Fundusze te, będące jednym z największych instrumentów inwestycyjnych w ramach budżetu UE, wspierają spójność terytorialną, gospodarczą i społeczną regionów Europy, a także ich odporność i zdolność do wyjścia z kryzysu, z którym borykały się w ostatnich latach. Obejmują one:

·wsparcia 45 mln osób dzięki działaniom na rzecz zatrudnienia, włączenia społecznego lub edukacji;

·wsparcia ponad 2 mln projektów w sektorze rolnym i na obszarach wiejskich;

·stworzenia 236 500 nowych miejsc pracy na szczeblu regionalnym;

·utrzymania 31 500 miejsc pracy i stworzenia 4 000 nowych miejsc pracy w sektorze morskim i sektorze gospodarki rybnej.

Informacje przekazane przez państwa członkowskie na temat realizacji programów funduszy ESI na 2020 r. mają charakter wstępny. Wynika to z faktu, że skutki kryzysu związanego z COVID-19 wciąż się kształtują. W ramach programów nadal uruchamiane jest finansowanie unijne, aby przeciwdziałać skutkom pandemii, a jednocześnie realizować ich pierwotne cele strategiczne w dość odmiennym kontekście. Od wiosny 2020 r. zapewniono dodatkową elastyczność w przeprogramowywaniu funduszy za pośrednictwem inicjatyw inwestycyjnych w odpowiedzi na koronawirusa (CRII i CRII+), a w ramach REACT-EU zaplanowano zwiększenie środków finansowych na programy na lata 2014–2020 z wykorzystaniem finansowania z NextGenerationEU. W poniższych sekcjach skupiono się na pierwszej ocenie tych wyjątkowych środków.

2.Przegląd realizacji

2.1.Realizacja finansowa

5 funduszy ESI umożliwiło inwestycje o wartości 640 mld EUR

W ramach pięciu funduszy ESI (tj. EFRR, FS, EFS, EFRROW, EFMRA) pierwotnie przeznaczono 461 mld EUR w budżetowym okresie programowania 2014–2020. Środki te, uzupełnione współfinansowaniem krajowym, umożliwiły inwestycje o łącznej wartości 640 mld EUR (z wyłączeniem nowych zasobów REACT-EU). Koszty ponoszone przez beneficjentów projektów kwalifikują się do współfinansowania z funduszy ESI do końca 2023 r.

Całkowity koszt projektów wybranych przez państwa członkowskie do wsparcia z funduszy ESI do końca 2020 r. wynosi 676 mld EUR i stanowi 106 % łącznego przydziału. Jest to wzrost o 17 punktów procentowych w porównaniu z sytuacją na koniec 2019 r. Większość państw członkowskich przydzieliła cały dostępny budżet na cykl 2014–2020. Przydział przekraczający 100 % wynika z praktyki stosowanej w wielu programach, polegającej na przyznawaniu wsparcia dla takiej liczby projektów, która przekracza całkowity planowany koszt programu. Uznaje się to za ostrożną technikę zarządzania. Państwa członkowskie wybierają więcej projektów do dofinansowania, aby stworzyć bufor, na wypadek gdyby niektóre projekty nie powiodły się w trakcie realizacji lub gdyby pojawiły się dodatkowe środki, co zapewnia optymalne wykorzystanie funduszy.

Jeżeli chodzi o płatności UE, dotychczasowe dowody wskazują, że realizacja finansowa jest zazwyczaj powolna w początkowych latach realizacji, natomiast znacznie przyspiesza w kolejnych latach, co odzwierciedla cykl życia projektu. Okres 2014–2020 potwierdza tę regułę. Wskaźnik płatności UE wynosił zaledwie 7 % pod koniec 2016 r. i zaczął znacznie przyspieszać w 2017 r. Biorąc pod uwagę zarówno wysoki poziom zaawansowania realizacji programów, jak i natychmiastową elastyczność funduszy zapewnioną w ramach reagowania kryzysowego w kontekście CRII, w tym 100 % finansowania UE, nastąpił wyraźny wzrost płatności UE na rzecz programów. Jeżeli chodzi o płatności z budżetu UE na rzecz państw członkowskich, do końca 2020 r. wypłacono ogółem 253,8 mld EUR netto (55 % planowanej kwoty UE na cały okres). Wskaźnik wydatkowania musi nadal przyspieszać w nadchodzących latach do czasu zamknięcia programów. W 2020 r. umorzono jedynie 4,7 mln EUR.

Najnowsze dane finansowe przekazane przez państwa członkowskie za wrzesień 2021 r. odzwierciedlają obecnie znaczne dodatkowe zasoby przeznaczone w 2021 r. na politykę spójności w ramach REACT-EU (36 mld EUR) i EFRROW (29 mld EUR). W przypadku polityki spójności dane finansowe z września 2021 r. potwierdzają utrzymujące się wysokie wydatki. W ciągu dziewięciu miesięcy zgłoszono dodatkowe wydatki w wysokości 51 mld EUR.

Wsparto 3 mln przedsiębiorstw

2.2.Kluczowe osiągnięcia funduszy ESI

W ramach regulacyjnych na lata 2014–2020 regulujących fundusze ESI przewidziano wspólne wskaźniki dla każdego z funduszy UE, co pozwala na coroczne zagregowane monitorowanie przez Komisję działań inwestycyjnych oraz produktów i rezultatów inwestycji.

Łączne najważniejsze dane dotyczące wyników zgłoszone przez państwa członkowskie do końca 2020 r. były następujące:

·3,6 mln przedsiębiorstw skorzysta z projektów wybranych do wsparcia z funduszy ESI, z czego 3 mln przedsiębiorstw otrzymywało już wsparcie;

·dzięki wsparciu z EFRR utworzono 236 500 nowych miejsc pracy;

·45,3 mln uczestników skorzystało z projektów wspieranych z EFS i Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych;

·do tej pory wsparcie otrzymało 2 mln projektów, których celem jest zwiększenie konkurencyjności sektora rolnego i przedsiębiorstw wiejskich oraz tworzenie i utrzymanie miejsc pracy na obszarach wiejskich;