[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 13.6.2008 r.

KOM(2008)384 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Jak przeciwdziałać negatywnym skutkom wyższych cen ropy naftowej?

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Jak przeciwdziałać negatywnym skutkom wyższych cen ropy naftowej?

WPROWADZENIE

Przez ostatnią dekadę na całym świecie trwał długi okres wzrostu gospodarczego. Globalizacja i rozwój wielkich rynków wschodzących, takich jak Chiny i Indie, umożliwiły milionom ludzi wydźwignięcie się z biedy i wkroczenie na drogę prowadzącą do dobrobytu. UE także skorzystała z tych zmian, poszerzając rynki zbytu na swoje produkty i usługi oraz tworząc nowe miejsca pracy dla Europejczyków. Jednak wzrost gospodarczy w dużej mierze opierał się na założeniu, że surowce niezbędne do zaspokojenia rosnącego zapotrzebowania będą cały czas łatwo dostępne i obfite. Coraz wyraźniej widać, że zasoby wielu surowców nie są niewyczerpane, a presja wynikająca ze zwiększonego popytu napędza wzrost cen surowców rzadkich. Gwałtowny wzrost cen żywności i ropy naftowej, zauważalny w chwili obecnej, uświadomił nam dobitnie prawdziwość tego założenia. Chociaż nie ulega wątpliwości, że w krótkiej perspektywie władze powinny starać się złagodzić negatywny wpływ tych zmian na szczególnie zagrożone grupy społeczne, w perspektywie długoterminowej niezbędne jest przejście na bardziej zrównoważoną ekologicznie produkcję i konsumpcję. UE, nawołując do przeciwdziałania zmianom klimatu, była jednym z podmiotów najmocniej opowiadających się za tymi zmianami. Istnieją ważne powody gospodarcze, społeczne, ekologiczne oraz mające związek z bezpieczeństwem aby zwiększać efektywność energetyczną i szukać bardziej ekologicznej alternatywy dla paliw kopalnych. Niniejszy komunikat ma stanowić podstawę do dyskusji w Radzie Europejskiej oraz do debaty z partnerami UE i zainteresowanymi podmiotami na temat tego, jak możemy się dostosować do wyższych cen ropy naftowej w nadchodzących latach. Analiza i zalecenia zawarte w niniejszym dokumencie oraz te przedstawione w opublikowanym ostatnio komunikacie Komisji w sprawie cen żywności[1] są ze sobą wyraźnie powiązane. Wspólnie mają one pomóc państwom członkowskim w przeciwdziałaniu bezpośrednim skutkom gwałtownego wzrostu cen i dostosowaniu do ograniczonej podaży surowców w perspektywie średnio- i długookresowej tak, aby wykorzystać obecne problemy jako punkt wyjścia do wprowadzenia pozytywnych zmian.

Ceny ropy naftowej na rynkach światowych osiągnęły niedawno najwyższą wartość w historii. Według szacunków utrzymujące się obecnie wysokie ceny ropy naftowej będą miały długoterminowe skutki, ponieważ zmniejszą tempo wzrostu gospodarczego i zwiększą inflację w UE. Powodując wzrost kosztów produkcji i transportu, wyższe ceny paliw wpływają także na wzrost cen żywności. Wyższe ceny ograniczają siłę nabywczą wszystkich obywateli UE, najmocniej dotykając rodziny o najniższym dochodzie, oraz pogarszają sytuację przedsiębiorstw. Nowa sytuacja na rynku ropy naftowej ma największy wpływ na energochłonne sektory gospodarki, jak również na transport i rolnictwo, a w szczególności na rybactwo. Sektory te czeka trudny proces dostosowywania się do nowych cen. W skali globalnej wyższe ceny ropy wiążą się ze znacznym transferem dochodów z krajów-konsumentów ropy naftowej do krajów-producentów tego surowca, a zatem z transferem dochodów z UE do ograniczonej liczby krajów trzecich. Na przykład podwyżka średnich cen ropy w tym roku w porównaniu do cen z 2007 r. przekłada się na wzrost o około 80 mld EUR rocznego transferu dochodów z UE do krajów-producentów ropy naftowej.

Mimo że udział kosztów energii w PKB Unii Europejskiej zmniejszył się, gospodarka UE jest obecnie w większym stopniu zależna od importu ropy niż w 1995 r.[2] i w związku z tym jest bardziej wrażliwa na rezultaty zmian cen. W przeszłości skoki cen ropy były głównie rezultatem działania czynników o charakterze przejściowym. Utrzymujące się obecnie wysokie ceny ropy są pochodną zmian strukturalnych w równowadze pomiędzy podażą a popytem w ramach gospodarki światowej, więc prawdopodobne jest, że utrzymają się w perspektywie średnio- lub długookresowej.

UE przewidywała, że te zmiany strukturalne nastąpią, co znalazło wyraz w decyzjach zmierzających do oszczędzania energii, zwiększania produkcji energii ze źródeł odnawialnych oraz budowy gospodarki o niskim zużyciu węgla i wysokiej efektywności energetycznej, a więc mniej zależnej od importu surowców. Podjęcie zdecydowanych działań w chwili obecnej umożliwi gospodarce UE utrzymanie konkurencyjności i elastyczności na globalnym rynku produktów i usług. Będzie to także okazja do przeprowadzenia badań, wdrożenia innowacji i realizacji inwestycji, z których będą mogły skorzystać przedsiębiorstwa z UE.

Odpowiedź polityczna na wynikający z wysokich cen ropy szok powinna polegać zatem na ułatwieniu realizacji wymienionych powyżej planów oraz na przygotowaniu gospodarek państw członkowskich do przystosowania się do nowej sytuacji na rynkach ropy naftowej. Procesowi temu powinny towarzyszyć skuteczne działania mające zmniejszyć krótkoterminowe skutki przystosowania do nowych cen dla szczególnie zagrożonych grup społecznych. Musimy jednak także uczyć się na błędach popełnionych w przeszłości i zadbać, aby tego typu działania były skierowane do grup, które ich naprawdę potrzebują i nie skutkowały dodatkowymi zaburzeniami gospodarczymi. Jednocześnie należy zagwarantować bezpieczeństwo dostaw energii do UE w celu zmniejszenia podatności Unii na dalsze ewentualne zmiany cen na rynkach międzynarodowych.

WZROST CEN ROPY NAFTOWEJ

W ciągu ostatnich miesięcy nastąpił nagły i znaczny wzrost cen ropy, które osiągnęły w ujęciu realnym najwyższy poziom od końca lat siedemdziesiątych. W końcu maja ropa typu Brent kosztowała około 132 USD za baryłkę, ponad dwukrotnie więcej niż rok temu. Średnia cena ropy w ciągu pierwszych pięciu miesięcy 2008 r. wynosiła 105 USD w porównaniu do średniej ceny 73 USD za baryłkę w 2007 r., kiedy to ceny już wzrosły trzykrotnie w porównaniu do poziomu z 2002 r. (25 USD za baryłkę). Fluktuacje kursów wymiany, a w szczególności deprecjacja dolara, do pewnego stopnia złagodziły negatywny wpływ tych podwyżek na gospodarkę UE. Tym niemniej w maju 2008 r. ceny ropy w euro były o 90% wyższe niż na początku 2007 r.

W następstwie wzrostu cen ropy naftowej, ceny detaliczne paliw w UE zwiększają się gwałtownie. Mimo że wzrost cen konsumenckich wyrażony w procentach jest niższy niż podwyżka cen ropy ze względu na udział opodatkowania w cenie, w UE27 od początku roku średnie ceny konsumenckie benzyny (Euro-super 95) zwiększyły się o 6%, oleju napędowego o 14%, a oleju opałowego o 17%. W niektórych sektorach, takich jak paliwa wykorzystywanego w transporcie wodnym i lotniczym, które nie są opodatkowane, podwyżki cen wyrażone w procentach były jeszcze wyższe.

Ceny węgla i gazu odzwierciedlały ten trend; w ciągu ostatnich 12 miesięcy wzrastały równie szybko lub szybciej niż ceny ropy. Oznacza to, że wysokie ceny ropy przekładają się na wysokie ceny energii, co zmusza przedsiębiorstwa użyteczności publicznej w całej Europie do podniesienia cen.

Obecny poziom cen w ujęciu realnym jest wyższy niż szczytowy poziom cen z wczesnych lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku. Analiza ewolucji cen ropy naftowej pokazuje[3], że wysokie ceny występują często. Jednak w 2001 r. ceny w ujęciu realnym, które utrzymywały się na stałym poziomie przez ponad dekadę, zaczęły się stopniowo zwiększać, a w 2007 r. nastąpił ich gwałtowny wzrost. Analitycy przewidują, że w najbliższych miesiącach ceny mogą pozostać na wysokim poziomie lub jeszcze bardziej wzrosnąć.

DLACZEGO CENY WZROSłY? SKOMPLIKOWANE WZAJEMNE ODDZIAłYWANIE PODAżY I POPYTU

Obecny wzrost cen ropy naftowej wynika w dużej mierze z poważnych zmian w strukturze podaży i popytu na ropę w obrębie gospodarki światowej.

Stała lub nawet lekko zmniejszająca się podaż ropy stara się dotrzymać kroku rosnącemu w skali globalnej popytowi. Poprzednie kryzysy paliwowe, jak na przykład ten z lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku, wynikały z ograniczeń podaży wprowadzonych przez kraje produkujące ropę naftową. Tym razem za wzrost cen odpowiada skomplikowany zestaw wzajemnie oddziałujących na siebie czynników dotyczących popytu i podaży.

Konsumpcja ropy naftowej w krajach OECD zmniejsza się. Zmniejszający się od 2005 r. popyt ze strony krajów OECD wynika z wolniejszego tempa wzrostu gospodarczego, wyższych cen ropy oraz zwiększającej się efektywności energetycznej. Międzynarodowa Agencja Energii spodziewa się, że ta tendencja utrzyma się w 2008 r.

Za wzrost popytu w pozostałej części świata odpowiadają rynki wschodzące, a w szczególności Chiny i Indie. Według prognoz przywóz ropy naftowej netto do tych dwóch krajów razem wziętych wzrośnie z 5,4 mln baryłek dziennie w 2006 r. do 19,1 mln baryłek dziennie w 2030 r. Będzie to wartość wyższa niż obecny przywóz ropy do Stanów Zjednoczonych i Japonii razem wziętych[4]. Popyt rośnie szybko także w krajach-producentach ropy naftowej na Bliskim Wschodzie i w Azji. Wzrost popytu w 2008 r. w krajach nienależących do OECD wyniósł 3,7% czyli 1,4 mln baryłek dziennie. Odpowiedzialny za to jest wzrost gospodarczy i dodatkowe dochody z wywozu ropy.

Ponadto w wielu krajach wzrostowi popytu sprzyjają istniejące dotacje na zakup paliw , wprowadzone aby chronić krajowych konsumentów przed podwyżkami cen. Dotacje są bardzo kosztowne z punktu widzenia finansów publicznych, ponieważ uniemożliwiają wykorzystanie zasobów na projekty związane z długoterminowym rozwojem i prowadzenie polityki pobudzającej wzrost gospodarczy. Niektóre kraje ogłosiły już, że zamierzają znieść lub zmniejszyć kontrolę cen bądź dotacje (Malezja, Indie, Indonezja, Tajwan i Tajlandia). W chwili obecnej Chiny utrzymują urzędowe ograniczenia cen w celu ograniczenia inflacji.

Z powyższych faktów wynika, że w perspektywie krótkookresowej produkcja ropy naftowej prawdopodobnie nie nadąży za stale rosnącym, wysokim popytem.

Możliwość uruchomienia wolnych mocy produkcyjnych jest w poważnym stopniu ograniczona i niepewna. Wiele istniejących pól naftowych znajduje się w późnym stadium eksploatacji, a ich moce produkcyjne zmniejszają się. Międzynarodowa Agencja Energii szacuje, że każdego roku niezbędne są dodatkowe 3 mln baryłek dziennie po stronie podaży aby zrównoważyć spadek podaży.

Ilość i rozmiar nowych pól naftowych zmniejszają się. W wyniku stabilnych niskich cen w przeszłości i niepewności co do przyszłego poziomu popytu mniej intensywnie poszukiwano nowych pól naftowych, a inwestycje w technologie wydobywcze były ograniczone. Odwierty i uruchomienie produkcji na nowych polach naftowych są kosztowne i wymagają długich przygotowań. Koszt uruchomienia nowego pola naftowego jest obecnie dwa razy wyższy niż trzy lata temu. Wiele nowych potencjalnych pól naftowych to „złoża niekonwencjonalne”, takie jak piaski smoliste czy łupki bitumiczne, znajdujące na trudnodostępnych terenach. Wysokie podatki od wydobycia nałożone przez niektóre kraje produkujące ropę także są czynnikiem zniechęcającym do nowych inwestycji w produkcję. Innymi słowy utrzymujące się obecnie wyższe ceny pozwalają sfinansować zwiększenie produkcji. Oprócz negatywnego wpływu na ceny, eksploatacja „złóż niekonwencjonalnych” miałaby wysoce negatywny wpływ na środowisko naturalne, w tym wiązałaby się z dużo wyższą emisją gazów cieplarnianych niż eksploatacja konwencjonalnych złóż. Kolejny problem to brak sprzętu i pracowników o odpowiednich kwalifikacjach technicznych i umiejętnościach inżynieryjnych, niezbędnych do pracy na nowoodkrytych złożach.

Największe możliwości dalszego zwiększenia produkcji ropy naftowej istnieją na Bliskim Wschodzie i w krajach OPEC, gdzie w wydobyciu i produkcji ropy naftowej dominują przedsiębiorstwa państwowe. Znacjonalizowane przedsiębiorstwa gorzej reagują na zmiany rynkowe i są mniej chętne do inwestowania w rozwój technologii. OPEC prowadzi bardzo ostrożną politykę wobec potencjalnego zwiększenia podaży ropy oraz inwestowania znacznych kwot w zwiększanie mocy produkcyjnych.

Ograniczenia mocy przerobowej rafinerii i wąskie gardła występujące w procesie przetwarzania ropy naftowej także negatywnie wpływają na podaż ropy naftowej. Moc przerobowa rafinerii nie zwiększyła się w skali globalnej w ostatnich latach, ponieważ inwestowanie w rafinerie nie było racjonalne w kontekście niskich cen ropy. Ponadto zwiększyły się koszty budowy nowych rafinerii. Zniszczenia spowodowane przez huragany Katrina i Rita w Stanach Zjednoczonych i w regionie Zatoki Meksykańskiej jeszcze bardziej zmniejszyły dostępne moce przerobowe rafinerii. W Europie ogólnie rzecz biorąc moce przerobowe rafinerii są wystarczające, jednak rafinerie nie są odpowiednio wyposażone aby produkować pewne rodzaje paliw, np. olej napędowy, w odpowiednich ilościach, przez co Europa jest zależna od Stanów Zjednoczonych, które przejmują nadwyżki benzyny pochodzące z Europy, a jednocześnie od Rosji, która wyrównuje braki spowodowane niedostateczną produkcją oleju napędowego w Europie.

Tendencję wzrostu cen ropy naftowej wzmacniają również inne czynniki o przejściowej naturze

Kilka czynników utrudnia pełne wykorzystanie mocy produkcyjnych w niektórych regionach – zaliczyć do nich należy sabotaże rurociągów lub zagrożenia wynikające z konfliktów zbrojnych w Nigerii i Iraku, zakłócenia wydobycia w Zatoce Meksykańskiej wynikające ze złych warunków pogodowych oraz problemy związane z bezpieczeństwem w regionie Zatoki Perskiej.

Osłabienie dolara przyczyniło się do zwiększenia presji na ceny ropy , ponieważ inwestycje w ropę były traktowane jako wartościowe zabezpieczenie przed dalszą deprecjacją tej waluty i odradzającą się inflacją.

Na globalne rynki ropy naftowej, podobnie jak na inne rynki towarowe, napłynęły świeże kapitały, skierowane tam przez inwestorów szukających alternatywnych lokat funduszy w okresie zamętu na rynkach finansowych. Szacuje się, że na rynki towarowe w pierwszym kwartale 2008 r. napłynęło około 70 mld dolarów, co oznacza, że nastąpił duży wzrost, nawet w porównaniu do tendencji, które były widoczne od kilku lat. W chwili obecnej jednak nie wiadomo w jakim stopniu zwiększona aktywność inwestorów niezajmujących się handlem ropą wpłynęła na ceny tego surowca. Istnieją pewne poszlaki wskazujące, że powiązania pomiędzy rynkami transakcji natychmiastowych a rynkami transakcji terminowych doprowadziły do zwiększonej krótkookresowej zmienności cen, jednak niezbędna jest dalsza analiza tych zjawisk.

W dłuższej perspektywie wzrost cen ropy wynika ze zmian strukturalnych i nie jest zjawiskiem przejściowym.

W publikacji Międzynarodowej Agencji Energii pt. „ 2007 World Energy Outlook ” („Globalne perspektywy energetyczne 2007”) zwrócono uwagę na zwiększający się popyt na dostawy energii z krajów nienależących do OECD, a w szczególności Chin i Indii, oraz sformułowano prognozę, że globalny popyt na energię może być o 50% wyższy w 2030 r. niż w 2007 r., jeżeli poszczególne kraje nie zmienią swojej polityki energetycznej. Zgodnie z tą prognozą paliwa kopalne nadal będą stanowiły większość zużywanych paliw i będą odpowiadać za 84% ogólnego wzrostu popytu na energię pierwotną w okresie 2005-2030 r. Chociaż oczekuje się, że światowe zasoby ropy powinny wystarczyć do pokrycia wzrastającego popytu, niezbędne w tym celu będą odpowiednie inwestycje aby zwiększyć niewystarczające obecnie moce produkcyjne na wszystkich etapach łańcucha wartości oraz niezbędny będzie większy udział państw członkowskich OPEC w produkcji ropy naftowej. Oczekuje się również, że niewykorzystane moce produkcyjne pozostaną na niskim poziomie.

Jeżeli zmiany uzgodnione w Radzie Europejskiej nie zostaną wprowadzone w życie, rosnący popyt na energię w UE będzie musiał być zaspokajany za pomocą paliw kopalnych, a udział przywozu zwiększy się jeszcze bardziej. W prognozach[5] Komisji Europejskiej przewiduje się, że całkowite potrzeby energetyczne UE27 będą w 2030 r. o 11% wyższe niż w 2005 r., mimo że przewiduje się umiarkowaną poprawę ogólnej energochłonności gospodarek UE[6]. Ropa naftowa pozostanie najważniejszym źródłem paliw, chociaż jej zużycie w 2030 r. będzie przekraczać obecny poziom konsumpcji jedynie o 6%. Udział paliw kopalnych w całkowitym zużyciu energii do 2030 r. spadnie w bardzo niewielkim stopniu ze względu na wzajemne równoważenie się ograniczonego spadku wykorzystania paliw stałych i paliw opartych na ropie naftowej ze wzrostem zużycia gazu ziemnego; oczekuje się, że popyt na ten ostatni surowiec wzrośnie znacząco do 2030 r.

Oczekuje się, że jeżeli decyzje Rady Europejskiej nie zostaną wprowadzone w życie, udział energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu energii pierwotnej osiągnie zaledwie 12% w 2030 r. Oznaczałoby to, że energia ze źródeł odnawialnych pokryłaby prawie 60% wzrostu zużycia energii pierwotnej przewidywanego na lata 2005-2030 i równoważnego około 200 mln ton ropy naftowej, ale oczywiście nie udałoby się zrealizować planu – pokrycia 20% całkowitego zużycia energii energią ze źródeł odnawialnych do 2020 r., chyba że podjęte zostałyby dodatkowe, uzgodnione już działania. Bez nowych inwestycji udział energii nuklearnej w całkowitym zużyciu energii zmniejszy się z 14% w 2005 r. do zaledwie 10% w 2030. Ogólnie rzecz biorąc jeżeli nie zostaną podjęte nowe decyzje, udział energii pochodzącej ze źródeł energii rodzimych i niezawierających węgla zwiększy się nieznacznie, z 21% w 2005 r. do 22% w 2030 r. W rezultacie zależność UE od przywozu wzrośnie o 14 punktów procentowych, osiągając 67% w 2030 r. Przywóz pokrywałby wtedy 95% zapotrzebowania Europy na ropę naftową. Również udział importowanego gazu ziemnego wzrósłby do 84% z obecnego poziomu wynoszącego 58%. Według powyższych prognoz, które po prostu ekstrapolują obecne tendencje w przyszłość nie biorąc pod uwagę potencjalnych decyzji Rady Europejskiej, emisja CO2 związana z energią w UE27 zwiększyłaby się znacznie, przekraczając poziom emisji z 1990 r. o 5,1% w 2020 r. i o 5,4% w 2030 r. Prognozy pokazują wyraźnie, że konieczne jest szybkie podjęcie zdecydowanych działań oraz realizacja uzgodnionych przez Radę Europejską celów na 2020 r.

WPłYW WZROSTU CEN NA GOSPODARKę UE

Inflacja

Wzrost cen ropy powoduje wzrost inflacji w UE. Obecny wzrost inflacji w znacznej części wynika z wyższych cen energii i żywności, które średnio stanowią odpowiednio około 10% i 20% wydatków gospodarstw domowych. Udział wzrostu cen energii we wzroście cen ujętych w zharmonizowanym indeksie cen konsumpcyjnych (HICP) w czwartym kwartale 2007 r. wyniósł średnio 0,8% w strefie euro. Gwałtownie wzrosły również ceny niektórych produktów rolniczych, takich jak pszenica, produktów mlecznych i mięsa. Pomiędzy poszczególnymi państwami członkowskimi UE istnieją jednak znaczne różnice jeśli chodzi o wpływ cen żywności i energii na inflację, ze względu na zróżnicowanie udziału wydatków na żywność i energię w budżetach gospodarstw domowych oraz regulację cen paliw płynnych i elektryczności w niektórych krajach. Poziom konkurencji na rynkach energii także może mieć wpływ na zmiany cen w poszczególnych krajach. Szacunki dotyczące większych krajów strefy euro wskazują, że bezpośrednim rezultatem podwyżki cen ropy o 10 EUR byłby wzrost inflacji o około 0,6 do 0,8 punktów procentowych w ciągu pierwszego roku od podwyżki.

Ogólnie rzecz biorąc ceny ropy naftowej pozostaną na wysokim poziomie w perspektywie długookresowej. Wysokie ceny będą najbardziej dotkliwe dla uboższych gospodarstw domowych, w których energia i żywność stanowią większą część wydatków.

Wpływ wzrostu cen na gospodarstwa domowe

Koszty energii stanowią znaczną część budżetów gospodarstw domowych. Oczekuje się, że to zjawisko pogłębi się w przyszłości. Oznacza to, że Europejczycy będą musieli przeznaczyć dodatkowe fundusze, żeby zapłacić swoje rachunki za energię. W okresie pomiędzy kwietniem 2007 r. i kwietniem 2008 r. tempo wzrostu cen paliw płynnych wykorzystywanych na potrzeby gospodarstw domowych i na potrzeby transportu osobistego znacznie przekroczyło tempo wzrostu zharmonizowanego indeksu cen konsumpcyjnych (HICP). Na poziomie całej Europy HICP wzrósł o 3,6%, ceny paliw płynnych wykorzystywanych na potrzeby gospodarstw domowych o 35,2%, a ceny paliw wykorzystywanych do napędzania środków transportu o 12,7%. Jednak podwyżki cen paliw w różnym stopniu dotykają poszczególne państwa członkowskie. Najwyższy wzrost cen odnotowano w Zjednoczonym Królestwie (69,1%). W przypadku kilku państw członkowskich (Belgii, Niemiec, Grecji, Francji, Luksemburga, Finlandii) tempo wzrostu cen przekroczyło europejską średnią.

Tempo wzrostu cen paliw wykorzystywanych na potrzeby indywidualnych środków transportu było dużo bardziej jednolite i wahało się od 25,1% w Estonii do 4,8% w Słowenii. Ponadto wzrost cen paliw ma pośredni wpływ na inne ważne pozycje w budżetach gospodarstw domowych, jak np. wydatki na produkty transportowane.

Wpływ wzrostu cen ropy naftowej na poszczególne sektory gospodarki

W sektorze rybactwa, przy obecnym poziomie cen, koszty paliw szacuje się na ponad 2,4 mld EUR rocznie, lub więcej niż 30% wartości wyładunku ryb w UE. Niektórzy przedsiębiorcy, w tym szczególnie właściciele trawlerów, ucierpieli najbardziej, ponieważ koszty paliwa mogą stanowić do 50% ich dochodów. Z kolei ceny ryb w ostatnich latach pozostawały na tym samym poziomie lub nawet zmalały. W rezultacie, przy obecnych cenach paliwa, segment rybactwa wykorzystujący trawlery przynosi straty lub bardzo niskie dochody. W przypadku rybactwa zwiększona zewnętrzna presja ekonomiczna wynikająca ze wzrostu cen paliw jest dodatkowym negatywnym czynnikiem, obok nadmiernie rozbudowanej floty połowowej oraz przetrzebionych w wyniku nadmiernych połowów zasobów naturalnych.

Wysokie ceny ropy naftowej mogą mieć znaczny wpływ na dochodowość i konkurencyjność rolnictwa. Wpływ wzrostu cen ropy na dochody gospodarstw rodzinnych będzie zróżnicowany w poszczególnych państwach członkowskich w zależności nie tylko od struktury kosztów, ale także od dochodowości rolnictwa w danym kraju. Udział kosztów, na które ceny ropy naftowej mają bezpośredni wpływ (paliwo, nawozy i ochrona upraw) w całkowitych kosztach prowadzenia gospodarstwa ma bardzo różne wartości w zależności od rodzaju upraw.

Ropa naftowa nadal dominuje w transporcie , gdzie stanowi 97% zużywanej energii. Koszty transportu produktów przemysłowych mogą wynosić od 1% do 10% ich końcowej wartości. Koszty transportu stanowią 13,6% całkowitej konsumpcji gospodarstw domowych. Stąd dwukrotny wzrost cen ropy naftowej przekładałby się na wzrost kosztów transportu o 12% do 15%, co z kolei stanowiłoby ekwiwalent 1% końcowej konsumpcji gospodarstw domowych. W sektorze lotniczym Zrzeszenie Międzynarodowego Transportu Lotniczego (IATA) przewiduje, na podstawie ceny ropy naftowej wynoszącej 106,5 USD za baryłkę, straty w wysokości 2,3 mld USD w 2008 r.

Należy oczekiwać, że zwiększone ceny ropy naftowej będą miały szczególnie silny wpływ na te sektory przemysłu, których działalność jest w większym stopniu zależna od paliw. W przemyśle podstawowych produktów chemicznych ropa naftowa i gaz ziemny stanowią główne składniki cen, ponieważ ropa jest zarówno najważniejszym przetwarzanym surowcem, jak i źródłem energii. Wzrost ceny ropy bezpośrednio przekłada się na cenę większości chemicznych półproduktów wykorzystywanych do produkcji plastiku i gumy.

W sektorze samochodowym podwyżki cen prawdopodobnie spowodują zwiększenie nakładów na badania oraz bardziej intensywną promocję energooszczędnych samochodów, jak również inwestycje w efektywność paliwową. W chwili obecnej większość inwestycji i badań koncentruje się na zmniejszeniu negatywnych rezultatów zużycia energii pochodzącej z tradycyjnych paliw. Obecny poziom cen benzyny sprawi, że konsumenci zwrócą większą uwagę na koszty eksploatacji, co będzie rynkowym bodźcem dla przemysłu samochodowego, żeby zwiększyć efektywność paliwową pojazdów i zmodyfikować strategie marketingowe.

Wysokie ceny ropy naftowej mogą mieć także skutki pozytywne, ponieważ pożądane staną się dzięki nim nowe techniki i procesy, a inne z nich staną się konkurencyjne. Sektory, które mogłyby skorzystać z obecnej sytuacji to sektor produkcji energii ze źródeł odnawialnych oraz te sektory gospodarki, które specjalizują się w technologiach efektywnych energetycznie. Oczywiste jest, że istnieje potrzeba intensyfikacji badań nad bardziej efektywnymi i wiążącymi się z mniejszym zużyciem energii technologiami ekologicznymi. Jest to dziedzina, w której UE ma istotną przewagę na starcie. Można oczekiwać, że obecna sytuacja na rynku spowoduje zwiększenie popytu na produkty i systemy energooszczędne i efektywne energetycznie oraz na paliwa inne niż paliwa kopalne, któremu towarzyszyć będzie wzrost popytu na odpowiednie technologie energetyczne. W tym kontekście państwa członkowskie powinny rozważyć ponownie rolę energii nuklearnej w koszyku energetycznym.

MAKROEKONOMICZNE SKUTKI WZROSTU CEN ROPY NA KRAJE ROZWIJAJąCE SIę

Wyższe ceny żywności i paliw przyczyniają się wspólnie do dużego wzrostu inflacji cen konsumenckich w większości krajów rozwijających się. Jeżeli procesowi temu będzie towarzyszyła ogólna podwyżka płac i cen, rezultatem będzie trwały wzrost inflacji. W miarę wzrostu cen ropy naftowej, stosowana w niektórych krajach rozwijających się praktyka dotowania cen energii staje się coraz trudniejsza do utrzymania z punktu widzenia finansów publicznych.

W krajach rozwijających się, które są importerami ropy netto, wyższe ceny paliw pogłębiają problemy wywołane wysokimi cenami żywności, co jeszcze bardziej zwiększa presję, jakiej poddani są najbiedniejsi z biednych. Pogorszenie się warunków wymiany handlowej tych krajów zwiększy ich deficyty rachunków bieżących i spowoduje zwiększenie zapotrzebowania na finansowanie z zagranicy. Wyższe koszty przywozu ropy naftowej mają negatywny wpływ na saldo bilansu handlowego i – jeżeli nie równoważą ich inne transakcje zewnętrzne – na saldo na rachunku bieżącym. Dostosowanie do nowych cen ropy naftowej będzie wymagało deprecjacji kursów wymiany aby zmniejszyć przywóz i zwiększyć wywóz, przez co w jeszcze większym stopniu wzrośnie cena importowanej ropy naftowej, lub wyższych stóp procentowych aby zrównoważyć zmniejszanie się rezerw zagranicznych netto lub żeby przyciągnąć dodatkowe fundusze z zagranicy. Wyższe stopy procentowe i niższe rezerwy zagraniczne mogą spowolnić wzrost gospodarczy i zwiększyć niestabilność gospodarki z finansowego punktu widzenia.

Dla krajów rozwijających się, które są eksporterami ropy naftowej netto, wyższe dochody z ropy oznaczają znacznie większe wpływy w walutach obcych, co pociąga za sobą aprecjację realnych kursów wymiany i zmniejsza zewnętrzną konkurencyjność innych sektorów gospodarki niż handel surowcami. Problemy z absorpcją rosnących dochodów są szczególnie trudne z punktu widzenia polityki makroekonomicznej, a często towarzyszy im słabe zarządzanie dochodami z ropy naftowej. Wiele eksportujących ropę krajów rozwijających się ustanowiło fundusze do celów gromadzenia dochodów z ropy, które inwestują uzyskane dochody i które mogą posłużyć do ustabilizowania gospodarki w mniej sprzyjającej sytuacji w przyszłości.

ODPOWIEDź UE NA SKUTKI WZROSTU CEN ROPY NAFTOWEJ

Odpowiedź UE na niedawne podwyżki cen ropy naftowej powinna opierać się na założeniu, że w średniej lub dłuższej perspektywie ceny prawdopodobnie pozostaną na wysokim poziomie . Wynika z tego konieczność dostosowań strukturalnych, które należy przyśpieszyć aby jak najszybciej przyniosły one pozytywne rezultaty. Jednocześnie należy złagodzić krótkoterminowe skutki wzrostu cen dla szczególnie zagrożonych grup społecznych, pomagając im w dostosowaniu się do nowej sytuacji rynkowej. Propozycje aby zrównoważyć wzrost cen ropy za pomocą obniżek podatków należy traktować bardzo ostrożnie. Najbardziej prawdopodobnym efektem takiego posunięcia byłby transfer dochodów od konsumentów do krajów-producentów ropy naftowej, co jeszcze bardziej pogłębiłoby globalne dysproporcje. Towarzyszyć mogłyby mu dalsze podwyżki cen, doszłoby też do zakłócenia funkcjonowania jednolitego rynku i wysiłków UE na rzecz poprawy efektywności energetycznej.

Głównym elementem odpowiedzi UE na wzrost cen ropy naftowej powinno być bardziej efektywne wykorzystanie energii i zmniejszenie uzależnienia od paliw kopalnych. Takie podejście proponuje się w pakiecie na rzecz zwalczania zmian klimatycznych i promowania energii ze źródeł odnawialnych, którego celem jest zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego UE poprzez zmniejszenie naszej zależności od importowanych paliw kopalnych, poprzez dywersyfikację dostaw, jak również poprzez rozwój produkcji energii ze źródeł odnawialnych i zwiększanie efektywności energetycznej. UE wykazała się zdolnością przewidywania wyznaczając sobie za cel budowę niskoemisyjnej gospodarki, definiując cele do osiągnięcia do 2020 r. oraz umożliwiając władzom, przedsiębiorstwom i gospodarstwom domowym opracowanie odpowiedniego zestawu inwestycji, bodźców i zobowiązań, dzięki którym UE będzie w stanie zrealizować ten cel. W rezultacie zwiększy się także konkurencyjność przemysłu UE, ponieważ będzie on mniej podatny na zmiany cen ropy naftowej. UE, doprowadzając do realizacji kolejnych ważnych posunięć na drodze do realnie działającego wewnętrznego rynku energii także zmniejszy podatność swoją i jej państw członkowskich na fluktuacje cen.

Działania, które należy podjąć natychmiast: złagodzenie wpływu podwyżek cen ropy na konsumentów

Europejskie gospodarstwa domowe odczuwają rezultaty obecnego szczytowego poziomu cen. Państwa członkowskie mają możliwość zmniejszenia ciężaru, który muszą w związku z tym ponosić szczególnie zagrożone grupy społeczne.

- Podwyżki cen są najbardziej dotkliwe dla tych osób, które na zakup energii przeznaczają proporcjonalnie najwyższą część dochodu. Udzielenie wsparcia najbiedniejszym gospodarstwom domowym może być niezbędne i uzasadnione, ale adresaci takiej pomocy powinni być starannie wyselekcjonowani, a sama pomoc powinna sprzyjać dostosowaniu się do wyższych cen ropy naftowej. Szczególną uwagę należy zwrócić na to, aby wsparcie nie stanowiło sztucznej kompensacji, która opóźnia niezbędne dostosowanie strukturalne lub blokuje zmniejszenie popytu na energię. Wszystkie krótkoterminowe formy pomocy wyrównawczej nie powinny być powiązane z cenami energii i powinny polegać głównie na transferze dochodów mającym na celu wyrównanie spadku dochodów realnych w związku z wyższymi cenami ropy naftowej. Należy postawić na bezpośrednie dodatki do dochodu zamiast na środki takie jak bony paliwowe, które osłabiłyby siłę oddziaływania wyższych cen energii na zachowania konsumentów.

- Zmiany w systemie opodatkowania ropy naftowej należy wprowadzać z dużą ostrożnością, ponieważ mogą skutkować jeszcze większym wzrostem cen. Obniżenie opodatkowania może być niewłaściwym sygnałem dla producentów ropy naftowej i rynków, bowiem wynikałoby z niego, że konsumenci będą tolerować dalsze podwyżki cen jeżeli ich rządy zdecydują się na zmniejszenie podatków. Państwa członkowskie nie powinny stwarzać wrażenia, że wydatki z państwowej kasy wyrównają skutki wzrostu cen energii. W trakcie niedawnego spotkania Rady ds. Gospodarczych i Finansowych po raz kolejny powtórzono, zgodnie z porozumieniem z Manchesteru z 2005 r., że „należy unikać działań fiskalnych i innych, zakłócających funkcjonowanie jednolitego rynku, ponieważ uniemożliwiają one dostosowanie się podmiotów gospodarczych do aktualnej sytuacji na rynku. Działania na rzecz złagodzenia skutków wysokich cen ropy naftowej dla biedniejszej część ludności, które można wziąć pod uwagę, powinny być krótkoterminowe i skierowane do starannie wyselekcjonowanych odbiorców, oraz nie powinny zakłócać funkcjonowania jednolitego rynku”.

- Szczyt na wysokim szczeblu z udziałem krajów-konsumentów ropy naftowej i producentów tego surowca: Zrównoważony rynek ropy naftowej leży w interesie zarówno producentów jak i konsumentów tego surowca. Można ułatwić przywrócenie równowagi poprzez dialog na poziomie światowym dotyczący wszystkich istotnych zagadnień. UE może wesprzeć organizację spotkania na wysokim szczeblu pomiędzy producentami i konsumentami ropy naftowej w celu przedyskutowania szerokiej gamy problemów dotyczących ropy, w tym prognoz popytu, potrzeby nowych inwestycji i bardziej skoordynowanego podejścia do problemu wzrostu cen tego surowca.

- UE mogłaby także skłonić wspólnotę międzynarodową do udostępnienia dodatkowych zasobów krajom importującym ropę w celu udzielenia im pomocy na strukturalne dostosowanie ich gospodarek poprzez zmobilizowanie środków z nowych źródeł, w tym od producentów energii, z funduszy solidarności naftowej i od inwestorów prywatnych.

Strukturalna odpowiedź na wzrost cen ropy naftowej w perspektywie średniookresowej

- Należy wzmocnić dialog prowadzony przez UE z najważniejszymi dostawcami ropy, takimi jak Norwegia, Rosja i kraje OPEC. Komisja pragnie przypomnieć jak ważne jest aby UE i jej państwa członkowskie mówiły jednym głosem w zewnętrznych stosunkach energetycznych i aby koordynowały ze sobą swoje działania. W ramach dialogu z producentami ropy należy kontynuować prace nad stworzeniem nowych możliwości inwestowania i rozwijania produkcji, jak również nad zwiększeniem efektywności i przejrzystości rynków, zarówno po stronie podaży, jak i po stronie popytu. Komisja będzie nadal badała, jakie korzyści dla wzmocnienia bezpieczeństwa energetycznego UE można osiągnąć poprzez dialog z dostawcami ropy naftowej.

- Należy monitorować konkurencję pomiędzy podmiotami przetwarzającymi, produkującymi i sprzedającymi ropę oraz produkty ropopochodne. W okresie wysokich cen bardzo ważne jest aby zagwarantować, że ceny są ustalane w ramach normalnej konkurencji. Komisja będzie nadal monitorowała zmiany w tym sektorze i będzie podejmowała odpowiednie działania, jeżeli zostaną wykryte jakiekolwiek naruszenia zasady konkurencji.

- Większa przejrzystość i wiarygodność danych o komercyjnych zapasach ropy, jak również ich częstsza publikacja, mogłyby pomóc w zmniejszeniu zmienności cen. Komisja sprawdzi, czy możliwe jest pójście w ślady niektórych partnerów handlowych UE i zagwarantowanie publicznej dostępności informacji o komercyjnych zapasach ropy.

- W drugim strategicznym przeglądzie energetycznym, który zostanie opublikowany do końca tego roku, Komisja skupi się na bezpieczeństwie dostaw i na zewnętrznej polityce energetycznej. Przegląd będzie zawierał propozycje umożliwiające zwiększenie skuteczności zewnętrznej polityki energetycznej Unii w celu zagwarantowania zbiorowego bezpieczeństwa energetycznego UE.

- Drugiemu strategicznemu przeglądowi energetycznemu będzie towarzyszyła propozycja zmiany istniejących przepisów wspólnotowych dotyczących interwencyjnych zapasów ropy, zmierzająca do ich uporządkowania i uproszczenia, dzięki którym zwiększy się ich przejrzystość. Przepisy te powinny dotyczyć obowiązku gromadzenia zapasów, wymogów dotyczących rezerw, koordynacji wykorzystywania zapasów ropy, sprawozdawczości i dostępności danych. Monitorowane będą także moce przerobowe rafinerii w UE, które obecnie są niewystarczające lub nie odpowiadają zapotrzebowaniu rynkowemu. Działalność jednostki Komisji odpowiedzialnej za obserwację rynku energii nadal rozszerza się, dzięki czemu dostępne będą dane dotyczące rynku i odpowiednie doradztwo.

- Przeanalizowana zostanie możliwość wprowadzenia zmian w podatkach, które zachęcałyby i ułatwiałyby przejście do gospodarki niskoemisyjnej. Komisja analizuje możliwość zmodyfikowania dyrektywy o opodatkowaniu energii. Dzięki temu podatki od energii działałyby w sposób skuteczny i jak najmniej zakłócający funkcjonowanie rynku, a także możliwa byłaby internalizacja kosztów zewnętrznych oraz wsparcie szerszych celów polityki energetycznej UE. Również opodatkowanie samochodów można usprawnić, kierując wybory konsumentów w stronę bardziej efektywnych energetycznie samochodów.

- Nieoczekiwane zyski przemysłu wydobywczego należy wykorzystać na inwestycje. Niektóre państwa członkowskie rozważają opodatkowanie tych zysków . Niektóre kraje europejskie (Norwegia, Zjednoczone Królestwo) czerpią dochody opodatkowując przedsiębiorstwa naftowe i gazowe specjalnymi podatkami od zysków. Jednak przedsiębiorstwa naftowe i gazowe wykorzystują swoje zyski do poszukiwania nowych złóż, a wiele z nich inwestuje także w technologie niskoemisyjne, które mogą zmniejszyć presję na ceny ropy w przyszłości. Należy znaleźć sposób aby zachęcić przedsiębiorstwa do inwestycji w technologie wykorzystania energii ze źródeł kopalnych i innych, jak również w wydobycie i dystrybucję ropy. Należy kategorycznie unikać wprowadzania nowych podatków lub innych uregulowań, których długoterminowym skutkiem byłoby zmniejszenie inwestycji w poszukiwanie nowych złóż, wydobycie i nowe technologie.

- UE zintensyfikuje dialog na temat energii ze swoimi sąsiadami i partnerami z krajów rozwijających się, aby pomóc im w zwiększeniu inwestycji w infrastrukturę energetyczną, kładąc nacisk przede wszystkim na promocje rozwiązań bazujących na energii ze źródeł odnawialnych i efektywność energetyczna. UE będzie się także starała zwrócić uwagę swoich partnerów na szkodliwość subsydiów paliwowych, które zniechęcają do zwiększania efektywności paliwowej.

Strukturalna odpowiedź na wzrost cen ropy naftowej w perspektywie długookresowej

- W związku z decyzjami podjętymi w trakcie obrad Rady Europejskiej wiosną 2007 r. i 2008 r., państwa członkowskie powinny sfinalizować prace nad propozycjami Komisji ze stycznia 2008 r. dotyczącymi energii ze źródeł odnawialnych i przeciwdziałania zmianom klimatu, zobowiązując się do osiągnięcia politycznego porozumienia w tych kwestiach do końca roku. Jeżeli ustalone cele będą wiążące prawnie, inwestorzy będą mieli wystarczające gwarancje, dzięki czemu nastąpią niezbędne zmiany w koszyku energetycznym, a wysokie ceny ropy naftowej staną się nie problemem, ale szansą dla UE. Dlatego Komisja wzywa państwa członkowskie i Parlament Europejski aby skupiły one swoje działania w pierwszej kolejności na tych elementach pakietu, które wymagają dalszych dyskusji.

- Niezbędna jest dalsza poprawa efektywności i dostosowanie popytu do podaży. Rosnące ceny produktów energetycznych są kolejnym powodem, obok różnych instrumentów gospodarczych i prawnych, do zwiększania efektywności energetycznej. Wysokie ceny wymuszają zmiany w zachowaniu konsumentów energii: energia staje się dobrem rzadkim, musi więc być wykorzystywana w sposób odpowiedzialny i bardziej efektywny. UE ma w tej dziedzinie przewagę, ponieważ jej gospodarka jest bardziej efektywna energetycznie niż gospodarka krajów w innych częściach świata, jednak Unia musi jeszcze wprowadzić wiele zmian, aby osiągnąć sformułowany w Planie działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii z 2006 r. cel – zmniejszenie zużycia energii o 20%. Dyrektywa dotycząca ekoprojektu, która obecnie jest wdrażana, ustanawia wymogi w zakresie efektywności energetycznej wobec produktów wykorzystujących energię, które mają zostać wprowadzone na rynek UE.[7] Udowodniono, że gospodarstwa domowe i przemysł mogą odnieść korzyści dzięki inwestycjom w urządzenia oszczędzające energię i dzięki zmianie nawyków. Na przykład brytyjski fundusz ds. oszczędzania energii (ang. Energy Saving Trust ) szacuje, że gdyby w każdym domu w Zjednoczonym Królestwie, który się do tego nadaje, zastosowano izolację próżniową ścian, możliwe byłoby zmniejszenie emisji CO2 o około 6 mln ton i oszczędności rzędu 700 mln funtów rocznie. W drugiej połowie 2008 r. Komisja Europejska zaproponuje rozszerzenie dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków[8].

- Przygotowana przez Komisję analiza planów działania państw członkowskich na rzecz racjonalizacji zużycia energii[9] wykazała, że istnieje rozdźwięk pomiędzy politycznym zobowiązaniem do zwiększania efektywności energetycznej a propozycjami, które mają służyć realizacji tego celu. Państwa członkowskie powinny rozważyć możliwość intensyfikacji swoich kampanii na rzecz oszczędzania energii, w tym przyznanie dotacji właścicielom domów i budynków na realizację odpowiednich ulepszeń. Przykłady, takie jak partnerstwa na rzecz oszczędzania energii organizowane przez miasto Berlin w celu modernizacji publicznych i prywatnych budynków, pokazują w jaki sposób roczne oszczędności energii (26%) mogą posłużyć do sfinansowania kosztu modernizacji budynków.

- Energochłonne gałęzie przemysłu muszą stać się bardziej efektywne energetycznie. W perspektywie średnio- i długookresowej ze względu na zarówno wyższe ceny energii jak i przyjęte przez UE cele dotyczące przeciwdziałania zmianom klimatu, dalszy rozwój energochłonnych sektorów gospodarki będzie zależał od zmniejszenia ich energochłonności i generowanych przez nie emisji CO2. Wszelkie działania na rzecz tych sektorów, które zostaną podjęte w kontekście unijnego systemu handlu emisjami, powinny uwzględniać ten cel. Zmodernizowane wytyczne w sprawie pomocy państwa na rzecz ochrony środowiska naturalnego[10], opublikowane przez Komisję w styczniu 2008 r., dają państwom członkowskim możliwość wspierania inwestycji zmierzających do zwiększenia efektywności energetycznej, zwiększenia produkcji energii ze źródeł odnawialnych, szerszego wykorzystania niektórych typów biopaliw oraz zwiększenia ekologiczności procesów produkcyjnych. Dzięki wysokim cenom energii tego typu inwestycje są bardziej dochodowe.

- W transporcie niezbędne są zmiany strukturalne i technologiczne tak, aby sektor ten stał się bardziej efektywny energetycznie. Należy zinternalizować zewnętrzne koszty transportu towarowego i pasażerskiego. Komisja przedstawi projekt zmian w dyrektywie o eurowinietach, co pozwoli państwom członkowskim na wybranie takiej internalizacji w przypadku ciężkich pojazdów służących do przewozu towarów. Przeciwdziałanie wzrostowi kosztów ropy wymaga także przejścia na bardziej efektywne energetycznie rodzaje transportu. Niektóre z nich, takie jak transport wodny, kolejowy i autobusowy lub autokarowy, są bardziej efektywne, ponieważ umożliwiają transport zbiorowy oferujący korzyści skali. Ponadto Komisja wdraża zmodyfikowaną strategię na rzecz zmniejszenia emisji CO2 i poprawy efektywności paliwowej samochodów.[11] W ramach tej inicjatywy Komisja niedawno przedstawiła projekt aktu prawnego zakładający zmniejszenie emisji CO2 w przypadku nowych samochodów średnio do 130 g/km do 2012 r.[12], oraz zaproponowała wprowadzenie przepisów mających na celu zmniejszenie emisji CO2 dzięki zastosowaniu nowego rodzaju opon[13].

- Wspierana będzie restrukturyzacja rybactwa. Restrukturyzację tego sektora należy przeprowadzić tak, aby negatywne skutki gospodarcze i społeczne były jak najmniejsze. Europejski Fundusz Rybacki może zorganizować i sfinansować proces dostosowania do nowej sytuacji na rynku na podstawie planów restrukturyzacji i wycofywania statków z eksploatacji, co pozwoli na zmniejszenie floty, modernizację i zwiększenie efektywności energetycznej, jak również na działania społeczne i na działania mające na celu rekonwersję. Bierze się także pod uwagę inne działania mające na celu dostosowanie tego sektora do nowej sytuacji. Tego typu pomoc nie powinna być bezpośrednio powiązana z cenami paliw aby nie zakłócać konkurencji.

- Komisja analizuje także obecnie czy takie instrumenty jak bezpośrednie bodźce podatkowe, bezpośrednie dotacje lub zmniejszenie stawek VAT mogą posłużyć do zachęcania gospodarstw domowych do oszczędzania energii. Komisja przedstawi rezultaty tej analizy jesienią. Niektóre państwa członkowskie już zrealizowały działania mające na celu zachęcenie gospodarstw domowych do kupowania bardziej efektywnych energetycznie urządzeń, w tym bezpośrednie dotacje oraz możliwość odliczenia od podatku dochodowego wydatków umożliwiających oszczędzanie energii.

- Ze względu na wysokie ceny ropy naftowej, węgla i gazu ziemnego niezbędna jest większa dywersyfikacja dostaw energii do UE. Wysokie ceny zmniejszą także różnice w cenach pomiędzy energią ze źródeł odnawialnych i paliwami kopalnymi. Ponieważ biopaliwa są bliskimi substytutami benzyny i oleju napędowego, można oczekiwać, że zmiany cen rynkowych biopaliw będą przebiegały w bardzo podobny sposób jak zmiany ceny benzyny i oleju napędowego. Wynika z tego, że szersze zastosowanie zrównoważonych ekologicznie biopaliw nie zmniejszy negatywnych skutków wyższych cen ropy naftowej dla konsumentów energii, ale poprawi bezpieczeństwo dostaw dzięki dywersyfikacji źródeł zaopatrzenia. Dzięki temu możliwe będzie złagodzenie skutków ewentualnych kryzysów na rynku ropy naftowej w przyszłości, pod warunkiem, że w mieszankach paliwowych będzie można użyć szerszej gamy paliw pochodzących ze źródeł odnawialnych. Każde państwo członkowskie powinno samo zadecydować czy korzystać z energii nuklearnej, jednak państwa członkowskie mogłyby ponownie przeanalizować rolę energii nuklearnej w koszyku energetycznym.

WNIOSKI

Wyższe ceny ropy naftowej powinny skłonić UE do wdrożenia zintegrowanej polityki w dziedzinie energii i przeciwdziałania zmianom klimatu. Mimo że niektóre grupy społeczne w UE mają trudności z opłaceniem rosnących rachunków za energię, rozwiązanie tego problemu może polegać jedynie na przekształceniu struktury popytu na energię i promowaniu efektywności energetycznej w gospodarce. Podejmowane przez państwa członkowskie krótkoterminowe rozwiązania mające na celu złagodzenie negatywnych rezultatów wzrostu cen powinny być skierowane do starannie wyselekcjonowanych odbiorców i nie powinny zakłócać funkcjonowania rynku wewnętrznego.

W związku z powyższym Komisja zaleca, aby Rada Europejska:

- potwierdziła swoje zaangażowanie na rzecz przyjęcia do końca 2008 r. wiążących prawnie środków, umożliwiających wprowadzanie celów dotyczących zwiększenia produkcji energii ze źródeł odnawialnych i wykorzystania biopaliw, oraz zmniejszenia emisji gazów cieplarniach do 2020 r. Realizacja tych celów pozwoli na zwiększenie w znacznym stopniu efektywności energetycznej i na dywersyfikację dostaw energii do UE;

- przyśpieszyła działania zmierzające do zwiększenia efektywności energetycznej przedsiębiorstw i gospodarstw domowych, dzięki czemu będzie można szybciej osiągnąć większe oszczędności, zgodnie z przyjętymi założeniami;

- przyjęła do wiadomości strategiczny przegląd energetyczny dotyczący bezpieczeństwa dostaw i zewnętrznej polityki energetycznej, który zostanie opublikowany przez Komisję i który będzie dotyczył także funkcjonowania rynków ropy i produktów ropopochodnych. Komisja, oprócz propozycji zmierzających do zwiększenia przejrzystości interwencyjnych zapasów ropy naftowej, przedstawi także sprawozdanie na temat zwiększenia przejrzystości komercyjnych zapasów ropy.

- przyjęła do wiadomości, że Komisja analizuje możliwość wprowadzenia zmian do dyrektywy w sprawie opodatkowania energii i wkrótce przedstawi projekt zmian do dyrektywy o eurowinietach w ramach działań na rzecz zwiększenia efektywności energetycznej;

- przyjęła do wiadomości, że Komisja zamierza przedstawić sprawozdanie na temat możliwości wykorzystania bodźców podatkowych, w tym zmniejszenia niektórych stawek VAT, w celu zachęcania do oszczędzania energii;

- wsparła organizację spotkania na wysokim szczeblu w sprawie rynku ropy naftowej, w którym uczestniczyłyby państwa mające największy udział w produkcji i zużyciu tego surowca oraz wzmocniła istniejące regionalne i dwustronne fora dialogu, aby poprawić dostęp do rynku i przejrzystość;

- zgodziła się, że państwa członkowskie mogą udzielić w uzasadnionych przypadkach pomocy starannie wyselekcjonowanym szczególnie zagrożonym gospodarstwom domowym;

- zgodziła się, że państwa członkowskie mogą udzielić pomocy finansowej starannie wyselekcjonowanym podmiotom, które najbardziej ucierpiały w wyniku wzrostu cen, pod warunkiem, że pomoc ta zostanie wykorzystana na przeprowadzenie przekwalifikowania pracowników, szkoleń lub restrukturyzacji w przemyśle. Ponadto wszelkie działania na rzecz złagodzenia bezpośrednich skutków wysokich cen ropy muszą być proporcjonalne i przyczyniać się do zwiększenia stopnia dostosowania do wymogów gospodarki niskoemisyjnej;

- zgodziła się, że niezbędna jest restrukturyzacja rybactwa, uwzględniająca konieczność przeciwdziałania negatywnym gospodarczym i społecznym skutkom restrukturyzacji. Komisja w najbliższym czasie przedstawi propozycje dotyczące pilnych działań gwarantujących przetrwanie szczególnie zagrożonych części europejskiej floty rybackiej;

- zgodziła się pomóc krajom rozwijającym się, które są importerami ropy naftowej netto, w złagodzeniu krótkoterminowych rezultatów wysokich cen ropy naftowej, zwiększeniu ich efektywności energetycznej i opracowaniu alternatyw dla paliw kopalnych, w ramach ogólnych programów rozwojowych i pomocowych UE i państw członkowskich.[pic][pic][pic]

[1] COM(2008)321.

[2] W 2007 r. poziom zależności UE od importu energii wzrósł do 82,2% w porównaniu do 74,4% w 1995 r. Eurostat, „ Energy, transport and environment indicators ”, wydanie z 2007 r.

[3] Koszyk OPEC, który jest bardzo zbliżony do kosztów dostaw ropy naftowej do UE 27.

[4] Międzynarodowa Agencja Energii, „ World Energy Outlook 2007 ”.

[5] Komisja Europejska, „ European Energy and Transport, Trends to 2030 ” – aktualizacja za 2007 r.

[6] Odpowiada to wzrostowi ostatecznej konsumpcji energii o 20,5%, w szczególności jeśli chodzi o potrzeby transportu i przemysłu. Oczekuje się, że zapotrzebowanie gospodarstw domowych wzrośnie jedynie o 12%, ze względu na zmiany demograficzne i zmiany w stylu życia.

[7] Dyrektywa 2005/32/WE.

[8] Dyrektywa 2002/91.

[9] COM(2008)11.

[10] 2008/C 82/01, Dziennik Urzędowy C 82 z 1.4.2008.

[11] COM(2007)19.

[12] COM(2007)856.

[13] COM(2008)316.