1.Wprowadzenie

Energia odnawialna to kluczowy element walki UE z wyzwaniami związanymi z klimatem i środowiskiem, co podkreślono również w sprawozdaniu na temat stanu unii energetycznej opublikowanym 18 października 2022 r. W ramach Europejskiego Zielonego Ładu Komisja Europejska przedstawiła nową strategię mającą na celu przestawienie gospodarki i społeczeństwa UE na nowe tory, dążąc do większej zrównoważoności. Zwiększony poziom ambicji w odniesieniu do redukcji emisji gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55 % do 2030 r., w porównaniu z poziomami z 1990 r., oraz planu, aby Europa stała się pierwszym kontynentem neutralnym dla klimatu do 2050 r., można osiągnąć jedynie przy pomocy zintegrowanego systemu energetycznego opartego w dużej mierze na energii odnawialnej. W związku z tym w lipcu 2021 r. Komisja zaproponowała zmianę dyrektywy (UE) 2018/2001 w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych („przekształcona dyrektywa w sprawie energii odnawialnej”) oraz zwiększenie udziału energii odnawialnej w końcowym zużyciu energii brutto w 2030 r. do co najmniej 40 %, w porównaniu z ambitnym celem, jakim jest osiągnięcie co najmniej 32 %, określonym w przekształconej dyrektywie w sprawie energii odnawialnej.

W następstwie niczym niesprowokowanej i nieuzasadnionej agresji wojskowej Rosji wobec Ukrainy UE opublikowała plan REPowerEU mający na celu szybkie zmniejszenie zależności UE od rosyjskich paliw kopalnych. W planie REPowerEU przedstawiono dodatkowy zestaw środków mający na celu oszczędność energii, dywersyfikację dostaw oraz szybkie zastąpienia paliw kopalnych dzięki przyspieszeniu transformacji Europy w kierunku czystej energii. Aby zrealizować plan REPowerEU, konieczne będzie przyspieszenie i koncentracja starań związanych z wdrażaniem energii odnawialnej oraz przekształcenie procesów przemysłowych celem zastąpienia gazu, ropy i węgla kamiennego. W ramach planu REPowerEU Komisja przedstawiła nowy wniosek dotyczący zmiany przekształconej dyrektywy w sprawie energii odnawialnej. Komisja zaproponowała w nim zwiększenie celu dotyczącego energii ze źródeł odnawialnych na 2030 r. do poziomu co najmniej 45 %. Celem wniosku jest zapewnienie szybszego wdrożenia projektów dotyczących energii odnawialnej poprzez dalsze upraszczanie i skracanie procedur administracyjnych dotyczących wydawania zezwoleń, planowanie strategiczne prowadzone przez państwa członkowskie oraz wspieranie projektów na obszarach szczególnie odpowiednich do wdrożenia energii odnawialnej.

Energia odnawialna jest zatem kluczowa dla osiągnięcia celów klimatycznych, bezpieczeństwa dostaw oraz niezależności od importu energii z Rosji.

Ramy wsparcia w zakresie energii odnawialnej do 2030 r. opierają się na postępach poczynionych na podstawie dyrektywy 2009/28/WE w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych („dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii”), która pozostała w mocy do 30 czerwca 2021 r. Zgodnie z dyrektywą w sprawie odnawialnych źródeł energii państwa członkowskie musiały wywiązać się z indywidualnych celów krajowych na 2020 r., które były zgodnie z ogólnounijnym celem w zakresie energii ze źródeł odnawialnych na poziomie co najmniej 20 %. Zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 27 rozporządzenia (UE) 2018/1999 w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu państwa członkowskie miały obowiązek do 30 kwietnia 2022 r. zdać Komisji sprawę z osiągania swoich krajowych celów dotyczących energii ze źródeł odnawialnych na 2020 r.

W niniejszym sprawozdaniu streszczono i przeanalizowano informacje przedstawione przez państwa członkowskie w przedłożonych przez nie sprawozdaniach, uzupełnione danymi Eurostatu oraz dostępną literaturą naukową.

Sprawozdanie Komisji składa się z pięciu rozdziałów. Na początku zawarto wprowadzenie, a w rozdziale 2 przedstawiono ogólną ocenę postępów w zakresie wdrażania energii odnawialnej na szczeblu UE. W rozdziale 3 przeanalizowano wcześniej przedstawione ustalenia w świetle skutków pandemii COVID-19. W rozdziale 4 dodano bardziej szczegółową analizę ustaleń dotyczących poszczególnych państw członkowskich, w tym przykłady najlepszych praktyk. W rozdziale 5 przedstawiono wnioski.

2.Postępy UE we wprowadzaniu energii odnawialnej

W 2020 r. UE osiągnęła udział energii odnawialnej w końcowym zużyciu energii brutto na poziomie 22,1 %, przekraczając tym samym cel 20 % wyznaczony w dyrektywie w sprawie odnawialnych źródeł energii. Ogólny udział energii odnawialnej wzrasta średnio o 0,8 punktu procentowego rocznie od 2011 r., przy czym w latach 2019–2020 zanotowano znacznie większy wzrost – o 2,2 punktu procentowego. Również w poszczególnych sektorach, takich jak sektory energii elektrycznej, ogrzewania i chłodzenia oraz transportu, udział energii odnawialnej systematycznie wzrastał w ostatnim dziesięcioleciu.

W 2020 r. względny udział odnawialnych źródeł energii był największy w sektorze energii elektrycznej (OZE-E), gdzie osiągnął on poziom 37,5 %. W sektorze tym odnotowano szczególnie silny wzrost o 2 punkty procentowe od 2018 do 2019 r. oraz o 3,4 % od 2019 do 2020 r. Udział odnawialnych źródeł energii w sektorze ogrzewania i chłodzenia (OZE-H&C) osiągnął 23,1 % w 2020 r., a w ostatnich dziesięciu latach wzrósł tym samym o 5,7 punktów procentowych. W przypadku sektora transportu (OZE-T) udział sięgnął 10,2 % w 2020 r.; ogólnie rzecz biorąc, rozwój był mniej dynamiczny i wolniejszy.

Wykres 1:Udział OZE w UE-27 w latach 2011–2020 (w %). Źródło: Eurostat SHARES.

Bioenergia nadal stanowi główne odnawiane źródło energii w UE – w 2020 r. jej udział wyniósł 58,1 %. Kolejne miejsca zajmują energia wiatrowa (14,3 %), energia wodna (12,4 %), energia słoneczna (6,9 %), ciepło otoczenia (5,5 %) i energia geotermalna (2,9 %).

Jeżeli chodzi o bioenergię, największy udział mają biopaliwa stałe (69,5 %). Pozostałe źródła bioenergii stanowią biopaliwa ciekłe (12,9 %), biogaz (10,6 %), część odpadów komunalnych stanowiąca odnawialne źródło energii (6,9 %) oraz węgiel drzewny (0,2 %).

Wykres 2: Zużycie energii ze źródeł odnawialnych brutto w UE według rodzaju (2020 r., w % i Mtoe). Źródło: Eurostat.