Aby działania te były skuteczne, ich celem muszą być nie tylko organizacje terrorystyczne jako takie. Cele te muszą obejmować także ich zwolenników, takich jak zagraniczni bojownicy terrorystyczni, poplecznicy finansowi i podmioty zbierające fundusze oraz wszelkie inne osoby, które świadomie przyczyniają się do wspierania działalności terrorystycznej. Wymaga to także działań zarówno w wymiarze wewnętrznym UE, jak i w stosunkach zewnętrznych. Szczególnie ważne jest przy tym wykorzystanie prac FATF.

po pierwsze poszukiwanie dalszych sposobów, by wykrywać przemieszczanie środków finansowych i innych aktywów przez organizacje terrorystyczne i ich zwolenników i zapobiegać tym praktykom oraz zadbanie o to, by organy ścigania mogły w miarę możliwości wykorzystywać operacje finansowe do lokalizowania terrorystów i powstrzymywania ich od popełniania przestępstw;

W niniejszym komunikacie przedstawiono plan działania na rzecz intensyfikacji walki z finansowaniem terroryzmu opierający się na istniejących przepisach UE, który uwzględnia nowe zagrożenia i służy aktualizacji naszej polityki i naszych działań praktycznych zgodnie ze standardami międzynarodowymi. Państwa członkowskie mają także obecnie wiele sposobów do działania, by lepiej wykorzystać istniejące już ramy.

Dobrą podstawę do dalszego działania stanowią prace prowadzone na szczeblu międzynarodowym, zwłaszcza przez ONZ i Grupę Specjalną ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (FATF). W Radzie Bezpieczeństwa ONZ działanie przeciwko finansowaniu terroryzmu trafia na szeroki globalny konsensus. W 2014 r. Rada Bezpieczeństwa rozszerzyła zobowiązanie do traktowania finansowania terroryzmu jako przestępstwo, co doprowadziło do przyjęcia przez Radę Europy Protokołu dodatkowego do Konwencji o zapobieganiu terroryzmowi, który Komisja podpisała w październiku 2015 r. W grudniu 2015 r. Rada Bezpieczeństwa przyjęła kolejną rezolucję, która była ukierunkowana konkretnie na finansowanie Daisz i stanowiła rozszerzenie systemu sankcji wobec Al-Kaidy.

Niedawne ataki w Unii Europejskiej i poza nią pokazały, że aby zapobiegać terroryzmowi i zwalczać to zjawisko, UE powinna działać we wszystkich dziedzinach polityki. Organizacje terrorystyczne i terroryści indywidualni potrzebują środków finansowych, by utrzymywać swoje sieci, prowadzić werbunek, organizować swoją logistykę i popełniać akty terrorystyczne we własnym zakresie. Odcięcie ich od źródeł finansowania, utrudnienie im wykorzystywania tych środków w utajnieniu oraz jak najlepsze wykorzystanie informacji z tego procesu finansowania może zatem wnieść znaczący wkład w walkę z terroryzmem.

Komisja przyspieszy swoją pracę na podstawie dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy w odniesieniu do określenia państw trzecich wykazujących strategiczne braki w dziedzinie przeciwdziałania praniu pieniędzy i zwalczania finansowania terroryzmu. Jak to już przewidziano w dyrektywie w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy, państwa członkowskie powinny stosować wzmocnione środki należytej staranności wobec przepływów finansowych pochodzących z tych państw i do nich kierowanych. Komisja przedstawi odpowiedni wykaz państw do czerwca br..

Czwarta dyrektywa w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy została przyjęta w dniu 20 maja 2015 r. Jej głównym celem jest zapobieganie wykorzystywaniu unijnego systemu finansowego do prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Pierwszym kluczowym krokiem jest jej skuteczna transpozycja i wdrożenie. Komisja wzywa państwa członkowskie, aby porozumiały się co do przyspieszenia terminu jej skutecznej transpozycji i wejścia w życie na najpóźniej na koniec 2016 r. Komisja jest gotowa wspierać państwa członkowskie w transpozycji dyrektywy oraz wprowadzaniu norm międzynarodowych do prawa krajowego.

Jeżeli chodzi o wykrywanie przepływ środków finansowych poprzez transakcje finansowe lub identyfikację sieci terrorystycznych i ich zwolenników, kluczowymi instrumentami są zarówno jednostki analityki finansowej (FIU), jak i systemy śledzenia, takie jak program UE-USA śledzenia środków finansowych należących do terrorystów (TFTP). Istniejące zdolności można jednak rozszerzyć i należy je ukierunkować na złożone i szeroko zakrojone operacje finansowe oraz na operacje terrorystyczne związane z niskimi kosztami, które mogą jednak mieć druzgocące skutki i które z powodu korzystania z nowych sposobów płatności są bardzo trudne do wyśledzenia. Istotna jest także szybkość reagowania, ponieważ obecne usługi finansowe umożliwiają terrorystom bardzo szybkie przesuwanie środków z jednego miejsca do drugiego, co również wskazuje na konieczność poprawy współpracy i wymiany informacji finansowych i dotyczących egzekwowania prawa.

Innowacje w sektorze usług finansowych i postęp technologiczny niosą ze sobą, niezależnie od wszelkich płynących z nich korzyści, nowe ryzyko polegające na tym, że mogą być one czasami nadużywane do utajniania finansowania terroryzmu. Nowe narzędzia finansowe, takie jak waluty wirtualne, stawiają zwalczanie finansowania terroryzmu przed nowymi wyzwaniami. Wysoce operatywni przestępcy są w stanie szybko przestawić się na nowe kanały, jeżeli te istniejące stają się zbyt ryzykowne. W odniesieniu do innowacyjnych narzędzi finansowych, takich jak waluty wirtualne, niezbędne jest zarządzanie ryzykiem związanym z ich anonimowością. Decydująca w tym względzie jest więc nie tyle sama forma płatności jako taka, lecz raczej to, czy można jej używać anonimowo. Z tego powodu Komisja zaczęła już przeprowadzanie okresowych ocen znanych, ale również nowych zagrożeń związanych z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu . Dzięki temu UE może w sposób ciągły oceniać pojawiające się ryzyka, które mają negatywny wpływ na rynek wewnętrzny, a także na bezpieczeństwo UE, i tym ryzykom przeciwdziałać.

Sieci terrorystyczne działają transgranicznie i opierają się w dużej mierze na możliwości finansowania aktów terrorystycznych popełnianych w jednym kraju z bazy znajdującej się w innym kraju. Ograniczenie i śledzenie operacji finansowych może zablokować przepływ środków finansowych potrzebnych do finansowania działalności tych sieci terrorystycznych oraz przyczynić się do ich wykrywania i prowadzenia śledztw po zamachach w celu ujęcia terrorystów i ich popleczników.

Scentralizowane rejestry rachunków bankowych i kont płatniczych oraz centralne systemy wyszukiwania danych: Istnienie centralnych rejestrów krajowych zawierających wszystkie krajowe rachunki bankowe, których posiadaczem jest jedna osoba, lub innych elastycznych mechanizmów, takich jak centralne systemy wyszukiwania, jest często wskazywane przez organy ścigania jako czynnik ułatwiający dochodzenia w przestępstwach finansowych, w tym dochodzenia ewentualnych przypadków finansowania terroryzmu. Aktualnie nie wszystkie państwa członkowskie posiadają takie rejestry i nie są one też na mocy prawa UE do tego zobowiązane . Taki scentralizowany rejestr lub centralne systemy wyszukiwania we wszystkich państwach członkowskich stanowiłyby bezpośrednie wsparcie operacyjne dla jednostek analityki finansowej (FIU). Początkowo było to przedmiotem debaty w wielu państwach członkowskich w szerszym kontekście kwestii gromadzenia i przechowywania danych, ale z najnowszych konsultacji wynika, że taki instrument znajduje teraz bardziej ogólne poparcie.

Instrumenty przedpłacone (takie jak karty przedpłacone): Karty przedpłacone są wykorzystywane przez terrorystów do anonimowego finansowania logistyki ataków terrorystycznych . Ponieważ karty przedpłacone mają także wartość socjalną, należy zastanowić się, jak reagować na to wyzwanie w sposób odpowiedni i proporcjonalny. Dzięki kartom przedpłaconym osoby znajdujące się w niekorzystnym położeniu lub dotknięte wykluczeniem finansowym dysponują środkiem płatniczym, który można wykorzystywać w trybie off-line (jak gotówkę), ale przede wszystkim w internecie do celów zakupu towarów i usług. Niektórzy ludzie używają kart przedpłaconych w celu zmniejszenia ryzyka oszustwa podczas zakupów w internecie, gdyż wówczas ich ryzyko jest ograniczone maksymalnie do kwoty pieniądza elektronicznego zapisanej na karcie. Niektóre państwa członkowskie stosują te instrumenty do wypłacania świadczeń socjalnych. Niektóre osoby doceniają także anonimowość, którą niektóre karty przedpłacone dają posiadaczowi, gdyż chronią one ich prywatność, co w przypadku operacji w internecie staje się coraz ważniejsze. Z drugiej jednak strony anonimowość może być zamierzona i wykorzystywana do prowadzenia działań nielegalnych.

Platformy wymiany walut wirtualnych: Istnieje ryzyko, że transfery waluty wirtualnej mogą być wykorzystywane przez organizacje terrorystyczne do utajniania transferu, gdyż transakcje w walutach wirtualnych są co prawda rejestrowane, ale nie ma w ich przypadku obowiązku sprawozdawczego równoważnego z odpowiednimi procedurami sprawozdawczości w normalnym systemie bankowym, przy pomocy którego można wykrywać podejrzane operacje. Waluty wirtualne nie są obecnie uregulowane na szczeblu UE. Jako pierwszy krok Komisja zaproponuje objęcie anonimowych operacji wymiany walut kontrolą właściwych organów poprzez rozszerzenie zakresu dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy na platformy wymiany walut wirtualnych i poddanie ich na szczeblu krajowym nadzorowi zgodnie z krajowymi przepisami dotyczącymi przeciwdziałania praniu pieniędzy / zwalczania finansowania terroryzmu. Ponadto stosowanie przepisów dotyczących zezwoleń i nadzoru zawartych w dyrektywie w sprawie usług płatniczych (PSD) do platform wymiany walut wirtualnych przyczyniłoby się do lepszej kontroli i znajomości rynku. Komisja zbada tę możliwość bardziej szczegółowo. Komisja zbada też, czy należy objąć tymi przepisami również dostawców kont waluty wirtualnej.

Na mocy 4. dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy zobowiązane podmioty UE będą musiały zwiększyć stopień i wzmocnić charakter monitorowania transakcji finansowych z podmiotami gospodarczymi pochodzącymi z danego państwa (tj. zastosować wzmocnione środki należytej staranności), gdy tylko państwo to zostanie umieszczone w wykazie jako mające strategiczne braki w dziedzinie zwalczania prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. Obecnie jednak w tekście dyrektywy dokładny charakter tych środków nie jest wyraźnie określony. W celu sprecyzowania tego wymogu Komisja proponuje włączenie do dyrektywy szczegółowych przepisów opracowanych na podstawie norm FATF, określających, jakie konkretne wzmocnione środki należytej staranności oraz środki zaradcze należy zastosować. Sprecyzowanie to zapewni koordynację i harmonizację wzmocnionych środków należytej staranności na szczeblu UE, a tym samym równe warunki działania.

Komisja zaproponuje zmiany do 4. dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy w odniesieniu do następujących punktów:

Dlatego też jako jedną ze zmian dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy Komisja zaproponuje utworzenie scentralizowanych rejestrów rachunków bankowych i kont płatniczych lub elektronicznych systemów wyszukiwania danych, które umożliwiłyby jednostkom FIU i innym właściwym organom dostęp do informacji o rachunkach bankowych i kontach płatniczych.

Jednocześnie Komisja przeanalizuje możliwość rozszerzenia dostępu do tego typu scentralizowanych rejestrów rachunków bankowych i kont płatniczych poprzez przyjęcie odrębnego aktu prawnego. Taki akt prawny umożliwiłby w szczególności przeszukiwanie tych rejestrów do celów innych dochodzeń (np. dochodzeń prowadzonych przez organy ścigania, w tym dotyczących odzyskiwania mienia i przestępstw podatkowych) i przez inne organy (np. organy podatkowe, biura ds. odzyskiwania mienia, inne organy ścigania, organy antykorupcyjne). Wszelkim inicjatywom powinny przy tym towarzyszyć odpowiednie zabezpieczenia, zwłaszcza w zakresie ochrony danych i warunków dostępu.





Lepsza współpraca jednostek analityki finansowej

W Europejskiej agendzie bezpieczeństwa określono szereg działań mających na celu ułatwienie współpracy między jednostkami analityki finansowej (FIU). W różnych dziedzinach możliwe jest przyspieszenie realizacji tych działań:

Pierwszy krok to dostosowanie przepisów dotyczących dostępu jednostek analityki finansowej do informacji do najnowszych norm międzynarodowych: Jednostki analityki finansowej (FIU) odgrywają ważną rolę w wykrywaniu transgranicznych operacji finansowych prowadzonych przez sieci terrorystyczne i wykrywaniu ich popleczników finansowych. W aktualnych normach międzynarodowych zwraca się uwagę na to, jak ważne jest rozszerzenie zakresu informacji dostępnych dla jednostek analityki finansowej i ułatwienie tego dostępu (obecnie w niektórych państwach członkowskich jest to ograniczone wymogiem uprzedniego złożenia zawiadomienia o podejrzanej transakcji). Należałoby w tym celu zmienić dyrektywę w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy.

Drugi krok to ustalenie i wyeliminowanie przeszkód w zakresie dostępu do odpowiednich informacji, wymiany i wykorzystywania tych informacji oraz współpracy operacyjnej: W ramach platformy FIU prowadzona jest obecnie analiza mająca na celu zidentyfikowanie praktycznych przeszkód dla dostępu do informacji, wymiany i wykorzystania tych informacji oraz współpracy operacyjnej, a wyniki tej analizy mają być przedstawione przed końcem 2016 r. Od FIU należy również oczekiwać ścisłej współpracy z innymi organami egzekwowania prawa. W tym kontekście Komisja zbada dogłębniej możliwości wspierania wspólnej analizy przypadków transgranicznych przez jednostki analityki finansowej i rozwiązania mające na celu intensyfikację wymiany danych wywiadowczych. Zgodnie z tym, co jest obecnie omawiane na szczeblu międzynarodowym, może się też okazać konieczne, by jednostki FIU zmieniły w przyszłości swój sposób działania z systemu opartego na zgłoszeniach o podejrzeniu na system oparty bardziej na danych wywiadowczych. W zależności od wyników omawianej analizy Komisja zadecyduje, czy i jakie środki są niezbędne, by zniwelować różnice w statusie organizacyjnym między jednostkami analityki finansowej i wyeliminować wszelkie przeszkody dla skutecznej współpracy i wymiany informacji.

Ponadto Komisja jest w trakcie przeprowadzania ponadnarodowej oceny ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu, jak przewidziano to w dyrektywie w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy. Regularne oceny ryzyka stanowią odpowiednie ramy ogólne do wykrywania słabych miejsc i reagowania na zmieniający się charakter finansowania terroryzmu i zagrożenia z nim związane oraz podejmowania środków ograniczających ryzyko, które są oparte na faktach i dostosowane do rzeczywistych zagrożeń. Środki te mogą obejmować zarówno zalecenia dla państw członkowskich (oparte na zasadzie „przestrzegaj lub wyjaśnij”) lub opracowanie nowych inicjatyw politycznych na szczeblu UE. W przypadku środków w formie zaleceń skierowanych do państw członkowskich szczególnie ważne będzie polityczne zaangażowanie tych ostatnich w ten proces.

Współpraca mająca na celu śledzenie i zamrażanie aktywów związanych z finansowaniem terroryzmu

Inną kluczową kwestią w zwalczaniu terroryzmu jest poprawa skuteczności zamrażania funduszy na podstawie wykazów ONZ. Wykazy ONZ (zarówno ogólnie, jak i w odniesieniu do określonych organizacji, takich jak Al-Kaida i Daisz) muszą podlegać jak najszybszemu zastosowaniu, by osiągnąć maksymalny skutek i zminimalizować ryzyko, że osoby i podmioty figurujące w wykazie zdążą wycofać swoje środki finansowe przed wejściem w życie środków ograniczających. Z punktu widzenia prawa Unii środki ograniczające przyjęte na szczeblu ONZ muszą być transponowane do prawa unijnego w drodze aktów prawnych UE, które muszą zawierać pewne gwarancje proceduralne dla osób ujętych w wykazie oraz obowiązki dotyczące sposobu podejmowania decyzji przez Komisję. Komisja dokonuje transpozycji wykazów ONZ dotyczących osób i podmiotów związanych z Al-Kaidą i Daisz do prawa UE w drodze zmiany wykazów zawartych w rozporządzeniu Rady nr 881/2002 z dnia 27 maja 2002 r.. Gdy tylko Komisja otrzyma informację o jakiejś zmianie w wykazach ustanowionych przez Komitet ds. Sankcji 1267, to po przeprowadzeniu niezbędnego sprawdzenia prima facie, że określone podstawowe gwarancje proceduralne są przestrzegane, Komisja musi przeprowadzić obowiązkową procedurę ustawodawczą, tj. opracowanie projektu, konsultacje wewnętrzne oraz tłumaczenie na wszystkie języki urzędowe UE, zanim zmiany zostaną przyjęte i opublikowane w Dzienniku Urzędowym. Dopiero wówczas zmiany te zgodnie z prawem UE mają bezpośrednie zastosowanie do osób, instytucji finansowych oraz podmiotów gospodarczych w UE. Obecnie proces ten trwa około pięciu dni roboczych. Mimo że procedura została już usprawniona, jej czas trwania jest nadal przedmiotem krytyki ze strony FATF. Dalsze działania na poziomie UE i ONZ, w tym lepsza koordynacja i wymiana informacji z wyprzedzeniem, umożliwią Komisji natychmiastowe reagowanie i rozpoczęcie procedury, gdy tylko nowe wykazy się pojawią, co jeszcze bardziej przyspieszy proces transpozycji.

Z uwagi na powyższe celem Komisji – jako następny krok – jest zapewnienie, by nowe wykazy ONZ były dostępne instytucjom finansowym i podmiotom gospodarczym w UE natychmiast po ich opublikowaniu przez ONZ, a jeszcze przed ich transpozycją na poziomie UE, by w ten sposób ułatwić przestrzeganie zasad należytej staranności, o których mowa w dyrektywie w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy, nawet przed wejściem w życie aktów prawnych UE. Polegać to będzie na umieszczaniu nowych wykazów ONZ w unijnej bazie danych dotyczących sankcji finansowych, tak by były one natychmiast dostępne instytucjom finansowym i podmiotom gospodarczym w UE. W perspektywie średnio- do długoterminowej służby Komisji będą współpracować z podmiotami po stronie ONZ w celu stworzenia wspólnego systemu wymiany danych, który pozwoli na publikowanie nowych wykazów w jednolitym, możliwym do pobrania formacie kompatybilnym z unijną bazą danych. Będzie to stanowiło wsparcie dla wysiłków instytucji finansowych UE podejmowanych w celu przestrzegania zasad należytej staranności zgodnie z dyrektywą w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy i zmniejszało tym samym ryzyko, że aktywa zostaną wycofane przed wejściem w życie aktów prawa UE.