Zasady i cele europejskiego filara praw socjalnych służyć będą za punkt odniesienia dla dalszego wdrażania europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej. Uwzględniono je już w projekcie wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu oraz we wniosku w sprawie nowych wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia – dokumentach, które towarzyszą niniejszej rocznej analizie wzrostu gospodarczego Komisja będzie kontynuować te prace w ramach analizy, która zostanie włączona do następnych sprawozdań krajowych, oraz podczas przygotowywania zaleceń dla poszczególnych krajów w cyklu europejskiego semestru na 2018 r.

Europejski filar praw socjalnych wyraża zasady i prawa, które są niezbędne dla sprawiedliwych i sprawnie funkcjonujących rynków pracy oraz systemów opieki społecznej w Europie XXI w. Ma on nadawać kierunek odnowionej konwergencji dążącej do poprawy warunków pracy i życia, czerpiąc inspirację z istniejącego bogactwa dobrych praktyk w całej Europie oraz wykorzystując mocne podstawy prawne, które obowiązują na poziomie unijnym i międzynarodowym.

Należy kontynuować wysiłki na rzecz realizacji reform, które są w toku. Jednocześnie jednak potrzebne są dalsze reformy strukturalne, aby gospodarka Europy stała się bardziej stabilna, sprzyjająca włączeniu społecznemu, wydajna i odporna. Europejskie gospodarki i społeczeństwa muszą stać się mniej podatne na zagrożenia, a bardziej zdolne do reagowania na wstrząsy oraz lepiej przygotowane do tego, by dostosowywać się do długoterminowych zmian strukturalnych i czerpać z nich korzyści. W tym celu polityka gospodarcza, finansowa i budżetowa muszą zapewnić stabilność makroekonomiczną i zminimalizować narażenie na wstrząsy zewnętrzne lub wewnętrzne. Efektywne i elastyczne rynki produktowe, rynki pracy i rynki kapitałowe odgrywają zasadniczą rolę w zapewnieniu, aby zasoby były wykorzystywane w najbardziej wydajny sposób. Zwiększona wydajność zależy od inwestycji, innowacji, edukacji i wysoko wykwalifikowanej siły roboczej. Ludzie muszą mieć możliwość wykorzystywania szans w ciągu całego swojego życia zawodowego oraz oparcia się na odpowiednich siatkach bezpieczeństwa socjalnego w razie potrzeby. Do połowy 2018 r. państwa członkowskie powinny wprowadzić odpowiednie środki w celu wdrożenia zalecenia Rady pt. „Ścieżki poprawy umiejętności: nowe możliwości dla dorosłych”, zgodnie z zobowiązaniem podjętym w momencie przyjęcia zalecenia w grudniu 2016 r.

Ta sytuacja stwarza UE szansę przywrócenia trwałej konwergencji gospodarczej i społecznej. Mimo że wszystkie państwa członkowskie notują dodatni wzrost gospodarczy, to znajdują się one na różnych etapach, jeśli chodzi o cykl koniunkturalny oraz porównanie z wynikami gospodarczymi i poziomem zatrudnienia sprzed kryzysu. Bez pracy wciąż jest 18,9 mln osób, poziom inwestycji nadal jest zbyt niski, wzrost płac jest ograniczony, na rynku pracy utrzymuje się zastój, a inflacja bazowa według prognoz ma pozostać na niskim poziomie. W niektórych państwach członkowskich wysoki poziom zadłużenia hamuje wzrost gospodarczy. Istnieje pole do wzmocnienia dalszego ożywienia gospodarczego, zwłaszcza dzięki reformom strukturalnym, które stwarzają warunki dla pobudzenia inwestycji i zwiększenia wzrostu płac realnych dla wsparcia popytu wewnętrznego, sprzyjając przywróceniu równowagi wewnętrznej i zewnętrznej w strefie euro.

Europejska gospodarka umacnia się w zmieniającym się kontekście politycznym Obserwuje się wzrost gospodarczy, który przekracza oczekiwania, a także spadek bezrobocia, ożywienie inwestycji i poprawę finansów publicznych. W ciągu ostatnich 18 kwartałów odnotowano stały wzrost gospodarczy zarówno w UE, jak i w strefie euro; wzrost ten jest elementem ożywienia gospodarczego odczuwalnego już we wszystkich państwach członkowskich. Wzrasta poziom zatrudnienia – w drugim kwartale 2017 r. rekordowa liczba 235,4 mln osób miała pracę. Od początku kadencji obecnej Komisji w UE powstało 8 mln dodatkowych miejsc pracy – z czego 5,5 mln w strefie euro. Stopa bezrobocia wynosi 7,5 % w UE i 8,9 % w strefie euro – to najniższe poziomy odnotowane w ciągu ostatnich dziewięciu (w przypadku UE) i ośmiu lat (w przypadku strefy euro). Zmniejszają się także stopy bezrobocia długotrwałego i bezrobocia młodzieży. Znacząco poprawił się stan finansów publicznych i powoli następuje ożywienie inwestycji. Do tych pozytywnych tendencji przyczyniła się polityka strukturalna oraz korzystne rozwiązania polityki makroekonomicznej.

Kluczowe dla zapewnienia przyszłych perspektyw wzrostu są inwestycje podnoszące wydajność. Ukierunkowane inwestycje w takich obszarach, jak infrastruktura, edukacja, szkolenia, ochrona zdrowia, badania naukowe, innowacje cyfrowe i gospodarka o obiegu zamkniętym, mogą zwiększyć zarówno wydajność, jak i zatrudnienie. Trzeba jednak zapobiegać powstawaniu baniek finansowych związanych z nieefektywną alokacją zasobów. Kryzys gospodarczy wyraźnie pokazał, że jest to szczególnie istotne w strefie euro, gdzie gospodarki są finansowo bardziej zintegrowane i podatne na większy efekt domina. Pomocny w tym względzie może być bardziej skuteczny nadzór mikro- i makroostrożnościowy.

Bardziej symetryczne przywrócenie równowagi wewnątrz strefy euro przyczyniłoby się do poprawy otoczenia inwestycyjnego. Choć wszystkie państwa powinny usunąć wąskie gardła będące przeszkodą dla inwestycji, to zachęcanie państw strefy euro, które mają duże nadwyżki na rachunku obrotów bieżących, pomoże przywrócić równowagę. Inwestorzy prywatni potrzebują klimatu zaufania i pewności, aby dokonywać inwestycji. Odnowiona strategia dotycząca polityki przemysłowej UE sprzyjać będzie dalszym inwestycjom sektora prywatnego dzięki systemowi zachęt do stosowania nowych technologii cyfrowych i kluczowych technologii prorozwojowych oraz ograniczeniu obecnej nierównowagi między ryzykiem i rentownością.

Wykorzystanie reform do wspierania inwestycji

Państwa członkowskie powinny kontynuować reformy, aby zachęcać do inwestowania, stosując efekt dźwigni finansowej, by za pomocą finansowania publicznego przyciągnąć inwestycje sektora prywatnego, oraz usprawniając otoczenie biznesu. Pomoże to wzmocnić odporność gospodarczą i będzie miało pozytywny wpływ na długoterminową konwergencję gospodarczą i zmniejszenie różnic społecznych. Reformy powinny mieć na celu poprawę otoczenia biznesu, uproszczenie systemu podatkowego i uczynienie go bardziej przyjaznym dla inwestycji, zwiększenie efektywności administracji publicznej oraz ograniczenie braku elastyczności na rynkach pracy i rynkach produktowych.

Silniejsze i bardziej efektywne instytucje publiczne są niezbędne do stworzenia odpornych struktur gospodarczych, które sprzyjają inwestycjom i wzrostowi gospodarczemu, przy pełnym poszanowaniu zasady praworządności. Plan inwestycyjny dla Europy pokazał, że państwa członkowskie, które posiadają mocne struktury koordynacji i planowania, bardziej efektywnie wykorzystują unijne fundusze. Państwom tym zwykle lepiej udaje się zapewnić stabilną serię projektów. Należy wzmacniać struktury planowania i koordynacji, a jednocześnie ograniczać obciążenie administracyjne dla inwestorów. Państwa posiadające bardziej skuteczne instytucje są też mniej podatne na wahania wzrostu i mniej narażone na poważne spadki produkcji globalnej. Dla przykładu efektywny system wymiaru sprawiedliwości wspiera przedsiębiorstwa, ponieważ ułatwia egzekwowanie umów i przyczynia się do zwalczania korupcji. Korupcja stanowi barierę dla inwestycji w niektórych państwach członkowskich, gdyż stwarza niepewność w otoczeniu biznesu, spowalnia procedury i potencjalnie nakłada dodatkowe koszty. Praworządność oraz poprawa niezależności, jakości i efektywności systemów wymiaru sprawiedliwości mają kluczowe znaczenie dla środowiska przyjaznego dla biznesu. Skuteczne ramy prawne dotyczące niewypłacalności umożliwiają restrukturyzację i likwidację nierentownych przedsiębiorstw. Państwa członkowskie, w których zachodzi taka potrzeba, powinny podjąć działania, by z czasem usprawnić swoje instytucje.

Integracja rynków finansowych wciąż pozostaje znacząco w tyle za innymi porównywalnymi gospodarkami. Ma to szczególne znaczenie w przypadku strefy euro, gdzie udział sektora prywatnego w podziale ryzyka jest niezbędny w sytuacji braku kursu wymiany wewnątrz strefy oraz znaczącego udziału sektora publicznego w podziale ryzyka. Potrzebne są szybsze postępy w dokończeniu budowy unii bankowej, w której zmniejszanie ryzyka idzie w parze z podziałem ryzyka. Stabilność makrofinansową znacząco wzmocniłoby przyjęcie wspólnego mechanizmu ochronnego w ramach jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków, wspólnego systemu gwarantowania depozytów oraz środków regulacyjnych zaproponowanych przez Komisję w listopadzie 2016 r., a także zmniejszenie liczby zagrożonych aktywów odziedziczonych po kryzysie. Po dokończeniu ich budowy unia bankowa i unia rynków kapitałowych stworzą niezbędne warunki dla zwiększonego transgranicznego świadczenia usług finansowych i wyższego poziomu amortyzacji wstrząsów w strefie euro.

Silniejszy wzrost gospodarczy i specyficzne dla poszczególnych państw działania doprowadziły do znaczącej poprawy jakości aktywów banków w szeregu państw członkowskich. Liczba kredytów zagrożonych na ogół obniża się, choć w niektórych państwach członkowskich utrzymuje się na wysokim poziomie i nadal stanowi przeszkodę dla rentowności banków, zwłaszcza średnich i małych. To z kolei utrudnia finansowanie gospodarki realnej. Należy w trybie pilnym wdrożyć plan działania dotyczący kredytów zagrożonych, uzgodniony w lipcu 2017 r.

Unia rynków kapitałowych daje znaczne możliwości poprawy dostępu do alternatywnych, potencjalnie tańszych źródeł finansowania. Dzięki transgranicznej własności aktywów finansowych zwiększyłaby się zdolność amortyzowania wstrząsów w strefie euro. Sukces unii rynków kapitałowych zależeć będzie od poziomu zaangażowania politycznego Parlamentu Europejskiego i państw członkowskich oraz od sposobu, w jaki uczestnicy rynku wykorzystują dostępne możliwości finansowania i inwestowania.

Istnieje potrzeba zapewnienia większej przejrzystości w odniesieniu do przepływów finansowych. Komisja niedawno wystąpiła z propozycją nowych przepisów dotyczących przejrzystości mających zastosowanie do pośredników, którzy opracowują dla swoich klientów systemy planowania podatkowego i ułatwiają ich stosowanie. Pomogą one w walce z unikaniem opodatkowania. Do końca 2017 r. UE powinna dysponować wykazem jurysdykcji niechętnych współpracy, który stanowić będzie skuteczniejsze narzędzie w relacjach z państwami trzecimi, które dopuszczają się nieuczciwych działań. Komisja w dalszym ciągu będzie też nawoływać do usprawnienia międzynarodowych ram podatkowych, aby zapewnić sprawiedliwe i efektywne opodatkowanie przedsiębiorstw na całym świecie oraz chronić bazę podatkową państw członkowskich.

Handel i inwestycje, które przynoszą korzyści wszystkim, muszą być wolne i uczciwe, zapewniać wzajemne korzyści i działać w oparciu o równe warunki. Komisja prowadzi szereg ambitnych negocjacji handlowych, w celu otwarcia nowych rynków, które są kluczowym czynnikiem sprzyjającym tworzeniu miejsc pracy i wzrostowi gospodarczemu w UE, oraz w celu zapewnienia przestrzegania przepisów w handlu światowym. Kontynuowane są też prace nad reformą instrumentów ochrony handlu, aby umożliwić UE skuteczne i szybkie działanie w przypadku nieuczciwych praktyk handlowych i zakłóceń na rynku. Komisja wystąpiła też z propozycją europejskich ram monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych, które budzą obawy związane z bezpieczeństwem lub porządkiem publicznym.

Inwestycje, które zwiększają zrównoważenie środowiskowe, mogą stymulować wydajność całej gospodarki dzięki bardziej efektywnemu gospodarowaniu zasobami i niższym kosztom nakładów, ograniczając jednocześnie koszty zewnętrzne i negatywne efekty zewnętrzne. Wsparcie przechodzenia do gospodarki o obiegu zamkniętym zapewni nowe miejsca pracy w usługach innowacyjnych, usługach konserwacji i naprawy oraz w dziedzinie projektowania i wyrobu nowych, bardziej zrównoważonych produktów. Do konkretnych obszarów, których to potencjalnie dotyczy, należą: udzielanie zamówień publicznych, inwestycje w infrastrukturę gospodarowania odpadami i wodą, budownictwo, surowce krytyczne, biopaliwa i biochemikalia.

Optymalne wykorzystanie możliwości budżetu UE i budżetów krajowych

W czasie kryzysu gospodarczego i finansowego, kiedy budżety krajowe znalazły się pod silną presją, budżet UE okazał się skutecznym instrumentem wspierania inwestycji w spójność, łączność (transport, energia, sektory cyfrowe), innowacje, środowisko oraz wsparcie dla MŚP. W niektórych państwach członkowskich był lub wciąż jest najważniejszym źródłem inwestowania. Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS) odegrał ważną rolę katalizatora inwestycji sektora prywatnego. To pokazało, jak szybko budżet UE może reagować na pojawiające się wyzwania i tworzyć znaczną dźwignię finansową . Jednocześnie wejście na rynek tych funduszy pokazało, że ich rzeczywisty wpływ nie będzie odczuwalny, dopóki nie zostaną usunięte inne bariery.

Do listopada 2017 r. plan inwestycyjny dla Europy przyczynił się już do uruchomienia dodatkowych 251,6 mld EUR na inwestycje we wszystkich 28 państwach członkowskich. Jest to 79,8 % pierwotnie zakładanego celu 315 mld EUR. Rozporządzenie EFIS 2.0 przedłuży czas trwania funduszu do końca obowiązujących wieloletnich ram finansowych, czyli do 2020 r. Zwiększy też gwarancje UE z 16 mld do 26 mld EUR, a kapitał Europejskiego Banku Inwestycyjnego z 5 mld do 7,5 mld EUR. To powinno zmobilizować prywatne i publiczne środki na inwestycje na kwotę 500 mld EUR do 2020 r.

Inwestycje publiczne i prywatne są niezbędne do zwiększenia potencjalnego wzrostu gospodarczego perspektywie średnio- i długoterminowej. Infrastruktura fizyczna i inne rodzaje infrastruktury są potrzebne, aby usprawnić działalność gospodarczą przedsiębiorstw i poprawić ich wydajność. Większy wkład sektora prywatnego w rozwój kapitału ludzkiego i projekty infrastruktury stanowić będzie uzupełnienie wsparcia z sektora publicznego i zapewni efekt dźwigni finansowej. W przyszłości korzystne byłoby ustanowienie ram finansowych sprzyjających inwestycjom i mobilizacji kapitału prywatnego, które umożliwiłyby również łączenie instrumentów finansowych i dotacji, aby pomóc w uruchomieniu projektów.

Inwestowanie w wysokiej jakości edukację, szkolenia, wzrost wydajności pracy i aktywną politykę rynku pracy ma zasadnicze znaczenie dla zwiększenia szans obywateli i ich integracji na rynku pracy, co wciąż jest najlepszym sposobem na zwalczanie ubóstwa i wykluczenia społecznego. Niezwykle istotne jest wyposażenie pracowników w odpowiednie umiejętności i wspieranie ich na zmieniającym się rynku pracy. Konieczne jest zwłaszcza rozwijanie umiejętności cyfrowych.

Europejczycy potrzebują przystępnych cenowo, dostępnych i dobrej jakości usług. Usługi, takie jak opieka nad dziećmi, opieka pozaszkolna, edukacja, szkolenia, mieszkalnictwo, opieka zdrowotna i długoterminowa, są niezbędne do zapewnienia wszystkim równych szans. Istotne są też mieszkalnictwo socjalne i inne rodzaje pomocy mieszkaniowej. Należy tu również uwzględnić ochronę osób znajdujących się w trudnej sytuacji przed nieuzasadnioną przymusową eksmisją i egzekucją z nieruchomości, a także przeciwdziałanie bezdomności.

3.Reformy strukturalne na rzecz wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu, pozytywnej konwergencji społeczno-gospodarczej i konkurencyjności

Reformy strukturalne są niezbędne, aby umożliwić gospodarce radzenie sobie ze wstrząsami, dostosowanie się do bardziej długoterminowych zmian strukturalnych i osiąganie lepszych wyników społecznych. W wielu państwach kryzys gospodarczy ujawnił brak odpowiednich struktur i zdolności dostosowawczych, które umożliwiłyby łagodniejsze amortyzowanie wstrząsów i przygotowanie gruntu pod szybkie ożywienie gospodarcze. Reformy strukturalne powinny uwzględniać efekty dystrybucyjne w różnych grupach społecznych i regionach. Dzięki temu gospodarki staną się bardziej odporne i konkurencyjne i będą mogły powrócić na ścieżkę długoterminowego wzrostu gospodarczego cechującego się pozytywnymi wynikami społecznymi i gospodarczymi oraz konwergencją.

Odpowiednie planowanie i prezentacja reform strukturalnych ma zasadnicze znaczenie dla ograniczenia krótkoterminowych kosztów i zmaksymalizowania długoterminowych korzyści pod względem zwiększonej wydajności i potencjału wzrostu gospodarczego. Niektóre reformy strukturalne mogą się wiązać z krótkoterminowymi kosztami popytu i efektami dystrybucyjnymi, które należy uwzględnić podczas ich planowania i realizacji. Ogólna skuteczność reform rynku pracy i rynku produktowego na ogół poprawia się, jeśli reformy te są częścią dobrze zaplanowanego pakietu. Ponadto reformy administracji publicznej i otoczenia biznesu pociągają za sobą minimalne koszty krótkoterminowe i mogą być skuteczne na dowolnym etapie cyklu koniunkturalnego, co przemawia na korzyść ich realizacji. Zapewnianie integralności i przejrzystości w administracji publicznej, w tym wprowadzanie skutecznych środków zapobiegania korupcji, jest niezbędne do świadczenia wysokiej jakości usług dla przedsiębiorstw i obywateli.