Streszczenie oceny skutków

Proporcjonalna ocena skutków dotycząca przyszłych stosunków między Unią Europejską a państwami Afryki, Karaibów i Pacyfiku po roku 2020

A. Zasadność działań

Dlaczego należy podjąć działania? Na czym polega problem?

Umowa o partnerstwie z Kotonu (umowa z Kotonu), która reguluje stosunki między UE a 79 członkami grupy państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP), wygasa w lutym 2020 r. W świetle istniejących przepisów negocjacje między stronami muszą się rozpocząć nie później niż w sierpniu 2018 r. Celem przedmiotowej inicjatywy jest określenie najlepszego formatu zorganizowania i uregulowania stosunków z partnerami z Afryki, Karaibów i Pacyfiku z uwzględnieniem zmieniającej się sytuacji na świecie oraz wyników oceny umowy z Kotonu. Główne wyzwania, którym należy sprostać, obejmują: 1) nieregularne wzorce rozwoju w poszczególnych państwach AKP, szczególnie w kontekście znacznego wzrostu liczby ludności; 2) rosnące zagrożenia bezpieczeństwa związane z zagrożeniami terrorystycznymi i niekontrolowanymi przepływami migracyjnymi, a także niewykorzystane możliwości gospodarcze; 3) niewystarczające uznanie pogłębionej dynamiki regionalnej w państwach AKP i poza nimi; 4) rosnące ogólnoświatowe wyzwania; oraz 5) brak partnerstw sprzyjających włączeniu wielu zainteresowanych stron na potrzeby skutecznego zarządzania. Niniejsza ocena skutków będzie towarzyszyć komunikatowi w sprawie przyszłych stosunków UE z państwami AKP po roku 2020 i posłuży jako podstawa późniejszego zalecenia i załączonych wytycznych negocjacyjnych.

Jaki jest cel inicjatywy?

Cel ogólny polega na ukształtowaniu stosunków z państwami AKP po 2020 r. w sposób najlepiej odpowiadający interesom UE. Cele szczegółowe są następujące: 1) propagowanie zrównoważonego rozwoju w państwach AKP; 2) zwiększenie bezpieczeństwa i dobrobytu gospodarczego UE; 3) uwzględnienie zmieniającej się dynamiki regionalnej w państwach AKP i poza nimi; 4) zapewnienie silniejszych sojuszy w celu stawienia czoła globalnym wyzwaniom; oraz 5) zapewnienie uczestnictwa jak największego grona zainteresowanych stron na różnych szczeblach.

Na czym polega wartość dodana podjęcia działań na poziomie UE?

Wyzwania stojące przed UE i jej obywatelami wymagają przyjęcia kompleksowego i zintegrowanego podejścia. Dzięki obszernemu zestawowi strategii i instrumentów UE jest dobrze przygotowana do stawiania czoła tego rodzaju wyzwaniom i wykorzystywania pojawiających się możliwości. Działanie na poziomie UE wnosi wartość dodaną pod względem oddziaływania politycznego i finansowego, które jest większe niż zsumowany skutek działań podjętych przez poszczególne państwa członkowskie. Co istotne, niektóre obszary polityki, w szczególności handel, należą do kompetencji wyłącznych UE. Ponadto przedmiotowa inicjatywa bezpośrednio służy realizacji celu polegającego na zapewnieniu silniejszej pozycji UE na arenie międzynarodowej, który w 2014 r. został wskazany przez przewodniczącego Komisji Europejskiej jako jeden z priorytetów politycznych. Szczegółowe priorytety w zakresie działań zewnętrznych zostały doprecyzowane w globalnej strategii na rzecz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii Europejskiej oraz Konsensusie europejskim w sprawie rozwoju, który aktualnie podlega przeglądowi, a także innych odpowiednich strategiach sektorowych UE. Co więcej, globalna sieć delegatur UE zapewnia jej (polityczną) obecność w państwach, w których wiele państw członkowskich nie ma swojego przedstawicielstwa.

B. Rozwiązania

Jakie warianty legislacyjne i nielegislacyjne rozważono? Czy wskazano preferowany wariant? Jak uzasadniono ten wybór lub jego brak?

Spośród licznych wariantów, które pojawiły się w wyniku procesu konsultacji, pełną oceną objęto wyłącznie te, w przypadku których istniało duże prawdopodobieństwo osiągnięcia (większości) nowych celów UE. Przełożenie obowiązującej umowy z Kotonu na rok 2020 stanowi scenariusz odniesienia, w stosunku do którego ocenia się inne warianty. W ramach pierwszego wariantu nie przewiduje się zawarcia specjalnego partnerstwa między UE a państwami AKP, ponieważ uznaje się, że obowiązujące kierunki polityki i strategie są odpowiednie do osiągnięcia nowych celów. W drugim wariancie zakłada się, że nowe partnerstwo jest uzgodnione, a poszczególne cele są realizowane ze wszystkimi państwami AKP, w ramach bardziej zregionalizowanych podejść albo na oba te sposoby łącznie. W tym zakresie rozważa się trzy różne podwarianty: 1) zawarcie wspólnej umowy ze wszystkimi państwami AKP; 2) zawarcie trzech odrębnych umów regionalnych – jednej z państwami Afryki, jednej z państwami Karaibów i jednej z państwami Pacyfiku; 3) zawarcie jednej umowy ramowej obejmującej trzy odrębne partnerstwa regionalne. Na podstawie dogłębnej analizy za wariant preferowany uznano wariant 3, tj. nową umowę o partnerstwie, która zawiera nadrzędne ramy określające wspólne zasady, wartości i cele oraz możliwości współpracy między UE a państwami AKP w kontekście międzynarodowym oraz obejmuje trzy regionalne partnerstwa ustanowione odrębnie dla państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku, które połączą istniejące strategie regionalne. Wariant ten umożliwia zachowanie wszystkich pozytywnych elementów obowiązującej umowy z Kotonu (wskazanych w ocenie tej umowy). Co najistotniejsze, wprowadzi on odpowiednie warunki, aby UE mogła osiągnąć swoje nowe cele, w tym cel polegający na skuteczniejszym zabezpieczeniu swoich interesów politycznych i gospodarczych, zwiększeniu wywieranego wpływu na arenie międzynarodowej oraz poprawie szans na realizację programu działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030. Ponadto dzięki uwzględnieniu pogłębionej dynamiki regionalizacji oraz zwiększonej heterogeniczności państw AKP wariant ten umożliwi podjęcie działań na najodpowiedniejszym poziomie, zgodnie z zasadą pomocniczości. Oczekuje się również, że nowe partnerstwo będzie wiążące prawnie. Prawdopodobieństwo wywiązania się ze wspólnych zobowiązań wzrasta, jeżeli chęć polityczną wzmacniają wiążące postanowienia. Umożliwi to przestrzeganie podstawowych elementów nowego partnerstwa poprzez wzmożony dialog polityczny oraz zagwarantuje platformę na potrzeby wdrażania umów o partnerstwie gospodarczym. Uważa się, że prawnie wiążący charakter przynosi szereg korzyści przy braku istotnych wad.

Jak kształtuje się poparcie dla poszczególnych wariantów?

Proces konsultacji wykazał konieczność wprowadzenia pewnych istotnych zmian do istniejącej umowy między UE a państwami AKP. Za najważniejsze priorytety powszechnie uznaje się osiągnięcie celów zrównoważonego rozwoju i realizację programu działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030. Państwa członkowskie UE wyraziły zdecydowaną chęć utworzenia partnerstwa politycznego i wzmocnienia postanowień, które umożliwiają skuteczniejsze promowanie istotnych interesów UE. Istnieje powszechna zgoda co do konieczności wzięcia pod uwagę pogłębienia dynamiki regionalnej oraz uniknięcia pokrywania się różnych ram. Występują jednak różnice zdań co do oczekiwanego stopnia regionalizacji. Istnieje duże poparcie na rzecz tworzenia sojuszy z partnerskimi państwami AKP w celu jak najlepszego promowania wspólnych interesów i wartości w różnych kontekstach międzynarodowych. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego wezwały do zaangażowania większego grona różnego rodzaju podmiotów niepaństwowych we wszystkie aspekty stosunków między UE a państwami AKP. Państwa AKP ponownie wyraziły swoją determinację do „pozostania zjednoczoną grupą” oraz ponownie wyraziły przekonanie, że partnerstwo UE-AKP należy ujednolicić za sprawą sformalizowanych, kompleksowych i prawnie wiążących ram.

C. Skutki wdrożenia preferowanego wariantu

Jakie korzyści przyniesie wdrożenie preferowanego wariantu lub – jeśli go nie wskazano – głównych wariantów?

Preferowany wariant umożliwia osiągnięcie wszystkich wyżej wymienionych celów. W szczególności UE będzie w stanie promować swoje interesy gospodarcze i polityczne, w tym: większe bezpieczeństwo, dobrze zorganizowane zarządzanie migracją, zwiększenie dobrobytu gospodarczego oraz, w szerszym ujęciu, trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu (szczególnie w państwach AKP), co ma służyć skutecznej realizacji programu działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030. Cele te zostaną osiągnięte dzięki promowaniu dostosowanych do potrzeb działań UE w trzech regionach AKP oraz dzięki wzmocnieniu wspólnych ram. W rezultacie powstaną idealne warunki umożliwiające tworzenie strategicznych sojuszy z grupą 79 państw AKP. Warunki te są istotne z punktu widzenia stawiania czoła globalnym wyzwaniom, w szczególności zmianie klimatu i innym aspektom programu działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030, oraz w celu zmaksymalizowania wpływu UE na arenie międzynarodowej. Tego rodzaju wpływ można zwiększyć poprzez dotarcie do państw Afryki Północnej i członków grupy krajów najsłabiej rozwiniętych nienależących do grupy AKP, a także małych rozwijających się państw wyspiarskich. Ponadto wariant ten pozwala na zachowanie pozytywnych aspektów umowy z Kotonu wskazanych w ocenie: utrzymuje silne zaangażowanie we wspieranie praw człowieka i demokratycznych rządów oraz włączenie kluczowych zainteresowanych stron w proces rozwoju; utrzymuje postanowienia ogólne leżące u podstaw współpracy handlowej; wprowadza istotne zmiany w systemie współzarządzania, z uwzględnieniem wspólnych ram instytucjonalnych.

Jakie są koszty wdrożenia preferowanego wariantu lub – jeśli go nie wskazano – głównych wariantów?

Koszty preferowanego wariantu nie są znaczne. Zmiana systemu współzarządzania (np. w zakresie wspólnych instytucji i krajowego urzędnika zatwierdzającego) i integracja obowiązujących strategii regionalnych UE dla Afryki, Karaibów i Pacyfiku pomogą w zmniejszeniu kosztów i uniknięciu powielania zadań z zakresu zarządzania i wdrażania realizowanych na różnych szczeblach. Oczekuje się, że koszty związane z realizacją programów i projektów pomocy nie zmienią się znacznie w porównaniu z obecnymi praktykami.

Jakie będą skutki dla przedsiębiorstw, MŚP i mikroprzedsiębiorstw?

Trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu oraz rozwój sektora prywatnego, w tym handlu i inwestycji, wpisują się w cele szczegółowe przedmiotowej inicjatywy. Dzięki temu powstaną nowe możliwości gospodarcze dla przedsiębiorstw UE, w tym MŚP.

Czy przewiduje się znaczące skutki dla budżetów i administracji krajowych?

Główny instrument finansowy leżący u podstaw umowy z Kotonu – Europejski Fundusz Rozwoju (EFR) – to fundusz pozabudżetowy finansowany bezpośrednio ze składek wnoszonych przez państwa członkowskie UE. Zakres niniejszej oceny skutków nie obejmuje oceny EFR. Kwestia przyszłości EFR zostanie poruszona w kontekście kolejnego przeglądu wieloletnich ram finansowych (WRF). Nie przewiduje się żadnych innych istotnych skutków dla budżetów lub administracji krajowych.

Czy wystąpią inne znaczące skutki?

Nie dotyczy.

Proporcjonalność

Preferowany wariant strategiczny jest w pełni spójny z działaniami dwustronnymi państw członkowskich UE i je uzupełnia. Nie wprowadza on żadnych dodatkowych obciążeń dla państw członkowskich UE ani dla podmiotów gospodarczych. Ponadto wariant ten jest ukierunkowany przede wszystkim na efektywniejsze i skuteczniejsze partnerstwo, które dostosowuje do zwiększonej regionalizacji stosunków UE z państwami AKP. Ocena obowiązującej umowy z Kotonu wskazała również na administracyjne niedoskonałości w szeregu procesów decyzyjnych i procesów zarządzania, które zostaną wyeliminowane.

D. Działania następcze

Kiedy nastąpi przegląd przyjętej polityki?