Od 2005 r. unijny system handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) stanowi kamień węgielny strategii UE na rzecz ograniczania emisji gazów cieplarnianych z przemysłu i sektora energetycznego. Przyczynia się on znacząco do osiągnięcia celu UE polegającego na redukcji emisji gazów cieplarnianych o 20 % do 2020 r. w porównaniu z poziomem z 1990 r. Mimo że UE jest na dobrej drodze do przekroczenia tego celu, osiągnięcie redukcji emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 40 % do 2030 r. – jak przewidziano w unijnych ramach polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030 – wymaga ciągłych postępów. Ten wewnętrzny cel na 2030 r. zostanie zrealizowany zbiorczo przez UE, poprzez redukcje w sektorach objętych i nieobjętych systemem handlu uprawnieniami do emisji. Niemniej jednak sprawnie funkcjonujący i zreformowany EU ETS będzie stanowił główny mechanizm służący do realizacji tego celu, ułatwiając obniżenie emisji gazów cieplarnianych w sektorach objętych systemem o 43 % w porównaniu z 2005 r.

Niniejsze sprawozdanie w sprawie funkcjonowania europejskiego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla jest przedstawiane zgodnie z wymogami określonymi w art. 10 ust. 5 i art. 21 ust. 2 dyrektywy 2003/87/WE (dyrektywa w sprawie EU ETS). Jak określono w dyrektywie, celem sprawozdania jest zapewnienie regularnego corocznego obrazu zmian na europejskim rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla.

Tabela 1: sprawozdania w sprawie rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla opublikowane w poprzednich latach

Podstawa prawna Okres objęty sprawozdaniem Kontekst polityczny COM(2012) 652 2008–2011 Ocena potrzeby działań regulacyjnych w świetle rosnącej nadwyżki uprawnień do emisji COM(2015) 576 2013–2014 Pierwsze sprawozdanie na temat stanu unii energetycznej COM(2017) 48 2015 Drugie sprawozdanie na temat stanu unii energetycznej

Niniejsze sprawozdanie dotyczy 2016 r., ale przedstawia także niektóre inicjatywy zaproponowane lub uzgodnione w 2017 r.Sprawozdanie to w porównaniu z poprzednim zawiera nowy rozdział dotyczący systemów rekompensat za pośrednie koszty emisji, a także informacje dotyczące wskaźnika nadwyżki rezerwy stabilności rynkowej, który został po raz pierwszy opublikowany w maju 2017 r. O ile nie wskazano inaczej, dane wykorzystane do celów niniejszego sprawozdania są danymi publicznie dostępnymi będącymi w posiadaniu Komisji przed dniem 30 czerwca 2017 r.

Ogólne i opisowe informacje na temat różnych aspektów EU ETS umieszczono w ramkach w poszczególnych częściach sprawozdania.



2.INFRASTRUKTURA EU ETS

2.1.Uwzględnienie działalności, instalacji i operatorów statków powietrznych

EU ETS funkcjonuje w 31 państwach Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG). System ten ogranicza emisje pochodzące z niemal 11 000 elektrowni i instalacji produkcyjnych oraz emisje generowane przez nieco ponad 500 operatorów statków powietrznych obsługujących przeloty pomiędzy portami lotniczymi EOG. System obejmuje swoim zasięgiem około 45 % emisji gazów cieplarnianych w UE. Począwszy od 3. etapu (2013–2020)* do sektorów, których instalacje stacjonarne są objęte zakresem EU ETS, zalicza się sektory energochłonne, w tym elektrownie i inne obiekty energetycznego spalania o nominalnej mocy cieplnej >20 MW (z wyjątkiem instalacji zajmujących się przetwarzaniem odpadów niebezpiecznych lub komunalnych), rafinerie ropy naftowej, piece baterii koksowniczych, produkcję żelaza i stali, klinkieru cementowego, szkła, wapna, cegieł, ceramiki, masy włóknistej, papieru i kartonu, aluminium, produktów petrochemicznych, amoniaku, kwasu azotowego, adypinowego, glioksalu i kwasu glioksalowego, wychwytywanie, transport rurociągami i geologiczne składowanie CO2. Do końca 2016 r. zakres EU ETS dla transportu lotniczego ograniczał się do lotów w obrębie Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), do czasu przyjęcia globalnego podejścia przez Organizację Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO). W październiku 2016 r. ICAO uchwaliła rezolucję w sprawie mechanizmu kompensacji i redukcji CO2 w międzynarodowym lotnictwie cywilnym (CORSIA), który wejdzie w życie w 2021 r. W świetle powyższego Komisja przedstawiła wniosek w sprawie kontynuacji podejścia stosowanego wewnątrz EOG także po 2016 r. (zob. sekcja 4). EU ETS obejmuje emisje dwutlenku węgla (CO2), emisje podtlenku azotu (N2O) z całej produkcji kwasu azotowego, adypinowego, kwasu glioksalowego i glioksalu oraz emisje perfluorowęglowodorów (PFC) z produkcji aluminium. Mimo że uczestnictwo w EU ETS jest obowiązkowe, w niektórych sektorach systemem tym objęte są tylko instalacje powyżej pewnego rozmiaru. Ponadto państwa uczestniczące mogą wykluczyć małe instalacje z systemu, jeżeli są już stosowane środki redukujące ich emisje w stopniu równoważnym ilości emisji, która zostałaby zredukowana gdyby instalacje te były objęte EU ETS. Państwa uczestniczące mogą również włączyć więcej sektorów i gazów cieplarnianych do EU ETS. * Informacje na temat 1. i 2. etapu EU ETS znajdują się pod adresem: https://ec.europa.eu/clima/policies/ets/pre2013_pl

Według sprawozdań sporządzonych na podstawie art. 21 i złożonych przez państwa uczestniczące w 2017 r., łączna liczba dopuszczonych instalacji wynosiła 10 790 w 2016 r. w porównaniu z około 10 950 w 2015 r. i około 11 200 w 2014 r.

Podobnie jak w latach poprzednich w 2016 r. w ramach EU ETS większość spalanych paliw stanowiły paliwa kopalne. Niemniej jednak 29 państw zgłosiło także wykorzystanie biomasy (w porównaniu z 27 w 2015 r.) w związku z 2 079 instalacjami (19 % wszystkich instalacji). Tylko dwa państwa (Liechtenstein i Malta) nie zgłosiły żadnego wykorzystania biomasy. W 2016 r. emisje pochodzące z biomasy wynosiły około 141 mln ton CO2 (8 % emisji zgłoszonych w ramach EU ETS) w porównaniu do około 125 mln ton CO2 w 2015 r. (około 7 % emisji zgłoszonych w ramach EU ETS). Te same dwa państwa co w ubiegłym roku (Niemcy i Szwecja) zgłosiły niewielkie wykorzystanie biopaliwa w przypadku trzech operatorów statków powietrznych (w porównaniu z czterema operatorami w 2015 r.).

Dane z 2016 r. dla kategorii instalacji określonych w oparciu o roczne emisje wskazują, że – tak jak w poprzednich latach – około 72 % instalacji należało do kategorii A, niemal 21 % – do kategorii B i niewiele ponad 7 % – do kategorii C. Ponad 6 202 instalacji zgłoszono jako „instalacje o niskim poziomie emisji” (57,5 % wszystkich).

We wszystkich państwach uczestniczących znajdują się instalacje EU ETS, których działalność obejmuje spalanie. Natomiast instalacje, których działalność obejmuje rafinację ropy, produkcję stali, cementu, wapna, szkła, wyrobów ceramicznych, masy włóknistej i papieru, można znaleźć w większości państw uczestniczących. W zakresie działań w ramach EU ETS dodatkowo wymienionych dla emisji gazów cieplarnianych innych niż CO2 zgłoszone zostały zezwolenia wydane w odniesieniu do aluminium pierwotnego i perfluorowęglowodorów (PFC) w 13 państwach (DE, EL, ES, FR, IS, IT, NL, NO, RO, SI, SK, SE, UK), natomiast w odniesieniu do produkcji kwasu azotowego i N2O – w 21 państwach (z wyjątkiem DK, EE, IE, IS, CY, LI, LV, LU, MT i SI). Inne sektory produkcji N2O – produkcja kwasu adypinowego i produkcja glioksalu i kwasu glioksalowego – zostały zgłoszone w odpowiednio trzech (DE, FR i IT) i dwóch (DE i FR) państwach. Działalność obejmującą wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla zgłosiły te same dwa państwa (FR i NO) co w zeszłym roku.

Osiem państw (DE, ES, FR, HR, IS, IT, SI, UK) skorzystało z możliwości wyłączenia małych podmiotów uczestniczących w systemie z zakresu EU ETS zgodnie z art. 27 dyrektywy w sprawie EU ETS. W 2016 r., podobnie jak w 2015 r., wielkość wyłączonych emisji wyniosła ok. 4 mln ton CO2 (ok. 0,22 % całkowitej liczby uprawnień).

Ze sprawozdań złożonych w 2017 r. zgodnie z art. 21 wynika, że jak dotąd siedem państw (BE, DK, FR, HR, HU, LI, LT) skorzystało z zapisów art. 13 rozporządzenia Komisji (UE) nr 601/2012 („w sprawie monitorowania i raportowania”) w celu dopuszczenia stosowania uproszczonych planów monitorowania w przypadku instalacji stacjonarnych niskiego ryzyka. Od 2015 r. do grupy tych państw dołączyła tylko Dania. W przypadku operatorów statków powietrznych o niskim poziomie emisji cztery państwa zgłosiły stosowanie tego zapisu (BE, FI, IS oraz PL), przy czym do grona tego dołączyła w 2015 r. Belgia.

Udział operatorów statków powietrznych przedstawia się następująco: w 2016 r. plan monitorowania zgłosiło 503 operatorów statków powietrznych, w porównaniu do 524 w 2015 r. i 611 w 2014 r. Wskazuje to na ustabilizowanie się liczby operatorów statków powietrznych objętych EU ETS. Niemal 60 % (300) zgłoszonych operatorów wykonywało zarobkowe przewozy lotnicze, a pozostałe 40 % (203) wykonywało lotnicze przewozy niezarobkowe. Łącznie 249 z nich (prawie 50 %) zaklasyfikowano jako małe podmioty uczestniczące w systemie (w porównaniu do 274 (52 %) w 2015 r. i 329 (54 %) w 2014 r.).

2.2.Rejestr Unii i dziennik transakcji Unii Europejskiej (EUTL)