[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 12.11.2009

KOM(2009)630 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

POSTęP W REALIZACJI CELÓW Z KIOTO

(wymagane na mocy art. 5 decyzji nr 280/2004/WE Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej mechanizmu monitorowania emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie i wykonania Protokołu z Kioto) {SEK(2009)1581}

SPIS TREŚCI

1. STRESZCZENIE 3

2. RZECZYWISTY POSTĘP W LATACH 1990-2007 6

2.1. Tendencje w zakresie emisji gazów cieplarnianych 6

2.2. Intensywność emisji gazów cieplarnianych i emisje na mieszkańca w 2007 r. 7

2.3. Emisje gazów cieplarnianych w 2007 r. w porównaniu z 2006 r. 8

2.4. Tendencje w zakresie emisji w najważniejszych sektorach gospodarki 9

3. PROGNOZOWANY POSTĘP W REALIZACJI CELU Z KIOTO 11

3.1. Prognozy dla poszczególnych państw członkowskich8 11

3.1.1. UE-15 11

3.1.2. UE-12 11

3.1.3. UE-27 12

3.2. Realizacja europejskiego programu zapobiegania zmianom klimatu (ECCP) 14

3.3. Wdrażanie wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) 15

3.3.1. Pierwszy okres rozliczeniowy (2005–2007) 15

3.3.2. Drugi okres rozliczeniowy (2008–2012) 15

3.3.3. Stosowanie mechanizmu wspólnego wdrażania (JI) i mechanizmu czystego rozwoju (CDM) przez operatorów 16

3.4. Planowane zastosowanie mechanizmów z Kioto przez rządy 16

3.5. Planowane zastosowanie biotopów obniżających zawartość dwutlenku węgla 17

4. SYTUACJA W KRAJACH KANDYDUJĄCYCH 17

STRESZCZENIE

Zmierzając do realizacji celu z Kioto, 2008-2012

W ramach protokołu z Kioto UE-15 zobowiązała się do obniżenia emisji gazów cieplarnianych (GHG) w okresie od 2008 do 2012 r. o 8 % w stosunku do poziomów w roku bazowym1. Zgodnie z najnowszymi danymi inwentaryzacyjnymi z 2007 r.2 całkowite emisje GHG w UE-15 zmniejszały się w okresie kolejnych trzech lat i wyniosły 5,0 % poniżej poziomów w roku bazowym, bez uwzględnienia emisji związanych z użytkowaniem gruntów, zmianą użytkowania gruntów oraz leśnictwem (LULUCF). Zmniejszaniu poziomu emisji GHG w UE-15 towarzyszył znaczny wzrost gospodarczy. Od 1990 r. PKB w UE-15 wzrósł o prawie 44 %.

W 2007 r. emisje GHG w UE-15 zmniejszyły się o 1,6 % w stosunku do roku 2006, natomiast PKB w UE-15 wzrósł o 2,7 %. Z prognoz3 przedstawionych na wykresie 1 wynika, że UE-15 osiągnie swój cel z Kioto. Z oceny ex-post 4 dotyczącej wpływu polityki ochrony środowiska na emisje GHG w UE-15 w okresie od 1990 do 2005 r. wynika, że emisje GHG zostały zmniejszone o 7,6 % (około 350 Mt ekwiwalentu CO2).

Wykres 1: Rzeczywisty i prognozowany poziom emisji dla UE-15

[pic]

Uwaga : strzałki odnoszą się do średniej w okresie 2008-2012 i w związku z tym nie odpowiadają one dokładnie wartościom emisji prognozowanych na rok 2010.

Źródło: EEA, Komisja Europejska

W okresie realizacji zobowiązań emisje pięciu państw członkowskich (Francja, Niemcy, Grecja, Szwecja i Zjednoczone Królestwo) prognozowane przy uwzględnieniu istniejących strategii i środków politycznych pozwolą na osiągnięcie celów tych państw. Uwzględniając wszystkie środki, w tym biotopy obniżające zawartość dwutlenku węgla oraz zakup kredytów przez rządy i sektory objęte EU ETS, dziewięć dalszych państw członkowskich powinno – zgodnie z prognozami – zrealizować cel wynikający z podziału obciążenia. Prognozy wskazują, że w chwili obecnej tylko jedno państwo członkowskie (Austria) będzie miało trudności z realizacją zobowiązania w zakresie redukcji emisji GHG. Prognozy te nie uwzględniają jednak obecnej niekorzystnej sytuacji ekonomicznej ani najnowszych prognoz dotyczących rozwoju PKB, w związku z czym mogą być one zawyżone.

Z uwagi na fakt, że metoda służąca szacowaniu wpływu systemu EU ETS powinna być sprawdzona i spójna, a także ze względu na konieczność jej dalszego udoskonalania, wpływ EU ETS przedstawiony w niniejszym sprawozdaniu może być zawyżony.

UE-15 czyni znaczne postępy w realizacji celu z Kioto i ogólny cel dla UE-15 zostanie wspólnie osiągnięty. Obecne prognozy wskazują, że cel ten zostanie zrealizowany nawet z nadwyżką.

Pomimo faktu, że prognozy wskazują na wzrost emisji w większości z dwunastu nowych państw członkowskich w okresie obejmującym lata 2007–2010, to jednocześnie dziewięć z tych państw, które wyznaczyły sobie cel w ramach protokołu z Kioto5, osiągnie lub zrealizuje swe cele z Kioto z nadwyżką, stosując jedynie istniejące strategie i środki polityczne. Słowenia zakłada w swych prognozach, że zrealizuje swój cel z Kioto jeśli wszystkie istniejące i planowane środki przyniosą oczekiwane rezultaty.

Całkowite emisje GHG w UE-27 wyniosły w 2007 r. 12,5 % poniżej poziomów w roku bazowym, nie licząc emisji i usunięć związanych z LULUCF, oraz były o 1,2 % niższe niż w roku 2006. Wskaźnik wzrostu gospodarczego w UE-27 w latach 2006 i 2007 wyniósł 2,9 %.

Ponadto zgodnie ze wstępnymi danymi dotyczącymi 2008 r.6 emisje państw członkowskich UE-15 spadły o 1,2 punktu procentowego, kształtując się tym samym o 6,2 % poniżej poziomu w roku bazowym. Szacuje się, że emisje UE-27 spadły o 1,1 punktu procentowego i są obecnie o 13,6 % niższe od poziomu w roku bazowym. W przeciwieństwie do danych dotyczących emisji GHG w 2007 r. dane te są odzwierciedleniem skutków światowej recesji gospodarczej.

Nowe środki na rzecz realizacji przez UE ambitnego celu na 2020 r.

W grudniu 2008 r. uzgodniono legislacyjny pakiet klimatyczno-energetyczny, zaproponowany przez Komisję Europejską w styczniu tego samego roku.7 Po raz pierwszy przygotowano zestaw aktów prawnych stanowiący zintegrowany i ambitny pakiet strategii i środków politycznych mających na celu zajęcie się kwestią zmian klimatu do roku 2020 i w następnych latach.

Począwszy od 2013 r. wszystkie wysiłki UE zmierzające do redukcji emisji gazów cieplarnianych do 2020 r. o 20 % w porównaniu z rokiem 1990 zostaną w następujący sposób podzielone między sektory objęte EU ETS i sektory nieobjęte tym systemem: a) 21 %-owa redukcja emisji w sektorach objętych EU ETS w porównaniu do poziomu w 2005 r. b) około 10 %-owa redukcja w sektorach nieobjętych EU ETS w porównaniu do poziomu w 2005 r. Daje to w sumie całkowitą redukcję rzędu -20 % w porównaniu do poziomu w 1990 r. oraz -14 % w porównaniu do poziomu w 2005 r. Większej redukcji oczekuje się w sektorach objętych EU ETS, ponieważ redukcja emisji w tych sektorach jest bardziej efektywna pod względem kosztów w porównaniu z innymi sektorami nieobjętymi tym systemem.

Sektory nieobjęte EU ETS odpowiadają obecnie za około 60 % całkowitych emisji GHG w UE. Zasadniczo to państwa członkowskie będą określać i wdrażać strategie i środki polityczne w tych sektorach, choć do osiągnięcia redukcji emisji przyczyni się także znaczna liczba środków ogólnounijnych w obszarach takich jak normy efektywności energetycznej, redukcja emisji CO2 z samochodów i gospodarowanie odpadami. W przypadku sektorów nieobjętych ETS cele dla poszczególnych państw członkowskich zostały ustalone na podstawie stosunkowych poziomów obecnej i prognozowanej wartości PKB na mieszkańca.

Nowy zestaw środków dotyczących klimatu i energii obejmuje również: prawnie wiążące cele dotyczące zwiększenia do 2020 r. udziału odnawialnych źródeł energii w koszyku energetycznym, nowe przepisy dotyczące wychwytywania i składowania dwutlenku węgla, nowe przepisy dotyczące dotacji na ochronę środowiska, jak również osiągnięcie redukcji emisji CO2 z samochodów oraz poprawy jakości paliw.

Wykres 2 ilustruje znaczną różnicę między prognozami państw członkowskich na 2020 r. a celami UE na ten rok (odpowiednio -20 % i -30 %), wymagającą od UE przyjęcia jeszcze bardziej zaostrzonej strategii na rzecz ograniczenia emisji po 2012 r. w porównaniu z latami 1990-2012. W zależności od rzeczywistego celu w 2020 r. redukcja emisji powinna być rzędu 1 000 - 1 500 Mt ekwiwalentu CO2 w porównaniu ze scenariuszem bazowym. Świadczy to o pilnej potrzebie wdrożenia przez UE i jej państwa członkowskie nowego prawodawstwa.

Wykres 2: Rzeczywisty i prognozowany poziom emisji dla UE-27

[pic]

od 2013 r.

[pic]

EU ETS sektory nieobjęte ETS

[pic][pic]

Uwaga : Wykres obejmuje prognozy bazowe wg. modeli Primes i GAINS w zaktualizowanej wersji z 2007 r. Powyższe wykresy dotyczące sektorów objętych EU ETS i sektorów nim nieobjętych są przybliżonymi szacunkami; ostateczne dane liczbowe zostaną udostępnione zgodnie z odpowiednimi przepisami dyrektywy 2009/29/WE9 i decyzji 406/2009/WE10. Źródło: EEA, Komisja Europejska

RZECZYWISTY POSTĘP W LATACH 1990-2007

Tendencje w zakresie emisji gazów cieplarnianych

Emisje GHG w UE są zdominowane przez dwóch największych emitujących – Niemcy i Zjednoczone Królestwo, które są odpowiedzialne za około jedną trzecią całkowitych emisji GHG w UE-27. W 2007 r. te dwa państwa członkowskie zdołały ograniczyć emisje GHG o 394 Mt ekwiwalentu CO2 w porównaniu do poziomu z 1990 r.

Głównymi przyczynami tej pozytywnej tendencji w Niemczech (-21 % w latach 1990-2007) były: przebudowa gospodarcza pięciu nowych krajów związkowych, która nastąpiła po zjednoczeniu Niemiec, stale wzrastająca wydajność elektrowni i ciepłowni oraz stosowanie skojarzonej gospodarki energetycznej. Ograniczenie emisji GHG w Zjednoczonym Królestwie (-17 % w latach 1990-2007) nastąpiło przede wszystkim w wyniku liberalizacji rynków energii, przejścia z ropy naftowej i węgla na gaz w produkcji energii elektrycznej, oraz za sprawą środków ograniczających emisję N2O w produkcji kwasu adypinowego.

Trzecie i czwarte miejsce na liście największych emitujących zajmują Włochy i Francja: udział każdego z tych państw w wytwarzaniu emisji wynosi 11 %. W 2007 r. emisje GHG Włoch wyniosły około 7 % powyżej poziomów w 1990 r. Odnotowywany od 1990 r. wzrost emisji GHG we Włoszech wiąże się przede wszystkim z transportem drogowym, wytwarzaniem energii elektrycznej i cieplnej oraz rafinacją ropy naftowej. W 2007 r. emisje Francji wyniosły 6 % poniżej poziomów w 1990 r. Znaczną redukcję osiągnięto w zakresie emisji N2O związanych z produkcją kwasu adypinowego, lecz jednocześnie w latach 1990-2007 odnotowano pokaźny wzrost emisji CO2 w transporcie drogowym.

Piąte i szóste miejsce wśród największych emitujących w UE-27 zajmują Hiszpania i Polska, których udział w całkowitej emisji GHG przez UE-27 wynosi odpowiednio 9 % i 8 %. Emisje w Hiszpanii wzrosły między 1990 a 2007 r. o 54 %. Wzrost ten był spowodowany w głównej mierze wzrostem emisji w transporcie drogowym, w produkcji energii elektrycznej i cieplnej oraz w przemyśle wytwórczym. Między 1990 a 2007 r. Polska zmniejszyła emisje GHG o 13 % (-29 % w stosunku do roku bazowego, którym w przypadku Polski jest rok 1988). Najważniejszymi przyczynami zmniejszenia emisji w Polsce – podobnie jak w innych środkowo- i wschodnioeuropejskich państwach członkowskich – był upadek energochłonnego przemysłu ciężkiego oraz restrukturyzacja całej gospodarki pod koniec lat osiemdziesiątych i na początku lat dziewięćdziesiątych. Wartym uwagi wyjątkiem był transport, zwłaszcza transport drogowy, w którym emisje zwiększyły się.

W 2007 r. emisje GHG w ośmiu państwach członkowskich przekraczały poziom roku bazowego, podczas gdy w pozostałych 17 państwach emisje były poniżej tego poziomu. Cypr i Malta nie zobowiązały się do redukcji emisji w ramach protokołu z Kioto. W 2007 r. w krajach tych emisje przekraczały poziom z 1990 r. Procentowe zmiany emisji GHG w okresie od roku bazowego do 2007 r. wahają się od -53,4 % (Łotwa) do +52,6 % (Hiszpania).

Intensywność emisji gazów cieplarnianych i emisje na mieszkańca w 2007 r.

Emisje zarówno w UE-15, jak i UE-27 stale się zmniejszały, przy jednoczesnym znacznym wzroście gospodarczym. Oznacza to, że w UE-15 od 1993 r. następowało stosunkowe rozdzielenie wzrostu emisji GHG od wzrostu PKB, które w przypadku UE-27 zaczęło następować od 1996 r. W okresie 1990-2007 w UE-27 PKB wzrósł o 45 %, zaś poziom emisji zmniejszył się o 9 %, natomiast w UE-15 wzrost PKB wyniósł prawie 44 %, zaś spadek emisji GHG wyniósł 4 %.

W tym samym okresie wszystkie państwa członkowskie UE (oprócz Cypru, Portugalii i Hiszpanii) odnotowały znaczny spadek emisji przy jednoczesnym znacznym wzroście gospodarczym. Znaczny wzrost gospodarczy i jednoczesny spadek emisji zauważalny był w szczególności w środkowo- i wschodnioeuropejskich państwach członkowskich w związku z restrukturyzacją mało wydajnego przemysłu wytwórczego, którego podstawą był przemysł ciężki.

Wykres 3: Intensywność emisji GHG w UE-15 i UE-27, PKB, zużycie energii i emisje CO2 w UE-15

[pic]

W 2007 r. wartość emisji na mieszkańca w UE-27 wynosiła średnio 10,2 ton ekwiwalentu CO2. W przypadku UE-15 średnia na mieszkańca wynosiła 10,3 ton ekwiwalentu CO2, co stanowi spadek o 0,4 ton ekwiwalentu CO2 w stosunku do 2006 r. lub 1,3 ton ekwiwalentu CO2 w stosunku do 1990 r. Emisje GHG na mieszkańca wykazują jednak znaczne zróżnicowanie w poszczególnych krajach Europy. Poziom emisji na mieszkańca jest powiązany z intensywnością energetyczną i koszykiem energetycznym każdego kraju (zob. również wykres 2 w dokumencie roboczym służb Komisji).

W latach dziewięćdziesiątych poziom emisji na mieszkańca zmniejszył się w całej UE. Jednak w latach 2000-2007 ich poziom zmniejszył się o 5,1 % w UE-15, podczas gdy w UE-12 wzrósł o 7,1 %. W latach 1990-2007 największy wzrost poziomu emisji GHG w przeliczeniu na mieszkańca odnotowano w Hiszpanii, Portugalii, na Cyprze i Malcie.

Emisje gazów cieplarnianych w 2007 r. w porównaniu z 2006 r.

Między 2006 a 2007 r. emisje w UE-27 zmniejszyły się o 59,8 Mt ekwiwalentu CO2 (1,2 %), przy czym w UE-15 odnotowano spadek o 64,0 Mt ekwiwalentu CO2 (1,6 %), zaś w pozostałych państwach członkowskich odnotowano niewielki wzrost wynoszący 4,2 Mt ekwiwalentu CO2 (0,6 %). Emisje GHG zmniejszyły się lub utrzymywały się na stałym poziomie we wszystkich państwach członkowskich UE-15 z wyjątkiem Grecji i Hiszpanii. W większości państw członkowskich UE-12 (z wyjątkiem Węgier, Polski, Rumunii i Republiki Słowackiej) nastąpił wzrost emisji.

Niemcy, Zjednoczone Królestwo, Francja i Włochy przyczyniły się znacząco do ogólnego spadku poziomu emisji GHG (odpowiednio -23,9 Mt ekwiwalentu CO2, -11,2 Mt ekwiwalentu CO2, -10,6 Mt ekwiwalentu CO2, -10,2 Mt ekwiwalentu CO2). Spadek emisji w tych krajach wynikał w szczególności ze zmniejszenia zużycia wszystkich rodzajów paliwa w gospodarstwach domowych i sektorze usług. Było to wynikiem mniejszych potrzeb w zakresie ogrzewania w Europie w związku z tym, że zimą 2007 r. odnotowano wyższe temperatury, a ceny paliwa wzrosły. Wszystkie wspomniane cztery kraje odnotowały również znaczący spadek emisji wynikający z wykorzystania energii w przemyśle wytwórczym. Największy spadek poziomu emisji odnotowały Niemcy w związku z łagodną zimą, podwyższeniem podatku od wartości dodanej oraz gwałtownym wzrostem cen paliwa stosowanego przez gospodarstwa domowe.

Największy wzrost całkowitych emisji GHG odnotowano w Hiszpanii (9,3 Mt ekwiwalentu CO2), Grecji (3,8 Mt ekwiwalentu CO2) i Bułgarii (4,2 Mt ekwiwalentu CO2). We wszystkich trzech krajach decydującym czynnikiem były emisje pochodzące ze zużycia energii elektrycznej i cieplnej przez sektor publiczny. Najwyższy stosunkowy wzrost emisji (2,8 Mt ekwiwalentu CO2, 15 %) odnotowano w Estonii. Był on spowodowany 25 %-owym wzrostem produkcji energii elektrycznej w konwencjonalnych elektrowniach cieplnych. Znaczny wzrost całkowitych emisji GHG odnotowano również na Litwie (1,9 Mt ekwiwalentu CO2) i w Republice Czeskiej (1,7 Mt ekwiwalentu CO2).

Emisje z transportu drogowego rosły w dalszym ciągu w większości krajów. Oprócz państw UE-15 (zwłaszcza Danii, Irlandii i Grecji) największy wzrost takich emisji – które wiązały się ze wzrostem natężenia transportu – zgłosiły Słowenia, Litwa, Słowacja i Łotwa. W Bułgarii, Niemczech, Francji, Luksemburgu, Niderlandach i Portugalii emisje z transportu drogowego nieznacznie się zmniejszyły. Skutkiem tego jest wzrost emisji z transportu drogowego o jedynie 1 % w UE-27 i stabilizacja emisji na poziomie odnotowanym w UE-15. W nadchodzących latach konieczne będzie jednak podjęcie dodatkowych środków służących kontrolowaniu emisji GHG z sektora transportu.

Emisje gazów cieplarnianych z międzynarodowego transportu lotniczego i morskiego charakteryzowały się w 2007 r. ciągłym wzrostem rzędu 1,8 % w UE-27. Emisje z tych sektorów – w chwili obecnej nie objętych w pełni zakresem protokołu z Kioto – zwiększyły się w UE-27 o 1,8 Mt ekwiwalentu CO2 (transport morski) oraz o 3,7 Mt ekwiwalentu CO2 (lotnictwo).

Tendencje w zakresie emisji w najważniejszych sektorach gospodarki

Wykres 4 pokazuje, że największymi sektorami, których udział w całkowitych emisjach w UE-15 w 2007 r. wyniósł 80 %, są sektor energii (dostawa, zużycie) i sektor transportu. Sektor transportu odpowiada za 21 % całkowitych emisji GHG, sektor rolnictwa za 9 %, procesy przemysłowe odpowiadają za 8 %, natomiast sektor odpadów odpowiada za 3 %.

Spadek emisji odnotowany w sektorze energii, rolnictwa, procesów przemysłowych i odpadów został częściowo zniwelowany znacznym wzrostem w sektorze transportu (więcej szczegółów zawiera dokument roboczy służb Komisji). Podsumowując, w porównaniu z 1990 r. emisje w UE-15 z:

- sektora energetycznego (dostawa i zużycie, bez transportu) – zmniejszyły się o 7 %,

- sektora transportu – wzrosły o 24 %,

- sektora procesów przemysłowych – zmniejszyły się o 11 %, głównie w wyniku zmniejszenia się emisji związanych z produkcją kwasu adypinowego i produkcją halowęglowodorów oraz sześciofluorku siarki,

- sektora rolnictwa – zmniejszyły się o 11 % ze względu na spadek pogłowia bydła i malejące zużycie nawozów mineralnych i obornika,

- sektora odpadów – zmniejszyły się o 39 % dzięki niższym emisjom CH4 z kontrolowanych składowisk odpadów.

Wykres 4: Zmiany emisji GHG w UE-15 według sektorów i udział sektorów

[pic]

[pic]

Źródło: EEA

PROGNOZOWANY POSTĘP W REALIZACJI CELU Z KIOTO

Prognozy dla poszczególnych państw członkowskich 8

Prognozy dotyczące emisji GHG uwzględniają wpływ systemu EU ETS. Metoda służąca szacunkowej ocenie wpływu EU ETS wymaga jednak dalszego udoskonalenia. By sporządzać dokładniejsze prognozy dotyczące wpływu systemu EU ETS, konieczne są sprawdzone i spójne metody i założenia. Biorąc to pod uwagę, w przyszłym roku w ramach przeglądu decyzji dotyczącej mechanizmu monitorowania w dalszym ciągu badać się będzie sposób najlepszego szacowania i prognozowania wpływu ETS oraz udoskonalenia tych metod.

UE-15

Na wykresie 5 przedstawiono prognozy dotyczące sektorów nieobjętych EU ETS i dokonano oceny rozbieżności między prognozowanymi emisjami a odnośnymi celami w tych sektorach. Sumaryczne prognozy dotyczące wszystkich sektorów, zakładające stosowanie istniejących krajowych strategii i środków politycznych, w tym uwzględniające wpływ wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji na emisje krajowe pokazują, że emisje GHG krajów UE-15 osiągną w okresie realizacji zobowiązań poziom o 6,9 % niższy od poziomów roku bazowego (różnica w stosunku do celu ustalonego w ramach protokołu z Kioto: 1,1 %). W przypadku uwzględnienia

(1) zastosowania przez rząd mechanizmów z Kioto, które według planów mają przyczynić się do zmniejszenia emisji o dodatkowe 2,2 %,

(2) całkowitego usuwania dzięki podjęciu w UE-15 działań, o których mowa w art. 3 ust. 3 i 4 protokołu z Kioto, co odpowiada redukcji o 1,0 %, oraz

(3) zastosowania przez sektory objęte ETS zakupów uprawnień i kredytów, co odpowiada redukcji o 1,4 %

prognozy dla UE-15 zakładają zmniejszenie emisji nawet o ponad 8,0 % w okresie realizacji zobowiązań i przekroczenie celu z Kioto (-8 %). Zakładając, że wszystkie te środki doprowadzą do oczekiwanego rezultatu, przewidywana całkowita redukcja emisji GHG mogłaby wynieść w okresie realizacji zobowiązań maksymalnie 13,1 % w porównaniu z poziomami w roku bazowym (w tym 1,6 % wskutek stosowania dodatkowych środków krajowych).

Jednak z uwagi na ambitny cel UE zakładający do 2020 r. 20 %-ową redukcję w porównaniu z 1990 r. oraz w celu utorowania drogi dla pomyślnej realizacji tego celu państwa członkowskie powinny nie tylko zapewnić terminowe osiągnięcie redukcji emisji przy zastosowaniu istniejących strategii i środków politycznych, lecz także przyspieszyć rozwój i pełne wdrożenie dodatkowych strategii i środków politycznych.

UE-12

Oparte na istniejących krajowych strategiach i środkach politycznych prognozy dotyczące sumarycznych emisji w pozostałych 12 państwach członkowskich wskazują na wzrost po 2007 r. Niemniej jednak w okresie realizacji zobowiązań emisje te będą nadal wynosiły około 29,8 % poniżej poziomów roku bazowego. Jedynym państwem członkowskim spośród UE-12, które zamierza inwestować w mechanizmy z Kioto, jest Słowenia. Słowenia, Republika Czeska i Polska zamierzają uwzględnić biotopy obniżające zawartość dwutlenku węgla.

UE-27

Według prognoz całkowite emisje GHG w UE-27 wyniosą w okresie realizacji zobowiązań około 12,8 % poniżej poziomu w roku bazowym Prognozę tę przygotowano na podstawie szacunków państw członkowskich, uwzględniających wszystkie istniejące krajowe strategie i środki polityczne, w tym wpływ wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji na emisje krajowe. Prognozowany spadek wynosi 15,0 % w przypadku uwzględnienia efektu zakupu przez rządy kredytów za pośrednictwem mechanizmów z Kioto i stosowania biotopów obniżających zawartość dwutlenku węgla. Spadek ten mógłby wynieść 16,5 %, jeżeli w odpowiednim terminie zostałyby wdrożone dodatkowe strategie i środki polityczne, a ich efekt pokrywałby się z tym szacowanym.

Te prognozy dotyczące emisji należy rozważyć w perspektywie już osiągniętej rzeczywistej redukcji, która w latach 1990 – 2007 wyniosła -9 % w przypadku UE-27 i -4 % w przypadku UE-15. By do 2020 r. osiągnąć swój 20 % lub 30 %-owy cel redukcji emisji UE będzie musiała zatem w przyszłości znacznie zwiększyć swoje wysiłki.

Wykres 5: Względna rozbieżność (przekroczenie lub nieosiągnięcie celu) między prognozami dotyczącymi GHG w sektorach nieobjętych ETS na okres realizacji zobowiązań a odnośnymi celami na okres 2008-2012, opartymi na „istniejących” i „dodatkowych” krajowych strategiach i środkach politycznych, zastosowaniu mechanizmów z Kioto i biotopów obniżających zawartość dwutlenku węgla. (w stosunku do emisji w roku bazowym)

[pic]

Źródło: EEA

Realizacja europejskiego programu zapobiegania zmianom klimatu (ECCP)

Z dokonanej we wszystkich 27 państwach członkowskich oceny strategii i środków politycznych wynika, że istnieje osiem wspólnych i skoordynowanych strategii i środków politycznych (CCPM), które powinny przyczynić się do osiągnięcia znacznego ograniczenia emisji GHG w UE. Są to: dyrektywa EU ETS, a w sektorze dostaw energii – dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii (wspieranie wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych). W sektorze transportu istotne znaczenie ma jakość paliwa i zmniejszenie emisji CO2 z samochodów, natomiast w sektorze zapotrzebowania na energię ważną rolę odgrywają dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, w sprawie opodatkowania energii i w sprawie promowania kogeneracji (skojarzone wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła). Prognozy wskazują, że również elastyczne mechanizmy protokołu z Kioto przyczynią się do znacznego ograniczenia emisji GHG w UE.

Oprócz tych ośmiu kluczowych strategii i środków politycznych określono pięć dalszych CCPM, które – zgodnie z przewidywaniami – przyczynią się do istotnego ograniczenia emisji w UE (rzędu od 4 do 7 Mt ekwiwalentu CO2, w zależności od strategii). Środki te obejmują dyrektywę w sprawie składowania odpadów, normy sprawności energetycznej dla nowych kotłów wody gorącej, dyrektywę dotyczącą zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli (dyrektywa IPPC), dyrektywę w sprawie znakowania urządzeń oraz inicjatywę „Motor Challenge”, której celem jest poprawa wydajności energetycznej przemysłowych silników elektrycznych.

Oczekuje się, że do 2010 r. największe ograniczenie emisji wyniknie ze stosowania dyrektywy EU ETS i dyrektyw dotyczących odnawialnych źródeł energii. Państwa członkowskie oczekują istotnego ograniczenia emisji również dzięki wewnętrznemu rynkowi energii, stosowaniu dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oraz stosowaniu elastycznych mechanizmów z Kioto.

Osiem najważniejszych strategii politycznych przyczynia się do ograniczenia emisji w UE-27 o 92 %. Świadczy to o znaczeniu tych kluczowych strategii politycznych dla wspomagania państw członkowskich w realizacji zobowiązań dotyczących redukcji emisji.

Rozwój sytuacji

Uzgodniony w grudniu 2008 r. pakiet klimatyczno-energetyczny obejmuje:

(1) Udoskonalenie EU ETS: dyrektywa 2009/29/WE9 zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE w celu usprawnienia i rozszerzenia wspólnotowego systemu handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych.

(2) Wspólny wysiłek redukcyjny sektorów nieobjętych EU ETS: decyzja 406/2009/WE10 w sprawie wysiłków podjętych przez państwa członkowskie, zmierzających do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w celu realizacji do roku 2020 zobowiązań Wspólnoty dotyczących redukcji emisji gazów cieplarnianych, ustanawiająca krajowe zobowiązania dotyczące emisji GHG poza zakresem EU ETS.

(3) Wiążące cele w zakresie energii odnawialnej: dyrektywa 2009/28/WE11 w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, ustanawiająca prawnie wiążące cele dla poszczególnych państw członkowskich, służące osiągnięciu do 2020 r. celu 20 %-owego udziału energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii w UE.

(4) Wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla: dyrektywa 2009/31/WE12 w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla.

(5) CO 2 i samochody: rozporządzenie 443/200913 określające normy emisji dla nowych samochodów osobowych w ramach zintegrowanego podejścia Wspólnoty na rzecz zmniejszenia emisji CO2 z lekkich pojazdów dostawczych, co zapewni ograniczenie emisji z nowych samochodów do średniego poziomu 130g CO2/km do 2015 r.

(6) Paliwa transportowe: dyrektywa 2009/30/WE14 w sprawie jakości paliwa wprowadza wobec dostawców obowiązek ograniczenia emisji gazów cieplarnianych związanych z całym łańcuchem produkcji paliw o 6 % do 2020 r.

Inne istotne inicjatywy obejmują:

(7) Lotnictwo: dyrektywa 2008/101/WE15 w sprawie uwzględnienia działalności lotniczej w systemie EU ETS.

(8) Transport drogowy: dyrektywa 2009/33/WE16 w sprawie promowania ekologicznie czystych i energooszczędnych pojazdów transportu drogowego.

Wdrażanie wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS)

W 2008 r. całkowita ilość zweryfikowanych emisji z instalacji objętych EU ETS w UE-27 wynosiła 2,11 mld ton CO217, czyli o 3 % mniej niż w 2007 r. Podczas gdy spowolnienie gospodarcze było mocno odczuwalne w sektorach objętych systemem, spadek emisji był spowodowany również środkami redukcji wprowadzonymi przez instalacje w reakcji na stabilne ceny dwutlenku węgla, które przeważały przez większą część 2008 r. zanim nastąpiła recesja. Wykres 6 ilustruje udział emisji objętych EU ETS w całkowitych emisjach GHG w UE.

Pierwszy okres rozliczeniowy (2005–2007)

W pierwszym okresie rozliczeniowym uczestniczyło średnio 10 559 instalacji. Instalacje te otrzymały uprawnienia do emisji 2 107 Mt CO2 na rok, zaś ich emisje zmniejszyły się średnio o 2 %18 (2,071 Mt CO2 na rok). Udział EU ETS w 2007 r. wynosił około 43 % całkowitych emisji gazów cieplarnianych w UE-27. Prawie dwie trzecie wszystkich instalacji sklasyfikowano jako instalacje energetycznego spalania19 i są one odpowiedzialne za ponad 70 % całkowitych emisji.

Drugi okres rozliczeniowy (2008–2012)

Ogólnounijny pułap na lata 2008-2012 wynosi 2,081 mld uprawnień rocznie, czyli 10,5 % mniej niż pułap wstępnie zaproponowany w krajowych planach rozdziału przedstawionych przez państwa członkowskie. W 2008 r. w systemie uczestniczyło 10 680 instalacji, których zweryfikowane emisje wyniosły 9 % powyżej przyznanych im uprawnień.

Wykres 6: Całkowite emisje GHG w UE-27 w podziale na sektory objęte EU ETS i sektory nieobjęte tym systemem

[pic]

Uwaga: Dane liczbowe są wstępnymi szacunkami. W przypadku 2008 r. uwzględniono wstępne szacunki dotyczące całkowitych emisji GHG.

Źródło: Komisja Europejska

Stosowanie mechanizmu wspólnego wdrażania (JI) i mechanizmu czystego rozwoju (CDM) przez operatorów

W ramach drugich krajowych planów rozdziału każde państwo członkowskie ustanowiło limit w odniesieniu do maksymalnego wykorzystania kredytów uzyskanych w ramach projektów przez operatorów (mechanizm wspólnego wdrażania (JI) i mechanizm czystego rozwoju (CDM)). W sumie w drugim okresie rozliczeniowym instalacje ze wszystkich państw członkowskich objęte ETS mogą wykorzystywać rocznie do 278 mln jednostek poświadczonej redukcji emisji (CER) lub jednostek redukcji emisji (ERU). Odpowiada to 13,4 % maksymalnej ilości przewidzianej w UE na drugi okres rozliczeniowy. W 2008 r. operatorzy wykorzystali 81,7 mln CER lub ERU, co odpowiadało 3,9 % wszystkich odstąpionych uprawnień. Począwszy od 2013 r. zasady wykorzystywania kredytów w ramach JI i CDM zostaną poddane przeglądowi, zgodnie ze zmienioną dyrektywą EU ETS.20

Planowane zastosowanie mechanizmów z Kioto przez rządy

Dziesięć państw członkowskich spośród UE-15 oraz Węgry i Słowenia zdecydowały o zastosowaniu mechanizmów z Kioto mając na względzie realizację celów z Kioto. Te państwa członkowskie nabywałyby łącznie 93,1 Mt ekwiwalentu CO2 rocznie w pierwszym okresie realizacji zobowiązań wynikających z protokołu z Kioto. Stanowi to około 2,2 punkty procentowe na korzyść realizacji celu z Kioto dla UE-15 wynoszącego -8 % (zob. tabela 12 w dokumencie roboczym służb Komisji).

Dziesięć państw członkowskich, o których mowa, podjęło decyzję o zainwestowaniu około 3 mld EUR w zakup jednostek w ramach JI, CDM lub w ramach handlu uprawnieniami do emisji. Austria, Niderlandy, Hiszpania, Luksemburg i Portugalia wyasygnowały najwyższe kwoty (odpowiednio 531 mln EUR, 506 mln EUR, 409 mln EUR, 330 mln EUR i 305 mln EUR na pięcioletni okres realizacji zobowiązań). W Słowenii budżet ten oszacowano na 80 mln EUR. Węgry zamierzają uczestniczyć w międzynarodowym systemie handlu uprawnieniami do emisji.

Planowane zastosowanie biotopów obniżających zawartość dwutlenku węgla

W uzupełnieniu do stosowania strategii i środków politycznych dotyczących poszczególnych źródeł emisji GHG państwa członkowskie mogą wykorzystywać biotopy obniżające zawartość dwutlenku węgla (zob. tabela 13 w dokumencie roboczym służb Komisji). Z dostarczonych dotychczas informacji wynika, że całkowita sekwestracja netto w okresie realizacji zobowiązań dzięki zalesianiu i ponownemu zalesianiu na mocy art. 3 ust. 3 protokołu z Kioto wyniesie w UE-15 około 8,2 Mt CO2 rocznie. Ponadto prognozy wskazują, że realizacja działań na mocy art. 3 ust. 4 przyniesie rocznie w okresie realizacji zobowiązań w UE-15 25,6 Mt CO2, natomiast w Republice Czeskiej, Polsce i Słowenii w tym samym okresie spodziewa się obniżenia wynoszącego 5,5 Mt CO2 rocznie. Wartości te uwzględniają maksymalne uprawnienia przyznane w związku z zarządzaniem lasami, nie obejmują jednak Hiszpanii z uwagi na brak szczegółowych danych. Uwzględniając dane sumaryczne z Hiszpanii przewiduje się, że wszystkie działania na mocy art. 3 ust. 3 i 4 w państwach członkowskich UE-15 spowodują w okresie realizacji zobowiązań zmniejszenie emisji o 42,4 Mt CO2 rocznie, co odpowiada prawie 12,4 % zobowiązań w zakresie redukcji w UE-15, które wynoszą 341 Mt CO2 rocznie w okresie realizacji zobowiązań, w porównaniu do emisji w roku bazowym.

SYTUACJA W KRAJACH KANDYDUJąCYCH

W okresie 1990-2007 emisje GHG w Chorwacji wzrosły o 3 %, zaś w porównaniu z 2006 r. wzrost ten wyniósł 5,3 %. W 2007 r. emisje Chorwacji wynosiły 32,4 Mt ekwiwalentu CO2, czyli 10 % poniżej poziomu emisji w roku bazowym. Z prognoz wynika, że przy uwzględnieniu istniejących środków i biotopów obniżających zawartość dwutlenku węgla kraj ten przekroczy nieznacznie docelowe wartości z Kioto, lecz dzięki planowanym dodatkowym środkom zrealizuje cel, nawet z nadwyżką.

W 2007 r. emisje Turcji wynosiły 373 Mt ekwiwalentu CO2 w porównaniu z 170 Mt ekwiwalentu CO2 w 1990 r., co stanowi 119 %-owy wzrost, i wzrosły w stosunku do 2006 r. o 12 %.

W styczniu 2009 r. Była Jugosłowiańska Republika Macedonii przedłożyła sekretariatowi UNFCCC drugie krajowe sprawozdanie zawierające wykaz emisji GHG w latach 1990-2002. W okresie tym poziom całkowitych emisji GHG zmniejszył się o około 10 %.

Więcej informacji zawarto w sekcji 2 dokumentu roboczego służb Komisji.