Ten unijny program stanowić będzie uzupełnienie dotychczasowej unijnej polityki ochrony konsumentów. Program ten – przyczyniając się do kształtowania polityki Unii w sektorze finansowym w bardziej świadomy i zrównoważy sposób oraz zapewniając skuteczniejsze informowanie ogółu społeczeństwa o regulacji sektora finansowego w Europie – pomoże przywrócić zaufanie obywateli do europejskiego systemu finansowego.

Dofinansowanie tych beneficjentów w tym samym zakresie począwszy od 2017 r. stanowi jedyne wyjście i pozwoli zadbać o to, by wszystkie rezultaty i efekty, które – według ustaleń dokonanych w ramach oceny – osiągnięto od 2012 r., mogły dalej nabierać konkretnego wymiaru. Umożliwi to dalsze zwiększanie zaangażowania konsumentów, innych użytkowników końcowych usług finansowych oraz zainteresowanych stron reprezentujących ich interesy w procesie kształtowania polityki Unii w sektorze finansowym.

W ramach tej oceny stwierdzono, że zasadniczo osiągnięto cele z zakresu polityki przyświecające projektowi pilotażowemu oraz działaniu przygotowawczemu. W ocenie podkreślono jednak, że obie organizacje zachowują stabilność finansową wyłącznie dzięki finansowaniu Unii, pomimo podejmowanych przez nie starań, by zdywersyfikować swoje zasoby w okresie wspomnianych trzech lat. Wstrzymanie finansowania od 2017 r. zmusiłoby te organizacje do dramatycznego ograniczenia, a nawet całkowitego zaprzestania swojej działalności, co oznaczałoby zarzucenie dalszej realizacji celów polityki. Podobnie ograniczenie poziomu dofinansowania byłoby ryzykowne, gdyż obie organizacje musiałyby natychmiast zmniejszyć liczbę pracowników, ograniczając zakres swojej działalności już w 2017 r., oraz najprawdopodobniej dość nagle zakończyć działalność.

W związku z tym Komisja zainicjowała pod koniec 2011 r. projekt pilotażowy zakładający udzielenie dotacji w celu wsparcia budowy ośrodka specjalistycznej wiedzy finansowej służącego pomocą użytkownikom końcowym i zainteresowanym stronom spoza branży, a także zwiększenie ich zdolności uczestnictwa w procesie kształtowania unijnej polityki w dziedzinie usług finansowych. W wyniku pomyślnego rozstrzygnięcia procedury otwartego zaproszenia do składania wniosków Komisja przyznała na lata 2012–2015 dotacje na działalność dwóm organizacjom non-profit z siedzibą w Brukseli – Finance Watch i Better Finance.

Komisja uznała także, że przeszkodę dla aktywnego udziału organizacji reprezentujących te zainteresowane strony w dyskusjach poświęconych kształtowi unijnej polityki w obszarze usług finansowych stanowi niedostatek zasobów i specjalistycznej wiedzy w tych organizacjach. Organizacje konsumenckie, jak również organizacje społeczeństwa obywatelskiego nie posiadały wystarczających zasobów, by móc należycie ustosunkować się do szerokiego zakresu często wysoce technicznych tematów i wnieść istotny wkład w proces kształtowania unijnej polityki w dziedzinie usług finansowych. Sytuacja ta była niezadowalająca, gdyż Komisja nie była w stanie korzystać z dobrodziejstwa możliwie szerokiego wachlarza poglądów i opinii, a przy tym niektóre organizacje społeczeństwa obywatelskiego uważały, że pozostaje ona pod nadmiernym wpływem stanowiska prezentowanego przez branżę.

Do szerokiego grona konsumentów usług finansowych zaliczają się osoby fizyczne korzystające z usług finansowych lub pragnące skorzystać z tych usług, w tym inwestorzy detaliczni, oszczędzający, posiadacze ubezpieczeń, członkowie funduszy emerytalnych i kredytobiorcy. Chociaż w centrum zainteresowania niniejszego wniosku znajdują się przede wszystkim konsumenci, cele wniosku mogą mieć również znaczenie dla innych użytkowników końcowych usług finansowych, którzy korzystają z usług finansowych lub pragną skorzystać z tych usług do celów związanych z ich zawodem, działalnością lub profesją. Komisja Europejska podjęła szereg działań, aby zadbać o to, by wsłuchiwano się w opinie konsumentów i innych użytkowników końcowych usług finansowych, w szczególności poprzez (i) ustanowienie w 2010 r. grupy użytkowników usług finansowych, która pełni rolę forum, na którym przedstawiciele zainteresowanych stron spoza branży są regularnie informowani o kwestiach związanych z kształtem polityki w zakresie usług finansowych, które są przedmiotem bieżących prac, a także mają okazję wyrazić swoje poglądy oraz przekazać zastrzeżenia i sugestie dotyczące planowanych inicjatyw ustawodawczych oraz (ii) systematyczne włączanie przedstawicieli organizacji konsumenckich i organizacji społeczeństwa obywatelskiego w prace różnych grup ekspertów utworzonych z myślą o zapewnieniu wsparcia Komisji lub Europejskim Urzędom Nadzoru w ich działalności w obszarze usług finansowych.

•Proporcjonalność

Wniosek jest zgodny z zasadą proporcjonalności określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej. Jak stwierdzono w ramach oceny ex ante dołączonej do wniosku Komisji dotyczącego rozporządzenia stanowiącego podstawę finansowania, niniejsze rozporządzenie nie wykracza ponad to, co jest konieczne, by utrzymać skutki i rezultaty osiągnięte dotychczas w ramach poprzedniego projektu pilotażowego i działania przygotowawczego. Finansowanie Unii przewidziano dla dwóch dobrze znanych beneficjentów, których działalność oraz osiągnięte przez nich rezultaty i skutki oceniono w 2015 r. W kontekście obecnych ram instytucjonalnych nowe mechanizmy finansowania zapewnią stabilne, pewne i odpowiednie finansowanie pozwalające osiągnąć cele polityki. Wsparcie finansowe zostanie przyznane zgodnie z warunkami określonymi w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 966/2012 z dnia 25 października 2012 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii oraz w rozporządzeniu delegowanym Komisji (UE) nr 1268/2012 z dnia 29 października 2012 r. w sprawie zasad stosowania rozporządzenia (UE, Euratom) nr 966/2012.

•Wybór instrumentu

Najwłaściwszym instrumentem prawnym, który zostanie zastosowany w niniejszym przypadku na podstawie art. 169 ust. 2 lit. b) w celu ustanowienia programu Unii służącego wsparciu konkretnych działań mających na celu zwiększenie zaangażowania konsumentów i innych użytkowników końcowych oraz zainteresowanych stron reprezentujących ich interesy w proces kształtowania polityki Unii w dziedzinie usług finansowych, jest rozporządzenie.

3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW

•Oceny ex post obowiązującego prawodawstwa

Na podstawie oceny ex post Komisja stwierdziła, że zasadniczo osiągnięto cele postawione przed projektem pilotażowym oraz późniejszym działaniem przygotowawczym. Ogólny cel, jakim było stworzenie europejskiego ośrodka specjalistycznej wiedzy finansowej, osiągnięto, doprowadzając do powstanie dwóch uzupełniających się ośrodków specjalistycznej wiedzy. Dzięki działaniom zrealizowanym przez obu beneficjentów europejscy decydenci mogli zapoznać się z innymi poglądami niż tylko stanowisko prezentowane przez branżę finansową w tym okresie; poglądy te udało się również zaprezentować szerszemu gronu obywateli. Zarówno Finance Watch, jak i Better Finance pozostawały od 2012 r. w ścisłym kontakcie z unijnymi decydentami, biorąc udział w szeregu spotkań i wysłuchań w parlamentach narodowych czy też w Parlamencie Europejskim. Dzięki swojej fachowej wiedzy, którą organizacje te dzieliły się za pośrednictwem szeregu publikacji i uwag przekazywanych w ramach w konsultacji, były one w stanie wzbogacić debatę publiczną o nowy przekaz. Wreszcie, obie organizacje opracowały skuteczne narzędzia komunikacji, które umożliwiły im informowanie swoich członków, lecz także ogółu społeczeństwa o aktualnych wyzwaniach w sektorze finansowym. Finance Watch i Better Finance prowadziły prace w różnych obszarach polityki i skupiały się na różnych odbiorcach, lecz w ramach swojej działalności od 2012 r. wspólnie uwzględniły większość aspektów unijnego programu w obszarze polityki finansowej.

Finance Watch utworzono dzięki wspomnianym dotacjom Unii – organizacja ta w latach 2012–2014 otrzymała wsparcie finansowe w wysokości 3,04 mln EUR. Z przeprowadzonej oceny wynika, że jej struktura organizacyjna, pracownicy oraz działalność odgrywają bardzo istotną rolę w realizacji celów przyświecających projektowi pilotażowemu i działaniu przygotowawczemu. Stowarzyszenie Finance Watch w swoich pracach położyło wyraźny nacisk na program reform finansowych w następstwie kryzysu i uwzględniło znaczą część programu Unii w obszarze finansów w latach 2012–2014. Specjalistyczna wiedza udostępniona w tym okresie (sprawozdania z badań, stanowiska, uwagi przekazane w ramach konsultacji, komunikaty prasowe) zasadniczo spotkała się z dobrym przyjęciem. Jeśli chodzi o działania informacyjne, od 2012 r. stowarzyszenie Finance Watch stworzyło specjalną stronę internetową, a także udało mu się zaznaczyć w dość istotnym stopniu swoją obecność w mediach oraz zorganizować rokrocznie dwie konferencje na wysokim szczeblu. Z oceny wynika, że organizacja ta była jednak mniej skuteczna, jeżeli chodzi o zwiększanie zdolności użytkowników końcowych i konsumentów do uczestnictwa w procesie kształtowania unijnej polityki w branży finansowej, co mogło wynikać ze zróżnicowanego charakteru jej członków (słabe oddziaływanie poza Brukselą). Roczny budżet tej organizacji wyniósł średnio 1,8 mln EUR, przy czym niemal dwie trzecie środków, jakimi dysponowała, przeznaczano na pokrycie kosztów związanych z zatrudnieniem wysoko wykwalifikowanej kadry (14 członków personelu), za pośrednictwem której organizacja prowadziła swoją działalność. Wyliczony dla tej organizacji wskaźnik kosztów w przeliczeniu na wypracowany produkt (publikacje, wydarzenia i spotkania, działania informacyjne) za okres 2012–2014 oceniono jako stabilny.

Na przestrzeni trzech lat organizacja Better Finance otrzymała dotacje na działalność w wysokości 0,90 mln EUR. Organizacji tej udało się stworzyć ośrodek specjalistycznej wiedzy finansowej, w którego centrum uwagi znajdują się przede wszystkim interesy inwestorów prywatnych, indywidualnych akcjonariuszy, oszczędzających oraz innych użytkowników końcowych usług finansowych, stosownie do jej składu członkowskiego oraz ograniczonych zasobów. Z przeprowadzonej oceny wynika, że struktura organizacyjna Better Finance, jej członkowie i działalność odgrywają bardzo istotną rolę w realizacji celów przyświecających projektowi pilotażowemu w określonych obszarach polityki. W ocenie stwierdzono jednak, ze sekretariat tej organizacji jest dosyć wątły, zważywszy na jego ograniczone zasoby kadrowe (5 pracowników), ograniczoną liczbę ekspertów finansowych i napotykane w tym okresie trudności z utrzymaniem zasobów na stabilnym poziomie. Jeśli chodzi o faktyczny wpływ Better Finance na proces kształtowania unijnej polityki, uznano, że organizacja ta wykazała się skutecznością w relacjach z politykami z Brukseli w ramach kilku konkretnych projektów, przy czym nawet lepsze wyniki prawdopodobnie uzyskała w relacjach z europejskimi urzędami nadzoru w odniesieniu do prawodawstwa drugiego i trzeciego stopnia. Dzięki unijnym dotacjom na działalność Better Finance była w stanie skutecznie zwiększyć swoją zdolność komunikacji, przygotowując profesjonalną stronę internetową i zatrudniając pracowników odpowiedzialnych za ten obszar. W swoich pracach badawczych prowadzonych w analizowanym okresie organizacja Better Finance koncentrowała się w dużej mierze na problematyce zabezpieczenia emerytalnego.

Od 2012 r. obaj beneficjenci pokrywali nawet 60 % swoich kosztów kwalifikowalnych z unijnych dotacji i nadal pozostają w dużym stopniu zależni od finansowania Unii. Pomimo regularnie podejmowanych starań organizacji Finance Watch udało się zdobyć tylko jednego dodatkowego stabilnego i hojnego darczyńcę – Adessium Foundation – którego wsparcie na okres po 2016 r. nie zostało potwierdzone. Jest mało prawdopodobne, by członkowie Finance Watch byli w stanie skompensować tę stratę. Sytuacja wydaje się być jeszcze trudniejsza w przypadku Better Finance. Oprócz dotacji w okresie, którego dotyczy ocena (2012–2014), organizacja ta polegała na znacznym, regularnym wsparciu udzielanym przez jednego ze swoich członków. Znaczne zmniejszenie tego wsparcia w 2015 r. może stanowić zagrożenie dla stabilności finansowej Better Finance.

W ramach oceny przeanalizowano wreszcie unijną wartość dodaną tego projektu pilotażowego i działania przygotowawczego i stwierdzono, że obie organizacje zdecydowanie wniosły wartość dodaną do procesu kształtowania unijnej polityki w obszarze usług finansowych. Na szczeblu Unii istnieje tylko kilka organizacji reprezentujących ogólne interesy konsumentów, brak jest natomiast organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które koncentrowałyby się w szczególności na sektorze finansowym i jego regulacji. W latach 2012–2014 w kontekście organizowanych rokrocznie zaproszeń do składania wniosków nie zgłoszono inicjatyw stanowiących alternatywę wobec Finance Watch i Better Finance. Z przeprowadzonej oceny wynika, że obie organizacje – poprzez swoje działania – nadały nowy wymiar działalności swoich członków z poszczególnych krajów i przyniosły korzyści użytkownikom końcowym z Europy w stopniu, w jakim krajowe grupy promujące interesy konsumentów nie były tego w stanie dokonać.

•Konsultacje z zainteresowanymi stronami

W ramach oceny ex post przewidziano ukierunkowane konsultacje obejmujące szeroko zakrojone badanie online i ukierunkowane wywiady z wszystkimi zainteresowanymi podmiotami:

–wszystkimi członkami organizacji będących beneficjentami programu (zarówno organizacjami, jak i osobami fizycznymi),

–wieloma decydentami, w tym posłami do Parlamentu Europejskiego (głównie zasiadającymi w komisji ECON), urzędnikami Komisji (z DG FISMA i JUST), przedstawicielami trzech europejskich urzędów nadzoru oraz przedstawicielami organów krajowych,

–darczyńcami i innymi fundatorami wspierającymi beneficjentów,

–organizacjami konsumenckimi,

–przedstawicielami sektora bankowego,

–specjalistami w dziedzinie finansów,

–ośrodkami analitycznymi aktywnymi w sektorze finansowym.