KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 3.5.2022 COM(2022) 185 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z postępów we wdrażaniu dyrektywy 2014/89/UE ustanawiającej ramy planowania przestrzennego obszarów morskich



Spis treści 1.Wprowadzenie 2.Dyrektywa w sprawie PPOM 3.Transpozycja i wyznaczanie właściwych organów 3.1.Transpozycja do prawa krajowego 3.2.Właściwe organy 4.Wdrożenie 4.1.Wsparcie Komisji we wdrażaniu 4.2.Opracowywanie planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich: przegląd postępów 4.3.Wdrożenie wymogów dyrektywy dotyczących planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich 4.3.1.Podejście ekosystemowe 4.3.2.Uwzględnienie aspektów środowiskowych, gospodarczych i społecznych oraz aspektów bezpieczeństwa 4.3.3.Wspieranie spójności 4.3.4.Wzajemne oddziaływanie lądu i morza 4.3.5.Określenie przestrzennego i czasowego rozkładu działań i sposobów wykorzystania 4.3.6.Zaangażowanie zainteresowanych stron i udział społeczeństwa 4.3.7.Wykorzystywanie najlepszych dostępnych danych i dzielenie się danymi 4.3.8.Współpraca między państwami członkowskimi i na poziomie basenów morskich 4.3.9.Współpraca z państwami trzecimi

4.4.Wyzwania związane z wdrożeniem 5.Wnioski 5.1.PPOM jako czynnik umożliwiający realizację Europejskiego Zielonego Ładu 5.2.Przyszłe działania

1.Wprowadzenie Rosnący popyt na przestrzeń morską do wykorzystania w różnych celach, takich jak ochrona ekosystemu i różnorodności biologicznej, wytwarzanie energii ze źródeł odnawialnych, transport morski, rybołówstwo, akwakultura i turystyka, wymaga zintegrowanego podejścia w zakresie planowania i zarządzania. Planowanie przestrzenne obszarów morskich w powszechnym rozumieniu oznacza publiczny proces analizy oraz planowania przestrzennego i czasowego rozkładu działalności człowieka na obszarach morskich służący osiągnięciu celów gospodarczych, środowiskowych i społecznych. W 2014 r. UE przyjęła dyrektywę 2014/89/UE w sprawie planowania przestrzennego obszarów morskich (PPOM) (zwaną dalej „dyrektywą” lub „dyrektywą w sprawie PPOM”) w celu zapewnienia skutecznego zarządzania działaniami morskimi oraz zrównoważonego wykorzystania zasobów morskich i przybrzeżnych w oparciu o podejście ekosystemowe. Dyrektywa w sprawie PPOM zapewnia ramy dla spójnego, przejrzystego, zrównoważonego i opartego na dowodach procesu podejmowania decyzji. Określono w niej pewne obowiązki, w tym obowiązek opracowania przez państwa członkowskie najpóźniej do 31 marca 2021 r. planu lub planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich oraz dokonywania przeglądu tych planów co najmniej raz na dziesięć lat. Zgodnie z art. 14 ust. 2 dyrektywy w sprawie PPOM Komisja musi przedłożyć Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z postępów we wdrażaniu dyrektywy do 31 marca 2022 r., a następnie przedkładać takie sprawozdania co cztery lata. W niniejszym sprawozdaniu, zgodnie z wymogami dyrektywy, omówiono postępy oraz dokonano oceny transpozycji dyrektywy i zgodności z nią. Przeanalizowano w nim również wydarzenia, które miały wpływ na wdrażanie dyrektywy od czasu jej przyjęcia w 2014 r., w szczególności przyjęcie Europejskiego Zielonego Ładu. Niniejsze sprawozdanie opiera się przede wszystkim na krajowych środkach transpozycji, planach zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich i innych informacjach przedłożonych przez państwa członkowskie, informacjach na temat europejskiej platformy PPOM i innych publicznie dostępnych źródłach. Analiza przedstawiona w niniejszym sprawozdaniu obejmuje okres od przyjęcia dyrektywy w sprawie PPOM w dniu 23 lipca 2014 r. do 15 lutego 2022 r. Choć dyrektywa weszła w życie 17 września 2014 r., a termin transpozycji upłynął 18 września 2016 r., państwa członkowskie do 31 marca 2021 r. miały opracować plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. 2.Dyrektywa w sprawie PPOM Dyrektywa w sprawie PPOM zapewnia ramy prawne dla rozwoju PPOM w UE. W szczególności zobowiązuje ona 22 nadbrzeżne państwa członkowskie do opracowania planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich dotyczących wód morskich podlegających ich jurysdykcji. Dyrektywa ma zapewnić, aby planowanie przestrzenne obszarów morskich stanowiło przekrojowe narzędzie prowadzenia polityki umożliwiające organom publicznym i zainteresowanym stronom stosowanie skoordynowanego, zintegrowanego i transgranicznego podejścia. Dzięki zastosowaniu podejścia ekosystemowego dyrektywa służy propagowaniu zrównoważonego rozwoju gospodarki morskiej i przybrzeżnej oraz zrównoważonego wykorzystania zasobów morskich i przybrzeżnych. Dyrektywa wpisuje się w unijną zintegrowaną politykę morską (ZPM), której celem jest rozwój skoordynowanego, spójnego i przejrzystego procesu decyzyjnego w odniesieniu do unijnych polityk sektorowych dotyczących oceanów, mórz, wysp, obszarów przybrzeżnych i regionów najbardziej oddalonych oraz sektorów morskich. W dyrektywie ustanowiono zobowiązanie do utworzenia procesu planowania w odniesieniu do obszarów morskich, który powinien uwzględniać wzajemne oddziaływanie lądu i morza oraz wspierać współpracę między państwami członkowskimi. W dyrektywie poruszono kwestie wymogów w zakresie konsultacji publicznych, wykorzystania najlepszych dostępnych danych i współpracy transgranicznej z państwami trzecimi. Skoncentrowano się w niej na procesach, pozostawiając państwom członkowskim znaczną dowolność co do treści, zgodnie z zasadą pomocniczości. Państwa członkowskie zachowują jednak odpowiedzialność i kompetencje w zakresie sporządzania wymaganych na podstawie dyrektywy planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich oraz decydowania o ich formie i treści, w tym o ewentualnym rozdziale przestrzeni morskiej między różne działania i sposoby jej wykorzystania. 3.Transpozycja i wyznaczanie właściwych organów W art. 15 ust. 1 dyrektywy w sprawie PPOM zawarto wymóg dokonania przez państwa członkowskie transpozycji dyrektywy do prawa krajowego do 18 września 2016 r. W art. 15 ust. 2 zobowiązano państwa członkowskie do wyznaczenia do tego samego dnia organów odpowiedzialnych za wdrażanie tej dyrektywy. 3.1.Transpozycja do prawa krajowego Wszystkie 22 nadbrzeżne państwa członkowskie dokonały transpozycji dyrektywy do prawa krajowego i wyznaczyły właściwe organy. W listopadzie 2016 r. Komisja wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko ośmiu państwom członkowskim (Bułgarii, Grecji, Hiszpanii, Francji, Chorwacji, Cyprowi, Litwie i Finlandii). Postępowania te zakończono do lipca 2018 r., po tym jak wszystkie zainteresowane państwa członkowskie zgłosiły Komisji wszystkie krajowe środki transpozycji i przestawiły informacje na ich temat. Państwa członkowskie przyjęły różne podejścia do transpozycji dyrektywy w sprawie PPOM. W niektórych państwach członkowskich obowiązywały już przepisy dotyczące PPOM lub przepisy dotyczące planowania przestrzennego obejmujące także obszary morskie (np. w Belgii, w Niemczech i w Niderlandach). Kilka państw członkowskich zmieniło przepisy dotyczące planowania przestrzennego lub ochrony środowiska (np. Francja i Chorwacja). Inne państwa członkowskie przyjęły nowe przepisy szczegółowe dotyczące PPOM (np. Dania, Grecja, Irlandia, Włochy, Portugalia, Rumunia i Hiszpania). Jeszcze inna grupa państw członkowskich połączyła zmiany w prawodawstwie z nowymi przepisami szczegółowymi dotyczącymi PPOM (np. Finlandia, Malta i Szwecja).

Przepisy przyjęte przez niektóre państwa członkowskie (np. Francję, Łotwę i Hiszpanię) odnoszą się do przepisów transponujących inne dyrektywy, a w szczególności do dyrektywy 2008/56/WE („dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej”). Szereg państw członkowskich o strukturze federalnej lub zdecentralizowanej w celu transpozycji dyrektywy przyjęło przepisy na szczeblu krajowym i niższym. W niektórych przypadkach jednostki szczebla niższego niż krajowy przyjęły prawodawstwo na szczeblu niższym niż krajowy, stosując odrębną procedurę (np. Wyspy Alandzkie (Finlandia)). Do drugiego kwartału 2020 r. Komisja zakończyła rozpoczętą w 2016 r. kontrolę zgodności krajowych środków transpozycji. Przeanalizowała transpozycję dyrektywy do prawa krajowego przez państwa członkowskie i stwierdziła, że proces transpozycji został zakończony. Jeżeli chodzi o prawidłowość transpozycji, analiza wykazała, że transpozycja do prawa krajowego jest w większości zgodna z wymogami dyrektywy. 3.2.Właściwe organy W art. 13 dyrektywy w sprawie PPOM nałożono na państwa członkowskie wymóg wyznaczenia właściwych organów. Państwa członkowskie wyznaczyły swoje ministerstwa albo agencje rządowe. W państwach, w których wyznaczono ministerstwo, było to ministerstwo odpowiedzialne za różne obszary polityki (np. środowisko, planowanie lub rozwój regionalny) albo za politykę sektorową (np. transport i infrastrukturę lub gospodarkę morską). W niektórych przypadkach wyznaczone ministerstwa odpowiadały za takie obszary polityki, jak sprawy wewnętrzne lub finanse, a dwa państwa członkowskie jako właściwy organ wyznaczyły swoje Ministerstwo Gospodarki Morskiej. W państwach, w których wyznaczono agencję rządową, zakres kompetencji tych organów obejmował różne obszary: od planowania po regulację działalności morskiej lub działalność specjalistycznej w zakresie zarządzania środowiskowego (np. gospodarki wodnej i morskiej). Do głównych zadań tych właściwych organów należy wdrożenie dyrektywy i zapewnienie skutecznej współpracy transgranicznej między państwami członkowskimi oraz z sąsiadującymi państwami trzecimi. W kontekście działań w zakresie współpracy transgranicznej szereg właściwych organów zorganizowało konsultacje transgraniczne i ponadnarodowe lub uczestniczyło jako podmioty koordynujące w projektach finansowanych przez UE mających na celu wspieranie współpracy transgranicznej w zakresie PPOM. Pracownicy tych właściwych organów reprezentują państwa członkowskie w grupie ekspertów z państw członkowskich ds. planowania przestrzennego obszarów morskich. 4.Wdrożenie 4.1.Wsparcie Komisji we wdrażaniu Od czasu przyjęcia dyrektywy w sprawie PPOM w 2014 r. Komisja podjęła działania i ustanowiła szereg inicjatyw w celu wsparcia PPOM w UE, w szczególności ustanowiła grupę ekspertów z państw członkowskich, zapewniła pomoc techniczną i uruchomiła projekty transgraniczne. Umożliwiło to państwom członkowskim poczynienie znacznych postępów w obszarach, takich jak konsultacje transgraniczne i współpraca transgraniczna, wymiana informacji i danych na potrzeby planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich i dotyczących tych planów lub większa spójność na poziomie basenu morskiego. Obszary te będą w dalszym ciągu wspierane z Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury na lata 2021–2027. ·Grupa ekspertów z państw członkowskich ds. planowania przestrzennego obszarów morskich Aby stworzyć kluczową platformę wymiany doświadczeń i budowania unijnej społeczności PPOM, Komisja powołała grupę ekspertów z państw członkowskich. Stanowi ona regularne forum dla właściwych organów państw członkowskich, podmiotów zajmujących się planowaniem przestrzeni i obserwatorów, na którym mogą oni omawiać postępy we wdrażaniu dyrektywy i ewentualne wyzwania. Grupa ekspertów spotyka się od 2012 r. około dwa razy w roku i odgrywa ważną rolę w transferze wiedzy i wymianie doświadczeń między państwami członkowskimi. Nie powstała ona jako formalne forum służące podejmowaniu decyzji. Dzięki niej jednak państwa członkowskie i obserwatorzy, w tym organizacje pozarządowe, stowarzyszenia branżowe i organy regionalne, mogli zdobyć informacje na temat rozwoju PPOM w UE oraz wymienić się doświadczeniami w zakresie polityki i kwestii praktycznych związanych z wdrażaniem dyrektywy. ·Europejska platforma PPOM W 2016 r. Komisja ustanowiła europejską platformę PPOM jako mechanizm pomocy w zakresie PPOM. Zapewniając państwom członkowskim dostęp do specjalnej platformy internetowej i zespołu ekspertów, Komisja pomaga im we wdrażaniu dyrektywy. Platforma oferuje ukierunkowane doradztwo, wytyczne i szkolenia w celu ułatwienia prac państw członkowskich w zakresie PPOM. Zapewnia również Komisji wsparcie administracyjne i techniczne w działaniach, takich jak organizacja spotkań z udziałem państw członkowskich, konferencji lub analiz i prac badawczych dotyczących PPOM. ·Finansowanie projektów Jeszcze przed przyjęciem dyrektywy UE wspierała projekty w zakresie PPOM we wszystkich basenach morskich w UE, w tym w regionach najbardziej oddalonych. Te finansowane projekty były realizowane w różnych obszarach: od badań naukowych i innowacji (np. program „Horyzont 2020”), przez szkolnictwo wyższe (Erasmus+) i współpracę regionalną (np. INTERREG), po budowanie zdolności i współpracę transgraniczną (Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury (EFMRA)). Do końca 2021 r. w ramach EFMRA sfinansowano 15 projektów objętych zarządzaniem bezpośrednim na łączną kwotę około 25 mln EUR. Te regionalne i transgraniczne projekty były koordynowane przez organy państw członkowskich odpowiedzialne za planowanie i pomogły państwom członkowskim we współpracy w kwestiach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania (np. ochrona środowiska czy wytwarzanie energii ze źródeł odnawialnych) przy opracowywaniu planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. Przyczyniły się one również do budowania zdolności w zakresie PPOM, ponieważ umożliwiły przekazywanie doświadczeń i najlepszych praktyk z innych państw członkowskich lub opracowywanie narzędzi wspierających działania związane z PPOM. Ponadto ułatwiły one transgraniczną wymianę informacji z zainteresowanymi stronami i konsultacje. Projekty te wzmocniły również unijny wymiar PPOM, w szczególności w kontekście współpracy w ramach basenu morskiego. 4.2.Opracowywanie planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich: przegląd postępów W art. 15 ust. 3 dyrektywy w sprawie PPOM na państwa członkowskie nałożono wymóg, aby jak najszybciej, a najpóźniej do 31 marca 2021 r., opracowały plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. W art. 14 ust. 1 dyrektywy zobowiązano również państwa członkowskie do poinformowania Komisji i innych zainteresowanych państw członkowskich o tych planach w terminie trzech miesięcy od opracowania tych planów.

Niniejsze sprawozdanie obejmuje okres od przyjęcia dyrektywy w sprawie PPOM w 2014 r. do 15 lutego 2022 r. Ogólnie rzecz biorąc, można wyróżnić cztery grupy państw członkowskich: Pierwsza grupa to kilka państw członkowskich, które mogły opierać się na tradycji PPOM, która była u nich obecna przed przyjęciem dyrektywy albo rozpoczęła się wkrótce po jej wejściu w życie. Tym samym Belgia, Niderlandy i Niemcy były w stanie dotrzymać terminu 31 marca 2021 r. Niemcy i Niderlandy opracowują już lub wdrażają drugi przegląd swoich planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. W 2015 r. Malta opracowała kompleksowy „strategiczny plan na rzecz środowiska i rozwoju” obejmujący planowanie naziemne i kwestie morskie, który uważa również za swój plan zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. Litwa również wdrożyła kompleksowy plan już w 2015 r., a w 2021 r. dokonała jego przeglądu, akcentując aspekty związane z obszarami morskimi, zgodnie z dyrektywą. Następnie można wskazać dużą grupę państw członkowskich, które zdołały albo dotrzymać terminu określonego w dyrektywie, albo opracować i przyjąć swoje plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich w ciągu roku od tego terminu. Te państwa członkowskie posiadają obecnie kompleksowe plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich – zazwyczaj są to ich pierwsze tego typu plany – i stawiają czoła wyzwaniu, jakim jest ich wdrożenie w praktyce. Dyrektywa okazała się kluczowa, jeśli chodzi o utworzenie ram dla Finlandii, Łotwy, Polski, Danii, Francji, Irlandii, Słowenii i Szwecji, aby mogły one ustanowić swoje procesy PPOM. Portugalia także opracowała plany dotyczące większości jej wód morskich, z wyjątkiem Azorów. Pod koniec 2021 r. Komisja wstępnie stwierdziła, że trzecia grupa złożona z pięciu państw członkowskich nie poczyniła wystarczających postępów w opracowywaniu lub zgłaszaniu planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich zgodnie z wymogami dyrektywy. W związku z tym 2 grudnia 2021 r. Komisja skierowała do Chorwacji, Cypru, Grecji, Włoch i Rumunii wezwania do usunięcia uchybienia w związku z nieprzestrzeganiem art. 8 ust. 1, art. 15 ust. 3 i art. 14 ust. 1 dyrektywy w sprawie PPOM. Te państwa członkowskie znajdują się na różnych etapach przygotowywania planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. Komisja wzywa je do przeznaczenia niezbędnych zasobów na opracowanie, finalizację i zgłoszenie planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich zgodnych z dyrektywą i obejmujących wszystkie ich wody morskie. Do 15 lutego 2022 r. większość z tych państw członkowskich odpowiedziała na wezwania do usunięcia uchybienia wystosowane przez Komisję. Komisja będzie nadal ściśle współpracować z tymi państwami członkowskimi, aby pomóc im w jak najszybszym usunięciu uchybienia. Ponadto niektóre państwa członkowskie nie były w stanie spełnić wymogu dyrektywy dotyczącego opracowania planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich do 31 marca 2021 r., ale obecnie znajdują się na zaawansowanym etapie przygotowywania projektów planów i przechodzenia do ich ostatecznego przyjęcia. W związku z tym Komisja oczekuje, że Estonia, Hiszpania i Bułgaria wkrótce sporządzą ostateczne plany. Komisja uważnie monitoruje postępy i podejmie odpowiednie działania. Dotyczy to również Portugalii w odniesieniu do Azorów. 4.3.Wdrożenie wymogów dyrektywy dotyczących planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich 4.3.1.Podejście ekosystemowe Art. 5 ust. 1 dyrektywy w sprawie PPOM stanowi, że: „państwa członkowskie biorą pod uwagę aspekty gospodarcze, społeczne i środowiskowe, aby wspierać zrównoważony rozwój i wzrost w sektorze morskim, stosując podejście ekosystemowe i wspierając współistnienie odpowiednich działań i sposobów wykorzystania”. W dyrektywie podkreślono również znaczenie dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej i jej celu, jakim jest zapewnienie dobrego stanu środowiska mórz UE. Biorąc pod uwagę nadrzędną rolę dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej w przyczynianiu się do poprawy stanu środowiska ekosystemów morskich, państwa członkowskie mogą połączyć wdrażanie dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej z dyrektywą w sprawie PPOM. Wszystkie państwa członkowskie, które w chwili sporządzania niniejszego sprawozdania miały ustanowiony plan zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich, odniosły się do podejścia ekosystemowego. Analiza tego podejścia i jego wpływu na plan zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich różni się jednak w poszczególnych państwach członkowskich. Odniesienie do podejścia ekosystemowego pojawiało się w samym planie zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich lub w strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko tego planu. Niemniej jednak plany niektórych państw członkowskich wykraczały poza analizę cech ekosystemu i wpływu zmian sektorowych. Skoncentrowano się w nich wyraźnie relacji między podejściem ekosystemowym a wynikającym z niego planem zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. Praktyczny przykład z Finlandii przedstawiono w ramce poniżej. Przykładowa dobra praktyka: w Finlandii wykorzystano planowanie w oparciu o scenariusze Aby wesprzeć PPOM, organy w Finlandii wykorzystały scenariusze dotyczące przyszłości obszaru morskiego i oceniły ich wpływ. Scenariusze uwzględniają zmiany w środowisku operacyjnym obszaru morskiego do 2050 r. oraz potrzeby i opinie grup interesu dotyczące przyszłego rozwoju fińskiego obszaru morskiego. W scenariuszach uwzględniono również potencjalne zagrożenia i możliwości. Opracowywanie scenariuszy przyczynia się do wsparcia procesu PPOM, ponieważ opiera się na podejściu ekosystemowym. W trakcie przygotowywania fińskiego planu zrealizowano specjalny projekt dotyczący podejścia ekosystemowego do PPOM, wspierany przez EFMRA. Wyniki tego projektu można znaleźć pod adresem: https://www.merialuesuunnittelu.fi/wp-content/uploads/2020/10/Ecosystem-based-approach-in-Finnish-MSP.pdf . 4.3.2.Uwzględnienie aspektów środowiskowych, gospodarczych i społecznych oraz aspektów bezpieczeństwa W art. 6 ust. 2 lit. b) dyrektywy w sprawie PPOM nałożono na państwa członkowskie wymóg uwzględniania aspektów środowiskowych, gospodarczych i społecznych, a także aspektów bezpieczeństwa. Wszystkie państwa członkowskie, które przyjęły plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich, uwzględniły w nich te aspekty. W większości przypadków aspekty te zostały szczegółowo przeanalizowane. Niektóre plany zawierają nawet specjalny rozdział, sekcję lub sprawozdanie dotyczące tych aspektów. W celu przeanalizowania tych aspektów, kilka państw członkowskich zdecydowało się skorzystać z już dostępnych instrumentów, np. strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. Inne państwa członkowskie przeprowadziły dodatkowe oceny skutków społeczno-ekonomicznych i wpływu na środowisko. Ciekawy i innowacyjny przykład uwzględniania aspektu środowiskowego przedstawiono w belgijskim planie zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich, w którym w celu przetestowania możliwości zapewnienia, aby powstałe w przyszłości falochrony były w stanie ograniczyć skutki podnoszącego się poziomu mórz, rozważa się budowę wyspy testowej, a aspekt środowiskowy odgrywa kluczową rolę w wyborze i ocenie miejsca przeprowadzania testów.

4.3.3.Wspieranie spójności W art. 6 ust. 2 lit. c) dyrektywy w sprawie PPOM nałożono na państwa członkowskie wymóg dążenia „do wspierania spójności między planowaniem przestrzennym obszarów morskich i wynikającym z niego planem lub planami a innymi procesami, takimi jak zintegrowane zarządzanie obszarami przybrzeżnymi lub równoważne działania formalne lub nieformalne”. Wszystkie państwa członkowskie, które przedłożyły swoje plany, dążyły do wspierania spójności między innymi przepisami, politykami i planami dotyczącymi PPOM. Ponadto plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich kilku państw członkowskich zawierają obszerny przegląd odpowiednich przepisów, polityk i planów, które uwzględniono podczas przygotowywania planu zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. Obejmują one regulacje, polityki i plany opracowywane na różnych szczeblach przez UE, regionalne konwencje morskie oraz władze krajowe i lokalne. Jako przykład uproszczenia procedur administracyjnych i zapewnienia spójności można wskazać decyzję niektórych państw członkowskich (Litwa i Malta), aby połączyć plany dotyczące obszarów morskich i plany terytorialne w jeden plan. Taka decyzja może jednak nie być możliwa w przypadku wszystkich państw członkowskich. Innym przykładem zapewnienia spójności jest Irlandia, gdzie każdy rozdział planu zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich zawiera obszerny wykaz odniesień do innych unijnych lub irlandzkich badań i polityk, z którymi zachowano spójność. Niektóre państwa członkowskie dostosowały również PPOM do cykli innych bardzo istotnych polityk, aby ułatwić ich wdrażanie i wzajemne wzbogacanie się (np. Francja zsynchronizowała cykl PPOM z cyklem dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej). 4.3.4.Wzajemne oddziaływanie lądu i morza W art. 4 ust. 2, art. 6 ust. 2 lit. a) i art. 7 dyrektywy w sprawie PPOM nałożono na państwa członkowskie wymóg uwzględniania w planach wzajemnego oddziaływania lądu i morza. W tym kontekście w opracowaniu planów pomóc może proces (formalnego lub nieformalnego) zintegrowanego zarządzania obszarami przybrzeżnymi. Większość państw członkowskich, które opracowały plany, wspomniała o wzajemnym oddziaływaniu lądu i morza. Większość państw członkowskich opracowała rozdział lub sprawozdanie na temat wzajemnego oddziaływania lądu i morza i przedstawiła szczegółową analizę tego oddziaływania, nie ograniczając się do ochrony obszarów przybrzeżnych. W kontekście wzajemnego oddziaływania lądu i morza niektóre państwa członkowskie rozważyły również spójność polityki z dyrektywą ramową w sprawie strategii morskiej, ramową dyrektywą wodną, dyrektywą azotanową i innymi odpowiednimi przepisami. Przykładowa dobra praktyka: na Litwie uwzględniono mapy morskie, lądowe i lotnicze Przykładem innowacyjnych praktyk stosowanych przez państwa członkowskie przy rozważaniu wzajemnego oddziaływania lądu i morza jest rozwiązanie zastosowane przez Litwę. W swoim planie uwzględniła ona mapy przedstawiające współzależności transportu morskiego, lądowego i lotniczego z krajami sąsiadującymi, które mogą mieć wpływ na PPOM (a także trwające transgraniczne projekty infrastrukturalne). Praktyka ta pokazuje, jak tradycyjny model pracy (analiza zależności) można zastosować w sposób innowacyjny dzięki rozszerzeniu analizy współzależności morskich, lądowych i lotniczych na wszystkie państwa, które mogą mieć wpływ na wykorzystanie przestrzeni morskiej państwa członkowskiego. 4.3.5.Określenie przestrzennego i czasowego rozkładu działań i sposobów wykorzystania W art. 8 dyrektywy wprowadzono czwarty wymiar: czas, a także nałożono wymóg, aby w planach zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich określano „przestrzenny i czasowy rozkład istotnych realizowanych już lub przyszłych działań oraz sposobów wykorzystania wód morskich”. W chwili przeprowadzania oceny wszystkie państwa członkowskie, które opracowały plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich, określiły i podzieliły na strefy już realizowane lub przyszłe działania i sposoby wykorzystania obszarów morskich, w tym w wymiarze czasowym. W większości planów uwzględniono wzajemne oddziaływania między tymi działaniami. Przy określaniu przez państwa członkowskie przestrzennego i czasowego rozkładu istotnych realizowanych już lub przyszłych działań i sposobów wykorzystania wód morskich należy propagować podejście wielosektorowe. Plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich na ogół zawierają więcej informacji na temat wzajemnego oddziaływania między działaniami, użytkownikami, wspólnym wykorzystywaniem i lokalizacją. Ważnym zadaniem pozostaje poprawa tych powiązań i spójności pod względem operacyjnym i z uwzględnieniem celów. Plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich charakteryzują się zbieżnością: większość z nich jest w znacznej mierze porównywalna pod tym względem, że stosuje się w nich nakazowe podejście do podziału na strefy. Oznacza to, że w unijnych planach zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich zazwyczaj określa się obszary, na których działania są dozwolone, i takie, na których działania nie są dozwolone. Przykładowa dobra praktyka: Belgia – potencjał wielorakiego wykorzystywania umożliwiający wytwarzanie energii z morskich źródeł odnawialnych Kluczowym aspektem planu zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich jest koordynacja działań na obszarze morskim. Właściwe organy w Belgii musiały poradzić sobie z ograniczonym obszarem, w przypadku którego występuje duża presja na wspólne korzystanie z zasobów przestrzennych. Istotnym czynnikiem jest również rosnące zapotrzebowanie na energię z morskich źródeł odnawialnych. Ponadto wielorakie wykorzystywanie przestrzeni morskiej stanowi jeden z kluczowych filarów belgijskiej wizji dotyczącej Morza Północnego na 2050 r. Przy wdrażaniu prawnie wiążących ram zarządzania Belgia opracowała dogłębną analizę potencjalnego wielokrotnego wykorzystywania swojej przestrzeni morskiej. Obejmuje to określenie zarówno przestrzennego, jak i czasowego rozkładu działań na Morzu Północnym oraz ocenę zgodności wielu rodzajów działalności na tym samym obszarze. Takie podejście w znacznym stopniu przyczynia się do włączenia obszarów wytwarzania energii z morskich źródeł odnawialnych do ograniczonej przestrzeni morskiej Belgii. 4.3.6.Zaangażowanie zainteresowanych stron i udział społeczeństwa Art. 9 dyrektywy w sprawie PPOM zawiera wymóg, aby państwa członkowskie zagwarantowały udział wszystkich zainteresowanych stron i organów oraz ogółu społeczeństwa w inicjatywach w zakresie PPOM na możliwie jak najwcześniejszym etapie. Po sfinalizowaniu swoich planów państwa członkowskie muszą również zapewnić do nich publiczny dostęp. Zaangażowanie kluczowych zainteresowanych stron w rozwój PPOM ma zasadnicze znaczenie, ponieważ PPOM służy osiągnięciu wielu różnych celów (społecznych, gospodarczych i ekologicznych). W związku z tym w dążeniu do rozwoju PPOM należy w możliwie jak największym stopniu uwzględnić oczekiwania, możliwości lub istotne kwestie sporne. Konsultacje z zainteresowanymi stronami w ramach procesów PPOM mają szczególne znaczenie w kontekście uwzględnienia różnych interesów rozwiniętych sektorów (takich jak rybołówstwo czy żegluga) oraz dla zaspokojenia rosnącego zapotrzebowania na przestrzeń dla obszarów ochrony przyrody i nowych rozwijających się sektorów (takich jak energia z morskich źródeł odnawialnych).

W chwili przeprowadzania oceny wszystkie państwa członkowskie, które opracowały plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich, spełniły wymogi art. 9 dyrektywy. Zakres i stopień zaangażowania zainteresowanych stron różniły się w poszczególnych państwach członkowskich. Poziom zaangażowania zainteresowanych stron często odzwierciedlał polityczne lub prawne wymogi dotyczące uczestnictwa, już obowiązujące w danym państwie członkowskim. Wdrożenie art. 9 zostało dobrze udokumentowane. Proces udziału społeczeństwa został jasno opisany, do całego procesu włączono zainteresowane strony stosujące różne metody, a uzyskane od nich informacje zwrotne zostały w różnym stopniu włączone do planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. Przykładowa dobra praktyka: Irlandia – konsultacje publiczne na szczeblu lokalnym Irlandia przeprowadziła trzymiesięczne konsultacje publiczne w sprawie swojego sprawozdania bazowego dotyczącego PPOM. Stanowiły one część szerszego procesu konsultacji, które przyczyniły się do opracowania pierwszego w Irlandii planu zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. Zespół ds. PPOM zorganizował wydarzenia z udziałem społeczeństwa w niemal wszystkich hrabstwach przybrzeżnych w całej Irlandii. Wydarzenia te miały na celu podniesienie świadomości na temat: ·koncepcji PPOM; ·zamiarów opracowania przez rząd irlandzki planu dotyczącego obszarów morskich dla Irlandii; ·możliwości zaangażowania się obywateli w proces opracowywania planów; ·ram czasowych poszczególnych etapów tego procesu. W czasie trwania konsultacji w społecznościach nadbrzeżnych zorganizowano pięć regionalnych wydarzeń z udziałem społeczeństwa. Ogółem otrzymano ponad 170 odpowiedzi dotyczących sprawozdania bazowego, które w znacznym stopniu wpłynęły na treść projektu PPOM. Ten proces konsultacji został również rozszerzony i powtórzony w odniesieniu do projektu planu Irlandii. Opisana praktyka koncentruje się na partycypacyjnym i przejrzystym procesie umożliwiającym społeczeństwu zaangażowanie się w proces PPOM oraz przedstawienie opinii na temat sprawozdania i projektu PPOM. 4.3.7.Wykorzystywanie najlepszych dostępnych danych i dzielenie się danymi W art. 10 dyrektywy w sprawie PPOM zobowiązano państwa członkowskie do organizowania wykorzystania najlepszych dostępnych danych i decydowania o tym, w jaki sposób zorganizować dzielenie się informacjami niezbędnymi do sporządzenia planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. Państwa członkowskie muszą również korzystać z odpowiednich instrumentów i narzędzi, w tym instrumentów i narzędzi już dostępnych w ramach zintegrowanej polityki morskiej i innych odpowiednich polityk UE, takich jak te, o których mowa w dyrektywie INSPIRE (dyrektywa 2007/2/WE) . Przy wdrażaniu tych przepisów dyrektywy w sprawie PPOM większość państw członkowskich zachowała przejrzystość i jasność co do wykorzystywanych źródeł danych, przedstawiając bardziej lub mniej szczegółowe informacje na temat tych źródeł danych. Większość państw członkowskich stosowała dyrektywę INSPIRE. Niektóre państwa członkowskie postanowiły scentralizować zadanie łączenia istniejących źródeł danych, tworząc centralne punkty danych – np. Niderlandy (Ośrodek Informacji Morskiej), Francja (SIMM) i Słowenia (TOOLS4MSP) – oraz inne systemy lub narzędzia do dzielenia się danymi. Innym dobrym przykładem wykorzystania najlepszych dostępnych danych jest wykorzystanie systemu informacji geograficznej opartego na udziale społeczeństwa (ang. public participation geographic information system – PPGIS). Za pomocą PPGIS opracowano metody pozyskiwania od zainteresowanych stron informacji w zależności od danego miejsca i czasu w celu gromadzenia lokalnych danych opartych na doświadczeniach. Dane te mogą być wykorzystywane do identyfikacji powiązań między działaniami i obszarami oraz do weryfikacji i uzupełniania informacji eksperckich. Takie podejście zastosowano w badaniu przeprowadzonym przez Finlandię w kontekście projektu Pan Baltic Scope w celu zidentyfikowania obszarów istotnych z uwagi na walory przyrodnicze i wartości kulturowe na Wyspach Alandzkich i w regionie Satakunta. Przykładowa dobra praktyka: interoperacyjny model danych umożliwiający publikowanie krajowych planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich na portalu Human Activities prowadzonym przez EMODnet. Przygotowanie planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich wymaga danych, które są zróżnicowane pod względem domeny, obszaru geograficznego, skali przestrzennej i czasowej, jakości, dostępności i możliwości ponownego wykorzystania. Dyrektywa w sprawie PPOM nie zawiera żadnych wyraźnych ani preskryptywnych wymogów dotyczących harmonizacji, sprawozdawczości ani dzielenia się danymi. Niemniej jednak, aby umożliwić transgraniczną dostępność (i wizualizację) danych, z czasem opracowano różne regionalne modele danych geoprzestrzennych. Istotne prace w tym kierunku były kontynuowane przez ekspertów ds. danych w krajowych administracjach lub agencjach, często w kontekście projektów współpracy transgranicznej finansowanych przez UE. W 2021 r. grupa ekspertów technicznych przy wsparciu Komisji opracowała wspólny model danych na potrzeby „harmonizacji nomenklatury i normalizacji danych wyjściowych”. Jako gotowe rozwiązanie zaproponowano opracowany przez EMODnet model w zakresie PPOM, wraz z modelami danych BASEMAPS i MSP INSPIRE. Pozwoliło to na integrację tych trzech modeli danych na portalu danych Human Activities prowadzonym przez europejską sieć informacji i obserwacji środowiska morskiego (EMODnet). Dotychczas cztery państwa członkowskie (Belgia, Dania, Finlandia i Łotwa) przesłały swoje plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich do geoportalu, który zapewnia powszechny dostęp do zintegrowanego produktu danych (tj. przedstawione są w nim plany PPOM na szczeblu UE). 4.3.8.Współpraca między państwami członkowskimi i na poziomie basenów morskich W art. 6 ust. 2 lit. f) i art. 11 dyrektywy w sprawie PPOM zobowiązano nadbrzeżne państwa członkowskie do współpracy w procesie planowania i zarządzania w celu zapewnienia spójności i koordynacji planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. W dyrektywie wyraźnie wspomniano o współpracy w ramach istniejących regionalnych struktur współpracy instytucjonalnej, sieci lub struktur właściwych organów państw członkowskich lub o wszelkich innych odpowiednich metodach. Współpraca transgraniczna i ponadnarodowa jest niezbędna do określenia na wczesnym etapie potencjalnych problemów oraz wskazania możliwości współpracy i długoterminowego zrównoważonego zarządzania przestrzenią morską. W tym kontekście wszystkie państwa członkowskie, które przyjęły plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich, oraz te, które są w trakcie ich przyjmowania, koordynowały swoje plany z innymi państwami członkowskimi i angażowały regionalne organy zarządzające. Większość planów uwzględnia – w różnym stopniu – transgraniczne oddziaływanie i rozwój sytuacji. Niektóre plany zawierają bardziej szczegółowy opis odpowiednich procesów. Współpracy między państwami członkowskimi (i w państwami trzecimi) w obrębie tego samego basenu morskiego sprzyjają: -projekty finansowane przez UE, np. NorthSEE, SEANSE, Baltic LINes, Pan Baltic Scope, MSP-MED, SIMWESTMED, MUSES, MARSPLAN, SIMNORAT, SIMATLANTIC, MarSP, MSP-OR, eMSP i inne ; -kontakty dwustronne lub wielostronne oraz nieformalne spotkania właściwych organów państw członkowskich; projekty finansowane ze środków krajowych, np. Ritmare; -regionalne konwencje morskie: HELCOM-VASAB (grupa robocza ds. PPOM) w przypadku basenu Morza Bałtyckiego, konwencja barcelońska w przypadku basenu Morza Śródziemnego, OSPAR w przypadku północno-wschodniego Atlantyku; -udział w pracach grupy ekspertów ds. PPOM, globalnej inicjatywy na rzecz PPOM, platformy PPOM oraz unijnego forum morskiego; -formalne konsultacje w kontekście wdrażania dyrektywy w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko .

Aby opracować plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich określające odpowiednie lokalizacje dla konkretnych działań lub projektów, należy przeprowadzić konsultacje transgraniczne. Konsultacje w kontekście dyrektywy w sprawie PPOM nie mogą jednak zastąpić konsultacji transgranicznych na temat oddziaływania konkretnych projektów. Jednocześnie współpraca transgraniczna w zakresie PPOM umożliwia wczesne zidentyfikowanie niezbędnych zmian, np. obszarów lub stref, gdzie ruch morski jest natężony i może wymagać zmiany tras. Przykładowa dobra praktyka: HELCOM-VASAB – międzyrządowa grupa robocza ds. PPOM Zasadnicze znaczenie w kontekście długoterminowego zrównoważonego zarządzania przestrzenią morską ma współpraca transgraniczna. W tym kontekście państwa członkowskie i państwa trzecie położone w basenie Morza Bałtyckiego są reprezentowane w Komisji Ochrony Środowiska Morskiego Bałtyku (HELCOM) – utworzonej w 1974 r. platformie polityki ochrony środowiska. Członkami HELCOM są Dania, Estonia, UE, Finlandia, Niemcy, Łotwa, Litwa, Polska, Rosja, Szwecja i organizacje obserwatorów (w tym Białoruś, Ukraina i organizacje pozarządowe). Aby zapewnić wsparcie przy opracowywaniu planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich, powołano grupę roboczą HELCOM-VASAB. Ta wspólna grupa robocza ds. PPOM opracowała zalecenia i zasady, do których jej członkowie mogą się stosować przy opracowywaniu planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. Przygotowując te zalecenia i zasady, HELCOM skoncentrowała się w szczególności na wspieraniu podejścia ekosystemowego. Działalność ta jest również wspierana dzięki projektom finansowanym przez UE, takim jak platforma Capacity4MSP. Niedawno, w październiku 2021 r., HELCOM przyjęła regionalny plan działania w zakresie PPOM dla Bałtyku na lata 2021–2030. Ogólnie rzecz biorąc, praktyka ta przyczynia się do wsparcia zarówno współpracy między państwami członkowskimi, jak i współpracy z państwami trzecimi. Sprzyja ona również zapewnieniu spójności poszczególnych planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich basenu Morza Bałtyckiego oraz przyjęciu podejścia ekosystemowego. 4.3.9.Współpraca z państwami trzecimi W art. 6 ust. 2 lit. g) i art. 12 dyrektywy zachęca się państwa członkowskie do propagowania współpracy z państwami trzecimi w ich działaniach w zakresie planowania przestrzennego obszarów morskich w odpowiednich regionach morskich. Większość państw członkowskich sąsiadujących z państwami trzecimi w odpowiednich regionach morskich stara się współpracować z nimi. Działania te, w tym szczegółowe informacje na temat konkretnych interakcji, zostały uwzględnione w niektórych planach zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. Współpraca z państwami trzecimi dotyczyła głównie nieformalnej współpracy dwustronnej, współpracy w kontekście regionalnych konwencji morskich, unijnych strategii makroregionalnych (strategia Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego i strategia UE na rzecz regionu Morza Adriatyckiego i Morza Jońskiego (EUSAIR)) oraz współpracy w ramach projektów finansowanych przez UE. W mniejszym stopniu wykorzystano również inne kanały współpracy, takie jak współpraca w kontekście dyrektywy w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, konwencji z Espoo i europejskiej platformy PPOM. Przykłady współpracy z państwami trzecimi ·Hiszpania opracowała portal transgraniczny z Marokiem i Algierią w celu zwiększenia przejrzystości i poprawy zarządzania PPOM w regionie Morza Alborańskiego. ·W ramach projektu INTERREG PORTODIMARE podjęto próbę rozwiązania wspólnych problemów związanych ze zintegrowanym zarządzaniem strefą przybrzeżną (ICZM) i PPOM w regionie adriatycko-jońskim, co zapewniło wsparcie dla współpracy wielopoziomowej i transgranicznej. Głównym rezultatem tego projektu jest portal danych geoprzestrzennych dla regionu adriatycko-jońskiego – interoperacyjna platforma typu open source opracowana w oparciu o współpracę transnarodową między Włochami, Słowenią, Chorwacją, Grecją, Czarnogórą oraz Bośnią i Hercegowiną. ·Inicjatywa WestMED skupia 10 krajów w zachodniej części regionu Morza Śródziemnego zaangażowanych w dialog 5+5: pięć państw członkowskich UE (Francja, Włochy, Portugalia, Hiszpania i Malta) oraz pięć południowych krajów partnerskich (Algieria, Libia, Mauretania, Maroko i Tunezja). PPOM i ICZM należą do obszarów wspólnego zainteresowania. Ten projekt pilotażowy dotyczący zachodniej części Morza Śródziemnego realizowany w ramach projektu MSPglobal umożliwił zacieśnienie współpracy, opracowanie projektów zaleceń regionalnych zgodnie z inicjatywą WestMED oraz wzmocnienie zdolności instytucjonalnych w zakresie PPOM w Algierii, we Francji, we Włoszech, na Malcie, w Maroku, Hiszpanii i Tunezji. W działaniach szkoleniowych mogłyby uczestniczyć także inne państwa członkowskie Unii dla Śródziemnomorza w zachodniej części Morza Śródziemnego. 4.4.Wyzwania związane z wdrożeniem Przy opracowywaniu planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich państwa członkowskie musiały zmierzyć się z wieloma wyzwaniami. Większość z nich po raz pierwszy zaangażowała się w tak daleko idące, wielosektorowe i wielopodmiotowe planowanie strategiczne swojej przestrzeni morskiej. Jest to złożony i adaptacyjny proces wymagający szerokiej i intensywnej współpracy i koordynacji między krajowymi ministerstwami, agencjami, regionami przybrzeżnymi, a także z zainteresowanymi stronami i krajami sąsiadującymi. Inne wyzwania, które można zaobserwować w odniesieniu do procesu, obejmowały gromadzenie i zestawianie danych (np. brak kompleksowych danych na temat obszarów morskich, międzysektorowy charakter danych lub trudności w pozyskiwaniu danych od organów krajowych), a w szczególności spójność planów w poszczególnych państwach sąsiadujących (tj. transgraniczne wyzwanie dotyczące planów). W kilku państwach członkowskich przekrojowy charakter PPOM oraz brak jasnych celów w odniesieniu do różnych sektorów morskich utrudniały priorytetyzację środków i sektorów (np. bezpieczeństwo narodowe a inne rodzaje działalności gospodarczej). W przypadku, gdy w danym basenie morskim współpraca w zakresie przestrzeni morskiej nie istniała bądź gdy między sąsiadującymi państwami członkowskimi lub państwami trzecimi nie ustanowiono ani nie wyznaczono wyraźnie stref morskich, wyzwania transgraniczne były znacznie poważniejsze. Pandemia COVID-19 i związane z nią środki ochrony zdrowia zbiegły się z końcowym etapem wdrażania wielu krajowych planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. Spowodowało to nie tylko spowolnienie pracy administracji krajowych i współpracy między państwami członkowskimi, ale również wpłynęło na udział zainteresowanych stron i konsultacje z nimi. Pod względem treści najważniejszymi wyzwaniami były: wdrożenie podejścia ekosystemowego, priorytetyzacja sposobów wykorzystania przestrzeni morskiej oraz zapewnienie przestrzeni na morzu, aby umożliwić różne rodzaje działalności gospodarczej i osiągnąć różne cele polityczne, a jednocześnie chronić środowisko lub pozostawiać przestrzeń do wykorzystania w przyszłości. 5.Wnioski 5.1.PPOM jako czynnik umożliwiający realizację Europejskiego Zielonego Ładu W wyniku ram PPOM ustanowionych po raz pierwszy w dyrektywie w sprawie PPOM wszystkie nadbrzeżne państwa członkowskie UE opracowały jednocześnie krajowe plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich i zapewniły współpracę transgraniczną. Realizacja planowania przestrzennego obszarów morskich w UE nie zakończy się jednak po przyjęciu pierwszej serii planów. Wręcz przeciwnie, w nadchodzących latach nastąpi istotna zmiana roli PPOM w zrównoważonym rozwoju mórz, którą prawdopodobnie przyspieszy wdrożenie Europejskiego Zielonego Ładu oraz powiązanych przepisów i strategii. Dzięki swojemu adaptacyjnemu i strategicznemu wymiarowi PPOM – zgodnie z założeniami dyrektywy – może w znacznym stopniu sprzyjać realizacji Europejskiego Zielonego Ładu. Kluczową rolę PPOM w tym względzie podkreślono również w komunikacie Komisji w sprawie nowego podejścia do zrównoważonej niebieskiej gospodarki w UE.