1. Wprowadzenie

Rok 2014 stanowił nowy początek dla Europy. Po wyborach europejskich Parlament Europejski wyraził zgodę na działania nowej Komisji Europejskiej w oparciu o priorytety określone w wytycznych politycznych przedstawionych przez przewodniczącego Jeana-Claude’a Junckera.W zawierającym opis zadań piśmie skierowanym do Margrethe Vestager, komisarz do spraw konkurencji, stwierdzono, że polityka konkurencji będzie „w odpowiedni sposób sprzyjać tworzeniu nowych miejsc pracy i wzrostowi gospodarczemu, w tym w obszarach takich jak jednolity rynek cyfrowy, polityka energetyczna, usługi finansowe, polityka przemysłowa i walka z oszustwami podatkowymi”. Istotnie w 2014 r. polityka konkurencji obejmowała wszystkie te obszary i zapewniała solidne podstawy dla wspierania ogólnego procesu kształtowania polityki przez Komisję Europejską.

Polityka konkurencji może przyczynić się do tworzenia prawdziwego jednolitego rynku cyfrowego. W sektorach opartych na wiedzy intensywna konkurencja ma zasadnicze znaczenie dla pobudzania innowacji i rozpowszechniania korzyści płynących z rozwoju technologicznego wśród obywateli Europy. Ponadto skuteczne egzekwowanie polityki antymonopolowej i polityki łączenia przedsiębiorstw ułatwia małym przedsiębiorstwom rozwój i zdobywanie dostępu do rynków w sektorach, w których dominują efekty sieciowe. Co więcej, zastosowanie zasad pomocy państwa w odniesieniu do sektora łączności szerokopasmowej przyczynia się do zapewnienia dobrego zasięgu po przystępnych cenach.

W sektorze energetycznym polityka konkurencji zapewnia, aby przedsiębiorstwa nie utrzymywały ani nie wznosiły ponownie barier mających na celu ich ochronę przed konkurencją, utrudniając w ten sposób tworzenie europejskiej unii energetycznej. Egzekwowanie reguł konkurencji pomaga również zapewniać dostęp do infrastruktury energetycznej na sprawiedliwych i niedyskryminujących warunkach, eliminuje przeszkody utrudniające integrację rynkową oraz sprzyja konkurencji między państwami członkowskimi i w ramach tych państw. Ponadto zmienione zasady pomocy państwa dotyczące energii i środowiska pomagają państwom członkowskim lepiej ukierunkowywać ich wsparcie na przykład na odnawialne źródła energii, inwestycje w infrastrukturę, zdolność wytwórczą lub zwolnienie użytkowników zużywających dużo energii elektrycznej z finansowania wsparcia na rzecz odnawialnych źródeł energii.

Komisja przykładała szczególną wagę do usług finansowych, mając na celu głównie przywrócenie stabilnemu i uczciwszemu sektorowi finansowemu jego zasadniczej funkcji polegającej na kredytowaniu gospodarki realnej. Utworzenie unii bankowej zwiększa zaufanie obywateli i rynków Unii do europejskiego systemu bankowego. Działania związane z egzekwowaniem przepisów połączone z wysiłkami regulacyjnymi także były ukierunkowane na przeciwdziałanie praktykom antykonkurencyjnym w sektorze pochodnych instrumentów finansowych i w sektorze płatności.

W ramach polityki przemysłowej położono nacisk na konkurencyjny i otwarty rynek wewnętrzny jako na platformę umożliwiającą przedsiębiorstwom UE osiągnięcie światowego sukcesu. Nowe ramy pomocy państwa mają na celu zapewnienie, aby wsparcie rządowe było przekazywane na takie projekty, w których najbardziej przełoży się ono na wzrost gospodarczy i konkurencyjność. Ponadto w 2014 r. Komisja przeprowadziła postępowania wyjaśniające w odniesieniu do szeregu karteli i nałożyła na ich członków kary w związku z nakładami i produktami pośrednimi. Egzekwowanie przepisów prawa ochrony konkurencji ogranicza szkody powodowane przez kartele w całym łańcuchu dostaw wpływające negatywnie na międzynarodową konkurencyjność UE oraz, dzięki skutkowi odstraszającemu, zapobiega tym szkodom.

Nowa Komisja nadal będzie koncentrowała się na walce z unikaniem opodatkowania i oszustwami podatkowymi. W 2014 r. Komisja zaostrzyła kontrolę nad fiskalną pomocą państwa, korzystając z narzędzi UE służących zwiększaniu konkurencji, w celu zapewnienia, aby państwa UE nie pomagały wybranym wielonarodowym przedsiębiorstwom w unikaniu płacenia ich części należnych podatków.

Dużym osiągnięciem w dziedzinie polityki konkurencji w 2014 r. było przyjęcie dyrektywy w sprawie dochodzenia roszczeń odszkodowawczych wynikających z naruszenia praw konkurencji. Dyrektywa, którą Komisja przedstawiła w czerwcu 2013 r., została przyjęta i weszła w życie w 2014 r. Państwa członkowskie mają czas na jej wdrożenie do dnia 27 grudnia 2016 r. Dzięki dyrektywie obywatelom Unii i unijnym przedsiębiorstwom łatwiej będzie uzyskać skuteczne odszkodowanie z tytułu szkody wynikającej z naruszenia prawa ochrony konkurencji, takiej jak kartele i nadużycia dominującej pozycji na rynku. Wspomniana dyrektywa jest pierwszą inicjatywą ustawodawczą przyjętą w drodze zwykłej procedury ustawodawczej w dziedzinie polityki konkurencji i stanowi duży krok na rzecz dialogu na temat konkurencji między Komisją a innymi instytucjami UE.

2. W kierunku połączonego jednolitego rynku cyfrowego

Gospodarka cyfrowa jest sprawą najwyższej wagi dla wzrostu gospodarczego i konkurencyjności Europy w przyszłości. Tworzenie jednolitego rynku cyfrowego napędzałoby innowacje i wzrost gospodarczy w wielu innych sektorach, takich jak sektor energetyczny, sektor transportu, usług publicznych, zdrowia i edukacji. Prawdziwy jednolity rynek cyfrowy generowałby także wzrost gospodarczy w nowych sektorach i tworzyłby wysokiej jakości miejsca pracy. Im większy postęp w integracji jednolitego rynku cyfrowego, tym większa potrzeba, aby polityka konkurencji UE zapewniała sprawiedliwe i równe warunki działania w sektorze cyfrowym w całej UE.

Tworzenie podstaw dla jednolitego rynku cyfrowego: promowanie rozwoju infrastruktury oraz rynków konkurencyjnych na potrzeby sieci szerokopasmowych i telekomunikacyjnych

Cyfryzacja gospodarki wymaga dokonania znacznych inwestycji w ultraszybkie sieci („sieci nowej generacji”). Konkurencja i popyt konsumpcyjny stanowiły ważne czynniki napędzające inwestycje, a programy państw członkowskich przyczyniały się do wsparcia renowacji i modernizacji infrastruktury. Z uwagi na istnienie niedoskonałości rynku w zakresie jednolitego wprowadzania sieci szerokopasmowych na różnych terytoriach, pomoc państwa nadal będzie odgrywała ważną rolę w tym sektorze. Przez ostatnie trzy lata Komisja zatwierdziła pomoc państwa na rzecz infrastruktury szerokopasmowej w wysokości ponad 10 mld EUR. Kwota ta nie obejmuje jednak całego wsparcia rządowego na rzecz wspomnianego sektora, ponieważ nie wszystkie środki państwowe wchodzą w zakres definicji pomocy państwa zgodnie z art. 107 ust. 1 TFUE. Oprócz finansowania zapewnianego przez państwa członkowskie dodatkowe finansowanie zapewnia UE.

Takie inwestycje publiczne muszą być jednak uważnie kierowane na te obszary, których nie obsługuje rynek; w przeciwnym razie istnieje ryzyko wyparcia prywatnych inwestycji. Kontrola pomocy państwa musi także zapewniać przestrzeganie zasady neutralności technologicznej, mianowicie musi ona zapewniać, aby wybór technologii nie zależał od interwencji publicznej, ale by technologia była wybierana przez użytkowników na podstawie jej wartości – tj. w ramach konkurencji na rynku. Zasady pomocy państwa poddano ostatnio przeglądowi, aby zapewnić odpowiednie wytyczne w zakresie analizy. Nowe ramy pomocy państwa obejmują wytyczne w sprawie sieci szerokopasmowych z 2013 r., w których dostosowuje się zasady pomocy państwa dotyczące pomocy na rozwój sieci szerokopasmowych do celów agendy cyfrowej, oraz ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych przyjęte w 2014 r., które obejmuje niektóre rodzaje pomocy na rzecz rozwoju infrastruktury szerokopasmowej.

Komisja zapewnia także, aby sieci szerokopasmowe i sieci telefonii ruchomej pozostawały otwarte i konkurencyjne, co jest warunkiem koniecznym dla tworzenia dynamicznego jednolitego rynku cyfrowego. Po przeprowadzeniu szczegółowego postępowania wyjaśniającego, w październiku Komisja nałożyła grzywnę w wysokości prawie 39 mln EUR solidarnie na przedsiębiorstwo Slovak Telekom i jego spółkę dominującą, Deutsche Telekom, w związku z realizacją przez ponad pięć lat stanowiącej nadużycie strategii, która miała na celu zamknięcie konkurentom dostępu do słowackiego rynku usług szerokopasmowych, co stanowiło naruszenie przepisów unijnego prawa ochrony konkurencji. W szczególności Komisja stwierdziła, że przedsiębiorstwo Slovak Telekom odmówiło zapewnienia konkurentom uwolnionego dostępu do lokalnej pętli abonenckiej i zastosowało praktykę zawężenia marży w odniesieniu do operatorów alternatywnych. Na przedsiębiorstwo Deutsche Telekom nałożono także dodatkową grzywnę w wysokości 31 mln EUR w celu zapewnienia wystarczającego skutku odstraszającego oraz ukarania przedsiębiorstwa za powtarzanie zachowania stanowiącego nadużycie (recydywę), ponieważ przedsiębiorstwo to ukarano już grzywną w 2003 r. za zawężanie marży na rynkach dostępu szerokopasmowego w Niemczech.

Zdrowa konkurencja na rynku telefonii komórkowej ma szczególne znaczenie dla europejskich konsumentów, którzy powinni nadal korzystać z ulepszonych usług po atrakcyjnych cenach. Latem 2014 r., po przeprowadzeniu szczegółowego postępowania wyjaśniającego, Komisja warunkowo zatwierdziła dwa połączenia między operatorami sieci ruchomej w Irlandii (Hutchison 3G UK/Telefónica Ireland) i w Niemczech (Telefónica Deutschland/E-Plus) . Środki zaradcze w tych przypadkach zapewniały utrzymanie konkurencji między uczestnikami rynku zarówno poprzez wejście na rynek lub ekspansję tak zwanych wirtualnych operatorów sieci komórkowej – czyli operatorów, którzy nie posiadają własnej sieci, ale korzystają z sieci innego operatora w celu świadczenia usług swoim klientom – jak i poprzez zapewnienie możliwości wejścia na rynek nowych operatorów sieci w przyszłości.

Działanie z duchem czasu: działania w zakresie polityki konkurencji dotyczące inteligentnych urządzeń i usług online

Inteligentne urządzenia mobilne zyskują coraz większe znaczenie w gospodarce cyfrowej. W 2014 r. po raz pierwszy więcej użytkowników skorzystało z dostępu do internetu za pośrednictwem inteligentnego urządzenia mobilnego niż za pośrednictwem komputera osobistego. W tym obszarze, na podstawie skarg dotyczących potencjalnych nadużyć pozycji dominującej, Komisja wszczęła postępowanie wyjaśniające dotyczące praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwo Google w odniesieniu do mobilnego systemu operacyjnego Android. System Android należący do przedsiębiorstwa Google jest wiodącym systemem operacyjnym dla smartfonów.

W październiku, na podstawie rozporządzenia UE w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw, Komisja zatwierdziła proponowane przejęcie aplikacji WhatsApp przez przedsiębiorstwo Facebook. Zarówno serwis Facebook (za pośrednictwem aplikacji Facebook Messenger), jak i komunikator WhatsApp oferują aplikacje na smartfony umożliwiające konsumentom komunikowanie się poprzez przesyłanie wiadomości tekstowych, zdjęć, wiadomości głosowych i wiadomości wideo. Połączenie zostało zatwierdzone bezwarunkowo, w szczególności w świetle dynamicznego charakteru rynku, niskich barier wejścia i wystarczająco dużej pozostałej konkurencji. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez Komisję dotyczyło przede wszystkim trzech obszarów: usług łączności konsumenckiej, usług sieci społecznościowych oraz internetowych usług reklamowych.

Istotną cechą dziedziny inteligentnych urządzeń mobilnych są procedury wyznaczania standardów i interoperacyjność. W tym kontekście w kwietniu Komisja przyjęła dwie ważne decyzje dotyczące egzekwowania patentów koniecznych dla spełnienia normy: decyzję zakazującą dotyczącą przedsiębiorstwa Motorola Mobility i decyzję w sprawie zobowiązań dotyczącą przedsiębiorstwa Samsung. Patenty konieczne dla spełnienia normy są patentami, które mają zasadnicze znaczenie dla wdrażania określonego standardu przemysłowego. Stworzenie produktu zgodnego z normami, takiego jak smartfon, bez użycia technologii chronionej patentem koniecznym dla spełnienia normy jest technicznie niemożliwe. W zamian za włączenie ich patentów do odpowiednich norm przedsiębiorstwa Motorola i Samsung zobowiązały się udostępnić te patenty na licencji na sprawiedliwych, rozsądnych i niedyskryminujących warunkach (na warunkach „FRAND”). Celem Komisji jest zapewnienie maksymalizacji korzyści wynikających ze standaryzacji, przy jednoczesnym zapewnieniu sprawiedliwego wynagrodzenia dla posiadaczy praw własności intelektualnej.