Niniejsza inicjatywa ustawodawcza jest powiązana z wnioskiem ustawodawczym zmieniającym rozporządzenie (UE) 2018/1862 w sprawie utworzenia, funkcjonowania i użytkowania Systemu Informacyjnego Schengen (SIS) w dziedzinie współpracy policyjnej i współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych, którego celem jest zapewnienie Europolowi możliwości wprowadzania danych do SIS. Z zastrzeżeniem konsultacji z państwami członkowskimi umożliwiłoby to Europolowi wprowadzanie do SIS danych dotyczących domniemanego udziału obywatela państwa trzeciego w przestępstwie podlegającym kompetencjom Europolu.

Zważywszy na zmieniającą się sytuację w zakresie bezpieczeństwa, Europol musi posiadać zdolności i narzędzia na potrzeby skutecznego wspierania państw członkowskich w walce z poważną przestępczością i terroryzmem. W odpowiedzi na pilne potrzeby operacyjne oraz wezwania współprawodawców do zapewnienia przez Europol większego wsparcia w programie prac Komisji na 2020 r. ogłoszono inicjatywę ustawodawczą polegającą na zwiększeniu zakresu działania Europolu w celu usprawnienia operacyjnej współpracy policyjnej. Jest to również jedno z głównych działań określonych w strategii UE w zakresie unii bezpieczeństwa z lipca 2020 r. Zgodnie z wezwaniem zawartym w wytycznych politycznych, w których stwierdzono, że „w celu ochrony naszych obywateli musimy poruszyć niebo i ziemię”, niniejsza inicjatywa ustawodawcza uwzględnia te obszary, w odniesieniu do których zainteresowane strony zwracają się o zwiększone wsparcie ze strony Europolu w zakresie udzielenia państwom członkowskim pomocy w ochronie ich obywateli.

W rezolucji Parlamentu Europejskiego z lipca 2020 r. wezwano również do wzmocnienia Europolu, stwierdzając, że „priorytetem powinno być wzmocnienie zdolności Europolu do wnioskowania o wszczęcie dochodzeń transgranicznych, zwłaszcza w przypadku poważnych ataków na sygnalistów i dziennikarzy śledczych, którzy odgrywają zasadniczą rolę w ujawnianiu korupcji, oszustw, złego zarządzania i innych nadużyć w sektorze publicznym i prywatnym”.

Nowa sytuacja pod względem zagrożeń sprawia również, że państwa członkowskie potrzebują i oczekują innego rodzaju wsparcia ze strony Europolu w zapewnianiu bezpieczeństwa obywateli w sposób, jakiego nie można było przewidzieć na etapie negocjacji obecnego zakresu działania Europolu przez współprawodawców. W swoich konkluzjach z grudnia 2019 r. Rada „uznaje, że Europol pilnie potrzebuje możliwości zwracania się do podmiotów prywatnych o dane i ich otrzymywania od nich”, apelując do Komisji, aby rozważyła dostosowanie harmonogramu przeglądu rozporządzenia w sprawie Europolu „w świetle tego, że ściganie przestępstw w Europie musi uwzględniać trwający rozwój technologiczny”. Istnieje pilna społeczna potrzeba zwalczania poważnych przestępstw przygotowywanych lub popełnianych z wykorzystaniem usług transgranicznych oferowanych przez podmioty prywatne, zwłaszcza cyberprzestępstw. Chociaż wyzwanie to zostało częściowo uwzględnione w pakiecie dotyczącym elektronicznego materiału dowodowego, są sytuacje, w których wsparcie Europolu jest konieczne, aby skutecznie przeciwdziałać zagrożeniom związanym z cyberprzestępczością i przestępstwami wykorzystującymi cyberprzestrzeń, zwłaszcza gdy podmioty prywatne starają się zgłaszać takie przestępstwa.

Zagrożenie terroryzmem w Europie pozostaje wysokie. We wspólnym oświadczeniu unijnych ministrów spraw wewnętrznych z dnia 13 listopada 2020 r. w sprawie ostatnich ataków terrorystycznych w Europie ministrowie zwracają się do Komisji, „by przedstawiła wniosek dotyczący zmiany mandatu Europolu – o solidnej podstawie prawnej – w zakresie postępowania z dużymi zbiorami danych. Europol, a w szczególności jego Europejskie Centrum ds. Zwalczania Terroryzmu (ECTC), ma zasadnicze znaczenie dla skutecznego wspierania państw członkowskich w zapobieganiu przestępstwom terrorystycznym i ich ściganiu i wymaga wzmocnienia”.

·w odniesieniu do braku skutecznej współpracy między podmiotami prywatnymi a organami ścigania w celu przeciwdziałania nadużywaniu usług transgranicznych przez przestępców organy krajowe nie są w stanie same skutecznie analizować zbiorów danych dotyczących wielu jurysdykcji czy niemożliwych do przypisania zbiorów danych, ponieważ przeszukiwanie dużych zbiorów danych w celu zidentyfikowania danych istotnych dla właściwych jurysdykcji, w szczególności gdy zainteresowane państwa członkowskie nie zostały jeszcze zidentyfikowane, wymaga bardzo dużych zasobów. Z kolei jeżeli krajowe organy ścigania uzyskają mniejsze zbiory danych ukierunkowane na ich własne jurysdykcje, nie będą w stanie uzyskać pełnego obrazu w zakresie informacji wywiadowczych. Ponadto państwa członkowskie nie mogą skutecznie rozwiązywać tych problemów poprzez współpracę międzyrządową, w ramach której państwo członkowskie, w którym ustanowiono jurysdykcję, miałoby otrzymywać dane, analizować je, a następnie rozpowszechniać wśród zainteresowanych państw członkowskich. Pociągnęłoby to za sobą nie tylko nieproporcjonalne skutki w zakresie zasobów państw członkowskich, w których ustanowiono jurysdykcję, ale także trudności prawne w sytuacjach, w których działalność przestępcza nie ma żadnego związku z jurysdykcją danego państwa członkowskiego lub związek ten jest ograniczony;

Państwa członkowskie odpowiadają za utrzymanie porządku publicznego i ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego. Unia szanuje podstawowe funkcje państw członkowskich, w tym funkcje mające na celu utrzymanie porządku publicznego oraz ochronę bezpieczeństwa narodowego. Ponieważ poważne przestępstwa i terroryzm często mają wymiar transgraniczny, działania podejmowane tylko na szczeblu krajowym nie są wystarczające, by skutecznie im przeciwdziałać. Z tego powodu państwa członkowskie zdecydowały się podjąć współpracę w ramach UE, aby zwalczać zagrożenia wynikające z poważnych przestępstw i terroryzmu. Dążą do koordynacji swoich działań w zakresie ścigania przestępstw i współpracy w celu eliminowania wspólnych zagrożeń bezpieczeństwa. Decydują o łączeniu zasobów na poziomie UE i dzieleniu się wiedzą specjalistyczną. Jako unijna agencja ds. współpracy organów ścigania Europol stanowi silny wyraz tych starań podejmowanych przez państwa członkowskie na rzecz zapewnienia swoim obywatelom bezpieczeństwa poprzez współpracę. Europol zapewnia państwom członkowskim ramy dla koordynacji ich działań w zakresie ścigania przestępstw. Państwa członkowskie wykorzystują swoich oficerów łącznikowych w Europolu oraz kanał wymiany informacji, który zapewnia Agencja, do celów wymiany informacji i współpracy w postępowaniach przygotowawczych. Państwa członkowskie łączą swoje zasoby, powierzając Europolowi zadanie przetwarzania ich informacji w jego bazach danych i przeprowadzania wspólnych analiz. Korzystają z coraz szerszej wiedzy fachowej, którą Europol gromadzi w zakresie różnych aspektów działalności policyjnej. Dzięki temu Europol stał się najbardziej widocznym i skutecznym elementem wsparcia udzielanego na szczeblu UE organom ścigania państw członkowskich.

W odniesieniu do współpracy z podmiotami prywatnymi niniejsza inicjatywa ustawodawcza uwzględnia powiązane inicjatywy na rzecz usuwania treści o charakterze terrorystycznym publikowanych w internecie oraz poprawy transgranicznego dostępu do elektronicznego materiału dowodowego. Po przyjęciu oraz w oparciu o wnioski Komisji pakiet dotyczący elektronicznego materiału dowodowego zapewni krajowym organom ścigania i organom wymiaru sprawiedliwości europejskie nakazy wydania dowodów i europejskie nakazy zabezpieczenia dowodów na potrzeby uzyskiwania od dostawców usług elektronicznego materiału dowodowego w celu prowadzenia postępowań przygotowawczych, niezależnie od tego, w którym państwie członkowskim dany dostawca usług ma siedzibę lub w którym państwie członkowskim przechowywane są informacje.

·w odniesieniu do przestępstw, które mają wpływ na wspólny interes objęty polityką Unii, wsparcie ze strony UE może być konieczne do skutecznego prowadzenia postępowań w sprawie takich przestępstw.

·w odniesieniu do niepewności odnośnie do wykorzystywania przez Europol mechanizmów wymiany danych osobowych z państwami trzecimi ograniczenia zawarte w rozporządzeniu (UE) 2016/794, które mogą uniemożliwiać skuteczną współpracę z państwami trzecimi, mogą zostać skutecznie wyeliminowane na szczeblu UE;

·w odniesieniu do luk w dziedzinie badań naukowych i innowacji istotnych w kontekście ścigania przestępstw problemy te można rozwiązywać w sposób bardziej skuteczny i wydajny na szczeblu unijnym niż na szczeblu krajowym poprzez tworzenie synergii i zapewnianie korzyści skali. Aby działania te przyniosły największą wartość dodaną pod względem finansowania unijnego badań nad bezpieczeństwem, należy zlikwidować lukę w koordynacji potrzeb w zakresie badań naukowych i innowacji w kontekście ścigania przestępstw. Ponadto innowacje i rozwój nowych technologii często są zależne od dostępności dużych ilości danych, co można skuteczniej osiągnąć na szczeblu UE. Promując rozwój unijnych narzędzi zwalczania poważnej przestępczości i terroryzmu, unijne podejście do innowacji uwzględnia wymiar transgraniczny wielu współczesnych zagrożeń dla bezpieczeństwa, a także potrzebę współpracy transgranicznej między organami ścigania w celu zwalczania tych zagrożeń;

·w odniesieniu do wyzwania związanego z dużymi zbiorami danych w kontekście ścigania przestępstw problemy te można rozwiązywać w sposób bardziej skuteczny i wydajny na szczeblu unijnym niż na szczeblu krajowym, oferując państwom członkowskim wsparcie w postępowaniu z dużymi i złożonymi zbiorami danych w celu zapewniania transgranicznych tropów na potrzeby postępowań przygotowawczych. Obejmowałoby to techniki kryminalistyki cyfrowej wykorzystywane w celu wskazania niezbędnych informacji i wykrycia powiązań z przestępstwami i przestępcami w innych państwach członkowskich;

·w odniesieniu do braku skutecznej współpracy między podmiotami prywatnymi a organami ścigania w celu stawienia czoła wyzwaniom, jakie niesie ze sobą wykorzystywanie przez przestępców usług transgranicznych, takich jak komunikacja, bankowość lub usługi transportowe, problemy te można rozwiązywać w sposób bardziej skuteczny i wydajny na szczeblu unijnym niż na szczeblu krajowym, analizując zbiory danych dotyczące wielu jurysdykcji czy niemożliwe do przypisania zbiory danych na potrzeby identyfikowania danych istotnych dla zainteresowanego państwa członkowskiego oraz tworząc kanał wymiany informacji na szczeblu UE dla wniosków zawierających dane osobowe przekazywanych do podmiotów prywatnych;

·w odniesieniu do ograniczeń we współpracy z państwami trzecimi w zakresie ścigania przestępstw Europol może odgrywać kluczową rolę w rozszerzaniu współpracy z państwami trzecimi w celu zwalczania przestępczości i terroryzmu, zapewniając jednocześnie spójność z innymi zewnętrznymi politykami i narzędziami UE;

·w odniesieniu do luk w dziedzinie badań naukowych i innowacji istotnych w kontekście ścigania przestępstw nie wszystkie państwa członkowskie są w stanie w pełni wykorzystywać możliwości nowych technologii w zwalczaniu przestępczości i terroryzmu oraz przezwyciężać wyzwania związane z wykorzystywaniem tych technologii przez przestępców i terrorystów, biorąc pod uwagę niezbędne do tego inwestycje, zasoby i umiejętności;

·w odniesieniu do wyzwania związanego z dużymi zbiorami danych w kontekście ścigania przestępstw państwa członkowskie nie są w stanie same wykrywać takich powiązań transgranicznych przy użyciu własnej analizy dużych zbiorów danych na szczeblu krajowym, ponieważ nie mają dostępu do odpowiednich danych dotyczących innych przestępstw i przestępców w innych państwach członkowskich. Ponadto niektóre państwa członkowskie nie muszą zawsze dysponować niezbędnymi narzędziami informatycznymi, wiedzą fachową i zasobami do analizy dużych i złożonych zbiorów danych;

W ocenie praw podstawowych w załączniku 5 do towarzyszącej niniejszemu wnioskowi oceny skutków zastosowano wytyczne operacyjne Komisji dotyczące uwzględniania praw podstawowych w ocenach skutków przeprowadzanych przez Komisję, podręcznik Agencji Praw Podstawowych dotyczący stosowania Karty praw podstawowych oraz wytyczne Europejskiego Inspektora Ochrony Danych dotyczące oceny konieczności i proporcjonalności. Na podstawie tych wytycznych w załączniku 5 do towarzyszącej niniejszemu wnioskowi oceny skutków dotyczącym praw podstawowych:

Ponieważ prawie wszystkie problemy, cele i warianty strategiczne omówione w ocenie skutków towarzyszącej niniejszemu dokumentowi wiążą się z przetwarzaniem danych osobowych, wszelkie wynikające z tego ograniczenia w zakresie wykonywania podstawowego prawa do ochrony danych osobowych muszą ograniczać się do tego, co jest absolutnie niezbędne i proporcjonalne. Może to również dotyczyć innych praw podstawowych, takich jak podstawowe prawo do niedyskryminacji w kontekście badań naukowych i innowacji. Kompleksowe uwzględnienie praw podstawowych w towarzyszącej wnioskowi ocenie skutków, w szczególności prawa do ochrony danych osobowych i do poszanowania życia prywatnego, opiera się na szczegółowej ocenie wariantów strategicznych pod względem ich ograniczeń w zakresie korzystania z praw podstawowych określonych w załączniku 5 do oceny skutków.

Ze względu na znaczenie przetwarzania danych osobowych dla ogółu prac organów ścigania, w szczególności w odniesieniu do wsparcia udzielanego przez Europol, w niniejszej inicjatywie ustawodawczej położono szczególny nacisk na potrzebę zapewnienia pełnego przestrzegania praw podstawowych zapisanych w Karcie praw podstawowych, a zwłaszcza prawa do ochrony danych osobowych i prawa do poszanowania życia prywatnego.

Ponadto w oddzielnych załącznikach do oceny skutków przeanalizowano następujące warianty strategiczne, które stanowią odpowiedź na wezwania współprawodawców do zwiększenia roli Europolu i w mniejszym stopniu przyczyniają się do wyboru polityki, zwłaszcza ze względu na ograniczenia prawne, biorąc pod uwagę ich znaczenie i kompletność:

·wzmocnienie współpracy Europolu z Europejskim Urzędem ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) w celu wykrywania oszustw, korupcji i innej nielegalnej działalności naruszającej interesy finansowe Unii zgodnie z przepisami dotyczącymi przekazywania danych osobowych do organów Unii, które mają zastosowanie do Europolu [art. 21 ust. 8];

·wzmocnienie współpracy Europolu z Prokuraturą Europejską (EPPO) zgodnie z przepisami dotyczącymi przekazywania danych osobowych do organów Unii, które mają zastosowanie do Europolu [art. 20 a];

·umożliwienie Europolowi skutecznego wspierania postępowań przygotowawczych prowadzonych w państwach członkowskich lub przez EPPO poprzez analizę dużych i złożonych zbiorów danych: w inicjatywie ustawodawczej określono nowe przepisy umożliwiające Europolowi, w uzasadnionych przypadkach, gdy konieczne jest zapewnienie skutecznego wsparcia konkretnego postępowania przygotowawczego prowadzonego w państwie członkowskim lub przez EPPO, przetwarzanie danych uzyskanych przez organy krajowe lub EPPO w kontekście tego postępowania przygotowawczego zgodnie z wymogami proceduralnymi i zabezpieczeniami mającymi zastosowanie na podstawie przepisów krajowego prawa karnego. W tym celu i w przypadku gdy państwo członkowskie lub EPPO zwraca się do Europolu o zapewnienie wsparcia analitycznego w odniesieniu do konkretnego postępowania przygotowawczego, w inicjatywie ustawodawczej przewidziano możliwość przetwarzania przez Europol wszystkich danych zawartych w aktach sprawy związanych z postępowaniem przekazanych przez państwo członkowskie lub EPPO na potrzeby tego postępowania przygotowawczego tak długo, jak Europol będzie zapewniał wsparcie w odniesieniu do tego postępowania. Może to obejmować informacje przekazane przez zaufane państwo trzecie w kontekście konkretnego postępowania przygotowawczego, pod warunkiem że informacje te są niezbędne do uzyskania wsparcia Europolu w konkretnym postępowaniu przygotowawczym prowadzonym w danym państwie członkowskim. Ponadto w inicjatywie ustawodawczej zapewniono państwu członkowskiemu lub EPPO możliwość zwrócenia się do Europolu z wnioskiem o przechowywanie akt sprawy związanych z postępowaniem oraz wyników analizy operacyjnej wyłącznie w celu zapewnienia prawdziwości, wiarygodności i identyfikowalności procesu wywiadu kryminalnego i tylko przez okres trwania w państwie członkowskim postępowania sądowego prowadzonego w odniesieniu do danego postępowania przygotowawczego. Komisja proponuje te nowe podstawy prawne po przeprowadzeniu analizy decyzji Europejskiego Inspektora Ochrony Danych w sprawie „wyzwania dla Europolu związanego z dużymi zbiorami danych” [art. 18 a];

·umożliwienie Europolowi przetwarzania dużych i złożonych zbiorów danych: W inicjatywie ustawodawczej określono zasady, zgodnie z którymi Europol ma weryfikować, czy dane osobowe otrzymane w kontekście zwalczania przestępstw objętych zakresem celów Europolu i zapobiegania im dotyczą osób należących do kategorii osób, w odniesieniu do których Agencja może przetwarzać dane. W tym celu w inicjatywie ustawodawczej przewidziano możliwość przeprowadzenia wstępnej analizy otrzymanych danych osobowych wyłącznie w celu ustalenia, czy dane te dotyczą osób należących do tych kategorii osób. Komisja proponuje te nowe podstawy prawne po przeprowadzeniu analizy decyzji Europejskiego Inspektora Ochrony Danych w sprawie „wyzwania dla Europolu związanego z dużymi zbiorami danych” [art. 18 ust. 5a]

·umożliwienie Europolowi skutecznej współpracy z podmiotami prywatnymi: w inicjatywie ustawodawczej określono zasady wymiany danych osobowych przez Europol z podmiotami prywatnymi oraz analizowania tych danych w celu identyfikowania wszystkich zainteresowanych państw członkowskich i dostarczania im informacji niezbędnych do ustanowienia ich jurysdykcji, także w odniesieniu do treści o charakterze terrorystycznym publikowanych w internecie. W tym celu Europol powinien mieć możliwość otrzymywania danych osobowych od podmiotów prywatnych, informowania tych podmiotów prywatnych o brakujących informacjach oraz zwracania się do państw członkowskich o wezwanie innych podmiotów prywatnych do udostępnienia dodatkowych informacji. W przepisach tych wprowadza się również możliwość działania Europolu jako kanału technicznego służącego do wymiany informacji między państwami członkowskimi a podmiotami prywatnymi. Te nowe podstawy prawne stanowią odpowiedź na problemy, z jakimi borykają się podmioty prywatne i organy ścigania podczas współpracy w ściganiu przestępstw, w sytuacji gdy przestępca, ofiary i odpowiednia infrastruktura informatyczna podlegają wielu jurysdykcjom w UE i poza nią, a także umożliwiłyby Europolowi wspieranie organów ścigania w zakresie ich kontaktów z podmiotami prywatnymi w zakresie usuwania treści o charakterze terrorystycznym publikowanych w internecie i innych istotnych kwestii [art. 26];

Niniejsza inicjatywa ustawodawcza wywarłaby wpływ na budżet i potrzeby kadrowe Europolu. Szacuje się, że na cały okres wieloletnich ram finansowych potrzebne będą dodatkowe środki w budżecie wynoszące około 180 mln EUR oraz około 160 dodatkowych stanowisk, które zapewnią Europolowi niezbędne zasoby do wykonywania jego zmienionego mandatu. Nowe zadania Europolu zaproponowane w niniejszej inicjatywie ustawodawczej wymagałyby zatem dodatkowych nakładów finansowych i kadrowych w porównaniu z zasobami przeznaczonymi we wniosku Komisji z maja 2020 r. dotyczącym wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027, w którym zaplanowano zwiększenie wkładu UE na rzecz Europolu o 2 % rocznie. Szacunki te, jak również ogólny budżet i liczba stanowisk zależą od wyniku negocjacji w sprawie wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027. Wkład ten powinien również ustabilizować potrzeby Europolu w zakresie zasobów w okresie objętym oceną skutków finansowych regulacji. Niniejsza inicjatywa ustawodawcza umożliwia również państwom członkowskim wnoszenie bezpośredniego wkładu do budżetu Europolu, jeżeli jest to konieczne i wymagane do realizacji jego istniejących lub nowych zadań.

·dostosowuje się sformułowanie dotyczące przetwarzania w odniesieniu do szczególnych kategorii danych osobowych (dane wrażliwe) poprzez dodanie danych biometrycznych do szczególnych kategorii danych [art. 30];

·wnioskuje się, aby art. 3 zawierający definicje i rozdział IX rozporządzenia (UE) 2018/1725 w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem operacyjnych danych osobowych przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii miały zastosowanie do Europolu, natomiast w odniesieniu do administracyjnych danych osobowych do Europolu miały zastosowanie inne rozdziały rozporządzenia 2018/1725 [art. 27a];

(12)Unia i państwa członkowskie mają możliwość przyjmowania środków ograniczających w odniesieniu do bezpośrednich inwestycji zagranicznych ze względu na bezpieczeństwo lub porządek publiczny. W związku z tym rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/452 ustanowiono ramy monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Unii, dzięki którym państwa członkowskie oraz Komisja otrzymały narzędzia do kompleksowego przeciwdziałania zagrożeniom dla bezpieczeństwa lub porządku publicznego. W ramach oceny spodziewanych skutków dla bezpieczeństwa lub porządku publicznego Europol powinien wspierać kontrole szczególnych przypadków bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Unii, które dotyczą przedsiębiorstw dostarczających technologie wykorzystywane lub opracowywane przez Europol lub przez państwa członkowskie w celu zapobiegania przestępstwom i prowadzenia w ich sprawie postępowań przygotowawczych.

(9)Europol odgrywa ważną rolę we wspieraniu mechanizmu oceny i monitorowania w celu weryfikacji stosowania dorobku Schengen zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) nr 1053/2013. Biorąc pod uwagę potrzebę zwiększenia bezpieczeństwa wewnętrznego Unii, Europol powinien wnosić wkład w postaci swojej wiedzy fachowej, analiz, sprawozdań i innych istotnych informacji do całego procesu oceny i monitorowania, od programowania po kontrole na miejscu i działania następcze. Powinien także zapewniać wsparcie przy opracowywaniu i aktualizowaniu narzędzi do oceny i monitorowania.

(5)W ostatnich latach dochodziło do ataków cybernetycznych na dużą skalę skierowanych przeciwko podmiotom publicznym i prywatnym w wielu jurysdykcjach w Unii i poza nią, mających wpływ na różne sektory, w tym transport, służba zdrowia i usługi finansowe. W połączonym wzajemnie środowisku nie można oddzielać od siebie cyberprzestępczości i cyberbezpieczeństwa. Zapobieganie takim działaniom, prowadzenie postępowań przygotowawczych w sprawie tych działań oraz ściganie ich to czynności wspierane dzięki koordynacji i współpracy odpowiednich podmiotów, m.in. Agencji Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Cyberprzestrzeni („ENISA”), właściwych organów ds. bezpieczeństwa sieci i systemów informatycznych („organów ds. bezpieczeństwa sieci i informacji”) określonych w dyrektywie (UE) 2016/1148, organów ścigania oraz podmiotów prywatnych. Aby zapewnić skuteczną współpracę między wszystkimi właściwymi podmiotami na szczeblu unijnym i krajowym w zakresie cyberataków i zagrożeń bezpieczeństwa, Europol powinien współpracować z ENISA poprzez wymianę informacji i zapewnianie wsparcia analitycznego.

(13)Europol oferuje specjalistyczną wiedzę fachową w dziedzinie zwalczania poważnej przestępczości oraz terroryzmu. Na wniosek państwa członkowskiego pracownicy Europolu powinni mieć możliwość zapewnienia organom ścigania tego państwa członkowskiego wsparcia operacyjnego na miejscu w zakresie działań i postępowań przygotowawczych, w szczególności poprzez ułatwianie transgranicznej wymiany informacji oraz zapewnianie wsparcia kryminalistycznego i technicznego w działaniach oraz postępowaniach przygotowawczych, m.in. w kontekście wspólnych zespołów dochodzeniowo-śledczych. Pracownicy Europolu, na wniosek państwa członkowskiego, powinni być uprawnieni do obecności podczas podejmowania czynności w ramach postępowania przygotowawczego w tym państwie członkowskim oraz do udzielania pomocy w ich prowadzeniu. Pracownicy Europolu nie powinni być uprawnieni do wykonywania czynności w ramach postępowania przygotowawczego.

(14)Jednym z celów Europolu jest wspieranie i wzmacnianie działania i wzajemnej współpracy właściwych organów państw członkowskich w zakresie zapobiegania formom przestępczości mającym wpływ na wspólny interes objęty polityką Unii i zwalczania ich. Aby wzmocnić to wsparcie, Europol powinien mieć możliwość zwracania się do właściwych organów państwa członkowskiego o wszczęcie, przeprowadzenie lub koordynację postępowania przygotowawczego w sprawie przestępstwa, które ma wpływ na wspólny interes objęty polityką Unii, nawet jeżeli dane przestępstwo nie ma charakteru transgranicznego. Europol powinien informować o takich wnioskach Eurojust.

(15)Podawanie do wiadomości publicznej tożsamości i niektórych danych osobowych osób podejrzanych lub skazanych, które są poszukiwane na podstawie orzeczenia sądowego państwa członkowskiego, zwiększa szanse na zlokalizowanie i aresztowanie takich osób. W celu wsparcia państw członkowskich w realizacji tego zadania Europol powinien mieć możliwość publikowania na swojej stronie internetowej informacji o najbardziej poszukiwanych w Europie uciekinierach, którzy popełnili przestępstwa podlegającego kompetencjom Europolu, a także móc ułatwiać przekazywanie informacji o tych osobach przez obywateli.

(16)W celu zapewnienia, aby przetwarzanie danych osobowych przez Europol ograniczało się do kategorii osób, w odniesieniu do których można przetwarzać dane zgodnie z niniejszym rozporządzeniem, Europol powinien mieć możliwość weryfikowania, czy dane osobowe otrzymane w kontekście zwalczania przestępstw wchodzących w zakres celów Europolu i zapobiegania im dotyczą osób należących do jednej z tych kategorii. W tym celu Europol powinien móc przeprowadzać wstępną analizę otrzymywanych danych osobowych wyłącznie w celu ustalenia, czy dane te dotyczą osób należących do tych kategorii osób. Europol powinien zatem mieć możliwość filtrowania danych poprzez porównywanie ich z danymi, które już posiada. Taka wstępna analiza powinna mieć miejsce zanim Europol rozpocznie przetwarzanie danych na potrzeby analizy przekrojowej, strategicznej lub operacyjnej lub wymiany informacji. Jeżeli z analizy wstępnej wynika, że dane osobowe nie dotyczą osób należących do kategorii osób, w odniesieniu do których dane można przetwarzać zgodnie z niniejszym rozporządzeniem, Europol powinien usunąć te dane.

(17)Dane gromadzone w ramach postępowań przygotowawczych stają się coraz obszerniejsze i coraz bardziej złożone. Państwa członkowskie przekazują Europolowi duże i złożone zbiory danych, zwracając się do Europolu o przeprowadzenie analizy operacyjnej w celu wykrycia powiązań z innymi przestępstwami i przestępcami w innych państwach członkowskich oraz poza granicami Unii. Państwa członkowskie nie są w stanie same wykryć takich powiązań transgranicznych w drodze własnej analizy danych. Europol powinien mieć możliwość wspierania postępowań przygotowawczych prowadzonych przez państwa członkowskie poprzez przetwarzanie dużych i złożonych zbiorów danych w celu wykrywania takich powiązań transgranicznych, jeżeli spełnione są rygorystyczne wymogi określone w niniejszym rozporządzeniu. Europol powinien mieć możliwość przetwarzania tych zbiorów danych, które organy krajowe pozyskały w ramach tego postępowania przygotowawczego zgodnie z wymogami proceduralnymi i zabezpieczeniami mającymi zastosowanie na podstawie ich krajowego prawa karnego, a następnie przekazały Europolowi, w przypadku gdy jest to konieczne do skutecznego wspierania konkretnego postępowania przygotowawczego w danym państwie członkowskim. Jeżeli państwo członkowskie udostępnia Europolowi akta sprawy związane z postępowaniem, wnioskując o wsparcie Europolu w konkretnym postępowaniu przygotowawczym, Europol powinien mieć możliwość przetworzenia wszystkich danych zawartych w tych aktach, o ile odbywa się to w ramach wsparcia konkretnego postępowania przygotowawczego. Europol powinien również mieć możliwość przetwarzania danych osobowych, które są niezbędne do udzielenia przez niego wsparcia w ramach konkretnego postępowania przygotowawczego prowadzonego w państwie członkowskim, jeżeli dane te pochodzą z państwa trzeciego, pod warunkiem że w odniesieniu do danego państwa trzeciego Komisja wydała decyzję, w której uznała je za zapewniające odpowiedni poziom ochrony danych („decyzja stwierdzająca odpowiedni stopień ochrony”) albo – w przypadku braku takiej decyzji – na mocy umowy międzynarodowej zawartej przez Unię na podstawie art. 218 TFUE lub umowy o współpracy umożliwiającej wymianę danych osobowych zawartej między Europolem a tym państwem trzecim przed wejściem w życie rozporządzenia (UE) 2016/794 oraz pod warunkiem, że to państwo trzecie pozyskało te dane w ramach postępowania przygotowawczego, zgodnie z wymogami proceduralnymi i zabezpieczeniami mającymi zastosowanie na podstawie ich krajowego prawa karnego.

(18)W celu zapewnienia, aby dane były przetwarzane tylko w zakresie, w jakim jest to niezbędne i proporcjonalne, państwa członkowskie powinny zagwarantować przestrzeganie prawa krajowego i unijnego przy przekazywaniu Europolowi akt sprawy związanych z postępowaniem. Europol powinien sprawdzić, czy do wsparcia konkretnego postępowania przygotowawczego niezbędne i proporcjonalne jest przetwarzanie danych osobowych, które mogą dotyczyć osób nienależących do kategorii osób, których dane zasadniczo można przetwarzać zgodnie z załącznikiem II do rozporządzenia (UE) 2016/794. Europol powinien udokumentować tę ocenę. Europol powinien przechowywać takie dane, funkcjonalnie oddzielając je od innych danych, i przetwarzać je tylko wtedy, gdy jest to konieczne do wsparcia konkretnego postępowania przygotowawczego, np. w przypadku nowego tropu.

(19)W celu zapewnienia, aby państwo członkowskie mogło wykorzystywać sprawozdania analityczne Europolu w ramach postępowania sądowego w następstwie postępowania przygotowawczego, Europol powinien mieć możliwość – na wniosek tego państwa członkowskiego – przechowywania akt sprawy związanych z postępowaniem na potrzeby zapewnienia prawdziwości, wiarygodności i identyfikowalności procesu wywiadu kryminalnego. Europol powinien przechowywać takie dane oddzielnie i tylko przez okres trwania postępowania sądowego związanego z tym postępowaniem przygotowawczym w danym państwie członkowskim. Istnieje potrzeba zapewnienia dostępu właściwym organom sądowym, a także prawa do obrony, w szczególności prawa osób podejrzanych, oskarżonych lub ich adwokatów do dostępu do materiałów sprawy.

(20)Przypadki poważnej przestępczości lub terroryzmu o charakterze transgranicznym wymagają ścisłej współpracy między organami ścigania zainteresowanych państw członkowskich. Europol oferuje narzędzia wspierające taką współpracę w ramach postępowań, w szczególności poprzez wymianę informacji. Aby jeszcze bardziej wzmocnić taką współpracę w ramach konkretnych postępowań w drodze wspólnej analizy operacyjnej, państwa członkowskie powinny mieć możliwość zezwalania innym państwom członkowskim na bezpośredni dostęp do informacji, które przekazały Europolowi, niezależnie od wszelkich ograniczeń, które nałożyły na dostęp do tych informacji. Wszelkie przetwarzanie danych osobowych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej analizy operacyjnej powinno się odbywać zgodnie z zasadami i zabezpieczeniami określonymi w niniejszym rozporządzeniu.

(21)Europol zapewnia wsparcie operacyjne w ramach postępowań przygotowawczych prowadzonych przez właściwe organy państw członkowskich, w szczególności poprzez przekazywanie analiz operacyjnych i kryminalistycznych. Państwa członkowskie powinny móc udostępniać wyniki tych działań swoim innym właściwym organom, w tym prokuratorom i sądom, przez cały okres trwania postępowania karnego. W tym celu pracownicy Europolu powinni mieć możliwość zeznawania w postępowaniach karnych w zakresie dowodów, które uzyskali w ramach wykonywania swoich obowiązków lub prowadzenia czynności, niezależnie od obowiązujących ograniczeń dotyczących wykorzystania i krajowych przepisów prawa regulującego przebieg postępowania karnego.

(22)Europol i Prokuratura Europejska („EPPO”), ustanowiona rozporządzeniem Rady (UE) 2017/1939, powinny dokonać niezbędnych ustaleń w celu optymalizacji ich współpracy operacyjnej z należytym uwzględnieniem ich właściwych zadań i uprawnień. Europol powinien ściśle współpracować z EPPO oraz – na jej wniosek – aktywnie ją wspierać w prowadzeniu postępowań przygotowawczych oraz wnoszeniu i popieraniu oskarżeń, m.in. udzielając wsparcia analitycznego i wymieniając istotne informacje, jak również współpracować z nią od momentu, w którym EPPO zostanie poinformowana o możliwości popełnienia przestępstwa, aż do momentu podjęcia przez nią decyzji o wniesieniu oskarżenia lub innym zakończeniu sprawy. Europol powinien bez zbędnej zwłoki informować EPPO o każdym czynie zabronionym, w sprawie którego mogłaby ona wykonywać swoje kompetencje. Aby poprawić współpracę operacyjną między Europolem i EPPO, Europol powinien zapewnić EPPO dostęp, w oparciu o system trafieniowy (figuruje/nie figuruje), do danych dostępnych w Europolu zgodnie z zabezpieczeniami i gwarancjami ochrony danych przewidzianymi w niniejszym rozporządzeniu. Zasady przekazywania danych organom Unii określone w niniejszym rozporządzeniu powinny mieć zastosowanie do współpracy Europolu z EPPO. Europol powinien być również w stanie wspierać postępowania przygotowawcze prowadzone przez EPPO poprzez analizę dużych i złożonych zbiorów danych.

(23)Europol powinien ściśle współpracować z Europejskim Urzędem ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) w celu wykrywania oszustw, korupcji i innej nielegalnej działalności naruszającej interesy finansowe Unii. W związku z tym Europol powinien niezwłocznie przekazywać OLAF wszelkie informacje, w odniesieniu do których OLAF mógłby wykonywać swoje uprawnienia. Zasady przekazywania danych organom Unii określone w niniejszym rozporządzeniu powinny mieć zastosowanie do współpracy Europolu z OLAF.

(24)Powiązania poważnej przestępczości i terroryzmu często sięgają poza terytorium Unii. Europol może prowadzić wymianę danych osobowych z państwami trzecimi, jednocześnie chroniąc prywatność oraz podstawowe prawa i wolności osób, których dane dotyczą. Aby wzmocnić współpracę z państwami trzecimi w zakresie zapobiegania przestępstwom wchodzącym w zakres celów Europolu i zwalczania ich, dyrektor wykonawczy Europolu powinien mieć możliwość dopuszczania kategorii przekazywania danych osobowych do państw trzecich w szczególnych sytuacjach i w indywidualnych przypadkach, jeżeli taka grupa przekazów związanych z konkretną sytuacją jest niezbędna i spełnia wszystkie wymogi określone w niniejszym rozporządzeniu.

(25)Mając na celu wspieranie państw członkowskich we współpracy z podmiotami prywatnymi świadczącymi usługi transgraniczne, w przypadku gdy podmioty te posiadają informacje istotne w kontekście zapobiegania przestępczości i zwalczania jej, Europol powinien mieć możliwość otrzymywania danych osobowych od podmiotów prywatnych – a w szczególnych okolicznościach wymiany danych osobowych z takimi podmiotami.

(26)Przestępcy w coraz większym stopniu korzystają z usług transgranicznych podmiotów prywatnych na potrzeby informowania o nielegalnej działalności i prowadzenia jej. Przestępcy seksualni wykorzystują dzieci, a następnie udostępniają na całym świecie zdjęcia i nagrania za pośrednictwem platform internetowych. Terroryści wykorzystują usługi transgraniczne świadczone przez dostawców usług online do rekrutowania ochotników, planowania i koordynowania ataków oraz rozpowszechniania materiałów propagandowych. Cyberprzestępcy odnoszą korzyści z transformacji cyfrowej naszych społeczeństw, wykorzystując phishing i inżynierię społeczną do popełniania innych rodzajów cyberprzestępstw, takich jak oszustwa internetowe, ataki typu ransomware lub wyłudzenia. Ponieważ przestępcy w coraz większym stopniu korzystają z usług online, podmioty prywatne przechowują coraz większe ilości danych osobowych, które mogą mieć znaczenie w kontekście postępowań przygotowawczych.

(27)Ze względu na ponadgraniczny charakter internetu, usługi te mogą być często świadczone z dowolnego miejsca na świecie. W związku z tym ofiary, sprawcy i infrastruktura cyfrowa, w której przechowywane są dane osobowe, a także dostawcy usług mogą podlegać różnym jurysdykcjom krajowym w Unii i poza nią. Podmioty prywatne mogą zatem posiadać zbiory danych istotnych w kontekście ścigania przestępstw, które obejmują dane osobowe powiązane z wieloma jurysdykcjami, jak również dane osobowe, których nie można łatwo przypisać do żadnej konkretnej jurysdykcji. Organy krajowe mają trudności ze skuteczną analizą takich zbiorów danych, które dotyczą wielu jurysdykcji lub których nie można przypisać do żadnej z nich, przy wykorzystaniu rozwiązań krajowych. W przypadkach, w których podmioty prywatne decydują się na zgodne z prawem i dobrowolne udostępnienie danych organom ścigania, nie mają obecnie żadnego punktu kontaktowego, któremu mogłyby udostępniać takie zbiory danych na szczeblu Unii. Ponadto podmioty prywatne napotykają trudności, gdy otrzymują liczne wnioski od organów ścigania z różnych państw.

(28)Aby zapewnić podmiotom prywatnym punkt kontaktowy na poziomie Unii na potrzeby zgodnego z prawem udostępniania zbiorów danych dotyczących wielu jurysdykcji lub zbiorów danych, których do tej pory nie można było łatwo przypisać do jednej lub kilku konkretnych jurysdykcji, Europol powinien mieć możliwość otrzymywania danych osobowych bezpośrednio od podmiotów prywatnych.

(29)Aby zapewnić szybkie otrzymywanie przez państwa członkowskie istotnych informacji niezbędnych do wszczynania postępowań w celu zapobiegania poważnej przestępczości i terroryzmowi oraz ich zwalczania, Europol powinien móc przetwarzać i analizować takie zbiory danych na potrzeby identyfikacji odpowiednich państw członkowskich oraz przekazywać zainteresowanym krajowym organom ścigania informacje i analizy niezbędne do prowadzenia postępowań w sprawie tych przestępstw w ramach ich odpowiednich jurysdykcji.

(30)Aby zapewnić możliwość identyfikowania wszystkich właściwych krajowych organów ścigania, Europol powinien mieć możliwość informowania podmiotów prywatnych, w przypadku gdy otrzymywane od nich informacje są niewystarczające do identyfikacji odnośnych organów ścigania przez Europol. Zapewniłoby to podmiotom prywatnym, które prowadzą wymianę informacji z Europolem, możliwość podejmowania decyzji w kwestii tego, czy w ich interesie leży udostępnienie Europolowi dodatkowych informacji i czy mogą to zrobić zgodnie z prawem. W tym celu Europol może informować podmioty prywatne o brakujących informacjach, o ile jest to absolutnie niezbędne do identyfikacji odpowiednich organów ścigania. Takie przekazy powinny być objęte specjalnymi zabezpieczeniami, szczególnie w przypadku gdy dany podmiot prywatny nie ma siedziby na terytorium Unii ani w państwie trzecim, z którym Europol zawarł umowę o współpracy umożliwiającą wymianę danych osobowych albo z którym Unia zawarła umowę międzynarodową na podstawie art. 218 TFUE, w której przewidziano odpowiednie zabezpieczenia, lub w państwie, w odniesieniu do którego Komisja wydała decyzję stwierdzającą odpowiedni stopień ochrony, zgodnie z którą dane państwo trzecie zapewnia odpowiedni poziom ochrony danych.

(31)Państwa członkowskie, państwa trzecie, organizacje międzynarodowe, w tym Międzynarodowa Organizacja Policji Kryminalnej (Interpol), lub podmioty prywatne mogą udostępniać Europolowi zbiory danych dotyczących wielu jurysdykcji lub zbiory danych, których nie można przypisać do jednej lub kilku określonych jurysdykcji, jeżeli te zbiory danych zawierają odniesienia do danych osobowych przechowywanych przez podmioty prywatne. W przypadku gdy konieczne jest uzyskanie dodatkowych informacji od takich podmiotów prywatnych w celu zidentyfikowania wszystkich zainteresowanych państw członkowskich, Europol powinien mieć możliwość wystąpienia do państw członkowskich z wnioskiem – za pośrednictwem ich jednostek krajowych – o zwrócenie się do podmiotów prywatnych, które mają siedzibę lub przedstawiciela prawnego na ich terytorium, o udostępnienie danych osobowych Europolowi, zgodnie z obowiązującymi przepisami tych państw członkowskich. W wielu przypadkach te państwa członkowskie mogą nie być w stanie ustalić związku z własną jurysdykcją innego niż fakt, że podmiot prywatny dysponujący określonymi danymi ma siedzibę na terytorium objętym ich jurysdykcją. Niezależnie od swojej jurysdykcji w odniesieniu do konkretnej działalności przestępczej będącej przedmiotem wniosku państwa członkowskie powinny zatem zapewnić swoim właściwym organom krajowym możliwość uzyskania danych osobowych od podmiotów prywatnych na potrzeby przekazywania Europolowi informacji niezbędnych do realizacji jego celów przy pełnym poszanowaniu gwarancji proceduralnych przewidzianych w ich prawie krajowym.

(32)Aby Europol nie przetrzymywał danych dłużej niż to konieczne do celów zidentyfikowania zainteresowanych państw członkowskich, powinny go obowiązywać ograniczenia czasowe dotyczące przechowywania danych osobowych. Gdy wyczerpie wszystkie dostępne mu środki pozwalające na identyfikację wszystkich zainteresowanych państw członkowskich i nie może w uzasadniony sposób oczekiwać, że uda mu się ustalić kolejne zainteresowane państwa członkowskie, przechowywanie tych danych osobowych nie będzie już niezbędne ani proporcjonalne do identyfikacji zainteresowanych państw członkowskich. Europol powinien usunąć dane osobowe w terminie czterech miesięcy od ostatniego przekazania, chyba że w tym okresie zainteresowana jednostka krajowa, zainteresowany punkt kontaktowy lub organ ponownie przekaże Europolowi te dane osobowe jako swoje dane. Jeżeli ponownie przedłożone dane osobowe stanowią część większego zbioru danych osobowych, Europol powinien nadal przechowywać te dane osobowe tylko wtedy, gdy zostały one ponownie przekazane przez daną jednostkę krajową, dany punkt kontaktowy lub organ i tylko w takim zakresie, w jakim odbyło się takie ponowne przedłożenie.