[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 4.4.2007

KOM(2007) 164 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE ROCZNE KOMISJI DLA RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO ORAZ KOMITETU REGIONÓW

Wypełnianie zobowiązań Europy w zakresie finansowania rozwoju

{KOM(2007)158 wersja ostateczna}{KOM(2007)163 wersja ostateczna}{SEK(2007) 415}

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie 3

2. W latach 2006-2010 unijna pomoc może osiągnąć rekordową wysokość 4

2.1. Ogólne wyniki UE wykraczają poza wyznaczone cele, choć niektóre państwa członkowskie nie wzmocniły jeszcze swoich wysiłków 4

2.2. Duże szanse na osiągnięcie docelowych poziomów pomocy do roku 2010 r. 6

2.3. W drodze do realizacji do 2010 r. celów ONZ dotyczących krajów najsłabiej rozwiniętych 7

2.4. Zwiększenie pomocy dla Afryki 7

2.5. Konieczne jest przezwyciężenie pewnych trudności 8

3. Powolny lecz stały postęp we wdrażaniu nowatorskich źródeł finansowania 9

4. Wymagana jest czujność, aby zapewnić trwałą stabilność zadłużenia krajów rozwijających się 10

5. Poprzez strategię pomocy na rzecz hanldu UE umacnia swoje zobowiązania w zakresie handlu i rozwoju 10

6. Skuteczność pomocy – UE powinna lepiej wykorzystywać dostępne narzędzia 11

7. Wymagany szybszy postęp w kierunku bardziej przewidywalnych mechanizmów pomocy 12

8. Łagodzenie skutków wstrząsów zewnętrznych: konieczne jest silniejsze wsparcie państw członkowskich dla nowych pomysłów 12

9. Pomoc niewiązana: UE osiąga większe postępy niż społeczność międzynarodowa 13

10. Wzmocnienie wpływów UE w międzynarodowych instytucjach finansujących 14

11. UE potwierdza wsparcie dla finansowania powszechnych dóbr publicznych, ale nie będzie podejmować działań w nastepstwie zalecenia międzynarodowej grupy zadaniowej 15

12. Wnioski 15

1. Wprowadzenie

Unia Europejska jest największym ofiarodawcą pomocy na świecie, a jej udział w całości oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA) stale wzrasta. Podejmuje ona długofalowe dalekosiężne zobowiązania w zakresie finansowania rozwoju i ich terminowej realizacji, która ma przyczynić się do osiągnięcia milenijnych celów rozwoju:

- W 2002 r. UE zobowiązała się, że do 2006 r. na oficjalną pomoc rozwojową będzie przeznaczać 0,39 % swojego łącznego dochodu narodowego brutto (DNB). W 2006 r. UE nie tylko wypełniła to zobowiązanie, lecz przekroczyła je, zwiększając oficjalną pomoc rozwojową do 0,42 % dochodu narodowego brutto i rozdzielając w 2006 r. rekordowo wysoką kwotę 48 mld EUR[1]. Największą część unijnej pomocy w 2005 r. otrzymała Afryka. Ogółem jedna trzecia unijnej oficjalnej pomocy rozwojowej została przeznaczona na infrastrukturę administracyjną i społeczną służącą zwalczaniu ubóstwa, a 10 % na pomoc humanitarną.

- W roku 2005 UE postawiła sobie za cel przeznaczanie łącznie 0,56 % DNB na ODA do roku 2010 jako wartość pomostową w drodze do osiągnięcia ostatecznego poziomu 0,7 % DNB do 2015 r.[2]. Te historyczne zobowiązania UE pokrywają prawie w 80 % złożone na szczycie G8 obietnice zwiększenia pomocy dla Afryki. Unia jest na dobrej drodze do wypełnienia obu tych zobowiązań.

- Jedno państwo członkowskie przeznaczyło w 2006 r. nieco ponad 1 % swojego DNB na oficjalną pomoc rozwojową. Trzy inne przekroczyły poziom 0,8 % DNB. Pozostałe państwa członkowskie, które pozostawały daleko w tyle jeszcze kilka lat temu, znacznie zwiększyły swoją pomoc. Dziesięć państw członkowskich, które przystąpiło do UE w 2004 r., od tego czasu łącznie podwoiło wysokość pomocy.

- Unia jest również liderem w procesie międzynarodowego finansowania rozwoju, ponieważ już obecnie udziela pomocy w sposób lepszy i szybszy. Oprócz podpisania Deklaracji paryskiej w sprawie skuteczności pomocy Unia wprowadziła również wspólne analizy i wieloletnie plany strategiczne dotyczące pomocy krajowej udzielanej przez WE i państwa członkowskie[3], a ponadto pracuje nad przyjęciem Wspólnotowego kodeksu postępowania w sprawie podziału pracy w polityce rozwoju[4].

Jednak osiągnięć tych nie należy traktować jako fakt oczywisty, nie powinny one także przesłonić pewnych kwestii, w szczególności

- dużych różnic między budżetami pomocy w różnych państwach członkowskich

- stosowania środków jednorazowych, które czasem zaciemniają ogólne tendencje w wielkości pomocy;

- potrzeby skuteczniejszego podziału pomocy, tak aby docierała do najbardziej potrzebujących.

Komisja przedstawia tutaj swoje piąte sprawozdanie roczne dotyczące postępów UE we wdrażaniu historycznych zobowiązań powziętych w 2002 r. podczas konferencji w Monterrey, a następnie doprecyzowanych przez Radę Europejską przed światowym szczytem ONZ w 2005 r. z zamiarem przyspieszenia procesu realizacji milenijnych celów rozwoju[5]. Zobowiązania UE są ponadto główną częścią Europejskiego konsensusu w sprawie rozwoju. Dialog wysokiego szczebla ONZ w sprawie finansowania rozwoju pod koniec 2007 r., trzecie forum wysokiego szczebla w sprawie skuteczności pomocy w Akrze oraz konferencja stanowiąca kontynuację konferencji w Monterrey, która odbędzie się w Doha w 2008 r., będą kolejnymi okazjami do przedyskutowania tego, jak zwiększyć pomoc oraz udzielać jej w sposób bardziej skuteczny.

Niniejszy komunikat opiera się na odpowiedziach 27 państw członkowskich UE (UE-27) na kwestionariusz monitorujący rozesłany pod koniec 2006 r. Szczegółowa analiza wyników ankiety znajduje się w załączonym dokumencie roboczym służb Komisji[6].

2. W latach 2006-2010 unijna pomoc może osiągnąć rekordową wysokość

2.1. Ogólne wyniki UE wykraczają poza wyznaczone cele, choć niektóre państwa członkowskie nie wzmocniły jeszcze swoich wysiłków

Unia osiągnęła swój pierwszy pośredni, łączny poziom oficjalnej pomocy rozwojowej rok wcześniej niż planowano, tj. w 2005 r, a w 2006 r. poprawiła jeszcze to świetne osiągnięcie: łączna unijna oficjalna pomoc rozwojowa w wysokości 48 mld EUR stanowi 0,42% DNB całej Unii, czyli przekracza wyznaczony cel (0,39%). Łączny wynik 15 państw członkowskich, które same podjęły takie zobowiązanie w 2002 r. (UE-15), jest nawet bardziej imponujący, ponieważ przeznaczyły one na pomoc 0,43% DNB. Bez wątpienia do tak wysokich wartości oficjalnej pomocy rozwojowej w latach 2005–2006 przyczyniło się umorzenie długów Iraku i Nigerii oraz pomoc dla krajów dotkniętych klęską tsunami.

Tabela 1: Poziom unijnej oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA) w latach 2004-2006

[pic]

Oficjalna pomoc rozwojowa w mln EUR wg cen bieżących. Kolorowe pola zawierają informacje przekazane przez państwa członkowskie; pozostałe pola zawierają dane lub obliczenia Komisji. Łączne dane UE-27 dotyczące DNB i ODA w 2004 i 2005 r. nie obejmują DNB Bułgarii i Rumunii.

Liderami zapewniającymi sukces działań UE w tym względzie jest dziewięć państw członkowskich, które osiągnęły docelowy poziom 0,7 % lub podjęły decyzję o osiągnięciu go przed 2015 r. Pod względem zobowiązań szczególnie wyróżnia się Szwecja (SE) przeznaczająca obecnie na pomoc 1 % swojego DNB, a także Luksemburg (LU), który zamierza osiągnąć ten cel w 2012 r. Państwa członkowskie odnotowujące dużo niższy poziom ODA kilka lat temu, np. Niemcy (DE) czy Hiszpania (ES), pokazały, że zwiększenie nakładów jest możliwe, jeśli istnieje ku temu polityczna wola. Mimo to Hiszpanii zabrakło 142 mln EUR do osiągnięcia indywidualnego celu w postaci 0,33 % DNB. Dziesięć państw członkowskich, które dołączyły do UE w 2004 r. (EU-10), podwoiło wysokość swojej ODA od momentu przystąpienia, dając wyraz swojemu zaangażowaniu w dorobek Wspólnoty.

Wyniki Unii byłyby jeszcze bardziej imponujące, gdyby Grecja (EL), Włochy (IT) oraz Portugalia (PT) wypełniły również w terminie uzgodnione indywidualne cele, przekazując 0,33% DNB na ODA. Kraje te zobowiązały się do nadrobienia dystansu dzielącego je od pozostałych do 2007 r. (EL, PT) oraz do 2008 r. (IT), ale ich dotychczasowe trudności uwidaczniają ogólne ryzyko związane z „jednorazowym” zwiększaniem ODA w danym roku (PT: uznane za ODA umorzenie długu Angoli w 2004 r.; IT: nakłady na organizacje wielostronne w 2005 r.), które nie jest wspierane zmianami politycznymi zapewniającymi stopniowy wzrost budżetu pomocowego. Aby uniknąć pogłębiania się różnic między państwami członkowskimi w realizacji wspólnych zobowiązań, od państw członkowskich, których pomoc pozostaje poniżej minimalnego poziomu, oczekuje się dalszych wysiłków.

2.2. Duże szanse na osiągnięcie docelowych poziomów pomocy do roku 2010 r.

Wbrew ogólnym prognozom dotyczącym ODA, które przewidują niższe nakłady na pomoc w latach 2007–2008, w latach 2007–2010 spodziewany jest wzrost pomocy unijnej zgodnie ze zobowiązaniami UE do 2010 r. Lepsze perspektywy wzrostu gospodarczego oznaczają, że UE mogłaby w skali rocznej uruchomić 27–30 mld EUR więcej niż w 2006 r., tj. więcej niż planowane pierwotnie 20 mld EUR. Kwoty przewidywane przez państwa członkowskie pozostają uzależnione od wahań DNB i mogą nie osiągnąć docelowego poziomu. W przypadku kilku państw członkowskich przewidywane kwoty nie są jeszcze poparte wyraźnym corocznym zwiększaniem budżetu pomocy, ale są uzależnione od doraźnych zmian. Umarzenie długów stało się jednym z narzędzi osiągania wyższych poziomów ODA w perspektywie krótkoterminowej, a od 2005 r. stanowiło główny składnik pomocy Austrii (AT), przekraczając 50 %, a także Francji (FR), Niemiec (DE), Włoch (IT) oraz Zjednoczonego Królestwa (UK) (dla każdego z tych państw około 1/3 łącznej ODA), jednak na dłuższą metę jest środek niewystarczający. Aby zachować dynamikę konieczną do realizacji założonych celów do 2010 r., konieczne jest szybsze uruchamianie środków w postaci pomocy programowanej oraz korzystanie w razie potrzeby z nowatorskich źródeł finansowania. Portugalia – pomimo imponujących planów zwiększenia o 148 % procent swojej ODA w okresie od 2006 do 2010 r. – jest jeszcze daleka od realizacji kolejnego indywidualnego celu UE. Również niektóre kraje UE-12 (państwa członkowskie, które przystąpiły do UE po 2004 r.) nie pokazały jeszcze, w jaki sposób zamierzają dalej zwiększać swoje nakłady na pomoc w okresie do 2010 r.

Tabela 2: Przewidywania i dane szacunkowe dotyczące realizacji celów w latach 2007–2010

[pic]

ODA w mln EUR wg cen bieżących.

Źródło: kolorowe pola zawierają informacje przekazane przez państwa członkowskie, pozostałe pola zawierają dane lub obliczenia Komisji.

2.3. W drodze do realizacji do 2010 r. celów ONZ dotyczących krajów najsłabiej rozwiniętych

Zgodnie z ustaleniami światowego szczytu z 2005 r. oraz konsensusu z Monterrey, wszystkie państwa UE-15 przekazują już przynajmniej 0,15% DNB na ODA dla krajów najsłabiej rozwiniętych bądź też zamierzają osiągnąć ten poziom w 2010 r. Sześć państw członkowskich jest gotowych ustalić minimalny udział procentowy ODA dla krajów najsłabiej rozwiniętych. Sieć wsparcia najbardziej potrzebujących (kraje najsłabiej rozwinięte, kraje pomijane przy udzielaniu pomocy, kraje niestabilne), redukcja ubóstwa oraz osiąganie milenijnych celów rozwoju będzie głównym punktem obrad podczas konferencji w Akrze i Doha w 2008 r.

2.4. Zwiększenie pomocy dla Afryki

Od 2002 r. roczna pomoc Europy dla Afryki wzrosła dwukrotnie i osiągnęła prawie 14 mld EUR w 2005 r. Prawie połowa unijnej pomocy jest już przekazywana Afryce, a połowa obiecanej pomocy ponad roczną wartość ODA w 2006 r. została obiecana temu kontynentowi w ramach strategii UE-Afryka. Po udostępnieniu w drugiej połowie tego roku ostatecznych statystyk Komitetu Pomocy Rozwojowej OECD za rok 2006 Komisja ustanowi bazowy plan, który posłuży jako punkt odniesienia do oceny przyszłego wsparcia finansowego UE dla Afryki. Zgodnie z ogólną perspektywą zwiększenia przez UE pomocy plan przeznaczenia dodatkowo 10 mld EUR rocznie lub więcej w ramach łączonej pomocy UE dla Afryki wydaje się możliwy do realizacji.

2.5. Konieczne jest przezwyciężenie pewnych trudności

Aby dowieść, że UE dotrzymuje swoich obietnic w sprawie finansowania rozwoju i jest liderem w bardziej skutecznym i wydajnym udzielaniu pomocy, należy poświęcić uwagę następującym kwestiom :

- Niezbędnym warunkiem osiągnięcia milenijnych celów rozwoju jest przewidywalność przepływów pomocy w perspektywie długoterminowej. Podczas gdy niektóre państwa członkowskie działają zgodnie z krajowymi planami, stopniowo zwiększając swoją pomoc, przepływy ODA pochodzącej z innych państw członkowskich są bardziej zmienne, zarówno pod względem wartości jak i struktury. W związku z tym istotne jest, aby wszystkie państwa członkowskie ustanowiły do końca 2007 r. krajowe harmonogramy w celu zapewnienia z roku na rok stopniowego wzrostu poziomu pomocy .

- Szczególnie te państwa członkowskie, które nie osiągnęły celów w 2006 r. ani nie przygotowały się do osiągnięcia wyników planowanych na 2010 r., muszą wyraźniej pokazać, w jaki sposób zamierzają wyrównać różnice w imię sprawiedliwego podziału obciążeń między państwami członkowskimi. Ich zobowiązania muszą iść w parze ze zdwojonymi działaniami informacyjnymi, aby uzyskać poparcie opinii publicznej dla zwiększenia pomocy . Komisja jest gotowa wspierać te działania.

- Umarzanie długów jako pomoc dodatkowa: W 2005 r. wartość netto oficjalnej pomocy rozwojowej z wyłączeniem wartości umorzonych długów, udzielonej przez trzy państwa członkowskie, które łącznie udzielają ponad 55 % całkowitej pomocy unijnej albo zmalała (DE –5,5 %, FR –0,7 %) albo wzrosła w nieznacznym stopniu (UK +0,9 %). Nie jest to zgodne z konsensusem z Monterrey i konkluzjami Rady z kwietnia 2006 r[7].

- W celu zapewnienia porównywalności nakładów pomocy państwa członkowskie muszą poprawić swoje możliwości sprawozdawcze i metodologię. Państwa UE będące obecnie członkami Komitetu Pomocy Rozwojowej powinny wezwać komitet do odpowiedniego dostosowania jego strategii informacyjnej w związku z nowymi państwami udzielającymi pomocy , tj. krajami EU-12, które nie są członkami komitetu ; Komisja może pomagać w tym procesie.

- Przygotowanie do skutecznego i efektywnego wykorzystywania szybko rosnących kwot pomocy : Państwa członkowskie udzielą 90 % dodatkowej pomocy UE w ramach swoich stosunków dwustronnych. Ponieważ główną część będzie stanowiła pomoc programowa, kraje UE udzielające pomocy muszą dokonać pilnego przeglądu swoich struktur, także operacyjnych, oraz zasad udzielania pomocy, aby przyznawać większą pomoc w szybszy i lepszy sposób. Proces ten powinien objąć:

- krajowe plany wzmocnienia zdolności instytucjonalnych w zakresie wdrażania zwiększonej ODA, w przeciwnym wypadku zwiększenie pomocy pozostanie kwestią zobowiązań, a rozdział pomocy nie będzie szybszy;

- szybkie i praktyczne stosowanie przyszłego unijnego Wspólnotowego kodeksu postępowania w sprawie podziału pracy w polityce rozwoju ;

- zwiększone wykorzystanie wszystkich innych kanałów dystrybucji , takich jak wspólne instrumenty europejskie tworzone w następstwie konsensusu europejskiego

- realizacja wspólnych celów politycznych , takich jak strategia UE-Afryka oraz kompleksowe wspólnotowe umowy o partnerstwie i współpracy, na przykład poprzez dobrowolne wkłady do Funduszu Powierniczego UE na rzecz infrastruktury w Afryce ;

- odpowiedź na wyzwania globalne , np. związane z zewnętrznymi wstrząsami, takimi jak zmiany klimatyczne, katastrofy naturalne, wahania cen towarów czy poważne zagrożenia dla zdrowia publicznego lub zdrowia zwierząt;

- ułatwienie realizacji wspólnych zobowiązań UE , np. pomocy na rzecz handlu;

a także wpływające na umocnienie pozycji UE i jej widoczności na świecie.

3. Powolny lecz stały postęp we wdrażaniu nowatorskich źródeł finansowania

Postępy w 2006 r. były możliwe dzięki znacznym wysiłkom niektórych państw członkowskich, które sprawiły, że w pomoc zaangażowały się również kraje spoza UE. FR i UK postanowiły wspólnie przeznaczyć szacunkowe roczne wypływy z podatku od biletów lotniczych w wysokości ponad 200 mln EUR na międzynarodową inicjatywę na rzecz zakupu leków UNITAID. UK, FR, IT, ES i SE (wraz z Norwegią) zgromadziły pierwszy miliard USD na rynkach kapitałowych dla Międzynarodowego Mechanizmu Finansowania Szczepień (IFFIm) na szczepienia dzieci. Ostatnio UK i IT (wraz z Kanadą, Norwegią, Rosją oraz Fundacją Billa i Melindy Gatesów) wdrożyły pierwsze programy wspierania rynku ( Advanced Market Commitment – AMC) w celu przyspieszenia procesu tworzenia i wprowadzania na rynek nowych szczepionek przeciwko chorobom pneumokokowym w krajach rozwijających się; rozważany jest również kolejny projekt pilotażowy dotyczący szczepionki na malarię.

Nowe mechanizmy zapewnią stałe i przewidywalne źródła finansowania. Ich główną zaletą jest przyjęcie długoterminowych zobowiązań budżetowych. Może to jednak powodować dodatkowe koszty transakcji oraz wymagać znacznych wysiłków administracyjnych i politycznych.

Większość środków pochodzących z nowatorskich mechanizmów zostanie przekazana za pośrednictwem istniejących kanałów i organizacji, które mają doświadczenie w działaniach w sektorze zdrowia krajów rozwijających się. Chociaż dzięki temu można uniknąć ustanawiania równoległych struktur, dostosowanie tych inicjatyw do strategii krajów partnerskich w sektorze zdrowia pozostaje dużym wyzwaniem.

Zdecydowana większość państw członkowskich UE nie przewiduje aktywnego udziału w nowatorskich źródłach finansowania w najbliższej przyszłości – niezależnie od tego, czy przeznaczone są one na rozwój czy na powszechne dobra publiczne.

Komisja zachęca państwa członkowskie nieuczestniczące obecnie w żadnej z tych inicjatyw do dalszej analizy skuteczności ich działań w celu ewentualnego zwiększenia udziału i uruchomienia dodatkowych, bardziej stabilnych źródeł finansowania. Przypomina przy tym, że innowacyjne źródła finansowania nie stanowią oficjalnej pomocy rozwojowej i zaleca, aby wysiłki państw członkowskich przy wdrażaniu nowatorskich źródeł pomocy nie odwracały ich uwagi od innych ważnych priorytetów w finansowaniu rozwoju.

4. Wymagana jest czujność, aby zapewnić trwałą stabilność zadłużenia krajów rozwijających się

Oprócz nadzwyczajnego umorzenia długów (Irak, Nigeria) nadal realizowany był program redukcji zadłużenia mocno zadłużonych krajów ubogich (tzw. inicjatywa HIPC). Wielostronna inicjatywa na rzecz redukcji zadłużenia (MDRI) wzmacnia wysiłki służące oddłużeniu mocno zadłużonych krajów ubogich (tzw. krajów HIPC) poprzez całkowite anulowanie długów wielu krajów ubogich wobec Międzynarodowego Stowarzyszenia Rozwoju (IDA, Bank Światowy), Afrykańskiego Funduszu Rozwoju oraz Międzynarodowego Funduszu Walutowego , ale nie obejmuje niespłaconych pożyczek z Międzyamerykańskiego Banku Rozwoju oraz innych regionalnych banków rozwoju. Komisja zachęca do podejmowania zwiększonych, koordynowanych na szczeblu międzynarodowym wysiłków służących wspieraniu krajów o niskim dochodzie w ich staraniach na rzecz uniknięcia niestabilności zadłużenia. Działania te powinny objąć lepsze zarządzanie długiem, włączenie nowych krajów kredytujących do debaty na temat programów stabilności zadłużenia oraz problem „pasażera na gapę” (tj. możliwości, że oddłużenie doprowadzi do subsydiowania skrośnego kredytodawców, którzy oferują pożyczki niepreferencyjne dla krajów, które przeszły proces HIPC). Komisja proponuje, aby Rada wezwała państwa członkowskie do dalszego rozważenia na odpowiednich forach międzynarodowych, w jaki sposób promować odpowiedzialne zaciąganie i udzielanie pożyczek, w tym jak poprawić zarządzanie długiem w krajach rozwijających się i promować dialog z nowymi kredytodawcami.

5. Poprzez strategię pomocy na rzecz hanldu UE umacnia swoje zobowiązania w zakresie handlu i rozwoju

Komisja zaleca, aby Rada i Parlament Europejski wsparły wnioski przedstawione w komunikacie „W kierunku strategii UE dotyczącej pomocy na rzecz wymiany handlowej – wkład Komisji”[8].

6. SKUTECZNOść POMOCY – UE POWINNA LEPIEJ WYKORZYSTYWAć DOSTęPNE NARZęDZIA

Skuteczność pomocy zajmuje ważne miejsce w strategii politycznej UE, jest także przywoływana we wszystkich jej inicjatywach. Od momentu przyjęcia w 2006 r. planu działań na rzecz skuteczności pomocy UE „,Skuteczniejsze, lepsze i szybsze udzielanie pomocy” większość rozplanowanych w czasie zadań została rozpoczęta lub zrealizowana:

1) Wspólne wieloletnie planowanie strategiczne ma być z czasem wdrożone we wszystkich krajach jako środek zwiększający komplementarność działań. Zgodnie z konkluzjami Rady z kwietnia 2006 r., proces ten rozpoczął się w krajach AKP, w przypadku których programowanie w ramach 10. EFR stało się okazją do zapoczątkowania starań zmierzających do tego, by programowanie odbywało się wspólnie z innymi instytucjami świadczącymi pomoc w tym obszarze.

Jeśli chodzi o postępy i zaangażowanie instytucji udzielających pomocy, doświadczenia są bardzo różne. Skuteczne mechanizmy koordynacji ułatwiają opracowanie wspólnych analiz dotyczących sytuacji kraju . W większości wybranych krajów[9] takich jak: Demokratyczna Republika Konga, Republika Dominikańska, Etiopia, Ghana, Haiti, Kenia, Mali, Sierra Leone, Somalia, Republika Południowej Afryki, Tanzania, Uganda i Zambia, rozpoczęto już stopniowe opracowywanie wspólnych strategii reakcji. W oparciu o elastyczny i stopniowy charakter wspólnego programowania procesy są dostosowywane do sytuacji konkretnego kraju oraz, w stosownym przypadku, do innych procesów, takich jak wspólne strategie pomocy.

Ze względu na dynamiczny charakter tego procesu dane te podlegają stałym zmianom. Pokazują one jednak, że pomimo pewnych znaczących osiągnięć, niejednolity charakter mechanizmów programowania w krajach członkowskich oraz różnice stanowisk między centralą a szczeblem lokalnym wpłynęły na obniżenie wyników. Aby pomóc przezwyciężyć te trudności, zapewnić wsparcie techniczne oraz wzmocnić powiązania między centralami a szczeblem lokalnym, Komisja zorganizowała wspólne misje, np. na Haiti i w Somalii, aby stworzyć specjalną sieć ekspertów UE.

2) Rada ma przyjąć w maju 2007 r. kodeks postępowania wspierający podział pracy między unijnymi podmiotami udzielającymi pomocy.

3) W listopadzie 2006 r. zorganizowano z powodzeniem pierwszą edycję Europejskich Dni Rozwoju , impreza będzie teraz powtarzana corocznie.

4) Opracowany został zaktualizowany atlas instytucji UE finansujących pomoc, obejmujący pierwsze edycje regionalne (Afryka Zachodnia) i krajowe (Mozambik).

5) Określone zostały bazowe poziomy czterech dodatkowych zobowiązań UE w związku z deklaracją paryską dzięki planowi ujednolicenia harmonogramów UE, w którym podaje się informacje o lokalnych działaniach na rzecz efektywności pomocy. Komisja potwierdza swój zamiar osiągnięcia docelowego poziomu 50 % pomocy udzielanej za pośrednictwem systemów krajowych poprzez wsparcie budżetowe.

6) Wszystkie przeszkody we współfinansowaniu zgodnie z przepisami wspólnotowymi zostały usunięte.

7. WYMAGANY SZYBSZY POSTęP W KIERUNKU BARDZIEJ PRZEWIDYWALNYCH MECHANIZMÓW POMOCY

Wsparcie budżetowe, uznane, podstawowe narzędzie zapewniania średnioterminowego wsparcia dla krajów rozwijających się, udzielane w oparciu o politykę i wyniki, pozostaje preferowanym instrumentem dla 13 państw członkowskich. Niektóre państwa wykazują rosnącą gotowość rozważenia możliwości ogólnego wsparcia budżetowego jako uzupełnienie sektorowego wsparcia budżetowego. Komisja opracowuje koncepcję ogólnego wsparcia budżetowego jako możliwego sposobu zwiększenia przewidywalności pomocy, zawierającego jasne kryteria kwalifikowalności oraz koncentrującego się na wynikach. Wsparcie budżetowe powinno opierać się na mechanizmie zapewniającym informacje i rozliczalność ex post. Możliwe rozwiązanie mogłoby obejmować długoterminowe wsparcie budżetowe, gwarantujące roczne wsparcie na pewnym poziomie, podlegające klauzulom zabezpieczającym.

8. Łagodzenie skutków wstrząsów zewnętrznych: konieczne jest silniejsze wsparcie państw członkowskich dla nowych pomysłów

Wspólnym celem unijnej polityki rozwoju jest zwiększenie odporności krajów rozwijających się na zewnętrzne wstrząsy gospodarcze (niestabilność cen) oraz klęski żywiołowe (katastrofy, zmiany klimatu i pandemie). W 2006 r. opracowywano i wdrażano pilotażowo w tym celu określone narzędzia, ale spotkały się one z niewielkim zainteresowaniem i postępy pozostały nieznaczne.

- Niestabilność dochodów. Niderlandy (NL) oraz Wspólnota (WE) zwiększają swoje wsparcie dla Grupy Zarządzania Ryzykiem Towarowym (CRMG) w Banku Światowym, która pokazała, że możliwe jest stworzenie instrumentów rynkowych do redukcji ryzyka związanego z zewnętrznymi wahaniami cen. FR opracowała inicjatywę zarządzania ryzykiem na rynku bawełny i zamierza pilotować w wybranych krajach nowy, zintegrowany mechanizm w ramach nowej wspólnej koncepcji działań instytucji finansujących pomoc.

- „Obniżanie ryzyka wystąpienia klęsk żywiołowych”: W latach 2005–2006 Unia Europejska wydała ponad 3,5 mld EUR na wsparcie związane z klęskami żywiołowymi, ale szacuje się, że tylko 3 % tej kwoty przeznaczono na pomoc ex ante . Wzrasta zainteresowanie stworzeniem szerszej koncepcji strategicznej w zakresie przygotowania na wypadek katastrof naturalnych, ale konieczne jest dużo większe wsparcie takich działań ze strony państw członkowskich. Aby opracować wspólne podejście w tej sprawie, w 2008 r. Komisja przedstawi wniosek dotyczących wspólnej unijnej strategii obniżania ryzyka wystąpienia klęsk żywiołowych, opartej na zgromadzonych doświadczeniach (np. dzięki funduszowi klęsk żywiołowych w ramach 9. EFR) oraz dostosowanej do inicjatyw międzynarodowych.

- FLEX jest wspólnotowym machizmem opracowanym z myślą o państwach AKP, którego celem jest zagwarantowanie ciągłości reform, które mogłaby zostać zagrożone w wyniku krótkoterminowych wahań w przychodach z wywozu. W celu wzmocnienia doraźnego charakteru tego mechanizmu państwa członkowskie oraz państwa grupy AKP przedyskutują propozycje umożliwiające wcześniejsze i łatwiejsze udostępnianie pomocy w ramach FLEX.

Komisja sugeruje, aby państwa członkowskie

- osiągnęły większą równowagę między reakcjami ex post na klęski żywiołowe a strategiami redukcji takich zagrożeń ex ante, w oparciu o wspólną unijną koncepcję zapobiegania klęskom żywiołowym i reagowania na takie klęski;

- zwiększyły wsparcie dla testowania/rozbudowy nowych instrumentów i metod pozwalających zredukować niepożądane skutki wstrząsów zewnętrznych w krajach rozwijających się; należy przy tym rozdzielić instrumenty rynkowe pozwalające reagować na wstrząsy wynikające z międzynarodowych wahań cen oraz działania służące łagodzeniu skutków wstrząsów spowodowanych klęskami żywiołowymi;

- aktywnie uczestniczyły w międzynarodowym zespole zadaniowym ds. zarządzania ryzykiem towarowym w celu lepszej wymiany informacji na temat nowych koncepcji zarządzania ryzykiem.

9. POMOC NIEWIąZANA: UE OSIąGA WIęKSZE POSTęPY NIż SPOłECZNOść MIęDZYNARODOWA

Unia Europejska w szerszym zakresie stosuje pomoc niewiązaną. Większość państw członkowskich, które należą do Komitetu Pomocy Rozwojowej, przyznaje (prawie) całość ODA jako pomoc niewiązaną. Inne wprowadziły nowe środki, aby przyznawać część swojej pomocy jako pomoc niewiązaną. Niektóre państwa UE-10 rozpoczęły wdrażanie zalecenia Komitetu Pomocy Rozwojowej w sprawie pomocy niewiązanej dla krajów najsłabiej rozwiniętych. Zwiększone stosowanie pomocy budżetowej również przyczynia się do osiągania lepszych wyników, jeśli chodzi o łączną unijną pomoc rozwojową. Państwa członkowskie zostały zachęcone do dalszych wysiłków na rzecz przyznawania całości pomocy jako pomocy niewiązanej.

Ponieważ przepisy wspólnotowego rynku wewnętrznego mają zastosowanie wobec oficjalnej pomocy rozwojowej państw członkowskich , Komisja potwierdza swoje zobowiązania do interwencji w każdym przypadku naruszenia tych przepisów. Państwa członkowskie, które właśnie tworzą swój system współpracy rozwojowej, tj. swoje systemy zamówień publicznych, powinny przyznawać pomoc jako niewiązaną w stosunku do wszystkich innych państw członkowskich.

W 2006 r. WE wprowadziła przepisy dotyczące pomocy niewiązanej do nowych instrumentów współpracy finansowej w ramach budżetu WE. W tym kontekście wsparcie dla pozarządowych podmiotów stało się również pomocą niewiązaną.

Komisja przyjmuje z zadowoleniem rozszerzenie po latach impasu zakresu zalecenia Komitetu Pomocy Rozwojowej (poprzez obniżenie progu dotyczącego jego stosowania) oraz wzywa do dalszych postępów tj. zmiany koncepcji handlu ograniczonej do kwestii wzajemnego dostępu instytucji finansujących pomoc na podejście skupione w większym stopniu na ubogich krajach rozwijających się. Wymaga to dalszego rozszerzenia zakresu zalecenia Komitetu Pomocy Rozwojowej (nacisk na dostęp dla krajów rozwijających się; promowanie lokalnych zasad preferencyjnych). Komisja wskazuje na porozumienie wewnątrz UE co do tego, by dalej działać na odpowiednich forach międzynarodowych w kierunku niewiązanej pomocy żywnościowej i transportu pomocy żywnościowej .

10. WZMOCNIENIE WPłYWÓW UE W MIęDZYNARODOWYCH INSTYTUCJACH FINANSUJąCYCH

Pomimo zmiennego tempa postępów koordynacja UE w ramach Banku Światowego i MFW znacznie się poprawiła. Przede wszystkim dyrektorzy zarządzający z krajów UE w Banku Światowym wydali dotychczas około 40 wspólnych oświadczeń dotyczących tworzenia nieformalnego systemu koordynacji, które znacząco poprawiły widoczność UE i jej wpływy. Wspólne stanowiska państw członkowskich UE są konieczne do dalszego umacniania widoczności i wpływów Unii w MFW. Lepsza koordynacja działań UE w MFW jest związana głównie z ściślejszym dialogiem i wymianą informacji. Dyrektorzy zarządzający z krajów UE w Banku Światowym oraz MFW spotykają się co tydzień, aby wymienić opinie w kwestiach strategicznych oraz przyjąć wspólne stanowiska, gdy jest to możliwe; Komisja stara się ułatwić tę koordynacje i zapewnić dalszą pomoc. Koordynacja działań UE w ramach MFW może zostać znacznie poprawiona, szczególnie w Waszyngtonie.

Komisja zaprosiła również w 2007 r. do Brukseli unijnych dyrektorów zarządzających trzech głównych regionalnych banków rozwoju (Afrykańskiego, Azjatyckiego oraz Międzyamerykańskiego Banku Rozwoju), aby poprawić koordynację ich działań z działaniami Komisji oraz ich wzajemny dialog. Spotkanie okazało się bardzo udane i regularnie będą organizowane kolejne.

Komisja proponuje również

- organizowanie regularnych spotkań koordynacyjnych między dyrektorami zarządzającymi z krajów UE w BŚ i MFW, z udziałem przedstawicieli Komisji, służących jak najczęstszemu przyjmowaniu wspólnych oświadczeń europejskich w kwestiach strategicznych;

- poprawę koordynacji działań UE przed spotkaniami wiosennymi/rocznymi; Komisja jest gotowa udzielić wszelkiego niezbędnego wsparcia;

- wymianę informacji i dokumentów między dyrektorami zarządzającymi z krajów UE a Komisją, wraz z terminowym i regularnym przekazywaniem Komisji dokumentów zarządu MFW/regionalnych banków rozwoju;

- wzmocnienie głosu Europy w ramach BŚ, a równocześnie wzmocnienie głosu krajów rozwijających się.

11. UE potwierdza wsparcie dla finansowania powszechnych dóbr publicznych, ale nie będzie podejmować działań w nastepstwie zalecenia międzynarodowej grupy zadaniowej

We wrześniu 2006 r. ukazało się sprawozdanie międzynarodowej grupy zadaniowej ds. powszechnych dóbr publicznych pt. Odpowiedź na globalne wyzwania. Prawdopodobnie opóźnienia w finalizacji sprawozdania i jego niewielki zasięg wpłynęły negatywnie na ogólną pierwszą reakcję państw członkowskich. Większość państw członkowskich zna sprawozdanie, nie jest jednak przekonana, że wniosło ono cokolwiek istotnego do debaty poświęconej powszechnym dobrom publicznym. Komisja rozumie takie stanowisko, chociaż docenia ogromną pracę analityczną wykonaną przez grupę zadaniową i przeprowadzenie konsultacji z udziałem szerokiego grona podmiotów. Istnieje co prawda ogólne porozumienie co do określonych przez grupę zadaniową priorytetowych powszechnych dóbr publicznych , szczególnie tych związanych ze zdrowiem i środowiskiem naturalnym, ale to poparcie nie idzie w parze ze zdecydowanym stanowiskiem co do finansowania powszechnych dóbr publicznych.

Większość państw członkowskich jest zgodna, że potrzebna jest reforma systemu ONZ, zgodna z zaleceniami zespołu wysokiego szczebla ds. spójności systemu ONZ, w celu wzmocnienia przejrzystości działań i ogólnej rozliczalności. Nie ma jednak poparcia dla głównej propozycji sprawozdania dotyczącej lepszego globalnego zarządzania, tj. Globalnego Forum 25.

Strategia grupy zadaniowej w zakresie finansowania powszechnych dóbr publicznych zyskuje mieszane poparcie: większość państw członkowskich przychyla się do części propozycji, które są jednoznaczne i już wcześniej uzgodnione na szczeblu międzynarodowym. Inne bardziej nowatorskie zalecenia, które próbują wyłączyć powszechne dobra publiczne z pomocy rozwojowej, zasługują na uwagę, ale popierają je tylko nieliczne państwa członkowskie. W związku z powyższym, a także w świetle analizy sprawozdania przez samą Komisję, wydaje się, że propozycje grupy zadaniowej nie budzą obecnie znaczącego zainteresowania Unii. Dlatego tez ustanowienie w tym momencie planu działań UE w zakresie zwiększenia dostaw i finansowania powszechnych dóbr publicznych byłoby przedwczesne i niewskazane. Pomimo takiej oceny sprawozdania UE osiągnęła znaczne postępy w zakresie zwiększania dostaw priorytetowych powszechnych dóbr publicznych, np. w sektorze zdrowia i środowiska, a także odgrywa nadal rolę „odpowiedzialnego lidera”, za czym zdecydowanie opowiada się grupa zadaniowa. W przyszłości można przeprowadzić kolejną ocenę możliwości rozszerzenia inicjatyw dotyczących powszechnych dóbr publicznych.

Do tego czasu Komisja będzie aktywniej działać w zakresie powszechnych dóbr publicznych w sektorze środowiska poprzez ściślejszą współpracę z krajami rozwijającymi się. Ta ściślejsza współpraca dotyczyć będzie drugiego etapu protokołu z Kioto (po roku 2012) i służyć różnym celom, tj. być zgodna z realizacją milenijnych celów rozwoju oraz prowadzić do ograniczania globalnego ocieplenia.

12. Wnioski

Łączne wyniki UE w zakresie oficjalnej pomocy rozwojowej w 2006 r. są lepsze niż przewidywano, jednak niektóre państwa członkowskie muszą zwiększyć wysiłki i osiągnąć ustalone bazowe poziomy pomocy. Ogólnie perspektywy osiągnięcia kolejnego celu ODA do 2010 r. są dobre, jeśli rozwiązane zostaną główne kwestie pozwalające wzmocnić wiarygodność UE jako największego źródła pomocy rozwojowej, a opinia publiczna będzie przychylna zwiększeniu wydatków. Szybkie rozpoczęcie stosowania wspólnotowego kodeksu postępowania w sprawie podziału pracy w polityce rozwoju jest najlepszą drogą do jakościowej poprawy skuteczności pomocy UE. Powiązane kwestie handlu i rozwoju muszą być rozwiązywane w ramach wspólnej strategii UE dotyczącej pomocy na rzecz handlu, która wymaga rzeczywistego zaangażowania wszystkich stron. Ogólnie jeśli chodzi o realizację większości zobowiązań UE odnotować należy postępy, choć ich tempo jest różne, konieczne są jednak większe wysiłki i aktywniejszy udział państw członkowskich w niektórych obszarach, np. w odniesieniu do wparcia budżetowego i koncepcji łagodzenia wpływu wstrząsów zewnętrznych.

[1] Aby łącznie przeznaczyć do 2006 r. przynajmniej 0,39 % unijnego DNB na oficjalną pomoc rozwojową, państwa członkowskie zobowiązały się do zwiększenia swojej oficjalnej pomocy rozwojowej. Kraje przekazujące 0,7 % DNB na ODA zobowiązały się utrzymać ten wysoki poziom; wszystkie pozostałe państwa członkowskie zobowiązały się osiągnąć poziom przynajmniej 0,33 % DNB.

[2] Drugi pośredni, łączny poziom docelowy na rok 2010 jest oparty na indywidualnych docelowych poziomach odniesienia, tzn. państwa członkowskie, które nie przeznaczają jeszcze na oficjalną pomoc rozwojową 0,51 % swojego DNB podejmują się osiągnąć ten poziom, pozostałe państwa członkowskie zobowiązują się do osiągnięcia poziomu pomocy w wysokości 0,7 % DNB do 2015 r., a te, które osiągnęły już ten cel zobowiązują się utrzymać pomoc na tej wysokości; państwa członkowskie które przystąpiły do UE po 2002 r. starają się osiągnąć lub utrzymać do 2010 r. minimalny poziom pomocy w wysokości 0,17 % DNB, a do 2015 r. – 0,33 %. Zobowiązanie to jest połączone z obietnicą przeznaczenia łącznie przynajmniej połowy uzgodnionej kwoty wzrostu oficjalnej pomocy rozwojowej dla Afryki.

[3] Konkluzje Rady z kwietnia 2006 r. „Finansowanie rozwoju i skuteczność pomocy: „,Skuteczniejsze, lepsze i szybsze udzielanie pomocy”.

[4] W oparciu o komunikat Komisji - KOM(2007) 72 z dnia 28.2.2007.

[5] Konkluzje Rady z maja 2005 r. „Milenijne cele rozwoju: Unijny wkład w przegląd milenijnych celów rozwoju na spotkaniu wysokiego szczebla ONZ w 2005 r.” Zobowiązania Unii obejmują również dodatkowe zobowiązania dotyczące innowacyjnych źródeł finansowania rozwoju, umarzania długów oraz powszechnych dóbr publicznych, lepiej skoordynowanej i bardziej skutecznej pomocy, wraz z bardziej przewidywalnymi mechanizmami pomocy, łagodzenie wstrząsów zewnętrznych, pomocy niewiązanej i reformy międzynarodowych instytucji finansujących.

[6] Finansowanie rozwoju od Monterrey 2002 do Doha 2008 - Sprawozdanie z postępów 2007 - SEK(2007) 415

[7] Konkluzje Rady z kwietnia 2006 r., przypis 1 do pkt 24.

[8] Komunikat Komisji KOM(2007) 163 z 4.4.2007.

[9] Zgodnie z kryteriami Rady (konkluzja Rady 51): „a) istnienia strategii redukcji ubóstwa lub równoważnej strategii, b) istnienia wystarczającej liczby aktywnych donorów UE, zmieniających swoje programowanie, c) istnienia lokalnych procesów koordynacyjnych d) szczególnego uwzględnienia państw niestabilnych oraz e) pozytywnej oceny w terenie”.