[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 6.10.2006

SEK(2006) 1225

DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI

STRESZCZENIE OCENY WPŁYWUURUCHAMIANIA PUBLICZNYCH I PRYWATNYCH ŚRODKÓW FINANSOWYCH W CELU ZAPEWNIENIA POWSZECHNEGO DOSTĘPU DO PRZYJAZNYCH ŚRODOWISKU, BEZPIECZNYCH USŁUG ENERGETYCZNYCH PO PRZYSTĘPNYCH CENACH: GLOBALNY FUNDUSZ EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ ORAZ ENERGII ODNAWIALNEJ {COM(2006) 583 wersja ostateczna}{SEC(2006) 1224}

Zdaniem Międzynarodowej Agencji Energii (IEA) jeśli utrzymają się obecne tendencje, światowe zapotrzebowanie na energię wzrośnie do 2030 r. o ponad 60 %. Jednocześnie emisja dwutlenku węgla wzrośnie o 62 % natomiast około 1,4 mld ludzi pozbawionych będzie dostępu do nowoczesnych usług energetycznych. Przywódcy państw uznali zatem, że niemożliwe jest utrzymanie obecnych tendencji. Podczas Światowego Szczytu w sprawie Zrównoważonego Rozwoju (WSSD) w 2002 r. osiągnęli oni porozumienie w sprawie natychmiastowego znacznego zwiększenia stosowania odnawialnych źródeł energii, jednocześnie zwracając uwagę na fakt, że ponad 1,6 mld ludzi pozbawionych jest dostępu do podstawowych usług energetycznych. W celu zapewnienia, że deklaracja ta nie pozostanie deklaracją bez pokrycia UE rozpoczęła realizację koalicji z Johannesburga na rzecz odnawialnych źródeł energii (JREC). Od momentu jej stworzenia podczas obrad WSSD do koalicji przyłączyło się ponad 90 rządów. Komisja współprzewodniczy JREC oraz prowadzi jej sekretariat zapewniając w ten sposób konieczne współdziałanie z Inicjatywą Energetyczną UE, która dotyczy w sposób szczególny energii odnawialnej i efektywności energetycznej. Ponadto w przyjętym przez grupę państw G8 planie działania z Gleneagles dotyczącym zmian klimatycznych, czystej energii i zrównoważonego rozwoju zaproponowano stworzenie specjalnych ram finansowych dla działań związanych z czystą energią. W zielonej księdze „Europejska strategia na rzecz zrównoważonej, konkurencyjnej i bezpiecznej energii” Komisja ustaliła zintegrowane podejście do przeciwdziałania zmianom klimatycznym, które ma na celu między innymi radykalne zwiększenie efektywności energetycznej poprzez prezentowanie i rozpowszechnianie efektywnych energetycznie technologii, a także poprzez intensywne prezentowanie i rozpowszechnianie technologii energii odnawialnej.

Inwestycje w energię odnawialną oraz w efektywność energetyczną przynoszą znaczne korzyści stanowiące dobro publiczne. Wynikają z nich znaczne korzyści na poziomie światowym, takie jak zerowa lub niska emisja gazów cieplarnianych, a także korzyści lokalne i regionalne, takie jak zerowy lub niski poziom emisji substancji zanieczyszczających powietrze. Pomagają one w zwiększeniu bezpieczeństwa energetycznego poprzez wykorzystanie energii dostępnej lokalnie, jak np. energia wiatru, słoneczna, geotermiczna lub energia biomasy. Technologie te promują również lokalny wzrost zatrudnienia i wytwarzanie dochodów np. poprzez dostarczenie energii w celu jej produktywnego wykorzystania Wymienione korzyści będące dobrem publicznym sprawiają, że projekty związane projekty związane z energią odnawialną i efektywnością energetyczną stają się atrakcyjne pod względem ekonomicznym, w szczególności w krajach rozwijających się, w których wytwarzanie energii jest zazwyczaj mniej wydajne i generuje więcej zanieczyszczeń niż w krajach uprzemysłowionych, posiadających rozbudowane prawodawstwo dotyczące środowiska

Dodatkowo inwestycje w energię odnawialną i efektywność energetyczną wkrótce stanowić będą integralny element ogólnej strategii na rzecz inwestycji związanych z energią i rozwojem. Obecnie mogą one dostarczyć lokalnym przedsiębiorstwom i sektorowi transportu energię elektryczną i inną, w szczególności w miejscach gdzie budowa sieci przesyłowej jest nieopłacalna. Dostarczanie energii poza siecią lub w ramach niewielkich sieci stanowi odpowiednie i opłacalne rozwiązanie dla obszarów trudno dostępnych Istnieje szereg rozwiązań technologicznych mających na celu zaspokojenie potrzeb przedsiębiorstw i gospodarstw domowych, co ma szczególe znaczenie dla krajów rozwijających się.

Jednak pomimo doniesień o sukcesach i zobowiązań podjętych przez społeczność międzynarodową, o ile obecne tendencje nie ulegną zmianie, IEA ocenia, że udział energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych pozostanie do roku 2030 na mniej więcej takim samym poziomie . Nawet jeśli ramy prawne stawać się będą coraz bardziej korzystne dla inwestycji w tej dziedzinie, finansowanie efektywności energetycznej i energii odnawialnej nie będzie automatycznie zapewnione. Problem związany z brakiem środków finansowych jest złożony, jednak wynika przede wszystkim z kwestii kapitału podwyższonego ryzyka, stanowiącego dla kredytodawców odpowiednie zabezpieczenie. Uruchomienie środków finansowych z sektora prywatnego ma podstawowe znaczenie w celu skierowania środków w odpowiedniej wysokości na inwestycje związane z energią odnawialną. Znaczny potencjał odnawialnych źródeł energii umożliwiający wytworzenie różnego rodzaju publicznych dóbr społeczno-ekonomicznych i środowiskowych, zarówno na poziomie światowym, jak i lokalnym, zasługuje na społeczne poparcie w celu rozwiązania tego impasu finansowego oraz dostarczenia zachęt publicznych dla międzynarodowych i krajowych inwestorów prywatnych.

W celu ustanowienia Globalnego Funduszu Efektywności Energetycznej oraz Energii Odnawialnej (GEEREF) Komisja podjęła już współpracę z międzynarodowymi instytucjami finansowymi, takimi jak EBI, EBOR i Bank Światowy oraz z inwestorami z sektora prywatnego i innymi pośrednikami finansowymi, tworząc w ten sposób partnerstwo publiczno-prywatne . Celem partnerstwa jest uruchomienie publicznych i prywatnych środków finansowych w celu rozwiązania impasu finansowego dotyczącego projektów i przedsiębiorstw zajmujących się energią odnawialną. Propozycja opiera się na Inicjatywie Finansowania Długoterminowego zapoczątkowanej przez Komisję Europejską w 2004 r. w kontekście JREC. Opiera się ona również na analizie wykonalności, której zakres i rozpoczęcie zostały ustalone podczas debat WSSD w 2002 r. i podczas pierwszej konferencji JREC na wysokim szczeblu, która odbyła się w Brukseli w dniach 2-3 czerwca 2003 r. Zwrócono szczególną uwagę na kraje rozwijające się i gospodarki przechodzące transformację.

GEEREF zostanie ustanowiony jako partnerstwo publiczno-prywatne oferujące odpowiednie możliwości podziału ryzyka i współfinansowania dla szeregu inwestorów komercyjnych i niekomercyjnych posiadających globalny mandat na inwestycje. Fundusz pozwoli na samowystarczalne zatrudnianie profesjonalnych podmiotów zarządzających funduszami, działających zgodnie z mandatem określonym przez darczyńców i inwestorów. Ustanowione zostaną wysokiej jakości mechanizmy monitorowania, sprawozdawczości i kontroli.

GEEREF będzie wspomagał projekty związane z energią odnawialną i z efektywnością energetyczną, których wartość nie przekracza 10 milionów EUR, ponieważ ten rodzaj projektów zazwyczaj nie jest brany pod uwagę przez inwestorów komercyjnych i międzynarodowe instytucje finansowe. Będzie wspierać fundusze regionalne dla państw Afryki subsaharyjskiej, Karaibów i Pacyfiku, europejskiego sąsiedztwa (w tym Afrykę Północną oraz państwa Europy Wschodniej nienależące do UE, także Rosję), Ameryki Łacińskiej oraz Azji (w tym Azję Centralną i Bliski Wschód).[1]Jego finansowanie będzie uzależnione od sytuacji rynkowej, natomiast priorytetowo będą traktowane inwestycje w państwach, regionach lub miastach, gdzie polityka dotycząca energii odnawialnej sprzyja zaangażowaniu sektora prywatnego. Szczególny nacisk zostanie położony na sprostanie potrzebom państw AKP. Dostarczenie zarówno kapitału ryzyka jak i pomocy technicznej uczyni z funduszu „punkt kompleksowej obsługi”, co pozwoli na obniżenie kosztów transakcji oraz przyczyni się do poprawy działania funduszu.

Zakres inwestycji obejmie szereg projektów oraz technologii związanych z efektywnością energetyczną i energią odnawialną, ze szczególnym uwzględnieniem technologii o potwierdzonej skuteczności technicznej.

Minimalny cel finansowania GEEREF wynosi 100 milionów EUR. Taki poziom jest wymagany, aby wywrzeć wpływ na poziomie globalnym oraz wystarczający, aby ustanowić partnerstwo publiczno-prywatne, które z czasem będzie samowystarczalne.

GEEREF będzie aktywnie zaangażowany w tworzenie i finansowanie funduszy regionalnych lub w zwiększanie liczby podobnych istniejących już inicjatyw[2]. Takie działanie uwzględni specyficzny charakter różnych rynków regionalnych pozwalając na wykorzystanie międzynarodowych instytucji finansowych, wiedzy naukowej oraz doświadczeń lokalnych w celu pozyskania dodatkowego finansowania z sektora prywatnego.

Udział GEEREF wyniesie między 25 a 50 % dla operacji o średnim do wysokiego poziomie ryzyka oraz 15 - 20 % dla operacji o niskim poziomie ryzyka.

Przyjmując, że uda się pozyskać pierwsze 100 milionów EUR, możliwe będzie pozyskanie dodatkowego kapitału w wysokości 1 miliarda EUR. Efekt dźwigni funduszu osiągnąłby zatem wysokość 10, co jest wartością znacznie wyższą niż w przypadku tradycyjnych programów opartych na dotacjach, które wymagają współfinansowania w wysokości 50-70 %.

Biorąc pod uwagę ryzyko związane z projektem, Komisja Europejska przyjmuje do wiadomości, że dla rozpoczęcia inicjatywy oraz zapewnienia znacznego współfinansowania prywatnego wymagany jest znaczący wkład z budżetu wspólnotowego. W latach 2007-2010 Komisja Europejska proponuje wsparcie finansowe dla GEEREF w wysokości do 80 milionów EUR ramach programu tematycznego dotyczącego środowiska naturalnego oraz gospodarki zasobami naturalnymi, w tym energią (ENRTP). Proponuje się, żeby pierwszy wkład w wysokości 15 milionów EUR został dokonany na początku 2007 r. Wymagany personel dla inicjatywy zostanie zapewniony z istniejących zasobów, w razie potrzeby w ramach przesunięć wewnętrznych.

Coroczna decyzja w sprawie finansowania wydatków w ramach rocznego programu ENRTP stanowić będzie podstawę dla przyznania funduszy wspólnotowych dla GEEREF (być może poprzez Euro Przy podejmowaniu decyzji zostaną uwzględnione odpowiednie przepisy przewidziane w podstawie prawnej.

Propozycja ta wymaga współfinansowania ze strony szeregu podmiotów publicznych i prywatnych, w tym międzynarodowych instytucji finansowych, inwestorów prywatnych, przedsiębiorstw i fundacji. UE i państwa należące do EOG mogą dobrowolnie przekazywać fundusze. Poniższa tabela przedstawia szacowany poziom współfinansowania:

mln EUR (do trzeciego miejsca po przecinku)

Organ współfinansujący | Rok 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 i później | Razem |

Współfinansowanie niepochodzące z WE: poziom pierwszy | 10,000 | 10,000 | 20,000 |

Współfinansowanie niepochodzące z WE: poziom drugi | 15,000 | 30,000 | 50,000 | 109,000 | 204,000 |

Współfinansowanie niepochodzące z WE: poziom trzeci | 10,000 | 50,000 | 100,000 | 300,000 | 331,000 | 791,000 |

Całkowita kwota współfinansowania niepochodzącego z WE | 35,000 | 90,000 | 150,000 | 409,000 | 331,000 | 0,000 | 1015,000 |

Przewiduje się, że możliwe będzie uzyskanie współfinansowania w wysokości do 50 milionów EUR w ramach instrumentu inwestycyjnego z tytułu 9. Europejskiego Funduszu Rozwoju zarządzanego przez EIB w celu realizacji działań w krajach AKP.

Omawiany nowy instrument mógłby stanowić pozytywny przykład do naśladowania dla innych inwestorów publicznych i prywatnych. Jest on również ważnym instrumentem umożliwiającym pozyskanie dalszych środków w celu pokrycia całkowitego zapotrzebowania w wysokości 241 miliardów EUR do 2010 r.

Po całkowitym wdrożeniu GEEREF mógłby zapewnić na rynkach krajów rozwijających się potencjał w wysokości niemal 1 gigawata energii przyjaznej dla środowiska. Taka ilość energii, stanowiąca równowartość 1-2 miliona ton rocznie, mogłaby zapewnić usługi energetyczne dla 1-3 milionów ludzi (o wartości ponad 5 milionów EUR w cenach bieżących)

- Emisje gazów cieplarnianych: Fundusz pozwoli na uniknięcie emisji ponad 1,1 miliona ton CO2 rocznie, co będzie miało długotrwały efekt przez dziesiątki lat. Jest to wysokość szacunkowa opierająca się na przypuszczeniu, że nowe obiekty finansowane przez GEEREF zastąpiłyby w krajach rozwijających się istniejące „tradycyjne”, wykorzystujące paliwa kopalne elektrownie i elektrociepłownie. W wersji optymistycznej, nawet jeśli zastąpiono by wyłącznie produkcję ciepła i energii elektrycznej z wykorzystaniem węgla, pozwoliłoby to uniknąć prawie 3 miliony ton emisji CO2 roczne. Wersja pesymistyczna zakładająca zastępowanie elektrociepłowni gazowych uważana jest za wysoce nieprawdopodobną; większość inwestycji w energię w krajach rozwijających się nadal zwiększa możliwości dostarczania energii wytwarzanej raczej z wykorzystaniem taniego węgla, niż znacznie droższego gazu. Mogłoby to doprowadzić do uniknięcia emisji CO2 w wysokości łącznie między 10 a 30 milionów ton w ciągu 10 lat funkcjonowania Globalnego Funduszu oraz długotrwały efekt co najmniej przez kolejnych 10 lat. W każdym przypadku ostateczny wynik będzie zależał od połączonych czynników technologicznych i geograficznych.

- Bezpieczeństwo energetyczne: Przewiduje się, że dzięki nowym obiektom produkującym czystą i odnawialną energię z lokalnych zasobów, a także dzięki uniknięciu zwiększania zdolności produkcyjnych w związku z inwestycjami w efektywność energetyczną uzyskanych zostanie mniej więcej od 500 do 1500 MW mocy.

- Dostęp do energii: Między 0,5 i 3,5 miliona ludzi żyjących w krajach rozwijających się uzyska dostęp do nowoczesnych i przyjaznych dla środowiska usług energetycznych. Korzyści odniosą prawdopodobnie również MŚP dzięki większym możliwościom rozwoju działalności gospodarczej na obszarach trudno dostępnych w krajach rozwijających się, co w przeciwnym wypadku nie byłoby możliwe. Ponadto przewiduje się wprowadzenie nowoczesnego opału stosowanego w kuchni oraz doprowadzenie gorącej wody do prawie 500 000 gospodarstw domowych.

- Inne: Przewiduje się również inne niewymierne korzyści. Należą do nich:

- ograniczenie emisje substancji zanieczyszczających powietrze, takich jak: SOx, NOx, PM i CO, co przyczyni się do poprawy lokalnej jakości powierza, zmniejszając tym samym problemy zdrowotne, w tym te spowodowane gotowaniem w zamkniętych pomieszczeniach;

- mniejsza zależność od przywozu drogich paliw kopalnych poprzez wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, takich jak energia wiatru, słoneczna, geotermiczna lub dostępna lokalnie energia biomasy;

- lokalny wzrost zatrudnienia i wytwarzanie dochodów np. poprzez dostarczenie energii w celu jej produktywnego wykorzystania w szczególności na obszarach trudno dostępnych, gdzie budowa sieci przesyłowej jest nieopłacalna;

- większe możliwości rozwoju, przekazywania i rozpowszechniania zaawansowanych technologii, w tym poprzez nowe możliwości związane z promocją tworzenia spółek typu joint venture między przedsiębiorstwami europejskimi i pochodzącymi z krajów rozwijających się i przekazywanie w ten sposób wiedzy technologicznej i związanej z zarządzaniem.

Globalny Fundusz Efektywności Energetycznej oraz Energii Odnawialnej przedstawiony w niniejszym komunikacie będzie stanowił uzupełnienie dla szeregu instrumentów finansowych dostępnych na poziomie Wspólnoty Europejskiej. Został on stworzony w celu zwiększenia zdolności Wspólnoty do wspierania wdrażania programów zrównoważonego rozwoju i eliminacji ubóstwa w krajach partnerskich oraz do przyspieszania wymiany, rozwoju i wdrażania technologii przyjaznych dla środowiska. Ułatwi on wydajną współpracę między darczyńcami, zwiększy zainteresowanie ze strony inwestorów komercyjnych, w tym międzynarodowych instytucji finansowych, oraz przyspieszy wprowadzanie na rynek zrównoważonych, bezpiecznych i przystępnych cenowo technologii energetycznych oraz dostarczanych przez nie usług.

Po zdobyciu odpowiednich doświadczeń przedstawione nowe podejście związane z konkretnym partnerstwem między sektorem publicznym i prywatnym mogłoby zostać rozszerzone na inne obszary o kluczowym znaczeniu dla inwestycji związanych z sektorem czystej, przystępnej cenowo i bezpiecznej energii (np. sekwestracja dwutlenku węgla i magazynowanie w utworach geologicznych).

[1] W odniesieniu do państw objętych instrumentem przedakcesyjnym powinny zostać zapewnione dodatkowe środki finansowe w ramach innych instrumentów.

[2] Przykłady projektów pilotażowych podobnych do przewidzianych projektów, które mogłyby zostać rozszerzone przedstawione są w Załączniku do dokumentu (SEC(2006) 1224).