KOMISJA EUROPEJSKA 
Bruksela, dnia 18.5.2011 
SEK(2011) 581 wersja ostateczna 
  
[…] 
WEWNĘTRZNY DOKUMENT ROBOCZY KOMISJI 
Streszczenie oceny skutków 
Towarzysz ący dokumentowi: 
Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu 
Ekonomiczno-Spo łecznego i Komitetu Regionów -  
Wzmacnianie praw ofiar w UE 
{KOM(2011) 274 wersja ostateczna} 
{SEK(2011) 580 wersja ostateczna}  
 
PL 1   PL 1. KONTEKST POLITYCZNY I PROCEDURA  
W programie sztokholmskim (2010– 2014) Rada Europejska wezwa ła do dalszych dzia łań 
zmierzających do umieszczenia potrzeb ofiar przest ępstw w centrum naszych systemów 
wymiaru sprawiedliwo ści, co znalaz ło potwierdzenie w planie dzia łania Komisji dotycz ącym 
wdrożenia programu sztokholmskiego. W za łączniku I do programu prac Komisji na rok 2011 
wyszczególniono prawa ofiar przest ępstw i wsparcie na ich rzecz jako inicjatyw ę strategiczn ą. 
Parlament Europejski wezwa ł również Radę do przyjęcia kompleksowych ram prawnych 
zapewniaj ących ofiarom przest ępstw najszersz ą ochronę. Ponadto opublikowane w dniu 27 
października 2010 r. sprawozdanie Ko misji na temat obywatelstwa mia ło na celu zniesienie 
przeszkód dla praw obywat eli poprzez nadanie tre ści prawom jednostki gwarantowanym na 
poziomie UE. Podej ście to znajduje odzwierciedleni e we wzmocnieniu praw ofiar 
połączonym ze wzmocnieniem praw procesowych podejrzanych lub oskar żonych w 
postępowaniu karnym. 
Oceniane problemy, cele i warianty strategiczne zosta ły oparte na wynikach konsultacji 
społecznych, dwóch opracowaniach przeprowa dzonych przez zleceniobiorców zewn ętrznych 
oraz na wiedzy fachowej zgromadzonej przez Komisj ę. Utworzona zosta ła również grupa 
sterująca złożona z przedstawicieli ró żnych służb. 
2. OPIS PROBLEMU  
Problem wiktymizacji w odnies ieniu do zjawiska przest ępczości w Europie jest znacz ący – co 
roku przest ępstwa dotykaj ą bezpośrednio w przybli żeniu 15 % ludno ści UE1. W ocenie 
skutków poruszono kwesti ę sposobu traktowania ofiar, z jakim stykaj ą się one w nast ępstwie 
przestępstwa oraz w czasie pó źniejszego post ępowania karnego, a tak że ich prawa do 
uzyskania jednakowych minimalnyc h norm traktowania, w tym dost ępu do wymiaru 
sprawiedliwo ści na niedyskryminuj ących zasadach we wszystkich pa ństwach cz łonkowskich 
UE, niezale żnie od narodowo ści lub kraju zamieszkania.  
Od czasu wej ścia w życie traktatu lizbo ńskiego nowe przepisy dotycz ące odpowiedzialno ści 
karnej zapewniaj ą UE wyra źną podstawę prawną do ustanowienia minimalnych zasad 
dotyczących praw ofiar, zapewniaj ących wzajemne zaufanie i funkcjonowanie mechanizmu 
wzajemnego uznawania orzecze ń. Oznacza to, że organy s ądowe powinny wzajemnie mie ć 
zaufanie do norm uczciwo ści i sprawiedliwo ści, a obywatele UE powinni mie ć przekonanie, 
że w przypadku podró ży lub zamieszkania za granic ą będzie wobec nich stosowany ten sam 
poziom zasad minimalnych.  Obecnie wi ększość państw członkowskich oferuje pewien pozi om ochrony i wsparcia dla 
ofiar przest ępstw, jednak rola i potrzeby ofiar w post
ępowaniu karnym zasadniczo nie s ą 
jeszcze wystarczaj ąco uwzględniane w systemach s ądowych. Ofiary przest ępstw w ca łej 
Europie nie maj ą gwarancji, że zostaną potraktowane z szacunkiem lub że otrzymaj ą 
odpowiednie wsparcie, ochron ę lub dostęp do podstawowych elementów wymiaru 
sprawiedliwo ści. Aby rozwi ązać ten problem pa ństwa członkowskie musz ą podnieść 
standardy w zakresie praw ofiar w z godzie ze standardami ustanowionymi ju ż przez 
                                                 
1 Zgodnie z danymi Eurostatu w 2007 r. w pa ństwach cz łonkowskich UE odnotowano oko ło 30 mln 
przestępstw (wy łączając drobne przest ępstwa) (Eurostat, Statistics in focus, 36/2009). Na podstawie 
analizy unijnego mi ędzynarodowego badania na temat przest ępczości (ang. EU International Crime 
Survey ) przedstawionej w opracowaniu zatytu łowanym „The Burden of Crime in the EU” 
(www.europeansafetyobservatory.eu ), do tej liczby dodaje si ę wskaźnik przest ępstw, które nie s ą 
zgłaszane, w przewidywanej wysoko ści 60 %, co daje oko ło 75 mln bezpo średnich ofiar przest ępstw 
rocznie (w przybli żeniu 15 % ludno ści UE). 
 
PL 2   PL instrumenty mi ędzynarodowe i orzecznictwo Europejskiego Trybuna łu Praw Cz łowieka 
(ECtHR).  Unia odnios ła się już do kwestii praw ofiar w post ępowaniu karnym w obowi ązującym 
prawodawstwie. Cele i zakres tego prawodawstwa s ą wciąż aktualne, spo łeczne postrzeganie 
ofiar uleg ło jednak zmianie. Pojawi ły się też nowe cele, które nale ży uwzględnić. Ponadto 
wdrożenie prawodawstwa by ło nieskuteczne. Tak wi ęc obowiązujące przepisy UE s ą 
nieodpowiednie, aby sprosta ć potrzebom ofiar przest ępstw.  
Opisane poni żej dwa problemy ujmuj ą zidentyfikowane kwestie: 
Problem A : Obowiązujące prawodawstwo UE jest nieodpowiednie, aby poprawi ć sytuację ofiar przest ępstw – 
jest nieprecyzyjne, nie zawiera żadnych konkretnych obowi ązków i jest niewykonalne, w zwi ązku z czym 
zostało niedostatecznie wdro żone przez pa ństwa członkowskie. 
Problem B : Państwa członkowskie w niewystarczaj ącym stopniu reaguj ą na potrzeby ofiar – nie zapewnia si ę 
im 1) uznania i szacunku, 2) ochrony, 3) pomocy, 4) skutecznego dost ępu do wymiaru sprawiedliwo ści ani 5) 
skutecznego dost ępu do odszkodowa ń i naprawienia szkód.   
Skutki przestępczości i niezaspokajania potrzeb ofiar nios ą ze sobą również znaczące koszty ukryte , w tym 
poważne koszty finansowe i zdrowotne.  
2.1. Problem A – przepisy UE s ą nieodpowiednie do poprawy sytuacji ofiar 
Unia Europejska przyj ęła decyzję ramową 2001/220/WSiSW w sprawie pozycji ofiar w 
postępowaniu karnym („decyzj ę ramową”) i dyrektyw ę 2004/80/WE odnosz ącą się do 
kompensaty dla ofiar przest ępstw. Stopie ń wdrożenia tych dwóch aktów w pa ństwach 
członkowskich jest ró żny. Dyrektywa odnosz ąca się do kompensaty zosta ła w znacz ącym 
stopniu wdro żona przez pa ństwa członkowskie, b ędzie jednak wymaga ć dalszej analizy w 
celu ustalenia zakresu jej rzeczywistej skuteczno ści. Natomiast wdro żenie decyzji ramowej 
nie jest zadowalaj ące. 
Wprawdzie zakres decyzji ramowej obejmuje wi ększość praw ofiar wszelkich rodzajów 
przestępstw i ogólnie nie straci ła ona na wa żności, wszelkie nowe dzia łania musz ą objąć 
szerszy zakres praw i obowi ązków państw członkowskich ze wzgl ędu na rosn ącą świadomość 
i zmieniaj ącą się kulturę sądowniczą, aby objąć nie tylko prawa i potrzeby oskar żonych, lecz 
także ofiar. Dlatego zakre s przepisów UE dotycz ących ofiar przest ępstw wymaga aktualizacji 
w świetle nowych bada ń i ustaleń na ten temat, zw łaszcza w odniesieniu do wzajemnego 
uznawania środków ochronnych oraz dost ępu do wymiaru sprawiedliwo ści. 
Decyzja ramowa nie okaza ła się skuteczna w osi ągnięciu lub nawet d ążeniu do osi ągnięcia 
planowanych skutków wyj ścia naprzeciw potrzebom ofiar przest ępstw i wprowadzenia norm 
minimalnych w stosunku do ofiar przest ępstw w UE. Żadne państwo członkowskie nie mo że 
powiedzie ć, że w pełni wdrożyło decyzję ramową. Brak skuteczno ści tych przepisów wynika 
z ich dwuznacznej tre ści, braku konkretnych zobowi ązań oraz braku mo żliwości wszczęcia 
postępowania w sprawie uchybienia zobowi ązaniom pa ństwa członkowskiego. 
Niniejsze ramy prawne opieraj ą się na istniej ących instrumentach i stanowi ą ich uzupe łnienie, 
jednak wprowadzaj ą normy minimalne, aby zapewni ć poprawę sytuacji ofiar przemocy w 
świetle prawa oraz w polityce w ca łej UE, a tak że uzyskanie przez ofiary przest ępstw tych 
samych praw podstawowych, us ług i dostępu do wymiaru sprawiedliwo ści we wszystkich 
państwach cz łonkowskich UE. 
2.2. Problem B – Pa ństwa członkowskie w niewystarczaj ącym stopniu reaguj ą na 
potrzeby ofiar  
Potrzeby ofiar przest ępstw można podzieli ć na pięć kategorii: potrzeb ę uznania i bycia 
traktowanym z szacunkiem i w godny sposób; potrzeb ę uzyskania ochrony; potrzeb ę 
uzyskania wsparcia; potrzeb ę dostępu do wymiaru sprawiedliwo ści; a także potrzebę dostępu 
do odszkodowania i naprawienia szkód. Fakt, że potrzeby te s ą niewystarczaj ąco lub 
nieodpowiednio spe łniane w pa ństwach cz łonkowskich, stanowi za sadniczy problem, do 
którego odnios ą się proponowane środki. 
 
PL 3   PL • Kwestia 1 – Ofiary nie s ą w wystarczaj ącym stopniu uznawane ani traktowane godnie i z 
należytym szacunkiem. Ofiary przest ępstw musz ą być uznane za ofiary, a ich cierpienie 
dostrzeżone. Ofiary musz ą też być traktowane godnie i z szacunkiem we wszystkich 
kontaktach z wszystkimi osobami zaanga żowanymi w post ępowanie s ądowe. Wyj ątkowej 
uwagi wymagaj ą potrzeby szczególnie nara żonych ofiar, np. dzieci, niepe łnosprawnych, 
ofiar przemocy na tle seksualnym. Ofiary po średnie (np. cz łonkowie rodziny) równie ż 
muszą być uznawane, poniewa ż skutki przest ępstw ich równie ż dotyczą. 
• Kwestia 2 – Ofiary nie s ą wystarczaj ąco chronione. Ofiary musz ą być objęte ochron ą, aby 
zapobiec kolejnym przest ępstwom lub zastraszaniu przez sprawc ę. Dla ofiar 
powtarzaj ących się aktów przemocy bezpiecze ństwo jest nie tylko pierwszorz ędną 
potrzebą w przypadku zg łoszenia przest ępstwa, lecz tak że ich podstawow ą troską. Ofiary 
należy również chronić przed wtórn ą wiktymizacj ą w toku post ępowania s ądowego ze 
względu na złe traktowanie w zwi ązku z post ępowaniem s ądowym i w jego trakcie.  
• Kwestia 3 – Ofiary nie otrzymuj ą wystarczaj ącego wsparcia. W bezpośrednim nast ępstwie 
przestępstwa ofiary potrzebuj ą wsparcia przede wszystkim w formie pomocy 
nadzwyczajnej i pierwszej pomocy psychologicznej. Ofiary potrzebuj ą często równie ż 
wsparcia w trakcie post ępowania s ądowego, zarówno prawnego, ja k i emocjonalnego lub 
praktycznego, które ma dla nich zasadnicze znaczenie, zw łaszcza dla szczególnie 
narażonych ofiar. Na skutek przest ępstwa pomoc mo że być potrzebna w perspektywie 
krótko- i d ługoterminowej. 
• Kwestia 4 – Ofiary nie maj ą skutecznego dost ępu do wymiaru sprawiedliwo ści. Ofiarom 
należy zapewni ć dostęp do wymiaru sprawiedliwo ści w postaci dost ępu do post ępowania 
sądowego, dost ępu do odpowiedniego przedstawicielstwa prawnego w post ępowaniach 
karnych, dost ępu do bardziej nieformalnych post ępowań oraz prawa do kontroli s ądowej 
decyzji o ściganiu lub o odmowie ścigania przest ępcy. Ofiary musz ą być również w stanie 
zrozumieć uzyskiwane informacje i post ępowanie.  
• Kwestia 5 – Ofiary nie maj ą skutecznego dost ępu do odszkodowania i naprawienia 
szkód. Ofiarom nale ży zapewni ć możliwość dostępu do usług sprawiedliwo ści naprawczej, 
jako uzupe łnienia normalnego post ępowania s ądowego. Sprawiedliwo ść naprawcza 
zapewnia ofiarom mo żliwość bezpośredniej konfrontacji z przest ępcą, a przest ępcom 
wzięcie odpowiedzialno ści za swoje czyny. Proces ten pomaga ofiarom wróci ć do 
normalnego życia. 
2.3. Ukryte koszty zwi ązane z wiktymizacj ą 
Każde przestępstwo nieuchronnie wywiera wp ływ na tych, którzy bezpo średnio lub po średnio 
padli jego ofiar ą, a także na ogół społeczeństwa. Przest ępstwa maj ą znaczące skutki 
ekonomiczne i zdrowotne, a takie ukryte koszty mo żna ograniczy ć, wychodz ąc naprzeciw 
potrzebom ofiar. Ca łkowite koszty przest ępstw są znaczące zarówno dla jednostki, jak i dla 
społeczeństwa. Obejmuj ą one koszty wymierne, g łównie w sektorze ekonomicznym, w 
sektorze ochrony zdrowia i w systemie s ądownictwa karnego, oraz koszty niewymierne, takie 
jak ból, cierpienie i obni żenie jakości życia.  
Spełnianie potrzeb ofiar pr zed, w trakcie i po zako ńczeniu post ępowania s ądowego mo że w 
istotnym stopniu z łagodzić negatywne skutki, a tak że zapobiec ich potencjalnemu nasileniu ze 
względu na złe traktowanie w trakcie post ępowania. Je śli ofiara uzyska odpowiedni ą pomoc i 
ochronę, szybciej dojdzie do siebie po przest ępstwie pod wzgl ędem fizycznym i 
emocjonalnym, a tym samym na przyk ład ograniczy utrat ę zarobków , konieczno ść 
 
PL 4   PL korzystania ze świadczeń bądź potrzebę dalszych zabiegów zdrowotnych. Zaspokojenie 
potrzeb ofiar mo że więc w znacz ącym stopniu przyczyni ć się do obniżenia kosztów 
przestępstw.  
2.4. Przyczyny problemów 
Najważniejszymi przyczynami omówionych problemów s ą: niepriorytetowe traktowanie ofiar 
i nieznajomo ść ich potrzeb zakorzenione w podej ściach historycznych i kulturowych; brak 
mechanizmów wykonawczych w stosunku do praw ofia r i brak wiedzy na temat potrzeb ofiar 
wśród przedstawicieli wymiaru sprawiedliwo ści. 
2.5. Scenariusz odniesienia 
Z analiz wynika, że bez dalszych dzia łań jest mało prawdopodobne, aby nast ąpiły 
wystarczaj ące zmiany w prawodawstwie krajowym i aby podj ęto działania, które zapewni ą, 
że ofiary b ędą traktowane w niedyskryminuj ący sposób niezale żnie od tego, gdzie w UE si ę 
znajdą, zwłaszcza w przypadku korzystania z us ług lub dost ępu do wymiaru sprawiedliwo ści. 
Nawet gdy zgodnie z traktatem lizbo ńskim w 2014 r. Trybuna ł Sprawiedliwo ści uzyska 
jurysdykcj ę w tym zakresie, decyzja ra mowa nie zapewni wystarczaj ących ram prawnych ze 
względu na swą dwuznaczn ą treść i niewystarczaj ące zobowi ązania. Wszczynanie 
postępowań wykonawczych b ędzie trudne i w wielu przypadkach wystarcz ą niewielkie 
działania, aby wykaza ć zgodność z przepisami. 
2.6. Argumenty na rzecz dzia łań na poziomie UE 
Traktat lizbo ński stanowi wyra źną podstawę prawną dla ułatwienia wspó łpracy sądowej i 
wzajemnego uznawania orzecze ń o wymiarze transgranicznym  poprzez normy minimalne w 
zakresie praw ofiar przest ępstw.  
Transgraniczny wymiar wspó łpracy sądowej jest szeroki i mo że wynikać z wielu sytuacji, 
najczęściej gdy dana osoba pada ofiar ą przestępstwa w innym pa ństwie UE. Ponadto równie ż 
przestępstwa pope łniane w krajach zamieszkania ofiar mog ą mieć wymiar transgraniczny (np. 
jeśli ofiara przeprowadza si ę w czasie trwania post ępowania lub świadkowie b ądź aktywa 
znajdują się za granic ą). Dlatego te ż zrozumia łe jest, że transgraniczny wymiar wiktymizacji 
jest istotny. Ze wzgl ędu na swobod ę przepływu osób w UE, dzia łania na szczeblu UE 
przedstawiaj ą wyraźną wartość dodaną w porównaniu z dzia łaniami krajowymi.  
Wartość ta jest zauwa żalna pod kilkoma wzgl ędami. Po pierwsze, w pa ństwie, w którym 
chwilowo podró żują lub które odwiedzaj ą ofiarom mog ą nie przys ługiwać te same prawa co 
w ich kraju zamieszkania. Niesie to ze sob ą ryzyko utrudnien ia swobodnego przep ływu osób i 
usług, co jest jednym z podstawowych warunków dobrego funkcjonowania rynku 
wewnętrznego. Po drugie, brak norm minimalnych dotycz ących praw ofiar na poziomie UE 
stawia jako ść wymiaru sprawiedliwo ści w UE na ni ższym poziomie ni ż normy okre ślone w 
instrumentach mi ędzynarodowych i w orzecznictw ie Europejskiego Trybuna łu Praw 
Człowieka. Trudno to zaakceptowa ć we wspólnej przestrzeni wolno ści, bezpiecze ństwa i 
sprawiedliwo ści. Słabość obowiązujących przepisów unijnych oraz brak wykonalno ści 
instrumentów mi ędzynarodowych sprawiaj ą, że spójne stosowanie ta kich norm na poziomie 
UE jest ma ło prawdopodobne. Dzia łania na poziomie UE s ą więc najbardziej 
prawdopodobnym środkiem zapewnienia równych szans we wszystkich pa ństwach 
członkowskich. Brak wspólnych norm ogranicza zaufanie do systemów s ądowych pa ństw 
członkowskich, co z kolei utrudnia skuteczne funk cjonowanie i stosowanie instrumentów UE 
opartych na zawartej w Traktacie zas adzie wzajemnego uznawania orzecze ń sądów, a co za 
tym idzie – wzmocnienie europejskiej przestrzeni wolno ści, bezpiecze ństwa i 
sprawiedliwo ści.  
 
PL 5   PL Ponadto, chocia ż ustanowienie norm minima lnych dotyczy ofiar przest ępstw, normy takie 
ułatwiają ogólną współpracę sądową i policyjn ą, nie tylko w odniesieniu do ofiar. 
Odzwierciedla to fakt, że traktowanie ofiar i oskar żonych jest pod wieloma wzgl ędami 
powiązane i wiele ogólnych mi ędzynarodowych inicjatyw w zakresie wspó łpracy sądowej lub 
wzajemnego uznawania orzecze ń może mieć wpływ na ofiary. Poprawa sposobu traktowania 
i ochrony ofiar mo że pozytywnie wp łynąć na taką współpracę. 
Działania UE pomog ą więc zapewni ć poszanowanie norm minimalnych we wszystkich 
państwach cz łonkowskich UE wobec wszystkich osób, które pad ły ofiarą przestępstwa na ich 
terytorium, niezale żnie od tego, czy s ą obywatelami danego pa ństwa, czy nie.  
3. CELE 
Cele ogólne obejmuj ą ułatwienie utworzenia europejskiej przestrzeni wolno ści, 
bezpiecze ństwa i sprawiedliwo ści i budowanie wzajemnego zaufania mi ędzy organami prawa 
karnego poprzez zagwarantowanie pe łnego przestrzegania praw ofiar w ca łej UE przy 
jednoczesnym poszanowaniu prawa do obrony, a tak że możliwości swobodnego przep ływu 
obywateli z gwarancj ą jednakowego traktowania w pr zypadku, gdyby padli oni ofiarami 
przestępstw. 
Cele szczegó łowe i operacyjne opisano w poni ższej tabeli:  
Cele szczególne zapewnien ia poszanowania i zaspokoj enia potrzeb ofiar maj ą charakter 
szeroki i przekrojowy i pokrywaj ą się z wieloma innymi aspektami polityki UE, takimi jak 
handel lud źmi, niegodziwe traktowanie w celach seks ualnych i wykorzystywanie seksualne 
dzieci oraz pornografia dzieci ęca. Są również spójne z podej ściem przyj ętym w tych 
obszarach. Proponowane środki opieraj ą się na istniej ących instrumentach i uzupe łniają je, a 
także ustanawiaj ą normy minimalne w zakresie praw ofiar. Przyczyni ą się one do poprawy w Cel szczegó łowy Cel operacyjny
A.1 Zaspokojenie indywidualnych potrzeb ofiar.  
A.2 Zapewnienie odpowiedniego szkolenia dotycz ącego traktowania ofiar wszystkim 
funkcjonariuszom policji, prokuratorom, s ędziom i pracownikom s ądów, którzy 
kontaktuj ą się z ofiarami.  A. Zapewnienie 
uznawania ofiar i traktowania ich z 
szacunkiem i w godny 
sposób;
 A.3 Ustanowienie mechanizmów oceny potr zeb dla wszystkich ofiar, w tym ofiar 
szczególnie nara żonych.  
B.1 Zapewnienie zachowania uzyskanej przez ofiary ochrony w czasie podró ży lub 
przeprowadzki za granic ę. B. Zapewnienie 
ofiarom ochrony  
B.2 Zapewnienie braku kontaktów mi ędzy ofiarą i przestępcą w toku post ępowania.  
C. zapewnienie 
ofiarom wsparcia  C.1 zapewnienie skutecznego dost ępu do służb wspierania ofiar.  
D.1 Zapewnienie wszystkim ofiarom mo żliwości uczestniczenia w post ępowaniu 
sądowym  
D.2 Zapewnienie wszystkim ofiarom pomocy w zrozumieniu ich praw, obowi ązków i 
postępowania s ądowego  D. Zapewnienie 
ofiarom skutecznego 
dostępu do wymiaru 
sprawiedliwo ści 
. D.3 Zapewnienie wszystkim ofiarom prawa kontroli s ądowej decyzji o ściganiu.  
E. Zapewnienie 
ofiarom dost ępu do 
odszkodowania i 
naprawienia szkód  E.1 Zapewnienie wszystkim ofiarom dost ępu do skutecznych us ług sprawiedliwo ści 
naprawczej.  
 
PL 6   PL prawie i polityce UE otoczenia ochrony ws zystkich ofiar wszelkiego rodzaju przest ępstw, w 
tym na przyk ład ofiar terroryzmu i przest ępstw pope łnionych w ruchu drogowym.  
Prawa podstawowe wszystkich osób fizycznych musz ą być przestrzegane we wszystkich 
działaniach UE, równie ż przez państwa członkowskie wdra żające prawo UE. Dzia łania UE w 
tym zakresie spowoduj ą podniesienie standardów dotycz ących praw podstawowych ofiar 
przestępstw, gwarantuj ąc jednocze śnie, że wszelkie ograniczenie  prawa do obrony lub innych 
praw podstawowych b ędzie formu łowane w jasny i przewidywalny sposób i stosowane 
proporcjonalnie jedynie w celu ochrony praw i swobód ofiary.  
4. WARIANTY STRATEGICZNE  
We wszystkich przeanalizowanych w ni niejszym dokumencie wariantach przyj ęto wspólne 
podejście o różnych poziomach szczegó łowości lub nak ładanych obowi ązkach. Warianty te 
uwzględniają nowe prawodawstwo UE i dzia łania praktyczne w celu zapewnienia 
odpowiedniego wdro żenia. W zwi ązku z tym w odniesieniu do wszystkich środków 
ustanowione zostan ą środki praktyczne wspomagaj ące wdrożenie oraz identyfikacj ę 
najlepszych praktyk.  W ocenie skutków uwzgl ędniono pi ęć wariantów: utrzymanie status quo  (wariant 1) oraz trzy 
warianty strategiczne (wariant 2, 3a, 3b i 4). Utrzymanie status quo  nie pociągałoby za sob ą 
podejmowania dzia łań na szczeblu UE, co nie wystarcza do osi ągnięcia wspólnych norm w 
zakresie ochrony ofiar w Europie, natomiast stwierdzono, że pozostałe cztery alternatywne 
warianty strategiczne s łużą poprawie sytuacji ofiar przest ępstw w Europie. Cztery warianty 
strategiczne charakteryzuje niski, średni lub wysoki poziom zobowi ązań nakładanych na 
państwa członkowskie i szczegó łowości zobowi ązań
:  
Wariant 1 – 
status quo  Utrzymanie status quo.  Brak dzia łań na poziomie UE.  
  
Wariant 2 – 
Niski poziom 
zobowiązań Wariant najmniej normatywny. Nak łada na pa ństwa członkowskie minimum 
zobowiązań do ustanowienia systemów lub us ług, zawiera najmniej szczegó łów 
dotyczących norm, jakie nale ży osiągnąć. W przypadku, gdy podj ęcie kroków prawnych 
jest niezb ędne, wariant ten wymaga najmniej zmian w krajowym prawie procesowym.  
  
Wariant 3a –
średni poziom 
zobowiązań Wariant umiarkowanie normatywny. Nak łada na pa ństwa członkowskie średni poziom 
zobowiązań do ustanowienia us ług i praw, narzuca przepisy okre ślające charakter us ług 
jednocześnie oferuj ąc minimum szczegó łów na temat norm, które nale ży stosowa ć. 
Jednak poziom zobowi ązań państw członkowskich do ustanowienia us ług w zakresie 
sprawiedliwo ści naprawczej (zob. środek 11 poni żej) jest niski i nie jest wymagane, aby 
państwa członkowskie ustanawia ły usługi w zakresie sprawiedliwo ści naprawczej, lecz 
tylko zapewni ły stosowanie gwarancji i minimalnych norm jako ści tam, gdzie us ługi te 
są wykorzystywane.  
  
Wariant 3a –
średni/wysoki 
poziom zobowiązań
 Wariant umiarkowanie normatywny. Nak łada na pa ństwa członkowskie średni poziom 
zobowiązań do ustanowienia us ług i praw, narzuca przepisy okre ślające charakter us ług 
jednocześnie oferuj ąc minimum szczegó łów na temat norm, które nale ży stosowa ć. 
Poziom zobowi ązań nakładanych na pa ństwa członkowskie w zakresie us ług w zakresie 
sprawiedliwo ści naprawczej jest jednak wy ższy niż w wariancie 3a, poniewa ż państwa 
członkowskie maj ą obowiązek ustanowienia tych us ług i stosowania norm 
minimalnych.  
  
Wariant 4 –
najwyższy 
poziom Wariant najbardziej normatywny. Nak łada na pa ństwa członkowskie szereg zobowi ązań 
do ustanowienia us ług i praw. Narzuca równie ż bardziej szczegó łowe przepisy 
określające charakter us ług i dokładne normy, jakie nale ży stosowa ć. 
 
PL 7   PL zobowiązań 
Każdy wariant strategiczny zosta ł oceniony pod k ątem następujących jedenastu kryteriów, 
które przynios łyby najwi ększe efekty pod wzgl ędem osiągania celów operacyjnych i które 
prawdopodobnie poci ągną za sobą największe koszty i skutki:  
1 Uwzgl ędnienie ofiar po średnich 
2 Zapewnienie szkole ń 
3 Ocena potrzeb ofiar 4 Identyfikacja szczególnie nara żonych ofiar i zapewnienie im szczególnych us ług 
5 Transgraniczne zapewnianie środków ochronnych 
6 Zapewnienie odr ębnych poczekalni w celu unikni ęcia kontaktu ofiary z przest ępcą 
7 Ustanowienie minimalnego poziomu us ług w zakresie pomocy dla ofiar, w tym 
pomocy w czasie trwania post ępowania 
8 Uczestnictwo w procesie s ądowym 
9 Zapewnienie t łumaczenia ustnego i pisemnego 
10 Kontrola s ądowa decyzji 
11 Ustanowienie us ług w zakresie sprawiedliwo ści naprawczej 
5. O
CENA SKUTKÓW  
Przeprowadzono szeroko zakrojon ą ocenę skutków ka żdego z wariantów. Najistotniejsze 
skutki wariantów strategicznyc h to skutki ekonomiczne i spo łeczne. Najwi ększe obciążenie 
finansowe spadnie prawdopodobnie na or gany publiczne. Nie przewiduje si ę żadnych 
skutków środowiskowych. Ponadto przewiduje si ę, że wszystkie warianty poza utrzymaniem 
status quo  mają pozytywne skutki dla praw pods tawowych, przy czym warianty wi ążące się z 
największymi skutkami maj ą również największy wpływ na popraw ę sytuacji w zakresie 
praw podstawowych. Skutki różnych wariantów w pa ństwach cz łonkowskich b ędą się różnić w zależności od 
poziomu obowi ązujących norm w zakresie praw ofiar. Zak ładając, że obowiązujące przepisy i 
praktyki krajowe odbiegaj ą w różnym stopniu od norm minimalnych, jakich osi ągnięcie jest 
celem proponowanych środków, mo żna za
łożyć, że skutki proponowanych środków b ędą 
największe w pa ństwach cz łonkowskich, w których prawa ofiar nie s ą w ogóle albo w 
wystarczaj ącym stopniu zapewniane w sposób przewidziany normami, natomiast mniejsze w 
państwach, które oferuj ą już wysoki poziom ochrony i pomocy dla ofiar.  
6. PORÓWNANIE WARIANTÓW  
Mimo że wariant strategiczny 1 ( status quo ) jest w pe łni wykonalny, nie spe łnia określonych 
celów, dlatego nie jest brany pod uwag ę. Wariant strategiczny 2 równie ż pozostawia wiele do 
życzenia i nie spe łnia w wystarczaj ącym stopniu celów operacyjnych, które Komisja 
Europejska pragnie osi ągnąć poprzez przyj ęcie nowych środków.  
Wariant strategiczny 4 ma najwi ększy potencja ł spełnienia wszystkich celów, a tak że 
wypełnienia ich w najwi ększym zakresie. Ma jednak najbardziej normatywny charakter i 
pozostawia pa ństwom cz łonkowskim najmniejsz ą swobodę. Nakłada równie ż dodatkowe 
obowiązki na państwa członkowskie. W efekcie koszty prawdopodobnie b ędą znacznie 
wyższe niż w przypadku innych wariantów, a prawdopodobie ństwo, że zostanie on przyj ęty 
 
PL 8   PL jest najmniejsze. Skala dodatkowych korzy ści, które mog łyby zosta ć osiągnięte, nie zosta ła 
uznana za proporcjonaln ą w stosunku do dodatkowych kosztów.  
Istnieje równie ż wysokie prawdopodobie ństwo, że warianty strategiczne 3a i 3b spe łnią cele, 
jednak nie w takim zakresie jak wariant 4. Jednak ze wzgl ędu na większą elastyczno ść 
wynegocjowanie tych wariantów jest bardziej prawdopodobne. Nios ą też one ze sob ą 
mniejsze obci ążenie finansowe ni ż wariant 4. Ponadto ryzyko obni żonej skuteczno ści zostanie 
złagodzone dzi ęki środkom praktycznym. Niezale żnie od powy ższego uwa ża się, że w 
odniesieniu do konkretnego środka dotycz ącego usług w zakresie sprawiedliwo ści naprawczej 
wykonalno ść i obciążenia finansowe sprawiaj ą, że preferowany jest mieszany wariant 3a. W 
porównaniu z wariantem 3b reali zacja wariantu 3a w szczególno ści znacząco obniży 
całkowite koszty wdro żenia. Wariant 3a jest dlatego wariantem preferowanym . 
Wdrożenie preferowanego wariantu strategicznego 3a  pomogłoby osiągnąć następujące 
cele: 
Przyjęcie przepisów przez Parl ament Europejski i Rad ę (cele operacyjne 
przedstawiono w nawiasach): 
– we wszystkich pa ństwach cz łonkowskich us ługi w zakresie wsparcia dla ofiar 
spełniają odnośne normy minimalne i s ą łatwo dost ępne (C1);  
– we wszystkich pa ństwach cz łonkowskich policja, prokuratorzy i pracownicy 
sądów są przeszkoleni w kwestiach dotycz ących ofiar; s ędziowie maj ą dostęp do 
studiów s ądowych (A2);  
– we wszystkich pa ństwach cz łonkowskich istniej ą mechanizmy oceny 
indywidualnych potrzeb ofiar oraz iden tyfikacji ofiar z grup najbardziej 
narażonych (A3);  
– dla osób zidentyfikowanych jako pochodz ące z grup najbardziej nara żonych 
dostępne są określone usługi minimalne (A3);  
– we wszystkich pa ństwach cz łonkowskich ofiary maj ą dostęp do tłumaczeń 
ustnych i pisemnych w trakcie post ępowania s ądowego w zakresie 
proporcjonalnym do okoliczno ści sprawy (D2);  
– w przypadku świadczenia us ług w zakresie sprawiedliwo ści naprawczej we 
wszystkich pa ństwach cz łonkowskich stosowane s ą pewne normy minimalne 
(E1);  
– na życzenie i w oparciu o wzajemne uznawanie, w przypadku podró ży lub 
przeprowadzki za granic ę zapewnia si ę środki ochronne osobom korzystaj ącym 
już ze środka ochronnego (B1);  
– ofiara ma prawo ubiega ć się o kontrol ę sądową decyzji o ściganiu we wszystkich 
państwach cz łonkowskich. Dok ładny mechanizm przeprowadzania takiej oceny 
zostanie okre ślony na szczeblu krajowym (D3);  
– wyłączenie ofiary z procesu s ądowego oparte jest na indyw idualnej ocenie, ofiara 
jest informowana o terminie rozprawy, a koszty jej udzia łu podlegaj ą zwrotowi 
(D1);  
– zapewnia si ę brak kontaktu mi ędzy ofiar ą i przestępcą w toku post ępowania. 
Wszystkie nowo budowane s ądy zawieraj ą odrębne poczekalnie (B2);  
 
PL 9   PL – zasadniczo prawodawstwo odnosi si ę do ofiar bezpo średnich. Jednak wszystkie 
prawa przys ługują również członkom najbli ższej rodziny ofiar morderstw. Us ługi 
w zakresie wsparcia i ochrona jest dost ępna dla najbli ższej rodziny wszystkich 
ofiar (A1). 
• Ustanowienie praktycznych środków towarzysz ących dzia łaniom prawodawczym w 
celu ułatwienia ich wdro żenia i zaplanowania przysz łych działań UE, w tym: 
– badanie dotycz ące sytuacji w zakresie odszkodowa ń i naprawienia szkód przez 
przestępcę; 
– opracowanie na temat pomocy prawnej i doradztwa prawnego dost ępnych dla 
ofiar przest ępstw; 
– wspieranie projektów maj ących na celu opracowywanie najlepszych praktyk, 
które zapewni ą państwom cz łonkowskim bardziej szczegó łowe informacje na 
temat najlepszych sposobów osi ągania celów prawodawstwa;  
– Komisja Europejska przeprowadzi równie ż swoje w łasne projekty i badania w 
celu dalszego pog łębienia wiedzy na ten temat. Mog ą one obejmowa ć 
przykładowo utworzenie interaktywnych st ron internetowych we wszystkich 
państwach cz łonkowskich, umo żliwiających ofiarom lepsze zrozumienie 
postępowania karnego oraz ich roli w post ępowaniu. Mog ą one równie ż 
uwzględniać opracowanie programów szkole ń.  
 
7. MONITOROWANIE I OCENA  
Zapewnienie solidnego mechanizmu monitoro wania i oceny ma zas adnicze znaczenie dla 
zagwarantowania przestrzegania przewidz ianych praw zarówno w praktyce, jak i w 
przepisach. Komisja przewiduje przeprowadzenie specjalnej empirycznej analizy, która 
skoncentruje si ę na kwestii gromadzenia danych, po up ływie 3-5 lat od daty wdro żenia 
dyrektywy, by zdoby ć kompleksowe dane ilo ściowe i jako ściowe na temat skuteczno ści 
wniosku. Dane te w po łączeniu z badaniami dotycz ącymi ofiar umo żliwiłyby Komisji 
dokładniejszą ocenę rzeczywistego wype łniania przepisów przez pa ństwa członkowskie ni ż 
ocena przeprowadzana przy u życiu dotychczas dost ępnych środków. Umo żliwiłyby równie ż 
ocenę uwzględniającą opinię ofiar na temat zaspokajania ich potrzeb.