1.Energia z morskich źródeł odnawialnych na rzecz neutralnej dla klimatu Europy

Pierwszą morską farmę wiatrową na świecie zainstalowano w 1991 r. w Vindeby, u południowego wybrzeża Danii. Niewielu uważało wówczas, że może to być coś więcej niż projekt demonstracyjny. 30 lat później morska energia wiatrowa jest dojrzałą wielkoskalową technologią dostarczającą energię milionom ludzi na całym świecie. Nowe instalacje mają wysokie wskaźniki wydajności, a w ciągu ostatnich 10 lat koszty stale spadają.

Obecnie morska energia wiatrowa wytwarza czystą energię elektryczną, która jest konkurencyjna wobec energii wytwarzanej za pomocą istniejącej technologii opartej na paliwach kopalnych, a czasami od niej tańsza. Jest to historia niekwestionowanego europejskiego przywództwa w dziedzinie technologii i przemysłu: Europejskie laboratoria i przemysł szybko opracowują szereg innych technologii, aby wykorzystać moc naszych mórz do produkcji zielonej energii, od pływających elektrowni wiatrowych po technologie energii oceanicznej, takie jak wykorzystujące energię pływów czy fal, pływające instalacje fotowoltaiczne i stosowanie alg do produkcji biopaliw.

Przewaga Europy jako lidera w dziedzinie energii z morskich źródeł odnawialnych może opierać się na ogromnym potencjale mórz Unii Europejskiej, od Morza Północnego i Morza Bałtyckiego po Morze Śródziemne, od Atlantyku po Morze Czarne, a także na morzach otaczających regiony najbardziej oddalone UE oraz kraje i terytoria zamorskie. Wykorzystanie tego potencjału technologicznego i fizycznego ma kluczowe znaczenie dla realizacji przez Europę celów redukcji emisji dwutlenku węgla do 2030 r. i osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r.

W komunikacie w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu w pełni uznano ten potencjał w zakresie przyczyniania się do nowoczesnej, zasobooszczędnej i konkurencyjnej gospodarki. W planie dotyczącym celu klimatycznego na 2030 r. wskazano, dlaczego i w jaki sposób emisje gazów cieplarnianych powinny zostać ograniczone do 2030 r. o co najmniej 55 % w porównaniu z poziomem z 1990 r. Będzie to wymagało rozwoju przemysłu morskiej energii wiatrowej, który według szacunków wymaga mniej niż 3 % europejskiej przestrzeni morskiej, a zatem może być zgodny z celami unijnej strategii ochrony różnorodności biologicznej.

Europa ma wielką szansę na zwiększenie produkcji energii ze źródeł odnawialnych,,zwiększenie bezpośredniego wykorzystania energii elektrycznej do szerszego spektrum zastosowań końcowych oraz wspieranie pośredniej elektryfikacji za pomocą wodoru i paliw syntetycznych, a także innych gazów zdekarbonizowanych, co ilustrują integracja systemu energetycznego i strategie wodorowe. W szczególności w strategii UE w zakresie technologii wodorowych wyznaczono cel 40 GW zdolności w zakresie elektrolizy związanej z odnawialnymi źródłami energii w UE do 2030 r. Energia z morskich źródeł odnawialnych należy do technologii odnawialnych o największym potencjale ekspansji. Począwszy od obecnej mocy zainstalowanej morskiej energii wiatrowej wynoszącej 12 GW, Komisja szacuje, że cel, jakim jest posiadanie mocy zainstalowanej na poziomie co najmniej 60 GW morskiej energii wiatrowej i co najmniej 1 GW energii oceanicznej do 2030 r., z myślą o osiągnięciu do 2050 r. mocy zainstalowanej wynoszącej odpowiednio 300 GW i 40 GW, jest realistyczny i możliwy do osiągnięcia. Osiągnięcie tych celów przyniosłoby znaczne korzyści pod względem dekarbonizacji wytwarzania energii elektrycznej, umożliwiłoby dekarbonizację opornych sektorów, w których stosuje się technologie wodorowe ze źródeł odnawialnych, a także przyniosłoby znaczne korzyści pod względem zatrudnienia i wzrostu gospodarczego, przyczyniając się do odbudowy po pandemii COVID-19 oraz pozycjonowania UE jako lidera w dziedzinie czystych technologii, ze wspólną korzyścią dla celów neutralności klimatycznej i zerowego zanieczyszczenia. Uzyskanie 300 GW morskiej energii wiatrowej i 40 GW mocy zainstalowanej energii oceanicznej do 2050 r. oznacza ogromną zmianę skali dla sektora w okresie krótszym niż 30 lat, w tempie niespotykanym dotychczas w rozwoju innych technologii energetycznych. Oznacza to prawie trzydziestokrotne zwiększenie do 2050 r. zdolności w zakresie energii z morskich źródeł odnawialnych. Niezbędne w tym celu inwestycje szacuje się na kwotę do 800 mld EUR.

W nadchodzących latach siły rynkowe, postęp technologiczny i zmiany cen będą nadal stymulować wzrost energii z morskich źródeł odnawialnych. Taka zmiana tempa wymaga jednak pokonania szeregu przeszkód i zapewnienia, aby wszystkie podmioty w całym łańcuchu dostaw mogły zarówno przyspieszyć, jak i utrzymać ten wzrost tempa rozwoju. Konieczne jest większe zaangażowanie UE i rządów państw członkowskich, ponieważ obecna i przewidywana zdolność instalacyjna w ramach obecnej polityki doprowadziłaby do powstania jedynie około 90 GW w 2050 r.

Aby zwiększyć tempo, UE i państwa członkowskie potrzebują długoterminowych ram dla przedsiębiorstw i inwestorów, które promują rozsądne współistnienie instalacji morskich i innych sposobów wykorzystania przestrzeni morskiej, przyczyniają się do ochrony środowiska i różnorodności biologicznej oraz umożliwiają rozwój społeczności rybackich. Pomaga to tworzyć wysokiej jakości miejsca pracy, ułatwia rozwój infrastruktury sieciowej, wzmacnia współpracę i koordynację transgraniczną, zapewnia kierowanie finansowania badań na rozwój i wdrażanie niedojrzałych technologii oraz promuje konkurencyjność i odporność całego łańcucha dostaw i przemysłu UE. Technologie cyfrowe powinny być kluczowym czynnikiem sprzyjającym przyspieszeniu rozwoju i integracji produkcji energii morskiej w szerszych systemach energetycznych, przy jednoczesnym zminimalizowaniu wpływu na środowisko, zapewnieniu precyzji, efektywności, zaawansowanej analizy danych i rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji.

W niniejszym komunikacie zaproponowano strategię UE mającą na celu uczynienie energii z morskich źródeł odnawialnych głównym elementem europejskiego systemu energetycznego do 2050 r. Wymaga to przyjęcia zróżnicowanego podejścia dostosowanego do różnych sytuacji. W związku z tym w strategii przedstawiono ogólne ramy umożliwiające rozwiązanie problemu barier i wyzwań wspólnych dla wszystkich technologii morskich i basenów morskich, a także określono konkretne rozwiązania polityczne dostosowane do zróżnicowanego stanu rozwoju technologii i kontekstu regionalnego. Każdy basen morski w Europie jest inny i ma inny potencjał ze względu na szczególne warunki geologiczne i konkretny etap rozwoju energii z morskich źródeł odnawialnych. W związku z tym różne technologie są odpowiednie dla różnych basenów morskich.

Biorąc pod uwagę długi czas realizacji projektów dotyczących energii z morskich źródeł odnawialnych (do 10 lat), strategia ta wyznacza kierunek strategiczny i towarzyszące mu warunki w kluczowym momencie, aby umożliwić przyczynienie się technologii w zakresie energii z morskich źródeł odnawialnych do osiągnięcia naszych celów klimatycznych na lata 2030 i 2050. Dzieje się tak również w momencie, gdy fundusz odbudowy NextGenerationEU stanowi wyjątkową okazję do uruchomienia kapitału publicznego w celu zrównoważenia ryzyka spowolnienia prywatnych inwestycji na obszarach morskich w związku z kryzysem związanym z COVID-19.

Wraz z tą strategią Komisja przedstawia towarzyszący dokument roboczy służb Komisji zawierający wytyczne dotyczące rozwiązań w zakresie rynku energii elektrycznej.

2.Perspektywy dotyczące technologii w zakresie produkcji energii z morskich źródeł odnawialnych

Termin „technologia w zakresie produkcji energii z morskich źródeł odnawialnych” obejmuje szereg czystych technologii energetycznych, które znajdują się na różnych etapach zaawansowania. Obecnie na wodach europejskich realizowane są wielkie projekty na skalę komercyjną dotyczące turbin wiatrowych o posadowieniu stałym, ale zaczyna się nadrabiać zaległości w ramach innych technologii. W niektórych państwach członkowskich ogłaszane są duże komercyjne projekty dotyczące pływających elektrowni wiatrowych, a osiągająca poziom dojrzałości energia oceaniczna sprawia, że są one atrakcyjne dla przyszłych zastosowań.

Źródło: Wspólne Centrum Badawcze

UE jest światowym liderem w dziedzinie technologii i przemysłu w zakresie energii z morskich źródeł odnawialnych. Europejska branża morskiej energii wiatrowej korzysta z przewagi pioniera w przypadku turbin wiatrowych o posadowieniu stałym dzięki silnemu rynkowi krajowemu, na którym w 2019 r. urządzenia odpowiedzialne za 93 % zainstalowanej europejskiej zdolności wytwórczej morskiej energii zostały wyprodukowane w Europie. Rynek morskiej energii wiatrowej w UE-27 stanowi 42 % (12 GW) światowego rynku pod względem skumulowanej zainstalowanej mocy, a kolejne miejsca zajmują Zjednoczone Królestwo (9,7 GW) i Chiny (6,8 GW). Europejskie przedsiębiorstwa są kluczowymi operatorami na światowym rynku morskiej energii wiatrowej, choć stoją w obliczu rosnącej konkurencji ze strony przedsiębiorstw azjatyckich. Globalny uśredniony koszt energii elektrycznej (LCOE) dla morskiej energii wiatrowej zmniejszył się o 44 % w ciągu 10 lat, osiągając w 2019 r. 45–79 EUR/MWh.

Przemysł energii odnawialnej w UE ma również silną pozycję na nowych rynkach technologii pływających elektrowni wiatrowych. Istnieje lub opracowuje się wiele modeli elektrowni pływających, z których na obecnym etapie żaden nie dominuje. Oczekuje się, że do 2024 r. uruchomione zostaną pływające morskie turbiny wiatrowe o mocy 150 MW. Aby osiągnąć wielkość rynku wystarczającą do obniżenia kosztów, konieczny jest wyższy poziom ambicji i przejrzystości: w przypadku uruchomienia dużych zdolności produkcyjnych w 2030 r. możliwe jest uzyskanie uśrednionych kosztów wytworzenia energii poniżej 100 EUR/MWh.

Przemysł UE jest również światowym liderem w rozwoju technologii energii oceanicznej, głównie fal i pływów. Przedsiębiorstwa z UE posiadają 66 % patentów dotyczących energii pływów i 44 % patentów dotyczących energii fal, a 70 % światowych zdolności w zakresie energii oceanicznej opracowały przedsiębiorstwa z siedzibą w UE-27. Obecnie we wszystkich projektach na całym świecie wykorzystuje się technologię UE. Technologie energii oceanicznej są stosunkowo stabilne i przewidywalne oraz mogą uzupełniać energię wiatrową i fotowoltaiczną. Obecnie nie dominuje żadna konkretna technologia oceaniczna, a sektor nadal ma trudności z utworzeniem unijnego rynku pomimo postępów w rozwoju i demonstracji. Technologie oceaniczne mogą jednak wnieść istotny wkład w europejski system i przemysł energetyczny od 2030 r., w szczególności poprzez wspieranie stabilności sieci i odgrywanie kluczowej roli w dekarbonizacji wysp w UE. Obecnie, chociaż konieczne byłoby znaczne obniżenie kosztów technologii energii pływów i fal, aby mogły osiągnąć swój potencjał w koszyku energetycznym, sektor ten obniżył już koszty o 40 % od 2015 r., szybciej niż przewidywano. Kluczowym lecz wykonalnym krokiem w kierunku osiągnięcia rozmiarów handlowych do 2030 r. byłoby wdrożenie do 2025 r. istniejącego wykazu projektów pilotażowych farm o mocy 100 MW.

Inne technologie są wciąż na wczesnym etapie rozwoju, ale mogą być obiecujące w przyszłości: biopaliwa z alg (biodiesel, biogaz i bioetanol), konwersja oceanicznej energii cieplnej (OTEC) oraz pływające instalacje fotowoltaiczne (stosowane już na wodach śródlądowych, ale na morzu, gdzie zainstalowaniu tylko 17 kW, głównie na etapie badań i demonstracji).