Szczegółowe oceny sytuacji przedstawione w sprawozdaniach krajowych zawierają dogłębną analizę zakłóceń równowagi występujących w państwach członkowskich. Identyfikują one słabe punkty leżące u podstaw tych zakłóceń i związane z nimi konsekwencje transgraniczne. Zakłócenia równowagi makroekonomicznej mogą mieć niekorzystny wpływ na gospodarkę w danym państwie członkowskim, w strefie euro lub w UE jako całości. Procedura dotycząca zakłóceń równowagi makroekonomicznej ma wykrywać te zakłócenia na wczesnym etapie i zapobiegać ich pojawieniu się w celu zapewnienia, by państwa członkowskie podejmowały właściwe działania korygujące.

W obliczu narastających zagrożeń gospodarczych, aby wzmocnić odporność naszych gospodarek, istotne znaczenie ma bardziej zdecydowane wdrażanie reform. Państwa członkowskie powinny w większym stopniu korzystać ze sprzyjających warunków gospodarczych, realizując zalecenia skierowane do nich przez Radę w 2018 r. Największe postępy osiągnięto we wdrażaniu zaleceń dotyczących wyzwań w sektorze finansowym, w szczególności w odniesieniu do usług finansowych, ograniczenia zadłużenia prywatnego oraz reformy postępowania upadłościowego. Jednocześnie wykazano jedynie niewielkie postępy w odniesieniu do ram konkurencji i ram regulacyjnych, jak również we wdrażaniu zaleceń dotyczących przedsiębiorstw państwowych oraz w poszerzaniu bazy podatkowej. W niektórych przypadkach zaobserwowano pewne oznaki regresji, np. w odniesieniu do długoterminowej stabilności finansów publicznych, w tym systemu rent i emerytur.

Wszystkie państwa członkowskie poczyniły postępy we wdrażaniu zaleceń dla poszczególnych krajów – choć w różnym stopniu. Od rozpoczęcia semestru w 2011 r. państwa członkowskie osiągnęły przynajmniej „pewne postępy” w przypadku wdrożenia ponad dwóch trzecich wszystkich zaleceń dla poszczególnych krajów. To tempo postępów jest zasadniczo niezmienione w porównaniu z oceną Komisji z maja 2018 r. Podobnie jak w przypadku poprzednich ocen państwa członkowskie dokonały największych postępów w sektorze usług finansowych, co pokazuje, że w związku z doświadczeniem kryzysu finansowego priorytetowo traktuje się stabilizację i solidność sektora finansowego. Ponadto – z uwagi na początkowo znaczny wpływ kryzysu na rynek pracy – wyraźne postępy poczyniono również we wdrażaniu zaleceń dotyczących tworzenia warunków sprzyjających zatrudnianiu pracowników na czas nieokreślony oraz rozwiązania problemu segmentacji rynków pracy.

Opublikowane dziś sprawozdania krajowe zapewniają podstawę analityczną na potrzeby zaleceń dla poszczególnych krajów w ramach europejskiego semestru. W trakcie cyklu europejskiego semestru, opierając się na wysiłkach z poprzedniego roku, Komisja zamierza pogłębić dialog z państwami członkowskimi, partnerami społecznymi i innymi właściwymi zainteresowanymi stronami, aby w dalszym stopniu zachęcać do wdrażania zaleceń dla poszczególnych krajów oraz zwiększyć odpowiedzialność tych podmiotów na szczeblu krajowym. Dialog ten obejmowałby ukierunkowane wizyty w państwach członkowskich oraz dyskusje dwustronne i wielostronne.

W obecnym pakiecie dotyczącym europejskiego semestru Komisja, z myślą o przyszłości, przedstawia bardziej skuteczne powiązanie polityczne między europejskim semestrem a finansowaniem unijnym na lata 2021–2027, zgodnie z wnioskami Komisji w sprawie kolejnych wieloletnich ram finansowych UE. Celem jest zapewnienie większej spójności między koordynacją polityki gospodarczej a wykorzystaniem funduszy UE, które stanowią znaczną część inwestycji publicznych w kilku państwach członkowskich (same fundusze w ramach polityki spójności odpowiadają 0,5 % unijnego PKB w kolejnym okresie programowania). W tym celu w sprawozdaniach krajowych określono obszary priorytetowe dla środka z zakresu polityki dotyczącego inwestycji prywatnych i publicznych w państwach członkowskich, a tym samym zapewniono podstawę analityczną dla skutecznego programowania funduszy w ramach polityki spójności oraz wykorzystania powiązanych funduszy UE w latach 2021–2027.

Zgodnie z orędziem o stanie Unii na 2018 r. wygłoszonym przez przewodniczącego Jeana-Claude’a Junckera, w rocznej analizie wzrostu gospodarczego na 2019 r. wezwano do wprowadzenia bardziej ukierunkowanej polityki inwestycyjnej powiązanej z dobrze zaprojektowanym pakietem reform strukturalnych i odpowiedzialną polityką budżetową. Ponadto w zaleceniu dotyczącym polityki gospodarczej w strefie euro w 2019 r. podkreślono potrzebę uzupełnienia krajowych wysiłków dalszymi reformami na szczeblu europejskim, takimi jak wzmocnienie jednolitego rynku. W ostatnich latach wprowadzono wprawdzie środek z zakresu polityki mający na celu poprawę odporności naszych gospodarek, jednak nadal musimy sprostać pewnym wyzwaniom. Wzrost w Europie nie przynosi porównywalnych korzyści wszystkim krajom, regionom i obywatelom. Niektóre państwa członkowskie nadal charakteryzują się wysoką stopą bezrobocia, rzeczywistymi dochodami gospodarstw domowych poniżej poziomu sprzed kryzysu oraz wysokimi wskaźnikami ubóstwa. Różnice regionalne nadal są znaczne, a w niektórych państwach członkowskich zwiększają się. Ponadto wzrost łącznej produktywności czynników produkcji jest niski, a technologie cyfrowe nadal rozprzestrzeniają się w zbyt wolnym tempie. W powiązaniu ze skutkami starzenia się społeczeństwa dla podaży siły roboczej w Europie ograniczy to nasz potencjał wzrostu gospodarczego w przyszłości. W sprawozdaniach krajowych opublikowanych wraz z niniejszym komunikatem szczególną uwagę poświęcono kwestii, w jakim stopniu państwa członkowskie wypełniają założenia europejskiego filaru praw socjalnych. Wdrożenie filaru jest drogowskazem dla osiągnięcia sprawiedliwego i zrównoważonego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu.

Zakres i skutki przewidywanego spowolnienia gospodarczego dla Europy będą zależały od naszych działań w ramach polityki. Promowanie i ochrona inwestycji, szczególnie w ludzi i umiejętności, wzmocnią jednocześnie potencjał wzrostu naszych gospodarek i będą wspierały popyt zagregowany. Jeżeli chodzi o finanse publiczne, rządy powinny nadal dbać o to, aby były bardziej zrównoważone, w szczególności w przypadkach, gdy wskaźniki zadłużenia są wysokie, a państwa członkowskie nie skorzystały ze sprzyjających warunków koniunkturalnych i niskich stóp procentowych, aby odbudować bufory fiskalne. Jednocześnie należy wykorzystywać przestrzeń fiskalną, jeżeli państwo nią dysponuje, a szczególną uwagę należy poświęcić prowzrostowemu charakterowi i efektom redystrybucyjnym wydatków i systemu podatkowego. Wreszcie bardziej symetryczne przywrócenie równowagi w strefie euro ograniczy negatywne skutki redukcji zadłużenia dla wzrostu oraz sprawi, iż wynik gospodarczy będzie w mniejszym stopniu uzależniony od popytu zewnętrznego.

Czynniki pobudzające wzrost coraz częściej mają charakter bardziej krajowy niż zewnętrzny. Wyższe zatrudnienie i wzrost będą wspierały spożycie prywatne, natomiast korzystne warunki finansowania powinny nadal pobudzać inwestycje. Dzięki zlikwidowaniu ograniczeń utrudniających funkcjonowanie jednolitego rynku i poprawie otoczenia działalności gospodarczej utrzymany powinien być wyższy poziom popytu zagregowanego. Czynniki krajowe, które doprowadziły do niedawnego spowolnienia gospodarczego, obejmują m.in. problemy produkcyjne w przemyśle samochodowym oraz niepewność co do polityki budżetowej i gospodarczej w niektórych państwach członkowskich. Przewiduje się, że w 2019 r. kurs polityki budżetowej w strefie euro stanie się ekspansywny, a dług publiczny będzie nadal spadał.

Zmniejszyło się tempo wzrostu w Europie, częściowo ze względu na pogorszenie otoczenia gospodarczego na świecie. Przewiduje się, że stopa wzrostu w UE spadnie z szacowanego poziomu 1,9 % w 2018 r. do 1,5 % w 2019 r., a następnie wzrośnie do 1,7 % w 2020 r. Nasilają się napięcia w handlu światowym i napięcia geopolityczne, a ze względu na geograficzne i sektorowe ukierunkowanie swojego eksportu UE jest na nie szczególnie narażona. Unia Europejska nadal jednak w maksymalnym stopniu czerpie korzyści z handlu. Na przykład niedawno zawarta umowa o wolnym handlu między UE a Japonią może zwiększyć roczny eksport UE do Japonii o 13,5 mld EUR. Ze względu na niepewność co do kształtu przyszłych stosunków UE ze Zjednoczonym Królestwem niniejszy komunikat nie zawiera rozważań na temat możliwych skutków gospodarczych wynikających z różnych scenariuszy.

Ponadto odnotowano poprawę finansów publicznych, relacja długu publicznego do PKB wykazuje ponownie tendencję spadkową od 2015 r. i szacuje się, że deficyt na 2018 r. wyniesie poniżej 1 % PKB. Wdrożenie reform strukturalnych, polityki inwestycyjnej i odpowiedzialnej polityki budżetowej w państwach członkowskich, w połączeniu ze zdecydowanym działaniem na szczeblu europejskim, w tym planem inwestycyjnym dla Europy, przyczyniły się do przywrócenia stabilności i zwiększenia dobrobytu, który charakteryzuje dzisiejszą gospodarkę europejską.

Unia Europejska siódmy rok z rzędu wykazuje wzrost gospodarczy. Ten trwały wzrost przyczynił się do stworzenia rekordowej liczby miejsc pracy w gospodarce europejskiej. Obecnie zatrudnionych jest 240 mln Europejczyków, a od 2013 r. stworzono 15 mln nowych miejsc pracy. Stopa bezrobocia w UE osiągnęła rekordowo niski poziom i wynosi obecnie 6,6 %.

CY, EL, IT

CY, HR, IT

·Na Cyprze i we Włoszech stwierdzono, podobnie jak w 2018 r., występowanie nadmiernych zakłóceń. Mimo poprawy sytuacji gospodarczej i niedawnego wzmocnienia wysiłków politycznych Cypr nadal wykazuje znaczne słabe punkty związane z obniżającym się, lecz wciąż wysokim poziomem kredytów zagrożonych oraz zadłużenia publicznego, prywatnego i zagranicznego. We Włoszech postępy w niektórych obszarach polityki we wcześniejszych latach zostały przyćmione przez pogarszające się perspektywy, wynikające głównie z przewidywanego pogorszenia się sytuacji budżetowej, oraz ogólne wstrzymanie programu reform. Niedawno wprowadzone środki polityki cofają elementy poprzednich reform i negatywnie odbiją się na stabilności finansów publicznych, wydajności i wzroście potencjalnego PKB. Niepewność związana z kursem polityki rządowej przyczyniła się do zwiększenia presji rynkowej oraz wyższej rentowności obligacji skarbowych w ciągu 2018 r. Natężenie lub złagodzenie zakłóceń równowagi makroekonomicznej będzie głównie zależało od realizacji polityki w celu poprawy jakości finansów publicznych we Włoszech, zwiększenia wydajności administracji publicznej i systemu wymiaru sprawiedliwości, poprawy otoczenia działalności gospodarczej oraz wzmocnienia rynku pracy i systemu finansowego. W związku z tym Komisja będzie ściśle monitorowała rozwój sytuacji we Włoszech oraz oceni kroki i zobowiązania polityczne, aby usunąć zakłócenia równowagi – w szczególności poziom ambicji krajowego programu reform w kontekście przedkładanego wiosną pakietu europejskiego semestru.

·W przypadku Bułgarii, Francji, Niemiec, Irlandii, Niderlandów, Portugalii, Hiszpanii i Szwecji stwierdzono, podobnie jak w 2018 r., występowanie zakłóceń równowagi. Bułgaria podjęła dalsze działania, aby zapewnić stabilność sektora bankowego, lecz niektóre z nich nie zostały jeszcze zakończone albo wdrożone. Francja zwiększyła swoje wysiłki na rzecz reform, lecz korekta zakłóceń równowagi związanych z wysokim długiem publicznym i słabą dynamiką konkurencyjności zależy głównie od postępów w realizacji polityki. W Niderlandach zintensyfikowano działania polityczne, lecz utrzymują się zakłócenia równowagi związane z wysokim poziomem długu prywatnego oraz dużą nadwyżką na rachunku obrotów bieżących. W Niemczech nadwyżka na rachunku obrotów bieżących nadal jest wysoka, a tempo jej spadku jest powolne. Ponadto konieczne są dalsze działania, aby usunąć luki inwestycyjne, w szczególności w odniesieniu do inwestycji publicznych w infrastrukturę i edukację. W Irlandii silny wzrost gospodarczy i postępy w realizacji polityki nadal sprzyjały zmniejszaniu narosłych zakłóceń równowagi, lecz z uwagi na podwyższone ryzyko związane z otoczeniem międzynarodowym wciąż utrzymują się pewne słabe punkty. W Portugalii i Hiszpanii zmniejszają się pozostałe zakłócenia równowagi związane z zadłużeniem krajowym i zagranicznym, na co wpływ ma poprawa warunków ekonomicznych, mimo że wciąż występują luki w realizacji polityki i korekt. W Szwecji nadal występują zakłócenia równowagi mimo niedawnej korekty cen nieruchomości mieszkaniowych i dostosowania polityki.

W Chorwacji zaobserwowano w 2018 r. nadmierne zakłócenia równowagi. Obecnie stwierdzono, że w państwie tym występują zakłócenia. Zmiany gospodarcze przyczyniły się do stopniowej korekty istniejących zakłóceń równowagi, w szczególności zakłóceń związanych z wysokim poziomem zadłużenia publicznego, prywatnego i zagranicznego, prowadząc w ten sposób do zmniejszenia ryzyka. Ostatnio wzmocniono działania i zobowiązania w ramach polityki, które mogłyby przyczynić się do zrównoważonej korekty zakłóceń równowagi, a ich pełne, szybkie i skuteczne wprowadzenie w życie będzie miało fundamentalne znaczenie.

Stwierdzono, że w Rumunii – w której w 2018 r. nie wykryto zakłóceń równowagi – obecnie występują zakłócenia. W szczegółowej ocenie sytuacji potwierdzono występowanie zagrożeń związanych z utratą konkurencyjności i powiększającym się deficytem obrotów bieżących, na które zwrócono wcześniej uwagę w sprawozdaniu przedkładanym w ramach mechanizmu ostrzegania. Ponadto wydaje się, że ostatnie inicjatywy ustawodawcze mogą stanowić zagrożenie dla sektora finansowego. Sytuacji tej towarzyszy osłabienie wdrażania reform, nieprzewidywalne otoczenie ustawodawcze oraz ekspansywna polityka fiskalna. Jeżeli nie podjęte zostaną działania w celu zaradzenia tym zjawiskom, wpłyną one niekorzystnie na perspektywy dla rządu i długu zagranicznego oraz zaszkodzą inwestycjom i perspektywom rozwoju.

Stwierdzono, że w Grecji – która została włączona do europejskiego semestru po zakończeniu programu pomocy stabilizacyjnej – występują nadmierne zakłócenia równowagi makroekonomicznej. Grecja nadal stoi przed poważnymi wyzwaniami związanymi z wysokim długiem publicznym, ujemną międzynarodową pozycją inwestycyjną netto, wysokim udziałem kredytów zagrożonych, nadal wysoką stopą bezrobocia oraz niskim potencjałem wzrostu gospodarczego. Rozpoczęte w ostatnich latach dogłębne reformy instytucjonalne i strukturalne, aby zmodernizować gospodarkę i państwo, zaczynają przynosić rezultaty, czego świadectwem jest skuteczne zakończenie programu Europejskiego Mechanizmu Stabilności, ożywienie wzrostu, jak również ograniczenie stopy bezrobocia. Aby reformy w pełni przyniosły oczekiwane rezultaty, należy zapewnić ich trwałe wdrożenie. Od zakończenia programu Grecja jest objęta wzmocnionym nadzorem, który stanowi podstawę oceny realizacji zobowiązań podjętych przez Grecję, aby zapewnić ciągłość i zakończenie reform przyjętych w programie pomocy stabilizacyjnej w ramach Europejskiego Mechanizmu Stabilności.

We wszystkich państwach członkowskich poddanych szczegółowej ocenie stwierdzono zakłócenia lub nadmierne zakłócenia równowagi makroekonomicznej, lecz w niektórych przypadkach zakłócenia te zmniejszyły się. W wyniku szczegółowej oceny sytuacji na 2019 r. uznano, że 10 państw członkowskich doświadcza zakłóceń, a trzy doświadczają nadmiernych zakłóceń. Jedno państwo poczyniło wyraźne postępy pozwalające na zmianę zakwalifikowania procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej, tak że dotyczy ona obecnie zakłóceń, a nie nadmiernych zakłóceń, jak to miało miejsce w ubiegłym roku. W pozostałych przypadkach trwa korekta zakłóceń równowagi, lecz nie jest ona wystarczająca, aby uzasadnić zakończenie procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej. Dodatek 3 podsumowuje ustalenia przyjęte w toku szczegółowych ocen sytuacji w poszczególnych państwach członkowskich.

Od 2016 r. jednostkowy koszt pracy w większości państw członkowskich wzrastał w szybszym tempie niż w poprzednich latach. Odnotowano silne przyśpieszenie tempa wzrostu – szczególnie w państwach członkowskich, w których płace są na poziomie poniżej średniej – co częściowo wynika z niedoboru siły roboczej. Dotychczas zmianom jednostkowego kosztu pracy nie towarzyszyła znaczna utrata udziału w rynkach eksportowych ani pogorszenie salda obrotów bieżących, lecz jeżeli tendencja wzrostowa się utrzyma, może dojść do wystąpienia takich zjawisk. Jednocześnie w strefie euro zmniejszają się korzyści wynikające z konkurencyjności kosztowej w państwach o dużym deficycie obrotów bieżących lub charakteryzujących się wciąż znacznym poziomem długu zewnętrznego, co wskazuje na potrzebę utrzymywania tempa reform mających na celu pobudzenie wzrostu wydajności i utrzymanie konkurencyjności kosztowej.

W dalszym ciągu poprawia się też sytuacja na rynkach pracy. Odnotowuje się dalszy spadek stopy bezrobocia, w tym osób młodych i osób długotrwale bezrobotnych, jednak w niektórych państwach członkowskich bezrobocie utrzymuje się na wysokim poziomie. Wzrost płac w państwach członkowskich postępuje w różnym tempie, co w dużej mierze jest związane ze skalą niedoboru siły roboczej, jakiego doświadczają niektóre państwa, natomiast wzrost płac w strefie euro jako całości pozostaje poniżej poziomu, którego można by oczekiwać przy obecnym poziomie bezrobocia na podstawie danych historycznych.

W coraz większej liczbie państw członkowskich ceny nieruchomości mieszkaniowych wzrastają w szybkim tempie, ponadto rośnie liczba państw, w których pojawiają się możliwe oznaki zawyżenia poziomu cen. Ceny nieruchomości mieszkaniowych wzrastają szybciej w państwach członkowskich, w których w ostatnich latach nie występowały oznaki zawyżenia cen albo występowały jedynie niewielkie oznaki takiego zawyżenia, a w niektórych przypadkach akcja kredytowa w segmencie hipotecznym zostaje wzmożona w szybkim tempie. Korzystną zmianą jest natomiast fakt, iż w państwach, w których zjawisko zawyżenia cen było najbardziej widoczne, ceny nieruchomości mieszkaniowych nieco spadły w ostatnim czasie, co wynika między innymi z ograniczeń dotyczących przystępności cenowej oraz niedawno wdrożonej polityki makroostrożnościowej.

Sytuacja w sektorze bankowym UE poprawia się, w szczególności w państwach najbardziej podatnych na zagrożenia, jednak konieczne są dalsze działania w tym zakresie. W większości państw członkowskich odnotowano dalszą poprawę współczynników kapitałowych. Udział kredytów zagrożonych zmniejszył się w szczególności w niektórych państwach członkowskich, w których ich poziom był największy. W trzecim kwartale 2018 r. średni unijny wskaźnik kredytów zagrożonych wyniósł 3,3 % w porównaniu z 4,4 % rok wcześniej, lecz w niektórych państwach członkowskich wskaźniki te utrzymują się na bardzo wysokim poziomie i konieczne są dalsze działania w tym zakresie. Znaczna większość banków odnotowała dalszą poprawę współczynników kapitałowych i współczynników płynności. Mimo niedawnej poprawy sytuacji obawy wzbudza niska rentowność wynikająca z przerostu sektora bankowego na poszczególnych rynkach. Do rozszerzenia i dywersyfikacji finansowania gospodarki europejskiej przyczyniły się również rynki kapitałowe. Istnieje znaczny dodatkowy potencjał rozwoju tych rynków na szczeblu europejskim, krajowym i regionalnym.

Postępuje redukcja zadłużenia. Aby stworzyć warunki umożliwiające absorbowanie przyszłych negatywnych wstrząsów gospodarczych, konieczne jest osiągnięcie znacznych postępów w zmniejszaniu poziomu zadłużenia prywatnego i publicznego. W coraz większej liczbie państw członkowskich spada relacja długu prywatnego do PKB. Wynika to głównie z wyższego wzrostu nominalnego PKB. Zmniejszanie zadłużenia wskutek dodatnich oszczędności netto oraz przywrócenia wzrostu akcji kredytowej staje się mniej intensywne i ma mniejszą skalę. Zmniejszenie zadłużenia przedsiębiorstw postępuje szybciej niż w sektorze gospodarstw domowych, co częściowo jest skutkiem niskiego poziomu inwestycji w ostatnich kilku latach. Jeżeli chodzi o sektor publiczny, poprawa sytuacji budżetowej i przywrócenie wzrostu PKB prowadzą wprawdzie do zmniejszenia relacji długu publicznego w większości państw członkowskich, jednak tempo tego spadku jest dość powolne.

Nie zakończono jeszcze przywracania równowagi pozycji zewnętrznej. W większości państw członkowskich dokonano korekty dużych deficytów obrotów bieżących, jednak kilka państw nadal odnotowuje wysokie ujemne międzynarodowe pozycje inwestycyjne netto. Wysoki poziom długu zewnętrznego przyczynia się do nasilenia podatności na zagrożenia w szeregu państw członkowskich, które powinny utrzymywać rozważny poziom salda na rachunku obrotów bieżących i zapobiegać utracie konkurencyjności. Z kolei inne państwa członkowskie wykazują duże nadwyżki salda obrotów bieżących, które są dość trwałe. Dopiero niedawno pojawiły się niewielkie oznaki korekty. Rozwiązanie kwestii znacznych nadwyżek w krajach będących wierzycielami netto za pomocą polityki inwestycyjnej i polityki płacowej przyczyniłoby się do zwiększenia potencjału wzrostu gospodarczego. Na poziomie zagregowanym, nadwyżka na rachunku obrotów bieżących strefy euro nieznacznie przekroczyła 3 % PKB w 2016 r. i od tego czasu utrzymywała się zasadniczo na niezmienionym poziomie. Ta duża nadwyżka wiąże się z faktem, iż zagregowany popyt wewnętrzny w strefie euro jest mniej dynamiczny niż aktywność gospodarcza, a poprawa pozycji konkurencyjnej gospodarek strefy euro przyczyniła się do utrzymania poziomu eksportu.

Dzięki przywróceniu wzrostu gospodarczego i wysiłkom politycznym postępuje korekta zakłóceń równowagi makroekonomicznej w UE, jednak wciąż utrzymują się pewne słabości. W niektórych państwach członkowskich dług prywatny i dług publiczny pozostają na rekordowo wysokim poziomie, a ich korekta nie zawsze następuje w wystarczająco szybkim tempie. Ogranicza to możliwość absorbowania negatywnych wstrząsów gospodarczych w przyszłości. Ponadto w kilku państwach członkowskich pojawiły się oznaki możliwego przegrzania gospodarki, głównie związane z dynamicznym wzrostem cen nieruchomości mieszkaniowych i szybko rosnącym jednostkowym kosztem pracy.

Bankowość transgraniczna w UE może stać się jeszcze bardziej dynamiczna, dzięki korzyściom wynikającym z zapowiedzianych potrzeb w zakresie restrukturyzacji niektórych dużych grup europejskich. Niektóre wiodące grupy bankowe w ważnych państwach członkowskich zmieniają swoje strategie, aby ograniczyć zagrożenia dla rentowności. Może to pozwolić bankom na przystosowanie się do niektórych rodzajów ryzyka dla rentowności.

Test warunków skrajnych Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego z 2018 r. potwierdził, że banki w UE stają się bardziej odporne. Reakcja inwestorów na te testy nie musi jednak prowadzić do istotnych zmian w postrzeganiu przez rynek odporności kapitałowej banków UE, których ceny udziałów mogą nadal w większym stopniu zależeć od podstawowych parametrów makroekonomicznych w 2019 r. Rentowność banków pozostaje ograniczona. Mają na nią wpływ wysokie wskaźniki kredytów zagrożonych, nieodpowiednie modele biznesowe w kilku przypadkach, zbytnie nasycenie rynków bankami oraz niestabilność rynków finansowych (pojawiła się ponownie od połowy 2018 r.).

Ponadto procesy legislacyjne odnoszące się do szeregu środków zmniejszających ryzyko na szczeblu UE i na szczeblu krajowym w dalszym ciągu postępowały i przynosiły wymierne rezultaty. Porozumienie z grudnia 2018 r. między Radą a Parlamentem w odniesieniu do pakietu na rzecz ograniczania ryzyka powinno w dalszym stopniu wzmacniać kapitał banków i stan środków finansowych, zwłaszcza w potencjalnych scenariuszach restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, a także ułatwiać większe ograniczanie ryzyka i podział ryzyka w sektorze bankowym UE. Obejmuje to zapewnienie pełnego wdrożenia przepisów UE w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz odpowiednie zapobieganie ryzyku i zarządzanie ryzykiem przez banki.

Kapitał banków i stan środków finansowych w 2018 r. nadal się poprawiały w ujęciu ogólnym, czemu sprzyjała sytuacja gospodarcza oraz działania ustawodawcze i nadzorcze. Jednocześnie dźwignia finansowa banków uległa zmniejszeniu, podczas gdy zwiększyła się ich zdolność do pokrywania strat. Zmniejszała się ilość kredytów zagrożonych w bilansach banków. Najnowsze dane wskazują, że udział kredytów zagrożonych brutto dla wszystkich banków UE dalej zmniejszył się do poziomu 3,3 % (III kw. 2018 r.), co stanowi spadek o ponad jeden punkt procentowy w ujęciu rok do roku. W 14 państwach członkowskich wskaźnik kredytów zagrożonych był niski i wynosił poniżej 3 %. W szczególności znaczne spadki odnotowano na Cyprze, w Irlandii, we Włoszech, w Hiszpanii, Portugalii, na Węgrzech, w Słowenii, Rumunii, Austrii i Niemczech, gdzie tempo eliminowania kredytów zagrożonych wyraźnie wzrosło od 2017 r. w warunkach utrzymującej się presji nadzorczej lub dalszego rozwoju wtórnych rynków kredytów zagrożonych.

Zwalczanie agresywnego planowania podatkowego stanowi priorytet, aby zapewnić prawidłowe funkcjonowanie jednolitego rynku. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające spowodować, że system podatkowy stanie się bardziej przejrzysty, skuteczny i spójny oraz mniej podatny na praktyki będące formą agresywnego planowania podatkowego. Agresywne planowanie podatkowe może mieć wpływ na budżet innych państw członkowskich, zakłócać równe warunki działania przedsiębiorstw i w niesprawiedliwy sposób angażować zasoby przeznaczone na pokrycie wydatków określonych w rządowych celach. Państwa członkowskie, w których baza podatkowa uległa erozji, muszą zwiększyć dochody z innych podatków lub przeznaczać mniej dochodów na reformy pobudzające wzrost gospodarczy lub do celów redystrybucji, aby zwalczać nierówności. Transpozycja prawodawstwa UE oraz inicjatyw uzgodnionych na szczeblu międzynarodowym pomoże ograniczyć praktyki będące formą agresywnego planowania podatkowego . Agresywne planowanie podatkowe można dodatkowo zwalczać poprzez wzmocnienie krajowych przepisów podatkowych, zwiększenie przejrzystości i współpracy administracyjnej.

Systemy podatkowe mogą wspierać wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu. Systemy podatkowe sprzyjające wzrostowi gospodarczemu mogą wspierać inwestycje prywatne, poprawić otoczenie działalności gospodarczej, zwiększyć zatrudnienie i uczestnictwo w rynku pracy, ograniczyć nierówności oraz przyczynić się do budowy gospodarki zrównoważonej pod względem środowiskowym. W tym kontekście kilka państw członkowskich przeprowadza dalsze reformy swoich systemów podatkowych, służące w szczególności ograniczeniu opodatkowania pracy. Łotwa i Litwa wprowadzają system progresywnego podatku dochodowego od osób fizycznych. W Niderlandach obciążenie podatkowe jest przesuwane z pracy na spożycie poprzez zmniejszenie podatku dochodowego od osób fizycznych i zwiększenie stawek podatku od wartości dodanej. W Niemczech i w Irlandii nadal ograniczane jest opodatkowanie pracy w przypadku osób o niskich i średnich dochodach. Dania, Grecja i Słowenia zapewniają wysoki odsetek dochodów z podatków na ochronę środowiska, co zachęca do bardziej efektywnego wykorzystywania zasobów i pobudza inwestycje i zatrudnienie.

Celem reform systemu opieki zdrowotnej jest zapewnienie jego większej skuteczności, dostępności i odporności. W wielu państwach członkowskich podejmuje się działania w kierunku skoncentrowania systemów opieki zdrowotnej na opiece profilaktycznej, przy jednoczesnym wzmocnieniu podstawowej opieki zdrowotnej i lepszej koordynacji placówek opieki. Cypr wprowadza nowy system składek na ubezpieczenie zdrowotne, co pozwoli przygotować grunt pod powszechne zabezpieczenie zdrowotne i zmniejszyć wysokie dopłaty własne. W Polsce rozpoczęto projekty pilotażowe mające usprawnić podstawową opiekę zdrowotną i opiekę ambulatoryjną oraz poprawić koordynację.

Starzenie się społeczeństwa stawia przed wieloma państwami członkowskimi wyzwanie, jakim jest zapewnienie stabilności finansów publicznych. W ciągu ostatnich dziesięciu lat poczyniono znaczne postępy w rozwiązywaniu problemu prognozowanego wzrostu kosztów emerytur. Wydłużenie okresu średniego trwania życia i przechodzenie na emeryturę pokolenia powojennego wyżu demograficznego nadal jednak skutkują prognozami znacznego wzrostu wydatków związanych ze starzeniem się społeczeństwa w przypadku 21 państw członkowskich, w których stabilność finansów publicznych narażona jest na średnie lub wysokie ryzyko. Może to mieć wpływ na przyszłą wysokość emerytur. W 2018 r. Chorwacja przyjęła reformę emerytalną, która ma poprawić wysokość świadczeń emerytalnych, nie stwarzając jednocześnie zagrożenia dla długoterminowej stabilności finansów, natomiast we Francji przedstawiono kompleksowe plany reform. Przypadki częściowego wycofywania się z reform grożą zaprzepaszczeniem niektórych postępów poczynionych w ciągu ostatnich dziesięciu lat we Włoszech i w Rumunii. Środki zwiększające wydatki na emerytury zostały wprowadzone lub są planowane również w Niemczech, Hiszpanii i Portugalii. Postęp w zapewnianiu długoterminowej stabilności finansów publicznych wydaje się być spowolniony w przypadku opieki zdrowotnej i opieki długoterminowej. Podejmowane obecnie wysiłki reformatorskie w niektórych państwach członkowskich są na ogół częściowe i powinny lepiej łączyć cele w zakresie stabilności finansów publicznych z dostępnością i skutecznością opieki.

Państwa członkowskie nadal udoskonalają swoje krajowe ramy budżetowe, co jest kluczowym elementem kształtowania polityki budżetowej. W ciągu ostatnich kilku lat znacząco zreformowano ramy budżetowe: widoczne są już pozytywne skutki w obszarze wydatków publicznych i systemów podatkowych. W wielu państwach członkowskich kontynuowano w ostatnim czasie reformy w tym kierunku. W Niemczech upoważniono wspólną grupę projektową ds. prognoz gospodarczych do zatwierdzania prognoz makroekonomicznych. Węgry i Litwa w dalszym stopniu poprawiły średnioterminowe perspektywy swoich ram. Nawet państwa członkowskie, w których ramy budżetowe zazwyczaj służą za najlepsze praktyki, w dalszym ciągu je udoskonalają. W szczególności, Szwecja wprowadziła nową kotwicę długu, natomiast Niderlandy poprawiły charakterystykę automatycznej stabilizacji swoich ram. Irlandia realizuje swoje plany utworzenia funduszu „na czarną godzinę”. Niemniej jednak nadal istnieją obszary, w których konieczne są dalsze wysiłki. W szczególności odnosi się to do uzgodnień dotyczących koordynacji na wszystkich szczeblach sprawowania rządów w państwach członkowskich o złożonych strukturach federalnych.

Istnieje wiele możliwości poprawy jakości finansów publicznych, a przeglądy wydatków stanowią kluczowe narzędzie w tym zakresie. Szereg państw członkowskich angażuje się w kontrolę wydatków publicznych, co ma na celu zwiększenie efektywności tych wydatków i poczynienie oszczędności, a tym samym stworzenie przestrzeni dla wydatków pobudzających wzrost gospodarczy. We Włoszech i Francji planuje się szeroko zakrojone przeglądy wydatków. W wielu innych państwach członkowskich przewidziano bardziej ukierunkowane przeglądy obejmujące konkretne obszary wydatków. Dotyczą one sektorów takich jak: opieka zdrowotna, edukacja, przedsiębiorstwa państwowe, nieruchomości, inwestycje publiczne, transport i środowisko. W 2019 r. powinien nastąpić przyrost wydajności w Portugalii – wynikający z szerszego stosowania scentralizowanych zamówień i bardziej efektywnego wykorzystania aktywów publicznych – i na Łotwie – w wyniku bardziej efektywnego pod względem kosztów zarządzania przedsiębiorstwami państwowymi w sektorze nieruchomości oraz konsolidacji infrastruktury informatycznej. W dalszej perspektywie częstsze i bardziej rygorystyczne oceny śródokresowe, a także ściślejsza integracja z procesem budżetowym przyniosą korzyści przeglądom wydatków.

Państwom członkowskim o wysokim wskaźniku zadłużenia nie udaje się tworzyć buforów fiskalnych. Silny wzrost gospodarczy i rekordowo niskie stopy procentowe nadal sprzyjają spadkowi wskaźników długu publicznego. W 2018 r. korzystne warunki koniunkturalne i malejące wydatki z tytułu odsetek spowodowały dalsze zmniejszenie ogólnego deficytu budżetowego w UE, który wynosi obecnie poniżej 1 % PKB. Ta tendencja spadkowa ma się zakończyć w 2019 r. – prognozuje się, że wtedy po raz pierwszy od 2009 r. deficyt ogólny nieznacznie wzrośnie. Dług publiczny w niektórych państwach członkowskich w dalszym ciągu utrzymuje się na poziomie zbliżonym do historycznych wartości szczytowych. Prognozowana korekta budżetowa jest stosunkowo niewielka lub nawet ujemna w niektórych wysoko zadłużonych państwach członkowskich. Odbudowa buforów fiskalnych jest szczególnie ważna w państwach członkowskich, w których utrzymuje się wysoki poziom długu publicznego, aby zmniejszyć ich podatność na wstrząsy i umożliwić pełne działanie automatycznych stabilizatorów w kolejnym okresie pogorszenia koniunktury. Zgodność z paktem stabilności i wzrostu w połączeniu z pewną ekspansją budżetową państw członkowskich dysponujących przestrzenią fiskalną przyczyniłyby się do zrównoważonej kombinacji polityki budżetowej i monetarnej, ze względu na ciągłe wspieranie gospodarki dzięki polityce monetarnej. Ponadto zmniejszyłoby to ryzyko niestabilności finansowej.

W kontekście spowalniania wzrostu gospodarczego skuteczne reformy i dobrze ukierunkowane priorytety inwestycyjne pomogłyby państwom członkowskim zwiększyć odporność na wstrząsy makroekonomiczne w przyszłości. Dzięki lepszemu funkcjonowaniu rynków finansowych, rynków pracy i towarów, a także instytucji, jak również dzięki skuteczniejszym administracjom państwowym, nasze gospodarki mogą sprawniej się dostosowywać i minimalizować koszty gospodarcze i społeczne. Odpowiednio ukierunkowane inwestycje wzmacniają potencjał wzrostu w długim okresie, przyczyniając się do konkurencyjności i odporności gospodarczej, czy to dzięki temu, że tworzą niezbędną infrastrukturę i zapewniają pracowników o wyższych umiejętnościach, czy temu, że wspierają innowacyjne pomysły w zakresie przedsiębiorczości. Dostosowanie do bieżących zmian strukturalnych pozwoliłoby na wyrównanie poziomów gospodarek poprzez zmniejszenie różnic w wydajności i umożliwiłoby poprawę wyników społecznych.

4.2. Rynek pracy, edukacja i polityka społeczna

Sytuacja w zakresie zatrudnienia wciąż się poprawia. W czwartym kwartale 2018 r. liczba zatrudnionych była rekordowo wysoka i wyniosła 240 mln osób. Poziom stopy bezrobocia – 6,6 % – jest jeszcze niższy niż poziom sprzed kryzysu: wskaźnik ten osiągnął najniższą wartość, jaką odnotowano od czasu, gdy odpowiednie dane zaczęły być gromadzone w 2000 r. Sytuacja społeczna poprawia się dzięki wzrostowi gospodarczemu i tworzeniu miejsc pracy w ostatnich latach. Tylko w 2017 r. ponad pięć milionów osób zostało wydźwigniętych z ubóstwa i wykluczenia społecznego.

Sytuacja w tym zakresie wskazuje jednak na znaczne różnice między państwami członkowskimi. W niektórych państwach członkowskich wskaźnik bezrobocia nie osiągnął jeszcze pełnej poprawy i wciąż utrzymuje się na poziomie powyżej 10 %. Sytuacja młodych ludzi pozostaje wyzwaniem w kilku z tych państw: wysoki odsetek młodzieży niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się budzi obawy dotyczące ich obecnych i przyszłych szans na zatrudnienie. W innych państwach rośnie niedobór siły roboczej, co prowadzi do powstania wąskiego gardła w kontekście dalszego wzrostu. W ogólnym ujęciu, pomimo wzrostu wskaźnika zatrudnienia wśród kobiet różnice w poziomie aktywności zawodowej kobiet i mężczyzn utrzymują się i prowadzą do zróżnicowania wynagrodzeń W szczególności osoby o niskich kwalifikacjach i osoby ze środowisk migracyjnych borykają się z trudnościami w znalezieniu pracy. Osoby niepełnosprawne również pozostają w niekorzystnej sytuacji. Ponadto w wielu państwach członkowskich występują duże różnice regionalne w wynikach na rynkach pracy.

Zmiany demograficzne i rozwój technologiczny nadają nowy kształt europejskim rynkom pracy. Ponieważ społeczeństwo starzeje się i zmniejsza się liczba młodych ludzi, państwa członkowskie powinny zwiększyć liczbę osób aktywnych na rynku pracy, aby zapewnić silny potencjał wzrostu gospodarczego oraz dostateczne i zrównoważone finansowanie systemów zabezpieczenia społecznego. Szereg państw członkowskich podejmuje działania w tym obszarze. Na przykład w Chorwacji w styczniu 2019 r. weszła w życie reforma emerytalna, której celem jest promowanie dłuższego życia zawodowego i rozwiązanie problemu strukturalnych niespójności w systemie. Biorąc pod uwagę przekształcenia w przyszłości w zakresie pracy, spowodowane przez cyfryzację i rozprzestrzenianie się platform, państwa członkowskie powinny zmodernizować rynki pracy i systemy zabezpieczenia społecznego, w tym przez zapewnienie odpowiedniej ochrony socjalnej osobom pracującym w oparciu o niestandardowe formy zatrudnienia i pracującym na własny rachunek, aby nadążać za tymi zmianami.

Promowanie odpowiednich umiejętności ma kluczowe znaczenie. Równy dostęp do edukacji na wysokim poziomie jest niezbędny, aby wszyscy obywatele mogli w pełni uczestniczyć w życiu społeczeństwa i wykorzystywać szanse związane z życiem zawodowym. Odpowiednie umiejętności mogą zwiększać wydajność i potencjalny wzrost gospodarczy, które to elementy stanowią podstawę dla zapewnienia wzrostu płac oraz poprawy warunków społecznych i warunków życia. W kontekście rosnących niedoborów wykwalifikowanej siły roboczej i niedopasowania umiejętności należy wzmocnić i zmodernizować systemy kształcenia i szkolenia. Jednocześnie ważne są strategie w zakresie przekwalifikowania i podnoszenia kwalifikacji służące zwiększeniu odporności i zdolności dostosowawczych siły roboczej. Pozwala to zapobiec sytuacji, w której pracownicy o niskich umiejętnościach i osoby ze środowisk migracyjnych stają w obliczu pogarszających się szans na zatrudnienie. Francja wdraża reformy mające na celu lepsze powiązanie systemu kształcenia i szkolenia z potrzebami rynku pracy. Łotwa podejmuje działania w celu poprawy jakości, atrakcyjności i adekwatności kształcenia i szkolenia zawodowego pod kątem rynku pracy. W Portugalii dzięki przeprogramowaniu środków z Europejskiego Funduszu Społecznego zintensyfikowano niedawno program Qualifica mający na celu rozwiązanie problemu nisko wykwalifikowanej siły roboczej. Kilka państw członkowskich (Niemcy, Austria, Szwecja, Finlandia, Belgia) podjęło działania w kierunku potwierdzenia, uznania lub poprawy umiejętności migrantów, aby ułatwić ich integrację na rynku pracy.

Segmentacja rynków pracy pozostaje wyzwaniem. Chociaż odsetek pracowników zatrudnionych na czas określony średnio nie zwiększył się znacząco w ostatnich latach, w niektórych państwach członkowskich stale odnotowuje się zatrudnienie takich pracowników na poziomie powyżej 15 %. W takich krajach, jak Hiszpania, Słowenia, Polska, Portugalia, Włochy i Chorwacja ponad 60 % pracowników zatrudnionych na czas określony to osoby młode. Ponad połowa pracowników zatrudnionych na podstawie umowy na czas określony nie może znaleźć stałego zatrudnienia, a – chociaż łączna liczba przepracowanych godzin zwiększyła się dopiero niedawno do poziomu sprzed kryzysu – w niektórych państwach członkowskich odsetek osób zmuszonych do podjęcia zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy przekracza 50 %. Kilka państw członkowskich podejmuje działania wspierające zatrudnienie na czas nieokreślony poprzez reformę egzekwowania prawa pracy, w tym zwiększenie liczby pracowników inspektoratów pracy (aby rozwiązać problem nadużywania pracy na czas określony) oraz promowanie lepiej zaprojektowanego dofinansowania zatrudnienia. W Hiszpanii w 2018 r. ponownie zwiększono potencjał inspektoratów pracy w zakresie zwalczania nadużyć dotyczących umów na czas określony i pracy nierejestrowanej. Cypr podejmuje istotne działania służące wspieraniu stałego zatrudnienia poprzez utworzenie punktu kompleksowych usług inspekcji (ang. Single Inspections Service). W Irlandii projekt nowej ustawy wymaga od pracodawców, między innymi, lepszego informowania o charakterze zatrudnienia.

Płace rosną w umiarkowanym tempie, jednak szybciej niż w poprzednich latach. W 2018 r. płaca nominalna na pracownika wzrosła o 2,7 %. Wzrost wynagrodzeń zrównał się ze zmianami w zakresie wydajności pracy, po tym jak przez kilka lat jego poziom utrzymywał się poniżej poziomu produktywności.

Ubóstwo i nierówności dochodowe zmniejszyły się w 2017 r., ale ubóstwo pracujących pozostaje powodem do niepokoju. Odsetek osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym spadł do 22,4 % w 2017 r. i jest obecnie niższy niż przed kryzysem, jednak niektóre grupy charakteryzują się utrzymującym się wyższym ryzykiem ubóstwa. Ponadto ubóstwo pracujących nadal budzi obawy, zwłaszcza że jest szczególnie wysokie w przypadku osób pracujących na własny rachunek, pracowników zatrudnionych na czas określony i pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy, a także pracowników, których miejsce urodzenia znajduje się poza UE. System podatkowy i świadczeń odgrywa istotną rolę redystrybucyjną. Ważne jest, aby starannie ukierunkowywać wsparcie walki z ubóstwem na osoby najbardziej potrzebujące, np. poprzez zwiększenie dokładności instrumentów służących do badania sytuacji majątkowej. W Luksemburgu nowy system dochodu wspierający włączenie społeczne zastąpił poprzedni system minimalnego gwarantowanego dochodu. Ma to na celu promowanie włączenia społecznego i aktywizacji, a także walkę z ubóstwem dzieci i rodzin niepełnych. Włochy przyjęły nowy system dochodu minimalnego (Reddito di Cittadinanza), który zastąpi poprzedni, tak aby móc rozwijać model aktywnego włączenia. Jego powodzenie w dużej mierze zależy od skuteczności zarządzania tym systemem.

Dobrze funkcjonujący dialog społeczny ma kluczowe znaczenie dla lepszego opracowywania i wdrażania reform, tak aby zwiększyć poczucie odpowiedzialności. W ciągu ostatniego roku partnerzy społeczni w szeregu państw członkowskich zgłaszali pozytywne zmiany w odniesieniu do znaczącego i terminowego zaangażowania poszczególnych rządów w reformy gospodarcze i społeczne. Na przykład w Portugalii w oparciu o porozumienie trójstronne przygotowano zestaw środków mających na celu rozwiązanie problemu segmentacji rynków pracy. Środki te muszą teraz zostać przyjęte. Pozytywne zmiany w niektórych państwach członkowskich kontrastują z działaniami zwalniającymi tempo reform, podejmowanymi w innych państwach. W wielu z nich istnieje możliwość poprawy zdolności partnerów społecznych i przeprowadzenia w odpowiednim czasie konsultacji na kluczowych etapach opracowywania środków przewidzianych w reformie, w tym na ważnych etapach europejskiego semestru.

4.3 Konkurencyjność i wydajność

Rozwiązanie problemu różnic w wydajności

W kontekście tendencji demograficznych wzrost wydajności ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia w przyszłości trwałego wzrostu gospodarczego we wszystkich państwach członkowskich. Wydajność w UE rosła powoli. Przyczyny tej sytuacji są zróżnicowane. Obejmują między innymi niskie inwestycje w badania naukowe, technologię i innowacje oraz zmianę strukturalną polegającą na przejściu od produkcji do usług. Rozwiązanie problemu słabej wydajności pracy jest niezbędne, by sprostać stojącym przed UE wyzwaniom gospodarczym w perspektywie krótko- i długoterminowej. W nadchodzących latach wzrost wydajności pracy prawdopodobnie utrzyma się na niskim poziomie około 1 % lub poniżej. W poszczególnych państwach członkowskich występują ponadto znaczne różnice w wydajności. W szczególności dojrzałe gospodarki o już wysokiej wydajności mają trudności ze zwiększeniem potencjału wzrostu gospodarczego. Inwestycje, które zwiększają zrównoważenie środowiskowe, mogą stymulować wydajność całej gospodarki dzięki bardziej efektywnemu gospodarowaniu zasobami i niższym kosztom nakładów, ograniczając jednocześnie koszty zewnętrzne i efekty zewnętrzne.

Wydajność w sektorze usług (który odpowiada za największą część działalności gospodarczej) utrzymuje się na stosunkowo niskim poziomie pomimo ogólnej poprawy wyników gospodarczych. Spowolnienie tempa wzrostu wydajności występuje powszechnie w innych rozwiniętych gospodarkach, a różnice w wydajności w sektorze usług utrzymują się na wysokim poziomie i stale rosną, zwłaszcza w odniesieniu do Stanów Zjednoczonych. Jest to niekorzystne dla przedsiębiorstw z UE w kontekście ogólnie pojętego handlu oraz ich integracji w globalnych łańcuchach wartości. Aby przeanalizować czynniki napędzające wzrost wydajności i wesprzeć odpowiednią reakcję polityczną, Rada zaleciła państwom członkowskim strefy euro utworzenie krajowych rad ds. produktywności .

Większa wydajność pracy doprowadzi do wyższych wynagrodzeń i wzrostu produktu potencjalnego, ale sama w sobie nie wystarcza do osiągnięcia tych celów. Chociaż istnieją dowody, że wyższa wydajność przekłada się na płace w perspektywie średnio- i długoterminowej, istnieją również przykłady sytuacji, w których zarobki nie nadążają za zmianami wydajności w czasie. Państwa członkowskie podejmują zatem dodatkowe działania w celu przełożenia wyższej wydajności pracy na wyższe dochody pracowników.

Inwestycje wysokiej jakości i skuteczniejsze wykorzystanie funduszy UE

Dobrze ukierunkowane inwestycje nadal są niezbędne, aby sprostać wyzwaniu, jakim jest wzrost wydajności w UE. Są one jednym z trzech zasadniczych elementów „fundamentów wzrostu gospodarczego” przedstawionych przez aktualną Komisję. Zaspokojenie potrzeb inwestycyjnych stanowi zatem długotrwały priorytet europejskiego semestru. W obecnej fazie cyklu koniunkturalnego należy skoncentrować się na inwestycjach publiczno-prywatnych, które zwiększają wydajność i potencjał wzrostu. Jednocześnie ważne będzie zapewnienie ochrony inwestycji w przypadku urzeczywistnienia się ryzyka gospodarczego. Również długoterminowe środki inwestycyjne, w tym w zakresie umiejętności i kształcenia, mogą pomóc zagwarantować, że gospodarka UE będzie cieszyć się zrównoważonym wzrostem i odpornością, a jednocześnie zaspokajać pilne potrzeby społeczne. W większości państw członkowskich potrzebne są inwestycje w badania, rozwój i innowacje w celu zwiększenia wydajności i konkurencyjności. W wielu państwach członkowskich i regionach istnieją znaczne możliwości wzmocnienia powiązań między przedsiębiorstwami, środowiskami akademickimi, badaniami naukowymi i podmiotami sektora publicznego poprzez współpracę w ramach łańcuchów wartości, w tym poprzez inteligentną specjalizację. Dotyczy to na przykład Belgii, Bułgarii, Francji, Cypru, Polski, Łotwy i Estonii. Cyfryzacja przedsiębiorstw i cyfrowe usługi publiczne wymagają ponadto dalszych inwestycji w Belgii, na Cyprze, w Austrii, Słowenii, Hiszpanii, na Słowacji, w Polsce, Estonii, Niemczech i Bułgarii. Państwa członkowskie o wyższym poziomie wydajności, takie jak Niemcy i Niderlandy, oraz inne państwa, które przeszły istotne zmiany strukturalne i charakteryzowały się wysoką stopą inwestycji przed kryzysem i w okresie ożywienia gospodarczego, takie jak Węgry, Polska i Republika Czeska, mogą poczynić dalsze postępy, inwestując w aktywa niematerialne i prawne oraz innowacje. W państwach członkowskich, które zmniejszają dystans rozwojowy, inwestycje w maszyny i urządzenia mogą przyczynić się do zwiększenia wyposażenia w kapitał i wydajności pracy. Aby sprostać wyzwaniom związanym z gospodarką o obiegu zamkniętym i przystosowaniem się do zmiany klimatu, Estonia, Luksemburg, Słowacja, Portugalia, Bułgaria, Niderlandy, Włochy, Cypr i Francja potrzebują inwestycji związanych z efektywnym gospodarowaniem zasobami i zapobieganiem zagrożeniom klimatycznym.

Lepsze powiązanie funduszy UE z analizami i zaleceniami w kontekście europejskiego semestru powinno poprawić wyniki i zwiększyć wpływ finansowania w ramach polityki spójności. Powiązanie funduszy UE z europejskim semestrem jest kluczowym elementem wniosków dotyczących wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027. W przypadku niektórych państw członkowskich fundusze UE stanowią krytyczną część inwestycji publicznych. W szczególności, zgodnie z wnioskiem Komisji dotyczącym wieloletnich ram finansowych, środki z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus i Funduszu Spójności wyniosą w następnym okresie programowania około 600 mld EUR, jeżeli uwzględni się współfinansowanie krajowe – odpowiada to 0,5 % PKB UE, a w państwach członkowskich będących głównymi odbiorcami znacznie wyższemu odsetkowi. Wnioski legislacyjne Komisji dotyczące wieloletnich ram finansowych umożliwiają ponadto łączenie tych funduszy z innymi źródłami finansowania unijnego, takimi jak przyszły Program InvestEU o wartości 650 mld EUR, zastępujący plan Junckera. Mogą one przyciągnąć innych inwestorów publicznych i prywatnych oraz jeszcze bardziej zwiększyć wpływ inwestycji w strategicznych obszarach gospodarki UE.

W oparciu o analizę zawartą w sprawozdaniach krajowych nowy załącznik określa, w jaki sposób te fundusze UE mogą skuteczniej wspomóc zaspokojenie konkretnych potrzeb w państwach członkowskich. Oprócz większego skupienia się na priorytetach inwestycyjnych tegoroczne sprawozdania krajowe zawierają również bardziej szczegółową analizę różnic między regionami i wąskich gardeł w inwestycjach. Wspomniany załącznik zapewnia pomoc w dialogach z poszczególnymi państwami członkowskimi na temat określenia priorytetów finansowania przyszłych programów wdrażających te fundusze. Opinie przedstawione w sprawozdaniach krajowych odzwierciedlają stanowisko Komisji. Podstawę tego stanowiska stanowią przeprowadzone w ramach semestru analizy. Jest to punkt wyjścia do negocjacji w sprawie programów z państwami członkowskimi, pozwalający na elastyczność w tych rozmowach. Potrzeby inwestycyjne określono w oparciu o wspólne założenie, że inwestycje powinny mieć tak duży wpływ na spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną, jak to możliwe.

Należy w większym stopniu wykorzystywać inwestycje prywatne pochodzące z dobrze funkcjonujących i zintegrowanych rynków kapitałowych. Ponieważ UE kończy realizację swojego planu działania dotyczącego budowy unii rynków kapitałowych, należy nadal rozwijać pełną różnorodność rynków kapitałowych w Europie, począwszy od globalnych węzłów aż do zintegrowanych regionalnie sieci i lokalnych inicjatyw, aby umożliwić finansowanie przedsiębiorstw oraz wspieranie dekarbonizacji i przechodzenia na bardziej zrównoważoną gospodarkę. Na szczeblu krajowym między innymi Estonia, Łotwa i Litwa tworzą panbałtycki rynek obligacji zabezpieczonych i sekurytyzacji. Przyczyni się to do prawidłowego funkcjonowania i pogłębienia rynków kapitałowych w regionie. Stworzy też nowe możliwości finansowania długoterminowego dla banków, tak aby mogły uwolnić swoje bilanse w celu zwiększenia akcji kredytowej.