KOMISJA EUROPEJSKA Strasburg, dnia 5.7.2016 COM(2016) 446 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY I TRYBUNAŁU OBRACHUNKOWEGO Sprawozdanie roczne na temat zarządzania budżetem UE i jego wyników za 2015 r.



Spis treści Wprowadzenie Sekcja 1 Wyniki i rezultaty 1.1. Skupienie się na wynikach jako jeden z priorytetów Komisji pod przewodnictwem Junckera 1.2. Krótkie podsumowanie postępów 1.3 Konkurencyjność na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia (dział budżetowy 1A) 1.3.1 Realizacja programów na lata 2014–2020 1.3.2. Rezultaty programów realizowanych w ramach WRF na lata 2007–2013 1.4 Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna (dział budżetowy 1B) 1.4.1 Realizacja programów na lata 2014–2020 1.4.2 Wyniki programów na lata 2007–2013 1.5. Trwały wzrost gospodarczy: zasoby naturalne (dział budżetowy 2) 1.5.1. Informacje dotyczące realizacji programów na lata 2014–2020 1.5.2. Rezultaty programów realizowanych w latach 2007–2013 1.6. Bezpieczeństwo i obywatelstwo (dział budżetowy 3) 1.6.1. Realizacja programów WRF na lata 2014–2020 1.6.2 Rezultaty programów realizowanych w ramach WRF na lata 2007–2013

1.7 Globalny wymiar Europy (dział budżetowy 4) 1.7.1 Realizacja programów na lata 2014–2020 1.7.2. Rezultaty programów realizowanych w latach 2007–2013 Wnioski dotyczące wyników i rezultatów Sekcja 2 Osiągnięcia w zakresie zarządzania 2.1. Realizacja celów w obszarze kontroli wewnętrznej 2.1.1. Zarządzanie ryzykiem w zakresie legalności i prawidłowości: kwota obarczona ryzykiem w chwili zamknięcia 2.1.2. Opłacalność i uproszczenie kontroli 2.1.3. Strategie w zakresie zwalczania nadużyć finansowych 2.2 Deklaracje zarządcze 2.3 Poświadczenie wiarygodności uzyskane dzięki pracy Służby Audytu Wewnętrznego (IAS) 2.4 Działania następcze prowadzone w związku z udzieleniem absolutorium i zaleceniami dotyczącymi kontroli zewnętrznej Wnioski dotyczące osiągnięć w zakresie zarządzania



Wprowadzenie Dzięki budżetowi UE Europejczycy – działając wspólnie – mogą stawiać czoła wspólnym wyzwaniom na szczeblu europejskim i międzynarodowym. Budżet UE, który stanowi około 1 % dochodu narodowego brutto UE i odpowiada 2 % wydatków publicznych w UE, jest wykorzystywany w połączeniu z budżetami państw i innymi narzędziami polityki i narzędziami regulacyjnymi na szczeblu UE, aby ułatwić Unii osiągnięcie jej celów strategicznych. Budżet UE przyczynia się w szczególności do realizacji priorytetów politycznych wyznaczonych przez przewodniczącego Junckera. Odzwierciedlają one główne wyzwania stojące przed gospodarką europejską i społeczeństwem europejskim i stanowią punkt odniesienia dla wszystkich działań Komisji. Priorytety te w znacznym stopniu uzupełniają cele zainicjowanej w 2010 r. strategii „Europa 2020” na rzecz zatrudnienia i wzrostu gospodarczego, w której wyznaczono szereg głównych celów w obszarze zatrudnienia, badań i rozwoju, zmiany klimatu i energii, edukacji, ubóstwa oraz wykluczenia społecznego, które należy zrealizować do 2020 r.. Te wspólne cele wytyczają plan działania na szczeblu europejskim i krajowym oraz przekładają się na kierunki działań państw członkowskich formułowane w ramach procesu europejskiego semestru.

W celu wspierania realizacji celów strategii „Europa 2020” opracowano wieloletnie ramy finansowe (WRF) na lata 2014–2020 i powiązane z nimi programy finansowe. Aby wzmocnić związek między wydatkami a celami politycznymi, w WRF na lata 2014–2020 zawarto kompleksowy zestaw wskaźników efektywności. Wskaźniki te zapewniają możliwość pomiaru postępów w realizacji poszczególnych programów, biorąc pod uwagę ich produkty, ich wkład w końcowe rezultaty oraz ich wpływ na wzrost gospodarczy i dobrobyt obywateli Unii. Sprawozdanie roczne za 2015 r. dotyczące zarządzania budżetem UE i wyników budżetu UE stanowi połączenie dwóch wcześniejszych sprawozdań: sprawozdania oceniającego sporządzonego zgodnie z art. 318 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz sprawozdania podsumowującego wymaganego zgodnie z art. 66 ust. 9 rozporządzenia finansowego. Sprawozdanie, w którym przedstawiono informacje na temat wyników budżetu UE i zarządzania budżetem UE, ukazuje w sposób kompleksowy, jak budżet UE wspiera realizację priorytetów politycznych Unii, oraz jaka jest rola Komisji w propagowaniu kultury efektywności oraz w dążeniu do zapewnienia najwyższych standardów zarządzania budżetem i ich promowaniu. Sprawozdanie, które obejmuje zarówno ocenę zgodności, jak i ocenę rezultatów, stanowi istotny element wkładu Komisji w coroczny proces udzielania absolutorium budżetowego. Budżet UE w 2015 r. –wkład w realizację polityki i reagowanie kryzysowe W 2015 r. Komisja poczyniła istotne postępy w realizacji dziesięciu priorytetów politycznych wyznaczonych w wytycznych politycznych opracowanych przez przewodniczącego Junckera. Plan inwestycyjny dla Europy opiewający na kwotę 315 mld EUR dostarcza potrzebnego impulsu w obszarze zatrudnienia i wzrostu. Ponadto najważniejsze propozycje strategiczne w obszarach takich jak unia energetyczna, unia rynków kapitałowych oraz jednolity rynek cyfrowy wyznaczyły ścieżkę w kierunku głębszego, bardziej otwartego rynku wewnętrznego i większej dynamiki gospodarczej. W 2015 r. Komisja szybko i w kompleksowy sposób reagowała na szereg poważnych wyzwań stojących przed gospodarką europejską i społeczeństwem europejskim: utrzymujący się kryzys uchodźczy; ataki terrorystyczne i destabilizację sytuacji w państwach sąsiadujących z Europą; wysoki poziom bezrobocia i powolne tempo ożywienia gospodarczego; niestabilność finansową w Grecji oraz ekonomiczny wpływ rosyjskiego embarga na wywóz produktów rolnych i produktów przetwórstwa spożywczego. Wszystkie te wyzwania wywarły wpływ na sposób wykonania budżetu UE w 2015 r. Stawienie czoła tym ogromnym wyzwaniom wymagało połączenia przywództwa politycznego ze strategicznym wykorzystaniem budżetu UE. Zgodnie z wyznaczonymi priorytetami politycznymi budżet UE został opracowany tak, aby przewidziane w nim środki jak najlepiej przyczyniały się do realizacji celów w obszarze zatrudnienia, wzrostu gospodarczego i inwestycji. Działania takie jak skuteczne wdrożenie poszczególnych programów realizowanych w ramach programu „Horyzont 2020”, koncentracja wydatków na wstępie w celu zasilenia instrumentów finansowych zapewniających MŚP dostęp do finansowania, przyspieszenie realizacji płatności w celu wsparcia Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych, uruchomienie programu Erasmus+, utworzenie Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych oraz „pakietu solidarnościowego” służącego poprawie sytuacji rolników świadczą o tym, że środki budżetowe uruchomiono szybko i że skutecznie przyczyniły się one do wsparcia realizacji priorytetów politycznych. Kryzys uchodźczy sprawia, że UE musi mierzyć się z niespotykanymi wcześniej wyzwaniami. Choć oczywiste jest, że kryzysu uchodźczego nie uda się zażegnać wyłącznie poprzez przeznaczenie na ten cel dodatkowych zasobów finansowych oraz że UE będzie w stanie wnieść tylko marginalny wkład w zaspokajanie globalnych potrzeb finansowych w tym obszarze, absolutną koniecznością jest wypracowanie strategicznego podejścia do finansowania i jednoczesne korzystanie z instrumentów polityki, jakie UE ma do swojej dyspozycji. Reakcja UE na kryzys uchodźczy stanowi dobry przykład na to, w jaki sposób budżet UE został wykorzystany jako element wielopłaszczyznowego podejścia do bardzo poważnego wyzwania. W 2015 r. Komisja przedstawiła Europejski program w zakresie migracji ustanawiający kompleksowy plan na rzecz ograniczania czynników zachęcających do nielegalnej migracji, ratowania życia oraz poprawy bezpieczeństwa na granicach zewnętrznych UE. W programie przewidziano kształtowanie silnej wspólnej polityki azylowej i nowej polityki w zakresie legalnej migracji. Komisja przedstawiła również Europejską agendę bezpieczeństwa jako podstawę współpracy i wspólnych działań Unii w zakresie bezpieczeństwa na najbliższe pięć lat w celu stworzenia prawdziwej przestrzeni bezpieczeństwa wewnętrznego UE . Środki finansowe przeznaczone na przeciwdziałanie kryzysowi uchodźczemu zostały zwiększone o 50 % do kwoty 3,7 mld EUR w 2015 r. i do kwoty ponad 10 mld EUR w latach 2015–2016. Dzięki przyznaniu tych dodatkowych środków finansowych zapewniono wsparcie na rzecz operacji „Tryton” i „Posejdon” na Morzu Śródziemnym oraz zwiększono potencjał Frontexu, EASO i Europolu. Przyznano również fundusze na podejmowanie działań nadzwyczajnych na terytorium Unii oraz zapewniono wsparcie na rzecz ustanowienia mechanizmu relokacji uchodźców z państw członkowskich pierwszej linii. Dzięki potrojeniu nakładów finansowych na patrole morskie na szlakach migracyjnych przebiegających przez środkową i wschodnią część Morza Śródziemnego UE przyczyniła się do uratowania życia ponad 252 000 osób w 2015 r. i ponad 100 000 osób w pierwszej połowie 2016 r. Unia podwoiła również swoje wysiłki na rzecz walki z przemytnikami oraz rozbijania grup parających się handlem ludźmi. Budżet UE wykorzystywano nie tylko do finansowania działań, które mają zaradzić nadchodzącej fali migracji, ale także działań, które mają wyeliminować jej przyczyny przez udzielanie pomocy humanitarnej bezpośrednio w Syrii, Iraku i innych sąsiadujących państwach (Turcji, Libanie, Jordanii) oraz utworzenie dwóch nowych funduszy powierniczych i mechanizmu finansowego. Będą one stanowić struktury do podejmowania działań na miejscu. Regionalny fundusz powierniczy Unii Europejskiej, który w następstwie kryzysu w Syrii zasilono środkami z budżetu UE w wysokości 570 mln EUR, umożliwi zapewnienie skoordynowanej i większej pomocy w związku z kryzysem syryjskim w samym regionie. Działania podejmowane na miejscu będą ukierunkowane na zaspokojenie potrzeb syryjskich uchodźców przebywających w sąsiednich państwach związanych z odpornością i szybkim powrotem do normalnego funkcjonowania, a także potrzeb społeczności i administracji przyjmujących. Komisja uruchomiła również kryzysowy fundusz powierniczy na rzecz stabilności oraz eliminowania przyczyn migracji nieuregulowanej i wysiedleń w Afryce. Wspomniany fundusz powierniczy obejmuje 1,8 mld EUR pochodzących z budżetu UE i Europejskiego Funduszu Rozwoju oraz wkład państw członkowskich UE i innych darczyńców. Utworzono unijny Instrument Pomocy dla Uchodźców w Turcji, w ramach którego zarządza się łączną kwotą 3 mld EUR przeznaczoną na wspieranie uchodźców w Turcji oraz społeczności przyjmujących uchodźców. Jeden miliard EUR wsparcia zapewnianego w ramach tego instrumentu będzie pochodził z budżetu UE. Instrument ten jest wykorzystywany jako źródło dotacji i innych form wsparcia finansowego od dnia 1 stycznia 2016 r. Dzięki rygorystycznemu monitorowaniu procesu wykonania, znaczącym przegrupowaniom i pozytywnym zmianom po stronie dochodów poniesienie dodatkowych wydatków w 2015 r. nie wiązało się z koniecznością wystosowania dodatkowego wezwania do państw członkowskich o przekazanie zasobów własnych. Budżet na 2015 r. został w pełni wykonany i udało się przywrócić go na zrównoważoną ścieżkę dzięki stopniowemu eliminowaniu zaległych niezapłaconych rachunków z minionego okresu programowania zgodnie z „planem płatności” uzgodnionym z Parlamentem Europejskim i Radą. Ponieważ jednak budżet UE jest poddawany stale zwiększającej się presji, kluczowe znaczenie będzie miało zapewnienie odpowiednich środków na realizację priorytetów politycznych w nadchodzących latach oraz zagwarantowanie takiej elastyczności budżetu, która umożliwi reagowanie na nieprzewidziane wydarzenia.

Struktura sprawozdania rocznego dotyczącego zarządzania i wyników W sekcji 1 niniejszego sprawozdania podsumowano wyniki budżetu UE w oparciu o najnowsze dostępne dokumenty zawierające informacje o rezultatach uzyskanych dzięki środkom z budżetu UE do końca 2015 r. Wykorzystano w tym celu informacje z rocznych sprawozdań z działalności przygotowywanych przez departamenty Komisji, oświadczeń dotyczących programów stanowiących jeden z elementów projektu budżetu na 2017 r. oraz z innych źródeł, takich jak sprawozdania oceniające i sprawozdania z realizacji programów UE. Niniejsze sprawozdanie zawiera krótkie podsumowanie, natomiast dalsze szczegółowe informacje na temat celów programów i postępów w realizacji wskaźników mierzonych względem wartości wyjściowych i docelowych można uzyskać, zapoznając się z treścią rocznych sprawozdań z działalności i oświadczeń dotyczących programów. Mimo że sprawozdanie dotyczy roku sprawozdawczego 2015, sporządzono je w oparciu o najnowsze dostępne dane, które niekiedy dotyczą wcześniejszych lat sprawozdawczych. Dla każdego działu budżetowego w sprawozdaniu przedstawiono istotne w kontekście wdrażania informacje dotyczące postępów w realizacji programów przewidzianych w WRF na lata 2014–2020 oraz najnowsze dostępne dane dotyczące wyników programów przewidzianych w WRF na lata 2007–2013. Zgodnie z wnioskiem Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w sprawozdaniu wskazano również powiązania ze strategią „Europa 2020” oraz podano konkretne przykłady wartości dodanej finansowania UE. W sprawozdaniu przedstawiono również najistotniejsze przykłady innego rodzaju instrumentów polityki niezwiązanych z wydatkowaniem środków wykorzystywanych w połączeniu z programami wydatków w celu wspierania realizacji nadrzędnych priorytetów Unii. W sekcji tej opisano również prowadzone obecnie w Komisji prace nad unijnym „budżetem zorientowanym na rezultaty”. Jest to szeroko zakrojona inicjatywa, która ma zapewnić maksymalne wykorzystanie budżetu UE w taki sposób, by przynosił on korzyści obywatelom Unii. W sekcji 2 opisano działania Komisji w obszarze zarządzania budżetem UE w 2015 r. Informacje na temat wyników w obszarze zarządzania bazują na rocznych sprawozdaniach z działalności przygotowywanych przez departamenty Komisji – opisano w nich szczegółowo warunki przeprowadzania kontroli wewnętrznych i kwestie powiązane z tymi kontrolami. Jeżeli w ciągu danego roku pojawiły się problemy, w sprawozdaniach wskazano, jak departamenty Komisji poradziły sobie z napotkanymi wyzwaniami. W tej sekcji zawarto podsumowanie informacji dotyczących realizacji celów kontroli wewnętrznej, zarządzania ryzykiem związanym z legalnością i prawidłowością, opłacalności kontroli oraz strategii zwalczania nadużyć finansowych. Zgodnie z wnioskami przedstawionymi pod koniec tej sekcji, które sformułowano na podstawie poświadczeń wiarygodności dotyczących zarządzania przekazanych przez wszystkie departamenty oraz poświadczenia wydanego po przeprowadzeniu audytu wewnętrznego, Komisja może – przyjmując niniejsze sprawozdanie – przejąć ogólną odpowiedzialność polityczną za zarządzanie budżetem UE na 2015 r. Sekcja 1

Wyniki i rezultaty 1.1. Skupienie się na wynikach jako jeden z priorytetów Komisji pod przewodnictwem Junckera Biorąc pod uwagę kwestie związane z dyscypliną budżetową i rywalizujące ze sobą oczekiwania wobec budżetu UE, kluczowe znaczenie ma położenie zdecydowanego nacisku na osiąganie wyników i praktycznych rezultatów. W 2015 r. realizacja tego celu wiązała się z koniecznością maksymalnego wykorzystywania elastyczności dostępnej w ramach WRF, w tym dokonania istotnych przegrupowań, aby móc kierować dostępne zasoby na realizację najpilniejszych priorytetów przy jednoczesnym utrzymaniu stabilnych ram dla inwestycji długoterminowych. Na początku swojej kadencji przewodniczący Juncker przedstawił swoje poglądy w tej kwestii, stwierdzając: „Nie wystarczy roztropnie dysponować pieniędzmi. Musimy uzyskać więcej przy mniejszych nakładach. Trzeba jak najlepiej wykorzystać budżet i inteligentnie wydatkować środki. (...) Obywatele chcą, aby nasze działania przynosiły określone rezultaty. Chcą również wiedzieć, w jaki sposób wydajemy pieniądze podatników”.

Inicjatywa „Budżet UE zorientowany na rezultaty” (BFOR) zapoczątkowana w 2015 r. przez wiceprzewodniczącą Georgievę ma umożliwić wywiązanie się z tego zobowiązania. Inicjatywa ta bazuje na istniejących ramach budżetowania zadaniowego, aby wspierać utrzymywanie nowej równowagi między zgodnością a wynikami, absorpcją funduszy i rezultatami programów. „Koncentracja, szybkość i rezultaty” to zasady przewodnie obowiązujące w odniesieniu do szeregu inicjatyw, które można podzielić na cztery kategorie: identyfikowanie obszarów, w których należy inwestować środki z budżetu UE, aby promować kluczowe priorytety i zapewnić możliwość realizowania wielu celów w odpowiednio sprawny i elastyczny sposób; lepsze inwestowanie środków z budżetu UE, aby zmaksymalizować efekt dźwigni finansowej, jaki można uzyskać dzięki tym środkom przez szersze wykorzystanie instrumentów finansowych, uproszczenie procedur i proporcjonalne, opłacalne kontrole; refleksja nad oceną wykonania budżetu UE i jego wyników w celu przyjęcia zoptymalizowanych i realistycznych ram wykonania, z uwzględnieniem sprawozdawczości w zakresie legalności i prawidłowości oraz rezultatów; zapewnienie społeczeństwu dostępu do przystępnych i zrozumiałych informacji o rezultatach, jakie udało się osiągnąć dzięki środkom z budżetu UE, oraz wykorzystanie tych informacji do owocnego dialogu z zainteresowanymi stronami, w tym w dyskusjach eksperckich i politycznych dotyczących budżetowania zadaniowego oraz na corocznej konferencji poświęconej BFOR. Jednym z przykładów lepszego informowania obywateli o rezultatach wykorzystania budżetu UE jest specjalne narzędzie internetowe EU Results, które wiceprzewodnicząca Georgieva uruchomiła we wrześniu 2015 r. podczas corocznej konferencji poświęconej BFOR. Prezentuje ono przykłady wydatków z budżetu UE i pozwala przekonać się, jaki jest praktyczny wpływ projektów realizowanych w Europie i poza nią, które UE finansuje w różnych obszarach. Choć inicjatywa BFOR opiera się na zasadzie stałego postępu, w ramach cyklu planowania i programowania strategicznego Komisji oraz w ramach procedury budżetowej pewne konkretne udoskonalenia wprowadzono już w 2015 r. Przyczyniły się one do poprawy planowania w zakresie wyników, monitorowania i sprawozdawczości zarówno w kontekście działań podejmowanych przez Komisję, jak i w kontekście działań podejmowanych w ramach wszystkich programów wydatków. Obecnie trwa przegląd wskaźników efektywności ustanowionych dla programów finansowanych z budżetu UE. Umożliwi on wybranie – na podstawie wiarygodnych dowodów – najodpowiedniejszych wskaźników do zmierzenia postępów w realizacji celów oraz dostarczy przejrzystych i bardziej kompleksowych informacji na temat wyników, które będzie można wykorzystać przy opracowywaniu rocznego budżetu UE. Kolejne usprawnienia zostaną wyszczególnione w sprawozdaniach za 2016 r. Jednym z przykładów takich usprawnień jest wieloletni plan strategiczny, jaki ma zostać przygotowany dla każdego departamentu Komisji w oparciu o ogólne cele obejmujące dziesięć priorytetów politycznych Komisji pod przewodnictwem Junckera. Plan ten będzie wspierał realizację celów strategii „Europa 2020” oraz przyczyni się do zapewnienia zgodności z zobowiązaniami ustanowionymi w Traktacie. Jeżeli chodzi o obszar należytego zarządzania finansami, osiągnięto postępy w zakresie wskaźników pomiaru służących do oceny opłacalności kontroli oraz kwot obarczonych ryzykiem w poszczególnych obszarach polityki. W pracach nad niniejszym sprawozdaniem Komisja skorzystała również z wyników pracy Służby Audytu Wewnętrznego (IAS) oraz jej zaleceń. Zgodnie ze stosowaną przez siebie metodyką i najlepszymi praktykami IAS przyjął podejście pośrednie, tj. ocenił, czy kierownictwo ustanowiło systemy kontrolne służące do pomiaru wyników (wydajność i skuteczność) podejmowanych działań, a jeżeli tak – to w jaki sposób. Aby ułatwić Komisji stosowanie przyjętej metodyki i najlepszych praktyk, w 2015 r. IAS przeprowadził szereg kontroli wykonania zadań, w ramach których sprawdził, w jaki sposób departamenty Komisji zarządzają działaniami mającymi służyć realizacji celów, które podlegają ich kontroli i mogą zostać zrealizowane dzięki prowadzonym przez nie działaniom i ich wynikom, monitorują te działania i przekazują informacje ich na temat, oraz w jaki sposób departamenty Komisji zarządzają działaniami mającymi służyć realizacji polityki UE oraz jak je monitorują i przekazują informacje ich na temat. (więcej informacji na temat kontroli wykonania zadań przeprowadzonych przez IAS – zob. załącznik 3). ---

Nowe sprawozdanie roczne dotyczące zarządzania i wyników odzwierciedla nowe podejście Komisji do sprawozdawczości w zakresie wyników. Stanowi ono również przykład działania podejmowanego przez Komisję w celu wywiązania się ze spoczywającego na niej zobowiązania do uproszczenia sprawozdawczości w zakresie wyników budżetu. Niniejsze sprawozdanie stanowi jeden z elementów zintegrowanego pakietu sprawozdawczego wspierającego proces udzielania absolutorium budżetowego. W poniższych sekcjach przedstawiono najnowsze dostępne dowody dotyczące rezultatów uzyskiwanych dzięki wykorzystaniu budżetu UE. Sekcja rozpoczyna się od krótkiego podsumowania postępów w realizacji celów strategii „Europa 2020”, po którym następuje opis wdrażania programów na lata 2014–2020 i rezultatów programów na lata 2007–2013. 1.2. Krótkie podsumowanie postępów Aby osiągnąć wyznaczony w strategii „Europa 2020” cel polegający na zapewnieniu inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, w strategii ustanowiono pięć głównych celów w obszarze zatrudnienia, badań i rozwoju, klimatu i energii, edukacji i walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym. Poszczególne państwa członkowskie przekładają te główne cele na cele krajowe. Podczas gdy państwa członkowskie są odpowiedzialne głównie za postępy w realizacji tych celów na szczeblu krajowym, budżet UE przyczynia się do realizacji głównych celów na szczeblu unijnym. Komisja monitoruje postępy w realizacji głównych celów strategii „Europa 2020” za pomocą dziewięciu wskaźników. Informacje o postępach w osiąganiu poziomów wyznaczonych za pomocą tych wskaźników są regularnie aktualizowane i publikowane na stronie internetowej Eurostatu. Na poniższym diagramie przedstawiono najnowsze dostępne dane w odniesieniu do tych dziewięciu wskaźników. Diagram ilustruje postępy, jakie udało się osiągnąć od 2008 r., oraz dystans, jaki wciąż należy pokonać, aby osiągnąć odpowiednie cele wyznaczone w strategii „Europa 2020”. Jeżeli chodzi o wskaźniki powiązane z celami środowiskowymi i celami w obszarze edukacji, odnotowano postęp w kierunku osiągnięcia głównych celów. Natomiast w przypadku celów w obszarze zatrudnienia, badań i rozwoju oraz walki z ubóstwem lub wykluczeniem społecznym należy podjąć dodatkowe wysiłki. Wykres 1: Główne cele strategii „Europa 2020” Budżet UE jest również ważnym narzędziem wspierania realizacji przekrojowych celów polityki takich jak działanie w dziedzinie klimatu i różnorodność biologiczna. Aby sprostać tym wyzwaniom i potrzebom inwestycyjnym związanym ze zmianą klimatu, UE postanowiła, że co najmniej 20 % jej budżetu na lata 2014–2020 – aż 180 mld EUR przez cały wspomniany okres – należy przeznaczyć na działania związane ze zmianą klimatu. Aby osiągnąć taki rezultat, do wszystkich głównych programów wydatków UE, w szczególności do polityki spójności, polityki rozwoju regionalnego, polityki energetycznej, transportowej, polityki w dziedzinie badań i innowacji, wspólnej polityki rolnej oraz polityki rozwojowej UE wprowadza się działania na rzecz łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej. Począwszy od projektu budżetu na 2014 r. szacunki dotyczące wydatków związanych z klimatem są corocznie monitorowane zgodnie z metodyką opartą na „wskaźnikach z Rio”. W 2015 r. całkowity wkład w uwzględnianie kwestii związanych z klimatem oszacowano na około 17 %, a w 2016 r. wkład ten powinien osiągnąć 22 %. Podobnie jak w przypadku uwzględniania działań w dziedzinie klimatu, w ramach procedury monitorowania wydatków związanych z różnorodnością biologiczną przewidziano, że 7 % budżetu na 2015 r. i 9 % budżetu na 2016 r. zostanie przeznaczone na zmniejszenie tempa utraty różnorodności biologicznej w UE i odwrócenie tendencji w tym zakresie, co będzie stanowić ważny wkład w realizację celów strategii „Europa 2020” na rzecz trwałego wzrostu gospodarczego. W kolejnych sekcjach opisano powiązania między celami programów przewidzianych w WRF na lata 2014–2020 i strategii „Europa 2020”. W odniesieniu do działów budżetowych w najbardziej bezpośredni sposób powiązanych ze strategią „Europa 2020” (1A, 1B i 2) sprawozdawczość w zakresie osiągnięć programów na lata 2007–2013 również podzielono według priorytetów strategii „Europa 2020”, przedstawiając w miarę możliwości wkład budżetu UE w realizację celów tej strategii. Wykres 2: Budżet UE na 2015 r. według działów budżetowych

W 2015 r. budżet UE wyniósł 162 273 mld EUR. Około połowę tej kwoty (48 %, czyli 78 mld EUR) przeznaczono na dział 1 „Inteligentny wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu” dzielący się na dział 1A „Konkurencyjność na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia” (10,8 %) i dział 1B „Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna” (37,2 %). Dział 2 „Trwały wzrost gospodarczy: zasoby naturalne” stanowił drugi największy obszar budżetu (39,4 %). 1.3 Konkurencyjność na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia (dział budżetowy 1A) W 2015 r. na programy w dziedzinie „Konkurencyjność na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia” (zobowiązania w dziale 1A) przeznaczono kwotę 17,55 mld EUR. Stanowi to 10,8 % całkowitych rocznych wydatków budżetowych. Do głównych programów w ramach działu budżetowego „Konkurencyjność na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia” zalicza się: program „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji, duże projekty infrastrukturalne (Galileo, międzynarodowy eksperymentalny reaktor termojądrowy (ITER), program Copernicus), program Erasmus+ na rzecz kształcenia, szkolenia, młodzieży i sportu, instrument „Łącząc Europę” finansujący wzajemne połączenia w zakresie transeuropejskich sieci transportowych, energetycznych i ICT, oraz oraz nowy Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS), będący częścią planu inwestycyjnego dla Europy.



Priorytety Komisji Programy w ramach tego działu budżetowego przyczyniają się głównie do realizacji następujących priorytetów Komisji pod przewodnictwem Junckera: „zatrudnienie, wzrost gospodarczy i inwestycje”, „jednolity rynek cyfrowy”, unia energetyczna i klimat” oraz „głębsza i sprawiedliwsza unia gospodarcza i walutowa”. Programy te przyczyniają się do realizacji takich priorytetów strategii „Europa 2020”, jak: „inteligentny i trwały wzrost gospodarczy” oraz „wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu” głównie przez tworzenie miejsc pracy i zwiększanie możliwości zatrudnienia w ramach programu „Horyzont 2020” (następca Siódmego programu ramowego w zakresie badań (7PR) i Erasmus+. Wykres 3: po lewej: udział działu 1A w całym budżecie na 2015 r. / po prawej: główne programy finansowane w 2015 r. z działu 1A. Kategoria „Inne programy” obejmuje m.in. program Unii Europejskiej na rzecz zatrudnienia i innowacji społecznych (EaSI), program „Cła” i „Fiscalis”. Kategoria „Duże projekty infrastrukturalne” obejmuje m.in. Galileo, europejski system wspomagania satelitarnego (EGNOS), program Copernicus, ITER. Wszystkie dane liczbowe w mln EUR.

1.3.1 Realizacja programów na lata 2014–2020 Od wprowadzenia nowych WRF wiele funkcji związanych z wdrożeniem programów w ramach działu 1A jest obecnie realizowanych za pośrednictwem agencji (wykonawczych lub krajowych i w niektórych przypadkach zdecentralizowanych), wspólnych przedsiębiorstw, inicjatyw podejmowanych na mocy art. 185 lub Europejskiego Banku Inwestycyjnego (w zakresie instrumentów finansowych). Program „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji Program prac na lata 2014–2015 w ramach „Horyzont 2020” został w pełni zrealizowany. Do końca 2015 r. opublikowano 198 zaproszeń do składania wniosków oraz otrzymano 78 268 wniosków. Spośród tych wniosków 10 658 znalazło się na liście głównej lub rezerwowej. Wskaźnik powodzenia w odniesieniu do wniosków wyniósł średnio 14 %, co oznacza, że nadal utrzymuje się znaczna nadwyżka wniosków i świadczy o dużym zapotrzebowaniu na środki finansowe UE w tym obszarze. Galileo, europejski system wspomagania satelitarnego (EGNOS), program Copernicus W 2015 r. przyspieszono rozmieszczanie satelitów Galileo dzięki trzem udanym próbom wyniesienia i rozmieszczeniu sześciu dodatkowych satelitów. Do grudnia 2015 r. łączna liczba wyniesionych satelitów podwoiła się do 12, z czego dziewięć było satelitami operacyjnymi, co stanowi znaczące tempo wynoszenia w świecie nawigacji satelitarnej. Liczba portów lotniczych wyposażonych w EGNOS wzrosła ze 150 (w 2014 r.) do 174 (w 2015 r.). Trwa realizacja umowy o współpracy z Ukrainą, zgodnie z którą w ramach instrumentu sąsiedztwa udostępniono kwotę 5 mln EUR na rozwój EGNOS na Ukrainie. W 2015 r. dokonano dalszych postępów w kierunku osiągnięcia pełnej operacyjności programu Copernicus, który jest programem obserwacji Ziemi. W dniu 22 czerwca 2015 r. nastąpiło pomyślne wyniesienie satelity Sentinel-2A, co rozszerzyło możliwości systemu o obrazowanie optyczne. Dzięki danym satelitarnym zgromadzonym w ramach programu Copernicus możliwe było np. wysłanie wczesnego ostrzeżenia powodziowego w Zjednoczonym Królestwie i Irlandii w 2015 r. oraz wsparcie oceny skutków trzęsienia ziemi w Afganistanie. Międzynarodowy eksperymentalny reaktor termojądrowy (ITER) W sumie Organizacja ITER podpisała 104 ze 139 zamówień na różne pakiety robocze związane z budową reaktora ITER. Stanowi to 90,5 % całkowitej wartości rzeczowej projektu. Oznacza to, że za znaczną część działalności ITER odpowiadają obecnie członkowie ITER, którzy dostarczą elementy ITER. Europejskie Wspólne Przedsięwzięcie na rzecz Realizacji Projektu ITER (F4E), odpowiedzialne za przekazywanie wkładu UE na rzecz Organizacji ITER, podpisało obecnie większość umów o dużej wartości (ponad 100 mln EUR). Od dnia 31 grudnia 2015 r. F4E podpisało 766 umów operacyjnych w sprawie zamówienia publicznego i udzieliło 145 dotacji na łączną kwotę około 2,8 mld EUR (wartość na rok 2008). Odnotowuje się jednak szereg wyzwań związanych z projektem, w szczególności pod względem opóźnień, ryzyka przekroczenia kosztów i ogólnego zarządzania. Wiele z tych zagrożeń związanych jest ze specyficznym charakterem projektu, który wykracza poza obecny stan technologii termojądrowej, oraz ze złożonymi strukturami zarządzania. Plan działania na rzecz poprawy, uwzględniający także uwagi zgłoszone przez Parlament Europejski i Trybunał Obrachunkowy w sprawozdaniach dotyczących absolutorium za 2013 r., został zatwierdzony przez zarząd F4E w marcu 2015 r. i jest obecnie realizowany. Erasmus+

Od 2014 r. program Erasmus+ objął swoim zasięgiem siedem wcześniejszych programów i nowe działania na rzecz wymiany edukacyjnej. W latach 2014–2015 ponad milion osób wzięło udział w 18 000 działań finansowanych ze środków UE o większej elastyczności pod względem mobilności, co najlepiej odzwierciedla ewolucję potrzeb studentów i system stopni naukowych (proces boloński) w całej Europie. Instrument „Łącząc Europę” (CEF) W 2015 r. na realizację 263 projektów transportowych przydzielono 12,8 mld EUR w drodze umów o udzielenie dotacji. Podpisano je w 2015 r. w następstwie zaproszeń do składania wniosków opublikowanych w ramach instrumentu „Łącząc Europę” w 2014 r. Środki z instrumentu „Łącząc Europę” przyczyniły się do inwestycji na łączną kwotę 28,3 mld EUR. Obejmuje ona wkład UE oraz środki z budżetów regionalnych i centralnych państw członkowskich, jak również pożyczki z Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI). W ramach dwóch zaproszeń do składania wniosków dotyczących komponentu energetycznego w obrębie instrumentu „Łącząc Europę”, które opublikowano w 2015 r., przydzielono kwotę 366 mln EUR na wsparcie 35 projektów dotyczących badań i robót budowlanych. Większą część wsparcia przeznaczono na projekty w regionie Morza Bałtyckiego oraz w Europie Środkowo-Wschodniej i Południowo-Wschodniej, mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa w obliczu wyzwań związanych z dostawami, z jakimi borykają się te części Europy. Wszystkie wybrane projekty miały na celu zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego i zmniejszenie izolacji państw członkowskich od ogólnounijnych sieci energetycznych. Projekty mają także przyczynić się do urzeczywistnienia europejskiego rynku energii i integracji odnawialnych źródeł energii z siecią energetyczną. Planuje się, że instrumenty finansowe przewidziane w ramach instrumentu „Łącząc Europę” zapewnią wsparcie w wysokości ok. 2 mld EUR w latach 2014–2020. W tym celu w dniu 22 lipca 2015 r. podpisano z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym umowę o delegowaniu zadań w związku z instrumentem dłużnym w ramach instrumentu „Łącząc Europę” na potrzeby wdrożenia tego instrumentu dłużnego. Ten ważny krok umożliwił uruchomienie instrumentu dłużnego na podstawie doświadczenia zdobytego dzięki instrumentom stosowanym w okresie 2007–2013, takim jak instrument gwarancji kredytowych dla projektów TEN-T i faza pilotażowa inicjatywy w zakresie obligacji projektowych. Plany prac zaproponowane przez europejskich koordynatorów dziewięciu korytarzy sieci bazowej przewidziane w rozporządzeniu w sprawie TEN-T zostały zatwierdzone przez państwa członkowskie w maju 2015 r. i oficjalnie zaprezentowane na Dniach poświęconych TEN-T w Rydze w czerwcu 2015 r. Na tej podstawie ustalono priorytety w odniesieniu do każdego korytarza i w rezultacie zadecydowano o działaniach takich jak badania, roboty budowlane i tworzenie struktury zarządzania. Pakt na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia: jak faza pilotażowa inicjatywy w zakresie obligacji projektowych przyczyniła się do pozyskania dodatkowych środków finansowych na ważne projekty infrastrukturalne Aby zintensyfikować działania ukierunkowane na realizację celów strategii „Europa 2020”, szefowie państw lub rządów państw UE przyjęli „Pakt na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia” w czerwcu 2012 r. Jednym z działań w ramach tego paktu było uruchomienie „inicjatywy w zakresie obligacji projektowych”. W toku zewnętrznej oceny fazy pilotażowej inicjatywy w zakresie obligacji projektowych zakończonej w grudniu 2015 r. oceniono szereg projektów infrastrukturalnych, które otrzymały wsparcie w ramach rozwiązania polegającego na wspieraniu jakości kredytowej obligacji projektowych w okresie od 2012 r. do lipca 2015 r. Stwierdzono wówczas, że inicjatywa w zakresie obligacji projektowych pomaga korygować wyraźną niedoskonałość rynku, gdyż zapewnia produkt, który złagodził najpoważniejsze zagrożenia związane z projektami infrastrukturalnymi realizowanymi przez inwestorów instytucjonalnych. W związku z tym faza pilotażowa inicjatywy w zakresie obligacji projektowych miała przyczynić się do zwiększenia udziału sektora prywatnego w długoterminowym finansowaniu na rynku kapitałowym dużych projektów w dziedzinach takich jak transeuropejskie sieci transportowe, transeuropejskie sieci energetyczne, ICT i sieci szerokopasmowe. Ponadto kluczowe znaczenie dla rozwoju inicjatywy miały ustalenia między Komisją Europejską i EBI dotyczące podziału ryzyka oraz wkład przekazany przez UE. Umożliwiło to EBI przeprowadzenie bardziej ryzykownych i większych transakcji oraz poszerzenie bazy inwestorów. Ponadto w ocenie wykazano, że efekt dźwigni finansowej osiągnięty w pięciu transakcjach objętych wsparciem jakości kredytowej obligacji projektowych, które zgodnie ze stanem na dzień 31 lipca 2015 r. (tj. data graniczna przeprowadzenia oceny) zawarto przy użyciu dostępnego wkładu UE, wyniósł 12,9; zaś oczekiwany efekt dźwigni finansowej wszystkich transakcji objętych wsparciem jakości kredytowej obligacji projektowych, które miały zostać zawarte przy użyciu istniejącego wsparcia budżetowego UE, wyniósł 18,6 (4 270 mln EUR w kosztach inwestycji podzielonych przez 230 mln EUR wkładu z budżetu UE), co jest w pełni zgodne z oczekiwaniami. W ciągu pierwszych trzech miesięcy 2016 r. podpisano dwie kolejne umowy w sprawie transakcji objętych wsparciem jakości kredytowej obligacji projektowych przy wsparciu z budżetu UE, w wyniku czego łączna liczba transakcji podpisanych w ramach inicjatywy w zakresie obligacji projektowych (w tym transakcji prowadzonych na własne ryzyko EBI) wyniosła 10. Program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (COSME) W 2015 r. mechanizm koncentracji wydatków na wstępie wprowadzony w odniesieniu do Funduszu Gwarancji Kredytowych (LGF) w ramach COSME przyczynił się do wniesienia jeszcze bardziej znaczącego wkładu w finansowanie bardziej ryzykownych transakcji MŚP, niż miałoby to miejsce bez gwarancji EFIS – (18 podpisanych umów gwarancyjnych na łączną kwotę zobowiązań prawnych w wysokości 163 mln EUR). Oczekuje się, że na wzmocnionym Funduszu Gwarancji Kredytowych skorzystają przede wszystkim przedsiębiorstwa typu start-up i mniejsze MŚP, które mają największe trudności w dostępie do finansowania. Od dnia 30 września 2015 r. ponad 30 000 MŚP otrzymało już środki finansowe na łączną kwotę ponad 700 mln EUR. Od dnia 31 grudnia 2015 r. ponad 51 000 MŚP otrzymało już środki finansowe na kwotę prawie 1 300 mln EUR w ramach wzmocnionego Funduszu Gwarancji Kredytowych COSME.

Około 450 000 MŚP skorzystało z usług za pośrednictwem Europejskiej Sieci Przedsiębiorczości, począwszy od usług polegających na dostarczaniu informacji na temat kwestii związanych z UE po specjalistyczne usługi doradcze lub usługi ułatwiające partnerstwo między MŚP przez udział w wyjazdach w celach gospodarczych i imprezach służących nawiązywanie kontaktów. Celem jest zwiększenie konkurencyjności MŚP i ich zdolności innowacyjnych za pomocą 3 000 pracowników sieci obecnych we wszystkich regionach UE i 35 państwach spoza UE. 625 organizacji uczestniczących udzieliło specjalistycznych porad 60 000 MŚP w zakresie dostępu do finansowania, praw własności intelektualnej, przeglądów biznesowych i technologicznych oraz zasobooszczędności. Około 22 000 MŚP wzięło udział w imprezach służących nawiązywaniu kontaktów. Działania te zaowocowały szczególnymi osiągnięciami (3 190) zgłoszonymi przez przedsiębiorstwa i wieloma sukcesami. Program „Erasmus” dla młodych przedsiębiorców daje nowym lub aspirującym przedsiębiorcom szansę uczenia się od doświadczonych przedsiębiorców prowadzących małe przedsiębiorstwa w innych państwach. Do tej pory zarejestrowano prawie 12 000 profili przedsiębiorców oraz ustanowiono 3 900 kontaktów z udziałem 7 700 przedsiębiorców. Plan inwestycyjny dla Europy Jednym z priorytetów Komisji w 2015 r. było przygotowanie wdrożenia planu inwestycyjnego dla Europy, który zainicjowano w 2014 r. Uruchomienie środków finansowych Podstawą planu inwestycyjnego jest Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS) zarządzany przez grupę EBI. Na koniec maja 2016 r. grupa EBI zatwierdziła projekty EFIS o łącznej wartości inwestycyjnej około 100 mld EUR poparte wsparciem finansowym ze strony EFIS o wartości 9,3 mld EUR na inwestycje w infrastrukturę i innowacje oraz wsparciem o wartości 3,5 mld EUR na rzecz MŚP, co świadczy o udanym wprowadzeniu instrumentu. Całkowity wpływ na gospodarkę będzie można kompleksowo ocenić dopiero po pełnym wdrożeniu inicjatywy. W maju 2016 r. Komisja przedstawiła pierwsze sprawozdanie w sprawie zarządzania funduszem gwarancyjnym EFIS w 2015 r. zgodnie z wymogami podstawy prawnej. Wspieranie inwestycji w gospodarce realnej W 2015 r. podjęto również istotne wysiłki na rzecz uruchomienia dwóch kluczowych narzędzi zwiększających dostępność planu inwestycyjnego dla promotorów projektów: Europejskie Centrum Doradztwa Inwestycyjnego (ECDI) rozpoczęło działalność w dniu 1 września 2015 r., natomiast dnia 1 czerwca 2016 r. uruchomiono Europejski portal projektów inwestycyjnych (EIPP). Europejskie Centrum Doradztwa Inwestycyjnego (ECDI) stanowi pojedynczy punkt kontaktowy, w którym promotorzy projektów mogą uzyskać wsparcie techniczne, wskazówki i porady. Według stanu na koniec maja 2016 r. Centrum rozpatrzyło ponad 160 wniosków. EBI i Komisja Europejska prowadziły ścisłą współpracę z grupą kluczowych krajowych banków prorozwojowych i przygotowały protokół ustaleń dotyczący ewentualnej współpracy między ECDI a krajowymi bankami prorozwojowymi. Do końca maja 2016 r. protokół ustaleń został podpisany przez 18 krajowych banków prorozwojowych z 16 państw członkowskich. Stworzony przez Komisję Europejski portal projektów inwestycyjnych został opracowany jako publicznie dostępny portal internetowy zapewniający promotorom projektów mającym siedzibę w UE możliwość zwiększenia widoczności ich projektów dla potencjalnych inwestorów międzynarodowych. Tworzenie warunków sprzyjających inwestycjom Aby poprawić otoczenie biznesowe i warunki finansowania, w planie inwestycyjnym przewidziano postępy w obszarze jednolitego rynku cyfrowego, unii energetycznej i unii rynków kapitałowych. Od wybuchu kryzysu inwestycje rozwijały się w różny sposób w poszczególnych państwach – dotyczy to zarówno inwestycji prywatnych, jak i publicznych. W dalszym ciągu można zaobserwować bariery regulacyjne i pozaregulacyjne utrudniające inwestycje. Identyfikowanie i usuwanie czynników utrudniających inwestowanie ma przyczynić się do poprawy ramowych warunków oraz ograniczania biurokracji i regulacyjnych „wąskich gardeł”. W ramach europejskiego semestru Komisja prowadzi zorganizowany dialog z państwami członkowskimi, aby pomóc im usunąć krajowe bariery utrudniające inwestycje. Wsparcie na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) System poręczeń dla MŚP, na potrzeby którego zaciągnięto zobowiązanie z budżetu UE w wysokości 649,90 mln EUR, umożliwił pozyskanie przez 381 592 MŚP finansowania w postaci 463 295 pożyczek na łączną kwotę 20,7 mld EUR. Efekt dźwigni w ramach systemu poręczeń dla MŚP wynosi 38,6.





W ramach Instrumentu na rzecz Wysokiego Wzrostu i Innowacji w MŚP zainwestowano 555 mln EUR z zasobów UE w fundusze venture capital. Dzięki tym środkom 437 kwalifikowalnych jednostek, w których dokonano inwestycji (MŚP), mogło pozyskać niemal 3,12 mld EUR. Efekt dźwigni w ramach Instrumentu na rzecz Wysokiego Wzrostu i Innowacji w MŚP wynosi około 5,6. Takie MŚP odnotowały większy wzrost sprzedaży, wartości aktywów i poziomu zatrudnienia niż przedsiębiorstwa, które nie otrzymały wsparcia w formie kapitału własnego lub funduszy venture capital. Przedsiębiorstwa te są również mniej narażone na ryzyko niewykonania zobowiązania niż inne przedsiębiorstwa. 1.3.2. Rezultaty programów realizowanych w ramach WRF na lata 2007–2013 Aspekty dotyczące wdrażania Przeprowadzona niedawno ocena ex post siódmego programu ramowego (7PR) wykazała, że w ciągu siedmiu lat realizacji programu (2007–2013) opublikowano 487 zaproszeń do składania wniosków i otrzymano prawie 136 000 kwalifikowalnych wniosków. Sfinansowano ok. 25 000 projektów, w realizacji których wzięło udział ponad 134 000 uczestników ze 170 różnych państw. Ogółem w realizacji projektów wzięło udział ok. 29 000 organizacji, z których ponad 70 % stanowiły podmioty wchodzące na rynek. MŚP stanowiły ponad 50 % wszystkich organizacji branżowych objętych umowami o udzielenie dotacji. Ponadto 7PR, który był realizowany z udziałem ponad 7 800 uczestników z niestowarzyszonych państw trzecich i przy wsparciu w wysokości 700 mln euro z Komisji Europejskiej, wniósł istotny wkład w realizację priorytetu Komisji pod przewodnictwem Junckera „UE jako podmiot na arenie międzynarodowej”. Dzięki uproszczeniom w ramach 7PR uczestnicy zaoszczędzili ponad 550 mln EUR w porównaniu z 6PR. Ocena przeprowadzona przez Agencję Wykonawczą ds. Badań Naukowych (REA), która zarządza znaczną częścią programu „Horyzont 2020”, wykazała, że faktyczne koszty funkcjonowania REA w latach 2012–2015 były o 34,8 mln EUR (15 %) niższe niż pierwotne szacunki z uwagi na oszczędności kosztów związanych z personelem i wydatkami na infrastrukturę. Faktyczne oszczędności uzyskane dzięki przekazaniu programu REA były o 24 % wyższe, niż pierwotne szacowano (53,4 mln EUR w porównaniu z 43,1 mln EUR). Analiza faktycznych kosztów działalności Agencji Wykonawczej Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERCEA), która zarządzała częścią programu „Horyzont 2020” związaną z Europejską Radą ds. Badań Naukowych (ERBN) w latach 2012–2015, wykazała, że koszty te były o 20,6 mln EUR (12 %) niższe niż pierwotne oszacowania z uwagi na oszczędności kosztów pośrednich. Natomiast faktyczne wydatki związane z personelem były wyższe niż oszacowania na lata 2014–2015. Faktyczne oszczędności uzyskane dzięki przekazaniu programu ERCEA były nieznacznie wyższe niż pierwotne oszacowania (46,5 mln EUR w porównaniu z 44,6 mln EUR). W styczniu 2014 r. Agencja Wykonawcza ds. Transeuropejskiej Sieci Transportowej przekształciła się w Agencję Wykonawczą ds. Innowacyjności i Sieci (INEA). Odpowiada ona m.in. za wdrażanie pewnych części programu związanego z instrumentem „Łącząc Europę” (transport, energia i telekomunikacja) oraz programów szczegółowych programu „Horyzont 2020” dotyczących transportu i energii. Ocena ex post obejmująca lata 2011–2013 wykazała, że powierzenie obowiązku wdrażania programu TEN-T agencji stanowiło najbardziej opłacalne spośród dostępnych rozwiązań. Dzięki temu w ramach budżetu UE zaoszczędzono 8,8 mln EUR w porównaniu z kosztami, jakie zostałyby poniesione w przypadku, gdyby program był wdrażany wewnętrznie. Wkład w osiągnięcia polityki Inteligentny wzrost W wynikach oceny ex post 7PR przeprowadzonej w 2015 r. przedstawiono osiągnięcia 12 149 ukończonych projektów 7PR (czyli ok. 50 % wszystkich projektów 7PR). Choć nadal jest za wcześnie, aby formułować ostateczne wnioski w kwestii wpływu 7PR na rynek, zgodnie z szacunkami przedstawionymi w ocenie 7PR wywiera pośredni wpływ gospodarczy, który można wycenić na 500 mld EUR w okresie 25 lat lub na około 20 mld EUR rocznie i który przejawia się wzrostem produktu krajowego brutto (PKB).

Dzięki krótkoterminowym efektom dźwigni i długoterminowym efektom mnożnikowym każde euro wydane w ramach 7PR wywarło szacunkowy pośredni i bezpośredni wpływ gospodarczy o wartości około 11 EUR w formie innowacji, nowych technologii i produktów. Z oceny ex post 7PR wynika, że dzięki realizacji projektów 7PR wniesiono 1 700 zgłoszeń patentowych i odnotowano ponad 7 400 przypadków wykorzystania odkryć do celów komercyjnych. Ponieważ ponad połowa projektów 7PR jest w dalszym ciągu realizowana, oczekuje się, że zgłaszany wpływ będzie zwiększał się w kolejnych latach. Projekty otrzymujące wsparcie z 7PR osiągnęły wyższe końcowe poziomy gotowości technologicznej, które stanowią orientacyjną miarę pozwalającą ocenić ich potencjał innowacyjny, niż projekty realizowane przez organizacje biorące udział w 6PR. Z analizy przeprowadzonej w ramach badania wspólnotowego na temat innowacji wynika, że innowacyjne przedsiębiorstwa otrzymujące wsparcie z 7PR częściej wprowadzały na rynek innowacje w zakresie produktów, procesów lub usług oraz że obroty uzyskiwane przez nie dzięki innowacjom były średnio wyższe niż analogiczne obroty uzyskiwane przez przedsiębiorstwa, które nie otrzymywały wsparcia z 7PR. Podobnie wyniki analizy scenariusza alternatywnego przeprowadzonej, aby stwierdzić, jaka jest „średnia liczba zgłoszeń patentowych na badacza”, wskazują, że średnio badacze w organizacjach biorących udział w 7PR zazwyczaj dokonują zgłoszeń patentowych częściej niż badacze w organizacjach, które nie biorą udziału w programach ramowych UE. 7PR okazał się szczególnie skuteczny w dążeniu do osiągnięcia doskonałości naukowej. Jak dotąd projekty 7PR zaowocowały 170 000 publikacjami. Odsetek publikacji, które udostępniono w ramach otwartego dostępu, wynosi 54 %. Udział publikacji 7PR wśród 1 % najczęściej cytowanych publikacji wynosi średnio 3,6 %. Odsetek ten jest o 2,8, 2 i 3,6 razy wyższy niż średni odsetek dla – odpowiednio – UE, Stanów Zjednoczonych i świata. Liczba publikacji w czołowych czasopismach naukowych uznających dofinansowanie przez ERBN oraz fakt, że 11 laureatów Nagrody Nobla i 5 laureatów medalu Fieldsa korzystało ze wsparcia ERBN, najlepiej świadczy o doskonałości naukowej ERBN. W 7PR brało udział 13 000 MŚP, które otrzymały dofinansowanie w wysokości 6,4 mld EUR. Kwota ta znacznie przekracza wynoszącą 15 % wartość docelową finansowania na rzecz MŚP w kontekście programu współpracy w ramach 7PR ustanowioną przez Radę i Parlament Europejski na początku realizacji 7PR. Wyniki analiz ekonometrycznych wskazują, że MŚP biorące udział w 7PR uzyskiwały o 38 % lepsze wyniki w zakresie wzrostu zatrudnienia i przychodów operacyjnych niż grupa kontrolna. Przykład europejskiej wartości dodanej W opinii respondentów, którzy wzięli udział w internetowych konsultacjach z zainteresowanymi stronami poświęconych ocenie ex post 7PR, przezwyciężanie ogólnoeuropejskich wyzwań przy pomocy europejskiej działalności badawczej stanowi jeden z trzech najistotniejszych elementów europejskiej wartości dodanej w porównaniu z działaniami podejmowanymi przez państwa członkowskie (pozostałe dwa elementy to zwiększanie konkurencji w obszarze badań i zwiększanie mobilności badaczy). W ramach programu „Horyzont 2020”, następcy 7PR, Komisja Europejska wprowadza szereg nagród w kategorii „wyzwanie społeczne”. Nagrody w ramach programu „Horyzont 2020” obejmują nagrody pieniężne dla tych, którzy najskuteczniej sprostali określonemu wyzwaniu. Działają one jako zachęta do wprowadzania innowacji. Nagrody określają cel, a nie kim powinien być innowator lub jak należy ten cel osiągnąć. W 2014 r. niemiecka firma biofarmaceutyczna CureVac GmbH zdobyła nagrodę za innowacyjność i otrzymała 2 mln EUR za postęp w pracach nad nowatorską technologią umożliwiającą przechowywanie szczepionek ratujących życie w każdej temperaturze otoczenia, co eliminuje jedną z największych przeszkód w stosowaniu szczepionek w krajach rozwijających się. W 2015 r. nagroda przyciągnęła dodatkowe prywatne inwestycje w badania, gdy Fundacja Billa i Melindy Gates zobowiązała się zainwestować 46 mln EUR w CureVac, aby przyspieszyć rozwój innowacyjnej technologii wytwarzania szczepionek i produkcję szeregu szczepionek przeciwko chorobom zakaźnym. Efektem działań „Maria Skłodowska-Curie” prowadzonych w ramach 7PR było przyznanie badaczom (w tym 10 000 doktorantów) ponad 50 000 stypendiów. Stypendyści reprezentują 148 różnych narodowości z 86 państw na całym świecie, co sprawia, że działanie „Maria Skłodowska-Curie” stanowi najbardziej międzynarodową część 7PR. Działanie „Maria Skłodowska-Curie” przyczyniło się do zatrzymania najlepszych badaczy w Europie, gdyż prawie 34 % z stypendystów było obywatelami państw spoza UE, a 46 % badaczy, którzy przybyli do Europy z państw uprzemysłowionych, zostało w Europie po zakończeniu stypendium w ramach działania „Maria Skłodowska-Curie” (chociaż nie jest możliwe zmierzenie bezpośredniego wpływu programu). Wyniki badań pokazują, że około 80 % osób uczestniczących w działaniu „Maria Skłodowska-Curie” uważa, że stypendium zwiększyło ich perspektywy zawodowe. Świadczy to o tym, że osoby, które otrzymały wsparcie finansowe, doceniają wkład programu w rozwój swoich karier naukowych. Trwały wzrost gospodarczy Program Inteligentna Energia dla Europy (IEE) przyniósł wymierne korzyści: od 2007 r. w ramach projektów IEE dostarczono energię ze źródeł odnawialnych w ilości równej rocznemu zużyciu energii elektrycznej przez 7 mln obywateli, zaoszczędzono energię pierwotną w ilości równej rocznemu zużyciu energii elektrycznej w ponad 2 mln gospodarstw oraz oczekuje się, że projekty te doprowadzą do uruchomienia inwestycji w dziedzinie zrównoważonej energii o wartości 4 mld EUR. Ze wstępnych szacunków rocznych oszczędności w zakresie energii pierwotnej oczekiwanych w związku z trwającymi projektami IEE wynika, że powinny one przekroczyć 312 000 ton oleju ekwiwalentnego (toe) na rok. W ramach programu Inteligentna Energia dla Europy udało się dotrzeć do ponad 40 mln osób na całym świecie. W ramach oceny wskazano, że oczekiwany średni efekt dźwigni w przypadku projektów w zakresie ekoinnowacji wynosi około 20 (1 EUR inwestycji publicznych generuje 20 razy większy efekt dźwigni w przypadku przychodów brutto, dwa lata po zakończeniu projektu) ze średnim wzrostem zatrudnienia netto wynoszącym około osiem osób (na pełny etat) na jeden projekt. W ujęciu kasowym szacuje się, że wartość całkowitych globalnych korzyści środowiskowych i gospodarczych wynikających z inicjatywy w zakresie ekoinnowacji w ramach programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji wynosi ponad 1,6 mld EUR na przestrzeni pięciu lat.

Zwiększenie bezpieczeństwa, przystępności cenowej i zrównoważonego charakteru energii Na początku 2015 r. UE podjęła zobowiązanie do zapewnienia obywatelom i przedsiębiorstwom bezpiecznych dostaw taniej energii, przy jednoczesnym zwalczaniu przyczyn zmiany klimatu. W lutym UE uruchomiła unię energetyczną, która ma przynieść oszczędności finansowe i energetyczne konsumentom, być korzystna dla środowiska, promować konkurencyjny rynek energetyczny i zapewnić bezpieczeństwo dostaw. W lipcu przedstawiono szereg stosownych wniosków, w których dokonano przeglądu unijnego systemu handlu emisjami, uproszczono zasady etykietowania energetycznego oraz zapewniono konsumentom większe korzyści. Komisja rozpoczęła również konsultacje społeczne na temat nowej struktury rynku energii elektrycznej. W lutym Komisja przedstawiła komunikat dotyczący realizacji celu polegającego na osiągnięciu elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych na poziomie 10 % we wszystkich państwach członkowskich do 2020 r. Do końca 2015 r. ukończono już kilka połączeń międzysystemowych, między innymi pomiędzy państwami bałtyckimi na północy, na półwyspie Iberyjskim na południu oraz pomiędzy Maltą a resztą UE. We wrześniu Komisja przyjęła nowy europejski strategiczny plan w dziedzinie technologii energetycznych (plan EPSTE). Jego celem jest przyspieszenie rozwoju i wdrażania technologii niskoemisyjnych oraz zacieśnienie współpracy między państwami członkowskimi. W listopadzie Komisja opublikowała pierwsze roczne sprawozdanie na temat stanu unii energetycznej, w którym omówiono postępy poczynione od momentu przyjęcia strategii ramowej na rzecz unii energetycznej. Realizacja tej strategii wymaga jednak dalszych wysiłków, a rok 2016 będzie miał pod tym względem zasadnicze znaczenie. Ponadto UE odegrała kluczową rolę jako pośrednik w przygotowaniu pierwszego w historii globalnego i prawnie wiążącego porozumienia w sprawie klimatu, które zostało zawarte w grudniu w Paryżu przez 195 państw. W porozumieniu tym przedstawiono ogólnoświatowy plan działań, które maja zapobiec niebezpieczeństwom związanym ze zmianą klimatu na całym świecie przez ograniczenie globalnego ocieplenia do wartości znacznie poniżej 2° C. Jest ono również wyraźnym sygnałem dla inwestorów, przedsiębiorstw i decydentów, że czysta energia to nasza przyszłość, a odejście od szkodliwych dla środowiska paliw kopalnych jest koniecznością. Wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu Z oceny ex post 7PR wynika, że chociaż 7PR nie utworzono konkretnie po to, aby zapewnić miejsca pracy, program ten przyczyni się bezpośrednio do powstania 130 000 miejsc pracy w sektorze badań w ciągu 10 lat i pośrednio 160 000 dodatkowych miejsc pracy w ciągu 25 lat. Dzięki działaniom „Maria Skłodowska-Curie” zwiększono zdolność do zatrudnienia, możliwości w zakresie rozwoju kariery i mobilności badaczy w Europie i poza nią. Po zakończeniu stypendium 95 % uczestników działania „Maria Skłodowska-Curie” zatrudnionych było przez okres dwóch lat. 7PR sprzyjał zatrudnianiu badaczy na dłuższe okresy, gdyż duży odsetek (43 %) badaczy tymczasowo zatrudnionych do projektów pozostał w zespołach badawczych beneficjenta po zakończeniu projektu. Jeden na dwóch europejskich absolwentów, który studiuje lub odbywa szkolenie za granicą, korzysta z programu Erasmus, a z dowodów zgromadzonych w programie Erasmus wynika, że zwiększa on przewagę tego studenta w zakresie zdolności do zatrudnienia nad studentem niemobilnym o 45 %. W przypadku studentów z Europy Wschodniej prawdopodobieństwo doświadczenia długotrwałego bezrobocia było 83 % mniejsze, jeżeli uczestniczyli wcześniej w programie Erasmus. Z badania przeprowadzonego wśród uczestników programu „Erasmus” dla młodych przedsiębiorców wynika, że ponad jedna trzecia przyszłych przedsiębiorców, którzy wzięli udział w programie, faktycznie rozpoczęła działalność; a dwie trzecie doświadczonych przedsiębiorców uczestniczących w programie zyskało nowe pomysły lub fachową wiedzę techniczną, weszło na nowe rynki i zwiększyło swoje obroty.



1.4 Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna (dział budżetowy 1B) W ramach działu budżetowego 1B na 2015 r. na realizację programów przeznaczono kwotę 60,4 mld EUR, co stanowi 37,2 % całkowitego budżetu UE na 2015 r.

Wykres 4: po lewej: główne programy finansowane w 2015 r. z działu 1B.. Kategoria „Inne” obejmuje m.in. „Najbardziej oddalone i słabo zaludnione regiony” oraz „Europejski Fundusz Pomocy Najbardziej Potrzebującym”./ Po prawej udział działu 1B w całym budżecie na 2015 r. Wszystkie dane liczbowe w mln EUR. Dział 1B WRF obejmuje „Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego” (EFRR), „Fundusz Spójności” (FS), „Europejski Fundusz Społeczny” (EFS) – w tym „Inicjatywę na rzecz zatrudnienia ludzi młodych” (YEI) (szczególny przydział na zapewnienie kwoty równoważnej), a także „Europejski Fundusz Pomocy Najbardziej Potrzebującym” (FEAD). Wszystkie te programy są realizowane w ramach zarządzania dzielonego. Priorytety Komisji: EFRR, FS i EFS tworzą politykę spójności UE i dysponują budżetem w wysokości 351,8 mld EUR na lata 2014–2020. Polityka ta jest najważniejszym instrumentem inwestycyjnym UE służącym realizacji celów strategii „Europa 2020”, wspierającym wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy na szczeblu UE oraz reformy strukturalne na szczeblu krajowym. Interwencje w ramach polityki spójności przyczyniają się do realizacji kilku priorytetów Komisji pod przewodnictwem Junckera, a w szczególności priorytetów takich jak: „zatrudnienie, wzrost gospodarczy i inwestycje”, „jednolity rynek cyfrowy” oraz „unia energetyczna i klimat”. Polityka spójności przyczynia się również do rozwoju rynku wewnętrznego oraz szeregu działań związanych z reagowaniem na kryzys uchodźczy i polityką migracyjną. Zreformowana polityka spójności na latach 2014–2020 została w pełni dostosowana do strategii „Europa 2020” na rzecz „inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu”. Finansowanie z Funduszu Spójności stanowi ponad 60 % budżetu na inwestycje publiczne w kilku państwach członkowskich i nadal odgrywa kluczową rolę we wspieraniu wieloletnich strategii inwestycyjnych. W jaki sposób polityka spójności przyczynia się do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów Zgodnie z ramami prawnymi obejmującymi europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne programy współfinansowane z tych funduszy w okresie 2014–2020 uwzględniają wszystkie istotne zalecenia dla poszczególnych krajów w kontekście europejskiego semestru. Programy operacyjne zostały ściśle dostosowane do poprzednich zaleceń dla poszczególnych krajów, a ich zatwierdzenie zależało od wdrożenia szeregu reform (warunków wstępnych) w celu ułatwienia stosowania i skuteczności europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Takie silne zintegrowanie zreformowanej polityki spójności z nowym zarządzaniem gospodarką UE w ramach WRF na lata 2014–2020 przyczynia się do zwiększenia zdolności reagowania polityki na zmieniające się warunki gospodarcze i narastające zaburzenia równowagi. Chociaż główne wysiłki Komisji były powiązane z pomyślnym zakończeniem negocjacji dotyczących programów na lata 2014–2020, przez cały 2015 r. Komisja wdrożyła również ukierunkowane działania w celu rozwiązania problemów specyficznych dla poszczególnych państw i zwiększenie zdolności państw członkowskich do skutecznego zakończenia ich programów na lata 2007–2013. 1.4.1 Realizacja programów na lata 2014–2020 Do końca 2015 r. Komisja przyjęła wszystkie programy operacyjne (PO) w ramach polityki spójności na lata 2014–2020, umożliwiając tym samym rozpoczęcie ich realizacji w terenie. Ulepszenia wprowadzone na lata 2014–2020 zapewniają, aby programy były bardziej ukierunkowane na wyniki, a potrzeby inwestycyjne powiązane z określonymi celami i priorytetami, wraz z odpowiednimi wskaźnikami i wartościami docelowymi dotyczącymi produktów i rezultatów. Każdy program posiada ramy wykonania, na podstawie których ocenia się jego realizację. Dzięki temu możliwe jest prowadzenie sprawozdawczości i dokonywanie oceny postępów w przejrzysty sposób w zakresie realizacji celów programu. Na koniec 2015 r. państwa członkowskie wybrały już ponad 100 000 projektów. Komunikat „Inwestycje na rzecz zatrudnienia i wzrostu gospodarczego – maksymalizowanie wkładu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych” opublikowany przez Komisję w grudniu 2015 r. zawiera szczegółowy przegląd inwestycji prowadzonych w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych zaplanowanych na okres programowania 2014–2020 oraz ich oczekiwanych rezultatów.

Zasadniczo szacuje się, że realizacja programów na lata 2014–2020 finansowanych z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych będzie miała pozytywny wpływ, w porównaniu ze stanem obecnym, przede wszystkim na wzrost PKB i że będzie on utrzymywał się długo po ich zakończeniu. Oczekiwany wpływ jest szczególnie istotny dla 13 państw członkowskich UE, dla których europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne stanowią znaczną część inwestycji publicznych. W przypadku tych państw członkowskich oczekuje się, że różnica osiągnie w porównaniu ze stanem obecnym poziom +2,7 % pod koniec realizacji i że utrzyma się stale powyżej poziomu 2 % przez co najmniej 10 lat po 2020 r. Informacje na temat realizacji i wyników zostaną przede wszystkim przedstawione w rocznych sprawozdaniach z realizacji dotyczących programów EFRR-FS i EFS, i będą ściśle monitorowane przez Komisję. Pierwsze roczne sprawozdania z realizacji państwa członkowskie muszą złożyć w czerwcu 2016 r. Warunki wstępne dotyczące realizacji Warunki wstępne to jedne z kluczowych nowych elementów zreformowanej polityki spójności, mające na celu zwiększenie efektywności funduszy. Są to warunki ramowe, które mają zapewnić skuteczność inwestycji i które powinny być spełnione na samym początku – najpóźniej w ciągu pierwszych lat realizacji. Chociaż do czasu zatwierdzenia programów spełniono około 75 % wszystkich warunków wstępnych, około 750 warunków nie zostało spełnionych (np. plany rozwoju transportu będące podstawą inwestycji transportowych). Plany działania dotyczące ich realizacji najpóźniej do końca 2016 r. zostały uzgodnione z Komisją. W realizacji tych planów działania odnotowano pewne opóźnienia: z 470 planów działania, które pierwotnie zaplanowano zrealizować do końca 2015 r., 142 plany działania zakończono w 2015 r. wraz z trzema planami działań zaplanowanymi na 2016 r.. Komisja ściśle monitoruje sytuację w zakresie planów działania związaną ze spełnieniem warunków wstępnych i będzie nadal ją monitorować przez cały 2016 r. Wyznaczenie to kolejny nowy element zreformowanej polityki spójności mający na celu zwiększenie poziomu pewności przez zwiększenie odpowiedzialności państw członkowskich zgodnie z zasadą pomocniczości. Jest to proces, w którym państwa członkowskie wyznaczają organy odpowiedzialne za zarządzanie programami i ich kontrolowanie, oraz zapewniają ustanowienie w odpowiedni sposób adekwatnych systemów od początku danego okresu. Po zakończeniu tego procesu uczestnicy programów mogą zacząć przedkładać Komisji wnioski o płatność. Państwa członkowskie wyznaczyły pierwsze organy w 2015 r. Pod koniec 2015 r. państwa członkowskie powiadomiły Komisję o wyznaczeniu organów programowych dla 20 % programów EFS, EFRR i FS, w wolniejszym tempie w porównaniu ze wstępnym harmonogramem. Komisja zapewnia jednak wsparcie państwom członkowskim, aby pomóc im w przezwyciężeniu napotkanych trudności. Szczególne wsparcie dla Grecji W ramach środków podjętych w celu udzielenia pomocy Grecji uzgodniono zwiększenie płatności zaliczkowych w odniesieniu do funduszy strukturalnych w okresie programowania 2014–2020, przy 100 % stopie finansowania ze strony UE w odniesieniu do wydatków kwalifikowalnych oraz wczesnym uruchomieniu pozostałych 5 % w odniesieniu do programów na lata 2007–2013. Skumulowane skutki wyniosły 2 mld EUR (1 mld w 2015 r. i 1 mld w 2016 r.). Inicjatywa na rzecz zatrudnienia ludzi młodych (YEI) Jeżeli chodzi o Inicjatywę na rzecz zatrudnienia ludzi młodych (YEI), w pierwszym zestawie danych z monitorowania dostarczonych przez państwa członkowskie w kwietniu 2015 r. (data graniczna przypadająca na koniec 2014 r.) przedstawiono zagregowane dane na temat około 138 000 uczestników. Główny zidentyfikowany problem dotyczył braku finansowania publicznego na działania w ramach Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych. Z tego powodu Komisja zaproponowała zwiększenie płatności zaliczkowych w odniesieniu do Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych do 30 % w 2015 r. w celu ułatwienia finansowania początkowych środków. Te płatności zaliczkowe wypłacono z budżetu UE na 2015 r. Z dalszych badań i wywiadów przeprowadzonych z instytucjami zarządzającymi w 2015 r. wynika, że wdrażanie Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych rozpoczęło się w większości kwalifikujących się państw członkowskich. Od listopada 2015 r. dziesięć państw członkowskich poinformowało, że na realizację konkretnych działań przeznaczyło już 75 % lub więcej swojego budżetu na Inicjatywę na rzecz zatrudnienia ludzi młodych. Ogólnie rzecz biorąc, w przypadku 20 państw członkowskich wdrażających Inicjatywę na rzecz zatrudnienia ludzi młodych całkowity koszt operacji wybranych do wsparcia wyniósł na koniec grudnia 2015 r. 3,3 mld EUR, a beneficjenci zadeklarowali kwotę w wysokości 380 mln EUR. Według tego samego badania do listopada 2015 r. większym państwom członkowskim lub głównym odbiorcom Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych udało się zaangażować tysiące osób młodych – Włochy (około 375 000 osób, z którymi się skontaktowano lub którzy już uczestniczą w działaniach), Portugalia (100 000), Grecja (32 000), Francja (32 000) i Węgry (16 000). Inicjatywa dotycząca MŚP

Rozpoczął się także proces wdrażania inicjatywy dotyczącej MŚP, która jest wspólnym instrumentem finansowym Komisji i grupy EBI (Europejskiego Banku Inwestycyjnego i Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego). Służy on stymulowaniu finansowania MŚP przez zapewnienie częściowego pokrycia ryzyka związanego z portfelami kredytów dla MŚP będącymi w posiadaniu instytucji finansowych, które tych kredytów udzieliły. Odpowiednie produkty, które są równie atrakcyjne dla banków, jak i MŚP, mogą bardzo skuteczne przyczynić się do szybkiego i efektywnego zapewniania kapitału dłużnego gospodarce realnej, tworzenia miejsc pracy i stymulowania wzrostu gospodarczego. Proces wdrażania rozpoczął się już w kilku państwach członkowskich (Bułgarii, Hiszpanii, na Malcie), a kilka innych państw (wśród nich Rumunia, Włochy i Finlandia) także zgłosiło zamiar przystąpienia do inicjatywy. Tworzenie miejsc pracy oraz poprawa warunków na rynku pracy Oprócz wsparcia ze strony budżetu UE i specjalnych programów Komisja przyczyniła się również do poprawy sytuacji w zakresie miejsc pracy i zatrudnienia w UE przez szereg inicjatyw: -zainicjowano nowy Europejski pakt na rzecz młodzieży w celu utworzenia 10 000 partnerstw między sektorem biznesu a instytucjami kształcenia oraz co najmniej 100 000 nowych praktyk zawodowych, staży i stanowisk najniższego szczebla do końca 2017 r.; -rozpoczęto nowy dialog społeczny z szeroką grupą partnerów społecznych mający na celu znalezienie lepszego rozwiązania problemów gospodarczych i społecznych, z jakimi zmaga się Europa; -Komisja zaproponowała podpisanie europejskiego aktu w sprawie dostępności w celu usprawnienia funkcjonowania rynku wewnętrznego w zakresie dostępnych produktów i usług opracowanych z myślą o osobach niepełnosprawnych, przez wyeliminowanie barier uniemożliwiających im swobodne przemieszczanie się i zapobieganie powstawaniu tych barier; -wspieranie mobilności pracowników i lepszej koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest jednym z głównych działań Komisji na rzecz poprawy europejskiego rynku pracy; Europejski Portal Mobilności Zawodowej, EURES, oferuje pracownikom łatwy dostęp do bazy danych zawierającej oferty pracy z publicznych służb zatrudnienia ze wszystkich państw członkowskich i dopasowanie ich do podań o pracę złożonych drogą elektroniczną. W 2015 r. EURES został wzmocniony i zmodernizowany, dzięki czemu stał się nowoczesnym narzędziem w zakresie mobilności, które korzysta z najnowszych technologii informatycznych i jest dostępne dla wszystkich; -poczyniono postępy w zakresie oceny przepisów UE w obszarze sprawiedliwych i bezpiecznych warunków pracy. Niedługo zakończy się kompleksowa ocena dorobku prawnego obejmującego 24 dyrektywy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Ocena ta stanowi część programu sprawności i wydajności regulacyjnej (REFIT) Komisji, mającego na celu stworzenie uproszczonych, jasnych i stabilniejszych ram prawnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu i tworzeniu nowych miejsc pracy. 1.4.2 Wyniki programów na lata 2007–2013 Aspekty dotyczące wdrażania W okresie programowania 2007–2013 łącznie 440 programów operacyjnych (322 w ramach EFRR-FS i 118 w ramach EFS) skorzystało z finansowania w ramach polityki spójności na łączną kwotę 346,5 mld EUR. Na koniec 2015 r. w większości państw członkowskich osiągnięto satysfakcjonujący poziom wykonania w odniesieniu do trzech funduszy w ramach polityki spójności (80,2 %, z wyłączeniem wniosków o płatność, które nie zostały jeszcze zrealizowane), przy czym pewne opóźnienia występują jedynie w Rumunii, we Włoszech i w Chorwacji. Na koniec 2015 r. ogólny wskaźnik wykonania EFS dla wszystkich państw członkowskich osiągnął 80,5 %. Wskaźniki absorpcji dla EFS w państwach osiągających najniższe wyniki przekroczyły 65 % z wyjątkiem Chorwacji (52,3 %) i Rumunii (51,1 %). W przypadku EFRR i FS pod koniec 2015 r. tempo realizacji zwiększyło się, a ogólny wskaźnik wykonania dla wszystkich państw członkowskich wyniósł 80 % z wyłączeniem niezrealizowanych wniosków o płatność, przy czym opóźnienia odnotowano wyłącznie w odniesieniu do Rumunii, Włoch i Chorwacji. Wpływ tych opóźnień może jeszcze okazać się mniejszy, ponieważ jest jeszcze czas na przedstawienie wydatków związanych z instrumentami finansowymi, a okres kwalifikowalności dla Chorwacji upływa z końcem 2016 r. Z analizy dostępnych informacji z monitorowania w odniesieniu do wyboru projektów oraz informacji zawartych w rocznych sprawozdaniach z realizacji przekazanych przez organy zarządzające programami w czerwcu 2015 r. wynika, że większość z programów operacyjnych w ramach polityki spójności na lata 2007–2013 jest realizowana. Do jesieni 2015 r. ponad 760 000 projektów we wszystkich państwach członkowskich otrzymało wsparcie w ramach EFRR-FS.

Położenie większego nacisku na wyniki Zgodnie z założeniem Komisji dotyczącym położenia większego nacisku na wyniki oraz w ramach uruchomionego przez Komisję w 2014 r. projektu pilotażowego w 2015 r. ponownie przeprowadzono przegląd wyników wszystkich 322 programów w ramach EFRR-FS. W 91 % programów wyniki uznano za dobre lub dopuszczalne, a w 9 % programów za słabe lub krytyczne. Jest to pozytywna zmiana w porównaniu z wynikami ocen odnotowanymi w odniesieniu do poprzedniego przeglądu przeprowadzonego w 2014 r. (zgodnie z którym 12 % programów uznano za zagrożone). Wyniki programów poprawiły się w szczególności w kwestii zarządzania i kontroli, wyboru projektów i instrumentów finansowych, co doprowadziło do szybszej realizacji, przy czym na koniec 2015 r. ogólny wskaźnik wykonania EFRR-FS dla wszystkich państw członkowskich wynosił 87 %. Instrumenty inżynierii finansowej wdrażane są jednak wolniej, niż początkowo planowano, przy czym do końca 2014 r. na rzecz instrumentów finansowych nie wniesiono wkładu w wysokości 1,04 mld EUR z całkowitej kwoty 17,06 mld EUR. Wkład w osiągnięcia polityki Podczas gdy wzrost PKB jest tylko jednym z wielu celów unijnej polityki spójności, w części oceny ex post opartej na zastosowaniu modelowania makroekonomicznego oszacowano, że 1 euro zainwestowane w ramach polityki spójności w latach 2007-13 przyniesie do 2023 r. dodatkowy wzrost PKB rzędu 2,7 EUR. Innymi słowy dzięki polityce spójności dodatkowy wzrost PKB wyniesie niemal bilion EUR. Ponadto należy zauważyć, że dobiegają końca prace nad częściami tematycznymi oceny ex post dotyczącej EFRR-FS i EFS i bardziej szczegółowe wnioski na temat wyników zostaną przedstawione w przyszłorocznym sprawozdaniu. Osiągnięcia polityki spójności do 2014 r. opisane poniżej opierają się głównie na najnowszych dostępnych informacjach z monitorowania uzyskanych z rocznych sprawozdań z realizacji przedłożonych przez państwa członkowskie w 2015 r. oraz na dowodach wynikających z ukończonych już ocen ex post (dotyczących środowiska, transportu i wsparcia dla przedsiębiorstw). Inteligentny wzrost (EFRR i EFS) Wyniki w obszarze inteligentnego wzrostu osiąga się zarówno przez mobilizację środków finansowych, jak i poprawę warunków inwestycyjnych. Programy przyczyniają się do tworzenia miejsc pracy oraz pobudzają wzrost i inwestycje w Europie, koncentrując się jednocześnie na najsłabiej rozwiniętych obszarach i sektorach, które posiadają potencjał wzrostu gospodarczego. Do 2014 r. dofinansowano ponad 36 000 projektów w całej UE, aby wesprzeć współpracę między przedsiębiorstwami a ośrodkami badawczymi. Niektóre państwa członkowskie osiągnęły dobre wyniki, które jednocześnie znacznie przekroczyły cele początkowe (Zjednoczone Królestwo). W innych państwach członkowskich (takich jak Polska, Belgia lub Austria) współpraca między sektorem publicznym a sektorem prywatnym pozostaje poniżej wartości docelowych, lecz podejmuje się konsekwentne wysiłki na rzecz promowania tej istotnej współpracy. Przykład europejskiej wartości dodanej Wartość dodana wsparcia z EFRR polega na zapewnianiu państwom członkowskim dodatkowego wsparcia finansowego na inwestycje przyczyniające się do wzrostu gospodarczego w kontekście istotnych ograniczeń związanych z konsolidacją budżetową. Dzięki poprawie struktury gospodarek w UE działalność gospodarcza ożywiona dzięki tym inwestycjom wywiera na PKB wpływ krótkoterminowy (oczekuje się, że PKB w państwach UE-12 będzie wzrastać o 2,7 % rocznie w latach 2007–2016) oraz wpływ długoterminowy (widoczny dopiero w dłuższej perspektywie). Przykładem udanej inwestycji w ramach EFRR jest ustanowienie w 2013 r. funduszu powierniczego na kwotę niemal 16 mln EUR w hiszpańskiej wspólnocie autonomicznej Estremadura, który został zaabsorbowany w terminie niecałych dwóch miesięcy i w rezultacie jego wartość niemal podwoiła się do kwoty 30 mln EUR. Udzielając MŚP pożyczek na wzrost i innowacje, fundusz przyczynił się do powiększenia rynku inwestycji prywatnych w jedynym regionie Hiszpanii, który można uznać za gorzej rozwinięty („region objęty celem „Konwergencja”). Do tej pory wsparcie w ramach funduszu otrzymało ponad 600 MŚP. Do najważniejszych czynników sukcesu należą partnerstwo Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego z instytucjami rządowymi i samorządowymi na szczeblu regionalnym oraz dogłębna ocena ex ante rynku regionalnego, które doprowadziły do opracowania dostosowanego instrumentu finansowego. W oparciu o te doświadczenia wspólnota autonomiczna Estremadura przeznaczyła 75 mln EUR ze swojej regionalnej alokacji z EFRR na inicjatywę na rzecz hiszpańskich MŚP na lata 2014–2020.

Z pomocą finansowania z EFRR zrealizowano niemal 95 000 projektów badawczo-rozwojowych. Doprowadziło to do utworzenia ponad 40 000 miejsc pracy w pełnym wymiarze czasu pracy w dziedzinie badań do 2014 r., przekraczając ogólny cel wynoszący 33 500 utworzonych miejsc pracy. Stopniowe postępy odnotowano w szczególności w Polsce, gdzie do 2014 r. utworzono niemal 5 000 miejsc pracy w dziedzinie badań. Dzięki inwestycjom w ramach EFRR w ostatnich latach znacznie zwiększył się zasięg łączności szerokopasmowej w UE, zwłaszcza w regionach słabiej rozwiniętych. W wyniku wsparcia z EFRR do 2014 r. dodatkowo ponad 8 mln gospodarstw domowych uzyskało dostęp do sieci szerokopasmowej. Znaczne osiągnięcia odnotowano w szczególności w Grecji – gdzie do 2014 r. zakończono rozszerzanie zasięgu internetu szerokopasmowego na dodatkowych 800 000 obywateli – oraz na Słowenii, gdzie dostępem szerokopasmowym objęto dodatkowo ponad 70 000 obywateli dzięki inwestycjom przeprowadzonym do 2014 r. Niektóre państwa członkowskie nadal napotykają szczególne wyzwania związane z wypełnieniem luki między regionami mającymi dostęp do nowoczesnych technologii informacyjno-komunikacyjnych a regionami niemającymi dostępu do tych technologii lub posiadającymi do nich ograniczony dostęp. Dodatkowe inwestycje w okresie 2014–2020 będą miały na celu rozwiązanie tego problemu. Do 2014 r. utworzono ponad 825 000 miejsc pracy dzięki wsparciu inwestycyjnemu dla MŚP w ramach EFRR. Interwencje te miały kluczowe znaczenie dla łagodzenia skutków kryzysu w ostatnich latach. Ponadto w ramach EFRR zapewniono wsparcie na rzecz utworzenia ponad 120 000 nowych przedsiębiorstw w UE. Ze wstępnych wyników trwającej oceny ex post pakietów roboczych w zakresie wsparcia dla przedsiębiorstw (MŚP, dużych przedsiębiorstw, instrumentów finansowych) w ramach EFRR-FS na lata 2007–2013 wynika, że co najmniej 246 000 MŚP otrzymało wsparcie w ramach EFRR (nie licząc wsparcia bezpośredniego) w formie dotacji przyznanych w szczególności mikroprzedsiębiorstwom. Wsparcie to wynosi około 47,5 mld EUR, czyli 16 % całkowitych środków przydzielonych z EFRR. Wskazano trzy główne korzyści: poprawa wyników ekonomicznych podmiotów objętych wsparciem (pomimo ogólnego pogorszenia koniunktury gospodarczej); zwiększenie innowacji dzięki inwestycjom w badania i rozwój oraz zmiany behawioralne. Znacznie mniejszą część wsparcia (około 6 mld EUR) przyznano na rzecz około 3 700 większych przedsiębiorstw, z których wiele tylko nieznacznie przekracza próg zakwalifikowania do MŚP. Udało się osiągnąć cele większości projektów objętych wsparciem, takie jak wzrost poziomu inwestycji prywatnych, zwiększenie produktywności przedsiębiorstw lub utworzenie dodatkowych miejsc pracy. W ocenach stwierdzono jednak, że regiony i państwa członkowskie powinny skoncentrować swoje wsparcie na czerpaniu korzyści pośrednich takich jak łączenie większych przedsiębiorstw z lokalnym łańcuchem dostaw. Wsparcie takie jest obiecujące, ponieważ może przyczynić się do trwałości inwestycji i zatrudnienia w regionie. W przypadku EFS ze wstępnych wyników oceny ex post wynika, że w obszarze kapitału ludzkiego EFS przyczynił się do rozwoju i konsolidacji systemu nauki i technologii (przez wsparcie finansowe i wskazówki w obszarze badań naukowych i innowacji). EFS pomógł również w budowaniu zdolności w obszarze badań, jak również w przyciągnięciu dodatkowych zasobów ludzkich do obszaru badań oraz w zwiększaniu zdolności do zatrudnienia. Jeżeli chodzi o jakość szkolnictwa wyższego, EFS przyczynił się do zmian systemowych, takich jak poprawa programów nauczania, szkolenia dla personelu i korzystanie z e-uczenia się. Trwały wzrost gospodarczy (EFRR i FS) Zgłoszona przez państwa członkowskie w 2014 r. dodatkowa zdolność produkcyjna energii ze źródeł odnawialnych będąca bezpośrednim wynikiem interwencji objętych wsparciem w ramach EFRR-FS wynosi niemal 4 000 MW, co stanowi wzrost o ponad 1 200 MW w porównaniu z 2013 r. Ponadto kontynuowano wdrażanie wielu projektów w celu zwiększenia efektywności energetycznej budynków mieszkalnych i publicznych, przede wszystkim w państwach UE-12, w których oba rodzaje budynków zużywają duże ilości energii. Na koniec 2014 r. zgłoszone ograniczenie emisji gazów cieplarnianych będące wynikiem tych interwencji wynosiło 475 592 kt CO2 i ekwiwalentów dwutlenku węgla. W ukończonym pakiecie roboczym w zakresie efektywności energetycznej budynków publicznych i mieszkalnych, w ramach trwającej oceny ex post EFRR-FS zwrócono uwagę na fakt, że pomimo iż w okresie programowania 2007–2013 poczyniono postępy, zostały one jedynie częściowo uwzględnione przez systemy monitorowania programów. Brak ujednoliconej struktury wskaźników spowodował, że dane gromadzono niejednolicie i niespójnie. Można jednak porównać osiągnięcia w różnych programach w oparciu o dwa najczęściej stosowane wskaźniki rezultatu, jakimi są „ograniczenie zużycia energii” i „ograniczenie emisji gazów cieplarnianych”: do 2013 r. (tj. dwa lata przed zakończeniem programów pod koniec 2015 r.) w programach poddanych przeglądowi zaobserwowano ograniczenie zużycia energii o 2 904 GWh rocznie i ograniczenie emisji o 1 454 kiloton ekwiwalentu dwutlenku węgla rocznie w wyniku m.in. interwencji w zakresie efektywności energetycznej.

Na koniec 2014 r. w obszarze przeciwdziałania zagrożeniom przy pomocy wsparcia w ramach EFRR-FS zapewniono lepszą ochronę przed ryzykiem wystąpienia katastrof naturalnych około 20 mln osób zagrożonych powodziami i 30 mln osób zagrożonych pożarami lasów. Podczas gdy ogólny poziom postępów w osiąganiu celów w obszarze wody pitnej i oczyszczania ścieków nadal wynosi 38 % wartości docelowych, państwa członkowskie zgłosiły znaczną poprawę: na koniec 2014 r. odnotowano znaczny, wyrażony w wartościach bezwzględnych, wzrost liczby dodatkowej ludności, która skorzystała na realizacji projektów dotyczących wody (ponad 1,7 mln) i ścieków (ponad 1,2 mln) w porównaniu z 2013 r. Wstępne wyniki trwającej oceny ex post pakietu roboczego w zakresie środowiska w ramach EFRR-FS pokazują, że w wielu państwach członkowskich UE-13 i południowych państwach członkowskich UE-15 polityka spójności stanowi jedno z głównych źródeł publicznego finansowania i w związku z tym wniosła ona istotny wkład w osiąganie celów UE w zakresie wody i odpadów. Wiele z tych państw poczyniło znaczne postępy: w obszarze odpadów współczynnik recyklingu zwiększył się niemal we wszystkich państwach członkowskich UE-13; w obszarze wody projekty finansowane z EFRR i Funduszu Spójności przyczyniły się do poprawy dostaw wody pitnej na rzecz co najmniej 4 mln obywateli Unii oraz oczyszczania ścieków na rzecz ponad 7 mln obywateli Unii. Ponadto w ocenie wykazano, że analiza finansowa przeprowadzona w ramach przygotowywania najważniejszych projektów objętych badaniem (tj. inwestycji o wartości powyżej 50 mln EUR), dotyczących gospodarki wodnej i gospodarowania odpadami stanowiła solidną podstawę dla stabilności finansowej tych projektów środowiskowych. Państwa członkowskie zgłosiły również postępy poczynione do końca 2014 r. – w porównaniu z 2013 r. – w obszarze transportu, Wynikają one ze szczególnych wysiłków podjętych w celu przyspieszenia tych inwestycji, w których w poprzednich latach napotkano więcej trudności, takich jak budowa nowych dróg (w tym TEN) i przebudowa linii kolejowych. Największe postępy odnotowano w przebudowie dróg (na koniec 2014 r. zgłoszono ponad 30 000 km w porównaniu z 20 000 km na koniec 2013 r.). Poczyniono również postępy w przebiegającej zwykle wolniej przebudowie linii kolejowych – na koniec 2014 r. przebudowano niemal 4 000 km w porównaniu z niewiele ponad 3 000 km na koniec 2013 r. Wstępne wyniki trwającej oceny ex post pakietu roboczego w zakresie transportu w ramach EFRR-FS pokazują, że dzięki zaspokojeniu potrzeb regionów, w których infrastruktura transportowa była słabo rozwinięta, wsparcie w ramach polityki spójności przyczyniło się do poprawy jakości połączeń zarówno w państwach członkowskich, jak i między nimi. Doprowadziło ono również do poprawy sposobu planowania (np. poprzez opracowanie strategii transportowych) i przygotowywania (np. poprzez podniesienie jakości wniosków o objęcie wsparciem UE głównych inwestycji transportowych, których koszt przekracza 50 mln EUR) inwestycji transportowych, a jednocześnie zachęciło państwa członkowskie do poświęcania większej uwagi kwestii zrównoważonego transportu zgodnie z dokumentami strategicznymi UE. Wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu (EFRR i EFS) W obszarze tym prowadzona jest współpraca w ramach EFRR i EFS polegająca na inwestowaniu zarówno w infrastrukturę, jak i w kapitał ludzki w obszarze kształcenia i szkolenia, aktywnych polityk rynku pracy oraz integracji grup defaworyzowanych na rynku pracy oraz w społeczeństwie. Ze wstępnych wyników oceny ex post EFS wynika, że wkład wniesiony w całej UE w ramach wsparcia z EFS w obszarze dostępu do zatrudnienia wyniósł 12 % krajowego finansowania w zakresie aktywnej polityki rynku pracy. W niektórych regionach objętych celem „Konwergencja” (w UE-12 i południowych państwach członkowskich takich jak Grecja) znaczna część uczestników aktywnej polityki rynku pracy była objęta finansowaniem w ramach EFS. W ocenie stwierdzono również dobre dopasowanie interwencji w ramach EFS do zaleceń dla poszczególnych krajów opracowanych w ramach europejskiego semestru oraz strategii „Europa 2020”. Przykładowo EFS przyczynił się do zreformowania publicznych służb zatrudnienia w szeregu państw członkowskich przez zwiększenie ich zdolności do opracowania i realizacji programów lub przez podniesienie ich poziomu umiejętności. Inwestycje w kapitał ludzki w ramach EFS były ukierunkowane na rozwój umiejętności różnych grup docelowych, podniesienie jakości systemów kształcenia i szkolenia oraz zwiększenie zdolności dostosowawczych przedsiębiorstw. Regiony słabiej rozwinięte (regiony objęte celem „Konwergencja”) mogą zrealizować więcej działań (w porównaniu z regionami lepiej rozwiniętymi objętymi celem „Konkurencyjność regionalna”) w obszarach uczenia się przez całe życie, reform systemów kształcenia i szkolenia oraz rozwoju zasobów ludzkich w obszarze badań naukowych i innowacji. Według stanu na koniec 2013 r. w ramach inwestycji objętych EFS zapewniono znaczne dodatkowe środki (51 mld EUR z uwzględnieniem współfinansowania krajowego), które przyczyniły się do realizacji strategii „Europa 2020” i „Kształcenie i szkolenie”, jak również powiązanych zaleceń dla poszczególnych krajów oraz wygenerowały co najmniej 21 mln rezultatów (46 % wszystkich uczestników) pod względem zdobywania kwalifikacji (13 %), zatrudnienia (8 %) i podnoszenia umiejętności lub kompetencji, lub „innych pozytywnych rezultatów” (25 %). W obszarze włączenia społecznego interwencje w ramach EFS umożliwiły państwom członkowskim rozszerzenie istniejących działań i wsparcia na rzecz włączenia społecznego na większą liczbę uczestników, niż byłoby to możliwe w innym przypadku, w szczególności w kontekście pogorszenia koniunktury gospodarczej. Na rzecz włączenia społecznego przeznaczono kwotę 11,5 mld EUR (z uwzględnieniem współfinansowania krajowego). Przed końcem 2013 r. co najmniej 1,3 mln uczestników osi priorytetowych dotyczących włączenia społecznego zdobyło zatrudnienie, kwalifikacje lub osiągnęło inne pozytywne rezultaty. W szacunkach tych nie uwzględniono rezultatów miękkich (np. większej pewności siebie, poprawy warunków zdrowotnych, aktywniejszego uczestnictwa w społeczeństwie obywatelskim oraz aktywniejszego poszukiwania pracy), które były rzadko odnotowywane w państwach członkowskich. Wsparcie w ramach EFS umożliwiło również państwom członkowskim oferowanie usług lepiej dopasowanych do określonych grup docelowych, które w przeciwnym razie miałyby dostęp wyłącznie do usług głównego nurtu, niedopasowanych do ich określonych – i często większych – potrzeb.

Ogółem do końca 2014 r. we wszystkich obszarach polityki objętych EFS odnotowano 98,2 mln uczestników interwencji w ramach EFS. Jeżeli chodzi o wyniki, zrealizowano cel, jakim było osiągnięcie co najmniej takiej samej liczby uczestników jak w poprzednim okresie programowania. Jeżeli chodzi o rezultaty, z powodu ograniczeń systemów monitorowania i sprawozdawczości w okresie 2007–2013 zagregowane wskaźniki rezultatu dostarczyły jedynie częściowy obraz. Zgłoszono, że co najmniej 8,9 mln uczestników znalazło zatrudnienie bezpośrednio po interwencji lub po upływie pewnego czasu od interwencji, podczas gdy co najmniej 8,5 mln uczestników uzyskało kwalifikacje/certyfikat lub z powodzeniem ukończyło kurs szkoleniowy. Dodatkowo 12,8 mln uczestników zgłosiło inne pozytywne rezultaty takie jak zwiększenie swoich umiejętności i kompetencji. Ogólną ocenę opracowaną na podstawie oceny ex post oraz ocen przeprowadzonych przez państwa członkowskie można uznać za pozytywną, aczkolwiek opierającą się głównie na dowodach jakościowych z powodu braków w systemach monitorowania i bardzo ograniczonej liczby ewaluacji wpływu opartych na metodach kontrfaktycznych. Jeżeli chodzi o EFRR, można nadal zaobserwować znaczne postępy w zakresie inwestycji w infrastrukturę edukacyjną i infrastrukturę opieki nad dziećmi. Ukończono 30 000 projektów obejmujących inwestycje w placówki edukacyjne mające na celu budowę nowych szkół bądź modernizację i wymianę wyposażenia w przypadku placówek istniejących. Inwestycje te były realizowane prawie wyłącznie w regionach słabiej rozwiniętych (regionach objętych celem „Konwergencja”) i były zgłaszane głównie przez jedno państwo członkowskie (Włochy). Pozostałe państwa członkowskie również podejmowały działania w tym obszarze, ale nie korzystały ze wskaźnika pozwalającego zmierzyć potencjał infrastruktury objętej wsparciem, co uniemożliwiło wiarygodne stosowanie zagregowanej metody sprawozdawczej przy przekazywaniu informacji na temat liczby osób korzystających z takiej infrastruktury na szczeblu UE.

1.5. Trwały wzrost gospodarczy: zasoby naturalne (dział budżetowy 2) W 2015 r. na dział budżetowy 2 przydzielono 63,9 mld EUR, co odpowiada 39,4 % całkowitego budżetu UE na 2015 r. Dział budżetowy 2 obejmuje dwa filary wspólnej polityki rolnej (WPR): filar I składający się ze środków wspierania rynku i płatności bezpośrednich finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) oraz filar II obejmujący wsparcie na rzecz rozwoju obszarów wiejskich finansowane z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Dział ten obejmuje także Europejski Fundusz Morski i Rybacki (EFMR) i międzynarodowy wymiar wspólnej polityki rybołówstwa (WPRyb) [tj. regionalne organizacje ds. zarządzania rybołówstwem (RFMO) i porozumienia w sprawie zrównoważonego zarządzania rybołówstwem (SFA)], jak również działania w dziedzinie klimatu i ochrony środowiska w ramach Programu działań na rzecz środowiska i klimatu (program LIFE). Priorytety Komisji: Działania finansowane w ramach tego działu budżetowego przyczyniają się do realizacji priorytetów Komisji w obszarze „Zatrudnienia, wzrostu gospodarczego i inwestycji”, „Unii energetycznej i klimatu” oraz – w pewnym stopniu – „Jednolitego rynku cyfrowego”. Działania te wnoszą również wkład w realizację celów strategii „Europa 2020” w dziedzinie trwałego wzrostu gospodarczego i są również powiązane z inteligentnym wzrostem gospodarczym sprzyjającym włączeniu społecznemu w zakresie, w jakim dotyczą inwestycji sprzyjających tworzeniu miejsc pracy i innowacyjności. Wykres 5: po lewej: Główne programy sfinansowane w 2015 r. z działu 2 / Po prawej: Udział działu 2 w całym budżecie na 2015 r. Wszystkie dane liczbowe w mln EUR.



Działania Komisji na rzecz przezwyciężenia kryzysu w sektorze rolnym Komisja podjęła dwa różne działania w obliczu konieczności ustabilizowania sytuacji na rynku po ustanowieniu rosyjskiego embarga na przywóz unijnych produktów wytwarzanych w sektorze mleczarskim i w sektorze produktów z wieprzowiny. W pierwszej kolejności Komisja wprowadziła dopłaty do prywatnego przechowywania, aby zmniejszyć podaż na rynku. Następnie Komisja przyspieszyła wypłaty płatności bezpośrednich i ustanowiła „pakiet solidarnościowy” obejmujący różnego rodzaju środki specjalne usprawniające przepływy środków pieniężnych rolników. Przyjęto specjalne tymczasowe środki wsparcia opiewające na kwotę 219,3 mln EUR, by wesprzeć rolników dotkniętych rosyjskim embargiem na owoce i warzywa; w przypadku sektora mleczarskiego dodatkowe środki wsparcia opiewały na kwotę 54,3 mln EUR. Ponadto nasilono działania promocyjne w państwach spoza UE – wielkość pierwszego wpływu na budżet tych działań stanowiła równowartość 3 mln EUR w 2015 r. (działania te wpłyną kwotowo na budżet również w 2016 r. i w 2017 r.). W 2015 r. przystąpiono do realizacji inicjatyw na rzecz wspierania rynków rolnych i poprawy łańcucha dostaw. Wśród inicjatyw tych należy wymienić: -rozpowszechnianie informacji o rynku za pośrednictwem „tablic informacyjnych dotyczących rynku”. Inicjatywa ta przyczyni się do zwiększenia przejrzystości rynków i ułatwi uczestnikom rynku podejmowanie bardziej świadomych decyzji; -uruchamianie lub ponowne uruchamianie forów analitycznych, takich jak Grupa Zadaniowa ds. Rynków Rolnych (zajmująca się kwestiami takimi jak przejrzystość rynku, nieuczciwe praktyki handlowe oraz dostęp do instrumentów finansowych i rynków terminowych) i Forum Wysokiego Szczebla do spraw Poprawy Funkcjonowania Łańcucha Dostaw Żywności.

1.5.1. Informacje dotyczące realizacji programów na lata 2014–2020 Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji (EFRG) Jeżeli chodzi o EFRG, z którego finansowane są płatności bezpośrednie na rzecz rolników oraz wydatki powiązane z rynkiem, postępy w jego wdrażaniu w pierwszych latach WRF na lata 2014–2020 są zadowalające. W ramach wspólnej organizacji rynków produktów rolnych (WORR) sektorowe programy wsparcia są realizowane na różnych etapach ich cyklu życia. W odpowiedzi na rosyjskie embargo na przywóz określonych unijnych produktów rolnych i pogorszenie sytuacji na rynku mleczarskim i mięsnym podjęto dodatkowe środki wspierania rynku, takie jak dopłaty do prywatnego przechowywania określonych produktów mleczarskich i programy wycofywania owoców i warzyw. Środki te zapewniły dotkniętym producentom w państwach członkowskich bardzo potrzebne wsparcie i ułatwiły przywrócenie równowagi we wspomnianych sektorach. Europejskiemu sektorowi rolnemu udało się znaleźć alternatywne rynki zbytu w Europie i poza jej granicami (w szczególności w Azji), co potwierdzają statystyki handlowe: pomimo utraty rynku rosyjskiego łączna wartość wywozu unijnych produktów rolnych wzrosła o 6 % w ciągu 12 miesięcy od ustanowienia embarga w sierpniu 2014 r. Eksporterzy unijni osiągnęli istotne zyski w USA (+19 %) i w Chinach (+39 %), a także na innych rynkach. Wartość wywozu unijnego wina wzrosła o 660 mln EUR (10,3 %) w pierwszych dziewięciu miesiącach 2015 r. w porównaniu z analogicznym okresem poprzedniego roku. U podstaw tego sukcesu leżało wsparcie na rzecz promowania unijnych produktów w państwach trzecich przewidziane w programach sektorowych oraz wsparcie na rzecz inwestycji w winnice oraz w sektor przetwórstwa i w instrumenty marketingowe. Jeżeli chodzi o płatności bezpośrednie, w roku budżetowym 2015 z EFRG w dalszym ciągu finansowane były programy sprzed reformy, choć wprowadzono również określone elementy przewidziane w reformie wspólnej polityki rolnej (WPR) z 2013 r., w tym konwergencję poziomów pomocy między państwami członkowskimi. Na szczeblu administracyjnym Komisja od 2014 r. wspierała państwa członkowskie w przygotowywaniu i wdrażaniu płatności bezpośrednich np. przez publikowanie wytycznych lub prowadzenie dyskusji na posiedzeniach grup ekspertów. Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) Jeżeli chodzi o EFRROW, przyjęto wszystkie 118 programów rozwoju obszarów wiejskich. Komisja nie przewiduje, że opóźnienie w zatwierdzaniu programów (ostatnie programy zostały zatwierdzone w grudniu 2015 r.) wywrze wpływ na możliwość zrealizowania ogólnych celów programów i powiązanych z nimi wartości docelowych. Według stanu na dzień 31 grudnia 2015 r. na realizację celów w tym obszarze przeznaczono około 23,5 mld EUR. Kwota ta odpowiada 24 % łącznych środków EFRROW na lata 2014–2020. Jeżeli chodzi o płatności, do końca 2015 r. państwa członkowskie złożyły wnioski opiewające na łączną kwotę 3,77 mld EUR, co nadal odpowiada 4 % łącznej kwoty zobowiązań – świadczy to o konieczności przyspieszenia procesu wdrażania w nadchodzących latach. Położenie dużego nacisku na upraszczanie Na początku 2015 r. Komisja rozpoczęła szeroko zakrojone działania na rzecz uproszczenia obowiązujących przepisów obejmujące cały unijny dorobek prawny w dziedzinie rolnictwa. Do końca 2015 r. wprowadzono szereg zmian w obowiązujących przepisach, np.: -przedłużono termin na złożenie wniosków o udzielenie wsparcia; -zwiększono elastyczność w obszarze dobrowolnego wsparcia związanego z produkcją; -uregulowano kwestie związane z płatnościami na rzecz młodych rolników; oraz -zmniejszono obciążenia administracyjne spoczywające na beneficjentach i organach administracji państw członkowskich dzięki uproszczeniu zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli (ZSZIK) np. przez wprowadzenie wstępnych prewencyjnych kontroli krzyżowych oraz różnych udoskonaleń w wytycznych, w szczególności jeżeli chodzi o płatności bezpośrednie wypłacane w związku z realizacją projektów dotyczących obszarów proekologicznych. Komisja dąży również do uproszczenia przepisów dotyczących kar administracyjnych w ramach ZSZIK. Europejski Fundusz Morski i Rybacki (EFMR)

Jeżeli chodzi o EFMR, późne przyjęcie rozporządzenia w sprawie EFMR (maj 2014 r.) doprowadziło do przedłużenia procesu negocjacji z państwami członkowskimi – proces ten zakończył się w grudniu 2015 r. Komisja przyjęła wszystkie 27 programów operacyjnych EFMR. Aby zapewnić sprawne rozpoczęcie realizacji programów, Komisja przyjęła szereg aktów wykonawczych i delegowanych. Udzieliła również wskazówek państwom członkowskim w trakcie posiedzeń komitetu EFMR oraz w trakcie posiedzeń grupy ekspertów ds. EFMR, koncentrując się w szczególności na nowych elementach wprowadzonych w EFMR. Na koniec 2015 r. w mocy pozostawało 14 protokołów do umów o partnerstwie w sprawie zrównoważonych połowów zawartych z państwami trzecimi, w porównaniu z 10 protokołami w 2013 r. i 13 protokołami w 2014 r. W 2015 r. pomyślnie zakończono negocjacje w sprawie odnowienia protokołów z Grenlandią i Mauretanią, a także w sprawie zawarcia nowych umów o partnerstwie w sprawie zrównoważonych połowów z Liberią i Wyspami Cooka. Jednocześnie rozwiązano umowy o partnerstwie w sprawie zrównoważonych połowów z Mozambikiem i Kiribati z uwagi na wygaśnięcie ostatnich protokołów do tych umów.



Program działań na rzecz środowiska i klimatu (LIFE) Realizacja programu LIFE przebiega zgodnie z planem. Nowe rodzaje dotacji (na rzecz projektów zintegrowanych, projektów pomocy technicznej, projektów w zakresie budowania potencjału i projektów przygotowawczych) przewidziane w rozporządzeniu w sprawie ustanowienia programu LIFE zostały skutecznie wprowadzone; opublikowano również zaproszenia do składania wniosków związane z tymi projektami. Wysoki popyt na projekty koncentrujące się na działaniach w dziedzinie klimatu i na projekty zintegrowane potwierdził bardzo przychylne przyjęcie nowych elementów wprowadzonych w programie LIFE. Po opublikowaniu pierwszych dwóch zaproszeń do składania wniosków w 2014 r. i w 2015 r. otrzymano ponad 300 wniosków dotyczących projektów koncentrujących się na realizacji celów związanych z działaniami w dziedzinie klimatu. Jeżeli chodzi o projekty zintegrowane, w 2015 r. w ramach programu LIFE przeznaczono kwotę w wysokości 63,8 mln EUR na wsparcie realizacji sześciu projektów zintegrowanych finansowanych w ramach programu LIFE na rzecz środowiska: programy te ułatwią skoordynowane wykorzystywanie funduszy uzupełniających pochodzących z EFRROW, EFRR i z funduszy prywatnych opiewających na kwotę ponad 1,4 mld EUR