Sprawozdanie roczne z działalności Unii Europejskiej w zakresie badań naukowych i rozwoju technologicznego w 2010 r.

INFORMACJE OGÓLNE DOTYCZąCE SPRAWOZDANIA ROCZNEGO Z DZIAłALNOśCI W ZAKRESIE BADAń NAUKOWYCH I ROZWOJU TECHNOLOGICZNEGO

Sprawozdanie roczne z działalności Unii Europejskiej w zakresie badań naukowych i rozwoju technologicznego opracowano zgodnie z art. 190 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE).

Ujęto w nim również wybrane informacje dotyczące działalności w zakresie badań naukowych prowadzonych na mocy traktatu Euratom, mimo że formalnie wykraczają poza zakres niniejszego sprawozdania.

Szersze tło w 2010 R.

W czerwcu 2010 r. Rada Europejska[1] zatwierdziła strategię „Europa 2020” jako plan UE na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia na najbliższą dekadę. Określono w niej sposób wyjścia Europy z kryzysu poprzez skoncentrowanie się na inteligentnym i zrównoważonym rozwoju sprzyjającym włączeniu społecznemu. Strategię wspiera siedem inicjatyw przewodnich, które mają być katalizatorem postępu dla każdego zagadnienia priorytetowego. Określono pięć głównych celów, które będą pełnić rolę kamieni milowych świadczących o sukcesie.

Jedną z podstaw strategii jest konieczność poprawy jakości badań i potencjału innowacyjnego Europy. Kluczowym celem jest poprawa sytuacji w zakresie badań naukowych i rozwoju, w szczególności podniesienie intensywności działań w tym zakresie do 3 %.

Wprawdzie w ostatniej dekadzie w UE jako całości nie udało się osiągnąć znaczącego postępu w dążeniu do docelowego poziomu wynoszącego 3 %[2], ale jego wyznaczenie skupiło uwagę wszystkich państw członkowskich na konieczności zwiększenia inwestycji w badania naukowe i rozwój zarówno przez sektor publiczny, jak i prywatny. W wyniku tego inwestycje te realnie wzrosły we wszystkich 27 krajach UE[3]. Tym niemniej ogólna intensywność działań w zakresie badań naukowych i rozwoju wynosi w Europie zaledwie 2 % (Eurostat 2009 r.).

W październiku 2010 r. Komisja przyjęła komunikat „Projekt przewodni strategii Europa 2020: Unia innowacji”[4], w którym określiła strategiczne i zintegrowane podejście do kwestii badań naukowych i innowacji. W listopadzie Rada[5] (a następnie Rada Europejska z lutego 2011 r.) wyraziła poparcie dla tej inicjatywy, podkreślając w szczególności potrzebę stworzenia w Europie odpowiednich warunków dla sprzyjającego innowacjom środowiska konkurencyjnego na rynku globalnym.

W „Przeglądzie budżetu UE”[6] Komisja przedstawiła opinię na temat struktury i celu przyszłego budżetu Unii i zapowiedziała planowany wniosek dotyczący następnych wieloletnich ram finansowych. Celem projektu skupionego na inteligentnej konsolidacji fiskalnej jest przygotowanie budżetu zorientowanego na przyszłość, opracowanego z myślą o wspieraniu realizacji strategii „Europa 2020”, opartego na kluczowych zasadach, takich jak realizacja najważniejszych priorytetów politycznych czy wartość dodana UE, i ukierunkowanego na wyniki. Badania naukowe i rozwój, które zajmują centralną pozycję w polityce gospodarczej i przyczyniają się do wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy, uznano na najbardziej trwały czynnik umożliwiający osiągnięcie postępów.

Co najważniejsze, w przeglądzie budżetu zaproponowano opracowanie wspólnych ram strategicznych w celu finansowania w przyszłości wszystkich działań UE w zakresie badań naukowych i innowacji. Jak następnie określono w zielonej księdze, ramy te mają na celu opracowanie spójnego zestawu instrumentów umożliwiających sprawne finansowanie wzdłuż całego łańcucha innowacji, od etapu badań naukowych poprzez rozwój technologiczny aż po prezentację i wprowadzenie na rynek.

„UNIA INNOWACJI” I OSIąGNIęCIA POLITYKI W ZAKRESIE EUROPEJSKIEJ PRZESTRZENI BADAWCZEJ (EPB)

Wprowadzając strategię „Unia innowacji”, Europa przyjęła strategiczny i zintegrowany sposób podejścia do innowacji, w którym takie cele, jak podniesienie konkurencyjności i sprostanie wyzwaniom społecznym wzmacniają się nawzajem, a dążenie do innowacyjności określa formułowanie i realizację polityki we wszystkich dziedzinach.

Kluczowym elementem jej realizacji są europejskie partnerstwa na rzecz innowacji łączące wszystkie strony zainteresowane cyklem innowacyjnym, w ramach których ma miejsce integracja europejskich działań ukierunkowanych na pilne wyzwania społeczne, przy jednoczesnym przyspieszeniu wprowadzania nowych technologii i produktów na rynek europejski.

Monitorowanie postępu w zakresie innowacji

W odpowiedzi na wniosek Rady Europejskiej z czerwca 2010 r. dotyczący opracowania nowego wskaźnika do celów monitorowania postępu w zakresie innowacji panel wysokiego szczebla, złożony z przedstawicieli wiodących innowacyjnych przedsiębiorstw i ekonomistów, zbadał dostępność i jakość ewentualnych wskaźników i ich możliwości techniczne. Uwzględniono przy tym potrzebę uniknięcia powielenia celu w zakresie intensywności działań badawczych i rozwoju na poziomie 3 %, skoncentrowania się na wynikach i skutkach oraz zapewnienia porównywalności na poziomie międzynarodowym.

Po zapoznaniu się z pracami panelu i po konsultacji z państwami członkowskimi zaproponowano w ramach „Unii innowacji” wskaźnik oparty na udziale w gospodarce szybko rozwijających się, innowacyjnych przedsiębiorstw jako środek koncentrujący się na krytycznej luce, którą UE musi zapełnić, jeżeli chce dogonić światowych liderów innowacji.

Poprawa warunków ramowych

Jednym z obszarów priorytetowych w ramach „Unii innowacji” jest radykalna poprawa otoczenia biznesowego, które stanowi podstawę prywatnych inwestycji w badania naukowe i innowacje. Wymaga to ustanowienia szeregu kluczowych warunków ramowych. W ramach „Unii innowacji” podkreślono następujące cele priorytetowe, uznane również przez Radę Europejską:

w dziedzinie normalizacji : zmiana europejskiego systemu normalizacji w celu uczynienia go szybszym i bardziej efektywnym w zakresie zapewnienia interoperacyjnych norm, w szczególności w sektorze TIK;

w dziedzinie zamówień publicznych : lepsze stosowanie obowiązujących przepisów i opracowanie inicjatywy badawczej na rzecz małych przedsiębiorstw w celu promocji wprowadzania na rynek innowacyjnych produktów i ich użytkowania;

w dziedzinie własności intelektualnej : przyjęcie patentu europejskiego i utworzenie unijnego rynku wiedzy dla ułatwienia jej wykorzystywania[7].

Ułatwienie przedsiębiorstwom innowacyjnym dostępu do finansowania

W 2010 r. brak dostępu do finansowania nadal stanowił główną przeszkodę w osiągnięciu europejskiego celu w zakresie inwestycji w badania naukowe i innowacje.

Zobowiązania przyjęte w ramach „Unii innowacji” w celu stawienia czoła tej sytuacji obejmują opracowanie unijnych instrumentów finansowych następnej generacji, aby umożliwić zapełnienie luk rynkowych i przyciągnięcie znacznie większych funduszy prywatnych przeznaczonych na badania naukowe i innowacje; wprowadzenie systemu zapewniającego funduszom podwyższonego ryzyka ustanowionym w dowolnym państwie członkowskim swobodę działania i inwestowania na obszarze całej UE; ułatwienie innowacyjnym przedsiębiorstwom znalezienia odpowiednich inwestorów w UE; oraz przegląd zasad pomocy państwa w zakresie badań naukowych i rozwoju oraz innowacji w celu określenia form innowacji, którym można udzielić odpowiedniego wsparcia.

Instrumenty finansowe następnej generacji będą opierać się na znacznym sukcesie mechanizmu finansowania opartego na podziale ryzyka[8] (RSFF) w ramach siódmego programu ramowego, oraz na innych programach na poziomie UE.

Stawianie czoła wyzwaniom społecznym: europejskie partnerstwa innowacyjne

Ideę europejskich partnerstw innowacyjnych wprowadzono w ramach „Unii innowacji” wraz z propozycją zainicjowania pilotażowego europejskiego partnerstwa innowacyjnego na rzecz aktywnego starzenia się w dobrym zdrowiu. Europejskie partnerstwa innowacyjne mają na celu zapewnienie wszystkich odpowiednich środków po stronie podaży i popytu i ich koordynację. Jednym z istotnych aspektów jest zajęcie się kwestią utrudnień regulacyjnych lub finansowych i usprawnienie istniejących środków wsparcia w celu zapewnienia szybkiego wejścia innowacyjnych produktów i rozwiązań na rynek.

W następstwie wsparcia udzielonego przez Radę w listopadzie 2010 r.[9] Komisja zapoczątkowała konsultacje z zainteresowanymi stronami na temat zakresu i treści pilotażowego europejskiego partnerstwa innowacyjnego i w dokumencie zawierającym często zadawane pytania przedstawiła w zarysie ustalenia dotyczące zarządzania kolejnymi partnerstwami i kryteria ich wyboru. Rada Europejska zatwierdziła pilotażowe partnerstwo w dniu 4 lutego 2011 r.

3.5. Realizacja europejskiej przestrzeni badawczej (EPB)

3.5.1. Zarządzanie EPB

Proces lublański[10] ma na celu usunięcie mankamentów i niewydolności europejskiego systemu badań naukowych wynikających z rozdrobnienia, braku spójności i koordynacji oraz ograniczeń w swobodnym przepływie wiedzy poprzez wspólne działania i pięć partnerstw zawartych w ramach EPB między państwami członkowskimi a UE.

W ramach „Unii innowacji” ogłoszono, że w 2012 r. Komisja przedstawi projekt nowych ram EPB. Określi w nim najważniejsze utrudnienia, które uniemożliwiają rozwój systemu badań naukowych adekwatnego do aspiracji UE w zakresie gospodarki opartej na wiedzy oraz sposoby ich przezwyciężenia. W celu wprowadzenia tych ram Komisja przeprowadzi analizę możliwości wykorzystania wzmocnionych podstaw prawnych EPB zawartych w traktacie lizbońskim.

Kolejnym istotnym krokiem w zakresie ogólnego zarządzania EPB było przyjęcie nowego mandatu dla CREST, który zmienił nazwę na Komitet Europejskiej Przestrzeni Badawczej[11] (European Research Area Committee – ERAC) w celu lepszego odzwierciedlenia znaczenia przykładanego obecnie do EPB[12].

3.5.2. Naukowcy

W 2010 r. grupa sterująca ds. zasobów ludzkich i mobilności nadal odgrywała aktywną rolę w realizacji europejskiego partnerstwa na rzecz naukowców. Dzięki krajowym planom działania wiele państw przyczyniło się do postępu w dążeniu do bardziej otwartego i jednolitego unijnego rynku pracy dla naukowców. Zawarto umowę dotyczącą monitorowania realizacji tych działań, w tym opracowania w ciągu najbliższych trzech lat rocznych sprawozdań z postępu.

Pozostałe główne działania obejmują opracowanie ram obejmujących etapy kariery naukowców, zbadanie możliwości utworzenia ogólnoeuropejskich funduszy emerytalnych dla naukowców, badanie schematów mobilności i ścieżek kariery naukowców w UE (MORE) oraz rozszerzenie narzędzia EURAXESS-Links przeznaczonego dla europejskich naukowców pracujących za granicą na Indie i Singapur.

Spoglądając w 2011 r. w przyszłość można stwierdzić, że promowane będzie dążenie do wprowadzenia porównywalnej struktury kariery naukowej, kontynuowane będą wysiłki na rzecz ułatwień w utworzeniu ogólnoeuropejskiego funduszu emerytalnego i zbadana zostanie koncepcja wprowadzenia karty naukowca w celu utworzenia europejskiego systemu rejestracji i informacji.

3.5.3. Inicjatywa w zakresie wspólnego planowania

Na podstawie konkluzji Rady z grudnia 2009 r. zapoczątkowano pilotażową inicjatywę w zakresie wspólnego planowania w zakresie chorób neurodegeneracyjnych i wybrano kolejne trzy zagadnienia do uwzględnienia w inicjatywach, w sprawie których Komisja przyjęła zalecenia; wybrane zagadnienia to: rolnictwo, bezpieczeństwo żywnościowe i zmiana klimatu; dziedzictwo kulturalne a zmiany globalne; zdrowe odżywianie warunkiem zdrowego życia. Rada zapoczątkowała trzy inicjatywy w zakresie wspólnego planowania na sesji w październiku 2010 r.

Grupa wysokiego szczebla ds. wspólnego planowania określiła drugi zestaw sześciu inicjatyw w zakresie wspólnego planowania, zatwierdzonych przez Radę w maju 2010 r.:

1) Długie lata, lepsze życie – potencjał i wyzwania związane ze zmianami demograficznymi;

2) Wyzwania powodowane przez drobnoustroje – pojawiające się zagrożenie dla ludzkiego zdrowia;

3) Zdrowe i urodzajne morza i oceany;

4) Woda jako wyzwanie dla zmieniającego się świata;

5) Łączenie wiedzy o klimacie z korzyścią dla Europy;

6) Zurbanizowana Europa – globalne wyzwania, lokalne rozwiązania.

W konkluzjach z listopada 2010 r. Rada z zadowoleniem przyjęła pierwsze dwuletnie sprawozdanie dotyczące wspólnego planowania, łącznie z dobrowolnymi wytycznymi w sprawie warunków ramowych, obejmujące przegląd postępu i wytyczające przyszłość procesu wspólnego planowania.

3.5.4. Infrastruktura badawcza

Rozporządzenie określające ramy prawne konsorcjum na rzecz Europejskiej Infrastruktury Badawczej (ERIC)[13] opracowano w celu ułatwienia powoływania i działania dużych infrastruktur badawczych obejmujących kilka krajów europejskich. Jednak do tej pory jednolita i terminowa realizacja rozporządzenia dotyczącego ERIC nadal stanowi wyzwanie w różnych państwach członkowskich. Pierwszy wniosek o ustanowienie ERIC złożono w październiku 2010 r.; natomiast w w marcu 2011 r. ustanowiono SHARE ERIC (konsorcjum na rzecz europejskiej infrastruktury badawczej dla badania dotyczącego zdrowia, starzenia i przechodzenia na emeryturę w Europie)[14]

W 2010 r. odnotowano znaczący postęp w realizacji planu działania Europejskiego Forum Strategii ds. Infrastruktur Badawczych (ESFRI), w szczególności dzięki projektom fazy przygotowawczej, finansowanym w ramach zagadnienia „Infrastruktura badawcza” 7PR. W 2010 r. zawarto dziesięć porozumień, a projekty weszły lub wkrótce wejdą w fazę realizacji.

ESFRI osiągnęło sukces w roli inkubatora, zapoczątkowując tworzenie nowych infrastruktur i opracowując wspólne podejście do EPB, ale obecnie należy zająć się kwestią zrównoważonego rozwoju ogólnoeuropejskich infrastruktur badawczych w dłuższej perspektywie. Standardy doskonałości należy rozszerzyć na działanie już istniejących infrastruktur, aby można było wspierać ocenę i ustalanie priorytetów w odniesieniu do wszystkich ogólnoeuropejskich infrastruktur badawczych. Powołano więc grupę roboczą w celu opracowania i zgłoszenia w 2011 r. propozycji ram metodologicznych przeznaczonych do oceny i ustalania priorytetów.

3.5.5. Zewnętrzny wymiar EPB

W 2010 r. europejskie partnerstwo na rzecz międzynarodowej współpracy naukowo-technicznej, które ma na celu zwiększenie spójności między UE a państwami członkowskimi, nadal stanowiło kluczowy element działań podejmowanych w tej dziedzinie przez Unię. Strategiczne forum międzynarodowej współpracy naukowo-technicznej (SFIC) gwarantuje postęp w ramach tego partnerstwa.

Szczególną uwagę poświęcono wdrożeniu pilotażowej inicjatywy na rzecz Indii, dotyczącej wyzwań związanych z wodą i biozasobami, ukierunkowanej na opracowanie w 2011 r. strategicznego planu badań i innowacji obejmującego UE, państwa członkowskie i Indie. Forum SFIC określiło ponadto kolejne wspólne priorytety UE i państw członkowskich poprzez rozpoczęcie dodatkowych skoordynowanych lub wspólnych inicjatyw pilotażowych z Chinami i Stanami Zjednoczonymi.

3.5.6. Transfer wiedzy

Grupa robocza ERAC ds. transferu wiedzy promuje i monitoruje realizację rezolucji Rady dotyczącej zalecenia Komisji i kodeksu praktyk w zakresie transferu wiedzy[15]. Grupa ułatwia wymianę wiedzy i w 2010 r. złożyła pierwsze sprawozdanie, w którym określiła inicjatywy podejmowane i planowane na poziomie krajowym mające na celu realizację zalecenia. Odnotowała postępy w pracy nad przygotowaniem wytycznych dla stron zainteresowanych kwestią transferu wiedzy i zarządzania własnością intelektualną w zakresie międzynarodowej współpracy badawczej, a także odpowiednich wskaźników.

Ponadto Komisja zapoczątkowała trzyletnie badanie monitorujące środki stosowane przez państwa członkowskie na podstawie zalecenia oraz ich skutki. Aby zaangażować zainteresowane strony, w listopadzie 2010 r. Komisja zorganizowała trzecie przeznaczone dla nich forum.

3.5.7. Wyższe uczelnie: plan modernizacji

W 2010 r. przeprowadzono wiele działań w zakresie partnerskiego uczenia się, dotyczących pięciu zagadnień wchodzących w skład planu modernizacji wyższych uczelni[16], a ich ogólne wyniki omówiono w październiku na zorganizowanej przez prezydencję belgijską konferencji zatytułowanej „Warunki sprzyjające osiągnięciu doskonałości na wyższych uczelniach i w innych organizacjach badawczych”. W marcu 2011 r. odbyło się seminarium ERAC zorganizowane w celu podsumowania wniosków i omówienia sposobów przekazania wyników, aby mogły zostać ujęte w procesie politycznym.

W tym czasie powstała platforma dla zainteresowanych stron w celu opracowania wspólnych zasad dotyczących zewnętrznego finansowania badań naukowych. Sporządzone w wyniku tego sprawozdanie dostarcza argumenty do wykorzystania w debatach politycznych, np. w pracach przygotowawczych nad ramami EPB i w komunikacie następczym dotyczącym kolejnych działań w zakresie planu modernizacji szkolnictwa wyższego.

Siódmy program ramowy

Wdrożenie programów prac na 2010 r.

W 2010 r. ogłoszono 63 zaproszenia do składania wniosków, a całkowity orientacyjny budżet przeznaczony na ten cel wyniósł 3,9 mld EUR. Ogółem otrzymano 12 397 kwalifikujących się wniosków, spośród których do finansowania wybrano 2 582 wniosków[17], co daje wskaźnik powodzenia na poziomie 21 %.

We wszystkich kwalifikujących się wnioskach wzięło udział 57 315 uczestników, przy czym całkowity koszt projektów wyniósł 23,3 mld EUR, a całkowity wymagany wkład finansowy UE 17,8 mld EUR. Łączna liczba uczestników objętych zakresem wybranych wniosków wyniosła 13 710 uczestników, przy całkowitych kosztach projektu na poziomie 5,2 mld EUR oraz całkowitym wymaganym wkładzie finansowym UE wynoszącym 3,8 mld EUR. Biorąc pod uwagę liczbę uczestników, ogólnie wskaźnik powodzenia wyniósł 24 %.

Programy prac na 2011 r.

Programy prac na 2011 r. zostały przyjęte w dniu 19 lipca 2010 r. i obejmowały zaproszenia do składania wniosków na kwotę inwestycji UE w badania naukowe i innowacje na poziomie prawie 6,4 mld EUR. Były to pierwsze programy prac 7PR po opublikowaniu strategii „Europa 2020”. Programy te zawierały następujące elementy:

- przyznanie najwyższego priorytetu małym i średnim przedsiębiorstwom (MŚP). MŚP otrzymają prawie 800 mln EUR i po raz pierwszy dla kilku zagadnień wprowadzono wyodrębnione budżety;

- w zakresie zdrowia jedna trzecia ogólnego budżetu na 2011 r. będzie przeznaczona na nadzorowane przez naukowców próby kliniczne ukierunkowane na szybsze wprowadzanie nowych leków na rynek;

- kwota około 1,1 mld EUR na finansowanie ICT będzie pomocna w realizacji europejskiej agendy cyfrowej, poświęconej takim wyzwaniom, jak starzenie się społeczeństwa i gospodarka niskoemisyjna, poprzez skoncentrowanie się na sieci i infrastrukturze usługowej następnej generacji, systemach robotyki, elementach elektronicznych i fotonicznych, technologiach cyfrowych i Internecie przyszłości;

- zaproszenie do składania wniosków „Ocean przyszłości: łączenie możliwości badawczych w celu sprostania wyzwaniom w zagospodarowaniu oceanów” odnosi się do kilku zagadnień;

- w następstwie szczytu UE–Ameryka Łacińska i Karaiby w 2010 r.[18] szczególną uwagę zwrócono na udział podmiotów badawczych z tego regionu;

- ponad 1,3 mld EUR przeznaczono dla najbardziej kreatywnych naukowców wybranych przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych;

- prawie 750 mln EUR przeznaczono na kształcenie i rozwój kariery naukowców, w tym mobilność transgraniczną i międzysektorową w ramach działań Marie Curie.

Powiązane inicjatywy

W odniesieniu do inicjatyw opartych na art. 185 wyniki okresowej oceny wspólnego programu w zakresie życia wspieranego przez otoczenie potwierdziły powodzenie połączenia wysiłków 23 krajów partnerskich na rzecz wspólnego celu, jakim jest finansowanie innowacyjnych projektów opartych na technologiach TIK, których beneficjentami są osoby starsze, oraz wspieranie przemysłu europejskiego. W 2010 r. w ramach tego programu ogłoszono trzecie zaproszenie do składania wniosków, którego całkowity budżet wynosił 55 mln EUR, z czego 23 mln EUR stanowił wkład UE.

W 2010 r. program Eurostars nadal z powodzeniem przyciągał europejskie MŚP prowadzące działalność w dziedzinie badań naukowych i rozwoju, a w piątym zaproszeniu do składania wniosków liczba uczestników wzrosła o 10 %. W tym samym roku miała miejsce okresowa ocena programu. Stwierdzono, że Eurostars jest dobrym programem podnoszącym wartość europejskich MŚP prowadzących działalność w dziedzinie badań naukowych i rozwoju, ale nadal istnieją możliwości jego poprawy.

UE zainwestowała 48 mln EUR w Europejski Program Badań Metrologicznych (EMRP) obejmujący europejskie badania naukowe w dziedzinie metrologii. Obecnie w trzecim roku realizacji EMRP obejmuje 44 % wszystkich badań prowadzonych w tej dziedzinie w ramach EPB.

Parlament Europejski i Rada przyjęły decyzję w sprawie Wspólnego Programu Badań Morza Bałtyckiego (BONUS)[19].

Prywatne przedsiębiorstwa otrzymują wsparcie finansowe na badania naukowe i innowacje za pośrednictwem mechanizmu finansowania opartego na podziale ryzyka (RSFF). Pod koniec 2010 r. kwota pożyczek udzielonych przez RSFF sięgała 6,305 mld EUR przyznanych na 67 projektów.

W połowie okresu programowania (koniec 2010 r.) RSFF uzyskał pozytywną ocenę okresową[20] i znacznie przekracza planowany zakres realizacji, a poziom popytu przewyższa początkowe oczekiwania. RSFF przyciągnął inwestycje warte ponad 32 razy więcej niż wkład z budżetu UE. W liczbach bezwzględnych oznacza to, że mimo kryzysu finansowego i gospodarczego w latach 2007–2010, 500 mln EUR z budżetu UE przyciągnęło inwestycje wartości 16 mld EUR.

W 2010 r. zrealizowano wiele kluczowych etapów projektu ITER[21] dzięki wspólnemu przedsięwzięciu na rzecz rozwoju energii termojądrowej „Fusion for Energy”[22]. W następstwie porozumienia Rady ITER z lipca 2010 r. w sprawie podstawowych założeń, które dotyczy zakresu, harmonogramu i kosztu projektu, Euratom współpracuje ze wszystkimi stronami uczestniczącymi w projekcie ITER nad kolejnymi krokami, które mają na celu usprawnienie zarządzania, ograniczenie kosztów i odpowiednie zmniejszenie zagrożenia. Prace te będą kontynuowane w 2011 r.

Najważniejsze fakty

Okresowa ocena 7PR

Okresową ocenę 7PR przeprowadziła grupa dziesięciu niezależnych ekspertów, którzy przyjrzeli się projektowi, realizacji i pierwszym wynikom programu. Ich praca opierała się na obszernym zestawie badań i raportów, ale uwzględniono w niej również wywiady z zainteresowanymi stronami i z pracownikami Komisji. Dodatkowo latem 2010 r. grupa ekspertów zorganizowała szerokie i otwarte konsultacje z zainteresowanymi stronami za pośrednictwem Internetu.

Eksperci przedłożyli końcowe sprawozdanie w dniu 15 listopada 2010 r.[23], a jego ogólnym kluczowym przesłaniem jest stwierdzenie, że 7PR znajduje się na właściwym kursie i wnosi znaczący wkład w europejską naukę i EPB.

Sprawozdanie wskazuje na bardzo pozytywne wyniki uzyskane do tej pory w ramach 7PR, ale określa też istniejące wyzwania. Wyszczególniono je w 10 zaleceniach obejmujących takie kwestie, jak potrzeba lepszej integracji bazy badawczej przy jednoczesnym zapewnieniu lepszego rozdziału między bazą na poziomie UE i na poziomach krajowych; utrzymanie poziomu finansowania na obecnej wysokości; dokonanie dużego kroku w kierunku uproszczenia programu; rozważenie moratorium na nowe instrumenty badawcze; oraz podstawowy przegląd strategii międzynarodowej współpracy badawczej.

Formalną odpowiedź Komisji[24] przyjęto w dniu 9 lutego 2011 r. W jej strukturze uwzględniono każde z 10 zaleceń grupy ekspertów. Zawarto w niej szczegółowe informacje na temat działań, jakie należy podjąć lub zaproponować, oraz wskazówek, jakimi należy się kierować.

W niektórych przypadkach w odpowiedzi odnotowano ograniczenia w odniesieniu do wyników, jakie Komisja może uzyskać samodzielnie, oraz możliwość zwrócenia się z wnioskiem o wsparcie do innych instytucji i państwa członkowskich w celu opracowania wspólnych sposobów podejścia. Zatwierdzono w niej też wnioski grupy ekspertów dotyczące celów i realizacji przyszłych programów finansowania. Podkreślono wynikającą stąd konieczność wspierania realizacji strategii „Europa 2020”, łącznie z celami określonymi w „Unii innowacji” oraz w powiązanych inicjatywach przewodnich.

Uproszczenie

Rok 2010 był punktem zwrotnym w poszukiwaniu stanu optymalnej równowagi między obawami związanymi z jednej strony z uproszczeniem przepisów, a z drugiej - z pewnością. Pomimo osiągniętego do tej pory znaczącego postępu informacje zwrotne od zainteresowanych stron nadal świadczą o określonych obawach związanych ze złożonym charakterem przepisów zawartych w programach ramowych i obciążeniem administracyjnym. Zarówno wśród zainteresowanych stron, jak i w instytucjach UE dostrzega się konieczność dalszych wysiłków na rzecz jeszcze większego uproszczenia i podniesienia efektywności planowania programów, zarządzania nimi, ich procedur i narzędzi.

Komisja przeprowadziła dogłębną analizę możliwości kompleksowego uproszczenia programów badawczych. Jej wyniki ogłoszono publicznie w komunikacie z dnia 29 kwietnia 2010 r. o uproszczeniach w realizacji programów ramowych w zakresie badań naukowych[25]. Również w projekcie zmiany rozporządzenia finansowego[26] rozważono kwestię docelowego uproszczenia.

Wiele spośród środków przedstawionych przez Komisję zyskało ogólne poparcie, a w ostatnim kwartale 2010 r. działania dotyczące uproszczenia koncentrowały się na określeniu krótkoterminowych środków możliwych do wprowadzenia jeszcze w ramach 7PR. W związku z tym Komisja przedstawiła pakiet instrumentów upraszczających 7PR, który został przyjęty w dniu 24 stycznia 2011 r.[27] Obecnie trwają intensywne prace nad wprowadzeniem większych zmian w związku z opracowywaniem kolejnych programów w zakresie badań naukowych i innowacji.

Funkcjonowanie wspólnych inicjatyw technologicznych

Funkcjonowanie pięciu obecnie realizowanych wspólnych inicjatyw technologicznych (WIT) opiera się na art. 187 TFUE (poprzednio art. 171 TWE). Inicjatywy te zostały wdrożone w ramach 7PR jako nowy mechanizm prowadzenia badań naukowych na poziomie UE.

Wspólne przedsiębiorstwo na rzecz inicjatywy w zakresie leków innowacyjnych (IMI) obejmuje partnerstwo między Komisją a EFPIA – europejską organizacją reprezentującą przemysł farmaceutyczny działający na podstawie badań naukowych; partnerstwo to ma na celu poprawę stanu zdrowia obywateli poprzez zajęcie się kwestią przedkonkurencyjnych ograniczeń w rozwoju leków. Przewiduje się, że wkład rzeczowy wnoszony przez przemysł farmaceutyczny będzie miał ogółem wartość 1 mld EUR, a UE wniesie z budżetu wkład pieniężny w tej samej wysokości. Rok 2010 był pierwszym rokiem pełnej działalności biura wykonawczego IMI.

Pierwszą okresową ocenę inicjatywy przeprowadzono pod koniec 2010 r. Eksperci ogólnie pozytywie ocenili to największe na świecie publiczno-prywatne partnerstwo w zakresie badań naukowych w dziedzinie zdrowia. Zalecono dalsze wzmacnianie funkcjonowania IMI.

W roku 2010 wzmocniono wspólne przedsiębiorstwo na rzecz technologii ogniw paliwowych i technologii wodorowych (FCH) przez przyznanie mu autonomii. W tym samym roku opracowano zmianę rozporządzenia Rady. W zmianie uwzględniono fakt, że trzecim członkiem FCH zostało zrzeszenie podmiotów badawczych, które zaproponowało, aby wkład rzeczowy wnoszony przez uczestniczące w projektach organizacje badawcze był traktowany na takich samych zasadach, jak wkład wnoszony przez przemysł.

Właśnie trwa pierwsza ocena okresowa FCH. Sprawozdanie końcowe jest planowane na wiosnę 2011 r.

Po uzyskaniu autonomii w 2009 r. wspólne przedsiębiorstwo „Czyste niebo” (aeronautyka i transport lotniczy) osiągnęło w 2010 r. stan funkcjonowania w warunkach ustalonych. W ciągu roku ogłoszono i oceniono 5 zaproszeń do składania wniosków. Ponadto przedsiębiorstwo „Czyste niebo” pomyślnie zawarło 7 umów o dotacje dla członków (z podaniem beneficjentów), które obejmują 75 % jego działalności w zakresie badań naukowych.

W 2010 r. przeprowadzono ocenę okresową przedsiębiorstwa „Czyste niebo”. Ogólnie ocena wypadła pozytywnie, ale zawierała wykaz ponad 40 zaleceń na różnych poziomach.

W 2011 r. planowane jest przedstawienie komunikatu Komisji zawierającego odpowiedzi na sprawozdania z ocen okresowych dotyczące IMI, FCH i „Czystego nieba”.

W 2010 r. wspólne przedsiębiorstwo ARTEMIS w zakresie systemów wbudowanych ogłosiło trzecie zaproszenie do składania wniosków. Ogółem w 2010 r. działania badawczo-rozwojowe przyczyniły się do zainicjowania 10 nowych projektów, których koszt wyniósł 167,5 mln EUR. 50,5 % kosztu projektów pokryli ich uczestnicy, 32,8 % państwa członkowskie ARTEMIS, a 16,7 % wspólne przedsiębiorstwo. Tak więc efekt dźwigni uzyskany przez fundusze unijne wynosi 1:6.

Wspólne przedsiębiorstwo ENIAC w zakresie technologii nanoelektronicznych 2020 uzyskało autonomię w 2010 r. W trakcie tego roku ogłoszono trzecie zaproszenie do składania wniosków. Ogółem w 2010 r. działania badawczo-rozwojowe przyczyniły się do zainicjowania 10 nowych projektów, których koszt wyniósł 201 mln EUR. 56,5 % kosztu projektów pokryli ich uczestnicy, 26,8 % państwa członkowskie ENIAC, a 16,7 % wspólne przedsiębiorstwo. Efekt dźwigni uzyskany przez fundusze unijne wynosi więc 1:6.

Sprawozdanie Komisji dotyczące pierwszej oceny okresowej ARTEMIS i ENIAC przyjęto w dniu 16 grudnia 2010 r.[28]

Prognoza na 2011 R.

W zielonej księdze „Jak zmienić wyzwania w możliwości: wspólne ramy strategiczne dla finansowania unijnego na rzecz badań naukowych i innowacji”[29] Komisja zapoczątkowała w Europie szeroką debatę publiczną w celu zebrania uwag dotyczących wielu kluczowych kwestii, które powinny okazać się pomocne w opracowaniu wspólnych ram strategicznych i określeniu priorytetów dla przyszłych programów UE w zakresie finansowania badań naukowych i innowacji po 2013 r.

W dyskusji poruszono takie tematy, jak procedury wyboru sposobu finansowania w celu rozwiązywania bieżących wyzwań oraz bardziej efektywne sposoby wspierania innowacyjnej działalności przedsiębiorstw europejskich, przy jednoczesnym wzmacnianiu europejskiej bazy naukowej i EPB. Wyniki zostaną przedstawione zainteresowanym stronom i omówione.

Następne unijne programy w zakresie finansowania badań naukowych i innowacji będą elementem wniosków Komisji dotyczących kolejnych wieloletnich ram czasowych, które zostaną przedstawione w czerwcu 2011 r. Oczekuje się przyjęcia przez Komisję do końca 2011 r. wniosków legislacyjnych dotyczących wspólnych ram strategicznych.

Źródła dodatkowych informacji

W celu uzyskania dalszych informacji można skorzystać z następujących publicznie dostępnych źródeł:

- roczne sprawozdania monitorujące w zakresie programu ramowego oraz programów szczegółowych[30];

- sprawozdania z pięcioletniej oceny[31];

- regularne sprawozdania dotyczące najważniejszych danych w dziedzinie nauki, technologii i konkurencyjności[32];

- statystyki na temat nauki i technologii w Europie (Eurostat)[33];

- prace badawcze i analizy publikowane w związku z działalnością i polityką Unii Europejskiej w zakresie badań naukowych[34];

- roczne sprawozdania z działalności dyrekcji generalnych zajmujących się badaniami naukowymi [35];

- praktyczny przewodnik po funduszach UE na badania i innowacje[36]

Większość wyżej wymienionych dokumentów można uzyskać lub zamówić na następujących stronach internetowych:

- Strona internetowa CORDIS: http://cordis.europa.eu;

- Strona internetowa Komisji poświęcona badaniom naukowym: http://ec.europa.eu/research;

- Strona internetowa EPB: http://ec.europa.eu/research/era;

- Strona internetowa „Inwestowanie w badania europejskie”: http://ec.europa.eu/invest-in-research;

- Strona internetowa ERAWATCH: http://cordis.europa.eu/erawatch.

[1] http://ec.europa.eu/europe2020/index_pl.htm

[2] W 2002 r. Rada Europejska wyznaczyła docelowy poziom podniesienia w UE intensywności działań w zakresie badań naukowych i rozwoju do 3 % w 2010 r.

[3] W latach 2000–2009 wzrost w 27 krajach UE wyniósł 25 %.

[4] http://ec.europa.eu/research/innovation-union/index_en.cfm

[5] http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/intm/118028.pdf

[6] http://ec.europa.eu/budget/reform/index_en.htm

[7] W dniu 10 marca 2011 r. Rada wydała upoważnienie do podjęcia wzmocnionej współpracy między państwami członkowskimi UE w dziedzinie tworzenia jednolitego systemu ochrony patentowej.

[8] http://ec.europa.eu/invest-in-research/funding/funding02_en.htm

[9] http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/intm/118028.pdf.

[10] COM(2008) 9076.

[11] ERAC jest dla Rady i Komisji politycznym organem doradczym ds. strategii w zakresie badań naukowych i rozwoju technologicznego.

[12] Rezolucja Rady z dnia 26 maja 2010 r. (3016).

[13] Rozporządzenie Rady nr 723/2009 z dnia 25 czerwca 2009 r.

[14] http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2011:071:0020:0031:EN:PDF

[15] COM(2008) 1329.

[16] Zagadnienia te obejmują: reformę instytucjonalną, szacowanie kosztów projektów badawczych, doskonałość na światowym poziomie, zatrudnianie i karierę młodych naukowców.

[17] Wnioski te spełniły wszystkie kryteria oceny i zostały umieszczone na głównej liście procedury wyboru.

[18] Madryt, 18–19 maja 2010 r.

[19] ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/fp7/art169/docs/art-185-bonus_en.pdf

[20] http://ec.europa.eu/research/evaluations/index_en.cfm

[21] http://www.iter.org/

[22] http://fusionforenergy.europa.eu/

[23] http://ec.europa.eu/research/evaluations/index_en.cfm

[24] COM(2011) 52 wersja ostateczna

[25] COM(2010) 187

[26] COM(2010) 815

[27] COM(2011) 174

[28] COM(2010) 752

[29] http://ec.europa.eu/research/csfri/index_en.cfm

[30] http://ec.europa.eu/research/evaluations/index_en.cfm?pg=fp7-monitoring

[31] http://ec.europa.eu/research/evaluations/index_en.cfm?pg=five-year-assessment

[32] http://ec.europa.eu/research/era/facts/figures/key_figures_en.htm

[33] http://ec.europa.eu/eurostat

[34] http://ec.europa.eu/research/evaluations/index_en.cfm

[35] http://ec.europa.eu/atwork/synthesis/aar/index_en.htm

[36] http://cordis.europa.eu/eu-funding-guide/home_en.html