Podstawę wniosku stanowi art. 194 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), stanowiący podstawę prawną środków w dziedzinie energii. Podstawą prawną przepisów dotyczących etykietowania efektywności energetycznej mógłby być także art. 114 (był on podstawą prawną dyrektywy w sprawie etykietowania energetycznego z 1992 r., gdyż w Traktacie nie było wtedy postanowień dotyczących energii), istnieje jednak ryzyko, że w niezamierzony sposób mogłoby to ograniczać regulacje prawne państw członkowskich dotyczące informacji o zużyciu energii przez produkty związane z energią. Takie informacje mogą uzupełniać etykietę energetyczną. Etykietowanie energetyczne jest ograniczone do kwestii energii i zasobów w fazie używania produktu. Wreszcie, skoro Traktat zawiera podstawę prawną dla środków dotyczących energii, należy z niej skorzystać.

Etykietowanie efektywności energetycznej poprawia swobodny przepływ produktów, gdyż dzięki niemu w państwach członkowskich nie wprowadza się krajowych etykiet energetycznych. Przyczynia się też do zwiększenia konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw, zachęcając je do innowacji, oferując im korzyści związane z pierwszeństwem na rynku, zapewniając równe warunki działania z producentami z państw trzecich dzięki zwiększonemu nadzorowi rynku oraz pozwalając na zwiększenie marży zysku w stosunku do produktów energooszczędnych, które mają wyższą cenę zakupu, lecz w całym cyklu życia przynoszą użytkownikom końcowym oszczędności netto.

W październiku 2014 r. Rada Europejska wyznaczyła orientacyjny cel polegający na poprawie efektywności energetycznej na poziomie UE o co najmniej 27 % do 2030 r. Do 2020 r. cel ten zostanie poddany rewizji z myślą o podniesieniu tego poziomu do 30 %. Rada Europejska ustaliła także, że do 2030 r. emisja gazów cieplarnianych ma zostać zmniejszona o 40 %.

W swojej Strategii ramowej na rzecz stabilnej unii energetycznej opartej na przyszłościowej polityce w dziedzinie klimatu z dnia 25 lutego 2015 r. Komisja zapowiedziała, że przeprowadzi przegląd dyrektywy w sprawie etykietowania energetycznego w celu szerszego wykorzystania potencjału efektywności energetycznej do zmniejszenia zapotrzebowania na energię, a w konsekwencji do zmniejszenia zależności energetycznej Unii Europejskiej.

5.Wprowadzenie w dyrektywie z 2010 r. w sprawie etykietowania energetycznego klasy A+ i wyższych klas zmniejszyło skuteczność etykiety energetycznej w motywowaniu konsumentów do zakupu bardziej efektywnych produktów. Poza tym trudne do zrozumienia są także niektóre piktogramy na etykiecie przedstawiające inne parametry.

3.Korzyści przewyższają koszty, zarówno dla przedsiębiorstw, jak i dla społeczeństwa jako całości. Obok popytu konsumpcyjnego i pozycji konkurencyjnej etykietowanie energetyczne jest głównym czynnikiem napędzającym innowacje. Im ambitniejsze są wymogi dla najwyższych klas energetycznych, tym więcej możliwości dla przedsiębiorstw, by pozytywnie wyróżnić swoje produkty, co stymuluje innowacje.

Zgodnie z zasadą proporcjonalności niniejsze proponowane zmiany nie wykraczają poza to, co jest konieczne do osiągnięcia wyznaczonych celów. Dzięki zmianom wprowadzonym niniejszym rozporządzeniem obowiązujące ramy prawne będą jaśniejsze i łatwiej będzie stosować je w praktyce. Dostawcy będą zobowiązani do wprowadzania różnych informacji do nowej bazy danych produktów, ale są to informacje, które już teraz muszą podawać na żądanie krajowych organów nadzoru rynku. Dodatkowe obciążenie jest zatem minimalne i proporcjonalne do spodziewanych korzyści pod względem wdrażania i przejrzystości, które ma przynieść baza produktów. Kwestia proporcjonalności wniosku jest szerzej omówiona w rozdziale 8 oceny skutków.

Niniejszy wniosek wdraża część legislacyjną wariantu wybranego w ocenie skutków. W sprawozdaniu do Parlamentu Europejskiego i Rady załączonym do niniejszego wniosku przedstawiono dodatkowe działania nielegislacyjne, które są planowane w celu wdrożenia tego wariantu.

Konsultacje społeczne odbyły się w dniach 31 sierpnia – 30 listopada 2013 r. na stronie internetowej „Twój głos w Europie”. Dłuższa wersja ankiety była skierowana do grup interesu, organów rządowych i ekspertów, podczas gdy krótsza – do konsumentów, indywidualnych sprzedawców detalicznych i producentów. Wpłynęło 138 odpowiedzi na dłuższą wersję ankiety, w tym 58 pochodziło od producentów i ich grup interesu, 20 od organów rządowych, 13 od grup interesu działających na rzecz środowiska naturalnego i 9 od grup interesu konsumentów. Na krótszą ankietę odpowiedziało 197 osób, w tym 127 konsumentów, 40 sprzedawców detalicznych i 30 producentów. Szczegółowe zestawienie respondentów i odpowiedzi opublikowano w lutym 2014 r.

16.Trudno wyliczyć, jakie były konkretne skutki wprowadzenia wymogu, by reklamy zawierały informację o klasie energetycznej (art. 4 lit. c)), jednak z oceny wynika, że wymóg ten wypełnił pewną lukę informacyjną na rynku.

Skala sukcesu etykietowania energetycznego, które zachęca do produkcji coraz bardziej efektywnych produktów, oznacza, że możliwości etykiety są bliskie wyczerpania. W przypadku wielu grup produktów większość modeli jest już w najwyższych klasach energetycznych, przez co trudno je rozróżnić. W 2010 r. dodano klasy efektywności energetycznej od A+ do A+++, jednak w niektórych grupach produktów wszystkie modele są już w tych nowych klasach, a do niższych klas nie należą żadne produkty. Konieczna jest systematyczna zmiana skali produktów i powrót do pierwotnej skali od A do G, która, według badań, jest najbardziej zrozumiała dla konsumentów. Mimo że obecna dyrektywa pozwala na ewentualną ponowną klasyfikację produktów w drodze konkretnych aktów delegowanych, niniejszy wniosek odpowiada na potrzebę znacznie bardziej systematycznej zmiany skali etykiet energetycznych. Ponadto we wniosku jasno ustala się obowiązki dostawców i sprzedawców w fazie zmiany skali i wymiany etykiet.

Kolejna ocena ram prawnych dotyczących etykietowania energetycznego przewidziana jest za 8 lat. Powinna ona opierać się na ocenie ex post przeprowadzonej w badaniach dotyczących poszczególnych grup produktów, które to badania będą poświęcone przeglądowi aktów delegowanych wydanych na podstawie obecnych ram. W ocenie tej należy odnieść się do skuteczności tych ram prawnych w zapewnianiu swobodnego przepływu towarów, a więc np. zbadać, czy państwa członkowskie powstrzymały się od proponowania krajowych przepisów dotyczących etykietowania energetycznego produktów. Ocena powinna także objąć kwestie zmniejszenia zużycia energii oraz inne istotne skutki dla środowiska związane z produktami, w szczególności w świetle przyspieszenia tempa przemian rynkowych poprzez zastosowanie nowej skali na etykietach. Takie aspekty jak intensyfikacja nadzoru rynku i ściślejsze przestrzeganie przepisów za sprawą wprowadzenia bazy danych produktów można ocenić na podstawie sprawozdań państw członkowskich z wyników nadzoru rynku. Sprawozdania te składane są na mocy rozporządzenia w sprawie nadzoru rynku.

Inicjatywa ta nie wymaga dodatkowych zasobów budżetowych UE. Koszty utworzenia bazy produktów (1 500 000 EUR w 2016 r. i 150 000 EUR rocznych kosztów utrzymania w kolejnych latach) oraz koszty przeprowadzenia badań dotyczących zrozumiałości dla konsumentów etykiet dla poszczególnych grup produktów (300 000 EUR rocznie od 2017 r.) zostaną pokryte w drodze zmiany priorytetów w obecnym budżecie przeznaczonym na wdrażanie polityki w zakresie efektywności energetycznej produktów, które obejmuje pomoc techniczną lub badania do potrzeb oceny grup produktów, niezbędne do celów aktów delegowanych i jako wsparcie w procesie normalizacji. Budżet ten wchodzi w skład programu „Horyzont 2020” (części dotyczących wprowadzania na rynek i innowacji).

Jeśli chodzi o koszty administracyjne związane z wnioskiem, szacuje się, że wymiana wszystkich etykiet na wszystkich produktach będzie kosztować sprzedawców w całej UE łącznie ok. 10 mln EUR w okresie dziesięciu lat. Szacowane koszty dla producentów mają wynieść 50 mln EUR w ciągu dziesięciu lat. Oznacza to, że koszt każdego sprzedanego produktu opatrzonego etykietą wzrośnie o 2 eurocenty. Koszty administracyjne rejestracji produktów szacuje się na 1,5 mln EUR rocznie dla całego sektora, czyli ok 0,5 eurocenta na każdy sprzedany produkt. Rzeczywiste koszty związane z wymogiem rejestracji produktów będą jednak mniejsze lub zerowe, gdyż producenci nie będą już zobowiązani do przechowywania dokumentacji technicznej do wglądu organów nadzoru rynku przez pięć lat od wyprodukowania ostatniego produktu.

Wniosek poprawia konkurencyjność przedsiębiorstw w UE, zachęcając je do innowacji, oferując im korzyści związane z pierwszeństwem na rynku, zapewniając równe warunki działania z producentami z państw trzecich dzięki zwiększonemu nadzorowi rynku oraz pozwalając na zwiększenie marży zysku w stosunku do produktów efektywnych energetycznie, które mają wyższą cenę zakupu, lecz w całym cyklu życia przynoszą użytkownikom końcowym oszczędności netto.

Korzystny wpływ na przychody (szacowany na 34 mld euro rocznie w 2030 r.) dotyczy w równym stopniu większych przedsiębiorstw, MŚP i mikroprzedsiębiorstw. Nie ma uzasadnienia dla wprowadzenia odrębnego systemu dla mikroprzędsiębiorstw lub MŚP. Wszyscy sprzedawcy detaliczni powinni podlegać tym samym przepisom, gdyż etykiety energetyczne są przydatne dla konsumentów tylko wtedy, gdy widnieją na wszystkch produktach we wszystkich punktach sprzedaży detalicznej. Skutki tych przepisów dotyczą niewielu MŚP produkujących takie produkty i nie dotyczą żadnych mikroprzedsiębiorstw. Wszyscy powinni stosować te same przepisy, aby na rynku panowała uczciwa konkurencja, a konsumenci otrzymywali spójne i konsekwentne informacje. Szacuje się, że w 2030 r. oszczędności konsumentów sięgną 10 – 30 mld euro rocznie (w zależności od założeń dotyczących przyszłego rozwoju cen energii).

Komisja przeprowadzi przegląd istniejących etykiet w ciągu pięciu lat od wejścia w życie niniejszego rozporządzenia w celu zmiany ich skali. W pierwszej kolejności Komisja zajmie się tymi grupami produktów, w których większość produktów na rynku należy do najwyższych klas. Sama zmiana skali odbędzie kilka lat po przeglądzie.

Zmiana etykiet wymaga okresu przejściowego, podczas którego w sklepach będą dostępne te same produkty ze starymi etykietami (sprzed zmiany skali) i z nowymi etykietami ze zmienioną skalą. Aby ograniczyć do minimum ryzyko dezorientacji konsumentów, obniżyć koszty przestrzegania przepisów i zapewnić maksymalną pewność prawa dla dostawców i sprzedawców, w projekcie rozporządzenia przewiduje się następujące podejście:

1.akt delegowany w sprawie etykiety ze zmienioną skalą zostanie opublikowany i wejdzie w życie 20 dni później (tak jak obecnie). Wymagania energetyczne zostaną określone w akcie delegowanym w taki sposób, że żaden produkt aktualnie znajdujący się w obrocie nie będzie kwalifikował się do najwyższych klas energetycznych. Ma to zachęcić do postępu technologicznego i do innowacji oraz umożliwić należne uznanie coraz bardziej efektywnych produktów. Akt delegowany będzie określał konkretną datę, od której „stare” etykiety będą musiały zostać zastąpione etykietami ze zmienioną skalą („data zastąpienia”).

2.Przez sześć miesięcy od wejścia w życie aktu delegowanego, lecz przed upływem daty zastąpienia, oprócz obowiązującej etykiety dostawcy będą umieszczać w opakowaniu produktu etykietę ze zmienioną skalą.

3.Po dacie zastąpienia sprzedawcy będą musieli zamienić starą etykietę na nową na wszystkich produktach oferowanych w sklepach. Będą musieli zrobić to w ciągu tygodnia.

4.Dla produktów, które były już w sklepie przed rozpoczęciem 6-miesięcznego okresu przejściowego, sprzedawcy będą musieli uzyskać nowe etykiety od dostawców (dostawcy będą mogli także udostępnić je do pobrania ze swoich stron internetowych).

5.Państwa członkowskie będą zobowiązane do przeprowadzenia skierowanych do konsumentów kampanii informacyjnych na temat zmiany skali.

Podejście to ma w jak największym stopniu ograniczyć współwystępowanie starych i nowych etykiet na produktach tego samego rodzaju obecnych w sklepach. Dzięki temu zmiana skali będzie przeprowadzona w jak najbardziej praktyczny sposób, co z kolei zwiększy skuteczność etykiety, oszczędzając energię i koszty dla konsumentów. Nie wymaga to znacznych zmian w stosunku do obecnego systemu, jeżeli chodzi o główny mechanizm dystrybucji etykiety, który już się sprawdził.

5.2.2.Lepsze egzekwowanie przestrzegania przepisów dzięki bazie produktów objętych obowiązkiem etykietowania energetycznego

Jeżeli chodzi o egzekwowanie przestrzegania przepisów, szacuje się, że na całym rynku są one łamane w 20 % przypadków, co prowadzi do utraty ok. 10 % możliwych oszczędności. Słabe egzekwowanie przepisów wynika (przynajmniej częściowo) z tego, że krajowe organy nadzoru rynku mają trudności z dostępem do dokumentacji technicznej w odpowiednim terminie. Problemy te są pogłębione przez niejasności wynikające ze stosowania różnych numerów do oznaczenia tych samych modeli w poszczególnych państwach członkowskich. Nowa baza danych do rejestracji produktów umożliwi organom nadzoru rynku dużo szybszy dostęp do potrzebnych informacji.

Ponadto w bazie danych produktów znajdą się aktualne informacje rynkowe i dane o efektywności energetycznej, co przyspieszy badania przygotowawcze i przeglądowe oraz następujący po nich proces stanowienia przepisów, skracając tym samym obecną długą procedurę przyjmowania aktów delegowanych.

Wydaje się, że w przypadku dyrektywy w sprawie etykietowania energetycznego potrzeba takiej bazy danych do rejestracji produktów jest szczególnie istotna, gdyż etykiety energetyczne dotyczą głównie urządzeń gospodarstwa domowego. W tej grupie produktów bardziej odczuwalny jest brak dostatecznego nadzoru rynku oraz występuje większa liczba modeli równoważnych.

Baza danych nie tylko eliminuje problemy obecnego systemu, ale w przyszłości mogłaby zostać także wykorzystana do nowych form rozprowadzania etykiet energetycznych wśród sprzedawców, skoro będą w niej dostępne etykiety energetyczne i etykiety ze zmienioną skalą. We wniosku zaktualizowano także określone w dyrektywie wymogi dotyczące dostarczania etykiet drogą elektroniczną, zobowiązując dostawców do udostępniania etykiet na stronach internetowych.

W stosunku do wymogów, które aktualnie obowiązują dostawców w zakresie informacji o produkcie, baza danych do rejestracji produktów wprowadza tylko jeden nowy obowiązek – rejestracji modelu produktu przez załadowanie informacji, których przekazywanie jest już obecnie wymagane na mocy różnych aktów delegowanych.

Koszty administracyjne rejestracji produktów szacuje się na 1,5 mln EUR rocznie dla całego sektora, czyli ok. 0,5 eurocenta na każdy sprzedany produkt. Rzeczywiste koszty będą jednak mniejsze lub zerowe, gdyż dostawcy nie będą już zobowiązani do przechowywania dokumentacji technicznej do wglądu organów nadzoru rynku przez pięć lat od wyprodukowania ostatniego produktu. Obecnie organy nadzoru rynku muszą zwracać się do dostawców z wnioskiem o udostępnienie takiej dokumentacji, a sprzedawcy muszą kontaktować się z dostawcami w celu uzyskania etykiet, jeżeli z jakichś powodów ich potrzebują. Dzięki bazie danych organy nadzoru rynku i sprzedawcy będą mieli w jednym miejscu dostęp odpowiednio do dokumentacji technicznej i do etykiet.

5.2.3.Doprecyzowanie obowiązków poszczególnych stron

Wniosek przegrupowuje odpowiednie obowiązki państw członkowskich, dostawców i sprzedawców, upraszczając je i nadając im bardziej konsekwentny charakter.

Zastąpienie dyrektywy rozporządzeniem oznacza mniejsze obciążenie administracyjne państw członkowskich (będą one jednak musiały usunąć z krajowych porządków prawnych przepisy transponujące dyrektywę 2010/30/UE) i bezpośrednie obowiązywanie wymogów w stosunku do dostawców i sprzedawców, co zapewni pełną harmonizację w całej UE.

5.2.4.Poprawa powiązania między etykietowaniem energetycznym i normami pomiarowymi

Wniosek stanowi jasno, że w stosunku do produktu, który jest zgodny z normami pomiarowymi i obliczeniowymi określonymi w stosownej normie zharmonizowanej, obowiązuje domniemanie, iż jest on zgodny z odpowiednimi przepisami właściwego aktu delegowanego.