRR), miał na celu zapewnienie, by banki mogły nadal udzielać kredytów gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom w najpoważniejszej fazie kryzysu. Banki faktycznie mogą obecnie przyczynić się do wyjścia z kryzysu, co w dużej mierze odzwierciedla ich silną pozycję kapitałową, którą osiągnęły w następstwie istotnych reform przeprowadzonych po kryzysie finansowym z 2008 r. Państwa członkowskie również podjęły zdecydowane działania, w tym wprowadziły programy wsparcia mające na celu złagodzenie trudności związanych z płynnością, które dotykają gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa. Programy te zazwyczaj obejmują systemy gwarancji publicznych lub odroczenia płatności („moratoria”). Środki te pomagają kredytobiorcom borykającym się z tymczasowymi problemami związanymi z płynnością i zapobiegają gwałtownemu wzrostowi wolumenu kredytów zagrożonych. W związku z tym Europejski Urząd Nadzoru Bankowego (EUNB) podjął niedawno decyzję o uaktualnieniu swoich wytycznych w sprawie moratoriów o charakterze ustawodawczym i nieustawodawczym. Komisja Europejska przyjęła również tymczasowe ramy pomocy państwa, aby umożliwić państwom członkowskim wykorzystanie pełnej elastyczności przewidzianej w zasadach pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w związku z pandemią COVID-19.

Tabela 1: Kredyty zagrożone i rezerwy w podziale na państwa członkowskie

Źródło: EBC. Obliczenia Komisji Europejskiej.

W związku z tym, że sytuacja gospodarcza uległa gwałtownemu pogorszeniu, kluczowe znaczenie dla państw członkowskich będzie miało podjęcie w razie potrzeby dalszych zdecydowanych działań politycznych oraz zajęcie się niedociągnięciami w krajowych ramach dotyczących niewypłacalności, tak aby banki były w stanie zarządzać przyszłym wzrostem nowych kredytów zagrożonych. Umożliwiłoby to rozwiązanie problemu kredytów zagrożonych w sposób jak najbardziej zdecydowany, co z kolei zapobiegłoby ponownemu narastaniu kredytów zagrożonych w bilansach banków. Podstawą tych działań będzie nadal właściwe uznawanie kredytów zagrożonych przez banki i zarządzanie nimi przez banki. Im szybciej banki zidentyfikują potencjalne kredyty zagrożone i utworzą na nie rezerwy, tym szybciej i sprawniej będzie przebiegać proces restrukturyzacji i likwidacji kredytów zagrożonych, co pozwoli zapobiec szkodliwym długofalowym skutkom w przyszłości. Należy również zachęcać banki do wczesnego identyfikowania trudnej sytuacji dłużnika i proaktywnego angażowania się we współpracę ze swoimi dłużnikami w zakresie terminowej i odpowiedniej restrukturyzacji, gdy zajdzie taka potrzeba. W szczególności w odniesieniu do przedsiębiorstw należy oczekiwać, że banki rozwiną potencjał szybkiej oceny zmian w ich zdolnościach obsługi długu oraz umiejętność rozróżniania między potrzebami w zakresie płynności i wypłacalności.

2.Rozwój wtórnych rynków aktywów zagrożonych

Głęboki i płynny rynek wtórny aktywów zagrożonych dałby bankom możliwość ograniczenia kredytów zagrożonych poprzez ich sprzedaż inwestorom będącym osobami trzecimi. Pomogłoby to bankom skoncentrować się na ich podstawowej działalności poprzez uwolnienie przestrzeni w bilansach banków na nowe kredyty, umożliwiając im finansowanie ożywienia gospodarczego. Należy zachęcać do ułatwiania wchodzenia na rynek i uczestnictwa w nim, zwłaszcza mniejszych sprzedawców i nabywców, którzy mogą mieć kluczowe znaczenie dla restrukturyzacji kredytów zagrożonych na szczeblu lokalnym.

Ważnym krokiem jest szybkie osiągnięcie porozumienia w sprawie wniosku Komisji dotyczącego dyrektywy w sprawie podmiotów obsługujących kredyty, nabywców kredytów oraz egzekucji z zabezpieczenia przyjętego w marcu 2018 r. Wniosek ten ma na celu otwarcie rynków przy jednoczesnym zapewnieniu, by ochrona dłużnika na całym jednolitym rynku nie została osłabiona w przypadku sprzedaży kredytu w porównaniu z ochroną oferowaną przez bank pierwotnie udzielający kredytu. Zapewniłoby to przestrzeganie obowiązków w zakresie ochrony konsumentów niezależnie od sposobu restrukturyzacji kredytów zagrożonych. Rada osiągnęła mandat negocjacyjny w sprawie wniosku, ale Parlament Europejski nie jest jeszcze gotowy do rozpoczęcia negocjacji międzyinstytucjonalnych.

Aby zapobiec ponownemu narastaniu kredytów zagrożonych w bilansach banków w dłuższym okresie, Komisja zaproponowała również ukierunkowane usprawnienia ram sekurytyzacji w odniesieniu do zagrożonych ekspozycji banków. Komisja z zadowoleniem przyjmuje porozumienie osiągnięte przez współprawodawców w grudniu 2020 r. Usprawnienia te zapewnią kluczowe wsparcie dla rozwiązania problemu dotyczącego skutków kryzysu związanego z COVID-19. Usunięcie istniejących przeszkód regulacyjnych i zmiana ram sekurytyzacji w celu uwzględnienia szczególnych cech sekurytyzacji ekspozycji zagrożonych, przy jednoczesnym utrzymaniu wysokich standardów ostrożnościowych, umożliwi bankom szersze korzystanie z tego narzędzia w celu usunięcia z ich bilansów ekspozycji zagrożonych.

2.1.Poprawa jakości i porównywalności danych

Dalsza poprawa jakości i porównywalności danych dotyczących kredytów zagrożonych byłaby jednym z podstawowych działań w zakresie rozwijania wtórnych rynków takich kredytów zagrożonych. Formularze na potrzeby gromadzenia danych opracowane przez EUNB w 2017 r. stanowią dobry punkt wyjścia dla wspólnego zbioru danych dotyczących transakcji na kredytach zagrożonych w UE, ułatwiając finansowe due diligence i wycenę transakcji na kredytach zagrożonych. Formularze te mają na celu zmniejszenie asymetrii informacyjnej na unijnych rynkach kredytów zagrożonych i mogłyby stanowić podstawę wspólnego standardu danych dla przedmiotowych transakcji, umożliwiając porównywanie kredytów zagrożonych, również w różnych jurysdykcjach.

Jednakże formularze te nie są jeszcze powszechnie stosowane przez uczestników rynku ze względu na ich dobrowolny charakter i złożoność, w związku z czym ważne jest przeanalizowanie sposobów rozszerzenia ich stosowania. Komisja zamierza zatem upoważnić EUNB na początku 2021 r. do dokonania przeglądu formularzy w oparciu o konsultacje z uczestnikami rynku (zarówno tymi po stronie nabywcy, jak i po stronie sprzedawcy), które mają się odbyć w 2021 r. W ramach przeglądu należy dążyć do lepszego rozróżnienia między danymi krytycznymi i niekrytycznymi w oparciu o praktyczne doświadczenia z dotychczasowych transakcji na kredytach zagrożonych oraz uwzględnić potrzeby nabywców przy jednoczesnym wzięciu pod uwagę istniejących danych oraz kosztów przetwarzania danych ponoszonych przez sprzedawców. Zostało to wyraźnie zasygnalizowane w dyskusjach z zainteresowanymi stronami podczas zorganizowanych przez Komisję obrad okrągłego stołu w sprawie kredytów zagrożonych we wrześniu 2020 r. Ogólny harmonogram realizacji tej inicjatywy zależałby od przyjęcia proponowanej dyrektywy w sprawie podmiotów obsługujących kredyty i nabywców kredytów, co umożliwiłoby włączenie zmienionego, bardziej proporcjonalnego i prostszego formularza EUNB dotyczącego danych do zbioru wykonawczych standardów technicznych.

Aby upowszechnić stosowanie formularza wśród uczestników rynku, a tym samym polepszyć porównywalność i jakość danych, formularz mógłby stać się obowiązkowy, początkowo jedynie w odniesieniu do nowych kredytów zagrożonych, tj. kredytów, które staną się zagrożone po dacie granicznej. Standard dotyczący danych byłby obowiązkowy, ale możliwa byłaby pewna elastyczność, jeżeli chodzi o pola, które należy wypełnić. W tym względzie EUNB musiałby – po konsultacjach z zainteresowanymi stronami – udzielić wskazówek na temat tego, jakie informacje uznaje się za krytyczne. Ponadto banki nie powinny być karane, jeżeli nie posiadają danych innych niż istotne. W związku z tym rynek wtórny kredytów zagrożonych byłby najlepiej wspierany przez wprowadzenie obowiązku stosowania formularza, ale przy jednoczesnym umożliwieniu dostawcom danych korzystania z opcji „brak danych” w razie potrzeby i w odniesieniu do konkretnych, innych niż istotne pól danych.

2.2.Infrastruktura danych

Komisja uważa, że – w celu zwiększenia przejrzystości rynku na odpowiednim poziomie szczegółowości – korzystne byłoby ustanowienie centralnego centrum danych na szczeblu UE. Takie centrum funkcjonowałoby jako repozytorium danych będące podstawą rynku kredytów zagrożonych. Prowadziłoby ono kompleksową elektroniczną bazę danych (która byłaby regularnie aktualizowana), oceniałoby informacje i zapewniało dostęp uczestnikom rynku, w szczególności sprzedawcom kredytów, nabywcom kredytów, podmiotom obsługującym kredyty, podmiotom sprzedającym kredyty zagrożone oraz prywatnym platformom kredytów zagrożonych. Centrum zapewniłoby platformę współpracy i koordynacji o zasięgu ogólnoeuropejskim. Centrum mogłoby pomóc w ustanowieniu wspólnego standardu dotyczącego danych (zwiększenie stopnia wykorzystania formularza EUNB dotyczącego danych jako standardu do celów przeprowadzania transakcji na kredytach zagrożonych), oferować kontrole jakości danych i zautomatyzowaną walidację, a także pomagać sprzedawcom w przygotowywaniu danych do celów sprawozdawczości.

Na podstawie konsultacji publicznych, które zostałyby zaplanowane na pierwszą połowę 2021 r., Komisja zbadałaby kilka możliwości ustanowienia centrum danych na szczeblu europejskim i określiłaby najlepszy sposób rozwiązania tej kwestii. Przykładowo jednym z wariantów mogłoby być utworzenie centrum danych poprzez rozszerzenie zakresu kompetencji istniejącej europejskiej bazy danych .

W ramach centrum danych na poziomie europejskim gromadzone i przechowywane byłyby zanonimizowane dane dotyczące przeprowadzonych transakcji na kredytach zagrożonych, a następnie takie dane posttransakcyjne i ceny sprzedaży udostępniano by także uczestnikom rynku. Umożliwiłoby to uczestnikom rynku na systematyczne porównywanie transakcji i uzyskiwanie informacji na temat faktycznej wyceny aktywów i płynności rynku. Centrum danych mogłoby również dostarczać informacje na temat inwestorów, ich preferencji i profili, a także ogólne informacje na temat postępowań sądowych.

Dodatkowo do informacji na temat samych transakcji, istotny wgląd w rynek kredytów zagrożonych mogłyby dawać informacje posttransakcyjne dostarczane przez nabywców kredytów zagrożonych na temat przepływu odzyskanych środków pieniężnych w odniesieniu do nabytych przez nich aktywów . Dane dotyczące wyników są kluczowymi informacjami, których obecnie brakuje inwestorom na rynku. W szczególności informacje na temat przepływów pieniężnych z tytułu odzyskiwania należności i kosztów wspierałyby proces decyzyjny inwestorów zainteresowanych podobnymi aktywami i pomogłyby im w określeniu cen, które są gotowi zapłacić, co przyczyniłoby się do zmniejszenia niepewności. Zachętą dla nabywców kredytów zagrożonych do przekazywania tych informacji ex post byłaby perspektywa uzyskania dostępu do informacji drugiej strony, poprzez umożliwienie im wglądu w wyniki w zakresie odzyskiwania porównywalnych aktywów. Stanowiłoby to punkt odniesienia i poprawiłoby ich szacunki dotyczące uczciwych cen/ofert w przyszłych transakcjach.

Zapewnienie w ten sposób większej przejrzystości byłoby kluczowe dla wspierania procesu ustalania cen, a tym samym zwiększania efektywności rynków. Pomogłoby to zmniejszyć często wysoką różnicę między ceną ofertową kupna a ceną sprzedaży, która pozostaje istotną przeszkodą uniemożliwiającą realizację wielu transakcji. Banki, podmioty obsługujące kredyty, spółki zarządzania aktywami i potencjalni nabywcy kredytów wymienialiby się z centrum danych informacjami na temat transakcji i posttransakcyjnych wyników aktywów. W zamian ci dostawcy danych uzyskaliby dostęp do puli zanonimizowanych danych oraz do usług analitycznych oferowanych przez centrum danych. Ma to duże znaczenie, ponieważ zainteresowane strony zazwyczaj dostarczają dane lub wymieniają się danymi, aby uzyskać dostęp do informacji drugiej strony. Gdyby takie dane posttransakcyjne można było skonsolidować w jednym miejscu, ograniczyłoby to ten problem w odniesieniu do rynku wtórnego. Szczegółowe dane dotyczące stóp odzysku i czasu koniecznego na odzyskanie wierzytelności w podziale na klasy aktywów, proces prawny i jurysdykcję z pewnością pomogłyby inwestorom rozszerzyć ich działalność na całą UE. Istniejące inicjatywy w zakresie łączenia danych wyraźnie wskazują na potrzebę dodatkowych danych dotyczących odzyskiwania wierzytelności. W związku z tym centrum danych mogłoby mieć zasadnicze znaczenie dla rynku w tym zakresie, zapewniając większą przejrzystość i informacje na temat kredytów zagrożonych na rynku wtórnym. Inicjatywa ta musiałaby być zgodna z ogólnym rozporządzeniem UE o ochronie danych i musiałaby gwarantować, że informacje przekazywane osobom trzecim będą wykorzystywane wyłącznie do promowania rynku wtórnego kredytów zagrożonych, a nie do gromadzenia danych dotyczących bilansów banków do innych celów (np. procesów połączeń i przejęć).

2.3.Wykorzystanie istniejących źródeł danych

Uczestnicy rynku mogą być bardziej aktywni i wydajni, jeżeli otrzymają więcej danych wyższej jakości. Zanonimizowane dane, jeżeli są wystarczająco szczegółowe, mogą być wykorzystywane do uzyskania użytecznych zagregowanych danych w uzupełnieniu zagregowanych informacji już przekazanych w ramach informacji ujawnianych na podstawie filaru 3 przez banki zgodnie ze standardami opracowanymi przez EUNB. Aby zoptymalizować wykorzystanie zasobów, sprawozdawczość mogłaby zostać włączona do istniejącego modelu punktów danych EUNB i opracowana w ścisłej współpracy z właściwymi organami.