W 2015 r. deficyt obrotów bieżących zmalał do 293 mln EUR (o 40 % w ujęciu rok do roku) ze względu na znaczny spadek cen importowanej energii i słaby popyt krajowy, który spowodował spadek wielkości przywozu. W ujęciu procentowym względem PKB deficyt obrotów bieżących zmniejszył się jednak z 6,7 % w 2014 r. do 5,0 % w 2015 r. z uwagi na spadek PKB wyrażony w dolarach w 2015 r. (będący odzwierciedleniem zarówno zmniejszenia realnego PKB, jak i deprecjacji mołdawskiego leja).

Odsetek długu brutto sektora instytucji rządowych i samorządowych względem PKB zwiększył się z 36 % pod koniec 2014 r. do 45 % pod koniec 2015 r. Powyższe szacunki uwzględniają pożyczki awaryjne objęte gwarancjami państwowymi udzielone przez Narodowy Bank Mołdawii trzem bankom w stanie likwidacji. Zeszłoroczny wzrost długu publicznego był spowodowany przede wszystkim zadłużeniem krajowym. Publiczne zadłużenie zagraniczne wzrosło w mniejszym stopniu (z 18 % PKB w 2014 r. do 21 % PKB na koniec 2015 r.), a wzrost ten wynikał głównie z deprecjacji mołdawskiej waluty – leja. Zadłużenie zagraniczne ma w większości formę średnio- i długoterminowego zadłużenia wobec wielostronnych i dwustronnych wierzycieli na warunkach preferencyjnych.

Inflacja cen konsumpcyjnych po szybkim wzroście z 4,7 % w grudniu 2014 r. do 13,5 % w grudniu 2015 r. (w ujęciu rok do roku) odnotowuje tendencję spadkową – we wrześniu 2016 r. osiągnęła poziom 3,0 %. MFW przewiduje średnią roczną inflację na poziomie 6,9 % w 2016 r. i 4,9 % w 2017 r.

Wskutek wyraźnego spowolnienia wzrostu gospodarczego w 2014 r. Mołdawia weszła w ubiegłym roku w fazę recesji, a jej PKB zmniejszył się w 2015 r. o 0,5 % z uwagi na: a) niekorzystne warunki pogodowe, które spowodowały spadek produkcji rolnej o 13,4 %; b) coraz szybciej postępujące zmniejszenie przepływów przekazów pieniężnych i niekorzystne wyniki w eksporcie, odzwierciedlające recesję gospodarczą lub słabą koniunkturę w niektórych z państw będących głównymi partnerami handlowymi Mołdawii, w szczególności na Białorusi, w Rosji i na Ukrainie; c) słabą ekspansję akcji kredytowej w kraju w wyniku trudności w systemie bankowym i zacieśnienia polityki pieniężnej; i d) ograniczenia budżetowe wynikające częściowo z zawieszenia wsparcia ze strony międzynarodowych darczyńców, ale także ze zmniejszenia dochodów podatkowych wywołanego recesją, co w znacznym stopniu wpłynęło między innymi na program inwestycji publicznych na 2015 r. Po korekcie w 2015 r. oczekuje się raczej powolnego ożywienia gospodarki Mołdawii w 2016 r. i w kolejnych latach. W 2016 r. PKB ma wzrosnąć o około 2 %. Wzrost gospodarczy w 2016 r. będzie nadal ograniczony przez cięcia w budżecie i rygorystyczne warunki udzielania kredytów, a także przez niskie przepływy przekazów pieniężnych i wyższe lokalne ceny energii, które z kolei będą ograniczać spożycie prywatne. W międzyczasie zmiana ukierunkowania na rynki UE będzie wymagać czasu i inwestycji.

W tym kontekście Mołdawia zwróciła się o wsparcie do Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW). Po trudnych i przedłużających się negocjacjach, które odzwierciedlały panującą polityczną niestabilność, w lipcu 2016 r. odpowiednie organy osiągnęły wreszcie porozumienie z MFW w sprawie programu wsparcia bazującego na trzyletnim Rozszerzonym Mechanizmie Kredytowym i instrumencie rozszerzonego wsparcia finansowego (ECF/EFF). Porozumienie zatwierdziła Rada MFW w dniu 7 listopada 2016 r. Osiągnięcie porozumienia było możliwe dzięki nowej determinacji władz Mołdawii, w następstwie powołania nowego rządu premiera Pavela Filipa w styczniu 2016 r. oraz nowego prezesa banku centralnego w marcu 2016 r., do rozwiązania problemów w rządzeniu sektorem finansowym oraz w zarządzaniu finansami publicznymi. Dostęp w ramach porozumienia finansowego uzgodnionego z MFW stanowiłby 75 % kwoty udziałowej Mołdawii w MFW (129,4 mln specjalnych praw ciągnienia (SDR) lub około 161 mln EUR). Celem ECF/EFF jest sprawne wprowadzenie ulepszeń w rządzeniu sektorem finansowym oraz w nadzorze nad nim, wzmocnienie polityk zapewniających stabilność makroekonomiczną i finansową oraz wspieranie trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu.

Ostatnie dwa lata to dla Republiki Mołdawii okres trudny zarówno pod względem gospodarczym, jak i politycznym. W listopadzie 2014 r. wybuchł w tym państwie skandal związany z oszustwami bankowymi, który ujawnił istotne problemy w rządzeniu. Problemom tym towarzyszy brak stabilności politycznej – o czym świadczą między innymi trzykrotne tworzenie różnych składów rządu od wyborów w listopadzie 2014 r. oraz zmiana prezesa Narodowego Banku Mołdawii (NBM) – i protesty uliczne. Wspomniane wydarzenia doprowadziły także do spowolnienia wzrostu gospodarczego, zawieszenia wsparcia budżetowego ze strony międzynarodowych partnerów Mołdawii oraz pogorszenia sytuacji budżetowej i osłabienia bilansu płatniczego. Recesja gospodarcza lub słaba koniunktura w niektórych z państw będących głównymi partnerami handlowymi Mołdawii w regionie (w szczególności w Rosji, ale także na Białorusi i Ukrainie) oraz wydarzenia ograniczające eksport i przepływy przekazów pieniężnych nasiliły trudności gospodarcze. Skutki powyższego udało się częściowo zrekompensować dzięki zwiększonej wymianie handlowej z UE w wyniku wejścia w życie układu o stowarzyszeniu podpisanego w 2014 r., w którym przewiduje się utworzenie pogłębionej i kompleksowej strefy wolnego handlu (DCFTA).

W wyniku kryzysu w sektorze finansowym rezerwy międzynarodowe w okresie od września 2014 r. do lutego 2015 r. zmniejszyły się o 35 % do poziomu 1,7 mld USD lub do poziomu równowartości 4,3 miesięcy przywozu. Dokładniej rzecz ujmując, w tym okresie Narodowy Bank Mołdawii sprzedał swoje rezerwy walutowe o łącznej wartości 700 mln USD w ramach specjalnych sprzedaży trzem kontrolowanym przez państwo bankom w stanie likwidacji oraz na rynku walutowym. To zmniejszenie częściowo odzwierciedlało wzrost poziomu dolaryzacji oszczędności, gdy słabło zaufanie do leja. W wyniku ustabilizowania się i poprawy sytuacji na rynku walutowym bank centralny zgromadził do września 2016 r. 2,1 mld USD w rezerwach walutowych, co stanowi równowartość około 5,1 miesięcy prognozowanego przywozu.

Po kilku latach impasu w przeprowadzaniu reform w ciągu ostatnich sześciu miesięcy osiągnięto wyraźne postępy dzięki wdrożeniu programu reform strukturalnych, w tym zrealizowano reformy będące częścią planu działania dotyczącego priorytetowych reform, uzgodnionego z UE w lutym 2016 r. W niektórych obszarach, takich jak reforma administracji publicznej, mianowanie przewodniczącego Narodowej Komisji ds. Rynków Finansowych, a także działania w kierunku liberalizacji sektora energii elektrycznej i gazu, doszło jednak do opóźnień w przyjmowaniu środków. UE była w coraz większym stopniu zaangażowana w zapewnianie Mołdawii doradztwa technicznego i doradztwa w zakresie polityki w obrębie reform strukturalnych poprzez finansowanie zespołu 25 tzw. doradców wysokiego szczebla, którzy współpracują z funkcjonariuszami publicznymi wysokiego szczebla w różnych instytucjach. Do wspomnianych funkcjonariuszy publicznych należą premier, minister finansów i prezes Narodowego Banku Mołdawii. To bezprecedensowe działanie dotyka tak ważnych obszarów reform, jak reforma sektora finansowego, zarządzanie finansami publicznymi, kontrola zewnętrzna i stworzenie DCFTA.

Prognozy MFW z listopada 2016 r. wskazują ponadto na znaczne potrzeby w zakresie bilansu płatniczego na okres 2016–2018, przy czym całkowitą lukę w zakresie finansowania zewnętrznego szacuje się na 469 mln USD (184 mld USD w 2016 r., 186 mln USD i 99 mln USD w 2018 r.). Tę lukę w zakresie finansowania zewnętrznego można zasadniczo przypisać trzem czynnikom: deficytowi obrotów bieżących na względnie wysokim poziomie, potrzebie zgromadzenia rezerw walutowych oraz dużym przewidywanym potrzebom w zakresie amortyzacji długu. Proponowana nowa operacja pomocy makrofinansowej w wysokości 100 mln EUR pokryłaby 24,9 % szacowanych, pozostających do pokrycia potrzeb finansowych (po odliczeniu, w kwocie netto, finansowania z MFW i spodziewanej wypłaty pożyczek z Banku Światowego uzależnionych od wdrażania określonej polityki).

•Obowiązujące przepisy w dziedzinie, której dotyczy wniosek

Wcześniejsza decyzja nr 938/2010/UE w sprawie udzielenia pomocy makrofinansowej Republice Mołdawii w wysokości 90 mln EUR w formie dotacji została przyjęta przez Parlament Europejski i Radę w dniu 20 października 2010 r.. Pomoc ta została wypłacona w całości w latach 2010–2012.

•Spójność z pozostałymi obszarami i celami polityki Unii

Unia Europejska i Republika Mołdawii wypracowały na przestrzeni lat bliskie relacje polityczne i gospodarcze. Doprowadziło to do zawarcia układu o stowarzyszeniu, obejmującego DCFTA, który podpisano w dniu 27 czerwca 2014 r. i który w pełni wszedł w życie dnia 1 lipca 2016 r. Układ o stowarzyszeniu zastąpił wcześniejszą umowę o partnerstwie i współpracy i umożliwi polityczne stowarzyszenie i integrację gospodarczą Mołdawii z UE. W programie stowarzyszeniowym – zatwierdzonym w 2014 r. – stworzono listę priorytetów w ramach wspólnych działań w okresie 2014–2016 w oparciu o strukturę układu o stowarzyszeniu. Program ten podlega obecnie przeglądowi w celu przedstawienia zaktualizowanej wersji na lata 2017–2019. W jednolitych ramach wsparcia na lata 2014–2017 określono priorytetowe sektory współpracy UE i Mołdawii w ramach Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa. Rozpoczęto również prace nad przygotowaniem nowych jednolitych ram wsparcia na lata 2017–2020.

Więzi gospodarcze Mołdawii z UE także są dobrze rozwinięte. W 2015 r. UE była największym partnerem handlowym Mołdawii, a jej udział w wymianie handlowej tego państwa wyniósł 53 % i był wyraźnie większy od udziału Rosji (13 %). W 2016 r. poziom tego udział dodatkowo wzrósł i wyniósł 62 %.

Kraje objęte europejską polityką sąsiedztwa kwalifikują się do pomocy makrofinansowej. Unijna pomoc makrofinansowa stanowiłaby uzupełnienie dotacji udostępnianych w ramach Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i innych programów UE, a w szczególności warunków przewidzianych w ramach pakietów wsparcia budżetowego wdrażanych przez UE. Wspierając przyjęcie przez władze Mołdawii odpowiednich ram na potrzeby polityki makroekonomicznej i reform strukturalnych, pomoc makrofinansowa Unii zwiększyłaby wartość dodaną i skuteczność całej interwencji finansowej UE, w tym za pośrednictwem innych instrumentów finansowych.

Pomimo że w kwestiach przestrzegania praw człowieka, rządzenia i praworządności Mołdawia nadal boryka się z problemami, władze tego kraju ponownie wykazują zaangażowanie na rzecz sprostania wyzwaniom związanym z rządzeniem w tym kraju i zaangażowanie na rzecz kontynuowania koniecznych reform politycznych. Przeprowadzenie kluczowych reform jest jednak niezbędne, by móc z powodzeniem wdrażać pomoc makrofinansową, i będzie ściśle monitorowane.

W tym kontekście uznaje się, że Mołdawia spełnia polityczne warunki wstępne przyznania pomocy makrofinansowej na rzecz państw trzecich, w szczególności pod względem poszanowania demokracji, praw człowieka i praworządności, oraz że stanowi jedno z państw, z którymi UE utrzymuje bliskie stosunki polityczne i gospodarcze. Szczegółową ocenę spełniania tych kryteriów politycznych przyznania pomocy makrofinansowej, sporządzoną przez Europejską Służbę Działań Zewnętrznych, załączono do dokumentu roboczego służb Komisji, który towarzyszy wnioskowi.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Krótki opis proponowanych działań

Rozważana operacja pomocy makrofinansowej opiewałaby na kwotę maksymalnie 100 mln EUR. Komisja proponuje, by pomocy udzielono w formie pożyczki średnioterminowej w wysokości maksymalnie 60 mln EUR oraz w formie dotacji w kwocie maksymalnie 40 mln EUR. Przedmiotowa pomoc przyczyni się do pokrycia pozostających do zaspokojenia potrzeb Mołdawii w zakresie finansowania zewnętrznego w latach 2016–2018, ustalonych przez Komisję w oparciu o szacunki MFW.

Biorąc pod uwagę proponowaną wielkość operacji, Komisja rozważa uruchomienie pomocy w trzech ratach. Pierwsze dwie raty, z których każda obejmuje dotację w wysokości 10 mln EUR oraz pożyczkę w wysokości 20 mln EUR, zostałyby wypłacone w 2017 r.; trzecia rata, składająca się z dotacji w wysokości 20 mln EUR oraz pożyczki w wysokości 20 mln EUR, zostałaby wypłacona w pierwszej połowie 2018 r. Pomocą będzie zarządzać Komisja. W odniesieniu do pomocy zastosowanie mają szczegółowe przepisy dotyczące zapobiegania nadużyciom finansowym oraz innym nieprawidłowościom, zgodne z rozporządzeniem finansowym.

Wypłaty środków w ramach pomocy makrofinansowej będą mieć miejsce tylko jeśli spełnione zostaną surowe kryteria. Otrzymanie każdej transzy środków, również pierwszej, będzie uzależnione od odpowiednich postępów w realizacji zarówno programu MFW, jak i od spełnienia warunków właściwych dla odnośnych obszarów polityki uzgodnionych z UE w protokole ustaleń załączonym do niniejszej operacji. Wspomniane warunki dotyczące polityki powinny odnosić się do niektórych z podstawowych słabości gospodarki i systemu zarządzania gospodarką Mołdawii, które zostały zidentyfikowane na przestrzeni lat. Potencjalne obszary ustanawiania warunków mogłyby obejmować reformy zmierzające do wzmocnienia rządzenia sektorem finansowym, zarządzania finansami publicznymi, reformę sektora energii oraz towarzyszące im środki służące wzmocnieniu siatki bezpieczeństwa socjalnego, poprawie klimatu dla inwestycji i wspieraniu wdrażania układu dotyczącego DCFTA.

Decyzja o wypłacie proponowanej pomocy w postaci dotacji i pożyczek jest uzasadniona stopniem rozwoju Mołdawii (mierzonym poziomem dochodu na mieszkańca w tym kraju) i wskaźnikami zadłużenia. Jest również zgodna działaniami Banku Światowego i MFW na rzecz Mołdawii. Mołdawia kwalifikuje się bowiem do otrzymania finansowania na zasadach preferencyjnych zarówno z funduszu powierniczego wspierającego ograniczanie ubóstwa i wzrost gospodarczy MFW, jak i Międzynarodowego Stowarzyszenia Rozwoju Banku Światowego (IDA).

•Podstawa prawna

Podstawę prawną niniejszego wniosku stanowi art. 212 TFUE.

•Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych)