[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 25.6.2009

KOM(2009) 284 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Demonstracja wychwytywania i geologicznego składowania dwutlenku węgla (CCS) w krajach rozwijających się o wschodzących gospodarkach: finansowanie projektu Unii Europejskiej i Chin dotyczącego elektrowni węglowej o niemal zerowej emisji {SEC(2009) 814}{SEC(2009) 815}

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Demonstracja wychwytywania i geologicznego składowania dwutlenku węgla (CCS) w krajach rozwijających się o wschodzących gospodarkach: finansowanie projektu Unii Europejskiej i Chin dotyczącego elektrowni węglowej o niemal zerowej emisji

1. WPROWADZENIE

Zarówno kraje rozwinięte, jak i rozwijające się muszą podejmować działania w celu redukcji emisji gazów cieplarnianych, tak by osiągnąć cel polegający na ograniczeniu wzrostu średniej temperatury na świecie o nie więcej niż 2ºC w porównaniu z poziomem sprzed okresu uprzemysłowienia. Niniejszy komunikat przedstawia plan Komisji Europejskiej dotyczący ustanowienia programu inwestycyjnego służącego współfinansowaniu budowy i eksploatacji elektrowni demonstracyjnej technologii wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS) w Chinach. Program inwestycyjny mógłby stanowić wzór dla innych działań w zakresie współpracy technologicznej między krajami rozwiniętymi i krajami wschodzącymi i rozwijającymi się w kontekście porozumienia w sprawie zmian klimatu po 2012 r.

Przewiduje się, że największe ograniczenia emisji wynikać będą z efektywności energetycznej, jednakże ze względu na bezpieczeństwo dostaw i gospodarkę węgiel będzie nadal głównym czynnikiem rozwoju, zwłaszcza w gospodarkach wschodzących, posiadających jego bogate złoża, takich jak Chiny. Należy zatem zapewnić, by niemożliwe do uniknięcia spalanie węgla było mniej szkodliwe dla klimatu. Technologie CCS – jeżeli zostaną opracowane i wdrożone we właściwym czasie – mogłyby w znacznej mierze przyczynić się do ograniczenia emisji pochodzących z tego kluczowego źródła energii. CCS byłoby technologią przejściową, stosowaną w czasie dalszego opracowywania i wprowadzania alternatyw dla paliw kopalnych. Jak wynika z analizy Komisji Europejskiej[1], na podstawie scenariusza dotyczącego emisji zgodnego z docelowym wzrostem temperatury o nie więcej niż 2ºC, w 2030 r. około 18 % światowych elektrowni produkujących energię z paliw kopalnych musiałoby być wyposażonych w technologie CCS.

Przywódcy UE zobowiązali się do utworzenia do 2015 r. sieci 12 obiektów demonstracyjnych CCS[2] w UE w celu maksymalizacji zademonstrowanych technologii i opcji składowania oraz celem wymiany wiedzy. Rada Europejska i Parlament osiągnęły porozumienie dotyczące dyrektywy ustanawiającej ramy prawne dla CCS celem umożliwienia bezpiecznej eksploatacji CCS w Europie oraz w celu zachęcenia do demonstracji CCS, przykładowo poprzez unijny system handlu uprawnieniami do emisji (ETS) (bezpiecznie składowany CO2 nie byłby traktowany jako wyemitowany), poprzez rezerwę dla nowych operatorów w ramach unijnego ETS (zapewniającą środki finansowe, które mogą być wykorzystane do współfinansowania obiektów demonstracyjnych CCS), a także poprzez zmienione przepisy dotyczące pomocy państwa. W ramach europejskiego planu naprawy gospodarczej na projekty demonstracyjne w dziedzinie CCS w UE przeznaczono 1,05 mld EUR. Kilka przedsiębiorstw z UE zapowiedziało realizację obiektów demonstracyjnych w UE w ciągu najbliższych 5-10 lat. CCS jest jedną z technologii wspieranych w ramach europejskiego strategicznego planu w dziedzinie technologii energetycznych (plan EPSTE)[3], wraz z technologią energii odnawialnej i innymi technologiami niskoemisyjnymi.

Szczególną uwagę należy zwrócić na rozwój sytuacji w zakresie emisji w gospodarkach wschodzących, zależnych od węgla. Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPPC)[4] przewiduje, że w przypadku niepodejmowania dodatkowych działań w latach 2000-2030 emisje CO2 pochodzące z produkcji energii wzrosną o 45-110 %. Regiony rozwijające się będą odpowiedzialne za ⅔-¾ tego wzrostu. Mimo intensywnych działań propagujących odnawialne źródła energii i inne technologie niskoemisyjne szacuje się, że do 2050 r. paliwa kopalne będą źródłem połowy światowych dostaw energii.

Ze względu na bogate złoża węgiel stanowi podstawowe źródło energii w Chinach i jego udział w koszyku energetycznym wynosi 70 %. Można się spodziewać, że węgiel pozostanie podstawowym źródłem energii w perspektywie średnioterminowej – w samym tylko 2007 r. w Chinach co dwa i pół dnia budowano ekwiwalent elektrowni węglowej o mocy 500MW[5]. Oznacza to, że w Chinach emisje pochodzące z samych tylko elektrowni węglowych wzrastają co tydzień o około 4 megatony CO2 [6].

Chiny są silnie zaangażowane w działania na rzecz czystych technologii węglowych (CTW). W czerwcu 2007 r. Chiny przyjęły krajowy program zmian klimatu (CNCCP), w którym wymieniono w szczególności „opracowanie i rozpowszechnianie zaawansowanych i odpowiednich technologii”, w tym „technologii wychwytywania, wykorzystywania i składowania dwutlenku węgla”. W 2009 r. Chiny planują opublikowanie wytycznych dotyczących technologii CCS. Ponadto grupa siedmiu państwowych przedsiębiorstw z sektora energetycznego stworzyła przedsiębiorstwo GreenGen mające na celu budowę elektrowni węglowej ze zintegrowaną gazyfikacją w cyklu kombinowanym (IGCC), która następnie powinna zostać uzupełniona CCS.

W marcu 2005 r. UE i Chiny podpisały plan działania w sprawie czystego węgla obejmujący współpracę w dziedzinie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla. Podczas kolejnego szczytu UE-Chiny[7], który odbył się w 2005 r., ustanowiono partnerstwo UE-Chiny w sprawie zmian klimatu obejmujące zobowiązanie polityczne w sprawie opracowania i demonstracji w Chinach i UE do 2020 r. zaawansowanej technologii o niemal zerowej emisji dwutlenku węgla (NZEC) opartej na wychwytywaniu i składowaniu dwutlenku węgla (CCS). Etap I tej współpracy zakończy się w 2009 r. Porozumienie między Chinami i UE z 2005 r. wynikało z dążenia do zwalczania wzrostu emisji w sektorze elektrowni węglowych. Zakładając okres eksploatacji elektrowni wynoszący co najmniej 30 lat, możliwości zablokowania emisji dwutlenku węgla są ogromne. Zaawansowany stan współpracy UE z Chinami w ramach partnerstwa UE-Chiny w sprawie zmian klimatu umożliwia realizację pierwszego wspólnego projektu demonstracyjnego w Chinach.

Parlament Europejski[8] podkreśla znaczenie współpracy z Chinami, zauważając, „że w kontekście oczekiwanego podwojenia się do roku 2030 emisji dwutlenku węgla z elektrowni węglowych szybki wzrost gospodarczy Chin jest ogromnym wyzwaniem dla podejmowanych globalnie działań, mających na celu opanowanie zmian klimatycznych”. CCS stanowi potencjalnie wiarygodną możliwość zwalczania emisji z elektrowni węglowych w Chinach, jako element wachlarza technologii.

Unijne obiekty demonstracyjne CCS oraz współpracę UE-Chiny w dziedzinie NZEC należy postrzegać w kontekście zobowiązania G8 do „uruchomienia do 2010 r. dwudziestu zakrojonych na szeroką skalę projektów demonstracyjnych CCS, z uwzględnieniem zróżnicowanych warunków w poszczególnych krajach oraz celem wspierania rozwoju technologii i ograniczania kosztów, a także dążąc do powszechnego stosowania CCS od 2020 r.” [9], oraz w kontekście zatwierdzenia przez Ministrów Energetyki G8, Komisarza UE ds. energetyki i Ministrów Energetyki z szeregu innych krajów, w tym Chin, podczas ich spotkania w maju 2009 r.[10], konieczności poczynienia dalszych postępów w dziedzinie demonstracji CCS.

Niniejszy komunikat wyznacza kolejne działania ukierunkowane na finansowanie obiektu demonstracyjnego CCS. Współpraca taka może również przyczynić się do realizacji zobowiązania podjętego przez kraje rozwinięte w Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) w zakresie propagowania, ułatwiania i finansowania transferu bezpiecznych dla środowiska technologii i wiedzy specjalistycznej oraz dostępu do takich technologii i wiedzy.

W odniesieniu do bieżących negocjacji dotyczących ambitnego światowego porozumienia w sprawie zmian klimatu w okresie po 2012 r. współpraca UE-Chiny w dziedzinie CCS mogłaby służyć za przykład dla innych. Komisja przewiduje ułatwienie wymiany informacji między projektem NZEC i europejskimi projektami demonstracyjnymi poprzez sieć projektu CCS, która jest obecnie tworzona[11]. Ponadto wielu członków europejskiej Platformy Technologicznej na rzecz Bezemisyjnych Elektrowni Zasilanych Paliwami Kopalnymi (ZEP)[12] jest kluczowymi stronami współpracy UE-Chiny.

2. WYZWANIA ZWIąZANE Z CCS

Poszczególne elementy procesu CCS są już dostępne i funkcjonują w programach pilotażowych[13]. Jednakże należy jeszcze zademonstrować połączenie tych elementów w elektrowniach na skalę komercyjną, obejmując cały proces CCS od wychwytywania CO2, poprzez transport, po składowanie.

Demonstracja technologii CCS na skalę komercyjną jest konieczna w celu przetestowania i następnie obniżenia kosztów technologii, co stanowi warunek wstępny dla jej powszechnego wdrożenia na funkcjonującym rynku emisji. Demonstracja będzie wspierała lepsze zrozumienie kwestii technicznych, metodologicznych (w tym wybór i monitorowanie składowiska), środowiskowych, finansowych i dotyczących akceptacji społecznej, a zatem ułatwi lepsze oszacowanie rzeczywistego potencjału CCS jako kluczowej technologii ograniczającej emisje.

Opracowanie i wdrożenie CCS w gospodarkach rozwijających się i wschodzących, w tym w Chinach, może odegrać kluczową rolę we wspieraniu osiągnięcia światowego zrównoważonego rozwoju, ale uległoby znacznemu opóźnieniu bez pomocy krajów rozwiniętych. Zobowiązanie UE w połączeniu z pomocą techniczną i finansową stanowi wyjątkowe rozwiązanie, które może pomóc zmaksymalizować potencjał CCS w gospodarkach wschodzących.

Niedoskonałość mechanizmów rynkowych, które w gospodarkach wschodzących i rozwijających się nie odzwierciedlają rzeczywistych kosztów dla społeczeństwa (np. poprzez cenę emisji CO2) wynikających ze stosowania paliw kopalnych do produkcji energii elektrycznej, oznacza, że na etapie demonstracji CCS nie jest rentowne. Finansowanie publiczne ze strony UE może pomóc w przezwyciężeniu niektórych przeszkód przedstawionych powyżej oraz zwiększyć – w wyniku efektu dźwigni – finansowanie z środków prywatnych, które w przeciwnym razie nie byłoby dostępne na dużą skalę dla projektów demonstracyjnych CCS.

3. CCS W NAJWAżNIEJSZYCH KRAJACH PARTNERSKICH

W krajach dysponujących znacznymi złożami węgla z uwagi na względy bezpieczeństwa dostaw węgiel będzie nadal wykorzystywany do produkcji energii elektrycznej, zwłaszcza w krajach szybko rozwijających się, takich jak Chiny. Ważne jest zatem, by opracować środki wspierania demonstracji CCS w tych krajach w celu wykorzystania ekonomii skali oraz celem zapewnienia, by po zakończeniu demonstracji technologie mogły zostać wprowadzone na odpowiednią skalę, po sprostaniu wszystkim wyzwaniom, jakie się z tym wiążą (zob. ramka 1).

Ramka 1: Wyzwania związane z wprowadzeniem i rozpowszechnieniem CCS w krajach rozwijających się

- Wyższy koszt produkcji energii elektrycznej wynikający z dodatkowych kosztów kapitałowych i operacyjnych instalacji przeznaczonych do wychwytywania, transportu i składowania w porównaniu z konwencjonalnymi elektrowniami, w tym koszty energetyczne, tzn. dodatkowe wymogi energetyczne dla samego procesu CCS. Wynika to z niedoskonałości mechanizmów rynkowych, które nie odzwierciedlają rzeczywistych, w tym zewnętrznych, kosztów ponoszonych przez społeczeństwo, wynikających ze stosowania paliw kopalnych do produkcji energii elektrycznej.

- Brak odpowiedniego otoczenia: niewystarczające ramy prawne dla planowania instalacji wychwytywania, transportu i składowania CO2 oraz dla wydawania zezwoleń na takie instalacje; ponadto należy wprowadzić gwarancje ochrony inwestycji oraz zagwarantować ochronę praw własności intelektualnej.

- Nawet jeżeli ramy polityki będą coraz bardziej sprzyjające, finansowanie inwestycji na rzecz CCS przez sektor prywatny nie jest automatycznie zapewnione . Taka luka finansowa jest powszechna w przypadku technologii, które znajdują się na etapie przedkomercyjnym, charakteryzującym się uzależnieniem od przyznanego wsparcia oraz kosztownymi działaniami, takimi jak opracowanie i testowanie prototypu wstępnego i wtórnego, rozwój miejsca, stworzenie kanału dostaw, budowa itp.

- Należy aktywnie zwalczać brak wiedzy i akceptacji społecznej.

Oprócz działającej już współpracy z Chinami należy również nasilić starania ukierunkowane na demonstrację i wprowadzenie CTW i CCS w innych gospodarkach wschodzących w celu maksymalizacji potencjału wprowadzenia i rozpowszechnienia tych technologii na całym świecie. WE zobowiązała się do zintensyfikowania istniejącej współpracy z Chinami w dziedzinie wychwytywania i geologicznego składowania dwutlenku węgla oraz do objęcia tą współpracą pozostałych kluczowych partnerów, takich jak Indie i RPA[14]. Zgodnie z niedawną dwustronną wymianą informacji kolejnymi krajami, które również byłyby zainteresowane budowaniem zdolności w dziedzinie CTW i CCS, są Rosja i Ukraina.

Komisja zamierza wspierać współpracę z krajami wschodzącymi i rozwijającymi się w dziedzinie CCS i innych czystych technologii węglowych poprzez tematyczny program na rzecz środowiska i zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi. W ramach nowego działania „Współpraca w dziedzinie czystej technologii węglowej (CTW) oraz wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS) z zależnymi od węgla partnerskimi krajami rozwijającymi się i wschodzącymi” Komisja Europejska proponuje budowę zdolności i przeprowadzenie badań przygotowawczych dla technologii CTW i CCS w zależnych od węgla gospodarkach wschodzących i krajach rozwijających się, przyjmując dostosowane do partnera zróżnicowane podejście. Dodatkowo przewiduje się upowszechnienie na świecie doświadczenia zdobytego podczas projektu demonstracyjnego w Chinach.

4. WSPIERANIE DEMONSTRACJI CCS W CHINACH

Biorąc pod uwagę wielkość emisji gazów cieplarnianych generowanych przez chiński sektor energetyczny opalany węglem, zobowiązanie polityczne między UE i Chinami oraz zaawansowany etap istniejącej współpracy w dziedzinie CCS, Chiny byłyby najbardziej odpowiednim krajem dla obiektu demonstracyjnego CCS wspieranego finansowo przez UE.

Przewiduje się, że projekt UE-Chiny dotyczący technologii o niemal zerowej emisji dwutlenku węgla (NZEC) będzie realizowany w trzech etapach: Etap I składa się z kilku projektów obejmujących przeprowadzenie wstępnego badania w celu przeanalizowania rozwiązań dotyczących demonstracji wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS) dla elektrowni węglowych w Chinach, mianowicie finansowanego przez Zjednoczone Królestwo projektu oceny NZEC i współfinansowanych przez Komisję Europejską projektów badawczych COACH i STRACO2 (zob. ramka 2). Etap I ma się zakończyć jesienią 2009 r.

Ramka 2: Etap I współpracy UE-Chiny w dziedzinie CCS

Protokół ustaleń WE-Chiny (luty 2006 r.) jest wspierany przez projekt COACH (działanie dotyczące współpracy Chiny-UE w dziedzinie CCS o wartości 1,5 mln EUR ze środków finansowych szóstego ramowego programu badań). W projekcie COACH uczestniczy 20 europejskich i chińskich partnerów ze środowisk akademickich i badawczych oraz z przemysłu i ma on następujące cele: 1. Zwiększenie wymiany wiedzy i budowa zdolności. 2. Przygotowanie podstaw dla demonstracji CCS w Chinach z wykorzystaniem opartej na węglu IGCC i programów poligeneracji, w tym CCS. 3. Ocena możliwości geologicznego składowania CO2 w wyeksploatowanych złożach węglowodorów (EOR/EGR), wodonośnych pokładach solankowych i formacjach węglonośnych w cieśninie Bohai. 4. Rozwiązanie zagadnień przekrojowych, takich jak akceptacja społeczna oraz aspekty prawne, regulacyjne, finansowe i gospodarcze. Protokół ustaleń Chiny-Zjednoczone Królestwo (z grudnia 2005 r.) jest wspierany przez realizowany przez Zjednoczone Królestwo-projekt oceny NZEC (3,5 mln GBP), który rozpoczął się w listopadzie 2007 r. Finansowany przez Zjednoczone Królestwo projekt polega na współpracy między ekspertami z Chin i ze Zjednoczonego Królestwa w następujących dziedzinach: – budowanie zdolności w Chinach w celu określenia najlepszych rozwiązań dla wychwytywania, transportu i geologicznego składowania dwutlenku węgla oraz – badanie możliwości opracowania i demonstracji technologii CCS w Chinach oraz jej wprowadzenia w przyszłości. Istnieją cztery kolejne współfinansowane przez WE projekty CCS, w które również zaangażowani są partnerzy z Chin: – wspieranie działań regulacyjnych na rzecz wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (STRACO2, finansowanie ze strony WE w wysokości 860 tyś. EUR); – ocena europejskich zdolności geologicznego składowania dwutlenku węgla (EU GEOCAPACITY, finansowanie ze strony WE w wysokości 1,9 mln EUR); – składowanie CO2 poprzez zaawansowane wydobycie metanu ze złóż węgla (MoveCBM, finansowanie ze strony WE w wysokości 1,25 mln EUR) oraz – wychwytywanie dwutlenku węgla i wytwarzanie wodoru z paliw kopalnych w stanie gazowym (Cachet, finansowanie ze strony WE w wysokości 7,5 mln EUR). |

Etap II NZEC ma być realizowany w latach 2010-2012. Będzie opierał się na wynikach opisanych powyżej projektów i polegał na zbadaniu związanych z danym miejscem wymogów oraz na szczegółowym zaprojektowaniu obiektu demonstracyjnego i określeniu związanych z nim środków. Obejmie to analizę techniczną i kosztową poszczególnych opcji. Na podstawie tej analizy określona zostanie lokalizacja elektrowni, technologia spalania (pył węglowy lub IGCC), technologia wychwytywania oraz sposoby transportu i składowania. Etap II obejmie również szczegółowy plan działania w zakresie budowy i eksploatacji obiektu demonstracyjnego, a także ocenę oddziaływania na środowisko elektrowni demonstracyjnej oraz składowiska dwutlenku węgla.

W odniesieniu do etapu II pozostaje jeszcze kilka kwestii do uzgodnienia z partnerami chińskimi. Należy do nich harmonogram podejmowania decyzji w sprawie projektu oraz ustalenia dotyczące podziału kosztów. W późniejszym okresie w 2009 r. Komisja Europejska zamierza przeprowadzić przetarg na realizację etapu II.

Następnie powinien rozpocząć się etap III, który obejmie budowę i eksploatację w Chinach obiektu demonstracyjnego na skalę komercyjną. Komisja omawia obecnie z partnerami chińskimi możliwość rozpoczęcia eksploatacji obiektu demonstracyjnego na długo przed 2020 r. (termin uzgodniony w 2005 r.)

Ostateczna decyzja inwestycyjna zostanie podjęta na podstawie analizy wykonalności w odniesieniu do fazy II i zależy od osiągnięcia porozumienia między odpowiednimi partnerami oraz od istnienia solidnego programu finansowania. W celu przyspieszenia procesu przygotowawcze prace techniczne i gromadzenie funduszy będą prowadzone równocześnie. Głównym celem niniejszego komunikatu jest zatem uruchomienie programu finansowania dla etapu III projektu NZEC we współpracy z rządem Chin oraz państwami członkowskimi UE i EOG.

Rysunek 1: Przebieg etapów od I do III projektu NZEC

[pic]

5. WSPÓłFINANSOWANIE OBIEKTU DEMONSTRACYJNEGO CCS W CHINACH

Uzasadnieniem dla współfinansowania omawianego obiektu demonstracyjnego w Chinach jest dążenie do zyskania na czasie poprzez przyspieszenie rozwoju technologii. Doświadczenie zdobyte w Chinach wskazuje, że koszty obniżą się po wprowadzeniu technologii na dużą skalę. Jednakże wzrost ceny emisji dwutlenku węgla będzie warunkiem wstępnym wprowadzenia CCS na szeroką skalę w Chinach.

5.1. Połączenie finansowania publicznego i prywatnego w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego.

W celu zgromadzenia wystarczających funduszy publicznych i prywatnych oraz celem skutecznego ich wykorzystania Komisja planuje utworzenie partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP), być może w postaci spółki specjalnego przeznaczenia (SPV). Spółki specjalnego przeznaczenia są wysoce elastycznymi instrumentami inwestycyjnymi, które mogą zostać utworzone dla jednorazowych projektów i mają stosunkowo nieskomplikowaną strukturę prawną i kierowniczą, co oznacza, że mogą zostać szybko ustanowione przy minimalnych kosztach ogólnych. Zasady regulujące SPV zostały ustanowione wcześniej i starannie określają ich działalność. Taki mechanizm umożliwia ograniczenie ryzyka finansowego dla inwestorów. SPV są dostosowane do transferu aktywów na finansowanie dużych projektów o wąskim zakresie celów, przy jednoczesnym ograniczeniu ryzyka dla podmiotu inwestującego. Dlatego też model SPV oferuje szereg korzyści i może zostać dostosowany do potrzeb projektu demonstracyjnego CCS.

Korzyścią wynikającą z takiej struktury byłby fakt, że partnerzy z sektora publicznego mogliby wyznaczać politykę inwestycyjną, tak aby zapewnić pełną spójność z celami porządku publicznego. Poprzez określoną politykę inwestycyjną przedstawiona struktura stanowiłaby platformę inwestycyjną, która łączyłaby finansowanie publiczne i prywatne.

Taka inicjatywa musi mieć na celu przekazywanie informacji oraz uzyskiwanie wsparcia ze strony Chin, państw członkowskich UE i EOG, międzynarodowych instytucji finansowych i prywatnych przedsiębiorstw na rzecz tego działania. Prywatne inwestycje w CCS są atrakcyjne tylko jeżeli istnieją perspektywy źródła dochodu, np. z rynku emisji lub z intensywnego wydobycia ropy naftowej.

Chińskie inwestycje w koszty przyrostowe CCS będą miały zasadnicze znaczenie dla wzrostu zaangażowania Chin w projekt, zapewniając większe poczucie własności, znajomość technologii oraz zwiększenie prawdopodobieństwa dalszego wdrażania tej technologii w Chinach.

Ramka 3: Potencjalne źródła finansowania obiektu NZEC

Sektor prywatny

Zaangażowanie sektora prywatnego można podzielić na dwie kategorie: Aktywni inwestorzy kapitałowi (operatorzy, kontrahenci, dostawcy sprzętu) oraz pasywni inwestorzy kapitałowi (fundusze inwestycyjne, inwestorzy instytucjonalni). Elektrownia podstawowa może być finansowana poprzez inwestycje sektora prywatnego (np. na zasadzie finansowania projektu lub finansowania przedsiębiorstw). Inwestorzy z sektora prywatnego mogą również pokryć część dodatkowych kosztów związanych z CCS lub zapewnić wsparcie rzeczowe, jeżeli zostaną zachęceni przez potencjalne korzyści.

Kilka przedsiębiorstw europejskich jest już obecnych na chińskich rynkach czystych technologii. Wiele z nich jest członkami ZEP i kluczowymi stronami współpracy UE-Chiny. Współpraca między europejskimi i chińskimi partnerami branżowymi uzyska również wsparcie unijno-chińskiego centrum czystej energii, którego utworzenie uzgodniono podczas szczytu UE-Chiny w 2007 r. i które ma powstać w Pekinie[15].

Finansowanie ograniczania emisji dwutlenku węgla

Obecnie CCS nie kwalifikuje się do finansowania w ramach ograniczania emisji dwutlenku węgla (np. poprzez mechanizm czystego rozwoju, CDM, tzn. podejście oparte na projektach równoważące emisje z krajów rozwiniętych projektami czystego rozwoju w krajach rozwijających się), mimo że może kwalifikować się do finansowania ograniczania emisji po 2012 r., np. poprzez mechanizm kredytowania sektorowego (tzn. mechanizm udzielania kredytów na poziomie sektorowym celem ograniczenia emisji) lub poprzez specjalny program CDM dla obiektów demonstracyjnych CCS w krajach wschodzących i rozwijających się.

Zaawansowany odzysk paliw kopalnych

W zależności od rodzaju elektrowni możliwe jest, że źródła dochodu mogą pochodzić z intensywnego wydobycia ropy naftowej (EOR).

Finanse publiczne

Konieczne będą wkłady z budżetów publicznych w celu współfinansowania dodatkowych kosztów CCS. Istnieje szereg potencjalnych źródeł, z których możliwe będzie uzyskanie finansowania na zasadzie efektu dźwigni:

- budżet UE,

- krajowe budżety państw członkowskich UE i EOG[16],

- pożyczki przyznane na preferencyjnych zasadach przez publiczne banki inwestycyjne.

Finansowanie publiczne może zostać wykorzystane w następujący sposób:

- dotacje,

- gwarancje kredytowe,

- gwarancje zwrotu dla sektora prywatnego (celem zagwarantowania cen lub ryzyka regulacyjnego),

- inwestycje (o ograniczonym oczekiwanym zwrocie).

5.2. Określenie zakresu finansowania publicznego

W celu przyciągnięcia inwestycji prywatnych na rzecz obiektów demonstracyjnych konieczne jest stworzenie możliwości zwrotu z inwestycji. Możliwe źródła dochodów to rynek emisji lub EOR. Różnego rodzaju inwestorzy mogą wymagać różnych poziomów zwrotu dla swoich inwestycji w czyste technologie.

Kwalifikowanie się CCS w przyszłości do finansowania w ramach ograniczania emisji dwutlenku węgla (w przeciwieństwie do nakładania podatku węglowego) stworzyłoby strumień przychodów, który mógłby przyciągnąć prywatne inwestycje w obiekty demonstracyjne. W odniesieniu do tej kwestii szczególnie interesujący jest mechanizm kredytowania sektorowego, który jest obecnie omawiany w ramach negocjacji dotyczących porozumienia w sprawie zmian klimatu w okresie po 2012 r. Przykładowo w przypadku chińskiego sektora energetycznego takie podejście mogłoby umożliwić kredytowanie ograniczania emisji poniżej pewnego poziomu. W ten sposób jedynie działanie dodatkowe w stosunku do zwykłej działalności przedsiębiorstwa byłoby kredytowane, a dla przedsiębiorstw byłaby to zachęta do podejmowania bardziej kosztownych działań łagodzących w zamian za finansowanie za pośrednictwem rynku emisji. Mogłoby to ułatwić wprowadzanie droższych technologii, takich jak CCS, dodatkowo w stosunku do innych czystych technologii węglowych i technologii energooszczędnych, które nie mają wpływu na koszty lub nawet po pewnym czasie prowadzą do ich obniżenia. Nie ma pewności co do tego, czy i kiedy technologie CCS kwalifikowałyby się w krajach wschodzących i rozwijających się do otrzymywania finansowania w ramach ograniczania emisji dwutlenku węgla. Dlatego też w celu zmniejszenia ryzyka dla inwestorów prywatnych oraz celem umożliwienia im dostatecznie wysokiej wewnętrznej stopy zwrotu (IRR) wymagane będą inwestycje publiczne o zerowym lub bardzo niskim oczekiwanym zwrocie. Analiza finansowa ma na celu określenie poziomu koniecznego finansowania publicznego[17]. Dokładne koszty zostaną ustalone podczas etapu II projektu NZEC, a udział wkładu publicznego do SPV (lub innych odpowiednich instrumentów inwestycyjnych) jest kwestią, która będzie przedmiotem negocjacji z partnerami rządowymi (europejskimi i chińskimi).

Wielkość, lokalizacja, technologia i składowiska obiektu NZEC zostaną ustalone na podstawie badań przeprowadzonych podczas etapów I i II projektu NZEC celem określenia możliwości powielania tego rozwiązania w Chinach. Szacunkowe koszty zawarte w niniejszym komunikacie mają charakter wstępny – choć opierają się na zestawie rozsądnych założeń, mogą wahać się w przedziale + / - 40 %, w zależności od wybranej konkretnej technologii i budowy/składowiska. Szacuje się, że w okresie eksploatacji trwającym 25 lat dodatkowe koszty kapitałowe i operacyjne tego pierwszego w swoim rodzaju obiektu demonstracyjnego o mocy 400 MW[18] wyniosą około 730 mln EUR w odniesieniu do obiektu IGCC (w przybliżeniu: 125 mln EUR na pokrycie kosztów kapitałowych, 340 mln EUR na pokrycie kosztów operacyjnych i 265 mln EUR na pokrycie kosztów transportu i składowania[19]) i około 980 mln EUR w odniesieniu do elektrowni zasilanej pyłem węglowym (w przybliżeniu: 235 mln EUR na pokrycie kosztów kapitałowych, 445 mln EUR na pokrycie dla kosztów operacyjnych oraz 300 mln EUR na pokrycie kosztów transportu i składowania[20]).

W okresie realizacji projektu można spodziewać się wzmocnienia światowego rynku emisji oraz ustanowienia krajowych cen emisji dwutlenku węgla we wszystkich głównych gospodarkach. W związku z tym zakłada się, że w 2015 r. cena niewyemitowanego CO2 wyniesie 10 EUR/t, a następnie stopniowo wzrośnie do 20 EUR[21]. Biorąc pod uwagę takie ceny emisji dwutlenku węgla, bez wstępnej oceny wyboru technologii, szacuje się, że luka finansowa wyniesie około 300 mln EUR odnośnie do obiektu IGCC i 550 mln EUR w przypadku elektrowni zasilanej pyłem węglowym[22]. Jeśli ceny emisji dwutlenku węgla osiągnęłyby wyższe poziomy, ta luka finansowa uległaby zmniejszeniu, zaś wsparcie publiczne mogłoby zostać ograniczone.

W zależności od wybranego składowiska, dodatkowo w stosunku do dochodów z rynku emisji, może być możliwe źródło dodatkowych dochodów pochodzące z EOR, które jest już ekonomicznie opłacalne. EOR dotyczy różnorodnych procesów mających na celu zwiększenie ilości ropy naftowej wydobywanej ze złoża, zazwyczaj poprzez zatłaczanie cieczy lub gazu (np. azotu, dwutlenku węgla).

W praktyce wykorzystanie CO2 do EOR będzie ograniczone do elektrowni znajdujących się w pobliżu pól ropy naftowej w celu ograniczenia kosztów transportu. Mimo że potencjał EOR w Chinach jest ograniczony do stosunkowo małej liczby pól ropy naftowej, rozwój wykorzystania CO2 do EOR może przyczynić się do powstania infrastruktury transportowej wymaganej w celu pełnego wdrożenia CCS w niektórych regionach. Podczas etapu I w ramach projektów bada się możliwości stosowania EOR w Chinach. Jeśli stosowanie EOR byłoby możliwe w miejscu wybranym przez chiński rząd, znacznie ułatwiłoby to finansowanie obiektu demonstracyjnego CCS na skalę komercyjną.

Prawdopodobnie oprócz finansowania z środków publicznych udział w finansowaniu będzie miał dwie formy: kredytodawcy (międzynarodowe instytucje finansowe lub banki publiczne, takie jak EBI) zapewniający głównie kredyty na finansowanie o stopach procentowych wynoszących około 5 % oraz inwestorzy zapewniający kapitał, którzy wymagają zwrotu brutto z inwestycji w wysokości około 10-20 %. Jednym ze sposobów zmniejszenia wielkości wymaganej inwestycji początkowej jest konkurencyjny przetarg na budowę i eksploatację elektrowni, w ramach którego przedsiębiorstwa partnerskie w konsorcjum mogą składać oferty w cenie kosztów lub po obniżonych stawkach w celu uzyskania korzyści wynikających z pierwszeństwa i zdobycia wiedzy ze względu na udział w pierwszym obiekcie demonstracyjnym CCS na skalę komercyjną w Chinach.

W celu złożenia propozycji atrakcyjnej dla inwestorów prywatnych inwestorzy publiczni muszą być gotowi do ponoszenia części ryzyka. Może to zmaksymalizować uzyskiwanie – w wyniku efektu dźwigni – środków publicznych poprzez złożenie propozycji bardziej atrakcyjnej dla prywatnych inwestorów.

Komisja Europejska przeznaczyła 60 mln EUR na współpracę w zakresie czystych technologii węglowych oraz wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla w gospodarkach wschodzących. Pierwsza transza w wysokości 10 mln EUR zostanie wykorzystana do budowy zdolności dla CCS i innych czystszych technologii węglowych w gospodarkach wschodzących oraz do realizacji drugiego etapu unijno-chińskiego projektu NZEC. Pod warunkiem stałego poparcia politycznego ze strony Chin i zadowalających postępów w zakresie projektu NZEC, możliwe jest udostępnienie drugiej transzy w wysokości do 50 mln EUR na budowę i eksploatację obiektów demonstracyjnych CCS w Chinach. Najpóźniej do 2013 r. należy wprowadzić realny system finansowania, będący warunkiem wstępnym dla budowy obiektu demonstracyjnego.

6. WNIOSKI I DALSZE DZIAłANIA

Ściśle współpracując z europejskimi i chińskimi zainteresowanymi stronami, Komisja proponuje następujące działania:

(i) ustalenie z międzynarodowymi instytucjami finansowymi, takimi jak Europejski Bank Inwestycyjny, Bank Światowy i Azjatycki Bank Rozwoju stworzenia odpowiednich struktur finansowych, w tym być może SPV, celem wspierania etapu III projektu NZEC w ścisłej współpracy z zainteresowanymi państwami członkowskimi UE, państwami należącymi do Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz partnerami z Chin;

(ii) wezwanie państw członkowskich UE do zobowiązania się do udzielenia wsparcia finansowego i politycznego. Docelowa kwota finansowania publicznego obiektu IGCC wyniosłaby około 300 mln EUR na obiekt IGCC lub 550 mln EUR na elektrownię zasilaną pyłem węglowym;

(iii) zagwarantowanie dalszego wsparcia politycznego ze strony Chin i zapewnienie maksymalnej efektywności europejskich funduszy publicznych w negocjacjach w sprawie ustalenia podziału kosztów;

(iv) zaangażowanie się w międzynarodowe negocjacje w sprawie porozumienia dotyczącego zmian klimatu po 2012 r. w celu wsparcia finansowania redukcji emisji dwutlenku węgla dla technologii CCS, zarówno w pierwszym okresie zobowiązań podjętych w ramach protokołu z Kioto (do 2012 r. ) oraz w nowym, kolejnym systemie.

Ponadto Komisja zwraca się do zainteresowanych państw EOG i Chin o zobowiązanie się do udzielenia wsparcia finansowego i politycznego dla tej nowej inicjatywy, a także zachęca Parlament Europejski do zapewnienia wsparcia politycznego. Biorąc pod uwagę, że jest to nowe podejście, służby Komisji Europejskiej będą w dalszym ciągu pracować nad jego wdrażaniem we współpracy z innymi podmiotami, które oficjalnie wyraziły zainteresowanie współfinansowaniem inicjatywy.

[1] Zob. wykres 2 w ocenie skutków załączonej do niniejszego komunikatu.

[2] Konkluzje Rady Europejskiej z posiedzenia w marcu 2007 r.

[3] Komunikat Komisji dla Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – „Europejski strategiczny plan w dziedzinie technologii energetycznych (plan EPSTE) – Droga do niskoemisyjnych technologii przyszłości”

[4] Czwarte sprawozdanie IPCC z oceny (2008 r.), Podsumowanie techniczne III grupy roboczej (Barker, T. et al, 2007: ang. Technical Summary . w: Climate Change 2007: Mitigation. Contribution of Working Group III to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [B. Metz, O. R. Davidson, P. R. Bosch, R. Dave, L. A. Meyer (eds)], Cambridge University Press, USA)

[5] IEA „Czystszy węgiel w Chinach” (ang. Cleaner Coal in China ) 2009, s. 50.

[6] N Riley, Brytyjski przegląd geologiczny (ang. British Geological Survey ), świadectwo ustne dla brytyjskiej Izby Gmin,

(http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200506/cmselect/cmsctech/578/57805.htm#note18)

[7] Deklaracja UE-Chiny w sprawie zmian klimatu, złożona podczas szczytu UE-Chiny w dniu 2 września 2005 r.: http://ec.europa.eu/environment/climat/pdf/china/joint_declaration_ch_eu.pdf

[8] Rezolucja PE 2005/2161 (INI): http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P6-TA-2006-0346+0+DOC+XML+V0//PL

[9] Wspólne stanowisko Ministrów Energetyki G8, Aomori, Japonia, dnia 8 czerwca 2008 r.

[10] Wspólne oświadczenie Ministrów Energetyki państw G8 oraz Komisarza UE ds. energii, Ministrów Energetyki państw G5 (Brazylia, Chińska Republika Ludowa, Indie, Meksyk, RPA) oraz Ministrów Energetyki Egiptu, Republiki Korei i Królestwa Arabii Saudyjskiej podczas ich spotkania w Rzymie w dniu 24 maja 2009 r.

[11] Zob.: http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/08/1315&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=fr

[12] Zob.: http://www.zero-emissionplatform.eu

[13] Zob. IPCC, 2005: Sprawozdanie specjalne IPCC w sprawie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla. Przygotowane przez grupę roboczą III Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu [Metz, B.,O. Davidson, H. C. de Coninck, M. Loos i L. A. Meyer (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, Zjednoczone Królestwo i Nowy Jork, NY, USA, s. 8.

[14] Zob. COM(2006) 843.

[15] Zob.: http://www.eu-in-china.com/download/EC2.pdf

[16] Jeżeli te publiczne wkłady uznawane są za pomoc państwa, może być konieczne powiadomienie o nich Komisji zgodnie z przepisami w zakresie pomocy państwa.

[17] Zob. ocena skutków załączona do niniejszego komunikatu, załącznik VII.

[18] Wyrażone jako wartość bieżąca netto w 2010 r. przez 4 lata budowy i 25 lat eksploatacji z wykorzystaniem społecznej stopy dyskontowej w wysokości 2,5 % (po odliczeniu inflacji).

[19] Obejmuje to koszty kapitałowe i operacyjne w ciągu 25 lat wynoszące 7 EUR/t składowanego CO2.

[20] Obejmuje to koszty kapitałowe i operacyjne w ciągu 25 lat wynoszące 7 EUR/t składowanego CO2.

[21] Hipotetyczne założenie 10 EUR/t CO2 w 2015 r., stopniowo wzrastające do 20 EUR/t w 2040 r., bez wstępnej oceny instrumentu polityki stosowanego w celu osiągnięcia tej wartości.

[22] Kwoty różnią się w zależności od okresu eksploatacji, podczas którego obiekt CCS otrzyma finansowanie publiczne.