GLOSARIUSZ

Badanie pozostałości : Analiza laboratoryjna produktów ekologicznych w celu zbadania ich na obecność substancji niedozwolonych w produkcji ekologicznej lub wykrycia technik produkcji niezgodnych z zasadami produkcji ekologicznej, takich jak użycie syntetycznych pestycydów i nawozów, antybiotyków, niektórych dodatków żywnościowych i substancji pomocniczych.

Dodatkowa wizyta kontrolna : Wizyta kontrolna przeprowadzana przez jednostkę certyfikującą u podmiotu gospodarczego, poza obowiązkową coroczną wizytą kontrolną u tego podmiotu.

Etapy produkcji, przygotowywania i dystrybucji : Oznaczają jakikolwiek etap rozpoczynający się od produkcji podstawowej aż do magazynowania, przetwarzania, transportu, sprzedaży lub dostawy do konsumenta końcowego, a w stosownym przypadku obejmujący także znakowanie, reklamę, przywóz, wywóz oraz podwykonawstwo.

Identyfikowalność : Oznacza zdolność do zlokalizowania i prześledzenia żywności, pasz, zwierząt hodowanych w celu produkcji żywności lub substancji, które mogą być, lub mają być składnikiem żywności lub pasz, przez wszystkie etapy produkcji, przetwarzania i dystrybucji.

Jednostka akredytująca : Organ publiczny lub prywatny, który formalnie uznaje, że dana jednostka certyfikująca jest uprawniona do przeprowadzenia inspekcji i certyfikacji według standardów ekologicznych. W Unii Europejskiej organy kontroli ekologicznej muszą być akredytowane zgodnie z normą europejską EN 45011 lub ISO Guide 65.

Jednostka certyfikująca : Niezależna prywatna strona trzecia dokonująca inspekcji i certyfikacji w zakresie produkcji ekologicznej.

Niezgodność : Przypadek niespełnienia konkretnej normy lub wymogu certyfikacji.

Podmiot gospodarczy : Osoba prywatna lub przedsiębiorstwo zajmujące się produkcją, magazynowaniem, przetwarzaniem, transportem, wywozem lub przywozem produktów ekologicznych.

Produkcja ekologiczna : Ogólny system zarządzania gospodarstwem i produkcji żywności, który ma na celu zrównoważone rolnictwo, produkcję wysokiej jakości produktów oraz wykorzystanie procesów, które nie są szkodliwe dla środowiska, zdrowia ludzkiego, zwierząt i roślin oraz dla dobrostanu zwierząt.

Uznana jednostka certyfikująca do celów równoważności : Jednostka certyfikująca funkcjonująca w państwie trzecim, uznana przez Komisję za zdolną do zagwarantowania, że zasady produkcji i znakowania w państwie trzecim, jak również środki kontroli stosowane do podmiotów gospodarczych w państwie trzecim są równoważne z tymi stosowanymi do produkcji i znakowania ekologicznego w UE.

Uznana jednostka certyfikująca do celów zgodności : Jednostka certyfikująca funkcjonująca w państwie trzecim, uznana przez Komisję za zdolną do zagwarantowania, że cele i zasady produkcji ekologicznej oraz zasady dotyczące produkcji i znakowania w państwie trzecim są takie same jak zasady mające zastosowanie do produkcji i znakowania w UE.

Uznane równoważne państwo trzecie : Państwo trzecie uznane przez Komisję jako przestrzegające zasad produkcji i standardów kontroli równoważnych do tych stosowanych do produkcji ekologicznej w UE, a tym samym zdolne do osiągnięcia tych samych celów oraz przestrzegania reguł przez stosowanie zasad zapewniających ten sam poziom zgodności.

Właściwy organ : Główny organ państwa członkowskiego uprawniony do organizowania urzędowych kontroli w zakresie produkcji ekologicznej lub inny organ, któremu nadano takie uprawnienia. W stosownym przypadku obejmuje to również odpowiedni organ państwa trzeciego.

WYKAZ SKRÓTÓW

EFRROW : Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich

FVO : Biuro ds. Żywności i Weterynarii Komisji Europejskiej

GMO : Organizmy modyfikowane genetycznie

MANCP : Wieloletni krajowy plan kontroli

OFIS : System informacji na temat rolnictwa ekologicznego

RASFF : System wczesnego ostrzegania o niebezpiecznej żywności i paszach

SCOF : Komitet ds. Produkcji Ekologicznej

STRESZCZENIE

I. Produkcja ekologiczna jest to ogólny system zarządzania gospodarstwem i produkcji żywności, którego celem jest zrównoważone rolnictwo, produkcja wysokiej jakości produktów oraz wykorzystanie procesów, które nie są szkodliwe dla środowiska, zdrowia ludzkiego, zwierząt i roślin oraz dla dobrostanu zwierząt. Rynek produktów ekologicznych szybko się rozwija i w ostatnich dwóch dekadach odnotował roczny wzrost w wysokości ponad 10%. Europejski rynek żywności ekologicznej wynosi około 20 mld euro rocznie, co stanowi około 1,5% udziału w całym rynku żywności.

II. Uregulowania prawne UE dotyczące sektora produkcji ekologicznej mają stanowić podstawę trwałego rozwoju produkcji ekologicznej przy jednoczesnym zagwarantowaniu uczciwej konkurencji, zapewnieniu zaufania konsumentów i ochronie ich interesów oraz zapewnieniu funkcjonowania rynku wewnętrznego. W tym celu ustanowiono system kontroli, który obejmuje wszystkie etapy ekologicznego łańcucha dostaw, takie jak produkcja na poziomie gospodarstw, przetwarzanie żywności, dystrybucja, przywóz i sprzedaż detaliczna. Każdy podmiot gospodarczy w tym łańcuchu musi przestrzegać tego samego zestawu zasad produkcji ekologicznej, przetwarzania, dystrybucji, znakowania i kontroli.

III. Kontrola Trybunału skoncentrowana była na skuteczności systemu kontroli oraz tym, w jaki sposób różne zaangażowane instytucje (Komisja oraz właściwe organy, jednostki akredytujące i certyfikujące w państwach członkowskich) realizowały swoje zadania zarówno w zakresie systemu kontroli w ramach UE, jak i przy zarządzaniu obowiązującymi systemami przywozu.

IV. Ogólne pytanie kontrolne brzmiało: Czy system kontroli produktów ekologicznych dostarcza wystarczającej pewności, że kluczowe wymogi produkcji ekologicznej, przetwarzania, dystrybucji i przywozu są spełnione?

V. System kontroli produktów ekologicznych określony w rozporządzeniach UE ma na celu zagwarantowanie procesów produkcji, ale nie ekologicznego charakteru samych produktów. Jest to spowodowane faktem, iż nie ma naukowego sposobu, aby określić, czy produkt jest ekologiczny czy też nie. Trybunał stwierdza, że w celu uzyskania wystarczającej pewności, że system funkcjonuje skutecznie oraz zagwarantowania, że zaufanie konsumenta nie zostanie podważone, należy zaradzić uchybieniom wykazanym w trakcie kontroli Trybunału.

VI. Na podstawie wyników tej kontroli Trybunał stwierdza, że:

a) Pewna liczba właściwych organów w niewystarczający sposób wypełnia swoją rolę nadzorczą w stosunku do jednostek certyfikujących. W rezultacie niektóre jednostki certyfikujące nie spełniają szeregu wymogów UE oraz nie wykorzystują możliwości wprowadzenia niektórych dobrych praktyk.

b) Wymiana informacji w państwach członkowskich oraz między państwami członkowskimi a Komisją i innymi państwami członkowskimi nie pozwala jeszcze zapewnić poprawnego funkcjonowania systemu.

c) Właściwe organy w państwach członkowskich napotykają utrudnienia w zapewnianiu identyfikowalności produktów ekologicznych w ramach terytorium, na którym organy te posiadają władzę; Identyfikowalność jest jeszcze trudniejsza do zapewnienia w przypadku produktów przewożonych przez granice.

d) Komisja nie nadała dotąd wystarczającego priorytetu działaniom nadzorczym, w tym kontrolom, by zapewnić odpowiednie funkcjonowanie systemów kontroli państw członkowskich.

e) Komisja nie ma wystarczających informacji, aby upewnić się, że system kontroli produkcji ekologicznej w państwach trzecich uznanych za równoważne spełnia wymogi regulacyjne przez cały okres utrzymywania tego statusu przez te kraje. Trybunał odnotowuje także, że istnieje znaczne opóźnienie w ocenie wniosków w sprawie równoważności składanych przez państwa trzecie.

f) Uchybienia stwierdzono w systemie udzielania zezwoleń na przywóz.

VII. Na podstawie stwierdzonych uchybień Trybunał formułuje następujące zalecenia:

a) Właściwe organy powinny wzmocnić swoją rolę nadzorczą w stosunku do jednostek certyfikujących przez odpowiednio udokumentowane procedury zatwierdzania jednostek certyfikujących i nadzoru nad nimi, promowanie ujednolicenia definicji naruszeń, nieprawidłowości oraz odpowiednich sankcji oraz przez identyfikowanie dobrych praktyk.

b) Należy poprawić wymianę informacji w państwach członkowskich, między państwami członkowskimi a Komisją oraz między państwami członkowskimi, tak aby zapewnić wysokiej jakości kontrolę i nadzór.

c) Należy wzmocnić kontrole, aby upewnić się, że podmioty gospodarcze spełniają wymogi regulacyjne dotyczące identyfikowalności; w tym zakresie Komisja powinna objaśnić role i zadania różnych podmiotów.

d) Komisja powinna wzmocnić monitoring systemów kontroli państw członkowskich przez realizowanie wizyt kontrolnych oraz gromadzenie i wykorzystywanie koniecznych danych i informacji.

e) Jeżeli chodzi o przywóz, Komisja powinna zapewnić odpowiedni nadzór nad krajami wpisanymi do wykazu państw uznanych za równoważne w zakresie produkcji ekologicznej oraz przeprowadzać terminową ocenę wniosków składanych przez państwa trzecie pragnące znaleźć się na tym wykazie.

f) Trybunał z zadowoleniem przyjmuje uproszczenie płynące z inicjatywy wycofania systemu pozwoleń przywozowych. Jednak dopóki system zezwoleń na przywóz funkcjonuje, państwa członkowskie powinny zapewnić jego właściwe stosowanie. Właściwe organy w państwach członkowskich powinny wzmocnić kontrole przeprowadzane w jednostkach certyfikujących, które są uprawnione do wydawania świadectw kontroli.

WSTĘP

PRODUKCJA EKOLOGICZNA W UE

1. Produkcja ekologiczna jest to ogólny system zarządzania gospodarstwem i produkcji żywności, którego celem jest zrównoważone rolnictwo, produkcja wysokiej jakości produktów oraz wykorzystanie procesów, które nie są szkodliwe dla środowiska, zdrowia ludzkiego, zwierząt i roślin oraz dla dobrostanu zwierząt. Produkty ekologiczne są zatem wytwarzane według specjalnych zasad, takich jak płodozmian, zakaz używania organizmów modyfikowanych genetycznie oraz bardzo ścisłe limity stosowania chemicznych pestycydów syntetycznych oraz nawozów syntetycznych, antybiotyków w hodowli zwierząt, dodatków do żywności oraz substancji pomocniczych. Produkty ekologiczne, które są uważane za produkty wysokiej klasy, są zwykle sprzedawane po wyższych cenach niż produkty tradycyjne.

WYKRES 1

EUROPEJSKI RYNEK ŻYWNOŚCI EKOLOGICZNEJ I NAPOJÓW EKOLOGICZNYCH: 10 KRAJÓW UE, W KTÓRYCH SPRZEDAŻ BYŁA NAJWYŻSZA W 2009 R. (W MLD EURO)

+++++ TIFF +++++

Źródło: Willer, H., Organic Agriculture in Europe 2009: Production and Market. http://orgprints.org/18365/2/willer-2011-european-market.pd

2. Rynek produktów ekologicznych szybko się rozwija i w ostatnich dwóch dekadach odnotował roczny wzrost w wysokości między 10 a 15% [1]. UE jest jednym z głównych producentów i konsumentów produktów ekologicznych na świecie. W okresie 2000–2008 łączny areał upraw ekologicznych [2] w 27 państwach członkowskich UE (UE-27) zwiększał się średnio o 7,4% rocznie. W 2008 r. wynosił on 4,3% powierzchni użytków rolnych tj. około 7,6 mln ha gruntów. Szacuje się, że w tym samym roku w rolnictwo ekologiczne zaangażowanych było około 197000 gospodarstw w UE-27 [3]. Około 15% produktów ekologicznych spożywanych w Europie jest przywożonych z krajów spoza UE; są to głównie produkty, które nie są uprawiane lub są rzadko uprawiane w UE (kawa, banany, bawełna, itp.) [4]. Europejski rynek żywności ekologicznej ma wartość około 20 mld euro rocznie [5], co stanowi około 1,5% udziału w całym rynku żywności [6]. Wykres 1 przedstawia państwa członkowskie UE, w których sprzedaż żywności ekologicznej i napojów ekologicznych jest najwyższa [7], natomiast wykres 2 przedstawia państwa członkowskie UE o największej powierzchni upraw ekologicznych.

WYKRES 2

10 PAŃSTW CZŁONKOWSKICH UE O NAJWIĘKSZEJ POWIERZCHNI UPRAW EKOLOGICZNYCH (W OKRESIE KONWERSJI I W PEŁNI PRZEKSZTAŁCONYCH) W 2009 R. (W TYS. HA)

+++++ TIFF +++++

Źródło: Willer, H., Organic Agriculture in Europe 2009: Production and Market. http://orgprints.org/18365/2/willer-2011-european-market.pdf

WSPARCIE FINANSOWE DLA ROLNICTWA EKOLOGICZNEGO W UE

3. UE wspiera finansowo ekologiczne praktyki rolnicze za pomocą płatności rolnośrodowiskowych w ramach Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Płatności rolnośrodowiskowe są zwykle realizowane na podstawie umów między organem publicznym w państwie członkowskim a beneficjentem (rolnikiem lub osobą gospodarującą gruntami). Umowy te zobowiązują beneficjenta do stosowania specjalnych praktyk rolniczych. Jedną z takich praktyk, które może wybrać beneficjent, jest rolnictwo ekologiczne. Do końca 2010 r. środki publiczne na wsparcie rolnictwa ekologicznego w ramach działań rolnośrodowiskowych przekroczyły 690 mln euro (UE-27) [8]. Wsparcie EFRROW stanowi 58% łącznego wsparcia publicznego, a pozostała część pochodzi z wkładów krajowych.

4. Rolnictwo ekologiczne może być także wspierane pośrednio za pomocą innych działań z EFRROW (takich jak modernizacja gospodarstw rolnych, szkolenie, itp.) lub za pomocą specjalnego wsparcia [9]. Niektóre państwa członkowskie uznały za priorytet udzielanie pomocy gospodarstwom lub projektom rozwoju produkcji ekologicznej.

RAMY PRAWNE

5. Regulacje prawne UE dotyczące sektora produkcji ekologicznej mają stanowić podstawę trwałego rozwoju produkcji ekologicznej przy jednoczesnym zagwarantowaniu uczciwej konkurencji, zapewnieniu zaufania konsumentów i ochrony interesów konsumentów oraz zapewnieniu funkcjonowania rynku wewnętrznego.

ZDJĘCIE 1 – PRZYKŁADY PRODUKCJI EKOLOGICZNEJ

+++++ TIFF +++++

+++++ TIFF +++++

© Unia Europejska.

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy.

6. Produkcja ekologiczna obejmuje wszystkie etapy łańcucha dostaw, takie jak produkcja na poziomie gospodarstw, przetwarzanie, dystrybucja i handel detaliczny. Każdy podmiot gospodarczy w tym łańcuchu musi przestrzegać tego samego zestawu zasad produkcji ekologicznej, przetwarzania, dystrybucji, znakowania i kontroli. W UE te zasady są ustanowione w kilku rozporządzeniach:

- Rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylające rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 [10];

- Rozporządzenie Komisji (WE) nr 889/2008 z dnia 5 września 2008 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych w odniesieniu do produkcji ekologicznej, znakowania i kontroli [11];

- Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1235/2008 z dnia 8 grudnia 2008 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 w odniesieniu do ustaleń dotyczących przywozu produktów ekologicznych z krajów trzecich [12];

Ponadto żywność ekologiczna musi być zgodna z ogólnym prawem żywnościowym [rozporządzenie (WE) nr 178/2002 [13]], a produkcja ekologiczna podlega zakresowi rozporządzenia (WE) nr 882/2004 [14], które określa bardziej ogólne przepisy dotyczące urzędowych kontroli w zakresie żywności i pasz [15].

ZDJĘCIE 2 – LOGO PRODUKCJI EKOLOGICZNEJ UE

+++++ TIFF +++++

© Unia Europejska.

Źródło: Rozporządzenie Komisji (UE) nr 271/2010 z dnia 24 marca 2010 r. zmieniające rozporządzenie WE) nr 889/2008 ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 w odniesieniu do unijnego logo produkcji ekologicznej (Dz.U. L 84 z 31.3.2010, s. 19).

7. W UE produkty ekologiczne mogą zatem posiadać certyfikat "ekologiczny" i być w ten sposób oznakowane, gdy zasady produkcji są zgodne z wymogami wyżej wymienionych rozporządzeń UE. Umieszczanie logo UE jest obowiązkowe od 1 lipca 2010 r. w przypadku żywności paczkowanej. Jest to dobrowolne w przypadku produktów przywożonych.

8. Zgodnie z art. 37 rozporządzenia (WE) nr 834/2007 Komisja ustanowiła Stały Komitet ds. Produkcji Ekologicznej (SCOF). Komitetowi przewodniczy Komisja, a składa się on z przedstawicieli państw członkowskich. Jego celem jest zagwarantowanie, że zadanie Komisji w zakresie wdrażania prawodawstwa wtórnego jest realizowane w ścisłej współpracy z rządami państw członkowskich.

9. Komisja we współpracy z państwami członkowskimi opracowała dokument roboczy na temat jej roli w zakresie urzędowych kontroli w sektorze ekologicznym [16]. Dokument ten, choć nie jest prawnie obowiązujący, pokazuje starania Komisji w celu opracowania bardziej konkretnych wytycznych dla państw członkowskich przy wdrażaniu rozporządzeń dotyczących produkcji ekologicznej.

SYSTEM KONTROLI PRODUKCJI EKOLOGICZNEJ

10. Ustanowiono system kontroli, w ramach którego przeprowadza się weryfikację i certyfikację prawidłowego stosowania zasad produkcji dla każdego podmiotu gospodarczego w łańcuchu dostaw (rolnicy, przetwórcy, importerzy). System kontroli ma na celu zagwarantowanie procesów produkcji, a nie samych produktów, gdyż nie ma naukowego sposobu ustalenia, czy produkt jest ekologiczny czy też nie [17]. Rynek produktów ekologicznych jest wysoce uzależniony od zaufania konsumentów, a co za tym idzie od systemu certyfikacji, który daje gwarancję autentyczności produktów ekologicznych. Według Komisji konsumenci powinni być pewni, że, na przykład, za każdym razem, gdy kupują ekologiczne jabłko lub kawałek ekologicznej wołowiny w lokalnym supermarkecie, produkty te zostały wytworzone według ścisłych zasad mających na celu ochronę środowiska i zwierząt.

11. Regulacje prawne UE stanowią, że państwa członkowskie ustanawiają system kontroli (zob. wykres 3). Komisja jest odpowiedzialna za sprawdzanie systemów kontroli państw członkowskich.

12. Państwa członkowskie mogą zdecydować o ustanowieniu publicznych, prywatnych bądź mieszanych systemów kontroli i wyznaczają jeden lub więcej właściwych organów do przeprowadzania takich kontroli. Właściwy organ w zależności od wybranego systemu wyznacza: publiczne organy kontrolne, prywatne jednostki certyfikujące lub ich kombinację. Większość państw członkowskich (18) przyjęła system prywatnych jednostek certyfikujących, a pięć państw członkowskich wyznaczyło publiczne organy kontrolne, natomiast cztery państwa zdecydowały się na system mieszany wyznaczonych publicznych organów kontrolnych i zatwierdzonych prywatnych jednostek certyfikujących. Właściwe organy są odpowiedzialne za zatwierdzenie jednostek certyfikujących i organów kontrolnych oraz nadzór nad nimi. Właściwe organy mają obowiązek organizowania audytów lub inspekcji jednostek certyfikujących w razie konieczności oraz wycofywania pozwoleń dla jednostek certyfikujących, które nie spełniają wymogów.

WYKRES 3

INSTYTUCJE I ORGANY FUNKCJONUJĄCE W SYSTEMIE KONTROLI PRODUKTÓW EKOLOGICZNYCH

+++++ TIFF +++++

Źródło: Economic concepts of organic certification, 29.7.2009, CERTCOST – Ekonomiczna analiza systemów certyfikacji w żywności ekologicznej i rolnictwie ekologicznym.

13. W przypadku wyboru przez państwo członkowskie systemu prywatnych jednostek certyfikujących, jednostki te muszą uzyskać akredytację [18]. Każde państwo członkowskie UE wyznacza jedną krajową jednostkę akredytującą. Kontrole przeprowadzane przez te jednostki akredytujące dotyczą kompetencji technicznych, niezależności, bezstronności oraz zawodowej uczciwości jednostek certyfikujących. Publiczne organy kontrolne nie muszą uzyskać akredytacji.

14. Jednostki certyfikujące (lub organy kontrolne, jak określa się je w systemie publicznym) są głównym elementem systemu kontroli. Przeprowadzają one kontrole na poziomie indywidualnych podmiotów gospodarczych. Konsumenci, władze państw członkowskich i Komisja w dużym stopniu polegają na pracy tych organów. Typowe kontrole przeprowadzane wśród podmiotów gospodarczych zajmujących się produkcją ekologiczną obejmują fizyczną inspekcję miejsc produkcji lub przetwórstwa, weryfikację dokumentacji oraz badanie próby produktów końcowych, zebranych plonów, liści lub gleby na obecność niedozwolonych substancji. Koszt certyfikatów wydawanych przez jednostki certyfikujące ponoszą poszczególne podmioty gospodarcze.

PRZYWÓZ PRODUKTÓW EKOLOGICZNYCH Z KRAJÓW TRZECICH

15. W przypadku produktów wytwarzanych poza UE w rozporządzeniu (WE) nr 834/2007 (zob. tabela 1) przewiduje się cztery różne systemy przywozu, jednak tylko dwa z nich funkcjonowały w momencie kontroli.

TABELA 1

SYSTEMY PRZYWOZU PRZEWIDZIANE W ROZPORZĄDZENIU (WE) NR 834/2007

System przywozu | Podmiot zarządzający | Funkcjonujący w momencie kontroli |

Wykaz uznanych równoważnych państw trzecich | Komisja Europejska | TAK |

Wykaz uznanych jednostek certyfikujących / organów kontrolnych do celów równoważności | Komisja Europejska | NIE – pierwszy wykaz równoważnych jednostek certyfikujących, w momencie przeprowadzania kontroli nieopublikowany przez Komisję |

Wykaz uznanych jednostek certyfikujących / organów kontrolnych do celów zgodności | Komisja Europejska | NIE – termin otrzymania wniosków w celu sporządzenia pierwszego wykazu przesunięty na 31 października 2014 r. |

Zezwolenia na przywóz | Państwa członkowskie | TAK |

16. Jako że warunki produkcji w państwach trzecich mogą znacznie różnić się od warunków w UE, stosowanie dokładnie tych samych zasad produkcji lub kontroli może okazać się niemożliwe. Komisja uznaje zatem państwa trzecie, w przypadku których uważa systemy produkcji i kontroli produktów ekologicznych za równoważne, co oznacza, że produkty oznakowane jako ekologiczne w państwie trzecim są akceptowane jako ekologiczne w UE. Państwa znajdujące się obecnie na liście państw trzecich uznanych za równoważne to: Argentyna, Australia, Kanada, Kostaryka, Indie, Izrael, Japonia, Szwajcaria, Tunezja, Nowa Zelandia oraz, ze skutkiem od 1 czerwca 2012 r., Stany Zjednoczone.

17. Ponadto obecnie ustanawiane są dwa nowe systemy przywozu, mające umożliwić przywożenie produktów ekologicznych z państw trzecich, które jeszcze nie zostały uznane. Są to wykaz uznanych jednostek certyfikujących/organów kontrolnych do celów równoważności (nieopublikowany w momencie przeprowadzania kontroli) oraz wykaz uznanych jednostek certyfikujących/organów kontrolnych do celów zgodności (termin składania wniosków został przesunięty na październik 2014 r.).

18. Czwarty system – zezwolenia na przywóz – został ustanowiony rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2083/92 na okres tymczasowy. Od tego czasu możliwość udzielenia zezwolenia na przywóz była kilkakrotnie przedłużana [19]. Rozporządzenie (UE) nr 1267/2011 z dnia 6 grudnia 2011 r. stanowi, że udzielanie zezwoleń na przywóz nie będzie możliwe od dnia 1 lipca 2014 r. To samo rozporządzenia przewiduje, że pozwolenia udzielane od 1 lipca 2012 r. będą musiały wygasać najpóźniej po upływie 12 miesięcy. Niemniej jednak system przywozu jest wciąż w dużym stopniu stosowany, gdyż co roku około 4000 zezwoleń na przywóz jest wydawanych przez różne państwa członkowskie UE (głównie Niemcy, Francję, Włochy, Niderlandy i Zjednoczone Królestwo).

19. Poprawna realizacja procedur kontroli przywozu (gwarantująca, że przywożone produkty są zgodne z co najmniej równoważnymi warunkami produkcji i kontroli) jest ważna, aby zapewnić odpowiednie funkcjonowanie rynku wewnętrznego i zachowanie uczciwej konkurencji między produktami wytwarzanymi poza UE i produktami wytwarzanymi w UE.

KONTROLA

ZAKRES KONTROLI

20. Kontrola skoncentrowana była na skuteczności systemu kontroli oraz na tym, jak zaangażowane instytucje i organy (Komisja i właściwe organy, jednostki akredytujące i certyfikujące w państwach członkowskich) realizowały swoje zadania. Ogólne pytanie kontrolne brzmiało:

Czy system kontroli produktów ekologicznych dostarcza wystarczającej pewności, że kluczowe wymogi produkcji ekologicznej, przetwarzania, dystrybucji i przywozu są spełnione?

21. W szczególności kontrola miała odpowiedzieć na następujące pytania:

a) Czy realizacja procedur kontroli dotyczących produkcji ekologicznej w UE jest odpowiednia:

- przy zatwierdzaniu i nadzorowaniu jednostek certyfikujących przez państwa członkowskie?

- przy wymianie informacji w danym państwie, z Komisją oraz z innymi państwami członkowskimi?

- w zakresie gwarantowania identyfikowalności produktów?

- przy nadzorowaniu przez Komisję systemów kontroli państw członkowskich?

b) Czy realizacja procedur kontroli przywozu produktów jest odpowiednia:

- przy zarządzaniu przez Komisję wykazem równoważnych państw trzecich?

- przy udzielaniu przez państwa członkowskie zezwoleń na przywóz?

- przy sprawdzaniu przez jednostki certyfikujące w UE specjalnych wymogów dla importerów?

22. Jeżeli chodzi o procedury kontroli dotyczące produkcji ekologicznej w UE, kontrola objęła okres od wejścia w życie rozporządzenia (WE) nr 834/2007, tj. od stycznia 2009 r. W odniesieniu do procedur kontroli przywozu produktów kontrola objęła okres od wejścia w życie rozporządzenia Rady (EWG) nr 2092/91 [20] i zmian do niego (tj. od czerwca 1991 r. w zakresie wykazu uznanych równoważnych państw trzecich i od lipca 1992 r. w zakresie zezwoleń na przywóz).

PODEJŚCIE KONTROLNE

23. Dowody kontroli zgromadzono w drodze:

- przeglądu dokumentacji Komisji, w tym przeglądu dokumentacji otrzymanej przez Komisję od państw trzecich w kontekście różnych systemów przywozu oraz spotkań z urzędnikami Dyrekcji Generalnej ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Dyrekcji Generalnej ds. Zdrowia i Konsumentów (Biuro ds. Żywności i Weterynarii);

- wizyt kontrolnych w sześciu państwach członkowskich (Zjednoczone Królestwo – Anglia, Niemcy – Nadrenia Północna-Westfalia, Włochy – Emilia Romania, Hiszpania – Andaluzja, Francja i Irlandia [21]). Wizyty kontrolne obejmowały przeglądy dokumentacji, spotkania z właściwymi organami, z jednostkami akredytującymi oraz z dwoma prywatnymi jednostkami certyfikującymi na dane państwo członkowskie, a także kontrole na miejscu wśród producentów, przetwórców i importerów. W trakcie kontroli na miejscu kontrolerzy towarzyszyli inspektorom w celu oceny jakości inspekcji oraz zapoznania się ze sposobem prowadzenia kontroli dokumentacji oraz kontroli praktyk produkcyjnych;

- kontroli identyfikowalności 85 produktów i sprawdzeniu a) czy możliwa była identyfikacja pełnego łańcucha podmiotów gospodarczych, które miały udział w dostarczeniu produktów, b) czy wszystkie podmioty gospodarcze posiadają certyfikaty ekologiczne oraz c) czy wszystkie podmioty gospodarcze były objęte inspekcją w poprzednim roku (zob. więcej szczegółów w załączniku I);

- badań laboratoryjnych przeprowadzonych na 73 produktach w celu sprawdzenia procedur stosowanych przez jednostki certyfikujące przy pobieraniu próbek oraz interpretowaniu wyników badań laboratoryjnych (zob. więcej szczegółów w załączniku II);

- sprawozdania z oceny zrealizowanego przez uznanego międzynarodowego eksperta, któremu Trybunał zlecił to zadanie (ze szczególnym uwzględnieniem jakości procedur jednostek certyfikujących przy prowadzeniu badań laboratoryjnych oraz interpretowaniu wyników tych badań w zakresie 73 produktów);

- przeglądu dostępnych wieloletnich krajowych planów kontroli oraz powiązanych sprawozdań rocznych przekazanych Komisji przez 27 państw członkowskich.

POPRZEDNIE KONTROLE

24. Trybunał sporządził sprawozdanie specjalne nr 3/2005 dotyczące rozwoju obszarów wiejskich: sprawdzenie wydatków na cele rolnośrodowiskowe [22], które obejmowało część dotyczącą systemu kontroli produkcji ekologicznej (zob. pkt 43) oraz sprawozdanie specjalne nr 7/2011 dotyczące tego, czy system wsparcia rolnośrodowiskowego jest dobrze opracowany i czy zarządza się nim odpowiednio [23].

UWAGI

WDROŻENIE PROCEDUR KONTROLI DOTYCZĄCYCH PRODUKCJI EKOLOGICZNEJ W UE

UCHYBIENIA W PRAKTYKACH PAŃSTW CZŁONKOWSKICH W ZAKRESIE ZATWIERDZANIA I NADZOROWANIA JEDNOSTEK CERTYFIKUJĄCYCH

25. Właściwe organy w państwach członkowskich powinny udokumentować procedury zatwierdzania i nadzorowania jednostek certyfikujących w celu zapewnienia przestrzegania wymogów regulacyjnych. Powinny one także promować stosowanie dobrych praktyk. Jednostki certyfikujące (lub organy kontrolne, jak określa się je w systemie publicznym) są głównym elementem systemu kontroli. Jednostki certyfikujące przy prowadzeniu kontroli ekologicznych podmiotów gospodarczych muszą stosować przepisy UE.

RAMKA 1

PRZYKŁADY OPÓŹNIONYCH LUB NIEWYSTARCZAJĄCO SZCZEGÓŁOWYCH PROCEDUR WŁAŚCIWYCH ORGANÓW W ZAKRESIE ZATWIERDZANIA I NADZORU

W Zjednoczonym Królestwie procedury właściwego organu w zakresie zatwierdzania i nadzorowania jednostek certyfikujących zostały formalnie przyjęte dopiero 18 października 2010 r., podczas gdy rozporządzenie (WE) nr 834/2007 dotyczące produkcji ekologicznej weszło w życie w styczniu 2009 r.

We Francji właściwy organ nie ustanowił procedur ani list kontrolnych w celu zatwierdzania planów kontrolnych jednostek certyfikujących, które są kluczowymi dokumentami składanymi przez jednostki certyfikujące.

W Hiszpanii – Andaluzji właściwy organ nie miał sprawdzających list kontrolnych do nadzorowania jednostek certyfikujących zgodnie z art. 27 ust. 8 i 9 rozporządzenia (WE) nr 834/2007 (np. do sprawdzania, czy każdy podmiot gospodarczy był objęty co najmniej jedną inspekcją w roku) lub zgodnie z innymi procedurami, które stanowią dobrą praktykę, takimi jak sprawdzenie polityki próbkowania, sprawdzenie wyników badań lub wymiana informacji między jednostką certyfikującą a innymi podmiotami.

W Irlandii procedury zatwierdzania jednostek certyfikujących nie precyzują, jakie kontrole należy przeprowadzić oraz odnoszą się tylko do prac administracyjnych wymaganych przy przetwarzaniu nowych wniosków. Nie istnieją procedury w zakresie wycofania uznania jednostek certyfikujących.

PROCEDURY ZATWIERDZANIA/WYCOFYWANIA JEDNOSTEK CERTYFIKUJĄCYCH I NADZORU NAD NIMI NIEODPOWIEDNIO UDOKUMENTOWANE

26. Właściwe organy zatwierdzają jednostki certyfikujące i powierzają im zadania kontrolne, jeśli mają wystarczającą pewność, że jednostki certyfikujące funkcjonują zgodnie z wymogami rozporządzeń UE. Jednym z podstawowych wymogów dla jednostek certyfikujących jest uzyskanie akredytacji. Jednostki akredytujące dostarczają akredytację i monitorują stałe spełnianie wymogów akredytacji. Niemniej jednak właściwe organy są ostatecznie odpowiedzialne za nadzór nad jednostkami certyfikującymi i monitorowanie stałego spełniania wymogów rozporządzeń UE.

27. Trybunał przeprowadził kontrolę w sześciu państwach członkowskich mających system prywatnych jednostek certyfikujących i stwierdził w trzech z nich, że procedury zatwierdzania, wycofywania lub nadzoru w zakresie jednostek certyfikujących nie były wystarczająco szczegółowe (np. procedury opisujące szczegółowo kontrole, które należy przeprowadzić przy zatwierdzaniu planów kontroli jednostek certyfikujących lub przy realizowaniu kontroli na miejscu na poziomie jednostek certyfikujących). W jednym przypadku nie były one aktualizowane w sposób terminowy (zob. ramka 1). Właściwe organy nie mają wystarczających informacji, aby zagwarantować, że wszystkie podmioty gospodarcze są objęte co najmniej jedną inspekcją rocznie zgodnie z wymogami rozporządzenia

28. Jednostki certyfikujące są odpowiedzialne za przeprowadzenie inspekcji podmiotów gospodarczych i wydanie certyfikatów zgodnie z zasadami UE. Jednym z kluczowych wymogów jest wymóg kontrolowania przez jednostki certyfikujące podmiotów gospodarczych, producentów, przetwórców lub importerów, co najmniej raz w roku (art. 27 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 834/2007). Przestrzeganie tego wymogu ma na celu zagwarantowanie konsumentom, że podmioty gospodarcze stale stosują zasady produkcji ekologicznej.

Rozporządzenie (WE) nr 834/2007, art. 27 – System kontroli

"3. […] wszystkie podmioty gospodarcze, z wyjątkiem hurtowników handlujących jedynie produktami pakowanymi i podmiotów gospodarczych sprzedających produkty końcowemu konsumentowi lub użytkownikowi opisanych w art. 28 ust. 2, podlegają sprawdzeniu zgodności co najmniej raz w roku".

29. Właściwe organy mają nadzorować, czy jednostki certyfikujące wypełniają ten obowiązek. Jednakże właściwe organy nie mają wystarczających informacji, aby móc odpowiednio nadzorować tę kwestię, gdyż:

a) informacje dostarczane przez jednostki certyfikujące zgodnie z art. 27 ust. 14 rozporządzenia (WE) nr 834/2007 są nieodpowiednie, aby sprawdzić ten wymóg. Na przykład sprawozdania podsumowujące składane właściwym organom zawierają łączną liczbę kontroli przeprowadzonych w ciągu roku. Nie uwzględnia się faktu, że podmioty gospodarcze mogą przystąpić do systemu kontroli lub go opuścić w trakcie roku, a w konsekwencji nie można sprawdzić, czy każdy podmiot gospodarczy był objęty jedną wizytą kontrolną w danym roku;

Rozporządzenie (WE) nr 834/2007, art. 27 – System kontroli

"14. Najpóźniej do dnia 31 stycznia każdego roku organy kontrolne i jednostki certyfikujące przekazują właściwym organom wykaz podmiotów gospodarczych, które zostały skontrolowane do dnia 31 grudnia poprzedniego roku. Sprawozdanie podsumowujące z działań kontrolnych przeprowadzonych w poprzednim roku przygotowywane jest do dnia 31 marca każdego roku".

b) Niektóre właściwe organy opierają się na pracach przeprowadzonych przez jednostkę akredytującą, jednak sprawozdania oceniające sporządzane przez jednostki akredytujące nie zawierają wystarczających informacji na potwierdzenie, że spełniony jest wymóg corocznej inspekcji. Jednostki akredytujące często korzystają z opisu procedur stosowanych przez jednostki certyfikujące, zamiast sprawdzać, czy procedury te są stosowane w praktyce. Ponadto w kontekście cyklu akredytacyjnego, który trwał cztery do pięciu lat, wymóg UE dotyczący corocznej inspekcji nie musi być sprawdzany co roku.

PROCEDURY I PRAKTYKI JEDNOSTEK CERTYFIKUJĄCYCH DOTYCZĄCE KONTROLI PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH MOGĄ ZOSTAĆ USPRAWNIONE

30. Zgodnie z art. 27 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 834/2007 oraz art. 65 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 889/2008 jednostki certyfikujące powinny stosować systematyczną ocenę ryzyka dotyczącą podmiotów gospodarczych w zakresie czynników ryzyka związanych z charakterem ich działalności (np. ilością danych produktów oraz ryzykiem zamiany produktów ekologicznych na tradycyjne) w celu podjęcia decyzji o dodatkowych wizytach kontrolnych (tj. poza rocznymi wizytami kontrolnymi, zob. pkt 28). Wysoki wskaźnik nieprawidłowości w przypadku danego produktu lub rodzaju działalności powinien skutkować dodatkowym monitoringiem w formie wyrywkowych wizyt kontrolnych u podmiotów gospodarczych o tym samym profilu. Jednakże siedem z 12 jednostek certyfikujących objętych kontrolą Trybunału nie uwzględniło czynników ryzyka związanych z charakterem podmiotów gospodarczych przy podejmowaniu decyzji o dodatkowych wizytach kontrolnych.

Rozporządzenie (WE) nr 834/2007, art. 27 – System kontroli

"3. W kontekście niniejszego rozporządzenia charakter i częstotliwość przeprowadzania kontroli określa się na podstawie oceny ryzyka wystąpienia nieprawidłowości lub naruszeń zgodności z wymogami ustalonymi w niniejszym rozporządzeniu. [...]".

Rozporządzenie (WE) nr 889/2008, art. 65 – Wizyty kontrolne

"4. Ponadto organ kontroli lub jednostka certyfikująca przeprowadzają z reguły niezapowiedziane wyrywkowe wizyty kontrolne w oparciu o ogólną ocenę ryzyka niezgodności z zasadami produkcji ekologicznej, z uwzględnieniem przynajmniej wyników poprzednich kontroli, ilości produktów objętych kontrolą oraz ryzyka zamiany produktów".

31. Chociaż nie jest to wymagane rozporządzeniami, rotacja inspektorów stanowi dobrą praktykę zarządczą w jednostkach certyfikujących, która obniża ryzyko zbytniej zażyłości między inspektorem a podmiotem gospodarczym. Rezultaty kontroli pokazują jednak, że jedynie cztery z 12 odwiedzonych jednostek certyfikujących miały zdefiniowane procedury rotacji inspektorów (zob. ramka 2).

RAMKA 2

PRZYKŁAD JEDNOSTKI CERTYFIKUJĄCEJ NIESTOSUJĄCEJ ROTACJI INSPEKTORÓW

We Włoszech jedna z jednostek certyfikujących nie narzucała obowiązkowej rotacji inspektorów po kilku latach, pomimo działania naprawczego, które jednostka ta powinna była wdrożyć w następstwie ostrzeżenia otrzymanego w 2009 r. od jednego z właściwych organów tego regionu w ramach jego działań nadzorczych. Jednostka certyfikująca wskazała, że prace w tej kwestii trwają i mają na celu wprowadzenie systemu rotacji inspektorów np. co cztery lata.

BADANIE POZOSTAŁOŚCI MOŻNA LEPIEJ WYKORZYSTAĆ JAKO NARZĘDZIE KONTROLOWANIA PROCESÓW PRODUKCJI

32. Restrykcje dotyczące stosowania chemikaliów i innych substancji stanowią kluczowy wymóg metod produkcji ekologicznej. Badanie pozostałości może dostarczyć dowodów, w razie wątpliwości, na stosowanie niedozwolonych substancji, takich jak zabronione pestycydy, GMO, dodatki do żywności czy środki farmakologiczne. Badanie pozostałości jest jednym z narzędzi, które stosować mogą jednostki certyfikujące, by zagwarantować, że zasady produkcji ustanowione w różnych rozporządzeniach są przestrzegane. Obowiązujące rozporządzenia nie przewidują minimalnej liczby badań laboratoryjnych, które należy przeprowadzić, a jedynie wymagają badania w razie podejrzenia stosowania produktów niedozwolonych w produkcji ekologicznej. W konsekwencji jednostki certyfikujące różnie interpretują, kiedy pojawia się takie podejrzenie i stosują to narzędzie w sposób zróżnicowany.

RAMKA 3

PRZYKŁADY JEDNOSTEK CERTYFIKUJĄCYCH POSIADAJĄCYCH DOBRY PLAN PRÓBKOWANIA DLA BADAŃ LABORATORYJNYCH.

We Włoszech dwie jednostki certyfikujące posiadały plan próbkowania do celów prowadzenia rutynowych laboratoryjnych badań produktów. Ich plan próbkowania był opracowany na podstawie analizy ryzyka. W przypadku podmiotów gospodarczych o niskim ryzyku próbki są pobierane tylko w przypadku podejrzeń. W przypadku podmiotów gospodarczych o średnim ryzyku próbkowaniem objęty jest odsetek łącznej liczby podmiotów gospodarczych w tej klasie, natomiast podmioty gospodarcze o wysokim ryzyku są sprawdzane w 100%.

We Francji jedna z jednostek certyfikujących sporządza co roku program badań laboratoryjnych na podstawie analizy ryzyka, uwzględniający wszelkie ostrzeżenia oraz wyniki z poprzednich lat. Od 2009 r. rada certyfikująca sporządza tymczasowy program badań określający minimalną liczbę próbek, które mają być poddane badaniom oraz minimalną liczbę badań, którym te próbki mają podlegać.

Druga jednostka certyfikująca odwiedzona we Francji miała strategię badań, która jest ujęta w planie kontroli, określającą okoliczności, w których można przeprowadzić analizę. Okoliczności te obejmują przypadki szczególne, takie jak mieszane podmioty gospodarcze (ekologiczne i tradycyjne) oraz ryzyko związane z GMO. Odpowiedzialny urzędnik przygotowuje roczny przewodnik zaleceń dotyczących badania w sektorze rolnictwa ekologicznego, który jest używany w celu poprawy sposobu określania liczby i rodzaju badań. Decyzja o przeprowadzeniu analizy pozostaje w gestii inspektora. Rada certyfikacyjna ustala roczny budżet na badania, a każdemu inspektorowi/audytorowi przydziela się jego własny roczny budżet w zależności od typologii sektora.

33. W celu oceny systemu badania pozostałości w skontrolowanych państwach członkowskich Trybunał nabył szereg produktów i zwrócił się do państw członkowskich o dokonanie ich standardowych badań na obecność niedozwolonych substancji (zob. szczegóły w załączniku II). Wyniki badań i zastosowanej metodyki zostały następnie ocenione przez niezależnego eksperta. Trybunał odnotował, że dobre praktyki pod względem badania pozostałości są stosowane przez szereg jednostek certyfikujących. Istnieje możliwość stosowania ich przez inne jednostki certyfikujące:

a) Procedury jednostek certyfikujących objętych kontrolą w dwóch państwach członkowskich mogą być uważane za dobre praktyki, gdyż określają one ukierunkowany na ryzyko roczny lub wieloletni plan próbkowania dla rutynowych badań laboratoryjnych, chociaż przepisy UE dotyczące rolnictwa ekologicznego wymagają próbkowania tylko w razie podejrzenia (zob. ramka 3). Jednakże pięć skontrolowanych jednostek certyfikujących nie miało planu próbkowania, który określałby minimalną liczbę badań lub który byłby oparty na analizie ryzyka.

b) Wszystkie jednostki certyfikujące objęte kontrolą pobierają próbki na obecność pestycydów i nawozów, niektórych substancji niedozwolonych w przepisach UE dotyczących produkcji ekologicznej, jednakże jedna z nich nie prowadziła badań na obecność innych substancji, takich jak dodatki do żywności i pasz lub substancje pomagające w przetwarzaniu.

c) Rezultaty analityczne zawsze wymagają odpowiedniej interpretacji [24]. Trybunał odnotował, że procedury dwóch jednostek certyfikujących nie opisywały w sposób adekwatny, jak interpretować wyniki analiz i jakie działania należy podjąć w przypadku pozytywnych wyników analiz.

d) Rodzaj pobieranych próbek (np. żywność, liście, gleba) oraz termin próbkowania muszą być związane z domniemanym stosowaniem zakazanych substancji na pewnym etapie produkcji lub przetwarzania [25]. Na przykład analiza liści lub gleby często dostarcza lepszych rezultatów niż analiza zbóż lub przetworzonych produktów (np. dżemu). Większość jednostek certyfikujących, w przypadku których zbadano tę kwestię, uwzględnia rodzaj pobieranych próbek w celu maksymalnego wykorzystania analiz. Jednakże jedna z jednostek certyfikujących odwiedzonych w Hiszpanii w miarę możliwości ogranicza próbki do produktów końcowych ze szkodą dla kontroli procesów produkcji.

34. Trybunał stwierdził także, że dwie z 10 jednostek certyfikujących, w przypadku których badano tę kwestię, nie stosowały odpowiednich procedur do pobierania próbek i ich analizy. W Hiszpanii dwie jednostki certyfikujące nie pobierają więcej niż jednej próbki od podmiotów gospodarczych. Jest to niezgodne z art. 11 ust. 5 i 6 rozporządzenia (WE) nr 882/2004, a ponadto stawia to jednostkę certyfikującą w trudnej sytuacji, gdyby podmiot gospodarczy chciał polemizować z wynikami, gdyż badania na kontrpróbie nie są możliwe. Trybunał uważa, że właściwe organy mogłyby poprawić swoje działania zatwierdzające i nadzorcze przez dopilnowanie, by jednostki certyfikujące spełniały wymogi, takie jak wymóg wymieniony powyżej.

Rozporządzenie (WE) nr 882/2004, art. 11 – Metody pobierania próbek i analizy

"5. Właściwe organy ustanawiają odpowiednie procedury w celu zagwarantowania prawa podmiotów prowadzących przedsiębiorstwa paszowe i żywnościowe, których produkty podlegają pobieraniu próbek i analizie do występowania o dodatkową ekspertyzę, bez uszczerbku dla obowiązku właściwych organów do podjęcia wcześniejszego działania w nagłych przypadkach.

6. W szczególności właściwe organy zapewniają, aby podmioty prowadzące przedsiębiorstwo paszowe lub żywnościowe mogły otrzymać dostateczną ilość próbek do dodatkowej ekspertyzy, chyba że jest to niemożliwe w przypadku produktów łatwo psujących się lub bardzo niewielkiej ilości dostępnego substratu".

NARUSZENIA, NIEPRAWIDŁOWOŚCI ORAZ ODPOWIADAJĄCE IM SANKCJE RÓŻNIĄ SIĘ MIĘDZY PAŃSTWAMI CZŁONKOWSKIMI, W PAŃSTWACH CZŁONKOWSKICH, A NAWET W RAMACH JEDNOSTEK CERTYFIKUJĄCYCH

35. W kilku państwach członkowskich właściwe organy nie określiły szczegółowych kategorii niezgodności i odpowiednich sankcji (Niemcy, Francja i Zjednoczone Królestwo). W konsekwencji każda jednostka certyfikująca w państwie członkowskim definiuje niezgodności i nakłada sankcje w różny sposób. Prowadzi to do karania w różny sposób podmiotów gospodarczych nawet w tym samym państwie członkowskim za takie samo naruszenie.

36. Różne jednostki certyfikujące nakładają różne sankcje za ten sam rodzaj niezgodności, nie nakładają odpowiednich sankcji (zgodnie z ich planem kontroli lub zgodnie z instrukcjami właściwego organu) lub też nakładają sankcje, które nie są przewidziane w ich planie kontroli (zob. ramka 4).

37. Badania przeprowadzone przez uznanych naukowców wykazały, że między jednostkami certyfikującymi istnieją znaczne różnice w wynikach kontroli [26]. Trybunał odnotował, że w 2009 r. jedna jednostka certyfikująca w jednym z państw członkowskich nie wycofała certyfikatu i nie zdecydowała o trzech zawieszeniach (co odpowiada 0,38 wycofań lub zawieszeń na 1000 podmiotów gospodarczych), podczas gdy inna jednostka certyfikująca w innym państwie członkowskim w tym samym roku podjęła decyzję o 5,26 wycofaniach lub zawieszeniach na 1000 podmiotów gospodarczych. W szczególności właściwe organy krajowe, a na poziomie UE – Komisja – przy prowadzeniu działań nadzorczych mogłyby z pożytkiem monitorować i sprawdzać tego rodzaju różnice w wynikach kontroli.

RAMKA 4

PRZYKŁADY RÓŻNYCH NAŁOŻONYCH SANKCJI

Nieprzestrzeganie jednego konkretnego wymogu dotyczącego hodowli zwierząt [27] we Włoszech prowadzi do "wycofania znakowania ekologicznego", w jednostce certyfikującej we Francji oznaczałoby to "ostrzeżenie", natomiast w innej jednostce certyfikującej we Francji "wniosek o działanie naprawcze". Kontrolerzy znaleźli przykłady, gdzie w przypadku tego wymogu podmioty gospodarcze we Włoszech były karane "wycofaniem znakowania ekologicznego", co oznacza, że nie mogą one sprzedawać produktów jako ekologicznych, podczas gdy w przypadku tego samego przewinienia we Francji podmioty gospodarcze mogły wciąż sprzedawać swoje produkty jako ekologiczne.

Jedna z jednostek certyfikujących we Włoszech w sprawozdaniu z inspekcji podmiotów gospodarczych ujęła część "Zalecenia i działania w celu egzekwowania przepisów rozporządzeń" poza częścią wykazującą przypadki niezgodności. Kontrolerzy znaleźli przykład, gdzie niezgodność została ujęta w sprawozdaniu w tej części, a nie została sklasyfikowana i poddana sankcjom zgodnie z procedurami.

BRAKI W WYMIANIE INFORMACJI W RAMACH PAŃSTWA CZŁONKOWSKIEGO, Z KOMISJĄ ORAZ Z INNYMI PAŃSTWAMI CZŁONKOWSKIMI

38. Przepływ informacji jest kluczowym elementem systemu kontroli. Bez odpowiedniego przepływu informacji istnieje ryzyko, że system kontroli nie będzie działał skutecznie. W kolejnych częściach przedstawiono ustalenia Trybunału dotyczące dwóch poziomów uznawanych za najistotniejsze przez Trybunał: przepływu informacji między systemem kontroli produkcji ekologicznej a systemem kontroli płatności rolnośrodowiskowych oraz przepływu informacji z państwa członkowskiego do innych państw członkowskich i do Komisji.

NALEŻY POPRAWIĆ PRZEPŁYW INFORMACJI MIĘDZY SYSTEMEM KONTROLI PRODUKCJI EKOLOGICZNEJ A SYSTEMEM KONTROLI PŁATNOŚCI ROLNOŚRODOWISKOWYCH

39. W ramach filaru rozwoju obszarów wiejskich wspólnej polityki rolnej niektóre praktyki rolnictwa ekologicznego kwalifikują się do wsparcia z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Art. 36 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1975/2006 [28] przewiduje wymianę informacji między służbami i organizacjami zaangażowanymi w kontrole dotyczącą spełnienia warunków kwalifikowalności do tego wsparcia.

Rozporządzenie (WE) nr 1975/2006, art. 36 – Składanie agencjom płatniczym sprawozdań z kontroli

"1. W przypadku gdy kontroli nie przeprowadza agencja płatnicza, państwo członkowskie upewnia się, że agencja płatnicza otrzymała wyczerpujące informacje dotyczące przeprowadzonych kontroli. Do agencji płatniczej należy określenie potrzebnych informacji.

[…]".

40. W dwóch państwach członkowskich przepływ informacji między systemem kontroli produkcji ekologicznej [29] a systemem wsparcia działań rozwoju obszarów wiejskich [30] w zakresie dotacji na rolnictwo ekologiczne w ramach działań rolnośrodowiskowych był niewystarczający. We Francji rezultaty kontroli realizowanych przez jednostki certyfikujące nie są przekazywane agencji płatniczej w zakresie dotacji rolnośrodowiskowych. W konsekwencji istnieje ryzyko, że niezgodności mające wpływ na warunki otrzymywania płatności rolnośrodowiskowych, wykryte przez jednostkę certyfikującą, nie przełożą się na zmniejszenie płatności lub jej konieczność jej zwrotu. Podobnie w Zjednoczonym Królestwie nie ma przepływu informacji w drugą stronę i istnieje ryzyko, że niezgodności dotyczące rolniczych praktyk ekologicznych, wykryte przez agencję płatniczą, w rezultacie ich inspekcji nie przełożą się na sankcje nakładane przez jednostkę certyfikującą. Również Komisja stwierdziła uchybienia w tym obszarze (zob. pkt 53).

SPRAWOZDAWCZOŚĆ PAŃSTW CZŁONKOWSKICH NIE W PEŁNI ZGODNA Z ROZPORZĄDZENIAMI

41. Państwa członkowskie mają szereg zobowiązań w zakresie sprawozdawczości:

- sprawozdawczość roczna dotycząca realizacji wieloletnich krajowych planów kontroli, obejmująca informacje na temat przeprowadzonych kontroli i audytów, niezgodności i sankcji (art. 44 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 882/2004).

Rozporządzenie (WE) nr 882/2004, art. 44 – Roczne sprawozdanie

"3. Państwa Członkowskie kończą przygotowywanie swoich sprawozdań i przekazują je Komisji, w ciągu sześciu miesięcy od końca roku, do którego sprawozdanie się odnosi".

- sprawozdawczość na temat nieprawidłowości i naruszeń dotyczących ekologicznego statusu produktów [art. 30 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 834/2007].

Rozporządzenie (WE) nr 834/2007, art. 30 – Środki w przypadku naruszeń i nieprawidłowości

"2. Jednostki certyfikujące, organy kontrolne, właściwe organy i odnośne państwa członkowskie niezwłocznie przekazują sobie informacje o przypadkach nieprawidłowości lub naruszeń mających wpływ na ekologiczny status produktu, a w stosownych przypadkach informacje te są również przekazywane Komisji.

Poziom, na którym informacje są przekazywane, zależy od wagi i zakresu stwierdzonej nieprawidłowości lub naruszenia.

[…]".

42. Większość państw członkowskich przekazuje informacje na temat realizacji wieloletnich planów kontroli znacznie później, niż wymagają tego określone terminy. Na początku 2011 r. dwa państwa członkowskie nie przedstawiły jeszcze sprawozdań za 2009 r. Jeżeli chodzi o ich treść, państwa członkowskie muszą stosować wytyczne Komisji [31] dotyczące przygotowywania rocznego sprawozdania i ujmować minimum informacji dotyczących wykrytych niezgodności, zarejestrowanych podmiotów gospodarczych, inspekcji, zbadanych próbek i nałożonych sankcji. Jednakże w praktyce informacje dotyczące systemu kontroli ekologicznej w rocznych sprawozdaniach są bardzo ograniczone. Większość państw członkowskich nie dostarcza analiz wykrytych niezgodności czy podstawowych danych dotyczących sektora ekologicznego (zob. wykres 4).

WYKRES 4

Liczba państw członkowskich, które ujęły w ostatnich dostępnych rocznych sprawozdaniach [32] informacje dotyczące następujących kwestii [33]

+++++ TIFF +++++

43. W sprawozdaniu specjalnym Trybunału nr 3/2005 dotyczącym rozwoju obszarów wiejskich: sprawdzenie wydatków na cele rolnośrodowiskowe Trybunał wskazał kilka uchybień odnoszących się do sprawozdawczości państw członkowskich w zakresie rolnictwa ekologicznego [34]. W czasie kontroli Trybunału z 2005 r. rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 zobowiązywało państwa członkowskie do przedstawiania osobnych sprawozdań na temat produkcji ekologicznej. Jednak wymóg ten został zniesiony na mocy rozporządzenia (WE) nr 882/2004, które włączyło rolnictwo ekologiczne w ogólną sprawozdawczość dotyczącą kontroli urzędowych paszy i żywności. Tabela 2 przedstawia przegląd niektórych ustaleń zawartych w tym sprawozdaniu wraz z dokonaną przez Trybunał oceną sytuacji w 2011 r. Jednak roczna sprawozdawczość państw członkowskich jest wciąż niezadowalająca, jeżeli wziąć pod uwagę zmienione wymogi sprawozdawcze.

TABELA 2

UWAGI UJĘTE W SPRAWOZDANIU SPECJALNYM NR 3/2005 DOTYCZĄCE SPRAWOZDAWCZOŚCI PAŃSTW CZŁONKOWSKICH NA TEMAT ROLNICTWA EKOLOGICZNEGO ORAZ OCENA BIEŻĄCEJ SYTUACJI (ZOB. PEŁNA TABELA W ZAŁĄCZNIKU III).

Ustalenia zawarte w sprawozdaniu specjalnym nr 3/2005 | Ocena Trybunału dotycząca obecnej sytuacji w 2011 r. |

Roczne sprawozdania z realizacji | |

Nie wszystkie państwa członkowskie przesyłają roczne sprawozdania. | Większość państw członkowskich z dużym opóźnieniem informuje o swoich działaniach kontrolnych. |

Roczne sprawozdania nie zawierają wniosków na temat funkcjonowania systemu. | Informacje odnoszące się systemu kontroli ekologicznej w tych rocznych sprawozdaniach są wciąż bardzo ograniczone. |

Komisja korzysta z tych sprawozdań w niewielkim zakresie. | Przegląd rocznych sprawozdań przez Komisję i przekazywane przez nią informacje zwrotne dotyczą głównie wykrycia brakujących informacji, a nie ich analizy w odniesieniu do koncepcji i funkcjonowania systemu kontroli. |

Jakość sprawozdań nie zawsze jest zadowalająca, zawierają one błędy i niespójności. | Jakość sprawozdań państw członkowskich jest wciąż niezadowalająca. |

Nawet gdyby sprawozdania te były kompletne i dokładne, nie pozwoliłyby na uzyskanie pewności co do obiektywności i skuteczności przeprowadzanych kontroli. | Komisji brakuje podstawowych informacji na temat funkcjonowania systemu kontroli w państwach członkowskich. |

44. Obowiązujące rozporządzenie wymaga od państw członkowskich niezwłocznego powiadamiania innych państw członkowskich i Komisji o nieprawidłowościach i naruszeniach mających wpływ na ekologiczny status produktu. Aby umożliwić państwom członkowskich powiadamianie o nieprawidłowościach i naruszeniach, które mogły powstać w innym państwie członkowskim, Komisja uruchomiła system informacji na temat rolnictwa ekologicznego (OFIS). Pomimo iż komunikacja musi być "niezwłoczna", okres między identyfikacją nieprawidłowości lub naruszenia a datą powiadomienia o nim za pośrednictwem OFIS znacznie się różni w poszczególnych przypadkach i wynosi od jednego do siedmiu miesięcy. Jednym z powodów tych różnic jest to, że w praktyce państwa członkowskie różnie interpretują moment, od którego stosuje się pojęcie "niezwłoczny". Na przykład w przypadku wykrycia niedozwolonych substancji, nie jest jasne, czy powiadomienie powinno nastąpić (i) po pierwszych wynikach badań laboratoryjnych czy (ii) po drugich badaniach potwierdzających pierwsze badania.

45. Po powiadomieniu w OFIS Komisja oczekuje, że powiadomione państwo podejmie dochodzenie w sprawie potencjalnych przyczyn nieprawidłowości i udzieli odpowiedzi za pośrednictwem OFIS w ciągu 30 dni [35]. Odpowiedzi państw członkowskich na powiadomienia także nie są przekazywane w terminie. W dniu 20 stycznia 2011 r. otwartych było 38 powiadomień. W przypadku 36 z nich nie przestrzegano terminu odpowiedzi. Łącznie w 2009 i 2010 r. w OFIS odnotowano 100 powiadomień o nieprawidłowościach. W przypadkach, w których otrzymano odpowiedź od powiadomionego państwa członkowskiego, średni czas między powiadomieniem a odpowiedzią wynosił 106 dni.

TRUDNOŚCI W ZAPEWNIANIU IDENTYFIKOWALNOŚCI PRODUKTÓW

46. Państwa członkowskie powinny zapewniać identyfikowalność produktów zgodnie z art. 27 ust. 13 rozporządzenia (WE) nr 834/2007. Identyfikowalność środków spożywczych jest uważana przez Komisję za ważny element zaufania konsumenta [36] i pozwala na weryfikację, czy wszystkie podmioty gospodarcze zaangażowane we wszystkie etapy produkcji, przygotowania i dystrybucji stosują wymogi UE dotyczące produkcji ekologicznej. Pozwala to, w przypadku wykrycia niezgodności, na prześledzenie drogi do źródła i wyodrębnienie problemu, co zapobiegnie dotarciu danych produktów do konsumentów (zob. ramki 5 i 6).

Rozporządzenie (WE) nr 834/2007, art. 27 – System kontroli

"13. Państwa członkowskie zapewniają, aby ustanowiony system kontroli pozwalał na śledzenie każdego produktu na wszystkich etapach produkcji, przygotowania i dystrybucji – zgodnie z art. 18 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 – zwłaszcza, aby zagwarantować konsumentom, że produkty ekologiczne wytworzono zgodnie z wymogami zawartymi w niniejszym rozporządzeniu".

47. We wszystkich skontrolowanych państwach członkowskich jednostki certyfikujące realizowały kontrole dotyczące identyfikacji dostawców i konsumentów w celu zweryfikowania zobowiązań podmiotów gospodarczych dotyczących dokumentacji obrotu produktami ekologicznymi [37]. Kontrole nadzorcze są także przeprowadzane przez właściwe organy w państwach członkowskich. Niektóre właściwe organy same realizują kontrole identyfikowalności na poziomie produktu końcowego (Hiszpania, Francja, Włochy), podczas gdy w innych państwach członkowskich właściwe organy traktują kontrole obowiązkowej dokumentacji identyfikowalności jako element ich działań nadzorczych na poziomie jednostek certyfikujących (Niemcy, Włochy).

RAMKA 5

DOBRA PRAKTYKA: ELEKTRONICZNE BAZY DANYCH W CELU LEPSZEJ IDENTYFIKOWALNOŚCI

We Włoszech niektóre jednostki certyfikujące opracowały elektroniczne bazy danych, które pozwalają konsumentom i przedsiębiorstwom kupującym produkty ekologiczne od certyfikowanych podmiotów gospodarczych weryfikować prawdziwość dokumentów transakcyjnych podmiotu gospodarczego lub certyfikat zgodności. Trybunał uważa to za dobrą praktykę pod względem identyfikowalności i przejrzystości.

RAMKA 6

USTALENIE BĘDĄCE WYNIKIEM PRZEPROWADZONEGO BADANIA W ZAKRESIE IDENTYFIKOWALNOŚCI

W wyniku badania w zakresie identyfikowalności przeprowadzonego przez Trybunał wykryto jeden sfałszowany certyfikat transakcji dotyczącej produktu ekologicznego. Trybunał nabył mąkę ekologiczną, a kolejne kontrole wykazały, że certyfikaty były fałszywe, a zatem nie potwierdzono ekologicznego statusu produktu. Sprawa ta stanowi część większego dochodzenia dotyczącego domniemanych nadużyć finansowych, ogłoszonego pod koniec 2011 r., które jest prowadzone przez właściwe władze krajowe.

48. Pomimo istnienia w skontrolowanych państwach członkowskich systemu kontroli do celów sprawdzania wymogów identyfikowalności, przeprowadzone przez Trybunał badanie w tym zakresie (zob. szczegóły w załączniku I) obejmujące 85 produktów różnego pochodzenia i o różnym składzie pokazało, że identyfikowalność do poziomu producenta nie była zapewniona we wszystkich przypadkach. W początkowo określonym harmonogramie tego badania (trzy miesiące) [38], 40% produktów nie mogło zostać prześledzonych do poziomu producenta, a wymagane informacje (identyfikacja podmiotu gospodarczego do poziomu producenta i certyfikat zgodności dla każdego ze zidentyfikowanych podmiotów gospodarczych) były kompletne tylko w przypadku 48% produktów. Biorąc pod uwagę dodatkowe informacje dostarczone przez niektóre państwa członkowskie po zakończeniu badania, tj. w ciągu łącznie sześciu miesięcy, 32% produktów wciąż nie mogło zostać prześledzonych do poziomu producenta, a tylko w przypadku 56% produktów dostarczona dokumentacja była kompletna (zob. także wykres 5 przedstawiający podsumowanie wyników w podziale na pochodzenie produktu). Podstawowym wytłumaczeniem tej sytuacji jest fakt, że państwa członkowskie nie mają władzy nad podmiotami gospodarczymi poza swoim terytorium w przypadku produktów lub ich składników przewożonych przez wewnętrzne i zewnętrzne granice UE.

WYKRES 5

PODSUMOWANIE WYNIKÓW PRZEPROWADZONEGO PRZEZ TRYBUNAŁ BADANIA W ZAKRESIE IDENTYFIKOWALNOŚCI (PRODUKTY, DLA KTÓRYCH UZYSKANO PEŁNĄ INFORMACJĘ) [39]

+++++ TIFF +++++

49. Ponadto badanie w zakresie identyfikowalności ujawniło szereg czynników, które mają negatywny wpływ na wiarygodność systemu kontroli, takich jak brak jasnego odniesienia do producentów lub grup producentów w kwestii certyfikatów grupowych, certyfikatów grupowych dla krajów innych niż kraje rozwijające się czy też istnienie dokumentów, które są podobne do certyfikatów zgodności, ale nie przedstawiają tej samej wartości [40].

ZDJĘCIE 3 – PRZYKŁAD SPECJALISTYCZNEGO SKLEPU W ANGLII HANDLUJĄCEGO PRODUKTAMI EKOLOGICZNYMI

+++++ TIFF +++++

© Unia Europejska.

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy.

DZIAŁANIA PODEJMOWANE PRZEZ KOMISJĘ, ABY ZAPEWNIĆ ODPOWIEDNIE FUNKCJONOWANIE SYSTEMÓW KONTROLI PAŃSTW CZŁONKOWSKICH, UZNANO ZA NIEWYSTARCZAJĄCE

50. Art. 45 rozporządzenia (WE) nr 882/2004 wymaga od Komisji przeprowadzania audytów w zakresie urzędowych kontroli państw członkowskich. Komisja ponosi ogólną odpowiedzialność za nadzór i koordynację systemu kontroli produkcji ekologicznej i powinna dopilnować, by państwa członkowskie wypełniały swoje zobowiązania. Pierwszym warunkiem egzekwowania systemu kontroli jest dostęp do informacji o jego funkcjonowaniu. Drugim warunkiem jest dostępność proporcjonalnych sankcji, które można zastosować wobec państw członkowskich.

51. Jak wspomniano w pkt 41–45, sprawozdawczość państw członkowskich dla Komisji jest bardzo ograniczona i dużej mierze opóźniona. W konsekwencji Komisja nie ma podstawowych danych, których potrzebuje, aby poprawić swój własny system monitoringu, informować opinię publiczną lub odpowiadać na pytania parlamentarne, a także aby stworzyć wiarygodną podstawę do procesu tworzenia polityki. Jeżeli chodzi o wieloletnie krajowe plany kontroli oraz powiązane z nimi roczne sprawozdania, Komisja nie podjęła działania w celu uzyskiwania od państw członkowskich rocznych sprawozdań w ustalonym terminie. Po otrzymaniu tych sprawozdań DG AGRI weryfikuje je, identyfikuje występujące w nich braki, analizuje je i w odpowiednich przypadkach formułuje uwagi na temat treści dostarczonych informacji.

52. Od 2001 r. Komisja nie prowadzi audytów w państwach członkowskich [41] w celu sprawdzenia, czy urzędowe kontrole dotyczące produkcji ekologiczne są podejmowane zgodnie z rozporządzeniami UE. Według Komisji uzgodnienia robocze między DG AGRI a DG SANCO wciąż są przedmiotem dyskusji, a od 2012 r. rolnictwo ekologiczne powinno być stałą częścią rocznego programu inspekcji FVO [42]. Jednakże priorytety określane dla programu kontroli FVO są oparte na analizie ryzyka, a głównym czynnikiem ryzyka jest wciąż "bezpieczeństwo żywności". W czasie przeprowadzania kontroli kwestie produkcji ekologicznej nie były ujęte w rocznym programie inspekcji.

53. Komisja (DG AGRI) przeprowadza audyty w państwach członkowskich przy kontrolowaniu wydatków na rozwój obszarów wiejskich. Jednakże przegląd odpowiednich sprawozdań z kontroli [43] pokazuje, że uzyskane informacje nie są porównywalne między państwami członkowskimi.

54. W przypadku nieprzestrzegania przepisów UE mających zastosowanie do produkcji ekologicznej Komisja ma ogólną możliwość wysłania pism poprzedzających wszczęcie procedury w sprawie naruszenia przepisów do państw członkowskich lub możliwość wszczęcia procedury w sprawie naruszenia przepisów. Jednakże rozporządzenia odnoszące się do produkcji ekologicznej nie określają żadnych specjalnych sankcji, które Komisja mogłaby zastosować, w sytuacji gdy państwa członkowskie nie wywiązują się ze swoich obowiązków. Komisja wystosowała sześć takich pism do czterech państw członkowskich [44]. Jednakże procedura ta jest bardzo uciążliwa i czasochłonna.

REALIZACJA PROCEDUR KONTROLI W ZAKRESIE PRZYWOZU PRODUKTÓW

UCHYBIENIA W ZARZĄDZANIU WYKAZEM RÓWNOWAŻNYCH PAŃSTW TRZECICH

55. Zgodnie z art. 33 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 834/207 Komisja może uznać kraje trzecie, których system produkcji jest równoważny z zasadami i przepisami ustanowionymi w rozporządzeniu (WE) nr 834/2007 oraz których środki kontroli mają równoważną skuteczność ze środkami ustanowionymi w tym rozporządzeniu, oraz sporządzić wykaz tych państw. Państwa znajdujące się obecnie na wykazie państw trzecich uznanych za równoważne to: Argentyna, Australia, Kanada, Kostaryka, Indie, Izrael, Japonia, Szwajcaria, Tunezja, Nowa Zelandia i – ze skutkiem od 1 czerwca – Stany Zjednoczone. Produkty ekologiczne poświadczone jako ekologiczne w tych państwach trzecich są zatem akceptowane jako ekologiczne w UE.

56. Komisja ponosi ogólną odpowiedzialność za zarządzanie tym wykazem, lecz dzieli ją z państwami członkowskimi, które wspierają Komisję w procesie uznawania i nadzoru. Poprawne zarządzanie wykazem powinno obejmować odpowiednią realizację jasnych procedur wpisania do wykazu państw trzecich zgodnie z celem i zakresem rozporządzenia UE, jak również zapewnienie wystarczających gwarancji, że państwa trzecie uznane za równoważne wciąż spełniają dane wymogi.

ZDOLNOŚCI KOMISJI W ZAKRESIE PRZETWARZANIA WNIOSKÓW O WPIS DO WYKAZU RÓWNOWAŻNYCH PAŃSTW TRZECICH SĄ NIEODPOWIEDNIE

57. Przy badaniu wniosków o uznanie Komisja musi ocenić informacje [45] dostarczone przez państwo trzecie i może zdecydować o zbadaniu na miejscu zasad produkcji i środków kontroli danego państwa trzeciego.

58. W praktyce Komisja zwykle ocenia równoważność państw wnioskujących zgodnie z przepisami rozporządzenia. Komisja używa standardowej tabeli porównawczej, aby udokumentować przeprowadzone kontrole przy ocenie równoważności norm produkcji oraz skuteczności systemu kontroli stosowanego w państwach trzecich. Ponadto z wyjątkiem Argentyny, Australii, Nowej Zelandii i Szwajcarii (zob. tabela 4) Komisja przeprowadziła co najmniej jedną kontrolę w każdym państwie wnioskującym przed wpisaniem go do wykazu. Od 2010 r. Komisja przyjęła stosowanie standardowych list kontrolnych do kontroli w państwach trzecich.

59. Liczba państw trzecich ubiegających się o wpis do wykazu państw równoważnych wzrasta. W latach 2000–2011 otrzymano 25 wniosków, z których Komisja była w stanie zbadać tylko osiem. Ponadto kilka krajów będących już na wykazie zwróciło się o rozszerzenie zakresu równoważności. Coraz większy i szerszy zakres zadań Komisji, w sytuacji gdy zasoby są ograniczone, spowodował bardzo duże opóźnienia w przetwarzaniu konkretnych wniosków (np. Boliwia przesłała swój wniosek w 2006 r., a Chile przesłało swój pierwszy wniosek w 2000 r. i dodatkowe informacje w 2009 r., ale Komisja nie zakończyła jeszcze analizy dostarczonych informacji).

PROCEDURY KOMISJI MAJĄCE ZAGWARANTOWAĆ, ŻE PAŃSTWA TRZECIE UZNANE ZA RÓWNOWAŻNE WCIĄŻ SPEŁNIAJĄ WYMOGI ROZPORZĄDZENIA, SĄ NIEODPOWIEDNIE

60. Państwa trzecie uznane za równoważne mają obowiązek corocznego informowania Komisji na temat działań kontrolnych przeprowadzonych w poprzednim roku [46]. Rozporządzenie przewiduje, że państwa członkowskie pomagają Komisji w ocenie rocznych sprawozdań [47]. Na podstawie informacji przekazanych w rocznych sprawozdaniach Komisja wspomagana przez współsprawozdawców z państw członkowskich, musi zapewnić odpowiedni nadzór nad uznanymi państwami trzecimi. Charakter nadzoru jest określony na podstawie oceny ryzyka wystąpienia nieprawidłowości lub naruszeń przepisów zawartych w rozporządzeniu UE [48]. Jednakże Komisji brakuje szczegółowych procedur zarządzania i przeglądu wykazów równoważnych państw trzecich, a ocena ryzyka państw trzecich nie została sformalizowana.

61. Przeprowadzona przez Komisję analiza rocznych sprawozdań nie jest ustandaryzowana (np. nie ma list kontrolnych lub standardowego formatu sprawozdania), a analiza nie prowadzi do konkretnych działań (np. pisemnej noty Komisji). W niektórych przypadkach (np. sprawozdanie Izraela za 2008/2009 r., Argentyna) nie znaleziono dowodów przeglądu sprawozdania przez Komisję (np. brak notatek odręcznych lub innych dokumentów poświadczających). Często nie znajdowano dowodów, że przydzieleni sprawozdawcy z państw członkowskich pomagali Komisji zapewnić odpowiedni nadzór (np. przez informacje zwrotne na temat rocznego sprawozdania), jak przewiduje to rozporządzenie. Komisja nie dostarczyła sprawozdawcom z państw członkowskich wytycznych na temat oczekiwanej treści ich sprawozdań.

62. Trybunał zbadał próbę rocznych sprawozdań państw trzecich uznanych obecnie za równoważne. Te roczne sprawozdania nie są kompletne, gdyż brakuje w nich informacji o działaniach monitorujących, liczbie i rodzaju inspekcji przeprowadzonych przez jednostki certyfikujące lub o liczbie przeprowadzonych badań laboratoryjnych i ich wynikach. W dwóch przypadkach nie zawarto w nich wyjaśnienia dotyczącego działań naprawczych podjętych w wyniku wykrycia w okresie sprawozdawczym nieprawidłowości, w sprawie których komunikowano się z Komisją (zob. tabela 3). Komisja dopiero niedawno (2011 r.) przesłała państwom trzecim wytyczne dotyczące tych rocznych sprawozdań.

TABELA 3

WYNIKI PRZEPROWADZONEJ PRZEZ TRYBUNAŁ ANALIZY TREŚCI OSTATNIEGO DOSTĘPNEGO W MOMENCIE KONTROLI ROCZNEGO SPRAWOZDANIA

Temat | Argentyna | Izrael | Indie | Nowa Zelandia | Tunezja [9999] | Kostaryka |

Działania monitorujące i nadzorcze przeprowadzone przez właściwy organ w państwie trzecim | Tak | Nie | Tak | Tak | Nd. | Tak |

Działania naprawcze podjęte przez właściwy organ w państwie trzecim | Tak | Nie | Tak | Tak | Nd. | Nie |

Liczba jednostek certyfikujących działających w państwie trzecim | Tak | Tak | Tak | Tak | Nd. | Tak |

Liczba i rodzaj inspekcji przeprowadzonych przez jednostki certyfikujące | Nie | Nie | Nie | Nie | Nd. | Nie |

Liczba przeprowadzonych badań laboratoryjnych i ich wyniki | Nie | Tak | Nie | Nie | Nd. | Tak |

63. Z uwagi na fakt, że służby Komisji nie mają wewnętrznych procedur nadzoru nad uznanymi państwami trzecimi, nie jest pewne, kiedy Komisja powinna prowadzić kontrole na miejscu po wpisaniu państw trzecich do wykazu. Trybunał odnotowuje w tym zakresie, że w państwach trzecich nie prowadzi się regularnych kontroli na miejscu (np. ostatnia kontrola w Izraelu miała miejsce w 1999 r., a ostatnia kontrola w Kostaryce w 2000 r.) (zob. tabela 4).

64. Fakt, że informacje zawarte w rocznych sprawozdaniach dostarczanych przez państwa trzecie są niskiej jakości, oraz to, że Komisja nie prowadzi regularnych kontroli na miejscu w równoważnych państwach trzecich nie pozwala Komisji zagwarantować, że normy produkcji i skuteczność systemów kontroli w państwach trzecich wpisanych do wykazu pozostają równoważne.

TABELA 4

SZCZEGÓŁY KONTROLI NA MIEJSCU KOMISJI W PAŃSTWACH TRZECICH

Państwa trzecie uznane za równoważne | Data wpisu do wykazu | Kontrole na miejscu (rok) przeprowadzone przed wpisaniem państwa trzeciego do wykazu równoważnych państw trzecich | Kontrole na miejscu (rok) przeprowadzone po wpisaniu państwa trzeciego do wykazu równoważnych państw trzecich [8888] |

Argentyna | 1996 | - | 1999 i 2000 |

Australia | 1996 | - | 1999 |

Kanada | 2011 | 2010 | - |

Kostaryka | 2003 | 2000 | - |

Indie | 2006 | 2004 | |

Izrael | 1996 | 1994 | 1999 |

Japonia | 2010 | 2001 i 2009 | - |

Nowa Zelandia | 2002 | - | 2003 |

Szwajcaria | 1996 | - | 2001 |

Tunezja | 2009 | 2008 | - |

UCHYBIENIA W ZARZĄDZANIU SYSTEMEM ZEZWOLEŃ NA PRZYWÓZ

65. Produkty ekologiczne wytwarzane poza UE mogą być przywożone za pomocą systemu zezwoleń na przywóz. Zezwolenia na przywóz są wydawane na określony czas przez właściwy organ każdego państwa członkowskiego i są ważne przez najwyżej jeden rok [49] dla konkretnego importera oraz dla dobrze określonych produktów; mogą one zostać wycofane w przypadku niespełniania wymogów określonych w art. 33 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia (WE) nr 834/2007.

Rozporządzenie (WE) nr 834/2007, art. 33 – Przywóz produktów dających równoważne gwarancje

"1. Produkt importowany z państwa trzeciego może być również wprowadzony na rynek Wspólnoty jako produkt ekologiczny, pod warunkiem że:

a) produkt został wyprodukowany zgodnie z zasadami produkcji równoważnymi zasadom, o których mowa w tytule III i IV;

b) podmioty gospodarcze podlegają środkom kontroli o takiej samej skuteczności co środki, o których mowa w tytule V, i środki te są stale i skutecznie stosowane.

[…]".

66. Komisja sprawuje funkcję nadzorczą i może wymagać od państwa członkowskiego, które udzieliło zezwolenia, wycofania go, gdy uzna, że wymogi te nie są już spełniane (zob. ramka 8).

67. Rocznie 27 państw członkowskich UE udziela około 4000 zezwoleń na przywóz. Niezwykle trudno jest zapewnić zharmonizowane podejście właściwych organów 27 państw członkowskich przy wydawaniu zezwoleń na przywóz. Z powodu tych trudności system zezwoleń na przywóz ma być wycofany do końca czerwca 2015 r. Wizyty Trybunału w państwach członkowskich w kontekście omawianej kontroli wykazały opisane poniżej uchybienia zarówno na poziomie kontroli prowadzonych przez właściwe organy, jak i na poziomie Komisji.

NIEWYSTARCZAJĄCE KONTROLE PROWADZONE PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE PRZY UDZIELANIU ZEZWOLEŃ NA PRZYWÓZ

68. Każda przesyłka produktów ekologicznych przywożonych w ramach tego systemu musi być opatrzona świadectwem kontroli. Świadectwo kontroli powinno być wydane przez jednostkę certyfikującą w państwie trzecim. Jednostka certyfikująca powinna być uznana przez właściwy organ państwa członkowskiego udzielającego zezwolenia na przywóz. Przy udzielaniu zezwolenia na przywóz właściwy organ państwa członkowskiego musi zatem uznać jednostkę certyfikującą proponowaną przez importera, który ubiega się o zezwolenie na przywóz za uprawnioną do wydania świadectwa kontroli. Jednakże przepisy UE nie definiują, na jakiej podstawie dokonuje się takiego uznania.

69. W praktyce większość właściwych organów podejmuje decyzję o uznaniu jednostki certyfikującej w państwie trzecim za uprawnioną do wydawania świadectw kontroli po sprawdzeniu, czy dana jednostka certyfikująca posiada akredytację. Jednakże właściwe organy w państwach członkowskich nie sprawdzają aktywnie, czy jednostki certyfikujące odpowiedzialne za wydawanie świadectw kontroli mają aktualną akredytację oraz czy zakres akredytacji jest właściwy do zapewnienia równoważności z normami UE.

70. Trybunał odnotował, że tylko kilka państw członkowskich (Irlandia, Hiszpania, Włochy) prowadzi dodatkowe kontrole i wymaga od importerów ubiegających się o zezwolenia na przywóz dostarczenia sprawozdań z inspekcji wydanych przez dane jednostki certyfikujące w państwach trzecich, aby sprawdzić, czy praktyki kontrolne są równoważne do praktyk wymaganych rozporządzeniem UE. Wszystkie kontrole państw członkowskich opierają się jedynie na kontroli dokumentacji; żadne ze skontrolowanych państw członkowskich nie prowadzi inspekcji na miejscu.

71. Po udzieleniu zezwolenia na przywóz dane podmioty gospodarcze w UE opierają się na świadectwie kontroli dołączonym do każdej przesyłki produktów importowanych, które stwierdza [w rubryce 15 tego świadectwa oraz zgodnie z art. 13 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1235/2008], że w państwie trzecim stosowano równoważne zasady produkcji i środki kontroli.

Rozporządzenie (WE) nr 1235/2008, art. 13 – Świadectwo kontroli

"4. Organ lub jednostka wystawiająca świadectwo kontroli wystawia świadectwo kontroli i potwierdza oświadczenie złożone w rubryce 15 wyłącznie po:

a) przeprowadzeniu kontroli dokumentów na podstawie wszystkich odpowiednich dokumentów kontroli, w tym w szczególności opisów procesu produkcji dotyczących przedmiotowych produktów, dokumentów transportowych i handlowych; oraz

b) przeprowadzeniu fizycznej kontroli danej przesyłki lub po otrzymaniu wyraźnego oświadczenia eksportera, że przedmiotowa przesyłka została wyprodukowana lub przygotowana zgodnie z art. 33 rozporządzenia (WE) nr 834/2007; w tym celu dokonują one ukierunkowanego na ryzyko sprawdzenia wiarygodności tego oświadczenia.

Ponadto organ lub jednostka nadaje numer seryjny każdemu wystawionemu świadectwu i prowadzi rejestr wydanych świadectw w porządku chronologicznym".

72. W szczególności wypełnienie rubryki 15 tego świadectwa jest w efekcie deklaracją własną wydawaną przez tę samą jednostkę certyfikującą w państwie trzecim wydającym świadectwo kontroli. Właściwe organy w państwach członkowskich nie przeprowadzają kontroli, aby ocenić wiarygodność tej deklaracji. Podkreśla to ogromne znaczenie weryfikacji przeprowadzanych przez właściwe organy państw członkowskich udzielających zezwolenia w zakresie uprawnień jednostki certyfikującej wydającej to świadectwo przed udzieleniem zezwolenia na przywóz.

KOMISJA NIE MA DOSTĘPU DO WYSTARCZAJĄCO WIARYGODNYCH DANYCH, ABY MÓC OCENIĆ, CZY ZEZWOLENIA NA PRZYWÓZ UDZIELONE PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE SPEŁNIAJĄ WARUNKI USTANOWIONE W ROZPORZĄDZENIU

73. Wytyczne Komisji dotyczące treści rocznych sprawozdań przekazywanych przez państwa członkowskie Komisji nie przewidują włączenia informacji dotyczących zezwoleń na przywóz udzielanych przez państwa członkowskie.

74. OFIS zakłada przekazywanie informacji dotyczących zezwoleń na przywóz między państwami członkowskimi a Komisją, zgodnie z art. 19 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1235/2008. Rezultaty prowadzonych przez państwa członkowskie kontroli w kontekście omawianej kontroli wykazały przykłady, gdzie przekazywane przez państwa członkowskie za pomocą OFIS informacje dotyczące zezwoleń na przywóz nie są wiarygodne i kompletne (zob. ramka 7).

Rozporządzenie (WE) nr 1235/2008, art. 19 – Przepisy przejściowe dotyczące przywozu równoważnych produktów niepochodzących z krajów trzecich wpisanych do wykazu

"2. Każde państwo członkowskie informuje pozostałe państwa członkowskie i Komisję o każdym zezwoleniu wydanym na mocy niniejszego artykułu, w tym o odpowiednich normach produkcji i mechanizmach kontroli".

75. Przegląd protokołów ze spotkań Komitetu ds. Produkcji Ekologicznej (lata 2010 i 2011) wykazał, że komitet nieodpowiednio wykonuje swoje zadanie w zakresie wymiany informacji dotyczących funkcjonowania systemu zezwoleń na przywóz.

RAMKA 7

INFORMACJE NA TEMAT ZEZWOLEŃ NA PRZYWÓZ W OFIS NIE SĄ WIARYGODNE

Kontrola wykazała, że z 26 zezwoleń na przywóz wycofanych przez Niemcy w 2009 r., tylko 11 pojawiło się poprawnie w OFIS, 11 zostało sklasyfikowanych jako "wygasłe", a nie "wycofane", a cztery nie zostały w ogóle wprowadzone do OFIS.

W 2009 r. Niemcy czasowo zawiesiły osiem zezwoleń na przywóz z powodu wykrycia pozostałości pestycydów w niektórych przesyłkach. Jednak obecne rozporządzenie UE nie przewiduje możliwości zawieszenia zezwolenia na przywóz. Stąd też, ponieważ OFIS nie zapewnia możliwości zakodowania statusu "zawieszony", cztery z tych zezwoleń zostały sklasyfikowane jako "wygasłe", a jedno jako "wycofane". Trzy z tych zezwoleń na przywóz nie zostały w ogóle zakodowane w OFIS.

Jedno zezwolenie na przywóz z Włoch w 2009 r. było błędnie sklasyfikowane jako "wycofane", podczas gdy powinno pozostać aktywne.

76. Od 2001 r. Komisja nie przeprowadziła żadnych kontroli w państwach członkowskich, aby sprawdzić, czy udzielają one zezwolenia na przywóz tylko w sytuacji spełnienia warunków rozporządzenia. Z powodu braku kontroli na miejscu w państwach członkowskich w ostatnich 10 latach Komisja nie ma aktualnych informacji, aby ocenić, czy zezwolenia na przywóz mogły i powinny być udzielane.

77. Jeżeli chodzi o zezwolenia na przywóz, w przypadku gdy badanie wykaże, że równoważne zasady produkcji i środki kontroli nie były stosowane w państwie trzecim [50], Komisja może zwrócić się do państwa członkowskiego, które wydało zezwolenie, o jego wycofanie [51]. Komisja w ciągu prawie 20 lat istnienia tego systemu przywozu nigdy nie skorzystała z tej procedury. W jednym przypadku Komisja zaleciła państwom członkowskim (ale nie zażądała od nich), aby wycofały zezwolenia na przywóz pewnego produktu, jednak zalecenie to nie zostało wykonane przez wszystkie państwa członkowskie (zob. ramka 8).

RAMKA 8

PRODUKT PRZYWOŻONY Z PAŃSTWA TRZECIEGO

W październiku i listopadzie 2009 r. w następstwie rosnącej liczby ustaleń dotyczących niedozwolonych substancji w pewnym produkcie przywożonym z jednego państwa trzeciego, Komisja wydała dwa komunikaty do właściwych organów państw członkowskich za pośrednictwem SCOF. W tych komunikatach Komisja zaleciła wycofanie zezwoleń na przywóz tego produktu z danego państwa trzeciego. Większość państw członkowskich zastosowała się do tego zalecenia i wycofała zezwolenia na przywóz. Trybunał wykazał, że trzy państwa członkowskie tego nie zrobiły. W dniu 1 marca 2010 r. Komisja wydała komunikat do delegatów SCOF, w którym pozwoliła na wydanie nowych zezwoleń dla tego produktu. Niektóre państwa członkowskie już wcześniej rozpoczęły udzielanie nowych zezwoleń na jego przywóz.

WSPÓLNE PRZEPISY DOTYCZĄCE PRZYWOZU – NIEKOMPLETNE KONTROLE PROWADZONE PRZEZ JEDNOSTKI CERTYFIKUJĄCE WŚRÓD IMPORTERÓW

78. W zakresie produktów importowanych pierwsze etapy łańcucha produkcji muszą być sprawdzone w państwie trzecim zgodnie z równoważnymi zasadami produkcji i równoważnymi środkami kontroli (zob. pkt 55–77). Po przywiezieniu tych produktów do UE system kontroli funkcjonujący w UE ma możliwość sprawdzenia tylko ostatniego ogniwa łańcucha produkcji, tj. importera. Trybunał odnotował, że kontrole prowadzone w tym zakresie są często niekompletne.

KONTROLE PROWADZONE PRZEZ JEDNOSTKI CERTYFIKUJĄCE W ZAKRESIE IMPORTERÓW I PRZYWOŻONYCH PRODUKTÓW SĄ CZĘSTO NIEKOMPLETNE.

79. Kontrole Trybunału w państwach członkowskich zrealizowane w kontekście omawianej kontroli wykazały następujące rezultaty w odniesieniu do jednostek certyfikujących przestrzegających ich zobowiązań zgodnie z art. 82 i 84 rozporządzenia Komisji (WE) nr 889/2008:

- w przypadku trzech z ośmiu jednostek certyfikujących, w których badano tę kwestię, jednostki te nie dopilnowały, by importerzy dostarczali kompletny opis jednostki wraz z zobowiązaniem poddania kontroli wszelkich obiektów używanych do składowania produktów (art. 82 rozporządzenia (WE) nr 889/2008);

Rozporządzenie (WE) nr 889/2008, art. 82 – Zasady kontroli

"1. W przypadku importera, pełny opis jednostki określony w art. 63 ust. 1 lit. a) obejmuje siedzibę importera i jego działalność przywozową, wskazując punkty wejścia produktów na terytorium Wspólnoty oraz wszelkie inne obiekty, których importer zamierza użyć do składowania przywożonych produktów do czasu ich dostawy do pierwszego odbiorcy.

Ponadto deklaracja określona w art. 63 ust. 2 zawiera zobowiązanie importera do zapewnienia, aby wszelkie obiekty, których importer zamierza użyć do składowania produktów, zostały poddane kontroli […]".

- w przypadku pięciu z siedmiu jednostek certyfikujących, gdzie badano tę kwestię, jednostki te nie wymagały od importerów, aby powiadamiali ich o każdej przywożonej przesyłce [art. 84 rozporządzenia (WE) nr 889/2008];

Rozporządzenie (WE) nr 889/2008, art. 84 – Informacje w sprawie przywożonych przesyłek

"Importer informuje w stosownym terminie jednostkę certyfikującą lub organ kontrolny o każdej przesyłce przewidzianej do przywozu do Wspólnoty […]".

ZDJĘCIE 4 – PRZYKŁAD PRZYWOŻONEGO PRODUKTU OZNAKOWANEGO JAKO EKOLOGICZNY SPRZEDAWANEGO W UE

+++++ TIFF +++++

© Unia Europejska.

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy.

WNIOSKI I ZALECENIA

80. System kontroli produktów ekologicznych określony w rozporządzeniach UE ma na celu zagwarantowanie procesów produkcji, ale nie ekologicznego charakteru samych produktów. Jest to spowodowane tym, iż nie ma naukowego sposobu, aby określić, czy produkt jest ekologiczny czy też nie. W celu uzyskania wystarczającej pewności, że system funkcjonuje skutecznie oraz zagwarantowania, że zaufanie konsumenta nie zostanie podważone, należy zaradzić uchybieniom wykazanym w trakcie kontroli Trybunału.

81. Trybunał wskazał przykłady, gdzie właściwe organy w niewystarczający sposób wypełniały swoją rolę nadzorczą w stosunku do jednostek certyfikujących. W rezultacie niektóre jednostki certyfikujące nie spełniają szeregu wymogów UE oraz nie wykorzystują możliwości wprowadzenia niektórych dobrych praktyk (pkt 27, 29–31, 33–37 i 79). Zalecenie Trybunału:

ZALECENIE 1

Właściwe organy powinny wzmocnić swoją rolę nadzorczą w stosunku do jednostek certyfikujących przez odpowiednio udokumentowane procedury zatwierdzania jednostek certyfikujących i nadzoru nad nimi, promowanie ujednolicenia definicji naruszeń, nieprawidłowości i odpowiednich sankcji oraz przez propagowanie dobrych praktyk.

82. Wymiana informacji w państwie członkowskim oraz między państwami członkowskimi a Komisją i innymi państwami członkowskimi nie pozwala jeszcze na poprawne funkcjonowanie systemu (pkt 40 i 42–45). Zalecenie Trybunału:

ZALECENIE 2

Państwa członkowskie powinny zapewnić bezpośredni przepływ wszystkich istotnych informacji na temat naruszeń i nieprawidłowości z jednostek certyfikujących do agencji płatniczych i vice versa; Komisja powinna doprecyzować formę i terminy informowania na temat naruszeń i nieprawidłowości, wprowadzić odpowiednie działania gwarantujące, że państwa członkowskie przestrzegają swoich zobowiązań w zakresie sprawozdawczości oraz zrewidować system informacji ustanowiony do celów informowania o naruszeniach i nieprawidłowościach, a także rozważyć uwzględnienie informacji dotyczących państw trzecich.

83. Właściwe organy w państwach członkowskich napotykają utrudnienia w zapewnianiu identyfikowalności produktów ekologicznych na terytorium, na którym organy te posiadają władzę. Identyfikowalność jest jeszcze trudniejsza do zapewnienia w przypadku produktów przewożonych przez granice (pkt 48–49). Zalecenie Trybunału:

ZALECENIE 3

Należy wzmocnić kontrole, aby upewnić się, że podmioty gospodarcze spełniają wymogi regulacyjne dotyczące identyfikowalności; w tym zakresie Komisja powinna objaśnić role i zadania różnych podmiotów.

84. Komisja nie nadała dotąd wystarczającego priorytetu działaniom nadzorczym, w tym kontrolom, by zapewnić odpowiednie funkcjonowanie systemów kontroli państw członkowskich (pkt 51–54). Zalecenie Trybunału:

ZALECENIE 4

Komisja powinna wzmocnić monitoring systemów kontroli państw członkowskich przez realizowanie wizyt kontrolnych oraz gromadzenie i wykorzystywanie koniecznych danych i informacji.

85. Komisja nie ma wystarczających informacji, aby upewnić się, że system kontroli produkcji ekologicznej w państwach trzecich uznanych za równoważne spełnia wymogi regulacyjne przez cały okres utrzymywania tego statusu przez te kraje. Trybunał odnotowuje także, że istnieje znaczne opóźnienie w ocenie wniosków w sprawie równoważności składanych przez państwa trzecie (pkt 59–64). Zalecenie Trybunału:

ZALECENIE 5

Komisja powinna zapewnić odpowiedni nadzór nad krajami objętymi wykazem państw uznanych za równoważne w zakresie produkcji ekologicznej oraz przeprowadzać terminową ocenę wniosków składanych przez państwa trzecie w celu wpisania ich do tego wykazu.

86. Trybunał stwierdził uchybienia w systemie stosowanym do udzielania zezwoleń na przywóz (pkt 68–77). Trybunał z zadowoleniem przyjmuje uproszczenie wynikające z inicjatywy Komisji dotyczącej wycofywania zezwoleń na przywóz i w związku z tym formułuje następujące zalecenie:

ZALECENIE 6

Dopóki system zezwoleń na przywóz będzie funkcjonował, państwa członkowskie powinny zapewnić jego właściwe stosowanie. Właściwe organy w państwach członkowskich powinny wzmocnić kontrole przeprowadzane w jednostkach certyfikujących, które mogą wydawać świadectwa kontroli.

Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę I, której przewodniczył Ioannis SARMAS, członek Trybunału Obrachunkowego, na posiedzeniu w Luksemburgu w dniu 28 marca 2012 r.

W imieniu Trybunału Obrachunkowego

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

President

[1] Źródło: http://ec.europa.eu/agriculture/organic/consumer-confidence/consumer-demand_en

[2] W pełni przekształcone oraz w okresie konwersji.

[3] Źródło: An analysis of the organic sector (Analiza sektora ekologicznego), czerwiec 2010, Komisja Europejska. Dane za 2008 r. dla UE-27.

[4] Nie ma skonsolidowanych dowodów statystycznych potwierdzających tę sytuację, gdyż w bazach danych dotyczących handlu UE nie rozgranicza się produktów rolnych i spożywczych na ekologiczne i tradycyjne.

[5] Źródło: Willer, H., Organic Agriculture in Europe 2009: Production and Market. http://orgprints.org/18365/2/willer-2011-european-market.pdf

[6] Źródło: Research Institute of Organic Agriculture (FiBL), Agrarmarkt Informations-Gesellschaft (AMI), Bonn, Niemcy. Dane za 2008 r.

[7] Żywność ekologiczna jest tylko jednym rodzajem produktów ekologicznych. Inne produkty ekologiczne to na przykład kosmetyki, tekstylia i karma dla zwierząt.

[8] Według szacunków opartych na danych z monitoringu, przekazywanych przez państwa członkowskie w ramach rocznych sprawozdań okresowych.

[9] Art. 68 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz.U. L 30 z 31.1.2009, s.16). Na dzień 15.3.2012 w ramach tego artykułu na lata 2010–2013 zaplanowane były środki w wysokości 348 mln euro. Jeśli chodzi o pośrednie wsparcie EFRROW, nie ma dostępnych danych.

[10] Dz.U. L 189 z 20.7.2007, s. 1. Rozporządzenie to zostało zmienione rozporządzeniem (WE) nr 967/2008 (odraczającym obowiązek stosowania ekologicznego logo UE) (Dz.U. L 264 z 3.10.2008, s. 1).

[11] Dz.U. L 250 z 18.9.2008, s. 1. Rozporządzenie to zostało zmienione rozporządzeniem (WE) nr 1254/2008 (wprowadzającym nowe zasady ekologicznej produkcji drożdży) (Dz.U. L 337 z 16.12.2008, s. 80).

[12] Dz.U. L 334 z 12.12.2008, s. 25. Rozporządzenie to zostało zmienione rozporządzeniem (WE) nr 537/2009 (Dz.U. L 159 z 20.6.2009, s. 6), rozporządzeniem (UE) nr 471/2010 (Dz.U. L 134 z 1.6.2010, s. 1) i rozporządzeniem wykonawczym (UE) nr 590/2011 (Dz.U. L 161 z 21.6.2011, s. 9).

[13] Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz.U. L 31 z 1.2.2002, s. 1).

[14] Rozporządzenie (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt (Dz.U. L 165 z 30.4.2004, s. 1).

[15] Żywność ekologiczna musi także spełniać przepisy mające zastosowanie do danych produktów, np. przepisy rozporządzenia (WE) nr 852/2004 w sprawie higieny środków spożywczych, rozporządzenia (WE) nr 853/2004 ustanawiającego szczególne przepisy dotyczące higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego lub rozporządzenia (WE) nr 1760/2000 ustanawiającego system identyfikacji i rejestracji bydła i dotyczącego etykietowania wołowiny i produktów z wołowiny.

[16] Wersja z 8 lipca 2011 r. – przedstawiona na spotkaniu SCOF w dniach 27 i 28 września 2011 r.

[17] Zob. także pkt 32–33.

[18] Zgodnie z najnowszą wersją normy europejskiej EN 45011 lub ISO Guide 65 (Ogólne wymogi dla organów realizujących systemy certyfikacji produktów).

[19] Rozporządzenie Rady (EWG) nr 2083/92 (Dz.U. L 208 z 24.7.1992, s. 15) dopuszczało zezwolenia na przywóz do 31 lipca 1995 r.; rozporządzenie Rady (WE) nr 1935/95 (Dz.U. L 186 z 5.8.1995, s. 1) przedłużyło ten termin do 31 grudnia 2002 r.; rozporządzenie Rady (WE) nr 1804/1999 (Dz.U. L 222 z 24.8.1999, s. 1) przedłużyło ten termin do 31 grudnia 2005 r.; rozporządzenie Rady (WE) nr 1567/2005 (Dz.U. L 252 z 28.9.2005, s. 1) przedłużyło termin do 31 grudnia 2006 r.; rozporządzenie Rady (WE) nr 1991/2006 (Dz.U. L 411 z 30.12.2006, s. 18) przedłużyło ten termin do 12 miesięcy po publikacji pierwszego wykazu jednostek certyfikujących/organów kontrolnych uznanych do celów równoważności; w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1235/2008 (Dz.U. L 334 z 12.12.2008, s. 25) ustalono ten termin na dzień 1 stycznia 2013 r.

[20] Rozporządzenie Rady (EWG) nr 2092/91 z dnia 24 czerwca 1991 r. w sprawie produkcji ekologicznej produktów rolnych oraz znakowania produktów rolnych i środków spożywczych (Dz.U. L 198 z 22.7.1991, s. 1).

[21] Skontrolowane państwa członkowskie zostały wybrane pod kątem ich znaczenia na rynku UE (zob. pkt 2). Irlandia została wybrana w celu przetestowania i optymalizacji metody kontroli.

[22] Dz.U. C 279 z 11.11.2005, s. 1.

[23] http://eca.europa.eu

[24] W razie pozytywnych wyników badań, ważne jest, aby zidentyfikować potencjalne źródło zanieczyszczeń oraz opracować działania w celu uniknięcia zanieczyszczenia w przyszłości.

[25] Nowoczesne pestycydy mają szybki czas rozpadu, a zalecenia co do ich stosowania mają na celu ograniczenie pozostałości pestycydów. Większość zastosowanych pestycydów nie pozostawi śladów wykrywalnych w produkcie końcowym.

[26] Supervision of an organic control system in Europe – an analysis of German control data (Nadzór nad systemem kontroli ekologicznej w Europie – analiza danych kontrolnych Niemiec), projekt CERTCOST, prezentacja w Biofach Nürnberg, 19.2.2010; Zorn i in., Monitoring of the organic control system in Germany – an opportunity to increase consumer’s trust (Monitorowanie systemu kontroli ekologicznej w Niemczech – okazja do zwiększenia zaufania konsumenta), Jahrbuch der Österreichischen Gesellschaft für Agrarökonomie, 2010, Band 19(1):71–80.

[27] Zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 889/2008 okres karencji między podaniem zwierzęciu ostatniej dawki alopatycznego weterynaryjnego produktu leczniczego w normalnych warunkach stosowania a wyprodukowaniem z takich zwierząt środków spożywczych metodami ekologicznymi ma być dwukrotnie dłuższy niż prawnie obowiązujący okres karencji, a w przypadku gdy taki okres nie został określony – 48 godzin.

[28] Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. L 368 z 23.12.2006, s. 74).

[29] Regulowane rozporządzeniem (WE) nr 834/2007 i jego rozporządzeniem wykonawczym.

[30] Regulowane rozporządzeniem Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. L 277 z 21.10.2005, s. 1) i jego rozporządzeniami wykonawczymi.

[31] Decyzja Komisji 2008/654/WE z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wytycznych dla pomocy państwom członkowskim w sporządzeniu jednolitego zintegrowanego wieloletniego krajowego planu kontroli, przewidzianego w rozporządzeniu (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. L 214 z 9.8.2008, s. 56).

[32] W lutym 2011 r. Trybunałowi udostępniono następujące sprawozdania – (i) roczne sprawozdanie za 2009 r.: Estonia (jednakże nie można było dokonać jego analizy z powodu technicznych problemów z odczytaniem dokumentów); (ii) roczne sprawozdanie za 2008 r.: Austria, Francja, Łotwa, Malta, Polska i Szwecja; (iii) w przypadku 19 państw członkowskich ostatnie dostępne roczne sprawozdanie obejmowało 2007 r., jednak roczne sprawozdanie Bułgarii nie mogło zostać przeanalizowane z powodu technicznych problemów z odczytaniem dokumentów; (iv) w przypadku Portugalii nie było dostępne żadne sprawozdanie.

[33] Roczne sprawozdania dla Bułgarii, Estonii i Portugalii nie zostały przeanalizowane (zob. przypis 1 pod wykresem 4).

[34] Rozporządzenie (WE) nr 1698/2005 uznaje rolnictwo ekologiczne za jedno z działań rolnośrodowiskowych.

[35] Zgodnie z procedurą monitorowania powiadomień od państw członkowskich według art. 92 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 889/2008 dotyczącym środków w przypadku naruszeń i nieprawidłowości, uzgodnioną na spotkaniu SCOF w dniach 28- 29 stycznia 2009 r.

[36] http://ec.europa.eu/agriculture/organic/the-farm/farm-fork_en and http://www.trace.eu.org/doc/TRACE_consumer-info-EA.pdf

[37] Zgodnie z art. 66 rozporządzenia (WE) nr 889/2008.

[38] Niemcy dostarczyły informacje po dziewięciu tygodniach (dla 13 produktów), Hiszpania – po czterech tygodniach (dla 21 produktów), Francja po ośmiu tygodniach (dla 23 produktów), Włochy po dziewięciu tygodniach (dla 15 produktów), a Zjednoczone Królestwo po 13 tygodniach (dla 15 produktów).

[39] 31 produktów zostało wytworzonych i sprzedanych w tym samym państwie członkowskim, 26 produktów zostało wytworzonych w jednym państwie członkowskim i sprzedanych w innym, 20 produktów zawierało co najmniej jeden składnik przywożony na podstawie zezwoleń na przywóz, a osiem produktów zawierało co najmniej jeden składnik przywożony z państwa uznawanego za równoważne.

[40] We Włoszech organy kontrolne dostarczają certyfikat dla przedsiębiorstwa (attestato di idoneità aziendale) zaświadczający, że podmiot gospodarczy jest włączony do systemu kontroli. We Francji organy kontrolne dostarczają "licencję" – deklarację podmiotu gospodarczego o przystąpieniu do metod produkcji ekologicznej w zakresie całości prowadzonych przez nich działań ekologicznych. Dokumenty te nie zawierają wykazu produktów podlegających certyfikacji.

[41] Przed 2001 r. audyty prowadzone przez Biuro ds. Żywności i Weterynarii (FVO) ujawniły istotne niedociągnięcia w systemie kontroli produkcji ekologicznej.

[42] FVO podlega DG SANCO.

[43] Jednym z uchybień wykrytych przez Komisję jest brak odpowiedniej wymiany informacji między systemem produkcji ekologicznej a systemem wsparcia płatności rolnośrodowiskowych.

[44] Cztery pisma dotyczyły akredytacji organów certyfikujących. Piąte pismo dotyczyło liczby i wyników zrealizowanych kontroli, monitorowania wykrytych nieprawidłowości, monitorowania szczególnego przypadku zawieszenia oraz monitorowania wizyty kontrolnej zrealizowanej przez FVO w 2000 r. Kolejne pismo zostało wysłane w lipcu 2011 r., w momencie gdy odbywała się kontrola Trybunału.

[45] Zgodnie z art. 8 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1235/2008.

[46] Art. 12 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 1235/2008.

[47] Art. 16 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1235/2008.

[48] Art. 33 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 834/2007.

[9999] Tunezja została wpisana do wykazu państw równoważnych w 2009 r., ale do września 2010 r. nie przedstawiła żadnego rocznego sprawozdania. Roczne sprawozdanie za 2009 r. przedstawiła w listopadzie 2010 r.

[8888] Na czerwono zaznaczono państwa, w których nie przeprowadzono kontroli na miejscu po wpisaniu ich do wykazu lub w których kontrola na miejscu odbyła się ponad siedem lat temu; na zielono zaznaczono państwa, w których kontrola na miejscu odbyła się niedługo po ich uznaniu za równoważne lub które niedawno zostały wpisane do wykazu.

[49] Ostatnio maksymalny okres ważności ograniczono do 12 miesięcy (rozporządzenie (UE) nr 1267/2011). Wcześniej rozporządzenia UE nie określały dokładnie długości okresu ważności zezwolenia na przywóz.

[50] Art. 33 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia (WE) nr 834/2007.

[51] Art. 19 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1235/2008.

--------------------------------------------------

ZAŁĄCZNIK I

BADANIE W ZAKRESIE IDENTYFIKOWALNOŚCI – METODYKA

1. Art. 27 ust. 13 rozporządzenia (WE) nr 834/2007 stanowi, że:

"13. Państwa członkowskie gwarantują, że ustanowiony system kontroli pozwala na śledzenie każdego produktu na wszystkich etapach produkcji, przygotowania i dystrybucji – zgodnie z art. 18 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 – zwłaszcza aby zagwarantować konsumentom, że produkty ekologiczne wytworzono zgodnie z wymogami zawartymi w niniejszym rozporządzeniu".

2. Przeprowadzone przez Trybunał badanie w zakresie identyfikowalności w kontekście omawianej kontroli polegało na uzyskaniu dokumentacji dotyczącej 85 produktów zakupionych w trakcie wizyt kontrolnych w państwach członkowskich w celu prześledzenia produktów do źródła ich pochodzenia. Informacje, o które się zwrócono to:

szczegółowe dane identyfikacyjne dotyczące wszystkich podmiotów gospodarczych, które brały udział w dostarczeniu produktu (aż do poziomu producenta) – dla produktów składających się z ponad jednego składnika informacje dotyczyły dwóch najważniejszych składników ekologicznych (pod względem wagi),

świadectwa ekologiczne dla każdego z podmiotów gospodarczych zidentyfikowanych w pierwszym punkcie,

ostatnie sprawozdanie z inspekcji każdego ze zidentyfikowanych podmiotów gospodarczych.

3. Wybrano różne rodzaje produktów, aby uwzględnić kilka rodzajów ryzyka związanych z następującymi zmiennymi:

różny skład (produkty składające się z pojedynczego składnika pochodzenia roślinnego, z pojedynczego składnika pochodzenia zwierzęcego bądź składające się z większej liczby składników),

różne pochodzenie (produkty wytworzone w tym samym państwie członkowskim, w którym zostały zakupione, wytworzone w innym państwie członkowskim, niż to, w którym zostały zakupione, wytworzone w państwie trzecim),

różny system przywozu produktów (produkty przywożone w systemie zezwoleń na przywóz, przywożone na podstawie wykazu równoważnych państw trzecich).

4. Aby wykonać to badanie, kontrolerzy Trybunału w każdym skontrolowanym państwie członkowskim:

przygotowali wykaz produktów do kupienia (uwzględniając zakres opisany w pkt 3), który obejmował produkty poświadczone przez jednostki ce