KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 17.11.2021 COM(2021) 706 final 2021/0366(COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie udostępniania na rynku unijnym i wywozu z Unii niektórych towarów i produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 995/2010 (Tekst mający znaczenie dla EOG) {SEC(2021) 395 final} - {SEC(2021) 396 final} - {SWD(2021) 325 final} - {SWD(2021) 326 final} - {SWD(2021) 327 final} - {SWD(2021) 328 final} - {SWD(2021) 329 final}



UZASADNIENIE 1.KONTEKST WNIOSKU •Przyczyny i cele wniosku Wylesianie i degradacja lasów postępują w alarmującym tempie, co pogłębia zmianę klimatu i utratę różnorodności biologicznej. Głównym czynnikiem powodującym wylesianie i degradację lasów jest powiększanie gruntów rolnych w celu produkcji towarów takich jak bydło, drewno, olej palmowy, soja, kakao czy kawa. Oczekuje się, że rosnąca liczba ludności na świecie i wzrastający popyt na produkty rolne, zwłaszcza pochodzenia zwierzęcego, zwiększą zapotrzebowanie na grunty rolne i zintensyfikują eksploatację lasów, podczas gdy zmieniające się wzorce klimatyczne wpłyną na produkcję żywności, co będzie się wiązało z koniecznością transformacji w kierunku zrównoważonej produkcji, która nie prowadzi do dalszego wylesiania i dalszej degradacji lasów. UE jest znaczącym konsumentem towarów powodujących wylesianie i degradację lasów, przy czym nie dysponuje konkretnymi i skutecznymi przepisami, które zmniejszyłyby jej udział w tych zjawiskach. W związku z tym celem niniejszej inicjatywy jest ograniczenie wylesiania i degradacji lasów spowodowanych unijną konsumpcją i produkcją. Ma to z kolei zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych i utratę różnorodności biologicznej na świecie. Celem inicjatywy jest ograniczenie do minimum konsumpcji produktów z łańcuchów dostaw, z którymi wiążą się wylesianie lub degradacja lasów, oraz zwiększenie popytu w UE na legalne i „niepowodujące wylesiania” towary i produkty oraz rozwój handlu tymi produktami i towarami. •Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki Wniosek ogłoszono po raz pierwszy w komunikacie Komisji z 2019 r. dotyczącym zintensyfikowania działań UE na rzecz ochrony i odtwarzania światowych lasów (zwanym dalej „komunikatem z 2019 r.”), w którym Komisja zobowiązała się, że dokona oceny „dodatkowych środków regulacyjnych i nieregulacyjnych po stronie popytu służących zapewnieniu równych szans i wspólnego rozumienia łańcuchów dostaw niepowodujących wylesiania, która to ocena ma na celu zwiększenie przejrzystości łańcucha dostaw i zminimalizowanie ryzyka wylesiania i degradacji lasów związanego z przywozem towarów w UE”. Zobowiązanie to potwierdzono następnie w Europejskim Zielonym Ładzie, jak również w unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030 oraz strategii „Od pola do stołu”, przy czym w tych dwóch ostatnich dokumentach zapowiedziano przedstawienie odpowiedniego wniosku ustawodawczego w 2021 r. Wniosek stanowi integralną część ogólnych celów Europejskiego Zielonego Ładu i wszystkich inicjatyw opracowanych w jego ramach oraz jest z nimi spójny. W szczególności stanowi on uzupełnienie pozostałych środków zaproponowanych w komunikacie z 2019 r., obejmujących w szczególności: 1) nawiązywanie partnerstw z państwami będącymi producentami, aby wyeliminować pierwotne przyczyny wylesiania i propagować zrównoważoną gospodarkę leśną; oraz 2) współpracę międzynarodową z państwami będącymi największymi konsumentami, aby zminimalizować zjawisko ucieczki emisji oraz propagować przyjmowanie podobnych środków mających na celu unikanie wprowadzania do obrotu produktów z łańcuchów dostaw, z którymi wiążą się wylesianie i degradacja lasów. Komisja będzie kontynuowała współpracę z państwami będącymi producentami, oferując nowe rodzaje wsparcia i zachęt związanych z ochroną lasów, poprawą zarządzania i praw własności gruntów, poprawą egzekwowania prawa i propagowaniem zrównoważonej gospodarki leśnej, rolnictwa odpornego na zmianę klimatu, zrównoważonej intensyfikacji i dywersyfikacji, agroekologii oraz systemu rolno-leśnego. W istniejących ramach legislacyjnych UE problem wylesiania uwzględniono jedynie częściowo. Plan działania UE na rzecz egzekwowania prawa, zarządzania i handlu w dziedzinie leśnictwa (FLEGT) z 2003 r. stanowi kluczowy element polityki UE w zakresie zwalczania nielegalnego pozyskiwania drewna i powiązanego z nim handlu. Chociaż w planie działania FLEGT odniesiono się do problemu nielegalnego pozyskiwania drewna i powiązanego z nim handlu, nie zajęto się samym problemem wylesiania. Kluczowym elementem planu działania FLEGT jest dobrowolny program służący zapewnieniu, aby do UE przywożone było wyłącznie legalnie pozyskane drewno z państw, które zgodziły się wziąć udział we wspomnianym programie. Wewnętrzne ramy prawne UE dotyczące tego programu stanowi rozporządzenie w sprawie egzekwowania prawa, zarządzania i handlu w dziedzinie leśnictwa („rozporządzenie FLEGT”), w którym ustanowiono system zezwoleń będący podstawą umów o dobrowolnym partnerstwie. Kolejnym kluczowym elementem planu działania FLEGT jest rozporządzenie UE w sprawie drewna, w którym ustanowiono zakaz wprowadzania do obrotu w UE nielegalnie pozyskanego drewna i produktów z takiego drewna oraz określono obowiązki dla podmiotów wprowadzających po raz pierwszy drewno do obrotu. Zarówno rozporządzenie FLEGT, jak i rozporządzenie w sprawie drewna poddano ocenie adekwatności, a warianty strategiczne przedstawione w niniejszym rozporządzeniu opierają się również na ustaleniach sformułowanych w ramach oceny adekwatności. Na podstawie doświadczeń zdobytych i wniosków wyciągniętych w kontekście planu działania FLEGT oraz rozporządzenia FLEGT Komisja ustanowi w stosownych przypadkach partnerstwa na rzecz lasów z odpowiednimi krajami partnerskimi. Głównym celem partnerstw na rzecz lasów będzie ochrona, odtwarzanie lub zapewnienie zrównoważonego użytkowania lasów w kompleksowy i zintegrowany sposób, aby zrealizować priorytety Europejskiego Zielonego Ładu, a także unijne cele współpracy na rzecz rozwoju, takie jak ograniczanie ubóstwa, dobre rządy czy prawa człowieka. Będą one propagować reformy gospodarki i polityki leśnej, aby przyczynić się do prowadzenia zrównoważonej gospodarki leśnej i do zatrzymania wylesiania i degradacji lasów. •Spójność z innymi politykami Unii W komunikacie z 2019 r. określono ogólny cel, jakim jest ochrona i poprawa stanu istniejących lasów, w szczególności lasów pierwotnych, i zwiększenie zrównoważonej i zróżnicowanej biologicznie powierzchni terenów zalesionych na świecie. W kontekście Europejskiego Zielonego Ładu zarówno w unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030, jak i w strategii „Od pola do stołu” uznano niniejszy wniosek ustawodawczy oraz inne środki mające na celu unikanie lub zminimalizowanie wprowadzania do obrotu w UE produktów z łańcuchów dostaw związanych z wylesianiem lub degradacją lasów za ważne dla osiągnięcia ich celów. Inną istotną inicjatywą jest na przykład komunikat pt. „Długoterminowa wizja dla obszarów wiejskich UE”. W nowej strategii leśnej UE potwierdzono, że środki określone już w komunikacie z 2019 r. wyznaczają podstawowe ramy dotyczące globalnych działań UE, w tym niniejszej inicjatywy ustawodawczej, i będą odpowiednio i konsekwentnie uwzględniane przy kształtowaniu polityki krajowej. Niniejsze rozporządzenie będzie uzupełnieniem inicjatywy ustawodawczej dotyczącej zrównoważonego ładu korporacyjnego, której celem jest poprawa ram regulacyjnych UE w zakresie prawa spółek i ładu korporacyjnego. Inicjatywa dotycząca zrównoważonego ładu korporacyjnego opiera się na podejściu horyzontalnym uwzględniającym niekorzystny wpływ na prawa człowieka i środowisko, wpływając na zachowanie spółek w ramach ich własnej działalności oraz w ich łańcuchach wartości. Chociaż system zrównoważonego ładu korporacyjnego będzie dotyczył ogólnie działalności gospodarczej i łańcuchów wartości, podejście do wylesiania koncentruje się na konkretnych produktach i łańcuchach dostaw produktów. W związku z tym, chociaż cele szczegółowe są różne, ogólne cele obu inicjatyw mogą być wspólne i wzajemnie się uzupełniają. Planuje się, że obowiązek należytej staranności w ramach inicjatywy dotyczącej zrównoważonego ładu korporacyjnego będzie miał zastosowanie do szeregu dużych przedsiębiorstw unijnych w różnych sektorach (z bardziej ukierunkowanym systemem w odniesieniu do niektórych średnich przedsiębiorstw); planuje się również objęcie tym obowiązkiem przedsiębiorstw spoza UE. Inicjatywie ustawodawczej w sprawie wylesiania przyświeca bardzo konkretny cel, jakim jest ograniczenie wprowadzania do obrotu w UE produktów powodujących wylesianie, a zawarte w niej wymogi będą w niektórych obszarach bardziej szczegółowe w porównaniu z ogólnymi obowiązkami w ramach inicjatywy dotyczącej zrównoważonego ładu korporacyjnego. Zawarto w niej również zakaz, który będzie miał zastosowanie do wszystkich podmiotów wprowadzających odnośne produkty do obrotu, w tym przedsiębiorstw z UE i spoza UE, niezależnie od ich formy prawnej i wielkości. Jeżeli wymogi w ramach inicjatywy dotyczącej zrównoważonego ładu korporacyjnego wykraczają poza wymogi określone w rozporządzeniu w sprawie wylesiania, stosuje się je łącznie. Niniejsza inicjatywa nie będzie ukierunkowana konkretnie na sektor finansowy i inwestycyjny. Istniejące inicjatywy w dziedzinie zrównoważonego finansowania, takie jak wdrażanie rozporządzenia w sprawie unijnej systematyki oraz przyszłej dyrektywy w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSRD) (obecna dyrektywa w sprawie sprawozdawczości niefinansowej), są dostosowane w celu uwzględnienia wpływu sektora finansowego i inwestycyjnego na wylesianie, a zatem uzupełniają i wspierają niniejszą inicjatywę ustawodawczą dotyczącą wylesiania. W CSRD i przepisach dotyczących systematyki na przedsiębiorstwa niefinansowe nałożono również obowiązek ujawniania informacji: w CSRD przewidziano publikację sektorowych standardów sprawozdawczości do października 2023 r.; na podstawie rozporządzenia w sprawie unijnej systematyki w akcie delegowanym w sprawie łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej w dziedzinie leśnictwa ustanowiono już kryteria techniczne, natomiast publikacja kryteriów dla rolnictwa została opóźniona. Oba rodzaje działalności gospodarczej mogą zostać objęte aktami delegowanymi dotyczącymi pozostałych czterech celów środowiskowych. Oczekuje się również, że niniejszy wniosek dotyczący rozporządzenia będzie stosowany łącznie z dyrektywą w sprawie energii odnawialnej w odniesieniu do niektórych towarów wykorzystywanych jako biopaliwa lub do produkcji biopaliw, takich jak granulat drzewny lub pochodne soi i oleju palmowego. Cele obu tych zestawów przepisów UE wzajemnie się uzupełniają, ponieważ obydwa dotyczą nadrzędnych celów w zakresie przeciwdziałania zmianie klimatu i utracie różnorodności biologicznej. Aby ograniczyć wylesianie powodowane przez UE, w niniejszej inicjatywie ustawodawczej ustanowiono wymogi dotyczące wprowadzanych do obrotu w UE towarów i produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów. W dyrektywie w sprawie energii odnawialnej ustanowiono m.in. przepisy dotyczące kryteriów zrównoważonego rozwoju dla biopaliw, biopłynów i biomasy, które muszą one spełnić, aby można było uznać je za zrównoważone, oraz wyznaczono unijny cel polegający na osiągnięciu co najmniej 32-procentowego udziału energii odnawialnej do 2030 r. Jeżeli chodzi o ich praktyczne powiązania, towary i produkty wchodzące w zakres stosowania obu aktów będą podlegały wymogom dotyczącym ogólnego dostępu do rynku oraz uznawania za energię odnawialną. Wymogi te są zgodne i wzajemnie się uzupełniają. W szczególnym przypadku systemów certyfikacji w zakresie niskiego ryzyka spowodowania pośredniej zmiany użytkowania gruntów (ILUC) zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) 2019/807 uzupełniającym dyrektywę (UE) 2018/2001 „w odniesieniu do określania surowców o wysokim ryzyku spowodowania pośredniej zmiany użytkowania gruntów, w przypadku których zaobserwowano znaczącą ekspansję obszaru produkcji na tereny zasobne w pierwiastek węgla oraz certyfikowania biopaliw, biopłynów i paliw z biomasy o niskim ryzyku spowodowania pośredniej zmiany użytkowania gruntów” takie systemy certyfikacji mogą również stosować podmioty i podmioty handlowe w ramach swoich systemów zasad należytej staranności w celu uzyskania informacji wymaganych na mocy tego rozporządzenia, aby spełnić niektóre wymogi dotyczące identyfikowalności i wymogi informacyjne określone w art. 9 tego rozporządzenia. Podobnie jak ma to miejsce w przypadku wszelkich innych systemów certyfikacji, ich stosowanie pozostaje bez uszczerbku dla wynikających z tego rozporządzenia odpowiedzialności prawnej oraz obowiązków podmiotów i podmiotów handlowych w zakresie zachowania należytej staranności.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ •Podstawa prawna Kompetencje UE w zakresie podejmowania działań w obszarze wylesiania i degradacji lasów wynikają z artykułów Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) dotyczących ochrony środowiska. Zgodnie z art. 191 ust. 1 TFUE „zachowanie, ochron[ę] i popraw[ę] jakości środowiska naturalnego, ochron[ę] zdrowia ludzkiego, ostrożne i racjonalne wykorzystywanie zasobów naturalnych, promowanie środków zmierzających do rozwiązywania regionalnych lub światowych problemów środowiska naturalnego, w szczególności zwalczanie zmian klimatu” wyznaczono jako cele polityki Unii w dziedzinie środowiska. Przyjęcie na szczeblu Unii środków mających na celu zwalczanie wylesiania i degradacji lasów przyczyni się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, zwiększenia odporności na zmianę klimatu i ograniczenia wpływu człowieka na bioróżnorodność, a tym samym przyczyni się znacząco do realizacji każdego z celów polityki ochrony środowiska. Podstawą prawną wniosku powinien być zatem art. 192 TFUE. Podobnie jak ma to miejsce w przypadku wielu kwestii środowiskowych, konsekwencje wylesiania na jednym obszarze mogą mieć wpływ na cały świat. W ramach proponowanej podstawy prawnej niniejszym wnioskiem należy zatem objąć zarówno produkty krajowe, jak i produkty dopuszczone do obrotu lub wywożone. Dzięki temu możliwe będzie spełnienie wymogu zawartego art. 191 ust. 2 TFUE, zgodnie z którym polityka Unii w dziedzinie środowiska naturalnego stawia sobie za cel wysoki poziom ochrony, oraz wymogu ustanowionego w art. 3 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE), zgodnie z którym wspieranie wysokiego poziomu ochrony i poprawy jakości środowiska naturalnego jest jednym z celów Unii. Zgodnie z art. 192 ust. 1 TFUE „Parlament Europejski i Rada, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą i po konsultacji z Komitetem Ekonomiczno-Społecznym oraz Komitetem Regionów, decydują o działaniu służącym osiągnięciu celów określonych w artykule 191, które ma być podjęte przez Unię”. •Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych) Główne czynniki powodujące wylesianie i degradację lasów są związane zarówno z rynkiem UE, jak i z handlem międzynarodowym. Konieczne jest podjęcie działań na szczeblu UE, aby w sposób skoordynowany i zharmonizowany zająć się kwestiami związanymi ze śladem konsumpcyjnym UE i handlem międzynarodowym, przy zapewnieniu pewności i jasności prawa, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania rynku UE. W przypadku braku zharmonizowanego podejścia środki ograniczające handel wewnętrzny zostałyby wprowadzone przez kilka państw członkowskich, co zakłóciłoby funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Miałoby to poważny wpływ na funkcjonowanie rynku UE, zagroziłoby zdolności europejskich podmiotów do zaopatrywania się w produkty/towary objęte zakresem niniejszego rozporządzenia, a także podważyłoby wiarygodność środków UE. Inne państwa członkowskie mogą zdecydować, że nie przyjmą żadnych środków ograniczających możliwy wpływ działań podjętych przez inne państwa na wylesianie. Łańcuchy dostaw produktów objętych inicjatywą mają charakter międzynarodowy, a bardzo często globalny. Doświadczenie UE w rozwiązywaniu złożonych problemów związanych z łańcuchem dostaw (np. wynikających z przepisów dotyczących nielegalnego pozyskiwania drewna) pokazuje, że zasadnicze znaczenie ma zapewnienie podmiotom równych szans pod względem wymogów, które należy spełnić przed wprowadzeniem po raz pierwszy produktów (towarów i produktów pochodnych) do obrotu w UE. Brak obowiązujących przepisów na szczeblu europejskim stawia w niekorzystnej sytuacji konkurencyjnej odpowiedzialne podmioty gospodarcze, które są gotowe uporządkować swoje łańcuchy dostaw, i nagradza zachowania niezgodne z zasadami zrównoważonego rozwoju. Dlatego też – mimo że kwestie związane ze środowiskiem należą do kompetencji dzielonych między UE i państwa członkowskie – należy wprowadzić ogólnounijne środki, aby zapewnić wspólne rozumienie łańcuchów dostaw niepowodujących wylesiania i degradacji lasów, zwiększyć przejrzystość takich łańcuchów dostaw, a także aby umożliwić, dzięki skali działań, wywarcie znaczącego wpływu na wylesianie. W zakresie, w jakim niniejsza inicjatywa obejmuje towary dopuszczone do obrotu lub towary wywożone z rynku unijnego, działanie na szczeblu UE byłoby skuteczniejsze niż działanie na szczeblu krajowym, ponieważ zapobiegłoby ewentualnemu niekorzystnemu oddziaływaniu na funkcjonowanie rynku wewnętrznego i aspekty handlowe. W związku z tym działania UE mogą uzupełniać i wzmacniać krajowe starania państw członkowskich. Jeżeli UE nie podejmie działań, problem wylesiania i degradacji lasów związany z unijną konsumpcją utrzyma się i pogłębi. Mogłoby to negatywnie wpłynąć na starania podejmowane przez UE w dziedzinie ochrony bioróżnorodności i przeciwdziałania zmianie klimatu na świecie. •Proporcjonalność Dzięki niniejszej inicjatywie ustawodawczej UE zintensyfikuje swoje działania przeciwko wylesianiu i degradacji lasów, ustanawiając ambitne i możliwe do wdrożenia ramy regulacyjne zachęcające do przejścia na zrównoważone łańcuchy dostaw we wszystkich państwach będących producentami, w obrębie UE lub poza jej granicami. Dzięki temu UE stałaby się wiarygodnym podmiotem wyznaczającym standardy na świecie. Minimalne korzyści pieniężne wyraźnie równoważą koszty. Inicjatywa ta odzwierciedla również powagę i pilność problemu, który ma rozwiązać, a także priorytety Europejskiego Zielonego Ładu. Celem niniejszej inicjatywy ustawodawczej jest zminimalizowanie wpływu UE na wylesianie i degradację lasów. Cel ten zostanie osiągnięty dzięki ustanowieniu wielopoziomowego, obowiązkowego systemu zasad należytej staranności, opartego na definicji terminu „niepowodujący wylesiania”, w połączeniu z systemem wskaźników. Zgodnie z analizą zawartą w „Ocenie skutków dotyczącej minimalizacji ryzyka wylesiania i degradacji lasów związanego z produktami wprowadzanymi do obrotu w UE” (zwanej dalej „oceną skutków”) oczekuje się, że środki te będą najskuteczniejsze w ograniczaniu wylesiania powodowanego przez UE i najefektywniejsze spośród środków poddanych przeglądowi w ramach przygotowywania niniejszej inicjatywy. Z ustaleń zawartych w ocenie skutków wynika, że prawnie wiążące warianty (takie jak wymóg niepowodowania wylesiania, obowiązek zachowania należytej staranności itp.) byłyby skuteczniejsze niż środki dobrowolne (takie jak dobrowolna należyta staranność, dobrowolne znakowanie lub dobrowolna certyfikacja prywatna). Ustalenia te potwierdziły wyniki otwartych konsultacji publicznych, zgodnie z którymi przeważająca większość zainteresowanych stron – stowarzyszeń przedsiębiorców i organizacji pozarządowych – poparła obowiązkowy system zasad należytej staranności. •Wybór instrumentu Proponowanym instrumentem jest rozporządzenie, ponieważ należy zapewnić najwyższy poziom harmonizacji w celu uniknięcia współistnienia różnych norm w poszczególnych państwach członkowskich, co podważałoby podstawową zasadę swobodnego przepływu towarów. Rozporządzenie ustanowi bezpośrednie wymogi obowiązujące wszystkie podmioty gospodarcze, zapewniając tym samym niezbędną pewność prawa i możliwość egzekwowania prawa na w pełni zintegrowanym rynku w całej UE. Ponadto dzięki rozporządzeniu zobowiązania zostaną wdrożone tym samym czasie i w ten sam sposób we wszystkich 27 państwach członkowskich. Rozporządzenie przyczyni się również do ograniczenia niepewności co do terminów w ramach procesu transpozycji, którą zazwyczaj kojarzy się z dyrektywą, a jest to dziedzina, w której czas i pewność prawa mają kluczowe znaczenie ze względu na przewidywany rozwój rynku i ogólnie na zmiany w dynamice rynku. Instrument zaprojektowano również jako zachowujący aktualność, dynamiczny system, który będzie w stanie dostosować się do sytuacji na rynku oraz nowych danych i dowodów naukowych. W tym celu przewidziano szereg uprawnień dla Komisji, które umożliwią opracowanie środków wykonawczych, m.in. w celu opublikowania wyników analizy wskaźników dla poszczególnych krajów oraz dokonania przeglądu towarów objętych zakresem rozporządzenia. 3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW •Oceny ex post/oceny adekwatności obowiązującego prawodawstwa Niniejsza inicjatywa opiera się na ustaleniach sformułowanych w ramach oceny adekwatności rozporządzenia w sprawie drewna i rozporządzenia FLEGT, którą przeprowadzono równolegle do oceny skutków niniejszego rozporządzenia. Jeżeli chodzi o rozporządzenie w sprawie drewna, w ocenie adekwatności wykazano, że doprowadziło ono do poprawy sytuacji w państwach trzecich, w tym w państwach, które postanowiły nie angażować się w procesy umów o dobrowolnym partnerstwie. Aby spełnić wymogi rozporządzenia w sprawie drewna, główni partnerzy handlowi UE podjęli działania zmierzające do wzmocnienia swoich systemów gospodarki leśnej i ograniczenia nielegalnego pozyskiwania drewna. Mimo że koncepcja rozporządzenia w sprawie drewna ma pewne wady i występują trudności z jego egzekwowaniem, uzyskało ono pewne pozytywne wyniki zarówno pod względem skuteczności, jak i wydajności. Jego ogólnoświatowy zasięg dał Unii podstawę do ścisłej współpracy z innymi państwami będącymi konsumentami. Inne państwa będące konsumentami i partnerzy handlowi na całym świecie przyjęli podejścia legislacyjne podobne do podejścia przyjętego w rozporządzeniu w sprawie drewna. Jest to szczególnie istotne w szerszym kontekście wylesiania, ponieważ pokazuje, że UE – nawet przy malejącym udziale w rynku – może wywierać wpływ i być światowym liderem.

Pomimo wyzwań związanych z jego wdrożeniem, z ustaleń sformułowanych w ramach oceny adekwatności wynika, że podejście przyjęte w przypadku rozporządzenia w sprawie drewna – należyta staranność – pozwala elastycznie reagować na nowe i pojawiające się wyzwania związane z nielegalnym pozyskiwaniem drewna i nielegalną zmianą użytkowania gruntów. Ogólny wymóg (zachowania należytej staranności) nałożony na wszystkie podmioty z siedzibą w UE pozwala również na elastyczne dostosowanie rozporządzenia do zmian w strukturze handlu i zmian w profilach ryzyka poszczególnych państw. Proponowany wariant zintegruje i udoskonali ramy ustanowione w rozporządzeniu w sprawie drewna, które zostałoby w związku z tym uchylone. Procedura należytej staranności ustanowiona w rozporządzeniu w sprawie drewna zostanie dostosowana i udoskonalona w niniejszym rozporządzeniu dzięki wprowadzeniu nowych elementów, takich jak oświadczenie o zachowaniu należytej staranności (art. 4), wymóg dotyczący informacji geograficznej lub geolokalizacji, łączący towary i produkty z działką, na której zostały wyprodukowane (art. 9), ściślejsza współpraca z organami celnymi (art. 14 i 24), minimalne poziomy inspekcji (art. 14) oraz system wskaźników dla poszczególnych krajów (art. 25–26). Jeżeli chodzi o rozporządzenie FLEGT, w ocenie adekwatności potwierdzono osiągnięcia związane z umowami o dobrowolnym partnerstwie w zakresie zwiększania udziału zainteresowanych stron i ulepszenia ram dotyczących gospodarki leśnej w krajach partnerskich, przy czym zwrócono uwagę na szereg niedociągnięć. Wskazano również, że istnieją ograniczone dowody na to, że umowy o dobrowolnym partnerstwie ogólnie przyczyniły się do zmniejszenia nielegalnego pozyskiwania drewna. Chociaż system UE ustanowiony na podstawie rozporządzenia byłby skutecznym narzędziem umożliwiającym obniżenie kosztów przestrzegania przepisów ponoszonych przez podmioty w UE, główny instrument służący jego uruchomieniu, tj. umowy o dobrowolnym partnerstwie, nie przyniósł oczekiwanych rezultatów. Jednym z podstawowych problemów związanych z rozporządzeniem FLEGT jest fakt, że główni partnerzy handlowi UE nie wykazali zainteresowania udziałem w procesach umów o dobrowolnym partnerstwie, w wyniku czego jedynie 3 % przywozu drewna do UE jest objęte operacyjnym systemem umów o dobrowolnym partnerstwie. Ponad 15 lat po tym, jak w 2003 r. w planie działań UE na rzecz egzekwowania prawa, zarządzania i handlu w dziedzinie leśnictwa ustanowiono podstawę tych procesów, tylko jedno z 15 państw, z którymi UE zaangażowała się w proces umów o dobrowolnym partnerstwie, posiada operacyjny system zezwoleń FLEGT i tylko jedno państwo z 10 największych partnerów UE w handlu drewnem jest zaangażowane w proces umów o dobrowolnym partnerstwie. W celu poszanowania zobowiązań dwustronnych podjętych przez Unię Europejską i utrzymania postępu osiągniętego z krajami partnerskimi, które posiadają system operacyjny (etap wydawania zezwoleń FLEGT), w niniejszym rozporządzeniu zawarto przepis, w którym uznano drewno objęte zezwoleniem FLEGT za spełniające wymóg legalności. Niektóre elementy umowy o dobrowolnym partnerstwie można włączyć, o ile jest to wykonalne i uzgodnione przez partnerów, do konkretnych programów współpracy, takich jak partnerstwa na rzecz lasów lub inne, w celu dalszego wspierania gospodarki leśnej. •Konsultacje z zainteresowanymi stronami W ramach otwartych konsultacji publicznych przeprowadzonych przez Komisję w 2020 r. uzyskano blisko 1,2 mln odpowiedzi. Większość zainteresowanych stron zgodziła się co do konieczności podjęcia interwencji na szczeblu UE, aby zmniejszyć wpływ UE na wylesianie i degradację lasów na świecie. Większość zainteresowanych stron zgodziła się również na opracowanie unijnej definicji pojęcia „niepowodujący wylesiania” jako wymogu dla interwencji politycznej. Jeśli chodzi o środki z zakresu polityki, w ramach otwartych konsultacji publicznych wykazano silne poparcie dla wariantów prawnie wiążących (wymóg niepowodowania wylesiania, obowiązek zachowania należytej staranności, obowiązkowa certyfikacja publiczna itp.), podczas gdy łagodne, dobrowolne środki, takie jak dobrowolne zachowanie należytej staranności, dobrowolne oznakowanie lub dobrowolna prywatna certyfikacja, uznano za mało skuteczne. Przeważająca większość zainteresowanych stron – stowarzyszeń przedsiębiorców i organizacji pozarządowych – poparła obowiązkowy system należytej staranności, chociaż preferowane szczegóły tego systemu różnią się w zależności od respondenta. W załączniku 2 do oceny skutków zawarto szczegółowe wnioski z konsultacji z zainteresowanymi stronami, w tym informacje zwrotne na temat wstępnej oceny skutków, ustalenia sformułowane w ramach otwartych konsultacji publicznych oraz wyniki ukierunkowanych konsultacji z zainteresowanymi stronami. Zgodnie z zapowiedzią zawartą w komunikacie z 2019 r., w Europejskim Zielonym Ładzie, unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030 oraz strategii „Od pola do stołu” niniejsza inicjatywa koncentruje się na lasach. Parlament Europejski i organizacje pozarządowe opowiedziały się za włączeniem innych ekosystemów. Na podstawie doświadczeń związanych z obowiązującym prawodawstwem takie rozszerzenie zakresu uznano za przedwczesne, ponieważ brak praktycznych doświadczeń wywarłby negatywny wpływ na skuteczność i wykonalność środków z zakresu polityki poddanych niniejszej ocenie. Potrzeba i wykonalność rozszerzenia jego zakresu w celu objęcia również innych ekosystemów zostanie jednak oceniona w ramach wczesnego przeglądu. •Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej Aby uzasadnić analizę poszczególnych wariantów, Komisja zawarła z ekspertami zewnętrznymi umowę o udzielenie wsparcia w celu przeprowadzenia dwóch badań: „oceny skutków środków po stronie popytu mających na celu przeciwdziałanie wylesianiu” oraz „badania uzupełniającego ocenę adekwatności rozporządzenia w sprawie drewna i rozporządzenia FLEGT”. Badania te stanowiły część analizy i danych leżących u podstaw wariantów strategicznych przedstawionych w ocenie skutków, a następnie w niniejszym rozporządzeniu. Niniejsza inicjatywa opiera się również na wynikach trzeciego badania dotyczącego „Systemów certyfikacji i weryfikacji w sektorze leśnym i w odniesieniu do produktów drewnopochodnych”, które przeprowadzono równolegle do oceny skutków. Komisja wykorzystała również wkład wniesiony podczas posiedzeń grupy ekspertów Komisji/platformy z udziałem wielu zainteresowanych stron na rzecz ochrony i odtwarzania światowych lasów, w tym w zakresie rozporządzenia w sprawie drewna i rozporządzenia FLEGT. Od chwili uruchomienia planu działania dotyczącego niniejszej inicjatywy ustawodawczej w lutym 2020 r. grupa zebrała się dziewięciokrotnie w różnych konfiguracjach, w tym na czterech szczególnych warsztatach, aby zgromadzić informacje na temat wariantów strategicznych analizowanych w ramach oceny skutków. Oprócz wspomnianych powyżej badań uzupełniających, posiedzeń grupy ekspertów i konsultacji z zainteresowanymi stronami Komisja zwróciła również szczególną uwagę na rezolucję Parlamentu Europejskiego z dnia 22 października 2020 r. zawierającą zalecenia dla Komisji w sprawie unijnych ram prawnych mających na celu zatrzymanie i odwrócenie globalnego wylesiania spowodowanego przez UE (2020/2006 (INL)), a także na stanowiska wyrażone przez Radę Unii Europejskiej, w szczególności konkluzje Rady w sprawie komunikatu z 2019 r. •Ocena skutków Podczas wstępnej analizy efektywności przeprowadzonej w ramach wstępnej oceny skutków rozważono łącznie 17 środków z zakresu polityki. Ta wstępna lista potencjalnych środków obejmowała wiele możliwych interwencji, w tym zarówno instrumenty regulacyjne, jak i nieregulacyjne. W ramach analizy efektywności oceniono każdy środek z zakresu polityki pod kątem szeregu kryteriów, takich jak wykonalność prawna, techniczna, polityczna oraz proporcjonalność, potencjalna skuteczność i wydajność, a także informacje zwrotne otrzymane od zainteresowanych stron, państw członkowskich UE i państw trzecich. Na podstawie analizy efektywności wybrano pięć następujących wariantów strategicznych, które następnie poddano dalszej szczegółowej ocenie: 1) udoskonalona obowiązkowa procedura należytej staranności; 2) system wskaźników i wykaz podmiotów naruszających przepisy w połączeniu z wielopoziomowym, udoskonalonym obowiązkowym systemem zasad należytej staranności; 3) obowiązkowa certyfikacja publiczna połączona z udoskonalonym wymogiem zachowania należytej staranności; 4) obowiązkowe oznakowanie połączone z udoskonalonym wymogiem zachowania należytej staranności; 5) wymóg wprowadzania do obrotu w UE produktów niepowodujących wylesiania, poparty systemem wskaźników i systemem upomnień i sankcji dla krajów. Wszystkie rozważane warianty strategiczne opierają się na wspólnych elementach: 1) definicji terminu „niepowodujący wylesiania”, opartej na definicji FAO, z którą produkty muszą być zgodne; oraz dodatkowym wymogu, aby produkty były legalne zgodnie z prawem kraju produkcji; 2) zakresie produktów, który jest regularnie weryfikowany i aktualizowany, koncentrującym się na towarach konsumowanych w UE, które w największym stopniu przyczyniają się do wylesiania (wołowina, olej palmowy, soja, drewno, kakao i kawa), i produktach powiązanych; 3) zakazie wprowadzania do obrotu w UE towarów i produktów powodujących wylesianie i degradację lasów, których nie wyprodukowano zgodnie z mającym zastosowanie i odpowiednim ustawodawstwem państw będących producentami. Warianty 2–4 są połączone z obowiązkowym wymogiem zachowania należytej staranności, jak zaproponowano w ramach wariantu 1. Wariant 2 był wariantem preferowanym. Łączy on wymóg zachowania należytej staranności z systemem wskaźników dla poszczególnych krajów, w ramach którego państwa zostaną sklasyfikowane z uwzględnieniem wylesiania i degradacji lasów powodowanych przez odnośne towary oraz kryteriów związanych z zaangażowaniem tych państw w przeciwdziałanie wylesianiu i degradacji lasów. Będą istniały trzy kategorie państw – obarczone niskim, standardowym i wysokim ryzykiem. Obowiązki podmiotów i organów państw członkowskich zostaną zróżnicowane w zależności od poziomu ryzyka, jakie stwarza kraj produkcji, przy czym w przypadku państw niskiego ryzyka nałożone zostaną obowiązki w zakresie uproszczonej należytej staranności, a w przypadku państw wysokiego ryzyka wprowadzona zostanie wzmocniona kontrola. Oczekuje się, że preferowany wariant zapobiegłby wylesianiu powodowanemu przez konsumpcję i produkcję w UE sześciu towarów objętych zakresem jego stosowania, co przyniosłoby przewidywane korzyści w postaci mniejszego narażenia na procesy wylesiania i degradacji lasów powodowane przez UE obszaru znacznie przekraczającego – rocznie, do 2030 r. – 71 920 hektarów lasów. Oznaczałoby to również ograniczenie o co najmniej 31,9 mln ton metrycznych emisji dwutlenku węgla do atmosfery każdego roku w związku z konsumpcją i produkcją odnośnych towarów w UE, co przekłada się na potencjalne oszczędności gospodarcze w wysokości co najmniej 3,2 mld EUR rocznie. Ponadto oczekuje się, że wariant ten zdecydowanie przyczyni się do ochrony bioróżnorodności, która z kolei jest również silnie związana z zapobieganiem zmianie klimatu. Wariant ten powinien również przyczynić się do osiągnięcia szczegółowych celów interwencji UE, a mianowicie stworzenia równych szans dla przedsiębiorstw działających na rynku UE; zmniejszenia do minimum konsumpcji produktów z łańcuchów dostaw, z którymi wiążą się wylesianie lub degradacja lasów; oraz do zwiększenia popytu w UE na legalne i „niepowodujące wylesiania” towary i produkty, a także do rozwoju handlu nimi. Drobni producenci rolni wytwarzający odnośne towary mogą stanąć w obliczu wyzwań związanych z dostosowaniem. Oczekuje się, że dzięki zaproponowanej dacie granicznej, za którą przyjęto 2020 r., wszystkie te czynniki zostaną złagodzone, ponieważ większość produktów będących obecnie w obrocie handlowym będzie pochodzić z gruntów, na których produkcję rozpoczęto przed 2020 r. •Sprawność regulacyjna i uproszczenie

Oczekuje się, że niniejsze rozporządzenie stworzy równe szanse dla przedsiębiorstw działających na rynku UE. Oczekuje się, że producenci wdrażający bardziej zrównoważoną produkcję i przejrzystsze łańcuchy dostaw zdobędą udział w rynku UE i zwiększą swoją konkurencyjność w porównaniu z producentami powodującymi wylesianie, niezależnie od ich wielkości. Głównym czynnikiem wpływającym na koszty związane z obowiązkiem należytej staranności jest złożoność łańcuchów dostaw i ryzyko związane z krajem pozyskania, a nie wielkość przedsiębiorstw. Chociaż wdrożenie procedur należytej staranności (oraz, w razie potrzeby, zmiana łańcuchów dostaw) może stanowić większe wyzwanie dla MŚP, wymóg zachowania należytej staranności w połączeniu z systemem wskaźników umożliwiłby podmiotom i podmiotom handlowym z sektora MŚP skorzystanie z niższych kosztów związanych z uproszczoną należytą starannością dzięki wyborowi produktów pochodzących z łańcuchów dostaw obarczonych niskim ryzykiem. Wniosek obejmuje „system informacyjny i komunikacyjny” (art. 29), który umożliwiłby elektroniczne przetwarzanie informacji zarówno między właściwymi organami, jak i między tymi organami a podmiotami gospodarczymi. System ten ułatwi i usprawni wypełnianie obowiązków przez podmioty oraz egzekwowanie przepisów przez właściwe organy. •Prawa podstawowe Proponowany wariant strategiczny będzie wiązał się z koniecznością wytwarzania produktów zgodnie z definicją terminu „niepowodujący wylesiania” oraz z prawem kraju produkcji. Oznacza to, że podczas oceny zgodności produktów z niniejszą inicjatywą konieczne będzie uwzględnienie przepisów prawa pracy oraz przepisów dotyczących ochrony środowiska i praw człowieka obowiązujących w kraju produkcji (zarówno krajowych, jak i międzynarodowych). Dotyczy to również praw ludności rdzennej, co powinno przyczynić się do ochrony praw najbardziej narażonych społeczności lokalnych. Na szczeblu unijnym wniosek jest zgodny z Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej, a w szczególności z jej art. 2 (prawo do życia), art. 8 (ochrona danych osobowych), art. 16 (wolność prowadzenia działalności gospodarczej), art. 17 (prawo własności) i art. 37 (ochrona środowiska). Zgodnie z art. 52 ust. 1 karty wszelkie ograniczenia w korzystaniu z praw i wolności uznanych w karcie, zawarte w niniejszym wniosku ustawodawczym, muszą być przewidziane ustawą i szanować istotę tych praw i wolności. Z zastrzeżeniem zasady proporcjonalności, ograniczenia mogą być wprowadzone wyłącznie wtedy, gdy są konieczne i rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię lub potrzebom ochrony praw i wolności innych osób. Zapewnienie wysokiego poziomu ochrony środowiska i poprawa jego jakości stanowi w szczególności cel interesu ogólnego uznany w karcie, który może uzasadniać ograniczenia innych praw podstawowych. 4.WPŁYW NA BUDŻET Dołączona do niniejszego wniosku ocena skutków finansowych regulacji obejmuje skutki dla zasobów budżetowych, ludzkich i administracyjnych. Na ustanowienie i wdrożenie rozporządzenia w ciągu pierwszych pięciu lat realizacji (wstępnie zaplanowanej na lata 2023–2027) przewidziano całkowity budżet w wysokości 16 519 000 EUR. Obejmuje to budżet w wysokości 6 650 000 EUR w ramach działu 7 wieloletnich ram finansowych (WRF) przeznaczony na zasoby ludzkie (pięciu dodatkowych pracowników w DG ds. Środowiska zajmujących się wdrażaniem rozporządzenia i współpracą międzynarodową, dwóch dodatkowych pracowników w DG ds. Partnerstw Międzynarodowych zajmujących się powiązaną współpracą i rozwojem oraz jeden pracownik w DG ds. Podatków i Unii Celnej zajmujący się wdrażaniem zobowiązań celnych) oraz inne koszty administracyjne. Obejmuje to również budżet w wysokości 9 869 000 EUR na dział 3 wieloletnich ram finansowych. Ten ostatni jest związany ze wsparciem różnych zadań wykonawczych związanych z przepisami prawnymi, które będą realizowane przez służby Komisji w latach 2022–2027, w tym zamówień publicznych i ewentualnych porozumień administracyjnych. 5.ELEMENTY FAKULTATYWNE •Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania Organy państw członkowskich (w szczególności właściwe organy, o których mowa w rozdziale 3) są odpowiedzialne za egzekwowanie przepisów niniejszego rozporządzenia. W tym celu sporządzają one plany inspekcji na podstawie podejścia opartego na analizie ryzyka, uwzględniając poziom ryzyka przypisany za pośrednictwem systemu wskaźników dla poszczególnych krajów. Ramy sprawozdawczości ustanowione w art. 20 opierają się na doświadczeniach związanych z rozporządzeniem w sprawie drewna i mają na celu wzmocnienie przeglądu działań państw członkowskich w zakresie monitorowania, treści i jakości kontroli, a także działań następczych w związku z tymi kontrolami. System należy poddać przeglądowi po trzech latach pełnego stosowania w celu określenia wszelkich problemów i potencjalnych ulepszeń, a następnie należy go poddawać przeglądowi co pięć lat. W art. 32 przewidziano wyraźnie, że pierwszy przegląd powinien obejmować ocenę potrzeby i wykonalności rozszerzenia zakresu rozporządzenia na inne ekosystemy. Ponadto najpóźniej w ciągu dwóch lat od dnia wejścia w życie Komisja dokona pierwszego przeglądu załącznika I, kierując się wytycznymi wynikającymi z dowodów naukowych. •Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku · Artykuł 1: Przedmiot i zakres W art. 1 akapit pierwszy określono zakres przedmiotowy rozporządzenia przez zdefiniowanie „odnośnych towarów” (tj. bydła, kakao, kawy, oleju palmowego, soi i drewna) oraz „odnośnych produktów” (tj. produktów wymienionych w załączniku I, które zawierają odnośne towary, były nimi karmione lub zostały wytworzone przy ich użyciu), do których będzie miało zastosowanie niniejsze rozporządzenie. Zawarto w nim również wyjaśnienie, że rozporządzenie będzie miało zastosowanie zarówno do wprowadzania do obrotu i udostępniania na rynku unijnym, jak i do wywozu z Unii. W akapicie drugim wyjaśniono czasowy zakres stosowania niniejszego rozporządzenia, wskazując, że nie będzie ono miało zastosowania do odnośnych towarów i produktów wprowadzanych do obrotu w Unii lub wywożonych z rynku unijnego, które wyprodukowano przed datą wejścia w życie określoną w art. 36. ·Artykuł 2: Definicje W art. 2 ustanowiono definicje stosowane w pozostałej części normatywnej rozporządzenia. Obejmują one definicje [pkt 1–8] niezbędne do wprowadzenia w życie głównego celu instrumentu, np. wylesianie, las, plantacje, niepowodujący wylesiania i wyprodukowany. Definicje opierają się w możliwie największym stopniu na koncepcjach opracowanych na poziomie międzynarodowym, w szczególności w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO).

Ustanowienie definicji terminu „niepowodujący wylesiania” jest jedną z głównych innowacji rozporządzenia, którego dotyczy niniejszy wniosek, w stosunku do rozporządzenia UE w sprawie drewna. Wyniki oceny skutków wskazują, że ustanowienie wspólnego wymogu dla produktów i towarów, niezależnie od ich kraju produkcji, powinno zwiększyć skuteczność interwencji politycznej dzięki zapobieganiu lukom prawnym związanym z legalnym wylesianiem oraz dzięki ułatwieniu wdrażania poprzez zdalne monitorowanie. Ponadto oczekuje się, że definicja terminu „niepowodujący wylesiania” zapobiegnie tworzeniu niewłaściwych zachęt dla krajów partnerskich, które w przeciwnym razie mogą być skłonne obniżyć normy środowiskowe w celu ułatwienia dostępu ich produktów do UE, gdyby we wniosku ustanowiono wyłącznie kontrolę legalności. W definicji terminu „niepowodujący wylesiania” za datę graniczną przyjęto dzień 31 grudnia 2020 r. Oznacza to, że po tej dacie towary i produkty objęte zakresem rozporządzenia nie będą mogły być wprowadzane na rynek unijny UE ani z niego wywożone, jeżeli zostały wyprodukowane na gruntach, na których dochodzi do wylesiania lub degradacji lasów. Dzięki proponowanej dacie zakłócenia w łańcuchach dostaw i potencjalne negatywne skutki w krajach partnerskich zostaną ograniczone. Odpowiada ona międzynarodowym zobowiązaniom do zatrzymania wylesiania, zawartym na przykład w celach zrównoważonego rozwoju (cel nr 15.2). Pozostałe definicje [pkt 9–30] odnoszą się do podmiotów odpowiedzialnych i działalności regulowanej, takich jak podmiot, podmiot handlowy, wprowadzanie do obrotu, udostępnianie na rynku itp. W możliwym zakresie są one oparte na pojęciach już istniejących w prawie Unii w odpowiednich przepisach dotyczących rynku wewnętrznego i prawie celnym, a także odnoszą się do konkretnych kwestii pojawiających się w trakcie wdrażania rozporządzenia w sprawie drewna. Definicje zmieniono nieznacznie w związku z oceną skutków, aby zwiększyć ich precyzję prawną oraz uwzględnić nowe zmiany w powiązanych przepisach UE. ·Artykuł 3: Zakaz Art. 3 stanowi podstawę rozporządzenia, ponieważ wyraźnie określono w nim zakaz wprowadzania do obrotu w Unii lub udostępniania na rynku unijnym lub wywozu z niego odnośnych towarów i produktów objętych zakresem rozporządzenia, które nie są zgodne z niniejszym rozporządzeniem, wraz z wyjaśnieniem, że przy prowadzeniu takiej działalności handlowej zawsze konieczne jest złożenie oświadczenia o zachowaniu należytej staranności. Odniesienie do wylesiania, o którym mowa w lit. a), i legalności, o której mowa w lit. b), jest niezbędne, aby umożliwić kompleksowe uwzględnienie głównych celów niniejszego rozporządzenia. Zakaz zawarty w lit. c) uzupełnia pozostałe poprzez wprowadzenie ogólnego obowiązku składania oświadczeń o zachowaniu należytej staranności przy wprowadzaniu do obrotu odnośnych towarów i produktów. Zakaz ten zapewnia, aby podmioty były świadome swoich obowiązków w zakresie zachowania należytej staranności, i zniechęci je do pomijania procedur należytej staranności. Z doświadczeń zdobytych w związku z rozporządzeniem w sprawie drewna wynika, że wymóg ten ułatwi egzekwowanie przepisów, a w razie potrzeby podjęcie kroków prawnych zmierzających do zaradzenia takim naruszeniom lub objęcia ich sankcjami. ·Artykuł 4: Obowiązki podmiotów W art. 4 określono obowiązki podmiotów wynikające z rozporządzenia. Opisano w nim procedurę należytej staranności, a zatem zawiera on ogólną zasadę dotyczącą obowiązków podmiotów. W ust. 1 nałożono na podmioty obowiązek zachowania należytej staranności w odniesieniu do wszystkich odnośnych towarów i produktów, aby zapewnić przestrzeganie zakazu określonego w art. 3 lit. a) i b), oraz obowiązek przedłożenia oświadczenia o zachowaniu należytej staranności przed wprowadzeniem ich do obrotu w Unii lub wywozem z rynku unijnego. Niezbędne informacje wymagane w oświadczeniu o zachowaniu należytej staranności określono w załączniku II. W ust. 2 przedstawiono szczegółową procedurę regulującą przedkładanie oświadczeń o zachowaniu należytej staranności. Po stwierdzeniu, że odnośny towar lub produkt jest zgodny z rozporządzeniem, podmiot musi złożyć oświadczenie o zachowaniu należytej staranności w systemie informacyjnym (zob. art. 31), zanim towar lub produkt zostanie wprowadzony do obrotu. W przypadku odnośnych towarów i produktów, które są dopuszczane do obrotu lub wywozu, w zgłoszeniu celnym należy zamieścić odniesienie do oświadczenia o zachowaniu należytej staranności, co umożliwi niezbędną ścisłą współpracę między organami celnymi a właściwymi organami. Zgodnie z ust. 3 podmioty przyjmują odpowiedzialność za zgodność produktów, sporządzając oświadczenie o zachowaniu należytej staranności. W ust. 4 wyraźnie zobowiązano podmioty do powstrzymania się od wprowadzania do obrotu lub wywozu bez uprzedniego złożenia oświadczenia o zachowaniu należytej staranności. W ust. 5 ustanowiono ten sam obowiązek, jeżeli: 1) odnośne produkty lub towary nie spełniają wymogów dotyczących „niepowodowania wylesiania” lub „legalności”; 2) w wyniku procedury należytej staranności stwierdzono, że ryzyko niezgodności nie jest znikome; lub 3) procedura należytej staranności nie została zakończona. W ust. 6 zobowiązano podmioty do podjęcia działań i poinformowania właściwych organów, jeżeli po zakończeniu procedury należytej staranności i złożeniu oświadczenia dostępne będą nowe informacje. ·Artykuł 6: Obowiązki podmiotów handlowych Do celów niniejszego rozporządzenia, podobnie jak w rozporządzeniu w sprawie drewna, podmiot handlowy można zdefiniować jako „każdą osobę fizyczną lub prawną, która w ramach działalności handlowej udostępnia na rynku unijnym odnośne towary i produkty” [art. 2 lit. j)]. Zasadniczo podmioty handlowe podlegają łagodniejszym obowiązkom niż podmioty, ponieważ zanim podmiot handlowy może pozbyć się odnośnych towarów lub produktów, zostały już one wprowadzone do obrotu. Podmioty handlowe, zwłaszcza duże podmioty handlowe, mają jednak znaczny wpływ na łańcuchy dostaw i odgrywają ważną rolę w zapewnieniu, aby odnośne towary i produkty nie powodowały wylesiania. W związku z tym w przedmiotowym artykule wprowadzono rozróżnienie między obowiązkami mającymi zastosowanie do dużych podmiotów handlowych, które nie są małymi i średnimi przedsiębiorstwami (MŚP), a obowiązkami mającymi zastosowanie do podmiotów handlowych, które są MŚP. Zgodnie z ust. 2 i 3 podmioty handlowe będące MŚP są zobowiązane do gromadzenia danych dotyczących swoich dostawców i klientów, przechowywania tych informacji przez co najmniej pięć lat oraz udostępniania ich na wniosek właściwym organom. Szacuje się, że wymóg ten pociągnie za sobą jedynie znikome koszty, ponieważ można oczekiwać, że takie czynności związane z informacjami będą częścią zwykłej działalności gospodarczej. Od podmiotów handlowych będących MŚP oczekuje się również podejmowania działań i informowania właściwych organów, jeżeli dostępne będą nowe informacje dotyczące niezgodności ich towarów i produktów (ust. 4). Z kolei duże podmioty handlowe, które nie są MŚP, podlegają tym samym obowiązkom co podmioty (ust. 5). W związku z tym duże podmioty handlowe muszą składać oświadczenie o zachowaniu należytej staranności zgodnie z art. 4, stając się tym samym odpowiedzialne za zgodność odnośnego towaru lub produktu z niniejszym rozporządzeniem. Ponadto podlegają one takiej samej procedurze należytej staranności jak podmioty: oprócz gromadzenia informacji muszą one przeprowadzić ocenę ryzyka na podstawie tego artykułu oraz, w razie potrzeby, ograniczyć ryzyko zgodnie z art. 10. Podmioty handlowe będące MŚP są zwolnione z tych obowiązków. Podobnie duże podmioty handlowe podlegają takim samym kontrolom podmiotów, o których mowa w art. 15, natomiast podmioty będące MŚP podlegają kontrolom, o których mowa w art. 16. ·Artykuł 8: Należyta staranność W art. 8 określono procedurę należytej staranności, która stanowi obowiązek podmiotów zgodnie z art. 4 ust. 1 oraz podmiotów handlowych niebędących MŚP zgodnie z art. 6 ust. 5. Każda procedura należytej staranności powinna zapewnić, aby ryzyko wprowadzenia od obrotu w Unii lub wywozu z rynku unijnego odnośnych towarów lub produktów niezgodnych z wymogami było znikome. W tym celu podmioty i podmioty handlowe niebędące MŚP gromadzą wszelkie istotne informacje (jak wskazano w art. 9) – stanowi to pierwszy krok w procesie należytej staranności. Na podstawie tych informacji identyfikują i oceniają ryzyko ewentualnej niezgodności odnośnych towarów i produktów z wymogami niniejszego rozporządzenia [art. 10 ust. 1–4 i art. 10 ust. 6] – stanowi to drugi krok w procesie należytej staranności. W razie potrzeby odpowiednio ograniczają takie ryzyko do znikomego poziomu [art. 10 ust. 5] – stanowi to trzeci krok w procesie należytej staranności. Przed wprowadzeniem odnośnych towarów i produktów do obrotu w Unii lub przed ich wywozem z rynku unijnego należy przeprowadzić proces należytej staranności. Jeżeli z oceny ryzyka wynika, że ryzyko wprowadzenia towarów lub produktów niezgodnych z wymogami do obrotu w UE nie jest znikome, podmiot musi wdrożyć środki zmniejszające ryzyko, które są odpowiednie w celu ograniczenia ryzyka do znikomego poziomu. Jeżeli dostęp do mającego zastosowanie ustawodawstwa lub innych istotnych informacji nie jest możliwy, to nie można w pełni ocenić ryzyka, a tym samym ograniczyć go do znikomego poziomu. Jeżeli ograniczenie ryzyka do znikomego poziomu nie jest możliwe, podmiot nie wprowadza odnośnych towarów lub produktów do obrotu w UE [art. 10 ust. 1]. ·Artykuł 9: Wymóg informacyjny Główną innowacją w stosunku do rozporządzenia w sprawie drewna jest obowiązek informacji geograficznej ustanowiony w art. 9, który wymaga od podmiotów gromadzenia współrzędnych geograficznych (lub geolokalizacji na podstawie szerokości i długości geograficznej) wszystkich działek, na których wyprodukowano odnośne towary i produkty. Ponieważ wylesianie jest związane ze zmianą użytkowania gruntów, monitorowanie wylesiania wymaga dokładnego powiązania towaru lub produktu wprowadzanego do obrotu w UE lub wywożonego z rynku unijnego z działką, na której był uprawiany lub hodowany. Wymóg wskazania działki lub gospodarstwa, na której lub w którym wyprodukowano towar, umożliwia wykorzystanie zdjęć satelitarnych i pozycjonowania – powszechnie dostępnych i bezpłatnych narzędzi cyfrowych – do sprawdzenia, czy produkt lub towar jest zgodny z wymogami. Informacje geograficzne dotyczące działki i monitorowanie satelitarne to sprawdzone w praktyce połączenie, które w przeszłości dowiodło, że jest w stanie ograniczyć wylesianie na danym obszarze, i oczekuje się, że zwiększy skuteczność interwencji politycznej, przy czym utrudni również popełnianie oszustw w łańcuchach dostaw i sprawi, że będą łatwiejsze do wykrycia. Unia opracowała własną satelitarną technologię pozycjonowania, nawigacji i pomiaru czasu (EGNOS/Galileo) oraz własny system obserwacji i monitorowania Ziemi (Copernicus). Zarówno EGNOS/Galileo, jak i program Copernicus oferują zaawansowane usługi, które przynoszą istotne korzyści ekonomiczne użytkownikom publicznym i prywatnym. W związku z tym obrazy satelitarne i pozycjonowanie wynikające z zastosowania systemów EGNOS/Galileo i Copernicus mogą stanowić część informacji wykorzystywanych do kontroli zgodności. Informacje geograficzne umożliwiające powiązanie produktów z działką są już wykorzystywane przez przemysł i organizacje zajmujące się certyfikacją, a także w odpowiednich przepisach UE. W dyrektywie (UE) 2018/2001 zawarto wymóg informacyjny dotyczący „obszaru pozyskiwania” w przypadku krajów problematycznych. Szereg przepisów UE zapewnia identyfikowalność wołowiny „od urodzenia do śmierci”, w tym za pośrednictwem takich środków jak kolczyki, paszporty bydła i skomputeryzowana baza danych.

·Artykuł 10: Ocena i ograniczanie ryzyka W art. 10 określono kroki, które należy podjąć, aby ocenić i zmniejszyć ryzyko wprowadzenia do obrotu odnośnych towarów i produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów. W związku z tym w przedmiotowym artykule szczegółowo opisano kryteria i sposoby przeprowadzania oceny ryzyka i ograniczania ryzyka – odpowiednio krok 2 i krok 3 procedury należytej staranności wprowadzonej w art. 8. W art. 10 ust. 1 wyjaśniono cel oceny ryzyka, tj. wykrycie ewentualnej niezgodności odnośnych towarów i produktów z niniejszym rozporządzeniem, oraz ustanowiono główny obowiązek podmiotów dotyczący niewprowadzania odnośnych towarów lub produktów do obrotu, o ile są one w stanie wykazać, że ryzyko niezgodności jest znikome. Pojęcie znikomego ryzyka zdefiniowano w art. 2 pkt 18 jako sytuację, w której pełna ocena zarówno specyficznych dla danego produktu, jak i ogólnych informacji dotyczących zgodności z art. 3 lit. a) i b) odnośnych towarów lub produktów nie stwarza powodów do obaw. Opierając się na kryteriach oceny ryzyka ustanowionych w rozporządzeniu w sprawie drewna, w ust. 2 dokonano ich dalszej kwalifikacji i przedstawiono podmiotom dodatkowe wytyczne dotyczące elementów, które należy wziąć pod uwagę, co odzwierciedla fakt, że niniejsze rozporządzenie koncentruje się zarówno na legalności, jak i na zrównoważonym rozwoju (tj. niepowodowaniu wylesiania). Poza poziomem ryzyka określonym za pośrednictwem systemu wskaźników dla poszczególnych krajów wykaz zawiera informacje na temat kraju/obszaru produkcji, cech odnośnego towaru i produktu oraz łańcucha dostaw, a także inne istotne informacje uzupełniające, takie jak certyfikacja lub inne narzędzia służące weryfikacji przez osoby trzecie, pod warunkiem że spełniają one wymogi informacyjne określone w art. 9. ·Artykuł 12: Uproszczona należyta staranność W art. 12 opisano obowiązki wynikające z pozyskiwania odnośnych towarów i produktów z kraju lub jego części, które oceniono jako obarczone niskim ryzykiem zgodnie z systemem wskaźników dla poszczególnych krajów przedstawionym w rozdziale 4. Jeżeli kraj produkcji lub jego części charakteryzują się niskim poziomem ryzyka w ramach systemu wskaźników, podmioty nadal podlegają obowiązkowi przewidzianemu w art. 9 – krok 1 procedury należytej staranności, tj. gromadzenie informacji, dokumentów i danych wykazujących, że odnośne towary i produkty są zgodne z art. 3 niniejszego rozporządzenia. Są one jednak zwolnione z wykonania drugiego i trzeciego kroku w procesie należytej staranności, tj. oceny ryzyka i jego zmniejszania, jak opisano w art. 10. Dlatego w tym przypadku podmioty zasadniczo nie są zobowiązane do wykazania, że ryzyko niezgodności jest znikome. Jeżeli jednak podmiot, na przykład w ramach gromadzenia informacji, uzyska jakąkolwiek informację dotyczącą szczególnego ryzyka niezgodności, należy wypełnić wszystkie obowiązki wynikające z art. 8, a zatem wykonać wszystkie trzy kroki w procedurze należytej staranności [art. 12 ust. 2]. ·Artykuł 14: Obowiązki dotyczące przeprowadzania kontroli W art. 14 określono ogólne obowiązki właściwych organów wynikające z rozporządzenia. W ust. 1 i 2 ustanowiono główny obowiązek właściwych organów dotyczący przeprowadzania kontroli podmiotów i podmiotów handlowych w celu oceny przestrzegania przez nie wymogów należytej staranności, a także w celu ustalenia, czy odnośne towary i produkty wprowadzane do obrotu w UE lub udostępniane na rynku unijnym bądź z niego wywożone są zgodne z rozporządzeniem. Ust. 3 dotyczy planu opartego na analizie ryzyka, kluczowego narzędzia, które powinno służyć przeprowadzaniu kontroli przez właściwy organ. W planach kontroli należy zawrzeć kryteria ryzyka w celu przeprowadzania analizy ryzyka w odniesieniu do oświadczeń o zachowaniu należytej staranności. Plany te należy poddawać regularnym przeglądom w świetle wyników dotyczących ich realizacji. Podmioty i podmioty handlowe, które stale osiągają dobre wyniki w zakresie przestrzegania przepisów, należy rzadziej poddawać kontrolom. W ust. 4 nałożono na właściwe organy obowiązek przeprowadzania analizy ryzyka związanego z oświadczeniami o zachowaniu należytej staranności przy użyciu technik elektronicznego przetwarzania danych, które włączono do systemu informacyjnego ustanowionego w art. 31. W ust. 5 określono, że analiza ryzyka powinna umożliwić właściwym organom identyfikowanie podmiotów lub podmiotów handlowych bądź odnośnych towarów i produktów, które należy poddać kontroli. W ust. 6 nałożono na właściwe organy obowiązek podjęcia natychmiastowych działań, jeżeli analiza ryzyka wykaże, że niektóre towary i produkty są obarczone wysokim ryzykiem niezgodności. Działania te mogą obejmować wprowadzenie środków tymczasowych zawieszających wprowadzanie towarów i produktów do obrotu lub ich udostępnianie na rynku. W przypadku towarów wprowadzanych na rynek unijny lub z niego wyprowadzanych oraz po uruchomieniu elektronicznego interfejsu określonego w art. 26 ust. 1 właściwe organy mogą zwrócić się do organów celnych o zawieszenie dopuszczenia do obrotu lub wywozu towarów obarczonych wysokim ryzykiem. Czasowe zawieszenie dotyczące towarów i produktów obarczonych wysokim ryzykiem powinno umożliwić właściwym organom przeprowadzenie niezbędnych kontroli zgodności takich towarów i produktów. W ust. 7 ustanowiono wstępny okres zawieszenia wynoszący 3 dni robocze, który można przedłużyć, jeżeli właściwe organy będą potrzebowały dodatkowego czasu. W ust. 8 nałożono na właściwe organy obowiązek wymiany informacji i koordynowania opracowywania kryteriów ryzyka zawartych w planach kontroli. Powinno to ułatwić jednolite stosowanie rozporządzenia i poprawić jego skuteczność. W ust. 9 nałożono na państwa członkowskie istotny obowiązek zapewnienia skutecznych kontroli przeprowadzanych przez ich właściwe organy. Dwa stosowane parametry zapewniają, by określona liczba podmiotów i podmiotów handlowych została poddana kontroli, przy jednoczesnym wymogu określonego odsetka wartości rynkowej w każdej kategorii towarów i produktów. Podejścia jednowymiarowe, takie jak kontrola kilku podmiotów i podmiotów handlowych mających duży udział w rynku lub kontrola większej liczby małych podmiotów i podmiotów handlowych o znikomym udziale w rynku, nie zapewniłyby niniejszemu rozporządzeniu niezbędnej skuteczności i w związku z tym zostały wykluczone w ust. 5. Odsetkowy zakres jest konieczny, aby umożliwić kompleksową kontrolę rynku zniechęcającą do potencjalnych naruszeń. Ust. 10 odnosi się do systemu wskaźników dla poszczególnych krajów i przewiduje konieczność wzmocnionej kontroli (art. 20) przeprowadzanej przez właściwe organy w odniesieniu do towarów i produktów wyprodukowanych w krajach wysokiego ryzyka lub ich częściach. W ten sposób łączy obowiązki właściwych organów z trzystopniowym systemem wskaźników (o którym mowa w art. 27). Niezależnie od znaczenia kontroli przeprowadzanych zgodnie z ich planem opartym na analizie ryzyka, w ust. 11 wyjaśniono, że właściwe organy przeprowadzają również kontrole poza zakresem tych planów, jeżeli wejdą one w posiadanie dowodów lub innych istotnych informacji dotyczących potencjalnej niezgodności z niniejszym rozporządzeniem. ·Artykuł 15: Kontrole podmiotów W artykule tym wprowadzono obowiązek właściwych organów dotyczący kontroli, które należy przeprowadzać w stosunku do podmiotów. Opiera się on na art. 10 ust. 3 rozporządzenia w sprawie drewna, jednak zapewnia dodatkową przejrzystość i wytyczne dotyczące szczegółowych kryteriów kontroli przeprowadzanych przez właściwy organ w celu skuteczniejszej analizy odpowiedniej dokumentacji stosowanego systemu zasad należytej staranności oraz lepszej oceny ryzyka niezgodności. Jasne standardy kontroli zgodności dla właściwych organów stanowią zasadniczy element zapewniający skuteczne i jednolite stosowanie niniejszego rozporządzenia w całej Unii. W ust. 2 wyróżniono środki obowiązkowe i fakultatywne. Środki obowiązkowe, o których mowa w lit. a)–d), obejmują kontrole dokumentacji i procedur należytej staranności, które nie wiążą się z koniecznością przeprowadzania przez właściwe organy analiz technicznych produktów ani innych działań na miejscu. Środki fakultatywne określone w lit. e)–h) obejmują inspekcję na miejscu oraz kontrole techniczne i naukowe odpowiednie do ustalenia dokładnego miejsca, w którym wyprodukowano odnośny towar lub produkt, i stwierdzenia, czy nie powodował on wylesiania. ·Artykuł 19: Sprawozdawczość

W art. 19 nakreślono obowiązki sprawozdawcze państw członkowskich w zakresie wdrażania rozporządzenia, którego dotyczy niniejszy wniosek. Artykuł ten opiera się na art. 20 rozporządzenia w sprawie drewna (składanie sprawozdań), zmienionym następnie rozporządzeniem (UE) 2019/1010, w którym dostosowano obowiązki sprawozdawcze wynikające z ustawodawstwa w dziedzinie środowiska. W związku z tym w art. 19 potwierdzono, że państwa członkowskie co roku przedkładają sprawozdania ze stosowania niniejszego rozporządzenia (ust. 1) oraz że służby Komisji co roku podają do publicznej wiadomości przegląd ogólnounijny w oparciu o dane przekazane przez państwa członkowskie (ust. 3). W ust. 2 dokonano dalszej klasyfikacji informacji, które państwa członkowskie mają przekazywać, aby wzmocnić obowiązki sprawozdawcze oraz umożliwić Komisji dokładniejszą analizę jakości działań państw członkowskich w zakresie monitorowania. Jest to zgodne z ustaleniami zawartymi w sprawozdaniu specjalnym Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nr 21/2021, w którym podkreślono niedociągnięcia systemu sprawozdawczości przewidzianego w rozporządzeniu w sprawie drewna, i umożliwi Komisji skuteczne zastosowanie się do zalecenia Trybunału dotyczącego skuteczniejszego weryfikowania kontroli przeprowadzanych przez państwa członkowskie. ·Artykuł 20: Wzmocniona kontrola Jeżeli odnośne towary i produkty pochodzą z kraju lub jego części, które oceniono jako obarczone wysokim ryzykiem zgodnie z systemem wskaźników dla poszczególnych krajów, o którym mowa w rozdziale 5, podlegają one wzmocnionej kontroli przeprowadzanej przez odpowiednie właściwe organy. W przeciwieństwie do art. 12, w art. 20 nie przewidziano innego zestawu obowiązków należytej staranności dla podmiotów lub podmiotów handlowych. Właściwe organy zapewniają, aby przeprowadzane przez nie coroczne kontrole dotyczyły co najmniej 15 % podmiotów, jak również 15 % ilości odnośnych towarów i produktów wyprodukowanych w krajach obarczonych wysokim ryzykiem lub ich częściach. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 27 od dnia wejścia w życie rozporządzenia wszystkim krajom zostanie przypisany standardowy poziom ryzyka. W związku z tym powyższe obowiązki zostaną nałożone na właściwe organy z chwilą, gdy kraj wysokiego ryzyka lub jego części znajdą się w wykazie publikowanym przez Komisję zgodnie z art. 27 ust. 1, o ile odnośne towary i produkty wyprodukowane w kraju wysokiego ryzyka lub w jego częściach będą wprowadzane do obrotu lub udostępniane na ich rynku. ·Artykuł 22: Środki nadzoru rynku W art. 22 nałożono na właściwe organy obowiązek niezwłocznego podejmowania działań w sytuacji, gdy ustalą, że odnośny towar lub produkt nie jest zgodny z niniejszym rozporządzeniem. W takim przypadku właściwe organy wymagają, aby odpowiedni podmiot lub podmiot handlowy podjął stosowne i proporcjonalne działania naprawcze w celu usunięcia niezgodności. W ust. 2 przedstawiono możliwe działania naprawcze, których podjęcia można wymagać od podmiotu lub podmiotu handlowego. Przepis ten opiera się w szczególności na art. 16 rozporządzenia w sprawie nadzoru rynku; zgodnie z art. 3 wspomnianego rozporządzenia „odzyskanie produktu” oznacza „dowolny środek mający na celu doprowadzenie do zwrotu produktu, który już został udostępniony użytkownikowi końcowemu”; natomiast „wycofanie z obrotu” oznacza „dowolny środek, którego celem jest zapobieżenie udostępnieniu na rynku produktu w danym łańcuchu dostaw”. ·Artykuł 23: Sankcje W art. 23 nałożono na państwa członkowskie obowiązek ustanowienia przepisów dotyczących sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia niniejszego rozporządzenia. Istnienie i stosowanie skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji w systemach krajowych jest kluczowym elementem skutecznego i jednolitego wdrożenia niniejszego rozporządzenia w całej Unii. W związku z tym w ust. 2 zawarto wykaz sankcji, które należy wprowadzić do krajowych systemów prawnych. Wykaz ten obejmuje grzywny, konfiskatę odnośnych towarów i produktów, jak również konfiskatę dochodów, zawieszenie lub zakaz prowadzenia danej działalności gospodarczej oraz wykluczenie podmiotów i podmiotów handlowych naruszających przepisy rozporządzenia z udziału w procedurach udzielania zamówień publicznych. Ustawodawstwo państw członkowskich musi przewidywać zmienną wysokość grzywien w zależności od rocznego obrotu podmiotu lub podmiotu handlowego, który naruszył przepisy rozporządzenia. Ma to szczególne znaczenie jako czynnik zniechęcający duże podmioty i podmioty handlowe, które nie są MŚP, do naruszania przepisów rozporządzenia. Służy zatem ustanowieniu skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji. ·Artykuł 24: Kontrole W art. 24 określono zasady przeprowadzania kontroli odnośnych towarów i produktów objętych procedurą celną „dopuszczenia do obrotu” lub „wywozu”. W ust. 2 określono, że właściwe organy są odpowiedzialne za sprawdzanie zgodności z niniejszym rozporządzeniem, w tym w odniesieniu do towarów lub produktów wprowadzanych na rynek unijny lub z niego wyprowadzanych. Wyjaśniono w nim również powiązania z przepisami rozporządzenia (UE) nr 952/2013 i rozporządzenia (UE) 2019/1020. W ust. 3 określono, że główne zadanie organów celnych polega na kontrolowaniu prawidłowości zgłaszania odnośnych towarów i produktów wprowadzanych na rynek unijny lub z niego wyprowadzanych. Oświadczenie o zachowaniu należytej staranności w odniesieniu do odnośnego towaru lub produktu wprowadzanego na rynek unijny lub z niego wyprowadzanego jest rejestrowane w systemie informacyjnym, o którym mowa w art. 31. Zgodnie z ust. 4 wspomniany system informacyjny przypisze następnie oświadczeniu o zachowaniu należytej staranności numer referencyjny, który jest udostępniany organom celnym przy składaniu zgłoszenia celnego do dopuszczenia do obrotu lub wywozu tego odnośnego towaru lub produktu, z wyjątkiem przypadków, w których oświadczenie o zachowaniu należytej staranności jest składane zgodnie z art. 26 ust. 2. W ust. 5 nałożono wymóg, aby w przypadku złożenia zgłoszenia celnego do dopuszczenia do obrotu lub wywozu odnośnego towaru lub produktu wprowadzanego na rynek unijny lub opuszczającego ten rynek organy celne weryfikowały status oświadczenia o zachowaniu należytej staranności związanego z tym odnośnym towarem lub produktem przy użyciu elektronicznego interfejsu, o którym mowa w art. 26 ust. 1. W ust. 6 określono, że jeżeli analiza ryzyka przeprowadzona przez właściwe organy zgodnie z art. 14 ust. 4 wykaże, że w przypadku odnośnego towaru lub produktu istnieje wysokie ryzyko niezgodności z wymogami niniejszego rozporządzenia, status oświadczenia o zachowaniu należytej staranności związanego z tym odnośnym towarem lub produktem należy odpowiednio zmienić w systemie informacyjnym. W takich okolicznościach organy celne powinny zawiesić dopuszczenie do obrotu lub wywozu tego odnośnego towaru lub produktu. W ust. 7 określono warunki, zgodnie z którymi organy celne powinny zezwolić na dopuszczenie do obrotu lub wywozu odnośnego towaru lub produktu. W ust. 8 określono sposób postępowania w sytuacji, w której właściwe organy stwierdzą, że odnośny towar lub produkt wprowadzany na rynek unijny lub wyprowadzany z niego nie jest zgodny z niniejszym rozporządzeniem. W takim przypadku właściwe organy powinny odpowiednio zmienić w systemie informacyjnym status oświadczenia o zachowaniu należytej staranności i mogą również wskazać w systemie informacyjnym, że sprzeciwiają się objęciu odnośnego towaru lub produktu innymi procedurami celnymi.

Po otrzymaniu powiadomienia o statusie organy celne nie powinny zezwolić na dopuszczenie do obrotu lub wywóz odnośnego towaru lub produktu oraz powinny zamieścić odpowiednią informację w systemie przetwarzania danych celnych oraz, w miarę możliwości, na każdym dokumencie towarzyszącym odnośnemu towarowi lub produktowi. Jeżeli odnośny towar lub produkt jest następnie zgłaszany do innych procedur celnych i pod warunkiem że właściwe organy nie zgłosiły sprzeciwu wobec takiego umieszczenia, podmioty włączają takie powiadomienie do zgłoszeń celnych i rejestrują je, na tych samych warunkach, w systemie przetwarzania danych organów celnych oraz, w miarę możliwości, w dokumentach towarzyszących wykorzystywanych w związku z takimi procedurami. Zgodnie z ust. 10 organy celne mogą zniszczyć odnośny towar lub produkt niezgodny z wymogami lub w inny sposób sprawić, że stanie się on niezdatny do użytku, na wniosek właściwych organów lub gdy uznają to za konieczne i proporcjonalne. Koszt takiego środka ponosi osoba będąca w posiadaniu odnośnego towaru lub produktu. ·Artykuł 25: Wymiana informacji i współpraca między organami W artykule tym nałożono na właściwe organy, organy celne i Komisję obowiązek współpracy przy wdrażaniu rozporządzenia (ust. 1). W ust. 2 i 3 ustanowiono powiązanie między mechanizmami współpracy i wymiany informacji przewidzianymi w rozporządzeniu (UE) nr 952/2013. ·Artykuł 26: Elektroniczne interfejsy W ust. 1 nałożono na Komisję obowiązek utworzenia elektronicznego interfejsu w celu połączenia unijnego środowiska jednego okienka w dziedzinie ceł z systemem informacyjnym ustanowionym na podstawie art. 31. W ust. 2 określono podstawową funkcjonalność takiego interfejsu, a w ust. 3 upoważniono Komisję do przyjęcia aktów wykonawczych w celu określenia szczegółowych danych i funkcjonowania interfejsu. ·Artykuł 27: Ocena państw W art. 27 wprowadzono system wskaźników dla poszczególnych krajów, który stanowi kluczowy element niniejszego rozporządzenia. Celem systemu wskaźników jest zachęcenie krajów do zapewnienia skuteczniejszej ochrony lasów i lepszego zarządzania nimi, ułatwienia handlu i lepszego dostosowania działań w zakresie egzekwowania prawa poprzez wsparcie właściwych organów w skoncentrowaniu zasobów tam, gdzie są one najbardziej potrzebne, a także do obniżenia kosztów przestrzegania przepisów ponoszonych przez przedsiębiorstwa. W ramach systemu wskaźników Komisja oceni ryzyko stwarzane przez kraje lub ich części, które produkują odnośne towary i produkty powodujące wylesianie. W ramach systemu wskaźników przypisuje się każdemu krajowi lub jego częściom jeden z trzech możliwych poziomów ryzyka: niskie, standardowe i wysokie. Od dnia wejścia w życie rozporządzenia wszystkim krajom zostanie przypisany standardowy poziom ryzyka. Ocena zostanie dokonana na podstawie kryteriów określonych w ust. 2. W ust. 3 przedstawiono procedurę, której Komisja musi przestrzegać przed zmianą istniejącej kategorii ryzyka dla danego kraju lub jego części. Będzie ona obejmowała zaproszenie kraju do udzielenia odpowiedzi w odpowiednim terminie i dostarczenia informacji uznanych za użyteczne, w tym informacji na temat środków wdrożonych przez dany kraj w celu zaradzenia sytuacji. Komisja udostępni publicznie klasyfikację ryzyka poszczególnych krajów, przyjmując akty wykonawcze Komisji, i w stosownych przypadkach będzie aktualizować wykaz, gdy okaże się to konieczne z uwagi na pojawienie się nowych dowodów naukowych. Obowiązki podmiotów i właściwych organów państw członkowskich są zróżnicowane w zależności od poziomu ryzyka związanego z krajem produkcji lub jego częściami, przy czym obowiązki dotyczące uproszczonej należytej staranności spoczywają na podmiotach zaopatrujących się w krajach niskiego ryzyka lub w ich częściach (art. 12), a obowiązek wzmocnionej kontroli spoczywa na właściwych organach przeprowadzających kontrole odnośnych towarów i produktów wyprodukowanych w krajach wysokiego ryzyka lub w ich częściach (art. 20). ·Artykuł 29: Uzasadnione zastrzeżenia osób fizycznych lub prawnych Zgodnie z art. 15 i 16 właściwy organ może przeprowadzać kontrole podmiotów i podmiotów handlowych, w przypadku gdy właściwy organ jest w posiadaniu stosownych informacji, w tym na podstawie uzasadnionych zastrzeżeń dostarczonych przez osoby trzecie. Zgodnie z art. 2 pkt 21 „uzasadnione zastrzeżenia” oznaczają „należycie uzasadnione twierdzenie oparte na obiektywnych i możliwych do sprawdzenia informacjach dotyczących niezgodności z niniejszym rozporządzeniem, które może wymagać interwencji właściwych organów”. Uzasadnione zastrzeżenia mogą dotyczyć konkretnych dostaw, dostawców, podmiotów, podmiotów handlowych lub wszelkich sytuacji w konkretnych krajach produkcji, które stwarzają ryzyko wprowadzenia do obrotu odnośnego towaru lub produktu, co w rezultacie może wymagać interwencji właściwych organów. Uzasadnione zastrzeżenia były również częścią systemu ustanowionego w rozporządzeniu w sprawie drewna [(art. 10 ust. 2)]. Art. 29 oparto na tych doświadczeniach i wyjaśniono w nim obowiązki właściwego organu w zakresie oceny uzasadnionych zastrzeżeń i podejmowania koniecznych działań operacyjnych, które mogą okazać się niezbędne do wykrycia naruszeń i zapobieżenia dalszemu wprowadzaniu produktów do obrotu i ich obrotowi na rynku wewnętrznym. Uzasadnione zastrzeżenia są również istotne z punktu widzenia podmiotów i podmiotów handlowych. W art. 4 ust. 6 niniejszego rozporządzenia nałożono na podmiot, który został powiadomiony, w drodze uzasadnionego zastrzeżenia, o niezgodności odnośnego towaru lub produktu, obowiązek niezwłocznego powiadomienia odpowiedniego właściwego organu państwa, w którym produkt został wprowadzony do obrotu lub z którego został wywieziony. Ten sam obowiązek ma zastosowanie do podmiotów handlowych, niezależnie od ich wielkości [art. 6 ust. 4 i 5]. W art. 10 ust. 2 lit. i) zawarto również wymóg uwzględniania uzasadnionych zastrzeżeń jako kryterium oceny ryzyka. ·Artykuł 31: „Rejestr” – system informacyjny W art. 31 nałożono na Komisję obowiązek ustanowienia systemu informacyjnego, za pośrednictwem którego właściwym organom należy udostępniać oświadczenia o zachowaniu należytej staranności przewidziane w art. 4 ust. 2. W ust. 2 określono minimalne wymagane funkcje systemu, w tym między innymi połączenie z organami celnymi za pośrednictwem unijnego środowiska jednego okienka w dziedzinie ceł. W ust. 3 powierzono Komisji zadanie ustanowienia zasad funkcjonowania systemu za pośrednictwem aktu wykonawczego.

Ust. 4 i 5 dotyczą dostępu do systemu informacyjnego. Podmioty i podmioty handlowe oraz właściwe organy będą miały dostęp do centralnej bazy danych służącej wdrażaniu rozporządzenia, którego szczegóły będą uzależnione od ich obowiązków. Ogół społeczeństwa również otrzyma dostęp do danych w zanonimizowanej formie. ·Artykuł 32: Przegląd W art. 32 ustanowiono przepisy regulujące przegląd rozporządzenia. W ust. 1 przewidziano, że pierwszy proces przeglądu odbędzie się nie później niż dwa lata od dnia wejścia w życie i że w jego wyniku sporządzone zostaną sprawozdanie i ewentualne wnioski ustawodawcze mające na celu zmianę rozporządzenia. Pierwszy przegląd będzie koncentrować się na potrzebie i wykonalności rozszerzenia zakresu rozporządzenia na inne ekosystemy nieobejmujące lasów oraz na inne towary. Ogólny przegląd przewidziany w ust. 2 zostanie przeprowadzony w ciągu pięciu lat od daty przewidzianej w art. 32 ust. 2, tj. 12 miesięcy od dnia wejścia w życie. Przepis ten przewiduje również treść pierwszego ogólnego przeglądu, który będzie obejmował ocenę możliwości wprowadzenia dodatkowych ułatwień w handlu oraz wpływu pierwszych lat stosowania niniejszego rozporządzenia na rolników. Ponadto ust. 3 koncentruje się na przeglądzie odnośnych produktów wymienionych w załączniku 1. Przegląd ten zostanie przeprowadzony w ciągu dwóch lat od dnia wejścia w życie rozporządzenia, a następnie będzie przeprowadzany w regularnych odstępach czasu, co pozwoli na stopniowe rozszerzanie zakresu produktów. Zmiana wykazu produktów w załączniku 1 zostanie dokonana w drodze aktu delegowanego (ust. 4). ·Artykuł 36: Wejście w życie i data rozpoczęcia stosowania Niniejsze rozporządzenie stosuje się od dnia jego wejścia w życie. W ust. 2 określono jednak, że art. 3–12, 14–22, 24, 29 i 30 stosuje się po upływie 12 miesięcy od wejścia w życie niniejszego rozporządzenia. W ust. 3 określono zaś, że artykuły te stosuje się po upływie 24 miesięcy od wejścia w życie niniejszego rozporządzenia w odniesieniu do podmiotów, które są mikroprzedsiębiorstwami utworzonymi do dnia 31 grudnia 2020 r., z wyjątkiem produktów zamieszczonych w załączniku do rozporządzenia (UE) nr 995/2010 (rozporządzenie w sprawie drewna). Powyższe odroczenia terminu rozpoczęcia stosowania tworzą okres przejściowy, w którym nie mają zastosowania zobowiązania podmiotów i podmiotów handlowych, jak również zobowiązania właściwych organów do przeprowadzania kontroli. Taki okres przejściowy, który jest dłuższy dla mikroprzedsiębiorstw, da podmiotom i podmiotom handlowym odpowiedni czas na dostosowanie się do ich obowiązków wynikających z rozporządzenia. 2021/0366 (COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie udostępniania na rynku unijnym i wywozu z Unii niektórych towarów i produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 995/2010 (Tekst mający znaczenie dla EOG) PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 192, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym, uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, uwzględniając opinię Komitetu Regionów, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą,

a także mając na uwadze, co następuje: (1)Lasy przynoszą różnorodne korzyści środowisku, gospodarce i społeczeństwu, między innymi dostarczają drewno i inne niedrzewne produkty leśne oraz zapewniają usługi ekosystemowe, które są niezbędne dla ludzkości, ponieważ lasy stanowią siedlisko większości gatunków lądowych będących częścią różnorodność biologiczną na Ziemi. Utrzymują one funkcje ekosystemów, pomagają chronić system klimatyczny, zapewniają czyste powietrze i odgrywają istotną rolę w oczyszczaniu wód i gleb, a także w retencji wody. Ponadto lasy zapewniają utrzymanie i dochód około jednej trzeciej ludności świata, a wylesianie drastycznie ogranicza środki utrzymania osób najbardziej narażonych, w tym społeczności tubylczych i lokalnych, które są w . Ponadto wylesianie i degradacja lasów przyczyniają się do zmniejszenia ilości niezbędnych pochłaniaczy dwutlenku węgla i zwiększają prawdopodobieństwo rozprzestrzeniania się nowych chorób ze zwierząt na ludzi. (2)Wylesianie i degradacja lasów postępują w alarmującym tempie. Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa szacuje, że w latach 1990–2020 na całym świecie ubyło 420 mln hektarów lasów – co odpowiada około 10 % pozostałych lasów na świecie – który to obszar jest większy niż powierzchnia całej Unii Europejskiej. Wylesianie i degradacja lasów są z kolei ważnymi czynnikami powodującymi globalne ocieplenie i utratę różnorodności biologicznej – dwa najważniejsze wyzwania środowiskowe naszych czasów. Każdego roku na świecie wciąż ubywa jednak 10 mln hektarów lasów. (3)Wylesianie i degradacja lasów w wieloraki sposób przyczyniają się do globalnego kryzysu klimatycznego. Co najważniejsze, powodują wzrost emisji gazów cieplarnianych wskutek związanych z nimi pożarów lasów, trwale pozbawiając dany obszar zdolności do pochłaniania dwutlenku węgla, zmniejszając jego odporność na zmianę klimatu i znacząco ograniczając jego różnorodność biologiczną. Samo wylesianie odpowiada za 11 % emisji gazów cieplarnianych. (4)Kryzys klimatyczny przyczynia się do globalnej utraty różnorodności biologicznej, która z kolei pogłębia zmianę klimatu – są to zjawiska nierozerwalnie ze sobą powiązane, co potwierdzono w ostatnich badaniach. Różnorodność biologiczna pomaga łagodzić zmianę klimatu. Owady, ptaki i ssaki pełnią funkcję zapylaczy i rozsiewaczy nasion, a także mogą bezpośrednio lub pośrednio przyczynić się do skuteczniejszego składowania dwutlenku węgla. Lasy zapewniają również stałe uzupełnianie zasobów wodnych oraz zapobiegają suszom i ich szkodliwym skutkom dla społeczności lokalnych, w tym ludności rdzennej. Drastyczne ograniczenie wylesiania i degradacji lasów oraz systematyczne odtwarzanie lasów i innych ekosystemów to najważniejsze oparte na zasobach przyrody rozwiązanie umożliwiające łagodzenie zmiany klimatu. (5)Różnorodność biologiczna ma zasadnicze znaczenie dla odporności ekosystemów i świadczonych przez nie usług zarówno na poziomie lokalnym, jak i globalnym. Ponad połowa światowego produktu krajowego brutto zależy od przyrody i jej usług. Trzy kluczowe sektory gospodarki – budownictwo, rolnictwo, żywność i napoje – są w wysokim stopniu powiązane z przyrodą. Utrata różnorodności biologicznej zagraża zrównoważonemu cyklowi hydrologicznemu oraz naszym systemom żywnościowym, narażając na szwank nasze bezpieczeństwo żywnościowe i politykę żywieniową. Ponad 75 % rodzajów upraw roślin spożywczych na świecie jest uzależnione od zapylania przez zwierzęta. Ponadto różnorodność genetyczna i usługi ekosystemowe to krytyczne elementy wykorzystywane przez szereg sektorów przemysłu w procesie produkcji, przede wszystkim leków. (6)Zmiana klimatu, utrata różnorodności biologicznej i wylesianie są problemami o najwyższym znaczeniu globalnym, które wpływają na przetrwanie ludzkości i zrównoważone warunki życia na Ziemi. Przyspieszenie zmiany klimatu, utrata różnorodności biologicznej i degradacja środowiska, w połączeniu z namacalnymi przykładami ich niszczących skutków dla przyrody, warunków życia ludzi i lokalnych gospodarek, doprowadziły do uznania zielonej transformacji za decydujący cel naszych czasów i kwestię sprawiedliwości międzypokoleniowej. (7)Konsumpcja w Unii jest istotnym czynnikiem powodującym wylesianie i degradację lasów w skali globalnej. W ocenie skutków inicjatywy oszacowano, że bez odpowiedniej interwencji regulacyjnej konsumpcja i produkcja w UE sześciu towarów objętych zakresem inicjatywy (drewna, bydła, soi, oleju palmowego, kakao i kawy) spowoduje do 2030 r. wzrost do około 248 000 hektarów wylesionych obszarów rocznie. (8)Jeśli chodzi o sytuację lasów w UE, w sprawozdaniu „Stan lasów Europy w 2020 r.” stwierdzono, że w latach 1990–2020 powierzchnia lasów w Europie zwiększyła się o 9 %, ilość dwutlenku węgla składowanego w biomasie wzrosła o 50 %, a podaż drewna wzrosła o 40 %. Według sprawozdania Europejskiej Agencji Środowiska „Stan środowiska w 2020 r.” mniej niż 5 % europejskich obszarów leśnych uznaje się jednak za niezakłócone ludzką działalnością lub naturalne. (9)W 2019 r. Komisja przyjęła szereg inicjatyw mających na celu zaradzenie kryzysowi środowiskowemu na świecie, w tym konkretne działania przeciwdziałające wylesianiu. W swoim komunikacie pt. „Zintensyfikowanie działań UE na rzecz ochrony i odtwarzania światowych lasów” Komisja wskazała jako priorytet zmniejszenie unijnego śladu gruntowego związanego z konsumpcją i zachęcanie do konsumpcji w Unii produktów z łańcuchów dostaw niepowodujących wylesiania. W komunikacie z dnia 11 grudnia 2019 r. zatytułowanym „Europejski Zielony Ład” Komisja przedstawiła nową strategię na rzecz wzrostu gospodarczego, której celem jest przekształcenie Unii w sprawiedliwe i prosperujące społeczeństwo żyjące w nowoczesnej, zasobooszczędnej i konkurencyjnej gospodarce, która w 2050 r. osiągnie zerowy poziom emisji gazów cieplarnianych netto, w ramach której wzrost gospodarczy będzie oddzielony od wykorzystania zasobów naturalnych, a żadna osoba ani miejsce nie zostaną pominięte. Jej celem jest również ochrona, zachowanie i poprawa kapitału naturalnego Unii oraz ochrona zdrowia i dobrostanu obywateli i przyszłych pokoleń przed zagrożeniami i negatywnymi skutkami związanymi ze środowiskiem. Ponadto celem Europejskiego Zielonego Ładu jest zapewnienie obywatelom i przyszłym pokoleniom m.in. świeżego powietrza, czystej wody, zdrowej gleby i różnorodności biologicznej. W tym celu w unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030, strategii „Od pola do stołu”, strategii leśnej UE, planie działania UE na rzecz eliminacji zanieczyszczeń oraz innych odpowiednich strategiach opracowanych w ramach Europejskiego Zielonego Ładu podkreślono znaczenie działań na rzecz ochrony lasów i ich odporności. W szczególności celem unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności jest ochrona przyrody i odwrócenie procesu degradacji ekosystemów. Ponadto unijna strategia dotycząca biogospodarki przyczynia się do zwiększenia ochrony środowiska i ekosystemów, odpowiadając jednocześnie na rosnące zapotrzebowanie na żywność, paszę, energię, materiały i produkty poprzez poszukiwanie nowych sposobów produkcji i konsumpcji. (10)Państwa członkowskie wielokrotnie wyrażały zaniepokojenie z powodu utrzymującego się problemu wylesiania. Podkreślały, że ponieważ obecna polityka i obecne działania na szczeblu globalnym w zakresie ochrony lasów, ich odtwarzania i zrównoważonej gospodarki leśnej nie wystarczają, aby powstrzymać wylesianie i degradację lasów, konieczne jest zintensyfikowanie działań Unii, aby skuteczniej przyczynić się do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju w ramach Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, która została przyjęta w 2015 r. przez wszystkie państwa członkowskie Organizacji Narodów Zjednoczonych. W szczególności Rada poparła zawartą w komunikacie pt. „Zintensyfikowanie działań UE na rzecz ochrony i odtwarzania światowych lasów” zapowiedź Komisji, że dokona ona oceny dodatkowych środków regulacyjnych i nieregulacyjnych oraz że przedstawi odpowiednie wnioski. (11)Parlament Europejski podkreślił, że postępujący proces wylesiania na świecie jest w znacznym stopniu związany z rozwojem produkcji rolnej, w szczególności ze względu na przekształcanie lasów w grunty rolne przeznaczone do produkcji szeregu produktów i towarów, na które jest duży popyt. W dniu 22 października 2020 r., zgodnie z art. 225 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), Parlament przyjął rezolucję, w której zwrócił się do Komisji o przedstawienie, zgodnie z art. 192 ust. 1 TFUE, wniosku dotyczącego „ram prawnych UE mających na celu zatrzymanie i odwrócenie globalnego wylesiania spowodowanego przez UE”. (12)Zwalczanie wylesiania i degradacji lasów stanowi istotną część pakietu środków niezbędnych do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych oraz do wypełnienia zobowiązań Unii wynikających z Europejskiego Zielonego Ładu, jak również z porozumienia klimatycznego z Paryża z 2015 r. oraz prawnie wiążącego, wynikającego z Europejskiego prawa o klimacie, zobowiązania do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. i ograniczenia emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. o co najmniej 55 % poniżej poziomów z 1990 r. (13)Ekspansja rolna odpowiada za blisko 90 % wylesiania na świecie, przy czym ponad połowa utraty zasobów leśnych wynika z przekształcania lasów w grunty uprawne, zaś wypas zwierząt gospodarskich odpowiada za blisko 40 % utraty zasobów leśnych. (14)W latach 1990–2008 Unia odpowiadała za przywóz i konsumpcję jednej trzeciej produktów rolnych będących przedmiotem globalnego handlu i związanych z wylesianiem. W tym okresie konsumpcja w Unii odpowiadała za 10 % światowego wylesiania związanego z wytwarzaniem towarów lub świadczeniem usług. Nawet jeśli względny udział konsumpcji w UE ulega zmniejszeniu, konsumpcja w UE jest nieproporcjonalnie dużym czynnikiem powodującym wylesianie. Unia powinna zatem podjąć działania w celu zminimalizowania wylesiania i degradacji lasów na świecie spowodowanych konsumpcją niektórych towarów i produktów, a tym samym dążyć do zmniejszenia swojego udziału w emisji gazów cieplarnianych i utracie różnorodności biologicznej na świecie, a także propagować zrównoważone struktury produkcji i konsumpcji w Unii i na świecie. Aby osiągnąć jak największy efekt, politykę Unii należy zorientować na wywieranie wpływu na rynek światowy, a nie tylko na łańcuchy dostaw do Unii. W tym zakresie zasadniczą rolę odgrywają partnerstwa i skuteczna współpraca międzynarodowa z krajami będącymi producentami i konsumentami. (15)Powstrzymanie wylesiania i degradacji lasów stanowi istotny element celów zrównoważonego rozwoju. Niniejsze rozporządzenie powinno przyczynić się w szczególności do osiągnięcia celów dotyczących życia na lądzie (cel zrównoważonego rozwoju nr 15), działań w dziedzinie klimatu (cel zrównoważonego rozwoju nr 13), odpowiedzialnej konsumpcji i produkcji (cel zrównoważonego rozwoju nr 12), celu „zero głodu” (cel zrównoważonego rozwoju nr 2) oraz celu dotyczącego dobrego zdrowia i jakości życia (cel zrównoważonego rozwoju nr 3). Odpowiedni cel nr 15.2 dotyczący zatrzymania wylesiania do 2020 r. nie został osiągnięty, co świadczy o pilnej potrzebie podjęcia ambitnych i skutecznych działań. (16)Niniejsze rozporządzenie powinno również stanowić odpowiedź na deklarację nowojorską w sprawie lasów, niewiążącą prawnie deklarację polityczną, w której zatwierdzono światowy harmonogram działań zmierzających do zmniejszenia o połowę utraty lasów naturalnych do 2020 r. oraz zatrzymania tego procesu do 2030 r. Deklaracja została poparta przez dziesiątki rządów, wiele największych światowych przedsiębiorstw oraz wpływowe organizacje społeczeństwa obywatelskiego i organizacje ludów tubylczych. Wezwano w niej również sektor prywatny do osiągnięcia celu, jakim jest wyeliminowanie wylesiania z produkcji towarów rolnych, takich jak olej palmowy, soja, papier i wyroby z mięsa wołowego, nie później niż do roku 2020, który to cel nie został osiągnięty. Rozporządzenie powinno ponadto przyczynić się do realizacji Strategicznego planu ONZ na rzecz lasów na lata 2017–2030, którego globalnym celem leśnym nr 1 jest odwrócenie tendencji do utraty zasobów leśnych na świecie poprzez zrównoważoną gospodarkę leśną, w tym ochronę, odtwarzanie, zalesianie i ponowne zalesianie, oraz zwiększenie starań na rzecz zapobiegania degradacji lasów i zwiększenia udziału lasów w przeciwdziałaniu zmianie klimatu. (17)Niniejsze rozporządzenie powinno również stanowić odpowiedź na deklarację przywódców z Glasgow z 2021 r. w sprawie użytkowania lasów i gruntów, w której uznano, że „osiągnięcie naszych celów w zakresie użytkowania gruntów, klimatu, różnorodności biologicznej i celów zrównoważonego rozwoju, zarówno na poziomie globalnym, jak i krajowym, będzie wymagało dalszych działań związanych z transformacją we wzajemnie powiązanych obszarach zrównoważonej produkcji i konsumpcji; rozwoju infrastruktury; handlu, finansów i inwestycji; oraz wsparcia drobnych producentów rolnych, społeczności tubylczych i lokalnych”. Sygnatariusze podkreślili również w tej deklaracji, że wzmocnią swoje wspólne starania na rzecz ułatwienia polityki handlowej i rozwojowej na poziomie międzynarodowym i krajowym, która propaguje zrównoważony rozwój oraz zrównoważoną produkcję i konsumpcję towarów, przynosi wzajemne korzyści krajom i nie prowadzi do wylesiania i degradacji gruntów. (18)Jako członek Światowej Organizacji Handlu (WTO) Unia jest zobowiązana do wspierania wielostronnego systemu handlowego, który jest powszechny, oparty na zasadach, otwarty, przejrzysty, przewidywalny, włączający, niedyskryminujący i sprawiedliwy w ramach WTO, jak również otwartej, zrównoważonej i asertywnej polityki handlowej. Niniejsze rozporządzenie będzie zatem obejmowało swoim zakresem zarówno towary i produkty wytwarzane w Unii, jak i towary i produkty przywożone do Unii. (19)Niniejsze rozporządzenie jest również zgodne z komunikatem Komisji dotyczącym „otwartej, zrównoważonej i asertywnej polityki handlowej”,wktórym stwierdzono, że w obliczu nowych wyzwań wewnętrznych i zewnętrznych, a w szczególności nowego, bardziej zrównoważonego modelu rozwoju określonego przez Europejski Zielony Ład i europejską strategię cyfrową, UE potrzebuje nowej strategii w zakresie polityki handlowej – takiej, która będzie wspierać osiąganie celów polityki wewnętrznej i zewnętrznej oraz promować bardziej zrównoważony rozwój zgodnie z zobowiązaniem do pełnej realizacji celów zrównoważonego rozwoju ONZ. Polityka handlowa musi w pełni odegrać swoją rolę w procesie wychodzenia z pandemii COVID-19 oraz w procesie ekologicznej i cyfrowej transformacji gospodarki, a także tworzenia bardziej odpornej Europy.

(20)Niniejsze rozporządzenie powinno stanowić uzupełnienie innych środków zaproponowanych w komunikacie Komisji „Zintensyfikowanie działań UE na rzecz ochrony i odtwarzania światowych lasów”, w szczególności: 1) nawiązywania partnerstw z państwami będącymi producentami w celu wspierania ich w eliminowaniu pierwotnych przyczyn wylesiania, takich jak słabe zarządzanie, nieskuteczne egzekwowanie prawa i korupcja, oraz 2) rozwijania współpracy międzynarodowej z państwami będącymi największymi konsumentami, aby propagować przyjmowanie podobnych środków mających na celu unikanie wprowadzania do obrotu produktów z łańcuchów dostaw, z którymi wiążą się wylesianie i degradacja lasów. (21)Komisja powinna kontynuować współpracę w ramach partnerstw z państwami będącymi producentami i ogólniej współpracę z organizacjami i podmiotami międzynarodowymi oraz powinna oferować większe wsparcie i lepsze zachęty związane z ochroną lasów i przechodzeniem na produkcję niepowodującą wylesiania, uznawaniem roli ludności rdzennej, poprawą zarządzania i praw własności gruntów, poprawą egzekwowania prawa i propagowania zrównoważonej gospodarki leśnej, rolnictwa odpornego na zmianę klimatu, zrównoważonej intensyfikacji i dywersyfikacji, agroekologii oraz systemu rolno-leśnego. Powinna przy tym uznawać rolę ludności rdzennej w ochronie lasów. Opierając się na doświadczeniach zdobytych i wnioskach wyciągniętych w kontekście istniejących już inicjatyw, Unia i państwa członkowskie powinny współpracować w ramach partnerstw z państwami będącymi producentami, na ich wniosek, aby wykorzystywać liczne funkcje lasu, wspierać te państwa w przechodzeniu na zrównoważoną gospodarkę leśną i odpowiadać na globalne wyzwania, przy jednoczesnym zaspokajaniu lokalnych potrzeb i uwzględnianiu wyzwań stojących przed drobnymi producentami rolnymi zgodnie z komunikatem dotyczącym zintensyfikowania działań na rzecz ochrony i odtwarzania światowych lasów. Podejście oparte na partnerstwie powinno pomóc państwom będącym producentami w ochronie, odtwarzaniu i zrównoważonym użytkowaniu lasów i przyczyniać się w ten sposób do realizacji celu niniejszego rozporządzenia zakładającego ograniczenie wylesiania i degradacji lasów. (22)Kolejnym istotnym działaniem ogłoszonym w komunikacie jest ustanowienie unijnego obserwatorium wylesiania, degradacji lasów, zmian powierzchni terenów zalesionych na świecie oraz powiązanych czynników („unijne obserwatorium”), które zainicjuje Komisja w celu lepszego monitorowania zmian powierzchni terenów zalesionych na świecie i powiązanych czynników. Ponadto, opierając się na istniejących już narzędziach służących monitorowaniu, w tym produktach programu Copernicus, unijne obserwatorium będzie ułatwiało uzyskiwanie dostępu do informacji dotyczących łańcuchów dostaw przez podmioty publiczne, konsumentów i przedsiębiorców, przekazując przystępne dane i informacje ukazujące związki między wylesianiem, degradacją lasów i zmianami powierzchni zasobów leśnych na świecie a unijnym popytem na towary i produkty/handlem towarami i produktami. Unijne obserwatorium będzie zatem bezpośrednio wspierać wykonanie niniejszego rozporządzenia, dostarczając dowody naukowe dotyczące globalnego wylesiania i globalnej degradacji lasów oraz powiązanej z nimi wymiany handlowej. Unijne obserwatorium będzie również prowadziło ścisłą współpracę z właściwymi organizacjami międzynarodowymi, instytutami badawczymi i państwami trzecimi. (23)Obowiązujące ramy legislacyjne UE koncentrują się na walce z nielegalnym pozyskiwaniem drewna i powiązaną z tym wymianą handlową, lecz nie zapewniają bezpośredniej odpowiedzi na problem wylesiania. Obejmują one rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 995/2010 ustanawiające obowiązki podmiotów wprowadzających do obrotu drewno i produkty z drewna oraz rozporządzenie Rady (WE) nr 2173/2005 w sprawie ustanowienia systemu zezwoleń na przywóz drewna do Wspólnoty Europejskiej FLEGT. Obydwa te rozporządzenia poddano ocenie adekwatności, w której wykazano, że chociaż prawodawstwo ma pozytywny wpływ na gospodarkę leśną, nie osiągnięto celów tych dwóch rozporządzeń – a mianowicie ograniczenia nielegalnego pozyskiwania drewna i związanego z nim handlu oraz ograniczenia konsumpcji nielegalnie pozyskanego drewna w UE – i stwierdzono, że koncentrowanie się wyłącznie na legalności drewna nie jest wystarczające do osiągnięcia wyznaczonych celów. (24)Z dostępnych sprawozdań wynika, że znaczna część trwających procesów wylesiania jest zgodna z prawem kraju produkcji. W najnowszym sprawozdaniu oszacowano, że w latach 2013–2019 ok. 30 % wylesiania do celów komercyjnej działalności rolniczej w krajach tropikalnych było zgodne z prawem. Dostępne dane skupiają się zazwyczaj na państwach charakteryzujących się słabym zarządzaniem – globalny udział nielegalnego wylesiania może być niższy, dostarcza już jednak jasnych danych, które są sygnałem, że pomijanie legalnego wylesiania w kraju produkcji obniża skuteczność środków z zakresu polityki. (25)W ocenie skutków możliwych środków z zakresu polityki mających na celu rozwiązanie problemu wylesiania i degradacji lasów, konkluzjach Rady oraz rezolucji Parlamentu Europejskiego z 2020 r. jasno określono potrzebę uznania wylesiania i degradacji lasów za przewodnie kryteria na potrzeby przyszłych unijnych środków. Nowe unijne ramy prawne powinny zatem uwzględniać zarówno problem legalności, jak i kwestię, czy produkcja odnośnych towarów i produktów nie powoduje wylesiania. (26)Definicja pojęcia „niepowodujące wylesiania” powinna być wystarczająco szeroka, aby obejmować zarówno wylesianie, jak i degradację lasów, powinna zapewniać jasność prawa oraz zakładać wymierność na podstawie ilościowych, obiektywnych i uznanych międzynarodowo danych. (27)Rozporządzenie powinno obejmować takie towary, których konsumpcja w Unii jest ma największy wpływ na globalne wylesianie i globalną degradację lasów oraz w przypadku których interwencja polityczna Unii mogłaby przynieść największe korzyści na jednostkę wartości handlu. Jako część badania wspierającego ocenę skutków przeprowadzono obszerny przegląd literatury naukowej, tj. głównych źródeł, w których szacuje się wpływ konsumpcji w UE na globalne wylesianie i łączy ten ślad z konkretnymi towarami, i dokonano kontroli krzyżowej tego przeglądu, przeprowadzając szeroko zakrojone konsultacje z zainteresowanymi stronami. Wynikiem tego procesu było stworzenie pier