[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 23.01.2006

KOM(2006) 14 wersja ostateczna

DOKUMENT ROBOCZY KOMISJI

w sprawie Wspólnotowego planu działań na rzecz ochrony i dobrostanu zwierząt na lata 2006-2010

Podstawy strategiczne dla proponowanych działań {SEC(2006) 65}

SPIS TREŚCI

1. DZIAŁANIE 1 – Udoskonalenie istniejących minimalnych wymogów w zakresie ochrony i dobrostanu zwierząt 3

1.1. Kontekst 3

1.2. Dobrostan zwierząt jako podstawa polityk wspólnotowych 4

1.3. Centralne miejsce dobrostanu zwierząt w ramach reformowanej Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) 6

2. DZIAŁANIE 2 – priorytetowe traktowanie wsparcia dla przyszłych badań naukowych w dziedzinie ochrony i dobrostanu zwierząt, nastawionych na politykę oraz stosowanie zasady „3R” 7

2.1. Kontekst 7

2.2. Europejski ośrodek lub laboratorium do spraw ochrony i dobrostanu zwierząt 8

2.3. Stosowanie nowych narzędzi praktycznych celem zapewnienia dobrostanu zwierząt 9

2.4. Stosowanie zasad „3R” w stosunku do zwierząt wykorzystywanych do celów doświadczalnych 9

3. DZIAŁANIE 3 – Wprowadzenie standardowych wskaźników w dziedzinie dobrostanu zwierząt 11

3.1. Kontekst – podejście zintegrowane 11

3.2. Znakowanie UE dobrostanu zwierząt – klasyfikacja systemów produkcji w związku ze stosowanymi wymaganiami w zakresie dobrostanu 11

4. DZIAŁANIE 4 – Skuteczniejsze zaangażowanie w działania posiadaczy zwierząt i osób mających z nimi kontakt oraz ogółu społeczeństwa, a także lepsze informowanie o obecnie obowiązujących standardach w dziedzinie ochrony i dobrostanu zwierząt; uznanie roli tych grup oraz ogółu społeczeństwa w propagowaniu ochrony i dobrostanu zwierząt 12

4.1. Kontekst – zmiana nastawienia opinii publicznej 12

4.2. Osiągnięte wyniki 13

4.3. Dobrze poinformowani posiadacze zwierząt/osoby mające kontakt ze zwierzętami i ogół społeczeństwa: najlepsi promotorzy dobrostanu zwierząt 13

5. DZIAŁANIE 5 – Dalsze wsparcie dla inicjatyw międzynarodowych na rzecz poprawy świadomości i wypracowania konsensusu odnośnie do dobrostanu zwierząt 14

5.1. Kontekst 14

5.2. Współpraca ze Światową Organizacją Zdrowia Zwierząt - OIE 15

5.3. Propagowanie dobrostanu zwierząt w stosunkach wielostronnych i dwustronnych UE 16

5.4. Szerzenie wiedzy na temat dobrostanu zwierząt w krajach rozwijających się i tworzenie możliwości handlowych 17

1. DZIAŁANIE 1 – UDOSKONALENIE ISTNIEJąCYCH MINIMALNYCH WYMOGÓW W ZAKRESIE OCHRONY I DOBROSTANU ZWIERZąT

1.1. Kontekst

Chociaż w ostatnich latach podjęto szereg istotnych kroków w dziedzinie dobrostanu zwierząt, społeczeństwa już od pokoleń uznały za obowiązek opiekę nad zwierzętami, za które są odpowiedzialne, a wiele państw posiada od wielu lat prawodawstwo dotyczące ochrony zwierząt i zapobiegania okrucieństwu. Pierwsze przepisy w sprawie dobrostanu zwierząt na poziomie WE zostały przyjęte w 1974 r. i dotyczyły ochrony zwierząt podczas uboju[1]. Preambuła tej dyrektywy wskazuje na znaczenie, jakie przywiązywano już wtedy do dobrostanu zwierząt oraz zapobiegania zbędnym cierpieniom:

„Zważywszy, że Wspólnota powinna podjąć działania także w celu uniknięcia w ogóle wszelkich form okrucieństwa w stosunku do zwierząt; zważywszy że wydaje się pożądane, aby w początkowym stanie działania te polegały na określeniu warunków pozwalających na uniknięcie wszelkiego zbędnego cierpienia ze strony zwierząt w momencie uboju.”

W tym czasie gromadzono rosnący zbiór prawodawstwa wspólnotowego w sprawie ochrony zwierząt. Do istotnych zadań Komisji należy zapewnienie, aby podstawą dla nowego prawodawstwa dotyczącego norm dobrostanu zwierząt była rozwijająca się wiedza naukowa, ekspertyza i doświadczenie praktyczne. Jako strażniczka Traktatów WE, Komisja jest również odpowiedzialna za zapewnienie prawidłowego wdrożenia i wykonania prawodawstwa wspólnotowego, a służby inspekcyjne Komisji (Biuro ds. Żywności i Weterynarii: FVO) odgrywają istotną rolę w realizacji tego zadania. Podstawy naukowe tych polityk wspierają również działania szeregu organów doradczych: Naukowego Komitetu Weterynaryjnego[2], Komitetu Naukowego ds. Zdrowia i Dobrostanu Zwierząt[3], Grupy ds. Etyki w Nauce i Nowych Technologiach (GAIEB) oraz od niedawna Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności[4].

Odnośnie do zwierząt hodowlanych, opracowane dotychczas prawodawstwo w znacznym stopniu określa minimalne zasady ich ochrony. W przypadku kilku zaledwie gatunków (cielęta, trzoda chlewna i kury nioski) istnieją bardziej szczegółowe zasady, natomiast dla pozostałych zwierząt, takich jak bydło mleczne i mięsne, owce, indyki, kaczki itp. istnieją jedynie wymagania ogólne. Brak szczególnych norm w zakresie dobrostanu zwierząt dla większości gatunków hodowlanych trudno jest obecnie uzasadnić, biorąc pod uwagę dostępne obecnie dowody naukowe oraz postępy w zakresie zbadania tych kwestii osiągnięte na forach międzynarodowych, takich jak Rada Europy[5]. Stopniowo zbierane są informacje na temat wrażliwości ryb, a kwestia ta została już poruszona przez Radę Europy; wytyczne dotyczące dobrostanu ryb hodowlanych przygotowuje również OIE.

Od 1980 r. polityki środowiskowe UE obejmują prawodawstwo, które obok harmonizacji jednolitego rynku promuje poprawę dobrostanu zwierząt. Dzięki wprowadzeniu art. 175, prawodawstwo wspólnotowe odniosło się do kolejnych obszarów ochrony i dobrostanu zwierząt. Polityka środowiskowa Komisji obejmuje na przykład kwestie związane z normami odłowu humanitarnego, handlu dzikimi zwierzętami, trzymania zwierząt w ogrodach zoologicznych oraz importu określonych skór młodych fok itp. Program Działań Środowiskowych UE zatytułowany Środowisko 2010: Nasza Przyszłość, Nasz Wybór, obejmujący okres od 2001 r. do 2010 r. również wskazuje ochronę naturalnych siedlisk i dzikich zwierząt jako jeden ze swoich szczególnych celów. Na arenie międzynarodowej na przykład, Wspólnota zawarła umowę z Kanadą i Federacją Rosyjską w sprawie norm odłowu humanitarnego i zasadniczo podobną umowę w formie uzgodnionego protokołu z USA.

W dziedzinie ochrony zwierząt wykorzystywanych do celów doświadczalnych, Komisja już w roku 1985 przedstawiła wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie ochrony zwierząt wykorzystywanych do celów doświadczalnych i innych celów naukowych. Ponadto, na mocy decyzji Rady 1999/575/WE, Wspólnota została stroną Konwencji Rady Europy ETS 123 w sprawie ochrony zwierząt kręgowych wykorzystywanych do celów doświadczalnych i innych celów naukowych. Umacnia to jeszcze bardziej jej zaangażowanie w podejmowanie wysiłków mających na celu zastąpienie zwierząt wykorzystywanych do celów doświadczalnych oraz poprawę dobrostanu zwierząt, które wciąż są do tych celów wykorzystywane. W UE do badań i testów wykorzystuje się około 10 milionów zwierząt rocznie, z czego prawie w 25 % przypadków są to badania regulacyjne, obejmujące badania bezpieczeństwa, badania żywności i kontrolę lekarstw. Do niedawna ograniczano wykorzystywanie zwierząt w przemyśle i badaniach, przede wszystkim ze względu na zmiany w zakresie odkrywania czynników i metod badawczych, a nie stosowanie alternatyw niewykorzystujących zwierząt w badaniach regulacyjnych.

1.2. Dobrostan zwierząt jako podstawa polityk wspólnotowych

Protokół w sprawie ochrony i dobrostanu zwierząt załączony do Załącznika do Traktatu ustanawiającego WE na mocy Traktatu amsterdamskiego określa kluczowe obszary działań, w których Wspólnota i państwa członkowskie mają w pełni respektować wymogi dobrostanu wszystkich zwierząt w zakresie formułowania i wykonywania polityk. Obywatele UE w przeprowadzonych różnego rodzaju badaniach wyrazili rosnącą świadomość potrzeby wysokich standardów dobrostanu zwierząt, mających zarówno bezpośredni jak i pośredni wpływ na bezpieczeństwo i jakość żywności. Dlatego też istotne jest, aby przystosować systemy regulacyjne i wspierające w rolnictwie do tych trendów. Komisja potwierdziła związek między bezpieczeństwem żywności a dobrostanem zwierząt w Białej Księdze o Bezpieczeństwie Żywności, jak również zapewniając zintegrowane podejście do zdrowia, dobrostanu zwierząt oraz kontroli bezpieczeństwa żywności w całym łańcuchu pokarmowym, szczególnie w rozporządzeniu (WE) 882/2004[6]. Rozporządzenie to przewiduje również organizację szkoleń dla personelu właściwych organów państw członkowskich w celu wypracowania zharmonizowanego podejścia do kontroli urzędowych w państwach członkowskich. Szkolenia takie można jednakże uważać jedynie za uzupełniające, a niezastępujące własne szkolenia wewnętrzne w państwach członkowskich. Państwa członkowskie mogłyby korzystać również z forum, za pośrednictwem którego wymieniałyby informacje na temat własnych doświadczeń w zakresie wdrażania środków wspierających dobrostan zwierząt, ułatwiając w ten sposób rozpowszechnianie najlepszych praktyk. Aby zminimalizować koszty przekazu, uniknąć pokrywania się i zwiększyć skuteczność administracyjną, należy rozważyć wykorzystanie nowoczesnych technologii i rozwiązań e-rządowych w celu realizacji zadań związanych z przekazem i przetwarzaniem przewidywanych informacji.

Decyzja Rady 90/424/EWG w sprawie wydatków w dziedzinie weterynarii stanowi, że Wspólnota przyczyni się finansowo do stworzenia polityki informacyjnej w dziedzinie ochrony zwierząt i przewiduje finansowanie badań niezbędnych do przygotowania i opracowania prawodawstwa w dziedzinie ochrony zwierząt. Należy również zbadać możliwość wykorzystania narzędzi udostępnionych decyzją Rady 90/424 w zakresie finansowego wsparcia głównych inicjatyw opisanych w planie działań towarzyszącym niniejszemu dokumentowi roboczemu.

Do ważnych zadań Wspólnoty należy ochrona zwierząt trzymanych do celów badawczych, uznawanie alternatywnych metod w dziedzinie badań na zwierzętach, odłowu dzikich zwierząt, dobrostanu zwierząt w ogrodach zoologicznych, handlu dzikimi zwierzętami i zagrożonymi gatunkami. Inne polityki, takie jak ochrona zagrożonych gatunków, zachowanie różnorodności biologicznej i genetycznej oraz postępy w dziedzinie biotechnologii, na przykład klonowania zwierząt, wymagają poważnego rozważenia możliwych konsekwencji w zakresie dobrostanu zwierząt. Na mocy wspólnej polityki rybołówstwa, strategia Komisji w zakresie zrównoważonego rozwoju akwakultury europejskiej[7] podkreśliła potrzebę poprawy dobrostanu ryb hodowlanych i uwzględnienia zaleceń sformułowanych przez takie organizacje, jak Rada Europy, w zakresie ewentualnego opracowania szczególnego prawodawstwa dotyczącego ochrony zwierząt dla ryb hodowlanych.

Odnośnie do ochrony zwierząt wykorzystywanych do celów doświadczalnych, Komisja przygotowuje obecnie zmianę dyrektywy 86/609/EWG. Celem tej zmiany jest wzmocnienie prawodawstwa w obszarze doświadczeń na zwierzętach w UE oraz zapewnienie, że wszystkie zwierzęta nadal wykorzystywane do celów doświadczalnych otrzymają odpowiednią opiekę i będą traktowane w sposób humanitarny. Poprawki dotyczyć będą w szczególności wymagań w zakresie autoryzowania doświadczeń, personelu i placówek oraz kontroli placówek hodujących, dostarczających i wykorzystujących zwierzęta laboratoryjne, jak również wprowadzenia procesu przeglądu etycznego.

Synergie między różnymi Dyrekcjami Generalnymi Komisji właściwymi dla ochrony zwierząt, z pewnością ułatwią Komisji spełnienie wymagań Protokołu do Traktatu. Tworzenie sieci kompetencji powinno zostać zorganizowane bardziej systematycznie w celu zapewnienia właściwych działań uzupełniających dla strategii długoterminowych oraz reagowania na rosnące żądania obywateli UE dotyczące udoskonalonych norm ochrony zwierząt.

1.3. Centralne miejsce dobrostanu zwierząt w ramach reformowanej Wspólnej Polityki Rolnej (WPR)

Niedawne działania reformujące WPR wprowadzają od 2007 r. zasadę wzajemnej zgodności z różnymi normami dla beneficjentów płatności bezpośrednich, łącznie ze standardami w dziedzinie dobrostanu zwierząt. W przypadku stwierdzenia naruszenia nałożone zostaną sankcje w postaci redukcji lub wycofania wypłacanych dotacji; system sankcji opracowano w taki sposób, aby były one proporcjonalne do stopnia naruszenia.

Jednakże z punktu widzenia potencjalnych korzyści dla dobrostanu zwierząt, większe znaczenie mają nowe środki przewidziane na mocy polityk rozwoju obszarów wiejskich. Aby poprawić dobrostan zwierząt, pomoc może być przyznawana na inwestycje w gospodarstwach rolnych i przetwórstwie oraz wprowadzanie do obrotu produktów rolnych. Ponadto możliwe jest, aby w ramach działań rolnośrodowiskowych jednym z warunków kwalifikowania się do korzystania z pomocy, który musi być spełniony przez państwa członkowskie, była zgodność z odpowiednimi przepisami dotyczącymi dobrostanu zwierząt.

Wprowadzono również następujące nowe środki towarzyszące:

- zgodnie z rozdziałem rolnośrodowiskowym rozszerzono o środek wsparcie rolników, którzy stosują praktyki hodowli zwierząt, wykraczające poza granicę dobrych podstawowych praktyk hodowli zwierząt,

- zgodnie z rozdziałem „Spełnienie norm” środki przewidują pomoc finansową, pozwalającą na dostosowanie kosztów operacyjnych rolników do wymagających norm wynikających z prawodawstwa wspólnotowego w dziedzinie środowiska, zdrowia publicznego, zdrowia zwierząt i roślin oraz dobrostanu zwierząt. Dodatkowo możliwe jest wsparcie „usług doradztwa dla gospodarstw”, umożliwiającego rolnikom wdrażanie norm,

- zgodnie z rozdziałem „Jakość żywności” pomoc przyznaje się dla uczestnictwa w programach jakości żywności (łącznie z programami opartymi na wysokich normach dobrostanu zwierząt) oraz dla grup producentów prowadzących działania informacyjne, promocyjne i reklamowe w zakresie wspieranych programów jakości, łącznie z programami opartymi na przepisach poprawiających „dobrostan zwierząt”.

W związku z powyższym w ramach nowych ram reformowanej WPR państwa członkowskie i Komisja dysponują jednoznacznie większą liczbą instrumentów odpowiadających potrzebom społeczeństwa w zakresie bardziej zrównoważonej produkcji i udoskonalonych norm dobrostanu zwierząt. Na przykład, w Europejskim planie działań na rzecz żywności i rolnictwa ekologicznego[8] Komisja podkreśliła, a następnie poparła Rada[9], że rolnictwo ekologiczne odgrywa podwójną funkcję społeczną, chroniąc środowisko i dobrostan zwierząt oraz odpowiadając na potrzeby konsumenta. We wspomnianym planie działań Komisja zobowiązała się jednoznacznie określić te dobra publiczne, formułując ochronę wysokiego poziomu dobrostanu zwierząt jako jeden z celów rolnictwa ekologicznego. To konkretne działanie zostało obecnie zrealizowane we wniosku (nowego) rozporządzenia Rady w sprawie produkcji ekologicznej i etykietowania produktów ekologicznych. Wniosek ten przewiduje zasadę, zgodnie z którą rolnictwo ekologiczne ma zapewniać najwyższy poziom dobrostanu zwierząt.

2. DZIAŁANIE 2 – PRIORYTETOWE TRAKTOWANIE WSPARCIA DLA PRZYSZłYCH BADAń NAUKOWYCH W DZIEDZINIE OCHRONY I DOBROSTANU ZWIERZąT, NASTAWIONYCH NA POLITYKę ORAZ STOSOWANIE ZASADY „3R”

2.1. Kontekst

Zgodnie ze zobowiązaniami wynikającymi z protokołu dołączonego do Traktatu ustanawiającego WE, polityki badawcze finansowane przez Wspólnotę obejmują w sposób szczególny potrzebę uwzględnienia kwestii etycznych i związanych z dobrostanem zwierząt w realizowaniu polityk badawczych. Istotne jest, aby zajmując się w stosownych przypadkach etycznymi aspektami nowych technologii, opierać jednocześnie zmiany w dziedzinie dobrostanu zwierząt na solidnych podstawach naukowych. Sytuacja ta powinna mieć miejsce w przypadku nowych biotechnologii (jak na przykład klonowanie zwierząt), które mogą potencjalnie wpłynąć na dobrostan zwierząt, jest to również istotne w kontekście rozwoju niektórych współczesnych systemów rolniczych, takich jak produkcja ekstensywna lub ekologiczna. Zatem polityki i zalecenia związane z dobrostanem zwierząt powinny uwzględniać najnowsze dostępne informacje naukowe. Odpowiednio, w razie braku obiektywnych informacji koniecznych do opracowania odpowiednich polityk i zaleceń, należy wykorzystać to celem dostarczenia informacji do dyskusji nad priorytetowym traktowaniem nowych badań.

Komisja wspiera szereg projektów badawczych dotyczących dobrostanu zwierząt gospodarskich[10], od badań socjologicznych nad zachowaniami konsumenckimi po badania dobrostanu w produkcji drobiu i cielęciny w gospodarstwach rolnych[11] oraz, w ramach tematu Jakość i bezpieczeństwo żywności, wspiera obecnie zintegrowany projekt dotyczący „Integracji dobrostanu zwierząt w ramach łańcucha jakości żywności: od problemu społecznego do udoskonalonego dobrostanu i przejrzystej jakości”[12]. Wsparcie otrzymuje również szereg projektów zajmujących się etycznymi, prawnymi i społecznymi aspektami hodowli i rozmnażania zwierząt gospodarskich (nowe technologie rozmnażania, jak np. klonowanie). Ponadto badania wspierane są w ramach tematu Globalne Zmiany i Ekosystemy, w związku ze strategiami inteligentnego testowania substancji chemicznych, oraz w ramach tematu Genomika i Biotechnologia dla Zdrowia w zakresie przewidujących strategii testowania in vitro pod względem narażenia ludzi na działanie substancji chemicznych, oraz wspierania konkretnych projektów w dziedzinie toksykologii i substancji chemicznych powodujących zaburzenia endokrynologiczne.

Obecnie opracowywany jest 7 program ramowy badań i rozwoju technologicznego[13], którego realizację przewiduje się na lata 2007 do 2013. We wniosku zwraca się uwagę na dobrostan zwierząt z gatunków żywego inwentarza w ramach 2. tematu programu współpracy „Żywność, rolnictwo i biotechnologia” jako część strategii rozwoju gospodarki ekologicznej opartej na wiedzy. Badania w ramach programów ramowych mają na celu udoskonalenie konkurencyjności europejskiej i odniesienie się do odpowiednich polityk europejskich. Badania, mające na celu wspieranie polityk, zostały w szczególności ujęte w programie ramowym i stworzona została struktura konsultacji mająca na celu traktowanie w sposób priorytetowy tych badań w odniesieniu do polityk Dyrekcji Generalnych. Konsultacje te zostaną wykorzystane w celu ustalenia priorytetów odpowiednich badań w zakresie dobrostanu zwierząt w 7 programie ramowym. Działania „3R” będą wspierane w czterech z dziewięciu priorytetów tematycznych: 1. Zdrowie, 2. Żywność, rolnictwo i biotechnologia, 4. Nanonauka, nanotechnolgie, materiały i nowe technologie produkcji oraz 6. Środowisko (łącznie ze zmianami klimatycznymi). Ponadto platformy technologiczne, na przykład w dziedzinie ogólnego zdrowia zwierząt oraz hodowli i rozmnażania zwierząt gospodarskich, zapewnią dodatkowe dane, pożyteczne z punktu widzenia dobrostanu zwierząt.

2.2. Europejski ośrodek lub laboratorium do spraw ochrony i dobrostanu zwierząt

Równolegle z rozwojem dobrostanu zwierząt, jako rozwiniętej dyscypliny naukowej, zbadana zostanie potrzeba stworzenia europejskiego ośrodka lub laboratorium do spraw ochrony i dobrostanu zwierząt. Takiemu europejskiemu ośrodkowi/laboratorium powierzono by szereg kluczowych zadań związanych z realizacją niniejszego planu działań. W szczególności, ośrodek taki mógłby uczestniczyć w procesie normalizacji/certyfikacji nowych wskaźników dobrostanu stosowanych w wykonaniu działania 3 (Znormalizowane wskaźniki dobrostanu zwierząt). Ponadto ośrodek mógłby koordynować i stymulować badania mające na celu poprawę istniejących norm i wspierać dalsze badania nieodłącznych powiązań między zdrowiem a dobrostanem zwierząt, a także dalej idących relacji z bezpieczeństwem i jakością żywności. Aspekt ten jest istotny z punktu widzenia obecnych i przyszłych dyskusji na temat dobrostanu zwierząt zarówno w UE, jak i na poziomie międzynarodowym. Ośrodek ten służyłby również jako „centrum doskonałości” sprzyjające aktywnej wymianie informacji we wszystkich obszarach dobrostanu zwierząt. Mogłaby ona przyjąć kilka form, od podstawowego zrozumienia w drodze ukierunkowanych badań naukowych nad dobrostanem zwierząt, przez programy wymiany, wspieranie alternatyw do wykorzystywania zwierząt do celów doświadczalnych, do bardziej formalnej platformy lub punktu odniesienia dla wymiany informacji oraz gromadzenia i wspierania najlepszych praktyk. Ośrodek ułatwiłby również ustanowienie europejskiego znakowania w zakresie dobrostanu zwierząt (patrz rozdział 3.2), zapewniając zharmonizowany europejski system naukowych punktów odniesienia (benchmarking). Ośrodek uczestniczyłby również w przygotowywaniu ekspertyz socjo-ekonomicznych oraz ocen wpływu, mających znaczenie z punktu widzenia wdrożenia zasadniczych nowych środków dobrostanu zwierząt.

2.3. Stosowanie nowych narzędzi praktycznych celem zapewnienia dobrostanu zwierząt

Badania powinny w coraz większym stopniu koncentrować się na rozwoju systemów monitorowania dla celów wdrażania wymagań w zakresie dobrostanu zwierząt celem zwiększenia skuteczności i proaktywności przeprowadzanych kontroli urzędowych. W szczególności, kontrola warunków dobrostanu zwierząt podczas transportu powinna opierać się na zapobieganiu niewłaściwym warunkom transportu, bardziej niż na nakładaniu kar administracyjnych w przypadku naruszenia prawodawstwa WE, które stwierdza się często na przykład dopiero pod koniec podróży. Jest to, faktycznie, podejście zastosowane w niedawno przyjętym prawodawstwie (rozporządzenie WE 1/2005). Jednakże wdrożenie tych zasad wymagać będzie dodatkowego wysiłku ze strony właściwych organów państw członkowskich. Dlatego też należy dalej rozważać korzystanie z nowych technologii oraz ich integrację (systemy śledzenia, narzędzia komunikacji i identyfikacja elektroniczna) celem zidentyfikowania metod wsparcia właściwych organów w realizacji ich zadań.

2.4. Stosowanie zasad „3R” w stosunku do zwierząt wykorzystywanych do celów doświadczalnych

Odnośnie do doświadczeń na zwierzętach, dyrektywa 86/609/EWG zachęciła do rozwoju alternatyw dla badań z wykorzystaniem zwierząt, a w 1991 r. utworzono Europejskie Centrum Zatwierdzania Alternatywnych Metod Badań (ECVAM). Przyczynia się ono bezpośrednio do dobrostanu zwierząt, stosując zasadę „3R” (ang. replacement – zastępowanie; reduction – ograniczanie i refinement – doskonalenie) i zatwierdzając alternatywy. Oznacza to horyzontalne wsparcie na rzecz wdrażania i monitorowania polityki w różnych obszarach ochrony konsumenta i badań nad bezpieczeństwem, jak na przykład w odniesieniu do substancji chemicznych, kosmetyków, biocydów, żywności, przyrządów biologicznych i medycznych. Alternatywy dla doświadczeń z wykorzystaniem zwierząt odgrywają coraz większą rolę we wdrażaniu odpowiedniego prawodawstwa poprzez naciski publiczne i polityczne, a dostępność alternatyw różni się znacznie w różnych sektorach. Oprócz korzyści w zakresie dobrostanu zwierząt, metody alternatywne mają również potencjał w zakresie zapewniania solidnych informacji dzięki kontrolowanym pod względem jakości, najwyższego poziomu badaniom, które są szybsze i pochłaniają mniej kosztów niż klasyczne badania z wykorzystaniem zwierząt. Oszacowano na przykład, że potrzeby (koszty i zwierzęta) w zakresie badań w ramach REACH[14] można by ograniczyć o nawet 70 % wykorzystując strategie inteligentnych badań: informacje dostępne i obiecane, (ilościowe) zależności między budową chemiczną a aktywnością, dane przekrojowe z innych substancji [ ang. read-across] itp. (źródło: Europejskie Biuro ds. Substancji Chemicznych i Niemiecki Federalny Instytut Oceny Ryzyka), bez narażania naukowej jakości uzyskiwanych danych. W tym kontekście istotne jest, aby zauważyć, że koncepcja „3R” stanowi już integralną część podejścia wspólnotowego do wykorzystywania zwierząt do celów doświadczalnych. Ostatecznym celem jest zastąpienie doświadczeń z wykorzystaniem zwierząt metodami, które nie wymagają wykorzystania zwierząt. W przypadku doświadczeń, które wciąż muszą być przeprowadzane z wykorzystaniem żywych zwierząt, celem jest ograniczenie liczby zwierząt i udoskonalenie metod tak, aby były one mniej bolesne, powodowały mniej cierpienia i stresu. Aby zapewnić pełne wdrożenie „3R” we wszystkich dziedzinach wykorzystywania zwierząt, zapewnić zgodność pomiędzy dyrektywą 86/609/EWG a prawodawstwem wymagającym doświadczeń z wykorzystaniem zwierząt, konieczne będzie przeprowadzenie dalszych prac oraz szczegółowe zbadanie wzajemnego akceptowania danych i wzajemnego uznawania umów jako środków ograniczających liczbę zwierząt wykorzystywanych do celów doświadczalnych. Utworzenie Wspólnotowego laboratorium referencyjnego ds. zatwierdzania alternatywnych metod badań powinno jeszcze bardziej poprawić jakość alternatywnych metod badań i przyspieszyć proces zatwierdzania.

W ramach nowej inicjatywy, Wiceprzewodniczący Komisji Günter Verheugen i komisarz Janez Potočnik zorganizowali w dniu 7 listopada 2005 r. w Brukseli konferencję na temat alternatywnych podejść do badań z wykorzystaniem zwierząt; konferencja ta stanowiła punkt wyjścia dla Europejskiego partnerstwa pomiędzy Komisją a przemysłem w celu promowania alternatywnych podejść do badań z wykorzystaniem zwierząt. W ramach tego partnerstwa, Europejska Rada Przemysłu Chemicznego (CEFIC), Europejskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin (ECPA), Europejskie Stowarzyszenie Przemysłu Biotechnologicznego (EuropaBio) oraz Europejskie Stowarzyszenie Przemysłu Kosmetycznego, Toaletowego i Perfumeryjnego (COLIPA), Międzynarodowe Stowarzyszenie Producentów Kosmetyków i Środków Czystości (A.I.S.E.) oraz Europejska Federacja Przemysłu Farmaceutycznego (EFPIA) uzgodniły tak zwaną Deklarację Brukselską „3R”. Zgodnie z tą deklaracją, zainteresowane strony stworzą grupę ad hoc celem opracowania programu działań w pierwszym kwartale 2006 r., wskazującego konkretne działania krótko, średnio i długoterminowe. Program zostanie zaprojektowany w kontekście identyfikowania przeszkód dla postępu i zaproponuje odpowiednie rozwiązania dla promowania rozwoju, zatwierdzania i regulacyjnej akceptacji alternatywnych metod, na przykład

( planowanie działań badawczych i bieżących strategii,

( współpraca w zakresie badań celem wzmocnienia i rozszerzenia bieżących działań pomiędzy partnerami i innymi odpowiednimi zainteresowanymi stronami,

( opracowanie alternatywnych metod, łącznie ze strategiami badań inteligentnych,

( praktyczne mechanizmy doskonalenia procesu zatwierdzania z wykorzystaniem dostępnej wiedzy,

( praktyczne mechanizmy ułatwiające proces regulacyjnej akceptacji metod alternatywnych.

Roczne sprawozdanie Partnerstwa na temat realizacji programu działań zostanie podane do wiadomości Rady, Parlamentu Europejskiego i innych odpowiednich zainteresowanych stron. Pierwsze sprawozdanie powinno zostać opublikowane w grudniu 2006 r.

3. DZIAŁANIE 3 – WPROWADZENIE STANDARDOWYCH WSKAźNIKÓW W DZIEDZINIE DOBROSTANU ZWIERZąT

3.1. Kontekst – podejście zintegrowane

W dzisiejszych czasach europejscy konsumenci nie postrzegają już hodowli zwierząt jedynie jako sposobu produkcji żywności. Postrzega się ją raczej jako istotny element innych kluczowych celów społecznych, takich jak bezpieczeństwo i jakość żywności, ochrona środowiska, trwałość i zapewnianie odpowiedniego traktowania zwierząt. Zależność między dobrostanem zwierząt, zdrowiem zwierząt i bezpieczeństwem żywności zyskało również uznanie na poziomie międzynarodowym[15]. Odpowiednie i jednolite wykonanie prawodawstwa dotyczącego dobrostanu zwierząt ma zasadnicze znaczenie, a opracowanie precyzyjnych i wymiernych wskaźników dobrostanu zwierząt ułatwi ten proces i zwiększy skuteczność kontroli i stosowanych norm. Obecnie zauważalne są dwie szczególne tendencje: współistnienie obowiązkowych lub dobrowolnych programów wykraczających poza minimalne normy ustalone w prawodawstwie UE, oraz potwierdzenie na podstawie tendencji rynkowych możliwości zwiększenia w wielu krajach na świecie sprzedaży produktów uzyskiwanych w sposób zrównoważony. Obie te tendencje wyraźnie sprzyjają ciągłemu udoskonalaniu warunków dobrostanu zwierząt, aczkolwiek konieczne jest zapewnianie dodatkowych informacji konsumentom, co umożliwi im lepsze zrozumienie wartości dodanej norm dobrostanu stosowanych dla każdego produktu i ułatwi dokonywane przez nich wybory.

3.2. Znakowanie UE dobrostanu zwierząt – klasyfikacja systemów produkcji w związku ze stosowanymi wymaganiami w zakresie dobrostanu

Detaliści i producenci w coraz większym stopniu uznają dobrostan zwierząt za podstawowy aspekt wizerunku produktu i jakości, co stwarza potrzebę wprowadzenia niezawodnych systemów monitorowania statusu dobrostanu zwierząt w gospodarstwach oraz udzielania gwarancji dla odpowiednich warunków produkcji. Zarówno w UE, jak i poza jej granicami, coraz bardziej powszechne stają się niezależne programy kontroli dobrostanu zwierząt, promowane przez przetwórców, detalistów i wielonarodowe korporacje. W różnych państwach członkowskich istnieją już dobrowolne programy znakowania produktów w oparciu o ich zgodność z różnymi parametrami, włączając normy w zakresie dobrostanu zwierząt. Normy UE związane z wprowadzaniem do obrotu jaj i mięsa drobiowego zawierają już różne zasady dotyczące znakowania w zakresie dobrostanu zwierząt.

Na przykład odnośnie do jaj, od 1 stycznia 2004 r. jaja stołowe oznacza się wyróżniającym kodem, który zawiera między innymi kod wskazujący metodę hodowli drobiu stosowaną do produkcji jaj. Do celów informowania konsumenta, obowiązkowe jest zamieszczenie wyjaśnienia tego kodu na opakowaniach w przypadku jaj opakowanych oraz oddzielnej informacji w przypadku jaj sprzedawanych luzem. Państwa członkowskie rozpoczęły kampanie informacyjne, współfinansowane przez Komisję Europejską, mające na celu podniesienia świadomości konsumentów odnośnie do znaczenia kodu. Ponadto rozporządzenie Komisji (WE) nr 2295/2003 stanowi, że „ informacje zamieszczane na jajach i opakowaniach należy podawać w sposób widoczny i czytelny, zgodnie z art. 7-10 rozporządzenia (EWG) nr 1907/90 ”. Jaja stołowe przywożone z państw trzecich, innych niż państwa, które posiadają umowy ze WE ustanawiające ekwiwalencję norm, należy wyraźnie i czytelnie znakować w kraju pochodzenia kodem ISO kraju pochodzenia, poprzedzonym wyrażeniem: „ normy nieunijne ”.

Ustanowienie unijnego znakowania w zakresie dobrostanu zwierząt jest opcją, która ma być przedmiotem rozważań w najbliższej przyszłości, mogącą promować produkty opracowywane zgodnie z wysokimi normami dobrostanu, ułatwiając w ten sposób konsumentom wybór między produktami uzyskanymi z zastosowaniem podstawowych norm dobrostanu (normy minimalne określone w prawodawstwie UE) czy też z zastosowaniem wyższych norm (zawartych w dobrowolnych kodeksach praktyki lub prawodawstwach państw członkowskich wykraczających poza minimalne zasady UE).

Wyraźne znakowanie, określające zastosowany poziom dobrostanu, mogłoby stanowić skuteczne narzędzie marketingowe, wykorzystywane podobnie jak narzędzie stosowane obecnie do identyfikacji określonych produktów rolnych, posiadających szczególne cechy regionalne. Tego typu system klasyfikacji będzie opierać się na standardowych wskaźnikach naukowych, uznawanych zarówno w UE jak i na arenie międzynarodowej i popartych badaniami, w celu ułatwienia wprowadzania do obrotu tych produktów. Aby popierać chęć konsumenta dokonania wyboru na podstawie obiektywnych i uzasadnionych z naukowego punktu widzenia informacji, oraz w świetle licznego, czasami konkurencyjnego lub nawet mylącego znakowania i norm, należy opracować szczególną europejską normę jakości w oparciu o trwające prace badawcze.

4. DZIAŁANIE 4 – SKUTECZNIEJSZE ZAANGAżOWANIE W DZIAłANIA POSIADACZY ZWIERZąT I OSÓB MAJąCYCH Z NIMI KONTAKT ORAZ OGÓłU SPOłECZEńSTWA, A TAKżE LEPSZE INFORMOWANIE O OBECNIE OBOWIąZUJąCYCH STANDARDACH W DZIEDZINIE OCHRONY I DOBROSTANU ZWIERZąT; UZNANIE ROLI TYCH GRUP ORAZ OGÓłU SPOłECZEńSTWA W PROPAGOWANIU OCHRONY I DOBROSTANU ZWIERZąT

4.1. Kontekst – zmiana nastawienia opinii publicznej

W ostatnich dziesięcioleciach wyraźnie zmieniło się nastawienie opinii publicznej do zwierząt oraz sposób w jaki postrzegane są zwierzęta w społeczeństwie. Konsumenci europejscy stanowią dobry przykład tego typu zmiany w nastawieniu, ponieważ wielu spośród nich skłania się coraz bardziej ku „czystym i zielonym” metodom produkcji i wykazuje zainteresowanie możliwą jakością żywności, bezpieczeństwem oraz korzyściami dla zdrowia i dobrostanu zwierząt, wynikającymi z innowacyjnych systemów produkcji, takich jak hodowla w naturalnych warunkach i hodowla ekologiczna. Sposób myślenia konsumentów i producentów zmienił się diametralnie: dawniej konsumenci chcieli zapobiegać jedynie okrucieństwu i możliwym do uniknięcia cierpieniom zwierząt, obecnie koncentrują się oni na propagowaniu ich dobrego stanu i spełniania ich najistotniejszych potrzeb.

4.2. Osiągnięte wyniki

W celu promowania bardziej łącznego i doradczego podejścia do formułowania polityki w obszarze dobrostanu zwierząt podjęto szereg inicjatyw. Jedną z nich było rozpoczęcie konkretnych projektów badawczych i badań, mających na celu zbadanie nastawienia konsumentów do dobrostanu zwierząt. W obszarze ochrony zwierząt wykorzystywanych do celów doświadczalnych zebrano grupy robocze ekspertów technicznych, w skład których wchodzi szereg zainteresowanych stron (naukowcy, organizacje pozarządowe, przemysł, przedstawiciele organów państwowych itp.). Zorganizowano również konkretne spotkania konsultacyjne zainteresowanych stron w ramach przygotowywania innych projektów Komisji, jak na przykład w kwestii ochrony broilerów.

Ustanowiona niedawno Grupa Doradcza ds. łańcucha pokarmowego i zdrowia zwierząt i roślin służyć będzie w przypadku zwierząt gospodarskich za forum do dyskusji z zainteresowanymi stronami na wczesnym etapie na temat przyszłych kierunków polityki. W zakresie kwestii dotyczących dobrostanu zwierząt gospodarskich (na przykład transportu zwierząt), jak również przyszłej polityki europejskiej w dziedzinie substancji chemicznych i badań z wykorzystaniem zwierząt (REACH) prowadzone są również otwarte konsultacje internetowe. Inicjatywy te ujawniły korzyści wiążące się z prowadzeniem otwartego dialogu z zainteresowanymi stronami. Tego typu inicjatywy konsultacyjne są całkowicie zgodne z zasadami sformułowanymi w Białej Księdze w sprawie zarządzania w Europie (White Paper on European Governance). Dzięki reformom WPR UE dobrostan zwierząt jest również obecnie w pełni uwzględniony w polityce rolnej UE, jako odpowiedź na potrzeby konsumentów.

4.3. Dobrze poinformowani posiadacze zwierząt/osoby mające kontakt ze zwierzętami i ogół społeczeństwa: najlepsi promotorzy dobrostanu zwierząt

Nastawienie konsumentów i społeczeństwa oraz potrzeba wyższych norm w zakresie dobrostanu zwierząt są istotnymi elementami związanymi z formułowaniem polityki dotyczącej dobrostanu zwierząt. Konsumenci muszą jednakże zrozumieć również, że wdrożenie wyższych standardów dobrostanu może spowodować dodatkowe koszty po stronie producentów i potencjalnie wyższe ceny wyjściowe. Badania wskazują, że wielu konsumentów wyraża gotowość zapłaty wyższej ceny za produkt pochodzący z bardziej „przyjaznego”, z punktu widzenia dobrostanu zwierząt, systemu produkcyjnego[16].

W tym zakresie istotne znaczenie ma odpowiednie znakowanie produktów i zapewnianie konsumentom informacji. Co więcej, badania socjologiczne przeprowadzone w Europie ujawniły, że brak oznakowania dotyczącego metod produkcji powstrzymywał konsumentów od ewentualnego wyboru takich produktów[17]. Konieczne jest prowadzenie dalszych badań nad kwestią obaw konsumentów i znakowania produktów oraz zwiększenie świadomości społeczeństwa w zakresie metod produkcji stosowanych w stosunku do zwierząt gospodarskich, alternatywnych praktyk stosujących wyższe normy dobrostanu zwierząt oraz konsekwencji dla ekonomicznej żywotności działalności hodowlanej. Uwzględnić należy również presję konkurencyjną, jakiej doświadczają producenci unijni w związku z coraz bardziej globalnym charakterem handlu rolnego.

Komisja, przy wsparciu państw członkowskich i odpowiednich zainteresowanych stron, powinna pilnie sformułować odpowiednią strategię przekazywania informacji obywatelom kwestii ochrony i dobrostanu zwierząt. Komisja rozważy również utworzenie specjalnej platformy informacyjnej w dziedzinie dobrostanu zwierząt, w celu pielęgnowania dalszego dialogu i wymiany doświadczeń pomiędzy istotnymi zainteresowanymi stronami w dziedzinie dobrostanu zwierząt. Na przykład w przypadku zwierząt gospodarskich tego typu inicjatywa, połączona z narzędziami udoskonalonego informowania konsumentów i bardziej czytelnym znakowaniem produktów wprowadzanych do obrotu, oferuje perspektywę pełnego pozytywnego cyklu, w ramach którego konsumenci tworzą popyt na produkty żywnościowe otrzymywane w sposób bardziej przyjazny z punktu widzenia dobrostanu zwierząt, co z kolei poprzez łańcuch dostaw przenoszone jest z powrotem do pierwotnego producenta, który może uzyskać wyższą cenę za swój produkt i w ten sposób zrekompensować sobie część ewentualnych związanych z tym wyższych kosztów produkcji.

5. DZIAŁANIE 5 – DALSZE WSPARCIE DLA INICJATYW MIęDZYNARODOWYCH NA RZECZ POPRAWY śWIADOMOśCI I WYPRACOWANIA KONSENSUSU ODNOśNIE DO DOBROSTANU ZWIERZąT

5.1. Kontekst

Obecnie istnieje jedynie ograniczony konsensus międzynarodowy odnośnie do względnego znaczenia przypisywanego dobrostanowi zwierząt, a środki istniejące w UE trudno jest porównać z normami w państwach trzecich. Oprócz tego należy pamiętać o zróżnicowanych czynnikach kulturowych i tradycyjnych praktykach; istotny wpływ na hodowlę i utrzymanie zwierząt mają również z pewnością względy etyczne. UE uczestniczy aktywnie w różnych międzynarodowych forach jako środkach zwiększania świadomości i wypracowania konsensusu na temat znaczenia dobrostanu zwierząt. Od lat sześćdziesiątych XX wieku Rada Europy aktywnie działa na rzecz ochrony zwierząt w ramach różnych konwencji.[18] Wspólnota jest stroną (lub obserwatorem) kilku konwencji Rady Europy, mających na celu poprawę dobrostanu zwierząt, obejmujących obszar doświadczeń z wykorzystaniem zwierząt, transportu, hodowli i uboju. Wspólnota odgrywa również aktywną rolę w ramach szeregu działań prowadzonych przez Radę Europy.

Niedawne i przyszłe rozszerzenia UE wymagają również szczególnej uwagi w kontekście ich konsekwencji dla polityk wspólnotowych w zakresie dobrostanu zwierząt. Istnieje potrzeba dialogu w tej kwestii z krajami takimi jak Bułgaria, Rumunia, Turcja i Chorwacja, oraz innymi krajami Zachodnich Bałkanów, jak również państwami objętymi na przykład Europejską Polityką Sąsiedztwa. Rozmaite instrumenty są dostępne dla ułatwiania wdrożenia zasad wspólnotowych przez państwa przystępujące (np. seminaria TAIEX zapewniające pomoc techniczną i wymianę informacji oraz ułatwiające dzielenie się doświadczeniami i wiedzą).

Kluczowym celem komunikatu Komisji z 2002 r.[19] w sprawie prawodawstwa w zakresie dobrostanu zwierząt i sytuacji w państwach trzecich było ustalenie, czy rozbieżności w zakresie środków dobrostanu zwierząt prowadzą do niekorzystnych skutków konkurencyjnych. Przyjmując założenie, że zniekształcenia konkurencji (bez względu na to, czy na korzyść czy niekorzyść producentów unijnych) wynikające z różnic w standardach mają wyraźny potencjał dla podważenia lepszego dobrostanu zwierząt, sprawozdanie rozpatruje szereg rozwiązań zapobiegających takiej sytuacji, łącznie z mechanizmami rynkowymi, dialogiem na poziomie międzynarodowym, propagowaniem standardów dobrostanu zwierząt w uzgodnieniach handlowych, doskonaleniem systemów znakowania, wzmocnieniem pozycji dobrostanu zwierząt w polityce rolnej UE, itp.

UE dokonała znaczących postępów w zakresie rozwiązań strategicznych określonych w tym sprawozdaniu, które zasadniczo przyniosły konkretne rezultaty i wciąż reprezentują nieocenioną metodę w celu podnoszenia międzynarodowej świadomości w zakresie dobrostanu zwierząt i ułatwiania stosowania udoskonalonych standardów dobrostanu zwierząt w UE. Oczywistym jest, że narzędzia monitorowania umożliwiłyby porównywanie obowiązkowych standardów dobrostanu zwierząt stosowanych w UE ze standardami stosowanymi w państwach trzecich, w celu dokonania analizy ewentualnych skutków rynkowych. Istnieje ryzyko, że wymaganie standardów w zakresie dobrostanu zwierząt w niektórych krajach może prowadzić do przeniesienia działalności do krajów stosujących niższe standardy lub że kraje takie mogą znaleźć się w sytuacji nieuczciwej przewagi konkurencyjnej.

5.2. Współpraca ze Światową Organizacją Zdrowia Zwierząt - OIE

Biorąc pod uwagę przynależność do OIE 167 członków na całym świecie, biorąc pod uwagę wieloletnie osiągnięcia w dziedzinie rozwoju norm zdrowia zwierząt oraz nieodłączne powiązania pomiędzy zdrowiem a dobrostanem zwierząt, organizacja ta ma bardzo dobra pozycję, aby wypracować międzynarodowy konsensus w kwestii dobrostanu zwierząt. Państwa członkowskie OIE zwróciły się do OIE z wnioskiem o opracowanie szczegółowego projektu i strategii w zakresie dobrostanu zwierząt i w maju 2002 r. przyjęta została uchwała szczególna, upoważniająca OIE do opracowania opartych na wiedzy naukowej zaleceń i standardów w zakresie dobrostanu zwierząt. Zorganizowanie pierwszej Światowej Konferencji OIE na temat dobrostanu zwierząt w lutym 2004 r., przyjęcie w maju 2004 r. zasad przewodnich w dziedzinie dobrostanu zwierząt oraz przyjęcie w maju 2005 r. szczególnych wytycznych w dziedzinie dobrostanu zwierząt są ostatnimi ważnymi osiągnięciami.

W uchwale przyjętej w grudniu 2002 r. Rada Ministrów Rolnictwa uznała, że OIE jest odpowiednim organem dla opracowania międzynarodowych standardów i wytycznych w dziedzinie dobrostanu zwierząt, a Wspólnota pragnie aktywnie propagować opracowywanie światowych standardów i wytycznych w dziedzinie dobrostanu zwierząt. OIE, na mocy uchwały nr XVII z 2004 r. utworzyła również Światowy Fundusz Zdrowia i Dobrostanu Zwierząt, którego celem jest wdrażanie działań, badań naukowych i programów szkoleniowych, organizowanie seminariów, konferencji i warsztatów, produkowanie mediów informacyjnych i wspieranie planów strategicznych OIE oraz działań krajów rozwijających się w dziedzinach leżących w zakresie kompetencji OIE, łącznie z promowaniem dobrostanu zwierząt.

5.3. Propagowanie dobrostanu zwierząt w stosunkach wielostronnych i dwustronnych UE

W obszarze stosunków handlowych i zewnętrznych Komisja propaguje stanowisko UE w sprawie znaczenia dobrostanu zwierząt, łącznie ze specjalnym raportem przedłożonym do WTO na temat dobrostanu zwierząt i handlu rolnego[20]. GATT 1994 czy inne umowy WTO nie wspominają wyraźnie o dobrostanie zwierząt, a w procedurze rozstrzygania sporów nie wydano jeszcze wyroku, który wyjaśniałby stanowisko WTO w sprawie dobrostanu zwierząt. Raport UE stwierdzał między innymi, że „ celem, dla którego WE porusza kwestie dobrostanu zwierząt w kontekście negocjacji WTO nie jest stworzenie podstaw dla wprowadzenia nowych rodzajów barier taryfowych ”, ale „ promowanie wysokich standardów dobrostanu zwierząt, zapewnianie konsumentom przejrzystych informacji, przy jednoczesnym zachowaniu konkurencyjności sektora rolniczego i przemysłu rolno-spożywczego WE ”. Komunikat podkreślał, że należy unikać protekcjonizmu handlowego, zapewniając jednocześnie, aby handel nie osłabiał wysiłków UE w zakresie propagowania dobrostanu zwierząt na jej własnym terytorium. Podczas gdy Porozumienie w sprawie stosowania środków sanitarnych i fitosanitarnych (SPS) zajmuje się zasadniczo rozprzestrzenianiem się chorób zwierzęcych i roślinnych oraz kwestiami bezpieczeństwa żywności, Porozumienie w sprawie barier technicznych w handlu (TBT) zawiera wykaz zasadnych celów dla stosowania środków. Rozważanie dobrostanu zwierząt w kontekście tych porozumień wydaje się trudne chyba, że można byłoby udowodnić powiązania między słabym dobrostanem zwierząt a związanym z nim ryzykiem w zakresie statusu zdrowia zwierząt kraju przywozu. Istnieje również potrzeba oceny znaczenia dobrostanu zwierząt w kontekście art. XX GATT. W szczególności, w sytuacji gdzie istnieje ryzyko zagrożenia dostępu do rynku poprzez wymaganie standardów w zakresie dobrostanu zwierząt, ocena wpływu każdej stosownej propozycji polityki powinna obejmować analizę standardów dobrostanu zwierząt i praktyk stosowanych w krajach trzecich, które najprawdopodobniej odczują skutki takich sytuacji. Zgodnie z ogólną zasadą oczywiste jest, że członek WTO może prowadzić działania w kierunku ochrony zwierząt na swoim terytorium, jednakże generalnie nie powinien narzucać takich zasad w zakresie dobrostanu zwierząt na terytorium krajów eksportujących lub znajdujących się poza jego jurysdykcją terytorialną. Podczas negocjacji WTO w Doha UE planuje odnieść się do problematyki dobrostanu zwierząt w ramach filaru Wsparcia Krajowego. Rozporządzenie WE o rozwoju obszarów wiejskich nr 1257/99 zmienione rozporządzeniem nr 1783/2003 w ramach reformy WPR w 2003 r. dopuszcza również płatności na rzecz rolników zachowujących wyższe normy i można by je stosować od 2005/2006. Zarządzanie tego typu płatnościami dla rolników musiałoby być zgodne z międzynarodowymi zasadami handlowymi WTO.

W ramach uzupełnienia inicjatywy OIE, Wspólnota rozpoczęła negocjacje dotyczące ujmowania standardów dobrostanu zwierząt w umowach dwustronnych między UE a dostawcami zwierząt i produktów zwierzęcych z krajów trzecich (np. z Chile i Kanady). UE propaguje również aktywnie uwzględnianie dobrostanu zwierząt w ramach porozumień weterynaryjnych z innymi partnerami handlowymi z państw trzecich. Uzgodnione międzynarodowe wytyczne OIE w sprawie dobrostanu zwierząt stanowią idealną podstawę do dyskusji i konsensusu z takimi partnerami handlowymi. Na przykład, w kontekście porozumienia SPS WE – Chile utworzono już specjalną grupę roboczą ds. dobrostanu zwierząt, w celu osiągnięcia wspólnego porozumienia w sprawie stosowania standardów dobrostanu zwierząt, pogłębiania wiedzy i wymiany ekspertyzy naukowej. W tym zakresie zorganizowano szereg seminariów naukowych, a w obszarze działań edukacyjnych/szkoleniowych i opracowywania przyszłych strategii w dziedzinie kształcenia weterynaryjnego planuje się dalsze inicjatywy, łącznie z inicjatywami w zakresie e-kształcenia.

5.4. Szerzenie wiedzy na temat dobrostanu zwierząt w krajach rozwijających się i tworzenie możliwości handlowych

W trakcie zorganizowanego ostatnio przez różne organizacje ochrony zwierząt seminarium, będącego częścią Dialogu społeczeństwa obywatelskiego Komisji, rozważano kwestię „Zrównoważonej produkcji rolnej i dobrej praktyki w zakresie dobrostanu zwierząt: możliwości handlowe dla krajów rozwijających się[21].” We wnioskach i zaleceniach z seminarium stwierdzono, że ekstensywne i zrównoważone systemy rolne z dobrymi standardami w zakresie dobrostanu zwierząt wciąż stanowią przeważającą formę produkcji żywego inwentarza w wielu krajach rozwijających się.

Aby stworzyć skuteczne partnerstwa z zainteresowanymi rządami i zainteresowanymi stronami, Wspólnota powinna bardziej szczegółowo zbadać inicjatywy dialogu z krajami stosującymi wysokie standardy w zakresie dobrostanu zwierząt. Rozporządzenie (WE) 882/2004 przewiduje udział przedstawicieli z krajów rozwijających się w szkoleniach organizowanych dla pracowników właściwych organów Państw Członkowskich, dotyczących wdrażania wspólnotowych zasad w zakresie dobrostanu zwierząt. Większość porozumień WTO zawiera specjalne postanowienia pozwalające na specjalne i zróżnicowane traktowanie (SDT) krajów rozwijających się i krajów najsłabiej rozwiniętych, poprzez udzielanie we wszystkich możliwych przypadkach dłuższych terminów wdrożenia nowych środków sanitarnych i fitosanitarnych (SPS), wpływających na ich produkty, będące przedmiotem ich zainteresowania. W niektórych przypadkach traktowanie to zapewnia się przyznając określone okresowe zwolnienia ze zobowiązań wymienionych w porozumieniach i zapewniając pomoc techniczną związaną z handlem (TRTA), głównie w celu utrzymania i rozszerzenia możliwości dostępu rynkowego dla wywozów z tych krajów. Komisja jest zaangażowana w projekty TRTA dla krajów rozwijających się, łącznie z udzielaniem pomocy w zakresie uczestnictwa ekspertów z krajów rozwijających się w spotkaniach różnych organizacji międzynarodowych ustalających standardy, które jako takie są oficjalnie uznawane przez WTO (w przypadku OIE to ona jest uważana przez WTO za odpowiednią międzynarodową organizację do spraw zdrowia zwierząt, a OIE opracowała ostatnio wytyczne w zakresie dobrostanu zwierząt) oraz wysyłania ekspertów technicznych z Państw Członkowskich do krajów rozwijających się. Należy popierać tego typu współpracę i organizację szkoleń, w których mogą uczestniczyć eksperci techniczni z krajów rozwijających się.

[1] Dyrektywa Rady 74/577/EWG.

[2] http://europa.eu.int/comm/food/fs/sc/oldcomm4/previous_en.html

[3] http://europa.eu.int/comm/food/fs/sc/scah/index_en.html

[4] http://www.efsa.eu.int/

[5] http://www.coe.int/T/E/Legal_affairs/Legal_co-operation/Biological_safety,_use_of_animals/

[6] Rozporządzenie 882/2004/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt.

[7] COM(2002) 511 wersja ostateczna.

[8] Komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego w sprawie Europejskiego planu działań na rzecz żywności i rolnictwa ekologicznego (COM(2004) 415 wersja ostateczna).

[9] Konkluzje Rady z października 2004 r. w sprawie komunikatu (2004) 415 wersja ostateczna.

[10] Patrz: http://europa.eu.int/comm/research/agriculture/index_en.html aby znaleźć wszystkie badania związane z rolnictwem.

[11] Patrz: http://europa.eu.int/comm/research/quality-of-life/animal-welfare/seminars/pdf/animal-welfare_en.pdf aby znaleźć przegląd.

[12] FOOD-CT-2004-506508, „Jakość dobrostanu”, patrz www.welfarequality.net.

[13] http://europa.eu.int/comm/research/future/index_en.cfm

[14] Rejestracja, Ocena, Udzielanie Zezwoleń i Ograniczeń w zakresie Substancji Chemicznych.

[15] OIE – Kodeks Zdrowia Zwierząt Lądowych 2005 – załącznik 3.7.1 –Zasady przewodnie w dziedzinie dobrostanu zwierząt.

[16] http://europa.eu.int/comm/food/animal/welfare/euro_barometer25_en.pdf

[17] „Obawy konsumentów związane z dobrostanem zwierząt a wpływ na wybór żywności”. EU FAIR-CT36-3678. Dr Spencer Henson i Dr Gemma Harper, University of Reading.

[18] Europejskie konwencje w sprawie ochrony zwierząt domowych, zwierząt wykorzystywanych do celów doświadczalnych, trzymanych do celów hodowlanych, w trakcie transportu i uboju.

[19] http://europa.eu.int/comm/food/animal/welfare/references/2002_0626_en.pdf

[20] COM(2002) 626 wersja ostateczna, patrz załącznik.

[21] http://trade-info.cec.eu.int/civilsoc/meetdetails.cfm?meet=11116#parts