KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 30.11.2016 COM(2016) 950 final KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY EUROPEJSKIEJ, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Europejski plan działań w sektorze obrony



1. Wprowadzenie W orędziu o stanie Unii w 2016 r. przewodniczący Komisji Jean-Claude Juncker podkreślił, że potrzebna jest Europa, która chroni, wzmacnia i broni. Przejęcie większej odpowiedzialności za własne bezpieczeństwo oznacza, że Europejczycy muszą inwestować w rozbudowę strategicznych zdolności obronnych, tak aby mieć możliwość powstrzymywania zewnętrznych zagrożeń, reagowania na takie zagrożenia i ochrony przed nimi. W odpowiedzi na wezwania do większej solidarności w kwestiach bezpieczeństwa i obrony Unia Europejska musi pokazać, że jest w stanie zapewnić zarówno „twarde”, jak i „miękkie” bezpieczeństwo. Priorytet ten został ostatnio podkreślony w planie z Bratysławy, a także przez Parlament Europejski i Radę Unii Europejskiej. Wzmocnienie europejskich zdolności obronnych wymaga od państw członkowskich dokonywania wspólnych zakupów oraz wspólnego opracowywania, nabywania i utrzymywania takich zdolności w całym zakresie zastosowań, począwszy od zdolności lądowych, powietrznych i morskich aż po przestrzeń kosmiczną. W globalnej strategii na rzecz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii Europejskiej („globalna strategia”) wskazano szereg obszarów priorytetowych w dziedzinie zdolności obronnych, w których Europa musi inwestować oraz rozwijać podejścia oparte na współpracy: wywiad, obserwacja i rozpoznanie, zdalnie kierowane bezzałogowe systemy powietrzne, łączność satelitarna i niezależny dostęp do przestrzeni kosmicznej oraz stała obserwacja Ziemi, wysokiej klasy zdolności wojskowe i strategiczne czynniki ich rozwoju, jak również zdolności w zakresie zapewniania bezpieczeństwa cybernetycznego i bezpieczeństwa morskiego. Na europejski rynek wyposażenia obronnego negatywnie wpływają fragmentacja i niedostateczna współpraca przemysłowa. Efektywniejsze wykorzystanie środków publicznych oraz wzmocnienie bazy przemysłowej można osiągnąć poprzez pogłębienie jednolitego rynku w obszarze obronności, ograniczenie powielania wysiłków oraz zwiększenie konkurencyjności unijnego przemysłu obronnego. Konieczność inwestowania w zdolności o charakterze strategicznym Aby Europa była w stanie zrealizować wymienione wyżej priorytety w zakresie zdolności obronnych, musi stworzyć warunki dla poszerzenia i pogłębienia współpracy w zakresie obrony celem zmaksymalizowania efektywności wydatków na obronę i uzyskiwanych w zamian dóbr i usług. Powinno to iść w parze ze stworzeniem silnej, konkurencyjnej i innowacyjnej bazy przemysłowej w sektorze obrony, z korzyścią dla całej gospodarki, albowiem inwestycje w sektorze obrony mają znaczny gospodarczy efekt mnożnikowy pod względem tworzenia przedsiębiorstw typu spin-off i transferu technologii do innych sektorów, a także tworzenia miejsc pracy. Zgodnie z wezwaniem Rady niniejszy europejski plan działań w sektorze obrony przyczynia się do zapewnienia, by europejska baza przemysłowa w tej branży była w stanie zaspokoić obecne i przyszłe potrzeby Europy w dziedzinie bezpieczeństwa oraz zwiększała pod tym względem strategiczną autonomię Unii, wzmacniając jej zdolności działania wspólnie z partnerami. Niniejszy plan działania jest ściśle powiązany z planem realizacji globalnej strategii w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony, w którym określono nową skalę ambicji Unii oraz wskazano działania służące ich realizacji, jak również z wdrożeniem wspólnej deklaracji UE–NATO podpisanej przez przewodniczącego Rady Europejskiej, przewodniczącego Komisji i sekretarza generalnego NATO. Działania proponowane w niniejszym europejskim planie działań w sektorze obrony doprowadzą do wzmocnienia Unii Europejskiej w sferze obronności, co ostatecznie oznacza również wzmocnienie NATO. Rada z zadowoleniem przyjęła plan realizacji globalnej strategii w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony oraz zapoznała się z aktualnymi priorytetowymi obszarami, w których Europa musi odpowiednio inwestować oraz rozwijać podejścia oparte na współpracy. Rada zachęciła Komisję do wspierania państw członkowskich w realizacji zidentyfikowanych priorytetów w zakresie zdolności obronnych. Poprzez działania przedstawione w niniejszym planie Komisja zobowiązuje się wspierać cały cykl rozbudowy zdolności obronnych – począwszy od prac badawczo-rozwojowych aż po produkcję. Wyzwania, przed którymi stoi europejska polityka w zakresie obrony W ujęciu łącznym Europa zajmuje drugie miejsce na świecie pod względem wydatków na obronę. Ciągle jednak pozostaje w tyle za Stanami Zjednoczonymi i odczuwa skutki nieefektywnego wydatkowania środków ze względu na powielanie wydatków, brak interoperacyjności i luki technologiczne. Ponadto w ostatnich latach w Europie ograniczano budżety na obronę, podczas gdy inne państwa liczące się na scenie międzynarodowej (Chiny, Rosja i Arabia Saudyjska) modernizują swoje sektory obrony na niespotykaną dotychczas skalę. Bez trwałych inwestycji w obronę przemysł europejski narażony jest na utratę zdolności technologicznych do tworzenia nowej generacji krytycznych zdolności obronnych. Ostatecznie zaszkodzi to strategicznej autonomii Unii i jej zdolności do pełnienia funkcji podmiotu zapewniającego bezpieczeństwo. Sektor przemysłu obronnego ma strategiczne znaczenie nie tylko dla bezpieczeństwa Europy. Osiąga on obroty wynoszące łącznie 100 mld EUR rocznie i zatrudnia, bezpośrednio i pośrednio, 1,4 mln wysoce wykwalifikowanych pracowników w Europie, wnosząc tym samym istotny wkład w gospodarkę europejską. Przemysł obronny jest uzależniony od uruchamiania przez rządy programów rozbudowy zdolności obronnych oraz, w bardziej ogólnym ujęciu, od poziomu inwestycji i wydatków publicznych na obronność. W swojej roli użytkowników końcowych wyposażenia obronnego rządy określają odpowiednie wymogi i specyfikacje oraz działają jako instytucje zamawiające, organy regulacyjne, a często również jako promotorzy eksportu. Ponadto opracowywanie systemów obronnych następuje w perspektywie długoterminowej i wiąże się z wysokim ryzykiem, gdyż w trakcie rozwoju produktów mogą zmienić się potrzeby operacyjne. Oznacza to, że przedsiębiorstwa działające w branży obronności nie inwestują w technologie wojskowe, jeżeli nie dysponują gwarancjami organów publicznych co do ich zakupu. Wiele państw członkowskich zmniejszyło swoje wydatki na obronę w ciągu ostatniej dekady.. Między 2005 a 2015 r. wydatki na obronę w 27 państwach członkowskich UE spadły o niemal 11 %, osiągając łączną wysokość 200 mld EUR. Również ich udział w PKB zmniejszył się do rekordowo niskiego poziomu 1,4 % w 2015 r. W ujęciu realnym budżety obronne w UE zmniejszały się przez ostatnią dekadę o 2 mld EUR rocznie. Na dzień dzisiejszy jedynie 4 z 28 państw członkowskich osiąga docelową w NATO wartość wydatków na obronę na poziomie 2 % PKB, ustaloną na szczycie w Walii w 2014 r. Są to Estonia, Grecja, Polska i Zjednoczone Królestwo. Dla porównania, w 2015 r. wydatki Stanów Zjednoczonych na obronę przewyższyły łączne wydatki państw członkowskich UE ponad dwukrotnie. Chiny zwiększyły swój budżet na obronę o 150 % w ciągu ostatnich dziesięciu lat. W 2015 r. Rosja przeznaczyła 5,4 % swojego PKB na obronę. Mimo sygnałów wskazujących na odwrócenie tego trendu w ostatnich dwóch latach, utrzymujący się niedostatek inwestycji miał wpływ na europejski przemysł obronny, począwszy od głównych wykonawców aż po poddostawców. Sytuację charakteryzował zasadniczy brak perspektyw w postaci nowych istotnych projektów przemysłowych, w tym brak europejskich programów opartych na współpracy. Trend kurczących się budżetów na obronę był pogłębiany przez niedostateczną efektywność wydatkowania przewidzianych w nich środków. Fragmentacja rynków europejskich prowadzi do zbędnego powielania zdolności obronnych, struktur organizacyjnych i wydatków. Większość środków na obronę jest wydatkowana w ramach krajowych zamówień publicznych, podczas gdy udział wspólnych zamówień wyposażenia obronnego wynosił w 2014 r. jedynie 22 % łącznych zamówień tego rodzaju. Konkurencja na skalę unijną i zacieśniona współpraca, stanowiące dwa sposoby zwiększenia wydajności i zdolności innowacyjnych europejskiej bazy przemysłowej w sektorze obrony, są w dalszym ciągu zbyt ograniczone. Spadek budżetów na obronę w całej Europie nie doprowadził do zacieśnienia współpracy, wręcz przeciwnie: programy współpracy są dziś mniej liczne niż 20 lat temu. Wartość dodana, jaką może wnieść Unia Europejska Za decyzje o utrzymaniu inwestycji w obronę i o uruchomieniu programów rozbudowy zdolności obronnych odpowiedzialne pozostają państwa członkowskie. Uruchomienie strategii i instrumentów unijnych, w granicach wyznaczonych traktatami, nie może zastąpić niskich inwestycji państw członkowskich w obronność. Komisja zobowiązuje się jednak do uzupełniania, lewarowania i konsolidowania wspólnych wysiłków państw członkowskich na rzecz rozbudowy zdolności obronnych w celu odpowiedzi na wyzwania związane z bezpieczeństwem, jak również dla wsparcia europejskiego przemysłu obronnego.

Konkretnie rzecz ujmując, strategie i instrumenty unijne mogą wnieść wartość dodaną poprzez: (i) poprawę konkurencyjności i działania przemysłu obronnego na jednolitym rynku; (ii) dodatkowe stymulowanie współpracy w zakresie obrony za pomocą stosownych zachęt oraz skoncentrowanie się na projektach, których państwa członkowskie nie są w stanie same zrealizować; (iii) ograniczenie zbędnego powielania (np. struktur, działań), a tym samym promowanie wydajniejszego wykorzystania środków publicznych w okresach napięć budżetowych. Komisja opracowała już strategie mające na celu wsparcie konkurencyjności europejskiego przemysłu obronnego oraz stworzenie w Europie bardziej zintegrowanego rynku w tym obszarze. Przyjęcie w 2009 r. dwóch dyrektyw dotyczących obronności przyczyniło się do stopniowego stworzenia europejskiego rynku wyposażenia obronnego. W 2013 r. zaproponowano zbiór narzędzi służących otwarciu rynku i wsparciu branży: Komisja przygotowała wykaz działań mających dodatkowo wzmocnić jednolity rynek wyposażenia obronnego i wspierać konkurencyjność przemysłu obronnego. Niniejszym Komisja po raz pierwszy przedstawia europejski plan działań w sektorze obrony, który koncentruje się na potrzebach w zakresie zdolności obronnych i wspiera europejski przemysł obronny. Ten plan działań obejmuje trzy główne filary, które dotyczą różnych, ale uzupełniających się wzajemnie potrzeb odnotowywanych w ramach cyklu rozbudowy zdolności obronnych, i skupia się na technologiach i produktach: utworzenie Europejskiego Funduszu Obrony; wspieranie inwestycji w łańcuchy dostaw w zakresie obronności; oraz wzmocnienie jednolitego rynku wyposażenia obronnego. Ponadto we wszystkich stosownych przypadkach Komisja będzie działać na rzecz osiągnięcia synergii między aspektami cywilnymi i wojskowymi w obrębie strategii UE W przypadku wielu obszarów, których dotyczy niniejszy plan działań, inicjatywy w nim zapowiedziane skorzystają na wynikach prac Europejskiej Agencji Obrony (EDA), dotyczących w szczególności planu rozwoju zdolności, priorytetów w zakresie badań i technologii oraz kluczowych działań strategicznych.



2. Utworzenie Europejskiego Funduszu Obrony W orędziu o stanie Unii wygłoszonym dnia 14 września 2016 r. przewodniczący Jean-Claude Juncker wezwał do utworzenia Europejskiego Funduszu Obrony. Fundusz ten ma obejmować dwie odrębne struktury finansowania („piony”), które będą się wzajemnie uzupełniać i zostaną wprowadzone stopniowo: (i) „pion badawczy” służący finansowaniu opartych na współpracy projektów badań naukowych w dziedzinie obronności. Zostanie on uruchomiony przez działanie przygotowawcze i powinien doprowadzić do sformułowania specjalnego programu badań w dziedzinie obronności, który zostanie uwzględniony w wieloletnich ramach finansowych UE na okres po 2020 r.. (ii) „pion w zakresie zdolności” mający wspierać wspólną rozbudowę zdolności obronnych uzgodnionych wspólnie przez państwa członkowskie. Będzie on finansowany poprzez połączenie wkładów krajowych oraz, tam gdzie to możliwe, wspierany z budżetu UE. Pion badawczy i pion w zakresie zdolności będą się wzajemnie uzupełniać, lecz będą różnić się pod względem struktury prawnej i źródeł finansowania. Piony te będą uzupełnione przez mechanizm koordynacji w postaci Rady Koordynacyjnej, skupiającej Komisję, Wysokiego Przedstawiciela ds. Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, państwa członkowskie, Europejską Agencję Obrony i przemysł obronny. Głównym zadaniem Rady Koordynacyjnej będzie zapewnienie spójności między pionami badawczym i w zakresie zdolności celem lepszego wspierania rozbudowy zdolności uzgodnionych przez państwa członkowskie. Zdolności te są określane w ramach odrębnych procedur, do których zaliczyć można procedury EDA i sterowany przez państwa członkowskie roczny skoordynowany przegląd w zakresie obrony, który jest proponowany przez Wysokiego Przedstawiciela ds. Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa zgodnie z konkluzjami Rady. Wykres 1. W kierunku Europejskiego Funduszu Obrony Pion badawczy: finansowanie badań naukowych w obszarze produktów i technologii obronnych Badania naukowe w dziedzinie obrony, służące opracowaniu nowatorskich technologii, produktów i usług, mają kluczowe znaczenie dla utrzymania długoterminowej konkurencyjności sektora obrony, a w ostateczności dla zachowania strategicznej autonomii przez UE. Wydatki na badania i technologię (R&T) ucierpiały jednak w wyniku znacznych cięć w budżetach krajowych. Między rokiem 2006 i 2013 wydatki na R&T w dziedzinie obrony w 27 państwach członkowskich uczestniczących w EDA zostały ograniczone o 27 %. W 2014 r. wydatki te w tej samej grupie państw wyniosły około 2 mld EUR. Cięć tych nie zrównoważono zwiększeniem europejskiej współpracy: w tym samym okresie wydatki na odpowiednie projekty oparte na współpracy zmniejszyły się o ponad 30 %.

W latach 2006–2011 Stany Zjednoczone przeznaczały średnio 9 mld EUR rocznie na R&T w dziedzinie obrony oraz średnio 54,6 mld EUR rocznie na R&D w dziedzinie obrony. Stany Zjednoczone utrzymają, a nawet zwiększą te nakłady w wyniku realizacji trzeciej amerykańskiej strategii offsetowej. Między rokiem 2012 i 2015 rosyjskie wydatki na R&D w dziedzinie obrony uległy podwojeniu; również Chiny, według dostępnych danych, zwiększają swoje inwestycje w R&D. Zwiększenie inwestycji w badania w dziedzinie obrony jest konieczne zarówno na szczeblu krajowym, jak i unijnym, tak aby wzmocnić unijną bazę naukową i technologiczną w obszarach technologii, produktów i usług obronnych. Komisja jest zatem gotowa zmobilizować fundusze unijne dla wsparcia badań w dziedzinie obrony na szczeblu UE. Środki te muszą jednak uzupełniać i stymulować wysiłki krajowe – nie mogą stanowić ich powielenia ani substytutu. W 2017 r. Komisja zamierza uruchomić działanie przygotowawcze w zakresie badań naukowych w dziedzinie obrony, zgodnie z życzeniem Rady Europejskiej, którego budżet wyniesie 90 mln EUR w latach 2017–2019. Będzie to pierwszy, ograniczony czasowo i budżetowo krok, który pozwoli zweryfikować wartość dodaną przeznaczenia środków z budżetu unijnego na wsparcie badań naukowych w dziedzinie obrony. Komisja rozważy zawarcie z EDA porozumienia w sprawie przekazania tej agencji niektórych zadań związanych z wdrożeniem działania przygotowawczego. Tematy badań zostaną określone w programie prac zgodnie z zasadami procedury komitetowej. Jeżeli państwa członkowskie zaakceptują niniejszy plan działań, działanie przygotowawcze przetrze drogę dla pionu badawczego, który przybierze formę europejskiego programu badań naukowych w dziedzinie obrony i zostanie uwzględniony w kolejnych wieloletnich ramach finansowych obejmujących okres po roku 2020. Program ten powinien mieć przekonujące rozmiary. Biorąc pod uwagę znaczenie inwestycji w badania w dziedzinie obrony, skalę obecnych krajowych budżetów na tego rodzaju badania oraz wysokie koszty opracowywania nowoczesnych technologii obronnych, tego rodzaju pion badawczy mógłby wymagać szacunkowego rocznego budżetu w wysokości 500 mln EUR, co pozwoliłoby osiągnąć zasadniczą zmianę sytuacji, zgodnie z konkluzjami sprawozdania grupy wysokiego szczebla poświęconego europejskim badaniom w dziedzinie obrony i zgodnie z najnowszym sprawozdaniem Parlamentu Europejskiego dotyczącym tej kwestii. Kwota ta uczyniłaby UE jednym z czterech największych inwestorów w badania i technologie w dziedzinie obrony w Europie. Program powinien koncentrować się na ograniczonej liczbie kluczowych projektów badawczych związanych z priorytetami w zakresie zdolności obronnych uzgodnionymi przez państwa członkowskie. Zapewni to gospodarne wykorzystanie zasobów, utrudni zbędne powielanie nakładów i pozwoli osiągnąć korzyści skali. Finansowane przez UE badania powinny skupiać się na technologiach krytycznych i wykorzystujących innowacje, opierając się na kryterium doskonałości. Zarządzanie programem będzie podlegało przepisom budżetowym UE i powinno uwzględniać specyfikę sektora obrony. Zbadane zostaną różne warianty mające na celu ustrukturyzowanie dialogu między Komisją, państwami członkowskimi i przedstawicielami sektora na temat wdrożenia przyszłego pionu badawczego, na przykład poprzez ewentualne stworzenie platform technologicznych. Dialog ten ułatwią działania EDA w obszarach R&T i priorytetów w zakresie zdolności obronnych, jak również w obszarze kluczowych działań strategicznych. Jak stwierdziła grupa wysokiego szczebla, w skład komitetu programu powinni wejść przedstawiciele państw członkowskich, powinien on działać zgodnie z procedurą komitetową i oceniać wartość dodaną projektów dla UE, zwłaszcza że w sferze obronności to państwa członkowskie są użytkownikami końcowymi. Finansowanie miałoby zasadniczo formę dotacji, ale w szczególnych przypadkach badań naukowych w dziedzinie obrony zostanie również przeanalizowana możliwość stosowania przedkomercyjnych zamówień publicznych. Projekty takie będą wymagały udziału przedsiębiorstw i instytutów badawczych z szeregu państw członkowskich, przy czym zachęcać się będzie do udziału MŚP, w tym te pracujące nad innowacjami podwójnego zastosowania. Należy ustanowić szczególne zasady dotyczące praw własności intelektualnej, uwzględniając przy tym doświadczenia zgromadzone w trakcie realizacji działania przygotowawczego. Technologie obronne opracowywane w ramach działania przygotowawczego i przyszłego programu mogą mieć również zastosowania cywilne. Należy dążyć do synergii w celu pobudzenia innowacji dla szerzej rozumianej gospodarki w wymiarze cywilnym, np. w zakresie technologii służących cyberobronie, przy jednoczesnym unikaniu powielania nakładów. Podobnie badania nad zastosowaniami cywilnymi mogą być również wykorzystywane w celu wsparcia sektora obrony. Program ramowy „Horyzont 2020” można wykorzystać do zwiększenia dynamiki badań podstawowych oraz innowacji, w szczególności przez promowanie wzajemnego inspirowania się. Począwszy od 2017 r. Komisja umożliwi kontakty między przedstawicielami sektora obrony i cywilnych innowacyjnych branż korzystającymi z finansowania w ramach programu „Horyzont 2020”, tak aby ułatwić wykorzystanie w sektorze obrony skutków ubocznych związanych z potencjalnymi przełomowymi technologiami i nowymi procesami.



Pion w zakresie zdolności: finansowanie wspólnej rozbudowy zdolności obronnych Oprócz konieczności rozwoju europejskiej współpracy w zakresie badań w dziedzinie obronności istnieje potrzeba dalej idących kroków w celu zapewnienia wsparcia w ramach całego cyklu rozwoju zdolności obronnych. Mimo oczywistych korzyści ekonomicznych oraz innych zalet wynikających ze współpracy, państwa członkowskie w dalszym ciągu napotykają istotne przeszkody utrudniające rozwój programów opartych na współpracy. Brak koordynacji i wspólnego planowania zdolności na szczeblu UE ogranicza skalę oszczędności w wydatkach publicznych oraz wysokość inwestycji państw członkowskich, prowadząc jednocześnie do zbędnego powielania nakładów. Co więcej, brak synchronizacji wkładów do poszczególnych budżetów prowadzi do znacznych opóźnień w uruchamianiu i realizowaniu programów opartych na współpracy. Wreszcie rosnące koszty złożonych zdolności obronnych mogą stanowić barierę nie do pokonania przez państwa członkowskie inwestujące samodzielnie, w związku z czym połączenie zasobów krajowych na potrzeby rozbudowy zdolności obronnych prowadziłoby do oszczędności budżetowych i maksymalizacji wartości produktów i usług otrzymywanych w zamian za środki przeznaczane na inwestycje obronne. Pion w zakresie zdolności służyłby przezwyciężeniu tych trudności. Zabezpieczałby on wspólne finansowanie opracowywania i zamawiania strategicznych zdolności obronnych o priorytetowym charakterze. Byłyby one uzgadniane wspólnie przez państwa członkowskie i mogłyby obejmować zdolności obronne podwójnego zastosowania, które mają znaczenie dla realizacji strategii unijnych. Pion ten koncentrowałby się na etapach następujących po fazie R&T, w tym na budowie prototypów, jak również na opracowywaniu i zamawianiu produktów i technologii. Jako wartość docelowa mogłaby służyć na początek kwota referencyjna w wysokości 5 mld EUR rocznie. Odpowiada ona 2,5 % łącznych krajowych wydatków na obronę w UE oraz 14 % krajowych wydatków na zdolności obronne. Wypełniałaby ona lukę w stosunku do uzgodnionego przez państwa członkowskie uczestniczące w EDA celu, by 35 % wydatków na wyposażenie dokonywać w ramach projektów opartych na współpracy. Ta wartość odniesienia powinna zostać doprecyzowana w oparciu o analizę służącą ustaleniu zakresu, która zostanie przeprowadzona wspólnie z państwami członkowskimi. Specyficzne aspekty pionu w zakresie zdolności będą musiały zostać szczegółowo rozwinięte w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi, Wysokim Przedstawicielem ds. Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, w tym w jej funkcji szefa Europejskiej Agencji Obrony, i innymi właściwymi zainteresowanymi stronami. Nastąpi to zgodnie z traktatami i istniejącymi upoważnieniami oraz w taki sposób, by zmaksymalizować synergie i uniknąć powielania nakładów. W szczególności należy przy tym uwzględnić prace Wysokiego Przedstawiciela ds. Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa służące określeniu potencjału stałej współpracy strukturalnej, prowadzone na podstawie upoważnienia udzielonego przez Radę. Określenie priorytetów oraz odpowiedzialności za zdolności obronne pozostawałoby oczywiście w gestii państw członkowskich, które eksploatowałyby również te zdolności. Z biegiem czasu oczekiwać można rozwoju współpracy. Pion w zakresie zdolności mógłby obejmować dwa poziomy: Pierwszy poziom, otwarty dla wszystkich państw członkowskich, stanowiłaby nadrzędna struktura. Struktura ta stanowiłaby wspólne ramy wspierania państw członkowskich, jak również zapewniałaby zaplecze operacyjne dla rozwijania konkretnych projektów poprzez wspólne zasady oraz instrumenty prawne i finansowe mające zastosowanie przy realizacji poszczególnych projektów. Mogłaby ona również ułatwić równomierne ukształtowanie wymogów budżetowych państw członkowskich i przezwyciężenie braku synchronizacji krajowych cyklów budżetowych. Drugi poziom obejmowałby konkretne projekty służące rozwojowi wspólnych zdolności na zasadzie dobrowolnego udziału państw członkowskich. Podejmowanie decyzji finansowych i operacyjnych dotyczących konkretnych projektów oraz tryb ich finansowania pozostawałyby w gestii państw członkowskich uczestniczących w danym projekcie, zgodnie ze wspólnymi zasadami określonymi na poziomie nadrzędnej struktury. W poszczególnych projektach mogłyby uczestniczyć różne grupy państw członkowskich.

Rozwój wspólnych zdolności obronnych byłby finansowany z połączonych wkładów państw członkowskich, które zdecydowały się na udział w projekcie. Zapewniałoby to ich trwałe współfinansowanie. Wykorzystanie każdego wkładu pozostawałoby ograniczone do poszczególnych projektów, które byłyby z wyprzedzeniem określane przez państwa członkowskie. Projekty byłyby zatem finansowo niezależne oraz ograniczone w czasie i wielkości, co wykluczałoby jakąkolwiek formę wzajemnej odpowiedzialności finansowej między projektami. Jeśli zaszłaby taka potrzeba i zostałoby to uzgodnione, na poziomie nadrzędnej struktury lub poszczególnych projektów mogłyby być emitowane instrumenty dłużne powiązane z konkretnymi projektami. Takie instrumenty mogłyby być zabezpieczone albo przez konkretne linie płatności państw członkowskich na rzecz poszczególnych projektów, albo przez dodatkowe gwarancje lub wpłacony kapitał – na poziomie danego projektu bądź na poziomie nadrzędnej struktury. W tym ostatnim przypadku nadrzędna struktura mogłaby zostać wyposażona we własną bazę kapitałową. Krajowe wkłady kapitałowe na rzecz pionu w zakresie zdolności będą traktowane jako wydatki jednorazowe w kontekście postanowień paktu stabilności i wzrostu, co oznacza, że zostaną one odliczone od strukturalnego wysiłku fiskalnego, którego osiągnięcia wymaga się od państw członkowskich. W ten sam sposób – w takim zakresie, w jakim mają wpływ na poziom deficytu lub długu – traktowane będą również gwarancje. Komisja jest gotowa przeanalizować wszystkie zgodne z traktatami możliwości finansowania z budżetu UE pionu w zakresie zdolności. Tego rodzaju wkład z budżetu UE mógłby być przeznaczony w szczególności na rozwój technologii i demonstrację projektów, w tym prototypów. Komisja rozważy również możliwość wspierania studiów wykonalności i zaplecza na potrzeby testów. Z budżetu UE można by także wspierać produkty i technologie podwójnego zastosowania. Również wydatki administracyjne tego pionu mogłyby obciążać budżet UE. Komisja jest gotowa wspierać pion w zakresie zdolności za pomocą swojej ekspertyzy finansowej i fachowej. Uwzględnić należy również doświadczenia państw członkowskich oraz prowadzone obecnie w kontekście EDA prace na rzecz utworzenia wspólnego instrumentu. W nawiązaniu do orędzia przewodniczącego Jeana-Claude’a Junckera o stanie Unii oraz w świetle dalszych dyskusji z instytucjami UE należy utworzyć Europejski Fundusz Obrony. Komisja proponuje podjęcie następujących działań: w odniesieniu do pionu badawczego: po uchwaleniu przez Parlament Europejski i Radę budżetu UE na 2017 r. Komisja uruchomi w 2017 r. działanie przygotowawcze o proponowanym budżecie 25 mln EUR w pierwszym roku i łącznym przewidywanym budżecie 90 mln EUR w okresie trzech lat; jeżeli państwa członkowskie zaakceptują niniejszy europejski plan działań w sektorze obrony, w wieloletnich ramach finansowych na okres po roku 2020 Komisja zaproponuje specjalny program badań naukowych w dziedzinie obrony o szacunkowym rocznym budżecie w wysokości 500 mln EUR; w odniesieniu do pionu w zakresie zdolności: w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi oraz z Wysokim Przedstawicielem ds. Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, w tym w jej funkcji szefa Europejskiej Agencji Obrony, Komisja będzie kontynuować prace dotyczące trybu działania pionu w zakresie zdolności i zarządzania nim, tak aby wspierać wspólną realizację przez państwa członkowskie konkretnych projektów w zakresie zdolności obronnych; w ramach tego pionu powinno być możliwe zmobilizowanie około 5 mld EUR rocznie. Pierwsze kroki należy podjąć w 2017 r. Komisja niezwłocznie w 2017 r. przeprowadzi analizę służącą ustaleniu zakresu, która pozwoli sprecyzować tę szacunkową wartość. Na podstawie dalszych dyskusji z innymi instytucjami Komisja jest gotowa ułatwiać rozwój pionu w zakresie zdolności. Komisja przeanalizuje wszystkie zgodne z traktatami możliwości finansowania z budżetu UE pionu w zakresie zdolności. Komisja jest również gotowa wspierać pion w zakresie zdolności za pomocą swojej ekspertyzy finansowej i fachowej. 3. Wspieranie inwestycji w łańcuchy dostaw w zakresie obronności Europejski Fundusz Obrony będzie miał zasadnicze znaczenie dla wsparcia konkurencyjności europejskiego przemysłu obronnego. Konieczne są jednak dodatkowe działania, tak aby umożliwić przemysłowi obronnemu utrzymanie innowacyjności i konkurencyjności oraz, w ostatecznym rozrachunku, zaspokajanie potrzeb Europy w zakresie zdolności obronnych. Szczególną uwagę należy też zwrócić na ułatwianie dostępu MŚP i innych niż tradycyjni dostawców do finansowania, a także na wspieranie inwestycji w łańcuchy dostaw w zakresie obronności. Dostęp MŚP do finansowania oraz inwestycje w sektor obrony ‎MŚP i spółki o średniej kapitalizacji stanowią w wielu państwach członkowskich rdzeń sektora obrony i mają zasadnicze znaczenie dla bazy przemysłowej i łańcucha dostaw europejskiego sektora obrony. Europejskie MŚP lub spółki zależne dużych producentów w tym sektorze często oferują (jako główni wykonawcy lub poddostawcy) towary lub usługi podwójnego zastosowania dla wielu różnych branż gospodarki. Jednocześnie stanowią one najsłabszy element łańcucha dostaw w zakresie obronności, jeśli chodzi o dostęp do nowego kapitału niezbędnego dla inwestycji. Innowacje i najbardziej przełomowe zmiany technologiczne dokonują się poza dużymi koncernami, w ekosystemie gospodarczym obejmującym przedsiębiorstwa typu start-up i MŚP. Brakuje im środków finansowych niezbędnych do dalszej rozbudowy działalności, co ostatecznie utrudnia im zintegrowanie się z powodzeniem w ramach łańcuchów dostaw w zakresie obronności. Instytucje finansowe często decydują się nie wspierać przedsiębiorstw w sektorze obrony ze względu na związane z tym ryzyka. W granicach wyznaczonych przez traktaty oraz gremia decyzyjne Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI) grupa EBI może oferować kredyty, gwarancje i produkty kapitałowe na potrzeby rozbudowy obecnej działalności w obszarze towarów i usług podwójnego zastosowania, co mogłoby otworzyć nowe możliwości przed niektórymi podmiotami należącymi do łańcucha dostaw w zakresie obronności, w szczególności MŚP i spółkami o średniej kapitalizacji. Mogłoby to również przynieść pozytywne efekty uboczne dla krajowych pośredników finansowych i banków rozwoju. Szereg instrumentów finansowych UE opartych na kredytowaniu przez EBI, na przykład Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS) lub program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (COSME), mogłoby zapewnić wsparcie dla rozwijania powiązanej z sektorem obrony działalności w zakresie towarów i usług podwójnego zastosowania. Za pośrednictwem EFIS można by gwarantować finansowanie przez EBI lub EFI operacji finansujących i inwestycyjnych wspierających realizację celów wymienionych w rozporządzeniu w sprawie EFIS, w tym projektów związanych z sektorem obrony. Z dalszego dostosowania kryteriów udzielania kredytów na rzecz sektora obrony w ramach grupy EBI, w granicach wyznaczonych traktatami i z zastrzeżeniem podjęcia decyzji przez odpowiednie gremia EBI, korzyści odniosłyby te państwa członkowskie, których przemysł obronny obejmuje głównie MŚP. Komisja poprze, w ramach gremiów decyzyjnych EBI, dostosowanie kryteriów udzielania przez EBI kredytów na rzecz sektora obrony, w granicach wyznaczonych traktatami. Komisja zachęca państwa członkowskie do wspierania tego procesu. Zwiększenie wsparcia z funduszy UE dla inwestycji w obronę

Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne mogą być wykorzystywane przez państwa członkowskie w sektorze obrony, o ile w ten sposób zostanie wniesiony wkład w osiągnięcie celów danego funduszu, do: (i) współfinansowania projektów w zakresie inwestycji produkcyjnych oraz (ii) wspierania modernizacji łańcuchów dostaw w zakresie obronności. Przemysł obronny może przyczyniać się do osiągnięcia celów określonych dla europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, takich jak wspieranie rozwoju gospodarki na szczeblu regionalnym, ze względu na osiągany wysoki efekt mnożnikowy inwestycji w umiejętności, miejsca pracy, rozwój technologiczny i gospodarczy. Inwestycje w obronę, które przyczyniają się do rozwoju regionalnego w rozumieniu art. 174 TFUE, mogą liczyć na przyznanie pomocy regionalnej. Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) może finansować działalność w zakresie badań i innowacji w obszarach obronności oraz towarów i usług podwójnego zastosowania w ramach krajowej lub regionalnej strategii inteligentnej specjalizacji. Komisja zwraca się do lokalnych i regionalnych organów administracji, które formułują zaproszenia do zgłaszania oraz procedury wyboru projektów inwestycyjnych, do wspierania MŚP i spółek o średniej kapitalizacji , które działają również w ramach łańcuchów dostaw w zakresie obronności. Komisja będzie wspierać współfinansowanie z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych produktywnych projektów inwestycyjnych w sektorze obrony oraz modernizacji łańcuchów dostaw w zakresie obronności, pod warunkiem że inwestycje te wzmacniają spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną. W porozumieniu z państwami członkowskimi Komisja będzie nadal wspierać tego rodzaju możliwości finansowania. Wspieranie rozwoju regionalnych klastrów doskonałości Regionalne klastry specjalizujące się w „niszach” przemysłowych (określane również mianem „klastrów doskonałości”) umożliwiają dużym przedsiębiorstwom, MŚP i ośrodkom naukowo-badawczym, dzięki bliskości geograficznej, zacieśnienie współpracy badawczo-rozwojowej i specjalizację w określonym obszarze technologii (np. silniki lotnicze). Decyzja o nadaniu priorytetowego charakteru regionalnym klastrom leży wprawdzie w gestii organów lokalnych i regionalnych, ale finansowanie przez UE (w tym przez EBI) mogłoby prowadzić do zakończenia z powodzeniem projektów demonstracji technologii oraz rozwoju partnerstw przemysłowych i naukowych między przedsiębiorstwami i ośrodkami badawczymi. Komisja uruchomiła ponadto europejską sieć regionów związanych z obronnością, tak aby wspierać regiony UE o istotnych odpowiednich „aktywach” przemysłowych i badawczych oraz aby ułatwić wymianę sprawdzonych rozwiązań jeśli chodzi o włączenie priorytetów związanych z obroną do strategii inteligentnej specjalizacji. Komisja będzie zachęcać państwa członkowskie do wspierania regionalnych klastrów doskonałości w interesie całego sektora obrony. Wspieranie umiejętności w sektorze obrony Europejski przemysł obronny musi utrzymać kluczowe i pozyskać nowe umiejętności, tak aby był w stanie dostarczać nowoczesne produkty i usługi obronne, zaspokajając w ten sposób potrzebę bezpieczeństwa, oraz aby również w perspektywie długoterminowej mógł sprostać konkurencji na rynkach światowych. Przedsiębiorstwa tego sektora napotykają jednak rosnące przeszkody w pozyskiwaniu wykwalifikowanych pracowników. Sektor obrony będzie jednym z priorytetowych obszarów w ramach inicjatywy dotyczącej nowego europejskiego programu na rzecz umiejętności. Komisja będzie również wspierać ustanowienie europejskiego sojuszu na rzecz umiejętności w sektorze obrony, działającego pod przewodnictwem branży, tak aby osiągnąć cele strategii na rzecz umiejętności sektorowych. Sojusz ten wniesie wkład w opracowanie i wdrożenie trwałych i dających się rozbudowywać rozwiązań problemów związanych z potrzebnymi nowymi miejscami pracy i umiejętnościami. W tym celu do realizacji projektów pilotażowych wykorzystane zostaną instrumenty programów COSME i Erasmus+. Komisja rozważy dodatkowe środki mogące ulepszyć bazę wiedzy i innowacji w obszarze produktów i usług podwójnego zastosowania. W ramach inicjatywy na rzecz sektorowej współpracy w dziedzinie umiejętności Komisja, począwszy od 2017 r., będzie wspierać strategiczną współpracę między najważniejszymi zainteresowanymi stronami w sektorze obrony. 4. Wzmocnienie jednolitego rynku towarów i usług oferowanych przez sektor obrony Uruchomienie wsparcia finansowego dla inwestycji w sektorze obrony nie przyniesie trwałych rezultatów przy braku wydajnego przemysłu obronnego działającego na wspierającym innowacje, prawdziwym jednolitym rynku. Zwiększone możliwości finansowania nie przyniosą konkretnych rezultatów, jeżeli będą wykorzystywane nieefektywnie. Zwiększona konkurencja na rynku obronności w Europie, a także większe otwarcie tego rynku, powinny ułatwić dostawcom osiągnięcie korzyści skali, optymalizację mocy produkcyjnych oraz zmniejszenie jednostkowych kosztów produkcji, co sprawi, że europejskie produkty będą bardziej konkurencyjne na rynkach światowych. Konkurencja powinna istnieć zarówno na poziomie głównych wykonawców, jak i dostawców. W kierunku otwartego i konkurencyjnego europejskiego rynku wyposażenia obronnego Przyjęcie dwóch dyrektyw, w sprawie zamówień publicznych oraz w sprawie transferów produktów związanych z obronnością w UE, miało usprawnić funkcjonowanie rynku wyposażenia obronnego i doprowadzić do zwiększenia konkurencji, przy jednoczesnym uwzględnieniu specyfiki sektora obrony. Przy pełnym ich zastosowaniu dyrektywy te mogą wnieść istotny wkład w osiągnięcie celu, jakim jest zintegrowany, otwarty i oparty na konkurencji europejski rynek wyposażenia obronnego. Wymagane jest jednak również podjęcie szeregu licznych dodatkowych działań. Ocena wspomnianych dyrektyw wykazała, że zasadniczo są one dostosowane do potrzeb i na dzień dzisiejszy nie są wymagane żadne zmiany legislacyjne. Zidentyfikowano jednak jednocześnie szereg niedociągnięć, które należy zlikwidować. Konkretnie ocena dyrektywy w sprawie zamówień publicznych w dziedzinie obronności wskazuje, że mimo iż wartość zamówień publikowanych ogólnounijnie wzrosła ponad dwukrotnie, bardzo duży odsetek zamówień publicznych w dziedzinie obronności jest w dalszym ciągu realizowany poza zakresem unijnych przepisów dotyczących zamówień publicznych. Oznacza to, że dyrektywa nadal oferuje znaczny niewykorzystany potencjał, jeśli chodzi o generowanie dodatkowych oszczędności dla budżetów publicznych oraz tworzenie miejsc pracy i wzrost gospodarczy. Organy publiczne w dalszym ciągu wykorzystują również, do pewnego stopnia, zobowiązania offsetowe lub wymogi dotyczące zwrotu dla przemysłu, co może prowadzić do niepewności dla branży. Rzadko korzysta się również z przepisów dyrektywy dotyczących podwykonawstwa, które zezwalają organom udzielającym zamówień publicznych na nałożenie na oferenta, któremu udzielone zostanie zamówienie, wymogu podzlecenia wykonania części umowy stronom trzecim w drodze przetargu konkurencyjnego. Komisja skoncentruje się na kwestii skutecznego wdrożenia dyrektywy, w tym w drodze egzekwowania przepisów. Komisja doprecyzuje interpretację wyłączeń zawartych w dyrektywie, tak aby ułatwić stosowanie przepisów organom udzielającym zamówień publicznych. Przyjęcie wytycznych dotyczących udzielania zamówień międzyrządowych stanowi pierwszy krok w tym kierunku. Komisja dokona również zmiany wytycznych w sprawie przepisów dotyczących podwykonawstwa w celu zwiększenia elastyczności dla organów udzielających zamówień publicznych. Komisja przygotuje również wytyczne zachęcające państwa członkowskie do wykorzystania w pełni elastyczności przewidzianej w dyrektywie do celów wspólnych zamówień publicznych.

Dyrektywa w sprawie transferów produktów związanych z obronnością w UE wprowadza uproszczony system udzielania zezwoleń na wewnątrzunijne transfery takich produktów, w tym poprzez generalne zezwolenia na transfer. Ocena dyrektywy pokazała, że mimo jej pozytywnego wkładu w zwiększenie przejrzystości i oszczędności kosztów dla przedsiębiorstw, w Europie nadal istnieją różne systemy udzielania zezwoleń, przy znacznych różnicach pod względem treści generalnych zezwoleń na transfer, różnicach w krajowych wymogach dotyczących certyfikacji przedsiębiorstw oraz w stosowaniu zwolnień. Ponadto większość państw członkowskich nie wdrożyła zwolnienia z wymogu uprzedniego zezwolenia oraz zwolnienia dotyczącego transferów dokonywanych w ramach programów współpracy. Komisja skoncentruje się na kwestii skutecznego wdrożenia dyrektywy, w tym w drodze egzekwowania przepisów. Wraz z niniejszym planem działań przyjęto dwa zalecenia mające zachęcić do harmonizacji funkcjonowania generalnych zezwoleń na transfer dla sił zbrojnych oraz dla przedsiębiorstw certyfikowanych. Ponadto Komisja przeanalizuje możliwości dalszej harmonizacji pozostałych dwóch generalnych zezwoleń na transfer, uproszczenia certyfikacji tam, gdzie to możliwe, oraz będzie promować ich wykorzystanie w państwach członkowskich. Komisja skoncentruje się na kwestii skutecznego wdrożenia obu dyrektyw dotyczących obronności, w tym w drodze egzekwowania przepisów. Po przyjęciu niniejszego planu działań Komisja doprecyzuje interpretację określonych przepisów dyrektywy w sprawie zamówień publicznych w dziedzinie obronności poprzez przyjęcie odpowiednich wytycznych w latach 2017–18, a w pierwszym kwartale 2018 r. przyjmie także zalecenia dotyczące harmonizacji funkcjonowania generalnych zezwoleń na transfer. Zwiększenie bezpieczeństwa dostaw Bezpieczeństwo dostaw również stanowi jeden z kluczowych elementów niezbędnych do utworzenia prawdziwie jednolitego rynku wyposażenia obronnego i ma zasadnicze znaczenie dla przyszłych programów współpracy. Państwa członkowskie muszą mieć pewność, że w przypadku dostaw transgranicznych nie dojdzie do przerw lub zakłóceń. Zwiększenie bezpieczeństwa dostaw na szczeblu UE oznacza wzrost wzajemnego zaufania między państwami członkowskimi. Pewne środki, jak np. warunki wykonania umowy, mogą ułatwić budowę wzajemnego zaufania między państwami członkowskimi pod względem transferów produktów związanych z obronnością. Komisja wyda w związku z tym wytyczne w sprawie środków, jakie państwa członkowskie mogą zastosować zgodnie z unijnymi przepisami dotyczącymi zamówień publicznych, aby zwiększyć bezpieczeństwo dostaw. Komisja popiera inicjatywę państw członkowskich, realizowaną przez EDA, na rzecz politycznego zobowiązania do ułatwienia transferów produktów związanych z obronnością i do zapewnienia wzajemnej pomocy w okresach kryzysu. Komisja odnotowuje niechęć państw członkowskich do wyjścia na obecnym etapie poza tego rodzaju polityczne zobowiązanie i uzgodnienia ogólnounijnego systemu zapewnienia bezpieczeństwa dostaw. Komisja, w ramach unijnej strategii w zakresie surowców, zidentyfikuje „wąskie gardła” i ryzyka związane z dostawami surowców, które są niezbędne do rozwoju kluczowych zdolności obronnych, w oparciu o wyniki przeprowadzonej niedawno analizy. Przyszłe unijne programy w dziedzinie badań naukowych mogłyby być również wykorzystywane do ograniczenia ryzyk związanych z dostawami, w tym w drodze identyfikacji substytutów surowców o znaczeniu krytycznym, opierając się na pracach w obszarze kluczowych technologii prorozwojowych. Sformułowane przez Komisję zasady gospodarki o obiegu zamkniętym, tj. nowe rozwiązania technologiczne i modele biznesowe zakładające bardziej zrównoważoną produkcję, konsumpcję i gospodarkę odpadami, powinny być stosowane również w odniesieniu do sektora obrony, w którym rośnie znaczenie wydajnego gospodarowania zasobami i bezpieczeństwa dostaw. Istnieje również potencjał znacznych oszczędności dzięki szerszemu wykorzystaniu środków w zakresie efektywności energetycznej i energii ze źródeł odnawialnych przez siły zbrojne państw UE, które są jednym z głównych konsumentów energii. Poprawa transgranicznego dostępu do rynku dla MŚP w sektorze obrony Ułatwianie transgranicznego dostępu do rynku oraz otwarcie łańcuchów dostaw ma zasadnicze znaczenie dla stworzenia skutecznego i wydajnego europejskiego rynku wyposażenia obronnego przy jednoczesnym poszanowaniu swobody gospodarczej kontrahentów. W szczególności w przypadku poddostawców, którzy często należą do grupy MŚP, należy zapewnić równe szanse dostępu do łańcuchów dostaw w zakresie obronności, bez względu na ich siedzibę w obrębie jednolitego rynku. Nie ma jednego idealnego rozwiązania tego problemu, ale konieczne jest osiąganie stałych postępów. Na podstawie sprawozdania przedłożonego przez utworzoną doraźnie grupę ekspertów, złożoną z przedstawicieli państw członkowskich i branży, Komisja przedstawi zalecenia mające zachęcić organy odpowiedzialne za zamówienia publiczne do ułatwienia udziału MŚP i udziału transgranicznego w procedurach udzielania zamówień publicznych, jak również mające zachęcić głównych wykonawców do stworzenia poddostawcom i MŚP ze wszystkich państw członkowskich możliwości dostępu do ich łańcuchów dostaw. Zalecenia Komisji należy uzupełnić instrumentami opartymi na zasadzie dobrowolności, do których powinny przystąpić odpowiednie zainteresowane strony, w tym główni wykonawcy i zrzeszenia branżowe. Do końca 2017 r. Komisja przyjmie zalecenia mające zachęcić organy odpowiedzialne za zamówienia publiczne do ułatwienia udziału transgranicznego i udziału MŚP w procedurach udzielania zamówień publicznych, jak również dostępu tych ostatnich do łańcucha dostaw w sektorze obrony. Normalizacja i ocena zgodności Certyfikacja i normalizacja stanowią czynniki o krytycznym znaczeniu dla możliwości współpracy, gdyż prowadzą one do zwiększenia interoperacyjności i obniżenia kosztów. EDA wspiera już państwa członkowskie w opracowaniu wspólnego podejścia w zakresie poświadczania zdatności do lotu w ramach inicjatywy EMAR (z ang. European Military Airworthiness Requirements, europejskie wymogi w zakresie wojskowej zdatności do lotu). Aby wspierać badania w obszarach związanych z bezpieczeństwem Komisja opracowała koncepcję „norm hybrydowych” w odniesieniu do produktów podwójnego zastosowania. W ramach realizacji komunikatu w sprawie bezpieczeństwa cybernetycznego Komisja, we współpracy z państwami członkowskimi i branżą, opracowuje europejskie ramy certyfikacyjne oraz bada możliwości stworzenia warunków ramowych dotyczących dobrowolnego oznakowywania bezpieczeństwa produktów ICT. W związku z synergiami między sektorem cywilnym i wojskowym może to przynieść korzyści sektorowi obrony. Komisja, EDA i państwa członkowskie uzgodniły nowy mechanizm monitorowania oraz inicjowania opracowywania norm hybrydowych i w zakresie obronności. Jedną z rozważanych możliwości jest ewentualne opracowanie norm europejskich przy wykorzystaniu procedur ustanowionych przez europejskie organizacje normalizacyjne. Komisja rozważy, zgodnie z przysługującymi jej uprawnieniami, wspieranie opracowywania norm, które państwa członkowskie wskazały jako niezbędne dla realizacji opartych na współpracy projektów w obszarach priorytetowych. 5. Maksymalizacja synergii między obszarami cywilnym i wojskowym w ramach różnych strategii UE