KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 15.12.2020 COM(2020) 730 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Sprawozdanie na temat obywatelstwa UE z 2020 r.



Wzmacnianie pozycji obywateli i ochrona ich praw



1.Wprowadzenie Obok pokoju jednym z największych osiągnięć europejskiego projektu jest unikalne na skalę światową obywatelstwo Unii. Prawa wynikające z obywatelstwa Unii – w tym swobodne przemieszczanie się, prawa polityczne i demokratyczne oraz prawo obywateli Unii niereprezentowanych za granicą do korzystania z ochrony konsularnej zapewnianej przez pozostałe państwa członkowskie – wywarły transformacyjny wpływ na Europę. Obecnie 13,3 mln Europejczyków korzysta z prawa do zamieszkania w innym państwie UE. Komisja co trzy lata przedstawia sprawozdanie w sprawie stosowania przepisów dotyczących obywatelstwa Unii i proponuje nowe priorytety na kolejne trzy lata. Od czasu ostatniego sprawozdania na temat obywatelstwa UE z 2017 r. wystąpiły znaczne problemy w zakresie korzystania z praw wynikających z obywatelstwa Unii, w tym w kontekście pandemii COVID-19, a jednocześnie zaszło również wiele korzystnych zmian. Przykładowo 9 na 10 obywateli Unii obecnie zna pojęcie „obywatela Unii”, co jak dotąd stanowi najwyższy wynik. Ponadto frekwencja w ostatnich wyborach do Parlamentu Europejskiego była najwyższa od dwóch dziesięcioleci, do czego w dużej mierze przyczynili się młodzi wyborcy i wyborcy głosujący po raz pierwszy. Odnotowano dalszy spadek różnicy między liczbą kobiet a liczbą mężczyzn biorących udział w głosowaniu i wchodzących w skład Parlamentu Europejskiego. Obecnie wsparcie dotyczące swobodnego przemieszczania się jest na najwyższym poziomie od 12 lat. Od czasu ostatniego sprawozdania na temat obywatelstwa w Europie pojawiły się silne ruchy społeczne podejmujące problematykę między innymi zmiany klimatu, gospodarki i podatków, rasizmu oraz równości. Takie ruchy często łączą protesty uliczne i działania online, co skutecznie przełamuje bariery geograficzne i językowe i tworzy ogólnoeuropejskie, a nawet globalne, synergie. Jeżeli kiedykolwiek można było wątpić w zainteresowanie obywateli Unii zaangażowaniem politycznym, to jednak ostatnie lata pokazały, że Europejczycy jak nigdy wcześniej chcą, aby ich głos został usłyszany, oraz chcą mieć wpływ na kształtowanie społeczeństwa, w którym żyją. Ponadto ostatnio mamy do czynienia z licznymi i złożonymi problemami. Kryzys związany z COVID-19 uwidocznił stopień, w jakim Europejczycy polegają na możliwości swobodnego przemieszczania się i są od niej zależni ze względów ekonomicznych i osobistych. W pierwszej połowie 2020 r. tysiące Europejczyków utknęło za granicą w wyniku wprowadzenia ograniczeń w podróżowaniu z powodu pandemii COVID-19, w wyniku czego UE i jej państwa członkowskie podjęły bezprecedensowe skoordynowane działania, dzięki którym ponad 600 000 obywateli wróciło bezpiecznie do domu. O ile Europa stanęła na wysokości zadania i przyszła z pomocą obywatelom pozostającym za granicą, pojawiły się pytania, czy nie należałoby usprawnić łączenia zasobów UE w państwach trzecich i zwiększyć elastyczność pomocy udzielanej obywatelom. W czasie pandemii, a także w czasie wyborów do Parlamentu Europejskiego i później, w internecie prowadzono działania dezinformacyjne wymierzone w Europejczyków, co podważyło podstawowy wymóg ich uczestnictwa demokratycznego w życiu publicznym i możliwość dokonywania świadomych decyzji. W obliczu skutków nowych technologii i światowego stanu zagrożenia zdrowia na drugi plan zeszło wiele codziennych praktycznych obciążeń administracyjnych i prawnych, które jednak nadal mają wpływ na życie obywateli Unii. Obejmują one zarówno skomplikowane procedury rejestracji do celów głosowania w przypadku przemieszczających się obywateli UE, jak i niewystarczające możliwości korzystania z wariantów cyfrowych procedur administracyjnych oraz systemów opodatkowania dla pracowników przygranicznych. Co więcej, referendum w sprawie brexitu, które skutkowało wyjściem Zjednoczonego Królestwa z UE, miało wpływ na życie blisko 3,7 mln obywateli Unii zamieszkujących w Zjednoczonym Królestwie, oraz milionów Brytyjczyków, którzy stracili obywatelstwo Unii. Sprawozdanie na temat obywatelstwa ściśle wiąże się z sześcioma naczelnymi celami Komisji dla Europy, w szczególności dotyczącymi nowego impulsu dla demokracji europejskiej i zbliżenia obywateli do UE. Sprawozdanie jest uzupełnieniem innych inicjatyw, takich jak nowa strategia na rzecz wzmocnienia stosowania Karty praw podstawowych oraz – w szczególności – europejski plan działania na rzecz demokracji, i powinno być odczytywane w połączeniu z nimi . Działania i priorytety określone w niniejszym sprawozdaniu bezpośrednio koncentrują się na wzmocnieniu pozycji obywatela i tym samym stanowią uzupełnienie europejskiego planu działania na rzecz demokracji, który uwzględnia kluczowe wyzwania dla europejskich demokracji i obejmuje obszary polityki o rozległych skutkach społecznych. Proponowane priorytety sformułowano na podstawie wyników ukierunkowanych konsultacji, w tym konsultacji publicznych w zakresie praw wynikających z obywatelstwa Unii oraz badania Eurobarometr Flash na temat obywatelstwa Unii i demokracji, a także w oparciu o wyniki badań naukowych, w tym prac sieci naukowców ds. praw obywatelskich UE. Określając swoje priorytety, Komisja kierowała się również bezpośrednio treścią licznych pism przesyłanych jej regularnie przez obywateli, w których informowali oni regularnie o napotykanych problemach i kwestiach związanych z korzystaniem z przysługujących im praw w życiu codziennym. Sprawozdanie na temat obywatelstwa z 2020 r. składa się z dwóch oddzielnych dokumentów: niniejszego sprawozdania i sprawozdania na podstawie art. 25 TFUE, w którym przedstawiono orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości w obszarze praw obywatelskich. Sprawozdanie zawiera podsumowanie postępów poczynionych w zakresie obywatelstwa Unii od czasu sprawozdania z 2017 r. oraz propozycje nowych priorytetów i działań służących zapewnieniu, aby obywatele Unii zyskali faktyczne korzyści i mogli w praktyce egzekwować przysługujące im prawa obywatelskie, w szczególności w kontekście transgranicznym. W sprawozdaniu określono szereg konkretnych działań i priorytetów związanych z czterema głównymi zagadnieniami: ·zwiększenie uczestnictwa demokratycznego, wzmocnienie pozycji obywateli i promowanie włączenia społecznego obywateli w UE; ·ułatwianie korzystania ze swobodnego przemieszczania się i upraszczanie codziennego życia; ·ochrona i promowanie obywatelstwa Unii; ·ochrona obywateli UE w Europie i poza jej granicami, w tym w czasach kryzysu i w sytuacjach nadzwyczajnych. 2.Zwiększenie uczestnictwa demokratycznego, wzmocnienie pozycji obywateli i promowanie włączenia społecznego obywateli w UE 2.1. Skuteczne korzystanie z praw wyborczych

Możliwość głosowania i kandydowania w wyborach stanowi podstawę demokratycznego społeczeństwa. W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2019 r. odnotowano najwyższą frekwencję w ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci. W dużej mierze większa frekwencja była zasługą młodych wyborców i wyborców głosujących po raz pierwszy. Wzrost odnotowano również, jeżeli chodzi o udział kobiet, a różnica między liczbą głosujących kobiet i mężczyzn spadła z 4 % w 2014 r. do 3 % w 2019 r. Liczba posłanek do Parlamentu Europejskiego wzrosła z 37 % do 39,4 %. Dane dotyczące uczestnictwa innych grup niedostatecznie reprezentowanych wciąż są ograniczone, gdyż niewiele państw członkowskich je gromadzi. Niedostatecznie reprezentowane kategorie wyborców napotykają jednak dodatkowe trudności. Osoby należące do mniejszości rasowych lub etnicznych mogą napotkać większe trudności niż pozostali obywatele w dostaniu się na listy kandydatów, rejestracji do wyborów lub wypełnianiu innych procedur wyborczych. Podczas przebiegu wyborów często dochodzi na przykład do wykorzystywania trudnej sytuacji społeczno-ekonomicznej wielu Romów poprzez kupowanie ich głosów i manipulowanie nimi lub wywieranie bezpośrednich nacisków i stosowanie gróźb. Skuteczne włączenie społeczne Romów zależy od tego, czy będą oni mogli odpowiednio egzekwować przysługujące im prawo do głosowania i kandydowania w wyborach. Państwa członkowskie powinny zatem prowadzić bardziej intensywne działania na rzecz pogłębiania świadomości wyborczej w celu zwiększenia uczestnictwa Romów i osób należących do innych grup defaworyzowanych – aby takie osoby mogły podejmować w wyborach dobrowolne i świadome decyzje oraz były zachęcane do dbania o swoją polityczną reprezentację. Osoby niepełnosprawne nadal są w niedostatecznym stopniu reprezentowane w wyborach, jeśli chodzi o korzystanie zarówno z prawa do głosowania, jak i z prawa do bycia wybranym. Napotykają rozmaite bariery takie jak ograniczona dostępność lokali i kart do głosowania lub niewystarczająco dostępne informacje o kandydatach i debatach. Szacuje się, że 800 000 obywateli Unii z 16 państw członkowskich mogło zostać pozbawionych prawa do uczestniczenia w wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2019 r., ponieważ w krajowych przepisach i rozwiązaniach organizacyjnych nie uwzględniono w odpowiednim stopniu ich szczególnych potrzeb. Komisja będzie współpracować z państwami członkowskimi i Parlamentem Europejskim w celu zagwarantowania praw politycznych osobom niepełnosprawnym na równych zasadach z innymi osobami, a w szczególności w celu zapewnienia, aby mogli korzystać z tych praw w następnych wyborach do Parlamentu Europejskiego. Wiele państw członkowskich wprowadziło szczególne środki służące zwiększeniu uczestnictwa kobiet w wyborach europejskich. Środki te obejmowały powiązanie przyznania funduszy publicznych na partie polityczne z promowaniem politycznego zaangażowania kobiet, parytety płci na listach kandydatów i nałożenie na partie polityczne ogólnego obowiązku zapewnienia równowagi płci na listach kandydatów. Niemniej jednak wiele problemów nadal wymaga rozwiązania. Uczestnictwo kobiet w polityce coraz częściej staje się celem internetowych ataków o cechach mowy nienawiści i przemocy, co m.in. zniechęca kobiety do kandydowania na urzędy publiczne. W związku z kolejnymi wyborami do Parlamentu Europejskiego Komisja zorganizuje wydarzenie na wysokim szczeblu, w którym udział wezmą przedstawiciele różnych organów, aby omówić wyzwania związane z procesami wyborczymi, a także umożliwieniem obywatelom uczestnictwa w procesie demokratycznym w charakterze wyborców i kandydatów. W ramach europejskiej sieci współpracy ds. wyborów Komisja pomaga państwom UE w wymianie najlepszych praktyk, dzięki którym poszczególnym grupom obywateli łatwiej jest uczestniczyć w wyborach, i nadal będzie udzielać takiej pomocy. Komisja będzie również w dalszym ciągu przyczyniać się do promowania najlepszych praktyk w ramach sieci, zgodnie z najwyższymi normami europejskimi dotyczącymi wolnych i uczciwych wyborów, w tym z normami zalecanymi przez Komisję Wenecką Rady Europy. W 2021 r. Komisja zorganizuje warsztaty dla europejskiej sieci współpracy ds. wyborów na temat: (i) zwiększenia dostępności wyborów europejskich; (ii) praktyk w zakresie głosowania zdalnego, a konkretnie głosowania internetowego (e-głosowanie) lub narzędzi internetowych, których zastosowanie może ułatwić elektroniczne uczestnictwo demokratyczne w sposób niebudzący obaw związanych z bezpieczeństwem i poufnością; oraz (iii) opracowania wskaźników, np. wskaźnika uczestnictwa demokratycznego konkretnych grup. Dalsze wspieranie europejskiego wymiaru wyborów do Parlamentu Europejskiego wzmacnia związek między obywatelami a instytucjami europejskimi, a tym samym legitymację demokratyczną podejmowania decyzji na szczeblu europejskim. Sprzyja to również rozliczalności politycznej. Aby móc pociągnąć polityków do odpowiedzialności, obywatele muszą widzieć wyraźny związek między krajowymi kampaniami i programami kandydatów a polityką europejską i partiami politycznymi, do których oni należą. W wyborach w 2019 r. temat Europy i takich kwestii europejskich, jak „wartości”, „sprawy gospodarcze”, „kwestie społeczne” i „środowisko”, był szeroko poruszany w materiałach wykorzystanych podczas kampanii. Wiele partii politycznych zapewniło wyborcom informacje na temat swojej przynależności do partii politycznej na poziomie europejskim, a kilka partii podjęło działania w celu zwiększenia świadomości europejskiego wymiaru wyborów w swoich materiałach i na stronach internetowych na potrzeby kampanii. Dwie partie polityczne były bezpośrednio obecne w kilku państwach członkowskich i promowały ogólnoeuropejski program. Jeden z posłów do Parlamentu Europejskiego został wybrany z jednej z tych partii w Niemczech. W badaniu Eurobarometr z 2020 r. 4 na 10 respondentów (43 %) stwierdziło, że prawdopodobnie byliby bardziej skłonni zagłosować w kolejnych wyborach do Parlamentu Europejskiego, jeżeli na listach kandydatów znajdowaliby się obywatele innych państw UE. Rosnącą grupą obywateli uprawnionych do głosowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego są „przemieszczający się obywatele UE” – obywatele, którzy przenieśli się do innego państwa członkowskiego, aby mieszkać, pracować lub studiować. Szacuje się, że w 2019 r. spośród ponad 17 mln przemieszczających się obywateli UE znajdujących się na terenie Unii prawie 15 mln (ponad 3 % całkowitej liczby unijnych wyborców) było uprawnionych do głosowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2019 r. Stosunkowo niewielu z nich skorzystało jednak z tego prawa. Niemal dwie trzecie respondentów (65 %) w ostatnim badaniu Eurobarometr uznało, że prawdopodobnie byliby bardziej skłonni zagłosować w kolejnych wyborach do Parlamentu Europejskiego, jeżeli mieliby możliwość skontaktowania się z punktem informacyjnym udzielającym obywatelom informacji na temat wyborów do Parlamentu Europejskiego i procedur głosowania. Ponad 60 % respondentów, którzy wzięli udział w otwartych konsultacjach publicznych dotyczących niniejszego sprawozdania, uznało, że działania podejmowane w celu informowania obywateli o ich prawach wynikających z obywatelstwa Unii są niewystarczające, a najczęściej wymienianą barierę (22 %) stanowił brak informacji na szczeblu krajowym. Komisja, w ścisłej współpracy z Parlamentem, przeanalizuje możliwość utworzenia specjalnego wspólnego zasobu w celu wsparcia obywateli Unii w korzystaniu z ich praw wyborczych, a także możliwość zapewnienia dodatkowych sposobów zgłaszania przez obywateli trudności i incydentów utrudniających im udział w życiu politycznym. Takie rozwiązania powinny być dostępne dla obywateli Unii (w tym przemieszczających się obywateli UE) i odpowiednich organów przed jesienią 2023 r. Przemieszczający się obywatele UE mają również prawo do głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych i wyborach do Parlamentu Europejskiego w państwie członkowskim zamieszkania. Frekwencja wśród tych osób jest jednak często niższa niż w przypadku obywateli danego kraju. Częściowo jest to wynikiem skomplikowanych procedur rejestracji i niewystarczających możliwości głosowania. Komisja zamierza zaktualizować odpowiednie dyrektywy w celu zwiększenia możliwości przemieszczających się obywateli w zakresie korzystania z przysługujących im praw wyborczych. Będzie się to wiązało z aktualizacją, wyjaśnieniem i wzmocnieniem przepisów w celu zapewnienia, aby wspierały one szerokie i włączające uczestnictwo przemieszczających się obywateli UE. Obszary, które należy uwzględnić, obejmują zapewnianie przemieszczającym się obywatelom UE ukierunkowanych informacji – w tym na temat terminów, efektów i trwałości procedur rejestracji wyborców, wymiany informacji na temat rejestracji przemieszczających się obywateli UE i kandydatów w wyborach europejskich oraz niezbędnych dostosowań w następstwie brexitu. Szereg państw członkowskich UE pozbawia swoich obywateli mieszkających na stałe w innych krajach prawa do głosowania w krajowych wyborach parlamentarnych. Obywatele pozbawieni praw wyborczych często są wykluczeni z życia politycznego zarówno w kraju pochodzenia, jak i w kraju zamieszkania. W swoim zaleceniu z 2014 r. Komisja wezwała państwa członkowskie, aby zezwoliły swoim obywatelom na złożenie wniosku o pozostanie na krajowej liście wyborczej, a tym na zachowanie swojego prawa do głosowania. Komisja będzie nadal monitorować sytuację i wzywa zainteresowane państwa członkowskie do zniesienia przepisów pozbawiających praw wyborczych. Prawa wynikające z obywatelstwa Unii nie dają przemieszczającym się obywatelom UE prawa do głosowania w wyborach krajowych w państwie członkowskim zamieszkania, nawet jeśli biorą czynny udział w życiu społecznym i doświadczają skutków polityki krajowej. Zgodnie z badaniem Eurobarometr Flash 485 ponad 6 na 10 Europejczyków (63 %) uważa za uzasadnione, aby obywatele Unii mieszkający w państwie UE, które nie jest ich krajem pochodzenia, nabyli prawo do głosowania w wyborach krajowych i referendach w kraju zamieszkania. W otwartych konsultacjach publicznych w sprawie niniejszego sprawozdania stwierdzono podobny poziom poparcia dla przyznania przemieszczającym się obywatelom UE prawa do głosowania w wyborach krajowych w państwie członkowskim zamieszkania. W marcu 2020 r. zarejestrowano europejską inicjatywę obywatelską w tym zakresie. Komisja zbada tę kwestię dokładniej wraz z państwami członkowskimi. Dobrym sposobem na zaangażowanie obywateli w proces wyborczy oraz na zwiększenie zaufania społeczeństwa do wolnych i uczciwych wyborów jest obserwacja wyborów. Monitorowanie wyborów przez obywateli może wykraczać poza obserwację głosowania i liczenia głosów i obejmować obserwację stosowania ordynacji wyborczej w internecie, co może znacznie ułatwić pracę organów krajowych odpowiedzialnych za kwestie wyborcze. Opierając się na sprawdzonych praktykach, Komisja zamierza finansować projekty, które pomagają w niezależnej obserwacji wyborów, w tym przez obywateli, za pomocą wytycznych lub dobrych praktyk omawianych w ramach europejskiej sieci współpracy ds. wyborów. Działanie nr 1 – W 2021 r. Komisja dokona aktualizacji dyrektyw w sprawie prawa do głosowania przemieszczających się obywateli UE w wyborach lokalnych i europejskich, aby ułatwić przekazywanie informacji obywatelom i usprawnić wymianę istotnych informacji między państwami członkowskimi, w tym również w celu zapobiegania przypadkom podwójnego głosowania. Działanie nr 2 – Komisja rozważy możliwość utworzenia specjalnych wspólnych zasobów na rzecz wspierania obywateli Unii w korzystaniu z przysługujących im praw wyborczych. Komisja będzie kontynuować współpracę z państwami członkowskimi w ramach europejskiej sieci współpracy ds. wyborów w celu ułatwienia obywatelom Unii korzystania z przysługujących im praw wyborczych i zwiększenia ich możliwości w tym zakresie, w tym poprzez wspieranie wymiany najlepszych praktyk i wzajemną pomoc na rzecz zapewnienia wolnych i uczciwych wyborów. Działanie nr 3 – Komisja będzie finansować projekty w zakresie niezależnej obserwacji wyborów, w tym dotyczące monitorowania przez obywateli. 2.2. Zwiększanie udziału obywateli w procesie demokratycznym

Zwiększanie zaangażowania obywateli na wszystkich etapach procesu demokratycznego ma kluczowe znaczenie dla naszej europejskiej demokracji. Pojawia się wiele nowych inicjatyw mających na celu zaangażowanie obywateli w proces decyzyjny. Na przykład w całej UE obserwuje się gwałtowny wzrost zainteresowania demokracją deliberatywną, co zasługuje na uznanie i wsparcie. Zwiększanie przejrzystości procesu kształtowania polityki i podejmowania decyzji oraz angażowanie obywateli w debatę na temat złożonych zagadnień, z którymi zmagają się instytucje europejskie, ma kluczowe znaczenie dla legitymacji demokratycznej. Ma ono również znaczenie dla zaufania obywateli do instytucji Unii i ich powiązania z tymi instytucjami. Znaczącą ogólnoeuropejską inicjatywą na rzecz demokracji deliberatywnej będzie zbliżająca się konferencja w sprawie przyszłości Europy, która będzie stanowić nowe publiczne forum otwartej, integrującej, przejrzystej i ustrukturyzowanej debaty z obywatelami na temat szeregu kluczowych priorytetów i wyzwań. Jej elementem od początku będzie przełomowa wielojęzyczna platforma cyfrowa, dzięki której konferencja będzie dostępna dla obywateli ze wszystkich środowisk i z wszystkich zakątków Unii. Obywatele będą mogli przedstawiać pomysły i propozycje lub organizować debaty lokalne. Dzięki tłumaczeniu na wszystkie języki UE w czasie rzeczywistym obywatele z różnych państw członkowskich będą mogli śledzić debaty o przyszłości Europy, dzięki czemu nabiorą one prawdziwie transnarodowego charakteru. Jednym z tematów dyskusji podczas konferencji w sprawie przyszłości Europy mogłyby być udoskonalenia systemu czołowych kandydatów w wyborach do Parlamentu Europejskiego oraz sposoby uwzględnienia kwestii list ponadnarodowych. W uzupełnieniu innych działań proponowanych w ramach europejskiego planu działania na rzecz demokracji, w sprawozdaniu na temat obywatelstwa przyjęto podejście ukierunkowane na obywatela i skoncentrowano się na działaniach i inicjatywach, które bezpośrednio wzmacniają pozycję obywateli i chronią ich prawa. Do wspierania świadomego i reprezentatywnego uczestnictwa demokratycznego należy wykorzystywać metody, które są innowacyjne, zorientowane na użytkownika oraz odpowiednie względem różnych grup wiekowych i potrzeb. Polityka, która zwiększa świadomość i zaangażowanie społeczeństwa w podejmowanie decyzji na szczeblu europejskim, powinna obejmować wszystkich obywateli. Ma to kluczowe znaczenie dla zapewnienia, aby obywatele Unii mieli pewność, że ich opinie się liczą oraz że głosownie ma znaczenie. Świadomi obywatele powinni mieć do dyspozycji narzędzia, kanały i umiejętności, które sprawią, że ich głos będzie słyszany na forum publicznym, dzięki czemu będą mogli wnieść bezpośredni wkład w kształtowanie polityki publicznej na wszystkich szczeblach. Komisja przeanalizuje innowacyjne sposoby konsultowania się z obywatelami i zgromadzi ich opinie na temat nowych przepisów UE. Komisja wypróbowuje już procesy partycypacyjne i deliberatywne, na przykład przy opracowywaniu i wdrażaniu projektów dotyczących polityki spójności oraz przy określaniu możliwych priorytetów dotyczących pięciu misji UE, które będą stanowić integralną część programu „Horyzont Europa” – następnego programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji (obejmującego badania nad nowotworami, dostosowanie do zmiany klimatu, bardziej ekologiczne i inteligentne miasta, zdrowe gleby oraz zdrowe oceany i wody) . Komisja nadal będzie finansować projekty w zakresie badań naukowych i innowacji mające na celu rozwijanie demokracji uczestniczącej i deliberatywnej w drodze eksperymentów oraz analizowanie praktyk, wyzwań i skutków związanych z procesami demokracji deliberatywnej w różnych skalach geograficznych i w różnych grupach społecznych . Komisja zapewni również finansowanie projektów w zakresie innowacji, które zwiększają możliwości lub oferują praktyczne wsparcie na rzecz zaangażowania obywateli Unii w procesy transformacji w ramach Europejskiego Zielonego Ładu, poprzez debaty i uczestnictwo , jak również w innych obszarach. Ponadto Unia Europejska zamierza dalej zachęcać młodzież do uczestnictwa w demokratycznym życiu Europy . Promowanie demokracji uczestniczącej sprzyjającej włączeniu społecznemu jest również jedną z wartości przewodnich strategii Unii Europejskiej na rzecz młodzieży (2019–2027) , której celem jest wspieranie zaangażowania młodych Europejczyków w kształtowanie społeczeństwa i polityki. Trzy główne obszary strategii UE na rzecz młodzieży to Angażowanie, Łączenie i Wzmacnianie pozycji. Angażowanie oznacza uczestnictwo młodzieży w procesach demokratycznych i zobowiązanie UE do wspierania uczestnictwa demokratycznego wszystkich osób młodych, głównie za pośrednictwem dialogu UE z młodzieżą – ustrukturyzowanego narzędzia służącego zwiększaniu uczestnictwa młodzieży i jednego z najważniejszych instrumentów na rzecz uczestnictwa obywatelskiego w UE, które pomaga osobom młodym przedstawiać ich pomysły. Jest to doskonały przykład oddolnej inicjatywy, dzięki której głosy obywateli skutecznie docierają do decydentów. W 2020 r. przypada dziesiąta rocznica rozpoczęcia dialogu UE z młodzieżą. Europejska inicjatywa obywatelska stanowi istotny element praw wynikających z obywatelstwa Unii i potężne narzędzie na rzecz demokracji uczestniczącej w UE. Dzięki niej milion obywateli zamieszkujących jedną czwartą państw członkowskich ma możliwość zwrócenia się do Komisji o przedstawienie wniosku dotyczącego aktu prawnego wdrażającego zapisy traktatów UE. Od stycznia 2020 r. obowiązują nowe przepisy, dzięki którym europejska inicjatywa obywatelska jest bardziej przyjazna dla użytkowników i bardziej dostępna, tak aby mogła przyczynić się do zwiększenia uczestnictwa obywateli Unii w procesie demokratycznym UE. W dniu 15 lipca 2020 r. Parlament Europejski i Rada przyjęły środki tymczasowe w celu złagodzenia wpływu pandemii COVID-19 na europejską inicjatywę obywatelską. Przepisy zostały zmienione, aby umożliwić wydłużenie okresów zbierania deklaracji dotyczących inicjatyw obywatelskich dotkniętych skutkami pandemii. Pandemii COVID-19 towarzyszyła olbrzymia fala informacji fałszywych lub wprowadzających w błąd, w tym prób wywierania wpływu na obywateli Unii i debaty w UE przez osoby i grupy spoza UE. Nakładając wymóg większej rozliczalności platform internetowych, Komisja kontynuuje prace na rzecz wspierania środowiska informacyjnego, w którym obywatele mogą wyrabiać sobie świadome opinie na temat spraw publicznych. W odniesieniu do dezinformacji wokół COVID-19 Komisja opracowała program monitorowania i sprawozdawczości w następstwie wspólnego komunikatu dotyczącego COVID-19 opublikowanego w czerwcu 2020 r. Sygnatariusze kodeksu postępowania w zakresie zwalczania dezinformacji co miesiąc składają sprawozdania z działań podjętych na rzecz ograniczenia rozpowszechniania dezinformacji na temat COVID-19 w ramach ich usług. Charakterystycznym elementem dezinformacji podczas pandemii COVID-19 stały się ponadto oszustwa konsumenckie, takie jak oferowanie niepotrzebnych, nieskutecznych i potencjalnie niebezpiecznych produktów ochronnych . Kwestie te uwzględniono w inicjatywach przedstawionych we wspólnym komunikacie i w nowym programie na rzecz konsumentów. Europejski plan działania na rzecz demokracji i akt prawny o usługach cyfrowych stanowią odpowiedź na wyzwania, jakie dezinformacja cyfrowa stwarza dla naszych społeczeństw. Uczestnictwo w działaniach edukacyjnych może przyczynić się do wzmocnienia udziału obywateli w procesach demokratycznych. Przypomniano o tym w Europejskim programie na rzecz umiejętności , który promuje umiejętności na całe życie, ponieważ „podstawą demokratycznych społeczeństw są aktywni obywatele, którzy potrafią odróżnić informacje z różnych źródeł, podejmują świadome decyzje, są odporni i działają odpowiedzialnie”. W związku z tym Komisja będzie wspierać rozwój jakościowego i włączającego kształcenia dorosłych, zgodnie z pierwszą zasadą Europejskiego filaru praw socjalnych. Technologie cyfrowe zmieniają demokratyczny proces decyzyjny w UE, a także sposób interakcji między organami publicznymi i obywatelami. W obecnych czasach, w których okoliczności zmusiły wiele osób do zmiany trybu pracy i sposobu kontaktowania się z innymi, interakcję i uczestnictwo demokratyczne ułatwić mogą narzędzia internetowe . Jednocześnie możliwości uczestnictwa cyfrowego są ograniczone technicznymi umiejętnościami ludzi. Jednym z kluczowych priorytetów Komisji jest „Europa na miarę ery cyfrowej” oraz poprawa umiejętności cyfrowych zarówno osób młodych, jak i dorosłych. Kwestie te są nadrzędnymi celami zaktualizowanego Planu działania w dziedzinie edukacji cyfrowej, który obejmuje lata 2021–2027. Odpowiednie działania obejmują wzmocnienie starań na rzecz rozwoju umiejętności cyfrowych oraz opracowywania wspólnych wytycznych w celu rozwiązania problemu dezinformacji poprzez kształcenie i szkolenie, a także wspieranie działań na rzecz poszerzenia wiedzy wszystkich obywateli na temat sztucznej inteligencji i danych oraz systematycznego włączania umiejętności cyfrowych do projektów w zakresie uczenia się formalnego i nieformalnego. Komisja zobowiązała się również do uwzględnienia kwestii wpływu starzenia się społeczeństwa we wszystkich obszarach polityki, aby pomóc społeczeństwom i gospodarkom dostosować się do zmian demograficznych. Komisja zaproponuje konkretne działania mające na celu zachęcanie do aktywnego uczestnictwa obywateli na wszystkich etapach życia – osób młodych, dorosłych i starszych; działania te mogą być również potencjalnie ukierunkowane na uczestnictwo dzieci w życiu politycznym i demokratycznym UE. Przemieszczający się obywatele UE osiedlający się w innym państwie członkowskim potrzebują wsparcia, które ułatwi im integrację w społeczeństwie przyjmującym. Niektórzy przemieszczający się obywatele UE mogą znajdować się w niepewnej sytuacji, spowodowanej na przykład bezdomnością, lub mogą pochodzić ze środowisk mniejszościowych i być uprawnieni do dodatkowego wsparcia. Obecnie wsparcie jest często zapewniane obywatelom państw trzecich, natomiast przemieszczającym się obywatelom UE, jako osobom należącym do szczególnej grupy, często brakuje wystarczającego wsparcia. Istnieją oczywiście wyjątki w tym zakresie, a starania na rzecz wypełnienia tej luki podejmuje się w ramach coraz liczniejszych projektów realizowanych przez władze lokalne i społeczeństwo obywatelskie. Ponadto każdego roku Komisja wspiera działania na rzecz zwiększania świadomości w zakresie praw wynikających z obywatelstwa UE oraz włączenia społecznego przemieszczających się obywateli UE za pomocą specjalnych funduszy w dziedzinie obywatelstwa UE. Ponadto w międzynarodowych badaniach i literaturze wskazano na silny związek między uczestnictwem w kulturze a demokracją. Stwierdza się, że społeczeństwa są bardziej otwarte i tolerancyjne, lepiej funkcjonują, są silniejsze gospodarczo i mają bardziej bezpieczne demokracje, jeżeli zapewni się obywatelom łatwy dostęp do szerokiej gamy zajęć kulturalnych, a zajęcia te gromadzą licznych uczestników. W tym kontekście Komisja przygotowuje się do przeprowadzenia na początku 2021 r. niezależnego badania „Znaczenie uczestnictwa obywateli w kulturze dla zaangażowania obywatelskiego i demokracji – wnioski polityczne wyciągnięte z badań międzynarodowych”. W badaniu podsumowany zostanie obecny stan wiedzy i dowodów w tym temacie oraz przedstawione zostaną kluczowe wnioski polityczne i przykłady skutecznych działań, jakie podjęto w kilku państwach członkowskich. Wyniki badania zapewnią wsparcie Komisji w realizacji Nowego europejskiego programu na rzecz kultury oraz planu prac Rady w dziedzinie kultury na lata 2019–2022.

Działanie nr 4 – Komisja będzie wspierać aktywne uczestnictwo obywateli w procesie demokratycznym i przyjmie innowacyjne podejście do angażowania ich w proces legislacyjny w celu zapewnienia, aby unijne przepisy były dostosowane do potrzeb i zgodne z wartościami Unii. Będzie dawała przykład poprzez finansowanie projektów wspierających zaangażowanie obywateli europejskich za pośrednictwem programu „Obywatele, Równość, Prawa i Wartości”, uczestnictwo obywateli w działaniach i debatach w ramach programu „Horyzont Europa” oraz transformacje, jakie przyniesie Europejski Zielony Ład. Działanie nr 5 – Komisja będzie finansować konkretne działania lokalne, których celem jest wspieranie integracji obywateli Unii w społeczeństwie UE, za pośrednictwem programu „Obywatele, Równość, Prawa i Wartości”. Działanie nr 6 – Komisja będzie dążyć do zwiększenia na poziomie całej UE świadomości znaczenia, jakie uczestnictwo w kulturze ma dla społeczeństwa i demokracji, poprzez ukierunkowane działania, w tym finansowanie. 3.Ułatwianie korzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się i upraszczanie codziennego życia 3.1.Większa pewność prawa przy korzystaniu z prawa do swobodnego przemieszczania się Prawo do swobodnego przemieszczania się, które pozwala każdemu obywatelowi Unii mieszkać, pracować lub studiować w dowolnym państwie członkowskim, jest prawem najbardziej cenionym przez obywateli Unii. W badaniu Eurobarometr więcej niż 8 na 10 respondentów (84 %) uznało, że swobodne przemieszczanie się obywateli Unii w ramach terytorium UE przynosi ogólne korzyści gospodarce ich kraju. Szacuje się, że około 13,3 mln obywateli Unii skorzystało z przysługującego im prawa i przeprowadziło się do innego państwa członkowskiego. Przeniesienie się za granicę może wiązać się z szeregiem wyzwań prawnych i administracyjnych. Komisja udziela wsparcia zarówno państwom członkowskim, jak i obywatelom Unii, wydając wytyczne dotyczące kwestii uznanych za problematyczne podczas transpozycji lub podczas stosowania zasad swobodnego przemieszczania się w praktyce. Od czasu ostatniego sprawozdania na temat obywatelstwa zidentyfikowano szereg nowych problematycznych kwestii, a Europejski Trybunał Sprawiedliwości wydał istotne wyroki, w których doprecyzował prawo do swobodnego przemieszczania się obywateli Unii i członków ich rodzin. Jedna z kwestii dotyczyła faktu, że ze względu na różnice w przepisach prawnych w poszczególnych państwach członkowskich, w kontekście prawa do swobodnego przemieszczania się mogą nie być uznawane więzi rodzinne w ramach rodzin tęczowych (tj. takich, w których co najmniej jeden z członków jest osobą LGBTIQ). W wyroku w sprawie Coman Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że w odniesieniu do korzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się pojęcie „współmałżonka” obywatela Unii stosowane w dyrektywie w sprawie swobodnego przemieszczania się ma zastosowanie również do osoby tej samej płci co obywatel Unii, z którym obywatel ten zawarł małżeństwo . W innym przypadku członkowie rodziny niebędący obywatelami UE posiadający kartę (stałego) pobytu nie zawsze mogli korzystać ze zwolnienia z obowiązku posiadania wizy podczas podróży z przyjmującego państwa członkowskiego do innego państwa członkowskiego. Trybunał Sprawiedliwości wyjaśnił w dwóch wyrokach, że przysługuje im prawo do korzystania z takiego zwolnienia . W odniesieniu do małoletnich objętych dyrektywą w sprawie swobodnego przemieszczania się Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że pojęcie „bezpośredniego zstępnego” obywatela Unii użyte w dyrektywie w sprawie swobodnego przemieszczania się należy rozumieć jako obejmujące zarówno dziecko biologiczne, jak i dziecko adoptowane obywatela Unii. Komisja zamierza dokonać przeglądu wytycznych z 2009 r. w sprawie swobodnego przemieszczania się w celu zwiększenia pewności prawa obywateli Unii korzystających z przysługującego im prawa do swobodnego przemieszczania się oraz zapewnienia bardziej skutecznego i jednolitego stosowania przepisów dotyczących swobodnego przemieszczania się w całej UE. Zmienione wytyczne powinny odzwierciedlać różnorodność rodzin, a tym samym pomagać wszystkim rodzinom, w tym rodzinom tęczowym, w korzystaniu z prawa do swobodnego przemieszczania się. Powinny one stanowić aktualne wytyczne dla wszystkich zainteresowanych stron, w szczególności obywateli Unii, oraz wspierać pracę organów krajowych zajmujących się prawami obywatelskimi, a także sądów i przedstawicieli zawodów prawniczych. Przy aktualizowaniu wytycznych Komisja zamierza uwzględnić kwestię stosowania ograniczeń w swobodnym przemieszczaniu się, w szczególności ze względów zdrowia publicznego. Pandemia COVID-19 przyniosła szereg szczególnych wyzwań dla swobodnego przemieszczania się w UE, a wiele państw członkowskich nałożyło ograniczenia w podróżowaniu jako środek ostrożności związany ze zdrowiem. W marcu 2020 r. Komisja przyjęła specjalne wytyczne dotyczące korzystania ze swobodnego przepływu pracowników . Aby pomóc w stopniowym znoszeniu ograniczeń w podróżowaniu oraz wesprzeć koordynację działań poszczególnych państw członkowskich, w maju 2020 r. Komisja przedstawiła pakiet środków, obejmujący wspólne podejście do przywracania swobody przemieszczania się, a także zestaw wytycznych i zaleceń dla turystów, podróżnych i przedsiębiorstw oraz kryteria dotyczące przywrócenia ruchu turystycznego. Przedstawione elastyczne podejście opierało się na kryteriach epidemiologicznych, stosowaniu środków ograniczających rozprzestrzenianie się choroby oraz względach ekonomicznych i wskazaniach związanych z ograniczeniem kontaktów personalnych. W dniu 4 września 2020 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie skoordynowanego podejścia do ograniczania swobodnego przepływu w odpowiedzi na pandemię COVID-19, który został przyjęty przez Radę w dniu 13 października 2020 r. Zalecenie ma na celu zapewnienie, aby wszelkie środki podjęte przez państwa członkowskie w celu ograniczenia swobodnego przemieszczania się ze względu na COVID-19 miały charakter proporcjonalny, niedyskryminacyjny oraz były dobrze skoordynowane i jasno zakomunikowane na poziomie UE. Komisja uruchomiła również platformę internetową „Re-open EU”, która zawiera podstawowe informacje we wszystkich językach UE umożliwiające bezpieczne wznowienie swobodnego przepływu osób i ruchu turystycznego w całej Europie. Na platformie zamieszczane są bieżące informacje na temat granic, ograniczeń w podróżowaniu, środków w zakresie zdrowia publicznego i bezpieczeństwa, jak również inne praktyczne informacje dla podróżnych. Jak wskazano w nowym pakcie o migracji i azylu, Komisja przyjmie strategię dotyczącą przyszłości Schengen, w ramach której wzmocniony zostanie kodeks graniczny Schengen i mechanizm oceny Schengen, a także ustanowi forum Schengen w celu wspierania współpracy w konkretnych obszarach i sposobów pogłębiania Schengen poprzez program wsparcia i współpracy, który pomoże wyeliminować kontrole na granicach wewnętrznych. Pierwsze posiedzenie forum Schengen odbyło się w dniu 30 listopada 2020 r. Brexit wywarł znaczący wpływ na obywateli Unii – około 3,7 mln – którzy mieszkają obecnie w Zjednoczonym Królestwie, ponieważ skorzystali z prawa do swobodnego przemieszczania się, kiedy Zjednoczone Królestwo było jeszcze członkiem UE. Komisja podtrzymuje swoje zobowiązanie do ochrony ich praw. Umowa o wystąpieniu gwarantuje tym obywatelom i członkom ich rodzin zasadniczo takie same prawa, jakie przysługują im obecnie: mogą oni nadal mieszkać, studiować i pracować w Zjednoczonym Królestwie oraz podróżować między krajem przyjmującym a Zjednoczonym Królestwem lub państwami UE-27. To samo dotyczy każdego obywatela UE, który przeprowadzi się do Zjednoczonego Królestwa przed końcem okresu przejściowego. Komisja pomoże obywatelom UE w Zjednoczonym Królestwie w uzyskaniu pełnej wiedzy na temat przysługujących im praw i w swoich relacjach z władzami brytyjskimi będzie poruszać wszelkie ewentualne kwestie związane z wdrażaniem przepisów. Część druga umowy o wystąpieniu zapewnia także ochronę praw ponad miliona obywateli Zjednoczonego Królestwa, którzy z dniem 1 lutego 2020 r. przestali być obywatelami Unii, ale nadal mieszkają w państwach UE, zabezpieczając ich prawo do życia, pracy lub nauki w kraju przyjmującym. Przewiduje ona prawo pobytu, prawo do wjazdu i wyjazdu, prawo do pracy, uznawanie kwalifikacji zawodowych oraz koordynację zabezpieczenia społecznego. Prawidłowe wdrożenie części umowy o wystąpieniu, która dotyczy praw obywateli, w tym praw grup defaworyzowanych, stanowi dla Komisji najwyższy priorytet. Wszyscy obywatele powinni mieć dostęp do wszystkich niezbędnych informacji, aby móc korzystać z przysługujących im praw. Działanie 7 – W 2022 r. Komisja podejmie działania na rzecz zwiększenia pewności prawa dla obywateli Unii korzystających z przysługującego im prawa do swobodnego przemieszczania się oraz dla administracji krajowych, dokonując aktualizacji unijnych wytycznych dotyczących swobodnego przemieszczania się z 2009 r. Zaktualizowane wytyczne uwzględnią różnorodność rodzin (rodziny tęczowe), stosowanie szczególnych środków, np. ze względów zdrowia publicznego, a także odpowiednie wyroki Trybunału Sprawiedliwości. Działanie 8 – Zgodnie z umową o wystąpieniu Komisja będzie nadal wspierać ochronę praw obywateli Unii, którzy w wyniku skorzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się w okresie, w którym Zjednoczone Królestwo było nadal członkiem UE, mieszkali w Zjednoczonym Królestwie przed zakończeniem okresu przejściowego. 3.2.Ułatwianie pracy transgranicznej i podróży transgranicznych

W 2019 r. UE wprowadziła zaostrzone zabezpieczenia w odniesieniu do dowodów osobistych i dokumentów pobytowych wydawanych obywatelom Unii. Nowe dowody ułatwią życie codzienne przemieszczających się obywateli UE i członków ich rodzin, pracowników przygranicznych, studentów, turystów i innych podróżnych. Nowe przepisy, które zaczną obowiązywać w dniu 2 sierpnia 2021 r., poprawią bezpieczeństwo dowodów osobistych i kart pobytu w całej UE poprzez wprowadzenie minimalnych standardów w odniesieniu zarówno do informacji w nich zawartych, jak i zabezpieczeń wspólnych dla wszystkich państw członkowskich wydających takie dokumenty. Komisja przeanalizuje sposoby zachęcania do stosowania narzędzi cyfrowych i innowacji wykorzystujących możliwości związane z dowodami tożsamości wydawanymi na podstawie nowych przepisów w zakresie usług administracji elektronicznej i e-biznesu. Uproszczenie procedur i formalności administracyjnych ma krytyczne znaczenie dla obywateli przeprowadzających się z jednego państwa członkowskiego do innego. Jest to szczególnie istotne w przypadku dokumentów urzędowych, takich jak akty urodzenia, dowody potwierdzające obywatelstwo lub wyciągi z rejestrów karnych, które sporządzono za granicą i muszą być przetłumaczone i zalegalizowane, aby mogły zostać przyjęte przez organ publiczny. Rozporządzenie w sprawie dokumentów urzędowych nabrało mocy prawnej w dniu 16 lutego 2019 r. i ułatwia obywatelom korzystanie z przysługującego im prawa do swobodnego przemieszczania się w UE. Komisja ściśle monitoruje prawidłowe wdrażanie tych nowych przepisów i aktywnie wspiera państwa członkowskie w przezwyciężaniu problemów zgłaszanych przez obywateli i organy. Obywatele Unii mają prawo do swobodnego przemieszczania się między państwami członkowskimi UE z powodów związanych z pracą, bez doświadczania dyskryminacji w zakresie warunków zatrudnienia – w tym wynagrodzenia. Pracownicy przygraniczni to osoby, które pracują w jednym państwie członkowskim UE, ale mieszkają w innym. W 2019 r. termin ten miał zastosowanie do 2 mln spośród 220 mln osób w wieku 20–64 lat zatrudnionych w UE, co stanowi prawie 1 % całkowitej siły roboczej UE. W dziedzinie opodatkowania na szczeblu UE nie ustanowiono żadnych przepisów dotyczących definicji pracowników przygranicznych, podziału praw do opodatkowania między poszczególnymi państwami członkowskimi, czy też przepisów podatkowych, które należy stosować. Sąsiadujące ze sobą państwa członkowskie, których obywatele licznie przekraczają dzielące je granice w celu wykonywania pracy, często włączają do swoich dwustronnych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania szczególne przepisy dotyczące pracowników przygranicznych. Takie przepisy mają często zastosowanie do obywateli mieszkających i pracujących w wąskiej strefie przygranicznej. Ponieważ przepisy te odzwierciedlają szczególną sytuację między dwoma danymi państwami członkowskimi i są wynikiem ich wzajemnych negocjacji, poszczególne umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania różnią się między sobą. Dochód uzyskany przez pracownika przygranicznego może być opodatkowany w jednym zainteresowanym państwie członkowskim lub obu takich państwach, w zależności od systemu opodatkowania. Komisja zamierza wydać zalecenia mające na celu poprawę sytuacji podatników prowadzących działalność transgraniczną, w tym pracowników przygranicznych. W lipcu 2020 r. Komisja ogłosiła w swoim planie działania na rzecz opodatkowania, że w 2021 r. zamierza uruchomić inicjatywę dotyczącą praw podatników unijnych, mającą na celu uproszczenie obowiązków podatkowych obywateli Unii. Podróżowanie między państwami członkowskimi może niekiedy wiązać się z korzystaniem z kilku rodzajów transportu („multimodalność”). Narzędzia planowania podróży multimodalnych dostarczają europejskim podróżnym wyczerpujących informacji, aby mogli oni podejmować świadome decyzje dotyczące podróży, dostosowane do ich potrzeb. Płynnie łączą ze sobą informacje na temat różnych środków transportu, zwłaszcza kolei i lokalnego transportu publicznego, oraz przyczyniają się do większej wydajności systemu transportowego. Przyniesie to znaczne korzyści obywatelom, ponieważ dokładne informacje na temat transportu i połączeń transgranicznych nie zawsze są łatwo dostępne. Powinno to również umożliwiać wybór tych środków transportu, które są najmniej szkodliwe dla środowiska. Komisja zwiększy swoje wsparcie na rzecz usług ułatwiających osobom w UE wyszukiwanie i rezerwowanie połączeń w ramach transportu multimodalnego. Działanie nr 9 – Komisja będzie współpracować z państwami członkowskimi w celu promowania włączenia transgranicznych rozwiązań w zakresie administracji elektronicznej i e-biznesu w ramach nowo wydawanych dowodów tożsamości. Działanie nr 10 – Komisja uruchomi w 2021 r. inicjatywę dotyczącą praw podatników unijnych, mającą na celu uproszczenie obowiązków podatkowych obywateli Unii. Działanie nr 11 – Komisja uruchomi inicjatywę mającą na celu dalsze wspieranie rozwoju narzędzi planowania podróży multimodalnych, a także usług cyfrowych ułatwiających rezerwowanie różnych ofert w zakresie mobilności oraz dokonywania za nie płatności. 4.Ochrona i promowanie obywatelstwa Unii 4.1.Ochrona obywatelstwa Unii Działanie nr 12 – Komisja będzie nadal monitorować ryzyko, jakie stwarzają programy obywatelstwa Unii dla inwestorów, również w kontekście trwających postępowań w sprawie uchybień zobowiązaniom państw członkowskich, oraz w razie potrzeby interweniować. Obywatelstwo Unii oraz prawa przysługujące na jego mocy są ugruntowane w traktatach. Posiadanie obywatelstwa państwa członkowskiego jest jedynym warunkiem bycia obywatelem Unii. Przy przyznawaniu obywatelstwa państwa członkowskie muszą upewnić się, że czyniąc to, nie podważają istoty, wartości i integralności obywatelstwa Unii. Integralność ta zostaje podważona, gdy państwa członkowskie przyznają przynależność państwową, a co za tym idzie obywatelstwo Unii, w zamian za określone z góry poziomy inwestycji, bez żadnego wymogu w zakresie rzeczywistego związku między inwestorem a danym państwem. Wartości i zasady UE takie jak wzajemna solidarność obywateli państw członkowskich ulegają osłabieniu, jeżeli uczestnictwo w europejskim projekcie, korzystanie z wynikających z niego praw i udział w jego życiu demokratycznym sprowadzają się wyłącznie do transakcji handlowej. Tym podstawowym zasadom zagrażają również programy obywatelstwa dla inwestorów, ułatwiające pranie pieniędzy, uchylanie się od opodatkowania i korupcję, co podkreślono w sprawozdaniach Komisji ze stycznia 2019 r. i lipca 2019 r. . W dniu 20 października 2020 r. Komisja wszczęła przeciwko dwóm państwom członkowskim postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego ze względu na ich programy obywatelstwa zwane również programami „złotych paszportów”. Komisja będzie nadal monitorować sytuację ułatwień pobytowych znanych również jako programy „złotych wiz”, które stwarzają podobne ryzyko. 4.2. Promowanie obywatelstwa i wartości Unii Obywatelstwo Unii opiera się na wspólnych wartościach, co zostało wyrażone w art. 2 Traktatu, do których należą poszanowanie demokracji, praworządności (państwa prawnego), równości i praw podstawowych. Z badania Eurobarometr przeprowadzonego w 2019 r. wynika, że jako najlepiej reprezentujące UE obywatele Unii wskazują niemal te same wartości, tj. demokrację, prawa człowieka i praworządność, a wyżej plasuje się tylko pokój. Pandemia COVID-19 doprowadziła do podważenia niektórych wartości Unii w wyniku wprowadzenia tymczasowych ograniczeń w zakresie praw podstawowych i wartości demokratycznych. Szybko pojawiły się pytania o to, jak w takich okolicznościach należy przeprowadzać wybory, w jaki sposób mogą sprawiedliwie odbywać się kampanie wyborcze, w jaki sposób obywatele mogą przedstawiać swoje opinie i jakie ograniczenia, o ile jakiekolwiek, można wprowadzić. Uwzględnienie tych kwestii jest szczególnie ważne, biorąc pod uwagę, że w czasach kryzysu ochrona wartości demokratycznych jest sprawą najwyższej wagi, a okoliczności, które doprowadziły do takich działań, mogą się powtórzyć. Komisja w dalszym ciągu będzie pomagać państwom członkowskim w wymianie najlepszych praktyk w tych kwestiach, obejmujących m.in. środki regulacyjne, w ramach europejskiej sieci współpracy ds. wyborów. W ostatnich latach, nawet jeszcze przed pandemią, nastąpił wzrost polaryzacji w Europie, podobnie jak w innych częściach świata, a wartości europejskie były podważane zarówno poza UE, jak i w niej samej. Aby przyczynić się do rozwoju prawdziwej kultury praworządności wśród ogółu społeczeństwa Komisja – w swoim komunikacie z lipca 2019 r. zatytułowanym „Umocnienie praworządności w Unii – Plan działania” – zapowiedziała szereg działań . Obejmują one na przykład specjalną kampanię komunikacji publicznej w zakresie praworządności. W dniu 30 września 2020 r. Komisja opublikowała również swoje pierwsze roczne sprawozdanie na temat praworządności, które stanowi podstawę nowego mechanizmu praworządności. Przyczyni się do pobudzenia stałej dyskusji nad praworządnością w każdym kolejnym roku i pomoże stworzyć w Unii kulturę praworządności. Wielu Europejczyków postrzega program Erasmus+ jako jedno z najważniejszych osiągnięć Unii . Wyjazdy za granicę w celu podjęcia studiów, nauki, szkolenia i pracy, uprawiania sportu lub udziału w aktywnościach dla młodzieży przyczyniają się do wzmacniania tożsamości europejskiej w całej jej różnorodności i sprzyjają aktywności obywatelskiej osób w każdym wieku. Erasmus+ zachęca młodzież do udziału w życiu demokratycznym Europy dzięki zwiększaniu świadomości w zakresie wspólnych wartości europejskich, w tym praw podstawowych, oraz łączeniu osób młodych i decydentów na szczeblu lokalnym, krajowym i unijnym. Działania „Jean Monnet” w ramach programu Erasmus+ wspierają poczucie tożsamości europejskiej i zaangażowanie poprzez rozwijanie doskonałości w dziedzinie studiów z zakresu integracji europejskiej. W przyszłości w ramach programu Erasmus+ rozszerzony zostanie zakres działań „Jean Monnet”, tak aby obok obszaru szkolnictwa wyższego obejmował również inne obszary kształcenia i szkolenia. Edukacja obywatelska ma na celu promowanie aktywności obywatelskiej i pomaganie osobom młodym w odkrywaniu ich miejsca w dzisiejszym złożonym społeczeństwie. Wśród możliwych rodzajów działalności znajduje się wolontariat w ramach Europejskiego Korpusu Solidarności, udział w doświadczeniach wirtualnych za pośrednictwem Wirtualnych wymian Erasmusa+ lub wyjazdy za granicę i odkrywanie nowych kultur dzięki DiscoverEU. Oprócz tego w zaleceniu Rady w sprawie promowania wspólnych wartości, edukacji włączającej i europejskiego wymiaru nauczania zachęca się państwa członkowskie do zwiększania wysiłków na rzecz propagowania wspólnych wartości, takich jak poszanowanie godności osoby ludzkiej, wolność, demokracja, równość, praworządność i poszanowanie praw człowieka. W zaleceniu wezwano również do tworzenia bardziej włączających systemów edukacji, lepszego wspierania kadry edukacyjnej oraz nauczania o UE i jej państwach członkowskich w celu wzmocnienia poczucia identyfikacji z własną szkołą, społecznością lokalną, państwem, a także rodziną europejską. Komisja będzie nadal pracować nad innowacyjnymi projektami promującymi edukację obywatelską osób młodych oraz ich doświadczenia w tym zakresie, m.in. w ramach przyszłego programu Erasmus (2021–2027). Wartości europejskie mogą mieć również zastosowanie w prowadzeniu działalności gospodarczej. Gospodarka społeczna obejmuje struktury biznesowe, takie jak spółdzielnie, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, organizacje non-profit, fundacje i przedsiębiorstwa społeczne, niezależnie od ich formy prawnej. Oprócz tworzenia milionów miejsc pracy takie przedsiębiorstwa i organizacje są również motorem innowacji społecznych. Sektor ten stawia ludzi, solidarność i demokrację w centrum swoich działań. Przynosi odpowiedzi na współczesne problemy i promuje ideę obywatelstwa. Widać to zwłaszcza na przykładzie skupionych w tym sektorze licznych stowarzyszeń i organizacji charytatywnych, a także przyspieszenia rozwoju zjawiska wolontariatu w wielu krajach europejskich. Gospodarka społeczna promuje „gospodarkę, która pracuje dla ludzi”. W ramach planu działania na rzecz gospodarki społecznej, który ma zostać przyjęty w drugiej połowie 2021 r., Komisja wprowadzi nowe środki służące wzmocnieniu sprzyjającego środowiska dla gospodarki społecznej i innowacji społecznych, a tym samym wspieraniu włączenia i uczestnictwa społecznego. W związku z tym Komisja będzie nadal rozwijać projekt na rzecz europejskich regionów gospodarki społecznej i wspólnie z miastem Mannheim zorganizuje w maju 2021 r. szczyt europejskiej gospodarki społecznej.

W swoich wytycznych politycznych Komisja podkreśliła znaczenie walki z nierównością w UE. Unia może osiągnąć swój pełny potencjał tylko wtedy, gdy wykorzysta wszystkie swoje talenty i całą różnorodność. Fakt, że ludzie w Europie nadal spotykają się z dyskryminacją, osłabia spójność społeczną Unii, pozbawia gospodarkę pełnego potencjału i bezpośrednio podważa prawa podstawowe i wartości Unii. Zgodnie ze zobowiązaniem przewodniczącej Ursuli von der Leyen do budowy „Unii równości” Komisja przyjęła strategię na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025, Unijny plan działania przeciwko rasizmowi oraz ramy strategiczne na rzecz osób LGBTIQ i Romów. W programie prac Komisji na 2021 r. przewidziano dalsze inicjatywy w tym obszarze, takie jak: wniosek dotyczący zapobiegania przemocy ze względu na płeć i przemocy w rodzinie oraz zwalczania jej, inicjatywa na rzecz rozszerzenia wykazu europrzestępstw o wszelkie formy przestępstw z nienawiści i nawoływania do nienawiści, strategia dotycząca praw osób niepełnosprawnych oraz komunikat w sprawie strategii dotyczącej zwalczania antysemityzmu. Działanie nr 13 – Komisja zaproponuje nowe środki na rzecz równości i przeciwdziałania dyskryminacji, zapowiedziane w dokumentach strategicznych. Działanie nr 14 – Komisja będzie wspierać poczucie tożsamości europejskiej wśród młodych Europejczyków za pomocą programu Erasmus+, programu Europejskiego Korpusu Solidarności oraz działań „Jean Monnet”. Działanie nr 15 – Komisja będzie nadal monitorować wpływ środków ograniczających, zwłaszcza wprowadzanych podczas kryzysów, na prawa wynikające z obywatelstwa Unii, wolne i uczciwe wybory oraz sprawiedliwą debatę demokratyczną, do czasu zniesienia tych środków; będzie także w dalszym ciągu pomagać państwom członkowskim w wymianie najlepszych praktyk w tych kwestiach w ramach europejskiej sieci współpracy ds. wyborów. 5.Ochrona obywateli UE w Europie i poza jej granicami, w tym w czasach kryzysu i w sytuacjach nadzwyczajnych 5.1Europejska solidarność w praktyce na rzecz obywateli w UE Pandemia COVID-19 i jej skutki podkreśliły wartość solidarności między państwami członkowskimi, a także między poszczególnymi członkami społeczeństwa. Pandemia wpłynęła na Europejczyków na różne sposoby w zależności od ich statusu społecznego, płci, sektora, w którym pracują, tego, czy są uważani za personel o krytycznym znaczeniu czy nie, a przede wszystkim – pod względem wpływu na zdrowie – w zależności od ich wieku i chorób współistniejących. Pandemia również uwidoczniła i pogłębiła dotychczasowe nierówności w naszym społeczeństwie. Reakcja ogólnoeuropejska była wieloaspektowa i obejmowała UE, rządy krajowe, przemysł, społeczeństwo obywatelskie oraz obywateli aktywnie działających w swoich społecznościach. Aby chronić życie i źródła utrzymania oraz zapewnić trwałą i pomyślną odbudowę Komisja zaproponowała Next Generation EU – program odbudowy gospodarki o wartości 750 mld EUR, a także ukierunkowane wzmocnienia budżetu UE na lata 2021–2027. Komisja jest zobowiązana do utrzymania równości w centrum procesu odbudowy, aby zapewnić trwałą i długoterminową stabilność. Społeczeństwo europejskie oczekuje, że w przyszłości UE będzie skuteczniej reagować na kryzysy zdrowotne. W ramach reakcji na pandemię COVID-19 i uznając, że nowe szczepionki mogłyby przyczynić się do jej zażegnania, Komisja przyjęła w czerwcu 2020 r. ambitną strategię UE dotyczącą szczepionek przeciwko COVID-19 w celu zapewnienia ich dostępności w drodze zawieranych z ich wiodącymi producentami umów zakupu z wyprzedzeniem. Wspiera ona również państwa członkowskie w procesie przygotowywania się do pomyślnego wprowadzenia szczepionek przeciwko COVID-19 na rynek, a następnie ich stosowania w wystarczającym zakresie. Komisja buduje także silniejszą Europejską Unię Zdrowotną, która zapewni lepszy poziom ochrony zdrowia obywateli, większą zdolność UE i państw członkowskich do zapobiegania ewentualnym pandemiom w przyszłości i do reagowania na nie, a także solidniejsze systemy opieki zdrowotnej w Europie. W tym celu w dniu 11 listopada 2020 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia , aby zapewnić jeszcze lepszą ochronę zdrowia Europejczyków oraz wspólne reagowanie na transgraniczne kryzysy zdrowotne. Równocześnie przedstawiono wnioski dotyczące poszerzenia uprawnień Europejskiej Agencji Leków oraz Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób. Komisja zaproponowała również nowy Program UE dla zdrowia, przewidujący wsparcie działań na rzecz ochrony obywateli w Unii przed poważnymi transgranicznymi zagrożeniami zdrowia, poprawy dostępności w Unii leków, wyrobów medycznych i innych produktów istotnych w kontekście kryzysu, przyczyniania się do ich przystępności cenowej, wspierania innowacji oraz wzmocnienia systemów opieki zdrowotnej i personelu opieki zdrowotnej, między innymi dzięki transformacji cyfrowej. Od samego początku kadencji Komisji von der Leyen priorytetem politycznym jest pełne wdrożenie Europejskiego filaru praw socjalnych. Zagwarantowanie, by wszyscy pracownicy w UE otrzymywali godne zarobki, ma zasadnicze znaczenie dla ożywienia gospodarczego, jak również dla tworzenia sprawiedliwej i odpornej gospodarki. Płaca minimalna ma tu ważną rolę do odegrania. Jest ona istotna zarówno w państwach, w których minimalne wynagrodzenia są wyłącznie negocjowane w drodze układów zbiorowych, jak i w państwach, w których obowiązuje ustawowa płaca minimalna. Wniosek Komisji został przyjęty w dniu 28 października 2020 r. Europejski filar praw socjalnych będzie stanowił kompas odbudowy Europy i najlepsze narzędzie zapewnienia, aby nikt nie pozostał w tyle. Komisja ogłosiła , że opracuje ambitny plan działania w celu pełnego wdrożenia filaru. Plan działania przyczyni się do odbudowy społeczno-gospodarczej i nabierania odporności w średnim i długim okresie z myślą o poprawie sprawiedliwości społecznej w procesie transformacji cyfrowej i ekologicznej. Działanie 16 – Komisja wdroży strategię UE na rzecz szczepionek przeciwko COVID-19 we współpracy z państwami członkowskimi, zapewniając wszystkim obywatelom szybki, sprawiedliwy i przystępny cenowo dostęp do tych szczepionek. Komisja w dalszym ciągu będzie budować silną Europejską Unię Zdrowotną, w ramach której wszystkie państwa UE mogłyby przygotowywać się na ewentualne kryzysy zdrowotne i wspólnie na nie reagować, bez trudu pozyskiwać niedrogie i innowacyjne produkty medyczne oraz wspólnie doskonalić metody zapobiegania, leczenia i opieki, np. w przypadku chorób nowotworowych. Działanie nr 17 – Komisja zwiększy swoje wsparcie dla młodych obywateli Unii, również tych z grup defaworyzowanych, aby za pośrednictwem wzmocnionej gwarancji dla młodzieży pomóc im w uzyskaniu dostępu do kształcenia, szkolenia i wreszcie do rynku pracy. Kryzys wywarł również negatywny wpływ na życie osób młodych, czemu można częściowo zaradzić poprzez gwarancję dla młodzieży, która została uruchomiona w szczytowym momencie poprzedniego kryzysu w obszarze zatrudnienia ludzi młodych w 2013 r. i zaowocowała istotnymi zmianami w wielu państwach członkowskich. Od czasu jej uruchomienia 24 mln osób młodych otrzymało możliwość zatrudnienia lub kontynuacji nauki, odbycia stażu lub przygotowania zawodowego, które stanowią jeden z etapów na drodze do przyszłej kariery. W swoim programie wspierania zatrudnienia ludzi młodych na 2020 r. Komisja proponuje dalsze środki na rzecz wspierania osób młodych na rynku pracy, w tym poprzez wzmocnienie gwarancji dla młodzieży oraz rozszerzenie działań informacyjnych skierowanych do młodych ludzi w niekorzystnej sytuacji w całej UE. 5.2. Solidarność w działaniu na rzecz obywateli Unii poza UE Przed wybuchem ogólnoświatowej pandemii coraz więcej Europejczyków podróżowało poza UE – również do miejsc odległych. Szacuje się, że niemal 7 mln obywateli Unii podróżuje do miejsc, w których są oni niereprezentowani, lub mieszka w nich na stałe. Nie wszystkie państwa członkowskie UE mają jednak swoją ambasadę lub konsulat w każdym państwie świata. Prawo równego dostępu do ochrony konsularnej jest jednym ze szczególnych praw nadanych obywatelom Unii na mocy traktatów i stanowi wymierny przykład europejskiej solidarności. Państwa członkowskie muszą zapewniać niereprezentowanym obywatelom Unii w państwie trzecim pomoc na takich samych warunkach jak własnym obywatelom. Według badania Eurobarometr Flash 485 około trzy czwarte respondentów (76 %) ma świadomość tego prawa. Chociaż pomoc w ramach ochrony konsularnej udzielana jest przede wszystkim doraźnie poszczególnym obywatelom Unii będącym w trudnej sytuacji w różnych częściach świata, to niekiedy wydarzenia o większej skali wymagają koordynacji oraz wspólnych działań w ramach UE-27. W ostatnich latach miało miejsce szereg zdarzeń wymagających podjęcia wspólnych działań – m.in. klęski żywiołowe, ataki terrorystyczne, niepokoje społeczne oraz przygotowanie do ogólnoświatowych wydarzeń sportowych – lecz ich skala i poziom złożoności nigdy nie były takie jak w czasie epidemii COVID-19. W ramach bezprecedensowych działań repatriacyjnych państwom członkowskim, wspieranym przez Komisję Europejską i Europejską Służbę Działań Zewnętrznych, udało się w okresie od lutego do maja 2020 r. sprowadzić do domu ponad pół miliona obywateli Unii dotkniętych ograniczeniami podróży wprowadzanymi na całym świecie w związku z pandemią COVID-19. Komisja współfinansowała wspólne loty repatriacyjne z budżetu UE za pośrednictwem Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności, a jej wkład wynosił do 75 % kosztów. Starania te były świadectwem unijnej solidarności w działaniu w trudnym okresie oraz korzyści płynących z ochrony konsularnej w ramach praw wynikających z obywatelstwa Unii. Organizując repatriację obywateli Unii, którzy pozostali za granicą z powodu epidemii COVID-19, państwa członkowskie słusznie nie traktowały niereprezentowanych i reprezentowanych obywateli Unii w różny sposób. Tam, gdzie dostępne były możliwości repatriacji, wszyscy obywatele Unii otrzymali pomoc.

Kryzys związany z COVID-19 pokazał potrzebę dalszego wzmacniania solidarności UE w celu zapewnienia lepszej ochrony obywatelom Unii za granicą, w szczególności w czasie kryzysów. Wciąż istnieją znaczne różnice między państwami członkowskimi w zakresie ich zdolności do udzielania pomocy w państwach trzecich, w tym pod względem wielkości ich sieci konsularnych, liczby personelu miejscowego i dostępnych zasobów materialnych na potrzeby repatriacji. Sytuacja ta może mieć wpływ nie tylko na niereprezentowanych obywateli Unii, ale także na obywateli reprezentowanych, gdy ich państwo członkowskie nie jest w stanie udzielić szybkiej pomocy w czasie kryzysu. Wnioski wyciągnięte z kryzysu rzucają światło na ważną rolę, jaką odgrywają delegatury Unii, które we współpracy z państwami członkowskimi UE koordynowały repatriację obywateli, pomagając w przygotowaniu wykazów osób odbywających loty komercyjne i loty organizowane przez rządy UE. Obecne prawo Unii ogranicza rolę delegatur Unii do koordynacji i dostarczania informacji, ale większość obywateli Unii z zadowoleniem przyjęłaby ich bardziej aktywną rolę w zapewnianiu wsparcia potrzebującym obywatelom Unii. W ramach swojego głównego priorytetu „Silniejsza pozycja Europy na świecie” Komisja dokona przeglądu dyrektywy w sprawie ochrony konsularnej, aby ułatwić korzystanie z prawa do ochrony konsularnej wynikającego z obywatelstwa Unii oraz wzmocnić solidarność UE w celu zapewnienia obywatelom UE lepszej ochrony za granicą, w szczególności w sytuacjach kryzysowych. Działanie to przyczyniłoby się do intensyfikacji współpracy między państwami członkowskimi i wzmocnienia wspierającej roli UE, wykorzystując w możliwie najlepszy sposób jej wyjątkową sieć delegatur do udzielania obywatelom Unii pomocy konsularnej w razie potrzeby, na przykład przez umożliwienie delegaturom organizacji lotów repatriacyjnych i wydawania tymczasowych dokumentów podróży. Delegatury Unii powinny uzupełniać sieci konsularne państw członkowskich, w szczególności w państwach trzecich, w których nie ma przedstawicielstw poszczególnych państw członkowskich lub jest ich bardzo niewiele. Ponieważ nie wszystkie z tych wyzwań można rozwiązać za pomocą działań na podstawie art. 23 TFUE (ochrona konsularna), Komisja rozważy również, czy nie należałoby rozszerzyć wynikającego z obywatelstwa Unii prawa do ochrony konsularnej na podstawie art. 25 ust. 2 TFUE. Działanie nr 18 – W 2021 r. Komisja dokona przeglądu przepisów UE dotyczących ochrony konsularnej w celu poprawy gotowości i zdolności UE i państw członkowskich do ochrony i wspierania obywateli Unii w czasie kryzysu. 6.Wnioski Obywatelstwo Unii jest centralnym elementem projektu europejskiego. Obywatele oczekują, że UE będzie chronić ich prawa i wnosić wartość dodaną do różnych dziedzin ich życia. Ogólnoświatowy kryzys zdrowotny jeszcze bardziej uwidocznił rzeczywistość dzisiejszej UE, w której mnogość powiązań transgranicznych i efektów zewnętrznych sprawia, że wspólne europejskie podejścia są niezbędne do ochrony życia i źródeł utrzymania Europejczyków. Jeszcze przed kryzysem związanym z COVID-19 nowe wyzwania polityczne, społeczne i technologiczne skłaniały do przemyślenia starych podejść i wprowadzenia nowych działań mających na celu ochronę i poprawę zdolności obywateli Unii do korzystania z przysługujących im trzech głównych praw: swobody przemieszczania się, uczestnictwa w wolnych i uczciwych wyborach oraz ochrony konsularnej poza granicami UE. Jak wynika z niniejszego sprawozdania, pojęcie obywatelstwa Unii i działania UE skoncentrowane na obywatelach wykraczają jednak poza te cele. Komisja stale monitoruje i ocenia sytuację w państwach członkowskich oraz działa zgodnie z traktatami UE i orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości. W nadchodzących latach zaproponuje ona działania legislacyjne w szeregu dziedzin, których celem będzie uzupełnienie luk i zwiększenie pewności prawa dla obywateli w zakresie korzystania z przysługujących im praw. W innych obszarach pełne korzystanie z praw obywatelskich zależy nie tylko od przepisów, ale także od ich wdrażania, co wpływa na zmianę kontekstu, umożliwiając obywatelom pełne korzystanie z ducha tych praw. Jeżeli chodzi o te obszary, w niniejszym sprawozdaniu przedstawiono działania, w ramach których Komisja będzie prowadzić prace ukierunkowane na wprowadzenie niezbędnych zmian. Komisja jest zobowiązana do realizacji działań określonych w niniejszym sprawozdaniu. W tym celu będzie ona działała wspólnie z innymi podmiotami – instytucjami Unii, państwami członkowskimi, władzami lokalnymi i regionalnymi, społeczeństwem obywatelskim i – co najważniejsze – z samymi obywatelami.