Sprawozdanie specjalne Czy system pomiaru 
efektywności stosowany 
przez Komisję 
w odniesieniu  
do dochodów rolników 
jest dobrze skonstruowany 
i oparty na rzetelnych 
danych?PL 2016  nr 01
EUROPEJSKI
TRYBUNAŁOBRACHUNKOW
Y

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luksemburg  
LUKSEMBURG
Tel. +352 4398-1
E-mail: eca-info@eca.europa.eu  
Internet: http://eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA  
YouTube: EUAuditorsECA
Więcej informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w portalu Europa (http://europa.eu).
Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2016
Print ISBN 978-92-872-4032-3 ISSN 1831-0923 doi:10.2865/255041 QJ-AB-16-001-PL-C
PDF ISBN 978-92-872-4057-6 ISSN 1977-5768 doi:10.2865/31360 QJ-AB-16-001-PL-N
EPUB ISBN 978-92-872-4027-9 ISSN 1977-5768 doi:10.2865/697530 QJ-AB-16-001-PL-E
© Unia Europejska, 2016
Powielanie materiałów dozwolone pod warunkiem podania źródła.
Rysunek na s. 13 został zamieszczony za zgodą OECD.  
©OECD (2003), „Farm Household Income: Issues and Policy Responses” [Dochód gospodarstwa domowego rolników –
zagadnienia i reakcje polityczne], OECD Publishing, Paryż.  
DOI: http://dx.doi.org/10.1787/9789264099678-en
Czy system pomiaru 
efektywności stosowany 
przez Komisję w odniesieniu 
do dochodów rolników 
jest dobrze skonstruowany 
i oparty na rzetelnych 
danych?
(przedstawione na mocy art. 287 ust. 4 akapit drugi TFUE)Sprawozdanie specjalnePL 2016  nr 01
02
 Zespół kontrolny
Sprawozdania specjalne Trybunału przedstawiają wyniki kontroli wykonania zadań i kontroli zgodności wybranych ob -
szarów działalności UE lub kwestii związanych z zarządzaniem. Trybunał wybiera i opracowuje zadania kontrolne w taki 
sposób, aby miały one jak największe oddziaływanie, biorąc pod uwagę kryteria takie jak zagrożenia dla wykonania 
zadań lub zgodności, poziom dochodów lub wydatków w danym obszarze, nadchodzące zmiany oraz interes polityczny 
i społeczny.
Niniejsza kontrola wykonania zadań została przeprowadzona przez Izbę kontroli I, której przewodniczy członek Trybu -
nału Augustyn Kubik i która zajmuje się takimi obszarami wydatków jak zarządzanie zasobami naturalnymi i ich ochrona. 
Kontrolą kierowała Rasa Budbergytė, członek Trybunału, a w działania kontrolne zaangażowani byli: Tomas Mackevičius, 
szef gabinetu; Maura McElhinney, attaché; Hèlder Faria Viegas, kierownik; Sven Kölling i Blanka Happach, członkowie 
głównego zespołu kontrolnego, a także kontrolerzy: Ramona Bortnowschi, Els Brems, Antonio Caruda Ruiz, Vincent Ly -
-Sunnaram, Ioannis Papadakis, Maciej Szymura i Bertrand Tanguy.
Od lewej:  B. Happach, T. Mackevičius, S. Kölling, R. Budbergytė, H. Faria Viegas.
03
 Spis treści
Punkt
 Wykaz skrótów
 Glosariusz
I–X Streszczenie
1–17 Wstęp
1–2 Cele ogólne WPR i reformy z 2013 r. w odniesieniu do dochodów rolników
3–5 Cele działań finansowanych ze środków EFRG w odniesieniu do dochodów rolników
6 Dochody rolników, dochody gospodarstw domowych rolników i poziom życia
7–11 Źródła danych Komisji dotyczących dochodów w rolnictwie
12–15 Pomiar efektywności działań w ramach WPR w odniesieniu do dochodu z działalności rolniczej
16–17 Poprzednie kontrole przeprowadzone przez Trybunał
18–24 Zakres kontroli i podejście kontrolne
25–87 Uwagi
25–51 Komisja nie sporządziła jeszcze kompletnego zbioru danych w celu dokonania oceny efektywności 
działań w ramach WPR w odniesieniu do dochodów rolników
26–32 Komisji nadal brakuje informacji dotyczących dochodów rolników na poziomie UE
33–39 EAA są ważnym narzędziem monitorowania sytuacji gospodarczej rolnictwa, lecz pod względem pomiaru 
wyników działań w ramach WPR cechują się szczególnymi ograniczeniami
40–51 FADN jest ugruntowanym źródłem informacji o dochodach i aktywności ekonomicznej komercyjnych 
gospodarstw rolnych, lecz występują w nim ograniczenia
04 Spis treści
52–76 Komisja i państwa członkowskie nie zawsze zapewniały właściwą jakość dostępnych danych 
dotyczących dochodów rolników
54–58 W zarządzaniu EAA przez Komisję występowały uchybienia…
59–76 …a w niektórych państwach członkowskich stwierdzono niedociągnięcia związane z funkcjonowaniem 
FADN
77–87 Ograniczenia pod względem dostępnych danych, ogólnikowe sformułowanie celów niektórych 
działań w ramach WPR oraz uchybienia w zakresie wskaźników efektywności mają wpływ na 
zdolność Komisji do wykazania, co zostało osiągnięte
79–82 Płatności bezpośrednie służą wielu celom, których realizację trudno zmierzyć…
83–87 …a wskaźników efektywności WPR odnoszących się do dochodów rolników nie można jasno powiązać 
z działaniami i faktyczną realizacją celów
88–100 Wnioski i zalecenia
 Załącznik I  —  Wybory państw członkowskich w zakresie wdrażania płatności 
bezpośrednich UE
 Załącznik II  —  Obliczenie dochodu z działalności rolniczej zgodnie z definicją w ramach 
EAA
 Załącznik III  —  Obliczenie dochodu w ramach FADN
 Załącznik IV  —  Wskaźniki efektywności stosowane przez Komisję do oceny WPR
 Załącznik V  —  Kryteria jakości mające zastosowanie do statystyki europejskiej
 Odpowiedzi Komisji
05
 Wykaz skrótów
CMEF : Wspólne ramy monitorowania i oceny
EAA : Rachunki ekonomiczne dla rolnictwa
EFRG : Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji
EFRROW : Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich
EU-SILC : Statystyki Unii Europejskiej w sprawie dochodów i warunków życia
FADN : Sieć danych rachunkowych gospodarstw rolnych
FSS : Badanie struktury gospodarstw rolnych
OECD : Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju
TFUE : Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
WPR : Wspólna polityka rolna
06
 Glosariusz
Amortyzacja : utrata wartości aktywów ze względu na starzenie się lub zużycie.
Dochód czynników produkcji rolniczej : dochód otrzymywany dzięki czynnikom wykorzystywanym w produkcji 
rolnej (ziemia, praca i kapitał). Jest on obliczany poprzez odjęcie wartości zużycia pośredniego, zużycia środków 
trwałych (amortyzacja) oraz podatków od wartości produkcji rolnej w cenach bazowych i dodanie wartości (innych) 
dotacji związanych z produkcją. Zasadniczo nie obejmuje dochodu z innych źródeł (działalność pozarolnicza, 
wynagrodzenia, świadczenia społeczne, dochody z tytułu własności).
Dochód do dyspozycji gospodarstwa domowego rolników : całkowity dochód z wszystkich źródeł pomniejszony 
o podatki i obowiązkowe składki na ubezpieczenie społeczne.
Dochód gospodarstwa domowego rolników : dochód gospodarstw domowych rolników z niezależnej działalności 
rolniczej i z działalności pozarolniczej.  Rolnictwo może nie być głównym źródłem dochodu.
Dochód gospodarstwa rodzinnego : wskaźnik FADN opisujący czerpany z rolnictwa dochód gospodarstw rolnych, 
w których pracują bezpłatnie pomagający członkowie rodziny, tj. rolnik i członkowie jego rodziny.
Dochód netto gospodarstwa rolnego : wskaźnik FADN opisujący kwotę dostępną w celu wynagrodzenia własnych 
czynników produkcji gospodarstwa rolnego. Oblicza się go poprzez odliczenie płac, opłat za dzierżawę i odsetek 
płaconych przez rolnika od wartości dodanej netto gospodarstwa rolnego.
Dochód przedsiębiorcy rolnego : dochód wytworzony w wyniku działalności rolniczej pozostający po 
odliczeniu kosztów poniesionych na rzecz pracowników, odsetek związanych z pożyczkami kapitału i opłat za 
dzierżawę gruntu. Może być wykorzystywany do pokrycia kosztów własnych czynników produkcji należących do 
gospodarstwa (praca własna, kapitał własny i posiadane grunty).
EAA : rachunki gospodarcze dla rolnictwa, podstawowe narzędzie analizy sytuacji gospodarczej rolnictwa kraju. 
Stanowią one rachunek satelitarny w stosunku do rachunków narodowych.
FADN : sieć danych rachunkowych gospodarstw rolnych, instrument służący do oceny dochodów i aktywności 
ekonomicznej komercyjnych gospodarstw rolnych i oddziaływania wspólnej polityki rolnej. Opiera się na danych 
rachunkowych dotyczących próby ponad 80 000 gospodarstw rolnych z wszystkich państw członkowskich UE.
Gospodarstwo rolne : samodzielnie zarządzana jednostka prowadząca działalność rolniczą na terytorium UE jako 
działalność podstawową lub drugorzędną. Rolnik może mieć kilka gospodarstw rolnych.
Interwencja (publiczna) : „operacja”, „działanie”, program lub projekt prowadzony bądź finansowany przez organ 
publiczny.
Monitorowanie : regularna badanie zasobów, produktów oraz rezultatów „interwencji”.
Ocena : okresowe zbieranie i analiza dowodów w celu sformułowania wniosków na temat skuteczności 
i efektywności „interwencji”. Interwencje ocenia się na podstawie rezultatów i oddziaływań na poziomie adresatów 
polityki.
Oddzielenie płatności od produkcji : proces uniezależniania płatności pomocy bezpośredniej od produkcji rolnej.
07 Glosariusz
Rachunki narodowe : rachunki narodowe informują o strukturze gospodarki i rozwoju sytuacji gospodarczej 
każdego z państw członkowskich.
Rachunki satelitarne : rachunki sporządzane na podstawie rachunków narodowych w celu przedstawienia 
uzupełniających informacji i koncepcji dostosowanych do szczególnego charakteru sektora gospodarki, np. 
rolnictwa.
Reforma z 2003 r. : reforma WPR, która wprowadziła oddzielenie pomocy bezpośredniej od produkcji rolnej 
i uzależniła płatności od przestrzegania podstawowych norm dotyczących utrzymania gruntów, środowiska, 
bezpieczeństwa żywności, zdrowia roślin i zwierząt oraz dobrostanu zwierząt (tzw. wzajemna zgodność).
Reforma z 2013 r. : reforma WPR na lata 2014–2020. Jej celem jest osiągnięcie bardziej zrównoważonego podziału 
dostępnego wsparcia i wynagradzanie rolników za stosowanie zrównoważonych praktyk rolniczych poprzez 
specjalne „płatności z tytułu zazieleniania”. Ma także doprowadzić do zwiększenia orientacji rynkowej rolnictwa 
unijnego, przy jednoczesnym zapewnieniu zabezpieczeń chroniących rolników przed zagrożeniami zewnętrznymi, 
a także do dalszego rozwoju obszarów wiejskich w państwach członkowskich.
Rolnik : osoba, której gospodarstwo znajduje się na terytorium UE, prowadząca niezależną działalność rolniczą.
Standardowa produkcja : wartość pieniężna produkcji brutto gospodarstw rolnych według cen zbytu u rolnika. 
Wartość standardową określa się odpowiednio do przeciętnej sytuacji w danym regionie.
Wartość dodana netto gospodarstwa rolnego : wskaźnik FADN opisujący całkowitą produkcję gospodarstwa 
rolnego powiększoną o płatności bezpośrednie i pomniejszoną o zużycie pośrednie i amortyzację. Jest to kwota 
dostępna do zapłaty za wszystkie stałe czynniki produkcji gospodarstwa rolnego (ziemia, praca i kapitał).
Wskaźnik : mierzalna zmienna zapewniająca użyteczne informacje pomagające w ocenie stopnia, w jakim 
zrealizowano cel.
Zużycie pośrednie : wartość towarów i usług zużytych w procesie produkcji (nie uwzględnia amortyzacji).
08
 Streszczenie
I
Dochody i poziom życia rolników to kwestia, na którą w Traktacie i w reformie wspólnej polityki rolnej (WPR) 
z 2013 r. położono szczególny nacisk. Prawie jedna trzecia budżetu UE nadal przeznaczana jest bezpośrednio lub 
pośrednio na wspieranie dochodów rolników, co przyczynia się do zapewnienia im odpowiedniego poziomu życia.
II
Nowe ramy monitorowania i oceny WPR wymagają od Komisji oceny łącznego wpływu działań w ramach WPR 
w odniesieniu do wyznaczonych celów. Wymaga to nie tylko jasno określonych celów, wartości docelowych i wskaź -
ników, lecz także wystarczających i odznaczających się dobrą jakością danych statystycznych dotyczących sytuacji 
gospodarczej rolnictwa i dochodów rolników.
III
W niniejszym sprawozdaniu oceniono, czy system pomiaru efektywności stosowany przez Komisję w odniesieniu 
do dochodów rolników jest dobrze skonstruowany i oparty na rzetelnych danych. Trybunał zbadał, czy Komisja 
jasno określiła potrzebne dane statystyczne, czy dane te były odpowiedniej jakości oraz czy Komisja zdefiniowała 
właściwe wskaźniki.
IV
Trybunał stwierdza, że stosowany przez Komisję system pomiaru efektywności WPR w odniesieniu do dochodów 
rolników nie jest wystarczająco dobrze skonstruowany oraz że ilość i jakość danych statystycznych wykorzystanych 
do analizy dochodów rolników cechują się istotnymi ograniczeniami.
V
Komisja nie określiła jasno danych statystycznych potrzebnych do skutecznej oceny efektywności działań w ramach 
WPR wpierających dochody rolników. Nie są dostępne żadne reprezentatywne dane dotyczące dochodów do dys -
pozycji gospodarstw domowych rolników, które ułatwiłyby ocenę realizacji celu Traktatu, jakim jest zapewnienie 
odpowiedniego poziomu życia rolnikom. Ponadto brakuje wiarygodnego systemu pozwalającego na porównania 
między dochodami w rolnictwie a dochodami w innych sektorach gospodarki, które mogłyby uzasadniać unijne 
wsparcie dochodów dla rolników.
VI
Główne narzędzia dostępne obecnie na poziomie UE do celów pomiaru dochodów rolników to rachunki ekono -
miczne dla rolnictwa (EAA) i sieć danych rachunkowych gospodarstw rolnych (FADN). EAA są głównym źródłem 
statystyk Komisji do celów globalnego monitorowania dochodów rolników na poziomie makroekonomicznym. 
Ich potencjał nie jest jednak jeszcze w pełni wykorzystywany i nie zapewniają one wystarczających informacji 
o ważnych czynnikach istotnych dla dochodów rolników, a także dla wartości gospodarczej rolnictwa jako całości. 
FADN jest ważnym instrumentem oceny WPR, ma jednak pewne ograniczenia, ponieważ obejmuje tylko gospodar -
stwa komercyjne, a zatem informacje o dochodach są niekompletne.
Streszczenie 09
VII
Komisja i państwa członkowskie nie zawsze zapewniały właściwą jakość wykorzystanych w pomiarach danych doty -
czących dochodów rolników. W odniesieniu zarówno do EAA, jak i FADN, Trybunał stwierdził uchybienia w zarzą -
dzaniu ze strony Komisji i państw członkowskich. Ponadto procedury zapewnienia jakości w zakresie EAA nie są 
jeszcze w pełni skuteczne, a kontrola wykazała pewne uchybienia dotyczące mechanizmów zapewnienia jakości 
w odniesieniu do FADN.
VIII
Ogólnikowo sformułowane cele niektórych działań WPR oraz brak scenariusza odniesienia utrudniają ocenę, czy 
poszczególne działania WPR mające wspierać dochody rolników osiągnęły swój cel. Komisja nie zdefiniowała rów -
nież właściwych wskaźników skutecznego pomiaru efektywności. Wskaźniki, na których Komisja musi opierać swoją 
ocenę, nie są wystarczająco wiarygodne lub nie są powiązane wystarczająco ściśle z działaniami WPR i w związku 
z tym nie są użyteczne do celów wykazania, czy takie działania przyczyniły się skutecznie i wydajnie do osiągnięcia 
pożądanych efektów i zmniejszenia różnic w dochodach.
IX
W odniesieniu do danych statystycznych dotyczących dochodów rolników Trybunał zaleca, aby Komisja:
a) opracowała bardziej kompleksowe ramy służące do przekazywania informacji o dochodzie do dyspozycji oraz 
porównywania dochodów rolników z dochodami w innych sektorach gospodarki;
b) prowadziła dalsze prace nad EAA w celu lepszego wykorzystania ich potencjału;
c) zapewniła, aby analiza dochodów rolników opierała się na wskaźnikach uwzględniających aktualną sytuację rol -
nictwa oraz na wystarczających i spójnych danych dotyczących wszystkich beneficjentów działań WPR. Można 
to osiągnąć poprzez rozwinięcie synergii pomiędzy istniejącymi danymi administracyjnymi albo rozwój FADN 
lub innych właściwych narzędzi statystycznych;
d) wzmocniła obecne mechanizmy zapewnienia jakości w odniesieniu do statystyk EAA i FADN opracowanych 
przez państwa członkowskie.
X
W odniesieniu do pomiaru efektywności działań WPR mających wspierać dochody rolników Trybunał zaleca Komisji, 
aby na kolejny okres programowania od początku określiła odpowiednie cele operacyjne i scenariusze odniesienia, 
na podstawie których można będzie ocenić efektywność działań WPR, uzupełniła, z myślą o ich ocenie, obecne 
ramy wskaźników efektywności o inne przydatne dane dobrej jakości w celu pomiaru osiąganych rezultatów, a także 
aby oceniła skuteczność i wydajność działań mających na celu wspieranie dochodów rolników.
10
 Wstęp
Cele ogólne WPR i reformy z 2013 r. w odniesieniu 
do dochodów rolników
01 
Zgodnie z Traktatem1 do celów WPR należy zwiększenie wydajności rolnictwa 
i „zapewnienie w ten sposób odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, 
zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rol -
nictwie”. Także reforma WPR z 2013 r.2 skupiała się na dochodach z działalności 
rolniczej w kontekście celu rentownej produkcji żywności, przyczyniającej się do 
zapewnienia odpowiedniego poziomu życia rolnikom3.
02 
Działania WPR finansowane są z budżetu UE poprzez Europejski Fundusz Rolniczy 
Gwarancji (EFRG czyli „filar 1”) oraz Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju 
Obszarów Wiejskich (EFRROW czyli „filar 2”). W obecnych wieloletnich ramach 
finansowania w latach 2014–2020 z EFRG zostanie wydane do 277 mld euro (29% 
całości budżetu UE) na płatności bezpośrednie dla rolników i na wspieranie rynku 
w określonych sektorach rolnictwa4.
Cele działań finansowanych ze środków EFRG 
w odniesieniu do dochodów rolników
03 
W ramach reformy WPR z 2003 r. zmniejszono nacisk na wsparcie produkcji (tzw. 
„oddzielenie płatności od produkcji”) i wprowadzono system wsparcia dochodu, 
który w dużej mierze opierał się na poziomach pomocy otrzymywanej przez po -
szczególnych rolników w okresie odniesienia. W wyniku reformy z 2013 r. dodat -
kowo oddzielono płatności od ich kontekstu historycznego, zarazem stopniowo 
przechodząc na jednolite płatności na hektar we wszystkich państwach człon -
kowskich UE. Zrestrukturyzowano także płatności bezpośrednie, które od 2015 r. 
dzielą się na podstawową płatność na hektar dla wszystkich rolników, „płatność 
z tytułu zazieleniania”, wynagradzającą rolników za stosowanie określonych prak -
tyk rolniczych uważanych za korzystne dla klimatu i środowiska, oraz płatność dla 
młodych rolników. Państwa członkowskie dysponują znaczną swobodą w pew -
nych granicach i mogą bardziej szczegółowo ukierunkowywać płatności, tak aby 
uwzględniać konkretne zagadnienia polityki5.1 Art. 39 ust. 1 lit. a) i b) Traktatu 
o funkcjonowaniu Unii 
Europejskiej (TFUE) 
(Dz.U. L 326 z 26.10.2012, s. 47). 
Inne cele WPR, określone 
w art. 39, to c) stabilizacja 
rynków, d) zagwarantowanie 
bezpieczeństwa dostaw i e) 
zapewnienie rozsądnych cen 
w dostawach dla 
konsumentów.
2 Art. 110 ust. 2 rozporządzenia 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 
17 grudnia 2013 r. w sprawie 
finansowania wspólnej 
polityki rolnej, zarządzania nią 
i monitorowania jej oraz 
uchylającego rozporządzenia 
Rady (EWG) nr 352/78, (WE) 
nr 165/94, (WE) nr 2799/98, 
(WE) nr 814/2000, (WE) 
nr 1290/2005 i (WE) 
nr 485/2008 (Dz.U. L 347 
z 20.12.2013, s. 549).
3 Zob. także umocowania 
i motywy rozporządzenia 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady (UE) nr 1308/2013 z dnia 
17 grudnia 2013 r. 
ustanawiającego wspólną 
organizację rynków 
produktów rolnych oraz 
uchylającego rozporządzenia 
Rady (EWG) nr 922/72, (EWG) 
nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 
i (WE) nr 1234/2007 
(Dz.U. L 347 z 20.12.2013, 
s. 671).
4 Rozporządzenie Rady (UE, 
Euratom) nr 1311/2013 z dnia 
2 grudnia 2013 r. określające 
wieloletnie ramy finansowe na 
lata 2014–2020 (Dz.U. L 347 
z 20.12.2013, s. 884).
5 Przegląd opcji wybranych 
przez państwa członkowskie 
przedstawiono w  załączniku I .
11 Wstęp
04 
Komisja uważa, że niektóre elementy polityki, w szczególności płatności bezpo -
średnie, są ściśle związane ze wspieraniem dochodów rolników, chociaż w rozpo -
rządzeniu6 nie określono ich szczególnie jasno. Płatności te mają pomóc w utrzy -
maniu rolnictwa na całym terytorium UE poprzez wspieranie i stabilizowanie 
dochodów rolników i w ten sposób zapewnienie długoterminowej rentowności 
gospodarstw rolnych oraz zmniejszenie ich podatności na wahania cen. Ponadto, 
dzięki uzależnieniu pełnych płatności od przestrzegania podstawowych norm 
(tzw. wzajemna zgodność) oraz stosowaniu elementu „zazieleniania”, płatności 
takie powinny również przyczynić się do tego, by rolnictwo zapewniało dobra 
publiczne dla społeczeństwa.
05 
Płatności bezpośrednie, choć najważniejsze pod względem finansowym, nie są 
jedynym instrumentem mającym wpływ na dochody rolników. Na poziomie UE 
uzupełniają je działania dotyczące rozwoju obszarów wiejskich7 oraz zbiór dzia -
łań rynkowych i promocyjnych zorientowanych na poszczególne sektory rolnic -
twa. W czasach kryzysu Komisja może również interweniować na poszczególnych 
rynkach, otwierając ograniczony dostęp do publicznych lub prywatnych maga -
zynów interwencyjnych, co wpływa na ceny rynkowe, a zatem także na dochody 
rolników.
Dochody rolników, dochody gospodarstw domowych 
rolników i poziom życia
06 
Rolnictwo rodzinne to najpowszechniejszy model prowadzenia działalności rolni -
czej w UE, przy czym znaczna większość gospodarstw rolnych nadal prowadzona 
jest jako gospodarstwa indywidualne8. Gospodarstwa takie zwykle cechują się 
szerokim wykorzystaniem siły roboczej w ramach rodziny. Sytuację tego typu 
gospodarstwa domowego rolników pod względem dochodów przedstawiono 
na rysunku.  W przepisach UE nigdy nie zdefiniowano pojęć „ludności wiejskiej”, 
„odpowiedniego poziomu życia” czy „dochodu” wspomnianych w Traktacie, 
jednak dochód do dyspozycji gospodarstwa domowego rolników jest kluczowym 
elementem służącym do oceny poziomu życia9.6 Rozporządzenie Parlamentu 
Europejskiego i Rady (UE) 
nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 
2013 r. ustanawiające przepisy 
dotyczące płatności 
bezpośrednich dla rolników na 
podstawie systemów wsparcia 
w ramach wspólnej polityki 
rolnej oraz uchylające 
rozporządzenie Rady (WE) 
nr 637/2008 i rozporządzenie 
Rady (WE) nr 73/2009 
(Dz.U. L 347 z 20.12.2013, 
s. 608).
7 Takie jak działania 
inwestycyjne lub płatności dla 
rolników w obszarach 
z ograniczeniami naturalnymi 
lub innymi szczególnymi 
ograniczeniami.
8 Terminu „gospodarstwo 
rodzinne” używa się na 
określenie każdego 
gospodarstwa rolnego 
zarządzanego przez rodzinę, 
w którym 50% lub więcej 
regularnej rolniczej siły 
roboczej stanowią członkowie 
rodziny. Według Eurostatu 
w 2010 r. 97% gospodarstw 
rolnych w UE było 
zarządzanych przez 
indywidualnych właścicieli.
9 Zob. pkt 64 i 65 sprawozdania 
specjalnego nr 14/2003 na 
temat pomiaru dochodów 
gospodarstw rolnych przez 
Komisję; art. 33 ust. 1 lit. b) 
Traktatu WE (Dz.U. C 45 
z 20.2.2004, s. 1).
12 Wstęp
Źródła danych Komisji dotyczących dochodów 
w rolnictwie
07 
Komisja musi zdefiniować niezbędne statystyczne ramy pomiaru dochodów rol -
ników, natomiast państwa członkowskie powinny przekazywać Komisji wszystkie 
informacje niezbędne do monitorowania i ewaluacji odnośnych działań. W miarę 
możliwości potrzebne informacje powinny opierać się na uznanych źródłach 
danych10.
08 
Głównym wykorzystywanym przez Komisję źródłem danych ogólnych o ludności 
wiejskiej jest badanie struktury gospodarstw rolnych11, w ramach którego gro -
madzi się dane o sytuacji rolnictwa w całej UE w celu monitorowania tendencji 
i zmian w strukturze europejskich gospodarstw rolnych. Nie służy ono do groma -
dzenia danych o dochodach rolników z działalności rolniczej ani o wsparciu UE 
finansowanym przez EFRG. RysunekSkładniki dochodu gospodarstw domowych rolników
=  wpływy brutto 
–
wydatki gotówkowe= dochód netto
z działalności
operacyjnej
–
 amortyzacja= dochód
gospodarstwa
= dochód
gospodarstwa
=
–= dochód
niezwiązany
z gospodarstwem+
Źródło:  OECD (2003).Podatki i obowiązkowe 
składki  łączny dochód 
gospodarstwa 
domowego rolników+ wynagrodzenia brutto
+ dochody z tytułu łasności+ transfery socjalne+ inne dochody+ wpływy rynkowe
+ dotacje+ inne wpływy
 dochód do dyspozycji 
gospodarstwa 
domowego rolników
10 Art. 110 ust. 4 rozporządzenia 
(UE) nr 1306/2013.
11 Rozporządzenie Parlamentu 
Europejskiego i Rady (WE) 
nr 1166/2008 z dnia 
19 listopada 2008 r. w sprawie 
badań struktury gospodarstw 
rolnych i badania metod 
produkcji rolnej oraz 
uchylające rozporządzenie 
Rady (EWG) nr 571/88 
(Dz.U. L 321 z 1.12.2008, s. 14). 
Ostatnie ogólnounijne 
badanie struktury 
gospodarstw rolnych mające 
formę spisu rolnego odbyło 
się w 2010 r. Następne badanie 
planowane jest na 2016 r.
13 Wstęp
09 
Do monitorowania aktywności ekonomicznej oraz dochodów z rolnictwa i pew -
nych rodzajów działalności gospodarczej związanej z rolnictwem Komisja używa 
dwóch głównych narzędzi statystycznych:
 ο rachunków ekonomicznych dla rolnictwa (EAA) , podstawowego narzędzia 
do analizy sytuacji makroekonomicznej sektora rolnego kraju oraz zmian 
w dochodzie z działalności rolniczej;
 ο sieci danych rachunkowych gospodarstw rolnych (FADN) , narzędzia 
mikroekonomicznego, którego celem jest ocena dochodów i aktywności 
ekonomicznej komercyjnych gospodarstw rolnych.
10 
EAA to rachunki satelitarne Europejskiego Systemu Rachunków (ESA 95), zapew -
niające dodatkowe informacje i wykorzystujące pojęcia dostosowane do sektora 
rolnego12. Odpowiadają konkretnej metodyce oraz są opracowywane zgodnie 
z konkretnymi zasadami i metodami13. W przypadku większych państw członkow -
skich EAA dzielą się dodatkowo na rachunki regionalne. Gromadzenie i agregacja 
danych na poziomie krajowym są w całości finansowane przez państwa człon -
kowskie, a krajowe urzędy statystyczne lub ministerstwa rolnictwa odpowiadają 
za gromadzenie danych i obliczanie krajowych EAA. Komisja (Eurostat) odpowia -
da za określenie metodyki i agregację danych na poziomie UE.
11 
FADN opracowano w celu szacowania dochodu komercyjnych gospodarstw 
rolnych jako jednostki gospodarczej, której wartość produkcji, mierzona jako 
standardowa produkcja, przekracza określony próg, który uważa się za odpo -
wiednik największego możliwego udziału w produkcji rolnej, użytkach rolnych 
i sile roboczej takich gospodarstw, które są ukierunkowane na produkcję rynko -
wą14. Jest to jedyne zharmonizowane źródło danych gospodarczych dotyczących 
gospodarstw rolnych na poziomie UE15; zarządza nim DG ds. Rolnictwa i Rozwoju 
Obszarów Wiejskich Komisji. Ponieważ opiera się ono na krajowych sieciach da -
nych rachunkowych, państwa członkowskie finansują gromadzenie danych, lecz 
Komisja uiszcza opłatę standardową od gospodarstwa za dane otrzymane od 
państw członkowskich16. Obecnie krajowe agencje łącznikowe (organy publiczne 
lub prywatne) gromadzą dane z ponad 80 000 gospodarstw rolnych we wszyst -
kich państwach członkowskich. Uczestnictwo w badaniu jest dobrowolne. Dane 
wykorzystywane są przez Komisję i wiele innych zainteresowanych stron, w tym 
państwa członkowskie.12 Rozporządzenie (WE) 
nr 138/2004 Parlamentu 
Europejskiego i Rady z dnia 
5 grudnia 2003 r. dotyczące 
rachunków gospodarczych dla 
rolnictwa we Wspólnocie 
(Dz.U. L 33 z 5.2.2004, s. 1).
13 Obliczenie dochodu 
z działalności rolnej w ramach 
EAA przedstawiono 
w załączniku II .
14 Obliczenie dochodu w ramach 
FADN przedstawiono 
w załączniku III . 
Gospodarstwo rolne nie jest 
tożsame z gospodarstwem 
domowym rolników i jeden 
rolnik może zarządzać kilkoma 
gospodarstwami rolnymi.
15 Rozporządzenie Rady (WE) 
nr 1217/2009 z dnia 
30 listopada 2009 r. 
ustanawiające sieć zbierania 
danych rachunkowych 
o dochodach i działalności 
gospodarczej gospodarstw 
rolnych we Wspólnocie 
Europejskiej (Dz.U. L 328 
z 15.12.2009, s. 27).
16 Za lata obrachunkowe 
2010–2014 Komisja uiściła 
dotychczas opłaty 
standardowe w wysokości 
51,4 mln euro.
14 Wstęp
Pomiar efektywności działań w ramach WPR 
w odniesieniu do dochodu z działalności rolniczej
12 
Każde działanie w ramach WPR musi podlegać monitorowaniu i ocenie w celu 
poprawy jego jakości oraz wykazania jego osiągnięć17. Pomiar efektywności dzia -
łań w ramach WPR opiera się w dużej mierze na informacjach zawartych w EAA 
i FADN, które w związku z tym muszą być wystarczające i cechować się dobrą 
jakością.
13 
Do dnia 31 grudnia 2018 r. Komisja musi przedstawić wstępne sprawozdanie 
z realizacji monitorowania i oceny, obejmujące także pierwsze rezultaty działań 
w ramach WPR w latach 2014–2020. Drugie sprawozdanie, obejmujące ocenę 
efektywności WPR, zostanie przedstawione do dnia 31 grudnia 2021 r.
14 
W związku z reformą WPR z 2013 r. wspólne ramy monitorowania i oceny (CMEF), 
stosowane już w odniesieniu do EFRROW, zastosowano także do działań finanso -
wanych ze środków EFRG18. W celu wypełnienia swoich obowiązków związanych 
z monitorowaniem i oceną działań finansowanych ze środków EFRG Komisja musi 
określić, jakie informacje są niezbędne i sporządzić wieloletni plan oceny. Państwa 
członkowskie powinny dopilnować, by dane te cechowała dobra jakość i by były 
dostępne w odpowiednim terminie.
15 
CMEF opiera się na standardowych wskaźnikach służących do kompleksowej 
i regularnej oceny postępów, skuteczności i efektywności działań w odniesieniu 
do celów. Komisja ustanowiła zbiór wskaźników19 opisujących wdrażanie instru -
mentów WPR ( wskaźniki produktu ), umożliwiających pomiar osiągniętych rezul -
tatów ( wskaźniki rezultatu ) oraz pokazujących ich oddziaływanie na realizację 
ogólnych celów WPR  (wskaźniki oddziaływania )20.17 Zob. także motyw 68 
rozporządzenia (UE) 
nr 1306/2013.
18 Art. 110 rozporządzenia (UE) 
nr 1306/2013.
19 Rozporządzenie wykonawcze 
Komisji (UE) nr 834/2014 z dnia 
22 lipca 2014 r. ustanawiające 
zasady stosowania wspólnych 
ram monitorowania i ewaluacji 
wspólnej polityki rolnej 
(Dz.U. L 230 z 1.8.2014, s. 1).
20 Szczegółowe informacje 
znajdują się w  załączniku IV .
15 Wstęp
Poprzednie kontrole przeprowadzone przez Trybunał
16 
Trybunał skontrolował prowadzone przez Komisję pomiary dochodów rolników 
w 2002 r.21 W trakcie kontroli stwierdzono, że narzędzia statystyczne UE nie 
zapewniały wystarczająco wyczerpujących informacji o dochodach do dyspozycji 
gospodarstw domowych rolników oraz nie umożliwiały dokonania oceny pozio -
mu życia ludności wiejskiej.
17 
W sprawozdaniu rocznym za rok budżetowy 2007 Trybunał stwierdził, w od -
niesieniu do pomiaru dochodów rolników, że Komisja podjęła szereg inicjatyw 
dotyczących EAA i FADN22. Trybunał uznał jednak, że w celu dokładniejszego śle -
dzenia efektywności WPR, w ramach której ponad dwie trzecie zasobów budże -
towych przeznaczono na wsparcie dochodu, niezbędne są bardziej kompletne 
statystyki i wskaźniki.21 Sprawozdanie specjalne 
nr 14/2003.
22 Sprawozdanie roczne za rok 
budżetowy 2007, pkt 5.66 
(Dz.U. C 286 z 10.11.2008, s. 1).
16
 Zakres kontroli i podejście 
kontrolne
18 
Monitorowanie i ocena WPR wymagają dobrej jakości informacji o sytuacji go -
spodarczej rolnictwa i dochodach rolników. Najpoważniejsze ryzyko wiąże się 
z brakiem rzetelnych danych statystycznych i istotnych wskaźników na poziomie 
europejskim. W szczególności istnieje ryzyko, że wskaźniki i kryteria pomiaru 
dochodów rolników mogą nie być należycie zdefiniowane lub że właściwe dane 
mogą nie być dostępne lub ich jakość może być niewystarczająca.
19 
Celem kontroli było zbadanie narzędzi używanych przez Komisję do pomiaru 
dochodów rolników oraz wykorzystanie przez nią danych odnoszących się do 
dochodów w ocenie efektywności działań w ramach WPR w zakresie opłacalnej 
produkcji żywności i wspierania dochodów rolników. W tym kontekście Trybunał 
dokonał także przeglądu wspólnych wskaźników efektywności określonych nie -
dawno przez Komisję w odniesieniu do płatności bezpośrednich i innych działań 
finansowanych ze środków EFRG w stosunku do poszczególnych celów WPR23. 
Celem kontroli nie była ocena CMEF jako takiego ani wyrażenie ogólnej opinii 
o funkcjonowaniu systemów statystycznych państw członkowskich.
20 
Ogólne pytanie kontrolne brzmiało:
„Czy system pomiaru efektywności WPR stosowany przez Komisję w odniesie -
niu do dochodów rolników jest dobrze skonstruowany i oparty na rzetelnych 
danych?”
W szczególności kontrola miała odpowiedzieć na następujące pytania:
 ο Czy Komisja jasno określiła, jakie dane statystyczne są potrzebne do sku -
tecznej oceny efektywności działań w ramach WPR wpierających dochody 
rolników?
 ο Czy Komisja i państwa członkowskie zapewniały właściwą jakość wykorzysta -
nych w pomiarach danych dotyczących dochodów rolników?
 ο Czy Komisja zdefiniowała istotne wskaźniki umożliwiające skuteczną ocenę 
efektywności działań w ramach WPR wpierających dochody rolników?23 Informacje o pomiarze 
efektywności działań 
finansowanych z EFRROW 
można znaleźć 
w sprawozdaniu specjalnym 
nr 12/2013 pt. „Czy Komisja 
i państwa członkowskie mogą 
wykazać, że budżet UE 
przeznaczony na politykę 
rozwoju obszarów wiejskich 
jest wydawany rozsądnie?” 
(http://eca.europa.eu )
17 Zakres kontroli i podejście kontrolne
21 
Trybunał ustanowił kryteria kontroli na podstawie postanowień Traktatu24 i obo -
wiązujących rozporządzeń25.
22 
Wizyty kontrolne przeprowadzono w Komisji i sześciu państwach członkow -
skich26. Wspólnie te państwa członkowskie odpowiadają za ponad 50% wartości 
dodanej brutto europejskiego rolnictwa, a rolnicy w tych państwach członkow -
skich otrzymują ponad 50% budżetu UE na rolnictwo, przede wszystkim w formie 
płatności bezpośrednich.
23 
Na poziomie Komisji Trybunał skontrolował, czy procedury gwarantowały 
opracowanie EAA i zarządzanie FADN zgodnie z wymogami jakości ram w za -
kresie opracowywania, tworzenia i rozpowszechniania statystyki europejskiej 
ustanowionych w kodeksie praktyk statystycznych Eurostatu27. W państwach 
członkowskich, w których przeprowadzono wizyty, Trybunał dokonał przeglądu 
stosowanych procedur gromadzenia i zapewnienia jakości danych w odniesieniu 
zarówno do EAA, jak i FADN. Celem wizyt w państwach członkowskich było także 
wskazanie dobrych praktyk w zakresie pomiaru dochodów rolników. Dowody 
kontroli zebrano i zbadano zgodnie z kryteriami kontroli za pomocą wywiadów 
oraz analizy dokumentów i danych. Ponadto we wszystkich 28 państwach człon -
kowskich Trybunał przeprowadził ankietę dotyczącą wdrożenia EAA i FADN.
24 
Trybunał przeprowadził także przegląd dokumentacji i analizę ram Komisji doty -
czących zarządzania wynikami w odniesieniu do celów i wskaźników efektywno -
ści w zakresie dochodów rolników. W tej analizie, a także przy kontroli systemu 
FADN, Trybunał korzystał z pomocy dwóch ekspertów zewnętrznych.24 Art. 39 TFUE.
25 Rozporządzenie (WE) 
nr 138/2004 Parlamentu 
Europejskiego i Rady z dnia 
5 grudnia 2003 r. dotyczące 
rachunków gospodarczych 
dla  rolnictwa we Wspólnocie 
(Dz.U. L 33 z 5.2.2004, s. 1) 
i rozporządzenie Rady 
(WE) nr 1217/2009 z dnia 
30 listopada 2009 r. 
ustanawiające sieć zbierania 
danych rachunkowych 
o dochodach i działalności 
gospodarczej gospodarstw 
rolnych we Wspólnocie 
Europejskiej (Dz.U L 328 
z 15.12.2009, s. 27), 
rozporządzenie Parlamentu 
Europejskiego i Rady (WE) 
nr 223/2009 z dnia 11 marca 
2009 r. w sprawie statystyki 
europejskiej oraz uchylające 
rozporządzenie Parlamentu 
Europejskiego i Rady (WE, 
Euratom) nr 1101/2008 
w sprawie przekazywania 
do Urzędu Statystycznego 
Wspólnot Europejskich 
danych statystycznych 
objętych zasadą poufności, 
rozporządzenie Rady (WE) 
nr 322/97 w sprawie statystyk 
Wspólnoty oraz decyzję 
Rady 89/382/EWG, Euratom 
w sprawie ustanowienia 
Komitetu ds. Programów 
Statystycznych Wspólnot 
Europejskich (Dz.U. L 87 
z 31.3.2009, s. 164) 
i rozporządzenie (UE) 
nr 1306/2013.
26 Niemcy, Hiszpania, Francja, 
Niderlandy, Polska i Rumunia.
27 Zob. załącznik V .
18
 Uwagi
Komisja nie sporządziła jeszcze kompletnego zbioru 
danych w celu dokonania oceny efektywności działań 
w ramach WPR w odniesieniu do dochodów rolników
25 
W odniesieniu do kwestii, czy Komisja jasno określiła potrzebne dane staty -
styczne, Trybunał oceniał, czy uzyskiwane są informacje o wszystkich istotnych 
aspektach dochodów rolników, czy EAA zawierają wystarczające dane makroeko -
nomiczne dotyczące dochodów rolników oraz czy FADN obejmuje wystarczające 
dane dotyczące dochodów na poziomie indywidualnych rolników.
Komisji nadal brakuje informacji dotyczących dochodów 
rolników na poziomie UE
Brak jest reprezentatywnych danych dotyczących dochodu do 
dyspozycji gospodarstw domowych rolników
26 
Dochody do dyspozycji gospodarstw domowych rolników obejmują przychody 
ze sprzedaży produktów rolnych, dotacje, inne przychody (dochód związany 
z gospodarstwem rolnym)28 i inne dochody29. Dochód do dyspozycji to kluczowy 
element służący do oceny poziomu życia rolników, co stanowi jeden z głównych 
celów Traktatu.
27 
Na poziomie UE nie opracowano ram statystycznych zapewniających informa -
cje o dochodzie do dyspozycji rolników i ich gospodarstw domowych, mimo że 
dostępne informacje wskazują na rosnące znaczenie dochodów niezwiązanych 
z działalnością rolniczą. Komisja dwa razy przygotowała studia wykonalności do -
tyczące gromadzenia takich danych30, których ocena stanowiła część programu 
statystycznego Komisji na lata 2008–201231. Komisja nie przeprowadziła jednak 
dotychczas takiej oceny ani nie podjęła innych działań w celu pogłębienia swojej 
wiedzy o dochodzie do dyspozycji gospodarstw domowych rolników.
28 
Dane dotyczące dochodu do dyspozycji i warunków życia w gospodarstwach 
domowych w ogóle, w tym w gospodarstwach domowych rolników, są dostępne 
w ramach statystyk UE w sprawie dochodu i warunków życia (EU-SILC)32. Liczba 
gospodarstw domowych rolników objętych tym badaniem jest jednak ogólnie 
zbyt mała, aby można było wyciągać poprawne wnioski dotyczące dochodu i wa -
runków życia rolników.28 Dochód z innej działalności 
zarobkowej prowadzonej 
z wykorzystaniem zasobów 
gospodarstwa rolnego.
29 Dochód ze źródeł 
zewnętrznych, takich jak 
wynagrodzenia z tytułu innej 
działalności prowadzonej 
przez rolnika lub członków 
jego rodziny.
30 Szwedzki Urząd Statystyczny, 
Studium wykonalności 
dotyczące gromadzenia danych 
dotyczących dochodów 
pozarolniczych i danych 
dotyczących innych dochodów,  
2006; AgraCeas, Studium 
wykonalności dotyczące 
wdrożenia statystyk w zakresie 
dochodów sektora 
gospodarstw domowych 
rolników (IAHS),  2007 .
31 Decyzja nr 1578/2007/WE 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady z dnia 11 grudnia 2007 r. 
w sprawie wspólnotowego 
programu statystycznego na 
lata 2008–2012 (Dz.U. L 344 
z 28.12.2007, s. 15).
32 Rozporządzenie (WE) 
nr 1177/2003 Parlamentu 
Europejskiego i Rady z dnia 
16 czerwca 2003 r. dotyczące 
statystyk Wspólnoty 
w sprawie dochodów 
i warunków życia (EU-SILC) 
(Dz.U. L 165 z 3.7.2003, s. 1).
19 Uwagi
29 
Ponadto dane dotyczące dochodów gospodarstw domowych rolników są spe -
cjalnie gromadzone tylko w 10 państwach członkowskich. Dodatkowo podejścia 
do gromadzenia takich danych oraz poziom szczegółowości uzyskanych danych 
pomiędzy tymi państwami członkowskimi znacznie się różnią (zob. ramka 1 ). To 
zróżnicowanie podejść ogranicza możliwość wyciągnięcia wniosków w odniesie -
niu do dochodów i poziomu życia rolników.
Nie istnieje odpowiedni system odniesienia umożliwiający 
porównanie dochodów rolników z dochodami w innych sektorach 
gospodarki
30 
Ważne jest porównanie dochodów rolników z dochodami w innych sektorach 
gospodarki lub z dochodami poszczególnych grup społeczno-ekonomicznych 
porównywalnych z rolnikami, które pozwoli na określenie, w jakim stopniu ich 
sytuacja jest niekorzystna oraz dlaczego wsparcie dochodów ze strony UE jest 
potrzebne lub ważne dla rentowności gospodarstw.
31 
Zdaniem Komisji z dostępnych statystyk wynika, że dochody rolników są nadal 
znacznie niższe niż średni dochód w całej gospodarce33. Wniosek ten opiera się 
jednak na porównaniu dochodów obliczanych na różnych podstawach, w związ -
ku z czym dochody te trudno porównać34. Porównanie takie wymaga dokładnej 
interpretacji, tak aby uniknąć ryzyka wyciągnięcia niewłaściwych wniosków co do 
tego, czy dochody rolników są niższe niż dochody w innych sektorach gospodar -
ki, a jeżeli tak, to w jakim stopniu. Ramka 1Statystyki dotyczące dochodów gospodarstw domowych rolników sporządzane 
przez poszczególne państwa członkowskie
Dane dotyczące dochodów gospodarstw domowych rolników gromadzi się obecnie w Bułgarii, Danii, Hiszpa -
nii, Francji, Niderlandach, Austrii, Polsce, Finlandii, Szwecji i Zjednoczonym Królestwie (Anglia). Nie ma jednak 
wspólnej definicji „gospodarstw domowych rolników”, a stosowane metodyki różnią się między sobą. W Ni -
derlandach informacje o dochodach gospodarstw domowych dostępne są dla ponad połowy gospodarstw 
rolnych objętych próbą FADN (2013). We Francji do obliczania dochodów gospodarstw domowych rolników 
władze stosują dane z FADN wraz z informacjami z rejestrów podatkowych. W Polsce wykorzystuje się badanie 
EU-SILC, a respondentów FADN prosi się o dobrowolne przedstawienie dodatkowych informacji dotyczących 
dochodów ich gospodarstw domowych. Bułgaria, Hiszpania i Finlandia stosują tylko badanie EU-SILC, obejmu -
jące względnie niewielką liczbę gospodarstw domowych rolników.
33 SEC(2011) 1153 final/2 z dnia 
20 października 2011 r. „Ocena 
skutków Komisji, wspólna 
polityka rolna do 2020 r.”, s. 18. 
Według Komisji poziom 
dochodów w sektorze rolnym 
pozostaje poniżej 50% 
średniego wynagrodzenia 
w całej gospodarce.
34 W swoich rocznych 
sprawozdaniach z działalności 
Komisja porównuje dochód 
czynników produkcji rolniczej 
przypadający na jednostkę 
roboczą w rolnictwie 
z produktem krajowym brutto 
na mieszkańca w UE. Kolejne 
porównanie stosowane przez 
Komisję to porównanie 
dochodu przedsiębiorcy 
rolnego przypadającego na 
pracownika nieopłacanego 
z wynagrodzeniem brutto 
przypadającym na ekwiwalent 
pełnego czasu pracy w reszcie 
gospodarki.
20 Uwagi
32 
Wielkości gospodarstw rolnych i poziomy dochodów ludności wiejskiej są mocno 
zróżnicowane, tak samo jak zróżnicowane są gospodarstwa. Średnie wartości 
stosowane przez Komisję do porównywania dochodów w stosunku do wielkości, 
rodzaju i regionu gospodarstwa rolnego ujętych w FADN nie zawsze wykazują, 
w jakim stopniu niekorzystna jest sytuacja niektórych grup rolników w porów -
naniu z innymi grupami. W rezultacie takich średnich wartości nie można zasto -
sować do ustalenia, czy działania w ramach WPR służące wspieraniu dochodów 
rolników przyczyniają się do zmniejszania różnic w dochodach.
EAA są ważnym narzędziem monitorowania sytuacji 
gospodarczej rolnictwa, lecz pod względem pomiaru 
wyników działań w ramach WPR cechują się szczególnymi 
ograniczeniami
Komisja nie prowadziła dalszych prac nad EAA w celu lepszego 
wykorzystania ich potencjału
33 
Komisja dotychczas nie dostosowała EAA do nowych norm dotyczących rachun -
ków narodowych35 oraz nie wykorzystała pełnego potencjału EAA poprzez dalsze 
prace nad nimi zmierzające do tego, by zapewniały one informacje o roli przy -
wozu, zmianach zapotrzebowania na produkty rolne (krajowe lub zagraniczne), 
dostawach dla przemysłu spożywczego, spożyciu w gospodarstwach domowych, 
specjalnym traktowaniu rolnictwa w systemach podatkowych czy wykorzystaniu 
produktów rolnych do celów niespożywczych, takich jak produkcja bioenergii. 
Wszystkie te elementy są jednak ważnymi czynnikami wpływającymi na dochody 
rolników.
34 
Celem EAA nie jest za zadanie ułatwianie analizy zależności poszczególnych 
czynników od dotacji oraz analizy ich znaczenia w zakresie opłacalności rolnic -
twa w regionach, poszczególnych rodzajów produkcji lub dla poszczególnych 
społeczno-ekonomicznych grup rolników. Rola dotacji przedstawiona jest jedy -
nie jako pozycja zagregowana, obejmująca zarówno unijne, jak i krajowe wspar -
cie przyznane rolnikom. Ogranicza to użyteczność EEA jako podstawy do analizy 
skuteczności i wydajności działań w ramach WPR w odniesieniu do dochodów 
rolników.35 Rozporządzenie Parlamentu 
Europejskiego i Rady 
(UE) nr 549/2013 z dnia 
21 maja 2013 r. w sprawie 
europejskiego systemu 
rachunków narodowych 
i regionalnych w Unii 
Europejskiej („ESA 2010”) 
(Dz.U. L 174 z 26.6.2013, s. 1).
21 Uwagi
35 
Informacje o cenach gruntów i opłatach za dzierżawę mają znaczenie nie  tylko 
przy obliczaniu dochodów rolników, lecz także przy ocenie oddziaływania 
działań w ramach WPR, ponieważ ziemia jest głównym czynnikiem produkcji 
w rolnictwie. Ponadto płatności bezpośrednie są głównie powiązane z gruntami 
rolnymi, co może mieć wpływ na ceny gruntów, a co za tym idzie – na efektyw -
ność i skuteczność wsparcia36. Dotychczas w przepisach UE nie istnieje podstawa 
prawna umożliwiająca regularne gromadzenie danych dotyczących cen gruntów 
i opłat za dzierżawę we wszystkich państwach członkowskich i zapewniająca 
ich porównywalną jakość. Pomimo pewnych wysiłków podejmowanych przez 
Eurostat w celu pozyskania odpowiednich danych, dostępne informacje nie są 
kompletne i nie odpowiadają wspólnej metodyce. Miało to również wpływ na 
dokładność danych przedstawianych w EAA37.
36 
EAA wykazują wyniki w zakresie dochodów dla każdego państwa członkow -
skiego, lecz nie na poziomie regionalnym. Państwa członkowskie przedstawiają 
dodatkowe regionalne dane o dochodach wyłącznie dobrowolnie. Dane te nie 
są jednak dostępne w odniesieniu do wszystkich właściwych regionów państw 
członkowskich, a w przypadkach, w których są dostępne, przedstawiane są z du -
żym opóźnieniem, wynoszącym aż dwa lata. Ogranicza to użyteczność wyników 
przy ocenie sytuacji w regionie dotyczącej dochodów w rolnictwie.
37 
Zgodnie z definicją EAA służą do pomiaru, na poziomie makroekonomicznym, 
efektywności i wzrostu gospodarczego w następstwie działań rynkowych i ich 
ewolucji w czasie. Nie uwzględniają dóbr publicznych zapewnianych społeczeń -
stwu przez rolnictwo. Zapewnienie takich dóbr publicznych jest ważnym celem 
szczegółowym takich działań, jak „płatność z tytułu zazieleniania”, na które przy -
pada 30% płatności bezpośrednich UE. Podkreśla ono wielofunkcyjny charakter 
rolnictwa, zarazem wspierając dochody rolników. Zakres, w jakim rolnictwo pro -
dukuje dobra publiczne oraz jego ocena przez społeczeństwo mogą jednak być 
bardzo zróżnicowane w poszczególnych regionach i państwach członkowskich. 
Dotychczas Komisja nie brała pod uwagę dalszych pracnad EAA ani nie ustano -
wiła żadnego instrumentu do pomiaru wartości gospodarczej dóbr publicznych 
wytwarzanych przez cały sektor rolnictwa.36 Zob. pkt 97 sprawozdania 
specjalnego nr 5/2011 „System 
płatności jednolitych (SPJ): 
problemy, które należy 
rozwiązać, aby uzyskać 
poprawę w zakresie 
należytego zarządzania 
finansami” oraz pkt 74 
sprawozdania specjalnego 
nr 16/2012 „Skuteczność 
systemu jednolitej płatności 
obszarowej jako systemu 
przejściowego mającego 
na celu wsparcie rolników 
w nowych państwach 
członkowskich   
(http://eca.europa.eu ).
37 Zob. pkt 56.
22 Uwagi
Komisja może usprawnić wykorzystanie niektórych informacji 
z EAA
38 
Celem EAA jest dostarczanie informacji o zmianach w dochodzie całego sektora 
rolnictwa, a nie o bezwzględnych poziomach dochodów, dochodach indywidu -
alnych gospodarstw rolnych lub gospodarstw domowych osób zatrudnionych 
w rolnictwie. W związku z tym nie mają one stanowić podstawy do wyciągania 
szczegółowych wniosków na poziomie mikroekonomicznym, na przykład do -
tyczących rentowności poszczególnych gospodarstw i poziomu życia w gospo -
darstwach domowych rolników. Niemniej jednak w rocznych sprawozdaniach 
z działalności i w rocznych sprawozdaniach statystycznych i gospodarczych 
Komisja wykorzystuje informacje z EAA na poziomie mikro, dokonując porów -
nań dochodów czynników produkcji rolniczej przypadających na pracowników38 
w ujęciu bezwzględnym, jako kluczowy wskaźnik efektywności. Głównym celem 
EAA nie jest jednak przedstawianie danych dotyczących bezwzględnych pozio -
mów dochodów ani poziomów dochodów poszczególnych rolników.
39 
Komisja wykorzystuje „dochód przedsiębiorcy rolnego”39 jako wskaźnik reprezen -
tujący „dochód gospodarstwa rodzinnego”40 i uważa go za najlepszy wskaźnik 
poziomu życia rolników. Założenie to nie odzwierciedla już jednak realiów rol -
nictwa w UE, ponieważ ludność wiejska w państwach członkowskich jest bardzo 
zróżnicowana i w jej skład nie wchodzą już tylko gospodarstwa indywidualne 
(„rodzinne”) zarządzane przez pojedynczych właścicieli nieotrzymujących wyna -
grodzenia za pracę, lecz także znaczna liczba podmiotów prawnych lub gospo -
darstw zarządzanych przez grupy, korzystających prawie wyłącznie z opłacanej 
siły roboczej41. W tym drugim przypadku są to często zwykłe firmy (np. inwesto -
rzy kupujący duże połacie ziemi do celów intensywnej uprawy), tak jak w innych 
sektorach gospodarki. Wyników w EAA w zakresie dochodów nie można zatem 
w prosty sposób przypisać „rodzinnym gospodarstwom rolnym” ani nie można 
ich traktować jako wskaźnika dotyczącego dochodu lub poziomu życia indywidu -
alnych rolników. Ponieważ udział gospodarstw indywidualnych jest w państwach 
członkowskich bardzo zróżnicowany, wyniki w zakresie dochodów w różnych 
państwach członkowskich w EAA nie są porównywalne42.38 Dochód czynników produkcji 
rolniczej stanowi dochód 
osiągnięty w wyniku 
działalności rolniczej, 
wykorzystywany do opłacenia 
pożyczonych lub wynajętych 
czynników produkcji (kapitał, 
wynagrodzenia i dzierżawa 
ziemi) oraz własnych 
czynników produkcji (własna 
praca, kapitał i ziemia).
39 Jest to wynagrodzenie za 
pracę wykonaną przez rolnika 
powiększone o dochód 
pozostający po odliczeniu 
kosztów pracy płatnej. 
Stanowi ono informację 
o tendencjach w rozwoju 
dochodu z działalności 
rolniczej osiąganego przez 
niezależne gospodarstwa 
rolne.
40 Zob. załącznik III .
41 Według FSS 2010 podmioty 
prawne uprawiały 27% 
użytków rolnych w UE. Udział 
ten zwiększył się znacznie 
wraz z rozszerzeniami UE 
w 2004 i 2007 r.
42 Zob. także pkt 5.12 
załącznika I do rozporządzenia 
(WE) nr 138/2004.
23 Uwagi
FADN jest ugruntowanym źródłem informacji o dochodach 
i aktywności ekonomicznej komercyjnych gospodarstw 
rolnych, lecz występują w nim ograniczenia
40 
Celem FADN jest gromadzenie reprezentatywnych danych rachunkowych do -
tyczących komercyjnych gospodarstw rolnych43. FADN może zapewnić ważne 
i użyteczne informacje o wynikach działalności gospodarstw rolnych w podziale 
na sektory rolnictwa i klasy wielkości. Jest to zatem podstawowe źródło informa -
cji na potrzeby oceny efektywności działań w ramach WPR44.
41 
W następstwie sprawozdania specjalnego Trybunału nr 14/2003 Komisja, we 
współpracy z agencjami łącznikowymi państw członkowskich, opracowuje me -
todykę FADN uwzględniającą ewolucję sektora rolnego. Podjęła ona także kroki 
w celu przybliżenia wyników FADN do międzynarodowych norm rachunkowości 
i sprawozdawczości finansowej.
Wskaźniki dochodów nie uwzględniają w pełni ewolucji 
gospodarstw w sektorze rolnictwa
42 
Głównym wskaźnikiem dochodów w FADN jest „wartość dodana netto gospo -
darstwa rolnego” . Jest ona użyteczna przy porównaniach efektywności docho -
dów gospodarstw rolnych niezależnie od ich formy organizacyjnej. Ponieważ nie 
uwzględnia się w niej kosztów zewnętrznych czynników produkcji (np. dzierżawy 
ziemi czy odsetek od pożyczek bankowych), które musi ponosić wielu rolników, 
wskaźnik ten nie może zapewnić wystarczających informacji o rzeczywistym 
dochodzie rolników z działalności rolnej ani o rentowności gospodarstw.
43 
W ujęciu historycznym FADN stworzono w celu dostarczania informacji o „rodzin -
nych gospodarstwach rolnych”, a jednym z ważnych wskaźników był „ dochód 
netto gospodarstwa rolnego na jednostkę przeliczeniową pracy rodziny” 
dla gospodarstw wykorzystujących pracę i kapitał właścicieli i ich rodzin. Jest on 
obliczany tylko dla gospodarstw, w których zarejestrowano bezpłatną pracę ro -
dziny. Gospodarstwa należące jednak do pojedynczych właścicieli lub grup wła -
ścicieli ustanowionych w celach podatkowych, które są podobne do rodzinnych 
gospodarstw rolnych pod każdym względem oprócz formy prawnej, są z niego 
wyłączone, ponieważ nie wykorzystują bezpłatnej pracy. Struktury takie są jed -
nak częste w wielu państwach członkowskich, zwłaszcza w Niemczech, Hiszpanii 
i Francji, a ich wyłączenie może prowadzić do zniekształcenia rezultatów45.43 Gospodarstwa przekraczające 
minimalną wielkość 
ekonomiczną.
44 Ocena oddziaływania 
wsparcia bezpośredniego na 
dochód oraz ocena skutków 
dla „WPR do 2020 r.”, obie 
przeprowadzone przez 
Komisję w 2011 r., zasadniczo 
opierają się na danych z FADN.
45 W Hiszpanii ponad 30% 
użytków rolnych uprawianych 
jest przez podmioty prawne, 
z których wiele ustanowiono 
do celów podatkowych. 
We Francji podmioty prawne 
i grupy uprawiają ponad 
58% użytków rolnych, 
a w Niemczech – ponad jedną 
trzecią.
24 Uwagi
44 
Ponadto brakuje osobnego wskaźnika dochodów dla gospodarstw zorganizowa -
nych jako zwykłe firmy, chociaż takie podmioty odgrywają poważną rolą w sekto -
rze rolnym wielu państw członkowskich.
Informacje o innych związanych z gospodarstwem rolnym 
dochodach rolników są niekompletne
45 
Przychody z inwestycji finansowych, transfery kapitałowe i korzystny wpływ 
opodatkowania na dochody z działalności rolniczej mogą mieć istotny wpływ na 
dochód i sytuację finansową gospodarstwa oraz na jego zdolność do reagowa -
nia na zmiany rynkowe. Obecna metodyka FADN nie uwzględnia jednak takiego 
wpływu.
46 
Wielu rolników wykorzystuje także zasoby swoich gospodarstw do prowadzenia 
działalności zarobkowej innej niż produkcja podstawowa produktów rolnych lub 
inaczej dywersyfikuje swoją działalność gospodarczą w celu zwiększenia docho -
du. Przykładami takich działań związanych z gospodarstwem rolnym są przetwa -
rzanie żywności w gospodarstwie, bezpośrednia sprzedaż produktów, świadcze -
nie usług z wykorzystaniem sprzętu rolniczego, produkcja energii odnawialnej 
czy agroturystyka. Działania takie zapewniają dodatkowy dochód, ograniczają 
zmienność dochodów oraz zmniejszają zależność rolników od dotacji.
Energia odnawialna może zapewnić rolnikom dodatkowe źródła dochodu
©Unia Europejska, źródło:  Serwis audiowizualny KE,  
zdjęcie: L. Chamussy.
25 Uwagi
47 
Bardziej szczegółowe informacje o innych dochodach związanych z gospodar -
stwem rolnym gromadzone są dopiero od 2014 r.46 Informacje te podawane są 
jednak tylko w przypadkach, gdy przychodów i kosztów nie da się oddzielić 
w rachunkach gospodarstw od działalności rolniczej. Informacje pozostają nie -
kompletne, ponieważ w pozostałych przypadkach nie są podawane, np. kiedy 
taką działalnością zarządzają odrębne jednostki gospodarcze należące do rolnika. 
Gromadzone dane nie są również reprezentatywne, ponieważ takie gospodar -
stwa są obecnie słabiej reprezentowane w próbie FADN, a ponadto, ze względu 
na różnice w podejściu do rachunków, nie są porównywalne dane pochodzące 
z różnych państw członkowskich (zob. ramka 2 ). W rezultacie brakuje komplet -
nego obrazu rzeczywistej aktywności ekonomicznej rolników związanej z go -
spodarstwem rolnym, a także roli, którą dodatkowe źródła dochodu odgrywają 
w stabilizacji ich ogólnych dochodów. Ramka 2Niekonsekwentne traktowanie innych związanych z gospodarstwem rolnym 
dochodów rolników
Według FSS z 2010 r. ponad 30% gospodarstw w Niemczech deklarowało, że prowadzi działalność gospodar -
czą inną niż rolnicza. Decydującym elementem dla klasyfikacji dochodu w FADN są jednak krajowe przepisy 
podatkowe, zgodnie z którymi przychody operacyjne niepochodzące z produkcji podstawowej produktów 
rolnych uważa się za dochód z działalności rolniczej jedynie w wąskich granicach. W przypadku przekroczenia 
tych granic przychody nie są rejestrowane w FADN. Wiele gospodarstw prowadzi wytwórnie biogazu oraz 
produkuje energię elektryczną i sprzedaje ją do sieci krajowej. Ponieważ takie przychody klasyfikuje się jako 
„niepochodzące z rolnictwa”, nie uważa się ich za bezpośrednio związane z gospodarstwem i nie pojawiają się 
w wynikach FADN.
We Francji dochód z innej działalności zarobkowej związanej z gospodarstwem rolnym, takiej jak przetwarza -
nie produktów rolnych, usługi rolnicze, wydzierżawianie ziemi lub budynków (w tym dochody z dzierżawy 
instalacji farm wiatrowych lub paneli fotowoltaicznych i sprzedaży energii elektrycznej) są uwzględniane tylko 
wówczas, gdy taka działalność prowadzona jest przez to samo gospodarstwo, a przychód z takich działań nie 
przekracza określonej kwoty47. W przeciwnym razie nie jest on uwzględniany w FADN. W obu przypadkach 
FADN odzwierciedla rzeczywisty poziom zróżnicowania w niepełnym stopniu.
W Niderlandach odnotowano dobrą praktykę, dzięki której gromadzenie danych dotyczących innej działalno -
ści zarobkowej pozwala na lepszą ocenę sytuacji rolników pod względem dochodów. Zgodnie z niderlandzki -
mi wynikami FADN z 2012 r. gospodarstwa prowadzące inną działalność zarobkową oprócz produkcji podsta -
wowej produktów rolnych uzyskiwały z takiej działalności średnio 51 000 euro.
47 Z reguły 30% rocznych obrotów gospodarstwa lub 50 000 euro, zależnie od tego, która kwota jest niższa.46 Rozporządzenie wykonawcze 
Komisji (UE) nr 385/2012 z dnia 
30 kwietnia 2012 r. w sprawie 
formatu sprawozdania 
z gospodarstwa rolnego 
wykorzystywanego do 
określania dochodów 
gospodarstw rolnych oraz 
analizy ich działalności 
gospodarczej (Dz.U. L 127 
z 15.5.2012, s. 1).
26 Uwagi
FADN nie został zaprojektowany jako system reprezentatywny dla 
beneficjentów WPR
48 
Ankieta stanowiąca podstawę FADN została skonstruowana tak, by przedstawiać 
największy możliwy udział w produkcji rolnej, użytkach rolnych i sile roboczej ta -
kich gospodarstw. W tym celu wszystkie gospodarstwa klasyfikuje się na podsta -
wie ustandaryzowanej wartości produkcji, odzwierciedlającej w ujęciu ogólnym 
wartość ich produkcji rolnej. Próg minimalnej standardowej produkcji rolnej różni 
się jednak w poszczególnych państwach członkowskich, tak samo jak uwzględ -
niony odsetek ludności wiejskiej i beneficjentów wsparcia UE (zob. tabela ).
49 
Stosowane podejście jest wprawdzie uzasadnione z punktu widzenia państw 
członkowskich, lecz w związku z tym, że ekonomiczna wielkość gospodarstw 
w UE znacznie się różni, podejście to ogranicza możliwości porównania docho -
dów opartych na FADN pochodzących z różnych państw członkowskich. Przy -
kładowo nie są dostępne żadne dane z Niemiec, Francji czy Niderlandów, które 
mogłyby posłużyć do porównania z gospodarstwem o standardowej wartości 
produkcji wynoszącej 10 000 euro rocznie w Hiszpanii, ponieważ takie gospodar -
stwa nie są tam objęte badaniem ankietowym. W rezultacie dla całej UE zhar -
monizowane dane dostępne są tylko w przypadku gospodarstw o standardowej 
produkcji rocznej, której wartość przekracza próg 25 000 euro48. Porównania 
średniego dochodu przypadającego na pracownika we wszystkich gospodar -
stwach objętych FADN mogą zatem prowadzić do błędnej interpretacji sytuacji 
rolników w różnych państwach członkowskich pod względem dochodów.
50 
FADN ustanowiono z myślą o obserwacji dochodów i działalności gospodarczej 
gospodarstw rolnych. Przy wyborze gospodarstw nie uwzględnia się jednak tego, 
czy są one beneficjentami wsparcia UE. Może to oznaczać, że nie są dostępne 
wystarczająco reprezentatywne informacje dotyczące efektów poszczególnych 
środków wsparcia UE i dochodów poszczególnych grup, takich jak młodzi rol -
nicy49. Ponadto płatności bezpośrednie wypłacane są nie tylko na rzecz rolni -
ków prowadzących działalność komercyjną, lecz także na rzecz znacznej liczby 
rolników prowadzących działalność rolniczą w niepełnym wymiarze czasu lub 
wyłącznie na własne potrzeby, których FADN nie obejmuje. Komisja dysponuje 
ograniczoną wiedzą o dochodach i działalności produkcyjnej takich mniejszych 
gospodarstw, których odsetek wśród beneficjentów płatności bezpośrednich UE 
wynosi od 12% w Bułgarii do 79% w Słowacji50. Ogranicza to możliwość wycią -
gania wniosków z wyników FADN w odniesieniu do ogólnego oddziaływania 
wsparcia na różne rodzaje gospodarstw51.48 Próg ten jest obecnie 
stosowany w Niemczech, 
Francji (kontynentalnej), 
Luksemburgu, Niderlandach, 
Słowacji i Zjednoczonym 
Królestwie (Anglia, Szkocja 
i Walia).
49 Dotyczy to także działań 
finansowanych ze środków 
EFRROW. Według badania 
przeprowadzonego przez 
Trybunał Dania, Niemcy, Litwa 
i Niderlandy uwzględniają już 
w szczególności ekologiczne 
gospodarstwa rolne. Niemcy, 
Węgry i Litwa również 
zwracają szczególną uwagę 
na podmioty prawne 
wytwarzające znaczną część 
produkcji rolnej tych państw. 
Austria w szczególności 
wybiera górskie 
gospodarstwa rolne. Włochy 
znacznie poszerzają próbę 
FADN w celu uzyskania 
bardziej dokładnych danych 
o oddziaływaniu działań 
dotyczących rozwoju 
obszarów wiejskich.
50 Zob. tabela .
51 W Republice Czeskiej, Danii, 
Niemczech i Grecji liczba 
beneficjentów płatności 
bezpośrednich była nawet 
wyższa niż liczba gospodarstw 
zbadanych w ramach FSS, 
ponieważ progi dotyczące 
uwzględnienia w FSS na ogół 
wykluczają mniejsze 
gospodarstwa o zerowej 
lub jedynie bardzo małej 
produkcji. W konsekwencji 
w odniesieniu do znacznej 
liczby beneficjentów 
otrzymujących płatności 
bezpośrednie z budżetu UE 
brak jest nie tylko danych o ich 
dochodach, lecz także danych 
strukturalnych.
27 Uwagi TabelaOdsetek ludności wiejskiej i beneficjentów WPR uwzględniony w FADN
Państwo 
członkowskieGospodarstwo w FSS 2010Krajowy próg FADN  
(w euro SP)% gospodarstw FSS repre -
zentowanych w FADN% beneficjentów WPR nie-
reprezentowanych w FADN
Belgia 42 850 25 000 72% 30%
Bułgaria 370 500 2 000 31% 12%
Republika Czeska 22 870 8 000 65% 39%
Dania 42 120 15 000 68% 51%
Niemcy 299 150 25 000 65% 47%
Irlandia 139 900 8 000 74% 36%
Grecja 723 010 4 000 44% brak informacji
Hiszpania 989 810 4 000 53% 61%
Estonia 19 620 4 000 41% 55%
Francja 516 110 25 0001 15 0002 57% 28%
Włochy 1 620 900 8 000 49% 38%
Cypr 38 860 4 000 26% brak informacji
Łotwa 83 400 4 000 26% 67%
Litwa 199 930 4 000 27% 69%
Luksemburg 2 210 25 000 73% 20%
Węgry 576 840 4 000 18% 45%
Polska 12 540 4 000 24% 37%
Niderlandy 72 320 25 000 71% 25%
Austria 150 160 8 000 62% 26%
Polska 1 506 620 4 000 48% 50%
Portugalia 305 260 4 000 36% 53%
Rumunia 3 859 030 2 000 27% brak informacji
Słowenia 74 640 4 000 54% 33%
Słowacja 24 460 25 000 18% 79%
Finlandia 63 880 8 000 61% 38%
Szwecja 71 100 15 000 39% 57%
Zjednoczone 
Królestwo186 650 25 0003 15 000450% 50%
UE-27 12 014 740
1 Francja kontynentalna.
2 Gwadelupa, Martynika i Reunion.
3 Z wyjątkiem Irlandii Północnej.
4 Irlandia Północna.
Źródło:  Trybunał Obrachunkowy na podstawie danych Komisji i danych pochodzących z ankiety.
28 Uwagi
51 
Ponadto informacje ankietowe o wsparciu UE ze środków EFRG nie są uwzględ -
niane w FSS i tylko kilka państw członkowskich stosuje niepowtarzalny numer 
identyfikacyjny gospodarstwa, umożliwiający powiązanie danych FSS i FADN 
z danymi administracyjnymi, takimi jak dane pochodzące ze zintegrowanego sys -
temu zarządzania i kontroli i dotyczące płatności w ramach wsparcia i obszarów 
objętych uprawą. Takie powiązanie umożliwiałoby połączenie informacji o wspar -
ciu dochodów przez UE z danymi dotyczącymi struktur rolnych i użytkowania 
gruntów. Pomogłoby ono również w lepszym zrozumieniu czynników decydują -
cych o dochodach rolników, a także w ograniczeniu obciążeń administracyjnych 
respondentów.
Komisja i państwa członkowskie nie zawsze 
zapewniały właściwą jakość dostępnych danych 
dotyczących dochodów rolników
52 
W Traktacie ustanowiono podstawowe zasady dotyczące statystyki europej -
skiej, która powinna być bezstronna, rzetelna, obiektywna, niezależna naukowo, 
efektywna pod względem kosztów i poufna52. Zasady te rozwinięto dodatkowo 
w Europejskim kodeksie praktyk statystycznych, któremu podlegają zarówno 
państwa członkowskie, jak i Komisja. Ich wdrożenie ułatwiają ramy zapewniania 
jakości. Niemniej ani stosowanie kodeksu praktyk, ani ram zapewniania jakości 
nie ma obowiązkowego charakteru.  Szczególne obowiązujące kryteria dotyczące 
jakości generowanych informacji statystycznych przedstawiono w  załączniku V .
53 
W celu dokonania oceny, czy dane dotyczące dochodów rolników są rzetelne, 
Trybunał skontrolował mechanizmy stosowane do zapewnienia m.in. jakości 
danych statystycznych z EAA i FADN, określone w Europejskim kodeksie praktyk 
statystycznych.52 Art. 338 ust. 2 TFUE.
29 Uwagi
W zarządzaniu EAA przez Komisję występowały uchybienia…
Komisja nie dysponuje wystarczającymi i aktualnymi informacjami 
o metodyce i źródłach danych wykorzystywanych przez państwa 
członkowskie do przygotowania EAA
54 
Informacje o metodyce EAA i źródłach danych (znane jako „wykazy”) przekazy -
wane Komisji przez państwa członkowskie różniły się znacznie pod względem 
szczegółowości i jakości i nie były aktualizowane od 2006 r., przy czym w przy -
padku trzech państw członkowskich wykazy takie nie były dostępne. We wszyst -
kich sześciu skontrolowanych państwach członkowskich procedury i źródła 
danych odnoszące się do istotnych pozycji różniły się znacznie i nie odpowiadały 
opisowi w wykazach. W rezultacie Komisja nie może zweryfikować, czy informa -
cje statystyczne przedstawiane przez państwa członkowskie są wystarczająco 
zharmonizowane i porównywalne, a jej zdolność do wydawania zaleceń i opraco -
wywania wytycznych w celu poprawy ogólnej jakości danych statystycznych jest 
ograniczona.
55 
Główne wskaźniki EAA przedstawiają porównanie dochodu z działalności rol -
niczej na poziomie nakładów pracy osób zatrudnionych w rolnictwie (wyrażo -
ne w jednostkach roboczych w rolnictwie)53. Każda zmiana lub niedokładność 
w obliczeniach dotyczących nakładów pracy wpływa na dochód przypadający 
na zatrudnioną osobę, a zatem może znacznie oddziaływać na wyniki w zakresie 
dochodów i ich interpretację. Eurostat nie dysponował wystarczającą liczbą ak -
tualnych informacji o metodykach stosowanych przez państwa członkowskie, co 
ograniczało jego zdolność do oceny ścisłości i porównywalności otrzymywanych 
informacji. Ponadto liczba godzin pracy określona przez państwa członkowskie 
wahała się od 1 600 godzin rocznie we Francji do 2 120 godzin w Polsce, co także 
miało wpływ na porównywalność wyników.53 Jest on obliczany poprzez 
podzielenie łącznego 
dochodu przez całkowitą 
liczbę osób zatrudnionych 
w rolnictwie jako pracownicy 
pobierający wynagrodzenie 
lub jako niezależni rolnicy.
30 Uwagi
Wystąpiły niedociągnięcia w zakresie zgłaszania dochodów 
z działalności rolniczej do Eurostatu…
56 
Trybunał stwierdził, że w różnych przypadkach dane przedstawione w EAA nie 
były wystarczająco dokładne lub porównywalne, co miało znaczny wpływ na 
obliczenie dochodu przedstawionego w EAA. Stwierdzono np. niezgodności 
w księgowaniu niektórych produktów, takich jak wino i oliwa z oliwek, opłat za 
dzierżawę gruntów rolnych, w informacjach dotyczących niektórych rodzajów 
działalności innych niż rolnicza, księgowaniu dotacji i obliczaniu dochodu przed -
siębiorcy rolnego (zob. ramka 3 ).Ramka 3Przykłady niedociągnięć w obliczaniu dochodu z działalności rolniczej
W Polsce urząd statystyczny uwzględniał w EAA tylko oszacowania opłat uiszczanych przez rolników za dzier -
żawę gruntów państwowych, nie biorąc pod uwagę wartości gruntu dzierżawionego od prywatnych właści -
cieli, gdyż nie jest ona znana władzom. Na podstawie wyników FADN Trybunał szacuje, że takie grunty stano -
wią ok. 61% dzierżawionych użytków rolnych w Polsce. Podobnie w Rumunii urząd statystyczny uwzględniał 
tylko wartość ziemi dzierżawionej przez przedsiębiorstwa rolne, lecz nie przez indywidualnych rolników.
Wiele gospodarstw zajmuje się przetwarzaniem produktów rolnych, np. produkcją sera czy produktów leśnych, 
pozyskiwaniem drewna bądź agroturystyką. Wartość takiej działalności musi być uwzględniana w EAA, jeśli 
nie można jej oddzielić od działalności rolniczej. W przypadku wielu państw członkowskich nie są jednak do -
stępne dane o wartości takiej działalności.
W Rumunii urząd statystyczny rejestrował dotacje związane z obszarem w roku, w którym były one wypłacane 
rolnikom (w ujęciu kasowym). Zgodnie z właściwymi normami dotacje powinny być rejestrowane w odniesie -
niu do roku, w którym rolnik złożył wniosek o pomoc (w ujęciu memoriałowym).
We Francji dane dotyczące opłat z tytułu poszczególnych form dzierżawy użytków rolnych („fermage”) 
uiszczanych na rzecz właścicieli-udziałowców były nieaktualne i nie brano ich prawidłowo pod uwagę przy 
obliczaniu dochodu przedsiębiorcy rolnego. Ta forma rolnictwa obejmuje ponad połowę eksploatowanych 
użytków rolnych we Francji.
31 Uwagi
57 
Państwa członkowskie muszą zgłosić ostateczne dane o dochodach do końca 
września kolejnego roku54. Państwa członkowskie często jednak modyfikowa -
ły dane w następnych latach, co miało istotny wpływ na dochody wykazane 
w EAA55. Aktualizacje uzasadniano najczęściej potrzebą skorygowania błędów 
w uprzednio zgłoszonych danych, późną dostępnością danych źródłowych lub 
faktem, że lepsze źródła danych dostarczają obecnie dokładniejszych informacji. 
Weryfikacje danych statystycznych to co prawda standardowe procedury przy 
tworzeniu statystyk, jednak aktualizacje unaoczniają uchybienia w procedurach 
przygotowania EAA w państwach członkowskich oraz ograniczają wiarygodność 
głównych stosowanych przez Komisję wskaźników efektywności dotyczących 
dochodów.
Zapewnianie jakości nie jest w pełni skuteczne
58 
Eurostat podejmował co prawda wysiłki w celu poprawy jakości EAA, nie prze -
prowadzono jednak żadnej wyczerpującej i niezależnej oceny tego, czy państwa 
członkowskie ustanowiły skuteczne ramy zapewniania jakości w zakresie groma -
dzenia danych i przygotowywania EAA. W 2010 r. Eurostat utworzył wspólną gru -
pę zadaniową mającą określić wskaźniki jakości EAA i ustanowić normy w zakre -
sie sprawozdań dotyczących jakości. W 2012 r. koordynował samoocenę organów 
krajowych odpowiedzialnych za przygotowanie tych rachunków. W związku 
z tym państwa członkowskie poproszono o przedstawienie ogólnych ocen jakości 
danych EAA i wskazanie potrzebnych usprawnień. Trybunał stwierdził, że cztery 
państwa członkowskie56 nie przedłożyły żadnych sprawozdań, wskutek czego 
Eurostat nie uzyskał aktualnych i kompletnych danych o jakości przekazywanych 
danych EAA.
…a w niektórych państwach członkowskich stwierdzono 
niedociągnięcia związane z funkcjonowaniem FADN
Techniczna realizacja badania FADN może mieć wpływ na jakość 
wyników
59 
Ogólnie rzecz biorąc, można wyróżnić trzy systemy badania FADN. W jednej 
grupie państw członkowskich krajowe agencje łącznikowe FADN pozyskują dane 
od prywatnych firm rachunkowych, które prowadzą rachunki indywidualnych go -
spodarstw i wykorzystują te dane także w rozliczeniach podatku dochodowego 
rolników57. W drugiej grupie agencje łącznikowe są bezpośrednio zaangażowane 
w prowadzenie rachunków do celów FADN i pozostają w bezpośrednim kontakcie 
z rolnikami58. W trzeciej grupie krajowe agencje łącznikowe korzystają z usług 
prywatnych podmiotów, pozyskujących dane prosto z gospodarstw59.54 Załącznik II do rozporządzenia 
(WE) nr 138/2004.
55 Przykładowo w przypadku 
Rumunii korekta dochodu 
przedsiębiorcy rolnego za 
2012 r. dokonana w 2014 r. 
doprowadziła do wzrostu 
dochodu o 129%, 
w przypadku Danii – o 104%, 
Luksemburga – 48%, 
Włoch – 27%, a Belgii – o 23%. 
W przypadku Niemiec 
natomiast dochód zmalał 
o 23%, a w przypadku 
Francji – o 12%. Dochód 
czynników zmienił się 
w znacznym stopniu w Belgii 
(+12%), Niemczech (-13%), we 
Włoszech (+10%), 
w Luksemburgu (+28%), na 
Łotwie (+43%) 
i w Niderlandach (+13%).
56 Belgia, Niemcy, Cypr 
i Zjednoczone Królestwo.
57 Np. w Niemczech i Francji.
58 Np. w Niderlandach.
59 Np. w Hiszpanii, Polsce 
i Rumunii.
32 Uwagi
60 
System zarządzany bezpośrednio przyczynia się do zapewnienia dobrej jakości 
danych. Dobrą praktykę stwierdzono np. w Niderlandach, gdzie gromadzenie 
danych powierza się instytutowi badawczemu, który przejmuje prowadzenie 
rachunków i ma bezpośredni dostęp do wszystkich przydatnych informacji 
dotyczących działalności gospodarczej gospodarstwa. Podobnie w przypad -
kach, gdy dane FADN pozyskiwane są z danych wykorzystywanych do celów 
opodatkowania, stanowi to zachętę do większej dokładności, gdyż brak dokład -
ności w rachunkach może skutkować karą na podstawie krajowych przepisów 
podatkowych.
61 
W ramach mechanizmów istniejących w Hiszpanii i Rumunii wykonawcy otrzy -
mują stałą kwotę za każde sprawozdanie z gospodarstwa rolnego przekazane 
agencji łącznikowej. Istnieje więc zagrożenie wybierania gospodarstw o prostej 
strukturze, tak aby zmniejszyć obciążenie pracą przypadające na gospodarstwo, 
a zatem w większym stopniu zagrożona jest jakość pozyskiwanych danych.
Reprezentatywność próby w poszczególnych państwach 
członkowskich znacznie się różni…
62 
Komisja zatwierdza wielkość próby proponowaną przez państwa członkowskie, 
lecz nie dysponuje wystarczającą dokumentacją dotyczącą sposobu jej obli -
czenia, poczynionych założeń oraz tego, czy obliczenia były zgodne z zasadami 
statystyki. Podstawowe informacje, takie jak precyzja parametrów i zastosowane 
przedziały ufności nie są publikowane ani poddawane przeglądowi przez nieza -
leżnych ekspertów oceniających jakość planów doboru.
63 
Wielkość próby w poszczególnych państwach członkowskich i regionach znacz -
nie się różni, tak samo jak liczba gospodarstw reprezentowanych przez gospodar -
stwo ujęte w próbie60. Ważne sektory rolnictwa mogą być jednak niewystarczają -
co reprezentowane w FADN. Przykładem są producenci wina i winogron, owoców 
i owoców cytrusowych, oliwek i różnych upraw wieloletnich w Hiszpanii, którzy 
razem stanowili jedynie 0,8% gospodarstw w odpowiednich sektorach. Sekto -
ry te odpowiadały jednak za ok. 24% całkowitej wartości produkcji rolnictwa 
hiszpańskiego.60 Liczba gospodarstw 
reprezentowanych przez 
jedno gospodarstwo 
w próbie FADN waha się 
od 3 w Luksemburgu 
do 185 w Rumunii. 
W poszczególnych sektorach 
i klasach wielkości 
zróżnicowanie może być 
znacznie większe.
33 Uwagi
64 
Komisja zaleca losowy wybór nowych gospodarstw w celu zapewnienia najlep -
szej reprezentatywności statystycznej w odniesieniu do stwierdzeń dotyczących 
populacji. Tylko jedenaście państw członkowskich61 wybrało nowe gospodar -
stwa losowo. W pozostałych państwach członkowskich dobór nie zawsze był 
jednak przejrzysty, ograniczał go także sposób organizacji gromadzenia danych. 
W Niemczech, Hiszpanii, Francji, Polsce i Rumunii proces doboru w znacznej 
mierze zależał więc od inicjatywy biur rachunkowych lub podmiotów groma -
dzących dane, które musiały określić „odpowiednie gospodarstwa”, spełniające 
kryteria doboru. Pod tym względem na dobór gospodarstw mogły wpłynąć 
czynniki subiektywne, co mogło mieć wpływ na reprezentatywność uzyskanych 
informacji o dochodach. W Hiszpanii doprowadziło to także do znacznych luk 
w uwzględnianiu podregionów w próbie FADN, przez co znaczna część kraju 
i struktury terytorialnej nie była odpowiednio reprezentowana. Wpływa to także 
na przyszłe oceny płatności bezpośrednich, ponieważ Hiszpania wprowadziła 
system z 51 podregionami, które obecnie nie są uwzględnione w FADN w wystar -
czającym stopniu.
65 
Uczestnictwo w badaniu FADN jest dobrowolne. Skontrolowane państwa człon -
kowskie miały trudności ze znalezieniem właściwej liczby gospodarstw w niemal 
wszystkich odpowiednich klasach wielkości. Niektóre państwa członkowskie 
wprowadziły zachęty w celu naboru gospodarstw i zrekompensowania im dodat -
kowych obciążeń, lecz Trybunał stwierdził, że działania te nie zawsze były sku -
teczne pod względem objęcia wszystkich odpowiednich rodzajów i klas wielkości 
gospodarstw62.
66 
Pomimo stosowanych zachęt w Niemczech małe i bardzo duże gospodarstwa 
są w znacznej mierze niewystarczająco reprezentowane w próbie. Trudności 
odnotowano również w Niderlandach, gdzie 78% wybranych nowych gospo -
darstw odmówiło udziału. W Rumunii, ze względu na brak szczególnych zachęt 
we wszystkich klasach wielkości, zrekrutowano mniej gospodarstw niż oczeki -
wano, przy czym szczególne problemy napotkano w przypadku bardzo małych 
i bardzo dużych gospodarstw. Ważne jest jednak uzyskanie danych dobrej jakości 
dla wszystkich klas wielkości, gdyż sytuacja w większych lub mniejszych go -
spodarstwach może znacznie różnić się od sytuacji w gospodarstwach średniej 
wielkości.61 Dania, Irlandia, Estonia, 
Włochy, Łotwa, Malta, 
Niderlandy, Słowacja, Szwecja, 
Finlandia i Zjednoczone 
Królestwo. Słowenia 
zastosowała częściowo dobór 
losowy.
62 Według ankiety 
przeprowadzonej przez 
Trybunał 14 państw 
członkowskich uiszczało 
opłatę na rzecz 
uczestniczących gospodarstw 
(Belgia – Flandria, Niemcy, 
Grecja, Estonia, Łotwa, Litwa, 
Węgry, Malta, Austria, Polska, 
Słowacja, Słowenia, Finlandia 
i Szwecja). W Belgii (Flandria), 
Chorwacji, we Włoszech, na 
Litwie, Łotwie, Węgrzech, 
w Niderlandach, Finlandii 
i Zjednoczonym Królestwie 
władze zapewniają 
uprzywilejowany dostęp 
do informacji o wynikach 
działalności lub do usług 
doradczych, co umożliwia 
gospodarstwom 
porównywanie własnych 
wyników z wynikami innych 
gospodarstw.
34 Uwagi
…a także wystąpiły inne niedociągnięcia dotyczące gromadzenia 
danych FADN
67 
Dane FADN pochodzą z rachunków obejmujących zapisy dokonywane systema -
tycznie i regularnie w ciągu całego roku obrachunkowego. Gospodarstwa uczest -
niczące w badaniu muszą być chętne i zdolne do prowadzenia rachunków63.
68 
W Rumunii, gdzie gospodarstwa indywidualne stanowią ok. 70% próby FADN, 
wyniki były jednak w dużej mierze oparte na wywiadach, gdyż w szczególno -
ści mniejsze gospodarstwa nie prowadziły rejestrów rachunkowych w sposób 
należyty. Podobnie w Hiszpanii gromadzenie danych w przypadku wielu gospo -
darstw było oparte na wywiadach z rolnikami, a nie na systematycznie dokony -
wanych wpisach rachunkowych. Poważnie pogarsza to jakość przekazywanych 
informacji i uniemożliwia powiązanie ich z leżącymi u ich podstaw danymi 
bazowymi.
69 
Niezgodności stwierdzono także w zakresie obliczania wartości bezpłatnej pracy 
członków rodziny, a Komisja przyznała, że liczba godzin pracy przepracowanych 
przez członków rodziny jest zazwyczaj przeszacowana. Może to skutkować niedo -
szacowaniem dochodu przypadającego na pracownika i wpływać na wiarygod -
ność wskaźników.
70 
Z reguły państwa członkowskie przedkładały dane FADN w przepisowym termi -
nie 12 miesięcy od zamknięcia roku obrachunkowego64. Jakość danych jednakże 
nie zawsze odpowiadała oczekiwaniom Komisji oraz wymagała, w przypadku 
kilku państw członkowskich, przeprowadzenia szeroko zakrojonych działań 
następczych. Tak więc wyniki za rok obrachunkowy 2012 Komisja mogła opubli -
kować dopiero w listopadzie 2014 r., tj. dwa lata po zakończeniu roku odniesienia. 
Komisja usiłowała przyspieszyć ten proces poprzez podniesienie wysokości opłat 
uiszczanych na rzecz państw członkowskich65, lecz nie jest prawdopodobne, aby 
bez poprawy jakości danych udało się go skrócić w istotnym stopniu. Jeśli ta sytu -
acja utrzyma się, ważne dane do celów monitorowania i oceny działań przyjętych 
w ramach reformy WPR z 2013 r. prawdopodobnie nie będą dostępne w takim 
czasie, aby można je było wykorzystać w sprawozdaniu śródokresowym w 2018 r.63 Art. 2 lit. e) rozporządzenia 
(WE) nr 1217/2009.
64 Rozporządzenie Komisji (EWG) 
nr 1915/83 z dnia 13 lipca 
1983 r. w sprawie niektórych 
szczegółowych reguł 
wykonawczych dotyczących 
prowadzenia rachunkowości 
w celu określenia dochodów 
gospodarstw rolnych 
(Dz.U. L 190 z 14.7.1983, s. 25).
65 Zgodnie z rozporządzeniem 
wykonawczym Komisji (UE) 
nr 283/2012 z dnia 29 marca 
2012 r. ustalającym wysokość 
opłaty standardowej za 
sprawozdanie z gospodarstwa 
rolnego od roku obrotowego 
2012 w ramach sieci danych 
rachunkowych gospodarstw 
rolnych (Dz.U. L 92 z 30.3.2012, 
s. 15), opłata ta wynosiła 
160 euro za należycie 
wypełnione sprawozdanie 
z gospodarstwa rolnego. Od 
2015 r. państwa członkowskie 
otrzymują dodatek 
w wysokości 5 euro za 
sprawozdanie z gospodarstwa 
rolnego, jeśli przedłożą dane 
rachunkowe już w ciągu 
11 miesięcy od zamknięcia 
roku obrachunkowego.
35 Uwagi
Niewystarczające finansowanie ze strony państw członkowskich 
może odbijać się na jakości wyników
71 
Opłaty, które Komisja uiszcza na rzecz państw członkowskich, są niezależne od 
systemu gromadzenia danych i rzeczywistych kosztów ponoszonych przez pań -
stwa członkowskie. FADN zasadniczo funkcjonuje lepiej, jeśli państwo członkow -
skie również jest poważnie zainteresowane uzyskaniem danych dobrej jakości 
dotyczących dochodów i wyników działalności gospodarstw rolnych, w związku 
z czym zapewnia wystarczające finansowanie. Tak więc w Niderlandach FADN 
opiera się na obszernym zbiorze danych dotyczących działalności gospodarczej 
gospodarstw rolnych, a także uwzględnia aspekty środowiskowe i społeczne, 
wykraczające daleko poza to, co jest obecnie wymagane na poziomie UE. Także 
w Niemczech, Francji i Polsce organy krajowe są żywo zainteresowane funkcjo -
nowaniem systemu FADN, gdyż wykorzystują wyniki na dużą skalę we własnej 
polityce i analizach efektywności.
72 
Spośród skontrolowanych państw członkowskich najwięcej uchybień stwierdzo -
no w Hiszpanii i Rumunii. Obecnie obydwa te kraje borykają się z problemami 
z zapewnieniem niezbędnego finansowania krajowego. We wspomnianych 
państwach członkowskich funkcjonowanie FADN jest silnie uzależnione od finan -
sowania UE. W obu państwach wykorzystanie danych do celów krajowych było 
mocno ograniczone. W Rumunii dane gromadzone są wyłącznie w celu zgłasza -
nia ich Komisji. Władze nie dysponowały środkami technicznymi koniecznymi do 
dalszej analizy danych, nie było też wystarczająco wykwalifikowanego personelu, 
który mógłby ją przeprowadzić. Ze względu na znaczną swobodę, jaką dysponują 
państwa członkowskie pod względem podziału wsparcia unijnego, niezbędne 
jest, aby wyniki FADN, jako najważniejszego narzędzia oceny efektywności dzia -
łań w ramach WPR, uzyskane przez każde państwo członkowskie, były odpowied -
niej jakości.
Istnieją uchybienia w zakresie formalnych mechanizmów 
zapewniania jakości dla FADN
73 
Systemem FADN zarządza Dyrekcja Generalna Komisji ds. Rolnictwa i Rozwoju 
Obszarów Wiejskich, która jest także odpowiedzialna za zapewnienie jakości da -
nych, wraz z krajowymi agencjami łącznikowymi. Eurostat odpowiada za koordy -
nację działań statystycznych Komisji66. W odniesieniu do FADN zakres koordynacji 
prowadzonej przez Eurostat został określony w porozumieniu dwustronnym67. 
Porozumienie to nie nadaje jednak Eurostatowi funkcji nadzorczej.66 Decyzja Komisji z dnia 
17 września 2012 r. w sprawie 
Eurostatu (2012/504/UE) 
(Dz.U. L 251 z 18.9.2012, s. 49).
67 Protokół ustaleń pomiędzy 
Eurostatem a Dyrekcją 
Generalną Komisji ds. 
Rolnictwa i Rozwoju 
Obszarów Wiejskich 
w obszarze statystyki z dnia 
7 maja 2015 r.
36 Uwagi
74 
Spośród objętych wizytami państw członkowskich formalną procedurę zapew -
niania jakości stosowano tylko w Niderlandach i tylko tam władze weryfikowały 
próbę w odniesieniu do populacji bazowej i regularnie sprawdzały jej zgodność 
z założeniami. W pozostałych państwach członkowskich wiarygodność otrzy -
mywanych danych sprawdzały agencje łącznikowe. Z wyjątkiem Polski jednakże 
sprawdziany takie nie odbywały się w drodze kontroli na miejscu, mających na 
celu ocenę jakości pracy podmiotów gromadzących dane bądź powiązanie prze -
kazywanych informacji z bazowymi zapisami.
75 
Komisja jest świadoma problemów związanych z funkcjonowaniem FADN w po -
szczególnych państwach członkowskich68. Jak dotąd nie opracowano jednak 
jasnego planu działania ani harmonogramu poprawy sytuacji i nadal istnieje 
potrzeba eliminacji istotnych uchybień, takich jak niewystarczające uwzględ -
nienie sektorów i klas wielkości we wszystkich państwach członkowskich, brak 
zachęt w naborze gospodarstw w wielu państwach członkowskich oraz brak 
finansowania.
76 
Komisja dąży do wyeliminowania uchybień w FADN oraz, we współpracy z pań -
stwami członkowskimi, analizuje możliwości wprowadzenia systemu gromadze -
nia danych, który będzie bardziej racjonalny pod względem kosztów. Zamierza 
także wykorzystać FADN w celu zapewnienia aktualnych informacji o wskaźni -
kach dotyczących zrównoważonego charakteru na poziomie gospodarstw rol -
nych. Jest jednak prawdopodobne, że konkretne usprawnienia nie wejdą w życie 
przed 2017 r., a dane nie będą dostępne przed końcem 2019 r. Może to mieć 
wpływ na ocenę reformy WPR z 2013 r.
Ograniczenia pod względem dostępnych danych, 
ogólnikowe sformułowanie celów niektórych działań 
w ramach WPR oraz uchybienia w zakresie wskaźników 
efektywności mają wpływ na zdolność Komisji 
do wykazania, co zostało osiągnięte
77 
Dane z EAA i FADN stanowią podstawę dla prowadzonej przez Komisję oceny 
efektywności działań w ramach WPR dotyczących dochodów rolników. Skuteczna 
ocena efektywności działań wymaga jednak nie tylko, aby dane o dochodach 
rolników były dostępne i miały odpowiednią jakość, lecz także by cele działań 
i wskaźniki odnoszące się do poszczególnych celów były od samego początku ja -
sno określone. Ponadto wsparcie dochodów nie jest jedynym celem WPR, a także 
nie jest wyłącznym celem większości działań w ramach WPR.68 Komisja stwierdziła również 
istotne niedociągnięcia 
w Grecji.
37 Uwagi
78 
Trybunał zbadał, czy od samego początku określono jasne cele działań w ramach 
WPR w odniesieniu do dochodów rolników. Na tej podstawie Trybunał ocenił, czy 
Komisja zdefiniowała właściwe wskaźniki umożliwiające skuteczną ocenę efek -
tywności działań w ramach WPR wpierających dochody rolników. Ponadto ocenił, 
czy wskaźniki efektywności dla obecnego okresu programowania umożliwią 
pomiar stopnia realizacji takich celów. Analizę Trybunału potwierdzili eksperci.
Płatności bezpośrednie służą wielu celom, których realizację 
trudno zmierzyć…
79 
Aby przeanalizować cele WPR w odniesieniu do dochodów rolników Trybunał 
zastosował określone w rozporządzeniu finansowym kryteria SMART, zgodnie 
z którymi cele powinny być konkretne, wymierne, osiągalne, odpowiednie i okre -
ślone w czasie69.
80 
Ogólnie rzecz biorąc, komercyjne gospodarstwa rolne pozyskują dochód głównie 
ze sprzedaży swoich plonów. Płatności bezpośrednie na rzecz rolników stanowią 
same w sobie dodatkowy dochód. Ponadto można się spodziewać, że będą miały 
dalsze oddziaływanie na dochód rolników, wywierając wpływ na ich decyzje 
biznesowe70.
81 
Ogólnym celem WPR jest opłacalna produkcja żywności, a jego wpływ na dochód 
z działalności rolnej nie znalazł dotychczas odzwierciedlenia w mierzalnych war -
tościach docelowych. Nie określono także, w jaki dokładnie sposób do realizacji 
tego ogólnego celu mają przyczyniać się poszczególne działania w obrębie pro -
gramów płatności bezpośrednich, ponieważ ani w rozporządzeniu71, ani w jego 
umocowaniach i motywach nie wskazano celów szczegółowych w sposób wy -
starczająco jasny, a także brakuje scenariusza odniesienia lub wartości docelowej, 
w odniesieniu do których można by mierzyć efektywność. Ponadto powiązania 
z innymi celami WPR, takimi jak zrównoważone zarządzanie zasobami naturalny -
mi, są skomplikowane i również mogą wpływać na dochody rolników.69 Art. 30 ust. 3 rozporządzenia 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady (UE, Euratom) 
nr 966/2012 z dnia 
25 października 2012 r. 
w sprawie zasad finansowych 
mających zastosowanie do 
budżetu ogólnego Unii oraz 
uchylającego rozporządzenie 
Rady (WE, Euratom) 
nr 1605/2002 (Dz.U. L 298 
z 26.10.2012, s. 1).
70 Według Komisji w 2012 r. 
udział płatności 
bezpośrednich w łącznych 
wpływach gospodarstw 
komercyjnych w UE wynosił 
11,2%. Udział ten różni się 
znacznie w poszczególnych 
gospodarstwach i państwach 
członkowskich. (EU Farm 
Economics Overview 
[Przegląd Ekonomiki Rolnej 
UE] na podstawie danych 
FADN za 2012 r., s. 1)
71 Rozporządzenie (UE) 
nr 1307/2013. Dostępny 
budżet w dużej mierze 
odpowiada kwocie wsparcia 
w przeszłości wypłacanego 
przez UE na rzecz rolników 
z tytułu uprawy gruntów lub 
chowu zwierząt (płatności 
powiązane z produkcją).
38 Uwagi
82 
Komisja uważa, że płatności bezpośrednie, także w związku z innymi działania -
mi, powinny jednocześnie przyczyniać się do osiągnięcia wielu celów, takich jak 
wsparcie opłacalności gospodarstw, poprawa wydajności i konkurencyjności 
w rolnictwie oraz promowanie zrównoważonego zarządzania zasobami natural -
nymi i działaniami w dziedzinie klimatu. Niemniej ze względu na ogólnie niejasne 
zamierzenie, do którego miałyby doprowadzić ogólne i szczegółowe cele WPR, 
niezmiernie trudno jest ocenić, na podstawie wskaźników efektywności, czy 
został osiągnięty cel działania. Różnorodność wariantów, spośród których pań -
stwa członkowskie mogą wybierać w zakresie płatności bezpośrednich, zwiększa 
złożoność problemu, ponieważ oddziaływanie na rynki rolne i na różnice w do -
chodach rolników może być bardzo zróżnicowane w poszczególnych państwach 
członkowskich.
…a wskaźników efektywności WPR odnoszących się do 
dochodów rolników nie można jasno powiązać z działaniami 
i faktyczną realizacją celów
83 
Wskaźniki powinny umożliwiać ocenę postępów, skuteczności i efektywności 
działań polityki w odniesieniu do celów72. Powinny być one odpowiednie, za -
akceptowane, wiarygodne, mierzalne i miarodajne oraz oparte na rzetelnych 
danych statystycznych73.
84 
Wskaźniki oddziaływania  mają pokazywać łączne skutki działań w ramach 
WPR. W odniesieniu do dochodów rolników, w ramach ogólnego celu opłacalnej 
produkcji żywności najbardziej odpowiednimi wskaźnikami oddziaływania są 
dochód przedsiębiorcy rolnego i dochód czynników produkcji rolniczej. Niemniej 
ich użycie ogranicza się do prezentacji tendencji, nie zaś bezwzględnych wartości 
dochodów. Nie ustalono także scenariuszy odniesienia. Ponadto zmiany w tych 
wskaźnikach wynikają głównie ze zmian w cenach, a nie z wpływu działań WPR. 
Nie mogą one także stanowić informacji o stopniu realizacji w ramach WPR trak -
tatowego celu zapewnienia odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, 
gdyż na poziomie UE nie są dostępne właściwe dane.72 Art. 1 rozporządzenia 
wykonawczego Komisji (UE) 
nr 834/2014 z dnia 22 lipca 
2014 r. ustanawiającego 
zasady stosowania wspólnych 
ram monitorowania i ewaluacji 
wspólnej polityki rolnej 
(Dz.U. L 230 z 1.8.2014, s. 1).
73 W miarę możliwości wskaźniki 
powinny odpowiadać 
kryteriom „RACER”, tj. powinny 
być odpowiednie, 
zaakceptowane, wiarygodne, 
proste i miarodajne: „Część III: 
Załączniki do wytycznych 
dotyczących oceny skutków” 
(Komisja Europejska, 
15 stycznia 2009 r. –  
http://ec.europa.eu/
smartregulation/impact/
commission_guidelines/docs/
iag_2009_annex_en.pdf ).
39 Uwagi
85 
Trybunał stwierdził także, że stosowane przez Komisję wskaźniki rezultatu , o ile 
są bezpośrednio związane z dochodem, są istotne dla ogólnego celu opłacalnej 
produkcji żywności, a co za tym idzie dla dochodu rolników z działalności rolni -
czej. Informacje mające za podstawę te wskaźniki są jednak również niewystar -
czająco precyzyjne, aby można je było jasno powiązać z działaniami UE w celu 
wykazania, że przyczyniają się do uzyskania pożądanych efektów (zob. ram -
ka 4 ). Ponieważ nie określono wartości docelowych ani scenariuszy odniesienia, 
wskaźniki nie mogą dostarczyć informacji o możliwej luce między pożądanym 
a faktycznym stopniem realizacji celów oraz o tym, czy działania przyczyniły się 
do zmniejszenia tej luki. Ramka 4Uchybienia w stosowanych przez Komisję wskaźnikach rezultatu związanych 
z dochodami rolników
Wskaźnik udziału rocznych płatności bezpośrednich w dochodzie z działalności rolniczej, obliczany na pod -
stawie EAA, podkreśla znaczenie płatności bezpośrednich dla sektora rolnego. Dane bazowe dla tego wskaź -
nika nie są jednak wystarczająco wiarygodne74. Ponadto wskaźnik ulega zniekształceniu w sytuacjach, gdy 
płatności bezpośrednie otrzymują gospodarstwa niezajmujące się produkcją, a zatem nieuzyskujące dochodu 
z działalności rolniczej. Z drugiej strony, w niektórych państwach członkowskich znaczny udział w docho -
dach z działalności rolniczej generowany jest przez rolników, którzy nie otrzymują płatności bezpośrednich 
lub otrzymują je w minimalnych kwotach75. Ponadto we wskaźniku nie uwzględnia się obniżenia dochodów 
rolników wynikającego z wyższych opłat za dzierżawę, które są efektem kapitalizacji płatności bezpośrednich 
w cenach gruntów. Poza tym nie jest także jasne, czy zmiana wskaźnika spowodowana jest wyłącznie, czy 
głównie określonymi działaniami w ramach WPR, zmianami na rynku bądź innymi czynnikami.
Zmienna wysokość wskaźnika dochodów gospodarstw rolnych zależy przede wszystkim od wahań cen na 
rynkach światowych. Wskaźnik ten, obliczany na podstawie danych z FADN, może dostarczać przydatnych 
informacji o ogólnej skuteczności płatności bezpośrednich w zakresie łagodzenia efektów niestabilności ryn -
ku. Wskaźnik nie jest jednak wystarczająco miarodajny, gdyż nie uwzględnia dotacji, podatków ani dochodu 
z działalności innej niż rolnicza, które mogą odgrywać ważną rolę, stanowiąc dla rolników pomoc w radzeniu 
sobie ze zmiennością cen.
Wskaźnik wartości dodanej w odniesieniu do producentów surowców w łańcuchu dostaw żywności dotyczy 
wartości dodanej produkcji podstawowej produktów rolnych w porównaniu z innymi etapami łańcucha do -
staw żywności, takimi jak branża przetwórstwa spożywczego, przedsiębiorstwa handlowe czy supermarkety. 
Wskaźnik nie jest wystarczająco miarodajny, gdyż występują sytuacje, w których jego wartość maleje, podczas 
gdy dochód z działalności rolniczej rośnie. Dzieje się tak na przykład w przypadku dużego zapotrzebowania 
na nowe produkty spożywcze, skutkującego wyższymi cenami. W takim przypadku udział rolników w łańcu -
chu dostaw żywności prawdopodobnie zmniejszy się, chociaż dochód rolników może być wyższy.
74 Zob. pkt 38.
75 W Niderlandach 39% produkcji rolnej pochodziło z gospodarstw nieotrzymujących płatności bezpośrednich.
40 Uwagi
86 
We wskaźnikach stosowanych przez Komisję nie są uwzględniane inne rezultaty, 
istotne dla efektywności płatności bezpośrednich w odniesieniu do dochodu. 
Np. brak jest wskaźnika rezultatu zapewniającego informacje dotyczące zakresu, 
w jakim ludność wiejska korzysta z instrumentu płatności bezpośrednich, w jakiej 
części płatności bezpośrednie rzeczywiście trafiają do producentów rolnych oraz 
czy nowe programy płatności bezpośrednich oferują rolnikom o niskich docho -
dach wsparcie lepsze niż przed reformą.
87 
Wskaźniki nie stanowią także informacji o tym, czy płatności unijne efektywnie 
przyczyniały się do realizacji celu związanego z dochodami, ponieważ nie mogą 
one wskazać, czy inne poziomy lub formy wsparcia w ramach WPR wpłynęłyby na 
dochód z działalności rolniczej w tym samym stopniu i przy tym samym koszcie 
budżetowym, lub czy konkretne działanie było wystarczająco ukierunkowane, 
aby doprowadziło do uporania się z niedoskonałością rynku w najbardziej efek -
tywny sposób.
41
 Wnioski i zalecenia
88 
Produkcja żywności, dochód i poziom życia rolników to kwestie, do których 
w Traktacie przywiązuje się szczególną wagę. Po reformie WPR z 2013 r. jedna 
trzecia budżetu UE nadal przeznaczana jest bezpośrednio lub pośrednio na sta -
bilizację rynków oraz wsparcie dochodów rolników i w ten sposób przyczynia się 
do opłacalnej produkcji żywności i odpowiedniego poziomu życia rolników.
89 
W przeszłości Trybunał odnotował, że w celu dokładniejszego badania efektyw -
ności WPR, w ramach której ponad dwie trzecie zasobów budżetowych przezna -
czono na wsparcie dochodu, konieczne są bardziej wiarygodne i kompleksowe 
statystyki i wskaźniki.
90 
Nowe ramy monitorowania i oceny WPR wymagają od Komisji oceny łącznego 
oddziaływania działań w ramach WPR w odniesieniu do wyznaczonych celów. 
Wiąże się to z wystarczającymi informacjami dobrej jakości.
91 
Trybunał stwierdza, że stosowany przez Komisję system pomiaru efektywności 
WPR w odniesieniu do dochodów rolników nie jest wystarczająco dobrze skon -
struowany oraz że jakość i ilość danych statystycznych wykorzystanych do analizy 
dochodów rolników cechują się istotnymi ograniczeniami.
Komisja nie określiła jasno danych statystycznych 
potrzebnych do skutecznej oceny efektywności 
działań WPR wpierających dochody rolników
92 
Nie są dostępne żadne reprezentatywne dane dotyczące dochodów do dyspo -
zycji gospodarstw domowych rolników, które ułatwiałyby ocenę realizacji celu 
Traktatu, jakim jest zapewnienie odpowiedniego poziomu życia rolnikom. Brak 
jest także wiarygodnego systemu pozwalającego na dokonywanie porównań 
między dochodami w rolnictwie a dochodami w innych sektorach gospodarki, 
które mogłyby uzasadniać unijne wsparcie dochodów dla rolników (pkt 26–32).
42 Wnioski i zalecenia
Zalecenie 1 – Opracowanie ram w celu gromadzenia 
i porównywania właściwych informacji dotyczących dochodów 
rolników
Komisja powinna opracować bardziej kompleksowe ramy statystyczne zapewnia -
jące informacje o dochodzie do dyspozycji gospodarstw domowych rolników oraz 
w celu lepszego odzwierciedlenia poziomu ich życia. W tym celu Komisja powinna 
rozważyć, we współpracy z państwami członkowskimi i na podstawie wspólnej me -
todyki, możliwości optymalnego rozwinięcia i połączenia istniejących instrumentów 
statystycznych UE.
Komisja powinna także usprawnić ramy porównywania dochodów rolników z do -
chodami w innych sektorach gospodarki.
93 
Narzędzia dostępne obecnie na poziomie UE do celów pomiaru dochodów rolników 
to EAA i FADN. Obydwa dostarczają podstawowych danych do pomiaru efektyw -
ności działań w ramach WPR ukierunkowanych na promowanie opłacalnej produk -
cji żywności i wspieranie dochodów rolników. Instrumenty te cechują się jednak 
istotnymi ograniczeniami, przez co ważne dane mogą nie być dostępne na potrzeby 
skutecznej oceny działań w ramach WPR mających na celu wspieranie dochodów 
rolników.
94 
Potencjał EAA nie jest jednak jeszcze w pełni wykorzystywany i nie zapewniają one 
wystarczających informacji o ważnych czynnikach, właściwych w zakresie docho -
dów rolników. Ponadto Komisja nie zawsze poprawnie wykorzystuje informacje 
pochodzące z EAA (pkt 33–39).
Zalecenie 2 – Dalsze prace nad EAA
Komisja powinna prowadzić dalsze prace nad EAA, tak aby lepiej wykorzystywać 
ich potencjał w celu:
 ο dostarczania bardziej szczegółowych informacji o czynnikach wpływających na 
dochód z działalności rolniczej;
 ο zapewnienia, by na podstawie formalnych ustaleń z państwami członkowskimi 
były przekazywane dane na poziomie regionalnym.
Komisja powinna również:
 ο zbadać, czy dalsze prace nad EAA mogą doprowadzić do tego, aby zapewniały 
one racjonalne oszacowanie wartości ekonomicznej dóbr publicznych wytwa -
rzanych przez rolników;
 ο zapewnić, by informacje z EAA były właściwe wykorzystanie w zakresie wskaź -
ników dochodów.
43 Wnioski i zalecenia
95 
FADN to ważny instrument oceny WPR, cechuje się jednak ograniczeniami. 
Wskaźniki dochodów nie uwzględniają w pełni ewolucji gospodarstw w sektorze 
rolnym, zaś informacje o innych dochodach rolników związanych z gospodar -
stwem rolnym są niekompletne. Ponadto na poziomie UE nie są dostępne dane 
dotyczące dochodów dużej liczby beneficjentów wsparcia unijnego (pkt 40–51).
Zalecenie 3 – Rozwijanie synergii pomiędzy FADN i innymi 
narzędziami statystycznymi
Analiza dochodów rolników przeprowadzana przez Komisję powinna być oparta 
na wskaźnikach uwzględniających aktualną sytuację rolnictwa oraz na wystarcza -
jących i spójnych danych dotyczących wszystkich beneficjentów działań w ramach 
WPR. Można to osiągnąć poprzez rozwinięcie synergii pomiędzy istniejącymi 
danymi administracyjnymi albo rozwój FADN lub innych właściwych narzędzi 
statystycznych.
Komisja i państwa członkowskie nie zawsze 
zapewniały właściwą jakość wykorzystanych 
w pomiarach danych dotyczących dochodów rolników
96 
Komisja dysponowała niewystarczającą liczbą aktualnych informacji o metodyce 
i źródłach danych wykorzystanych przez państwa członkowskie do przygotowa -
nia EAA; poza tym występowały niedociągnięcia w zakresie sprawozdawczości 
dla Eurostatu, a mechanizmy zapewniania jakości nie były w pełni skuteczne. 
Może to wpływać na dokładność zgłaszanych danych i pogarszać ich porówny -
walność. Stawia to także pod znakiem zapytania wiarygodność głównych wskaź -
ników stosowanych przez Komisję w celu monitorowania efektywności WPR (pkt 
53–58).
Zalecenie 4 – Poprawa jakości EAA
Ze względu na znaczenie EAA w monitorowaniu WPR Komisja powinna wprowa -
dzić regularną sprawozdawczość w zakresie jakości w odniesieniu do EAA oraz 
uzyskać wystarczającą pewność co do tego, że państwa członkowskie ustanowiły 
ramy zapewniania jakości gwarantujące porównywalność danych przekazywa -
nych przez państwa członkowskie i ich opracowywane zgodnie z kryteriami 
jakości mającymi zastosowanie do statystyki europejskiej.
44 Wnioski i zalecenia
97 
W przypadku FADN w niektórych państwach członkowskich techniczna realizacja 
badania ankietowego wpłynęła na jakość wyników, a reprezentatywność pró -
by różniła się między poszczególnymi państwami członkowskimi. W rezultacie 
w FADN nie były wystarczająco reprezentowane wszystkie sektory, klasy wielko -
ści i regiony, co ogranicza jej użyteczność do celów analizy. Ponadto na jakość 
uzyskanych wyników niekorzystny wpływ może mieć niewystarczające finanso -
wanie przez państwa członkowskie gromadzenia danych w FADN (pkt 59–72).
98 
W ramach kontroli wskazano pewne uchybienia w zakresie mechanizmów zapew -
niania jakości dla FADN (pkt 73–76).
Zalecenie 5 – Poprawa jakości FADN
Komisja powinna także zająć się stwierdzonymi uchybieniami dotyczącymi 
wdrożenia FADN poprzez uzgodnienie z odnośnymi państwami członkowskimi 
jasnego harmonogramu oraz zachęcanie do lepszego wykorzystania potencjału 
systemu.
Komisja powinna prowadzić dalsze prace nad obecnymi mechanizmami jakości 
w zakresie utworzenia statystyki FADN przez państwa członkowskie, tak aby 
sektory i klasy wielkości gospodarstw, interesujące z punktu widzenia WPR, były 
odpowiednio reprezentowane we wszystkich państwach członkowskich i od -
zwierciedlały przy tym wybory dokonywane przez państwa członkowskie pod 
względem wariantów WPR.
Komisja nie zdefiniowała właściwych wskaźników 
umożliwiających skuteczną ocenę efektywności 
działań w ramach WPR wpierających dochody rolników
99 
Ogólnikowo sformułowane cele oraz brak scenariusza odniesienia utrudniają 
dokonanie oceny, na podstawie wskaźników efektywności, osiągnięcia celów po -
szczególnych działań w ramach WPR mających wspierać dochody rolników Doko -
nywane przez państwa członkowskie wybory w zakresie płatności bezpośrednich 
stanowią dodatkowe wyzwanie w analizie dokonywane przez Komisję dotyczącej 
tego, czy przyczyniają się one w bardziej efektywny i skuteczny sposób do reali -
zacji celów WPR, a zatem czy wnoszą wartość dodaną UE (pkt 79–82).
45 Wnioski i zalecenia
100  
Wskaźniki stosowane przez Komisję w odniesieniu do opłacalnej produkcji 
żywności i dochodów rolników nie są wystarczająco wiarygodne lub nie są 
powiązane z działaniami w ramach WPR wystarczająco jasno, aby wykazać, że 
takie działania przyczyniły się skutecznie i efektywnie do osiągnięcia pożądanych 
efektów. Ograniczenia w dostępności danych dodatkowo ograniczają stosowność 
wskaźników. Wskaźniki te nie stanowią także informacji o tym, czy cele osiągnięto 
w sposób efektywny, co wymaga dogłębnej analizy czynników wpływających na 
dochody rolników (pkt 83–87).
Zalecenie 6 – Poprawa pomiarów efektywności działań 
w ramach WPR wspierających dochody rolników
Biorąc pod uwagę uchybienia stwierdzone przez Trybunał, Komisja powinna 
poprawić wiarygodność i kompletność danych dotyczących efektywności działań 
w ramach WPR w odniesieniu do dochodów rolników poprzez:
 ο określenie od samego początku odpowiednich celów operacyjnych i scena -
riuszy odniesienia, z którymi można będzie porównać efektywność działań 
w ramach WPR na kolejny okres programowania;
 ο uzupełnienie, w kontekście swoich ocen, obecnych ram wskaźników efek -
tywności o inne przydatne dane dobrej jakości w celu pomiaru osiągniętych 
wyników;
 ο określenie, także w kontekście swoich ocen, skuteczności i wydajności dzia -
łań mających na celu wspieranie dochodów rolników.
Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę I, której przewodniczył 
Augustyn KUBIK, członek Trybunału Obrachunkowego, na posiedzeniu 
w Luksemburgu w dniu 13 stycznia 2016 r.
 W imieniu Trybunału Obrachunkowego
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
 Prezes

46
 Załączniki
Wybory państw członkowskich w zakresie wdrażania płatności bezpośrednich UE
Państwo 
członkowskiePłatność 
podsta -
wowaJednolita 
płatność 
obszarowaPłatność
Redystrybu -
cyjnaPłatność 
dla 
młodych 
rolnikówPłatność z ty -
tułu obszarów 
o ograni -
czeniach 
naturalnychPłatność z tytułu 
praktyk rolniczych 
korzystnych dla kli -
matu i środowiska1Dobrowolne 
płatności 
związane 
z produkcjąSystem 
dla małych 
gospodarstw
Belgia X – X X – X X –
Bułgaria – X X X – X X X
Republika 
Czeska– X – X – X X –
Dania X – – X X X X X
Niemcy X – X X – X – X
Estonia – X – X – X X –
Irlandia X – – X – X X –
Grecja X – – X – X X X
Hiszpania X – – X – X X X
Francja X – X X – X X –
Chorwacja X – X X – X X X
Włochy X – – X – X X X
Cypr – X – X – X X –
Łotwa – X – X – X X –
Litwa – X X X – X X X
Luksemburg X – – X – X X –
Węgry – X – X – X X X
Polska X – – X – X X X
Niderlandy X – – X – X X –
Austria X – – X – X X X
Polska – X X X – X X X
Portugalia X – – X – X X X
Rumunia – X X X – X X X
Słowenia X – – X – X X X
Słowacja – X – X – X X –
Finlandia X – – X – X X –
Szwecja X – – X – X X –
Zjednoczone 
KrólestwoX – – X – X X –
1 Tzw. „płatność z tytułu zazieleniania”.Załącznik  I
47 Załączniki
Obliczenie dochodu z działalności rolniczej określonego w ramach EAAZałącznik  II
Końcowa produkcja z działalności rolniczej
= wartość dodana brutto w cenach bazowych
= wartość dodana netto w cenach bazowych
= dochód czynników produkcji rolniczej wskaźnik A
wskaźnik B
wskaźnik Cpodzielony przez 
nakłady pracy 
bezpłatnej podzielony przez 
łączne nakłady pracy
– odsetki 
zapłacone– 
czynsz 
zapła-
cony– 
wynagrodzenie 
pracowników+
odsetki 
otrzy-
mane+ pozostałe 
dotacje 
związane
z/uni00A0produkcją– pozostałe 
podatki 
związane
z/uni00A0produkcją– amortyzacja 
środków 
trwałych – zużycie 
pośrednie
= Dochód
przedsiębiorcy netto 
48 Załączniki
Obliczenie dochodu w ramach FADNZałącznik  III
Końcowe zasoby produktów rolnych
+ sprzedaż
+ skorygowane wartości zasobów inwentarza żywego
+ spożycie w gospodarstwie domowym
+ zużycie w gospodarstwie
= Produkcja (plonów plus inwentarza żywego)– początkowe zasoby produktów rolnych
– zakupy inwentarza żywego
– zużycie pośrednie 
+ dotacje rolne – saldo VAT podatków rolnych
= Wartość dodana gospodarstwa brutto (dochód gospodarstwa brutto)
– amortyzacja
= Wartość dodana gospodarstwa netto (FNVA)
– płace, dzierżawa i zapłacone odsetki + dotacje do inwestycji
= Dochód gospodarstwa rodzinnego (FWI)
49 Załączniki
Wskaźniki efektywności stosowane przez Komisję do oceny WPR
Wskaźniki produktu (dla kogo i na co przeznacza się wsparcie)
Płatności bezpośrednie
Obszar i  liczba rolników:
 ο system płatności podstawowej
 ο system jednolitej płatności obszarowej
 ο przejściowe wsparcie krajowe
 ο płatność redystrybucyjna
 ο zazielenianie (dywersyfikacja upraw, trwałe użytki zielone, obszar proekologiczny, rolnicy ekologiczni itp.)
 ο płatność dla młodych rolników
 ο system dla małych gospodarstw
 ο dobrowolne wsparcie związane z produkcją
 ο płatność z tytułu obszarów o ograniczeniach naturalnych
 ο krajowe programy na rzecz sektora bawełny
Działania rynkowe
 ο interwencja publiczna (wielkość i czas trwania)
 ο prywatne przechowywanie (wielkość i czas trwania)
 ο refundacje wywozowe (ilość produktów wywożonych z wykorzystaniem refundacji wywozowych)
 ο działania nadzwyczajne (stosownie do sytuacji)
 ο organizacje producentów (procent produkcji wprowadzonej do obrotu przez organizacje producentów i  stowarzyszenia organizacji producentów)
 ο programy szkolne (liczba beneficjentów końcowych programów „Mleko dla szkół” oraz „Owoce w szkole”)
 ο liczba hektarów przeznaczonych na nowe nasadzenia winorośli
 ο liczba hektarów w  winnicach poddanych restrukturyzacji
 ο liczba projektów promocyjnych, projektów inwestycyjnych i działań w zakresie innowacji w sektorze wina
Aspekty przekrojowe
 ο liczba hektarów i udział płatności WPR objętych zasadą wzajemnej zgodności
 ο oznaczenia geograficzne w polityce jakości (sektor wina); liczba nowych chronionych nazw pochodzenia, chronionych oznaczeń geograficznych 
i gwarantowanych tradycyjnych specjalności
 ο liczba hektarów objętych rolnictwem ekologicznym (łącznie i w trakcie przekształcania) oraz certyfikowanych zarejestrowanych podmiotów prowa -
dzących produkcję ekologiczną
 ο liczba programów (w UE i poza nią) oraz nowych organizacji składających wnioski dotyczące polityki promocji
 ο liczba rolników korzystających z systemu doradztwa rolniczegoZałącznik  IV
50 Załączniki
Wskaźniki oddziaływania (tam, gdzie WPR powinna mieć wpływ)
Cel ogólny: opłacalna produkcja żywności
Dochód przedsiębiorcy rolnego – dochód czynników produkcji rolniczej – łączna produktywność czynników produkcji w rolnictwie – zmienność cen 
towarów w UE – kształtowanie się cen konsumpcyjnych produktów żywnościowych – bilans handlowy rolnictwa
Cel ogólny: zrównoważone zarządzanie zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu
Emisje z rolnictwa – wskaźnik ptaków krajobrazu rolniczego – działalność rolnicza o wysokiej wartości przyrodniczej – pobór wody na potrzeby rolnic -
twa – jakość wody – zawartość materii organicznej w glebie na terenie gruntów ornych – erozja gleby powodowana przez wodę
Cel ogólny: zrównoważony rozwój terytorialny
Wskaźnik zatrudnienia na obszarach wiejskich – poziom ubóstwa na obszarach wiejskich – PKB na mieszkańca obszarów wiejskich
Wskaźniki rezultatu (co osiągnięto w ramach działań WPR)
Cele szczegółowe: wsparcie dochodów gospodarstw rolnych, zmniejszenie ich zmienności, poprawa konkurencyjności rolnictwa UE 
oraz zwiększenie udziału w łańcuchu dostaw żywności i utrzymanie stabilności rynku
Udział wsparcia bezpośredniego w dochodach z działalności rolniczej – zmienność dochodów gospodarstw rolnych (według rodzaju gospodarstwa; 
według rozmiaru ekonomicznego) – wartość dodana w odniesieniu do producentów surowców w łańcuchu dostaw żywności – wywóz produktów rolnych 
UE – udział wywozu produktów rolnych UE w wywozie światowym – udział produktów końcowych w wywozie produktów rolnych UE – procentowa ilość 
produktów zakupionych w magazynach interwencyjnych lub objętych prywatnym przechowywaniem w stosunku do całkowitej produkcji UE – procento -
wa ilość produktów wywożonych z wykorzystaniem refundacji wywozowych w całkowitej produkcji UE – ceny towarów w UE w porównaniu z cenami na 
rynkach światowych – wartość produkcji w ramach systemów jakości UE w stosunku do łącznej wartości produkcji rolnej i produkcji żywności – znaczenie 
rolnictwa ekologicznego – udział areału przeznaczonego pod produkcję ekologiczną w wykorzystywanej powierzchni użytków rolnych – udział zwierząt 
gospodarskich hodowanych w ramach produkcji ekologicznej w łącznym pogłowiu zwierząt gospodarskich
Cele szczegółowe: dostarczanie dóbr publicznych, łagodzenie zmiany klimatu i przystosowywanie się do niej, wspieranie efektyw -
nego gospodarowania zasobami poprzez innowacje
Różnorodność upraw (w gospodarstwie i w regionie) – udział użytków zielonych w całkowitej wykorzystywanej powierzchni użytków rolnych – udział 
obszarów proekologicznych w powierzchni gruntów rolnych – udział powierzchni objętej praktykami w zakresie zazieleniania – emisje gazów cieplarnia -
nych z gleb rolniczych netto
Cel szczegółowy: utrzymanie zróżnicowanego rolnictwa w  UE
Różnorodność strukturalna (w ujęciu bezwzględnym i względnym) – dodatkowe wskaźniki wyników określone w rozporządzeniu wykonawczym (UE) 
nr 808/2014Załącznik  IV
51 Załączniki
Kryteria jakościowe mające zastosowanie do statystyki europejskiej1
Zasady kodeksu praktyk statystycznych Eurostatu
Przydatność stopień, w jakim dane statystyczne zaspokajają obecne i potencjalne potrzeby ich użytkowników;
Dokładność stopień, w jakim dane szacunkowe są zbliżone do nieznanych wartości faktycznych;
Aktualność okres pomiędzy momentem uzyskania informacji a wydarzeniem lub zjawiskiem, które opisują;
Terminowośćodstęp czasu pomiędzy momentem, w którym dane zostały udostępnione, a datą, do której dane powinny były zostać 
przedłożone;
Dostępność 
i przejrzystośćwarunki i sposoby uzyskiwania, wykorzystywania i interpretowania danych przez użytkowników;
Porównywalnośćpomiar skutków wywołanych przez różnice w stosowanych koncepcjach statystycznych, w narzędziach i procedurach 
pomiaru, w przypadku gdy porównywane są dane statystyczne z różnych obszarów geograficznych, dziedzin sektorowych 
lub z różnych okresów;
Spójność możliwość łączenia danych na różne sposoby i do różnych celów z zachowaniem ich wiarygodności.
1 Art. 12 rozporządzenia (WE) nr 223/2009.Załącznik  V
52 Odpowiedzi  
Komisji
Streszczenie
I
W Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) określono pięć celów WPR, z których tylko jeden dotyczy docho -
dów rolników (jednak bez faktycznego użycia słowa „dochód”).
W reformie WPR z 2013 r. określono trzy cele polityki (opłacalną produkcję żywności; zrównoważone zarządzanie zaso -
bami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu; zrównoważony rozwój terytorialny), z których pierwszy odnosi się 
w szczególności do dochodu z działalności rolniczej.
Dochód nie jest jednak jedynym celem WPR, a płatności bezpośrednie nie są jedynym instrumentem WPR mającym 
wpływ na dochód; ich wpływ również nie ogranicza się do dochodów, ponieważ wspierają one wspólne zapewnianie 
dóbr prywatnych i publicznych. Jako płatności obszarowe przyczyniają się one wraz z innymi instrumentami WPR nie 
tylko do wsparcia dochodów rolników, lecz również do realizacji innych celów związanych z użytkowaniem gruntów, 
takich jak ochrona gleb, zwiększenie różnorodności biologicznej i łagodzenie zmian klimatu. W związku z tym niezwykle 
trudno jest jednoznacznie przypisać określone płatności do poszczególnych rodzajów wpływu.
II
Prawodawca wyraźnie określił nowe ramy monitorowania i oceny WPR. Mają one umożliwić określenie łącznych skutków 
różnych działań w odniesieniu do wspomnianych różnych celów. Każdy z tych celów będzie monitorowany i poddawany 
ocenie z wykorzystaniem kompleksowego zestawu wspólnych wskaźników, z których niektóre dotyczą konkretnych 
działań, a inne mają szerszy zakres w celu odzwierciedlenia łącznych skutków.
Chociaż poszczególne wskaźniki są użyteczne jako punkt wyjściowy, nie można ich wykorzystać do bezpośredniej oceny 
wpływu danej polityki lub działania; należy tego dokonać w ramach oceny, uwzględniając inne elementy, które mają 
wpływ na politykę i jej skutki. Zalety i wady poszczególnych wskaźników będą zatem zależały od tego, jak wskaźniki te 
zostaną wykorzystane w ramach oceny.
IV
Poszczególne wskaźniki i narzędzia mają mocniejsze i słabsze punkty, jednak ogólny system zapewnia najlepszą możliwą 
równowagę między potrzebami w zakresie informacji a powiązanymi z nimi kosztami i obciążeniem administracyjnym.
Elementy, które wskazano jako ograniczenia danych statystycznych, stanowią w rzeczywistości odzwierciedlenie głów -
nych cech źródeł danych.
V
Komisja dysponuje reprezentatywnymi danymi dotyczącymi dochodów z działalności rolniczej. Dane te można wykorzy -
stać do oceny efektywności działań w ramach WPR na rzecz wpierania dochodów rolników.
W Traktacie zwiększenie wydajności rolnictwa powiązano z zapewnieniem odpowiedniego poziomu życia ludności 
wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie. Skupienie się na docho -
dach z działalności rolniczej jest zatem uzasadnione, ponieważ dochód ten ma podstawowe znaczenie dla WPR.
Odpowiedzi Komisji 53
VI a) Celem FADN nie jest gromadzenie danych na temat dochodów gospodarstw 
domowych rolników
FADN jest najważniejszym źródłem danych z punktu widzenia ram monitorowania i oceny WPR. Cele FADN zostały jasno 
określone w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1217/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. i obejmują one zbieranie danych rachun -
kowych potrzebnych do rocznej oceny dochodów gospodarstw rolnych mieszczących się w polu obserwacji i analizy 
działalności gospodarczej gospodarstw rolnych; ocena poziomu życia rolników lub dochodu gospodarstw domowych 
rolników wykracza poza zakres FADN.
VI b) Koszty gromadzenia danych na temat dochodów gospodarstw domowych 
rolników mogą przeważać nad korzyściami
Komisja ma świadomość ogólnej wartości analitycznej statystyk obejmujących dochody gospodarstw domowych w róż -
nych sektorach, a w ostatnich latach poczyniono szereg prób wprowadzenia takiego gromadzenia danych. Dyskusje nie 
zakończyły się jednak pozytywnie również z powodu oporu ze strony państw członkowskich dotyczącego uwzględnienia 
w statystykach informacji na temat opodatkowania. Biorąc pod uwagę, że WPR koncentruje się na wspieraniu dochodów 
z działalności rolniczej i działań na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, całościowe monitorowanie dochodów gospo -
darstw domowych rolników nie było priorytetem, a co więcej, włączenie gromadzenia wspomnianych nowych danych do 
programu prac w dziedzinie statystyki nie było wykonalne. Zamiast tego opracowano specjalne badanie UE (SILC) służące 
do gromadzenia informacji na temat poziomu życia gospodarstw domowych UE.
VI c) Informacje na temat dochodów z działalności rolniczej pochodzące z FADN 
są kompletne
Próba FADN obejmuje bowiem wyłącznie te gospodarstwa rolne, w których stosowane są praktyki z zakresu rachunko -
wości i księgowości, ponieważ włączenie niekomercyjnych gospodarstw rolnych oznaczałoby obecność mniej wiarygod -
nych danych, opierających się w większym stopniu na szacunkach niż mocnych dowodach. Stosowanie różnych progów 
dla poszczególnych państw członkowskich UE umożliwia jednak objęcie próbą FADN gospodarstw rolnych o różnej 
wielkości ekonomicznej, a tym samym umożliwia uwzględnienie różnic w charakterze handlowym gospodarstw rolnych 
w różnych sektorach rolnictwa w całej Europie.
VII. Szczegółowy system kontroli i zatwierdzania danych wdrożony przez Komisję na potrzeby FADN zapewnia weryfika -
cję i gwarancję wysokiego poziomu jakości gromadzonych danych. Ponadto kontrole na miejscu umożliwiają podjęcie 
działań następczych w związku ze zidentyfikowanymi problemami. Trybunał nie wskazał żadnych konkretnych niedocią -
gnięć w procedurach zatwierdzania danych wdrożonych przez służby Komisji.
Powszechne wykorzystywanie danych z FADN przez służby Komisji oraz środowisko badawcze zapewnia głównym użyt -
kownikom możliwość skutecznej kontroli jakości danych.
VIII
W rozporządzeniu (UE) nr 1306/2013 wyraźnie określono cele, na podstawie których należy w zakresie ram monitorowa -
nia i oceny dokonywać pomiaru efektywności WPR. Chociaż każdy konkretny wskaźnik ma zalety i wady, zestaw wskaź -
ników określony w tym kontekście zapewnia najlepszą możliwą równowagę między potrzebami w zakresie informacji 
a powiązanymi z nimi kosztami i obciążeniem administracyjnym.
Odpowiedzi Komisji 54
IX a)
Komisja częściowo przyjmuje to zalecenie i rozważy, w jaki sposób można je wykonać.
Komisja uważa, że można udoskonalić istniejące ramy przekazywania informacji na temat dochodów z działalności rolni -
czej, lecz obciążenie administracyjne związane z opracowywaniem ram przekazywania informacji na temat dochodów 
do dyspozycji gospodarstw domowych rolników może przeważyć nad ewentualnymi korzyściami. Trudno byłoby ustano -
wić podstawę prawną wymaganą do gromadzenia takich danych.
Pojęcie dochodów do dyspozycji gospodarstw domowych rolników jest dużo szersze niż pojęcie dochodów gospodar -
stwa rolnego. WPR wspiera dochody rolników poprzez wspieranie ich działalności rolniczej. Dla oceny tego, czy cel został 
osiągnięty, istotne jest zatem przeprowadzanie analizy zmian w dochodach z działalności rolniczej.
IX b)
Komisja przyjmuje to zalecenie.
Komisja zamierza:
– prowadzić dalsze prace nad EAA w celu zapewnienia bardziej szczegółowych informacji na temat czynników 
mających wpływ na dochód z działalności rolniczej;
– przeprowadzić badanie w celu stwierdzenia, czy EAA można ulepszyć tak, aby zapewniały one racjonalne osza -
cowanie wartości ekonomicznej dóbr publicznych wytwarzanych przez rolników;
– omówić z państwami członkowskimi możliwość sformalizowania ustaleń operacyjnych, aby ich zakres objął EAA 
na szczeblu regionalnym;
– sprawdzić, czy informacje z EAA są właściwie wykorzystywane we wskaźnikach dochodów.
IX c)
Komisja przyjmuje to zalecenie.
Dane z FADN obejmują już niemal wszystkie dotacje UE.
IX d)
Komisja przyjmuje to zalecenie w odniesieniu do EAA. Komisja zamierza wprowadzić regularną sprawozdawczość 
w zakresie jakości w odniesieniu do EAA oraz ocenę zgodności w celu uzyskania wystarczającej pewności co do tego, że 
państwa członkowskie ustanowiły ramy zapewniania jakości.
Jeżeli chodzi o FADN, Komisja zamierza zająć się stwierdzonymi niedociągnięciami dotyczącymi wdrożenia FADN 
i uzgodnić z odnośnymi państwami członkowskimi  jasny harmonogram  oraz zachęcić je do lepszego wykorzystania 
potencjału systemu. Komisja jest świadoma problemów związanych z funkcjonowaniem FADN w poszczególnych pań -
stwach członkowskich i podjęto już działania w celu wyeliminowania istniejących niedociągnięć. Realizowany jest roczny 
plan kontroli na miejscu, któremu towarzyszą plany działania i spotkania uzupełniające mające służyć ocenie postępów 
poczynionych w zakresie uzgodnionych kwestii. W ostatnich latach wspomniane podejście przyczyniło się do znacznej 
poprawy w szeregu państw członkowskich.
Odpowiedzi Komisji 55
X
Komisja przyjmuje to zalecenie.
Zdefiniowane wskaźniki stanowią jedynie punkt wyjściowy ocen. W tej sytuacji przykładem dobrej praktyki dla podmio -
tów przeprowadzających ocenę jest wykorzystanie dodatkowych informacji do oceny osiągniętych rezultatów. W oce -
nach określa się – między innymi – skuteczność i efektywność działań w ramach WPR w odniesieniu do celów tej polityki.
Wprowadzenie
03
Jeżeli chodzi o płatności bezpośrednie, reforma WPR z 2003 r. zapoczątkowała przejście z płatności związanych z rodza -
jem produkcji na system płatności oddzielonych  od produkcji. Celem tej zmiany było zwiększenie orientacji rynkowej 
rolnictwa (usunięcie ograniczeń dotyczących wyborów rodzaju produkcji przez rolników) i była ona zgodna z naszymi 
zobowiązaniami w zakresie WTO. Oba rodzaje wsparcia, sprzed 2003 r. i po 2003 r., miały postać wsparcia dochodów 
gospodarstw rolnych.
Rolę we wspieraniu dochodów rolników odgrywają również inne instrumenty WPR, takie jak pomoc inwestycyjna lub 
płatności w obszarach występowania naturalnych ograniczeń (rozwój obszarów wiejskich) i działania rynkowe (organiza -
cja jednolitego rynku).
Ponadto jedną z głównych tendencji w ciągu ostatnich 10 lat jest rosnący nacisk na kwestie dotyczące ochrony środowi -
ska i klimatu, nie tylko przez wprowadzenie w 2013 r. płatności z tytułu zazieleniania, lecz również przez zasadę wzajem -
nej zgodności oraz wiele innych środków na rzecz ochrony środowiska. Oczekuje się, że wsparcie w ramach WPR zapewni 
wsparcie dochodów gospodarstw rolnych, lecz jednocześnie  przyczynia się ono do poprawy stanu środowiska (i klimatu).
04
Podczas przygotowywania reformy dokładnie omówiono z zainteresowanymi stronami i innymi instytucjami cele WPR 
oraz szczególne uzasadnienie płatności bezpośrednich i innych instrumentów. Odbyła się debata publiczna, wydano 
komunikat, a na przykład we wnioskach ustawodawczych Komisji dotyczących płatności bezpośrednich zawarto uzasad -
nienie, w którym określono uzasadnienie reformy (COM(2011) 625 final/2).
Poza tym w rozporządzeniu (UE) nr 1306/2013 (art. 110) zapisano trzy główne cele WPR, a w rozporządzeniu wykonaw -
czym (UE) nr 834/2014 (motyw 2) określono cele szczegółowe.
06
WPR wspiera dochody rolników poprzez wspieranie ich działalności rolniczej (wsparcie obszarowe, kilka rodzajów wspar -
cia sektorowego, inwestycje, działania rynkowe, działania środowiskowe na obszarach rolniczych). W związku z tym spój -
ność nakazuje monitorowanie dochodów z tych rodzajów działalności rolniczej. Monitorowanie całkowitego dochodu 
gospodarstwa domowego rolników na szczeblu UE jest interesujące, lecz nie powinno stanowić podstawy do określania 
potrzeby objęcia wsparciem ukierunkowanym na działalność rolniczą.
Komisja uważa, że pojęcie całkowitego dochodu do dyspozycji gospodarstwa domowego rolnika (całkowity dochód 
pomniejszony o podatki i składki na ubezpieczenie społeczne) nie jest pojęciem o największym znaczeniu do celów WPR. 
Należy zapewnić odpowiedni poziom życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu 
osób pracujących w rolnictwie.
Odpowiedzi Komisji 56
12
W motywie 68 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 przewidziano również cele, na podstawie których należy tego dokonać. 
W tym celu korzysta się ze wskaźników określonych w rozporządzeniach wykonawczych (UE) nr 808/2014 i (UE) nr 834/2014.
15
Wskaźniki stanowią podstawę oceny efektywności WPR w odniesieniu do jej celów, tj. skuteczności, wydajności, stosowności, 
spójności i europejskiej wartości dodanej. Wskaźniki same w sobie, w szczególności rozpatrywane oddzielnie, nie umożli -
wiają przeprowadzenia oceny efektywności polityki, środka lub działania, ponieważ zmiany wartości wskaźnika w czasie 
należy ocenić i zrozumieć w kontekście, w jakim występują.
16
W następstwie kontroli przeprowadzonych przez Trybunał Komisja dokonała przeglądu ram prawnych FADN, uwzględniając 
między innymi dochód z innej działalności zarobkowej.
Uwagi
25 – Wspólne ramy monitorowania i oceny WPR
Wspólne ramy monitorowania i oceny zostały jasno określone w przepisach, również w odniesieniu do dochodów rolników. 
Określa się w nich hierarchię wskaźników związanych z różnymi poziomami skutków, rezultatów, produktów i kontekstów 
WPR. Wskazano odpowiadające źródła danych w odniesieniu do każdego z tych wskaźników, kładąc nacisk na ustanowione 
narzędzia służące do gromadzenia danych. Chociaż zawsze możliwe jest wprowadzenie usprawnień, wyraźnie istnieje już 
zestaw danych.
26
W art. 39 ust. 1 lit. b) TFUE powiązano cel, jakim jest zapewnianie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, z wydaj -
nością rolnictwa. Powiązanie to jest już zapisane w samym postanowieniu, w którym występuje wyraźne odniesienie do 
„osób pracujących w rolnictwie”. Odniesienie to nie obejmuje osób niepracujących w rolnictwie (takich jak członkowie 
gospodarstwa domowego wykonujący inne zawody) ani rodzajów działalności rolników, które wyraźnie nie są w żaden 
sposób związane z rolnictwem. W związku z tym art. 39 ust. 1 lit. b) TFUE jest również wyraźnie związany z art. 39 ust. 1 lit. a) 
TFUE („zwiększenie wydajności rolnictwa”), co podkreślono przez zastosowanie zwrotu „w ten sposób” na początku art. 39 
ust. 1 lit. b) TFUE. Komisja uważa zatem, że skupienie się na dochodach z działalności rolniczej (w tym z wszelkiej działalności 
pomocniczej) jest uzasadnione, ponieważ dochód ten ma podstawowe znaczenie dla WPR (a nie całkowity dochód gospo -
darstwa domowego z sektorów innych niż rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich).
27
FADN i EAA stanowią ramy statystyczne zapewniające informacje na temat dochodów z działalności rolniczej. Informacje na 
temat dochodów gospodarstw domowych rolników są gromadzone w ramach EU-SILC, a wielkość próby jest opracowywana 
w taki sposób, aby objąć całość populacji. Zasadniczo nie umożliwia to gromadzenia danych zdezagregowanych dotyczących 
sektora rolnictwa w większości państw członkowskich.
Ze względu na fakt, że dostępne informacje wskazują na rosnące znaczenie dochodów, które nie są związane z działalnością 
rolniczą sensu stricto , lecz wskazują na zróżnicowanie działalności rolniczej, badanie FADN zostało poddane dogłębnemu 
przeglądowi, w którym w obliczeniu dochodów gospodarstwa rolnego uwzględniono zupełnie nowy zestaw danych doty -
czących dochodów z innej działalności zarobkowej związanej z gospodarstwem.
Komisja faktycznie zbadała możliwość gromadzenia danych na poziomie mikro dotyczących dochodów gospodarstw domo -
wych rolników. Projekt dotyczący dochodów sektora gospodarstw domowych rolników (IAHS) nie był jednak przedmiotem 
dalszych działań w ramach Stałego Komitetu ds. Statystyk Rolniczych (CPSA).
Odpowiedzi Komisji 57
28
Rozmiar próby EU-SILC został opracowany w taki sposób, aby uwzględnić całości populacji, i co do zasady w większo -
ści państw członkowskich nie umożliwia uzyskania zdezagregowanych wyników dotyczących sektora rolnictwa, które 
byłyby wystarczająco precyzyjne.
30 – Porównanie dochodów w różnych sektorach gospodarki
Komisja jest zdania, że porównanie dochodu z działalności rolniczej  ze średnim wynagrodzeniem w innych sektorach 
gospodarki jest ważne oraz że istnieje system odniesienia na potrzeby takiego porównania1.
WPR wspiera dochody rolników przez wspieranie ich działalności rolniczej (wsparcie obszarowe, kilka rodzajów wsparcia 
sektorowego, inwestycje, działania rynkowe, działania środowiskowe na obszarach rolniczych). W związku z tym spójność 
nakazuje monitorowanie dochodów z tej działalności rolniczej i porównywanie ich z kosztami alternatywnymi, mianowi -
cie z wynagrodzeniem, jakie można otrzymać w innych sektorach. Monitorowanie całkowitego dochodu gospodarstwa 
domowego rolników na szczeblu UE jest interesujące, lecz nie powinno stanowić podstawy do określania potrzeby obję -
cia wsparciem ukierunkowanym na działalność rolniczą.
32
Na podstawie danych z FADN przeprowadza się regularne porównania poziomów dochodów różnych grup gospodarstw 
rolnych. Takie rozróżnienie nie jest możliwe w rachunkach narodowych ani w odniesieniu do rolnictwa, ani w odniesieniu 
do innych sektorów gospodarki. Uzyskane wartości służą jako wskaźniki umożliwiające porównanie rolnictwa z innymi 
sektorami gospodarki, które również są bardzo zróżnicowane.
33
EAA sporządza się zgodnie z podstawowymi założeniami i zasadami ESA 952. Rozporządzenie (UE) nr 549/2013 nie ma 
jednak zastosowania do EAA, a stosowanie ESA 2010 (zmienionej wersji ESA 95) można wprowadzić jedynie w drodze 
zmian w akcie prawnym dotyczącym EAA, które są obecnie w toku.
Główne zmiany wynikające ze stosowania ESA 2010 zamiast ESA 95 nie były związane konkretnie z rolnictwem. Niektóre 
państwa członkowskie zbadały konsekwencje zmiany: część stwierdziła, że skutki były ograniczone, a inne, że nie było 
żadnych skutków.
34
Celem EAA faktycznie nie jest ułatwienie analizy zależności poszczególnych sektorów od dotacji oraz analizy ich znacze -
nia dla opłacalności rolnictwa w regionach, dla poszczególnych rodzajów produkcji lub dla poszczególnych społeczno -
-ekonomicznych grup rolników.
W związku z tym Komisja korzysta z FADN do celów oceny skutków dotacji na poziomie gospodarstw rolnych.
1 D ane należy interpretować ostrożnie ze względu na różnice pojęciowe między pomiarami dochodów rolników z działalności rolniczej a średnim 
wynagrodzeniem w gospodarce, a także brak wiarygodnych danych dotyczących statystyk pracy w ekwiwalentach pełnego czasu pracy dla 
gospodarki w ujęciu ogólnym w odniesieniu do niektórych państw członkowskich.
2 E SA jest europejskim systemem rachunków narodowych i regionalnych, z którego korzystają państwa członkowskie Unii Europejskiej oraz inne 
państwa.
Odpowiedzi Komisji 58
35
Komisja zgadza się, że dane dotyczące cen gruntu i opłat za dzierżawę mają znaczenie przy ocenie skutków WPR. W listo -
padzie 2014 r. i lipcu 2015 r. Komisja przedstawiła odpowiednio Stałemu Komitetowi ds. Statystyk Rolniczych i grupie 
dyrektorów ds. statystyk rolniczych projekt rozporządzenia Komisji w sprawie cen gruntu i opłat za dzierżawę, które 
stanowiłoby pośredni krok w kierunku ewentualnego rozporządzenia Parlamentu i Rady. Stały Komitet ds. Statystyk 
Rolniczych i grupa dyrektorów ds. statystyk rolniczych nie osiągnęły porozumienia w kwestii rozporządzenia Komisji. 
Stwierdzono, że statystyki dotyczące cen gruntów są wrażliwe oraz że niewielka liczba transakcji mogłaby doprowadzić 
do uzyskania niewiarygodnych statystyk. W ramach „Strategy for Agriculture Statistics 2020 and beyond” (Strategia doty -
cząca statystyk rolniczych – 2020 r. i później) przewidziano ewentualne uwzględnienie statystyk cen w rolnictwie w roz -
porządzeniu ramowym dotyczącym statystyki w zakresie nakładów w rolnictwie / produkcji rolnej.
36
W art. 14 ust. 1 lit. c) rozporządzenia (WE) nr 223/2009 uznano porozumienie w formie pisemnej za środek służący wdro -
żeniu Europejskiego programu statystycznego; takie porozumienia są zawierane między krajowymi urzędami statystycz -
nymi a Komisją.
W tym przypadku ustalenia poprzedzają rozporządzenie (WE) nr 223/2009 i zostały sformułowane na podstawie umów 
dżentelmeńskich.
Komisja podejmie działania, aby sformalizować ustalenia operacyjne w odniesieniu do dostarczania regionalnych danych 
z EAA.
38
EAA przedstawiają zarówno wartości bezwzględne, jak i wskaźniki. Chociaż wskaźniki wyraźnie służą do monitorowania 
zmian w czasie, wartości bezwzględne można wykorzystać w celu porównania średnich poziomów dochodów w róż -
nych państwach, jeżeli uwzględni się je w odpowiednim kontekście. Prezentacja według rocznej jednostki pracy nie ma 
przedstawiać poziomów dochodów w odniesieniu do osób fizycznych lub gospodarstw domowych (ani tym bardziej 
standardu życia w rolniczych gospodarstwach domowych). Ma ona raczej ukazać wpływ zmian strukturalnych (np. 
ograniczenie liczby miejsc pracy w rolnictwie) na średni dochód z działalności rolniczej w miarę upływu czasu. Ponadto 
Komisja jest w pełni świadoma ograniczeń, jakie nieuchronnie wiążą się ze stosowaniem wskaźników. W związku z tym 
stosowanie konkretnego wskaźnika w celu dokonania oceny efektywności lub nawet oddzielnej oceny zalet lub wad ma 
jedynie ograniczoną wartość.
39
Według badania struktury gospodarstw rolnych (FSS) przeprowadzonego przez Eurostat w 2010 r. 97% gospodarstw rol -
nych w UE było zarządzanych przez indywidualnych właścicieli (zob. pkt 6 uwag Trybunału), mimo że podmioty prawne 
uprawiały 27% użytków rolnych w UE.
Komisja w swoim opisie wskaźnika „dochodu przedsiębiorcy rolnego” na użytek systemu monitorowania i oceny WPR 
jasno stwierdziła, że nie jest to wskaźnik całkowitego dochodu ani dochodu do dyspozycji gospodarstw domowych 
zatrudnionych w rolnictwie, ponieważ te ostatnie, dodatkowo do ich całkowitych dochodów rolniczych, mogą także 
uzyskiwać dochód z innych źródeł (działalność pozarolnicza, wynagrodzenie, świadczenia społeczne i dochody z tytułu 
własności). Innymi słowy, dochód przedsiębiorcy rolnego nie może być uważany za dochód rolnika3.
Ważne jest, aby przeanalizować dostępne statystyki w sposób kompleksowy. Informacje pochodzące z FADN mogą sta -
nowić uzupełnienie informacji pochodzących z EAA.
3 Z ob. http://ec.europa.eu/agriculture/cap-indicators/context/2015/2015-10-01-context-indicators_en.pdf .
Odpowiedzi Komisji 59
41
Najważniejsze zmiany w FADN również były spowodowane kolejnymi reformami WPR. Do kwestionariusza FADN dodano 
niektóre zmienne rolno-środowiskowe i nowy zestaw zmiennych dotyczących dotacji, w tym zazielenianie (rozporządzenie 
(UE) nr 385/2012 i 2015/220), aby odpowiedzieć na wymogi WPR po 2013 r. Podobnie reforma WPR w 2008 r. doprowadziła do 
zmian w rozporządzeniu (WE) nr 868/2008 dotyczących FADN, a reforma WPR z 2003 r. doprowadziła do zmian w rozporzą -
dzeniu (WE) nr 2253/2004 dotyczących FADN itp.
42
Zewnętrzne czynniki produkcji uwzględnia się w przypadku innych wskaźników, takich jak dochód netto gospodarstwa rol -
nego i dochód netto gospodarstwa rolnego na roczną jednostkę pracy. Szeroką gamę wskaźników pochodzących z wyników 
FADN można wykorzystać i dostosować do konkretnych potrzeb analitycznych.
43
Wskaźnik dochodów mierzony w wartości dodanej netto gospodarstw rolnych / roczne jednostki robocze (FNVA/AWU) ma 
zastosowanie również do tych gospodarstw. Należy podkreślić, że w ramach FADN informacje są gromadzone za pośrednic -
twem kompletnego zestawu indywidualnych zmiennych rachunkowych pozwalających na ich ponowne zagregowanie przy 
uwzględnieniu konkretnych potrzeb analitycznych.
44
Wskaźniki dochodów dla gospodarstw zorganizowanych jako zwykłe przedsiębiorstwa można opracować w razie potrzeby 
do celów analitycznych.
45
Dochód niepieniężny nie jest wyraźnie rejestrowany w ramach gromadzenia danych w FADN, jest natomiast uwzględniany 
w analizach opartych na danych z FADN (np. we wskaźnikach wynagrodzenia siły roboczej w ramach rodziny i we wskaźni -
kach zysku z gospodarstwa). Analiza wpływu opodatkowania dochodów na poziomie państwa członkowskiego wykracza 
poza zakres FADN.
46
Ostatnia wersja sprawozdania z gospodarstwa rolnego w ramach FADN obejmuje inne rodzaje działalności zarobkowej bez -
pośrednio związanej z gospodarstwem.
47
Jeżeli działalnością zarządzają jednostki gospodarcze, które są odrębne od gospodarstwa objętego próbą FADN, taka działal -
ność nie przyczynia się do wsparcia dochodów gospodarstwa.
Chociaż między działalnością rolniczą a pozarolniczą mogą występować obszary niejednoznaczne, Komisja uważa, że dodat -
kowe źródła dochodów, które są wyraźnie pozarolnicze, mają mniejsze znaczenie dla WPR.
Ramka 2
Ponieważ dane dotyczące innych rodzajów działalności zarobkowej związanej bezpośrednio z gospodarstwem są groma -
dzone w ramach FADN dopiero od roku obrachunkowego 2014 i mają być dostarczone Komisji do dnia 31 grudnia 2015 r. 
(kilka miesięcy później w przypadku Zjednoczonego Królestwa i Niemiec), ocena niekonsekwentnego traktowania jest 
oparta głównie na praktykach rejestracji obowiązujących przed wprowadzeniem nowego sprawozdania z gospodarstwa 
rolnego.
Od wszystkich państw członkowskich UE oczekuje się, że dostarczą swoje dane – zgodnie ze zharmonizowanymi zasadami, 
do których opracowania się przyczyniły i które przyjęły w głosowaniu w ramach komitetu ds. FADN. Ocena traktowania 
innych rodzajów działalności zarobkowej związanej bezpośrednio z gospodarstwem będzie możliwa jedynie wtedy, gdy 
dostępne będą wszystkie zweryfikowane dane za 2014 r.
Odpowiedzi Komisji 60
48
Zgodnie z przepisami i metodyką w zakresie FADN jednym z warunków wstępnych opracowania próby FADN i otrzymania 
wymiernych wyników, biorąc pod uwagę zakres stosowania i cele tego badania, są różne progi i uwzględniony odsetek 
ludności w państwach członkowskich. Zróżnicowane progi faktycznie odzwierciedlają, a zatem i uwzględniają różne struk -
tury gospodarstw poszczególnych państw członkowskich. Jeżeli chodzi o pokrycie w przypadku dotacji z UE, roczne porów -
nanie całkowitej kwoty płatności bezpośrednich udzielonych beneficjentom UE ze zagregowanymi wynikami otrzymanymi 
w ramach gromadzenia danych z FADN wykazuje dobre pokrycie w całej UE, np. ponad 90% pokrycia w odniesieniu do 
płatności bezpośrednich oddzielonych od produkcji. Świadczy o tym powszechne wykorzystywanie danych FADN w ocenie 
wpływu i analizie ekonomicznej skutków dotacji w ramach WPR na dochód gospodarstw.
49
Ponieważ gospodarstwa rolnicze objęte FADN stanowią największy możliwy udział w produkcji rolnej, użytkach rolnych i sile 
roboczej gospodarstw ukierunkowanych na rynek, przedmiotem porównania w ramach FADN jest właśnie dochód tego typu 
gospodarstw. Porównanie dochodu gospodarstw w państwach członkowskich za pomocą FADN ma duże znaczenie wła -
śnie dlatego, że w próbie odzwierciedlone zostają różne struktury gospodarstw na poziomie państwa. Jeżeli gospodarstwo 
o standardowej produkcji rocznej wynoszącej 10 000 euro nie jest reprezentatywne dla docelowych gospodarstw FADN 
w określonym państwie członkowskim, nie ma powodu, aby uwzględniać je w porównaniu. W związku z tym porównanie 
średniego dochodu na pracownika we wszystkich gospodarstwach objętych FADN może prowadzić do błędnej interpreta -
cji sytuacji rolników w państwach członkowskich dotyczącej dochodów tylko wtedy, gdy do danych nie zostaną dołączone 
szczegółowe wyjaśnienia dotyczące tego, jaką część ludności żyjącej w gospodarstwie rolnym reprezentują dane.
50
FADN ustanowiono w celu gromadzenia danych rachunkowych niezbędnych w szczególności do:
a) rocznej oceny dochodów gospodarstw rolnych mieszczących się w polu obserwacji; oraz
b) analizy działalności gospodarczej gospodarstw rolnych.
Nie opracowano jej, aby dostarczała reprezentatywnych danych o beneficjentach wsparcia z UE ani aby pełniła funkcję narzę -
dzia do monitorowania działań w zakresie rozwoju obszarów wiejskich. Wymagałoby to dostosowania próby przy każdej 
reformie polityki, co zagrażałoby ciągłości i wiarygodności danych.
FADN obejmuje jednak ponad 90% płatności bezpośrednich. Nieuwzględnieni beneficjenci to w większości rolnicy pro -
wadzący działalność rolniczą w niepełnym wymiarze czasu lub wyłącznie na własne potrzeby, którzy nie przekraczają 
odpowiednich progów określonych w badaniu i otrzymują jedynie niewielką część całkowitego budżetu. Tacy beneficjenci 
najprawdopodobniej nie prowadzą rachunkowości gospodarstwa, którą można by wykorzystać na potrzeby FADN.
Zmiany strukturalne w gospodarstwach rolnych UE doprowadziły do ograniczenia liczby gospodarstw; w rezultacie liczba 
beneficjentów płatności bezpośrednich również się zmniejszyła (-12% w UE-15, -7% w UE-N10 od 2005 r., -4% w BG+RO od 
2008 r.). Mniejsza cześć beneficjentów otrzymuje niskie kwoty płatności bezpośrednich i w związku z tym na beneficjenta 
przypada wyższa średnia kwota, w szczególności w państwach członkowskich, które przystąpiły do UE w 2004 r. i 2007 r.
51
Komisja i państwa członkowskie już podjęły współpracę, aby umożliwić połączenie informacji o wsparciu dochodów przez UE 
z danymi dotyczącymi struktur rolnych i użytkowania gruntów. W 2012 r. stworzono grupę zadaniową ds. powiązań między 
źródłami danych administracyjnych, statystykami i FADN. W działaniach uczestniczyły różne państwa członkowskie UE przez 
wymianę doświadczeń dotyczących różnych poziomów integracji ich źródeł danych. Działania te są kontynuowane w ramach 
prac Eurostatu nad strategią dotyczącą statystyk rolniczych do roku 2020 i później, w której szczególny nacisk kładzie się na 
integrację różnych źródeł danych. Chociaż należy rozwiązać różne problemy techniczne i prawne, wyraźnie planuje się lepsze 
wykorzystanie danych administracyjnych w statystykach.
52
W rozporządzeniu (WE) nr 223/2009 w sprawie statystyki europejskiej zawarto zasady statystyczne regulujące sporządza -
nie statystyki europejskiej. Stanowią one podstawę ram zapewnienia jakości i są prawnie wiążące. Kodeks praktyk jest 
samoregulacyjnym instrumentem przyjętym przez Komitet ds. Europejskiego Systemu Statystycznego; proces wdrażania 
Odpowiedzi Komisji 61
tego kodeksu w ramach Europejskiego Systemu Statystycznego (ESS) jest monitorowany na podstawie wzajemnej oceny 
i działań usprawniających. Zgodnie ze zmienionym rozporządzeniem (WE) nr 223/2009 państwa członkowskie i Komisja 
stosują wszelkie niezbędne środki, aby utrzymać zaufanie do statystyki europejskiej poprzez zobowiązania dotyczące 
zaufania do statystyki.
54
Komisja ponowie złożyła wniosek o udostępnienie wykazów EAA.
W grudniu 2014 r. rozpoczęto nowe działania w zakresie opracowywania wykazów. Datę dostarczenia wykazów wyzna -
czono na 30 września 2016 r.
55
Dzięki nowemu działaniu w zakresie opracowywania wykazów, o którym wspomniano w pkt 54, zapewnione zostaną 
aktualne informacje dotyczące metod, które można następnie zastosować, aby ocenić kwestie wspomniane w ramach 
tych obserwacji.
56
Komisja pracuje nad niespójnościami zidentyfikowanymi w grudniu 2014 r. w odniesieniu do wina i oliwy z oliwek 
w ramach grupy roboczej ds. rachunków rolniczych i cen produktów rolnych, a prace te są nadal w toku.
Ramka 3 Akapit drugi
Zakres, w jakim ta sama drugorzędna działalność pozarolnicza jest możliwa do rozdzielenia lub nie, zależy od przepisów 
administracyjnych, które różnią się w poszczególnych państwach członkowskich. W istocie w rozporządzeniu (WE) nr 
138/2004 wyraźnie stwierdzono, że każde państwo musi opracować swoją własną listę nierozdzielnych drugorzędnych 
działalności pozarolniczych zależną od cech charakterystycznych własnego rolnictwa (załącznik I pkt 1.30).
Ramka 3 Akapit trzeci
Według władz rumuńskich postępowanie w odniesieniu do dotacji jest zgodne z przepisami rozporządzenia (WE) nr 
138/2004. Przedmiotowe dotacje wynikają z systemu jednolitej płatności obszarowej będącego uproszczoną wersją 
systemu płatności jednolitych stosowanego w państwach członkowskich, które przystąpiły do Unii Europejskiej w 2004 r. 
lub później4.
Władze Rumunii twierdzą, że płatności w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej są dotacjami niezwiązanymi 
bezpośrednio z produkcją lub czynnikami produkcji w rozumieniu pkt 3.065 oraz stanowią bezpośrednie wsparcie 
dochodu w rozumieniu pkt 3.066. Kwestia ta będzie przedmiotem działań następczych Komisji.
Ramka 3 Akapit czwarty
Kwestia dotycząca Francji będzie przedmiotem działań następczych Komisji.
4 Z godnie z sekcją 2 „Inne dotacje do produkcji” załącznika do rozporządzenia (WE) nr 138/2004,
 3. 065.   Stosowanie zasady kumulowania do rejestrowania innych dotacji do produkcji może być sprawą delikatną. […] W przypadku dotacji, które 
nie są bezpośrednio powiązane z produkcją lub czynnikami produkcji, trudno jest określić czas transakcji, który powoduje ich przyznanie 
i odróżnić go od czasu, kiedy dotację są wypłacane. W tym szczególnym przypadku, dotacje są rejestrowane w momencie, kiedy są 
otrzymywane.
 3. 066.  Zaleca się następujące, specjalne sposoby postępowania:
  […]
   in ne dotacje, niezwiązane bezpośrednio z produkcją lub czynnikami produkcji (bezpośrednie wsparcie dochodu, pomoc dla mniej 
korzystnych obszarów itp.): zalecane jest użycie kryterium uzależnionego od czasu płatności, ponieważ jest trudno określić, kiedy podanie 
o kompensacje zostało zatwierdzone i czy dane sumy są dokładne.
Odpowiedzi Komisji 62
57
Weryfikacja danych statystycznych to standardowa metoda stosowana na całym świecie we wszystkich dziedzinach sta -
tystyki. Weryfikacji dokonuje się w przypadku udostępnienia nowych informacji, które mogą być włączone do wyników 
w celu osiągnięcia lepszej jakości. Weryfikacje przyczyniają się do poprawy jakości wyników. W przypadku gdy aktualiza -
cje przekraczają pewne wartości progowe, procedury zatwierdzania wywołują reakcje Komisji w odniesieniu do nadawcy.
58
Komisja przypomniała czterem państwom członkowskim, aby dostarczyły samoocenę.
Wspólna odpowiedź Komisji do pkt 60 i 61
Sposób wdrażania wybranego systemu przyczynia się do wysokiego lub niskiego poziomu jakości danych.
62
Jak wyraźnie stwierdzono w przepisach UE (art. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1217/2009), zanim plan wyboru zostanie 
przekazany Komisji, jest najpierw zatwierdzany przez komitet krajowy. Krajowe urzędy statystyczne są reprezentowane 
w komitetach krajowych, w których zapewniają poradę specjalistyczną w zakresie parametrów dokładności i przedziałów 
ufności.
W przeszłości Komisja nie dysponowała kompletnymi informacjami wymienionymi przez Trybunał. W ciągu ostatnich lat 
sytuacja uległa jednak poprawie.
63
Wielkość próby nie zależy wyłącznie od całkowitej liczby gospodarstw rolnych, ale zapewnia objęcie jej zakresem działal -
ności rolniczej stosownie do zróżnicowania sektora rolnictwa pod względem rodzaju i wielkości gospodarstw w każdym 
regionie. W związku z tym określoną część gospodarstw można uznać za reprezentatywną lub nie, w zależności od stop -
nia ich podobieństwa w ramach jednego klastra.
Jeżeli chodzi o próbę hiszpańską, analiza Trybunału opiera się na danych zgromadzonych w ramach poprzedniej umowy, 
która nie zawsze zapewniała pożądaną reprezentatywność. Umowę tę zmieniono, a ulepszenia znajdują odzwierciedlenie 
w danych dotyczących kolejnych lat.
64
Komisja jest świadoma metod stosowanych przy wyborze gospodarstw objętych próbą, ponieważ informacje te są 
zawarte w arkuszu informacyjnym dotyczącym planu wyboru, który jest przekazywany co roku przez państwa człon -
kowskie (art. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2015/220). Ta wiedza dotycząca metod pozwala na przepro -
wadzenie dalszej analizy wszelkiego wpływu, jaki mogły mieć czynniki subiektywne, na reprezentatywność uzyskanych 
informacji o dochodach.
Jeżeli chodzi o próbę hiszpańską, podregiony nie są jednym z wymiarów podlegających jej zakresowi. W rzeczywi -
stości dane FADN mają być reprezentatywne dla działu FADN (regionu), a wielkość próby jest określana, aby zapewnić 
wspomniany poziom uwzględnienia. Nie oznacza to jednak, że ocena płatności bezpośrednich będzie niemożliwa tylko 
dlatego, że regiony polityczne nie odpowiadają w pełni regionom statystycznym. Ponadto reprezentacja struktur tery -
torialnych jest zapewniona na wyższym poziomie agregacji geograficznej (sytuacja taka ma często miejsce w przypadku 
badań prób).
Odpowiedzi Komisji 63
Wspólna odpowiedź Komisji do pkt 65 i 66
Komisja jest świadoma tych trudności i podejmowane są odpowiednie działania przy analizowaniu danych w odniesieniu 
do tych klastrów o mniejszej liczbie gospodarstw objętych próbą. Warto podkreślić, że analizy FADN są przeprowadzane 
głównie przez analityków gospodarczych, którzy pracują dla Komisji i współpracują ściśle z kontrolerami danych i agen -
cjami łącznikowymi. Ponadto w odniesieniu do każdego składanego przez badaczy wniosku o dostarczenie danych 
zewnętrznych analitycy danych zapewniają wszelką niezbędną pomoc i przekazują wszelkie niezbędne informacje, aby 
zapewnić właściwą interpretację danych.
68
Komisja jest świadoma, że w mniejszych gospodarstwach praktyki dotyczące księgowości są mniej powszechne. Z tego 
powodu w przypadku Rumunii i Hiszpanii więcej uwagi poświęca się na analizowanie możliwych rozwiązań w zakresie 
ryzyka dotyczącego gromadzenia danych o niskiej jakości.
Po przeprowadzeniu analizy rozwoju strukturalnego sektora rolnictwa hiszpańska agencja łącznikowa zaproponowała 
podniesienie progu w odniesieniu do danych, począwszy od roku obrachunkowego 2015, przy zachowaniu takiej samej 
liczby gospodarstw objętych próbą, co spowoduje zastąpienie małych gospodarstw nieprowadzących księgowości bar -
dziej reprezentatywnymi gospodarstwami prowadzącymi sprawozdawczość.
Jeżeli chodzi o Rumunię, biorąc pod uwagę złożoną strukturę rolnictwa w tym państwie, w którym znajduje się w przybli -
żeniu jedna trzecia wszystkich mniejszych gospodarstw UE, próba FADN i jakość danych podlegają ścisłej obserwacji od 
pierwszego roku po przystąpieniu tego państwa do UE.
69
Wyniki FADN są przedstawiane według rocznych jednostek roboczych (np. według wskaźnika dochodów FNVA/AWU), co 
sprawia, że są one porównywalne niezależnie od liczby godzin pracy poświęconych w poszczególnych gospodarstwach.
70
Konieczne jest znalezienie równowagi między szybką publikacją a zadowalającą jakością danych. Ponieważ informacje 
dotyczące dochodów gospodarstw są kluczowe dla WPR i nie można ich wykorzystywać bez zatwierdzenia, priorytetem 
jest jakość danych, przy czym nieustannie podejmuje się wysiłki w celu uzyskiwania szybszego dostępu do danych (kwe -
stionariusz obejmujący 2 000 zmiennych kieruje się rocznie do 85 000 gospodarstw w 28 państwach członkowskich).
Ponadto okres dostępności zatwierdzonych danych FADN nie jest dłuższy niż okres dostępności jakiekolwiek innych 
źródeł danych, w przypadku których niezbędne są szczegółowe kontrole danych i zatwierdzenie danych dotyczących 
poszczególnych gospodarstw.
Opublikowane przez Komisję analizy oparte na FADN obejmują obliczenia szacunkowe pozwalające na przeprowadzenie 
analizy danych w dłuższej perspektywie niż w przypadku dostępnych rocznych zestawów danych.
Ponadto wspólne wysiłki podjęte przez Komisję i państwa członkowskie wyraźnie wpłynęły już na poprawę jakości 
danych, które będą dostępne na potrzeby oceny reformy WPR z 2013 r.
Odpowiedzi Komisji 64
72
Ewentualne finansowanie unijne w Rumunii wynosi 160 euro pomnożone przez 6 000 gospodarstw objętych próbą, czyli 
960 000 euro na rok. Komisja jest świadoma trudności napotkanych w tym państwie członkowskim w zakresie korzystania 
z dostępnych środków finansowych (chociaż według ostatnich informacji środki pieniężne są obecnie wykorzystywane 
na usprawnienie systemu informatycznego służącego do gromadzenia danych), ale oszacowała, że środki te wystarczą, 
aby usprawnić system FADN w Rumunii.
W następstwie poprawy, jaka nastąpiła w ostatnich latach w zakresie FADN w Hiszpanii, Ministerstwo Rolnictwa wzno -
wiło publikację danych opartych na FADN na swoich stronach internetowych oraz w „Anuario de Estadísticas Agrarias”. 
Z dużym zadowoleniem przyjęto ten pierwszy krok w kierunku wykorzystywania danych do celów krajowych.
Zob. również odpowiedź Komisji do pkt 68.
73
FADN posiada ramy jakościowe, które obejmują elementy prawne, organizacyjne i proceduralne:
– wymogi dotyczące FADN i danych z FADN zostały określone w rozporządzeniu podstawowym dotyczącym 
FADN;
– weryfikacja jakości danych uzyskanych od państw członkowskich i przewidywane działania na rzecz poprawy 
jakości zostały opisane w oficjalnych procedurach jednostki zajmującej się FADN.
Przepisy dotyczące FADN wyraźnie obejmują pojęcie „należycie wypełnionych sprawozdań z gospodarstw rolnych” oraz 
weryfikację dokonywaną przez Komisję (art. 11 i 13 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2015/220).
74
Dokładność danych przekazywanych Komisji ocenia się z zastosowaniem takiej samej procedury w odniesieniu do 
wszystkich państw członkowskich (tj. rocznej weryfikacji jakości danych opisanej pod adresem: http://ec.europa.eu/  
agriculture/rica/collect_en.cfm#tnfqc  oraz kontroli na miejscu przeprowadzanych w trzech czwartych państw każdego 
roku).
75
Komisja jest świadoma problemów związanych z funkcjonowaniem FADN w poszczególnych państwach członkowskich 
i podejmuje działania w celu usunięcia stwierdzonych niedociągnięć. Wdrożono roczny plan kontroli na miejscu, któremu 
towarzyszą plany działania i spotkania uzupełniające mające służyć ocenie postępów poczynionych w zakresie uzgodnio -
nych kwestii. Podejście to przyczyniło się do znacznej poprawy w szeregu państw członkowskich; na przykład:
– w następstwie wizyty w Hiszpanii w 2014 r. oraz działań następczych podjętych w związku z tą wizytą władze 
hiszpańskie zwiększyły liczbę personelu FADN, zmodyfikowały warunki umowy zawartej z podmiotami groma -
dzącymi dane i zbadały słabe strony danych, dzięki czemu wznowiono korzystanie z danych z FADN oraz ich 
publikację;
– w następstwie wizyt w Danii w 2013 r. oraz w Finlandii w 2015 r. oraz działań następczych podjętych w związku 
z tymi wizytami przeanalizowano pewne kwestie dotyczące wdrażania odpowiednich prób i zaproponowano 
rozwiązania, które są obecnie wdrażane.
Grecka FADN jest częścią planu działania i protokołu o współpracy różnych władz krajowych zaangażowanych w opraco -
wywanie statystyk rolniczych; ma on na celu połączenie statystyk rolniczych oraz danych administracyjnych w jednolity 
system danych administracyjnych i statystycznych dotyczących sektora pierwotnego. Wspomniany plan działania został 
uwzględniony w rewizji protokołu ustaleń dla Grecji z 2014 r. zawierającego wykaz uzgodnionych przez służby Komisji 
działań i punktów odniesienia ukierunkowanych na rozwiązanie kwestii wzbudzających zaniepokojenie, w odniesieniu do 
których władze greckie zobowiązały się do osiągnięcia określonych celów.
Odpowiedzi Komisji 65
76
Zob. odpowiedź Komisji do pkt 70.
81
Cele systemu płatności bezpośrednich w ujęciu całościowym określono w motywie 24 rozporządzenia Rady (WE) nr 
1782/2003. Cele dotyczące płatności składowych w zakresie „zazieleniania”, obszarów o ograniczeniach naturalnych, 
 młodych rolników, dobrowolnego wsparcia związanego z produkcją i małych gospodarstw określono odpowiednio 
w motywach 37, 46, 47, 49 i 54 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013.
Zob. również odpowiedź Komisji do pkt 82.
82
Komisja uważa, że ocena tego, czy cele WPR w zakresie dochodów zostają osiągnięte, będzie zawsze obejmowała 
fachową ocenę opierającą się na szeregu informacji. Jest to częściowo spowodowane różnorodnością sektora rolnego 
UE. Jest to również częściowo spowodowane tym, że mogą mieć miejsce bazowe dostosowania – w sektorze rolnym lub 
poza nim – które mogą mieć pozytywny (lub negatywny) wpływ na długoterminowe perspektywy dotyczących docho -
dów gospodarstw rolnych, lecz które nie znajdują wyraźnego odzwierciedlenia w kilku prostych wskaźnikach. Wszelka 
interpretacja celów określonych w Traktacie oraz wszystkie podejścia do oceny ich realizacji muszą być wystarczająco 
obszerne, aby obiektywnie ocenić tę złożoność.
Fakt, że płatności bezpośrednie pomagają osiągnąć kilka celów jednocześnie, oraz różnorodność wariantów, jakie pań -
stwa członkowskie mają do dyspozycji podczas wprowadzania płatności bezpośrednich, nie zmniejsza trudności związa -
nych z oceną. Zalety tej sytuacji przeważają jednak nad wadami. Realizacja zarówno celów gospodarczych, jak i środowi -
skowych za pośrednictwem płatności bezpośrednich pod pewnymi względami stanowi skuteczne podejście do polityki 
i uwydatnia to, że „zrównoważoność” ma więcej niż jeden wymiar.
83
Wskaźniki powinny być zgodne z kryteriami „RACER” wymienionymi przez Trybunał wyłącznie wtedy, gdy jest to możliwe . 
W przypadku braku wskaźnika bezpośredniego w stosownych przypadkach do przedstawienia określonego zjawiska 
konieczne może być użycie wskaźników zastępczych5.
84
Dane dotyczące dochodów z działalności rolniczej (dochód czynników i dochód przedsiębiorcy) są dostępne i publiko -
wane na stronach internetowych przez Komisję. Aby móc określić związek przyczynowy z działaniami w ramach prowa -
dzonej polityki, zmiany wartości wskaźnika należy interpretować i rozpatrywać w określonym kontekście. Jest to zadanie 
podmiotu przeprowadzającego ocenę w ramach oceny polityki, ponieważ żaden wskaźnik nie dostarczy informacji na 
temat przyczyn zmiany jego wartości.
85
Nawet w przypadku braku ustalonego celu wskaźniki umożliwiają zaobserwowanie, czy dochód wzrasta, czy też nie. Oce -
nienie efektów netto działań oraz tego, czy przyczyniły się one do zmian, jest możliwe wyłącznie na etapie oceny, biorąc 
pod uwagę kontekst, czynniki wpływające itd. Informacji tych nigdy nie można odczytać bezpośrednio ze wskaźnika.
5 Z ob.: http://ec.europa.eu/smart-regulation/guidelines/docs/br_toolbox_en.pdf , s. 250–251.
Odpowiedzi Komisji 66
Ramka 4 Akapit pierwszy
Komisja wraz z państwami członkowskimi opracowała zestaw wskaźników, które razem  powinny umożliwić podmiotom 
przeprowadzającym ocenę uzyskanie potrzebnych informacji.
Wskaźnik ma na celu przekazywanie informacji na temat zależności rolników od płatności bezpośrednich, a nie na temat 
ich dochodów jako takich.
Zob. również odpowiedź Komisji do pkt 38.
Ramka 4 Akapit drugi
Zmienna wysokość wskaźnika dochodów gospodarstw rolnych, obliczana na podstawie danych z FADN, nie może dostar -
czyć informacji o skuteczności płatności bezpośrednich, ponieważ płatności tych nie uwzględniono przy obliczaniu 
wysokości wskaźnika. Wskaźnik ten służy do pomiaru niestabilności dochodu gospodarstwa rolnego w przypadku braku 
płatności bezpośrednich (lub jakiegokolwiek innego związku z sektorem publicznym, np. podatków).
Ramka 4 Akapit trzeci
Celem wskaźnika wartości dodanej w odniesieniu do producentów surowców nie jest dostarczanie informacji na temat 
dochodów, lecz dostarczanie informacji na temat konkurencyjnej pozycji rolników w łańcuchu produkcji żywności.
86
Odpowiednie dane są dostępne (np. wskaźniki produktu).
87
Wskaźniki rozpatrywane w odosobnieniu nie dostarczają informacji na temat skuteczności ani scenariuszy alternatyw -
nych. Rolę tę pełnią odpowiednio ocena ogólna i ocena skutków.
Wnioski i zalecenia
88
W przeprowadzonej kontroli dostępne wskaźniki dochodu często wiązano z analizą skuteczności płatności bezpośred -
nich. Dochód nie jest jednak jedynym celem WPR, a płatności bezpośrednie nie są jedynym instrumentem WPR mającym 
wpływ na dochód; ich wpływ również nie ogranicza się do dochodów, ponieważ wspierają one wspólne zapewnianie 
dóbr prywatnych i publicznych. W art. 110 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 nakłada się wyraźny obowiązek oceny 
połączonego oddziaływania wszystkich instrumentów WPR w odniesieniu do wspólnych celów WPR. Dokładniej mówiąc, 
płatności bezpośrednie w postaci płatności obszarowych przyczyniają się nie tylko do wsparcia dochodów rolników, lecz 
również do realizacji innych celów związanych z użytkowaniem gruntów, takich jak ochrona gleb, zwiększenie różno -
rodności biologicznej i łagodzenie zmian klimatu. Płatności bezpośrednie razem z innymi instrumentami WPR, takimi jak 
działania rolno-środowiskowo-klimatyczne w ramach rozwoju obszarów wiejskich, wspólnie przyczyniają się do realizacji 
tych celów.
89
Chociaż płatności bezpośrednie faktycznie stanowią ponad dwie trzecie budżetu WPR, 30% tej kwoty zostanie przezna -
czone na działania w zakresie przestrzegania przez europejskich rolników zrównoważonych praktyk rolniczych, które 
mają korzystny wpływ na jakość gleby, różnorodność biologiczną oraz środowisko w ujęciu ogólnym.
Odpowiedzi Komisji 67
90
Komisja korzysta również z uznanych źródeł informacji i stara się unikać niepotrzebnego obciążenia administracyjnego. 
Wartość dodaną informacji należy ocenić pod kątem obciążenia i zasobów wykorzystanych w związku z generowaniem 
tych informacji.
91
Poszczególne wskaźniki i narzędzia mają mocniejsze i słabsze punkty, jednak ogólny system zapewnia najlepszą możliwą 
równowagę między potrzebami w zakresie informacji a powiązanymi z nimi kosztami i obciążeniem administracyjnym.
Ponadto elementy, które wskazano jako ograniczenia danych statystycznych, stanowią w rzeczywiści odzwierciedlenie 
głównych cech źródeł danych.
92 – Wspólne ramy monitorowania i oceny WPR
We wspólnych ramach monitorowania i oceny przedstawiono kompleksowy zestaw wskaźników służących do oceny 
skutków, rezultatów i produktów WPR jako całości. Wyraźnie wskazano odpowiadające źródła danych w odniesieniu do 
każdego wskaźnika.
W Traktacie zwiększenie wydajności rolnictwa powiązano z zapewnieniem odpowiedniego poziomu życia ludności wiej -
skiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie. Skupienie się na dochodach 
z działalności rolniczej jest zatem uzasadnione, ponieważ dochód ten ma podstawowe znaczenie dla WPR. W związku 
z tym podstawowe znaczenie ma posiadanie reprezentatywnych danych dotyczących dochodów z działalności rolniczej 
(w przeciwieństwie do dochodów do dyspozycji gospodarstw domowych rolników). Aby uzasadnić wsparcie unijne 
na rzecz dochodów gospodarstw rolnych, dane te można porównać ze średnim wynagrodzeniem w innych sektorach 
gospodarki.
Zalecenie 1 – Opracowanie ram w celu gromadzenia i porównywania właściwych 
informacji dotyczących dochodów rolników
Komisja częściowo przyjmuje tę część zalecenia i rozważy, w jaki sposób można je wykonać.
Komisja uważa, że można udoskonalić istniejące ramy przekazywania informacji na temat dochodów z działalności rolni -
czej, lecz obciążenie administracyjne związane z opracowywaniem ram przekazywania informacji na temat dochodów 
do dyspozycji gospodarstw domowych rolników może przeważyć nad ewentualnymi korzyściami. Trudno byłoby ustano -
wić podstawę prawną wymaganą do gromadzenia takich danych.
Pojęcie dochodów do dyspozycji gospodarstw domowych rolników jest dużo szersze niż pojęcie dochodów gospodar -
stwa rolnego. WPR wspiera dochody rolników poprzez wspieranie ich działalności rolniczej. Dla oceny tego, czy cel został 
osiągnięty, istotne jest zatem przeprowadzanie analizy zmian w dochodach z działalności rolniczej.
Komisja przyjmuje tę część zalecenia.
93
Elementy, które wskazano jako ograniczenia danych statystycznych, stanowią w rzeczywistości odzwierciedlenie głów -
nych cech źródeł danych.
94
Komisja przyjmuje do wiadomości uwagę i możliwość wprowadzenia w przyszłości ewentualnych dalszych zmian w EAA.
Odpowiedzi Komisji 68
Zalecenie 2 – Dalsze prace nad EAA
Komisja przyjmuje to zalecenie.
Komisja zamierza:
– prowadzić dalsze prace nad EAA w celu zapewnienia bardziej szczegółowych informacji na temat czynników 
mających wpływ na dochód z działalności rolniczej;
– przeprowadzić badanie w celu stwierdzenie, czy EAA można ulepszyć tak, aby zapewniały one racjonalne osza -
cowanie wartości ekonomicznej dóbr publicznych wytwarzanych przez rolników;
– omówić z państwami członkowskimi możliwość sformalizowania ustaleń operacyjnych, aby ich zakres objął EAA 
na szczeblu regionalnym;
– sprawdzić, czy informacje z EAA są właściwie wykorzystywane we wskaźnikach dochodów.
95
FADN ustanowiono w celu gromadzenia danych rachunkowych niezbędnych w szczególności do:
a) rocznej oceny dochodów gospodarstw rolnych mieszczących się w polu obserwacji; oraz
b) analizy działalności gospodarczej gospodarstw rolnych.
FADN obejmuje ponad 90% płatności bezpośrednich. Nieuwzględnieni beneficjenci to w większości rolnicy prowadzący 
działalność rolniczą w niepełnym wymiarze czasu lub wyłącznie na własne potrzeby, którzy nie przekraczają odpowied -
nich progów określonych w badaniu i otrzymują jedynie niewielką część całkowitego budżetu. Tacy beneficjenci najpraw -
dopodobniej nie prowadzą rachunkowości gospodarstwa, którą można by wykorzystać na potrzeby FADN.
Komisja jest zdania, że istniejące wskaźniki dochodów z działalności rolniczej w największym możliwym zakresie odzwier -
ciedlają obecną sytuację rolnictwa i dostarczają wystarczających i spójnych danych na temat możliwie największego 
odsetka beneficjentów działań w ramach WPR.
Od 2010 r. w FADN częściowo uwzględnia się informacje dotyczące innych dochodów rolników związanych z gospodar -
stwem rolnym (innej działalności zarobkowej bezpośrednio związanej z gospodarstwem). Aspekt ten został dodatkowo 
wzmocniony w nowym zestawie danych, których gromadzenie rozpocznie się począwszy od roku obrachunkowego 
2014.
Zalecenie 3 – Tworzenie synergii między FADN a innymi narzędziami statystycznymi
Komisja przyjmuje to zalecenie.
Komisja jest zdania, że istniejące wskaźniki dochodów z działalności rolniczej w największym możliwym zakresie odzwier -
ciedlają obecną sytuację rolnictwa i dostarczają wystarczających i spójnych danych na temat możliwie największego 
odsetka beneficjentów działań w ramach WPR.
Dane z FADN obejmują już niemal wszystkie dotacje UE. Jeżeli chodzi o uwzględnianie małych gospodarstw rolnych / 
beneficjentów, z uwagi na fakt, że te gospodarstwa rolne nie posiadają danych, których jakość byłaby wystarczająca do 
zagwarantowania, że ich uczestnictwo w FADN będzie oparte na praktykach z zakresu rachunkowości i księgowości, 
Komisja będzie opierać się na lepszym wykorzystaniu administracyjnych źródeł informacji.
96
Komisja ponownie złożyła wniosek o udostępnienie wykazów EAA w celu uzyskania aktualnych informacji na temat 
metodyki EAA oraz źródeł danych, z których korzystają państwa członkowskie.
Odpowiedzi Komisji 69
Zalecenie 4 – Poprawa jakości EAA
Komisja przyjmuje to zalecenie.
Komisja zamierza wprowadzić regularną sprawozdawczość w zakresie jakości w odniesieniu do EAA oraz ocenę zgodno -
ści w celu uzyskania wystarczającej pewności co do tego, że państwa członkowskie ustanowiły ramy zapewniania jakości.
97
Wielkość próby nie zależy wyłącznie od całkowitej liczby gospodarstw rolnych, ale zapewnia objęcie jej zakresem działal -
ności rolniczej stosownie do zróżnicowania sektora rolnictwa pod względem rodzaju i wielkości gospodarstw w każdym 
regionie. W związku z tym określoną część gospodarstw można uznać za reprezentatywną lub nie, w zależności od stop -
nia ich podobieństwa w ramach jednego klastra.
Jeżeli chodzi o niewystarczające finansowanie, szacuje się, że w niektórych państwach skontrolowanych przez Trybunał, 
takich jak Rumunia, potencjalne finansowanie unijne jest wystarczające do usprawnienia systemu FADN.
98
Komisja jest świadoma problemów związanych z funkcjonowaniem FADN w poszczególnych państwach członkowskich 
i podejmuje działania w celu wyeliminowania stwierdzonych niedociągnięć. Wdrożono roczny plan kontroli na miejscu, 
któremu towarzyszą plany działania i spotkania uzupełniające mające służyć ocenie postępów poczynionych w zakresie 
uzgodnionych kwestii. Podejście to przyczyniło się do znacznej poprawy w szeregu państw członkowskich.
Zalecenie 5 – Poprawa jakości FADN
Komisja przyjmuje to zalecenie i już wykonuje niektóre z jego części.
Komisja jest świadoma problemów związanych z funkcjonowaniem FADN w poszczególnych państwach członkowskich 
i podjęto już działania w celu wyeliminowania istniejących niedociągnięć. Realizowany jest roczny plan kontroli na miej -
scu, któremu towarzyszą plany działania i spotkania uzupełniające służące ocenie postępów poczynionych w zakresie 
uzgodnionych kwestii. W ostatnich latach wspomniane podejście przyczyniło się do znacznej poprawy w szeregu państw 
członkowskich. Ponadto niektóre niedociągnięcia wykryte podczas poprzedniej kontroli Trybunału zostały już usunięte.
99
Cele systemu płatności bezpośrednich w ujęciu całościowym określono w motywie 24 rozporządzenia Rady (WE) nr 
1782/2003. Cele dotyczące płatności składowych w zakresie „zazieleniania”, obszarów o ograniczeniach naturalnych, 
młodych rolników, dobrowolnego wsparcia związanego z produkcją i małych gospodarstw określono odpowiednio 
w motywach 37, 46, 47, 49 i 54 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013. Komisja uważa, że ocena tego, czy cele WPR w zakresie 
dochodów zostają osiągnięte, będzie zawsze obejmowała fachową ocenę opierającą się na szeregu informacji. Wszelka 
interpretacja celów określonych w Traktacie oraz wszystkie podejścia do oceny ich realizacji muszą być wystarczająco 
obszerne, aby obiektywnie ocenić tę złożoność.
Różnorodność wariantów, jakie państwa członkowskie mają do dyspozycji podczas wprowadzania płatności bezpośred -
nich, nie zmniejsza złożoności oceny. Zalety tej sytuacji przeważają jednak nad wadami, ponieważ różne warianty, jakie 
państwa członkowskie mają do dyspozycji w zakresie płatności bezpośrednich, pomagają państwom członkowskim 
w skuteczniejszym uwzględnieniu do konkretnych sytuacji występujących w odpowiednich sektorach rolnych.
Odpowiedzi Komisji 70
100
Komisja uznaje, że wskaźniki określone w kontekście ram monitorowania i oceny w obecnie obowiązującym kształcie 
zapewniają najlepszą równowagę między zapotrzebowaniem na informacje potrzebne do oceny efektywności WPR 
a powiązanymi kosztami i obciążeniem administracyjnym.
Każdy wskaźnik nieuchronnie ma pewne ograniczenia. Z tego względu Komisja korzysta z zestawu wskaźników i danych. 
Wskaźniki same w sobie nie mogą dostarczyć informacji na temat tego, czy cele zostały skutecznie osiągnięte, lecz 
konieczne jest przeprowadzenie dogłębnej analizy. Ocenienie efektów netto działań oraz tego, czy przyczyniły się one 
do zmian, jest możliwe wyłącznie na etapie oceny, biorąc pod uwagę kontekst, czynniki wpływające itd. Informacji tych 
nigdy nie można odczytać bezpośrednio ze wskaźnika.
Zalecenie 6 – Poprawa pomiarów efektywności działań w ramach WPR wspierających 
dochody rolników
Komisja przyjmuje to zalecenie.
Komisja będzie nadal wspierać dobre praktyki dotyczące wykorzystywania dodatkowych informacji przez podmioty 
przeprowadzające ocenę, uzupełniających – w poszczególnych przypadkach – dane zgromadzone w zakresie ram moni -
torowania i oceny, w celu dokonania oceny osiągniętych rezultatów, chociaż rozszerzenie ram o dodatkowe dane spowo -
duje nieuzasadnione obciążenie administracyjne.
JAK OTRZYMAĆ PUBLIKACJE UE
Publikacje bezpłatne:
  jeden egzemplarz:  
w EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)
  kilka egzemplarzy (lub mapy, plakaty):  
w przedstawicielstwach Unii Europejskiej (http://ec.europa.eu/represent_pl.htm)  
w delegaturach Unii Europejskiej w krajach poza UE (http://eeas.europa.eu/delegations/index_pl.htm)  
kontaktując się z Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_pl.htm)  
lub dzwoniąc pod numer 00 800 6 7 8 9 10 11 (numer bezpłatny w całej UE) (*).
(*)  Informacje są udzielane nieodpłatnie, większość połączeń również jest bezpłatna (niektórzy operatorzy,  
hotele lub telefony publiczne mogą naliczać opłaty).
Publikacje płatne:
 w EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)
EUROPEJSKI
TRYBUNAŁOBRACHUNKOW
Y
Dochody i poziom życia rolników to kwestie, na które 
położono szczególny nacisk we wspólnej polityce rolnej 
(WPR) Unii Europejskiej. Prawie jedna trzecia unijnego 
budżetu nadal przeznaczana jest bezpośrednio lub 
pośrednio na wspieranie dochodów rolników.
Trybunał zbadał system ustanowiony przez Komisję w celu 
dokonywania pomiaru dochodów rolników oraz 
efektywności działań UE mających wspierać dochody 
rolników.
Trybunał stwierdził, że system nie jest wystarczająco 
dobrze skonstruowany oraz że ilość i  jakość danych 
statystycznych wykorzystywanych do analizy dochodów 
rolników cechują się istotnymi ograniczeniami.
Trybunał zaleca zatem, aby Komisja opracowała bardziej 
kompleksowe ramy służące do przekazywania informacji 
o dochodach rolników oraz aby wzmocniła obecne 
mechanizmy służące zapewnianiu jakości danych 
dotyczących dochodów. Komisja powinna także określić 
od samego początku odpowiednie cele operacyjne 
i scenariusze odniesienia, na podstawie których można 
ocenić efektywność działań UE mających wspierać 
dochody rolników.