[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 29.9.2010

KOM(2010) 525 wersja ostateczna

2010/0279 (COD)

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie środków egzekwowania korekty nadmiernych zaburzeń równowagi makroekonomicznej w strefie euro

UZASADNIENIE

1. KONTEKST WNIOSKU

Powstanie znacznych zaburzeń równowagi makroekonomicznej, widocznych m.in. w postaci istotnych i utrzymujących się różnic pod względem konkurencyjności, okazało się z chwilą wystąpienia kryzysu bardzo szkodliwe dla Unii Europejskiej, a w szczególności dla euro. W latach poprzedzających kryzys niskie koszty finansowania przyczyniały się do niewłaściwej alokacji zasobów, które często trafiały do mniej produktywnych zastosowań, co w niektórych państwach członkowskich prowadziło do nadmiernej konsumpcji, powstawania baniek na rynku mieszkaniowym oraz akumulacji zadłużenia zewnętrznego i wewnętrznego. Ważne jest zatem opracowanie nowej, ustrukturyzowanej procedury zapobiegania niekorzystnym zaburzeniom równowagi makroekonomicznej oraz ich korygowania we wszystkich państwach członkowskich.

W swoim komunikacie i sprawozdaniu zatytułowanym „10 lat istnienia unii gospodarczej i walutowej – sukcesy i wyzwania” [1] Komisja zaproponowała szeroko zakrojony program działań politycznych, mających doprowadzić do poprawy funkcjonowania UGW. Podkreślono w nim zwłaszcza konieczność rozszerzenia nadzoru gospodarczego w celu wykrywania zaburzeń równowagi makroekonomicznej i zajmowania się nimi na wczesnym etapie. Rozszerzenie nadzoru uznano za szczególnie uzasadnione w dziedzinach konkurencyjności zewnętrznej i bilansu na rachunku obrotów bieżących, w których od czasu wprowadzenia euro pojawiły się znaczące różnice pomiędzy państwami członkowskimi. Aby rozwiązać te problemy, w lipcu 2008 r. eurogrupa uzgodniła podjęcie regularnych przeglądów sytuacji w zakresie konkurencyjności w strefie euro, co okazało się owocne.

„Europa 2020” stanowi ambitną i obszerną strategię na rzecz inteligentnego, trwałego i sprzyjającego włączeniu społecznemu wzrostu gospodarczego w UE. W kontekście kryzysu za nowy punkt ciężkości przyjęto w niej usunięcie słabości Europy w zakresie nadzoru nad wyzwaniami makrofinansowymi i strukturalnymi. Biorąc pod uwagę głębokie współzależności natury gospodarczej i finansowej w strefie euro oraz ich skutki dla wspólnej waluty, w strategii „Europa 2020” nawołuje się do opracowania szczególnych ram politycznych dla strefy euro celem rozwiązania problemu znacznych zaburzeń równowagi makroekonomicznej[2]. Z tej perspektywy potrzebny jest oparty na przepisach prawa mechanizm monitorowania źródeł zaburzeń równowagi makroekonomicznej, zapewniający w stosownych przypadkach podjęcie odpowiednich działań naprawczych. Zasadnicze znaczenie ma powiązanie działań prewencyjnych i naprawczych, aby uniknąć bolesnych dostosowań gospodarczych w przypadku, gdy zaburzenia równowagi wymkną się spod kontroli.

2. WYNIKI KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI

Wobec bezprecedensowej skali kryzysu i w uzupełnieniu pilnych działań podjętych w odpowiedzi na bezpośrednie potrzeby Komisja zareagowała szybko, przedstawiając ambitny, lecz realistyczny program reform w postaci dwóch komunikatów do Parlamentu Europejskiego i Rady, wydanych – odpowiednio – w dniach 12 maja i 30 czerwca 2010 r. Wybierając formułę porozumiewania się za pomocą publicznych dokumentów prawnych, Komisja pragnęła pokazać swe zaangażowanie w dialog z państwami członkowskimi, Parlamentem Europejskim i wszystkimi pozostałymi zainteresowanymi stronami, przedstawiając jednocześnie konkretne propozycje działań.

W komunikacie z dnia 12 maja 2010 r. Komisja przedstawiła opartą na wielu filarach koncepcję zacieśnienia koordynacji polityki gospodarczej. W komunikacie podkreślono konieczność wykorzystania w pełni narzędzi nadzoru przewidzianych w Traktacie. Narzędzia te należałoby w razie konieczności zmodyfikować lub uzupełnić. W komunikacie wezwano do ściślejszego przestrzegania paktu stabilności i wzrostu oraz do rozszerzenia nadzoru gospodarczego. W tym celu wprowadzenie tzw. europejskiego okresu oceny na potrzeby koordynacji polityki gospodarczej zapewniłoby państwom członkowskim możliwość skorzystania z wczesnej koordynacji na szczeblu europejskim. W komunikacie przedstawiono także zbiór zasad, które powinny stanowić podstawę solidnych ram zarządzania kryzysowego dla państw członkowskich strefy euro. Generalnie większość propozycji dotyczy całej UE, lecz w kwestiach związanych ze strefą euro zasady miałyby być bardziej wymagające.

W międzyczasie napięcia na rynkach finansowych wzrosły i w dniu 9 maja 2010 r. na nadzwyczajnym posiedzeniu Rada ECOFIN na wniosek Komisji podjęła decyzję o utworzeniu europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej i uzgodniła zobowiązanie do przyspieszenia tempa konsolidacji budżetowej w uzasadnionych przypadkach.

W dniu 30 czerwca 2010 r. Komisja Europejska przyjęła zaktualizowany komunikat, w którym doprecyzowała zasady nadzoru gospodarczego przedstawione w komunikacie z dnia 12 maja. W komunikacie skoncentrowano się na kwestiach wdrożenia i egzekwowania przepisów, podkreślając, że UE potrzebuje silniejszego nadzoru makroekonomicznego nad państwami członkowskimi, uwzględniającego wszystkie istotne obszary polityki gospodarczej. Zaburzenia równowagi makroekonomicznej należałoby analizować w połączeniu z polityką budżetową oraz reformami mającymi stymulować wzrost gospodarczy w ramach strategii „Europa 2020”. Wzmocniony nadzór miałby być oparty na koncepcji europejskiego okresu oceny, a jego uzupełnienie stanowić miałby zestaw sankcji, mających zapobiegać nadmiernym zaburzeniom równowagi, które mogłyby zagrażać stabilności finansowej UE i strefy euro, lub zaburzenia takie korygować. Po stronie budżetowej należałoby wzmocnić obie części paktu stabilności i wzrostu – prewencyjną i naprawczą. Przedstawiono również ogólną koncepcję podejścia do kwestii nierównowagi makroekonomicznej pomiędzy państwami członkowskimi.

Za pomocą komunikatów, o których mowa powyżej, Komisja wniosła wkład w prace powołanej przez marcową Radę Europejską grupy zadaniowej ds. zarządzania gospodarczego, na czele której stoi przewodniczący Rady. Grupa zadaniowa potwierdziła, że zaburzenia równowagi stanowią szczególny problem, zwłaszcza dla państw należących do strefy euro. Uznano konieczność ściślejszego monitorowania rozwoju sytuacji makroekonomicznej za pomocą niewielkiego zbioru kluczowych wskaźników, a w szczególności za pomocą mechanizmu ostrzegawczego. Generalnie uzgodniono, że nadzór makroekonomiczny powinien funkcjonować równolegle z nadzorem budżetowym w ramach paktu stabilności i wzrostu.

Rada Europejska śledziła z uwagą prace grupy zadaniowej. Pierwsze wytyczne zawarto w konkluzjach Rady Europejskiej z dnia 17 czerwca, w których uzgodniono opracowanie tabeli wskaźników, umożliwiającej wykrycie destabilizujących i niebezpiecznych trendów. W konkluzjach Rady Europejskiej z dnia 16 września 2010 r. z zadowoleniem powitano prace nad nowymi ramami nadzoru makroekonomicznego, których celem jest monitorowanie destabilizujących rozbieżności i zaburzeń równowagi w dziedzinie konkurencyjności i ich niezwłoczne korygowanie.

3. ASPEKTY PRAWNE WNIOSKU

Na mechanizm zapobiegania zaburzeniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania składają się dwa projekty wniosków w sprawie rozporządzeń. W pierwszym z nich nakreślono procedurę nadmiernego zaburzenia równowagi, natomiast w drugim skupiono się na związanych z nią środkach egzekwowania. Oba te wnioski przedstawiono kolejno w niniejszym uzasadnieniu.

Celem pierwszego wniosku jest stworzenie ram umożliwiających rozpoznawanie i korygowanie zaburzeń równowagi makroekonomicznej, w tym przypadków pogarszającej się konkurencyjności. W ten sposób stanowi on uzupełnienie procesu nadzoru makrostrukturalnego nad państwami członkowskimi, przewidzianego w strategii „Europa 2020”.

Procedura nadmiernego zaburzenia równowagi stanowi całkowicie nowy element procesu nadzoru gospodarczego. Obejmuje ona regularną ocenę ryzyka wystąpienia zaburzeń równowagi oraz mechanizm ostrzegania, powiązane z regułami, które umożliwiają podjęcie działań korygujących w przypadku niekorzystnych zaburzeń równowagi makroekonomicznej, wykraczających poza zakres polityki budżetowej. Procedura ta ma zastosowanie do wszystkich państw członkowskich.

W pierwszej kolejności nadzór polega na mechanizmie ostrzegania, którego celem jest identyfikacja państw członkowskich, w których występują zaburzenia równowagi makroekonomicznej na poziomie mogącym powodować problemy. Mechanizm ten obejmuje tabelę wskaźników (art. 3), uzupełnioną analizą krytyczną. Tabela ma być zbudowana w sposób przejrzysty, umiarkowanie prosty i oparty na przesłankach ekonomicznych. Obejmować będzie zbiór wskaźników mających zapewnić stwierdzenie w porę zaburzeń równowagi pojawiających się w różnych obszarach gospodarki. Zbiór ten powinien być wystarczająco obszerny, aby obejmować wszystkie możliwe przypadki poważnych zaburzeń równowagi oraz zapewniać odpowiednią czułość, umożliwiającą wczesne wykrywanie takich zaburzeń. Tabela składać się będzie z szeregu wskaźników dotyczących każdego z państw członkowskich.

Celem zwiększenia przejrzystości i rozliczalności, dla każdego wskaźnika zostaną określone i ogłoszone progi alarmowe. Dla niektórych wskaźników ustalone zostaną symetryczne wartości progowe, co umożliwi wykrywanie zarówno zbyt wysokiego, jak i zbyt niskiego poziomu danej zmiennej. Należy jednak pamiętać, aby nie traktować wskaźników jako celów ani instrumentów politycznych. Na przykład deficyt na rachunku obrotów bieżących w wysokości 3 % może zostać uznany za dopuszczalny w kraju na etapie konwergencji, o dużych potrzebach inwestycyjnych, ale nie w kraju bardziej rozwiniętym, którego społeczeństwo szybko się starzeje. Wartości progowe należy zatem uważać za orientacyjne wskaźniki umożliwiające ocenę, nie należy natomiast interpretować ich w sposób mechaniczny. Należy je uzupełnić analizą ekonomiczną z wykorzystaniem szczegółowej wiedzy na temat poszczególnych krajów.

Aby zapewnić pełną przejrzystość funkcjonowania mechanizmu ostrzegania Komisja opublikuje w osobnym dokumencie wskaźniki, które zostaną uwzględnione w tabeli, ich wartości oraz metodykę dotyczącą każdego z nich. Zestaw wskaźników wchodzących w skład tabeli mógłby być z czasem modyfikowany, stosownie do zmieniających się zagrożeń dla stabilności makroekonomicznej bądź zmian w zakresie dostępności danych. Zbiór obejmować będzie najprawdopodobniej wskaźniki zewnętrzne i wewnętrzne. Wskaźniki sytuacji w zakresie bilansu płatniczego (np. saldo na rachunku obrotów bieżących i zadłużenie zewnętrzne) oraz konkurencyjności cenowej i kosztowej (np. realny efektywny kurs walutowy) ułatwiłyby wykrywanie przypadków zaburzeń równowagi zewnętrznej. Zastosowanie wskaźników wewnętrznych (np. zadłużenie sektora prywatnego i publicznego) uzasadnia fakt, że zaburzenia równowagi zewnętrznej mają swoje wewnętrzne odpowiedniki. Monitorowanie wskaźników wewnętrznych można również uzasadnić autonomicznie faktem, że zaburzenia równowagi wewnętrznej mogą mieć konsekwencje dla innych państw członkowskich, w szczególności w drodze rozprzestrzeniania się problemów finansowych. Razem wskaźniki te zaspokoją większość potrzeb analitycznych w ramach wstępnej oceny ewentualnych zaburzeń równowagi.

Komisja będzie regularnie publikować aktualną tabelę wskaźników i dołączać swoje sprawozdanie, w którym ewentualne sprzeczne sygnały wynikające z poszczególnych wskaźników w tabeli zostaną przedstawione w odpowiedniej perspektywie (art. 4). Na podstawie wszystkich dostępnych informacji Komisja sporządzi wykaz państw członkowskich, w których występuje ryzyko zaburzeń równowagi. Podjęcie na wczesnym etapie rozmów na ten temat w Radzie i eurogrupie umożliwi Komisji uzyskanie opinii państw członkowskich i zapewni przejrzystość rozważań Komisji. W następstwie takich rozmów Komisja sporządzi szczegółową ocenę sytuacji w każdym państwie członkowskim, dla którego mechanizm ostrzegania sygnalizuje możliwość wystąpienia zaburzeń równowagi lub ich ryzyko (art. 5). Ocena taka obejmować będzie szczegółową analizę problemów będących przyczyną takich zaburzeń w danym państwie członkowskim. W razie potrzeby ocena może zostać przeprowadzona w powiązaniu z inspekcjami nadzoru w danym kraju. Uwzględniane będą wczesne ostrzeżenia lub zalecenia wydane przez Europejską Radę ds. Ryzyka Systemowego, a także intencje polityczne poddawanego ocenie państwa członkowskiego, zapisane w jego programie stabilności lub konwergencji oraz w krajowym programie reform. W następstwie przeprowadzonej przez Komisję szczegółowej analizy możliwe są trzy różne scenariusze, przewidziane w art. 6 i 7:

- W przypadku uznania, że zaburzenia równowagi makroekonomicznej nie stanowią problemu, Komisja zwróci się z wnioskiem o niepodejmowanie dalszych kroków.

- Jeśli w następstwie szczegółowej oceny sytuacji Komisja uzna, że istnieją zaburzenia równowagi makroekonomicznej (lub ich ryzyko), zaleci Radzie przyjęcie niezbędnych zaleceń prewencyjnych dla danego państwa członkowskiego, zgodnie z art. 121 ust. 2 Traktatu. Zalecenia takie, które muszą być spójne z ogólnymi wytycznymi polityki gospodarczej i dostosowane do charakteru stwierdzonych zaburzeń równowagi, mogą odnosić się do różnych aspektów wielu dziedzin polityki.

- Jeżeli ze szczegółowej oceny sytuacji wynika, że w danym państwie członkowskim występują poważne zaburzenia równowagi lub zaburzenia zagrażające prawidłowemu funkcjonowaniu unii gospodarczej i walutowej, Rada może na zalecenie Komisji przyjąć zalecenia zgodnie z art. 121 ust. 4 Traktatu, w których stwierdzi istnienie nadmiernych zaburzeń równowagi i zaleci danemu państwu członkowskiemu podjęcie działań naprawczych w wyznaczonym terminie oraz przedstawienie swoich intencji politycznych w planie działań naprawczych. Państwa członkowskie, w których stwierdzono nadmierne zaburzenia w rozumieniu procedury nadmiernego zaburzenia równowagi, znajdą się pod zwiększoną presją ze strony pozostałych państw członkowskich. Zalecenia w ramach procedury nadmiernego zaburzenia równowagi powinny zostać podane do wiadomości publicznej oraz powinny być bardziej szczegółowe i wiążące niż zalecenia prewencyjne przewidziane w art. 6. W zależności od charakteru zaburzeń równowagi zalecenia polityczne mogą dotyczyć pozostających pod kontrolą rządu aspektów polityki budżetowej, płacowej, makrostrukturalnej i makroostrożnościowej.

W następstwie wszczęcia procedury nadmiernego zaburzenia równowagi dane państwo członkowskie będzie zobowiązane do przyjęcia w wyznaczonym terminie planu działań naprawczych, przewidzianego w art. 8, w którym określi plan realizacji odpowiednich środków politycznych. Plan działań naprawczych stanowić będzie wyraz determinacji danego państwa członkowskiego co do działań mających na celu usunięcie zaburzeń równowagi. W terminie dwóch miesięcy od przedstawienia planu działań naprawczych Rada dokona jego oceny na podstawie sprawozdania Komisji. Jeśli plan uznany zostanie za wystarczający, Rada na podstawie wniosku Komisji przyjmie opinię, w której zatwierdzi plan. Jeżeli podjęte lub przewidziane w planie działania lub harmonogram ich realizacji zostaną uznane za niewystarczające do realizacji zaleceń, Rada na podstawie wniosku Komisji wezwie dane państwo członkowskie do przedstawienia skorygowanego planu działań naprawczych w nowym terminie. Elastyczność tej procedury powinna umożliwić Radzie wyznaczenie odpowiedniego terminu w zaleceniach wydanych w ramach procedury nadmiernego zaburzenia równowagi, z uwzględnieniem skali zaburzeń i pilności sytuacji oraz potencjału działań w zakresie jej naprawienia. Inaczej niż w przypadku polityki budżetowej, władze krajowe nie mają bezpośredniej kontroli nad wszystkimi środkami realizacji polityki, jeśli chodzi o usuwanie zaburzeń równowagi. Ponadto w zależności od charakteru działań naprawczych ich wpływ na zaburzenia równowagi może być opóźniony. Na przykład w okresie dziesięciu lat poprzedzających kryzys z 2008 r. w strefie euro stale rosły różnice pomiędzy należącymi do niej państwami członkowskimi w zakresie pozycji konkurencyjnej i salda na rachunku obrotów bieżących. Skorygowanie zaburzeń równowagi pod względem konkurencyjności i zaburzeń równowagi zewnętrznej wymaga znacznych zmian w zakresie względnych cen i kosztów oraz realokacji popytu i podaży pomiędzy sektorem dóbr niewymiennych i sektorem eksportowym. W wielu państwach członkowskich należących do strefy euro gospodarkę cechuje stosunkowo duży brak elastyczności na rynku pracy i rynkach produktowych, co wobec braku odpowiednich reform prawdopodobnie spowoduje wydłużenie okresu dostosowania. We wszystkich przypadkach Komisja będzie monitorować realizację działań naprawczych przez dane państwa członkowskie, które zobowiązane będą regularnie przedstawiać sprawozdania z postępów, zgodnie z art. 9. W przypadku zmiany warunków gospodarczych zalecenia w ramach procedury nadmiernego zaburzenia równowagi mogą zostać zmienione na podstawie zalecenia Komisji.

Na podstawie zalecenia Komisji Rada oceni, czy dane państwo członkowskie podjęło zalecane działania naprawcze. Warunki takiej oceny określono w art. 10. Jeżeli Rada zdecyduje, że państwo członkowskie podjęło odpowiednie działania, procedura zostanie zawieszona. Zawieszenie oznacza, że dane państwo dokonuje zadowalających postępów w realizacji działań naprawczych. Jednak ze względu na potencjalnie długi okres od przyjęcia działania naprawczego do momentu, kiedy przyniesie ono konkretne efekty, skuteczne usunięcie zaburzeń równowagi makroekonomicznej może wymagać czasu. Dane państwo członkowskie będzie zobowiązane do składania okresowych sprawozdań i będzie objęte nadzorem do czasu ostatecznego zamknięcia procedury nadmiernego zaburzenia równowagi.

W ostatecznym rozrachunku długotrwałe i realizowane z powodzeniem działania naprawcze przyczynią się do usunięcia zaburzeń równowagi. Zgodnie z art. 11 procedura nadmiernego zaburzenia równowagi zostanie zamknięta, gdy Rada na podstawie zalecenia Komisji stwierdzi, że w danym państwie członkowskim nie występują już nadmierne zaburzenia równowagi.

Jeżeli dane państwo członkowskie nie podjęło odpowiednich działań, procedura nadmiernego zaburzenia równowagi zostanie wobec niego utrzymana. Rada będzie musiała przyjąć zmienione zalecenia z nowym – prawdopodobnie krótszym – terminem na podjęcie działań naprawczych. W przypadku państw członkowskich należących do strefy euro mechanizm egzekwowania mógłby w ostateczności prowadzić do nałożenia sankcji przewidzianych w rozporządzeniu w sprawie środków egzekwowania korekty nadmiernych zaburzeń równowagi makroekonomicznej w strefie euro. Ponadto niedostateczne zastosowanie się do zaleceń wydanych w związku z nadzorem nad zaburzeniami równowagi mogłoby zostać uznane za okoliczność obciążającą przy ocenie sytuacji budżetowej przewidzianej w pakcie stabilności i wzrostu, co na poziomie egzekwowania prowadziłoby do powstania samowzmacniającej się synergii pomiędzy różnymi obszarami polityki.

Wraz z niniejszym wnioskiem w sprawie procedury nadmiernego zaburzenia równowagi składany jest drugi wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie środków egzekwowania korekty nadmiernych zaburzeń równowagi makroekonomicznej. Wniosek ten skupia się na kwestii egzekwowania w odniesieniu do państw członkowskich należących do strefy euro. Stanowi on, że jeśli państwo członkowskie uporczywie nie podejmuje działań zgodnych z zaleceniami Rady i mających na celu likwidację nadmiernych zaburzeń równowagi makroekonomicznej, musi ono płacić roczną grzywnę do czasu, aż Rada uzna, że działania naprawcze zostały podjęte. Uporczywe niepodejmowanie działań definiuje się jako niezastosowanie się do zaleceń Rady w nowym terminie wyznaczonym zgodnie z art. 10 ust. 4 rozporządzenia (…). Państwo członkowskie będzie musiało płacić roczną grzywnę również w przypadku gdy uporczywie nie przedstawia Radzie i Komisji planu działań naprawczych, który w zadowalający sposób spełnia zalecenia Rady. W takim przypadku uporczywe niepodejmowanie działań definiuje się jako nieprzedstawienie wystarczającego planu działań naprawczych w nowym terminie wyznaczonym zgodnie z art. 8 ust. 2 rozporządzenia (…). Roczna grzywna stanowić będzie dla państw członkowskich strefy euro niezbędną motywację, aby zastosować się do zaleceń lub sporządzić wystarczający plan działań naprawczych nawet po zapłaceniu pierwszej grzywny.

Aby zapewnić równe traktowanie wszystkich państw członkowskich, stawka grzywny powinna być identyczna dla wszystkich państw członkowskich strefy euro i wynosić 0,1% PKB danego państwa członkowskiego w roku poprzednim. Co do zasady Komisja zwróci się z wnioskiem o nałożenie grzywny w maksymalnej przewidzianej wysokości, a wniosek ten uznawać się będzie za przyjęty, chyba że Rada, stanowiąc kwalifikowaną większością głosów, podejmie odmienną decyzję w terminie dziesięciu dni od daty przyjęcia wniosku przez Komisję. Rada może zmienić wniosek Komisji, stanowiąc jednomyślnie, zgodnie z art. 293 ust. 1 Traktatu.

Rada może na podstawie wniosku Komisji podjąć decyzję o anulowaniu grzywny lub obniżeniu jej wysokości. Komisja może zwrócić się z odpowiednim wnioskiem w tej sprawie po dokonaniu oceny umotywowanego wniosku danego państwa członkowskiego, co odwróciłoby ciężar dowodu w sprawie zastosowania sankcji. Ponadto Komisja może też zwrócić się z odpowiednim wnioskiem w tej sprawie, motywując go wyjątkową sytuacją gospodarczą, o której mowa w pakcie stabilności i wzrostu (rozporządzenie (WE) nr 1467/97).

Decyzje Rady dotyczące takich grzywien podejmowane będą wyłącznie przez jej członków reprezentujących państwa członkowskie, których walutą jest euro. Nie uwzględnia się głosu członka Rady reprezentującego państwo członkowskie, którego dotyczy dana decyzja.

Grzywny przewidziane w niniejszym wniosku dotyczącym rozporządzenia stanowią inne dochody, o których mowa w art. 311 Traktatu. Zgodnie z praktyką ustaloną w części naprawczej paktu stabilności i wzrostu (rozporządzenie (WE) nr 1467/97), dochody te będą rozdzielane między państwa członkowskie, których walutą jest euro i które nie są objęte procedurą nadmiernego zaburzenia równowagi w rozumieniu rozporządzenia (…) ani procedurą nadmiernego deficytu w rozumieniu rozporządzenia (WE) nr 1467/1997, proporcjonalnie do ich udziału w całkowitym DNB uprawnionych państw członkowskich.

2010/0279 (COD)

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie środków egzekwowania korekty nadmiernych zaburzeń równowagi makroekonomicznej w strefie euro

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 136 w związku z art. 121 ust. 6,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego[3],

stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1) Przewidziana w Traktacie koordynacja polityki gospodarczej państw członkowskich w Unii powinna zapewniać poszanowanie zasad przewodnich dotyczących stabilnych cen, zdrowych finansów publicznych i warunków pieniężnych oraz trwałej równowagi płatniczej.

(2) Należy wykorzystać doświadczenia zdobyte w czasie pierwszego dziesięciolecia funkcjonowania unii gospodarczej i walutowej.

(3) W szczególności należy poszerzyć zakres nadzoru nad polityką gospodarczą państw członkowskich, który nie powinien ograniczać się do nadzoru budżetowego, aby zapobiegać powstawaniu nadmiernych zaburzeń równowagi makroekonomicznej i zapewnić państwom członkowskim, w których zaburzenia takie występują, pomoc w opracowaniu planów naprawczych zanim rozbieżności się utrwalą. Poszerzeniu nadzoru gospodarczego powinno towarzyszyć pogłębienie nadzoru budżetowego.

(4) W celu zapewnienia pomocy w usuwaniu takich zaburzeń równowagi konieczne jest opracowanie procedury, która będzie ustalona w ustawodawstwie.

(5) Nadzór wielostronny, o którym mowa w art. 121 ust. 3 i 4 Traktatu, należy uzupełnić o przepisy szczególne dotyczące wykrywania zaburzeń równowagi makroekonomicznej, zapobiegania im i ich korygowania. Procedura ta powinna stanowić część dorocznego cyklu nadzoru wielostronnego.

(6) Egzekwowanie rozporządzenia (WE) nr […/…][4] należy wzmocnić poprzez wprowadzenie grzywien dla państw członkowskich, których walutą jest euro; grzywny te nakładane byłyby w przypadku uporczywego niestosowania się do zaleceń w sprawie zlikwidowania nadmiernych zaburzeń równowagi makroekonomicznej.

(7) Zaburzenia równowagi makroekonomicznej mogą z dużym prawdopodobieństwem prowadzić do nieuzasadnionych wahań dochodów i wydatków publicznych podczas cyklu koniunkturalnego, mając wpływ na podstawowe dane i zniekształcając obraz na potrzeby planowania budżetowego i podejmowania decyzji budżetowych. Podejmowane na podstawie zniekształconych tendencji niewłaściwe wybory w ramach polityki budżetowej mogą prowadzić do zachwiania stabilności finansów publicznych, a nawet do jej pogorszenia. W razie pozostawienia sytuacji bez kontroli może dość do wzajemnego wzmacniania się zaburzeń równowagi budżetowej i innych zaburzeń makroekonomicznych, co może zagrażać prawidłowemu funkcjonowaniu unii gospodarczej i walutowej. Z tych względów system korygowania zaburzeń równowagi makroekonomicznej powinien przyczynić się do poprawy dyscypliny budżetowej w państwach członkowskich, których walutą jest euro.

(8) Uporczywe niestosowanie się do zaleceń Rady mających na celu likwidację nadmiernych zaburzeń równowagi makroekonomicznej powinno co do zasady być karane roczną grzywną do czasu, aż Rada uzna, że dane państwo członkowskie podjęło działania naprawcze w celu realizacji zaleceń.

(9) Również uporczywe zaniechanie przez dane państwo członkowskie sporządzenia planu działań naprawczych, mającego na celu realizację zaleceń Rady, powinno co do zasady być karane roczną grzywną do czasu, aż Rada uzna, że dane państwo członkowskie przedstawiło plan działań naprawczych, który w zadowalający sposób spełnia jej zalecenia.

(10) Aby zapewnić równe traktowanie wszystkich państw członkowskich, stawka grzywny powinna być identyczna dla wszystkich państw członkowskich, których walutą jest euro, i wynosić 0,1 % produktu krajowego brutto (PKB) danego państwa członkowskiego w roku poprzednim.

(11) Procedura nakładania grzywien na państwa członkowskie, które nie podejmują skutecznych środków celem skorygowania zaburzeń równowagi makroekonomicznej, powinna być skonstruowana w taki sposób, by nałożenie grzywny na takie państwo członkowskie było regułą, a nie wyjątkiem.

(12) Zapłacone grzywny powinny być rozdzielane między państwa członkowskie, których walutą jest euro i które nie są objęte procedurą nadmiernego zaburzenia równowagi ani nie odnotowują nadmiernego deficytu.

(13) Uprawnienia do przyjmowania indywidualnych decyzji w sprawie nałożenia grzywny przewidzianej w niniejszym rozporządzeniu powinny zostać przyznane Radzie. Jako element koordynacji polityki gospodarczej państw członkowskich prowadzonej przez Radę zgodnie z art. 121 ust. 1 Traktatu, decyzje takie stanowią nieodłączne działania następcze w stosunku do środków przyjętych przez Radę zgodnie z art. 121 Traktatu oraz z rozporządzeniem (UE) nr […/…].

(14) Ponieważ niniejsze rozporządzenie zawiera przepisy ogólne dotyczące skutecznego egzekwowania rozporządzenia (UE) nr […/…], powinno zostać przyjęte zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, o której mowa w art. 121 ust. 6 Traktatu.

(15) Ponieważ cel, jakim są skuteczne ramy wykrywania zaburzeń równowagi makroekonomicznej i zapobiegania im, nie może zostać osiągnięty w sposób wystarczający przez państwa członkowskie ze względu na głębokie współzależności natury handlowej i finansowej pomiędzy nimi oraz ze względu na skutki uboczne polityki gospodarczej poszczególnych krajów dla Unii i całej strefy euro, natomiast możliwe jest lepsze jego osiągnięcie na poziomie Unii, Unia może przyjąć środki zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w przywołanym artykule niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest niezbędne do osiągnięcia tego celu,

PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:

Artykuł 1 Przedmiot i zakres zastosowania

1. Niniejszym rozporządzeniem ustanawia się system grzywien służących skutecznemu korygowaniu zaburzeń równowagi makroekonomicznej w strefie euro.

2. Niniejsze rozporządzenie stosuje się do państw członkowskich, których walutą jest euro.

Artykuł 2 Definicje

Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się definicje określone w art. 2 rozporządzenia (UE) nr […/…].

Dodatkowo zastosowanie ma następująca definicja:

- „wyjątkowa sytuacja gospodarcza” oznacza sytuację, w której przekroczenie przez deficyt publiczny wartości referencyjnej uznaje się za wyjątkowe w rozumieniu art. 126 ust. 2 lit. a) tiret drugie Traktatu i przepisów rozporządzenia Rady (WE) nr 1467/97[5].

Artykuł 3 Grzywny

1. Rada, działając na wniosek Komisji, nakłada roczną grzywnę w następujących przypadkach:

1) jeśli wyznaczono dwa kolejne terminy zgodnie z art. 7 ust. 2 i art. 10 ust. 4 rozporządzenia (UE) nr […/…], a następnie Rada zgodnie z art. 10 ust. 4 tego rozporządzenia uznała, że dane państwo członkowskie nadal nie podjęło zaleconych działań naprawczych, lub

2) jeśli wyznaczono dwa kolejne terminy zgodnie z art. 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia (UE) nr […/…], a następnie Rada zgodnie z art. 8 ust. 2 tego rozporządzenia uznała, że dane państwo członkowskie ponownie przedstawiło niewystarczający plan działań naprawczych.

Uznaje się, że decyzja została przyjęta przez Radę, jeżeli w terminie dziesięciu dni od przyjęcia wniosku przez Komisję Rada nie odrzuci go kwalifikowaną większością głosów. Rada może zmienić wniosek zgodnie z art. 293 ust. 1 Traktatu.

2. Proponowana przez Komisję grzywna wynosi 0,1 % PKB danego państwa członkowskiego w poprzednim roku.

3. W drodze odstępstwa od przepisów ust. 2 Komisja może, w związku z wyjątkową sytuacją gospodarczą lub w odpowiedzi na umotywowany wniosek danego państwa członkowskiego skierowany do niej w terminie dziesięciu dni od daty podjęcia przez Radę decyzji, o których mowa w ust. 1, zaproponować zmniejszenie wysokości grzywny lub jej anulowanie.

4. Jeżeli państwo członkowskie zapłaciło roczną grzywnę za dany rok kalendarzowy, a następnie Rada zgodnie z art. 10 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr […/…] uznała, że państwo to w danym roku podjęło zalecane działania naprawcze, zapłacona grzywna jest zwracana danemu państwu członkowskiemu w części obliczonej pro rata temporis .

Artykuł 4 Podział grzywien

Grzywny zapłacone zgodnie z art. 3 niniejszego rozporządzenia stanowią inne dochody, o których mowa w art. 311 Traktatu, i są rozdzielane między państwa członkowskie, których walutą jest euro i które nie są objęte procedurą nadmiernego zaburzenia równowagi w rozumieniu rozporządzenia (UE) nr […/…] ani nie odnotowują nadmiernego deficytu stwierdzonego zgodnie z art. 126 ust. 6 Traktatu, proporcjonalnie do ich udziału w łącznym dochodzie narodowym brutto (DNB) uprawnionych państw członkowskich.

Artykuł 5 Głosowanie w Radzie

W odniesieniu do środków, o których mowa w art. 3, prawo głosu posiadają wyłącznie członkowie Rady reprezentujący państwa członkowskie, których walutą jest euro, a Rada stanowi, nie uwzględniając głosu członka Rady reprezentującego dane państwo członkowskie.

Większość kwalifikowaną członków Rady wymienionych w akapicie pierwszym określa się zgodnie z art. 238 ust. 3 lit. a) Traktatu.

Artykuł 6 Wejście w życie

Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie dwudziestego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej .

Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane w państwach członkowskich zgodnie z Traktatami.

Sporządzono w Brukseli dnia […] r.

W imieniu Parlamentu Europejskiego W imieniu Rady

Przewodniczący Przewodniczący

[1] European Economy nr 2/2008, Komisja Europejska, DG ds. Gospodarczych i Finansowych.

[2] Komisja wielokrotnie w przeszłości opowiadała się za pogłębieniem i poszerzeniem koordynacji gospodarczej w strefie euro, między innymi w rocznym przeglądzie sytuacji w strefie euro z 2009 r. oraz w opublikowanym w 2008 r. komunikacie „10 lat istnienia unii gospodarczej i walutowej – sukcesy i wyzwania”.

[3] Dz.U. C […] z […], s. […].

[4] Dz.U. L […] z […], s. […].

[5] Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 6.