Główne zmiany merytoryczne obejmują m.in. nowy wymóg zamieszczenia opisu własności i kontroli inwestycji we wniosku o arbitraż lub postępowanie pojednawcze, obowiązek ujawniania informacji o finansowaniu przez osoby trzecie, zaostrzone przepisy dotyczące odwoływania arbitrów, koszty postępowania, wcześniejsze oddalanie bezzasadnych roszczeń, rozdzielanie postępowań, a także zmienione terminy. Nowe postanowienie wyraźnie odnosi się do wniosków o zabezpieczenie kosztów. Przejrzystość postępowań została zwiększona w możliwie największym stopniu bez konieczności wprowadzania zmian do konwencji ICSID. Zaproponowano również nowy zestaw zasad dotyczących przyspieszonego postępowania arbitrażowego.

c)zachęcanie do inwestycji międzynarodowych poprzez zapewnienie zaufania do procesu rozstrzygania sporów.

Obecnie 155 państw jest umawiającymi się państwami ICSID, z czego 26 to państwa członkowskie Unii. Sama Unia Europejska nie jest członkiem ICSID. Unia Europejska włączyła jednak zasady arbitrażu i zasady arbitrażu dotyczące dodatkowego mechanizmu zarządzania ICSID do wszystkich swoich umów handlowych i inwestycyjnych, które zawierają przepisy w zakresie ochrony inwestycji. Zgodnie z takimi umowami zasady ICSID mogą mieć zastosowanie w sporach inwestycyjnych wszczętych przez inwestorów z UE przeciwko państwom trzecim, przez inwestorów spoza UE przeciwko państwom członkowskim UE lub, po wprowadzeniu proponowanych zmian, w sporach wniesionych przeciwko Unii na podstawie zasad arbitrażu dotyczących dodatkowego mechanizmu zarządzania ICSID. Unia jest zatem szczególnie zainteresowana reformą zasad ICSID.

Potencjalny zakres zastosowania zasad dotyczących dodatkowego mechanizmu zarządzania rozszerzono na spory inwestycyjne, w których ani pozwany, ani państwo skarżącego nie są umawiającymi się stronami konwencji ICSID, jak również na spory z udziałem regionalnych organizacji integracji gospodarczej. Ponadto większość zmian wprowadzonych do zasad arbitrażu i zasad postępowania pojednawczego ICSID znajduje odzwierciedlenie również w zmienionych zasadach dotyczących dodatkowego mechanizmu zarządzania ICSID, przy czym postanowienia dotyczące przejrzystości są nieco bardziej ambitne.

2.3.3. Zmiany w postępowaniach w sprawie ustalania faktów w ramach ICSID

Zmiany dotyczą zasad ustalania faktów w ramach ICSID, a także regulaminu administracyjnego i finansowego w zakresie ustalania faktów w ramach ICSID. Proponuje się zestaw zaktualizowanych odrębnych zasad ustalania faktów, dzięki któremu strony sporu mogą wspólnie wystąpić do Komitetu ds. ustalania faktów o przeprowadzenie konkretnego postępowania w sprawie ustalania faktów.

2.3.4. Propozycja nowych zasad mediacji ICSID

Proponuje się nowy zestaw zasad mediacji ICSID oraz odpowiedni regulamin administracyjny i finansowy w odpowiedzi na wnioski państw i inwestorów o zapewnienie większej zdolności mediacyjnej. Zasady mediacji mają szeroki zakres zastosowania i za zgodą mogą być stosowane do wszelkich postępowań mediacyjnych dotyczących inwestycji, w które zaangażowane jest państwo lub regionalna organizacja integracji gospodarczej.

3.Stanowisko, jakie ma być zajęte w imieniu Unii

Zmiany, do głosowania nad którymi zostanie wezwana Rada Administracyjna ICSID, odnoszą się do niektórych stwierdzonych niedociągnięć obecnego systemu rozstrzygania sporów między inwestorami a państwami. Należy zauważyć, że równolegle do procesu reformy ICSID Unia Europejska i jej państwa członkowskie dążą do utworzenia stałego wielostronnego trybunału rozstrzygania sporów inwestycyjnych, który zastąpiłby obecny system arbitrażu inwestycyjnego stałym mechanizmem. Prace nad utworzeniem wielostronnego trybunału rozstrzygania sporów inwestycyjnych prowadzone są aktualnie w ramach Komisji Narodów Zjednoczonych do spraw Międzynarodowego Prawa Handlowego (UNCITRAL) i mają się zakończyć w 2026 r. W opinii Unii Europejskiej jedynie stały trybunał rozstrzygania sporów inwestycyjnych dostatecznie i kompleksowo rozwiąże wszystkie problemy wynikające z obecnego systemu arbitrażu inwestycyjnego ad hoc. Do czasu utworzenia wielostronnego trybunału obecny system arbitrażu inwestycyjnego będzie jednak nadal obowiązywał, a wszelkie udoskonalenia jego zasad należy przyjąć z zadowoleniem. W związku z tym Rada powinna poprzeć proponowane zmiany zasad ICSID.

4.Podstawa prawna

4.1.Proceduralna podstawa prawna

4.1.1.Zasady

Art. 218 ust. 9 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) stanowi, co następuje: „Rada, na wniosek Komisji lub wysokiego przedstawiciela Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, przyjmuje decyzję zawieszającą stosowanie umowy i ustalającą stanowiska, które mają być zajęte w imieniu Unii w ramach organu utworzonego przez umowę, gdy organ ten ma przyjąć akty mające skutki prawne, z wyjątkiem aktów uzupełniających lub zmieniających ramy instytucjonalne umowy”.

Po pierwsze, w art. 218 ust. 9 TFUE wymaga się organu utworzonego przez umowę międzynarodową, który jest uprawniony do ustanawiania zasad lub przyjmowania decyzji w kontekście tej umowy. Sformułowanie „w ramach organu utworzonego przez umowę” oznacza, że „postanowieni[e] dotyczy stanowisk, które mają zostać zajęte w imieniu Unii w ramach udziału tejże poprzez jej instytucje lub w danym wypadku za pośrednictwem jej państw członkowskich działających solidarnie w jej interesie w przyjęciu takich aktów w ramach danego organu międzynarodowego”.

Art. 218 ust. 9 TFUE ma zastosowanie niezależnie od tego, czy Unia Europejska jest członkiem organu lub stroną umowy. Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że „[w] przypadku gdy dana dziedzina należy do kompetencji Unii [...], brak udziału Unii w danej umowie międzynarodowej nie stanowi przeszkody w wykonywaniu przez nią tej kompetencji poprzez ustanowienie, w ramach swoich instytucji stanowiska, jakie ma być zajęte w jej imieniu w ramach organu utworzonego w drodze tej umowy, zwłaszcza za pośrednictwem państw członkowskich będących stronami tej umowy i działających solidarnie w interesie Unii”.

4.1.2.Zastosowanie w niniejszej sprawie

Planowane akty zmieniające zasady ICSID są zgodne ze wspomnianymi zasadami.

Po pierwsze, Rada Administracyjna ICSID, organ głosujący nad zmianami, jest organem utworzonym przez umowę, zgodnie z art. 218 ust. 9 TFUE. W obowiązującym art. 7 konwencji ICSID i przepisie 7 regulaminu administracyjnego i finansowego ICSID określono rolę Rady Administracyjnej między innymi w zakresie zmiany zasad ICSID. Rada Administracyjna jest uprawniona do ustanawiania zasad lub przyjmowania decyzji w kontekście umów ICSID. Rada Administracyjna nie działa niezależnie od stron, lecz za pośrednictwem umawiających się państw (zob. art. 4 ust. 1 konwencji ICSID).

Po drugie, planowane akty to „akty mające skutki prawne”, zgodnie z art. 218 ust. 9 TFUE. Mechanizm rozstrzygania sporów ICSID ma zastosowanie w międzynarodowych umowach o ochronie inwestycji zawieranych przez Unię Europejską i jej państwa członkowskie. W szczególności, po przyjęciu zmian, zasady dotyczące dodatkowego mechanizmu zarządzania ICSID potencjalnie będą miały zastosowanie w sporach wszczętych przeciwko Unii Europejskiej, w których przedmiotem sporu są środki przyjęte przez Unię i w których Unia występowałaby jako pozwany. Zmiany zasad ICSID mają zatem skutki prawne dla funkcjonowania i stosowania umów międzynarodowych zawartych przez Unię oraz dla przebiegu postępowań sądowych, w których Unia byłaby stroną.

Podsumowując, Komisja zwraca się do Rady o przyjęcie stanowiska Unii w odniesieniu do planowanych aktów, tak aby państwa członkowskie będące umawiającymi się stronami konwencji ICSID, działając wspólnie w interesie Unii, mogły wyrazić stanowisko Unii na forum Rady Administracyjnej ICSID. Proceduralną podstawą prawną proponowanej decyzji jest art. 218 ust. 9 TFUE.

4.2.Materialna podstawa prawna

4.2.1.Zasady