Zarówno wysoki poziom ochrony konsumentów, jak i pojawienie się prawidłowo funkcjonującego rynku wewnętrznego zostały częściowo osiągnięte. Najskuteczniejsze przepisy dyrektywy odnoszą się do przepisów dotyczących prawa do odstąpienia od umowy i przedterminowej spłaty oraz do przepisu regulującego rzeczywistą roczną stopę oprocentowania. Z drugiej strony przepisy dotyczące oceny zdolności kredytowej i baz danych o kredytach nie są w pełni skuteczne. Powody, dla których dyrektywa była tylko częściowo skuteczna, wynikają zarówno z samej dyrektywy (np. z nieprecyzyjnego sformułowania poszczególnych artykułów), jak również z czynników zewnętrznych, takich jak praktyczne stosowanie i egzekwowanie przepisów w państwach członkowskich , oraz z aspektów rynku kredytów konsumenckich nieobjętych zakresem dyrektywy.

Przedmiotowa dyrektywa przyczyniła się do zapoczątkowania istotnych reform środowiska kredytów konsumenckich w większości państw członkowskich. Państwa członkowskie musiały opracować i ustanowić całkowicie nowe ramy prawne mające zastosowanie do rynku kredytowego, albo zmienić obowiązujące przepisy. W zakresie, w jakim w przedmiotowej dyrektywie ustanowiono zharmonizowane przepisy, państwa członkowskie nie mogły utrzymywać w swoim prawie krajowym ani wprowadzać do niego przepisów odbiegających od tych, które zostały ustanowione w przedmiotowej dyrektywie. Państwom członkowskim zapewniono uznaniowe elastyczne podejście do wykorzystania poszczególnych wyborów regulacyjnych w ramach dziewięciu przepisów fakultatywnych . Ponadto w niektórych przepisach dyrektywy wyznaczono jasne cele, ale nie określono wyraźnie rezultatu, który ma zostać osiągnięty. Dzięki temu państwa członkowskie uzyskały pewną dodatkową swobodę w zakresie wdrażania dyrektywy.

Celem dyrektywy nie jest zachęcanie konsumentów do zaciągania większej liczby kredytów, ale raczej dostarczanie im wszelkich niezbędnych informacji, aby mogli się zastanowić i porównać oferty przed zaciągnięciem kredytu, oraz przyznanie im pewnych praw w przypadku zmiany zdania. Zakres dyrektywy obejmuje kredyty konsumenckie w wysokości 200 EUR–75 000 EUR, np. kredyty udzielane na konsumpcję osobistą, kredyty w rachunku bieżącym i karty kredytowe, a także kredyty niezabezpieczone powyżej 75 000 EUR przeznaczone na remont nieruchomości mieszkalnej. Dyrektywa nie ma zastosowania do niektórych szczególnych rodzajów kredytów konsumenckich (np. niektórych nieoprocentowanych kredytów, niektórych umów leasingu).

Wraz z transformacją cyfrową pojawili się nowi uczestnicy rynku oferujący umowy o kredyt w różnych formach, takich jak kredyty udzielane przez platformy kredytowe lub pożyczki społecznościowe. Doprowadziło to do debaty, czy nowi uczestnicy rynku są i powinni być objęci zakresem stosowania dyrektywy oraz czy obecna definicja słowa „kredytodawca” określona w dyrektywie jest wystarczająca. Transformacja cyfrowa doprowadziła do zakwestionowania stosowności obowiązujących artykułów dotyczących informacji udzielanych przed zawarciem umowy w odniesieniu do środowiska, w którym wyeliminowana została papierowa forma dokumentów i którym obsługę zapewniają narzędzia cyfrowe, takie jak telefony komórkowe i tablety.

Konsumentowi przysługuje prawo do odstąpienia od umowy o kredyt bez podania przyczyny w terminie czternastu dni kalendarzowych. Ponadto klauzula dotycząca przedterminowej spłaty uprawnia konsumenta do całkowitej lub częściowej spłaty – w dowolnym momencie – długu pozostałego w ramach umowy o kredyt.

Wśród konsumentów, organizacji konsumenckich, państw członkowskich i kredytodawców panuje zgoda co do tego, że prawo do odstąpienia od umowy oraz prawo do przedterminowej spłaty są skuteczne i generalnie działają . Są one postrzegane jako zapewniające wysoki poziom ochrony konsumentów, a także poziom ich przestrzegania przez kredytodawców jest wysoki .

Rzeczywista roczna stopa oprocentowania

Rzeczywista roczna stopa oprocentowania oznacza całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w ujęciu rocznym. Chociaż przepis dotyczący rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania był zawarty już w poprzednim prawodawstwie dotyczącym kredytu konsumenckiego, w dyrektywie w pełni zharmonizowano obliczanie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania przez zapewnienie spójnego wzoru do jej obliczania we wszystkich państwach członkowskich. W związku z tym w dyrektywie zapewniono wspólne i porównywalne narzędzie o wysokiej skuteczności i wartości dodanej dla konsumentów .

Informacje udzielane przed zawarciem umowy: Standardowy europejski arkusz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego

Dyrektywa zobowiązuje kredytodawcę do udzielenia konsumentowi – w stosownym czasie zanim zwiąże się on jakąkolwiek umową o kredyt lub ofertą – informacji niezbędnych do porównania różnych ofert i podjęcia świadomej decyzji o zawarciu umowy o kredyt. Informacje te udzielane są za pomocą standardowego europejskiego arkusza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego, który zawiera najważniejsze szczegóły, takie jak rodzaj kredytu, rzeczywista roczna stopa oprocentowania, liczba i częstotliwość płatności oraz całkowita kwota należna.

Ogólnie rzecz biorąc, zainteresowane strony przyznają, że standardowy europejski arkusz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego ma pozytywny wpływ na ochronę konsumentów, ponieważ dostarcza im informacji w łatwej do zrozumienia i uporządkowanej formie . Ponadto poziom przestrzegania przez kredytodawców przepisów dotyczących informacji udzielanych przed zawarciem umowy jest ogólnie wysoki.

2.4Niedociągnięcia dyrektywy

W ocenie wskazano na szereg wyzwań, które pojawiły się w trakcie stosowania dyrektywy. Wynikają one z niedociągnięć dyrektywy, jak również z tendencji w otoczeniu kredytowym, i częściowo utrudniają osiągnięcie jej celów:

Zakres stosowania

Wyłączenia z zakresu dyrektywy określone w jej art. 2 są znaczące i obejmują niektóre szeroko stosowane kredyty, a także kredyty, które – co zostało udokumentowane – łatwiej prowadzą do szkody ponoszonej przez konsumenta w określonych okolicznościach, takie jak kredyty nieoprocentowane, chwilówki, umowy leasingu, które nie nakładają obowiązku zakupu, lub umowy zawarte z lombardami.

Ponadto zakres dyrektywy nie obejmuje całego procesu udzielania kredytu, którego wiele aspektów jest tylko częściowo zharmonizowanych lub nie jest w ogóle zharmonizowanych w całej UE (np. zawartość baz danych o kredytach). Stanowi to istotną przeszkodę dla stworzenia prawdziwego rynku wewnętrznego kredytów konsumenckich.

Definicje i niejasne pojęcia

Większość definicji zawartych w dyrektywie jest nadal aktualna w odniesieniu do obecnej sytuacji na rynku. Rośnie jednak poziom niepewności co do nowych form udzielania kredytów, które pojawiły się w internecie. W art. 2 ust. 2 dyrektywy nie wspomniano wyraźnie o takich nowych formach udzielania kredytów – wśród wyłączeń z zakresu stosowania (art. 2 ust. 2) nie ma np. odniesienia do pożyczek społecznościowych, co oznacza, że zakres dyrektywy powinien zasadniczo obejmować pożyczki społecznościowe. W definicji „kredytodawcy” użyto jednak słów „w ramach wykonywanej przez siebie działalności handlowej, gospodarczej lub zawodowej”, które mogą nie pasować do pojęcia pożyczki społecznościowej.

Brak pewności prawa wynika także z nieprecyzyjnie sformułowanych niektórych przepisów dyrektywy, np. przepisów dotyczących standardowych informacji, które należy podawać w reklamach, informacji udzielanych przed zawarciem umowy i oceny wiarygodności kredytowej, które zawierają pojęcia, takie jak „wystarczające informacje” i „terminowo” bez podania dalszych szczegółów.

Obowiązki w zakresie informowania i kanały komunikacyjne

Chociaż nie ma wątpliwości, że zharmonizowany standardowy europejski arkusz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego w formie szczegółowej tabeli przedstawionej w załączniku II do dyrektywy wydaje się dobrze funkcjonować w formie papierowej, format i długość formularza nie odpowiadają nowoczesnej mobilnej technologii cyfrowej wykorzystywanej przez wielu konsumentów. W związku z tym cel standardowego europejskiego arkusza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego polegający na dostarczeniu przydatnych informacji udzielanych przed zawarciem umowy prowadzi do obowiązkowego ujawnienia informacji trudno dostępnych i trudnych do zrozumienia dla konsumenta w środowisku internetowym, a tym samym uniemożliwia osiągnięcie pierwotnego celu.

Kolejna kwestia związana z przejrzystością, która pojawiła się w ciągu ostatniej dekady, dotyczy reklam kredytów konsumenckich emitowanych w telewizji i radiu. W wyniku przepisów art. 4 dyrektywy ważne informacje są przedstawiane przez bardzo ograniczony czas lub wypowiadane bardzo szybko, przez co konsument nie ma wystarczająco dużo czasu na ich przetworzenie i zapamiętanie. Świadczy to o praktycznych trudnościach związanych z zapewnieniem spójnej skuteczności obowiązujących przepisów art. 4 dyrektywy we wszystkich rodzajach mediów.

Ocena zdolności kredytowej i bazy danych o kredytach

W art. 8 dyrektywy ustanowiono „obowiązek przeprowadzenia oceny zdolności kredytowej przed udzieleniem kredytu konsumentowi”. Artykuł ten stanowi, że kredytodawca musi przeprowadzić ocenę „zdolności kredytowej konsumenta na podstawie wystarczających informacji przekazanych mu, w stosownych przypadkach, przez konsumenta oraz, w razie konieczności, na podstawie informacji uzyskanych z odpowiedniej bazy danych” bez szczegółowego określenia informacji, które należy sprawdzić, lub warunków, na jakich kredytodawca może uznać, że konsument ma zdolność kredytową. Informacje, które należy sprawdzić, i proces decyzyjny są określone na szczeblu państw członkowskich, co zapewnia państwom członkowskim znaczną swobodę w zakresie dalszego regulowania kwestii szczegółów oceny zdolności kredytowej.