KOMISJA EUROPEJSKA 
Bruksela, dnia 7.12.2011 
SEK(2011) 1479 wersja ostateczna 
  
DOKUMENT ROBOCZY S ŁUŻB KOMISJI 
STRESZCZENIE OCENY SKUTKÓW 
Towarzysz ący dokumentowi: 
ROZPORZ ĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY 
ustanawiaj ące Instrument Finansowy na rzecz Demokracji i Praw Cz łowieka 
{KOM(2011) 844 wersja ostateczna} 
{SEK(2011) 1478 wersja ostateczna}  
 
PL 2   PL 1. DEFINICJA PROBLEMU  
Prawa człowieka są powszechne i niepodzielne. W świetle powy ższego Unia Europejska 
aktywnie promuje prawa cz łowieka i broni ich zarówno na swoim terytorium, jak i w 
stosunkach z pa ństwami trzecimi, wype łniając swoje zobowi ązania wynikaj ące z Karty 
praw podstawowych Unii Europejskiej oraz Powszechnej deklaracji praw cz łowieka, a 
także zgodnie z postanowieniami art. 2 i 21 Traktatu o Unii Europejskiej. Prawa te s ą 
także integraln ą częścią skutecznych dzia łań na rzecz ograniczania ubóstwa oraz 
zapobiegania konfliktom i ich rozwi ązywania. 
Europejski Instrument na rzecz Demokracji i Praw Cz łowieka (zwany dalej „EIDHR”) to 
konkretny wyraz zaanga żowania Unii Europejskiej w promowanie oraz wspieranie 
demokracji i praw cz łowieka na świecie oraz kluczowy element szerokiego zestawu 
narzędzi politycznych UE w tym celu. W zwi ązku z powy ższym istotne pozostaje 
utrzymanie w okresie 2014–2020 samodzielnego instrumentu po święconego demokracji i 
prawom cz łowieka, gdy ż jego brak powa żnie zagrozi łby zdolno ści UE do promowania i 
wspierania tych warto ści na świecie w konkretny i namacalny sposób, a tak że negatywnie 
wpłynąłby na międzynarodowy status UE.  
Ponadto wyst ępujące w poszczególnych krajach liczne przypadki łamania i ograniczania 
podstawowych praw i wolno ści, a tak że konieczno ść i korzy ść ze wspierania 
wschodzących demokracji oraz d ążeń ku większemu poszanowaniu praw cz łowieka, 
zwłaszcza w nast ępstwie „arabskiej wiosny”, sprawia, że dla UE jeszcze wa żniejsze staje 
się zachowanie szczególnej zdolno ści podejmowania dzia łań na rzecz wspierania 
demokracji i praw cz łowieka na świecie przy zastosowaniu udoskonalonych 
mechanizmów realizacji. 
EIDHR zosta ł uruchomiony w 2007 r., a przyznany na niego roczny bud żet wynosi w 
przybliżeniu 157 mln EUR. Obecnie s łuży on do finansowania przesz ło 1200 projektów 
prowadzonych w ponad 100 pa ństwach. Pomimo trudnych warunków realizacji, 
ogranicze ń związanych ze specyfik ą tego instrumentu, a tak że często złożonych 
okoliczno ści, w których ten instrument jest stosowany, odnotowano konkretne wyniki 
oraz wiele udanych przedsi ęwzięć, popartych szeregiem ocen i przegl ądów. 
Choć przewaga komparatywna EIDHR jako taka nie wydaje si ę kontrowersyjna na 
poziomie Unii, istotne jest, by przy opracowywaniu przysz łego instrumentu opiera ć się 
na dotychczasowych do świadczeniach i wyci ągniętych z nich wnioskach. Z jednej strony 
oznacza to zachowanie udokumentowanych warto ści dodanych oraz uznanych zasad 
działania i specyfiki EIDHR, a z drugiej wi ąże się to z wprowadzeniem poprawek i 
zmian w mechanizmach realizac ji w celu dalszej poprawy zdolno ści reagowania, 
elastyczno ści i realnego wp ływu tego instrumentu. 
 
PL 3   PL 2. ANALIZA ZASADY POMOCNICZO ŚCI  
Zważywszy na dokonania Unii w dziedzinie rozwi ązywania konfliktów, zaprowadzania 
pokoju oraz przyczyniania si ę do dobrobytu, wydaje si ę, że Unia ma doskona łe 
predyspozycje realizowania dzia łań zewnętrznych w imieniu pa ństw członkowskich i we 
współpracy z nimi oraz zasadniczo cieszy si ę dużym zaufaniem pa ństw, w których dzia ła. 
Fakt, iż 27 państw członkowskich kieruje si ę wspólnymi politykami i strategiami, 
wzmacnia si łę reagowania Unii na wyzwania na świecie. UE jest dobrze przygotowana, 
by obrać rolę światowego przywódcy w imie niu swoich obywateli, zw łaszcza w 
dziedzinie wspierania i prom owania demokracji i praw cz łowieka. 
3. CELE INICJATYWY UE 
Celem instrumentu jest sprzyjanie ro zwojowi i konsolidacji demokracji i rz ądów prawa, a 
także szerzenie poszanowania podstawowych wolno ści i wszystkich praw cz łowieka w 
ramach ogólnej polityki UE dotycz ącej współpracy na rzecz rozwoju oraz wspó łpracy 
gospodarczej, finansowej i technicznej z pa ństwami trzecimi oraz zgodnie z unijn ą 
polityką zagraniczn ą i całością działań zewnętrznych. Cel ten ma zosta ć zachowany. 
Ważne jest utrzymanie warto ści dodanych EIDHR, które tkwi ą w jego 
komplementarno ści: niezale żność jego dzia łania umożliwia podejmowanie interwencji w 
najtrudniejszych sytuacjach (na ca łym świecie) bez zgody rz ądu kraju, w którym ten 
instrument jest stosowany, tworz ąc efekt synergii oraz komplementarno ści tam, gdzie 
stosowanie instrumentów geograficznych nie by łoby możliwe. 
• Instrument umo żliwia podejmowanie wyj ątkowych dzia łań, które nie wchodz ą 
w zakres innych instrumentów, ta kich jak w przypadkach powa żnego łamania 
praw człowieka lub pilnej konieczno ści ochrony, rzecznictwo w okre ślonych 
obszarach tematycznych takich ja k zapobieganie torturom, karze śmierci lub 
dyskryminacji, obserwacje wyborów, wspieranie Mi ędzynarodowego Trybuna łu 
Karnego (MTK) itp. 
• Pomimo ograniczonego zakresu finansowego jego elastyczne narz ędzia 
funkcjonowa ły bardzo dobrze i odgrywaj ą zasadnicz ą rolę (np. bezpo średnie 
wsparcie dla obro ńców praw cz łowieka, bezpo średnie niewielkie dotacje, 
współpraca z nieformalnymi partne rami, ponowne przyznanie środków). 
• Pragmatyczne po łączenie docelowych pr ojektów oraz zaprosze ń do składania 
wniosków, zarz ądzanie zarówno centralne, jak i przez delegatury, dzia łania na 
poziomie globalnym, regionalnym i lokalnym, pozwoli ły utrzyma ć w dużej 
mierze kompleksowy i spójny proces wdra żania, anga żujący wszystkie 
podmioty: spo łeczeństwo obywatelskie (g łówna grupa docelowa), a tak że 
organizacje mi ędzynarodowe i regionalne. 
Zmieniony instrument powinien równie ż umożliwiać rozwiązanie problemów 
zidentyfikowanych w świetle dotychczasowych do świadczeń i wyciągniętych wniosków; 
należy także zwiększyć jego elastyczno ść: 
 
PL 4   PL • szeroko zdefiniowane cele oraz strategie spowodowa ły do pewnego stopnia 
mnogość podejść oraz sprawi ły, że instrument sta ł się niezrozumia ły, co 
stworzyło ryzyko powielania dzia łań, trudności w oszacowaniu jego skutków 
oraz pewne os łabienie zasady komplementarno ści; stąd konieczno ść, aby 
instrument by ł bardziej zorientowany na proces; 
• ograniczony bud żet, zważywszy na szeroki zakres ge ograficzny i tematyczny, 
powoduje, że wartość odrzucanych wniosków dobrej jako ści przekracza dwu- 
lub trzykrotnie zdolno ść finansowania, co świadczy o wysokiej zdolno ści 
absorpcyjnej; 
• konieczno ść dalszego zwi ększenia elastyczno ści instrumentu w celu 
udoskonalenia jego reaktywno ści w powa żnych i wymagaj ących pilnych dzia łań 
przypadkach łamania praw cz łowieka lub w sytuacjach zagro żenia, stosuj ąc 
podobną metodyk ę wobec ograniczonej cz ęści budżetu, podobnie jak w 
przypadku instrumentu na rzecz stabilno ści oraz rozporz ądzeń dotyczących 
pomocy humanitarnej i ochrony cywilnej. 
4. WARIANTY POLITYKI  
Wariantami rozwa żanymi w pierwszej kolejno ści było zakończenie stosowania EIDHR 
(wariant 0) oraz kontynuowan ie stosowania EIDHR bez żadnych zmian (wariant 1). 
Wariant 2 zak ładałby opracowanie lepszego rozporz ądzenia upowa żniającego, co 
wiązałoby się z następującymi pięcioma elementami: 
• stworzenie zorientowanego na proces narz ędzia, w którym k ładzie się nacisk na 
cztery różne obszary: (i) prowadzenie kamp anii tematycznych oraz reagowanie 
na przypadki powa żnego naruszenia  praw, a tak że udzielanie g łównego wsparcia 
najważniejszym podmiotom oraz zapew nienie stosownej edukacji 
obywatelskiej, (ii) ukierunkowane ws parcie na rzecz rozwoju dobrze 
prosperuj ących społeczeństw obywatelskich, (iii) zwi ększona zdolno ść UE do 
szybkiego reagowania na krytyczne sytuacje zwi ązane z prawami cz łowieka 
oraz ustanowienie kompleksowego unijnego mechanizmu obrony praw człowieka, (iv) poprawione i lepiej zintegrowane podej ście do cykli demokracji 
poprzez obserwacje wyborów oraz innego rodzaju wsparcie procesów 
demokratycznych i tych zwi ązanych z wyborami;
 
• kontynuowanie unijnych mis ji obserwacji wyborów; 
• wykluczanie w dalszym ci ągu partii politycznych; 
• dalsze niewi ązanie pomocy; 
• dodanie nowych mo żliwości w odniesieniu do pa ństw znajduj ących się w 
najtrudniejszym po łożeniu/najtrudniejszych sytuacji. 
 
PL 5   PL 5. OCENA SKUTKÓW  
Wiele zainteresowanych podmiotów uzna łoby wariant 0 (brak rozporz ądzenia) za 
rezygnacj ę UE promowania jej w łasnych nadrz ędnych warto ści i stosownych 
międzynarodowych standardów. Mia łoby to z pewno ścią bardzo negatywny wp ływ na 
wizerunek UE zarówno wewn ątrz Unii, jak i na p łaszczyźnie międzynarodowej. Chocia ż 
przy wariancie 1 (brak zmian) mo żliwe będzie utrzymanie obecnych korzy ści skali 
samodzielnego instrumentu, przepadn ą korzyści wynikaj ące z wnioskowanej 
racjonalizacji procesu i jego zwi ększonej szybko ści za spraw ą dodatkowej elastyczno ści, 
co byłoby możliwe w ramach wariantu 2 (rozporz ądzenie upowa żniające). Faktycznie 
szybszy i bardziej reaktywny mechanizm mo że zmienić istniejący stan rzeczy, je śli 
ocalenie życia ofiary jest kwesti ą dni lub nawet godzin. Wariant 2 umo żliwiłby równie ż 
wywarcie wi ększego wp ływu na pozosta łe polityki oraz zmniejszy łby koszty transakcji, 
jako że zmieniony EIDHR by łby bardziej elastyczny. 
6. PORÓWNANIE WARIANTÓW  
Wariant 0 (brak rozporz ądzenia) przewiduje uwzgl ędnienie dzia łań na rzecz praw 
człowieka w ramach innych instrumentów, co stanowi pozytywny sygna ł włączenia tych 
działań w główny nurt. Niemniej jednak wycofanie samodzielnego instrumentu 
spowoduje ograniczenie okre ślonych zasad dzia łania, takich jak brak zgody kraju 
przyjmującego, utrudniaj ąc większość działań oraz zaw ężając zakres dzia łań do tych 
najłatwiejszych b ądź modelowych. Obni ży to efektywno ść realizacji i stworzy powa żny 
problem z uwidocznieniem efektów dzia łań. 
Wariant 1 (brak zmian) przewiduje zachowanie najwa żniejszych elementów warto ści 
dodanej EIDHR, tj. jego zasad dzia łania. Pozwoli on czerpa ć z sukcesywnie nabywanego 
doświadczenia oraz pomóc w osi ąganiu celu poprzez wiedz ę zgromadzon ą na przestrzeni 
lat. Dzięki niemu b ędzie można uniknąć kosztów zwi ązanych z reform ą oraz skupi ć się 
na bieżących udoskonaleniach. Z drugiej  strony nie pozwoli zaradzi ć zidentyfikowanym 
czynnikom wywo łującym problem w ustrukturyzowany sposób.  
Wariant 2 (rozporz ądzenie uprawniaj ące) pozwoli nie tylko na zachowanie istniej ących 
wartości dodanych, lecz tak że dodatkowo umo żliwi szybsz ą reakcję, w szczególno ści w 
przypadkach naruszenia praw cz łowieka i w krytycznych sytuacjach. Wa żne jest jednak, 
by w dalszym ci ągu stosowa ć ten instrument przy udzielaniu d ługoterminowego wsparcia 
oraz realizowaniu gruntownych dzia łań, odnoszących skutek na poziomie lokalnym i 
zapewniaj ących trwa ły efekt, bez koncentrowania si ę wyłącznie na dora źnym 
zarządzaniu sytuacj ą kryzysow ą. Konieczna b ędzie większa koordynacja z dzia łaniami w 
zakresie pomocy human itarnej i ochrony ludno ści oraz z Instrumentem na rzecz 
Stabilności. Wariant ten zosta łby wybrany, je śli przyznany na EIDHR bud żet zostałby 
powiększony. 
 
PL 6   PL 7. MONITOROWANIE I OCENA  
EIDHR obejmowa łby cztery obszary dzia łań opisane w pkt 4. Stosowane by łyby 
następujące wskaźniki: 
i) liczba rozpocz ętych kampanii, w tym liczba przypadków rzecznictwa, liczba 
ratyfikowanych konwencji mi ędzynarodowych, liczba konkretnych operacji w 
terenie; 
ii) liczba przeszkolonych obywate li, specjalistów i studentów; 
iii) liczba kluczowych podmiotów otrzymuj ących wsparcie; 
iv) liczba realizowanych projektów w dziedzinie spo łeczeństwa obywatelskiego, o 
zasięgu lokalnym i światowym; 
v) liczba monitorowanych spraw dotycz ących obrony praw cz łowieka; 
vi) liczba projektów realizowanych w najtrudniejszych sytuacjach i w pa ństwach 
będących w najtrudniejszym po łożeniu lub 
vii) liczba wspieranych, obserwowanyc h i monitorowanych wyborów i cykli 
demokratycznych.