Przekształcanie gospodarki linearnej w gospodarkę o obiegu zamkniętym stanowi dobrą okazję do nadania jej bardziej zrównoważonego charakteru i zwiększenia jej konkurencyjności. Zmiana ta przyczyni się do pobudzenia inwestycji i przyniesie krótko- i długoterminowe korzyści dla gospodarki, środowiska i obywateli.

Trzy cele zrównoważonego rozwoju odnoszą się do pakietu dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym. Cel zrównoważonego rozwoju nr 8 służy propagowaniu trwałego, zrównoważonego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. W ramach celu zrównoważonego rozwoju nr 9 podkreśla się potrzebę budowania odpornej infrastruktury, propagowania sprzyjającego włączeniu społecznemu i zrównoważonego uprzemysłowienia oraz wspierania innowacji. W ramach celu zrównoważonego rozwoju nr 12 zachęca się państwa do osiągnięcia zrównoważonego gospodarowania zasobami naturalnymi oraz ich efektywnego wykorzystywania do 2030 r.

W planie działania UE dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym zwrócono uwagę na potrzebę przechodzenia na opartą na cyklu życia gospodarkę o obiegu zamkniętym ukierunkowaną na jak największe ponowne wykorzystywanie zasobów oraz ograniczenie wytwarzania odpadów resztkowych niemal do zera. Proces ten można usprawnić, opracowując innowacyjne instrumenty finansowe i metody finansowania ekoinnowacji oraz zapewniając do nich dostęp.

Sprawozdania dotyczące przeglądu wdrażania polityki ochrony środowiska są skierowane nie tylko do ekspertów ds. środowiska, ale również do innych organów i szerszego kręgu odbiorców, dlatego też objaśnienie kontekstu politycznego może ułatwić zrozumienie zamieszczanych w tych sprawozdaniach informacji dotyczących poszczególnych państw. Niemniej jednak, aby zachować zwięzłość sprawozdań krajowych dotyczących przeglądu wdrażania polityki ochrony środowiska z 2019 r., niektóre ogólne informacje na temat poszczególnych sektorów tematycznych zawarto w niniejszym dokumencie referencyjnym, a nie w poszczególnych sprawozdaniach.

Przegląd wdrażania polityki ochrony środowiska różni się od przeglądów wyników w zakresie ochrony środowiska OECD, ponieważ w jego przypadku ocenę wdrażania kluczowych wymogów przewidzianych w unijnych przepisach w zakresie ochrony środowiska oraz politykach ochrony środowiska poszczególnych państw członkowskich UE przeprowadza się co dwa lata. W rezultacie sporządzane sprawozdania są stosunkowo zwięzłe, co umożliwia przedstawienie ogólnego zarysu postępów we wdrażaniu przepisów i polityk oraz postępów w dążeniu do zapewnienia ich porównywalności w całej UE.

Program P2P stanowi praktyczne narzędzie zapewniające organom państw członkowskich wdrażającym politykę ochrony środowiska i przepisy w zakresie ochrony środowiska możliwość korzystania ze wsparcia dostosowanego do ich potrzeb. Komisja z powodzeniem stosowała wspomniany instrument TAIEX przez ponad 20 lat w ramach polityki rozszerzenia i sąsiedztwa, w ostatnim czasie korzystając również ze wsparcia udzielanego w ramach polityki spójności za pośrednictwem programu TAIEX-REGIO P2P. Biorąc pod uwagę fakt, że w ciągu pierwszego roku funkcjonowania tego narzędzia (2018) wdrożono dwadzieścia projektów dotyczących ochrony środowiska przy zaangażowaniu wszystkich państw członkowskich, można śmiało stwierdzić, że narzędzie to zaspokaja zapotrzebowanie na instrumenty uzupełniające przyczyniające się do zwiększania wiedzy fachowej organów wykonawczych poprzez umożliwienie im wymieniania się doświadczeniami.

Struktura sprawozdań jest zasadniczo zgodna ze strukturą 7. unijnego programu działań w zakresie środowiska; w sprawozdaniach odniesiono się do Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 oraz do powiązanych z nią celów zrównoważonego rozwoju w zakresie, w jakim odzwierciedlają one istniejące zobowiązania i cele polityki w dziedzinie prawa ochrony środowiska UE.

Przegląd wdrażania polityki ochrony środowiska z 2019 r. to drugie wydanie regularnie ukazującego się cyklu analiz, dialogu i współpracy ogłoszonego po raz pierwszy w 2016 r. i służącego usprawnieniu wdrażania istniejącej polityki ochrony środowiska UE oraz obowiązujących przepisów w zakresie ochrony środowiska. W lutym 2017 r. opublikowano pierwszy komunikat w sprawie przeglądu wdrażania polityki ochrony środowiska wraz ze zbiorem 28 sprawozdań krajowych, przy czym aktualny zbiór sprawozdań składa się na pakiet z 2019 r. Celem tych sprawozdań jest pobudzanie debaty na temat wspólnych wyzwań związanych z ochroną środowiska w UE oraz najskuteczniejszych sposobów radzenia sobie z wymagającymi najpilniejszych działań lukami we wdrażaniu w państwach członkowskich. Opracowano je w oparciu o sektorowe sprawozdania z wdrażania zebrane lub wydane przez Komisję na podstawie szczególnych przepisów w zakresie ochrony środowiska – stanowią one uzupełnienie sprawozdań o stanie środowiska i innych sprawozdań publikowanych przez Europejską Agencję Środowiska. Wspomniane sprawozdania dotyczące przeglądu wdrażania polityki ochrony środowiska nie zastąpią konkretnych instrumentów prawnych i dialogu w procesie zapewniania zgodności z wiążącymi przepisami prawa Unii.

W następstwie przyjęcia planu działania UE dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym w 2015 r. oraz utworzenia powiązanej platformy zainteresowanych stron w 2017 r. Komisja Europejska przyjęła nowy pakiet rezultatów w styczniu 2018 r. Obejmuje on dodatkowe inicjatywy, takie jak: (i) unijna strategia w dziedzinie tworzyw sztucznych; (ii) komunikat w sprawie podejścia do interakcji między przepisami w zakresie chemikaliów, produktów i odpadów; (iii) sprawozdanie dotyczące surowców krytycznych; oraz (iv) ramy monitorowania postępów w realizacji gospodarki o obiegu zamkniętym .

Począwszy od 2016 r., propagowanie gospodarki o obiegu zamkniętym stało się również jednym z powracających priorytetów w rocznej analizie wzrostu gospodarczego europejskiego semestru.

W ramach monitorowania obserwuje się kluczowe tendencje i wzorce, aby lepiej zrozumieć, w jaki sposób rozwijają się poszczególne elementy gospodarki o obiegu zamkniętym. Ramy składają się ze zbioru dziesięciu kluczowych wskaźników, które obejmują każdy etap procesu, np. produkcję, konsumpcję, gospodarowanie odpadami i surowcami wtórnymi itp., a także aspekty ekonomiczne, takie jak: inwestycje, miejsca pracy, wartość dodana brutto i innowacje.

MŚP i zasobooszczędność

MŚP mogą przekształcić wyzwania związane z ochroną środowiska w nowe możliwości, np. podejmując działania na rzecz zasobooszczędności, pozyskując wsparcie publiczne dla takich działań i oferując ekologiczne produkty i usługi. Przegląd wyników MŚP stanowi jedno z głównych narzędzi wykorzystywanych przez Komisję do monitorowania i oceny postępów MŚP w dążeniu do zasobooszczędności oraz we wdrażaniu innych wskaźników środowiskowych.

Ekoinnowacje

W rankingu ekoinnowacji (ECO-IS) opracowanym przez obserwatorium ekoinnowacji na zlecenie Komisji przedstawiono przegląd wyników w zakresie ekoinnowacji uzyskanych przez państwa członkowskie UE w pięciu obszarach: nakłady na ekoinnowacje, działania w zakresie ekoinnowacji, wyniki ekoinnowacji, rezultaty zasobooszczędności i rezultaty społeczno-ekonomiczne.

Gospodarowanie odpadami

Następujące działania wspierają przekształcanie odpadów w zasoby:

(i) pełne wdrożenie unijnych przepisów dotyczących odpadów, co obejmuje ustanowienie hierarchii postępowania z odpadami, konieczność zapewnienia selektywnego zbierania odpadów, wyznaczenie celów w zakresie odchodzenia od składowania odpadów itp.;

(ii) ograniczenie wytwarzania odpadów i wytwarzania odpadów na mieszkańca w ujęciu bezwzględnym; oraz

(iii) ograniczenie odzysku energii do materiałów nienadających się do recyklingu oraz stopniowe znoszenie składowania odpadów nadających się do recyklingu lub odzysku.

Działania w obszarze gospodarowania odpadami są wspierane w ramach wspomnianego powyżej celu zrównoważonego rozwoju nr 12.

Podejście UE do problematyki gospodarowania odpadami opiera się na „hierarchii postępowania z odpadami” ustanowionej w dyrektywie ramowej w sprawie odpadów. W dyrektywie tej określono hierarchię ważności działań podejmowanych przy kształtowaniu polityki dotyczącej odpadów. Wspomniana hierarchia przedstawia się następująco: zapobieganie powstawaniu odpadów, ponowne użycie (i przygotowanie do niego), recykling, odzysk oraz – jako najmniej preferowana opcja – unieszkodliwianie odpadów (co obejmuje ich składowanie i spalanie bez odzysku energii). Postępy w realizacji celów w zakresie recyklingu i ograniczania składowania odpadów, a także postępy w przyjmowaniu odpowiednich planów gospodarki odpadami / programów zapobiegania powstawaniu odpadów, nadal stanowią – obok wskaźników w zakresie wytwarzania odpadów i rodzajów unieszkodliwiania odpadów – kluczowy miernik efektywności działań podejmowanych przez państwa członkowskie.

Wśród przykładów wspólnych wysiłków na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym i poprawy gospodarowania odpadami podejmowanych na szczeblu Unii Europejskiej należy wymienić przyjęcie przez współprawodawców zmian w przepisach dotyczących odpadów oraz niedawny wniosek dotyczący ograniczenia wpływu niektórych rodzajów tworzyw sztucznych na środowisko. Zgodnie z zakresem przeglądu wdrażania polityki ochrony środowiska w niniejszym sprawozdaniu skoncentrowano się jednak na najbliższych celach w zakresie recyklingu (50% do 2020 r.) oraz na ogólnych kwestiach związanych z zarządzaniem odpadami komunalnymi. Proces wdrażania nowych zasad i celów zostanie oceniony w kolejnych cyklach przeglądu wdrażania polityki ochrony środowiska.

Zmiana klimatu

UE zobowiązała się do podjęcia ambitnych działań w dziedzinie klimatu zarówno na szczeblu międzynarodowym, jak i na szczeblu UE po ratyfikowaniu porozumienia klimatycznego z Paryża w dniu 5 października 2016 r. Celem UE jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych o 20% do 2020 r. oraz o co najmniej 40% do 2030 r. w porównaniu z poziomem z 1990 r. W perspektywie długoterminowej UE zamierza ograniczyć emisje o 80–95% do 2050 r. w ramach wysiłków, których podejmowania domagają się kraje rozwinięte rozumiane jako grupa. Przystosowanie się do niekorzystnych skutków zmiany klimatu jest niezbędne, aby złagodzić te spośród tych skutków, które są już widoczne, oraz aby zwiększyć poziom gotowości i odporności na przyszłe skutki.

Cel zrównoważonego rozwoju nr 13 służy przyczynieniu się do wypełnienia zobowiązania do realizacji postanowień Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu oraz zapewnienia prawidłowego funkcjonowania Zielonego Funduszu Klimatycznego. Cel ten ma wzmocnić odporność państw i zwiększyć ich potencjał w zakresie przystosowywania się do zagrożeń związanych z klimatem oraz klęsk żywiołowych.

UE przyjęła przepisy zapewniające możliwość osiągnięcia unijnych celów w zakresie klimatu na 2020 i 2030 r. Unijny system handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) obejmuje wszystkich znaczących sprawców emisji gazów cieplarnianych w sektorach przemysłu, energetyki i lotnictwa w UE. System ten jest fundamentem unijnej polityki na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu i stanowi kluczowe narzędzie umożliwiające ograniczanie emisji gazów cieplarnianych w opłacalny sposób. System EU ETS jest stosowany we wszystkich państwach członkowskich i charakteryzuje się bardzo wysokim wskaźnikiem zgodności. Co roku instalacje pokrywają około 99% swoich emisji wymaganą liczbą uprawnień. Właściwe organy poddają składane przez instalacje roczne sprawozdania dotyczące poziomu emisji różnego rodzaju kontrolom zgodności z wymogami. Jeżeli chodzi o emisje nieobjęte EU ETS, państwa członkowskie ustanowiły wiążące cele krajowe w przepisach dotyczących wspólnego wysiłku redukcyjnego .