[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 1.12.2005

COM(2005) 612 końcowy

SPRAWOZDANIE KOMISJI

SPRAWOZDANIE ROCZNE DOTYCZĄCE INSTRUMENTU PRZEDAKCESYJNEJ POLITYKI STRUKTURALNEJ (ISPA)2004{SEC(2005) 1552}

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie 3

2. Budżet ISPA 3

3. Finansowanie projektu 4

3.1. Nowe projekty ISPA 4

3.2. Projekty finansowane w latach 2000–2004 4

3.3. Płatności 5

4. Pomoc techniczna 5

4.1. Pomoc techniczna z inicjatywy kraju beneficjenta 5

4.2. Pomoc techniczna z inicjatywy Komisji 6

5. Zarządzanie i wdrażanie 7

5.1. Monitorowanie projektu 7

5.2. Zarządzanie finansami i kontrola 7

5.3. EDIS 8

6. Ocena ryzyka 8

6.1. Ustalenia Europejskiego Trybunału Obrachunkowego 9

6.2. Partnerzy współfinansujący – EBI i EBOR 9

7. Wkład do polityk wspólnotowych 9

7.1. Zamówienia publiczne 9

7.2. Polityka ochrony środowiska 9

7.3. Polityka transportowa: od programu TINA do nowych wytycznych TEN-T 10

8. Koordynacja instrumentów przedakcesyjnych 10

Przedmowa

Niniejsze sprawozdanie roczne dotyczące działalności w ramach Instrumentu Przedakcesyjnej Polityki Strukturalnej (ISPA) obejmuje rok kalendarzowy 2004.

Dostarcza ono informacji dotyczących piątego roku wdrażania ISPA.

Forma sprawozdania jest zgodna z wymaganiami art. 12 rozporządzenia w sprawie ISPA[1] Zostało ono przystosowane w celu uwzględnienia uwag przedstawionych przez Parlament Europejski, Komitet Ekonomiczno-Społeczny Europejski oraz Komitet Regionów.

Oczekuje się, że sprawozdanie to posłuży również jako dokument odniesienia przydatny wszystkim, którzy pragną wspierać spójność gospodarczą i społeczną w krajach kandydujących przed przystąpieniem do UE.

1. WPROWADZENIE

W wyniku przystąpienia, liczba państw beneficjentów ISPA zmniejszyła się z dziesięciu do, dwóch, co oznacza, że Bułgaria i Rumunia będą jedynymi państwami, które skorzystają z pomocy finansowej ISPA na 2004 r. Z tego powodu, niniejsze sprawozdanie ogranicza się do działań ISPA w tych dwóch państwach, natomiast wdrożenie poprzednich projektów ISPA w nowych Państwach Członkowskich jest omówione w Rocznym Sprawozdaniu dotyczącym Funduszu Spójności 2004.

2. BUDżET ISPA

Na 2004 r. przydzielono 453,3 mln EUR z budżetu Komisji na instrument ISPA. Przyznane środki obejmowały wszystkie wydatki na współfinansowanie projektów (działań) w krajach beneficjentach w dziedzinie środowiska i transportu, jak również na udzielanie pomocy technicznej (PT) niezależnie od tego, czy działania PT były inicjowane ze strony kraju beneficjenta czy też przez Komisję.

Tabela 1: Budżet ISPA w 2004 r. –w euro

Linia budżetowa | Alokacje dla poszczególnych zobowiązań | Zrealizowane zobowiązania | Zrealizowane płatności |

Funkcjonalna linia budżetowa B 13.01.04.02 | 2.100.000 | 1.890.000 | 1.696.088 |

Operacyjna linia budżetowa B 13.01.04.02 | 451.200.000 | 449.469.968 | 132.162.924 |

Razem | 453.300.000 | 451.359.968 | 133.859.012 |

3. FINANSOWANIE PROJEKTU

3.1. Nowe projekty ISPA

W 2004 r. Komisja zatwierdziła 11 nowych działań ISPA dotyczących 9 inwestycji w dziedzinie ochrony środowiska i 2 w sektorze transportu, w tym jedno zadanie w dziedzinie pomocy technicznej (PT). Całkowity wkład ISPA w 2004 r. wyniósł 452 mln EUR, co stanowiło średni wskaźnik dotacji na poziomie 58,3 % całkowitych kosztów kwalifikowanych projektów wynoszących 775 mln EUR. Zobowiązania w łącznej wysokości 449 mln EUR zostały wykorzystane na nowe projekty (303 mln EUR) jak również w odniesieniu do realizowanych projektów przyjętych w latach ubiegłych.

Około 56,5 % wkładu ISPA zostało przyznane na finansowanie projektów ochrony środowiska, głównie projektów dotyczących odprowadzania i oczyszczania ścieków, ale również na finansowanie zakładu odsiarczania. W sektorze transportu warto odnotować dotację do kombinowanego mostu kolejowego/drogowego przez Dunaj.

Tabela 2: Nowe projekty przyjęte w 2004 r. – w euro

Transport | 2 | 377.452.452 | 183.734.500 | 48.7 | 124.960.302 |

Transport | 17 | 2.112.247.242 | 1.326.144.338 | 62.8 | 956.777.621 |

EDIS | 2 | 1.482.308 | 1.482.308 | 100.0 | 1.303.797 |

Środowisko | 77.964.300 | 67.584.714 | 145.549.014 |

Transport | 119.173.044 | 64.191.648 | 183.364.692 |

EDIS | 537.962 | 386.562 | 924.524 |

Razem | 197.675.306 | 132.162.924 | 329.838.230 |

4. POMOC TECHNICZNA

4.1. Pomoc techniczna z inicjatywy kraju beneficjenta

Działania TA w zakresie przygotowania projektów mają zapewnić terminowe przedkładanie Komisji przez kraje beneficjentów wystarczającej liczby dobrej jakości projektów do finansowania przez ISPA. Podobnie, działania TA w ramach wzmacniania instytucjonalnego mają na celu zwiększenie zdolności administracji beneficjenta do zarządzania i monitorowania realizacji inwestycji infrastrukturalnych na dużą skalę.

W 2004 r. zatwierdzono jeden wniosek łączący przygotowanie projektów i wzmacnianie instytucjonalne w sektorze środowiska.

Tabela 5: Pomoc techniczna z inicjatywy kraju beneficjenta 2000-2004(w euro)

Sektor | Liczba projektów | Koszty kwalifikowane | Wkład ISPA |

Środowisko | 6 | 42.481.000 | 34.948.500 |

Transport | 4 | 9.786.060 | 7.927.545 |

EDIS | 2 | 1.482.308 | 1.482.308 |

Razem | 12 | 53.749.368 | 44.358.353 |

4.2. Pomoc techniczna z inicjatywy Komisji

Działania w ramach pomocy technicznej podejmowane z inicjatywy lub w imieniu Komisji koncentrowały się znacząco na wzmocnieniu zdolności krajów beneficjentów do przygotowania, oceny i wdrożenia projektów ISPA zgodnie z normami wymaganymi w celu zarządzania funduszami Wspólnoty.

A. Działania pomocy technicznej finansowane w ramach „Programu Działania Pomocy Technicznej 2001”

Według początkowych założeń Program miał pokrywać działania pomocy technicznej dla 10 krajów beneficjentów ISPA w latach 2001-2003, ale jedynie te działania w ramach Programu, które przechodziły na 2004 r. były kontynuowane na mocy umowy w danym roku, tzn. do końca kwietnia 2004 r. w odniesieniu do ośmiu krajów przystępujących i do końca 2004 r. w odniesieniu do Bułgarii i Rumunii. Generalnie, powyższe działania były finansowane ze zobowiązań rozdysponowanych w okresie 2001-2003, które wyniosły 11 860 864 EUR i nie były w pełni zrealizowane na koniec 2003 r. Dotyczyły one zapewnienia wsparcia Komitetom Monitorującym, jak również świadczenie usług doradczych w sprawie partnerstwa publiczno-prywatnego.

B. Działania pomocy technicznej finansowane w ramach „Programu Działania Pomocy Technicznej 2004-2006”

Wspomniany Program stanowi kontynuację wyżej wymienionego „Programu Działania Pomocy Technicznej 2001”, chociaż koncentruje się jedynie na Bułgarii i Rumunii, i większość jego obszarów działania ma podobny charakter do tych określonych w Programie 2001. W 2004 r. powyższy Program obejmował w szczególności wsparcie w celu poprawy jakości projektów przez cały cykl projektowy oraz wsparcie w ocenie i kontroli jakości wniosków projektowych.

C. Działania pomocy technicznej podejmowane poza „Programem Działania Pomocy Technicznej 2001” oraz „Programem Działania Pomocy Technicznej 2004-2006”

W 2004 r. obszary odpowiednich działań dotyczyły wypłaty wynagrodzeń i pokrycia kosztów ogólnych personelu ISPA (agentów lokalnych) zatrudnionych przez Przedstawicielstwa – do 30 kwietnia 2004 r. włącznie z ośmioma krajami przystępującymi – oraz wsparcia w zakresie oceny i kontroli jakości wniosków projektowych.

Tabela 6: Pomoc techniczna z inicjatywy Komisji 2000-2004 – w euro

Aktywność | Indykatywny podział | Zobowiązania | Płatności |

Program Działania 2001 (*) | 12 000 000 | 11 860 864 | 6 514 699 |

Program Działania 2004-2006 | 5 185 000 | 1 529 950 | 21 270 |

Działania poza Programami Działania | 17 800 000 | 17 800 000 | 10 258 355 |

Razem | 34 985 000 | 31 190 814 | 16 794 324 |

(*) Włącznie z ISPA-10

5. ZARZąDZANIE I WDRAżANIE

5.1. Monitorowanie projektu

Jeśli chodzi o skuteczne wdrażanie projektów ISPA w 2004 r., kraje beneficjenci poprawiły swoje praktyczne zdolności w zakresie skutecznego wdrażania. Niezbędne jest jednak podjęcie dalszych wysiłków w celu skutecznego włączenia się do różnych faz cyklu projektowego oraz wzmocnienia współpracy między stronami zainteresowanymi różnymi projektami. Związany jest z tym niepokój o brak odpowiednich zasobów finansowych i ludzkich w odniesieniu do planowania, przygotowywania i zarządzania działaniami ISPA, w szczególności w sektorze środowiska, jak również ciągła rotacja personelu.

5.2. Zarządzanie finansami i kontrola

W 2004 r. Komisja przeprowadziła czwarty cykl audytów systemów w krajach beneficjentach aby ocenić stosowność systemów i procedur ustanowionych w celu zarządzania i kontroli funduszy ISPA oraz ich zgodności z wymaganiami zbliżonymi do wymogów mających zastosowanie do Funduszu Spójności i funduszy strukturalnych. Wnioski z powyższego cyklu audytów sugerują, że dokonano postępów, jednakże nadal wymagana jest poprawa w istotnych obszarach takich jak kontrola wewnętrzna, audyt wewnętrzny i zgodność z zasadami zamówień publicznych.

W przypadku Rumunii, audyty systemu ujawniły istotne braki, których zakres i charakter skłoniły Komisję do przerwania płatności w grudniu 2003 r. i lutym 2004 r. dla CFR (Agencji Kolejowej), a w grudniu 2004 r. dla wszystkich agencji wdrażających. Zastrzeżenie dotyczące systemu zarządzania i kontroli ISPA w Rumunii zostało przedstawione w Rocznym Sprawozdaniu z Działalności DG. Ds. Polityki Regionalnej za 2004 r. W rezultacie, władze rumuńskie zostały poproszone o wdrożenie działań korygujących w określonych terminach.

Równoległe audyty projektów przeprowadzone w krajach beneficjentach potwierdziły, ze zamówienia publiczne są nadal bardzo ryzykownym etapem w całym cyklu projektowym, jak wykazał to wysoki wskaźnik odrzucenia w odniesieniu do głównych dokumentów przetargowych i długi proces przyznawania kontraktów.

5.3. EDIS

Proces ustanawiania zadawalających systemów zarządzania finansowego i kontroli dla ISPA otrzymał dodatkowy wymiar w 2001 r. poprzez procedurę pozwalającą krajom beneficjentom na przejście do rozszerzonego zdecentralizowanego systemu wdrożeniowego (EDIS) dla ISPY. Przekazanie EDIS i, w konsekwencji, uchylenie zatwierdzania ex ante przez Komisję przetargów i zawierania umów podlegają analizie porównawczej składającej się z czterech faz – poczynając od etapu oceny braków .

Do maja 2005 r., postęp poczyniony przez kraje beneficjentów w kontekście powyższej analizy dał powody do zaniepokojenia. W przypadku Rumunii, opinia zewnętrznych audytorów nadzorujących fazę 3 ( ocena zgodności ) była taka, że żaden z organów zaangażowanych we wdrożenie ISPA nie osiągnął zgodności z wymogami EDIS. W przypadku Bułgarii, znaczne problemy związane z procedurą przetargową uniemożliwiły uruchomienie fazy 2 ( usuwanie braków ) aż do połowy 2005 r.

W tych okolicznościach jest raczej mało prawdopodobne by Bułgaria i Rumunia przedstawiły wniosek o akredytację EDIS dla ISPA w terminie dużo wcześniejszym niż połowa 2006 r., dając bardzo mało czasu Komisji na podjęcie decyzji w sprawie fazy 4 ( akredytacja ) przed przystąpieniem.

6. OCENA RYZYKA

Zgodnie z systemem zatwierdzania ex ante , strategia audytu w odniesieniu do krajów beneficjentów w dużej mierze koncentruje się na zapobieganiu, zapewniając ustanowienie przez każde państwo odpowiednich procedur kontroli wdrożenia projektów i płatności. Sukcesywne rundy audytu w trakcie wszystkich faz EDIS mają na celu identyfikację uchybień w strukturze systemu oraz weryfikację wdrażania zaleceń i usuwania uchybień. Jednakże wnioski z audytów wskazują, że wdrażaniu ISPA zagraża szereg czynników ryzyka, które mają być ograniczone i naprawione w trakcie procesu audytu.

6.1. Ustalenia Europejskiego Trybunału Obrachunkowego

W swoim rocznym sprawozdaniu za rok budżetowy 2003, Trybunał Obrachunkowy wyraził opinię, że w przeszłości Komisja nie podjęła wystarczających działań w celu ustanowienia w krajach beneficjentach systemów zgodnych z wymogami ISPA, które przyspieszyłyby uchylenie kontroli ex ante przeprowadzanej przez Komisję. Z tego powodu, Komisja przeprowadziła dodatkowe audyty systemów i projektów i uzgodniła plan działania z państwami, w których mają być wdrożone odpowiednie zalecenia Komisji odnoszące się do zidentyfikowanych uchybień systemowych.

W 2004 r. Trybunał ocenił również skuteczność pomocy przyznanej w ramach ISPA w szeregu krajów beneficjentach, które stały się Państwem Członkowskim. Przez rozszerzenie, ustalenia powyższego audytu dotyczą również krajów, które obecnie są beneficjentami ISPA. W opinii Komisji, większość błędów wskazanych przez Trybunał nie wywierało wpływu finansowego i było natury formalnej.

6.2. Partnerzy współfinansujący – EBI i EBOR

EBI i EBOR pozostały uprzywilejowanymi partnerami udzielającymi pożyczek finansujących projekty ISPA w 2004 r. Specjalistyczna wiedza wyżej wymienionych banków w zakresie tworzenia dotacji/pożyczek była nadal bardzo przydatna przy poprawie jakości projektów finansowanych z programu ISPA.

7. WKłAD DO POLITYK WSPÓLNOTOWYCH

7.1. Zamówienia publiczne

Spełnianie wymogów prawnych dotyczących rzetelnych, obiektywnych i przejrzystych zamówień publicznych, zgodnie z zapisem w Praktycznym Przewodniku Procedur Kontraktowych Programów PHARE, ISPA i SAPARD (PRAG) okazało się dużym wyzwaniem dla krajów beneficjentów. Szkolenie w zakresie konkretnych zagadnień związanych z zamówieniami publicznymi, jak również praktyczne narzędzia (przewodniki) mają zapewnić, że przetargi i zawieranie umów odbywają się zgodnie z ustawodawstwem krajowym zharmonizowanym z normami UE.

7.2. Polityka ochrony środowiska

Zapewniając bezpośrednie wsparcie priorytetowym projektom w dziedzinie środowiska, ISPA przyspiesza wdrażanie polityki ochrony środowiska i osiąganie zgodności z normami UE w krajach beneficjentach. W szczególności, wzmocniono zdolności administracyjne w odniesieniu do planowania inwestycji i ustanawiania priorytetów w dziedzinie środowiska oraz uzyskano stały postęp w odpowiednim wdrażaniu dyrektywy w sprawie oceny oddziaływania na środowisko (OOŚ), w tym aspektów dotyczących konsultacji publicznych. Jednakże problemy związane z trudnościami napotykanymi przez organy właściwe do spraw środowiska naturalnego w uzyskiwaniu odpowiedniego finansowania i kadr, jak również w kwestii braku koordynacji między obszarami polityk oraz potrzebą planowania strategicznego muszą być traktowane jako kwestia priorytetowa przez powyższe kraje.

7.3. Polityka transportowa: od programu TINA do nowych wytycznych TEN-T

Sieci transportowe w krajach beneficjentach, uzgodnione według TINA (Ocena Potrzeb Infrastruktury Transportowej (TINA) były budowane wokół korytarzy paneuropejskich. Sieci te używane są jako podstawa planowania w krajowych strategiach transportowych dla potrzeb ISPA, tzn. dotyczą one wybudowania lub odbudowy sekcji, punktów węzłowych lub dostępu związanego z sieciami. Cztery z poprzednio wymienionych korytarzy biegną przez terytorium Bułgarii i Rumunii. Zgodnie z nowymi wytycznymi Wspólnoty w sprawie rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej (TEN-T), trzy projekty należące do priorytetowych projektów sieci (PP7: Oś autostradowa Igoumenitsa/Patra-Athina-Sofia-Budapest, PP18 : Rhine/Meuse-Main-Danube oraz PP22 : Oś kolejowa : Athina-Sofia-Budapest-Wien-Praha-Nürnberg/Dresden dotyczą osi, które obejmują Bułgarię i Rumunię.

8. KOORDYNACJA INSTRUMENTÓW PRZEDAKCESYJNYCH

Komitet Zarządzający PHARE zapewnia ścisłą koordynację trzech instrumentów przedakcesyjnych: PHARE, SAPARD i ISPA. Dalsza koordynacja jest realizowana poprzez Wspólny Komitet Monitorujący (PHARE), międzyresortowy komitet koordynacyjny oraz okresowe spotkania z Przedstawicielstwami Komisji Europejskiej w krajach beneficjentach.

[1] Rozporządzenie Rady (WE) 1267/1999 z 21 czerwca 1999 r.