SPRAWOZDANIE KOMISJI

Sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji za rok 2010

Wstęp

1. Aby uświetnić 40-lecie sprawozdania dotyczącego polityki konkurencji, niniejsze wydanie rozpoczyna się przeglądem najważniejszych osiągnięć polityki konkurencji oraz jej egzekwowania na przestrzeni ostatnich 40 lat. Przepisy Traktatu określające prawa i obowiązki Komisji w dziedzinie polityki konkurencji pozostały wyjątkowo niezmienne przez ostatnie 40 lat, podczas gdy warunki ekonomiczne i polityczne radykalnie się zmieniły. Dlatego zasady i procedury polityki konkurencji przechodziły proces ciągłej adaptacji, tak aby wspomagać osiągnięcie głównych celów UE: stworzenie jednolitego rynku, czerpanie z niego korzyści dla konsumentów oraz stworzenie konkurencyjnej społecznej gospodarki rynkowej. Retrospektywna analiza tej ewolucji pozwala zidentyfikować największe wyzwania, z jakimi polityka konkurencji musiała się zmierzyć w przeszłości i jakie nadal przed nią stoją.

2. W rozdziale pierwszym niniejszego sprawozdania przedstawiono rozwój i sposoby stosowania instrumentów polityki konkurencji, tj. zasad pomocy państwa, przepisów antymonopolowych oraz przepisów dotyczących połączeń przedsiębiorstw. Rozdział ten zawiera również przegląd aktualnej sytuacji w zakresie stosowania tymczasowych zasad pomocy państwa przyjętych w odpowiedzi na kryzys finansowy i gospodarczy. W rozdziale drugim omówiono sposób stosowania instrumentów polityki konkurencji w wybranych sektorach. Rozdział trzeci koncentruje się na współpracy w ramach Europejskiej Sieci Konkurencji (ESK) i współpracy z sądami krajowymi, natomiast w rozdziale czwartym przedstawiono działania na arenie międzynarodowej. W rozdziale piątym przedstawiono przegląd działań dotyczących konsumenta i dialogu z zainteresowanymi stronami. Ostatni, szósty rozdział zawiera krótki opis współpracy międzyinstytucjonalnej. Inaczej niż w roku ubiegłym, niniejsze sprawozdanie nie zawiera dodatkowego rozdziału poświęconego zagadnieniu uważanemu za szczególnie istotne w dziedzinie polityki konkurencji.

3. Niniejsze sprawozdanie stanowi niewyczerpujące podsumowanie działań podjętych przez Komisję w dziedzinie polityki konkurencji w roku 2010. Więcej informacji znajduje się w szczegółowym dokumencie roboczym służb Komisji oraz na stronie internetowej Dyrekcji Generalnej ds. Konkurencji[1].

40-lecie sprawozdania dotyczącego polityki konkurencji

Polityka konkurencji: atut Unii Europejskiej

Ciągłość i rozwój polityki konkurencji UE

4. Od 40 lat Komisja dokumentuje sposób, w jaki kształtuje i egzekwuje politykę konkurencji UE. Aby uczcić tę rocznicę, w niniejszym sprawozdaniu odchodzi się na chwilę od pilnych spraw bieżących, aby przyjrzeć się ewolucji polityki konkurencji.

5. Pierwsze sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji zostało opublikowane w 1971 r. na wniosek Parlamentu Europejskiego. Niedługo później Europejska Wspólnota Gospodarcza stanęła przed poważnym kryzysem gospodarczym wywołanym przez gwałtowny wzrost cen ropy naftowej w 1973 r., co doprowadziło do presji inflacyjnej. Pierwsze sprawozdania opisują, w jaki sposób Komisja stosowała politykę konkurencji jako element większego koszyka środków politycznych, aby zmierzyć się z kryzysem gospodarczym. Stosowanie polityki konkurencji w ramach skoordynowanej odpowiedzi politycznej na poważne wyzwania gospodarcze nie jest zatem niczym nowym.

6. Podobnie, chociaż środowisko funkcjonowania unijnej polityki konkurencji bardzo się zmieniło z powodu m.in. dynamicznego rozwoju technicznego, rozszerzenia UE i globalizacji, pierwotne przepisy Traktatu z 1957 r. zakazujące określonych porozumień konkurencyjnych i nadużywania pozycji dominującej oraz przepisy dotyczące pomocy państwa pozostały wyjątkowo niezmienne przez te lata, co świadczy o tym, że nadają się do stosowania w różnych warunkach.

7. Rozporządzenia Rady, określające dokładniej poszczególne uprawnienia i obowiązki wykonawcze Komisji, również charakteryzowały się dużą ciągłością i odpornością. Jeżeli chodzi o przepisy antymonopolowe, to rozporządzenie Rady z 1962 r. określające uprawnienia wykonawcze Komisji zmieniono dopiero w 2004 r. W przypadku kontroli łączenia przedsiębiorstw odpowiednie rozporządzenie przyjęto w 1989 r. i do tej pory zmieniono je tylko jeden raz. Rozporządzenie określające szczegółowe zasady proceduralne dotyczące pomocy państwa przyjęto w 1999 r.

[pic]

8. Ze względu na swoje wyłączne prawa w zakresie polityki konkurencji potwierdzone na mocy traktatu lizbońskiego Komisja jest uprawniona do przyjmowania bardziej szczegółowych zasad stosowania swoich głównych instrumentów, tj. przepisów Traktatu dotyczących ochrony konkurencji, łączenia przedsiębiorstw i pomocy państwa. Swobodę w zakresie kształtowania i stosowania takich zasad kilkakrotnie potwierdziły wyroki trybunałów europejskich w Luksemburgu, których orzecznictwo odegrało istotną rolę w zapewnieniu spójności i skuteczności polityki konkurenci.

9. Swoboda uznania umożliwiła również Komisji kształtowanie i utrzymywanie odpowiednich ram prawnych w taki sposób, aby dotrzymać kroku zmiennym wyzwaniom związanym z tworzeniem UE. W całej historii polityki konkurencji UE można jednak wyróżnić dwa wyraźne nurty: jej wkład w tworzenie i utrzymanie rynku wewnętrznego oraz jej wkład w dobrobyt konsumentów. Jednocześnie polityka konkurencji wspiera główne cele Unii określone w Traktatach: konkurencyjny rynek, spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną oraz zrównoważony rozwój.

Wkład w budowę rynku wewnętrznego

10. W pierwszych latach istnienia Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej jej kluczowym priorytetem było stopniowe usuwanie nałożonych przez państwa barier między państwami członkowskimi. Przepisy dotyczące konkurencji zawarte w Traktacie o EWG, w szczególności przepisy antymonopolowe, towarzyszyły stopniowemu usuwaniu barier handlowych i wspierały ten proces. W rzeczy samej, w pierwszym Sprawozdaniu dotyczącym polityki konkurencji stwierdzono: „Polityka wspólnotowa musi przede wszystkim nie dopuścić do tego, aby zniesione już ograniczenia i bariery rządowe zostały zastąpione podobnymi środkami o charakterze prywatnym”[2]. Dlatego rozpoczęto surowe egzekwowanie przepisów antymonopolowych, aby uniemożliwić przedsiębiorstwom sztuczny podział rynku wewnętrznego poprzez takie praktyki, jak dzielenie się rynkami i ich podział, dyskryminacja cenowa lub utrudnianie handlu równoległego. Pierwsze sprawy z zakresu prawa antymonopolowego dotyczące porozumień utrudniających import równoległy zawieranych między firmami prywatnymi miały miejsce w latach 60. XX w., przy czym pionierskim orzeczeniem był wyrok z 1964 r. przeciwko porozumieniu Grundig-Consten[3], które doprowadziło do podziału rynku i istotnych różnic w cenie takich samych produktów między Francją a Niemcami. Intensywne działania w zakresie egzekwowania odpowiednich przepisów kontynuowano w latach 70. i później, zwalczając praktyki antykonkurencyjne, takie jak kartele dzielące rynek[4].

[pic]

11. Wprowadzenie kontroli łączenia przedsiębiorstw w 1989 r., co było jednym z największych kroków milowych na przestrzeni ostatnich 40 lat, należy rozpatrywać w kontekście jakościowego przeskoku, jaki dokonywał się na rynku wewnętrznym w okresie bezpośrednio poprzedzającym jego formalne utworzenie dnia 31 grudnia 1992 r. po wejściu w życie Jednolitego aktu europejskiego w 1987 r. W polityce konkurencji wzięto pod uwagę nową rzeczywistość rynkową oferującą europejskim firmom większe możliwości łączenia i nabywania aktywów w różnych państwach. Konieczna była poważna zmiana, dlatego w 1989 r. przyjęto rozporządzenie w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw, które było uwieńczeniem kampanii rozpoczętej przez Komisję już w roku 1973. Na mocy tego rozporządzenia ustanowiono punkt kompleksowej obsługi do kontroli fuzji i przejęć mających wymiar europejski[5].

Większy nacisk na dobrobyt konsumentów

12. Następnie, przez ostatnie dwadzieścia lat, polityka Komisji i środki wykonawcze w zakresie ochrony konkurencji i kontroli łączenia przedsiębiorstw coraz efektywniej skupiały się na dobrobycie konsumentów, w szczególności poprzez coraz dokładniejszą analizę ekonomiczną. Drogę utorowały prace Komisji nad rozporządzeniem w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw, które wyeliminowało ryzyko narażenia konsumentów na szkody w wyniku tworzenia i umacniania pozycji dominujących przez łączenie przedsiębiorstw.

13. Pod koniec lat 90. XX w. i na początku XXI w. polityka antymonopolowa Komisji zaczęła robić duże postępy w kierunku podejścia zorientowanego na skutki, w szczególności poprzez przyjęcie pierwszej generacji przepisów dotyczących porozumień między konkurentami (porozumień horyzontalnych) i porozumień między przedsiębiorstwami działającymi na różnych szczeblach łańcucha dystrybucji (porozumień wertykalnych). Dzięki nowej generacji przepisów antymonopolowych Komisja, rozważając pro- i antykonkurencyjne aspekty różnych porozumień, mogła wreszcie skupić się na porozumieniach angażujących spółki o dużej władzy rynkowej, czyli na takich, które mogą działać na szkodę konsumentów.

[pic]

14. Umożliwiło to również lepsze wykorzystanie ograniczonych zasobów Komisji na potrzeby najbardziej szkodliwych porozumień firmowych, takich jak kartele, które nie mają efektywnie żadnych skutków prokonkurencyjnych, dlatego w praktyce są zawsze zakazane. Tak jak w przypadku innych naruszeń prawa antymonopolowego przez firmy Komisja może nakładać grzywny zniechęcające do podobnych zachowań. Chociaż walkę z najpoważniejszymi kartelami uważa się dzisiaj bezsprzecznie za główny filar polityki konkurencji, to w przeszłości sytuacja wyglądała inaczej, a Komisja musiała na początku działać stopniowo w obliczu zasadniczego braku krajowych przepisów i środków wykonawczych wymierzonych przeciwko kartelom. W jednym z opracowań napisano, że „według [ówczesnego komisarza ds. konkurencji] celem było rozpoczęcie dochodzenia w sprawie kilku głównych karteli, które były szczególnie szkodliwe pod względem ustanowienia Wspólnoty”[6]. Po raz kolejny podkreślono związek polityki konkurencji ze stopniowym ustanawianiem rynku wewnętrznego.

15. Przełomem w polityce konkurencji był rok 2002, kiedy to Sąd Pierwszej Instancji uchylił w stosunkowo krótkim czasie trzy różne decyzje Komisji zakazujące łączenia przedsiębiorstw z uwagi na brak wystarczającej analizy ekonomicznej i błędy w ocenie. Miało to jednak pozytywne skutki w dłuższej perspektywie, ponieważ Komisja postanowiła pilnie poprawić swoją zdolność do przeprowadzania bardziej profesjonalnej analizy ekonomicznej, na przykład powołując już w 2003 r. zespół wyspecjalizowanych ekonomistów pod przewodnictwem Głównego Ekonomisty.

16. To intensywniejsze nastawienie ekonomiczne rozwinięto jeszcze w kolejnych latach, w szczególności poprzez przyjęcie udoskonalonego badania bezpośredniego[7], które skupiło się zdecydowanie na określeniu, czy dana transakcja może doprowadzić do istotnego utrudnienia skutecznej konkurencji, wykorzystując do tego celu analizę potencjalnej wydajności statycznej i dynamicznej. Nowe badanie pozwoliło na rozszerzenie oceny Komisji, która może teraz rozpatrywać nie tylko kwestię, czy transakcja postawi daną firmę w pozycji dominującej, ale także inne sytuacje jednostronnego antykonkurencyjnego wykorzystywania władzy rynkowej. W tym samym roku Komisja przyjęła wytyczne w sprawie połączeń poziomych zapewniające jednoznaczne ramy do analizy takich jednostronnych skutków[8].

[pic]

17. Wraz z przyjęciem wytycznych w sprawie priorytetów Komisji przy stosowaniu przepisów dotyczących szkodliwych działań wyłączających podejmowanych przez przedsiębiorstwa dominujące[9] podejście ekonomiczne zorientowane na maksymalne zwiększenie dobrobytu konsumentów zostało włączone do ram prawnych w zakresie egzekwowania prawa antymonopolowego. W ww. dokumencie uznano, że przedsiębiorstwa dominujące mają prawo do ostrej konkurencji opartej na zaletach produktów, a Komisja nie będzie zasadniczo rozpatrywać zachowań, które prowadzą do konieczności opuszczenia rynku przez nieskutecznych bądź mniej skutecznych rywali, pod warunkiem że jest to wynikiem konkurencji opartej na zaletach, czyli na jakości ich produktów czy usług.

18. Rozszerzony obszar zainteresowania obejmujący dobrobyt konsumentów, a więc zapewnienie zdolności rynków do dostarczania konsumentom najlepszych wyników pod względem cen, produkcji, innowacji oraz jakości i różnorodności produktów i usług, nie oznacza wcale, że rynek wewnętrzny nie jest już istotny. Wręcz przeciwnie, pod względem prawnym powiązanie między polityką konkurencji a rynkiem wewnętrznym zostało potwierdzone na mocy traktatu lizbońskiego. Co więcej, jak się okazało w czasie kryzysu, integralności rynku wewnętrznego nie można nigdy uważać za pewnik. Komisja musi być gotowa do użycia wszystkich swoich dostępnych narzędzi, kiedy tylko ten kluczowy składnik Unii Europejskiej okaże się zagrożony. Polityka konkurencji UE, a w szczególności zasady dotyczące pomocy państwa, odegrały kluczową rolę w zachowaniu rynku wewnętrznego, zwłaszcza poprzez utrzymanie równych szans na rynkach finansowych i przemysłowych.

Ewolucja kontroli pomocy państwa od skromnych początków do jej obecnego statusu jako fundamentu rynku wewnętrznego

19. Kontrola pomocy państwa stała się niezbędnym filarem jednolitego rynku, gwarantując, że przedsiębiorstwa mogą ze sobą konkurować na równych warunkach niezależnie od tego, gdzie mają siedzibę, i uniemożliwiając państwom członkowskim wzajemne prześciganie się w udzielaniu dotacji na koszt innych państw członkowskich i wspólnego interesu europejskiego. Takie prześciganie się w dotacjach nie tylko prowadziłoby do marnotrawnego korzystania z rzadkich zasobów, ale byłoby również szkodliwe dla spójności UE.

[pic]

20. Wspólnotowy system pomocy państwa, stanowiący niepowtarzalny eksperyment pod względem historycznym[10], musiał być stopniowo tworzony od zera. W rzeczy samej, na początku Komisja stanęła przed „dżunglą systemów krajowych, z których wiele było utrwalonych, złożonych i podlegających ciągłym zmianom”[11]. Dopiero w 1973 r. Trybunał Sprawiedliwości uznał, że Komisja ma prawo do zobowiązania państw członkowskich do nakazania przedsiębiorstwom zwrotu bezprawnie udzielonej pomocy państwa, która była niezgodna z Traktatem[12]. Minęło kolejne dziesięć lat, zanim Komisja postanowiła egzekwować tę zasadę w ramach polityki. Znamienne jest, że w Sprawozdaniu dotyczącym polityki konkurencji za rok 1989 za celowe uznano stwierdzić oczywisty fakt, że „nawet jeżeli sytuacja była tolerowana lub akceptowana w przeszłości, należy ponownie zbadać zgodność [pomocy państwa] ze wspólnym rynkiem”[13].

21. Liczba pracowników oddelegowanych do kontroli pomocy państwa również pozostawała stosunkowo mała aż do końca lat 90. XX w. Mimo to przyjęto przełomowe decyzje pokazujące, że Komisja jest zdecydowana zająć się problemem mocno subwencjonowanych, nieefektywnych przedsiębiorstw państwowych, najpierw w dużych sektorach przemysłu, a następnie w sektorach usług. Na przykład, zawarto ważne porozumienia między Komisją a państwami członkowskimi w celu zakończenia historycznych nieograniczonych gwarancji dla przedsiębiorstw publicznych[14].

Zarządzanie: osadzanie polityki konkurencji w całej UE i rzutowanie jej poza granice UE

22. W miarę jak rozwijała się kultura konkurencji, rynek wewnętrzny się konsolidował, a Komisja i w coraz większym stopniu krajowe organy ds. konkurencji opracowywały swoje polityki konkurencji, nadszedł czas na radykalną zmianę zarządzania polityką konkurencji UE. Była to tak zwana reforma zasad ochrony konkurencji UE[15]; w rzeczy samej, wejście w życie tej reformy i rozszerzenie nastąpiły tego samego dnia: 1 maja 2004 r.

[pic]

23. Jednocześnie Komisja wydała wytyczne dla państw członkowskich objaśniające sposób, w jaki będzie oceniać realizację poszczególnych celów polityki stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania, takich jak badania i rozwój, rozwój regionalny, środowisko lub restrukturyzacja zagrożonych przedsiębiorstw. W 2005 r. kontrola pomocy państwa znajdowała się już na czele polityki konkurencji UE, czego najlepszym przykładem był status planu działania w zakresie pomocy państwa jako jednego z dwóch priorytetów polityki konkurencji UE na ten mandat, obok egzekwowania przepisów dotyczących karteli. Większy nacisk na kontrolę pomocy państwa przyczynił się między innymi do ewolucji w kierunku „mniejszej i lepiej ukierunkowanej pomocy”, o czym świadczy zarówno spadek wartości względnej pomocy udzielonej przez państwa członkowskie (z 1,2% PKB EU w 1992 r. do 0,62% w roku 2009, z wyłączenie środków kryzysowych), jak i rosnący udział pomocy przeznaczonej na cele będące przedmiotem wspólnego zainteresowania (od 50% w połowie lat 90. do 84% w roku 2009)[16]. Plan działania w zakresie pomocy państwa opowiadał się również za bardziej ekonomicznym podejściem opartym na tzw. badaniu bilansującym dotyczącym potencjalnych negatywnych i pozytywnych skutków udzielenia pomocy, stosowanym głównie w przypadku dogłębnych analiz tych rodzajów pomocy, które z reguły powodują najwięcej zakłóceń.

24. Zgodnie z reformą zasad konkurencji krajowe organy ds. konkurencji i sądy krajowe zostały upoważnione i zobowiązane do bezpośredniego i pełnego stosowania wszystkich unijnych przepisów o ochronie konkurencji w odniesieniu do spraw mających wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi, co zrównało pozycję krajowych organów ds. konkurencji i Komisji jako organów egzekwujących przepisy w ramach Europejskiej Sieci Konkurencji (ESK) i zwiększyło rolę sądów w egzekwowaniu zasad ochrony konkurencji na drodze prywatnoprawnej w następstwie wyroku w sprawie Courage przeciwko Crehan[17], który pokazał, że w ogólnej architekturze wykonawczej trzeba uwzględnić skuteczny system postępowań o naprawienie szkody wynikłej z naruszenia prawa ochrony konkurencji[18]. Ta zmiana systemowa była podyktowana przeświadczeniem, że po niemal pięćdziesięciu latach polityki antymonopolowej kultura konkurencji państw członkowskich osiągnęła wystarczająco wysoki poziom, aby uzasadnić istotną decentralizację jej egzekwowania. Zbliżające się rozszerzenie, największe w historii UE, również przyspieszyło wprowadzenie reform.

[pic]

25. Reformy przyczyniły się do wyrównania szans przedsiębiorstw działających w kilku państwach, umożliwiając im planowanie strategii handlowych w oparciu o jeden katalog przepisów, a nie 27 różnych systemów[19]. ESK zacieśniła współpracę między krajowymi organami ds. konkurencji a Komisją, co doprowadziło do lepszego i spójniejszego egzekwowania zasad ochrony konkurencji UE. Ponadto, poprzez zniesienie obowiązku zgłaszania porozumień, reforma pozwoliła Komisji i krajowym organom ds. konkurencji skupić się na egzekwowaniu przepisów w odniesieniu do tych naruszeń, które są najbardziej szkodliwe dla europejskich konsumentów. Komisja działa również na rzecz większej konwergencji między kontrolą łączenia przedsiębiorstw na poziomie UE i na poziomie krajowym, bazując na doświadczeniach z reformy prawa o ochronie konkurencji.

26. Ciągła integracja gospodarek państw członkowskich w ramach spójnych ram prawnych dotyczących konkurencji znajduje swoje odzwierciedlenie w wysiłkach Komisji na rzecz propagowania wspólnych zasad konkurencji na arenie międzynarodowej. W czasach rosnącej globalizacji gospodarki zapewnienie bardziej wyrównanych szans na arenie międzynarodowej stało się nieodłącznym celem polityki konkurencji. Dlatego, poczynając od lat 90., Komisja „dąży do tego, aby zachęcić najważniejszych partnerów handlowych Wspólnoty do stosowania podobnej polityki poprzez umowy dwustronne lub rozmowy wielostronne” [20]. Tym samym Komisja przyjęła dwutorową strategię: po pierwsze, rozwijała i umacniała bezpośrednie stosunki dwustronne z głównymi partnerami handlowymi, a po drugie, inwestowała znacząco w organy wielostronne, takie jak OECD czy Międzynarodowa Sieć Konkurencji (MSK).

27. Pierwsza umowa o współpracy ze Stanami Zjednoczonymi została podpisana już w 1991 r. i stworzyła podstawy do bardzo udanej współpracy między Komisją a amerykańskimi organami ds. ochrony konkurencji. Podobne umowy podpisane z Kanadą (1999), Japonią (2003) i Koreą Południową (2009) okazały się skutecznym narzędziem w międzynarodowych sprawach z zakresu ochrony konkurencji. Uzupełnieniem tych porozumień dwustronnych są działania na szczeblu wielostronnym, zwłaszcza w ramach OECD i MSK, czyli organizacji, w których Komisja była aktywnym członkiem założycielem i które służą jako ważne fora do rozpowszechniania najlepszych praktyk, propagowania konwergencji i ułatwiania współpracy.

[pic]

28. Coraz bardziej uznaje się znaczenie wymiaru międzynarodowego, na przykład w sprawozdaniu sporządzonym ostatnio przez byłego komisarza ds. konkurencji Mario Montiego na temat „Nowej strategii rynku jednolitego”[21]. W sprawozdaniu wymieniono kilka kluczowych wyzwań związanych bezpośrednio z jednolitorynkowym wymiarem konkurencji w UE, takich jak zwiększenie spójności we wdrażaniu przepisów antymonopolowych w różnych państwach członkowskich oraz pogłębienie współpracy między Komisją a krajowymi organami ds. bezpieczeństwa, w szczególności w zakresie oceny połączeń przedsiębiorstw lub polityki nakładania kar pieniężnych, ale podkreślono również potrzebę większej konwergencji zasad polityki konkurencji na poziomie międzynarodowym, w szczególności z najszybciej rozwijającymi się partnerami handlowymi UE. W rzeczy samej, Komisja zacieśniła ostatnio współpracę dwustronną z organami ds. konkurencji najważniejszych potęg gospodarczych, takich jak Chiny, Indie i Brazylia. Stworzenie skutecznej polityki i kultury konkurencji to trudne zadanie wymagające dużo czasu, co widać było na przykładzie UE. Jednocześnie organy ds. konkurencji i przepisy w zakresie konkurencji stały się częścią formalnego zarządzania gospodarką, czego przykładem w ostatnich dziesięcioleciach jest wykładniczy wzrost liczby organów ds. konkurencji skupionych w MSK (obecnie ponad 100 organów).

Polityka konkurencji jako narzędzie wspierania konkurencyjności zgodnie ze strategią „Europa 2020”

29. Z wczesnych sprawozdań rocznych wynika jednoznacznie, że wkład polityki konkurencji w realizację innych celów politycznych wykracza znacznie poza jej stosowanie tylko jako instrument reagowania kryzysowego. W miarę jak UE wychodzi z obecnego kryzysu w obliczu ostrej konkurencji międzynarodowej, najważniejszym celem polityki konkurencji na najbliższe lata będzie, aby możliwie najskuteczniej wspierać strategię „Europa 2020” na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu.

30. Polityka konkurencji ma odpowiednie warunki, aby przyczynić się do realizacji tej strategii, ponieważ stanowi kluczowe narzędzie napędzające lepsze funkcjonowanie rynków poprzez efektywny rozdział zasobów oraz zwiększenie produktywności i innowacji. Dlatego polityka ta leży u podstaw konkurencyjności gospodarki UE, która jeszcze nigdy nie była tak ważna pod względem zachowania stabilności gospodarczej i finansowej. Dlatego polityka konkurencji i reformy poprawiające konkurencję muszą stanowić nieodłączną część zarządzania gospodarczego.

31. Reguły konkurencji uwzględniają również, że państwom członkowskim trzeba umożliwić propagowanie unijnych celów w zakresie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej. Wytyczne w sprawie pomocy regionalnej wspierają realizację spójności terytorialnej Unii poprzez wspieranie rozwoju biedniejszych regionów. Różne reguły pomocy państwa umożliwiają również pomoc szkoleniową i wspierane dostępu do zatrudnienia dla pracowników znajdujących się w niekorzystnej sytuacji oraz pracowników niepełnosprawnych.

32. Innym kluczowym obszarem, gdzie polityka konkurencji rozwinęła się w sposób uwzględniający długoterminowe wyzwania stojące przed Unią, jest ochrona środowiska i propagowanie zrównoważonego rozwoju. Poprzez egzekwowanie prawa antymonopolowego w sektorze energii, co zwiększa płynność i bezpieczeństwo podaży energii na rynku wewnętrznym, oraz przyjęcie wytycznych w sprawie środowiskowej pomocy państwa, które ułatwiają udzielanie pomocy w przypadku takich niedoskonałości rynku, Komisja zagwarantowała, że polityka konkurencji wspiera przechodzenie na bardziej zrównoważoną gospodarkę.

Wnioski: odporność i zdolności dostosowawcze polityki konkurencji UE

33. Unia Europejska przechodzi właśnie okres dynamicznych i dramatycznych zmian. Niektóre przyszłe zmiany i wyzwania można przewidzieć z pewną dozą pewności, np. wyjście z kryzysu, konkurencję globalną i zrównoważony rozwój. Ale UE z pewnością stanie przed innymi wyzwaniami, których nie sposób teraz przewidzieć. Pewne jest jednak, że w czasie swojego istnienia, w oparciu o stabilne ramy traktatowe, polityka konkurencji była w stanie dostosować się do dużych zmian w swoim środowisku. Biorąc pod uwagę jej odporność i zdolności dostosowawcze, polityka konkurencji UE pozostanie jednym z atutów Unii Europejskiej.

1. Instrumenty

1.1. Sprawozdanie kontrolne dotyczące wdrażania tymczasowych kryzysowych ram prawnych w zakresie pomocy państwa

1.1.1. Pomoc kryzysowa dla sektora finansowego

34. Po wybuchu globalnego kryzysu finansowego jesienią 2008 r. Komisja wydała szczegółowe wytyczne dotyczące kryteriów zgodności tymczasowych środków pomocy kryzysowej dla instytucji finansowych w rozumieniu art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), udzielanych w postaci gwarancji państwowych[22], dokapitalizowania[23] lub środków na rzecz ratowania aktywów[24], oraz dotyczące niezbędnych środków restrukturyzacji banków wykazujących poważne trudności finansowe[25]. Dzięki zastosowaniu reguł pomocy państwa Komisji udało się ograniczyć do minimum zakłócenia konkurencji na rynku wewnętrznym pomimo znacznej pomocy ze strony państwa oraz w razie potrzeby zapewnić restrukturyzację banków korzystających z pomocy.

35. Od 1 października 2008 r. do 1 października 2010 r. Komisja podjęła ponad 200 decyzji w sprawie środków pomocy państwa dla sektora finansowego w celu naprawienia poważnych zakłóceń w gospodarkach państw członkowskich. Zatwierdzono, zmieniono lub przedłużono ponad 40 programów pomocy, a indywidualne decyzje dotyczyły ponad 40 instytucji finansowych. W 2009 r. nominalna wysokość pomocy wykorzystanej przez państwa członkowskie na rzecz sektora finansowego wynosiła 1 107 mld euro (9,3% PKB EU), a w roku 2008 1 236 mld euro[26].

36. Dostępność gwarancji państwowych okazała się skutecznym narzędziem w ciągu całego czasu trwania kryzysu, służącym do zwiększania dostępu do finansowania dla banków oraz przywrócenia pewności rynkowej. W 2010 r. ograniczono stosowanie programów dokapitalizowania, ale podjęto pewną liczbę interwencji ad hoc . W 2010 r. zaobserwowano jednak spadek wykorzystywania zastrzyków kapitału państwowego w porównaniu z rokiem 2009; co więcej, banki, które w 2009 lub 2010 r. skorzystały ze środków na rzecz ratowania aktywów lub dokapitalizowania, zostały zobowiązane do restrukturyzacji.

37. Restrukturyzacja wielu europejskich banków była jednym z najważniejszych wyzwań w roku 2010 i opierała się na trzech głównych zasadach, które zakładały: (i) powrót do długoterminowej rentowności bez pomocy państwa w oparciu o solidny plan restrukturyzacji, (ii) podział obciążenia między bankiem/jego interesariuszami a państwem oraz (iii) ograniczenie zakłócenia konkurencji, z reguły poprzez środki strukturalne (wydzielenia) i behawioralne (zakazy nabywania i ograniczenia agresywnych zachowań handlowych). W 2010 r. Komisja zatwierdziła restrukturyzację bądź likwidację 14 banków. Najważniejsze przypadki dotyczyły banków Aegon, Dexia, Ethias, Parex i Sparkasse Köln/Bonn[27]; wszystkie zostały zatwierdzone przez Komisję i uwzględniały wiążące środki behawioralne i strukturalne. Komisja przyjęła negatywną decyzję w przypadku Banco Privado Português, który to bank znajduje się obecnie w likwidacji[28].

38. Dzięki polityce interwencyjnej problem poważnych niedoborów w finansowaniu bankowym, do jakich doszło jesienią 2008 r., został stosunkowo szybko pokonany. Jednakże kryzys zadłużenia państw, który wybuchł w pierwszej połowie 2010 r., pokazał wyraźnie, że chociaż sytuacja była nieco lepsza niż w najgorszym okresie pod koniec roku 2008, to poziom występowania warunków skrajnych na rynkach finansowych był wciąż na tyle wysoki, aby uzasadnić zastosowanie ukierunkowanych środków wsparcia kryzysowego także po 2010 r. Dnia 1 grudnia 2010 r. Komisja przedłużyła ważność reguł dotyczących środków kryzysowych dla sektora finansowego do końca roku 2011[29]. Jednakże, biorąc pod uwagę sygnały, że banki mają coraz mniejsze trudności z pozyskaniem kapitału na rynkach, Komisja wprowadziła od 1 stycznia 2011 r. wymóg, aby każdy podmiot korzystający ze środków dokapitalizowania lub ratowania aktywów o obniżonej jakości przedstawił plan restrukturyzacji, niezależnie od tego, czy dany bank jest uznawany za zasadniczo zdrowy, czy za będący w trudnej sytuacji.

1.1.2. Wdrażanie tymczasowych ram prawnych na potrzeby gospodarki realnej

39. W 2008 r. Komisja przyjęła tymczasowe ramy prawne[30] mające ułatwić dostęp przedsiębiorstw do finansowania w warunkach kryzysu. Od ich wprowadzenia do 1 października 2010 r. Komisja zatwierdziła 73 programy i cztery środki pomocy ad hoc . Wielkość pomocy zatwierdzonej w 2009 r. wynosiła 82,5 mld euro (0,7% of PKB UE).

40. Najważniejsze zastosowane środki to ograniczone kwoty zgodnej pomocy, subwencjonowane gwarancje i kredyty z dopłatami. Złagodzenie kryteriów wyjątkowej akceptacji rządowego ubezpieczenia kredytów eksportowych w ramach Wspólnoty przyczyniło się do utrzymania handlu. Dostosowanie kapitału ryzyka spotkało się również z dobrym przyjęciem jako ważny sygnał dla inwestorów prywatnych. Kredyty z dopłatami na produkcję artykułów ekologicznych zostały wykorzystane przez mniejszą liczbę państw członkowskich, przy czym zgłoszenia dokonało pięć[31].

41. Biorąc pod uwagę niestabilny charakter wychodzenia z kryzysu, Komisja uznała za przedwczesne, aby tymczasowe ramy prawne wygasły w całości z końcem 2010 r. Za na najlepszą odpowiedź na obecną sytuację rynkową uznano stopniowe wycofywanie przepisów. Dnia 1 grudnia 2010 r. Komisja zatwierdziła przedłużenie ważności tymczasowych ram prawnych[32] do końca 2011 r., ze szczególnym uwzględnieniem małych i średnich przedsiębiorstw i ograniczonego wachlarza środków. Utrzymano środki, które mają naprawić pozostające niedoskonałości rynku, zwłaszcza dotyczące utrzymujących się problemów z dostępem MŚP do finansowania, z zastrzeżeniem ostrzejszych warunków odzwierciedlających stopniowy powrót do normalnego systemu pomocy państwa.

1.1.3. Wkład polityki konkurencji w programy dostosowania gospodarczego dla Grecji i Irlandii

42. W 2010 r. Grecja znalazła się w kryzysie budżetowym. Aby pomóc greckiemu rządowi w przywróceniu gospodarki na właściwe tory, dnia 2 maja 2010 r. Komisja, Europejski Bank Centralny oraz Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) przyjęły trzyletni program dostosowawczy dla greckiej gospodarki[33], finansowany z pożyczek dwustronnych od państw członkowskich strefy euro w kwocie 80 mld euro oraz promesy kredytowej MFW w kwocie ok. 30 mld euro. Władze Grecji zobowiązały się do wdrożenia wieloletniego planu konsolidacji finansów publicznych i przeprowadzenia reform strukturalnych, których celem jest skierowanie greckiej gospodarki na ścieżkę zrównoważonego rozwoju, przywrócenie pewności na rynkach długu państwowego oraz utrzymanie stabilności strefy euro. Aby wzmocnić grecki system finansowy, Komisja zatwierdziła emisję dodatkowych gwarancji rządowych[34], powołano niezależny fundusz stabilności finansowej zapewniający wsparcie kapitałowe dla banków[35] oraz przedstawiono plany restrukturyzacji sześciu z dokapitalizowanych banków zgodnie z regułami pomocy państwa UE. Co więcej, reformy strukturalne przewidziane w programie dostosowawczym obejmują też konkurencję. Dlatego Grecja współpracowała z Komisją przy przygotowywaniu nowego prawa inwestycyjnego, reformy greckiego urzędu ds. konkurencji oraz uwolnienia zawodów zamkniętych.

43. Jeżeli chodzi o Irlandię, to sytuacja banków i długu państwowego stała się bardzo trudna pod koniec 2010 r. Połączenie głębokiego kryzysu gospodarczego oraz przerośniętego sektora bankowego ponoszącego ogromne straty doprowadziło do ogromnej presji na irlandzki dług państwowy. Dnia 28 listopada 2010 r. Komisja, Europejski Bank Centralny (EBC), MFW i władze Irlandii podpisały program pomocy[36], który przewiduje pożyczkę dla Irlandii w kwocie 85 mld euro, z czego 35 mld będzie przeznaczone na przywrócenie rentowności banków. W ramach programu dwa banki krajowe zostaną zlikwidowane (Anglo Irish Bank i INBS), podczas gdy inne zostaną dokapitalizowane i przejdą restrukturyzację zgodnie z regułami pomocy państwa UE. Jeżeli chodzi o reformy strukturalne związane z konkurencją, to zostaną podjęte różne środki polityczne mające ożywić konkurencję na rynkach produktów i energii oraz w innych sektorach sieciowych. Środki te obejmą m.in. zmiany legislacyjne mające usunąć ograniczenia handlu i konkurencji w chronionych sektorach, tak aby zlikwidować istniejące wyłączenia niektórych sektorów z zakresu krajowego prawa o konkurencji i skuteczniej zniechęcić do podejmowania działań antykonkurencyjnych.

1.2. Egzekwowanie przepisów antymonopolowych

1.2.1. Kształtowanie zasad: przegląd rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych

Rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych stosowanych do porozumień wertykalnych

44. Dnia 20 kwietnia 2010 r. Komisja przyjęła zmienione rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych[37] i wytyczne[38] dotyczące porozumień wertykalnych, tj. porozumień dotyczących dostaw i dystrybucji produktów i usług zawieranych między dostawcami a kupcami działającymi na różnych poziomach łańcucha produkcji i dystrybucji.

45. Podstawowa zasada zmienionych przepisów mówi dalej, że przedsiębiorstwa o ograniczonej władzy rynkowej mają swobodę decydowania o sposobie dystrybucji swoich produktów, pod warunkiem że ich umowy nie obejmują ustalania cen ani innych najpoważniejszych ograniczeń konkurencji. Przepisy zostały jednak zmienione, aby uwzględnić potencjalną władzę rynkową zarówno nabywców, jak i sprzedawców, tak że wszystkie strony porozumienia muszą mieć udział w rynku poniżej 30%, żeby kwalifikować się do wyłączenia grupowego.

46. Rozporządzenie i towarzyszące mu wytyczne uwzględniają również gwałtowny rozwój Internetu jako narzędzia do sprzedaży internetowej i handlu transgranicznego, co umożliwia konsumentom większy wybór i zwiększa konkurencję cenową. Dzięki większej jasności i przewidywalności nowych przepisów dystrybutorzy mają jednoznaczną zachętę do rozwijania działalności w Internecie, tak aby dotrzeć do konsumentów w całej UE, zapewniając tym samym pełną realizację cyfrowego rynku wewnętrznego.

Rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych stosowanych do horyzontalnych porozumień kooperacyjnych

47. Dnia 14 grudnia 2010 r. Komisja przyjęła nowe przepisy i wytyczne dotyczące oceny horyzontalnych porozumień kooperacyjnych, tj. porozumień zawieranych między przedsiębiorstwami działającymi na tym samym poziomie w łańcuchu dostaw, np. porozumień o współpracy w zakresie badań i rozwoju, produkcji, zakupów, komercjalizacji, normalizacji lub wymiany informacji. Nowy schemat obejmuje dwa rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, z których jedno dotyczy porozumień badawczo-rozwojowych, a drugie porozumień w sprawie specjalizacji i wspólnej produkcji[39], oraz towarzyszących wytycznych horyzontalnych[40].

48. Podejście Komisji zawarte w nowych przepisach sprowadza się do tego, aby pozostawić przedsiębiorstwom maksymalną swobodę współpracy, jednocześnie zapewniając ochronę konkurencji przed takimi formami współpracy, które stoją w sprzeczności z art. 101 TFUE, tj. są szkodliwe dla konsumentów. Stanowisko Komisji wobec współpracy między konkurentami nie zmieniło się zasadniczo od wprowadzenia poprzednich przepisów w roku 2000. Nowe przepisy o horyzontalnych porozumieniach kooperacyjnych są jednak dużo bardziej szczegółowe, przyjazne dla użytkownika i jaśniejsze niż poprzednie. Dwa najważniejsze elementy reformy to dodanie nowego rozdziału na temat wymiany informacji oraz znacząca modyfikacja rozdziału o porozumieniach normalizacyjnych. Ten ostatni objaśnia teraz najważniejsze warunki konieczne do zapewnienia konkurencyjnych procesów ustanawiania norm i przyczynia się do tworzenia efektywniejszego systemu norm w Europie, określonego w inicjatywie przewodniej „Zintegrowana polityka przemysłowa w erze globalizacji” w ramach strategii „Europa 2020”[41].

Rozporządzenia sektorowe w sprawie wyłączeń grupowych

49. Jeżeli chodzi o ubezpieczenia, to dnia 24 marca 2010 r. przyjęto nowe rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych w ubezpieczeniach[42]. Dnia 27 maja Komisja przyjęła nowe zasady konkurencji dotyczące porozumień między producentami pojazdów a ich autoryzowanymi dilerami, warsztatami naprawczymi i dystrybutorami części zamiennych[43]. Nowe przepisy zasadniczo dostosowują politykę konkurencji na rynku motoryzacyjnym do ogólnych ram prawnych stosowanych w pozostałych sektorach.

1.2.2. Egzekwowanie zasad ochrony konkurencji UE na drodze prywatnoprawnej

50. Egzekwowanie zasad ochrony konkurencji UE na drodze prywatnoprawnej stanowi niezbędne uzupełnienie zdecydowanego egzekwowania tych zasad na drodze publicznoprawnej przez Komisję i krajowe organy ds. konkurencji. W swojej białej księdze z 2008 r. w sprawie roszczeń o naprawienie szkody wynikłej z naruszenia prawa ochrony konkurencji[44] Komisja zaproponowała różne środki, takie jak roszczenia zbiorowe i ustalenie kwoty odszkodowania z tytułu naruszenia zasad ochrony konkurencji, aby zwiększyć możliwość uzyskania przez konsumentów i przedsiębiorstwa rekompensaty za szkody poniesione przez nich w wyniku naruszenia ochrony konkurencji.

51. Propozycje Komisji dotyczące roszczeń zbiorowych doprowadziły do szerokiej debaty publicznej, która wykracza poza ochronę konkurencji i koncentruje się na roli roszczeń zbiorowych w sytuacjach, gdy pojedyncze naruszenie reguł UE powoduje szkody dla dużej grupy pokrzywdzonych. Komisja postanowiła przygotować publiczne konsultacje, które powinny pomóc w identyfikacji wspólnych zasad na potrzeby przyszłych wniosków ustawodawczych dotyczących roszczeń zbiorowych. Komunikat przedstawiający takie zasady ma być przyjęty w 2011 r.

1.2.3. Stosowanie art. 101 TFUE: kartele

52. W 2010 r. Komisja przyjęła siedem decyzji w odniesieniu do karteli[45], nakładając na 70 przedsiębiorstw grzywny w wysokości ponad 3 mld euro, a więc w dalszym ciągu surowo egzekwując przepisy do walki z kartelami.

53. Komisja skupiła się na usprawnieniu procesu poprzez stosowanie procedury ugodowej. W 2010 r. Komisja przyjęła dwie pierwsze decyzje ugodowe: pełną decyzję ugodową w sprawie układów pamięci DRAM oraz hybrydową decyzję ugodową w sprawie fosforanów w paszach zwierzęcych. Sprawa DRAM stanowiła przełom we wspólnotowej praktyce zwalczania karteli, ponieważ ugoda objęła wszystkie dziesięć zaangażowanych przedsiębiorstw, a od decyzji nie złożono odwołania.

54. Ze względu na kryzys gospodarczy siedem decyzji kartelowych przyjętych w 2010 r. doprowadziło do złożenia 32 wniosków o zmniejszenie kary z uwagi na „niezdolność do uiszczenia grzywny”[46], z których dziewięć zostało uznanych po dokładnej analizie kondycji finansowej wnioskujących.

1.2.4. Stosowanie art. 101 TFUE: inne porozumienia i uzgodnione praktyki

55. W 2010 r. Komisja zakończyła ważną sprawę dotyczącą ochrony konkurencji na mocy art. 101 TFUE w odniesieniu do sektora transportu lotniczego, nadając wiążącą moc prawną zobowiązaniom zaoferowanym przez linie lotnicze British Airways, American Airlines i Iberia[47]. Ta decyzja przyniesie znaczące korzyści dla europejskich konsumentów, zapewniając utrzymanie odpowiedniej konkurencji w lotach transatlantyckich, w szczególności z Londynu.

56. W sektorze usług finansowych Komisja nadała wiążącą moc prawną zobowiązaniom firmy Visa dotyczącym transgranicznych wielostronnych opłat interchange z tytułu natychmiastowych transakcji kartami debetowymi w zakresie transakcji transgranicznych w EOG i transakcji krajowych w dziewięciu krajach EOG[48], dostosowujące je do jednostronnych zobowiązań firmy MasterCard z dnia 1 kwietnia 2009 r. [49] oraz metodologii obojętności dla handlowca w odniesieniu do rodzajów płatności.

57. Komisja przyjęła również swoją pierwszą decyzję w obszarze ochrony konkurencji dotyczącą rynku służby zdrowia. Nałożyła grzywnę w wysokości 5 mln euro na francuskie stowarzyszenie aptekarzy[50] za jego zachowania rynkowe na francuskim rynku klinicznych badań laboratoryjnych.

1.2.5. Stosowanie art. 102 TFUE: nadużywanie pozycji dominującej

58. Komisja kontynuowała egzekwowanie przepisów art. 102 TFUE, w szczególności w sektorze energii, gdzie przyjęła cztery decyzje, oraz w sektorze TIK, gdzie wszczęła kilka postępowań.

59. W sektorze energii Komisja zastosowała się do wyników przeprowadzonego przez siebie w 2007 r. badania sektora energetycznego i przyjęła cztery ważne decyzje w zakresie ochrony konkurencji, w których zobowiązania zaproponowane przez przedsiębiorstwa w celu zakończenia potencjalnego naruszenia otrzymały wiążącą moc prawną. Decyzje te dotyczą zasiedziałych podmiotów we Francji, Szwecji, Niemczech i Włoszech, które blokowały dostęp do rynków energii za pomocą różnych środków, takich jak długoterminowe umowy o dostawę z ograniczeniami odsprzedaży lub ograniczanie dostępnych zdolności transportowych lub wywozowych sieci energetycznych[51].

60. Na rynkach TIK Komisja wszczęła postępowanie przeciwko IBM w sprawie możliwego nadużywania pozycji dominującej na rynku serwerów komputerowych oraz przeciwko Google Inc w sprawie możliwego nadużywania pozycji dominującej w zakresie wyszukiwania internetowego, reklam internetowych oraz pośrednictwa w reklamie internetowej. Komisja wszczęła również dwa wstępne postępowania wyjaśniające w sprawie praktyk biznesowych firmy Apple dotyczących urządzenia iPhone. Oba postępowania zostały zamknięte, kiedy firma Apple zaproponowała zmianę odnośnych praktyk[52].

Liczba decyzji wykonawczych w zakresie przepisów antymonopolowych i karteli z podziałem według roku i rodzaju, 2005-2010

[pic]

1.3. Kontrola łączenia przedsiębiorstw

61. W 2010 r. liczba zgłoszonych połączeń była niska z powodu kryzysu gospodarczego. Ogółem Komisji zgłoszono 274 transakcje; Komisja przyjęła 16 decyzji warunkowych i nie przyjęła w tym roku żadnych decyzji zakazujących. Zdecydowana większość zgłoszonych połączeń została zatwierdzona bezwarunkowo zarówno w ramach procedury zwykłej, jak i procedury uproszczonej, którą zastosowano do 55% zgłoszeń.

62. W 2010 r. Komisja przyjęła trzy decyzje w następstwie dogłębnej analizy w ramach postępowania wyjaśniającego na drugim etapie w odniesieniu do połączeń Oracle / Sun Microsystems[53] (zob. pkt 2.4. poniżej ), Monsanto / Syngenta[54] oraz Unilever / Sara Lee Body[55].

63. Dnia 17 listopada 2010 r., po dokonaniu dogłębnej analizy, Komisja zezwoliła na przejęcie przez szwajcarską spółkę Syngenta części aktywów amerykańskiej spółki Monsanto związanych z działalnością przedsiębiorstwa Monsanto na skalę światową w zakresie produkcji nasion słonecznika, pod warunkiem zbycia hybryd słonecznika firmy Monsanto, które są obecnie komercjalizowane lub oficjalnie badane w Hiszpanii i na Węgrzech, oraz linii macierzystych użytych do stworzenia takich hybryd lub rozwijanych obecnie do stworzenia hybryd dla Hiszpanii i Węgier.

64. Tego samego dnia Komisja zezwoliła również na planowane przejęcie przedsiębiorstw amerykańskiej spółki Sara Lee Corp działającej w branży kosmetyków i środków piorących przez angielsko-holenderską spółkę Unilever działającą w branży towarów konsumpcyjnych, z zastrzeżeniem spełnienia określonych warunków. Dogłębna analiza przeprowadzona przez Komisję wykazał, że w wyniku połączenia Unilever osiągnąłby bardzo silną pozycję wiodącą na wielu rynkach dezodorantów poprzez połączenie marek obu stron, zwłaszcza Sanex z Dove i Rexoną, które obecnie konkurują między sobą. Aby odsunąć te obawy, łączące się strony zaproponowały zbycie w Europie marki Sanex koncernu Sara Lee i powiązanych przedsiębiorstw.

Liczba ostatecznych decyzji w sprawie łączenia przedsiębiorstw według roku i rodzaju, 2005-2010

[pic]

1.4. Kontrola pomocy państwa

65. Większość pomocy zatwierdzonej w 2010 r. dotyczyła horyzontalnych celów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania, takich jak kultura i ochrona dziedzictwa, spójność regionalna, ochrona środowiska, badania, rozwój, innowacje oraz odszkodowania za straty poniesione w wyniku klęsk żywiołowych, niezależnie od pomocy związanej z kryzysem gospodarczym i finansowym. Państwa członkowskie korzystały szeroko z możliwości zapewnionych przez ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych (GBER)[56], na mocy którego środki spełniające kryteria rozporządzenia mogą być udzielane bez uprzedniego zgłaszania Komisji. W 2010 r. Komisja została powiadomiona o wprowadzeniu 414 takich nowych środków przez państwa członkowskie.

66. Jeżeli chodzi o kwoty zatwierdzonej pomocy, to wartości są zestawiane z rocznym opóźnieniem w dwuletnich tablicach wyników pomocy państwa. Całkowita wysokość pomocy w roku 2009, z wyłączeniem środków kryzysowych, wyniosła 0,62% PKB lub 73,2 mld euro, czyli nieco więcej niż w roku 2008 (0,58% PKB). Średnio 84% pomocy udzielonej na rzecz przemysłu i usług było przeznaczonych na cele horyzontalne stanowiące przedmiot wspólnego zainteresowania[57].

67. Rok 2010 był pierwszym pełnym rokiem obowiązywania pakietu uproszczeń. Pakiet składa się z kodeksu najlepszych praktyk[58] oraz zawiadomienia w sprawie uproszczonej procedury[59], których celem jest zwiększenie skuteczności, przejrzystości i przewidywalności procedur Komisji w zakresie pomocy państwa. Pierwsze rezultaty kodeksu najlepszych praktyk są zachęcające, zwłaszcza w odniesieniu do obsługi skarg, gdzie coraz więcej skarżących jest powiadamianych o statusie swoich skarg.

Zmiany całkowitej wysokości pomocy państw członkowskich jako % PKB w UE, 2004-2009[60]

[pic]

1.4.1. Horyzontalna pomoc państwa

Pomoc regionalna

68. Zgodnie z wytycznymi w sprawie krajowej pomocy regionalnej na lata 2007-2013[61] Komisja dokonała przeglądu statusu pomocy państwa oraz pułapu pomocy w regionach „efektu statystycznego”, które korzystały przejściowo ze statusu obszarów objętych pomocą na mocy art. 107 ust. 3 lit. a) do końca roku 2010. Komisja zatwierdziła również zmiany krajowych map pomocy regionalnej zgłoszone przez trzy państwa członkowskie (Francję, Irlandię i Włochy) w odniesieniu do niektórych obszarów kwalifikujących się do objęcia pomocą regionalną na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c).

69. W 2010 r. Komisja zatwierdziła pomoc regionalną dla sześciu dużych projektów inwestycyjnych. Cztery z tych projektów dotyczą sektora fotowoltaicznego (trzy w Niemczech i jeden w Hiszpanii[62]), a pozostałe sektora mechaniki w Niemczech i we Włoszech[63]. Zatwierdzono również pięć środków pomocy ad hoc na rzecz pojedynczych przedsiębiorstw na cele inwestycyjne w obszarach objętych mapami pomocy regionalnej na lata 2007-2013 oraz dziesięć programów pomocy regionalnej, z których pięć dotyczy regionów najbardziej oddalonych. W 2010 r. Komisja ostatecznie zamknęła trzy formalne postępowania wyjaśniające z jedną decyzją pozytywną[64] i dwoma decyzjami negatywnymi, przy czym te ostatnie dotyczyły bezprawnej premii dla MŚP na rzecz Sovello AG[65] oraz niezgodnego środka pomocy dla Fri-el Acerra [66] ze względu na brak efektu zachęcającego i niewystarczający wkład regionalny.

Pomoc na ochronę środowiska

70. Komisja zatwierdziła szereg środków wspierających oszczędność energii i produkcję energii odnawialnej na podstawie wytycznych w zakresie pomocy na ochronę środowiska[67]. Coraz więcej tych zgłoszeń dotyczyło stosunkowo dużej pomocy indywidualnej (ponad 7,5 mln euro pomocy inwestycyjnej na przedsiębiorstwo) i podlegało szczegółowej ocenie ekonomicznej w ramach bardziej ekonomicznego podejścia do analizy pomocy państwa. Zatwierdzone programy dotyczyły przede wszystkim pomocy na rzecz projektów w zakresie energii odnawialnej oraz wychwytywania i składowania dwutlenku węgla.

Badania, rozwój i innowacje

71. Innowacja leży u podstaw strategii „Europa 2020”, a inicjatywa przewodnia „Unia innowacji”[68] zwraca uwagę na konieczność zwiększenia finansowania innowacji w Europie w celu poprawy jej wyników. Wspólnotowe zasady ramowe dotyczące działalności badawczej, rozwojowej i innowacyjnej[69] wspierają realizację tego celu poprzez ułatwienie państwom członkowskim lepszego dostosowania pomocy państwa do odpowiednich niedoskonałości rynkowych. W 2010 r. w oparciu o te zasady Komisja zatwierdziła 12 programów pomocy o całkowitym budżecie przekraczającym 5 mld euro i zdecydowała się rozpocząć formalne postępowanie wyjaśniające w sprawie jeszcze jednego przypadku, który został następnie wycofany. Pięć z tych programów dotyczyło wyłącznie działalności badawczo-rozwojowej, cztery programy były ukierunkowane na innowacje, a cztery miało charakter mieszany. Ponadto w wyniku szczegółowej oceny ekonomicznej Komisja podjęła decyzję o niezgłaszaniu zastrzeżeń w dziesięciu przypadkach pomocy na rzecz dużych projektów badawczo-rozwojowych podlegających obowiązkowi indywidualnego zgłoszenia, dotyczących nowych procesów produkcji biometanu, stosowania materiałów kompozytowych do budowy określonych elementów konstrukcji lotniczych oraz litografii do urządzeń półprzewodnikowych. Ponadto Komisja monitorowała informacje przedstawione w sprawie pomocy udzielonej na rzecz 52 innych projektów badawczo-rozwojowych, która przekroczyła 3 mln euro, ale mimo to nie podlegała obowiązkowi indywidualnego zgłoszenia.

72. Ponadto na podstawie ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych zgłoszono 40 programów stanowi pomoc na badania podstawowe, 91 programów na badania przemysłowe i 86 na eksperymentalne prace rozwojowe. Jednocześnie państwa członkowskie stosowały ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych również w przypadku środków dotyczących innowacji, z których 42 dotyczyło praw własności przemysłowej w przypadku MŚP, 21 dotyczyło młodych innowacyjnych przedsiębiorstw, 24 dotyczyło usług doradczych w zakresie innowacji i usług wsparcia innowacji, a 11 tymczasowo zatrudnionego wysoko wykwalifikowanego personelu.

Pomoc na wspieranie kapitału podwyższonego ryzyka

73. W dziedzinie finansowania kapitału podwyższonego ryzyka w MŚP Komisja zatwierdziła 7 środków na podstawie wytycznych w sprawie kapitału podwyższonego ryzyka[70] na ogólną kwotę 380 mln euro. Spośród tych środków 3 nie były zgodne z przepisami dotyczącymi bezpiecznej przystani i zostały poddane szczegółowej ocenie. Ponadto w 2010 r. wdrożono 11 dodatkowych programów pomocy w ramach ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, które niektóre państwa członkowskie coraz częściej stosują również na potrzeby kapitału podwyższonego ryzyka.

1.4.2. Pomoc w sektorach węglowym i rolnym

74. W odpowiedzi na wniosek Komisji z lipca 2010 r. Rada przyjęła dnia 10 grudnia 2010 r. decyzję w sprawie pomocy państwa ułatwiającej zamykanie niekonkurencyjnych kopalń węgla[71] w świetle wygaśnięcia dotychczasowego rozporządzenia z końcem roku 2010[72]. Państwa członkowskie będą mogły udzielać pomocy na wsparcie produkcji węgla, jeżeli istnieje plan zamknięcia z terminem nie dalszym niż 31 grudnia 2018 r., i pokrywać koszty wyjątkowe (opieka społeczna, rekultywacja terenów lub usuwanie ścieków) związane z zamykaniem kopalni do roku 2027.

75. Komisja ocenia pomoc państwa przyznaną na rzecz sektora rolnego i leśnego na podstawie wytycznych w sprawie pomocy państwa w sektorze rolnym i leśnym na lata 2007-2013[73]. W 2010 r. Komisja zarejestrowała 214 nowych spraw dotyczących pomocy państwa i przyjęła 161 decyzji.

1.4.3. Egzekwowanie prawa dotyczącego pomocy państwa przez sądy krajowe

76. Ostatnio wykonana analiza[74] wykazała, że przed sądy krajowe trafia coraz więcej spraw. W 2010 r. Komisja kontynuowała swoje wysiłki na rzecz usprawnienia systemu egzekwowania prawa dotyczącego pomocy państwa na drodze prywatnoprawnej na szczeblu krajowym, skupiając się na poprawie komunikacji z sędziami krajowymi. W październiku 2010 r. Komisja opublikowała poradnik na temat „Egzekwowanie prawa UE dotyczącego pomocy państwa przez sądy krajowe”[75], aby pomóc sędziom krajowym w sprawach dotyczących pomocy państwa.

1.4.4. Monitorowanie ex-post środków pomocy państwa

77. Aby zapewnić skuteczne egzekwowanie prawa dotyczącego pomocy państwa, Komisja rozpoczęła w 2006 r. regularne monitorowanie ex-post w odniesieniu do niezgłoszonych środków pomocy udzielonej na podstawie ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych lub na podstawie zatwierdzonych programów. W 2010 r. monitorowanie ex-post objęło środki z ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, a także pomoc w postaci kapitału podwyższonego ryzyka, pomoc w sektorze transportu, pomoc w sektorze łączy szerokopasmowych, pomoc kulturalną i pomoc dla sektora stoczniowego. Wyniki pierwszych czynności monitorujących wskazują, że programy i rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych funkcjonują w zadowalający sposób.

1.4.5. Polityka odzyskiwania pomocy

78. Kiedy bezprawna pomoc zostanie uznana za niezgodną ze wspólnym rynkiem, Komisja ma prawo zażądać jej odzyskania przez państwo członkowskie, które jej udzieliło, w celu przywrócenia wcześniejszej sytuacji rynkowej. Kwota odzyskanej pomocy niezgodnej z prawem i niezgodnej ze wspólnym rynkiem wzrosła z 2,3 mld euro w grudniu 2004 r. do 10,9 mld euro w grudniu 2010 r.[76] Udział niezgodnej z prawem i niezgodnej ze wspólnym rynkiem pomocy, która musi jeszcze zostać odzyskana, zmniejszył się odpowiednio z 75% do 14%.

79. Aby zapewnić lepsze egzekwowanie swoich decyzji, w 2010 r. Komisja wszczęła postępowanie na mocy art. 108 ust. 2[77] w trzech przypadkach i na mocy art. 260 ust. 2[78] w jednym przypadku, co dało w sumie 26 spraw spornych. Na koniec 2010 r. Komisja miała 41 toczących się spraw dotyczących odzyskiwania pomocy.

2. Sytuacja w poszczególnych sektorach

2.1. Usługi finansowe

80. Kryzys finansowy i gospodarczy nadal miał negatywne skutki dla sektora finansowego UE w roku 2010. Tymczasowe ramy prawne ustanowione w 2008 r. przedłużono na rok 2011 na zaostrzonych warunkach. Wdrażanie tych ram prawnych było głównym przedmiotem egzekwowania polityki konkurencji w 2010 r., w szczególności w odniesieniu do restrukturyzacji wspomaganych instytucji finansowych[79].

81. Komisja utrzymała jednak nadzór także nad innymi wyzwaniami w zakresie polityki konkurencji, jakie miały wpływ na sektor. Komisja nadała prawnie wiążący charakter zobowiązaniom firmy Visa Europe z kwietnia 2010 r. dotyczącym wielostronnych opłat interchange (MIF) z tytułu natychmiastowych transakcji kartami debetowymi dla transakcji transgranicznych w EOG i transakcji krajowych w dziewięciu krajach EOG[80], a także licznym środkom zapewniającym przejrzystość[81]. Maksymalna ważona średnia stawka MIF stosowana przez Visa Europe dla takich transakcji zostanie zmniejszona do 0,2%, zgodnie z jednostronnymi zobowiązaniami zaproponowanymi wcześniej przez MasterCard[82]. Zobowiązania zostały ocenione zgodnie z „metodologią obojętności dla handlowca”, której celem jest ustalenie takiego poziomu MIF, aby dla handlowców było obojętne, czy płatność jest dokonywana gotówką, czy kartą debetową. Komisja stwierdziła, że stawka MIF zaproponowana przez Visa Europe powinna stać się obowiązująca i zamknęła postępowanie w zakresie konkretnych stawek MIF objętych zobowiązaniami, natomiast kontynuuje postępowanie w pozostałym zakresie (m.in. opłat MIF z tytułu kart kredytowych).

82. W 2010 r. jednolity obszar płatności w euro (SEPA, ang. single euro payments area ) był nadal ważnym polem działań na rzecz ochrony konkurencji w dziedzinie usług finansowych, w szczególności poprzez nieformalny dialog z Europejską Radą ds. Płatności. Wyjaśniono na przykład, że systemy kartowe zgodne z SEPA nie muszą obejmować wszystkich 32 państw terytorium SEPA, co dało nowym systemom realną szansę wejścia na rynek. Ponadto dnia 16 grudnia 2010 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący ustanowienia wymogów technicznych dla poleceń przelewu i poleceń zapłaty w euro[83]. Wniosek ten zawiera przepisy zakazujące stosowania MIF w odniesieniu do każdej transakcji polecenia zapłaty SEPA po zakończeniu okresu przejściowego, ale zezwalające na takie opłaty w przypadku transakcji odrzuconych przy spełnieniu określonych warunków.

83. Dnia 15 września 2010 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie pozagiełdowych instrumentów pochodnych, kontrahentów centralnych i repozytoriów transakcji, który zawiera pewne środki mające zwiększyć bezpieczeństwo rynków pozagiełdowych instrumentów pochodnych i poprawić nadzór finansowy[84]. Rozporządzenie to przewiduje wspólne ramy prawne dla kontrahentów centralnych w UE i ustanawia warunki tworzenia uzgodnień interoperacyjnych między kontrahentami centralnymi w odniesieniu do zabezpieczeń pieniężnych. Uzgodnienia interoperacyjne są korzystne z perspektywy konkurencji, ponieważ dają konsumentom większy wybór i umożliwiają kontrahentom centralnym konsolidację wolumenów rozliczeniowych w jednym podmiocie.

84. Po dwuipółletniej analizie z udziałem wszystkich zainteresowanych uczestników rynku oraz krajowych organów ds. bezpieczeństwa Komisja przyjęła dnia 24 marca 2010 nowe rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych w sektorze ubezpieczeniowym[85] dotyczące porozumień w zakresie wspólnych zestawień, tabel i badań oraz wspólnego pokrywania niektórych rodzajów ryzyka (grupy) w sektorze ubezpieczeniowym. W nowym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych Komisja zdecydowała się nie przedłużać dwóch z czterech rodzajów współpracy objętych poprzednim rozporządzeniem, a mianowicie porozumień dotyczących standardów ogólnych warunków ubezpieczeń i urządzeń zabezpieczających, które są obecnie przedmiotem nowych wytycznych horyzontalnych przyjętych w 2010 r.

85. W 2010 r. w sektorze finansowym nadal obserwowano mniejszą aktywność w zakresie łączenia przedsiębiorstw. Komisja zbadała przypadki dotyczące sektorów usług bankowości detalicznej[86], zarządzania aktywami[87] i usług dystrybucji funduszy wzajemnych[88]. Wiele spraw wynikało z decyzji restrukturyzacyjnych dotyczących pomocy państwa w kontekście kryzysu finansowego[89].

2.2. Energia i środowisko

86. W listopadzie 2010 r. Komisja przedstawiła swoją strategię energetyczną na najbliższe dziesięciolecie w ramach inicjatywny przewodniej strategii „Europa 2020” dotyczącej „Europy efektywnie korzystającej z zasobów”[90]. Otwarty, konkurencyjny rynek jednolity w sektorze energii powinien przyczynić się do bezpiecznej i zrównoważonej podaży energii po konkurencyjnych cenach poprzez zachętę do dynamicznego rozwoju technologii energii odnawialnych oraz wspieranie rozwoju nowych, przyjaznych dla środowiska technologii.

87. W 2010 r. Komisja kontynuowała działania wynikające ze swojego badania sektora energetycznego z roku 2007 i przyjęła cztery ważne decyzje antymonopolowe, na mocy których Komisja nadal prawnie wiążący charakter zobowiązaniom zaproponowanym przez przedsiębiorstwa w celu usunięcia naruszenia. Zobowiązania te powinny mieć znaczący wpływ strukturalny na konkurencję na rynku wewnętrznym energii.

88. W sprawie EDF – zamknięcie dostępu do rynków zbytu[91] Komisja podejrzewała, że firma EDF mogła nadużyć swojej dominującej pozycji we Francji poprzez zawieranie umów na dostawy, które zamykały dostęp do rynku ze względu na ich zakres, okres obowiązywania i wyłączny charakter, oraz poprzez umieszczanie ograniczeń odsprzedaży w swoich umowach na dostawy. Spółka EDF zaproponowała, na okres dziesięciu lat, że zagwarantuje innym dostawcom możliwość konkurowania o średnio 65% umów na dostawy elektryczności zawieranych przez EDF z dużymi francuskimi użytkownikami przemysłowymi każdego roku oraz ograniczy okres obowiązywania nowych umów zawieranych z dużymi użytkownikami przemysłowymi do pięciu lat. Ponadto EDF zobowiązała się do usunięci wszystkich ograniczeń odsprzedaży ze swoich umów na dostawy i wspomaga klientów, którzy chcą odsprzedawać elektryczność. Te zobowiązania, które miały wejść w życie 1 lipca 2010 r., zostały przełożone na 1 stycznia 2011 r.

89. W sprawie Svenska Kraftnät (SvK)[92] Komisja podejrzewała, że firma SvK mogła nadużyć swojej dominującej pozycji na szwedzkim rynku przesyłu energii poprzez ograniczenie zdolności wywozowej dostępnej na połączeniach wzajemnych, aby zmniejszyć wewnętrzne ograniczenia przesyłowe swojej sieci i zarezerwować krajową energię elektryczną na zużycie krajowe. SvK zaproponowała, że będzie obsługiwać szwedzki rynek energii elektrycznej na podstawie kilku elastycznych stref przetargowych, począwszy od 1 listopada 2011 r. Umożliwi to, aby handel elektrycznością dostosował się do dostępnej zdolności przesyłowej poprzez ceny rynkowe raczej niż arbitralne środki.

90. W sprawie E.ON Gas[93] postępowanie wyjaśniające Komisji wykazało, że E.ON zarezerwował długoterminowo największą część dostępnej zdolności przesyłowej na punktach wejścia do swoich sieci przesyłu gazu, tym samym potencjalnie uniemożliwiając innym dostawcom gazu dostęp do niemieckiego rynku gazu. Komisja doszła do wstępnego wniosku, że długoterminowe rezerwacje mogły stanowić naruszenie zasad UE dotyczących nadużywania dominującej pozycji rynkowej. Spółka E.ON zobowiązała się do uwolnienia około 15% zdolności rurociągów na punktach wejścia do swoich sieci gazowych do października 2010 r. Od października 2015 r. E.ON dalej zmniejszy swoją rezerwację zdolności wejściowej w niemieckiej sieci NetConnect Germany do 50%, a w sieci spółki E.ON do gazu niskokalorycznego do 64% zdolności rurociągu.

91. W sprawie ENI[94] Komisja podejrzewała, że firma ENI mogła nadużyć swojej dominującej pozycji na rynkach przesyłu gazu poprzez odmowę przyznania konkurentom dostępu do zdolności obecnych w sieci przesyłowej, przyznawanie dostępu w niepraktyczny sposób lub strategiczne ograniczanie inwestycji w międzynarodowy system rurociągów przesyłowych ENI. Inną zachętą dla ENI do zamykania dostępu dla rywali mogła być ochrona zysków na rynkach dostaw gazu niższego szczebla. Spółka ENI zobowiązała się do strukturalnego zbycia swojej międzynarodowej działalności przesyłowej do przywozu gazu do Włoch z Rosji i z północnej Europy.

92. Jeżeli chodzi o otwarte postępowania wyjaśniające, to Komisja nadal bada pomoc udzieloną w postaci regulowanych cen energii elektrycznej we Francji i w Hiszpanii. Regulowane ceny mogą prowadzić do nienależnych korzyści cenowych dla użytkowników końcowych energii elektrycznej i powodować zamknięcie dostępu do rynku. W większości państw członkowskich regulowane ceny na korzyść średnich i dużych przedsiębiorstw zostały zniesione lub są stopniowo wycofywane. Francja wycofa regulowane ceny dla średnich i dużych przedsiębiorstw w roku 2015, w ramach reformy rynku energii elektrycznej (fr. loi Nome), która ma wejść w życie od 2011 r. Hiszpania zniosła takie ceny w 2009 r.

93. Komisja zatwierdziła szereg środków wspierających oszczędzanie energii, produkcję energii odnawialnej oraz rekultywację terenów skażonych na mocy horyzontalnych wytycznych w zakresie pomocy na ochronę środowiska[95]. W szczególności Komisja zatwierdziła pomoc inwestycyjną na wdrożenie innowacyjnego procesu produkcji na rzecz jednego niemieckiego producenta stali oraz pomoc inwestycyjną dla innego niemieckiego producenta stali przeznaczoną na wdrażanie procesu recyklingu gazu wydzielanego w czasie metalurgii stali[96]. Komisja zatwierdziła pomoc na budowę kotła na biomasę we Francji[97] i budowę wysokowydajnej elektrociepłowni w Austrii[98]. Komisja zatwierdziła również pomoc na rekultywację dwóch zanieczyszczonych obszarów w Austrii[99].

94. Komisja zbadała również dwa indywidualne środki wsparcia dla projektów demonstracyjnych w zakresie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS) na skalę przemysłową. Komisja zatwierdziła pomoc inwestycyjną dla projektu demonstracyjnego CCS w Rotterdamie, gdzie CO2 z elektrowni jest wychwytywany i składowany w wyczerpanym złożu gazu ziemnego[100]. Komisja zatwierdziła również pomoc inwestycyjną dla holenderskiego producenta energii elektrycznej na projekt, w którym technologia CCS jest testowana w procesie gazyfikacji węgla[101].

95. Jeżeli chodzi o bezpieczeństwo dostaw energii , to Komisja zatwierdziła pomoc na budowę elektrociepłowni o mocy 400 MW na Łotwie[102] z uwagi na określone czynniki szczególne, takie jak izolacja łotewskiego rynku energii, rosnąca zależność Łotwy od gazu i zamknięcie litewskiej elektrowni jądrowej Ignalina pod koniec roku 2009. Komisja zatwierdziła również holenderski program ulg podatkowych stanowiących zachętę do inwestowania w poszukiwanie i eksploatację niewielkich złóż gazu na holenderskim szelfie kontynentalnym na Morzu Północnym[103]. Zatwierdziła również hiszpański program pomocy zakładający rekompensaty dla producentów energii za stosowanie węgla rodzimego do części produkcji w ramach zobowiązania do świadczenia usługi publicznej[104]. Chociaż dyrektywa w sprawie rynku energii elektrycznej[105] zezwala państwom członkowskim na podejmowanie takich środków z uwagi na bezpieczeństwo dostaw, to podlegają one regułom pomocy państwa, zwłaszcza wspólnotowym ramom dotyczącym pomocy państwa w formie rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych[106]. Komisja nie znalazła oczywistych błędów w ocenie uzasadnienia Hiszpanii dotyczącego definicji zobowiązania do świadczenia usługi publicznej i stwierdziła, że wszystkie wymagania ram wspólnotowych zostały spełnione. Ponadto, ponieważ program ma charakter przejściowy, Hiszpania zobowiązała się nie przedłużać go poza rok 2014; zobowiązała się również do zapewnienie jego spójności z obecnymi i przyszłymi regułami UE dotyczącymi pomocy państwa dla przemysłu węglowego.

2.3. Łączność elektroniczna

96. Dnia 26 sierpnia 2010 r. Komisja wdrożyła swoją europejską agendę cyfrową[107] w ramach strategii „Europa 2020”. Agenda określa priorytety Komisji w obszarze gospodarki cyfrowej, w tym stworzenie jednolitego rynku usług telekomunikacyjnych. W szczególności kładzie nacisk na cel Komisji zakładający zniesienie prawie do zera różnic między cenami połączeń roamingowych a krajowych do roku 2015. Wyznacza również ambitne cele w zakresie szybkiego i bardzo szybkiego dostępu do Internetu.

97. W 2010 r. konkurencja była skuteczniejsza dzięki egzekwowaniu prawa o konkurencji, regulacjom sektorowym, zmianom technologicznym i nowym modelom biznesowym, co doprowadziło do spadku cen usług komunikacji elektronicznej i wprowadzenia innowacyjnych ofert usług. Sprawozdanie Komisji z czerwca 2010 r.[108] wykazało, że rynki telekomunikacyjne UE stają się bardziej konkurencyjne dzięki wytycznym Komisji w procesie konsultacji i przeglądu na podstawie ram prawnych UE w zakresie komunikacji elektronicznej.

98. W sprawie Telekomunikacji Polskiej[109] Komisja wystosowała do tego zasiedziałego operatora pisemne zgłoszenie zastrzeżeń dnia 1 marca 2010 r., stwierdzając wstępnie, że TP naruszyła art. 102, nadużywając swoją pozycję dominującą poprzez odmowę dostarczania płatnego dostępu do swoich hurtowych usług łączności szerokopasmowej.

99. Połączenie działających w Zjednoczonym Królestwie spółek zależnych francuskiego Télécom i niemieckiego Telekom[110], zatwierdzone dnia 1 marca 2010 r., zwróciło uwagę na znaczenie własności częstotliwości w rozwijaniu sieci 4G. Postępowanie wyjaśniające wykazało, że połączone przyległe zakresy częstotliwości obu stron mogłyby doprowadzić do tego, że w perspektywie średnioterminowej nowy podmiot powstały w wyniku połączenia byłby jedynym operatorem sieci komórkowej w Zjednoczonym Królestwie zdolnym do oferowania mobilnych usług przesyłania danych nowej generacji w standardzie LTE z najlepszymi możliwymi prędkościami. Dlatego decyzja zatwierdzająca zawierała warunki, m.in. warunek zbycia jednej czwartej połączonego zakresu częstotliwości obu stron w paśmie 1800 MHz.

100. Aby osiągnąć swój cel i zapewnić dostęp do szybkich sieci szerokopasmowych dla wszystkich obywateli Europy oraz bardzo szybkie łącza szerokopasmowe w co najmniej 50% europejskich gospodarstw domowych do roku 2020, Komisja oceniła i zatwierdziła pomoc państwa i inne rodzaje finansowania publicznego na podstawie wytycznych w sprawie sieci szerokopasmowych[111] na kwotę ok. 1,8 mld euro, co doprowadziło do inwestycji w sieci szerokopasmowe na łączną kwotę ponad 3,5 mld euro.

2.4. Technologie informacyjno-komunikacyjne (TIK)

101. Efektywne produkty i usługi TIK są niezbędne do inteligentnego rozwoju będącego jednym z głównych celów strategii „Europa 2020”. Zachowanie możliwości wejścia na rynek dla nowych firm i konkurowania z uczestnikami rynku o ustalonej pozycji jest niezbędne do wykorzystania pełnego potencjału gospodarki cyfrowej. Interoperacyjność i skuteczne normy przyczyniają się wzmocnienia konkurencji, ponieważ z reguły wspierają wejście większej liczby uczestników na rynek i zmniejszają koszty innowacji.

102. W tym kontekście Komisja podjęła działania, aby zapewnić bardziej szczegółowe wskazówki na temat porozumień normalizacyjnych w swoich wytycznych w sprawie porozumień kooperacyjnych przyjętych w dniu 14 grudnia 2010 r. Aby w pełni urzeczywistnić pozytywne skutki normalizacji, proces ustanawiania norm powinien być przejrzysty i dostępny dla wszystkich zainteresowanych uczestników rynku. Ponadto posiadaczy praw własności intelektualnej zachęca się do przystąpienia do zobowiązania w zakresie udzielania licencji na sprawiedliwych, rozsądnych i niedyskryminujących warunkach (zobowiązanie FRAND) i do skutecznej realizacji tego zobowiązania w celu zapewnienia dostępności normy.

103. Wiosną 2010 r. Komisja wszczęła dwa równoległe wstępne postępowania wyjaśniające dotyczące praktyk handlowych firmy Apple dotyczących urządzenia iPhone[112]. Firma Apple ograniczyła serwis napraw gwarancyjnych tylko do tego kraju, gdzie dany iPhone został zakupiony, co mogło doprowadzić do podziału rynku EOG. Firma Apple ograniczyła również warunki swojej umowy licencyjnej z niezależnymi producentami oprogramowania, wymagając stosowania własnych narzędzi do programowania firmy Apple i zatwierdzonych przez nią języków programowania na szkodę oprogramowania innych producentów. Mogłoby to ostatecznie doprowadzić do wyeliminowania konkurencji w zakresie aplikacji opracowywanych na potrzeby innych platform mobilnych. Ponieważ we wrześniu 2010 r. firma Apple postanowiła wprowadzić transgraniczne usługi napraw gwarancyjnych urządzenia iPhone w obrębie EOG i złagodzić ograniczenia dotyczące narzędzi do tworzenia aplikacji na iPhone, Komisja postanowiła zakończyć oba postępowania.

104. Dnia 26 lipca 2010 r. Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające w zakresie ochrony konkurencji przeciwko spółce IBM Corporation w odniesieniu do podejrzenia dwóch naruszeń przepisów antymonopolowych UE dotyczących nadużywania pozycji dominującej na rynku serwerów[113]. Postępowanie wyjaśniające skupia się na rzekomej sprzedaży wiązanej sprzętu i systemu operacyjnego serwerów przez IBM oraz na rzekomych praktykach wyłączających stosowanych przez IBM w stosunku do konkurencyjnych dostawców usług konserwacji serwerów.

105. Dnia 30 listopada 2010 r. Komisja wszczęła formalne postępowanie przeciwko Google[114] w celu wyjaśnienia zarzutów, że Google nadużywa swojej pozycji dominującej na rynku wyszukiwania internetowego, reklam internetowych oraz pośrednictwa w reklamie internetowej, w odpowiedzi na skargi kilku dostawców usług wyszukiwania.

106. Firma Microsoft przesłała Komisji dwa pierwsze sprawozdania dotyczące wdrażania oprogramowania zawierającego ekran wyboru, które Microsoft zobowiązał się rozprowadzić wśród użytkowników systemu Windows w EOG w celu zapewnienia nieskrępowanego wyboru spośród najczęściej stosowanych przeglądarek internetowych[115]. Do końca listopada 2010 r. ekran wyboru został wyświetlony ponad 270 milionów razy i pobrano przez niego ponad 84 miliony przeglądarek internetowych.

107. Dnia 21 stycznia 2010 r. Komisja zatwierdziła planowane przejecie Sun Microsystems przez Oracle Corporation, wiodącego sprzedawcę prawnie zastrzeżonego oprogramowania do baz danych[116]. Przejęcie to spowodowało wątpliwości dotyczące konkurencyjnych skutków oprogramowania otwartego, takiego jak baza danych MySQL firmy Sun. Po zakończeniu drugiego etapu postępowania wyjaśniającego Komisja zatwierdziła przejęcie bezwarunkowo.

108. Komisja warunkowo zatwierdziła przejęcie Tandberg przez Cisco[117], ponieważ postępowanie wyjaśniające ujawniło zastrzeżenia dotyczące rynku produktów wideokonferencyjnych z wyższej półki cenowej, związane z kwestią interoperacyjności. Jednym z warunków było zbycie protokołu Telepresence Interoperability Protocol (TIP) opracowanego przez Cisco na rzecz niezależnego organu branżowego, aby zapewnić interoperacyjność i umożliwić innym dostawcom uczestniczenie w jego rozwoju.

2.5. Media

109. W kontekście przejścia na nadawanie cyfrowe Komisja wystosowała w listopadzie 2010 r. formalne zawiadomienie do władz francuskich w sprawie francuskiej ustawy z 2007 r., na mocy której istniejący analogowi nadawcy telewizyjni mogli otrzymać dodatkowy krajowy kanał telewizyjny przy przejściu na nadawanie cyfrowe. Wobec braku przekonujących dowodów, że tacy nadawcy telewizyjni uzyskali dodatkowe kanały na podstawie obiektywnych, przejrzystych, niedyskryminujących i proporcjonalnych kryteriów, Komisja uznała, że wydaje się to być sprzeczne z prawem UE[118].

110. We wrześniu 2010 r., w ramach toczącego się postępowania o naruszenie dotyczącego włoskiej ustawy w sprawie radiofonii i telewizji, włoski organ ds. łączności przyjął kryteria i zasady mające zagwarantować, że więcej częstotliwości wynikających z „dywidendy cyfrowej” zostanie przyznanych nowym podmiotom i mniejszym istniejącym firmom. Przetarg na takie częstotliwości powinien ruszyć w 2011 r.

111. W grudniu 2010 r. Komisja zatwierdziła przejęcie przez News Corporation brytyjskiego operatora telewizji płatnej British Sky Broadcasting (BSkyB)[119]. Komisja uznała, że transakcja ta nie spowoduje istotnych utrudnień w zakresie skutecznej konkurencji, bez uszczerbku dla postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez właściwe władze Zjednoczonego Królestwa w celu określenia, czy przejęcie to jest zgodne z interesami Zjednoczonego Królestwa w zakresie pluralizmu mediów.

112. Komisja nadal zatwierdzała finansowanie państwowe dla nadawców publicznych, pod warunkiem że zadania wynikające z misji publicznej oraz finansowanie były określone w sposób całkowicie przejrzysty, a finansowanie publiczne nie było większe niż jest to niezbędne do realizacji misji publicznej. Dnia 20 lipca 2010 r. Komisja zakończyła decyzją pozytywną formalne postępowania wyjaśniające dotyczące nowego systemu finansowania nadawców publicznych we Francji i w Hiszpanii w świetle wycofywania reklam z tych telewizji[120] oraz zamknęła postępowanie wyjaśniające dotyczące istniejącego systemu finansowania holenderskich nadawców publicznych w następstwie zmian i formalnych zobowiązań poczynionych przez Niderlandy[121].

2.6. Przemysł farmaceutyczny

113. Po zakończeniu badania sektora farmaceutycznego w 2009 r.[122] Komisja ogłosiła przegląd tzw. dyrektywy w sprawie przejrzystości określającej minimalne zasady procedur ustalania cen i refundacji[123]. W ramach przeglądu zostaną zbadane możliwości zwiększenia przejrzystości takich środków i wyeliminowania powiązanych z nimi opóźnień w wejściu na rynek, w szczególności w przypadku leków generycznych. Wiele państw członkowskich (w tym Hiszpania, Włochy czy Austria) przyjęło również zalecenia z badania sektora dotyczące poprawy dostępu do rynku dla leków generycznych.

114. Badanie sektora zapewniło również wsparcie dla działań na rzecz ustanowienia patentu wspólnotowego oraz specjalnego systemu sądowego rozstrzygania sporów patentowych w Europie, co proponuje i wspiera Komisja. Dnia 10 grudnia 2010 r. Rada stwierdziła, że lepsza współpraca stanowi jedyny możliwy sposób na stworzenie jednolitego europejskiego systemu patentowego. Komisja złożyła odpowiedni wniosek w dniu 14 grudnia 2010 r.[124]

115. Komisja zaczęła również monitorować umowy patentowe w UE[125]. Odsetek umów patentowych w sektorze farmaceutycznym, które mogą być problematyczne, spadł do 10% w okresie od lipca 2008 r. do grudnia 2009 r., w porównaniu z 22% w okresie objętym badaniem sektora (styczeń 2000 – czerwiec 2008). Jednoczesny wzrost ogólnej liczby zawieranych umów patentowych świadczy o tym, że bieżące egzekwowanie przepisów przez Komisję nie utrudnia przedsiębiorstwom zawierania umów patentowych.

116. Obecnie trwają różne działania w zakresie egzekwowania prawa podejmowane w bezpośrednim następstwie badania sektora. Komisja analizuje umowy patentowe zawarte przez Servier i licznych operatorów generycznych w zakresie leku na nadciśnienie peryndopryl[126]. W podobnym zakresie Komisja wszczęła również formalne postępowanie przeciwko duńskiemu przedsiębiorstwu farmaceutycznemu Lundbeck w sprawie produkowanego przezeń leku przeciwdepresyjnego citalopram[127].

117. Sektor farmaceutyczny stał się również priorytetem dla wielu krajowych organów ds. konkurencji. Na przykład, w Zjednoczonym Królestwie Urząd ds. Sprawiedliwego Handlu (ang. Office of Fair Trading, OFT) wystosował w lutym 2010 r. pisemne zgłoszenie zastrzeżeń do firmy Reckitt Benckiser, która przyznała się do naruszenia i zgodziła zapłacić grzywnę w wysokości 10,2 mln funtów brytyjskich[128]. Włoski organ ds. konkurencji wszczął formalne postępowanie wyjaśniające przeciwko firmie Pfizer, producentowi leku innowacyjnego, w sprawie potencjalnego nadużycia systemu patentowego poprzez sztuczne przedłużanie ochrony patentowej na lek latanoprost.

118. Zaobserwowano dalszą konsolidację w sektorze farmaceutycznym, zarówno w segmencie leków innowacyjnych, jak i generycznych. Najważniejsze zbadane sprawy dotyczyły połączeń Abbott / Solvay Pharmaceuticals, Teva / Ratiopharm i Novartis / Alcon[129]. Zostały one zatwierdzone na pierwszym etapie ze zobowiązaniami. Ze względu na to, że firmy farmaceutyczne działają często na skalę globalną, w procedury zaangażowane były także inne organy ds. konkurencji na całym świecie.

2.7. Opieka zdrowotna

119. Komisja przyjęła swoją pierwszą decyzję w obszarze ochrony konkurencji dotyczącą rynku służby zdrowia, nakładając grzywnę w wysokości 5 mln euro na francuskie stowarzyszenie aptekarzy(ONP)[130]. Komisja potępiła ONP za jego zachowania rynkowe na francuskim rynku klinicznych badań laboratoryjnych. W szczególności Komisja ustaliła, że ONP ograniczało możliwość redukcji cen badań klinicznych i ograniczało rozwój pewnej grupy laboratoriów, aby chronić interesy gospodarcze większości swoich członków.

120. W 2010 r. Komisja rozpatrzyła szereg skarg złożonych przez prywatne zakłady opieki zdrowotnej dotyczące ich rzekomego niesprawiedliwego traktowania lub potencjalnie nadmiernych rekompensat dla szpitali publicznych. Skargi te pochodziły przede wszystkim od podmiotów z państw członkowskich, gdzie rynki służby zdrowia są bardziej otwarte na konkurencję (np. z Belgii, Francji, Niemiec i Niderlandów).

2.8. Transport

121. Kryzys ekonomiczny z 2009 r. miał poważny wpływ na prawie wszystkie sektory transportu, ale w roku 2010 zaobserwowano stopniowy powrót do normalnego funkcjonowania. Do końca roku 2010 ceny w transporcie lotniczym i morskim wróciły zasadniczo do poziomu sprzed kryzysu.

2.8.1. Transport lotniczy

122. Dnia 14 lipca 2010 r. Komisja zakończyła ważną sprawę dotyczącą ochrony konkurencji na mocy art. 101 w odniesieniu do sektora transportu lotniczego, nadając wiążącą moc prawną zobowiązaniom zaproponowanym przez linie lotnicze British Airways, American Airlines i Iberia[131] w odpowiedzi na zastrzeżenia w obszarze konkurencji związane z porozumieniem zawartym między tymi liniami w zakresie koordynowania cen, zdolności przewozowej, rozkładów lotów, marketingu i sprzedaży oraz dzielenia się przychodami z lotów transatlantyckich. W odpowiedzi na te zastrzeżenia ww. linie lotnicze zobowiązały się uwolnić siedem par przydziałów czasowych na lotnisku Londyn Heathrow lub Londyn Gatwick na czterech trasach, zaoferować możliwość łączenia opłat i specjalne umowy dystansowe oraz zapewnić konkurentom dostęp do programów tych linii dla często podróżujących pasażerów. Decyzja ta przyniesie znaczące korzyści dla europejskich konsumentów, zapewniając utrzymanie odpowiedniej konkurencji w lotach transatlantyckich, w szczególności z Londynu.

123. W 2010 r. koncentracje w sektorze transportu lotniczego stanowiły istotny przedmiot kontroli łączenia przedsiębiorstw, odzwierciedlając trwająca konsolidację sektora. Dnia 14 lipca 2010 r. Komisja zatwierdziła połączenie linii British Airways i Iberia po przeprowadzeniu badania rynkowego, które wykazało, że podmiot powstały w wyniku połączenia będzie nadal mieć wystarczającą konkurencję w sektorze pasażerskiego i towarowego transportu lotniczego oraz obsługi naziemnej[132]. Dnia 27 lipca 2010 r. Komisja zatwierdziła połączenie amerykańskich linii United Airlines i Continental Airlines świadczących usługi regularnego przewozu lotniczego osób i towarów między EOG a Stanami Zjednoczonymi[133]. Badanie rynkowe potwierdziło uzupełniający się charakter ich sieci transatlantyckich. Dnia 30 lipca 2010 r. Komisja rozpoczęła dogłębną analizę planowanego połączenia między liniami Olympic Air i Aegean Airlines w związku z sygnałami, że ta proponowana koncentracja doprowadzi do powstania bardzo dużych udziałów rynkowych w odniesieniu do wielu tras[134].

124. Wybuch islandzkiego wulkanu Eyjafjallajökull w kwietniu 2010 r. doprowadził do powstania chmury pyłu wulkanicznego, która pokryła większość Europy, za wyjątkiem śródziemnomorskiej przestrzeni lotniczej. Dnia 4 maja 2010 r. Rada postanowiła „odwołać istniejące ramy prawne dotyczące potencjalnych środków pomocy udzielanej przez państwa członkowskie” (art. 107 ust. 2 lit. b) TFUE) w swoich wnioskach na temat reakcji UE na skutki, jakie chmura pyłu wulkanicznego wywarła na transport lotniczy. Jednakże w 2010 r. żadne państwo członkowskie nie zgłosiło zamiaru udzielenia pomocy na rzecz branży transportu lotniczego z uwagi na ww. sytuację.

125. Kilka programów pomocy państwa na potrzeby inwestycji w infrastrukturę portów lotniczych zostało zatwierdzonych jako zgodne z rynkiem wewnętrznym. Dotyczyły one portów lotniczych w Zjednoczonym Królestwie (port lotniczy Derry), Finlandii (lotniska Vaasa i Oulu) oraz na Łotwie (Ryga)[135]. Komisja zamknęła również formalne postępowanie wyjaśniające dotyczące umowy zawartej do 2016 r. między portem lotniczym w Bratysławie a liniami lotniczymi Ryanair, stwierdzając, że Ryanair nie uzyskał żadnych korzyści[136].

126. Poza tym w lutym 2010 r. Komisja wszczęła formalne postępowania wyjaśniające dotyczące aspektów pomocy państwa w odniesieniu do pożyczki udzielonej liniom lotniczym ČSA-Czech Airlines przez podmiot będący własnością państwa (Osinek) i następnego uwolnienia zabezpieczeń pożyczki[137], a także kilku środków udzielonych przez władze węgierskie na rzecz krajowego przewoźnika Malév w kontekście jego prywatyzacji a następnie ponownej nacjonalizacji[138] w grudniu 2010 r. Na koniec, w listopadzie 2010 r. Komisja zatwierdziła pomoc na ratowanie narodowego przewoźnika maltańskiego[139], udzieloną w postaci kredytu w wysokości 52 mln euro, przeznaczoną na rozwiązanie problemów z płynnością finansową linii Air Malta do czasu przedłożenia Komisji solidnego planu restrukturyzacji.

2.8.2. Transport kolejowy i lądowy

127. Dnia 17 września 2010 r. Komisja przyjęła wniosek w sprawie przekształcenia pierwszego pakietu kolejowego[140]. Wniosek ma zwiększyć konkurencję na rynku kolejowym poprzez poprawę dostępu do usług związanych z koleją, takich jak terminale i usługi utrzymania, oraz wzmocnienie uprawnień krajowych organów ds. kolei.

128. Jeżeli chodzi o kontrolę pomocy państwa, to w lutym 2010 r. Komisja przyjęła swoją pierwszą decyzję stosującą nowe rozporządzenie w sprawie usług publicznych w zakresie kolejowego transportu pasażerskiego, które weszło w życie 3 grudnia 2009 r.[141] Komisja zamknęła tym samym formalne postępowanie wyjaśniające rozpoczęte w 2008 r. i dotyczące umów o świadczenie usług publicznych przez duńskie przedsiębiorstwo kolejowe Danske Statsbaner (DSB)[142]. Komisja stwierdziła, że rekompensaty wypłacane corocznie przez duński rząd na rzecz DSB z tytułu kosztów ponoszonych w związku ze świadczeniem usługi publicznej ograniczały się tylko do kwot niezbędnie koniecznych do pokrycia tych kosztów. Dnia 26 maja 2010 r. Komisja zatwierdziła plan restrukturyzacji przewozu towarów opracowany przez Société nationale des chemins de fer belges (SNCB)[143], a w grudniu 2010 r. zatwierdziła pomoc w wysokości ok. 128 mln euro na ratowanie BDZ EAD, państwowych kolei bułgarskich działających na pasażerskich i towarowych rynkach kolejowych[144].

129. Jeżeli chodzi o kontrolę łączenia przedsiębiorstw, to Komisja zatwierdziła kilka przejęć z zastrzeżeniem zbycia działalności w niektórych rynkach geograficznych, np. w przypadku proponowanego przejęcia przewoźnika autobusowego i kolejowego Arriva plc ze Zjednoczonego Królestwa przez Deutsche Bahn[145], lub zobowiązania do zapewnienia skutecznego dostępu do rynku dla nowych uczestników, np. w przypadku wspólnego przedsięwzięcia „New Eurostar” pomiędzy SNCF a London Continental Railways[146].

2.8.3. Transport morski

130. W 2010 r. Komisja kontynuowała wysiłki w stosunku do państw trzecich w transporcie morskim. Komisja niezmiennie wspiera wyłączenie za stosowania przepisów antymonopolowych niektórych konsorcjów (współpracy operacyjnej przewoźników żeglugi liniowej w celu świadczenia wspólnych usług przewozu towarów), przy jednoczesnym zakazie zawierania wszelkich umów w zakresie ustalania cen i zdolności przewozowych.

131. W styczniu 2010 r. Komisja rozpoczęła postępowanie przeciwko programowi Baltic Max Feeder, na mocy którego właściciele kontenerowców mieliby wspólnie pokrywać koszty wycofywania jednostek z eksploatacji[147]. Program ten został następnie zarzucony, a Komisja zamknęła postępowanie.

132. W styczniu Komisja zatwierdziła również po raz pierwszy pomoc dla projektu autostrad morskich na podstawie wytycznych morskich i wytycznych w sprawie pomocy uzupełniającej[148]. Projekt przewiduje ustanowienie połączenia morskiego między francuskim portem Nantes-Saint Nazaire a hiszpańskim portem Gijón[149], co ma umożliwić przejęcie 3-5% ruchu kołowego przechodzącego obecnie przez zachodnią część Pirenejów.

133. Jeżeli chodzi o pomoc państwa na rzecz finansowania infrastruktury portowej, to Komisja postanowiła rozpocząć badanie polegające na zbieraniu informacji, które umożliwią lepsze zrozumienie funkcjonowania portów i finansowania publicznego ich infrastruktury. Na podstawie wyników tego badania Komisja będzie mogła określić solidne podejście do zmian w tym obszarze.

2.9. Usługi pocztowe

134. Zgodnie z trzecią dyrektywą pocztową[150] większość państw członkowskich musi osiągnąć pełnie otwarcie rynku poprzez wyeliminowanie pozostałych obszarów zastrzeżonych do 31 grudnia 2010 r., z zastrzeżeniem dwuletniego okresu odroczenia terminu dla 11 państw członkowskich[151]. Uwolnienie rynku następuje szybko i niektóre państwa członkowskie (Estonia, Finlandia, Niemcy, Niderlandy, Szwecja i Zjednoczone Królestwo) osiągnęły już pełne otwarcie rynków pocztowych przed terminem. Pomimo dotychczasowych postępów faktyczna konkurencja, zwłaszcza w segmencie listów, dopiero zaczyna się tworzyć. Należy dopilnować, aby możliwe wyrównanie otrzymywane przez dostawców usług powszechnych z tytułu świadczenia usług publicznych było zgodne z faktycznym kosztem usług i nie stanowiło niewłaściwej przewagi konkurencyjnej, tak aby zapewnić równe szanse między konkurentami i wspierać rozwój konkurencji w sektorze pocztowym

135. W tym kontekście Komisja kontynuowała w 2010 r. postępowanie wyjaśniające rozpoczęte w roku 2007 i dotyczące rzekomej nadmiernej rekompensaty dla Deutsche Post AG[152] za wykonywanie zobowiązań z tytułu świadczenia usług powszechnych w latach 1989-2007. Po zatwierdzeniu uchylenia decyzji Komisji z 2002 r. przez Trybunał Sprawiedliwości[153] obecne postępowanie, zgodnie z wymogiem Trybunału Sprawiedliwości, toczy się według kompleksowego podejścia uwzględniającego wszystkie usługi powszechne świadczone przez Deutsche Post.

136. W 2010 r. Komisja kontynuowała formalne postępowanie wyjaśniające wszczęte w 2009 r. w celu sprawdzenia, czy pewne środki na rzecz belgijskiego operatora pocztowego De Post - La Poste są zgodne z zasadami pomocy państwa UE[154]. Obecne postępowanie Komisji, wszczęte dnia 13 lipca 2009 r., toczy się szybko przy aktywnej współpracy ze strony władz belgijskich i dotyczy szeregu środków, w tym wyrównania przyznanego przez Belgię z tytułu zadań w ramach usług publicznych, zastrzyków kapitałowych, zwolnienia ze zobowiązań z tytułu emerytur, przekazania budynków i zwolnień podatkowych.

137. Na mocy ostatecznej decyzji z 26 stycznia 2010 r.[155] Komisja zamknęła formalne postępowanie wyjaśniające rzekomą pomoc państwa udzieloną na rzecz francuskiego operatora La Poste w postaci nieograniczonej gwarancji państwowej z uwagi na jej status publicznoprawny. Komisja nie zgłosiła zastrzeżeń co do misji publicznej La Poste ani jej własności i kontroli przez państwo w świetle neutralności zasad europejskich dotyczących systemów własności stosowanych w państwach członkowskich. Komisja uznała jednak, że gwarancja państwowa wynikająca ze specjalnego statusu La Poste stanowiła pomoc państwa niezgodną z rynkiem wewnętrznym i powinna być usunięta, co osiągnięto przez przekształcenie La Poste w spółkę akcyjna z dniem 1 marca 2010 r.[156]

2.10. Przemysł motoryzacyjny

138. W 2010 r. przemysł motoryzacyjny zaczął wychodzić z kryzysu, który był dlań szczególnie trudny w latach 2008 i 2009. Poza podtrzymaniem tej odbudowy, inne wyzwania stojące przez sektorem to wprowadzenie bardziej zasobooszczędnych samochodów i dostosowanie sieci dystrybucji do poziomu popytu i rosnącej konkurencji międzynarodowej. Potencjalne kwestie z zakresu konkurencji to zarządzanie niezbędną restrukturyzacją sektora oraz wspieranie rozwoju bardziej ekologicznych samochodów przy utrzymaniu równych szans na rynku.

139. Dnia 27 maja 2010 r. Komisja przyjęła nowe zasady konkurencji dotyczące umów między producentami pojazdów a ich autoryzowanymi sprzedawcami, warsztatami naprawczymi i dystrybutorami części zamiennych. W nowych ramach zastosowano przepisy ogólnego rozporządzenia w sprawie wertykalnych wyłączeń grupowych z dnia 20 kwietnia 2010 r. w odniesieniu do takich umów od roku 2010 w zakresie rynków wtórnych i od roku 2013 w zakresie rynków sprzedaży nowych pojazdów. Ponadto Komisja przyjęła rozporządzenie 461/2010[157], które zawiera trzy dodatkowe postanowienia o najpoważniejszych naruszeniach dotyczących dystrybucji części zamiennych oraz szczegółowe wytyczne uzupełniające do oceny porozumień wertykalnych w sektorze[158]. Nowe zasady stanowią elastyczną i proporcjonalną odpowiedź na różną intensywność konkurencji na rynkach pierwotnych i wtórnych i zasadniczo dostosowują zasady dotyczące porozumień między producentami pojazdów a ich autoryzowanymi sprzedawcami, warsztatami naprawczymi i dystrybutorami części zamiennych do ogólnych ram prawnych.

140. W 2010 r. Komisji zgłoszono 15 połączeń w sektorze motoryzacyjnym, z których wszystkie zostały zatwierdzone na pierwszym etapie bez zobowiązań. Przejęcie Volvo Cars przez chińskie spółki Geely i Daqing[159] było jedynym przejęciem dotyczącym producentów samochodów osobowych.

141. Sektor motoryzacyjny mógł korzystać z wyjątkowych środków pomocy na mocy tymczasowych ram prawnych w zakresie pomocy państwa, o ile zatwierdzone programy nie były ograniczone do tej jednej działalności, tylko otwarte dla wszystkich sektorów gospodarki. Na przykład, w lutym 2010 r. Komisja zatwierdziła plany zgłoszone przez Szwecję i dotyczące udzielenia gwarancji, która umożliwiłaby firmie Saab Automobile AB[160] uzyskanie pożyczki z Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI) na projekt inwestycyjny o wartości 1 mld euro związany m.in. z efektywnością paliwową i bezpieczeństwem samochodów osobowych. Dnia 16 grudnia Komisja zatwierdziła podobną gwarancję udzieloną przez Szwecję na rzecz Volvo Cars Corporation w celu uzyskania pożyczki z EBI w wysokości 500 mln euro na sfinansowanie działań badawczych i inżynieryjnych związany z efektywnością paliwową i bezpieczeństwem drogowym[161].

2.11. Łańcuch dostaw żywności

142. W lipcu 2010 r. Komisja ustanowiła Forum Wysokiego Szczebla do spraw Poprawy Funkcjonowania Łańcucha Dostaw Żywności[162]. Forum zajmie się w szczególności niesprawiedliwymi praktykami handlowymi wynikającymi z nierówności umownych i różnic w sile przetargowej dostawców i nabywców. Praktyki te, które należy odróżnić od praktyk antykonkurencyjnych, z reguły podlegają krajowym przepisom w zakresie prawa umów lub prawa handlowego.

143. Na łańcuch dostaw żywności w Europie ma jednak wpływ kilka potencjalnych wyzwań konkurencyjnych. Podgrupa ds. Żywności ESK służyła nadal w charakterze operacyjnych ram do dyskusji i koordynacji między krajowymi organami ds. konkurencji w zakresie tych zagadnień. Wiele krajowych organów ds. konkurencji aktywnie rozpoczęło własne badania sektora żywności i handlu detalicznego.

144. Szczególną uwagę poświęcono sektorowi mleczarskiemu w świetle trudności producentów mleka w czasie niedawnego kryzysu na rynku mleka. Zgodnie z zaleceniami grupy wysokiego szczebla w sprawie mleka Komisja przyjęła w grudniu 2010 r. wniosek ustawodawczy[163] dotyczący stosunków umownych w sektorze mleka. Wniosek umożliwia prowadzenie rokowań zbiorowych przez organizacje producentów mleka z zastrzeżeniem pewnych ograniczeń na podstawie ich udziału w krajowych i unijnych wolumenach produkcji mleka. Wniosek zawiera również „klauzulę bezpieczeństwa” umożliwiającą krajowym organom ds. konkurencji lub Komisji podjęcie decyzji, zgodnie z którą rokowania prowadzone przez organizacje producentów nie mogą się odbyć, jeżeli doprowadziłyby do poważnego graniczenia konkurencji lub byłyby z poważnym uszczerbkiem dla przetwórców mleka, w szczególności MŚP.

3. Europejska Sieć Konkurencji i współpraca z sądami krajowymi

145. W 2010 r. Europejska Sieć Konkurencji nadal była bardzo aktywnym forum dyskusji i wymiany dobrych praktyk w zakresie egzekwowania reguł antymonopolowych UE w 27 państwach członkowskich. Zgodnie z art. 11 ust. 3 rozporządzenia 1/2003[164] do Komisji zgłoszono 158 nowych przypadków postępowań wyjaśniających wszczętych przez krajowe organy ds. konkurencji w 2010 r., m.in. w sektorach transportu, energii, produkcji, mediów i telekomunikacji. Co więcej, liczba decyzji wykonawczych zgłoszonych przez krajowe organy ds. konkurencji i sprawdzonych przez Komisję wzrosła o 36% w stosunku do roku 2009. Podobnie jak w poprzednich latach w 2010 r. Komisja nie wszczęła postępowań mających na celu zapewnienie spójności w procesie decyzyjnym.

146. Komisja odpowiedziała na dwa wnioski otrzymane od sądów krajowych (Hiszpanii i Belgii) na mocy art. 15 ust. 1 rozporządzenia 1/2003, który zezwala sędziom krajowym na zwracanie się do Komisji o udzielenie posiadanych przez nią informacji lub o wydanie opinii w kwestiach dotyczących stosowania reguł ochrony konkurencji UE.

147. Komisja przedłożyła pisemne spostrzeżenia w trzech przypadkach na podstawie art. 15 ust. 3 rozporządzenia 1/2003. Spostrzeżenia zostały przedłożone irlandzkiemu Sądowi Najwyższemu w zakresie warunków art. 101 ust. 3 TFUE ze szczególnym uwzględnieniem porozumień restrukturyzacyjnych zmniejszających zdolności, słowackiemu Sądowi Najwyższemu w zakresie stosowania ciągłości ekonomicznej przedsiębiorstw i skuteczności kar oraz holenderskiemu Sądowi Najwyższemu w zakresie braku możliwości odliczenia podatkowego grzywny.

148. Grupy robocze ds. porozumień horyzontalnych i ograniczeń wertykalnych były szczególnie aktywne w tym roku w kontekście przeglądu odpowiednich rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych i towarzyszących im wytycznych. Ustanowiono także grupę roboczą ds. łączenia przedsiębiorstw.

149. W 2010 r. ESK wydała publikację skierowaną do społeczności prawniczych i handlowych, a także organizacji konsumenckich i ośrodków akademickich: biuletyn informacyjny ESK, który ma zwiększyć społeczną świadomość działań podejmowanych przez ESK.

4. Działania na arenie międzynarodowej

150. Komisja nadał pełniła wiodącą rolę w Europejskiej Sieci Konkurencji (ESK), zwłaszcza przez swój udział w grupie sterującej „Projekt na drugie dziesięciolecie”, który zajmuje się przyszłością ESK w gospodarce zglobalizowanej. Komisja uczestniczyła w pracach Komitetu ds. konkurencji w OECD i brała udział w trzech posiedzeniach zorganizowanych w roku 2010. Uczestniczyła również w szóstej konferencji przeglądowej Konferencji Narodów Zjednoczonych do spraw Handlu i Rozwoju.

151. Tak jak w poprzednich latach współpraca ze Stanami Zjednoczonymi była bardzo ożywiona, a komisarz ds. konkurencji regularnie spotykał się ze swoimi amerykańskimi odpowiednikami: przewodniczącym Jonem Leibowitzem z FTC oraz Christine Varney, zastępcą prokuratora generalnego. Wiele ważnych spraw z zakresu prawa antymonopolowego i łączenia przedsiębiorstw, jakie zbadano w 2010 r., miało wpływ zarówno na rynki UE, jak i rynki Stanów Zjednoczonych. Najlepsze praktyki UE-USA dotyczące współpracy w ocenie połączeń przedsiębiorstw okazały się skutecznym narzędziem, na przykład w sprawach Cisco / Tandberg i Novartis / Alcon.

152. W grudniu 2010 r. Rada upoważniła Komisję do prowadzenia rozmów z Konfederacją Szwajcarską na temat umowy o współpracy w zakresie spraw dotyczących konkurencji. Ta umowa powinna się opierać na umowach zawartych już ze Stanami Zjednoczonymi, Kanadą, Japonią i Koreą i może dodatkowo zawierać postanowienia dotyczące wymiany informacji poufnych.

153. Współpraca z Chinami była dalej priorytetowa w roku 2010. Poza regularnymi rozmowami na temat prawa antymonopolowego i jego przepisów wykonawczych w czasie wizyt wysokiego szczebla w Pekinie i Brukseli omawiano też kwestie dotyczące konkretnych przypadków.

154. W 2010 r. kontynuowano ścisłą współpracę techniczną pomiędzy DG ds. Konkurencji a Komisją ds. Konkurencji w Indiach, w szczególności w odniesieniu do umów restrykcyjnych, nadużywania pozycji dominującej i kontroli łączenia przedsiębiorstw.

155. DG ds. Konkurencji brała czynny udział w toczących się negocjacjach w sprawie umów o wolnym handlu i innych umów dwustronnych z licznymi indywidualnymi państwami trzecimi lub grupami takich państw. W szczególności dnia 16 września 2010 r. Rada do Spraw Zagranicznych zatwierdziła podpisanie umowy o wolnym handlu między UE a Koreą, która jako pierwsza zawiera zakaz określonych rodzajów dopłat. UE zakończyła także rozmowy na temat umów o wolnym handlu zawierających rozdział o konkurencji z państwami andyjskimi (Kolumbią i Peru) oraz z Ameryką Centralną.

156. Chorwacja i Turcja poczyniły znaczne postępy w wypełnianiu warunków otwarcia rozdziału o konkurencji w zakresie wymogów przyjęcia do UE. W czerwcu Rada postanowiła otworzyć negocjacje akcesyjne dotyczące rozdziału o konkurencji z Chorwacją, a turecki parlament przyjął ustawę o pomocy państwa w październiku 2010 r.

5. Dialog z organizacjami konsumenckimi i zainteresowanymi stronami

157. W 2010 r. zasięgnięto opinii Podgrupy ds. konkurencji Europejskiej Grupy Konsultacyjnej ds. Konsumentów (ECCG), składającej się z jednego przedstawiciela krajowych organizacji konsumenckich z każdego państwa cz