Przez kilka ostatnich lat w Hongkongu wyłaniał się ruch na rzecz utrzymania niezależności terytorium, wzywający do samostanowienia lub nawet do niepodległości. Mimo że głosy proniepodległościowe mają bardzo ograniczone wsparcie w społeczeństwie i nie mają poparcia międzynarodowego, podnoszą one kwestię granicy między legalną wolnością słowa a wywrotowym podburzaniem. Należy je jeszcze wyjaśnić od strony prawnej. W ostatnim roku rząd Specjalnego Regionu Administracyjnego (SRA) Hongkong, zachęcony przez instytucje rządowe na szczeblu centralnym, przyjął nową politykę zerowej tolerancji wobec wszelkich wzmianek o „samostanowieniu” czy „niepodległości” ze względu na bezpieczeństwo narodowe i naruszenie ustawy zasadniczej.

Odrzuceni kandydaci mogą złożyć skargi wyborcze i poprosić o kontrolę sądową, ale może to potrwać kilka lat i w związku z tym nie jest skutecznym środkiem zaskarżenia. Bierne prawo wyborcze bez nieuzasadnionych ograniczeń jest zagwarantowane w prawie Hongkongu i w Międzynarodowym pakcie praw obywatelskich i politycznych, które Hongkong ratyfikował. UE wzywa Specjalny Region Administracyjny (SRA) Hongkong do poszanowania tych praw.

Przestrzeń dla opozycji politycznej w Hongkongu zmniejsza się. Kilku kandydatom opozycyjnym, łącznie z Agnes Chow i byłą posłanką Lau Siu-Lai, zabroniono kandydowania w wyborach uzupełniających do Rady Ustawodawczej ze względu na ich przynależność polityczną i poglądy. Te decyzje podjął przewodniczący wybrany przez Komisję Wyborczą, a następnie tych decyzji bronił rząd. Kwestionowano legalność i konstytucyjność środowisk prawniczych w Hongkongu. W grudniu obecnemu członkowi Rady Ustawodawczej Eddiemu Chu zabroniono kandydowania w wyborach do podmiotów reprezentujących obszary wiejskie ze względu na jego stanowisko polityczne.

W 2018 r. zainicjowano dwa duże projekty infrastrukturalne łączące Hongkong z częścią kontynentalną Chin: sieć kolei dużej prędkości łącząca Hongkong z siecią kolejową o długości 25 000 km w części kontynentalnej Chin oraz most łączący Hongkong, Zhuhai i Makau. Zarówno połączenie kolejowe, jak i most, poprawiły jakość sieci połączeń miast obszaru metropolitalnego Guangdong–Hongkong–Makau (ang. Greater Bay Area) i przyczynią się do większej integracji z częścią kontynentalną, oferując nowe możliwości i stwarzając nowe wyzwania.

Wolność słowa oraz wolny dostęp do informacji są ogólnie przestrzegane w Hongkongu. W obszarze wolności słowa pojawiają się jednak bezprecedensowe wyzwania, szczególnie w odniesieniu do wrażliwych tematów politycznych.

UE jest skłonna do kontynuowania współpracy z Hongkongiem w celu zwalczania handlu ludźmi. W 2018 r. biuro UE we współpracy z biurem sekretarza ds. bezpieczeństwa Hongkongu zorganizowało trzecie warsztaty na temat zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania go oraz ochrony jego ofiar.

Podczas powszechnego okresowego przeglądu praw człowieka w Chinach przeprowadzonego przez ONZ w listopadzie 2018 r. poświęcono Hongkongowi bezprecedensową uwagę. Dwanaście krajów wykorzystało powszechny okresowy przegląd praw człowieka do podkreślenia obaw w odniesieniu do przestrzegania praw człowieka w Hongkongu. Pytania/zalecenia dotyczące: (i) wdrażania zasady „jeden kraj, dwa systemy”; (ii) sprawy Gui Minhaia; (iii) wyzwań dotyczących wolności słowa, prasy i zrzeszania się; (iv) praw osób LGBTI, pracowników migrujących i dzieci. Pięć państw członkowskich UE zadało pytanie lub przedstawiło zalecenie dla Hongkongu. Duża grupa organizacji pozarządowych w Hongkongu utworzyła koalicję w ramach przygotowań do powszechnego okresowego przeglądu praw człowieka w celu skuteczniejszego podnoszenia problematycznych kwestii.

Kontrowersyjne porozumienie w sprawie współużytkowania dworca kolejowego kolei dużej prędkości zostało zatwierdzone przez Radę Ustawodawczą i weszło w życie w 2018 r. Połączenie kolejowe dużej prędkości z Chinami zaczęło funkcjonować we wrześniu 2018 r. Kolej poprawi łączność między Hongkongiem a Chinami, ale samo porozumienie w sprawie współużytkowania dworca kolejowego jest kontrowersyjne. Część kontynentalna Chin otrzymała jurysdykcję wyłączną nad wyznaczonym terytorium Specjalnego Regionu Administracyjnego, nazywanym kontynentalnym terenem portowym (ang. Mainland Port Area). W ramach kilku kontroli sądowych zakwestionowano legalność porozumienia w sprawie współużytkowania dworca kolejowego i jego zgodność z zasadą „jeden kraj, dwa systemy” oraz przepisami ustawy zasadniczej. W dniu 12 grudnia sąd pierwszej instancji orzekł, że porozumienie jest zgodne z konstytucją i może nadal być stosowane; orzeczenie to zostanie prawdopodobnie zaskarżone.

Ponadto w dniu 8 listopada Victorowi Malletowi odmówiono turystycznej wizy wjazdowej do Hongkongu. Był to drugi raz w okresie roku, gdy Hongkong odmówił wjazdu obywatelowi UE prawdopodobnie z powodów politycznych (pierwszy przypadek, w październiku 2017 r., dotyczył Benedicta Rogersa).

Badania, rozwój i innowacje: Szefowa rządu Carrie Lam w swoim orędziu politycznym w 2018 r. zadeklarowała rozwój Hongkongu jako międzynarodowego ośrodka innowacji i technologii, określając szereg środków w celu pobudzenia rozwoju w dziedzinie innowacji i technologii oraz w przemyśle kreatywnym. Rząd ustalił również cel podwojenia wydatków na badania i rozwój jako procent PKB z 0,73 % na 1,5 %. W orędziu politycznym z 2018 r. odnowiono zobowiązanie do realizacji tych celów oraz zapowiedziano dodatkowe fundusze na badania i rozwój, jak również na reindustrializację i transfer technologii. Jednakże podejście do innowacji koncentruje się wyłącznie na postępie technologicznym i skorzystałby z bardziej całościowego i zintegrowanego podejścia.

Polityka ochrony środowiska: Ochrona środowiska pozostaje znaczącym wyzwaniem dla Hongkongu. Dopiero niedawno zwróciła ona polityczną uwagę. W tegorocznym orędziu politycznym wspomniano o zanieczyszczeniu powietrza tylko w odniesieniu do ruchu drogowego, a zapowiedziane środki skupiają się wyłącznie na ograniczeniu koncentracji ruchu drogowego głównych czynników zanieczyszczenia powietrza. W celu poprawienia gospodarowania odpadami, co stanowi znaczne i pilne wyzwanie, zaproponowano system pobierania opłat za odpady stałe. Rząd zapowiedział również pewne środki, mające na celu ograniczenie odpadów z tworzyw sztucznych, chociaż dotyczy to jedynie pomieszczeń rządowych. Aby wesprzeć rozwój energii ze źródeł odnawialnych, rząd wdrożył system taryfy gwarantowanej, zapowiedział uruchomienie dużych projektów dotyczących energii ze źródeł odnawialnych oraz planuje zmniejszyć ograniczenia instalacji systemów fotowoltaicznych.

Mimo to dynamika gospodarcza wyraźnie zwolniła w ciągu roku. W 2018 r. gospodarka wzrosła o 3 % (w porównaniu do 3,8 % w 2017 r.), przy czym w pierwszym kwartale tego roku zarejestrowano stopniowy spadek z 4,6 % do zaledwie 1,2 % w czwartym kwartale. Ta zmiana odzwierciedla głównie trwające spowolnienie w Chinach kontynentalnych w połączeniu ze skutkami eskalacji wojny handlowej między USA a Chinami. Oba czynniki niekorzystnie wpływają na sektor zagraniczny oraz na zaufanie przedsiębiorstw i konsumentów. Dynamika sprzedaży detalicznej wyraźnie zmalała, handel zagraniczny towarami osiągnął na koniec roku wartość ujemną, a w drugiej połowie roku nastąpiło ochłodzenie na rynku mieszkaniowym. Rynek akcji notował straty przez większość 2018 r., ale na początku 2019 r. nastąpiło ożywienie.

Powracają napięcia pomiędzy obywatelami Hongkongu a gośćmi z części kontynentalnej Chin, co prowadzi do protestów, na przykład w następstwie napływu turystów z części kontynentalnej po otwarciu mostu łączącego Hongkong, Zhuhai i Makau. We wrześniu wysłano ponad 400 umundurowanych żołnierzy Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej do parku krajobrazowego w Hongkongu, aby pomóc w usunięciu drzew powalonych podczas tajfunu. Prodemokratyczni posłowie i część społeczeństwa Hongkongu wyrazili zaniepokojenie w związku z tą akcją jako kolejnym przejawem erozji zasady „jeden kraj, dwa systemy”.

Chiński dokument programowy o Unii Europejskiej opublikowany w dniu 18 grudnia 2018 r. stanowi, że centralny rząd Chin wspiera rządy Specjalnego Regionu Administracyjnego (SRA) Hongkong i Specjalnego Regionu Administracyjnego (SRA) Makau i zachęca je do rozwijania wzajemnej korzystnej i przyjaznej współpracy w takich dziedzinach jak gospodarka, handel, kultura i turystyka z Unią Europejską i jej państwami członkowskimi zgodnie z zasadą „jeden kraj, dwa systemy” i postanowieniami ustaw zasadniczych tych dwóch regionów. Biorąc pod uwagę fakt, że Hongkong i Makau są specjalnymi regionami administracyjnymi Chin, ich sprawy należą do spraw wewnętrznych i Unia Europejska nie może w nie ingerować.

Dzięki inicjatywom takim jak utworzenie obszaru metropolitalnego Guangdong–Hongkong–Makau, „Jeden pas, jeden szlak”, koleje dużej prędkości, nowy most i wiele innych inicjatyw gospodarczych i społecznych Hongkong jest bardziej zaangażowany w krajowy rozwój Chińskiej Republiki Ludowej. Wydaje się, że po 19. Kongresie Komunistycznej Partii Chin w 2017 r. pojawiło się nowe rozumienie zasady „jeden kraj, dwa systemy”, wysokiego poziomu autonomii Hongkongu i zasady „Hongkong administrowany przez obywateli Hongkongu”. Pojęcia „całościowej jurysdykcji” i „współdzielenia sprawowania rządów” wraz z większym naciskiem na „czerwone linie” w odniesieniu do bezpieczeństwa narodowego i integralności terytorialnej wywołują u części społeczeństwa Hongkongu obawy o przyszłość.

Hongkong jest największym źródłem bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Chinach, jak również głównym odbiorcą chińskiego odpływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Do końca 2018 r. 46,3 % wszystkich finansowanych za granicą projektów zatwierdzonych w Chinach kontynentalnych było połączonych z interesami Hongkongu. Z kolei do końca 2017 r. papiery wartościowe chińskich bezpośrednich inwestycji zagranicznych wyniosła 981 mld USD lub 54,2 % całkowitego odpływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Nieznaczna część inwestycji to inwestycje w technologię: Hongkong był siódmym największym źródłem importu technologii do Chin o wartości 879 mln USD, co daje 2,9 % całości (dane z 2016 r.).

Hongkong jest jednym z kluczowych centrów pozyskiwania kapitału na obszarach morskich dla chińskich przedsiębiorstw. Według stanu na grudzień 2018 r. 1137 przedsiębiorstw w części kontynentalnej Chin ma całkowitą kapitalizację rynkową wynoszącą ok. 2,6 bln USD lub 68 % całkowitego udziału rynkowego.

Hongkong rozwinął stosunki z częścią kontynentalną Chin w ramach umowy o wszechstronnym partnerstwie Chin i Hongkongu (CEPA). W dniu 14 grudnia 2018 r. Hongkong i Chiny podpisały Umowę w sprawie obrotu towarowego w ramach CEPA. Od dnia 1 stycznia 2019 r. towary z Hongkongu importowane do części kontynentalnej Chin będą miały zerową stawkę celną. Nowe porozumienie wprowadza również dalsze zobowiązania mające na celu ułatwienie handlu z częścią kontynentalną Chin i stanowi nowy rozdział dotyczące przede wszystkim środków ułatwiających handel w obszarze metropolitalnym. W ramach CEPA zapowiedziano również dwa nowe środki w zakresie handlu usługami, które wejdą w życie w dniu 1 marca 2019 r.

Obszar metropolitalny Guangdong–Hongkong–Makau (ang. Greater Bay Area) jest nadal wyraźnie rozwijany. W lutym 2019 r. opublikowano ostatecznie długo wyczekiwany plan działania na rzecz obszaru metropolitalnego, w którym zidentyfikowano Hongkong jako jedno z czterech najważniejszych miast regionu (razem z Shenzhenem, Kantonem i Makau). Hongkong będzie odgrywał kluczową rolę w rozwoju obszaru metropolitalnego dzięki: konsolidacji swojej pozycji jako międzynarodowego centrum usług finansowych, transportowych i handlowych; zapewnieniu sobie uznania jako centrum międzynarodowych usług prawnych i rozstrzygania sporów; umocnieniu jego statusu globalnego centrum finansowego offshore dla transakcji w renminbi oraz rozwojowi innowacji i technologii. Zakończono niektóre imponujące projekty infrastrukturalne łączące miasta obszaru metropolitalnego. W 2018 r. otwarto połączenie kolei dużych prędkości z Chinami kontynentalnymi oraz 55-kilometrowy most łączący Hongkong, Zhuhai i Makau – najdłuższy most morski na świecie.

Polityka handlowa

W listopadzie 2018 r. Hongkong został poddany przeglądowi polityki handlowej przeprowadzonemu przez Światową Organizację Handlu. Jednogłośnie uznano, że Hongkong jest nadal jedną z najbardziej otwartych i liberalnych gospodarek na świecie, w niektórych przypadkach osiągającą najwyższe miejsca w światowych wskaźnikach wolności gospodarczej, konkurencyjności i łatwości prowadzenia działalności. Klimat inwestycyjny przyjazny dla działalności gospodarczej, korzystna lokalizacja, doświadczeni dostawcy usług, praworządność, sprzyjające otoczenie regulacyjne i wyjątkowa pozycja w ramach zasady „jeden kraj, dwa systemy” były postrzegane jako źródło sukcesu Hongkongu i klucz do jego konkurencyjności w przyszłości.

Hongkong dąży do zawarcia kolejnych umów o wolnym handlu i umów inwestycyjnych; w ciągu ostatnich 18 miesięcy zawarł aż pięć umów o wolnym handlu, co jest rekordowym osiągnięciem. W czerwcu 2018 r. Hongkong podpisał umowę o wolnym handlu z Gruzją, a w listopadzie zakończył negocjacje z Malediwami i Australią. Hongkong zakończył negocjacje w sprawie sześciu umów w sprawie wzajemnego popierania i ochrony inwestycji, które obecnie oczekują na podpisanie (Australia, Bahrajn, Malediwy, Meksyk, Mjanma i Zjednoczone Emiraty Arabskie). Dodatkowo trwają negocjacje z Rosją i Iranem.

Stosunki dwustronne i współpraca między UE a Hongkongiem w 2018 r.

Zgodnie z ostatnim badaniem przeprowadzonym przez rząd Specjalnego Regionu Administracyjnego (2018 r.) w Hongkongu założyło działalność ponad 2 200 przedsiębiorstw z UE, a około połowa z nich ma tam regionalną siedzibę główną lub biuro regionalne. Przedsiębiorstwa z UE prowadzą działalność w wielu różnych sektorach, szczególnie w sektorze usług finansowych oraz usług dla przedsiębiorstw, w dziedzinie handlu, logistyki, budownictwa i sprzedaży detalicznej. Firmy z UE są kluczowymi podmiotami w wielu sektorach gospodarki Hongkongu, łącznie z bankowością, ubezpieczeniami i bezpieczeństwem.

W 2018 r. Hongkong był dwudziestym największym partnerem handlowym UE w dziedzinie handlu towarami, jak również ósmym partnerem handlowym UE w Azji. Eksport towarów z UE do Hongkongu wyniósł 36,6 mld EUR, podczas gdy import z Hongkongu wyniósł 9,9 mld EUR (spadek 10,7 % w ujęciu rok do roku). Oznacza to dla UE wyraźną nadwyżkę w wysokości 25,8 mld EUR. To czwarta co do wielkości nadwyżka w handlu zagranicznym UE. Eksport towarów z UE do Hongkongu obejmuje przede wszystkim maszyny i urządzenia, biżuterię, ubrania, towary luksusowe, jedzenie, wino i samochody.

W 2018 r. UE podtrzymała pozycję drugiego po Chinach kontynentalnych partnera handlowego Hongkongu. W ciągu roku UE była drugim największym miejscem przeznaczenia eksportu i czwartym największym dostawcą importu do Hongkongu.

Hongkong jest ważnym miejscem składowania towarów tranzytowych w handlu między Chinami a UE: w 2017 r. prawie 10 mld EUR importu części kontynentalnej Chin z UE prowadzono przez Hongkong, podczas gdy powrotny eksport towarów pochodzenia kontynentalnego do UE wyniósł 33 mld EUR.

Hongkong jest piątym co do ważności partnerem handlowym w dziedzinie usług w Azji, po Chinach, Japonii, Singapurze i Indiach. W 2017 r. (ostatnim roku, za który dostępne są dane) wartość dwustronnego handlu usługami wyniosła 26,6 mld EUR. Import usług z Hongkongu do UE sięgnął 13,2 mld EUR, podczas gdy eksport z UE do Hongkongu wyniósł 13,4 mld EUR, co oznacza, że UE odnotowała w tym zakresie nadwyżkę w wysokości 233 mln EUR.

Dwukierunkowe przepływy inwestycyjne między UE a Hongkongiem znacznie wzrosły:

Według Eurostatu w 2017 r. Hongkong był trzecim najpopularniejszym kierunkiem bezpośrednich inwestycji zagranicznych dla UE (z 17,9 mld EUR). Statystyki Hongkongu pokazują, że z wyłączeniem centrów offshore UE jest drugim co do wielkości zagranicznym inwestorem w Hongkongu (po Chinach kontynentalnych), a jej wkład wynosi 149 mld EUR, co stanowiło 10 % wszystkich bezpośrednich inwestycji zagranicznych do końca 2016 r. (ostatnie dostępne dane). Do głównych przyczyn tego zjawiska zaliczyć można obecność dostawców usług wysokiej jakości i przewidywalne otoczenie regulacyjne Hongkongu oraz praworządność.

Z kolei Hongkong stał się w 2017 r. największym źródłem bezpośrednich inwestycji zagranicznych do UE (51,6 mld EUR). Znacząca pozycja Hongkongu w stosunkach inwestycyjnych z UE wynika częściowo z faktu, że znaczna część tego, co jest zapisywane w statystykach jako „bezpośrednie inwestycje zagraniczne Hongkongu”, pochodzi z części kontynentalnej Chin. Rzeczywiście według Rady ds. Rozwoju Handlu Hongkongu ponad 60 % wypływających chińskich inwestycji zagranicznych jest skierowane do Hongkongu lub odbywa się za jego pośrednictwem. Podobnie istotna część unijnych BIZ w Chinach przechodzi przez Hongkong.

W dniu 7 grudnia 2018 r. w Brukseli miało miejsce 12. doroczne spotkanie w ramach zorganizowanego dialogu UE–Hongkong. UE i Hongkong zgodziły się wzmocnić współpracę w ramach Światowej Organizacji Handlu, zobowiązując się do wspólnej pracy i wspierania stałych wysiłków na rzecz reformy tej organizacji. Odbyły się również konstruktywne dyskusje na temat usunięcia przeszkód w handlu dwustronnym. Obie strony podsumowały postępy w ramach realizowanego obecnie planu działania UE–Hongkong dotyczącego współpracy w zakresie egzekwowania praw własności intelektualnej przez organy celne i wyraziły chęć potencjalnej dalszej współpracy w ramach tej inicjatywy. Przy okazji zorganizowanego dialogu odbyła się wymiana informacji technicznych dotyczących usług finansowych. W tym roku po raz pierwszy miała również miejsce specjalna wymiana informacji dotyczących gospodarki o obiegu zamkniętym. W dalszej perspektywie UE i Hongkong uznały gospodarkę o obiegu zamkniętym (uwzględniając odpady z tworzyw sztucznych) za ważną dla przyszłej współpracy. UE z zadowoleniem przyjmuje nowe inicjatywy rządu Hongkongu w tej dziedzinie i zachęca Hongkong do rozważenia bardziej ambitnego i kompleksowego podejścia do kwestii środowiskowych. Współpraca w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym może mieć pozytywny wpływ na ten obszar.

W 2018 r. UE i Hongkong kontynuowały współpracę w dziedzinie ceł w ramach finansowanego ze środków IP Key planu działania mającego na celu poprawę ochrony praw własności intelektualnej. W tym roku po raz pierwszy odbyła się również specjalna wymiana wizyt funkcjonariuszy służby celnych. W sprawozdaniu UE (wydanym w 2018 r.) w sprawie zapobiegania przemytowi praw własności intelektualnej, Hongkong jest nadal przoduje, jeżeli chodzi o pochodzenie towarów naruszających prawa własności intelektualnej w odniesieniu do wartości zajęcia w 2017 r. Obie strony zastanawiają się na sposobami dalszej poprawy współpracy w tym zakresie.

W październiku 2018 r. władze Hongkongu opublikowały nowe wezwanie do finansowania w celu wsparcia uczestników programu „Horyzont 2020” ze Specjalnego Regionu Administracyjnego. Naukowcy, przedsiębiorstwa, instytucje badawcze i uniwersytety ze Specjalnego Regionu Administracyjnego mogą wspólnie z partnerami europejskimi uczestniczyć w projektach w ramach programu Horyzont 2020 i jak najlepiej wykorzystać możliwości UE w dziedzinie badań i innowacji. Na rok 2018/2019 zarezerwowano na ten cel łączny budżet w wysokości 9 mln HKD (około 1 mln EUR). Będą brane pod uwagę projekty o wysokiej wartości akademickiej, zarówno z zakresu badań podstawowych, jak i badań stosowanych.

W 2018 r. UE sprawdzała realizację zobowiązań podjętych przez Hongkong w 2017 r., na których podstawie Rada Unii Europejskiej postanowiła nie uznawać Hongkongu za jurysdykcję niechętną współpracy do celów podatkowych. W szczególności UE z zadowoleniem przyjęła rozszerzenie przez Chińską Republikę Ludową Konwencji o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych na Specjalny Region Administracyjny Hongkongu i uruchomienie niezbędnych umów w sprawie wymiany informacji przez Specjalny Region Administracyjny Hongkongu. UE poparła dokonaną przez OECD ocenę trzech systemów – wewnętrznych centrów bankowości w przedsiębiorstwach (Corporate Treasury Centres), systemów reasekuracji bankowości offshore (Offshore Reinsurance) oraz systemów ubezpieczeń wewnętrznych bankowości offshore (Offshore Captive Insurance) – po zmianach dokonanych w tych systemach przez Specjalny Region Administracyjny Hongkongu w celu spełnienia wymogów OECD. W lutym 2019 r. Hongkong zmienił dwa pozostałe systemy funduszy offshore i funduszy private equity w celu rozwiania obaw Rady Unii Europejskiej dotyczących wydzielania środków w ich ramach. Na tej podstawie Rada Unii Europejskiej uzgodniła w marcu 2019 r., że Hongkong wypełnił swoje zobowiązania w zakresie dobrego zarządzania w kwestiach podatkowych.