KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 14.10.2020 COM(2020) 950 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Sprawozdanie na temat stanu unii energetycznej na 2020 r. na podstawie rozporządzenia (UE) 2018/1999 w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu EMPTY



1.Wprowadzenie Od początku kryzysu związanego z COVID-19 Komisja Europejska pracuje, by pomóc Europie w tej nadzwyczajnej sytuacji. W sprawozdaniu na temat stanu unii energetycznej na 2020 r. uwzględniono zatem wyzwanie związane z odbudową. W kontekście planu odbudowy dla Europy naszym celem jest skuteczne zrekonstruowanie naszej gospodarki i uwzględnienie w tym procesie transformacji ekologicznej i cyfrowej. Polityka w zakresie energii, klimatu i środowiska będzie miała kluczowe znaczenie, ponieważ wprowadzi proces ożywienia i uodpornienia gospodarki Unii Europejskiej na drogę zrównoważonego wzrostu. Niniejsze sprawozdanie zostało wydane w kontekście nowych ambicji UE związanych z Europejskim Zielonym Ładem. Zielony Ład jest nową europejską strategią na rzecz wzrostu, mającą na celu przekształcenie UE w sprawiedliwe i dobrze prosperujące społeczeństwo oraz łączącą polityczne strategie przeciwdziałania zmianie klimatu, ochrony i przywracania różnorodności biologicznej, eliminowania zanieczyszczeń, przechodzenia na gospodarkę o obiegu zamkniętym oraz zapewnienia, by w zielonej transformacji nikt nie został pominięty. W ciągu pierwszych 10 miesięcy swojej kadencji obecna Komisja zaproponowała Europejskie prawo o klimacie, które wprowadzi do prawodawstwa unijny cel polegający na osiągnięciu neutralności klimatycznej do 2050 r., zapewni przewidywalność i spowoduje, że przejście na gospodarkę neutralną dla klimatu stanie się nieodwracalne. Europejski Zielony Ład stał się dzięki temu planem inwestycji i reform dla Europy, który oferuje podwójną korzyść, ponieważ reformy i inwestycje niezbędne do zielonej transformacji mogą również pobudzić odbudowę gospodarczą. Aby rozpocząć proces ukierunkowania europejskiej polityki i ram regulacyjnych na nowe unijne ambicje UE, Komisja przedstawiła nowe strategie mające na celu lepsze przygotowanie się na przyszłe wyzwania, na przykład poprzez integrację systemów energetycznych i zwiększenie wykorzystania wodoru. Państwa członkowskie niestrudzenie współpracowały z Komisją, aby sfinalizować krajowe plany w dziedzinie energii i klimatu. Szczegółowe oceny tych 27 planów krajowych i związane z nimi wytyczne dotyczące ich realizacji w kontekście odbudowy stanowią uzupełnienie niniejszego sprawozdania, natomiast ogólnounijna ocena planów krajowych została przedstawiona już we wrześniu bieżącego roku. Osiągnięte postępy świadczą o tym, z jaką determinacją UE dąży do odgrywania wiodącej roli na arenie międzynarodowej w walce ze zmianą klimatu i degradacją środowiska oraz w przyspieszaniu przejścia na czystą energię. Jest to proces ciągły. Chociaż UE poczyniła już znaczne postępy w oddzielaniu wzrostu gospodarczego od emisji gazów cieplarnianych, to aby osiągnąć neutralność klimatyczną do 2050 r. z jednoczesnym wykorzystaniem możliwości wynikających z przejścia na czystą energię, konieczne są dalsze działania w Unii, a także na poziomie międzynarodowym. W związku z tym Komisja zaproponowała zwiększenie ambicji Europy w zakresie klimatu do 2030 r., polegające na redukcji emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 55 %. Ten podwyższony cel na 2030 r. jest ambitny, ale osiągalny, a przede wszystkim korzystny dla Europy. Jego realizacja będzie wymagała zmian w unijnym prawodawstwie. Dlatego Komisja zamierza przedstawić wnioski dotyczące przeglądu najważniejszych przepisów dotyczących klimatu i energii w połowie 2021 r. Jednocześnie państwa członkowskie muszą w pełni wdrożyć swoje plany krajowe i zaktualizować je w 2023 r. w świetle ambitniejszych celów UE w zakresie klimatu i energii na 2030 r. W niniejszym sprawozdaniu na temat stanu unii energetycznej na 2020 r. przedstawiono liczne inicjatywy podjęte w ostatnich miesiącach przez UE i jej państwa członkowskie w celu ukształtowania lepszej Europy. Jest to pierwszy dokument wydawany w ramach zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu. Towarzyszy mu kilka sprawozdań tematycznych (zob. ramka 1) oraz zalecenie Komisji w sprawie ubóstwa energetycznego; przedstawiono w nim również przegląd postępów w realizacji unii energetycznej w szerszym kontekście unijnych celów w zakresie działań w dziedzinie klimatu i zrównoważonego rozwoju. 2.Unia energetyczna – solidny fundament 2.1.Obniżanie emisyjności Emisje gazów cieplarnianych UE postawiła sobie za cel, by do 2050 r. stać się pierwszym kontynentem neutralnym dla klimatu, a Komisja zaproponowała Europejskie prawo o klimacie, które ugruntuje ten cel w prawodawstwie i zapewni środki pozwalające UE pozostać na drodze do osiągnięcia tego celu. UE osiągnęła już z nadwyżką swój cel ograniczenia emisji gazów cieplarnianych do 2020 r. o 20 % w stosunku do poziomu z 1990 r., określony w Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu. Całkowite emisje gazów cieplarnianych w UE-27 są na poziomie najniższym od 1990 r. Spadły one znacznie głównie za sprawą emisji związanych z dostawami energii. Znajduje to odzwierciedlenie w silnym spadku emisji z działań objętych unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS), natomiast emisje z działań nieobjętych EU ETS od kilku lat zasadniczo utrzymują się na niezmienionym poziomie. Jednocześnie emisje z lotnictwa międzynarodowego nadal rosły w ciągu ostatnich pięciu lat (do czasu kryzysu związanego z COVID-19). Ogólne emisje z transportu, po spadku w latach 2007–2013, również wzrastały w ciągu ostatnich pięciu lat. Średnia intensywność emisji gazów cieplarnianych z paliw dostarczanych w UE poprawiła się od 2010 r., ale konieczne są dalsze działania, aby zapewnić osiągnięcie do 2020 r. celu redukcji emisji o 6 % określonego w dyrektywie w sprawie jakości paliw. W ostatnich pięciu latach emisje z instalacji stacjonarnych prowadzących działalność objętą EU ETS znacznie się zmniejszyły. Sytuacja ta wynika w szczególności ze zmian paliw stosowanych do produkcji energii elektrycznej, w tym coraz większego wykorzystania odnawialnych źródeł energii. W 2019 r. ogólne emisje z przemysłu i produkcji energii objęte EU ETS nadal spadały (o 9,1 % w porównaniu z 2018 r.). Głównym czynnikiem tej tendencji był sektor energetyczny, w którym odnotowano znaczny spadek emisji gazów cieplarnianych o prawie 15 %. Emisje przemysłowe zmniejszyły się o 2 %, co stanowi jak dotąd ich największy spadek na etapie 3. EU ETS (2013–2020). Emisje lotnicze wewnątrz Europejskiego Obszaru Gospodarczego nieznacznie wzrosły o niespełna 1 %. Rezerwa stabilności rynkowej, która rozpoczęła działalność w styczniu 2019 r., znacznie obniżyła nadwyżkę uprawnień do emisji. W maju 2020 r. po raz czwarty opublikowano wskaźnik nadwyżki na rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla, który pokazał, że nadwyżka zmniejszyła się do około 1,39 mld uprawnień. W związku z nadwyżką i na podstawie zmienionych przepisów dotyczących EU ETS na 4. etapie EU ETS (2021–2030) liczba uprawnień sprzedanych na aukcji zmniejszyła się w 2020 r. o około 375 mln. Wolumeny aukcji w 2021 r. zostaną zmniejszone w oparciu o tę samą podstawę prawną. Rezerwa stabilności rynkowej zostanie po raz pierwszy poddana przeglądowi w 2021 r. w szerszym kontekście przeglądu EU ETS, z myślą o osiągnięciu proponowanego celu redukcji emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 55 %. Z wyjątkiem tymczasowego spadku cen spowodowanego kryzysem związanym z COVID-19 na początku 2020 r. sygnał cenowy dotyczący emisji dwutlenku węgla utrzymywał się na stabilnym poziomie średnio około 24 EUR w okresie od stycznia 2019 r. do czerwca 2020 r. Całkowite dochody generowane przez EU ETS z aukcji między 2012 r. a 30 czerwca 2020 r. przekroczyły 57 mld EUR. Komisja wkrótce opublikuje pakiet sprawozdań w sprawie klimatu w ramach działań następczych i w powiązaniu z niniejszym sprawozdaniem. Pakiet ten będzie zawierał szczegółowe informacje na temat emisji gazów cieplarnianych, unijnego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla oraz jakości paliw.

Energia ze źródeł odnawialnych Ogólnie rzecz biorąc, UE jest na dobrej drodze do osiągnięcia celów na 2020 r. w zakresie energii ze źródeł odnawialnych, ale w niektórych państwach członkowskich nadal potrzebne są większe postępy. Udział odnawialnych źródeł energii w zużyciu energii końcowej brutto w UE wzrósł w 2018 r. do 18 %. W 2018 r. 12 państw członkowskich przekroczyło swoje wiążące cele krajowe na 2020 r., ale pięć państw pozostało poniżej służących osiągnięciu tych celów orientacyjnych trajektorii na lata 2017–2018. Rysunek 1. Faktyczny udział energii ze źródeł odnawialnych w latach 2017 i 2018 w porównaniu z orientacyjnymi trajektoriami określonymi w dyrektywie w sprawie odnawialnych źródeł energii i w krajowych planach działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych. W sprawozdaniu w sprawie postępów w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych przewiduje się, że w 2020 r. UE osiągnie 22,8 % – 23,1 % udziału takiej energii w zużyciu energii końcowej brutto. Inwestycje w energię ze źródeł odnawialnych są w coraz większym stopniu stymulowane decyzjami rynkowymi. Państwa członkowskie w coraz większym stopniu udzielają wsparcia na rzecz energii ze źródeł odnawialnych w drodze przetargów konkurencyjnych i zapewniają wprowadzenie instalacji wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych na rynek energii elektrycznej zgodnie z wymogami dotyczącymi pomocy państwa i zasadami wewnętrznego rynku energii. Chociaż większość państw członkowskich osiągnie swoje cele, w przypadku trzech państw członkowskich istnieje poważne, a w przypadku dwóch państw członkowskich – umiarkowane ryzyko, że nie osiągną one wyznaczonych celów. W analizie tej uwzględniono prawdopodobny wpływ pandemii COVID-19 na wzrost udziału energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu energii ze względu na niższe zużycie. Zachęca się państwa członkowskie do zbadania wszystkich możliwości wykorzystania mechanizmów współpracy, w tym transferów statystycznych, aby zapewnić osiągnięcie wiążących celów krajowych na 2020 r. Komisja jest gotowa wspierać ten proces i dialog między państwami członkowskimi służący zawarciu umów statystycznych, m.in. za pośrednictwem unijnej platformy ds. rozwoju odnawialnych źródeł energii, która jest obecnie przygotowywana. Po 2020 r. należy dołożyć wszelkich starań, aby osiągnąć krajowe wkłady w realizację celu na 2030 r. Wiąże się to z wykorzystaniem rocznej strategii zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2021 r. i jej europejskiej inicjatywy przewodniej „Zwiększenie mocy” („Power up”) w celu koncentracji na wstępie czystych technologii dostosowanych do przyszłych potrzeb oraz przyspieszenia rozwoju i wykorzystania odnawialnych źródeł energii w ramach naszych starań na rzecz przezwyciężenia skutków kryzysu związanego z COVID-19. Rozpowszechnienie energii ze źródeł odnawialnych przynosi liczne korzyści: spadek emisji, zwiększenie niezależności energetycznej, tworzenie miejsc pracy i wzrost gospodarczy oraz zmniejszanie zanieczyszczenia, a także utrzymanie pozycji UE jako światowego lidera w tym sektorze. Aby pomóc w osiągnięciu wkładów krajowych, niedawno uzgodniony unijny mechanizm finansowania energii ze źródeł odnawialnych umożliwia państwom członkowskim inwestowanie w projekty w zakresie energii odnawialnej w zamian za statystyczne przypisanie do uczestniczącego państwa członkowskiego. Aby zapewnić zgodność z celami Zielonego Ładu, za podstawę przyspieszonego wprowadzania odnawialnych źródeł energii posłuży przegląd odpowiednich wytycznych w sprawie pomocy państwa, a w szczególności wytycznych w sprawie pomocy państwa na ochronę środowiska i cele związane z energią. 2.2.Efektywność energetyczna Państwa członkowskie muszą zwiększyć starania na rzecz zwiększenia efektywności energetycznej. Unia energetyczna uznała kluczową rolę efektywności energetycznej w realizacji wszystkich celów w zakresie klimatu i energii oraz zapisała w prawodawstwie zasadę „efektywność energetyczna przede wszystkim”. W 2018 r. zużycie energii końcowej w UE spadło o 5,9 % w porównaniu z 2005 r. do 1 124 mln ton oleju ekwiwalentnego (Mtoe). Jest to o 3,5 % więcej niż docelowy poziom zużycia energii końcowej na 2020 r. wynoszący 1 086 Mtoe i stanowi wzrost o 0,2 % w porównaniu z 2017 r. Zużycie energii pierwotnej w UE zmniejszyło się o 9,8 % do 1 552 Mtoe; jest to spadek w stosunku do 1 721 Mtoe w 2005 r. Wartość ta jest o 4,6 % wyższa od wartości docelowej na 2020 r. wynoszącej 1 483 Mtoe. Po trzech latach wzrostów w 2018 r. odnotowano spadek 0,6 % w porównaniu z poprzednim rokiem . Wzrost działalności gospodarczej nadal powodował zwiększenie zużycia energii w 2018 r., do tego stopnia, że nowe polityki i środki wdrożone przez państwa członkowskie nie były wystarczające, aby ograniczyć zużycie energii i powrócić na ścieżkę realizacji celu na 2020 r. Liczba bezpośrednich miejsc pracy w dziedzinie efektywności energetycznej stale rosła z 244 000 w 2000 r. do 964 000 w 2017 r., w tempie szybszym niż w pozostałych sektorach gospodarki, a ich średni roczny wzrost wyniósł 17,4 % – w czasie, gdy reszta gospodarki odnotowała średni roczny wzrost na poziomie 0,5 %. Z częściowych danych za 2020 r. wynika, że kryzys związany z COVID-19 miał znaczący wpływ na zapotrzebowanie na energię. Nawet gdyby mogło to pomóc w osiągnięciu celów w zakresie efektywności energetycznej na 2020 r., nie doprowadziłoby do strukturalnego zmniejszenia zużycia energii. Gdy tylko gospodarka ulegnie ożywieniu, można oczekiwać efektu odbicia. Podjęcie dodatkowych długotrwałych starań na rzecz osiągnięcia celów w zakresie efektywności energetycznej na 2030 r. ma zatem ogromne znaczenie również w kontekście rocznej strategii zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2021 r. i jej europejskiej inicjatywy przewodniej „Renowacja”. Ta inicjatywa przewodnia ma na celu poprawę efektywności energetycznej i zasobooszczędności budynków publicznych i prywatnych oraz pobudzenie rozwoju cyfrowego dzięki automatyce domowej i inteligentnym systemom pomiarowym, co pomoże pokonać kryzys związany z COVID-19. Komisja opracowuje dodatkowe wytyczne i zapisuje zasadę „efektywność energetyczna przede wszystkim” we wszystkich odnośnych wnioskach dotyczących polityki, takich jak strategia UE w sprawie integracji systemów energetycznych, inicjatywa „Fala renowacji” oraz zbliżający się przegląd transeuropejskich sieci energetycznych. Państwa członkowskie muszą również uwzględniać środki w zakresie efektywności energetycznej przy podejmowaniu decyzji dotyczących planowania, polityki i inwestycji w całej gospodarce. Rysunek 2. Efektywność energetyczna – postępy w realizacji celów na 2020 r. (w Mtoe) 2.3.Bezpieczeństwo energetyczne Pomimo dużej presji, jaką kryzys związany z COVID-19 wywarł na zapotrzebowanie na energię w związku ze znacznymi odstępstwami od normalnych wzorców zużycia energii w tym okresie, państwa członkowskie wykazały się solidnym przygotowaniem pozwalającym zapewnić ciągłość niezbędnych operacji. Ramy prawne unii energetycznej dotyczące bezpieczeństwa energetycznego – w szczególności rozporządzenie o gotowości na zagrożenia w sektorze energii elektrycznej i rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa dostaw gazu – odegrały zasadniczą rolę w zarządzaniu skutkami kryzysu w sektorze energetycznym. W czerwcu 2020 r., w środku pandemii COVID-19, Komisja opublikowała dobre praktyki oraz doświadczenia i wnioski dotyczące sektora energetycznego. Grupy eksperckie utworzone na mocy prawodawstwa UE odegrały kluczową rolę w ułatwianiu koordynacji transgranicznej, podobnie jak szeroko zakrojona współpraca i wymiana informacji między państwami członkowskimi, operatorami systemów i właściwymi podmiotami w sektorze energetycznym. W ramach działań następczych Komisja ocenia potencjalne słabości i możliwości poprawy odporności krytycznych łańcuchów dostaw na potrzeby technologii energetycznych. Unijna strategia w zakresie unii bezpieczeństwa zawiera wniosek dotyczący wzmocnienia odporności i cyberbezpieczeństwa krytycznej infrastruktury energetycznej, której znaczenie uwypukliła pandemia. Komisja rozpoczęła również prace nad kodeksem sieci w celu zapewnienia cyberbezpieczeństwa transgranicznych przepływów energii elektrycznej. W sektorze energii elektrycznej wdrożenie rozporządzenia w sprawie gotowości na wypadek zagrożeń daje państwom członkowskim narzędzia do współpracy w celu zapobiegania kryzysom elektroenergetycznym, przygotowania się na nie i łagodzenia ich skutków. Ponadto dwie nowe metody pozwoliły europejskiej sieci operatorów systemów przesyłowych energii elektrycznej (ENTSO-E) opracować po raz pierwszy najtrafniejsze regionalne scenariusze kryzysu elektroenergetycznego i przeprowadzić pierwszą sezonową ocenę wystarczalności zasobów na okres minionego lata z zastosowaniem nowego podejścia metodologicznego (prognoza letnia 2020). Opracowania te posłużą jako podstawa do przygotowania scenariuszy krajowych i planów gotowości państw członkowskich na wypadek zagrożeń. Komisja przyjęła również zalecenie w sprawie godziwej rekompensaty dla państw członkowskich, które udzielają sobie wzajemnej pomocy w zapobieganiu kryzysom i zarządzaniu nimi. Infrastruktura ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego i sprawnego funkcjonowania rynku. W związku z tym UE wyznaczyła cele w zakresie przepustowości elektroenergetycznych połączeń wzajemnych. Osiem państw członkowskich nie osiągnęło jeszcze docelowego poziomu 10 % połączeń wzajemnych wyznaczonego na 2020 r. Projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania mogą również być stymulatorem dla działań państw członkowskich na rzecz dekarbonizacji i stworzyć podstawy dla pionierskich rynków wodoru w Europie. Mogą one obejmować wsparcie z instrumentu „Łącząc Europę” oraz działania w ramach inicjatywy przewodniej „Zwiększanie mocy” Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności celem wprowadzania czystych technologii i odnawialnych źródeł energii za pomocą zmodernizowanych sieci i wzmocnionych połączeń wzajemnych. Podejmowane są również starania w celu zapewnienia pełnego wykorzystania istniejących połączeń wzajemnych i operacyjnych platform cyfrowych. Wdrożenie przepisów dotyczących struktury wewnętrznego rynku energii elektrycznej, a w szczególności wdrażanie łączenia rynków, spowodowało znaczny wzrost efektywności handlu energią elektryczną w Europie, .

Jeśli chodzi o bezpieczeństwo dostaw gazu, państwa członkowskie przygotowały plany działań zapobiegawczych i plany na wypadek sytuacji nadzwyczajnej, . Zawierają one środki łagodzące skutki zakłóceń w dostawach gazu oraz zagrożenia stwierdzone na szczeblu krajowym i regionalnym. Komisja nadal wspiera państwa członkowskie w stosowaniu zasady solidarności; ma to również zapewnić ciągłość dostaw gazu do odbiorców znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji nawet w przypadku poważnego kryzysu gazowego. Komisja oceniła doświadczenia związane z obecnym prawodawstwem dotyczącym bezpieczeństwa działalności związanej ze złożami ropy naftowej i gazu ziemnego na obszarach morskich i jesienią przedstawi swoje sprawozdanie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie. Jeśli chodzi o bezpieczeństwo jądrowe i jądrowe bezpieczeństwo fizyczne, UE posiada kompleksowe ramy obejmujące cały cykl życia elektrowni jądrowych, w tym bezpieczne i odpowiedzialne gospodarowanie wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi. Komisja nadal uważnie monitorowała wdrażanie tych przepisów w państwach członkowskich. UE propagowała również wysoki poziom bezpieczeństwa jądrowego poza UE, zwłaszcza w krajach sąsiadujących, które eksploatują lub planują budowę elektrowni jądrowych. Polegało to na udzielaniu wsparcia w przeprowadzaniu testów wytrzymałościowych i działaniach następczych na rzecz właściwego i przejrzystego wdrażania zaleceń. Rada Europejska podkreśliła w szczególności znaczenie zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego i środowiskowego białoruskiej elektrowni jądrowej w Ostrowcu. 2.4.Wewnętrzny rynek energii W pełni zintegrowany i dobrze funkcjonujący wewnętrzny rynek energii jest najskuteczniejszym sposobem zapewnienia przystępnych cen energii, niezbędnych sygnałów cenowych dla inwestycji w zieloną energię, zabezpieczenia dostaw energii i dążenia do neutralności klimatycznej po najniższych kosztach. Podjęcie ważnych inicjatyw wzmocniło wewnętrzne rynki energii elektrycznej i gazu. Pomimo znacznych postępów konieczne jest więcej działań, aby zapewnić lepszą integrację rynków energii elektrycznej i gazu. Jeśli chodzi o energię elektryczną, pakiet „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków”, a w szczególności nowe zasady dotyczące struktury rynku energii elektrycznej przyjęte w 2019 r., umożliwiają lepsze radzenie sobie z nowymi realiami rynków energii, zdominowanych przez produkcję energii ze źródeł odnawialnych. Przepisy te stworzyły lepszą sytuację sprzyjającą udziałowi konsumentów w rynkach energii i zapewnianiu równych warunków działania dla nowych podmiotów wchodzących na rynek. Oczekuje się, że planowane akty wykonawcze dotyczące interoperacyjności danych będą pomocne w osiągnięciu tego celu i pomogą klientom oraz nowym dostawcom usług bardziej aktywnie zaangażować się w rynek. Rozporządzenie w sprawie energii elektrycznej ma zapewnić dalszą integrację rynków energii elektrycznej dzięki wzmocnieniu w szczególności przepisów dotyczących maksymalnego wykorzystania elektroenergetycznych połączeń wzajemnych. Przepisy te korzystnie wpłyną na rozwój handlu transgranicznego, umożliwiając bardziej efektywne wykorzystanie zasobów energetycznych w całej UE. Poczyniono postępy w skutecznym wdrażaniu kompleksowego zestawu unijnych przepisów technicznych (kodeksów sieci). Od 2016 r. całkowite detaliczne ceny energii elektrycznej w poszczególnych państwach członkowskich są coraz bardziej wyrównane, choć nadal występują spore różnice. Ceny energii elektrycznej dla gospodarstw domowych w 2019 r. wahały się od 98 EUR/MWh w Bułgarii do 295 EUR/MWh w Danii. Średnia cena w UE wynosiła 216 EUR/MWh. Ogólnie rzecz biorąc, na ceny detaliczne składają się głównie elementy, które nie są wynikiem konkurencji, lecz są ustalane przez organy regulacyjne (np. regulowane opłaty sieciowe i podatki/obciążenia). Rysunek 3. Ceny energii elektrycznej dla gospodarstw domowych w UE w 2019 r. (pasmo cenowe D2) Na poziomie hurtowym, ponad 20 lat po rozpoczęciu liberalizacji rynku, operatorzy zasiedziali nadal zajmują dominującą pozycję w większości państw członkowskich. W niektórych państwach ich udział w rynku przekracza nawet 80 %, a zatem jest bliski monopolu. Tendencja do regulowania cen w tych państwach często okazywała się dla nowych podmiotów dodatkową przeszkodą w konkurowaniu z operatorami zasiedziałymi . W ostatnim dziesięcioleciu ceny detaliczne energii elektrycznej wzrosły powyżej inflacji. Ceny energii elektrycznej w przemyśle wzrosły jednak poniżej indeksów cen przemysłowych, a nawet spadły w przypadku większych konsumentów. W ostatnich latach opłaty sieciowe, podatki i obciążenia były stabilne lub nieznacznie wzrosły. Ponadto zaobserwowano mniejszą presję na ceny ze strony obciążeń związanych z energią elektryczną ze źródeł odnawialnych, a jednocześnie szersze stosowanie instrumentów rynkowych wspierających odnawialne źródła energii oraz stopniowe wycofywanie starych systemów wsparcia. W rezultacie ceny dla odbiorców końcowych wynikały głównie ze zmian kosztów wytwarzania i dostaw. Zmiany te jednak nie wystarczyły, aby wytworzyć wystarczające sygnały rynkowe. Wynika to między innymi z tego, że stosunkowo duży udział w cenie dla odbiorcy końcowego nadal miał jej element regulowany. W związku z tym fakt, że główni detaliści energii elektrycznej w całej UE stracili udziały w rynku, a w konsekwencji zmniejszyła się koncentracja na detalicznym rynku energii elektrycznej, nie zawsze w pełni przekładał się na wystarczająco skuteczne sygnały cenowe. Wszystkie podatki i obciążenia łącznie mają znaczący wpływ na ostateczną cenę energii, w szczególności w przypadku energii elektrycznej. Jak podkreślono w strategii UE dotyczącej integracji systemu energetycznego, może to prowadzić do zakłóceń w korzystaniu z określonych nośników energii. Państwa członkowskie mogłyby uwzględnić wpływ podatków i obciążeń na ceny energii końcowej, aby zagwarantować, że reformy i zmiany sygnałów cenowych doprowadzą do czystej i sprawiedliwej transformacji energetycznej zgodnie z celami Zielonego Ładu. Zmierzenie się z problemem efektu dystrybucyjnego cen energii końcowej oraz związanymi z nim obawami dotyczącymi ubóstwa energetycznego będzie zasadniczym warunkiem przeprowadzenia sprawiedliwej społecznie transformacji ekologicznej. Dyrektywa w sprawie opodatkowania energii nie spełnia już swojego podstawowego celu związanego z należytym funkcjonowaniem rynku wewnętrznego. Minimalne stawki podatkowe nie są już skuteczne, a rozbieżne stawki krajowe stosowane są w połączeniu z szerokim zakresem ulg podatkowych. Te zwolnienia i obniżki są faktycznie formą dopłat do paliw kopalnych i nie są zgodne z celami Europejskiego Zielonego Ładu. Zmiana dyrektywy ma na celu usunięcie tych niedociągnięć. Rynek wewnętrzny poczynił znaczne postępy na drodze do urzeczywistnienia rynku wewnętrznego gazu. W 2020 r. nadal rosły wolumeny obrotu na giełdach gazu, przy czym wolumeny obrotu na europejskich giełdach gazu wzrosły w pierwszym kwartale 2020 r. o 32 % w stosunku do poprzedniego roku (do 5 010 TWh). Nadal zwiększa się również liczba połączeń i dostęp do różnych źródeł gazu. Tylko trzy rynki w UE miały dostęp do mniej niż trzech źródeł dostaw. W ostatnich latach poprawiła się konwergencja cenowa, a najwyższa była w Europie Północno-Zachodniej. W ujęciu ogólnoeuropejskim zmniejszyła się jednak w 2019 r., gdy w ciągu większej liczby dni w roku między rynkami występowały większe różnice cen. Ogólnie rzecz biorąc, ceny detaliczne gazu wzrosły w 2019 r. w porównaniu z 2018 r. Ponieważ jednak dostosowują się one do cen hurtowych z pewnym niewielkim opóźnieniem, prawdopodobnie ponownie spadną w najbliższej przyszłości. Ceny gazu dla gospodarstw domowych wahały się od 33 EUR/MWh na Węgrzech do 116 EUR/MWh w Szwecji. Średnia cena w UE wynosiła 68 EUR/MWh. Na podatki i obciążenia najmniej wydali odbiorcy w Luksemburgu. W Danii udział kosztów wytwarzania i dostaw był najniższy, natomiast udział podatków w cenie był najwyższy. Jeśli chodzi o rynki energii elektrycznej, podatki/obciążenia i opłaty sieciowe były stabilne lub nieznacznie wzrosły, co spowodowało, że ceny były uzależnione od zmian kosztów wytwarzania i dostaw. Rysunek 4. Ceny gazu dla gospodarstw domowych w 2019 r. (pasmo cenowe D2) Poniesione przez UE koszty importu energii świadczą o jej zależności od importu paliw kopalnych i narażeniu na zmienność rynków międzynarodowych. W latach 2016–2018 koszt importu rósł, osiągając ponad 330 mld EUR rocznie. Stanowi to odwrócenie tendencji spadkowej z najwyższego poziomu z 2013 r. (400 mld EUR). W 2020 r. wpływ pandemii COVID-19 na ceny energii zmniejszy koszty importu energii. Oczekuje się, że ceny będą rosły wraz z ożywieniem gospodarczym, ale może zaistnieć potrzeba, by do 2021 r. powrócić do poziomów z 2019 r. Ubóstwo energetyczne

W związku z tym, że w 2018 r. blisko 34 mln mieszkańców Europy nie było stać na odpowiednie ogrzanie swoich domów , ubóstwo energetyczne stanowi kluczowe wyzwanie dla UE. Chociaż w latach 2010–2018 w ujęciu uśrednionym wskaźnik ten kształtował się korzystnie, różnice w tempie zmian w UE były duże. W Bułgarii, na Łotwie, w Polsce, Portugalii i Rumunii ubóstwo energetyczne znacznie się zmniejszyło. Grecja natomiast odnotowała jego znaczny wzrost. Chociaż wydatki europejskich gospodarstw domowych na energię spadły w ostatnich latach, nadal istnieją znaczne różnice między państwami członkowskimi zarówno pod względem wydatków bezwzględnych, jak i udziału energii w wydatkach gospodarstw domowych ogółem. W 2018 r. najuboższe gospodarstwa domowe w Europie nadal przeznaczały 8,3 % swoich całkowitych wydatków na energię (do 15 % – 22 % w niektórych państwach Europy Środkowej i Wschodniej). Odpowiednie ogrzewanie, chłodzenie, oświetlenie i energia do zasilania urządzeń mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia godnego poziomu życia i zdrowia. Działania polityczne UE w tej dziedzinie będą kontynuowane, ponieważ skutki gospodarcze pandemii COVID-19 mogą pogorszyć sytuację, zwłaszcza w przypadku osób najuboższych. Większość państw członkowskich przedstawiła przegląd ubóstwa energetycznego w swoich krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu, przy czym wiele z nich zawiera wskaźniki umożliwiające analizę jego wpływu. Większość z nich nie stosuje jednak jeszcze systematycznego podejścia do problemu ubóstwa energetycznego. Aby wesprzeć działania państw, Komisja wydała wraz z niniejszym komunikatem zalecenie dotyczące ubóstwa energetycznego. W dalszym ciągu wspiera ona również Europejskie Obserwatorium Ubóstwa Energetycznego, które gromadzi dane, opracowuje wskaźniki i rozpowszechnia najlepsze praktyki w zakresie zwalczania ubóstwa energetycznego. 2.5.Badania naukowe, innowacje i konkurencyjność Badania naukowe i innowacje Jeśli chodzi o badania naukowe i innowacje, tendencje w wydatkach publicznych i prywatnych w UE nie są obiecujące. Państwa członkowskie wydają nieco mniej na badania naukowe i innowacje w dziedzinie czystej energii w porównaniu z poprzednimi latami, a ogólne publiczne inwestycje UE w tej dziedzinie jako odsetek PKB są najniższe wśród największych gospodarek (zob. rysunek 5). Jest to odzwierciedlenie globalnej tendencji. Międzynarodowa Agencja Energetyczna odnotowała, że wydatki sektora publicznego na niskoemisyjne technologie energetyczne były w 2019 r. niższe niż w 2012 r. Rysunek 5. Szacowane publiczne i prywatne finansowanie badań naukowych i inwestycji w ramach priorytetów UE. BERD = wydatki przedsiębiorstw na badania i rozwój

Źródło: JRC na podstawie danych Międzynarodowej Agencji Energetycznej, inicjatywa „Mission Innovation”, Eurostat/OECD. Zgodnie z tymi wynikami ogólna działalność patentowa w dziedzinie czystych technologii energetycznych również maleje od 2012 r., a jednocześnie rośnie liczba patentów na technologie o wysokiej wartości, takie jak baterie i inteligentne zastosowania. W ostatnich latach zmniejszają się szacowane inwestycje prywatne w priorytetowe badania naukowe i innowacje w ramach unii energetycznej (obejmujące wiele sektorów działalności gospodarczej). Ponadto inwestycje w badania naukowe i innowacje w ramach działań określonych w europejskim strategicznym planie w dziedzinie technologii energetycznych, uzgodnione między państwami członkowskimi, przemysłem, środowiskiem naukowym i Komisją, stanowią jedynie 15 % szacowanych potrzeb do 2030 r. Niewiele państw członkowskich ma również cele krajowe, które wskazywałyby odpowiednie drogi rozwoju do roku 2030 i 2050. Państwa członkowskie mają dostęp do szeregu instrumentów wsparcia, takich jak program „Horyzont Europa”, fundusz innowacyjny i InvestEU. Zaproszenie do składania wniosków w ramach Zielonego Ładu w programie „Horyzont 2020”, którego budżet wynosi 1 mld EUR, dotyczy kluczowych wyzwań związanych z integracją energetyczną i systemową. Obejmuje produkcję energii morskiej i lądowej, wsparcie dla wielkoskalowych elektrolizerów oraz wykorzystanie czystej energii w portach, na lotniskach, w przemyśle neutralnym pod względem emisji dwutlenku węgla oraz energooszczędnych i zasobooszczędnych renowacjach i budownictwie. Konkurencyjność Pierwsze sprawozdanie na temat postępów w zakresie konkurencyjności pokazuje, że przemysł UE z powodzeniem wykorzystuje możliwości, jakie stwarza wzrost popytu na czyste technologie energetyczne. Jeśli chodzi o konkurencyjność, sektor ten osiąga wyższe wyniki niż sektor konwencjonalnych technologii energetycznych pod względem wartości dodanej, wydajności pracy, wzrostu zatrudnienia i wskaźników penetracji rynku. Ponadto sektor czystej energii zyskuje na znaczeniu w gospodarce UE pod względem PKB, podczas gdy znaczenie konwencjonalnych źródeł energii maleje. Przemysł UE korzysta z przewagi pioniera w dziedzinie technologii energii wiatrowej, wodoru ze źródeł odnawialnych oraz energii mórz i oceanów. Oczekiwany wzrost zdolności produkcyjnych w tych segmentach świadczy jednak o tym, że jego struktura nieuchronnie się zmieni. W obszarach, w których UE nie ma przewagi pioniera (lub ją utraciła), należy nieustannie dokładać starań, aby nadrobić zaległości i zbudować przewagę konkurencyjną. Baterie słoneczne i litowo-jonowe są szczególnie istotne ze względu na przewidywany wzrost popytu na nie, na ich modułowość i potencjał przenoszenia na inne zastosowania, np. wprowadzanie systemów energii słonecznej w budynkach, pojazdach lub innej infrastrukturze. Sojusz na rzecz baterii, będący modelowym przykładem sojuszu przemysłowego, dowiódł, w jaki sposób większa koordynacja między państwami członkowskimi, środowiskiem badawczym i przemysłem może dać niezbędny bodziec dla podmiotów z branży do inwestowania w tworzenie czystych technologii w UE. Nadszedł czas na rozszerzenie tego pomysłu na inne kluczowe technologie i obszary działalności gospodarczej. Wykorzystując ten udany wzorzec, Komisja uruchomiła europejski sojusz na rzecz czystego wodoru oraz europejski sojusz na rzecz surowców. Inne kluczowe technologie, takie jak inteligentne sieci, są równie istotne, ponieważ tworzą wartość dla wszystkiego, co jest podłączone do sieci. Oczekuje się, że w ciągu najbliższej dekady unijna branża inteligentnych sieci odnotuje znaczny wzrost. Należy dokładać ciągłych starań, aby nie dopuścić do zakłóceń w handlu i inwestycjach w państwach trzecich, również w obszarach, w których UE jest silna pod względem konkurencyjności, ale napotyka coraz więcej utrudnień, takich jak wymogi stosowania materiałów miejscowego pochodzenia i dyskryminacyjne procedury krajowe. Biorąc pod uwagę, że zdecydowana większość inwestycji w zielone technologie dokonywana będzie poza Unią Europejską, należy zapewnić przemysłowi UE możliwości konkurowania na równych warunkach oraz wykorzystania potencjału Europejskiego Zielonego Ładu pod względem zatrudnienia i wzrostu. Dotacje Istnieje wyraźna potrzeba zwiększenia starań na rzecz ograniczenia dotacji do nieefektywnego zużycia energii oraz wspierania transformacji energetycznej. Aby monitorować to zjawisko, konieczne są dokładniejsze dane na temat dotacji w energetyce. Dane dotyczące dotacji w energetyce są wciąż fragmentaryczne, a sprawozdawczość w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu jest w dużej mierze niekompletna. W sprawozdaniu dotyczącym dotacji w energetyce w UE wskazano, że w 2018 r. kwota dotacji w energetyce wyniosła 159 mld EUR, co stanowi wzrost o 5 %. w porównaniu z 2015 r. Ponad połowa dotacji jest przeznaczona na transformację energetyczną. Jak opisano w załączniku dotyczącym dotacji w energetyce, dopłaty do paliw kopalnych w 2018 r. w UE sięgnęły 50 mld EUR (co stanowi jedną trzecią wszystkich dotacji w UE), a w ciągu ostatnich dziesięciu lat utrzymywały się na względnie stabilnym poziomie, osiągając najwyższy poziom 53 mld EUR w 2012 r. W 2015 r. zaczęły ponownie rosnąć i do 2018 r. wzrosły o 6 %. Niektóre państwa członkowskie, takie jak Austria, Dania, Estonia i Węgry, postąpiły jednak wbrew tej ogólnej tendencji i znacznie obniżyły dotacje do paliw kopalnych.

2.6.Unia energetyczna w szerszej perspektywie Zielonego Ładu Sprawiedliwa transformacja Cele unii energetycznej są wyraźnie powiązane z szerszymi celami Zielonego Ładu. Tak jest w przypadku „sprawiedliwej transformacji” i zasady, zgodnie z którą nikt nie zostanie pominięty. W związku z tym Komisja zaproponowała mechanizm sprawiedliwej transformacji, w tym Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, który ma na celu złagodzenie ekonomicznych i społecznych kosztów transformacji klimatycznej w najbardziej wrażliwych regionach o wysokiej emisji dwutlenku węgla i regionach, gdzie prowadzi się wydobycie węgla kamiennego, brunatnego, łupków bitumicznych i torfu. Specjalny system sprawiedliwej transformacji InvestEU jest dostępny w ramach mechanizmu sprawiedliwej transformacji, a instrument pożyczkowy na rzecz sektora publicznego będzie również wspierał inwestycje sektora publicznego istotne dla sprawiedliwej transformacji. Warunkiem wstępnym uruchomienia tych funduszy, na przykład w celu wspierania modernizacji i dywersyfikacji gospodarczej, przekwalifikowania i podnoszenia kwalifikacji lub niewielkich inwestycji w przejście na czystą energię, jest przygotowanie przez państwa członkowskie terytorialnych planów sprawiedliwej transformacji dostosowanych między innymi do krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu. Terytorialne plany sprawiedliwej transformacji są również istotne w kontekście Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. Aby wspomóc zainteresowane strony, Komisja utworzyła platformę sprawiedliwej transformacji, która ma dostarczać informacje na temat możliwości finansowania, aktualizacji przepisów oraz ułatwiać wymianę najlepszych praktyk i inicjatyw sektorowych. Będzie ona opierać się na istniejącej inicjatywie dla regionów górniczych znajdujących się w okresie transformacji i rozszerzać jej zakres, oferując dostosowaną do potrzeb pomoc i budowanie zdolności. Inicjatywa na rzecz regionów górniczych w okresie transformacji będzie nadal obejmować doradzanie regionom opartym na paliwach kopalnych jako jeden z dwóch kierunków prac w ramach platformy. Jakość powietrza Jakość powietrza poprawia się, ale w kilku regionach i miastach nadal budzi obawy Wspólne wysiłki UE i państw członkowskich doprowadziły w ostatnich dziesięcioleciach do spadku emisji zanieczyszczeń powietrza w UE, z godnym uwagi wyjątkiem amoniaku. Doprowadziło to do spadku liczby stref jakości powietrza przekraczających unijne wartości dopuszczalne dla pyłu zawieszonego oraz do zmniejszenia szacowanej liczby przedwczesnych zgonów spowodowanych zanieczyszczeniem powietrza z około 1 mln rocznie w 1990 r. do około 400 000 rocznie według najnowszych szacunków. Zanieczyszczenie powietrza ma również koszty społeczne, ponieważ jego skutki zazwyczaj dotykają w większym stopniu osób o niższych dochodach, które są bardziej na nie narażone, a zarazem bardziej podatne na zagrożenia. Ogólnie rzecz biorąc, regiony UE o najniższym PKB na mieszkańca są narażone na większe stężenie pyłu drobnego niż inne regiony. Ponadto ubóstwo energetyczne wiąże się z wykorzystaniem paliw stałych do ogrzewania i gotowania w budynkach mieszkalnych, co prowadzi do niskiej jakości powietrza wewnątrz budynków i w otoczeniu. Mapa 1. Europejska Agencja Środowiska, 2018 r. Zróżnicowany poziom narażenia i nierówny wpływ: podatność społeczeństwa na zanieczyszczenie powietrza, hałas i ekstremalne temperatury w Europie. Sprawozdanie 22/2018. Zmiany strukturalne wywołane polityką unii energetycznej przyczyniły się do zmniejszenia sektorowych emisji zanieczyszczeń powietrza: w szczególności poprzez zwiększenie efektywności energetycznej budynków, działania na rzecz stopniowego wycofywania węgla oraz rozwoju niepalnych odnawialnych źródeł energii i bardziej zrównoważonych środków transportu. W Europejskim Zielonym Ładzie uwzględniono również dążenie do zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń na rzecz środowiska wolnego od toksyn, co ma na celu skuteczniejsze ograniczanie zanieczyszczeń. Wymiar międzynarodowy Pomimo globalnych wysiłków najnowsze dowody naukowe wskazują, że emisje gazów cieplarnianych nadal rosną. Chociaż kolejna konferencja ONZ w sprawie zmiany klimatu została przełożona na 2021 r. , rok 2020 pozostaje kluczowy, jeśli chodzi o podniesienie poziomu ambicji w dziedzinie klimatu na całym świecie. Dzięki partnerstwom strategicznym w celu wdrożenia porozumienia paryskiego UE pomaga swoim partnerom przełożyć ich wizję niskoemisyjnej i odpornej na zmianę klimatu gospodarki na możliwe do realizacji polityki i środki m.in. w dziedzinie energii. Jeśli chodzi o kwestie dyplomatyczne, UE zorganizowała spotkania ministerialne z Chinami i Kanadą na temat działań w dziedzinie klimatu i przeprowadziła kilka ukierunkowanych démarche za pośrednictwem delegatur Unii w państwach spoza UE. Współpracuje również ściśle z prezydencją i partnerami G-7 i G-20 w celu propagowania światowego programu działań na rzecz klimatu i kładzie zwiększony nacisk na wspieranie wysiłków podejmowanych przez bezpośrednich sąsiadów UE na Bałkanach Zachodnich, w kontekście Partnerstwa Wschodniego, południowego sąsiedztwa i w Afryce. W ostatnich latach poczyniono również pewne postępy na szczeblu międzynarodowym w ograniczaniu emisji z transportu lotniczego i morskiego. Działania w zakresie emisji pochodzących z transportu morskiego i lotniczego są pilnie potrzebne ze względu na jego rosnący wkład w emisje gazów cieplarnianych w UE i na świecie. UE propaguje również inwestycje w czystą energię w krajach partnerskich, stwarzając możliwości biznesowe dla pionierskich europejskich niskoemisyjnych gałęzi przemysłu. Inwestycje te wzmacniają również pozycję UE jako światowego lidera w dziedzinie czystych technologii energetycznych, sprzyjają eksportowi oraz pobudzają wzrost gospodarczy i zatrudnienie w UE. Na gruncie wielostronnym UE promowała międzynarodową współpracę w zakresie odnawialnych źródeł energii w ramach Międzynarodowej Agencji Energii Odnawialnej oraz w zakresie rozwoju i wdrażania czystych technologii w ramach forum ministerialnego dotyczącego czystej energii i inicjatywy „Mission Innovation”. UE jest aktywnie zaangażowana w negocjacje w sprawie modernizacji Traktatu karty energetycznej i przedstawiła merytoryczne, kompleksowe i ambitne wnioski w sprawie aktualizacji postanowień TKE dotyczących ochrony inwestycji i dostosowania TKE do długoterminowych celów porozumienia paryskiego oraz unijnych polityk transformacji energetycznej. Międzynarodowe zaangażowanie UE przyczyniło się do dywersyfikacji źródeł energii w Europie i zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego. UE prowadzi regularny dialog energetyczny z kluczowymi dostawcami energii i partnerami na szczeblu dwustronnym, a także za pośrednictwem platform wielostronnych, dążąc również do zapewnienia płynnego i elastycznego światowego rynku skroplonego gazu ziemnego (LNG). Pod koniec 2019 r. Komisja Europejska ułatwiła pomyślne zakończenie rozmów między Ukrainą a Federacją Rosyjską, co umożliwiło kontynuację przesyłu gazu ziemnego z Rosji przez Ukrainę. Za pośrednictwem Wspólnoty Energetycznej UE nadal pomaga umawiającym się stronom w przyjmowaniu kluczowych elementów dorobku prawnego UE w dziedzinie energii i klimatu oraz umożliwia dalszą integrację rynkową z UE. Trwają prace nad opracowaniem przez umawiające się strony krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu oraz nad określeniem celów w zakresie energii i klimatu na 2030 r. Kluczowym obszarem zainteresowania Komisji Europejskiej jest również zapewnienie bezpieczeństwa jądrowego poza granicami Unii Europejskiej. Eksperci techniczni z Europejskiej Grupy Organów Regulacyjnych ds. Bezpieczeństwa Jądrowego i Komisji przeprowadzili wzajemną ocenę realizacji planów działania w zakresie testów wytrzymałościowych Armenii i Białorusi.

UE wykazała niesłabnące zaangażowanie we wdrażanie przepisów załącznika III do wspólnego kompleksowego planu działania w sprawie współpracy z Iranem w zakresie cywilnego wykorzystania technologii jądrowych. UE wdrożyła szereg działań dotyczących bezpieczeństwa i włączenia Iranu do międzynarodowych ram prawnych dotyczących energii jądrowej i dąży również do zacieśnienia współpracy w dziedzinie czystej energii i klimatu. 3.Dążenie do ekologicznej odbudowy i zrównoważonej gospodarki W przyjętych w grudniu 2019 r. przepisach dotyczących Zielonego Ładu wspiera się przejście UE na sprawiedliwe i dobrze prosperujące społeczeństwo, które odpowiada na wyzwania związane ze zmianą klimatu i degradacją środowiska, poprawą jakości życia obecnych i przyszłych pokoleń oraz dążeniem do sprawiedliwej transformacji. Od początku kryzysu związanego z COVID-19 Komisja stawia transformację ekologiczną w centrum unijnego planu odbudowy. Szybsza transformacja ekologiczna zwiększy konkurencyjność Europy i jej odporność oraz wzmocni jej pozycję na arenie międzynarodowej. W kontekście Europejskiego Zielonego Ładu opracowywane są specjalne środki w dziedzinie energii, przemysłu, rolnictwa, żywności i różnorodności biologicznej (ramka 2). Do końca 2020 r. spodziewane są inne ważne inicjatywy mające na celu pokierowanie dekarbonizacją sektora energii i transportu w Europie. Ramka 2. Wybrane inicjatywy od 1 grudnia 2019 r. ·Komunikat w sprawie „Europejskiego Zielonego Ładu” (COM(2019) 640) ·Wniosek dotyczący Europejskiego prawa o klimacie (COM(2020) 80) ·Plan inwestycyjny na rzecz Europejskiego Zielonego Ładu (COM(2020) 21) ·Wniosek dotyczący rozporządzenia ustanawiającego Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (COM(2020) 22) ·Europejska strategia w zakresie danych (COM/2020/66 final) ·Plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym (COM(2020) 98) ·Strategia „od pola do stołu” (COM(2020) 381) ·Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030 (COM(2020) 380) ·Wniosek dotyczący rozporządzenia ustanawiającego program InvestEU (COM(2020) 403) ·Komunikat „Ambitniejszy cel klimatyczny Europy do 2030 r.” (COM(2020) 562) ·Ogólnounijna ocena krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu (COM(2020) 564) ·Zmieniony wniosek dotyczący Europejskiego prawa o klimacie (COM(2020) 563) ·Komunikat w sprawie integracji systemu energetycznego (COM(2020) 299) ·Strategia w zakresie wodoru na rzecz Europy neutralnej dla klimatu (COM(2020) 301) ·Komunikat dotyczący strategii UE na rzecz ograniczenia emisji metanu (COM(2020) 663) ·Fala renowacji na potrzeby Europy (COM(2020) 662, SWD(2020) 550) ·Strategia na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności (w przygotowaniu) Wraz z niniejszym sprawozdaniem na temat stanu unii energetycznej i ogólnounijną oceną krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu Komisja publikuje ocenę 27 zintegrowanych ostatecznych krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu poszczególnych państw. W dokumentach tych ocenia się, czy i w jaki sposób krajowe założenia, cele i wkłady pomogą wspólnie osiągnąć cele strategii na rzecz unii energetycznej. W ocenie skupiono się również na tym, w jakim stopniu państwa członkowskie uwzględniły zalecenia wydane przez Komisję w czerwcu 2019 r. Krajowe plany w dziedzinie energii i klimatu stanowią podstawę dla ciągłego wieloetapowego dialogu między UE a jej państwami członkowskimi. W związku z tym w ocenie zachęca się państwa członkowskie do podjęcia dalszych działań w kilku dziedzinach. Niedociągnięcia i utrzymujące się luki muszą zostać usunięte w drodze wspólnych starań zarówno ze strony państw członkowskich, jak i na poziomie UE. Środki z zakresu polityki na szczeblu UE wzmocnią i uzupełnią działania prowadzone na poziomie krajowym. 3.1.Transformacja systemu energetycznego UE Aby osiągnąć wysoki stopień dekarbonizacji we wszystkich sektorach gospodarki, UE musi zadbać o to, by jej system energetyczny przeszedł głęboką transformację. Dlatego w lipcu 2020 r. Komisja przyjęła strategię UE dotyczącą integracji systemu energetycznego. Przedstawiono w niej wizję Komisji dotyczącą przyspieszonego przejścia na bardziej zintegrowany system energetyczny oraz zapewnienia skoordynowanego planowania i eksploatacji systemu. W lipcu 2020 r. Komisja przyjęła również strategię w zakresie wodoru, w której przedstawiła swoją wizję znacznego zwiększenia roli czystego wodoru jako nośnika energii. Strategia zakłada dążenie do zapewnienia konkurencyjności kosztowej odnawialnych i niskoemisyjnych paliw wodorowych i syntetycznych paliw wodoropochodnych. Wraz ze strategią dotyczącą wodoru Komisja uruchomiła również europejski sojusz na rzecz czystego wodoru. Nowe ambicje klimatyczne i gruntowne zmiany niezbędne do funkcjonowania systemu energetycznego UE wymagają również nowej wizji infrastruktury energetycznej UE. W związku z tym Komisja prowadzi przegląd wytycznych dotyczących transeuropejskich sieci energetycznych. Chociaż nadal będzie się koncentrować na infrastrukturze elektroenergetycznej, która jest niezbędna do wprowadzania energii ze źródeł odnawialnych, ustanowi również ramy służące lepszemu wdrażaniu innowacyjnych technologii i infrastruktury, takich jak inteligentne sieci, sieci wodorowe lub zintegrowane sieci przesyłowe morskiej energii wiatrowej Odegra to również istotną rolę w przechodzeniu na zrównoważoną i inteligentną mobilność w UE. 3.2.Ambitniejszy cel klimatyczny Aktualizacja ram polityki W związku z ambicją UE, by do 2050 r. osiągnąć neutralność klimatyczną, we wrześniu 2020 r. Komisja przyjęła komunikat w sprawie ambitniejszego celu klimatycznego dla Europy do 2030 r. oraz zmieniony wniosek dotyczący Europejskiego prawa o klimacie, aby zwiększyć poziom ambicji UE w zakresie klimatu do 2030 r. z co najmniej 40 % redukcji emisji gazów cieplarnianych w porównaniu z 1990 r. do co najmniej 55 %, z uwzględnieniem emisji i pochłaniania. W komunikacie przedstawiono również działania wymagane we wszystkich sektorach gospodarki i rozpoczęto proces przeglądu kluczowych instrumentów ustawodawczych do czerwca 2021 r., aby osiągnąć ten zwiększony poziom ambicji. Komisja pracuje również nad nowymi przepisami dotyczącymi fluorowanych gazów cieplarnianych i substancji zubożających warstwę ozonową, które mają zostać przedstawione do końca 2021 r. W Zielonym Ładzie zapowiedziano również przyjęcie nowej, bardziej ambitnej strategii UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu. Oddziaływanie zmian klimatu jest już odczuwalne w sektorze energetycznym, np. jako mniejsza przewidywalność wytwarzania energii wodnej lub nawet konieczność zamykania niektórych elektrowni jądrowych ze względu na niedostatek wody chłodzącej podczas dotkliwych susz. Przyszłość niesie ze sobą ogromne wyzwania. Ponadto Zielony Ład obejmuje Europejski Pakt na rzecz Klimatu. Jego celem jest zaangażowanie jednostek i społeczności w działania na rzecz klimatu. Opierając się na dotychczasowych inicjatywach, pakt na rzecz klimatu stworzy przestrzeń do opracowania nowych działań w dziedzinie klimatu, wymiany informacji, rozpoczęcia działań oddolnych oraz przedstawienia rozwiązań, które inni będą mogli zastosować. Komisja przyjęła również komunikat dotyczący strategii UE na rzecz ograniczenia emisji metanu. W ramach tej strategii przedstawione zostaną propozycje mające pomóc w osiągnięciu redukcji emisji metanu w UE, a także propagować i wspierać podobne działania na całym świecie. Obejmuje ona wszystkie główne sektory emitujące metan, czyli rolnictwo, energetykę i odpady. Jeśli chodzi o energetykę, strategia koncentruje się na usprawnieniu pomiarów, solidnej i przejrzystej sprawozdawczości oraz wiarygodnej weryfikacji emisji metanu. Większe ambicje klimatyczne powodują konieczność bezprecedensowego zwiększenia produkcji energii ze źródeł odnawialnych. Jak zapowiedziano w Zielonym Ładzie, kluczową rolę pod tym względem odegra morska energia odnawialna. Aby ułatwić ten proces, jesienią 2020 r. Komisja przyjmie strategiczną wizję dotyczącą energii morskiej wytwarzanej z naturalnych i czystych źródeł, takich jak wiatr, energia słoneczna, fale i pływy. Zrównoważone paliwa alternatywne przyczynią się również do przejścia na bardziej zrównoważony system transportu. Komisja wkrótce przedstawi strategię na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności i pracuje już nad inicjatywami mającymi na celu zwiększenie podaży i upowszechnienie zrównoważonych paliw alternatywnych, zwłaszcza w transporcie lotniczym i wodnym. Przegląd przekazanych przez państwa członkowskie informacji na temat długoterminowych strategii dekarbonizacji Wszystkie strony porozumienia paryskiego proszono o przedstawienie do 2020 r. długoterminowych strategii rozwoju niskoemisyjnego, sięgających połowy bieżącego stulecia. W rozporządzeniu w sprawie zarządzania nakłada się na państwa członkowskie obowiązek przygotowania i przedłożenia Komisji do dnia 1 stycznia 2020 r. ich długoterminowych strategii z co najmniej 30-letnią perspektywą. Do tej pory tylko 16 państw członkowskich przedstawiło swoje długoterminowe strategie. Trzynaście z nich odnosi się bezpośrednio lub pośrednio do neutralności klimatycznej , zaś pozostałe trzy mają na celu zmniejszenie emisji o 80 % – 95 % w porównaniu z 1990 r. Często brakuje jednak jednoznacznego określenia terminu realizacji ogólnego celu, a w wielu przypadkach nie jest jasne, czy wyznaczone przez państwa członkowskie wartości docelowe są prawnie wiążące. Obowiązki w zakresie sprawozdawczości także różnią się w poszczególnych państwach członkowskich. W związku z tym Komisja nie może jeszcze szczegółowo ocenić, czy długoterminowe strategie krajowe wystarczą do zbiorowego osiągnięcia unijnego celu neutralności klimatycznej, ani podać informacji na temat wszelkich zbiorczych rozbieżności.