[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 31.3.2005

COM(2005) 120 końcowy

KOMUNIKAT KOMISJI

Restrukturyzacje i zatrudnienieAntycypacja i towarzyszenie restrukturyzacjom na rzecz poprawy zatrudnienia: rola Unii Europejskiej

KOMUNIKAT KOMISJI

Restrukturyzacje i zatrudnienie Antycypacja i towarzyszenie restrukturyzacjom na rzecz poprawy zatrudnienia: rola Unii Europejskiej

Komisja przedstawiła propozycję ożywienia strategii lizbońskiej ukierunkowanego na większy i bardziej trwały wzrost gospodarczy oraz tworzenie większej ilości lepszych miejsc pracy. Realizacja tych celów zakłada mobilizację wszystkich środków krajowych i wspólnotowych w ramach wzmocnionego partnerstwa pomiędzy UE i Państwami Członkowskimi oraz współpracy z partnerami społecznymi, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego oraz wszystkimi zainteresowanymi podmiotami.

Pomyślny rozwój gospodarczy i dobrobyt obywateli europejskich wymagają szybkiego dostosowania podmiotów gospodarczych oraz pracowników do obecnych głębokich zmian społeczno-gospodarczych, których skutkiem jest tworzenie i rozwijanie nowych sektorów działalności gospodarczej, ale również redukcja lub likwidacja innych istniejących sektorów oraz związanych z nimi miejsc pracy.

Jednocześnie, z restrukturyzacjami przedsiębiorstw często wiążą się koszty, które mogą być bardzo wysokie nie tylko dla zainteresowanych pracowników, ale również dla gospodarki lokalnej lub regionalnej. Zachowywanie spójności społecznej, będącej charakterystyczną cechą europejskiego modelu społecznego, wymaga wdrożenia działań towarzyszących, mających na celu zminimalizowanie kosztów społecznych jak również wspieranie poszukiwania alternatywnych źródeł zatrudnienia i dochodów.

W tym kontekście szczególnie istotne jest zapewnienie odpowiedniego zarządzania procesami restrukturyzacji, które musi mieć na uwadze realizację zarówno celów gospodarczych, jak i społecznych. Dostosowywanie się do zachodzących zmian jest sprawą najwyższej wagi dla przedsiębiorstw: szybkie przeprowadzenie tego procesu umożliwi im utrzymanie i wzmocnienie ich konkurencyjności. Działania ukierunkowane na utrzymanie zdolności zatrudnienia pracowników i ułatwienie im przechodzenia do innych, porównywalnych jakościowo stanowisk pracy mają również znaczenie dla gospodarki, ponieważ wzmacniają jeden z największych atutów konkurencyjnych Unii Europejskiej: jakość jej siły roboczej, która stanowi podstawę jej wzrostu gospodarczego w przyszłości. Ponadto procesy restrukturyzacyjne muszą wpisywać się w długofalową wizję ewolucji i orientacji gospodarki europejskiej tak, by wprowadzane zmiany rzeczywiście przyczyniały się do podnoszenia konkurencyjności.

Antycypacja i działania towarzyszące tym procesom wpisują się więc w pełni w zakres strategii lizbońskiej i są przedmiotem wspólnej odpowiedzialności władz publicznych, przedsiębiorstw i partnerów społecznych.

Agenda społeczna przyjęta przez Komisję w dniu 9 lutego 2005 r., jak również Komunikat dotyczący rewizji strategii zrównoważonego rozwoju, przewidują iż Komisja opracuje strategię w zakresie zarządzania procesami restrukturyzacji opartą na lepszej interakcji odnośnych polityk europejskich, większym zaangażowaniu partnerów społecznych, większym poziomie synergii pomiędzy prowadzonymi politykami a wspierającymi instrumentami finansowymi, a także dostosowaniu ram legislacyjnych i umownych.

Zjawisko restrukturyzacji nie jest czymś nowym. Unia od dawna opracowuje polityki i instrumenty w tej dziedzinie. W przeszłości odegrała ważną rolę w restrukturyzacji sektora hutniczego a ostatnio w restrukturyzacji przemysłu stoczniowego i tekstylnego.

Działania te nie dotyczą wyłącznie sektorów napotykających poważne trudności. W ciągu ostatnich lat powołano sektorowe grupy wysokiego szczebla, których zadaniem jest określenie perspektyw strategicznych dla wielu sektorów.

Ponadto w wymiarze horyzontalnym liczne polityki europejskie przyczyniają się do realizacji celu antycypacji i towarzyszenia restrukturyzacjom – dyrektywy dotyczące informacji i konsultacji pracowników, europejski dialog społeczny, polityka zatrudnienia, finansowe instrumenty wspierające, polityka w zakresie przemysłu i przedsiębiorstw, polityka rozwoju obszarów wiejskich, itp.

Niniejszy komunikat wymienia działania, które należy podjąć lub wzmocnić w oparciu o różne środki, które Unia może wykorzystać w tym celu, zarówno w wymiarze horyzontalnym, jak i sektorowym. Podczas realizacji tych działań niezbędne jest maksymalne ograniczenie obciążeń nakładanych na przedsiębiorstwa przy jednoczesnym ulepszeniu antycypacji i zarządzania procesem restrukturyzacji.

Zgodnie z postulatami komunikatu dotyczącego strategii lizbońskiej, europejscy partnerzy społeczni na szczeblu międzybranżowym i sektorowym mają specjalną rolę do odegrania w procesie wdrażania poszczególnych priorytetów polityk, o których mowa poniżej. Partnerzy społeczni są więc zaproszeni do reakcji na skierowany do nich apel w pkt 2.4 niniejszego komunikatu, który stanowi jednocześnie drugi etap konsultacji w sprawie restrukturyzacji przedsiębiorstw i europejskich rad zakładowych, o którym mowa w art. 138 ust. 3 Traktatu WE.

OBECNE WEZWANIA

Analiza zjawiska

Restrukturyzacje przedsiębiorstw często postrzegane są jako zjawisko wyłącznie negatywne, przy czym podkreślany jest przede wszystkim bezpośredni wpływ na zatrudnienie i warunki pracy. Restrukturyzacje są jednak często procesem niezbędnym dla przetrwania i rozwoju przedsiębiorstw. Konieczne jest zatem podjęcie działań towarzyszących, dzięki którym wpływ restrukturyzacji na zatrudnienie i warunki pracy będzie tak krótkotrwały i ograniczony, jak to tylko możliwe.

Zjawisko restrukturyzacji jest odzwierciedleniem na poziomie przedsiębiorstwa procesu ciągłego przekształcania się tkanki produkcyjnej pod wpływem wielu czynników.

Rozwój jednolitego rynku europejskiego oraz otwarcie gospodarek na międzynarodową konkurencję stanowią nowe możliwości i szanse pobudzenia dynamizmu gospodarczego i konkurencyjności przedsiębiorstw, jak również stworzenia wysokiej jakości miejsc pracy. Z reguły konkurencja na rynku wewnętrznym UE ma pozytywny wpływ na rozwój gospodarczy i trwałość zatrudnienia ponieważ jest ona głównym motorem napędzającym innowacje, tworzenie nowych produktów i usług oraz odnowę gospodarczą.

Również innowacje technologiczne są czynnikiem wywołującym restrukturyzacje. Z jednej strony upowszechnienie nowych technologii informatycznych i komunikacyjnych sprawia, że wymiana międzynarodowa oraz koordynacja produkcji stają się coraz szybsze i coraz tańsze, jednocześnie generując nowe zastosowania, które przyczyniają się do tworzenia bardziej kreatywnych i lepszych jakościowo miejsc pracy. Z drugiej strony, rozwój nowych procesów technologicznych i metod produkcji niesie za sobą przeniesienie wielu pracowników na stanowiska o wysokiej jakości, które wymagają przeprowadzenia innych typów szkoleń i odpowiednich kursów. Również innowacje ekologiczne tworzą nowe możliwości zatrudnienia i podnoszą nasz dobrobyt społeczny.

Ewolucja ram regulacyjnych (wprowadzenie nowych przepisów lub deregulacja) powoduje zmiany na rynku towarów i na rynku pracy.

Można zaobserwować znaczne zmiany w zakresie popytu, spowodowane m.in. nowymi potrzebami starzejącego się społeczeństwa, większą wrażliwością na kwestie związane z ochroną środowiska lub geograficzną ewolucją popytu w skali światowej.

Przekształcanie się sfery produkcyjnej pociąga za sobą ciągłe dostosowania:

Aspekty ilościowe: dostosowania skutkują nowym podziałem pracowników na poszczególne działalności gospodarcze i usługi. W konsekwencji Europa w dalszym ciągu tworzy nowe miejsca pracy: 30 mln netto w okresie 1977-2002, przy czym 44 mln miejsc pracy zostało utworzonych w sektorze usług, natomiast przemysł i rolnictwo utraciły co najmniej odpowiednio 7 i 7,5 mln miejsc pracy. Każdego roku tworzy się oraz likwiduje 10% europejskich przedsiębiorstw. Szacuje się, że każdego dnia, w każdym Państwie Członkowskim liczba utworzonych i zlikwidowanych miejsc pracy wynosi średnio w przybliżeniu od 5000 do 15000. Aspekty jakościowe: Obecna tendencja w Europie polega na ewolucji w kierunku lepszych jakościowo i bardziej produktywnych miejsc pracy w niektórych sektorach. Zatrudnienie w sektorze usług znacznie wzrosło w ciągu 20 ostatnich lat; w 2003 r. 2 osoby na 3 pracowały w usługach. Zatrudnienie w sektorze usług dla przedsiębiorstw wzrosło o 25% w ciągu 5 ostatnich lat. Między 1998 a 2003 r. w Europie (UE-15) przybyło pracowników we wszystkich trzech grupach (pracownicy o niskich kwalifikacjach +2,2%, o średnich kwalifikacjach +14,2% i o wysokich kwalifikacjach +25,1%), natomiast zmniejszył się udział pracowników o niskich kwalifikacjach w ogólnej liczbie zatrudnionych. |

Przejście pracowników z jednego sektora do drugiego nie odbywa się w sposób automatyczny. Likwidacja niektórych miejsc pracy szczególnie niebezpiecznych, wyczerpujących lub powodujących zanieczyszczenie środowiska może być postrzegana jako zjawisko pozytywne, jeżeli likwidacji tej towarzyszy utworzenie innych miejsc pracy. Jednakże nowo utworzone miejsca pracy nie zawsze są obsadzone przez pracowników, którzy zostali zwolnieni, gdyż lokalizacja oraz wymagane na obu stanowiskach kwalifikacje nie zawsze są identyczne.

Negatywne konsekwencje tych ewolucji odczuwają przede wszystkim grupy pracowników narażone na największe ryzyko, szczególnie pracownicy o niskich kwalifikacjach). Zdolność Unii Europejskiej do zapewnienia odpowiednich miejsc pracy dla tych pracowników ma decydujące znaczenie dla spójności społecznej.

Ponadto oprócz tego trwałego procesu gwałtowne zmiany związane z przełomami technologicznymi, rozwojem sytuacji handlowej lub orientacjami polityk publicznych mogą mieć bardzo znaczący wpływ na niektóre gałęzie przemysłu i/lub regiony i powodować utratę kapitału ludzkiego a także obniżać poziom potencjalnego wzrostu. Możliwe jest złagodzenie tych negatywnych skutków poprzez podjęcie odpowiednich działań ze strony władz publicznych i skuteczną koordynację wszystkich zainteresowanych podmiotów.

Konieczność podjęcia działań towarzyszących w odniesieniu do skutków pogłębienia rynku wewnętrznego i otwarcia na konkurencję

Mimo, że otwarcie rynków na konkurencję ma globalnie pozytywny wpływ na wzrost gospodarczy i zatrudnienie, wiąże się ono również ze zmianami pociągającymi za sobą duże koszty dla zainteresowanych przedsiębiorstw i pracowników. W pierwszej kolejności zmianami tymi dotknięci są pracownicy najmniej wykwalifikowani i najbardziej narażeni na ryzyko, co sprawia, że otwarcie rynków skutkuje ukrytą formą redystrybucji, która powinna zostać skorygowana. Nie jest to jedynie wymóg sprawiedliwości społecznej ale również wymóg natury politycznej , ze względu na asymetrię pomiędzy kosztami – ograniczonymi z punktu widzenia globalnego, niemniej jednak widocznymi, odczuwalnymi i skoncentrowanymi – i korzyściami płynącymi z otwarcia rynków, które nawet na wysokim poziomie pozostają rozproszone i trudne do spostrzeżenia: asymetria ta przyczynia się bezpośrednio do negatywnego nastawienia obywateli do procesu otwierania rynków. Jest to również wymóg natury gospodarczej , gdyż ukierunkowane polityki antycypacji zmian mogą przyczynić się do zredukowania wiążących się z nimi kosztów oraz ułatwić proces przemian.

Badania empiryczne wykazują również, że poziom tych kosztów, jakkolwiek bardzo trudny do oszacowania, pozostaje bardzo niewielki w stosunku do korzyści, jakich należy spodziewać się z otwarcia rynków; w wielu wypadkach stosunek tych dwóch wartości wynosi 1 do 20. Jednak wpływ kosztów jest potencjalnie znacznie wyższy z wielu powodów:

- koszty spowodowane otwarciem rynków koncentrują się zazwyczaj w niektórych sektorach lub regionach;

- nie ma bezpośredniej kompensacji pomiędzy naturą kosztów i korzyści związanych z otwarciem.

- koszty i korzyści związane z otwarciem objawiają się w pewnym odstępie czasu po sobie.

- są również rozdzielone geograficznie.

Związek między otwarciem i działaniami towarzyszącymi w odniesieniu do jego skutków jest wyraźny w Stanach Zjednoczonych, które zawsze uważały międzynarodowe negocjacje handlowe oraz realizację tych działań jako dwa aspekty tej samej polityki integracji międzynarodowej. Trade Adjustment Assistance Reform Act z 2002 r. zwiększył o ponad 100% środki finansowe przeznaczone na ten program (1,4 mld USD na 2004 r.), którego beneficjentami są zarówno firmy, jak i pracownicy odczuwający negatywne skutki otwarcia.

Słuszne jest, by UE pokrywała koszty wdrażanych przez nią polityk. Stanie się to jeszcze pilniejsze w nadchodzących latach, gdyż okres ten będzie szczególnie napięty pod względem wdrażania porozumień handlowych (koniec kontyngentów na wyroby tekstylne, Umowa o wolnym handlu UE/Chile) i negocjacji nowych porozumień (cykl negocjacji „Doha Round”, umowa o wolnym handlu UE/Mercosur, umowa o wolnym handlu UE/Rada Współpracy Państw Zatoki). Realizacja tego celu jest przedmiotem środków dotyczących działań wspólnotowych na wypadek sytuacji kryzysowych, o których mowa w pkt. 2.1.3 niniejszego Komunikatu.

Każdego dnia Europa tworzy nowe miejsca pracy, jednak, by mogli z tego skorzystać pracownicy wchodzący na rynek pracy oraz ci, których dotyczą restrukturyzacje, należy usprawnić funkcjonowanie rynku pracy, wzmocnić aktywne polityki na rzecz zatrudnienia, podjąć działania antycypujące oraz wprowadzić mechanizmy, które ułatwiają przekwalifikowanie pracowników. Konieczne jest zatem wzmocnienie partnerstwa pomiędzy wszystkimi zaangażowanymi podmiotami w oparciu o identyfikację korzyści komparatywnych, dokonanie oceny spodziewanej ewolucji na poziomie każdego segmentu rynku, każdego zawodu a więc również każdego regionu zatrudnienia tak, by wszystkie podmioty mogły jak najlepiej antycypować nadchodzące na ich obszarze zmiany w odniesieniu do potencjalnie objętych nimi grup pracowników. Podobnego rodzaju korzyści komparatywnych można poszukiwać w niektórych obszarach, np. w małych i średnich miastach, z niższym poziomem problemów komunikacyjnych oraz atrakcyjnych obszarach wiejskich, gdzie możliwe jest zapewnienie niższym kosztem wyższych standardów życia i pracy.

Antycypacja procesu zmian i zarządzanie nim z korzyścią dla wszystkich

Powyższa analiza wykazuje, że Europa nie jest zdana na nieuchronny kryzys gospodarczy i społeczny, lecz stoi przed nierozwiązanym wezwaniem, jakim jest antycypacja i zarządzanie procesem zmian.

Nie należy tracić z oczu istotnego wpływu tego procesu w niektórych krajach europejskich, znajdujących się jeszcze w okresie przejściowym i zmagających się z poważnymi problemami restrukturyzacji gospodarczej i społecznej, która wymaga szczególnego wsparcia w ramach polityki spójności. Proces restrukturyzacji dotyczy jednak całości UE. Wspólnotowe instrumenty i polityki muszą uwzględniać zróżnicowanie jego skutków w poszczególnych regionach i opracować odpowiedzi dostosowane do wymogów całego terytorium UE.

Odpowiedzi na poziomie wspólnotowym – rola Unii Europejskiej

Odpowiedzi te wpisują się w szersze ramy strategii na rzecz wzrostu i zatrudnienia, przedstawionej przez Komisję dnia 2 lutego 2005 r., która stanowi tło dla polityki dążącej do pełnego wykorzystania szans i jednocześnie unikającej przekształcenia restrukturyzacji w dramat społeczny i ludzki.

Nie ma wątpliwości, że większość konkretnych odpowiedzi na obecne wezwania musi zostać sformułowana na poziomie niższym niż wspólnotowy. Niemniej jednak Unia Europejska dysponuje użytecznymi instrumentami pozwalającymi na antycypację i towarzyszenie procesowi zmian. UE ma ważną rolę do odegrania w trzech dziedzinach:

- poprzez horyzontalne polityki, które prowadzi, koordynuje lub inicjuje, Unia przyczynia się do stworzenia warunków długofalowego rozwoju gospodarczego i technologicznego oraz ułatwienia antycypacji zmian;

- zapewniając sobie odpowiednią zdolność identyfikacji ewolucji sektorowych i instrumentów interwencyjnych w razie gwałtownych wstrząsów dotyczących niektórych sektorów lub regionów, Unia Europejska sprzyja skutecznej koordynacji wszystkich zainteresowanych stron;

- uznając rolę, jaką partnerzy społeczni mogą odegrać w procesie antycypacji i opanowania zachodzących zmian, stwarza im możliwość stania się aktorami w tym procesie.

Mobilizacja wspólnotowych polityk horyzontalnych

Wzmocnienie ich koordynacji Reforma Europejskiej Strategii Zatrudnienia Reforma instrumentów finansowych i rola funduszy strukturalnych, w tym w przypadku sytuacji kryzysowych Polityka przemysłowa Polityka konkurencji Polityka zewnętrzna Ulepszenie instrumentów pomiarowych |

Wzmocnienie koordynacji polityk wspólnotowych

- Niezbędne jest osiągnięcie wyższego poziomu konwergencji i synergii pomiędzy poszczególnymi politykami, działaniami oraz celami wewnętrznymi.

Wymaga to silnej koordynacji wewnątrz Komisji, która może zostać osiągnięta poprzez utworzenie wewnętrznego zespołu zadaniowego skupiającego zainteresowane służby Komisji oraz poprzez prowadzenie regularnego dialogu z Parlamentem Europejskim i Radą.

Reforma Europejskiej Strategii Zatrudnienia (ESZ)

W oparciu o swoją propozycję ożywienia strategii lizbońskiej, Komisja przedstawi w 2005 r. propozycję rewizji ESZ. Ramy polityki zatrudnienia zostaną ukierunkowane na trzy priorytety, z których wszystkie mają znaczenie dla antycypacji i zarządzania restrukturyzacjami: przyciągnąć i utrzymać jak największą ilość osób na rynku pracy, zwiększyć zdolność adaptacyjną pracowników i przedsiębiorstw oraz więcej inwestować w kapitał ludzki.

Zgodnie z tymi nowymi kierunkami ESZ będzie wspierała w większym stopniu krajowe polityki, które przyczyniają się do antycypowania i towarzyszenia procesom restrukturyzacyjnym.

Zreformowane wspólnotowe instrumenty finansowe na rzecz lepszej antycypacji i zarządzania restrukturyzacjami.

W swojej propozycji dotyczącej perspektyw finansowych na okres 2007-2013, Komisja zaproponowała większe niż dotychczas ukierunkowanie funduszy strukturalnych na realizację celów agendy lizbońskiej w ramach Strategicznych Wytycznych Wspólnoty, które będą stanowiły podstawę strategii krajowych. Już obecnie Europejski Fundusz Społeczny (EFS) finansuje działania w zakresie antycypacji i zarządzania restrukturyzacjami. Projekt nowego rozporządzenia dotyczącego EFS ponownie podkreśla tę rolę, m.in. poprzez:

- zwiększenie zdolności adaptacyjnej pracowników i przedsiębiorstw „w kontekście restrukturyzacji sektorów i przedsiębiorstw”;

- wspieranie inwestycji w kapitał ludzki i w kształcenie ustawiczne; w tym zakresie EFS będzie mógł wspierać rozwijanie wysokiej jakości systemów kształcenia, ukierunkowanych na zaspokajanie potrzeb na poziomie lokalnym i opartych na szerokim partnerstwie;

- utworzenie partnerstw i paktów na rzecz zatrudnienia i innowacji na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym; EFS będzie wspierał np. rozwijanie systemów i instrumentów, których celem jest antycypacja zmian ekonomicznych i społecznych.

- wzmocnienie możliwości instytucjonalnych i skuteczności zaangażowanych podmiotów poprzez np. kształcenie „administratorów zmian”;

- wzmocnienie synergii i partnerstw pomiędzy podmiotami zaangażowanymi w kształcenie zawodowe i rozwój regionalny.

Również Europejski Funduszu Rozwoju Regionalnego będzie odgrywał istotną rolę w rozwijaniu nowych sektorów działalności, poprzez inwestowanie w badania i rozwój, rozpowszechnianie innowacji oraz stworzenie infrastruktury mającej na celu zrównoważone gospodarowanie zasobami naturalnymi.

W odniesieniu do rozwoju obszarów wiejskich, wkład tych obszarów w realizację wyżej wymienionych celów będzie miał inny charakter od spodziewanego wkładu obszarów miejskich: na obszarach o mniejszej gęstości zaludnienia, wzrost konkurencyjności osiągany jest raczej poprzez oszczędności związane ze zróżnicowaniem produkcji, modernizacją tradycyjnego rzemiosła i technologii, świadczenie innowacyjnych usług, wykorzystanie walorów środowiskowych, itd.

Główne instrumenty finansowe, jakimi Państwa Członkowskie będą dysponowały w tym zakresie, będą pochodziły z Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarów Wiejskich. W tym kontekście ważne jest, by polityki sektorowe (rolnictwo, przemysł, usługi) i terytorialne (regionalne, lokalne, dotyczące obszarów wiejskich i miejskich) działały w sposób komplementarny i zintegrowany, co pozwoli na maksymalizację ich wpływu na wzrost gospodarczy i zatrudnienie.

Inne programy również przyczyniają się do lepszej antycypacji i integracji zmian gospodarczych. Ramowy program badawczy ma na celu wzmocnienie technologicznej i naukowej bazy przemysłu wspólnotowego tak, by pobudzić doskonałość i kreatywność badań naukowych w Europie oraz zwiększyć międzynarodową konkurencyjność unijnej gospodarki.

Programy kształcenia i programy szkoleniowe odgrywają kluczową rolę w procesie tworzenia konkurencyjnej i dynamicznej gospodarki opartej na wiedzy i stymulującej mobilność. Aspekt ten zostanie również wzmocniony po przyjęciu nowego zintegrowanego programu ustawicznego kształcenia na okres 2007-2013.

Wspólnotowa zdolność interwencyjna na wypadek sytuacji kryzysowych

Pomimo starań podjętych w zakresie antycypacji, mogą zajść nieprzewidziane i gwałtowne zmiany lub takie, których wpływ na regiony lub sektory byłby znaczny (patrz powyżej pkt 1.1) i które wymagałby interwencji władz publicznych w celu ułatwienia przeprowadzenia niezbędnych przemian.

Polityka regionalna udowodniła swoją skuteczność w tym zakresie. W związku z tym Komisja zaproponowała, w ramach perspektyw finansowych na lata 2007-2013, utworzenie w funduszach strukturalnych rezerw na zdarzenia nieprzewidziane (wynoszących 1% środków na „konwergencję” oraz 3% środków na „konkurencyjność” na każdy rok i Państwo Członkowskie), które mogłyby być wykorzystywane w tym celu, przy bliskiej współpracy z władzami regionalnymi i partnerami społecznymi. Komisja zaproponowała również utworzenie funduszu dostosowania do wzrostu dysponującego rocznym budżetem w wysokości 1 mld EUR.

Polityka w zakresie przemysłu i przedsiębiorstw

a) Dalszy ciąg Komunikatu z kwietnia 2004 r.

Komisja będzie kontynuowała wdrażanie odnowionej polityki przemysłowej, którą przedstawiła w kwietniu 2004 r. Działania te będą obejmowały m.in. udoskonalenie ram regulacyjnych mających zastosowanie dla przedsiębiorstw, wspieranie ich wysiłków w zakresie innowacji i konkurencyjności oraz lepszą koordynację działań, szczególnie na poziomie sektorowym.

b) Wzmocniony monitoring sektorowy i regionalny

Udoskonalenie antycypacji zmian wymaga lepszej wiedzy na temat poszczególnych sektorów, ich perspektyw i instrumentów możliwych do wykorzystania w celu wspierania wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. W ciągu ostatnich lat Komisja powołała grupy wysokiego szczebla – organy o nieformalnym i tymczasowym charakterze skupiające wszystkie zainteresowane podmioty – w celu skonfrontowania różnych punktów widzenia na temat trudności i szans poszczególnych sektorów oraz wypracowania wspólnej wizji w tej dziedzinie.

Ponadto niektóre sektory są zaangażowane w proces szybkich i głębokich zmian mogących mieć silny wpływ na niektóre regiony, które nie dysponują wystarczającym zróżnicowaniem oferowanych miejsc pracy i kwalifikacji pracowników. Biorąc pod uwagę te doświadczenia i związane z nimi ryzyko, Komisja zamierza prowadzić wzmocniony monitoring sektorów, w których mogą zajść znaczne zmiany w krótkiej perspektywie czasowej. Monitoring ten skoncentruje się na ewolucji konkurencyjności, szansach i zagrożeniach dla środowiska, skutkach na poziomie regionalnym oraz działaniach, które mogą zostać podjęte na poziomie wspólnotowym w celu antycypacji i towarzyszenia zmianom. W kwestiach związanych z zatrudnieniem i kształceniem, Komisja zaangażuje w stosownych przypadkach komitety europejskiego dialogu sektorowego.

System ten zostanie przedstawiony bardziej szczegółowo w przygotowywanym komunikacie dotyczącym sektorowego wymiaru polityki przemysłowej. W 2005 r. Komisja skoncentruje swoje wysiłki na przemyśle motoryzacyjnym a także ewolucji sektora tekstylnego i przemyśle stoczniowym.

c) Inne działania

Komisja zaproponowała ponadto wdrożenie wspólnych inicjatyw technologicznych mających na celu finansowanie programów rozwijania nowych, społecznie przydatnych, produktów lub usług, które mogą stworzyć przewagę konkurencyjną, nowe możliwości rynkowe i nowe miejsca pracy.

Platformy technologiczne zapewnią forum, na którym wszystkie zainteresowane strony będą mogły zidentyfikować swoje potrzeby, w oparciu o najnowsze wyniki badań naukowych i rozwiązania technologiczne.

Konieczne jest również maksymalne wykorzystanie wszystkich szans utworzenia nowych miejsc pracy, jakie stwarza dynamika tych procesów technologicznych. Plan działań na rzecz technologii ekologicznych jest jednym ze strategicznych elementów tego procesu.

Polityka konkurencji

Generalnie rzecz biorąc, ścisłe stosowanie zasad konkurencji, w tym przepisów dotyczących kontroli pomocy państwa, w znaczącym stopniu przyczynia się do długofalowego wzrostu gospodarczego i wzrostu zatrudnienia i ułatwia rozwijanie nowych produktów i usług, które jednocześnie odzwierciedlają charakterystyczne wartości europejskie, w szczególności poszanowanie środowiska naturalnego i akceptowalne warunki pracy.

W dziedzinie pomocy państwa Komisja pracuje nad reformą swojej polityki kontroli pomocy państwa mając w szczególności na uwadze realizację agendy lizbońskiej i starając się skierować ją na obszary działalności, które w największym stopniu przyczyniają się do wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy.

W odniesieniu do kontroli koncentracji przedsiębiorstw, nowe rozporządzenie w sprawie łączenia przedsiębiorstw ułatwia restrukturyzację przemysłową i stanowi odpowiedź na wyzwania globalizującej się gospodarki, zapewniając jednocześnie, że wstrzymane lub zmienione zostaną fuzje, które stanowiłyby zagrożenie dla swobodnej konkurencji:

Przedstawiciele pracowników mają sposobność przekazania Komisji swojej opinii na temat prowadzonych przez nią konkretnych spraw związanych z polityką konkurencji;

- Zgodnie z przepisami rozporządzenia w sprawie łączenia przedsiębiorstw a także w ramach procedur stosowanych w odniesieniu do praktyk ograniczających konkurencję, przedstawiciele pracowników posiadają prawo do bycia wysłuchanym w charakterze strony trzeciej; mogą oni przesyłać uwagi na piśmie, uczestniczyć w przesłuchaniu ustnym a także złożyć wniosek o organizację spotkania:

- w ramach przepisów i procedur dotyczących zasad pomocy państwa, przedstawiciele pracowników, mają prawo, jako strona trzecia, do przedłożenia Komisji informacji, które Komisja może uwzględnić po uprzednim ich przesłaniu zainteresowanemu Państwu Członkowskiego z prośbą o skomentowanie. Komisja może również zorganizować spotkanie z przedstawicielami pracowników w celu zapoznania się z ich opinią dotyczącą konkretnych spraw.

Polityka zewnętrzna

Agenda społeczna przewiduje, w ramach prowadzonych działań zewnętrznych, wspieranie zatrudnienia, polityki socjalnej i akceptowalnych warunków pracy dla wszystkich. Działania te obejmą m.in. promowanie podstawowych praw socjalnych, rozwój dialogu społecznego, odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstw oraz zakresu ochrony socjalnej, a także promowanie proaktywnego podejścia do zmian zachodzących na poziomie globalnym. Cele te będą realizowane w ramach wymian pomiędzy UE i jej partnerami, a także organizacjami międzynarodowymi (MOP, OECD, ONZ oraz organizacje zaangażowane w zarządzanie gospodarcze – MFW, Bank Światowy i WTO).

W dziedzinie handlowej Komisja dołoży starań, by cykl negocjacji „Doha Round” stał się motorem rozwoju. Komisja podejmie również działania mające na celu wzmocnienie ochrony własności intelektualnej i zwalczanie fałszerstwa. Będzie również w dalszym ciągu podejmowała niezbędne i przewidziane przez porozumienia WTO środki, by zwalczać niekorzystne skutki stosowania praktyk, które naruszają podstawowe zasady gospodarki rynkowej (bezprawny dumping i subsydia).

Wzmocnienie instrumentów do pomiaru restrukturyzacji

Europejskie Centrum Monitorowania Zmian z siedzibą w Dublinie będzie miało za zadanie opracowanie instrumentów analizy ilościowej i jakościowej oraz instrumentów służących do monitorowania restrukturyzacji i tym samym dostarczenie bardziej konkretnych podstaw dla publicznej debaty na temat restrukturyzacji i delokalizacji produkcji.

Wzmocnienie partnerstwa na rzecz zmian

Wzmocnienie sektorowego dialogu społecznego Odpowiedzialność społeczna przedsiębiorstw Utworzenie Forum „Restrukturyzacyjnego” |

- Oprócz odpowiedzi na wezwanie sformułowane w poniższym pkt 2.4, partnerzy społeczni mają kluczową rolę do odegrania, szczególnie w dwóch następujących dziedzinach:

- w ramach europejskich komitetów społecznego dialogu sektorowego, ich zadaniem jest opracowywanie problematyki antycypacji zmian strukturalnych, szczególnie w oparciu o wyniki negocjacji, o której mowa w poniższym pkt. 2.4 oraz w oparciu o prace przeprowadzone w dziedzinie monitoringu sektorowego i regionalnego;

- ze względu na ich wiedzę o poszczególnych sektorach, mogą oni pełnić rolę informowania i ostrzegania władz publicznych na wszystkich poziomach. W przypadku, gdy partnerzy społeczni poinformowali Komisję o niepokojącym rozwoju sytuacji, Komisja może zdecydować o przeprowadzeniu wzmocnionego monitoringu sektorowego i regionalnego, zgodnie z procedurą określoną w poniższych pkt. 2.1.3 i 2.1.4.

Komisja wkrótce przedstawi Komunikat w sprawie odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstw, który dotyczy m.in. pozytywnych inicjatyw podejmowanych przez przedsiębiorstwa, w porozumieniu z zainteresowanymi stronami, w przypadku restrukturyzacji. Istnieją dowody, że przedsiębiorstwa, które przeprowadzają restrukturyzację w sposób społecznie odpowiedzialny są często przedsiębiorstwami o stosunkowo wyższej konkurencyjności i odporności na niekorzystne zmiany.

Komisja utworzy w 2005 r. „Forum Restrukturyzacyjne”. Bazując na pracach przeprowadzonych przez istniejące organizacje, Forum będzie miało za zadanie regularne monitorowanie zachodzących w tej dziedzinie zmian oraz promowanie odpowiedniej koordynacji poszczególnych inicjatyw, co będzie wymagało udziału Komisji oraz innych instytucji europejskich, jak również partnerów społecznych i przedstawicieli wspólnoty naukowej.

Dostosowanie ram regulacyjnych i umownych

Modernizacja i uproszczenie przepisów Zielona księga w sprawie ewolucji prawa pracy Promowanie mobilności pracowników |

- Należy przypomnieć przede wszystkim o działaniach zmierzających do modernizacji i uproszczenia przepisów , przewidzianych w lizbońskim programie działań.

W ramach Zielonej Księgi w sprawie ewolucji prawa pracy , Komisja dokona analizy obecnej ewolucji nowych modeli organizacji pracy oraz roli prawa pracy w procesie dostosowywania się do tych ewolucji, który jednocześnie wspierałby skuteczne przemiany na rynku pracy.

Mając na celu promowanie mobilności wewnątrzwspólnotowej Komisja przedstawi wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie ulepszenia możliwości przenoszenia uprawnień do dodatkowych emerytur lub rent.

Drugi etap konsultacji europejskich partnerów społecznych w sprawie restrukturyzacji przedsiębiorstw i europejskich rad zakładowych

Ten drugi etap konsultacji polega na wezwaniu partnerów społecznych do dokonania pogłębionej analizy sposobów antycypacji i zarządzania restrukturyzacjami. Są oni kluczowymi aktorami, których udział jest niezbędny dla skuteczności działań restrukturyzacyjnych.

Ten drugi etap konsultacji powinien przede wszystkim polegać na wezwaniu partnerów społecznych do kontynuowania już rozpoczętych prac, zachęcając ich do przyjęcia wytycznych dotyczących najlepszych praktyk oraz europejskich rad zakładowych.

W tej ważnej kwestii restrukturyzacji Komisja zwróciła się już do partnerów społecznych w styczniu 2002 r. z prośbą o identyfikację i rozwijanie wszędzie w Europie dobrych praktyk restrukturyzacyjnych. W późniejszym okresie partnerzy społeczni określili referencyjne kierunki dla zarządzania procesem zmian. Celem tego nowego etapu jest wdrożenie tych wytycznych, a także ich przyszły rozwój, w szczególności zachęcanie do ich przyjmowania.

Ponadto, w kwietniu 2004 r. Komisja zapoczątkowała pierwszy etap konsultacji dotyczących zmiany dyrektywy w sprawie europejskich rad zakładowych. Organy te odgrywają pierwszoplanową rolę w procesie antycypacji i zarządzania restrukturyzacjami. Również w tej kwestii partnerzy społeczni rozpoczęli dyskusję na szczeblu europejskim zmierzającą do ustanowienia zasad lub wytycznych w oparciu o analizę istniejących rad zakładowych.

W świetle tych prac i kontrybucji Komisja uznaje, że należy zintensyfikować europejski dialog społeczny w odniesieniu do tych dwóch silnie ze sobą powiązanych kwestii w ramach partnerstwa na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia, który leży w sercu odnowionej strategii lizbońskiej. W związku z powyższym Komisja zachęca europejskich partnerów społecznych do intensyfikacji rozpoczętych prac oraz zapoczątkowania między sobą negocjacji zmierzających do zawarcia porozumienia, dotyczącego sposobów i środków niezbędnych do:

- wdrożenia mechanizmów wprowadzania i monitorowania już określonych wytycznych w dziedzinie restrukturyzacji oraz dyskusji nad ich rozwojem;

- zachęcania do wdrożenia najlepszych praktyk określonych w już opracowanych wytycznych dotyczących restrukturyzacji, jeśli właściwe;

- promowania najlepszych praktyk w zakresie funkcjonowania europejskich rad zakładowych, ulepszania ich skuteczności, szczególnie jeżeli chodzi o ich rolę inicjatorów zmian;

- wypracowania wspólnego podejścia w odniesieniu do innych dotyczących ich punktów niniejszego Komunikatu, w szczególności kształcenia, mobilności, wymiaru sektorowego i antycypacji.

Komisja będzie monitorowała prace partnerów społecznych w tym zakresie i dokona analizy osiągniętych postępów przed trójstronnym szczytem społecznym w 2006 r.

Wnioski

Komisja jest przekonana, że restrukturyzacje nie muszą być synonimem regresu społecznego ani utraty tkanki gospodarczej. Przeciwnie, mogą one przyczyniać się do osiągania postępów gospodarczych i społecznych, pod warunkiem jednak, że będą odpowiednio antycypowane, że przedsiębiorstwa będą w stanie skutecznie i szybko je przeprowadzać oraz towarzyszyły im będą odpowiednie działania władz publicznych.

Polityki, które byłyby ukierunkowane na zablokowanie zmian i zamrożenie struktur gospodarczych jedynie odroczyłyby problem w czasie i wzmocniłyby jego negatywne skutki. Przyczyniłyby się do spowolnienia działalności innowacyjnej oraz zmniejszenia konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw. Ponadto polityki, których konsekwencją byłoby obniżenie szans zatrudnienia pracowników, miałyby bardzo istotny negatywny wpływ na potencjalny wzrost gospodarczy i spójność społeczną.

Odpowiedzi wypracowane na szczeblu wspólnotowym muszą więc uwzględniać cztery następujące wymogi:

- Wymóg spójności pomiędzy wszystkimi wdrażanymi politykami tak, by wzrost gospodarczy i związane z nim restrukturyzacje nie powodowały zniszczenia kapitału ludzkiego.

- Wymóg długoterminowej perspektywy, w którą powinny wpisywać się poszczególne polityki wspólnotowe. Podmioty gospodarcze i społeczne potrzebują przewidywalnych ram, by móc podejmować stosowne działania.

- Wymóg udziału wszystkich zainteresowanych aktorów, w pierwszej kolejności partnerów społecznych.

- Wymóg uwzględnienia wymiaru terytorialnego, ponieważ antycypacja zmian jest najskuteczniejsza na poziomie lokalnym. Z tego punktu widzenia, polityka regionalna i polityka spójności Unii Europejskiej powinny pełnić rolę katalizatora.

Załącznik

Proponowane środki

- Rewizja Europejskiej Strategii Zatrudnienia uwzględniająca trzy następujące priorytety: zwiększenie stopy zatrudnienia, zwiększenie adaptacyjności pracowników i przedsiębiorstw, zwiększenie inwestycji w kapitał ludzki.

- Zreformowanie instrumentów finansowych, w szczególności w celu zwiększenia wkładu polityki spójności, EFS oraz europejskich programów edukacji i kształcenia ustawicznego w realizację strategii lizbońskiej.

- Utworzenie funduszu dostosowania do wzrostu (dysponującego budżetem w wysokości 1 mld EUR) i rezerw na zdarzenia nieprzewidziane w ramach polityki spójności (wynoszących 1% środków na „konwergencję” oraz 3% środków na „konkurencyjność”), by być w stanie odpowiedzieć na nieprzewidziane wstrząsy.

- Promowanie podstawowych standardów socjalnych, akceptowalnych warunków pracy i dialogu społecznego w ramach wdrażanych polityk zewnętrznych.

- Wzmocnienie monitoringu restrukturyzacji prowadzonego przez European Restructuring Monitor.

- Prowadzenie sektorowego i regionalnego monitoringu sektorów, które mogą doświadczyć znaczącego krótkoterminowego obniżenia ich konkurencyjności.

- Silniejsze zaangażowanie komitetów społecznego dialogu sektorowego w kwestie związane z restrukturyzacjami.

- Utworzenie wewnętrznej Komisyjnej grupy zadaniowej do spraw restrukturyzacji.

- Utworzenie „Forum Restrukturyzacyjnego”.

- Opracowanie Zielonej Księgi w sprawie ewolucji prawa pracy.

- Ułatwienie wewnątrzwspólnotowej mobilności pracowników.

- Zapoczątkowanie drugiego etapu konsultacji partnerów społecznych w sprawie restrukturyzacji przedsiębiorstw i europejskich rad zakładowych, w szczególności w celu zachęcenia do przyjęcia wytycznych dotyczących najlepszych praktyk związanych z restrukturyzacjami i europejskimi radami zakładowymi.