Bruksela, dnia 24.6.2004

SEC(2004) 826 końcowy

OPINIA KOMISJI

dotycząca istnienia nadmiernego deficytu w Polsce – Zastosowanie art. 104 ust. 5 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską

UZASADNIENIE

W dniu 7 kwietnia 2004 r. Komisja opublikowała swoje prognozy na wiosnę 2004 r. [1] Zgodnie z tymi prognozami, uwzględniającymi dane przekazane przez Polskę w marcu 2004 r., ogólny deficyt budżetowy w Polsce wzrósł z 3,6% PKB w 2002 r.[2], do 4,1% PKB w 2003 r., przekraczając tym samym wynoszącą 3% PKB wartość referencyjną ustanowioną w Traktacie.

W oparciu o te dowody, Komisja wszczęła procedurę nadmiernego deficytu względem Polski w dniu 12 maja 2004 r., przyjmując sprawozdanie przewidziane art. 104 ust. 3 Traktatu[3]. W dniu 17 maja 2004 r. Komisja otrzymała program konwergencji Polski, który potwierdził deficyt na rok 2003 w wysokości 4,1% PKB.

Stosowanie procedury nadmiernego deficytu (EDP) podlega przepisom art. 104 Traktatu oraz rozporządzenia Rady (WE) nr 1467/97 „w sprawie przyspieszenia i wyjaśnienia wdrożenia procedury nadmiernego deficytu”, stanowiącej część Paktu Stabilności i Wzrostu[4]. Państwa, które przystąpiły do UE w dniu 1 maja 2004 r. są Państwami Członkowskimi objętymi derogacją i mają unikać nadmiernych deficytów, ale sankcje przewidziane w art. 104 ust. 9 i 11 nie mogą być stosowane względem nich.

Sprawozdanie Komisji, zgodne z art. 104 ust. 3 Traktatu, stwierdza, że przekroczenie przez deficyt budżetowy Polski w 2003 r. wynoszącej 3% PKB wartości referencyjnej ustanowionej w Traktacie nie było wynikiem nadzwyczajnego zdarzenia pozostającego poza kontrolą władz Polski ani znacznego pogorszenia koniunktury w rozumieniu Paktu Stabilności i Wzrostu, jako że rzeczywisty wzrost PKB osiągnął 3,7% w 2003 r. W odniesieniu do roku 2004 raport stwierdził, że ogólny deficyt budżetowy najprawdopodobniej wzrośnie i utrzyma się na poziomie powyżej 3% PKB. W szczególności, prognozy Komisji z wiosny 2004 r. mówią o ogólnym deficycie budżetowym na poziomie 6,0% PKB w 2004 r., czyli wyższym od 5,7% PKB przewidywanym przez władze Polski w programie konwergencji.

Bazując na prognozach Komisji z wiosny 2004 r., raport stwierdził również, że stosunek długu publicznego do PKB, który osiągnął wartość 45,4% PKB w 2003 r. utrzyma się w 2004 r. poniżej ustanowionej w Traktacie na 60% PKB wartości referencyjnej. W szczególności prognozy Komisji z wiosny 2004 r. przewidywały, że wskaźnik zadłużenia osiągnie 49,1% PKB w 2004 r., co odpowiada prognozowanym przez władze Polski w programie konwergencji 49%. Wielkość deficytu oraz zadłużenia trzeba będzie skorygować w górę, jeżeli otwarte fundusze emerytalne zostaną wyłączone z sektora budżetowego zgodnie z decyzją Eurostatu w sprawie klasyfikacji systemów rent i emerytur.

Artykuł 104 ust. 4 Traktatu stanowi, że „Komitet przewidziany w artykule 114 (tj. Komitet Ekonomiczno-Finansowy) wydaje opinie w odniesieniu do sprawozdania Komisji”. Komitet wydał swoją opinię w dniu 24 maja 2004 r. zgadzając się z oceną Komisji przedstawioną w jej sprawozdaniu. W szczególności Komitet stwierdził, że sytuacja budżetowa w Polsce wskazuje na istnienie nadmiernego deficytu biorąc pod uwagę pierwsze z dwóch kryteriów, o których mowa w art. 104 ust. 2, mających na celu identyfikację deficytu. Uwzględnienie pozostałych istotnych czynników, w szczególności średnioterminowej sytuacji budżetowej oraz wskaźnika publicznych wydatków inwestycyjnych, nie zmieniło oceny sporządzonej w oparciu o same kryteria. Komitet określił również jako prawdopodobne, że w 2004 r. ogólny deficyt budżetowy będzie w dalszym ciągu przekraczał ustanowioną w Traktacie wartość referencyjną oraz że zadłużenie publiczne brutto utrzyma się poniżej 60% PKB - wartości referencyjnej ustanowionej Traktatem.

Po zbadaniu istotnych czynników uwzględnionych w wymienionym sprawozdaniu oraz wziąwszy pod uwagę opinię Komitetu, Komisja jest zdania, iż w Polsce istnieje nadmierny deficyt. Opinia przyjęta przez Komisję w dniu 24 czerwca 2004 r. została skierowana do Rady, zgodnie z art. 104 ust. 5 Traktatu. Komisja zaleca, by Rada odpowiednio zadecydowała, zgodnie z art. 104 ust. 6 i niniejszym kieruje zalecenie o podjęcie decyzji w tej sprawie. Dodatkowo, Komisja przedkłada Radzie zalecenie dotyczące zalecenia Rady, które ma być skierowane do Polski w celu położenia kresu sytuacji nadmiernego deficytu budżetowego, zgodnie z art. 104 ust. 7 Traktatu.

OPINIA KOMISJI

dotycząca istnienia nadmiernego deficytu w Polsce – Zastosowanie art. 104 ust. 5 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską

UWAGI OGÓLNE

Zgodnie z art. 104 Traktatu, Państwa Członkowskie powinny unikać nadmiernego deficytu budżetowego. Artykuł ten ma zastosowanie również do Państw Członkowskich, którym przyznano derogacje, a więc do wszystkich Państw, które przystąpiły do Unii Europejskiej w dniu 1 maja 2004 r. Decyzje stwierdzające istnienie nadmiernego deficytu podejmowane są w ramach procedury nadmiernego deficytu (EDP), określonej w art. 104 Traktatu oraz w rozporządzeniu Rady nr 1467/97, które stanowi część Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu[5].

Artykuł 104 ust. 2 Traktatu nakłada na Komisję obowiązek nadzorowania rozwoju sytuacji budżetowej i wysokości długu publicznego w Państwach Członkowskich w celu wykrycia oczywistych błędów. Komisja bada w szczególności poszanowanie dyscypliny budżetowej na podstawie dwóch kryteriów; pierwsze z nich dotyczy stosunku między planowanym lub rzeczywistym deficytem budżetowym a produktem krajowym brutto, drugi natomiast stosunku między długiem publicznym a produktem krajowym brutto. Komisja dostarcza danych statystycznych dotyczących powyższych wskaźników, na podstawie sprawozdań przekazywanych przez Państwa Członkowskie.

Artykuł 104 ust. 3 Traktatu nakłada na Komisję obowiązek opracowania sprawozdania w sytuacji, gdy nie są spełnione wymogi jednego lub obu kryteriów określonych w art. 104 ust. 2 Traktatu, lub gdy mimo spełnienia wymagań wynikających z tych kryteriów Komisja uzna, że istnieje ryzyko nadmiernego deficytu w Państwie Członkowskim. W sprawozdaniu Komisja bierze również pod uwagę, czy wysokość deficytu publicznego przekracza wysokość publicznych wydatków inwestycyjnych oraz uwzględnia wszystkie pozostałe istotne czynniki, w tym średnioterminową pozycję gospodarczo-budżetową Państwa Członkowskiego, zgodnie z wymogami art. 104 ust. 3 Traktatu. Na podstawie prognozy z wiosny 2004 r., uwzględniającej dane przekazane przez Polskę w marcu 2004 r., Komisja przyjęła w dniu 12 maja 2004 r. takie sprawozdanie dotyczące Polski.

Następnie, zgodnie z art. 104 ust. 4, Komitet Ekonomiczno-Finansowy wydał opinię odnośnie do sprawozdania Komisji w dniu 24 maja 2004 r.

Artykuł 104 ust. 5 Traktatu nakłada na Komisję obowiązek skierowania opinii do Rady, w przypadku gdy uzna ona, że w Państwie Członkowskim istnieje nadmierny deficyt lub że taki deficyt może wystąpić. Celem ustalenia czy istnieje lub może wystąpić nadmierny deficyt, Komisja uznaje, iż należy wziąć pod uwagę: i) wnioski przyjęte w jej własnym sprawozdaniu oraz ii) opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego dotyczącą tego sprawozdania. Na podstawie powyższych elementów Komisja sformułowała uwagi w odniesieniu do Polski.

UWAGI DOTYCZĄCE POLSKI

1. Ogólny deficyt budżetowy w Polsce wyniósł 4,1% PKB w 2003 r., a więc znacznie przekroczył wynoszącą 3% PKB wartość referencyjną ustanowioną w Traktacie. Pozostał on na poziomie bliskim wartości z 2002 r. (4,0% PKB, skorygowanym w górę w programie konwergencji z maja 2004 r. z poziomu 3,6% przewidywanego w zawiadomieniu fiskalnym z marca 2004 r.).

2. Przekroczenia przez deficyt budżetowy w 2003 r. wartości referencyjnej wynoszącej 3% PKB nie można przypisać nadzwyczajnemu zdarzeniu pozostającemu poza kontrolą władz Polski ani znacznemu pogorszeniu koniunktury, w rozumieniu Paktu Stabilności i Wzrostu. Zgodnie z najnowszymi szacunkami, rzeczywista stopa wzrostu PKB w 2003 r. wyniosła 3,8%.

3. Poziom ogólnego deficytu publicznego osiągnięty w 2003 r. był wyższy niż planowano w sierpniu 2002 r., w momencie przyjęcia przedakcesyjnego programu gospodarczego. Powodem wyższych niż przewidywano wydatków były dodatkowe koszty związane ze świadczeniami socjalnymi (m.in. zasiłki na dzieci i zasiłki rodzinne) oraz obsługą długu zagranicznego. Pomimo wyższej stopy wzrostu gospodarczego oraz licznych działań mających na celu usprawnienie administracji podatkowej, wpływy do budżetu były w 2003 r. niższe od pzewidywanych. Założenia wpływów z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych były zbyt wysokie, gdyż opierały się na nadmiernie optymistycznych prognozach dotyczących poziomu zatrudnienia i wynagrodzeń. Wpływy z tytułu podatków pośrednich były również niższe od przewidywanych.

4. Wartość brutto publicznych wydatków inwestycyjnych wyniosła 3,5% PKB w 2003 r., natomiast ogólny deficyt budżetowy wyniósł 4,1% PKB.

5. Prawdopodobne jest, iż ogólny deficyt budżetowy nadal będzie przewyższał wartość referencyjną ustanowioną w Traktacie. Prognoza Komisji z wiosny 2004 r. przewiduje, że ogólny deficyt budżetowy w roku 2004 wyniesie 6,0% PKB, czyli powyżej 5,7% przewidzianych przez władze Polski w programie konwergencji.

6. W 2003 r. stosunek zadłużenia publicznego brutto do PKB wyniósł w Polsce 45,4% PKB i prawdopodobnie nadal pozostanie poniżej wynoszącej 60% PKB wartości referencyjnej ustanowionej w Traktacie. Prognoza Komisji z wiosny 2004 r. przewiduje, że zadłużenie publiczne brutto wyniesie 49,1% PKB, co odpowiada 49% przewidzianym przez władze polskie w programie konwergencji.

WNIOSKI

Monitorowanie sytuacji budżetowej w Polsce, a w szczególności analiza zgodności z kryteriami ustanowionymi w art. 104 ust. 2, sprawiły, iż Komisja opracowała sprawozdanie, zgodnie z art. 104 ust. 3 Traktatu. Po zbadaniu istotnych czynników uwzględnionych w wymienionym sprawozdaniu oraz wzięciu pod uwagę opinii Komitetu Ekonomiczno-Finansowego, Komisja jest zdania, iż w Polsce istnieje nadmierny deficyt.

[1] Prognoza Komisji z wiosny 2004 r. jest dostępna na następującej stronie internetowej: http://europa.eu.int/comm/economy_finance/publications/european_economy/2004/ee204en.pdf.

[2] Zgodnie z programem konwergencji, przedłożonym przez władze Polski w dniu 17 maja, deficyt na rok 2002 został skorygowany do wartości 4,0% PKB.

[3] Pełny tekst tego sprawozdania jest dostępny na następującej stronie internetowej: http://europa.eu.int/comm/economy_finance/about/activities/sgp/procedures_en.htm.

[4] Dz.U. L 209 z 2.8.1997.

[5] Dz.U. L 209 z 2.8.1997