SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY w sprawie wdrażania krajowego planu działania przyjętego przez Polskę na podstawie rozporządzenia nr 338/2008 dotyczącego dostosowania kwot, jakie mają być przydzielone Polsce na połowy dorsza w Morzu Bałtyckim (podobszary 25–32, wody WE) w okresie od 2008 r. do 2011 r. /* COM/2012/0706 final */





SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY w sprawie wdrażania krajowego planu działania przyjętego przez Polskę na podstawie rozporządzenia nr 338/2008 dotyczącego dostosowania kwot, jakie mają być przydzielone Polsce na połowy dorsza w Morzu Bałtyckim (podobszary 25–32, wody WE) w okresie od 2008 r. do 2011 r. SPIS TREŚCI 1........... Wprowadzenie............................................................................................................... 4 2........... Krajowy plan działania dotyczący kontroli....................................................................... 4 2.1........ Ulepszenie ram prawnych............................................................................................... 4 2.2........ Ustanowienie i funkcjonowanie jednego organu............................................................... 5 2.3........ Poprawa w zakresie działalności kontrolnej..................................................................... 5 2.4........ Poprawa kontroli administracyjnej................................................................................... 6 3........... Krajowy plan restrukturyzacji floty bałtyckiej.................................................................. 6 3.1........ Tendencje rozwoju polskiej floty rybackiej...................................................................... 7 3.2........ Ograniczenie liczby specjalnych zezwoleń połowowych na dorsza.................................... 8 3.3........ Trwałe zaprzestanie działalności połowowej.................................................................... 8 3.4........ Środki na rzecz modernizacji (przeniesienie do sektora połowów pelagicznych)................ 9 3.5........ Wprowadzenie przekazywalnych kwot indywidualnych (ITQ).......................................... 9 4........... Wnioski i zalecenia......................................................................................................... 9 1. Wprowadzenie Na podstawie art. 3 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 338/2008 z dnia 14 kwietnia 2008 r. dotyczącego dostosowania kwot, jakie mają być przydzielone Polsce na połowy dorsza w Morzu Bałtyckim (podobszary 25–32, wody WE) w okresie od 2008 r. do 2011 r., Komisja co roku ocenia wdrażanie przyjętych przez Polskę krajowych planów działania dotyczących kontroli i restrukturyzacji floty oraz przekazuje Radzie sprawozdanie z ich wdrażania. Niniejsze sprawozdanie jest sprawozdaniem końcowym z okresu trzyletniego. Zadaniem krajowego planu działania dotyczącego kontroli jest pokonanie trudności, które zostały stwierdzone w odniesieniu do kontroli i egzekwowania przepisów, oraz skuteczne rozwiązanie problemu nielegalnych połowów i łamania prawa unijnego, który dotyczy połowów dorsza na Morzu Bałtyckim. Zawartość planu była omawiana i została uzgodniona przez władze polskie i służby Komisji na spotkaniu w dniu 18 marca 2008 r. w Warszawie. Uzgodniony protokół z tego spotkania zawiera opis krajowego planu działania dotyczącego kontroli. W krajowym planie działania dotyczącym restrukturyzacji floty bałtyckiej, który również obejmuje okres od 2008 r. do 2011 r., miano określić środki, które należy podjąć, aby zapewnić zrównoważoną eksploatację przyznanych Polsce kwot dorsza – zarówno z punktu widzenia ochrony gatunku, jak i gospodarki – w ramach programu operacyjnego, współfinansowanego przez Europejski Fundusz Rybacki. Plan restrukturyzacji został uzgodniony między Komisją a władzami polskimi w dniu 26 marca 2008 r. Krajowy plan restrukturyzacji floty bałtyckiej został przyjęty w kwietniu 2008 r. i Polska przyjęła Plan dostosowania nakładu połowowego w styczniu 2009 r. Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) 338/2008 Polska przyjęła i wdraża obydwa te plany. Zgodnie z wymaganiami Polska przesyłała Komisji sprawozdania z wdrażania. Zawarte w nich informacje wraz z informacjami zebranymi przez inspektorów Komisji stanowią podstawę oceny przedstawionej w niniejszym sprawozdaniu. Niniejsze sprawozdanie składa się z dwóch części dotyczących kontroli i restrukturyzacji floty. 2. Krajowy plan działania dotyczący kontroli W krajowym planie działania dotyczącym kontroli przewidziano harmonogram stopniowego ulepszania polskiego systemu kontroli rybołówstwa w ciągu dwóch lat. Z wyjątkiem jednego terminu podanego w planie działania, Polska miała rozwiązać wszystkie kwestie do października 2009 r. Polska została zobowiązana do przedstawiania Komisji sprawozdań z postępu prac nad realizacją każdego punktu planu co sześć miesięcy. 2.1. Ulepszenie ram prawnych W 2008 r. Polska uruchomiła procedurę legislacyjną w celu przyjęcia nowych przepisów krajowych mających rozwiązać problemy dotyczące systemu kontroli i egzekwowania przepisów określone w planie działania. Ustawa o organizacji rynku rybnego została przyjęta i weszła w życie, ale projekt ustawy o rybołówstwie morskim musi jeszcze zostać przyjęty. Od dnia 1 stycznia 2012 r. nowe rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zacieśnia współpracę między okręgowymi inspektorami rybołówstwa morskiego oraz inspektorami jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych w odniesieniu do produktów rybołówstwa na wszystkich etapach ich produkcji, przetwarzania i dystrybucji – od złowienia lub pozyskania do etapu sprzedaży detalicznej. Polska jest w trakcie opracowywania nowej ustawy o rybołówstwie morskim, która musi być zgodna z rozporządzeniem Rady (WE) nr 1224/2009 i rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) nr 404/2011. 2.2. Ustanowienie i funkcjonowanie jednego organu Jeden organ koordynujący monitorowanie, kontrolę i nadzór został utworzony w 2008 r. i podlega wyłącznej kompetencji Zastępcy Dyrektora ds. Kontroli Rybołówstwa w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Od końca 2011 r., wartości odniesienia dla inspekcji i docelowe poziomy kontroli są ustalane przez jeden organ na podstawie kompleksowej analizy ryzyka. Nowy wspólny skomputeryzowany system monitorowania wyników inspekcji został udostępniony na początku 2011 r., ale nie jest on połączony z bazą danych rejestracji połowów a informacje z niego nie są z nią porównywane. Służby kontrolne Komisji nadal zauważają rozbieżności między praktykami i metodami pracy różnych regionalnych organów kontroli, które można jedynie częściowo wytłumaczyć regionalnymi różnicami dotyczącymi rybołówstwa. 2.3. Poprawa w zakresie działalności kontrolnej Polska stopniowo zajmowała się tymi kwestiami w celu przezwyciężenia trudności związanych z kontrolą i egzekwowaniem przepisów. Mimo że termin określony w protokole ustaleń został przekroczony i między 2008 r. a 2009 r. odnotowano jedynie niewielkie postępy, w latach 2010 i 2011 zrealizowano istotne działania w celu rozwiązania nierozstrzygniętych kwestii: · inspektorzy w urzędach portowych i patrolach zostali w 2010 r. wyposażeni w wstrząso- i wodoodporne komputery osobiste z internetowym dostępem do VMS i uprzednich zgłoszeń. W 2011 r. inspektorzy otrzymali internetowy dostęp do danych z nowego systemu rejestracji połowów i elektronicznych dzienników połowowych. · Od 2011 r. inspektorzy otrzymują uprzednie zgłoszenia za pomocą SMS-ów. · W październiku 2011 r. zniesiono 100-proc. wartość odniesienia dla inspekcji w przypadku wyładunków dorsza, i wprowadzono nowy system planowania kontroli oparty na analizie ryzyka. Strategia jest opracowana przez Ministerstwo (jeden organ) we współpracy z inspektoratami okręgowymi. Centrum Monitorowania Rybołówstwa (CMR) przygotowuje kompleksową analizę ryzyka i określa podstawy planowania inspekcji. · Nowa strategia oparta na ocenie ryzyka umożliwia przeznaczenie zasobów związanych z inspekcjami na inne działania niż wyładunki dorsza. Inne rodzaje rybołówstwa, np. połowy łososia, oraz inne segmenty rybołówstwa, takie jak działania podejmowane po wyładunku, są obecnie kontrolowane częściej. Chociaż techniczne wyposażenie inspektorów jest bardzo dobre, od 2012 r. było ono wykorzystywane jedynie w ograniczonym stopniu. Inspektorzy z poszczególnych inspektoratów okręgowych nie kontaktują się ze sobą i brakuje systemu wymiany najlepszych praktyk. Pierwszym podjętym krokiem było zorganizowanie comiesięcznych spotkań koordynacyjnych okręgowych inspektorów rybołówstwa morskiego. 2.4. Poprawa kontroli administracyjnej W pierwszych latach realizacji krajowego planu działania dotyczącego kontroli nie poczyniono znacznych postępów i Polska nie dotrzymała terminów. Niemniej jednak w latach 2010 i 2011 udało się rozwiązać większość problemów wymagających uwagi: · Nowa baza danych wyników inspekcji (OSIRIS) umożliwia zapis wszystkich kontroli i przypadków naruszenia przepisów w odniesieniu do wszystkich statków w Polsce. Wspomniana baza danych może być wykorzystywana do wyszukiwania szczegółowego. Można uzyskać zapisy kontroli i przypadków naruszenia przepisów dla poszczególnych statków, portów lub gatunków; informacje o wszelkich naruszeniach przepisów popełnionych przez statki z innych krajów są przekazywane do ich państwa bandery. Brakującym ogniwem w bazie danych jest możliwość monitorowania postępowań w sprawie naruszeń. · W CMR istnieje zespół ds. analizy ryzyka, który zapewnia inspektorom wykaz statków wysokiego ryzyka w oparciu o dane historyczne. System jednak nie zapewnia monitorowania w czasie rzeczywistym i w związku z tym nie definiuje ewentualnych podmiotów lub obiektów, które należy poddać inspekcji. · Przyjęto ustawę o organizacji rynku rybnego, która przewiduje wyższy poziom kontroli w odniesieniu do najbardziej zagrożonych gatunków. Jednak przepisy krajowe przewidujące kary za naruszenie przepisów tej ustawy nie zostały jeszcze przyjęte. Utrudnia to ocenę skuteczności egzekwowania Ustawy o organizacji rynku rybnego. · Niemniej jednak nowy warunek, że statki, które naruszyły przepisy, nie otrzymają dodatkowych kwot pod koniec roku, okazał się skutecznym czynnikiem odstraszającym. 3. Krajowy plan restrukturyzacji floty bałtyckiej Krajowy plan restrukturyzacji floty bałtyckiej został przyjęty przez Polskę w kwietniu 2008 r. i zawiera następujące główne środki: · zmniejszenie floty poławiającej dorsza, · dostosowanie zdolności połowowej do zasobów, · rozdział kwot krajowych, · modernizację statków rybackich (przeniesienie do sektora połowów pelagicznych), · pomoc na czasowe zaprzestanie działalności połowowej. W następstwie tego planu działania oraz zgodnie z art. 22 rozporządzenia Rady (WE) 1198/2006 w sprawie Europejskiego Funduszu Rybackiego w styczniu 2009 r. Polska – po negocjacjach z Komisją Europejską – przyjęła Plan dostosowania nakładu połowowego. Ponadto treść tych planów uznano za krajowe plany działania dotyczące kontroli i restrukturyzacji floty zgodnie z warunkami określonymi w art. 3 rozporządzenia (WE) nr 338/2008 w okresie ich realizacji. 3.1. Tendencje rozwoju polskiej floty rybackiej Zgodnie z rejestrem floty rybackiej Wspólnoty (rejestr floty) zdolność połowowa polskiej bałtyckiej floty rybackiej została znacznie ograniczona w okresie od dnia 1 kwietnia 2008 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. Największe ograniczenie miało miejsce w segmencie floty statków o długości całkowitej między 24 m a 40 m. Jest to segment floty obejmujący statki wielozadaniowe, które są również używane do połowów dorsza. Tabela 1: Polska flota rybacka w okresie 1.4.2008–31.12.2011 Liczba statków* Zdolność w kW Zdolność w GT Statki według LOA dn. 1.4.2008 dn. 31.12.2011 Różnica w liczbie dn. 1.4.2008 dn. 31.12.2011 Różnica w kW dn. 1.4.2008 dn. 31.12.2011 Difference in GT < 8 m 258 246 -12 5983,39 5552,87 -430,52 592,18 568,64 -23.54 8 do 12 m 337 345 8 18957,7 18336,69 -621,01 2286,54 2441,23 154.69 12 m do 24 m 185 150 -35 30391,4 25552,13 -4839,27 6929,15 5870,9 -1058.25 24 m do 40 m 80 45 -35 30921,3 17493,2 -13428,1 11327 6615 -4712 Razem 860 786 -74 86253,79 66934,89 -19318,9 21134,87 15495,77 -5639.1 *Statki o długości powyżej 40 m uznaje się za należące do floty dalekomorskiej i nie zostały one ujęte w powyższej tabeli. Liczby w tabeli obejmują zarówno wycofanie statków z polskiej floty bałtyckiej, jak i wprowadzenie statków do tej floty, z wsparciem publicznym i bez jego udziału. Obejmują one wszystkie segmenty floty bałtyckiej, w tym statki, które nie są zaangażowane w połowy ukierunkowane dorsza. 3.2. Ograniczenie liczby specjalnych zezwoleń połowowych na dorsza W celu zarządzania zmniejszoną kwotą dorsza w latach 2009-2011 Polska wprowadziła nowy system przyznawania kwot poszczególnym statkom. Opierał się on na kwocie krajowej i indywidualnych ekonomicznych kwotach połowowych w poszczególnych segmentach floty poławiającej dorsza. Indywidualne ekonomiczne kwoty połowowe zostały ustalone w sposób uniemożliwiający statkom posiadającym specjalne zezwolenia połowowe na uzyskiwanie nadmiernych zysków przy jednoczesnym utrzymaniu ich rentowności. W ramach tego systemu liczba statków posiadających specjalne zezwolenia połowowe na dorsza została znacznie ograniczona w okresie trzech lat do około jednej trzeciej (między 147 a 158 statków w zależności od roku) w porównaniu z liczbą statków w 2008 r. (456 statków). Tymczasowe ograniczenie liczby statków posiadających specjalne zezwolenia połowowe na dorsza miało na celu zrównoważenie odliczeń od kwot nałożonych w latach 2008-2011 za wcześniejsze przełowienie dorsza. Założono, że opisany powyżej system przyczyni się do obniżenia liczby statków posiadających specjalne zezwolenia połowowe na dorsza w 2012 r. do nie więcej niż 233. Niemniej jednak w 2012 r. po wygaśnięciu obowiązywania odliczeń od kwoty połowowej dorsza Polska zwiększyła liczbę statków posiadających specjalne zezwolenia połowowe na dorsza do 443, czyli prawie do poziomu z roku 2008. W ten sposób Polska nie zapobiegła ponownemu podjęciu połowów ukierunkowanych dorsza przez część floty. Ponadto roczne kwoty dla poszczególnych statków zostały znacząco ograniczone w porównaniu z poprzednimi latami w ramach mechanizmu zwrotu kwot, co budzi wątpliwość w odniesieniu do rentowności ekonomicznej segmentów floty zależnych od połowów dorsza. Tabela 1: Specjalne zezwolenia połowowe na dorsza i kwoty dorsza w Polsce w latach 2008-2012 || 2008 || 2009-2011 || 2012 Liczba statków posiadających specjalne zezwolenia na połowy dorsza || 456 || 147-158 || 433 Kwoty dorsza bałtyckiego (w tonach) || 12146 || 11866-15440 || 21871 Średnia kwota na statek (w tonach) || 26,64 || 80,70–97,80 || 50,51 3.3. Trwałe zaprzestanie działalności połowowej Polska wyznaczyła sobie cel polegający na ograniczeniu zdolności floty poławiającej dorsza o około 50 %. Powinien on zostać osiągnięty poprzez trwałe wycofywanie z eksploatacji statków prowadzących połowy dorsza, przeniesienie części wielozadaniowego segmentu floty do sektora połowów pelagicznych oraz wprowadzenie systemu przekazywalnych kwot indywidualnych (ITQ). Celem trwałego wycofywania z eksploatacji było zmniejszenie zdolności połowowej o 6 000 GT i 20 000 kW do końca 2011 r. Zgodnie z informacjami dostępnymi Komisji ogółem 69 statków, odpowiadających 4 961,29 GT oraz 14 524,58 kW, zostało usuniętych z rejestru floty rybackiej w wyniku trwałego wycofania. Liczba ta obejmuje również statki, które nie zajmują się głównie połowami dorsza, ale potencjalnie mogłyby je również prowadzić. Trwałe wycofywanie statków z eksploatacji prowadzone jest nadal w 2012 r. na podstawie umów podpisanych przed końcem 2011 r. 3.4. Środki na rzecz modernizacji (przeniesienie do sektora połowów pelagicznych) Polska przewidywała modernizację 51 spośród największych statków rybackich o łącznej zdolności połowowej 7 832 GT i 21 714 kW w latach 2009-2011 oraz przeniesienie tych statków na stałe z sektora połowów ukierunkowanych dorsza do sektora połowów ukierunkowanych szprota i śledzia. Jednak niski poziom wsparcia publicznego i złe warunki finansowe w sektorze były jednymi z powodów, dla których właściciele nie byli zainteresowani modernizacją ani przeniesieniem na stałe z sektora połowów dorsza do sektora wyłącznie połowów pelagicznych. Niemniej jednak wiele statków do połowów pelagicznych wycofano z eksploatacji w latach 2009-2011. Wskaźniki i cele określone w Planie dostosowania nakładu połowowego w odniesieniu do modernizacji statków i wycofywania zdolności połowowej z połowów ukierunkowanych dorsza nie zostały osiągnięte. 3.5. Wprowadzenie przekazywalnych kwot indywidualnych (ITQ) Polska planowała wprowadzenie systemu przekazywalnych kwot indywidualnych w celu zarządzania flotą poławiającą dorsza od 2012 r. Zostało to uznane za ważny postęp w efektywności, który przyczyni się do dalszego dostosowania zdolności połowowej floty rybackiej do uprawnień do połowów. Chociaż władze polskie przeprowadziły szeroko zakrojoną debatę polityczną i konsultacje z sektorem, w obliczu zdecydowanego oporu ze strony zainteresowanych stron wprowadzenie przekazywalnych kwot indywidualnych okazało się niemożliwe. 4. Wnioski i zalecenia W ciągu ostatnich lat stan stad dorsza w Morzu Bałtyckim znacznie się poprawił, co w efekcie spowodowało zwiększenie przydziałów kwot dla zainteresowanych państw członkowskich. Ponadto w trakcie czteroletniego mechanizmu odliczania kwot połowowych Polska w pełni zwróciła kwoty dorsza, które wcześniej zostały przełowione. Większość wymogów określonych w krajowym planie działania dotyczącym kontroli została wdrożona przed upływem 2011 r. W latach 2008-2011 poprawił się krajowy system monitorowania i kontroli oraz wiarygodność systemu sprawozdawczości połowu i nakładu, w wyniku czego system ten może zagwarantować skuteczną kontrolę i inspekcje zgodnie z założeniami zawartymi w uzgodnionym protokole dotyczącym polskiego systemu kontroli rybołówstwa. Wciąż należy usprawnić pewne drobne elementy, a organy krajowe mogą stanąć przed koniecznością dokonania pewnych dostosowań, aby móc korzystać z pełnego potencjału nowego systemu monitorowania i kontroli. Bardzo ważne jest zatem, aby nadal dokonywać ulepszeń systemu. Konieczne jest, aby Polska przyjęła wszelkie niezbędne środki, ze szczególnym uwzględnieniem nowej ustawy o rybołówstwie. Tak jak w przypadku wszystkich innych państw członkowskich, służby Komisji będą kontynuować monitorowanie sytuacji i, w stosownych przypadkach, podejmować działania następcze w związku z niewdrożeniem wymaganych środków. Komisja zauważa, że program trwałego wycofywania statków z eksploatacji i system tymczasowego zaprzestania połowów dorsza przez niektóre statki nie umożliwiły Polsce osiągnięcia celu polegającego na 50-proc. zmniejszeniu zdolności połowowej. Dzieje się tak pomimo wysokich kosztów takich programów, które okazały się nieefektywne i nieskuteczne w całej UE. W tym kontekście, biorąc pod uwagę dynamiczne zmiany w zasobach ryb w Morzu Bałtyckim i flotach, Polska powinna kontynuować regularną ocenę wydajności swojej floty w celu ustalenia, czy osiągnięto równowagę między zdolnością połowową a dostępnymi zasobami. W razie konieczności należy wprowadzić środki w celu wyeliminowania wszelkiej oczywistej dysproporcji w poszczególnych segmentach floty lub danym rodzaju rybołówstwa. Aby umożliwić bardziej zrównoważoną, selektywną i przyjazną dla środowiska działalność połowową, należy wykorzystać zasoby publiczne.