W celu rozwiązania tych problemów społeczność międzynarodowa potwierdziła w 2016 r. swoje stałe wsparcie dla Afganistanu. Podczas szczytu NATO w lipcu 2016 r. w Warszawie potwierdzono międzynarodowe poparcie dla pokoju i stabilności, ustalając zobowiązania finansowe dla sektora bezpieczeństwa aż do 2020 r. W październiku 2016 r. podczas brukselskiej konferencji w sprawie Afganistanu, społeczność międzynarodowa zapewniła stałe wsparcie polityczne i przeznaczyła 13,6 mld EUR na wsparcie finansowe dla programu działań na rzecz rozwoju Afganistanu w tych samych ramach czasowych. Łączne zobowiązanie UE, które zostało potwierdzone na konferencji w Brukseli, wynosi 5 mld EUR, co oznacza, że UE jest największym partnerem Afganistanu w dziedzinie współpracy na rzecz rozwoju. Partnerzy z regionu i społeczność międzynarodowa potwierdzili także swoje zaangażowanie na rzecz procesu politycznego prowadzącego do pojednania i trwałego pokoju.

Jednocześnie Afganistan musi zmierzyć się z bezprecedensowym wzrostem liczby powracających – głównie z Pakistanu i Iranu – obywateli afgańskich, posiadających i nieposiadających dokumentów, co wywiera poważną presję na społeczeństwo. Ponadto pogarszająca się sytuacja w zakresie bezpieczeństwa, niestabilność polityczna i kryzys gospodarczy doprowadziły do wzrostu migracji do Europy.

W odpowiedzi na obecne wyzwania, przed którymi stoi Afganistan, i zgodnie z konkluzjami Rady do Spraw Zagranicznych z dnia 18 lipca 2016 r., UE i jej państwa członkowskie będą musiały wypracować prawdziwie kompleksową strategię mającą na celu wspieranie rozwoju tego kraju, tak aby stał się on samowystarczalny i stabilny.

Niemniej jednak w ostatnich latach sytuacja w Afganistanie pogorszyła się pod względem bezpieczeństwa i pojawiły się zagrożenia związane z powstawaniem ugrupowań rebelianckich i terrorystycznych. Pomimo pewnej poprawy instytucje demokratyczne są słabe, a przepisy dotyczące wyborów nie do końca przestrzegane. Prawa człowieka nie są dostatecznie ugruntowane, zwłaszcza w odniesieniu do kobiet i dzieci. Afganistan dokonał postępów w rozwoju gospodarczym i społecznym, ale niestabilne warunki działalności gospodarczej, brak infrastruktury i duża liczba Afgańczyków powracających z krajów sąsiadujących stanowią zagrożenia dla tego procesu. Ponadto brak bezpieczeństwa w połączeniu z brakiem perspektyw ekonomicznych spowodowały, iż wielu Afgańczyków opuściło kraj, co doprowadziło do zwiększenia nielegalnych przepływów migracyjnych, zwłaszcza do Europy.

UE i jej państwa członkowskie są gotowe do zdecydowanego wspierania pokoju w Afganistanie. W tym celu będą one nadal prowadzić ścisłą współpracę z właściwymi podmiotami międzynarodowymi, zwłaszcza ONZ i NATO.

Aby doprowadzić do pożądanych wyników, proces pokojowy musi obejmować wszystkie strony sporu, być kierowany przez Afgańczyków i pozostawać w ich gestii. Powinien on reprezentować wszystkich obywateli i ich uzasadnione interesy, gwarantować jedność państwa, suwerenność, integralność terytorialną i równe prawa dla wszystkich na mocy konstytucji. Taki proces musi prowadzić do wyrzeczenia się przemocy i zerwania wszelkich powiązań z terroryzmem międzynarodowym oraz zobowiązywać do poszanowania konstytucji, w tym również jej przepisów dotyczących praw człowieka, zwłaszcza praw kobiet i dzieci.

Aby ustabilizować sytuację, w ostatnich latach podejmowano liczne regionalne i międzynarodowe inicjatywy pokojowe. Obejmują one „Proces kabulski w odniesieniu do współpracy na rzecz pokoju i bezpieczeństwa”, wszczęty przez rząd afgański w czerwcu 2017 r. Proces ten skupia szereg podmiotów regionalnych i międzynarodowych oraz może nadać nowy impet działaniom prowadzącym do pokojowego rozwiązania sporów.

Popieranie pluralistycznego procesu politycznego prowadzącego do wynegocjowanego rozwiązania pokojowego; zwalczanie zagrożeń związanych z sektorem narkotykowym, nielegalną działalnością wydobywczą oraz innymi nielegalnymi sektorami gospodarki; usprawnienie walki z korupcją; tworzenie otoczenia regionalnego sprzyjającego kierowanemu przez Afgańczyków i pozostającemu w ich gestii procesu pokojowego poprzez zachęcanie do konsensusu między kluczowymi podmiotami władz regionalnych oraz udzielanie wsparcia sektorowi rządowemu i społeczeństwu obywatelskiemu.

W ramach działań UE w Afganistanie szczególny nacisk kładzie się na rozwój praworządności, praw człowieka, wzmacnianie demokracji i promowanie dobrych rządów. UE uważnie śledzi najważniejsze zmiany w tych dziedzinach i udziela odpowiedniego wsparcia i pomocy. Szeroko zakrojone dyskusje dotyczące tych obszarów odbywają się co roku podczas lokalnych dialogów dotyczących praw człowieka. Proces ten będzie rozwijany, tak by doprowadzić do powstania ustrukturyzowanego dialogu w ramach Umowy o współpracy na rzecz partnerstwa i rozwoju (CAPD). Przedmiotowe obszary priorytetowe zostały uwzględnione w ramach unijnej pomocy na rzecz rozwoju.

Do innych obszarów zasługujących na wsparcie należą: utrzymanie prawa do wolności zgromadzeń, zwiększenie wolności słowa i promowanie wolności mediów. Ponadto położenie kresu kulturze bezkarności za poważne zbrodnie wojenne i przypadki łamania praw człowieka ma zasadnicze znaczenie w kontekście procesów pokojowych. Takie działania przyczynią się do wzmocnienia instytucji demokratycznych Afganistanu oraz umożliwią szerzej zakrojone i usprawnione świadczenie usług jego obywatelom.

Afganistan musi umocnić swoje demokratyczne instytucje i demokratyczny nadzór, a także poprawić jakość usług publicznych. Instytucje rządowe powinny zostać uzupełnione o zróżnicowane i niezależne media oraz pluralistyczne i aktywne społeczeństwo obywatelskie, które kontrolowałyby ich działania. Kluczowe znaczenie ma większy udział i reprezentacja kobiet na wszystkich szczeblach urzędów publicznych. Należy kontynuować działania zmierzające do wspierania poszanowania praworządności, w tym sprawnie funkcjonującego oficjalnego systemu sądowniczego, zmniejszenia korupcji oraz większej rozliczalności. Aby umocnić demokratyczne działania i wartości, konieczne jest zagwarantowanie wiarygodnych, pluralistycznych i przejrzystych wyborów, których wyniki będą szeroko akceptowane przez wszystkich Afgańczyków. Reforma ordynacji wyborczej, obejmująca ulepszone mechanizmy zapobiegania oszustwom, pomoże w odbudowaniu zaufania do procesów demokratycznych na szerszą skalę.

Zapewnienie wdrożenia zasad demokratycznych, wzmocnienie praworządności i ochrony praw człowieka to kluczowe działania prowadzące do usunięcia tych nieprawidłowości.

Wzmocnienie sektora prywatnego ma kluczowe znaczenie dla rozwoju gospodarki Afganistanu. Ważne jest, aby zapewnić przyjazne ramy regulacyjne w celu promowania silniejszego wzrostu sektora prywatnego i poprawy zaufania inwestorów. Sektor rolniczy odgrywa kluczową rolę w rozwoju gospodarczym. Zwiększenie odporności, w tym na wpływ zmiany klimatu na gospodarkę wiejską, będzie miało kluczowe znaczenie dla osiągnięcia poziomu wzrostu koniecznego do utworzenia wystarczającej liczby miejsc pracy i zwiększenia dochodu krajowego. Postęp w tych dziedzinach przyczyniłby się do zmniejszenia ubóstwa, poprawy warunków życia, zwiększenia zakresu świadczenia podstawowych usług, szczególnie opieki zdrowotnej i edukacji oraz przyspieszenia rozwoju społecznego, który pozostaje znacznie poniżej poziomów regionalnych. Zwalczanie nierówności płci i wzmacnianie praw kobiet musi pozostać centralnym elementem wszystkich wysiłków na rzecz pobudzania trwałego rozwoju.

W odniesieniu do tych kwestii rząd Afganistanu zobowiązał się do kompleksowego programu reform na brukselskiej konferencji w sprawie Afganistanu. Istotą partnerstwa są Afgańskie ramy pokoju i rozwoju narodowego (ANPDF), które uzupełniają inicjatywę„ Samodzielność dzięki ramom wzajemnej odpowiedzialności” („Self-Reliance through Mutual Accountability Framework” – SMAF). Nowo opracowane krajowe programy priorytetowe stanowią praktyczną realizację założeń tych ram w formie celów i polityk sektorowych, skupiając się na kluczowych kwestiach, takich jak świadczenie usług za pomocą karty obywateli, wzmocnienie pozycji ekonomicznej kobiet, rolnictwo, rozwój obszarów miejskich i infrastruktura krajowa.

Afganistan nadal ma jeden z najniższych wskaźników rozwoju społecznego na świecie: 36 % obywateli Afganistanu żyje w ubóstwie. Prawie dwie trzecie Afgańczyków to analfabeci i szacuje się, że 40 % Afgańczyków nie ma pracy. Dzieje się tak mimo ostatnich postępów w zakresie reform gospodarczych, które doprowadziły do zwiększenia dochodów rządowych, oraz lepszych ram gospodarczych, będących efektem przystąpienia Afganistanu do Światowej Organizacji Handlu w 2016 r. Zagrożenia ubóstwem wzrosły wraz z napływem dużej liczby osób powracających z państw sąsiadujących, przesiedleniami wymuszonymi przez konflikty oraz skutkami zmiany klimatu i klęskami żywiołowymi.

·Wzmocnienie powiązań między pomocą humanitarną i wysiłkami w zakresie prac rozwojowych.

·Zachęcanie do stosowania zrównoważonych i odpornych na zmianę klimatu sposobów uprawy oraz promowanie zrównoważonego zarządzania użytkowaniem gruntów i wody.

·Wspomaganie wysiłków Afganistanu na rzecz wykorzystania potencjału zrównoważonego gospodarowania zasobami naturalnymi.

·Zwiększenie regionalnych połączeń, zwłaszcza w ramach Konferencji Regionalnej Współpracy Gospodarczej w sprawie Afganistanu oraz środków budowy zaufania „Serce Azji” w celu dalszego usprawnienia korytarzy tranzytowych, transportowych i energetycznych oraz umożliwienia wzrostu obrotów handlowych w całym regionie.

·Zwiększenie skuteczności pomocy oraz przywrócenie stabilności finansów publicznych poprzez postępy w zarządzaniu finansami publicznymi i poprzez większą mobilizację dochodów wewnętrznych, zgodnie z polityką publiczną. Równocześnie dalsze badanie możliwości udzielania pomocy w granicach wyznaczonego budżetu w kontekście skoncentrowanych na rezultatach krajowych programów priorytetowych. Zapewnienie wzajemnej odpowiedzialności, w tym poprzez monitorowanie wdrażania ram samowystarczalności dzięki ramom wzajemnej rozliczalności oraz ich wskaźnikom.

·Wzmacnianie obecności i zaangażowania międzynarodowych instytucji finansowych, takich jak Bank Światowy, Azjatycki Bank Rozwoju, a także Europejski Bank Inwestycyjny oraz instytucji finansowania rozwoju z państw członkowskich, w celu wspierania rozwoju infrastruktury, MŚP i, w szczególności, reformy przemysłu wydobywczego, w tym poprzez przyciąganie inwestycji zagranicznych.

2.4 Podjęcie wyzwań związanych z migracją

Kształtowanie globalnej reakcji opartej na solidarności i wspólnej odpowiedzialności poprzez kontynuowanie i zacieśnianie współpracy w ramach odpowiednich ram międzynarodowych i struktur regionalnych; wdrożenie uzgodnień „Wspólnej drogi naprzód w kwestiach migracji w stosunkach między UE a Afganistanem”; wspieranie skutecznego rozwiązania regionalnego wymiaru przymusowo wysiedlonych obywateli Afganistanu poprzez zapewnienie stopniowego, uporządkowanego, bezpiecznego i godnego powrotu z państw sąsiednich i trwałego procesu reintegracji w Afganistanie.

Pogarszająca się sytuacja w zakresie bezpieczeństwa, niestabilność polityczna i kryzys gospodarczy spowodowały zmniejszenie zaufania publicznego w Afganistanie. Z tego powodu coraz więcej osób opuszcza ten kraj, a przez wzmożoną aktywność sieci przemytniczych ma to bezpośredni wpływ na Europę. W latach 2015 i 2016 Afgańczycy byli drugą co do wielkości grupą migrantów o nieuregulowanym statusie przybywającą do UE. Równolegle, na poziomie regionalnym, sytuacja afgańskich uchodźców w krajach sąsiadujących wysunęła się na pierwszy plan w 2016 r., gdy to nastąpił bezprecedensowy wzrost powrotów Afgańczyków do Afganistanu, głównie z Pakistanu i Iranu. Afganistan, musząc przyjąć osoby powracające i zapewnić im możliwość trwałej reintegracji, znalazł się pod dużą presją. Powróciła przy tej okazji dyskusja na temat konieczności znalezienia na szczeblu międzynarodowym najlepszego rozwiązania tej znanej od dawna kwestii. Ponadto duża liczba obywateli Afganistanu została przesiedlona wewnątrz kraju, głównie ze względu na trwający konflikt, lecz również w związku z klęskami żywiołowymi i zmianą klimatu.

UE zareagowała na te wydarzenia promując całościowe podejście do migracji, skupiając się zarówno na potrzebach krótkoterminowych, jak i perspektywie długoterminowej. UE jest zdeterminowana, by nadal wspierać Afganistan w działaniach na rzecz dobrze zarządzanej polityki migracyjnej, w tym poprzez zajęcie się pierwotnymi przyczynami nielegalnej migracji i przymusowych wysiedleń, udzielając większego wsparcia dla rozwoju gospodarczego i zapewniając trwałą reintegrację powracających obywateli afgańskich. Obejmuje to ochronę i trwałą reintegrację obywateli afgańskich przesiedlonych wewnętrznie w ich regionie, jak również obywateli Afganistanu powracających z Europy i państw sąsiadujących, głównie z Pakistanu i Iranu.

W celu zacieśnienia współpracy politycznej w wielu kwestiach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, w październiku 2016 r. UE i Afganistan uzgodniły „Wspólną drogę naprzód w kwestiach migracji”. „Wspólna droga naprzód” obejmuje powrót, readmisję i reintegrację nielegalnych migrantów, działania informacyjne i podnoszenie świadomości, jak również zwalczanie przemytu nielegalnych migrantów i handlu ludźmi. Działania te uzupełniają dwustronne protokoły ustaleń zawarte w tym samym czasie przez szereg państw członkowskich UE. Wspólna grupa robocza UE-Afganistan ds. wdrożenia „Wspólnej drogi naprzód” monitoruje obecnie jej realizację.

W grudniu 2016 r. Afganistan przyjął ramy polityczne dla osób powracających i osób wewnętrznie przesiedlonych, określając główne kroki, które należy podjąć na rzecz trwałej integracji osób powracających i osób wewnętrznie przesiedlonych.

W oparciu o dotychczasowe działania i środki, inicjatywy UE w dziedzinie migracji powinny obejmować:

Na poziomie dwustronnym:

·Pełne wdrożenie uzgodnień „Wspólnej drogi naprzód w kwestiach migracji w stosunkach między UE a Afganistanem” i dwustronnych protokołów ustaleń zawartych między państwami członkowskimi UE a Afganistanem.

·W oparciu o wyniki realizacji „Wspólnej drogi naprzód” i zgodnie z postanowieniami Umowy o współpracy na rzecz partnerstwa i rozwoju UE i Afganistan zbadają możliwość wynegocjowania umowy o readmisji.

·Wsparcie działań mających wyeliminować pierwotne przyczyny nielegalnej migracji i przymusowych wysiedleń, w celu stworzenia warunków zapewniających ludności afgańskiej alternatywę dla nielegalnej migracji.

·Wspieranie i umożliwianie trwałej reintegracji osób powracających z UE i państw nienależących do UE (np. Pakistanu i Iranu) poprzez zastosowanie podejścia opartego na społeczności, z uwzględnieniem spójności społecznej i potencjalnych tarć w społecznościach przyjmujących, oferowanie kształcenia zawodowego i środków na rzecz tworzenia miejsc pracy i dostępu do rynku, w tym w sektorze rolnictwa oraz rzemiosła i produkcji rękodzielniczej, a także wspieranie przedsiębiorstw rozpoczynających działalność i wykorzystywanie umiejętności i kwalifikacji nabytych za granicą do integracji powracających obywateli afgańskich z wrażliwą gospodarką o wysokiej stopie bezrobocia.

·Wsparcie walki z handlem ludźmi i przemytem nielegalnych migrantów, w tym wzmocnione kontrole graniczne.