BE, CZ, IE, EL, HR, IT, LV, LT, LU, HU, PT, RO, SK (13)

W przepisach dotyczących monitorowania Funduszu określono, że państwa członkowskie muszą przesyłać Komisji coroczne sprawozdania z wdrażania swoich programów operacyjnych do dnia 30 czerwca następnego roku kalendarzowego. Komisja analizuje te sprawozdania i w razie potrzeby zwraca się do danego państwa członkowskiego o wprowadzenie zmian. Komisja jest również zobowiązana do przedstawienia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie w odpowiednim czasie podsumowania sprawozdań przedłożonych przez państwa członkowskie.

Choć włączenie społeczne osób najbardziej potrzebujących ma kluczowe znaczenie dla PO II, jest ono również istotnym elementem PO I. Udzielanie pomocy materialnej należy uzupełnić o środki towarzyszące, mające na celu propagowanie włączenia społecznego odbiorców końcowych (np. kierowanie ich do właściwych służb, oferowanie wskazówek dotyczących zrównoważonej diety i porad w zakresie gospodarowania budżetem). PO I zaspokaja zatem podstawowe potrzeby materialne osób w najbardziej niekorzystnej sytuacji, a także pomaga im zbliżyć się do społeczeństwa.

Europejski Fundusz Pomocy Najbardziej Potrzebującym ustanowiono rozporządzeniem (UE) nr 223/2014 w celu ograniczenia występowania najcięższych form ubóstwa w UE, takich jak bezdomność, ubóstwo dzieci i niedostatek żywności. Zgodnie z warunkami określonymi w rozporządzeniu Fundusz może być wykorzystywany do wspierania grup społecznych w najbardziej niekorzystnej sytuacji poprzez dostarczanie żywności, podstawowych dóbr konsumpcyjnych, takich jak odzież, obuwie i środki higieny, lub poprzez organizowanie działań na rzecz włączenia społecznego. Fundusz może być również wykorzystywany do finansowania gromadzenia i dystrybucji darów żywnościowych w celu walki z marnotrawieniem żywności.

─kierowanie do odpowiednich służb socjalnych (BE i FR);

Liczba osób, które otrzymały wsparcie z Funduszu w 2014 r., znacznie przekroczyła początkowe prognozy. W ocenie skutków wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie Funduszu szacowano, że Fundusz mógłby wspierać od 1,96 mln do 2,13 mln osób rocznie. Należy zauważyć, że zgodnie z wymogami rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 1255/2014 wartości podane odnośnie do wspólnych wskaźników dotyczących liczby osób otrzymujących wsparcie z Funduszu oparte są na szacunkach dostarczonych przez organizacje partnerskie.

Łącznie 13 państw członkowskich (BE, CY, ES, FR, IT, LT, LU, LV, NL, PL, PT, RO i SI) zaciągnęło zobowiązania w związku z operacjami. Na koniec 2014 r. łączna kwota wydatków na operacje wyniosła 330,7 mln EUR. Osiem państw członkowskich (BE, ES, FR, LT, RO, PL, PT i SI) rozpoczęło udzielanie pomocy już w 2014 r. W pięciu państwach członkowskich (BE, ES, FR, LT, RO) na operacje związane z dostarczaniem żywności przeznaczono łącznie 95,9 mln EUR. Środki pomocy w 2014 r. zakupiono również w IT, lecz ich dostarczenie rozpoczęło się dopiero w 2015 r.

Kwestia koordynacji pomocy udzielanej za pośrednictwem Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym i Europejskiego Funduszu Społecznego została uwzględniona już na etapie przygotowania programów. Każde państwo członkowskie określa w swoim programie, jak zamierza zapewnić skuteczną koordynację. Podczas gdy niektóre państwa członkowskie koncentrowały się na zapobieganiu podwójnemu finansowaniu, inne poszły o krok dalej, badając możliwość podjęcia działań wzajemnie się uzupełniających. Komisja zdecydowanie zachęca do takich działań.

Ogólnie rzecz biorąc, istnieje wyraźny rozdział między działaniami kwalifikującymi się do finansowania w ramach każdego z funduszy (AT i LT). Ponadto państwa członkowskie opracowały różne mechanizmy koordynacji, takie jak wspólne systemy zarządzania i kontroli w przypadku obu funduszy, wspólne komisje selekcyjne dla projektów (LU) i grupy doradcze, które wskazują sposoby, w jakich beneficjenci mogliby współpracować (PL). W ES odbiorcy końcowi programów Funduszu będą zachęcani do udziału w działaniach na rzecz włączenia społecznego EFS.

Równość kobiet i mężczyzn, uwzględnianie problematyki płci i zapobieganie dyskryminacji

Większość państw członkowskich poinformowała o sposobie uwzględnienia równości kobiet i mężczyzn oraz niedyskryminacji w zasadach wdrażania programów. W większości przypadków osoby najbardziej potrzebujące są identyfikowane na podstawie kryteriów ekonomicznych, co uniemożliwia dyskryminację w dostępie do pomocy ze względu na płeć, pochodzenie, religię lub światopogląd, niepełnosprawność lub orientację seksualną. Niektóre państwa członkowskie (BG, MT) stosują również kryteria społeczne (np. rodziny z dziećmi i osoby samotnie wychowujące dzieci) przy udzielaniu pomocy. Ponadto niektóre państwa opracowały swoje systemy udzielania wsparcia w taki sposób, aby zaspokoić potrzeby różnych grup osób najbardziej potrzebujących (w AT oferuje się wybór tornistrów dla chłopców i dziewcząt). Procedura wyboru operacji stosowana w CZ i PT opracowana jest specjalnie w celu zapewnienia równości kobiet i mężczyzn oraz niedyskryminacji. Ponadto organizacje partnerskie odgrywają ważną rolę w zapewnieniu równości kobiet i mężczyzn oraz niedyskryminacji przy udzielaniu pomocy. W LV organizacje partnerskie mogą dostarczać żywność i podstawową pomoc materialną w miejscu zamieszkania, jeżeli zażyczy sobie tego odbiorca.

Aspekty klimatyczne i ekologiczne w celu ograniczenia marnotrawienia żywności

Do kryteriów stosowanych przez państwa członkowskie przy wyborze produktów spożywczych należy ich trwałość i łatwość przechowywania, a także długi okres przydatności do spożycia, w celu ograniczenia marnotrawienia żywności. W LU prowadzone są kampanie informacyjne w sklepach spożywczych w celu propagowania przekazywania darów żywnościowych. W PL wspiera się nabywanie żywności pakowanej w papier przyjazny dla środowiska, ponieważ ulega on szybko biodegradacji i nadaje się do recyklingu. Również w RO w ramach programu dostarczania żywności zachęca się do zmniejszania zużycia papieru i do ponownego wykorzystywania materiałów.

Równoważenie diety osób najbardziej potrzebujących

Państwa członkowskie wdrożyły wymogi dotyczące zdrowia i bezpieczeństwa żywności w specyfikacjach dotyczących zakupu żywności. Konsultują się one z organizacjami partnerskimi, partnerami społecznymi, właściwymi organami i ekspertami co do wyboru dostarczanych produktów żywnościowych. W BE zaktualizowano wykaz produktów po zasięgnięciu opinii ekspertów w dziedzinie zdrowia. W LU utworzono platformę, w ramach której można omawiać z organizacjami partnerskimi zagadnienia dotyczące odżywiania, bezpieczeństwa żywności, równości i niedyskryminacji. W IT dostosowano wykaz produktów spożywczych do regionalnych sposobów odżywiania się, zaś w ES opracowano wykaz pomocy żywnościowej z uwzględnieniem krajowych strategii dotyczących odżywiania, aktywności fizycznej i zapobiegania otyłości. We FR procedura udzielania zamówień publicznych obejmuje badania organoleptyczne niektórych produktów w celu zapewnienia wymaganej jakości dostarczanych produktów. W BG jednym z kryteriów stosowanych przy wyborze jadłodajni chcących uczestniczyć w programie jest ich zdolność do spełnienia wymogów dotyczących bezpieczeństwa żywności oraz zapewniania odbiorcom końcowych zrównoważonej diety.

Podczas okresu programowania państwa członkowskie i Komisja będą musiały rozważyć możliwość wykorzystania Funduszu do finansowania dostarczania osobom najbardziej potrzebującym świeżej żywności, a także ocenić możliwości Funduszu w tym zakresie.

V. Podsumowanie

Programy Funduszu zostały opracowane na rzecz osiągnięcia konkretnego celu, jakim jest ograniczenie występowania najcięższych form ubóstwa, w granicach wsparcia, które może być zapewniane przez Fundusz. Celem programów jest dotarcie do grup osób, do których najtrudniej jest dotrzeć, i zapewnienie im natychmiastowej pomocy. Aspekt programów dotyczący włączenia społecznego przyczynia się natomiast do integracji społecznej osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji. Te cechy programów Funduszu uwypuklają również jego szczególną wartość, która polega na udzielaniu specjalnego wsparcia grupom osób, które mogą nie być w stanie bezpośrednio korzystać z innych unijnych instrumentów finansowania, takich jak europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne (EFSI).

Wskaźniki produktu dotyczące Funduszu pokazują, że wiele osób uzyskało wsparcie z jego środków już w 2014 r. Jednocześnie skromny budżet Funduszu w porównaniu z wysoką liczbą osób zagrożonych ubóstwem w UE (122,3 mln w 2014 r.) oznacza, że jego wkład w ogólne wysiłki na rzecz walki z ubóstwem w UE jest ograniczony. Kluczowe znaczenie ma zatem komplementarność względem innych instrumentów i środków na szczeblu unijnym i krajowym.

Oczekuje się, że w sprawozdaniach za 2015 r. więcej państw członkowskich poinformuje o rozpoczęciu wdrażania nowych programów Funduszu. Będzie się to również przejawiało w przedkładanych Komisji wnioskach o płatności oraz we wdrażaniu PO II. Celem Komisji będzie dopilnowanie, aby sprawozdania za 2015 r. zawierały wyczerpujące i właściwe informacje na temat sposobów wdrażania programów Funduszu we wszystkich państwach członkowskich. Jest to konieczne, aby można było uzyskać dokładny obraz wdrożenia Funduszu na poziomie UE.

Europejski Fundusz Pomocy Najbardziej Potrzebującym jest od zawsze postrzegany jako instrument o prostym systemie zarządzania, za pomocą którego można reagować na nadzwyczajne sytuacje społeczne. Z tego powodu zasady wykorzystywania środków Funduszu zostały uproszczone w porównaniu z zasadami dotyczącymi EFSI. Powodzenie działań finansowanych przez Fundusz zależy od tego, czy państwa członkowskie utrzymają prostotę przepisów wykonawczych podczas okresu programowania i nie wprowadzą obciążeń administracyjnych wykraczających poza wymogi określone przez ramy prawne Funduszu.