KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.7.2017 COM(2017) 371 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY Trzynaste sprawozdanie w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 866/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. oraz skutków jego stosowania, obejmujące okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2016 r. {SWD(2017) 261 final}



SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY Trzynaste sprawozdanie w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 866/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. oraz skutków jego stosowania, obejmujące okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2016 r. Rozporządzenie Rady (WE) nr 866/2004 w sprawie systemu na podstawie art. 2 Protokołu 10 do Aktu Przystąpienia (dalej „rozporządzenie w sprawie zielonej linii”) weszło w życie dnia 1 maja 2004 r. Rozporządzenie to określa, na jakich warunkach przepisy prawa UE stosują się do przepływu osób, towarów i usług przez linię oddzielającą obszary Republiki Cypryjskiej, na których faktyczną kontrolę sprawuje rząd, od tych, na których nie sprawuje on takiej kontroli. Aby zapewnić skuteczność tych przepisów, ich stosowanie zostało również rozszerzone na obszar graniczny między tymi dwoma obszarami oraz na teren wschodniej strefy suwerennej Zjednoczonego Królestwa („wschodnia strefa suwerenna”) . Niniejsze sprawozdanie obejmuje okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2016 r. Komisja prowadzi konstruktywny dialog dotyczący wdrażania rozporządzenia z odpowiednimi władzami Republiki Cypryjskiej, administracją strefy suwerennej, a także Izbą Handlową Turków Cypryjskich. 1. RUCH OSOBOWY 1.1. Przekraczanie linii na uznanych przejściach granicznych Przedmiotowe rozporządzenie zapewnia stabilne ramy prawne dla przekraczania zielonej linii (dalej „linia”) przez Cypryjczyków, innych obywateli UE oraz obywateli państw trzecich na uznanych przejściach granicznych. W 2016 r. – w porównaniu z latami poprzednimi – nastąpił wzrost liczby Turków cypryjskich oraz liczby Greków cypryjskich przekraczających linię. Według danych przekazanych przez Republikę Cypryjską w okresie sprawozdawczym 613 111 Greków cypryjskich (poprzednio: 534 879) oraz 244 929 pojazdów należących do Greków cypryjskich (poprzednio: 189 027) przekroczyło linię, przemieszczając się z obszarów znajdujących się pod kontrolą rządu na tereny północnej części Cypru, a 1 138 670 Turków cypryjskich (poprzednio: 1 055 130) oraz 413 208 pojazdów należących do Turków cypryjskich (poprzednio: 382 621) przekroczyło linię, przemieszczając się z terenów północnej części Cypru na obszary znajdujące się pod kontrolą rządu . Spadła liczba obywateli UE spoza Cypru oraz obywateli państw trzecich przekraczających linię. Według danych policji Republiki Cypryjskiej (dalej „CYPOL”) w okresie sprawozdawczym liczba obywateli UE spoza Cypru oraz obywateli państw trzecich przekraczających linię wyniosła 385 426 (poprzednio: 491 860). Wyżej wspomniane dane zebrane przez CYPOL nie obejmują jednak osób i pojazdów przekraczających linię z terenów północnej części Cypru na przejściach granicznych w Pergamos i Strovilii . W odniesieniu do tych przejść administracja wschodniej strefy suwerennej poinformowała, że 125 457 Greków cypryjskich (poprzednio: 115 335) przeszło na teren północnej części Cypru, a 429 807 Turków cypryjskich (poprzednio: 389 412) przekroczyło linię, przechodząc w przeciwnym kierunku, natomiast 295 042 obywateli UE spoza Cypru oraz obywateli państw trzecich przekroczyło linię w obu kierunkach, przechodząc przez przejścia graniczne zlokalizowane we wschodniej strefie suwerennej. W 2016 r. liczba pracowników CYPOL pracujących bezpośrednio na przejściach granicznych utrzymała się na poziomie 69 osób, jak w 2015 r. Dane zgromadzone przez wspólnotę Turków cypryjskich wskazują na wzrost liczby przekroczeń linii przez Greków cypryjskich (tj. 980 724) oraz wzrost liczby przekroczeń linii przez pojazdy Greków cypryjskich (tj. 346 609) z obszarów kontrolowanych przez rząd do północnej części Cypru. Ponadto dane te wskazują na wzrost liczby przekroczeń linii przez Turków cypryjskich (1 762 498) oraz wzrost liczby przekroczeń linii przez pojazdy Turków cypryjskich (728 049) w przeciwnym kierunku. Linię przekroczyło 1 253 446 obcokrajowców przechodzących z obszarów kontrolowanych przez rząd na tereny północnej części Cypru. W 2016 r. nie odnotowano incydentów dotyczących przekroczeń linii. Władze Republiki Cypryjskiej nadal nie zezwalają jednak autobusom należącym do Turków cypryjskich i przewożącym obywateli UE na przejechanie na obszary kontrolowane przez rząd. Zniesienie w 2015 r. niektórych wymogów dotyczących przechodzenia na teren północnej części Cypru przez zieloną linię – choć nieobjętych zakresem rozporządzenia w sprawie zielonej linii – będące jednostronnym środkiem budowy zaufania (CBM) podjętym na mocy decyzji społeczności Turków cypryjskich w dalszym ciągu przynosiło pozytywne skutki w odniesieniu do liczby przekroczeń linii w 2016 r. Przy wsparciu Sił Pokojowych Organizacji Narodów Zjednoczonych na Cyprze w dalszym ciągu ułatwiano stosowanie praktyk kultu religijnego, jak wspomniano w sprawozdaniu SG ONZ ze stycznia 2017 r. . Zgłaszano jednak większe trudności z uzyskaniem zezwoleń na uroczystości religijne w obszarach niekontrolowanych przez rząd. 1.2. Nielegalna migracja przez zieloną linię i azyl Dane CYPOL za 2016 r. wskazują na wzrost liczby migrantów, którzy nielegalnie przekroczyli linię z północnej części Cypru na obszary kontrolowane przez rząd. W 2016 r. ich liczba wyniosła 1 499, podczas gdy w 2015 r., 2014 r., 2013 r. i 2012 r. było to odpowiednio 1 290, 970, 1 043 i 1 265 osób. Najwięcej nielegalnych migrantów zatrzymanych po przekroczeniu linii pochodziło z Syrii (704), Somalii (217), Pakistanu (141), Kamerunu (60) i Iranu (46). Spośród tych 1 499 nielegalnych migrantów 87 % złożyło wnioski o objęcie ochroną międzynarodową w Republice Cypryjskiej (1 310). Najliczniejszą grupę wśród nich stanowili Syryjczycy (702). Nielegalni migranci są zazwyczaj zatrzymywani podczas kontroli prowadzonych wzdłuż linii oraz w portach lotniczych, podczas próby opuszczenia Cypru, lub na posterunkach policji, gdy składają wnioski o objęcie ochroną międzynarodową.

Stwierdzając, że migranci przedostali się na obszary kontrolowane przez rząd przez nielegalne przekroczenie linii, CYPOL opierała się na tych samych kryteriach, co w poprzednich latach, wykorzystując głównie informacje zawarte w ich dokumentach, oświadczenia migrantów oraz inne formy dowodów. Z takiej analizy wynika, że niemal wszyscy migranci zatrzymani na obszarach kontrolowanych przez rząd po nielegalnym przekroczeniu linii przybyli wcześniej do północnej części Cypru z terytorium Turcji. Komisja została ponownie zapewniona przez społeczność Turków cypryjskich, że w północnej części Cypru podejmowane są starania, aby zapobiegać nielegalnej migracji. Z otrzymanych informacji wynika, że w 2016 r. odmówiono wjazdu do północnej części Cypru 2 482 osobom , a 616 osób zatrzymanych w północnej części Cypru wydalono na terytorium Turcji, która była ostatnim miejscem ich pobytu przed przybyciem na wyspę. Przedstawiciele obu społeczności spotykają się regularnie w ramach komitetu technicznego ds. przestępstw i spraw karnych działającego pod egidą ONZ. Jako rozszerzenie działalności wspomnianego komitetu obie społeczności aktywnie wykorzystują też ustanowiony wcześniej tzw. obszar wspólnej komunikacji („Joint Communications Room”), który stanowi forum wymiany informacji w sprawach karnych. W ocenie CYPOL współpraca z innymi właściwymi jednostkami rządowymi oraz administracją wschodniej strefy suwerennej przebiega bardzo dobrze. Wschodnia strefa suwerenna Ogólnie rzecz biorąc, nastąpił nieznaczny spadek nielegalnej migracji z północnej części Cypru przez wschodnią strefę suwerenną. W 2016 r. zatrzymano 4 nielegalnych migrantów, którzy przekroczyli linię niezgodnie z prawem . Zgody na jej przekroczenie nie otrzymało 1 296 osób; znaczną część tej grupy stanowili obywatele Turcji (566). Pozostali cudzoziemcy, którzy przybyli przez północną część Cypru, pochodzili ze Stanów Zjednoczonych, z Rosji, Iranu i Syrii . Osoby te zostały skierowane na przejście graniczne w Agios Dhometios w celu dopełnienia formalności związanych z wymogami dotyczącymi wjazdu na teren Republiki Cypryjskiej. Funkcjonariusze strefy suwerennej podtrzymują opinię, że ich współpraca z Republiką Cypryjską przebiega doskonale. Aby zapobiegać nielegalnej migracji w oddaleniu od przejść granicznych, policja strefy suwerennej prowadzi patrole w oparciu o ocenę ryzyka i dane wywiadowcze. Oprócz nich tereny patrolowane są przez Wydział Celny strefy suwerennej oraz wojsko. Wiele niedozwolonych przejść granicznych znajdujących się w wiosce Pergamos lub w jej pobliżu, z których korzystają lokalni mieszkańcy i rolnicy, jest szczególnie trudnych do kontrolowania. Jak wspomniano w poprzednich sprawozdaniach, te niedozwolone przejścia graniczne wciąż budzą zaniepokojenie, a zatem należy znaleźć właściwe rozwiązanie tej kwestii zgodnie z art. 5 ust. 2 Protokołu 3 do Aktu Przystąpienia z 2003 r. . Przedstawiciele strefy suwerennej poinformowali, że w razie potrzeby możliwe jest szybkie rozmieszczenie pracowników w okolice tych niedozwolonych przejść granicznych. 2. PRZEPŁYW TOWARÓW 2.1. Wartość wymiany handlowej Zgodnie z art. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1480/2004 Izba Handlowa Turków Cypryjskich oraz władze Republiki Cypryjskiej co miesiąc przekazywały Komisji dane dotyczące rodzaju, ilości oraz wartości towarów, dla których wystawiono dokumenty towarzyszące. Obie strony donoszą w swoich sprawozdaniach o towarach wwożonych na obszary kontrolowane przez rząd przez przejścia graniczne Pergamos i Strovilia, znajdujące się pod zwierzchnictwem administracji strefy suwerennej. Według Izby Handlowej Turków Cypryjskich łączna wartość towarów, dla których wystawiono dokumenty towarzyszące, wyniosła 5 017 714 EUR (poprzednio: 3 933 918 EUR). Liczby te wskazują na wyraźny wzrost – o 27,55 % – łącznej wartości towarów, dla których wystawiono dokumenty towarzyszące, w porównaniu z 2015 r. W największej mierze do tego wzrostu przyczynił się handel na rynku ziemniaków. Według sprawozdań przedstawionych przez Republikę Cypryjską łączna wartość wymiany handlowej obejmującej towary, które przekroczyły linię i dla których wystawiono dokumenty towarzyszące, znacznie wzrosła, o 21,06 %, do kwoty 4 374 968,06 EUR (poprzednio: 3 619 736 EUR). Wzrost ten częściowo odzwierciedla ożywienie gospodarcze, jednak wynika głównie z wymiany handlowej na rynku ziemniaków. Chociaż handel z obszarów kontrolowanych przez rząd do północnej części Cypru nie jest objęty zakresem stosowania rozporządzenia w sprawie zielonej linii, to według danych liczbowych Cypryjskiej Izby Handlowo-Przemysłowej jego wartość wzrosła nieznacznie o ok. 3,09 %, z 1 314 271 EUR w 2015 r. do 1 354 947 EUR w 2016 r. Handel z obszarów kontrolowanych przez rząd do północnej części Cypru stanowi 30,97 % wymiany handlowej odbywającej się w przeciwnym kierunku (w 2015 r. odsetek ten wynosił 36,3 %). Wspólnota Turków cypryjskich nadal stosuje system handlu, który zasadniczo stanowi lustrzane odbicie ograniczeń przewidzianych w rozporządzeniu w sprawie zielonej linii. Jako główny powód takiej sytuacji przedstawiciele tureckiej wspólnoty cypryjskiej otwarcie podają ochronę lokalnych przedsiębiorstw. System ten nie zawsze jest konsekwentnie stosowany. 2.2. Rodzaje towarów W 2016 r. najczęstszym przedmiotem wymiany handlowej były wyroby z tworzyw sztucznych, a następnie świeże ryby, materiały budowlane i ziemniaki . Wprowadzono nowe produkty, takie jak odpadowy olej roślinny. Cały handel przez linię stanowił wymianę w obrębie wyspy.

2.3. Nieprawidłowości W okresie objętym sprawozdaniem nie zgłoszono przypadków nieprawidłowości. 2.4. Przeszkody i utrudnienia w przepływie towarów Przeszkody w wymianie handlowej przekraczającej linię nadal istnieją i jest to – zdaniem Komisji i podmiotów gospodarczych należących do Turków cypryjskich – przyczyna niskiego poziomu wymiany handlowej. Jak wspomniano w poprzednich sprawozdaniach , nadal nie rozwiązano kwestii pojazdów użytkowych Turków cypryjskich przejeżdżających na obszary kontrolowane przez rząd i jak dotąd żadne pojazdy użytkowe powyżej 7,5 tony należące do Turków cypryjskich nie mogą przekraczać linii, chyba że posiadają oni dokumenty w pełni zgodne z dorobkiem prawnym UE, wydane przez Republikę Cypryjską. Władze Republiki Cypryjskiej poinformowały Komisję, że wprowadziły przepisy ułatwiające procedurę uzyskiwania świadectw przydatności do ruchu drogowego i zawodowych praw jazdy przez Turków cypryjskich. Komisja jest przekonana, że rozwiązanie tego problemu znacznie przyczyniłoby się do podniesienia poziomu wymiany handlowej, gdyż ułatwiłoby przewóz towarów. Wzmocniłoby też kontakty między cypryjskimi podmiotami gospodarczymi, znacząco przyczyniając się do wzrostu wzajemnego zaufania między obiema wspólnotami. W okresie sprawozdawczym nie nastąpiły w tej kwestii żadne zmiany. Jak przedstawiano w sprawozdaniach z poprzednich lat, władze Republiki Cypryjskiej nadal nie pozwalają na przewożenie przetworzonych produktów spożywczych ze względu na obawy służby ds. zdrowia dotyczące procesów produkcyjnych stosowanych w północnej części Cypru. Podobnie jak w poprzednich sprawozdaniach Komisja nadal deklaruje, że na mocy rozporządzenia w sprawie zielonej linii nie ma podstaw do kontroli przedsiębiorstw położonych w północnej części Cypru w celu stwierdzenia, czy proces produkcji przebiega zgodnie z przepisami unijnymi . Władze Republiki Cypryjskiej mogą pobierać próbki produktów do dalszej analizy w ramach stosowania rozporządzenia w sprawie zielonej linii, ale nie mogą blokować całego przewozu przetworzonych produktów spożywczych. Jeżeli chodzi o pojazdy użytkowe, w okresie sprawozdawczym nie nastąpiły w tej kwestii żadne zmiany. W okresie sprawozdawczym władze Republiki Cypryjskiej nadal stosowały względem handlu materiałami przeznaczonymi do kontaktu z żywnością takie same wymogi jak w przypadku żywności przetworzonej. Komisja analizuje obecnie tę kwestię. Podobnie jak w poprzednich latach Turcy cypryjscy zajmujący się handlem nadal zgłaszali trudności z zaopatrywaniem sklepów w swoje produkty i reklamowaniem tych produktów oraz usług na obszarach kontrolowanych przez rząd, co utrudnia wymianę handlową. Przedsiębiorcy nadal informują o niechęci Greków cypryjskich do zakupu produktów Turków cypryjskich. Stwierdzono ponadto, że przedsiębiorcy z obu społeczności, którzy chcą rozpocząć współpracę ze wspólnotą po drugiej stronie linii, napotykają wiele problemów administracyjnych. Podmioty gospodarcze z obu stron muszą mieć swobodę nawiązywania stosunków handlowych, zależnie od wymogów biznesowych. Problemy związane z presją wywieraną przez Greków cypryjskich będących producentami na Greków cypryjskich zajmujących się handlem ziemniakami pochodzącymi z północnej części Cypru rozwiązano, korzystając z pomocy władz Republiki Cypryjskiej. 2.5. Przemyt towarów Przemyt towarów pozostaje zjawiskiem rozpowszechnionym i odzwierciedla geograficzny charakter linii. Na obszarach przylegających do linii organizowane są kontrole mające na celu rozwiązanie problemów o charakterze sezonowym, zwłaszcza takich jak transport dzikiej zwierzyny, dzikiego ptactwa lub petard (również przez tereny wschodniej strefy suwerennej) na obszary kontrolowane przez rząd. W 2016 r. Republika Cypryjska dokonała zajęcia towarów w 1 852 przypadkach (poprzednio: 2 689). W 2016 r. nastąpił wzrost liczby papierosów oraz spadek ilości tytoniu przeznaczonego do samodzielnego skręcania papierosów skonfiskowanych przez Republikę Cypryjską: 257 785 papierosów i 374 133 g tytoniu przeznaczonego do samodzielnego skręcania (poprzednio: odpowiednio 244 457 papierosów i 399 283 g tytoniu). Odnotowano, że w większości przypadków przemyt dotyczył małych ilości. Wynika on z różnic w cenach oraz wyższego podatku od wyrobów tytoniowych w Republice Cypryjskiej. Inne skonfiskowane towary to głównie towary naruszające prawa własności intelektualnej, produkty rolne, a także produkty pochodzenia zwierzęcego i produkty mleczne. W sądzie rejonowym wszczęto jedno postępowanie karne dotyczące przemytu. W większości zgłoszonych przypadków nakładane są kary administracyjne. W 2016 r. zmalała liczba przypadków zajęcia przemycanych towarów na obszarze wschodniej strefy suwerennej (277) (poprzednio: 351). Podobnie jak w 2015 r. najczęściej konfiskowano papierosy i tytoń przeznaczony do samodzielnego skręcania. Jeśli chodzi o tradycyjne dostawy dla społeczności Turków cypryjskich z wioski Pyla, usytuowanej w strefie buforowej (art. 4 ust. 10 rozporządzenia w sprawie zielonej linii), administracja wschodniej strefy suwerennej kontroluje i rejestruje ilość przekazywanych materiałów budowlanych, ryb, papierosów itp. 2.6. Ułatwienie wymiany handlowej Komisja nadal dąży do znalezienia sposobów na wzmożenie wymiany handlowej przez linię . W lipcu 2015 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący zmiany rozporządzenia w sprawie zielonej linii. Celem tego wniosku jest ustanowienie sposobu stosowania mechanizmu kontroli towarów objętych nazwą zarejestrowaną na mocy rozporządzenia (UE) nr 1151/2012 na obszarach Republiki Cypryjskiej, nad którymi rząd Republiki Cypryjskiej nie sprawuje faktycznej kontroli . Pod koniec okresu sprawozdawczego wniosek ten był nadal rozpatrywany. Wniosek opiera się na porozumieniu w sprawie tymczasowego rozwiązania dotyczącego sera halloumi/hellim, które ma zostać wdrożone w oczekiwaniu na ponowne zjednoczenie Cypru, osiągniętego pod kierownictwem przewodniczącego Jeana-Claude’a Junckera podczas jego wizyty na Cyprze w dniu 16 lipca 2015 r. . Izba Handlowa Turków Cypryjskich w dalszym ciągu wyrażała ogólne zainteresowanie zniesieniem zakazu handlu wszystkimi żywymi zwierzętami i produktami pochodzenia zwierzęcego, w tym produktami mlecznymi, w zakresie w jakim towary te są zgodne z unijnymi przepisami i uregulowaniami. Komisja rozpatruje obecnie wniosek o zezwolenie na handel rybami z gospodarstw rybackich. Republika Cypryjska wielokrotnie wyrażała wolę przeanalizowania możliwości rozszerzenia wykazu towarów dopuszczonych do przewozu na obszary kontrolowane przez rząd. Komisja zachęca podmioty gospodarcze do skorzystania z możliwości biznesowych i z zadowoleniem przyjmuje nasilone starania izb handlowych. W ramach finansowanego przez UE działania Izba Handlowa Turków Cypryjskich i Cypryjska Izba Handlowo-Przemysłowa kontynuują realizację projektu „Dać dobry przykład”. Program ten umożliwia młodym Grekom cypryjskim i Turkom cypryjskim odbycie stażu w przedsiębiorstwie po drugiej stronie zielonej linii. Ma to przyczynić się do budowania dialogu, zaufania, współpracy i pojednania między społeczeństwami obywatelskimi, w tym w środowisku biznesu, na terenie całego Cypru.