WSPÓLNY KOMUNIKAT DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

W kierunku odnowionego Partnerstwa na rzecz rozwoju między UE a regionem Pacyfiku

1. UE i region Pacyfiku

Rosnące znaczenie geostrategiczne regionu Pacyfiku połączone z powszechną świadomością narażenia wysp Pacyfiku na skutki zmiany klimatu sprawiły, że region ten staje się priorytetowym celem polityki zagranicznej, zarówno dla UE, jak i dla wielu jej partnerów strategicznych, takich jak Stany Zjednoczone, Japonia, Chiny, Rosja i Indie. Inni partnerzy jej stosunków dwustronnych oraz instytucje wielostronne również wzmacniają swoją obecność w tym regionie.

Większość państw członkowskich UE oczekuje, że Unia będzie wspierać cele polityki zagranicznej w tym regionie i je realizować. UE prowadzi regularny dialog polityczny na szczeblu krajowym i regionalnym, a ponadto jest wpływowym darczyńcą i partnerem w regionie Pacyfiku.

Partnerstwa zawarte przez UE w regionie Pacyfiku obejmują 15 niezależnych państw wyspiarskich[1], 4 kraje i terytoria zamorskie (KTZ)[2], Forum Wysp Pacyfiku oraz Australię i Nową Zelandię, które są kluczowymi członkami Forum, a zarazem partnerami o podobnych poglądach.

Celem UE w jej działaniach na arenie międzynarodowej jest odnowienie i wzmocnienie wcześniej zawartych partnerstw, tak aby wyjść poza stosunki darczyńca-odbiorca. Strategia UE dla regionu Pacyfiku[3] z 2006 r. była pierwszym krokiem w tym kierunku. W efekcie UE i Forum Wysp Pacyfiku przeniosły swój dialog polityczny na szczebel ministerialny.

UE powinna zwiększyć wpływ polityki rozwoju zgodnie ze swoim Programem działań na rzecz zmian[4] i utrwalić swoją pozycję drugiego po Australii największego darczyńcy w tym regionie[5]. Pozwoli to UE wzmocnić wymiar polityczny swojego partnerstwa poprzez podjęcie skuteczniejszego dialogu z krajami Pacyfiku, zarówno pojedynczo, jak i na szczeblu regionalnym i wielostronnym, w celu zacieśnienia współpracy w zakresie praw człowieka, demokracji, dobrych rządów i zrównoważonego rozwoju, a także zapewnienia pełnego poszanowania Karty ONZ i prawa międzynarodowego na całym świecie.

Na podstawie Umowy z Kotonu[6], a także doświadczeń zebranych w ramach wdrażania strategii UE dla regionu Pacyfiku w niniejszym wspólnym komunikacie skoncentrowano się na kwestii rozwoju w ramach stosunków UE z tym regionem i zaproponowano zestaw działań służących zwiększeniu skuteczności współpracy między regionem Pacyfiku a UE, wskazując następujące główne cele:

· wspieranie spójności działań na rzecz rozwoju, działań w dziedzinie klimatu oraz polityki UE w innych obszarach, takich jak handel, środowisko, rybołówstwo czy badania naukowe, z działaniami wspierającymi prawa człowieka i demokrację,

· dostosowanie i usprawnienie metod przekazywania przez UE oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA) oraz podwyższonego finansowania działań w regionie Pacyfiku w związku ze zmianą klimatu w celu zwiększenia łącznej wartości dodanej, poprawy efektów, wpływu i skuteczności,

· pobudzanie pomyślnej integracji regionalnej poszczególnych KTZ regionu Pacyfiku oraz zwiększanie ich potencjału, tak aby mogły propagować istotne dla UE wartości i stać się motorem zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu i rozwojowi społecznemu w tym regionie,

· opracowanie wraz z państwami Pacyfiku konkretnego programu zagadnień o wspólnym znaczeniu, które wymagają poruszenia na forum ONZ i innych organizacji międzynarodowych,

· połączenie starań z partnerami o podobnych poglądach w celu zajęcia się najważniejszymi zagadnieniami w obszarze praw człowieka oraz umocnienia procesów demokratycznych w całym regionie.

Wyniki wspólnych starań na forum ONZ, wzmocnionej współpracy politycznej i wdrożenia propozycji działań przedstawionych niżej w zarysie powinny zostać włączone do cyklu programowania unijnej współpracy na rzecz rozwoju w państwach, terytoriach i regionie Pacyfiku w latach 2014–2020 i uwzględnione w procesie odnowy unijnej strategii zaangażowania na rzecz tego regionu.

2. Szczególny charakter regionu Pacyfiku

2.1. Małe rozmiary, ogromny obszar, różnorodność i narażenie na zagrożenia

Kraje i terytoria wysp Pacyfiku (KTWP) to obszar o powierzchni gruntu wynoszącej 552 000 km2, zamieszkiwany przez 10 mln ludzi, otoczony morską wyłączną strefą ekonomiczną o powierzchni 30 mln km2 i położony w części świata najbardziej oddalonej od UE.

KTWP to w większości małe państwa wyspiarskie, z których 10 zalicza się do grupy 15 najmniejszych gospodarek, zaś trzy z nich są atolami o wyniesieniu niewiele przekraczającym poziom morza i niewielkiej liczbie ludności zamieszkującej obszary znacznie od siebie oddalone. Posiadane przez nie zasoby naturalne, finansowe, instytucjonalne i ludzkie są ograniczone, stopa migracji wykwalifikowanej siły roboczej jest wysoka, zaś koszty świadczenia usług i przywozu towarów są bardzo wysokie. Gospodarki wielu KTWP są w dużej mierze uzależnione od dochodów z eksploatacji zasobów naturalnych, takich jak licencje połowowe sprzedawane statkom pod obcą banderą. Sektor publiczny odgrywa rolę dominującą, ale w niektórych krajach sprawowanie rządów pozostawia wiele do życzenia, sektor prywatny ma ograniczony dostęp do finansowania i trudno jest osiągnąć korzyści skali. Izolacja i ograniczone możliwości handlowe sprawiają, że kraje te znajdują się na peryferiach światowej gospodarki. Istotnym wyzwaniem rozwojowym w przypadku wielu KTWP jest uzależnienie od pomocy i rozdrobnienie.

Timor Wschodni, który stara się podźwignąć ze skutków konfliktu i jest tylko częściowo włączony do struktury instytucjonalnej Forum Wysp Pacyfiku, oczekuje obecnie na przystąpienie do Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN) i boryka się z tymi samymi ograniczeniami strukturalnymi, co wiele innych krajów rozwijających się. Położone w regionie Pacyfiku KTZ mają poziom rozwoju zbliżony do unijnej średniej i dążą do głębszej integracji w swym regionie.

Papua-Nowa Gwinea i Fidżi łącznie obejmują 88,6 % powierzchni lądowej, wytwarzają 70 % produktu krajowego brutto (PKB), a zamieszkuje je 74,5 % ludności KTWP. Fidżi, gdzie od 2006 r. nie ma rządu konstytucyjnego, przechodzi powolną transformację demokratyczną, natomiast Papua-Nowa Gwinea zamierza zainwestować w sprawowanie rządów, aby móc w pełni skorzystać ze swych bogatych zasobów naturalnych i ludzkich, a także wschodzącego sektora przedsiębiorstw, mimo że w znacznej części znajduje się on w rękach obcokrajowców.

2.2. Osiągnięcia w obszarze rozwoju i skutki zmiany klimatu

Prawdziwym zasobem regionu Pacyfiku jest jego wyjątkowa różnorodność biologiczna i bogate ekosystemy przynoszące ludności istotne korzyści. Kluczowymi obszarami różnorodności biologicznej są wyspy wschodniej Melanezji, Nowa Kaledonia oraz Polinezja i Mikronezja.

Zasoby oceaniczne są jednak niszczone wskutek zanieczyszczeń, nadmiernej eksploatacji, zmiany siedlisk i działania inwazyjnych gatunków obcych. Zagrożeniem dla lasów tropikalnych jest wylesianie i degradacja.

Powszechne są w tym regionie ekspozycja i narażenie na działanie naturalnych zagrożeń, które mogą powodować bardzo poważne straty ludzkie i materialne.

Presja demograficzna dodatkowo narusza równowagę środowiskową i społeczną. Szybko zwiększającą się, a równocześnie młoda populacja potrzebuje edukacji, zatrudnienia i źródeł dochodu. Mimo że migracja wykwalifikowanych pracowników jest kluczowym czynnikiem utrudniającym rozwój, przekazy pieniężne emigrantów stanowią znaczącą część wielu gospodarek regionu Pacyfiku. Duże społeczności wywodzące się z wysp Pacyfiku mieszkają obecnie w Australii, Nowej Zelandii i innych krajach.

W całym regionie z reguły przestrzegane są zasady demokratyczne i prawa człowieka, a tylko Fidżi pozostaje wyjątkiem od czasu zamachu stanu w 2006 r. Kraje Pacyfiku słabo jednak wypadają, jeśli chodzi o ratyfikowanie konwencji praw człowieka, a przy tym wysoki jest odsetek aktów przemocy seksualnej, a niewielka obecność kobiet na szczeblach decyzyjnych.

Kraje Pacyfiku powoli podnoszą się ze światowego kryzysu, między innymi wskutek utrzymującej się wysokiej stopy wzrostu w Azji. Odporność sektora prywatnego jest nadal niewielka. W 2010 r. wzrost gospodarczy wyniósł średnio 0,8 % i oczekuje się, że w 2011 r. wyniesie 1,7 % i pozostanie niski w 2012 r., z wyjątkiem krajów bogatych w zasoby (Papua-Nowa Gwinea, Wyspy Salomona i Nauru) oraz Vanuatu. Spodziewane jest ożywienie ruchu turystycznego i wzrost przepływu przekazów emigrantów. Największym zagrożeniem dla wzrostu jest inflacja, potęgowana przez wysokie ceny paliwa i żywności. W Timorze Wschodnim podwyżki wydatków państwa, finansowane z dochodów ze sprzedaży ropy naftowej, spowodowały w 2010 r. wzrost PKB o 9,5 %, przy czym w latach 2011–2012 prognozowane jest przyspieszenie tego wzrostu. Stabilność makroekonomiczna pozostanie jednak problemem w większości krajów Pacyfiku, a szczególne znaczenie ma w tym względzie zrównoważony poziom zadłużenia.

Papua-Nowa Gwinea ma zaległości w realizacji wszystkich milenijnych celów rozwoju, natomiast pozostałe kraje Pacyfiku osiągają postępy w zmniejszaniu śmiertelności dzieci, mimo że w obszarze pozostałych celów rezultaty są niejednolite. Timor Wschodni osiąga milenijne cele rozwoju z różną skutecznością, gdyż mimo znacznych postępów w zmniejszaniu ubóstwa, osiąga niskie wskaźniki zdrowotności i zapewnia niedostateczny standard opieki zdrowotnej, gdyż duża część ludności cierpi z powodu braku bezpieczeństwa żywnościowego.

Dostęp do energii jest głównym utrudnieniem. Małe państwa wyspiarskie regionu Pacyfiku są w dużym stopniu uzależnione od przywozu produktów naftowych, jako głównego źródła energii. Niestabilne ceny na rynku międzynarodowym oraz koszty wysyłki i transportu stanowią duże obciążenie dla budżetów krajowych i znaczną część wydatków operacyjnych podmiotów komunalnych i przedsiębiorstw, co prowadzi do wysokich cen żywności i energii elektrycznej. Technologie pozyskiwania energii ze źródeł odnawialnych zapewniły alternatywny sposób produkcji energii. Jednak zmiany w zakresie podaży energii (dostępności) i popytu na nią (przystępności cenowej) stanowią coraz większe zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego ludności Pacyfiku. Doprowadziło to w 2009 r. do opracowania ram działania w obszarze bezpieczeństwa energetycznego w regionie Pacyfiku. Tylko około 30 % ludności ma dostęp do energii elektrycznej, która jest skoncentrowana na obszarach miejskich, przy czym w niektórych krajach odsetek ten wynosi mniej niż 25 % (Papua-Nowa Gwinea, Vanuatu i Wyspy Salomona), natomiast w innych ponad 95 % (Guam, Mariany Północne, Nauru, Niue, Samoa, Tonga, Tokelau, Tuvalu i Wyspy Cooka).

Zmiana klimatu odbija się niekorzystnie na regionie Pacyfiku już od dziesięcioleci poprzez większą częstotliwość i nasilenie zagrożeń naturalnych, na przykład tropikalnych cyklonów i powodzi. Wskutek podniesienia się poziomu mórz, zalewania przez wodę morską i erozji wybrzeża zmniejsza się powierzchnia gruntu pod zabudowę mieszkalną, zagrożona jest infrastruktura, odnotowuje się straty w zakresie akwakultury, rolnictwa oraz dostaw wody pitnej. Dostęp do wody pitnej i kanalizacji wciąż jest poważnym wyzwaniem dla większości KTWP, powodując poważne zagrożenia dla zdrowia, zwłaszcza u kobiet, dzieci i wśród mieszkańców wysp najbardziej oddalonych. Rosnąca temperatura wody i zakwaszenie oceanu dodatkowo pogarszają stan zmniejszonej różnorodności biologicznej i naruszonych ekosystemów, zwłaszcza rafy koralowej, co następnie zwiększa ich narażenie na skutki zmiany klimatu. W przypadku dużych wysp zmiana klimatu przynosi szkody na ich wewnętrznych obszarach przez nasilone susze, osuwiska czy powodzie. Dostosowanie do zmiany klimatu, obejmujące między innymi podejście skoncentrowane na ekosystemie, może również przyczynić się do lepszego świadczenia usług, dostępu do energii ze źródeł odnawialnych i gotowości na wypadek wystąpienia klęski lub katastrofy. Jako takie może ono stać się głównym motorem rozwoju we wszystkich krajach Pacyfiku. Zmniejszenie ryzyka wystąpienia klęski poprzez ochronę ekosystemu pozwala wykorzystać przyrodę jako element rozwiązania problemu. Ponadto w przypadku klęsk, które nie są bezpośrednio związane ze zmianą klimatu, środki dostosowawcze mogą i tak przyczynić się do poprawy gotowości na wypadek ich wystąpienia.

Papua-Nowa Gwinea wciąż dysponuje znaczącymi zasobami w postaci lasów deszczowych, ale ich powierzchnia szybko się kurczy z powodu kilku czynników, w tym działań postrzeganych przez wiele osób jako nielegalne pozyskiwanie drewna. Papua-Nowa Gwinea mogłaby przyczynić się ograniczenia światowej zmiany klimatu, zapewniając zrównoważone pozyskiwanie drewna poprzez lepsze przepisy dotyczące gospodarki leśnej i gruntowej.

Zmiana klimatu wywołuje łańcuch wzajemnie ze sobą powiązanych skutków, w tym dla bezpieczeństwa i kwestii płci. Rada Bezpieczeństwa ONZ podkreśliła, że utrata części terytorium spowodowana podnoszeniem się poziomu mórz, zwłaszcza w przypadku nisko położonych państw wyspiarskich, może mieć wpływ na bezpieczeństwo[7]. UE podkreśliła, że zmiana klimatu ma istotne skutki dla bezpieczeństwa, ponieważ stanowi czynnik zwielokrotniający zagrożenie, nasilając napięcia dotyczące powierzchni gruntów, cen żywności i energii oraz wywołując presję migracyjną i pustynnienie[8]. Z drugiej strony, mając na uwadze fakt, że skutki zmiany klimatu mogą w różny sposób odbijać się na kobietach i mężczyznach, ministrowie państw regionu Pacyfiku stwierdzili, że należy w większym stopniu uwzględniać wiedzę, doświadczenie i priorytety kobiet przy opracowywaniu skutecznych strategii walki ze zmianą klimatu. Rozumiejąc, że nierówności między płciami oraz naruszanie praw człowieka ogranicza potencjał krajów w przeciwdziałaniu skutkom zmiany klimatu, ministrowie wezwali rządy państw regionu Pacyfiku do wypełnienia ciążących na nich zobowiązań w tym zakresie[9].

Skutki zmiany klimatu, które według prognoz będą się nasilać, uniemożliwiają osiąganie postępów w zakresie rozwoju i zapewnienie sprawiedliwego i zrównoważonego wzrostu, a także znacząco utrudniają osiągnięcie milenijnych celów rozwoju w regionie Pacyfiku. Całe kraje mogą przerodzić się w obszary nienadające się do zamieszkania lub nawet zniknąć, co doprowadzi do migracji i przesiedlania ludności.

2.3. Lokalne sposoby radzenia sobie z problemami w zakresie rozwoju

Mieszkańcy wysp Pacyfiku od stuleci radzą sobie z trudnościami strukturalnymi. Z czasem wypracowano rozwiązania typowe dla poszczególnych krajów, a ponadto różne KTWP często podejmowały wspólne starania na szczeblu regionalnym w takich kwestiach jak współpraca polityczna, finansowanie, rozwój, handel, rybołówstwo, bezpieczeństwo, egzekwowanie prawa, prawa człowieka, środowisko, energia, sprawy społeczno-kulturalne, transport, infrastruktura, badania naukowe, telekomunikacja itp.

KTWP zajmują się także problemem zmiany klimatu. Na przykład, w odpowiedzi na rosnący poziom mórz odtwarzają lasy namorzynowe, chronią rafy koralowe, budują wały nadmorskie, zbiorniki wody słodkiej i instalacje do odsalania wody morskiej, hodują nowe rodzaje upraw, wspierają różnicowanie upraw, a także przenoszą infrastrukturę i przesiedlają ludność. Niektóre kraje wśród działań adaptacyjnych uwzględniają też migrację. Współpraca regionalna działa na dużą skalę. Na przykład kraje i terytoria Mikronezji zaangażowane są w projekt pod nazwą „Micronesia Challenge”, którego celem jest ochrona 30 % wód przybrzeżnych i 20 % gruntów zalesionych do 2020 r. Wdrożono także kompleksowe regionalne ramy na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu oraz zmniejszania ryzyka klęski i zarządzania tym ryzykiem.

W regionie tym obecna jest też rosnąca, choć wciąż stosunkowo niewielka liczba darczyńców i partnerów na rzecz rozwoju. Australia i Nowa Zelandia są członkami Forum Wysp Pacyfiku, a zarazem najważniejszymi darczyńcami w stosunkach dwustronnych. Najważniejszym partnerem wielostronnym jest Azjatycki Bank Rozwoju. Ugruntowaną pozycję w regionie Północnego Pacyfiku ma też instrument US Compact. Coraz większą pomoc przekazują Tajwan, Japonia i Korea. Rośnie także rola Chin w regionie Pacyfiku. Inni partnerzy dwustronni i wielostronni również zwiększają swoje zaangażowanie.

Przywódcy regionu Pacyfiku ustanowili inicjatywę „Cairns Compact” dotyczącą wzmocnienia koordynacji na rzecz rozwoju (2009 r.), aby zminimalizować rozdrobnienie pomocy darczyńców, ułatwić zarządzanie pomocą i zwiększyć jej skuteczność poprzez szersze wykorzystanie systemów krajowych, wieloletnie zobowiązania w zakresie finansowania, połączone środki finansowe, delegowanie zadań związanych z dostarczaniem pomocy i analizami wspierającymi. W koordynacji z partnerami na rzecz rozwoju Sekretariat Forum Wysp Pacyfiku przygotował plan działań służący poprawie zarządzania wydatkami publicznymi, zamówieniami publicznymi, odpowiedzialnością organów publicznych i systemami monitorowania w krajach Forum, dążąc do tego, by systemy krajowe były powszechnie wykorzystywane do celów przekazywania oficjalnej pomocy rozwojowej, w tym za pośrednictwem wsparcia budżetowego po spełnieniu kryteriów kwalifikowalności.

W 2011 r. przywódcy wysp Pacyfiku potwierdzili, że zmiana klimatu jest największym zagrożeniem dla regionu i podkreślili konieczność przeznaczenia środków finansowych na dostosowanie. W celu zwiększenia dostępu tych krajów do środków przeznaczonych na przeciwdziałanie zmianie klimatu i w celu poprawy zarządzania tymi środkami zebrani w ramach Forum ministrowie gospodarki zalecili przygotowanie metod finansowania w oparciu o zasady skuteczności pomocy oraz uwzględnienie kwestii zmiany klimatu w budżetach krajowych i planach rozwojowych, tak aby w miarę możliwości wykorzystywane były systemy krajowe, szczególnie w postaci wsparcia budżetowego, które jest najskuteczniejszą formą dostarczania pomocy.

3. Poprawa współpracy UE z regionem Pacyfiku w kwestiach rozwoju i klimatu

UE w swojej polityce zewnętrznej dysponuje szerokim wachlarzem działań i instrumentów, które znakomicie odpowiadają potrzebom regionu Pacyfiku. Korzystając z sieci swoich delegatur oraz pracowników swoich instytucji UE powinna prowadzić spójne działania w regionie oraz skuteczniej wspierać unijne wartości i wspólne dla obu stron cele i interesy na forach wielostronnych, w ramach negocjacji międzynarodowych, czy też stosunków z innymi partnerami. Skoordynowane ogólnounijne inicjatywy, dostosowane do priorytetów regionu Pacyfiku, zoptymalizowałyby wartość dodaną działań zewnętrznych UE w tym regionie.

W swoich komunikatach w sprawie programu działań na rzecz zmian[10] oraz przyszłego podejścia do wsparcia budżetowego[11] Komisja przedstawiła projekt usprawnionych działań politycznych mających zapewnić lepiej ukierunkowaną i przynoszącą większe skutki unijną współpracę na rzecz rozwoju dzięki wykorzystaniu, w miarę możliwości, systemów krajowych i wsparcia budżetowego, wraz z rozszerzonym dialogiem politycznym skoncentrowanym na poprawie rezultatów i dobrym sprawowaniu rządów.

Pomoc na rzecz rozwoju i pomoc w związku ze zmianą klimatu przekazywana krajom regionu Pacyfiku i KTZ z budżetu UE i Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR) znacząco wzrosła do około 785 mln EUR na lata 2008–2013[12].

Ograniczenia strukturalne, z którymi borykają się KTWP, sprawiają, że są one szczególnym rodzajem beneficjentów pomocy rozwojowej, a pomoc przekazywana przez UE jest dla tego regionu szczególnie ważna. Sytuacja ta rodzi jednak szereg wzajemnie powiązanych wyzwań dla UE:

· zwiększenie zaangażowania finansowego w regionie poprzez wzmocnienie i uzupełnienie obecnej oficjalnej pomocy rozwojowej za pomocą odpowiednio wysokich środków przeznaczonych na przeciwdziałanie zmianie klimatu, których przekazanie zapowiedziano w trakcie międzynarodowych negocjacji, a także poprzez ułatwienie pozyskiwania inwestycji z innych źródeł,

· pogłębienie dialogu politycznego i dostosowanie zasad dostarczania pomocy w celu skuteczniejszego wsparcia reform w kontekście ograniczeń partnerów z regionu Pacyfiku i szczególnych warunków, w jakich się znajdują, tak aby ułatwić właściwą absorpcję zwiększonej pomocy finansowej,

· wzmocnienie koordynacji i zminimalizowanie rozdrobnienia pomocy w regionie Pacyfiku,

· poprawa koordynacji na szczeblu ONZ, zwłaszcza w kwestii zmiany klimatu,

· zagwarantowanie, że polityka w obszarach innych niż rozwój będzie nadal przyczyniała się do odnowy partnerstwa na rzecz rozwoju między UE a regionem Pacyfiku, tak aby wzrostowi gospodarczemu towarzyszyło dobre sprawowanie rządów, zrównoważony rozwój i odpowiedzialność wszystkich stron za wspólne zasoby.

3.1. Zwiększone zaangażowanie finansowe

Unijne środki, którymi zarządza Komisja, są ograniczone w porównaniu z potrzebami regionu Pacyfiku. Potrzebne jest dwustronne zaangażowanie finansowe ze strony państw członkowskich UE, skoncentrowane w szczególności na kwestii zmiany klimatu. W następstwie wspólnej deklaracji w sprawie zmiany klimatu[13] Komisja i Sekretariat Forum uruchomiły wspólną inicjatywę[14]. W porozumieniu z państwami i instytucjami regionu Pacyfiku i UE przygotowywany jest obecnie plan działania służący realizacji celów wspólnej inicjatywy, zapewnieniu skoordynowanego zaangażowania ze strony UE w regionie Pacyfiku oraz połączenie oficjalnej pomocy rozwojowej oraz dodatkowych środków przeznaczonych na przeciwdziałanie zmianie klimatu, w tym środków pochodzących z inwestycji.

Unijne programy geograficzne i tematyczne nie tylko przyczyniają się do realizacji działań w związku ze zmianą klimatu i do rozwoju instytucjonalnego, mogą też otworzyć przed KTWP dostęp do dodatkowych źródeł finansowania w kontekście zmiany klimatu (ekofundusz klimatyczny, sektor przedsiębiorstw, rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla itp.).

Głównym narzędziem określania priorytetów współpracy będzie nadal programowanie i dialog polityczny. UE powinna nadal – koordynując swe działania z działaniami innych darczyńców – wspierać starania KTWP służące poprawie krajowych planów rozwoju i polityki w poszczególnych sektorach w ramach dążenia do rozwoju skoncentrowanego na wynikach i realizacji strategii dostosowania do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków przy zapewnieniu należytego zarządzania zwiększoną pomocą i zrównoważonych zasad działania.

3.2. Metody dostarczania pomocy dostosowane do potrzeb regionu

W unijnym programie działań na rzecz zmian zaproponowano większe skoncentrowanie unijnej współpracy na maksymalnie trzech sektorach, tak aby zoptymalizować jej efekty i wpływ. O ile wybór dwóch lub trzech takich sektorów jest uzasadniony w przypadku większych krajów wyspiarskich, skoncentrowanie współpracy w przypadku mniejszych wysp powinno być ograniczone do jednego sektora.

Trudności strukturalne, z którymi borykają się KTWP, wymagają dostosowania metod realizacji i ograniczenia sposobów podejścia do projektów, które często są nadmiernym obciążeniem dla małych administracji.

Programy sektorowe i wsparcie budżetowe pozwalają skuteczniej osiągać zrównoważone rezultaty, ponieważ są zgodne z krajowymi planami rozwoju i strategiami sektorowymi, a ponadto przyczyniają się – poprzez dialog polityczny i regularne oceny wyników – do poprawy świadczenia usług i efektów działań instytucjonalnych, politycznych i regulacyjnych. Opracowanie rzetelnych krajowych planów rozwoju i strategii sektorowych, wzmocnienie zarządzania środkami publicznymi oraz przestrzeganie stabilnych warunków makroekonomicznych zaowocowało wsparciem budżetowym w Nowej Kaledonii, Pitcairn, Samoa, Tonga, Tuvalu, Vanuatu i na Wyspach Salomona.

Finansowana przez UE współpraca regionalna w regionie Pacyfiku jest wspierana przez sprawnie działające organizacje regionalne, które korzystają ze wsparcia politycznego ze strony należących do nich państw, a ponadto są dobrze wyposażone pod względem finansowym i technicznym. UE, podobnie jak inni darczyńcy, dostosowuje swoje działania, za pomocą umów o wkładzie finansowym, do programów strategicznych działań tych organizacji i skutecznych systemów monitorowania, opartych na wynikach.

Unijna pomoc będzie nadal przekazywana w postaci projektów, w przypadku gdy kryteria kwalifikowalności przewidziane w innych metodach nie będą spełnione, a także w celu wsparcia inicjatyw realizowanych przez społeczeństwo obywatelskie i stowarzyszenia przedsiębiorstw, niektórych indywidualnych projektów infrastrukturalnych itp.

3.3. Zwiększanie potencjału i wydajności

Administracje wielu państw w regionie Pacyfiku doświadczają trudności strukturalnych, jeśli chodzi o poprawę polityki sektorowej i systemów zarządzania finansami publicznymi lub włączenie zmiany klimatu do strategii na rzecz rozwoju. Organizacje regionalne muszą odegrać istotną rolę w sprostaniu tym wyzwaniom. UE powinna w większym stopniu wspierać organizacje regionalne, aby ułatwić ich członkom opracowanie polityki, planowanie i realizację, a także zarządzanie pomocą i jej wdrażanie, zwłaszcza w takich obszarach jak dostosowanie do zmiany klimatu i łagodzenie jej skutków. Należałoby także propagować partnerstwa między UE a regionem Pacyfiku służące przekazywaniu konkretnej wiedzy specjalistycznej i ułatwianiu rozwoju instytucjonalnego.

3.4. Lepsza koordynacja wewnątrz UE i z innymi partnerami

Niewielka obecność państw członkowskich UE w regionie Pacyfiku ułatwia zbadanie możliwości wprowadzenia ogólnounijnego wspólnego programowania i łączenia środków przeznaczonych na wspieranie rozwoju i przeciwdziałanie zmianie klimatu. Jeśli chodzi o koordynację z partnerami spoza UE, ustanowiono kompleksową i coraz ściślejszą koordynację z Australią i Nową Zelandią, obejmującą podział pracy oraz dwustronną współpracę delegowaną. Pozwala ona najlepiej wykorzystać przewagę komparatywną i stanowi model, z którego mogą skorzystać także inni partnerzy spoza UE. Australia jest pierwszym darczyńcą spoza Europy, z którym UE zawarła umowę o zasadach współpracy delegowanej, która pozwala Australijskiej Agencji na rzecz Rozwoju Międzynarodowego (AusAID) i Komisji wykorzystywać nawzajem swoją wiedzę specjalistyczną i osiągać wysoką efektywność pomocy.

3.5. Usprawniona koordynacja działań na szczeblu ONZ w kwestii zmiany klimatu

Rozwijająca się od czasu wspólnej deklaracji (2008 r.) i wspólnej inicjatywy (2010 r.) współpraca między regionem Pacyfiku a UE w kwestii zmiany klimatu zaowocowała wspólnym podejściem państw wysp Pacyfiku, Sojuszu Małych Państw Wyspiarskich (AOSIS) oraz małych rozwijających się państw wyspiarskich w odniesieniu do Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC). Wyspy Pacyfiku i UE powinny nadal forsować wspólne stanowiska w zakresie dostosowania do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków za pośrednictwem instytucji regionalnych.

Podczas negocjacji w sprawie UNFCCC w Durbanie kraje najsłabiej rozwinięte, AOSIS i UE jednym głosem wyrażały dążenie do ambitnych rezultatów i dały temu wyraz we wspólnym oświadczeniu. UE powinna nadal wzmacniać sojusz w krajami najsłabiej rozwiniętymi i z AOSIS i zwiększać tym samym nacisk na innych partnerów negocjacyjnych, aby stawiali sobie ambitniejsze cele w kwestiach łagodzenia skutków i dostosowania.

4. Propagowanie bardziej spójnych działań politycznych UE w regionie Pacyfiku

Na podstawie umowy z Kotonu oraz doświadczeń zgromadzonych w trakcie wdrażania unijnej strategii na rzecz regionu Pacyfiku UE stara się opracować bardziej zintegrowaną politykę działań zewnętrznych i odpowiedni zestaw instrumentów w tym regionie, a także bardziej spójny plan działań politycznych wobec regionu Pacyfiku w kontekście cyklu programowania na lata 2014–2020.

Współpraca w obszarze handlu i rybołówstwa, a także badań naukowych i szkolnictwa wyższego może również znacząco przyczynić się do uspójnienia polityki UE w tym regionie.

· Współpraca między UE a regionem Pacyfiku w kwestiach handlowych ma podstawowe znaczenie. Bazując na umowie przejściowej o partnerstwie zawartej z Papuą-Nową Gwineą i Fidżi oraz ofertach otwarcia rynku złożonych przez inne kraje, UE będzie w dalszym ciągu pracować nad zawarciem kompleksowej umowy o handlu i rozwoju ze wszystkimi krajami tego regionu, ponieważ przywódcy państw regionu Pacyfiku należących do AKP przykładają ogromną wagę do pomyślnego zakończenia negocjacji w sprawie umowy o partnerstwie gospodarczym w 2012 r. W innym wypadku państwa AKP z regionu Pacyfiku mogłyby przystąpić do umowy przejściowej o partnerstwie, w której wyraźnie dopuszczono taką możliwość.

· Współpraca między UE a regionem Pacyfiku w sprawie połowów oparta jest na znacznym wsparciu finansowanym z EFR, a także na trzech dwustronnych umowach o partnerstwie w sprawie połowów i na wielostronnej współpracy w sprawie połowów w ramach Komisji ds. Rybołówstwa na Zachodnim i Środkowym Pacyfiku. UE intensyfikuje starania służące wsparciu rozwoju zrównoważonego sektora rybołówstwa oraz zwalczaniu nielegalnych, niezgłoszonych i nieuregulowanych połowów. Należy rozszerzać wspólne działania obu stron na rzecz należytej gospodarki rybnej w ramach Komisji ds. Rybołówstwa na Zachodnim i Środkowym Pacyfiku. Można byłoby rozważyć ustanowienie kompleksowej strategii rybołówstwa dla Pacyfiku, która zostanie wdrożona poprzez skuteczne wykorzystanie instrumentów UE (w obszarze rybołówstwa, rozwoju, środowiska i badań naukowych).

· Poprzez program ramowy w zakresie badań UE rozszerza swoje możliwości badawcze w kwestiach dotyczących regionu Pacyfiku, wspierając tym samym miejscowe inicjatywy badawcze i zachęcając do współpracy między partnerami współpracującymi w tym zakresie po obu stronach.

· Program Erasmus Mundus także otwiera możliwości współpracy w obszarze szkolnictwa wyższego.

UE w dalszym ciągu włącza prawa człowieka, wsparcie dla demokracji i dobre sprawowanie władzy do polityki prowadzonej przez nią w tym regionie.

· UE wzmacnia współpracę z partnerami o podobnych poglądach, aby wspierać w całym regionie ratyfikację i wdrażanie konwencji dotyczących praw człowieka i Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego. UE zwraca szczególną uwagę na rozwiązanie problemów, takich jak przemoc ze względu na płeć czy bardzo niski odsetek kobiet w organach podejmujących decyzje w regionie Pacyfiku.

· UE nadal kieruje misje obserwacji wyborów, tam gdzie pojawia się taka konieczność, i podejmuje wspólne wysiłki z partnerami o podobnych poglądach w celu opracowania skoordynowanej strategii przywrócenia demokracji na Fidżi, a także wsparcia procesów pojednania i inicjatyw służących zapobieganiu konfliktom.

· UE będzie nadal wspierać KTWP w ich działaniach na rzecz wzmocnienia systemów sprawowania władzy, w tym zakresie środowiska i gospodarowania zasobami, zachęcając między innymi do zapewnienia zgodności z inicjatywą na rzecz przejrzystości w przemyśle wydobywczym.

Dążąc do lepszego uwzględnienia działań w dziedzinie klimatu w swojej polityce, UE opracuje także kompleksową strategię dyplomacji w dziedzinie zmiany klimatu w odniesieniu do regionu Pacyfiku, tak aby podmioty UE, państwa członkowskie i ich krajowe służby dyplomatyczne zajęły się kwestią zmiany klimatu na wszystkich szczeblach politycznych, aby propagowały i wspierały realizację działań w związku ze zmianą klimatu, a także aby podnosiły kwestię powiązań między zmianą klimatu a międzynarodowym bezpieczeństwem w regionie Pacyfiku.

5. Zalecane działania

Zaangażowanie UE w regionie Pacyfiku ma nie tylko wymiar polityczny. UE jest również wpływowym partnerem tego regionu w kwestiach dotyczących rozwoju. W sytuacji coraz bardziej ograniczonych zasobów konieczne staje się zwiększanie wydajności i skuteczności poprzez skoncentrowanie na obszarach gwarantujących wysoką skuteczność i znaczną unijną wartość dodaną, a także poprzez wykorzystanie skutecznych mechanizmów przekazywania pomocy.

(1) Regularny dialog polityczny między UE a KTWP, organizacjami regionalnymi Pacyfiku i partnerami o podobnych poglądach powinno sprzyjać zajmowaniu wspólnych stanowisk, co zagwarantuje, że Karta Narodów Zjednoczonych i rezolucje ONZ będą powszechnie przestrzegane, ułatwi zrównoważone i pokojowe rozwiązywanie konfliktów na całym świecie, a także poprawi współpracę w zakresie rozwoju i w kontekście zmiany klimatu, szczególnie w ramach negocjacji w sprawie UNFCCC.

(2) Do 2012 r. wszystkie kraje Pacyfiku skorzystają z dodatkowego unijnego finansowania w związku ze zmianą klimatu, a niektóre też z inicjatywy w ramach milenijnych celów rozwoju, oprócz przydziałów z EFR na lata 2008–2013. Przygotowując program unijnej współpracy na rzecz rozwoju na lata 2014–2020 EEAS i służby Komisji przedstawią państwom członkowskim UE opcje wspólnego programowania w regionie Pacyfiku, a także ogólnounijnego mechanizmu umożliwiającego połączenie zasobów unijnych i dwustronnych z dodatkowym wsparciem na dostosowanie do zmiany klimatu i łagodzenie jej skutków.

(3) Wsparcie UE na łagodzenie skutków zmiany klimatu w regionie, zwłaszcza dla Papui-Nowej Gwinei i Wysp Salomona, powinno ułatwiać synergię między inicjatywami dotyczącymi egzekwowania prawa, zarządzania i handlu w dziedzinie leśnictwa (FLEGT) oraz redukcji emisji spowodowanych wylesianiem i degradacją lasów w krajach rozwijających się (REDD).

(4) Unijna pomoc dla KTWP powinna być przekazywana z wykorzystaniem najodpowiedniejszych metod, w tym poprzez wsparcie budżetowe lub zestaw różnych metod dobieranych stosownie do poszczególnych przypadków. W zaproponowanych przez Komisję nowych wytycznych dotyczących wsparcia z budżetu UE uwzględnione zostaną potrzeby i szczególny charakter małych rozwijających się państw wyspiarskich i KTZ.

(5) UE powinna propagować zasady skuteczności pomocy zgodnie z konkluzjami i zobowiązaniami sformułowanymi podczas forum wysokiego szczebla w Pusanie, w tym podział pracy i wspólne programowanie, a także wykorzystanie współpracy delegowanej z partnerami o podobnych poglądach z regionu Pacyfiku. UE powinna starać się nawiązywać kontakty z innymi darczyńcami na poziomie sektorowym za pomocą wspólnych programów wspierających politykę krajów partnerskich, zawierających wspólne wskaźniki, kryteria rozdziału środków, przeglądy i dialog polityczny z rządami krajów partnerskich.

(6) Na podstawie wskazówek opracowanych przez ministrów gospodarki zebranych w ramach Forum, a także zgodnie z inicjatywą „Cairns Compact” UE powinna starać się opracować wraz z innymi partnerami metody poprawy dostępu wysp Pacyfiku do finansowania w związku ze zmianą klimatu oraz poprawy zarządzania tymi środkami, a także przeprowadzić etap pilotażowy, tak aby metody te mogły zostać wykorzystane w całym regionie.

(7) UE powinna współpracować z innymi darczyńcami w sektorach powiązanych z milenijnymi celami rozwoju i szczególnie narażonych na skutki zmiany klimatu, takich jak woda i kanalizacja oraz energia ze źródeł odnawialnych. UE powinna wspierać inicjatywy w tych sektorach, aby sprzyjać ekologicznemu wzrostowi gospodarczemu, między innymi poprzez Instrument na rzecz Infrastruktury Pacyfiku.

(8) Aby nie obciążać nadmiernie możliwości partnerów z regionu Pacyfiku, UE powinna wspierać wspólne misje z innymi partnerami, przy koordynacji ze strony KTWP i organizacji regionalnych.

(9) UE powinna wspierać starania KTZ regionu Pacyfiku w ramach współpracy z ich sąsiadami, w tym w kwestii wyzwań związanych ze zmianą klimatu.

(10) W celu zoptymalizowania skuteczności działań delegatur UE w regionie Pacyfiku Wysoka Przedstawiciel oceni wraz z Komisją wykonalność oraz wpływ redystrybucji obowiązków zgodnie z kryterium położenia w pobliżu krajów partnerskich w tym regionie.

(11) UE powinna nadal angażować społeczeństwo obywatelskie, władze lokalne, sektor prywatny i środowiska naukowe we współpracę w regionie, wspierając tworzenie sieci regionalnych oraz partnerstw między regionem Pacyfiku a UE, a także wspierając interes publiczny tych krajów i zachęcając w Europie do debaty na temat kwestii istotnych dla krajów i terytoriów wysp Pacyfiku oraz ich mieszkańców.

[1] Fidżi, Kiribati, Sfederowane Stany Mikronezji, Nauru, Niue (bez prawa głosu w ONZ), Palau, Papua-Nowa Gwinea, Samoa, Timor Wschodni, Tonga, Tuvalu, Vanuatu, Wyspy Cooka (bez prawa głosu w ONZ), Wyspy Marshalla i Wyspy Salomona.

[2] Nowa Kaledonia, Pitcairn, Polinezja Francuska oraz Wallis i Futuna.

[3] Konkluzje w sprawie strategii Unii Europejskiej dla regionu Pacyfiku (2743. posiedzenie Rady do Spraw Ogólnych – 17.7.2006 r.)

[4] Komunikat Komisji: „Zwiększanie wpływu unijnej polityki rozwoju – Program działań na rzecz zmian; COM(2011)637 z 13.10.2011

[5] Zob. Dyrekcja Współpracy na rzecz Rozwoju OECD (DCD-DAC) – „Development Aid at a glance – Statistics by region – Oceania – 2011 edition”

[6] Umowa z Kotonu, obowiązująca do 2020 r., reguluje kwestie partnerstwa politycznego i handlowego oraz partnerstwa w zakresie współpracy na rzecz rozwoju między UE a 79 państwami Afryki, Karaibów i Pacyfiku, zwanych państwami AKP.

[7] Otwarta debata Rady Bezpieczeństwa ONZ na temat: „Utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa: skutki zmiany klimatu” (lipiec 2011 r.) - http://www.un.org/News/Press/docs/2011/sc10332.doc.htm

[8] Konkluzje dotyczące działań dyplomatycznych UE w związku ze zmianą klimatu (3106. posiedzenie Rady do Spraw Zagranicznych – 18.7.2011)

[9] Warsztaty ministerialne w sprawie zmiany klimatu, zorganizowane łącznie z czwartym spotkaniem ministerialnym kobiet regionu Pacyfiku (lipiec 2011 r.)

[10] „Zwiększanie wpływu unijnej polityki rozwoju – Program działań na rzecz zmian; COM(2011)637 z 13.10.2011

[11] Przyszłe podejście do wsparcia budżetowego UE na rzecz państw trzecich; COM(2011)638 z 13.10.2011

[12] Około 730 mln EUR z 10. EFR (w tym 70 mln EUR dla KTZ) i około 56 mln EUR z budżetu UE.

[13] http://www.gcca.eu/usr//Joint-Declaration-PIFS-EU-2008.pdf

[14] http://www.gcca.eu/usr//Protocole-d-entente-Signe-a-Strasbourg.pdf