UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

30 czerwca 2020 r. Rada, na wniosek Komisji, przyjęła zalecenie Rady (UE) 2020/912 w sprawie tymczasowego ograniczenia innych niż niezbędne podróży do UE oraz ewentualnego zniesienia takiego ograniczenia („zalecenie”), w którym przewidziano stopniowe znoszenie ograniczeń w podróżowaniu do UE nałożonych na początku pandemii COVID-19.

W zaleceniu wskazano szereg kryteriów określania państw trzecich, z których należy zezwolić na podróże inne niż niezbędne do państw członkowskich i do innych państw, do których stosuje się dorobek Schengen. Państwa trzecie, specjalne regiony administracyjne oraz inne jednostki i władze terytorialne („państwa trzecie i regiony”) spełniające kryteria zostały ujęte w załączniku I do zalecenia. W załączniku II do zalecenia zawarto ponadto wykaz konieczności lub niezbędnych funkcji uzasadniających podróżowanie z państw trzecich, których nie ujęto w wykazie w załączniku I.

Zalecenie zmieniono 2 lutego 2021 r. i 20 maja 2021 r., w szczególności po to, by dostosować kryteria stosowane do rozwoju sytuacji epidemiologicznej, uwzględnić przebieg kampanii szczepień na całym świecie oraz zapewnić środki pomagające ograniczyć rozprzestrzenianie się wariantów budzących obawy i wariantów będących przedmiotem zainteresowania. Od czasu przyjęcia zalecenia Rada zmieniła ponadto dwunastokrotnie załącznik I, aby dodać do wykazu państwa trzecie i regiony, w odniesieniu do których można by znieść ograniczenie dotyczące podróży innych niż niezbędne lub aby usunąć z niego dane państwa.

22 lutego 2022 r. w zaleceniu (UE) 2022/290 wprowadzono dalsze zmiany, aby uwzględnić w szczególności wprowadzenie unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID na mocy rozporządzeń (UE) 2021/953 i (UE) 2021/954. W zaleceniu tym wezwano ponadto Komisję do dokonania przeglądu zalecenia w celu skreślenia załącznika I, z uwagi na rosnący na całym świecie wskaźnik wyszczepienia; umożliwiło to zmianę podejścia stosowanego w odniesieniu do podróży z opartego na ocenie ryzyka w poszczególnych krajach do podejścia opartego na ocenie ryzyka dotyczącego poszczególnych osób. Komisję poproszono następnie o przedstawienie Radzie sprawozdania oraz, w stosownym przypadku, o przedłożenie wniosku w sprawie skreślenia załącznika I do zalecenia.

Począwszy od czerwca 2020 r., kiedy produkcja szczepionek nie nadążała jeszcze za popytem światowym, wykaz państw trzecich i regionów zwolnionych z ograniczeń na podstawie obiektywnych kryteriów (załącznik I) był użytecznym i proporcjonalnym sposobem utrzymania otwartych granic zewnętrznych zarówno dla osób odbywających podróż inną niż niezbędna, jak i osób odbywających podróż niezbędną. Sytuacja się jednak zmieniła. Od tego czasu Europejska Agencja Leków (EMA) i Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) dopuściła coraz większą liczbę szczepionek przeciwko COVID‑19, które były produkowane oraz które były podawane w UE i poza nią. Z tego powodu Komisja ponownie proponuje usunąć załącznik I z zalecenia.

Jak dotąd odsetek osób zaszczepionych w cyklu szczepień pierwotnych przeciwko COVID-19 w całej populacji UE/EOG na 6 października 2022 r. wyniósł 72,7 % i utrzymuje się na stałym poziomie od kwietnia 2022 r.. Wskaźnik wyszczepienia w przypadku pierwszej dawki przypominającej/dawki dodatkowej w całej populacji wyniósł 53,9 %.

Na całym świecie kampanie szczepień postępowały w stałym tempie. Obecny całkowity wskaźnik wyszczepienia ludności świata w przypadku pełnego pierwszego cyklu szczepienia do 7 października 2022 r. wynosił 61,8 %. Liczba ta różni się jednak znacznie między krajami i regionami, np. poziom wyszczepienia był znacznie niższy w krajach i regionach rozwijających się i od kwietnia 2022 r. utrzymuje się także na stałym poziomie.

1 września 2022 r. Europejska Agencja Leków (EMA) zatwierdziła ponadto dwie biwalentne szczepionki mRNA przeciwko – oprócz pierwotnego szczepu SARS-CoV-2 – subwariantowi omikron BA.1 opracowane przez Pfizer/BioNTech i Moderna, a 12 września 2022 r. dodatkową biwalentną szczepionkę mRNA, opracowaną przez Pfizer/BioNTech, przeciwko subwariantom omikron BA.4 i BA.5, a także wirusowi pierwotnemu. Spodziewana ponadto na jesieni lub zimą druga kategoria szczepionek białkowych będzie dodatkowo uzupełniać szeroki zestaw szczepionek w UE.

Decyzje wykonawcze stanowiące, że zaświadczenia COVID-19 wydawane przez państwo trzecie obywatelom UE i członkom ich rodzin oraz obywatelom państw trzecich legalnie zamieszkującym i przebywającym w UE należy uznawać za równoważne z zaświadczeniami wydawanymi przez państwa członkowskie zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2021/953 w sprawie unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID („decyzje o równoważności”), jeszcze bardziej ułatwiają ponadto możliwość wznowienia podróży do UE poprzez ustanowienie ram uznawania zaświadczeń państw trzecich o wyniku testu, o szczepieniu i o powrocie do zdrowia.

Chociaż ogólny wskaźnik zgłoszonych przypadków COVID-19 w UE/EOG może się ponadto nadal wahać, należy przyjrzeć się jednak wskaźnikom dotkliwości, takim jak wskaźnik obłożenia szpitali i oddziałów intensywnej terapii, które cały czas się zmieniają, ale pozostają obecnie pod kontrolą. Odnotowana latem 2022 r. fala dowodzi, że wysoka częstotliwość występowania wirusa w rezultacie pojawienia się nowego wariantu budzącego obawy niekoniecznie musi wiązać się ze znaczną presją na krajowe systemy opieki zdrowotnej. Fakt ten uwypukla znaczenie ostrożnego podejścia do wprowadzania ograniczeń związanych z podróżą w oparciu o liczbę przypadków zachorowań lub ze względu na pojawienie się nowego wariantu.

15 września 2022 r., w ramach mechanizmu reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych, prezydencja zwróciła się do państw członkowskich o podzielenie się swoimi poglądami na temat skoordynowanego podejścia do znoszenia zgodnie z zaleceniem ograniczeń na granicach zewnętrznych. Wszystkie państwa uczestniczące w obszarze bez kontroli na granicach wewnętrznych („strefa Schengen”), w tym Norwegia, Szwajcaria, Liechtenstein i Islandia, stwierdziły, że obecnie nie mają żadnych ograniczeń (lub są w trakcie ich usuwania) i nie zamierzają ich ponownie wprowadzać, chyba że pojawi się szczególne zagrożenie związane z pojawieniem się nowego wariantu budzącego obawy lub będącego przedmiotem zainteresowania. Wszystkie państwa, które zabrały głos, poparły usunięcie załącznika I z zalecenia oraz zniesienie ograniczeń w podróżowaniu.

W związku z powyższym i jeżeli sytuacja epidemiologiczna pozostanie stabilna, w tym pod względem rozprzestrzeniania się znanych wariantów SARS-CoV-2, Komisja uważa, że należy znieść ograniczenia w podróżowaniu do Unii. Jednak zgodnie z opinią wyraźnej większości uczestniczących państw Komisja uważa, że należy utrzymać klauzulę hamulca bezpieczeństwa przewidzianą w zaleceniu. Jak wynika z doświadczenia istnieje również potrzeba zastosowania wspólnego podejścia w przypadku znoszenia hamulca bezpieczeństwa, aby uniknąć długotrwałych, nieproporcjonalnych i niepotrzebnych ograniczeń podróży międzynarodowych.

Poza tym, mimo pozytywnych zmian w przeszłości, o których mowa powyżej, wirus SARS-CoV-2 pozostaje aktywny i nadal rozprzestrzenia się na całym świecie, a pandemia nie skończyła się. Nie można wykluczyć nowych fali zakażeń, które mogłyby doprowadzić do pogorszenia się sytuacji epidemiologicznej, w tym również wskutek pojawienia się nowego wariantu budzącego obawy lub będącego przedmiotem zainteresowania. 7 października 2022 r. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) poinformowało, że aktualny obraz sytuacji epidemiologicznej istotnie wskazuje na wzrost poziomu przenoszenia zakażeń w większości państw członkowskich, nie ma jednak przy tym przesłanek świadczących o zmianach w rozłożeniu aktualnie obserwowanych wariantów. W takim przypadku państwa członkowskie i państwa stowarzyszone w ramach Schengen powinny być gotowe do ponownego wprowadzenia w skoordynowany sposób niektórych lub wszystkich ograniczeń.