KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 26.1.2018 COM(2018) 47 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY dotyczące wdrożenia rozporządzenia (WE) nr 184/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 stycznia 2005 r. w sprawie statystyki Wspólnoty w zakresie bilansu płatniczego, międzynarodowego handlu usługami i zagranicznych inwestycji bezpośrednich



1.Wprowadzenie Głównym celem rozporządzenia (WE) nr 184/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie statystyki Wspólnoty w zakresie bilansu płatniczego, międzynarodowego handlu usługami i zagranicznych inwestycji bezpośrednich („rozporządzenie”) jest określenie wspólnych zasad i standardów jakości danych statystycznych na potrzeby systematycznego sporządzania unijnej statystyki dotyczącej tych zagadnień. Zgodnie z art. 12 rozporządzenia do dnia 28 lutego 2018 r., a następnie co pięć lat Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z wykonania rozporządzenia. W sprawozdaniu tym należy: 1)ocenić jakość danych w zakresie bilansu płatniczego, międzynarodowego handlu usługami i bezpośrednich inwestycji zagranicznych; 2)ocenić korzyści wynikające dla Unii Europejskiej, państw członkowskich oraz podmiotów przekazujących i użytkujących informacje statystyczne ze sporządzonych statystyk w porównaniu z kosztami ich sporządzenia; 3)wskazać, w świetle uzyskanych wyników, wszelkie obszary, w jakich możliwe są ulepszenia, oraz wszelkie zmiany uznane za niezbędne. Zgodnie z cytowanym artykułem w sprawozdaniu należy ocenić główne aspekty wdrożenia rozporządzenia (WE) nr 184/2005 przez państwa członkowskie oraz środki podejmowane przez Komisję w celu zapewnienia na poziomie unijnym wysokich standardów jakości statystyki w zakresie bilansu płatniczego, międzynarodowego handlu usługami i bezpośrednich inwestycji zagranicznych. 2.Środki wykonawcze Od czasu przyjęcia rozporządzenia (WE) nr 184/2005 Komisja przyjęła następujące zmieniające lub wykonawcze akty prawne: 1)rozporządzenie Komisji (WE) nr 601/2006; 2)rozporządzenie Komisji (WE) nr 602/2006; 3)rozporządzenie Komisji (WE) nr 1055/2008; 4)rozporządzenie Komisji (WE) nr 707/2009; 5)rozporządzenie Komisji (UE) nr 555/2012. W przywołanych aktach prawnych określono: ­wymagany format danych i procedurę, którą obowiązane są stosować państwa członkowskie przy przekazywaniu danych Eurostatowi; ­kiedy państwa członkowskie obowiązane są dostarczyć nowe dane; oraz ­harmonogram i kryteria jakości dotyczące krajowych sprawozdań dotyczących jakości. W szóstym wydaniu podręcznika do bilansu płatniczego (BPM 6) Międzynarodowego Funduszu Walutowego, opublikowanym w 2009 r., przedstawiono ramy koncepcyjne na potrzeby opracowywania przez państwa członkowskie MFW statystyk bilansu płatniczego i międzynarodowej pozycji inwestycyjnej. Określono w nim jednolite definicje i klasyfikacje mające stanowić wspólną bazę do celów gromadzenia i opracowywania danych na temat sytuacji zewnętrznej oraz umożliwić porównanie danych z różnych krajów. Na poziomie unijnym wymogi dotyczące statystyki bilansu płatniczego określa rozporządzenie (WE) nr 555/2012.

3.Główne zbiory danych Statystyka bilansu płatniczego jest źródłem szczegółowych informacji na temat transakcji pomiędzy krajem sporządzającym sprawozdanie a resztą świata. Rozporządzenie (WE) nr 184/2005 dotyczy gromadzenia następujących pięciu zbiorów danych: 1)miesięcznej statystyki bilansu płatniczego; 2)kwartalnej statystyki bilansu płatniczego i międzynarodowej pozycji inwestycyjnej; 3)rocznej statystyki międzynarodowego handlu usługami; 4)transakcji bezpośrednich inwestycji zagranicznych (włączając dochód); 5)stanów bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Eurostat gromadzi dane z państw członkowskich dotyczące każdego z powyższych zbiorów. Służą one do sporządzania unijnych agregatów, które są publikowane w internetowej referencyjnej bazie danych Eurostatu wraz z danymi z poszczególnych państw członkowskich. Dane dotyczące miesięcznego bilansu płatniczego oraz pierwsze wstępne wskaźniki kwartalnego bilansu płatniczego oparte na oszacowaniach miesięcznych są dostępne siedem tygodni po zakończeniu okresu referencyjnego. Pierwsze oszacowania dotyczące kwartalnego bilansu płatniczego / międzynarodowej pozycji inwestycyjnej są udostępniane czternaście tygodni po zakończeniu okresu referencyjnego. Kwartalny bilans płatniczy posiada znacznie szerszy zakres informacji niż miesięczne oszacowania wstępne i jest przedstawiany bardziej szczegółowo. Fakt, że rachunek finansowy bilansu płatniczego, dochody z inwestycji i międzynarodowa pozycja inwestycyjna są opracowane w sposób jednoczesny i jednolity, z finansowego punktu widzenia zapewnia lepszą jakość ich oszacowań, a ponadto umożliwia bardziej szczegółową analizę relacji transgranicznych. Kwartalny bilans płatniczy / międzynarodowa pozycja inwestycyjna obejmuje również podział geograficzny głównych partnerów gospodarczych, w szczególności głównych krajów o gospodarce rozwiniętej i krajów o gospodarce wschodzącej. Eurostat publikował również bardziej szczegółowe statystyki roczne z zakresu międzynarodowego handlu usługami i bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ). Dane roczne na temat BIZ, oparte na sprawozdaniach finansowych przedsiębiorstw, zawierają większą ilość informacji niż dane kwartalne na ten temat. Tym samym możliwe jest udostępnianie większej ilości informacji i przeprowadzanie bardziej szczegółowych kontroli jakości dotyczących stanów BIZ, różnych składników ich odmian oraz dochodu z tego tytułu. Dane roczne na temat międzynarodowego handlu usługami podawane są w postaci szczegółowego wykazu według pozycji usług wraz z podziałem geograficznym na poziomie Geo 5. Państwa członkowskie dostarczają dane dziewięć miesięcy po zakończeniu okresu referencyjnego, a Eurostat publikuje je dwa–trzy miesiące później. Roczna statystyka BIZ obejmuje przepływy i stany w podziale według rodzaju instrumentu, kraju partnerskiego i działalności gospodarczej. Państwa członkowskie są również obligowane do przekazywania odrębnej statystyki BIZ dotyczącej podmiotów specjalnego przeznaczenia będących rezydentami. Państwa członkowskie przesyłają swoje dane do Eurostatu dziewięć miesięcy po zakończeniu okresu referencyjnego, a Eurostat publikuje je około trzech miesięcy później, po kontroli poprawności i przetworzeniu. 4.Jakość tworzonej statystyki Zgodnie z art. 4 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 184/2005 państwa członkowskie przekazują Komisji sprawozdanie dotyczące jakości przekazywanych danych. Ponadto art. 4 ust. 4 stanowi, że jakość danych przesyłanych do Eurostatu jest oceniana na podstawie sprawozdań dotyczących jakości przy pomocy Komitetu ds. Europejskiego Systemu Statystycznego. Poniższa analiza dotyczy wyników najnowszych dostępnych sprawozdań dotyczących jakości udostępnionych przez państwa członkowskie w 2016 r. Jakość oceniania jest w oparciu o główne kryteria określone w rozporządzeniu (WE) nr 1055/2008. 4.1.Wymiar poprawności metodycznej i procedury statystyczne Wymiar poprawności metodycznej i procedury statystyczne, pojęcia, definicje i praktyki wykorzystywane do opracowania statystyki bilansu płatniczego, międzynarodowego handlu usługami i bezpośrednich inwestycji zagranicznych w szerokim ujęciu są zgodne z zasadami i wytycznymi określonymi w BPM 6. Uwzględniono w nich szczegółowe zasady uzgodnione na poziomie unijnym w kwestii opracowywania agregatów dla strefy euro i UE. 4.2.Aktualność i terminowość Dane dotyczące miesięcznych i kwartalnych bilansów płatniczych, kwartalnej międzynarodowej pozycji inwestycyjnej, bezpośrednich inwestycji zagranicznych i rocznej statystyki międzynarodowego handlu usługami były udostępniane w sposób znacznie bardziej terminowy niż w przypadku poprzedniego sprawozdania dotyczącego jakości za 2015 r. Cztery państwa członkowskie dostarczyły swoje zbiory danych przed terminem lub w terminie. 4.3.Dostępność danych 4.3.1.Kompletność Kompletność danych nieco się poprawiła w porównaniu z poprzednim sprawozdaniem dotyczącym jakości, przy czym najwyraźniejszą poprawę odnotowano w przypadku kwartalnego bilansu płatniczego i bezpośrednich inwestycji zagranicznych. W 2016 r. wszystkie 28 państw członkowskich spełniło wymogi w zakresie miesięcznego i kwartalnego bilansu płatniczego oraz kwartalnej międzynarodowej pozycji inwestycyjnej w odniesieniu do miesięcy referencyjnych. W przypadku danych dotyczących międzynarodowego handlu usługami kompletność wynosiła średnio 98 %.Szacunkowy średni wskaźnik kompletności dla całej UE w przypadku przepływów BIZ wynosił 98 %, a w przypadku stanów BIZ 99 %. 4.3.2.Dostępność i przejrzystość

Dane dotyczące bilansu płatniczego, międzynarodowej pozycji inwestycyjnej, międzynarodowego handlu usługami i bezpośrednich inwestycji zagranicznych są przedmiotem zainteresowania znacznej liczby użytkowników. Dane takie są wykorzystywane w szerokim zakresie w ramach kształtowania polityki unijnej i w analizach makroekonomicznych przeprowadzanych przez użytkowników z sektora przedsiębiorstw i środowiska naukowego, a ponadto służą opinii publicznej. W swojej publicznej bazie danych Eurostat publikuje dane z zakresu miesięcznego i kwartalnego bilansu płatniczego, kwartalnych międzynarodowych pozycji inwestycyjnych i przeszacowań, rocznej statystyki z zakresu międzynarodowego handlu usługami i bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Dane są również udostępniane na krajowych witrynach internetowych w połączeniu z odpowiednimi metadanymi. Istnieją jednak pewne ograniczenia wynikające z krajowej polityki dotyczącej rozpowszechniania takich danych. Ilość danych, które są udostępniane użytkownikom końcowym, jest zadowalająca; 18 państw członkowskich zezwala na publikację 100 % głównych pozycji swojego kwartalnego bilansu płatniczego. Niektóre kraje nadal jednak w zbyt szerokim zakresie klasyfikują swoje dane krajowe jako „niepodlegające publikacji” lub „poufne”, co w niektórych przypadkach wynika z zastrzeżeń dotyczących jakości. Ogranicza to użyteczność informacji statystycznych udostępnianych regularnie użytkownikom. Utrudnia to również odpowiednią analizę polityki w oparciu o statystykę na poziomie unijnym. Przypadki klasyfikacji danych jako „poufne” są coraz częstsze ze względu na wzrost poziomu szczegółowości, zwłaszcza w kontekście danych rocznych, co jest wynikiem wdrożenia BPM 6 w skali całej UE. 4.4.Dokładność i wiarygodność W przypadku rachunku towarów, usług i dochodów wtórnych odnotowano stosunkowo niewielkie korekty, zarówno w przypadku miesięcznego, jak i kwartalnego bilansu płatniczego. W stosunku do poprzednich okresów sprawozdawczych wzrosła liczba korekt na rachunku dochodów pierwotnych, głównie w związku z dochodem z inwestycji bezpośrednich. Wynika to częściowo z faktu, że informacja na temat inwestycji bezpośrednich i składników związanego z nimi dochodu jest bardziej kompletna na poziomie rocznym, kiedy dostępne są już roczne sprawozdania finansowe przedsiębiorstw. Średnia wartość korekt w przypadku pozycji rachunku finansowego była na ogół wyższa niż w przypadku pozycji rachunku obrotów bieżących, przy czym korekty dotyczące głównych pozycji międzynarodowej pozycji inwestycyjnej nie były tak istotne, jak w przypadku bilansu płatniczego. 4.5.Spójność wewnętrzna Ogólny poziom zachowania zasad spójności należy uznać za zadowalający. Pomiędzy kwartalnymi i rocznymi danymi na temat międzynarodowego handlu usługami i bezpośrednich inwestycji zagranicznych nie występują niemal żadne rozbieżności. Państwa członkowskie podjęły daleko idące starania w celu ograniczenia błędów i opuszczeń, zmniejszając w efekcie ich liczbę w odniesieniu do rachunku obrotów bieżących i międzynarodowej pozycji inwestycyjnej. W niektórych innych obszarach nadal jednak występują istotne błędy i opuszczenia. 4.6.Spójność zewnętrzna W całej UE dane na temat bilansu płatniczego i statystyka międzynarodowego handlu towarami na ogół pozostają bardzo spójne. Rozbieżności można zwykle wytłumaczyć różnicami metodycznymi, które są uzasadnione w świetle zastosowanych standardów metodycznych. W przypadku pewnej liczby państw członkowskich rachunek obrotów bieżących bilansu płatniczego był całkowicie lub w znacznym stopniu zgodny z rachunkami narodowymi, natomiast w przypadku innych krajów pomiędzy tymi dwoma rodzajami rachunków odnotowano różnice, niekiedy zasadnicze. 4.7.Asymetrie W ramach UE utrzymuje się problem asymetrii. Asymetrie dotyczące składników rachunku obrotów bieżących na przestrzeni czasu pozostają dość stabilne, przy czym w przypadku przepływów inwestycji bezpośrednich nawet nieco wzrosły. Utworzona niedawno grupa zadaniowa Eurostatu ds. usług według sposobu świadczenia może z czasem stać się źródłem dodatkowych informacji na temat sektorów/sposobów świadczenia generujących błędy i niespójności. 5.Korzyści dla użytkowników i przydatność statystyki bilansu płatniczego Rozporządzenie (WE) nr 184/2005 stanowi odpowiedź na potrzeby użytkowników danych. Statystyka bilansu płatniczego jest intensywnie wykorzystywana do celów kształtowania polityki przez właściwe instytucje krajowe i międzynarodowe, w tym przez Komisję, Radę, Europejski Bank Centralny, MFW, Bank Rozrachunków Międzynarodowych, OECD, G7 i G20. Statystyka bilansu płatniczego i międzynarodowej pozycji inwestycyjnej jest wykorzystywana w polityce pieniężnej. W połączeniu z innymi wskaźnikami statystyka z zakresu wymiany towarów i usług jest wykorzystywana do oceny presji inflacyjnej popytu zewnętrznego na dane gospodarki, a także do pomiaru udziału wywozu netto w produkcie krajowym brutto. Dane na temat bilansu płatniczego i międzynarodowej pozycji inwestycyjnej są wykorzystywane do oceny stabilności salda zewnętrznego gospodarek krajowych (zarówno posiadających własną walutę, jak i należących do unii walutowej takiej jak strefa euro) oraz możliwej presji na kurs wymiany walut. Dane na temat bilansu płatniczego i międzynarodowej pozycji inwestycyjnej są obszernie wykorzystywane w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej. Statystyka bilansu płatniczego jest także uwzględniana w sprawozdaniach z konwergencji sporządzanych i publikowanych przez Komisję i Europejski Bank Centralny w odniesieniu do poszczególnych państw członkowskich, które nie uczestniczą jeszcze w unii gospodarczej i walutowej. Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej zawiera bezpośrednie odniesienia do bilansu płatniczego w art. 143 i 144. Nakładają one na Komisję obowiązek regularnego informowania Rady o rozwoju sytuacji w zakresie bilansu płatniczego w państwach członkowskich, które nie uczestniczą w unii gospodarczej i walutowej. Zmiany w obrotach bieżących odnotowane w poszczególnych państwach członkowskich analizuje się w związku z ich konkurencyjnością, natomiast statystyka z zakresu inwestycji portfelowych i bezpośrednich jest wykorzystywana do celów analizy atrakcyjności państw członkowskich dla inwestorów międzynarodowych.

Statystyka bilansu płatniczego powinna być zgodna z innymi kluczowymi statystykami gromadzonymi w powiązanych dziedzinach statystycznych mających znaczenie dla UE, takich jak: 1)produkt krajowy brutto (z uwzględnieniem transgranicznych transakcji w zakresie towarów i usług), w tym szybkie szacunki, do których potrzebne są wskaźniki miesięcznego bilansu płatniczego; 2)dochód narodowy brutto (z uwzględnieniem transgranicznych transakcji w zakresie towarów i usług oraz dochodu); 3)rachunek reszty świata w kwartalnych rachunkach sektorowych UE i strefy euro, w tym w rachunkach finansowych. Dla niektórych użytkowników szczególne znaczenie mają, oprócz głównych agregatów, określone pozycje: ­publikowane co roku przez Eurostat szczegółowe informacje na temat międzynarodowego handlu usługami są ważne dla negocjacji handlowych i określania polityki celnej; ­geograficzny podział statystyki bilansu płatniczego ułatwia monitorowanie interakcji między państwami członkowskimi a państwami trzecimi; ­struktura przepływów i stanów finansowych (pod względem inwestycji bezpośrednich, portfelowych i innych) jest cennym źródłem informacji dla oceny stabilności finansowej; ­szczegółowe informacje na temat przepływów BIZ mają istotne znaczenie dla oceny stopnia otwartości niektórych rynków lub dla oceny ogólnej rentowności kapitału zainwestowanego w ramach inwestycji bezpośrednich. Grupa robocza ds. bilansu płatniczego uznaje fakt, że wdrożenie rozporządzenia (WE) nr 184/2005 doprowadziło do szeregu zmian, które poprawiły jakość statystyki bilansu płatniczego. W celu pomiaru korzyści z wdrożenia odniesionych przez krajowe podmioty opracowujące dane i krajowych użytkowników grupa robocza została poproszona o ocenę w skali punktowej od 1 do 5. Ocena 1 oznacza, że rozporządzenie (WE) nr 184/2005 przyniosło bardzo niewiele korzyści, a ocena 5 oznacza maksymalne korzyści. -Średnia ocena punktowa dotycząca dostępności dla użytkowników bardziej szczegółowych danych na temat bilansu płatniczego, międzynarodowego handlu usługami i bezpośrednich inwestycji zagranicznych wynosi 4,0. -Średnia ocena punktowa dotycząca dostępności dla użytkowników bardziej aktualnych i terminowych danych na temat bilansu płatniczego, międzynarodowego handlu usługami i bezpośrednich inwestycji zagranicznych wynosi 3,9. ­Średnia ocena punktowa dotycząca poprawy spójności pomiędzy danymi bilansu płatniczego i rachunkami krajowymi wynosi 4,0. Ponadto odnotowano, że dzięki zmianom metodycznym i nowym standardom BPM 6 wprowadzonym w 2014 r. rozporządzeniem Komisji (UE) nr 555/2012 oraz dzięki zwróceniu większej uwagi na dane z zakresu międzynarodowej pozycji inwestycyjnej zwiększyła się przejrzystość, a użytkownicy danych statystycznych uczestniczący w kształtowaniu polityki makroekonomicznej i badaniach nad gospodarką otrzymali istotne informacje dodatkowe. Kolejną dostrzeżoną korzyścią jest fakt, że rozporządzenie (WE) nr 184/2005 poprawiło porównywalność i spójność danych pomiędzy państwami członkowskimi. 6.Koszty i obciążenia związane ze statystyką bilansu płatniczego Krajowe podmioty opracowujące dane informują, że opracowują statystykę bilansu płatniczego, międzynarodowego handlu usługami i bezpośrednich inwestycji zagranicznych na podstawie danych ze statystyki pierwotnej. Korzystają one z różnych źródeł statystyki pierwotnej, takich jak dane celne, dane badawcze na temat wewnątrzunijnego handlu towarami, dane z rejestrów handlowych i administracji podatkowej, dane dotyczące nieruchomości oraz statystyka na temat turystyki. Państwa członkowskie nie mają możliwości łatwego wyodrębnienia szczegółowych kosztów gromadzenia i opracowania danych wymaganych przez rozporządzenie (WE) nr 184/2005 z łącznej kwoty kosztów poniesionych w związku z gromadzeniem danych do innych celów. Według szacunków grupy roboczej ds. bilansu płatniczego bezpośredni nakład pracy potrzebny do sporządzenia i rozpowszechnienia statystyk bilansu płatniczego w UE wynosi około 772 ekwiwalentów pełnego czasu pracy (dane z 24 państw członkowskich). Powyższe zasoby są rozłożone na różne dziedziny bilansu płatniczego. Zbiorem danych pochłaniającym największe nakłady jest kwartalny bilans płatniczy, który wymaga 48,1 % zasobów. W dalszej kolejności są: statystyka miesięcznego bilansu płatniczego (20,2 %), bezpośrednie inwestycje zagraniczne (16,1 %) i międzynarodowy handel usługami (15,7 %). Według szacunków państw członkowskich ewentualne oszczędności wynikające z faktu nieprzesyłania danych do Eurostatu przed przyjęciem rozporządzenia (WE) nr 184/2005 odpowiadają 10,4 % powyższych ekwiwalentów pełnego czasu pracy. Dane dotyczące bilansu płatniczego są konieczne również do celów krajowych, a państwa członkowskie gromadziły je jeszcze przed przyjęciem rozporządzenia. Oznacza to, że do spełnienia jego wymogów konieczne są jedynie ograniczone zasoby dodatkowe. Należy również wziąć pod uwagę fakt, że wymogi rozporządzenia (WE) nr 184/2005 w znacznym stopniu pokrywają się z zakresem wniosków o udostępnienie danych składanych przez inne organizacje krajowe i międzynarodowe, szczególnie Europejski Bank Centralny i MFW. Dane opracowywane przez państwa członkowskie w związku ze szczególnymi celami rozporządzenia (WE) nr 184/2005 nie różnią się od tych, które są opracowywane w celu spełnienia innych wymogów dotyczących danych. Państwa członkowskie mają bardzo niewiele informacji na temat obciążenia respondentów wynikającego z konieczności zgromadzenia danych na temat bilansu płatniczego, międzynarodowego handlu usługami i bezpośrednich inwestycji zagranicznych, a informacje, którymi dysponują, nie pozwalają na dokonanie jakichkolwiek oszacowań. 7.Obszary ewentualnych ulepszeń i zmian