Aby zapewnić pełną ochronę strefy Schengen, kontrola i ochrona granic zewnętrznych odbywałyby się w porcie morskim i lotniczym i na wodach Gibraltaru oraz byłyby prowadzone przez Hiszpanię z zastosowaniem odpowiednich przepisów UE. Przejścia graniczne, które mają zostać utworzone w porcie morskim i lotniczym, umożliwiłyby stosowanie odpowiednich przepisów UE, w tym wdrożenie i wykorzystanie baz danych niezbędnych do przeprowadzania odpraw granicznych. Hiszpańscy funkcjonariusze straży granicznej mieliby wszelkie niezbędne uprawnienia do prowadzenia kontroli granicznych i ochrony granicy oraz związane z tym obowiązki, w tym w odniesieniu do podejmowania działań w związku z wpisami w bazach danych (np. w celu odmowy wjazdu). W przypadku wpisów, w tym odmowy wjazdu i aresztowania, Hiszpania podejmowałaby działania następcze, a w razie potrzeby organy Zjednoczonego Królestwa odpowiedzialne za kwestie związane z Gibraltarem pomogłyby i ułatwiły wdrożenie wpisu, np. przekazanie danej osoby lub danego przedmiotu organom Hiszpanii.

Planowana umowa ma na celu ustanowienie nowych stosunków między Unią a Zjednoczonym Królestwem w odniesieniu do Gibraltaru, które usuwają bariery fizyczne w przepływie osób i towarów, aby przyczynić się do wspólnego dobrobytu w regionie.

Ponadto do decyzji Rady w sprawie podpisania umowy o handlu i współpracy między Unią Europejską, Euratomem i Zjednoczonym Królestwem dołączono następującą deklarację Komisji: „W następstwie wspólnej deklaracji Rady Europejskiej i Komisji Europejskiej w sprawie zakresu terytorialnego umów, które mają zostać zawarte między Unią a Zjednoczonym Królestwem w dniu 25 listopada 2018 r., umowa, która ma zostać podpisana między Unią a Zjednoczonym Królestwem w dniu 30 grudnia 2020 r., nie obejmuje Gibraltaru. Nie wyklucza to jednak możliwości posiadania odrębnych umów między Unią a Zjednoczonym Królestwem w odniesieniu do Gibraltaru. Komisja jest gotowa rozpatrzyć ewentualny wniosek Hiszpanii, w porozumieniu ze Zjednoczonym Królestwem, o wszczęcie procedury negocjacyjnej dotyczącej takich odrębnych umów, o ile będą one zgodne z prawem i interesami Unii”.

W oświadczeniu włączonym do protokołu obrad Rady Europejskiej z dnia 25 listopada 2018 r. zawarto następującą deklarację Rady Europejskiej i Komisji: „Po wyjściu Zjednoczonego Królestwa z Unii Gibraltar nie będzie uwzględniany w zakresie terytorialnym umów, które będą zawierane między Unią a Zjednoczonym Królestwem. Nie wyklucza to jednak możliwości posiadania odrębnych umów między Unią a Zjednoczonym Królestwem w odniesieniu do Gibraltaru. Bez uszczerbku dla kompetencji Unii i w pełnym poszanowaniu integralności terytorialnej jej państw członkowskich, jak gwarantuje art. 4 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej, te odrębne umowy będą wymagały uprzedniej zgody Królestwa Hiszpanii”.

Uzgodnienia dotyczące wystąpienia określono w Umowie o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej („Zjednoczone Królestwo”) z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej („umowa o wystąpieniu”), z uwzględnieniem Protokołu dotyczącego konkretnych uzgodnień w odniesieniu do brytyjskiego terytorium zamorskiego Gibraltaru (zwanego dalej „Gibraltarem”). Umowa o wystąpieniu weszła w życie w dniu 1 lutego 2020 r. i ustanowiła okres przejściowy, w trakcie którego prawo Unii miało zastosowanie do Zjednoczonego Królestwa i w Zjednoczonym Królestwie, zgodnie z tą umową. Okres ten dobiegł końca w dniu 31 grudnia 2020 r. Umowa i protokół miały zastosowanie do Gibraltaru zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. a) umowy o wystąpieniu. Wdrażanie protokołu w sprawie Gibraltaru nadzorował specjalny komitet ds. protokołu w sprawie Gibraltaru, w którym Hiszpania odgrywała aktywną rolę. Protokół, z wyjątkiem art. 1, przestał mieć zastosowanie na terytorium Gibraltaru po zakończeniu okresu przejściowego.

Komisja niniejszym zaleca, aby Rada zatwierdziła rozpoczęcie negocjacji w sprawie umowy między Unią i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej, z jednej strony, a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, z drugiej strony, w odniesieniu do brytyjskiego terytorium zamorskiego Gibraltaru w celu wyznaczenia Komisji jako negocjatora Unii oraz skierowania wytycznych do negocjatora [oraz wyznaczenia specjalnego komitetu, w porozumieniu z którym należy prowadzić negocjacje].

Czas spędzony na Gibraltarze byłby liczony jako czas spędzony w strefie Schengen do celów obliczania dozwolonego okresu pobytu. Obywatele Zjednoczonego Królestwa, którzy w chwili podpisania umowy nie mają miejsca zamieszkania na Gibraltarze byliby traktowani do celów wjazdu i pobytu na terytorium Gibraltaru jak obywatele państw trzecich. Osoby zamieszkałe na Gibraltarze byłyby nadal uznawane za obywateli państw trzecich do celów prawa Unii, ale miałyby prawo do bezwizowego wjazdu do strefy Schengen przez maksymalnie 90 dni w dowolnym okresie 180 dni zgodnie z odpowiednimi przepisami mającego zastosowanie prawa Unii. Byłyby one zwolnione z wymogu stemplowania, systemu wjazdu/wyjazdu oraz ETIAS. Ponadto osobom zamieszkałym legalnie na Gibraltarze nie można byłoby odmówić wjazdu na terytorium Gibraltaru.

Ponieważ znaczna większość przekroczeń granicy będzie nadal odbywała się na zewnętrznej granicy lądowej, prowadzenie przez Hiszpanię odpraw granicznych i ochrony granicy zostałoby uzupełnione o dalsze szczegółowe ustalenia dotyczące współpracy („środki ochronne”), mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa strefy Schengen bez kontroli na granicach wewnętrznych w równoważny sposób. Umożliwiłyby one ograniczenie ryzyka migracji nieuregulowanej i ryzyka dla bezpieczeństwa, w tym ryzyka wynikającego z ułatwień w przepływie towarów lub złagodzenia procedur celnych, oraz zapewniłyby ochronę równoważną ochronie zewnętrznej granicy lądowej i całej strefy Schengen. Środki ochronne obejmowałyby między innymi współpracę policyjną i wymiarów sprawiedliwości, ochronę danych, powroty migrantów o nieuregulowanym statusie i zapobieganie migracji nieuregulowanej, ustalenia dotyczące odpowiedzialności osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej, dostosowanie polityki wizowej i polityki w zakresie zezwoleń na pobyt.

Dokładniej rzecz ujmując, środki ochronne obejmowałyby co najmniej następujące elementy:

–postanowienia określające, że Hiszpania – w porozumieniu ze Zjednoczonym Królestwem – będzie odpowiedzialna za rozpatrywanie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej składanych na Gibraltarze zgodnie z mającym zastosowanie prawem Unii, w tym za stosowanie systemu Eurodac do pobierania odcisków palców osób ubiegających się o azyl oraz osób zatrzymanych podczas próby nielegalnego przekroczenia granicy. W stosownych przypadkach organy Zjednoczonego Królestwa odpowiedzialne za kwestie związane z Gibraltarem będą musiały wspierać organy Hiszpanii w wykonywaniu ich zadań oraz ułatwiać im ich wykonywanie. W wyniku takiego uzgodnienia przepływ osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej między terytorium państw członkowskich i państw stowarzyszonych w ramach systemu dublińskiego, z jednej strony, a Gibraltarem, z drugiej strony, nie powinien powodować wygaśnięcia odpowiedzialności na podstawie rozporządzenia dublińskiego;

–postanowienia ustanawiające zobowiązanie Hiszpanii do przeprowadzania, w porozumieniu ze Zjednoczonym Królestwem, powrotów obywateli państw trzecich przebywających nielegalnie na terytorium Gibraltaru, w tym na granicy, oraz do wprowadzenia wszystkich środków niezbędnych do egzekwowania takich powrotów zgodnie z mającym zastosowanie prawem Unii. W stosownych przypadkach organy Zjednoczonego Królestwa odpowiedzialne za kwestie związane z Gibraltarem będą musiały wspierać organy Hiszpanii w wykonywaniu ich zadań oraz ułatwiać im ich wykonywanie;

–postanowienia zapewniające, aby przemyt migrantów był karalny na mocy prawa Gibraltaru jako przestępstwo;

–postanowienia zapewniające stosowanie w porcie lotniczym na Gibraltarze prawa Unii dotyczącego odpowiedzialności przewoźników;

–postanowienia zapewniające stosowanie w porcie morskim i lotniczym na Gibraltarze dyrektywy w sprawie danych pasażera przekazywanych przed podróżą;

–postanowienia stanowiące, że Hiszpania będzie miała wyłączne kompetencje w zakresie wydawania wiz krótkoterminowych w odniesieniu do Gibraltaru, zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami UE;

–postanowienia stanowiące, że Hiszpania będzie miała wyłączne kompetencje w zakresie wydawania obywatelom państw trzecich wiz długoterminowych i zezwoleń na pobyt w odniesieniu do Gibraltaru. Chociaż warunki przyznawania wiz długoterminowych i zezwoleń na pobyt zostałyby ustanowione na mocy prawa Gibraltaru, Hiszpania wydawałaby takie dokumenty, stosując odpowiednie przepisy i procedury przewidziane w prawie Unii oraz w odpowiednim formacie. Zezwolenia na pobyt byłyby wyraźnie oznaczone jako ważne na Gibraltarze. Hiszpania sprawdzałaby niezbędne informacje w informatycznych bazach danych i mogłaby odmówić wydania wizy długoterminowej lub zezwolenia na pobyt na podstawie wpisu w Systemie Informacyjnym Schengen. Hiszpania konsultowałaby się z innymi państwami członkowskimi lub państwami stowarzyszonymi w ramach Schengen, które wprowadziły wpisy do SIS, i państwa te miałyby prawo sprzeciwić się wydaniu wizy długoterminowej lub zezwolenia na pobyt. W przypadku wydania wizy długoterminowej lub zezwolenia na pobyt państwa członkowskie lub państwa stowarzyszone w ramach Schengen nie byłyby zobowiązane do usuwania wpisów do celów odmowy wjazdu z SIS;

–postanowienia dotyczące wymiany istotnych informacji operacyjnych między organami Zjednoczonego Królestwa odpowiedzialnymi za kwestie związane z Gibraltarem a organami państw członkowskich, w tym informacji pochodzących z rejestrów karnych oraz informacji dotyczących poszukiwanych i zaginionych osób i przedmiotów, zarówno spontanicznej, jak i na wniosek;

–postanowienia dotyczące współpracy między organami Zjednoczonego Królestwa odpowiedzialnymi za kwestie związane z Gibraltarem a Europolem i Eurojustem zgodnie z określonymi w odpowiednich przepisach Unii uzgodnieniami dotyczącymi współpracy z państwami trzecimi;

–postanowienia przewidujące możliwość transgranicznej współpracy operacyjnej policji;

–postanowienia zobowiązujące Zjednoczone Królestwo w odniesieniu do Gibraltaru do wymagania udostępniania organom Hiszpanii danych dotyczących przelotu pasażera w przypadku wszystkich przylotów do portu lotniczego na Gibraltarze zgodnie z dyrektywą w sprawie danych dotyczących przelotu pasażera;

–postanowienia nakładające wymóg przeprowadzania wzmożonych kontroli policyjnych w obszarach położonych w pobliżu zewnętrznej granicy lądowej między Hiszpanią a Gibraltarem, zarówno do celów ścigania przestępstw, jak i związanych z migracją;

–postanowienia dotyczące broni palnej, prekursorów materiałów wybuchowych i środków odurzających;

–postanowienia nakładające na Zjednoczone Królestwo w odniesieniu do Gibraltaru wymóg zapewnienia, aby osobom, którym w innych okolicznościach odmówiono by wjazdu do strefy Schengen, między innymi ze względu na fakt, iż uznaje się je za stwarzające zagrożenie dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa wewnętrznego, zakazano opuszczenia terytorium Gibraltaru i wjazdu do strefy Schengen oraz uniemożliwiono im to. Z uwagi na powyższe w umowie należy określić system uprzedniego informowania lub uprzedniego zezwolenia w odniesieniu do osób zamieszkałych na Gibraltarze w celu umożliwienia podróży do strefy Schengen;

–ramy prawne umożliwiające skuteczną współpracę wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych w kluczowych obszarach, które to ramy powinny obejmować przynajmniej postanowienia zapewniające zastosowanie odpowiednich konwencji Rady Europy o ekstradycji, pomocy prawnej w sprawach karnych i zamrożeniu i konfiskacie aktywów oraz protokołów dodatkowych do tych konwencji do Gibraltaru.

Umowa zawierałaby również szczegółowe postanowienia, zgodnie z którymi uzyskanie i utrzymanie prawa pobytu na Gibraltarze byłoby uzależnione od istnienia rzeczywistego związku z Gibraltarem.

Umowa nakładałaby na strony obowiązek zapewnienia, by ich przepisy zezwalały na przekraczanie granicy między Unią a Gibraltarem bez kontroli na przejściu granicznym. Na późniejszym etapie zostanie przeprowadzona ocena, czy, a jeżeli tak, to w jakim zakresie, Unia może być zmuszona do zmiany odpowiednich przepisów unijnych w celu wypełnienia tego obowiązku lub zapewnienia funkcjonowania wyżej wymienionych zabezpieczeń.