Artykuł 5 – Działania prewencyjne, promujące i zwiększające świadomość

Walka z dyskryminacją rozpoczyna się od wprowadzenia koniecznych środków mających jej zapobiegać. Mechanizmy ochrony przewidziane w obowiązujących dyrektywach równościowych mają zasadniczo charakter indywidualny i retrospektywny (uruchamiane są po wystąpieniu przypadku dyskryminacji) oraz koncentrują się na ofiarach. W dyrektywach tych nie przewidziano kompleksowych mechanizmów zapobiegawczych, a działania prewencyjne nie należały w wyraźny sposób do pierwotnych zadań organów ds. równości.

Jeżeli chodzi o promowanie równego traktowania, organy ds. równości nazywane były najpierw „organami wspierającymi równe traktowanie” w dyrektywie 2000/43/WE, a następnie „organami ds. promowania, analizowania, monitorowania i wspierania równego traktowania” w kolejnych dyrektywach równościowych. Ich rola w promowaniu równego traktowania była zatem zawsze oczywista, nigdy jednak nie określono jej wyraźnie w dyrektywach.

Przepis zawarty w niniejszym wniosku wyjaśnia obecnie rolę organów ds. równości w promowaniu równego traktowania i zapobieganiu dyskryminacji, które to działania są ściśle powiązane. Niniejsza dyrektywa służy zapewnieniu, by organy te ustanowiono jako podmioty publiczne odpowiedzialne za upowszechnianie wiedzy i budowanie zdolności podmiotów publicznych i prywatnych w kwestiach związanych z równym traktowaniem w celu zapobiegania przypadkom dyskryminacji.

Przepis ten ma również zapewnić, aby państwa członkowskie przyjęły odpowiednie strategie mające na celu rozwiązanie problemu niskiego poziomu wiedzy na temat praw związanych z równością i równym traktowaniem oraz usług świadczonych przez organy ds. równości, z uwzględnieniem specyfiki różnych grup docelowych.

Artykuł 6 – Pomoc ofiarom

Przepis ten określa, w jaki sposób organy ds. równości po otrzymaniu skargi mają pomagać ofiarom przez dostarczanie odpowiednich i ukierunkowanych informacji na temat ram prawnych, dostępnych środków prawnych, oferowanych przez siebie usług, mających zastosowanie zasad poufności, ochrony danych osobowych i możliwości uzyskania wsparcia psychologicznego (nawet jeśli same organy ds. równości nie są odpowiedzialne za udzielanie takiego wsparcia).

Organy ds. równości mogą gromadzić informacje przekazane dobrowolnie przez zaangażowane strony. Muszą dokonać wstępnej oceny wszystkich skarg oraz poinformować skarżącego o swojej ocenie i proponowanych działaniach następczych. W zależności od tego, jak oceniają sprawę, mogą wybrać i zaproponować skarżącemu działania następcze zgodnie z art. 7, 8 i 9.

Artykuł 7 – Ugoda

Artykuł ten zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia możliwości polubownego rozstrzygania sporów, pod przewodnictwem samego organu ds. równości lub innego istniejącego specjalnego podmiotu, za zgodą wszystkich stron na udział w takim procesie. Przepis ten pozostawia państwom członkowskim określenie zasad tego procesu zgodnie z prawem krajowym.

Artykuł 8 – Opinie i decyzje

Przepis ten umożliwia organom ds. równości dochodzenie – w następstwie skargi lub z własnej inicjatywy – możliwych przypadków dyskryminacji oraz wydawanie uzasadnionej opinii (niewiążącej) lub decyzji (wiążącej). Jeżeli dysponują wystarczającymi informacjami przekazanymi dobrowolnie przez zainteresowane strony, organy ds. równości mogą wydawać takie opinie lub decyzje bez zwracania się o dodatkowe informacje. Wszystkim stronom powinny przysługiwać odpowiednie prawa procesowe, w tym prawo do bycia wysłuchanym.

Do tej pory organy ds. równości były uprawnione do wydawania zaleceń dotyczących wszelkich kwestii związanych z dyskryminacją. Termin „zalecenie” został zachowany w niniejszej dyrektywie w odniesieniu do zaleceń dotyczących polityki wydawanych na podstawie art. 13, 14 i 15. Niektóre organy ds. równości wykorzystywały to uprawnienie, aby wydawać „zalecenia” w indywidualnych przypadkach. Aby rozróżnić te dwie sytuacje, w niniejszej dyrektywie posłużono się terminem „opinia” w odniesieniu do kompetencji organów ds. równości do przedstawiania oceny w indywidualnych przypadkach. Takie opinie nie są prawnie wiążące.

Na mocy przepisów krajowych niektóre organy ds. równości są uprawnione do wydawania wiążących decyzji, jeżeli tak postanowiły państwa członkowskie. Niniejsza dyrektywa nie ma na celu przyznania tego uprawnienia wszystkim organom ds. równości we wszystkich państwach członkowskich, odnosi się jednak do sytuacji, w których organy te posiadają takie uprawnienia na mocy przepisów krajowych, i służy zapewnieniu, by wiążące decyzje były egzekwowane.

Tam, gdzie doszło do dyskryminacji, wydawanie opinii i decyzji ma położyć kres przypadkom dyskryminacji, a także stanowi okazję do zapobieżenia podobnym sytuacjom. Oprócz środków szczególnych mających zaradzić danej sytuacji w stosownych przypadkach organy ds. równości zobowiązane są do ujęcia w swoich opiniach i decyzjach także środków zapobiegawczych.

Aby zachęcić do wdrażania opinii i decyzji oraz monitorować ten proces, państwa członkowskie zostały zobowiązane do wprowadzenia odpowiednich mechanizmów monitorowania wdrażania opinii, takich jak obowiązki w zakresie przekazywania informacji zwrotnych, oraz odpowiednich mechanizmów egzekwowania decyzji.

Artykuł 9 – Spory

Artykuł ten przyznaje organom ds. równości uprawnienia procesowe w celu zagwarantowania, że przestrzegana będzie zasada równego traktowania określona w dyrektywach 2006/54/WE i 2010/41/UE. Przepisy te mają również zastosowanie do organów ds. równości zajmujących się zwalczaniem dyskryminacji objętej dyrektywą (UE) 2019/1158 w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów na podstawie odniesienia zawartego w jej art. 15 do art. 20 dyrektywy 2006/54/WE, który zostaje zastąpiony przepisami niniejszego wniosku.

Dzięki uprawnieniom procesowym organy ds. równości mogą nie tylko zaoferować ofiarom konkretne wsparcie w dostępie do wymiaru sprawiedliwości, lecz także uzyskać interpretację prawną przepisów oraz inicjować zmiany społeczne w drodze strategicznych postępowań sądowych. W tym względzie szczególne znaczenie ma możliwość działania w imieniu własnym w interesie publicznym, w przypadku braku konkretnej ofiary, oraz na rzecz lub w imieniu kilku ofiar. Ponadto możliwość składania przez organy ds. równości ustnych lub pisemnych oświadczeń w sądach (np. w charakterze amicus curiae) stanowi użyteczne uzupełnienie uprawnień procesowych, ponieważ wymaga użycia mniejszych zasobów, a nadal pozwala na przedstawianie sądom ekspertyz.

Przepis ten ma również zapewnić, aby prawa organów ds. równości do działania przed sądem gwarantowały poszanowanie zasady rzetelnego procesu sądowego i zasady równości stron. Organom ds. równości nie będzie wolno przedstawiać w postępowaniach dowodów, które domniemany sprawca lub dowolna strona trzecia mieli obowiązek przedstawić we wcześniejszych dochodzeniach w tej samej sprawie. Nie ma to zastosowania w przypadku, gdy organ ds. równości występuje jako strona w postępowaniach w sprawie wykonania jego własnej decyzji lub dotyczących kontroli sądowej takiej decyzji, ani też kiedy występuje w charakterze amicus curiae.