Posiedzenie trójstronne (grudzień 2021 r.): W dniu 8 grudnia odbyło się kolejne posiedzenie trójstronne w formie wideokonferencji, w którym udział wzięli przedstawiciele Stanów Zjednoczonych, Komisji i zainteresowanych państw członkowskich. Po przystąpieniu Chorwacji do programu znoszenia wiz poproszono ją o podzielenie się zdobytymi doświadczeniami, podkreślając w szczególności przydatność planów działania dostosowanych do potrzeb, dostarczonych przez władze Stanów Zjednoczonych, jako planów postępów. Jeżeli chodzi o niespełnione wymogi bezpieczeństwa amerykańskiego programu znoszenia wiz, wszystkie trzy pozostałe państwa członkowskie były w stanie wykazać dalsze postępy w szeregu obszarów działań przewidzianych w ich odpowiednich planach działania. Pozostały jednak pewne nierozwiązane, bardziej całościowe kwestie. W celu odzwierciedlenia poczynionych postępów władze Stanów Zjednoczonych wezwały trzy państwa członkowskie do przedstawienia zaktualizowanych odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu Stanów Zjednoczonych, co pozwoli Stanom Zjednoczonym na ponowną ocenę planów działania i określenie obszarów, w których nadal konieczne są postępy w celu spełnienia wymogów amerykańskiego programu znoszenia wiz. Jeżeli chodzi o wskaźnik odmowy wydania wizy, ograniczenia związane z podróżą i niska liczba wydanych wiz nadal negatywnie wpływają na te dane.

Posiedzenie ministrów sprawiedliwości i spraw wewnętrznych UE i Stanów Zjednoczonych (czerwiec 2021 r.): Na posiedzeniu ministrów sprawiedliwości i spraw wewnętrznych UE i Stanów Zjednoczonych, które odbyło się w dniach 21–22 czerwca 2021 r. w Lizbonie (Portugalia), zarówno portugalska prezydencja w Radzie Unii Europejskiej, jak i Komisja ponownie podkreśliły znaczenie rozszerzenia amerykańskiego programu znoszenia wiz na wszystkie państwa członkowskie UE. Przypominając o poczynionych postępach, podkreślono, że zapewnienie zniesienia wiz dla pozostałych państw członkowskich wciąż stanowi priorytet polityczny dla obu stron. We wspólnym oświadczeniu wydanym po spotkaniu ministerialnym stwierdzono, że „Stany Zjednoczone i Unia Europejska z zadowoleniem przyjęły postępy poczynione przez cztery państwa członkowskie UE, które nie zostały jeszcze wyznaczone do programu znoszenia wiz, i potwierdziły swoją gotowość do kontynuowania bieżących działań w kontekście procesu trójstronnego i rozmów dwustronnych”. Ponadto wiceprzewodniczący Margaritis Schinas i komisarz Ylva Johansson poruszyli tę kwestię podczas spotkań dwustronnych z sekretarzem Departamentu Bezpieczeństwa Wewnętrznego Alejandrem Mayorkasem, które odbyły się przy okazji posiedzenia ministerialnego.

W wyniku rozmów wszystkie zainteresowane państwa członkowskie zobowiązały się do kontynuowania działań określonych w ich planach działania. Stany Zjednoczone zobowiązały się do doprecyzowania – w razie potrzeby i w świetle podjętych już działań – odpowiednich planów działania.

W ramach trójstronnego posiedzenia służby Komisji przedstawiły mechanizm oceny Schengen, aby uświadomić władzom Stanów Zjednoczonych istnienie przepisów i mechanizmów kontroli UE w tym obszarze. Była to również okazja do wyjaśnienia kwestii, czy państwo członkowskie w pełni stosuje dorobek Schengen oraz dlaczego oceny Schengen powinny być postrzegane jako odrębne od debaty na temat wzajemności wizowej.

Jeżeli chodzi o wymogi bezpieczeństwa, podczas posiedzenia trójstronnego odbyła się kolejna runda rozmów na temat wypracowanych przez władze Stanów Zjednoczonych i dostosowanych do potrzeb każdego z zainteresowanych państw członkowskich planów działania. Wszystkie państwa członkowskie wykazały dalsze postępy w szeregu obszarów działań. Niektóre bardziej całościowe kwestie nadal wymagają jednak rozwiązania. Władze Stanów Zjednoczonych ponownie zwróciły uwagę na potrzebę zwiększenia integralności krajowych systemów wydawania paszportów, w określonym zakresie i w odniesieniu do każdego z zainteresowanych państw członkowskich. Szczególne obawy dotyczyły: istnienia systemów inwestorskich oferujących uproszczone nabywanie obywatelstwa, kwestii nadużyć w biurach paszportowych, różnych kwestii związanych z zarządzaniem danymi biometrycznymi oraz przypadków korupcji w sektorze publicznym.

Posiedzenie trójstronne (czerwiec 2021 r.): w dniach 9–10 czerwca 2021 r. odbyło się trójstronne posiedzenie w formie wideokonferencji, poświęcone kwestii wzajemności wizowej. Uczestniczyli w nim przedstawiciele Stanów Zjednoczonych, Komisji i zainteresowanych państw członkowskich – Bułgarii, Chorwacji, Cypru i Rumunii. Uczestnicy omówili postępy w dążeniu do spełnienia pozostałych wymogów bezpieczeństwa amerykańskiego programu znoszenia wiz oraz postępy w odniesieniu do wskaźników odmów wydania wizy. Podczas tego posiedzenia wszystkie strony podkreśliły swoje zaangażowanie w aktywne działania na rzecz osiągnięcia wzajemności w zakresie zwolnienia z obowiązku wizowego.

Znaczenie kwestii ruchu bezwizowego zostało podkreślone na najwyższym szczeblu politycznym podczas pierwszego szczytu UE–Stany Zjednoczone pod przewodnictwem nowej administracji amerykańskiej, który odbył się w dniu 15 czerwca 2021 r. z udziałem nowego prezydenta Stanów Zjednoczonych Joego Bidena, przewodniczącego Rady Europejskiej Charles'a Michela oraz przewodniczącej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen. We wspólnym oświadczeniu ze szczytu obie strony „z zadowoleniem przyjmują postępy poczynione przez Stany Zjednoczone i UE w kierunku spełnienia przez dodatkowe państwa członkowskie UE wymogów niezbędnych do wprowadzenia ruchu bezwizowego do Stanów Zjednoczonych i zamierzają kontynuować dialog na temat zniesienia wiz”.

W następstwie tego spotkania komisarz Ylva Johansson zorganizowała w lutym i marcu 2021 r. serię spotkań z ministrami czterech zainteresowanych państw członkowskich (odpowiednimi ministrami spraw zagranicznych lub spraw wewnętrznych) w celu omówienia dalszych działań zmierzających do osiągnięcia pełnej wzajemności wizowej ze Stanami Zjednoczonymi. Na odpowiednich posiedzeniach ministrowie potwierdzili swoje ogólne zobowiązanie do wspólnej pracy w konstruktywnym i pozytywnym duchu, w ścisłej koordynacji z Komisją i Stanami Zjednoczonymi, aby jak najszybciej osiągnąć pełną wzajemność wizową.

W komunikacie z kwietnia 2016 r. przedstawiono ocenę konsekwencji, jakie wyniknęłyby dla obywateli i przedsiębiorstw UE oraz obywateli danych państw trzecich z zawieszenia zwolnienia z obowiązku wizowego, i wezwano Parlament Europejski i Radę do dyskusji na temat najwłaściwszego sposobu postępowania. Komisja przyjęła następnie siedem komunikatów uzupełniających: w lipcu i grudniu 2016 r., w maju i grudniu 2017 r., w grudniu 2018 r. oraz w marcu i grudniu 2020 r., w których przedstawiono przegląd działań informacyjnych Komisji i istotnych zmian, a także ocenę skutków ewentualnego zawieszenia. W najnowszym komunikacie określono również stanowisko Komisji w następstwie rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 22 października 2020 r. w sprawie obowiązków Komisji w dziedzinie wzajemności wizowej związane z przedstawionym w tej rezolucji wezwaniem Komisji do przyjęcia aktu delegowanego zgodnie z art. 7 rozporządzenia (UE) 2018/1806 oraz poinformowano o osiągniętych postępach. Parlament Europejski skierował jednak sprawę przeciwko Komisji do Trybunału Sprawiedliwości UE, wnosząc w dniu 4 marca 2021 r. skargę na bezczynność na podstawie art. 265 TFUE, a postępowanie jest w toku.

W dniu 12 kwietnia 2016 r. Komisja przedstawiła komunikat dotyczący aktualnej sytuacji i możliwych dalszych działań w odniesieniu do braku wzajemności ze strony niektórych państw trzecich w dziedzinie polityki wizowej . W komunikacie tym odnotowano, że większość przypadków braku wzajemności zgłoszonych w odniesieniu do państw trzecich udało się rozwiązać przy aktywnym wsparciu ze strony Komisji . W chwili przyjęcia niniejszego komunikatu sytuacja braku wzajemności wizowej dotyczy Stanów Zjednoczonych, ponieważ obywatele Bułgarii, Cypru i Rumunii nadal są zobowiązani do posiadania wizy podczas podróży do Stanów Zjednoczonych.

Wzajemność w zakresie znoszenia wiz jest zasadą wspólnej polityki wizowej UE oraz celem, do którego Unia powinna dążyć w swoich stosunkach z państwami trzecimi w sposób proaktywny, przyczyniając się w ten sposób do zwiększania wiarygodności i spójności stosunków zewnętrznych Unii. Zasada ta oznacza, że przy podejmowaniu decyzji w sprawie zniesienia obowiązku wizowego wobec obywateli państwa trzeciego UE bierze pod uwagę to, czy dane państwo trzecie przyznaje na zasadzie wzajemności zwolnienie z obowiązku wizowego obywatelom wszystkich państw członkowskich.

W niniejszym komunikacie przedstawiono główne zmiany, jakie zaszły od grudnia 2020 r. w odniesieniu do sytuacji w zakresie wzajemności wizowej ze Stanami Zjednoczonymi. Stanowi on kontynuację zobowiązania politycznego wyrażonego w ostatnim komunikacie, w którym Komisja zobowiązała się do informowania na bieżąco Parlamentu Europejskiego i Rady przez złożenie sprawozdania z dalszego rozwoju sytuacji do grudnia 2021 r.

Posiedzenie ministrów sprawiedliwości i spraw wewnętrznych UE i Stanów Zjednoczonych (grudzień 2021 r.): Na zakończenie roku nieprzerwanych kontaktów dyplomatycznych kwestię wzajemności wizowej omówiono na posiedzeniu ministrów sprawiedliwości i spraw wewnętrznych UE i Stanów Zjednoczonych, które odbyło się w dniu 16 grudnia 2021 r. w Waszyngtonie. Z zadowoleniem przyjęto objęcie Chorwacji amerykańskim programem znoszenia wiz, co jest dowodem na to, że trójstronny proces i ścisła współpraca oparta na ukierunkowanych planach działania mogą przynieść wymierne rezultaty. Wszystkie strony ponownie podkreśliły znaczenie rozszerzenia amerykańskiego programu znoszenia wiz na wszystkie państwa członkowskie UE.

2.Wymogi amerykańskiego programu znoszenia wiz oraz rozwój sytuacji

Wskaźnik odmów wydania wizy

Podczas gdy wskaźnik odmów wydania wizy za rok 2019 wykazał spadek w przypadku wszystkich czterech zainteresowanych państw członkowskich, wskaźniki odmów wydania wizy za rok budżetowy 2020 przedstawiają inny obraz. W przypadku Chorwacji wskaźnik ten spadł z 4 % do 2,69 %, dzięki czemu znalazł się on poniżej wymaganego prawnie progu 3 %. Z drugiej strony pozostałe trzy państwa członkowskie odnotowały wzrost. Cypr, który przez kilka lat konsekwentnie przestrzegał progu 3 % wskaźnika odmów, odnotował wzrost do 6,21 %. W przypadku Bułgarii i Rumunii, które w 2019 r. po raz pierwszy odnotowały wskaźniki odmów poniżej 10 %, wskaźniki na 2020 r. wykazały wzrost: 10,14 % w przypadku Rumunii i 12,52 % w przypadku Bułgarii. Wzrost ten może wynikać z nieprawidłowości statystycznych w roku charakteryzującym się powszechnymi ograniczeniami związanymi z podróżą i niską liczbą wydanych wiz.

Wymogi bezpieczeństwa

Jak już wcześniej informowano, Bułgaria, Cypr i Rumunia podpisały i ratyfikowały umowę ze Stanami Zjednoczonymi o zapobieganiu poważnej przestępczości i jej zwalczaniu (PCSC) i pracują nad pełnym wdrożeniem tej umowy.

Prace nad spełnieniem ogólnych wymogów bezpieczeństwa są kontynuowane w oparciu o wypracowane przez władze Stanów Zjednoczonych i dostosowane do potrzeb każdego z zainteresowanych państw członkowskich plany działania (zob. sekcja II.1), przy czym Komisja koordynuje i wymienia informacje z zainteresowanymi państwami członkowskimi w celu zapewnienia odpowiednich działań następczych w istotnych obszarach. Tematem kolejnego posiedzenia trójstronnego, przewidzianego na wiosnę 2022 r., będzie ocena postępów w działaniach określonych w planach działania.

3.Objęcie Chorwacji amerykańskim programem znoszenia wiz

W następstwie licznych kontaktów ze Stanami Zjednoczonymi na różnych szczeblach, zarówno ze strony Komisji, jak i Chorwacji, w dniu 2 sierpnia 2021 r. amerykański sekretarz stanu Antony Blinken zaproponował objęcie Chorwacji programem znoszenia wiz, a w dniu 28 września 2021 r., po uzyskaniu potwierdzenia, że Chorwacja spełnia niezbędne wymogi ustawowe i polityczne, sekretarz Departamentu Bezpieczeństwa Wewnętrznego Alejandro Mayorkas ogłosił, że Chorwacja została włączona do amerykańskiego programu znoszenia wiz. Od dnia 23 października 2021 r. obywatele Chorwacji mogą podróżować do Stanów Zjednoczonych w celach turystycznych lub biznesowych na okres do 90 dni bez konieczności uzyskania wizy amerykańskiej na pobyt krótkoterminowy.

Komisja z zadowoleniem przyjmuje przystąpienie Chorwacji do programu znoszenia wiz, co jest wynikiem aktywnego zaangażowania dyplomatycznego i pełnej współpracy wszystkich stron, które przyczyniły się do spełnienia przez Chorwację niezbędnych wymogów związanych ze zwalczaniem terroryzmu, egzekwowaniem prawa, egzekwowaniem przepisów imigracyjnych, bezpieczeństwem dokumentów, zarządzaniem granicami, jak również do osiągnięcia wskaźnika odmów wydania wizy nieimigracyjnej poniżej trzech procent. Podejście to miało zasadnicze znaczenie dla rozwiązania wcześniejszych przypadków braku wzajemności, takich jak przypadek Polski, której obywatele mogą korzystać z ruchu bezwizowego do Stanów Zjednoczonych od dnia 11 listopada 2019 r. Osiągnięte wyniki stanowią wyraźny dowód na to, że wymierne postępy w tym zakresie można osiągnąć dzięki stałemu zaangażowaniu i kontaktom dyplomatycznym.

4.Działania prawne podjęte przez Parlament Europejski przeciwko Komisji

Parlament Europejski skierował sprawę przeciwko Komisji do Trybunału Sprawiedliwości UE, wnosząc w dniu 4 marca 2021 r. skargę na bezczynność.

Zdaniem Parlamentu Komisja jest zobowiązana do przyjęcia aktu delegowanego tymczasowo zawieszającego zwolnienie z obowiązku wizowego obywateli państw trzecich, które nie zniosły obowiązku wizowego wobec obywateli niektórych państw członkowskich, zgodnie z art. 7 rozporządzenia 2018/1806. W rezolucji z dnia 22 października 2020 r. Parlament wezwał Komisję do przyjęcia przedmiotowego aktu najpóźniej do dnia 22 grudnia 2020 r. Komisja odpowiedziała na wezwanie Parlamentu do podjęcia działań, określając swoje stanowisko w komunikacie z dnia 22 grudnia 2020 r. Parlament postanowił jednak wnieść skargę na bezczynność na podstawie art. 265 TFUE.

Komisja przedstawi swoje stanowisko w sprawie toczącej się przed Trybunałem i pozostaje w pełni zaangażowana w trwający, ukierunkowany na wyniki proces z udziałem Stanów Zjednoczonych – w koordynacji z Bułgarią, Cyprem i Rumunią, a także Parlamentem Europejskim i Radą – mający na celu osiągnięcie pełnej wzajemności wizowej.

5.Obecny stan relacji dwustronnych UE–Stany Zjednoczone

Na szczycie UE–Stany Zjednoczone zorganizowanym w dniu 15 czerwca 2021 r. nie tylko potwierdzono na najwyższym szczeblu politycznym znaczenie kwestii ruchu bezwizowego, ale również nadano nowy impuls partnerstwu transatlantyckiemu, zatwierdzając odnowioną agendę transatlantycką na okres po pandemii oraz ogłaszając szereg wspólnych działań i nowych inicjatyw. Dotyczą one w szczególności, choć nie tylko, pandemii COVID-19; kwestii handlowych i technologicznych; klimatu, środowiska i energii; a także polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Od tego czasu poczyniono znaczne postępy, w szczególności w dziedzinie handlu i technologii, klimatu, a także w zakresie wspólnych działań na rzecz zwalczania pandemii oraz rozwiązywania pilnych problemów globalnych i wyzwań polityki zagranicznej. Ilustruje to ogólny pozytywny rozwój sytuacji w wielu sektorach dzięki współpracy ze Stanami Zjednoczonymi. Kontakty międzyludzkie stanowią istotną część partnerstwa strategicznego między UE i Stanami Zjednoczonymi oraz obecnych ram współpracy. Aby umożliwić wszystkim obywatelom Unii bezproblemowe czerpanie korzyści z kontaktów międzyludzkich, priorytetem dla Unii Europejskiej pozostaje osiągnięcie pełnej wzajemności wizowej ze Stanami Zjednoczonymi dla wszystkich państw członkowskich.

III. KOLEJNE KROKI I PODSUMOWANIE

Komisja potwierdza, że nadal zamierza aktywnie wspierać trzy zainteresowane państwa członkowskie, aby pomóc im spełnić wymogi amerykańskiego programu znoszenia wiz. Zbliżające się posiedzenia techniczne i polityczne (w formacie trójstronnym i dwustronnym) będą okazją do utrzymania tempa działań wynikającego nie tylko z przyjęcia Chorwacji do amerykańskiego programu znoszenia wiz, ale również z ogólnie pozytywnego rozwoju sytuacji w wielu sektorach dzięki współpracy ze Stanami Zjednoczonymi. Podczas kolejnego regularnego posiedzenia trójstronnego, zaplanowanego na wiosnę 2022 r., kontynuowane będą prace techniczne w oparciu o plany działania wypracowane przez Stany Zjednoczone dla każdego z pozostających państw członkowskich, co umożliwi tym państwom spełnienie wymogów bezpieczeństwa amerykańskiego programu znoszenia wiz.

Biorąc pod uwagę postępy poczynione ze Stanami Zjednoczonymi w zakresie objęcia Polski i Chorwacji amerykańskim programem znoszenia wiz, a także stałe postępy osiągane przez pozostałe trzy państwa członkowskie, Komisja jest zdania, że tymczasowe zawieszenie zwolnienia obywateli Stanów Zjednoczonych z obowiązku wizowego przyniosłoby skutki odwrotne do zamierzonych. Ponadto pandemia COVID-19 spowodowała wyjątkową sytuację, która negatywnie wpłynęła na podróże i ogólne wdrażanie polityki wizowej na całym świecie. Chociaż sytuacja poprawia się, wpływ na podróże nadal jest widoczny, a tymczasowe zawieszenie może być szczególnie szkodliwe dla ogólnej transatlantyckiej działalności gospodarczej.

Ponadto takie zawieszenie miałoby daleko idące negatywne skutki polityczne, gospodarcze, finansowe, społeczne i inne dla państw członkowskich, jak również dla obywateli i przedsiębiorstw po obu stronach Atlantyku. Nie służyłoby to osiągnięciu celu, jakim jest ruch bezwizowy do Stanów Zjednoczonych dla wszystkich obywateli Unii, i mogłoby zagrozić ruchowi bezwizowemu do Stanów Zjednoczonych dla wszystkich innych obywateli Unii, gdyby Stany Zjednoczone zastosowały się do wielokrotnie dawanych sygnałów, że samo przyjęcie przez Komisję aktu delegowanego w sprawie zawieszenia zwolnienia obywateli Stanów Zjednoczonych z obowiązku wizowego spowodowałoby natychmiastowe przyjęcie przez Stany środków odwetowych i ponowne wprowadzenie obowiązku wizowego dla wszystkich obywateli Unii. Wyniki osiągnięte dzięki niedawnemu objęciu Chorwacji amerykańskim programem znoszenia wiz pokazują, że dzięki stałemu zaangażowaniu i wspólnym kontaktom dyplomatycznym można osiągnąć wymierny postęp w kierunku pełnej wzajemności wizowej.