20061223

P6_TA(2006)0569

Instytucjonalne aspekty zdolności Unii Europejskiej do przyjmowania nowych państw członkowskich

Rezolucja legislacyjna Parlamentu Europejskiego w sprawie instytucjonalnych aspektów zdolności Unii Europejskiej do przyjmowania nowych państw członkowskich (2006/2226(INI))

Parlament Europejski,

- uwzględniając artykuł 49 traktatu ustanawiającego Unię Europejską,

- uwzględniając konkluzje prezydencji z posiedzeń Rady Europejskiej w czerwcu 1993 r. w Kopenhadze, w grudniu 1995 r. w Madrycie, w grudniu 1997 r. w Luksemburgu, w czerwcu 2003 r. w Salonikach oraz w grudniu 2004 r., czerwcu 2005 r. i czerwcu 2006 r. w Brukseli,

- uwzględniając Kartę praw podstawowych,

- uwzględniając dokument strategiczny Komisji na 2005 r. w sprawie rozszerzenia (COM(2005)0561),

- uwzględniając rezolucję z dnia 12 stycznia 2005 r. w sprawie Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy [1],

- uwzględniając rezolucję z dnia 28 września 2005 r. w sprawie rozpoczęcia negocjacji z Turcją [2],

- uwzględniając ramy dla negocjacji z Turcją i z Chorwacją, przyjęte przez Radę w dniu 3 października 2005 r.,

- uwzględniając rezolucję z dnia 19 stycznia 2006 r. w sprawie okresu refleksji: struktura, zagadnienia i kontekst oceny debaty na temat Unii Europejskiej [3],

- uwzględniając rezolucję z dnia 16 marca 2006 r. w sprawie dokumentu Komisji na 2005 r. w sprawie rozszerzenia [4],

- uwzględniając rezolucję z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie kolejnych kroków dotyczących okresu refleksji i analiz na temat przyszłości Europy [5],

- uwzględniając rezolucję z dnia 27 września 2006 r. w sprawie postępów Turcji na drodze do przystąpienia [6],

- uwzględniając art. 45 Regulaminu,

- uwzględniając sprawozdanie Komisji Spraw Konstytucyjnych (A6-0393/2006), mając na uwadze, co następuje,

A. na posiedzeniu Rady Europejskiej w dniach 19 i 20 czerwca 2003 r. wskazano krajom Bałkanów Zachodnich jasną perspektywę europejską z członkostwem w Unii jako celem ostatecznym (agenda z Salonik),

B. na posiedzeniu Rady Europejskiej w dniach 16 i 17 czerwca 2005 r. potwierdzono zobowiązanie do całkowitego wdrożenia agendy z Salonik, a na posiedzeniu w czerwcu 2006 r. potwierdzony został zamiar realizacji zobowiązań podjętych wobec krajów Europy Południowo-Wschodniej (Turcji i Chorwacji, z którymi negocjacje w sprawie przystąpienia zostały rozpoczęte, Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii/BJRM jako kraju kandydującego oraz krajów z Zachodnich Bałkanów jako potencjalnych kandydatów) dotyczących rozszerzenia z jednoczesnym podkreśleniem konieczności zagwarantowania, że Unia "jest zdolna do funkcjonowania politycznego, finansowego i instytucjonalnego w miarę rozszerzeń",

C. w dniu 3 października 2005 r. Rada oficjalnie rozpoczęła negocjacje z Turcją i Chorwacją w sprawie akcesji,

D. Rada Europejska na posiedzeniu w dniach 15 i 16 grudnia 2005 r. przyznała Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii (BJRM) status kraju kandydującego,

E. zgodność ze wszystkimi kryteriami kopenhaskimi pozostaje od roku 1993 podstawą przystąpienia do UE i powinna nią pozostać dla przyszłych przystąpień,

F. jednym z ważnych kryteriów kopenhaskich jest również "zdolność Unii do wchłaniania nowych członków przy jednoczesnym utrzymaniu tempa integracji europejskiej",

G. instytucjonalna zdolność Unii do przyjmowania nowych państw członkowskich jest szeroko dyskutowana w kontekście rozszerzeń po akcesji Bułgarii i Rumunii,

H. w wyżej wymienionej rezolucji w sprawie dokumentu strategicznego z 2005 r. w sprawie rozszerzenia Parlament Europejski wzywa Komisję do przedłożenia do końca grudnia 2006 r. sprawozdania określającego zasady, na których opiera się zdolność absorpcyjna Unii,

I. Rada Europejska postanowiła w dniach 15 i 16 czerwca 2006 r., że "tempo rozszerzeń musi uwzględniać zdolność absorpcyjną Unii" oraz że na posiedzeniu w grudniu tego samego roku odbędzie się debata na temat "wszystkich aspektów kolejnych rozszerzeń, z uwzględnieniem zdolności absorpcyjnej Unii oraz dalszych dróg poprawy jakości procesu rozszerzenia w oparciu o zebrane dotychczas pozytywne doświadczenia" na podstawie mającego być przedstawionym przez Komisję wraz z rocznym sprawozdaniem w sprawie rozszerzenia i procesu przedakcesyjnego sprawozdania "w sprawie wszystkich aspektów dotyczących zdolności absorpcyjnej Unii",

J. sprawozdanie to powinno "także obejmować kwestię obecnego i przyszłego postrzegania rozszerzenia przez obywateli oraz powinno uwzględniać konieczność odpowiedniego wytłumaczenia procesu rozszerzenia społeczeństwom w obrębie Unii",

K. Rada Europejska na posiedzeniu w dniach 16 i 17 grudnia 2004 r. w Brukseli stwierdziła, że "negocjacje akcesyjne, które mają zostać otwarte z krajami kandydującymi, których akcesja może mieć znaczne konsekwencje finansowe, mogą zostać zamknięte jedynie po ustanowieniu ram finansowych na okres od roku 2014 wraz z możliwymi wynikającymi z nich reformami finansowymi",

L. pojęcie zdolności do przyjmowania pociąga za sobą wyzwanie, jakim jest przystosowywanie się UE konieczne do przyjmowania nowych członków; wyzwaniu temu nie udaje się obecnie sprostać, przede wszystkim wskutek odrzucenia przez Francję i Holandię traktatu konstytucyjnego, który umożliwiłby bardziej demokratyczne i skuteczne funkcjonowanie Unii Europejskiej, przy wciąż wymagającym rozwiązania problemie zasobów finansowych Unii,

M. trwa debata nad tzw. "zdolnością absorpcyjną" Unii w kontekście przyszłych rozszerzeń,

N. przewodniczący Komisji wyraził przekonanie przed Parlamentem, że każde przyszłe rozszerzenie powinno być poprzedzone porozumieniem instytucjonalnym, oraz wyraził nadzieję, że porozumienie instytucjonalne, jak ustaliła to Rada Europejska w dniach 15 i 16 czerwca 2006 r., zostanie osiągnięte do końca roku 2008, umożliwiając w ten sposób Unii wypełnienie zobowiązań wobec krajów negocjujących i tych, które stoją przed perspektywą akcesji,

O. takiego rodzaju porozumienie instytucjonalne jest przede wszystkim wymagane, aby utrzymać tempo integracji europejskiej, jak stwierdzili szefowie państw i rządów na szczycie w Kopenhadze w 1993 r.;

1. podkreśla, że rozszerzenia na ogół umacniały Unię, sprzyjały jej wzrostowi gospodarczemu, zwiększyły jej rolę w świecie i stanowiły bodziec dla rozwoju nowych obszarów polityki UE;

2. przypomina, że pojęcie "zdolności do absorpcji" pojawiło się oficjalnie po raz pierwszy w roku 1993, gdy Rada Europejska na posiedzeniu w Kopenhadze przyznała, że obok kryteriów politycznych i gospodarczych, które muszą spełnić kraje kandydujące w celu przystąpienia do Unii, "zdolność absorpcyjna Unii przy jednoczesnym utrzymaniu tempa integracji europejskiej" również stanowi "ważną kwestię służącą ogólnym interesom zarówno Unii, jak i krajów kandydujących";

3. przypomina, że chociaż każde rozszerzenie Unii powodowało zmiany jej ram instytucjonalnych, politycznych i finansowych, zmiany takie nie były wystarczające, aby utrzymać skuteczność procesu podejmowania decyzji w Unii;

4. jest zdania, że pojęcie "zdolność do absorpcji" nie odzwierciedla we właściwy sposób idei, którą ma wyrażać, ponieważ UE w żaden sposób nie "wchłania" swoich członków, i dlatego też proponuje zastąpienie tego wyrażenia pojęciem "zdolność do przyjmowania", lepiej oddającym charakter członkostwa w UE;

5. podkreśla, że "zdolność do przyjmowania" nie jest nowym kryterium, stosowanym wobec krajów kandydujących, lecz warunkiem pomyślnego rozszerzenia oraz pogłębiania procesu integracji europejskiej; obowiązek zwiększania swojej "zdolności do przyjmowania" spoczywa na Unii, nie zaś na kraju kandydującym;

6. uważa, że pojęcie "zdolności do przyjmowania" zakłada, że po rozszerzeniu

- instytucje europejskie będą zdolne do właściwego funkcjonowania i skutecznego oraz demokratycznego podejmowania decyzji zgodnie z ich specyficznymi procedurami,

- zasoby finansowe Unii będą wystarczające do właściwego finansowania jej działalności,

- Unia będzie zdolna do rozwijania z powodzeniem swojej polityki i osiągania celów służących kontynuacji jej projektu politycznego;

7. jest zdania, że aby zapewnić sobie zdolność do przyjmowania, Unia musi zadecydować o zakresie i treści refom koniecznych do przeprowadzenia przed jakimkolwiek mającym nastąpić w przyszłości rozszerzeniem; związana z tym ocena musi być przeprowadzana w trakcie kluczowych etapów procesu rozszerzenia i uwzględniać możliwy wpływ nowych państw członkowskich na zdolności instytucjonalne, finansowe i decyzyjne UE;

8. przyznaje, że Unia obecnie ma trudności ze spełnieniem zobowiązań wobec krajów południowo-wschodniej Europy, ponieważ istniejąca w obecnej postaci jej struktura instytucjonalna, finansowa i polityczna nie jest odpowiednia dla przyszłych rozszerzeń i musi zostać ulepszona;

Instytucjonalne aspekty zdolności do przyjmowania

9. podkreśla, że przed jakimkolwiek następnym rozszerzeniem konieczna jest reforma Unii Europejskiej umożliwiająca jej bardziej skuteczne, przejrzyste i demokratyczne funkcjonowanie; w tym świetle każde następne rozszerzenie będzie wymagało następujących reform instytucjonalnych:

a) przyjęcie nowego systemu głosowania większością kwalifikowaną, zwiększającego zdolność Rady do podejmowania decyzji;

b) znaczne zwiększenie ilości dziedzin, do których ma zastosowanie głosowanie większością kwalifikowaną;

c) znaczne zwiększenie udziału Parlamentu Europejskiego, traktowanego na równi z Radą, w kwestiach budżetowych i legislacyjnych;

d) zmiana rotacyjnego systemu przewodniczenia Radzie Europejskiej i Radzie;

e) utworzenie stanowiska ministra spraw zagranicznych;

f) dalsza zmiana składu Komisji, wykraczająca poza tę ustanowioną w traktacie nicejskim;

g) zwiększenie roli przewodniczącego Komisji i umocnienie jego/jej demokratycznej legitymacji poprzez wybór przez Parlament Europejski;

h) rozszerzenie zakresu uprawnień Trybunału Sprawiedliwości na wszystkie dziedziny działalności Unii, w tym na monitorowanie przestrzegania praw podstawowych;

i) stworzenie mechanizmów umożliwiających udział parlamentów państw członkowskich w kontrolowaniu działalności Unii;

j) ulepszanie postanowień dotyczących elastyczności w odpowiedzi na większe prawdopodobieństwo, że nie wszystkie Państwa Członkowskie będą jednocześnie chciały lub były w stanie działać w określonych obszarach polityki;

k) modyfikacja procedury zmiany traktatów w celu jej uproszczenia, uczynienia jej bardziej skuteczną i wzmocnienia jej demokratycznego charakteru i przejrzystości;

l) likwidacja "podziału na filary" i zastąpienie ich pojedynczą, ujednoliconą strukturą, posiadającą osobowość prawną;

m) przyjęcie klauzuli umożliwiającej państwom członkowskim wystąpienie z Unii Europejskiej;

n) jasne określenie wartości, na których opiera się Unia, a także jej celów;

o) jasne określenie kompetencji Unii oraz zasad jej działania i dotyczących stosunków z państwami członkowskimi;

p) zwiększenie przejrzystości procesu decyzyjnego Unii, zwłaszcza poprzez publiczną kontrolę działalności Rady będącej organem władzy ustawodawczej;

q) jasne określenie i uproszczenie przepisów umożliwiających Unii wykonywanie swoich kompetencji;

Podkreśla, że wszystkie te reformy są już zawarte w traktacie konstytucyjnym oraz że ich wejście w życie umożliwiłoby właściwe funkcjonowanie rozszerzonej Unii i zagwarantowałoby jej zdolność do skutecznego i demokratycznego podejmowania decyzji;

Inne aspekty zdolności do przyjmowania

10. podkreśla, że oprócz niezbędnych reform instytucjonalnych przyszłe rozszerzenia Unii będą wymagać zmian w innych ważnych aspektach jej struktury, takich jak:

a) przyjęcie Europejskiej karty praw podstawowych oraz ulepszenie polityki solidarności między państwami członkowskimi;

b) rewizja ram finansowych, obejmująca również system finansowania, w celu przystosowania ich do nowych potrzeb rozszerzonej Unii, i oparta o "pełny, szeroko zakresowy przegląd" ram finansowych na lata 2007-2013, zaplanowany już na lata 2008/2009 zgodnie z rezolucją Parlamentu Europejskiego w sprawie wyzwań politycznych i środków budżetowych w rozszerzonej Unii w latach 2007-2013 z dnia 8 czerwca 2005 r. [7] oraz z postanowieniami porozumienia międzyinstytucjonalnego dotyczącego dyscypliny budżetowej i należytego zarządzania finansami z dnia 17 maja 2006 r. [8];

c) ponowne określenie pewnych obszarów polityki, niektóre z nich zostały bowiem ustalone przed 50 laty, w sposób, który pozwoli Unii na realizację strategii lizbońskiej, wzmocnienie zdolności do podejmowania działań na arenie międzynarodowej oraz przystosowanie do nowych wyzwań, przed jakimi stoi dużo większa i dużo bardziej różnorodna Unia w zglobalizowanym świecie;

d) umocnienie europejskiej polityki sąsiedztwa (EPS) służącej wypracowaniu stosownych instrumentów umożliwiających utrzymywanie wzajemnie korzystnych stosunków z tymi krajami europejskimi, które nie posiadają bliskich perspektyw na przystąpienie z powodu niespełniania warunków członkostwa bądź też zdecydowały o nieprzystąpieniu;

11. podkreśla, że powyższym reformom muszą towarzyszyć starania mające na celu zwiększenie publicznej akceptacji rozszerzenia i przypomina o odpowiedzialności liderów politycznych Europy w procesie wyjaśniania społeczeństwu celów i wzajemnych korzyści rozszerzenia i jednoczenia Europy; popiera Komisję w działaniach na rzecz informowania "z użyciem szerokiego zakresu kanałów o swojej polityce rozszerzenia oraz poprzez dowodzenie nieprawdziwości błędnych przekonań", zgodnie z dokumentem strategicznym w sprawie rozszerzenia z 2005 r.;

12. ponownie podkreśla jednakże, że wszelkie decyzje UE o przyjęciu nowego państwa członkowskiego zapadają w trybie procedury zawierającej liczne zabezpieczenia, mianowicie podejmowaną przez wszystkie państwa członkowskie jednomyślną decyzją o otwarciu i zamknięciu negocjacji akcesyjnych, zatwierdzeniem przez Parlament Europejski oraz ratyfikacją każdego traktatu akcesyjnego przez wszystkie państwa członkowskie;

13. podkreśla, że w każdym przypadku podpisanie traktatu akcesyjnego przez rządy państw członkowskich oznacza, że rządy te są w pełni zaangażowane w konsekwentne działanie w celu zagwarantowania, że proces ratyfikacji traktatu zakończy się pomyślnie, zgodnie z procedurami obowiązującymi w każdym państwie;

14. jest zdania, że zgoda Parlamentu Europejskiego wymagana do tego, aby Rada mogła podjąć decyzję, na mocy art. 49 TUE, w sprawie przystąpienia nowych państw członkowskich, powinna mieć zastosowanie do decyzji o rozpoczęciu negocjacji, a także o ich zakończeniu;

Wnioski

15. ponownie potwierdza swoje zaangażowanie na rzecz rozszerzenia jako historycznej okazji do zapewnienia pokoju, bezpieczeństwa, stabilności, demokracji i praworządności, jak również wzrostu gospodarczego i dobrobytu w Europie; ponownie potwierdza swoje przekonanie, że rozszerzenie musi iść w parze z pogłębianiem Unii, jeżeli cele procesu integracji europejskiej mają pozostać niezagrożone;

16. podkreśla, że Unia musi być w stanie przystosować swoje struktury instytucjonalne, finansowe i polityczne w odpowiednim czasie, tak aby uniknąć powodowania nieoczekiwanych opóźnień w akcesji krajów kandydujących z południowo-wschodniej Europy, gdy stwierdzony już zostanie fakt spełniania przez nie wszystkich warunków członkostwa;

17. ponownie potwierdza, że traktat nicejski nie stanowi odpowiedniej podstawy do przyszłych rozszerzeń;

18. ponownie potwierdza swoje poparcie dla traktatu konstytucyjnego, który zawiera rozwiązania odnoszące się do większości reform koniecznych w UE do wypełnienia obecnych związanych z rozszerzeniem zobowiązań, a także stanowi konkretny wyraz wzajemnego związku pogłębiania i rozszerzania, oraz przestrzega, że wszelkie próby zachęcania do częściowego wdrażania niektórych elementów "pakietu konstytucyjnego" mogą zagrozić całościowemu kompromisowi, na którym ten ostatni spoczywa;

19. przyjmuje do wiadomości ustalony na posiedzeniu Rady Europejskiej w dniach 15 i 16 czerwca 2006 r. harmonogram dotyczący znalezienia rozwiązania kryzysu konstytucyjnego najpóźniej do drugiego półrocza 2008 r.;

20. ponownie potwierdza swoje zobowiązanie do jak najszybszego osiągnięcia porozumienia w sprawie konstytucji dla Unii Europejskiej, a w każdym razie, zanim obywatele UE zostaną zaproszeni do głosowania w wyborach europejskich w 2009 r., aby Unia mogła wypełnić zobowiązania podjęte wobec krajów kandydujących i była gotowa na ich przyjęcie;

*

* *

21. zobowiązuje swojego Przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie oraz Komisji, jak również parlamentom i rządom państw członkowskich, parlamentom i rządom Turcji, Chorwacji, Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii, Albanii, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Tymczasowym Instytucjom Autonomicznej Administracji w Kosowie oraz Misji Narodów Zjednoczonych w Kosowie.

[1] Dz.U. C 247 E z 6.10.2005, str. 88.

[2] Dz.U. C 227 E z 21.9.2006, str. 163.

[3] Dz.U. C 287 E z 24.11.2006, str. 306.

[4] Teksty przyjęte, P6_TA(2006)0096.

[5] Teksty przyjęte, P6_TA(2006)0263.

[6] Teksty przyjęte, P6_TA(2006)0381.

[7] Dz.U. C 124 E z 25.5.2006, str. 373.

[8] Dz.U. C 139 z 14.6.2006, str. 1.

--------------------------------------------------