Siedemnaste sprawozdanie w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 866/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. oraz skutków jego stosowania, obejmujące okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2020 r.

Społeczność Turków cypryjskich również wprowadziła szereg ograniczeń na przejściach granicznych. W marcu zawieszono działanie przejść granicznych Strovilia i Kato Pyrgos-Karavostasi. W okresie od marca do czerwca zawieszono możliwość przekraczania innych przejść granicznych dla wszystkich osób z wyjątkiem Turków cypryjskich. Od czerwca ograniczenia te stopniowo łagodzono w odniesieniu do niektórych kategorii osób, które miały obowiązek okazania negatywnego wyniku testu na COVID-19 wykonanego w ciągu 72 godzin przed przekroczeniem linii. Od września większość osób przekraczających zieloną linię musiała odbyć kwarantannę. W grudniu wprowadzono całkowity zakaz przekraczania linii przez osoby, które w ostatnim czasie przebywały w określonych państwach, natomiast Turcy cypryjscy, którzy w ostatnim czasie odwiedzili te państwa, musieli odbyć kwarantannę.

Dane zgromadzone w 2020 r. przez wspólnotę Turków cypryjskich wskazują na spadek liczby przekroczeń przez Greków cypryjskich do 495 448 (poprzednio: 2 406 561) oraz przez pojazdy Greków cypryjskich do 278 338 (poprzednio: 1 205 194) z obszarów kontrolowanych przez rząd do północnej części Cypru. Ponadto dane te wskazują na spadek liczby przekroczeń linii przez Turków cypryjskich do 685 671 (poprzednio: 2 090 189) oraz przez pojazdy Turków cypryjskich do 361 363 (poprzednio: 930 165) w przeciwnym kierunku. Z przedstawionych statystyk wynika, że z obszarów kontrolowanych przez rząd na tereny północnej części Cypru linię przekroczyło 335 934 obywateli Unii (spoza Cypru) oraz obywateli państw trzecich (poprzednio: 2 149 528).

Wyżej wspomniane dane zebrane przez CYPOL nie obejmują osób i pojazdów przekraczających linię z terenów północnej części Cypru na przejściach granicznych w Pergamos i Strovilii, które podlegają władzom wschodniej strefy suwerennej Zjednoczonego Królestwa. W odniesieniu do tych przejść administracja wschodniej strefy suwerennej poinformowała, że 90 955 Greków cypryjskich (poprzednio: 418 728) oraz 53 604 pojazdów należących do Greków cypryjskich (poprzednio: 259 586) przeszło na teren północnej części Cypru. Jednocześnie w drugą stronę linię przekroczyło 236 346 Turków cypryjskich (poprzednio: 530 335) oraz 155 955 pojazdów należących do Turków cypryjskich (poprzednio: 351 836). Ponadto 136 726 obywateli UE (spoza Cypru) oraz obywateli państw trzecich przekroczyło linię w obu kierunkach.

Według danych policji Republiki Cypryjskiej (dalej „CYPOL”) w okresie sprawozdawczym 397 717 Greków cypryjskich (poprzednio: 2 399 269) oraz 176 769 pojazdów należących do Greków cypryjskich (poprzednio: 1 266 457) przekroczyło linię, przemieszczając się z obszarów znajdujących się pod kontrolą rządu na tereny północnej części Cypru, a 382 370 Turków cypryjskich (poprzednio: 1 295 689) oraz 225 735 pojazdów należących do Turków cypryjskich (poprzednio: 503 520) przekroczyło linię, przemieszczając się z terenów północnej części Cypru na obszary znajdujące się pod kontrolą rządu .

Rozporządzenie Rady (WE) nr 866/2004 w sprawie systemu na podstawie art. 2 Protokołu 10 do Aktu Przystąpienia (dalej „rozporządzenie w sprawie zielonej linii”) weszło w życie dnia 1 maja 2004 r. Rozporządzenie to określa, na jakich warunkach przepisy prawa UE stosują się do przepływu osób, towarów i usług przez linię oddzielającą obszary Republiki Cypryjskiej, na których faktyczną kontrolę sprawuje rząd, od tych, na których nie sprawuje on takiej kontroli. Aby zapewnić skuteczność tych przepisów, ich stosowanie rozszerzono również na obszar graniczny między tymi dwoma obszarami oraz na teren wschodniej strefy suwerennej Zjednoczonego Królestwa („wschodnia strefa suwerenna”) .

Siedemnaste sprawozdanie w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 866/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. oraz skutków jego stosowania, obejmujące okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2020 r.

Na podstawie art. 4 rozporządzenia w sprawie zielonej linii towary mogą być wprowadzane na obszary kontrolowane przez rząd z obszarów niekontrolowanych przez rząd, pod warunkiem że towary te spełniają kryteria określone w art. 4 i towarzyszą im dokumenty wystawione przez Izbę Handlową Turków Cypryjskich. Zgodnie z art. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1480/2004 Izba Handlowa Turków Cypryjskich oraz władze Republiki Cypryjskiej co miesiąc przekazywały Komisji dane dotyczące rodzaju, ilości oraz wartości towarów, dla których wystawiono dokumenty towarzyszące.

Cztery niedozwolone przejścia graniczne znajdujące się w wiosce Pergamos lub w jej pobliżu, z których korzystają lokalni mieszkańcy i rolnicy, są szczególnie trudne do kontrolowania. Jak wspomniano w poprzednich sprawozdaniach, te niedozwolone przejścia graniczne wciąż budzą zaniepokojenie, a zatem należy znaleźć właściwe rozwiązanie tej kwestii zgodnie z art. 5 ust. 2 Protokołu nr 3 do Aktu Przystąpienia . W okresie sprawozdawczym społeczność Turków cypryjskich na kilka miesięcy zawiesiła działanie trzech z czterech nieformalnych przejść granicznych z powodu pandemii COVID-19, natomiast na ostatnim nieformalnym przejściu granicznym władze wschodniej strefy suwerennej ulokowały drogowy punkt kontroli.

Aby zapobiegać migracji nieuregulowanej w oddaleniu od przejść granicznych, policja strefy suwerennej prowadziła patrole w oparciu o ocenę ryzyka i dane wywiadowcze. Oprócz nich tereny patrolowane były przez Wydział Celny strefy suwerennej oraz wojsko. W okresie sprawozdawczym do nadzoru nad zieloną linią oddelegowano większą liczbę pracowników, utworzono jednostkę wywiadu zajmującą się nadzorem granic i oddano do użytku dwa nowe pojazdy specjalistyczne.

CYPOL zdołał zidentyfikować osoby, opierając się na tych samych kryteriach, co w poprzednich latach, wykorzystując głównie informacje zawarte w ich dokumentach podróży i oświadczeniach samych migrantów. Zgodnie ze wspomnianą analizą niemal wszyscy migranci zatrzymani na obszarach kontrolowanych przez rząd po przekroczeniu linii w sposób nieuregulowany przybyli wcześniej do północnej części Cypru z Turcji.

W dniu 27 listopada 2019 r. Rada Ministrów Republiki Cypryjskiej przyjęła decyzję nr 88.638 w sprawie zarządzania zwiększonymi przepływami migracyjnymi – zmiany kodeksu wdrażania rozporządzenia (WE) nr 866/2004 w sprawie systemu na podstawie art. 2 Protokołu 10 do Aktu Przystąpienia (zielona linia – ruch osobowy). Rząd Cypryjski poinformował, że w praktyce decyzja ta nie pociągnęła za sobą żadnych zmian w wykonywaniu rozporządzenia. W dniu 23 stycznia 2020 r. Komisja przesłała do władz Republiki Cypryjskiej pismo dotyczące tej decyzji. W dniu 28 maja 2020 r. decyzja nr 88.638 została uchylona decyzją nr 89.486 Rady Ministrów Republiki Cypryjskiej.

Według danych statystycznych przedstawionych przez Republikę Cypryjską łączna wartość wymiany handlowej obejmującej towary, które faktycznie przewieziono przez linię i dla których wystawiono dokumenty towarzyszące, zmalała o 14 %, do kwoty 4 693 898 EUR (poprzednio: 5 464 237 EUR).

Chociaż przepływ handlowy z obszarów kontrolowanych przez rząd do północnej części Cypru nie jest objęty zakresem stosowania rozporządzenia w sprawie zielonej linii, według danych Cypryjskiej Izby Handlowo-Przemysłowej jego wartość zmalała – o ok. 7 % – z 748 237 EUR w 2019 r. do 694 281 EUR w 2020 r. Przepływ handlowy z obszarów kontrolowanych przez rząd do północnej części Cypru stanowi 14,8 % wymiany handlowej prowadzonej w przeciwnym kierunku (w 2019 r. odsetek ten wynosił 13,7 %).

Turecka wspólnota cypryjska nadal stosowała system handlu, który zasadniczo stanowi lustrzane odbicie ograniczeń przewidzianych w rozporządzeniu w sprawie zielonej linii. Jako główny powód takiej sytuacji przedstawiciele tureckiej wspólnoty cypryjskiej podają ochronę lokalnych przedsiębiorstw. Ponadto towary mogą przepływać w celach handlowych z obszarów kontrolowanych przez rząd do północnej części Cypru jedynie po wydaniu „zezwolenia przywozowego”. System ten nie zawsze jest jednak konsekwentnie stosowany.

2.2. Rodzaj towarów

W 2020 r. charakter towarów będących przedmiotem obrotu zasadniczo pozostawał bez zmian. Najczęstszym przedmiotem wymiany handlowej nadal były wyroby z tworzyw sztucznych, a następnie świeże ryby, materiały budowlane oraz pojemniki prefabrykowane .

Wprowadzono nowe produkty, takie jak płyn do dezynfekcji rąk i mydło.

2.3. Przeszkody i utrudnienia w przepływie towarów

Na handel towarami ponad linią wpłynęło zawieszenie działania niektórych przejść granicznych i ograniczenia wprowadzone na pozostałych przejściach. Aby handel mógł być kontynuowany, przedsiębiorcy z obu społeczności stworzyli system handlu „bezkontaktowego”, w ramach którego sprzedawca pozostawiał towar w strefie buforowej między dwoma przejściami granicznymi, skąd był on odbierany przez kupującego, który następnie przedstawiał go do kontroli władzom Republiki Cypryjskiej.

Inne bariery w handlu ponad linią nadal istnieją, co – zdaniem Komisji i podmiotów gospodarczych należących do Turków cypryjskich – jest przyczyną niskiego poziomu wymiany handlowej.

Jak wspomniano w poprzednich sprawozdaniach , nadal nie rozwiązano kwestii pojazdów użytkowych Turków cypryjskich przejeżdżających na obszary kontrolowane przez rząd i jak dotąd żadne pojazdy użytkowe powyżej 7,5 tony należące do Turków cypryjskich nie mogą przekraczać linii, chyba że posiadają oni dokumenty w pełni zgodne ze wspólnotowym dorobkiem prawnym, wydane przez Republikę Cypryjską. Władze Republiki Cypryjskiej poinformowały Komisję, że wprowadziły przepisy ułatwiające procedurę uzyskiwania świadectw zdatności do ruchu drogowego i zawodowych praw jazdy przez Turków cypryjskich. Rozwiązanie tego problemu znacznie przyczyniłoby się do podniesienia poziomu wymiany handlowej, gdyż ułatwiłoby przewóz towarów. Wzmocniłoby też kontakty między cypryjskimi podmiotami gospodarczymi, a tym samym znacząco przyczyniło do wzrostu wzajemnego zaufania między obiema wspólnotami. Komisja będzie nadal podejmować rozmowy z władzami Republiki Cypryjskiej i turecką wspólnotą cypryjską w celu znalezienia rozwiązania tego problemu.

Jak przedstawiano w sprawozdaniach z poprzednich lat, władze Republiki Cypryjskiej nie pozwalają na przewożenie przetworzonych produktów spożywczych oraz materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością ze względu na obawy służb sanitarnych dotyczące procesów produkcyjnych stosowanych w północnej części Cypru. Komisja potwierdziła Republice Cypryjskiej, że obowiązujące ramy prawne dopuszczają, by produkty te przewożone były przez zieloną linię, i że nie powinny być one zakazane przez władze Republiki Cypryjskiej. Mogą one pobierać na przejściach granicznych próbki produktów do dalszej analizy w ramach stosowania rozporządzenia w sprawie zielonej linii, nie mogą jednak blokować całego przewozu przetworzonych produktów spożywczych. Komisja ubolewa, że w okresie sprawozdawczym ponownie nie poczyniono żadnych postępów w kierunku rozwiązania tej kwestii. Komisja nadal ma poważne wątpliwości w kwestii właściwego wdrażania rozporządzenia w sprawie zielonej linii w dziedzinie przetworzonych produktów spożywczych i poczyni dalsze kroki w tej sprawie w rozmowach z władzami Republiki Cypryjskiej.

Podobnie jak w poprzednich latach Turcy cypryjscy zajmujący się handlem nadal zgłaszali trudności z zaopatrywaniem sklepów w swoje produkty i reklamowaniem tych produktów oraz usług na obszarach kontrolowanych przez rząd, co utrudnia wymianę handlową. Przedsiębiorcy nadal informują o niechęci Greków cypryjskich do zakupu produktów Turków cypryjskich. Stwierdzono ponadto, że przedsiębiorcy z obu społeczności, którzy chcą rozpocząć współpracę ze wspólnotą po drugiej stronie linii, napotykają wiele problemów administracyjnych. np. Turcy cypryjscy, którzy prowadzą handel przez zieloną linię, napotykają trudności w zakładaniu kont w bankach na obszarach znajdujących się pod kontrolą rządu. Podmioty gospodarcze z obu stron muszą mieć swobodę nawiązywania stosunków handlowych, zależnie od wymogów biznesowych.

2.4. Przemyt towarów

Przemyt towarów nadal ma miejsce, co świadczy o trudności, jaką sprawia kontrola nielegalnego przekraczania linii.

W 2020 r. Republika Cypryjska dokonała zajęcia towarów w 494 przypadkach (poprzednio: 2 315), co stanowi spadek o 79 %. Spadek ten odzwierciedlał ogólne zmniejszenie się przepływu osób w wyniku pandemii. Odnotowano znaczny spadek przemytu produktów rolnych oraz towarów naruszających prawa własności intelektualnej. Nastąpił również spadek ilości skonfiskowanych przez Republikę Cypryjską na zielonej linii papierosów i tytoniu przeznaczonego do samodzielnego skręcania papierosów: 78 620 papierosów i 103 135 g tytoniu przeznaczonego do samodzielnego skręcania (poprzednio: odpowiednio 311 980 papierosów i 302 863 g tytoniu). Skonfiskowano również 7 660 wkładów do papierosów elektronicznych oraz 135 525 g tytoniu do fajek wodnych. Inne skonfiskowane produkty to alkohol, samochody, paliwo, leki i pestycydy. W sądzie rejonowym wszczęto siedem postępowań dotyczących przemytu. W przypadkach przemytu niewielkich ilości papierosów zazwyczaj nakładane były kary administracyjne, a papierosy podlegały konfiskacie.

W 2020 r. spadła również liczba przypadków zajęcia przemycanych towarów na obszarze wschodniej strefy suwerennej; towary zajęto w 138 przypadkach w porównaniu z 653 przypadkami w 2019 r.

Jeśli chodzi o tradycyjne dostawy dla społeczności Turków cypryjskich z wioski Pyla, usytuowanej w strefie buforowej (art. 4 ust. 10 rozporządzenia w sprawie zielonej linii), administracja wschodniej strefy suwerennej kontrolowała i rejestrowała ilość przekazywanych materiałów budowlanych, ryb, papierosów itp.

2.5. Ułatwianie handlu

Komisja nadal dążyła do znalezienia sposobów na wzmożenie wymiany handlowej przez linię.

W okresie sprawozdawczym Komisja podjęła rozmowy z władzami Republiki Cypryjskiej. Prowadziła również rozmowy z Izbą Handlową Turków Cypryjskich na temat środków mających na celu wprowadzenie w życie porozumienia w sprawie tymczasowego rozwiązania dotyczącego sera halloumi/hellim, które ma zostać wdrożone w oczekiwaniu na ponowne zjednoczenie Cypru, osiągniętego pod kierownictwem przewodniczącego Jeana-Claude’a Junckera podczas jego wizyty na Cyprze w dniu 16 lipca 2015 r. Komisja dokłada wszelkich starań, aby przyjąć środki w tym zakresie w 2021 r.