SPIS TREŚCI

System szkół europejskich w 2010 r. 4

1. Wprowadzenie 4

2. Sytuacja w szkołach 5

2.1. Alicante 5

2.2. Bergen 5

2.3. Bruksela 5

2.4. Culham 6

2.5. Frankfurt 6

2.6. Karlsruhe 7

2.7. Luksemburg 7

2.8. Mol 7

2.9. Monachium 8

2.10. Varese 8

3. Rozwój sytuacji budżetowej i wyzwania 8

3.1. Dane dotyczące wykonania budżetu na 2010 r. 8

3.2. Najważniejsze wydarzenia 8

3.3. Projekt budżetu na 2011 r. 9

4. Rozwój sytuacji pod względem politycznym i wyzwania 10

4.1. Reforma 10

4.2. Audyty wewnętrzne 11

4.3. Culham 11

4.4. Przepełnienie/infrastruktura 12

4.5. Sprawy sądowe 12

5. Rozwój sytuacji pod względem pedagogicznym i organizacyjnym oraz wyzwania 13

5.1. Zmiana siatki płac nauczycieli oddelegowanych / charges de cours (nauczycieli pracujących w niepełnym wymiarze godzin) 13

5.2. Reforma matury europejskiej 14

5.3. Działania na rzecz uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych 14

5.4. Wskaźniki powtarzania klas 15

5.5. Organizacja zajęć 15

6. Przyszłe wyzwania 15

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

System szkół europejskich w 2010 r.

WPROWADZENIE

1. W okresie słoweńskiej i słowackiej prezydencji w 2010 r. głównym wyzwaniem dla systemu szkół europejskich było sprostanie ogólnej sytuacji gospodarczej i jej wpływowi na sytuację finansową szkół.

Biorąc pod uwagę rosnący wkład publiczny do budżetu systemu szkół europejskich, wynikający częściowo ze spadku dochodów pochodzących z umów z organizacjami zewnętrznymi i z czesnego, zarząd, przy poparciu Komisji, uzależnił zatwierdzenie budżetu na 2011 r. od zmiany niektórych pozycji wydatków.

Aby spełnić ten warunek, w grudniu 2010 r. na podstawie wniosku Komisji przyjęto dostosowaną siatkę płac dla nowych, oddelegowanych nauczycieli. Następnym krokiem jest wniosek dotyczący odpowiedniego dostosowania wynagrodzeń lokalnie zatrudnionych pracowników. Podjęcie tych środków było konieczne do celów stosowania zasad określonych w ramach reformy regulaminów pracowniczych przeprowadzonej w 2004 r., obejmującej warunki zatrudnienia w szkołach europejskich. Przedstawiono jasne kryteria mające na celu poprawę integracji dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych w ramach systemu nauczania, uszeregowanie potrzeb pedagogicznych pod względem ważności przy uwzględnieniu dostępnych zasobów oraz przyjęcie bardziej gospodarnego podejścia do organizacji nauki i zajęć. Najlepszym rozwiązaniem byłoby przyjęcie tych środków w roku szkolnym 2011/2012. Jednocześnie zostaną uściślone uregulowania dotyczące uczniów bez własnej sekcji językowej, aby nie powtórzyły się wcześniejsze nieporozumienia.

Po trudnych negocjacjach między Parlamentem Europejskim i Radą budżet Unii Europejskiej na 2011 r. – przyjęty po raz pierwszy na podstawie traktatu lizbońskiego – został uzgodniony dopiero w grudniu. Środki budżetowe dla szkół europejskich zwiększono o większą kwotę niż oczekiwano, co spowodowało konieczność natychmiastowego przyjęcia środków w celu osiągnięcia rzeczywistych oszczędności.

2. Osiągane są stopniowe postępy w realizacji procesu reform systemu szkół europejskich, w sprawie których formalną decyzję podjęto wiosną 2009 r. po wstępnej fazie przejściowej. Aby zwiększyć skuteczność systemu pod względem zarządzania, przeprowadza się reformy na szczeblu centralnym i lokalnym mające na celu zwiększenie autonomii szkół lokalnych w ramach obowiązujących reguł i przepisów finansowych.

Szereg szkół lokalnych zwróciło się o udzielenie akredytacji, umożliwiającej korzystanie z programu europejskiego większej liczbie dzieci. Przyjęcie przez Komisję podstawy prawnej w celu wprowadzenia w życie unijnego wkładu finansowego na rzecz dzieci pracowników, które uczęszczają do akredytowanych szkół stanowi znaczny krok naprzód.

3. Działania związane z podziałem kosztów nie przyniosły rezultatu w postaci wymaganego poziomu udziału w finansowaniu. Niektóre państwa członkowskie zgłosiły już, że będą miały poważne trudności z oddelegowaniem nauczycieli na nowo utworzone miejsca pracy, co stanowi kolejny problem obok ciągłego braku oddelegowanych nauczycieli i związanego z tym wzrostu wkładu UE (2,2 mln EUR w 2010 r.).

4. Szkoły w Brukseli i Luksemburgu są nadal przepełnione, ale prace budowlane, w wyniku których dwie nowe szkoły mają zostać otwarte w 2012 r., postępują zgodnie z harmonogramem. Ponieważ zgodnie z prognozami liczba uczniów w Brukseli będzie nadal wzrastać, zarząd zgodził się na utworzenie piątej szkoły w tym mieście w 2015 r. Wspólnie z władzami niemieckimi analizowane są rozwiązania problemu przepełnienia szkoły we Frankfurcie.

SYTUACJA W SZKOłACH

Alicante

Liczba uczniów w szkole w Alicante wzrosła nieznacznie o 112 nowych uczniów i wynosi 1040 uczniów w czterech sekcjach językowych. Sekcja hiszpańska, do której uczęszcza 36,5 % uczniów, jest największa.

Bergen

Liczba uczniów wzrosła nieznacznie o około 4 % – z 586 uczniów w roku szkolnym 2009/2010 do 608 uczniów w roku szkolnym 2010/2011. Rodzice zdecydowanej większości uczniów (ponad 80 %) nie są zatrudnieni przez instytucję lub agencję europejską. Oznacza to, że szkoła w Bergen jest jedną z placówek z najmniejszym odsetkiem dzieci pracowników instytucji. Większość robót związanych z halą sportową i systemem klimatyzacji została przełożona na lato 2011 r.

Bruksela

Liczba uczniów w szkołach europejskich w Brukseli wzrosła z 9547 w roku szkolnym 2009/2010 do 9847 w roku szkolnym 2010/2011 (o 3,1 %). W rezultacie w dalszym ciągu odnotowywano przepełnienie w trzech szkołach o zbyt dużej liczbie uczniów (Bruksela I, II i III), w których korzystanie ze wspólnych obiektów i pomieszczeń, takich jak boiska, sale sportowe i stołówki, było ograniczone w jeszcze większym stopniu.

W szkole w Uccle od zeszłego roku nastąpił jednak nieznaczny spadek liczby uczniów – z 3112 do 3074 uczniów (-1,2 %). W bieżącym roku szkoła skupiła się na kwestiach bezpieczeństwa w celu ulepszenia procedur.

W szkole w Woluwé liczba uczniów wzrosła z 3030 do 3089 uczniów (o 1,9 %), a dostępna infrastruktura w dalszym ciągu była przyczyną znacznych trudności w praktycznej organizacji życia szkolnego. Jeżeli chodzi o pozytywne zmiany, jesienią 2010 r. rozpoczęto prace budowlane w celu zbudowania przystanku autobusowego poza terenem szkoły i oczekuje się, że będzie można z niego korzystać od początku roku szkolnego 2011/2012. Dzięki temu autobusy (prawie 50) przestaną parkować codziennie na szkolnym boisku.

W 2010 r. do szkoły w Ixelles przyjęto 91 nowych uczniów, w wyniku czego całkowita liczba uczniów wzrosła do 2902 (w roku szkolnym 2009/2010 liczba ta wynosiła 2811 uczniów). We wrześniu 2010 r. liczba uczniów wzrosła o 3,2 %.

W szkole Bruksela IV odnotowano najbardziej gwałtowny wzrost liczby uczniów równy 26,6 % – z 594 uczniów w roku szkolnym 2009/2010 do 809 w roku szkolnym 2010/2011. We wrześniu 2010 r. utworzono pierwszą klasę szkoły średniej. Władze belgijskie oddały do użytku dodatkowy obiekt, budynek „Berkendael 66”, który został odnowiony i dołączony do tymczasowego obiektu szkoły Bruksela IV. Wiceprzewodniczący Maroš Šefčovič i minister Marie-Dominique Simonet dokonali inauguracji budynku podczas oficjalnej ceremonii.

W szkołach w Brukseli uczy się 43,3 % całkowitej liczby uczniów uczęszczających do szkół europejskich.

Biorąc pod uwagę prognozy dotyczące dalszego wzrostu zapotrzebowania na naukę szkolną, w szczególności w przypadku dzieci pracowników w związku z niedawnym rozszerzeniem UE, zarząd zdecydował, że w 2015 r. potrzebna będzie piąta szkoła. Komisja, w swojej roli przedstawiciela UE, w pełni popiera ten projekt. Przekazała odpowiednie informacje władzom budżetowym i przeprowadziła procedurę określoną w art. 47 Porozumienia międzyinstytucjonalnego w sprawie dyscypliny budżetowej i należytego zarządzania finansami.

Po kilku latach dyskusji na temat zewnętrznego audytu mającego na celu ustalenie liczby dostępnych miejsc w szkołach w Brukseli zainteresowane strony (Régie des bâtiments, Komisja, Biuro Sekretarza Generalnego) zdecydowały o nieprzeprowadzeniu audytu z powodów budżetowych oraz uzgodniły, że liczba dostępnych miejsc w szkołach wynosi odpowiednio:

Bruksela I (Uccle): 3100Bruksela II (Woluwé): 2850Bruksela III (Ixelles): 2650Bruksela IV (Laeken): 2800

Culham

Zgodnie z decyzją zarządu z 2007 r. podjęto kroki w celu stopniowego zakończenia działalności placówki jako szkoły europejskiej typu I do 2017 r. i przekształcenia jej w „akademię” w ramach krajowego brytyjskiego systemu kształcenia posiadającą status akredytowanej szkoły typu II. Na początku 2011 r. wycofał się jednak brytyjski sponsor. W związku z tym wykonana zostanie pierwotna decyzja zarządu, podjęta również w 2007 r., o stopniowym zakończeniu działalności szkoły prowadzącym do jej ostatecznego zamknięcia w 2017 r. (zob. pkt 4.3 poniżej).

Frankfurt

Odnotowuje się szybkie tempo wzrostu liczby uczniów, co jest skutkiem zwiększenia liczby pracowników Europejskiego Banku Centralnego. Szkoła boryka się ze znacznymi problemami związanymi z niewystarczającą liczbą miejsc, ponieważ władze niemieckie nie zapewniły jeszcze niezbędnych ulepszeń infrastruktury. Szkoła planuje wprowadzenie systemu zapisów.

W grudniu 2010 r. zarząd poparł wniosek w sprawie stopniowego zmniejszenia wkładu udzielanego przez rząd włoski i EBC na finansowanie włoskiej sekcji językowej, dodatkowo pogarszając sytuację finansową szkół. Włoska sekcja językowa została utworzona w 2002 r. na podstawie umowy zawartej między Sekretarzem Generalnym, rządem włoskim i EBC.

Karlsruhe

Liczba uczniów utrzymywała się na tym samym poziomie, ale odsetek uczniów kategorii pierwszej[1] utrzymywał się na poziomie znacznie poniżej 20 %: w roku szkolnym 2010/11 liczba uczniów w szkole europejskiej w Karlsruhe wynosiła 952 uczniów, w tym 177 uczniów kategorii pierwszej (18 %), 267 kategorii drugiej (28 %) i 508 kategorii trzeciej (54 %). Spośród 177 uczniów kategorii pierwszej 68 uczniów to dzieci pracowników szkoły, a tylko 109 (11 % wszystkich uczniów) to dzieci pracowników instytucji europejskich. Szkoła w Karlsruhe podpisała największą liczbę umów z przedsiębiorstwami (uczniowie kategorii drugiej).

Luksemburg

Na terenie szkoły Luksemburg I znajdują się tymczasowe pomieszczenia szkoły Luksemburg II. Przepełnienie jest poważnym problemem szkół europejskich w Luksemburgu, w związku z czym stosuje się rygorystyczne zasady przy zapisywaniu dzieci, których rodzice nie są pracownikami instytucji europejskich.

Komisja z zadowoleniem przyjmuje zapewnienie we wrześniu 2010 r. dodatkowych tymczasowych pomieszczeń przez władze luksemburskie na terenie szkoły Luksemburg I (placówka w dzielnicy Kirchberg) w celu zaspokojenia bieżących potrzeb. Dodatkowe pomieszczenia wiążą się jednak ze wzrostem liczby uczniów w danej placówce szkolnej, czego skutkiem jest wyższy poziom przepełnienia. Oddanie do użytku stałych obiektów szkoły Luksemburg II w Bertrange/Mamer planuje się na rok 2012. Tymczasem przepełnienie osiągnęło krytyczny poziom, w związku z czym otwarcie placówki Luksemburg II w ustalonym terminie ma niezwykle istotne znaczenie.

Władze luksemburskie podjęły się zorganizowania transportu dla uczniów uczęszczających do placówki Luksemburg II, przy czym w ciągu roku trwały rozmowy na temat aspektów praktycznych tego działania. Ponieważ placówka Luksemburg II znajduje się w Bertrange/Mamer, odpowiedni transport ma istotne znaczenie dla uczniów i rodziców. Transport szkolny organizuje zwykle stowarzyszenie rodziców działające w ramach szkół europejskich, zatem propozycja władz luksemburskich dotycząca realizacji tego zadania jest wyjątkowa.

Mol

Odnotowuje się dalszy wzrost liczby uczniów w szkole w Mol – we wrześniu 2010 r. wyniosła ona 790 uczniów. W dalszym ciągu rosła liczba uczniów w nowej sekcji angielskiej, która jest obecnie drugą sekcją pod względem liczebności. Liczba uczniów w sekcji niemieckiej stale maleje – spadła do 46 uczniów z 77 w poprzednim roku. Konieczne będzie przeanalizowanie przez zarząd kwestii rozwoju i trwałości sekcji niemieckiej, gdyż elementy te były warunkiem otwarcia sekcji angielskiej.

Monachium

W szkole nadal odnotowuje się szybkie tempo wzrostu w wyniku zwiększenia liczby pracowników Europejskiego Urzędu Patentowego, których dzieci stanowią ponad trzy czwarte uczniów. Ponieważ budowa przybudówki do istniejących budynków, zatwierdzona przez władze niemieckie, ma zostać ukończona w 2016 r., do tego czasu będą stosowane rygorystyczne zasady zapisów.

Varese

Liczba uczniów utrzymywała się na stałym poziomie, chociaż, na skutek kryzysu gospodarczego, naukę w tej szkole przerwało wiele dzieci pracowników jednostek, które podpisały umowy ze szkołą (kategoria druga) wskutek czego boryka się ona z problemami związanymi ze zmniejszeniem dochodów.

W odpowiedzi na interwencję Komisji władze włoskie zapowiedziały, że zainwestują kwotę 400 000 EUR w infrastrukturę, aby zaspokoić najpilniejsze potrzeby.

ROZWÓJ SYTUACJI BUDżETOWEJ I WYZWANIA

Dane dotyczące wykonania budżetu na 2010 r.

W porównaniu z 2009 r. w 2010 r. całkowita liczba uczniów wzrosła o 2 %, z 22 331 do 22 778. Odsetek dzieci pracowników UE (16 613 uczniów) wyniósł około 73 % całkowitej liczby uczniów, podczas gdy odsetek dzieci pracowników jednostek, które podpisały umowy ze szkołą, zmalał do 5,2 % (1184 uczniów), a odsetek dzieci klientów prywatnych – do 21,9 % (4981 uczniów). W niektórych małych szkołach liczba uczniów kategorii pierwszej jest jednak nadal bardzo niewielka.

Najważniejsze wydarzenia

W grudniu 2009 r. decyzją Rady Unii Europejskiej pracownikom instytucji przyznano podwyżki wynagrodzeń o 1,85 % zamiast o 3,7 % zgodnie z realizowanym systemem wynagrodzeń. Instytucje europejskie wszczęły postępowanie przed Trybunałem Sprawiedliwości, który w grudniu 2010 r. wydał wyrok na ich korzyść. Dostosowanie wynagrodzeń nauczycieli i pracowników oddelegowanych w ramach systemu szkół europejskich jest związane z tymi decyzjami. W rezultacie zarząd zatwierdził pierwszą podwyżkę wynagrodzeń w styczniu 2010 r.; przeniesiono zobowiązanie w wysokości 3,1 mln EUR, a płatności dokonano w 2010 r.

W sierpniu 2010 r. zarząd przyjął budżet korygujący, aby ująć w nim wspomnianą wyżej kwotę 3,1 mln EUR, końcową nadwyżkę z 2009 r. w wysokości 2,8 mln EUR oraz oszczędności w wydatkach w wysokości 1,5 mln EUR na pokrycie deficytu w innych dochodach, równego 4,1 mln EUR.

W 2010 r. osiągnięto nadwyżkę w wysokości 1,7 mln EUR. Brak pracowników oddelegowanych był przyczyną dodatkowego obciążenia budżetu UE odpowiadającego kwocie 2,2 mln EUR w porównaniu z 2,1 mln EUR w 2009 r. oraz spowodował poważne problemy związane z nauczaniem. Miejsca nauczycieli, których nie zapewniły państwa członkowskie, zajmą pracownicy rekrutowani lokalnie, finansowani w dużej mierze z budżetu UE. Istnieje prawdopodobieństwo, że sytuacja ta będzie występowała na coraz większą skalę, ponieważ niektóre państwa członkowskie poinformowały już zarząd, że w obecnej sytuacji gospodarczej mogą nie być w stanie oddelegować nauczycieli na nowe miejsca pracy. Przyczyni się to do pogłębienia problemów strukturalnych.

Z uwagi na to, że pięciu szkołach stwierdzono brak zgodności z zasadami regulującymi organizację niektórych zajęć w języku ojczystym dla uczniów nienależących do żadnej sekcji językowej, Komisja nie mogła udzielić absolutorium z wykonania budżetu za 2008 r. podczas posiedzenia zarządu w kwietniu 2010 r. W rezultacie zwrócono się do władz szkół o przedstawienie szczegółowych informacji na temat liczby zajęć zorganizowanych w poprzednim roku niezgodnie z zasadami, aby Komisja mogła obliczyć kwoty, które należy odzyskać. Ponieważ szkoły podjęły działania w celu naprawienia sytuacji, o ile było to możliwie z pedagogicznego punktu widzenia, Komisja wydała tylko jeden nakaz odzyskania środków wobec szkoły europejskiej w Karlsruhe.

Projekt budżetu na 2011 r.

Projekt budżetu na 2011 r., przyjęty przez zarząd w kwietniu 2010 r., odzwierciedla zwiększenie wkładu Komisji o 11 % – z 154 mln EUR do 171 mln EUR – przy wzroście liczby uczniów o 3,6 % w tym samym okresie. W związku z powyższym projekt budżetu na 2011 r. został przyjęty pod warunkiem, że zostaną podjęte działania strukturalne mające na celu zmniejszenie wydatków, w szczególności związanych ze zmianą siatki płac nauczycieli oddelegowanych, z organizacją zajęć i określeniem kryteriów dla dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych (aby uzyskać więcej informacji, zob. pkt 5).

Ponieważ 85 % budżetu szkół europejskich przeznacza się na wynagrodzenia, które zależą od systemu wynagrodzeń i liczby prowadzonych zajęć, działania te mają na celu wygenerowanie rzeczywistych oszczędności.

Budżet Unii Europejskiej na 2011 r. został przyjęty w grudniu 2010 r., po raz pierwszy zgodnie z procedurami określonymi w traktacie lizbońskim. Był on wynikiem trudnych negocjacji między Parlamentem Europejskim a Radą. Na finansowanie szkół europejskich przydzielono środki w wysokości 164 mln EUR. Ta wyjątkowa sytuacja spowodowała zwiększenie potrzeby realizacji wspomnianych wyżej działań.

W związku z tym zarząd wykonał budżet na rok 2011 w dwunastu transzach, a w kwietniu 2011 r. został przyjęty skorygowany budżet na 2011 r.

ROZWÓJ SYTUACJI POD WZGLęDEM POLITYCZNYM I WYZWANIA

Reforma

W 2009 r. zarząd przyjął decyzję w sprawie reformy szkół europejskich. Zawarte w decyzji przepisy dotyczące kwestii organizacyjnych weszły w życie w dniu 1 września 2009 r., a przepisy dotyczące wewnętrznego regulaminu funkcjonowania rady administracyjnej – w dniu 1 września 2010 r., po dokonaniu przeglądu istniejącego regulaminu.

Jednym z najważniejszych aspektów reformy jest otwarcie systemu szkół europejskich dla szkół krajowych. Proces ten został rozpoczęty rezolucjami Parlamentu Europejskiego z 2002 r. i 2005 r., a jego pierwszy etap obejmował określenie kryteriów i zatwierdzenie systemu szkół europejskich w 2005 r. Uwzględniając pierwszych kilka lat doświadczeń, Sekretarz Generalny przedstawił analizę sytuacji wskazującą, że chociaż na realizację procesu korzystny wpływ miała wola polityczna Parlamentu Europejskiego i występowanie rzeczywistych potrzeb edukacyjnych (po rozszerzeniu UE w państwach członkowskich otwarto wiele agencji), przeszkodę stanowiły aspekty edukacyjne, organizacyjne i finansowe, w szczególności w odniesieniu do egzaminów matury europejskiej. Sekretarz Generalny został upoważniony do przedstawiania propozycji ulepszeń, które mają zostać omówione na posiedzeniu zarządu w kwietniu 2011 r.

Obecnie program europejski jest realizowany w pięciu akredytowanych szkołach typu II, znajdujących w pobliżu europejskich instytucji i agencji we Włoszech, w Irlandii, w Grecji, w Finlandii i we Francji. Szkoły te różnią się od siebie w dużym stopniu pod względem organizacji, wielkości, liczby zapewnianych sekcji językowych oraz liczby dzieci pracowników UE w szkole. Do tej pory egzaminy matury europejskiej przeprowadzano tylko w szkole włoskiej. Drugą szkołą, która ma uzyskać uprawnienia do przeprowadzania takich egzaminów w 2013 r., jest szkoła fińska. W grudniu zarząd przyjął dokumentację szkoły potwierdzającą zgodność z wymogami w odniesieniu do klas S6 i S7 (drugi etap procesu akredytacji).

Kolejne dwie szkoły – w Manosque (Francja) i w Hadze (Niderlandy) – są w trakcie procesu akredytacji w celu uzyskania statusu szkoły typu II.

Dokumentacja potwierdzająca zgodność z wymogami przedstawiona przez szkołę w Bad Vilbel została zakwalifikowana do pierwszego projektu dotyczącego szkoły typu III, w przypadku którego nie jest wymagane położenie w pobliżu instytucji lub agencji unijnej.

Przyjęcie przez Komisję decyzji w sprawie przyznania, począwszy od roku szkolnego 2009/2010, unijnego wkładu na każde dziecko pracownika UE uczęszczające do szkoły typu II stanowi znaczny krok naprzód. Ma to pomóc szkołom w pokrywaniu dodatkowych kosztów związanych z systemem szkół europejskich i przeprowadzaniem egzaminów matury europejskiej.

Władze brytyjskie anulowały projekt dotyczący przekształcenia szkoły europejskiej w Culham w szkołę typu II (zob. 4.3.).

Problem związany z niewystarczającą liczbą nauczycieli oddelegowanych z państw członkowskich został uwzględniony w części reformy dotyczącej „podziału kosztów”. Uzgodniono, że państwa będą miały możliwość oddelegowania nauczycieli niebędących rodzimymi użytkownikami języka, aby zmniejszyć obciążenie państw członkowskich, które oddelegowują nauczycieli trzech języków roboczych systemu. Po upływie dwóch lat tylko kilka państw członkowskich jest jednak przygotowanych do zapełnienia tych miejsc.

W odniesieniu do zarządzania na szczeblu centralnym i lokalnym zdecydowano o zwiększeniu autonomii i rozszerzeniu zakresu obowiązków szkół na szczeblu lokalnym. Wdrażanie jest procesem stopniowym, a prace nad najlepszymi praktykami są w trakcie.

Podczas posiedzeń rady administracyjnej, które odbyły się jesienią, szkoły przedstawiły wszystkie dane statystyczne dotyczące nowego roku szkolnego. Zgodnie z procedurami na początku roku szkoły przedstawiają swój plan roczny i plan wieloletni, w których określa się cele, priorytety i projekt budżetu. Wiosną szkoły przedstawiają roczny plan działania Sekretarzowi Generalnemu i zarządowi, którzy oceniają, czy osiągnięto cele i wykonano budżet bez przekroczenia ustalonych limitów. Umożliwia to przeprowadzanie kontroli na szczeblu centralnym.

Audyty wewnętrzne

Służba Audytu Wewnętrznego (IAS) Komisji kontynuuje pełnienie funkcji audytu wewnętrznego w ramach systemu szkół europejskich, ustanowionej na podstawie rozporządzenia finansowego, które weszło w życie w 2007 r.

Wyniki audytu zarządzania zasobami ludzkimi, przeprowadzonego przez IAS, zostały przedstawione zarządowi podczas jego posiedzenia w kwietniu 2010 r., łącznie z odpowiedziami i planami działania biura Sekretarza Generalnego i szkół. W ciągu roku dokonano dalszych postępów w zakresie realizacji zaleceń sformułowanych w ramach audytu, w szczególności w odniesieniu do rekrutacji, procedur oceny i opracowywania strategii szkoleń. Konieczne jest podjęcie dodatkowych działań, aby dokonać postępów, jeżeli chodzi o „kwestie przekrojowe” zidentyfikowane przez IAS, dotyczące całości systemu, takie jak odpowiedzialność korporacyjna Sekretariatu Generalnego.

Culham

Podjęto szereg kroków, aby kontynuować do 2017 r. przekształcanie szkoły europejskiej typu I w akredytowaną szkołę typu II w ramach systemu szkół europejskich, która byłaby „akademią” zgodnie z brytyjskim systemem kształcenia, co umożliwiłoby realizowanie europejskiego programu nauczania i przeprowadzanie egzaminów matury europejskiej.

Zarząd przyjął dokumentację potwierdzającą zgodność z wymogami, złożoną w ramach drugiego etapu procesu akredytacji, pod warunkiem że zainteresowane strony podpiszą wiążący prawnie dokument, aby potwierdzić wzajemne zobowiązania („umowa o dotychczasowych zobowiązaniach”), a oddelegowani pracownicy i akademia zawrą umowy dwustronne (umowy o oddelegowaniu).

W realizację projektu przekształcenia włożono dużo starań i energii – dotyczy to w szczególności Sekretarza Generalnego i Komisji. Komisja opracowała nową podstawę prawną dla tego szczególnego przypadku akredytacji, obejmującego przekształcenie szkoły typu I w szkołę typu II dokonywane po raz pierwszy. Zainteresowane strony przeprowadziły najważniejsze negocjacje dotyczące kwestii budżetowych i prawnych. Na początku roku brytyjski sponsor wycofał się z podjętego zobowiązania w ramach procedury przekształcania, oświadczając, że nie ma możliwości podpisania wiążącej prawnie umowy wymaganego przez Komisję Europejską.

Ponieważ działania mające na celu przekształcenie w akademię zakończyły się niepowodzeniem, wykonana zostanie pierwotna decyzja zarządu, podjęta w 2007 r., o stopniowym zakończeniu działalności szkoły prowadzącym do jej ostatecznego zamknięcia w 2017 r.

Przepełnienie/infrastruktura

W szeregu placówek liczba kandydatów od kilku lat przewyższa liczbę wolnych miejsc. Najtrudniejszą sytuację pod tym względem odnotowano w Brukseli, Luksemburgu, we Frankfurcie i w Varese. Komisja z uwagą śledziła tę sytuację, kontaktując się w razie potrzeby z władzami krajowymi, aby przypomnieć im o wypełnianiu ich obowiązków związanych z pełnieniem funkcji państwa przyjmującego instytucje oraz o zapewnieniu odpowiedniej infrastruktury szkołom europejskim. Przewiduje się, że w 2012 r. w szkołach w Brukseli i Luksemburgu nastąpią pod tym względem korzystne zmiany dzięki otwarciu dwóch nowych szkół.

Przepełnione szkoły muszą stosować rygorystyczne zasady zapisów, a w wielu przypadkach nie mogą przyjmować miejscowych uczniów, których rodzice nie są pracownikami instytucji UE. W Brukseli przydzielaniem miejsc szkołom zajmuje się Centralne Biuro ds. Zapisów.

W 2010 r. zarząd stwierdził, że z powodu dalszego wzrostu liczby uczniów konieczne będzie otwarcie piątej szkoły w 2015 r. Na podstawie wcześniejszych doświadczeń szacuje się, że roczny koszt działalności szkoły liczącej 2 500 uczniów wynosi około 28 mln EUR, przy zapełnieniu wszystkich miejsc, po zakończeniu pięcioletniego okresu wstępnego.

Sprawy sądowe

W 2009 r. wniesiono szereg spraw do Trybunału Sprawiedliwości. Jedną z nich była sprawa o uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko Belgii, dotycząca wkładów na umeblowanie i inne wyposażenie szkół europejskich, zgodnie z umową o siedzibie (C-132/09 Komisja przeciwko Belgii). W przypadku innej sprawy, rady ds. zażaleń, ustanowione na mocy konwencji określającej statut szkół europejskich, złożyły wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie dostosowania wynagrodzeń angielskich nauczycieli w przypadku wahań kursu walutowego (C-196/09 Miles i in. przeciwko szkołom europejskim). Kolejna sprawa obejmowała pierwszy wniosek złożony na podstawie art. 26 konwencji określającej statut szkół europejskich w sporze między dwoma stronami konwencji dotyczącym interpretacji i stosowania warunków zatrudnienia nauczycieli oddelegowanych.

Warto zauważyć, że w pierwszych dwóch sprawach, C-132/09 i C-196/09, Trybunał uznał, że nie jest właściwy do rozpatrywania sporów wynikających z umów o siedzibie, w kontekście postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, ani do rozpatrzenia wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożonego przez rady ds. zażaleń, ustanowione na mocy konwencji określającej statut szkół europejskich, ponieważ rady te nie podlegają jurysdykcji państw członkowskich w rozumieniu art. 267 TFUE. W sprawie C-196/09 Trybunał wyraźnie stwierdził, że „należy stwierdzić, że o ile z pewnością można rozważać pewną ewolucję, w kierunku wskazanym w punkcie poprzedzającym, systemu ochrony prawnej utworzonego na podstawie konwencji o szkołach europejskich, to do państw członkowskich należy reforma systemu aktualnie obowiązującego”.

Sprawa C-545/09, Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, jest nadal w toku. W swojej opinii z dnia 7 lipca 2011 r. rzecznik generalny Paolo Mengozzi poparł Komisję.

Ponadto nauczyciel zatrudniony w wyniku rekrutacji lokalnej w Belgii wniósł do sądu krajowego sprawę dotyczącą wypłaty dodatku wakacyjnego przed 2004 r. W 2011 r. powinien zapaść wyrok w tej sprawie, dotyczący zakresu stosowania retroaktywności do przedmiotowej płatności, zasadniczo przed rokiem 2004. Sama płatność została już uznana za uzasadnioną. Orzeczenie dotyczące zakresu stosowania retroaktywności będzie miało znaczne konsekwencje dla budżetu, zwłaszcza ze względu na to, że 26 innych nauczycieli zatrudniony w wyniku rekrutacji lokalnej zgłosiło takie same roszczenia. Sprawa jest nadal w toku.

ROZWÓJ SYTUACJI POD WZGLęDEM PEDAGOGICZNYM I ORGANIZACYJNYM ORAZ WYZWANIA

Zmiana siatki płac nauczycieli oddelegowanych / charges de cours (nauczycieli pracujących w niepełnym wymiarze godzin)

Regulamin pracowniczy nauczycieli oddelegowanych zawiera zapis o tym, że status pracowników instytucji i nauczycieli oddelegowanych w ramach systemu szkół europejskich jest w pewnym stopniu równoważny. Po przeprowadzeniu w 2004 r. reformy dotyczącej pracowników instytucji europejskich siatka płac nauczycieli oddelegowanych nie została jednak odpowiednio dostosowana. W grudniu zarząd przyjął zmianę regulaminu, która ma zostać wprowadzona przy rekrutacji nowych nauczycieli w roku szkolnym 2011/2012. Zmiany te nie będą dotyczyły nauczycieli już zatrudnionych. W ciągu najbliższych 9 lat zamierza się osiągnąć stopniowo oszczędności na poziomie około 3,1 EUR rocznie, przy całkowitych oszczędnościach wynoszących ponad 27 mln EUR do końca okresu przejściowego. Ten sam proces zmiany wynagrodzeń został następnie rozpoczęty w odniesieniu do pracowników zatrudnianych w wyniku rekrutacji lokalnej.

Reforma matury europejskiej

W ramach procesu otwierania systemu konieczne było podjęcie kroków w celu uproszczenia organizacji egzaminów maturalnych i dokonania cięcia kosztów, bez powodowania ryzyka obniżenia jakości tych egzaminów. Od 2009 r. cele reformy egzaminów maturalnych obejmują dokonanie przeglądu i zmian ich zawartości i organizacji, aby egzaminy te spełniały obowiązujące wymogi uniwersytetów lub innych instytucji szkolnictwa wyższego, a także aby uprościć proces, który ma doprowadzić do zwiększenia dostępu do tych egzaminów.

W grudniu 2010 r. zarząd zatwierdził niektóre propozycje przedstawione w 2010 r., które wejdą w życie począwszy od egzaminów maturalnych w 2012 r. Świadectwa maturalne będą podpisywane przez organ szczebla centralnego, opłata za przystąpienie do egzaminów matury europejskiej zostanie zwiększona, a egzamin będzie uznany za zdany tylko w przypadku kandydatów, którzy osiągną wynik końcowy co najmniej 60 %.

Mandat grupy roboczej ds. matury europejskiej został przedłużony o jeden rok, ponieważ nadal trwa omawianie różnych kwestii pedagogicznych i organizacyjnych (takich jak liczba i charakter egzaminów pisemnych i ustnych, podwójna ocena, elektroniczna poprawa pisemnych egzaminów maturalnych, wprowadzenie projektu interdyscyplinarnego w ramach egzaminów maturalnych w związku ze strategią lizbońską, obowiązkowe 180 dni nauki oraz harmonizacja kryteriów oceny egzaminów pisemnych i ustnych). Proces realizacji reformy ma zostać zakończony przed sesją egzaminów maturalnych w 2014 r.

Działania na rzecz uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych

W ciągu ostatnich trzech lat nastąpił znaczny wzrost liczby przypadków związanych ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Jednocześnie w tym samym okresie wydatki z tytułu specjalnych potrzeb edukacyjnych wzrosły o 27 %. Zarząd szkół europejskich omówił ten wzrost i wyciągnął wniosek, że „należy objąć kontrolą zwiększanie budżetu na zaspokajanie specjalnych potrzeb edukacyjnych poprzez ustanowienie ścisłych kryteriów dokonywania wydatków na integrację uczniów w ramach systemu nauczania oraz wyłączenie innych wydatków na zajęcia terapeutyczne, których nie powinny pokrywać szkoły.

Niektóre środki zostały podjęte w 2010 r. Inspektorzy opracowali podręcznik dotyczący specjalnych potrzeb edukacyjnych, aby zharmonizować przepisy w zakresie takich potrzeb oraz doprowadzić do wymiany dobrych praktyk między szkołami. Obecnie szkoły łączą w grupy uczniów o podobnych typach specjalnych potrzeb edukacyjnych, aby podnieść jakość zajęć oraz stosują zasadę trójstronnego porozumienia między szkołą, rodzicami i terapeutami, zgodnie z którą sesje terapeutyczne są organizowane na terenie szkoły na koszt rodziców.

Komisja w pełni popiera te środki umożliwiające szkołom kontynuowanie ich starań mających na celu integrację dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych, z jednoczesnym położeniem nacisku na kwestie pedagogiczne, aby pomóc takim dzieciom w dokonywaniu postępów, a szkołom w optymalnym wykorzystaniu dostępnych zasobów.

Wskaźniki powtarzania klas

Ogólna dyskusja na temat kwestii wskaźnika powtarzania klas rozpoczęła się w 2009 r. po przedstawieniu statystycznych analiz liczby takich przypadków i ich udziału procentowego z podziałem na lata, sekcje językowe i szkoły. Po przeprowadzeniu przez Sekretarza Generalnego dodatkowego badania i analizy – z których wynika, że najwyższe wskaźniki powtarzania klas odnotowuje się w przypadku uczniów czwartej i piątej klasy szkoły średniej oraz przedmiotów ścisłych – zarząd zdecydował o utworzeniu grupy roboczej, której przydzielono zadanie sporządzenia precyzyjnych wytycznych dotyczących działań strukturalnych oraz dopilnowania, aby działania te zostały zrealizowane w ramach konkretnych inicjatyw pedagogicznych.

Sprawozdanie końcowe grupy roboczej przedstawione jesienią 2010 r. zawiera 19 środków. Niektóre z nich można zrealizować od razu, inne wymagają głębszej refleksji, a jeszcze inne można wdrażać lokalnie.

Organizacja zajęć

Zmiana zasad organizacji zajęć była jednym z głównych punktów omawianych w ciągu roku. Problem polegał na zebraniu wszystkich istotnych decyzji podjętych w przeszłości, aby uściślić niektóre z nich oraz zapewnić bardziej racjonalną organizację nauczania odpowiadającą realistycznemu dostosowaniu dostępnych środków budżetowych do rzeczywistych potrzeb uczniów. Ponieważ zainteresowane strony są świadome tego, że należy poczynić oszczędności, obecnie możliwe jest przyjęcie środków przyczyniających się do osiągnięcia tych oszczędności, a także do zmiany koncepcji i optymalizacji metod nauczania.

W 2010 r. omówiono wiele środków, takich jak zmniejszenie liczby godzin dla małych grup lub nauczanie w drugim języku w celu tworzenia grup dzieci posługujących się różnymi językami. Wyraźniej określono również zasady mające zastosowanie do uczniów bez sekcji językowej. Te nowe wyraźne zasady pomogą dyrektorom w planowaniu opcji i organizowaniu grup na rok szkolny 2011/2012.

PRZYSZłE WYZWANIA

Jednym z największych wyzwań w kolejnych latach będzie utrzymanie wysokich standardów kształcenia, przy jednoczesnej reorganizacji i modernizacji struktury systemu szkół europejskich i przestrzeganiu ograniczeń budżetowych nałożonych ze względu na trudną sytuację finansową, której poprawa jest mało prawdopodobna w krótkim okresie.

Przyszłość systemu zależy również od jego otwarcia, przekonania większej liczby szkół krajowych do starania się o akredytację oraz od rozpowszechnienia europejskiego programu nauczania na większą skalę. Będzie to kolejnych obszar przyszłych działań.

Ponadto Komisja Europejska jest zaniepokojona trudnościami, jakie napotykają niektóre państwa członkowskie w wywiązywaniu się ze swoich obowiązków, zarówno jeżeli chodzi o infrastrukturę, jak i o nauczycieli delegowanych. Komisja dąży do zapewnienia uczniom możliwie najlepszych warunków w istniejących ramach regulacyjnych i w ramach budżetu przydzielonego przez władze budżetowe.

[1] Uczniowie kategorii pierwszej to uczniowie, którzy zostali przyjęci przez władze szkół europejskich. Uczniowie ci są zwolnieni z czesnego.