SPRAWOZDANIE KOMISJI SPRAWOZDANIE ROCZNE DOTYCZĄCE FUNDUSZU SPÓJNOŚCI (2011) /* COM/2012/0642 final */





SPIS TREŚCI 1........... Realizacja finansowa okresu 2000–2006 w roku 2011 oraz zamknięcie projektów....1 2........... Otoczenie i warunki gospodarcze…………………………………………….............6 3........... Audyty i korekty finansowe…..…………………….…………………………..……6 4........... Nieprawidłowości zgłoszone przez państwa członkowskie……………………….…8 5........... Ocena…...…………………………………………………………..……….………10 6........... Dostarczanie i upowszechnianie informacji………………………………………...11 Niniejsze sprawozdanie przedstawia się zgodnie z art. 14 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1164/1994 i obejmuje ono realizację w 2011 r. projektów Funduszu Spójności przyjętych w okresie programowania 2000–2006 oraz projektów dawnego ISPA oraz Funduszu Spójności zatwierdzonych lub przedłożonych w okresie programowania 1994–1999, które były nadal realizowane w okresie programowania 2000–2006. Przedstawione informacje obejmują jedynie okres 2000–2006, jako że rozporządzenie (WE) nr 1084/2006 ustanawiające Fundusz Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1164/1994 nie wymaga przedstawienia sprawozdania rocznego dotyczącego Funduszu Spójności za okres programowania 2007–2013. W rezultacie niniejsze sprawozdanie obejmuje operacje Funduszu Spójności w piętnastu państwach członkowskich będących beneficjentami – trzynastu, które były członkami UE na koniec 2006 r. (tj. na Cyprze, w Estonii, w Grecji, w Hiszpanii, na Litwie, na Łotwie, na Malcie, w Polsce, w Portugalii, w Republice Czeskiej, w Słowacji, w Słowenii i na Węgrzech), a także projekty dawnego ISPA przyjęte w latach 2000–2006 w Bułgarii i Rumunii, które przystąpiły do Unii Europejskiej w dniu 1 stycznia 2007 r. Należy przypomnieć, że wzrost gospodarczy Irlandii sprawił, że od dnia 1 stycznia 2004 r. państwo to przestało kwalifikować się do pomocy; niemniej jednak trwające projekty Funduszu Spójności nadal czekają na zamknięcie. Szczegóły dotyczące wdrażania, monitorowania i audytu w 2011 r. projektów przyjętych na okres programowania 2000–2006 w każdym z państw członkowskich będących beneficjentem zostały przedstawione w dokumencie roboczym służb Komisji załączonym do niniejszego sprawozdania. 1. Realizacja finansowa okresu 2000–2006 w roku 2011 oraz zamknięcie projektów Państwa członkowskie kwalifikujące się do wsparcia w ramach Funduszu Spójności można podzielić na trzy grupy: grupa czterech państw członkowskich, które kwalifikowały się od początku okresu programowania 2000–2006 (UE-4: Grecja, Hiszpania, Irlandia i Portugalia), druga grupa dziesięciu państw członkowskich, które dołączyły do Unii Europejskiej w maju 2004 r. (UE-10: Cypr, Estonia, Litwa, Łotwa, Malta, Polska, Republika Czeska, Słowacja, Słowenia i Węgry) oraz dwa państwa członkowskie (UE-2: Bułgaria i Rumunia), które dołączyły do Unii Europejskiej w styczniu 2007 r. Tabela 1: Liczba projektów Funduszu Spójności na państwo członkowskie i sektor Państwo członkowskie || Transport || Środowisko || Mieszane || Pomoc techniczna || Ogółem Grecja || 30 || 92 || 1 || 1 || 124 Irlandia || 6 || 4 || || || 10 Portugalia || 34 || 72 || || 3 || 109 Hiszpania || 80 || 322 || 2 || 3 || 407 UE -4 || 150 || 490 || 3 || 7 || 650 Cypr || 1 || 1 || || || 2 Republika Czeska || 13 || 38 || 1 || 6 || 58 Estonia || 10 || 17 || || 10 || 37 Węgry || 9 || 25 || || 13 || 47 Łotwa || 14 || 22 || || 10 || 46 Litwa || 17 || 27 || || 7 || 51 Malta || 1 || 1 || || 1 || 3 Polska || 25 || 88 || || 17 || 130 Słowacja || 6 || 25 || || 8 || 39 Słowenia || 8 || 16 || || 4 || 28 UE -10 || 104 || 260 || 1 || 76 || 441 Bułgaria || 5 || 22 || || 11 || 38 Rumunia || 12 || 36 || || 15 || 63 UE -2 || 17 || 58 || || 26 || 101 Ogółem || 271 || 808 || 4 || 109 || 1192 W sumie Komisja przyjęła w latach 2000–2006 w ramach Funduszu Spójności 1192 projekty w 16 kwalifikujących się państwach członkowskich. Liczba ta obejmuje 52 projekty, które zostały zatwierdzone lub przedłożone w okresie 1994–1999 ale były nadal realizowane w okresie 2000–2006. Spośród 1192 projektów przyjętych przez Komisję 808 dotyczy środowiska, 271 transportu i 109 pomocy technicznej; 4 projekty mają charakter mieszany (zob. tabela 1). 1.1. Zmiana decyzji dotyczących projektów Funduszu Spójności W 2011 r. Komisja przyjęła 175 zmian swoich decyzji dotyczących projektów Funduszu Spójności, nieco więcej niż w 2010 r. (167), mniej niż w 2009 r. (196) i więcej niż w 2008 r. (137). Zmiany te dotyczyły przede wszystkim modyfikacji zakresu fizycznego, zmiany beneficjenta projektu, podniesienia pułapu dla płatności zaliczkowych i okresowych z 80 % do 90 % oraz zmian w końcowej dacie kwalifikowalności, ze względu na kryzys gospodarczy i na zaistnienie siły wyższej. Znaczna część poprawek dotyczyła łączonych wniosków i obejmowała więcej niż jeden z wyżej wymienionych aspektów. W kwietniu 2010 r. Komisja przyjęła jako jeden ze środków wspierających europejski plan naprawy gospodarczej „Zmiany do wytycznych w sprawie zamknięcia projektów w ramach Funduszu Spójności i projektów w ramach dawnego ISPA 2000–2006”[1]. Komisja wzięła pod uwagę, że na projekty zatwierdzone po raz pierwszy po 2004 r. mogły mieć szczególny wpływ trudności z zapewnieniem wymaganego krajowego publicznego lub prywatnego współfinansowania, czy też zdolności beneficjentów do przestrzegania pierwotnego harmonogramu prac. Komisja przyznała, że projekty takie znajdowały się w środkowej lub nawet początkowej fazie realizacji, kiedy zaczął się kryzys. Dlatego też nowy dokument stanowił, że w przypadku projektów po raz pierwszy zatwierdzonych decyzją Komisji po 1 stycznia 2004 r. Komisja może, na podstawie należycie uzasadnionych wniosków, przedłużyć ostateczny termin kwalifikowalności do 31 grudnia 2011 r. Jeżeli ponadto wniosek dotyczyłby projektu z udziałem środków Funduszu Spójności w wysokości co najmniej 100 mln EUR, ostateczny termin kwalifikowalności może zostać przedłużony do 31 grudnia 2012 r. Przedłużenie w drodze wyjątku ostatecznego terminu kwalifikowalności poza wyżej wymienione daty możliwe było jedynie w wyjątkowych i należycie uzasadnionych okolicznościach (tj. w przypadku postępowania administracyjnego lub sądowego ze skutkiem zawieszającym, w przypadku działania siły wyższej mającej poważne skutki dla wdrożenia projektu finansowanego ze środków Funduszu Spójności lub w przypadku wyraźnych błędów związanych z działaniami Komisji). Zmian została pozytywnie przyjęta przez państwa członkowskie ze względu na swój potencjalny pozytywny wpływ na bardziej skuteczną i efektywną realizację projektów Funduszu Spójności na lata 2000–2006. Możliwość przedłużenia ostatecznego terminu kwalifikowalności poza horyzont roku 2010 oznacza w praktyce, że w latach 2011 i 2012 niektóre projekty finansowane z Funduszu Spójności były nadal wdrażane, i ma to również wpływ na proces zamknięcia, który ma zostać odpowiednio przedłużony. Dla ponad 500 projektów ostateczny termin kwalifikowalności powinien był w zasadzie wygasnąć z końcem 2010 r. Wnioski państw członkowskich o przedłużenie ostatecznej daty kwalifikowalności spowodowały, że dla 380 projektów osiągnięcie ostatecznego terminu kwalifikowalności wydatków nastąpi w 2010 r., dla 116 projektów w 2011 r., a dla 7 w 2012 r. 1.2. Płatności dokonane w 2011 r. w odniesieniu do projektów przyjętych na okres programowania 2000–2006 Ogólnie za okres 2000–2006 było mniej płatności końcowych na projekty Funduszu Spójności (i byłego ISPA) niż pierwotnie oczekiwano. Wnioski o zamknięcie płatności wymagają szczegółowej analizy dokumentów zamknięcia, a w zależności od ich stopnia kompletności i jakości, kontrola ta może być przyczyną późniejszych niż pierwotnie oczekiwano płatności końcowych. W 2011 r. budżet początkowy na płatności projektów Funduszu Spójności na okres 2000–2006 wyniósł 1 377 mln EUR (2 500 mln EUR w 2010 r.). W wyniku przesunięcia środków ostateczny budżet wyniósł 945 mln EUR, a kwota ta została w całości wypłacona do końca 2011 r. Jest to niższy poziom wykorzystania środków budżetowych niż w 2010 r. (2 321 mln EUR) lub w 2009 r. (2 777 mln EUR), co wskazuje na fakt, że proces realizacji projektów Funduszu Spójności wchodzi w swoją końcową fazę. Jeżeli chodzi o pozycje budżetowe dotyczące projektów byłego ISPA, pierwotnie przewidziany budżet na rok 2011 wynosił 358 mln EUR. Po przesunięciach w budżecie, środki, o których mowa, zmniejszone zostały o 164 mln EUR. Do końca 2011 r. wypłacono kwotę 188 mln EUR (zob. tabela 2). Tabela 2: Realizacja płatności w ramach Funduszu Spójności i byłego ISPA w 2011 r. (w EUR) Środki na płatności || Początkowa || Przesunięcia środków || Ostateczne zasoby || Wynik ekonomiczny Fundusz Spójności || 1 377 495 593 || - 432 555 482 || 944 940 111 || 944 940 111 Były ISPA || 352 094 460 || - 164 080 494 || 188 013 966 || 188 013 966 OGÓŁEM || 1 729 590 053 || - 596 635 976 || 1 132 954 077 || 1 132 954 077 W tabeli 3 przedstawiono poziom płatności w 2011 r. dla każdego państwa członkowskiego i dla każdego sektora. Główne państwa będące beneficjentami to Hiszpania wśród państw członkowskich UE-4, Polska w grupie państw członkowskich UE-10 oraz Rumunia z grupy państw członkowskich UE-2. Tabela 3: Płatności zrealizowane w 2011 r. na projekty Funduszu Spójności i byłego ISPA w podziale na poszczególne państwa członkowskie i na sektory Państwo członkowskie || Środowisko || Transport || Pomoc techniczna || OGÓŁEM Kwota (w EUR) || % całkowitego wyniku ekonomicznego || Kwota (w EUR) || % całkowitego wyniku ekonomicznego || Kwota (w EUR) || Kwota (w EUR) || % całkowitego wyniku ekonomicznego Grecja || 57 615 863,65 || 5,09 || 44 816 211,78 || 3,96 || || 102 432 075,43 || 9,04 Irlandia || 8 933 600,00 || 0,79 || 2 207 521,12 || 0,19 || || 11 141 121,12 || 0,98 Portugalia || 59 890 525,34 || 5,29 || 36 626 302,96 || 3,23 || 272 789.96 || 96 789 618,26 || 8,54 Hiszpania || 207 017 555,55 || 18,27 || 193 055 630,27 || 17,04 || || 400 073 185,82 || 35,31 UE -4 || 333 457 544,54 || 29,43 || 276 705 666,13 || 24,42 || 272 789.96 || 610 436 000,63 || 53,88 Cypr || 8 926 429,27 || 0,79 || 5 058 456,00 || 0,45 || || 13 984 885,27 || 1,23 Republika Czeska || 20 394 019,16 || 1,80 || 20 304 261,32 || 1,79 || || 40 698 280,48 || 3,59 Estonia || 7 885 782,28 || 0,70 || 17 391 904,00 || 1,54 || || 25 277 686,28 || 2,23 Węgry || 57 450 019,62 || 5,07 || || 0,00 || || 57 450 019,62 || 5,07 Łotwa || 12 587 415,80 || 1,11 || 18 353 828,28 || 1,62 || || 30 941 244,08 || 2,73 Litwa || 16 724 432,00 || 1,48 || 5 143 945,00 || 0,45 || 264 809.42 || 22 133 186,42 || 1,95 Malta || 0 || 0,00 || 0 || 0,00 || || 0 || 0,00 Polska || 94 410 927,60 || 8,33 || 50 776 143,02 || 4,48 || 601 745.21 || 145 788 815,83 || 12,87 Słowacja || 5 504 756,15 || 0,49 || 10 381 316,38 || 0,92 || || 15 886 072,53 || 1,40 Słowenia || 8 207 958,63 || 0,72 || 2 446 325,42 || 0,22 || || 10 654 284,05 || 0,94 UE -10 || 232 091 740,51 || 20,49 || 129 856 179,42 || 11,46 || 866 554.63 || 362 814 474,56 || 32,02 Bułgaria || 20 080 988,55 || 1,77 || 11 181 332,51 || 0,99 || || 31 262 321,06 || 2,76 Rumunia || 48 053 737,21 || 4,24 || 80 387 543,69 || 7,10 || || 128 441 280,90 || 11,34 UE -2 || 68 134 725,76 || 6,01 || 91 568 876,20 || 8,08 || || 159 703 601,96 || 14,10 OGÓŁEM || 633 684 010,81 || 55,93 || 498 130 721,75 || 43,97 || 1 139 344.59 || 1 132 954 077,15 || 100,00 1.3. Zobowiązania pozostające do spłaty za okres 2000–2006 Na koniec 2011 r. średni wskaźnik absorpcji środków (płatności w stosunku do zobowiązań) we wszystkich państwach będących obecnie beneficjentami w przypadku zarówno projektów Funduszu Spójności, jak i byłego ISPA, wyniósł 86,8 %. Poziom absorpcji środków wynosi od 76,4 % (dla Węgier) i 80 % (dla Malty) do 94,5 % (dla Irlandii) i 100 % (dla Cypru). Na koniec 2011 r. zobowiązania pozostające do spłaty („reste à liquider” lub „RAL”) za okres programowania 2000–2006 wynosiły 4,76 mld EUR. W 2011 r. RAL zmniejszył się o 1,3 mld EUR. Tabela 4: Wskaźnik absorpcji i zobowiązania pozostające do spłaty na koniec 2011 r. Państwo członkowskie || Zobowiązania (w EUR) || Wypłacone (EUR) || % wypłacone || RAL (EUR) (do 12/2011) || (do 12/2011) || na dzień 31/12/2011 Grecja || 2 715 715 157 || 2 298 554 325 || 84,6 || 644 237 217 Irlandia || 570 501 432 || 539 671 256 || 94,5 || 44 183 661 Portugalia || 3 091 383 087 || 2 702 560 755 || 87,4 || 480 151 783 Hiszpania || 11 678 668 888 || 10 390 253 116 || 88,9 || 1 385 991 734 UE -4 || 18 056 268 566 || 15 931 039 454 || 88,2 || 2 554 564 397 Cypr || 54 014 695 || 54 014 695 || 100,0 || 0 Republika Czeska || 1 216 164 695 || 1 102 680 977 || 90,6 || 123 537 739 Estonia || 425 313 806 || 393 964 337 || 92,6 || 31 359 034 Węgry || 1 481 998 333 || 1 133 287 696 || 76,4 || 348 710 635 Łotwa || 679 429 631 || 608 993 278 || 89,6 || 70 541 232 Litwa || 825 210 750.63 || 713 677 487 || 86,4 || 124 668 359 Malta || 21 966 289 || 17 573 031 || 80,0 || 4 393 258 Polska || 5 622 608 032 || 4 798 548 338 || 85,3 || 826 434 068.96 Słowacja || 764 788 823 || 662 551 600 || 86,6 || 102 246 279.62 Słowenia || 254 129 012 || 225 399 467 || 88,6 || 28 729 545 UE -10 || 11 345 624 057 || 9 710 690 908 || 85,5 || 1 660 620 153 Bułgaria || 791 062 943 || 645 742 295 || 81,6 || 226 706 678 Rumunia || 2 001 213 853 || 1 678 709 925 || 83,8 || 322 503 927 UE -2 || 2 792 276 796 || 2 324 452 221 || 83,2 || 549 210 606 OGÓŁEM || 32 201 682 470 || 27 966 182 584 || 86,8 || 4 764 395 156 1.4. Zamknięcie projektów Funduszu Spójności Z 1192 projektów współfinansowanych w okresie programowania 2000–2006, 690 było nadal realizowanych w państwach członkowskich pod koniec 2011 r. (zob. tabela 5). W związku z tym zamknięte zostały 502 projekty, w tym 105 projektów zamkniętych w 2011 r. (w porównaniu do 102 projektów zamkniętych w 2010 r.). Większość zamknięć dotyczyła następujących państw członkowskich: Hiszpanii (44 zamknięte projekty), Grecji (13), Portugalii (10) i Polski (9). Realizacja projektów osiągnęła najwyższy poziom w 2010 r. i główna uwaga skupia się teraz na sporządzaniu i przedkładaniu dokumentów zamknięcia. Instytucje zarządzające i Komisja stoją w obliczu znacznego nasilenia prac związanych z dokumentami zamknięcia projektów. Komisja jest świadoma, że w kontekście ilości projektów, które mają zostać rozliczone w ciągu najbliższych dwóch lat, proces zamknięcia jest zbyt powolny. Jednakże problemy praktyczne, takie jak opóźnione przekazywanie dokumentów zamknięcia, niespójność informacji (pomiędzy treścią niektórych sprawozdań końcowych i poświadczeń zamknięcia) lub niezadowalające wyniki niektórych projektów w porównaniu z ich pierwotnymi celami, mogą ten proces skomplikować. Ponadto w odniesieniu do projektów, które nadal są w toku, trudności w praktycznej realizacji często prowadzą do nowych wniosków o modyfikację z państw członkowskich. Dochodzi do tego fakt, że procedurze zamknięcia poddawane są bardziej skomplikowane projekty i potrzeba więcej czasu na związane z tym badania i podejmowanie decyzji. Komisja przyjęła konkretne kroki w celu usprawnienia procesu zamknięcia. W ramach DG ds. Polityki Regionalnej powołano w lutym 2011 r. grupę zadaniową ds. zamykania projektów Funduszu Spójności, mającą za zadanie monitorowanie procesu zamknięcia, pomoc w kierowaniu nim i ułatwianie go. Komisja podjęła ponadto szereg inicjatyw mających na celu poprawę sytuacji, takich jak opracowanie procedury anulowania tych projektów, które prawdopodobnie nie zostaną zakończone ze względu na bardzo niski poziom realizacji, racjonalizację korespondencji z państwami członkowskimi dotyczącej niezbędnych do zamknięcia wyjaśnień, poprawy wspólnego podejścia i równego traktowania oraz opracowanie nowego instrumentu monitorowania umożliwiającego codzienne monitorowanie postępów osiągniętych w procesie zamknięcia. Tabela 5: Projekty Funduszu Spójności zamknięte do końca 2011 r. Państwo członkowskie || Łączna liczba projektów FS || Stan na koniec 2011 r. || Liczba projektów otwartych na koniec 2011 r. Łączna liczba zamkniętych projektów || % projektów zamkniętych || Całkowita kwota wypłacona na projekty zamknięte (EUR) || Liczba projektów zamkniętych w 2011 r. Grecja || 124 || 71 || 57,3 || 1 645 734 338 || 13 || 53 Irlandia || 10 || 6 || 60,0 || 451 776 989 || 2 || 4 Portugalia || 109 || 46 || 42,2 || 1 243 494 296 || 10 || 63 Hiszpania || 407 || 208 || 51,1 || 6 329 550 889 || 44 || 199 UE -4 || 650 || 331 || 50,9 || 9 670 556 512 || 69 || 319 Cypr || 2 || 1 || 50,0 || 28 722 415 || 1 || 1 Republika Czeska || 58 || 30 || 51,7 || 658 665 260 || 3 || 28 Estonia || 37 || 27 || 73,0 || 240 805 280 || 6 || 10 Węgry || 47 || 13 || 27,7 || 67 714 692 || 1 || 34 Łotwa || 46 || 22 || 47,8 || 155 238 464 || 3 || 24 Litwa || 51 || 17 || 33,3 || 177 056 807 || 1 || 34 Malta || 3 || 0 || 0,0 || 0 || 0 || 3 Polska || 130 || 15 || 11,5 || 384 661 932 || 9 || 115 Słowacja || 39 || 18 || 46,2 || 231 678 461 || 7 || 21 Słowenia || 28 || 17 || 60,7 || 125 856 727 || 4 || 11 UE -10 || 441 || 160 || 36,3 || 2 070 400 038 || 35 || 281 Bułgaria || 38 || 5 || 1,2 || 67 979 411 || 1 || 33 Rumunia || 63 || 6 || 9,5 || 15 776 582 || 0 || 57 UE -2 || 101 || 11 || 10,9 || 83 755 993 || 1 || 90 OGÓŁEM || 1192 || 502 || 42,1 || 11 824 712 543 || 105 || 690 2. Otoczenie i warunki gospodarcze Artykuł 6 rozporządzenia Rady (WE) nr 1164/1994, które reguluje funkcjonowanie Funduszu Spójności w przypadku projektów zatwierdzonych przed końcem 2006 r., określa warunki polityki budżetowej w związku z wypłatami w ramach Funduszu. Rozporządzenie stanowi, że „żadne nowe projekty, a w przypadku ważnych projektów żadne nowe etapy projektu, nie będą finansowane przez Fundusz w państwie członkowskim w przypadku gdy Rada, stanowiąc większością kwalifikowaną na zalecenie Komisji, stwierdzi, że brane pod uwagę państwo członkowskie […] nie wykonało programu [stabilności lub konwergencji] w sposób pozwalający na uniknięcie nadmiernego deficytu”. Jednak z uwagi na to, że zatwierdzenia fazy projektów z lat 2000–2006 dokonano przed kryzysem gospodarczym, niniejszy artykuł nie był stosowany do projektów z lat 2000–2006. 3. Audyty i korekty finansowe Komisja zapewniła regularne kontrole projektów Funduszu Spójności w większości państw członkowskich, których one dotyczyły, i skoncentrowała się na specyficznych zagrożeniach związanych z wdrażaniem Funduszu Spójności. Ostatnie postępowanie kontrolne zaktualizowane zostało w 2011 r. („Fundusz Spójności: Przegląd instytucji poświadczającej zamknięcie pomocy 2000–2006 i audyt projektów”). Na podstawie tego postępowania wyjaśniającego służby Komisji powinny być w stanie stwierdzić, czy ustanowione systemy i procedury oraz przeprowadzone działania stanowią wiarygodne źródło pewności zarówno w odniesieniu do projektów, które są już zamknięte, jak i tych oczekujących na zamknięcie. Prace kontrolne rozpoczęto w maju 2011 r. i będą one kontynuowane w latach 2012 i 2013. W 2011 r. przeprowadzono sześć wizyt kontrolnych (w Bułgarii, Hiszpanii, Rumunii, na Węgrzech, na Litwie i na Łotwie). Łącznie Komisja przeprowadziła dla projektów Funduszu Spójności dotyczących okresu programowania 2000–2006 162 audyty systemu oraz 20 audytów zamknięcia. Przedstawiona poniżej analiza zawiera informacje na temat pracy wykonanej do końca 2011 r., podane w porządku chronologicznym, zgodnym z historycznym rozwojem Funduszu Spójności. 3.1. Państwa członkowskie UE-4 Od 2001 r. w ramach głównych postępowań kontrolnych zrobiono bardzo wiele dla państw członkowskich UE-4 w zakresie: sprawdzania skutecznego funkcjonowania systemów zarządzania i kontroli w tych państwach członkowskich, zamówień publicznych i przeglądu pracy organów likwidacyjnych w przygotowaniu do zamknięcia programów i projektów z okresu programowania 2000–2006, planów działania w celu skorygowania stwierdzonych niedociągnięć, przeprowadzonych korekt finansowych i wyników kontroli Trybunału Obrachunkowego. 3.2. Państwa członkowskie UE-10 W wyniku znacznej liczby prac audytowych przeprowadzonych przez Komisję w państwach członkowskich UE-10 w poprzednich latach, w trakcie głównych postępowań kontrolnych osiągnięto dobry poziom pokrycia kontrolą (do 53 %). Występują różnice w ocenie wiarygodności pracy instytucji poświadczających zamknięcie pomocy w tej grupie państw członkowskich. W przypadkach, gdy wykrywano problemy, Komisja zwracała się do władz państw członkowskich o wdrożenie planów działań zaradczych, przeprowadzenie dodatkowych weryfikacji a posteriori, zintensyfikowanie prac przygotowawczych związanych z zamknięciem projektu przed przesłaniem deklaracji zamknięcia, a także o stosowanie odpowiednich korekt finansowych. Główne czynniki ryzyka rezydualnego to: procedury zamówień publicznych i wątpliwości co do zdolności niektórych instytucji poświadczających zamknięcie pomocy do wykrywania takich nieprawidłowości lub do nakładania korekt finansowych oraz słabości związane z funkcjonowaniem tych instytucji. W jednym przypadku (Węgry) stwierdzono poważne problemy i względnie wysoką ilość pomyłek przy projektach w dziedzinie transportu, czego skutkiem są zastrzeżenia zawarte w rocznym sprawozdaniu z działalności Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Regionalnej w 2011 r. Wszystkie zidentyfikowane zagrożenia ograniczane są poprzez szczegółowe weryfikacje przeprowadzane przez Komisję przy analizie poświadczeń zamknięcia przy zamykaniu każdego projektu. Komisja będzie w dalszym ciągu monitorować te zagrożenia poprzez wyrywkowe kontrole projektów, które pozostają otwarte. W czterech państwach członkowskich (Cypr, Estonia, Malta, Słowenia) nie ma zaległych kwestii związanych z audytem i Komisja może traktować poświadczenia zamknięcia projektów w tych państwach członkowskich z dużym zaufaniem. 3.3. Państwa członkowskie UE-2 W wyniku znacznego nakładu prac audytowych przeprowadzonych przez Komisję w Bułgarii i Rumunii w trakcie głównych postępowań kontrolnych w poprzednich latach, osiągnięto dobry poziom pokrycia kontrolą (51,35 % dla Bułgarii i 36,51 % dla Rumunii). Realizację projektów z Funduszu Spójności w odniesieniu do tych dwóch państw członkowskich rozpoczęto ogólnie później. W rezultacie otwarte są nadal 33 spośród 38 projektów w Bułgarii, a w Rumunii odpowiednio 57 z 63 projektów. W związku z tym w 2012 r. i prawdopodobnie również w 2013 r. dokona się znaczących płatności okresowych. Jak wskazano w rocznym sprawozdaniu z działalności Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Regionalnej za 2011 r., przeprowadzone kontrole wykazały braki w dziedzinie zamówień publicznych (kryteria wyboru i przyznawania, przestrzeganie ostatecznych terminów, stosowanie procedur negocjacyjnych) i słabości w weryfikacji zarządzania. Spowodowało to zainicjowanie przez Komisję korekt finansowych, w wysokości 0,69 mln EUR dla Bułgarii i 0,22 mln EUR dla Rumunii zgłoszonych za 2011 r. korekt. W wyniku audytu przeprowadzonego w maju 2011 r., mającego na celu dalszą ocenę pracy instytucji poświadczającej zamknięcie pomocy w Bułgarii, Komisja stwierdziła niedociągnięcia w pracy tej instytucji, przedstawiła zalecenia dotyczące poprawy i uważnie obserwuje sytuację. Po wizycie kontrolnej w 2009 r. w instytucji poświadczającej zamknięcie pomocy w Rumunii wydano opinię bez zastrzeżeń, co dało podstawy do uznania otrzymanych deklaracji zamknięcia za wiarygodne. 3.4. Pozostałe prace audytowe w 2011 r. Pozostałe prace audytowe służb Komisji podjęte w odniesieniu do Funduszu Spójności w 2011 r. obejmowały badanie rocznych krajowych sprawozdań z kontroli na podstawie art. 12 rozporządzenia (WE) nr 1386/2002, rocznych podsumowań oraz przegląd krajowych sprawozdań z audytu systemowego przekazanych Komisji przez państwa członkowskie. Otrzymane sprawozdania zostały przeanalizowane, wysłano odpowiedzi i uwagi do państw członkowskich oraz, w stosownych przypadkach, wnioski o udzielenie dodatkowych informacji, tak aby można było uzyskać jak największy stopień pewności co do wyników pracy krajowych organów audytowych. Dwustronne spotkania koordynacyjne odbywają się co roku między Komisją i krajowymi instytucjami audytowymi i mają na celu wymianę informacji na temat realizacji prac związanych z audytem, omówienie postępu związanego z kontrolami wyrywkowymi oraz działaniami podjętymi w następstwie ustaleń audytu. Spotkania dotyczące prac audytowych przeprowadzonych w 2010 r. odbyły się w pierwszej połowie 2011 r. Coroczne dwustronne spotkania koordynacyjne dotyczące prac audytowych przeprowadzonych w 2011 r. miały miejsce w pierwszym półroczu 2012 r. 3.5. Systemy zarządzania i kontroli W swoim rocznym sprawozdaniu z działalności za 2011 r., Dyrekcja Generalna ds. Polityki Regionalnej dokonała oceny funkcjonowania systemów zarządzania i kontroli (2000–2006), w oparciu o zgłoszone opinie pokontrolne wyrażone przez instytucje audytowe państw członkowskich i o własne wyniki kontroli Komisji. Pozytywnej oceny dokonano w odniesieniu do piętnastu państw członkowskich (dla jednego z nich częściowo). Opinię bez zastrzeżeń otrzymały systemy Funduszu Spójności w sześciu państwach członkowskich (na Cyprze, w Estonii, na Malcie, w Portugalii i w Słowenii). W przypadku dziesięciu państw członkowskich wydano opinię z zastrzeżeniem o umiarkowanym wpływie (dla Bułgarii, Grecji, Irlandii, Litwy, Łotwy, Polski, Republiki Czeskiej, Rumunii, Słowacji i Węgier/sektor środowiska i projekty dotyczące pomocy technicznej). W odniesieniu do węgierskiego sektora transportu wydano opinię z zastrzeżeniem oraz opinię z zastrzeżeniem o znacznym wpływie, spowodowane dużą ilością pomyłek stwierdzonych przez krajowy organ audytowy, wynikami prac kontrolnych Komisji wykazującymi liczne nieprawidłowości w dziedzinie zamówień publicznych i słabościami we wprowadzaniu korekt finansowych zaleconych przez instytucję poświadczającą zamknięcie pomocy oraz w wykrywaniu i korygowaniu związanych z zamówieniami publicznymi nieprawidłowości na szczeblu krajowym. Powolne postępy w zamykaniu projektów Funduszu Spójności w Hiszpanii, w szczególności ze względu na wysoki poziom błędów dotyczących zamówień publicznych wykrytych w większości projektów i mierne postępy władz hiszpańskich w rozwiązywaniu kwestii podniesionych przez Komisję, były ponadto przyczyną zastrzeżenia związanego z ryzykiem wizerunkowym w rocznym sprawozdaniu z działalności za rok 2011 dla wszystkich hiszpańskich projektów finansowanych z Funduszu Spójności. Tabela 6: Zastrzeżenia i korekty finansowe dokonane/uzgodnione dla Funduszu Spójności na lata 2000-2006 w odniesieniu do poszczególnych państw członkowskich || Państwo członkowskie || Zastrzeżenie Roczne sprawozdanie 2010 || Korekty finansowe dokonane/uzgodnione (EUR) w 2011 r.[2] || Zastrzeżenie Roczne sprawozdanie 2011 Grecja || Nie || 1 272 734 || Nie || Irlandia || Nie || || Nie || Portugalia || Nie || 4 139 400 || Nie || Hiszpania || Nie || - 5 413 806[3] || Tak[4] || Cypr || Nie || || Nie || Republika Czeska || Nie || 7 921 142 || Nie || Estonia || Nie || 77 353 || Nie || Węgry || TAK– sektor transportu || 2 581 124 || Tak[5] || Łotwa || Nie || || Nie || Litwa || Nie || 206 765 || Nie || Malta || Nie || || Nie || Polska || Nie || 4 796 351 || Nie || Słowacja || Nie || 922 150 || Nie || Słowenia || Nie || || Nie || Bułgaria || TAK – 1 projekt || 690 206 || Nie || Rumunia || Nie || 221 356 || Nie || || OGÓŁEM || || 17 414 784 || || 4. Nieprawidłowości zgłoszone przez państwa członkowskie Jako że sprawozdanie roczne w sprawie Funduszu Spójności obejmuje realizację w 2011 r. projektów Funduszu Spójności przyjętych w okresie programowania 2000–2006, pod uwagę zostały wzięte tylko powiadomienia dokonane zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1831/1994. Komisja otrzymała 64 powiadomienia o nieprawidłowościach przy realizacji projektów z tego okresu, współfinansowanych przez UE, dotyczących łącznie 42 168 842 EUR. Do odzyskania pozostaje nadal około 20 315 177 EUR. Większość przypadków zgłoszona została przez władze Portugalii, Grecji i Litwy (odpowiednio 19, 14 i 8). Polska i Grecja zgłosiły natomiast najwyższe kwoty (odpowiednio, 16 mln EUR i 11 mln EUR), czyli około 64 % całej sumy (zob. tabela 7). Dwa główne typy zgłoszonych nieprawidłowości to naruszenia zasad dotyczących zamówień publicznych oraz wydatki niekwalifikowalne, dotyczą one 54 z 64 zgłoszonych nieprawidłowości (85 %). Tabela 7: Nieprawidłowości i konsekwencje finansowe dla UE zgłoszone przez państwa członkowskie w 2011 r. na podstawie rozporządzenia (WE) 1831/1994 dla okresu programowania 2000–2006 Państwo członkowskie || Liczba nieprawidłowości || Kwoty finansowe || Kwota do odzyskania EUR || % || EUR || % Grecja || 14 || 11 298 028 || 26,79 || 592 581 || 2.92 Irlandia || 3 || 1 552 044 || 3,68 || || Portugalia || 19 || 5 404 973 || 12,82 || || Hiszpania || 3 || 483 353 || 1,15 || || Cypr || || || || || Republika Czeska || 6 || 4 684 545 || 11,11 || 1 761 729 || 8,67 Estonia || || || || || Węgry || || || || || Łotwa || || || || || Litwa || 8 || 569 966 || 1,35 || 43 548 || 0,21 Malta || || || || || Polska || 5 || 15 998 132 || 37,94 || 15 739 519 || 77,48 Słowacja || 6 || 2 177 800 || 5,16 || 2 177 800 || 10,72 Słowenia || || || || || Bułgaria || || || || || Rumunia || || || || || OGÓŁEM || 64 || 42 168 842 || 100,00 || 20 315 177 || 100,00 5. Ocena Komisja i państwa członkowskie prowadzą ocenę i analizę wszystkich współfinansowanych z Funduszu Spójności projektów. W 2011 r. Komisja przeprowadzała kolejne oceny ex post Funduszu Spójności w odniesieniu do okresu programowania 2000–2006, włącznie z projektami byłego ISPA. Przygotowany został zestaw 5 powiązanych wzajemnie „pakietów działań” w celu: a) oceny wkładu z Funduszu Spójności i ISPA przeznaczonego na rozwój systemu transportowego UE i na wdrożenie dorobku prawnego UE w zakresie ochrony środowiska, a także oceny roli ISPA jako programu przygotowującego do wprowadzenia funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności: · Wkład tych dwóch instrumentów na rzecz rozwoju sieci TEN-T w okresie 2000–2006 postrzegany jest jako znaczny i wyjątkowy w przypadku UE-10. Wynika to z faktu, że państwa UE-10 przystąpiły w połowie okresu programowania 2000–2006 i musiały się zmierzyć z największym wyzwaniem, jakim było podniesienie ich krajowej infrastruktury do podstawowego poziomu porównywalnego z innymi państwami członkowskimi. · W sektorze drogowym 99 zatwierdzonych projektów drogowych przyniosło 4 214 km nowych lub naprawionych dróg w sieci TEN-T, co odpowiada około 10 % jej całkowitej długości. Wkład ten największy był dla państw członkowskich UE-10, w których 57 projektów złożyło się na ok. 20 % sieci TEN-T w tych krajach. · W odniesieniu do sektora transportu kolejowego 112 zatwierdzonych projektów dało 8 477 km nowych lub naprawionych torów/infrastruktury w sieci TEN-T, czyli około 21 % jej całkowitej długości w tych krajach. Również w tym przypadku największy wkład stanowiła sieć TEN-T w państwach UE-10, w których w ramach projektów ISPA poprawiono prawie 40 % (ponad 6 000 km) infrastruktury. · Ocena związana z dorobkiem prawnym UE ograniczona była do jakości wody i zarządzania związanymi z nią dziedzinami (w tym oczyszczania ścieków) oraz zbierania i unieszkodliwiania odpadów stałych. Analiza wykazała, że Fundusz Spójności i ISPA wniosły znaczący wkład w zaspokojenie potrzeb państw członkowskich oraz ich dostosowanie się do dorobku prawnego UE w zakresie ochrony środowiska. Zbudowano, rozbudowano lub zmodernizowano elementy infrastruktury związane z zaopatrzeniem w wodę, usługami sanitarnymi oraz gospodarowaniem odpadami stałymi, aby dostosować infrastrukturę do wymogów zawartych w dyrektywach unijnych. Chociaż poszczególne państwa otrzymały pomoc w różnej wielkości pod kątem finansowania z podziałem na sektory, średni poziom pomocy na potrzeby poszczególnych sektorów jest raczej podobny, z udziałem około 30 % w sektorze wody pitnej i 38 % w sektorze ścieków. W odniesieniu do sektora odpadów stałych, gdzie występowały większe różnice pomiędzy potrzebami poszczególnych państw i charakter projektów był bardziej zróżnicowany, pomoc wyniosła 25 %. b) przeprowadzenia analizy ex post kosztów i korzyści na wybranych próbach projektów w dziedzinie transportu i ochrony środowiska, z określeniem wniosków do wykorzystania w przyszłych okresach programowania: · Analiza kosztów i korzyści transportu: W odniesieniu do skutków projektów analiza wykazała, że w przypadku wszystkich przedsięwzięć inwestycje były opłacalne. Wkład Funduszu Spójności konieczny był w celu odblokowania potencjalnych korzyści ekonomicznych wynikających z takich projektów. Korzyści z tych projektów obejmowały 8 kategorii (oszczędności związane z czasem podróży i kosztami eksploatacji pojazdów, poprawa bezpieczeństwa, zmniejszenie emisji dwutlenku węgla, zmniejszenie hałasu i zanieczyszczenia powietrza itp.). Ogólnie rzecz biorąc, wskaźniki efektywności zgodne są z celem, jakim jest ustanowienie wolnych mocy produkcyjnych, które pozwoliłyby na dalszy wzrost gospodarczy po zakończeniu projektu. Trudno było ustalić bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między inwestycjami w infrastrukturę transportową a szerzej pojętymi skutkami społeczno-gospodarczymi (szczególnie w odniesieniu do PKB). · Analiza kosztów i korzyści związanych ze środowiskiem: Analiza wykazała, że zrealizowano wiele projektów mających na celu dopasowanie infrastruktury do wymogów prawnych związanych ze środowiskiem. Zgodność z przepisami prawa sama w sobie nie gwarantuje korzyści ekonomicznych – w większości przypadków koszt związany z osiągnięciem tego celu był większy niż wymierne korzyści finansowe. Dlatego też może nie być możliwe wykazanie pozytywnych skutków projektów pod względem czysto ekonomicznym. W przypadku dwóch projektów, których cele wykraczały poza dostosowanie do obowiązujących wymogów, aspekt związany ze środowiskiem uznany został za bardzo istotny ze względu na potrzeby regionu. Ogólnie rzecz biorąc, ocena wykazała, że realizowane projekty zaowocowały również pozytywnymi skutkami pośrednimi w postaci korzyści płynących z budowania większej świadomości w zakresie ochrony środowiska naturalnego i uczenia się na szczeblu instytucjonalnym. W następstwie zmian kontraktu dotyczącego pierwszego z tych „pakietów działań”, dwie kolejne oceny rozpoczęto w 2011 r., koncentrując się na zarządzaniu Funduszem Spójności i jego realizacji, jak również na sprawdzaniu przez ekspertów i podsumowaniu ogólnej oceny. 6. Dostarczanie i upowszechnianie informacji Od dnia 1 stycznia 2007 r. wszystkie kwestie dotyczące Funduszu Spójności były omawiane w ramach komitetu koordynującego fundusze (COCOF), ustanowionego zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1083/2006. Komisja przedstawiła aktualizację procesu zamknięcia Funduszu Spójności na lata 2000–2006 na czterdziestej czwartej sesji komitetu koordynującego fundusze w Brukseli w dniu 21 września 2011 r. W 2011 r. Dyrekcja Generalna ds. Polityki Regionalnej podała znów szczegółowe informacje na temat Funduszu Spójności w swoim rocznym sprawozdaniu z działalności[6] i opublikowała szczegóły dotyczące dużych projektów, w tym projektów finansowanych z Funduszu Spójności, dla obu okresów programowania 2000–2006 i 2007–2013. Dotychczas opublikowano dane 238 dużych projektów w specjalnej bazie danych z funkcją wyszukiwania na stronie internetowej INFOREGIO. Na stronie internetowej dostępne są również dalsze projekty Funduszu Spójności, wraz z setkami przykładów innych projektów. Specjalna publikacja poświęcona jest również 150 przykładom projektów współfinansowanych przez Fundusz Spójności i fundusze strukturalne. [1] SEC(2010) 0405 z 19 kwietnia 2010 r. [2] Brak kwoty do wpisania w 2011 r. dla okresu programowania 1994–1999. [3] Ujemna kwota jest wynikiem dostosowania imputacji Funduszu w odniesieniu do tego, co zostało błędnie zgłoszone dla Funduszu Spójności w 2010 r. Kwota 34 784 766 została skutecznie skorygowana. [4] Zastrzeżenie dla Hiszpanii związane z ryzykiem wizerunkowym. [5] Zastrzeżenie dla Węgier związane z ryzykiem wizerunkowym. [6] Opublikowane na stronie: http://ec.europa.eu/atwork/synthesis/aar/index_en.htm.