Albania zintensyfikowała również współpracę operacyjną z państwami członkowskimi, które są najbardziej dotknięte problemem migracji nieuregulowanej. Najnowsza praktyka Albanii, polegająca na przeprowadzaniu z podróżnymi „wywiadów przed wyjazdem” na przejściach granicznych, to skuteczny, ale tymczasowy środek, który należy wdrażać z poszanowaniem podstawowych praw podróżnych. Albania poczyniła również starania mające na celu zwiększenie możliwości przyjmowania osób ubiegających się o azyl. Przykładem tych starań jest wybudowanie nowego ośrodka otwartego w Babrru. Dąży także do poprawy warunków przyjmowania na granicy z Grecją.

W ostatnich miesiącach Albania podjęła szereg kroków, aby rozwiązać problem nieuzasadnionych wniosków o udzielenie azylu składanych przez obywateli Albanii, jednak ich wdrażanie musi być prowadzone w sposób ciągły. Albania osiągnęła wstępne wyniki we wdrażaniu planu działania na rzecz zwalczania migracji nieuregulowanej, głównie w dziedzinie współpracy operacyjnej w zarządzaniu migracją nieuregulowaną, identyfikacji i ochrony małoletnich bez opieki oraz zwalczania przestępstw przeciwko wiarygodności dokumentów. Albania zintensyfikowała wymianę informacji z państwami członkowskimi na temat zakazów wjazdu do strefy Schengen. Wzmocniła również kontrole dokumentów na niektórych przejściach granicznych, w tym w porcie lotniczym Rinas, powinna jednak usprawnić kontrolę graniczną na wszystkich przejściach granicznych.

Jeżeli chodzi o wyzwania związane z migracją nieuregulowaną, w drugiej połowie 2016 r. i pierwszej połowie 2017 r. liczba przypadków odmowy wjazdu znacznie wzrosła, a liczba przypadków nielegalnego pobytu nieznacznie zmalała. Chociaż liczba wniosków o udzielenie azylu składanych przez obywateli Albanii w UE jest nadal najwyższa w wartościach bezwzględnych wśród wszystkich państw zwolnionych z obowiązku wizowego, w pierwszej połowie 2017 r. zmalała o 28 % w porównaniu z drugą połową poprzedniego roku (z 17 165 do 12 440). W latach 2015–2016 liczba przypadków odmowy wjazdu wzrosła o 91 % (z 15 835 do 30 305), a liczba przypadków nielegalnego pobytu zmalała o 30 % (z 47 755 do 33 445), natomiast liczba wniosków o udzielenie azylu zmalała o 54 % (z 66 715 do 30 840). Wskaźnik przyznawania azylu jest niski (1,84 % w 2015 r. i 2,61 % w 2016 r.). W latach 2015–2016 liczba decyzji nakazujących powrót zmalała z 39 310 do 31 975, tj. o 19 %. Mechanizm readmisji funkcjonuje prawidłowo – państwo szybko uznaje wnioski państw członkowskich o readmisję, a odsetek powrotów wykazuje istotny wzrost – z 86 % w 2015 r. do 129 % w 2016 r.

Ocena kryteriów odnoszących się do liberalizacji reżimu wizowego ma zastosowanie do państw, które pomyślnie zakończyły dialog w sprawie liberalizacji reżimu wizowego zgodnie z odpowiednimi planami działania i harmonogramami, tj. państw Bałkanów Zachodnich i państw Partnerstwa Wschodniego. W sprawozdaniu skoncentrowano się na konkretnych obszarach w poszczególnych państwach, które wymagają dalszego monitorowania i dalszych działań celem zapewnienia ciągłości i trwałości postępów osiągniętych w ramach procesu liberalizacji reżimu wizowego, stąd nie uwzględnia się w nim kryteriów i zobowiązań, których realizacja ma stabilny przebieg. Komisja przedstawia szczegółowe sprawozdanie na temat szerszej sytuacji w obszarze wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, również istotnym w kontekście wdrażania zobowiązań dotyczących liberalizacji reżimu wizowego dla państw Bałkanów Zachodnich w ramach pakietu „rozszerzenie” i dla państw Partnerstwa Wschodniego w ramach wdrażania odpowiednich układów o stowarzyszeniu. Okres oceny w przypadku niniejszego sprawozdania rozpoczyna się od dnia przyjęcia ostatnich odnośnych sprawozdań: tj. w przypadku państw Bałkanów Zachodnich – od dnia przyjęcia Piątego sprawozdania w sprawie monitorowania sytuacji po liberalizacji reżimu wizowego w lutym 2015 r., a w przypadku państw Partnerstwa Wschodniego – od dnia przyjęcia Końcowych sprawozdań z postępu prac dotyczących liberalizacji reżimu wizowego odpowiednio w grudniu 2013 r. w przypadku Republiki Mołdawii i w grudniu 2015 r. w przypadku Ukrainy i Gruzji.

Liberalizacja reżimu wizowego jest jednym z najbardziej skutecznych narzędzi do ułatwiania kontaktów międzyludzkich i wzmacniania więzi między obywatelami państw trzecich a Unią, jakimi Unia dysponuje. Niniejsze sprawozdanie nawiązuje do obowiązku Komisji dotyczącego monitorowania ciągłości spełniania wymogów liberalizacji reżimu wizowego przez państwa trzecie oraz sporządzania sprawozdań dla Parlamentu Europejskiego i Rady na temat tych kwestii co najmniej raz w roku zgodnie z art. 1a ust. 2b rozporządzenia (WE) nr 539/2001 i oświadczeniem Komisji z dnia 17 lutego 2017 r.

Jeżeli chodzi o wyzwania związane z migracją nieuregulowaną, w drugiej połowie 2016 r. i pierwszej połowie 2017 r. tendencje pod względem liczby przypadków odmowy wjazdu i nielegalnego pobytu utrzymywały się na stabilnym poziomie. Tendencja w zakresie liczby wniosków o udzielenie azylu w UE składanych przez obywateli Bośni i Hercegowiny wykazuje spadek o 38 % w drugiej połowie 2016 r. i pierwszej połowie 2017 r. (z 2 340 do 1 440). Dane liczbowe dotyczące przypadków odmowy wjazdu były już stabilne w latach 2015–2016 (5 185 w 2015 r. w porównaniu z 5 150 w 2016 r.) – podobnie jak liczba przypadków nielegalnego pobytu (3 585 w 2015 r. w porównaniu z 3 645 w 2016 r.). Liczba wniosków o udzielenie azylu zmalała już o 51 % w latach 2015–2016 (z 9 100 do 4 495). Wskaźnik przyznawania azylu wyniósł 3,50 % w 2015 r. i 4,20 % w 2016 r. W latach 2015–2016 liczba decyzji nakazujących powrót zmalała z 5 675 do 5 080, tj. o 10 %. W tym okresie odsetek powrotów był stabilny i wynosił około 73 %. Współpraca z państwami członkowskimi w zakresie readmisji przebiega sprawnie i w satysfakcjonujący sposób, należy jednak podtrzymać odpowiednie wysiłki.

Była jugosłowiańska republika Macedonii opracowała własną ocenę zagrożenia poważną i zorganizowaną przestępczością, jak również regionalną ocenę we współpracy z Serbią i Czarnogórą. Jeżeli chodzi o ściganie przestępstw, wysiłki podejmowane w celu zwalczania nielegalnego obrotu środkami odurzającymi doprowadziły do zwiększenia liczby przypadków konfiskaty środków odurzających, w szczególności konopi i narkotyków syntetycznych, oraz likwidacji kilku gangów zajmujących się nielegalnym obrotem środkami odurzającymi. Powołano krajowego koordynatora, aby nadzorował wysiłki w walce z terroryzmem. Nastąpiła poprawa we współpracy w zakresie ścigania przestępstw z partnerami z Bałkanów Zachodnich, Włoch i Słowenii, jak również we współpracy operacyjnej z Europolem. Mimo że zawarto umowę o współpracy z Eurojustem, współpraca ta jest bardzo ograniczona, a nowy punkt kontaktowy nie został wyznaczony.

Jeżeli chodzi o wyzwania związane z migracją nieuregulowaną, w drugiej połowie 2016 r. i pierwszej połowie 2017 r. liczba przypadków odmowy wjazdu utrzymywała się na stabilnym poziomie, natomiast liczba przypadków nielegalnego pobytu wzrosła. W tym samym okresie liczba wniosków o udzielenie azylu składanych w UE przez obywateli byłej jugosłowiańskiej republiki Macedonii spadła o 28 % (z 5 240 do 3 755). W latach 2015–2016 liczba przypadków odmowy wjazdu zmalała o 2 % (z 2 555 do 2 495); liczba przypadków nielegalnego pobytu zmalała o 13 % (z 5 265 do 4 595), a liczba wniosków o udzielenie azylu zmalała o 44 % (z 16 110 do 9 100). Wskaźnik przyznawania azylu jest niski (1,34 % w 2015 r. i 0,80 % w 2016 r.). W latach 2015–2016 liczba decyzji nakazujących powrót wzrosła o 6,8 % – z 5 700 do 6 085.

Jeżeli chodzi o wyzwania związane z migracją nieuregulowaną, w drugiej połowie 2016 r. i pierwszej połowie 2017 r. nastąpił nieznaczny wzrost liczby przypadków odmowy wjazdu oraz znaczny wzrost liczby przypadków nielegalnego pobytu. Wartości te utrzymują się jednak wciąż na niskim poziomie w ujęciu bezwzględnym. Tendencja pod względem liczby wniosków o udzielenie azylu w UE złożonych przez obywateli Czarnogóry wskazuje spadek o 36 % w drugiej połowie 2016 r. i pierwszej połowie 2017 r. (z 795 do 510). W latach 2015–2016 liczba przypadków odmowy wjazdu spadła z 385 do 335, tj. o 13 %, podobnie jak liczba przypadków nielegalnego pobytu, która spadła z 770 do 570, tj. o 26 %. Ogólna liczba wniosków o udzielenie azylu znacząco zmniejszyła się w latach 2015–2016 (z 4 115 do 1 830, co stanowi spadek o 56 %). Wskaźnik przyznawania azylu jest niski (1,63 % w 2015 r. i 1,75 % w 2016 r.). W latach 2015–2016 liczba decyzji nakazujących powrót dotyczących obywateli Czarnogóry utrzymywała się na stabilnym poziomie (1 565 w 2015 r. i 1 500 w 2016 r.). Państwa członkowskie zgłosiły, że współpraca w kwestii readmisji układa się bardzo dobrze, a odsetek powrotów do Czarnogóry, który w 2016 r. wyniósł 160 %, jest najwyższy wśród wszystkich państw trzecich korzystających z ruchu bezwizowego po spełnieniu kryteriów liberalizacji reżimu wizowego. Wskaźnik zatwierdzania wniosków o readmisję wydanych przez państwa członkowskie w sprawie obywateli państw trzecich utrzymuje się jednak na niskim poziomie.

W sierpniu 2016 r. podpisana została z Europolem umowa o współpracy operacyjnej, mająca na celu wsparcie Bośni i Hercegowiny w zapobieganiu i zwalczaniu przestępczości zorganizowanej, terroryzmu i innych form przestępczości międzynarodowej. W następstwie tych działań podpisano w maju 2017 r. porozumienie dotyczące oddelegowania oficera łącznikowego do siedziby głównej Europolu. Obecnie prowadzone są prace nad wyznaczeniem krajowego punktu kontaktowego agencji Europol. Należy wzmocnić działania służące zwalczaniu handlu ludźmi. Wciąż należy opracować kompleksowe, multidyscyplinarne i ukierunkowane na ofiary podejście do handlu ludźmi oraz usprawnić identyfikację ofiar.

Jeżeli chodzi o przestępczość zorganizowaną, obywatele Bośni i Hercegowiny należą do najczęściej notowanych narodowości w związku z udziałem w zorganizowanej przestępczości przeciwko mieniu w UE. Organizacje przestępcze z Bośni i Hercegowiny dokonują kradzieży w domach, włamań z użyciem przemocy i oszustw transakcyjnych, jak również zajmują się przemytem ludzi i niedozwolonych środków odurzających szlakiem wiodącym przez Bałkany Zachodnie. Bośnia i Hercegowina jest również krajem docelowym dla pojazdów skradzionych w różnych państwach członkowskich. W Bośni i Hercegowinie nadal znajdują się znaczne zapasy broni, co stanowi zagrożenie w ramach handlu bronią palną.

Czarnogóra dodatkowo wzmocniła swoją strukturę instytucjonalną w zakresie zwalczania przestępczości zorganizowanej. Jak przewidziano, obsadzonych zostało 20 stanowisk w specjalnej jednostce policji; aby sprostać potrzebom konieczny jest jednak dalszy wzrost zatrudnienia. Czarnogóra przyjęła w ostatnich latach swoją własną ocenę zagrożenia poważną i zorganizowaną przestępczością, na podstawie której określa krajowe priorytety w zakresie bezpieczeństwa. Wprowadzono zmiany w kodeksie karnym, które umożliwiają wdrożenie protokołu przeciwko przemytowi migrantów drogą lądową, morską i powietrzną, uzupełniającego Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej. W czerwcu weszła w życie umowa operacyjna zawarta z Eurojustem, a we wrześniu powołano prokuratura łącznikowego z ramienia Eurojustu.

Ogólnie rzecz biorąc, kryteria liberalizacji reżimu wizowego w dalszym ciągu są spełniane. Oczekuje się dalszego usprawniania ich realizacji. Należy zająć się następującymi obszarami:

·kontynuacja skutecznego wdrażania umowy o readmisji między UE a Czarnogórą, w razie potrzeby w drodze zawierania protokołów wykonawczych z państwami członkowskimi;

·zorganizowanie zakrojonej na szeroką skalę kampanii informacyjnej na temat praw i obowiązków związanych z ruchem bezwizowym, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów szczególnie dotkniętych problemem migracji nieuregulowanej;

·dalsza poprawa wyników w obszarze zwalczania przestępczości zorganizowanej i korupcji;

·zwiększenie pomocy na rzecz słabszych grup społecznych, skoncentrowanej na usprawnieniu długoterminowej integracji społeczno-gospodarczej tych grup;

Serbia

Migracja nieuregulowana, w tym readmisja;

Jeżeli chodzi o wyzwania związane z migracją nieuregulowaną, w drugiej połowie 2016 r. i pierwszej połowie 2017 r. nastąpił nieznaczny wzrost liczby przypadków odmowy wjazdu oraz nielegalnego pobytu. Liczba wniosków o udzielenie azylu składanych przez obywateli Serbii w UE znacząco zmalała w drugiej połowie 2016 r. i pierwszej połowie 2017 r. – o 41 % (z 7 140 do 4 225). Liczba obywateli Serbii, którym odmówiono wjazdu, wyniosła w 2016 r. 7 910, czyli mniej więcej tyle samo co w 2015 r., kiedy odnotowano 7 850 przypadków. Liczba przypadków nielegalnego pobytu zmalała w latach 2015–2016 o 19 % (z 13 785 do 11 180). Odnotowano już znaczący spadek liczby wniosków o udzielenie azylu w latach 2015–2016 – o 55 % (z 30 325 do 13 515). Wskaźnik przyznawania azylu jest niski (1,86 % w 2015 r. i 1,95 % w 2016 r.). Liczba decyzji nakazujących powrót dotyczących obywateli Serbii zmalała o 7 % (z 14 985 w 2015 r. do 13 870 w 2016 r.). Serbia bardzo dobrze współpracuje w kwestii readmisji swoich obywateli, a odsetek powrotów wyniósł 86,65 % w 2015 r. i 89,04 % w 2016 r. Readmisja obywateli państw trzecich stanowi obszar problematyczny (szczególnie w odniesieniu do readmisji z Bułgarii, Węgier i Rumunii). Serbia zobowiązała się na posiedzeniu Wspólnego Komitetu ds. Readmisji w dniu 3 października 2017 r. do pełnego wdrożenia przepisów dotyczących obywateli państw trzecich zawartych w umowie o readmisji między Serbią a UE. W najbliższych miesiącach sytuacja w tym zakresie będzie ściśle monitorowana. Niedawna decyzja Serbii w sprawie przyznania ruchu bezwizowego obywatelom Iranu budzi zaniepokojenie i powinna być uważnie monitorowana.

Pod koniec 2016 r. Serbia wprowadziła zmiany do swojego planu reagowania na wzrost liczby migrantów, tak aby obejmował okres do grudnia 2017 r. W lutym 2017 r. Serbia rozpoczęła prace nad nową strategią i planem działania, których celem jest przeciwdziałanie migracji nieuregulowanej w latach 2017–2020. Przyjęcie nowych przepisów dotyczących azylu uległo opóźnieniu, a nowe przepisy dotyczące cudzoziemców mają dopiero zostać przyjęte. Serbia na bieżąco monitoruje tendencje w liczbie osób ubiegających się o azyl oraz liczbie osób powracających w ramach umów o readmisji, między innymi dzięki aktualizacji danych statystycznych i tworzeniu profili migracyjnych. Serbia podejmuje wysiłki mające na celu udzielanie pomocy osobom powracającym w reintegracji, także na poziomie lokalnych społeczności. Serbia wspiera również finansowo organizacje społeczeństwa obywatelskiego w realizacji kampanii informacyjnych na temat procedur readmisji i ryzyka związanego z nadużywaniem systemu bezwizowego, w tym kampanie skierowane do konkretnych segmentów populacji, które są bardziej skłonne do wyjeżdżania z kraju w nieuregulowany sposób.

Porządek publiczny i bezpieczeństwo publiczne

Jeżeli chodzi o przestępczość zorganizowaną, obywatele Serbii należą do narodowości, których członkowie są najczęściej notowani w związku z udziałem w zorganizowanej przestępczości przeciwko mieniu w UE, w szczególności w Belgii, we Francji, w Niemczech i we Włoszech. Obywatele Serbii należą również do grupy osób, które najczęściej stają się ofiarami handlu ludźmi mającego źródło w regionie Bałkanów Zachodnich. Przestępcy z Serbii są wymieniani jako uczestnicy przemytu kokainy przez szlak zachodniobałkański. Przez Serbię często przemycane są też do UE nielegalne wyroby tytoniowe. W kraju tym wciąż znajdują się znaczne zapasy broni, co stanowi zagrożenie z punktu widzenia nielegalnego handlu bronią palną.

W celu zintensyfikowania walki z przestępczością zorganizowaną w ustawie dotyczącej organizacji i jurysdykcji władz państwowych w sprawie zwalczania przestępczości zorganizowanej, terroryzmu i korupcji (która ma wejść w życie w marcu 2018 r.) przewidziano utworzenie wyspecjalizowanych organów do celów prowadzenia dochodzeń, postępowań karnych i wydawania orzeczeń w sprawach związanych z wymienionymi dziedzinami. Serbia zacieśniła współpracę z Europolem; w marcu 2017 r. do siedziby głównej Europolu wysłany został serbski oficer łącznikowy. We wrześniu 2017 r. został wysłany do Belgradu oficer łącznikowy Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej. W tym samym miesiącu Serbia podpisała porozumienie robocze z CEPOL-em. Nie przyjęto jeszcze nowej strategii dochodzeń finansowych, a w ramach prowadzonych dochodzeń brakuje proaktywnego podejścia. W 2016 r. utworzono stałą grupę zadaniową ds. przemytu ludzi. W sierpniu 2017 r. przyjęto nową strategię zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania go na lata 2017–2022, wraz z towarzyszącym planem działania. W oparciu o tę strategię Serbia musi podjąć kroki zmierzające do zapewnienia proaktywnej identyfikacji i należytej ochrony ofiar handlu ludźmi. Serbia nie rozpoczęła jeszcze negocjacji w sprawie umowy operacyjnej z Eurojustem, ponieważ nowa ustawa dotycząca ochrony danych – zgodna z dorobkiem prawnym UE – nie została jeszcze przyjęta.