zmieniające rozporządzenie (UE) 2018/842 w sprawie wiążących rocznych redukcji emisji gazów cieplarnianych przez państwa członkowskie od 2021 r. do 2030 r. przyczyniających się do działań na rzecz klimatu w celu wywiązania się z zobowiązań wynikających z porozumienia paryskiego

UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

• Przyczyny i cele wniosku

W komunikacie w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu zapoczątkowano nową unijną strategię na rzecz wzrostu mającą przekształcić UE w sprawiedliwe i dobrze prosperujące społeczeństwo żyjące w nowoczesnej, zasobooszczędnej i konkurencyjnej gospodarce. W strategii tej potwierdzono, że Komisja dąży do zwiększenia ambicji celów klimatycznych oraz sprawienia, by do 2050 r. Europa stała się pierwszym kontynentem neutralnym dla klimatu. Celem strategii jest również ochrona zdrowia i dobrobytu obywateli przed zagrożeniami i negatywnymi skutkami związanymi ze środowiskiem. Konieczność i wartość Europejskiego Zielonego Ładu stały się jeszcze bardziej widoczne w świetle bardzo poważnych skutków pandemii COVID-19 dla zdrowia oraz dobrobytu gospodarczego obywateli Unii.

Znalezienie rozwiązania problemu zmiany klimatu jest sprawą niecierpiącą zwłoki. Zgodnie z ustaleniami naukowymi przedstawionymi w sprawozdaniu specjalnym Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC) neutralność w skali światowej pod względem emisji CO2 należy osiągnąć do około 2050 r., a neutralność pod względem emisji wszystkich innych gazów cieplarnianych – w późniejszych latach tego stulecia. Rozwiązanie tej pilnej kwestii wymaga od UE intensyfikacji działań i objęcia światowego przywództwa poprzez osiągnięcie do 2050 r. neutralności klimatycznej. Cel ten został określony w komunikacie „Czysta planeta dla wszystkich – Europejska długoterminowa wizja strategiczna dobrze prosperującej, nowoczesnej, konkurencyjnej i neutralnej dla klimatu gospodarki”.

W oparciu o kompleksową ocenę skutków w opublikowanym we wrześniu 2020 r. w komunikacie Komisji dotyczącym ambitniejszego celu klimatycznego Europy do 2030 r. („Plan w zakresie celów klimatycznych na 2030 r.”) zaproponowano zwiększenie poziomu ambicji UE i przedstawiono kompleksowy plan na rzecz zwiększenia w sposób odpowiedzialny ambicji wiążącego celu Unii Europejskiej na 2030 r. polegającego na redukcji emisji gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55 % w porównaniu z 1990 r. Zwiększenie ambitnego celu na 2030 r. już teraz pomaga dać pewność decydentom i inwestorom, tak aby decyzje podejmowane w nadchodzących latach nie spowodowały utrwalenia poziomów emisji niezgodnych z celem UE, jakim jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r. Cel na 2030 r. jest zgodny z celem porozumienia paryskiego polegającym na utrzymaniu wzrostu temperatury w skali światowej na poziomie znacznie niższym niż 2 °C oraz kontynuowaniu działań na rzecz utrzymania go poniżej 1,5 °C.

Rada Europejska zatwierdziła nowy wiążący cel UE na 2030 r. na posiedzeniu w grudniu 2020 r. Rada wezwała również Komisję, „by oceniła, w jaki sposób wszystkie sektory gospodarki mogą najlepiej przyczynić się do osiągnięcia celu na 2030 r., i by przedstawiła niezbędne wnioski wraz z dogłębną analizą skutków środowiskowych, gospodarczych i społecznych na szczeblu państw członkowskich, uwzględniając krajowe plany w dziedzinie energii i klimatu oraz dokonując przeglądu istniejących elastycznych możliwości”.

W tym celu w rozporządzeniu ustanawiającym ramy na potrzeby osiągnięcia neutralności klimatycznej („Europejskie prawo o klimacie”) nadano prawnie wiążący charakter unijnemu celowi polegającemu na osiągnięciu neutralności klimatycznej do 2050 r. i podniesiono poziom ambicji na 2030 r., który ma polegać na redukcji do 2030 r. krajowych emisji gazów cieplarnianych netto (emisji po odliczeniu pochłaniania) o co najmniej 55 % w porównaniu z poziomami z 1990 r.

Aby podążać ścieżką wytyczoną w Europejskim prawie o klimacie i osiągnąć ten zwiększony poziom ambicji do 2030 r., Komisja dokonała przeglądu obowiązującego obecnie prawodawstwa w zakresie klimatu i energii, które prawdopodobnie ograniczyłoby emisje gazów cieplarnianych jedynie o 40 % do 2030 r. i o 60 % do 2050 r.

Wspomniany pakiet legislacyjny „Gotowi na 55” – ogłoszony w planie Komisji w zakresie celów klimatycznych – jest najbardziej kompleksowym elementem działań na rzecz osiągnięcia nowego ambitnego celu klimatycznego na 2030 r., przy czym konieczny będzie wkład ze strony wszystkich sektorów gospodarki i w ramach wszystkich strategii politycznych.

Niniejszy wniosek będący częścią pakietu „Gotowi na 55” ma na celu zmianę rozporządzenia w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego (rozporządzenie ESR), mającą dostosować jego wkład w osiąganie ambitniejszych celów na 2030 r. W grudniu 2020 r. Rada Europejska wezwała do wspólnego osiągnięcia przez UE przedmiotowego celu w sposób możliwie najbardziej racjonalny pod względem kosztów przy zachowaniu konkurencyjności UE i uwzględnieniu różnych sytuacji wyjściowych państw członkowskich, specyficznych uwarunkowań krajowych i potencjału redukcji emisji. Przedstawiono w nim dalsze wytyczne dotyczące kluczowych elementów zmienionych ram polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030. Aby zredukować emisje gazów cieplarnianych o co najmniej 55 % w skali całej gospodarki, sektory objęte rozporządzeniem w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego będą musiały zwiększyć swoje starania. W ocenie skutków towarzyszącej planowi w zakresie celów klimatycznych wskazano, że konieczne będzie zwiększenie ogólnej redukcji o około 10 punktów procentowych w stosunku do obecnego celu określonego w rozporządzeniu ESR wynoszącego -30 % w porównaniu z 2005 r. Potrzeba dokonania przeglądu rozporządzenia ESR, podjęcia decyzji co do jego zakresu i zwiększenia ambitnego celu została już opisana w planie w zakresie celów klimatycznych.

Rozporządzenie ESR obejmuje obecnie wszystkie emisje gazów cieplarnianych zawarte w unijnym celu, które nie są objęte ani unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji (ETS), ani rozporządzeniem w sprawie użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF). Obecnie obejmuje ono bezpośrednie emisje gazów cieplarnianych z transportu (z wyjątkiem lotnictwa i żeglugi pozakrajowej), budynków, rolnictwa, instalacji przemysłowych i gazów nieobjętych EU ETS oraz odpadów, jak również emisje niezwiązane ze spalaniem, pochodzące z wykorzystania energii i produktów. Uwzględnia ono zarówno emisje CO2, jak i znaczną część emisji innych niż CO2. Rozporządzenie ESR przyjęto w 2018 r. z myślą o osiągnięciu celu polegającego na redukcji objętych nim emisji o 30 % do 2030 r. w porównaniu z 2005 r., spójnego z ogólnoeuropejskim celem redukcji emisji w całej gospodarce UE o co najmniej 40 % do 2030 r. w porównaniu z 1990 r. W rozporządzeniu ESR ustanowiono wiążące roczne cele w zakresie emisji gazów cieplarnianych dla państw członkowskich, pozwalające wspólnie osiągnąć tę redukcję. Jeśli przepisy pozostaną niezmienione, sektory objęte obecnie rozporządzeniem ESR osiągną łącznie w 2030 r. redukcję emisji o 32 % w porównaniu z 2005 r. Nawet jeśli oznaczałoby to przekroczenie wspomnianego wyżej wkładu zakładającego redukcję o 30 %, to i tak wkład ten byłby niewystarczający do osiągnięcia ogólnego celu polegającego na redukcji o co najmniej 55 % w stosunku do 1990 r., zgodnie z porozumieniem zawartym w Europejskim prawie o klimacie. Ogólnym celem niniejszej inicjatywy jest zatem zmiana rozporządzenia ESR, tak aby przyczyniało się ono do osiągania ambitnych celów klimatycznych na 2030 r. polegających na osiągnięciu do 2030 r. redukcji emisji gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55 % w stosunku do poziomu z 1990 r. w sposób racjonalny pod względem kosztów i spójny, przy uwzględnieniu potrzeby sprawiedliwej transformacji oraz konieczności wkładu w działania klimatyczne UE ze strony wszystkich sektorów. Celem jest osiągnięcie stopniowej i zrównoważonej ścieżki do neutralności klimatycznej do 2050 r.

W niniejszym wniosku zwiększono poziom ambicji celów krajowych zgodnie z ogólnounijnym celem polegającym na redukcji o 40 % w sektorach objętych rozporządzeniem ESR do 2030 r. w porównaniu z 2005 r. Państwa członkowskie przyczyniają się do ogólnej redukcji emisji w UE na 2030 r., przyjmując cele zakładające redukcję emisji o 10–50 % w stosunku do poziomów z 2005 r.

• Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Za pośrednictwem pakietu „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków” Unia realizuje ambitny program dekarbonizacji – w szczególności poprzez budowanie solidnej unii energetycznej – który obejmuje cele na 2030 r. w zakresie efektywności energetycznej i wykorzystania energii odnawialnej.

Pakiet klimatyczno-energetyczny „Gotowi na 55” stanowi kompleksowe działanie mające na celu przegląd przepisów Unii w celu dostosowania ich do bardziej ambitnych celów klimatycznych UE. Wszystkie inicjatywy wchodzące w skład pakietu są ze sobą ściśle powiązane.

Niniejszy wniosek ustawodawczy stanowi uzupełnienie innych wniosków w ramach inicjatywy „Gotowi na 55”, które mają na celu wspólną realizację, jako pakiet, celów w zakresie klimatu. Wzrasta znaczenie i intensywność interakcji między środkami na poziomie UE a środkami państw członkowskich. W związku z tym niniejszy wniosek ustawodawczy zachowuje spójność z:

a)Europejskim prawem o klimacie;

b)przeglądem dyrektywy 2003/87/WE ustanawiającej system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w Unii;