UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Kształcenie, szkolenie i młodzież to zagadnienia znajdujące się od niedawna w centrum uwagi przywódców UE. W deklaracji rzymskiej z dnia 25 marca 2017 r. wezwali oni do budowy „Unii, w której obywatele mają nowe możliwości rozwoju kulturalnego i społecznego oraz wzrostu gospodarczego” oraz zobowiązali się do pracy na rzecz Unii, „w której młodzi ludzie mają dostęp do kształcenia i szkolenia najwyższej jakości i mogą uczyć się i znajdować zatrudnienie na całym kontynencie”.

W swojej rezolucji z dnia 14 września 2017 r. „w sprawie przyszłości programu Erasmus+”, Parlament Europejski podkreślił, że przyszły program powinien w swoim ostatecznym kształcie być skierowany do wszystkich młodych ludzi oraz że te wyższe ambicje dotyczące następnego okresu programowania muszą znaleźć odzwierciedlenie w zwiększonym budżecie, tak by uwolnić pełen potencjał programu.

Dnia 17 listopada 2017 r., w ramach Szczytu Społecznego w Göteborgu, Parlament Europejski, Rada i Komisja uroczyście ogłosiły i podpisały Europejski filar praw socjalnych, który w swojej pierwszej zasadzie stanowi, że każdy ma prawo do edukacji włączającej, charakteryzującej się dobrą jakością, szkoleń i uczenia się przez całe życie w celu utrzymania i nabywania umiejętności, które pozwolą mu w pełni uczestniczyć w życiu społeczeństwa i skutecznie radzić sobie ze zmianami na rynku pracy.

W swoich konkluzjach z dnia 14 grudnia 2017 r. Rada Europejska podkreśliła znaczenie społecznego, edukacyjnego i kulturalnego wymiaru unijnych polityk we wzajemnym zbliżaniu Europejczyków i budowaniu wspólnej przyszłości, a także wezwała państwa członkowskie, Radę i Komisję, by zgodnie z odnośnymi kompetencjami poczyniły postęp w pracach, by zintensyfikować mobilność i wymiany, w tym poprzez znacznie wzmocniony, włączający i poszerzony program.

W swoim komunikacie z dnia 14 lutego 2018 r. pt. „Nowe, nowoczesne wieloletnie ramy finansowe dla Unii Europejskiej, która skutecznie realizuje swoje priorytety po 2020 r.” Komisja podkreśliła, że budżet UE będzie musiał zapewnić wywiązanie się z obietnic złożonych przez przywódców Unii, w tym poprzez pełne wdrożenie Europejskiego filaru praw socjalnych, a także wspieranie młodzieży i mobilności europejskich obywateli. W komunikacie podkreślono również, że istnieje powszechna zgoda co do potrzeby zwiększenia mobilności i wymian, w tym poprzez znaczne wzmocnienie i rozszerzenie programu Erasmus+, sprzyjającego włączeniu społecznemu, a także wskazano, że program pomaga osobom młodym w zdobywaniu umiejętności przydatnych na rynku pracy, sprzyja zrozumieniu innych kultur i wzmacnia tkankę społeczną Unii.

W swoim komunikacie pt. „Nowoczesny budżet dla Unii, która chroni, wspiera i broni - Wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027”, przyjętym dnia 2 maja 2018 r., Komisja zaproponowała położenie większego nacisku na młodzież w następnych wieloletnich ramach finansowych. W tym celu ponad dwukrotnie zwiększony zostanie budżet programu Erasmus+ (...), który jest jednym z najbardziej znanych sukcesów Unii. W nowym programie nacisk zostanie położony na włączenie społeczne i dotarcie do większej liczby młodych ludzi ze środowisk defaworyzowanych. Dzięki temu więcej młodych ludzi będzie mogło przenieść się do innego kraju, aby uczyć się lub pracować. Komisja zaproponowała zatem silniejszy program Erasmus, którego budżet w omawianym okresie osiągnie poziom 30 mld EUR. Proponuje również uwzględnienie kwoty 700 mln EUR na nową inicjatywę „DiscoverEU”, która umożliwi osobom młodym odkrywanie innych państw UE.

Ambicje dotyczące kolejnego programu (zwanego dalej „programem”) są zgodne z wizją Komisji w zakresie prac na rzecz ustanowienia do 2025 r. europejskiego obszaru edukacji, o którym mowa w komunikacie w sprawie wzmocnienia tożsamości europejskiej dzięki edukacji i kulturze z dnia 14 listopada 2017 r.. Europejski obszar edukacji oznacza Europę, w której granice nie są przeszkodą w uczeniu się. Powinna być kontynentem, na którym normą jest spędzanie czasu w innym państwie członkowskim w celu nauki, studiowania lub pracy, a także znajomość dwóch języków oprócz języka ojczystego; kontynentem, na którym ludzie mają silne poczucie tożsamości europejskiej, europejskiego dziedzictwa kulturowego i jego różnorodności. Program będzie kluczowym elementem, wspierającym działania na rzecz europejskiego obszaru edukacji.

Celem jest rozszerzenie przetestowanego już programu we wszystkich kategoriach osób uczących się, niezależnie od tego, czy korzystają one ze szkolnictwa wyższego, kształcenia ogólnego, kształcenia i szkolenia zawodowego czy kształcenia dorosłych lub kształcenia pozaformalnego, działań młodzieżowych oraz działań w ramach aktywnego uczestnictwa. Zwiększenie dostępności programu dla szerszej grupy odbiorców oznacza zwiększone potrzeby finansowe programu, ale również – co bardzo istotne – połączenie środków, zasad i warunków uczestnictwa, pozwalających na zastosowanie korzyści skali, wprowadzenie uproszczeń celem likwidacji obciążeń administracyjnych i usunięcie w ten sposób barier dla mobilności, a także zwiększenie znaczenia i atrakcyjności programu oraz pogłębienie jego charakteru sprzyjającego włączeniu społecznemu. Celem jest trzykrotne zwiększenie liczby uczestników, a jednocześnie wdrożenie środków i zachęt jakościowych, które umożliwiłyby lepsze dotarcie do osób uczących się o mniejszych możliwościach.

Europejczycy muszą dysponować umiejętnościami potrzebnymi w społeczeństwie, które jest coraz bardziej mobilne, wielokulturowe i cyfrowe. Istnieje wyraźna potrzeba wyjścia naprzeciw tym wyzwaniom oraz inwestowania w działania zapewniające ludziom odpowiedni pakiet wiedzy, umiejętności i kompetencji, w tym nauki języków obcych, w kontekście uczenia się przez całe życie. Dzięki temu zwiększona zostanie odporność takich osób i możliwość ich zatrudnienia, jak również wspierana będzie spójność społeczna. Europa potrzebuje również większych inwestycji w umiejętności cyfrowe i przyszłościowe dziedziny, takie jak zmiany klimatu, czysta energia, sztuczna inteligencja, robotyka, analiza danych, sztuka/projektowanie itp. Wszystkie powyższe dziedziny mają kluczowe znaczenie dla przyszłego zrównoważonego wzrostu gospodarczego i spójności Europy. Program może wnieść istotny wkład dzięki pobudzaniu innowacji oraz likwidacji różnic w poziomie wiedzy, umiejętności i kompetencji w Europie. Ukierunkowane działania pomogą Unii uwolnić potencjał w zakresie innowacji, kreatywności i przedsiębiorczości w obszarze gospodarki cyfrowej. Wspieranie kultury i kreatywności w kształceniu przyczyni się do większej odporności społeczeństwa europejskiego.

Aby wzmocnić skutki jakościowe obecnego programu, przyszły program powinien w większym stopniu i bardziej skutecznie docierać do osób w różnym wieku i mających różne uwarunkowania kulturowe, społeczne i ekonomiczne. Powinien również w większym stopniu docierać do osób o mniejszych szansach, w tym osób niepełnosprawnych i migrantów, jak również obywateli Unii mieszkających w obszarach oddalonych. W przypadku uczniów zdobywanie doświadczeń związanych z mobilnością edukacyjną było dotychczas rzadkością. W przypadku studentów, stażystów, praktykantów i ogólnie młodzieży obecny program nie jest w stanie zaspokoić wysokiego i rosnącego zapotrzebowania na udział w działaniach z zakresu mobilności edukacyjnej. Z tego względu potrzebne są dalsze wysiłki służące wzmocnieniu włączającego charakteru programu i dodatkowemu zwiększeniu jego wydajności, w oparciu o doskonałe wyniki uzyskiwane w okresie ostatnich trzydziestu lat przez programy unijne w tej dziedzinie. Zostanie to osiągnięte szczególnie poprzez zwiększenie i ułatwienie działań w zakresie mobilności obejmujących uczniów, osoby uczące się zawodu, praktykantów i młodzież. W odniesieniu do wszystkich rodzajów działań w zakresie mobilności należy zoptymalizować poziom dotacji, w tym przez zapewnienie wyższych dotacji dla niektórych kategorii studentów i osób uczących się, w tym w przypadku mobilności studentów. Poszerzone zostaną szanse mobilności dla młodzieży uczestniczącej w działaniach z zakresu pozaformalnego uczenia się, aby dotrzeć do większej liczby osób młodych. Wprowadzone zostaną środki, aby zachęcić osoby młode do włączania się i uczenia się uczestnictwa w społeczeństwie obywatelskim, co pozwoli na podnoszenie świadomości w zakresie wspólnych wartości UE, zbliżanie młodzieży i decydentów na szczeblu lokalnym, krajowym i europejskim, a także przyczyni się do procesu integracji europejskiej.

Program powinien również docierać do większej grupy docelowej, zarówno w Unii, jak i poza nią, przez szersze wykorzystanie narzędzi informacyjnych, komunikacyjnych i technologicznych, mobilności mieszanej (połączenia mobilności fizycznej i wirtualnej) oraz współpracy wirtualnej. Aby program był bardziej włączający, a w szczególności aby uwzględniał potrzeby pewnych grup docelowych, takich jak uczący się dorośli, promowane będą bardziej elastyczne formy mobilności edukacyjnej, takie jak mobilność krótkoterminowa, grupowa lub wirtualna. Najlepsze praktyki w zakresie włączania w dziedzinie młodzieży można rozszerzyć na inne dziedziny. Zostanie zaprojektowane działanie szczególne – partnerstwa o małej skali – aby program stał się dostępny dla organizacji mających niewielkie doświadczenie lub mniejsze możliwości operacyjne lub niemających żadnego doświadczenia, w szczególności dla organizacji lokalnych oraz organizacji działających na rzecz osób o mniejszych szansach.

Program wyjdzie naprzeciw ogólnoeuropejskim tendencjom ograniczonego udziału w życiu demokratycznym i niskiej świadomości spraw europejskich, które wpływają na życie wszystkich obywateli Unii Europejskiej. Wiele osób jest niechętnie nastawionych do aktywnego angażowania się i uczestnictwa w swoich społecznościach lub życiu politycznym i społecznym Unii, bądź ma z tym trudności. Co więcej, chociaż 70 % Europejczyków uważa się obecnie za obywateli UE, a ten odsetek jest jeszcze wyższy wśród młodszych pokoleń, to występuje powszechny brak świadomości i zrozumienia, czym jest Unia Europejska, w jaki sposób funkcjonuje i jaka jest jej wartość dodana dla jej obywateli. Wzmocnienie tożsamości europejskiej i udział młodzieży w procesach demokratycznych ma kluczowe znaczenie dla przyszłości Unii. Program może przyczynić się do podniesienia świadomości i znajomości Unii Europejskiej wśród większej liczby odbiorców niż dotychczas. Organizacje i instytucje działające w dziedzinach kształcenia, szkolenia, młodzieży i sportu mają kluczową rolę do odegrania w rozwoju kształcenia obywatelskiego oraz rozpowszechnianiu wiedzy o sprawach europejskich na szeroką skalę. Wiedza młodych Europejczyków o tym, czym jest Unia Europejska, nie wykracza poza podstawowe fakty. Prawie dziewięciu na dziesięciu młodych ludzi w Unii uważa, że konieczne jest lepsze kształcenie w szkołach w zakresie praw i obowiązków obywatela Unii. Jednocześnie zakres nauczania o Unii Europejskiej w krajowych programach nauczania jest bardzo rozproszony i w większości przypadków brakuje w nim wymiaru aktywnego uczestnictwa. Istnieje również ogólna potrzeba wzmocnienia pozycji obywateli, aby stali się oni aktywniejsi w społeczeństwie, chcąc i mogąc w pełni uczestniczyć w społeczeństwie i życiu demokratycznym Europy.

Wspieranie i ułatwianie współpracy międzynarodowej i ponadnarodowej między organizacjami w dziedzinie kształcenia, szkolenia, młodzieży i sportu przyczynia się do realizacji powyższych celów i pokonania opisanych powyżej wyzwań. Współpraca między organizacjami i instytucjami jest katalizatorem innowacyjnych sposobów wspierania osób uczących się w ich rozwoju osobistym, edukacyjnym i zawodowym. Przynosi ona obywatelom konkretne korzyści, na przykład dzięki wzmocnieniu ich pozycji za pomocą dodatkowych kompetencji kluczowych, ograniczeniu przedwczesnego kończenia nauki szkolnej, uznawaniu kompetencji nabywanych dzięki wolontariatowi i uczeniu się pozaformalnemu, zwiększaniu liczby absolwentów szkół wyższych lub wdrażaniu reform bolońskich. Ułatwia ona obieg idei oraz przekazywanie najlepszych praktyk i wiedzy specjalistycznej, w ten sposób przyczyniając się do kształcenia charakteryzującego się dobrą jakością. Intensywność i potencjał działań w zakresie współpracy, wynikających z obecnego programu Erasmus+, pozostaje jednak na niewystarczającym poziomie, szczególnie wśród małych organizacji i organizacji lokalnych. Poziom współpracy różni się w poszczególnych krajach i regionach, a także sektorach. Można dokonać usprawnień w zakresie uczestnictwa szkół, jednostek kształcenia dorosłych i stowarzyszeń młodzieżowych. Ta sytuacja utrudnia reformy instytucjonalne i unowocześnienie systemów kształcenia, szkolenia i młodzieży na szczeblu krajowym i europejskim.

Międzynarodowy wymiar programu jest zasadniczym i przekrojowym aspektem, mającym istotne znaczenie dla działań z zakresu mobilności, współpracy oraz dialogu merytorycznego. W szczególności istnieje potrzeba wzmocnienia międzynarodowej mobilności i współpracy z państwami trzecimi, w szczególności państwami aspirującymi do członkostwa, sąsiadującymi, uprzemysłowionymi i wschodzącymi, aby wesprzeć instytucje i organizacje europejskie w zmaganiach z wyzwaniami globalizacji. Jednocześnie konieczne jest zapewnienie synergii z instrumentami zewnętrznymi Unii, aby dążyć do osiągnięcia celów jej działań zewnętrznych, aby przyczynić się do rozwoju ludzkiego i instytucjonalnego w państwach trzecich, w tym w państwach rozwijających się, oraz włączyć młodzież z tych państw, co ma kluczowe znaczenie dla budowy odporniejszych społeczeństw oraz zwiększenia zaufania międzykulturowego.

Program będzie musiał obejmować kwestie przekrojowe dotyczące wszystkich programów unijnych, takie jak uproszczenie dostępu do programu dla możliwie jak najszerszego grona grup docelowych (np. prostsze przepisy i procedury administracyjne oraz udoskonalone narzędzia internetowe), przy jednoczesnym zapewnieniu opartego na konkurencji i przejrzystego wyboru projektów oraz prawidłowego cyklu zarządzania dotacjami przy minimalizacji ryzyka finansowego dla Unii. Ponadto należy uprościć warunki realizacji komponentu międzynarodowego, aby zwiększyć dostępność działania.

Niniejszy wniosek przewiduje jako datę rozpoczęcia stosowania 1 stycznia 2021 r. i jest przedstawiany Unii składającej się z 27 państw członkowskich, zgodnie z notyfikacją o zamiarze wystąpienia z Unii Europejskiej i Euratomu przekazaną przez Zjednoczone Królestwo na podstawie art. 50 Traktatu o Unii Europejskiej, otrzymaną przez Radę Europejską w dniu 29 marca 2017 r.