[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 22.1.2008

KOM(2008) 6 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Sprawozdanie Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego w sprawie wdrożenia systemu Forest Focus zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 2152/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 listopada 2003 r. dotyczącym monitorowania wzajemnego oddziaływania lasów i środowiska naturalnego we Wspólnocie (Forest Focus) {SEK(2008) 30}

WPROWADZENIE I ZAKRES

Niniejsze sprawozdanie zostało sporządzone w odpowiedzi na wymogi art. 19 rozporządzenia nr 2152/2003. Rozporządzenie to ustanowiło wspólnotowy system (dalej zwany „Forest Focus”) szeroko zakrojonego, zharmonizowanego i pełnego długofalowego monitorowania stanu lasów na okres 4 lat, od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 31 grudnia 2006 r.

Wspomniane rozporządzenie zostało uchylone rozporządzeniem (WE) nr 614/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie instrumentu finansowego na rzecz środowiska (LIFE+). Zważywszy, że LIFE+ przewiduje środki odpowiadające zakresowi Forest Focus, proponuje się, by nie wnosić żadnych wniosków o kontynuację Forest Focus po 2006 r.

W związku z powyższym, zakres niniejszego sprawozdania ograniczono do etapu wdrażania Forest Focus.

Forest Focus: SYSTEM I JEGO WDRAżANIE

Kontekst i cele

Podstawą Forest Focus było wcześniejsze prawodawstwo, które dotyczyło głównie monitorowania stanu zdrowia lasów na mocy Konwencji UNECE w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na duże odległości, której Wspólnota jest stroną[1]. Z końcem 2002 r. wygasło odpowiednie prawodawstwo wspólnotowe, rozporządzenie Rady (EWG) nr 3528/86 z dnia 17 listopada 1986 r. w sprawie ochrony lasów Wspólnoty przed zanieczyszczeniem atmosferycznym[2] oraz rozporządzenie Rady (EWG) nr 2158/92 z dnia 23 lipca 1992 r. w sprawie ochrony lasów wspólnotowych przed pożarami[3].

Forest Focus koncentrował się na monitorowaniu atmosferycznego zanieczyszczenia lasów, monitorowaniu pożarów lasów, ich przyczyn i skutków, oraz na zapobieganiu pożarom. System przewidywał również opracowanie nowych instrumentów monitorowania gleby, sekwestracji dwutlenku węgla, różnorodności biologicznej, zmian klimatu oraz ochronnej funkcji lasów. Przewidywał także ocenę efektywności monitorowania. W tym kontekście państwa członkowskie realizują obecnie projekty badań, doświadczeń i demonstracji, które mają zostać ukończone w 2008 r.

Na potrzeby okresowej inwentaryzacji oraz w celu ciągłego monitorowania ekosystemów leśnych, w ramach systemu utrzymywano sieci tysięcy punktów i powierzchni obserwacyjnych (powierzchnie I i II rzędu, patrz przypis 1).

Działalność

Komisja odpowiadała za koordynację, monitorowanie i rozwój systemu. Aby zrealizować cele Forest Focus, od państw członkowskich wymagano sporządzania dwuletnich programów krajowych na lata 2003/2004 i 2005/2006 (w podziale na dwa etapy – 2005 i 2006 r.). Programy przedkładano Komisji do zatwierdzenia oraz poddawano ocenie ex-ante .

Każde państwo członkowskie zobowiązane było wyznaczyć właściwy organ do zarządzania programem krajowym. Mając jednak na uwadze, że Belgia, Niemcy i Portugalia wyznaczyły więcej niż jeden właściwy organ, wdrażaniem systemu zajmuje się w sumie 41 właściwych organów. Wśród nich znajdują się właściwe organy z UE 10 (z wyjątkiem Malty), które to państwa przystąpiły do systemu w 2004 r.

Komisja przyjęła decyzje[4] w sprawie wyznaczenia krajowych agencji odpowiedzialnych za wdrażanie systemu, realizację programów krajowych i ich budżetu. Decyzje te notyfikowała uczestniczącym państwom członkowskim. Następnie Komisja zawarła umowy z właściwymi organami krajowymi na każdy okres programu krajowego. Na podstawie tych decyzji, Komisja zawarła łącznie 123 umowy z właściwymi organami, obejmujące cały okres od 2003 do 2006 r.

Łączny budżet Forest Focus w okresie 4 lat wynosił 65 mln EUR, z czego 9 mln EUR przeznaczono na środki zapobiegania pożarom. Unia Europejska wniosła finansowy wkład w koszty programów krajowych w wysokości 50 % lub 75 %, w zależności od rodzaju działalności. W załączniku I przedstawiono działania opracowane w ramach systemu w poszczególnych latach.

Działalność w ramach każdego krajowego programu Forest Focus można podzielić na następujące dziedziny (patrz wykresy 1 i 2):

- działania A dotyczące koordynacji projektu i zarządzania nim, taką jak działania związane z koordynacją programu krajowego;

- działania B1 prowadzone na podstawie sieci monitorowania powierzchni I rzędu , dotyczące np instalacji i utrzymania regularnej sieci siatek;

- działania B2 prowadzone na powierzchniach II rzędu i polegające na intensywnym monitorowaniu , tj. np pomiary stanu koron drzew;

- działania B3 w zakresie zapobiegania pożarom lasów , włącznie z Europejskim systemem informacji o pożarach lasów. Działania takie obejmowały tworzenie przecinek służących do powstrzymywania pożarów, utrzymanie i dalszy rozwój Europejskiego systemu informacji o pożarach lasów (EFFIS) oraz kampanie ukierunkowane na podniesienie świadomości społecznej;

- działalność C: badania i projekty demonstracji , takie jak badania służące określeniu przyczyn i dynamiki pożarów lasów, monitorowanie etapów badań (patrz także: wykaz badań w załączniku)

[pic]

Wykres 1: przydział środków budżetowych na poszczególne rodzaje działalności, w ujęciu procentowym. (A: koordynacja projektu i zarządzanie nim; B1: monitorowanie powierzchni I rzędu; B2: intensywne monitorowanie powierzchni II rzędu; B3: zapobieganie pożarom lasów; C: projekty badań i demonstracji).

Komisja (DG Wspólne Centrum Badawcze) wspierała i wspiera system zarówno pod względem technicznym, jak i naukowym. Jej organ ds. koordynacji naukowej utworzył bazę danych na potrzeby systemu gromadzenia danych oraz opracował i dalej udoskonalał Europejski system informacji o pożarach lasów (EFFIS), stosownie do wymogów zgłaszanych przez państwa członkowskie i Parlament. WCB zarządza Europejskim Centrum Danych o Lasach z ramienia Komisji.

Na podstawie umowy w sprawie przyznania dotacji zawartej z Komisją, ICP-Forests (patrz przypis 1) zapewnił funkcjonowanie panelu ekspertów oraz opracował zharmonizowane metody i standardy monitorowania stanu lasów na powierzchniach I i II rzędu, włącznie z opracowaniem wspólnego podręcznika dotyczącego monitorowania oraz systemów zapewnienia i kontroli jakości na potrzeby obserwacji w terenie i analiz laboratoryjnych. W realizacji tych zadań ICP-Forests wspierało 6 partnerów, którymi były głównie instytuty badawcze leśnictwa.

[pic]Wykres 2: przydział środków budżetowych na poszczególne rodzaje działalności w latach 2003 – 2006. (A: koordynacja projektu i zarządzanie nim; B1: monitorowanie powierzchni I rzędu; B2: intensywne monitorowanie powierzchni II rzędu; B3: zapobieganie pożarom lasów; C: projekty badań i demonstracji).

SPRAWOZDAWCZOść

Państwa członkowskie wywiązywały się z obowiązku przedkładania rocznych sprawozdań, dostarczając Komisji roczne dane (oraz udostępniając je do wiadomości publicznej[5]) zgromadzone w ramach Forest Focus, wraz z rocznym sprawozdaniem. Do Komisji wpłynęły aktualnie sprawozdania śródokresowe dotyczące pierwszego okresu programowego (2003-2004). Sprawozdania końcowe należy składać po zrealizowaniu każdego programu krajowego, co może nastąpić w terminie do 3 lat po danym okresie programowym. Opóźnienie takie spowodowane jest przede wszystkim koniecznością zakończenia badań. Ponadto, właściwe organy wdrażające system zobowiązane są regularnie informować Komisję o postępach w realizacji programu.

Ogólna sprawozdawczość w zakresie Forest Focus obejmuje roczne sprawozdania publikowane przez Komisję Europejską i ICP-Forests oraz serię publikacji naukowych (patrz: http://www.icp-forests.org/Reports.htm), których używa się w celu przekazywania informacji o krajowych politykach w dziedzinie leśnictwa i środowiska. Komisja współfinansuje sporządzanie i publikowanie sprawozdań na podstawie umowy w sprawie przyznania dotacji.

SZCZEGÓłOWE ASPEKTY WDRAżANIA

Pożary lasów

W 1998 r. Komisja i państwa członkowskie powołały stałą, aczkolwiek nieformalną, grupę ekspertów ds. pożarów lasów, pełniącą rolę forum wymiany informacji w celu opracowywania zaawansowanych metod oceny zagrożenia pożarami lasów i mapowania pogorzelisk na skalę europejską. Efektem tej działalności w kolejnych latach było opracowanie przez Wspólne Centrum Badawcze Europejskiego systemu informacji o pożarach lasów (EFFIS)[6]. Następnie EFFIS był wspierany w ramach systemu Forest Focus, natomiast jego kontynuację zapewniono za sprawą ustaleń administracyjnych między DG ds. Środowiska a DG Wspólne Centrum Badawcze. W kontekście systemu EFFIS przechowuje się i analizuje dane zgromadzone przez państwa członkowskie oraz koordynuje się działalność związaną z pożarami na poziomie europejskim, dzięki czemu system dostarcza codziennie prognozy dotyczące zagrożenia pożarami, analizuje zmiany w zakresie zagrożeń pożarami w skali roku oraz ocenia najaktualniejszy sezon pożarowy, rozpoznając tym samym ewentualne słabe strony zarządzania i walki z pożarami na terytorium UE i poza nim. Komisja koordynuje działalność EFFIS, by przekazywać informacje końcowym użytkownikom, którymi są przede wszystkim służby ds. ochrony ludności oraz służby leśne w państwach członkowskich. EFFIS wykorzystuje się również do oceny oświadczeń dotyczących zniszczenia lasów, przedstawianych we wnioskach o pomoc finansową z Funduszu Solidarności Unii Europejskiej[7]. Grupa ekspertów ds. pożarów lasów składa się z ekspertów organów krajowych, w tym organów ds. ochrony ludności. Grupa jest jedyną wspólną siecią ekspertów ds. pożarów na poziomie UE, a w jej skład wchodzą przedstawiciele wszystkich państw członkowskich i niektórych śródziemnomorskich krajów trzecich, które borykają się z poważnymi zagrożeniami pożarowymi. Ta współpraca z sąsiednimi krajami trzecimi ma duże znaczenie, gdyż wprowadzenie transgranicznych środków zapobiegawczych oraz wzajemna pomoc w zwalczaniu pożarów zależą od wspólnego mapowania zagrożeń pożarami w wymiarze europejskim.

Forest Focus przyznawał finansowanie na strukturalne środki zapobiegania pożarom, takie jak budowa dróg leśnych, punktów czerpania drogi lub stacji wykrywania pożarów, pod warunkiem, że nie uzyskiwały one wsparcia na mocy rozporządzenia (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich[8] oraz nie były objęte krajowymi lub regionalnymi programami rozwoju obszarów wiejskich.

W 2004 r. została utworzona doraźna grupa robocza ekspertów ds. zapobiegania pożarom lasów, składająca się z przedstawicieli zainteresowanych państw członkowskich oraz głównych organizacji pozarządowych związanych z sektorem leśnym, mająca przedkładać Komisji propozycje realizacji polityki w zakresie zapobiegania pożarom lasów po 2006 r.

Wśród sformułowanych zaleceń[9] wspomniana grupa robocza zaproponowała, aby w ramach rozporządzeń w sprawie LIFE+ i w sprawie rozwoju obszarów wiejskich ustanowić szczególne przepisy dotyczące ochrony środowiska przed pożarami. Oba rozporządzenia zawierają takie przepisy na okres obejmujący lata 2007–2013. Rozporządzenie w sprawie LIFE+ ustanawia przepisy dotyczące kampanii informacyjnych i na rzecz zwiększania świadomości społecznej na temat pożarów lasów, oraz szkoleń dla podmiotów uczestniczących w inicjatywach zapobiegania pożarom lasów. Rozporządzenie w sprawie rozwoju obszarów wiejskich zawiera przepisy dotyczące środków ukierunkowanych na zapobieganie pożarom i rekultywację. Ponadto, grupa robocza wspierała EFFIS jako strategiczne narzędzie planowania i podstawowy element monitorowania pożarów lasów. Kontynuacja prac EFFIS, wspieranych przez Forest Focus, zapewniona jest do końca 2010 r. dzięki dotacji Parlamentu Europejskiego na ochronę i konserwację lasów.

Od 2000 r., w ścisłej współpracy z grupą ekspertów, Komisja wydaje roczne sprawozdanie dotyczące pożarów lasów[10], nawiązujące do statystyk o pożarach w najbardziej dotkniętych państwach członkowskich (patrz: tabele „liczba pożarów” i „pogorzeliska” w załączniku).

Stan lasów i inne działania polegające na monitorowaniu środowiska – sprawozdanie oceniające

Chociaż różne badania prowadzone w ramach Forest Focus nie zostaną ukończone do 2008 r., to Komisja zainicjowała zewnętrzną ocenę, dotyczącą głównie zarządzania programem i monitorowania stanu lasów w 2005 r. Ocenę wykonały instytuty badawcze „Forest Research” (Zjednoczone Królestwo) oraz „Finnish Forest Research Institute” (Finlandia) (patrz: http://ec.europa.eu/environment/forests/pdf/final_report.pdf).

Sugestie wynikające z tej oceny są następujące:

Zarządzanie programami było opłacalne, lecz w państwach członkowskich, w których działa więcej niż jeden właściwy organ, wzrosły koszty administracyjne.

Działalność w zakresie monitorowania (powierzchnie obserwacyjne I i II rzędu) powinna się bardziej koncentrować na stanie zdrowia lasów związanym z zanieczyszczeniem powietrza. Powinno się w niej uwzględniać parametry dotyczące zmian klimatu, różnorodności biologicznej oraz ochronnych funkcji lasów.

Przy monitorowaniu lasów należy uwzględniać dane z krajowych inwentaryzacji lasów.

Należy zapewnić kontynuację systemu monitorowania.

W sprawozdaniu podkreślono również, że koniec obowiązywania rozporządzenia w sprawie Forest Focus oznacza zwolnienie państw członkowskich z obowiązku skoordynowanego na poziomie UE monitorowania lasów. Aby uniknąć nieskoordynowanych działań w przyszłości, należałoby opracować dla całej UE ramy, które zapewniłyby efektywność zarządzania, rejestracji danych, analizy, kontroli jakości i sprawozdawczości.

Komisja zaznacza, że chociaż ocena ta została wykonana na wczesnym etapie wdrażania, to sformułowane na jej podstawie zalecenia dotyczące rozszerzenia działalności w obszarze monitorowania uwzględniono obecnie w LIFE+.

Komisja przypomina, że kontynuację działalności w zakresie monitorowania lasów przewidziano również w planie działań dotyczącym gospodarki leśnej UE[11] na lata 2007 – 2011. Podstawowe działanie 8 w planie działań dotyczy propozycji podjęcia prac na rzecz utworzenia Europejskiego systemu monitorowania lasów. W Konkluzjach Rady[12] w sprawie planu działań dotyczącego gospodarki leśnej UE wskazano również wyraźne zobowiązanie państw członkowskich do kontynuacji działań ukierunkowanych na opracowanie Europejskiego systemu monitorowania lasów.

W ramach LIFE+ nie otrzymano jeszcze żadnych propozycji, lecz mogą one dotyczyć zaangażowania krajowych organów leśnictwa odpowiedzialnych za inwentaryzację. Zważywszy, że projekt LIFE+ opiera się na dobrowolnym uczestnictwie, działalność w zakresie monitorowania należałoby w przyszłości bardziej ukierunkować na szczególne kwestie polityki, takie jak zmiana klimatu, różnorodność biologiczna oraz ochronne funkcje lasów, a nie koncentrować się na kontynuowaniu szeregu obserwacji na podstawie tradycyjnych parametrów odnoszących się do zanieczyszczenia powietrza, jak to miało miejsce w przypadku Forest Focus.

Jeśli chodzi o zarządzanie systemem, Komisja wskazuje na niskie średnie zobowiązania w stosunku do jednego programu. W okresie obejmującym lata 2003-2004 wynosiły one w przybliżeniu 0,5 mln EUR na umawiającą się stronę, przy czym były to kwoty od 20 000 EUR do 2,7 mln EUR. W 2005 r. wyniosły 0,4 mln EUR, przy kwotach rzędu od 20 000 EUR do 2,1 mln EUR, natomiast w 2006 r. było to 0,4 mln EUR, a kwoty wahały się od 28 000 EUR do 2,1 mln EUR. Różne właściwe organy przeznaczyły około 7 % z powyższych kwot na koordynację krajowych programów i zarządzanie nimi.

[1] Program ICP Forests (Międzynarodowy Program Oceny i Monitoringu Wpływu Zanieczyszczeń Powietrza na Lasy) zapoczątkowano w 1985 r. na mocy Konwencji Europejskiej Komisji Gospodarczej Organizacji Narodów Zjednoczonych (UNECE) w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na duże odległości, z uwagi na rosnącą publiczną świadomość szkodliwości oddziaływania zanieczyszczenia powietrza na lasy. W ramach programu ICP Forests monitoruje się stan lasów w Europie, we współpracy z Komisją Europejską, stosując w tym celu dwa poziomy monitorowania o różnym natężeniu. Podstawą pierwszej siatki (zwanej powierzchnią I rzędu) jest około 6000 działek obserwacyjnych w obrębie regularnej siatki transnarodowej o wymiarach 16 x 16 km w całej Europie. Poziom intensywnego monitorowania obejmuje około 800 powierzchni II rzędu w wybranych ekosystemach leśnych w Europie. Powierzchnie I i II rzędu są takie same jak w programie Forest Focus. Aktualnie w programie ICP Forests uczestniczy 40 krajów. Patrz także: http://www.icp-forests.org/Political.htm

[2] Dz.U. L 326 z 21.11.1985, str.2.

[3] Dz.U. L 217 z 31.7.1992, str. 3-7.

[4] Decyzja 2003-2004: decyzja Komisji C(2004)4901 wersja ostateczna

Decyzja 2005: decyzja Komisji C(2006)874 wersja ostateczna

Decyzja 2006: decyzja Komisji C(2006) 2466 wersja ostateczna

[5] Chociaż sprawę publikacji i upowszechniania danych omawiano kilkakrotnie z właściwymi organami, to nie można dojść do porozumienia w tej kwestii. Dlatego danych nie udostępniono do wiadomości publicznej, jeżeli nie skonsultowano się z ich właścicielami.

[6] Celem EFFIS jest dostarczanie ważnych informacji na potrzeby ochrony europejskich lasów przed pożarami, dotyczących zarówno stanu przed pożarem, jak i po spaleniu: http://effis.jrc.it/wmi/viewer.html

[7] Rozporządzenie Rady nr 2012/2002 z dnia 11 listopada 2002 r., Dz.U. L 311 z 14.11.2002, str.3.

[8] Dz.U. L 160 z 26.6.1999, str.80.

[9] http://ec.europa.eu/environment/forests/wgffp.htm,

[10] http://forest.jrc.it/documents/2006/ForestFiresInEurope2005.pdf

[11] COM(2006) 302 wersja ostateczna z 15.6.2006 r.

[12] Konkluzje Rady w sprawie planu działań dotyczącego gospodarki leśnej UE na lata 2007–2011. 2758 posiedzenie Rady ds. Rolnictwa i Rybołówstwa, 24–25 października 2006 r.