[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 3.3.2009

KOM(2009) 103 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Lepszy dostęp do najnowszych technologii informacyjno-komunikacyjnych na obszarach wiejskich

{SEC(2009) 254}

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Lepszy dostęp do najnowszych technologii informacyjno-komunikacyjnych na obszarach wiejskich

1. WPROWADZENIE

Efektywne wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych dzięki poprawie (szerokopasmowego) dostępu do internetu za pomocą szybkich łączy powszechnie uznaje się za kluczowe dla zwiększenia produktywności i pobudzenia innowacji w Europie, w tym także na obszarach wiejskich[1]. Postępy w tej dziedzinie mają do odegrania istotną rolę w propagowaniu przedsiębiorczości i rozwoju gospodarczego na obszarach wiejskich, przyczyniając się tym samym do poprawy konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa, podwyższania jakości życia i zróżnicowania gospodarki wiejskiej.

Wysokiej jakości usługi dostępu do internetu mogą ułatwić uwolnienie potencjału obszarów wiejskich, zwiększając ich atrakcyjność dla mieszkańców. Dostęp do technologii informacyjno-komunikacyjnych sprawia, że aktywne przedsiębiorstwa mogą sprawniej i skuteczniej wykonywać swoje zadania, zaspokajając swoje zapotrzebowanie na szybki dostęp do różnego rodzaju informacji. Poszerzamy dzięki temu pole do otwierania nowej działalności, ułatwiając świadczenie najważniejszych usług i poprawę jakości życia[2].

Obecnie utrzymuje się znaczne zróżnicowanie w zakresie świadczenia i rozpowszechnienia e-usług oraz szerokopasmowego dostępu do internetu między państwami członkowskimi. Sytuację w poszczególnych regionach cechują znaczne rozbieżności między różnymi obszarami wiejskimi, a jeszcze większe różnice dzielą obszary miejskie i wiejskie. Znacząca większość ludności zamieszkującej tereny wiejskie korzysta z bardziej kosztownych usług o niższej jakości.

W europejskim planie naprawy gospodarczej[3] uwypuklono istotne znaczenie komunikacji szerokopasmowej dla współczesnej gospodarki, stawiając za cel zagwarantowanie możliwości dostępu szerokopasmowego wszystkim Europejczykom do roku 2010. W tym kontekście Komisja przedłożyła wniosek dotyczący przeznaczenia dodatkowych funduszy wielkości 1 mld EUR na niwelowanie różnic w dostępie do infrastruktury szerokopasmowej, co pozwoliłoby obszarom wiejskim na skupienie się na pewnych trudnościach, z jakimi muszą się one uporać w związku z obecnym kryzysem gospodarczym i finansowym[4].

Niniejszy wspólny komunikat jest odpowiedzią na postulat Rady ds. Rolnictwa i Rybołówstwa, aby Komisja przeanalizowała zagadnienie poprawy dostępu do najnowszych technologii informacyjno-komunikacyjnych na obszarach wiejskich, ze szczególnym odniesieniem do szerokopasmowego dostępu do internetu[5]. Wnosi on wkład do debaty politycznej nad sposobem, w jaki rozwój obszarów wiejskich ma się przyczynić do realizacji strategii lizbońskiej oraz wspólnotowej polityki w sferze technologii informacyjno-komunikacyjnych. Wykonane na zlecenie Dyrekcji Generalnej ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich opracowanie na temat zasięgu dostępności sieci komputerowych na obszarach wiejskich ( Availability of access to computer networks in rural areas ), ukończone w grudniu 2007 r., posłużyło za dokument bazowy dla części niniejszego komunikatu i załącznika[6].

2. KONTEKST POLITYCZNY

Dążenie do stworzenia społeczeństwa opartego na wiedzy i innowacji należy do najważniejszych priorytetów UE, a rola rozwoju obszarów wiejskich we wdrażaniu technologii informacyjno-komunikacyjnych na tych obszarach została potwierdzona w odnowionej strategii lizbońskiej[7].

Dzięki inicjatywie i2010, w roku 2005 wprowadzono strategiczne ramy modernizacji i wykorzystania środków polityki UE w celu pobudzania rozwoju społeczeństwa informacyjnego do roku 2010. W przyjętej następnie w Rydze deklaracji ministerialnej „eIntegracja”[8] państwa członkowskie uzgodniły szereg celów: przykładowo, do roku 2010 należy zmniejszyć o połowę różnice między grupami społecznymi narażonymi na wykluczenie a średnią dla całego społeczeństwa, osiągając do 2010 r. zasięg dostępu do usług szerokopasmowych wśród mieszkańców Unii Europejskiej wynoszący przynajmniej 90 % poprzez łączne wykorzystanie całej palety środków służących zapewnieniu szerokopasmowych łączy wszystkim Europejczykom: w tym funduszy strukturalnych oraz Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), unijnej polityki społeczeństwa informacyjnego oraz polityki konkurencji UE.

Polityka rozwoju obszarów wiejskich, stanowiąca drugi filar wspólnej polityki rolnej, koncentruje się przede wszystkim na zatrudnieniu, wzroście gospodarczym, konkurencyjności i zrównoważonym rozwoju rolnictwa, leśnictwa, przemysłu spożywczego oraz obszarów wiejskich; doskonaleniu jakości kapitału ludzkiego; utrzymaniu stanu środowiska i jego ochronie; dbałości o wysoką jakość życia i przeciwdziałaniu zmianom klimatu. W tym kontekście udzielanie zachęt do wprowadzania i upowszechniania technologii informacyjno-komunikacyjnych wśród rolników, branży rolno-spożywczej i ogółu mieszkańców obszarów wiejskich zostały wymienione – na równi z agroturystyką – wśród kluczowych działań zawartych w strategicznych wytycznych Wspólnoty dla rozwoju obszarów wiejskich[9]. Utworzenie Europejskiej sieci na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, będącej nowym, istotnym elementem rozbudowy polityki rozwoju obszarów wiejskich, otworzyło użyteczne forum służące określaniu potrzeb oraz wymianie dobrych praktyk.

Zarówno fundusze strukturalne jak i EFRROW wspierają inwestycje w sferze usług, infrastruktury, produktów i umiejętności w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych, z uwzględnieniem istotnego korzystnego wpływu występującego w obrębie poszczególnych obszarów i pomiędzy nimi. Większość inwestycji na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego w obszarach wiejskich oraz w regionach słabiej rozwiniętych, wyasygnowanych w bieżącym okresie, przeznaczono na rozwój e-usług przy bardziej ograniczonych inwestycjach w infrastrukturę w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych[10]. W dziedzinie podnoszenia poziomu umiejętności i kształcenia istnieją możliwości finansowania ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) oraz EFRROW dla obywateli i przedsiębiorców działających na obszarach wiejskich, przy czym EFRROW zapewnia specjalne, dodatkowe możliwości dla rolników, przemysłu spożywczego oraz gospodarki leśnej. W ramach siódmego programu UE w dziedzinie badań naukowych w dalszym ciągu propaguje się badania naukowe oraz transfer innowacji na obszarach wiejskich, w szczególności za pomocą inicjatyw „regiony wiedzy” oraz „potencjał naukowo-badawczy”, w których technologie informacyjno-komunikacyjne należą do kluczowych elementów.

W strategicznych wytycznych Wspólnoty dotyczących rozwoju obszarów wiejskich w latach 2007-2013 zawarto zachętę do korzystania z efektu synergii oraz komplementarności działań w ramach polityki rozwoju obszarów wiejskich, zatrudnienia oraz polityk strukturalnych. W przypadku technologii informacyjno-komunikacyjnych, wspomnianą synergię można wykorzystać w sposób najbardziej owocny, kiedy działania na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego uda się zakorzenić na terenach wiejskich w szerszych ramach strategii technologii informacyjno-komunikacyjnych o zasięgu regionalnym lub krajowym, opartych na pomocy ze środków EFRROW oraz funduszu społecznego. Takie podejście na poziomie strategicznym powinno umożliwić pełną kompatybilność i komplementarność w stosunku do polityki technologii informacyjno-komunikacyjnych w skali regionu i kraju. W powyższym kontekście Komisja powinna dążyć wspólnie z państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami do wypracowania strategii na rzecz szerokopasmowego internetu dla całej UE, w celu przyspieszenia rozszerzania i modernizacji sieci szerokopasmowych postulowanego w ramach europejskiego planu naprawy gospodarczej.

Osiągnięcie poprawy dostępu do internetu i technologii informacyjno-komunikacyjnych dla obszarów wiejskich można również postrzegać jako sprawę istotnej wagi tak z punktu widzenia krajów (potencjalnie) kandydujących do przystąpienia do UE, jak i dla samej UE, z uwagi na fakt, iż ich przygotowanie do wdrożenia polityki UE wspomaganej przez unijne fundusze przedakcesyjne zostało już rozpoczęte.

3. OBSZARY DALSZEGO DZIAłANIA I STAN OBECNY

3.1. Postęp w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych i priorytety dla obszarów wiejskich

Treścią komunikatu Komisji „Niwelowanie różnic w dostępie do łączy szerokopasmowych” (2006)[11] było rozpoznanie najistotniejszych przyczyn głębokich różnic w dostępie do szerokopasmowego internetu, dzielących miasto od wsi, takich jak niska gęstość zaludnienia, oddalenie i brak konkurencji. Wpływ na niższy poziom rozpowszechnienia mają także inne czynniki społeczno-ekonomiczne w rodzaju niskiego poziomu dochodów i wykształcenia, braku dostępu do nowych technologii, niskiej jakości usług, braku oprogramowania o treści dostosowanej do potrzeb przedsiębiorstw wiejskich i gospodarstw rolnych, niskiej świadomości czy starzenia się społeczności wiejskich[12].

Pobudzanie popytu: treści, usługi i aplikacje

Oprogramowanie wykorzystujące technologie szerokopasmowe pozwala na pokonanie barier czasowych i przestrzennych, umożliwiając dotarcie z takimi usługami do osób i przedsiębiorstw żyjących w rodzimych wspólnotach. Nacisk na rozwój usług i odpowiednich treści ma kluczowe znaczenie dla podniesienia poziomu popytu na usługi publiczne świadczone drogą elektroniczną oraz na dostęp do łączy szerokopasmowych na terenach wiejskich.

Obserwowana obecnie przepaść w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych, dzieląca miasto od wsi wskazuje na żywotną potrzebę podjęcia przez administracje i instytucje na szczeblu krajowym i lokalnym inwestycji w działania służące pobudzeniu popytu. Rozwój i dostępność usług publicznych (na przykład w zakresie e-administracji, e-zdrowia oraz e-learningu) mają istotne znaczenie, podobnie jak e-umiejętności oraz zastosowania w skali lokalnej.

Usługi dla przedsiębiorców połączone z dostępem szerokopasmowym i internetem, w tym także w odniesieniu do rolnictwa, powinny być promowane, ponieważ rozpowszechnienie szerokopasmowego internetu wśród przedsiębiorstw jest kluczem do przyrostu wydajności. Poprawa dostępności przedsiębiorstw oznacza udoskonalenie przepływu informacji, zwiększając przejrzystość rynku oraz ułatwiając ustalanie ceny równowagi, usprawniając współpracę w sektorze żywnościowym oraz zmniejszając koszty transakcji.

Aktualny poziom wykorzystania usług publicznych na obszarach o słabym zaludnieniu w UE jest bardziej ograniczony, niż w jej gęsto zaludnionych obszarach[13]. Przykładowo poziom rozpowszechnienia usług e-administracji obserwowany w skali UE-27 wynosi, odpowiednio, 22,5 % na obszarach o słabym zaludnieniu, a 32,9 % na obszarach gęsto zaludnionych. Wśród MŚP i mikroprzedsiębiorstw na obszarach wiejskich obserwuje się szczególnie niski poziom wykorzystania Internetu w porównaniu do dużych przedsiębiorstw – jak wynika z Planów Rozwoju Obszarów Wiejskich szeregu krajów (np. Bułgarii, Anglii w Zjednoczonym Królestwie itp.). MŚP uskarżają się w szczególności na brak wykwalifikowanych kadr w dziedzinie nowych technologii[14].

W roku 2008 blisko połowa (41,7 %) mieszkańców obszarów o słabym zaludnieniu w UE-27 nigdy nie korzystała z Internetu, wobec 27,4 % notowanych na obszarach gęsto zaludnionych. Istnieją państwa członkowskie, w których około połowa ogółu ludności nigdy nie korzystała z komputera osobistego (np. Bułgaria, Cypr, Grecja, Włochy, Portugalia, Rumunia, Malta itd.). Z kolei wskaźnik rozpowszechnienia dostępu do Internetu za pomocą cyfrowej linii abonenckiej (DSL) w gospodarstwach domowych położonych na obszarach o słabym zaludnieniu wynosi zaledwie 30 % – w porównaniu do 40 % na terenach miejskich[15]. W latach 2005-2007 poziom rozpowszechnienia Internetu przez DSL w miastach wzrósł w większym stopniu, niż rozpowszechnienie na terenach wiejskich; tak, że w sumie obecny poziom rozpowszechnienia w skali krajowej na terenach wiejskich jest dwa do czterech razy niższy od poziomu obserwowanego na obszarach miejskich[16].

Infrastruktura szerokopasmowa

Państwa członkowskie, regiony i władze lokalne odgrywają decydującą rolę w uwzględnianiu społeczno-gospodarczych potrzeb obszarów wiejskich oraz ich populacji w programach krajowych i regionalnych. Ciągłe wysiłki na rzecz wyposażenia obszarów wiejskich w nowoczesne łącza dla potrzeb technologii informacyjno-komunikacyjnych, w tym dla wykorzystania nowych technologii bezprzewodowych i łączności satelitarnej, powinny być kontynuowane, a nawet zwielokrotnione. W tym kontekście Komisja zaproponowała, w ramach europejskiego planu naprawy gospodarczej, wyasygnowanie dodatkowych funduszy wielkości 1 mld EUR. Przeznaczanie funduszy publicznych na inicjatywy tego typu musi się odbywać z poszanowaniem zasad pomocy państwa określonych w Traktacie WE.

W grudniu 2007 r. zasięg szerokopasmowego Internetu (przez DSL) osiągnął średnio 98 % całkowitej populacji miast, podczas gdy zasięg na terenach wiejskich nie przekraczał 70 % ogółu populacji wiejskiej w UE-27[17]. Zasięg na terenach wiejskich pozostaje nadal niski w Słowacji (39 %), Polsce (43 %), Grecji (50 %), oraz Łotwie (65 %), a także w Bułgarii i Rumunii.

3.2. Zainteresowani nie korzystają z szansy

Gospodarstwa rolne

Kluczem do rozwoju wsi jest skuteczne zachęcenie do rozpowszechnienia i pełnego wdrożenia technologii informacyjno-komunikacyjnych w skali całego sektora rolno-spożywczego, i wśród ogółu gospodarstw rolnych. Brak dostępu do sieci szerokopasmowej znacząco ogranicza konkurencyjność rolników, wstrzymując ich przed zastosowaniem udoskonalonych, innowacyjnych form zarządzania gospodarstwem i dostosowaniem wzorów produkcji do dzisiejszego stanu rozwoju gospodarczego, hamując wzrost jakości i ilości produkcji oraz ograniczając ich znajomość rynków i tendencji w gospodarce, wyników badań i rozwoju nauki i technologii w dziedzinie rolnictwa. Tym samym ich możliwości handlowe są uszczuplone, wykorzystanie usług doradczych uniemożliwiane, kontakty z administracją lokalną i krajową ograniczone, a udział w procesie podejmowania decyzji – wstrzymany. Brak dostępu do Internetu oraz e-usług może ponadto osłabiać bodźce zachęcające rolników do podnoszenia kwalifikacji zawodowych oraz hamować pozytywne oddziaływanie dzielenia się doświadczeniami z sukcesów i ich wymiany.

Małe i średnie przedsiębiorstwa oraz mikroprzedsiębiorstwa

Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych może być dla (małych) gospodarstw rolnych i innych przedsiębiorstw, także z branży spożywczej, katalizatorem współpracy, łączenia się w sieci i wzrostu, tym samym służąc umacnianiu ich konkurencyjności. Mogłoby jednocześnie wywrzeć pozytywny wpływ na ich wydajność oraz produktywność siły roboczej, pomagając rolnikom w pełnieniu rozlicznych funkcji na obszarach wiejskich. Możliwe jest w tej sferze osiągnięcie efektu skali oraz usprawnienie prowadzenia e-biznesu, e-handlu oraz bankowości elektronicznej.

Propagowanie zastosowań technologii informacyjno-komunikacyjnych w przemyśle spożywczym oraz tworzenie infrastruktury umożliwiającej przetwórcom żywności dostęp do Internetu mogą w przyszłości stać się istotnymi czynnikami wzrostu sektora, prowadząc do zwiększenia wartości dodanej oraz poprawy integracji między rolnikami i przetwórcami.

Młodzi ludzie

Jednym z głównych motorów rozwoju technologii informacyjno-komunikacyjnych na obszarach wiejskich jest młodzież. Brak dostępu do Internetu powoduje izolację od wydarzeń i obiegu informacji w skali globalnej, ograniczając tym samym ich dostęp do rynków pracy oraz środków służących podnoszeniu kwalifikacji w celu skutecznego ubiegania się o dobrze płatną pracę wysokiej jakości. Poszerzanie dostępu oraz zapewnianie stosownego oprogramowania, zwłaszcza dla młodych absolwentów szkół rozpoczynających karierę zawodową, ma istotne znaczenie jako zachęta do podjęcia decyzji o pozostaniu na obszarach wiejskich.

Kobiety

Kobiety z obszarów wiejskich częściej podejmują działalność gospodarczą i angażują się w życie społeczno-ekonomiczne. Należy im tym bardziej ułatwić dostęp do rynku pracy, a jednym ze sposobów na to jest udostępnienie im szerokopasmowego dostępu do Internetu oraz zwiększenie ich kultury informatycznej.

Osoby starsze i grupy w niekorzystnej sytuacji

Rolnicy zbliżający się do końca działalności zawodowej, ludzie w starszym wieku i należący do grup będących w niekorzystnej sytuacji na obszarach wiejskich mają szczególne potrzeby; przy czym wiele z nich można zaspokoić poprzez dostarczenie przystępnych i funkcjonalnych technologii i zastosowań dla technologii informacyjno-komunikacyjnych. Technologie te mogłyby ułatwić im dostęp do usług publicznych, dać im szansę na znalezienie pracy oraz kształcenie wysokiej jakości.

3.3. Potencjalne skutki projektów w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych na terenach wiejskich[18]

Dostarczając obszarom wiejskim odpowiednie usługi i produkty oraz poprawiając ich infrastrukturę można osiągnąć cały wachlarz korzyści i pożądanych skutków. Trzeba jednak przy tym uwzględnić kwestie i ograniczenia związane z ochroną środowiska.

Przykładowo, inwestując w internetowe systemy rezerwacji i portale, rolnicy i przedsiębiorcy wiejscy zapewniają społecznościom lokalnym i zewnętrznym lepszy dostęp do informacji oraz możliwości w dziedzinie rozrywki, przyczyniając się tym samym do podniesienia świadomości lokalnych walorów naturalnych i społecznych, zwiększając ruch turystyczny, generując możliwości wzrostu i dalszego zatrudnienia oraz zdecydowanie przyspieszając rozwój gospodarczy i społeczny w swoim rejonie.

Projekty w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych odnoszą wyraźne, pozytywne skutki, o ile są ukierunkowane na zwiększenie wartości dodanej produkcji lokalnej lub doskonalenie systemów łańcucha dostaw, rolnictwa precyzyjnego, sporządzanie map i propagowanie energii ze źródeł odnawialnych (jak bioenergia), ochronę dziedzictwa naturalnego, dostarczanie informacji obywatelom i przedsiębiorcom, dostarczanie danych wyspecjalizowanym użytkownikom lub do celów edukacyjnych, tworzenie potencjału itp. Jednocześnie możliwe jest wykorzystanie korzystnych efektów dodatkowych, dzięki którym nasili się wykorzystanie bioenergii, poprawi dostęp do szans na doskonalenie kwalifikacji, rozwój orientacji zawodowej, usprawnienie świadczenia usług publicznych, upowszechnianie zrównoważonego rolnictwa, a przede wszystkim – transfer innowacji i propagowanie dobrych praktyk.

4. DZIAłANIA NA RZECZ PROPAGOWANIA TECHNOLOGII INFORMACYJNO-KOMUNIKACYJNYCH NA OBSZARACH WIEJSKICH

4.1. EFRROW a technologie informacyjno-komunikacyjne

Działania

W bieżącym okresie programowania, w działaniach na rzecz rozwoju obszarów wiejskich szczególnie wiele uwagi poświęca się technologiom informacyjno-komunikacyjnym. W analizie bazowej aż 65 planów rozwoju obszarów wiejskich zawiera odniesienie do łączy szerokopasmowych oraz technologii informacyjno-komunikacyjnych; w 37 przypadkach (na 94) odnosi się do nich również ocena ex ante [19] . Wyniki analiz potwierdzają znaczące różnice, jakie dzielą państwa członkowskie i regiony. W połowie obszarów ujętych w programach (44 plany rozwoju obszarów wiejskich opracowane przez 7 państw członkowskich) stan rozwoju technologii informacyjno-komunikacyjnych na obszarach wiejskich uznaje się za przeciętny, tymczasem w 16 innych planach rozwoju (z 13 państw członkowskich) został on oceniony jako słaby.

Środki EFRROW wspomagają rozwój przedsiębiorczości w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych, usług i doskonalenia umiejętności oraz propagowanie łączy szerokopasmowych na obszarach wiejskich na różne sposoby[20]. Bezpośrednie działania w sferze technologii informacyjno-komunikacyjnych traktowanych jako usługa podstawowa dla gospodarki i populacji wiejskiej obejmują: rozwój e-zdrowia, poradnictwa zdrowotnego oraz opieki zdrowotnej, wsparcie dla przedsiębiorstw, usług publicznych na szczeblu lokalnym, mobilne ośrodki technologii informacyjno-komunikacyjnych, w tym dla młodzieży, punkty publicznego dostępu do internetu/komunikacji, infrastrukturę szerokopasmową wraz z technologiami bezprzewodowymi, itd. Wśród działań ukierunkowanych szczególnie na rozwiązanie konkretnych problemów można wymienić choćby wyposażenie małych szkół w sprzęt informatyczny, usługi transportowe na telefon, bezpieczeństwo mieszkańców wsi, telepracę lub specjalne inicjatywy wiejskie w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych (47 planów rozwoju obszarów wiejskich opracowanych przez 16 państw członkowskich)[21].

Inna niż rolnicza działalność, prowadzona przez rolników na obszarach wiejskich, związana z technologiami informacyjno-komunikacyjnymi pojawia się w 21 planach rozwoju obszarów wiejskich (z 15 państw członkowskich), a obejmuje rozwój w sektorach e-usług, e-handlu, dostępu do internetu itd. Unowocześnienie sprzętu informatycznego, jakim dysponują rolnicy, umożliwia program modernizacji gospodarstw . Tworzenie stron internetowych służących sprzedaży i rezerwacji drogą elektroniczną, portale internetowe dla turystów oraz ośrodki informacyjne będą typowymi celami działań powiązanych z agroturystyką – zgodnie z zapowiedziami 34 planów rozwoju (z 13 państw członkowskich).

Według 28 programów rozwoju (z 17 państw członkowskich) uruchamianie usług w oparciu o technologie informacyjno-komunikacyjne, budowa sieci współpracy oraz tworzenie klastrów, e-handel i e-marketing będą najważniejszymi celami mikroprzedsiębiorstw i przedsiębiorstw wiejskich innych niż gospodarstwa rolne .

Rolnicy, leśnicy i przetwórcy żywności uzyskają dostęp do znaczącej pomocy przeznaczonej na szkolenia zawodowe w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych oraz nabywanie umiejętności w zakresie obsługi komputera (w 40 planach rozwoju), na e-learning (13 planów rozwoju), przetwarzanie informacji za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych (11 planów rozwoju) lub działania dostosowane do specyficznych obszarów w rodzaju tworzenia sieci, projektów demonstracyjnych lub nauczania na odległość.

Przykładem wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych dla dobra środowiska naturalnego jest zdalne wykrywanie i monitorowanie pożarów w lasach, sprzęt komunikacyjny (np. w służbie prewencji pożarów leśnych) oraz tworzenie sieci kontaktów (14 planów rozwoju obszarów wiejskich).

W ramach rozwoju obszarów wiejskich wsparcie otrzymają również inwestycje informatyczne, takie jak sieci w budynkach użyteczności publicznej, czy też szkolenia i dostęp do informacji na temat zagadnień związanych ze środowiskiem w ramach Natura 2000, wraz z towarzyszącymi im forami internetowymi służącymi wymianie poglądów, bazami danych i e-katalogami tworzonymi do celów ochrony zasobów bioróżnorodności, świadczenia usług doradczych, promowania grup producentów, podnoszenia e-umiejętności wśród ludności wiejskiej itp. Finansowane będą również krajowe lub regionalne portale internetowe służące sieciom na rzecz rozwoju obszarów wiejskich.

Działania w ramach inicjatywy „Leader” mogą obejmować szeroki zakres inwestycji w technologie informacyjno-komunikacyjne na obszarach wiejskich , dotyczących na przykład innowacyjnych technologii komunikacyjnych dla potrzeb obsługi turystyki, sektorów wytwórczych, walorów środowiskowych i kulturowych w kontekście współpracy międzynarodowej i między-terytorialnej, oraz szkoleń i dostępu do Internetu.

Budżet

Działania dotyczące technologii informacyjno-komunikacyjnych będą realizowane za pomocą szeregu różnych środków, wspomagających również działania w innych, niezwiązanych z tą sferą dziedzinach[22]. Łączny budżet EFRROW przeznaczony na usługi podstawowe dla ludności wiejskiej wyniesie 2,7 mld EUR. Kolejne 4,9 mld EUR zostanie przeznaczone na różnicowanie działalności gospodarstw, tworzenie mikroprzedsiębiorstw innych niż gospodarstwa rolne oraz na agroturystykę. Sumy przeznaczone na działania szkoleniowe i informacyjne w ramach EFRROW (w tym także poświęcone nabywaniu e-umiejętności) sięgają łącznie 1,2 mld EUR. Dodatkowe fundusze przeznaczone na projekty dotyczące technologii informacyjno-komunikacyjnych mogą pochodzić ze środków Leader lub też z innych programów rozwoju obszarów wiejskich.

Przewidywany w programach rozwoju znaczący udział funduszy przeznaczonych na wsparcie techniczne ma posłużyć inwestycjom w sprzęt i oprogramowanie dla administracji publicznej w celu udostępniania usług on-line oraz umożliwienia (potencjalnym) wnioskodawcom konsultacji tą drogą.

Ukierunkowanie, monitorowanie i ocena

Rolą wspólnych ram monitorowania i oceny rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 jest zapewnienie solidnych podstaw dla ukierunkowania, monitorowania i oceny sytuacji na obszarach wiejskich, przy uwzględnieniu całego wachlarza wskaźników, w tym dotyczących technologii informacyjno-komunikacyjnych.

Przykładowo, celem Austrii w kontekście wspólnych ram monitorowania i oceny rozwoju obszarów wiejskich jest zagwarantowanie wyższej jakości usług udostępnianych drogą internetową 80 tysiącom obywateli, podczas gdy Republika Czeska zamierza nimi objąć 70 tysięcy osób. Jeśli chodzi o powszechność dostępu do internetu, Finlandia stawia sobie za cel rozszerzenie zasięgu bezprzewodowego Internetu na cały kraj do roku 2013, podczas gdy celem Litwy jest 99 % zasięg poprzez sieć 2500 punktów dostępu do Internetu.

4.2. Fundusze polityki spójności a technologie informacyjno-komunikacyjne

W celu osiągnięcia ogólnych celów konieczne jest wykorzystanie efektu synergii między działaniami finansowanymi na szczeblu wspólnotowym, krajowym i regionalnym, a także realizowanie polityki skutkującej rozwojem technologii informacyjno-komunikacyjnych na obszarach wiejskich.

W trakcie bieżącego okresu programowania fundusze polityki spójności będą w dalszym ciągu wykorzystywane dla wspierania rozwoju technologii informacyjno-komunikacyjnych, w tym również na obszarach wiejskich. Około 15,3 mld EUR (to jest 4,4 % całkowitego budżetu spójnościowego) zostanie zainwestowane bezpośrednio w priorytety w sferze technologii informacyjno-komunikacyjnych, w tym również elektroniczne usługi publiczne i infrastrukturę szerokopasmową. Europejski Fundusz Społeczny (EFS) wniesie znaczący wkład w finansowanie e-umiejętności w ramach różnych priorytetów strategicznych, na przykład takich jak: uczenie się przez całe życie, poprawa zdolności dostosowawczych pracowników oraz szkolenia dla bezrobotnych, w tym żyjących na terenach wiejskich.

4.3. Badania naukowe

Badania naukowe odgrywają istotną rolę w rozpoznawaniu potrzeb terenów wiejskich w sferze technologii informacyjno-komunikacyjnych, jak również w wynajdywaniu skutecznych i oszczędnych sposobów rozwiązywania występujących na nich trudności. Niezależnie od wspierania projektów szóstego i siódmego programu ramowego w zakresie badań naukowych i rozwoju, pod auspicjami Komitetu ds. Badań Naukowych w dziedzinie Rolnictwa utworzono dwie nowe sieci (ICT-AGRI i RURAGRI), których działalność skupia się na koordynowaniu krajowych programów badań z uwzględnieniem zastosowań technologii informacyjno-komunikacyjnych w rolnictwie i na obszarach wiejskich.

4.4. Projekty dotyczące technologii informacyjno-komunikacyjnych na obszarach wiejskich i czynniki napędowe ich skutecznego wdrożenia[23]

Projekty dotyczące technologii informacyjno-komunikacyjnych na obszarach wiejskich skupiają się przede wszystkim na (i) sprzęcie umożliwiającym dostęp do Internetu, (ii) opracowywaniu treści, obejmujących wszystko, co widzą i z czego korzystają użytkownicy internetowi, włączając usługi zachęcające ich do skorzystania z obsługi on-line, oraz (iii) nabywaniu nowych umiejętności w zakresie dostępu do Internetu. Najbardziej skuteczne są projekty, w których występują wszystkie trzy wymienione elementy.

Niezależnie od prawidłowego zarządzania projektami, istnieją jeszcze czynniki gospodarcze, polityczne i społeczne, które składają się na zestaw koniecznych warunków, dzięki którym projekty w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych na obszarach wiejskich odniosą sukces, i które mogą zapewnić większe zaangażowanie lokalnej społeczności w te projekty i identyfikację z nimi, wysoki wskaźnik wykorzystania i trwałość osiągniętych rezultatów.

Wspólnotowa pomoc finansowa

Koszty zapewnienia infrastruktury i świadczenia usług szkoleniowych oraz dostosowawczych na terenach wiejskich są wyższe, a to ze względu na szereg wymienionych wyżej przyczyn. Wielu dostawców komercyjnych z założenia koncentruje się na gęsto zaludnionych obszarach miejskich lub podmiejskich, gdzie można zmaksymalizować liczbę użytkowników, a tym samym zwrot z inwestycji. W wielu przypadkach początkowy wzrost liczby użytkowników na obszarach wiejskich jest powolny, z uwagi na silniejsze opory przed wdrożeniem nowych technologii, aniżeli na obszarach miejskich. Wszelkie publiczne, w tym unijne fundusze mogą przyczynić się do zniwelowania zapóźnienia inwestycyjnego w sferze infrastruktury dającej dostęp do technologii informacyjno-komunikacyjnych, usług on-line oraz innych środków propagujących przez pobudzanie popytu na obszarach wiejskich, w tym również w górach i na wyspach. Nieodzowne jest wpisanie właściwych metod zaspokajania potrzeb tych obszarów w krajowe i regionalne strategie i programy.

Wsparcie ze strony władz krajowych i regionalnych

Niezależnie od zapewniania źródeł finansowania, rozmaite formy wsparcia z budżetu krajowego lub regionalnego pozwoliły w ostatnich latach na znaczącą poprawę w zakresie trwale zrównoważonego charakteru projektów technologii informacyjno-komunikacyjnych na obszarach wiejskich, które dzięki temu coraz częściej kończyły się sukcesem. Władze centralne i regionalne, czy to ograniczając się do zainaugurowania projektów, czy to udzielając im dalszego wsparcia finansowego lub prawnego, mogły pochwalić się osiągnięciem rzeczywistych korzyści przez wiejskie gospodarstwa rolne, spożywcze i inne przedsiębiorstwa a także przez całą społeczność wiejską.

Zaangażowanie i współpraca miejscowych uczestników

Zaangażowanie miejscowych podmiotów (gospodarczych) może mieć wydatny wpływ na powodzenie projektu, o ile będą one rzeczywiście zainteresowane wykorzystaniem nowych technologii. Zaangażowanie miejscowej ludności to warunek zrównoważonego i trwałego charakteru projektu. Tworzenie programów lokalnych, wspólnotowych lub grupowych sieci szerokopasmowych mogłoby być krokiem w kierunku utworzenia i aktywowania działalności za pośrednictwem łączy szerokopasmowych, a nawet doprecyzowania obecnych strategii dostępu szerokopasmowego. Konieczne jest zwrócenie baczniejszej uwagi na współpracę ze społecznościami w sferze zasobów i urządzeń szerokopasmowych i gospodarnego korzystania z tych narzędzi. Teza ta znajduje potwierdzenie w zbiorach dobrych praktyk gromadzonych w ramach inicjatywy Leader+.

Zrozumienie i wykorzystanie nowych szans dla przedsiębiorczości i nowych potrzeb

Postępująca globalizacja i pojawienie się internetu zaostrzyły warunki konkurencji przedsiębiorstw o rynki i o klientów. W celu utrzymania swojej działalności, wiejscy przedsiębiorcy muszą odpowiednio reagować i wykorzystywać przewagę, jaką dają im technologie informacyjno-komunikacyjne.

Zrozumienie, jakiego potencjału i w jakiej postaci potrzebują ewentualni użytkownicy , może poważnie zwiększyć zasięg rozpowszechnienia, dając jednocześnie odpowiedź stosowną do aktualnego zapotrzebowania występującego na obszarach wiejskich. W ten sposób można wywierać korzystny wpływ na czynniki w rodzaju bezrobocia, niskiego poziomu wykorzystania Internetu oraz słabego dostępu do wiedzy na obszarach wiejskich. Zwłaszcza osiągnięcie głębszego zaangażowania mieszkańców w projekt , które może oznaczać nawet udział wspólnoty w zarządzaniu nim, jest sposobem na zwiększenie proporcji uczestnictwa, podwyższenie wydajności inwestycji oraz zapewnienie ciągłości działania po zakończeniu początkowej fazy finansowania.

4.5. Upowszechnianie dobrych praktyk w sferze technologii informacyjno-komunikacyjnych dla obszarów wiejskich

Wymiana dobrych praktyk służy upowszechnianiu i rozwijaniu innowacyjnych produktów i usług, przynosząc wartość dodaną w zakresie rozwoju strategii, poszerza wiedzę i wykazuje, jak prawidłowe stosowanie dostępnych aktywów może zaowocować cennymi, korzystnymi rezultatami.

Zlecone przez Dyrekcję Generalną ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich zewnętrzne opracowanie pozwoliło na przygotowanie bazy danych 67 dobrych praktyk w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych na obszarach wiejskich , których rozpowszechnienie pozwoliłoby na pobudzenie innowacyjnych projektów i wspomaganie odpowiednich strategii dla obszarów wiejskich. Baza danych zawiera projekty sfinansowane z funduszy prywatnych i wspólnotowych, przeważnie realizowane w okresie 2006-2006 r. Wszystkie one znalazły się również w specjalnej bazie danych europejskiego portalu internetowego poświęconego łączności szerokopasmowej, otwartego przez Komisję w czerwcu 2008 r.[24]

Tego rodzaju wymiana dobrych praktyk w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich może być w większym stopniu stosowana przez sieci rozwoju obszarów wiejskich – w skali UE oraz krajowe – a także programów Interreg, jak również propagowana za pomocą inicjatywy Leader.

5. WNIOSKI I ZALECENIA

Rozwój technologii informacyjno-komunikacyjnych na obszarach wiejskich wymaga solidnej koncepcji strategicznej uwzględniającej elementy komplementarności oraz synergii pomiędzy funduszami i politykami wspólnotowymi, krajowymi i regionalnymi, zmierzającymi do wzmocnienia rozwoju obszarów wiejskich.

Niniejszym komunikatem Komisji:

- potwierdza się wyznaczony na rok 2010 cel „Dostęp szerokopasmowy dla wszystkich”, określony w kontekście europejskiego planu naprawy gospodarczej, przypominając, że aż 30 % mieszkańców obszarów wiejskich[25] jest w tej chwili odciętych od dostępu do sieci szerokopasmowych;

- wzywa się państwa członkowskie do korzystania z funduszy przeznaczonych na finansowanie infrastruktury szerokopasmowej w ramach europejskiego planu naprawy gospodarczej w sposób efektywny i wydajny, pozwalający na silne ożywienie życia gospodarczego i społecznego na obszarach wiejskich. W tym celu w roku 2009, po zatwierdzeniu wniosku Komisji przez Radę, należy przeprowadzić celowe dostosowanie planów rozwoju obszarów wiejskich przy uwzględnieniu potrzeb państw członkowskich;

- zaleca się zdwojenie działań służących wsparciu popytu i podaży na rynku technologii informacyjno-komunikacyjnych. Powinno to oznaczać działania zwiększające dostęp do przystępnej cenowo infrastruktury informacyjno-komunikacyjnej za pomocą sieci lokalnych i łączy dosyłowych, rozbudowujące dostęp oraz zwiększające ofertę na rynku usług on-line oraz treści odpowiednich dla potrzeb gospodarstw rolnych i innych przedsiębiorstw działających na obszarach wiejskich. Działania wspierające popyt powinny obejmować w szczególności działania upowszechniające posiadanie komputerów osobistych, zawodowe szkolenia w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych i e-biznesu dla rolników, przetwórców żywności, gospodarstw rolnych i innych przedsiębiorstw działających na obszarach wiejskich, jak również działania upowszechniające kulturę informatyczną wśród ludności wiejskiej. Działania te powinno się uzupełniać poprzez tworzenie sieci kontaktów, wyznaczanie wskaźników i ich monitorowanie oraz inne działania towarzyszące (gdy to możliwe, w ramach już utworzonych obserwatoriów technologii informacyjno-komunikacyjnych), zmierzające do wspierania lokalnego i regionalnego potencjału w sferze zarządzania, planowania i wdrażania projektów dotyczących technologii informacyjno-komunikacyjnych w ramach planów rozwoju obszarów wiejskich;

- zachęca się państwa członkowskie i regiony do wykorzystywania budżetów na pomoc techniczną w celu inicjowania badań i analiz dających obraz aktualnego stanu rozwoju technologii informacyjno-komunikacyjnych na obszarach wiejskich i w rolnictwie, wyszczególniających podejmowane inicjatywy w tej dziedzinie oraz monitorujących wskaźniki technologii informacyjno-komunikacyjnych;

- wzywa się państwa członkowskie i regiony, by począwszy od roku 2010 w swoich rocznych sprawozdaniach z postępów w rozwoju obszarów wiejskich wyszczególniały podjęte w danym roku sprawozdawczym działania związane z technologiami informacyjno-komunikacyjnymi, omawiając źródła ich finansowania. Komisja jest gotowa przedłożyć sprawozdanie na temat powyższego punktu w postaci dokumentu roboczego opartego na informacjach przekazanych przez państwa członkowskie;

- apeluje się do państw członkowskich i regionów, by w ramach składanego w 2010 r. śródokresowego przeglądu rozwoju obszarów wiejskich kładły większy nacisk na działania w sferze technologii informacyjno-komunikacyjnych, w tym dotyczące sektora rolnictwa, leśnictwa oraz przemysłu spożywczego oraz na dokonane postępy, dające podstawę dla propozycji dalszego umacniania działań związanych z technologiami informacyjno-komunikacyjnymi i ewentualnymi koniecznymi poprawkami w planach rozwoju obszarów wiejskich;

- podkreśla się, że w celu osiągnięcia rzeczywistych rezultatów na obszarach wiejskich konieczne jest prawidłowe ukierunkowanie i komplementarność inwestycji finansowanych przez Wspólnotę, pozwalające na wykorzystanie efektu synergii. Dla osiągnięcia tego celu nieodzowna jest ścisła współpraca między krajowymi i regionalnymi organami zarządzającymi rozmaitymi funduszami wspólnotowymi (fundusz społeczny, fundusze spójnościowe i EFRROW).

- podkreśla się istotne znaczenie rozpowszechniania i wymiany praktyk w sferze technologii informacyjno-komunikacyjnych na obszarach wiejskich poprzez fora europejskie i krajowe sieci na rzecz rozwoju obszarów wiejskich. Źródłem użytecznych sugestii w odniesieniu do realizacji polityki technologii informacyjno-komunikacyjnych na obszarach wiejskich może być unijna sieć na rzecz rozwoju obszarów wiejskich. W drugiej połowie 2010 r. planowane jest zorganizowanie odpowiedniego wydarzenia;

- zachęca się kierowników i autorów projektów w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych na obszarach wiejskich do korzystania z utworzonych w tym celu europejskich portali internetowych poświęconych tej dziedzinie (www.broadband-europe.eu i www.ePractice.eu).

[1] COM(2007) 803 z 11.12.2007 r.

[2] Przemówienie komisarz Mariann Fischer-Boel na konferencji poświęconej internetowi szerokopasmowemu na teranach wiejskich z 15 maja 2007 r., SPEECH/07/311.

[3] COM(2008) 800 z 26.11.2008 r.

[4] COM(2009)36/2 z 28.1.2009 r.

[5] Konkluzje Rady 7085/07 z 19 marca 2007 r.

[6] SAACNRA, 2007, http://ec.europa.eu/agriculture/analysis/external/index_en.htm.

[7] COM(2005) 330 z 20.7.2005 r.

[8] http://ec.europa.eu/information_society/events/ict_riga_2006/doc/declaration_riga.pdf

[9] Decyzja Rady z dnia 20 lutego 2006 r. w sprawie strategicznych wytycznych Wspólnoty dla rozwoju obszarów wiejskich.

[10] Dokładny podział i przeznaczenie środków z różnych funduszy UE leży w kompetencjach państw członkowskich i regionów.

[11] COM(2006) 129 z 20.3.2006 r.

[12] COM (2006) 129 z 20.3.2006 r. oraz opracowanie SAACNRA str. 64.

[13] W oparciu o definicję Eurostatu, to jest w zależności od natężenia urbanizacji.

[14] COM(2008) 394 z 25.6.2008 r.

[15] Eurostat

[16] Wg definicji terenów wiejskich Idate; bliższe szczegóły zawiera załącznik.

[17] Wg definicji terenów wiejskich Idate; bliższe szczegóły zawiera załącznik.

[18] W oparciu o analizę dobrych praktyk SAACNRA (2007) s. 25-38.

[19] Dotyczy to również sześciu spośród ramowych i sieciowych planów rozwoju obszarów wiejskich, które jednak nie są ujęte w analizie. Bliższe szczegóły – w załączniku.

[20] Wszystkie programy dopuszczają wydatki na sprzęt komputerowy i oprogramowanie.

[21] Niektóre z państw członkowskich zdecydowały się na przedstawienie niektórych środków w postaci otwartej, bez określania jakichkolwiek działań w ramach priorytetu; takie przypadki nie zostały uwzględnione.

[22] Budżet rozwoju obszarów wiejskich jest programowany na poziomie poszczególnych osi i środków, a nie konkretnych działań. Z tego względu dane dotyczące inwestycji związanych z konkretnym działaniem nie są dostępne.

[23] W oparciu o analizę dobrych praktyk SAACNRA (2007) s. 25-38.

[24] www.broadband-europe.eu.

[25] Wg definicji terenów wiejskich Idate.