SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Sprawozdanie z realizacji i oddziaływania planu prac w dziedzinie kultury na lata 2011–2014 /* COM/2014/0535 final */





SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Sprawozdanie z realizacji i oddziaływania planu prac w dziedzinie kultury na lata 2011–14 1. WPROWADZENIE Kultura i różnorodność form wyrazu kulturowego należą do największych atutów Europy. Kultura, będąc źródłem wartości, tożsamości i poczucia obywatelstwa, przyczynia się do dobrobytu obywateli oraz do spójności społecznej i włączenia społecznego. Jest również czynnikiem pobudzającym wzrost gospodarczy, wpływa na tworzenie miejsc pracy i handel zagraniczny. W 2007 r. Komisja Europejska zaproponowała, aby ukształtować europejską współpracę w dziedzinie kultury wokół trzech celów strategicznych w ramach Europejskiej agendy kultury: · propagowanie różnorodności kulturowej i dialogu międzykulturowego; propagowanie kultury w celu pobudzania kreatywności i wzrostu gospodarczego oraz propagowanie kultury jako istotnego elementu w stosunkach zewnętrznych UE. Agenda ta została zatwierdzona przez Radę, a jej priorytety znalazły następnie odzwierciedlenie w dwóch planach prac Rady w dziedzinie kultury. Rada doszła do wniosku, że plan prac Rady w dziedzinie kultury na lata 2008–2010 stanowił nowy i ważny etap w rozwoju współpracy państw członkowskich w obszarze kultury, a także zwiększył spójność i widoczność europejskich działań w tej dziedzinie, i w 2010 r. przyjęła drugi plan prac obejmujący lata 2011–2014. Nowy plan prac, mocno związany z tymi trzema nadrzędnymi celami, również opierał się na ponownym potwierdzeniu przez państwa członkowskie UE, że kultura może przyczynić się do realizacji celów strategii „Europa 2020” na rzecz inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Po przyjęciu obecnego planu prac w dziedzinie kultury w grudniu 2010 r. Rada zwróciła się do Komisji o przedstawienie przed końcem pierwszego półrocza 2014 r. ostatecznego sprawozdania z jego realizacji i oddziaływania, sporządzonego w oparciu o informacje przekazane dobrowolnie przez państwa członkowskie. Sprawozdanie ma służyć za podstawę do przygotowania kolejnego planu prac. W niniejszym sprawozdaniu w pierwszej kolejności zwraca się uwagę na postępy we wdrażaniu sześciu sektorowych priorytetów ujętych w planie prac za pomocą metod pracy ustalonych przez Radę, takich jak otwarta metoda koordynacji (OMK). Następnie, opierając się na niezależnej ocenie OMK jako narzędzia służącego wprowadzaniu w życie agendy kultury[1], a także na uwagach przedłożonych przez państwa członkowskie w badaniu zorganizowanym przez Komisję w 2014 r., w sprawozdaniu przedstawia się wnioski dotyczące oddziaływania planu prac i jego instrumentów. Ostatni rozdział zawiera zalecenia co do kroków, jakie należy podjąć w odniesieniu do treści i metod pracy kolejnego planu prac w dziedzinie kultury po 2014 r. 2. POSTĘPY W REALIZACJI CELÓW PLANU PRAC NA LATA 2011–2014 W planie prac w dziedzinie kultury na lata 2011–14 określono ambitne ramy współpracy i zidentyfikowano sześć priorytetowych obszarów działania, aby zrealizować cele agendy kultury oraz cel strategii „Europa 2020” dotyczący inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Wspomniane obszary priorytetowe to: różnorodność kulturowa, dialog międzykulturowy oraz kultura dostępna i sprzyjająca włączeniu społecznemu; sektor kultury i sektor kreatywny; umiejętności i mobilność; dziedzictwo kulturowe, w tym wzajemne udostępnianie zbiorów; kultura w ramach stosunków zewnętrznych oraz statystyki w dziedzinie kultury. W kolejnej sekcji omówiono postępy w realizacji kluczowych działań przewidzianych w planie prac dla każdego z tych sześciu priorytetów sektorowych. 2.1 Różnorodność kulturowa, dialog międzykulturowy oraz kultura dostępna i sprzyjająca włączeniu społecznemu Dialog międzykulturowy jest głównym celem Europejskiej agendy kultury; ponadto dialog międzykulturowy i uczestnictwo w działalności kulturalnej mogą wzmocnić spójność społeczną i przyczyniać się do wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu. Pracując w ramach otwartej metody koordynacji, eksperci z państw członkowskich zajęli się najpierw rolą finansowanych ze środków publicznych instytucji kulturalnych w promowaniu dostępu do kultury. Na podstawie przeprowadzonych analiz ponad 80 polityk i praktyk — zebranych w podręczniku dobrych praktyk, który opublikowano w 2013 r.[2] — stwierdzili, iż kwestia dostępu jest także kwestią braku publicznego zainteresowania oraz że w związku z tym należy zachęcać do „pozyskiwania odbiorców”. W oparciu o te wnioski druga grupa ekspertów OMK skupiła się na politykach i dobrych praktykach dla publicznych instytucji kultury i sztuki jako podmiotów ułatwiających wymianę między kulturami oraz grupami społecznymi. Grupa ta stwierdziła, że instytucje kultury powinny dostosować swoje programy (np. przedstawienia teatralne, wystawy itd.) tak, aby były one odpowiednie dla zróżnicowanej grupy odbiorców. Instytucje te powinny także: zatrudniać personel, który rozumie różne potrzeby; podejmować wysiłki, aby dotrzeć do nowych odbiorców oraz tworzyć przestrzeń dla spotkań w obrębie instytucji[3]. Zważywszy, że zwrócenie się do dzieci w wieku szkolnym i młodzieży jest najbardziej oczywistym sposobem budowania przyszłej publiczności, trzecia grupa robocza OMK koncentruje się obecnie na rozwijaniu świadomości i ekspresji kulturalnej poprzez edukację na wszystkich szczeblach[4]. 2.2 Sektor kultury i sektor kreatywny Sektor kultury i sektor kreatywny są głównym źródłem różnorodności kulturowej i generują 4,5 % unijnego PKB. Ze względu na fakt, że sektor kultury i sektor kreatywny mogą przyczynić się do osiągnięcia celu strategii „Europa 2020” dotyczącego inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego, są one drugim priorytetem planu prac. Plan prac obejmuje szeroki zakres działań, które mają zostać wdrożone przez Komisję i grupy działające w ramach otwartej metody koordynacji. W 2012 r. Komisja opublikowała kompleksową strategię w sprawie promowania sektora kultury i sektora kreatywnego na rzecz wzrostu gospodarczego i wzrostu zatrudnienia w UE[5], która opiera się na odpowiedziach na zieloną księgę z 2010 r. w sprawie uwalniania potencjału przedsiębiorstw z branży kultury i branży twórczej.[6] W strategii tej wzywa się państwa członkowskie do opracowania nowych modeli zarządzania na szczeblu krajowym i regionalnym, w oparciu o współpracę między różnymi sektorami i politykami, aby w pełni uwolnić potencjał sektora kultury i sektora kreatywnego oraz wspierać je w reagowaniu na wyzwania związane z globalizacją i digitalizacją. Ponadto strategia ta utorowała drogę do ściślejszej współpracy w ramach sektora kultury i sektora kreatywnego między odpowiednimi inicjatywami poszczególnych departamentów Komisji. O podzielenie się wynikami z ekspertami w poszczególnych grupach OMK poproszono na przykład europejski sojusz sektora kreatywnego, który połączył modele uczenia się i testowania polityki w zakresie dostępu do finansowania i innowacji. W tym obszarze priorytetowym działały trzy grupy OMK. Dwie grupy OMK przedstawiły sprawozdania na temat najlepszych praktyk: jedno dotyczące strategicznego wykorzystania funduszy strukturalnych w celu optymalnego wykorzystania potencjału sektora kultury i sektora kreatywnego (2012)[7] i jedno dotyczące strategii wspierających eksport i umiędzynarodowienie sektora kultury i sektora kreatywnego (2014). [8]Oba sprawozdania stały się użytecznymi narzędziami dla decydentów, zarówno na szczeblu krajowym, jak i regionalnym, i są często przytaczanymi dokumentami referencyjnymi. Trzecia grupa robocza OMK skupia się na istniejących systemach finansowania sektora kultury i sektora kreatywnego w państwach członkowskich UE. Grupa ta rozpoczęła pracę w 2014 r. i ma za zadanie przygotować przed końcem 2014 r. sprawozdanie na temat dobrych praktyk inżynierii finansowej w odniesieniu do MŚP w sektorze kultury i sektorze kreatywnym. Podobnie jak pozostałe grupy OMK grupa ta przyczyni się do stworzenia szeregu zaleceń politycznych, które z kolei ułatwią opracowywanie polityk umożliwiających sektorowi kultury i sektorowi kreatywnemu wniesienie większego wkładu w inteligentny, trwały wzrost. 2.3 Umiejętności i mobilność Podczas swoich podróży i w trakcie wykonywania pracy w UE artyści pomagają budować wspólny europejski obszar kultury. Mobilność zwiększa szanse na dotarcie do nowych odbiorców, umożliwia rozwój zawodowy oraz, ogólnie rzecz biorąc, wpływa na kreatywność i innowacje. W celu ulepszenia ram polityki w 2012 r. grupa robocza w ramach OMK przedstawiła sprawozdanie zawierające zwięzłe i praktyczne porady dla decydentów zatytułowane „Tworzenie silnych ram dla mobilności artystów: pięć zasad podstawowych”[9]. Inna grupa robocza OMK, której działalność zapoczątkowano w 2013 r., opracuje przed końcem 2014 r. przewodnik dobrych praktyk dotyczących programów pobytowych dla artystów. Artyści przemieszczający się na terenie całej UE napotykają na szereg wyzwań, w tym brak kompleksowych informacji na temat kwestii administracyjnych dotyczących np. wiz czy ubezpieczenia społecznego. W ramach planu prac grupa ekspertów powołana przez Komisję opracowała zatem wspólne standardy dotyczące informacji i doradztwa przeznaczonych dla artystów i osób zawodowo związanych z kulturą, chcących skorzystać z większej mobilności[10]. Państwa członkowskie mogą korzystać ze wspomnianego zestawu standardów, aby tworzyć portale informacyjne lub je zmieniać. Ma to miejsce np. w Niemczech i w Austrii. Niemniej jednak nawet jeśli informacje są dostępne, zasady dotyczące wiz, ubezpieczenia społecznego i transgranicznego opodatkowania pozostają złożone, zwłaszcza dla artystów, którzy pracują na zasadach krótkoterminowego delegowania, korzystając z różnych statusów zatrudnienia w poszczególnych państwach. Z tego powodu Komisja zorganizowała w 2013 r. i w 2014 r. jako część planu pracy dwa seminaria które zgromadziły pracowników Komisji oraz przedstawicieli państw członkowskich i sektora kultury zajmujących się tymi kwestiami. Miały one na celu ułatwienie wymiany dobrych praktyk oraz przedstawienie pewnych zaleceń. Zaproponowano na przykład tworzenie większej liczby wielojęzycznych portali informacyjnych w państwach członkowskich, zwrócono uwagę, że konieczna jest lepsza koordynacja poszczególnych administracji, a także większa zgodność z najnowszym prawodawstwem UE dotyczącym koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Na szczeblu UE Komisja przyjęła w dniu 1 kwietnia 2014 r. „pakiet wizowy”, który obejmuje nowy rodzaj wizy – „wizę objazdową” – umożliwiający prawowitym obywatelom państw trzecich wjazd na obszar Schengen i poruszanie się w nim przez okres do jednego roku[11]. Z takiej wizy mogliby korzystać np. artyści cyrkowi i artyści występujący na żywo. W odniesieniu do kwestii podatków, zadaniem grupy ekspertów powołanej przez Komisję (w której reprezentowani będą artyści występujący „na żywo”) będzie zidentyfikowanie problemów podatkowych, w obliczu których stają osoby prowadzące aktywną działalność w różnych państwach UE, a także omówienie dobrych praktyk. Ten obszar priorytetowy koncentruje się także na umiejętnościach. Poruszane kwestie obejmują: propagowanie twórczych partnerstw, identyfikowanie i rozwój umiejętności w ramach rad sektorowych ds. kultury oraz propagowanie umiejętności korzystania z mediów. W 2013 r. grupa OMK opracowała poradnik strategiczny[12], w którym zidentyfikowano i opisano udane twórcze partnerstwa i skuteczne praktyki, aby zachęcić do nawiązywania interakcji pomiędzy sektorem kultury i sektorem kreatywnym oraz innymi sektorami takimi jak kształcenie i szkolenie czy działalność gospodarcza. Grupa doszła do wniosku, że twórcze partnerstwa są tanimi instrumentami o dużym potencjalne, które pomagają rozwijać postawy niezbędne w związku z innowacją i kreatywnością, a także mogą zapobiegać wczesnemu kończeniu nauki lub zmniejszać skalę tego zjawiska. 2.4 Dziedzictwo kulturowe, w tym wzajemne udostępnianie zbiorów Dziedzictwo kulturowe Europy to dużo więcej niż skarbnica wiedzy, to także wspólne zasoby i wspólne dobro. Ma ono ogromny wpływ na określanie tożsamości europejskich obywateli, jest także źródłem spójności społecznej i rozwoju gospodarczego. Może zatem przyczyniać się do realizacji celów strategii „Europa 2020”. W 2012 r. grupa działająca w ramach otwartej metody koordynacji zbadała sposoby na uproszczenie procesu wypożyczania i pożyczania zasobów kultury pomiędzy państwami członkowskimi UE. Opracowano praktyczne zalecenia oraz zestaw narzędzi, w tym wytyczne dotyczące wprowadzenia: systemów gwarancji państwa, współodpowiedzialności i oceny ryzyka; listy kontrolnej wyceny; najlepszych praktyk w zakresie oceny ryzyka oraz ograniczania kosztów transportu a także wielojęzycznego glosariusza. Na zakończenie prac grupy przeprowadzono badanie porównawcze mające na celu przeanalizowanie systemów oceny dzieł sztuki na potrzeby ubezpieczenia, systemów gwarancji państwa i współodpowiedzialności[13]. Kolejny kluczowy obszar prac, w ramach którego skoncentrowano się na dziedzictwie filmowym i portalu Europeana, europejskiej bibliotece cyfrowej i archiwum, to digitalizacja[14]. W 2011 r. Komisja przyjęła zalecenie dotyczące ochrony zasobów cyfrowych, digitalizacji i dostępności materiałów kulturowych w internecie. Zwróciła się do państw członkowskich o zwiększenie ich wysiłków oraz szersze włączenie sektora prywatnego w digitalizację materiałów kulturowych. Ze swojej strony Komisja włączyła Europeanę do infrastruktury usług cyfrowych podlegających wsparciu ze środków w ramach instrumentu „Łącząc Europę”. Komisja zagwarantowała także dostępność interfejsu oraz treści Europeany osobom niepełnosprawnym. Ponadto grupa ad hoc ekspertów zwołana przez Komisję zbadała możliwość przygotowania europejskich wytycznych oraz zasad etycznych dotyczących należytej staranności w walce z nielegalnym handlem zasobami kultury. Grupa zaproponowała powstrzymanie się od dalszych działań do momentu przyjęcia zmienionej dyrektywy 93/7/EWG[15] w sprawie zwrotu dóbr kultury wyprowadzonych niezgodnie z prawem z terytorium państwa członkowskiego. W celu wspierania realizacji powyższych działań Komisja przedstawiła w czerwcu 2014 r. dokument polityczny, w którym wzywa się do zacieśnienia współpracy na poziomie UE i zastosowania zintegrowanego podejścia, co pomogłoby sektorowi dziedzictwa kulturowego sprostać aktualnym wyzwaniom, a także zachęca strony zainteresowane dziedzictwem kulturowym do pełnego wykorzystania możliwości oferowanych w ramach dostępnych programów finansowania ze środków UE[16]. 2.5 Kultura w ramach stosunków zewnętrznych UE W agendzie kultury kulturę określono jako podstawowy element stosunków zewnętrznych UE. Plan prac przewidywał podjęcie określonych działań w tym obszarze, takich jak organizacja wspólnych nieformalnych spotkań urzędników wyższego szczebla z ministerstw kultury i ministerstw spraw zagranicznych. Działania te wspierałyby również realizację celów strategii „Europa 2020” i celów agendy kultury. Kilka takich spotkań zostało zorganizowanych przez prezydencje UE, dzięki nim stworzono strategiczne podejście do kultury w ramach stosunków zewnętrznych UE. Ponadto w 2012 r. Komisja powołała grupę ekspertów mającą zająć się tym tematem. Na przykładzie Chin opracowano szereg zaleceń i zasady rozwijania strategicznego podejścia do kultury w ramach stosunków zewnętrznych UE. Ministrowie kultury UE wyrazili swoje poparcie dla takiego podejścia podczas debaty orientacyjnej w maju 2013 r. W stosunkach z państwami trzecimi, np. podczas konferencji na szczeblu ministerialnym w Tbilisi w czerwcu 2013 r.[17] lub we wspólnych deklaracjach w sprawie kultury podpisywanych ze strategicznymi partnerami UE[18], propagowano ratyfikację konwencji UNESCO z 2005 r. w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego oraz cele tej konwencji. 2.6 Statystyki w dziedzinie kultury Porównywalne dane statystyczne na temat wpływu kultury na gospodarkę i spójność społeczną są niezbędne w celu tworzenia strategii politycznych opartych na dowodach. Nie istnieje jednak żaden rzeczywisty europejski system statystyk odnoszących się do kultury. Jedyne dostępne dane to te opracowywane przez państwa członkowskie – ich porównywanie jest niezwykle trudne z uwagi m.in. na różnice w definiowaniu dziedzin kultury i ich granic. W maju 2012 r. w projekcie „ESSnet kultura”[19] zaproponowano ramy metodologiczne opracowywania porównywalnych danych statystycznych w dziedzinie kultury w całej UE. Realizacja tego projektu wymagać będzie dalszych prac Eurostatu i pomocy ze strony krajowych urzędów statystycznych. W związku z tym w Eurostacie rozpoczęto prace nad opracowaniem i stworzeniem zestawu regularnych europejskich statystyk w dziedzinie kultury; oczekuje się, że pierwsze wyniki będą dostępne w 2015 r. W 2011 r. Eurostat opublikował także nową edycję kieszonkowego wydania statystyk w dziedzinie kultury[20]. W planie prac zwrócono się również do Komisji o poprawienie statystyk dotyczących mobilności artystów. Zwołana przez Komisję grupa ekspertów doszła jednak do wniosku, że problemy metodologiczne uniemożliwiały jej opracowanie wiarygodnego podejścia do poboru próby, mającej mierzyć mobilność artystów i osób zawodowo związanych z kulturą. 3. METODY PRACY Narzędzia i metody pracy mające na celu realizację planu prac obejmowały grupy robocze składające się z ekspertów z państw członkowskich odbywających spotkania w ramach otwartej metody koordynacji, grupy ekspertów powoływane przez Komisję, spotkania urzędników wyższego szczebla organizowane przez prezydencje UE, badania i sprawozdania. 3.1 Otwarta metoda koordynacji (OMK) Otwarta metoda koordynacji to elastyczne, niewiążące ramy mające usystematyzować współpracę państw członkowskich w dziedzinie kultury, które koncentrują się na zrealizowaniu strategicznych celów oraz wspieraniu wymiany najlepszych praktyk. Otwarta metoda koordynacji była najczęściej wykorzystywaną metodą dostarczania wyników w ramach planu prac na lata 2011–2014. Grupy składały się średnio z 25 ekspertów, reprezentujących odpowiadającą im liczbę państw członkowskich. Eksperci pochodzili z różnych kręgów: ministerstw, środowisk naukowych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Wszystkich członków grup roboczych OMK proszono o szerokie rozpowszechnianie wyników ich prac, zarówno na poziomie krajowym, jak i regionalnym. Wprowadzone za namową Komisji działania mające na celu rozpowszechnienie wyników okazały się skuteczne. Komisja także odegrała aktywną rolę w rozpowszechnianiu wyników na poziomie europejskim oraz podczas licznych konferencji takich jak Europejskie Forum Kultury 2011 i 2013. 3.2 Zorganizowany dialog ze społeczeństwem obywatelskim W konkluzjach Rady przyjmujących plan prac zwrócono się do Komisji i państw członkowskich o regularne konsultowanie się z zainteresowanymi stronami oraz informowanie ich o postępach i wynikach osiągniętych podczas realizacji planu prac. Komisja regularnie zapraszała platformę na rzecz wielokulturowej Europy, platformę na rzecz dostępu do kultury, platformę sektora kultury i sektora kreatywnego do uczestnictwa w spotkaniach w ramach otwartej metody koordynacji. Wspomniane platformy są częścią zorganizowanego dialogu, który Komisja prowadzi ze społeczeństwem obywatelskim od 2008 r. Niektóre państwa członkowskie, np. Austria, organizowały seminaria, aby publicznie przedstawić odpowiednim zainteresowanym stronom wyniki prac w ramach otwartej metody koordynacji. 3.3 Informacje dla państw trzecich Kraje kandydujące, członkowie Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu oraz inne państwa uczestniczące w unijnym programie „Kultura” były stale informowane o działaniach realizowanych w ramach planu prac. 4. WNIOSKI WYCIĄGNIĘTE Z POPRZEDNICH DOŚWIADCZEŃ 4.1 Znaczenie i wpływ planu prac na lata 2011–2014 W 2013 r. Komisja zażądała sprawozdania z oceny zewnętrznej[21], aby zbadać oddziaływanie, skuteczność, wydajność i zrównoważony charakter otwartej metody koordynacji jako narzędzia służącego wdrożeniu Europejskiej agendy kultury i planu prac w dziedzinie kultury. W sprawozdaniu stwierdzono, że zakres podejmowanych działań oraz poziom uczestnictwa i zaangażowania pokazały, że w ramach procesu otwartej metody koordynacji wspierano realizowanie celów polityki agendy kultury. W sprawozdaniu podkreślono, że, ogólnie rzecz biorąc, zagadnienia i tematy podejmowane w procesie metody otwartej koordynacji obu etapów[22] okazały się równie istotne dla kształtowania polityki na poziomie krajowym i na poziomie UE oraz że dzięki grupom roboczym zaspokajano zapotrzebowanie na umożliwianie sobie wzajemnego uczenia się. Dowody wskazywały, że zaspokajane są potrzeby dwojakiego rodzaju: rozpowszechnianie praktyk istniejących w innych państwach i zdobywanie o nich wiedzy oraz zdobywanie wiedzy o opracowywaniu polityk UE w obszarach mających szczególne znaczenie dla interesów krajowych i uczestniczenie w tym opracowywaniu. Udział w spotkaniach OMK uznano ogólnie za satysfakcjonujący. Obecność osób z różnych środowisk – urzędników, praktyków i ekspertów zewnętrznych – wpłynęła na wyższą jakość przeprowadzanych działań. Oceniający wskazywali, że jednym z najważniejszych czynników, które należy uwzględnić w odniesieniu do profili uczestników, jest możliwość kontaktu poszczególnych osób z decydentami w państwach członkowskich (np. w ministerstwach). Oceniający doszli do wniosku, że korzyści i wpływ otwartej metody koordynacji obejmowały głównie wzajemne uczenie się, wymianę najlepszych praktyk oraz budowanie europejskich sieci wiedzy na temat konkretnych kwestii w dziedzinie kultury. Uznali oni, że choć trudno było zmierzyć zasięg ogólnego wpływu otwartej metody koordynacji, niektóre działania i rezultaty rzeczywiście uwzględniono w krajowych politykach, a część tych osiągnięć wydawała się bezpośrednio wynikać z funkcjonowania OMK. Oceniający zwrócili również uwagę na istniejący potencjał do osiągnięcia większego wpływu, dzięki lepszej komunikacji z głównymi decydentami na poziomie krajowym oraz lepszym kanałom rozpowszechniania informacji pomiędzy uczestnikami spotkań OMK i najważniejszymi decydentami. W 2014 r. Komisja przeprowadziła badanie, w którym wzięły udział wszystkie państwa członkowskie UE. Badanie wskazało, że 86 % państw członkowskich uważa, że plan prac dotyczył właściwych priorytetów, a 85 % państw było zdania, że realizacja tych priorytetów ogólnie rzecz biorąc spełniła oczekiwania ich rządów. Ponadto 75 % państw zgodziło się co do tego, że plan prac pozytywnie wpłynął na sektor kultury oraz że był istotny dla rozwoju polityki kulturalnej w ich państwie. Podobna liczba uczestników badania (72 %) stwierdziła, że plan prac miał znaczenie dla realizacji polityki kulturalnej w ich państwie; 21 % było przeciwnego zdania. Państwa członkowskie wyraziły nieco bardziej zróżnicowane opinie na temat roli planu prac w koordynowaniu polityki kulturalnej na poziomie UE – 67 % państw uznało, że ta koordynacja poprawiła się, 25 % uznało, że tak się nie stało. Podobnie 68 % państw przyznało, że plan prac spowodował, że wkład kultury w osiąganie ogólnych celów strategii „Europa 2020” był częściej zauważany, natomiast 18 % państw nie zgodziło się z takim poglądem. 65 % państw przyznało, że program prac usprawnił koordynację pomiędzy pastwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami w dziedzinie kultury; jedynie 10 % było przeciwnego zdania. 4.2. Znaczenie i wpływ narzędzi i metod pracy 86 % państw członkowskich uznało, że w ramach planu rac wykorzystano właściwe struktury i metody pracy. Zewnętrzni oceniający zbadali ogółem dziesięć grup pracujących w ramach otwartej metody koordynacji. Doszli oni do wniosku, że wyniki drugiego etapu otwartej metody koordynacji (2011–2014) postrzegano jako znaczące ulepszenie, koncentrując się na publikowaniu praktycznych materiałów takich jak przewodniki, podręczniki, narzędzia itd. Oceniający zwrócili uwagę na ryzyko związane z presją czasu, która może negatywnie wpłynąć na jakość wyników w przyszłości, i zalecili ewentualne wydłużenie czasu trwania (lub liczby spotkań) cyklu pracy grup roboczych OMK. Oceniający zauważyli ogólne szerokie poparcie dla obecnego sposobu funkcjonowania otwartej metody koordynacji – taki wniosek potwierdza badanie w państwach członkowskich przeprowadzone przez Komisję, w którym 93 % państw członkowskich pozytywnie oceniało wyniki otwartej metody koordynacji i jej rolę we wdrażaniu planu pracy. Oceniający stwierdzili, że organizacja i zarządzanie procesem OMK były skuteczne, a wsparcie ze strony Komisji zostało uznane za bardzo pozytywne. Oceniający zasugerowali, że więcej wizyt studyjnych w ramach procesu OMK prawdopodobnie jeszcze bardziej zwiększyłoby interakcje i zaangażowanie. Zaproponowali również przyjęcie bardziej kompleksowego, opartego na dowodach podejścia, aby w dalszym ciągu polepszać jakość uzyskiwanych wyników. Oceniający zauważyli, że oddziaływanie pomiędzy grupami roboczymi OMK a procesem zorganizowanego dialogu z udziałem społeczeństwa obywatelskiego było ograniczone, oraz zwrócili uwagę na potencjalne korzyści płynące ze ściślejszej integracji. Oceniający zauważyli także, że należy unikać sztywności i niepotrzebnej instytucjonalizacji, natomiast w miarę możliwości wprowadzać większą elastyczność. Pozwoliłoby to na dostosowanie tematów dyskusji do potrzeb uczestników, a także na bardziej elastyczne uczestnictwo, dając wszystkim zainteresowanym organizacjom szansę wniesienia wkładu w dialog. 5. W KIERUNKU NOWEGO PLANU PRAC W DZIEDZINIE KULTURY 5.1 Czas trwania i metody pracy Zgodnie z badaniem Komisji z 2014 r. 68 % państw członkowskich UE chciałoby, aby nowy plan prac w dziedzinie kultury obejmował cztery lata, a 73 % państw jest za przeprowadzeniem śródokresowego przeglądu. Komisja chciałaby zatem zaproponować, aby nowy plan prac obejmował cztery lata, począwszy od 2015 r. i był podzielony na dwa dwuletnie etapy. Przeprowadzony w 2016 r. dogłębny śródokresowy przegląd umożliwiłby dokonanie zmian w planie prac w świetle nowych wyzwań lub powrócenie do kwestii, nad którymi pracowano w ramach poprzednich planów, a których nie uznano za pilne priorytety w 2015 r. Na każdym etapie powinny jednocześnie pracować co najwyżej cztery grupy ekspertów OMK, co pozwoli Komisji na skuteczne wspieranie procesu, a Radzie i prezydencjom na wykorzystywanie wyników planu prac. Pozostałe ewentualnie ulepszenia zostaną przeanalizowane podczas planowania planu prac, który ma obowiązywać od 2015 r. 5.2. Wyzwania, które należy podjąć i priorytety tematyczne Podczas posiedzenia Rady w maju 2014 r. odbyła się debata orientacyjna mająca na celu przygotowanie nowego planu prac Rady w dziedzinie kultury. Ministrowie kultury UE określili szereg wyzwań, którymi należy się zająć w ramach europejskiej współpracy w dziedzinie kultury: wpływ zmian związanych z digitalizacją na kulturę i podmioty działające w sektorze kultury; odkrywanie nowych modeli finansowania kultury w odpowiedzi na zmieniającą się sytuację finansową; propagowanie dostępu do kultury oraz uczestniczenia w niej, w tym drogą cyfrową; postępowanie wobec zmieniających się modeli zarządzania kulturą; lepsze rozumienie wpływu kultury oraz bardziej umiejętny pomiar tego wpływu a także propagowanie znaczenia kultury jako polityki wielosektorowej (uwzględnianie kultury w innych nurtach polityki). Ministrowie potwierdzili zainteresowanie dziedzictwem kulturowym oraz rozwijaniem sektora kultury i sektora kreatywnego. Zgodzili się także, że ochrona dziedzictwa kulturowego była podstawowym powodem lepszej koordynacji działań. Podkreślono również konieczność rozpoczęcia przygotowań do kolejnego etapu wykorzystania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Wspomniane obszary działania są w pełni zgodne z nadrzędnymi celami Europejskiej agendy kultury i strategii „Europa 2020”. Uproszczony plan prac, obejmujący ograniczoną liczbę priorytetów wysokiego szczebla, umożliwiłby osiąganie wyników o wyraźniejszej wartości dodanej. Komisja zatem zaleca, aby nowy plan prac obejmował następujące obszary priorytetowe: wspieranie różnorodności kulturowej i dostępu do kultury; dziedzictwo kulturowe; propagowanie innowacji w ramach sektora kultury i sektora kreatywnego oraz przez te sektory, w tym sektor cyfrowy, a także sprawniejsze zarządzanie kulturą i uwzględnianie kultury w innych nurtach polityki. Powyższe i inne propozycje zostaną omówione podczas opracowania kolejnego planu prac. 5.3 Metody pracy Otwarta metoda koordynacji (OMK) Choć państwa członkowskie są zadowolone ze sposobu, w jaki funkcjonuje otwarta metoda koordynacji, można wprowadzić do niej pewne niewielkie zmiany w oparciu o niezależną ocenę zewnętrzną i badanie przeprowadzone przez Komisję. Każdy proces OMK powinien obejmować jasno określone praktyczne wyniki. Komisja będzie w razie możliwości zlecać przeprowadzanie badań mających na celu wspieranie tego procesu, tak aby zwiększyć bazę dowodową. Czas działania grup roboczych OMK należy nieznacznie wydłużyć – powinien wynosić dwa lata zamiast półtora roku, obejmując ogółem sześć posiedzeń. Partnerskie uczenie się można usprawnić za pomocą wizyt studyjnych, które należy wprowadzić do OMK. Zorganizowany dialog ze społeczeństwem obywatelskim Zgodnie z zaleceniami zewnętrznych oceniających Komisja zamierza w dalszym ciągu prowadzić regularny dialog ze społeczeństwem obywatelskim, choć sam proces dialogu zostanie zmieniony, tak aby umożliwić bardziej otwarty, sprzyjający włączeniu społecznemu i elastyczny udział społeczeństwa obywatelskiego. Komisja ustanowi zorganizowany dialog w odnowionej formie, który będzie skupiać się na poszczególnych inicjatywach i tematach powiązanych z tymi objętymi nowym planem prac, przy minimalnym wsparciu dla funkcji administracyjnych. Kiedy odnowiony zorganizowany dialog zacznie funkcjonować, zapewni on wiedzę ekspercką, z której korzystać będą mogły odpowiednie grupy ekspertów OMK. Komisja zamierza także nadal wykorzystywać organizowane co dwa lata Europejskie Fora Kultury do informowania zainteresowanych stron w EU o wynikach planu prac. 5.4 Wykorzystanie wyników na szczeblu krajowym i UE Otwarta metoda koordynacji okazała się odpowiednimi ramami do tworzenia sieci kontaktów między administracjami UE i do wzajemnego uczenia się, lecz przełożenie zaleceń grup ekspertów na kształtowanie polityki na poziomie krajowym i europejskim wciąż pozostaje wyzwaniem. Aby znaleźć rozwiązanie tej kwestii, rozpowszechnianie wyników na poziomie regionalnym, krajowym i europejskim musi być jednym z priorytetów nowego planu prac. Pomocne może okazać się również prowadzenie regularnych dyskusji na temat wyników prac w ramach OMK z państwami członkowskimi oraz dyrektorami generalnymi ds. kultury z Komisji. Niektóre państwa członkowskie zaproponowały również ściślejsze powiązanie priorytetów politycznych UE z wynikami planu prac. Powyższe można osiągnąć jedynie dzięki wprowadzeniu stosownych wyników prac w ramach OMK do porządku posiedzeń Rady oraz zapewnieniu, że priorytety planu prac będą wyraźniej zintegrowane z priorytetami prac trzech prezydencji. 6. WNIOSEK Zachęca się Parlament Europejski, Radę, Komitet Ekonomiczno-Społeczny i Komitet Regionów do zapoznania się z niniejszym sprawozdaniem. Rada jest proszona o uwzględnienie niniejszego sprawozdania jako podstawy przy przygotowywaniu kolejnego planu prac UE w dziedzinie kultury oraz rozpatrzenie propozycji wyzwań, którym należy sprostać, a także o uwzględnienie zmienionych rozwiązań w zakresie pracy, przedstawionych w tym sprawozdaniu. [1] „Ocena otwartej metody koordynacji i zorganizowanego dialogu jako narzędzi wdrażania Europejskiej agendy kultury na szczeblu UE” („Evaluation of the open method of coordination and the structured dialogue as the Agenda for Culture’s implementing tools at EU level”), Ecorys, międzynarodowa firma konsultingowa (2013). [2] http://ec.europa.eu/culture/policy/strategic-framework/documents/omc-report-access-to-culture_en.pdf [3] http://ec.europa.eu/culture/library/reports/201405-omc-diversity-dialogue_en.pdf [4] Oczekuje się, że ta grupa OMK skończy swoją pracę w 2015 r. [5] COM(2012) 537 [6] COM(2010) 183 [7] http://ec.europa.eu/culture/policy/strategic-framework/documents/structural-funds-handbook_en.pdf [8] http://ec.europa.eu/culture/library/reports/eac-omc-executive-summary-ccs-strategies_pl.pdf [9] http://ec.europa.eu/culture/policy/strategic-framework/documents/omc-report-mobility-of-artists_en.pdf [10] http://ec.europa.eu/culture/library/publications/mobility-info-standards_en.pdf [11] Jednak bez możliwości pozostawania w jednym państwie członkowskim dłużej niż 90 dni w dowolnym 180-dniowym okresie. [12] http://ec.europa.eu/culture/library/reports/creative-partnerships_en.pdf [13] http://ec.europa.eu/culture/policy/strategic-framework/documents/omc-report-mobility-of-collections_en.pdf; http://ec.europa.eu/culture/policy/strategic-framework/documents/toolkit-mobility-of-collections_en.pdf [14] http://www.europeana.eu/ [15] http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:31993L0007:pl:HTML [16] Komunikat Komisji „Ku zintegrowanemu podejściu do dziedzictwa kulturowego w Europie” (COM) 2014 477 final. [17] Podczas konferencji ministerialnej Partnerstwa Wschodniego w sprawie kultury, która odbyła się w Gruzji w czerwcu 2013 r. państwa Partnerstwa Wschodniego potwierdziły swoje zobowiązanie do pełnego wdrożenia konwencji. [18] Na przykład Brazylia, Chiny, Meksyk. [19] http://ec.europa.eu/culture/library/reports/ess-net-report_en.pdf [20] http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-32-10-374/EN/KS-32-10-374-EN.PDF [21] „Ocena otwartej metody koordynacji i zorganizowanego dialogu jako narzędzi wdrażania Europejskiej agendy kultury na szczeblu UE” („Evaluation of the open method of coordination and the structured dialogue as the Agenda for Culture’s implementing tools at EU level”), Ecorys, międzynarodowa firma konsultingowa. [22] 2008–2010, i 2011–2014.