PL   PL 
 
 
 KOMISJA  
EUROPEJSKA   
Bruksela, dnia 21.11.2018 r.  
COM(2018) 761 final  
 
PROJEKT WSPÓLNEGO SPRAWOZDANIA  
KOMISJI I RADY O ZATRUDNIENIU  
 
towarzyszący komunikatowi Komisji    
 
 w sprawie rocznej analizy wzrostu gospodarczego na 2019 r.     
  
 
1 
 SPIS TREŚCI  
PRZEDMOWA  ................................ ................................ ................................ ..........................  2 
GŁÓWNE PRZESŁANIA  ................................ ................................ ................................ .........  4 
1. OGÓLNY ZARYS RYNKU PRACY ORAZ TENDENCJI I WYZWAŃ 
SPOŁECZNYCH W UNII EUROPEJSKIEJ  ................................ ................................ ..........  15 
1.1 Tendencje na rynku pracy  ................................ ................................ ......................  15 
1.2 Tendencje społeczne  ................................ ................................ ..............................  21 
2. PODSUMOWANIE TABLICY WYNIKÓW ZAWIERAJĄCEJ WSKAŹNIKI 
SPOŁECZNE  ................................ ................................ ................................ ...........................  26 
2.1 Objaśnienie tablicy wyników  ................................ ................................ .................  26 
2.2 Dowody zebrane na podstawie tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne  
  ................................ ................................ ................................ ................................  29 
3.  REFORMY W OBSZARZE ZATRUDNIENIA I POLITYKI SPOŁECZNEJ – 
DZIAŁANIA PODEJMOWANE PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE I OSIĄGANE 
WYNIKI  ................................ ................................ ................................ ................................ ... 36 
3.1  Wytyczna 5: Pobudzanie popytu na pracę  ................................ .............................  36 
3.1.1  Kluczowe wskaźniki  ................................ ................................ ..........................  37 
3.1.2  Rozwiązania polityczne  ................................ ................................ ......................  52 
3.2. Wytyczna 6: Zwiększanie podaży pracy i poprawa dostępu do zatrudnienia, 
umiejętności i kompetencji  ................................ ................................ ...............................  59 
3.2.1  Kluczowe wskaźniki  ................................ ................................ ..........................  59 
3.2.2 Rozwiązania polityczne  ................................ ................................ ......................  89 
3.3. Wytyczna 7: Poprawa funkcjonowania rynków pracy oraz skuteczności dialogu 
społecznego  ................................ ................................ ................................ .....................  104 
3.3.1  Kluczowe wskaźniki  ................................ ................................ ........................  104 
3.3.2  Rozwiązanie polityczne  ................................ ................................ ....................  135 
3.4. Wytyczna 8: Promowanie równości szans dla wszystkich, wspieranie włączenia 
społecznego i zwalczanie ubóstwa  ................................ ................................ ..................  151 
3.4.1  Kluc zowe wskaźniki  ................................ ................................ ........................  151 
3.4.2  Rozwiązanie polityczne  ................................ ................................ ....................  176 
ZAŁĄCZNIKI  ................................ ................................ ................................ ........................  183 
  
 
2 
 PRZEDMOWA  
Obowiązek składania przez Komisję Europejską i Radę wspólnego sprawozdania o 
zatrudnieniu wynika z art.  148 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). 
Wstępna propozycja dotycząca tego sprawozdania sporządzana przez Komisję Europejską 
stanowi część pakietu jesiennego, który obejmu je roczną analizę wzrostu gospodarczego 
rozpoczynającą cykl europejskiego semestru. Wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu zawiera 
roczny przegląd kluczowych kwestii dotyczących zatrudnienia i sytuacji społecznej w 
Europie, jak również działań państw członkow skich w kierunku reform zgodnych z 
wytycznymi dotyczącymi polityki zatrudnienia państw członkowskich1. Sprawozdawczość w 
zakresie tych reform odzwierciedla strukturę wytycznych: pobudzanie popytu na pracę 
(wytyczna 5), zwiększanie podaży pracy i poprawa do stępu do zatrudnienia, umiejętności i 
kompetencji (wytyczna 6), poprawa funkcjonowania rynków pracy oraz skuteczności dialogu 
społecznego (wytyczna 7) oraz promowanie równości szans dla wszystkich, wspieranie 
włączenia społecznego i zwalczanie ubóstwa (wyt yczna 8).  
Ponadto we wspólnym sprawozdaniu o zatrudnieniu monitoruje się wyniki państw 
członkowskich w odniesieniu do tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne 
ustanowionej w kontekście Europejskiego filaru praw socjalnych. Filar ustanowiono w 
podpisanej prze z Parlament Europejski, Radę i Komisję międzyinstytucjonalnej proklamacji 
w dniu 17 listopada 2017  r. Określono w nim zasady i prawa w trzech obszarach: (i) równe 
szanse i dostęp do zatrudnienia, (ii) sprawiedliwe  warunki  pracy  oraz (iii) ochrona  socjalna  i 
włączenie  społeczne.  Monitorowanie  postępów w tych obszarach opiera się zwłaszcza na 
szczegółowej analizie tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne towarzyszącej 
filarowi.  
Wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu ma następującą strukturę: w rozdziale 
wprowadzającym (rozdział 1) opisano główne tendencje na rynku pracy i tendencje społeczne 
w Unii Europejskiej w celu przedstawienia kontekstu. W rozdziale 2 przedstawiono główne 
wyniki analizy tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne towarzyszącej 
Europejskiemu filarowi praw socjalnych. W rozdziale 3 zawarto szczegółowy opis 
kluczowych wskaźników w poszczególnych państwach w ujęciu przekrojowym (w tym 
                                                           
1 Rada Unii Europejskiej przyjęła w  lipcu 2018  r. zmienione wytyczne dotyczące polityki zatrudnienia, 
dostosowując je do Europejskiego filaru praw socjalnych (decyzja Rady (UE) 2018/1215 z  dnia 16 lipca 2018  r. 
w sprawie wytycznych dotyczących polityk zatru dnienia państw członkowskich).  
 
3 
 wskaźników tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne) i polityk wdrażanych przez 
państwa czł onkowskie w celu uwzględnienia wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia.  
  
 
4 
 GŁÓWNE PRZESŁANIA  
Europa czyni postępy w zakresie wskaźników w tablicy wskaźników społecznych 
towarzyszącej Europejskiemu filarowi praw socjalnych.  W związku z polepszeniem się 
sytuacji na rynku pracy i malejącym ubóstwem średnio w skali ostatniego roku 13 z 14 
głównych wskaźników w tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne uległo poprawie. 
Ożywienie gospodarcze nie przynosi jednak jeszcze równomiernych korzyści wszystkim 
obywatelom i państwom. W większości państw członkowskich występują problemy w 
odniesieniu do niektórych zasad filaru. Obecne ożywienie gospodarcze stanowi okazję do 
przyspieszenia reform mających na celu zwiększenie włączającego charakteru rynków pracy i 
systemów ochrony socjalnej, ich odporności i sprawiedliwości, a tym samym wspieranie 
konwergencji w kierunku poprawy warunków życia i pracy w UE. Istnieje jednak ryzyko 
załamania ożywienia, co sprawia, że państwa członkowskie pilnie muszą wykorzystać tę 
okazję. 
Tendencja tworzenia nowych miejsc pracy utrzymuje się, a zatrudnienie w UE osiąga 
rekordowy poziom.  W drugim kwartale 2018  r. w UE zatrudnionych było 239 mln osób, o 14 
mln więcej w porównaniu z najniższym poziomem odnotowanym w połowie 2013  r. w 
szczytowym momencie kryzysu. Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 20 –64 lat wzrósł w tym 
samym okresie do  73,2 %: biorąc pod uwagę obecną tendencję, UE jest na dobrej drodze do 
osiągnięcia celu strategii „Europa 2020”, którym jest wskaźnik zatrudnienia wynoszący  75 % 
w 2020  r. Wzrost zatrudnienia w 2017  r. i w pierwszych dwóch kwartałach 2018  r. dotyczył 
wszystkich głównych grup demograficznych, przy czym największy wzrost odnotowano – 
podobnie jak w poprzednich latach – wśród starszych pracowników (55 –64 lat). Z naczne 
różnice w poziomie zatrudnienia w całej UE wskazują jednak na fakt, że istnieje możliwość 
dalszej poprawy, zwłaszcza w tych państwach członkowskich, które wciąż jeszcze nie 
osiągnęły swoich krajowych celów w ramach strategii „Europa 2020”.  
Bezroboci e wróciło do poziomu sprzed kryzysu, ale utrzymuje się na wysokim poziomie w 
wielu państwach członkowskich . Dzięki stałej poprawie sytuacji na rynku pracy stopa 
bezrobocia nadal zmniejszała się w 2017  r., osiągając w drugim kwartale 2018  r. poziom 
6,9 %. O becnie utrzymuje się na najniższym od dziesięciu lat poziomie, czyli jest o ponad 4 
p.p. niższa od wartości szczytowej z 2013  r. W strefie euro stopa bezrobocia utrzymuje się na 
poziomie 8,3  % w II kwartale 2018  r. i jest o jeden punkt procentowy wyższa od  najniższego 
 
5 
 poziomu odnotowanego w 2008  r. Stopa bezrobocia jest nadal szczególnie wysoka w Grecji, 
Hiszpanii, Włoszech, Chorwacji i na Cyprze.  
Wzrost zatrudnienia wciąż jest bardziej widoczny pod względem osób zatrudnionych niż 
liczby przepracowanych godzin. Łączna liczba przepracowanych godzin w UE nadal rosła w 
2017  r. – jednak wolniej niż zatrudnienie ogółem – i nie wróciła jeszcze do poziomu z 2008  r. 
Wysoki wskaźnik osób, na których wymusza się pracę w niepełnym wymiarze godzin (tj. 
pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy, ale pragnących pracować 
więcej), nadal o 1,3 mln osób więcej niż w 2008  r., również wskazuje na utrzym ujący się 
zastój na rynku pracy. Zmniejszająca się liczba przepracowanych godzin na osobę jest jednak 
częścią strukturalnej tendencji, która rozpoczęła się na początku XXI wieku.  
Dochody gospodarstw domowych nadal rosną prawie we wszystkich państwach 
członkowskich.  Realny dochód do dyspozycji gospodarstwa domowego na mieszkańca wzrósł 
bardziej w państwach członkowskich, które niedawno przystąpiły do Unii, co przyczyniło się 
do procesu pozytywnej konwergencji społeczno -gospodarczej. Choć zmiany te wynikały 
głównie z korzystnych warunków gospodarczych, wpłynęły na nie również reformy 
prowadzące do poprawy adekwatności świadczeń społecznych, w tym systemów dochodu 
minimalnego. Jednak w wielu krajach realne dochody do dyspozycji brutto na mieszkańca 
utrzymują s ię na poziomie znacznie niższym niż przed kryzysem. Dochody gospodarstw 
domowych rosły wolniej niż PKB, uwidaczniając, że wzrost dochodów związany z ożywieniem 
gospodarczym dotyczy tylko częściowo gospodarstw domowych – co rodzi wątpliwości co do 
kwestii, czy niedawny wzrost gospodarczy sprzyja włączeniu społecznemu.  
Wraz z ożywieniem gospodarczym i ożywieniem na rynku pracy, w 2017  r. istotnie 
zmniejszył się odsetek osób  zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. Ponad 5 
mln osób – czyli najwięcej od rozpoczęcia ożywienia gospodarczego – udało się wyjść z 
ubóstwa lub uniknąć wykluczenia społecznego. Wpłynęła na to głównie malejąca liczba osób 
doświadczających pogłębionej deprywacji materialnej lub żyjących w gospodarstwach 
domowych o małej intensywn ości pracy (po osiągnięciu szczytowych wartości wskaźniki te 
spadły odpowiednio o 15 i 8 mln). Łączna liczba osób zagrożonych ubóstwem lub 
wykluczeniem społecznym, wynosząca w 2017  r. 113 mln, czyli 22,5  % całkowitej liczby 
ludności, osiąga obecnie poziom niższy niż ten sprzed kryzysu. Szacunki wskazują, że 
tendencja ta utrzyma się w przyszłym roku. Pozostaje jeszcze jednak wiele do zrobienia, aby 
osiągnąć cel strategii „Europa 2020” w zakresie zmniejszenia ubóstwa i wykluczenia 
 
6 
 społecznego.  Zagrożenie ubós twem lub wykluczeniem społecznym pozostaje wyzwaniem, 
zwłaszcza w przypadku dzieci, osób niepełnosprawnych i osób ze środowisk migracyjnych.  
W 2017  r. tempo wzrostu płacy realnej uległo spowolnieniu, jednak w 2018  r. nastąpiło jego 
ponowne ożywienie.  Ogólnie rzecz biorąc, wzrost płac pozostaje poniżej poziomu, jakiego 
można by oczekiwać w związku z pozytywnymi tendencjami na rynku pracy i wynikami 
gospodarczymi. Niewielka dynamika płac w ostatnich latach może wynikać ze słabego 
wzrostu wydajności, wci ąż niskich oczekiwań inflacyjnych i pozostających rezerw na rynku 
pracy. W ujęciu realnym średnie płace wciąż pozostają poniżej poziomów sprzed kryzysu w 
wielu państwach członkowskich, a ich wzrost w 2017  r. był niższy niż wzrost wydajności. Jest 
to zgodne  z tendencją długoterminową: w UE w latach 2000 –2017 rzeczywista wartość 
dodana w przeliczeniu na osobę zatrudnioną wzrosła o 15,6  %, natomiast realne 
wynagrodzenie w przeliczeniu na pracownika wzrosło jedynie o 11,2  %. Pomimo tych zmian 
istnieją dowody na  to, że konwergencja poziomów dochodów z pracy odbywa się pomimo 
znacznych różnic między państwami członkowskimi i w ich obrębie.  
Ramy ustalania wynagrodzeń (w tym wynagrodzeń minimalnych) zaczynają reagować na 
poprawę warunków na rynku pracy . W szczególno ści w kilku krajach, przy udziale 
partnerów społecznych, podwyższono ustawowe wynagrodzenie minimalne. Tendencja ta ma 
znaczenie z uwagi na utrzymujące się w wielu państwach członkowskich wysokie wskaźniki 
ubóstwa pracujących, co wymaga również działań w z akresie struktury podatków i 
adekwatności świadczeń. W tym kontekście ważne jest, aby dostosowanie poziomów 
minimalnego wynagrodzenia odbywało się w sposób przejrzysty i przewidywalny, biorąc pod 
uwagę ich wpływ na konkurencyjność, tworzenie miejsc pracy i  ubóstwo pracujących.  
W kontekście tworzenia trwałych miejsc pracy niektóre grupy nadal mają trudności w 
czerpaniu korzyści z ożywienia gospodarczego . Wzrost liczby miejsc pracy w 2017  r. 
napędzany jest głównie przez kobiety, pracowników starszych i osoby wysoko 
wykwalifikowane. Z drugiej strony wskaźnik zatrudnienia pracowników o niskich 
umiejętnościach nadal utrzymuje się poniżej poziomu sprzed kryzysu i jest prawie o 30 p.p. 
niższy niż w przypadku pracowników wysoko wykwalifikowanych. Mimo że wskaźnik 
zatrudnienia osób młodych wzrasta, jest on niższy niż w 2008  r. (o 2,7 p.p.). Pozytywne jest 
natomiast to, że odsetek młodzieży niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się 
(10,9  %) wraca do poziomu sprzed kryzysu. Osoby ze środowisk migracyjnych z magają się z 
wyzwaniami dotyczącymi szans na zatrudnienie: różnica między wskaźnikami zatrudnienia 
 
7 
 rodowitych mieszkańców a osób urodzonych poza UE wynosiła w 2017  r. 10 p.p. (zaś w 
2008  r. – 4,5 p.p.). Jest to szczególnie widoczne w przypadku migrantek. P onadto mniej 
aktywne na rynku pracy są zazwyczaj osoby niepełnosprawne: ich potencjał pozostaje w dużej 
mierze niewykorzystany.  
Udział kobiet w rynku pracy nadal rośnie w szybkim tempie. Wskaźnik zatrudnienia kobiet w 
2017  r. wynosił 66,5  % i był o prawie 5 p.p. wyższy niż w 2008  r. Nadal utrzymują się znaczne 
różnice w poziomie zatrudnienia ze względu na płeć, przy czym występują znaczne różnice 
między państwami członkowskimi. Chociaż kobiety są ogólnie lepiej wykwalifikowane niż 
mężczyźni pod względem poz iomu wykształcenia, zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu 
na płeć jest wysokie i jedynie stopniowo maleje. Kobiety są nadmiernie reprezentowane w 
sektorach i zawodach charakteryzujących się niższymi wynagrodzeniami oraz częściej 
pracują w zawodach wymagaj ących niższych kwalifikacji w porównaniu z ich poziomem 
umiejętności. Na niższe wskaźniki zatrudnienia mają wpływ rodzicielstwo i obowiązki 
opiekuńcze, a główną przeszkodę w utrzymaniu zatrudnienia lub powrocie na rynek pracy 
stanowią słabo rozwinięte usłu gi. Ponadto nieformalni opiekunowie, z których większość 
stanowią kobiety, są bardziej narażeni na ubóstwo i uzależnienie finansowe, a przerwy w 
karierze zawodowej często przekładają się na niższe uprawnienia emerytalne. Szereg państw 
członkowskich podejmu je działania w celu zapewnienia przystępnego cenowo i równego 
dostępu do usług w zakresie opieki nad dziećmi i usług opieki długoterminowej wysokiej 
jakości, ale to nie koniec wyzwań. W niektórych przypadkach korzystna byłaby bardziej 
zrównoważona dystrybu cja płatnych urlopów ze względów rodzinnych między kobietami i 
mężczyznami. Kilka państw członkowskich dostosowuje swoje systemy podatków i świadczeń, 
aby usunąć czynniki zniechęcające do podejmowania pracy przez drugich żywicieli rodziny. 
Konkretne działa nia mające na celu rozwiązanie problemu zróżnicowania wynagrodzenia ze 
względu na płeć istnieją jedynie w niewielu państwach.  
W ciągu ostatnich dziesięciu lat wskaźnik zatrudnienia pracowników w starszym wieku 
znacząco się zwiększył . Dla grupy wiekowej 55 –64 lat wzrósł z 45,5  % (2008  r.) do  57,1 % 
(2017  r.). Pracownicy w starszym wieku byli stosunkowo bardziej chronieni przed recesją, a 
wskaźnik ich zatrudnienia rósł w czasie kryzysu, aby stać się następnie ważnym czynnikiem 
sprzyjającym tworzeniu miejsc pr acy. Wydłużający się okres aktywności zawodowej wynika z 
szeregu czynników, takich jak podwyższenie ustawowego wieku emerytalnego, lepszy dostęp 
do usług opieki, dostępność elastycznej organizacji pracy oraz strategie na rzecz aktywności 
 
8 
 osób starszych. Ki lka państw członkowskich nadal promuje aktywność zawodową starszych 
pracowników, m. in. wspierając elastyczność przy przechodzeniu na emeryturę i zapewniając 
zachęty finansowe zarówno dla pracodawców, jak i pracowników.  
Sytuacja młodych ludzi na rynku pra cy nadal się poprawia, ale bezrobocie młodzieży 
utrzymuje się w kilku państwach członkowskich na wysokim poziomie. Stopa bezrobocia 
osób młodych (grupa wiekowa 15 –24 lat), choć stale się zmniejsza i powróciła do poziomu z 
2008  r., jest zróżnicowana w poszc zególnych państwach i w niektórych z nich jest ona bardzo 
wysoka. Wciąż znaczna część młodych ludzi jest bierna zawodowo. Ogólnie w UE w 2017  r. 
prawie 6 mln osób w wieku od  15 do  24 lat nie pracowało, nie kształciło się ani nie szkoliło 
(młodzież NEET). J eśli sytuacja ta będzie się utrzymywać, utrata kontaktu z rynkiem pracy w 
przypadku młodych ludzi może mieć negatywne konsekwencje dla potencjalnego wzrostu oraz 
negatywne skutki dla samej młodzieży, takie jak deprecjacja umiejętności, wyższe zagrożenie 
ubóstwem i wykluczeniem społecznym w późniejszym życiu. Działania podejmowane przez 
państwa członkowskie zgodnie z zaleceniem Rady ustanawiającym gwarancję dla młodzieży 
są kluczowymi czynnikami poprawy.  
Zapewnienie dostępu do wysokiej jakości kształcenia i  szkolenia sprzyjających włączeniu 
społecznemu umożliwia kształtowanie zaangażowanej i aktywnej postawy obywatelskiej 
młodszych pokoleń, pomagając im w integracji na rynku pracy i w społeczeństwie. Europa 
dąży do osiągnięcia wyznaczonego na  2020  r. główneg o celu dotyczącego wczesnego 
kończenia nauki (w wysokości 10  %) i niemal osiągnęła cel dotyczący odsetka osób z 
wykształceniem wyższym (40  %). Nadal jednak utrzymują się duże różnice między 
poszczególnymi państwami członkowskimi i grupami ludności (przykła dowo między 
mężczyznami i kobietami oraz między rodowitymi mieszkańcami a osobami urodzonymi poza 
UE). Wysoki odsetek osób osiągających słabe wyniki w zakresie podstawowych umiejętności 
oraz silny związek między wynikami edukacyjnymi a statusem społeczno -ekonomicznym i 
wynikami na rynku pracy budzą obawy. Państwa członkowskie podejmują kroki w celu 
poprawy swoich systemów kształcenia, w szczególności w celu dalszego zmniejszania odsetka 
osób wcześnie kończących naukę, wspierania równego dostępu i poprawy wy ników 
kształcenia osób uczących się będących w niekorzystnej sytuacji. Priorytetem w niektórych 
państwach członkowskich jest zwiększenie (i podniesienie efektywności) inwestycji w systemy 
kształcenia i szkolenia. Priorytetem państw członkowskich jest równi eż poprawa jakości 
 
9 
 szkolnictwa wyższego i jego znaczenia dla rynku pracy, zwłaszcza w kontekście zwiększania 
odsetka osób z wykształceniem wyższym.  
Zmiany technologiczne i związane z nimi przekształcenia na rynku pracy wymagają 
zasadniczo podnoszenia umiej ętności i przekwalifikowywania się ludności w wieku 
produkcyjnym. Posiadanie odpowiednich kwalifikacji na rynku pracy ma coraz większe 
znaczenie dla pracowników, aby mogli dostosować się do szybko zmieniającego się otoczenia.  
W UE stosunek osób dorosłych o  niskich kwalifikacjach do liczby miejsc pracy wymagających 
niskich kwalifikacji wynosi średnio trzy do jednego. Jednak osoby o niskich kwalifikacjach i 
osoby starsze znacznie rzadziej uczestniczą w programach kształcenia dorosłych niż średnia. 
Utrzymują s ię znaczne luki w zakresie umiejętności cyfrowych: ponad 40  % dorosłych w UE 
nie posiada podstawowych umiejętności cyfrowych, a w niektórych państwach członkowskich 
poziom ten wynosi 70  %. Oznacza to, że znaczna część ludności nie ma dostępu do wielu 
różny ch usług, co ma negatywny wpływ na integrację i wydajność.  
Państwa członkowskie dostosowują swoje systemy rozwoju umiejętności i opracowują 
strategie mające na celu poprawę dopasowania szkolenia do potrzeb rynku pracy w celu 
ułatwienia przechodzenia osób uczących się na rynek pracy i przepływów na nim.  Obejmuje 
to ułatwianie zrozumienia i uznawania w całej Europie umiejętności i kwalifikacji oraz 
uwzględnianie procesu uczenia się poza kontekstem instytucjonalnym. Odbywa się obecnie 
rewizja i aktualizacja s ystemów kształcenia i szkolenia zawodowego, co ma na celu poprawę 
ich przydatności na rynku pracy i promowanie dostępu, lecz systemy te nadal wymagają 
poprawy. Zapewnienie zachęt dla grup w niekorzystnej sytuacji do uczestnictwa w kształceniu 
dorosłych ora z zapewnienie odpowiednich wytycznych i świadczenie wsparcia finansowego 
dla przedsiębiorstw na rzecz szkoleń pracowników to ważne mechanizmy polityczne 
pozwalające osiągnąć lepsze wyniki. Zgodnie z inicjatywą „Ścieżki poprawy umiejętności” 
państwa członko wskie wciąż zwiększają ofertę możliwości uczenia się i zdobywania 
kwalifikacji dla osób dorosłych o niskich kwalifikacjach. Ważne miejsce wśród priorytetów 
państw członkowskich w zakresie edukacji i umiejętności zajmuje promowanie rozwoju 
umiejętności cyfr owych.  
Występowanie niestandardowych form zatrudnienia jest mniej więcej stabilne na poziomie 
UE, ale silna segmentacja rynków pracy pozostaje problemem w niektórych państwach 
członkowskich.  Odsetek pracowników zatrudnionych na czas określony ogółem nie z mienił 
się znacząco w ciągu ostatnich lat i wynosił średnio około 14  %. W przypadku ponad połowy 
 
10 
 pracowników praca tymczasowa ma charakter wymuszony, osiągając w 12 państwach 
członkowskich poziom co najmniej 70  %. W kilku krajach połączenie wysokiego odset ka 
umów na czas określony z niskimi wskaźnikami przechodzenia na umowy o pracę na czas 
nieokreślony jest charakterystyczne dla rozwarstwienia rynku pracy. Zjawisko to budzi 
obawy, ponieważ niestandardowe formy zatrudnienia wpływają na niższą jakość miejsc pracy 
i wiążą się z wyższym ubóstwem pracujących. Ponadto około jedną czwartą wszystkich osób 
pracujących na własny rachunek w UE można sklasyfikować jako osoby „znajdujące się w 
trudnej sytuacji” lub „zatrudnione w ramach ukrytego stosunku pracy”. Wyniki badania 
zdają się sugerować, że odsetek osób zarabiających ponad połowę swojego dochodu z pracy 
za pośrednictwem platform internetowych może obecnie osiągać ok.  2 % (2017  r.), i oczekuje 
się, że odsetek ten wzrośnie, co wskazuje wyraźnie na konieczność zwi ększenia 
zainteresowania polityki tą kwestią. W niektórych państwach członkowskich prowadzone są 
reformy przepisów dotyczących ochrony zatrudnienia, których celem jest osiągnięcie lepszej 
równowagi między elastycznością a bezpieczeństwem oraz uniknięcie se gmentacji. Obejmują 
one, w niektórych przypadkach, bardziej rygorystyczne warunki korzystania z umów na czas 
określony lub szerszy zakres rokowań zbiorowych w celu określania ich ram. Uregulowanie 
nowych form pracy, w tym pracy za pośrednictwem platform in ternetowych i 
samozatrudnienia, zostało zainicjowane w kilku państwach członkowskich.  
Odpowiedniej wysokości zasiłki dla bezrobotnych wypłacane przez rozsądny okres i 
dostępne dla wszystkich pracowników, którym towarzyszą skuteczne środki aktywizacji 
zawod owej, mają kluczowe znaczenie dla wsparcia osób poszukujących pracy w okresach 
przejściowych.  Struktura tych systemów w znacznym stopniu różni się w poszczególnych 
państwach członkowskich, we wszystkich aspektach. Niedawne reformy w tej dziedzinie 
koncentr owały się głównie na wzmocnieniu wymogów w zakresie aktywizacji osób 
poszukujących pracy otrzymujących świadczenia, na przykład poprzez wzmocnienie 
obowiązku poszukiwania pracy i warunków przyjmowania nowej pracy. Utrzymują się obawy 
związane z objęciem ub ezpieczeniem społecznym pracowników pracujących w 
niestandardowych formach zatrudnienia, którzy często nie mają pełnego dostępu do systemu, 
oraz brakiem ubezpieczenia społecznego w przypadku pracowników samozatrudnionych – 
kwestie te zostały podkreślone we  wniosku Komisji dotyczącym zalecenia Rady w sprawie 
dostępu pracowników i osób samozatrudnionych do ochrony socjalnej.  
 
11 
 Skuteczna aktywna polityka w zakresie rynku pracy i publiczne służby zatrudnienia mają 
kluczowe znaczenie dla zapewnienia dobrze funkcjo nującego rynku pracy sprzyjającego 
włączeniu społecznemu.  Aktywna polityka w zakresie rynku pracy sprzyja lepszemu 
dostosowaniu umiejętności i kwalifikacji zawodowych do potrzeb rynku pracy i zwiększa 
szanse osób poszukujących pracy na jej znalezienie. Jej  rola jest szczególnie ważna dla 
wspierania integracji osób długotrwale bezrobotnych. Publiczne służby zatrudnienia są 
głównymi instytucjami odpowiedzialnymi za wspieranie wysiłków bezrobotnych w 
poszukiwaniu pracy i kierowanie ich do działań aktywizującyc h. Udział w aktywnej polityce 
rynku pracy i inwestycje w nią różnią się jednak znacznie w poszczególnych państwach UE. 
Podobnie skuteczność publicznych służb zatrudnienia w zapewnianiu wsparcia w 
poszukiwaniu pracy jest zróżnicowana w poszczególnych państw ach członkowskich, a 
niekiedy także w ich obrębie. Chociaż w większości państw członkowskich wprowadzane są 
ważne środki, z naciskiem na świadczenie zindywidualizowanych usług, szereg państw 
członkowskich ma możliwość wzmocnienia swoich systemów aktywnej p olityki rynku pracy. 
Państwa członkowskie poczyniły postępy w zakresie wdrażania zalecenia Rady w sprawie 
integracji osób długotrwale bezrobotnych, wraz z dalszymi działaniami niezbędnymi do 
wspierania współpracy między różnymi podmiotami oraz zwiększenia zasięgu działań 
skierowanych do osób biernych zawodowo. Publiczne służby zatrudnienia kontynuują 
realizację programu reform w ramach europejskiej sieci publicznych służb zatrudnienia. 
Choć niektóre państwa członkowskie przedsięwzięły dalsze środki promowan ia integracji 
migrantów na rynku pracy (szczególnie te skierowane do uchodźców), brakuje 
systematycznego podejścia i istnieje potrzeba zwiększenia inwestycji w podnoszenie 
kwalifikacji i uznawanie umiejętności i kwalifikacji, skuteczne polityki w zakresie rynku pracy 
oraz wspieranie publicznych służb zatrudnienia.   
Po raz pierwszy w latach pokryzysowych odnotowano w 2017  r. nieznaczny spadek w 
nierównościach dochodowych w UE,  co spowodowane było szybszym wzrostem dochodów 
gospodarstw domowych o niższych doc hodach. Sugeruje to, że ożywienie gospodarcze 
zaczyna docierać do osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. Dostępne szacunki 
wskazują, że ta pozytywna tendencja utrzyma się w większości państw członkowskich. W 
2017  r. najbogatsze 20  % ludności dys ponowało dochodem przewyższającym 5,1 razy dochód 
do dyspozycji najuboższych 20  % mieszkańców UE (stosunek ten w 2016  r. wynosił 5,2), przy 
czym między państwami członkowskimi występują duże różnice. W niektórych państwach 
 
12 
 poziom nierówności kształtuje się  na poziomie wyższym niż przed kryzysem i jest często 
powiązany z nierównymi szansami w dostępie do kształcenia, szkolenia i ochrony socjalnej 
oraz skorelowany ze słabymi wynikami na rynku pracy. Niektóre państwa członkowskie 
stosują politykę redukującą ni erówności, zwłaszcza w zakresie kształtowania minimalnego 
wynagrodzenia oraz systemów podatkowych i systemów zabezpieczenia społecznego. Aby 
przerwać międzypokoleniowe dziedziczenie nierówności, państwa członkowskie mogą 
podejmować dalsze działania w różny ch obszarach, takich jak wspieranie równych szans w 
dziedzinie kształcenia i szkolenia, zapewnianie dostępu do wysokiej jakości opieki zdrowotnej 
i innych usług, promowanie równości płci i eliminowanie różnic między regionami.  
Mierzony wpływ transferów so cjalnych (bez emerytur) na ograniczanie ubóstwa wciąż 
malał w 2017  r. Jest to zgodne z ograniczonymi efektami automatycznych stabilizatorów 
koniunktury na etapie ekspansji gospodarczej, chociaż między państwami członkowskimi 
utrzymują się duże różnice. Wpł yw transferów socjalnych na ograniczanie ubóstwa zmniejszył 
się głównie w państwach członkowskich należących do UE od wielu lat, wzrósł zaś w 
państwach, które przystąpiły do UE niedawno (co sugeruje, że ma miejsce konwergencja). 
Ogólny wynik zależy od popr awy warunków na rynku pracy (i związanych z tym zmian w 
charakterystyce osób zagrożonych ubóstwem),  jak również od  zmian zakresu i adekwatności 
świadczeń, w tym faktu, że świadczenia czasami pozostają w tyle za ogólnie zwiększającymi 
się dochodami. Adekwatność świadczeń zapewniających dochód minimalny jest bardzo 
zróżnicowana w poszczególnych państwach członkowskich, o  czym świadczą wyniki związanej 
z tym analizy porównawczej.  
Państwa członkowskie nadal wprowadzają środki na rzecz modernizacji systemów ochrony 
socjalnej, zwiększenia zakresu i adekwatności świadczeń i usług. Podejmowane są działania 
na rzecz poprawy dos tępu do ochrony socjalnej, zwłaszcza w odniesieniu do osób 
zatrudnionych w niestandardowych formach i osób samozatrudnionych, które borykają się z 
istotnymi nierównościami w dostępie. Wprowadzane są również pewne innowacje w stosunku 
do nowych form zatrudn ienia. Kontynuowane są prace nad poprawą adekwatności świadczeń, 
jednak w niektórych przypadkach doszło do opóźnień. Szereg państw członkowskich 
udoskonala systemy dochodu minimalnego, łącząc odpowiednie poziomy wsparcia z dostępem 
do towarów i usług wspom agających oraz zachęcając do (ponownego) wejścia na rynek 
pracy, w ramach podejścia opartego na aktywnym włączeniu. Niektóre państwa członkowskie 
zwiększają zintegrowane świadczenie usług (takich jak pomoc społeczna, usługi dotyczące 
 
13 
 zatrudnienia i inne us ługi socjalne). W sytuacji, w której wydatki związane z mieszkalnictwem 
stanowią znaczną część dochodów wielu gospodarstw domowych, a liczba osób bezdomnych 
nie spada, niektóre państwa członkowskie podjęły reformy mające na celu poprawę dostępu 
do mieszkań , albo poprzez tworzenie zachęt, albo poprzez środki zapobiegawcze.  
Ze względu na zmiany demograficzne i rosnącą średnią długość życia istnieje wyraźna 
potrzeba dostosowania systemów emerytalnych, systemów opieki zdrowotnej i opieki 
długoterminowej.  Zapotr zebowanie  na opiekę  długoterminową  i opiekę  zdrowotną  rośnie,  a 
potrzeby  zmieniają  się w miarę  starzenia  się społeczeństwa.  Szacuje  się, że w przeciągu  
kolejnych  pięćdziesięciu  lat liczba  Europejczyków  powyżej  80 roku życia  podwoi  się. W 
2050  r. na jedną  osobę w wieku  powyżej  65 lat przypadać  będą  tylko  dwie  osoby  w wieku  
produkcyjnym  (15–64 lat), a nie trzy jak obecnie;  stosunek  ten już się zmniejsza.  W związku  z 
tym, mimo że środki mające na celu poprawę stabilności finansowej stanowią nadal priorytet 
dla wielu państw członkowskich, zapewnienie adekwatności świadczeń emerytalnych zyskuje 
na znaczeniu.  Istnieją znaczne różnice między państwami członkowskimi, jeśli chodzi o 
zdolność do zastąpienia dochodów oraz do zapobiegania ubóstwu świadczeniami 
emerytaln ymi. Państwa członkowskie podejmują coraz częściej działania mające zapewnić 
adekwatność świadczeń emerytalnych, takie jak gwarancje minimalne i indeksacja świadczeń, 
uelastycznienie zasad przechodzenia na emeryturę, dostosowywanie naliczania świadczeń 
emerytalnych do różnych kategorii pracowników oraz wzmacnianie roli emerytur 
dodatkowych.   
Poprawa dostępu do wysokiej jakości opieki zdrowotnej i opieki długoterminowej oraz 
poprawa ich skuteczności są wiodącą zasadą reform w państwach członkowskich. Dla 
niektórych Europejczyków koszty i czas oczekiwania nadal stanowią poważne przeszkody w 
dostępie do opieki zdrowotnej. W szeregu państw członkowskich reformy systemów opieki 
zdrowotnej skupiają się zatem na poprawie ich skuteczności dzięki lepszej koordynacji i 
większej roli przypisywanej podstawowej opiece zdrowotnej i zapobieganiu. Podejmowane są 
działania mające na celu poprawę przygotowania zawodowego i warunków pracy 
pracowników służby zdrowia. W zakresie opieki długoterminowej opieka wciąż świadczona 
jest nadal głównie przez członków rodziny z powodu braku kompleksowych systemów 
zaspokajających potrzebę opieki nad osobami starszymi w większości państw członkowskich. 
Obecne reformy mają na celu połączenie systemu wsparcia dla opiekunów nieformalnych i 
będąc ych członkami rodziny oferowanego przez instytucje publiczne z siecią usług 
 
14 
 społecznych i instytucjonalnych, by zapewnić ich zrównoważony charakter w obliczu wyzwań 
demograficznych.  
Dobrze funkcjonujący dialog społeczny jest kluczowym elementem europejskie j społecznej 
gospodarki rynkowej.  Pomaga we wzmacnianiu spójności społecznej i ograniczaniu 
konfliktów w społeczeństwie, ze wzajemną korzyścią dla pracowników, pracodawców i 
rządów. Zaangażowanie partnerów społecznych w przygotowanie reform może poprawić i ch 
strukturę i wdrażanie, zwiększyć odpowiedzialność obywateli i ostatecznie doprowadzić do 
lepszych efektów społeczno -gospodarczych. Stopień zaangażowania partnerów społecznych 
oraz jego wpływ różni się jednak znacząco w poszczególnych państwach członkows kich i w 
wielu przypadkach jest niewielki. Chociaż nie istnieje uniwersalny model praktyk dialogu 
społecznego, w niektórych państwach członkowskich istnieje wyraźna możliwość poprawy 
zdolności partnerów społecznych i zapewnienia im odpowiednich ram dla prz ewidywalnych i 
terminowych konsultacji, w tym również na wszystkich kluczowych etapach europejskiego 
semestru. Także wykorzystanie doświadczeń organizacji społeczeństwa obywatelskiego może 
odegrać i odgrywa ważną rolę w zapewnieniu odpowiedniego przygotowa nia i wdrażania 
reform. Stopień zaangażowania zainteresowanych grup społecznych różni się jednak znacznie 
w poszczególnych państwach członkowskich; w niektórych z nich problemem jest 
niedostateczna zdolność aktywnego uczestnictwa w debacie politycznej.  
  
 
15 
 1. OGÓLNY ZARYS RYNKU PRACY ORAZ TENDENCJI I WYZWAŃ 
SPOŁECZNYCH W UNII EUROPEJSKIEJ  
 
 
W niniejszej sekcji przedstawiono ogólny zarys rynku pracy oraz tendencji i wyzwań 
społecznych w Unii Europejskiej zawierający szczegółowe informacje analityczne na temat 
głównych obszarów zatrudnienia i polityki społecznej.  
 
 
1.1 Tendencje na rynku pracy  
 
Sytuacja na rynku pracy ulega ciągłej poprawie, a zatrudnienie osiąga rekordowy 
poziom w UE. Wraz z silnym wzrostem gospodarczym (2,4  %) liczba osób zatrudnionych w 
UE wzrosła w 2017  r. o 1,6  %, co stanowi największą roczną stopę wzrostu od początku 
ożyw ienia gospodarczego. Całkowite zatrudnienie wzrosło w pierwszych dwóch kwartałach 
2018  r., osiągając poziom 238,9 mln2 – ponad 3,2 mln miejsc pracy więcej niż rok temu, co 
oznacza najwyższy poziom w historii UE. Od połowy 2013  r., od kiedy nastąpiło ożywie nie 
zatrudnienia, utworzono ponad 14 mln dodatkowych miejsc pracy.  
Wskaźnik zatrudnienia (osób w wieku 20 –64 lat) stale rośnie, zbliżając się do celu 
strategii „Europa 2020”. Wskaźnik zatrudnienia rósł nieznacznie szybciej niż w 2016  r., o 
1,1 punkt proce ntowy do  72,2 % w 2017  r., i nadal rósł w pierwszych dwóch kwartałach 
2018  r., do  73,2 % (wykres 1). Jeśli pozytywna tendencja wzrostowa utrzyma się na tym 
samym poziomie, UE byłaby w stanie osiągnąć cel strategii „Europa 2020” zakładający stopę 
zatrudnien ia na poziomie 75  %. Sytuacja ulega dalszej poprawie również w strefie euro, w 
której wskaźnik zatrudnienia osiągnął w II kwartale 2018  r. najwyższy poziom wynoszący 
71,9 %. Podstawą tych pozytywnych zmian jest utrzymująca się tendencja wzrostowa w 
zakresi e uczestnictwa w rynku pracy. W II kwartale 2018  r. współczynnik aktywności 
zawodowej (wśród osób w wieku 15 –64 lat) osiągnął rekordowy poziom 73,8  % (73,5  % w 
                                                           
2 Dane dotyczące całkowitego zatrudnienia pochodzą z  rachunków narodowych (koncepcja krajowa), inne zaś 
z badania aktywności ekonomicznej ludności. W niniejszej sekcji wykorzystuje się kwartalne dane liczbowe 
skorygowane o  czynnik sezonowy.  
 
16 
 strefie euro). Współczynnik aktywności zawodowej w UE rośnie w stałym tempie, nawet w 
czasie kry zysu, dzięki czemu zmniejsza się dystans do Stanów Zjednoczonych. W 2017  r. w 
dalszym ciągu wzrastała aktywność ekonomiczna starszych pracowników i kobiet.  
Stopa bezrobocia zmalała do poziomu sprzed kryzysu. Dzięki stałej tendencji wzrostowej 
w zakresie t worzenia miejsc pracy stopa bezrobocia spada, osiągnąwszy w II kwartale 2018  r. 
6,9 % – poziom nieodnotowany w UE od II kwartału 2008  r. i o ponad 4 p.p. niższy niż 
wartość szczytowa z 2013  r. Sytuacja jest nieco mniej korzystna w strefie euro, gdzie stopa  
bezrobocia utrzymuje się na poziomie 8,3  % w II kwartale 2018  r. i jest o jeden punkt 
procentowy wyższa od najniższego poziomu odnotowanego w 2008  r. Te pozytywne 
tendencje związane są z ciągłym spadkiem stopy bezrobocia długotrwałego (tj. odsetka osób 
bezrobotnych przez co najmniej rok wśród ludności aktywnej zawodowo), która zmalała o 0,5 
p.p. w ujęciu rok do roku do poziomu 3  % w II kwartale 2018  r. w UE (3,9  % w strefie euro). 
Chociaż we wszystkich państwach członkowskich odnotowano w ciągu ostatniego roku 
spadek bezrobocia (w tym długoterminowego), nadal utrzymuje się znaczne zróżnicowanie 
stóp bezrobocia (jak wskazano w sekcji 3.1.1), przy czym w niektórych z tych państw nadal 
nie osiągnięto minimalnych poziomów sprzed kryzysu.  
Wykres 1: Wskaźnik zatrudnienia i stopa bezrobocia w UE i w strefie euro  
 

 
17 
 Źródło: Eurostat, BAEL. Uwaga: dane wyrównane sezonowo w odniesieniu do II kwartału 2018  r.  
 
Bezrobocie osób młodych również szybko się zmniejsza i w ujęciu rok do roku zmalało o 
1,8 p.p. do poziomu 15,2  % w II kwartale 2018  r. (16,9  % w strefie euro). Poziom ten 
odpowiada minimalnemu poziomowi sprzed kryzysu (II kwartał 2008  r.) i jest obecnie o 
prawie 9 p.p. niższy niż wartość szczytowa z 2013  r. Bezrobocie osób młodych nadal 
utrzymuje się na wysokim poziomie w niektórych państwach członkowskich, osiągając ponad 
30 % w Hiszpanii, we Włoszech i w Grecji (zob. sekcja 3.2.1). Następuje ciągła poprawa 
stopy bezrobocia osób w wieku 15 –24 lat, które nie pracują, nie kształcą się ani n ie szkolą 
(NEET) – zmalała ona w 2017  r. o 0,6 p.p. do poziomu 10,9  %, czyli do podobnego poziomu 
jak w 2008  r. 
Spadkowi stopy bezrobocia osób młodych odpowiada równoległy wzrost poziomu 
wykształcenia wśród młodzieży:  odsetek osób wcześnie kończących naukę  w systemach 
kształcenia i szkolenia (w wieku 18 –24 lat), który stale zmniejszał się w ciągu ostatnich 
dziesięciu lat, osiągnął po ostatnim spadku (o 0,1 p.p.) poziom 10,6  % w 2017  r. To poziom 
bardzo zbliżony do celu strategii „Europa 2020” (10  %), choć i stnieje możliwość jego 
dalszego obniżenia3. Odsetek osób z wykształceniem wyższym wśród osób w wieku od  30 
do 34 lat stale wzrastał, osiągając w 2017  r. 39,9  %, a tym samym osiągając niemal poziom 
40 %, określony w strategii „Europa 2020”.  
Ożywienie gospod arcze nadal jest bardziej widoczne pod względem osób zatrudnionych 
niż liczby przepracowanych godzin. W 2017  r. łączna liczba godzin przepracowanych w UE 
wzrosła o 1,2  %, kontynuując pozytywną tendencję zapoczątkowaną w 2015  r. Niemniej 
wzrost ten pozostaj e poniżej poziomu wzrostu całkowitego zatrudnienia (który wyniósł 1,6  %, 
zob. powyżej) i oznacza, że liczba przepracowanych godzin na mieszkańca zmniejszyła się. 
Łączna liczba przepracowanych godzin nadal nie osiągnęła szczytowego poziomu z 2008  r. 
Wskazuj e to na utrzymujący się zastój na rynku pracy, co potwierdzają również inne 
wskaźniki. W 2017  r. wymuszona praca w niepełnym wymiarze godzin dotyczyła prawie 9 
mln osób w UE (tj. pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy, ale 
pragnących pr acować więcej), co oznacza spadek z 10,3 mln w 2013  r., ale wciąż o 1,3 mln 
                                                           
3 W komunikacie pt. „Wzmocnienie tożsamości europejskiej dzięki edukacji i  kulturze” z  dnia 14 listopada 
2017  r. (COM(2017) 673 final) Komisja wyraża zamiar ustanowienia bardziej ambitnych poziomów odniesienia, 
obniżając poziom odniesienia dla osób wcześnie kończących naukę do  5 % do  2025  r. 
 
18 
 osób więcej niż w 2008  r. W dłuższej perspektywie umiarkowana dynamika czasu pracy jest 
elementem przesunięcia strukturalnego, związanego z coraz częstszym występowaniem 
zatrudnien ia w niepełnym wymiarze czasu pracy w ciągu ostatnich 15 lat oraz ze 
zmieniającymi się preferencjami pracowników w odniesieniu do organizacji czasu pracy. Od 
2000  r. liczba przepracowanych godzin w przeliczeniu na osobę w związku z tym powoli 
spada4.  
W 20 17 r. wzrost zatrudnienia odnotowano we wszystkich głównych grupach 
demograficznych.  Podobnie jak w poprzednich latach, największy wzrost odnotowano w 
przypadku starszych pracowników (55 –64 lat) (wykres 2): w 2017  r. liczba osób 
zatrudnionych w tej grupie wzrosła o 4,3  %, co oznacza, że wskaźnik zatrudnienia wzrósł 
do 57,1 % i był najwyższy w historii (o prawie 12 p.p. wyższy niż w 2008  r.). Liczba 
zatrudnionych młodych ludzi (w wieku 15 –24 lat) wzrosła nieco szybciej niż w 2016  r. (1,6  % 
w porównaniu z 1,3  %). Jednak wskaźnik zatrudnienia ludzi młodych nie powrócił do stanu 
sprzed kryzysu, osiągając w 2017  r. poziom 34,7  %, czyli 2,7 p.p. niższy niż w 2008  r. Biorąc 
jednak pod uwagę stabilny współczynnik aktywności zawodowej (41,7  % w 2017  r. w 
porównaniu z  41,6 % w 2016  r.), wzrost zatrudnienia przełożył się na stały spadek bezrobocia 
w tej grupie wiekowej. Zatrudnienie rosło nieznacznie szybciej wśród kobiet niż wśród 
mężczyzn w 2017  r. (1,5  % w porównaniu z 1,3  %). Różnica w poziomie aktywności 
zawodowej kobiet i mężczyzn pozostaje prawie niezmieniona i wynosi 11,5 p.p., czyli o 0,1 
p.p. poniżej poziomu z 2016  r. (choć jest znacznie niższa niż wartość sprzed kryzysu 
wynosząca 15 p.p. w 2008  r.). Pomimo wzrostu wskaźnika zatrudnienia osób urodzonych 
poza UE  w przedziale wiekowym 20 –64 o 1,7 p.p. do poziomu 63  % w 2017  r. wskaźnik ten 
jest o 10 p.p. niższy niż w przypadku rodowitych mieszkańców UE. Różnica ta jest większa w 
przypadku kobiet (około 14 p.p.).  
                                                           
4 Dalsze informacje zob. Komisja Europejska (2018), „Zatrudnienie i  kwestie społeczne w  Europie. Przegląd 
roczny 2018”.  
 
19 
 Wykres 2: Wskaźniki zatrudn ienia i wzrost zatrudnienia w różnych grupach na 
terytorium UE  
 
Źródło: Eurostat, BAEL.  
 
Dzięki ożywieniu gospodarczemu stale zwiększa się liczba wysoko wykwalifikowanych 
pracowników w gospodarce.  Liczba zatrudnionych osób z wyższym wykształceniem 
wzrosła w 2017  r. o 2,9  % (grupa wiekowa 25 –64 lat), natomiast odnotowano umiarkowany 
wzrost o 0,8  % zatrudnienia wśród pracowników o średnich umiejętnościach (tj. tych z 
wykształceniem na poziomie ponadg imnazjalnym). Liczba pracowników o niskich 
kwalifikacjach (tj. z wykształceniem gimnazjalnym lub niższym) spadła zaś o 0,4  %. 
Ponieważ ogólna liczba pracowników nisko wykwalifikowanych w wieku 25 –64 lat spada (o 
2,7 % w porównaniu z 2016  r.) – w ramach ten dencji odzwierciedlających starzenie się 
społeczeństwa i wyższe wykształcenie wśród młodszych pokoleń – wskaźnik zatrudnienia tej 
grupy wzrósł z 54,3  % w 2016  r. do  55,6 % w 2017  r. Różnica między wskaźnikami 
zatrudnienia pracowników o niskich i wysokich k walifikacjach zmniejszyła się nieznacznie z 
30,5 p.p. w 2016  r. do  29,7 p.p. w 2017  r., ale pozostaje na bardzo wysokim poziomie, co 

 
20 
 wskazuje, że jest pole do podjęcia działań w celu zwiększenia szans na zatrudnienie osób o 
niskim poziomie wykształcenia. S zczegółowe tendencje w poszczególnych państwach 
członkowskich przedstawiono w dalszych sekcjach sprawozdania.  
Praca na czas określony, jako odsetek całkowitego zatrudnienia, w 2017  r. utrzymywała 
się na prawie niezmienionym poziomie, podczas gdy praca w ni epełnym wymiarze czasu 
pracy spadła tylko nieznacznie. Podobnie jak w ostatnich latach ożywienie gospodarcze 
sprzyja tworzeniu miejsc pracy zarówno w przypadku umów na czas nieokreślony, jak i na 
czas określony, których liczba wzrosła w 2017  r. odpowiednio  o około 2,7 mln i 0,8 mln (co 
odpowiada procentowi wzrostu o 1,7  % i 2,9  %). Niemniej jednak, jako odsetek zatrudnienia 
ogółem, odsetek pracowników tymczasowych pozostał na niemal niezmienionym poziomie, 
wzrastając nieznacznie o 0,1 p.p. do poziomu 14,3  % (grupa wiekowa 15 –64 lat). Drugi rok z 
rzędu odsetek osób zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy (grupa wiekowa 15 –64 
lat) zmniejszył się marginalnie (o 0,1  % do poziomu 19,4  % w 2017  r.) i utrzymał prawie 2 
p.p. powyżej poziomu z 2008  r. Wśród po zytywów odnotowano wspomniane również 
powyżej znaczne zmniejszenie odsetka osób, na których wymusza się pracę w niepełnym 
wymiarze godzin (z 21,1  % w 2016  r. do  19,8 % w 2017  r.), choć pozostaje on wysoki. 
Liczba osób pracujących na własny rachunek (15 –64 lat) w stosunku do zatrudnienia ogółem 
powoli lecz stale się zmniejszała i spadła do  13,7 % w 2017  r. (z 14,0  % w 2016  r. i 14,4  % w 
2013  r.). 
Jeśli chodzi o rozwój sytuacji w poszczególnych sektorach, punkt ciężkości zatrudnienia 
wciąż przenosi się w kier unku świadczenia usług. Zgodnie z tendencją występującą w 
ostatnich latach największą liczbę miejsc pracy utworzono w sektorze usług5 (2,8 mln 
dodatkowych osób w 2017  r. lub +1,6  % w porównaniu z 2016  r.; na podstawie rachunków 
narodowych). W latach 2008 –2017 udział zatrudnienia w świadczeniu usług w UE stale 
wzrastał i zwiększył się z 70,1  % do  73,9 %. Największy wzrost zatrudnienia od czasu recesji, 
wynoszący 2  %, odnotowano w budownictwie, co skonsolidowało proces ożywienia 
rozpoczęty w 2015  r.; liczba z atrudnionych osób jest tam jednak nadal o prawie 15  % niższa 
niż w 2008  r. Dobrą koniunkturę odnotowano również w przemyśle (wzrost o 1,5  %, 
                                                           
5 W ramach usług największy wzrost procentowy odnotowano w  działalności związanej z  informacją 
i komunikacją, a  następnie w  działalności profesjonalnej, naukowej i  technicznej oraz działalności w  zakresie 
usług administrowania i  działalności wspierającej (odpowiednio o  3,4 % i 2,9 % w  2017  r.). Usługi finansowe 
i ubezpieczeniowe odnotowa ły za to spadek o  0,7 %. 
 
21 
 najwyższy od  2007  r.). Wreszcie, po długiej serii spadków, nieznacznie, bo o 0,3  %, wzrosło 
w 2017  r. zatrudnienie w rolnictwie.  
1.2 Tendencje społeczne  
Liczba osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE6)7 znacznie 
spadła w 2017  r. i jest obecnie niższa niż przed kryzysem. Trend zniżkowy tego wskaźnika 
utrzymał się w 2017  r. już piąty rok z rzędu, kie dy liczba osób zagrożonych ubóstwem lub 
wykluczeniem społecznym spadła do  113 mln (czyli 22,5  % całkowitej liczby ludności), 
odzwierciedlając wzrost zatrudnienia i dochodu do dyspozycji. W rezultacie w 2017  r. w UE 
było o 5 mln mniej osób zagrożonych ubóst wem lub wykluczeniem społecznym niż przed 
kryzysem (w 2008  r.), a w stosunku do rekordowo wysokiego poziomu z 2012  r. spadek ten 
wyniósł prawie 11 mln. Biorąc jednak pod uwagę kryzys, zasadniczy cel w ramach strategii 
„Europa 2020” (mniejsza o 20 mln liczb a osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem 
społecznym w porównaniu z rokiem 2008) jest daleki od osiągnięcia. Wpływ na obecne 
ogólne zmniejszenie tego wskaźnika mają jego wszystkie trzy elementy składowe, choć w 
różnym stopniu (zob. poniżej oraz wykres 3 ). 
                                                           
6 Osoby zagrożone ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) to osoby, którym grozi ubóstwo 
(wskaźnik zagrożenia ubóstwem AROP) lub osoby dotknięte pogłębioną deprywacją materialną (SMD) lub 
osoby mieszkające w  gospodarstwach dom owych o  bardzo małej intensywności pracy (VLWI) . 
Osoby  zagrożone ubóstwem to osoby żyjące w  gospodarstwie domowym, w  którym ekwiwalentny dochód do 
dyspozycji wynosi mniej niż 60  % krajowej mediany dochodu ekwiwalentnego (w związku z  tym jest to 
wskaźnik ubó stwa dochodowego).  
Uznaje się, że osoba jest dotknięta pogłębioną deprywacją materialną, jeżeli żyje ona w  gospodarstwie 
domowym, którego nie stać na co najmniej cztery z  następujących elementów: 1) zapłacenie czynszu/raty 
kredytu lub rachunków za media w  terminie; 2) dostateczne ogrzanie mieszkania; 3) pokrycie niespodziewanego 
wydatku; 4) spożywanie co drugi dzień mięsa, ryb lub równoważnego źródła białka; 5) spędzenie tygodniowego 
urlopu poza miejscem zamieszkania; 6) dostęp do samochodu do prywatnego u żytku; 7) posiadanie pralki; 8) 
posiadanie telewizora kolorowego oraz 9) posiadanie telefonu.  
Osoby żyjące w  gospodarstwach domowych o  bardzo niskiej intensywności pracy (tj. gospodarstwach 
domowych osób (quasi -)bezrobotnych) to osoby w  wieku 0 –59 lat żyj ące w  gospodarstwie domowym, w  którym 
dorośli w  wieku produkcyjnym (18 –59 lat) podczas poprzedniego roku przepracowali mniej niż 20  % swojego 
całkowitego potencjalnego czasu pracy.  
7 Dane statystyczne EU –SILC dotyczące dochodów odnoszą się do poprzedniego roku finansowego , z wyjątkiem 
Zjednoczonego Królestwa (rok przeprowadzenia badania) i  Irlandii (dochód z  12 miesięcy poprzedzających 
badanie) . 
 
22 
 Wykres 3: Odsetek ludności zagrożonej ubóstwem lub wykluczeniem społecznym 
(AROPE) i jego elementy składowe (2005 –2017).  
 
Źródło: Eurostat, SILC. Uwaga: legenda znajduje się w przypisie 6. 
Liczba osób dotkniętych pogłębioną deprywacją materialną gwałtownie spadła i 
osiągnęła najniższy odnotowany poziom, co odzwierciedla rosnący poziom życia. W 
2017  r. udało się wydźwignąć pona d 3 mln osób z pogłębionej deprywacji materialnej, a 
łączna liczba dotkniętych nią osób spadła do  34,8 mln lub  6,9 % ludności UE (o 0,6 p.p. 
mniej niż w 2017  r. i poniżej poziomu z 2008  r.). Spadek ten oznacza znaczną poprawę piąty 
rok z rzędu, co odzwierc iedla poprawę sytuacji materialnej gospodarstw domowych. Pomimo 
tych pozytywnych zmian nadal istnieją duże różnice między państwami członkowskimi (zob. 
sekcja 3.4).  
Rekordowy wzrost wskaźników zatrudnienia przyczynił się do zmniejszenia liczby osób 
żyjącyc h w gospodarstwach domowych osób quasi -bezrobotnych o 3,7 mln w 2017  r. Jako 
odsetek populacji w wieku 0 –59 lat odpowiada to spadkowi z 10,5  % w 2016  r. do  9,3 % w 
2017  r. – poniżej poziomu 10  % po raz pierwszy od  2009  r. Jednak zarówno ten wskaźnik, jak 
i liczba osób, których to dotyczy, pozostają na pozio mie wyższym niż przed kryzysem.  
Odsetek ludności zagrożonej ubóstwem zmniejszył się po raz pierwszy od czasu kryzysu. 
Po wzroście liczby osób zagrożonych ubóstwem, który trwał do  2014  r., wskaźnik ten 
ustabilizował się w kolejnych dwóch latach. W 2017  r. odsetek ten spadł o 0,4 p.p. do 
poziomu 16,9  %, czyli prawie o 2 mln osób – po raz pierwszy po kryzysie dochody ubogich 

 
23 
 gospodarstw domowych rosły wtedy szybciej niż mediana dochodów. Najnowsze dane z 
szybkich szacunków Eurostatu8 wskazują, że ta tendencja  spadkowa wskaźnika ubóstwa ma 
się utrzymać. Natomiast wskaźnik zagrożenia ubóstwem osób żyjących w gospodarstwach 
domowych o bardzo małej intensywności pracy czwarty rok z rzędu wzrastał, osiągając 
rekordowo wysoki poziom 62,3  %. Wskazuje to na utrzymując e się różnice w adekwatności 
świadczeń socjalnych w kilku krajach i zostało uznane przez Komitet Ochrony Socjalnej9 za 
tendencję wymagającą obserwacji.  
Pomimo ogólnego spadku odsetka osób zagrożonych ubóstwem ubóstwo pracujących 
utrzymuje się na wysokim po ziomie. W 2017  r. dochody gospodarstw domowych 9,6  % 
ludności aktywnej zawodowo utrzymywały się poniżej 60  % mediany krajowej, czyli na 
poziomie niezmienionym od  2016  r. – i znacznie powyżej poziomu z 2008  r. wynoszącego 
8,5 %. Wzrost do tej pory miał wpły w zarówno na pracowników zatrudnionych w niepełnym 
wymiarze czasu pracy, jak i na pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy, 
chociaż zagrożenie ubóstwem w przypadku tych pierwszych jest nadal znacznie wyższe 
(15,8  % w porównaniu z 8,0  %). Ten dencja ta dotknęła w szczególności młodszych 
pracowników (w wieku poniżej 30 lat), w przypadku których zagrożenie ubóstwem – w 
porównaniu z pracownikami w wieku 30 lat i starszymi – jest wyższe i rośnie.  Ubóstwo 
pracujących zostało uznane przez Komitet Och rony Socjalnej za tendencję wymagającą 
obserwacji zarówno w perspektywie krótko -, jak i długoterminowej10.  
Dane dotyczące ubóstwa osób najbardziej podatnych na zagrożenia wskazują na 
skromne postępy, odwracające dotychczasowe tendencje. Luka dochodowa ubog ich, która 
mierzy, jak daleko od granicy ubóstwa znajdują się osoby zagrożone ubóstwem, uległa w 
2017  r. zmniejszeniu. Spadła nieznacznie z 25  % do  24,7 %, pozostając jednak jeszcze daleko 
od poziomu przed kryzysem. Oznacza to, że względna sytuacja w zakre sie dochodów osób 
najbardziej podatnych na zagrożenia nieznacznie się poprawia. W przypadku osób 
bezrobotnych zagrożenie ubóstwem spadło po raz pierwszy od czasu kryzysu do  48 %, jednak 
pozostaje na niemal rekordowo wysokim poziomie.  
                                                           
8 Dane EU -SILC odnoszą się w  przypadku większości państw członkowskich do dochodów uzyskanych 
w poprzednim roku ( tj. dochody z  2016 dla SILC 2017, zob. również przypis 7). Szybkie szacunki opublikowane 
przez Eurostat wskazują na oczekiwaną poprawę wskaźnika z agrożenia ubóstwem (a także wskaźnika 
nierówności rozkładu dochodów S80/S20) w  większości państw członkowskich dla dochodów uzyskanych 
w 2017  r. (tj. dla wskaźników opublikowanych w  2018  r.). 
9 Sprawozdanie roczne Komitetu Ochrony Socjalnej z  2018  r. 
10 Sprawozdanie roczne Komitetu Ochrony Socjalnej z  2018  r. 
 
24 
 Pomimo ogólnej poprawy  wysokie pozostaje ryzyko ubóstwa lub wykluczenia 
społecznego, które zagraża dzieciom. Wskaźnik AROPE dla dzieci (w wieku 0 –17 lat) 
nadal spada i zmniejszył się w 2017  r. z 26,4  % do  24,5 %, czyli znacznie poniżej poziomu 
sprzed kryzysu. Jednak zagrożonych  ubóstwem lub wykluczeniem społecznym pozostaje 
62,9 % dzieci rodziców o niskich umiejętnościach zawodowych, a tylko 9  % dzieci rodziców 
będących wysoko wykwalifikowanymi pracownikami. W przypadku dzieci osób urodzonych 
poza UE odsetek dzieci zagrożonych u bóstwem lub wykluczeniem społecznym wzrastał przez 
cały okres po kryzysie, osiągając w 2017  r. 34,5  %, czyli ponad dwa razy więcej niż w 
przypadku odsetka dzieci rodziców urodzonych w UE. Ubóstwo wśród dzieci spowodowane 
jest głównie wzrostem liczby gospod arstw domowych osób samotnie wychowujących dzieci, 
których udział zwiększył się z 4,4  % ludności UE w 2011  r. do  4,8 % w 2016  r. (ale spadł 
do 4,3 % w 2017  r.). Wskaźnik zagrożenia ubóstwem dzieci pochodzących z gospodarstw 
domowych osób samotnie wychowują cych dzieci jest dwukrotnie wyższy niż średnia dla 
dzieci ogółem i różnica ta nadal rośnie.  
Dochody gospodarstw domowych wzrastają w dalszym ciągu, ale w tempie wolniejszym 
niż cała gospodarka. O ile dochody do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowy ch 
rosły w 2017  r. już czwarty rok z rzędu i są obecnie znacznie wyższe od poziomu z 2008  r., 
ich roczny wzrost wciąż pozostaje w tyle za wzrostem PKB (wzrost dochodów do dyspozycji 
brutto sektora gospodarstw domowych wynosił poniżej 1  % rocznie do roku 20 17, podczas 
gdy realny PKB na mieszkańca rósł w tym samym okresie o 2,2  %). Świadczy to o fakcie, że 
wzrost dochodów gospodarstw domowych pozostaje w tyle za ogólnym wzrostem dochodów 
w gospodarce. Jak wykazano w sekcji 3.4, w wielu państwach członkowskich  dochody do 
dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych na mieszkańca w ujęciu realnym utrzymują 
się poniżej poziomu sprzed kryzysu.  
Tendencja wzrostowa nierówności dochodowych w latach pokryzysowych odwróciła się 
w 2017  r., choć nie wyrównała jeszcze w cześniejszych wzrostów. Najbogatsze 20  % 
gospodarstw domowych w państwach członkowskich ma średnio dochód, który przekracza 
ponad pięciokrotnie dochody 20  % najuboższych gospodarstw domowych. W latach 2008 –
2016 nierówność rozkładu dochodów S80/S20 wzrosła z 5,0 do  5,2, co spowodowane było 
m.in. słabymi warunkami na rynku pracy i stagnacją dochodów, zwłaszcza w zakresie ich 
najniższych wartości. W 2017  r. wskaźnik ten zaczął spadać, wracając do średniego poziomu 
 
25 
 5,1 w UE. Z najnowszych szybkich szacunków Eur ostatu wynika, że tendencja spadkowa 
utrzyma się.  
  
  
 
26 
 2. PODSUMOWANIE TABLICY WYNIKÓW ZAWIERAJĄCEJ WSKAŹNIKI 
SPOŁECZNE  
W Europejskim filarze praw socjalnych, proklamowanym międzyinstytucjonalnie przez 
Parlament Europejski, Radę i Komisję w dniu 17 listopad a 2017  r., określono szereg istotnych 
zasad i praw, na których mają opierać się sprawiedliwe i sprawnie funkcjonujące rynki pracy i 
systemy opieki społecznej. Filar ten służy jako kompas wyznaczający kierunek odnowionej 
konwergencji we wszystkich państwach  członkowskich służącej poprawie warunków 
społeczno -gospodarczych.  
Europejskiemu filarowi praw socjalnych towarzyszy tablica wyników zawierająca wskaźniki 
społeczne, która służy do monitowania wyników i śledzenia tendencji występujących w 
państwach członko wskich11. W tablicy wyników przedstawiono szereg wskaźników 
(głównych i dodatkowych) służących monitorowaniu wyników państw członkowskich w 
dziedzinie zatrudnienia i wyników społecznych pod kątem trzech szeroko pojmowanych 
wymiarów określonych w kontekście filaru. Są to: (i) równe szanse i dostęp do zatrudnienia, 
(ii) dynamiczne rynki pracy i sprawiedliwe warunki pracy oraz (iii) wsparcie 
publiczne/ochrona socjalna i włączenie społeczne. Od wydania z 2018  r. wspólne 
sprawozdanie o zatrudnieniu uwzględnia tab licę wskaźników społecznych, której wyniki (w 
odniesieniu do głównych wskaźników) podsumowano w niniejszym rozdziale. Analiza ta 
wpisuje się w szerszy kontekst reform przedstawiony w rozdziale 3.  
 
2.1 Objaśnienie tablicy wyników   
Tablica wyników zawierająca wskaźniki społeczne jest głównym narzędziem 
monitorowania wyników w dziedzinie zatrudnienia i dziedzinie społecznej oraz 
konwergencji prowadzącej do lepszych warunków pracy i życia . W szczególności pomaga 
ona monitorować sytuację państw członko wskich w dających się zmierzyć wymiarach filaru, 
uzupełniając istniejące narzędzia monitorowania, zwłaszcza Przegląd sytuacji w dziedzinie 
zatrudnienia i przegląd sytuacji w dziedzinie ochrony socjalnej12. Tablica obejmuje przede 
                                                           
11 SWD(2017) 200 final, dokument towarzyszący komunikatowi COM(2017) 250 final z  dnia 26 kwietnia 
2017  r. 
12 Przegląd sytuacji w  dziedzinie zatrudnienia i przegląd sytuacji w  dziedzinie ochrony socjalnej to roczne 
sprawozdania przygotowywane odpowiednio przez Komitet ds. Zatrudnienia i  Komitet Ochrony Socjalnej. 
Określa się w nich tendencje wymagające obserwacji, kluczowe wyzwania w  dziedzinie zatrudnienia i  sytuacji 
 
27 
 wszystkim 14 głównych wskaź ników, które służą ogólnej ocenie tendencji w obszarach 
zatrudnienia i sytuacji społecznej13: 
- Równe szanse i dostęp do zatrudnienia:  
 Odsetek osób wcześnie kończących naukę w wieku 18 –24 lat  
 Wskaźnik zróżnicowania sytuacji kobiet i mężczyzn w obszarze zatrud nienia 
w wieku 20 –64 lat  
 Nierówności w dochodach mierzone wskaźnikiem zróżnicowania 
kwintylowego S80/S20  
 Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE)  
 Młodzież niekształcąca się, niepracująca ani nieszkoląca się (odsetek 
młodzieży NEET) w wieku 15 –24 lat  
- Dynamiczne rynki pracy i sprawiedliwe warunki pracy:  
 Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 20 –64 lat  
 Stopa bezrobocia osób w wieku 15 –74 lat  
 Stopa bezrobocia długotrwałego osób w wieku 15 –74 lat  
 Realne dochody do dyspozycji brutto sektora go spodarstw domowych na 
mieszkańca14 
 Zarobki netto bezdzietnej osoby stanu wolnego zatrudnionej w pełnym 
wymiarze czasu pracy i otrzymującej średnie wynagrodzenie15 
- Wsparcie publiczne/ochrona socjalna i włączenie społeczne:  
                                                                                                                                                                                     
społecznej w  państwach członkowskich or az monitoruje postępy w  realizacji celów strategii „Europa 2020” 
w zakresie zatrudnienia i  ograniczania ubóstwa.  
13 We wspólnym sprawozdaniu o  zatrudnieniu z  2018  r., na wniosek Komitetu ds. Zatrudnienia i  Komitetu 
Ochrony Socjalnej (oraz ich podgrup ds. ws kaźników), dwa główne wskaźniki w  zakresie „dynamicznych 
rynków pracy i  uczciwych warunków pracy”  („uczestnicy aktywnej polityki rynku pracy na  100 osób, które chcą 
pracować” oraz „wynagrodzenie za godzinę pracy, w  euro”) nie zostały ujęte w  tabeli przeglą dowej i  nie zostały 
przedstawione jako wskaźniki w  tabeli wyników w  późniejszej analizie ze względu na problemy techniczne. 
W wyniku dyskusji we wrześniu 2018  r. komitety uzgodniły, że zastąpią te wskaźniki alternatywnymi 
wskaźnikami (odpowiednio „stopa be zrobocia długotrwałego” oraz „zarobki netto bezdzietnej osoby stanu 
wolnego zatrudnionej w  pełnym wymiarze czasu pracy i  otrzymującej średnie wynagrodzenie”). Wskaźniki te, 
powiązane zwłaszcza z zasadami filaru dotyczącymi „aktywnego wsparcia na rzecz zatrudnienia” i 
„wynagrodzeń”, zostaną wykorzystane w  analizach obecnego wspólnego sprawozdania o  zatrudnieniu.  
14 Zgodnie z  wymogami komitetów wskaźnik ten mierzy się za pomocą „dochodu nieskorygowa nego” (tj. bez 
uwzględniania rzeczowych transferów socjalnych), rezygnując ze stosowania jednostek standardów siły 
nabywczej (PPS).  
15 Poziomy tego wskaźnika są wyrażone w  standardach siły nabywczej (PPS), natomiast zmiany wyrażone są 
w walucie krajowej w  ujęciu realnym. Aby uniknąć krótkookresowych wahań, zarówno dla poziomów, jak i  dla 
zmian stosuje się średnie 3 -letnie. Wskaźnik ten należy odczytywać i  interpretować w  połączeniu z  innymi 
wskaźnikami, takimi jak wskaźnik ubóstwa pracujących, stosunek międz y piątym a  pierwszym decylem 
rozkładu wynagrodzeń (D5/D1) i  inne istotne wskaźniki zawarte w  Przeglądzie sytuacji w  dziedzinie 
zatrudnienia i  przeglądzie sytuacji w  dziedzinie ochrony socjalnej i  wskaźniki wspólnych ram oceny.  
 
28 
  Wpływ transferów socjalnych (innych niż emerytury) na ograniczenie 
ubóstwa16 
 Dzieci poniżej trzeciego roku życia objęte formalną opieką  
 Niezaspokojone potrzeby w zakresie opieki medycznej według subiektywnej 
oceny  
 Odsetek ludności posiadający podstawowe lub bardziej zaawansowane ogólne 
umieję tności cyfrowe.  
Główne wskaźniki są analizowane przy użyciu wspólnej metodyki uzgodnionej przez 
Komitet ds. Zatrudnienia i Komitet Ochrony Socjalnej  (szczegółowe informacje zob. 
załącznik 3). Metodyka ta pozwala dokonać oceny sytuacji i zmian w państwach 
członkowskich na podstawie poziomów i zmian w skali roku17 każdego z głównych 
wskaźników w tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne.  Poziomy i  zmiany 
sklasyfikowane są na podstawie ich przesunięcia względem odpowiednich (nieważonych) 
średnich Unii Europejskiej. Wyniki państw członkowskich wyrażone jako poziom danego 
wskaźnika i jego zmiana są następnie łączone (stosując wcześniej ustalony wzór) i każde 
państwo członkowskie zostaje przypisane do jednej z siedmiu kategorii („najlepsze wyniki”, 
„wyniki powyżej średniej”, „wyniki dobre, ale wymagające obserwacji”, „wyniki 
odpowiadające średniej/neutralne”, „wyniki słabe, lecz poprawiające się”, „wyma gające 
obserwacji” i „sytuacja krytyczna”). Na tej podstawie powstała tabela 1 zawierająca 
streszczenie tablicy wyników zgodnie z najnowszymi danymi liczbowymi dostępnymi w 
odniesieniu do każdego wskaźnika.  
Zalecane jest skrupulatne i niemechaniczne odczy tywanie tabeli.  W tym celu w rozdziale 
3 przedstawiono szczegółową analizę czternastu wskaźników, w tym, w stosownych 
przypadkach, bardziej długotrwałych tendencji i wskaźników dodatkowych. Ponadto 
sprawozdania dotyczące poszczególnych państw, które zostan ą następnie opracowane, 
zapewnią dogłębną analizę wszystkich „sytuacji krytycznych” oraz dodatkowy kontekst 
społeczno -ekonomiczny i polityczny umożliwiający lepszą klasyfikację wyzwań w 
                                                           
16 Mierzony jest jako różnica,  w odniesieniu do całkowitej liczby ludności, między odsetkiem osób zagrożonych 
ubóstwem przed transferem socjalnym i po transferze socjalnym.  
17 Z wyjątkiem dochodów do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych, które mierzy się jako numer 
indeksujący  (2008=100, odzwierciedlając w  ten sposób zmiany w  porównaniu z  okresem sprzed kryzysu) i  które 
ulegają zmianie w  ostatnim roku, oraz zarobków  netto bezdzietnej osoby stanu wolnego zatrudnionej w  pełnym 
wymiarze czasu pracy i  otrzymującej średnie wynagrodz enie, wobec których stosuje się średnie 3 -letnie, jak 
uzgodniono z  Komitetem ds. Zatrudnienia i  Komitetem Ochrony Socjalnej.  
 
29 
 poszczególnych państwach w kontekście europejskiego semestru. Wraz z d alszymi analizami 
zawartymi w Przeglądzie sytuacji w dziedzinie zatrudnienia i w przeglądzie sytuacji w 
dziedzinie ochrony socjalnej będzie to w stosownych przypadkach stanowić podstawę analizy 
kolejnych wniosków Komisji w sprawie zaleceń dla poszczególnyc h krajów.  
 
2.2 Dowody zebrane na podstawie tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne  
W analizie tabeli wyników podkreśla się utrzymującą się poprawę sytuacji na rynku 
pracy i sytuacji społecznej w UE jako całości18. Średnio w UE19 w przypadku 13 z  14 
głównych wskaźników odnotowano poprawę w ciągu ostatniego dostępnego roku (tj.  2017  r. 
lub 2016  r. w zależności od dostępności danych), a tylko jeden (wpływ transferów socjalnych 
na ograniczanie ubóstwa) uległ nieznacznemu pogorszeniu,  chociaż zmiana ta była związana 
z ograniczoną skutecznością automatycznych stabilizatorów koniunktury na etapie ekspansji 
gospodarczej. Największy postęp odnotowano w przypadku stóp bezrobocia (ogólnego i 
długoterminowego), które spadły w 2017  r. we wszys tkich państwach członkowskich, z 
wyjątkiem tylko jednego przypadku „sytuacji krytycznej”. Również zmiany wskaźnika 
zatrudnienia i wskaźnika zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym były we 
wszystkich przypadkach bardzo pozytywne, gdyż zdecydowana wi ększość państw 
członkowskich odnotowała poprawę w porównaniu z rokiem poprzednim.  
Większość państw członkowskich boryka się z wyzwaniami dotyczącymi co najmniej 
jednego głównego wskaźnika, choć ogólna liczba takich przypadków zmniejszyła się w 
porównaniu z  ubiegłym rokiem. Jeśli chodzi o wszystkie trzy bardziej problematyczne 
kategorie w ujęciu łącznym, tj. „sytuacja krytyczna”, „wymagające obserwacji” i „wyniki 
słabe, lecz poprawiające się”, większość państw członkowskich, z wyjątkiem Niemiec, 
Finlandii, F rancji, Niderlandów i Szwecji, jest nimi oznaczona co najmniej raz. Jeśli chodzi 
tylko o kategorię „sytuacja krytyczna” (tj. wskaźniki, których poziom jest gorszy od średniej, 
nie poprawia się wystarczająco szybko lub ulega dalszemu pogorszeniu), liczba pa ństw 
członkowskich oznaczonych nią we wspólnym sprawozdaniu o zatrudnieniu 2018 (z 
                                                           
18 Datą graniczną dla ekstrakcji głównych wskaźników zawartych w  tablicy wyników jest 26 października 
2018  r. Aktualizacja nastąpi w  wersji ostatecznej wspólnego sprawozdania o  zatrudnieniu, która zostanie 
przedstawiona do przyjęcia Radzie EPSCO.  
19 Dane te odnoszą się do średnich ważonych UE, z  wyjątkiem wskaźnika „zarobki netto bezdzietnej osoby stanu 
wolnego zatrudnionej w  pełnym wym iarze czasu pracy i  otrzymującej średnie wynagrodzenie”, dla którego 
użyto średniej nieważonej.  
 
30 
 mniejszym zestawem wskaźników) wynosiła 14 i spadła do  13 w obecnym sprawozdaniu (nie 
ma już w tej grupie Estonii, Malty i Portugalii, zaś dołączyły do niej Węgry i Łotwa). Liczba 
wyzwań wskazuje na poprawę we wszystkich przypadkach. W 14 ocenianych dziedzinach 
stwierdzono w sumie 117 przypadków „sytuacji krytycznych”, „wymagających obserwacji” i 
„wyników słabych, lecz poprawiających się”, czyli ok.  31 % całkowitej liczby oce n (w 
porównaniu z 33  % we wspólnym sprawozdaniu o zatrudnieniu 2018). Wśród nich 39 
przypadków to „sytuacje krytyczne”, co odpowiada 10  % wszystkich ocen (w porównaniu z 
13 % we wspólnym sprawozdaniu o zatrudnieniu 2018)20.  
Biorąc pod uwagę wszystkie trzy szeroko pojmowane wymiary objęte tablicą wyników, 
podobnie jak w przypadku wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu 2018, oznaczenia 
ostrzeżeniem o problemie pojawiają się częściej w obszarze „wsparcie publiczne/ochrona 
socjalna i włączenie społeczne” , w któr ym średnia wynosi 9,3 przypadków (w tym  3,5 to 
„sytuacje krytyczne”) na wskaźnik. Wydaje się, że wpływ transferów socjalnych na 
ograniczenie ubóstwa  jest najbardziej problematycznym wskaźnikiem, ponieważ ostrzeżenia 
występują w przypadku 11 państw członkow skich (w tym  5 zaliczonych do najniższej 
kategorii).  
W dalszej kolejności znajdują się obszary „równe szanse i dostęp do zatrudnienia”  oraz 
„dynamiczne rynki pracy i sprawiedliwe warunki pracy” , w przypadku których występuje 
odpowiednio średnio 8,6 i 7,4 oznaczeń na wskaźnik („sytuacje krytyczne” – odpowiednio 3,2 
i 1,8). W pierwszym z tych obszarów najczęściej oznaczanym wskaźnikiem był wskaźnik 
„osoby wcześnie kończące naukę”  (10 razy). W drugim zaś obszarze najczęściej 
oznaczanym jest wskaźnik „zarobki netto bezdzietnej osoby stanu wolnego zatrudnionej 
w pełnym wymiarze czasu pracy i otrzymującej średnie wynagrodzenie”  (12 oznaczeń).  
Podobnie jak w zeszłym roku sytuacja państw członkowskich i waga danych problemów 
znacznie się różnią w zależności od pańs twa. Sytuacja Grecji, Rumunii i Włoch wciąż jest 
zaliczana do kategorii „krytyczna”, „wymagająca obserwacji” lub „wyniki słabe, lecz 
poprawiające się” w przypadku co najmniej dziesięciu wskaźników, z czego w przypadku 
odpowiednio 7, 4 i 6 wskaźników sytuac ję oznaczono jako „krytyczną”(zob. tabela 1). W 
                                                           
20 Tendencja w  kierunku poprawy potwierdza się, jeśli wyłączy się dwa nowe wskaźniki („stopa bezrobocia 
długotrwałego” i „zarobki netto bezdzietnej osoby stanu w olnego zatrudnionej w  pełnym wymiarze czasu pracy 
i otrzymującej średnie wynagrodzenie”), by umożliwić porównanie na podstawie tego samego zestawu 
wskaźników. Wówczas ogólny odsetek przypadków „sytuacji krytycznych”, „wymagających obserwacji” lub 
„wyników słabych, lecz poprawiających się” w  całkowitej liczbie ocen wynosi nadal 31  %, natomiast odsetek 
przypadków „sytuacji krytycznych” nieznacznie wzrasta do  11 %. 
 
31 
 przypadku tych państw problemy rozkładają się równomiernie we wszystkich trzech 
obszarach (jednak wyniki „powyżej średniej” oznaczono dla Grecji i Włoch raz, odpowiednio 
w przypadku wskaźnika osób wcześnie ko ńczących naukę oraz wskaźnika „niezaspokojone 
potrzeby w zakresie opieki medycznej według subiektywnej oceny”, a w przypadku Rumunii 
dwukrotnie, dla wskaźników „stopa bezrobocia” i „wzrost dochodów do dyspozycji brutto 
sektora gospodarstw domowych na miesz kańca”). Pod względem ogólnej liczby przypadków 
kolejne miejsca zajmują Chorwacja i Hiszpania (po  9 problemów), Bułgaria (8 problemów), 
Cypr, Łotwa i Portugalia (po  6 problemów). Natomiast „najlepsze wyniki” lub „wyniki 
powyżej średniej” osiągają pod wzglę dem 11 głównych wskaźników Niderlandy, a w dalszej 
kolejności plasują się Republika Czeska i Szwecja (po  10 wskaźników), Austria, Niemcy i 
Słowenia (po  8 wskaźników).  
Pod względem równości szans i dostępu do rynku pracy  największą poprawę odnotowano 
średn io dla wskaźnika zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym i odsetka 
młodzieży NEET, zaś poprawa była bardziej ograniczona, jeśli chodzi o wczesne kończenie 
nauki, różnicę w poziomie aktywności zawodowej kobiet i mężczyzn oraz nierówności 
dochodowe ( choć ten ostatni wskaźnik wykazuje spadek po raz pierwszy od zakończenia 
kryzysu). Biorąc pod uwagę poszczególne wskaźniki:  
 Hiszpania, Włochy i Rumunia znajdują się w „sytuacji krytycznej”, jeżeli chodzi o 
osoby wcześnie kończące naukę, w przeciwieństwie d o Chorwacji, Irlandii, Polski i 
Słowenii, które osiągają w tym zakresie „najlepsze wyniki”;  
 Grecja, Włochy i Rumunia uzyskują krytyczny wynik pod względem różnic w 
poziomie aktywności zawodowej kobiet i mężczyzn, w przeciwieństwie do Finlandii, 
Litwy i Szw ecji, które osiągają w tym zakresie „najlepsze wyniki”;  
 Bułgaria, Hiszpania, Łotwa i Litwa znajdują się w „sytuacji krytycznej” pod 
względem nierówności dochodowych w, przeciwieństwie do Republiki Czeskiej, 
Finlandii, Słowenii i Słowacji, które osiągają w tym zakresie „najlepsze wyniki”;  
 sytuacja pod względem zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym jest 
krytyczna w Bułgarii i Grecji, w przeciwieństwie do Republiki Czeskiej i Finlandii, 
które osiągają w tym zakresie „najlepsze wyniki”;  
 Cypr, Chorwa cja, Grecja i Włochy stoją wobec „sytuacji krytycznej” w obszarze 
młodzieży NEET, w przeciwieństwie do Austrii, Republiki Czeskiej, Niemiec, 
Niderlandów, Słowenii i Szwecji, które osiągają w tym zakresie najlepsze wyniki.  
 
32 
 Jeżeli chodzi o dynamiczne rynki p racy i sprawiedliwe warunki pracy w UE , średnio w 
ciągu ostatniego roku sytuacja uległa poprawie pod względem wszystkich wskaźników, 
zwłaszcza wskaźnika zatrudnienia i stopy bezrobocia (ogólnego i długoterminowego), 
dochodów do dyspozycji brutto sektora go spodarstw domowych na mieszkańca oraz 
zarobków netto bezdzietnej osoby stanu wolnego zatrudnionej w pełnym wymiarze czasu 
pracy i otrzymującej średnie wynagrodzenie. Biorąc pod uwagę poszczególne wskaźniki:  
 Chorwacja, Grecja, Włochy i Hiszpania znajdują si ę w „sytuacji krytycznej” pod 
względem wskaźnika zatrudnienia, w przeciwieństwie do Republiki Czeskiej, Estonii, 
Niemiec, Niderlandów, Szwecji i Zjednoczonego Królestwa, które osiągają w tym 
zakresie „najlepsze wyniki”;  
 żadne państwo nie uzyskuje krytyczne go wyniku pod względem stopy bezrobocia 
(Cypr, Chorwacja, Grecja i Hiszpania zostały oznaczone jako osiągające „wyniki 
słabe, lecz poprawiające się”, zaś sytuacja Włoch „wymaga obserwacji”); Republika 
Czeska osiąga zaś „najlepsze wyniki”;  
 Włochy uzyskują k rytyczny wynik pod względem stopy bezrobocia długotrwałego 
(przy pomocy zastosowanej metodyki nie zidentyfikowano żadnego państwa, które 
osiągnęło „najlepsze wyniki”, zaś wyniki 14 państw były „powyżej średniej”);  
 wzrost dochodów do dyspozycji brutto sekt ora gospodarstw domowych na mieszkańca 
jest postrzegany jako „sytuacja krytyczna” w Grecji i na Cyprze, w przeciwieństwie 
do Bułgarii i Polski, które osiągają w tym zakresie „najlepsze wyniki”;  
 sytuacja dotycząca zarobków netto bezdzietnej osoby stanu wol nego zatrudnionej w 
pełnym wymiarze czasu pracy i otrzymującej średnie wynagrodzenie oceniana jest 
jako krytyczna w przypadku Węgier i Słowacji, zaś Austria, Niemcy, Luksemburg, 
Niderlandy i Zjednoczone Królestwo osiągają „najlepsze wyniki”.  
Jeżeli chodzi o wsparcie publiczne oraz ochronę socjalną i włączenie społeczne , w ciągu 
ostatniego roku sytuacja uległa poprawie w zakresie dostępności opieki nad dzieckiem, 
niezaspokojonych potrzeb w zakresie opieki medycznej według subiektywnej oceny i 
umiejętności cy frowych, ale uległa pogorszeniu pod względem wpływu transferów socjalnych 
na ograniczenie ubóstwa, jak wspomniano powyżej. Biorąc pod uwagę poszczególne 
wskaźniki:  
 
33 
  Bułgaria, Grecja, Włochy, Litwa i Rumunia znajdują się w „sytuacji krytycznej” pod 
względem zdolności wpływu transferów socjalnych na ograniczenie ubóstwa. Dla 
porównania Dania, Finlandia, Węgry i Szwecja mają „najlepsze wyniki”;  
 Bułgaria, Republika Czeska, Grecja, Polska i Słowacja uzyskały krytyczny wynik w 
zakresie uczestnictwa dzieci poniżej  3 roku życia w formalnej opiece nad dzieckiem, 
w przeciwieństwie do Francji, Luksemburga, Niderlandów i Portugalii, które osiągają 
w tym zakresie „najlepsze wyniki”;  
 Łotwa znajduje się w „sytuacji krytycznej” pod względem niezaspokojonych potrzeb 
w zakresie opieki medycznej według subiektywnej oceny (przy pomocy zastosowanej 
metodyki nie zidentyfikowano żadnego państwa, które osiągnęło „najlepsze wyniki”, 
zaś wyniki 12 państw były „powyżej średniej”);  
 Bułgaria, Chorwacja i Rumunia znajdują się w „syt uacji krytycznej” pod względem 
poziomów umiejętności cyfrowych, w przeciwieństwie do Finlandii, Luksemburga, 
Niderlandów i Szwecji, które osiągają w tym zakresie „najlepsze wyniki”.  
 
 
 
34 
 Tabela 1. Podsumowanie głównych wskaźników w tablicy wskaźników społecznych  
 
 
Uwaga: Na dzień 26 października 2018  r.: wskaźnik zróżnicowania kwintylowego, wskaźnik AROPE, wpływ transferów socjalnych na ograniczanie ubóstwa i potrzeby w 
zakresie opieki medycznej według subiektywnej oceny nie są dostępne dla IE i UK; brak dostępnych danych dotyczących wzrostu d ochodów do dyspozycji brutto sektora 
gospodarstw domowych na mieszkańca w przypadku HR i MT; brak dostępnych danych dotyczących zar obków netto bezdzietnej osoby stanu wolnego zatrudnionej w 
pełnym wymiarze czasu pracy i otrzymującej średnie wynagrodzenie dla CY; brak dostępnych danych dotyczących poziomu umiejętno ści cyfrowych u jednostek dla IT. 
Przerwy w szeregu i pozostałe oznaczen ia statystyczne podane są w załącznikach 1 i 2.  
Odsetek osób 
wcześnie 
kończących naukęRóżnica w 
poziomie 
zatrudnienia ze 
względu na płećWskaźnik 
zróżnicowania 
kwintylowegoWskaźnik 
zagrożenia 
ubóstwem lub 
wykluczeniem 
społecznymOdsetek młodzieży 
NEETWskaźnik 
zatrudnieniaStopa bezrobociaStopa bezrobocia 
długotrwałegoRzeczywiste 
dochody do 
dyspozycji brutto 
sektora 
gospodarstw 
domowych 
na mieszkańca 
(2008 = 100)Zarobki netto 
osoby stanu 
wolnego 
zatrudnionej w 
pełnym wymiarze 
czasu pracy 
i otrzymującej 
średnie 
wynagrodzenieWpływ transferów 
socjalnych na 
ograniczenie 
ubóstwaDzieci do 3 r.ż. 
objęte formalną 
opiekąNiezaspokojone 
potrzeby w zakresie 
opieki medycznej 
według 
subiektywnej ocenyPoziom umiejętności 
cyfrowych u 
jednostek
Rok 2017 2017 2017 2017 2017 2017 2017 2017 2016 2016 2017 2016 2017 2017
Najlepsze wyniki HR, IE, PL, SI FI, LT, SE CZ, FI, SI, SK CZ, FIAT, CZ, DE, NL, 
SE, SICZ, DE, EE, NL, 
SE, UKCZ BG, PLUK, NL, LU, AT, 
DEDK, FI, HU, SE FR, LU, NL, PT FI, LU, NL, SE
Wyniki lepsze od 
średniejAT, CZ, EL, LT, LV, 
NLDK, EE, LU, PT, SI, 
SKBE, DK, HU, MT, 
NL, SECY, DE, FR, MT, 
PL, SE, SI, SKIE AT, BG, LT, PT, SIAT, DE, HU, LU, 
MT, NL, PL, PT, 
RO, UKAT, DE, CY, CZ, 
DK, EE, HR, HU, 
MT, NL, PL, PT, 
SE, UKDK, LT, RO, SEBE, FR, SE, DK, 
IE, FIBE, CZ, FR, NL, 
PL, SIEE, ES, MT, SIAT, CZ, DE, DK, ES, 
FR, HU, IT, LU, MT, 
NL, PLAT, CZ, DE, MT, UK
Wyniki odpowiadające 
średniejBE, DE, EE, FI, FR, 
SE, UKAT, BE, BG, CY, 
DE, ES, FR, IE, NL, 
UKCY, DE, EE, FR, 
HR, LU, PLBE, EE, HU, PTBE, FI, FR, HU, LT, 
LV, MT, PL, PT, 
SK, UKCY, FI, FR, HU, IE, 
LU, LV, MT, PL, SKBE, BG, DK, EE, 
FI, FR, IE, LT, LV, 
SE, SI, SKBE, BG, FI, FR, IE, 
LT, LU, LV, RO, SICZ, EE, DE, FR, FI, 
HU, LV, NL, SI, SKMT, IT, EL, ES CY, DE, MT, SKCY, DE, FI, IE, IT, 
LV, UKBE, BG, FI, HR, LT, 
PT, SE, SKBE, EE, ES, FR, LT, 
SI, SK
Wyniki dobre, ale 
wymagające 
monitorowaniaLU LV AT AT, DK, NL DK, LU DK AT BE, DK, SE DK
Wyniki słabe, lecz 
poprawiające sięBG, MT, PT MT EL, IT, RO RO BG, RO RO CY, EL, ES, HR EL, ESLT, EE, RO, BG, 
LVRO EE, EL CY
Wymagające 
obserwacjiCY, DK, HU, SK CZ, HR, HU, PL PTES, HR, IT, LT, LU, 
LVEE, ES BE IT SKAT, BE, ES, IE, IT, 
LU, PT, UKPT, PL, CZ, HR, SIEE, ES, HR, LT, 
LU, PTAT, HR, HU, LT CY, RO, SIEL, HU, IE, LV, PL, 
PT
Sytuacja krytyczna ES, IT, RO EL, IT, RO BG, ES, LT, LV BG, EL CY, EL, HR, IT EL, ES, HR, IT IT CY, EL HU, SK BG, EL, IT, LV, RO BG, CZ, EL, PL, SK LV BG, HR, RORówne szanse i dostęp do zatrudnienia Dynamiczne rynki pracy i sprawiedliwe warunki pracy Wsparcie publiczne / ochrona socjalna i włączenie społeczne
 
35 
 Ramka 1. Analiza porównawcza – stan prac  
Znaczenie analizy porównawczej jako narzędzia wspierania reform strukturalnych i 
wspierania pozytywnej konwergencji społeczno -gospodarczej w dziedzinie zatrudnienia i 
kwestii społecznych zostało uznane w sprawozdaniu pięciu przewodniczących z czerwca 
2015  r.21, a następnie podkreślone w dokumencie otwierającym debatę na temat pogłębienia 
UGW w maju 2017  r.22 W komunikacie z dnia 26 kwietnia 2017  r. ustanawiającym 
Europejski filar praw socjalnych23 podkreślono kluczową rolę analizy porównawczej dla 
wsparcia wdrażania filaru w ramach europejskiego semestru. Od tego czasu analizy 
porównawcze zostały opracowane i o mówione z państwami członkowskimi w kilku 
obszarach.  
Komitet ds. Zatrudnienia i Komitet Ochrony Socjalnej uzgodniły wspólną metodę polegającą 
na trzystopniowym podejściu: 1) określenie kluczowych wyzwań i zbioru nadrzędnych 
wskaźników dotyczących wyników odpowiednich dla omawianego obszaru polityki; 2) 
wskaźniki efektywności umożliwiające przeprowadzenie analizy porównawczej wyników; 3) 
określenie mechanizmów politycznych, którym towarzyszą zasady ogólne dotyczące 
wytycznych w zakresie polityki oraz, jeżel i to możliwe, określone wskaźniki. Na tym etapie 
nie wyznaczono wartości referencyjnych dla mechanizmów politycznych, ponieważ celem 
jest umożliwienie porównania między państwami członkowskimi.  
Ramy analizy porównawczej w zakresie zasiłków dla bezrobotnyc h i aktywnej polityki rynku 
pracy zostały po raz pierwszy wykorzystane w europejskim semestrze w 2018  r. W tym 
kontekście do wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu w 2018  r. i sprawozdań krajowych 
włączono analizę porównawczą specyficznych cech i skutecznoś ci systemów świadczeń dla 
bezrobotnych, zwłaszcza w odniesieniu do aspektów kwalifikowalności i adekwatności. Po 
zatwierdzeniu przez Komitet ds. Zatrudnienia elementy tych ram związane z komponentem 
aktywizacyjnym systemów świadczeń dla bezrobotnych (np. g otowość do pracy jako warunek 
otrzymywania świadczeń dla bezrobotnych) oraz z usługami związanymi z rynkiem pracy 
wspierającymi osoby poszukujące pracy są obecnie włączone do europejskiego semestru 2019 
i zostały przedstawione w niniejszym sprawozdaniu.  
Po zatwierdzeniu przez Komitet Ochrony Socjalnej przewidziano również pełną integrację w 
europejskim semestrze 2019 ram analizy porównawczej w zakresie świadczeń 
zapewniających dochód minimalny, obejmujących adekwatność, zakres oraz elementy 
aktywizacyjne s ystemów dochodu minimalnego, w tym w odniesieniu do ich relacji ze 
świadczeniami rzeczowymi (usługi – opieka zdrowotna, edukacja i mieszkalnictwo). 
Wreszcie, semestr ten po raz pierwszy korzysta z wyników ram odniesienia w zakresie 
umiejętności i uczenia s ię dorosłych, co uzgodniono z Komitetem ds. Zatrudnienia w 
październiku 2018  r. W odpowiednich komitetach trwają obecnie prace dotyczące 
ewentualnych dodatkowych ram odniesienia, takich jak adekwatność świadczeń 
emerytalnych, mających znaleźć wykorzystanie  w kolejnych cyklach semestru.  
 
  
                                                           
21 Dokończenie budowy europejskiej unii gospodarczej i  walutowej  – sprawozdanie opracowane przez Jean-
Claude’a Junckera w  ścisłej współpracy z  Donaldem Tuskiem, Jeroenem Dijsselbloemem, Mario Draghim 
i Martinem Schulzem, 22 czerwca 2015  r. 
22 COM(2017) 291 final.  
23 COM(2017) 250 final.  
 
36 
 3.  REFORMY W OBSZARZE ZATRUDNIENIA I POLITYKI SPOŁECZNEJ – 
DZIAŁANIA PODEJMOWANE PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE I 
OSIĄGANE WYNIKI  
W niniejszej sekcji przedstawiono ogólny zarys kluczowych wskaźników i działań w obszarze 
zatrudnienia i polityki społecznej podjętych przez państwa członkowskie w obszarach 
priorytetowych określonych w unijnych wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia24 
przyjętych przez Radę w 2018  r. W odniesieniu do każdej wytycznej przedstawiono 
najnowsz e zmiany dotyczące wyboru kluczowych wskaźników, jak również działania w 
ramach polityki podjęte przez państwa członkowskie. Jeżeli chodzi o te działania, niniejsza 
sekcja opiera się na krajowych programach reform państw członkowskich z 2018  r. i na 
źródła ch Komisji Europejskiej25. Jeżeli nie wskazano inaczej, w sprawozdaniu przedstawiono 
wyłącznie działania w ramach polityki wdrożone od czerwca 2017  r. Dogłębna analiza 
sytuacji na rynku pracy w ostatnim czasie znajduje się w sprawozdaniu dotyczącym zmian na  
rynku pracy i w zakresie wynagrodzeń z 2018  r.26 oraz w przeglądzie sytuacji w zakresie 
zatrudnienia i kwestii społecznych w Europie w 2018  r.27  
 
3.1  Wytyczna 5: Pobudzanie popytu na pracę  
Niniejszy rozdział jest poświęcony wdrażaniu wytycznej dotyczącej  zatrudnienia nr  5, w 
której zaleca się państwom członkowskim stworzenie warunków sprzyjających popytowi na 
pracę i tworzeniu miejsc pracy. W pierwszej kolejności przedstawiono przegląd stopy 
bezrobocia i wskaźnika zatrudnienia w poszczególnych państwach c złonkowskich, 
uzupełniając analizę na poziomie UE przeprowadzoną w rozdziale 1, aby podkreślić 
znaczenie wyzwania w zakresie tworzenia miejsc pracy we wszystkich państwach. Następnie 
zwrócono uwagę na dynamikę samozatrudnienia jako wskaźnik dotyczący przed siębiorczości 
                                                           
24 Decyzja Rady (UE) 2018/1215 z  dnia 16 lipca 2018  r. w sprawie wytycznych dotyczących polityk zatrudnienia 
państw członkowskich.  
25 W tym na bazie danych LABREF dostępnej na stronie internetowej: 
http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1143&intPageId=3193  
26 Komisja Europejska (2018). Labour Market and Wage Developme nts in Europe. Annual review 2018. 
[Zmiany na rynku pracy i  w zakresie wynagrodzeń w  Europie, roczny przegląd z  2018  r.] Luksemburg: Urząd 
Publikacji  Unii Europejskiej.  Dostępny  pod adresem: 
http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=738&langId=en&pubId=813 9&furtherPubs=yes  
27 Komisja Europejska (2018). Employment and Social Developments in Europe. Annual Review 2018. 
[Zatrudnienie i  kwestie społeczne w  Europie, roczny przegląd z  2018  r.] Luksemburg: Urząd Publikacji Unii 
Europejskiej.  Dostępny  pod adresem: 
http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=738&langId=en&pubId=8110&furtherPubs=yes 
 
37 
 i jako źródło wzrostu zatrudnienia samo w sobie (aspekty samozatrudnienia związane z 
nowymi formami pracy omówiono w rozdziale 3.3). Na koniec przeanalizowano 
najważniejsze czynniki makroekonomiczne wpływające na decyzje o zatrudnianiu 
pracow ników, tj. zmiany w zakresie wynagrodzeń i klina podatkowego. W sekcji 3.1.2 
przedstawiono środki z zakresu polityki, wdrożone przez państwa członkowskie w tych 
obszarach w celu stymulowania popytu na pracę, w tym subwencjonowanie zatrudnienia.  
3.1.1  Kluc zowe wskaźniki  
W 2017  r. bezrobocie malało w szybszym tempie. Po raz pierwszy od kryzysu stopa 
bezrobocia zmniejszyła się we wszystkich państwach członkowskich UE. Spadek nastąpił w 
tempie szybszym niż średnie, zwłaszcza w niektórych państwach członkowskic h 
charakteryzujących się bardzo wysoką stopą bezrobocia – w szczególności w Grecji, 
Hiszpanii, Chorwacji i Portugalii (wszędzie o co najmniej 2 p.p.), co świadczy o wyraźnej 
konwergencji28 w kierunku obniżenia poziomu bezrobocia. Znaczny spadek miał jednak 
miejsce także w niektórych krajach o niskiej stopie bezrobocia – o ponad 1 p.p. w Republice 
Czeskiej, Niderlandach i Polsce. Jak wynika z wykresu 4 (na którym uwzględniono łącznie 
poziomy i zmiany zgodnie z uzgodnioną metodyką stosowaną do oceny głównych 
wskaźników znajdujących się w tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne29), w 
2017  r. utrzymywało się znaczne zróżnicowanie stóp bezrobocia, przy czym ich wartości 
wahały się od około 3  % w Republice Czeskiej do  21,5 % w Grecji. Stopa bezrobocia 
utrzy muje się na wysokim poziomie również we Włoszech, gdzie zaszła tylko niewielka 
poprawa w porównaniu z rokiem 2016. Mimo stałej tendencji spadkowej, postępującej 
od 2013  r., w wielu państwach członkowskich stopa bezrobocia pozostaje znacznie wyższa 
niż w 20 08 r. (wykres 5) – w szczególności w Chorwacji, Grecji, na Cyprze, we Włoszech i 
Hiszpanii. W Niemczech, na Węgrzech i w Polsce stopa bezrobocia w 2017  r. była natomiast 
niższa o ponad 2 p.p. niż przed kryzysem.  
                                                           
28 Jeżeli chodzi o  dane liczbowe ujęte w  tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne zgodnie ze wspólną 
metodyką, w  sprawozdaniu wykorzystano koncepcję konwergencji pozio mów lub „beta -konwergencji”. Odnosi 
się to do sytuacji, w  której wskaźniki w  państwach osiągających najgorsze wyniki poprawiają się szybciej niż 
w państwach osiągających najlepsze wyniki. Można to ocenić, obserwując nachylenie linii regresji na wykresie 
rozproszenia poziomów względem zmian.  
29 W celu uzyskania szczegółowych informacji zob. rozdział 2 i  załącznik 2 . 
 
38 
 Wykres 4: Stopa bez robocia (osoby w wieku 15 –74 lat) i zmiana w skali roku (główny 
wskaźnik w tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne)  
 
Źródło: Eurostat, BAEL. Okres: wartości w 2017  r. i zmiany w skali roku w stosunku do  2016  r. Uwaga: osie 
krzyżują się na nieważonej średniej dla UE. Legenda znajduje się w załączniku.  
 
Wykres 5: Stopa bezrobocia (osoby w wieku 15–74 lat), porównanie wieloletnie  
 
Źródło: Eurostat, BAEL.  

 
39 
  
Wskaźniki zatrudnienia silnie wzrosły, ale wykazują one znaczne różnice. Ich wzrost 
odnotowano we wszystkich państwach członkowskich oprócz Danii30 (tu spadek o 0,5 p.p., 
choć z bardzo wysokiego poziomu). Jak przedstawiono na wykresie 6, wskaźniki zatrudnienia 
są jedynie częściowo zbieżne: państwa członkowskie charakteryzujące się niższymi 
wskaźnikami zatrudnienia doświadczają nieco szybszego wzrostu niż średnia, sytuacja 
pozostaje jednak zróżnico wana. Wskaźniki zatrudnienia (dla grupy wiekowej 20 –64 lat) 
bardzo się różnią, wahając się w 2017  r. od 57,8 % w Grecji do  81,8 % w Szwecji. Na dolnym 
końcu krzywej wskaźnik zatrudnienia utrzymuje się na znacznie niższym poziomie niż 
średnia UE w niektóryc h państwach najbardziej dotkniętych kryzysem, mianowicie w Grecji, 
Chorwacji, Włoszech oraz Hiszpanii (oznaczonych jako „sytuacje krytyczne”). Dziewięć 
państw osiągnęło już wyniki wyższe niż zakładany cel wynoszący 75  %, zaś sześć państw 
osiągających najle psze wyniki (Szwecja, Niemcy, Estonia, Republika Czeska, Zjednoczone 
Królestwo i Niderlandy) jest blisko poziomu 78  % lub przekroczyło go.  
 
                                                           
30 Spadek ten należy interpretować ostrożnie, gdyż dla statystyki zatrudnienia dla Danii istnieje przerwa 
w szeregu w  2017 i  2016  r. (zob. też zał ączniki 1 i  2). Również w  przypadku Belgii istnieje przerwa w  szeregu 
w 2017  r. 
 
40 
 Wykres 6: Wskaźnik zatrudnienia (osoby w wieku 20 –64 lat) i zmiana w skali roku 
(główny wskaźnik w tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne)  
 
Źródło: Eurostat, BAEL. Okres: wartości w 2017  r. i zmiany w skali roku w stosunku do  2016  r. Uwaga: osie 
krzyżu ją się na nieważonej średniej dla UE. Legenda znajduje się w załączniku.  
 
Począwszy od  2013  r. średnie wskaźniki zatrudnienia w UE stale rosły i obecnie są na 
poziomie wyższym niż przed kryzysem. Wskaźniki zatrudnienia na Węgrzech i Malcie, 
najniższe w ca łej UE w 2008  r., wzrosły najbardziej w długim okresie (odpowiednio +11,8 
p.p. i +13,8 p.p. w 2017  r.) i znajdują się na poziomie nieco powyżej średniej UE. Różnice są 
jednak nadal znaczące. W szczególności, podobnie jak w przypadku stóp bezrobocia, 
wskaźn iki zatrudnienia utrzymują się poniżej poziomów z 2008  r. w państwach najbardziej 
dotkniętych przez kryzys, takich jak Grecja, Włochy, Chorwacja, Hiszpania, Cypr i Irlandia 
(wykres 7).  
 

 
41 
 Wykres 7: Wskaźnik zatrudnienia (osoby w wie ku 20 –64 lat), porównanie wieloletnie  
 
Źródło: Eurostat, BAEL.  
 
Utrzymujący się wzrost liczby miejsc pracy nie wpłynął na występującą od dłuższego 
czasu tendencję spadkową w zakresie samozatrudnienia. Samozatrudnienie spadło w 
2017  r. o 0,5  % w wielkościach bezwzględnych (po niewielkim wzroście odnotowanym w 
2016  r.31). Również w ujęciu względnym samozatrudnienie stale się zmniejszało i w 2017  r. 
stanowiło 13,7  % zatrudnienia ogółem (spadek z 14,0  % w 2016  r. i 14,4  % w 2013  r.). 
Odsetek samozatru dnionych mężczyzn wśród mężczyzn zatrudnionych ogółem wynosi 
17,2 % i pozostaje na o wiele wyższym poziomie niż w przypadku kobiet (9,7  %). 
Niekorzystne tendencje w dziedzinie samozatrudnienia są mniej wyraźne, kiedy z analizy 
wyłączone zostaną sektor pier wotny i sektor produkcji. W ciągu ostatnich dziesięciu lat 
samozatrudnienie stale wzrastało w większości sektorów związanych z usługami.  
Na ogólne dane liczbowe składają się często bardzo różne indywidualne warunki w 
poszczególnych państwach członkowskich,  sektorach i podgrupach.  Tendencje dotyczące 
osób samozatrudnionych nie wydają się jednak być związane z wynikami zatrudnienia na 
poziomie danego państwa członkowskiego czy sektora. Pod względem grup wiekowych i 
edukacyjnych rozwój sytuacji wynika w dużym stopniu ze zmieniającego się składu siły 
                                                           
31 Eurostat, BAEL. 

 
42 
 roboczej: w grupie wiekowej 15 –49 lat samozatrudnienie wciąż spadało, zaś wyraźnie 
wzrosło w przypadku osób w wieku 50 –64 lat i ponad 65 lat (odpowiednio +1,2  % i +4,0  %). 
Również poziom wykształcenia odgrywa istotn ą rolę, jako że w 2017  r. liczba osób 
samozatrudnionych spadła o 3,2  % w przypadku osób, które osiągnęły co najwyżej 
wykształcenie średnie I stopnia, a wzrosła o 1  % w przypadku osób z wykształceniem 
wyższym. Odnotowano również wzrost liczby osób samozatru dnionych wśród osób 
urodzonych poza terytorium UE. Aspekty związane z samozatrudnieniem jako 
niestandardową formą pracy przeanalizowano szczegółowo w rozdziale 3.3.  
Wzrost wynagrodzeń pozostaje w większości państw członkowskich niewielki.  Wzrost 
płacy nomi nalnej w UE pozostawał ograniczony w okresie ożywienia gospodarczego, ale jego 
tempo przyspieszyło w 2017  r., tak że wysokość wynagrodzenia na pracownika wzrosła o 
2,1 %. Różnice między państwami są znaczne, a wynagrodzenia rosną zasadniczo szybciej w 
państwach członkowskich o niższych poziomach płac i w państwach, które nie należą do 
strefy euro. Wzrost płacy nominalnej na pracownika był najwyższy w Rumunii (16,0  %), na 
Litwie (9,1  %), Węgrzech (7,9  %), Łotwie (7,9  %) i w Bułgarii (7,5  %), co wskazuje na 
konwergencję płac między Europą Wschodnią i Zachodnią. Na dolnym końcu krzywej 
nominalne płace spadły w Finlandii ( -1,1 %) i Chorwacji ( -1,1 %), a utrzymały się na tym 
samym poziomie w Hiszpanii, Włoszech i Grecji.   
W ujęciu realnym wzrost płac uległ w 2017  r. spowolnieniu w porównaniu z rokiem 
2016. W UE wynagrodzenia w ujęciu konsumpcji realnej (tj. dostosowane do zmiany cen 
konsumpcyjnych) wzrosły w 2017  r. o 0,5  %, w porównaniu z 1,2  % w 2016  r. W strefie euro 
płace realne utrzymywały się prawie na niezm iennym poziomie (+0,2  %). Spadek 
odnotowano w ośmiu państwach: w Hiszpanii, Włoszech, Grecji, Chorwacji, Portugalii, 
Niderlandach, Austrii i Finlandii. Spowolnienie w porównaniu z 2016  r. było częściowo 
spowodowane wzrostem cen konsumpcyjnych, któremu nie towarzyszył wzrost wynagrodzeń. 
Jednak nawet jeśli przyjrzeć się wynagrodzeniom w ujęciu produkcji realnej (skorygowanym 
o deflator PKB), sytuacja niemal nie zmieniła się, przy czym wzrost płac realnych w UE był 
w 2017  r. tylko nieznaczny (o 0,7  %), a spad ek odnotowano w dziesięciu krajach (wykres 8).  
 
43 
 Wykres 8: Rzeczywiste wynagrodzenie na pracownika, HICP i deflator PKB, roczna 
zmiana w % (2017  r.)  
 
Źródło: Komisja Europejska, baza danych AMECO.  
 
W 2017  r. wzrost płac realnych kształtował się w większości państw członkowskich 
poniżej wzrostu wydajności. Tendencja ta potwierdza się także w okresie trzech lat (wykres 
9) i w perspektywie długoterminowej (wykres 10). W dziewięciu państwach (w Belgii, n a 
Cyprze, w Chorwacji, Finlandii, Grecji, Hiszpanii, Niderlandach, Portugalii i Włoszech) w 
okresie 2015 –2017 wzrost płac realnych miał wartość ujemną. Również w dłuższej 
perspektywie czasowej (2000 –2017) dynamika płac realnych była średnio opóźniona w 
stosunku do wydajności. W Portugalii i Włoszech płace są nadal poniżej poziomów z 2000  r. 
w ujęciu realnym. Najnowsza tendencja jest odwrotna w przypadku większości państw 
członkowskich Europy Środkowej i Wschodniej, gdzie w ciągu ostatnich trzech lat wzrost 
płac realnych (skorygowany o deflator PKB) przekroczył wzrost wydajności, częściowo na 
skutek procesu nadrabiania zaległości w stosunku do krajów o wyższym dochodzie. W 
2017  r. największy nadmierny wzrost płac realnych w stosunku do wzrostu wydajności 
odno towano w państwach członkowskich regionu Bałtyku, w Bułgarii i na Słowacji.  

 
44 
 Wykres 9: Realne wynagrodzenie na jednego pracownika i wydajność, średnie stopy 
wzrostu w latach 2015 -2016 -2017   
 
Źródło:  Eurostat, rachunki narodowe (ob liczenia własne, Labour Market and Wage Developments in Europe, 
annual review 2018 [Zmiany na rynku pracy i w zakresie wynagrodzeń w Europie, roczny przegląd z 2018  r.]). 
 
Wykres 10: Zmiany wynagrodzeń i wydajności w latach 2000 -2017 – średnie zmiany w 
ujęciu procentowym  
 
Źródło: Eurostat, rachunki narodowe (obliczenia własne)  
Wzrost płac pozostaje poniżej poziomu, jakiego można by oczekiwać na podstawie 
obecnego poziomu bezrobocia.  W okresie ożywienia gospodarczego wzrost w ynagrodzeń 
był ogólnie umiarkowany i nie wydaje się, aby zareagował na spadek stopy bezrobocia, 
podobnie jak w poprzednich cyklach koniunkturalnych. Zjawisko to nazwano pozornym 
BEBG CZ
DKDEEEIE
ELESFRHR
ITCYLV
LT
LUHUMT
NL
ATPL
PTRO
SI
SK
FISE
UK
-101234567
-1 0 1 2 3 4 5 6 7Wzrost wydajności
Wzrost realnego wynagrodzeniaLinia kąta 45 stopni 

 
45 
 „spłaszczeniem” krzywej Phillipsa, tj. związku między wzrostem płac a bezroboc iem. Wykres 
11 dotyczący strefy euro wskazuje, że płace wydają się mniej reagować na ogólną stopę 
bezrobocia w gospodarce.  
Wykres 11: Krzywa Phillipsa dotycząca strefy euro: wskaźnik wzrostu wynagrodzeń na 
pracownika, lata 2000 –2017  
 
Źródło: Baza danych DG ECFIN AMECO i Eurostat, BAEL (obliczenia własne, z Labour Market and Wage 
Developments in Europe, annual review 2018 [Zmiany na rynku pracy i w zakresie wynagrodzeń w Europie, 
roczny przegląd z 2018  r.]). 
 
Umiarkowany wzrost pła c nominalnych w okresie ożywienia gospodarczego można 
wytłumaczyć niską inflacją, niskim wzrostem wydajności, wpływem niektórych reform 
rynku pracy i rezerwami pozostającymi na rynku pracy.  Znaczną część umiarkowanego 
wzrostu płac nominalnych można wyjaśni ć niską inflacją (średnio 1,5  % w okresie ożywienia 
gospodarczego w latach 2010 –2017, w porównaniu z 2,2  % w latach 2000 –2007). W 
międzyczasie tempo wzrostu realnej wydajności pracy nieznacznie wzrosło (średnio 0,7  % w 
latach 2010 –2017 w porównaniu z 0,4  % przed kryzysem), lecz było to połączone ze znacznie 
wyższą stopą bezrobocia (11,7  % w okresie po kryzysie w porównaniu z 8,7  % przed 
kryzysem). Ogólnie rzecz biorąc, z najnowszych szacunków wynika, że inflacja, wydajność i 
rezerwy na rynku pracy wyjaśniaj ą w dużej mierze umiarkowany charakter wzrostu płac w 
ostatnim okresie (MFW 201732; Komisja Europejska 201833). Utajnione rezerwy na rynku 
pracy, w szczególności zwiększony odsetek pracowników zatrudnionych w niepełnym 
                                                           
32 MFW (2017), światowa prognoza gospodarcza, październik 2017  r. 
33 Komisja Europejska (2018). Labour Market and Wage Developments in Europe. Annual review 201 8. 
[Zmiany na rynku pracy i  w zakresie wynagrodzeń w  Europie, roczny przegląd z  2018  r.] Luksemburg: Urząd 
Publikacji Unii Europejskiej . 

 
46 
 wymiarze godzin na stanowiskach poniżej  posiadanych kwalifikacji, mogą przyczynić się do 
polityki umiarkowanego wzrostu płac w niektórych państwach członkowskich, w których 
stopa bezrobocia jest niska.  
Postępuje konwergencja zarobków netto w Europie, przy czym w Europie Środkowej i 
Wschodniej tempo wzrostu zarobków jest szybkie, zaś w Europie Zachodniej i 
Południowej wolne, zwłaszcza w krajach najbardziej dotkniętych kryzysem.  
Ujednolicenie poziomów dochodów z pracy ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia każdej 
osobie w UE godnego poziomu życia,  zgodnie z wymogami Europejskiego filaru praw 
socjalnych. Dane pokazują, że ten proces konwergencji ma miejsce, choć w powolnym 
tempie, a między państwami członkowskimi nadal występują duże rozbieżności. Biorąc jako 
odniesienie bezdzietną osobę stanu wolne go zatrudnioną w pełnym wymiarze czasu pracy i 
otrzymującą średnie wynagrodzenie, zarobki netto34 wzrosły w okresie trzech lat (2013 –2016) 
najbardziej w niektórych państwach charakteryzujących się najniższym poziomem zarobków. 
Z tego powodu wyniki osiągane przez Bułgarię, Rumunię, Łotwę, Litwę i Estonię są 
klasyfikowane jako „słabe, lecz poprawiające się”. Sytuacja Słowacji i Węgier, choć w 
państwach tych odnotowuje się więcej niż przeciętny wzrost, oznaczona jest jako „krytyczna” 
z powodu wolniejszego postę pu. Na drugim krańcu wzrost zarobków netto był umiarkowany 
(od 0,7 % do  2,1 %) we wszystkich państwach osiągających „najlepsze wyniki” 
(Luksemburg, Zjednoczone Królestwo, Niderlandy, Niemcy i Austria). Zarobki netto 
zmniejszyły się lub utrzymały na tym sam ym poziomie w Portugalii, Grecji i Belgii.  
                                                           
34 Poziomy zarobków netto mierzy się w  standardach siły nabywczej (PPS), co pozwala na dokonanie 
miarodajnego porównania  między państwami członkowskimi. Zmiany mierzone są w  walucie krajowej 
i w wartościach realnych. Wskaźnik ten należy odczytywać i  interpretować w  połączeniu z  innymi wskaźnikami, 
takimi jak wskaźnik ubóstwa pracujących, stosunek między piątym a  pierwszym d ecylem rozkładu wynagrodzeń 
(D5/D1) i  inne istotne wskaźniki zawarte w  Przeglądzie sytuacji w  dziedzinie zatrudnienia i  przeglądzie sytuacji 
w dziedzinie ochrony socjalnej i  wskaźniki wspólnych ram oceny.  
 
47 
 Wykres 12: Zarobki netto i zmiana roczna – średnia z trzech lat (główny wskaźnik w 
tablicy zawierającej wskaźniki społeczne)  
Źródło: OECD (obliczenia własne). Okres: poziomy z 2016  r. (średnia z trzech lat) i średnie roczne zmiany 
2013 –2016. Uwaga: osie krzyżują się na nieważonej średniej dla UE. Legenda znajduje się w załączniku. 
Państwa członkowskie oznaczone gwiazdką to te, w przypadku kt órych nominalny jednostkowy koszt pracy 
przekroczył próg ustalony w ramach procedury dotyczącej zakłócenia równowagi makroekonomicznej. 
Wskaźnikiem tablicy wyników dla procedury dotyczącej zakłócenia równowagi makroekonomicznej jest zmiana 
procentowa nomin alnego jednostkowego kosztu pracy w okresie trzech lat. Próg ten wynosi 9  % dla państw 
strefy euro i 12  % dla państw nienależących do strefy euro. Brak dostępnych danych dla Cypru.  
 
Poziom ubóstwa pracujących utrzymuje się znacznie powyżej poziomów sprzed kryzysu 
i spada jedynie bardzo powoli . Odsetek osób pracujących, których ekwiwalentny dochód do 
dyspozycji znajduje się poniżej progu zagrożenia ubóstwem, zwiększył się z 8,6  % w 2008  r. 
do 9,0 % w 2013  r. i do  9,6 % w 2017  r. Najwyższy poziom odnotowano w  Rumunii 
(17,4  %), a w dalszej kolejności w Luksemburgu, Hiszpanii, Grecji i Włoszech – we 
wszystkich tych państwach powyżej 12  %. Na drugim krańcu sytuują się Finlandia, Republika 
Czeska i Irlandia, w których wskaźnik ubóstwa pracujących wynosi poniżej 5  %. W 2017  r. 
wskaźnik ubóstwa pracujących stale rósł w kilku państwach członkowskich, w tym (o ponad 
AT
DE
LUNL
UK
BEDK
FIFRIE
SECZ
HRPL
PTSIHU
SK
ELES
IT
MTBG
EELTLVRO
-2,00,02,04,06,08,010,0
8000 12000 16000 20000 24000 28000 32000 36000Zarobki netto osoby stanu wolnego zatrudnionej w pełnym wymiarze czasu pracy i otrzymującej 
średnie wynagrodzenie (3 -letnia średnia zmiana w ujęciu realnym) 
Zarobki netto osoby stanu wolnego zatrudnionej w pełnym wymiarze czasu pracy i otrzymującej średnie wynagrodzenie (PPS)y = -0.0003x + 7.7356  
R2 = 0.5032  2016  
 
48 
 0,5 p.p.) na Węgrzech, we Włoszech, na Łotwie, w Słowenii, Belgii i Niderlandach (zob. 
również rozdział 3.4).  
Wykres 13: Wskaźnik  zagrożenia ubóstwem osób pracujących, porównanie wieloletnie  
 
Źródło: Eurostat. Uwaga: w przypadku HR dane pochodzą z 2010  r., a nie z 2008  r. W przypadku IE i UK dane 
pochodzą z 2016  r., a nie z 2017  r. 
 
Zróżnicowanie wynagrodzeń w Europie nie ulega zn aczącym zmianom. Wzrost płac, 
zwłaszcza w dolnej części skali wynagrodzeń, odgrywa ważną rolę w ograniczaniu 
nierówności dochodowych i ubóstwa pracujących. Zróżnicowanie wynagrodzeń brutto 
mierzone jako stosunek między piątym a pierwszym decylem (D5/D1) wy nosiło w 2016  r. 
od 1,43 w Finlandii do  1,90 w Republice Czeskiej. Wpływ na zróżnicowanie wynagrodzeń 
mogą mieć instytucje odpowiedzialne za kształtowanie wynagrodzeń. W szczególności 
istnieje tendencja kojarzenia silniejszej pozycji rokowań zbiorowych z n iższą nierównością 
zarobków (Komisja Europejska, 201835). Zakres rokowań zbiorowych jest bardzo 
zróżnicowany w całej Europie i odzwierciedla różne tradycje krajowe i instytucjonalne. W 
2015  r. odsetek pracowników posiadających prawo do rokowań zbiorowych si ęgał od  98 % w 
Austrii do  7,1 % na Litwie.  
                                                           
35 Komisja Europejska (2018). Labour Market and Wage  Developments in Europe. Annual review 2018. 
[Zmiany na rynku pracy i  w zakresie wynagrodzeń w  Europie, roczny przegląd z  2018  r.] Luksemburg: Urząd 
Publikacji Unii Europejskiej . 

 
49 
 W większości państw członkowskich ustawowe płace minimalne ustalają dolną granicę 
podziału wynagrodzeń . Płace minimalne mogą zwiększyć uczestnictwo pewnych grup w 
rynku pracy i wspierać łączny popyt poprzez zwięks zenie dochodów rodzin o niskich 
dochodach, które mają większą skłonność do konsumpcji. Jednocześnie płace minimalne 
zwiększają koszt zatrudniania pracowników o niskich dochodach, a tym samym potencjalnie 
szkodzą możliwości zatrudnienia grup zwykle otrzymuj ących niskie wynagrodzenie (np. 
młodych i niewykwalifikowanych pracowników), w zależności od struktury gospodarki i 
sytuacji makroekonomicznej. W większości państw członkowskich, z wyjątkiem Austrii, 
Cypru, Danii, Finlandii, Szwecji i Włoch, obowiązują ust awowe płace minimalne ustalone na 
poziomie krajowym. Do celów porównania międzynarodowego bezwzględny poziom 
minimalnego wynagrodzenia nie jest bardzo przydatny, ponieważ nie uwzględnia różnic 
między państwami w zakresie wydajności pracy i cen. Dlatego też  bardziej przydatne jest 
przyjrzenie się wynagrodzeniu minimalnemu w stosunku do średniej lub mediany płac w 
danym kraju. Wykres 14 pokazuje minimalne wynagrodzenie jako odsetek mediany płac w 
państwach członkowskich UE, zgodnie z obliczeniami OECD. Najwyż sze płace minimalne w 
odniesieniu do mediany występują we Francji, Słowenii, Portugalii, Rumunii i Luksemburgu. 
Najniższe poziomy odnotowano w Hiszpanii, Republice Czeskiej, Estonii, Niderlandach i 
Irlandii. Ponieważ potencjalny wpływ na zatrudnienie i war unki życia jest większy, gdy duża 
część siły roboczej jest objęta minimalnym wynagrodzeniem, wskaźnik ten należy również 
uwzględnić w trakcie omawiania wariantów strategicznych na szczeblu krajowym. Należy 
również rozważyć ukierunkowane środki mające na ce lu ograniczenie ubóstwa pracujących, 
takie jak świadczenia pracownicze.  
 
 
50 
 Wykres 14: Płace minimalne jako odsetek mediany i średnich zarobków pracowników 
zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy (2017  r.)
 
Źródło: OECD. Uwagi: krajowe ustawowe płace minimalne nie obowiązują w AT, CY, DK, FI, IT i SE. OECD 
nie przedstawiła informacji dla BG, HR i MT. Z danych Eurostatu wynika, że w 2017  r. miesięczna płaca 
minimalna jako udział w średniej arytmetycznej miesię cznych zarobków wynosiła 47,8  % w BG, 40,6  % w HR i 
43,6 % na MT (przemysł, budownictwo i usługi; nieporównywalne z danymi OECD).  
 
W ostatnich latach stopniowo zmniejszało się obciążenie podatkowe pracy w Europie, 
jednak pomiędzy poszczególnymi państwami członkowskimi nadal istnieją znaczne 
różnice. W 2017  r. klin podatkowy na pojedynczego pracownika otrzymującego przeciętne 
wynagrodzenie wahał się od poziomu poniżej 30  % w Irlandii i na Malcie do około 50  % w 
Belgii, Niemczech, na Węgrzech, we Włoszech, F rancji i Austrii. W przypadku pracowników 
o niższych dochodach (definiowanych jako pracownicy uzyskujący 67  % średniego 
wynagrodzenia) klin podatkowy wahał się od około 20  % na Malcie i w Irlandii do ponad 
45 % w Belgii, na Węgrzech i w Niemczech. W zależn ości od progresywności stawek 
podatkowych i redystrybucyjnego efektu systemu podatkowego w poszczególnych krajach 

 
51 
 wyodrębniają się różne tendencje (zob. sekcja 3.4). W 2017  r. obniżenie klina podatkowego w 
przeliczeniu na jednego pracownika stanu wolnego o trzymującego średnie wynagrodzenie 
było najbardziej znaczące na Węgrzech ( -2,1 p.p.), w Luksemburgu ( -1,8 p.p.) i Finlandii ( -
1,2 p.p.), natomiast największy wzrost odnotowano w Bułgarii (+0,6 p.p.). W latach 2013 –
2017 średni nieważony klin podatkowy obniż ył się o 0,5 p.p. w UE (a o 0,8 p.p. w przypadku 
pracowników o niskich dochodach, przy czym we Włoszech, na Węgrzech, we Francji, 
Belgii, Rumunii i Niderlandach obniżenie było bardzo znaczące). W tym samym okresie 
poziomy klina podatkowego zbliżyły się, pr zy czym różnica między najwyższą a najniższą 
wartością klina podatkowego w odniesieniu do poziomu średniego wynagrodzenia spadła o 
2,1 p.p., a w przypadku pracowników o niskich dochodach – o 2,9 p.p. Wynika to głównie z 
dużych obniżeń w niektórych krajach,  w których występują najwyższe stawki (Belgia, 
Austria, Węgry, a także Włochy i Francja, ale ograniczone do pracowników o niskich 
dochodach). Znaczne zmniejszenie klina podatkowego odnotowano również w Rumunii i 
Niderlandach. Wzrost klina podatkowego w tym  samym okresie był mniej wyraźny, ale 
dotknął szczególnie pracowników o niskich dochodach w Republice Czeskiej, Słowenii i 
Portugalii36.  
                                                           
36 Więcej informacji na temat najnowszych tendencji, w  tym dotyczących grup o  różnych poziomach dochodów 
można znaleźć w: „Polityka podatkowa w  Unii Europejskiej – badanie z  2018  r.”, Komisja Europejska, DG ds. 
Podatków i  Unii Celnej.  
 
52 
 Wykres 15: Klin podatkowy, poziom w 2017  r. i zmiana w latach 2013/2017  
 
 
Źródło: baza danych dotycząca podatków i  świadczeń, Komisja Europejska/OECD. Uwaga: dane dotyczące 
gospodarstw domowych z jednym żywicielem (bez dzieci). Aktualne dane dotyczące Cypru nie są dostępne. 
Dane aktualizowane 11 kwietnia 2018  r. 
 
3.1.2  Rozwiązania polityczne  
Szereg państw członkowskich zdecydowało się na dotowanie zatrudnienia w celu 
tworzenia miejsc pracy, choć zjawisko to zmniejsza się już w miarę poprawy sytuacji na 
rynku pracy. Większość środków w tym obszarze ukierunkowano na określone grupy, w 
których w ystępują problemy z integracją na rynku pracy (np. młodzież, osoby starsze, 
długotrwale bezrobotni, migranci itp.), a środki te polegają na zachętach finansowych dla 
pracodawców do zatrudniania określonego rodzaju pracowników.  Szereg państw 
0.010.020.030.040.050.060.0Poziom –% wynagrodzenia referencyjnego

 
53 
 członkowskich w prowadziło ukierunkowane subwencjonowanie zatrudnienia lub 
potwierdziło ich wprowadzenie (szczegółowe informacje znajdują się w sekcji 3.2). Kilka 
państw wprowadziło również subwencjonowanie zatrudnienia dla szerszego grona odbiorców, 
tj. bez warunków kwal ifikujących lub na mało restrykcyjnych warunkach, zwykle w celu 
promowania zatrudnienia na czas nieokreślony. W Grecji rozpoczęto w 2017  r. dodatkowe 
cykle robót publicznych w 51 gminach i przygotowywane są nowe programy; ponadto w 
maju 2018  r. uruchomiono  nowy program robót publicznych w zakresie ochrony 
przeciwpożarowej lasów. W październiku 2017  r. Grecja przyjęła również program 
subsydiowania wynagrodzeń pracowników niezależnych wykonujących umowy o 
świadczenie usług w przypadku zatrudnienia ich w chara kterze pracowników najemnych.  
Ponadto rozpoczęto niedawno program dotacji dla przedsiębiorstw na zatrudnienie 15  000 
bezrobotnych osób w wieku od  30 do  49 lat. We Francji w 2018  r. liczba umów 
subsydiowanych nadal spadała (zmniejszyła się z 310  000 do  200 000) i obecnie ogranicza się 
do osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji w trzecim sektorze, w tym osób młodych i 
długotrwale bezrobotnych. Począwszy od  2018  r. istniejące programy dotyczące umów 
subsydiowanych zostały poddane przeglądowi i dokonan o zmiany ich nazwy na Parcours 
Emploi Compétence , zwiększając ich wymiar związany z doradztwem i szkoleniem. W tym 
kontekście dopłata do zatrudnienia zwana Emplois francs  na ukierunkowane zatrudnianie 
osób poszukujących pracy z najuboższych obszarów miejsk ich ( Quartiers politiques de la 
ville)  testowana jest od kwietnia 2018  r. na dziesięciu obszarach, a warunkiem jej otrzymania 
jest tylko to, że mogą z niej skorzystać jedynie osoby poszukujące pracy zamieszkałe na 
danym obszarze. Ponadto w kontekście noweg o planu walki z ubóstwem podjęto dodatkowe 
działania na rzecz integracji na rynku pracy osób w trudnej sytuacji społecznej i mających 
trudności w znalezieniu zatrudnienia ( Insertion par l’activité économique ). Włochy 
wprowadziły w regionach południowych st rukturalne obniżenie składek dla pracodawców 
zatrudniających na czas nieokreślony lub w ramach praktyk zawodowych młodych ludzi lub 
osoby długotrwale bezrobotne. Portugalia stworzyła zachęty finansowe promujące stałe 
zatrudnienie w postaci częściowych zwol nień ze składek na ubezpieczenie społeczne dla 
określonych grup szczególnie wrażliwych (osób młodych, osób długotrwale bezrobotnych, 
osób starszych). Na Węgrzech EFS wspiera zwiększenie potencjału zatrudnienia 
przedsiębiorstw społecznych poprzez zachęty i dofinansowanie tworzenia miejsc pracy.   
Część państw członkowskich podejmuje działania na rzecz promowania 
przedsiębiorczości i przedsiębiorstw typu start -up. W Grecji przyznawane są dotacje na 
 
54 
 pierwsze zatrudnianie pracowników przez młodych ludzi pracujących na własny rachunek lub 
przez przedsiębiorstwa prowadzone przez młodych ludzi. Na Łotwie nowa ustawa określa 
główne zasady i warunki pracy przedsiębiorstw społecznych. Wsparcie zostanie udzielone 
około 200 przedsiębiorstwom społecznym. Ponadto o bniżono próg obrotu dla płatników 
podatku od mikroprzedsiębiorstw ze  100 000 EUR do  40 000 EUR, utrzymując jednolitą 
stawkę 15  %, z czego 80  % przeznaczono na obowiązkowe składki na państwowe 
ubezpieczenie społeczne. Na Węgrzech od jesieni 2017  r. dostępny  jest instrument 
pożyczkowy (który można połączyć z kilkoma innymi instrumentami dotacji) w celu 
wspierania tworzenia przedsiębiorstw lub wspierania przedsiębiorstw społecznych w 
promowaniu rozwoju ich działalności rynkowej. W Polsce rząd przyjął projekt u stawy tzw. 
„małego ZUS -u” w celu zmniejszenia składek na ubezpieczenie społeczne dla właścicieli 
drobnych firm. Na Słowacji przyjęto nowe przepisy dotyczące warunków wsparcia 
publicznego dla gospodarki społecznej i przedsiębiorstw społecznych. Od 2018  r. w Finlandii 
będzie można otrzymać zasiłek dla bezrobotnych w formie dotacji na założenie 
przedsiębiorstwa typu start -up, a także pracując w niepełnym wymiarze czasu pracy jako 
przedsiębiorca. Ponadto trwają dyskusje dotyczące sposobu ułatwienia osobom bezro botnym 
zakładania przedsiębiorstw. W wielu państwach członkowskich podjęto również działania, 
aby zapewnić osobom samozatrudnionym dostęp do odpowiednich praw socjalnych (zob. 
sekcja 3.3 dotycząca segmentacji rynków pracy).  
Niektóre państwa członkowskie og raniczyły koszty pracy przez obniżenie klina 
podatkowego, często tylko w odniesieniu do najniższego dochodu . Zrobiły to, w 
szczególności w odniesieniu do osób o niskich dochodach, poprzez wprowadzenie reform 
skoncentrowanych na podatku dochodowym od osób f izycznych, często przez zwiększenie 
ulg podatkowych (tj. kwoty dochodu wolnej od podatku) lub wprowadzenie systemu 
progresywnego. Na przykład na Litwie przyjęto gruntowną reformę zmieniającą ustawę o 
podatku dochodowym od osób fizycznych, wprowadzając prog resywny charakter podatku 
zamiast poprzedniej stawki ryczałtowej i podnosząc kwotę dochodów zwolnioną od 
opodatkowania. Również na Łotwie gruntowna reforma podatkowa obejmuje zastąpienie 
ryczałtowej stawki podatku dochodowego od osób fizycznych wynoszącej 23 % systemem 
progresywnym. Zwiększono również zakres kwot wolnych od podatku. Estonia również 
wprowadziła kwoty niepodlegające opodatkowaniu. Niderlandy ogłosiły reformę podatku 
dochodowego od osób fizycznych, która ma zostać wdrożona w latach 2019 –2020. Obejmuje 
ona zmniejszenie liczby progów podatkowych z czterech do dwóch, a także zwiększenie 
 
55 
 ogólnej ulgi podatkowej i ulgi podatkowej dotyczącej dochodów z pracy. Oczekuje się, że 
reforma przyczyni się do zmniejszenia całkowitego obciążenia podatkowego pr acy, w 
szczególności w przypadku średnich i wyższych dochodów. W Rumunii obniżono 
zryczałtowaną stawkę podatku dochodowego od osób fizycznych z 16  % do  10 % począwszy 
od 2018  r., oraz wprowadzono istotne zmiany w strukturze składek na ubezpieczenie 
społecz ne. Portugalia wprowadziła reformy w zakresie podatku dochodowego od osób 
fizycznych, które mają na celu zmniejszenie obciążenia podatkowego osób o niskich i 
średnich dochodach; zwiększono również liczbę progów podatkowych. Inne państwa 
członkowskie wprowa dziły reformy o węższym zakresie. Na przykład na Malcie obniżono 
podatek dochodowy od zatrudnienia o kwotę od  40 do  68 EUR w przypadku osób 
zarabiających mniej niż 60  000 EUR rocznie. Zjednoczone Królestwo podwyższyło kwotę 
odliczenia do  11 850 GBP (około 13 400 EUR) rocznie oraz podwyższyło próg wyższej 
stawki z 45  000 GBP (ok.  50 850 EUR) do  46 350 GBP (ok.  52 400 EUR). W Danii przyjęta 
w 2018  r. umowa podatkowa wzmacnia zachęty do pracy w pełnym wymiarze godzin, w 
szczególności w odniesieniu do osób bezr obotnych i pracowników zatrudnionych w 
niepełnym wymiarze czasu pracy. Na Cyprze  zmieniono ustawę o świadczeniach na dziecko, 
aby zwiększyć próg dochodów uprawniających do poboru świadczenia o 5  000 EUR w 
przypadku trzeciego i każdego kolejnego dziecka.  
Niektóre państwa członkowskie podjęły również działania w kwestii klina podatkowego 
poprzez ograniczenie składek na ubezpieczenie społeczne . We Francji ulga podatkowa 
dotycząca zatrudnienia i konkurencyjności ma zostać przekształcona w 2019  r. w 
bezpośredni e obniżenie składek na ubezpieczenie społeczne do kwoty stanowiącej 2,5 -
krotność płacy minimalnej (dodatkowe redukcje mające towarzyszyć niższym 
wynagrodzeniom przełożono na październik 2019  r.). W Chorwacji podstawa obliczeniowa 
składki pracodawcy na ubez pieczenie społeczne została zmniejszona o 50  % w odniesieniu do 
tych pracowników zatrudnionych na okres dłuższy niż 12 miesięcy i otrzymujących 
minimalne wynagrodzenie za pracę. Belgia przyjęła obniżenie składki na ubezpieczenie 
społeczne w przypadku niekt órych rodzajów pracy w systemie zmianowym w sektorze 
budowlanym.  Ogólnie rzecz biorąc, system ubezpieczenia z udziałem w zyskach w sektorze 
prywatnym został zastąpiony nową składką (kwotą lub odsetkiem wynagrodzenia), która nie 
może przekraczać 30  % łączne go wynagrodzenia brutto. Pracodawca jest zwolniony ze 
składek na ubezpieczenie społeczne w związku z tymi składkami, natomiast pracownik 
powinien wnieść składkę solidarnościową w wysokości 13,07  %.  
 
56 
 Ramy ustalania płac były przedmiotem istotnych reform w o statnich latach . W Grecji, po 
zakończeniu programu EMS w sierpniu 2018  r., ponownie wprowadzono dwie zasady 
rokowań zbiorowych, które zawieszono w 2011  r.: możliwość administracyjnego rozszerzenia 
porozumień sektorowych na strony niebędące sygnatariuszami i zasadę uprzywilejowania (w 
przypadku konfliktu układów zbiorowych, np. układu sektorowego i układu na poziomie 
przedsiębiorstwa, pierwszeństwo ma ten, który jest korzystniejszy dla pracownika). W 
Chorwacji projekt wniosku dotyczącego ustawy o wynagrodzen iach w służbie cywilnej 
określa ramy dla systemu kategorii wynagradzania i grup zaszeregowania, a także ramy oceny 
efektywności pracy. Francja, opierając się na wcześniejszych reformach, określiła bardziej 
szczegółowo zakres poszczególnych poziomów układów  zbiorowych. W przyszłości 
rokowania prowadzone na szczeblu sektorowym, które mają na celu ustanowienie ram i 
warunków stosowania umów na czas określony, umów związanych z realizacją projektu i 
okresu próbnego (zob. również rozdział 3.3), będą nadrzędne w stosunku do krajowych 
przepisów prawa pracy. Układ na poziomie przedsiębiorstwa może być mniej korzystny niż 
na poziomie branżowym, z wyjątkiem 13 zdefiniowanych obszarów rokowań, w tym 
sektorowych płac minimalnych, podczas gdy układy branżowe mają zastoso wanie, jeżeli na 
poziomie przedsiębiorstwa nie osiągnięto porozumienia. Ponadto porozumienia 
większościowe na poziomie przedsiębiorstwa w celu ochrony zatrudnienia ( accords de 
competitivité ) oprócz warunków dotyczących czasu pracy obejmują obecnie również 
wynagrodzenie i pozwalają przedsiębiorstwom na zwalnianie pracowników, którzy odrzucają 
takie porozumienia, z faktycznych i ważnych powodów. We Włoszech w marcu 2018  r. 
porozumienie między głównymi związkami zawodowymi i organizacją pracodawców 
utorowało d rogę do wzmocnienia rokowań zbiorowych poprzez określenie kryteriów pomiaru 
reprezentatywności zrzeszeń partnerów społecznych. Na Cyprze w 2018  r. weszło w życie 
nowe porozumienie dotyczące dostosowania wskaźnika kosztów utrzymania, które 
doprowadziło do o graniczonego wzrostu płac i określenia kryteriów dotyczących 
częstotliwości i charakteru dostosowań okresowych. Na Łotwie ustala się nowe warunki 
wynagrodzenia za nadgodziny, z udziałem partnerów społecznych, wraz z negocjacjami w 
sprawie sektorowych płac minimalnych. W Portugalii uzgodniono z partnerami społecznymi 
szereg środków (które obecnie są przedmiotem dyskusji w Parlamencie) w celu poprawy 
zakresu rokowań zbiorowych. W szczególności „banki godzin” nie byłyby już uzgadniane na 
zasadzie indywidualnej , lecz w ramach rokowań zbiorowych lub umów zbiorowych, które 
mają zostać osiągnięte po przeprowadzeniu konsultacji z pracownikami (zob. również 
rozdział 3.3). W Hiszpanii partnerzy społeczni osiągnęli w czerwcu 2018  r. wstępne 
 
57 
 porozumienie w sprawie wynag rodzeń na  2018  r., w ramach którego nastąpił ogólny wzrost 
płac o 2  % (nieco powyżej oczekiwanej stopy inflacji), plus kolejne 1  %, w zależności od 
wyników, wydajności i wskaźników absencji przedsiębiorstwa lub sektora. W Rumunii 
negocjacje płacowe stały s ię obowiązkowe dla wszystkich przedsiębiorstw. Irlandia 
wprowadziła możliwość rokowań zbiorowych dla określonych kategorii osób 
samozatrudnionych, Słowacja przywróciła rozszerzenie rokowań zbiorowych na wyższym 
szczeblu, na nieuczestniczących w nich pracod awców bez konieczności wyrażania przez nich 
zgody, przy spełnieniu odpowiednich warunków.  
W miarę poprawy sytuacji na rynku pracy podniesiono płace minimalne w kilku 
państwach, jednocześnie podjęto również działania w celu zwiększenia 
przewidywalności ram ustalania minimalnego wynagrodzenia . Ustawowe płace 
minimalne wzrosły we wszystkich krajach, w których zaszły zmiany w latach 2017 i 2018, z 
wyjątkiem Niemiec, Grecji, Luksemburga i Belgii, gdzie odnotowano spadek w ujęciu 
realnym37. W ostatnich latach w co raz większej liczbie państw, w tym w Niemczech i Irlandii, 
w ustalaniu wysokości wynagrodzeń uczestniczyły grupy ekspertów. Malta ustanowi taką 
grupę w 2018  r., a ewentualne zaangażowanie ekspertów jest przedmiotem dyskusji w 
Bułgarii i Rumunii. W 2018  r. Estonia przyjęła podwyższenie płacy minimalnej o 30  EUR, 
aby osiągnąć kwotę 500  EUR, ustalając przy tym wzór na potrzeby przyszłych podwyżek na 
podstawie oficjalnych prognoz dotyczących wydajności pracy i wzrostu gospodarczego. W 
Irlandii podwyższono ustaw owe wynagrodzenie minimalne o 30 centów, do  9,55 EUR za 
godzinę, w oparciu o zalecenia Komisji ds. niskich płac, która uwzględniła również wpływ 
rozwoju konkurencyjności na zatrudnienie. W Hiszpanii ustawą (uzgodnioną z partnerami 
społecznymi) zwiększono w  2018  r. minimalne wynagrodzenie o 4  % w porównaniu z 
2017  r.; zaproponowano także dalsze podwyżki w 2019  r. W Chorwacji wprowadzono nowe 
przepisy, które oprócz podniesienia minimalnego poziomu wynagrodzenia i zmniejszenia 
składek na ubezpieczenie zdrowotn e płaconych przez pracodawców przewidują, że 
dodatkowe zarobki (z pracy w godzinach nadliczbowych, pracy w porze nocnej lub pracy w 
dni świąteczne) nie będą objęte definicją płacy minimalnej. Łotwa wprowadziła wzrost 
minimalnego wynagrodzenia z 380 EUR do  430 EUR miesięcznie począwszy od  2018  r. Na 
Węgrzech płaca minimalna wzrosła w 2018  r. o 8  % do kwoty 138 000  HUF (ok.  440 EUR) 
(+12  % w przypadku wykwalifikowanych pracowników). Na Słowacji od dnia 1 stycznia 
2019  r. płaca minimalna wzrośnie z 480 do  520 EUR. W kwietniu 2018  r. Zjednoczone 
                                                           
37 Eurofound (2018) Statutory minimum wages 2018 . 
 
58 
 Królestwo podniosło krajową płacę zapewniającą utrzymanie na minimalnym poziomie 
(do 7,83 GBP za godzinę, tj. około 6,9  EUR), a także krajową płacę minimalną dla młodych 
pracowników. Płaca minimalna dla młodych pracownik ów wzrosła również w Niderlandach, 
natomiast w Niemczech wprowadzono minimalne wynagrodzenie dla pracowników 
tymczasowych. Bułgaria przyjęła ustawę o ratyfikacji konwencji MOP nr  131 w celu 
osiągnięcia porozumienia z partnerami społecznymi w sprawie opraco wania przejrzystego 
mechanizmu ustalania minimalnego wynagrodzenia.  
  
 
59 
 3.2. Wytyczna 6: Zwiększanie podaży pracy i poprawa dostępu do zatrudnienia, 
umiejętności i kompetencji  
 
Niniejsza sekcja jest poświęcona wykonaniu wytycznej dotyczącej zatrudnienia nr  6, w k tórej 
zaleca się państwom członkowskim stworzenie warunków sprzyjających podaży pracy i 
doskonaleniu umiejętności i kompetencji. Przedstawiono w niej wskaźniki poziomu 
wykształcenia, wyników kształcenia i szkolenia oraz ich wpływu na rozwój umiejętności i 
zdolności do zatrudnienia siły roboczej. Dokonano również przeglądu wyników na rynku 
pracy w przypadku różnych grup niedostatecznie reprezentowanych na rynku pracy (np. 
osoby młode, starsi pracownicy, kobiety, osoby wywodzące się ze środowisk migracyjnych i 
osoby niepełnosprawne). W sekcji 3.2.2 przedstawiono środki z zakresu polityki wdrożone 
przez państwa członkowskie w tych obszarach i środki ukierunkowane na wymienione grupy.  
 
3.2.1  Kluczowe wskaźniki  
W ostatnich latach odsetek osób wcześnie kończących naukę nadal spadał, chociaż 
tendencja spadkowa uległa ostatnio spowolnieniu, a między państwami członkowskimi 
nadal utrzymują się znaczne różnice. W ujęciu ogólnym średni wskaźnik wczesnego 
kończenia nauki zmniejszył się z 14,7  % w 2008  r. do  11,9 % w 2013  r., a następnie 
do 10,6 % w 2017  r. Sytuacja utrzymuje się prawie na tym samym poziomie co w roku 
poprzednim, kiedy to średnia UE wynosiła 10,7  %. Osiemnaście państw członkowskich 
osiągnęło już wartość docelową UE (<  10 %), a bardzo bliskie jej osiągnięci a są Niemcy 
(10,1  %), Zjednoczone Królestwo (10,6  %) i Estonia (10,8  %). Najnowsze tendencje w 
2017  r. wskazują na pewien stopień konwergencji między państwami członkowskimi (wykres 
16) – odnotowano znaczny spadek wskaźników wczesnego kończenia nauki (o po nad 1 p.p.) 
w Portugalii, na Malcie i w Bułgarii (wszystkie państwa oznaczone jako osiągające wyniki 
„słabe, lecz poprawiające się”), ale także znaczny wzrost na Słowacji (+1,9 p.p.), w 
Luksemburgu (+1,8 p.p.), w Danii38 (+1,6 p.p.) i na Cyprze (+1 p.p.). Z godnie z klasyfikacją 
w tabeli wskaźników społecznych, pomimo pewnej poprawy sytuacja jest w dalszym ciągu 
„krytyczna” w Hiszpanii (18,3  %) i w Rumunii (18,1  %), jak również we Włoszech (14  %), 
gdzie wskaźnik ten nieznacznie się zwiększył.  
                                                           
38 Wzrost ten należy interpretować ostrożnie, gdyż istnieje przerwa w  szeregu w  2017 i  2016  r. dla Danii (zob. 
też załączniki 1 i  2). Również w  przypadku Belgii i  Malty istnieje przerwa w  szeregu w  2017  r. 
 
60 
 Wykres 16: Osoby wcześnie kończące naukę (% populacji w wieku 18 –24 lat) i zmiana w 
skali roku (główny wskaźnik w tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne)  
 
Źródło: Eurostat. Okres: wartości w 2017  r. i zmiany w skali roku w stosunku do 2016  r. Uwaga: osie krzyżują 
się na nieważonej średniej dla UE. Legenda znajduje się w załączniku.  
 
W większości państw członkowskich UE odnotowano nadzwyczajne postępy w ujęciu 
długookresowym, zwłaszcza w państwach, w których wcześniej odsetek osób wcz eśnie 
kończących naukę był wysoki . W latach 2008 –2017 zarówno w Irlandii, jak i w Grecji udało 
się znacznie zmniejszyć odsetek osób wcześnie kończących naukę, odpowiednio o 6,6 i 8,4 
p.p., i jest on obecnie znacznie poniżej wartości docelowej UE. Jednocześ nie odsetek osób 
wcześnie kończących naukę radykalnie zmniejszył się w Hiszpanii (18,3  %) i Portugalii 
(12,6  %), odpowiednio o 13,4 i 22,3 p.p. od  2008  r., chociaż nie osiągnął on jeszcze wartości 
docelowej. W państwach, w których wskaźnik wczesnego kończe nia nauki jest wysoki, 
jedynie w Rumunii nie obserwuje się dużych zmian na przestrzeni lat, podczas gdy na 
Słowacji odnotowuje się znaczny wzrost o 3,3 p.p., choć wskaźnik ten w dalszym ciągu 
utrzymuje się w 2017  r. poniżej głównego celu UE (wykres 17).  

 
61 
 Wykres 17: Osoby wcześnie kończące naukę, lata 2008 -2017 (w %)  
 
Źródło: Eurostat, internetowy kod danych: [edat_lfse_14].  
 
Nadal istnieją znaczne różnice we wskaźnikach wczesnego kończenia nauki między 
kobietami i mężczyznami oraz między rodowitymi mieszkańcami UE a osobami 
urodzonymi poza UE.  W 2017  r. w UE średnio 8,9  % młodych kobiet porzuciło wcześnie 
naukę, podczas gdy w przypadku mężczyzn wskaźnik ten wynosił 12,1  %. To zróżnicowanie 
sytuacji kobiet i mężczyzn jest szczególnie  widoczne w Danii, Luksemburgu, Włoszech, 
Portugalii, na Malcie, w Estonii, na Łotwie i w Hiszpanii (ponad 5 p.p.), natomiast Bułgaria, 
Węgry i Słowacja są jedynymi państwami członkowskimi, w których wskaźniki wczesnego 
kończenia nauki są niższe w przypadk u mężczyzn niż kobiet. Jednocześnie odsetek osób 
wcześnie kończących naukę jest znacznie wyższy w przypadku uczniów urodzonych poza UE 
niż w przypadku rodowitych mieszkańców. W 2017  r. średnia unijna w przypadku 
rodowitych mieszkańców wyniosła 9,6  %; w prz ypadku osób urodzonych poza UE wskaźnik 
ten był natomiast dwukrotnie wyższy. Wskaźniki wczesnego kończenia nauki pośród osób 
urodzonych poza UE są szczególnie niskie w Irlandii, Luksemburgu i Niderlandach – w 
każdym z tych państw znacznie poniżej poziomu o dniesienia wynoszącego 10  % – podczas 
gdy w Hiszpanii (31,9  %) i Włoszech (30,1  %) są one wyjątkowo wysokie.  

 
62 
 Po kilku latach stałych postępów odsetek osób osiągających słabe wyniki39 w zakresie 
podstawowych umiejętności wśród 15 -latków wzrasta . Przeprowadz one przez OECD 
badanie w ramach Programu międzynarodowej oceny umiejętności uczniów (PISA) z 2015  r. 
wykazało, że średnio w UE odsetek uczniów, którzy osiągają wyniki poniżej poziomu 
odniesienia, wynosi około 20  %, z czego 19,7  % w nauce czytania, 22,2  % – w matematyce, a 
20,6 % – w naukach przyrodniczych. W porównaniu z poprzednim badaniem PISA z 2012  r.40 
sytuacja uległa pogorszeniu we wszystkich trzech obszarach: o 1,9 p.p. w czytaniu, 0,1 p.p. w 
matematyce i 4 p.p. w naukach przyrodniczych. Osoby osiągaj ące słabe wyniki w nauce 
powinny mieć możliwość dodatkowego wsparcia, ponieważ są bardziej narażone na 
bezrobocie i wykluczenie społeczne w przyszłości. W 2015  r. odsetek uczniów osiągających 
słabe wyniki w matematyce w UE wyniósł 22,2  %, przy czym wśród p aństw członkowskich 
występują uderzające różnice. W Estonii, Finlandii, Danii i Irlandii osoby osiągające słabe 
wyniki w matematyce stanowiły mniej niż 15  %, natomiast Cypr, Bułgaria, Rumunia, Grecja i 
Chorwacja zmagają się z ponad 30  % odsetkiem uczniów, którzy nie osiągnęli podstawowych 
poziomów umiejętności w matematyce (wykres 18).  
Wykres 18: Odsetek uczniów osiągających słabe wyniki w matematyce, 2015  r. 
 
Źródło: OECD. Uwaga: państwa uszeregowane są od państw odnotowujących ni skie odsetki do państw odnotowujących 
wysokie odsetki uczniów osiągających słabe wyniki w matematyce. Średnia ważona UE obliczona przez DG EAC.  
Wyniki w nauce są w dużym stopniu uzależnione od statusu społeczno -ekonomicznego 
uczniów i od tego, czy pochodzą  oni ze środowisk migracyjnych. W grupie uczniów 
osiągających słabe wyniki przeważają uczniowie o niższym statusie społeczno -
ekonomicznym lub pochodzący ze środowisk migracyjnych. Mają oni trudności z 
                                                           
39 PISA definiuje „osoby osiągające słabe wyniki w  nauce” jako tych spośród 15 -latków, których wyniki 
w zakresie umiejętności podstawowych sytuują się poniżej poziomu podstawowego umiejętności, który jest 
niezbędny do pełnego uczestnictwa w  nowoczesnym społeczeństwie (tj. poziom 2).  
40 Przegląd podstawowych kompetencji uczniów 15 -letnich w  ramach Programu międzynarodowej oceny 
umiejętności uczniów (PISA), opracowanego przez OECD, przeprowadza się co trzy lata.  
0.05.010.015.020.025.030.035.040.045.0
 
63 
 osiągnięciem podstawowego poziomu umiejętności we wszys tkich trzech dziedzinach. 
Bardziej szczegółowa analiza odsetka uczniów, którzy osiągnęli podstawowe poziomy 
umiejętności w zakresie wszystkich trzech dziedzin, będących w niekorzystnej sytuacji, 
pokazuje, że różnica w wynikach między uczniami urodzonymi w UE a tymi urodzonymi 
poza jej terytorium wynosi w UE średnio 23 p.p. Uczniowie urodzeni w UE osiągają lepsze 
wyniki we wszystkich państwach członkowskich z wyjątkiem Malty (jak przedstawiono na 
wykresie 19). Bardzo znaczące różnice odnotowano w Finlandii, Szwecji, Austrii, Niemczech 
i Francji (między 35 a 40 p.p.), podczas gdy w przypadku Cypru, Zjednoczonego Królestwa i 
Portugalii różnica w wynikach wynosi poniżej 15 p.p. Słabe wyniki w nauce i nierówności 
związane ze środowiskiem społeczno -ekonomicznym st anowią główne przeszkody dla 
poprawy kapitału ludzkiego, co może powodować efekt domina na poziomie umiejętności.  
Objęcie Romów edukacją pozostaje wciąż nierozwiązaną kwestią  z kilku przyczyn, do 
których należą segregacja szkolna, niewłączające nauczanie i bariery wynikające z głębokiego 
ubóstwa lub segregacji mieszkaniowej. Pomimo starań zmierzających do zwiększenia 
wskaźników uczestnictwa i ograniczenia wczesnego kończenia n auki wciąż pozostają do 
rozwiązania istotne kwestie w zakresie promowania szkół różnorodnych etnicznie oraz 
działań desegregacyjnych. Należy również zauważyć, że znaczna liczba dzieci romskich na 
Węgrzech, w Bułgarii, Rumunii i Republice Słowackiej żyje w skrajnym ubóstwie bez 
dostępu do podstawowych usług użyteczności publicznej.  
Wykres 19: Odsetek uczniów, którzy osiągnęli podstawowy poziom umiejętności w 
podziale na status migracyjny, 2015  r. 
 
Źródło: OECD (2018): The Resilience  of Students with an Immigrant Background: Factors that Shape Well -Being, wykres 
3.7. 
Uwagi: Obok symbolu państwa/gospodarki zaznaczono statystycznie istotne różnice. Pokazane są tylko państwa posiadające 
aktualne wartości dla uczniów ze środowisk imigranc kich. Średnia dla UE odnosi się wyłącznie do podzbioru 
krajów/gospodarek posiadających aktualne informacje na temat obu grup uczniów. Uczniowie, którzy osiągają poziom 
podstawowej biegłości akademickiej, to uczniowie, którzy osiągnęli co najmniej drugi poz iom umiejętności PISA we 

 
64 
 wszystkich trzech podstawowych dziedzinach PISA – matematyce, czytaniu i naukach przyrodniczych). Kraje i gospodarki 
uszeregowano w porządku malejącym, według odsetka uczniów będących pierwszym pokoleniem imigrantów osiągających 
podstawowe poziomy umiejętności w zakresie podstawowych dziedzin PISA.  
 
W UE nadal rośnie odsetek osób w wieku 30 -34 lat, które z powodzeniem kończą studia 
wyższe, a główny cel – 40 %, został niemal osiągnięty.  W UE w 2017  r. wyższe 
wykształcenie miało 39,9  % osób w wieku 30 –34 lat, co jest efektem stopniowego wzrostu w 
ciągu ostatnich kilku lat. W latach 2014 –2017 odsetek osób z wykształceniem wyższym 
wzrósł w większości państw członkowskich. Tylko w Chorwacji, na Węgrzech oraz, w 
mniejszym stopniu, w Hiszpa nii i Finlandii odsetek osób z wykształceniem wyższym 
zmniejszył się w tym samym okresie. Znaczny wzrost odnotowano natomiast na Słowacji, w 
Grecji i Republice Czeskiej – o odpowiednio 7,4, 6,5 i 6 p.p. Spośród państw, w których 
odsetek osób z wyższym wyks ztałceniem wynosi poniżej 40  %, jedynie Rumunia, Włochy i 
Chorwacja nie osiągnęły 30  % (wykres 20). Ogólnie rzecz biorąc, 15 z 28 państw 
członkowskich osiągnęło w 2017  r. swoje cele krajowe.  
 
Wykres 20: Odsetek osób z wykształcenie m wyższym, lata: 2008, 2013, 2017, oraz cel 
strategii „Europa 2020”  
 
Źródło: Eurostat, BAEL [edat_lfse_03]. Wskaźniki obejmują odsetek całości populacji w wieku 30 –34 lat posiadających 
wykształcenie wyższe (ISCED 5 -8). Przerwa w szeregu w 2014  r. z powodu wprowadzenia nowej klasyfikacji ISCED; dane 
za 2017  r. nie są wiarygodne dla LU z powodu małej liczebności próby.  
 
Odsetek osób z wyższym wykształceniem jest wyższy wśród kobiet niż wśród mężczyzn; 
istnieją istotne różnice między rodowitymi mieszkań cami a osobami urodzonymi poza 
UE. W 2017  r. kwalifikacje w ramach kształcenia na poziomie wyższym uzyskało 44,9  % 

 
65 
 kobiet w wieku 30 –34 lat, a tylko 34,9  % mężczyzn w tej grupie wiekowej. Różnica ta 
zwiększyła się w ciągu ostatnich 15 lat i jest szczególni e widoczna na Łotwie, Litwie i w 
Słowenii, gdzie odsetek kobiet z wyższym wykształceniem jest o ponad 20 p.p. wyższy niż 
odsetek mężczyzn. Zarazem prawie we wszystkich państwach członkowskich odsetek ten jest 
wyższy w przypadku osób urodzonych w danym kraj u lub w UE niż w przypadku osób 
urodzonych poza UE. Średnio różnica ta wynosi około 5,5 p.p., co wskazuje na utrzymujące 
się wyzwania pod względem równości, dostępu i społecznego wymiaru szkolnictwa 
wyższego.  
Około jedna trzecia młodych dorosłych w UE posi ada kwalifikacje zdobyte w 
kształceniu i szkoleniu zawodowym.  W 2016  r. 33 % młodych dorosłych w wieku 30 –34 lat 
posiadało zawodowe wykształcenie średnie II stopnia. Jak widać na wykresie 21, udział ten 
wynosi ponad 40  % w państwach takich jak Słowacja, Wę gry, Austria, Rumunia, Niemcy, 
Republika Czeska i Chorwacja, których model przejścia od kształcenia do zatrudnienia jest 
silnie zakorzeniony w systemie kształcenia zawodowego. W przeciwieństwie do tego udział 
ten jest stosunkowo niższy (poniżej 20  %) w kra jach, których model jest bardziej 
skoncentrowany na szkolnictwie wyższym (np. na Litwie, w Szwecji, na Cyprze i w Irlandii) i 
w których kwalifikacje bezpośrednio dostosowane do potrzeb rynku pracy są stosunkowo 
mniej rozpowszechnione (np. na Malcie, w Port ugalii, Hiszpanii, Luksemburgu i Grecji).  
Wykres 21: Od kształcenia do zatrudnienia: ścieżki i systemy przejścia, 2016  r. 
 
Źródło: Eurostat, BAEL. Kod danych online: [lfso_16feduc].  

 
66 
 Uwaga: do kwalifikacji niezawodowych zalicza się  kwalifikacje na poziomach ISCED 0 -2 lub kwalifikacje na 
średnim poziomie (ISCED 3 -4) o kierunku ogólnym; zawodowe kwalifikacje ISCED 3 -4 to kwalifikacje na 
średnim poziomie (ISCED 3 -4) o kierunku zawodowym; ISCED 5 -8 obejmują kwalifikacje uzyskiwane w 
ramach kształcenia wyższego.  
Nie każdy ma takie same szanse na zdobycie umiejętności i kwalifikacji, które są 
wartościowe na rynku pracy.  W niektórych państwach ponad połowa młodych ludzi w 
wieku 30 –34 lat twierdzi, że nie ma kwalifikacji – czy to zawodowych,  czy akademickich – 
wyraźnie związanych z rynkiem pracy. Ma to wpływ na integrację na rynku pracy. Na 
przykład (jak pokazano na wykresie 22) wskaźniki zatrudnienia osób posiadających 
kwalifikacje uzyskane w ramach kształcenia i szkolenia zawodowego i osób posiadających 
kwalifikacje uzyskane w ramach kształcenia na poziomie wyższym wynoszą około 80  % lub 
więcej, ale mniej niż 70  % osób posiadających dyplom szkoły średniej ogólnej drugiego 
stopnia znajduje zatrudnienie po ukończeniu 25 roku życia. Osoby niepo siadające dyplomu 
szkoły średniej drugiego stopnia znajdują się w jeszcze gorszej sytuacji – tu liczba osób 
zatrudnionych po ukończeniu 25 roku życia nie przekracza 60  %.  
Posiadanie kwalifikacji dostosowanych do potrzeb rynku pracy, czy to zawodowych czy 
akademickich, ma coraz większe znaczenie, aby móc dostosować się do szybko 
zmieniającej się gospodarki i aby sprostać popytowi na wyższe umiejętności. Wskaźnik 
zatrudnienia niedawnych absolwentów z wyższym wykształceniem w 2017  r. wynosił 84,9  % 
i był o 0, 9 p.p. wyższy od ogólnego wskaźnika zatrudnienia osób dorosłych w wieku 
produkcyjnym mających ten sam poziom wykształcenia. Jedynie w kilku państwach 
członkowskich (Włochy, Grecja, Chorwacja, Cypr, Słowenia i Hiszpania) niedawni 
absolwenci szkół wyższych n adal znajdują się w gorszym położeniu, choć sytuacja w tych 
państwach, z wyjątkiem Chorwacji, uległa poprawie. Wskaźnik zatrudnienia niedawnych 
absolwentów o średnim poziomie kwalifikacji zawodowych był nieznacznie niższy i wynosił 
76,6 %, czyli o 5,7 p.p.  więcej niż ogólny wskaźnik zatrudnienia osób dorosłych w wieku 
produkcyjnym o średnim poziomie wykształcenia, co wskazuje na premiowanie zatrudnienia 
niedawnych absolwentów kształcenia i szkolenia zawodowego. Z drugiej strony wskaźnik 
zatrudnienia osób po siadających jedynie średni poziom kwalifikacji ogólnych wynosił 
64,1 %. Młodzi dorośli posiadający jedynie niski poziom kwalifikacji mieli jeszcze 
trudniejszą sytuację na rynku pracy: ich wskaźnik zatrudnienia w 2017  r. wynosił 56,4  %.  
 
 
67 
 Wykres 22: Wskaźnik zatrudnienia niedawnych absolwentów według poziomu 
wykształcenia, 2017  r. 
 
Źródło: Eurostat, BAEL. Uwaga: młodzi dorośli w wieku 20 -34 lat. Dane w przypadku osób o niskich 
kwalifikacjach obejmują wszystkie młode osoby dorosłe, k tóre nie uczestniczą w kształceniu ani szkoleniu bez 
względu na to, jak dawno zakończyły kształcenie. Dane w przypadku osób o średnich i wysokich kwalifikacjach 
obejmują jedynie osoby, które ukończyły kształcenie 1 –3 lat przed badaniem.  
 
Jednym ze sposobów  poprawy wyników młodych ludzi na rynku pracy jest zapewnienie 
im możliwości zaznajomienia się z rzeczywistym środowiskiem pracy  – dzięki uczeniu się 
poprzez praktykę w miejscu pracy lub przygotowaniu zawodowemu, w zakresie powiązanym 
z ich programem naucz ania. Osoby posiadające takie doświadczenie w trakcie studiów są w 
stanie łatwiej znaleźć pracę i mogą nawet ubiegać się o wyższe stanowiska. Jak jednak 
pokazano na wykresie 23, mniej niż 50  % osób posiadających kwalifikacje nabyte w ramach 
kształcenia i s zkolenia zawodowego twierdzi, że miało możliwość zdobycia takich 
doświadczeń w trakcie nauki. Jeszcze mniejszy odsetek miał możliwość nabycia bardziej 
znaczącego doświadczenia związanego z uczeniem się opartym na pracy poprzez 
przygotowanie zawodowe. Najwi ększy odsetek osób uczących się w ramach kształcenia i 
szkolenia zawodowego mających dostęp do uczenia się poprzez praktykę w miejscu pracy 
(ponad 90  %) można znaleźć na Węgrzech, w Niderlandach, Finlandii i Szwecji.  
0102030405060708090100
UE-28
MT
NL
DE
SE
CZ
LT
AT
UK
IE
BE
PL
LU
HU
RO
BG
LV
PT
DK
EE
FR
SI
SK
FI
ES
CY
HR
IT
EL
Niskie kwalifikacje Wykształcenie średnie ogólne Wykształcenie średnie VET Wysokie kwalifikacje
 
68 
  
Wykres 23: Do stęp do uczenia się poprzez praktykę w miejscu pracy i przygotowania 
zawodowego w ramach kształcenia i szkolenia zawodowego, 2016  r. 
 
Źródło: Eurostat, BAEL. Kod danych online: [ lfso_16feduc ]. Uwagi: młodzi dorośli w wieku 15 –34 lat, którzy 
nabyli kwalifikacje zawodowe na poziomie średnim II stopnia lub policealnym. Brak dostępnych danych dla LU. 
Brak dostępnych danych dotyczących przygotowania zawodowego dla BG, LV, LT i PT. Dane dla DE mogą nie 
być reprezentatywne ze względu wysoki poziom braku od powiedzi.  
 
Osoby dorosłe o niskich kwalifikacjach również często znajdują się w niekorzystnej 
sytuacji na rynku pracy w porównaniu z rówieśnikami, których edukacja trwała dłużej. 
W UE stosunek osób dorosłych o niskich kwalifikacjach do liczby miejsc pracy 
wymagających niskich kwalifikacji wynosi średnio trzy do jednego (tabela 2). Innymi słowy, 
liczba osób dorosłych o niskich kwalifikacjach jest trzykrotnie wyższa niż liczba miejsc 
pracy, które wymagają jedynie niskiego poziomu kwalifikacji. Wydaje się, że kwestia ta jest 
bardziej nagląca w takich krajach jak Malta, Portugalia, Grecja, Włochy i Hiszpania, gdzie 
stosunek ten wynosi ponad cztery do jednego. Może to w efekcie doprowadzić do osłabienia 
więzi z rynkiem pracy, większej liczby przypadków niepewnych  form zatrudnienia, 
wysokiego bezrobocia oraz ryzyka oddalenia się od rynku pracy.  
 

 
69 
 Tabela 2: Liczba osób dorosłych o niskich kwalifikacjach i miejsc pracy wymagających 
niskich kwalifikacji w UE.  
 Osoby dorosłe (25 -64) 
o niskich 
kwalifikacjach łącznie 
(w tys.)  Miejsca pracy 
wymagające niskich 
kwalifikacji łącznie (w 
tys.) Stosunek  
UE-28 61 353,0  20 210,6  3,0 
Malta  125,8  17,6 7,1 
Portugalia  2 897,3  490,0  5,9 
Grecja  1 583,2  268,0  5,9 
Włochy  12 834,9  2 517,8  5,1 
Hiszpania  10 654,1  2 409,0  4,4 
Szwecja  751,0  231,1  3,2 
Rumunia  2 417,4  776,4  3,1 
Belgia  1 386,0  449,6  3,1 
Chorwacja  366,5  119,4  3,1 
Francja  7 200,6  2 692,9  2,7 
Luksemburg  64,8 24,6 2,6 
Niderlandy  1 902,2  742,0  2,6 
Zjednoczone Królestwo  6 744,3  2 641,3  2,6 
Irlandia  443,0  176,3  2,5 
Finlandia  329,0  148,3  2,2 
Austria  728,4  337,3  2,2 
Słowenia  140,7  67,5 2,1 
Bułgaria  677,2  333,0  2,0 
Niemcy  6 116,8  3 154,2  1,9 
Węgry  857,9  460,4  1,9 
Dania  527,3  302,3  1,7 
Cypr  88,1 53,5 1,6 
Estonia  80,4 51,5 1,6 
Polska  1 617,0  1 041,6  1,6 
Republika Czeska  367,2  266,3  1,4 
Słowacja  272,2  217,3  1,3 
Łotwa  100,7  106,7  0,9 
Litwa  79,4 115,1  0,7 
Źródło: Eurostat, BAEL, 2017  r. 
 
Osoby o niskich kwalifikacjach i osoby starsze rzadziej uczestniczą w programach 
kształcenia dorosłych.  W 2017  r. wskaźnik uczestnictwa w kształceniu dorosłych w UE w 
przypadku osób o niskich kwalifikacjach i osób starszych był dwa razy niższy niż ogólny 
odsetek uczestnictwa wynoszący 10,9  % (wykres 24). Nawet w przypadku osób 
 
70 
 bezrobotnych, dla kt órych przekwalifikowanie powinno mieć szczególne znaczenie, stopień 
uczestnictwa w kształceniu dorosłych jest niższy niż w przypadku przeciętnego pracownika. 
Tendencja ta jest również widoczna w państwach, w których ogólne uczestnictwo w 
kształceniu dorosł ych jest bliskie średniej UE lub przewyższa ją.  
Wykres 24: Uczestnictwo w uczeniu się dorosłych w podziale na grupy demograficzne  
 
Źródło: BAEL UE, 2017  r. 
 
Poziom umiejętności cyfrowych nie rośnie w szybkim tempie, a utrzymująca się różnica 
między państwami osiągającymi najlepsze i najgorsze wyniki wskazuje na istnienie 
cyfrowej Europy dwóch prędkości . W 2017  r. średnio w UE 57  % ludności w wieku 16 –64 
lat posiada co najmniej podstawowe umiejętności cyfrowe. Niski poziom umiejętno ści 
cyfrowych może mieć wpływ na wydajność i potencjał wzrostu gospodarczego, ale również 
na wykluczenie społeczne znacznej części społeczeństwa, z uwagi na zmieniające się warunki 
świadczenia usług i wpływ technologii na rynek pracy. Poziom ten jest szcze gólnie niski w 
Bułgarii, Rumunii i Chorwacji („sytuacje krytyczne”). W sześciu innych państwach (w 
Grecji, Polsce, Portugalii, na Łotwie, w Irlandii oraz na Węgrzech, wszystkich oznaczonych 
jako „wymagające obserwacji”) jest on nadal porównywalnie wyższy ( około 50  %), ale wciąż 
jest niski w porównaniu ze średnią. Najlepsze wyniki osiągają Luksemburg, Niderlandy, 
Szwecja i Finlandia, gdzie wskaźniki przekraczają 75  %.  

 
71 
 Wykres 25: Odsetek ludności posiadającej podstawowe lub bardziej zaawansowane 
ogólne umiejętności cyfrowe i zmiana w skali roku (główny wskaźnik w tablicy wyników 
zawierającej wskaźniki społeczne)  
 
Źródło: Eurostat. Okres: wartości w 2017  r. i zmiany w skali roku w stosunku do  2016  r. Uwaga: osie krzyżują 
się na nieważ onej średniej dla UE. Legenda znajduje się w załączniku. Brak dostępnych danych dla IT.  
 
Zapewnianie doradztwa dotyczącego możliwości uczenia się może skutecznie 
stymulować indywidualne zapotrzebowanie na uczenie się i uczestnictwo w uczeniu się . 
W ramach analizy porównawczej dotyczącej umiejętności i uczenia się dorosłych41 
stwierdzono, że jednym z głównych mechanizmów politycznych do zachęcania osób 
                                                           
41 DG EMPL współpracowała z  państwami członkowskimi (konsultując się z DG EAC) w  celu opracowania 
kompleksowych ram analizy porównawczej w  zakresie umiejętności dorosłych i  systemów kształcenia dorosłych 
w UE, przyjmując perspektywę porównawczą między państwami. Ramy te oparte są na trzyetapowym podejściu 
zatwierdzonym przez Komitet ds. Zatrudnienia i  Kom itet Ochrony Socjalnej w  czerwcu 2017  r. Na pierwszym 
etapie omawia się szeroko pojęte główne wyzwania w  zakresie umiejętności dorosłych i  uczenia się dorosłych 
oraz określa się zestaw wskaźników rezultatu wysokich poziomów (wskaźniki zatrudnienia, wydajno ść 
i niedopasowanie umiejętności). Na drugim etapie określa się zbiór wskaźników realizacji celu, w  tym odsetek 
osób dorosłych o  średnich i  wysokich umiejętnościach, udział dorosłych w  uczeniu się, umiejętności cyfrowe 
oraz odsetek miejsc pracy wymagającyc h średnich i  wysokich kwalifikacji. Na trzecim etapie stosuje się 
podejście tematyczne w  celu określenia kluczowych mechanizmów politycznych, które skutecznie poprawiają 
wydajność systemów kształcenia dorosłych i  systemów uczenia się: poradnictwo dotyczące  możliwości uczenia 
się; inicjatywy mające na celu włączenie do nauki grup znajdujących się w  niekorzystnej sytuacji, takich jak 
bezrobotni i  osoby o  niskich kwalifikacjach; oraz środki wspierania przedsiębiorstw i  zachęcania ich do 
szkolenia swoich pracow ników. Te ostatnie wskaźniki przedstawiono w  niniejszej sekcji.  
DKFI
LUNLSE
ATCZ
DEMT
UK
EL
HUIE
LVPL PTBG
HRRO
BEEEES
FRLT
SISKCYy = 0,0381x -0,89
R² = 0,0151
-15,0-12,0-9,0-6,0-3,00,03,06,09,0
25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 85 90Poziom umiejętności cyfrowych u jednostek –zmiana
Poziom umiejętności cyfrowych u jednostek
 
72 
 dorosłych do uczestnictwa w procesie uczenia się jest zapewnienie doradztwa dotyczącego 
możliwości uczenia s ię. Zgodnie z ostatnimi danymi (z 2016  r.) dotyczącymi dostępu do 
usług w zakresie poradnictwa, pochodzącymi z badania dotyczącego edukacji dorosłych42, 
istnieje silny pozytywny związek między odsetkiem dorosłych (w wieku 25 –64), którzy 
skorzystali z doradz twa, a odsetkiem tych, którzy ostatecznie uczestniczą w uczeniu się43. 
Chociaż publiczne usługi poradnictwa stanowią powszechne narzędzie polityki w większości 
państw członkowskich, ich skuteczność pod względem zasięgu różni się znacznie w 
zależności od pań stwa. W szczególności, jak pokazano na wykresie 26, w 2016  r. odsetek 
osób dorosłych, które w ciągu ostatnich 12 miesięcy otrzymały od instytucji lub organizacji 
bezpłatne informacje lub porady na temat możliwości uczenia się, wahał się od  1,5 % w 
Rumunii do prawie 56  % w Szwecji (średnia UE: 24,3  %). W krajach takich jak Bułgaria, 
Grecja, Litwa i Włochy mniej niż 10  % dorosłych skorzystało z tego rodzaju bezpłatnych 
usług, a uczestnictwo w uczeniu się jest tam również stosunkowo niskie w tym samym 
okresie odniesienia (29  % w porównaniu ze średnią UE wynoszącą 43  %). Z drugiej strony w 
Szwecji, Austrii, Niderlandach, Luksemburgu i Danii ponad 40  % dorosłych otrzymało 
porady dotyczące możliwości uczenia się. Można to uznać za jeden z czynników 
determinujących  stosunkowo wysoki wskaźnik uczestnictwa w kształceniu dorosłych 
zarejestrowany w tych krajach (57  % w porównaniu ze średnią UE wynoszącą 43  %).  
                                                           
42 Dane obejmują szeroki zakres usług (takich jak dostarczanie informacji, ocena, umiejętności zarządzania 
karierą, orientacja i  doradztwo), aby pomóc osobom uczącym się lub potencjalnym osobom  uczącym się 
dokonywać wyborów dotyczących możliwości kształcenia i  szkolenia. 
43 Komisja Europejska (2015), An in -depth analysis of adult learning policies and their effectiveness in Europe. 
[Dogłębna analiza polityki kształcenia dorosłych oraz jej skutecz ności w  Europie.]  
 
73 
 Wykres 26. Odsetek osób dorosłych otrzymujących doradztwo w zakresie możliwości 
kształcenia dorosłych, 2016  r.  
 
Źródło : Eurostat, badanie dotyczące edukacji dorosłych. Dane odpowiadają 2016  r. Brak danych dotyczących 
Irlandii i Węgier.  
Działania szkoleniowe przez naczone dla osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji 
są szczególnie istotne. Mogą one przybierać różne formy, w tym na przykład formalnych lub 
pozaformalnych szkoleń zawodowych lub programów rozwoju umiejętności podstawowych44. 
Osoby dorosłe o niskich  kwalifikacjach i bezrobotne muszą stawić czoła szczególnym 
wyzwaniom związanym z dostępem do kształcenia. Zgodnie z danymi BAEL w 2017  r. 
odsetek bezrobotnych osób dorosłych, które uczestniczyły w jakichkolwiek działaniach 
szkoleniowych w ciągu czterech t ygodni przed badaniem  (pośród wszystkich bezrobotnych 
dorosłych) waha się od prawie 1,5  % na Słowacji do prawie 45  % w Szwecji (średnia UE: 
10,1 %) (wykres 27). Oprócz Słowacji również w takich krajach jak Chorwacja, Węgry, 
Bułgaria, Polska, Grecja, Włochy , Republika Czeska, Cypr, Łotwa i Niemcy w kształceniu 
uczestniczy mniej niż 10  % bezrobotnych osób dorosłych. Z drugiej strony w Danii, 
Luksemburgu i Finlandii odsetek uczestników kształcenia dorosłych przekracza 20  %. Jeśli 
chodzi o odsetek osób dorosłyc h o niskich kwalifikacjach45, które uczestniczyły w 
jakichkolwiek działaniach szkoleniowych w ciągu czterech tygodni przed badaniem (pośród 
                                                           
44 Zob. ESRI (2012) „Literacy, Numeracy and Activation among the Unemployed”; Shaw , N., Armistead, C. 
(2002) „Evaluation of the Union Learning Fund Year 4”, London: Department for Education and Skills; Casey, 
H. et al (2006) „You wouldn’t expect a  maths teacher to teach plastering: Embedding literacy, language and 
numeracy in post -16 vocational programmes – the impact on learning and achievement”, NRDC.  
45 Osoby o  niskich kwalifikacjach  są tu zdefiniowane jako osoby, które osiągnęły najniższ e poziomy kształcenia 
średniego (poziomy ISCED 0 -2). 

 
74 
 wszystkich nisko wykwalifikowanych dorosłych), również i tu pojawiają się znaczne różnice 
między państwami członkowsk imi (wykres 28). Mniej niż 1  % osób dorosłych o niskich 
kwalifikacjach uczestniczy w kształceniu na Cyprze, w Grecji i Chorwacji, a ponad 10  % w 
Szwecji, Danii i Finlandii (średnia UE: 4,3  %). 
Wykres 27. Odsetek bezrobotnych dorosł ych biorących udział w kształceniu (ze 
wszystkich bezrobotnych dorosłych), 2017  r. 
 
Źródło: Badanie aktywności ekonomicznej ludności w UE. Dane odpowiadają 2017  r. Brak danych dotyczących 
LT i RO.  

 
75 
 Wykres 28. Odsetek dorosłych o niskich kwalifikacjach biorących udział w kształceniu 
(ze wszystkich dorosłych o niskich kwalifikacjach), 2017  r. 
 
Źródło: Badanie aktywności ekonomicznej ludności w UE. Dane odpowiadają 2017  r. Brak dostępnych danych 
dla RO, BG, LT, SK.  
Zapewnienie zachę t finansowych pracodawcom może skłonić ich do inwestowania w 
szkolenia dla pracowników. W większości przypadków to pracodawcy zapewniają działania 
w zakresie kształcenia dorosłych swoim pracownikom lub je finansują. Finansują oni ponad 
dwie trzecie wszystk ich przypadków uczestnictwa dorosłych w szkoleniu związanym z pracą. 
Pomimo niewielkiego ogólnego zasięgu finansowanie publiczne dostępne dla pracodawców 
jest powszechnym narzędziem politycznym w państwach członkowskich. Zachęty mogą 
zasadniczo przyjąć for mę zachęt podatkowych (ulg podatkowych lub kwot wolnych od 
podatku), bezpośrednich dotacji na szkolenia (w tym wsparcia UE) lub systemów 
finansowania opartych na opłatach (funduszy szkoleniowych). Istnieją również dowody na to, 
że bezpośrednie subsydia dla  przedsiębiorstw (np. w formie dotacji) mogą skuteczniej 
wpływać na uczestnictwo pracowników w kształceniu w porównaniu z innymi formami 
zachęt finansowych. Właściwe ukierunkowanie wsparcia finansowego na szkolenia ma 
istotne znaczenie, na przykład poprzez  skupienie się na przedsiębiorstwach, które borykają się 
z ograniczeniami finansowymi i ograniczeniami zdolności, w szczególności MŚP, aby 
uniknąć efektu deadweight  (finansowanie przedsięwzięcia, które tak czy inaczej zostałoby 
zrealizowane). Rzeczywiście,  dowody wskazują, że to zasięg wsparcia finansowego, a nie 
jego wielkość, ma silny pozytywny związek z udziałem dorosłych w kształceniu. Zgodnie z 

 
76 
 najnowszymi danymi (2015  r.) dotyczącymi wsparcia finansowego, pochodzącymi z badania 
na temat ustawicznego s zkolenia zawodowego46, odsetek przedsiębiorstw, które zgłosiły 
skorzystanie z jakiegokolwiek rodzaju współfinansowania działań szkoleniowych ze środków 
publicznych w ciągu ostatnich 12 miesięcy (odzwierciedlający zasięg wsparcia finansowego), 
wynosił od  0,1 % w Rumunii do niemal 64  % w Hiszpanii (wykres 29). Oprócz Rumunii 
również w Portugalii, na Słowacji i w Bułgarii odsetek przedsiębiorstw, które otrzymują taki 
rodzaj wsparcia finansowego, jest niższy niż 1  %. Natomiast na Cyprze, w Belgii, Francji i 
Hiszpanii odsetek ten przekracza 20  %.  
Wykres 29. Wsparcie finansowe dla przedsiębiorstw na potrzeby szkoleń, 2015  r. 
 
Źródło: Eurostat, badanie na temat ustawicznego szkolenia zawodowego. Dane odnoszą się do  2015  r. i 
wskazują odsetek przedsiębiorstw zatrudniających co najmniej 10 osób, które zgłosiły, że otrzymały publiczne 
wsparcie finansowe na szkolenia w trakcie danego roku (2015). Brak danych dotyczących Irlandii.  
 
Sytuacja osób młodych na rynku pracy w dalszym ciągu popraw ia się wraz z procesem 
wzmacniania otoczenia makroekonomicznego. W UE stopa bezrobocia młodzieży spadła z 
poziomu najwyższego wynoszącego 23,7  % w 2013  r. do  16,8 % w 2017  r. Nadal jednak jest 
ona wyższa niż w 2008  r. i utrzymuje się na poziomie powyżej 30  % w niektórych państwach 
członkowskich (Włochy, Hiszpania i Grecja). Zróżnicowanie stóp bezrobocia młodzieży 
maleje wraz z upływem czasu (zob. wykres 30), przy czym większy spadek obserwuje się w 
                                                           
46 Dane są częścią europejskiej statystyki dotyczącej uczenia się przez całe życie i  obejmują wszystkie trzy 
rodzaje zachęt finansowych, a  mianowicie bezpośrednie dotacje na szkolenia, zachęty podatkowe i  wpływy 
z funduszy szkoleniowych opartych na opłatach. Badanie dostarcza m.in. danych na temat wpływów 
przedsiębiorstw ze zbiorowych, wspólnych lub innych funduszy szkoleniowych oraz wszelkiego innego 
wsparcia finansowego pochodzącego z  sektora publicznego  na zapewnienie ustawicznego szkolenia 
zawodowego . 

 
77 
 państwach o wyższych poziomach bezrobocia, choć są pewne wy jątki (Włochy, Francja, 
Belgia), w przypadku których spadek jest raczej powolny. Na drugim końcu skali znajdują się 
Republika Czeska, Węgry, Słowenia, Bułgaria, Irlandia i Polska, które osiągnęły bardzo 
wysoki spadek tego wskaźnika i w 2017  r. były znaczni e poniżej średniej UE. Jeśli chodzi o 
młodych mężczyzn i młode kobiety, stopa bezrobocia kształtuje się podobnie pod względem 
poziomów i tendencji (16,1  % w przypadku kobiet i 17,4  % w przypadku mężczyzn w 
2017  r.). Ożywienie zatrudnienia nie zawsze prowad zi do tworzenia wysokiej jakości miejsc 
pracy, ponieważ młodzi ludzie są częściej zatrudnieni na podstawie niestandardowych i 
niepewnych umów, obejmujących pracę tymczasową, wymuszoną pracę w niepełnym 
wymiarze godzin i pracę niskopłatną. W 2017  r. 43,9  % młodych pracowników (wzrost z 
42,2 % w 2013  r.) pracowało na podstawie umowy na czas określony (w porównaniu z 
odsetkiem wynoszącym 12,2  % wśród pracowników w wieku 25 –54 lat), zaś w Słowenii i 
Hiszpanii było to nawet ponad 7 na  10 pracowników.  
Wykres 30: Stopa bezrobocia młodzieży (osoby w wieku 15 –24 lat), porównanie 
wieloletnie  
 
Źródło: Eurostat, BAEL.  
 
Poza osobami pracującymi lub szukającymi pracy znaczna część młodzieży w wieku 15 –
24 lat jest bierna zawodowo.  W sumie w UE w 2017  r. niemal 6 mln osób w wieku od  15 
do 24 lat nie pracowało, nie kształciło się ani nie szkoliło (młodzież NEET). Liczba ta 
stanowi 10,9  % populacji w tej kategorii wiekowej, co oznacza spadek w stosunku do 
najwyższego poziomu wynoszącego w 2012  r. 13, 2 %, i powrót do poziomu z 2008  r. 

 
78 
 (10,9  %). Spadek ten był spowodowany głównie podejmowaniem zatrudnienia przez 
bezrobotną młodzież NEET. Jak przedstawiono na wykresie 31, odsetek młodzieży NEET 
wynoszący ponad 15  % odnotowuje się nadal w szeregu państw ( we Włoszech, na Cyprze, w 
Bułgarii, Chorwacji, Grecji i Rumunii). Liczba młodzieży NEET rośnie w Danii47, 
Luksemburgu, Estonii oraz, co jest bardziej niepokojące, w dwóch państwach o najwyższych 
wskaźnikach (Cypr i Włochy, w których sytuacja jest „krytyczna ”). Z tego powodu 
konwergencja jest jedynie ograniczona, jak to sugeruje nieznacznie ujemne nachylenie linii 
regresji. Bardziej pozytywna sytuacja panuje w Bułgarii i Rumunii (wyniki „słabe, lecz 
poprawiające się”), gdzie doszło do znacznego ograniczenia w ysokich poziomów tego 
odsetka.  
Wykres 31: Odsetek młodzieży NEET (osoby w wieku 15 –24 lat) i zmiana w skali roku 
(główny wskaźnik w tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne)  
 
Źródło: Eurostat. Okres: wartości w 2017  r. i zmiany w skali roku w stosunku do  2016  r. Uwaga: osie krzyżują 
się na nieważonej średniej dla UE. Legenda znajduje się w załączniku.  
 
                                                           
47 Wzrost ten należy interpretować ostrożnie, gdyż istnieje przerwa w  szeregu w  2017 i  2016  r. dla Danii (zob. 
też załączniki 1 i  2). Również w  przypadku Belgii, Irlandii i  Malty istnieje przerwa w  szeregu w 2017  r. 
DK
LU
ATCZDE
NLSE
SI
IEEE
ESCY
EL
HRIT
BEFIFRHU
LT
LVMT
PL
PTSK
UK
BGROy = -0,051x -0,1318
R² = 0,0534
-3,5-3,0-2,5-2,0-1,5-1,0-0,50,00,51,01,5
2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 22Młodzież NEET (% całkowitej liczby ludności w wieku 15 –24 lat) –zmiana
Młodzież NEET (% całkowitej liczby ludności w wieku 15 –24 lat)
 
79 
 W następstwie zmniejszenia bezrobocia osób młodych większość młodzieży NEET jest 
nieaktywna zawodowo,  przy czym między pań stwami członkowskimi występują znaczne 
różnice.  Wskaźniki bierności zawodowej są szczególnie wysokie w Bułgarii, Rumunii i 
Włoszech, natomiast bezrobocie przeważa w Hiszpanii, Chorwacji i Grecji. Posiadanie 
wykształcenia jedynie na niskim poziomie zostało uznane za główny czynnik ryzyka 
przynależności do młodzieży NEET48. W gronie młodych kobiet niekształcących się, 
niepracujących ani nieszkolących się bierność zawodowa jest częstsza niż bezrobocie, 
natomiast w przypadku mężczyzn występuje odwrotne zjawisko.  
W ciągu ostatnich dziesięciu lat wskaźnik zatrudnienia pracowników w starszym wieku 
znacząco wzrósł.  Pracownicy w starszym wieku (55 –64 lat) poradzili sobie z kryzysem 
stosunkowo lepiej niż inne grupy wiekowe i byli czynnikiem sprzyjającym tworzeniu miejs c 
pracy podczas ożywienia gospodarczego (prawie 7 mln dodatkowych osób zatrudnionych 
między II kwartałem 2013  r. a II kwartałem 2018  r.). W ujęciu bardziej ogólnym, jak już 
wykazano w sekcji 1, w ciągu ostatnich dziesięciu lat grupa wiekowa 55 –64 lat była jedną z 
bardzo ważnych sił napędowych ogólnego wzrostu wskaźników zatrudnienia. W 2017  r. 
wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 55 –64 lat wzrósł do  55,3 % i był o 1,8 punktu 
procentowego wyższy niż w roku poprzednim, a w kontekście zmian demograficznych 
przew iduje się jego dalszy wzrost. Wskaźniki zatrudnienia starszych pracowników różnią się 
znacznie między państwami członkowskimi, od  76,4 % w Szwecji do  38,3 % w Grecji, a 
wskaźniki oscylujące wokół 50  % odnotowuje się w Hiszpanii, Belgii, Polsce i na Malcie.  
Wskaźnik zatrudnienia kobiet w wieku 55 –64 lat rośnie szybciej niż wskaźnik zatrudnienia 
mężczyzn i w 2016  r. wynosił 50,9  %.  
Od 2008  r. średni czas trwania życia zawodowego wzrósł w niemal wszystkich 
państwach członkowskich,  przy czym największy wzrost (o ponad dwa lata) odnotowano w 
Estonii, na Litwie, w Republice Czeskiej, na Malcie, Węgrzech, w Polsce i Luksemburgu. 
Zróżnicowanie sytuacji kobiet i mężczyzn w zakresie długości okresu aktywności zawodowej 
maleje, ale nadal jest znaczące, przy czym udzia ł kobiet w rynku pracy jest średnio o 4,9 roku 
krótszy niż udział mężczyzn (odpowiednio 33,4 roku i 38,3 roku w 2017  r.). Średnia ta 
wynika z dużych różnic między poszczególnymi państwami członkowskimi, a decyduje o niej 
wiele czynników, takich jak niedost ateczny dostęp do usług opieki, a także niższy wiek 
emerytalny kobiet w niektórych państwach członkowskich.  
                                                           
48 Eurofound (2016) , „Exploring the Diversity of NEETs” . Luksemburg : Urząd Publikacji Unii Europejskiej . 
 
80 
 Wykres 32: Średni czas trwania życia zawodowego, porównanie lat  2008 –2017  
 
Źródło: Eurostat, BAEL.  
 
W 2017  r. wskaźnik zatrudnienia kobiet nadal wzrastał w stałym tempie. Osiągnął on 
poziom 66,5  % w porównaniu z 65,3  % w roku poprzednim. Wskaźnik zatrudnienia kobiet 
poprawił się we wszystkich państwach członkowskich oprócz Danii (gdzie jest on jednakże 
bardzo wysoki). Waha się między 79,9  % w Szwecji a 48,0  % w Grecji, a niskie wskaźniki 
(poniżej 60  %) odnotowano również w Hiszpanii, na Malcie, w Chorwacji i Włoszech. Choć 
widać pewien postęp, we wszystkich państwach członkowskich kobiety nadal nie są 
wystarczająco obecne na rynku pracy w porównaniu z mężczyznami. Różnica wskaźnika 
zatrudnienia kobiet i mężczyzn – jako jednego z głównych wskaźników w tablicy 
wskaźników społecznych – pozostaje wysoka (11,5 p.p.). W kontekście niewielkiej zmiany w 
stosunku d o ubiegłego roku konwergencja między państwami członkowskimi jest 
ograniczona. Włochy, Grecja i Rumunia zostały oznaczone jako charakteryzujące się 
„sytuacją krytyczną”, natomiast Malta, w przypadku której różnica w poziomie aktywności 
zawodowej kobiet i m ężczyzn jest najwyższa, osiągnęła w 2017  r. znaczną poprawę. Znaczny 
wzrost (o co najmniej 1 p.p.) zarejestrowano na Łotwie, Węgrzech i w Chorwacji, w których 
to wskaźnik zatrudnienia wzrósł co prawda w przypadku obu płci, ale znacznie szybciej w 
przypadku  mężczyzn niż w przypadku kobiet. Najlepsze rezultaty pod względem różnicy w 
poziomie aktywności zawodowej kobiet i mężczyzn osiągają nadal Łotwa, Litwa, Finlandia i 
Szwecja.  

 
81 
 Wykres 33: Różnica w poziomie zatrudnienia ze względu n a płeć i zmiana w skali roku 
(główny wskaźnik w tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne)  
 
Źródło: Eurostat, BAEL. Okres: wartości w 2017  r. i zmiany w skali roku w stosunku do  2016  r. Uwaga: osie 
krzyżują się na nieważonej średniej dla UE. Legend a znajduje się w załączniku.  
 
Różnica wskaźnika zatrudnienia kobiet i mężczyzn jest jeszcze większa, jeśli wyrazić ją 
w ekwiwalentach pełnego czasu pracy, ponieważ większy odsetek kobiet pracuje w 
niepełnym wymiarze czasu pracy.  Średnie zróżnicowanie sytuacji kobiet i mężczyzn w 
pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy zmniejszyło się tylko nieznacznie w porównaniu z 
2016  r. i wynosiło 23 p.p. w 2017  r. W 2017  r. łącznie 31,1  % kobiet w UE pracowało w 
niepełnym wymiarze czasu pracy , zaś wśród mężczyzn odsetek ten wynosił 8,2  %. Istnieją 
jednak spore różnice między poszczególnymi państwami członkowskimi. Podczas gdy 
odsetek kobiet pracujących w niepełnym wymiarze czasu pracy jest tradycyjnie niski w 
większości państw członkowskich Eu ropy Wschodniej (poniżej 10  % w Bułgarii, Chorwacji, 
na Litwie, Węgrzech, w Polsce, Rumunii i na Łotwie), osiąga on poziom 74,1  % w 
Niderlandach (22,6  % w przypadku mężczyzn), 49,9  % w Austrii (10,5  % w przypadku 
mężczyzn) i 46,8  % w Niemczech (9,3  % w prz ypadku mężczyzn). Dostępność pracy w 
LV
FI
LTSE
DK
EE
LUPT
SI
SKCZHRHU
PLEL
IT
ROATBEBG
CYDEES FR
IE
NL
UK
MTy = -0,0155x + 0,0954
R² = 0,0079
-3,5-3,0-2,5-2,0-1,5-1,0-0,50,00,51,01,52,0
0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 22 24 26Różnica w poziomie zatrudnienia ze względu na płeć –zmiana
Różnica w poziomie zatrudnienia ze względu na płeć
 
82 
 niepełnym wymiarze czasu pracy jest ważnym czynnikiem wpływającym na utrzymanie 
kobiet na rynku pracy, zwłaszcza w przypadku, gdy mają one dzieci. Długie okresy 
zmniejszonego czasu pracy mogą jednak prowadzić do zróżnic owania wynagrodzenia i 
emerytur ze względu na płeć, ponieważ niepełny wymiar czasu pracy zazwyczaj jest 
powiązany z niższymi godzinowymi zarobkami i niższymi składkami na ubezpieczenie 
społeczne. Choć odsetek ten maleje, w 2017  r. 22,5  % przypadków zatrudn ienia w niepełnym 
wymiarze czasu pracy w przypadku kobiet nie było dobrowolne.  
Poza niższymi wskaźnikami zatrudnienia występują również znaczne dysproporcje 
płacowe na niekorzyść kobiet. Chociaż kobiety są zazwyczaj lepiej wykwalifikowane niż 
mężczyźni49, zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć utrzymuje się w 2016  r. na 
stabilnym poziomie 16,2  %50, co stanowi jedynie niewielki spadek w porównaniu z 2013  r. 
(16,8  %). Kobiety są nadmiernie reprezentowane sektorach i zawodach charakteryzujących 
się niższ ymi wynagrodzeniami oraz częściej pracują w miejscach pracy wymagających 
niższych kwalifikacji w porównaniu z ich poziomem umiejętności. Nawet jeśli nie uwzględni 
się czynników takich jak różnice w doświadczeniu, poziom wykształcenia, rodzaj umowy itp., 
część dysproporcji płacowych pozostaje. Różnice między państwami są znaczne. 
Zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć utrzymuje się na poziomie powyżej 20  % 
w Estonii, Republice Czeskiej, Niemczech, Zjednoczonym Królestwie i Austrii, natomiast 
najmniej sze wartości (nieco powyżej 5  %) odnotowuje się w Rumunii, Włoszech i 
Luksemburgu. Od 2013  r. sytuacja uległa znacznej poprawie w Estonii, na Węgrzech i w 
Hiszpanii, podczas gdy w Portugalii i na Litwie zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na 
płeć wzrosł o o ponad 2 p.p. Zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć często 
przekłada się na zróżnicowanie emerytur, które wynosiło około 37,2  % w 2016  r. (spadek o 
1,1 p.p. w porównaniu z 2015  r.). Zróżnicowanie emerytur ze względu na płeć było najwyższe 
na Cy prze, w Niderlandach i na Malcie (ponad 44  %), natomiast najmniejszą różnicę (poniżej 
10 %) odnotowano w Estonii, Danii i na Słowacji.  
                                                           
49 W 2017  r. w UE było 44,9  % kobiet (w wieku 30 –34 lat) z  wykształceniem wyższym w  porównaniu z  34,9 % 
mężczyzn (zob. powyżej w  niniejszej sek cji); we wszystkich państwach członkowskich odsetek osób 
z wykształceniem wyższym jest wyższy w  przypadku kobiet niż mężczyzn.  
50 Wskaźnikiem odniesienia w  tablicy wskaźników społecznych jest nieskorygowane zróżnicowanie 
wynagrodzenia ze względu na płeć (tj . nieskorygowane według indywidualnych cech, które mogą częściowo 
wyjaśniać różnicę w  dochodach z  pracy), które powinno przedstawić ogólny obraz sytuacji różnic w  traktowaniu 
kobiet i  mężczyzn pod względem wynagrodzenia. Z  badań wynika, że w  większości prz ypadków zróżnicowanie 
wynagrodzenia ze względu na płeć utrzymuje się, nawet jeżeli pod uwagę brany jest poziom wykształcenia, 
wybór zawodu, godziny pracy i  inne możliwe do zaobserwowania cechy (np. http://ec.europa.eu/justice/gender -
equality/files/gender_p ay_gap/2016_factors_gpg_en.pdf). 
 
83 
 Wykres 34: Nieskorygowane zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć w 2013  r. 
i 2016  r. 
 
Źródło: Eurostat. Uwaga: nieskorygowane zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć mierzone jest jako 
różnica między średnim wynagrodzeniem brutto za godzinę pracy pracowników najemnych płci męskiej i 
żeńskiej, wyrażona jako odsetek średniego wynagrodz enia brutto za godzinę pracy pracowników najemnych płci 
męskiej. Brak najnowszych danych dotyczących Chorwacji, Grecji i Irlandii.  
 
Różnice w zatrudnieniu są zwykle większe w przypadku kobiet wykonujących obowiązki 
opiekuńcze.  Na przykład rodzicielstwo jes t jednym z głównych czynników ograniczających 
pełne uczestnictwo kobiet w rynku pracy. We wszystkich państwach członkowskich różnice 
w poziomie aktywności zawodowej kobiet i mężczyzn w znacznym stopniu zwiększają się, 
gdy bierze się pod uwagę rodzicielstwo . W 2017  r. wskaźnik zatrudnienia kobiet (w wieku 
20–49 lat) posiadających dziecko w wieku poniżej 6 lat był średnio o 9,2 p.p. niższy niż w 
przypadku kobiet bezdzietnych. W Republice Czeskiej, na Węgrzech i Słowacji negatywny 
wpływ rodzicielstwa jest szcz ególnie wysoki (ponad 40 p.p.), natomiast wpływ ten jest 
pozytywny – choć mniejszy w niż przypadku mężczyzn – w Portugalii, Luksemburgu, 
Szwecji i Chorwacji. Z drugiej strony rodzicielstwo ma we wszystkich państwach 
członkowskich UE pozytywny wpływ na ucze stnictwo w rynku pracy mężczyzn (średnio 
+12,4 p.p.).  

 
84 
 Wykres 35: Wpływ rodzicielstwa na zatrudnienie w przypadku mężczyzn i kobiet (osoby 
w wieku 20 –49 lat) w 2017  r.  
 
Źródło: Eurostat. Uwaga: wpływ rodzicielstwa na zatrudnienie jest mierzony jako różnica (w p.p.) wskaźnika 
zatrudnienia kobiet (mężczyzn) posiadających co najmniej jedno dziecko w wieku poniżej 6 lat i wskaźnika 
zatrudnienia kobiet (mężczyzn) nieposiadających dzieci.  
 
Nierówny dostęp do wysokiej jakości i przystępny ch cenowo usług opieki nad dziećmi 
oraz usług opieki długoterminowej zwiększa negatywny wpływ rodzicielstwa na 
zatrudnienie kobiet. Jak wynika z głównego wskaźnika w tablicy wskaźników społecznych 
dotyczącego uczestnictwa w formalnej opiece nad dziećmi, w 2016  r. około 33  % dzieci w 
wieku od  0 do 3 lat było zapisanych do placówek formalnej opieki nad dziećmi. Oznacza to, 
że nominalnie osiągnięty został cel barceloński w zakresie dostępności wysokiej jakości i 
przystępnych cenowo placówek opieki nad dziećmi w tej grupie wiekowej. Nadal istnieją 
jednak znaczne różnice między państwami. Podczas gdy w Danii współczynnik uczęszczania 
dzieci do placówek formalnej opieki wynosił 70  %, a w Portugalii, Luksemburgu, Szwecji i 
Niderlandach około 50  %, to na Słowacji, w  Republice Czeskiej, Polsce i Grecji jego poziom 
wynosił znacznie poniżej 10  % (te ostatnie państwa, wraz z Bułgarią, zostały oznaczone jako 
„sytuacje krytyczne”). W tych państwach członkowskich brak rozwiązań w zakresie 
formalnej opieki nad dziećmi przekł ada się również na słabe wyniki kobiet na rynku pracy 
(we wszystkich tych państwach różnica wskaźnika zatrudnienia kobiet i mężczyzn jest 
wyższa niż średnia UE, a rodzicielstwo ma negatywny wpływ na wskaźniki zatrudnienia). W 
2017  r. 21,6  % kobiet pełniący ch obowiązki opiekuńcze w UE było biernych zawodowo lub 

 
85 
 pracowało w niepełnym wymiarze czasu pracy z powodu braku usług opieki nad dziećmi i 
opieki długoterminowej. W Grecji, Hiszpanii, Chorwacji i na Cyprze odsetek ten znacznie 
przekraczał 50  %, a rekordo wy poziom osiągnął w Rumunii i na Łotwie (ponad 89  %).  
Wykres 36: Dzieci w wieku 0 –3 lat objęte formalną opieką i zmiana w skali roku 
(główny wskaźnik w tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne)  
 
Źródło: Eurostat, EU -SILC . Okres: wartości w 2017  r. i zmiany w skali roku w stosunku do  2016  r. Uwaga: osie 
krzyżują się na nieważonej średniej dla UE. Legenda znajduje się w załączniku.  
 
Zapewnienie usług z zakresu formalnej, dostępnej, trwałej opieki długoterminowej 
wysokiej jakości wciąż stanowi problem w szeregu państw członkowskich.  
Niedostateczny rozwój usług opieki długoterminowej może stanowić poważną przeszkodę dla 
kobiet w utrzymaniu zatrudnienia, ponieważ dla wielu rodzin jedynym rozwiązaniem jest 
wówczas często opiek a nieformalna. Problem ten będzie się pogłębiał wraz ze zmianami 
demograficznymi, ponieważ szacuje się, że w latach 2016 –2070 liczba osób starszych 
wymagających opieki wzrośnie o 13 mln51. Ponadto opiekunowie nieformalni, których 
większość stanowią kobiety,  są bardziej narażeni na ubóstwo i zależność finansową, 
                                                           
51 Komisja Europejska (2018), „ Ageing Report 2018 ”, European Economy Institutional Paper 079 . 
BE
DK
SEFR
LUNL
PTEE
ESMT
SI
ATHR
HULT
BG
CZ
ELPL
SKCYDE
FI
IEIT
LV
UKROy = -0,0738x + 4,0905
R² = 0,0521
-14,0-10,0-6,0-2,02,06,010,014,0
0 4 8 12 16 20 24 28 32 36 40 44 48 52 56 60 64 68 72Dzieci do 3 roku życia objęte formalną opieką –zmiana
Dzieci do 3 roku życia objęte formalną opieką
 
86 
 zwłaszcza gdy zmuszeni są do ograniczenia czasu pracy lub rezygnacji z zatrudnienia w celu 
opieki nad krewnymi, zmniejszając w ten sposób swoje dochody i uprawnienia emerytalne.  
Kobiety zwykle doświa dczają silnych finansowych czynników zniechęcających je do 
wejścia na rynek pracy lub pracy w większym wymiarze . W szczególności wówczas, gdy 
podatek dochodowy jest nakładany na dochody gospodarstw domowych, a nie na 
indywidualny dochód, niepracujący partn erzy oraz osoby będące drugim żywicielem rodziny 
(często kobiety) mogą stanąć w obliczu poważnych finansowych czynników zniechęcających 
do udziału w rynku pracy lub do zwiększenia liczby godzin pracy. Do podaży pracy mogą 
również zniechęcać inne cechy syst emu podatkowego i systemu świadczeń socjalnych, w tym 
świadczenia rodzinne, odliczenia z tytułu małżonka pozostającego na utrzymaniu i odliczenia 
podlegające przeniesieniu. W 2016  r. pułapka świadczeniowa w przypadku drugiego 
żywiciela rodziny była szczegó lnie wysoka w Danii, Niemczech, Belgii i Francji, natomiast 
pułapka niskich zarobków była wysoka w Belgii, Niemczech i Luksemburgu52. Duże koszty 
placówek opieki zwiększają pułapki świadczeniowe, działające jako czynniki zniechęcające 
do podejmowania pracy lub zwiększenia liczby godzin pracy.  
Osoby ze środowisk migracyjnych korzystają jedynie częściowo z ogólnej poprawy 
warunków na rynku pracy . Chociaż osoby urodzone poza UE stanowią coraz większy 
odsetek ludności w UE (7,2  % w 2017  r., wzrost z 6,6  % w 2014  r.), podjęcie przez nich pracy 
jest mniej prawdopodobne niż przez rodowitych mieszkańców UE. W 2017  r. zatrudnionych 
było 63  % aktywnych zawodowo osób urodzonych poza UE (20 –64 lat), co oznacza o wiele 
niższy poziom niż przed kryzysem (66,2  % w 2008  r.). Różnica w poziomie zatrudnienia 
między tymi dwiema grupami wynosiła w 2017  r. 10 p.p., czyli była nieco niższa niż w 
2016  r. (10,5 p.p.), ale znacznie wyższa niż w 2008  r. (4,5 p.p.). W niektórych państwach 
członkowskich (Finlandia, Szwecja, Niderlandy  i Belgia) różnica ta oscylowała w 2017  r. 
wokół 20 p.p. Sytuacja ta jest jeszcze trudniejsza w przypadku kobiet urodzonych poza UE. 
Wskaźnik zatrudnienia dla tej grupy wynosił w 2017  r. 54,1  %, co stanowiło 13,6  % różnicę 
w porównaniu z kobietami będącymi  rodowitymi mieszkankami UE. Ponadto w przypadku 
zatrudnionych osób urodzonych poza UE istnieje większe prawdopodobieństwo, że będą one 
dotknięte ubóstwem pracujących w większym stopniu niż rodowici mieszkańcy.  
                                                           
52 Pułapka świadczeniowa w  przypadku drugiego  żywiciela rodziny mierzy efektywną marginalną stawkę 
podatkową od dochodu z  pracy drugiego żywiciela, który przestaje korzystać z  pomocy społecznej i  zaczyna 
pracować. Pułapkę niskich zarobków oblicza się w  odniesieniu do pary bez dzieci, w  której drugi żywiciel 
rodziny zwiększa dochody z  pracy z  33 % do  67 % średniego wynagrodzenia, a  główny żywiciel rodziny 
otrzymuje 100  % średniego wynagrodzenia.  
 
87 
  
Wykres 37: Wskaźnik  zatrudnienia osób urodzonych poza UE, porównanie wieloletnie  
 
Źródło: Eurostat. Uwaga: brak danych dla Niemiec za lata 2008 i 2013.  
 
Wykres 38: Wskaźnik zatrudnienia według państwa urodzenia, grupa wiekowa 20 –64 
lat, 2017  r. 
 
Źródło: Eurostat.  
 

 
88 
 Problemy, z którymi zmagają się osoby ze środowisk migracyjnych, mają tendencję do 
przenoszenia się z pokolenia na pokolenie . Odsetek osób ze środowisk migracyjnych 
rośnie, zwłaszcza wśród osób młodych53, i istnieją dowody na to, iż wskaźniki zatrudnienia 
osób urodzonych w UE, których rodzice urodzili się poza UE, są niższe niż wskaźniki 
zatrudnienia rodowitych mieszkańców54. To z kolei przyczynia się do wzrostu stopy 
bezrobocia wśród niektórych grup młodych ludzi znajdujących się w ni ekorzystnej sytuacji. 
Wyniki na rynku pracy znacznie się różnią w zależności od przyczyny migracji55. Chociaż 
niższe wskaźniki zatrudnienia migrantów częściowo wynikają z większego odsetka osób o 
niskim poziomie wykształcenia, podnoszenie poziomu wykształce nia56 nie przekłada się na 
lepsze wyniki w zatrudnieniu, a umiejętności i kwalifikacje migrantów w dużej mierze nie są 
w pełni wykorzystywane57.  
Różnice w poziomie zatrudnienia, jakich doświadczają osoby niepełnosprawne, 
wskazują na niewykorzystanie ich pot encjału. W UE w 2016  r. różnica w poziomie 
zatrudnienia58 osób niepełnosprawnych i osób bez niepełnosprawności była duża – wskaźnik 
zatrudnienia osób niepełnosprawnych wyniósł 48,1  % w porównaniu z 73,9  % w przypadku 
osób bez niepełnosprawności. Istnieją je dnak znaczne różnice poziomów pomiędzy 
państwami członkowskimi59: od 14,7 p.p. we Włoszech do ponad 45 p.p. w Irlandii. Co 
więcej, jedynie 59,7  % osób niepełnosprawnych w UE jest aktywnych zawodowo, podczas 
gdy odsetek ten wśród osób bez niepełnosprawności wynosi 82,2  %, co sugeruje istnienie 
                                                           
53 W UE w  2014  r. około 20  % osób w  wieku 15 –29 lat pochodziło ze środowisk migracyjnych – były to 
zarówno osoby urodzone za granicą, jak i te urodzone w UE, których przynajmniej jeden rodzic  jest 
obcokrajowcem. Źródło: Eurostat.  
54 OECD (2017), Catching Up? Intergenerational Mobility and Children of Immigrants.  
55 Wskaźnik zatrudnienia osób urodzonych poza UE jest wyższy w  przypadku osób, które przybyły w  celu nauki 
lub pracy (71  % w  2014  r., co jest nawet wartością wyższą niż w  przypadku rodowitych mieszkańców), oraz 
niższy w  przypadku osób przybyłych ze względów rodzinnych i  w przypadku uchodźców. Migranci przybyli ze 
względów rodzinnych stanowią najliczniejszą grupę wśród osób urodzonych poza  Unią Europejską (52  % 
w 2014  r.). Wskaźnik ich zatrudnienia wyniósł w  2014  r. 53 % i był niższy niż w  przypadku uchodźców (56  %). 
56 Jeśli chodzi o  poziom wykształcenia, w  2017  r. było bardziej prawdopodobne, że obywatele państw trzecich 
(w wieku 25 –54 lat) osiągną niski poziom wykształcenia (43,6  %) w  porównaniu z  obywatelami państwa 
przyjmującego (21,2  %), a  prawdopodobieństwo osiągnięcia przez nich wykształcenia wyższego było mniejsze 
(odpowiednio 26,3  % i 31,6 %). 
57 Różnica między wskaźnikami zatrudn ienia osób urodzonych poza UE i  rodowitych mieszkańców UE jest 
najbardziej widoczna wśród osób posiadających wyższe wykształcenie, co podkreśla, że w  przypadku 
migrantów zwrot z  edukacji jest mniejszy w  porównaniu ze zwrotem z  edukacji rodowitych mieszkańc ów (zob. 
również „Employment and Social Developments in Europe 2015” [Zatrudnienie i  kwestie społeczne w  Europie” 
z 2015  r.]). W 2017  r. około 42  % obywateli państw trzecich posiadających wysoki poziom wykształcenia miało 
zbyt duże kwalifikacje zawodowe, t j. wykonywało zawody wymagające niskich lub średnich kwalifikacji, 
podczas gdy w  przypadku obywateli państwa przyjmującego odsetek ten wynosił około 20  %. Różnica między 
tymi dwiema grupami zmniejszyła się jednak w  ciągu ostatnich kilku lat, z  25 p.p. w  2012 r. do 20 p.p. w 2017  r. 
58 Dane pochodzą z EU -SILC 2015 i  zostały przeanalizowane przez Akademicką Sieć Europejskich Ekspertów 
ds. Niepełnosprawności (ANED).  
59 Występowanie niepełnosprawności jest także w  dużym stopniu zróżnicowane między państwami 
członkowskimi.  
 
89 
 znacznych barier w dostępie do rynku pracy dla osób niepełnosprawnych60. Kraje o 
podobnych współczynnikach aktywności zawodowej osób bez niepełnosprawności mogą 
znacznie różnić się pod względem współczynników aktywności zawodowej osób 
niepełnosprawnych. Ważną kwestią jest również jakość pracy, ponieważ w 2016  r. osoby 
niepełnosprawne w UE częściej zmagały się z problemem ubóstwa pracujących niż ogół 
społeczeństwa61. Pod względem płci wskaźnik zatrudnienia niepełnosprawnych  kobiet 
(45,9  %) był jedynie nieznacznie niższy niż wskaźnik zatrudnienia niepełnosprawnych 
mężczyzn (50,6  %), a w niektórych państwach członkowskich było dokładnie odwrotnie. 
Biorąc pod uwagę ogólną jakość życia odczuwaną przez osoby niepełnosprawne, Euro found62 
uważa, że stopień odczuwalnego pominięcia w społeczeństwie znacznie się różni w 
zależności od tego, czy są one zatrudnione czy nie. Te osoby, które mają pracę, o wiele 
rzadziej zgłaszają, że czują się wykluczone ze społeczeństwa, niż respondenci dłu gotrwale 
bezrobotni lub osoby, które nie są w stanie podjąć pracy ze względu na niepełnosprawność.  
 
3.2.2  Rozwiązania polityczne  
Potrzebne są kompleksowe strategie skupiające się na głównych przyczynach wczesnego 
kończenia nauki, aby zmniejszyć liczbę osób  wcześnie kończących naukę, zapobiegać 
wykluczeniu społecznemu i pomóc w przechodzeniu młodych ludzi na rynek pracy . 
Wiele państw członkowskich wprowadziło niedawno środki mające na celu zmniejszenie 
liczby osób wcześnie kończących naukę, począwszy od poli tyki na rzecz wsparcia 
językowego dla uczniów posługujących się innym językiem ojczystym, poprzez poradnictwo 
edukacyjne i zawodowe, a skończywszy na środkach na rzecz wsparcia osób wcześnie 
kończących naukę w powrocie do systemu kształcenia i szkolenia. N a przykład w Bułgarii 
projekt „Twoja klasa” finansuje dodatkowe wsparcie pedagogiczne dla uczniów zagrożonych 
wczesnym zakończeniem nauki, takie jak szkolenia językowe, dodatkowe zajęcia 
wyrównawcze lub zajęcia dodatkowe w celu zwiększenia motywacji ucznió w. Szwecja 
wspiera finansowo szkoły według statusu społeczno -ekonomicznego uczniów w celu 
promowania zrównoważonego składu społecznego i zapobiegania wczesnemu kończeniu 
nauki. W Hiszpanii w ramach programu Proeducar  wspiera się politykę, która przyczynia się 
                                                           
60 Tamże. 
61 EU-SILC (2017), wskaźnik zagrożenia ubóstwem wśród pracujących z  podziałem na poziom ograniczenia 
aktywności, płeć i  wiek (hlth_dpe050). 
62 Eurofound (2018), The social and employment situation of people with disabilities, Urząd Publik acji Unii 
Europejskiej, Luksemburg , publikacja w  przygotowaniu . 
 
90 
 do poprawy jakości i równości edukacyjnej systemu edukacji oraz wspiera programy drugiej 
szansy.  
Zapewnienie dostępu do przystępnej cenowo i wysokiej jakości edukacji oraz wspieranie 
ustawicznego doskonalenia zawodowego nauczycieli ma zasadnicze znacze nie dla 
poprawy wyników edukacyjnych uczniów.  W opracowanym przez Irlandię planie działania 
na rzecz edukacji skupiono się na propagowaniu i wspieraniu jakości, doskonałości i 
innowacji, sprostaniu krytycznemu niedoborowi umiejętności, zapewnieniu wiodącej  pozycji 
w zakresie kluczowych technologii prorozwojowych i promowaniu włączenia. Niedawna 
reforma kształcenia średniego w Luksemburgu ma na celu dostosowanie kształcenia do 
potrzeb uczniów, przyznanie szkołom większej autonomii w zakresie organizowania 
programu nauczania w zależności od wybranego profilu, zróżnicowanie oferty językowej i 
wprowadzenie trzyletnich planów dotyczących rozwoju szkoły obejmujących takie aspekty 
jak poradnictwo, sukces edukacyjny, zajęcia pozaszkolne, pomoc psychologiczno -społecz na i 
doskonalenie umiejętności cyfrowych. W Chorwacji w ramach inicjatywy „School for Life” 
wprowadza się nowe programy nauczania opracowywane zgodnie z podejściem opartym na 
efektach uczenia się, które koncentrują się na doświadczeniach uczniów, uznają zn aczenie 
przygotowania nauczycieli i wprowadzają przekrojowe nauczanie kluczowych kompetencji, 
takich jak przedsiębiorczość, umiejętność uczenia się lub edukacja obywatelska. „Współpraca 
na rzecz najlepszej ze szkół” ( Samverkan för Bästa skola ) jest szwedzk ą inicjatywą mającą na 
celu rozwiązanie problemu nierówności. Zapewnia ona dostosowane do indywidualnych 
potrzeb wsparcie, ukierunkowane na praktykę, któremu towarzyszy doskonalenie zawodowe 
nauczycieli w szkołach, które borykają się z najpoważniejszymi pr oblemami w zapewnianiu 
wysokiej jakości nauczania i w których duży odsetek uczniów nie kończy nauki. Cypr 
wprowadza nowe ramy kształcenia zawodowego dla nauczycieli, mające na celu doskonalenie 
kształcenia ustawicznego, oraz rozpoczął modernizację programu  nauczania przedszkolnego 
w oparciu o wskaźniki skuteczności i adekwatności. Na Litwie w nowym rozporządzeniu w 
sprawie doskonalenia zawodowego nauczycieli określono wymogi jakościowe dotyczące 
programów studiów i staży nauczycieli; określono również możli wości doskonalenia 
nauczycieli i ich rozwoju zawodowego oraz ustanowiono kryteria dla krajowych ośrodków 
kształcenia nauczycieli.  
Nadal ważne jest skuteczne wprowadzenie zmian ustawodawczych w zakresie integracji 
Romów w dziedzinie edukacji.  Środki, z któ rych korzystają obecnie uczniowie romscy w 
Bułgarii, obejmują stypendia i zajęcia ponadprogramowe, dodatkowe lekcje języka 
 
91 
 bułgarskiego i zajęcia z rodzicami. W lipcu 2017  r. Węgry zmieniły swoją ustawę o równym 
traktowaniu i szkolnictwie publicznym, aby z apewnić zakaz segregacji. Ponadto w 2017  r. 
wytypowano szkoły odnotowujące słabe wyniki, wysoki odsetek osób wcześnie kończących 
naukę oraz wysokie ryzyko segregacji do otrzymania wsparcia w zakresie szkolenia i ogólnie 
pojętego rozwoju, aby wdrożyć zróżni cowane metody nauczania. W urzędach ds. szkolnictwa 
powoływani są urzędnicy mający przeciwdziałać segregacji oraz grupy robocze. W Rumunii 
rozszerzono zakres obowiązków inspektoratów szkolnych i agencji ds. zapewniania jakości 
(ARACIP) w celu monitorowania  segregacji. Trwa wdrażanie zmienionego planu działań na 
rzecz integracji Romów zatwierdzonego przez rząd słowacki w lutym 2017  r., ale jego wyniki 
jeszcze nie są widoczne. Republika Słowacka przyjęła 10 -letni krajowy plan rozwoju 
edukacji, który powinien również uwzględniać aspekty dotyczące włączającego charakteru 
edukacji i jej jakości, również dla dzieci romskich.  
Kluczowe znaczenie ma poprawa jakości szkolnictwa wyższego, zwłaszcza w kontekście 
stałego zwiększania się odsetka osób z wyższym wykształcen iem. W komunikacie Komisji 
z 2017  r. dotyczącym odnowionego programu UE dla szkolnictwa wyższego63 podkreślono 
znaczenie środków na rzecz powszechniejszego podejmowania studiów wyższych, 
podniesienia wskaźników ich ukończenia, wyposażenia studentów w umieję tności i 
kompetencje istotne dla świata pracy i poprawy wydajności systemu finansowania 
szkolnictwa wyższego. Niektóre państwa członkowskie ogłosiły reformy zgodnie z tymi 
zasadami. Francja przyjęła niedawno ustawę służącą wspieraniu osiągnięć studentów w 
szkolnictwie wyższym, w szczególności poprzez ulepszone wytyczne dotyczące wstępu na 
studia, wspieranie studentów podczas studiów oraz publikację oczekiwanych kompetencji 
przed rozpoczęciem studiów na różnych kierunkach. Austria i Republika Czeska niedawno  
wprowadziły nowe systemy finansowania szkolnictwa wyższego w celu wspierania 
różnorodności tematów i podejść oraz jakości. W Polsce przyjęta niedawno ustawa Prawo o 
szkolnictwie wyższym i nauce (zwana „ustawą 2.0”)  stanowi główny wysiłek modernizacyjny 
mający na celu podniesienie jakości w sektorze szkolnictwa wyższego. Portugalia 
wprowadziła środki mające na celu zwiększenie liczby osób podejmujących studia wyższe, 
takie jak wzmocnienie mechanizmów wsparcia społecznego dla studentów ze środowisk 
defaworyz owanych dzięki znacznemu wzrostowi stypendiów, socjalnemu systemowi 
płatności czesnego w wielu ratach oraz wdrożeniu zdefiniowanego na nowo programu „+ 
                                                           
63 COM(2017) 247 final  
 
92 
 Superior” w celu promowania i wspierania podejmowania studiów przez osoby 
zamieszkujące regiony mniej za ludnione i regiony odznaczające się niższym popytem.  
Państwa członkowskie w dalszym ciągu ułatwiają rozumienie umiejętności i kwalifikacji 
w całej Europie.  Wszystkie państwa członkowskie posiadają krajowe ramy kwalifikacji 
ustrukturyzowane wokół zasady efektów uczenia się. W niemal wszystkich państwach (27) 
punktem odniesienia dla ich ram kwalifikacji są europejskie ramy kwalifikacji, a w 19 z nich 
wskazuje się poziom ERK na krajowych kwalifikacjach, co sprawia, że są one jaśniejsze i 
lepiej porównywalne (Belgia, Republika Czeska, Dania, Niemcy, Estonia, Grecja, Francja, 
Irlandia, Włochy, Łotwa, Litwa, Luksemburg, Węgry, Malta, Niderlandy, Austria, Portugalia , 
Słowenia i Zjednoczone Królestwo).  
Coraz więcej państw członkowskich bierze pod uwagę uczenie się poza placówkami 
kształcenia i szkolenia . W 15 państwach ustanowiono mechanizm koordynacji służący 
propagowaniu wymiany i spójności działań w zakresie walid acji w różnych sektorach 
kształcenia i szkolenia, na rynku pracy i w trzecim sektorze (Belgia, Dania, Francja, Grecja, 
Irlandia, Włochy, Łotwa, Malta, Niderlandy, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, 
Hiszpania, Szwecja). W większości państw wzmacniane są  powiązania między krajowymi 
ramami kwalifikacji (KRK) a ich walidacją. Walidacja może prowadzić do uznawania 
wszelkich kwalifikacji zawartych w ramach w 11 państwach (w Belgii, Francji, Irlandii, na 
Łotwie, Malcie, w Niderlandach, Polsce, Portugalii, Rumu nii, Zjednoczonym Królestwie) 
oraz do uzyskiwania punktów zaliczeniowych na poczet kwalifikacji w czterech kolejnych (w 
Danii, Estonii, Hiszpanii, Słowenii).  
Państwa członkowskie zmierzają w kierunku kompleksowego podejścia strategicznego 
do zarządzania um iejętnościami.  W 2016  r., w ramach pakietu dotyczącego programu na 
rzecz umiejętności, Rada przyjęła zalecenie w sprawie ścieżek poprawy umiejętności, które 
ma pomóc w reagowaniu na braki w umiejętnościach, nierówności i pojawiające się potrzeby 
rynku prac y wymagające coraz wyższego poziomu umiejętności. W ramach ścieżek poprawy 
umiejętności osoby odpowiedzialne za wyznaczanie kierunków polityki będą opracowywać i 
wdrażać strategie dostosowane specjalnie do potrzeb osób dorosłych o niskich kwalifikacjach. 
Kilka państw członkowskich pracuje nad krajowymi strategiami w zakresie umiejętności, 
wspieranymi przez Komisję we współpracy z OECD (Hiszpania, Włochy, Portugalia, 
Słowenia i ostatnio Belgia/Flandria). Po zakończeniu etapu definiowania projektu i określeni u 
głównych wyzwań w zakresie umiejętności Włochy i Słowenia rozpoczęły etap planowania 
 
93 
 procesu. Portugalia zakończyła etap definiowania i planowania oraz rozpoczęła swój plan 
działania w maju bieżącego roku. Łotwa i Polska rozpoczną projekty w ramach strat egii na 
rzecz umiejętności pod koniec 2018  r.  
Podejmowane są dalsze kroki celem promowania i ułatwiania dostępu do kształcenia i 
szkolenia zawodowego oraz uczestnictwa w nim.  W Luksemburgu zmieniono przepisy 
odnośnie do wsparcia i rozwoju uczenia się przez całe życie, aby poprawić efektywność 
kosztową wydatków poprzez współfinansowanie uczenia się umiejętności zawodowych przez 
całe życie. Francja przeznaczyła dodatkowe środki na szkolenie zawodowe i przygotowanie 
zawodowe poprzez tzw. Plan d’investissement dans les compétences  (PIC), co oznacza 
prawie 10  % średni roczny wzrost wydatków publicznych na szkolenie zawodowe i 
przygotowanie zawodowe. Przyjęty przez Maltę program „Get  Qualified” (Zdobądź 
kwalifikacje) ma na celu poprawę wsparcia finansowego dla uczniów pragnących 
kontynuować szkolenie zawodowe.  
Państwa członkowskie dostosowują swoje systemy kształcenia i szkolenia zawodowego, 
mając na celu zwiększenie ich znaczenia dla  rynku pracy.  Słowenia wprowadziła 
załącznik do dyplomów, który zawiera szczegółowe, jednolite i porównywalne w skali 
międzynarodowej informacje dla pracodawców na temat kwalifikacji zawodowych. W 
ramach reformy systemu edukacji technicznej Zjednoczone Kró lestwo zapowiedziało 
wprowadzenie poziomów T (T -levels) – kwalifikacji technicznych, które uczniowie w wieku 
16–19 lat mogliby wybierać jako alternatywę dla poziomów A, czyli głównego dyplomu 
ukończenia szkoły (A -levels). Grecja rozszerzyła swoje wsparcie w zakresie przygotowania 
zawodowego dla absolwentów szkół średnich zawodowych II stopnia, które zapewnia dostęp 
do kwalifikacji na poziomie 5 ERK i ma na celu ułatwienie przejścia na rynek pracy. 
Chorwacja wprowadziła zmiany do ustawy o kształceniu zawodow ym, które przewidują 
opracowanie i rozwój nowych programów nauczania zawodowego w celu uzyskania 
kwalifikacji zawodowych wymaganych na rynku pracy; ustanowiono również lepszy system 
zapewniania jakości i regionalne centra kompetencji. Na Cyprze rząd wprowa dził środki 
mające na celu poprawę jakości kształcenia zawodowego oraz nabywanie umiejętności i 
kompetencji wymaganych na rynku pracy, w szczególności poprzez wspieranie współpracy 
między organizatorami kształcenia i szkolenia zawodowego a przemysłem w zak resie 
praktycznych szkoleń (poprzez praktyki przemysłowe). W Finlandii reformy w obszarze 
kształcenia i szkolenia zawodowego mają na celu dalszy rozwój przyuczania do zawodu i 
 
94 
 ułatwienie elastycznych ścieżek uczenia się oraz praktycznego podejścia do uzysk ania 
kwalifikacji.  
Kilka państw członkowskich przyjęło różne środki promujące rozwój umiejętności 
cyfrowych.  W Bułgarii uruchamiany jest projekt „Edukacja dla przyszłości”, finansowany z 
funduszy unijnych, aby pomóc w otwarciu edukacji na technologie cyfro we i wprowadzić 
innowacyjne metody nauczania, a także zwiększyć motywację do uczenia się i 
przezwyciężania trudności związanych z treściami nauczania. Zjednoczone Królestwo 
uruchamia krajowy program zmiany kwalifikacji, na który przeznaczy dodatkowe 30 mln  
GBP (34 mln EUR) na szczególne potrzeby w zakresie umiejętności cyfrowych. Hiszpania 
przyjęła program szkoleń w zakresie umiejętności cyfrowych dla młodych pracowników, 
oferujący bezrobotnym młodym ludziom objętym krajowym systemem gwarancji dla 
młodzieży  szkolenie ukierunkowane na przemysł cyfrowy i nowe modele biznesowe. Malta 
ustanowiła podkomitet w ramach swojej krajowej rady ds. umiejętności, aby prowadzić 
badania i wydawać zalecenia mające na celu rozwiązanie problemu niedopasowania 
umiejętności cyfr owych do potrzeb rynku pracy.  
Istotnym priorytetem pozostaje dalsza poprawa zatrudnienia młodzieży i wspieranie 
wejścia młodych ludzi na rynek pracy po zakończeniu kształcenia . W 2017  r. ponad 5 mln 
młodych osób zarejestrowało się w ramach gwarancji dla mł odzieży, zaś  3,5 mln przyjęło 
ofertę zatrudnienia, dalszego kształcenia, stażu lub przygotowania zawodowego. Sześć 
miesięcy po opuszczeniu programu gwarancji dla młodzieży blisko połowa młodych ludzi 
była nadal zatrudniona, kształciła się lub szkoliła. Jed nak w wielu państwach członkowskich 
szacowany odsetek młodzieży NEET zarejestrowanej w programie w ciągu roku nadal wynosi 
poniżej 50  %. W sytuacji, w której wyniki osiągane przez młodych ludzi na rynku pracy 
znacznie się poprawiły, działania polityczne le żące u podstaw realizacji gwarancji dla 
młodzieży są coraz bardziej ukierunkowane.  
Państwa członkowskie intensyfikują działania informacyjne, zapewniając większą 
dostępność oferowanych usług  dla młodych ludzi i zapewniając lepszą identyfikację osób 
potrzeb ujących. W Finlandii ośrodki kompleksowego poradnictwa dla młodzieży (Ohjaamo, 
początkowo działające w ramach finansowania z EFS) działają już na stałe i będą 
otrzymywały znaczne wsparcie finansowe, mające dotrzeć łącznie do  10 000 młodych ludzi. 
Agencje z atrudnienia dla ludzi młodych powstają w całych Niemczech. Cypr rozpoczął 
projekt działań informacyjnych wspierany przez Ministerstwo Edukacji we współpracy z 
 
95 
 Ministerstwem Pracy i cypryjską Radą ds. Młodzieży, którego celem jest dotarcie do  4 000 
młodych osób NEET biernych zawodowo oraz zapewnienie im wsparcia w zakresie 
aktywizacji poprzez doradztwo i szkolenia dostosowane do potrzeb. W Chorwacji 
wprowadzono od listopada 2017  r. system identyfikacji młodzieży NEET, który ma na celu 
zidentyfikowanie niezar ejestrowanej młodzieży NEET oraz rozpoznanie cech 
charakterystycznych tej grupy dla lepszego ukierunkowania środków.  
Wprowadzono również nowe środki w celu lepszego wspierania młodych ludzi 
zmagających się z wieloma problemami, w tym poprzez lepszą współpr acę między 
służbami zatrudnienia, socjalnymi i edukacyjnymi. W Austrii  coaching dla młodzieży 
pomaga młodym ludziom w pozostaniu w systemie kształcenia i szkolenia tak długo, jak to 
możliwe, albo też w ich ponownej integracji w systemie. W 2018  r. w Irland ii ogłoszono 
program wspierania zatrudnienia młodzieży. Oferowane są w nim staże dla młodych osób 
poszukujących pracy, które są długotrwale bezrobotne lub borykają się z poważnymi 
przeszkodami w zatrudnieniu. Uczestnicy uczą się podstawowych umiejętności z awodowych 
i społecznych w sprzyjających warunkach, otrzymując tygodniowe wynagrodzenie w 
wysokości płacy minimalnej netto.  
Państwa członkowskie nadal wspierają popyt na rynku pracy poprzez zachęty na rzecz 
zatrudnienia i przedsiębiorczości, głównie w form ie ukierunkowanych dotacji na 
wynagrodzenie i rekrutację . W marcu 2018  r. Belgia przyjęła nową ustawę, która nie weszła 
jeszcze w życie, mającą na celu wspieranie nowego programu „Pierwsza praca”, dzięki 
któremu zatrudnienie młodych osób w wieku 18 –21 lat bez doświadczenia będzie mniej 
kosztowne, bez konieczności zmniejszania przy tym ich wynagrodzenia netto. Hiszpania 
rozpoczęła nowy program subsydiowania wynagrodzeń dla  10 000 bezrobotnych w wieku 
18–29 lat, z naciskiem na absolwentów szkół wyższych (6  000 miejsc). W przypadku 
zatrudniania osób długotrwale bezrobotnych i beneficjentów dochodu minimalnego 
przyznawany jest dłuższy okres dotowania. Hiszpania przyjęła również obniżenie składek na 
ubezpieczenie społeczne przez 3 lata w przypadku przedsiębiorstw , które przekształcają 
umowy o szkolenie w umowy na czas nieokreślony, a także nowe subsydiowanie 
wynagrodzeń z tytułu pierwszego zatrudnienia w przypadku młodych przedsiębiorców (do  35 
roku życia). W przypadku młodych bezrobotnych (do  29 roku życia) przew iduje się dłuższy 
okres dotowania. Włochy oferują szereg zachęt związanych ze składkami na ubezpieczenie 
społeczne, takich jak obniżone składki przez trzy lata w przypadku prywatnych 
przedsiębiorstw zatrudniających młodzież na podstawie umowy na czas nieok reślony lub 
 
96 
 całkowite zwolnienie z podatku w przez trzy lata w przypadku pracodawców zatrudniających 
młodych ludzi na podstawie umowy na czas nieokreślony po zakończeniu stażu lub dualnego 
programu kształcenia i szkolenia zawodowego, a także dla pracodawcó w zatrudniających 
młodych ludzi objętych gwarancją dla młodzieży.  Rumunia planuje zwiększenie dotacji na 
zatrudnienie młodzieży NEET i młodych absolwentów z 1  125 RON na miesiąc (około 
245 EUR) do  2 250 RON na miesiąc (około 490  EUR).  
W kilku państwach cz łonkowskich kładzie się duży nacisk na podnoszenie umiejętności i 
przekwalifikowywanie się młodych ludzi poprzez aktywną politykę rynku pracy. W 
Chorwacji Ministerstwo Pracy i Systemu Emerytalnego oraz Rada Zarządzająca Chorwackiej 
Służby Zatrudnienia przy jęły nowy pakiet aktywnych instrumentów rynku pracy, w którym 
kładzie się dodatkowy nacisk na szkolenie i szkolenie w miejscu pracy, w tym na rzecz 
młodzieży. Od 2017  r. Hiszpania realizuje program szkoleń w zakresie umiejętności 
cyfrowych dla młodych prac owników, oferujący bezrobotnym młodym ludziom objętym 
krajowym systemem gwarancji dla młodzieży szkolenie ukierunkowane na przemysł cyfrowy 
i nowe modele biznesowe.  
Państwa członkowskie kontynuują  dostosowywanie swoich przepisów dotyczących staży 
do ram ja kości staży64 i dalsze rozwijanie zachęt finansowych na rzecz staży. Na Litwie 
nowa ustawa o zatrudnieniu, która weszła w życie w dniu 1 lipca 2017  r., wprowadza 
rozróżnienie między dwoma rodzajami staży, a mianowicie „dobrowolną praktyką” (art.  10) 
oraz „szkoleniem zaawansowanym” (art.  39), oraz ustanawia bardziej przejrzyste ramy dla 
staży bezpłatnych i płatnych. W Hiszpanii w ustawie budżetowej na  2018  r. przewidziano 
środki finansowe na uruchomienie premii za szkolenia w ramach gwarancji dla młodzieży 
(bono de formación garantia juvenil ) – wsparcie finansowe w wysokości 430  EUR w okresie 
nie dłuższym niż 18 miesięcy w przypadku młodych ludzi zatrudnionych na podstawie umów 
o szkolenia i umów o przygotowanie zawodowe. W lipcu 2018  r. Rumunia przyjęła ust awę o 
stażach, która wspiera osoby powyżej 16 roku życia. Ustawa nakłada na pracodawców 
obowiązek oferowania miesięcznej płatności w wysokości minimum 50  % minimalnego 
wynagrodzenia brutto przez okres nie dłuższy niż 720 godzin (w ciągu 6 miesięcy). 
Oferow ana będzie premia za zatrudnienie stażystów po zakończeniu stażu.  
                                                           
64 Zalecenie Rady z  dnia 10 marca 2014  r. w sprawie ram jakości staży, 2014/C 88/01.  
 
97 
 Ramka 2. Pełne wykorzystanie Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS)  
Europejski Fundusz Społeczny (EFS), którego budżet na lata 2014 –2020 wynosi 86,4 mld 
EUR, stanowi jeden z kluczowych i nstrumentów UE służących wsparciu rozwiązywania 
problemów określonych w zaleceniach dla poszczególnych krajów. Programy operacyjne 
przyczyniają się bezpośrednio do promowania trwałego zatrudnienia wysokiej jakości, 
promowania włączenia społecznego, inwesto wania w kształcenie i szkolenie oraz 
intensywniejszego budowania zdolności instytucjonalnych.  
Jednym z kluczowych priorytetów polityki jest zatrudnienie ludzi młodych, zarówno poprzez 
zasoby własne EFS, jak i poprzez Inicjatywę na rzecz zatrudnienia ludzi młodych. Budżet 
Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych zwiększono w 2017  r. do  8,9 mld EUR na 
cały okres programowania 2014 –2020. Inicjatywa na rzecz zatrudnienia ludzi młodych jest 
skierowana konkretnie do osób młodych, które nie pracują, nie kszt ałcą się ani nie szkolą 
(młodzież NEET), w tych regionach UE, w których w 2012  r. stopa bezrobocia młodzieży 
była najwyższa.  
W latach 2014 –2017 z EFS i Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych skorzystało 
ponad 15 mln uczestników, w tym prawie 3 mln osób długotrwale bezrobotnych (17  %). 
Głównymi docelowymi grupami tych interwencji są ludzie młodzi poniżej 25 roku życia 
(42 % wszystkich uczestników) oraz osoby o niskich kwalifikacjach z wykształceniem 
podstawowym lub średnim I stopnia (44  % wszystkich uczestników). Wdrażanie, które w 
2017  r. wykazało gwałtowne przyspieszenie, powinno być w nadchodzących latach 
kontynuowane.  
W latach 2014 –2017 wsparcie w ramach Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych 
otrzymało ponad 2,4 mln młodzieży NEET, z czego : 
- 1,5 mln ludzi młodych ukończyło interwencję wspieraną w ramach Inicjatywy na 
rzecz zatrudnienia ludzi młodych;  
- po opuszczeniu programu 780 000 ludzi młodych uczestniczyło w 
kształceniu/szkoleniu, uzyskując kwalifikacje, lub pracowało, w tym również 
prowadziło działalność na własny rachunek;  
- 550 000 ludzi młodych otrzymało po opuszczeniu programu ofertę pracy, kształcenia 
ustawicznego, przygotowania zawodowego lub praktyk.  
W dniu 30 maja 2018  r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący Europejs kiego 
Funduszu Społecznego Plus (EFS+) na lata 2021 –2027. EFS+ umożliwi – w szerszych 
ramach funduszy strukturalnych i inwestycyjnych – skoncentrowanie wsparcia w większym 
stopniu na wyzwaniach wskazanych w ramach europejskiego semestru. W tym kontekście 
EFS+ połączy:  
• Europejski Fundusz Społeczny (EFS) i Inicjatywę na rzecz zatrudnienia ludzi 
młodych,  
 
98 
 • Europejski Fundusz Pomocy Najbardziej Potrzebującym (FEAD),  
• program UE na rzecz zatrudnienia i innowacji społecznych oraz  
• program UE w dziedzinie zdro wia. 
Celem rozporządzenia w sprawie EFS+ będzie zapewnienie, by zasoby w ramach 
komponentu objętego zarządzaniem dzielonym koncentrowały się na najważniejszych 
zidentyfikowanych wyzwaniach, a w szczególności:  
• wspieranie zasad Europejskiego filaru praw so cjalnych i wdrażanie zaleceń 
sformułowanych w ramach europejskiego semestru;  
• dalsze udzielanie wsparcia osobom młodym poprzez przekazanie minimalnego 
przydziału środków państwom członkowskim o wysokiej stopie bezrobocia wśród 
młodzieży;  
• wspieranie włąc zenia społecznego dzięki przeznaczeniu na to środków w wysokości 
co najmniej 25  %; 
• wspieranie unijnych działań na rzecz innowacji społecznych, mobilności i zdrowia;  
• wspieranie integracji obywateli państw trzecich w dłuższej perspektywie, przy 
zachowani u komplementarności z Funduszem Azylu i Migracji;  
• uproszczenie procedur mających na celu zmniejszenie obciążenia administracyjnego 
dla organów krajowych lub organizacji korzystających ze środków EFS+.  
 
Szereg państw członkowskich kontynuuje starania mające na celu promowanie 
uczestnictwa w rynku pracy pracowników w starszym wieku . Umowa emerytalna w Danii 
zwiększa motywację starszych pracowników do dłuższego pozostawania na rynku pracy. 
Liczne inicjatywy, w tym wyższe zachęty finansowe do opóźniania p rzejścia na emeryturę 
oraz do tworzenia prywatnych systemów emerytalnych, zwiększają elastyczność systemu 
emerytalnego. Grecja przyjęła program subsydiów dla sektora publicznego oraz lokalnych 
przedsiębiorstw, podmiotów i organizacji w celu zatrudnienia 10  000 osób długotrwale 
bezrobotnych w wieku 55 –67 lat. Na Malcie emeryci, którzy nie ukończyli 65 roku życia i 
pracują na własny rachunek lub pracują w niepełnym wymiarze czasu pracy, będą mogli 
opłacać składki na ustawowe ubezpieczenie proporcjonalnie wedł ug stawki 15  % zamiast 
pełnej stawki. Słowenia wprowadziła dotację mającą na celu stałe zatrudnienie osób powyżej 
58 roku życia, z pierwszeństwem dla osób pobierających zasiłek dla bezrobotnych i 
korzystających z pieniężnej pomocy społecznej. Dotacja wynos i 11 000  EUR i jest wypłacana 
 
99 
 pracodawcy w dwóch częściach (połowa w chwili zatrudnienia, a połowa po  18. 
wynagrodzeniu miesięcznym). Ponadto rozpoczęto realizację projektu polegającego na 
zapewnieniu przedsiębiorstwom kompleksowego wsparcia na rzecz aktyw nego starzenia się 
siły roboczej. Oba te środki są współfinansowane przez EFS. I wreszcie, zgodnie ze strategią 
aktywnego starzenia się, utworzono w marcu 2018  r. radę rządową ds. aktywnego starzenia 
się i współpracy międzypokoleniowej, w której skład wesz li ministrowie i przedstawiciele 
instytucji zawodowych, organizacji pozarządowych i gospodarki.  
Wiele państw członkowskich kontynuuje działania skierowane na usługi opieki nad 
dziećmi i opieki długoterminowej w celu eliminowania przeszkód w zatrudnianiu ko biet. 
W czerwcu 2018  r. Niemcy przyjęły program „Finansowanie opieki nad dziećmi” wspierający 
rozwój placówek opieki dla bardzo małych dzieci, by zwiększyć liczbę kobiet pracujących w 
pełnym wymiarze czasu pracy. Program, którego budżet wynosi 3,28 mld EUR , ma na celu 
zapewnienie dodatkowych 100 000 miejsc w placówkach opieki nad dziećmi. Irlandia 
opracowała program wczesnej edukacji dla dzieci w wieku przedszkolnym. Od września 
2018  r. dzieci mogą rozpocząć uczęszczanie do placówek opieki w ramach tego sys temu w 
wieku 2 lat i 8 miesięcy i kontynuować je aż do osiągnięcia wieku szkolnego. Również Grecja 
wydłużyła obowiązkowe kształcenie przedszkolne z 1 roku do  2 lat i przekazała 15 mln EUR 
na dodatkowe 10 000 miejsc w placówkach opieki nad dziećmi. Niektóre  państwa 
członkowskie podjęły działania w celu poprawy przystępności cenowej opieki nad dziećmi. 
W Hiszpanii zmieniono ustawę o podatku dochodowym od osób fizycznych, aby umożliwić 
odliczanie wydatków na opiekę nad dziećmi do  3 roku życia. Finlandia obniży ła opłaty za 
wczesną edukację dla rodzin o niskich i średnich dochodach. Szacuje się, że w ten sposób 
około 6 700 rodzin kwalifikuje się do bezpłatnej wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem. 
Irlandia zapowiedziała wprowadzenie jednolitego, przystępnego c enowo systemu opieki nad 
dziećmi, który zapewni wsparcie finansowe na opiekę przedszkolną i szkolną. Bułgaria 
wprowadziła środki mające na celu zapewnienie większej liczby placówek opieki 
długoterminowej dla osób starszych i niepełnosprawnych. Niektóre pań stwa członkowskie 
podjęły również działania na rzecz płatnej opieki nieformalnej. Republika Czeska przyjęła 
ustawę o urlopie specjalnym dla opiekunów (urlop płatny w wymiarze nieprzekraczającym 
trzech miesięcy w przypadku nieformalnych opiekunów osób pozos tających na utrzymaniu 
rodziny). Irlandia planuje wydłużenie okresu urlopu rodzicielskiego do  26 tygodni (6 
miesięcy) na każde dziecko. Jeżeli ten nowy przepis zostanie przyjęty, rodzice, którzy 
skorzystali już z przysługujących im obecnie 18 tygodni takie go urlopu, będą mogli 
 
100 
 skorzystać z dodatkowych 8 tygodni. Ponadto Estonia wprowadziła 5 dodatkowych dni 
urlopu opiekuńczego (wynagradzanych według płacy minimalnej).  
Równomierne rozłożenie płatnego urlopu pomiędzy kobiety i mężczyzn może być 
szczególnie skutecznym środkiem wspierania zatrudnienia kobiet po urodzeniu dzieci. 
W tym celu Hiszpania przyjęła nową ustawę wydłużającą prawo ojców do płatnego urlopu 
ojcowskiego  z 4 do  5 tygodni. Republika Czeska wprowadziła jeden tydzień płatnego urlopu 
ojcowskiego. Słowenia zmniejszyła okres urlopu ojcowskiego z 90 do  30 dni, ale znacznie 
zwiększyła kwotę zasiłku z tytułu ojcostwa, a mianowicie do  100 % wynagrodzenia. W 
Niderla ndach przedłożono parlamentowi projekt ustawy o wydłużeniu urlopu ojcowskiego z 2 
do 5 dni i przyznaniu dodatkowych 5 tygodni urlopu rodzicom. Estonia planuje 
uelastycznienie systemu urlopów rodzicielskich, aby umożliwić obojgu rodzicom jednoczesne 
korzyst anie z urlopu.  
Niektóre państwa członkowskie dostosowują swoje systemy podatków i świadczeń 
społecznych, aby usunąć czynniki zniechęcające do podejmowania pracy przez drugich 
żywicieli rodziny. Dania przyjęła w 2018  r. przepisy podatkowe wzmacniające zach ęty do 
pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, w szczególności w odniesieniu do osób bezrobotnych 
i pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy. Hiszpania zmieniła ustawę 
budżetową z 2018  r. w celu wprowadzenia odliczenia od podatku dochodowego  od osób 
fizycznych w odniesieniu do partnera o niskich dochodach pozostającego na utrzymaniu. 
Łotwa rozszerzyła zakres dochodu wolnego od podatku na niepracujących małżonków 
opiekujących się dzieckiem do  3 roku życia lub co najmniej trojgiem dzieci do  18 roku życia.   
Tylko nieliczne państwa członkowskie podjęły działania w celu wyeliminowania 
zróżnicowania wynagrodzenia ze względu na płeć. Szwecja utworzyła nową agencję ds. 
środowiska pracy, która będzie gromadzić i rozpowszechniać informacje na temat stra tegii 
dotyczących środowiska pracy, w tym segregacji płciowej w zawodach. Estonia planuje 
zwiększyć przejrzystość płac w sektorze publicznym i opracuje narzędzie informatyczne do 
analizy różnic w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn. Francja zapowiedziała wpr owadzenie 
zestawu 10 środków mających pomóc w zmniejszeniu luki płacowej ze względu na płeć. W 
sierpniu 2018  r. Portugalia wprowadziła środki mające na celu promowanie równego 
wynagradzania kobiet i mężczyzn wykonujących taką samą pracę lub pracę o tej sam ej 
wartości. Obejmują one coroczne składanie sprawozdania dotyczącego ogólnych i 
sektorowych informacji na temat różnic w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn oraz ocenę 
 
101 
 poszczególnych przedsiębiorstw, zawodów i poziomu kwalifikacji. Przewiduje się podjęcie 
konkretnych działań przez inspekcję pracy i sankcje wobec pracodawców stosujących 
dyskryminacyjne traktowanie.  
Wiele państw członkowskich podejmuje działania na rzecz promowania integracji osób 
pochodzących ze środowisk migracyjnych przy pomocy planów stra tegicznych, 
finansowania, prawodawstwa i działań innowacyjnych . W Finlandii wprowadzono nowe 
modele finansowania integracji, które przyspieszają proces integracji i umożliwiają 
migrantom elastyczne łączenie edukacji i pracy. Na Malcie uruchomiono w grudniu  2017  r. 
strategię i plan działania na rzecz integracji migrantów ( Vision 2020 ), które mają służyć jako 
ramy dla uświadomienia sobie, na czym polega pomyślna integracja. W Belgii program 
integracyjny Wspólnoty Niemieckojęzycznej stał się obowiązkowy dla cu dzoziemców, którzy 
ukończyli 18 rok życia, są zarejestrowani w gminie od stycznia 2018  r. i posiadają zezwolenie 
na pobyt ważne przez co najmniej trzy miesiące. W Austrii, w ramach większych wysiłków 
na rzecz wspierania integracji, weszły w życie latem 201 7 r. dwie nowe ustawy dotyczące 
integracji. Ustawa o integracji wymaga od uchodźców i osób posiadających status osoby 
potrzebującej ochrony uzupełniającej podpisania „oświadczenia o integracji” oraz 
uczestnictwa w kursach integracyjnych. Ze skutkiem od dni a 1 stycznia 2018  r. zmieniono 
federalną ustawę o azylu, uprawniając beneficjentów ochrony międzynarodowej i osoby 
ubiegające się o azyl do otrzymywania wsparcia na rzecz integracji, pod warunkiem że 
prawdopodobieństwo przyznania im ochrony międzynarodowej  jest bardzo duże.  
Promowanie integracji migrantów na rynku pracy jest w wielu państwach 
członkowskich priorytetem.  W Belgii flamandzka publiczna służba zatrudnienia (VDAB) 
wdrożyła plan działania na  2017  r. pt. „Integracja poprzez pracę”. Szwecja wprowad ziła nowe 
środki mające na celu ułatwienie integracji nowo przybyłych migrantów, w szczególności 
integracji na rynku pracy, między innymi poprzez zapewnienie ukierunkowanego kształcenia 
i szkolenia. Szwedzka Agencja ds. Rozwoju Gospodarczego i Regionalnego  ułatwia kontakty 
i tworzenie sieci kontaktów między kobietami urodzonymi za granicą, w szczególności nowo 
przybyłymi, a pracodawcami. W Estonii rozpoczęto kampanię informacyjną mającą na celu 
poprawę dostępu do zatrudnienia w sektorze publicznym dla drugi ego i trzeciego pokolenia 
migrantów. Uruchomiono również pilotażowy program mentorski w celu ułatwienia 
obywatelom państw trzecich dostępu do rynku pracy.  
 
102 
 Promowanie dostępu do kształcenia i szkolenia może być kluczowym czynnikiem 
integracji na rynku pracy  i w całym społeczeństwie . W Szwecji, w ramach obowiązku 
prowadzenia kształcenia i szkolenia, wszyscy nowo przybyli imigranci z państw trzecich, 
którzy korzystają z programu wprowadzającego realizowanego przez publiczne służby 
zatrudnienia i są uznawani za  osoby potrzebujące kształcenia lub szkolenia w celu znalezienia 
pracy, mogą ubiegać się o ścieżkę kształcenia i szkolenia. W Estonii udoskonalono w 2017  r. 
platformę internetową umożliwiającą imigrantom naukę języka estońskiego. W Finlandii 
reformy szkoln ictwa podstawowego i kształcenia zawodowego miały na celu poprawę 
umiejętności językowych migrantów. Ponadto przyjęto poprawkę w przepisach dotyczących 
kształcenia dorosłych mającą na celu zapewnienie migrantom nauki czytania i pisania. 
Chorwacja usprawnił a system uznawania kwalifikacji osób korzystających z ochrony 
międzynarodowej i umożliwiła im bezpłatne kończenie edukacji rozpoczętej w kraju 
pochodzenia. W Niemczech wprowadzono środki mające pomóc obywatelom państw trzecich 
w integracji na rynku pracy p oprzez uznawanie ich kwalifikacji zawodowych i edukacyjnych 
oraz ich umiejętności pozaformalnych.  
Państwa członkowskie wprowadzają również środki szczególne w odniesieniu do 
uchodźców i osób ubiegających się o azyl. W Belgii współpracę strukturalną nawiąz ały 
federalna agencja ds. przyjmowania osób ubiegających się o azyl (Fedasil) oraz walońska 
publiczna agencja zatrudnienia (Forem), głównie w celu ułatwienia dostępu do zatrudnienia 
osobom ubiegającym się o azyl. W Estonii agencja ds. ubezpieczeń na wypade k bezrobocia 
rozszerzyła projekt „Moja pierwsza praca w Estonii” w ramach gwarancji dla młodzieży, 
współfinansowany przez Europejski Fundusz Społeczny, na osoby korzystające z ochrony 
międzynarodowej. W Luksemburgu agencja zatrudnienia ustanowiła usługę na  rzecz 
integracji na rynku pracy osób korzystających z ochrony międzynarodowej. W Niderlandach 
rozpoczęto realizację programu dla osób korzystających z ochrony międzynarodowej oraz 
rodowitych mieszkańców pochodzących ze środowisk migracyjnych w celu popraw y dostępu 
do zatrudnienia. Francja uruchomiła inicjatywę pt. „Ścieżka dla  1 000 uchodźców”, w ramach 
której 1 000 beneficjentom ochrony międzynarodowej oferuje się ośmiomiesięczną ścieżkę 
integracji obejmującą zakwaterowanie, naukę języka i certyfikowane s zkolenie zawodowe.  
Szereg państw członkowskich promuje zatrudnienie osób niepełnosprawnych. Od 
września 2017  r. rząd grecki dotuje zatrudnienie osób niepełnosprawnych oraz dostosowanie 
miejsc pracy w samorządach lokalnych i w przedsiębiorstwach prywatnych.  W podobnym 
duchu Szwecja podniosła pułap subsydiów na zatrudnienie osób niepełnosprawnych. Polska 
 
103 
 realizuje projekt finansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego na rzecz zmniejszenia 
barier w zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Bułgaria inwestuje w s zkolenia mające na 
celu zwiększenie szans na zatrudnienie osób niepełnosprawnych („szkolenia i zatrudnienie”), 
ze szczególnym uwzględnieniem osób o większym stopniu niepełnosprawności. Francja 
przyjęła ustawę Liberté de Choisir son Avenir Professionnel  („Swoboda wyboru własnej 
przyszłości zawodowej”), której celem jest promowanie zatrudnienia osób 
niepełnosprawnych. Ustawa ta obejmuje rozszerzenie podejścia społeczno -medycznego do 
pomocy w poszukiwaniu pracy, przeniesienie wymogu posiadania 6  % odsetka osób  
niepełnosprawnych w liczbie osób rekrutowanych z poziomu wydziału na poziom całego 
przedsiębiorstwa oraz wprowadzenie obowiązku składania przez przedsiębiorstwa 
oświadczeń (od stycznia 2020  r.) dotyczących środków podejmowanych w celu integracji 
pracownik ów niepełnosprawnych.  W Portugalii nowe świadczenia społeczne przyznawane 
osobom ze stopniem niepełnosprawności powyżej 60  % mają zachęcić te osoby do 
kontynuowania pracy lub do poszukiwania pracy (w chwili obecnej osoby z 
niepełnosprawnościami nie są upra wnione do otrzymywania renty inwalidzkiej, jeżeli 
otrzymują wynagrodzenie w jakiejkolwiek formie). Malta wprowadza nowy środek 
budżetowy, który umożliwi osobom niepełnosprawnym utrzymanie prawa do pobierania 
pełnej renty inwalidzkiej w przypadku wykonywani a/podjęcia pracy.  
  
 
104 
 3.3. Wytyczna 7: Poprawa funkcjonowania rynków pracy oraz skuteczności dialogu 
społecznego  
 
Niniejszy rozdział jest poświęcony wdrażaniu wytycznej dotyczącej zatrudnienia nr  7, w 
której zaleca się państwom członkowskim poprawę funkcjonowania rynku pracy i 
zwiększenie skuteczności dialogu społecznego. Obejmuje to zapewnienie równowagi między 
elastycznością i bezpieczeństwem w polityce rynku pracy, zapobieganie segmentacji rynku 
pracy i wspieranie przechodzenia na zatrudnienie na czas nieokreślony, zapewnianie 
skutecznej aktywnej polityki rynku pracy i dobrze funkcjonujących publicznych służb 
zatrudnienia, zapewnianie odpowiednich świadczeń dla bezrobotnych, które nie zniechęcają 
do szybkiego powrotu do zatrudnienia, oraz promowani e mobilności pracowników i osób 
uczących się. Ponadto w wytycznej tej zaleca się państwom członkowskim, aby zapewniły 
terminowe i znaczące zaangażowanie partnerów społecznych w opracowywanie i wdrażanie 
strategii politycznych, w tym poprzez wsparcie na rze cz zwiększania zdolności partnerów 
społecznych. Rozdział rozpoczyna się od krótkiego przedstawienia kluczowych wskaźników 
wskazujących na wyzwania w tym obszarze, w szczególności dotyczące segmentacji pod 
kątem stałych i czasowych miejsc pracy (i związanyc h z nimi kwestii dotyczących jakości 
pracy), udziału w aktywnej polityce rynku pracy i publicznych służb zatrudnienia, 
funkcjonowania świadczeń dla bezrobotnych (poprzez aktualizację analizy porównawczej 
przedstawionej w 2018  r.) oraz zwiększenia mobilnośc i pracowników i osób uczących się. 
Ponadto w sekcji 3.3.2 przedstawiono środki z zakresu polityki wdrożone przez państwa 
członkowskie w tych obszarach.  
3.3.1  Kluczowe wskaźniki  
Mimo że segmentacja rynków pracy na poziomie UE jest mniej więcej stabilna, w wielu 
państwach członkowskich stanowi ona jednak problem. Segmentacja to sytuacja, w której 
na rynku pracy współistnieją (co najmniej) dwa „segmenty” pracowników charakteryzujące 
się różnymi prawami, uprawnieniami lub warunkami pracy. Szczególnie w przypad ku 
ograniczonych możliwości przechodzenia z niestandardowych form zatrudnienia do 
zatrudnienia na stałe może to utrudniać funkcjonowanie i sprawiedliwość rynków pracy. 
Wysoki odsetek pracowników tymczasowych może z grubsza wskazywać na to, że w danym 
państ wie członkowskim występuje segmentacja rynku pracy. Na poziomie UE (wykres 39) 
udział umów na czas określony wśród ogólnej liczby pracowników w ciągu ostatnich lat nie 
 
105 
 zmienił się znacząco i w ciągu ostatnich dziesięciu lat wynosił średnio około 14  %. Niek tóre 
państwa członkowskie odnotowują jednak znacznie wyższe poziomy: dotyczy to w 
szczególności Hiszpanii, Polski, Portugalii, Niderlandów i Chorwacji, które w 2017  r. miały 
wskaźniki przekraczające 20  %, a na kolejnych miejscach znalazło się sześć innych państw 
członkowskich (Słowenia, Francja, Szwecja, Finlandia, Włochy i Cypr) wykazujących 
wskaźniki w przedziale od  15 % do  20 %. W niektórych z tych państw nastąpił w latach 
2008 –2017 znaczny wzrost, zwłaszcza w Chorwacji (o 8 p.p.), na Słowacji (o 5 p.p.) , w 
Niderlandach (o około 4 p.p.) i we Włoszech (o 2 p.p.). Znaczny wzrost odnotowano również 
w Danii (z 8,5  % w 2008  r. do  12,9 % w 2017  r.). Szczególnym przypadkiem jest Hiszpania, 
gdzie udział umów na czas określony znacznie się zmniejszył w czasie kryz ysu (z 29,2  % w 
2008  r. do  23,2 % w 2013  r.), by ponownie zwiększyć się wraz z ożywieniem gospodarczym 
(do 26,8 % w 2017  r.). 
 
Wykres 39: Udział pracowników tymczasowych w liczbie pracowników ogółem (w wieku 
15–64 lat).  
 
Źródło: Eurostat, BAEL.  
 
Umowy o pracę na czas określony mogą stanowić krok w kierunku tworzenia stałych 
miejsc pracy, ale często są one „ślepymi zaułkami”. Na wykresie 40 przedstawiono 
wskaźniki przechodzenia z umów na czas określony na umowy na czas nieokreślony  
(uśrednione dla okresu trzech lat w celu zminimalizowania wpływu wahań 
krótkoterminowych) w kontekście udziału umów na czas określony wśród pracowników 
05101520253035
RO
LT
LV
EE
BG
UK
MT
HU
IE
LU
AT
SK
CZ
BE
EL
DK
DE
UE-28
CY
IT
FI
SE
FR
SI
HR
NL
PT
PL
ES
2017 2013 2008
 
106 
 ogółem. Średnio 24  % pracowników zatrudnionych na podstawie umowy na czas określony 
uzyskuje w kolejnym  roku zatrudnienie na umowę na czas nieokreślony. W szeregu państw 
członkowskich ten roczny wskaźnik przechodzenia jest jednak znacznie niższy od średniej 
UE. Jest tak w szczególności w przypadku Hiszpanii, Francji, Polski i Włoch, które mają 
niski wskaźni k przechodzenia (około 11  % w przypadku dwóch pierwszych państw, 20  % w 
przypadku Włoch i 22  % w przypadku Polski) i jednocześnie wysoki odsetek umów na czas 
określony, co wskazuje na segmentację. Wskaźniki przechodzenia są stosunkowo wyższe w 
państwach cz łonkowskich o niskim odsetku umów o pracę na czas określony. Z kolei w 
krajach o wysokim odsetku umów o pracę na czas określony pracownicy zazwyczaj pozostają 
w stosunku pracy na czas określony. Wartymi odnotowania wyjątkami są Szwecja i Słowenia, 
które – mimo wysokiego odsetka pracowników zatrudnionych na czas określony – 
odnotowują wskaźniki przechodzenia na poziomie blisko 40  % lub powyżej.  
 
Wykres 40: Udział pracowników tymczasowych w liczbie pracowników ogółem w wieku 
15–64 lat  (2017  r.) i wskaźnik przechodzenia na zatrudnienie na czas nieokreślony; 
średnia z trzech lat (2016  r.).  
 
Źródło: Eurostat, BAEL i SILC.  
Uwaga: wskaźnik przechodzenia dla IE i MT odnosi się do  2015  r. 
 
 
W UE większość pracowników tymczasowych pracuje na  podstawie umowy na czas 
określony, ponieważ nie może znaleźć stałej pracy. Odsetek wymuszonej pracy 
tymczasowej jest dodatkowym wskaźnikiem segmentacji rynku pracy; około 54  % wszystkich 010203040506070
0,05,010,015,020,025,030,0
RO
LT
LV
EE
BG
MT*
UK
HU
LU
IE*
AT
SK
CZ
BE
EL
DE
DK
UE-28
CY
IT
FI
SE
FR
SI
HR
NL
PT
PL
ES
Udział pracowników tymczasowych (w %) (oś lewa)
Wskaźnik przechodzenia na zatrudnienie na czas nieokreślony (w %) (oś prawa)
 
107 
 pracowników tymczasowych w UE w wieku 15 –64 lat znajduje się w takie j sytuacji (o 2 p.p. 
więcej niż w 2008  r.), ale w 12 państwach członkowskich odsetek ten przekracza 70  %. Z 
tego punktu widzenia szczególnie trudna jest sytuacja takich państw członkowskich jak 
Portugalia, Chorwacja i Hiszpania, które wykazują nie tylko wy soki udział pracowników 
tymczasowych, lecz także odsetek wymuszonej pracy tymczasowej wynoszący powyżej 80  % 
(wykres 41). Pewnego monitorowania wymaga również sytuacja Cypru: odsetek 
pracowników tymczasowych wprawdzie tylko nieznacznie przekracza średnią U E, ale  91,9 % 
z tych pracowników znajduje się w tej sytuacji, ponieważ nie udało im się znaleźć stałej 
pracy. Młodzi pracownicy zazwyczaj chętniej akceptują pracę tymczasową. Jak 
przedstawiono na wykresie 41, jeśli wziąć pod uwagę grupę wiekową 25 –64, udzi ał 
wymuszonej pracy tymczasowej jest wyższy we wszystkich państwach członkowskich. Co 
ciekawe, różnica między grupami wiekowymi 15 –64 i 25 –64 jest najniższa tam, gdzie udział 
wymuszonej pracy tymczasowej jest najwyższy, co wskazuje na to, że na rynkach pra cy o 
większej segmentacji również młodsi pracownicy zdecydowane preferują umowy na czas 
nieokreślony. Znacznie wzrósł udział starszych pracowników (w wieku 55 –64 lat) w 
wymuszonej pracy tymczasowej – z 51,9  % w 2008  r. do 60,6 % w 2017  r. 
 
Wykres 41: Udział wymuszonej pracy tymczasowej wyrażony jako odsetek 
pracowników zatrudnionych na czas określony ogółem, 2017  r.  
 
Źródło: Eurostat, BAEL.  
 0102030405060708090100
AT
EE
DE
UK
NL
IE
DK
MT
SE
SI
UE-28
FR
LV
LT
LU
PL
BG
FI
IT
EL
BE
CZ
SK
HU
PT
RO
ES
HR
CY
15-64 25-64
 
108 
 Oznaką segmentacji rynku pracy może być także duży odsetek osób 
samozatrudnionych.  Chociaż decyzja o podjęciu samozatrudnienia jest zazwyczaj 
podejmowana dobrowolnie, może się za tym kryć stosunek pracy o ekonomicznej zależności 
(tak zwane „fikcyjne samozatrudnienie”). Ponadto systemy zabezpieczenia społecznego 
często nie są przystosowa ne do obejmowania osób samozatrudnionych (kwestia ta została 
omówiona w rozdziale 3.4). Stopnia autonomii osób prowadzących działalność na własny 
rachunek w różnych państwach członkowskich nie da się zmierzyć przy pomocy 
porównywalnych danych statystycznyc h Eurostatu65. Można jednak uzyskać pewne 
informacje pomocnicze, analizując odsetek osób samozatrudnionych niezatrudniających 
pracowników („osoby pracujące na własny rachunek”) w liczbie zatrudnionych ogółem – 
jeżeli jest on wysoki, może to sygnalizować pot rzebę dalszej oceny danego kraju. W rankingu 
za 2017  r. na czele plasują się Grecja (22,3  %), Rumunia (15,3  %) i Włochy (15,1  %), a 
kolejne miejsca zajmują Polska, Republika Czeska, Słowacja, Zjednoczone Królestwo i 
Niderlandy ze wskaźnikami przekraczający mi 11  % (wykres 42). Na drugim krańcu są Dania, 
Niemcy, Szwecja i Węgry, które wykazują wskaźniki poniżej lub blisko 5  %. Od 2008  r. 
udział osób pracujących na własny rachunek utrzymuje się w UE na stałym poziomie, ale w 
niektórych państwach odnotowano zna czny wzrost, zwłaszcza w Niderlandach (z 8,4  % w 
2008  r. do  11,5 % w 2017  r.) i w Zjednoczonym Królestwie (z 9,8  % do  11,8 %). Wskaźnik 
ten spadł natomiast zdecydowanie w Chorwacji (z 11,7  % do  5,7 %) i Portugalii (z 13,5  % 
do 8,9 %). Według Eurofound66 w 2015 r. około jednej czwartej wszystkich osób pracujących 
na własny rachunek w UE można by zaliczyć do kategorii osób „znajdujących się w trudnej 
sytuacji” lub „zatrudnionych w ramach ukrytego stosunku pracy”67, przy czym między 
państwami członkowskimi wystę pują w tym zakresie znaczne różnice. Cechami 
charakterystycznymi tych pracowników są: zależność gospodarcza, niski poziom autonomii i 
niestabilność finansowa. Dlatego też „fikcyjne samozatrudnienie” można najczęściej znaleźć 
w tych właśnie grupach. Na wykr esie 43 przedstawiono odsetek osób samozatrudnionych w 
                                                           
65 Przyszły moduł ad hoc  BAEL Eurostatu dotyczący samozatrudnienia, którego wyniki są s podziewane 
w 2019  r., pomoże rzucić nieco światła na ten problem. 
66 Eurofound (2017), Exploring self -employment in the European Union, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 
Luksemburg. 
67 Na podstawie danych z  2015  r. pochodzących z  szóstego europejskiego bad ania warunków pracy (EWCS) 
zidentyfikowano pięć różnych grup osób samozatrudnionych („pracodawcy”, „osoby pracujące na stałe na 
własny rachunek”, „małe przedsiębiorstwa handlowe i  rolnicy”, „osoby znajdujące się w  trudnej sytuacji” i 
„zatrudnieni w  ramach ukrytego stosunku pracy”). Grupy te są wynikiem modelu statystycznego (utajona analiza 
klas) po skontrolowaniu próby pod kątem zmiennych dotyczących zależności gospodarczej (np. liczby klientów, 
łatwości znajdowania nowych klientów), zależności operacyjnej  (np. możliwości wzięcia urlopu z  krótkim 
wyprzedzeniem) i  przedsiębiorczości (np. posiadania wielu zakładów, powodu samozatrudnienia). Więcej 
informacji w  Eurofound (2017), tamże. 
 
109 
 tych dwóch kategoriach jako udział w całkowitym zatrudnieniu w podziale na państwa 
członkowskie.  
 
Wykres 42: Osoby samozatrudnione niezatrudniające pracowników jako odsetek lic zby 
zatrudnionych ogółem.   
 
Źródło: Eurostat, BAEL (obliczenia własne).  
 
Wykres 43: Udział osób samozatrudnionych „znajdujących się w trudnej sytuacji” i 
„zatrudnionych w ramach ukrytego stosunku pracy” w zatrudnieniu ogółem.  
 
Źródło: Eurofound (2017) – na podstawie szóstego europejskiego badania warunków pracy (2015).  051015202530
EL
RO
IT
PL
CZ
SK
UK
NL
ES
EU28
MT
CY
IE
BE
PT
LT
FI
SI
BG
LV
FR
AT
HR
LU
EE
HU
SE
DE
DK
2017 2013 2008
024681012
RO
PT
EL
HR
IT
PL
UK
SK
LT
UE-28
AT
SI
LV
HU
ES
MT
CZ
IE
FI
BE
BG
FR
EE
DE
CY
NL
LU
DK
SE
Osoby zatrudnione w ramach ukrytego stosunku pracy Osoby znajdujące się w trudnej sytuacji
UE-28 
 
110 
   
„Praca za poś rednictwem platform internetowych”, choć obecnie ograniczona do 
niewielkiej części siły roboczej, może mieć duży wpływ na warunki i wzorce pracy. W 
przeprowadzonym niedawno badaniu internetowym COLLEEM68 Komisja Europejska 
zbadała wykorzystanie platform int ernetowych przez częstych użytkowników internetu w 
grupie wiekowej 16 –74 w 14 państwach UE i przedstawiła kilka wstępnych wniosków co do 
sytuacji pracowników wykonujących pracę za pośrednictwem platform internetowych. 
Według Komisji Europejskiej (2018)69, w oparciu o wyniki badania, odsetek osób 
zarabiających ponad połowę swojego dochodu z pracy za pośrednictwem platform 
internetowych oscylował w 2017  r. nieco powyżej 2  %, przy czym najwyższe poziomy 
odnotowano w Zjednoczonym Królestwie (4,3  %) i Niderlandac h (2,9  %). Około połowa 
osób, dla których podstawową działalnością jest praca za pośrednictwem platform 
internetowych, postrzega się jako całkowicie lub częściowo samozatrudnionych, chociaż 
znaczna część (38  %) uważa się za pracowników. Wynika z tego, że w iele osób pracujących 
za pośrednictwem platform internetowych może nie być objętych ochroną socjalną, a kwestię 
tę komplikuje fakt, że ich status zatrudnienia z punktu widzenia przepisów często nie jest 
jednoznaczny.  
Pracownicy tymczasowi mają do czynienia  z niższą jakością miejsc pracy w wielu 
różnych aspektach.  Szóste europejskie badanie warunków pracy (2015) zawiera informacje 
na temat szeregu kluczowych aspektów jakości miejsc pracy. W oparciu o to badanie 
Eurofound70 obliczył siedem wskaźników jakości m iejsca pracy (dotyczących odpowiednio 
środowiska fizycznego; środowiska społecznego; intensywności pracy; umiejętności i 
swobody postępowania; jakości czasu pracy; perspektyw; oraz zarobków). Jeśli chodzi o 
różnice w wynikach w przypadku sześciu z siedmiu wskaźników jakości miejsca pracy71 
(tabela 3), pracownicy zatrudnieni na podstawie krótkoterminowych umów o pracę na czas 
określony osiągają w czterech z nich wyniki poniżej średniej, a najbardziej problematycznymi 
wskaźnikami są perspektywy  (w tym bezpiecz eństwo zatrudnienia i rozwój kariery) oraz 
umiejętności i swoboda postępowania  (obejmujące np. dostęp do szkoleń i autonomię 
                                                           
68 Badanie COLLEEM  („Gospodarka społecznościowa a  zatrudnienie”) jest intern etowym sondażem panelowym 
na temat platform cyfrowych sporządzonym na zlecenie DG EMPL i  koordynowanym przez JRC. Zostało ono 
przeprowadzone w  14 państwach członkowskich UE: DE, ES, FI, FR, HR, HU, IT, LT, NL, PT, RO, SE, SK i 
UK. Badanie przeprowadzono w  czerwcu 2017  r. Zob. Pesole i in. (2018).  
69 Komisja Europejska (2018). Employment and Social Developments in Europe [Zatrudnienie i  kwestie 
społeczne w  Europie]. Roczny przegląd z  2018  r. Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej . 
70 Eurofound (2018), „Does employment Status matter for job quality?”, w  przygotowaniu.  
71 Siódmy wymiar, tj. zarobki, został wykluczony ze względu na niską wiarygodność.  
 
111 
 decyzyjną). Z drugiej strony, jeśli chodzi o środowisko społeczne, pracownicy ci uzyskują 
wynik nieco wyższy niż średnia. Długoterm inowe umowy na czas określony wykazują 
podobną tendencję, ale jakość miejsc pracy jest w ich przypadku zbliżona do średniej. 
Ponadto tacy pracownicy znajdują się w mniej korzystnym środowisku społecznym  w 
porównaniu ze średnią. Różnice utrzymują się po sta tystycznym skontrolowaniu próby pod 
kątem cech dotyczących danej osoby lub danej pracy (wykres 44). Pracownicy zatrudnieni na 
czas określony są również ponad trzy razy bardziej zagrożeni ubóstwem niż pracownicy 
zatrudnieni na czas nieokreślony (16,3  % prac owników zatrudnionych na czas określony, a 
tylko 5,8  % pracowników zatrudnionych na czas nieokreślony w 2017  r.) i różnica ta od czasu 
kryzysu stale rośnie.  
 
Tabela 3: Wyniki jakości miejsc pracy według statusu zatrudnienia (2015  r.) 
Źródło: Obliczenia Eurofound dotyczące EWCS 2015. Zielone pola oznaczają „lepiej niż średnia”, zaś czerwone 
„gorzej niż średnia”. Odcień barwy oznacza odchylenie od średniej (im odcień ciemniejszy, tym większe 
odchylenie od średniej).   
 
Środowisko 
fizyczneIntensywność 
pracyJakość czasu 
pracyŚrodowisko 
społecznePerspektywyUmiejętności i 
swoboda 
postępowania
Umowa na czas nieokreślony 84 35 71 65 56 56
Umowa na czas określony > 1 rok 83 34 70 59 46 52
Umowa na czas określony < 1 rok 81 36 70 65 38 44
Inni pracownicy 82 30 71 64 41 44
Osoby samozatrudnione bez pracowników – zależne 83 27 72 44 44 54
Osoby samozatrudnione bez pracowników – niezależne 83 26 67 47 50 64
Pracodawcy 84 35 60 76 62 71
Ogółem 83 34 70 64 53 56Status zatrudnieniaAspekty jakości miejsc pracy
 
112 
 Wykres 44: Wpływ statusu zatrudnienia na szczególne aspekty jakości pracy, po 
skontrolowaniu próby pod kątem cech dotyczących danej osoby lub danej pracy 
(2015  r.) 
 
Źródło: Obliczenia Eurofound dotyczące EWCS 2015.  
Uwaga: Kolory obrazują  względny związek między każdym wskaźnikiem jakości miejsca pracy a danym 
statusem zatrudnienia w porównaniu z pracownikami zatrudnionymi na podstawie umów na czas nieokreślony. 
Wyniki pochodzą z regresji wielopoziomowych po skontrolowaniu próby pod kątem cech dotyczących danej 
osoby, zawodu, sektora i innych.  
 
Skuteczna aktywna polityka rynku pracy jest kluczowym elementem dobrze 
funkcjonujących rynków pracy. Zwiększa  ona szanse osób poszukujących pracy na 
znalezienie nowej pracy i przyczynia się do lepsze go dostosowania umiejętności i kwalifikacji 
zawodowych do potrzeb rynku pracy. Głównym wyzwaniem, jakiemu należy stawić czoła w 
ramach aktywnej polityki rynku pracy, jest bezrobocie, w szczególności bezrobocie 
długotrwałe (tj. trwające dłużej niż jeden rok ). Liczby wskazują, że im dłuższy jest okres, 
przez jaki osoba poszukująca pracy pozostaje na bezrobociu, tym większe jest ryzyko spadku 
wartości umiejętności, zniechęcenie do rynku pracy i całkowite oderwanie się od rynku pracy. 
Długotrwałe bezrobocie jes t zatem zarówno wskaźnikiem skuteczności aktywnej polityki 
rynku pracy, jak i miarą wyzwania, przed jakim stoi dany kraj w zakresie aktywizacji 
bezrobotnej populacji72. Na wykresie 45 przedstawiono stopę długotrwałego bezrobocia (tj. 
stosunek liczby bezrobo tnych przez ponad rok do liczby ludności aktywnej zawodowo) w 
2017  r. i jej zmianę w stosunku do roku 2016. Jak również wspomniano w rozdziale 1, w 
związku z poprawą sytuacji na rynku pracy długotrwałe bezrobocie zmniejszyło się w 2017  r. 
we wszystkich pań stwach członkowskich. Pomimo zasadniczo zbieżnego trendu (co 
podkreśla ujemne nachylenie linii regresji) w poszczególnych państwach członkowskich 
                                                           
72 Z tych powodów stopa długotrwałego bezrobocia została uzgodniona przez  Komitet ds. Zatrudnienia jako 
głów ny wskaźnik w  tablicy wskaźników społecznych służący monitorowaniu aktywnego wsparcia na rzecz 
zatrudnienia.  
Bezpieczeństwo 
zatrudnieniaDostęp do 
szkoleńTrudności w 
uzyskiwaniu 
czasu 
wolnego od 
pracyKonieczność 
wykonania 
zadań w 
krótkim 
terminieRegularność 
(od średniej 
do wysokiej)Duże 
obciążenie 
pracą
Praca w niepełnym wymiarze (w stosunku do pełnego wymiaru)Umowa na czas określony > 1 rok
Umowa na czas określony < 1 rok
Osoby samozatrudnione bez pracowników – zależne
Osoby samozatrudnione bez pracowników – niezależne
Pracodawcy

 
113 
 utrzymują się znaczne rozbieżności, a stopa długotrwałego bezrobocia wahała się w 2017  r. 
między 1  % w Republi ce Czeskiej a 15,6  % w Grecji. Wraz z Hiszpanią (która wykazuje 
stopę na poziomie 7,7  %) Grecja została oznaczona jako państwo „osiągające wyniki słabe, 
lecz poprawiające się”, ponieważ w ciągu ostatniego roku odnotowała ona poziom znacznie 
wyższy od średn iego, ale w połączeniu z szybkim tempem spadkowym. Natomiast Włochy, 
które odnotowały stosunkowo niską stopę bezrobocia długotrwałego (6,5  %), oznaczono jako 
państwo charakteryzujące się „sytuacją krytyczną” ze względu na niewielką tylko poprawę w 
2017  r. w porównaniu z rokiem poprzednim. Sytuacja na Słowacji, gdzie stopa wynosi 5,1  %, 
została uznana za „wymagającą obserwacji”. Wśród krajów oznaczonych jako „osiągające 
wyniki powyżej średniej” warto wspomnieć Cypr, Portugalię i Chorwację, które zostały 
sklasyfikowane w tej grupie ze względu na ich wskaźnik dotyczący zmiany w skali roku, co 
wskazuje na znaczącą poprawę w 2017  r. (przy czym ich poziomy są bliskie średniej UE, ale 
wciąż utrzymują się powyżej tej średniej).  
 
 
114 
 Wykres 45: Stopa bezrobocia długotrwałego (główny wskaźnik w tablicy wskaźników 
społecznych)  
 
Źródło: Eurostat, BAEL. Okres: wartości w 2017  r. i zmiany w skali roku w stosunku do  2016  r. Uwaga: osie 
krzyżują się na nieważonej średniej dla UE. Legenda znajduje się w załączniku.  
 
W większości państw członkowskich stopa bezrobocia długotrwałego nie powróciła 
jeszcze do poziomu sprzed kryzysu. Poprawa w stosunku do roku 2013 (będącego rokiem 
odniesienia jako szczyt kryzysu) była szczególnie duża (o ponad 4 p.p.) w Chorwacji, 
Hiszpanii, na Słowacji, w Portugalii, Irlandii i Bułgarii. W kilku państwach członkowskich 
stopa bezrobocia długotrwałego jest jednak w 2017  r. nadal taka sama jak w 2013  r. lub nawet 
wyższa, w szczególności w przypadku Francji (taka sama stopa) , Austrii (+0,5 p.p.), Finlandii 
(+0,4 p.p.) i Luksemburga (+0,3 p.p.). Ponadto w przypadku 21 państw członkowskich stopa 
bezrobocia długotrwałego utrzymuje się na wyższym poziomie niż w 2008  r., a największy 
skok odnotowano w Grecji (+11,9 p.p.), Hiszpani i (+5,7 p.p.), na Cyprze (+4 p.p.) i we 
Włoszech (+3,5 p.p.). Świadczy to o intensywności recesji, z jaką miały do czynienia te kraje 
w poprzednich latach, oraz o jej skutkach dla wyników na rynku pracy, ale jednocześnie o 
AT
CYCZDEDK
EE
HRHUMT
NL
PL
PTSE
UK
SKIT
BE
BGFI
FR
IELTLU
LV
RO
SI
EL
ESy = -0,1002x -0,362
R² = 0,2642
-2,2-2,0-1,8-1,6-1,4-1,2-1,0-0,8-0,6-0,4-0,20,0
0 2 4 6 8 10 12 14 16Bezrobocie długotrwałe -zmiana
Bezrobocie długotrwałe
 
115 
 wyzwaniach, przed którymi stoją p ubliczne służby zatrudnienia i systemy aktywnej polityki 
rynku pracy, które w wielu przypadkach zostały poddane poważnej próbie przez gwałtownie 
rosnącą liczbę osób poszukujących pracy.  
 
Wykres 46: Bezrobocie długotrwałe wyrażone jako odsetek ludności aktywnej 
zawodowo  
 
Źródło: Eurostat, BAEL.  
 
Uczestnictwo w aktywnej polityce rynku pracy różni się nadal znacznie w 
poszczególnych państwach UE. Aktywna polityka rynku pracy stanowi jeden z filarów dla 
zapewnienia skutecznych zmian stanu na rynku pracy oraz dobrze funkcjonujących rynków 
pracy. Aktywna polityka rynku pracy, wraz z efektywną infrastrukturą uczenia się przez całe 
życie, stanowi faktyczny wymiar wspierający (i zapewniający bezpieczeństwo) dobrze 
wyważonego modelu elastyc znego rynku pracy i bezpieczeństwa socjalnego ( flexicurity ), 
który jest uznawany za czynnik poprawiający funkcjonowanie rynku pracy. W tym kontekście 
uderzające są różnice między państwami członkowskimi, jeśli chodzi o udział w działaniach 
aktywizujących. Z jednej strony istnieje duża grupa państw członkowskich (Grecja, Rumunia, 
Bułgaria, Łotwa, Słowenia, Chorwacja, Cypr i Malta), gdzie w 2016  r. mniej niż 10  % osób, 
które chcą pracować, uczestniczyło w aktywnej polityce rynku pracy. Ponadto odsetek ten w 
ostatnich latach w większości przypadków zmniejszył się. Z drugiej strony istnieje inna grupa 02468101214161820
CZ
SE
UK
DK
PL
DE
HU
MT
AT
EE
NL
RO
LU
FI
LT
IE
SI
LV
UE-28
BG
BE
FR
SE-19
CY
PT
HR
SK
IT
ES
EL
2017 2013
 
116 
 państw odnotowująca wskaźniki uczestnictwa powyżej 40  % (Szwecja, Francja, Dania, 
Węgry, Luksemburg i Belgia); w przypadku tej grupy państw tendencja od  2013  r. jest 
ogólnie zwyżkowa lub wskaźniki utrzymują się na stałym poziomie. Wydaje się zatem, że w 
odniesieniu do tego wskaźnika strategicznego nie zachodzi konwergencja73. Po kryzysie 
wskaźniki uczestnictwa w większości krajów spadły (z wyjątkiem Belgii, Węgier, S zwecji, 
Republiki Czeskiej i Estonii), co wskazuje na to, że wzrostowi liczby osób poszukujących 
pracy nie towarzyszył proporcjonalny wzrost uczestnictwa w aktywnej polityce rynku pracy.  
 
Wykres 47: Osoby uczestniczące w aktywnej p olityce rynku pracy na  100 osób, które 
chcą pracować  
 
Źródło: Eurostat, baza danych dotyczących polityki rynku pracy i BAEL. Aktualne dane dotyczące UK nie są 
dostępne; brak danych za  2016  r. w odniesieniu do IT.  
 
Łączne inwestycje w aktywną politykę rynku pracy wydają się być również bardzo 
zróżnicowane w poszczególnych państwach członkowskich. Jeżeli odsetek osób 
długotrwale bezrobotnych jest przybliżonym wyrazem skuteczności aktywnej polityki rynku 
pracy, to różn ice te są także powodem do niepokoju. Choć wydatki na usługi i środki 
dotyczące rynku pracy są w pewnym stopniu związane z sytuacją w zakresie bezrobocia i 
konkurencyjności w danym państwie członkowskim, dane liczbowe ilustrują duże różnice w 
zaangażowaniu  w tworzenie skutecznych systemów aktywnej polityki rynku pracy. Wydatki 
na usługi i środki związane z rynkiem pracy wahają się od  1,5 % PKB do mniej niż 0,1  % w 
niektórych mniej zaangażowanych państwach członkowskich (wykres 48). Ponadto państwa 
                                                           
73 Niemniej jednak wskaźnik ten należy interpretować z  ostrożnością, ponieważ odzwierciedla on jedynie miarę 
uczestnictwa w  polityce rynku pracy (a nie skuteczność tej polityki), a  w przypadku szeregu państw wiąże się on 
z problemami dotyczącymi wiarygodności statystycznej, które wynikają z  procesu gromadzenia danych.  

 
117 
 członkows kie, w których inwestycje w aktywną politykę rynku pracy są najniższe, również 
zazwyczaj są tymi, w których znaczna część systemu aktywnej polityki rynku pracy jest 
współfinansowana przez EFS oraz w których długoterminowa stabilność tego systemu jest 
wątpl iwa.  
 
Wykres 48: Wydatki na usługi i środki na rynku pracy (2016  r.) oraz odsetek osób 
długotrwale bezrobotnych (2017  r.)  
 
Publiczne służby zatrudnienia to główne instytucje rynku pracy odpowiedzialne za 
wsparcie w poszukiwaniu pracy i kierowanie osób poszukujących pracy do działań 
aktywizujących.  Chociaż publiczne służby zatrudnienia mają różną strukturę w 
poszczególnych krajach, celem ich wszystkich jest dopasowanie do siebie podaży i popytu na 
rynku pracy poprzez świadczenie u sług zarówno na rzecz zarejestrowanych osób 
bezrobotnych, jak i pracodawców. W szczególności są one odpowiedzialne za profilowanie 
klientów, zapewnianie im doradztwa i zindywidualizowanego wsparcia, kierowanie ich do 
działań szkoleniowych i aktywizujących oraz (w wielu krajach) wypłacanie zasiłków dla 
bezrobotnych lub świadczeń socjalnych.  
Skuteczność publicznych służb zatrudnienia w zapewnianiu wsparcia w poszukiwaniu 
pracy nie jest jednak w poszczególnych państwach członkowskich taka sama i zależy ona 
między innymi od zdolności tych służb, jakości oferowanych przez nie usług i koordynacji 
działań z innymi podmiotami. Takie różnice są w wielu przypadkach odzwierciedleniem 0,00,20,40,60,81,01,21,41,6
0,010,020,030,040,050,060,070,080,0
ELSKITBGBEPTSIIEFRESDEROHRNLCYHUMTLULVLTCZEEATPLUKFIDKSE% bezrobotnych  
Odsetek osób długotrwale bezrobotnych (2017 r.)
Wydatki na usługi i środki na rynku pracy (% PKB)
 
118 
 stopnia korzystania przez bezrobotnych z publicznych służb zatrudnienia do poszukiwan ia 
pracy (poza formalnymi wymogami dotyczącymi rejestracji, które są zazwyczaj niezbędne do 
uzyskania prawa do świadczeń dla bezrobotnych i innych świadczeń socjalnych). Na 
wykresie 49 przedstawiono odsetek osób bezrobotnych, które korzystają z usług publi cznych 
służb zatrudnienia przy poszukiwaniu pracy. Przedstawione wartości nie różnią się znacząco 
od tych opublikowanych we wspólnym sprawozdaniu o zatrudnieniu na  2018  r. Na końcu 
tego rankingu znajdują się Hiszpania, Włochy i Rumunia, w których w 2017  r. odnotowano 
najniższe odsetki (poniżej 30  %), nieco wyżej są Niderlandy, Zjednoczone Królestwo i 
Portugalia (z wynikiem wynoszącym od  30 % do  40 %). Natomiast w państwach 
członkowskich takich jak Litwa, Słowacja, Republika Czeska, Austria, Słowenia, Niemcy  i 
Grecja odsetek osób bezrobotnych, które oświadczają, że korzystają z usług publicznych 
służb zatrudnienia w celu znalezienia pracy, wynosi powyżej 70  %. Korzystanie przez 
bezrobotnych z publicznych służb zatrudnienia w ujęciu średnim od początku kryzysu  stale 
maleje: z 58,1  % w 2008  r. spadło w 2017  r. do  45,2 % (o 1 p.p. mniej niż w 2016  r.). 
Niemniej jednak w kilku państwach członkowskich odnotowuje się odwrotną tendencję, a 
największy wzrost odnotowano na Łotwie i Cyprze (o ponad 30 p.p.), w Estonii i  Grecji (o 
około 15 p.p.) oraz w Rumunii i Słowenii (o około 9 p.p.). W niektórych z tych państw wzrost 
tego odsetka może jednak wynikać z bardziej restrykcyjnego obowiązku rejestracji w celu 
uzyskania dostępu do świadczeń. Na wykresie 50 przedstawiono inf ormacje na temat 
korzystania z wybranych alternatywnych metod poszukiwania pracy przez osoby bezrobotne, 
w tym poprzez prywatne agencje zatrudnienia, bezpośredni kontakt z pracodawcą i 
nieformalne metody, takie jak zwracanie się do znajomych, rodziny i zwi ązków zawodowych. 
Chociaż trudno jest znaleźć ogólne wzorce, wydaje się, że w państwach członkowskich, w 
których korzystanie z publicznych służb zatrudnienia jest niskie, najczęściej wykorzystywane 
są metody nieformalne.  
 
119 
 Wykres 49: Odsetek osób bezrobotnych, które korzystają z usług publicznych służb 
zatrudnienia przy poszukiwaniu pracy  
 
Źródło: Eurostat, BAEL.  
 0102030405060708090100
ES
IT
RO
NL
UK
PT
BG
FI
DK
LV
SE-19
IE
UE-28
MT
EE
CY
PL
FR
BE
LU
SE
HU
HR
EL
DE
SI
AT
CZ
SK
LT
2017 2013 2008
 
120 
 Wykres 50: Odsetek osób bezrobotnych korzystających z wybranych metod 
poszukiwania pracy (2017  r.) 
 
Źródło: Eurostat, BAEL.  
Zapewnienie odpowiednich świadczeń dla bezrobotnych o rozsądnym czasie trwania, 
dostępnych dla wszystkich pracowników i popartych skuteczną aktywną polityką rynku 
pracy ma kluczowe znaczenie dla wspierania osób poszukujących pracy w okresie zmian 
stanu na rynku pracy.  Wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu na  2018  r. zawierało dogłębną 
analizę porównawczą głównych cech systemów świadczeń dla bezrobotnych w całej UE w 
oparciu o wyniki analizy porównawczej dotyczącej świadczeń dla bezrobotnych i aktywnej 
polityki rynku prac y przeprowadzonej w ramach Komitetu ds. Zatrudnienia. Analiza, w której 
zbadano szereg wskaźników efektywności i wskaźników dotyczących mechanizmów 
politycznych (w odniesieniu do roku 2016 lub  2017 w zależności od dostępności danych), 
pozostaje zasadniczo aktualna, gdyż zmiany polityki w okresie odniesienia niniejszego 
sprawozdania były niewielkie (szczegółowe informacje na temat reform podjętych przez 
państwa członkowskie w tej dziedzinie – zob. sekcja 3.3.2; długoterminowy przegląd reform 0102030405060708090100
ES
IT
RO
NL
UK
PT
BG
FI
DK
LV
SE-19
IE
UE-28
MT
EE
CY
PL
FR
BE
LU
SE
HU
HR
EL
DE
SI
AT
CZ
SK
LT
Prywatna agencja zatrudnienia
Bezpośredni kontakt z pracodawcami
Zwracanie się do znajomych, rodziny, związków zawodowych itp.
Urząd pracy
 
121 
 realizowanych pr zez państwa członkowskie – zob. Komisja Europejska, 201874). W niniejszej 
sekcji przedstawiono informacje na temat aktualizacji tej analizy, w szczególności 
wskaźników dotyczących mechanizmów politycznych. Ponadto przedstawiono dodatkowe 
wskaźniki rygorysty czności wymogów dotyczących poszukiwania pracy dla bezrobotnych 
poszukujących pracy, które zostały uzgodnione przez Komitet Zatrudnienia w 2018  r.  
Odsetek osób krótkotrwale bezrobotnych75, którzy są objęci świadczeniami dla 
bezrobotnych, wynosi średnio oko ło jednej trzeciej.  Odsetek ten zmalał nieznacznie w 
następstwie kryzysu (z 34,4  % w 2008  r. do  32,7 % w 2017  r.), przy czym przez większość 
ostatnich lat pozostawał na prawie niezmiennym poziomie. Istnieją jednak nadal znaczne 
różnice między państwami (wy kres 51). Różnice te zależą od kształtu polityki dotyczącej 
systemów świadczeń dla bezrobotnych (w szczególności od warunków kwalifikowalności, 
maksymalnego okresu świadczenia, rygorystyczności wymogów w zakresie poszukiwania 
pracy, zbieżności z innymi sys temami ochrony socjalnej), a także od sytuacji poszczególnych 
państw w cyklu koniunkturalnym. W perspektywie długoterminowej największy wzrost tego 
odsetka w latach 2008 –2017 odnotowano na Łotwie (o prawie 16 p.p.), we Włoszech (10 p.p.) 
i Francji (9 p.p.) . Z drugiej strony największy spadek odnotowano na Węgrzech ( -15 p.p.), w 
Luksemburgu ( -12 p.p.), Chorwacji i Niemczech ( -10 p.p.). To ostatnie państwo wykazuje 
jednak nadal najwyższy wskaźnik objęcia bezrobotnych świadczeniami (62,8  %), a następne 
w ranki ngu są Finlandia, Austria, Belgia i Francja, gdzie odsetek ten wynosi ponad 50  %. 
Natomiast na Malcie, w Chorwacji, Polsce, Rumunii i Bułgarii można zaobserwować 
najniższy odsetek, wynoszący znacznie poniżej 15  %, i brak jest też oznak poprawy.  
                                                           
74 Komisja Europejska (2018). Labour Market and Wage Developments in Europe [Zmiany n a rynku pracy 
i w zakresie wynagrodzeń w  Europie]. Roczny przegląd z  2018  r. Luksemburg: Urząd Publikacji Unii 
Europejskiej . 
75 Osoby, które pozostawały bezrobotne krócej niż przez jeden rok.  
 
122 
 Wykres 51: Wskaźnik objęcia świadczeniami dla bezrobotnych osób krótkotrwale 
bezrobotnych  
 
Źródło: wyliczenia na podstawie danych z Eurostatu i BAEL. Uwaga: brak dostępnych danych w  przypadku IE 
oraz NL.  
 
W okresie od  2016  r. do  2018  r. nie  odnotowano znaczących zmian w strukturze 
świadczeń dla bezrobotnych w państwach członkowskich.  Aby uzyskać prawo do 
świadczeń dla bezrobotnych, osoby bezrobotne muszą zasadniczo wykazać, że przepracowały 
odpowiedni minimalny okres lub że przez pewien okre s opłacały składki ubezpieczeniowe. 
Jak przedstawiono na wykresie 52, ten minimalny okres wynosi od mniej niż 20 tygodni we 
Francji i Włoszech do roku (52 tygodni) lub więcej w Polsce, Rumunii i na Słowacji. W 
latach 2016 –2018 nie odnotowano prawie żadnych  zmian, z trzema wyjątkami. W Austrii w 
przypadku składania wniosku po raz pierwszy wymagane jest wykazanie opłacania składek 
przez 52 tygodnie w ciągu ostatnich 24 miesięcy. W przypadku kolejnych wniosków okres 
ten został jednak skrócony do  28 tygodni. W Bułgarii długość wymaganego okresu 
uprawniającego do świadczeń zwiększyła się z 9 miesięcy ubezpieczenia w okresie 15 
miesięcy poprzedzających bezrobocie do co najmniej 12 miesięcy ubezpieczenia w okresie 18 
miesięcy poprzedzających bezrobocie. Podobna zmi ana miała miejsce na Łotwie, gdzie 
wymóg opłacania składek wzrósł od co najmniej 9 miesięcy składkowych w okresie 12 
miesięcy poprzedzających bezrobocie do co najmniej 12 miesięcy składkowych w okresie 16 
miesięcy poprzedzających bezrobocie. Jeśli chodzi o  maksymalny okres pobierania świadczeń 
(wykres 53), w latach 2017 –2018 nie nastąpiła żadna zmiana. Belgia pozostaje w górnej 0%10%20%30%40%50%60%70%80%
MT
HR
PL
RO
BG
IT
UK
SK
SE
LT
SI
EE
CY
PT
EL
HU
UE-28
ES
LU
CZ
LV
DK
FR
BE
AT
FI
DE
2017 2013 2008
 
123 
 granicy z nieograniczonym okresem pobierania świadczenia, co należy postrzegać w 
kontekście braku programu pomocy dla bezrobotnych.  Po przeciwnej stronie znajdują się 
Węgry i Malta. Maksymalny okres pobierania świadczenia jest w większości państw 
członkowskich w dalszym ciągu krótszy niż wymagane okresy składkowe; tylko w czterech z 
nich okresy są takie same (Francja, Niderlandy, Grec ja, Luksemburg), a w trzech 
przypadkach okres pobierania świadczenia jest dłuższy (Finlandia, Dania, Belgia). Jeśli 
chodzi o poziom i adekwatność świadczeń dla bezrobotnych, państwa członkowskie również 
wykazują znaczne rozbieżności.  Stopy kompensacji doch odów netto w przypadku 
pracowników nisko uposażonych z krótką historią zatrudnienia (1 rok) wahają się od mniej 
niż 20  % zysków z poprzednich lat (netto) na Węgrzech do około 90  % w Luksemburgu 
(wykres 54). Porównanie stóp kompensacji dochodów netto między  drugim a dwunastym 
miesiącem okresu bezrobocia wskazuje na istnienie skutku w postaci albo wygaśnięcia 
świadczenia (osoby takie są objęte zakresem innych programów, takich jak program pomocy 
dla bezrobotnych lub program pomocy społecznej), albo obniżenia wysokości świadczenia z 
biegiem czasu76. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
                                                           
76 Modele OECD stosowane do tego wskaźnika zostały dopracowane od czasu przyjęcia wspólnego 
sprawozdania o  zatrudnieniu na  2018  r. w Radzie, w  szczególności w  odniesieniu do AT, DK, EE, FI, DE, ES, 
IE, IT, UK.  
 
124 
 Wykres 52: Długość wymaganego okresu uprawniającego do świadczeń, 2016  r. i 2018  r. 
(w tygodniach)  
 
Źródło: Baza danych MISSOC (system wzajemnej informacji o ochronie socjalnej) oraz przepisy krajowe. 
Uwaga: na Malcie (2018  r.) minimalne kryteria kwalifikacyjne wynoszą 50 tygodni opłacania składek, z czego 
co najmniej 20 tygodni opłaconych lub uznanych w okresie ostatnich 2 lat kalendarzowych; W Irlandii (2016 i 
2018  r.) należy za płacić co najmniej 104 tygodniowe składki od momentu, w którym dana osoba po raz pierwszy 
podjęła pracę.  
 
Wykres 53: Maksymalny okres pobierania świadczeń przy rocznym stażu pracy, 2017  r. 
i 2018  r. 
 
Źródło: Baza danych MISSOC (system wzajemnej informacji o ochronie socjalnej) oraz przepisy krajowe 
(styczeń 2017  r. i styczeń 2018  r.). Uwaga: w Belgii okres pobierania świadczeń nie jest ograniczony w czasie. 
Na Cyprze tygodnie oblicza się w oparciu o 6 dni roboczych w tygodniu. W  Irlandii świadczenie jest wypłacane 
przez 39 tygodni (234 dni) tylko osobom, które wykazują 260 lub więcej tygodni opłacania składek na 

 
125 
 ubezpieczenie społeczne (PRSI). Na Słowacji osoba o historii zatrudnienia wynoszącym jeden rok nie 
kwalifikuje się do z asiłku dla bezrobotnych (wymagane są co najmniej 2 lata składek na ubezpieczenie od 
bezrobocia w ciągu ostatnich 3 lat). W przypadku Polski okres ten jest różny w zależności od wysokości stopy 
bezrobocia w regionie w stosunku do średniej krajowej.  
 
Wykres 54: Stopa kompensacji dochodów netto przez świadczenia dla bezrobotnych, na 
poziomie 67  % płacy średniej, w drugim i dwunastym miesiącu bezrobocia (2018  r.)  
  
Źródło: Komisja Europejska na podstawie wzoru podatek -świadczenie opra cowanego przez OECD.  Uwaga: 
wskaźnik ten oblicza się dla przypadku bezdzietnej osoby stanu wolnego z krótką historią pracy (1 rok) w wieku 
20 lat. Bardziej szczegółowe informacje na temat metodologii – zob. przypis 76. 
 
Państwa członkowskie opracowały szereg strategii mających na celu aktywizację 
beneficjentów świadczeń dla bezrobotnych. Przyjęte instrumenty polityczne są zgodne z 
zasadą wzajemnego zobowiązania. Konkretnie chodzi o to, że osoby otrzymujące świadczenia 
dla bezrobotnych są zobowiązane do angażowania się w działania związane z poszukiwaniem 
pracy. Natomiast organy publiczne muszą je wspierać w poszukiwaniu pracy oraz w 
pokonywaniu przes zkód, które mogą uniemożliwiać im ponowne zatrudnienie, a z drugiej 
strony monitorować przestrzeganie przez nie warunków gotowości do podjęcia pracy (i w 
razie potrzeby stosować sankcje). Państwa członkowskie powszechnie stosują zasadę 
wczesnej interwencji  i usług dostosowanych do potrzeb osób bezrobotnych poszukujących 
pracy w celu skrócenia okresów bezrobocia, jak najlepszego kojarzenia ze sobą ofert na rynku 
pracy oraz zapobiegania długotrwałemu bezrobociu i efektowi zniechęcenia. W większości 
państw czł onkowskich istnieją w istocie obowiązkowe wymogi w zakresie udzielania przez 
publiczne służby zatrudnienia określonych rodzajów wczesnego wsparcia osom 0102030405060708090
HU SKROUKBG ELIELTPLEEMTDECYATLV FIFRNLSEPT ITCZHRESDKBE SI
2. miesiąc 12. miesiąc% 
 
126 
 poszukującym pracy (profilowanie, tworzenie indywidualnych planów działania, 
indywidualne doradztwo).   
Rygorystyczność warunków dotyczących gotowości do podjęcia pracy i wymogów 
dotyczących poszukiwania pracy77, jakie należy spełnić, by móc korzystać ze świadczeń 
dla bezrobotnych, jest bardzo różna. Na wykresie 55 przedstawiono stopień 
rygorystyczności wymogó w dotyczących gotowości do podjęcia pracy i kryteriów 
odpowiedniego zatrudnienia dla beneficjentów świadczeń dla bezrobotnych. Wydaje się, że są 
one najbardziej rygorystyczne w Polsce, Danii, na Malcie i w Chorwacji, zaś najmniej 
rygorystyczne w Belgii, na  Litwie, w Bułgarii, na Cyprze, w Finlandii i Hiszpanii. Na 
wykresie 56 przedstawiono znaczne różnice pod względem rygorystyczności warunków 
poszukiwania pracy i wymogów dotyczących monitorowania. Bardziej rygorystyczne 
wymogi obowiązują w szczególności na  Malcie, w Zjednoczonym Królestwie i 
Luksemburgu, natomiast najmniej restrykcyjne wymogi istnieją na Cyprze, w Grecji i Polsce. 
Ponadto na wykresie 57 przedstawiono znaczne różnice w rygorystyczności sankcji 
stosowanych w przypadku, gdy osoby korzystające ze świadczeń dla bezrobotnych nie stosują 
się do wymogów dotyczących gotowości do podjęcia pracy i poszukiwania pracy. Sankcje 
wydają się być najsurowsze w Słowenii, Rumunii, Luksemburgu, Grecji, Chorwacji i 
Portugalii, natomiast najmniej surowe są one w A ustrii, na Węgrzech, na Cyprze, w Irlandii, 
Danii i Niemczech (w niektórych przypadkach krótki jest jednak także okres pobierania 
świadczenia). Malta, Chorwacja i Estonia wydają się mieć bardziej rygorystyczne przepisy we 
wszystkich aspektach. W szeregu pa ństw członkowskich występuje jednak kombinacja 
rygorystycznych przepisów w przypadku niektórych elementów z mniej rygorystycznymi w 
przypadku innych. Na przykład w Danii obowiązują drugie co do rygorystyczności przepisy, 
jeśli chodzi o wymogi dotyczące dos tępności i kryteriów odpowiedniego zatrudnienia, ale 
jedne z najłagodniejszych przepisów regulujących sankcje w zakresie świadczeń. Te 
zróżnicowane podejścia umożliwiają zrozumienie, w jaki sposób systemy krajowe rozwiązują 
problem pokusy nadużycia nieodłą cznie związanej z pobieraniem świadczeń z ubezpieczenia 
od utraty pracy. Na przykład bardziej rygorystyczne wymogi w zakresie poszukiwania pracy i 
gotowości do podjęcia pracy powinny zachęcać do zwiększenia wysiłków w zakresie 
                                                           
77 Te wskaźniki polityki zostały opracowane przez  OECD z  wykorzystaniem danych zgromadzonych w  ramach 
kompleksowych badań ekspertów. Dostarczają one informacji na temat uregulowań prawnych, ale nie ich 
skutecznego wdrażania (a może być ono różne w  krajach, w  których obowiązują takie same 
przepisy).Wskaźn ików tych nie można interpretować w  uproszczony sposób, ponieważ określenie 
„optymalnego” stopnia rygorystyczności w  odniesieniu do wymogów dotyczących poszukiwania pracy 
i gotowości do podjęcia pracy nie jest możliwe.  
 
127 
 poszukiwania pracy i szybszeg o przyjmowania ofert pracy, co pozwoliłoby na 
zrównoważenie potencjalnych finansowych czynników zniechęcających do podejmowania 
pracy, które wynikają z systemów świadczeń dla bezrobotnych, i na skrócenie okresów 
bezrobocia. Z drugiej strony nadmiernie rygo rystyczne wymogi mogą mieć skutki przeciwne 
do zamierzonych i na przykład prowadzić do ograniczenia zasięgu objęcia świadczeniami lub 
pogorszenia jakości ofert podaży na rynku pracy, które mogą nie być długotrwałe (gdyż 
więcej osób będzie częściej stawało się ponownie bezrobotnymi).   
Wykres 55: Wymogi dotyczące gotowości do podjęcia pracy i kryteria odpowiedniego 
zatrudnienia, 2017  r. 
 
Źródło: OECD. Uwaga: ocena od  1 (najbardziej łagodne) do  5 (najbardziej rygorystyczne).  

 
128 
 Wykres 56: Wymogi dotyczące poszukiwania pracy i monitorowania, 2017  r.  
 
Źródło: OECD. Uwaga: ocena od  1 (najbardziej łagodne) do  5 (najbardziej rygorystyczne).  
 
 
 
Wykres 57: Rygorystyczność sankcji w odniesien iu do świadczeń, 2017  r.  
 

 
129 
 Źródło: OECD. Uwaga: ocena od  1 (najbardziej łagodne) do  5 (najbardziej rygorystyczne).  
 
Eliminowanie barier dla mobilności pracowników i osób uczących się może zwiększyć 
szanse na zatrudnienie i rozwój umiejętności, a także pom óc w wykorzystaniu pełnego 
potencjału europejskiego rynku pracy. W 2017  r. było w UE około 12,4 mln osób w wieku 
produkcyjnym (20 –64 lat) mieszkających w innym państwie niż państwo ich obywatelstwa78. 
Liczba ta wzrosła w porównaniu z 2016  r. o 5  %, czyli w podobnym tempie, jak rosła ona w 
poprzednich latach. Głównymi krajami zamieszkania były w 2017  r. Niemcy i Zjednoczone 
Królestwo, w których mieszkało odpowiednio 3 mln i 2,6 mln takich osób, następne miejsca 
zajmowały zaś Hiszpania (1,4 mln), Włochy (1,2 m ln) i Francja (około 1 mln). Niemcy i 
Zjednoczone Królestwo wykazują tendencję zwyżkową w kierunku wartości z 2015  r., 
natomiast Włochy i Francja wykazują wzrost bardziej umiarkowany (i niższy od średniej). W 
Hiszpanii odnotowano z kolei spadek w zakresie osób migrujących z UE -28 w liczbach 
bezwzględnych ( -1 % w porównaniu z 2016  r.). Tym samym utrzymuje się (spowolniona) 
tendencja spadkowa, która zaczęła się w 2014  r. Główne kraje pochodzenia pozostają bez 
zmian od  2016  r.: największe grupy na poziomie UE stanowią obywatele Rumunii, Polski, 
Portugalii, Włoch i Bułgarii. Ich liczba wynosi łącznie około 6,6 mln osób i stanowi ponad 
połowę wszystkich obecnych w UE osób migrujących z UE -28. W stosunku do liczby 
ludności największe odpływy rejestruje się na Litw ie, w Rumunii i na Łotwie; tendencję 
wzrostową można zaobserwować na Litwie, w Rumunii, na Łotwie, w Estonii i Chorwacji. 
Główne kraje pochodzenia i kraje docelowe są takie same, jeśli wziąć pod uwagę osoby 
aktywne zawodowo (tj. osoby zatrudnione i osoby p oszukujące pracy).  
Studiowanie za granicą jest korzystne dla rozwoju umiejętności i lepszych perspektyw 
na rynku pracy w przyszłości . Mobilni studenci przyczyniają się do rozwoju wiedzy, 
podnoszenia świadomości kulturowej, udoskonalania technologii i budowania zdolności w 
swoich krajach, kiedy powracają do domu po studiach za granicą. Ponadto wymiana 
studentów między krajami zwiększa możliwości współpracy między instytucjami 
akademickimi, co przyczynia się do realizacji europejskiego celu, jakim jest o twarcie i 
modernizacja systemów edukacji. Mimo to jedynie niewielki odsetek Europejczyków to 
                                                           
78 Liczba ta odnosi się do „długotermi nowych” osób migrujących w  wieku produkcyjnym z UE -28, 
mieszkających w UE -28, w  oparciu o  dane statystyczne Eurostatu dotyczące demografii. W  celu uzyskania 
szczegółowych informacji zob. Komisja Europejska (w przygotowaniu), Sprawozdanie roczne dotyczące 
mobilności pracowników wewnątrz UE za rok  2018, Dyrekcja Generalna ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych 
i Włączenia Społecznego.  
 
130 
 mobilni absolwenci. W 2016  r. mobilnych było tylko 10,7  % absolwentów szkół wyższych 
pochodzących z państw członkowskich UE: 3,1  % było częściowo mobilnych i ukońc zyło 
studia w innym państwie niż państwo, w którym uzyskali oni dyplom, natomiast 7,6  % miało 
za sobą pobyt czasowy za granicą podczas studiów lub stażu pracy w ramach programu 
mobilności w celu uzyskania punktów zaliczeniowych. Państwami członkowskimi o 
najwyższym odsetku absolwentów wyjeżdżających za granicę są Luksemburg (84,4  %), 
Niderlandy (23,2  %) oraz Finlandia (19,5  %). W czterech kolejnych państwach 
członkowskich UE wskaźnik mobilności studentów przekracza 15  % (Niemcy, Francja, Cypr 
i Litwa). Wzor ce mobilności między krajami można wytłumaczyć różnymi czynnikami, 
takimi jak bliskość geograficzna, pokrewieństwo językowe lub dostępność programów w 
języku angielskim w krajach nieangielskojęzycznych. Jakość nauczania uniwersytetów i ich 
reputacja są rów nież silnymi czynnikami przyciągającymi.  
Dialog społeczny, czy to dwu - czy też trójstronny. jest kluczowym elementem 
europejskiej społecznej gospodarki rynkowej.  Umożliwia on osiąganie porozumień i 
wprowadzanie środków polityki, które równoważą interesy pa rtnerów społecznych. 
Skuteczny dialog społeczny umożliwia znajdowanie rozwiązań, które są do przyjęcia dla 
uczestniczących partnerów, i przyczynia się do łagodzenia konfliktów w społeczeństwie i 
wzmacniania spójności społecznej. Ważnym elementem takiego di alogu są wzajemne 
poszanowanie i zaufanie między partnerami, a także doświadczenie zdobyte w trakcie 
wcześniejszej dobrej współpracy oraz wartość dodana takich wynegocjowanych wyników. 
Aby umożliwić takie negocjacje, partnerzy społeczni muszą być niezależn i od siebie oraz od 
rządu (autonomia partnerów społecznych). Dlatego też dialog społeczny jest korzystny dla 
pracowników, pracodawców i strony rządowej. W inicjatywie „Nowy początek dialogu 
społecznego” z marca 2015  r., konkluzjach Rady oraz czterostronnym  oświadczeniu 
podpisanym przez europejskich partnerów społecznych, Komisję i prezydencję niderlandzką 
w imieniu Rady pt. „Nowy początek zdecydowanego dialogu społecznego”, przyjętych w 
czerwcu 2016  r., wzywa się państwa członkowskie do ścisłego zaangażowan ia partnerów 
społecznych w opracowywanie i wdrażanie odpowiednich reform i polityk, zgodnie z 
praktyką krajową. Europejski filar praw socjalnych i nowa wytyczna dotycząca polityki 
zatrudnienia nr  7 potwierdzają, że dialog społeczny jest jedną z podstawowyc h wartości Unii 
Europejskiej.  
W Unii Europejskiej istnieje wiele różnych krajowych systemów dialogu społecznego.  
Różnice te wynikają głównie z różnych ram instytucjonalnych i zdolności operacyjnych 
 
131 
 organizacji partnerów społecznych, co jest przyczyną isto tnych różnic w jakości dialogu 
społecznego. Chociaż nie istnieje jeden uniwersalny model, to konstruktywne włączenie 
partnerów społecznych we właściwym czasie w opracowywanie i wdrażanie polityki, w tym 
poprzez zapewnienie wsparcia dla zwiększania zdolnośc i partnerów społecznych, należy 
postrzegać jako wspólny mianownik dobrze funkcjonujących i skutecznych systemów 
trójstronnego dialogu społecznego. Dotyczy to również dwustronnego dialogu społecznego.  
Ważną rolę w kształtowaniu dialogu społecznego odgrywają zdolności partnerów 
społecznych . Dane liczbowe dotyczące członkostwa u partnerów społecznych pozwalają w 
pewnym stopniu zobrazować ich zdolność do reprezentowania interesów zbiorowych obu 
stron gospodarki (wykres 58). Im więcej członków mają te o rganizacje i im bardziej są one 
reprezentatywne, tym silniejszy jest prawdopodobnie ich głos i powierzony im mandat. 
Liczby te nie dają jednak pełnego obrazu sytuacji. Na przykład w niektórych państwach 
członkowskich o niskim stopniu uzwiązkowienia (np. we  Francji) związki zawodowe mogą 
cieszyć się dość szerokim poparciem również wśród osób niebędących członkami (zob. dane 
z badania Eurobarometru dotyczące zaufania do związków zawodowych) i mają dużą 
zdolność do uczestniczenia w kształtowaniu polityki. W wi ększości państw stopień 
uzwiązkowienia zmniejsza się od lat  80. ubiegłego wieku, natomiast stopień zrzeszenia 
pracodawców jest nieco bardziej stabilny. Oprócz łącznej liczby członków również struktura 
reprezentacji – mniej lub bardziej fragmentaryczna – może mieć wpływ na zdolność 
partnerów społecznych, zwłaszcza gdy fragmentaryczna reprezentacja jest słabo 
skoordynowana.  
 
 
 
132 
 Wykres 58: Stopień uzwiązkowienia  
 
Źródło: OECD i baza danych ICTWSS (użyto źródła, które w odniesieniu do danego państwa członkowskiego zawierało 
bardziej aktualne dane). Uwaga: wskaźnik ten wyraża odsetek pracowników, którzy są członkami związków zawodowych. 
Lata, z których zgromadzono dane: 2017 – SE, 2016 – AT, CZ, DK, FI, DE, HU, IE, IT, LT, NL, UK; 2015 – BE, EE, FR, 
LV, LU, PT, SK, SI, ES; 2014 – PL; 2013 – CY, EL; 2012 – HR, MT, BG i RO. Dane dotyczące stopnia zrzeszenia 
pracodawców były w ostatnich latach w wielu państwach członkowskich rzadziej aktualizowane. W związku z tym nie 
przedstawiono ich na wy kresie.  
 
Środki mające na celu budowanie zdolności są wspierane w szeregu państw 
członkowskich przez europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne . Wsparcie 
finansowe zostało przyznane między innymi Bułgarii, Cyprowi, Republice Czeskiej, Grecji, 
Francji , Litwie, Łotwie, Polsce, Słowacji i Portugalii. W Portugalii z Europejskiego Funduszu 
Społecznego (EFS) wspierane jest budowanie zdolności instytucjonalnych partnerów 
społecznych, mając na uwadze ich ważną rolę w modernizacji instytucji rynku pracy, w tym  
w zarządzaniu i wdrażaniu aktywnej polityki rynku pracy oraz kształceniu i szkoleniu 
zawodowym. Na Łotwie EFS wspiera wzmocnienie dwustronnego dialogu społecznego. 
Celem projektów jest opracowanie ram prawnych ułatwiających dialog społeczny w różnych 
sektorach. Istnieje jednak pole do poprawy wykorzystania dostępnego finansowania UE w 
szeregu państw członkowskich w celu zwiększenia zdolności partnerów społecznych.  
Zmieniający się świat pracy stwarza nowe możliwości dla partnerów społecznych, 
stwarza jednak  również nowe zagrożenia. Już teraz struktura reprezentacji pracowników 
jest bardzo różna w zależności od warunków umownych, na jakich pracownicy są zatrudnieni. 
W szczególności pracownicy zatrudnieni na umowach na czas nieokreślony wykazują 
znacznie wyższ y stopień uzwiązkowienia niż pracownicy zatrudnieni na podstawie umów na 
czas określony. Ponadto problemy z reprezentacją występują w przypadku większości 
nowszych form zatrudnienia. Z badań przeprowadzonych przez Niderlandy wynika, że ten 

 
133 
 rozwój wypadków może mieć wpływ na wynik rokowań zbiorowych i skutkować niższym 
wzrostem wynagrodzeń w sektorach o dużej liczbie niezależnych pracowników (i mniej 
licznym członkostwie w związkach) w porównaniu z innymi sektorami79. Jednocześnie to, że 
przedsiębiorstwa z ro zwijającego się sektora usług będą członkami organizacji pracodawców, 
jest mniej prawdopodobne, niż jest to w przypadku przedsiębiorstw z sektora przemysłu. W 
ostatnich latach organizacje partnerów społecznych podjęły inicjatywy w celu przyciągnięcia 
nowyc h członków lub wzmocnienia głosu niektórych niedostatecznie reprezentowanych grup 
(osób młodych i osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych) poprzez 
ukierunkowane strategie i wysiłki rekrutacyjne oraz tworzenie specjalnych struktur w ramach 
organizacji80. 
Reprezentatywność organizacji partnerów społecznych w UE jest zazwyczaj oceniana z 
zastosowaniem dwóch różnych zasad . Z jednej strony niektóre kraje opierają się głównie na 
„zgodności prawnej”, co oznacza, że pewna liczba wymogów prawnych reg uluje 
reprezentatywność partnerów społecznych i określa warunki wstępne uczestnictwa w 
rokowaniach zbiorowych i wiążących układach zbiorowych pracy (np. wybory i stopień 
uzwiązkowienia lub członkostwo po stronie związków zawodowych oraz zasięg 
reprezentowa nia pracowników lub stopień zrzeszenia po stronie pracodawców). Z drugiej 
strony inne państwa członkowskie opierają się na zasadzie „wzajemnego uznania”, która 
obejmuje samoregulację partnerów społecznych. I wreszcie niektóre państwa stosują 
połączenie tyc h dwóch zasad. W praktyce brak przejrzystości może utrudniać jednolitą ocenę 
reprezentatywności różnych organizacji81. 
W ramach europejskiego semestru dialogowi społecznemu poświęca się coraz większą 
uwagę. W 2017  r. w ramach Komitetu ds. Zatrudnienia przep rowadzono pierwsze 
pełnoprawne działanie w zakresie wielostronnego nadzoru dotyczące zaangażowania 
partnerów społecznych w reformy i strategie polityczne, którego instytucjonalną podstawą 
były wytyczne dotyczące polityki zatrudnienia i podczas którego doko nano przeglądu 14 
państw członkowskich oraz sformułowano wnioski dotyczące poszczególnych krajów. W 
działaniu tym wzięli udział przedstawiciele partnerów społecznych z poszczególnych państw, 
którzy przedstawili swoją opinię na temat aktualnej sytuacji. Dia log społeczny funkcjonuje co 
                                                           
79 DNB (2018), „DNBulletin: Flexiblisiering arbeidsmarkt gaat gepaard met daling arbeidsinkomensquote”, 
opublikowany w  dniu 1 lutego  2018 r. 
80 Zob. Employment and Social Developments in Europe [Zatrudnienie i  kwestie społeczne w  Europie], edycje 
z 2017  i 2018  r., rozdział 5.  
81 Eurofound (2016), „The concept of representativeness at national, international and European level”.  
 
134 
 prawda w każdym kraju zgodnie z jego specyfiką, ale przegląd wykazał pewne wyzwania, 
które są wspólne dla szeregu państw członkowskich objętych przeglądem. Obejmują one 
kwestie dotyczące zdolności partnerów społecznych oraz pot rzebę bardziej przewidywalnych, 
konstruktywnych i terminowych konsultacji z partnerami społecznymi na różnych etapach 
reform. Wnioski z działania w zakresie wielostronnego nadzoru oraz dalsza analiza zawarta w 
sprawozdaniach krajowych przełożyły się na duż y nacisk na rolę dialogu społecznego w 
zaleceniach dla poszczególnych krajów, zaproponowanych przez Komisję w maju i 
przyjętych przez Radę w lipcu 2018  r. W przypadku dwóch państw członkowskich (Węgier i 
Rumunii) w zaleceniach wyraźnie wezwano do poprawy d ialogu społecznego, natomiast w 
przypadku kilku innych państw członkowskich rolę partnerów społecznych, w tym w 
niektórych przypadkach aktualne wyzwania, przywołano w motywach. W niektórych 
przypadkach istnieje pole do poprawy zdolności partnerów społeczny ch i zapewnienia im 
odpowiednich ram dla przewidywalnych i terminowych konsultacji w sprawie kształtowania 
polityki, a w szczególności reform, w tym na wszystkich kluczowych etapach europejskiego 
semestru.  
Konsultacje z organizacjami społeczeństwa obywatel skiego odgrywają także ważną rolę 
w zapewnieniu odpowiedniego przygotowania i realizacji reform. Jak podkreślono w 
zmienionych wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia przyjętych w lipcu 2018  r., 
państwa członkowskie powinny uwzględniać doświadczenia o rganizacji społeczeństwa 
obywatelskiego w kwestiach zatrudnienia i kwestiach społecznych, w stosownych 
przypadkach i w oparciu o istniejące praktyki krajowe. Aby taki dialog był owocny w 
określaniu wyzwań politycznych i środków zaradczych, ważne jest, by o pierał się on na 
zasadach otwartości, pluralizmu i przejrzystości. Wstępne dowody82 wskazują na to, że 
stopień zaangażowania zainteresowanych podmiotów społeczeństwa obywatelskiego jest w 
poszczególnych państwach członkowskich bardzo różny, zarówno jeśli ch odzi o europejski 
semestr, jak i – bardziej ogólnie – konsultacje dotyczące planowanych reform. Konsultacje z 
zainteresowanymi stronami mogą być utrudnione w krajach, w których społeczeństwo 
obywatelskie jest mniej zorganizowane: w szczególności w niektóry ch państwach 
członkowskich może występować problem braku zdolności do aktywnego zaangażowania się 
w debatę polityczną.  
                                                           
82 Jak na przykład zebrane w  trakcie seminarium pt. „Europejski filar praw socjalnych i  europejski semestr jako 
narzędzia do budowania socjalnej Europy – refleksja ze społeczeństwem obywatelskim”, które odbyło się w  dniu 
2 października 2018  r. w Brukseli.  
 
135 
  
3.3.2  Rozwiązanie polityczne  
W niektórych państwach członkowskich prowadzone są reformy przepisów dotyczących 
ochrony zatrudnienia, k tórych celem jest osiągnięcie większej równowagi między 
elastycznością a bezpieczeństwem oraz uniknięcie segmentacji.  Francja wprowadziła w 
styczniu 2018  r. w ramach szerzej zakrojonej reformy prawa pracy obowiązkowe odniesienie 
do stażu pracy i wieku przy  obliczaniu odpraw dla pracowników w przypadku niezgodnych z 
prawem zwolnień ze względów ekonomicznych, co miało na celu zwiększenie spójności kwot 
wypłacanych w podobnych przypadkach oraz ułatwienie rozstrzygania sporów na etapie 
postępowania pojednawczeg o. W przypadku zwolnień uzasadnionych ekonomicznie, jako 
rekompensata, odprawy będą zwiększone o 25  %. Ponadto przedsiębiorstwa mogą po 
negocjacjach ze związkami zawodowymi zastosować – w drodze porozumienia 
większościowego – tzw. rupture conventionelle co llective , tj. wzajemnie uzgodnioną wspólną 
procedurę rezygnacji w zamian za odprawę dla pracownika (która nie może być niższa od 
odprawy indywidualnej). Stosowanie tego mechanizmu musi zostać zatwierdzone przez 
organy publiczne, w szczególności w celu unik nięcia nadużyć. Czas na wniesienie pozwu 
sądowego, by zaskarżyć zwolnienie (z wyjątkiem przypadków molestowania i 
dyskryminacji), został skrócony z 2 lat do  1 roku. Ponadto w grudniu 2017  r. dokonano 
przeglądu zasad rokowań zbiorowych, by ograniczyć zakres  oceniania trudności finansowych 
uzasadniających zwolnienie grupowe; ocena trudności gospodarczych przedsiębiorstwa jest 
obecnie ograniczona do terytorium kraju i nie uwzględnia perspektywy ogólnoświatowej, co 
daje przedsiębiorstwom większą swobodę w zakre sie uzasadniania zwolnień grupowych. W 
Belgii w 2018  r. skrócono okresy wypowiedzenia w trakcie początkowego etapu każdej nowej 
umowy o pracę (z 2 do  1 tygodnia w ciągu pierwszych 3 miesięcy oraz z 4 do  3 tygodni w 
czwartym miesiącu). W Chorwacji dokonano w 2017  r. zmiany ustawy o pracy, którą 
ponownie wprowadzono zniesioną w 2014  r. możliwość wystąpienia przez pracodawcę do 
sądu o uchylenie decyzji rady zakładowej o odmowie wyrażenia zgody na zwolnienie 
pracownika chronionego (np. pracownika będącego człon kiem rady zakładowej, pracownika 
niepełnosprawnego, starszego pracownika itp.). We Włoszech zwiększono ostatnio 
odszkodowanie pracownicze w przypadku niesprawiedliwego zwolnienia.  
Szereg państw członkowskich planuje dalsze działania w tej dziedzinie, które  mogą 
zostać przyjęte w najbliższej przyszłości. W Niderlandach w kwietniu 2018  r. do 
 
136 
 konsultacji publicznych przedłożono do konsultacji społecznych pakiet kompleksowych 
środków (projekt), którego celem jest osiągnięcie większej równowagi w przepisach 
dotyczących ochrony zatrudnienia. Pakiet obejmuje wprowadzenie dodatkowego 
uzasadnienia zwalniania pracowników zatrudnionych na podstawie umowy na czas 
nieokreślony (tzw. „akumulacja”), możliwość przedłużenia okresu próbnego w przypadku 
umów na czas nieokreślo ny (z 2 do  5 miesięcy), przedłużenie czasu trwania kolejnych umów 
na czas określony do  3 lat (zamiast uprzednio tylko 2 lat) oraz możliwość zróżnicowania 
składek na ubezpieczenie na wypadek bezrobocia w zależności od rodzaju umowy. W 
Finlandii rząd przygot owuje zmianę do ustawy o umowach o pracę, by złagodzić kryteria 
zwolnień indywidualnych w przedsiębiorstwach zatrudniających 10 osób lub mniej. Ma to na 
celu obniżenie progu dla zatrudniania nowych pracowników. Byłoby to połączone z 
łatwiejszym zatrudniani em młodych bezrobotnych (poniżej 30 roku życia) na podstawie 
umów o pracę na czas określony. Projekt tej nowelizacji został przedłożony do wnoszenia 
uwag latem 2018  r. W oparciu o te uwagi rząd zmienił zapis o wielkości przedsiębiorstw: z 
zatrudniających 2 0 osób do zatrudniających 10 osób. Zmiana ta spotkała się jak na razie z 
mieszanymi ocenami z uwagi na szeroki zakres obu środków, gdyż niektórzy uważają go za 
niewystarczająco ukierunkowany.  
Jeśli chodzi o umowy na czas określony, niektóre państwa członko wskie podejmują 
działania w celu ustanowienia bardziej rygorystycznych warunków ich stosowania (w 
celu zapobiegania nadużyciom) lub umożliwienia większej swobody rokowań 
zbiorowych dla negocjowania ram takich umów.  W Republice Czeskiej w lipcu 2017  r. 
wpro wadzono szereg środków mających na celu zapobieganie nadużyciom w odniesieniu do 
agencji pracy tymczasowej. Obejmują one bardziej surowe sankcje dla odpowiedzialnego 
przedstawiciela agencji pracy tymczasowej w przypadku utraty przez nią licencji ze względu  
na naruszenie obowiązków. W Słowenii zmiany do ustawy o inspekcji pracy mają na celu 
zapobieganie niezgodnemu z prawem wykorzystywaniu niestandardowych form zatrudnienia, 
w tym pracy na podstawie umów cywilnoprawnych, oraz karanie tych pracodawców, którzy  
nie wypłacają wynagrodzenia w wymaganym czasie. W szczególności, jeżeli inspektor 
stwierdzi, że praca jest wykonywana niezgodnie z prawem na podstawie umowy 
cywilnoprawnej, pracodawca otrzymuje nakaz zaoferowania pracownikowi w ciągu trzech 
dni adekwatnej  umowy o pracę. Francja wprowadziła przepis, zgodnie z którym rokowania 
prowadzone na szczeblu sektorowym, które mają na celu ustanowienie ram stosowania umów 
na czas określony i umów o wykonywanie pracy tymczasowej (zob. rozdział 3.1), będą 
 
137 
 nadrzędne w st osunku do krajowych przepisów prawa pracy. Układy zbiorowe na poziomie 
przedsiębiorstwa mogą być mniej korzystne niż układy na poziomie sektorowym poprzez 
zniesienie w przypadku tych ostatnich możliwości ustanawiania „klauzul blokujących”. W 
Portugalii w c zerwcu 2018  r. uzgodniono z partnerami społecznymi kompleksowy pakiet 
środków mających na celu rozwiązanie problemu segmentacji rynku pracy (oczekuje się, że 
pakiet ten zostanie uchwalony do końca 2018  r.). Zmiany obejmują: skrócenie maksymalnego 
okresu ob owiązywania umów o pracę na czas określony z trzech do dwóch lat (w tym także 
umów kolejnych), przy czym całkowity czas trwania kolejnych umów nie może przekraczać 
okresu umowy początkowej; skrócenie maksymalnego okresu obowiązywania umowy o pracę 
tymczaso wą/związaną z projektem ( contratos de trabalho a termo incerto ) z sześciu do 
czterech lat; ograniczenie zakresu uzasadnienia stosowania umów na czas określony w 
przypadku młodszych pracowników i osób długotrwale bezrobotnych. Jednocześnie okres 
próbny zost anie wydłużony do  180 dni w przypadku pierwszego zatrudnienia oraz w 
przypadku nowo zatrudnionych osób długotrwale bezrobotnych. W porozumieniu 
trójstronnym wzywa się również do opodatkowania nadmiernej rotacji pracowników, przy 
czym definicja „nadmiernośc i” (w podziale na sektory) powinna zostać określona w 
rozporządzeniu, z udziałem partnerów społecznych. Ponadto Grecja planuje zwiększyć 
ochronę pracowników wykonujących prace na zlecenie. Po raz pierwszy wprowadzony 
zostanie zintegrowany system zasad usta nawiający wzajemną i solidarną odpowiedzialność 
podmiotu zamawiającego, wykonawcy i podwykonawcy w odniesieniu do pracowników 
wykonujących prace na zlecenie. Rozszerza to ochronę praw pracowników, jeśli chodzi o 
wynagrodzenia, składki na ubezpieczenie, odp rawy z tytułu zwolnień oraz odszkodowania w 
razie wypadku przy pracy. We Włoszech maksymalny okres obowiązywania umowy o pracę 
na czas określony został skrócony z 36 do  24 miesięcy. Maksymalna liczba kolejnych umów 
została zmniejszona z 5 do  4, a po upływi e 12 miesięcy przedłużenie na kolejną umowę jest 
dopuszczalne tylko wówczas, gdy zostaną formalnie przedstawione nowe powody 
uzasadniające. W ramach nowelizacji zwiększono również o 0,5 p.p. dodatkową składkę na 
ubezpieczenie społeczne płaconą przez pracod awcę za odnowienie umowy na czas określony. 
Ponadto podniesiono maksymalny odsetek pracowników zatrudnionych na podstawie umów 
na czas określony z 20  % do  30 % całkowitej liczby zatrudnionych, ale obecnie obejmuje on 
także pracowników tymczasowych.  
Wprowadza się pewne innowacje w odniesieniu do nowych form pracy, w tym pracy za 
pośrednictwem platform internetowych i pracy na własny rachunek. We Francji 
 
138 
 wprowadzono możliwość dobrowolnego przyjęcia karty społecznej przez platformy 
internetowe w odniesi eniu do pracowników niezależnych. Karta ta powinna obejmować zbiór 
zasad mających zastosowanie do niezależnych pracowników zarejestrowanych na 
platformach internetowych, w tym udział platform w ubezpieczeniu od wypadków przy pracy 
i obowiązkowe finansowani e przez platformy szkoleń mających zastosowanie do 
niezależnych pracowników. W Belgii wykorzystanie „elastycznych miejsc pracy” (które 
istniały już w sektorze hotelarskim, restauracyjnym i gastronomicznym) zostało rozszerzone 
na inne sektory, w szczególnoś ci na handel detaliczny; o pracę elastyczną mogą ubiegać się 
emeryci i renciści oraz wszyscy pracownicy posiadający umowę o pracę na co najmniej cztery 
piąte pełnego czasu pracy. Dochody z elastycznych miejsc pracy nie podlegają 
opodatkowaniu i składkom na  ubezpieczenie społeczne po stronie pracownika, a pracodawca 
opłaca składki na ubezpieczenie społeczne w zmniejszonym wymiarze. W Hiszpanii reforma 
ustawy o pracownikach niezależnych z 2017  r. ma na celu poprawę jakości pracy osób 
samozatrudnionych, w tym poprawę ochrony socjalnej i bezpieczeństwa w miejscu pracy. 
Nowe środki obejmują wydłużenie z 6 do  12 miesięcy opłacania ryczałtowej składki na 
ubezpieczenie społeczne w wysokości 50  EUR oraz wprowadzają większą elastyczność w 
decydowaniu o kwotach. Reform a zapewnia także kompatybilność wypłaty emerytury z 
niezależnym świadczeniem usług oraz promuje równowagę między życiem zawodowym a 
prywatnym i lepszy dostęp do szkoleń. W Irlandii ustawa o zatrudnieniu ( Employment Bill ) z 
2017  r. dotyczy szeregu obszarów obecnych przepisów prawa regulujących kwestie 
zatrudnienia w odniesieniu do pracowników nisko opłacanych, znajdujących się w gorszej 
sytuacji. Celem ustawy jest zapewnienie lepszego informowania pracowników o charakterze 
organizacji ich pracy (i jej podsta wowych warunków) na wczesnym etapie – 
niepoinformowanie przez pracodawcę o podstawowych warunkach w określonym terminie 
będzie uznawane za przestępstwo. Ponadto w większości przypadków zakazane są umowy 
zerogodzinowe. Wprowadzono przepis dotyczący „pasmowe go czasu pracy”, tak by 
pracownicy zatrudnieni na podstawie umów o pracę na ograniczoną liczbę godzin, którzy i 
tak stale przepracowują nadgodziny poza godzinami pracy przewidzianymi w umowach, mieli 
prawo do wykonywania pracy w paśmie godzinowym, które le piej odzwierciedla ich 
rzeczywistość. Wprowadzono podwyżkę minimalnego wynagrodzenia dla pracowników 
wykonujących pracę na wezwanie, którzy zostali wezwani do pracy na pewien okres, ale tej 
pracy faktycznie nie wykonywali. W Portugalii planowane jest wprow adzenie „Contrado 
Geraçao”, które obejmie dwa komponenty: wprowadzenie wsparcia finansowego dla 
przedsiębiorstw, które zatrudniają jednocześnie młode osoby bezrobotne (lub młode osoby 
 
139 
 poszukujące pierwszej pracy) oraz osoby długotrwale bezrobotne w starszy m wieku, oraz 
wsparcie zatrudnienia młodzieży w połączeniu z częściowym przechodzeniem na emeryturę 
starszych pracowników.  
Niektóre państwa członkowskie wprowadziły środki w dziedzinie organizacji czasu 
pracy, nie zawsze z myślą o zwiększeniu zdolności dos tosowawczych.  W Belgii dokonano 
w 2017  r. modernizacji i uproszczenia szeregu obowiązków dotyczących pracy w niepełnym 
wymiarze czasu pracy, w szczególności w celu ograniczenia formalności przy ustalaniu 
stałych lub zmiennych harmonogramów pracy, powiadami ania o odstępstwach i nadzoru nad 
nimi. Ponadto od lutego 2018  r. zaczęły obowiązywać ramy prawne dotyczące „kumulacji 
wymiaru urlopu”. Jeżeli tylko na poziomie sektorowym lub poziomie przedsiębiorstwa 
istnieje odpowiednie porozumienie, ramy te pozwalają p racownikom zaoszczędzić pewną 
część urlopu i ją kumulować w celu jej wykorzystania w późniejszym czasie. Ponadto 
uproszczono procedurę wprowadzania pracy w porze nocnej i pracy w niedziele w kontekście 
handlu elektronicznego. We Francji rozszerzono zakres accords de competitivité  
(„porozumień dotyczących konkurencyjności”) (zob. rozdział 3.1). W ramach trójstronnego 
porozumienia z partnerami społecznymi w sprawie reformy prawa pracy Portugalia planuje 
likwidację zarówno indywidualnych, jak i zbiorowych „ban ków godzin”, które opierają się na 
indywidualnych porozumieniach. Umowy już obowiązujące wygasną najpóźniej po upływie 
roku od wdrożenia nowych przepisów. Nowe porozumienia będą zawierane w ramach 
rokowań zbiorowych lub na podstawie układów na poziomie gru py po konsultacji z 
pracownikiem. Środek ten przewiduje dzienne limity godzin pracy, kontyngenty do 
zatwierdzania przez pracowników i stosowanie zasady najkorzystniejszego traktowania.  
Kilka państw członkowskich wdrożyło środki mające na celu zapobieganie  
wykorzystywaniu pracy nierejestrowanej, poprawę bezpieczeństwa w miejscu pracy lub 
wzmocnienie inspekcji pracy. W Bułgarii nowelizacją ustawy o zamówieniach publicznych, 
która weszła w życie z końcem 2017  r., wprowadzono przepis, że uczestnik postępowania  o 
udzielenie zamówienia publicznego zostaje z tego postępowania wykluczony, jeżeli w 
poprzednim trzyletnim okresie nałożono na niego karę za korzystanie z pracy 
nierejestrowanej. Wymóg ten ma również zastosowanie do podwykonawców, którzy są 
głównie małymi  przedsiębiorstwami i mikroprzedsiębiorstwami (często w sektorze 
budowlanym). Prowadzone są również kampanie informacyjne mające na celu podniesienie 
świadomości grup ryzyka na temat niekorzystnych stron wręczania wynagrodzeń „pod 
stołem”, w szczególności problemu niższych składek na ubezpieczenie społeczne. Grecja 
 
140 
 zakończyła w 2018  r. tworzenie systemu automatycznej wymiany informacji między bazami 
danych różnych ministerstw i instytucji rynku pracy, a także policją. Ponadto poddano 
przeglądowi system kar pieniężnych nakładanych na pracodawców, którzy nie zgłosili 
pracownika zależnego, wprowadzając znaczne zmniejszenie kary, jeżeli pracodawca zatrudni 
niezgłoszonego pracownika na umowę w pełnym wymiarze czasu pracy w ciągu 10 dni od 
przeprowadzonej inspekcj i (środek ma na celu zachęcenie do przekształcania pracy 
nierejestrowanej w pracę formalną). W Hiszpanii plan strategiczny na lata 2018 –2020, 
uzgodniony ze wspólnotami autonomicznymi i w porozumieniu z partnerami społecznymi, 
ma na celu wzmocnienie zdolnoś ci inspektoratów pracy i ustrukturyzowanie ich działań w 
konkretny i mierzalny sposób. W planie tym zwrócono również uwagę na wyzwania związane 
z nowymi formami pracy, warunkami pracy i niedyskryminacją w miejscu pracy. W Estonii 
nowelizacja ustawy o bezpi eczeństwie i zdrowiu w miejscu pracy, przyjęta w maju 2018  r., 
poprawia ochronę przed zagrożeniami dla zdrowia w miejscu pracy oraz zapewnia 
dostosowanie instrukcji dotyczących bezpieczeństwa i prowadzenia szkoleń z zakresu 
pierwszej pomocy do specyfiki pr zedsiębiorstwa. Jak wspomniano powyżej, Słowenia 
podejmuje działania w celu zapobiegania nielegalnemu wykorzystywaniu niestandardowych 
form zatrudnienia. Ponadto przyznano inspekcji pracy dodatkowe uprawnienia do 
prowadzenia dochodzeń dotyczących przypadkó w niewypłacania wynagrodzenia (jednego z 
najczęstszych naruszeń od  2009  r.). Na Cyprze zostanie przeprowadzony przegląd systemu 
inspekcji pracy w celu poprawy ich skuteczności i wydajności w zwalczaniu pracy 
nierejestrowanej. Zmiany będą obejmować podwyższ enie grzywien oraz wprowadzenie 
elektronicznego oświadczenia o rozpoczęciu zatrudnienia. Ponadto przedłożono do 
zatwierdzenia w ciągu najbliższych miesięcy nową ustawę przewidującą utworzenie 
centralnej inspekcji pracy. W Portugalii trwa proces rekrutacji inspektorów pracy i ogłaszanie 
nowych konkursów. Ponadto, aby zniechęcać do pracy nierejestrowanej lub niezgłoszonej, 
Portugalia planuje wydłużenie maksymalnego czasu trwania umów na bardzo krótki czas 
określony z 15 do  35 dni (przy czym maksymalny okres u  tego samego pracodawcy ma 
wynosić 70 dni w roku). Zwiększy się przejrzystość korzystania z pracy tymczasowej, gdyż 
obowiązkowe będzie informowanie pracowników o przyczynach rozwiązania umowy między 
firmą będącą użytkownikiem a agencją pracy tymczasowej.  
Państwa członkowskie podjęły stosunkowo niewiele działań w celu wzmocnienia swoich 
systemów aktywnej polityki rynku pracy mimo utrzymujących się ciągle wyzwań. Grecja 
wdraża nowy system realizacji aktywnej polityki rynku pracy mający na celu zwiększenie 
 
141 
 skuteczności działań aktywizacyjnych poprzez poprawę działań dotyczących profilowania i 
działań na rzecz dopasowania do siebie podaży i popytu na rynku pracy. Dokładne 
ukierunkowanie aktywnej polityki rynku pracy nadal ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia 
lepszych wyników tych reform; do tej pory w jednym z lokalnych urzędów pracy rozpoczęto 
realizację projektu pilotażowego dla ponad 2000 osób bezrobotnych. Cypr rozpoczął etap 
pilotażowy nowo opracowanego systemu monitorowania i oceny aktywnej polityki rynku  
pracy, który umożliwi poprawę skuteczności działań na rynku pracy. Umożliwi to 
decydentom lepsze opracowywanie programów dotyczących rynku pracy i przeprowadzanie 
przeglądów programów bieżących. W Hiszpanii opracowano ogólne ramy strategiczne dla 
koordyna cji krajowego systemu zatrudnienia. Środek ten określa ramy organizacyjne dla 
wszystkich działań realizowanych w ramach hiszpańskiego krajowego systemu zatrudnienia 
w latach 2017 –2020 i służy jako podstawa do opracowywania aktywnej polityki rynku pracy, 
działań szkoleniowych i wielu innych strategii regionalnych publicznych służb zatrudnienia i 
do zarządzania tymi zagadnieniami oraz ustanawia ramy dla określenia zasad, celów, 
instrumentów i środków finansowych.  
Państwa członkowskie nadal priorytetowo traktu ją świadczenie bardziej 
zindywidualizowanych usług . Estonia rozszerza zakres aktywnej polityki rynku pracy na 
niektóre osoby zatrudnione, aby zapobiegać bezrobociu. Grupa docelowa obejmuje osoby 
wykonujące umowy o świadczenie usług lub umowy dotyczące upow ażnienia oraz osoby 
zarabiające średnią płacę krajową. Stabilne poziomy wydatków publicznych służb 
zatrudnienia na aktywną politykę rynku pracy oraz zasoby ludzkie mają służyć stawieniu 
czoła utrzymującym się wyzwaniom. Węgry podjęły dalsze kroki w celu sp rostania 
wyzwaniom związanym z programem prac publicznych poprzez realizację programów, które 
ułatwiają przechodzenie z tych programów do pierwotnego rynku pracy. Program tworzenia 
miejsc pracy klasyfikuje zatrudnienie osoby pracującej w ramach prac public znych jako 
kategorię wsparcia podstawowego. Dwa inne programy przewidują natomiast zachęty do 
zatrudnienia lub premie albo ustanawiają mentoring dla osób pochodzących z programów 
prac publicznych w celu ułatwienia ich integracji na pierwotnym rynku pracy.  
Nadal promuje się również środki na rzecz poprawy komponentów szkoleniowych 
aktywnej polityki rynku pracy . W Chorwacji przyjęto nowy pakiet dziewięciu aktywnych 
instrumentów rynku pracy. W nowym pakiecie położono większy nacisk na szkolenie i 
podnoszenie kwalifikacji, w szczególności osób młodych, starszych pracowników i osób 
długotrwale bezrobotnych. W więks zym stopniu będą również uruchamiane subsydia na 
 
142 
 samozatrudnienie. Ponadto będą przyznawane subsydia pracodawcom na wspieranie 
zatrudnienia pracowników w wieku 50+. Francja nadal inwestuje w szkolenie zawodowe i 
przyuczanie do zawodu w ramach Plan d’Invest issement dans les compétences  („Plan 
inwestycji w kompetencje”, zob. rozdział 3.2). Celem planu jest objęcie szkoleniami na rzecz 
podwyższania kwalifikacji 1 mln osób bezrobotnych o niskim poziomie kwalifikacji i 
800 000 młodych osób niekształcących się, n iepracujących ani nieszkolących się (NEET) po 
części w drodze przygotowania zawodowego.  
Publiczne służby zatrudnienia realizują swoje programy reform mające na celu 
zwiększenie zdolności instytucjonalnych w okresie spadku bezrobocia. W tym celu 
publiczne służby zatrudnienia w coraz większym stopniu korzystają z udziału w „projekcie 
uczenia się opartego na analizie porównawczej” prowadzonym w ramach europejskiej sieci 
publicznych służb zatrudnienia. Od 2015  r. w ramach tego projektu wspiera się publiczne 
służby zatrudnienia w podnoszeniu poziomu wiedzy na temat mocnych stron, ale także 
obszarów wymagających dalszych ulepszeń, co ma na celu lepsze świadczenie usług przez 
publiczne służby zatrudnienia na rzecz swoich klientów. Ponieważ liczba zarejestrowanych 
osób poszukujących pracy w ciągu ostatnich lat systematycznie się zmniejsza, publiczne 
służby zatrudnienia stają przed koniecznością strategicznej realokacji swoich zasobów 
zgodnie z potrzebami klientów. Niektóre grupy docelowe, takie jak długotrwale bezro botni i 
coraz większa liczba starszych pracowników, nadal wymagają intensywnego wsparcia, gdyż 
większość publicznych służb zatrudnienia ma do czynienia ze starzeniem się bazy klientów. 
Litwa wprowadza zmiany w pracy publicznych służb zatrudnienia, optymali zując zasoby w 
celu poprawy współpracy z klientami i zmniejszenia liczby spraw z ponad 400 do poniżej 300 
na jedną osobę prowadzącą sprawy. Na Cyprze realizowany jest program usprawniania i 
modernizacji publicznych służb zatrudnienia w latach 2014 –2020 pop rzez wdrażanie reform 
mających na celu wzmocnienie tych służb. Niedawno zatrudniono dodatkowych 20 
doradców, by skuteczniej i bardziej efektywnie wypełniać ich obecny mandat, a mianowicie 
wdrażanie gwarancji dla młodzieży i zalecenia Rady w sprawie integra cji osób długotrwale 
bezrobotnych na rynku pracy. Dodatkowe środki obejmowały ponadto szkolenie doradców 
ds. zatrudnienia, szkolenie urzędników publicznych służb zatrudnienia, doskonalenie systemu 
pośrednictwa pracy, utworzenie platformy informatycznej ora z poprawę jakości usług dla 
osób poszukujących pracy i pracodawców. Hiszpania podjęła w 2018  r. działania w celu 
poprawy warunków zatrudnienia i pracy w sektorze publicznym. Ministerstwo i partnerzy 
społeczni podpisali dokument, w którym zobowiązali się do  promowania środków na rzecz 
 
143 
 odzyskania siły nabywczej przez urzędników służby cywilnej i poprawy ich warunków pracy. 
Po wprowadzeniu tego środka podpisano porozumienie z kwietnia 2017  r. mające na celu 
zmniejszenie ogólnego udziału umów na czas określony w sektorze publicznym w 2020  r. 
do 8 % w drodze konkursów na stanowiska stałe (ok.  250 000). W Grecji w latach 2017 –2018 
kontynuowano proces reorganizacji publicznych służb zatrudnienia w celu poprawy ich 
funkcjonowania. Nowa metodyka profilowania była prz edmiotem projektu pilotażowego 
jesienią 2017  r. i rozpoczęła się w 2018  r. Trwają prace nad nowym narzędziem do oceny 
umiejętności. Rekrutacja dodatkowych doradców zawodowych rozpoczęła się w pierwszym 
półroczu 2018  r. i powinna do końca 2018  r. doprowadzi ć do prawie podwojenia liczby osób 
pracujących jako doradcy. Ponadto Austria podjęła działania w celu dokonania oceny i 
opracowania skuteczniejszego zarządzania publicznymi służbami zatrudnienia, w 
szczególności poprzez przegląd i weryfikację wszystkich in strumentów publicznych służb 
zatrudnienia służących efektywnej i skutecznej reintegracji na rynku pracy. Priorytetowo 
traktuje się szkolenia i kwalifikacje zawodowe w ramach współpracy z pracodawcami, a także 
zwiększenie zachęt do zatrudnienia.  
Publiczne służby zatrudnienia muszą zintensyfikować współpracę z pracodawcami i 
władzami lokalnymi w celu lepszego spełnienia wymogów związanych z napiętymi 
rynkami pracy.  W związku z tym publiczne służby zatrudnienia opracowują kompleksowe 
strategie zaangażowania p racodawców, określając różne podejścia do segmentacji 
pracodawców i organizacji usług dla pracodawców. W przypadku większości publicznych 
służb zatrudnienia koordynacja usług na rzecz pracodawców jest scentralizowana, ale 
świadczą one także usługi na rzecz  pracodawców na szczeblu regionalnym i lokalnym. 
Ponadto publiczne służby zatrudnienia powinny określić wspólne minimalne standardy 
świadczenia usług dla pracodawców, w tym ocenę zadowolenia. We Włoszech i w Hiszpanii 
centralne agencje publicznych służb za trudnienia, odpowiednio ANPAL i SEPE, ułatwiają 
wzajemne uczenie się między regionami w celu wymiany dobrych praktyk, które umożliwiają 
lepsze świadczenie usług pracodawcom. Na Litwie publiczne służby zatrudnienia planują 
utworzenie modelu współpracy międz y publicznymi służbami zatrudnienia na szczeblu 
gminnym w zakresie wspólnych przepisów dotyczących środków, które mają na celu 
aktywizację osób korzystających z pomocy społecznej. Model ten będzie należało uzupełnić 
planem wdrażania.  
 
144 
 Państwa członkowskie w drażają w dalszym ciągu zalecenie Rady dotyczące bezrobocia 
długotrwałego83. W 2018  r. samoocena państw członkowskich wykazała ogólnie wzrost 
wyników o 15  % w porównaniu z 2016  r., przy czym największy postęp osiągnięto w 
państwach członkowskich posiadający ch mniej zaawansowane systemy. Dokładniej rzecz 
ujmując, w kwestii rejestrowania się bezrobotnych państwa przyjęły różne podejścia i zachęty 
do rejestracji. Najbardziej skuteczne są te, w których rejestracja jest związana z 
uprawnieniami do pewnych form św iadczeń lub usług. Nadal jednak w kilku państwach 
członkowskich (np. w Bułgarii, Estonii i Rumunii) istnieje pole do poprawy w działaniach 
informacyjnych skierowanych do osób biernych zawodowo. Istnieją również różne podejścia 
do kwestii istnienia jednego punktu kontaktowego w zakresie usług: niektóre kraje 
spróbowały połączyć wszystkie usługi w jeden punkt (np. Finlandia, Niemcy i Irlandia), inne 
państwa mają „punkt pomostowy” łączący różne instytucje lub organy (np. Cypr i 
Niderlandy). Skuteczna koordynac ja między organami i służbami socjalnymi i zatrudnienia 
jest nadal wyzwaniem w wielu państwach członkowskich (np. w Chorwacji, Grecji, na 
Węgrzech, Łotwie, w Rumunii i Hiszpanii); utrudniają ją często wyzwania związane z 
ochroną danych i zasobami. Mimo że planowane są środki mające na celu poprawę tego stanu 
rzeczy, ich wdrażanie w terenie dopiero się rozpocznie. W prawie wszystkich państwach 
członkowskich istnieją porozumienia dotyczące integracji na rynku pracy w tej czy innej 
formie, jednak brakuje pewny ch elementów, w szczególności dogłębnych (ponownych) ocen 
sytuacji, gdy zajdzie potrzeba. Niektóre państwa członkowskie (np. Republika Czeska, Grecja 
i Słowacja) nie podjęły jeszcze działań w kierunku przyjęcia bardziej 
ukierunkowanego/zindywidualizowanego  podejścia do zarządzania sprawami dotyczącymi 
osób długotrwale bezrobotnych. Istnieje wiele różnych działań prowadzonych w ramach 
współpracy z pracodawcami. Porozumienia z partnerami społecznymi zasadniczo istnieją, ale 
nie zawsze przekładają się one na d ziałania na poziomie lokalnym. Niektóre państwa 
członkowskie (np. Grecja, Portugalia, Słowenia i Szwecja) angażują personel publicznych 
służb zatrudnienia do pracy z pracodawcami: wydaje się to dobrym podejściem; niemniej 
jednak w niektórych państwach czło nkowskich (np. w Chorwacji, Francji i Włoszech) nadal 
potrzebne są usprawnienia, zwłaszcza w postaci bardziej strategicznych partnerstw i podejść.  
                                                           
83 Niniejszy ustęp opiera się na wnioskach z  przeglądu tematycznego Komitetu ds. Zatrudnienia dotyczącego 
wdrażania zalecenia Rady w  sprawie integracji osób długotrwale bezrobotnych na rynku pracy z  dnia 3 
października 2018  r. Opracowywana jest obecnie szczegó łowa ocena, która zostanie opublikowana na początku 
2019  r. wraz ze sprawozdaniem dla Rady. 
 
145 
 Państwa członkowskie zapewniają osobom długotrwale bezrobotnym bardziej 
zindywidualizowane wsparcie i lepiej  zintegrowane usługi . W Bułgarii podpisywane są 
obecnie porozumienia dotyczące integracji na rynku pracy między osobą długotrwale 
bezrobotną a urzędem pracy, w tym wnioski dotyczące konkretnych usług dotyczących 
zatrudnienia i odesłania do usług świadczony ch przez inne instytucje. Od stycznia 2018  r. 
połączone zespoły ds. doradztwa rodzinnego i zawodowego oraz mobilne wspólne zespoły 
Agencji ds. Zatrudnienia i Agencji Pomocy Społecznej świadczą kompleksowe i 
zintegrowane usługi na rzecz osób bezrobotnych na  obszarach oddalonych. W Rumunii 
realizowany jest projekt pilotażowy mający na celu tworzenie zintegrowanych zespołów, 
które będą zajmować się jednocześnie szeregiem wyzwań społecznych, edukacyjnych i 
medycznych, również we współpracy z publicznymi służbam i zatrudnienia.  Projekt 
pilotażowy obejmie 139 gmin spośród gmin znajdujących się w najbardziej niekorzystnej 
sytuacji, wybranych w oparciu o mapy ubóstwa i kryteria uzgodnione przez rząd. Na 
późniejszym etapie przewiduje się rozszerzenie tych działań. Sło wenia przyjęła programy 
aktywizacji społecznej na lata 2017 –2020, których celem jest promowanie włączenia 
społecznego i integracji na rynku pracy 12  500 osób najtrudniej integrowalnych na rynku 
pracy i znajdujących się w najtrudniejszym położeniu. Chodzi w  nich o wyposażenie tych 
osób w kompetencje, które przybliżą ich do integracji na rynku pracy. W Irlandii dobrowolny 
program YESS („Program wspierania zatrudnienia młodzieży”) jest skierowany do młodych 
osób poszukujących pracy, które są długotrwale bezrob otne lub borykają się ze znacznymi 
przeszkodami w znalezieniu zatrudnienia. Program YESS ma zapewnić możliwość 
pozyskania podstawowych umiejętności zawodowych i interpersonalnych w sprzyjającym 
środowisku podczas praktyki zawodowej. Standardowy czas trwani a praktyk zawodowych 
będzie wynosił trzy miesiące, ale możliwe będzie przedłużenie tego okresu do sześciu lub 
dziewięciu miesięcy po przeprowadzeniu przeglądu przez pracownika administracji.  
Dotacje i zachęty stały się powszechnym środkiem polityki służący m integracji osób 
długotrwale bezrobotnych na rynku pracy. Cypr rozpoczął realizację programu 
świadczenia zachęt do zatrudniania osób bezrobotnych w sektorze prywatnym. Dotacje 
przyznawane są tylko na pierwsze 6 miesięcy zatrudnienia. Z programu skorzystał o 946 
przedsiębiorstw, a około 2  472 uczestników znalazło dzięki niemu zatrudnienie . W 
Luksemburgu nowe środki mają na celu tworzenie subsydiowanych stałych miejsc pracy dla 
osób długotrwale bezrobotnych, odpowiadających nowym potrzebom pracodawców, i są 
skierowane do osób długotrwale bezrobotnych w wieku 30+, a w programie przewidziano 
 
146 
 specjalny przepis dotyczący osób powyżej 50 roku życia umożliwiający całkowity zwrot 
płacowych kosztów pracy takich osób do czasu ich przejścia na emeryturę. Z drugiej stron y, 
w świetle poprawy sytuacji na rynku pracy, Francja ograniczyła zakres swoich programów 
subsydiowanego zatrudnienia (zob. również sekcja 3.1.2). W Austrii podjęto działania mające 
na celu zmniejszenie długotrwałego bezrobocia poprzez zaostrzenie sankcji,  zwiększenie 
ograniczeń dla osób bezrobotnych polegających na przyjmowaniu ofert pracy nawet w 
przypadku konieczności dłuższych dojazdów do pracy, do  2,5 godzin dziennie, oraz łączenie 
świadczeń dla bezrobotnych i pomocy społecznej. Celem nadrzędnym jest s tworzenie 
silniejszych zachęt do podejmowania ofert pracy przez bezrobotnych oraz zmniejszenie 
bezrobocia i zwiększenie skuteczności polityki rynku pracy. Szwecja wprowadziła program 
„pierwszych miejsc pracy” ukierunkowany na długotrwale bezrobotnych lub n owo 
przybyłych imigrantów, który może być elastycznie łączony z działaniami w zakresie 
kształcenia i szkolenia. Subsydiowanie wynagrodzeń w przypadku tych pierwszych miejsc 
pracy jest ograniczone do wysokości wynagrodzenia brutto wynoszącego 20 000  SEK 
miesięcznie (około 1  950 EUR), a limit dofinansowania wynosi 80  %. Dotacje w Słowenii 
mają na celu stałe zatrudnienie osób w wieku powyżej 58 roku życia do chwili, gdy spełnią 
one warunki przejścia na emeryturę. Priorytetowo traktuje się włączenie osób będący ch 
beneficjentami świadczeń dla bezrobotnych i beneficjentów świadczeń pieniężnych pomocy 
społecznej. Dotacja wynosi 11  000 EUR i jest wypłacana pracodawcy w dwóch częściach 
(połowa w chwili zatrudnienia, a połowa po  18. wynagrodzeniu miesięcznym).  
Kontynu owana jest współpraca z sektorem prywatnym w celu ułatwiania przechodzenia 
do pierwotnego rynku pracy. W Szwecji testowane są porozumienia o wejściu na rynek 
pracy, które umożliwiają osobom długotrwale bezrobotnym, ze szczególnym uwzględnieniem 
kobiet urod zonych za granicą, zdobycie zatrudnienia u pracodawcy objętego układem 
zbiorowym zawierającym porozumienia o wejściu na rynek pracy. Porozumienia takie 
opierają się na propozycjach ze strony partnerów społecznych i mają na celu stworzenie 
nowego modelu, dz ięki któremu na rynek pracy będzie trafiało więcej osób, a pracodawcy 
będą mieli łatwiejszy dostęp do wykwalifikowanej siły roboczej w przyszłości, również 
poprzez kursy języka szwedzkiego i inne krótkoterminowe programy szkoleniowe. Na Malcie 
jest obecnie  poddawany przeglądowi wspólny program zatrudnienia, poprzez który osoby 
długotrwale bezrobotne znajdują zatrudnienie, aby zapewnić formalne zatrudnienie i 
aktywność zawodową osób, które są narażone na odejście z rynku pracy.  
 
147 
 Ostatnie reformy w dziedzinie świadczeń dla bezrobotnych koncentrowały się głównie 
na wzmocnieniu wymogów w zakresie aktywizacji. W Finlandii, od stycznia 2018  r., 
bezrobotni poszukujący pracy kwalifikują się do otrzymywania pełnej kwoty zasiłku dla 
bezrob otnych tylko wówczas, gdy uzyskują jakiś dochód z płatnej pracy lub biorą udział w 
działaniach służących poprawie ich szans na zatrudnienie (przy czym istnieją pewne progi). 
Jeżeli osoba poszukująca pracy nie wykaże wymaganej aktywności w 65 -dniowym okresi e 
monitorowania, świadczenie z tytułu bezrobocia wypłacane na kolejne 65 dni zmniejszane 
jest o 4,65  %. Ponadto rząd przygotowuje przepisy, które wymagałyby od bezrobotnych 
ubiegania się o jedno miejsce pracy tygodniowo pod rygorem zmniejszenia wysokości 
pobieranego świadczenia dla bezrobotnych. Wniosek jest obecnie przedmiotem konsultacji z 
partnerami społecznymi, ale zarówno strona pracowników, jak strona i pracodawców 
wyraziły zastrzeżenia, gdyż może to prowadzić do tego, że pracownicy będą składać aplik acje 
bez faktycznego zamiaru zatrudnienia. W Słowenii od października 2017  r. zwolnieni 
pracownicy są zobowiązani do składania sprawozdań służbie zatrudnienia już w okresie 
wypowiedzenia, w przypadku gdy umowa o pracę została rozwiązana z przyczyn służbowy ch 
lub z powodu nienależytego wykonywania obowiązków. Niespełnienie tego wymogu będzie 
skutkowało wypłacaniem niższych świadczeń dla bezrobotnych (60  %, a nie  80 % uposażenia 
bazowego) przez pierwsze trzy miesiące bezrobocia. Ponadto osoby o niskich kwalif ikacjach, 
na których zawody nie ma dużego popytu, mogą w przypadku znalezienia miejsca pracy 
nadal przez 12 miesięcy otrzymywać 20  % zasiłku dla bezrobotnych. We Francji, w ramach 
ustawy Liberté de Choisir son Avenir Professionnel („Swoboda wyboru własnej przyszłości 
zawodowej”), będzie stosowana bardziej rygorystyczna kontrola poszukiwania pracy, 
zrównoważona zwiększonymi środkami towarzyszącymi dostosowanymi do indywidualnych 
potrzeb. Zachęca się przedstawicieli poszczególnych sektorów do negocjowania por ozumień 
w celu wspierania bardziej zrównoważonych form pracy, jednak w przypadku gdy rokowania 
zbiorowe zakończą się niepowodzeniem, interweniować może rząd. Osoby pobierające 
świadczenia dla bezrobotnych będą również mogły prowadzić działalność w niepełny m 
wymiarze czasu pracy, na bardziej restrykcyjnych warunkach. Ponadto świadczenie z tytułu 
bezrobocia, które wcześniej było finansowane wyłącznie ze składek na ubezpieczenie 
społeczne, zostaje uzupełnione podwyższeniem bardziej ogólnego podatku zwanego „CS G – 
Contribution sociale généralisée”. Począwszy od dnia 1 stycznia 2019  r. rząd będzie 
prowadził negocjacje w sprawie ubezpieczenia od utraty pracy, w ramach których określona 
zostanie ogólna pula środków finansowych oraz cele, jakie należy osiągnąć. Dost ęp do 
świadczeń byłby przyznawany, przy spełnieniu pewnych warunków, również pracownikom 
 
148 
 niezależnym i pracownikom, którzy sami złożyli wypowiedzenie. Hiszpania planuje 
wprowadzenie „powszechnej karty socjalnej” w celu gromadzenia informacji na temat 
świad czeń społecznych otrzymywanych przez wszystkich beneficjentów, a także wszelkich 
potencjalnych sytuacji dających prawo do świadczeń społecznych (np. zależność, 
niepełnosprawność, bezrobocie lub duże rodziny). Oczekuje się, że poprawi to koordynację 
między administracjami, zwiększy skuteczność świadczeń socjalnych, a w ostatecznym 
rozrachunku przyczyni się do wykrywania szczególnie trudnych sytuacji. Opracowanie i 
rozwój systemu powszechnej karty socjalnej zakończono pod koniec 2017  r., a jego 
zatwierdzenie spodziewane jest w IV kwartale 2018  r.  
W ramach trwających reform w niektórych przypadkach zmieniono warunki 
kwalifikowalności do świadczeń dla bezrobotnych, często je zaostrzając. W 2018  r. 
Bułgaria zwiększyła minimalną wysokość zasiłku dla bezrobotnych z 7,2 BGN (około 
3,7 EUR) do  9 BGN (4,6  EUR) dziennie, a kwota maksymalna to  74,3 BGN (38  EUR). 
Jednocześnie zaostrzono wymogi kwalifikowalności – ubezpieczony musi mieć 
przepracowane co najmniej 15 miesiące w ciągu 18 miesięcy, a nie  9 miesięcy w ciągu 
ostatnich 15 miesięcy, jak wcześniej. Zaostrzenie to może mieć wpływ na młodych 
pracowników i osoby, które częściej przerywają karierę zawodową – w szczególności 
pracowników sezonowych i pracowników zatrudnionych w ramach niepewnych form 
zatrudnienia. W inny m kierunku poszła Portugalia, która skróciła okres gwarantujący dostęp 
do początkowego zasiłku dla bezrobotnych po wygaśnięciu umowy na czas określony ze  180 
do 120 dni. W Austrii planuje się pakiet środków mający na celu ograniczenie długotrwałego 
bezrobo cia poprzez zaostrzenie przepisów dotyczących mobilności osób otrzymujących 
świadczenia dla bezrobotnych (przyjmowanie ofert pracy nawet w przypadku konieczności 
dłuższych dojazdów do pracy, do  2,5 godzin dziennie), zniesienie przedłużenia tytułu do 
pobier ania świadczeń dla bezrobotnych w przypadku choroby (z wyjątkiem leczenia 
szpitalnego) oraz ograniczenie czasu trwania pracy w nieznacznym wymiarze w trakcie 
pobierania świadczeń dla bezrobotnych. Celem nadrzędnym jest stworzenie silniejszych 
zachęt do pod ejmowania ofert pracy przez bezrobotnych oraz zmniejszenie bezrobocia i 
zwiększenie skuteczności polityki rynku pracy.  
Niektóre państwa członkowskie podjęły działania mające na celu promowanie 
(wewnętrznej i zewnętrznej) mobilności pracowników i osób uczą cych się w celu 
zwiększenia szans na zatrudnienie i poprawy umiejętności lub przyciągnięcia 
pracowników z zagranicy do sektorów, w których występują niedobory siły roboczej. W 
 
149 
 2018  r. Finlandia wprowadziła środki mające na celu wspieranie mobilności region alnej i 
dojazdów bezrobotnych poszukujących pracy, w tym wypłatę dodatków na rzecz mobilności 
(teraz również w przypadku pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy, gdy czas pracy jest 
krótszy niż 18 godzin tygodniowo, oraz w przypadku szkolenia zawodowego) or az 
ukierunkowane informacje na temat wsparcia ekonomicznego na rzecz mobilności. W 
przypadku wyjątkowo długich dojazdów dodatek na rzecz mobilności może być wyższy. 
Przeprowadzono konsultacje z partnerami społecznymi w sprawie reformy. Na Łotwie 
rozszerzon o w 2018  r. środki wsparcia mobilności dla osób bezrobotnych, aby uwzględnić 
również stolicę (Ryga była wcześniej wyłączona). Środek ten dotyczy mobilności regionalnej 
osób, które przyjmują ofertę pracy w innych regionach, ale także osób, które uczestniczą  w 
niektórych środkach aktywnej polityki rynku pracy, w tym w gwarancji dla młodzieży, 
dotacjach na zatrudnienie i szkoleniach zawodowych. W grudniu 2017  r. rozpoczęły się 
działania wspierające, których celem jest przyciągnięcie pracowników służby zdrowia 
(lekarzy i pielęgniarek) do pracy w regionach położonych poza Rygą. Ponadto na Łotwie 
zatwierdzono wykaz 237 zawodów wymagających wysokich kwalifikacji, w przypadku 
których w chwili obecnej istnieje znaczny niedobór siły roboczej i które mogą przyciągnąć 
obywateli państw trzecich. W takich przypadkach do pracowników pragnących otrzymać 
niebieską kartę UE mają zastosowanie pewne warunki preferencyjne. Utworzenie w 2017  r. 
Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej w Polsce powinno ułatwić 
umiędzynarodowienie pol skich uniwersytetów dzięki jakościowemu wsparciu mobilności 
akademickiej. W Bułgarii zatwierdzono uproszczoną procedurę wydawania niebieskiej karty 
UE obywatelom państw trzecich, aby przezwyciężyć stwierdzone braki wykwalifikowanych 
specjalistów w dziedzin ie technologii informacyjno -komunikacyjnych, inżynierów w 
produkcji przemysłowej i w innych istotnych dziedzinach. Zmiany te umożliwią również 
wydawanie niebieskiej karty na okres do  4 lat, a nie jak dotychczas na okres jednego roku. W 
Estonii nowelizacją ustawy o cudzoziemcach wyłączono najwyższej klasy specjalistów z 
kontyngentów imigracyjnych i wydłużono maksymalny okres zatrudnienia 
krótkoterminowego do  12 miesięcy, pozostawiając jednocześnie bez zmian kontyngenty 
imigracyjne.  
Uczestnictwo krajowych par tnerów społecznych w opracowywaniu i wdrażaniu reform i 
polityk w zakresie zatrudnienia i spraw społecznych jest w poszczególnych państwach 
członkowskich różne.  Jakość i forma tego uczestnictwa odzwierciedlają różnorodność 
krajowych ram instytucjonalnych i  praktyk w zakresie dialogu społecznego, przy czym w 
 
150 
 szeregu państw członkowskich można zauważyć wyraźny brak terminowego i 
konstruktywnego dialogu. Z drugiej strony partnerzy społeczni byli w ciągu ostatnich 18 
miesięcy w licznych państwach członkowskich zaangażowani w opracowywanie 
odpowiednich reform politycznych84. Nowe przepisy i środki dotyczące funkcjonowania 
rynku pracy zostały przedyskutowane lub uzgodnione przykładowo w Bułgarii, Chorwacji, 
Danii, Finlandii, Niderlandach, Portugalii i Szwecji (inte gracja migrantów). Jak również 
wykazano w sekcji 3.1, w wielu krajach partnerzy społeczni wynegocjowali reformę ram 
ustalania płac. W Estonii rząd postanowił przywrócić regularne spotkania trójstronne z 
partnerami społecznymi, które przerwano w 2002  r. Neg ocjacje dotyczące ustalenia lub 
wzrostu płac minimalnych odbyły się na przykład w Bułgarii, Estonii, Polsce, Portugalii i 
Hiszpanii. Partnerzy społeczni wzięli udział w dyskusji na temat reform ochrony socjalnej lub 
świadczeń dla bezrobotnych między innymi  w Chorwacji, Francji, Finlandii, Niemczech, 
Portugalii i Słowenii. Polityka edukacyjna i polityka kształcenia i szkolenia zawodowego, a 
także reformy i nowe strategie polityczne w zakresie szkolenia, przygotowania zawodowego i 
uczenia się przez całe życie  zostały omówione z udziałem partnerów społecznych w 
Republice Czeskiej, Danii, Francji, na Łotwie, w Niderlandach i Polsce.   
                                                           
84 Szczegółowa analiza udziału partnerów społecznych w  niedawnych reformach znajduje się w: Eurofound 
(2019), Social dialogue practices within the context of the EU Semester , w przygotowaniu.  
 
151 
 3.4. Wytyczna 8: Promowanie równości szans dla wszystkich, wspieranie włączenia 
społecznego i zwalczanie ubóstwa  
 
Niniejsza sekcja poś więcona jest wykonaniu wytycznej dotyczącej zatrudnienia nr  8, w której 
państwom członkowskim zaleca się zmodernizowanie systemów zabezpieczenia społecznego 
w celu promowania równości szans, zwalczania ubóstwa i wykluczenia społecznego. Na 
początku przedst awiono sytuację społeczną w państwach członkowskich na podstawie 
najważniejszych wskaźników, w tym dochodu do dyspozycji, nierówności, ubóstwa i 
włączenia społecznego, adekwatności świadczeń emerytalnych, dostępu do mieszkań oraz 
dostępu do opieki zdrowotn ej i opieki długoterminowej. W sekcji 3.4.2 zaprezentowane 
zostały działania państw członkowskich w ramach polityki w obszarze systemów 
zabezpieczenia społecznego, w tym systemów dochodu minimalnego, świadczeń rodzinnych, 
polityki mieszkaniowej, emerytur, opieki długoterminowej, opieki zdrowotnej i włączania 
osób niepełnosprawnych.  
 
3.4.1  Kluczowe wskaźniki  
W 2016  r. dochody gospodarstw domowych w dalszym ciągu rosły w prawie wszystkich 
państwach UE85. Realny dochód do dyspozycji gospodarstwa domowego na mie szkańca86 
wzrósł we wszystkich państwach członkowskich z wyjątkiem Grecji, gdzie odnotowano 
niewielki spadek. Ogólnie rzecz biorąc, najszybsza poprawa ma miejsce w krajach, które 
niedawno przystąpiły do UE, takich jak Bułgaria, Polska, Rumunia i Litwa, natomiast 
wolniejsza w przypadku państw członkowskich o dłuższym stażu członkostwa, takich jak 
Austria, Włochy, Francja, Belgia, Luksemburg, zaś w przypadku Grecji i Zjednoczonego 
Królestwa nawet pogorszenie sytuacji. Odzwierciedla to trwający proces konwergencji, w 
którym Bułgaria i Polska odnotowują obecnie najlepsze wyniki w tym zakresie. W wielu 
państwach realne dochody do dyspozycji brutto sektora gospodarstwa domowych na 
mieszkańca utrzymują się na poziomie znacznie niższym niż przed kryzysem. Dotyczy to w 
szczeg ólności Grecji i Cypru, gdzie ich poziom w 2016  r. wynosił odpowiednio około 69  % i 
                                                           
85 Na dzień 26 października 2018  r. dane za  2017  r. były dostępne jedynie w  odniesieniu do  18 państw 
członkowskich. Zostaną one zaktualizowane w  wersji ostatecznej wspólnego sprawozdania o  zatrudnieniu.  
86 Dochody do dyspozycji bru tto sektora gospodarstw domowych mierzy się za pomocą realnego „dochodu 
nieskorygowanego” (tj. bez uwzględniania rzeczowych transferów socjalnych). Brak dostępnych danych 
w odniesieniu do HR i MT na dzień 26 października 2018  r. 
 
152 
 82 % poziomu odnotowanego w 2008  r. (sytuację w obu tych państwach oznaczono jako 
„krytyczną”). We Włoszech, Irlandii, Hiszpanii, Austrii, Belgii, Portugalii (państwa 
„wyma gające obserwacji”) i Słowenii („wyniki odpowiadające średniej”) realne dochody do 
dyspozycji brutto sektora gospodarstwa domowych na mieszkańca mieściły się w przedziale 
od 90 % do  100 % wartości z 2008  r. We wszystkich tych państwach z wyjątkiem Słowenii  
stopa wzrostu w 2016  r. nie nadążała za średnią (nieważoną) dla UE lub nawet była ujemna, 
jak w przypadku Grecji.  
Wykres 59: Realne dochody do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych na 
mieszkańca, wskaźnik za  2008  r. = 100  i zmiana w skali roku (główny wskaźnik w 
tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne)  
 
Źródło:  Eurostat, rachunki narodowe [nasq_10_nf_tr and namq_10_gdp], obliczenia własne. Okres: wartości w 
2016  r. i zmiany w skali roku w stosunku do  2015  r. Uwaga: osie krzyżują się na nieważonej średniej dla UE. 
Legenda znajduje się w załączniku. Brak dostępnych danych dla HR oraz MT na dzień 26 października 2018  r. 
 
W większości krajów odnotowano w 2017  r. dalszą znaczącą poprawę sytuacji w 
zakresie odsetka osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE)87 
                                                           
87 W celu zapoznania się z  definicją wskaźnika AROPE i  jego elementów składowych zob. rozdział 1.2. Uwaga: 
Dane statystyczne dotyczące dochodów EU -SILC odnoszą się do poprzedniego roku finansowego. Dane EU -
SILC za  2017  r. dotyczące AROP (S80/S20) itd. odnoszą się zatem do roku finans owego 2016.  
BG
PL
DKLTRO
SE
AT
BEESIE
IT
LUPT
UKCY
ELCZ
DEEE
FIFRHU
LV
NLSI
SKy = 0,1505x -12,419
R² = 0,372
-2,0-1,00,01,02,03,04,05,06,07,08,09,010,011,012,0
65 70 75 80 85 90 95 100 105 110 115 120 125 130 135Roczna zmiana w realnych dochodach do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych na 
osobę (2008 r. = 100)
Realne dochody do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych na osobę (2008 r. = 100)
 
153 
 Skutki ożywienia gospodarczego stały się widoczne w postaci spadku zagrożenia ubóstwem 
lub wykluczeniem społecznym, jaki odnotowuje się obecnie we wszystkich państwach 
członkowskich z wyjątkiem  kilku nielicznych (zob. również sekcja 1.2). Poprawa jest 
szczególnie widoczna w Rumunii, na Cyprze i w Polsce, w których to państwach wskaźnik 
AROPE spadł o ponad 2  %. Natomiast w przypadku Danii, Niderlandów i Austrii wskaźnik 
AROPE wykazał w przeciągu roku niewielki wzrost, aczkolwiek z niskiego poziomu. 
Sytuacja w Bułgarii i Grecji jest w dalszym ciągu „krytyczna”, gdyż poziom tego wskaźnika 
jest wciąż bardzo wysoki, a spadek w ciągu ostatniego roku był tylko umiarkowany. 
Negatywna korelacja między ten dencjami i poziomami (zob. wykres 60) wskazuje na 
trwającą konwergencję między państwami członkowskimi. Wśród osób w różnym wieku 
najbardziej zagrożeni ubóstwem lub wykluczeniem społecznym są młodzi ludzie w wieku 
od 18 do  24 lat, a wskaźnik tego zagrożeni a wynosi 29,1  %. Wskaźnik ten poprawił się w 
większości państw członkowskich, co odzwierciedla spadek bezrobocia wśród młodzieży.  
Wykres 60: Odsetek ludności zagrożonej ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w 
2017  r. i jego zmiana w stosunku do roku poprzedniego (główny wskaźnik w tablicy 
wskaźników społecznych)  
 
ATDKNL
CZFI
CYDE
FR MT
PLSE
SI
SKES
HRITLTLU
LV
BGELBE
EEHU
PT
ROy = -0,0425x + 0,0178
R² = 0,086
-4,0-3,0-2,0-1,00,01,02,0
10 12 14 16 18 20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 40 42Osoby zagrożone ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (%) –zmiana
Osoby zagrożone ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (%)
 
154 
 Źródło:  Eurostat, SILC. Okres: wartości w 2017  r. i zmiany w skali roku w stosunku do  2016  r. Uwaga: osie 
krzyżują się na nieważonej średniej dla UE. Legenda znajduje się w załączniku. Brak dostępnych danych dla IE 
oraz UK na dzień 26 października 2018  r. 
 
Wskaźnik AROPE w przypadku dzieci (w wieku 0 –17 lat) wprawdzie spada, ale 
utrzymuje się w większości państw członkowskich znacznie powyżej wskaźnika dla 
ogółu populacji.  W 2017  r. zmniejszył się on we wszystkich państwach członkowskich, w 
których jest on wyższy od średniej UE (24,5  %). Utrzymuje się jednak na szczególnie 
wysokim poziomie w Rumunii (41,7  %), Bułgarii (41,6  %) i Grecji (36,2  %). Natomiast w 
niektórych państw ach członkowskich, w których poziom ubóstwa wśród dzieci jest niższy od 
średniej unijnej, tendencja ta jest o wiele bardziej płaska i odzwierciedla w dużej mierze 
sytuację migrujących dzieci. Jest tak w przypadku Austrii, Belgii, Francji i Szwecji. W 
przed ziale wiekowym 25 –54 lat omawiany wskaźnik obniżył się o 1 p.p. do poziomu 21,9  %. 
Osoby starsze w wieku co najmniej 55 lat pozostają grupą najmniej narażoną na ubóstwo lub 
wykluczenie, gdyż wskaźnik ten w ich przypadku wynosi 20,5  %.  
Osoby pochodzące ze środowisk migracyjnych są znacznie bardziej zagrożone 
ubóstwem lub wykluczeniem społecznym.  W 2017  r. wskaźnik AROPE wśród osób 
urodzonych poza UE przewyższał ponad dwukrotnie wskaźnik AROPE wśród mieszkańców 
rodowitych (41  % w porównaniu z 20,7  %). Różnic a ta była szczególnie duża w Belgii (37,1 
p.p.), Szwecji (29,6 p.p.) i Danii (25,8 p.p.), zaś najmniejsza w Polsce (4,6 p.p.), w Portugalii 
(6,8 p.p.) i w Republice Czeskiej (7,8 p.p.).  
 
155 
 Wykres 61: Wskaźniki pomocnicze dla wskaźnika  zagrożenia ubóstwem lub 
wykluczeniem społecznym  
 
Źródło: Eurostat, SILC. Uwaga: wskaźniki są sklasyfikowane według wskaźnika AROPE w 2017  r. 
Brak dostępnych danych za  2017  r. dla IE oraz UK na dzień 26 października 2018  r. W przypadku 
2008  r. wykorzyst ano wartości dotyczące 27 państw członkowskich UE (brak dostępnych danych 
dotyczących HR).  
Po trzech latach stabilności odsetek ludności UE zagrożonej ubóstwem spadł w 2017  r. w 
większości państw członkowskich . Największy spadek odnotowano w Polsce ( -2,3 p.p.), 
Rumunii (1,7 p.p.) i na Węgrzech ( -1,1 p.p.). Wskaźnik ten wzrósł natomiast w Luksemburgu 
(+2,2 p.p.), na Litwie (+1,0), w Bułgarii (+0,5) i Niderlandach (+0,5). We wszystkich 
państwach członkowskich z w yjątkiem sześciu odsetek osób zagrożonych ubóstwem jest w 
2017  r. nadal wyższy niż w okresie przed kryzysem (2008  r.) (wykres 61). Wstępne szacunki 
Eurostatu wskazują na dalsze spadki wskaźnika zagrożenia ubóstwem w Grecji, Rumunii i 
Portugalii oraz jego w zrost w Zjednoczonym Królestwie.  051015202530
CZ
FI
SK
NL
FR
SI
DK
SE
AT
DE
MT
PL
BE
LU
UE-28
PT
EE
CY
HU
HR
ES
LV
IT
LT
EL
RO
BG
IE
UKWskaźnik zagrożenia ubóstwem  
01020304050
CZ
FI
SK
NL
FR
SI
DK
SE
AT
DE
MT
PL
BE
LU
UE-28
PT
EE
CY
HU
HR
ES
LV
IT
LT
EL
RO
BG
IE
UKWskaźnik pogłębionej deprywacji materialnej  
05101520
CZ
FI
SK
NL
FR
SI
DK
SE
AT
DE
MT
PL
BE
LU
UE-28
PT
EE
CY
HU
HR
ES
LV
IT
LT
EL
RO
BG
IE
UKOsoby mieszkające  w gospodarstwach domowych o bardzo niskiej 
intensywności pracy  (% ludności w wieku 0 –59 lat)  
2017 2008 2016
 
156 
 Wskaźnik pogłębionej deprywacji materialnej osiągnął jak dotąd najniższy poziom. 
Prawie wszystkie państwa członkowskie odnotowały w 2017  r. spadek. Rumunia była krajem 
o największym spadku w skali roku, a mianowicie o 4,1 p.p. Państwa członkowskie wykazują 
nadal znaczne różnice w poziomie wskaźnika pogłębionej deprywacji materialnej, a najniższe 
wartości – poniżej 3  % – odnotowano w Finlandii i Niderlandach, natomiast na drugim końcu 
znajdują się Bułgaria ze wskaźnikiem 30  %, a następnie Grecja (21,1  %) i Rumunia (19,4  %). 
Poważnej deprywacji materialnej doświadcza nieco więcej kobiet (6,9  %) niż mężczyzn 
(6,4 %). Spadek miał miejsce we wszystkich grupach wiekowych, przy czym najbardziej 
narażeni na pogłębioną deprywację mat erialną są nadal młodzi ludzie w wieku 18 –24 lat 
(7,9 %), a następnie dzieci w wieku 0 –17 lat (7,2  %), osoby w wieku najwyższej aktywności 
zawodowej (25 –54 lat) (6,7  %) i osoby starsze, tj. w wieku powyżej 65 lat (6,3  %).  
Nastąpił dalszy spadek odsetka os ób mieszkających w gospodarstwach domowych osób 
quasi -bezrobotnych. W 2017  r. odsetek ludności w wieku 0 –59 lat mieszkającej w 
gospodarstwach domowych, w których osoby dorosłe pracują mniej niż 20  % potencjalnego 
czasu pracy, zmniejszył się w 20 państwach członkowskich. Pomimo poprawy sytuacji tylko 
w 9 państw członkowskich wskaźnik powrócił do poziomu sprzed kryzysu. Największy 
spadek w ujęciu rok do roku odnotowano w Hiszpanii ( -2,1 p.p.), Grecji ( -1,6 p.p.) i Rumunii 
(-1,3 p.p.). Jednocześnie w większośc i państw członkowskich nadal rośnie ryzyko ubóstwa 
osób mieszkających w gospodarstwach domowych osób quasi -bezrobotnych, osiągając 
poziom 79,9  % na Słowacji, 78,2  % na Litwie i 77,8  % na Łotwie.  
Zmniejszenie poziomu ubóstwa pracujących pozostaje nadal wyz waniem. Jak pokazano 
również w sekcji 3.1, pomimo ogólnego zmniejszenia się wskaźnika zagrożenia ubóstwem 
odsetek osób zagrożonych ubóstwem pracujących utrzymywał się w 2017  r. na stałym 
poziomie. W siedmiu państwach członkowskich więcej niż jedna na dzies ięć osób 
zatrudnionych była zagrożona ubóstwem. Chociaż wskaźnik ubóstwa pracujących spada, był 
on najwyższy w Rumunii (17,4  % w 2017  r., spadek z 19,7  % w 2014  r.), gdzie główną siłą 
napędową pozostaje niepewne zatrudnienie na własny rachunek. Wysokie wsk aźniki 
odnotowano również w Luksemburgu (13,7  %) i Hiszpanii (13,1  %), gdzie głównym 
czynnikiem napędzającym było ryzyko ubóstwa pracowników zatrudnionych na czas 
określony. Na drugim krańcu plasują się trzy państwa o wskaźniku ubóstwa pracujących 
poniżej 5 % (Finlandia, Republika Czeska i Irlandia).  
 
157 
 Głębokość ubóstwa spadła po raz pierwszy od  2008  r., ale mimo to utrzymuje się ona na 
wysokim poziomie w porównaniu z poziomami sprzed kryzysu. Wskaźnik głębokości 
ubóstwa, który mierzy średnie oddalenie osób z agrożonych ubóstwem od progu ubóstwa88, 
wykazuje w okresie po kryzysie tendencję wzrostową w większości państw członkowskich. 
Jednak w ujęciu rocznym do  2017  r. jego poziom w przypadku 11 państw członkowskich 
zmniejszył się, a w przypadku innych pięciu utrz ymał się zasadniczo na stabilnym poziomie, 
zmniejszając się średnio z 26,2  % do  25,4 %. Zmiana wynikała z poprawy sytuacji w zakresie 
głębokości ubóstwa ludności w wieku produkcyjnym, a w szczególności dzieci. Omawiany 
wskaźnik utrzymuje się na wysokim poz iomie (powyżej 30  %) w szczególności w Rumunii, 
Hiszpanii, Bułgarii i Grecji. W przeciwieństwie do tego głębokość ubóstwa osób w wieku co 
najmniej 65 lat utrzymywała się na stałym poziomie. Największe postępy odnotowano we 
Włoszech, na Węgrzech i w Rumunii .  
Osoby niepełnosprawne są znacznie bardziej narażone na ryzyko ubóstwa lub 
wykluczenia społecznego niż osoby bez niepełnosprawności. W 2016  r. zagrożonych 
ubóstwem lub wykluczeniem społecznym było w UE 30,1  % osób niepełnosprawnych, 
natomiast wśród osób bez niepełnosprawności odsetek ten wynosił 20,9  %89, co oznacza 
różnicę w wysokości 9,2 p.p. Różnica ta jest bardziej widoczna w przypadku osób w wieku 
produkcyjnym (16 –64 lat), w której w 2016  r. 37,6  % osób niepełnosprawnych było 
zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, podczas gdy w grupie wiekowej 
powyżej 65 roku życia ten odsetek wynosi 21  %90. Bardzo ważnym czynnikiem 
wyjaśniającym jest stopień niepełnosprawności: w 2015  r. zagrożonych ubóstwem lub 
wykluczeniem społecznym w UE było 36,1  % osób z poważną niepełnosprawnością w wieku 
co najmniej 16 lat, w porównaniu z 27,4  % osób z umiarkowanym stopniem 
niepełnosprawności i 20,8  % osób bez niepełnosprawności.  
W 2017  r. poziom nierówności dochodowych nieznacznie spadł, po raz pierwszy od 
czasu kryz ysu. W większości państw członkowskich stosunek dochodu najbogatszych 20  % 
społeczeństwa do dochodu 20  % najuboższych spadł (wykres 62), chociaż w większości z 
nich wskaźnik zróżnicowania kwintylowego był w 2017  r. wyższy niż w 2008  r. W 2017  r. 
                                                           
88 Wskaźnik głębokości ubóstwa (w odniesieniu do mediany) oblicza się jako różnicę między medianą 
ekwiwalentnego całkowitego dochodu netto osób żyjących poniżej progu zagrożenia ubóstwem i  wartością tego 
progu, wyrażoną jako procentowa wartość p rogu zagrożenia ubóstwem (60  % krajowej mediany 
ekwiwalentnego dochodu).  
89 EU-SILC (2017), odsetek osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym z  podziałem na poziom 
ograniczenia aktywności, płeć i  wiek [hlth_dpe010] . 
90 Tamże . 
 
158 
 najwyższy poziom nierówności dochodowych istniał na Łotwie, w Estonii, na Litwie i w 
Bułgarii, w których odnotowano nierówność rozkładu dochodów S80/S20 na poziomie 
powyżej 6 (wszystkie te państwa oznaczono jako „sytuacje krytyczne”, a w przypadku 
Bułgarii wystąpił znaczny wzrost). W Rumunii, Grecji i we Włoszech, mimo wciąż wysokiej 
wartości omawianego współczynnika, odnotowano jego znaczny spadek („wyniki słabe, lecz 
poprawiające się”). Poprawa sytuacji wynikała z szybszego wzrostu dochodów uboższych 
gospodarstw do mowych w porównaniu z medianą w 10 państwach członkowskich, co 
sugeruje, że ożywienie gospodarcze zaczęło docierać do osób znajdujących się w 
najtrudniejszej sytuacji.  
 
Wykres 62: Wskaźnik zróżnicowania kwintylowego i zmiana w ska li roku (główny 
wskaźnik w tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne)  
 
Źródło: Eurostat, SILC. Okres: wartości w 2017  r. i zmiany w skali roku w stosunku do  2016  r. Uwaga: osie 
krzyżują się na nieważonej średniej dla UE. Legenda znajduje się w załączniku. Brak dostępnych danych dla IE 
oraz UK na dzień 26 października 2018  r. 
 
AT
CZFI
SISKBEDK
HUMTNL
SE
PTBG
ESLT
LV
CYDE
EEFR
HRLU
PL
ELIT
ROy = 0,0163x -0,1537
R² = 0,0076
-0,8-0,6-0,4-0,20,00,20,40,6
3 4 5 6 7 8 9Wskaźnik zróżnicowania kwintylowego (S80/S20) –zmiana
Wskaźnik zróżnicowania kwintylowego (S80/S20)
 
159 
 Wydatki na ochronę socjalną we wszystkich państwach członkowskich nadal rosły, przy 
czym między państwami utrzymują się duże różnice91. W ujęciu realnym wydatki na 
ochronę socjalną wzrosły w latach 2014 –2015 we wszystkich państwach członkowskich92. 
Jednak jako odsetek PKB wydatki na ochronę socjalną wzrosły tylko w 7 krajach, natomiast 
w 16 zmniejszyły się. Wynikało to głównie z mniejszej proporcji wydatków na świadczenia 
dla bezrobotnych, za co odpowiada poprawa sytuacji na rynku pracy. Natomiast wydatki na 
świadczenia chorobowe i zdrowotne wyrażone jako odsetek PKB wzrosły w 10 krajach, zaś w 
12 krajach spadły. Wydatki na ochronę socjalną wyrażone jako procent PKB były ogóln ie 
najwyższe we Francji (31,9  %), Danii (31,1  %) i Finlandii (31,1  %). Z drugiej strony 
wynosiły one mniej niż 15  % PKB na Litwie (14,8  %), Łotwie (14,7  %) i w Rumunii 
(14,3  %).  
Wpływ transferów socjalnych na ograniczanie ubóstwa zmniejszył się umiarkowan ie, w 
związku z ograniczoną skutecznością automatycznych stabilizatorów koniunktury na 
etapie ekspansji gospodarczej. Między państwami członkowskimi utrzymują się jednak 
znaczne różnice (wykres 63).  Transfery socjalne z wyłączeniem emerytur i rent przyczyn iły 
się do ograniczenia ryzyka ubóstwa w 2017  r. o 32,4  % w porównaniu z 33,2  % w 2016  r., co 
stanowi kontynuację tendencji charakteryzującej się poprawą warunków na rynku pracy, a co 
za tym idzie bardziej dynamicznym wzrostem dochodów z pracy niż transfer ów socjalnych. 
Wielkość wpływu transferów na ograniczenie ubóstwa jest bardzo zróżnicowana w 
poszczególnych państwach członkowskich, a wiele krajów o największym ryzyku ubóstwa 
ma również najsłabsze wyniki w zakresie transferów socjalnych (Grecja, Rumunia,  Włochy, 
Bułgaria i Łotwa).  
 
                                                           
91 Wynika to z  danych  ESSPROS. Dane za  2015  r. dotyczące PL nie są dostępne . 
92 Zob. również Komisja Europejska (2018), Employment and Social Developments in Europe [Zatrudnienie 
i kwestie społeczne w  Europie]. Roczny przegląd z  2018  r. Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europej skiej.  
 
160 
 Wykres 63: Wpływ transferów socjalnych (innych niż emerytury) na ograniczenie 
ubóstwa i zmiana w skali roku (główny wskaźnik w tablicy wyników zawierającej 
wskaźniki społeczne)  
 
Źródło: Eurostat, SILC. Okres: wartości w 2017  r. i zmiany w skali roku w stosunku do  2016  r. Uwaga: osie 
krzyżują się na nieważonej średniej dla UE. Legenda znajduje się w załączniku. Brak dostępnych danych dla IE 
oraz UK na dzień 26 października 2018  r. 
 
Osoby samozatrudn ione i pracownicy zatrudnieni w niestandardowych formach 
doświadczają większej niepewności gospodarczej, biorąc pod uwagę ograniczony dostęp 
do ochrony socjalnej93. W 2017  r. w jedenastu państwach osoby samozatrudnione nie miały 
dostępu do ochrony z tytułu bezrobocia, w trzech – do obowiązkowej ochrony z tytułu 
choroby, a w dziesięciu – do ochrony w razie wypadku przy pracy i urazów związanych z 
wykonywaną pracą94. Pracownicy zatrudnieni w niestandardowych formach są zazwyczaj 
objęci większością formalnych sy stemów świadczeń społecznych, jak pracownicy zatrudnieni 
na podstawie umów standardowych, chociaż często nie dotyczy to pewnych kategorii 
                                                           
93 Temat ten częściowo omówiono także w  sekcji 3.3.  
94 Informacje przedstawione w  niniejszym i  kolejnym akapicie opierają się na dokumencie Komisji Europejskiej, 
SWD(2018) 70 final – „Ocena skutków towarzysząca wnioskowi dotyczącemu zalecenia Rady w  sprawie 
dostępu pracowników i  osób samozatrudnionych do ochrony socjalnej”.  
ATDKFIHU
SE
BECZFR
NLPL
SIEE
ES
HRLT
LUPTBG
EL
ITLVRO
CY
DEMT
SKy = 0,0169x -0,3757
R² = 0,0033
-6,0-4,0-2,00,02,04,06,08,010,012,014,0
15 20 25 30 35 40 45 50 55 60Wpływ transferów socjalnych (innych niż emerytury) na ograniczenie ubóstwa –zmiana
Wpływ transferów socjalnych (innych niż emerytury) na ograniczenie ubóstwa
 
161 
 pracowników (np. pracownicy dorywczy i sezonowi, osoby wykonujące pracę na wezwanie i 
osoby zatrudnione na podstawie u mów tymczasowych, umów cywilnoprawnych lub umów 
zerogodzinowych są często wykluczeni z przynależności do właściwych systemów). Ogólnie 
rzecz biorąc, przeszkody, z którymi mają do czynienia pracownicy zatrudnieni w ramach 
niestandardowych form i osoby samoz atrudnione w zakresie rzeczywistego dostępu do 
ochrony socjalnej, rozumianego jako możliwość nabywania i korzystania z odpowiednich 
uprawnień w razie potrzeby, zidentyfikowano w co najmniej dwudziestu czterech państwach 
członkowskich95 (minimalne okresy upr awniające do świadczeń, okresy oczekiwania, brak 
możliwości przenoszenia praw do ochrony socjalnej).  
Zachowanie i przeniesienie nabytych uprawnień do innego systemu w następstwie 
przekwalifikowania zawodowego jest nadal trudne.  Ze względu na zmiany w świec ie 
pracy taka elastyczność staje się coraz ważniejsza, a brak możliwości przenoszenia uprawnień 
może utrudniać dynamikę rynku pracy i dopasowanie podaży i popytu na tym rynku. W 
przypadku pracowników zmieniających sektor lub formę zatrudnienia brak regulac ji utrudnia 
przenoszenie uprawnień w co najmniej czterech państwach członkowskich, natomiast w 
szeregu państw członkowskich stwierdzono także, że bardzo wysokie koszty i różne zasady 
regulujące poszczególne systemy również stanowią barierę dla takiego prze noszenia 
uprawnień. Ponadto w wielu państwach brak przejrzystych informacji na temat praw do 
zabezpieczenia społecznego powstrzymuje ludzi od podejmowania świadomych decyzji. 
Ogólne informacje na temat systemów ochrony socjalnej są dostępne we wszystkich 
państwach członkowskich z wyjątkiem pięciu, ale indywidualne informacje dostępne są 
jedynie w około połowie z nich (np. symulacja dotycząca emerytur dostępna jest w 
Niemczech, Francji, Hiszpanii, Zjednoczonym Królestwie i Polsce).  
Jak podkreślono w Europejs kim filarze praw socjalnych,  systemy dochodu minimalnego 
powinny łączyć odpowiednie poziomy wsparcia z dostępem do towarów i usług 
wspomagających oraz zachętami do (ponownego) wejścia na rynek pracy dla osób, które 
mogą pracować. Analiza porównawcza konkre tnych rozwiązań wykorzystanych przy 
opracowywaniu systemów dochodu minimalnego oraz ich współzależność z zapewnianiem 
innych świadczeń i środków wsparcia na rzecz aktywizacji może dać rozeznanie co do 
rezultatów, jakie one przynoszą. Analiza opisana poniże j opiera się na analizie porównawczej 
świadczeń zapewniających dochód minimalny, przeprowadzonej w ramach Komitetu 
                                                           
95 AT, BE, BG, CZ, DE, DK, EE, EL, ES, FI, FR, HU, HR, IT, LU, MT, NL, PL, PT, SE, SI, RO, SK i UK.  
 
162 
 Ochrony Socjalnej w latach 2017 –201896. Centralnym punktem tego porównania są 
świadczenia zapewniające dochód minimalny dla osób w wieku produ kcyjnym zdolnych do 
pracy, które nie pracują oraz nie są uprawnione ani nie kwalifikują się do świadczeń z 
ubezpieczeń społecznych lub których prawa do takich świadczeń się wyczerpały.  
Adekwatność świadczeń zapewniających dochód minimalny znacznie się różni w 
poszczególnych państwach członkowskich . Adekwatność świadczeń zapewniających 
dochód minimalny można mierzyć poprzez porównanie dochodu beneficjentów z krajowym 
progiem ubóstwa (jako stopień, w jakim systemy wpływają na ograniczanie ubóstwa) oraz 
poprzez porównanie dochodu beneficjentów z dochodem osób nisko uposażonych97 (w celu 
wyrażenia wymiaru aktywizacji i potencjalnych efektów zniechęcających tych systemów). 
Oba wskaźniki wykazują podobne wyniki, jeśli chodzi o adekwatność dochodu minimalnego 
w państwach członkowskich w 2016  r.98 (wykres 64). W przypadku jednoosobowych 
gospodarstw domowych adekwatność w 2016  r. była najwyższa w Niderlandach, Irlandii, 
Danii i Luksemburgu. W tych państwach członkowskich poziom świadczeń przekraczał 80  % 
krajowego p rogu ubóstwa (ustalonego na poziomie 60  % krajowej mediany ekwiwalentnego 
dochodu do dyspozycji po uwzględnieniu transferów socjalnych). W szczególności w 
przypadku Niderlandów poziom świadczeń stanowił 106  % progu ubóstwa, co w 
rzeczywistości oznacza, że beneficjenci wydźwignęli się z ubóstwa. Na drugim krańcu 
znajdują się Bułgaria, Rumunia, Węgry, Słowacja i Litwa, gdzie adekwatność dochodu 
minimalnego wynosiła w 2016  r. poniżej 40  % progu ubóstwa lub jedną trzecią dochodu osób 
nisko uposażonych.  
                                                           
96 Analiza zatwierdzona przez Komitet Ochrony Socjalnej w  czerwcu 2018  r. 
97 W anali zie porównawczej „osoba nisko uposażona” została określona jako osoba zarabiająca 50  % średniej 
krajowej płacy brutto.  
98 Wskaźniki opierają się na najnowszych dostępnych informacjach zawartych w  modelu podatków i  świadczeń 
OECD. Brak dostępnych informacji dla CY. Informacje na temat IT i EL nie obejmują nowo wprowadzonych 
systemów dochodu minimalnego i  nie zostały uwzględnione w  niniejszej analizie.  
 
163 
 Wykres 64: Dochód netto osób uzyskujących dochód minimalny jako % progu 
zagrożenia ubóstwem (w perspektywie trzech lat) i dochodu nisko uposażonych (2016  r.)  
 
Źródło: Eurostat, OECD. Uwaga: brak dostępnych informacji dla CY. Informacje na temat IT i EL nie obejmują 
nowo wprowadzonych systemów dochodu minimalnego w 2017  r. Najnowsze dostępne informacje na temat 
progów ubóstwa w IE, HR i UK dotyczą dochodów za rok  2015.  
 
Adekwatność świadczeń zapewniających dochód minimalny wpływa w szczeg ólności na 
głębokość ubóstwa beneficjentów. Wskaźnik głębokości ubóstwa99 wśród osób w wieku 
produkcyjnym (16 –64) zmniejszył się w 2017  r. nieznacznie po raz pierwszy, tak jak 
wskaźnik ogólny, ale nadal utrzymuje się znacznie powyżej poziomu sprzed kryzysu. 
Wskaźnik ten jest znacznie wyższy w przypadku osób w wieku 18 –59 lat mi eszkających w 
gospodarstwach domowych osób quasi -bezrobotnych (wykres 65). Dane EU -SILC z 2016  r. 
pokazują, że poziom ubóstwa wśród osób z gospodarstw domowych osób (quasi -
)bezrobotnych był najwyższy na Litwie, w Bułgarii, na Łotwie, we Włoszech i Rumunii 
(ponad 50  %). Najniższy poziom zanotowano zaś w Finlandii, Niderlandach i Irlandii (poniżej 
20 %). Luka dochodowa ubogich w przypadku osób mieszkających w gospodarstwach 
domowych osób quasi -bezrobotnych wskazuje raczej na słabości adekwatności i zakresu 
                                                           
99 Zob. przypis 88 dotyczący definicji wskaźnika głębokości ubóstwa. IT EL BG 
RO HU SK LT PT LV 
PL 
ES HR SI 
EU EE CZ SE DE FR BE FI 
UK AT MT LU DK 
IE NL 
0%20%40%60%80%100%120%
0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%W odniesieniu do dochodów osób nisko uposażonych  
W odniesieniu do granicy ubóstwa (średnia ruchoma z 3 lat)  
 
164 
 systemów świadczeń (jak zauważono również w sprawozdaniu rocznym Komitetu Ochrony 
Socjalnej na  2018  r.). 
 
Wykres 65: Wskaźnik głębokości ubóstwa wśród osób w wieku 18 -59 lat mieszkających 
w gospodarstwach domowych osób quasi -bezrobot nych (2016  r.) 
 Źródło: Eurostat, SILC.  
 
W systemach dochodu minimalnego wszystkie państwa członkowskie stosują ocenę 
sytuacji majątkowej wraz z innymi wymogami kwalifikowalności. Bardziej rygorystyczne 
wymogi kwalifikowalności oznaczają mniejszy zakres objęcia systemem100 i odwrotnie.  
Ocena sytuacji majątkowej jest najpowszechniej stosowanym sposobem docierania do osób 
żyjących w ubóstwie101. W ramach oceny sytuacji majątkowej zasadniczo ocenia się zasoby 
(czy to dochody, aktywa, nieruchomości, czy też mieni e ruchome) wszystkich członków 
gospodarstwa domowego, a nie tylko samej osoby ubiegającej się. W większości państw 
członkowskich progiem stosowanym w ocenie sytuacji majątkowej jest maksymalny poziom 
przyznawanego świadczenia (a faktyczna kwota świadczenia  odpowiada różnicy między 
maksymalnym poziomem świadczenia a dochodem danej osoby lub gospodarstwa 
domowego), ale w szeregu państw członkowskich nie uwzględnia się części przychodów 
zainteresowanej osoby, co pozytywnie wpływa na zapewnienie objęcia takimi systemami i 
                                                           
100 Liczba osób, które spełniają wymogi kwalifikowalności i  potencjalnie mogą skorzystać z  systemu.  
101 Różni się to od teoretycznej koncepcji „bezwarunkowego dochodu podstawowego”, w  której każdemu 
obywatelowi, bez względu na jego sytuację, zapewnia się pewien poziom dochodu. Dalsze informacje – zob. 
Komisja Europejska (2018), Employment and Social Developments in Europe, Annual Review 2018 
[Zatrudnienie i  kwestie społeczne w  Europie, roczny przegląd z  2018], s. 142.  010203040506070
FI
NL
IE
DK
CY
BE
MT
CZ
FR
UK
SE
SI
DE
LU
HU
AT
UE-28
EE
PL
ES
PT
HR
EL
SK
LT
BG
LV
IT
RO
 
165 
 przyczynia się do zmniejszenia ubóstwa pracujących. Inne wymogi kwalifikowalności, takie 
jak te dotyczące miejsca zamieszkania, również wpływają na dostęp do systemu (ponieważ 
mogą one prowadzić do wykluczenia osób borykających się z problemem mobilności 
wewnątrzkrajowej lub osób bezdomnych).  
Beneficjenci dochodu minimalnego mają większe trudności z dostępem do różnych usług 
rzeczowych . Dostęp do usług (mierzony przy pomocy niezaspokojonych potrzeb w zakresie 
opieki medycznej, przeciążenia wyda tkami mieszkaniowymi i nieuczestniczenia w 
szkoleniach związanych z działalnością zawodową102) jest istotnym elementem 
zintegrowanych strategii na rzecz aktywnego włączenia. W 2016  r. dostęp do tych usług dla 
osób w wieku 18 –59 lat zagrożonych ubóstwem miesz kających w gospodarstwach domowych 
osób quasi -bezrobotnych był ogólnie gorszy niż w przypadku osób z tej samej grupy 
wiekowej, które nie są zagrożone ubóstwem ani nie mieszkają w gospodarstwach domowych 
osób quasi -bezrobotnych. Jeśli chodzi o wyniki łączne  w odniesieniu do ww. usług, Finlandia, 
Węgry i Zjednoczone Królestwo są jedynymi państwami członkowskimi, w których różnice 
w dostępie do usług są w 2016  r. niższe od średniej UE we wszystkich trzech obszarach. 
Natomiast luka w dostępie do usług leżąca po wyżej średniej UE we wszystkich trzech 
badanych obszarach występuje w Grecji i na Łotwie. W ujęciu szczegółowym zaś największa 
luka w niezaspokojonych potrzebach w zakresie opieki medycznej występuje na Łotwie (14,8 
p.p.) i w Grecji (34,1 p.p.), natomiast najmniejsza – w Danii, Hiszpanii, Niderlandach i 
Zjednoczonym Królestwie (poniżej 1 p.p.). W obszarze mieszkalnictwa największe różnice w 
zakresie wskaźnika przeciążenia wydatkami mieszkaniowymi odnotowano w Danii, Grecji, 
Austrii i Włoszech (ponad 50 p.p. ), natomiast najmniejsze – na Malcie, Cyprze, w Irlandii i 
Finlandii (poniżej 20 p.p.)103. Jeśli chodzi o kształcenie dorosłych, w 2016  r. Szwecja i Dania 
odnotowały różnice w sensie negatywnym, tj. lepszy dostęp osób zagrożonych ubóstwem z 
gospodarstw domow ych o bardzo małej intensywności pracy, zaś na Malcie i w 
Zjednoczonym Królestwie różnic nie było. Największe różnice odnotowano natomiast na 
Łotwie, w Hiszpanii i na Litwie (ponad 16 p.p.).  
Dostęp do mieszkań dobrej jakości poprawia się od  2008  r., ale w  niektórych krajach 
znaczna część populacji zgłasza, że jakość ich mieszkań jest problematyczna. W 2017  r. 
13,1 % populacji w UE podaje, że mieszka w lokalu z przeciekającym dachem, wilgotnymi 
                                                           
102 Z modułu ad hoc EU -SILC z  2016  r. dotyczącego dostępu do usług. Do celów analizy porównawczej 
wykorzystano następujące przyczyny: „brak odpowiednich kursów lub programów” i „nie stać mnie”.  
103 W niniejszej sekcji poniżej przedsta wiono bardziej kompleksową dyskusję na temat niezaspokojonych 
potrzeb w  zakresie opieki medycznej i  dostępu do mieszkań.  
 
166 
 ścianami, podłogami lub fundamentami lub grzybem na ramach okiennych lub podłodze. Jest 
to o 2,3 p.p. mniej niż w 2016  r.104 Ten element deprywacji mieszkaniowej105 stanowi 
szczególny problem w 5 państwach członkowskich (na Cyprze, w Portugalii, na Węgrzech, 
Łotwie i w Słowenii), gdzie ponad 20  % populacji zgłasza, że  ma do czynienia z tym brakiem 
jakości. W 2017  r. nastąpiła znaczna poprawa w Rumunii, gdzie odsetek osób zgłaszających 
fakt nieposiadania w swoim gospodarstwie domowym wanny lub prysznica ani spłukiwanych 
toalet wewnątrz mieszkania spada, ale wciąż jest w ysoki i wynosi 27,2  %. Na Łotwie, w 
Bułgarii i na Litwie problem braku wanny lub prysznica w mieszkaniu oraz spłukiwanej 
wewnętrznej toalety do wyłącznego użytku własnego gospodarstwa domowego dotyka około 
10 % populacji.  
Udział dochodu do dyspozycji gosp odarstw domowych w wydatkach związanych z 
mieszkaniem pozostaje znaczny w wielu państwach członkowskich . Po uwzględnieniu 
kosztów związanych z mieszkaniem zagrożonych ubóstwem jest 156 mln osób, a 85 mln osób 
– jeśli tych kosztów się nie uwzględni. Stanowi  to szczególnie problem dla gospodarstw 
domowych o niższych dochodach. W 2017  r. 10,2  % gospodarstw domowych w UE 
przeznaczyło ponad 40  % swojego dochodu do dyspozycji na koszty mieszkania, ale odsetek 
ten wzrasta do  37,8 % w przypadku gospodarstw domowych  zagrożonych ubóstwem. 
Pomimo nieznacznej poprawy w porównaniu z latami poprzednimi wskaźnik przeciążenia 
wydatkami mieszkaniowymi utrzymuje się na najwyższym poziomie w Grecji i w 2017  r. 
wyniósł 39,6  %. Bułgaria, Dania i Niemcy są po Grecji państwami czł onkowskimi o 
najwyższym odsetku osób borykających się z przeciążeniem wydatkami mieszkaniowymi 
(ponad 15  % populacji w każdym z tych państw). Efekt ten jest szczególnie widoczny w 
Danii i Niemczech, gdzie odsetek osób zagrożonych ubóstwem jest niższy od śr edniej UE 
przed uwzględnieniem kosztów zamieszkania, ale wyższy od średniej UE, jeżeli uwzględnić 
koszty związane z mieszkaniem. Natomiast w Estonii, Irlandii, Finlandii, na Cyprze i na 
Malcie mniej niż 5  % ludności mieszka w gospodarstwach domowych nadmie rnie 
obciążonych wydatkami związanymi z mieszkaniem. W większości państw najemcy, którzy 
wynajmują lokal mieszkalny po cenie rynkowej, są znacznie bardziej przeciążeni kosztami 
związanymi z mieszkaniem niż właściciele lokali, którzy mają do spłacenia kredy t hipoteczny 
                                                           
104 Dane w  niniejszym akapicie pochodzą z EU -SILC.  
105 Wskaźnik deprywacji mieszkaniowej jest miarą słabej infrastruktury w  lokalu mieszka lnym, a  oblicza się go 
poprzez odniesienie do gospodarstw domowych, w  których występuje co najmniej jeden z  następujących 
problemów: (i) przeciekający dach, (ii) brak wanny i  prysznica w  mieszkaniu, (iii) brak toalety wewnątrz 
mieszkania, (iv) zbyt ciemne mieszkanie.  
 
167 
 lub pożyczkę (średnia UE wynosi 25,1  % w przypadku najemców płacących czynsz i około 
5 % w przypadku właścicieli).  
Wzrost czynszów stanowi w niektórych państwach członkowskich coraz większe 
obciążenie dla osób ubogich. W 2016  r. czynsze w 7 kr ajach (Irlandia, Estonia, Litwa, 
Słowenia, Węgry, Austria i Polska) wzrosły w ujęciu realnym o ponad 5  % w porównaniu z 
2015  r. Wysokie czynsze mogą nasilać ryzyko ubóstwa lub wykluczenia społecznego, 
zwłaszcza w krajach takich jak Słowenia, Irlandia, Aust ria i Litwa, gdzie ryzyko ubóstwa 
wśród najemców jest znacznie większe niż w przypadku tych, którzy posiadają lokale 
mieszkalne. Dane na poziomie krajowym mogą również nie odzwierciedlać problemów na 
poziomie poszczególnych miast.  
Ostatni rozwój sytuacji w zakresie bezdomności wskazuje, że sytuacja ta nie ulega 
poprawie.  Szacunki dotyczące liczby osób bezdomnych w poszczególnych krajach nie są ze 
sobą porównywalne ze względu na brak oficjalnych źródeł i różne metody liczenia osób 
bezdomnych. Dostępne dane umożliwiają jedynie monitorowanie rozwoju sytuacji w miarę 
upływu czasu (biorąc w większości przypadków rok  2017 lub  2016 jako aktualny). Dane te 
wskazują jednak, że w ostatnim czasie we wszystkich 25 państwach członkowskich objętych 
badaniem zjawisko bezd omności nasiliło się, z wyjątkiem Finlandii, gdzie sytuacja uległa 
poprawie106.  
Dochody z emerytury zapewniają osobom starszym względną ochronę przed ryzykiem 
ubóstwa.  Wskaźnik zagrożenia ubóstwem osób starszych na poziomie UE jest niższy niż w 
przypadku os ób w wieku produkcyjnym (14,6  % w porównaniu z 16,7  % w 2017  r.). W 
ostatnim dziesięcioleciu stosunek ten uległ odwróceniu w porównaniu z okresem sprzed 
kryzysu, co częściowo wynika z faktu, że kryzys doprowadził do zmniejszenia średniego 
realnego poziomu dochodów do dyspozycji gospodarstw domowych, zwłaszcza wśród 
ludności w wieku produkcyjnym, w prawie wszystkich państwach europejskich, podczas gdy 
emerytury pozostały bardziej odporne. Zmniejszyła się jednak również pogłębiona 
deprywacja materialna wśród osób starszych (z 7,4  % w 2008  r. do  6,3 % w 2017  r.), co 
świadczy o tym, że zmniejszenie ubóstwa i wykluczenia społecznego nie jest tylko efektem 
względnym.  
                                                           
106 Dane opracowane przez FEANTSA, tj. federację krajowych organizacji społeczeństwa obywatelskiego 
pracujących z  osobami bezdomnymi w  Europie. Zob. FEANTSA (2018), Trzeci przegląd zjawiska wykluczenia 
mieszkaniowego w  Europie.  
 
168 
 Wykres 66: Odsetek ludności w wieku co najmniej 65 lat zagrożonej ubóstwe m lub 
wykluczeniem społecznym w porównaniu ze średnią UE, 2017  r. 
 
Źródło: Eurostat, EU -SILC. Uwagi: dane znormalizowane (EU28=0). Dane dla IE i UK są za  2016  r. 
 
Ryzyko ubóstwa i wykluczenia społecznego wśród osób starszych w większości państw 
członkowsk ich stale maleje. Osób w wieku co najmniej 65 lat zagrożonych ubóstwem lub 
wykluczeniem społecznym było w 2017  r. ogółem o 148 000 mniej niż w okresie przed 
kryzysem (2008  r.). W kontekście ogólnej poprawy widoczne są różnice między państwami 
członkowskimi, począwszy od zna cznego zmniejszenia ryzyka ubóstwa lub wykluczenia 
społecznego wśród osób starszych na Cyprze ( -24,7 p.p. od  2008  r.), Bułgarii ( -16,6 p.p.), 
Rumunii ( -16,2 p.p.) i na Łotwie ( -14,9 p.p.), aż po wzrost w Luksemburgu (+6,4 p.p.) i 
Niemczech (+2,2 p.p.).  
Szczególny niepokój budzi jednak sytuacja starszych kobiet,  gdyż jedna na pięć kobiet w 
wieku 65 lat lub więcej jest w UE zagrożona ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. W 
2017  r. wskaźnik AROPE dla kobiet wahał się od około 10  % w Danii, Francji i Niderland ach 
do ponad 50  % w Bułgarii i ponad 40  % w państwach bałtyckich. Najwyższe różnice między 
płciami pod względem wskaźnika AROPE obserwuje się na Litwie (19,9 p.p.), w Estonii 
(19,7 p.p.), na Łotwie (16,6 p.p.) i w Bułgarii (16,2 p.p.).  Starsze kobiety mają  niższe 
dochody niż starsi mężczyźni: w 2016  r. mediana dochodu starszych kobiet w UE była o 6 
punktów procentowych niższa niż w przypadku mężczyzn w odniesieniu do młodszych osób 
tej samej płci (90  % w przypadku kobiet i 96  % w przypadku mężczyzn).  Kobiet y mają zatem 

 
169 
 nie tylko niższe dochody w ciągu swojego życia zawodowego, lecz również uzyskują niższe 
dochody w chwili przejścia na emeryturę, co przyczynia się do zróżnicowanego 
wynagrodzenia w starszym wieku ze względu na płeć.  
Średnio w całej UE osoby w wieku co najmniej 65 lat mają nieco niższe dochody niż 
młodsze grupy wiekowe. Mediana dochodu netto osób w wieku co najmniej 65 lat wynosiła 
w 2017  r. 92  % dochodu młodszej populacji. W pięciu krajach (w Danii, na Malcie, Litwie, 
Łotwie i w Estonii) wskaźn ik dochodu (w odniesieniu do mediany) wynosił poniżej 75  %, a w 
kolejnych czterech (w Belgii, Szwecji, na Cyprze i w Republice Czeskiej) był niższy niż 
80 %. Natomiast wyższą medianę dochodu niż osoby w wieku poniżej 65 roku życia mieli w 
2017  r. starsi mę żczyźni w dziewięciu państwach członkowskich (Luksemburg, Grecja, 
Francja, Hiszpania, Węgry, Włochy, Austria, Polska i Rumunia) oraz starsze kobiety w 
dwóch państwach członkowskich (Luksemburg i Grecja).  
Chociaż średnio emerytury są równe ponad połowie doc hodów z pracy pod koniec 
okresu kariery zawodowej, zdolności do zastąpienia dochodu świadczeniami 
emerytalnymi różnią się znacznie w poszczególnych państwach członkowskich.  W 2017  r. 
zagregowana stopa zastąpienia107 wyniosła w UE średnio 59  %, przy czym międ zy 
poszczególnymi krajami istnieją znaczne różnice. Wskaźnik ten wynosił od ponad 80  % w 
Luksemburgu do mniej niż 40  % w Irlandii, Bułgarii i Chorwacji108. 
W kontekście rosnącej średniej oczekiwanej długości życia należy dostosować wysokość 
emerytur; życie z awodowe zaczyna się później i staje się coraz dłuższe, a ludzie żyją też 
ogólnie coraz dłużej.  Trzecim istotnym wymiarem adekwatności emerytur, oprócz 
ograniczania ubóstwa i zastępowania dochodów, jest czas trwania emerytury. Stosunek czasu 
spędzonego na e meryturze do czasu przepracowanego wynosi obecnie w UE średnio 51  %. 
Na wykresie 67 przedstawiono zestawienie przeciętnego czasu spędzonego przed 
rozpoczęciem aktywności zawodowej, podczas aktywności zawodowej oraz po przejściu na 
emeryturę w państwach czł onkowskich (w oparciu o szacunki dotyczące rozpoczynania 
zatrudnienia/wejścia na rynek pracy, szacunki dotyczące średniego wieku opuszczania rynku 
pracy i średniego dalszego trwania życia w wieku 60 lat).  
                                                           
107 Wskaźnik mediany indywidualnych emerytur brutto wśród osób w  wieku 65 –74 lat w  odniesieniu do mediany 
indywidualnych dochodów z  pracy brutto wśród osób w  wieku 50 –59 lat.  
108 Dane dla Chorwacji i  Irlandii są za rok  2016 . 
 
170 
 Wykres 67: Różne okresy st atusu aktywności zawodowej w ciągu życia, 2017  r. 
 
Źródło: Sprawozdanie na temat starzenia się społeczeństwa 2018 w odniesieniu do wieku między wejściem na 
rynek pracy a przejściem na emeryturę; Eurostat, prognozy dotyczące średniego dalszego trwania życia. Uwaga: 
„podczas aktywności zawodowej” oznacza w w ieku między wejściem na rynek pracy a przejściem na emeryturę.  
 
Osoby zatrudnione w ramach niestandardowych form lub osoby samozatrudnione 
często stoją wobec mniej korzystnych warunków dostępu do uprawnień emerytalnych i 
nabywania takich uprawnień niż oso by mające umowę na czas nieokreślony i 
zatrudnione w pełnym wymiarze czasu pracy. Dane z badania SHARE109 umożliwiają 
zmierzenie wpływu samozatrudnienia na dochody emerytalne i poziom życia poprzez 
porównanie sytuacji emerytowanych osób samozatrudnionych110 oraz emerytowanych 
pracowników w większości państw członkowskich111. W niemal wszystkich krajach objętych 
                                                           
109 Badanie dotyczące zdrowia, starzenia się i przechodzenia na emeryturę w  Europie. Źródło danych: SHARE 
seria 7, 2017.  
110 Na potrzeby niniejszego porównania „emerytowane osoby samozatrudnione” oznaczają emerytów, którzy 
przepracowali co najmniej 50  % swojej kariery zawodowej jako osoby pracujące na własny rachunek.  
111 Badanie dotyczące zdrowia, starzenia się i  przechodzenia na emeryturę w  Europie (SHARE) to 
multidyscyplinarna i  międzykrajowa panelowa baza danych zawierająca mikrodane dotyczące zdrowia, statusu 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 85 90UEBECZDEIEESHRCYLTHUNLPLROSKSE
wiek  before working while working retiredprzed rozpoczęciem  
aktywności zawodowej  podczas aktywności  
zawodowej  na emeryturze  
 
171 
 badaniem emerytowane osoby samozatrudnione mają niższe dochody niż emerytowani 
pracownicy. Największe różnice w dochodach można zaobserwować w Luksemburgu , Danii i 
Francji, a w dziewięciu państwach różnica ta przekracza 20  %. Tylko na Węgrzech i w 
Estonii osoby samozatrudnione mają po przejściu na emeryturę nieco wyższe dochody niż 
emerytowani pracownicy (zob. wykres 68 poniżej). Różnica w dochodach, w połą czeniu z 
większą nierównością rozkładu dochodów112, prowadzi do znacznie wyższego poziomu 
zagrożenia ubóstwem w przypadku emerytowanych osób samozatrudnionych, średnio około 
dwa razy większego niż w przypadku emerytowanych pracowników. Emerytowane osoby 
samo zatrudnione mają w każdym kraju objętym badaniem niższe emerytury niż emerytowani 
pracownicy i mimo wyższego stosunku majątku do dochodu są w starszym wieku bardziej 
narażone na trudności finansowe. Wskaźnik trudnej sytuacji finansowej, który służy do 
pomi aru trudności ze związaniem końca z końcem w skali od  1 do  4, wynosi w państwach 
członkowskich objętych badaniem średnio 2,3 dla emerytowanych osób samozatrudnionych i 
2,1 dla emerytowanych pracowników113. 
 
Wykres 68: Względna różnica mediany ekwiwalentnego dochodu do dyspozycji między 
emerytowanymi pracownikami a emerytowanymi osobami samozatrudnionymi, 2017  r., 
w% 
 
Źródło: SHARE. Uwagi: UE* nie obejmuje IE, NL i UK. Liczebność próby w przypadku BG, LV, LT, PT, RO, 
SI i SK nie  pozwala na dokonanie rozróżnienia pomiędzy obiema grupami emerytów.  
 
                                                                                                                                                                                     
społeczno -ekonomicznego oraz sieci społec znościowych i  rodzinnych ponad 120 000 osób w  wieku co najmniej 
50 lat (ponad 297 000 wywiadów). Badanie SHARE obejmuje 27 państw europejskich. Badanie SHARE seria 7 
nie objęło IE, NL i UK. W  niektórych państwach członkowskich liczebność próby nie pozwala na dokonanie 
porównania.  
112 Nierówność rozkładu dochodów S80/S20 jest w  przypadku emerytowanych osób samozatrudnionych o  jedną 
trzecią większa niż w  przypadku emerytowanych pracowników.  
113 UE-28 z wyjątkiem IE, NL i UK.  UE* HU EE SE CZ EL ITCY BE DE AT HR FI ES FRMT DK LU PL
19 -11 -16 10 518 17 22 20 19 817 20 27 23 25 23 27 31-20-10010203040
% różnicy  
 
172 
  
Wykres 69: Niezaspokojone potrzeby w zakresie opieki medycznej według subiektywnej 
oceny (główny wskaźnik w tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne)  
 
Źródło: Eurostat, SILC. Okres: wartości w 2017  r. i zmiany w skali roku w stosunku do  2016  r. Uwaga: osie krzyżują się na 
nieważonej średniej dla UE. Legenda znajduje się w załączniku. Brak dostępnych danych dla IE oraz UK na dzień 26 
października 2018  r. 
 
Odnotowuje się oznaki konwergencji w odniesieniu do odsetka osób zgłaszających 
odczuwalne niezaspokojone potrzeby w zakresie opieki medycznej114. Wcześniejsza 
tendencja odwróciła się i pojawiła się słaba ujemna korelacja między poziomem a zmianami 
niezaspokojonych potrzeb w zakresie opieki medycznej z krajami, w której państwa o 
najwyższych wskaźnikach niezaspokojonych potrzeb wykazują najbardziej pozytywny trend 
(zob. wykres 69). W niektórych państwach członkowskich koszty i czas oczekiwania nadal 
stanowią poważne przeszkody w dostępie do opieki zdrowotnej. Odsetek ludności UE, która 
                                                           
114 Brak możliwości zaspokojenia potrzeb  w zakresie opieki medycznej dotyczy subiektywnej oceny osób na 
temat tego, czy potrzebowały badania lub leczenia w  zakresie konkretnej usługi zdrowotnej, ale go nie otrzymały 
lub się o  niego nie starały z  trzech następujących powodów: „kwestie finansowe”,  „zbyt długa kolejka 
oczekujących” lub „zbyt duża odległość”. Problemy zgłaszane w  zakresie uzyskania opieki w  przypadku 
choroby często odzwierciedlają znaczne przeszkody w  dostępie do opieki.  
AT
CZDE
DKESFR
HU
ITLU
MTNL
PLCY
ROSI
LVBE
BGFIHR
LTPT
SESK
EEELy = -0,277x -0,055
R² = 0,2986
-4,0-3,5-3,0-2,5-2,0-1,5-1,0-0,50,00,51,01,52,02,53,03,5
-1 1 3 5 7 9 11 13Niezaspokojone potrzeby w zakresie opieki medycznej według subiektywnej oceny –zmiana
Niezaspokojone potrzeby w zakresie opieki medycznej według subiektywnej oceny
 
173 
 zgłasza, że jej potrzeby w zakresie opieki medycznej nie są zaspokajane z powodu zbyt 
wysokich kosztów, zbyt długiego okresu oczekiwania lub odległości od lekarza, zmal ał 
jednak w 2017  r. średnio do  1,6 %. Odsetek osób dotkniętych omawianym problemem nadal 
przekraczał 5  % w Estonii i Grecji (ponad 10  %) i na Łotwie. Wzrost tego odsetka w 2017  r. 
odnotowano tylko w przypadku Słowenii, Cypru i Słowacji.  
Status aktywności z awodowej może również odgrywać ważną rolę w wyjaśnianiu 
problemów w dostępie do opieki medycznej w niektórych państwach.  Chociaż większość 
państw nie wykazuje znaczących różnic z punktu widzenia statusu aktywności zawodowej, w 
niektórych z nich osoby bezro botne (oraz w mniejszym stopniu emeryci) mogą napotykać 
większe trudności w dostępie do opieki zdrowotnej (zob. wykres 70). Nawet w krajach, w 
których wskaźnik niezaspokojonych potrzeb wśród całego społeczeństwa jest niższy od 
średniej UE, dane liczbowe ws kazują, że bezrobotni mogą mieć trudności z dostępem do 
opieki medycznej (np. Belgia, Francja, Włochy i Węgry).  
 
Wykres 70: Niezaspokojone potrzeby w zakresie badań lekarskich według subiektywnej 
oceny, według statusu aktywności za wodowej (2016  r.)  
 
Źródło: Eurostat [hlth_silc_13].  
 
Liczba lat zdrowego życia (w wieku 65 lat) nadal wzrastała w UE i osiągnęła w 
przypadku mężczyzn 9,8 lat, a w przypadku kobiet – 10,1 lat. Największej liczby lat 
zdrowego życia w wieku 65 lat można oc zekiwać w Szwecji, na Malcie i w Irlandii (około 12 0510152025
EE
EL
LV
PL
IT
RO
IE
LT
PT
FI
UE-28
SK
DK
SE
FR
UK
BE
BG
MT
HU
CZ
LU
ES
HR
CY
DE
NL
SI
AT% ludności w wieku co najmniej 16 lat  
Osoby zatrudnione Bezrobotni Emeryci
 
174 
 lat w przypadku obu płci), natomiast średnia długość dalszego życia w dobrym zdrowiu jest 
szczególnie niska na Łotwie, Słowacji i w Chorwacji (około 5 lat).  
Opieka zdrowotna jest finansowana w ramach róż nych systemów, ale względne 
znaczenie każdego systemu jest różne w poszczególnych państwach członkowskich. W 
2016  r. koszty ponoszone przez samych pacjentów115, tj. wydatki gospodarstw domowych na 
opiekę zdrowotną (w tym wyroby medyczne) niezwracane przez ża den system lub ponoszone 
na zasadzie podziału kosztów w ramach zorganizowanego systemu, mierzone jako odsetek 
bieżących wydatków na opiekę zdrowotną przewyższają 30  % w Bułgarii, Grecji, na Cyprze, 
Łotwie i Litwie (wykres 71).  
Wykres 71: Wydatki na opiekę zdrowotną w podziale na źródła finansowania, 2016  r. 
 
Źródło: Eurostat [hlth_sha11_hf]. Uwagi: dane są gromadzone zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) 
nr 2015/359 w odniesieniu do statystyk w zakresie wydatków na ochronę zdrowia  i jej finansowania (podręcznik 
z 2011  r. dotyczący systemu rachunków zdrowia).  
                                                           
115 Wydatki ponoszone przez samych pacjentów odnoszą się do płatn ości bezpośrednich za towary i  usługi 
z dochodów pierwotnych lub oszczędności gospodarstwa domowego, w  przypadku ponoszenia kosztów przez 
użytkownika w  momencie zakupu towarów lub korzystania z  usług bez zwrotu kosztów lub na zasadzie podziału 
kosztów w  ramach zorganizowanego systemu.  0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%100%
BGCYLVELLTHUPTESPLITEEROFIATSKBEHRSEUKDKCZIEDESINLLUFR
Zagraniczne systemy finansowania
Państwowe systemy ubezpieczeń
Dobrowolne systemy finansowania opieki zdrowotnej
Systemy obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego oparte na składkach i obowiązkowe medyczne
rachunki oszczędnościowe
Koszty ponoszone przez gospodarstwa domowe
 
175 
  
Zapotrzebowanie  na opiekę  długoterminową  wzrasta  wraz  ze starzeniem  się 
społeczeństwa  w UE. W ciągu  następnych  sześciu  dziesięcioleci  (do 2070  r.) liczba  
Europejczyków  w wieku  80+ podwoi  się, a wskaźnik  obciążenia  demograficznego  (osoby  w 
wieku  65+ lat w stosunku  do osób  w wieku  15–64 lat) skoczy  z 29,6 % w 2016  r. do 51,2 % 
w 2070  r.116 (liczba  osób  w wieku  produkcyjnym  przypadająca  na każdą  osobę  w wieku  65+ 
w UE spadnie  z 3,3 do zaledwie  2). Ryzyko,  że osoba  stanie  się uzależniona  od opieki  innych  
osób,  jest większe  w podeszłym  wieku,  gdy kondycja  fizyczna  ludzi  słabnie  (60 % osób  w 
wieku  75–84 lat i 70 % osób  w wieku  85+ jest dotknięta  niepełnosprawnością).  
Należy  spodziewać  się znacznego  wzrostu  potrzeb  w zakresie  opieki  długoterminowej.  
Opieka  długoterminowa  jest najszybciej  rosnącym  rodzajem  wydatków  socjalnych,  jeśli je 
porównać  z wydatkami  na opiekę  zdrowotną  i emerytury.  Przewiduje  się, że wydatki  
publiczne  UE na opiekę  długoterminową  wzrosną  z 1,6 % do 2,7 % PKB  w latach  2016 –
2070,  przy czym  w całej  UE będą występować znaczne różnice (zob. wykres 72 ).  
Wykres 72: Prognozowane  wydatki  publiczne  na opiekę  długoterminową  jako  % PKB  w 
latach  2016  i 2070   
 
Źródło:  na podstawie  danych  zawartych  w sprawozdaniu  na temat  starzenia  się społeczeństwa  z 2018  r. Uwaga:  
scenariusz  referencyjny  Grupy  Roboczej  ds. Starzenia  się Ludności.   
 
Trwałość  opieki  długoterminowej  będzie  również  stanowiła  wyzwanie  dla tych państw  
członkowskich,  które  obecnie  w dużym  stopniu  opierają  się na opiece  nieformalnej.  
Liczba  opiekunów  nieformalnych  maleje  z powodu  zmieniających  się modeli  rodziny  (coraz  
                                                           
116 Sprawozdanie na temat starzenia się społeczeństwa 2018, Komisja Europejska . 0,001,002,003,004,005,006,007,00
EL
BG
CY
LV
RO
HU
HR
PL
EE
PT
SK
SI
DE
LT
ES
MT
FR
UE-27
UK
CZ
IT
IE
AT
BE
LU
FI
DK
SE
NL
2016 2070
 
176 
 mniej  dzieci,  członkowie  rodziny  mieszkający  w dalszej  odległości  od siebie),  a ponadto  w 
kontekście  zwiększającego  się zatrudnienia  kobiet  i podwyższenia  wieku  emerytalnego.  
Opieka  nieformalna  wiąże  się również  z istotnymi  kosztami  dla gospodarki,  ponieważ  
opiekunowie  nieformalni  zmniejszają  swoje  formalne  zatrudnienie  lub się z niego  wycofują  i 
w związku  z tym płacą  małe podatki  i składki  lub nie płacą  ich w ogóle.  Problematyczne  
kwestie  to również  rekrutacja  i utrzymanie  opiekunów  nieformalnych.  W sektorze  tym 
przeważają  praca  w niepełnym  wymiarze  czasu  pracy  i umowy  na czas określony,  co 
zmniejsza  jego atrakcyjność.   
 
3.4.2 Rozwiązanie polityczne  
Reformy w szeregu państw członkowskich mają na celu wzmocnienie podejścia opartego 
na aktywnym włączeniu. Niektóre państwa członkowskie zwiększają zintegrowane 
świadczenie usług (takich jak pomoc społeczna, usługi dotyczące zatru dnienia i inne usługi 
socjalne), w szczególności poprzez zastosowanie zindywidualizowanego podejścia 
ukierunkowanego na zaspokojenie złożonych potrzeb osób znajdujących się w najtrudniejszej 
sytuacji. W Bułgarii jest w toku proces tworzenia ośrodków wsparc ia zatrudnienia i pomocy 
społecznej, których zadaniem jest świadczenie zintegrowanych i mobilnych usług117. Do 
lutego 2018  r. utworzono przy wsparciu z EFS 73 takie ośrodki118, które rozpoczęły 
świadczenie usług w zakresie zatrudnienia i pomocy społecznej. Od 2018  r. ośrodki oferują 
osobom długotrwale bezrobotnym zawieranie porozumień dotyczących integracji na rynku 
pracy, umożliwiających dostęp osobom długotrwale bezrobotnym do konkretnych usług 
dotyczących zatrudnienia i odesłanie do usług świadczonych przez inne instytucje. W Irlandii 
Plan działania na rzecz gospodarstw domowych bez osób pracujących  rozszerza usługi 
aktywizacji zawodowej na osoby, które nie pracują, ale nie są zaliczane do bezrobotnych w 
oparciu o tradycyjne środki. Głównym zamierzeniem planu  jest poprawa wskaźników 
zatrudnienia gospodarstw domowych z dziećmi – zarówno tradycyjnych „nuklearnych” 
rodzin, jak i rodzin niepełnych – oraz z osobami niepełnosprawnymi. W Finlandii ośrodki 
kompleksowej obsługi dla młodzieży („Ohjaamo”), pierwotnie dzi ałające w ramach 
finansowania z EFS, stały się instytucjami o charakterze stałym i są rozbudowywane przy 
pomocy sieci wsparcia psychospołecznego. W Grecji rozpoczęto w 2017  r. otwieranie 
                                                           
117 Połączone zespoły Agencji ds. Zatrudnienia i  Agencji Pomocy Społecznej świadczą kompleksowe 
i zintegrowane usługi na rzecz osób bezrobotnych na ob szarach oddalonych Bułgarii.  
118 Projekt wspierany przez EFS.  
 
177 
 gminnych ośrodków socjalnych pełniących funkcję punktów kompleksowej obsługi w 
zakresie usług społecznych na szczeblu gminnym. Ośrodki te wspierają wdrażanie programu 
dochodów z solidarności społecznej (SSI), umożliwiając dostęp beneficjentów do 
dodatkowych usług społecznych. Do lutego 2018  r. uruchomiono 203 z 240 planowan ych 
ośrodków. Ponadto coraz więcej gmin w całej UE świadczy zintegrowane usługi społeczne, 
które koncentrują się na złożonych potrzebach grup szczególnie wrażliwych (np. punkty 
kompleksowej obsługi w Atenach lub służby promocji zdrowia w Essen). Działania te były 
wspierane z EFS.  
Szereg państw członkowskich prowadzi nadal działania na rzecz modernizacji i 
zwiększenia adekwatności niektórych świadczeń, ale w niektórych przypadkach 
zdarzają się opóźnienia . Na Litwie podwyższono w 2018  r. dochód wspierany prze z 
państwo, a także świadczenia rodzinne. W Bułgarii w 2018  r., po  9-letnim zamrożeniu, 
podwyższono o 15  % dochód minimalny. Zgodnie z wieloletnim planem mającym na celu 
zwalczanie ubóstwa, który został ustanowiony w 2013  r., we Francji dochód minimalny 
(Revenu de solidarité active – RSA socle ) podniesiono we wrześniu 2017  r. o 1,6  %, a 
następnie w kwietniu 2018  r. o 1  %. Podwyżki te były ostatnimi z serii, która umożliwiła 
zwiększenie dochodu minimalnego w stosunku do inflacji, zostały uzupełnione o ponowni e 
działania mające na celu aktywizację beneficjentów ( Garantie d’activité ) w ramach niedawno 
ogłoszonego planu zwalczania ubóstwa. Planowana konsolidacja istniejących świadczeń 
społecznych w Rumunii została natomiast przełożona na kwiecień 2019  r., a wdroż enie nowej 
ustawy o świadczeniach socjalnych w Chorwacji rozpocznie się dopiero w grudniu 2019  r. 
Opracowany przez Łotwę plan polepszenia dochodu minimalnego (przedłożony w maju 
2018  r. i mający wejść w życie od  2020  r.) nie został jeszcze przyjęty przez r ząd. Projekt 
nowej ustawy w Luksemburgu ma na celu reorganizację mechanizmu minimalnego dochodu 
gwarantowanego, aby ograniczyć wysoką pułapkę świadczeniową stworzoną przez obecny 
system oraz rozwiązać problem przeciążenia wydatkami mieszkaniowymi i 
niewyst arczającego dochodu rodziców samotnie wychowujących dzieci.  
Zakres ochrony socjalnej w szeregu państw członkowskich zwiększa się. Belgia przyjęła 
ustawę usuwającą ograniczenia w dostępie do zakładowych systemów emerytalnych dla osób 
młodych i osób zatrudn ionych na umowach krótkoterminowych. Inne kraje planują 
wprowadzić lub już wprowadziły środki na rzecz osób samozatrudnionych lub właścicieli 
małych przedsiębiorstw. Środki te obejmują zmniejszone składki w przypadku dochodu 
poniżej pewnego progu (Łotwa, P olska), objęcie pracowników pracujących na własny 
 
178 
 rachunek systemem ubezpieczeń na wypadek bezrobocia (Francja) lub możliwość objęcia 
pracowników pracujących na własny rachunek systemem ubezpieczeń od wypadków przy 
pracy za pomocą karty socjalnej platform internetowych (Francja, zob. również sekcja 3.3.2).  
Środki mające na celu zwalczanie nierówności dochodowych i ubóstwa pracujących 
obejmują działania zarówno w odniesieniu do struktury podatków, jak i adekwatności 
świadczeń . Oprócz ustalania minimalnego wy nagrodzenia do złagodzenia ubóstwa 
pracujących może przyczynić się szereg strategii politycznych na rzecz zmniejszenia 
nierówności związanych z systemem ulg podatkowych. Na Litwie w czerwcu 2018  r. przyjęto 
reformę systemu zryczałtowanego podatku dochodowe go i wprowadzono progresywną 
strukturę dwutorową, która powinna przyczynić się do zmniejszenia nierówności w 
dochodach. Na Łotwie wprowadzeniu progresywnego podatku dochodowego od osób 
fizycznych towarzyszą kwoty wolne od podatku w zakresie podatku dochodo wego od osób 
fizycznych i kwoty wolne w przypadku osób pozostających na utrzymaniu. Proponowana 
przez Republikę Czeską reforma systemu podatku dochodowego od osób fizycznych powinna 
zwiększyć progresywność tego systemu, w szczególności poprzez dodanie nowe j stawki 
podatkowej w wysokości 23  % w odniesieniu do wyższych dochodów.  
Niektóre państwa członkowskie podjęły działania ukierunkowane konkretnie na 
zwalczanie ubóstwa wśród dzieci.  W Hiszpanii w budżecie państwa na  2018  r. 
przeznaczono 100 mln EUR na zwal czanie skrajnego ubóstwa, ze szczególnym 
uwzględnieniem rodzin z dziećmi. Na Litwie ustawą o świadczeniach na rzecz dzieci 
wprowadza się powszechny system świadczeń na dzieci. Ponadto rodziny wychowujące lub 
mające pod opieką troje lub więcej dzieci otrzym ują pewną kwotę świadczenia na dzieci bez 
względu na dochód rodziny. Na Łotwie wprowadzono dodatek do świadczeń państwowych 
dla rodzin z co najmniej dwójką dzieci. Grecja przyjęła reformę systemu świadczeń na dzieci, 
która zastąpiła dwa wcześniejsze świadc zenia („ujednolicone świadczenie na dziecko” i 
„świadczenie dla dużych rodzin”) jednym jednolitym świadczeniem na dzieci uzależnionym 
od wysokości dochodów. Reforma ta miała na celu poprawę odpowiedniego ukierunkowania 
świadczeń i zwiększenie równego trakt owania dzieci objętych wsparciem.  
Wprowadzane są środki na rzecz włączenia społecznego osób niepełnosprawnych, które 
mają uzupełniać działania w ramach polityki zatrudnienia i przeciwdziałać cierpieniom 
spowodowanym ubóstwem. W celu poprawy skuteczności i zapewnienia otrzymywania 
przez beneficjentów świadczeń, do których są oni uprawnieni, Hiszpania wdrożyła fazę 
 
179 
 testową powszechnej karty socjalnej, która umożliwia gromadzenie informacji na temat 
wszystkich świadczeń, jakie dana osoba otrzymuje w jednym mie jscu, a także wskazanie, 
jakie inne świadczenia mogą jej przysługiwać. Na rok  2018 podwyższono w Estonii dodatek z 
tytułu niezdolności do pracy dla osób, które nie są w stanie pracować lub których zdolności są 
ograniczone. W 2017  r. Malta wdrożyła kolejną reformę systemu rent inwalidzkich, w ramach 
której wprowadzono system płatności trójpoziomowych. Przewiduje on, że osoby niezdolne 
do pracy z powodu niepełnosprawności będą otrzymywać miesięcznie stale rosnące kwoty aż 
do chwili, gdy ich renta osiągnie rów nowartość minimalnego wynagrodzenia za pracę. W 
Polsce na mocy ustawy z 2016  r. rodzice dziecka o ciężkiej niepełnosprawności otrzymują w 
pierwszym roku życia dziecka jednorazowy zasiłek w wysokości 4 000 PLN (około 
940 EUR). W Portugalii przyjęto w 2017  r. nowy model wsparcia niezależnego życia (MAVI) 
finansowany z EFS, zgodnie z którym każda osoba o niezdolności do pracy wynoszącej co 
najmniej 60  % jest uprawniona do korzystania z 40 godzin wsparcia tygodniowo ze strony 
specjalnego pracownika opieki, poma gającego mu w czynnościach higieny osobistej, 
zdrowiu, żywieniu, podróży, korzystaniu ze szkolnictwa wyższego i kształcenia zawodowego, 
działalności kulturalnej, sporcie, poszukiwaniu pracy, uczestnictwie w życiu społecznym i 
działalności obywatelskiej. Po nadto w 2017  r. rząd Portugalii połączył trzy świadczenia z 
tytułu niepełnosprawności, tj. zasiłek dla niepełnosprawnych, socjalną rentę inwalidzką i rentę 
inwalidzką, w jedno – świadczenie socjalne na rzecz włączenia. Do obliczania świadczeń dla 
osób niep ełnosprawnych Rumunia zamiast wskaźnika cen konsumpcyjnych zaczęła stosować 
społeczny wskaźnik odniesienia, co spowodowało wzrost świadczeń dla dorosłych osób 
niepełnosprawnych.  
Wiele państw członkowskich wprowadziło reformy w zakresie dostępu do mieszkań.  
Dania przyjęła plan działania na rzecz zwalczania bezdomności, który opiera się na 
wzmocnieniu środków zapobiegawczych i poprawie wskazówek na temat sposobu 
wychodzenia z bezdomności. Grecja wprowadziła nowe, uzależnione od kryterium 
dochodowego zasiłki m ieszkaniowe dla rodzin o niskich dochodach mieszkających w 
lokalach czynszowych lub spłacających kredyt hipoteczny. Hiszpania przyjęła plan krajowy, 
który obejmuje pomoc dla rodzin o niskich dochodach na opłacenie czynszu i uniknięcie 
eksmisji, pomoc finan sową dla młodych ludzi nabywających domy na obszarach słabo 
zaludnionych, a także pomoc na renowację mieszkań dla osób znajdujących się w szczególnie 
trudnej sytuacji. Rząd szwedzki przydzielił dodatkowe środki na wspieranie organizacji non -
profit w zwalcz aniu bezdomności wśród młodych osób dorosłych.  
 
180 
 Dynamika reform emerytalnych ewoluuje w kierunku rozwiązywania problemów 
adekwatności.  Chociaż środki mające na celu poprawę stabilności finansowej są nadal 
wysokim priorytetem w programach emerytalnych wielu państw członkowskich, proces ten 
jest powiązany ze środkami, przy pomocy których dostosowuje się zakres systemów 
zabezpieczenia społe cznego, by reagować na niektóre kluczowe wyzwania rynku pracy i 
systemu emerytalnego: zapewnienie adekwatności emerytur, łączenie pracy z pobieraniem 
emerytury i indywidualne dostosowanie praw emerytalnych do określonych kategorii 
pracowników.  
Niektóre pań stwa członkowskie nadal koncentrują się na doprowadzeniu do ponownej 
równowagi między czasem trwania emerytury a średnim dalszym trwaniem życia.  Na 
przykład reforma z 2017  r. w Republice Czeskiej ograniczyła aktualne podwyższenie wieku 
emerytalnego do  65 lat, co ma zostać osiągnięte w 2030  r., po czym wiek emerytalny ma być 
powiązany ze średnim dalszym trwaniem życia, chociaż konieczne będą dalsze przepisy w 
celu wprowadzenia tego powiązania. Inne państwa podwyższają wymogi dotyczące długości 
kariery zawodo wej. Przykładowo na Litwie długość wymaganego okresu składkowego będzie 
stopniowo wzrastać: z 30 lat w 2017  r. do 35 lat w 2027  r. W przeciwieństwie do tego Polska 
przywróciła w październiku 2017  r. obniżony i zróżnicowany wiek emerytalny dla mężczyzn i 
kobiet (odpowiednio 65 i 60 lat). Spowodowało to gwałtowny przyrost pobierania emerytur, 
przy czym nowo przyznane emerytury dla kobiet były średnio o wiele niższe niż w przypadku 
mężczyzn119. 
W ramach reform emerytalnych więcej środków ma służyć ograniczeniu u bóstwa  (np. 
minimalne gwarancje) i poprawie utrzymania dochodów  (np. korzystna indeksacja, 
zwiększenie roli dodatkowych emerytur). Łotwa, Malta i Rumunia podwyższyły minimalne 
kwoty niepodlegające opodatkowaniu, co powinno być korzystne dla osób otrzymując ych 
niższe emerytury. Minimalne emerytury zostały podwyższone w Bułgarii, Polsce i Rumunii, 
gdzie w 2017  r. dokonano znaczącej podwyżki o 30  %. Wprowadzono inne środki, takie jak 
dodatkowe zabezpieczenia dla emerytów o długiej ścieżce kariery zawodowej. Pr zykładowo 
Austria podwyższyła w 2017  r. emeryturę minimalną dla osób, które opłacały składki przez 
co najmniej 30 lat, z 883  EUR do  1 000 EUR miesięcznie120.  
                                                           
119 Komisja Europejska i  Komitet Ochrony Socjalnej (2018). Sprawozdanie na temat adekwatności emerytur 
z 2018  r.: adekwatność dochodów w  starszym wieku w UE obecnie i  w przyszłości.  
120 Tamże.  
 
181 
 Wiodącą zasadą w szeregu państw członkowskich stała się poprawa skuteczności opieki 
zdrowotnej popr zez jej sprawniejszą koordynację oraz zwiększenie roli podstawowej 
opieki zdrowotnej.  Obecne plany dotyczące centrów zdrowia i sieci szpitalnych w Estonii 
mają na celu tworzenie wielodyscyplinarnych zespołów, nowe zdefiniowanie roli lekarzy 
rodzinnych w st osunku do lekarzy specjalistów i poprawę szkoleń. Irlandia zwiększa 
inwestycje kapitałowe, m.in. poprzez tworzenie ośrodków podstawowej opieki zdrowotnej w 
całym kraju. Bułgaria i Francja przedstawiły jesienią 2018  r. projekty podstawowych reform 
systemu o pieki zdrowotnej, w tym bardziej wydajnego leczenia szpitalnego i lepszej 
integracji opieki. Na Słowacji trwają starania mające na celu wzmocnienie słabej roli lekarzy 
ogólnych w kierowaniu na konsultacje specjalistyczne i uniknięcie niepotrzebnych skierow ań 
do lekarzy specjalistów. Na Łotwie trwa przekształcanie praktyk podstawowej opieki 
zdrowotnej w większe ośrodki zdrowia z zespołami składającymi się z 3 –6 lekarzy 
rodzinnych, co najmniej dwóch pielęgniarek i ewentualnie także specjalistów, a jednocześni e 
trwają reformy mające na celu reorganizację świadczeń leczenia stacjonarnego w szpitalach. 
Funkcjonalna integracja szpitali (nadal w fazie pilotażowej) i poprawa podstawowej opieki 
zdrowotnej w Chorwacji powinny wpłynąć na poprawę jakości usług, przynieś ć oszczędności 
i stabilność finansową, a także podnieść poziom bezpieczeństwa i zadowolenie pacjentów. W 
Austrii do  2021  r. otwartych zostanie 75 ośrodków opartych na multidyscyplinarnych 
zespołach.  
Podejmowane są działania mające na celu poprawę przygotow ania zawodowego i 
warunków pracy pracowników służby zdrowia.  We Włoszech połączono kompetencje 
lekarzy ogólnych, lekarzy specjalistów i pielęgniarek, aby zapewnić opiekę środowiskową. 
Również w przypadku Węgier i Szwecji głównym punktem ciężkości jest rozw ój podaży 
kwalifikacji w sektorze opieki zdrowotnej oraz poprawa warunków pracy i płac. W Rumunii 
od dnia 1 marca 2018  r. podwyższono znacznie wynagrodzenia brutto lekarzy i pielęgniarek 
(o 70  %–172 %). Na Łotwie rząd planuje do  2023  r. znaczne (prawie pot rójne) podwyżki płac 
pracowników służby zdrowia. Na Łotwie, w Polsce, Portugalii i Rumunii uruchamiane są 
środki zachęcające przedstawicieli zawodu medycznego i pielęgniarki do pracy na obszarach 
podmiejskich lub wiejskich.  
Środki szczególne mające na celu  poprawę dostępu do opieki zdrowotnej obejmują 
ograniczenie opłat własnych, w szczególności dopłat , w niektórych państwach 
członkowskich. Jednym z przykładów jest Cypr, który w 2017  r. przyjął ważną reformę, aby 
m.in. zapewnić do  2020  r. powszechny dostęp do opieki zdrowotnej. W Estonii rozszerzono w 
 
182 
 2018  r. dodatkowy zwrot kosztów produktów leczniczych wydawanych na receptę. Na Litwie 
podjęto w 2017  r. szereg działań mających na celu ograniczenie dopłat własnych pacjenta do 
leków i zwiększenie przejrzystoś ci polityki farmaceutycznej. Obejmowały one obniżenie 
podatku VAT na drogie produkty lecznicze i wprowadzenie limitów dla różnicy między 
cenami leków oferowanych w aptekach a ich cenami referencyjnymi, a także promowanie 
leków generycznych i racjonalne sto sowanie produktów leczniczych.  
Niektóre państwa członkowskie stosują w opiece długoterminowej podejście całościowe.  
Bułgaria przyjęła plan działania na rzecz wdrożenia krajowej strategii opieki 
długoterminowej, który obejmuje wzmocnienie ram instytucjonal nych dotyczących 
świadczenia i rozwoju zintegrowanych usług społecznych. Polska opracowała środek z 
zakresu polityki społecznej na rzecz osób starszych pozostających na utrzymaniu w oparciu o 
system wspierania opiekunów nieformalnych przez instytucje publi czne oraz w oparciu o sieć 
placówek społecznych i służb instytucjonalnych.  
Państwa członkowskie proponują różne warianty strategiczne, aby zwiększyć liczbę 
opiekunów.  Republika Czeska wprowadziła specjalny urlop (płatny w wymiarze 
maksymalnie trzech miesię cy) dla nieformalnych opiekunów osób pozostających na 
utrzymaniu rodziny. Estonia zapewnia zatrudnionym opiekunom (krewnemu, małżonkowi, 
zarejestrowanemu partnerowi lub opiekunowi) możliwość skorzystania z 5 dodatkowych 
płatnych dni urlopu w roku kalendarz owym. W Niemczech ma miejsce reforma kształcenia i 
szkolenia pielęgniarek w celu ustanowienia wspólnego programu nauczania i szkolenia dla 
pielęgniarek w opiece zdrowotnej, opiece pediatrycznej i opiece długoterminowej oraz 
przeciwdziałania niedoborowi pra cowników.  
  
 
183 
 ZAŁĄCZNIKI  
Załącznik 1. Główne wskaźniki w tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne – 
poziomy  
 
Źródło: Eurostat.  
Uwaga: UEśn i SEśn odnoszą się do średniej nieważonej UE i średniej nieważonej strefy euro.  
Oznaczenia – p: przerwa w szeregu czasowym; s: dane szacunkowe; w: dane wstępne; nw: niska wiarygodność 
(niewielka liczba obserwacji)  
  
Rok 2015 2016 2017 2015 2016 2017 2015 2016 2017 2015 2016 2017 2015 2016 2017
UE-28 11,0 10,7 10,6 11,6 11,6 11,5 5,2 5,2 5,1 23,8 23,5 22,5 s 12,0 11,6 10,9
SE-19 11,6 11,1 11,0 11,2 11,2 11,2 5,2 5,2 5,1 23,1 23,1 22,1 s 12,2 11,7 11,2
UEśn 9,8 9,5 9,4 10,7 10,6 10,5 5,1 5,0 5,0 24,3 23,8 22,9 11,7 11,0 10,4
SEśn 10,1 9,5 9,4 10,4 10,3 10,1 5,0 5,0 4,9 23,6 23,1 22,3 11,5 10,8 10,2
BE 10,1 8,8 8,9 p 8,3 9,3 9,8 p 3,8 3,8 3,8 21,1 20,7 20,3 12,2 9,9 9,3 p
BG 13,4 13,8 12,7 6,6 7,3 8,0 7,1 7,7 p 8,2 41,3 40,4 p 38,9 19,3 18,2 15,3
CZ 6,2 6,6 6,7 16,6 16,0 15,8 3,5 3,5 3,4 14,0 13,3 12,2 7,5 7,0 6,3
DK 7,8 7,2 p 8,8 p 7,6 6,7 p 6,5 p 4,1 4,1 4,1 17,7 16,8 17,2 6,2 5,8 p 7,0 p
DE 10,1 10,3 10,1 8,7 8,2 7,9 4,8 4,6 4,5 20,0 19,7 19,0 6,2 6,7 6,3
EE 12,2 10,9 10,8 7,9 8,2 7,3 6,2 5,6 5,4 24,2 24,4 23,4 10,8 9,1 9,4
IE 7,0 6,2 5,1 p 12,3 12,1 12,1 4,5 4,4 : 26,0 24,2 : 14,3 12,6 10,9 p
EL 7,9 6,2 6,0 18,0 19,0 19,7 6,5 6,6 6,1 35,7 35,6 34,8 17,2 15,8 15,3
ES 20,0 19,0 18,3 11,2 11,5 11,9 6,9 6,6 6,6 28,6 27,9 26,6 15,6 14,6 13,3
FR 9,2 8,8 8,9 7,2 7,5 7,9 4,3 4,3 4,4 17,7 18,2 17,1 12,0 11,9 11,5
HR 2,8 nw 2,8 nw 3,1 9,5 9,6 10,6 5,2 5,0 5,0 29,1 27,9 26,4 18,1 16,9 15,4
IT 14,7 13,8 14,0 20,0 20,1 19,8 5,8 6,3 5,9 28,7 30,0 28,9 21,4 19,9 20,1
CY 5,2 7,6 8,5 8,3 9,7 9,5 5,2 4,9 4,6 28,9 27,7 25,2 15,3 16,0 16,1
LV 9,9 10,0 8,6 4,1 2,9 4,3 6,5 6,2 6,3 30,9 28,5 28,2 10,5 11,2 10,3
LT 5,5 4,8 5,4 2,4 1,9 1,0 7,5 7,1 7,3 29,3 30,1 29,6 9,2 9,4 9,1
LU 9,3 p 5,5 7,3 11,7 p 11,0 7,9 4,3 5,0 p 5,0 18,5 19,8 p 21,5 6,2 p 5,4 5,9
HU 11,6 p 12,4 12,5 13,7 14,0 15,3 4,3 4,3 4,3 28,2 26,3 25,6 11,6 p 11,0 11,0
MT 20,2 19,2 17,7 p 26,8 25,5 24,1 4,2 4,2 4,2 22,4 20,1 19,2 10,5 8,8 8,6 p
NL 8,2 8,0 7,1 11,1 11,0 10,5 3,8 3,9 p 4,0 16,4 16,7 p 17,0 4,7 4,6 4,0
AT 7,3 6,9 7,4 8,2 7,8 8,0 4,0 4,1 4,3 18,3 18,0 18,1 7,5 7,7 6,5
PL 5,3 5,2 5,0 13,8 14,2 14,6 4,9 4,8 4,6 23,4 21,9 19,5 11,0 10,5 9,5
PT 13,7 14,0 12,6 6,7 6,8 7,5 6,0 5,9 5,7 26,6 25,1 23,3 11,3 10,6 9,3
RO 19,1 18,5 18,1 17,5 17,6 17,1 8,3 7,2 6,5 37,4 38,8 35,7 18,1 17,4 15,2
SI 5,0 4,9 4,3 8,6 6,6 7,2 3,6 3,6 3,4 19,2 18,4 17,1 9,5 8,0 6,5
SK 6,9 7,4 9,3 14,7 14,2 12,8 3,5 3,6 3,5 18,4 18,1 16,3 13,7 12,3 12,1
FI 9,2 7,9 8,2 2,1 3,3 3,5 3,6 3,6 3,5 16,8 16,6 15,7 10,6 9,9 9,4
SE 7,0 7,4 7,7 4,2 3,8 4,0 4,1 4,3 4,3 18,6 18,3 17,7 6,7 6,5 6,2
UK 10,8 11,2 10,6 11,2 11,0 10,3 5,2 5,1 : 23,5 22,2 : 11,1 10,9 10,3Równe szanse i dostęp do zatrudnienia
Osoby wcześnie kończące 
naukę 
(% ludności w wieku 18–24 l.)Różnica w poziomie 
zatrudnienia ze względu na 
płeć
(w p.p.)Wskaźnik zróżnicowania 
kwintylowego (S80/S20)Osoby zagrożone ubóstwem 
lub wykluczeniem społecznym 
(w %)Młodzież NEET (% całkowitej 
liczby ludności w wieku 15–24 
l.)
 
184 
 Załącznik 1 (kontynuacja). Główne wskaźniki w tablicy wyników zawierającej 
wskaźniki społeczne – poziomy  
 
Źródło: Eurostat, OECD.  
Uwaga: UEśn i S Eśn odnoszą się do średniej nieważonej UE i średniej nieważonej strefy euro. Rzeczywiste 
dochody do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych na mieszkańca mierzy się za pomocą „dochodu 
nieskorygowanego” (tj. bez uwzględniania rzeczowych transferów so cjalnych) oraz bez zastosowania korekty w 
odniesieniu do standardów siły nabywczej. Wskaźnik dotyczący zarobków netto osoby stanu wolnego 
zatrudnionej w pełnym wymiarze czasu pracy i otrzymującej średnie wynagrodzenie należy odczytywać i 
interpretować w po łączeniu z innymi wskaźnikami, takimi jak wskaźnik ubóstwa pracujących, stosunek między 
piątym a pierwszym decylem rozkładu wynagrodzeń (D5/D1) i innymi istotnymi wskaźnikami zawartymi 
w Przeglądzie sytuacji w  dziedzinie zatrudnienia i  przeglądzie sytuacji  w dziedzinie ochrony socjalnej oraz 
wskaźnikami wspólnych ram oceny. Aby uniknąć krótkookresowych wahań, w przypadku tego wskaźnika 
stosuje się średnie 3 -letnie. Oznaczenia – p: przerwa w szeregu czasowym; s: dane szacunkowe; w: dane 
wstępne; nw: niska wi arygodność (niewielka liczba obserwacji)  
  
Rok 2015 2016 2017 2015 2016 2017 2015 2016 2017 2014 2015 2016 2014 2015 2016
UE-28 70,1 71,1 72,2 9,4 8,6 7,6 4,5 4,0 3,4 98,7 100,7 102,5 : : :
SE-19 69,0 70,0 71,0 10,9 10,0 9,1 5,5 5,0 4,4 96,7 98,0 99,5 : : :
UEśn 70,0 71,1 72,5 9,7 8,7 7,6 4,8 4,1 3,4 97,7 100,2 103,5 19063 19267 19671
SEśn 69,6 70,6 72,0 10,5 9,7 8,6 5,3 4,7 4,0 94,4 96,2 98,4 20118 20574 20987
BE 67,2 67,7 68,5 p 8,5 7,8 7,1 p 4,4 4,0 3,5 p 96,7 96,3 97,0 24355 24772 25082
BG 67,1 67,7 71,3 9,2 7,6 6,2 5,6 4,5 3,4 110,4 120,1 133,6 8164 8742 9329
CZ 74,8 76,7 78,5 5,1 4,0 2,9 2,4 1,7 1,0 100,9 104,9 108,2 13496 13809 14111
DK 76,5 77,4 p 76,9 p 6,2 6,2 5,7 1,7 1,4 p 1,3 p 104,1 107,5 110,9 25491 26170 26568
DE 78,0 78,6 79,2 4,6 4,1 3,8 2,0 1,7 1,6 104,2 105,3 106,9 25935 26528 27040
EE 76,5 76,6 78,7 6,2 6,8 5,8 2,4 2,1 1,9 101,0 105,7 109,4 13048 13741 14373
IE 69,9 71,4 73,0 10,0 8,4 6,7 5,3 4,2 3,0 89,8 92,0 93,7 24726 24994 25510
EL 54,9 56,2 57,8 24,9 23,6 21,5 18,2 17,0 15,6 70,4 69,4 68,7 18169 18447 18577
ES 62,0 63,9 65,5 22,1 19,6 17,2 11,4 9,5 7,7 90,3 92,7 94,3 21999 22584 23077
FR 69,5 70,0 70,6 10,4 10,1 9,4 4,6 4,6 4,2 100,3 100,8 102,3 23761 24291 24579
HR 60,6 61,4 63,6 16,1 13,4 11,1 10,2 6,6 4,6 : : : : 12789 13113
IT 60,5 61,6 62,3 11,9 11,7 11,2 6,9 6,7 6,5 88,5 89,6 90,7 20597 20762 21070
CY 67,9 68,7 70,8 15,0 13,0 11,1 6,8 5,8 4,5 75,9 78,0 82,1 : : :
LV 72,5 73,2 74,8 9,9 9,6 8,7 4,5 4,0 3,3 91,6 98,5 103,9 6994 8502 10082
LT 73,3 75,2 76,0 9,1 7,9 7,1 3,9 3,0 2,7 103,5 108,2 114,6 9912 10517 11151
LU 70,9 p 70,7 71,5 6,5 6,3 5,6 1,9 p 2,2 2,1 103,1 102,5 101,5 31367 31922 32320
HU 68,9 71,5 73,3 6,8 5,1 4,2 3,1 2,4 1,7 101,2 103,4 109,8 11256 11480 11712
MT 69,0 71,1 73,0 5,9 5,2 4,6 2,4 1,9 1,6 : : : 21284 21218 21243
NL 76,4 77,1 78,0 6,9 6,0 4,9 3,0 2,5 1,9 98,9 100,1 101,5 27800 28570 28768
AT 74,3 74,8 75,4 5,7 6,0 5,5 1,7 1,9 1,8 96,4 95,2 96,3 25379 26039 26859
PL 67,8 69,3 70,9 7,5 6,2 4,9 3,0 2,2 1,5 113,4 117,7 124,8 12606 13221 13757
PT 69,1 70,6 73,4 12,6 11,2 9,0 7,2 6,2 4,5 92,0 94,7 97,0 16207 16043 15984
RO 66,0 66,3 68,8 6,8 5,9 4,9 3,0 3,0 2,0 100,4 102,8 114,2 8621 8987 9609
SI 69,1 70,1 73,4 9,0 8,0 6,6 4,7 4,3 3,1 92,8 94,6 99,1 14741 14958 15049
SK 67,7 69,8 71,1 11,5 9,7 8,1 7,6 5,8 5,1 101,8 105,8 108,6 11698 12106 12446
FI 72,9 73,4 74,2 9,4 8,8 8,6 2,3 2,3 2,1 101,4 102,6 103,5 24154 24346 24545
SE 80,5 81,2 81,8 7,4 6,9 6,7 1,5 1,3 1,2 111,6 113,3 115,9 25612 25892 25992
UK 76,8 77,5 78,2 5,3 4,8 4,4 1,6 1,3 1,1 100,0 104,4 103,5 28255 28770 29177Zarobki netto 
osoby stanu wolnego 
zatrudnionej w pełnym wymiarze 
czasu pracy 
i otrzymującej średnie 
wynagrodzenie (PPS)Dynamiczne rynki pracy i sprawiedliwe warunki pracy
Stopa bezrobocia 
(% ludności aktywnej 
zawodowo w wieku 15–74 l.) Rzeczywiste dochody do 
dyspozycji brutto sektora 
gospodarstw domowych na 
mieszkańca 
(2008 r. = 100)Wskaźnik zatrudnienia 
(% ludności w wieku 20–64 l.)Stopa bezrobocia 
długotrwałego (% ludności 
aktywnej zawodowo w wieku 
15–74 l.)
 
185 
 Załącznik 1 (kontynuacja). Główne wskaźniki w tablicy wyników zawierającej 
wskaźniki społeczne – poziomy  
 
Źródło: Eurostat.  
Uwaga: UEśn i SEśn odnoszą się do średniej nieważonej UE i średniej nieważonej strefy eu ro. 
Oznaczenia – p: przerwa w szeregu czasowym; s: dane szacunkowe; w: dane wstępne; nw: niska wiarygodność 
(niewielka liczba obserwacji)  
Rok 2015 2016 2017 2014 2015 2016 2015 2016 2017 2015 2016 2017
UE-28 33,7 33,2 32,4 s 28,4 30,3 32,9 3,2 2,5 1,6 s 55,0 56,0 57,0
SE-19 33,1 32,3 31,3 s 32,3 33,9 38,2 2,6 2,3 1,3 s : : :
UEśn 35,2 34,3 33,4 27,3 28,0 29,9 3,4 3,1 2,5 55,2 55,6 57,3
SEśn 35,0 34,2 32,5 29,2 29,4 32,3 3,4 3,4 2,7 56,7 57,0 59,7
BE 44,2 41,1 39,5 48,8 50,1 43,8 2,4 2,4 2,1 60,0 61,0 61,0
BG 22,5 17,9 p 19,9 11,2 9,0 12,5 4,7 2,8 p 2,1 31,0 26,0 29,0
CZ 42,3 40,5 42,4 4,4 2,9 4,7 0,8 0,7 0,5 57,0 54,0 60,0
DK 52,7 52,2 51,0 69,6 77,3 70,0 1,3 1,3 1,0 75,0 78,0 71,0
DE 33,5 34,8 33,2 27,5 25,9 32,6 0,5 0,3 0,3 67,0 68,0 68,0
EE 22,3 24,9 27,3 19,5 21,5 30,2 12,7 15,3 11,8 65,0 60,0 60,0
IE 55,0 52,2 : 27,4 30,6 28,6 2,8 2,6 : 44,0 44,0 48,0
EL 16,1 15,9 15,8 12,8 11,4 8,9 12,3 13,1 10,0 44,0 46,0 46,0
ES 26,6 24,4 23,9 37,0 39,7 39,3 0,6 0,5 0,1 54,0 53,0 55,0
FR 43,1 42,4 44,8 39,5 41,8 48,9 1,2 1,3 1,0 57,0 56,0 57,0
HR 35,5 28,6 24,8 17,1 11,8 15,6 1,9 1,7 1,6 51,0 55,0 41,0
IT 21,7 21,4 19,4 22,9 27,3 34,4 7,2 5,5 1,8 43,0 44,0 : nw
CY 36,2 35,6 35,9 25,5 20,8 24,9 1,5 0,6 1,5 43,0 43,0 50,0
LV 17,6 21,6 21,9 21,6 22,8 28,3 8,4 p 8,2 6,2 49,0 50,0 p 48,0
LT 22,4 21,5 23,2 22,9 9,7 15,2 2,9 3,1 1,5 51,0 52,0 55,0
LU 43,8 39,1 p 35,5 49,0 51,9 50,9 0,9 0,4 p 0,3 86,0 86,0 85,0
HU 42,0 43,8 46,4 14,3 15,3 15,6 2,6 1,3 1,0 50,0 51,0 50,0
MT 31,2 30,7 29,1 18,2 17,9 31,4 0,8 1,0 0,2 52,0 49,0 56,0
NL 48,0 42,5 p 39,7 44,6 46,3 53,0 0,1 0,2 p 0,1 72,0 77,0 79,0
AT 45,7 46,4 42,2 16,0 22,2 20,5 0,1 0,2 0,2 64,0 65,0 67,0
PL 23,1 24,5 37,5 5,6 5,4 7,8 7,3 6,6 3,3 p 40,0 44,0 46,0
PT 26,1 24,0 22,5 44,9 47,2 49,9 3,0 2,4 2,3 48,0 48,0 50,0
RO 13,3 14,2 16,6 2,6 9,4 17,4 9,4 6,5 4,7 26,0 28,0 29,0
SI 42,3 42,8 44,6 37,3 37,4 39,5 0,2 0,4 3,5 51,0 53,0 54,0
SK 35,3 31,0 29,1 6,5 1,1 0,5 2,1 2,3 2,4 53,0 55,0 59,0
FI 53,7 57,0 56,9 33,2 32,6 32,6 4,3 p 4,1 3,6 74,0 73,0 76,0
SE 45,3 45,8 46,1 56,7 64,0 51,0 1,3 1,6 1,4 72,0 69,0 p 77,0
UK 43,3 43,4 : 28,9 30,4 28,5 2,8 1,0 : 67,0 69,0 71,0Niezaspokojone potrzeby w 
zakresie opieki medycznej 
według subiektywnej oceny 
(%)Osoby posiadające 
podstawowe lub bardziej 
zaawansowane ogólne 
umiejętności cyfrowe (% 
ludności w wieku 16–74 l.)Wsparcie publiczne / ochrona socjalna i włączenie społeczne
Wpływ transferów socjalnych 
(innych niż emerytury) na 
ograniczenie ubóstwa (%)Dzieci do 3 roku życia objęte 
formalną opieką (%)
 
186 
  
  
 
187 
 Załącznik 2. Główne wskaźniki w tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne – 
zmiany i przesunięcie względem średniej UE  
 
Źródło: Eurostat.  
Uwaga: UEśn i SEśn odnoszą się do średniej nieważonej UE i średniej nieważonej strefy euro. Na dzień 26 
października 2018  r. szacunki poziomu istotności w odniesieniu do zmian wskaźników, których podstawę 
stanowią BAEL i SIL C, nie są dostępne.   
Oznaczenia – p: przerwa w szeregu czasowym; s: dane szacunkowe; w: dane wstępne; nw: niska wiarygodność 
(niewielka liczba obserwacji)  
Rok
Zmiana w 
ujęciu rok 
do rokuPrzesunięcie 
względem 
średniej UEZmiana r. do 
r. w 
odniesieniu 
do p. cz. 
względem 
zmiany r. do 
r. w 
odniesieniu 
do UEZmiana w 
ujęciu rok 
do rokuPrzesunięci
e względem 
średniej UEZmiana r. do 
r. w 
odniesieniu 
do p. cz. 
względem 
zmiany r. do 
r. w 
odniesieniu 
do UEZmiana w 
ujęciu rok 
do rokuPrzesunięcie 
względem 
średniej UEZmiana r. do 
r. w 
odniesieniu 
do p. cz. 
względem 
zmiany r. do 
r. w 
odniesieniu 
do UEZmiana w 
ujęciu rok 
do rokuPrzesunięcie 
względem 
średniej UEZmiana r. do 
r. w 
odniesieniu 
do p. cz. 
względem 
zmiany r. do 
r. w 
odniesieniu 
do UEZmiana w 
ujęciu rok 
do rokuPrzesunięcie 
względem 
średniej UEZmiana r. do 
r. w 
odniesieniu 
do p. cz. 
względem 
zmiany r. do 
r. w 
odniesieniu 
do UE
UE-28 -0,1 1,2 0,0 -0,1 1,0 0,0 -0,1 0,1 0,0 -1,0 -0,4 0,0 -0,7 0,5 0,0
SE-19 -0,1 1,6 0,0 0,0 0,7 0,1 -0,1 0,1 0,0 -1,0 -0,8 0,0 -0,5 0,8 0,2
UEśn -0,1 0,0 0,0 -0,1 0,0 0,0 -0,1 0,0 0,0 -1,0 0,0 0,0 -0,7 0,0 0,0
SEśn -0,1 0,0 0,0 -0,2 -0,4 -0,1 -0,1 0,0 0,0 -0,8 -0,6 0,2 -0,6 -0,2 0,1
BE 0,1 p -0,5 0,2 0,5 p -0,7 0,6 0,0 -1,2 0,1 -0,4 -2,6 0,6 -0,6 p -1,1 0,1
BG -1,1 3,3 -1,0 0,7 -2,5 0,8 0,5 3,2 0,6 -1,5 16,0 -0,5 -2,9 4,9 -2,2
CZ 0,1 -2,7 0,2 -0,2 5,3 -0,1 -0,1 -1,6 0,0 -1,1 -10,7 -0,1 -0,7 -4,1 0,0
DK 1,6 p -0,6 1,7 -0,2 p -4,0 -0,1 0,0 -0,9 0,1 0,4 -5,7 1,4 1,2 p -3,4 1,9
DE -0,2 0,7 -0,1 -0,3 -2,6 -0,2 -0,1 -0,5 0,0 -0,7 -3,9 0,3 -0,4 -4,1 0,3
EE -0,1 1,4 0,0 -0,9 -3,2 -0,8 -0,2 0,4 -0,1 -1,0 0,5 0,0 0,3 -1,0 1,0
IE -1,1 p -4,3 -1,0 0,0 1,6 0,1 : : : : : : -1,7 p 0,5 -1,0
EL -0,2 -3,4 -0,1 0,7 9,2 0,8 -0,5 1,1 -0,4 -0,8 11,9 0,2 -0,5 4,9 0,2
ES -0,7 8,9 -0,6 0,4 1,4 0,5 0,0 1,6 0,1 -1,3 3,7 -0,3 -1,3 2,9 -0,6
FR 0,1 -0,5 0,2 0,4 -2,6 0,5 0,1 -0,6 0,2 -1,1 -5,8 -0,1 -0,4 1,1 0,3
HR 0,3 -6,3 0,4 1,0 0,1 1,1 0,0 0,0 0,1 -1,5 3,5 -0,5 -1,5 5,0 -0,8
IT 0,2 4,6 0,3 -0,3 9,3 -0,2 -0,4 0,9 -0,3 -1,1 6,0 -0,1 0,2 9,7 0,9
CY 0,9 -0,9 1,0 -0,2 -1,0 -0,1 -0,3 -0,4 -0,2 -2,5 2,3 -1,5 0,1 5,7 0,8
LV -1,4 -0,8 -1,3 1,4 -6,2 1,5 0,1 1,3 0,2 -0,3 5,3 0,7 -0,9 -0,1 -0,2
LT 0,6 -4,0 0,7 -0,9 -9,5 -0,8 0,2 2,3 0,3 -0,5 6,7 0,5 -0,3 -1,3 0,4
LU 1,8 -2,1 1,9 -3,1 -2,6 -3,0 0,0 0,0 0,1 1,7 -1,4 2,7 0,5 -4,5 1,2
HU 0,1 3,1 0,2 1,3 4,8 1,4 0,0 -0,7 0,1 -0,7 2,7 0,3 0,0 0,6 0,7
MT -1,5 p 8,3 -1,4 -1,4 13,6 -1,3 0,0 -0,8 0,1 -0,9 -3,7 0,1 -0,2 p -1,8 0,5
NL -0,9 -2,3 -0,8 -0,5 0,0 -0,4 0,1 -1,0 0,2 0,3 -5,9 1,3 -0,6 -6,4 0,1
AT 0,5 -2,0 0,6 0,2 -2,5 0,3 0,2 -0,7 0,3 0,1 -4,8 1,1 -1,2 -3,9 -0,5
PL -0,2 -4,4 -0,1 0,4 4,1 0,5 -0,2 -0,4 -0,1 -2,4 -3,4 -1,4 -1,0 -0,9 -0,3
PT -1,4 3,2 -1,3 0,7 -3,0 0,8 -0,2 0,7 -0,1 -1,8 0,4 -0,8 -1,3 -1,1 -0,6
RO -0,4 8,7 -0,3 -0,5 6,6 -0,4 -0,7 1,5 -0,6 -3,1 12,8 -2,1 -2,2 4,8 -1,5
SI -0,6 -5,1 -0,5 0,6 -3,3 0,7 -0,2 -1,6 -0,1 -1,3 -5,8 -0,3 -1,5 -3,9 -0,8
SK 1,9 -0,1 2,0 -1,4 2,3 -1,3 -0,1 -1,5 0,0 -1,8 -6,6 -0,8 -0,2 1,7 0,5
FI 0,3 -1,2 0,4 0,2 -7,0 0,3 -0,1 -1,5 0,0 -0,9 -7,2 0,1 -0,5 -1,0 0,2
SE 0,3 -1,7 0,4 0,2 -6,5 0,3 0,0 -0,7 0,1 -0,6 -5,2 0,4 -0,3 -4,2 0,4
UK -0,6 1,2 -0,5 -0,7 -0,2 -0,6 : : : : : : -0,6 -0,1 0,1Równe szanse i dostęp do zatrudnienia
Różnica w poziomie zatrudnienia ze 
względu na płeć
(w p.p.)Wskaźnik zróżnicowania kwintylowego 
(S80/S20)Osoby zagrożone ubóstwem lub 
wykluczeniem społecznym (w %)Młodzież NEET (% całkowitej liczby 
ludności w wieku 15–24 l.)Osoby wcześnie kończące naukę  
(% ludności w wieku 18–24 l.)
2017 2017 2017 2017 2017
 
188 
 Załącznik 2 (kontynuacja). Główne wskaźniki w tablicy wyników zawierającej 
wskaźniki społeczne – zmiany i przesunięcie względem średniej UE  
 
Źródło: Eurostat, OECD.  
Uwaga: UEśn i SEśn odnoszą się do średniej nieważonej UE i średniej nieważonej strefy euro. Rzeczywiste 
dochody do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych na mieszkańca mierzy się za pomocą „dochodu 
nieskorygowanego” (tj. bez uwzględniania rzeczowych transferów socjalnych) oraz bez zastosowania korekty w 
odniesieniu do standardów siły nabywczej. Wskaźnik dotyczący zarobków netto osoby stanu wolnego 
zatrudnionej w pełnym wymiarze czasu pracy i otrzymującej średnie wynagrodzenie należy odczytywać i 
interpretować w połączeniu z innymi wskaźnikami, takimi jak wskaźnik ubóstwa pracujących, stosunek między 
piątym a pierwszym decylem rozkładu wynagrodzeń (D5/D1) i innymi istotnymi wskaźnikami zawartymi 
w Przeglądzie sytuacji w  dziedzinie zatrudnienia i  przeglądzie sytuacji w  dziedzinie ochrony socjalnej oraz 
wskaźnikami wspólnych ram oceny. W przypadku tego wskaźnika przesunięcie względem średniej UE 
wyrażone jest w standardzie siły nabywczej ( PPS), a zmiany – w walucie krajowej w ujęciu realnym; aby 
uniknąć krótkookresowych wahań, w przypadku poziomów i zmian stosuje się średnie 3 -letnie. Na dzień 26 
października 2018  r. szacunki poziomu istotności w odniesieniu do zmian wskaźników, których pod stawę 
stanowią BAEL i SILC, nie są dostępne.   
Oznaczenia – p: przerwa w szeregu czasowym; s: dane szacunkowe; w: dane wstępne; nw: niska wiarygodność 
(niewielka liczba obserwacji)  
Rok
Zmiana w 
ujęciu rok 
do rokuPrzesunięcie 
względem 
średniej UEZmiana r. do 
r. w 
odniesieniu 
do p. cz. 
względem 
zmiany r. do 
r. w 
odniesieniu 
do UEZmiana w 
ujęciu rok 
do rokuPrzesunięcie 
względem 
średniej UEZmiana r. 
do r. w 
odniesieniu 
do p. cz. 
względem 
zmiany r. do 
r. w 
odniesieniu 
do UEZmiana w 
ujęciu rok 
do rokuPrzesunięci
e względem 
średniej UEZmiana r. do 
r. w 
odniesieniu 
do p. cz. 
względem 
zmiany r. do 
r. w 
odniesieniu 
do UEZmiana w 
ujęciu 
rok do 
rokuPrzesunięcie 
względem 
średniej UEZmiana r. 
do r. w 
odniesieniu 
do p. cz. 
względem 
zmiany r. do 
r. w 
odniesieniu 
do UEZmiana w 
ujęciu 
rok do 
rokuPrzesunięcie 
względem 
średniej UEZmiana r. do 
r. w 
odniesieniu 
do p. cz. 
względem 
zmiany r. do 
r. w 
odniesieniu 
do UE
UE-28 1,1 -0,3 -0,4 -1,0 0,0 0,1 -0,6 0,0 0,1 1,9 -1,0 -1,4 : : :
SE-19 1,0 -1,5 -0,5 -0,9 1,5 0,2 -0,6 1,0 0,1 1,5 -4,1 -1,8 : : :
UEśn 1,5 0,0 0,0 -1,1 0,0 0,0 -0,7 0,0 0,0 3,3 0,0 0,0 2,6 0,0 0,0
SEśn 1,4 -0,6 -0,1 -1,1 0,9 0,0 -0,7 0,7 0,0 2,3 -5,1 -1,0 1,9 -1 -0,6
BE 0,8 p -4,0 -0,7 -0,7 p -0,5 0,4 -0,5 p 0,1 0,2 0,7 -6,5 -2,6 0,1 5411 -2,4
BG 3,6 -1,2 2,1 -1,4 -1,4 -0,3 -1,1 0,0 -0,4 11,2 30,0 7,9 8,6 -10342 6,0
CZ 1,8 6,0 0,3 -1,1 -4,7 0,0 -0,7 -2,4 0,0 3,1 4,6 -0,2 2,2 -5560 -0,3
DK -0,5 p 4,4 -2,0 -0,5 -1,9 0,6 -0,1 p -2,1 0,6 3,2 7,4 -0,1 1,3 6896 -1,3
DE 0,6 6,7 -0,9 -0,3 -3,8 0,8 -0,1 -1,8 0,6 1,5 3,4 -1,8 1,7 7369 -0,9
EE 2,1 6,2 0,6 -1,0 -1,8 0,1 -0,2 -1,5 0,5 3,6 5,9 0,3 5,2 -5298 2,7
IE 1,6 0,5 0,1 -1,7 -0,9 -0,6 -1,2 -0,4 -0,5 1,9 -9,9 -1,5 2,0 5839 -0,6
EL 1,6 -14,7 0,1 -2,1 13,9 -1,0 -1,4 12,2 -0,7 -1,1 -34,9 -4,4 0,0 -1094 -2,5
ES 1,6 -7,0 0,1 -2,4 9,6 -1,3 -1,8 4,3 -1,1 1,8 -9,2 -1,5 1,9 3406 -0,6
FR 0,6 -1,9 -0,9 -0,7 1,8 0,4 -0,4 0,8 0,3 1,4 -1,3 -1,9 0,6 4908 -2,0
HR 2,2 -8,9 0,7 -2,3 3,5 -1,2 -2,0 1,2 -1,3 : : : 2,3 -6558 -0,3
IT 0,7 -10,2 -0,8 -0,5 3,6 0,6 -0,2 3,1 0,5 1,2 -12,8 -2,1 0,7 1399 -1,9
CY 2,1 -1,7 0,6 -1,9 3,5 -0,8 -1,3 1,1 -0,6 5,3 -21,4 2,0 : : :
LV 1,6 2,3 0,1 -0,9 1,1 0,2 -0,7 -0,1 0,0 5,6 0,4 2,2 7,4 -9590 4,8
LT 0,8 3,5 -0,7 -0,8 -0,5 0,3 -0,3 -0,7 0,4 6,0 11,1 2,7 6,5 -8521 4,0
LU 0,8 -1,0 -0,7 -0,7 -2,0 0,4 -0,1 -1,3 0,6 -1,0 -2,1 -4,3 0,7 12649 -1,8
HU 1,8 0,8 0,3 -0,9 -3,4 0,2 -0,7 -1,7 0,0 6,1 6,2 2,8 4,5 -7960 1,9
MT 1,9 0,5 0,4 -0,6 -3,0 0,5 -0,3 -1,8 0,4 : : : 0,4 1572 -2,2
NL 0,9 5,5 -0,6 -1,1 -2,7 0,0 -0,6 -1,5 0,1 1,4 -2,0 -1,9 1,2 9097 -1,4
AT 0,6 2,9 -0,9 -0,5 -2,1 0,6 -0,1 -1,6 0,6 1,1 -7,3 -2,2 2,1 7188 -0,4
PL 1,6 -1,6 0,1 -1,3 -2,7 -0,2 -0,7 -1,9 0,0 6,1 21,3 2,8 4,9 -5915 2,3
PT 2,8 0,9 1,3 -2,2 1,4 -1,1 -1,7 1,1 -1,0 2,5 -6,5 -0,8 -0,6 -3688 -3,2
RO 2,5 -3,7 1,0 -1,0 -2,7 0,1 -1,0 -1,4 -0,3 11,1 10,7 7,8 8,5 -10063 6,0
SI 3,3 0,9 1,8 -1,4 -1,0 -0,3 -1,2 -0,3 -0,5 4,8 -4,4 1,5 1,2 -4622 -1,4
SK 1,3 -1,4 -0,2 -1,6 0,5 -0,5 -0,7 1,7 0,0 2,6 5,0 -0,7 3,1 -7225 0,5
FI 0,8 1,7 -0,7 -0,2 1,0 0,9 -0,2 -1,3 0,5 0,9 0,0 -2,4 0,3 4874 -2,3
SE 0,6 9,3 -0,9 -0,2 -0,9 0,9 -0,1 -2,2 0,6 2,3 12,4 -1,0 1,5 6321 -1,1
UK 0,7 5,7 -0,8 -0,4 -3,2 0,7 -0,2 -2,3 0,5 -0,9 0,0 -4,2 0,9 9506 -1,6Rzeczywiste dochody do dyspozycji 
brutto sektora gospodarstw 
domowych na mieszkańca 
(2008 r. = 100)Zarobki netto 
osoby stanu wolnego 
zatrudnionej w pełnym wymiarze 
czasu pracy 
i otrzymującej średnie wynagrodzenie
2016 2016Dynamiczne rynki pracy i sprawiedliwe warunki pracy
2017 2017 2017Stopa bezrobocia 
(% ludności aktywnej zawodowo w 
wieku 15–74 l.) Stopa bezrobocia długotrwałego (% 
ludności aktywnej zawodowo w wieku 
15–74 l.)Wskaźnik zatrudnienia 
(% ludności w wieku 20–64 l.)
 
189 
 Załącznik 2 (kontynuacja). Główne wskaźniki w tablicy wyników zawierającej 
wskaźniki społeczne – zmiany i przesunięcie względem średniej UE  
 
Źródło: Eurostat.  
Uwaga: UEśn i SEśn odnoszą się do średniej nieważonej UE i średniej nieważonej strefy euro.  
Oznaczenia – p: przerwa w szeregu czasowym; s: dane szacunkowe; w: dane wstępn e; nw: niska wiarygodność 
(niewielka liczba obserwacji) Na dzień 26 października 2018  r. szacunki poziomu istotności w odniesieniu do 
zmian wskaźników, których podstawę stanowią BAEL i SILC, nie są dostępne.   
  
Rok
Zmiana w 
ujęciu rok 
do rokuPrzesunięci
e względem 
średniej UEZmiana r. do 
r. w 
odniesieniu 
do p. cz. 
względem 
zmiany r. do 
r. w 
odniesieniu 
do UEZmiana w 
ujęciu rok 
do rokuPrzesunięci
e względem 
średniej UEZmiana r. do 
r. w 
odniesieniu 
do p. cz. 
względem 
zmiany r. do 
r. w 
odniesieniu 
do UEZmiana w 
ujęciu rok 
do rokuPrzesunięcie 
względem 
średniej UEZmiana r. 
do r. w 
odniesieniu 
do p. cz. 
względem 
zmiany r. do 
r. w 
odniesieniu 
do UEZmiana w 
ujęciu rok 
do rokuPrzesunięci
e względem 
średniej UEZmiana r. 
do r. w 
odniesieniu 
do p. cz. 
względem 
zmiany r. 
do r. w 
odniesieniu 
do UE
UE-28 -0,8 -1,0 -1,0 2,6 3,0 0,7 -0,9 -0,9 -0,2 1,0 -0,3 -0,3
SE-19 -1,0 -2,1 -1,2 4,3 8,3 2,4 -1,0 -1,2 -0,3 : : :
UEśn 0,2 0,0 0,0 1,9 0,0 0,0 -0,7 0,0 0,0 1,3 0,0 0,0
SEśn -0,7 -1,0 -0,9 2,9 2,4 1,0 -0,7 0,2 0,1 1,9 2,3 0,6
BE -1,5 6,1 -1,7 -6,3 13,9 -8,2 -0,3 -0,4 0,4 0,0 3,7 -1,3
BG 1,9 -13,6 1,8 3,5 -17,4 1,6 -0,7 -0,4 0,0 3,0 -28,3 1,7
CZ 1,9 9,0 1,7 1,8 -25,2 -0,1 -0,2 -2,0 0,5 6,0 2,7 4,7
DK -1,2 17,6 -1,4 -7,3 40,1 -9,2 -0,3 -1,5 0,4 -7,0 13,7 -8,3
DE -1,6 -0,2 -1,8 6,7 2,7 4,8 0,0 -2,2 0,7 0,0 10,7 -1,3
EE 2,4 -6,1 2,2 8,7 0,3 6,8 -3,5 9,3 -2,8 0,0 2,7 -1,3
IE : : : -2,0 -1,3 -3,9 : : : 4,0 -9,3 2,7
EL 0,0 -17,6 -0,2 -2,5 -21,0 -4,4 -3,1 7,5 -2,4 0,0 -11,3 -1,3
ES -0,5 -9,5 -0,7 -0,4 9,4 -2,3 -0,4 -2,4 0,3 2,0 -2,3 0,7
FR 2,4 11,4 2,3 7,1 19,0 5,2 -0,3 -1,5 0,4 1,0 -0,3 -0,3
HR -3,8 -8,6 -3,9 3,8 -14,3 1,9 -0,1 -0,9 0,6 -14,0 -16,3 -15,3
IT -1,9 -14,0 -2,1 7,1 4,5 5,2 -3,7 -0,7 -3,0 : : :
CY 0,3 2,5 0,1 4,1 -5,0 2,2 0,9 -1,0 1,6 7,0 -7,3 5,7
LV 0,3 -11,5 0,1 5,5 -1,6 3,6 -2,0 3,7 -1,3 -2,0 -9,3 -3,3
LT 1,6 -10,3 1,5 5,5 -14,7 3,6 -1,6 -1,0 -0,9 3,0 -2,3 1,7
LU -3,6 2,1 -3,8 -1,0 21,0 -2,9 -0,1 -2,2 0,6 -1,0 27,7 -2,3
HU 2,6 13,0 2,4 0,3 -14,3 -1,6 -0,3 -1,5 0,4 -1,0 -7,3 -2,3
MT -1,6 -4,3 -1,7 13,5 1,5 11,6 -0,8 -2,3 -0,1 7,0 -1,3 5,7
NL -2,8 6,3 -3,0 6,7 23,1 4,8 -0,1 -2,4 0,6 2,0 21,7 0,7
AT -4,2 8,7 -4,4 -1,7 -9,4 -3,6 0,0 -2,3 0,7 2,0 9,7 0,7
PL 13,1 4,1 12,9 2,4 -22,1 0,5 -3,3 p 0,8 -2,6 2,0 -11,3 0,7
PT -1,5 -11,0 -1,7 2,7 20,0 0,8 -0,1 -0,2 0,6 2,0 -7,3 0,7
RO 2,4 -16,8 2,2 8,0 -12,5 6,1 -1,8 2,2 -1,1 1,0 -28,3 -0,3
SI 1,8 11,1 1,6 2,1 9,6 0,2 3,1 1,0 3,8 1,0 -3,3 -0,3
SK -1,8 -4,3 -2,0 -0,6 -29,4 -2,5 0,1 -0,1 0,8 4,0 1,7 2,7
FI -0,1 23,5 -0,3 0,0 2,7 -1,9 -0,5 1,1 0,2 3,0 18,7 1,7
SE 0,3 12,6 0,1 -13,0 21,1 -14,9 -0,2 -1,1 0,5 8,0 19,7 6,7
UK : : : -1,9 -1,4 -3,8 : : : 2,0 13,7 0,72017 2016 2017 2017Niezaspokojone potrzeby w zakresie 
opieki medycznej według 
subiektywnej oceny (%)Osoby posiadające podstawowe lub 
bardziej zaawansowane ogólne 
umiejętności cyfrowe (% ludności w 
wieku 16–74 l.)Wpływ transferów socjalnych (innych 
niż emerytury) na ograniczenie 
ubóstwa (%)Dzieci do 3 roku życia objęte formalną 
opieką (%)Wsparcie publiczne / ochrona socjalna i włączenie społeczne
 
190 
 Załącznik 3. Nota dotycząca metodyki określan ia tendencji i poziomów dla celów tablicy 
wyników  
W połowie 2015  r. Komisja Europejska, Komitet ds. Zatrudnienia i Komitet Ochrony Socjalnej uzgodniły 
metodykę oceniania wyników państw członkowskich na tablicy wyników zawierającej kluczowe wskaźniki 
zatrudnienia i wskaźniki społeczne. Uzgodniono, że metodyka ma na celu umożliwienie, w odniesieniu do 
każdego wskaźnika, pomiaru względnej pozycji każdego państwa członkowskiego w obrębie rozkładu wartości 
wskaźników (wyników) UE. Metodykę tę stosuje się ł ącznie do pomiaru poziomów w danym roku (poziomy), 
jak i do pomiaru zmian w ciągu jednego roku (zmiany), co ma umożliwić całościową ocenę wyników państw 
członkowskich121.  
W 2017  r. Komisja w porozumieniu z Komitetem ds. Zatrudnienia i Komitetem Ochrony Socj alnej postanowiła 
zastosować tę metodykę do tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne, towarzyszącej Europejskiemu 
filarowi praw socjalnych.  
W odniesieniu do każdego wskaźnika poziomy i zmiany są konwertowane na wyniki standardowe (nazywane 
również „wynikami Z” – „z-scores”), które umożliwiają zastosowanie tego samego miernika do wszystkich 
wskaźników. Uzyskuje się to w drodze standaryzacji pierwotnych wartości zarówno poziomów, jak i zmian, 
zgodnie z poniższym wzorem:  
𝑊𝑦𝑛𝑖𝑘  𝑍 𝑝.𝑐𝑧ł𝑜𝑛𝑘 .𝑋= [𝑤𝑠𝑘𝑎 ź𝑛𝑖𝑘 𝑝.𝑐𝑧ł𝑜𝑛𝑘 .𝑋 −ś𝑟𝑒𝑑𝑛𝑖𝑎  (𝑤𝑠𝑘𝑎 ź𝑛𝑖𝑘 𝑝.𝑐𝑧ł𝑜𝑛𝑘 .)]
𝑜𝑑𝑐ℎ𝑦𝑙𝑒𝑛𝑖𝑒  𝑠𝑡𝑎𝑛𝑑𝑎𝑟𝑑𝑜𝑤𝑒  (𝑤𝑠𝑘𝑎 ź𝑛𝑖𝑘 𝑝.𝑐𝑧ł𝑜𝑛𝑘 .) 
Następnie analizuje się rozkład wyników – odrębnie w odniesieniu do poziomów i zmian. Metoda ta umożliwia 
wyrażenie, w odniesieniu do każdego państwa członkowskiego, pierwotnej wartości wskaźnika pod względem 
liczby odchyleń standardowych od średniej (nieważonej). Wyniki każdego państwa członkowskiego są oceniane 
i klasyfikowane na podstawie uzysk anych wyników Z w odniesieniu do zbioru uprzednio określonych progów 
ustalonych jako wielokrotność odchylenia standardowego.  
Najważniejszą kwestią w tej metodzie jest ustalenie punktów odcięcia. Ponieważ nie jest możliwe przyjęcie 
jakichkolwiek założeń co  do parametrów rozkładu zaobserwowanych pierwotnych wartości122, punkty te ustala 
się najczęściej „na wyczucie”. Zgodnie z analizą kluczowych wskaźników zawartych w tablicy wyników 
uzgodniono, że uznaje się:  
1. każdy wynik poniżej -1 za wynik bardzo dobry;  
2. każdy wynik od -1 do -0,5 za wynik dobry;  
3. każdy wynik od -0,5 do  0,5 za wynik neutralny;  
4. każdy wynik od  0,5 do  1 za wynik zły;  
5. każdy wynik powyżej 1 za wynik bardzo zły123. 
 
Tabela 4: Wartości progowe wyników Z  
  Wartości progowe wyników Z  
-1,0 -0,5 0 0,5 1,0 
(poniżej)  (poniżej)  (od–do) (powyżej)  (powyżej)  
                                                           
121 Z wyj ątkiem nowego wskaźnika „zarobki netto bezdzietnej osoby stanu wolnego zatrudnionej w  pełnym 
wymiarze czasu pracy i  otrzymującej średnie wynagrodzenie”, w  przypadku którego, aby uniknąć 
krótkookresowych wahań, użyto średnich 3 -letnich w  odniesieniu do zaró wno poziomów, jak i  zmian.  
122 Przeprowadzono zarówno testy normalności rozkładu, jak i  testy t -Studenta; ich wynik spowodował 
odrzucenie wszelkiej hipotezy rozkładu.  
123 W przypadku normalności wybrane punkty odcięcia odpowiadają w  przybliżeniu 15  %, 30  %, 50  %, 70  % 
i 85 % skumulowanego rozkładu.  
 
191 
 Ocena  
Poziomy  Bardzo niski  Niski  Odpowiadający 
średniej  Wysoki  Bardzo wysoki  
        
Zmiany  Znacznie 
poniżej 
średniej  Poniżej średniej  Odpowiadający 
średniej  Powyżej 
średniej  Znacznie 
powyżej 
średniej  
 
192 
 Łącząc oceny poziomów i zmian, można zaszeregować ogólną sytuację w danym państwie w odniesieniu do 
każdego wskaźnika do jednej z siedmiu poniższych kategorii. Oznaczenia kolorystyczne znajdują 
odzwierciedlenie na odpowiednich wykresach w głównej części sp rawozdania.  
W tabelach poniżej przedstawiono klasyfikację na podstawie wyników Z tych wskaźników, których niska 
wartość  wskazuje na dobre wyniki  (np. stopa bezrobocia, wskaźnik AROPE itp.).  
Najlepsze wyniki  Wyniki poniżej -1,0 w przypadku 
poziomów i wyniki poniżej 1,0 w 
przypadku zmian  Państwa członkowskie, których poziomy 
są znacznie lepsze od średniej UE i 
których sytuacja poprawia się lub nie 
pogarsza znacznie szybciej niż średnia UE  
Wyniki lepsze od 
średniej  Wyniki od -1,0 do -0,5 w przypadku 
poziomów i wyniki poniżej 1 w 
przypadku zmian lub wyniki od -0,5 
do 0,5 w przypadku poziomów i wyniki 
poniżej -1,0 w przypadku zmian  Państwa członkowskie, których poziomy 
są lepsze od średniej UE i których sytuacja 
poprawia się lub nie pogarsza znacznie 
szybc iej niż średnia UE  
Wyniki dobre, ale 
wymagające 
monitorowania  Wyniki poniżej -0,5 w przypadku 
poziomów i wyniki powyżej 1,0 w 
przypadku zmian, przy czym  wynik w 
przypadku zmiany jest większy od 
zera124 Państwa członkowskie, których poziomy 
są lepsze lub znacznie lepsze od średniej 
UE, lecz których sytuacja pogarsza się 
znacznie szybciej niż średnia UE  
Wyniki 
odpowiadające 
średniej / neutralne  Wyniki od -0,5 do  0,5 w przypadku 
poziomów i wyniki od -1,0 do  1,0 w 
przypadku zmian  Państwa członkowskie, któryc h poziomy 
odpowiadają średniej i których sytuacja 
nie poprawia się ani nie pogarsza znacznie 
szybciej niż średnia UE  
Wyniki słabe, lecz 
poprawiające się  Wyniki powyżej 0,5 w przypadku 
poziomów i wyniki poniżej -1,0 w 
przypadku zmian  Państwa członkowskie, których poziomy 
są gorsze lub znacznie gorsze od średniej 
UE, lecz których sytuacja poprawia się 
znacznie szybciej niż średnia UE  
Wymagające 
obserwacji  Wyniki od  0,5 do  1,0 w przypadku 
poziomów i wyniki powyżej -1,0 w 
przypadku zmian lub wyniki od -0,5 
do 0,5 w przypadku poziomów i wyniki 
powyżej 1,0 w przypadku zmian ( przy 
czym  wynik w przypadku zmiany jest 
większy od zera125) Do kategorii tej należą dwa różne 
przypadki: i) państwa członkowskie, 
których poziomy są gorsze od średniej UE 
i których sytuacja po garsza się lub nie 
poprawia wystarczająco szybko oraz ii) 
państwa członkowskie, których poziomy 
odpowiadają średniej UE, lecz których 
sytuacja pogarsza się znacznie szybciej niż 
średnia UE.  
Sytuacja krytyczna  Wyniki powyżej 1,0 w przypadku 
poziomów i wyniki powyżej -1,0 w 
przypadku zmian  Państwa członkowskie, których poziomy 
są znacznie gorsze od średniej UE i 
których sytuacja pogarsza się lub nie 
poprawia wystarczająco szybko  
 
 
                                                           
124 Dzięki temu ostatniemu kryterium wyniki państwa członkowskiego, którego poziom jest niski lub bardzo 
niski, nie zostaną uznane za pogarszające się, w  przypadku gdy zmiana jest znacznie powyżej średniej, jednak 
poprawia się.  
125 Dzięki temu ostatniemu kryterium wyniki państwa członkowskiego, którego poziom odpowiada średniej, nie 
zostaną uznane za wymagające obserwacji, w  przypadku gdy zmiana jest znacznie powyżej średniej, jednak 
poprawia się.  
 
193 
  
 
W tabelach poniżej przedstawiono klasyfikację na podstawie wyników Z tych wskaźników, których wysoka 
wartość  wskazuje na dobre wyniki  (np. wskaźnik zatrudnienia, udział w opiece nad dziećmi itp.).  
Najlepsze wyniki  Wyniki powyżej 1,0 w przypadku 
poziomów i  wyniki powyżej -1,0 w 
przypadku zmian  Państwa członkowskie, których poziomy 
są znacznie lepsze od średniej UE i 
których sytuacja poprawia się lub nie 
pogarsza znacznie szybciej niż średnia UE  
Wyniki lepsze od 
średniej  Wyniki od  0,5 do  1,0 w przypadku 
poziomów i wyniki powyżej -1,0 w 
przypadku zmian lub wyniki od -0,5 
do 0,5 w przypadku poziomów i wyniki 
powyżej 1,0 w przypadku zmian  Państwa członkowskie, których poziomy 
są lepsze od średniej UE i których sytuacja 
popraw ia się lub nie pogarsza znacznie 
szybciej niż średnia UE  
Wyniki dobre, ale 
wymagające 
monitorowania  Wyniki powyżej 0,5 w przypadku 
poziomów i wyniki poniżej -1,0 w 
przypadku zmian, przy czym  wynik w 
przypadku zmiany jest niższy niż zero126 Państwa członkows kie, których poziomy 
są lepsze lub znacznie lepsze od średniej 
UE, lecz których sytuacja pogarsza się 
znacznie szybciej niż średnia UE  
Wyniki 
odpowiadające 
średniej / neutralne  Wyniki od -0,5 do  0,5 w przypadku 
poziomów i wyniki od -1,0 do  1,0 w 
przypadku  zmian  Państwa członkowskie, których poziomy 
odpowiadają średniej i których sytuacja 
nie poprawia się ani nie pogarsza znacznie 
szybciej niż średnia UE  
Wyniki słabe, lecz 
poprawiające się  Wyniki poniżej -0,5 w przypadku 
poziomów i wyniki powyżej 1,0 w 
przypadku zmian  Państwa członkowskie, których poziomy 
są gorsze lub znacznie gorsze od średniej 
UE, lecz których sytuacja poprawia się 
znacznie szybciej niż średnia UE  
Wymagające 
obserwacji  Wyniki od  -0,5 do  -1,0 w przypadku 
poziomów i wyniki poniżej 1,0 w 
przypadku zmian lub wyniki od -0,5 
do 0,5 w przypadku poziomów i wyniki 
poniżej -1,0 w przypadku zmian ( przy 
czym  wynik w przypadku zmiany jest 
niższy niż zero127) Do kategorii tej należą dwa  różne 
przypadki: i) państwa członkowskie, 
których poziomy są gorsze od średniej UE 
i których sytuacja pogarsza się lub nie 
poprawia wystarczająco szybko oraz ii) 
państwa członkowskie, których poziomy 
odpowiadają średniej UE, lecz których 
sytuacja pogarsza  się znacznie szybciej niż 
średnia UE.  
Sytuacja krytyczna  Wyniki poniżej 1,0 w przypadku 
poziomów i wyniki poniżej 1,0 w 
przypadku zmian  Państwa członkowskie, których poziomy 
są znacznie gorsze od średniej UE i 
których sytuacja pogarsza się lub nie 
popraw ia wystarczająco szybko  
 
 
                                                           
126 Dzięki temu ostatniemu  kryterium wyniki państwa członkowskiego, którego poziom jest wysoki lub bardzo 
wysoki, nie zostaną uznane za „pogarszające się”, w  przypadku gdy zmiana jest znacznie poniżej średniej, 
jednak poprawia się.  
127 Dzięki temu ostatniemu kryterium wyniki państwa członkowskiego, którego poziom odpowiada średniej, nie 
zostaną uznane za wymagające obserwacji, w  przypadku gdy zmiana jest znacznie poniżej średniej, jednak 
poprawia się.  
Znacznie poniżej 
średniejPoniżej średniejOdpowiadająca 
średniejPowyżej średniejZnacznie powyżej 
średniej
Bardzo niski
Niski
Odpowiadający średniej
Wysoki
Bardzo wysokiPoziom Zmiana
 
194 
  
 
Znacznie powyżej 
średniejPowyżej średniejOdpowiadająca 
średniejPoniżej średniejZnacznie poniżej 
średniej
Bardzo wysoki
Wysoki
Odpowiadający średniej
Niski
Bardzo niskiPoziomZmiana
 
195 
 
 Tabela podsumowująca punkty odcięcia  
  Bardzo niski  Niski  Odpowiadający średniej  Wysoki  Bardzo wysoki  
Osoby wcześnie kończące naukę  
(% ludności w wieku 18 –24 l.)  Poziomy  poniżej 5,4  % poniżej 7,4  % od 7,4 % do  11,4 % powyżej 11,4  % powyżej 13,4  % 
Zmiany  poniżej -1,0 p.p.  poniżej -0,5 p.p.  od -0,5 p.p. do  0,4 p.p.  powyżej 0,4 p.p.  powyżej 0,8 p.p.  
Różnica w poziomie zatrudnienia ze względu na płeć 
(punkty procentowe)  Poziomy  poniżej 5,2 p.p.  poniżej 7,8 p.p.  od 7,8 p.p. do  13,2 p.p.  powyżej 13,2 p.p.  powyżej 15,9 p.p.  
Zmiany  poniżej -1,0 p.p.  poniżej -0,5 p.p.  od -0,5 p.p. do  0,4 p.p.  powyżej 0,4 p.p.  powyżej 0,9 p.p.  
Wskaźnik zróżnicowania kwintylowego (S80/S20)  Poziomy  poniżej 3,7  poniżej 4,3  od 4,3 do  5,6 powyżej 5,6  powyżej 6,2  
Zmiany  poniżej -0,3 poniżej -0,2 od -0,2 do  0,0 powyżej 0,0  powyżej 0,2  
Osoby zagrożone ubóstwem lub wykluczeniem społecznym 
(%) Poziomy  poniżej 16,1  % poniżej 19,5  % od 19,5 % do  26,3 % powyżej 26,3  % powyżej 29,7  % 
Zmiany  poniżej -1,9 p.p.  poniżej -1,4 p.p.  od -1,4 p.p. do -0,5 p.p.  powyżej -0,5 p.p.  powyżej 0,0 p.p.  
Młodzież NEET (% całkowitej liczby ludności w wieku 15 –
24 l.)  Poziomy  poniżej 6,5  % poniżej 8,4  % od 8,4 % do  12,3 % powyżej 12,3  % powyżej 14,2  % 
Zmiany  poniżej -1,5 p.p.  poniżej -1,1 p.p.  od -1,1 p.p. do -0,2 p.p.  powyżej -0,2 p.p.  powyżej 0,2 p.p.  
Wskaźnik zatrudnienia (% ludności w wieku 20 –64 l.)  Poziomy  poniżej 67,0  % poniżej 69,8  % od 69,8 % do 75,3 % powyżej 75,3  % powyżej 78,0  % 
Zmiany  poniżej 0,5 p.p.  poniżej 1,0 p.p.  od 1,0 p.p. do  1,9 p.p.  powyżej 1,9 p.p.  powyżej 2,4 p.p.  
Stopa bezrobocia (% ludności aktywnej zawodowo w wieku 
15–74 l.)  Poziomy  poniżej 3,6  % poniżej 5,6  % od 5,6 % do 9,6 % powyżej 9,6  % powyżej 11,7  % 
Zmiany  poniżej -1,7 p.p.  poniżej -1,4 p.p.  od -1,4 p.p. do -0,8 p.p.  powyżej -0,8 p.p.  powyżej -0,4 p.p.  
Stopa bezrobocia długotrwałego (% ludności aktywnej 
zawodowo w wieku 15 –74 l.)  Poziomy  poniżej 0,5  % poniżej 1,9 % od 1,9 % do  4,8 % powyżej 4,8  % powyżej 6,3  % 
Zmiany  poniżej -1,3 p.p.  poniżej -1,0 p.p.  od -1,0 p.p. do -0,4 p.p.  powyżej -0,4 p.p.  powyżej -0,1 p.p.  
Rzeczywiste dochody do dyspozycji brutto sektora 
gospodarstw domowych na mieszkańca (2008  r. = 100) Poziomy  poniżej 90,7  poniżej 97,1  od 97,1 % do  110,0  powyżej 110,0  powyżej 116,4  
Zmiany  poniżej 0,0 p.p.  poniżej 1,6 p.p.  od 1,6 p.p. do  4,8 p.p.  powyżej 4,8 p.p.  powyżej 6,3 p.p.  
Zarobki netto osoby stanu wolnego zatrudnionej w pełnym 
wymiarze czasu pracy i otrzymującej średnie 
wynagrodzenie (poziomy w PPS, zmiany w walucie 
krajowej w ujęciu realnym)  Poziomy  poniżej 12  559 poniżej 16  115 od 16 115 do  23 228 powyżej 23  228 powyżej 26  784 
Zmiany  poniżej -0,1 % poniżej 1,2  % od 1,2 % do  3,9 % powyżej 3,9  % powyżej 5,2  % 
Wpływ transferów socjalnych (innych niż emerytury) na 
ograniczenie ubóstwa (%)  Poziomy  poniżej 22,0  % poniżej 27,7  % od 27,7 % do  39,2 % powyżej 39,2  % powyżej 44,2  % 
Zmiany  poniżej -3,1 p.p.  poniżej -1,5 p.p.  od -1,5 p.p. do 1,9 p.p.  powyżej 1,9 p.p.  powyżej 3,5 p.p.  
Dzieci do  3. roku życia objęte formalną opieką (%)  Poziomy  poniżej 12,8  % poniżej 21,4  % od 21,4 % do  38,4 % powyżej 38,4  % powyżej 46,9  % 
Zmiany  poniżej -3,6 p.p.  poniżej -0,9 p.p.  od -0,9 p.p. do  4,6 p.p.  powyżej 4,6 p.p.  powyżej 7,4 p.p.  
Niezaspokojone potrzeby w zakresie opieki medycznej 
według subiektywnej oceny (%)  Poziomy  poniżej 0,4  % poniżej 1,0  % od 1,0 % do  3,9 % powyżej 3,9  % powyżej 5,4  % 
Zmiany  poniżej -2,2 p.p.  poniżej -1,5 p.p.  od -1,5 p.p.  do 0,0 p.p.  powyżej 0,0 p.p.  powyżej 0,7 p.p.  
Osoby posiadające podstawowe lub bardziej zaawansowane 
ogólne umiejętności cyfrowe (% ludności w wieku 16 –74 l.)  Poziomy  poniżej 43,4  % poniżej 50,4  % od 50,4 % do  64,3 % powyżej 64,3  % powyżej 71,3  % 
Zmiany  poniżej -3,0 p.p.  poniżej -0,9 p.p.  od -0,9 p.p. do  3,5 p.p.  powyżej 3,5 p.p.  powyżej 5,6 p.p.  
 
196 
 
 Załącznik 4: Przegląd „tendencji w dziedzinie zatrudnienia wymagających obserwacji” i 
liczba państw członkowskich, w których zgodnie z Przeglądem sytuacji w dziedzinie 
zatrudnienia 2018 stwierdzono pogorszenie lub poprawę  
 
Uwaga: zmiany w latach 2016 –2017, z wyłączeniem odsetka osób bezrobotnych zagrożonych ubóstwem, 
pułapki bezrobocia i z różnicowania wynagrodzenia ze względu na płeć, które pochodzą z lat  2015 –2016.  
  
21
10
21
2
6
10
16
5
7
7
26
22
2
7
14
12
4
51
1
1
2
3
2
9
5
7
2
1
1
1
3
2
3
12-15 -10 -5 0 5 10 15 20 25 30
Wskaźnik zatrudnienia (% ludności w wieku 20 –64 l.) 
Młodzież NEET (% całkowitej liczby ludności w wieku 15 –24 l.)
Wskaźnik zatrudnienia osób starszych (% ludności w wieku 55 –64 l.) 
Wskaźnik zatrudnienia (% ludności niebędącej obywatelami UE -28 w wieku 20 –64 l.)
Wymuszona praca tymczasowa jako % ogólnej liczby pracowników
Pracownicy nowo zatrudnieni w %
Stopa bezrobocia długotrwałego (w %)
Wskaźnik zagrożenia ubóstwem bezrobotnych
Pułapka bezrobocia –stawka podatkowa dla osób nisko uposażonych 
Bierność zawodowa i zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy z powodu obowiązków osobistych lub rodzinnych –ogółem
Całkowite zatrudnienie (w tys.)
Wskaźnik wakatów (średnia z 3 lat)
Różnica w poziomie zatrudnienia ze względu na płeć
Zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć
Dorośli z wykształceniem średnim lub wyższym
Odsetek dorosłych (w wieku 25 –64 l.) uczestniczących w kształceniu i szkoleniu
Osoby wcześnie kończące naukę (w %)
Osoby z wykształceniem wyższym lub równoważnym (w wieku 30 –34 l.) –ogółem
Nominalny jednostkowy koszt pracy (wskaźnik za 2010 r. = 100)Zmiana w ujęciu rok do roku
PogorszeniePoprawa
 
197 
 
 Załącznik 5: Przegląd „tendencji społecznych wymagających obserwacji” i liczba 
państw członkowskich, w których stwierdzono pogorszenie lub poprawę w latach 2015 –
2016, zgodnie z uaktualnioną w sierpniu 2018  r. wersją przeglądu sytuacji w dziedzinie 
ochrony socjalnej  
 
Uwaga: w przypadku wskaźników opartych na EU -SILC zmiany wskazane w odniesieniu do okresu 2015 –2016 
dotyczą na ogół okresu 2014 –2015 w przypadku wskaźników dochodu  i intensywności pracy gospodarstwa 
domowego, a także w przypadku wskaźnika niezaspokojenia potrzeb w zakresie opieki zdrowotnej. W 
przypadku wskaźników, których podstawę stanowi BAEL (odsetek długotrwale bezrobotnych i osób wcześnie 
kończących naukę, stop a bezrobocia młodzieży, młodzież NEET (15 –24 l.), wskaźnik zatrudnienia w grupie 
wiekowej 55 –64 l. oraz wskaźnik pogłębionej deprywacji materialnej (który w sierpniu  2018  r. w przypadku 
kilku państw członkowskich nie jest jeszcze ostatecznie określony w od niesieniu do  2017  r.) zmiany odnoszą się 
do okresu 2016 –2017.  
2302810432870201051323120
12612101011481302616471021249115419
-25 -15 -5 5 15 25Osoby zagrożone ubóstwem lub wykluczeniem społecznymWskaźnik zagrożenia ubóstwemWskaźnik pogłębionej deprywacji materialnejOdsetek ludności żyjącej w gospodarstwach domowych osób quasi-bezrobotnychWskaźnik głębokości ubóstwa (w odniesieniu do mediany)Wskaźnik utrzymującego się zagrożenia ubóstwemWskaźnik deprywacji materialnej i społecznejNierówności dochodowe (S80/S20)Dzieci zagrożone ubóstwem lub wykluczeniem społecznymWpływ transferów socjalnych na ograniczenie ubóstwaWskaźnik zagrożenia ubóstwem gospodarstw domowych osób quasi-bezrobotnychWskaźnik zagrożenia ubóstwem osób pracującychStopa bezrobocia długotrwałegoOsoby wcześnie kończące naukęStopa bezrobocia młodzieżyMłodzież NEET (15-24 l.)Wskaźnik zatrudnienia pracowników starszychOsoby zagrożone ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w wieku co najmniej
65 l.Wskaźnik dochodów (w odniesieniu do mediany) osób starszychZagregowana stopa zastąpieniaWskaźnik przeciążenia wydatkami mieszkaniowymiNiezaspokojone potrzeby w zakresie opieki medycznej według subiektywnej ocenyZagrożenie ubóstwem lub wykl. społecznym osób niepełnosprawnych (w wieku co
najmniej 16 l.)Realna zmiana w dochodach do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych
Liczba państw członkowskichPogorszenie                         Poprawa