[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 4.4.2007

KOM(2007) 158 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Od Monterrey do Konsensusu europejskiego w sprawie rozwoju: wypełnianie zobowiązań

{KOM(2007) 163 wersja ostateczna}{KOM(2007) 164 wersja ostateczna}

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie 3

1. Unia Europejska spełniła swoje zobowiązania co do ogólnego zwiększenia pomocy w 2006 r. – ale dotrzymanie kolejnych terminów wymaga dodatkowych, systematycznych wysiłków 3

2. Należy zwiększyć pomoc na rzecz handlu, aby kraje rozwijające się mogły korzystać z otwarcia handlowego – konieczny będzie plan wdrażania 5

3. Jakość i skuteczność pomocy europejskiej powinny wzrosnąć – komisja proponuje kodeks postępowania w zakresie podziału pracy 6

4. Podsumowanie 7

WPROWADZENIE

Poprzez przyjęcie w grudniu 2005 r. Konsensusu europejskiego w sprawie rozwoju Unia Europejska postawiła rozwój w centrum swoich działań zewnętrznych i nadała mu ważniejszy niż do tej pory wymiar polityczny. Pierwszy raz wspólna wizja, łącząca Radę, Parlament, Komisję i każde z 27 państw członkowskich, stwarza działaniom Unii ogólne ramy odniesienia konieczne do skuteczniejszego zmierzenia się z problemem ubóstwa i rosnącej nierówności społecznej w świecie, a także przyjęcia bardziej spójnego stanowiska wobec globalnych wyzwań, takich jak zmiany klimatyczne, energia, migracja, bezpieczeństwo i społeczny wymiar globalizacji. Jest to ważny element strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju, która jest częścią ogólnych celów UE.

Uznając znaczenie różnych działań na rzecz rozwoju, UE postanowiła znacząco zwiększyć swoją pomoc w przekonaniu, że jest ona bardziej niż kiedykolwiek przedtem potrzebna do przyspieszenia postępów w realizacji milenijnych celów rozwoju.

Na konferencji w sprawie finansowania rozwoju, która odbyła się w Monterrey w 2002 r., Unia zobowiązała się do zwiększenia pomocy na rzecz rozwoju, a mianowicie do przeznaczenia łącznie 0,39% swojego dochodu narodowego brutto na pomoc na rzecz rozwoju w 2006 r. i 0,56% w 2010 r., aby dojść do poziomu 0,7% w 2015 r. Przyczyniając się walnie do przyjęcia deklaracji paryskiej w sprawie skuteczności pomocy, Unia zobowiązała się również do przeprowadzenia głębokich reform w swoim systemie pomocy.

Według Unii Europejskiej odpowiedzialność za rozwój krajów partnerskich spoczywa na nich samych. Unia zobowiązuje się natomiast do zapewnienia odpowiedniej i dostosowanej do indywidualnych potrzeb pomocy. UE wnosi swój wkład, inwestując w sektor społeczny, infrastrukturę i reformy instytucjonalne oraz wspierając dążenia do wprowadzenia dobrego zarządzania.

Wyznaczone zostały bezprecedensowe polityczne ramy współpracy między krajami rozwijającymi się a Unią Europejską oparte na pomocy i dialogu politycznym. Zmiana istniejącego planu rzeczy należy do Europy. Jej wpływ musi odpowiadać wysokości przekazywanych środków.

Rada zobowiązała Komisję do nadzorowania odpowiedniej realizacji tych zobowiązań. Ostatnie analizy skłaniają Komisję do przedstawienia trzech propozycji, które zapewnią całkowite wypełnienie podjętych zobowiązań.

1. Unia Europejska spełniła swoje zobowiązania co do ogólnego zwiększenia pomocy w 2006 r. – ale dotrzymanie kolejnych terminów wymaga dodatkowych, systematycznych wysiłków

W 2002 r. Unia Europejska zobowiązała się przeznaczyć w 2006 r. łącznie 0,39% swojego dochodu narodowego brutto na pomoc na rzecz rozwoju. Unia nie tylko osiągnęła, ale nawet przekroczyła ten próg, przeznaczając w 2006 r. łącznie 0,42% swojego dochodu narodowego brutto na pomoc na rzecz rozwoju.

Poniższe porównanie pozwala właściwie ocenić to osiągnięcie:

- W 2006 r. pomoc na rzecz rozwoju w UE została zwiększona do 48 mld EUR, co stanowi znaczny wzrost w porównaniu z kwotą 35 mld EUR w 2004 r. i 45 mld w 2005 r.

- Pomoc udzielona przez jedno państwo członkowskie przekroczyła 1% jego dochodu narodowego brutto.

- Dziesięć państw członkowskich, które przystąpiło do UE w 2004 r. i początkowo przekazywało jedynie niewielkie kwoty pomocy, podwoiło od tego czasu swój wkład, dając wyraz swojemu zaangażowaniu wobec dorobku Wspólnoty i woli osiągnięcia swoich indywidualnych celów.

- Kwota ta oznacza pomoc w wysokości prawie 100 EUR na każdego obywatela Unii rocznie i 40 EUR na każdą osobę utrzymującą się za mniej niż dolara dziennie w krajach rozwijających się.

Dla porównania pomoc Stanów Zjednoczonych stanowi 0,17% dochodu narodowego brutto, co odpowiada 53 EUR na każdego obywatela amerykańskiego; w przypadku Japonii liczby te wynoszą odpowiednio 0,25% i 69 EUR.

Udział w tym wspólnym wysiłku jest różny w zależności od państwa członkowskiego. Niektóre przekazują na rozwój ponad 0,80% swojego dochodu narodowego brutto, znacznie przekraczając najambitniejsze cele, inne pozostają wyraźnie poniżej średniej lub poniżej swoich własnych celów czy też w 2006 r. zmniejszyły pomoc w porównaniu z 2005 r. Oczywiste jest także, że duża część dodatkowej pomocy polega na redukcji zadłużenia. W nadchodzących latach dużym wyzwaniem będzie dalsze zwiększanie pomocy na rzecz rozwoju przy jednoczesnym zmniejszeniu pomocy polegającej na redukcji zadłużenia.

Jeśli chodzi o podział unijnej pomocy, wyraźnie widać pierwszeństwo Afryki – co najmniej połowa pomocy europejskiej jest już teraz kierowana na ten kontynent, a od 2010 r. Afryka ma korzystać z dodatkowej pomocy w wysokości 10 mld EUR.

Zasadniczo Unia jest więc na dobrej drodze, aby wypełnić swoje zobowiązania do 2010 r., jednak potwierdzenie tych tendencji i osiągnięte wyniki będą zależały od umiejętności mobilizacji politycznej i społecznej. Obserwowane obecnie zwiększenie pomocy przez niektóre państwa członkowskie wynika z jednej strony z umorzenia długów, z drugiej z jednorazowych operacji, szczególnie w dziedzinie pomocy humanitarnej. Zachowanie dynamiki wzrostu pomocy wymaga w przyszłości uruchomienia nowych programów pomocy.

Ten pozytywny choć zróżnicowany bilans oraz konieczność uważnego śledzenia zmian w budżecie unijnej pomocy skłaniają Komisję do zalecenia wszystkim państwom członkowskim, aby do końca 2007 r. stworzyły harmonogramy, które zapewnią stopniowy wzrost przepływów pomocy publicznej od chwili obecnej do 2010 r. i 2015 r., tak by wyeliminować wszelkie niezgodności w porównaniu ze zobowiązaniami podjętymi zbiorowo i indywidualnie.

2. Należy zwiększyć pomoc na rzecz handlu, aby kraje rozwijające się mogły korzystać z otwarcia handlowego – konieczny będzie plan wdrażania

Część najuboższych krajów pozostaje na marginesie międzynarodowego handlu pomimo preferencji taryfowych, z których korzystają, szczególnie na rynku europejskim. Poza pomocą techniczną przy wdrażaniu polityki handlowej (w tym np. polityki celnej) w ciągu ostatnich lat osiągnięto porozumienie co do konieczności podjęcia dalej idących działań i włączenia do strategii współpracy także pomocy w rozwijaniu zdolności produkcyjnych, infrastruktury związanej z handlem oraz znoszeniu innych przeszkód po stronie podaży.

Unia Europejska zobowiązała się w grudniu 2005 r. do zwiększenia, począwszy od 2010 r., swojej pomocy na rzecz handlu dla wszystkich krajów rozwijających się łącznie do 2 mld EUR, w tym 1 mld pomocy wspólnotowej i 1 mld EUR pomocy ze strony państw członkowskich w ramach ich stosunków dwustronnych.

W odpowiedzi na wezwanie Rady z października 2006 r. Komisja i państwa członkowskie powinny uzgodnić wspólną strategię pomocy na rzecz handlu. Według Komisji strategia ta powinna zawierać następujące podstawowe elementy:

- zwiększenie unijnej pomocy na rzecz handlu, tak by jej wartość sięgnęła poziomu 2 mld EUR rocznie od 2010 r. Komisja jest na dobrej drodze, by wypełnić to zobowiązanie. Państwa członkowskie powinny osiągnąć poziom 600 mln EUR do 2008 r., aby wypełnić swoje zobowiązania. Jeśli to się nie uda, należałoby przewidzieć specjalne środki, które pozwolą wyrównać różnicę;

- przyznanie znacznej części tych środków krajom AKP w ramach umów o partnerstwie gospodarczym. Strategia powinna precyzować kwoty przewidziane dla krajów AKP;

- procedury wykrywania potrzeb krajów partnerskich w oparciu o ich własne oceny, jak również istniejące mechanizmy międzynarodowe. Uczestnictwo przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego oraz sektora prywatnego ma zasadnicze znaczenie w tym procesie i powinno zostać ułatwione. Ponadto należy zapewnić długoterminowy charakter środków i reform wprowadzonych przez UE;

- bardziej skuteczna pomoc poprzez wprowadzenie zapowiadanych reform, a szczególnie postępy w dziedzinie wspólnego planowania, podziału pracy, środków dostosowawczych oraz skuteczniejszych zasad udzielania pomocy, takich jak pomoc budżetowa i dofinansowanie;

- utworzenie przez regiony AKP funduszy regionalnych pozwalających na pokrycie potrzeb stwierdzonych w kontekście umów o partnerstwie gospodarczym oraz na pomoc w integracji regionalnej poprzez wykorzystanie w spójny sposób pomocy europejskiej. Pierwszą tego typu inicjatywę stanowi „partnerstwo infrastrukturalne z Afryką” utworzone w 2006 r.; wiele państw członkowskich bierze już w nim udział, a inne są zachęcane do przyłączenia się to tego wspólnego projektu.

3. Jakość i skuteczność pomocy europejskiej powinny wzrosnąć – komisja proponuje kodeks postępowania w zakresie podziału pracy [1]

ROZSZERZENIE ZAKRESU I ZWIęKSZENIE LICZBY DZIAłAń W DZIEDZINIE WSPÓłPRACY NA RZECZ ROZWOJU W CIąGU OSTATNICH LAT DOPROWADZIłO DO POWSTANIA ZłOżONEGO I KOSZTOWNEGO KONGLOMERATU, KTÓRYM MUSZą ZARZąDZAć KRAJE PARTNERSKIE.

Dążenie do harmonizacji zasad przy aktywnym wsparciu ze strony Komisji to jedno z podstawowych założeń deklaracji paryskiej w sprawie skuteczności pomocy, pod którą Unia zdecydowanie się podpisuje.

Najważniejsze w tym kontekście są trzy aspekty:

- podział pracy. Komisja przedstawiła propozycję kodeksu postępowania UE, o elastycznym i dobrowolnym charakterze, chcąc zachęcać do komplementarności działań podmiotów finansujących w celu zwiększenia skuteczności pomocy;

- udział własny beneficjenta i dostosowanie programów współpracy do strategii i procedur krajów partnerskich. Zasady te zostały określone w deklaracji paryskiej oraz konsensusie europejskim. Jednak droga do ich wypełnienia jest jeszcze daleka. Po pierwsze nie jest uwzględniany cykl budżetowy krajów partnerskich; po drugie nadmiar warunków źle wpływa na ciągłość i przewidywalność pomocy. Komisja uważa, że nadszedł czas, aby wdrożyć pomysł „kontraktów” powiązanych z wymiernymi rezultatami w kontekście milenijnych celów rozwoju, zamiast tradycyjnej, corocznej weryfikacji uwarunkowań każdego podmiotu finansującego;

- rodzaje pomocy. Pomoc programowa i pomoc budżetowa muszą szybko stać się preferowanymi metodami udzielania wsparcia, nie wykluczając jednak innych metod, jeśli takie okażą się właściwsze. Rozdrobnienie pomocy i istnienie wielu małych projektów, np. w Tanzanii, gdzie w samym tylko sektorze zdrowia istnieje 600 projektów o wartości poniżej 1 mln EUR każdy, powoduje nadmierne koszty i mniejszą skuteczność.

Reformy te muszą być prowadzone w kontekście wyraźnej ewolucji w kierunku wspólnego programowania pomocy w ramach stosunków dwustronnych i pomocy wspólnotowej.

4. PODSUMOWANIE

Unia podjęła na najwyższym szczeblu politycznym ambitne zobowiązania w dziedzinie rozwoju, decydując się na stopniowe zwiększanie swojej pomocy, tak by w 2015 r. przeznaczać na nią 0,7 % dochodu narodowego brutto – tj. 164 EUR na obywatela Unii rocznie – oraz podejmując konieczne działania w celu zwiększenia ogólnej skuteczności całokształtu pomocy europejskiej.

Musimy od słów przejść do czynów. Wiąże się to z dotrzymaniem zobowiązań oraz wolą polityczną. Nie chodzi bynajmniej o to, aby zmieniać równowagę instytucjonalną wewnątrz Unii lub rozszerzać kompetencje Komisji w dziedzinie rozwoju. Celem jest wzmocnienie Europy, zwiększenie jej skuteczności, stworzenie lepszych perspektyw dla najbardziej niestabilnych i najsłabszych krajów naszej planety. W tym celu, Europa musi dokonać wspólnego wyboru.

[1] KOM(2007) 72.