Organy budżetowe i sprawowanie rządów oraz długoterminowa stabilność finansów publicznych

Wiele państw członkowskich podjęło działania, by wzmocnić różne aspekty krajowych ram budżetowych. Widoczne są postępy w tworzeniu solidniejszych krajowych ram budżetowych, które mają zasadnicze znaczenie dla wypracowania i stosowania właściwej polityki budżetowej. Bułgaria przyjęła przepisy prawne określające warunki korygowania odchyleń. Chorwacja podjęła pewne wysiłki, by doprecyzować planowanie budżetu i wzmocnić kontrolę wydatków. Portugalia przeprowadziła kolejne reformy ustawy budżetowej, Słowenia przyjęła przepisy wykonawcze odnoszące się do zapisanej w konstytucji tego kraju zasady salda budżetowego, a Cypr przyjął ustawę o odpowiedzialności budżetowej i systemie budżetowym wprowadzającą kompleksowe i przejrzyste ramy prawne zapewniające należyte praktyki budżetowe. Ponadto w niektórych państwach członkowskich ustanowiono niezależne organy budżetowe monitorujące stosowanie krajowych przepisów budżetowych i planów budżetowych lub wzmocniono ich pozycję. Dotychczas Republika Czeska i Polska pozostają jedynymi państwami członkowskimi, które nie uchwaliły przepisów w sprawie powołania rad budżetowych.

Komisja prowadzi obecnie przegląd transpozycji do prawa krajowego reguł określonych w tzw. pakcie fiskalnym , które mają na celu zapewnienie większej spójności między krajowymi i europejskimi ramami budżetowymi oraz zwiększenie poczucia odpowiedzialności za ich przestrzeganie w państwach członkowskich. Komisja bierze udział w konsultacjach ze stronami umawiającymi się, by umożliwić im zgłaszanie uwag do ustaleń Komisji, jak przewiduje art. 8 ust. 1 Traktatu o stabilności, koordynacji i zarządzaniu w unii gospodarczej i walutowej, zanim Komisja przyjmie swoje sprawozdanie w 2016 r.

Prognozowany wzrost wydatków związanych ze starzeniem się społeczeństwa mógłby zagrażać stabilności finansów publicznych w perspektywie średnio- i długoterminowej. Społeczeństwo w UE, zwłaszcza w strefie euro, starzeje się w szybkim tempie. Zakłada się, że przez najbliższe cztery dekady liczba ludności w wieku produkcyjnym będzie maleć średnio o 0,4 % w skali roku. Starzenie się społeczeństwa wpływa bezpośrednio na finanse publiczne z uwagi na wydatki na emerytury, opiekę zdrowotną i długoterminową opiekę. O ile nie zostaną podjęte środki naprawcze, ponad połowa państw członkowskich stanie w obliczu umiarkowanych lub poważnych wyzwań związanych ze stabilnością finansów publicznych. W wielu państwach osiągnięto zadowalające postępy i od początku kryzysu udało się zmniejszyć skalę długoterminowych problemów związanych ze stabilnością, przede wszystkim za sprawą wdrożenia reform emerytalnych i niedawnej konsolidacji budżetowej. Nadal jednak należy mierzyć się z poważnymi problemami w związku z prognozowanymi wydatkami związanymi ze starzeniem się społeczeństwa.

Postępy we wdrażaniu reform systemów emerytalnych przebiegają różnie w poszczególnych państwach członkowskich. W zeszłorocznych zaleceniach dla poszczególnych krajów system emerytalny uznano za wyzwanie długoterminowe w wielu państwach członkowskich (w Belgii, Bułgarii, Chorwacji, na Litwie, w Luksemburga, na Malcie, w Austrii, Polsce, Portugalii, Rumunii i Słowenii). Belgia przyjęła ostatnią część reformy emerytalnej uzgodnionej w 2014 r., która dotyczyła przede wszystkim podniesienia ustawowego wieku emerytalnego do 66 lat w 2025 r. i 67 lat w 2030 r. W listopadzie 2015 r. parlament fiński uchwalił reformę emerytalną. W szczególności planuje się stopniowe podwyższanie wieku uprawniającego do przejścia na emeryturę do 65 lat do 2025 r. Od 2027 r. wiek uprawniający do przejścia na emeryturę będzie powiązany ze średnim dalszym trwaniem życia, tak by stosunek długości stażu pracy do czasu spędzonego na emeryturze utrzymał się na poziomie z 2025 r. We Francji porozumienie zawarte między partnerami społecznymi w październiku 2015 r. ma poprawić sytuację finansową uzupełniającego systemu emerytalno-rentowego.

W przypadku szeregu państw członkowskich w zaleceniach dla poszczególnych krajów stwierdzono, że systemy opieki zdrowotnej wymagają szczególnej uwagi. Postępy w zakresie reform systemów opieki zdrowotnej, które mają na celu zapewnienie wydajności i dostępności usług zdrowotnych, różnią się w poszczególnych państwach członkowskich. Irlandia, Hiszpania i Rumunia podjęły działania, by kontrolować wydatki na produkty lecznicze. Rumunia poczyniła postępy w zakresie rozwiązania problemu niewydajnego korzystania z zasobów, a Irlandia – w zakresie wdrożenia finansowania opartego na kosztach działań. Słowacja wzmocniła rolę lekarzy pierwszego kontaktu polegającą na kierowaniu pacjentów na konsultacje specjalistyczne, usprawniła audyty finansowe i system informacyjny. Republika Czeska poprawia wydajność szpitali, przejrzystość umów między ubezpieczycielami i dostawcami usług oraz centralizację procedur udzielania zamówień publicznych. Reformy zainicjowane w szeregu państw członkowskich należy kontynuować i pogłębiać, by zapewnić trwałą bazę finansowania systemów ochrony zdrowia, a także zagwarantować wszystkim odpowiedni dostęp do skutecznej opieki zdrowotnej.