CORRIGENDUM This document corrects document COM(2019) 174 final of 10.4.2019. Concerns all language versions. Correction of the last sentence of the second paragraph of point 1.2. The text shall read as follows:

Omawiany instrument to mechanizm koordynacji, który umożliwia sprawne, skuteczne i wydajne świadczenie pomocy UE na rzecz uchodźców w Turcji. Zapewnia on optymalne wykorzystanie istniejących unijnych instrumentów finansowych w formie pomocy humanitarnej albo rozwojowej w celu zaspokojenia w kompleksowy i skoordynowany sposób potrzeb uchodźców i społeczności przyjmujących.

Nadal dokonuje się przesiedleń z Turcji do UE według zasady „jeden za jednego” przewidzianej w oświadczeniu. Całkowita liczba przesiedleń, jakie miały miejsce od dnia 4 kwietnia 2016 r., wyniosła 20 002 (1 362 przesiedlenia w 2019 r., 6 929 przesiedleń w 2018 r. i 8 975 przesiedleń w 2017 r.). Co się zaś tyczy programu dobrowolnego przyjmowania ze względów humanitarnych, wraz z zatwierdzeniem w grudniu 2017 r. standardowych procedur operacyjnych wprowadzono wszystkie określone w oświadczeniu elementy i warunki uruchomienia tego programu.

W 2018 r. łączna liczba osób, które przybyły z Turcji do UE, wyniosła 50 789, w porównaniu z 41 720 w 2017 r. (wzrost o 22 %). Liczba ta obejmowała 47 939 osób przybyłych do Grecji (z czego 32 141 osób drogą morską i 15 798 drogą lądową), 2 383 osoby przybyłe do Włoch, 349 osób przybyłych do Bułgarii i 118 osób, które przedostały się łodziami na obszary Cypru będące pod kontrolą rządu. Według stanu na dzień 5 marca 2019 r. całkowita liczba osób, które w 2019 r. napłynęły z Turcji do UE, wynosi 5 094 (podczas gdy w tym samym okresie w ubiegłym roku wyniosła ona 3 153 osoby). Liczba ta obejmuje 5 054 osoby przybyłe do Grecji (3 509 osób przybyłych drogą morską i 1 545 przybyłych drogą lądową), a także 40 osób przybyłych do Bułgarii. Według Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji (IOM) do tej pory w 2019 r. we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego poniosło śmierć troje migrantów (w 2018 r. zginęły 174 osoby, w 2017 r. – 62, a w 2016 r. – 434).

Na przestrzeni 2018 r. realizacja postanowień oświadczenia UE-Turcja nadal odgrywała zasadniczą rolę, stanowiąc gwarancję skutecznych działań podejmowanych wspólnie przez UE i Turcję w obliczu wyzwań związanych z migracją. Oświadczenie to nadal przynosi konkretne rezultaty, przyczyniając się do zmniejszenia liczby nielegalnych i niebezpiecznych przepraw oraz do ratowania życia na Morzu Egejskim.

Instrument uzupełnia i zwiększa kwotę zapewnionego już finansowania unijnego w ramach regionalnego funduszu powierniczego UE w odpowiedzi na kryzys w Syrii (fundusz powierniczy UE lub EUTF), Instrumentu na rzecz Przyczyniania się do Stabilności i Pokoju (IcSP) oraz programów krajowych realizowanych dzięki środkom finansowym z Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej, co pozwala wspierać prace nad kwestiami dotyczącymi uchodźców podejmowane z kluczowymi partnerami. Uzupełnia również Europejski Instrument na rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka.

Ze względu na swoje położenie geograficzne Turcja jest ważnym krajem przyjmującym i tranzytowym dla uchodźców i migrantów. W związku z bezprecedensowym napływem osób do Turcji, głównie w następstwie konfliktów w Syrii i w Iraku, kraj ten przyjął ponad 4 mln uchodźców i migrantów, co stanowi największą liczbę na świecie. Liczba ta obejmuje 3,6 mln zarejestrowanych uchodźców z Syrii, z czego ok. 155 tys. przebywa w 13 obozach założonych przez rząd turecki, oraz ponad 296 tys. zarejestrowanych uchodźców i osób ubiegających się o azyl pochodzących głównie z Afganistanu, Iraku, Iranu i Somalii. Pomimo godnych pochwały wysiłków, jakie podejmuje Turcja, przyjmując dużą liczbę uchodźców i migrantów i zapewniając im wsparcie, skala tego zjawiska ma duży wpływ na społeczności przyjmujące.

Komitet sterujący instrumentem przedstawia wytyczne strategiczne w sprawie priorytetów, rodzajów wspieranych działań, przydzielanych kwot i uruchamianych instrumentów finansowania, a także, w stosownych przypadkach, w sprawie warunków dotyczących wdrażania przez Turcję jej zobowiązań w ramach wspólnego planu działania UE–Turcja z dnia 29 listopada 2015 r. (zwanego dalej „wspólnym planem działania”). W trakcie 2018 r. – trzeciego roku wdrażania instrumentu – odbyły się trzy posiedzenia komitetu sterującego: w dniach 9 marca, 18 czerwca i 30 listopada 2018 r. Kolejne (12.) posiedzenie komitetu sterującego planowane jest na maj 2019 r.

Główne zasady leżące u podstaw wdrażania instrumentu to szybkość, wydajność i skuteczność przy jednoczesnym zapewnieniu należytego zarządzania finansami. Istotne znaczenie mają również stabilność interwencji podejmowanych w ramach instrumentu i współodpowiedzialność władz tureckich. Priorytetowe obszary wsparcia określa się w oparciu o kompleksową i niezależną ocenę potrzeb, ze szczególnym uwzględnieniem grup szczególnie wrażliwych. Ocenę tę zaktualizowano w 2018 r..

W ramach instrumentu koordynuje się środki finansowe pochodzące z następujących instrumentów finansowania zewnętrznego: pomoc humanitarna, Europejski Instrument Sąsiedztwa, Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju, Instrument Pomocy Przedakcesyjnej oraz Instrument na rzecz Przyczyniania się do Stabilności i Pokoju. Środki finansowane z budżetu Unii wdrażane są zgodnie z mającymi do niego zastosowanie zasadami finansowymi oraz uregulowaniami dotyczącymi zarówno zarządzania bezpośredniego, jak i pośredniego.

W ramach pierwszej transzy podział środków finansowych na poszczególne instrumenty UE przedstawia się następująco:

Wrażanie środków pomocy jest uzależnione od ścisłego przestrzegania przez Turcję zobowiązań określonych we wspólnym planie działania i w oświadczeniu.

3.Zdolności finansowe, czas realizacji i charakter finansowania

Instrument obejmuje łączny budżet w kwocie 6 mld EUR (3 mld EUR w latach 2016–2017 i 3 mld EUR w latach 2018–2019). W ramach pierwszej transzy wyasygnowano 1 mld EUR z budżetu UE i 2 mld EUR środków pochodzących od państw członkowskich. W przypadku drugiej transzy budżet UE zapewnia 2 mld EUR, a państwa członkowskie – 1 mld EUR.

Z przeznaczonej na lata 2016–2017 i pochodzącej z budżetu UE kwoty 1 mld EUR w 2016 r. uruchomiono środki w wysokości 250 mln EUR, a w 2017 r. – środki w wysokości 750 mln EUR. Z przeznaczonej na 2018 r. i pochodzącej z budżetu UE kwoty 2 mld EUR w 2018 r. uruchomiono środki w wysokości 550 mln EUR. Pozostała kwota zostanie uruchomiona w 2019 r.

W ramach pierwszej transzy państwa członkowskie przekazały na potrzeby instrumentu: 677 mln EUR w 2016 r., 847 mln EUR w 2017 r. i 396 mln EUR w 2018 r. Pozostała kwota 80 mln EUR zostanie wpłacona w 2019 r. W ramach drugiej transzy państwa członkowskie przekazały 68 mln EUR w 2018 r. Pozostałe kwoty przekażą w latach 2019–2023. Wkłady państw członkowskich przekazywane są bezpośrednio do budżetu ogólnego UE w formie zewnętrznych dochodów przeznaczonych na określony cel na podstawie art. 21 ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia finansowego i następnie przypisywane odpowiednio do linii budżetowych przeznaczonych na Instrument Pomocy Przedakcesyjnej i pomoc humanitarną.

Nadal utrzymuje się odpowiednia równowaga pomiędzy tempem wpłat dokonywanych przez państwa członkowskie na rzecz instrumentu a tempem pokrywanych z nich wypłat.

4.Druga transza instrumentu

Uruchomienie pierwszej transzy instrumentu zakończyło się sukcesem – w ramach budżetu na 2016 r. i 2017 r. zakontraktowano działania o wartości 3 mld EUR i uruchomiono je w pełni do końca 2017 r. W oświadczeniu UE–Turcja z marca 2016 r. wskazano, że z chwilą gdy zasoby te będą na wyczerpaniu, UE uruchomi na potrzeby instrumentu dodatkowe środki finansowe w kwocie 3 mld EUR do końca 2018 r., pod warunkiem, że spełnione zostaną wszystkie zobowiązania.

W związku z tym, że na koniec 2017 r. kwota pierwszych 3 mld EUR była w pełni zakontraktowana, w marcu 2018 r. Komisja przyjęła decyzję w sprawie kolejnego przydziału zasobów na Instrument Pomocy dla Uchodźców w Turcji – w wysokości 3 mld EUR – w celu zapewnienia ciągłości projektów realizowanych w ramach instrumentu i ciągłości wsparcia dla uchodźców. Podział wkładów w ramach tej transzy był taki sam jak w przypadku pierwszej transzy. W dniu 18 lipca 2018 r. Komisja uzgodniła z państwami członkowskimi nowe wspólne porozumienie, w następstwie którego w dniu 24 lipca 2018 r. przyjęła zmienioną decyzję w sprawie uruchomienia w latach 2018–2019 kwoty 2 mld EUR z budżetu Unii; państwa członkowskie zobowiązały się przekazać pozostałą kwotę 1 mld EUR jako zewnętrzne dochody przeznaczone na określony cel.

Programowanie

Na posiedzeniu komitetu sterującego w czerwcu 2018 r. państwa członkowskie zatwierdziły strategiczny dokument koncepcyjny, mający pozwolić wykorzystać wymierne rezultaty, jakie osiągnięto w ramach pierwszej transzy instrumentu, oraz zapewnić skuteczną kontynuację programowania drugiej transzy. W dokumencie tym uwzględniono ustalenia uaktualnionej oceny potrzeb, którą przeprowadzono w ramach szeroko zakrojonych konsultacji z zainteresowanymi stronami w pierwszej połowie roku, oraz inne istotne dokumenty.

W sprawozdaniu z aktualnej oceny potrzeb wskazano najważniejsze potrzeby i braki w działaniach na rzecz uchodźców oraz sformułowano cenne wskazówki dotyczące programowania drugiej transzy instrumentu. Przedstawiono też aktualizację oceny zleconej przez Komisję w czerwcu 2016 r. i podsumowano potrzeby uchodźców i społeczności przyjmujących z uwzględnieniem zmian, jakie zaszły od 2016 r. Wskazano ponadto obszary wymagające dalszego wsparcia. Ze sprawozdania wynika, że kluczowymi obszarami pozostają ochrona, podstawowe potrzeby i źródła utrzymania, zdrowie, edukacja oraz infrastruktura miejska.

W strategicznym dokumencie koncepcyjnym określono strategiczne ramy programowania i wdrażania drugiej transzy instrumentu, ze szczególnym naciskiem na włączenie społeczne i samowystarczalność, które wskazano jako główne cele. W dokumencie tym potwierdzono potrzebę ścisłej współpracy między rządem a instrumentami pomocy rozwojowej i humanitarnej w kontekście przedłużającego się kryzysu w celu wypracowania bardziej zrównoważonych i trwałych rozwiązań, które można by stosować również po zakończeniu funkcjonowania instrumentu i wyczerpaniu pierwotnej kwoty 6 mld EUR. Wymaga to strategicznego przesunięcia środka ciężkości instrumentu z pomocy humanitarnej na pomoc rozwojową. Szczególną uwagę zwraca się na zapewnienie stałego wsparcia społeczno-ekonomicznego i źródeł utrzymania, a także na wzmocnienie zdolności społeczności lokalnych do przyjmowania uchodźców przy jednoczesnym wspieraniu spójności społecznej. Scenariusz ten zakłada, że władze tureckie i Komisja będą dokładać starań, by zapewnić trwałość projektów realizowanych w ramach instrumentu, również po tym, jak okres jego wdrażania dobiegnie końca. W związku z tym system krajowy Turcji musi być przygotowany do przejęcia wdrażania pomocy w ramach instrumentu i zapewnienia trwałych rozwiązań i sprawiedliwego dostępu do praw i usług.

Programowanie drugiej transzy ma odzwierciedlać zalecenia zawarte w sprawozdaniu specjalnym dotyczącym instrumentu, które Europejski Trybunał Obrachunkowy przedstawił w listopadzie 2018 r. (zob. również poniżej sekcję „Audyt”). Trybunał położył szczególny nacisk na potrzebę opracowania wspólnej strategii w celu uruchomienia komponentu humanitarnego i rozwojowego w ramach instrumentu, przygotowania się na przejście z finansowania w ramach instrumentu na system zapewniany przez organy krajowe oraz zapewnienia trwałości osiągnięć instrumentu również po tym, jak wygaśnie jego okres obowiązywania.

Pierwszym działaniem zmierzającym do uruchomienia dodatkowego wsparcia w ramach drugiej transzy instrumentu było przyjęcie przez Komisję w lipcu 2018 r., po konsultacji z komitetem zarządzającym Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA), środka specjalnego na rzecz edukacji. W ramach tego środka przeznaczono 400 mln EUR na stały dostęp uchodźców do wysokiej jakości edukacji. Ma on na celu dalszą poprawę dostępu uchodźców mieszkających w Turcji, w tym również osób dorosłych, do integracyjnych usług edukacyjnych dobrej jakości oraz wspieranie integracji uchodźców w ramach tureckiego systemu edukacyjnego, a tym samym promowanie spójności społecznej. U jego podstaw leżą wcześniejsze inicjatywy pomocowe w dziedzinie edukacji, w szczególności pierwsza bezpośrednia dotacja w wysokości 300 mln EUR dla Ministerstwa Edukacji Narodowej – „Promowanie integracji dzieci syryjskich w tureckim systemie szkolnictwa” (PICTES).