Sprawozdanie specjalne Programy pomocy unijnej 
na rzecz likwidacji obiektów 
jądrowych na Litwie, 
w Bułgarii i na Słowacji – 
od 2011 r. poczyniono 
pewne postępy, lecz wciąż 
należy zmierzyć się 
z najpoważniejszymi 
wyzwaniamiPL 2016  nr 22
EUROPEJSKI
TRYBUNAŁOBRACHUNKOW
Y
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY  
12 rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxembourg  
LUKSEMBURG
Tel.: +352 4398-1
Formularz kontaktowy:  eca.europa.eu/pl/Pages/ContactForm.aspx
Strona internetowa:  eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA
Więcej informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w portalu Europa (http://europa.eu).
Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2016
Print ISBN 978-92-872-5454-2 ISSN 1831-0923 doi:10.2865/059269 QJ-AB-16-020-PL-C
PDF ISBN 978-92-872-5473-3 ISSN 1977-5768 doi:10.2865/701932 QJ-AB-16-020-PL-N
EPUB ISBN 978-92-872-5510-5 ISSN 1977-5768 doi:10.2865/94246 QJ-AB-16-020-PL-E
© Unia Europejska, 2016
Powielanie materiałów dozwolone pod warunkiem podania źródła.
W celu wykorzystania lub powielenia rys. 1, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14 i 15 oraz ilustracji w załączniku VII należy wystąpić o 
zgodę bezpośrednio do właściciela praw autorskich.
Programy pomocy unijnej  
na rzecz likwidacji obiektów 
jądrowych na Litwie,  
w Bułgarii i na Słowacji – 
od 2011 r. poczyniono  
pewne postępy, lecz wciąż 
należy zmierzyć się 
z najpoważniejszymi 
wyzwaniami
(przedstawione na mocy art. 287 ust. 4 akapit drugi TFUE)Sprawozdanie specjalnePL 2016  nr 22
02
 Zespół kontrolny
Sprawozdania specjalne Trybunału przedstawiają wyniki kontroli wykonania zadań i kontroli zgodności wybranych obszarów 
działalności UE lub kwestii związanych z zarządzaniem. Trybunał wybiera i opracowuje zadania kontrolne w taki sposób, aby 
miały one jak największe oddziaływanie, biorąc pod uwagę kryteria takie jak zagrożenia dla wykonania zadań lub zgodności, 
poziom dochodów lub wydatków w danym obszarze, nadchodzące zmiany oraz interes polityczny i społeczny.
Niniejsza kontrola wykonania zadań została przeprowadzona przez Izbę kontroli II, której przewodniczy członek Trybunału 
Henri Grethen i która zajmuje się takimi obszarami wydatków jak polityki strukturalne, transport i energia. Kontrolą kierował 
Phil Wynn Owen, członek sprawozdawca, a w działania kontrolne zaangażowany był zespół kontrolny Izby II.
03
 Spis treści
Punkt
 Glosariusz
 Wykaz skrótów
I–X Streszczenie
1–28  Wstęp
4–10  Programy pomocy UE na rzecz likwidacji obiektów jądrowych
11–17  Czym jest likwidacja obiektów jądrowych?
18–19  Gospodarowanie odpadami promieniotwórczymi
20 Zasada „zanieczyszczający płaci” jako zasada unijna i międzynarodowa
21–27  Role i obowiązki podmiotów w ramach programów pomocy UE na rzecz likwidacji obiektów 
jądrowych
28 Poprzednie sprawozdanie specjalne Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w sprawie 
likwidacji obiektów jądrowych
29–35  Zakres kontroli i podejście kontrolne
36–106  Uwagi
36–71  Od 2011 r. poczyniono pewne postępy w zakresie likwidacji obiektów jądrowych, lecz wciąż należy 
zmierzyć się z najpoważniejszymi wyzwaniami
37–58  Poczyniono postępy na terenach niekontrolowanych, jednak likwidacja budynków reaktora jeszcze nie 
została rozpoczęta, a infrastruktura do celów gospodarowania odpadami promieniotwórczymi została 
tylko częściowo ukończona
59–71  W prawie wszystkich kluczowych projektach likwidacji infrastruktury doszło do opóźnień
72–106  Szacowany koszt likwidacji wyniesie co najmniej 5,7 mld euro oraz dwukrotność tej kwoty 
w przypadku doliczenia kosztów trwałego składowania
73–74  Od 2010 r. łączny szacowany koszt likwidacji wzrósł o 40% – do kwoty 5,7 mld euro
75–85  Odnośne państwa członkowskie, zwłaszcza Litwa, borykają się z problemami finansowymi
86–88 Przeprowadzona przez Komisję ocena planów finansowych i planów likwidacji była niedostateczna
89–92  Zdecydowana większość kosztów we wszystkich trzech państwach członkowskich jest finansowana 
z budżetu UE
04 Spis treści 
93–99  Łączny szacowany koszt uległby podwojeniu w przypadku doliczenia kosztów trwałego składowania 
wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych
100–106  Zobowiązania z tytułu przyszłych kosztów nie są odpowiednio ujmowane w żadnym z trzech państw 
członkowskich
107–120  Wnioski i zalecenia
 Załącznik I –  Reaktory jądrowe likwidowane w ramach programów pomocy unijnej na rzecz 
likwidacji obiektów jądrowych
 Załącznik II –  Przegląd podstaw prawnych programów pomocy na rzecz likwidacji obiektów 
jądrowych
 Załącznik III –  Reaktory jądrowe w państwach członkowskich i ich status na dzień 31 grudnia 
2015 r.
 Załącznik IV –  Przegląd podmiotów w ramach programów pomocy na rzecz likwidacji 
obiektów jądrowych
 Załącznik V – Finansowane przez UE projekty zbadane w ramach kontroli
 Załącznik VI –  Opóźnienia i przekroczenia kosztów wpływające na próbę 18 kluczowych 
projektów infrastrukturalnych na rzecz likwidacji i projektów wspierających 
finansowanych w ramach programów pomocy unijnej od 2001 r.
 Załącznik VII –  Budowa repozytorium w głębokich warstwach geologicznych na potrzeby 
trwałego składowania wypalonego paliwa jądrowego w Olkiluoto, Finlandia
 Odpowiedzi Komisji
05
 Glosariusz
Aktywacja : proces, w ramach którego napromieniowanie neutronowe powoduje niezamierzoną indukcję 
promieniotwórczości w  moderatorach, chłodziwach oraz materiałach konstrukcyjnych i  osłonowych.
Budynek reaktora : budynek, w którym znajduje się reaktor i inne ważne podzespoły, stanowiący część terenu 
kontrolowanego.
Działania na rzecz likwidacji : projekty mające na celu złagodzenie obciążenia finansowego państw członkowskich 
związanego z likwidacją obiektów.
Elektrownia jądrowa : elektrownia wykorzystująca jako paliwo materiał rozszczepialny.
Likwidacja obiektów jądrowych : proces, w ramach którego elektrownia jądrowa jest demontowana i jej teren jest 
oczyszczany do wstępnie określonego stopnia końcowego.
Likwidacja techniczna : w niniejszym sprawozdaniu oznacza metodykę, technologie i prace związane z dekontaminacją, 
demontażem i rozdrobnieniem konstrukcji i systemów aktywowanych/skażonych promieniotwórczo oraz odpowiednim 
nimi zarządzaniem.
Międzynarodowe fundusze wspierania likwidacji : fundusze zarządzane przez EBOR wspierające proces likwidacji 
na Litwie poprzez Międzynarodowy Fundusz Wspierania Likwidacji Elektrowni Ignalino (IIDSF), w Bułgarii poprzez 
Międzynarodowy Fundusz Wspierania Likwidacji Elektrowni Kozłoduj (KIDSF) oraz na Słowacji poprzez Międzynarodowy 
Fundusz Wspierania Likwidacji Elektrowni Bohunice (BIDSF).
Mokre składowanie wypalonego paliwa jądrowego : wypalone paliwo jądrowe jest składowane w basenach. Jest to 
jedna z dwóch możliwości tymczasowego składowania wypalonego paliwa jądrowego, drugą opcją jest „składowanie 
suche”.
Odpady promieniotwórcze : materiał powstający wskutek działalności elektrowni i na skutek procesów zmierzających 
do jej likwidacji, dotknięty skażeniem promieniotwórczym lub aktywacją. Kategorię tę można dodatkowo podzielić 
na podstawie poziomu promieniotwórczości odpadów (wyłączone, bardzo krótkożyciowe, bardzo niskoaktywne, 
niskoaktywne, średnioaktywne lub wysokoaktywne).
Plan ostatecznej likwidacji : dokument opracowany przez operatora elektrowni jądrowej w przypadku zamknięcia 
obiektu oraz złożony w ramach wniosku o pozwolenie na likwidację. Określa on wszystkie niezbędne działania oraz ich 
harmonogram i szacowane koszty, a także obejmuje plan finansowy. Dokument można modyfikować w trakcie likwidacji.
Pozwolenia : wszystkie działania przeprowadzane w cyklu życia elektrowni jądrowych, w tym likwidacja, podlegają 
regulacji i wymagają pozwolenia ze strony organu krajowego. W celu prowadzenia prac na terenie kontrolowanym 
wymagana jest zmiana pozwolenia na eksploatację na pozwolenie na likwidację.
Programy pomocy na rzecz likwidacji obiektów jądrowych : programy unijne zainicjowane w celu zapewniania 
pomocy finansowej na rzecz Litwy, Bułgarii i Słowacji w procesie zamykania i likwidacji reaktorów jądrowych 
wybudowanych według projektu radzieckiego, których nie można było w sposób ekonomicznie zasadny dostosować do 
zachodnich norm bezpieczeństwa, odpowiednio w elektrowniach Ignalino, Kozłoduj i Bohunice, zgodnie z odpowiednimi 
warunkami ustanowionymi w traktatach o przystąpieniu tych państw.
06 Glosariusz 
Reaktor jądrowy : system znajdujący się na terenie elektrowni jądrowej, w którym zachodzą i są kontrolowane ciągłe 
jądrowe reakcje łańcuchowe.
Repozytorium w głębokich warstwach geologicznych : obiekt trwałego składowania jest zlokalizowany w stabilnej 
formacji geologicznej w celu zapewnienia długotrwałego zabezpieczenia (przez tysiące lat lub dłużej) odpadów 
promieniotwórczych długożyciowych oraz odizolowania odpadów od dostępnej biosfery. Składowanie oznacza brak 
zamiaru odzyskania odpadów, chociaż taka możliwość nie jest wykluczona. Składowanie geologiczne jest metodą 
składowania w szczególności wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych.
Rezerwa : w rachunkowości jest to zobowiązanie zarejestrowane w bilansie, którego kwota lub termin zapłaty są 
niepewne.
Skażenie : niezamierzona, niepożądana obecność substancji promieniotwórczej na powierzchniach lub w ciałach stałych 
lub proces prowadzący do obecności substancji promieniotwórczej w takich miejscach.
Suche składowanie wypalonego paliwa jądrowego : wypalone paliwo jądrowe jest zamknięte w pojemnikach 
osłonowych w specjalnym obiekcie. Jest to jedna z dwóch możliwości tymczasowego składowania wypalonego paliwa 
jądrowego, drugą opcją jest „składowanie mokre”.
Środki łagodzące : projekty mające na celu złagodzenie niektórych skutków utraty krajowych zdolności produkcyjnych 
w zakresie energii w związku z wczesnym zamknięciem obiektów.
Teren kontrolowany : teren kontrolowany podlegający specjalnym przepisom w celu zapewnienia ochrony przed 
promieniowaniem jonizującym oraz zapobiegania rozprzestrzenianiu się skażenia promieniotwórczego.
Teren niezagospodarowany : chociaż ten termin nie posiada standardowej definicji międzynarodowej, do celów 
niniejszego sprawozdania należy go rozumieć jako końcowy stan terenu zlikwidowanej elektrowni jądrowej, który 
umożliwia wyłączenie terenu spod kontroli regulacyjnej.
Teren zdegradowany : chociaż termin ten nie posiada standardowej definicji międzynarodowej, do celów niniejszego 
sprawozdania należy go rozumieć jako końcowy stan terenu zlikwidowanej elektrowni jądrowej, który to teren nie spełnia 
wymogów dla terenu niezagospodarowanego. Teren zdegradowany podlega kontroli regulacyjnej, a jego ponowne 
wykorzystanie i ponowne zagospodarowanie podlegają określonym ograniczeniom.
Trwałe składowanie : ostatni etap w procesie gospodarowania odpadami promieniotwórczymi. Dostępne są różnorodne 
opcje, w tym składowanie w repozytorium w głębokich warstwach geologicznych w przypadku wysokoaktywnych 
odpadów promieniotwórczych.
Warunki ex ante : warunki skutecznego i wydajnego wykorzystania wsparcia z UE. Warunki ex ante  dla programów 
pomocy na rzecz likwidacji obiektów jądrowych zostały ustanowione w rozporządzeniach Rady nr 1368/20131 
i 1369/20132. Litwa, Bułgaria i Słowacja musiały podjąć odpowiednie działania, aby spełnić te warunki przed przyjęciem 
przez Komisję decyzji w sprawie finansowania dotyczącej rocznego programu prac na 2014 r.
1 Rozporządzenie Rady (Euratom) nr 1368/2013 z dnia 13 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia unijnego dla programów pomocy dotyczących likwidacji 
obiektów jądrowych w Bułgarii i na Słowacji oraz uchylające rozporządzenia (Euratom) nr 549/2007 i (Euratom) nr 647/2010 (Dz.U. L 346 z 20.12.2013, s. 1).
2 Rozporządzenie Rady (Euratom) nr 1369/2013 z dnia 13 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia unijnego dla programu pomocy dotyczącego likwidacji 
obiektu jądrowego na Litwie oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1990/2006 (Dz.U. L 346 z 20.12.2013, s. 7).
07 Glosariusz 
Wieloletnie ramy finansowe (WRF) : WRF określają priorytety dotyczące wydatków oraz maksymalne kwoty, 
które UE może wydać w poszczególnych obszarach w ustalonym okresie kilku lat. Pułapy wydatków ustanowione 
w rozporządzeniu w sprawie wieloletnich ram finansowych nie są równe pułapom określonym w budżecie UE, które są 
zawsze niższe. WRF obejmują także źródła dochodów dla budżetu UE oraz mechanizmy korekt finansowych dla danego 
okresu (obecnie obejmującego lata 2014–2020).
Wypalone paliwo jądrowe : paliwo jądrowe, które zostało napromieniowane w reaktorze i które osiągnęło koniec 
swojego okresu użytkowania.
Zarządzanie pośrednie : jeden z trzech różnych sposobów wykonywania budżetu UE. W tym trybie zarządzania Komisja 
ponosi ogólną odpowiedzialność za budżet, ale powierza realizację działań jednemu lub kilku krajom partnerskim, 
organizacjom międzynarodowym, agencjom państw członkowskich lub innym podmiotom.
Zasada „zanieczyszczający płaci” : ogólnie przyjęta praktyka w ramach polityki ochrony środowiska, która stanowi, że 
koszty zwalczania zanieczyszczenia powinny ponosić podmioty powodujące to zanieczyszczenie.
Zobowiązanie warunkowe : w rachunkowości jest to bieżące zobowiązanie, którego zapłata nie jest prawdopodobna 
lub którego wysokość nie może być wiarygodnie zmierzona, bądź ewentualne zobowiązanie zależne od tego, czy jakieś 
niepewne zdarzenie wystąpi w przyszłości.
Zobowiązanie : w rachunkowości jest to bieżące zobowiązanie wynikające ze zdarzenia mającego miejsce w przeszłości.
08
 Wykaz skrótów
EBOR : Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju
IAS: Służba Audytu Wewnętrznego Komisji Europejskiej
JAVYS a.s. : słowackie przedsiębiorstwo państwowe odpowiedzialne za likwidację obiektów i gospodarowanie odpadami 
promieniotwórczymi
MAEA : Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej
RBMK-1500 : Reaktor kanałowy dużej mocy (taki jak na Litwie)
SERAW : bułgarskie przedsiębiorstwo państwowe zajmujące się gospodarowaniem odpadami promieniotwórczymi
VVER 440/230 : wodno-wodny reaktor energetyczny (taki jak w Bułgarii i na Słowacji)
09
 Streszczenie
I
Gdy Litwa, Bułgaria i Słowacja były państwami kandydującymi do przystąpienia do Unii Europejskiej (UE), zamknięcie, 
a następnie likwidację ośmiu reaktorów jądrowych pierwszej generacji wybudowanych według projektu radzieckiego 
w trzech elektrowniach jądrowych określono jako warunek przystąpienia tych państw.
II
Zamknięcie, a następnie likwidacja reaktorów jądrowych przed końcem ich zakładanego okresu eksploatacji stanowiły 
istotne obciążenie finansowe i gospodarcze dla tych trzech państw członkowskich. W związku z tym UE zgodziła się 
udzielić im wsparcia finansowego, począwszy od 1999 r. Do 2020 r. wsparcie ze strony UE wyniesie łącznie 3,8 mld euro, 
z czego największą część otrzyma Litwa, a następnie kolejno Bułgaria i Słowacja.
III
Celem niniejszej kontroli było ustalenie, czy dokonano postępów we wdrażaniu programów pomocy UE na rzecz likwida -
cji obiektów jądrowych na Litwie, w Bułgarii i na Słowacji w okresie od 2011 r., kiedy to opublikowane zostało poprzednie 
sprawozdanie Trybunału w tej sprawie.
IV
Specjalne programy finansowania przez UE likwidacji obiektów jądrowych nie stworzyły odpowiednich zachęt do termi -
nowej i racjonalnej pod względem kosztów likwidacji.
V
Od 2011 r. dokonano pewnych postępów w procesie likwidacji elektrowni jądrowych Ignalino na Litwie, Kozłoduj w Bułga -
rii oraz Bohunice na Słowacji. Zdemontowane zostały kluczowe podzespoły na niekontrolowanych terenach elektrowni, 
jednak w żadnym z trzech odnośnych państw członkowskich wciąż nie zostały podjęte poważne wyzwania związane 
z pracami na terenach kontrolowanych, w tym w budynkach reaktora. Chociaż władze tych państw członkowskich twier -
dzą, że elektrownie zostały nieodwracalnie zamknięte, nie wszystkie oczekiwane produkty, które Komisja wykorzystuje 
jako kryterium oceny postępów w kierunku nieodwracalnego zamknięcia, zostały w pełni uzyskane.
VI
Trzy państwa członkowskie poczyniły pewne postępy w tworzeniu infrastruktury gospodarowania odpadami, jednak 
w wielu kluczowych projektach infrastrukturalnych w latach 2011–2015 odnotowano opóźnienia. Największe opóźnienia 
wystąpiły na Litwie, gdzie końcowa data likwidacji została – w okresie od 2011 r. – przesunięta o kolejne dziewięć lat, 
tj. do 2038 r. Przed każdym z trzech państw członkowskich nadal stoją wyzwania związane z poleganiem na ekspertach 
zewnętrznych oraz wdrażaniem pierwszych w swoim rodzaju rozwiązań technicznych.
10 Streszczenie 
Zalecenie 1 : Trzy odnośne państwa członkowskie powinny:
a) w większym stopniu udoskonalić swoje praktyki w zakresie zarządzania projektami w celu zapewnienia planowego 
stworzenia niezbędnej infrastruktury gospodarowania odpadami i wypalonym paliwem jądrowym;
b) podjąć działania w celu zbudowania własnych zdolności technicznych, aby uzyskać większą równowagę między we -
wnętrzną i zewnętrzną wiedzą fachową;
c) znaleźć lepsze metody wymiany najlepszych praktyk i wiedzy technicznej, zarówno między sobą, jak i w ramach szer -
szego grona państw przeprowadzających likwidację obiektów jądrowych w UE i poza jej terytorium. Komisja powinna 
wspierać te działania w sposób racjonalny pod względem kosztów.
VII
Rozmowy w trzech państwach członkowskich dotyczące potencjalnych rozwiązań w dziedzinie trwałego składowania 
wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego, które mogą stanowić rozwiązania 
krajowe, regionalne lub inne rozwiązania unijne, nadal są na etapie koncepcyjnym, mimo że wdrożenie takich rozwiązań 
trwa dziesięciolecia.
Zalecenie 2
a) Komisja powinna, wraz ze wszystkimi właściwymi państwami członkowskimi, zbadać opcje składowania wypalonego 
paliwa jądrowego i wysokoaktywnych odpadów, w tym wszelkie rozwiązania regionalne i inne rozwiązania unijne, 
należycie uwzględniając bezpieczeństwo, ochronę i racjonalność rozwiązań alternatywnych pod względem kosztów. 
Komisja powinna włączyć przegląd tej kwestii do pierwszego sprawozdania dla Parlamentu Europejskiego i Rady 
dotyczącego wdrażania dyrektywy w sprawie odpadów promieniotwórczych.
b) Trzy odnośne państwa członkowskie powinny równocześnie poczynić postępy w realizacji swoich planów dotyczą -
cych trwałego składowania w celu opracowania bardziej kompletnych kosztorysów i planów finansowych na potrze -
by składowania wypalonego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczych, zgodnie z wymogami dyrektywy 
w sprawie odpadów promieniotwórczych.
VIII
Szacowany koszt likwidacji obiektów jądrowych w trzech skontrolowanych elektrowniach wyniesie łącznie co najmniej 
5,7 mld euro oraz dwukrotność tej kwoty w przypadku doliczenia kosztów trwałego składowania. Luka finansowa 
w związku z likwidacją na Litwie wzrosła od czasu poprzedniej kontroli przeprowadzonej przez Trybunał i koszty prze -
kraczają obecnie środki finansowe o 1,6 mld euro. Luki finansowe szacowane przez Bułgarię i Słowację wynoszą obecnie 
odpowiednio 28 mln euro i 92 mln euro. Chociaż trzy odnośne państwa członkowskie są ostatecznie odpowiedzialne za 
zapewnienie dostępności odpowiednich zasobów finansowych na likwidację obiektów jądrowych i trwałe składowanie 
wypalonego paliwa jądrowego, współfinansowanie przez nie programów UE na rzecz likwidacji pozostaje bardzo ograni -
czone. Komisja nie wydała jasnych wytycznych dotyczących wymogów współfinansowania. Liczba pracowników uległa 
zmniejszeniu we wszystkich trzech elektrowniach od czasu, gdy były w pełni eksploatowane, ale część środków unijnych 
jest wykorzystywana na pokrycie kosztów personelu pracującego nad utrzymaniem elektrowni w bezpiecznym stanie. 
W 2011 r. Komisja stwierdziła, że nie przewiduje dalszego wsparcia finansowego ze strony UE po 2020 r.
Zalecenie 3 : Trzy odnośne państwa członkowskie powinny uznać swoją rolę w zapewnianiu poszanowania zasady „zanie -
czyszczający płaci” oraz być przygotowane na wykorzystanie środków krajowych na pokrycie kosztów likwidacji, a także 
kosztów trwałego składowania, zarówno w bieżącym okresie finansowania, jak i po jego upływie.
11 Streszczenie 
Zalecenie 4 : Komisja powinna dążyć do zwiększenia współfinansowania krajowego w okresie finansowania 2014–2020. 
Powinna jasno zdefiniować, na przykład w formie decyzji Komisji, „dobrze uzasadnione wyjątkowe” warunki, na podsta -
wie których projekt może być w pełni finansowany przez UE w ramach programów pomocy na rzecz likwidacji obiektów 
jądrowych.
Zalecenie 5 : Specjalne programy finansowania likwidacji obiektów jądrowych na Litwie, w Bułgarii i na Słowacji nie 
powinny być kontynuowane po 2020 r. Jeśli zostanie stwierdzona wyraźna potrzeba wykorzystania środków unijnych po 
2020 r. w jednym lub kilku z tych trzech państw członkowskich, ewentualne przyszłe finansowanie przez UE zapropono -
wane przez Komisję i zaaprobowane przez prawodawcę powinno obejmować odpowiednie formy zachęty do przeprowa -
dzenia likwidacji, w tym związane z terminowością lub wykorzystaniem odpowiednich poziomów współfinansowania ze 
strony państw członkowskich. Jednym ze sposobów, by tego dokonać, mogłoby być zwiększenie dostępu do europejskich 
funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w celu umożliwienia pokrycia kosztów działań w ramach likwidacji obiektów 
jądrowych po spełnieniu tych warunków.
Zalecenie 6 : Komisja powinna zezwolić na wykorzystanie finansowania ze strony UE w ramach programów pomocy na 
rzecz likwidacji obiektów jądrowych do finansowania wyłącznie kosztów personelu w pełni zaangażowanego w działania 
związanie z likwidacją.
IX
Przeprowadzona przez Komisję ocena dotycząca tego, czy w planach finansowych i planach likwidacji spełnione zostały 
warunki ex ante , była niedostateczna.
Zalecenie 7 : Komisja powinna ukończyć swoją ocenę warunków ex ante .
X
Przyszłe koszty nie zawsze są uznawane za rezerwy lub ujmowane w informacji dodatkowej do sprawozdania finanso -
wego. Ogranicza to przejrzystość i zmniejsza zdolność właściwych organów do odpowiedniego planowania pokrycia 
przyszłych kosztów likwidacji obiektów jądrowych i składowania wypalonego paliwa jądrowego.
Zalecenie 8 : Komisja wraz z wszystkimi właściwymi państwami członkowskimi powinna dopilnować, by wszystkie przy -
szłe koszty związane z likwidacją obiektów jądrowych oraz trwałym składowaniem wypalonego paliwa jądrowego były 
ujmowane w odpowiedni i przejrzysty sposób, zgodnie z odnośnymi standardami rachunkowości.
12
 Wstęp Rys. 1Elektrownie jądrowe na Litwie, w Bułgarii i na Słowacji 
objęte programami pomocy UE dotyczącymi likwidacji 
obiektów jądrowych01 
Gdy Litwa , Bułgaria  i Słowacja  były państwami kandydującymi do przystąpienia do 
Unii Europejskiej (UE), zamknięcie, a następnie likwidację ośmiu reaktorów jądro -
wych pierwszej generacji wybudowanych według projektu radzieckiego w trzech 
elektrowniach jądrowych3 określono jako warunek przystąpienia tych państw (zob. 
rys. 1  i załącznik I ). Jako że modernizację gwarantującą spełnienie zachodnich norm 
bezpieczeństwa uznano za nieopłacalną, podczas negocjacji w sprawie przystąpienia 
uzgodniono, że reaktory te zostaną zamknięte przed końcem zakładanego okresu 
eksploatacji4. Wszystkie trzy elektrownie są eksploatowane przez przedsiębiorstwa 
państwowe.3 W elektrowni Kozłoduj 
w Bułgarii i elektrowni 
Bohunice na Słowacji znajdują 
się działające reaktory 
przylegające do reaktorów 
likwidowanych. W  niniejszym 
sprawozdaniu termin 
„elektrownia” jest używany 
wyłącznie w  odniesieniu do 
likwidowanych reaktorów.
4 DOC/97/8, Strasburg/Bruksela, 
15 lipca 1997 r., „Agenda 
2000 – Summary and 
conclusions of the opinions of 
Commission concerning the 
Applications for Membership 
to the European Union 
presented by the candidates 
Countries” [Agenda 2000  – 
podsumowanie opinii Komisji 
dotyczących wniosków 
o członkostwo w Unii 
Europejskiej złożonych przez 
państwa kandydujące 
i płynące z nich konkluzje]; 
Stowarzyszenie 
Zachodnioeuropejskich 
Organów Nadzoru Instalacji 
Jądrowych (WENRA), „Nuclear 
Safety in EU Candidate 
Countries” [Bezpieczeństwo 
jądrowe w  państwach 
kandydujących do UE], 
październik 2000 r.
Elektrownia jądrowa Ignalino na Litwie
Bloki 1 i 2, w każdym z nich jeden reaktor
Rodzaj reaktora: reaktor kanałowy dużej mocy (RBMK 1500)
Elektrownia jądrowa V1 Bohunice na Słowacji
Dwa reaktory
Rodzaj reaktora: wodno-wodny reaktorenergetyczny (VVER 440/230)
Elektrownia jądrowa Kozłoduj w Bułgarii
Bloki 1-4, w każdym z nich jeden reaktor
Rodzaj reaktora: wodno-wodny reaktor energetyczny (VVER 440/230)
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie informacji przekazanych przez elektrow -
nie jądrowe. Zdjęcia © Elektrownia jądrowa Bohunice, elektrownia jądrowa Kozłoduj, elektrownia 
jądrowa Ignalino
13 Wstęp 
02 
Elektrownia jądrowa Bohunice V1 na Słowacji oraz elektrownia jądrowa Kozłoduj 
w Bułgarii posiadają wodno-wodne reaktory energetyczne (VVER), które stanowią 
podkategorię reaktorów wodnych ciśnieniowych (zob. rys. 2 ). Ten typ reaktora został 
już objęty likwidacją w innych elektrowniach w Europie. Rys. 2Schemat elektrowni jądrowej z reaktorem wodnym ciśnieniowym (VVER 440/230)
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy. Reaktor
PaliwoSprężarka
Generator pary
Pompa 
zasilająca
SkraplaczTurbinaGenerator
TransformatorSiećObieg wtórny w turbinowni Stacja
elektroenergetyczna
Reaktor i podzespoły pierwotnego obiegu chłodzenia w budynku reaktora stanowią aktywowany i skażony obieg pierwotny. Turbina i skraplacz tworzą obieg wtórny. 
Elektrownia Bohunice V1 i bloki 1–4 elektrowni Kozłoduj nie posiadają masywnej obudowy stalowo-betonowej stanowiącej ostateczną barierę przed masowym uwolnieniem 
promieniowania w razie wypadku w reaktorze i podzespołach obiegu pierwotnego.Woda chłodząca 
pobierana z / 
odprowadzana
do rzeki/jeziora,
chłodnie kominowePompa układu 
chłodzenia 
reaktoraObieg pierwotny w hali 
reaktora, część terenu 
kontrolowanego
14 Wstęp 
03 
Reaktor w elektrowni Ignalino na Litwie jest reaktorem z moderatorem grafitowym 
(RBMK-1500), który stanowi podkategorię reaktorów wodnych wrzących i jest zwany 
także reaktorem typu czarnobylskiego (zob. rys. 3 ). Tego rodzaju reaktor z moderato -
rem grafitowym jest likwidowany po raz pierwszy5.5 Bloki reaktora w Czarnobylu, 
mimo iż są zamknięte, 
nie zostały zlikwidowane. 
Po wypadku w 1986 r. blok 
reaktora 4 został nakryty 
tzw.  sarkofagiem.Rys. 3Schemat elektrowni jądrowej z reaktorem z moderatorem grafitowym (RBMK-1500)
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy.Stacja
elektroenergetycznaTurbinownia
TurbinaGeneratorSieć
Transformator
Skraplacz
Główna pompa obiegowaElementy paliwowe
Reaktor
Reaktor i podzespoły głównego obiegu chłodzenia w budynku reaktora stanowią aktywowany i skażony obieg, który jest bezpośrednio podłączony do turbiny i skraplacza 
w turbinowni. Bloki 1 i 2 elektrowni Ignalino nie posiadają masywnej obudowy stalowo-betonowej stanowiącej ostateczną barierę przed masowym uwolnieniem promieniowania w razie wypadku w reaktorze i podzespołach głównego obiegu chłodzenia.Główna 
pompa 
obiegowaGra/f_itowe pręty 
kontrolneWoda chłodząca pobierana
z jeziora / odprowadzana do jezioraOdwadniacz 
bębnowy Hala/budynek reaktora, część terenu 
kontrolowanego
15 Wstęp 
Programy pomocy UE na rzecz likwidacji obiektów 
jądrowych
04 
Zamknięcie, a następnie likwidacja tych elektrowni jądrowych przed końcem ich 
zakładanego okresu użytkowania stanowiły istotne obciążenie finansowe i gospodar -
cze dla trzech omawianych państw członkowskich, tym bardziej, że nie zgromadziły 
one środków krajowych na potrzeby pokrycia pełnych kosztów likwidacji i nie posia -
dały niezbędnej infrastruktury gospodarowania odpadami6.
05 
UE zgodziła się udzielić wsparcia finansowego, począwszy od 1999 r. Początkowo 
wsparcie było zapewniane w ramach programu PHARE, który stanowił instrument 
przedakcesyjny ukierunkowujący pomoc finansową i techniczną dla państw kandydu -
jących w Europie Środkowo-Wschodniej. Po przystąpieniu wszystkich trzech państw 
do UE wsparcie kontynuowano w ramach programów pomocy UE na rzecz likwidacji 
obiektów jądrowych na podstawie zapisów poszczególnych traktatów o przystą -
pieniu oraz rozporządzeń Rady (zob. przegląd w załączniku II )7. Odrębny, specjalny 
program wsparcia został wdrożony w odniesieniu do każdego państwa.
06 
Od początku obowiązywania programów wsparcia w 1999 r. aż do 2013 r. obejmowa -
ły one:
 ο działania na rzecz likwidacji mające na celu złagodzenie obciążenia finansowego 
tych państw członkowskich po rozpoczęciu likwidacji elektrowni,
 ο środki mające na celu złagodzenie niektórych skutków utraty krajowych zdol -
ności produkcyjnych w zakresie energii w związku z wczesnym zamknięciem 
obiektów.
07 
W obecnym okresie obejmującym lata 2014–2020 wyłącznie działania dotyczące 
likwidacji8 kwalifikują się do finansowania w ramach programów pomocy UE na rzecz 
likwidacji obiektów jądrowych, które są zgodne z celami szczegółowymi przedsta -
wionymi w tabeli 1 .6 Dokument roboczy służb 
Komisji „Dane dotyczące 
programów pomocy na rzecz 
likwidacji obiektów 
jądrowych” (SEC(2011) 914 
final).
7 Oprócz wsparcia z UE Litwa 
i Bułgaria otrzymały także 
oddzielne dotacje 
z rachunków bezpieczeństwa 
jądrowego prowadzonych 
przez Europejski Bank 
Odbudowy i Rozwoju (EBOR) 
z przeznaczeniem na 
bezpieczeństwo operacyjne 
elektrowni jądrowych.
8 Środki łagodzące, obejmujące 
efektywność energetyczną 
i energię ze źródeł 
odnawialnych, kwalifikują się 
do finansowania w  ramach 
europejskich funduszy 
strukturalnych 
i inwestycyjnych, z których 
korzystają wszystkie trzy 
państwa członkowskie.
16 Wstęp Tabela 1Cele szczegółowe programów pomocy UE na rzecz likwidacji obiektów jądrowych 
w latach 2014–2020
Program Cele szczegółowe
Ignalino, LitwaUsunięcie paliwa z rdzenia reaktora w bloku 2 oraz z basenów paliwowych reaktorów w blokach 1 i 2 do suchego przechowalnika 
wypalonego paliwa jądrowego.
Bezpieczne utrzymanie bloków reaktorów.
Prace demontażowe w turbinowni i w innych budynkach pomocniczych.
Bezpieczne zagospodarowanie odpadów z likwidacji zgodnie ze szczegółowym planem gospodarowania odpadami.
Kozłoduj, BułgariaPrzeprowadzenie prac demontażowych w turbinowni bloków 1–4 oraz w budynkach pomocniczych.
Demontaż dużych podzespołów i urządzeń w budynkach reaktorów bloków 1–4.
Bezpieczne zagospodarowanie odpadów z likwidacji zgodnie ze szczegółowym planem gospodarowania odpadami.
Bohunice, SłowacjaPrzeprowadzenie prac demontażowych w turbinowni i w budynkach pomocniczych reaktora V1.
Demontaż dużych podzespołów i urządzeń w budynkach reaktora V1.
Bezpieczne zagospodarowanie odpadów z likwidacji zgodnie ze szczegółowym planem gospodarowania odpadami.
Wszystkie programyMożliwe działania służące utrzymaniu wysokiego poziomu bezpieczeństwa w blokach podlegających likwidacji, w tym służące 
wsparciu dla personelu elektrowni jądrowych.
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie rozporządzeń Rady (Euratom) nr 1368/2013 i 1369/2013.
08 
Do 2020 r. unijne wsparcie osiągnie łączną kwotę 3,8 mld euro (zob. rys. 4 ).Rys. 4Unijna pomoc na rzecz likwidacji obiektów jądrowych 
na Litwie, w Bułgarii i na Słowacji w latach 1999–2020
0200
100400600
500
300800
700900(w mln EUR)
1999–2006                                                                                                                       
(8 lat)2007–2013                                                            
(7 lat)2014–2020                                                                                             
(7 lat)Ignalino, Litwa
Kozłoduj, Bułgaria
Bohunice, Słowacja340530
201837
510
423
225293451
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie danych przekazanych przez Komisję 
Europejską.
17 Wstęp 
09 
Największą część otrzymała Litwa, a następnie kolejno Bułgaria i Słowacja (zob. rys. 5 )9.9 W całym sprawozdaniu 
państwa członkowskie są 
wymieniane w  kolejności 
odpowiadającej wielkości ich 
programów, czyli: Litwa, 
Bułgaria i Słowacja.
10 SEC(2011) 1387 final, 
dokument roboczy służb 
Komisji, „Ocena skutków”.
11 COM(2016) 177 final z dnia 
4 kwietnia 2016 r., s. 7, 
„Przykładowy program 
energetyki jądrowej 
przedstawiony na podstawie 
art. 40 traktatu Euratom w celu 
uzyskania opinii 
Europejskiego Komitetu 
Ekonomiczno-Społecznego”, 
zwany dalej przykładowym 
programem energetyki 
jądrowej Komisji z 2016 r.Rys. 5Część łącznej unijnej pomocy na rzecz likwidacji 
przypadająca na poszczególne państwa członkowskie 
w latach 1999–2020
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie danych przekazanych przez Komisję 
Europejską.Bohunice, Słowacja
849/uni00A0mln euro 
22%Kozłoduj, Bułgaria
1143/uni00A0mln euro
30% Ignalino, Litwa
1818/uni00A0mln euro
48%
10 
W swojej ocenie skutków przygotowanej w odniesieniu do okresu finansowania 
2014–2020 Komisja stwierdziła, że „nie przewiduje dalszego wsparcia finansowego ze 
strony UE” po 2020 r.10.
Czym jest likwidacja obiektów jądrowych?
11 
Likwidacja obiektów jądrowych stanowi ostatni etap cyklu eksploatacji elektrowni 
jądrowej. W całej Europie rośnie liczba elektrowni jądrowych, których likwidację 
już rozpoczęto lub nastąpi to w perspektywie krótko- lub średniookresowej. We -
dług stanu na koniec 2015 r. w UE eksploatowanych było 129 reaktorów jądrowych, 
a kolejnych 91 zostało zamkniętych, z czego trzy zostały zupełnie zlikwidowane (zob. 
załącznik III ). Szacuje się, że ponad 50 spośród 129 eksploatowanych reaktorów 
zostanie zamkniętych do 2025 r.11.
18 Wstęp 
12 
Likwidacja obiektów jądrowych obejmuje szereg określonych procesów, a niektó -
re z nich przeprowadzane są równolegle. Proces jest zakończony, gdy teren jest 
oczyszczony w stopniu umożliwiającym jego ponowne wykorzystanie lub ponowne 
zagospodarowanie bez ograniczeń (status „terenu niezagospodarowanego”) lub 
z pewnymi ograniczeniami (status „terenu zdegradowanego”), zgodnie z prze -
pisami krajowymi. Wszystkie trzy elektrownie na Litwie, w Bułgarii i na Słowacji 
mają zostać zlikwidowane w stopniu zapewniającym osiągnięcie statusu „terenu 
zdegradowanego”.
13 
Wszystkie trzy państwa członkowskie opowiedziały się za strategią likwidacji obej -
mującą „natychmiastowy demontaż”, a nie „odroczony demontaż” lub „długoter -
minowe bezpieczne zabezpieczenie”. W przypadku natychmiastowego demontażu 
likwidacja rozpoczyna się wkrótce po całkowitym wyłączeniu z eksploatacji. W przy -
padku alternatywnej strategii odroczonego demontażu po usunięciu paliwa jądrowe -
go całość lub część obiektu zawierającego materiał promieniotwórczy przetwarza się 
lub utrzymuje w stanie bezpiecznego składowania do czasu późniejszej dekontami -
nacji lub demontażu12.
14 
Likwidacja obejmuje zarówno tradycyjne prace związane z likwidacją urządzeń prze -
mysłowych, takie jak rozbiórka turbinowni, jak i wysoce specjalistyczne postępowa -
nie z materiałami promieniotwórczymi na miejscu. Kluczowe znaczenie ma zaplano -
wanie prawidłowej sekwencji działań oraz określenie stosowanych procedur i metod. Rys. 6 Status reaktorów jądrowych w UE na dzień 31 grudnia 2015 r.
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie danych przekazanych przez Komisję Euro -
pejską oraz pochodzących z systemu informacji o reaktorach (PRIS) MAEA.Zamknięte:   
91 reaktorów 
(w tym 3 całkowicie 
zlikwidowane)W eksploatacji:  
129 reaktorówW budowie:   
4 reaktory12 Normy bezpieczeństwa 
MAEA, „Decommissioning of 
Facilities, General Safety 
Requirements, No. GSR 
Part 6”[Likwidacja obiektów, 
ogólne wymogi 
bezpieczeństwa (GSR), nr GSR 
część 6], 2014.
19 Wstęp 
15 
Na rys. 7  przedstawiono główne procesy związane z likwidacją elektrowni jądrowej.Rys. 7Główne procesy związane z likwidacją elektrowni jądrowej
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy.Proces likwidacji obiektów jądrowych 
Bieżące prace na terenie elektrowni:
 opracowanie i utrzymanie radiologicznej inwentaryzacji i charakterystyki obiektu
 utworzenie, utrzymywanie i mody/f_ikowanie układów zabezpieczających
 dekontaminacja
Teren niekontrolowany (głównie poza budynkiem reaktora):
 dekontaminacja, demontaż i usunięcie układów, konstrukcji i maszyn
 usunięcie i zabezpieczenie materiałów skażonych/aktywowanych
 usunięcie/składowanie nisko- i średnioaktywnych odpadów
Teren kontrolowany (głównie wewnątrz budynku reaktora):
 dekontaminacja, demontaż i usunięcie układów, konstrukcji i maszyn
 usunięcie i zabezpieczenie materiałów skażonych/aktywowanych
 usunięcie i składowanie nisko-, średnio- i wysokoaktywnych odpadówUsunięcie 
paliwai wypalonego paliwajądrowego z reaktoraWyłączenie spod nadzoru instytucjonal-nego
Osiągnięcie 
statusu „terenu zdegradowane-go” lub „terenu niezagospodar-owanego” ,jak określono wstępnie 
16 
Operatorzy obiektów jądrowych muszą opracować i aktualizować plan ostatecznej 
likwidacji  zawierający plan finansowy i określający wszystkie niezbędne działania 
oraz ich harmonogram i szacowane koszty13. Wsparcie UE należy wdrażać zgodnie 
z tymi planami przy zachowaniu najwyższego stopnia bezpieczeństwa14.
17 
Wszystkie działania przeprowadzane w cyklu życia elektrowni jądrowych, w tym 
likwidacja, podlegają regulacji i wymagają pozwolenia ze strony organu krajowego.13 Normy bezpieczeństwa 
MAEA, „General Safety 
Requirements Part 6” [Ogólne 
wymogi bezpieczeństwa 
część 6], s. 15–16.
14 Art. 2 ust. 1 rozporządzeń 
Rady (Euratom) nr 1368/2013 
i 1369/2013.
20 Wstęp 
Gospodarowanie odpadami promieniotwórczymi
18 
Wszystkie etapy jądrowego cyklu paliwowego generują odpady promieniotwórcze. 
System klasyfikacji Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA) określa sześć 
klas odpadów promieniotwórczych, w zależności od poziomu promieniotwórczości, 
jak przedstawiono w tabeli 2 .Tabela 2Klasy odpadów promieniotwórczych wraz ze sposobami gospodarowania nimi i ich 
składowania
Klasa OpisGospodarowanie i  składowanie
(przedstawione wartości głębokości podziemnej mają 
wyłącznie charakter orientacyjny)
WyłączoneOdpady zawierające małe stężenia radionuklidów, 
które nie wymagają zastosowania ochrony radiolo -
gicznej i mogą być zwolnione z kontroli regulacyjnej.poziom gruntudopuszczalny poziom radioaktywności, 
składowisko odpadów
Bardzo krótkożycioweOdpady zawierające wyłącznie radionuklidy 
o bardzo krótkim czasie połowicznego rozpadu, 
o stężeniu promieniotwórczym powyżej poziomów 
zwolnienia.poziom podłoża składowanie do celów rozpadu
Bardzo niskoaktywneOdpady, które niekoniecznie spełniają kryteria dla 
odpadów zwolnionych, ale które nie wymagają 
wysokiego poziomu zabezpieczenia i odizolowania.poziom podłoża składowisko
NiskoaktywneOdpady z  ograniczoną liczbą radionuklidów 
długożyciowych. Takie odpady wymagają solidnego 
odizolowania i zabezpieczenia na okres do kilkuset 
lat.pod ziemią blisko powierzchni (<30 m)
ŚrednioaktywneOdpady, które ze względu na swoją zawartość, 
w szczególności radionuklidów długożyciowych, 
wymagają większego stopnia zabezpieczenia, lecz 
nie wymagają lub wymagają tylko ograniczonych 
rozwiązań w zakresie rozpraszania ciepła.pod ziemią głębokość pośrednia (30–100 m)
WysokoaktywneOdpady o  stężeniu promieniotwórczym wystarcza -
jąco wysokim, aby generować duże ilości ciepła lub 
z dużą zawartością radionuklidów długożyciowych. 
Do kategorii tej należy wypalone paliwo jądrowe.pod ziemią składowanie geologiczne (>400 m)
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie norm bezpieczeństwa MAEA, „General Safety Guide No GSG-1, Classification of Radioacti -
ve Waste” [Ogólne wytyczne bezpieczeństwa nr GSG-1, Klasyfikacja odpadów promieniotwórczych], 2009.
21 Wstęp 
19 
Każda klasa wymaga odmiennych technologii i metod w celu bezpiecznego odizo -
lowania odpadów i gospodarowania nimi. Na jednym końcu spektrum znajdują się 
odpady zwolnione, które można usuwać wraz z odpadami z gospodarstw domowych. 
Na przeciwległym końcu spektrum znajdują się wysokoaktywne odpady, takie jak 
wypalone paliwo jądrowe, które są tak promieniotwórcze, że wymagają zabezpie -
czenia i odizolowania najwyższego stopnia w celu zapewnienia długoterminowej 
ochrony i bezpieczeństwa. Składowanie w repozytorium w głębokich warstwach 
geologicznych, na głębokości kilkuset metrów poniżej poziomu gruntu, uznaje się za -
sadniczo za preferowaną opcję trwałego składowania wysokoaktywnych odpadów15. 
Zgodnie z normami bezpieczeństwa MAEA gospodarowanie odpadami nie kończy 
się w momencie zakończenia procesu likwidacji, gdyż wysokoaktywne odpady nie są 
jeszcze składowane w obiekcie trwałego składowania16.
Zasada „zanieczyszczający płaci” jako zasada unijna 
i międzynarodowa
20 
Gospodarowanie wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi 
w Unii Europejskiej podlega przepisom dyrektywy w sprawie odpadów promie -
niotwórczych17. Jej wymogi są oparte na konwencji MAEA z 1997 r., której sygnatariu -
szami są Litwa, Bułgaria i Słowacja18. Konwencja ta zobowiązuje umawiające się strony 
do stosowania zasady „zanieczyszczający płaci”, co oznacza, że producenci odpadów 
powinni ponosić koszty gospodarowania nimi w celu zapobiegania szkodom dla 
zdrowia ludzi i środowiska19. Kolejną zasadą stanowiącą podstawę konwencji jest 
unikanie nadmiernych obciążeń związanych z gospodarowaniem odpadami jądro -
wymi dla przyszłych pokoleń. Ma to swoje odzwierciedlenie w dyrektywie w sprawie 
odpadów promieniotwórczych, która stanowi, że „[k]ażde państwo członkowskie 
powinno przyjąć etyczne zobowiązanie wobec przyszłych pokoleń do nienakładania 
nadmiernych obciążeń w odniesieniu do wypalonego paliwa jądrowego i odpadów 
promieniotwórczych, w tym wszelkich odpadów promieniotwórczych, których należy 
się spodziewać w związku z likwidacją istniejących obiektów jądrowych”20.
Role i obowiązki podmiotów w ramach programów 
pomocy UE na rzecz likwidacji obiektów jądrowych
21 
Zgodnie z odpowiednimi przepisami prawnymi Komisja Europejska  zdecydowa -
ła się na zarządzanie pośrednie programami pomocy na rzecz likwidacji obiektów 
jądrowych21. W ramach tego rodzaju zarządzania Komisja powierza zadania związane 
z wykonywaniem budżetu instytucjom wdrażającym (zob. załącznik IV ), ale zacho -
wuje ogólną odpowiedzialność za wykonanie budżetu UE. Komisja musi w związku 
z tym zapewnić, by instytucje wdrażające posiadały odpowiednie struktury na po -
trzeby kontroli i monitorowania. Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju  (EBOR) jest 
instytucją wdrażającą dla wszystkich tych trzech programów.15 Normy bezpieczeństwa MAEA, 
„General Safety Guide 
No GSG-1, Classification of 
Radioactive Waste” [Ogólne 
wytyczne bezpieczeństwa 
nr GSG-1, Klasyfikacja odpadów 
promieniotwórczych], 2009, s. 6.
16 Normy bezpieczeństwa MAEA, 
„General Safety Guide 
No GSG-1, Classification of 
Radioactive Waste” [Ogólne 
wytyczne bezpieczeństwa 
nr GSG-1, Klasyfikacja odpadów 
promieniotwórczych], 2009, s. 3.
17 Dyrektywa Rady 2011/70/
Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. 
ustanawiająca ramy wspólnoto -
we w zakresie odpowiedzialne -
go i bezpiecznego gospodaro -
wania wypalonym paliwem 
jądrowym i  odpadami 
promieniotwórczymi 
(Dz.U. L 199 z 2.8.2011, s. 48).
18 MAEA, „Joint Convention on the 
Safety of Spent Fuel Manage -
ment and on the Safety of 
Radioactive Waste Manage -
ment” [Wspólna konwencja 
bezpieczeństwa w  postępowa -
niu z wypalonym paliwem 
jądrowym i  bezpieczeństwa 
w postępowaniu z odpadami 
promieniotwórczymi].
19 Art. 21 Wspólnej konwencji 
bezpieczeństwa w  postępowa -
niu z wypalonym paliwem 
jądrowym i  bezpieczeństwa 
w postępowaniu z odpadami 
promieniotwórczymi MAEA 
stanowi, że: „każda z Umawiają -
cych się Stron zapewni, aby 
bezpośrednia odpowiedzial -
ność za bezpieczeństwo 
postępowania z  wypalonym 
paliwem lub odpadami 
promieniotwórczymi 
spoczywała na posiadaczu 
stosownego zezwolenia, a także 
podejmie właściwe działania 
w celu zapewnienia, że każdy 
posiadacz zezwolenia wywiąże 
się ze swych zobowiązań”.
20 Motyw 24 dyrektywy Rady 
2011/ 70/Euratom.
21 Art. 58 lit. c) rozporządzenia 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady (UE, Euratom) nr 966/2012 
z dnia 25 października 2012 r. 
w sprawie zasad finansowych 
mających zastosowanie do 
budżetu ogólnego Unii oraz 
uchylającego rozporządzenie 
Rady (WE, Euratom) 
nr 1605/2002 (Dz.U. L 298 
z 26.10.2012, s. 1), ostatnio 
zmienionego rozporządzeniem 
(UE, Euratom) 2015/1929 z dnia 
28 października 2015 r.
22 Wstęp 
22 
Ponadto na Litwie Centralna Agencja Zarządzająca Projektem , krajowy podmiot 
sektora publicznego, stanowi drugą instytucję wdrażającą i pełni takie same funkcje 
jak EBOR w odniesieniu do projektów, którymi zarządza22. W momencie przeprowa -
dzania kontroli wszystkie nowe projekty były zarządzane przez Centralną Agencję 
Zarządzającą Projektem. EBOR pozostanie odpowiedzialny za projekty, które zostały 
mu wcześniej powierzone.
23 
Trzy odnośne państwa członkowskie  są zobowiązane do ustanowienia odpowied -
nich struktur krajowych na potrzeby wdrażania programów oraz podejmowania 
wszystkich koniecznych działań w celu usunięcia wszelkich przeszkód prawnych lub 
administracyjnych dla prawidłowego funkcjonowania odpowiednich programów 
likwidacji23. Państwa członkowskie wyznaczają koordynatora programu z minister -
stwa odpowiedzialnego za politykę energetyczną, który przyjmuje ogólną odpowie -
dzialność za planowanie, koordynację i monitorowanie odpowiednich programów 
likwidacji na poziomie krajowym.
24 
Litwa powołała także ministra finansów na stanowisko koordynatora finansowe -
go odpowiedzialnego za nadzór finansowy nad Centralną Agencją Zarządzającą 
Projektem.
25 
Głównymi beneficjentami  programów są operatorzy elektrowni jądrowych lub 
posiadacze pozwolenia na likwidację, którzy są przedsiębiorstwami państwowymi. Są 
oni odpowiedzialni za realizację projektów po zatwierdzeniu wniosków.
26 
Każdego roku państwa członkowskie przedstawiają roczny program prac określający 
przewidziane wykorzystanie finansowania. Komisja zatwierdza następnie decyzje 
w sprawie finansowania po konsultacji z Komitetem ds. Pomocy na rzecz Likwidacji 
Obiektów Jądrowych składającym się z przedstawicieli 28 państw członkowskich UE. 
Zatwierdza także dokumentację dotyczącą poszczególnych projektów, które mają 
być finansowane w ramach pomocy UE, wybranych przez instytucję wdrażającą. Po 
zakończeniu koordynacji na poziomie lokalnym koordynator programu przedkłada 
nowe wnioski projektowe do zatwierdzenia przez EBOR, a na Litwie przez Centralną 
Agencję Zarządzającą Projektem. Po weryfikacji instytucje wdrażające przekładają 
wnioski projektowe Komisji.22 Słowacja formalnie 
zaproponowała utworzenie 
drugiego krajowego kanału 
wdrażania, w ramach którego 
słowacka Agencja Innowacji 
i Energii działałaby obok EBOR.
23 Art. 4 decyzji wykonawczej 
Komisji z dnia 7 sierpnia 2014 r. 
w sprawie zasad stosowania 
w odniesieniu do programów 
pomocy dotyczących 
likwidacji obiektów jądrowych 
w Bułgarii, na Litwie i na 
Słowacji w  okresie 2014-2020, 
C(2014) 5449 final.
23 Wstęp 
24 Sprawozdanie specjalne 
nr 16/2011 „Pomoc finansowa 
Unii Europejskiej na rzecz 
likwidacji obiektów jądrowych 
w Bułgarii, na Litwie i Słowacji: 
osiągnięcia i  przyszłe 
wyzwania” ( http://eca.europa.eu ).27 
Komisja następnie przekazuje EBOR odpowiednie środki pieniężne, a także – w przy -
padku Litwy – Centralnej Agencji Zarządzającej Projektem, zgodnie z ustaleniami 
umownymi. Podmioty te monitorują następnie wdrażanie projektów.
Poprzednie sprawozdanie specjalne Europejskiego 
Trybunału Obrachunkowego w sprawie likwidacji 
obiektów jądrowych
28 
W sprawozdaniu specjalnym z 2011 r. Europejski Trybunał Obrachunkowy zbadał 
pomoc finansową UE na rzecz likwidacji obiektów jądrowych w Bułgarii, na Litwie 
i Słowacji24.
24
 Zakres kontroli i podejście 
kontrolne
25 Sprawozdanie specjalne 
nr 16/2011.29 
Celem kontroli było ustalenie, czy dokonano postępów we wdrażaniu programów 
pomocy UE na rzecz likwidacji obiektów jądrowych na Litwie, w Bułgarii i na Słowa -
cji w okresie od 2011 r., kiedy to opublikowane zostało poprzednie sprawozdanie 
Trybunału25.
30 
W szczególności Trybunał zbadał, czy dokonano postępów w ramach programów 
pod względem:
– demontażu elektrowni, uzyskania koniecznych pozwoleń oraz stworzenia infra -
struktury gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami,
– przeprowadzenia wiarygodnej oceny kosztów i zabezpieczenia koniecznych 
funduszy w celu zakończenia likwidacji.
31 
W każdym z trzech państw członkowskich kontrolerzy Trybunału odwiedzili kontro -
lowane elektrownie, przeanalizowali dokumentację programów i projektów oraz 
przeprowadzili rozmowy z urzędnikami z państw członkowskich, operatorami elek -
trowni jądrowych, posiadaczami krajowych pozwoleń na gospodarowanie odpadami 
promieniotwórczymi, organami regulacyjnymi oraz urzędnikami instytucji wdrażają -
cych i Komisji Europejskiej.
32 
Aby ocenić postępy na poziomie projektu, Trybunał wybrał 17 finansowanych przez 
UE projektów, z zakresu infrastruktury i spoza tego zakresu, dotyczących likwidacji 
obiektów jądrowych w trzech państwach członkowskich (zob. załącznik V ). Try -
bunał wybrał projekty, w odniesieniu do których wyciągnął najważniejsze wnioski 
w poprzednim sprawozdaniu, oraz inne projekty, które mają kluczowe znaczenie dla 
kwestii likwidacji obiektów jądrowych. Trybunał zgromadził także dane na temat 
opóźnień i przekroczeń kosztów wpływających na 18 bieżących kluczowych projek -
tów infrastrukturalnych ( załącznik VI ).
33 
Trybunał wskazał także, w stosownych przypadkach, pojawiające się przykłady 
udoskonalania praktyk w trzech odnośnych państwach członkowskich oraz ogólnego 
myś  lenia przyszłościowego. W tym celu Trybunał przeprowadził także wizytę w miej -
scu budowy pierwszego na świecie repozytorium w głębokich warstwach geologicz -
nych w Finlandii (zob. załącznik VII ).
25 Zakres kontroli i podejście kontrolne 
34 
Prace kontrolne przeprowadzono między kwietniem 2015 r. a kwietniem 2016 r.
35 
Kontrola ta nie obejmowała zgodności wydatków projektowych z przepisami do -
tyczącymi poszczególnych funduszy. Nie obejmowała także procedur udzielania 
zamówień publicznych. Trybunał nie oceniał zabezpieczenia materiałów promie -
niotwórczych ani bezpieczeństwa instalacji, gdyż za kwestie te są odpowiedzialne 
właściwe organy krajowe. Trybunał w żadnym wypadku nie dążył do formułowania 
argumentów za lub przeciw w odniesieniu do energii jądrowej ani nie wyciągał 
wniosków dotyczących koszyka energetycznego w UE. Kwestie te nie są omawiane 
w niniejszym sprawozdaniu.
26
 Uwagi
26 SEC(2011) 1387 final z dnia 
24 listopada 2011 r., dokument 
roboczy służb Komisji, „Ocena 
skutków”  – dokument 
towarzyszący dołączony 
do wniosku w sprawie 
rozporządzenia Rady 
w sprawie wsparcia unijnego 
dla programów pomocy 
dotyczących likwidacji 
obiektów jądrowych 
realizowanych w  Bułgarii, 
na Litwie i na Słowacji.
27 Zgodnie z  informacjami 
przekazanymi przez 
elektrownię jądrową Ignalino 
blok 1 osiągnął stan 
nieodwracalny w 2007 r., kiedy 
zmieniono pozwolenie 
na jego eksploatację oraz 
zatwierdzono warunki 
przeprowadzenia jego 
likwidacji. W dniu 16 czerwca 
2014 r. uchylono prawo, które 
zabraniało nieodwracalnego 
zakończenia eksploatacji 
bloku 1 do momentu 
zapewnienia finansowania dla 
wszystkich prac dotyczących 
etapu lub likwidacji obiektów. 
Pozwolenie dotyczące bloku 2 
zmieniono w 2012 r. i 2014 r. 
Bułgarski minister ds. energii 
oznajmił podczas sesji 
plenarnej Parlamentu Bułgarii 
w dniu 6 lutego 2015 r., że 
likwidacja czterech bloków 
elektrowni jest nieodwracalna. 
Organy słowackie uznają 
zmianę pozwolenia na 
likwidację za osiągnięcie stanu 
nieodwracalnego.Od 2011 r. poczyniono pewne postępy w zakresie 
likwidacji obiektów jądrowych, lecz wciąż należy 
zmierzyć się z najpoważniejszymi wyzwaniami
36 
W niniejszej części przedstawione zostały wnioski Trybunału na temat postępów 
dokonanych od 2011 r. w procesie likwidacji w ramach programów pomocy unij -
nej, z podkreśleniem wszelkich opóźnień wpływających na kluczowe projekty 
infrastrukturalne.
Poczyniono postępy na terenach niekontrolowanych, 
jednak likwidacja budynków reaktora jeszcze nie została 
rozpoczęta, a infrastruktura do celów gospodarowania 
odpadami promieniotwórczymi została tylko częściowo 
ukończona
37 
W odniesieniu do wszystkich trzech elektrowni jądrowych Trybunał zbadał:
– stopień nieodwracalności zamknięcia elektrowni jądrowych,
– postępy w działaniach demontażowych na terenach niekontrolowanych 
i kontrolowanych,
– dostępność infrastruktury gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i od -
padami wymaganej na potrzeby działań w zakresie likwidacji i demontażu.
Organy krajowe twierdzą, że elektrownie są nieodwracalnie 
zamknięte, ale oczekiwane przez Komisję produkty nie zostały 
jeszcze uzyskane
38 
W 2011 r. Komisja określiła cztery oczekiwane produkty, które należy uzyskać przed 
stwierdzeniem, że zamknięcie elektrowni jądrowej jest nieodwracalne26. W tabeli 3  
przedstawiona została przeprowadzona przez Trybunał ocena stopnia uzyskania tych 
produktów na Litwie, w Bułgarii i na Słowacji.
39 
Zdaniem władz na Litwie, w Bułgarii i na Słowacji osiągnięte postępy oznaczają, iż 
zamknięcie jest obecnie faktycznie nieodwracalne, gdyż wznowienie eksploatacji nie 
byłoby już technicznie wykonalne ani racjonalne pod względem kosztów27.
27 Uwagi 
Przeprowadzona przez Trybunał ocena stopnia uzyskania oczekiwanych produktów 
nieodwracalnego zamknięcia trzech elektrowni jądrowych na dzień 31 grudnia 2015 r.
Oczekiwane produkty Ignalino, Litwa Kozłoduj, Bułgaria Bohunice, Słowacja
1. Elektrownia jądrowa 
jest w bezpieczny sposób 
utrzymywana w stanie 
występującym po zamknięciu 
aż do momentu zupełnego 
usunięcia paliwaCel częściowo osiągnięty
Utrzymywanie w bezpiecznym stanie 
w toku. Z reaktora 1 usunięto paliwo. 
Z reaktora 2 jeszcze nie usunięto paliwa.Cel osiągnięty
Paliwo usunięte z  reaktorów 
i basenów składowania paliwa.Cel osiągnięty
Paliwo usunięte z  reaktorów 
i basenów składowania paliwa.
2. Uzyskanie pozwolenia na 
likwidacjęCel nie został osiągnięty
Pozwolenie nie zostało jeszcze wydane.Cel częściowo osiągnięty
Pozwolenie wydane dla bloków 
1–2, oczekiwane dla bloków 3–4 
w 2016 r.Cel osiągnięty
Pozwolenie wydane w 2015 r.
3. Projekt na potrzeby 
demontażu rdzenia reaktora 
/ obiegu pierwotnego został 
ukończonyCel częściowo osiągnięty
Projekt procesu demontażu nie został 
jeszcze ukończony, badanie w toku (zob. 
załącznik  V, projekt 6).Cel częściowo osiągnięty
Projekt procesu demontażu na 
etapie zamówienia publicznego.Cel częściowo osiągnięty
Projekt procesu demontażu 
nadal w toku (zob. załącznik  V, 
projekt  16).
4. Demontaż w budynku 
reaktora rozpoczętyCel częściowo osiągnięty
Dotychczas przeprowadzono jedynie 
drobne prace w  budynku reaktora.Cel częściowo osiągnięty
Dotychczas przeprowadzono 
jedynie drobne prace w budynku 
reaktora.Cel częściowo osiągnięty
Dotychczas przeprowadzono 
jedynie drobne prace w budynku 
reaktora.
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie informacji uzyskanych od organów krajowych.Tabela 3
40 
Jednym z oczekiwanych produktów wykorzystywanych do oceny osiągnięcia stanu 
nieodwracalnego w procesie likwidacji obiektów jądrowych jest jednak istnienie 
pozwolenia na likwidację, wymaganego przed rozpoczęciem prac na terenie kontro -
lowanym. Od 2011 r., podczas gdy w Bułgarii i na Słowacji zmieniono pozwolenie na 
eksploatację na pozwolenie na likwidację dla odnośnych elektrowni, na Litwie nie 
miało to miejsca.
– Elektrownia Ignalino na Litwie  nie uzyskała jeszcze pozwolenia na likwidację, 
a uzyskanie go jest planowane dopiero na 2022 r., tj. 10 lat później niż pierwotnie 
planowano i 18 lat po zaprzestaniu produkcji energii elektrycznej przez blok 1.
– Elektrownia Kozłoduj w Bułgarii  uzyskała 10-letnie pozwolenie na likwidację 
pierwszych dwóch bloków w dniu 27 listopada 2014 r. i planuje uzyskać pozwo -
lenie na likwidację bloków 3 i 4 w 2016 r. Przeprowadzenie dużych prac demon -
tażowych krytycznych układów reaktora lub samego reaktora może jednak nadal 
wymagać dodatkowych pozwoleń.
– Elektrownia Bohunice na  Słowacji  otrzymała obowiązujące obecnie pozwolenie 
na likwidację w dniu 23 grudnia 2014 r., które umożliwia rozpoczęcie procesu 
demontażu w budynku reaktora. Zgodnie z planem likwidacji duże prace monta -
żowe miały rozpocząć się pod koniec 2015 r. Nie zostały one jeszcze rozpoczęte.
28 Uwagi 
Postępy w działaniach demontażowych na terenie 
niekontrolowanym
41 
Jak przedstawiono w tabeli 3 , żadna z trzech elektrowni nie ukończyła jeszcze 
projektów na potrzeby demontażu rdzenia reaktora / obiegu pierwotnego ani nie 
przeprowadziła żadnych poważniejszych prac w budynku reaktora. Oznacza to, że 
wszystkie trzy państwa członkowskie wciąż nie podjęły najważniejszych wyzwań 
związanych z pracami na terenie kontrolowanym, w tym w budynku reaktora.
42 
Poczyniły one jednak postępy w działaniach demontażowych na terenie niekontro -
lowanym. Od czasu publikacji poprzedniego sprawozdania Trybunału we wszyst -
kich trzech elektrowniach dokonano postępów w demontażu pewnych kluczowych 
podzespołów, takich jak turbinownie na terenach niekontrolowanych (zob. przykład 
na rys. 8 i 9 ). Na Litwie demontaż rozpoczął się później niż planowano, ale od 2014 r. 
proces ten postępuje. Rys. 8 i 9Zdjęcia obrazujące postępy w demontażu kluczowych podzespołów w turbinowni 
w elektrowni jądrowej Bohunice V1, Słowacja
Rys. 8 – Przed demontażem Rys. 9 – Po demontażu
2011  – turbinownia z  turbinami
© Javys2015  – turbinownia bez turbin
© Javys
29 Uwagi 
Odnotowano pewne postępy w zakresie infrastruktury 
gospodarowania odpadami, lecz obiekty trwałego składowania 
wypalonego paliwa jądrowego nadal są na etapie koncepcyjnym
43 
Pozwolenie na kontynuację procesu likwidacji zostanie wydane tylko wówczas, 
gdy zostaną zapewnione m.in. odpowiednie rozwiązania i infrastruktura w zakresie 
gospodarowania odpadami. Ponieważ różnymi rodzajami odpadów gospodaruje się 
w odmienny sposób (zob. tabela 2 ), należy przeprowadzić w wystarczającym stopniu 
kompletną inwentaryzację radiologiczną i opracować charakterystykę radiologiczną 
obiektu i odpadów promieniotwórczych. Dzięki temu można poprawnie określić 
metody i technologie wymagane do dekontaminacji, demontażu i rozdrobnienia 
układów i konstrukcji, a także wybrać najbardziej odpowiednie rozwiązania w za -
kresie gospodarowania odpadami. Wszystkie trzy państwa członkowskie dokonały 
pewnych postępów w tym obszarze od czasu poprzedniej kontroli przeprowadzonej 
przez Trybunał. Charakterystyka radiologiczna budynków reaktora nie jest jednak 
wyczerpująca w żadnej z trzech elektrowni, chociaż jest zasadniczo zgodna z planami 
likwidacji.
44 
W odniesieniu do odpadów od bardzo niskoaktywnych po średnioaktywne  (zob. 
tabela 4 ) wszystkie trzy państwa członkowskie dokonały pewnych postępów w za -
kresie budowy podstawowej wymaganej infrastruktury gospodarowania odpadami. 
Istniejąca infrastruktura zaspokaja aktualne potrzeby na tym etapie procesu likwida -
cji. W związku z tym w żadnej z trzech elektrowni nie istnieje bezpośrednie zagroże -
nie koniecznością zawieszenia likwidacji ze względu na niewystarczającą pojemność 
infrastruktury gospodarowania odpadami. W kilku projektach dotyczących postę -
powania z odpadami o wyższych poziomach promieniotwórczości lub zwiększenia 
pojemności w przyszłości występują jednak opóźnienia, a niektóre są na etapie 
projektowania (zob. tabela 4  i pkt 60–71).
45 
Odpady wysokoaktywne  przyjmują zasadniczo jedną z dwóch form: wypalonego 
paliwa jądrowego przeznaczonego do trwałego składowania lub materiałów odpa -
dowych, które pozostają po ponownym przerobie wypalonego paliwa jądrowego. 
W ujęciu ogólnym wypalone paliwo jądrowe stanowi 95% odpadów wysokoaktyw -
nych oraz odpowiada za 95–99% ogólnej promieniotwórczości elektrowni jądrowej. 
Po usunięciu elementów wypalonego paliwa jądrowego z reaktora (zob. rys. 10 ) są 
one poddawane ponownemu przerobowi lub umieszczane w obiekcie tymczasowe -
go składowania na ok. 50 lat.
30 Uwagi 
Postępy w budowie infrastruktury gospodarowania odpadami od bardzo 
niskoaktywnych po średnioaktywne, 2011 i 2015
2011 2015
Ignalino,  
LitwaPrace nad obiektem „składowania buforowego” na skła -
dowisku dla bardzo niskoaktywnych odpadów w toku.Obiekt składowania buforowego ukończony i wypełniony w 80% aktual -
nej pojemności.
Budowa obiektu na powierzchni gruntu nie została 
jeszcze rozpoczęta.Budowa obiektu na powierzchni gruntu nie została jeszcze rozpoczęta, 
gdyż procedura przetargowa uległa opóźnieniu ze względu na zmiany 
projektu technicznego.
Repozytorium przypowierzchniowe dla niskoaktywnych 
i średnioaktywnych, krótkożyciowych odpadów na etapie 
projektowania.Repozytorium przypowierzchniowe nadal na etapie projektowania 
i opóźnione o 1 rok.
Obiekt gospodarowania odpadami stałymi i składowania 
długożyciowych odpadów średnioaktywnych opóźniony 
o 3,5 roku.Obiekt gospodarowania odpadami stałymi i składowania opóźniony 
o 9 lat. Przekazanie do eksploatacji planowane na 2018 r. Brak obiektu 
na potrzeby składowania odpadów z demontażu reaktora, chociaż powią -
zany projekt został rozpoczęty.
Kozłoduj,  
BułgariaWykorzystanie istniejących w elektrowni obiektów do 
składowania i unieszkodliwiania, ale wymagane dodat -
kowe możliwości w zakresie składowania i unieszkodli -
wiania na potrzeby przyszłej likwidacji.Zgodnie z oceną przeprowadzoną przez posiadacza pozwolenia na 
likwidację – przedsiębiorstwo państwowe gospodarowania odpadami 
promieniotwórczymi (SERAW)  – pojemność istniejących obiektów skła -
dowania odpadów promieniotwórczych powinna wystarczyć do 2022 r.
Zakończenie budowy krajowego obiektu składowania 
nisko- i średnioaktywnych odpadów promieniotwórczych 
planowane na koniec 2015 r.Krajowy obiekt składowania nisko- i średnioaktywnych odpadów 
promieniotwórczych, główny brakujący element, jest opóźniony o 6 lat. 
Planowane ukończenie w 2021 r. (zob. pkt 56).
Bohunice,  
SłowacjaWykorzystanie istniejących w elektrowni obiektów do 
składowania i unieszkodliwiania. Wymagane zwiększenie 
pojemności na potrzeby składowania i unieszkodliwiania 
w celu przyszłej likwidacji obiektów jądrowych.Zakończenie trwającego projektu zwiększenia pojemności krajowego 
repozytorium odpadów promieniotwórczych bardzo niskoaktywnych 
planowane na 2018 r.
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie informacji uzyskanych od organów krajowych.
Kosz do składowania elementów 
wypalonego paliwa jądrowego 
VVER440/230Tabela 4 Rys. 10
© Javys
31 Uwagi 
46 
Podczas gdy usuwanie paliwa zakończono w Bułgarii  i na Słowacji , na Litwie  w blo -
ku 2 nadal częściowo znajduje się paliwo, a baseny składowania w bloku 1 są wciąż 
wypełnione wypalonym paliwem jądrowym. W Bułgarii i na  Słowacji  elementy wy -
palonego paliwa jądrowego nadal są sklasyfikowane jako materiał do możliwego wy -
korzystania w przyszłości, chociaż część tego materiału na pewno będzie wymagała 
trwałego składowania. W tabeli 5  przedstawiono klasyfikację wypalonego paliwa 
jądrowego, aktualne miejsca i sposoby jego składowania oraz status infrastruktury 
tymczasowego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym.
Przegląd obiektów składowania i klasyfikacji wypalonego paliwa jądrowego
Czy usunię -
to paliwo 
z reaktora?Czy usunięto 
paliwo z  reakto -
rów i basenów 
składowania?Klasyfikacja wy -
palonego paliwa 
jądrowegoAktualne miejsce składo -
wania wypalonego paliwa 
jądrowegoCzy dostępne jest 
repozytorium trwa -
łego składowania 
wypalonego paliwa 
jądrowego?
Ignalino, 
LitwaBlok 1 tak nieOdpady 
wysokoaktywneW basenach reaktora w bloku 1 
oraz w  obiekcie tymczaso -
wego suchego składowania 
wypalonego paliwa jądrowego 
na terenie elektrowninie
Blok 2 nie nieOdpady 
wysokoaktywneW rdzeniu reaktora w  blo-
ku 2 i w basenach reaktora 
w bloku 2nie
Kozłoduj, Bułgaria tak takMateriał do 
potencjalnego 
wykorzystania 
w przyszłościObiekt tymczasowego mokrego 
i suchego składowania wypa -
lonego paliwa jądrowego na 
terenie elektrowni, częściowa 
wysyłka do Rosjinie
Bohunice V1, Słowacja tak takMateriał do 
potencjalnego 
wykorzystania 
w przyszłościObiekt tymczasowego mokrego 
składowania wypalonego 
paliwa jądrowego na terenie 
elektrowninie
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie informacji uzyskanych od organów krajowych.Tabela 5
47 
W tabeli 6  przedstawiono przegląd postępów dokonanych w obszarze infrastruk -
tury do tymczasowego składowania wypalonego paliwa jądrowego  od 2011 r. 
W szczególności na Litwie postępy były ograniczone ze względu na opóźnienia w bu -
dowie obiektu tymczasowego składowania wypalonego paliwa jądrowego.
32 Uwagi 
Postępy w obszarze infrastruktury do tymczasowego składowania wypalonego 
paliwa jądrowego, 2011 i 2015
2011 2015
Ignalino,  
LitwaUsunięcie paliwa nie było możliwe do momentu oddania 
do eksploatacji obiektu tymczasowego składowania 
wypalonego paliwa jądrowego, jednak projekt ten był 
opóźniony o 4 lata.Budowa obiektu tymczasowego składowania wypalonego paliwa 
jądrowego została opóźniona o kolejne 6 lat, tj. w sumie o 10 lat w sto -
sunku do planu ostatecznej likwidacji z 2005 r. Jego ukończenie stanowi 
warunek wstępny dla uzyskania pozwolenia na likwidację.
Kozłoduj,  
BułgariaZnaczne opóźnienia i przypadki przekroczenia budżetu, 
które miały wpływ na projekt i budowę obiektu tym -
czasowego suchego składowania wypalonego paliwa 
jądrowego na potrzeby składowania kaset wypalonego 
paliwa jądrowego w  pojemnikach osłonowych.Świadectwo odbioru zostało uzyskane w marcu 2013 r. i do 2015 r. do 
składowania przekazano sześć wypełnionych pojemników osłonowych 
z planowanych 34. 10-letnie pozwolenie na eksploatację obiektu 
składowania uzyskano w dniu 29 stycznia 2016 r.
Bohunice,  
SłowacjaObiekt tymczasowego mokrego składowania wypalone -
go paliwa jądrowego jest dostępny.Wypalone paliwo jądrowe z elektrowni jądrowej V1 jest składowane 
w obiekcie tymczasowego składowania wypalonego paliwa jądro -
wego na terenie elektrowni. Jego pojemność wystarczy do 2024 r., 
kiedy dodane zostanie wypalone paliwo jądrowe z innych elektrowni. 
W oczekiwaniu na decyzję w sprawie trwałego składowania powstały 
plany dotyczące budowy obiektu tymczasowego suchego składowania 
wypalonego paliwa jądrowego.
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie informacji uzyskanych od organów krajowych.Tabela 6
48 
Tymczasowe składowanie wypalonego paliwa jądrowego jest rozwiązaniem tym -
czasowym przed zastosowaniem składowania trwałego. Trwałe składowanie 
w repozytorium w głębokich warstwach geologicznych , zwykle na głębokości co 
najmniej kilkuset metrów poniżej poziomu gruntu, uznaje się zasadniczo za prefero -
waną opcję składowania wysokoaktywnych odpadów (zob. przykład w załączniku 
VII). Zasadniczo każde państwo posiadające program jądrowy powinno opracować 
program budowy odpowiedniego repozytorium28. Niektóre państwa generują jednak 
niewielkie ilości odpadów promieniotwórczych, posiadają ograniczone zasoby finan -
sowe lub nie dysponują odpowiednimi warunkami geologicznymi29. Jak przedstawio -
no w tabeli 5 , żadne z trzech poddanych kontroli państw członkowskich nie posiada 
obecnie dostępu do takiego repozytorium na potrzeby trwałego składowania. Pozo -
stałe państwa członkowskie UE zmagają się z tymi samymi problemami.
49 
Dostęp do obiektu trwałego składowania mógłby zostać zapewniony w ramach 
współpracy międzynarodowej. W przypadku „repozytorium międzynarodowego” 
odpady pochodzące z więcej niż jednego państwa są składowane we wspólnym 
repozytorium. Jeśli wszystkie państwa uczestniczące sąsiadują ze sobą, repozytorium 
często jest nazywane „repozytorium regionalnym”30.28 MAEA, „Developing multinatio -
nal radioactive waste 
repositories: Infrastructural 
framework and scenarios for 
cooperation” [Budowa 
międzynarodowych 
repozytoriów odpadów 
promieniotwórczych: ramy 
infrastrukturalne i  scenariusze 
współpracy], październik 
2004 r. MAEA, „Joint Conven -
tion on the Safety of Spent Fuel 
Management and on the Safety 
of Radioactive Waste 
Management” [Wspólna 
konwencja bezpieczeństwa 
w postępowaniu z  wypalonym 
paliwem jądrowym i bezpie -
czeństwa w  postępowaniu 
z odpadami 
promieniotwórczymi].
29 MAEA, „Developing multinatio -
nal radioactive waste 
repositories: Infrastructural 
framework and scenarios for 
cooperation” [Budowa 
międzynarodowych 
repozytoriów odpadów 
promieniotwórczych: ramy 
infrastrukturalne i  scenariusze 
współpracy], październik 
2004 r. MAEA, „Joint Conven -
tion on the Safety of Spent Fuel 
Management and on the Safety 
33 Uwagi 
50 
Dyrektywa UE w sprawie odpadów promieniotwórczych umożliwia współpracę 
regionalną w tym obszarze i wyraźnie stwierdza się w niej, że „niektóre państwa 
członkowskie są zdania, że współużytkowanie obiektów gospodarowania wypalo -
nym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, w tym obiektów trwałego 
składowania, stanowi potencjalnie korzystną, bezpieczną i racjonalną pod względem 
kosztów opcję”31. Niektóre państwa członkowskie UE ograniczają jednak przywóz 
odpadów jądrowych w swoich przepisach krajowych. Na przykład:
– Litwa  zabrania przywozu odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa 
jądrowego, z wyjątkiem a) tranzytu odpadów promieniotwórczych i wypalonego 
paliwa jądrowego przez terytorium Litwy oraz b) przywozu powrotnego odpa -
dów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego przetwarzanych za 
granicą32.
– Bułgaria zabrania przywozu odpadów promieniotwórczych z wyjątkiem a) przy -
wozu powrotnego zużytych zapieczętowanych źródeł promieniowania joni -
zującego wyprodukowanych w Bułgarii oraz b) odpadów promieniotwórczych 
poddawanych ponownemu przerobowi w ramach usługi na rzecz Bułgarii33.
– Słowacja  zabrania przywozu odpadów promieniotwórczych z wyjątkiem 
a) transportu przez terytorium państwa oraz b) przywozu odpadów promie -
niotwórczych na potrzeby ponownego przerobu i unieszkodliwiania34.
51 
W całej UE obecnie budowane jest tylko jedno repozytorium w głębokich warstwach 
geologicznych i znajduje się ono w Finlandii (zob. załącznik VII ). Od przyjęcia przez 
rząd Finlandii pierwszej decyzji w sprawie harmonogramu realizacji i rozpoczęcia 
badania terenu w 1983 r. minie prawie 40 lat, zanim składowanie zostanie rozpoczęte 
(r ys . 11  pokazuje harmonogram tego projektu). Rozpoczęcie składowania wypalone -
go paliwa jądrowego planuje się na początek lat 20. XXI w.of Radioactive Waste 
Management” [Wspólna 
konwencja bezpieczeństwa 
w postępowaniu z  wypalonym 
paliwem jądrowym i bezpie -
czeństwa w  postępowaniu 
z odpadami 
promieniotwórczymi].
30 MAEA, „Developing multinatio -
nal radioactive waste 
repositories: Infrastructural 
framework and scenarios for 
cooperation” [Budowa 
międzynarodowych 
repozytoriów odpadów 
promieniotwórczych: ramy 
infrastrukturalne i  scenariusze 
współpracy], październik 
2004 r., s. 5.
31 Zob. motyw 33 dyrektywy 
Rady 2011/70/Euratom. 
Warunki przywozu i wywozu 
są opisane w art. 4 ust. 4 
dyrektywy w sprawie 
odpadów 
promieniotwórczych oraz 
w dyrektywie Rady 2006/117/
Euratom z dnia 20 listopada 
2006  r. w sprawie nadzoru 
i kontroli nad 
przemieszczaniem odpadów 
promieniotwórczych oraz 
wypalonego paliwa 
jądrowego (Dz.U. L 337 
z 5.12.2006, s. 21).
32 Zob. art. 24 litewskiej ustawy 
nr VIII-1190 z dnia 20 maja 
1999 r. o gospodarowaniu 
odpadami 
promieniotwórczymi.
33 Zob. art. 17 bułgarskiej ustawy 
o bezpiecznym użyciu energii 
jądrowej (ostatnio zmienionej 
w dniu 28 listopada 2014 r.).
34 Zob. słowacka ustawa 
nr zbioru 541/2004 
o pokojowym wykorzystaniu 
energii jądrowej, przywóz 
odpadów 
promieniotwórczych, art. 21 
na temat „przywozu odpadów 
promieniotwórczych”.
34 Uwagi 
Harmonogram fińskiego repozytorium w głębokich warstwach geologicznychR ys. 11
 
Rozpoczęcie 
badańgeologicznychw celu wskazania lokalizacji trwałego składowania
Decyzja rząduw sprawie ogólnego harmonogramuWydanie decyzji zasadniczej przez rząd i parlament Otrzymanie zezwolenia na budowęZłożenie 
wniosku
o zezwolenie 
na budowęZłożenie wniosku
o zezwoleniena prowadzeniedziałalności Określenie charakterystyki lokalizacjiWybórOlkiluoto na lokalizację obiektu trwałego składowaniaRozpoczęcieprac badawczychw związku z budową obiektu ONKALOi potwierdzeniem wyborulokalizacjiw OlkiluotoBudowaobiektu trwałego składowaniaTestyprzedoperacyjnei oddanie do eksploatacjiRozpoczęcietrwałego
składowania we
wczesnych latach 20.XXI w.
19781983200120122015
OŚ CZASU TRWAŁEGO 
SKŁADOWANIA 
© Posiva Oy
52 
Inne państwa członkowskie także pracują obecnie nad przygotowaniem repozy -
torium w głębokich warstwach geologicznych, a ich prace są na różnych etapach 
harmonogramu.
– W Szwecji  wniosek o budowę repozytorium w głębokich warstwach geologicz -
nych w miejscowości Forsmark jest obecnie analizowany przez szwedzki Urząd 
ds. Ochrony przed Promieniowaniem. Planuje się, że zakończenie budowy repo -
zytorium i przekazanie go do eksploatacji nastąpi do 2028 r.35.
– We Francji  wniosek dotyczący budowy może zostać złożony w 2017/2018 r. Etap 
działania pilotażowego jest planowany między 2025 a 2035 r., a eksploatacja 
komercyjna ma rozpocząć się po 2035 r.36.35 SWD(2016) 102 final z dnia 
4 kwietnia 2016 r., dokument 
roboczy służb Komisji 
towarzyszący komunikatowi 
Komisji „Przykładowy 
program energetyki jądrowej 
przedstawiony na podstawie 
art. 40 traktatu Euratom w celu 
uzyskania opinii 
Europejskiego Komitetu 
Ekonomiczno-Społecznego”, 
s. 30.
36 http://www.developpement-
durable.gouv.fr/Calendrier-du-
projet.html -+.
35 Uwagi 
– W Niemczech  Komisji ds. Składowania Wysokoaktywnych Odpadów Promie -
niotwórczych powierzono zadanie opracowania sprawozdania do końca 2016 r. 
w ramach przygotowań do procesu wyboru miejsca realizacji. Zgodnie z prawem 
krajowym decyzja w sprawie wyboru miejsca realizacji powinna zostać podjęta 
do 2031 r. Składowanie mogłoby rozpocząć się najwcześniej w latach 2045/205037.
53 
Zgodnie z dyrektywą UE w sprawie odpadów promieniotwórczych z 2011 r. państwa 
członkowskie muszą do sierpnia 2015 r. przygotować swoje programy krajowe wraz 
z planami trwałego składowania. Komisja ma obowiązek przekazywać Parlamentowi 
Europejskiemu i Radzie sprawozdania z wdrażania tej dyrektywy, ale jeszcze tego nie 
uczyniła38.
54 
Trybunał przeanalizował programy krajowe trzech odnośnych państw członkowskich 
i stwierdził, że Litwa, Bułgaria i Słowacja dopiero zaczęły omawianie możliwych 
rozwiązań w zakresie trwałego składowania, w związku z czym rozmowy są na etapie 
koncepcyjnym.
55 
W Bułgarii w programie krajowym wymieniono trzy opcje postępowania z wysoko -
aktywnymi odpadami, w tym wypalonym paliwem jądrowym:
– ponowny przerób w innych państwach,
– uczestnictwo w regionalnych lub międzynarodowych rozwiązaniach w zakresie 
trwałego składowania bez zagrożenia dla wdrażania programu krajowego,
– składowanie wysokoaktywnych odpadów w Bułgarii.  
 
Władze bułgarskie, z którymi przeprowadzono rozmowy podczas kontroli, 
stwierdziły, że preferują drugą, regionalną opcję ze względu na obawy związane 
z małym potencjałem jądrowym kraju, panującymi w nim warunkami geolo -
gicznymi i klimatycznymi, ustawodawstwem, opinią publiczną, zdolnościami 
finansowymi oraz objętością wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych. 
Ostateczna decyzja w sprawie wyboru opcji ma zostać podjęta do 2030 r. Jako 
rozwiązanie tymczasowe program krajowy przewiduje budowę obiektu wstępne -
go składowania.37 „Prozesswege zu einer 
sicheren Lagerung hoch 
radioaktiver Abfälle unter 
Aspekten der Rückholbarkeit/
Bergbarkeit/Reversibilität, 
Papier der Vorsitzenden unter 
Einbeziehung von 
Kommentaren weiterer 
Mitglieder der AG 3”, strona 
internetowa: www.
endlagerbericht.de , dostęp 
11.4.2016, s. 4.
38 Art. 14 ust. 1 dyrektywy Rady 
2011/ 70/Euratom.
36 Uwagi 
56 
Na Litwie  program krajowy przyjęty w grudniu 2015 r. przewiduje budowę repozyto -
rium trwałego składowania na terytorium Litwy. Władze litewskie, z którymi prze -
prowadzono rozmowy, wyraziły jednak takie same obawy jak organy bułgarskie oraz 
stwierdziły, że także preferują program regionalny.
57 
Na Słowacji  program krajowy wymienia dwie opcje:
– składowanie w repozytorium w głębokich warstwach geologicznych na Słowacji, 
którego szacunkowe koszty są ujęte w programie,
– monitorowanie i wsparcie na rzecz budowy międzynarodowego repozytorium.
58 
Żadne z trzech państw członkowskich nie wskazało, które regiony i państwa mogłyby 
być zaangażowane w możliwe rozwiązanie regionalne lub inne rozwiązanie unijne.
W prawie wszystkich kluczowych projektach likwidacji 
infrastruktury doszło do opóźnień
59 
Aby określić postępy w likwidacji dokonane od 2011 r., Trybunał zgromadził dane 
dotyczące próby 18 kluczowych projektów infrastrukturalnych na rzecz likwidacji 
obiektów jądrowych i projektów wspierających w każdym z trzech państw członkow -
skich finansowanych w ramach programów pomocy unijnej (zob. załącznik VI )39.
60 
W prawie wszystkich z kluczowych projektów infrastrukturalnych na rzecz likwida -
cji, które zostały objęte próbą, odnotowano opóźnienia między 2011 a 2015 r. Jak 
przedstawiono w załączniku VI , od początku ich realizacji do końca 2015 r. opóźnie -
nia wyniosły łącznie ok. 10 lat. Opóźnienia te stanowią jedną z głównych przyczyn 
przesunięcia przez Litwę końcowej daty ostatecznej likwidacji o kolejne dziewięć lat 
od czasu poprzedniego sprawozdania Trybunału z 2011 r. Data ostatecznej likwidacji 
na Litwie określona jest obecnie na 2038 r.39 Na te 18 projektów 
przeznaczono 587 mln euro 
w ramach wkładu UE 
w działania w zakresie 
likwidacji lub ok. 37% 
zakontraktowanego 
finansowania unijnego 
(z wyłączeniem środków 
łagodzących) od 2001 r.
37 Uwagi 
61 
W sprawozdaniu z 2011 r. Trybunał zauważył, że wdrażanie na Litwie  projektu doty -
czącego obiektu tymczasowego składowania wypalonego paliwa jądrowego  
(zob. rys. 12 ) było opóźnione o ponad cztery lata, jak wynika z tabeli 6 . Od tego 
czasu powstało kolejne opóźnienie wynoszące sześć lat. Postępy w realizacji projek -
tu były szczególnie ograniczone w latach 2011–2014. Dopiero na początku 2013 r. 
podjęto decyzję o przeformułowaniu projektu. Opóźnienia, które wystąpiły w tym 
projekcie, doprowadziły do wstrzymania usuwania paliwa z reaktora (zob. projekt 1 
w załączniku V ).Rys. 12Obiekt tymczasowego składowania wypalonego paliwa jądrowego w elektrowni 
jądrowej Ignalino, Litwa
© Elektrownia jądrowa Ignalino © Elektrownia jądrowa Ignalino
62 
W przypadku kolejnego kluczowego projektu na Litwie dotyczącego obiektu 
odzyskiwania, unieszkodliwiania i składowania odpadów stałych  odnotowano 
opóźnienie o kolejne pięć lat od czasu poprzedniej kontroli prowadzonej przez Try -
bunał, co skutkuje łącznym opóźnieniem wynoszącym dziewięć lat. Spory handlowe 
z wykonawcą zostały rozstrzygnięte i w ramach programu pomocy UE wypłacono 
55 mln euro odszkodowania. Kolejne 17,9 mln euro zarezerwowano na przewidywane 
zagrożenia.
63 
Główne przyczyny opóźnień na Litwie obejmowały spory umowne, niewystarczające 
informacje na temat faktycznej budowy elektrowni, niekompletne dane dotyczące 
obiektu i wypalonego paliwa jądrowego oraz niewystarczającą koordynację robót 
podwykonawców i brak dostatecznego nadzoru nad nimi.

38 Uwagi 
64 
Mimo że w Bułgarii i na Słowacji także wystąpiły opóźnienia w realizacji projektów, 
nie doprowadziły one do przesunięcia planowanej końcowej daty likwidacji. Na 
Słowacji datę końcową nadal określa się na 2025 r. W Bułgarii termin ten został nawet 
przyspieszony o pięć lat, z 2035 do 2030 r., chociaż jest to spowodowane postano -
wieniami krajowej strategii z 2011 r. w sprawie gospodarowania wypalonym paliwem 
jądrowym i odpadami promieniotwórczymi dotyczącymi osiągnięcia końcowego 
statusu „terenu zdegradowanego” i eliminującymi opcję „terenu niezagospodarowa -
nego”, której realizacja wymagałaby więcej czasu.
65 
Przykłady opóźnień projektów w Bułgarii  są opisane poniżej:
– Zakończenie budowy kluczowego obiektu gospodarowania odpadami promie -
niotwórczymi, krajowego obiektu składowania nisko- i średnioaktywnych 
odpadów promieniotwórczych , było planowane na 2015 r. (zob. tabela 4 
i rys. 13 ). Proces opóźnił się jednak o sześć lat, głównie ze względu na odrzucenie 
oceny oddziaływania na środowisko, która musiała zostać rozpoczęta na nowo 
i jest nadal w toku. Termin ukończenia tego obiektu jest obecnie ustalony na 
2021 r. (zob.  projekt 11 w załączniku V ).
Teren, na którym powstanie krajowy obiekt 
składowania nisko- i średnioaktywnych odpadów 
promieniotwórczych w BułgariiRys. 13
© SERAW
– Budowa instalacji do plazmowego spalania odpadów , obiektu do przetwa -
rzania i unieszkodliwiania odpadów stałych o wysokim wskaźniku zmniejszania 
objętości, jest opóźniona o prawie pięć lat. Jest to spowodowane wyzwaniami 
związanymi z określaniem pierwszych w swoim rodzaju rozwiązań technicznych, 
zmianami ram regulacyjnych prowadzącymi do trzech korekt projektu instalacji 
oraz odwołaniem się od oceny oddziaływania na środowisko. Pozwolenie na bu -
dowę wydano w dniu 14 maja 2015 r., a jej zakończenie jest obecnie planowane 
na czerwiec 2017 r. (zob. rys. 14 i projekt 11 w załączniku V ).
39 Uwagi 
66 
Na Słowacji  projekt dekontaminacji obiegu pierwotnego (zob. rys. 15 ), który musi 
zostać ukończony przed demontażem najważniejszej części budynku reaktora, miał 
pierwotnie zakończyć się w 2014 r. Jako że kilka problemów technicznych nadal nie 
zostało rozwiązanych, pod koniec stycznia 2016 r. ostateczna data zakończenia pro -
jektu była wciąż nieznana, podobnie jak wpływ tego opóźnienia na koszty i ogólny 
harmonogram likwidacji (zob. projekt 16 w załączniku V ).Prace przygotowawcze na potrzeby montażu instalacji 
do plazmowego spalania odpadów
Reaktor typu VVER440/230 i główne podzespoły 
pierwotnego obiegu chłodzeniaRys. 14 Rys. 15© SERAW
© Javys

40 Uwagi 
67 
Powyższe przykłady pokazują, że istnieją różne przyczyny opóźnień występujących 
w trzech odnośnych państwach członkowskich, w tym:
– wyzwania związane z określaniem i wdrażaniem pierwszych w swoim rodzaju 
rozwiązań technicznych,
– niekompletne dane historyczne dotyczące eksploatacji oraz niewystarczające 
informacje na temat faktycznej budowy elektrowni,
– niekompletna inwentaryzacja lub charakterystyka odpadów, w szczególności 
w odniesieniu do budynków reaktora.
68 
W niektórych przypadkach postępy w realizacji projektów zahamowała konieczność 
istotnej zmiany planów, a nawet zupełnego przerwania ich realizacji, mimo że wnio -
ski były już poddane kilkuetapowym kontrolom. Sugeruje to występowanie trudności 
w wyborze i opracowywaniu koncepcji projektów. Wskazuje to także na wyzwania, 
przed jakimi stoją ministerstwa, organy krajowe i beneficjenci końcowi w miarę zbli -
żania się do krytycznego etapu likwidacji budynków reaktora, który wymaga wiedzy 
specjalistycznej i  doświadczenia w  celu demontażu, przeniesienia i  składowania 
konstrukcji oraz podzespołów znajdujących się na terenie kontrolowanym.
69 
Jednocześnie zauważono, że zwłaszcza posiadacze pozwoleń na likwidację polegają 
na ekspertach zewnętrznych takich jak konsultanci, inżynierowie i prawnicy (zob. 
koszty ekspertów zewnętrznych w tabeli 7 ). Chociaż korzystanie z usług ekspertów 
zewnętrznych jest wymagane zgodnie z przepisami EBOR oraz było niezbędne na 
etapie planowania i początkowego wdrażania, powinno ulegać ograniczeniu wraz 
z upływem czasu dzięki przekazaniu wiedzy personelowi lokalnemu.
Koszty związane z korzystaniem z usług ekspertów zewnętrznych w latach 2001–
2015 oraz odpowiadająca im część wsparcia unijnego przeznaczonego na likwidację 
obiektów jądrowych
Ignalino, Litwa
2001–2016Kozłoduj, Bułgaria
2001–20151Bohunice, Słowacja
2003–2016
w mln EUR % wsparcia z UE w mln EUR % wsparcia z UE w mln EUR % wsparcia z UE
75 9 99 20 45 9
1 Dane dotyczące Bułgarii obejmują jedną umowę o zarządzanie projektem obowiązującą w latach 2016–2019.
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie danych dotyczących projektów przekazanych przez instytucje wdrażające oraz spra -
wozdań z monitorowania projektów na rzecz likwidacji obiektów jądrowych.Tabela 7
41 Uwagi 
70 
Ponadto zagrożenie stanowi odnotowywany w całej UE niedobór wykwalifikowa -
nych, doświadczonych inżynierów. Odnosi się to w szczególności do Litwy, gdzie 
występuje problem braku międzynarodowego doświadczenia w  demontażu reaktora 
typu RBMK, który będzie pierwszym reaktorem tego rodzaju poddawanym likwidacji 
(zob. pkt 2)40.
71 
Trzy odnośne państwa członkowskie dążą do wzmocnienia swoich zdolności tech -
nicznych i wymiany wiedzy. Na przykład:
– W Bułgarii  w kwietniu 2013 r. dwie różne jednostki zarządzania projektem 
odpowiedzialne za likwidację i budowę krajowego obiektu składowania nisko- 
i średnioaktywnych odpadów promieniotwórczych zostały połączone i stały się 
częścią SERAW, który jest posiadaczem pozwolenia na likwidację. Konsultant 
zewnętrzny pomagający tej zintegrowanej jednostce zarządzania projektem jest 
włączony do struktury organizacyjnej SERAW. Pracownicy zewnętrznego kon -
sultanta pracują w terenie w parach z ich lokalnymi odpowiednikami w ramach 
każdego z projektów. Uprawnienia do podejmowania ostatecznych decyzji po -
siada kierownik jednostki zarządzania projektem, który jest lokalnym pracowni -
kiem SERAW. Doprowadziło to do zwiększenia odpowiedzialności i wzmocnienia 
zaangażowania.
– Na Słowacji  JAVYS a.s., słowackie przedsiębiorstwo państwowe odpowiedzialne 
za likwidację obiektów i gospodarowanie odpadami promieniotwórczymi, zorga -
nizowało w marcu 2015 r. dwudniowe seminarium na potrzeby wymiany wiedzy 
z udziałem przedstawicieli elektrowni jądrowych Ignalino, Bohunice i Kozłoduj, 
EBOR, Komisji Europejskiej oraz słowackiego Ministerstwa Gospodarki.40 Niedobór wykwalifikowanych 
inżynierów został odnotowany 
w sprawozdaniu Komisji 
Europejskiej pt. „Putting into 
perspective the supply of and 
demand for nuclear experts by 
2020 within the EU-27 Nuclear 
Energy Sector” [Spojrzenie na 
podaż i popyt na ekspertów 
ds. energii jądrowej do 2020 r. 
w sektorze energii jądrowej 
w UE-27], 2012.
42 Uwagi 
Szacowany koszt likwidacji wyniesie co najmniej 
5,7 mld euro oraz dwukrotność tej kwoty w przypadku 
doliczenia kosztów trwałego składowania
72 
W poprzednim sprawozdaniu Trybunał zaobserwował, że wszystkie trzy krajowe 
plany likwidacji i ich kosztorysy były niekompletne. Odnotowano istotne luki finanso -
we. W ramach obecnej kontroli Trybunał przeanalizował, w jaki sposób zmieniały się 
koszty likwidacji i poziom dostępnego finansowania, na szczeblu zarówno unijnym, 
jak i krajowym. Trybunał dążył także do oszacowania pełnych kosztów, w tym kosz -
tów trwałego składowania, które będą ponosić trzy odnośne państwa członkowskie, 
oraz przeanalizował sposoby rozliczania zobowiązań z tytułu przyszłych kosztów.
Od 2010 r. łączny szacowany koszt likwidacji wzrósł o 40% – 
do kwoty 5,7  mld  euro
73 
W poprzednim sprawozdaniu Trybunał zalecał przeprowadzenie kompleksowej 
oceny kosztów wynikających z likwidacji obiektów jądrowych. W 2014 r. państwa 
członkowskie zaktualizowały szacunkowe koszty likwidacji obiektów jądrowych 
ujęte w planach ostatecznej likwidacji, które zostały wcześniej przedłożone Komi -
sji. Słowacja wprowadziła kolejne niewielkie zmiany w 2015 r. Aktualizacje te, które 
miały zapewnić pełniejszy obraz sytuacji, objęły wzrost szacowanych kosztów o 40%, 
z poziomu 4,1 mld euro w 2010 r. do 5,7 mld euro w 2015 r. Wzrost ten był największy 
między 2010 a 2011 r. (zob. rys. 16 ). Między trzema odnośnymi państwami członkow -
skimi wystąpiły duże różnice. Litwa odpowiadała za największy wzrost szacowanych 
kosztów, tj. o 67% między 2010 a 2015 r. W tym samym okresie wzrosły także szaco -
wane koszty dla elektrowni Bohunice na Słowacji o 30%. Szacunkowe koszty dla elek -
trowni Kozłoduj w Bułgarii pozostały w dużej mierze niezmienione. Po początkowym 
wzroście w 2011 r. kosztorysy przygotowane po podjęciu decyzji o zmianie terminu 
na wcześniejszy przewidywały zmniejszenie kosztów o 136 mln euro (zob. pkt 64).
74 
Od 2011 r. wszystkie trzy państwa członkowskie udoskonaliły swoje podejście do sza -
cowania kosztów działań w ramach likwidacji obiektów jądrowych w swoich planach 
ostatecznej likwidacji. Wykorzystują one teraz najnowszą metodykę zwaną między -
narodowym instrumentem do kalkulacji kosztów likwidacji obiektów jądrowych41. Pe-
wien stopień niepewności związany jest jednak z pełnym wykazem działań i powiąza -
nych kosztów w obszarze demontażu poszczególnych budynków reaktora, zwłaszcza 
że kompletna inwentaryzacja i charakterystyka radiologiczna terenu kontrolowanego 
nie została ukończona w żadnej z elektrowni (zob. pkt 32).41 Opracowany wspólnie przez 
Komisję Europejską, MAEA 
oraz Organizację Współpracy 
Gospodarczej i  Rozwoju 
w celu zapewnienia większej 
harmonizacji w  kalkulacji 
kosztów działań na rzecz 
likwidacji obiektów 
jądrowych.
43 Uwagi 
Odnośne państwa członkowskie, zwłaszcza Litwa, 
borykają się z problemami finansowymi
75 
W przypadku wszystkich trzech państw członkowskich Trybunał porównał kosztorysy 
i dostępne finansowanie odnotowane podczas swojej poprzedniej kontroli z najnow -
szymi danymi dostępnymi w czasie obecnej kontroli. Obecnie finansowanie działań 
w zakresie likwidacji przez UE jest zapewnione do 2020 r. Dostępne finansowanie 
krajowe i unijne w wysokości 4,0 mld euro nie pokrywa jednak szacowanych łącznych 
kosztów w wysokości 5,7 mld euro nieobejmujących kosztów trwałego składowania 
(zob. tabela 8 i rys. 17 ). Skutkuje to luką finansową w wysokości 1,7 mld euro do mo -
mentu ukończenia likwidacji. Litwa odpowiada za 93% tej luki finansowej. Rys. 16Szacowane koszty likwidacji w latach 2010–2015
Źródło:  Dane za 2010 r. – plany ostatecznej likwidacji. Dane za 2011 r. – zaktualizowane kosztorysy przedstawione podczas spotkania Komitetu ds. 
Pomocy na rzecz Likwidacji Obiektów Jądrowych w marcu 2011 r. Dane za 2015 r. – zaktualizowane plany ostatecznej likwidacji, roczne programy 
prac na 2015 r. oraz projekt rocznego programu prac na 2016 r. w przypadku Słowacji ze względu na aktualizację.2930 3376 
1118 1243 
1107 950 1239 
500100015002000250030003500
2010 2011 2012 2013 2014 2015Ignalino, Litwa
Kozłoduj, Bułgaria
Bohunice, Słowacja(w mln EUR)
2019 
1146
44 Uwagi 
Szacowane łączne koszty likwidacji i luka finansowa, 2011 i 2015
(w mln EUR)
 Ignalino,
LitwaKozłoduj,
BułgariaBohunice,
SłowacjaOgółem
2011 2015 2011 2015 2011 2015 2011 2015
Szacowane koszty 2930 3376 1243 1107 1146 1239 5319 5722
Przydzielone finansowanie 
krajowe1 83 262 171 348 231 476 485 1086
Przydzielone finansowanie 
unijne1367 1553 493 731 489 671 2349 2955
Luka finansowa 1480 1561 579 28 426 92 2485 1681
1 Na przydzielone finansowanie krajowe mogą składać się fundusze specjalne na potrzeby likwidacji, przeznaczone na ten cel wydatki publicz -
ne lub inne źródła krajowe.
Źródło:  2011: zaktualizowane kosztorysy przedstawione podczas spotkania Komitetu ds. Pomocy na rzecz Likwidacji Obiektów Jądrowych w mar -
cu 2011  r. 
2015: władze państw członkowskich, zaktualizowane plany ostatecznej likwidacji i roczne programy prac na 2015 r. oraz, w przypadku Słowacji, 
projekt rocznego programu prac na 2016 r. ze względu na aktualizację.Tabela 8 Rys. 17Luki finansowe w 2011 i 2015 r. w każdym z trzech państw członkowskich
Źródło:  Na podstawie tabeli 8 .51%46%
47%3%
37%7%
 0100020003000
2011 2015 2011 2015 2011 2015Finansowanie krajowe
Finansowanie unijne 
Luka /f_inansowa(w mln EUR)
Ignalino, Litwa Kozłoduj, Bułgaria Bohunice, Słowacja
45 Uwagi 
Na Litwie wystąpiły znaczne wzrosty kosztów i luka finansowa
76 
Kosztorysy Litwy  z 2015 r. obejmujące łączne koszty likwidacji były wyższe o 15% 
w porównaniu z 2011 r., ale aż o 67% w porównaniu z 2010 r., osiągając kwotę 
3,4 mld euro. Zdaniem władz litewskich wzrost ten jest spowodowany zwiększeniem 
kosztów pracy, przesunięciem końcowej daty likwidacji oraz przekroczeniem kosz -
tów w ramach dużych infrastrukturalnych projektów likwidacji. Kategoria kosztów 
związanych z inflacją stanowiła 26% pozostałych kosztów likwidacji do 2038 r., 
tj. 695 mln euro. Koszty te obliczono na podstawie rocznej wartości szacunkowej 
wynoszącej 3%; w okresie, w którym państwo członkowskie przeprowadzało ocenę, 
Bank Centralny Republiki Litewskiej przedstawił jednak średni szacunkowy wskaźnik 
inflacji na 2015 r., uwzględniający lata 2013 i 2014, wynoszący 1,5%.
77 
Trybunał uznał także, że poziom wzrostu kosztów świadczy o błędnym planowaniu 
na wstępnym etapie. Na przykład aktualizacja planu ostatecznej likwidacji z 2014 r. 
objęła 15 uprzednio nieuwzględnionych działań z zakresu likwidacji o łącznym sza -
cunkowym koszcie 318 mln euro.
78 
Przeprowadzona przez Trybunał analiza kluczowych projektów infrastrukturalnych na 
Litwie, od momentu rozpoczęcia ich realizacji do końca 2015 r., potwierdziła poważ -
ne wzrosty kosztów takich projektów (zob. załącznik VI ). Niektóre z tych dodatko -
wych kosztów były spowodowane opóźnieniami projektów. Na przykład opóźnienie 
w realizacji projektu dotyczącego obiektu tymczasowego składowania wypalonego 
paliwa jądrowego miało negatywny wpływ na postępy w usuwaniu paliwa z reaktora, 
i do końca 2014 r. skutkowało dodatkowymi kosztami utrzymania przekraczającymi 
61,3 mln euro (zob. pkt 61), a także przyczyniło się do przesunięcia końcowej daty 
likwidacji.
79 
W ujęciu ogólnym liczba pracowników w elektrowni podlegającej likwidacji będzie 
podobna do liczby pracowników w eksploatowanej elektrowni do czasu usunięcia 
paliwa z reaktora. Poziom zatrudnienia powinien następnie ulegać stopniowemu 
zmniejszaniu po zakończeniu eksploatacji.
46 Uwagi 
80 
Poziom zatrudnienia uległ zmniejszeniu we wszystkich elektrowniach (zob. tabela 9 ). 
W elektrowni Ignalino na Litwie, gdzie usunięto paliwo tylko z jednego z dwóch 
rdzeni reaktora i która jest nadal objęta pozwoleniem na eksploatację, liczba pracow -
ników, a co za tym idzie poziom kosztów finansowanych przez UE, pozostaje wysoka. 
Jedna trzecia pracowników nadal pracuje nad utrzymaniem elektrowni w bezpiecz -
nym stanie. Zarówno w Bułgarii, jak i na Słowacji możliwe było alternatywne za -
trudnienie pracowników przy innych reaktorach jądrowych pozostających w pełnej 
eksploatacji w tej samej elektrowni. W elektrowni na Litwie, która nie produkuje już 
energii jądrowej, nie było to możliwe. Tabela 9Liczba pracowników w momencie zamknięcia reaktora 
i w 2015 r.
Liczba pracowników Przyznane wsparcie 
z UE
(w mln EUR)3podczas pełnej 
eksploatacji1 2015  
Ignalino, Litwa
(2 bloki reaktora)3517 21272171
Kozłoduj, Bułgaria
(4 bloki reaktora)1400 650 130
Bohunice, Słowacja
(2 bloki reaktora)1060 239 45
Ogółem 5977 3016 346
1  Dane dotyczące pełnej eksploatacji na dzień 31.12.2004 r. dla elektrowni Ignalino, na dzień 
31.12.2002 r. dla elektrowni Kozłoduj oraz na dzień 1.4.2006 r. dla elektrowni Bohunice.
2  W elektrowni Ignalino 1377 pracowników pracowało przy likwidacji obiektów jądrowych, 
a 701 nad utrzymaniem elektrowni w bezpiecznym stanie.
3  Dane dla elektrowni Ignalino obejmują wsparcie UE w okresie od zamknięcia pierwszego 
bloku w 2005 r. do 2016 r.; dla elektrowni Kozłoduj w okresie od zamknięcia pierwszego 
bloku w 2003 r. do 2017 r., a dla elektrowni Bohunice w okresie od zamknięcia pierwszego 
bloku w 2008 r. do 2016 r.
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie danych przekazanych przez władze 
państw członkowskich.
81 
Od czasu poprzedniego sprawozdania Trybunału zarządzanie siłą roboczą w elek -
trowni Ignalino poprawiło się. Zarząd elektrowni jądrowej Ignalino wprowadził 
na przykład strategię outsourcingu. Obejmuje ona analizę kilku działań, takich jak 
konserwacja sprzętu i dekontaminacja budynków o nieograniczonym dostępie, oraz 
podjęcie decyzji, czy bardziej racjonalny pod względem kosztów byłby zakup powią -
zanych usług czy też zlecenie ich pracownikom wewnętrznym.
47 Uwagi 
82 
Kwestia, czy obecna liczba pracowników jest odpowiednia, nie została jednak 
zweryfikowana przez podmiot zewnętrzny i nadal nie powstał szczegółowy plan 
zatrudnienia obejmujący cały proces likwidacji. Biorąc pod uwagę brak współfinan -
sowania oraz lokalne wyzwania natury gospodarczej i społecznej związane z likwida -
cją elektrowni Ignalino na Litwie, istnieje ryzyko, że liczba pracowników będzie zbyt 
duża w porównaniu z potrzebami programu likwidacji oraz że finansowanie unijne 
przeznaczone na likwidację będzie wykorzystane do pokrycia kosztów zatrudnienia.
83 
Jak przedstawiono w tabeli 8  i pkt 76, luka finansowa Litwy zwiększyła się znaczą -
co od czasu poprzedniego sprawozdania Trybunału. Podczas rozmów z litewskimi 
przedstawicielami przywołano Protokół nr 4 dołączony do traktatu o przystąpieniu 
Litwy do UE oraz litewską interpretację, według której wzrastające koszty projektu 
likwidacji nadal będą finansowane przez UE42. Ocena skutków przygotowana przez 
Komisję w 2011 r. stanowiła, że zgodnie z zapotrzebowaniem wsparcie powinno być 
udzielane w latach 2014–2020 wszystkim trzem państwom członkowskim, jednak po 
2020 r. Komisja „nie przewiduje dalszego wsparcia finansowego ze strony UE” (zob. 
pkt 10)43.
W przypadku Bułgarii i Słowacji utrzymuje się niewielka luka 
finansowa, chociaż na przestrzeni czasu wartości szacunkowe 
znacząco ewoluowały
84 
Po przydzieleniu finansowania unijnego na lata 2014–2020 luki finansowe odnotowa -
ne w poprzednim sprawozdaniu Trybunału uległy znacznemu zmniejszeniu w Bułga -
rii i na Słowacji, odpowiednio do poziomu 28 mln euro i 92 mln euro. W wartościach 
szacunkowych kosztów i luki finansowej występowały jednak znaczne różnice. Na 
przykład:
– Szacowana przez bułgarskie  organy wartość luki finansowej obniżyła się znacz -
nie z poziomu 230 mln euro we wrześniu 2014 r. do 28 mln euro na koniec 2015 r. 
głównie ze względu na włączenie kosztów poniesionych przez elektrownię jądro -
wą Kozłoduj w związku z działaniami przygotowawczymi dotyczącymi likwidacji 
nieuwzględnionymi we wcześniejszych obliczeniach. Dane Komisji na koniec 
2015 r. wskazywały natomiast lukę o wartości 150 mln euro.
– Na Słowacji  luka w finansowaniu na koniec czerwca 2015 r. wynosiła 
193 mln euro według danych Komisji, podczas gdy w projekcie rocznego progra -
mu prac na 2016 r. wartość ta wyniosła 92 mln euro.42 Art. 3 Protokołu nr 4 w sprawie 
elektrowni jądrowej Ignalino 
na Litwie (Dz.U. L 236 
z 23.9.2003) stanowi, że 
„likwidacja elektrowni 
jądrowej Ignalina ma 
charakter długoterminowy 
i stanowi dla Litwy wyjątkowe 
obciążenie finansowe, 
nieproporcjonalne wobec jej 
wielkości i  możliwości 
gospodarczych” oraz że „Unia 
przez solidarność z Litwą 
udzieli adekwatnej 
dodatkowej pomocy 
Wspólnoty na wysiłek 
likwidacyjny po 2006 roku”. 
Protokół stanowi także, że „dla 
okresu następnych 
Perspektyw finansowych, 
całkowity średni poziom 
środków dla przedłużonego 
programu Ignalina musi być 
odpowiedni”.
43 SEC(2011) 1387 final z dnia 
24 listopada 2011 r., dokument 
roboczy służb Komisji, „Ocena 
skutków”  – dokument 
towarzyszący dołączony do 
wniosku w  sprawie 
rozporządzenia Rady 
w sprawie wsparcia unijnego 
dla programów pomocy 
dotyczących likwidacji 
obiektów jądrowych 
realizowanych w  Bułgarii, na 
Litwie i na Słowacji.
48 Uwagi 
85 
Takie różnice między danymi krajowymi a danymi Komisji wzbudzają wątpliwości 
co do wiarygodności i solidności zastosowanych metod obliczeń. Ponadto znaczące 
korekty danych wskazują, że wartości szacunkowe przedstawione w planach osta -
tecznej likwidacji nie zostały jeszcze, w momencie przeprowadzania kontroli przez 
Trybunał, dogłębnie zweryfikowane przez zainteresowane podmioty krajowe ani 
przez Komisję.
Przeprowadzona przez Komisję ocena planów finansowych 
i planów likwidacji była niedostateczna
86 
Częściowo w odpowiedzi na zalecenia Trybunału przedstawione w poprzednim 
sprawozdaniu ramy legislacyjne dla okresu finansowania 2014–2020 wprowadziły trzy 
tzw. warunki ex ante44 (zob. ramka 1 ). Są to warunki wstępne dla wypłaty nowych 
środków finansowych na potrzeby likwidacji w ramach aktualnych wieloletnich ram 
finansowych, które mają zapewnić skuteczne i wydajne wykorzystanie funduszy UE.44 Zob. COM(2011) 783 final; 
rozporządzenia Rady 
(Euratom) nr 1368/2013 
i 1369/2013 oraz decyzja 
wykonawcza Komisji 
C(2014)  5449.Ramka 1Warunki ex ante
Do dnia 1 stycznia 2014 r. trzy odnośne państwa członkowskie podejmą odpowiednie działania, aby spełnić nastę -
pujące warunki ex ante :
1) zgodność z dorobkiem traktatu Euratom w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego, w szczególności w odniesie -
niu do transpozycji do prawa krajowego dyrektywy 2009/71/Euratom i dyrektywy 2011/70/Euratom,
2) ustanowienie w krajowych ramach planu finansowania określającego pełne koszty i przewidywane źródła 
finansowania wymagane do bezpiecznego ukończenia likwidacji bloków reaktorów jądrowych, w tym gospo -
darowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi,
3) przekazanie Komisji zmienionego szczegółowego planu likwidacji z wyszczególnieniem działań likwidacyj -
nych, w tym harmonogramu i odpowiadającej struktury kosztów na podstawie międzynarodowych uznanych 
standardów szacowania kosztów likwidacji.
Źródło:  Art. 4 rozporządzeń Rady (Euratom) nr 1368/2013 i 1369/2013.
49 Uwagi 
87 
Przed podjęciem przez Komisję decyzji w sprawie finansowania dotyczącej rocznego 
programu prac na 2014 r. w październiku 2014 r. powinna była ona ocenić, czy pań -
stwa członkowskie podjęły odpowiednie działania, aby spełnić te warunki45. Trybunał 
stwierdził jednak, że przeprowadzona przez Komisję ocena odpowiednich planów 
finansowych i szczegółowych planów likwidacji, tj. odpowiednio drugiego i trzeciego 
warunku ex ante , była niedostateczna. Sprawozdanie Służby Audytu Wewnętrznego 
Komisji z września 2015 r. potwierdziło ocenę przedstawioną przez Trybunał. Trybunał 
stwierdził na przykład, że miały miejsce poważne zmiany szacowanych kosztów łącz -
nych i danych dotyczących finansowania (zob. pkt 84), a w niektórych przypadkach 
nie były dostępne szczegółowe plany dotyczące pewnych kosztów lub działań (zob. 
na przykład pkt 79 dotyczący kosztów pracowniczych). W rocznym sprawozdaniu 
z działalności za 2015 r. Dyrekcja Generalna ds. Energii zamieściła zastrzeżenie co do 
adekwatności swojej oceny warunków  ex ante  w 2014 r.46.
88 
Dyrekcja Generalna ds. Energii Komisji opracowała plan działania w celu wyelimi -
nowania uchybień wykrytych przez Służbę Audytu Wewnętrznego Komisji i ustaliła 
końcowy termin przeprowadzenia oceny warunków ex ante  na koniec października 
2016 r. Kwestie ukończenia tej oceny przez Komisję i dogłębnego przeanalizowania 
planów finansowych i planów likwidacji każdego państwa członkowskiego mają za -
sadnicze znaczenie, gdyż dokumenty te stanowią podstawę przyszłego finansowania.
Zdecydowana większość kosztów we wszystkich trzech 
państwach członkowskich jest finansowana z budżetu UE
89 
Wszystkie trzy państwa członkowskie ustanowiły specjalne fundusze krajowe w celu 
finansowania swej polityki krajowej w dziedzinie bezpiecznego gospodarowania od -
padami promieniotwórczymi i ich składowania oraz likwidacji obiektów jądrowych. 
Zasoby dostępne w ramach tych funduszy pozostają jednak ograniczone, zwłaszcza 
na Litwie.
– Na Litwie  wkład w litewski Krajowy Fundusz Wspierania Likwidacji, ustanowio -
ny w 1995 r., stanowiły przychody z eksploatacji elektrowni jądrowej do czasu 
jej zamknięcia pod koniec 2009 r. Obecnie jest on zależny od przychodów ze 
sprzedaży zbędnych aktywów oraz funduszy zewnętrznych i wygenerowanych 
przez nie odsetek. W przeszłości był on także wykorzystywany do finansowania 
działań niezwiązanych z likwidacją, takich jak preferencyjne opłaty taryfowe za 
energię elektryczną i ogrzewanie lub dodatkowe zabezpieczenia socjalne dla 
byłych pracowników. Zgodnie z danymi szacunkowymi przedstawionymi przez 
Ministerstwo Energetyki fundusz opiewał na kwotę 4 mln euro na dzień 1 stycz -
nia 2016 r.47.45 Zob. art. 4 rozporządzeń Rady 
(Euratom) nr 1368/2013 
i 1369/2013.
46 Dyrekcja Generalna ds. Energii, 
roczne sprawozdanie 
z działalności za 2015 r.,  
nr ref. Ares (2016)1667891 
z dnia 8 kwietnia 2016 r.
47 W SWD(2016) 102 final, s. 38, 
nie wymieniono tego 
funduszu, ale wskazano, że 
dostępne są ogólne fundusze 
w wysokości 0,5 mld euro. Nie 
jest jasne, do czego odnosi się 
ta kwota.
50 Uwagi 
– W 1999 r.  Bułgaria  ustanowiła krajowy fundusz na rzecz odpadów promie -
niotwórczych oraz fundusz dotyczący likwidacji obiektów jądrowych. Oba fun -
dusze mają zastosowanie do wszystkich obiektów jądrowych w Bułgarii. Pierwszy 
z funduszy jest finansowany głównie ze składek wpłacanych przez wytwórców 
odpadów promieniotwórczych. Głównym płatnikiem, wnoszącym 92% wkładu, 
jest elektrownia jądrowa Kozłoduj. W ramach funduszu wydano 34,8 mln euro 
na bloki 1–4 jako obiekty gospodarowania odpadami promieniotwórczymi, a na 
koniec 2015 r. dysponował on kwotą 61 mln euro. Drugi z funduszy jest finanso -
wany ze składek wpłacanych przez operatorów elektrowni jądrowych. Na koniec 
2015 r. łączne fundusze przeznaczone na bloki 1–4 elektrowni Kozłoduj wynosiły 
156 mln euro.
– W 2010 r. Słowacja wprowadziła opłatę nakładaną za zużycie energii elektrycznej 
przez użytkowników końcowych w celu zrównoważenia „historycznego deficytu” 
oraz ze względu na fakt, że obowiązkowe składki wpłacane przez operatorów 
elektrowni jądrowych od 1995 r. nie zapewniały wystarczających funduszy na 
pokrycie kosztów likwidacji obiektów jądrowych i trwałego składowania wypalo -
nego paliwa jądrowego. Na koniec 2014 r. kwota z krajowego funduszu na rzecz 
likwidacji obiektów jądrowych przeznaczona na likwidację elektrowni jądrowej 
Bohunice V1 wynosiła 290 mln euro.
90 
Łączne dostępne środki krajowe, na które składają się fundusze specjalne i inne źród -
ła krajowe, nie pokryją całkowitych kosztów likwidacji (zob. pkt 67 i tabela 8 ). Środki 
krajowe pokryłyby tylko 31% szacowanych kosztów w Bułgarii i 38% na Słowacji, pod -
czas gdy środki krajowe w ramach programu UE na rzecz likwidacji obiektów jądro -
wych na Litwie pokryłyby mniej niż 8% łącznych kosztów likwidacji. Dotychczas braki 
finansowano z budżetu UE poprzez programy pomocy na rzecz likwidacji obiektów 
jądrowych.
91 
Nie istnieje obecnie wymóg prawny zobowiązujący państwa członkowskie do 
współfinansowania pomocy na rzecz likwidacji, czy to na poziomie programu czy 
pojedynczego projektu. Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne48 zobo -
wiązują natomiast państwa członkowskie do wniesienia wkładu z zasobów własnych 
stanowiącego ustalony procent środków przeznaczonych na współfinansowanie pro -
gramów lub projektów. W poprzednim sprawozdaniu Trybunału zawarto zalecenie, 
by Komisja, proponując finansowanie dla ram finansowych 2014–2020, uwzględniła 
inne fundusze UE, takie jak fundusze strukturalne, oraz warunki dokonywania wypłat 
z funduszy. Komisja zastosowała się do tego zalecenia poprzez dalsze wspieranie 
środków łagodzących w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyj -
nych, ale zdecydowała o utrzymaniu wyodrębnienia specjalnego wsparcia dotyczące -
go likwidacji, bez udostępnienia europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyj -
nych dla faktycznej likwidacji.48 Europejskie fundusze 
strukturalne i  inwestycyjne 
obejmują między innymi 
Europejski Fundusz Rozwoju 
Regionalnego, Fundusz 
Spójności i  Europejski Fundusz 
Społeczny. Przed 2014 r. 
określano je mianem 
„funduszy strukturalnych”.
51 Uwagi 
92 
Obowiązek zapewniania współfinansowania ma duże znaczenie, ponieważ daje 
odbiorcom finansowania unijnego większą zachętę finansową do optymalnego 
wykorzystania środków finansowych w zarządzaniu projektem oraz do dokonywania 
postępów w realizacji programów. W stosownych rozporządzeniach Rady w sprawie 
programów pomocy na rzecz likwidacji obiektów jądrowych potwierdza się znacze -
nie współfinansowania i stwierdza się, że pełne finansowanie projektów przez UE po -
winno być dozwolone tylko „w dobrze uzasadnionych wyjątkowych przypadkach”49. 
Komisja nie przedstawiła jeszcze jednak jasnych wytycznych dotyczących określania 
takich przypadków. Zostało to potwierdzone w sprawozdaniu Służby Audytu We -
wnętrznego Komisji z września 2015 r. W związku z tym Komisja nie wykorzystała 
dotychczas możliwości stymulowania współfinansowania i jego maksymalizacji.
Łączny szacowany koszt uległby podwojeniu w przypadku 
doliczenia kosztów trwałego składowania wysokoaktywnych 
odpadów promieniotwórczych
93 
Żaden z szacunków na temat wielkości luki w finansowaniu określonych w planach 
ostatecznej likwidacji nie obejmuje w pełni kosztów ponoszonych po zamknięciu 
elektrowni, gdyż nie uwzględniają one kosztu trwałego składowania wypalonego 
paliwa jądrowego.
94 
Zgodnie z uznawaną na poziomie międzynarodowym zasadą „zanieczyszczający pła -
ci” obowiązkiem państwa członkowskiego jest zapewnienie, by operator wywiązywał 
się ze swoich zobowiązań jako zanieczyszczający i przeznaczał wystarczające środki 
finansowe na pokrycie pełnych kosztów likwidacji, w tym trwałego składowania wy -
palonego paliwa jądrowego (zob. pkt 20).
95 
Zasadę tę odzwierciedla dyrektywa UE w sprawie odpadów promieniotwórczych 
z 2011 r. Dyrektywa wymaga od państw członkowskich zapewnienia, by wszystkie 
działania związane z gospodarowaniem odpadami promieniotwórczymi i wypalonym 
paliwem jądrowym, łącznie z trwałym składowaniem, zostały określone i w pełni 
ocenione pod względem kosztów oraz by w razie potrzeby zostały udostępnione 
odpowiednie zasoby finansowe50.
96 
Ponadto jednym ze wstępnych warunków uzyskania finansowania w ramach progra -
mów pomocy na rzecz likwidacji obiektów jądrowych (zob. pkt 86–88) jest „ustano -
wienie w krajowych ramach planu finansowania określającego pełne koszty i prze -
widywane źródła finansowania wymagane do bezpiecznego ukończenia likwidacji 
bloków reaktorów jądrowych, w tym gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym 
i odpadami promieniotwórczymi” przez państwa członkowskie51.49 Motyw 17 rozporządzenia 
Rady (Euratom) nr 1368/2013 
oraz motyw 15 rozporządzenia 
Rady (Euratom) nr 1369/2013.
50 Zob. w szczególności art. 12 
dyrektywy Rady 2011/70/
Euratom.
51 Zob. art. 4 rozporządzeń Rady 
(Euratom) nr 1368/2013 
i 1369/2013.
52 Uwagi 
97 
Trybunał obliczył szacunkowe koszty trwałego składowania w celu zapewnienia peł -
niejszego obrazu kosztów związanych z likwidacją poszczególnych elektrowni.
98 
Jak przedstawiono w tabeli 10 , Trybunał obliczył, że w przypadku uwzględnienia 
kosztów związanych z trwałym składowaniem szacowany łączny koszt likwidacji 
mógłby ulec podwojeniu i osiągnąć kwotę 11,4 mld euro łącznie dla wszystkich trzech 
państw członkowskich. Tabela 10Szacowane koszty likwidacji obejmujące koszty składowania wysokoaktywnych 
odpadów i wypalonego paliwa jądrowego
(w mln EUR)
Ignalino, Litwa Kozłoduj, BułgariaBohunice, 
SłowacjaOgółem
Szacowane koszty w 2015 r. z wyłączeniem kosztów 
składowania wysokoaktywnych odpadów i wypalonego 
paliwa jądrowego3376 1107 1239 5722
Szacowane koszty trwałego składowania 
wysokoaktywnych odpadów i wypalonego paliwa 
jądrowego z ośmiu reaktorów12610 1590 1466 5666
Szacowane koszty obejmujące koszty składowania 
wysokoaktywnych odpadów i wypalonego paliwa 
jądrowego5986 2697 2705 11 388
Finansowanie krajowe 262 348 476 1086
Finansowanie z UE 1553 731 671 2955
Luka finansowa 4171 1618 1558 7347
1 Informacja o szacowanych kosztach trwałego składowania.
W przypadku elektrowni Ignalino na Litwie  wartość szacunkowa określona przez Trybunał na kwotę 2610 mln euro jest oparta na danych 
przedstawionych w programie krajowym i przytoczonych w przykładowym programie energetyki jądrowej Komisji z 2016 r.
W przypadku elektrowni Kozłoduj w Bułgarii  bułgarski program krajowy nie zawiera odpowiednich danych. Wartość szacunkowa okreś -
lona przez Trybunał na kwotę 1,59 mld euro jest oparta na szacowanym całkowitym koszcie krajowego obiektu składowania w wysokości 
3 mld euro, wynikającym z rozmów z bułgarskimi władzami krajowymi na temat fińskiego obiektu, które miały miejsce podczas kontroli. Try -
bunał podzielił kwotę 3 mld euro na pół w celu odzwierciedlenia udziału bloków 1–4 i pozostałych eksploatowanych bloków 5 i 6. Trybunał 
nie uwzględnił żadnych planów dotyczących przyszłych bloków lub elektrowni, gdyż nie były one jeszcze konkretne.
W przypadku elektrowni Bohunice na Słowacji  wartość szacunkowa określona przez Trybunał na kwotę 1,46 mld euro jest oparta na 
szacunkowych kosztach krajowego trwałego składowania w wysokości 4,4 mld euro przedstawionych przez władze słowackie, z wykorzy -
staniem bardziej konserwatywnego scenariusza, zgodnie z którym okres eksploatacji pozostałych elektrowni jądrowych na Słowacji wynosi 
60 lat. Trybunał podzielił 4,4 mld euro przez trzy, aby podzielić koszty równo między dwa bloki objęte likwidacją i cztery bloki będące 
obecnie w eksploatacji. W przeciwieństwie do słowackiego programu krajowego Trybunał nie wziął pod uwagę dwóch bloków planowanych 
w Mochowcach ze względu na opóźnienia w ich budowie. Jeśli zostałyby one uwzględnione, na bloki objęte likwidacją przypadałoby 16,3% 
z kwoty 4,4 mld euro, tj. 717 mln euro. Przykładowy program energetyki jądrowej Komisji z 2016 r. wymienia kwotę 3,7 mld euro, która zdaje 
się odnosić do mniej konserwatywnego scenariusza przewidującego okres eksploatacji elektrowni wynoszący 40 lat.
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie danych Komisji, rocznych programów prac na 2015 i 2016 r. oraz danych zainteresowa -
nych podmiotów krajowych.
53 Uwagi 
99 
W przypadku uwzględnienia zarówno likwidacji, jak i trwałego składowania, Litwa 
odpowiada za największą część ogólnej luki finansowej wynoszącej 7,4 mld euro. 
Istotne luki wystąpiłyby jednak także w przypadku Bułgarii i Słowacji (zob. rys. 18 ).Rys. 18Luki finansowe po uwzględnieniu zarówno likwidacji, jak 
i trwałego składowania
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie tabeli 10 . 0100020003000400050006000
Ignalino, Litwa Kozłoduj, Bułgaria Bohunice, SłowacjaFinansowanie krajowe
Finansowanie unijne 
Luka /f_inansowa58%70%
60%(w mln EUR)52 MSR 37 „Rezerwy, 
zobowiązania warunkowe 
i aktywa warunkowe” oraz 
MSRSP 19. Nie istnieje 
międzynarodowy standard 
rachunkowości dotyczący 
w szczególności likwidacji 
obiektów jądrowych. 
W Europejskim Systemie 
Rachunków (ESA) istnieje 
natomiast standard dotyczący 
sposobu obliczania danych 
statystycznych na temat 
kosztów likwidacji i nie 
wymaga on rejestrowania 
zobowiązań z tytułu 
przyszłych kosztów.
53 Zgodnie z MSR 37.10 zdarzenie 
obligujące jest zdarzeniem, 
które prowadzi do powstania 
obowiązku prawnego lub 
zwyczajowo oczekiwanego 
(np. budowa elektrowni 
jądrowej prowadząca do 
powstania obowiązku 
likwidacji obiektów 
jądrowych), a zatem skutkuje 
pozbawieniem jednostki 
realnej możliwości 
niewypełnienia tego 
obowiązku.
54 Zgodnie z MSR 37.40 wysokość 
rezerw na pojedyncze 
wydarzenia (restrukturyzacja, 
oczyszczanie środowiska, 
rozstrzygnięcie sprawy 
sądowej) jest ustalana na 
najbardziej prawdopodobną 
kwotę.
Zobowiązania z tytułu przyszłych kosztów nie są 
odpowiednio ujmowane w żadnym z trzech państw 
członkowskich
100  
Zgodnie z międzynarodowymi standardami rachunkowości52 zobowiązania, które 
powstaną w przyszłości, powinny być określane jako rezerwy i ujmowane w bilansie 
organizacji, która ma obowiązek ich zapłaty, jeśli:
– ciąży na niej obowiązek prawny lub zwyczajowo oczekiwany wynikający ze zda -
rzeń przeszłych53,
– płatność jest prawdopodobna, tj. jest bardziej prawdopodobna niż jej brak,
– można dokonać wiarygodnego szacunku kwoty54.
54 Uwagi 
101  
Jeśli te trzy warunki nie są spełnione, zobowiązania określa się jako „zobowiązania 
warunkowe”, które są ujawniane poza bilansem, na przykład w informacji dodatkowej 
do sprawozdania finansowego, chyba że możliwość płatności jest znikoma i wtedy 
ujawnianie informacji nie jest wymagane55.
102  
Koszty likwidacji obiektów jądrowych oraz koszty trwałego składowania wypalonego 
paliwa jądrowego powinny być zatem uznawane za zobowiązania przez organizacje, 
które mają obowiązek ich zapłaty, jeśli ich płatność jest prawdopodobna i można 
dokonać wiarygodnego szacunku kwoty. Szacowane koszty mogą na przykład być 
oparte na planie likwidacji obiektów jądrowych. Dokładne podejście księgowe zależy 
od sytuacji prawnej w odniesieniu do zobowiązania do zapłaty oraz od praktyk księ -
gowych przyjętych przez państwo członkowskie lub organizację56.
103  
Trybunał zwrócił się do właściwych organów w państwach członkowskich o przekaza -
nie informacji na temat sposobu rozliczania zobowiązań z tytułu kosztów związanych 
z likwidacją i trwałym składowaniem wypalonego paliwa jądrowego.
104  
Jak przedstawiono w tabeli 1 1 , podejście księgowe jest różne w trzech państwach 
członkowskich i zależy od tego, czy koszty są związane z likwidacją obiektów ją -
drowych czy z trwałym składowaniem. Koszty likwidacji obiektów jądrowych nie 
są ujmowane jako rezerwy w bilansach na Litwie i ujawniane są jedynie informacje 
na temat niewielkich zobowiązań warunkowych. Koszty likwidacji nie są ujmowane 
w sprawozdaniach finansowych elektrowni jądrowej Kozłoduj w Bułgarii i są jedynie 
częściowo ujmowane w przypadku elektrowni jądrowej Bohunice na Słowacji.
105  
W odniesieniu do kosztów trwałego składowania odnośne podmioty na Litwie 
i w Bułgarii nie ujęły rezerw na tego rodzaju koszty w swoich bilansach ani nie 
ujawniły żadnych informacji w informacji dodatkowej do sprawozdania finansowe -
go. Jedynie odnośne podmioty na Słowacji ujęły rezerwy w odniesieniu do kosztów 
trwałego składowania na subkoncie krajowego funduszu jądrowego.55 Zgodnie z MSR 37 ujawnianie 
informacji nie jest 
obowiązkowe, jeśli możliwość 
płatności jest znikoma.
56 Niektóre podmioty są 
zobowiązane do stosowania 
międzynarodowych 
standardów rachunkowości, 
podczas gdy inne mogą 
stosować standardy 
rachunkowości na poziomie 
krajowym.
55 Uwagi 
106  
Fakt, że przyszłe koszty nie są regularnie ujmowane jako rezerwy lub ujawniane 
w informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego, ogranicza przejrzystość 
i zdolność właściwych organów do odpowiedniego planowania pokrycia przyszłych 
kosztów likwidacji i składowania. Tabela 11Podejście księgowe do zobowiązań związanych z likwidacją obiektów jądrowych 
i trwałym składowaniem wypalonego paliwa jądrowego
Sprawozdania finansowe elektrowni jądrowej (z  wy -
łączeniem trwałego składowania wypalonego paliwa 
jądrowego)Rachunki funduszu/ministerstwa/sektora instytucji rządo -
wych i  samorządowych
(łącznie z  trwałym składowaniem wypalonego paliwa 
jądrowego)
Ignalino, 
LitwaBrak ujęcia rezerw.
W nocie wyjaśniającej stwierdza się, że nie jest dostępny 
wiarygodny szacunek kosztów demontażu. W związku z tym nie 
ujawniono informacji na temat zobowiązań warunkowych.Brak ujęcia rezerw.
Niewielkie zobowiązania warunkowe związane z likwidacją obiek -
tów jądrowych (13 mln euro), dotyczące dodatkowych zabezpie -
czeń socjalnych dla byłych pracowników elektrowni jądrowej, ujęto 
jako pozycję pozabilansową.
Kozłoduj, 
BułgariaNie ujęto rezerw tytułem kosztów likwidacji ani rezerw na skła -
dowanie wypalonego paliwa jądrowego oraz gospodarowanie 
nim. Sprawozdania finansowe za 2014 r. zostały w związku z tym 
opatrzone zastrzeżeniami przez niezależnego rewidenta.Przychody i wydatki w ramach krajowych funduszy na rzecz 
likwidacji i odpadów promieniotwórczych są ujęte w rocznych ra -
chunkach wyniku budżetowego Ministerstwa Energetyki. Wszelkie 
niewykorzystane części zgromadzonych zasobów finansowych, 
w tym zasobów z ubiegłych lat, są ujawniane poza bilansem.
Bohunice, 
SłowacjaCzęściowo ujmowane, ale nieprzypisane do elektrowni 
Bohunice  V1.Informacje wstępne dotyczące trwałego składowania ujęte na 
subkoncie krajowego funduszu jądrowego.
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie informacji uzyskanych od władz krajowych.
56
 Wnioski i zalecenia
107  
Specjalne programy finansowania przez UE likwidacji obiektów jądrowych nie stworzy -
ły odpowiednich zachęt do terminowej i racjonalnej pod względem kosztów likwidacji. 
Od publikacji poprzedniego sprawozdania Trybunału na ten temat w 2011 r. dokonano 
pewnych postępów w procesie likwidacji elektrowni jądrowych Ignalino na Litwie, 
Kozłoduj w Bułgarii oraz Bohunice na Słowacji. Zdemontowane zostały kluczowe 
podzespoły na terenach niekontrolowanych elektrowni. Jednak w przypadku prawie 
wszystkich kluczowych projektów infrastrukturalnych na rzecz likwidacji wystąpiły 
opóźnienia, a żadne z trzech państw członkowskich nadal nie podjęło najpoważniej -
szych wyzwań związanych z pracami na terenach kontrolowanych. Władze państw 
członkowskich twierdzą, że elektrownie zostały nieodwracalnie zamknięte, jednak 
nie wszystkie oczekiwane produkty, stosowane przez Komisję jako kryterium oceny 
postępów w kierunku nieodwracalnego zamknięcia, zostały uzyskane w pełni. Luka 
finansowa na Litwie wzrosła od czasu poprzedniej kontroli przeprowadzonej przez 
Trybunał i wynosi obecnie 1,6 mld euro. Szacowany koszt likwidacji w trzech elektrow -
niach wyniesie łącznie co najmniej 5,7 mld euro oraz 11,4 mld w przypadku doliczenia 
kosztów trwałego składowania.
Od 2011 r. poczyniono pewne postępy w likwidacji obiektów 
jądrowych, wciąż należy zmierzyć się z najpoważniejszymi 
wyzwaniami
108  
W okresie od 2011 r. trzy odnośne państwa członkowskie zdemontowały pewne 
kluczowe podzespoły na terenach niekontrolowanych, a także, z wyjątkiem Litwy, 
dokonały postępów w zakresie uzyskania odpowiednich pozwoleń na rozpoczęcie 
prac w obszarach kontrolowanych. Litwa nie uzyskała jeszcze takiego pozwolenia, 
a jego udzielenie planowane jest obecnie na 2022 r., tj. 10 lat później niż pierwotnie 
zakładano (zob. pkt 40 i 42).
109  
Zdaniem władz krajowych wszystkich z tych państw osiągnięte postępy oznaczają, że 
zamknięcie elektrowni jest obecnie faktycznie nieodwracalne. Oczekiwane produkty, 
stosowane przez Komisję do oceny postępów w kierunku nieodwracalnego zamknię -
cia, nie zostały jednak uzyskane w pełni przez żadną z trzech elektrowni. Projekty na 
potrzeby demontażu rdzenia reaktora / obiegu pierwotnego nie są jeszcze ukończo -
ne, a dotychczas przeprowadzono tylko drobne prace w budynku reaktora. Oznacza 
to, że wszystkie trzy państwa członkowskie wciąż muszą zmierzyć się z najpoważ -
niejszymi wyzwaniami związanymi z pracami na terenach kontrolowanych, w tym 
w budynkach reaktora (zob. pkt 38–42).
110  
Osiągnięto pewne postępy w tworzeniu infrastruktury gospodarowania odpada -
mi, jednak w przypadku wielu kluczowych projektów infrastrukturalnych w trzech 
odnoś  nych państwach członkowskich w latach 2011–2015 wystąpiły opóźnienia 
(zob. pkt 43 i 59–71). Największe opóźnienia odnotowano na Litwie, gdzie końcowa 
data likwidacji została od 2011 r. przesunięta o kolejne dziewięć lat do 2038 r. (zob. 
pkt 59–63).
57 Wnioski i zalecenia 
111 
Przed każdym z trzech państw członkowskich nadal stoją wyzwania związane z po -
leganiem na ekspertach zewnętrznych (zob. pkt 69) oraz wdrażaniem pierwszych 
w swoim rodzaju rozwiązań technicznych (zob. pkt 67–68). Odnotowywany w całej 
UE niedobór wykwalifikowanych, doświadczonych inżynierów stanowi zagrożenie 
zwłaszcza na Litwie (zob. pkt 70).
Zalecenie 1 – Zapewnienie postępów w likwidacji obiektów 
jądrowych
Trzy odnośne państwa członkowskie powinny:
a) w większym stopniu udoskonalić swoje praktyki w zakresie zarządzania projekta -
mi w celu zapewnienia planowego stworzenia niezbędnej infrastruktury gospo -
darowania odpadami i wypalonym paliwem jądrowym,
b) podjąć działania w celu zbudowania własnych zdolności technicznych, aby uzy -
skać większą równowagę między wewnętrzną i zewnętrzną wiedzą fachową,
c) znaleźć lepsze metody wymiany najlepszych praktyk i wiedzy technicznej, za -
równo między sobą, jak i w ramach szerszego grona państw przeprowadzających 
likwidację obiektów jądrowych w UE i poza jej terytorium. Komisja  powinna 
wspierać te działania w sposób racjonalny pod względem kosztów.
Docelowy termin wdrożenia: do końca 2017 r.
112  
Projekty finansowane w ramach programów pomocy UE na rzecz likwidacji obiektów 
jądrowych nie są związane z trwałym składowaniem, ale wyłącznie z tymczasowym 
składowaniem wypalonego paliwa jądrowego. Zbudowanie obiektu trwałego skła -
dowania wypalonego paliwa jądrowego może zająć kilka dekad i wymagać dużych 
nakładów finansowych. Może to być trudne dla niektórych państw, które generu -
ją niewielkie ilości odpadów promieniotwórczych, posiadają ograniczone zasoby 
finansowe lub nie dysponują odpowiednimi warunkami geologicznymi. Rozmowy 
w trzech odnośnych państwach członkowskich dotyczące potencjalnych rozwiązań 
w zakresie trwałego składowania wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych 
i wypalonego paliwa jądrowego, które mogą być rozwiązaniami krajowymi lub 
regionalnymi, nadal są jedynie na etapie koncepcyjnym (zob. pkt 48–58). Komisja jest 
zobowiązana do przekazania sprawozdań dotyczących planów państw członkow -
skich w tym obszarze, ale jeszcze tego nie uczyniła (zob. pkt 53).
58 Wnioski i zalecenia 
Zalecenie 2 – Rozwiązania dotyczące trwałego składowania 
wypalonego paliwa jądrowego
a) Komisja  powinna, wraz ze wszystkimi odpowiednimi państwami członkowskimi, 
zbadać opcje składowania wypalonego paliwa jądrowego i wysokoaktywnych 
odpadów, w tym wszelkie rozwiązania regionalne i inne rozwiązania unijne, nale -
życie uwzględniając bezpieczeństwo, ochronę i racjonalność rozwiązań alterna -
tywnych pod względem kosztów. Komisja powinna włączyć przegląd tej kwestii 
do pierwszego sprawozdania dla Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego 
wdrażania dyrektywy w sprawie odpadów promieniotwórczych.
Docelowy termin wdrożenia: natychmiastowe rozpoczęcie; publikacja sprawozda -
nia najpóźniej do połowy 2017 r.
b) Trzy odnośne państwa członkowskie  powinny równocześnie poczynić postępy 
w realizacji swoich planów dotyczących trwałego składowania w celu opracowa -
nia bardziej kompletnych kosztorysów i planów finansowych na potrzeby składo -
wania wypalonego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczych, zgodnie 
z wymogami dyrektywy w sprawie odpadów promieniotwórczych.
Docelowy termin wdrożenia: do połowy 2017 r.
Szacowany koszt likwidacji wyniesie co najmniej 
5,7 mld euro oraz dwukrotność tej kwoty w przypadku 
doliczenia kosztów trwałego składowania
113  
Szacunkowe łączne koszty likwidacji w ramach trzech programów wzrosły o 40% 
między 2010 a 2015 r. z kwoty 4,1 mld euro do 5,7 mld euro (zob. pkt 73–74). W przy -
padku doliczenia kosztów trwałego składowania wypalonego paliwa jądrowego łącz -
ne koszty mogłyby ulec podwojeniu, osiągając kwotę 11,4 mld euro (zob. pkt 93–99).
114  
Dostępne finansowanie krajowe i unijne w wysokości 4,0 mld euro nie pokrywa 
szacowanych łącznych kosztów w wysokości 5,7 mld euro nieobejmujących kosztów 
trwałego składowania. Skutkuje to zatem luką finansową w wysokości 1,7 mld euro 
do momentu ukończenia likwidacji. Litwa odpowiada za 93% tej luki finansowej, co 
stanowi kwotę 1,6 mld (zob. pkt 73–85). Luki finansowe oszacowane przez Bułgarię 
i Słowację wynoszą obecnie odpowiednio 28 i 92 mln euro (zob. pkt 84).
59 Wnioski i zalecenia 
115  
Zgodnie z uznawaną na poziomie międzynarodowym zasadą „zanieczyszczają -
cy płaci” obowiązkiem państwa członkowskiego jest zapewnienie, by operatorzy 
elektrowni jądrowych wywiązywali się ze swoich zobowiązań jako zanieczyszczający 
i przeznaczali wystarczające zasoby finansowe na pokrycie pełnych kosztów likwi -
dacji i trwałego składowania (zob. pkt 20 i 93). Wszystkie trzy elektrownie są eksplo -
atowane przez przedsiębiorstwa państwowe. Wszystkie trzy państwa członkowskie 
ustanowiły specjalne fundusze krajowe w celu finansowania swej polityki krajowej 
w dziedzinie bezpiecznego gospodarowania odpadami promieniotwórczymi i ich 
składowania oraz likwidacji obiektów jądrowych. Jednak fundusze krajowe były 
dotychczas wykorzystywane w niewielkim stopniu w trzech programach likwidacji 
obiektów jądrowych, a zasoby dostępne w ramach tych funduszy pozostają ograni -
czone, zwłaszcza na Litwie (zob. pkt 89–92).
116  
W rezultacie współfinansowanie projektów z wykorzystaniem funduszy krajowych 
stanowiło raczej wyjątek, a nie normę. Chociaż w programach tych, w przeciwień -
stwie do innych funduszy UE, nie przewidziano prawnego wymogu współfinanso -
wania projektów, zgodnie z podstawą prawną pełne finansowanie projektów przez 
UE powinno być dozwolone tylko „w dobrze uzasadnionych wyjątkowych przypad -
kach”57. Komisja nie przedstawiła jeszcze jednak jasnych wytycznych dotyczących 
określania takich przypadków. Gdyby to uczyniła, mogłaby skuteczniej tworzyć 
odpowiednie zachęty do większego współfinansowania krajowego na potrzeby 
likwidacji (zob. pkt 92).
117  
Trzy odnośne państwa członkowskie są ostatecznie odpowiedzialne za zapewnie -
nie dostępności odpowiednich zasobów finansowych zarówno na likwidację, jak 
i na trwałe składowanie (zob. pkt 20 i 95). W swojej ocenie skutków z 2011 r. Komisja 
stwierdziła, na podstawie oceny potrzeb państw członkowskich, że po 2020 r. unijne 
wsparcie finansowe nie powinno być już udzielane (zob. pkt 10). W tym względzie 
przedstawiciele Litwy zwrócili uwagę Trybunału w szczególności na protokoły do 
traktatu o przystąpieniu Litwy do UE (zob. pkt 83 i przypis 43).
Zalecenie 3 – Poszanowanie zasady „zanieczyszczający płaci” 
poprzez zwiększenie krajowego finansowania w latach 2014–
2020 i po tym okresie
Trzy odnośne państwa członkowskie  powinny uznać swoją rolę w zapewnianiu 
poszanowania zasady „zanieczyszczający płaci” oraz być przygotowane na wykorzy -
stanie środków krajowych na pokrycie kosztów likwidacji, a także kosztów trwałego 
składowania, zarówno w bieżącym okresie finansowania, jak i po jego upływie.
Docelowy termin wdrożenia: rozpoczęcie od zwiększenia współfinansowania kra -
jowego w rocznych programach prac, począwszy od 2017 r.57 Motyw 17 rozporządzenia 
Rady (Euratom) nr 1368/2013 
oraz motyw 15 rozporządzenia 
Rady (Euratom) nr 1369/2013.
60 Wnioski i zalecenia 
Zalecenie 4 – Zwiększenie współfinansowania krajowego 
w okresie finansowania 2014–2020
Komisja  powinna dążyć do zwiększenia współfinansowania krajowego w okresie 
finansowania 2014–2020. Powinna jasno zdefiniować, na przykład w formie decyzji 
Komisji, „dobrze uzasadnione wyjątkowe” warunki, na podstawie których projekt 
może być w pełni finansowany przez UE w ramach programów pomocy na rzecz 
likwidacji obiektów jądrowych.
Docelowy termin wdrożenia: do końca grudnia 2017 r.
Zalecenie 5 – Zakończenie specjalnych programów 
finansowania likwidacji obiektów jądrowych na Litwie, 
w Bułgarii i na Słowacji po 2020 r.
Specjalne programy finansowania likwidacji obiektów jądrowych na Litwie, w Bułgarii 
i na Słowacji nie powinny być kontynuowane po 2020 r. Jeśli zostanie stwierdzona 
wyraźna potrzeba wykorzystania środków unijnych po 2020 r. w jednym lub kilku 
z tych trzech państw członkowskich, ewentualne przyszłe finansowanie przez UE 
zaproponowane przez Komisję i zaaprobowane przez prawodawcę powinno obej -
mować odpowiednie środki zachęty do przeprowadzenia likwidacji, w tym związane 
z terminowością lub wykorzystaniem odpowiednich poziomów współfinansowania 
ze strony państw członkowskich. Jednym ze sposobów, by tego dokonać, mogłoby 
być zwiększenie dostępu do europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych 
w celu umożliwienia pokrycia kosztów działań w ramach likwidacji obiektów jądro -
wych po spełnieniu tych warunków.
Docelowy termin wdrożenia: do końca 2018 r. w razie konieczności.
118  
Poziom zatrudnienia zmniejszył się we wszystkich trzech elektrowniach. W elektrow -
ni Ignalino na Litwie, gdzie usunięto paliwo tylko z jednego z dwóch rdzeni reaktora 
i która jest nadal objęta pozwoleniem na eksploatację, liczba pracowników, a zatem 
poziom kosztów finansowanych przez UE pozostają wysokie. Jedna trzecia pracow -
ników nadal pracuje nad utrzymaniem elektrowni w bezpiecznym stanie. Biorąc pod 
uwagę brak współfinansowania oraz lokalne wyzwania natury gospodarczej i spo -
łecznej związane z likwidacją elektrowni Ignalino na Litwie, istnieje ryzyko, że liczba 
pracowników będzie zbyt duża w stosunku do potrzeb programu likwidacji oraz że 
finansowanie unijne przeznaczone na likwidację będzie wykorzystane do pokrycia 
kosztów zatrudnienia (zob. pkt 80–81).
61 Wnioski i zalecenia 
Zalecenie 6 – Finansowanie przez UE wyłącznie kosztów 
likwidacji
Komisja  powinna zezwolić na wykorzystanie finansowania ze strony UE w ramach 
programów pomocy na rzecz likwidacji obiektów jądrowych do finansowania wyłącz -
nie kosztów personelu w pełni zaangażowanego w działania związanie z likwidacją.
Docelowy termin wdrożenia: roczne programy prac, począwszy od 2017 r.
119  
Przeprowadzona przez Komisję ocena spełnienia warunków ex ante  w planach finan -
sowych i planach likwidacji była niedostateczna (zob. pkt 86–88).
Zalecenie 7 – Poprawa nadzoru sprawowanego przez Komisję
Komisja  powinna ukończyć swoją ocenę warunków ex ante .
Docelowy termin wdrożenia – do końca października 2016 r.
120  
Podejście rachunkowe do zobowiązań i zobowiązań warunkowych z tytułu przy -
szłych kosztów związanych z likwidacją obiektów jądrowych oraz trwałym składowa -
niem wypalonego paliwa jądrowego jest odmienne w trzech państwach członkow -
skich. Fakt, że przyszłe koszty nie zawsze są ujmowane jako rezerwy lub ujawniane 
w informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego, ogranicza przejrzystość 
i zdolność właściwych organów do odpowiedniego planowania pokrycia przyszłych 
kosztów likwidacji i składowania (zob. pkt 100–103).
62 Wnioski i zalecenia 
Zalecenie 8 – Podejście rachunkowe
Komisja  wraz z wszystkimi właściwymi państwami członkowskimi powinna dopil -
nować, by wszystkie przyszłe koszty związane z likwidacją obiektów jądrowych oraz 
trwałym składowaniem wypalonego paliwa jądrowego były ujmowane w odpowied -
ni i przejrzysty sposób, zgodnie z odnośnymi standardami rachunkowości.
Docelowy termin wdrożenia: do końca grudnia 2017 r.
Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę II, której przewodniczył Henri 
GRETHEN, członek Trybunału Obrachunkowego, na posiedzeniu w Luksemburgu 
w dniu 14 lipca 2016 r.
 W imieniu Trybunału Obrachunkowego
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
 Prezes

63
 Załączniki
Reaktory jądrowe likwidowane w ramach programów pomocy unijnej na rzecz 
likwidacji obiektów jądrowych
TWhEksploatacja komercyjnaPlanowany termin 
zakończenia likwidacji
Początek Zamknięcie LataJako % 
30-letniego 
okresu 
eksploatacjiZgodnie 
ze sprawo -
zdaniem 
Trybunału 
z 2011 r.Stan na 
grudzień 
2015  r.
LitwaIgnalino 1 86 maj 1985 grudzień 2004 20 652029  2038Ignalino 2 155 grudzień 1987 grudzień 2009 22 73
BułgariaKozłoduj 1 61 październik 1974 grudzień 2002 28 94
2035  2030Kozłoduj 2 63 listopad 1975 grudzień 2002 27 90
Kozłoduj 3 63 styczeń 1981 grudzień 2006 26 86
Kozłoduj 4 61 styczeń 1982 grudzień 2006 25 82
SłowacjaBohunice-V1, 
reaktor 172 kwiecień 1980 grudzień 2006 27 89
2025 2025Bohunice-V1, 
reaktor 277 styczeń 1981 grudzień 2008 28 93
Źródło:  MAEA, baza danych PRIS.Załącznik I
64 Załączniki 
Przegląd podstaw prawnych programów pomocy na rzecz likwidacji obiektów 
jądrowych
Ignalino, Litwa Kozłoduj, Bułgaria Bohunice, Słowacja
Przed 
przystąpieniemRozporządzenie Rady (EWG) 
nr 3906/1989 z dnia 18 grudnia 
1989  r.Rozporządzenie Rady (WE) nr 1266/1999 z dnia 21 czerwca 1999 r. (program PHARE)
Traktaty 
o przystąpieniuProtokół nr 4 w sprawie 
elektrowni jądrowej Ignalino 
na Litwie, dołączony do Aktu 
dotyczącego warunków przy -
stąpienia Republiki Litewskiej 
oraz dostosowań w Traktatach 
stanowiących podstawę Unii Eu -
ropejskiej (Dz.U. L 236 z 23.9.2003, 
s. 944–945)Akt dotyczący warunków przystąpienia 
Republiki Bułgarii i  Rumunii (Dz.U.  L 157 
z 21.6.205, s. 203)Protokół nr 9 do Aktu dotyczącego warunków 
przystąpienia Republiki Słowackiej oraz dosto -
sowań w Traktatach stanowiących podstawę 
Unii Europejskiej
(elektrownia jądrowa Bohunice V1) (Dz.U. L 236 
z 23.9.2003, s. 954)
Po przystąpieniuRozporządzenie Rady (WE) 
nr 1990/2006 z dnia 21 grudnia 
2006 r. dotyczące wdrożenia Pro -
tokołu nr 4 w sprawie elektrowni 
jądrowej IgnalinoRozporządzenie Rady (Euratom) 
nr 647/2010 z dnia 13 lipca 2010 r.Rozporządzenie Rady (Euratom) nr 549/2007 
z dnia 14 maja 2007 r. dotyczące wdrożenia 
Protokołu nr 9 w sprawie jednostki 1 i jednostki 
2 elektrowni jądrowej Bohunice V1 na Słowacji 
do Aktu dotyczącego warunków przystąpienia 
do Unii Europejskiej Republiki Czeskiej, Estonii, 
Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, 
Słowenii i  Słowacji
Rozporządzenie Rady (Euratom) 
nr 1369/2013 z dnia 13 grudnia 
2013 r. w sprawie wsparcia 
unijnego dla programu pomocy 
dotyczącego likwidacji obiektu ją -
drowego na Litwie oraz uchylające 
rozporządzenie (WE) nr 1990/2006Rozporządzenie Rady (Euratom) nr 1368/2013 z dnia 13 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia 
unijnego dla programów pomocy dotyczących likwidacji obiektów jądrowych w Bułgarii i na 
Słowacji oraz uchylające rozporządzenia (Euratom) nr 549/2007 i (Euratom) nr 647/2010Załącznik II
65 Załączniki 
Reaktory jądrowe w państwach członkowskich i ich status na dzień 31 grudnia 
2015 r.Załącznik IIIStatus
ZamknięteW eksploatacjiW budowie
Ogółem91
129
2244Zjednoczone Królestwo
Zamknięte
W eksploatacji
W budowie
Ogółem3015
45-
Niderlandy
Zamknięte
W eksploatacji
W budowie
Ogółem1
1
2-
Belgia
ZamknięteW eksploatacjiW budowie
Ogółem17
8-
Niemcy
ZamknięteW eksploatacjiW budowie
Ogółem28
8
36-
FrancjaZamknięteW eksploatacjiW budowie
Ogółem1258
711
HiszpaniaZamknięteW eksploatacjiW budowie
Ogółem37
10-
WłochyZamknięteW eksploatacjiW budowie
Ogółem4
-
4-FinlandiaZamknięte
W eksploatacji
W budowie
Ogółem-
4
51
Szwecja
Zamknięte
W eksploatacji
W budowie
Ogółem3
10
13-
Litwa
ZamknięteW eksploatacjiW budowie
Ogółem2
-
2-
Republika CzeskaZamknięteW eksploatacjiW budowie
Ogółem-
6
6-
RumuniaZamknięteW eksploatacjiW budowie
Ogółem-
2
2-
BułgariaZamknięteW eksploatacjiW budowie
Ogółem4
2
6-SłowacjaZamknięteW eksploatacjiW budowie
Ogółem3
4
92
WęgryZamknięteW eksploatacjiW budowie
Ogółem-
4
4-Słowenia (wspólnie z Chorwacją)ZamknięteW eksploatacjiW budowie
Ogółem-
1
1-
Uwaga:  Dwa bloki reaktorów w elektrowni Ignalino na Litwie nadal są objęte pozwoleniem na eksploatację (zob. pkt 40).
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie danych przekazanych przez Komisję Europejską oraz pochodzących z systemu infor -
macji o reaktorach (PRIS) MAEA.
66 Załączniki 
Przegląd podmiotów w ramach programów pomocy na rzecz likwidacji obiektów 
jądrowych
Program pomocy na rzecz likwidacji obiektów jądrowych, dwie instytucje 
wdrażające na LitwieZałącznik IV
Kanał EBOR Kanał agencji krajowej
Komitet
monitorujący
program Litwa
BeneﬁcjentBeneﬁcjent
Wykonawca
projektuWykonawca
projektuUmowa ramowa
Roczna umowa
o delegowaniu zadańUmowa ramowa
Roczna umowa o delegowaniu zadań
Umowa dotycząca transferu środków
Monitorowanie MonitorowanieMonitorowanieUmowa ramowa
Zatwierdzenie umów
o doﬁnansowanie
UmowaWypłata środkówWypłata środkówUmowaUmowa ﬁnansowa
Nadzór NadzórLitwa
WyznaczenieMonitorowanie
Ministerstwo
Finansów
Koordynacja
ﬁnansowaZapewnienie 
kontrolii nadzoru ﬁnansowegoMiędzynarodowy Fundusz 
Wspierania Likwidacji 
Elektrowni Ignalino – 
prowadzony przez 
zgromadzenie
oﬁarodawców –
zarządzany przez EBOR 
(instytucja wdrażająca)Agencja krajowa
(Centralna Agencja 
Zarządzająca 
Projektem)
koordynacja
programuKomisja Europejska
wspomagana przez
Komitet ds. Pomocy
na rzecz Likwidacji
Obiektów Jądrowych
W 2015 r. EBOR był odpowiedzialny za następujące 
trwające projekty likwidacji:Finanso -
wanie z UE 
(w mln EUR)
Tymczasowe składowanie wypalonego paliwa jądrowego 
w elektrowni jądrowej Ignalino205,97
Obiekty gospodarowania odpadami stałymi i  ich składowania 184,02
Jednostka zarządzania projektem – etapy 1–5
(2001–2015)51,81
Repozytorium przypowierzchniowe dla niskoaktywnych 
i średnioaktywnych, krótkożyciowych odpadów (projekt)10,63
Łącznie na 2015 r. 452,43
Ukończone i trwające projekty likwidacji zarządzane przez EBOR 
łącznie od 1999 r. do końca 2015 r.522,91W 2015  r. centralna agencja zarządzająca projektem na 
Litwie była odpowiedzialna za następujące trwające 
projekty likwidacji:Finanso -
wanie z UE 
(w mln EUR)
Roczne działania w zakresie likwidacji w elektrowni jądrowej 
Ignalino z powiązanymi kosztami w 2015 r.50,50
Budowa składowiska odpadów promieniotwórczych bardzo 
niskoaktywnych (składowisko, etap 3)8,42
Pomoc techniczna na rzecz VATESI (etap 6) 1,80
Cementowe pojemniki na odpady 1,00
Utworzenie zakładu przetwarzania metali promieniotwórczych 0,96
Łącznie na 2015 r. 62,68
Ukończone i  trwające projekty likwidacji zarządzane przez 
agencję łącznie od 1999 r. do końca 2015 r.465,97
67 Załączniki 
Programy pomocy na rzecz likwidacji obiektów jądrowych, jedna instytucja 
wdrażająca w Bułgarii i na SłowacjiZałącznik IV Kanał EBOR
BeneﬁcjentMonitorowanie
Monitorowanie
Monitorowanie
Nadzór
Wypłata
środkówUmowaUmowa ramowa
Roczna umowa o delegowaniu zadań
Zatwierdzenie umów
o doﬁnansowanie
Wykonawca
projektuMiędzynarodowy Fundusz Wspierania 
Likwidacji Elektrowni Kozłoduj
i Międzynarodowy Fundusz Wspierania 
Likwidacji Elektrowni Bohunice – 
prowadzone przez zgromadzenie 
oﬁarodawców – zarządzane przez EBOR 
(instytucja wdrażająca)Bułgaria
Słowacja
Komitety monitorujące 
programy dotyczące 
elektrowni Kozłoduj
i Bohunice Komisja Europejska 
wspomagana przez 
Komitet ds. Pomocy
na rzecz Likwidacji 
Obiektów Jądrowych
68 Załączniki 
Finansowane przez UE projekty zbadane w ramach kontroli
Ignalino, Litwa
Projekt Ocena przeprowadzona przez Europejski Trybunał Obrachunkowy
1. Tymczasowe składowanie kaset 
wypalonego paliwa jądrowego
Budżet początkowy: 165 mln euro
Najnowszy budżet: 206 mln euro
Termin początkowy: sierpień 2008 r.
Najnowszy termin: październik 2017  r.Sprawozdanie 
Trybunału 
z 2011 r.Poważne opóźnienia będą miały istotny wpływ na bezpieczeństwo jądrowe aż do momentu 
umieszczenia wszystkich wypalonych elementów paliwowych w  pojemnikach osłonowych 
oraz na koszty operacyjne elektrowni.
Stan na gru -
dzień 2015 r.Budowa obiektu składowania została opóźniona o kolejne 6 lat, w sumie o 10 lat w stosunku 
do terminu w planie ostatecznej likwidacji z 2005 r. Dodatkowe koszty utrzymania obiektu 
związane z projektem B1 przekroczyły 61 mln euro.
2. Obiekt gospodarowania odpadami 
stałymi i ich składowania
Budżet początkowy: 120 mln euro
Najnowszy budżet: 184 mln euro
Termin początkowy: listopad 2009 r.
Najnowszy termin: listopad 2018 r.Sprawozdanie 
Trybunału 
z 2011 r.Poważne opóźnienia projektu mające decydujące znaczenie, gdyż obiekty gospodarowania 
są konieczne do poczynienia postępów w ramach projektów demontażu i dekontaminacji. 
Prawdopodobnie wymagane będzie dodatkowe finansowanie w ramach IIDSF.
Stan na
grudzień 
2015  r.Projekt jest opóźniony o 9 lat, z czego 5 lat opóźnienia narosło w latach 2011–2014. Elek -
trownia jądrowa Ignalino i litewskie Ministerstwo Energetyki rozstrzygnęły powiązane spory 
gospodarcze z wykonawcą przez poprzez wypłacenie 55 mln euro odszkodowania i zarezerwo -
wały kolejne 17 ,9 mln euro na przewidywane zagrożenia.
3. Prace inżynierskie, planowa -
nie i  uzyskiwanie pozwolenia na 
działania w  zakresie demontażu 
i dekontaminacji
Budżet początkowy: 8 mln euro
Brak budżetu lub harmonogramu obecnie 
określonego dla projektu.Sprawozdanie 
Europejskiego 
Trybunału Ob -
rachunkowego 
z 2011 r.Decyzja o zleceniu działań w ramach projektu na zewnątrz nie była oparta na odpowiedniej 
ocenie wymaganych zasobów technicznych dostępnych na miejscu ani racjonalności tej opcji 
pod względem kosztów.
Stan na
grudzień 
2015  r.Przygotowanie dokumentu zostało opóźnione o 30 miesięcy ze względu na przeszacowanie 
zasobów wykonawcy oraz czas wymagany na zatwierdzenie dokumentu przez elektrownię 
i instytucje regulacyjne. Trzy lata opóźnienia z powodu przeniesienia projektów dotyczących 
zakupu narzędzi z kanału IIDSF do kanału centralnej agencji zarządzającej projektem na Litwie.
4. Wsparcie w zakresie zarządzania 
i prac inżynierskich na rzecz jednost -
ki zarządzania projektem
Budżet początkowy: 45 mln euro
Najnowszy budżet: 54 mln euroSprawozdanie 
Trybunału 
z 2011 r.Konsultant jednostki zarządzania projektem zapewnił znaczny wkład w postępy, jednak koszty 
zarządzania i administracyjne są wysokie, a w elektrowni nie została wystarczająco rozwinięta 
struktura organizacyjna.
Stan na
grudzień 
2015  r.Od 2010 r. liczba pracowników konsultanta jednostki zarządzania projektem zmniejszyła się. 
Są oni bardziej zaangażowani w działania w zakresie likwidacji, zarządzali dużymi projektami 
infrastrukturalnymi oraz wspierali rozwój pracowników w elektrowni. Działania konsultanta 
w dużej mierze nadal skupiają się jednak na ogólnym zarządzaniu projektem i działalności 
w zakresie zamówień, a nie na likwidacji obiektów jądrowych.
5. Projekty związane z bezpośred -
nim wsparciem działań siły roboczej 
w elektrowni jądrowej Ignalino, 
dostaw zewnętrznych
Budżet: 198 mln euro
Termin: projekt roczny w  tokuSprawozdanie 
Trybunału 
z 2011 r.Nie przeanalizowano.
Stan na
grudzień 
2015  r.Problemy związane z siłą roboczą obejmowały trudności w uzasadnieniu poziomów 
zatrudnienia, niejasną rachunkowość zarządczą i przypisywanie kosztów personelu do zadań. 
Elektrownia jądrowa Ignalino wprowadziła nowy model obliczeń dla swoich pracowników, 
opracowała strukturę kosztów prac oraz wprowadziła metodę wartości wypracowanej. Doko -
nano jednak ograniczonych postępów w uzasadnianiu poziomów zatrudnienia i we wdrażaniu 
strategii outsourcingu.
6. Studium dotyczące demontażu 
reaktora
Budżet początkowy: 5 mln euro
(tylko studium wykonalności)
Najnowszy budżet: 70 mln euro
(projekt i  prace inżynieryjno-techniczne)Sprawozdanie 
Trybunału 
z 2011 r.Nie przeanalizowano.
Stan na
grudzień 
2015  r.Studium wykonalności dotyczące demontażu reaktora rozpoczęto w ramach IIDSF w 2009 r., 
ale zostało unieważnione i  przeniesione do centralnej agencji zarządzającej projektem na 
Litwie w 2010 r. W nowym projekcie prowadzonym przez agencję wystąpiły opóźnienia. 
Brakuje doświadczenia w demontażu tego typu reaktora, co może dodatkowo ograniczyć 
postępy. W związku z tym nie jest jasne, czy końcowy termin demontażu reaktora wyznaczony 
na 2038 r. jest wykonalny.Załącznik V
69 Załączniki Załącznik VKozłoduj, Bułgaria
Projekt Ocena przeprowadzona przez Trybunał
7. Usługi konsultacyjne dla jednostki 
zarządzania projektem  – ogólne
Lata 2006–2013
Budżet początkowy: 8 mln euro
Najnowszy budżet: 45 mln euro
Termin początkowy: grudzień 2006 r.
Najnowszy termin: lipiec 2013  r.
Lata 2014–2016
Budżet początkowy: 14 mln euro
Najnowszy budżet: 32 mln euro
Termin początkowy: styczeń 2016 r.
Najnowszy termin: styczeń 2019  r.Sprawozdanie 
Trybunału 
z 2011 r.Konsultant pomógł zmodyfikować strategię likwidacji, ale zaistniały problemy związane 
z opóźnieniami projektów, szacowanymi kosztami, określeniem koniecznych prac w zakre -
sie likwidacji oraz inwentaryzacją odpadów. Konsultant skupiał się bardziej na zarządzaniu 
niż na likwidacji.
Stan na
grudzień 2015 r.W 2013 r. jednostka zarządzania projektem stała się jedynym podmiotem odpowiedzialnym 
za zarządzanie zarówno likwidacją, jak i budową krajowego obiektu składowania. Konsul -
tant został włączony do struktury organizacyjnej, która powierza uprawnienia decyzyjne 
SERAW. Zaangażowanie konsultanta w prace było coraz większe i nic nie wskazuje na to, aby 
jego zaangażowanie miało być stopniowo ograniczane.
8. Projekt i budowa obiektu suchego 
składowania wypalonego paliwa 
jądrowego
Budżet początkowy: 49 mln euro
Najnowszy budżet: 73 mln euro
Termin początkowy: grudzień 2008 r.
Najnowszy termin: marzec 2013  r.Sprawozdanie 
Trybunału 
z 2011 r.Ukończenie obiektu jest opóźnione o 2,5 roku. Zmiany wymogów wstępnych spowodowały 
wzrost kosztów oraz zmianę podstawy wyceny umowy, co doprowadziło do przekroczenia 
budżetu o 19%.
Stan na
grudzień 2015 r.Projekt był podzielony na dwa etapy: budowę obiektu i składowanie kaset paliwa w 34 po -
jemnikach osłonowych oraz rozbudowę obiektu do maksymalnie 72 pojemników. Nie cała 
planowana pojemność składowania będzie przeznaczona na wypalone paliwo jądrowe 
z bloków 1–4. Wykorzystanie obiektu do składowania innych materiałów wymagałoby 
zatwierdzenia ze strony organu regulacyjnego.
9. Instalacja plazmowego spalania 
odpadów do przetwarzania i uniesz -
kodliwiania odpadów stałych
Budżet początkowy: 21 mln euro
Najnowszy budżet: 21 mln euro
Termin początkowy: marzec 2013 r.
Najnowszy termin: czerwiec 2017  r.Sprawozdanie 
Trybunału 
z 2011 r.Wybrano nowatorską technologię bez wcześniejszego odpowiedniego wykazania jej sku -
teczności i należytego uwzględnienia kosztów. Istnieje ryzyko przekroczenia kosztów.
Stan na
grudzień 2015 r.Zmiany regulacyjne wymagały korekty projektu. Budowa obiektu jest opóźniona głównie 
ze względu na odwołanie się od oceny oddziaływania na środowisko oraz szereg kwestii go -
spodarczych i administracyjnych, w tym brak umowy o wypłacie odszkodowań związanych 
z działalnością jądrową. Obiekt nie został przetestowany, a zatem działanie systemu nie 
zostało jeszcze zademonstrowane. Ukończenie jest obecnie planowane na czerwiec 2017 r.
10. Promowanie wydajnego wyko -
rzystania zasobów kadrowych
Okres do 2009 r.
Budżet początkowy: 20 mln euro
Najnowszy budżet: 84 mln euro
Termin początkowy: wrzesień 2009 r.
Najnowszy termin: marzec 2014  r.
Okres do 2015 r.
Budżet początkowy: 35 mln euro
Najnowszy budżet: 46 mln euro
Termin początkowy: grudzień 2015 r.
Najnowszy termin: grudzień 2017 r.Sprawozdanie 
Trybunału 
z 2011 r.Nie nastąpiły zmiany organizacyjne umożliwiające jasne wydzielenie pracowników 
pracujących nad przekazaniem z organizacji odpowiedzialnej za eksploatację do organizacji 
odpowiedzialnej za likwidację. Brak odpowiedniego monitorowania działań realizowanych 
przed likwidacją.
Stan na
grudzień 2015 r.Nadal występuje zależność od KIDSF w zakresie finansowania pracowników zaangażo -
wanych w działania w zakresie likwidacji. W ramach pozytywnych zmian od 2011 r. cały 
personel obejmujący 650 pracowników zatrudnionych przez SERAW pracuje wyłącznie przy 
działaniach z zakresu likwidacji.
11. Budowa krajowego obiektu skła -
dowania nisko- i  średnioaktywnych 
odpadów promieniotwórczych
Budżet początkowy: 66 mln euro
Termin początkowy: grudzień 2015 r.
Najnowszy termin: styczeń 2021  r.Sprawozdanie 
Trybunału 
z 2011 r.Nie przeanalizowano.
Stan na
grudzień 2015 r.Budowa obiektu miała pierwotnie zakończyć się do 2015 r. Proces opóźnił się jednak o 6 lat, 
głównie ze względu na odrzucenie oceny oddziaływania na środowisko i konieczność jej 
ponownego rozpoczęcia. Aktualny termin ukończenia to 2021 r.
70 Załączniki Załącznik VBohunice, Słowacja
Projekt Ocena przeprowadzona przez Europejski Trybunał Obrachunkowy
12. Usługi doradcze dla jednostki zarzą -
dzania projektem  – realizacja projektu
Lata 2003–2007
Budżet początkowy: 11 mln euro
Lata 2015–2016
Najnowszy budżet: 45 mln euroSprawozdanie Trybu -
nału z 2011 r.Konsultant pomógł zmodyfikować strategię likwidacji, ale nie osiągnięto wystar -
czających postępów w formułowaniu i realizacji strategii likwidacji.
Stan na
grudzień 2015 r.Chociaż prace konsultantów były szeroko wykorzystywane, doszło do opóźnień 
projektów, które z kolei spowodowały przekroczenia kosztów. Od 2015 r. zakres 
prac nowego konsultanta uległ zmniejszeniu.
13. Projekt i budowa nowych obiektów 
składowania bardzo niskoaktywnych 
i niskoaktywnych odpadów z elektrowni 
jądrowej V1 w krajowym repozyto -
rium odpadów promieniotwórczych 
w Mochowcach
Budżet: 22 mln euro
Termin: czerwiec 2018  r.Sprawozdanie Trybu -
nału z 2011 r.Odnotowano opóźnienie w opracowaniu studium wykonalności, gdyż elektrow -
nia jądrowa nie dostarczyła koniecznych informacji.
Stan na
grudzień 2015 r.Repozytorium w trakcie budowy, współfinansowane z funduszy krajowych. 
Zostanie dodany trzeci podwójny rząd, w pełni finansowany z BIDSF. Koszty 
nie są jasno przydzielone na składowanie odpadów z elektrowni jądrowej V1 
i składowanie odpadów z innych obiektów.
14. Wdrażanie programu likwidacji 
z wykorzystaniem dostępnych zasobów 
ludzkich
Budżet na etap 1: 1,5 mln euro
Budżet na etap 9: 50 mln euroSprawozdanie Trybu -
nału z 2011 r.Nie nastąpiły zmiany organizacyjne umożliwiające jasne wydzielenie pra -
cowników pracujących nad przekazaniem z organizacji odpowiedzialnej za 
eksploatację do organizacji odpowiedzialnej za likwidację. Brak odpowiedniego 
monitorowania działań realizowanych przed likwidacją.
Stan na
grudzień 2015 r.Projekt finansuje 246 ekwiwalentów pełnego wymiaru czasu pracy personelu 
JAVYS pracującego przy likwidacji. JAVYS przekształcił się z organizacji odpowie -
dzialnej za eksploatację w organizację odpowiedzialną za likwidację.
15. Tymczasowe składowanie odpadów 
promieniotwórczych w  elektrowni 
Bohunice
Budżet: 11 mln euro
Termin początkowy: marzec 2016 r.
Najnowszy termin: sierpień 2017  r.Sprawozdanie Trybu -
nału z 2011 r.Nie przeanalizowano.
Stan na
grudzień 2015 r.Realizacja tego projektu była pierwotnie planowana na okres od marca 2013 r. 
do marca 2016 r. Roboty budowlane rozpoczęły się w 2015 r. Oczekiwana data 
ukończenia przypada obecnie na sierpień 2017 r. Po podjęciu decyzji o zmianie 
lokalizacji wymagana była nowa ocena oddziaływania na środowisko oraz zmia -
na umowy o dofinansowanie. Opóźnienia w realizacji tego projektu nie będą 
już prowadzić do opóźnień projektów demontażu, gdyż będą one zarządzane 
w taki sposób, że średnioaktywne odpady promieniotwórcze będą produkowane 
dopiero po ukończeniu obiektu tymczasowego składowania.
16. Dekontaminacja obiegu pierwotnego
Budżet początkowy: 6 mln euro
Najnowszy budżet: 5 mln euro
Termin początkowy: wrzesień 2014 r.
Najnowszy termin: wrzesień 2016 r.
(część dotycząca gospodarowania odpadami 
promieniotwórczymi przeniesiona do JAVYS)Sprawozdanie Euro -
pejskiego Trybunału 
Obrachunkowego 
z 2011 r.Nie przeanalizowano.
Stan na
grudzień 2015 r.Rozpoczęcie prac planowane na 2013 r., a ich zakończenie na koniec 2014 r. 
Opóźnienia i nierozwiązane problemy techniczne doprowadziły do wstrzymania 
projektu. Umowa z obecnym dostawcą została rozwiązana. Projekt ten musi 
zostać ukończony przed rozpoczęciem demontażu na terenie kontrolowanym, 
w związku z czym opóźnienia w ramach tego projektu mogą mieć wpływ na 
datę końcową likwidacji.
17. Baza danych dotyczących likwidacji, 
w tym inwentaryzacja i charakterystyka 
radiologiczna
Budżet początkowy: 2,48 mln euro
Najnowszy budżet: 3,5 mln euro
Termin początkowy: marzec 2012 r.
Najnowszy termin: grudzień 2012 r.Sprawozdanie Trybu -
nału z 2011 r.Nie przeanalizowano.
Stan na
grudzień 2015 r.Chociaż projekt ukończono w 2012 r., charakterystykę i inwentaryzację nadal 
należy regularnie aktualizować. W ramach kilku projektów cząstkowych odnoto -
wano opóźnienia i przekroczono koszty ze względu na niekompletne informacje 
dotyczące inwentaryzacji lub charakterystyki odpadów.
71 Załączniki Załącznik VIOpóźnienia i przekroczenia kosztów wpływające na próbę 18 kluczowych projektów 
infrastrukturalnych na rzecz likwidacji i projektów wspierających finansowanych 
w ramach programów pomocy unijnej od 2001 r.
ProjektKoszt 
projektu
(w mln 
EUR)Zakontraktowane 
finansowanieCałkowite 
dotych -
czasowe 
opóźnienie
(w latach)Dotych -
czasowy 
wzrost 
kosztów
(w %)UE
(w mln 
EUR)krajowe
(w mln 
EUR)
Ignalino, LitwaTymczasowe składowanie kaset wypalonego paliwa jądrowego
(zob. załącznik IV, projekt 1)211 206 5 9,2 25
Obiekty gospodarowania odpadami stałymi i ich składowania
(zob. załącznik IV, projekt 2)184 184 9,0 53
Składowisko odpadów promieniotwórczych bardzo niskoaktyw -
nych (etap 1, obiekt składowania buforowego)7 6 1 2,8 0
Budowa składowiska odpadów promieniotwórczych bardzo 
niskoaktywnych (etap 3)8 8 1,0 12
Repozytorium przypowierzchniowe dla niskoaktywnych 
i średnioaktywnych, krótkożyciowych odpadów (projekt)11 11 1,0 3
Łącznie dla tych pięciu projektów 421 415 6
Łączne zakontraktowane finansowanie z  UE przeznaczone 
na likwidację w latach 2001–2014/2015989
Kozłoduj, 
BułgariaDostawa, instalacja i przekazanie do eksploatacji urządzeń do 
odzyskiwania i unieszkodliwiania żywic jonowymiennych
(rozszerzony zakres wstępny)6 5 1 10,9 132
Projekt i budowa obiektu suchego składowania wypalonego 
paliwa jądrowego (zob. załącznik IV, projekt 8)73 73 4,3 50
Obiekt do odzyskiwania i przetwarzania fazy zakrzepłej ze zbior -
ników skroplin z parownika (etap 1 ukończony, etap 2 przerwany)10 10 4,6 brak
Instalacja plazmowego spalania odpadów (zob. załącznik IV, 
projekt 9)30 21 9 4,2 0
Warsztaty do rozdrabniania i dekontaminacji 19 19 2,8 0
Ocena inwentaryzacji radiologicznej 1 1 1,3 brak
Łącznie dla tych sześciu projektów 139 129 9
Łączne zakontraktowane finansowanie z  UE przeznaczone 
na likwidację w latach 2001–2014360
72 Załączniki Załącznik VIProjektKoszt 
projektu
(w mln 
EUR)Zakontraktowane 
finansowanieCałkowite 
dotych -
czasowe 
opóźnienie
(w latach)Dotych -
czasowy 
wzrost 
kosztów
(w %)UE
(w mln 
EUR)krajowe
(w mln 
EUR)
Bohunice, 
SłowacjaUnieszkodliwianie odpadów historycznych – osadów i sorbentów 
(ukończone)11 11 3,0 38
Dekontaminacja obiegu pierwotnego
(zob. załącznik IV, projekt 16) (zawieszona)4 4 2,0 0
Zmiana systemu zasilania JAVYS po ostatecznym zamknięciu V1 11 11 1,5 21
Zwiększenie wydajności istniejących instalacji do rozdrabniania 
i dekontaminacji2 2 1,2 13
Unieszkodliwianie odpadów historycznych 6 4 2 0,4 7
Demontaż urządzeń technicznych w turbinowni w V1 8 8 – 6
Pomiar aktywności promieniotwórczej odpadów powstałych 
w wyniku likwidacji3 3 – 20
Łącznie dla tych siedmiu projektów 45 43 2
Łączne zakontraktowane finansowanie z  UE przeznaczone 
na likwidację w latach 2001–2014228
OgółemŁącznie dla tych 18 projektów 605 587 17
Łączne zakontraktowane finansowanie z  UE przeznaczone 
na likwidację w latach 2001–20141577
Źródło:  Komisja, projekty rocznych programów prac na 2016 r., projekty sprawozdań monitorujących z 2016 r. Dane przekazane przez EBOR oraz 
Centralną Agencję Zarządzającą Projektem.
73 Załączniki Załącznik VIIBudowa repozytorium w głębokich warstwach geologicznych na potrzeby trwałego 
składowania wypalonego paliwa jądrowego w Olkiluoto, Finlandia
Olkiluoto na zachodnim wybrzeżu Finlandii w pobliżu elektrowni jądrowej ma być miejscem pierwszego na świecie 
repozytorium w głębokich warstwach geologicznych na potrzeby trwałego składowania wypalonego paliwa jądro -
wego po wykorzystaniu do celów cywilnych. Ma być ono przeznaczone na odpady pochodzące z dwóch fińskich 
elektrowni jądrowych.
Proces jego budowy pokazuje, jak dużo czasu zajmuje realizacja takiego przedsięwzięcia. W 1983 r. fiński rząd podjął 
decyzję zasadniczą w sprawie ogólnego harmonogramu i strategii dotyczącej gospodarowania odpadami jądrowy -
mi oraz rozpoczęto badania geologiczne w celu określenia ewentualnych lokalizacji. Na miejsce obiektu trwałego 
składowania w 2000 r. wybrano Olkiluoto. Przystąpiono następnie do intensywnych robót wykopaliskowych i badaw -
czych w celu umożliwienia składowania wypalonego paliwa jądrowego na głębokości 400–450 m w podłożu skal -
nym. Na prace te wydano ok. 150 mln euro. Rozpoczęcie składowania wypalonego paliwa jądrowego planuje się na 
początek lat 20. XXI w.
Łączne wydatki wyniosą ok. 3,5 mld euro, z czego ok. 1 mld euro na etapie budowy oraz 2,5 mld euro na eksploatację 
w okresie ok. 100 lat. Fundusze są gromadzone w ramach Państwowego Funduszu na rzecz Gospodarowania Odpada -
mi Jądrowymi i pochodzą z opłat za produkcję energii elektrycznej.
© Posiva Oy
74 Odpowiedzi  
Komisji
Streszczenie
I
W kontekście negocjacji w sprawie przystąpienia do Unii Europejskiej Bułgaria, Litwa i Słowacja zobowiązały się do zamknięcia, 
a następnie likwidacji ośmiu radzieckich reaktorów jądrowych pierwszej generacji, których nie można było w sposób ekono -
micznie zasadny unowocześnić, tak aby spełniały zachodnie normy bezpieczeństwa.
II
UE zobowiązała się do udzielenia pomocy tym państwom, aby mogły udźwignąć wyjątkowo duże obciążenie finansowe zwią -
zane z procesem likwidacji.
IV
Komisja jest zdania, że dzięki wsparciu finansowemu ze strony UE skutecznie złagodzono skutki gospodarcze przedtermino -
wego zamknięcia obiektów oraz że proces likwidacji jest w toku. Komisja zauważa jednak, że likwidacja jest złożonym i dłu -
gotrwałym procesem, który wykracza poza siedmioletnią perspektywę wieloletnich ram finansowych (WRF) i w większości 
przypadków trwa ponad dwie dekady.
Uaktualnione plany likwidacji i powiązane z nimi szacunki kosztów zatwierdzone na podstawie WRF 2014–2020 stanowią 
podstawę programowania w tych trzech państwach członkowskich. Zgodnie z tymi ustaleniami Komisja uważnie monitoruje 
postępy zmierzające do zakończenia likwidacji przy zachowaniu najwyższego poziomu bezpieczeństwa.
V
Co do zasady proces likwidacji składa się z dwóch głównych etapów: i) etapu po zamknięciu (na tym etapie obiekt nadal działa 
na podstawie zezwolenia na eksploatację z uwagi na obecność wypalonego paliwa jądrowego) oraz ii) likwidacji/demontażu.
Słowacja i Bułgaria realizują już drugi etap, natomiast Litwa – ze względu na obecność wypalonego paliwa jądrowego w jed -
nym z reaktorów – wciąż znajduje się na etapie po zamknięciu.
Komisja – podobnie jak te państwa członkowskie – uważa, że ponowne uruchomienie jakichkolwiek obiektów objętych progra -
mem pomocy na rzecz likwidacji obiektów jądrowych nie jest możliwe z ekonomicznego punktu widzenia. Komisja przyznaje, 
że doświadczenia związane z innymi porównywalnymi operacjami likwidacji wskazują na to, że wciąż należy pokonać istotne 
wyzwania natury technicznej dotyczące demontażu reaktorów.
VI
W tych trzech państwach członkowskich programy likwidacji znajdują się na różnych etapach zaawansowania i rozwoju.
Programy Bohunice (Słowacja) i Kozłoduj (Bułgaria) są najbardziej zaawansowane; ich zakończenie jest planowane odpowied -
nio na 2025 i 2030 r. W ramach przeprowadzonych w 2011 r. prac polegających na zmianie tego drugiego planu przyspieszono 
o pięć lat datę jego zakończenia.
W Ignalinie (Litwa) proces likwidacji reaktorów typu czarnobylskiego jest pierwszy w swoim rodzaju i pociąga za sobą tak 
naprawdę największe wyzwania.
Niezależnie od dokonanych już postępów Komisja dostrzega potrzebę nieustannego doskonalenia programów likwidacji.
Odpowiedzi Komisji 75
Zalecenie 1
Komisja zauważa, że zalecenia 1a) i 1b) są skierowane do państw członkowskich.
Komisja przyjmuje zalecenie 1c), w zakresie, w jakim jej ono dotyczy. Komisja popiera pomysł usprawnionej wymiany najlep -
szych praktyk i wiedzy technicznej i będzie zachęcać te trzy państwa członkowskie do podjęcia takich działań.
a) Komisja wprowadziła już poprawki w bieżących WRF i ustanowiła kompleksowe ramy programowania, zarządzania projek -
tem i monitorowania, na podstawie których działają te państwa członkowskie.
b) Komisja dostrzega potrzebę ciągłego rozwijania wiedzy fachowej i kompetencji, jednak zauważa, że w niektórych obsza -
rach specjalistycznych warto skorzystać z pomocy ekspertów zewnętrznych.
c) Komisja podejmuje już działania zmierzające do promowania otwartego i przejrzystego środowiska, ułatwiania wymianę 
najlepszych praktyk oraz wiedzy, a także sprzyjania procesom normalizacji z myślą m.in. o zwiększeniu konkurencyjności 
i poprawie bezpieczeństwa.
VII
Komisja dostrzega wagę odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami 
promieniotwórczymi. W 2016 r. Komisja przekaże opinie w sprawie programów krajowych oraz złoży Parlamentowi i Radzie 
sprawozdanie z wdrażania dyrektywy 2011/70.
Komisja zauważa ponadto, że kwestie związane z trwałym składowaniem odpadów wysokoaktywnych i gospodarowaniem 
wypalonym paliwem jądrowym wykraczają poza zakres programu pomocy na rzecz likwidacji obiektów jądrowych.
Zalecenie 2
a) Komisja przyjmuje przedmiotowe zalecenie. Komisja wyznaczy kierunek od razu w opiniach, które wyda w latach 2016–
2017 na temat programów krajowych zgodnie z dyrektywą 2011/70. Zapoczątkuje to debatę, która odbędzie się w 2017 r., 
dotyczącą możliwości trwałego składowania, w tym rozwiązań regionalnych i innych rozwiązań unijnych. W ten sposób 
Komisja będzie mogła lepiej sformułować warianty polityki i opracować plan działania do 2018 r.
b) Komisja zauważa, że przedmiotowe zalecenie jest skierowane do państw członkowskich i jest już realizowane w drodze 
oceny programów krajowych oraz opinii, którą Komisja skieruje do państw członkowskich.
VIII
Komisja przyznaje, że cele w zakresie współfinansowania na poziomie poszczególnych projektów nie są spełniane w sposób 
systematyczny. Komisja zauważa, że w obecnej podstawie prawnej brak jest jednoznacznej definicji współfinansowania czy 
też minimalnego wskaźnika procentowego, który należy osiągnąć. Komisja zauważa, co zostało wskazane przez Trybunał, że 
całkowity wkład Litwy, Bułgarii i Słowacji do ich odpowiednich programów likwidacji wynosi 1,09 mld euro.
Zalecenie 3
Komisja zauważa, że przedmiotowe zalecenie jest skierowane do państw członkowskich. Komisja będzie wspierała działania 
zalecane przez Trybunał poprzez podejmowanie wysiłków zmierzających do ustanowienia odpowiednio określonego poziomu 
współfinansowania w kontekście programu pomocy na rzecz likwidacji obiektów jądrowych, wspierając w ten sposób zasadę 
„zanieczyszczający płaci”. W tym zakresie Komisja będzie prowadzić dyskusję z państwami członkowskimi i dokonywać krytycz -
nej oceny poziomu współfinansowania zaproponowanego przez państwa członkowskie w rocznych programach prac na 2017 r.
Odpowiedzi Komisji 76
Zalecenie 4
Komisja przyjmuje przedmiotowe zalecenie.
Komisja dostrzega, że współfinansowanie przyczynia się do wydajnego i skutecznego wdrażania programu oraz do przejmo -
wania przez państwa członkowskie coraz większej odpowiedzialności. Komisja podejmie działania zmierzające do wyjaśnienia 
znaczenia terminu „dobrze uzasadnione wyjątkowe okoliczności”, który jest obecnie używany w rozporządzeniach, a także 
dokona krytycznej oceny poziomu współfinansowania zaproponowanego przez państwa członkowskie w rocznych progra -
mach prac na 2017 r.
Zalecenie 5
Komisja częściowo przyjmuje przedmiotowe zalecenie. Zgodnie z wymogami rozporządzenia finansowego i Programem lep -
szego stanowienia prawa Komisja dokona oceny skutków w odniesieniu do wniosków w sprawie nowych inicjatyw. W tej ocenie 
skutków przeanalizuje się, czy należy kontynuować finansowanie, a jeśli tak, to jakie są najbardziej odpowiednie mechanizmy 
finansowania. Jeśli z takiej oceny wyniknie, że należy kontynuować finansowanie także w kolejnych WRF w okresie po 2020 r., 
Komisja weźmie pod uwagę zalecenie Trybunału i dopilnuje, aby mechanizm finansowania obejmował środki zachęcające do 
przeprowadzania likwidacji, w tym ograniczające jego ramy czasowe i uzależniające go od odpowiednich poziomów współfi -
nansowania ze strony państw członkowskich.
Zalecenie 6
Komisja częściowo przyjmuje przedmiotowe zalecenie.
Komisja realizuje proces identyfikowania kosztów niezwiązanych z likwidacją. Proces ten zostanie zakończony w przeglądzie 
śródokresowym; zaproponowane zostaną też ewentualne działania mające na celu stopniowe wycofanie takich kosztów 
w 2018 r.
Komisja jest jednak zdania, że niektóre niezbędne funkcje, takie jak bezpieczeństwo, nie powinny być wyłączone z finansowa -
nia przez UE.
Zalecenie 7
Komisja przyjmuje przedmiotowe zalecenie i odnotowuje, że działania zostały już podjęte. Trwa dokonywanie oceny, która 
zostanie sformułowana do października 2016 r.
Zalecenie 8
Komisja przyjmuje przedmiotowe zalecenie. Komisja uznaje znaczenie tej kwestii.
Komisja zaczęła realizować to zalecenie poprzez wdrażanie dyrektywy w sprawie odpadów. Komisja aktualnie dokonuje prze -
glądu programów krajowych przekazanych na podstawie dyrektywy w sprawie odpadów, ponadto zamówiła szereg badań 
z myślą o gromadzeniu informacji i dalszym zaangażowaniu w proces zatwierdzania.
Odpowiedzi Komisji 77
Wprowadzenie
20
Ostatnia dekada przyniosła istotne zmiany w unijnym krajobrazie jądrowym, co było związane z przyjmowaniem na szczeblu 
europejskim przepisów o przełomowym znaczeniu w zakresie bezpieczeństwa jądrowego, odpadów promieniotwórczych, 
gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i ochrony radiologicznej. Dodatkowo w 2016 r. Komisja przyjęła nowy PPEJ, 
w którym po raz pierwszy ujęto potrzeby finansowe dotyczące likwidacji elektrowni jądrowych i gospodarowania odpadami 
promieniotwórczymi oraz wypalonym paliwem jądrowym, w tym w zakresie finansowania rozwiązań o charakterze długofalo -
wym, takich jak budowa obiektów składowania w głębokich warstwach geologicznych.
Dyrektywa w sprawie odpadów promieniotwórczych (dyrektywa Rady 2011/70/Euratom) ustanawia wspólnotowe ramy służące 
zapewnieniu odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwór -
czymi celem wyeliminowania tworzenia nieuzasadnionych obciążeń dla przyszłych pokoleń. Dyrektywa idzie dalej niż wspólna 
konwencja, ponieważ państwa członkowskie muszą dysponować krajowym programem wdrażania polityki w zakresie gospo -
darowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi.
Posługując się PPEJ oraz dyrektywą w sprawie odpadów, Komisja pragnie po raz pierwszy uzyskać pełny obraz wszystkich 
kosztów związanych z likwidacją i gospodarowaniem odpadami, a także dowiedzieć się, w jaki sposób państwa członkowskie 
dopilnowują, aby były one ponoszone zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”.
Uwagi
Wspólna odpowiedź Komisji na pkt 38–40
Komisja – podobnie jak państwa członkowskie – uważa, że ponowne uruchomienie jakichkolwiek obiektów objętych progra -
mem pomocy na rzecz likwidacji obiektów jądrowych nie jest możliwe z ekonomicznego punktu widzenia.
40 Tiret pierwsze
Komisja przyznaje wprawdzie, że w przypadku elektrowni Ignalino oczekiwane rezultaty dotyczące zezwoleń nie zostały osiąg -
nięte ze względu na obecność w obiekcie wypalonego paliwa jądrowego, jednak zauważa też, że demontaż turbinowni w tym 
obiekcie w sposób skuteczny zapewnia nieodwracalność procesu.
40 Tiret drugie
Co się tyczy elektrowni Kozłoduj (Bułgaria), Komisja zauważa, że dodatkowe zezwolenia, które mogą być nadal potrzebne, doty -
czą prac, które będą realizowane za punktem odwracalności.
40 Tiret trzecie
Co się tyczy elektrowni Bohunice (Słowacja), aktualny stan jest zgodny z planem likwidacji i pozwala sądzić, że proces zostanie 
zakończony z datą końcową przewidzianą na 2025 r.
Wspólna odpowiedź Komisji na pkt 41–42
Komisja przyznaje wprawdzie, że wciąż należy pokonać spore wyzwania, jednak zauważa też, że aktualna sytuacja, jak przed -
stawiono w tabeli 3, odpowiada planom likwidacji i pozwala sądzić, że proces zostanie zakończony z przewidzianymi datami 
końcowymi w odniesieniu do wszystkich tych trzech państw członkowskich. Przeprowadzenie kluczowych operacji demontażu 
w budynku reaktora jest możliwe dopiero pod koniec procesu likwidacji.
Odpowiedzi Komisji 78
Wspólna odpowiedź Komisji na pkt 43–46
Program pomocy na rzecz likwidacji obiektów jądrowych obejmuje proces likwidacji oraz infrastrukturę służącą do gospo -
darowania odpadami, w tym do bezpiecznego długoterminowego składowania odpadów i trwałego składowania odpadów 
o niskim poziomie radioaktywności. Odpady o niskim poziomie radioaktywności zwykle stanowią ponad 90% ilości odpadów; 
dostępne są zaawansowane rozwiązania pozwalające na ich trwałe składowanie. Zgodnie z dyrektywą w sprawie odpadów 
promieniotwórczych obowiązek trwałego składowania wypalonego paliwa jądrowego i wysokoaktywnych odpadów pro -
mieniotwórczych spoczywa na państwach członkowskich i dotyczy wszystkich takich odpadów powstałych w państwie 
członkowskim.
48
Zgodnie z dyrektywą 2011/70/Euratom każde państwo członkowskie zapewnia wdrażanie swojego programu krajowego 
gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, obejmującego wszystkie typy wypalonego 
paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczych podlegających jego jurysdykcji, jak również wszystkie etapy gospodarowa -
nia wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi – od ich wygenerowania aż do trwałego składowania.
Komisja po raz pierwszy uzyskuje pełny obraz planów państw członkowskich dotyczących trwałego składowania oraz wiążą -
cych się z tym kosztów.
Wspólna odpowiedź Komisji na pkt 49–52
Komisja przeanalizuje skutki gospodarcze, prawne i społeczne współużytkowanych repozytoriów, zważając, że współużytko -
wanie obiektów gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, w tym obiektów trwałego 
składowania, może stanowić opcję potencjalnie korzystną, bezpieczną i racjonalną pod względem kosztów.
53
Państwa członkowskie powiadamiają po raz pierwszy Komisję o treści swojego programu krajowego najpóźniej do sierpnia 
2015 r. W terminie sześciu miesięcy od daty powiadomienia Komisja może zwrócić się o wyjaśnienia lub wyrazić swoją opinię na 
temat tego, czy treść programów krajowych jest zgodna z dyrektywą. Państwa członkowskie przedkładają wyjaśnienia, o które 
zwracała się Komisja, lub informują o wszelkich zmianach programów krajowych w terminie sześciu miesięcy od daty wniosku 
Komisji.
Państwa członkowskie składają także Komisji sprawozdanie z wdrażania wspomnianej dyrektywy: po raz pierwszy w terminie 
do sierpnia 2015 r., a następnie co trzy lata.
Na podstawie sprawozdań państw członkowskich Komisja przedstawia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie:
a) sprawozdanie z postępów we wdrażaniu tej dyrektywy, 
b) rejestr odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego znajdujących się na terytorium Wspólnoty, jak rów -
nież prognozy na przyszłość.
Ten proces jest pierwszy w swoim rodzaju, a Komisja zamierza wyciągnąć z całego procesu wnioski, aby podjąć próby uspraw -
nienia i zharmonizowania przyszłego sprawozdawstwa. Na potrzeby tego konkretnego procesu Komisja musiała wziąć pod 
uwagę programy krajowe wszystkich 28 państw członkowskich, a także sprawozdania krajowe. Mając powyższe na uwadze, 
a także w celu uzyskania pełnego obrazu, Komisja uwzględniła proces oceny programów krajowych w swoim harmonogramie 
przygotowywania sprawozdania przedstawianego Parlamentowi i Radzie. Publikację tego sprawozdania przewiduje się na 4. 
kwartał 2016 r.
Odpowiedzi Komisji 79
Wspólna odpowiedź Komisji na pkt 60–68
Komisja przyznaje, że w odniesieniu do szeregu projektów likwidacji wystąpiły opóźnienia, zwłaszcza w poprzednich WRF. 
Komisja wprowadziła zaostrzone wymagania dotyczące planowania, monitorowania i sprawozdawczości na lata 2014–2020 
i uważnie śledzi wdrażanie projektu poprzez przeglądy dokumentacji i kontrole na miejscu.
Należy zauważyć, że opóźnienia mające miejsce w Bułgarii i na Słowacji nie wpływają obecnie na datę końcową.
69
Komisja uważa, że sprawą najwyższej wagi jest rozwijanie wiedzy fachowej i kompetencji przez podmioty eksploatujące 
obiekty jądrowe lub posiadaczy zezwoleń na likwidację, zwłaszcza w odniesieniu do zarządzania projektem. W niektórych 
obszarach specjalistycznych warto jest jednak skorzystać z pomocy ekspertów zewnętrznych.
Wspólna odpowiedź Komisji na pkt 73–74
W ciągu ostatniej dekady sytuacja w zakresie likwidacji obiektów jądrowych uległa znacznym przeobrażeniom. Komisja przy -
czyniła się do usprawnienia procesu szacowania kosztów programów likwidacji, a w 2012 r. wspólnie z OECD/NEA uczestniczyła 
w pracach nad opracowaniem międzynarodowej struktury kalkulacji kosztów likwidacji obiektów jądrowych (ISDC). Wciąż 
niezbędne są jednak dalsze działania w zakresie szacowania kosztów likwidacji; jest to kwestia budząca duże zainteresowanie 
na świecie, ponieważ OECD/NEA i MAEA wciąż czynnie angażują się w zagadnienia związane z szacowaniem kosztów i brakiem 
pewności. Komisja w pełni popiera te działania.
Komisja zauważa, że główne koszty wzrastały do 2011 r., co ilustruje także rys. 16. Ta zmiana tempa odzwierciedla postępy 
dokonane w zarządzaniu programem i wynikające z poprzedniego audytu, zwłaszcza w odniesieniu do programu bułgarskiego 
i słowackiego.
75
Nie przewiduje się wystąpienia luki finansowej w okresie 2014–2020, a Komisja zintensyfikowała swoje działania w zakresie 
monitorowania i nadzorowania programów. Komisja rozpoczęła także dogłębną analizę stabilności planów finansowania; jej 
zakończenie planuje się na koniec października 2016 r.
Ponadto Komisja wykorzystała model QUEST służący do analizowania i badania polityki makroekonomicznej (który jest sto -
sowany przez Komisję do przygotowywania prognoz) w celu wygenerowania różnych scenariuszy dotyczących programów 
w okresie po 2020 r. Przede wszystkim stwierdzono, że nawet w przypadku najgorszego scenariusza państwa członkowskie 
mogą finansować programy likwidacji, co będzie miało nieistotny lub niewielki wpływ na ich parametry makroekonomiczne.
Przy rozważaniu ram finansowych na okres po 2020 r. Komisja dokona oceny skutków zgodnie z wymogami rozporządzenia 
finansowego i Programem lepszego stanowienia prawa w odniesieniu do wniosków w sprawie nowych inicjatyw, nie zaciąga -
jąc jednocześnie w tej chwili żadnych zobowiązań dotyczących jakiegokolwiek finansowania w okresie po 2020 r. W tej ocenie 
skutków przeanalizuje się, czy należy kontynuować finansowanie, a jeśli tak, to jakie są najbardziej odpowiednie mechanizmy 
finansowania. Zob. odpowiedź Komisji na zalecenie 5.
77
Dodatkowo Komisja wzmocniła programowanie w ramach WRF 2014–2020, wprowadzając jako wymóg przedłożenie pla -
nów likwidacji i finansowania. Kompletność i stabilność tych planów jest obecnie analizowana przez niezależnego eksperta 
zewnętrznego.
Odpowiedzi Komisji 80
80
Komisja zwróciła się o dogłębną analizę sytuacji kadrowej w elektrowni Ignalino, mając na uwadze konieczność niedopuszcze -
nia do stworzenia zagrożenia dla bezpieczeństwa obiektu ze względu na obecność w reaktorze wypalonego paliwa jądrowego 
oraz stosunkowo większe obecnie zagrożenie.
82
Komisja dostrzega ryzyko związane z faktem, że niewystarczające środki zachęty mające na celu utrzymanie zatrudnienia na 
poziomie niezbędnego minimum mogą skutkować zwiększonymi kosztami. Od kilku lat podejmowane są różne środki mające 
na celu ograniczenie tego ryzyka; wśród nich można wymienić systematyczną ocenę korzyści związanych z przeniesieniem 
działań na zewnątrz oraz coroczne sporządzanie ilościowego planu zatrudnienia w oparciu o planowane działania. Trwają 
dyskusje na temat praktycznych sposobów dalszego wykorzystania systemów współfinansowania w celu zbliżenia interesów 
miejscowych zainteresowanych stron z interesami Komisji.
84
Komisja zauważa, że zmniejszają się luki w finansowaniu w odniesieniu zarówno do Bułgarii, jak i Słowacji. Swoje oceny Komisja 
opiera na planie likwidacji oraz dostępnych zasobach. Ich ponowna ocena zostanie przeprowadzona po przedstawieniu wyni -
ków przeglądu śródokresowego.
85
Komisja ma świadomość, że konieczne jest prowadzenie dalszych prac odnośnie do szacowania kosztów likwidacji. Uwagę na 
to zwracają także inne organizacje międzynarodowe, takie jak OECD/NEA i MAEA. Komisja uważnie przygląda się postępom na 
tym obszarze i dysponuje grupą ekspertów zajmujących się kwestią finansowania likwidacji, za pośrednictwem której będzie 
koncentrowała swoje wysiłki na tym obszarze.
Co się tyczy przedmiotowych programów, Komisja przyjmuje nieco bardziej zachowawcze i ostrożne podejście niż państwa 
członkowskie. Niemniej jednak w przypadku Bułgarii i Słowacji ogólną dostrzegalną tendencją dotyczącą luki finansowej jest jej 
zmniejszanie się.
Zob. także odpowiedzi Komisji na pkt 75 i zalecenie 5.
87
Służba Audytu Wewnętrznego Komisji już zidentyfikowała wspomniane słabe punkty w systemie zarządzania i kontroli. 
W związku z tym od 2015 r. istnieje plan działania, który aktualnie podlega wdrażaniu. Najważniejsze działania ukierunkowane 
na zajęcie się kwestią wskazaną przez Trybunał zostaną przeprowadzone do końca października 2016 r., a kolejny pakiet uzgod -
nionych działań ma zostać zrealizowany do końca roku.
Wspólna odpowiedź na pkt 89–90
Z uwagi na fakt, że te elektrownie zostały przedwcześnie zamknięte na skutek decyzji politycznej, logiczne jest, że fundusze nie 
są w stanie pokryć wszystkich kosztów likwidacji. Jednym z powodów uruchomienia pomocy finansowej UE była chęć złago -
dzenia skutków wynikającego stąd obciążenia finansowego dla konkretnego państwa członkowskiego.
Odpowiedzi Komisji 81
91
W podstawie prawnej nie określono żadnego poziomu współfinansowania krajowego. Wskazuje się w niej jedynie na potrzebę 
kontynuowania ustanowionej uprzednio praktyki współfinansowania. Choć cele w zakresie współfinansowania zasadniczo nie 
są spełniane na poziomie poszczególnych projektów, to współfinansowanie będzie dostępne na ogólnym poziomie programu.
Całkowity wkład Litwy, Bułgarii i Słowacji do ich odpowiednich programów likwidacji wynosi 1,09 mld euro.
92
Zdaniem Komisji cel polegający na wzmocnieniu współfinansowania krajowego jest istotny. Na tym etapie Komisja nie może 
jednak zdecydowanie zobowiązać się do realizacji zalecenia Trybunału dotyczącego zwiększenia współfinansowania przez 
państwa członkowskie do końca 2016 r. Ewentualne opcje będą poddane analizie podczas przeglądu śródokresowego pro -
gramu, który ma zostać przeprowadzony w 2017 r.
93
Plany likwidacji i oszacowania kosztów zatwierdzone na podstawie WRF 2014–2020 stanowią podstawę programowania w tych 
trzech państwach członkowskich. Zgodnie z dyrektywą w sprawie odpadów promieniotwórczych obowiązek trwałego składo -
wania wypalonego paliwa jądrowego i wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych spoczywa na państwach członkow -
skich; z tego powodu nie został on ujęty w programie pomocy na rzecz likwidacji obiektów jądrowych.
94
Zgodnie z dyrektywą 2011/70/Euratom koszty gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwór -
czymi są ponoszone przez te podmioty, które wygenerowały te materiały (art. 4 ust. 3 lit. e)); ponadto dyrektywa w sposób 
jasny nakłada odpowiedzialność na podmioty uczestniczące w poszczególnych etapach gospodarowania wypalonym paliwem 
jądrowym i odpadami promieniotwórczymi (art. 5 ust. 1 lit. f)), a także stanowi, że państwa członkowskie zapewniają, aby ramy 
krajowe nakładały wymóg dostępności wystarczających środków pieniężnych w przypadku, gdy okażą się one potrzebne (…), 
w szczególności w zakresie gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, z należytym 
uwzględnieniem odpowiedzialności podmiotów generujących wypalone paliwo jądrowe i odpady promieniotwórcze (art. 9).
95
Wdrożenie dyrektywy w sprawie odpadów przez państwa członkowskie stanowi priorytet Komisji. Obecnie trwa przegląd pro -
gramów krajowych państw członkowskich, w ramach którego poruszone zostaną wszystkie te kwestie.
96
Plany likwidacji obejmują koszty gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, zgodnie 
z wymogami przepisów dotyczących programów pomocy na rzecz likwidacji obiektów jądrowych. Nie obejmują one kosztów 
projektów trwałego składowania, które mają zostać uruchomione w dłuższej perspektywie. Nie obejmują one kosztów obiek -
tów składowania potrzebnych do zniwelowania tych różnic.
Odpowiedzi Komisji 82
Wnioski i zalecenia
107
Począwszy od audytu przeprowadzonego w 2011 r., Komisja wdrożyła szereg istotnych usprawnień dotyczących programowa -
nia i zarządzania projektem. W podstawie prawnej na lata 2014–2020 przewidziano pewne konkretne cele, których realizacja 
jest mierzona z wykorzystaniem kluczowych wskaźników efektywności, a także nowe ramy monitorowania i sprawozdawczości.
Komisja jest zdania, że w ten sposób, dzięki wsparciu finansowemu ze strony UE, skutecznie złagodzono skutki gospodarcze 
przedterminowego zamknięcia obiektów oraz że proces likwidacji postępuje. Likwidacja jest jednak złożonym i długotrwałym 
procesem, który wykracza poza siedmioletnią perspektywę WRF i w większości przypadków trwa ponad dwie dekady.
Uaktualnione plany likwidacji i powiązane z nimi oszacowania kosztów zatwierdzone na podstawie WRF 2014–2020 stanowią pod -
stawę programowania w tych trzech państwach członkowskich. Zgodnie z tymi ustaleniami Komisja uważnie monitoruje postępy 
zmierzające do zakończenia likwidacji przy zachowaniu najwyższego poziomu bezpieczeństwa.
Wspólna odpowiedź Komisji na pkt 108–111
Komisja proaktywnie monitoruje proces wdrażania z myślą o osiągnięciu celów określonych w rozporządzeniach Rady i przeka -
zuje sprawozdania roczne Parlamentowi i Radzie.
Co do zasady proces likwidacji składa się z dwóch głównych etapów: i) etapu po zamknięciu (na tym etapie obiekt nadal działa 
na podstawie zezwolenia na eksploatację z uwagi na obecność wypalonego paliwa jądrowego) oraz ii) likwidacji/demontażu.
Słowacja i Bułgaria realizują już drugi etap, natomiast Litwa – ze względu na obecność wypalonego paliwa jądrowego w jed -
nym z reaktorów – wciąż znajduje się na etapie po zamknięciu.
Komisja – podobnie jak te państwa członkowskie – uważa, że ponowne uruchomienie jakichkolwiek obiektów objętych progra -
mem pomocy na rzecz likwidacji obiektów jądrowych nie jest możliwe z ekonomicznego punktu widzenia. Komisja przyznaje, 
że doświadczenia związane z innymi porównywalnymi operacjami likwidacji wskazują, że wciąż należy pokonać istotne wyzwa -
nia natury technicznej dotyczące demontażu reaktorów.
Zalecenie 1 – Zapewnienie postępów likwidacji
Komisja zauważa, że zalecenia 1a) i 1b) są skierowane do państw członkowskich.
Komisja przyjmuje zalecenie 1c), w zakresie, w jakim jej ono dotyczy. Komisja popiera pomysł usprawnionej wymiany najlep -
szych praktyk oraz wiedzy technicznej i będzie zachęcać te trzy państwa członkowskie do podjęcia takich działań.
a) W ramach obecnych WRF Komisja nadała priorytet ustanowieniu ogólnych ram w zakresie programowania, zarządzania projek -
tem i monitoringu, w obrębie których państwa członkowskie mają podejmować swoje działania. Ponadto Komisja uruchomiła 
system metody wartości wypracowanej (Earned Value Management; EVM) pozwalający w sposób obiektywny mierzyć wyniki 
i postępy procesu. Oczekuje się, że pełne skutki tych zmian ujawnią się w najbliższych latach.
b) Komisja uważa, że sprawą najwyższej wagi jest rozwijanie wiedzy fachowej i kompetencji przez podmioty eksploatujące 
obiekty jądrowe/posiadaczy zezwoleń na likwidację, zwłaszcza w odniesieniu do zarządzania projektem, a także identyfiko -
wanie obszarów, w których outsourcing usług przynosi wartość dodaną. W niektórych obszarach specjalistycznych warto 
skorzystać z pomocy ekspertów zewnętrznych.
c) Komisja stara się promować otwarte i przejrzyste środowisko, ułatwiać wymianę najlepszych praktyk oraz wiedzy, a także 
sprzyjać procesom normalizacji z myślą m.in. o zwiększeniu konkurencyjności i poprawieniu bezpieczeństwa.
Odpowiedzi Komisji 83
Z myślą o wsparciu realizacji tego celu Komisja reaktywowała w 2015 r. grupę zajmującą się finansowaniem likwidacji, 
która jest złożona z ekspertów krajowych dostarczających aktualnych informacji na temat kosztów likwidacji i zarządzania 
finansowaniem.
Dodatkowo Komisja wykorzysta swoje uczestnictwo w forach międzynarodowych i grupach roboczych, aby dzielić się 
doświadczeniem zdobytym w toku zarządzania programami likwidacji. Realizowane będą zwłaszcza działania we współpracy 
z MAEA i OECD/NEA.
112
Co się tyczy sprawozdania na temat planów państw członkowskich, zob. odpowiedź Komisji na pkt 53.
Aktualnie Komisja dokonuje oceny programów krajowych wszystkich 28 państw członkowskich. To zadanie jest pierwsze 
w swoim rodzaju, a Komisja zamierza wyciągnąć z całego procesu wnioski, aby podjąć próby usprawnienia i zharmonizowania 
przyszłego raportowania. Na potrzeby tego konkretnego zadania Komisja musiała wziąć pod uwagę programy krajowe wszyst -
kich 28 państw członkowskich, a także sprawozdania krajowe. Mając powyższe na uwadze, a także w celu uzyskania pełnego 
obrazu, Komisja uwzględniła proces oceny programów krajowych w swoim harmonogramie przygotowywania sprawozdania 
przedstawianemu Parlamentowi i Radzie. Publikację tego sprawozdania przewiduje się na 4. kwartał 2016 r.
Zalecenie 2 – Rozwiązania umożliwiające trwałe składowanie wypalonego paliwa 
jądrowego
a) Komisja przyjmuje przedmiotowe zalecenie. Komisja przypisuje dużą wagę do bezpiecznego i odpowiedzialnego gospodaro -
wania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, celem wyeliminowania tworzenia nieuzasadnionych 
obciążeń dla przyszłych pokoleń. W tym zakresie Komisja wyznaczy kierunek już w opiniach, które wyda w latach 2016–2017 
na temat programów krajowych zgodnie z dyrektywą 2011/70. Zapoczątkuje to debatę, która odbędzie się w 2017 r., na temat 
możliwości trwałego składowania, w tym możliwych rozwiązań regionalnych i innych rozwiązań unijnych. W ten sposób Komi -
sja będzie mogła lepiej sformułować warianty polityki i opracować plan działania do 2018 r.
b) Komisja zauważa, że przedmiotowe zalecenie jest skierowane do państw członkowskich. Komisja zauważa też, że jest już 
ono realizowane w drodze oceny programów krajowych oraz opinii, którą Komisja skieruje do państw członkowskich. 
Komisja zamierza zlecić przygotowanie w 2017 r. opracowania mającego na celu dokonanie oceny przygotowanych przez 
państwa członkowskie szacunków kosztów gospodarowania odpadami.
113
Plany likwidacji zatwierdzone na podstawie WRF 2014–2020 stanowią podstawę programowania w tych trzech państwach 
członkowskich. Koszty trwałego składowania wypalonego paliwa jądrowego i wysokoaktywnych odpadów promieniotwór -
czych nie są uznawane za koszty kwalifikowalne na podstawie programu pomocy na rzecz likwidacji obiektów jądrowych i nie 
stanowią części podstawy. Zgodnie z dyrektywą w sprawie odpadów promieniotwórczych obowiązek trwałego składowania 
wypalonego paliwa jądrowego i wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych spoczywa na państwach członkowskich. 
Program pomocy na rzecz likwidacji obiektów jądrowych powinien gwarantować komplementarność i spójność właściwych 
interwencji Unii, co pozwoli respektować zasadę proporcjonalności.
114
Komisja podkreśla, że w ramach WRF 2014–2020 nie występują niedobory finansowania uzgodnionych celów.
Zalecenie 3 – Respektowanie zasady „zanieczyszczający płaci” poprzez zwiększenie 
finansowania krajowego na lata 2014–2020 i po tym okresie
Komisja zauważa, że przedmiotowe zalecenie jest skierowane do państw członkowskich.
Odpowiedzi Komisji 84
Komisja będzie wspierała działania zalecane przez Trybunał poprzez podejmowanie wysiłków zmierzających do ustanowienia 
odpowiednio określonego poziomu współfinansowania, wspierając w ten sposób zasadę „zanieczyszczający płaci”. W tym 
zakresie Komisja będzie prowadzić dyskusję z państwami członkowskimi i dokonywać krytycznej oceny poziomu współfinanso -
wania zaproponowanego przez państwa członkowskie w rocznych programach prac na 2017 r.
Zalecenie 4 – Zwiększenie finansowania krajowego w okresie finansowania 2014–2020
Komisja przyjmuje przedmiotowe zalecenie.
Komisja dostrzega, że współfinansowanie przyczynia się do wydajnego i skutecznego wdrażania programów oraz do przejmo -
wania przez te państwa członkowskie coraz większej odpowiedzialności. W obecnej podstawie prawnej nie określono jednak 
żadnego konkretnego poziomu takiego współfinansowania. W związku z tym na samym początku Komisja podejmie działania 
zmierzające do wyjaśnienia znaczenia terminu „dobrze uzasadnione wyjątkowe okoliczności”, który jest obecnie używany 
w rozporządzeniach, a także dokona krytycznej oceny poziomu współfinansowania zaproponowanego przez państwa człon -
kowskie w rocznych programach prac na 2017 r.
Zalecenie 5 – Zaprzestanie finansowania specjalnych programów na rzecz likwidacji 
obiektów jądrowych na Litwie, w Bułgarii i na Słowacji w okresie po 2020 r.
Komisja częściowo przyjmuje przedmiotowe zalecenie. Komisja dokona oceny skutków zgodnie z wymogami rozporządzenia 
finansowego i Programem lepszego stanowienia prawa w odniesieniu do wniosków w sprawie nowych inicjatyw. W tej ocenie 
skutków przeanalizuje się, czy należy kontynuować finansowanie, a jeśli tak, to jakie są najbardziej odpowiednie mechanizmy 
finansowania. Jeśli z takiej oceny wyniknie, że należy kontynuować finansowanie także w kolejnych WRF na okres po 2020 r., 
Komisja weźmie pod uwagę zalecenie Trybunału i dopilnuje, aby mechanizm finansowania obejmował środki zachęcające do 
przeprowadzania likwidacji, w tym ograniczające jego ramy czasowe i uzależniające go od odpowiednich poziomów współfi -
nansowania ze strony państw członkowskich.
118
Komisja zwróciła się o dogłębną analizę sytuacji kadrowej w elektrowni Ignalino, mając na uwadze konieczność niedopuszczenia 
do stworzenia zagrożenia dla bezpieczeństwa obiektu ze względu na obecność w budynkach reaktora pozostałego wypalonego 
paliwa jądrowego, związane z tym zagrożenie, a także wynikającą stąd potrzebę utrzymania istotnych funkcji bezpieczeństwa.
Zalecenie 6 – Finansowanie przez UE tylko kosztów likwidacji
Komisja częściowo przyjmuje przedmiotowe zalecenie.
Komisja realizuje proces identyfikowania kosztów niezwiązanych z likwidacją. Proces ten zostanie zakończony w przeglądzie 
śródokresowym; zaproponowane zostaną też ewentualne działania mające na celu wyeliminowanie takich kosztów w 2018 r.
Komisja jest jednak zdania, że niektóre niezbędne funkcje, takie jak bezpieczeństwo, nie powinny być wyłączone z finansowa -
nia przez UE.
Zalecenie 7 – Wzmocnienie nadzoru Komisji
Komisja przyjmuje przedmiotowe zalecenie; działania zostały już podjęte. Ocena warunków ex ante  zostanie zakończona do 
października 2016  r.
Zalecenie 8 – Podejście księgowe
Komisja przyjmuje przedmiotowe zalecenie. Komisja uznaje znaczenie tej kwestii.
Zaczęła realizować to zalecenie poprzez wdrażanie dyrektywy w sprawie odpadów. Aktualnie dokonuje przeglądu programów 
krajowych przekazanych na podstawie dyrektywy w sprawie odpadów, a ponadto zamówiła szereg badań z myślą o gromadze -
niu informacji i dalszym zaangażowaniu w proces zatwierdzania.
JAK OTRZYMAĆ PUBLIKACJE UE
Publikacje bezpłatne:
  jeden egzemplarz:  
w EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)
  kilka egzemplarzy (lub mapy, plakaty):  
w przedstawicielstwach Unii Europejskiej (http://ec.europa.eu/represent_pl.htm)  
w delegaturach Unii Europejskiej w krajach poza UE (http://eeas.europa.eu/delegations/index_pl.htm)  
kontaktując się z Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_pl.htm)  
lub dzwoniąc pod numer 00 800 6 7 8 9 10 11 (numer bezpłatny w całej UE) (*)
(*)  Informacje są udzielane nieodpłatnie, większość połączeń również jest bezpłatna (niektórzy operatorzy,  
hotele lub telefony publiczne mogą naliczać opłaty).
Publikacje płatne:
 w EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)
Wydarzenie Data
Przyjęcie ramowego programu kontroli / rozpoczęcie kontroli 25.3.2015
Oficjalne przesłanie projektu sprawozdania do Komisji (lub innej jednostki 
kontrolowanej)2.5.2016
Przyjęcie sprawozdania końcowego po przeprowadzeniu postępowania 
kontradyktoryjnego14.7. 2016
Otrzymanie oficjalnych odpowiedzi Komisji (lub innej jednostki kontrolowanej) 
we wszystkich językach15.7.2016
Likwidacja ośmiu reaktorów jądrowych wybudowanych 
według projektu radzieckiego na Litwie, w Bułgarii 
i na Słowacji stanowiła warunek przystąpienia tych państw 
do Unii Europejskiej. Trybunał stwierdził, że unijne 
programy finansowania mające pomóc w spełnieniu tego 
warunku nie stworzyły odpowiednich zachęt 
do terminowej i racjonalnej pod względem kosztów 
likwidacji. Choć poczynione zostały pewne postępy, 
w głównych projektach infrastrukturalnych wystąpiły 
opóźnienia i wciąż nie uporano się z najpoważniejszymi 
wyzwaniami związanymi z  pracami na terenach 
kontrolowanych. Do 2020 r. unijne wsparcie powinno 
sięgnąć kwoty 3,8 mld euro. Szacuje się, że łączny koszt 
likwidacji wyniesie co najmniej 5,7  mld  euro. Jeżeli 
uwzględni się koszty związane z trwałym składowaniem 
odpadów wysokoaktywnych, szacowany łączny koszt 
likwidacji może ulec podwojeniu.
EUROPEJSKI
TRYBUNAŁOBRACHUNKOW
Y