Wniosek DECYZJA RADY w sprawie stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich z Unią Europejską (decyzja o stowarzyszeniu zamorskim) /* COM/2012/0362 final - 2012/0195 (CNS) */





UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU 1.1. Kontekst ogólny Kraje i terytoria zamorskie (KTZ) są stowarzyszone z Unią Europejską od momentu wejścia w życie traktatu rzymskiego w 1958 r. Są to wyspy regionu Atlantyku, Antarktyki, Arktyki, Karaibów, Oceanu Indyjskiego i Pacyfiku. Nie są one suwerennymi państwami, lecz są powiązane z czterema państwami członkowskimi UE: Danią, Francją, Niderlandami oraz Zjednoczonym Królestwem. Stowarzyszenie KTZ z Unią wynika z relacji konstytucyjnych tych krajów i terytoriów z czterema państwami członkowskimi. Zasadniczo KTZ cieszą się szeroką autonomią, obejmującą takie obszary jak stosunki gospodarcze, rynek pracy, zdrowie publiczne, sprawy wewnętrzne i cła. Kwestie obronne i sprawy zagraniczne pozostają zwykle w kompetencji państw członkowskich. KTZ nie są częścią obszaru celnego Unii ani rynku wewnętrznego. Prawodawstwo Unii nie ma zatem do nich zastosowania. Jako obywatele państw członkowskich UE, z którymi ich kraje i terytoria są konstytucyjnie powiązane, mieszkańcy KTZ są obywatelami Unii. Całkowita populacja KTZ stanowi zaledwie 0,02% ludności świata (1,2 mln). Ich całkowita powierzchnia lądowa obejmuje zaledwie 80 000 km2.[1]. Od czasu przyjęcia w 2001 r. obecnie obowiązującej decyzji o stowarzyszeniu zamorskim otoczenie regionalne oraz międzynarodowe KTZ diametralnie się zmieniło. Na szczeblu europejskim i międzynarodowym pojawiły się nowe priorytety polityczne (takie jak ochrona środowiska, zmiana klimatu, zrównoważone zarządzanie zasobami naturalnymi). Zaszły również zmiany w strukturze światowego handlu. W strategii „Europa 2020” Komisja Europejska przedstawiła projekt strategii[2] opartej na trzech priorytetach: inteligentnego wzrostu, zrównoważonego wzrostu i wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu jako odpowiedzi na kryzys gospodarczy i finansowy. Ze swojej strony KTZ w dalszym ciągu zmagają się z problemami gospodarczymi i społecznymi lub borykają się z trudnościami związanymi z budowaniem swoich gospodarek na zrównoważonej podstawie. Jednocześnie borykają się z licznymi trudnościami związanymi z ich delikatnym środowiskiem naturalnym oraz potrzebą dbałości o ekologiczny filar zrównoważonego rozwoju. Największe wyzwanie stojące przed KTZ polega na wprowadzeniu ich gospodarek i społeczeństw na ścieżkę zrównoważonego rozwoju poprzez zwiększenie konkurencyjności, poprawę ich trudnej sytuacji, zwiększenie odporności środowiskowej, współpracę z sąsiadami oraz w miarę możliwości integrację z gospodarkami w aspekcie regionalnym lub światowym. W przypadku Unii wyzwanie polega na wspieraniu KTZ poprzez realizację tych celów i celu stowarzyszenia, określonego w art. 198 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, za pośrednictwem ram dostosowanych do potrzeb, realiów, cech szczególnych i różnorodności KTZ. 1.2. Obowiązujące przepisy Obecne zasady i procedury stowarzyszenia UE-KTZ zostały określone w decyzji Rady 2001/822/WE z dnia 27 listopada 2001 r. w sprawie stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich ze Wspólnotą Europejską, (Dz.U. L 314 z 30.11.2001, s. 1), zmienionej decyzjami 2007/249/WE (Dz.U. L 109 z 26.4.2007, s. 33) oraz XXXXXXX (decyzja dotycząca Saint-Barthélemy). 1.3. Spójność z pozostałymi obszarami polityki UE Strategia „Europa 2020” stanowi punkt odniesienia dla oceny spójności polityk UE oraz propagowania wartości, standardów oraz interesów UE[3]. Należy dążyć do spójności ze strategią „Europa 2020” w zakresie inteligentnego wzrostu i priorytetów dotyczących zrównoważonego rozwoju, promowania wsparcia w zakresie badań, innowacji i technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) oraz potencjału w zakresie zrównoważonego wzrostu jako katalizatorów rozwoju społeczno-gospodarczego. Decyzja o stowarzyszeniu zamorskim na lata 2014–2020 odegra istotną rolę w tym względzie. W istocie idea ustanowienia „ośrodków promowania doświadczenia i wiedzy specjalistycznej” może mieć związek z wdrażaniem i propagowaniem wysokich standardów, w tym standardów międzynarodowych, np. w dziedzinie środowiska naturalnego, bezpieczeństwa żywności i zdrowia konsumentów. KTZ charakteryzują się bogatą różnorodnością biologiczną. Lepsza dokumentacja naukowa i dostęp do wyników badań i innowacji byłyby korzystne z perspektywy wykorzystania i ochrony różnorodności biologicznej. Podobnie wdrożenie międzynarodowych standardów w dziedzinie bezpieczeństwa żywności oraz zdrowia zwierząt i roślin mogłoby ułatwić wymianę handlową między KTZ i ich partnerami handlowymi, w tym państwami członkowskimi UE. Zaangażowanie Unii na rzecz standardów ochrony środowiska, jak również jej rola jako podmiotu aktywnie uczestniczącego w światowej walce ze zmianą klimatu może mieć duże znaczenie zarówno dla Unii, jak i KTZ. Komisja jest zdania, że różnorodność biologiczna i inne zasoby naturalne KTZ mogłyby być przedmiotem ściślejszej współpracy w dziedzinie badań, innowacji i ochrony. Partnerstwo w dziedzinie środowiska naturalnego leżałoby we wspólnym interesie obu stron. 2. WYNIKI KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCENY SKUTKÓW Przegląd decyzji o stowarzyszeniu zamorskim był w latach 2008–2011 przedmiotem różnych konsultacji z podmiotami zainteresowanymi. Obejmowały one konsultacje społeczne, a także regularne i doraźne spotkania między KTZ, państwami członkowskimi, z którymi łączą je powiązania konstytucjonalne, i Komisją Europejską, jak również dialog w organach dialogu przewidzianych w art. 7 obowiązującej decyzji o stowarzyszeniu zamorskim: doroczne fora, regularne spotkania trójstronne i grupy robocze partnerstwa poświęcone kwestiom środowiskowym, handlowym, integracji regionalnej KTZ, usługom finansowym w KTZ oraz przyszłym relacjom UE-KTZ. 2.1. Konsultacje Wynik konsultacji z zainteresowanymi podmiotami uwypuklił poniższe kwestie. W swoich odpowiedziach na zieloną księgę z 2008 r.[4] zainteresowane podmioty wzywały do przesunięcia aktualnego punktu ciężkości stowarzyszenia z ograniczania ubóstwa i współpracy na rzecz rozwoju na bardziej wzajemne relacje skoncentrowane na zrównoważonym rozwoju KTZ (tj. modelu rozwoju, który godzi działalność gospodarczą z dobrostanem społecznym w długiej perspektywie czasowej przy jednoczesnym zachowaniu zasobów naturalnych i ekosystemu dla przyszłych pokoleń), co mogłoby jednocześnie wspierać propagowanie wartości i standardów UE w świecie. Zostało to podkreślone w wypowiedziach podczas konferencji z udziałem zainteresowanych podmiotów w październiku 2008 r., na której zebrało się ponad 100 zainteresowanych podmiotów spośród organów KTZ, ich państw członkowskich, instytucji i organów unijnych oraz ogółu społeczeństwa obywatelskiego. Rada Unii Europejskiej[5] także z zadowoleniem przyjęła zmianę paradygmatu i wyraziła dla niego swoje poparcie. W dokumencie wyrażającym wspólne stanowisko[6] przyjętym w lutym 2011 r. KTZ i powiązane z nimi państwa członkowskie wezwały do szerszego uznawania KTZ za członków europejskiej rodziny, stowarzyszenia opartego w większym stopniu na wzajemnych interesach Unii i KTZ oraz do skoncentrowania się na potencjale i słabych stronach KTZ. Dokument zwraca również uwagę na konieczność uznania i uwzględnienia interesów KTZ w następujących obszarach: ograniczanie preferencji i kwestie handlowe, jak również budowanie potencjału. Podkreślono także, że priorytetowe znaczenie dla przyszłych relacji UE-KTZ powinny mieć kwestie dotyczące środowiska naturalnego, zmiany klimatu i zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi: zrównoważone wykorzystanie i ochrona różnorodności biologicznej i zasobów naturalnych KTZ, bezpieczeństwo w zakresie środowiska, energia i energia ze źródeł odnawialnych, ochrona ekosystemów, walka ze skutkami zmiany klimatu oraz ich łagodzenie, gotowości na klęski i katastrofy oraz zdolności do reagowania w przypadku ich wystąpienia, inwazyjne gatunki, zrównoważone rybołówstwo. Zainteresowane podmioty[7] wezwały do wzmocnionej współpracy Unii z KTZ i regionami najbardziej oddalonymi w dziedzinie ochrony różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych. Solidarność między Unią a KTZ powinna opierać się na fakcie, że mieszkańcy KTZ, będący obywatelami odnośnych państw członkowskich, są także obywatelami UE. Podkreślono, że pomagając KTZ w zwiększeniu swojej konkurencyjności i odporności, poprawie swojej trudnej sytuacji i angażowaniu się w kwestie regionalnego środowiska naturalnego, Unia w rzeczywistości inwestowałaby w strategiczne placówki zdolne do propagowania unijnych wartości w świecie. 2.2. Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy specjalistycznej: Stowarzyszenie UE-KTZ zostało przeanalizowane w różnych opracowaniach wykonanych na zamówienie Komisji lub KTZ. Opracowania te obejmowały takie kwestie jak system handlu opisany w decyzji o stowarzyszeniu zamorskim, profile środowiskowe KTZ, systemy i zdolności statystyczne KTZ, gotowość KTZ na klęski i katastrofy oraz współpraca Unii z KTZ w latach 1999–2009[8]. Ostatnia kwestia została przedstawiona zainteresowanym podmiotom i omówiona z nimi przy okazji dorocznego forum UE-KTZ w marcu 2011 r. Najważniejsze zalecenia różnych opracowań w zakresie pomocy finansowej UE na rzecz KTZ obejmują: (1) uwzględnienie priorytetów politycznych, które sformułowano w ostatnim dziesięcioleciu, w programowaniu współpracy UE-KTZ; (2) dostosowanie zasad i procedur programowania pomocy finansowej w celu ograniczenia czasu uruchomienia pomocy; (3) propagowanie współpracy między KTZ i krajami z nimi sąsiadującymi, m.in. poprzez lepszą koordynację odnośnych instrumentów finansowych dostępnych KTZ, państwom AKP i regionom najbardziej oddalonym; (4) ułatwienie dostępu do unijnych programów horyzontalnych, do udziału w których KTZ się kwalifikują. Najważniejsze zalecenia różnych badań w zakresie handlu i kwestii związanych z handlem, zawartych w decyzji o stowarzyszeniu zamorskim obejmują: (1) dostosowanie uzgodnień dotyczących handlu towarami, tak aby lepiej uwzględnić trudności strukturalne, m.in. poprzez wprowadzenie bardziej elastycznych reguł pochodzenia dla wywozu towarów z KTZ do Unii; (2) umożliwienie KTZ zawierania korzystniejszych stosunków handlowych z innymi KTZ i krajami rozwijającymi się, aby odzwierciedlić rosnące znaczenie handlu usługami w gospodarkach światowych i regionalnych w ostatnim dziesięcioleciu oraz ułatwić integrację regionalną w tej dziedzinie; (3) zapewnienie pomocy i budowania potencjału na rzecz rozwoju polityki KTZ związanej z handlem oraz wspieranie KTZ w przeprowadzaniu reform regulacyjnych; (4) wspieranie rozpowszechniania informacji w KTZ na temat warunków wejścia na rynek UE; (5) utrzymanie bezpośredniego dialogu między Komisją Europejską a KTZ na temat np. handlu i kwestii związanych z handlem oraz zadbanie o to, aby interesy KTZ zostały wzięte pod uwagę w kontekście negocjacji handlowych UE. W odniesieniu do kwestii środowiskowych w różnych opracowaniach zalecano, aby Unia i KTZ w większym stopniu współpracowały ze sobą w następujących dziedzinach: (1) zmiana klimatu, (2) klęski żywiołowe, (3) zagrożenia dla fauny i flory oraz różnorodności biologicznej, niszczenie siedlisk, (4) nielegalne, nieraportowane i nieuregulowane połowy, (5) gospodarowanie odpadami, (6) zaopatrzenie w wodę i kwestie sanitarne. 2.3. Ocena skutków W ocenie skutków poddano szczegółowej analizie trzy warianty strategiczne. Wariant 1: status quo – odnowienie obowiązującej decyzji o stowarzyszeniu zamorskim bez żadnych zmian. W ramach wariantu 1 struktura i treść obowiązującej decyzji o stowarzyszeniu zostają utrzymane na lata 2014–2020. Utrzymanie status quo mogłoby zgodnie z prawem zostać uznane za możliwy wariant przyszłości stowarzyszenia UE-KTZ, ponieważ obecnie obowiązujące ustalenia okazały się korzystne dla rozwoju gospodarczego i społecznego KTZ, m.in. poprzez zapewnienie swobodnego dostępu do dużego rynku UE i związaną z tym możliwość uzyskania wsparcia na rzecz wykorzystania możliwości wywozu. W zewnętrznych opracowaniach uznano współpracę UE-KTZ w okresie 1999–2009 za zgodną zarówno z celami stowarzyszenia, jak i priorytetami politycznymi KTZ. Stwierdzono w nich również, że nie wystąpiły żadne wyraźne sprzeczności lub niespójności między współpracą UE-KTZ a innymi politykami Unii. Mimo że wariant 1 jest zgodny z częścią czwartą TFUE i jego preambułą, nie spełniłby on wspólnych ambicji KTZ, ich państw członkowskich i Komisji w zakresie przekształcenia i modernizacji stosunków UE-KTZ na zasadzie wzajemności. Zamiast modernizacji stosunków i wprowadzenia bardziej wzajemnego partnerstwa, w którym wzajemne interesy mogłyby być w większym stopniu brane pod uwagę, zachowano by logikę opartą na zasadzie dawcy/beneficjenta, która tradycyjnie leżała u podstaw stosunków UE-KTZ. Dostęp do rynku Unii dla towarów i usług KTZ odbywałby się w dalszym ciągu na obecnych zasadach, co mogłoby doprowadzić do utraty dostępu do rynku przez KTZ (z powodu ograniczania preferencji). Miałoby to negatywny wpływ na sytuację społeczną i gospodarczą KTZ. Wariant 2: modernizacja decyzji o stowarzyszeniu zamorskim i jej dostosowanie do ram polityki UE Wariant 2 oznaczałby modernizację i dostosowanie decyzji o stowarzyszeniu zamorskim do ram polityki Unii. Dokonany zostałby przegląd jej celów i zasad przy uwzględnieniu kierunków polityki wytyczonych przez Radę Unii Europejskiej, wniosków KTZ i ich państw członkowskich zgłaszanych przy różnych okazjach, jak również wyników badań zewnętrznych. Wariant 2 doprowadziłby do zacieśnienia współpracy UE-KTZ w oparciu o wspólne interesy zainteresowanych podmiotów wskazane w trakcie całego procesu konsultacji. Sprzyjałby on również bardziej wydajnej współpracy poprzez lepiej ukierunkowane i skoordynowane działania między UE, KTZ i powiązanymi z nimi państwami członkowskimi. Obszary współpracy uznane za priorytetowe przez KTZ będą otrzymywać większe wsparcie ze strony Unii (np.: zachowanie różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych, badania i innowacje). W ramach wariantu 2 UE wspierałaby KTZ w rozwiązywaniu najbardziej problematycznych kwestii, takich jak zmiana klimatu, które hamują ich zrównoważony rozwój, a których nie mogą rozwiązać w pojedynkę. W obliczu tego rodzaju problemów obszary wyspiarskie nie są w stanie same rozwijać skutecznych środków, muszą znaleźć partnerów i zostać włączone w globalne rozwiązania. Wariant 2 przyniósłby KTZ zmodernizowany system handlowy z Unią, który 1) obejmowałby udoskonalone przepisy dotyczące reguł pochodzenia oraz 2) gwarantowałby traktowanie handlu usługami i przedsiębiorczości na zasadach nie mniej korzystnych niż zasady dotyczące traktowania przez UE innych partnerów, czego nie gwarantują obecnie obowiązujące przepisy. Wariant 2 byłby spójny z częścią czwartą TFUE i jego preambułą. Odzwierciedlałby również polityczne wytyczne Rady UE dotyczące trzech celów w zakresie konkurencyjności, odporności i współpracy. W wariancie 2 ramy stowarzyszenia uwzględniałyby ostatnie zmiany w polityce i dyskusje prowadzone w ostatnim dziesięcioleciu. Wariant ten zapewnia i wzmacnia spójność polityki. Skutki społeczne, gospodarcze i środowiskowe byłyby bardziej pozytywne niż w przypadku wariantu 1. Wariant 2 lepiej niż obecnie odzwierciedlałby pojęcie wspólnych interesów. Umożliwiłby włączenie priorytetów agendy politycznej UE do stosunków między UE a KTZ oraz zwiększenie wartości dodanej UE jako partnera na arenie międzynarodowej w rozwiązywaniu pojawiających się problemów globalnych. W ten sposób KTZ przyczyniałyby się do lepszego promowania wartości i standardów UE na świecie. Wariant 3: zawarcie kilku umów o partnerstwie Wariant 3 wiązałby się ze zróżnicowaniem stosunków UE-KTZ. W obszarze handlu i współpracy gospodarczej przyjęto by dwa podejścia. Stosownie do potrzeb i możliwości niektóre KTZ mogłyby zostać uwzględnione w innych dwustronnych uzgodnieniach handlowych, zwłaszcza w umowach o partnerstwie gospodarczym lub umowach o wolnym handlu. Dla pozostałych KTZ przewidziano by w ramach stowarzyszenia system handlowy, który odpowiadałby wariantowi 1 lub 2. Nie obejmowałby on wprawdzie współpracy handlowej i gospodarczej z tymi KTZ, które zostałyby włączone do innych umów handlowych, mógłby jednak obejmować współpracę z wszystkimi KTZ we wszystkich innych obszarach. Alternatywna opcja polegałaby prowadzeniu całej współpracy z KTZ wchodzącej w zakres umów o partnerstwie gospodarczym lub umów o wolnym handlu w kontekście tych umów. Oznaczałoby to, że pomoc finansowa również byłaby świadczona poza zakresem stowarzyszenia. Poprzez włączenie KTZ do innych umów handlowych lub stowarzyszenie ich z takimi umowami, można by osiągnąć niektóre cele stowarzyszenia UE-KTZ. Odbywałoby się to jednak poza stowarzyszeniem jako takim. Ponadto wariant 3 może nie być w pełni dostosowany do potrzeb i warunków większości lub nawet wszystkich KTZ. Może on pociągać za sobą negatywne skutki również dla samej Unii, jeśli okazałby się, że konieczna jest znaczna kompensacja przy włączaniu KTZ do istniejących umów. Na skutek włączenia KTZ do innych umów handlowych, stowarzyszone kraje i terytoria posiadające konstytucyjne powiązania z państwami członkowskimi pod względem prawnym i rzeczywistym straciłyby status KTZ. Ponieważ wdrożenie wariantu 3 mogłoby spowodować konieczność wypracowania przez Unię nowych rozwiązań w zakresie ustanawiania różnych rodzajów stosunków z każdym KTZ, procedury prawne byłyby bardzo skomplikowane i należałoby przeprowadzać je osobno dla każdego KTZ. Prawdopodobnie spowodowałoby to jeszcze większą niejasność w odniesieniu do statusu krajów i terytoriów i ich mieszkańców. Niektóre zasady obecnie zawarte lub rozpatrywane w różnych umowach mogą nie mieć zastosowania w odniesieniu do mieszkańców KTZ, w zakresie, w jakim mają one zastosowanie do obywateli UE. Dlatego też wdrożenie wariantu 3 może zwiększyć napięcie między terytorialnym a podmiotowym zakresem TFUE. Zwiększyłyby się niejasności dotyczące różnych rodzajów współpracy na mocy różnych przepisów. 3. ASPEKTY PRAWNE WNIOSKU 3.1. Podstawa prawna Stowarzyszenie UE-KTZ opiera się na części czwartej Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Szczegółowe zasady i procedury stowarzyszenia UE-KTZ zostały określone w decyzjach Rady na podstawie art. 203 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, który przewiduje, że tego rodzaju akty są przyjmowane w drodze specjalnej procedury ustawodawczej. 3.2. Zasada pomocniczości Szczegółowe ustalenia odnoszące się do postanowień części czwartej TFUE muszą odbywać się na poziomie Unii, ponieważ cel stowarzyszenia, jakim jest rozwój społeczny i gospodarczy oraz bliskie stosunki gospodarcze między KTZ a Unią jako całością, nie może zostać osiągnięty poprzez działania na szczeblu państw członkowskich. Ponadto w odniesieniu do systemu handlu KTZ, działania państw członkowskich nie byłyby możliwe, ponieważ wspólna polityka handlowa wchodzi w zakres wyłącznej kompetencji Unii (część piąta tytuł II TFUE). Podejście do współpracy z KTZ zawarte we wniosku legislacyjnym Komisji przestrzega zasad partnerstwa, komplementarności i pomocniczości. W jego ramach proponuje się, aby unijna pomoc finansowa na rzecz KTZ opierała się na dokumentach programowych, za które właściwe władze KTZ i Komisja ponosiłyby wspólną odpowiedzialność i które określałyby strategie współpracy między UE a KTZ. Wspomniane strategie współpracy opierałyby się na celach rozwojowych, strategiach i priorytetach przyjętych przez właściwe władze KTZ. Decyzje na temat działań byłyby podejmowane w ścisłej konsultacji między Komisją, KTZ i powiązanymi z nimi państwami członkowskimi, z pełnym poszanowaniem odnośnych kompetencji instytucjonalnych, prawnych i finansowych każdego z partnerów. Bez uszczerbku dla uprawnień Komisji, główna odpowiedzialność za wdrożenie działań uzgodnionych w ramach strategii współpracy spoczywałaby na władzach KTZ. Komisja odpowiada za ustanowienie ogólnych zasad i warunków dotyczących tych programów i projektów. 3.3. Zasada proporcjonalności Cele stowarzyszenia opisane w art. 198 i art. 199, wymagają wszechstronnego partnerstwa, obejmującego ramy instytucjonalne oraz uzgodnienia handlowe. Dotyczą one wielu obszarów współpracy, jak również podstawowych zasad regulujących pomoc finansową Unii na rzecz KTZ. Konieczny jest więc szeroko zakrojony i dalekosiężny instrument prawny. Cele określone w traktacie przekładają się na perspektywę długoterminową. Wymają więc decyzji o wystarczająco długim okresie obowiązywania. Ponieważ w trakcie obowiązywania wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020 KTZ będą korzystać zarówno z 11. Europejskiego Funduszu Rozwoju, jak i budżetu ogólnego Unii Europejskiej, właściwe jest dostosowanie czasu obowiązywania decyzji do wieloletnich ram finansowych. We wniosku Komisji przedstawiono podejście elastyczne i dostosowane do sytuacji każdego KTZ. Proponuje się, aby skuteczność współpracy UE-KTZ była monitorowana poprzez kontrole oraz oceny ex ante, śródokresowe i ex post. 4. WPŁYW NA BUDŻET W komunikacie Komisji[9] w sprawie przygotowania wieloletnich ram finansowych dotyczących finansowania współpracy UE na rzecz państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku oraz krajów i terytoriów zamorskich na lata 2014-2020 (11. Europejski Fundusz Rozwoju), na współpracę z KTZ przewidziano kwotę 343,4 mln EUR. Kwota 343,4 mln EUR zostanie przydzielona zgodnie z decyzją Rady, która zostanie podjęta przed dniem 31 grudnia 2013 r., wprowadzającą w życie stowarzyszenie z KTZ, z czego 338,4 mln EUR przeznaczone zostanie na finansowanie programów terytorialnych i regionalnych, a 5 mln EUR w formie kwoty przydzielonej EBI na finansowanie dopłat do oprocentowania i pomocy technicznej zgodnie z decyzją o stowarzyszeniu zamorskim. 2012/0195 (CNS) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich z Unią Europejską (decyzja o stowarzyszeniu zamorskim) RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 203, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym, uwzględniając opinię Parlamentu Europejskiego, stanowiąc zgodnie ze specjalną procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje: (1) Decyzję Rady 2001/822/WE z dnia 27 listopada 2001 r. w sprawie stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich ze Wspólnotą Europejską[10] stosuje się do dnia 31 grudnia 2013 r. Zgodnie z jej art. 62 Rada musi ustanowić przepisy, które należy przyjąć w celu późniejszego stosowania zasad określonych w art. 198 do 202 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. (2) W swoich konkluzjach z dnia 22 grudnia 2009 r. w sprawie stosunków UE z krajami i terytoriami zamorskimi (KTZ)[11] Rada zwróciła się do Komisji o przedstawienie wniosku ustawodawczego w sprawie zmiany decyzji o stowarzyszeniu zamorskim przed lipcem 2012 r. Rada poparła propozycję Komisji, by oprzeć przyszłe partnerstwo między UE a KTZ na trzech filarach obejmujących zwiększenie konkurencyjności, wzmocnienie odporności i poprawę trudnej sytuacji oraz wspieranie współpracy i integracji między KTZ a innymi partnerami i regionami sąsiadującymi. (3) W okresie od czerwca do października 2008 r. Komisja przeprowadzała konsultacje społeczne i zaproponowała szereg wytycznych dotyczących nowej decyzji o stowarzyszeniu. Wyniki tych konsultacji zostały streszczone w komunikacie zatytułowanym „Elementy nowego partnerstwa UE z krajami i terytoriami zamorskimi (KTZ)”[12]. (4) Traktatu i wynikającego z niego ustawodawstwa wtórnego nie stosuje się automatycznie do KTZ, z wyjątkiem niektórych postanowień jednoznacznie stwierdzających inaczej. Pomimo że KTZ nie są państwami trzecimi i nie należą do jednolitego rynku, muszą przestrzegać zobowiązań nałożonych na państwa trzecie w odniesieniu do handlu, w szczególności reguł pochodzenia, norm zdrowotnych i zdrowia roślin oraz środków ochronnych. (5) Szczególne stosunki między UE a KTZ powinny odejść od klasycznego podejścia opartego na współpracy rozwojowej na rzecz wzajemnego partnerstwa w celu wsparcia zrównoważonego rozwoju KTZ. Ponadto solidarność UE z KTZ powinna opierać się na ich szczególnych stosunkach i przynależności do tej samej „rodziny europejskiej”. (6) Rola społeczeństwa obywatelskiego w przyczynianiu się do rozwoju KTZ może zostać zwiększona przez umacnianie organizacji społeczeństwa obywatelskiego we wszystkich sferach współpracy. (7) Biorąc pod uwagę położenie geograficzne KTZ, współpraca między partnerami i ich sąsiadami, pomimo różnego statusu względem prawa Unii poszczególnych podmiotów w danym obszarze geograficznym, będzie realizowana w interesie wszystkich stron, ze szczególnym naciskiem na obszary wspólnego zainteresowania oraz promowanie wartości i norm Unii. (8) Unia wspiera politykę i strategie KTZ w obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, w oparciu o szczególne potrzeby, możliwości i wybory danego KTZ. (9) Stowarzyszenie powinno zmierzać do zapewnienia zachowania różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych oraz ich przywrócenia i zrównoważonego użytkowania jako podstawowego elementu osiągnięcia zrównoważonego rozwoju. (10) KTZ charakteryzują się dużą różnorodnością biologiczną środowiska morskiego i lądowego. Zmiana klimatu może mieć wpływ na środowisko naturalne KTZ i stanowić zagrożenie dla ich zrównoważonego rozwoju. Działania w dziedzinie zachowania różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych, zmniejszania ryzyka wystąpienia katastrof naturalnych i zrównoważonego gospodarowania zasobami naturalnymi oraz promowanie energii odnawialnej przyczynią się do dostosowania się do zmian klimatu i ich łagodzenia w KTZ. (11) W stosunkach między UE a KTZ należy uznać znaczącą rolę, jaką KTZ mogą odegrać w przyczynianiu się do realizacji zobowiązań Unii w ramach wielostronnych porozumień w sprawie środowiska. (12) Należy wspierać KTZ w ich dążeniach do stopniowego zmniejszenia zależności od paliw kopalnych w celu zmniejszenia ich wrażliwości na dostępność paliwa i jego zmienność cenową, dzięki czemu ich gospodarka stanie się bardziej odporna i mniej podatna na wstrząsy zewnętrzne. (13) Unia może pomagać KTZ w zmniejszaniu podatności na klęski żywiołowe i wspierać działania i środki podejmowane przez nie w dążeniu do tego celu. (14) Oddalenie KTZ stanowi barierę dla konkurencyjności, a zatem bardzo ważna jest poprawa dostępności KTZ. (15) Unia i KTZ uznają znaczenie kształcenia jako dźwigni zrównoważonego rozwoju KTZ. (16) Dalszy rozwój ekonomiczny i społeczny KTZ powinien wzajemnie się uzupełniać i dążyć do wzmocnienia konkurencyjności KTZ, jak również osiągnięcia gospodarki socjalnej i integracji społecznej, w szczególności w odniesieniu do najsłabszych grup społecznych i osób niepełnosprawnych. W tym celu współpraca między UE a KTZ powinna obejmować wymianę informacji i najlepszych praktyk w omawianych dziedzinach, w tym rozwój umiejętności i ochrony socjalnej oraz promowanie praw osób niepełnosprawnych z uwzględnieniem zasad Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Ponadto stowarzyszenie między Unią a KTZ powinno przyczyniać się do promowania godnej pracy, w tym najlepszych praktyk w zakresie dialogu społecznego, jak również przestrzegania w KTZ i regionach, w których są położone, podstawowych norm pracy i zasad równości szans, niedyskryminacji i dostępności. (17) Występowanie w KTZ chorób zakaźnych, takich jak denga w regionie Karaibów i Pacyfiku lub gorączka chikungunya w regionie Oceanu Indyjskiego, może mieć wysoce negatywne skutki zdrowotne i ekonomiczne. Poza zmniejszeniem wydajności ludności dotkniętej omawianym problemem, epidemie w KTZ mogą poważnie wpływać na turystykę, która stanowi cenny wkład w gospodarkę wielu krajów i terytoriów zamorskich. Duża liczba turystów i pracowników migrujących przemieszczających się do KTZ jest narażona na przywóz chorób zakaźnych. Odwrotnie rzecz ujmując, duży przepływ osób powracających z KTZ mógłby przyczyniać się do wprowadzenia chorób zakaźnych w Europie. Zapewnienie „bezpiecznej turystyki” jest zatem kluczowym czynnikiem zrównoważonego rozwoju gospodarek KTZ w znacznym stopniu zależnych od turystyki. (18) Stowarzyszenie między Unią Europejską a KTZ uwzględnia zachowanie różnorodności i tożsamości kulturowej KTZ i przyczynia się do niego. (19) Unia uznaje znaczenie rozwijania bardziej aktywnego partnerstwa z KTZ w odniesieniu do zasad dobrego sprawowania rządów i walki z przestępczością zorganizowaną, handlem ludźmi, terroryzmem i korupcją. (20) Współpraca w zakresie handlu i kwestii związanych z handlem powinna przyczyniać się do osiągnięcia celu zrównoważonego wzrostu w rozwoju gospodarczym, rozwoju społecznym i ochronie środowiska. (21) Globalne zmiany, odzwierciedlone w trwającym procesie liberalizacji handlu, mają szerokie implikacje dla Unii, głównego partnera handlowego KTZ, jak też dla ich sąsiadów z AKP i innych partnerów gospodarczych. (22) KTZ są wrażliwymi środowiskami wyspiarskimi wymagającymi właściwej ochrony, włączając w to zarządzanie odpadami. Kwestia odpadów radioaktywnych uregulowana jest w art. 198 Traktatu Euratom i związanym z nim prawodawstwie wtórnym; przepisy te nie obejmują jedynie Grenlandii, do której Traktat Euratom nie ma zastosowania. W przypadku pozostałych odpadów należy określić które z unijnych zasad mają być stosowane w odniesieniu do KTZ. (23) Niniejsza decyzja powinna przewidywać większą elastyczność reguł pochodzenia, w tym nowych możliwości kumulacji pochodzenia. Kumulacja powinna być możliwa nie tylko z państwami KTZ i państwami uczestniczącymi w umowie o partnerstwie gospodarczym, ale pod pewnymi warunkami obejmować również produkty pochodzące z krajów, z którymi Unia stosuje umowę o wolnym handlu, i, również zależnie od spełnienia określonych warunków, produkty wprowadzane do Unii bezkontyngentowo i bezcłowo w ramach ogólnego systemu preferencji taryfowych Unii[13]. Warunki te są niezbędne dla zapobieżenia obchodzeniu przepisów handlowych oraz zapewnienia właściwego funkcjonowania przepisów dotyczących kumulacji. (24) Procedury certyfikacji pochodzenia z KTZ powinny zostać uaktualnione w interesie odnośnych podmiotów gospodarczych i administracji w KTZ. Przepisy dotyczące współpracy administracyjnej między UE a KTZ powinny również zostać odpowiednio uaktualnione. (25) Należy określić metody współpracy administracyjnej oraz przewidzieć możliwość tymczasowego zawieszenia preferencyjnego traktowania w odniesieniu do wszystkich lub niektórych produktów pochodzących z KTZ w przypadku nadużyć, nieprawidłowości lub systematycznego braku zgodności z zasadami dotyczącymi pochodzenia produktów lub braku współpracy administracyjnej. Ponadto należy ustanowić szczegółowe przepisy dotyczące środków ochrony i nadzoru. Dzięki temu właściwe organy KTZ i Unii, jak również podmioty gospodarcze, będą mogły korzystać z precyzyjnych i przejrzystych reguł i procedur. We wspólnym interesie leży zapewnienie właściwego stosowania procedur i uzgodnień, które umożliwiają KTZ bezcłowy i bezkontyngentowy wywóz towarów do UE. Właściwe jest zatem włączenie przepisu precyzującego, jakie są konsekwencje błędów administracyjnych w stosowaniu tych procedur i uzgodnień, prowadzących do strat dla budżetu Unii w zakresie należności celnych przywozowych. Taki przepis powinien wyraźnie potwierdzić, że ciężar finansowy takich strat nie jest ponoszony przez budżet Unii, ale przez państwo członkowskie, które utrzymuje szczególne stosunki z KTZ, którego władze popełniły błąd. Taki przepis nie powinien wprowadzać rozróżnienia między towarami pochodzącymi z KTZ i towarami pochodzącymi z krajów trzecich i powinien obejmować obie sytuacje. (26) Biorąc pod uwagę cele integracji i rozwoju globalnego handlu w dziedzinie usług i przedsiębiorczości, należy wspierać rozwój rynków usługowych i możliwości inwestycyjne poprzez poprawę dostępu KTZ do rynku usług i inwestycji na rynku unijnym. W tym zakresie Unia powinna zaproponować KTZ możliwie jak najbardziej uprzywilejowane traktowanie, jakie oferuje wszystkim innym partnerom handlowym poprzez kompleksowe klauzule najwyższego uprzywilejowania, przy jednoczesnym zapewnieniu bardziej elastycznych możliwości stosunków handlowych dla KTZ poprzez ograniczenie traktowania Unii przez KTZ do tego, co oferują one innym największym gospodarkom handlowym. (27) Prawa własności intelektualnej są istotnym elementem pobudzania innowacji i narzędziem wspierania rozwoju gospodarczego i społecznego. Państwa wykorzystują je do ochrony twórczości intelektualnej i dóbr intelektualnych. Ich ochrona i egzekwowanie przyczynia się do ułatwiania handlu, wzrostu gospodarczego i inwestycji zagranicznych, a także do zwalczania zagrożeń dla zdrowia i bezpieczeństwa powodowanych przez podrabiane produkty. KTZ mogą korzystać z polityki w zakresie praw własności intelektualnej, w szczególności w kontekście zachowania różnorodności biologicznej i rozwoju technologii. (28) Środki sanitarne i fitosanitarne oraz bariery techniczne w handlu mogą mieć wpływ na wymianę handlową i wymagają współpracy. W ramach handlu i współpracy związanej z handlem należy również uwzględnić politykę konkurencji oraz prawa własności intelektualnej, które mają wpływ na sprawiedliwy podział korzyści z handlu. (29) W celu zapewnienia, aby KTZ mogły uczestniczyć w unijnym rynku wewnętrznym, a także rynkach regionalnych, lokalnych i międzynarodowych na jak najlepszych warunkach, ważne jest rozwijanie zdolności KTZ w odnośnych dziedzinach. Obejmują one rozwój zasobów ludzkich i ich umiejętności, rozwój małych i średnich przedsiębiorstw, dywersyfikację sektorów gospodarki oraz wdrożenie odpowiednich ram prawnych w celu osiągnięcia klimatu biznesowego sprzyjającego inwestycjom. (30) Współpraca między UE a KTZ w obszarze usług finansowych powinna przyczyniać się do stworzenia bezpieczniejszego, solidniejszego i przejrzystszego systemu finansowego, jaki jest niezbędny do zwiększenia globalnej stabilności finansowej i stworzenia podstaw dla zrównoważonego wzrostu. Wysiłki w tym obszarze powinny skupiać się na dążeniu do osiągnięcia konwergencji z międzynarodowo uzgodnionymi normami i zbliżenia ustawodawstwa KTZ do dorobku Unii w dziedzinie usług finansowych. Należy przywiązywać znaczenie do wzmacniania zdolności administracyjnych władz KTZ, w tym organów nadzoru. (31) Pomoc finansowa dla KTZ powinna być przyznawana na podstawie jednolitych, przejrzystych i skutecznych kryteriów, uwzględniających potrzeby i osiągnięcia KTZ. Takie kryteria powinny uwzględniać liczbę ludności, poziom produktu krajowego brutto (PKB), wykorzystanie poprzednich środków z Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR) i ograniczenia wynikające z odizolowania geograficznego KTZ. (32) W interesie efektywności, uproszczenia i uznania zdolności władz KTZ do zarządzania, środki finansowe przyznane KTZ powinny być rozdysponowywane na podstawie wzajemnego partnerstwa. Ponadto władze KTZ powinny przyjąć odpowiedzialność za opracowanie i wdrażanie polityk uznanych przez strony za strategie w zakresie współpracy. (33) Procedury dotyczące pomocy finansowej, o których mowa w art. 9 i 82, przenoszą na KTZ główną odpowiedzialność za programowanie i realizację współpracy w ramach 11. EFR. Współpraca będzie prowadzona przede wszystkim zgodnie z rozporządzeniami terytorialnymi KTZ i będzie ona zwiększała wsparcie dla monitorowania, oceny i audytu zaprogramowanych działań. Ponadto konieczne jest doprecyzowanie, że KTZ kwalifikują się do różnych źródeł finansowania, które przewidziano w art. 76. (34) W celu przyjęcia szczegółowych zasad w zakresie przygotowania dokumentów programowych, działań następczych, kontroli, oceny, przeglądu i realizacji, jak również sprawozdawczości i korekt finansowych, w odniesieniu do części czwartej niniejszej decyzji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, powinny zostać przekazane Komisji. W celu uwzględnienia rozwoju technologicznego i zmian w przepisach prawa celnego, uprawnienia do przyjmowania aktów zmieniających dodatki do załącznika VI, zgodnie z art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, powinny również zostać przekazane Komisji. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów. Przygotowując i opracowując akty delegowane, Komisja powinna zapewnić terminowe i odpowiednie przekazanie właściwych dokumentów Radzie. (35) [Zasad stowarzyszenia ustanowionych w niniejszej decyzji nie powinno stosować się do Bermudów zgodnie z życzeniem Rządu Bermudów.] (36) Na mocy niniejszej decyzji, Rada powinna być w stanie przedstawić innowacyjny dokument, który będzie uwzględniał wszystkie elementy wymienione powyżej, i będzie zarówno spójny, jak i dopasowany do wielu różnych sytuacji. (37) Niniejsza decyzja powinna zastąpić decyzję 2001/822/WE, PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ: Część pierwsza Przepisy ogólne dotyczące stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich z Unią Dział 1 Przepisy ogólne Artykuł 1 Cel 1. Stowarzyszenie krajów i terytoriów zamorskich (KTZ) z Unią (zwane dalej „stowarzyszeniem”) stanowi partnerstwo oparte na art. 198 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, mające na celu wsparcie zrównoważonego rozwoju KTZ oraz szerzenie wartości i standardów UE na świecie. 2. Partnerami w stowarzyszeniu są UE, KTZ i państwa członkowskie, z którymi są one powiązane. Artykuł 2 Cele, zasady i wartości 1. Stowarzyszenie między Unią Europejską a KTZ opiera się na celach, zasadach i wartościach podzielanych przez KTZ, państwa członkowskie, z którymi są one związane, oraz Unię. 2. Stowarzyszenie dąży do osiągnięcia ogólnych celów ustalonych w art. 199 Traktatu przez rozwój KTZ, wzmocnienie konkurencyjności i odporności KTZ, poprawę trudnej sytuacji oraz wspieranie współpracy między nimi a innymi partnerami. 3. W realizacji tych celów stowarzyszenie szanuje podstawowe zasady wolności, demokracji, praw człowieka i podstawowych wolności oraz rządów prawa, dobrego sprawowania rządów i zrównoważonego rozwoju, podzielane przez KTZ i państwa członkowskie, z którymi są one związane. 4. W dziedzinach współpracy określonych w niniejszej decyzji nie ma dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną. 5. Partnerzy uznają wzajemne prawa do określenia polityki zrównoważonego rozwoju i priorytetów, ustanowienia własnych krajowych norm w zakresie ochrony środowiska i ochrony pracy oraz do przyjęcia lub zmiany w związku z tym odpowiednich przepisów ustawowych i polityk, zgodnie z zobowiązaniami zawartymi w normach i umowach uznanych na poziomie międzynarodowym. W ten sposób dążą do zapewnienia wysokiego poziomu ochrony środowiska i ochrony pracy. 6. Wprowadzając w życie niniejszą decyzję, partnerzy kierują się zasadami przejrzystości, pomocniczości i potrzebą efektywności i uwzględniają trzy filary zrównoważonego rozwoju KTZ: rozwój gospodarczy, rozwój społeczny i ochronę środowiska. Artykuł 3 Zarządzanie stowarzyszeniem Zarządzanie stowarzyszeniem należy do Komisji i władz KTZ oraz, w razie potrzeby, państw członkowskich, z którym KTZ są powiązane, zgodnie z uprawnieniami instytucjonalnymi, prawnymi i finansowymi. Artykuł 4 Terytorialny zakres stosowania Stowarzyszenie ma zastosowanie do KTZ wymienionych w załączniku II do Traktatu [z wyjątkiem Bermudów]. Artykuł 5 Wzajemne interesy, komplementarność i priorytety 1. Stowarzyszenie stanowi ramy umożliwiające dialog polityczny i współpracę w kwestiach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. 2. Pierwszeństwa udziela się współpracy w obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, takich jak: a) dywersyfikacja gospodarcza KTZ, w tym ich dalsza integracja z gospodarkami światowymi i regionalnymi; b) promowanie przyjaznego środowisku wzrostu gospodarczego; c) zrównoważone zarządzanie zasobami naturalnymi, w tym ochrona przyrody i zrównoważone wykorzystywanie bioróżnorodności i usług ekosystemowych; d) dostosowanie do zmiany klimatu i łagodzenie jej skutków; e) wspieranie działań zmniejszających ryzyko związane z klęskami żywiołowymi; f) promowanie badań naukowych, innowacji i naukowych działań w ramach współpracy; g) promowanie wymian społecznych, kulturalnych i gospodarczych między KTZ, krajami sąsiadującymi i innymi partnerami. 3. Współpraca w obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania ma na celu wspieranie samowystarczalności KTZ i rozwoju zdolności KTZ do opracowywania, wdrażania i monitorowania strategii i polityk, o których mowa w ust. 2. Artykuł 6 Promowanie stowarzyszenia 1. W celu zacieśnienia wzajemnych stosunków, Unia i KTZ dokładają starań, aby rozpropagować stowarzyszenie wśród swoich obywateli, w szczególności poprzez promowanie rozwoju kontaktów i współpracy między władzami, środowiskiem naukowym, społeczeństwem obywatelskim i przedsiębiorstwami z KTZ z jednej strony a ich odpowiednikami w Unii z drugiej strony. 2. Państwa członkowskie wspierają starania KTZ na rzecz wzmocnienia oraz rozpropagowania ich stosunków z Unią jako całością. Artykuł 7 Współpraca regionalna, integracja regionalna i współpraca z innymi partnerami 1. Z zastrzeżeniem postanowień art. 3 niniejszej decyzji, stowarzyszenie ma na celu wspieranie KTZ w ich wysiłkach zmierzających do wzięcia udziału w odpowiednich międzynarodowych, regionalnych lub lokalnych inicjatywach w zakresie współpracy, jak również regionalnych lub lokalnych procesach integracyjnych, zgodnie z własnymi aspiracjami i zgodnie z celami i priorytetami określonymi przez odpowiednie władze KTZ. 2. W tym celu Unia i KTZ mogą prowadzić wymianę informacji i najlepszych praktyk lub ustanowić inne formy bliskiej współpracy i koordynacji z innymi partnerami w kontekście udziału KTZ w organizacjach regionalnych i międzynarodowych, w stosownych przypadkach w drodze umów międzynarodowych. 3. Stowarzyszenie ma na celu wspieranie współpracy między KTZ a innymi partnerami w dziedzinach współpracy określonych w częściach drugiej i trzeciej niniejszej decyzji. W tym zakresie, celem stowarzyszenia jest promowanie współpracy między KTZ a regionami najbardziej oddalonymi, o których mowa w art. 349 Traktatu, sąsiadującymi państwami Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) i państwami nienależącymi do grupy państw AKP. W dążeniu do osiągnięcia tego celu Unia usprawnia koordynację i synergię między programami współpracy wspieranymi przez różne instrumenty finansowe UE. 4. Wspieranie udziału KTZ w odpowiednich organizacjach integracji regionalnej koncentruje się w szczególności na: a) budowaniu potencjału odpowiednich regionalnych organizacji i instytucji, których członkami są KTZ; b) inicjatywach regionalnych lub lokalnych, takich jak realizacja reform polityki sektorowej odnoszących się do obszarów współpracy określonych w części drugiej i trzeciej niniejszej decyzji; c) świadomości i wiedzy na temat KTZ w kontekście skutków procesów integracji regionalnej w różnych dziedzinach; d) udziału KTZ w rozwoju rynków regionalnych w ramach organizacji integracji regionalnej; e) inwestycji transgranicznych pomiędzy KTZ a ich sąsiadami. Artykuł 8 Szczególne traktowanie 1. Stowarzyszenie bierze pod uwagę różnorodność KTZ pod względem rozwoju gospodarczego i zdolności do pełnego czerpania korzyści ze współpracy i integracji regionalnej, o których mowa w art. 7. 2. W odniesieniu do KTZ odizolowanych należy ustanowić szczególne traktowanie. 3. W celu umożliwienia odizolowanym KTZ przezwyciężenia strukturalnych i pozostałych przeszkód w rozwoju, to szczególne traktowanie uwzględnia, między innymi przy ustalaniu wielkości pomocy finansowej i jej warunków, napotykane przez nie szczególne trudności. 4. KTZ, które uznaje się za odizolowane, wymieniono w załączniku I. Rozdział 2 Podmioty współpracy Artykuł 9 Podejście ogólne 1. Stowarzyszenie opiera się na szerokim dialogu i konsultacji w kwestiach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania między KTZ, państwami członkowskimi, z którymi są związane, oraz Komisją, a także, w stosownych przypadkach, Europejskim Bankiem Inwestycyjnym (EBI). 2. KTZ organizują, w stosowanych przypadkach, dialog i konsultacje z władzami i podmiotami, takimi jak: a) właściwe organy lokalne i inne organy publiczne; b) partnerzy gospodarczy i społeczni; c) inne odpowiednie podmioty reprezentujące społeczeństwo obywatelskie, partnerzy zajmujący się zagadnieniami z zakresu środowiska naturalnego, organizacje pozarządowe oraz podmioty odpowiedzialne za wspieranie równości mężczyzn i kobiet. Artykuł 10 Podmioty współpracy 1. Podmioty współpracy KTZ obejmują: a) organy rządowe KTZ; b) władze lokalne w KTZ; c) dostawców usług publicznych i organizacje społeczeństwa obywatelskiego, takie jak stowarzyszenia społeczne, gospodarcze, stowarzyszenia pracodawców i związki zawodowe, oraz lokalne, krajowe lub międzynarodowe organizacje pozarządowe; d) organizacje regionalne i działające na szczeblu lokalnym. 2. Państwa członkowskie, z którymi powiązane są KTZ, w terminie trzech miesięcy od daty wejścia w życie niniejszej decyzji przekazują Komisji informacje o lokalnych i rządowych organach, o których mowa w ust. 1 lit. a) i b). Artykuł 11 Obowiązki podmiotów pozarządowych 1. Podmioty pozarządowe mogą odgrywać rolę w wymianie informacji i konsultacjach dotyczących współpracy, w szczególności tych, które dotyczą przygotowania i wdrażania pomocy na rzecz współpracy, projektów lub programów. Mogą im być przekazywane kompetencje do zarządzania finansami w ramach realizacji takich projektów lub programów na potrzeby wspierania inicjatyw dotyczących rozwoju lokalnego. 2. Pomioty pozarządowe uprawnione do zarządzania zdecentralizowanego projektami ustala się w drodze porozumienia między władzami danego KTZ, Komisją i państwem członkowskim, z którym ten KTZ jest związany, biorąc pod uwagę dany podmiot, jego doświadczenie i dziedzinę działalności. Identyfikację przeprowadza się w każdym KTZ jako element szerszego dialogu i konsultacji, o których mowa w art. 9. 3. Stowarzyszenie ma na celu przyczynienie się do działań KTZ na rzecz wzmocnienia organizacji społeczeństwa obywatelskiego, zwłaszcza w zakresie tworzenia i rozwoju środowiska niezbędnego do otwarcia ich zaangażowania w planowanie, realizację oraz ocenę strategii i programów na rzecz rozwoju. Rozdział 3 Ramy instytucjonalne stowarzyszenia Artykuł 12 Zasady przewodnie dialogu 1. Unia, KTZ i państwa członkowskie, z którymi są one związane, regularnie prowadzą dialog ogólny i polityczny. 2. Dialog prowadzony jest w całkowitej zgodności z odpowiednimi uprawnieniami instytucjonalnymi, prawnymi i finansowymi Unii, KTZ i państw członkowskich, z którymi są one powiązane. Dialog jest prowadzony w sposób elastyczny: może mieć charakter formalny lub nieformalny na odpowiednim szczeblu lub w innej formie i jest prowadzony w ramach, o których mowa w art. 13. 3. Dialog umożliwia KTZ wzięcie pełnego udziału w realizacji stowarzyszenia. 4. Dialog koncentruje się między innymi na szczególnych zagadnieniach politycznych stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania lub mających ogólne znaczenie dla osiągnięcia celów stowarzyszenia. Artykuł 13 Organy stowarzyszenia 1. Stowarzyszenie ustanawia następujące organy dialogu: a) forum dialogu KTZ-EU (Forum KTZ-UE), które zbiera się corocznie w składzie władz KTZ, przedstawicieli państw członkowskich i Komisji. Posłowie do Parlamentu Europejskiego, przedstawiciele EBI oraz przedstawiciele regionów najbardziej oddalonych są w stosownych wypadkach włączani do prac Forum KTZ-UE; b) Komisja, KTZ i państwa członkowskie, z którymi są one powiązane, prowadzą regularne trójstronne konsultacje. Konsultacje te są organizowane z reguły cztery razy do roku, z inicjatywy Komisji lub na wniosek KTZ i państw członkowskich, z którymi są one powiązane; c) w porozumieniu między KTZ, państwami członkowskimi, z którymi są one powiązane, oraz Komisją, zostają powołane działające w charakterze doradczym grupy robocze w celu śledzenia postępów w realizacji stowarzyszenia, w formie stosownej do kwestii, którymi należy się zająć. W grupach roboczych prowadzone są dyskusje techniczne na tematy, które są przedmiotem szczególnego zainteresowania dla KTZ i państw członkowskich, z którymi są one powiązane, w uzupełnieniu prac podejmowanych przez Forum KTZ-UE lub w ramach trójstronnych konsultacji. 2. Forum KTZ-UE, trójstronnym konsultacjom i grupom roboczym przewodniczy Komisja. Komisja zapewnia również działanie sekretariatu. Część druga Obszary współpracy na rzecz zrównoważonego rozwoju w ramach stowarzyszenia Rozdział 1 Ochrona środowiska, zmiana klimatu i ograniczanie ryzyka klęsk żywiołowych Artykuł 14 Cele i zasady ogólne W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie środowiska, zmiany klimatu i ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych może dotyczyć: a) wspierania KTZ w działaniach na rzecz określenia i wdrażania polityk, strategii, planów działania i środków; b) wspierania KTZ w działaniach na rzecz włączenia w sieci i inicjatywy regionalne; c) promowania zrównoważonego wykorzystania zasobów i poprawy wydajności zasobów oraz zachęcania do uniezależnienia wzrostu gospodarczego od degradacji środowiska naturalnego. Artykuł 15 Zrównoważone zarządzanie i zachowanie różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie zrównoważonego zarządzania i zachowania różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych może dotyczyć: a) wspierania przedsiębiorczości i skutecznego zarządzania morskimi i lądowymi obszarami chronionymi oraz ulepszonego zarządzania istniejącymi obszarami chronionymi; b) wspieranie zrównoważonej gospodarki morskiej i gospodarowania zasobami ziemnymi, które przyczyni się do ochrony ważnych gatunków, siedlisk i ekosystemów poza obszarami chronionymi; c) wzmocnienia ochrony i zrównoważonego wykorzystania bioróżnorodności morskiej i lądowej oraz ekosystemów poprzez: (i) rozwiązywanie szerszych problemów dotyczących ekosystemu w kontekście zmiany klimatu poprzez utrzymanie zdrowych i odpornych ekosystemów, wspieranie zielonej infrastruktury oraz podejścia do adaptacji do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków opartego na ekosystemie, które często przynosi wiele korzyści; (ii) wzmocnienia zdolności w skali lokalnej, regionalnej lub międzynarodowej poprzez promowanie wymiany informacji, wiedzy i najlepszych praktyk między wszystkimi zainteresowanymi stronami, włączając w to władze publiczne, właścicieli gruntów, sektor prywatny, naukowców i społeczeństwo obywatelskie; (iii) wzmocnienie istniejących programów ochrony przyrody i związanych z nimi działań zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz obszarów chronionych; (iv) rozbudowę bazy wiedzy i uzupełnienie luk w wiedzy, w tym oszacowanie wartości funkcji ekosystemu i usług; d) zachęcanie i ułatwianie współpracy regionalnej w celu rozwiązania kwestii takich jak inwazyjne gatunki obce lub skutki zmiany klimatu; e) opracowanie mechanizmów lepszego mobilizowania zasobów, w tym płatności za usługi ekosystemowe. Artykuł 16 Zrównoważona gospodarka leśna W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie zrównoważonej gospodarki leśnej może dotyczyć promowania, ochrony lasów i zrównoważonego zarządzania nimi, w tym wykorzystania drzew do ochrony środowiska naturalnego przed erozją i pustynnieniem, wylesianiem oraz kontroli wywozu drewna. Artykuł 17 Zintegrowane zarządzanie strefą przybrzeżną W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie zintegrowanego zarządzania strefą przybrzeżną może dotyczyć: a) wspierania działań KTZ na rzecz skutecznego zrównoważonego zarządzania strefą morską i przybrzeżną polegającego na opracowywaniu strategicznego i zintegrowanego podejścia do gospodarki morskiej i planowania oraz zarządzania strefą przybrzeżną; b) połączenia działalności gospodarczej i społecznej w dziedzinach takich jak rybołówstwo i akwakultura, turystyka, transport morski z potencjałem stref morskich i przybrzeżnych w zakresie energii ze źródeł odnawialnych oraz surowców, z uwzględnieniem zmiany klimatu oraz działalności człowieka. Artykuł 18 Gospodarka morska W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie gospodarki morskiej może dotyczyć: a) wzmocnienia dialogu na tematy leżące we wspólnym interesie w tej dziedzinie; b) promowania wiedzy o morzu i biotechnologii, energii oceanów i nadzorze morskim, zarządzania strefą przybrzeżną i zarządzania opartego na ekosystemie; c) promowania zintegrowanego podejścia na poziomie międzynarodowym. Artykuł 19 Zrównoważone zarządzanie zasobami rybnymi 1. W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie zrównoważonego zarządzania zasobami rybnymi opiera się na następujących zasadach: a) zobowiązanie do odpowiedzialnego zarządzania rybołówstwem i praktykami połowowymi; b) powstrzymanie się od środków lub działań, które są niezgodne z zasadami zrównoważonej eksploatacji zasobów rybołówstwa; c) bez uszczerbku dla istniejących lub przyszłych dwustronnych umów o partnerstwie w sprawie połowów między UE a KTZ, Unia i KTZ dążą do regularnych wzajemnych konsultacji w zakresie ochrony żywych zasobów morza i gospodarki nimi oraz do wymiany informacji na temat bieżącego stanu zasobów na forum właściwych organów stowarzyszenia, przewidzianych w art. 13. 2. Współpraca w dziedzinie, o której mowa w ust. 1, może dotyczyć: a) aktywnego promowania dobrych rządów, najlepszych praktyk i odpowiedzialnego zarządzania rybołówstwem w ramach zachowania i zrównoważonego zarządzania zasobami rybnymi, w tym zasobami rybnymi będącymi przedmiotem wspólnego zainteresowania oraz zasobami zarządzanymi przez regionalne organizacje do spraw zarządzania rybołówstwem; b) dialogu i współpracy dotyczących ochrony zasobów rybnych, w tym środków służących zwalczaniu nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów i skutecznie współpracujących w ramach regionalnych organizacji do spraw zarządzania rybołówstwem. Dialog i współpraca obejmują programy kontroli i nadzoru, zachęty i zobowiązania w celu bardziej skutecznego zarządzania rybołówstwem i środowiskiem przybrzeżnym w perspektywie długoterminowej. Artykuł 20 Zrównoważona gospodarka wodna 1. W kontekście stowarzyszenia Unia i KTZ mogą współpracować w dziedzinie zrównoważonej gospodarki wodnej poprzez politykę wodną i rozwój instytucjonalny, ochronę zasobów wodnych, zaopatrzenie w wodę na obszarach wiejskich i miejskich do użytku domowego, przemysłowego lub rolnego, składowanie, dystrybucję i zarządzanie zasobami wodnymi i ściekami. 2. W zakresie zaopatrzenia w wodę i warunków sanitarnych należy zwrócić szczególną uwagę na dostęp do wody pitnej i usług sanitarnych w obszarach zaniedbanych pod tym względem, co przyczyna się bezpośrednio do rozwoju zasobów ludzkich poprzez poprawę stanu zdrowia i zwiększenie wydajności. 3. We współpracy w tych dziedzinach należy się kierować zasadą, że ciągła potrzeba rozszerzenia świadczenia podstawowych usług zaopatrzenia w wodę i warunków sanitarnych na ludność zarówno miejską, jak i wiejską, musi być zaspokajana w zrównoważony sposób pod względem środowiska naturalnego. Artykuł 21 Gospodarowanie odpadami W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie gospodarki odpadami może dotyczyć promowania stosowania najlepszych praktyk w dziedzinie ochrony środowiska we wszystkich działaniach związanych z gospodarką odpadami, w tym zmniejszania ilości odpadów, recyklingu lub innych procesów uzyskiwania z nich surowców wtórnych i unieszkodliwiania odpadów. Artykuł 22 Zrównoważona energia W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie zrównoważonej energii może dotyczyć: a) produkcji energii, w szczególności rozwoju, promocji, wykorzystania i składowania zrównoważonej energii, takiej jak energia słoneczna, elektrownie wodne, biomasa, energia geotermalna, energia fal morskich oraz energia wiatrowa; b) polityki i regulacji energetycznych, w szczególności opracowania polityki i przyjęcia przepisów zapewniających przystępne cenowo i zrównoważone ceny energii; c) efektywności energetycznej, w szczególności opracowania i wprowadzenia standardów w zakresie racjonalizacji zużycia energii oraz wdrażania działań na rzecz podnoszenia efektywności energetycznej w różnych sektorach (przemysłowym, handlowym, publicznym i gospodarstw domowych), jak również towarzyszących działań edukacyjnych i uświadamiających; d) transportu, w szczególności rozwoju, promocji i wykorzystywania bardziej przyjaznych dla środowiska środków transportu publicznego i prywatnego, takich jak pojazdy hybrydowe, elektryczne lub napędzane wodorem, inicjatyw w zakresie wspólnych przejazdów samochodem (carpooling) i jazdy na rowerze; e) planowania przestrzennego i budownictwa, w szczególności promocji i wprowadzania wysokich środowiskowych norm jakości i wysokiej charakterystyki energetycznej w zakresie planowania miejskiego i zabudowy; f) turystyki, w szczególności promowania samowystarczalności energetycznej (energia odnawialna) lub zielonej infrastruktury turystycznej. Artykuł 23 Zmiana klimatu W ramach stowarzyszenia współpraca w zakresie zmiany klimatu ma na celu wspieranie inicjatyw KTZ na rzecz dostosowania do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków i może obejmować: a) określenie terytorialnych, regionalnych lub międzynarodowych działań, planów lub środków na rzecz dostosowania do zmiany klimatu; b) włączenie kwestii dostosowania do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków do polityk i strategii publicznych; c) opracowanie i identyfikację danych i wskaźników statystycznych jako podstawowych narzędzi do tworzenia polityki i jej wdrażania; d) wspieranie udziału KTZ w regionalnych i międzynarodowych organach dialogu w celu wspierania wymiany wiedzy i doświadczeń. Artykuł 24 Zmniejszanie ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi może dotyczyć: a) rozwoju lub doskonalenia systemów zapobiegania klęskom żywiołowym i gotowości na ich wystąpienie, w tym systemów przewidywania i wczesnego ostrzegania, w celu ograniczenia następstw klęsk żywiołowych; b) rozwoju szczegółowej wiedzy na temat narażenia na klęski i obecne zdolności reagowania w krajach i terytoriach zamorskich oraz w regionach, w których są one położone; c) wzmocnienia istniejących środków zapobiegania klęskom żywiołowym i przygotowania na poziomie lokalnym, krajowym i regionalnym; d) poprawę zdolności zainteresowanych podmiotów do reagowania, aby ich działania były bardziej skoordynowane, skuteczne i efektywne; e) udoskonalenia podnoszenia świadomości i informowania społeczeństwa w zakresie narażenia na zagrożenia, zapobiegania im, gotowości i reagowania na klęski żywiołowe, z należytym uwzględnieniem szczególnych potrzeb osób niepełnosprawnych; f) wzmocnienia współpracy między kluczowymi podmiotami zaangażowanymi w ochronę ludności; g) wspierania udziału KTZ w regionalnych, europejskich i międzynarodowych forach w celu umożliwienia bardziej regularnej wymiany informacji i ściślejszej współpracy pomiędzy różnymi partnerami w przypadku klęski. Rozdział 2 Dostępność Artykuł 25 Cele ogólne 1. W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie dostępności ma na celu: a) zapewnienie szerszego dostępu KTZ do globalnych sieci transportowych; b) zapewnienie szerszego dostępu KTZ do technologii i usług informatycznych i komunikacyjnych. 2. Współpraca w dziedzinach wspomnianych w ust. 1 może obejmować: a) rozwój polityki i rozwój instytucjonalny; b) transport drogowy, kolejowy, lotniczy, morski lub śródlądowy; c) pojemność magazynową w portach morskich i lotniczych. Artykuł 26 Transport morski 1. W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie transportu morskiego ma na celu rozwijanie i wspieranie efektywnych pod względem kosztów i wydajnych usług transportu morskiego w KTZ i może dotyczyć: a) wspierania efektywnych przewozów ładunków po uzasadnionych ekonomicznie stawkach przewozowych; b) ułatwiania większego udziału KTZ w międzynarodowych usługach żeglugi morskiej; c) wspierania programów regionalnych; d) wsparcia dla lokalnego zaangażowania sektora prywatnego w żeglugę morską. 2. Unia i KTZ wspierają bezpieczeństwo żeglugi morskiej i załóg oraz zapobieganie zanieczyszczeniom środowiska. Artykuł 27 Transport lotniczy W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie transportu lotniczego może dotyczyć: a) reformy i modernizacji transportu lotniczego w KTZ; b) wspierania prężności handlu i konkurencyjności; c) ułatwiania inwestycji dokonywanych przez sektor prywatny i uczestnictwa tego sektora; d) wspierania wymiany wiedzy oraz dobrych praktyk biznesowych. Artykuł 28 Bezpieczeństwo transportu lotniczego W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie bezpieczeństwa transportu lotniczego ma na celu wspieranie KTZ w ich wysiłkach w celu zapewnienia zgodności z odpowiednimi normami międzynarodowymi i może obejmować między innymi: a) wdrażanie systemów bezpieczeństwa nawigacji lotniczej; b) wdrażanie systemów bezpieczeństwa lotnisk i wzmocnienie zdolności organów lotnictwa cywilnego do zarządzania wszystkimi aspektami bezpieczeństwa operacyjnego znajdującego się pod ich kontrolą; c) rozwój infrastruktury i zasobów ludzkich. Artykuł 29 Usługi z zakresu technologii informacyjno-komunikacyjnych W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) ma na celu pobudzenie w KTZ innowacji, wzrostu gospodarczego oraz poprawy codziennego życia obywateli i przedsiębiorstw, w tym promowanie dostępności dla osób niepełnosprawnych. Współpraca ta powinna być w szczególności ukierunkowana na zwiększenie zdolności regulacyjnej KTZ i może wspierać rozwój sieci i usług ICT poprzez następujące środki: a) stworzenie przewidywalnego otoczenia regulacyjnego dotrzymującego kroku rozwojowi technologicznemu, pobudzającego wzrost i innowacje oraz sprzyjającego konkurencji i ochronie konsumentów; b) dialog w zakresie różnych aspektów politycznych dotyczących promocji i monitorowania społeczeństwa informacyjnego; c) wymianę informacji w zakresie norm i interoperacyjności; d) promowanie współpracy w dziedzinie badań ICT oraz w dziedzinie infrastruktur badawczych opartych na ICT; e) rozwoju usług i aplikacji w obszarach o dużym znaczeniu dla społeczeństwa. Rozdział 3 Badania naukowe i innowacje Artykuł 30 Współpraca w dziedzinie badań i innowacji W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie badań naukowych i innowacji może obejmować naukę, technologię, w tym technologie informacyjno-komunikacyjne, w celu przyczynienia się do zrównoważonego rozwoju KTZ oraz promowania doskonałości i konkurencyjności przemysłu w KTZ. W szczególności współpraca może dotyczyć: a) dialogu, koordynacji i tworzenia synergii między KTZ a unijnymi politykami i inicjatywami dotyczącymi nauki, technologii i innowacji; b) polityki i rozwoju instytucjonalnego w ramach KTZ oraz wspólnych działań na szczeblu lokalnym, krajowym lub regionalnym, w celu rozwoju nauki, technologii i innowacji i ich stosowania; c) współpracy między podmiotami prawnymi z KTZ, Unii, państw członkowskich i państw trzecich; d) uczestnictwa poszczególnych naukowców, instytucji badawczych i podmiotów prawnych z KTZ we współpracy związanej z programami badawczymi i innowacyjnymi w Unii; e) szkolenia, mobilności międzynarodowej i wymiany naukowców z KTZ. Rozdział 4 Młodzież, edukacja, szkolenia, zdrowie, zatrudnienie i polityka społeczna Artykuł 31 Młodzież 1. Unia dba o to, aby osoby fizyczne z KTZ, zgodnie z definicjami zawartymi w art. 49, mogły uczestniczyć w inicjatywach Unii dotyczących młodzieży na tych samych warunkach co obywatele państw członkowskich. 2. Stowarzyszenie ma na celu wzmocnienie więzi między młodymi ludźmi mieszkającymi w KTZ a Unią Europejską, między innymi poprzez promowanie mobilności edukacyjnej ludzi młodych z KTZ i przez promowanie wzajemnego zrozumienia między młodymi ludźmi. Artykuł 32 Edukacja i kształcenie 1. W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie kształcenia i szkoleń może obejmować: a) świadczenie wysokiej jakości i sprzyjającego integracji kształcenia na poziomie podstawowym, średnim i wyższym oraz w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego; b) wspieranie KTZ w opracowywaniu i wdrażaniu polityki edukacyjnej. 2. Unia dba o to, aby osoby fizyczne z KTZ, zgodnie z definicjami zawartymi w art. 49, mogły uczestniczyć w inicjatywach Unii dotyczących edukacji na tych samych warunkach co obywatele państw członkowskich. 3. Unia dba o to, aby organy i instytucje edukacyjne z KTZ mogły uczestniczyć w inicjatywach unijnych dotyczących edukacji na takich samych zasadach jak organy i instytucje edukacyjne z państw członkowskich. Artykuł 33 Zatrudnienie i polityka społeczna 1. Unia i KTZ utrzymują dialog w dziedzinie zatrudnienia i polityki społecznej w celu przyczynienia się do rozwoju gospodarczego i społecznego KTZ oraz promowania godnej pracy w krajach i terytoriach zamorskich oraz w regionach, w których są one położone. Taki dialog ma również na celu wspieranie wysiłków władz KTZ na rzecz opracowania polityki i ustawodawstwa w tym obszarze. 2. Dialog polega głównie na wymianie informacji i najlepszych praktyk dotyczących polityki i prawodawstwa z zakresu zatrudnienia i polityki społecznej, które są przedmiotem wzajemnego zainteresowania dla Unii i KTZ. W tym kontekście bierze się pod uwagę obszary takie jak rozwój umiejętności, ochrona socjalna, dialog społeczny, równość szans, niedyskryminacja i dostępność dla osób niepełnosprawnych, bezpieczeństwo i higiena pracy oraz inne normy pracy. Artykuł 34 Zdrowie publiczne W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie zdrowia publicznego ma na celu wzmocnienie zdolności KTZ do kontroli, wczesnego wykrywania i reagowania na występowanie ognisk chorób zakaźnych poprzez środki obejmujące między innymi: a) działania mające na celu zwiększenie gotowości i zdolności do reagowania na transgraniczne zagrożenia dla zdrowia, takie jak choroby zakaźne, które to działania powinny opierać się na istniejących strukturach, i powinny być ukierunkowane na nieprzewidziane zdarzenia; b) budowanie potencjału poprzez wzmocnienie sieci kontaktów w dziedzinie zdrowia publicznego na szczeblu regionalnym, ułatwiając wymianę informacji pomiędzy ekspertami i promowanie odpowiednich szkoleń; c) rozwój narzędzi i platform komunikacyjnych, jak również programów nauczania za pośrednictwem nośników elektronicznych (e-learning) dostosowanych do konkretnych potrzeb KTZ. Rozdział 5 Kultura Artykuł 35 Dialog i wymiana kulturalna 1. W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie dialogu i wymiany kulturalnej może dotyczyć: a) autonomicznego rozwoju KTZ, będącego procesem, który koncentruje się na narodach i jest zakorzeniony w kulturze każdego z nich; b) wspierania polityki i środków przyjętych przez właściwe władze KTZ w celu wzmocnienia ich zasobów ludzkich, podniesienia ich własnych zdolności twórczych i wspierania ich tożsamości kulturowej; c) udziału ludności w procesie rozwoju; d) zwiększania wzajemnego zrozumienia i rozszerzania wymiany informacji w kwestiach związanych z kulturą i przekazem audiowizualnym poprzez dialog. 2. Poprzez współpracę Unia i KTZ dążą do pobudzenia wymiany kulturalnej między sobą poprzez: a) współpracę między sektorami kultury i twórczości wszystkich partnerów; b) promowanie obiegu dóbr kultury i twórczości oraz wymiany między podmiotami; c) współpracę polityczną w celu wspierania rozwoju polityki, innowacji, zdobywania publiczności i nowych modeli biznesowych. Artykuł 36 Współpraca audiowizualna 1. W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie audiowizualnej ma na celu promowanie wzajemnych produkcji audiowizualnych i może obejmować następujące działania: a) współpracę i wymianę między branżami radiowo-telewizyjnymi; b) zachęcanie do wymiany utworów audiowizualnych; c) wymianę między właściwymi organami informacji i poglądów na temat polityki audiowizualnej i nadawczej i ram regulacyjnych; d) zachęcanie do odwiedzania i uczestnictwa w międzynarodowych imprezach organizowanych na swoich terytoriach, jak również w państwach trzecich. 2. Powstałe w koprodukcji utwory audiowizualne są uprawnione do korzystania z programu na rzecz wspierania lokalnych i regionalnych treści kulturowych w Unii, KTZ i państwach członkowskich, z którymi są one powiązane. Artykuł 37 Przedstawienia artystyczne W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie przedstawień artystycznych może dotyczyć: a) ułatwiania intensywniejszych kontaktów pomiędzy osobami uczestniczącymi w przedstawieniach artystycznych, poprzez wymianę pracowników z branży i szkolenia, w tym uczestnictwo w przesłuchaniach, rozwój sieci i propagowanie tworzenia sieci kontaktów; b) popieranie wspólnych produkcji producentów z jednego lub kilku państw członkowskich Unii Europejskiej i jednego lub kilku KTZ; c) zachęcanie do opracowywania międzynarodowych norm technologicznych w dziedzinie teatru oraz używanie znaków scenicznych, także za pośrednictwem odpowiednich organów normalizacyjnych. Artykuł 38 Ochrona obiektów dziedzictwa kulturowego i zabytków historycznych W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie obiektów dziedzictwa kulturowego i zabytków historycznych ma na celu umożliwienie wymiany wiedzy i najlepszych praktyk poprzez: a) ułatwianie wymian ekspertów; b) współpracę w dziedzinie szkolenia zawodowego; c) podnoszenie świadomości na szczeblu lokalnym; d) doradztwo na temat ochrony zabytków historycznych i obszarów chronionych oraz w zakresie ustawodawstwa oraz wdrażania środków dotyczących dziedzictwa, w szczególności integracji w życiu lokalnym. Rozdział 6 Walka z przestępczością zorganizowaną Artykuł 39 Walka z przestępczością zorganizowaną, handlem ludźmi, niegodziwym traktowaniem dzieci w celach seksualnych i przemocą seksualną wobec dzieci, terroryzmem i korupcją 1. W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie przestępczości zorganizowanej może obejmować: a) rozwój innowacyjnych i skutecznych środków współpracy policyjnej i sądowej, w tym współpracy z innymi zainteresowanymi stronami, takimi jak przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego, w zakresie zapobiegania i walki z przestępczością zorganizowaną, handlem ludźmi, niegodziwym traktowaniem dzieci w celach seksualnych i przemocą seksualną wobec dzieci, terroryzmem i korupcją; b) wsparcie w celu zwiększenia skuteczności polityk KTZ w zakresie zapobiegania i walki z przestępczością zorganizowaną, handlem ludźmi, niegodziwym traktowaniem dzieci w celach seksualnych i przemocą seksualną wobec dzieci, terroryzmem i korupcją, jak również produkcją, dystrybucją i przemytem wszystkich rodzajów środków odurzających i substancji psychotropowych, zapobiegania i ograniczania zażywania narkotyków i szkód spowodowanych narkotykami, biorąc pod uwagę prace przeprowadzone w tej dziedzinie przez organy międzynarodowe, między innymi poprzez: (i) szkolenie i rozwijanie potencjału w zapobieganiu i zwalczaniu przestępczości zorganizowanej, w tym handlu ludźmi, niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych i przemocy seksualnej wobec dzieci, terroryzmu i korupcji; (ii) zapobieganie, w tym szkolenia, edukację i promocję zdrowia, leczenia i rehabilitacji osób uzależnionych od narkotyków, włącznie z projektami ponownej integracji osób uzależnionych od narkotyków ze środowiskiem społecznym i środowiskiem pracy; (iii) rozwój skutecznych środków egzekwowania prawa; (iv) pomoc techniczną, finansową i administracyjną na rozwój skutecznej polityki i ustawodawstwa dotyczącego handlu ludźmi, a w szczególności kampanii na rzecz podnoszenia świadomości społecznej, mechanizmów ukierunkowanej pomocy i ochrony ofiar systemów, z udziałem wszystkich zainteresowanych stron i społeczeństwa obywatelskiego; (v) pomoc techniczną, finansową i administracyjną odnoszącą się do zapobiegania, leczenia i zmniejszania szkód związanych z używaniem narkotyków; (vi) pomoc techniczną wspierającą opracowywanie prawodawstwa i polityki zwalczania niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych i przemocy seksualnej wobec dzieci; (vii) pomoc techniczną oraz szkolenia na rzecz wspierania budowania potencjału i wspierania zgodności z minimalnymi międzynarodowymi standardami zwalczania korupcji, w szczególności mając na uwadze standardy określone w Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji. 2. W kontekście stowarzyszenia KTZ współpracują z Unią w zakresie zwalczania prania brudnych pieniędzy zgodnie z art. 69 i 70. Część trzecia Handel i współpraca w zakresie handlu Tytuł I Przepisy ogólne Artykuł 40 Cele ogólne Ogólne cele handlu i współpracy związanej z handlem między UE a KTZ to: a) promowanie rozwoju gospodarczego i społecznego KTZ oraz stworzenie ścisłych stosunków gospodarczych między nimi a Unią jako całością; b) stymulowanie skutecznej integracji KTZ z gospodarką regionalną i światową oraz rozwoju handlu towarami i usługami; c) wspieranie KTZ w tworzeniu korzystnego klimatu inwestycyjnego w celu wspierania rozwoju gospodarczego i społecznego KTZ; d) promowanie stabilności, integralności i przejrzystości globalnego systemu finansowego i dobrych rządów w dziedzinie opodatkowania; e) wspieranie procesu dywersyfikacji gospodarek KTZ; f) wsparcie zdolności KTZ do formułowania i realizacji polityki koniecznej do rozwoju handlu towarami i usługami; g) wspieranie wywozu i potencjału handlowego KTZ; h) w stosownych przypadkach wsparcie starań KTZ na rzecz dostosowania lokalnych przepisów do przepisów Unii; i) zapewnienie warunków dla ukierunkowanego dialogu i współpracy z Unią w dziedzinie handlu i kwestii związanych z handlem. Tytuł II Uzgodnienia w zakresie handlu towarami i usługami oraz PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Rozdział 1 Uzgodnienia w zakresie handlu towarami Artykuł 41 Swobodny dostęp dla towarów pochodzących 1. Produkty pochodzące z KTZ są przywożone do Unii bez należności przywozowych. 2. Definicja produktów pochodzących oraz odnoszące się do nich metody współpracy administracyjnej zostały określone w załączniku VI. Artykuł 42 Ograniczenia ilościowe oraz środki o skutku równoważnym 1. Unia nie stosuje w odniesieniu do przywozu produktów pochodzących z KTZ żadnych ograniczeń ilościowych ani środków o skutku równoważnym. 2. Ustęp 1 nie wyklucza zakazów lub ograniczeń dotyczących przywozu, wywozu lub tranzytu towarów, jeżeli są one uzasadnione względami moralności publicznej lub porządku publicznego, ochrony zdrowia i życia ludzi, zwierząt i roślin, ochrony narodowych dóbr kultury posiadających wartość artystyczną, historyczną lub archeologiczną, zachowania ograniczonych zasobów naturalnych, lub ochrony własności przemysłowej i handlowej. Takie zakazy lub ograniczenia w żadnym przypadku nie powinny stanowić arbitralnej lub nieuzasadnionej dyskryminacji, lub ogólnego ukrytego ograniczenia. Artykuł 43 Środki przyjęte przez KTZ 1. Władze KTZ mogą utrzymać lub wprowadzić w odniesieniu do przywozu produktów pochodzących z Unii należności celne lub ograniczenia ilościowe, jakie uznają za konieczne w świetle ich potrzeb w zakresie rozwoju. 2. W odniesieniu do obszarów objętych niniejszym rozdziałem KTZ stosuje wobec Unii traktowanie nie mniej korzystne od najkorzystniejszego traktowania mającego zastosowanie do największych gospodarek handlowych, zgodnie z ust. 4. 3. Przepisy ust. 2 nie stanowią przeszkody dla KTZ w zapewnieniu niektórym innym KTZ lub innym krajom rozwijającym się bardziej korzystnego traktowania niż przyznane Unii. 4. Na potrzeby niniejszego tytułu „największa gospodarka handlowa” oznacza jakikolwiek rozwinięty kraj lub jakikolwiek kraj, którego udział w światowym wywozie towarów przekracza jeden procent, lub, bez uszczerbku dla ust. 3, jakąkolwiek grupę krajów działających indywidualnie, wspólnie lub w ramach umowy o integracji gospodarczej, której wspólny udział w światowym wywozie towarów przekracza 1,5%. Do tego obliczenia wykorzystuje się najnowsze dostępne oficjalne dane WTO na temat wiodących eksporterów w światowym handlu towarami (z wyłączeniem handlu wewnątrzunijnego). 5. Władze KTZ przekazują Komisji w terminie trzech miesięcy od wejścia w życie niniejszej decyzji taryfy celne i wykazy ograniczeń ilościowych, które stosują zgodnie z niniejszą decyzją. Władze KTZ przekazują również Komisji informację o późniejszych zmianach takich środków oraz terminie ich przyjęcia. Artykuł 44 Niedyskryminacja 1. Unia nie stosuje dyskryminacji między KTZ, a KTZ nie dyskryminuje między państwami członkowskimi Unii. 2. Zgodnie z art. 64 wdrażanie konkretnych przepisów niniejszej decyzji, a zwłaszcza jej art. 42 ust. 2 i art. 43, 46, 48, 50 oraz art. 58 ust. 3 nie uważa się za dyskryminację. Artykuł 45 Warunki przemieszczania odpadów 1. Przemieszczanie odpadów między państwami członkowskimi a KTZ podlega kontroli zgodnie z prawem międzynarodowym i prawem Unii. Unia wspiera ustanawianie i rozwój skutecznej współpracy międzynarodowej w tej dziedzinie w celu ochrony środowiska naturalnego i zdrowia publicznego. 2. Unia zakazuje wszelkiego wywozu bezpośredniego lub pośredniego odpadów do KTZ, z wyjątkiem wywozu odpadów nieuznawanych za niebezpieczne, przeznaczonych do odzysku, podczas gdy władze KTZ zakazują bezpośredniego lub pośredniego przywozu do ich krajów takich odpadów z Unii lub dowolnego innego kraju, bez uszczerbku dla szczególnych międzynarodowych zobowiązań dotyczących tych dziedzin, które zostały podjęte, lub mogą zostać podjęte w przyszłości na właściwych forach międzynarodowych. 3. W odniesieniu do tych KTZ które, ze względu na swój status konstytucyjny nie są stroną konwencji bazylejskiej, ich odpowiednie organy przyspieszą przyjęcie niezbędnego ustawodawstwa krajowego i rozporządzeń administracyjnych w celu wykonania postanowień konwencji bazylejskiej[14] w tych KTZ. 4. Ponadto państwa członkowskie, z którymi powiązane są KTZ, wspierają przyjęcie przez KTZ niezbędnego ustawodawstwa krajowego i rozporządzeń administracyjnych w celu wdrożenia następujących aktów prawnych: a) następujących przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1013/2006[15]: – art. 40 w odniesieniu do wywozu odpadów do krajów lub terytoriów zamorskich; – art. 46 w odniesieniu do wwozu odpadów z krajów lub terytoriów zamorskich; b) rozporządzenia Rady (WE) nr 1420/1999[16]; c) rozporządzenia Rady (WE) nr 1547/1999[17]; d) dyrektywy 2000/59/WE Parlamentu Europejskiego i Rady[18], z zastrzeżeniem terminów transpozycji określonych w jej art. 16. 5. Jeden lub więcej KTZ i państwo członkowskie, z którym dane KTZ są związane, mogą stosować krajowe procedury wywozu odpadów z KTZ do tego państwa członkowskiego. 6. W takim przypadku państwo członkowskie, z którymi dany KTZ jest związany, notyfikuje Komisji odnośne ustawodawstwo w ciągu sześciu miesięcy od wejścia w życie niniejszej decyzji, a także każde przyszłe odnośne ustawodawstwo krajowe oraz wszelkie późniejsze zmiany tych przepisów. Artykuł 46 Tymczasowe zawieszenie preferencji W celu zapewnienia właściwego wdrożenia niniejszej decyzji Unia może tymczasowo zawiesić preferencje KTZ zgodnie z przepisami określonymi w załączniku VII. Artykuł 47 Błędy administracyjne W przypadku błędu popełnionego przez właściwe władze KTZ w wystawianiu świadectw oraz metodach współpracy administracyjnej, także w przypadku gdy błąd ten prowadzi do strat należności celnych przywozowych Unii, państwo członkowskie, z którym KTZ, który popełnił błąd, utrzymuje szczególne stosunki, rekompensuje poniesioną stratę budżetowi Unii. Artykuł 48 Nadzór i środki ochronne W celu zapewnienia właściwego wdrożenia niniejszej decyzji Unia może podejmować środki ochronne i środki nadzoru określone w załączniku VIII. Rozdział 2 Uzgodnienia w zakresie handlu usługami oraz przedsiębiorczości Artykuł 49 Definicje Na potrzeby niniejszego rozdziału: a) „osoba fizyczna z KTZ” oznacza osoby będące normalnie rezydentami KTZ, które są obywatelami państwa członkowskiego lub posiadają status prawny szczególny dla KTZ. Definicja ta pozostaje bez uszczerbku dla praw przyznanych przez obywatelstwo Unii w rozumieniu Traktatu; b) „osoba prawna z KTZ ” oznacza osobę prawną z KTZ utworzoną zgodnie z przepisami obowiązującymi w danym KTZ i posiadającą swoją statutową siedzibę, zarząd lub główne miejsce prowadzenia działalności na terytorium danego KTZ; jeżeli osoba prawna posiada wyłącznie swoją siedzibę statutową lub zarząd w KTZ, nie jest ona uważana za osobę prawną KTZ, chyba że prowadzi działalność, która ma rzeczywiste i stałe powiązanie z gospodarką tego kraju lub terytorium; c) odnośne definicje określone w umowach o integracji gospodarczej, o których mowa w art. 50 ust. 1, mają zastosowanie do traktowania przyznanego między UE a KTZ. Artykuł 50 Najbardziej korzystne traktowanie 1. W odniesieniu do jakichkolwiek środków wpływających na handel usługami i przedsiębiorczość w działalności gospodarczej: a) Unia przyznaje osobom fizycznym i prawnym z KTZ traktowanie nie mniej korzystne od najkorzystniejszego traktowania mającego zastosowanie wobec podobnych osób fizycznych i prawnych z krajów trzecich, z którymi Unia zawiera lub zawarła umowę o integracji gospodarczej; b) KTZ przyznaje osobom fizycznym i prawnym z Unii traktowanie nie mniej korzystne od najkorzystniejszego traktowania mającego zastosowanie wobec podobnych osób fizycznych i prawnych z największych gospodarek handlowych, z którymi zawarł umowę o integracji gospodarczej po wejściu w życie niniejszej decyzji. 2. Obowiązki określone w ust. 1 niniejszego artykułu nie mają zastosowania do traktowania przyznanego: a) w ramach rynku wewnętrznego wymagającego od stron znacznego zbliżenia prawodawstwa w celu likwidacji niedyskryminacyjnych przeszkód w zakładaniu przedsiębiorstw i handlu usługami; b) na mocy środków gwarantujących uznanie kwalifikacji, licencji lub środków ostrożności zgodnie z art. VII Układu ogólnego w sprawie handlu usługami (GATS) lub jego załącznikiem dotyczącym usług finansowych. Pozostaje to bez uszczerbku dla szczególnych środków KTZ na podstawie niniejszego artykułu; c) na mocy jakiejkolwiek międzynarodowej umowy lub umowy odnoszącej się całkowicie lub głównie do opodatkowania; d) w ramach środków korzystających z objęcia klauzulą najwyższego uprzywilejowania, wskazanych zgodnie z art. II.2 GATS. 3. Władze KTZ mogą, w związku z popieraniem lub wspieraniem lokalnego zatrudnienia, przyjąć przepisy na rzecz ich osób fizycznych i działań lokalnych. W takim przypadku władze KTZ powiadamiają Komisję o przyjętych przepisach, aby mogła ona o tym poinformować państwa członkowskie. Artykuł 51 Kwalifikacje zawodowe W odniesieniu do zawodów lekarza, stomatologa, położnej, pielęgniarki, farmaceuty i lekarza weterynarii, Rada, stanowiąc jednomyślnie na wniosek Komisji, przyjmuje wykaz kwalifikacji zawodowych szczególnych dla KTZ, które mają być uznane przez państwa członkowskie. Tytuł III Obszary związane z handlem Rozdział 1 Handel i zrównoważony rozwój Artykuł 52 Ogólne podejście Celem handlu i związanej z handlem współpracy w ramach stowarzyszenia jest przyczynianie się do zrównoważonego rozwoju w aspekcie gospodarczym, społecznym i środowiskowym. W tym kontekście krajowe przepisy ustawowe i wykonawcze KTZ dotyczące środowiska i zatrudnienia nie mogą zostać złagodzone w celu stymulowania handlu lub inwestycji. Artykuł 53 Standardy dotyczące środowiska i zmiany klimatu w kontekście handlu 1. Celem handlu i związanej z handlem współpracy w ramach stowarzyszenia jest poprawa wzajemnego wsparcia między handlem i polityką oraz zobowiązaniami w zakresie środowiska naturalnego. Handel i związana z handlem współpraca w ramach stowarzyszenia uwzględnia zasady międzynarodowego ładu środowiskowego oraz wielostronne porozumienia w zakresie środowiska. 2. Realizowany jest ostateczny cel Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) oraz protokołu z Kioto. Współpraca opiera się na rozwoju przyszłych międzynarodowych ram dotyczących zmiany klimatu zgodnie z planem działania z Bali i wdrażaniu decyzji wynikających z konferencji stron UNFCCC związanych z temperaturą na świecie i celami w zakresie emisji. 3. Środków wdrażania wielostronnych porozumień w dziedzinie środowiska nie stosuje się w sposób, który stanowiłby środek arbitralnej lub nieuzasadnionej dyskryminacji między partnerami lub ukrytego ograniczenia handlu. Artykuł 54 Normy pracy w handlu 1. Stowarzyszenie ma na celu wspieranie handlu w taki sposób, aby sprzyjał on pełnemu i wydajnemu zatrudnieniu oraz godnej pracy dla wszystkich. 2. Uznane na szczeblu międzynarodowym podstawowe normy pracy, określone w odpowiednich konwencjach Międzynarodowej Organizacji Pracy, są przestrzegane i egzekwowane zarówno w sensie prawnym, jak i w praktyce. Wspomniane normy pracy obejmują w szczególności poszanowanie wolności zrzeszania się, prawo do rokowań zbiorowych, zniesienie wszystkich form pracy przymusowej lub obowiązkowej, eliminowanie najgorszych form pracy dzieci, najniższy wiek dopuszczenia do zatrudnienia i niedyskryminację w odniesieniu do zatrudnienia. 3. Naruszenie podstawowych norm pracy nie może stanowić pretekstu ani być wykorzystane w inny sposób jako prawnie usankcjonowana przewaga komparatywna. Nie są one wykorzystywane w celach protekcjonistycznych. Artykuł 55 Zrównoważony handel produktami rybołówstwa W celu promowania zrównoważonego zarządzania zasobami rybnymi, stowarzyszenie może obejmować współpracę w zakresie zwalczania nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów i związanego z nimi handlu. Współpraca w tej dziedzinie ma na celu: a) wspieranie wdrożenia środków zmierzających do zwalczania nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów i związanego z nimi handlu w KTZ; b) ułatwianie współpracy między KTZ a regionalnymi organizacjami ds. zarządzania rybołówstwem, w szczególności w odniesieniu do rozwoju i skutecznego wdrażania programów kontroli i inspekcji, zachęt i środków dostosowanych służących skutecznemu długoterminowemu gospodarowaniu zasobami rybołówstwa oraz ekosystemami morskimi. Artykuł 56 Zrównoważony handel drewnem W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie handlu drewnem ma na celu wspieranie handlu legalnie pozyskanym drewnem. Współpraca ta może obejmować dialog w kwestii środków regulacyjnych, jak również wymianę informacji na temat rynkowych lub dobrowolnych środków, takich jak certyfikacja lasów lub polityka ekologicznych zamówień publicznych. Artykuł 57 Zrównoważony rozwój w handlu 1. Współpraca w dziedzinie zrównoważonego rozwoju może być realizowana w ramach stowarzyszenia poprzez: a) ułatwianie i promowanie handlu i inwestycji w przyjazne dla środowiska towary i usługi oraz towary, które przyczyniają się do poprawy warunków społecznych w KTZ; b) ułatwianie usuwania przeszkód w handlu i inwestycjach w odniesieniu do towarów i usług mających szczególne znaczenie w zakresie łagodzenia skutków zmiany klimatu, takich jak zrównoważone i odnawialne źródła energii, energooszczędne produkty i usługi, w tym poprzez przyjęcie ram politycznych sprzyjających wprowadzaniu najlepszych dostępnych technologii i poprzez promowanie standardów odpowiadających na problemy środowiskowe i gospodarcze, jak również zminimalizowanie barier technicznych w handlu; c) promowanie handlu towarami, które sprzyjają warunkom socjalnym i praktykom przyjaznym dla środowiska, w tym towarami, które są objęte dobrowolnymi systemami zapewniania zgodności ze zrównoważonym rozwojem takimi jak sprawiedliwy i etyczny handel, oznakowania ekologiczne i programy certyfikacji dla produktów opartych na zasobach naturalnych; d) promowanie na szczeblu międzynarodowym uznanych zasad i wytycznych w dziedzinie społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw oraz zachęcanie przedsiębiorstw działających na terytorium KTZ do wprowadzenia ich w życie; e) wymianę informacji i najlepszych praktyk w zakresie społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw. 2. Podczas planowania i wdrażania środków służących ochronie środowiska naturalnego i warunków pracy, które mogą mieć wpływ na handel lub inwestycje, Unia i KTZ biorą pod uwagę dostępne informacje naukowe i techniczne oraz właściwe normy, wytyczne lub zalecenia międzynarodowe, włącznie z zasadą ostrożności. 3. Unia i KTZ stosują pełną przejrzystość w zakresie opracowywania, wprowadzania i wdrażania środków służących ochronie środowiska naturalnego i warunków pracy, które mogą mieć wpływ na handel lub inwestycje. Rozdział 2 Inne obszary związane z handlem Artykuł 58 Płatności bieżące i przepływy kapitału 1. Na jakiekolwiek płatności w walucie wymienialnej na rachunku bieżącym bilansu płatniczego między rezydentami Unii i KTZ nie nakłada się żadnych ograniczeń. 2. W odniesieniu do transakcji na rachunku obrotów bieżących w bilansie płatniczym, państwa członkowskie i władze KTZ nie nakładają żadnych ograniczeń na swobodny przepływ kapitału na inwestycje bezpośrednie w spółkach utworzonych zgodnie z prawem przyjmującego państwa członkowskiego, kraju lub terytorium oraz zapewniają, by aktywa z takiej inwestycji i wszelkie zyski z niej wynikające mogły być realizowane i wywożone. 3. Unia i KTZ mają prawo do podejmowania środków, o których mowa w art. 64, 65, 66, 75 i 215 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, odpowiednio zgodnie z warunkami tam określonymi. 4. Władze KTZ, dane państwo członkowskie lub Unia informują się nawzajem niezwłocznie o wszelkich takich środkach i przedstawiają harmonogram ich zniesienia, tak szybko, jak to możliwe. Artykuł 59 Polityka konkurencji Zniesienie zakłóceń konkurencji, przy należytym uwzględnieniu różnych poziomów rozwoju i potrzeb gospodarczych KTZ, obejmuje stosowanie lokalnych, krajowych i regionalnych reguł i polityki, w tym kontrolę oraz, pod pewnymi warunkami, zakaz porozumień między przedsiębiorstwami, decyzji związków przedsiębiorstw i praktyk uzgodnionych między przedsiębiorstwami, których celem lub skutkiem jest zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji. Powyższy zakaz odnosi się także do nadużywania przez jedno lub więcej przedsiębiorstw pozycji dominującej na terytorium Unii lub KTZ. Artykuł 60 Ochrona praw własności intelektualnej 1. Wystarczający i skuteczny poziom ochrony praw własności intelektualnej, obejmujący środki egzekwowania tych praw zapewnia się zgodnie z najwyższymi międzynarodowymi standardami w celu zmniejszenia zakłóceń i przeszkód w handlu dwustronnym. 2. W ramach stowarzyszenia współpraca w tej dziedzinie może dotyczyć opracowania przepisów ustawowych i wykonawczych w zakresie ochrony i egzekwowania praw własności intelektualnej, zapobiegania nadużywaniu takich praw przez ich posiadaczy i naruszaniu tych praw przez konkurencję, a także wsparcia dla regionalnych organizacji własności intelektualnej zaangażowanych w egzekwowanie prawa i ochronę, włącznie ze szkoleniem personelu. Artykuł 61 Bariery techniczne w handlu Stowarzyszenie może obejmować współpracę w dziedzinie regulacji technicznej towarów, normalizacji, oceny zgodności, akredytacji, nadzoru rynkowego i zapewniania jakości w celu usunięcia zbędnych barier technicznych w handlu między UE a KTZ i zmniejszenia różnic w tych dziedzinach. Artykuł 62 Polityka ochrony konsumentów, ochrona zdrowia konsumentów i handel W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie polityki ochrony konsumentów, ochrony zdrowia konsumentów i handlu może obejmować przygotowanie przepisów ustawowych i wykonawczych w dziedzinie polityki ochrony konsumentów i ochrony zdrowia konsumentów, w celu unikania niepotrzebnych barier handlowych. Artykuł 63 Środki sanitarne i fitosanitarne W ramach stowarzyszenia współpraca w dziedzinie środków sanitarnych i fitosanitarnych ma na celu: a) ułatwienie handlu między Unią a KTZ jako całością oraz między KTZ a państwami trzecimi, przy jednoczesnej ochronie zdrowia ludzi, zwierząt i roślin lub życia zgodnie z Porozumieniem WTO w sprawie stosowania środków sanitarnych i fitosanitarnych; b) rozwiązanie problemów wynikających z środków sanitarnych i fitosanitarnych; c) zapewnienie przejrzystości w kwestii środków sanitarnych i fitosanitarnych mających zastosowanie do handlu między UE a KTZ; d) wspieranie harmonizacji środków z normami międzynarodowymi, zgodnie z Porozumieniem WTO w sprawie stosowania środków sanitarnych i fitosanitarnych; e) wspieranie skutecznego udziału KTZ w organizacjach ustanawiających międzynarodowe normy sanitarne i fitosanitarne; f) promowanie konsultacji i wymiany między KTZ a europejskimi instytutami i laboratoriami; g) utworzenie i wzmocnienie potencjału technicznego KTZ do wprowadzania w życie i monitorowania środków sanitarnych i fitosanitarnych; h) wspieranie transferu technologii w dziedzinie środków sanitarnych i fitosanitarnych. Artykuł 64 Zakaz stosowania środków protekcjonistycznych Przepisy rozdziału 1 i 2 nie mogą być stosowane jako środek arbitralnej dyskryminacji lub ukrytych ograniczeń w handlu. Rozdział 3 Kwestie pieniężne i podatkowe Artykuł 65 Klauzula wyłączenia podatkowego 1. Bez uszczerbku dla przepisów art. 66, klauzula najwyższego uprzywilejowania przyznana zgodnie z przepisami niniejszej decyzji nie ma zastosowania do korzyści podatkowych, jakie państwa członkowskie lub władze KTZ udzielają lub mogą udzielić w przyszłości na podstawie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innych ustaleń podatkowych, bądź obowiązującego krajowego ustawodawstwa podatkowego. 2. Żaden z przepisów niniejszej decyzji nie jest interpretowany jako przeszkoda uniemożliwiająca przyjęcie i stosowanie jakiegokolwiek środka mającego na celu zapobieganie oszustwom podatkowym bądź unikaniu lub uchylaniu się od płacenia podatków wynikających z dotyczących podatków postanowień umów o unikaniu podwójnego opodatkowywania lub innych porozumień podatkowych lub krajowego ustawodawstwa podatkowego. 3. Żadnego z przepisów niniejszej decyzji nie interpretuje się jako przeszkody uniemożliwiającej właściwym organom, przy stosowaniu odpowiednich przepisów własnego ustawodawstwa podatkowego, zróżnicowane traktowanie podatników znajdujących się w odmiennej sytuacji, zwłaszcza pod względem ich miejsca zamieszkania lub miejsca, w którym inwestują oni swój kapitał. Artykuł 66 Ustalenia podatkowe i celne dotyczące zamówień finansowanych przez Unię 1. KTZ stosują do zamówień finansowanych przez Unię ustalenia podatkowe i celne nie mniej korzystne niż stosowane przez nie w odniesieniu do państwa członkowskiego, z którym dany KTZ jest związany lub do państw, które objęto klauzulą najwyższego uprzywilejowania, lub do międzynarodowych organizacji rozwoju, z którymi utrzymują one stosunki, w zależności od tego, które jest najbardziej korzystne. 2. Z zastrzeżeniem przepisów ust. 1, do zamówień finansowanych przez Unię stosuje się następujące ustalenia: a) w KTZ będącym beneficjentem zamówienie nie podlega opłatom skarbowym lub rejestracyjnym, albo opłatom fiskalnym o skutku równoważnym, niezależnie od tego czy opłaty takie już istnieją czy też zostaną ustanowione w przyszłości; jednakże zamówienia takie rejestruje się zgodnie z prawem obowiązującym w KTZ, zaś opłata odnosząca się do wykonanej usługi może zostać za nią pobrana; b) zyski lub dochody wynikające z wykonania zamówienia podlegają opodatkowaniu zgodnie z wewnętrznymi ustaleniami fiskalnymi KTZ będącego beneficjentem, pod warunkiem że osoby fizyczne lub prawne osiągające taki zysk lub dochód mają swoją stałą siedzibę w tym KTZ lub że wykonanie zamówienia wymaga więcej niż sześć miesięcy; c) przedsiębiorstwa, które muszą dokonywać przywozu sprzętu w celu wykonania zamówień na roboty budowlane mogą, jeżeli złożą wniosek, korzystać z systemu odprawy czasowej, jak przewidziano w ustawodawstwie KTZ będącego beneficjentem w odniesieniu do tego sprzętu; d) profesjonalny sprzęt niezbędny do wykonywania obowiązków określonych w zamówieniu na usługi podlega odprawie czasowej w KTZ będącym beneficjentem i nie podlega opłatom fiskalnym, celnym i innym opłatom o skutku równoważnym w przypadku gdy te cła i opłaty nie stanowią wynagrodzenia za wykonane usługi; e) przywóz w ramach zamówienia na dostawy jest zwolniony w KTZ będącym beneficjentem z należności celnych, należności celnych przywozowych, podatków lub opłat fiskalnych o skutku równoważnym; Zamówienie na dostawę pochodzące z danego KTZ jest wykonywane na podstawie ceny ex-works dostaw, do której może być dodana wartość wewnętrznych opłat skarbowych, jakie można stosować do tych dostaw w KTZ; f) paliwa, smary i spoiwa węglowodorowe oraz wszystkie materiały używane przy wykonywaniu zamówień na roboty budowlane uważa się za zakupione na rynku lokalnym i podlegają one zasadom fiskalnym mającym zastosowanie w ramach ustawodawstwa obowiązującego w KTZ będącym beneficjentem; g) rzeczy osobistego użytku i majątek ruchomy gospodarstwa domowego przywiezione przez osoby fizyczne, inne niż pracowników miejscowych, zaangażowane w wykonywanie zadań określonych w zamówieniu na usługi oraz przez członków ich rodzin, są zwolnione z opłat celnych, należności celnych przywozowych, podatków lub opłat fiskalnych o skutku równoważnym, w granicach ustawodawstwa obowiązującego w KTZ będących beneficjentem. 3. Wszystkie sprawy nieobjęte ust. 1 i 2 podlegają przepisom ustawodawstwa obowiązującego w odnośnym KTZ. Rozdział 4 Rozwój potencjału w zakresie handlu Artykuł 67 Ogólne podejście W celu zapewnienia KTZ maksymalnych korzyści z przepisów niniejszej decyzji i uczestnictwa na najlepszych możliwych warunkach w unijnym rynku wewnętrznym, jak i rynku regionalnym, lokalnym i międzynarodowym, stowarzyszenie ma na celu przyczynianie się do rozwoju zdolności handlowych KTZ poprzez: a) zwiększanie konkurencyjności KTZ, ich samodzielności i prężności gospodarczej, poprzez zróżnicowanie zakresu i zwiększenie wartości i wielkości handlu KTZ towarami i usługami oraz przez wzmocnienie zdolności KTZ do przyciągnięcia inwestycji prywatnych w różne sektory działalności gospodarczej; b) poprawę współpracy w zakresie handlu towarami, usługami oraz zakładania przedsiębiorstw między KTZ oraz krajami sąsiadującymi. Artykuł 68 Dialog na temat handlu, współpraca i budowanie potencjału W kontekście stowarzyszenia dialog w zakresie handlu, współpraca oraz budowanie potencjału mogą obejmować: a) wzmocnienie zdolności KTZ do opracowywania i wdrażania polityki koniecznej dla rozwoju handlu towarami i usługami; b) wspieranie wysiłków KTZ mających na celu wprowadzenie w życie odpowiednich ram prawnych, regulacyjnych i instytucjonalnych, jak również niezbędnych procedur administracyjnych; c) wspieranie rozwoju sektora prywatnego, w szczególności MŚP; d) ułatwianie rozwoju rynku oraz produktów, w tym poprawy jakości produktów; e) przyczynianie się do rozwoju zasobów ludzkich i umiejętności zawodowych istotnych dla handlu towarami i usługami; f) zwiększanie zdolności pośredników handlowych do świadczenia przedsiębiorstwom z KTZ usług związanych z ich działalnością eksportową, takich jak badania rynkowe; g) przyczynianie się w ten sposób do stworzenia otoczenia biznesu sprzyjającego inwestycjom. Rozdział 5 Współpraca w obszarze usług finansowych i kwestii podatkowych Artykuł 69 Współpraca w zakresie międzynarodowych usług finansowych W celu promowania stabilności, integralności i przejrzystości światowego systemu finansowego, stowarzyszenie może obejmować współpracę w zakresie międzynarodowych usług finansowych. Współpraca ta może obejmować: a) ustanowienie skutecznej i odpowiedniej ochrony inwestorów i innych odbiorców usług finansowych; b) zapobieganie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu oraz zwalczanie tych zjawisk; c) promowanie współpracy między różnymi podmiotami systemu finansowego, w tym organami regulacyjnymi i nadzorczymi; d) ustanowienie niezależnych i skutecznych mechanizmów nadzoru nad usługami finansowymi. Artykuł 70 Zbieżność przepisów w dziedzinie usług finansowych Unia i KTZ promują zbliżanie przepisów do uznanych norm międzynarodowych w zakresie regulacji i nadzoru w dziedzinie usług finansowych, w tym dokumentów zatytułowanych: „Główne zasady skutecznego nadzoru bankowego” przyjęte przez komitet bazylejski, „Główne zasady i metodyka ubezpieczeń” Międzynarodowej Organizacji Komisji Papierów Wartościowych, Międzynarodową Organizację Komisji Papierów W