[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 30.4.2007

KOM(2007) 225 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW dotyczący

średniookresowego przeglądu szóstego wspólnotowego programu działań w zakresie środowiska naturalnego {SEK(2007) 546}{SEK(2007) 547}

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie 3

2. Stan środowiska 4

3. Wzrost gospodarczy, zatrudnienie i środowisko naturalne 4

4. Ocena priorytetów 6. EAP 6

4.1. Zmiany klimatu 6

4.2. Przyroda i różnorodność biologiczna 8

4.3. Środowisko, zdrowie i jakość życia Celem 6. 9

4.4. Zasoby naturalne i odpady 10

5. Perspektywy lepszego stanowienia polityki 11

5.1. Zacieśniona współpraca międzynarodowa 11

5.2. Zasady „lepszych uregulowań prawnych” w procesie stanowienia polityki ochrony środowiska 14

5.3. Promowanie integracji politycznej 17

5.4. Usprawnione wdrażanie i egzekwowanie 18

6. Wnioski 19

1. WPROWADZENIE

Polityka ochrony środowiska jest centralnm elementem misji Unii Europejskiej zakładającej osiągnięcie dobrobytu i bezpieczeństwa obywateli Europy w ramach solidarności społecznej. Rok 2006 był punktem zwrotnym, a sprawy związane ze środowiskiem naturalnym stają się coraz bardziej zintegrowane w ramach głównego nurtu zarządzania.

Priorytetem Komisji jest dążenie do budowania „skutecznej Europy”, a polityka Unii Europejskiej w zakresie ochrony środowiska była jednym z sukcesów Unii pod względem generowania konkretnych korzyści dla obywateli. Prawodawstwo wspólnotowe jest podstawą około 80 % krajowego prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska. Dzięki temu prawodawstwu osiągnięto znaczną poprawę jakości powietrza i wód oraz wyeliminowano substancje zanieczyszczające, takie jak ołów w benzynie. Umożliwia ono UE objęcie globalnego przywództwa w takich sprawach, jak zmiany klimatu. W celu zagwarantowania zrównoważonego rozwoju gospodarki UE, musi się ona opierać, między innymi, na solidnych zasadach środowiskowych, a celem wspólnotowego prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska jest zapewnienie takich podstaw. Dążenie Komisji do osiągnięcia wysokiego poziomu ochrony środowiska sprzyja również innowacjom ekologicznym, których wprowadzanie sprzyja wydajności przemysłu i tworzeniu nowych miejsc pracy.

Kwestie ochrony środowiska są przedmiotem dużego zainteresowania w społeczeństwie europejskim. Według danych Eurobarometru , 72 % obywateli UE uważa, że czynniki środowiska naturalnego mają „bardzo duży” lub „całkiem duży” wpływ na jakość ich życia[1]. Społeczeństwo doskonale zdaje sobie sprawę, że zanieczyszczenia nie kończą się na granicach państw, a środowisko naturalne jest jednym z obszarów polityki, w odniesieniu do których istnieje duże społeczne poparcie dla działań UE[2].

W ciągu ostatnich 30 lat UE zbudowała całościowe ramy legislacyjne w odniesieniu do ochrony środowiska, a proces ten prowadzony był poprzez strategiczne programy działań w zakresie środowiska naturalnego. Szósty wspólnotowy program działań w zakresie środowiska naturalnego (6. Szósty wspólnotowy program działań w zakresie środowiska naturalnego (6. EAP)[3] ustanawia wspólnotowe ramy polityki ochrony środowiska na okres od lipca 2002 r. do lipca 2012 r. Stanowi on środowiskowy wymiar wspólnotowej strategii zrównoważonego rozwoju i wytycza priorytety w dziedzinie ochrony środowiska, w szczególności kładąc nacisk na cztery kwestie:

- zmiany klimatu;

- przyrodę i różnorodność biologiczną;

- zdrowie i jakość życia; oraz

- zasoby naturalne i odpady.

W przypadku każdego z tych obszarów priorytetowych, 6. EAP określa szczegółowe cele i działania priorytetowe. 6. EAP zajmuje się również szeregiem spraw przekrojowych, które obejmują ogólne tworzenie i wdrażanie polityki ochrony środowiska. Program określa kilka strategicznych zasad.

Średniookresowy przegląd odnosi się do trzech odrębnych zagadnień. Po pierwsze stanowi on ocenę zakresu, w jakim Unia realizuje obecnie zobowiązania podjęte w ramach 6. EAP. Po drugie w ramach przeglądu analizuje się najbardziej aktualne dowody naukowe celem sprawdzenia, czy podejście przyjęte w pierwotnym 6. EAP jest wystarczające, aby sprostać bieżącym wyzwaniom związanym z ochroną środowiska. Po trzecie w ramach przeglądu rozważa się, czy strategiczne podejście UE do polityki ochrony środowiska powinno zostać poddane ponownej ocenie w świetle zmienionego od 2002 r. kontekstu politycznego, uwzględniając w szczególności ostatnio zrewidowaną wspólnotową strategię zrównoważonego rozwoju, strategię lizbońską na rzecz wzrostu i zatrudnienia oraz program Komisji dotyczący ulepszonych uregulowań prawnych. W świetle takiej oceny, przegląd kończy się opisem zakresu, w jakim priorytety wspólnotowe muszą zostać zrewidowane na okres do lipca 2012 r.

2. STAN śRODOWISKA

Punktem wyjścia polityki ochrony środowiska jest naukowe zrozumienie stanu naszego środowiska. Decydenci muszą zrozumieć zakres, w jakim problemy ekologiczne ulegają poprawie bądź pogorszeniu. W obszarach, w których sytuacja się pogarsza, wyzwanie polega na opracowaniu nowych i ambitnych rozwiązań politycznych.

Główne ustalenie związane z bieżącą sytuacją środowiska naturalnego Europy[4] jest takie, że polityka UE w zakresie ochrony środowiska doprowadziła do poprawy jakości życia jej obywateli oraz że poczyniono znaczne postępy w takich obszarach, jak ograniczenie emisji gazów cieplarnianych, ochrona terenów podmokłych, zrównoważone praktyki leśne i gospodarka odpadami. Jednakże ogólny wniosek jest taki, że pomimo poczynionego postępu, skala wielu ekologicznych wyzwań również się zwiększa, a Europa nie jest jeszcze na ścieżce prawdziwie zrównoważonego rozwoju.

3. Wzrost gospodarczy, zatrudnienie i środowisko naturalne

W czerwcu 2006 r. Rada Europejska przyjęła odnowioną strategię zrównoważonego rozwoju (SZR) dotyczącą rozszerzonej UE[5]. Potwierdziła ona, że zrównoważony rozwój jest nadrzędnym celem Unii Europejskiej, który reguluje wszystkie obszary polityki i działania Unii. 6. EAP stanowi środowiskowy wymiar SZR[6].

Pojęcie zrównoważonego rozwoju opiera się na efektach synergii występujących pomiędzy elementami ekonomicznymi, społecznymi i ekologicznymi. Czyste i zdrowie środowisko ma zasadnicze znaczenie dla dobrobytu ludzi i dobrych warunków społecznych. Jednakże dobrze zaprojektowana polityka ochrony środowiska może również przyczyniać się do osiągania innych celów, związanych ze zwiększaniem konkurencyjności, stymulowaniem wzrostu gospodarczego i sprzyjaniem tworzeniu miejsc pracy.

Koszty zaniechania działań

Zanieczyszczenia można zrozumieć jako przykład „nieprawidłowości w funkcjonowaniu rynku” i mają one bardzo realne koszty ekonomiczne. Przy projektowaniu polityki zasadnicze znaczenie ma określenie i zajęcie się „kosztami zaniechania działań”. Na przykład zanieczyszczenie powietrza skutkuje spadkiem produktywności i wydatkami medycznymi, które każdego roku kosztują gospodarkę UE 14 miliardów EUR[7].

Trzeba również uznać, że koszt wcześniej podjętych działań zapobiegawczych jest wielokrotnie niższy niż koszt usunięcia powstałej już szkody. Zostało to podkreślone w przeglądzie Stern’a dotyczącym aspektów finansowych zmian klimatu z 2006 r., w którym wyciągnięto wniosek, że ograniczenie wzrostów temperatury do bezpiecznych poziomów kosztowałoby około 1 % globalnego PKB, podczas gdy koszt poniesiony przez globalną gospodarkę w wyniku niezmiennego podejścia byłby do pięciu razy wyższy. Milenijna ocena ekosystemów nie tylko dokumentowała utratę usług ekosystemowych, ale również zawierała wniosek, że to prowadzi do poważnych strat gospodarczych.

Stymulator innowacji i wydajności zasobów

Potrzeba poprawy oddziaływania na środowisko może prowadzić do innowacji, które z kolei przyczyniają się do konkurencyjności. Spółki mogą osiągać korzyści związane z szybkim wejściem na rynek, oferując innym spółkom rozwiązania i innowacje z zakresu ochrony środowiska. Dobrym przykładem jest energia wiatrowa, w zakresie której UE jest światowym liderem.

Ograniczanie zanieczyszczeń może również prowadzić do wzrostu wydajności procesów produkcyjnych. Wynikający z tego wzrost efektywności zasobów i energii może pobudzać produktywność, przy jednoczesnym ograniczeniu zależności od dostawców spoza UE.

Polityka ochrony środowiska przyczyniła się do rozwoju wzrastającego sektora technologii środowiskowych. Roczny obrót europejskich sektorów ochrony środowiska wynosi 227 miliardów EUR, co stanowi około 2,2 % PKB UE. Sektor obejmuje 3,4 miliona pełnoetatowych miejsc pracy – co stanowi 1,7 % całkowitego zatrudnienia UE[8].

Wspólnotowe normy środowiskowe przyczyniają się również do koniunktury Europy poprzez wspieranie jednolitego rynku. Bez wspólnych norm istnieje ryzyko wystąpienia „eko-protekcji”, przy której zasady krajowe działają jak bariery handlu.

Uwzględnianie aspektów ekologicznych w ramach strategii korporacyjnych może również przynosić korzyści indywidualnym spółkom. Oprócz zwiększonych innowacji i produktywności, to może prowadzić do wyraźniejszego znakowania, lepszego wizerunku firmy oraz nowych możliwości rynkowych (na przykład poprzez wykorzystanie możliwości oferowanych dzięki ekologicznym zamówieniom publicznym).

Sprostanie wymaganiom w zakresie ochrony środowiska wymaga również skoordynowanych interdyscyplinarnych badań i innowacji. Ustalenie to jest jednym z głównych powodów złożonego przez Komisję wniosku, aby ustanowić Europejski Instytut Technologii, którego celem jest gromadzenie najlepszych zasobów i wiedzy fachowej w celu tworzenia technologicznych rozwiązań problemów w zakresie ochrony środowiska.

4. Ocena priorytetów 6. EAP

Aby odpowiedzieć na rzeczywistość naukową, stworzyć „Europę skuteczną” w obszarze, w którym obywatele domagają się działania, oraz zapewnić trwały wzrost gospodarczy, UE potrzebuje przyszłościowej i ambitnej polityki ochrony środowiska. W każdym z obszarów priorytetowych zidentyfikowanych w 6. EAP istnieją wyjątkowe wyzwania, których trzeba się podjąć.

4.1. Zmiany klimatu

6. EAP uznaje zmiany klimatu za „ wyjątkowe wyzwanie na następne 10 lat i dalsze lata ” i obiera sobie za cel wniesienie wkładu do długoterminowego celu „ ustabilizowania stężenia gazów cieplarnianych w powietrzu na poziomie, który zapobiegałby groźnym zakłóceniom systemu klimatycznego ”[9].

Od wprowadzenia 6. EAP wiedza na temat ryzyka związanego ze zmianami klimatu poszerzyła się i nasza reakcja musi zostać odpowiednio dostosowana. Dla UE istotne są trzy główne kwestie.

Po pierwsze musimy uporządkować sprawy u siebie poprzez ograniczenie wspólnotowych emisji gazów cieplarnianych oraz przejście do gospodarki niskoemisyjnej. Każde państwo członkowskie zobowiązało się do prawnie wiążących celów w ramach „porozumienia o dzieleniu ciężaru zobowiązań”[10], aby osiągnąć cel z Kioto. Ogólnoeuropejski system handlu uprawnieniami do emisji (ETS)[11] został z powodzeniem wprowadzony i jest mechanizmem, który można rozwinąć w globalny system ograniczania emisji. Zasadniczo następuje postęp w kierunku realizacji wspólnotowego zobowiązania dotyczącego ograniczenia emisji w ramach protokołu z Kioto, jednak osiągnięcie tego celu będzie wymagało dodatkowych starań[12] od wszystkich sektorów, a w szczególności sektorów energii, transportu, przemysłu i rolnictwa.

W marcu 2007 r. Rada Europejska zatwierdziła wniosek Komisji dotyczący pakietu energetycznego i klimatycznego. Dokonano w nim niezależnego zobowiązania do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych o przynajmniej 20 % do roku 2020 i wnioskowano, że cel redukcji zostanie zwiększony o 30 % w kontekście międzynarodowego porozumienia obejmującego inne uprzemysłowione kraje. Jako część pakietu Rada ustanowiła wiążące cele na 2020 rok: 20 % dla produkcji energii odnawialnej i 10 % zużycia dla biopaliw. Podkreślono również potrzebę zwiększenia efektywności energetycznej w UE[13] i ustanowiono cel ograniczenia zużycia energii w UE o 20 % w porównaniu z przewidywaniami na 2020 rok.

Głównym wyzwaniem dla UE będzie spełnienie tych politycznych zobowiązań i następnym ważnym krokiem będzie rozszerzenie ETS, tak aby obejmował on więcej sektorów (takich jak lotnictwo) i większą liczbę gazów. Komisja będzie się również starała o poprawę efektywności ETS poprzez, miedzy innymi, szersze wykorzystanie systemu aukcji. UE musi również wspierać wykorzystanie odnawialnych źródeł energii i badania nowych technologii, takich jak sekwestracja i przechowywanie węgla, wykorzystanie wodoru jako paliwa oraz biopaliwa drugiej generacji[14]. W związku z rozwojem technologii konieczne będzie również opracowanie wspomagających ram regulacyjnych. . Aby dać przykład innym instytucjom publicznym, Komisja wytyczy strategię ograniczania emisji związków węgla do końca 2007 r.

Aby skutecznie radzić sobie ze zmianami klimatu, potrzebne będą dużo większe ograniczenia emisji gazów cieplarnianych na poziomie globalnym i dlatego też drugim wyzwaniem jest „dyplomacja na rzecz klimatu”. UE jest odpowiedzialna za około 14 % światowych emisji gazów cieplarnianych[15] – wielkość ta będzie maleć, jako że ciągły rozwój ma miejsce w takich krajach, jak Chiny i Indie. UE dąży do nawiązywania kontaktów z krajami trzecimi w celu budowania wsparcia na rzecz globalnego porozumienia w sprawie ograniczania emisji gazów cieplarnianych w chwili zakończenia pierwszego okresu protokołu z Kioto w 2012 r. iąże się to z przekonaniem Stanów Zjednoczonych, jak również innych państw, że w ich własnym interesie leży przodowanie w walce przeciwko zmianom klimatu.

Globalna reakcja będzie również oznaczać znalezienie sposobu na umożliwienie dalszego wzrostu gospodarczego krajów rozwijających się, przy jak najmniejszych zniekształceniach konkurencji, ale również przy zmniejszającym się wzroście emisji. Zaistnieje potrzeba zwiększenia pomocy technicznej i transferów technologii. Zmiany klimatu, we wszystkich ich wymiarach (energia, rozwój, transport, zdrowie), stają się elementem głównego nurtu polityki dotyczącej spraw zewnętrznych UE. Jeżeli mamy opracować globalną reakcję, to zarówno Komisja, jak i państwa członkowskie będą musiały odpowiednio wyznaczyć priorytety dyplomatyczne (i przydzielić zasoby). Szczegółowym i pilnym wyzwaniem będzie opracowanie mechanizmu mającego na celu zatrzymanie, a następnie odwrócenie trendu globalnego wylesiania, które jest odpowiedzialne za 20 % emisji gazów cieplarnianych.

Trzecim wyzwaniem jest dostosowanie się do zmian klimatu. Spodziewane zmiany temperatury i opadów atmosferycznych, jak również zwiększona zmienność klimatyczna będą miały wpływ na wzorce produkcji rolnej. Zwiększy się ryzyko anomalii pogodowych, takich jak fale upałów, powodzie, susze i pożary lasów. Trzeba będzie budować elementy infrastruktury uwzględniające podwyższające się poziomy mórz. Wraz ze zmianą temperatury, zmieniać się będzie zakres chorób. Obecnie dopiero zaczynamy obserwować faktyczne skutki zmian klimatu, jednak potrzeba dostosowania się musi zostać włączona we wszystkie odpowiednie, europejskie i krajowe obszary polityki. W 2007 r. Komisja przedstawi zieloną księgę dotyczącą dostosowania się do zmian klimatu, w której zaproponuje warianty działania.

4.2. Przyroda i różnorodność biologiczna

6. EAP potwierdził, że celem UE jest powstrzymanie do 2010 r. utraty różnorodności biologicznej Europy. Na poziomie globalnym UE podziela cel, aby w tym samym terminie znacznie ograniczyć utratę różnorodności biologicznej w skali globalnej.

W maju 2006 r. Komisja opublikowała strategię osiągnięcia tych celów. Głównym wnioskiem strategii jest to, że na obszarze UE ramy polityki są już w dużej mierze wprowadzone – w szczególności dzięki sieci obszarów chronionych NATURA 2000. Priorytetem dla UE musi być pełne i skuteczne wdrażanie istniejącego prawodawstwa.

Sieć NATURA 2000 jest kamieniem węgielnym polityki ochrony różnorodności biologicznej Europy. Wyznacza ona model ochrony przyrody – uzasadniony naukowo, egzekwowalny prawnie i oparty na ekosystemach jako jednostce podstawowej. Czterema głównymi wyzwaniami będą: zapewnienie, aby dostępne fundusze UE były w pełni wykorzystywane na ochronę przyrody, rozszerzenie sieci NATURA 2000 na obszary morskie, zakończenie wyznaczania obszarów w państwach członkowskich, które przystąpiły do Unii od 2004 r., oraz zrozumienie, a następnie zareagowanie na wpływ zmian klimatu na tę sieć.

Strategia identyfikuje obszary, w których należy opracować nowe inicjatywy polityczne. Jedna z nich będzie dotyczyła wpływu handlu na różnorodność biologiczną. Kolejna będzie się wiązała z opracowaniem reakcji UE na problem gatunków inwazyjnych. W celu usprawnienia procesu podejmowania decyzji na poziomie UE oraz poziomie krajowym, trzeba znaleźć lepszy sposób oceny kosztów i korzyści związanych z kapitałem naturalnym i usługami ekosystemowymi.

Strategia odnosi się również do kwestii utraty różnorodności biologicznej w skali globalnej, w odniesieniu do której osiągnięto ograniczone postępy pomimo znaczących działań prowadzonych w ramach Konwencji o różnorodności biologicznej (CBD). Skala wyzwania oznacza, że potrzebne są dodatkowe rozwiązania i, co najważniejsze, należy znaleźć sposób, aby ochrona różnorodności biologicznej stała się atrakcyjna ekonomicznie. Proste odwoływanie się do samej wartości przyrody nie wystarczy. UE będzie dążyć do rozwoju prac nad dostępem do zasobów genetycznych i dzieleniem korzyści z nich wynikających. To będzie również oznaczać, że kraje rozwinięte powinny zwiększać kwoty finansowania rozwoju na projekty związane z różnorodnością biologiczną oraz powinny się zobowiązać do dalszego usuwania dotacji szkodliwych dla środowiska.

Konieczne będzie, aby UE wzmogła wysiłki zmierzające do powstrzymana wylesiania, które oprócz tego, że ma wpływ na zmiany klimatu, jest jednym z najważniejszych powodów utraty różnorodności biologicznej w skali globalnej. Nielegalne pozyskiwanie drewna stanowi poważny problem, a Komisja rozpoczęła ostatnio negocjacje z Malezją, Ghaną i Indonezją w ramach umowy dotyczącej egzekwowania prawa, zarządzania i handlu w dziedzinie leśnictwa (FLEGT). Celem tych działań jest zagwarantowanie, aby drewno przywożone z krajów partnerskich było pozyskane zgodnie z prawem. W celu uzupełnienia tego procesu Komisja przedstawi następnie wniosek dotyczący wprowadzania na rynek drewna tropikalnego. Komisja zbada również innowacyjne rozwiązania, takie jak przypisywanie wartości ekonomicznej do powstrzymywania globalnego wylesiania.

Połowy włokami dennymi to praktyka, która w wysokim stopniu niszczy dno oceanów i stwarza znaczące zagrożenia dla morskiej różnorodności biologicznej. Zgromadzenie Ogólne ONZ dokonało przeglądu stanu tego kluczowego zagadnienia i wydało wytyczne[16] w sprawie środków mających na celu ochronę wrażliwych ekosystemów morskich. Komisja zaproponuje prawodawstwo mające na celu wdrożenie tej rezolucji poprzez ustanowienie wymogów prawnych dotyczących oceny i zapobiegania skutkom stosowania przydennych narzędzi połowowych, identyfikacji i zamykania wrażliwych obszarów oraz dzielenia się informacjami.

Najważniejszym celem Komisji jest kontynuacja współpracy z państwami członkowskimi w celu wprowadzenia w rybołówstwie światowym zarządzania opartego na ekosystemach oraz w celu doprowadzenia do moratorium ONZ na połowy włokami dennymi na obszarach dalekomorskich. Unia będzie kontynuowała swoje poparcie trwającego światowego moratorium na połowy wielorybów w celach handlowych.

4.3. Środowisko, zdrowie i jakość życia Celem 6.

Celem 6. EAP jest „… zapewnienie środowiska, w którym poziom zanieczyszczenia nie powoduje szkodliwych skutków dla zdrowia ludzkiego i środowiska naturalnego ”[17].

Podstawą wspólnotowego podejścia do ograniczania zagrożeń środowiskowych dla zdrowia ludzi są cztery dokumenty legislacyjne: ramowa dyrektywa wodna[18] (przyjęta w 2000 r.), rozporządzenie w sprawie rejestracji, oceny i udzielania zezwoleń na stosowanie substancji chemicznych (REACH)[19] z 2006 r., bieżący wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie jakości powietrza atmosferycznego i w sprawie czystszego powietrza dla Europy[20] oraz wniosek dotyczący ramowej dyrektywy w sprawie pestycydów[21].

Inicjatywy te albo są stosunkowo nowe albo są wciąż rozpatrywane przez instytucje UE. Średniookresowym priorytetem będzie współpraca ze wszystkimi zainteresowanymi stronami celem zapewnienia skutecznej realizacji tych inicjatyw.

Należy nasilić starania w zakresie wdrażania ramowej dyrektywy wodnej w skali krajowej, a w tym celu władze krajowe powinny udostępnić wystarczające fundusze. Usprawnione wprowadzanie dyrektywy w sprawie oczyszczania ścieków komunalnych[22] oraz prawodawstwa dotyczącego wód gruntowych w znacznym stopniu ograniczy emisje ze źródeł punktowych.

Strategia tematyczna dotycząca zanieczyszczenia powietrza[23] proponuje działania dotyczące cząsteczek i odnosi się również do innych form zanieczyszczenia powietrza. Realizacja celów wyznaczonych w strategii będzie wymagała przyjęcia, a następnie wdrożenia dyrektywy w sprawie jakości powietrza atmosferycznego i w sprawie czystszego powietrza dla Europy, jak również przyjęcia wspierających środków wspólnotowych w sprawie emisji spalin pojazdów oraz zmiany istniejącego prawodawstwa w zakresie emisji przemysłowych (dyrektywa IPPC).

Rozporządzenie REACH ma na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzi i środowiska naturalnego, w tym promowanie alternatywnych metod oceny zagrożeń związanych z substancjami, jak również swobodnego obiegu substancji na rynku wewnętrznym, przy jednoczesnym wspieraniu konkurencyjności i innowacji. Będzie ono prowadzić do lepszego i szybszego identyfikowania właściwości substancji chemicznych (i substancji innowacyjnych) oraz do identyfikacji i zastosowania właściwych środków zarządzania ryzykiem.

W celu sformułowania kolejnej generacji działań mających na celu ochronę środowiska, Komisja oceni, czy istnieją wymagające działania braki w istniejących środkach, na przykład w odniesieniu do efektu mieszanki środków chemicznych. Respektując zasadę pomocniczości, Komisja w dalszym ciągu będzie analizowała sposoby poprawy środowiska miejskiego (gdzie mieszka ponad 70% populacji UE). Komisja będzie również dążyć do poprawy informacji publicznej o zanieczyszczeniach środowiska i ich szkodliwym wpływie na zdrowie.

4.4. Zasoby naturalne i odpady

Celem 6. EAP jest „ lepsza wydajność zasobów oraz usprawnione zarządzanie zasobami i odpadami, w celu stworzenia bardziej trwałych wzorców produkcji i spożycia ”[24].

Rosnące ceny towarów są sygnałem, że podaż zasobów naturalnych jest ograniczona. Rozwój społeczno-gospodarczy UE musi się odbywać w ramach możliwości ekosystemów. Ilość odpadów wciąż wzrasta i zasadniczym problemem pozostaje niemożność zerwania związku między wzrostem gospodarczym a wpływem wykorzystania zasobów, konsumpcji i odpadów na środowisko naturalne.

Strategia tematyczna w sprawie zapobiegania powstawaniu odpadów i ich recyklingu[25] stanowi podstawę przyszłej wspólnotowej polityki zarządzania odpadami. Wdrażanie strategii, w tym proponowanej ramowej dyrektywy w sprawie odpadów[26], dyrektywy w sprawie składowania odpadów oraz rozporządzenia w sprawie transportu odpadów, będzie priorytetem w najbliższych latach. W trybie szczególnie pilnym będą traktowane sektory odpowiedzialne za największe zużycie zasobów (mieszkalnictwo, transport i produkcja żywności) oraz obszary, w których zidentyfikowano braki wdrożeniowe. Komisja jest zdeterminowana, aby powstrzymać nielegalny przewóz odpadów niebezpiecznych do państw trzecich i przyjmie środki konieczne do lepszego wdrażania wspólnotowego prawodawstwa w tym obszarze. Celem 6.

Celem 6. EAP jest zerwanie powiązania między wzrostem gospodarczym a degradacją środowiska. Strategia tematyczna w sprawie zrównoważonego wykorzystania zasobów naturalnych[27] zapewnia długoterminowe ramy osiągania tego celu i podejmuje pierwsze kroki ku uczynieniu z UE najbardziej efektywnej pod względem wykorzystania zasobów gospodarki na świecie.

Celowi temu służą strategia tematyczna w sprawie zapobiegania powstawaniu odpadów i ich recyklingu oraz ściśle powiązana z nią rewizja ramowej dyrektywy w sprawie odpadów. Dokumenty te podkreślają znaczenie podejścia opartego na cyklu życia przy wprowadzaniu „hierarchii odpadów”, która w ramach wiodącej zasady polityki odpadów zakłada, aby pierwszymi trzema krokami były: zapobieganie powstawaniu odpadów, ponowne ich wykorzystanie i recykling, przy czym hierarchia ważności tych kroków odpowiada kolejności ich wymienienia.

W 2007 r. Komisja zaproponuje również zieloną księgę w sprawie zrównoważonej konsumpcji i produkcji w UE, której celem będzie wycofanie wzorców konsumpcji i produkcji, które nie są zrównoważone, w najważniejszych pod tym względem sektorach, przy uwzględnieniu ich oddziaływania przez pełny cykl życia produktów.

5. Perspektywy lepszego stanowienia polityki

5.1. Zacieśniona współpraca międzynarodowa

Międzynarodowy wymiar polityki ochrony środowiska ma coraz większe znaczenie z kilku powiązanych ze sobą powodów. Wiele najpoważniejszych problemów ekologicznych, na przykład zmiany klimatu, ma charakter globalny. Jakość europejskiego środowiska naturalnego zależy również od podejścia naszych sąsiadów. Wysiłki zmierzające do poprawy jakości Morza Śródziemnomorskiego, Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego zakończą się powodzeniem, jedynie pod warunkiem przyjęcia regionalnego podejścia[28].

Niektóre aspekty globalizacji, w tym liberalizacja handlu, mogą mieć szkodliwy wpływ na środowisko, jeżeli nie są kontrolowane. Istnieje również coraz bardziej wyraźny związek pomiędzy degradacją środowiska a globalnym ubóstwem oraz pomiędzy bezpieczeństwem ekologicznym a bezpieczeństwem politycznym. Wspieranie zrównoważonego rozwoju naszych międzynarodowych partnerów pomoże w osiągnięciu innych celów polityki zagranicznej, w tym milenijnych celów rozwoju. W tym kontekście nowy europejski konsensus w sprawie rozwoju wskazuje na eliminację ubóstwa w kontekście zrównoważonego rozwoju jako priorytetowy i nadrzędny cel współpracy UE na rzecz rozwoju.

Europa jest gęsto zaludnionym i gospodarczo zaawansowanym kontynentem, co oznacza że wykorzystujemy więcej zasobów środowiska niż wytwarzamy. Trzeba rozwiązać ten problem, jeżeli UE ma w mniejszym stopniu przyczyniać się do globalnego zanieczyszczenia środowiska oraz wyczerpywania zasobów. Jednocześnie jesteśmy uzależnieni od zasobów naturalnych państw trzecich i naszym żywotnym interesie jest, aby zasoby te były wykorzystywane w sposób zrównoważony.

Podsumowując, rozważania te oznaczają, że zewnętrzne działania Europy muszą odnosić się do polityki ochrony środowiska na kilku różnych poziomach. W nadchodzących latach Komisja będzie się koncentrować na:

- promowaniu zrównoważonego rozwoju na całym świecie i dalszym włączaniu aspektów ochrony środowiska do wszystkich wspólnotowych obszarów polityki zewnętrznej – nie tylko w ramach wspomagania rozwoju, ale również w ramach handlu i wspólnej polityki spraw zagranicznych i bezpieczeństwa. W odpowiedzi na raport Trybunału Sprawiedliwości z 2006 r., który uwydatnił wady polityki rozwoju, programy i projekty w odpowiedni sposób uwzględnią wymogi ochrony środowiska[29] i sporządzona zostanie nowa strategia integracji w zakresie środowiska naturalnego.

- skutecznej “dyplomacji na rzecz ochrony środowiska”, która oznaczać będzie włączenie celów ekologicznych do innych negocjacji międzynarodowych. Konieczne będzie wykorzystanie pełnego potencjału umów o handlu i współpracy na poziomie regionalnym i dwustronnym. UE będzie w dalszym ciągu promować kwestie zrównoważonego rozwoju w kontekście negocjacji WTO. W trakcie trwającej wielostronnej rundy w sprawie handlu WTO Unia Europejska pracuje nad zobowiązaniami dotyczącymi liberalizacji handlu towarami i usługami sektora ochrony środowiska. Ponadto Komisja będzie dążyć do zapewnienia, aby istniała większa spójność między stanowiskami przyjmowanymi na forum różnych międzynarodowych organizacji, na przykład w ramach Światowej Organizacji Handlu i Konwencji o różnorodności biologicznej. Komisja będzie również zmierzać do wypracowania bliższych stosunków roboczych z głównymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi.

- Negocjacje w sprawie umów o wolnym handlu z partnerami z Azji i Ameryki Łacińskiej będą okazją do pobudzenia handlu trwałymi towarami i usługami. UE wykorzysta nadchodzące negocjacje do omówienia określonych zobowiązań dotyczących liberalizacji handlu, które niosą ze sobą bezpośrednie korzyści dla środowiska naturalnego oraz zobowiązań skutecznego wdrożenia wielostronnych porozumień dotyczących środowiska.

- promowaniu naszych działań i wymogów w zakresie ochrony środowiska. Jednym z najważniejszych sposobów przyczyniania się przez UE do ochrony środowiska jest wspieranie rozpowszechniania naszych surowych wymogów. Intensywne prace przygotowawcze pozwoliły na to, że po rozszerzeniu UE, 12 nowych państw członkowskich było w stanie przyjąć politykę i normy UE w zakresie ochrony środowiska[30]. Podobne prace prowadzone są z obecnymi krajami kandydującymi i krajami, które ubiegają się o status kraju kandydującego. Wszystkie plany działań w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa obejmują konkretne działania mające na celu promowanie dobrego zarządzania środowiskiem naturalnym, konwergencję z UE oraz włączanie aspektów ochrony środowiska do polityki sektorowej. Wspólnotowe normy środowiskowe są również promowane w trwających działaniach prowadzonych z Rosją.

- Promowanie transferu technologii i/lub zasobów w krajach rozwijających się jako zachęty, aby kraje te zajmowały się problemami globalnymi, takimi jak zmiany klimatu. UE powinna zająć wiodącą rolę w promowaniu tej zasady i w przygotowywaniu instrumentów jej realizacji, w tym wspomagającego systemu dotyczącego praw własności intelektualnej. W celu wzmocnienia współpracy z krajami rozwijającymi się w obszarach dostosowania do zmian klimatycznych i zapobiegania ich powstawaniu zostanie ustanowiony Sojusz na rzecz Globalnej Polityki Klimatycznej.

- współpracy z państwami członkowskimi w celu opracowania regionalnych/krajowych strategii wsparcia, które w odpowiedni sposób będą odnosiły się do kwestii zarządzania środowiskiem i zasobami naturalnymi.

- intensyfikacji, wraz z państwami członkowskimi, dialogu z kluczowymi gospodarkami wschodzącymi, takimi jak Chiny, Indie, Brazylia, Ukraina i Południowa Afryka. Priorytetem na najbliższe lata będzie wyjście poza dialog i przystąpienie do opracowywania i wdrażania wspólnych programów w obszarach wspólnego zainteresowania, takich jak zmiany klimatu, gospodarka odpadami i nielegalne pozyskiwanie drewna.

- poprawie międzynarodowego zarządzania środowiskiem naturalnym, w ramach którego priorytetem jest unowocześnienie Programu Narodów Zjednoczonych w zakresie środowiska naturalnego (UNEP) poprzez ustanowienie Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska Naturalnego (UNEO) posiadającej wzmocniony mandat i odpowiednie, przewidywalne finansowanie.

- Stworzeniu międzynarodowego panelu ds. zrównoważonego wykorzystania zasobów naturalnych i wspieraniu globalnego systemu monitorowania poziomów zróżnicowania biologicznego (w szczególności w odniesieniu do lasów).

- Upewnienie się, że kwestie dotyczące europejskiej polityki ochrony środowiska są rozwiązywane poprzez skoordynowaną współpracę państw członkowskich w ramach wyspecjalizowanych organizacji takich jak Międzynarodowa Organizacja Morska i Międzynarodowa Organizacja Lotnictwa Cywilnego.

5.2. Zasady „lepszych uregulowań prawnych” w procesie stanowienia polityki ochrony środowiska

Tworzenie lepszych uregulowań prawnych oznacza osiąganie celów – takich jak ochrona środowiska naturalnego – w sposób jak najbardziej efektywny, przy jednoczesnym pomijaniu zbędnych obciążeń administracyjnych. Lepsze i prostsze prawodawstwo jest również jednym z najlepszych sposobów poprawy jego egzekwowania, które z kolei wpływa na poprawę jakości środowiska naturalnego. W nadchodzących latach Komisja skupi się na wzmocnieniu programu lepszych uregulowań prawnych w dziedzinie tworzenia polityki dotyczącej ochrony środowiska poprzez:

- wykorzystanie rynku w dążeniu do osiągnięć ekologicznych;

- uproszczenie istniejącego otoczenia regulacyjnego i zmniejszenie kosztów administracyjnych;

- pełną współpracę ze społeczeństwem obywatelskim przy opracowywaniu polityki dotyczącej ochrony środowiska i rozwijaniu bliskiej współpracy roboczej z przemysłem w celu promowania programu zrównoważonego rozwoju;

- promowanie rozpowszechniania dobrych praktyk regulacyjnych; oraz

- upraszczanie wymogów dotyczących sprawozdawczości przy jednoczesnej poprawie jakości informacji dotyczących środowiska.

Wykorzystanie ryku w dążeniu do osiągnięć ekologicznych

Dobrze zaprojektowana regulacja jest podstawą wspólnotowej polityki ochrony środowiska, jednak mechanizmy rynkowe mogą być wykorzystane jako część zestawu środków w celu osiągania celów ekologicznych w sposób efektywny kosztowo oraz przyczyniania się do skutecznego egzekwowania przepisów. System handlu uprawnieniami do emisji jest jednym z przykładów i Komisja przyjęła ostatnio zieloną księgę w sprawie instrumentów rynkowych na potrzeby polityki w zakresie ochrony środowiska i w dziedzinach pokrewnych[31]. Przegląd dyrektywy IPPC w 2007 r. sprawdzi również, czy mechanizmy rynkowe mogą być użyte w celu wzmocnienia implementacji i promowania innowacji.

Wykorzystanie rynku oznacza również znalezienie mechanizmu właściwej wyceny towarów i usług sektora ochrony środowiska. Ważnym instrumentem, który może mieć wpływ na zachowanie klientów, jest optymalne wykorzystanie systemu opodatkowania uwzględniającego aspekty ekologiczne[32]. Jednakże podatki muszą być stosowane w taki sposób, aby uniknąć zniekształcania funkcjonowania wewnętrznego rynku oraz maksymalizować korzyści dla środowiska. Wiele przemawia również za przeniesieniem obciążenia fiskalnego z obszarów, które UE stara się promować, takich jak zatrudnienie, na konsumpcję zasobów i energii oraz/lub na zanieczyszczenia. UE jest również zdeterminowana, aby wycofywać dotacje szkodliwe dla środowiska, a Komisja zaproponuje, do 2008 r., mapę drogową dotyczącą reformy tych dotacji, z podziałem na sektory, mając na celu ich wyeliminowanie.

W takim kontekście pożytecznym będzie, aby decydenci mogli mierzyć postęp, bogactwo i dobrobyt w sposób uwzględniający koszty i korzyści społeczne i ekologiczne. Produkt krajowy brutto (PKB) jest najbardziej rozpoznawalną miarą wyników gospodarczych i często uznaje się go za przybliżony wskaźnik ludzkiego rozwoju i dobrobytu. Jednakże związek między wzrostem gospodarczym mierzonym PKB a innymi wymiarami zrównoważonego rozwoju nie jest bezpośredni[33]. Aby wysunąć te sprawy na pierwszy plan debaty na temat ochrony środowiska, Komisja sfinansuje dużą konferencję w 2007 r.

Opierając się na zaleceniach poczynionych w strategii zrównoważonego rozwoju, Komisja będzie również pracować nad poprawą wpływu produktów i procesów na środowisko oraz wspierać ich stosowanie przez przedsiębiorstwa i konsumentów. Komisja zaproponuje rozszerzenie systemów oznakowania wpływu na środowisko z urządzeń elektrycznych i samochodów na inne grupy produktów. Komisja obejmie również przewodnictwo w regularnym ogólnoeuropejskim analizowaniu funkcjonowania ekologicznych zamówień publicznych, mając na celu doprowadzenie do roku 2010 do sytuacji, w której średni wspólnotowy poziom ekologicznych zamówień publicznych będzie równy obecnym poziomom najlepszych w tym względzie państw członkowskich.

Uproszczenie, kodyfikacja i ograniczenie obciążeń administracyjnych

Komisja przewiduje zrewidowanie szeregu ważnych instrumentów prawnych, mając na celu dalsze uproszczenie, kodyfikację i ograniczenie obciążeń administracyjnych. Celem tych działań będzie poprawa ich skuteczności w realizacji założeń ekologicznych, przy jednoczesnym ograniczaniu kosztów administracyjnych i wdrożeniowych ponoszonych przez przedsiębiorstwa.

Bliska współpraca z zainteresowanymi stronami

Komisja w dalszym ciągu będzie blisko współpracować ze społeczeństwem obywatelskim w trakcie formułowania polityki ochrony środowiska. Jeżeli chodzi o sprawy ochrony środowiska, organizacje pozarządowe (NGO) są instytucjami cieszącymi się najwyższym zaufaniem społeczeństwa[34], a NGO często posiadają techniczną wiedzę fachową, która jest niezbędna przy projektowaniu skutecznej polityki. Mogą one również stwarzać cenne więzi między decydentami i obywatelami Europy.

Lepsze podejście do regulacji wymaga również dobrych relacji roboczych z sektorem przemysłu, który jest ostatecznie odpowiedzialny za wdrażanie większości uregulowań prawnych w zakresie ochrony środowiska. Wielu liderów przemysłu wprowadziło w swoich przedsiębiorstwach program ochrony środowiska, a Komisja zamierza nawiązać aktywny dialog z tymi wiodącymi sektorami przemysłu. Komisja będzie również rozwijała dialog z przedsiębiorstwami, związkami zawodowymi i NGO w celu wypracowania ambitnych działań biznesu, na przykład sprawozdawczości przedsiębiorstw, które będą wykraczać poza istniejące minimalne wymogi prawne.

Komisja i państwa członkowskie będą musiały w dalszym ciągu podejmować wysiłki w celu promowania innowacji ekologicznych i technologii środowiskowych, gdyż przemysł może wnieść istotny wkład w ochronę środowiska. Kluczem w tych działaniach będzie pełne wprowadzenie planu działań w zakresie technologii środowiskowych oraz środków uzupełniających. Komisja będzie dążyć do zintegrowania wsparcia dla produktów, usług i procesów związanych z ochroną środowiska w ramach swojej polityki przemysłowej, jak również polityki ochrony środowiska. Gdy w 2008 r. unijna polityka badań i technologii zostanie poddana ponownej analizie, trzeba będzie jeszcze bardziej zorientować ją na ochronę środowiska.

Istnieje również potrzeba poprawy funkcjonowania dobrowolnych instrumentów przeznaczonych dla przemysłu: EMAS oraz oznakowania ekologicznego. Narzędzia te mają wielki potencjał, jednak nie zostały w pełni dopracowane. Komisja zrewiduje te systemy w celu promowania ich stosowania i ograniczenia obciążeń administracyjnych w zarządzaniu nimi.

Promowanie dobrych praktyk regulacyjnych

Komisja ulepszy kontrolę skuteczności polityki i będzie wspierać lepiej zorganizowane rozpowszechnianie dobrych praktyk. Badania Europejskiej Agencji Ochrony Środowiska wykazały, że koszty administracyjne wdrażania praw w zakresie ochrony środowiska są w niektórych państwach członkowskich dużo niższe niż w innych. Poprzez standaryzację najlepszych praktyk, koszty te zostaną ograniczone, a ekologiczna skuteczność naszej polityki zwiększona.

Uproszczona i ulepszona informacja ekologiczna

Opracowanie i wdrażanie polityki ochrony środowiska jest uzależnione od solidnych i wiarygodnych informacji na temat stanu środowiska, najważniejszych problemów i wpływu na środowisko oraz motorów zmian. Obecny zasób oraz zakres informacji na temat spraw ochrony środowiska pozostają wyrywkowe, a jakość danych jest różna. Wzmożone zostaną obecne wysiłki zmierzające do modernizacji sposobu tworzenia i wymiany informacji, w szczególności poprzez opracowanie Wspólnego systemu informacji o środowisku (SEIS) zapewniającego szeroki dostęp do informacji potrzebnych do opracowywania i wdrażania polityki ochrony środowiska, przy jednoczesnym zmniejszaniu niepotrzebnych obciążeń administracyjnych nakładanych na władze państw członkowskich.

5.3. Promowanie integracji politycznej

Integracja aspektów ochrony środowiska w ramach innych obszarów polityki jest jedną z podstawowych zasad polityki ochrony środowiska. Jest ona zapisana w artykule 6 Traktatu UE, jednak postępy są różne. W sektorze rolnym w ostatnich 15 latach miały miejsce fundamentalne reformy, które podążały w kierunku postrzegania rolników jako zarządców przyrody. Jednakże integracja aspektów ochrony środowiska w ramach innych obszarów polityki była mniej skuteczna. Nie spełnił oczekiwań proces z Cardiff, który został uruchomiony w 1998 r. w celu zinstytucjonalizowania tego rodzaju integracji.

Oceny oddziaływania są obecnie standardowym elementem procesu stanowienia polityki i istnieje przestrzeń do znacznej poprawy oceny oddziaływania innych obszarów polityki na środowisko naturalne. Komisja dąży do poprawy możliwości tych ocen w zakresie mierzenia środowiskowych, gospodarczych i społecznych skutków proponowanych przez siebie polityk. Rada ds. Oceny Skutków będzie ważnym narzędziem osiągania tego założenia, a w celu zapewnienia, że wszystkie oceny oddziaływania zawierają ocenę skutków dla zrównoważonego rozwoju, należy udostępniać wystarczające zasoby.

Aby usprawnić ocenę oddziaływania na środowisko na poziomie krajowym, Komisja dokona przeglądu efektywności dyrektyw w sprawie ocen oddziaływania na środowisko oraz strategicznych ocen oddziaływania na środowisko. Komisja będzie dążyła do przyśpieszenia tych procedur, przy jednoczesnym zagwarantowaniu, że ochrona środowiska na tym nie ucierpi[35].

Komisja zbada wszelkie możliwości dalszego zintegrowania aspektów ochrony środowiska w ramach innych obszarów polityki, na przykład polityki rolnej czy polityki badań i rozwoju. Plany i projekty finansowane przez UE muszą być zgodne z prawem wspólnotowym, w tym prawem ochrony środowiska. Wzajemna zgodność okazała się skuteczna w przyczynianiu się do zintegrowania aspektów ochrony środowiska w ramach wspólnej polityki rolnej, a Komisja zbada, czy narzędzie to może być z pożytkiem rozszerzone na inne obszary polityki, na przykład rybołówstwo i transport.

Komisja opracuje strategiczne ramy celem rozpatrzenia kwestii integracji politycznej. Zwróci szczególną uwagę na sektory, w których istnieje największy potencjał generowania efektów synergii polityki w celu poprawy jakości środowiska naturalnego (rolnictwo, rybołówstwo, transport, energia, polityka regionalna i przemysłowa oraz stosunki zewnętrzne UE). Na poziomie państw członkowskich, różne formacje Rady powinny przygotowywać sprawozdania dotyczącego realizacji zobowiązania do integrowania kwestii ochrony środowiska w ramach swoich prac.

5.4. Usprawnione wdrażanie i egzekwowanie

Po 35 latach rozwoju przepisów prawnych, istnieją obecnie wspólne ramy polityki ochrony środowiska. Jednakże duża liczba skarg i postępowań w sprawie naruszenia przepisów jest oznaką, że wprowadzanie prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska pozostawia wiele do życzenia. Realizacja celów ochrony środowiska będzie możliwe jedynie poprzez zapewnienie poprawnego wdrażania wspólnotowego dorobku prawnego (acquis). Skuteczne wdrażanie przepisów jest również kluczowym elementem programu lepszych uregulowań prawnych i jest potrzebne, aby uniknąć zniekształcania konkurencji i zapewnić płynne działanie jednolitego rynku. Jest to szczególnie ważne wyzwanie po rozszerzeniu UE – gdy nowe państwa członkowskie muszą przyjąć wspólnotowy dorobek prawny jednorazowo. Komisja będzie współpracowała z państwami członkowskimi w celu zwiększenia ogólnej zdolności instytucji ochrony środowiska do skutecznego wdrażania norm wspólnotowych.

Komisja będzie również zachęcała państwa członkowskie do wykorzystywania możliwości finansowania dostępnych na poziomie UE, celem zagwarantowania, aby programowanie przez nie wydatków w ramach różnych instrumentów[36] przyczyniało się do sprawniejszego wdrażania wspólnotowego prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska.

W 2007 r. Komisja sporządzi zrewidowaną strategię wdrażania i egzekwowania wspólnotowego prawa ochrony środowiska. Strategia ta skupi się w szczególności na zidentyfikowanych, systematycznym błędach wdrożeniowych i będzie zachęcać do stosowania kombinacji instrumentów prawnych i pozaustawowych.

Mając na względzie stosowny wyrok Trybunału Sprawiedliwości[37], jak również naglący charakter sprawy, co uwidacznia sprawa wyrzucania śmiercionośnych, toksycznych odpadów na Wybrzeżu Kości Słoniowej, Komisja przedstawiła wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie ochrony środowiska naturalnego w trybie prawa karnego[38], której celem jest zwiększenie efektu odstraszającego od przestępstw ekologicznych oraz usprawnienie ich ścigania.

6. WNIOSKI

Po pół wieku „budowania Europy” wspólnotowa polityka ochrony środowiska stała się jednym z jej największych osiągnięć. Nastąpiło istotne ograniczenie szkodliwych emisji do atmosfery i wody, odpady są lepiej zarządzane i występuje mniejsza ilość szkodliwych substancji chemicznych. Wszystkie te elementy wpłynęły na poprawę zdrowia ludzi. Przyczyniły się do tego, że przemysł europejski stał się światowym liderem pod względem liczby sektorów szybkiego wzrostu, stwarzając miliony miejsc pracy.

Pomimo osiągniętych postępów, należy wciąż podnosić poziom ambicji wspólnotowych. W 1992 r. przyjęto 5. plan działań na rzecz środowiska naturalnego, pod tytułem „W kierunku zrównoważonego działania”, a w 1999 r. zrównoważony rozwój stał się zapisanym w Traktacie celem Unii Europejskiej. Jednakże UE nie jest jeszcze na ścieżce zrównoważonego, ekologicznego rozwoju. Nastąpił jedynie ograniczony postęp w podstawowych kwestiach integracji aspektów ochrony środowiska w ramach innych obszarów polityki oraz poprawy egzekwowania prawodawstwa wspólnotowego. Wiele problemów ekologicznych w rzeczywistości się nasila: zwiększa się globalny poziom emisji gazów cieplarnianych, zwiększa się tempo utraty różnorodności biologicznej, zanieczyszczenia wciąż mają poważny wpływ na zdrowie ludzi, w dalszym ciągu zwiększa się ilość odpadów wytwarzanych na obszarze UE, a nasze oddziaływanie na środowisko jest coraz większe.

Zmiany klimatu, różnorodność biologiczna, zdrowie i wykorzystanie zasobów pozostają najbardziej naglącymi wyzwaniami ekologicznymi, przy czym 6. EAP stanowi wciąż właściwe ramy przyszłych działań na poziomie wspólnotowym. Ogólnie rzecz ujmując, UE jest w trakcie przyjmowania środków nakreślonych w programie działań. Jednakże mając za sobą pięć lat istnienia dziesięcioletniego programu, za wcześnie jest, aby zobaczyć wyniki większości działań proponowanych w ramach 6. EAP. Wiele z nich zostało dopiero co przyjęte i dlatego zapewnienie ich wdrażania będzie najpilniejszym priorytetem Komisji.

Przegląd najbardziej aktualnych faktów naukowych odsłania szereg rozbieżności między celami ustalonymi w 6. EAP a środkami wyznaczonymi do osiągnięcia tych celów. W obszarach tych, trzeba będzie wzmocnić istniejące środki lub przyjąć nowe.

Środowisko naturalne to obszar polityki, w którym UE może zapewnić konkretne korzyści dla swoich obywateli w formie lepszych warunków życia i pracy. Jest to również obszar polityki, w odniesieniu do którego znaczna większość obywateli Europy popiera dalsze i jeszcze bardziej skuteczne działania. W chwili gdy UE świętuje swoje pierwsze 50 lat, a spogląda w kierunku kolejnych 50 lat, oczywiste jest, że opracowywanie i wdrażanie polityki skutecznie chroniącej środowisko naturalne Europy będzie należało do podstaw europejskiego „projektu”. W okresie do 2012 r. wdrażanie i rozwijanie 6. EAP będzie w centrum tych prac.

[1] Specjalny Eurobarometr 217 „Podejście obywateli europejskich do środowiska naturalnego”, praca w terenie listopad 2004, publikacja kwiecień 2005 r.

[2] W maju 2006 r. badanie Eurobarometru wykazało, ze 72 % obywateli europejskich uważa, że w celu ochrony środowiska więcej decyzji należy podejmować na poziomie europejskim.

[3] Decyzja 1600/2002/WE (Dz.U. L 242/1 z 19.9.2002).

[4] Sprawozdanie Europejskiej Agencji Ochrony Środowiska dotyczące stanu środowiska naturalnego „Stan aktualny i perspektywy (2005)” jest głównym naukowym sprawozdaniem wykorzystanym do przygotowania tego komunikatu, jednak od czasu publikacji 6. EAP wzrósł poziom wiedzy naukowej na temat skali i naglącego charakteru wyzwań ekologicznych – w szczególności dzięki pracy międzynarodowego panelu ds. zmian klimatu, sprawozdaniu Stern’a w sprawie ekonomicznych skutków zmian klimatu, oraz publikacji Milenijnej oceny ekosystemów.

[5] Rada Unii Europejskiej, 9 czerwca 2006 r., dokument 10917/06.

[6] Patrz art. 2 ust. 2, 6. EAP.

[7] Liczba ta nie uwzględnia kosztów związanych ze szkodami, jakie zanieczyszczenia powietrza powodują w odniesieniu do ekosystemów i produktywności rolnictwa.

[8] Komisja Europejska, DG ds. Środowiska, „Sektor ochrony środowiska, jego wielkość, zatrudnienie, perspektywy i bariery wzrostu w rozszerzonej UE”, wrzesień 2006 r., sprawozdanie końcowe.

[9] Patrz art. 2 ust. 2, 6. EAP.

[10] Decyzja 2002/358//WE (Dz.U. L 130/1 z 15.5.2002).

[11] Dyrektywa 2003/87/WE (Dz.U. L 275/32 z 25.10.2003).

[12] W ramach protokołu z Kioto, UE jest zobowiązana do ograniczenia do 2008-2012 r. emisji gazów cieplarnianych o 8 % w stosunku do poziomów z roku 1990.

[13] Jest to szczególnie ważne w nowych państwach członkowskich, które mają znaczący potencjał oszczędności energii.

[14] Biopaliwa pierwszej generacji produkowane głównie z roślin jadalnych przy wykorzystaniu najbardziej skutecznych metod produkcji prowadzą do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych (30-50 % mniej niż przy użyciu konwencjonalnych paliw, które zastępują). Ograniczenie emisji gazów cieplarnianych i ogólny wpływ na środowisko zależą jednak od sposobu ich produkcji w tym przy użyciu roślin jadalnych jako surowca. W krajach rozwijających się uprawa roślin jadalnych jako biopaliwa pierwszej generacji może również spowodować wzrost wylesiania, jeśli będzie ona prowadzić do dodatkowego wycinania lasów. Większe ograniczenie emisji gazów cieplarnianych spodziewane jest w przypadku biopaliw drugiej generacji (do 90 %).

[15] http://ec.europa.eu/environment/climat/pdf/cc_factsheet_aug2005.pdf

[16] Rezolucja 61/105.

[17] Patrz art. 2 ust. 2, 6. EAP.

[18] Dyrektywa 2000/60/WE (Dz.U. L 327/1 z 22.12.2000).

[19] Rozporządzenie 1907/2006 z dnia 18 grudnia 2006 r. (Dz.U. L 396/1 z 30.12.2006).

[20] KOM(2005) 447 z 21.9.2005.

[21] KOM(2006) 373 z 12.7.2006.

[22] Dyrektywa 91/271/EWG z dnia 21 maja 1991 r. (Dz.U. L 135 z 30.5.1991).

[23] KOM(2005) 446 z 21.9.2005.

[24] Patrz art. 2 ust. 2, 6. EAP.

[25] KOM(2005) 666 z 21.12.2005.

[26] KOM(2005) 667 z 21.12.2005.

[27] KOM(2005) 670 z 21.12.2005.

[28] KOM (2007)160: Synergia Morza Czarnego – nowa inicjatywa współpracy regionalnej.

[29] Europejski Trybunał Obrachunkowy: Raport specjalny nr 6/2006: Środowiskowe aspekty współpracy Komisji na rzecz rozwoju.

[30] Efektem netto była znaczna poprawa stanu środowiska naturalnego w UE.

[31] KOM(2007) 140 z 28 marca 2007.

[32] Wzrost, konkurencyjność, zatrudnienie: Wyzwania i ścieżki rozwoju w 21. wieku – biała księga, KOM (93) 700, rozdział 10.

[33] Na przykład PKB nie mierzy trwałości wzrostu - dane państwo może osiągnąć tymczasowy wysoki PKB dzięki nadmiernej eksploatacji zasobów naturalnych lub poprzez nieodpowiednią inwestycję. Okazać się nawet może, że ogromne klęski żywiołowe, takie jak tsunami w Południowej Azji czy huragan Katrina, mają (w przewrotny sposób) pozytywny wpływ na PKB.

[34] EUROBAROMETR 217 „Podejście obywateli Europy do środowiska naturalnego” (kwiecień 2005 r.).

[35] Na przykład w ramach planu priorytetowych połączeń międzysieciowych, który jest częścią Pakietu energetycznego przyjętego przez Komisję dnia 10 stycznia 2007 r., Komisja już zaproponowała skrócenie procedur planowania i zatwierdzania do maksimum 5 lat w przypadku projektów TEN leżących w interesie Europy.

[36] Instrumentów polityki spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Europejskiego Funduszu Rybackiego, programów ramowych w zakresie badań, konkurencyjności i innowacji oraz w ramach nowego jednolitego instrumentu na rzecz środowiska naturalnego LIFE+.

[37] C-176/03, 13 września 2005 r.

[38] KOM(2007) 51.