[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 24 kwietnia 2009 r.

COM(2009) 192 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Sprawozdanie na temat postępów w dziedzinie energii odnawialnej:sprawozdanie Komisji zgodnie z art. 3 dyrektywy 2001/77/WE, art. 4 ust. 2 dyrektywy 2003/30/WE oraz w sprawie realizacji unijnego planu dział ania w sprawie biomasy, COM(2005)628

{SEC(2009) 503 wersja ostateczna}

1. Wprowadzenie

W 1997 r. Komisja opublikowała białą księgę w sprawie energii odnawialnej[1], w której postawiono za cel podwojenie do 2010 r. odsetka udziału energii odnawialnej w Unii Europejskiej do 12%. Sformułowanie polityki w zakresie energii odnawialnej wynikło z potrzeby zajęcia się problematyką zrównoważonego rozwoju w kontekście zmian klimatu i zanieczyszczenia powietrza, potrzeby poprawy bezpieczeństwa dostaw energii w Europie oraz rozwoju konkurencyjności oraz innowacji przemysłowych i technologicznych. W białej księdze zapowiedziano również opracowanie strategii i planu działania na rzecz energii odnawialnej, podkreślając potrzebę rozwoju wszystkich odnawialnych źródeł energii, stworzenia stabilnych ram politycznych oraz poprawy systemów planowania i dostępu energii odnawialnej do sieci energetycznej.

Kluczową kwestią planu działania było ustanowienie europejskiego prawodawstwa w celu zapewnienia stabilnych ram politycznych i wyjaśnienie spodziewanego rozwoju sytuacji w zakresie energii odnawialnej w poszczególnych państwach członkowskich. Dwa najważniejsze akty prawne (dyrektywa 2001/77/WE i 2003/30/WE) ustanowiły cele indykatywne na rok 2010 w odniesieniu do wszystkich państw członkowskich i wprowadziły wymóg podjęcia działań w celu poprawy w zakresie wzrostu i rozwoju energii odnawialnej oraz dostępu do niej. W 2005 r. przyjęto ponadto plan działania w sprawie biomasy[2], tak by uwagę skupić na szczególnym znaczeniu rozwoju przez państwa członkowskie zasobów biomasy w Europie.

Regularnie sporządza się oceny i sprawozdania na temat postępów UE w realizacji celów ustanowionych na rok 2010 oraz ogólnych wysiłków podejmowanych w celu rozwoju energii odnawialnej. W sprawozdaniach opublikowanych w 2007 r. oraz w mapie drogowej na rzecz energii odnawialnej[3] podkreślono, że postępy czynione przez państwa członkowskie są niewielkie, oraz że najprawdopodobniej UE nie osiągnie celu ustanowionego na rok 2010. W mapie drogowej wyjaśniono potencjalne powody tej sytuacji, m.in. czysto indykatywny charakter krajowych celów i niepewne otoczenie inwestycyjne tworzone przez istniejące ramy prawne. Komisja zaproponowała zatem nowe, bardziej rygorystyczne ramy umożliwiające przyspieszenie rozwoju w dziedzinie energii odnawialnej oraz bardziej stabilne zobowiązania prawne dotyczące celów na rok 2020. W wyniku szerokich konsultacji publicznych przeprowadzonych w 2007 r. oraz po uzyskaniu poparcia Rady Europejskiej[4] i Parlamentu[5] Komisja zaproponowała nowe prawodawstwo obejmujące cały obszar energii odnawialnej i ustanawiające cele na rok 2020, tak by zapewnić stabilne ramy regulacyjne na najbliższe dziesięciolecie. W kwestii tej nowej dyrektywy w sprawie energii odnawialnej osiągnięto obecnie porozumienie[6].

Celem niniejszego sprawozdania jest przedstawienie informacji na temat postępów osiągniętych od czasu sprawozdań z 2007 r., zgodnie z wymogami dwóch obowiązujących obecnie dyrektyw (2001/77/WE i 2003/30/WE), z uwzględnieniem danych dotyczących okresu 2004-2006 lub 2007[7]. W sprawozdaniu przedstawiono również zarys sytuacji w przyszłości, opisując obecne postępy w rozwoju energii odnawialnej i wyjaśniając, w jaki sposób nowe ramy przyspieszą wzrost w zakresie energii odnawialnej, w tym biopaliw, w nadchodzących latach.

2. Energia elektryczna z odnawialnych źródeł energii

Artykuł 3 ust. 4 dyrektywy 2001/77/WE zawiera wymóg, by Komisja publikowała co dwa lata sprawozdania z oceny zakresu poczynionych przez państwa członkowskie postępów w realizacji krajowych celów indykatywnych dotyczących energii odnawialnej. W ostatnim sprawozdaniu[8] podkreślono, że mimo znacznych postępów poczynionych w ostatnich latach, do 2010 r. w UE oczekuje się osiągnięcia 19%-owego, raczej niż docelowego 21%-owego[9] udziału energii odnawialnej. Stwierdzono w nim, że wzrost w tym zakresie wynikał dotychczas w znacznej mierze z rozwoju energii wiatrowej w ograniczonej liczbie państw członkowskich. Zauważono ponadto, że konieczne było wszczęcie postępowania w sprawie naruszenia przepisów przeciwko kilku państwom członkowskim.

Od czasu publikacji tego sprawozdania wskaźniki wzrostu ekologicznej energii elektrycznej podniosły się: dane Eurostatu wskazują na wzrost jej procentowego udziału w UE od poziomu 14,5% w 2004 r. do 15,7%[10] w 2006 r. Z analiz Komisji wynika jednak nieodmiennie, że 21%-owy cel na 2010 r. nie zostanie osiągnięty bez podjęcia znacznych dodatkowych wysiłków.

Postępy w realizacji celu ustanowionego na rok 2010 (kolumny i oś po lewej) oraz zmiany w procentowym udziale odnawialnej energii elektrycznej w państwach członkowskich w latach 2004-2006 (punkty, oś po prawej).

[pic] Źródło: na podstawie znormalizowanych danych Eurostatu z 2006 r. oraz celów na 2010 r.

Z powyższego wykresu wynika wyraźnie, że osiągnięcia państw członkowskich są bardzo różne: Węgry i Niemcy[11] osiągnęły już wartości docelowe, podczas gdy kilka państw członkowskich powinno przez najbliższe dwa lata w dalszym ciągu dokładać w tym zakresie wszelkich starań, przy czym zainicjowanie tego procesu wymaga podjęcia błyskawicznych i skutecznych działań. W ciągu ostatnich dwóch lat udział odnawialnej energii elektrycznej w UE wzrósł o prawie 1,5 punktów procentowych (z 14,4% do 15,5%), przy czym sześć państw członkowskich osiągnęło poprawę rzędu powyżej dwóch punktów procentowych (na przykład Niemcy, które zwiększyły udział z 10,6% do 12,6%). Świadczy to jednak jednocześnie, że siedem państw członkowskich podejmowało w ostatnim czasie tylko niewielkie wysiłki w tym zakresie i omawiany udział charakteryzował się w nich stagnacją lub wręcz spadkiem[12].

Wzrost w zakresie odnawialnej energii elektrycznej uzyskano dzięki wysiłkom niewielkiej liczby państw członkowskich. Również zakres stosowanych technologii[13] był ograniczony:

[pic]

Źródło: "Promotion and growth of renewable energy sources and systems" Final Report, Ecofys et al. (bez uwzględnienia energii wodnej)

Oczywiste jest, że największy wzrost odnotowuje się w wykorzystaniu biomasy stałej i siły wiatru. Badając udział wykorzystania tych technologii w poszczególnych krajach stwierdzamy ponownie, że kilka państw członkowskich wnosi znaczny wkład w postęp na szczeblu UE, podczas gdy postępy pozostałych państw są ograniczone, lub wręcz żadne.

[pic] Źródło: „Promotion and growth of renewable energy sources and systems” Final Report, Ecofys et al.

2.1. Powody różniącego się tempa wzrostu

Z wcześniejszej analizy różnych programów wsparcia 14 państw członkowskich wynika, że w odniesieniu do ułatwiania inwestycji najważniejszym czynnikiem efektywnego systemu jest jego stabilność. A zatem programy typu „stop-and-go”, których środki są na wyczerpaniu, oraz zmiany polityczne i regulacyjne utrudniają rozwój odnawialnej energii elektrycznej. Mimo pewnych osiągnięć, takich jak wprowadzenie preferencji taryfowych na energię odnawialną oraz uwzględnianie w większym stopniu technologii wytwarzania energii istotne jest, by udoskonalać programy wsparcia, w szczególności w państwach członkowskich, w których tempo wzrostu jest powolne.

Także szereg barier niezwiązanych z kosztami poważnie ogranicza wzrost odnawialnej energii elektrycznej. Z tego powodu dyrektywa 2001/77/WE nakłada wymóg podjęcia działań na rzecz lepszego informowania konsumentów (ustanowienie gwarancji pochodzenia), zreformowania procedur administracyjnych i zapewnienia lepszego dostępu odnawialnej energii elektrycznej do sieci.

Badanie systemu gwarancji pochodzenia wykazało, że system ten nie został jeszcze w pełni wdrożony we wszystkich państwach członkowskich, przy czym problemy dotyczą niezawodności, podwójnego liczenia i ryzyka sprzedaży tego samego rodzaju energii dwóm różnym grupom konsumentów. Zaszkodziło to ogólnie rynkowi konsumentów odnawialnej energii elektrycznej, który mógł stać się dodatkowym źródłem dochodu, a zatem także inwestycji.

Dyrektywa 2001/77/WE zezwala wprawdzie państwom członkowskim na umawianie się w kwestii przenoszenia gwarancji pochodzenia w celu zaliczenia ich na poczet celu innego państwa członkowskiego (umożliwiając danemu państwu członkowskiemu realizację celu w sposób bardziej efektywny pod względem kosztów), jednak żadne takie umowy nie były dotychczas zawierane ani nie miało miejsca takie przeniesienie.

Procedury administracyjne związane z planowaniem i rozwojem w zakresie mocy energii odnawialnej były dokładnie analizowane w ramach wcześniejszych sprawozdań Komisji[14]. Wydaje się jednak, że postępy poczynione w związku z zaleceniami Komisji dotyczącymi reform administracyjnych są niewielkie. Procedury są w dalszym ciągu skomplikowane i wymagają konsultacji z wieloma organami w przypadku występowania z wnioskiem o zezwolenie na budowę, rozbudowę, bądź koncesję na energię odnawialną. Z analiz wynika, że główne utrudnienia to opóźnienia czasowe i ryzyko związane z procesem.

Problemy związane z przyłączeniem do sieci energetycznej wynikają często z braku odpowiednich przepisów dotyczących przyłączania do sieci oraz z powodu nieprzeznaczenia wystarczających zasobów administracyjnych na potrzeby rozpatrywania wniosków. Proces ten zakłócają również problemy techniczne polegające na ograniczonych możliwościach sieci w zakresie włączenia różnych rodzajów odnawialnej energii elektrycznej oraz ogólny brak strategii w celu rozwiązania tego problemu. Istnieją również ograniczenia finansowe, a ponadto zróżnicowane i często mało przejrzyste zasady dotyczące opłat za przyłączenie do sieci oraz ryzyko dyskryminacji mniejszych i rozproszonych dostawców energii w porównaniu z dużymi producentami energii konwencjonalnej o ustalonej pozycji na rynku.

Kwestie związane z dostępem do sieci uwidaczniają rolę dużych producentów energii na rynku wewnętrznym , który nie jest w pełni konkurencyjny. Niedoskonałości rynku energetycznego podkreślone niedawno w ramach trzeciego pakietu Komisji dotyczącego wewnętrznego rynku energii[15] zwiększyły również trudności związane z uzyskiwaniem przez producentów odnawialnej energii elektrycznej dostępu do rynku oraz ze sprawiedliwą konkurencją. Kwestia ta została również poruszona przez Komisję, a terminowe przyjęcie i wdrożenie pakietu zapewni podjęcie ważnych kroków na drodze do stworzenia równych szans na rynku energii.

2.2. Postępowanie w przypadku naruszenia przepisów

Przedstawione powyżej przyczyny niewielkich postępów w rozwoju odnawialnej energii elektrycznej nie są niczym nowym. Zajęto się nimi wyraźnie w dyrektywie 2001/77/WE. Mimo dyrektywy oraz działań monitorujących i wytycznych ze strony Komisji Europejskiej niektóre państwa członkowskie nie podjęły jednak odpowiednich środków. Od 2004 r. Komisja była zmuszona do wszczęcia 61 spraw przeciwko państwom członkowskim w związku z nieprzestrzeganiem przepisów dyrektywy. Największa liczba spraw (13) dotyczyła Włoch, Hiszpanii (6), Austrii (4) oraz Republiki Czeskiej, Francji, Łotwy i Polski (po 3 sprawy). W przypadku 16 spośród 61 spraw nie wydano jeszcze orzeczenia. Komisja Europejska będzie w dalszym ciągu monitorować przestrzeganie przez państwa członkowskie przepisów dyrektywy i w razie konieczności będzie wszczynać postępowania w sprawie naruszenia. Nieznaczne postępy i duża liczba postępowań w sprawie naruszenia oznaczają jednak również, że ramy prawne nie są wystarczająco solidne. Jest to jedną z przyczyn powstania nowej dyrektywy w sprawie energii ze źródeł odnawialnych.

3. Energia odnawialna w sektorze transportu

W dyrektywie w sprawie energii odnawialnej w transporcie (dyrektywa 2003/30/WE) wprowadza się wymóg ustanowienia przez państwa członkowskie celów w zakresie udziału energii odnawialnej zastępującej benzynę i olej napędowy w transporcie w 2005 i 2010 r., przyjmując za wyjściowe wartości referencyjne odpowiednio 2% i 5,75%. Dyrektywa ta znana jest pod nazwą „dyrektywy w sprawie biopaliw”, ponieważ oczekuje się, że w praktyce do 2010 r. prawie cały koszyk energii odnawialnej wykorzystywanej w tym sektorze stanowić będą biopaliwa.

Sprawozdanie okresowe ze stycznia 2007 r[16]. pokazało, że w 2005 r. udział biopaliw w UE wyniósł 1%, przy czym tylko Niemcy i Szwecja osiągnęły cele odniesienia.

Postępy w realizacji celu ustanowionego na rok 2010 (kolumny i oś po lewej) oraz zmiany w procentowym udziale paliw odnawialnych w sektorze transportu w państwach członkowskich w latach 2004-2006 (punkty, oś po prawej).

[pic]

Źródło: Sprawozdania państw członkowskich z 2006 i 2007 r. oraz EurObserver Biofuels Barometer

Wzrost produkcji biopaliw następował znacznie szybciej w latach 2006 i 2007 w porównaniu do lat wcześniejszych. W 2007 r. wykorzystanie biopaliw w transporcie drogowym było rzędu 2,6% (8,1 Mtoe) (mln ton ekwiwalentu ropy). W latach 2005-2007 udział biopaliw zwiększył się o 1,6 punktów procentowych w porównaniu z 0,5 punktów procentowych w okresie 2003-2005. Jeśli obecne tempo wzrostu utrzyma się, w 2010 r. zostanie osiągnięty 5%-owy udział.

W 2007 r. biodiesel stanowił 75% (6,1 Mtoe) wszystkich paliw odnawialnych w transporcie, przy czym 26% tego paliwa pochodziło z importu. Bioetanol stanowił 15% (1,24 Mtoe), z czego 31% pochodziło z importu. Pozostałe 10% stanowiły czysty olej roślinny wykorzystywany w Niemczech, Irlandii i Niderlandach oraz biogaz stosowany w Szwecji. Nie odnotowano wykorzystywania innych rodzajów energii odnawialnej w transporcie. Stosowanie wodoru, bez względu na jego źródło, nie ma istotnego znaczenia, zaś w transporcie drogowym wykorzystuje się niewielką ilość energii elektrycznej pochodzącej z odnawialnych źródeł.

Bioetanol pochodzący z importu odgrywał przez pewien czas znaczącą rolę na rynku europejskim, co było odzwierciedleniem niższych kosztów produkcji etanolu z trzciny cukrowej, zwłaszcza w Brazylii. Import bioetanolu wzrósł netto z 171 Ktoe (tysięcy ton ekwiwalentu ropy) w 2005 r. do 397 Ktoe w 2007 r. Wspólnotowy bilans handlowy w przypadku biodiesla zmienił się z dodatniego w 2005 r. (eksport 355 Ktoe) na ujemny w 2007 r. (1,8 Mtoe importowanego biodiesla). Główną przyczyną tej zmiany była niższa cena estru metylowego oleju sojowego pochodzącego ze Stanów Zjednoczonych. Istniały powody by sądzić, że cena ta była odzwierciedleniem sytuacji, w której biopaliwa korzystały z subsydiów w Stanach Zjednoczonych podcinając ceny (a nawet koszty) europejskiej produkcji. W czerwcu 2008 r. Komisja Europejska wszczęła formalne śledztwo w tej sprawie w reakcji na oficjalną skargę europejskiego sektora biopaliw i nałożyła, w marcu 2009 r., tymczasowe cła antydumpingowe i środki wyrównawcze.

3.1 Powody różniącego się tempa wzrostu

Szybszy rozwój biopaliw po 2005 r. następuje dzięki powszechnemu rozwojowi systemów wsparcia w państwach członkowskich. Najbardziej rozpowszechnionymi instrumentami stosowanymi przez państwa członkowskie w celu wspierania biopaliw są ulgi podatkowe i zobowiązania dotyczące biopaliw. W latach 2005-2006 wszystkie państwa członkowskie, z wyjątkiem Finlandii, stosowały zwolnienia z podatku akcyzowego jako główny środek wsparcia, podczas gdy zobowiązania dotyczące biopaliw były stosowane tylko w trzech krajach. Od 2007 r. ponad połowa państw członkowskich podjęła zobowiązanie stosowania domieszek biopaliw, w większości przypadków łącznie z wprowadzeniem korzystnego, lecz rosnącego opodatkowania. Niektóre kraje stosują system kontyngentów i przetargi. System ten umożliwia rządom podejmowanie decyzji o ilości biopaliw, która musi być dostarczona każdego roku, zapewniając w ten sposób pewną regulację rynku.

Pozytywne skutki wynikające z wyłączeń z podatku i ze stosowania nowych środków, takich jak zobowiązania dotyczące biopaliw, są odczuwalne także obecnie. Odzwierciedleniem tego jest sytuacja w państwach członkowskich, w których wystąpił ponadprzeciętny wzrost stosowania biopaliw w okresie 2005-2007 (zob. wykres powyżej). Z wykresu można również odczytać, że dziewięć państw członkowskich czyni tylko nieznaczne postępy na drodze do osiągnięcia krajowych celów, lub nie czyni ich wcale, co wzbudza obawy, czy cele te zostaną faktycznie osiągnięte.

3.2. Postępowanie w przypadku naruszenia przepisów

Od 2005 r. Komisja wszczęła 62 spraw przeciwko państwom członkowskim w związku z nieprzestrzeganiem przepisów dyrektywy. Liczne sprawy dotyczyły niewywiązania się z obowiązków w zakresie sprawozdawczości bądź nieustalenia krajowych celów zgodnie z wartościami odniesienia określonymi w dyrektywie. Najwięcej spraw dotyczyło Włoch, Grecji i Finlandii (po 5 spraw), następnie Francji, Danii i Irlandii (po 4 sprawy) oraz Węgier, Austrii, Luksemburga, Portugalii i Republiki Słowackiej (po 3 sprawy). Sprawy te zostały już pomyślnie zamknięte. Komisja Europejska będzie w dalszym ciągu monitorować postępy państw członkowskich w osiąganiu ustalonych celów.

3.3. Skutki dla gospodarki i środowiska

Na mocy przepisów dyrektywy 2003/30/WE w niniejszym sprawozdaniu okresowym należy uwzględnić szereg skutków ekonomicznych i środowiskowych związanych z rozwojem biopaliw.

Z ekonomicznego punktu widzenia zwiększone stosowanie biopaliw przyczyniło się do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw poprzez zmniejszenie zużycia paliw kopalnych i dywersyfikację ich zużycia w UE. Biopaliwa zastosowane w UE w 2007 r. zastąpiły 1593 mln litrów benzyny i 7730 mln litrów oleju napędowego. Stanowi to prawie 3% całkowitego zużycia paliw w UE w transporcie drogowym. Cele ustalone na 2010 (i 2020 r.) spowodują zapewne jeszcze większy wzrost tego udziału.

Sektory biomasy i biopaliw również wniosły wkład w gospodarkę UE poprzez stworzenie dodatkowych miejsc pracy . W 2005 r. sektor biomasy poza sektorem energetycznym zapewniał 600 000 miejsc pracy, sektor biomasy w sektorze energetycznym i biopaliw ponad 100 000 miejsc, natomiast sektor biogazu 50 000. Również sektor rolny i leśny odgrywa istotną rolę w zapewnianiu paliwa na potrzeby technologii wykorzystujących biomasę. Działalność rolna związana z sektorem energii odnawialnej generuje wartość dodaną brutto znacznie powyżej 9 mld euro rocznie[17].

Ograniczenie netto emisji gazów cieplarnianych osiągnięte w UE w latach 2006 i 2007 dzięki wprowadzeniu biopaliw do obrotu i ich zastosowaniu wyniosło odpowiednio 9,7 i 14,0 Mt ekwiwalentu CO2[18]. Przy obliczeniu tym wzięto pod uwagę, że większa część zużycia biopaliw w UE jest wynikiem ponownego wykorzystania gruntów rolnych pozostawianych w niedawnym czasie odłogiem lub zmniejszenia tempa porzucania gruntów w UE. Nie odnosi się to jednak do biopaliwa importowanego lub wytwarzanego z importowanych surowców, a udział biopaliw importowanych stale rośnie (choć dzieje się tak przede wszystkim w wyniku amerykańskich subsydiów do eksportu biodiesla). W tym kontekście Komisja bada obecnie kwestię pośredniej zmiany sposobu użytkowania gruntów i potencjalnych reakcji politycznych.

Produkcja biopaliwa przyczynia się również do intensyfikacji produkcji rolnej w UE, co może zwiększyć presję w zakresie użytkowania gruntów o wysokiej wartości pod względem różnorodności biologicznej, i stanowiących magazyn dwutlenku węgla oraz doprowadzić do stosowania nawozów. Może ona jednak również zmniejszyć tempo porzucania gruntów, a tym samym wywrzeć pozytywny wpływ na erozję i zapobieganie pożarom oraz utrzymanie krajobrazu i różnorodności biologicznej. Zgodnie z nową dyrektywą w sprawie energii odnawialnej i dyrektywą w sprawie jakości paliwa wymaga się, by podmioty gospodarcze i państwa członkowskie składały bardziej szczegółowe sprawozdania na temat zmian sposobu użytkowania gruntów i innych oddziaływań na środowisko wynikających ze zwiększonej produkcji biopaliw. Więcej szczegółów dotyczących analizy skutków dla gospodarki i środowiska można znaleźć w uzupełniającym dokumencie roboczym służb Komisji.

Niniejsza analiza potwierdza pozytywny wpływ dotychczasowej polityki, jednak istotne jest, by dalszy rozwój w dziedzinie biopaliw planowany był w oparciu o kryteria zrównoważonego rozwoju. Kryteria te zawarto w nowej dyrektywie w sprawie energii odnawialnej i dyrektywie w sprawie jakości paliwa, obejmując nimi minimalne wymogi dotyczące ograniczenia emisji gazów cieplarnianych oraz wymogi dotyczące zapobiegania szkodliwym skutkom zmian sposobu użytkowania gruntów.

3.4. Dalsze środki konieczne w sektorze transportu

Oprócz środków politycznych w dziedzinie biopaliw w ciągu ostatnich dwóch lat Wspólnota podjęła szereg innych inicjatyw zmierzających do poprawy ekologiczności europejskiego sektora transportu. Obejmują one rozporządzenie w sprawie emisji CO2 z samochodów[19] (dotyczące redukcji emisji przez samochody osobowe) oraz dyrektywę w sprawie promowania ekologicznie czystych i energooszczędnych pojazdów w transporcie drogowym[20] (wprowadzającą ekologiczne zasady zamówień publicznych w odniesieniu do pojazdów). W 2008 r. Komisja przyjęła strategię w sprawie ekologicznego transportu[21], w której zachęca do używania ekologicznie czystszych pojazdów i do poprawy w zakresie logistyki.

Zwiększenie udziału wykorzystania energii odnawialnej w transporcie oraz kwestia wydajności energetycznej technologii silnikowych i technologii w zakresie produkcji pojazdów będą w dalszym ciągu kwestiami priorytetowymi w UE w kontekście ograniczenia znacznego uzależnienia od ropy naftowej w sektorze transportu. Postępy są wprawdzie potrzebne najszybciej w sektorze transportu drogowego (w związku z jego wielkością i wysokim tempem wzrostu), jednak równie ważna jest poprawa w innych gałęziach transportu, zwłaszcza w lotnictwie.

4. ENERGIA ODNAWIALANA STOSOWANA NA POTRZEBY OGRZEWANIA I CHłODZENIA

Pełna ocena rozwoju energii odnawialnej w Europie wymaga uwzględnienia sektora grzewczego i chłodniczego, mimo że nie jest on objęty wspólnotowym prawodawstwem. Sektor ten odpowiada za około 50% całkowitego końcowego zużycia energii oraz 60% całkowitego końcowego zużycia energii odnawialnej. Przeważa w nim energia z biomasy, lecz obejmuje on także energię słoneczną, termiczną i geotermalną.

Mimo stosunkowo dużego udziału energii odnawialnej w tym sektorze, daleko mu jeszcze do wykorzystania całego potencjału. W większości państw członkowskich rola sektora grzewczego i chłodniczego w rozwoju energii odnawialnej była niedoceniana, po części w wyniku braku jasnych ram prawnych i zachęt oraz z powodu istnienia barier pozarynkowych.

Udział energii odnawialnej w sektorze grzewczym w 2006 r. (kolumny i oś po lewej) oraz stagnacja we wszystkich państwach członkowskich, z wyjątkiem trzech, w latach 2004-2006 (punkty, oś po prawej).

[pic]

Źródło: Eurostat

4.1. Rola unijnego sektora bioenergii

Sektor grzewczy i chłodniczy jest uzależniony od różnych odnawialnych źródeł energii, lecz wiodącą rolę odgrywa w nim wykorzystywanie biomasy. Biomasa jest największym pojedynczym odnawialnym źródłem energii w wartościach bezwzględnych i oczekuje się, że w 2020 r. jej wkład w udziale energii odnawialnej wyniesie około dwóch trzecich (prognozy PRIMES[22]) pod względem zużycia energii pierwotnej[23]. Ponadto należy zauważyć, że biomasa może być wykorzystywana w produkcji energii cieplnej, energii elektrycznej oraz jako biopaliwa, tzn. stosowana w transporcie. Dlatego też UE przyjęła w 2005 r. plan działania w sprawie biomasy, w którym podkreślono potrzebę skoordynowania działań politycznych, a także w niniejszym sprawozdaniu dokonuje przeglądu postępów w sektorze biomasy.

W 2006 r. na potrzeby energetyczne (zużycie energii pierwotnej) wykorzystano 88 Mtoe biomasy w UE-27, co stanowi 8%-owy wzrost od 2005 r. Wynik ten jest w dalszym ciągu daleki od wykorzystania potencjału biomasy w UE, określonego w planie działania w sprawie biomasy, w którym oszacowano, że wkład biomasy do zaspokojenia naszych potrzeb energetycznych mógłby wynosić około 150 Mtoe do 2010 r.

W planie działania w sprawie biomasy określono 33 działania mające na celu zwiększenie wykorzystania biomasy, w tym środki przekrojowe dotyczące dostaw biomasy, finansowania i badań[24] oraz opracowania krajowych planów działań w sprawie biomasy. Nieliczne przedstawione dotychczas plany[25] – mimo, że uznano w nich znaczenie biomasy – wykazują znaczne różnice utrudniające porównywanie strategii i w ograniczonym stopniu uwzględniają kwestię mobilizacji nowych zasobów biomasy[26].

Problemy, w obliczu których stoi rozwój sektora biomasy, obejmują przeszkody finansowe oraz bariery pozarynkowe, takie jak potrzeba określenia jasnych i zharmonizowanych definicji (przede wszystkim „biomasy” i „odpadów”) oraz utrudnienia wynikające w związku z długimi i skomplikowanymi pod względem prawnym procedurami dotyczącymi zezwoleń (więcej szczegółów na ten temat znajduje się w uzupełniającym dokumencie roboczym służb Komisji). Problemy te będą przedmiotem nowej dyrektywy w sprawie energii odnawialnej. Dyrektywa ta wprowadza wymóg, by państwa członkowskie składały sprawozdania na temat planów rozwoju zasobów biomasy (przy zastosowaniu zharmonizowanych danych) oraz wymóg, by Komisja składała sprawozdanie na temat wymagań dotyczących systemu zrównoważonego rozwoju w odniesieniu do zastosowań biomasy do celów energetycznych oraz, w stosownym przypadku, by zaproponowała taki system.

5. Wniosek

Rozwój zasobów energii odnawialnej w Europie jest dziś ważniejszy niż kiedykolwiek wcześniej. Jest on zarazem kluczowym elementem w walce ze zmianami klimatu. Stanowi on odpowiedź na wyzwania związane z poprawą bezpieczeństwa i niezawodności naszych dostaw energii. W obecnej sytuacji gospodarczej rozwój przedsiębiorstw w sektorze technologii związanych z energią odnawialną jest oczekiwanym źródłem dobrobytu i tworzenia miejsc pracy. Właśnie dlatego Unia Europejska zdefiniowała politykę w dziedzinie energii odnawialnej i przyjęła akty prawne dotyczące tej dziedziny.

W niniejszym sprawozdaniu dokonano przeglądu postępów poczynionych w zakresie rozwoju energii odnawialnej. Z przeprowadzonych analiz wynika potrzeba bardziej stabilnych ram prawnych, podobnych do ostatnio wprowadzonej przez Wspólnotę dyrektywy w sprawie energii odnawialnej.

Mimo istniejącego prawodawstwa, zaleceń, nawoływań, a nawet wszczęcia spraw przeciwko niektórym państwom członkowskim w dalszym ciągu istnieje ewentualność, że cele w zakresie energii odnawialnej ustalone na 2010 r. nie zostaną osiągnięte w Europie. Ostatnio dało się jednak zaobserwować pewne postępy. Wprowadzenie nowych środków politycznych w sektorze energii elektrycznej doprowadziło do znacznego wzrostu w niektórych państwach członkowskich, spośród których sześć odnotowało od 2004 r. zwiększenie udziału energii odnawialnej o co najmniej 2 punkty procentowe. Jednocześnie siedem państw członkowskich nie odnotowało w tym samym okresie żadnych zmian, lub wręcz spadek udziału. W sektorze transportu nastąpiła zmiana polegająca na rozpowszechnieniu stosowania środków o charakterze zobowiązań, raczej niż środków podatkowych, która przyczyniła się do wzrostu udziału energii odnawialnej w UE od 2004 r. o 1,6 punktów procentowych, dzięki ponad 2%-owemu wzrostowi tego udziału w siedmiu państwach członkowskich.

Ostatnio poczyniono pewne postępy, jednak tempo wzrostu jest w dalszym ciągu powolne, a w większości państw członkowskich we wszystkich sektorach istnieją wciąż znaczne przeszkody dla wzrostu. Jest mało prawdopodobne, by cel dotyczący udziału energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii, lub cel dotyczący udziału energii odnawialnej w transporcie zostały osiągnięte w Europie. Komisja Europejska będzie w dalszym ciągu podejmować kroki prawne zapewniające przestrzeganie przepisów obowiązujących dyrektywy, a tym samym przyczyniać się do postępów w realizacji celów ustalonych na 2010 r.

PODSUMOWANIE POSTęPÓW PAńSTW CZłONKOWSKICH W ROZWOJU ENERGII ODNAWIALNEJ

Energia elektryczna | Biopaliwa |

wzrost w latach 2004-2006/07 | zmiana ≤ 0 punktów procentowych | zmiana > 0 – 1 punktów procentowych | zmiana > 1 punktu procentowego |

Λ | Κ | ϑ |

Z uwagi na powyższe problemy i znaczny potencjalny wkład energii odnawialnej w realizację unijnych celów dotyczących klimatu i energii nowa dyrektywa w sprawie energii odnawialnej, która wejdzie w życie na początku 2009 r[28]., przyniesie pożądane wzmocnienie ram prawnych. Krajowe plany działania, które państwa członkowskie powinny przygotować do 2010 r. spowodują, że wszystkie państwa członkowskie – nawet te, które dotychczas poczyniły tylko nieznaczne postępy na drodze do realizacji celów uzgodnionych na poziomie UE – będą musiały ustanowić jasne plany dotyczące sposobu osiągnięcia swoich celów dotyczących energii odnawialnej i energii odnawialnej w transporcie. Będą przy tym musiały wyjaśnić, w jaki sposób zamierzają zreformować normy budowlane i systemy planowania, by zwiększyć wykorzystanie energii odnawialnej oraz poprawić warunki dostępu do sieci energetycznej. Będą musiały także ustalić krajowe cele sektorowe oraz środki i systemy wsparcia stosowane, by cele te osiągnąć, szczególne środki na rzecz wspierania wykorzystania energii z biomasy, planowane wykorzystanie (statystyczne) transferów energii odnawialnej wytworzonej w innych państwach członkowskich oraz dokonać oceny roli poszczególnych technologii w realizacji tych celów. Ponadto będą one musiały wprowadzić i monitorować kryteria w zakresie zrównoważonego charakteru biopaliw, tak by paliwa te przyczyniały się w wyraźny sposób do realizacji celów ochrony środowiska.

Wszystkie te elementy dyrektywy sprawią, że będzie ona zapewniać stabilne ramy polityczne umożliwiające szybki rozwój energii odnawialnej w UE w okresie najbliższych dwunastu lat. Europa zajmuje obecnie bardzo dobrą i silną pozycję, umożliwiającą jej przyspieszenie rozwoju odnawialnych źródeł energii, a tym samym bezpośrednie zajęcie się najważniejszymi bolączkami związanymi z energią w XXI wieku.

[1] COM(1997)599 „Energia dla przyszłości: odnawialne źródła energii”

[2] COM(2005)628 „Plan działania w sprawie biomasy”

[3] COM(2006)848 „Mapa drogowa na rzecz energii odnawialnej”

[4] Rada Unii Europejskiej, konkluzje nr 7224/1/07 REV 1 z dnia 2 maja 2007 r.

[5] Sprawozdanie Parlamentu Europejskiego A6-0287/2007 z dnia 20 lipca 2007 r.

[6] Jednocześnie Komisja wprowadziła zmiany w Wytycznych wspólnotowych w sprawie pomocy państwa na ochronę środowiska (Dz.U. C 82 z 1.4.2008, s. 1). Ponadto ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych (Dz.U. L 214 z 9.8.2008, s. 3) zezwala na wyłączenia grupowe w pewnych okolicznościach. Oba akty mają znaczenie dla pomocy państwa na rzecz energii odnawialnej.

[7] Są dostępne dane na temat biopaliw dotyczące 2007 r., natomiast spójne dane na temat energii elektrycznej dla tego samego roku nie są dostępne w odniesieniu do wszystkich państw członkowskich. Z tego względu w odniesieniu do energii elektrycznej wykorzystano ostatnie dostępne dane Eurostatu, pochodzące z 2006 r.

[8] COM(2006)849 „Sprawozdanie w sprawie postępów w dziedzinie energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych”.

[9] Jest to 21%-owy cel w odniesieniu do energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii w 2010 r . Nie należy go mylić z ustanowionym w nowej dyrektywie w sprawie energii odnawialnej celem na rok 2020 , który przewiduje osiągnięcie 20%-owego udziału całej energii (nie tylko energii elektrycznej). Z szacunków Komisji wynika, że osiągnięcie tego ogólnego 20%-owego udziału w 2020 r. wymagać będzie około 33%-owego udziału energii odnawialnej w sektorze energii elektrycznej.

[10] Na podstawie znormalizowanych danych dotyczących energii wodnej w oparciu o jedną z metod Eurostatu (która może być różna od metod stosowanych w niektórych państwach członkowskich).

[11] Udział odnawialnej energii elektrycznej na Węgrzech w rzeczywistości zmniejszał się w okresie 2005-2006.

[12] W przypadku Łotwy przyczyną jest raczej szybko rosnący popyt na energię elektryczną, niż nieznaczny spadek w produkcji energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii.

[13] Rozwój energii wodnej był prawie stały i nie uwzględniono go w wykresie.

[14] SEC(2008)57 „Wsparcie dla energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii”.

[15] W tym COM(2007)531 „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1228/2003 w sprawie warunków dostępu do sieci w odniesieniu do transgranicznej wymiany energii elektrycznej.”

[16] COM (2006)845 Raport w sprawie postępu w dziedzinie biopaliw.

[17] Projekt Employ RES, Fraunhofer ISI et al., wydanie wkrótce (na zlecenie Komisji Europejskiej).

[18] Wartość określona przy zastosowaniu metody JEC.

[19] Dnia 17 grudnia 2008 r. w ramach pierwszego czytania zakończono pomyślnie debatę na temat przyjęcia rozporządzenia w sprawie emisji CO2 z pojazdów.

[20] Dyrektywa ta została przyjęta przez Radę Europejską i Parlament w październiku 2008 r.

[21] COM(2008)433. Komunikat pt. „Ekologiczny transport”.

[22] SEC(2008)85 Załącznik do oceny skutków uzupełniającej pakiet klimatyczno-energetyczny z 2008 r.

[23] Zużycie energii pierwotnej oznacza zużycie źródeł energii takich jak biomasa przed przetworzeniem; końcowe zużycie energii oznacza energię po przetworzeniu ( energia elektryczna, cieplna, paliwo transportowe ).

[24] Dalsze analizy na ten temat znajdują się w dokumencie roboczym służb Komisji uzupełniającym niniejsze sprawozdanie.

[25] http://ec.europa.eu/energy/renewables/bioenergy/national_biomass_action_plans_en.htm

[26] Mobilizacja większych zasobów biomasy jest ważna ze względu na konkurowanie o możliwość wykorzystania biomasy, w szczególności drewna, z sektorem przetwórstwa drewna.

[27] Wartość ta jest wstępna: Ponieważ stopa wzrostu w Bułgarii nie została potwierdzona, kraju tego nie uznano za jedno z państw członkowskich o ponadprzeciętnej stopie wzrostu w dziedzinie biopaliw.

[28] Nowa dyrektywa http://www.europarl.europa.eu/sce/data/amend_motions_texts/doc/P6_AMA%282008%290369%28210-210%29_EN.doc