Obywatele będą mieli możliwość zakupu pakietów startowych z monetami euro od dnia 1 grudnia 2014 r. Przewiduje się przygotowanie 900 000 pakietów dla obywateli, każdy o wartości 11,59 EUR. W celu zapobiegania gromadzeniu większych ilości bilonu i ułatwiania równej dystrybucji pakietów startowych, jedna osoba nie będzie mogła kupić jednorazowo więcej niż pięciu pakietów startowych. Pakiety startowe dla obywateli będą sprzedawane w trzech kasach banku centralnego Litwy, w 345 oddziałach banków i 330 urzędach pocztowych. Na podstawie doświadczeń zebranych w trakcie ostatnich operacji wprowadzenia euro nie oczekuje się, by każde z 1,3 mln EUR litewskich gospodarstw domowych nabyło zestaw startowy. Począwszy od dnia przejścia na wspólną walutę, dostępne będą specjalne pakiety dla kolekcjonerów (ogółem 42 000 tego rodzaju pakietów). Dla detalistów planuje się dostarczenie pakietów startowych w dwóch wielkościach: 60 000 zestawów zawierających 111 EUR i 50 000 zestawów zawierających 200 EUR (w sumie 110 000 pakietów). Komisja z zadowoleniem przyjmuje fakt, że detaliści mogą wybierać między pakietami startowymi w różnych rozmiarach. Zaleca się jednak, aby ponownie zbadać, czy planowane liczby pakietów startowych dla detalistów pokryją wstępne zapotrzebowanie zgłoszone do banków.

Początek zaopatrzenia wstępnego instytucji kredytowych w monety euro został zaplanowany na 1 października 2014 r., zaś początek zaopatrzenia wstępnego w banknoty euro – na 1 listopada 2014 r. Zaopatrzenie wtórne w banknoty i monety głównych klientów banków komercyjnych rozpocznie się dnia 1 grudnia 2014 r. Banki nie przedstawiły jeszcze swoich szacunkowych danych dotyczących wymaganych ilości gotówki euro. Według pierwszych przybliżonych szacunków zaopatrzenie wstępne obejmie gotówkę euro o łącznej wartości 3,36 mld euro (około 91,6 mln banknotów euro oraz 248 mln monet euro). Obecnie weryfikowana jest liczba dostępnych pojazdów przeznaczonych do transportu gotówki i zostanie ona w razie konieczności dostosowana z uwzględnieniem położenia i zdolności do rotacji, jak również możliwości skorzystania z usług przedsiębiorstw transportu gotówki z państw sąsiednich.

Przygotowania sektora publicznego do przejścia na euro są zaawansowane. Biorąc pod uwagę, że nie wyznaczono „Pani lub Pana Euro” będącego głosem i twarzą przejścia na euro, a odpowiedzialność za proces jest podzielona między szereg instytucji i osób, szczególne znaczenie ma zapewnienie, by zapytania ze strony społeczeństwa i prasy szybko docierały do odpowiedniego punktu kontaktowego. Ponadto należy zagwarantować, że koordynator lub koordynatorzy będą zawsze dostępni w okolicach 1 stycznia 2015 r. w celu szybkiego podjęcia działań w przypadku potencjalnych problemów.

Do tej pory pracownikom sektora rządowego nie zapewniono systematycznych szkoleń ani materiałów informacyjnych na temat przejścia na euro oraz praktycznych jego skutków dla tych pracowników. Należało by to ponownie rozważyć, ponieważ dobrze poinformowani pracownicy mogliby przyczynić się do wewnętrznych i zewnętrznych przygotowań do przejścia na euro i mogliby skutecznie przekazywać swoją wiedzę.

W dniu 17 kwietnia 2014 r. litewski parlament (Seimas) przyjął ustawę w sprawie przyjęcia euro w Republice Litewskiej zawierającą przepisy na temat istotnych aspektów przygotowań do przyjęcia euro i realizacji przejścia na euro (w tym, m.in. przepisy dotyczące zasady ciągłości umów, wymiany gotówki i wycofywania litów litewskich, przeliczania kwot denominowanych w litach na euro i płatności bezgotówkowych). Ponadto przyjęte zostaną przepisy dotyczące konkretnych kwestii związanych z przejściem na euro (np. dotyczące podawania cen w dwóch walutach). W krajowym planie przejścia na euro i w planie działania dotyczącym wdrożenia krajowego planu przejścia na euro określono procedury i terminy w odniesieniu do przygotowywania tych przepisów oraz zmiany istniejących przepisów w nadchodzących miesiącach.

Przygotowania do przyjęcia euro zostały zorganizowane w strukturę obejmującą trzy poziomy (strategiczny, koordynacyjny i ekspercki). Kwestie strategiczne są omawiane w ramach komisji ds. koordynacji przyjmowania euro w Republice Litewskiej, w skład której wchodzi premier (jako przewodniczący), minister finansów oraz prezes banku centralnego Litwy. Strategiczne decyzje komisji dotyczące praktycznych przygotowań są wdrażane przez grupę roboczą ds. koordynacji działań związanych z wprowadzeniem euro, na czele której stoi minister finansów. Prace przygotowawcze w konkretnych dziedzinach są prowadzane w sześciu grupach roboczych, w których uczestniczą przedstawiciele z różnych instytucji i organów. Podobnie jak sąsiednie państwa nadbałtyckie, Łotwa i Estonia, również Litwa nie zdecydowała się na mianowanie „Pani lub Pana Euro”, tj. osoby wyznaczonej do kontaktów z prasą w odniesieniu do wszystkich kwestii związanych z wymianą waluty i reprezentującej proces wymiany waluty dla ogółu społeczeństwa. Dnia 6 maja 2014 r. uruchomiono bezpłatną linię informacyjną na temat euro.

Litwie pozostało niecałe sześć miesięcy na zakończenie przygotowań do przejścia na euro. W niniejszym sprawozdaniu dokonano oceny stanu praktycznych przygotowań do wprowadzenia euro oraz postępów poczynionych do połowy czerwca 2014 r. w zakresie kampanii informacyjnej towarzyszącej temu wydarzeniu. Przedstawiono w nim również przegląd wyników ostatniego badania opinii publicznej na temat euro.

Od czasu przyjęcia euro przez Łotwę w dniu 1 stycznia 2014 r. do strefy euro należy 18 państw członkowskich UE. W następstwie decyzji Rady z dnia 23 lipca 2014 r., w której stwierdzono, że Litwa spełnia warunki konieczne do przyjęcia euro, począwszy od dnia 1 stycznia 2015 r. strefa euro będzie liczyła 19 członków.

Aby złagodzić okres podwójnego obiegu, niezwykle ważne jest, by przed dniem wprowadzenia euro stopniowo zmniejszać ilość gotówki w litach pozostającej w obiegu, w szczególności monet. Banki zgodziły się przeprowadzić specjalne kampanie informacyjne w listopadzie i grudniu 2014 r. mające na celu zachęcanie klientów do deponowania monet w litach na rachunkach bankowych. Zaleca się uzupełnienie tego środka konkretnymi zachętami do deponowania (zgromadzonej) gotówki. Na przykład wbrew zwyczajowej praktyce na Litwie banki powinny powstrzymać się od nakładania opłat za deponowanie gotówki na rachunkach bankowych w oddziałach lub obniżyć takie opłaty w ciągu ostatnich czterech do sześciu tygodni w roku. Do tej pory nieodpłatne deponowanie gotówki (banknotów) jest dostępne tylko w bankomatach umożliwiających depozyty gotówkowe i w urządzeniach akceptujących banknoty (BNA) (241 bankomatów/BNA spośród łącznej liczby 1239). Te bankomaty i BNA będą nadal akceptowały gotówkę w litach po dniu wprowadzenia euro, po którym bankomaty wypłacać będą tylko banknoty euro. Ponadto bank centralny Litwy powinien oferować usługi wymiany monet w nieograniczonym zakresie w ciągu ostatnich miesięcy przed dniem wprowadzenia euro.

Wszystkie oddziały banków będą oferować usługi nieodpłatnej wymiany gotówki w nieograniczonym zakresie przez sześć miesięcy po dniu przejścia na wspólną walutę. 330 urzędów pocztowych będzie wymieniało gotówkę w litach do wartości 1 000 EUR na transakcję bezpłatnie w ciągu 60 dni po dacie przyjęcia euro. Klienci mogą również wymieniać gotówkę w litach w spółdzielniach kredytowych. Wykaz spółdzielni kredytowych oferujących usługi wymiany gotówki zostanie ogłoszony przez bank centralny Litwy. O wymianie dużych kwot (w oddziałach banków ponad 15 000 LTL, Poczta Litewska może ustanowić inny próg dla urzędów pocztowych) należy powiadomić pisemnie z trzydniowym wyprzedzeniem. Od lipca 2015 r. 120 oddziałów banków będzie nadal świadczyć nieodpłatnie i w nieograniczonym zakresie usługi wymiany gotówki przez okres kolejnych sześciu miesięcy. Bank centralny Litwy będzie nieodpłatnie wymieniał gotówkę w litach na euro bez ograniczeń ilościowych i czasowych. Banki komercyjne i Poczta Litewska zwiększą swoje zdolności przechowywania gotówki, ponieważ w okresie przechodzenia na euro obsługiwane będą wyjątkowo duże ilości gotówki.

Wszystkie z 1193 bankomatów na Litwie wypłacać będą banknoty euro od wczesnych godzin dnia 1 stycznia 2015 r.

Co do zasady reszta będzie musiała być wydawana wyłącznie w euro od dnia wprowadzenia tej waluty. Będzie to stanowiło wyzwanie, w szczególności dla sprzedawców detalicznych. W tym kontekście bank centralny Litwy zaleca w swoich wytycznych dotyczących wymiany pieniądza gotówkowego przyjętych w marcu 2014 r., by banki podczas oceny swojego zapotrzebowania w czasie zaopatrzenia wstępnego uwzględniały dodatkowe zapotrzebowanie na banknoty o mniejszych nominałach w pierwszych dniach przejścia na euro. Ponadto w zaleceniach dla przedsiębiorstw dotyczących zarządzania płynnością wydanych przez bank centralny Litwy i ministerstwo finansów w kwietniu 2014 r. podkreślono, że przedsiębiorstwa powinny mieć wystarczająco dużo banknotów o małych nominałach i monet euro o wszystkich nominałach do dyspozycji do wydawania jako reszta.

Zasadnicze znaczenie będzie miało zmniejszenie ilości banknotów o wysokich nominałach (w litach i euro) pod koniec 2014 r. Pozytywnie ocenia się to, że banki komercyjne zamierzają unikać w miarę możliwości wydawania banknotów o wysokich nominałach w szczytowym okresie wymiany waluty. W szczególności banki nie będą tymczasowo umieszczać w bankomatach banknotów o nominale wyższym niż 50 EUR. Ponadto należy zachęcać przedsiębiorstwa i konsumentów do częstszego korzystania z płatności elektronicznych w pierwszych dniach po dniu przejścia na wspólną walutę. Dostosowanie terminali płatniczych w punktach sprzedaży przewidziano na grudzień 2014 r., tak by były one gotowe na transakcje w euro natychmiast w dniu 1 stycznia 2015 r.

Litewski sektor bankowy obejmuje 414 oddziałów banków, z których 345 świadczy usługi gotówkowe. Niektóre banki zamierzają zwiększyć liczbę personelu w oddziałach zajmujących się obsługą operacji gotówkowych. Możliwości w zakresie liczenia i przechowywania w oddziałach zostaną dostosowane. Mając na uwadze, że normalnie godziny otwarcia oddziałów bankowych na Litwie są stosunkowo długie, nie przewiduje się ich wydłużenia w okresie przejścia na euro. Nie podjęto jednak jeszcze decyzji co do tego, czy oddziały banków i urzędy pocztowe zostaną otwarte w dniu 1 stycznia 2015 r., który jest dniem ustawowo wolnym od pracy. Zgodnie z wytycznymi dotyczącymi wymiany pieniądza gotówkowego wydanymi przez bank centralny Litwy oddziały banków powinny być otwarte w pierwszych dniach po wprowadzeniu euro. Komisja stanowczo zaleca, by większość oddziałów banków i urzędów pocztowych było otwartych przynajmniej po południu w dniu wprowadzenia euro. Ponadto banki powinny podjąć dodatkowe działania, aby uniknąć długich kolejek (np. otworzyć specjalne stanowiska obsługi dla przedsiębiorstw w okresie przejścia na euro, zwiększyć liczbę stanowisk obsługi klienta itp.).

Do września 2014 r. zostanie przeprowadzone specjalne szkolenie dla pracowników banków dotyczące przejścia na euro. Na lipiec 2014 r. zaplanowano dostosowanie systemów informatycznych banków. Monety zostaną uznane na rachunkach banków komercyjnych prowadzonych przez bank centralny Litwy w dniu ich zdeponowania, z zastrzeżeniem ewentualnych korekt po przeliczeniu monet. Zaleca się, aby banki przyjmowały takie samo podejście w odniesieniu do klientów biznesowych, którzy liczą na szybkie uznawanie gotówki (np. operatorów automatów do sprzedaży towarów).





Przygotowania sektora finansowego i bankowego zasadniczo wydają się odpowiednio zaawansowane. W celu ułatwienia sprawnego przejścia na euro ilość gotówki w litach pozostającej w obiegu powinna zostać znacznie ograniczona jeszcze przed dniem wprowadzenia euro. Zaleca się korzystanie z konkretnych zachęt dla klientów banków do deponowania (zgromadzonej) gotówki, takich jak zniesienie lub obniżenie obowiązujących opłat bankowych za deponowanie gotówki na rachunkach bankowych. Istotne jest, by wszystkie bankomaty były przygotowane do wypłacania euro już od dnia 1 stycznia 2015 r. Bankomaty, które z przyczyn technicznych nie mogą zostać przystosowane do wydawania nowej waluty, powinny zostać zamknięte. W okresie przejścia na euro w bankomatach nie należy umieszczać banknotów o nominałach wyższych niż 50 EUR, a banki powinny powstrzymać się od wydawania wysokich nominałów na stanowiskach obsługi klientów. Należy zachęcać przedsiębiorstwa i konsumentów do częstszego korzystania z płatności elektronicznych w pierwszych dniach po dniu przejścia na wspólną walutę. Komisja stanowczo zaleca, by większość oddziałów banków i urzędów pocztowych było otwartych przynajmniej po południu w dniu 1 stycznia 2015 r. Ponadto banki powinny podjąć dodatkowe działania, aby uniknąć długich kolejek, takie jak zwiększenie liczby stanowisk.

2.3.Zapobieganie niewłaściwym praktykom oraz błędnemu postrzeganiu zmian cen przez obywateli

Okres podawania cen w dwóch walutach rozpocznie się w dniu 23 sierpnia 2014 r. Podawanie cen w dwóch walutach będzie trwało co najmniej 6 miesięcy po dacie przyjęcia euro. Na podstawie doświadczeń zebranych w trakcie wcześniejszych operacji wymiany waluty zaleca się zakończenie podawania cen w dwóch walutach z dniem 1 stycznia 2016 r. oraz dopilnowanie, aby opinia publiczna została wyraźnie poinformowana o tej dacie, tak aby obywatele dobrze wykorzystali ten okres na zapoznanie się z nową skalą wartości. Ułatwi to obywatelom pełne przyzwyczajenie się do nowej waluty.

Szczegółowe informacje na temat podawania cen w dwóch walutach zostały przedstawione w wydanych w dniu 1 kwietnia 2014 r. przez Ministerstwo Gospodarki wytycznych dotyczących podawania cen towarów i usług w dwóch walutach.

W okresie dwóch miesięcy poprzedzających początek okresu podawania cen w dwóch walutach, średnie ceny detaliczne 40 towarów i usług będą monitorowane i regularnie publikowane. Od początku okresu podawania cen w dwóch walutach do połowy 2015 r. średnie ceny detaliczne 100 towarów i usług określonych w drodze sondażu, w który zaangażowane było społeczeństwo, będą monitorowane, a informacje statystyczne będą regularnie publikowane na stronie internetowej urzędu statystycznego. Wśród monitorowanych usług znajdą się usługi, w przypadku których – jak wynika z doświadczeń z wcześniejszych operacji wymiany waluty – najbardziej prawdopodobny jest wzrost cen po wymianie waluty, takie jak usługi oferowane przez zakłady fryzjerskie, restauracje i kawiarnie oraz warsztaty samochodowe. Biorąc pod uwagę, że podwyżki cen związane z wprowadzeniem euro są jedną z głównych obaw wyrażanych przez obywateli Litwy, istotne będzie, by informacje na temat zmian cen po wprowadzeniu euro opublikowano już na początku stycznia 2015 r.

Litewskie Ministerstwo Gospodarki przygotowało memorandum w sprawie uczciwych praktyk handlowych po wprowadzeniu euro. Podobnie jak w przypadku dobrowolnych inicjatyw, które okazały się sukcesem w ramach wcześniejszych operacji przejścia na euro, podpisując memorandum, przedsiębiorstwa (np. detaliści, instytucje finansowe, sklepy internetowe) zobowiążą się w szczególności do: niewykorzystywania przyjęcia euro jako pretekstu do podwyższenia cen towarów i usług, zastosowania oficjalnego kursu wymiany, przestrzegania reguł dotyczących zaokrąglania kwot, podawania cen w obu walutach (litach i euro) w sposób jasny i zrozumiały oraz do niewprowadzania w błąd konsumentów. Przedsiębiorstwa biorące udział w kampanii będą miały prawo do posługiwania się specjalnym logo świadczącym o ich postępowaniu zgodnie z memorandum.

Zaproszenie do udziału w kampanii opublikowano w dniu 1 maja 2014 r. Rozpoczęcie kampanii zaplanowano na dzień 1 sierpnia 2014 r., tj. nawet przed rozpoczęciem okresu obowiązkowego podawania cen w dwóch walutach. Władze litewskie miały na celu uczestnictwo jak największej liczby przedsiębiorstw. W kwietniu i maju 2014 r. w różnych regionach Litwy odbyło się 100 seminariów, podczas których informowano przedsiębiorstwa, przedstawicieli środowisk opiniotwórczych i ogół społeczeństwa na temat kampanii. Przewiduje się dotarcie do przedsiębiorstw na szczeblu lokalnym, z udziałem liderów społecznych. Władze litewskie planują przeprowadzenie seminariów we wszystkich gminach Litwy. Rozpoczęciu kampanii będą towarzyszyć inne środki komunikacji, takie jak nagrania wideo, banery, ulotki, projekty dla uczniów i dla gmin, euro bus itp. Należy zachęcać samorządy lokalne do zaangażowania wolontariuszy, np. członków organizacji pozarządowych i studentów, z myślą o indywidualnych spotkaniach z przedsiębiorcami. W odniesieniu do zakresu memorandum zaleca się zwrócenie szczególnej uwagi na udział usługodawców, w przypadku których – jak wynika z doświadczeń z wcześniejszych operacji wymiany waluty – najbardziej prawdopodobny jest wzrost cen po wymianie waluty. Ich bezpośredni kontakt z klientami jest ważnym czynnikiem mającym wpływ na ogólne postrzeganie inflacji.

Monitorowanie zgodności z wymogami w zakresie podawania cen i kursu wymiany (np. z regułami dotyczącymi zaokrąglania kwot) i właściwego wdrażania memorandum będzie koordynowane przez państwowy urząd ds. ochrony praw konsumenta i będzie obejmować różne instytucje, takie jak krajowe służby ds. żywności i służby weterynaryjne oraz krajowy inspektorat produktów nieżywnościowych. Około 330 inspektorów będzie prowadziło intensywniejsze kontrole w punktach sprzedaży. Naruszenia mogą być karane ostrzeżeniem (pierwsze naruszenie przez osobę fizyczną) lub grzywną (powtarzające się naruszenia przez osoby fizyczne lub wszelkie naruszenia przez osoby prawne). Uczestnicy kampanii, którzy nie wdrożą memorandum w sposób prawidłowy, stracą prawo do posługiwania się logo. W przypadku nieuzasadnionego podwyższania cen lub innego nadużywania przyjęcia euro przedsiębiorstwa zostaną wpisane na czarną listę, która będzie dostępna publicznie na stronie internetowej dotyczącej przechodzenia na euro (http://www.euro.lt/).

Obywatele będą zachęcani do sprawdzania, czy ceny w litach i euro są prawidłowo podawane, a kurs wymiany jest zgodny z oficjalnym kursem wymiany ustalonym przez Radę Unii Europejskiej w dniu 23 lipca 2014 r. Konsumenci będą mogli zgłaszać skargi telefonicznie lub pocztą elektroniczną. Aby nie dopuścić do błędnego postrzegania zmian cen przez obywateli i aby zapobiegać nieuczciwym praktykom, wykryte nieprawidłowości powinny być bezzwłocznie korygowane. Przypadki podejrzanych podwyżek cen wykryte przez inspektorów, a także zgłoszone przez obywateli należy właściwie zbadać i jak najszybciej podjąć działania naprawcze, najlepiej w ciągu maksymalnie 48 godzin.

Mimo że dokonano znaczącego postępu w zakresie ustanowienia solidnych ram celem zapobiegania niewłaściwym praktykom oraz błędnemu postrzeganiu zmian cen przez obywateli, nadal konieczne jest podjęcie pewnych starań. Informacje na temat zmian cen po wprowadzeniu euro powinny zostać opublikowane już na początku stycznia 2015 r. Władze Litwy powinny podjąć wszelkie starania w celu doprowadzenia do jak największego udziału w kampanii w ramach memorandum w sprawie uczciwych praktyk handlowych po wprowadzeniu euro. Przewidywane zdecentralizowane podejście powinno zostać uzupełnione zaangażowaniem wolontariuszy, np. członków organizacji pozarządowych i studentów, z myślą o indywidualnych spotkaniach z przedsiębiorcami. W odniesieniu do zakresu memorandum zaleca się zwrócenie szczególnej uwagi na udział usługodawców, w przypadku których najbardziej prawdopodobny jest wzrost cen po wymianie waluty (przedsiębiorstwa działające w sąsiedztwie, takie jak zakłady fryzjerskie, restauracje, kawiarnie, warsztaty samochodowe). Działania wobec przedsiębiorstw, które nie przestrzegają wymogów w zakresie podawania cen i kursu wymiany (np. reguł dotyczących zaokrąglania kwot) lub które nie wdrażają memorandum w sprawie uczciwych praktyk handlowych we właściwy sposób, powinny być podejmowane bezzwłocznie, aby umożliwić wydanie ostatecznej decyzji w ciągu maksymalnie 48 godzin.

2.4.Przygotowania do przejścia na euro na obszarach wiejskich i wśród przedsiębiorstw

Podobnie jak sąsiednie państwa nadbałtyckie, Estonia i Łotwa, Litwa jest krajem o raczej niskiej gęstości zaludnienia w porównaniu ze średnią w UE. Kraj jest podzielony na 10 okręgów i 60 gmin. Biorąc pod uwagę przyzwyczajenie Litwinów do dokonywania płatności gotówką, kluczowe znaczenie dla zapewnienia sprawnej wymiany waluty krajowej na euro będzie miało dokładne zaplanowanie i przygotowanie procedur przejścia na euro w szczególności na obszarach wiejskich. Na wszystkich tych obszarach należy zapewnić możliwość wymiany litów litewskich na euro oraz zbierania wycofywanej waluty. W związku z powyższym władze litewskie opracowały listę kontrolną działań związanych z procesem przechodzenia na euro, która ma ułatwić monitorowanie postępów na szczeblu gmin. Lista kontrolna zostanie uzupełniona wykazem punktów kontaktowych w każdej gminie. Ma to na celu regularne i systematyczne monitorowanie wdrażania działań określonych na liście kontrolnej. Na obszarach oddalonych władze lokalne są często jedynym źródłem informacji poza środkami masowego przekazu i internetem. Dlatego też ich personel powinien zostać starannie przygotowany i przeszkolony.