Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Funduszu Migracji i Azylu oraz instrumentu finansowego na rzecz wspierania współpracy policyjnej, zapobiegania i zwalczania przestępczości oraz zarządzania kryzysowego /* KOM/2011/0752 wersja ostateczna - 2011/0367 (COD) */





UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU Na przestrzeni ostatnich lat znaczenie polityk dotyczących spraw wewnętrznych stale rosło. Celem tych polityk, będących centralnym elementem projektu europejskiego, jest stworzenie obszaru bez granic wewnętrznych, na którym obywatele UE i państw trzecich mogą przemieszczać się, mieszkać i pracować, wnosić nowe idee, kapitał, wiedzę i innowacje lub wypełniać braki na krajowych rynkach pracy i do którego mogą wjeżdżać, mając pewność, że w pełni przestrzega się ich praw i zapewnia się im bezpieczeństwo. Wzrastające znaczenie polityk w dziedzinie spraw wewnętrznych zostało potwierdzone w programie sztokholmskim. Jest to również jeden z obszarów, które zostały w znaczącym stopniu zmienione w traktacie lizbońskim. Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący następnych wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020[1]: budżet w celu realizacji strategii „Europa 2020”. W obszarze strategii w dziedzinie spraw wewnętrznych, obejmującej bezpieczeństwo, migrację i zarządzanie granicami zewnętrznymi, Komisja zaproponowała uproszczenie struktury instrumentów wydatkowania środków poprzez ograniczenie liczby programów do struktury składającej się z dwóch funduszy: Funduszu Migracji i Azylu oraz Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Uproszczenie realizacji polityki jest podstawowym celem określonym w komunikacie na temat przeglądu budżetu UE[2], programie dotyczącym inteligentnych regulacji[3], a także w wyżej wymienionym komunikacie w sprawie następnych wieloletnich ram finansowych. Doświadczenie wskazuje, że w obecnym okresie programowania zróżnicowanie i fragmentacja zasad regulujących programy wydatkowania są często postrzegane jako niepotrzebnie skomplikowane oraz trudne pod względem realizacji i kontroli. Ta sytuacja przekłada się na duże obciążenie administracyjne beneficjentów, a także Komisji i państw członkowskich, co może wywołać niezamierzony efekt w postaci zniechęcenia do udziału, wyższych wskaźników błędu i opóźnień w realizacji. Oznacza to, że potencjalne korzyści wynikające z programów Unii nie są w pełni wykorzystywane. Niniejsze rozporządzenie wchodzi w skład pakietu czterech rozporządzeń, które wspólnie ustanawiają ramy finansowania Unii w obszarze spraw wewnętrznych w ramach dwóch funduszy. W niniejszym rozporządzeniu określa się zasady dotyczące programowania, zarządzania i kontroli, zarządzania finansowego, rozliczania rachunków, zamykania programów oraz sprawozdawczości i oceny. W rozporządzeniu określa się zatem mechanizmy realizacji, natomiast cel i zakres stosowania tych dwóch funduszy, zasoby i środki ich wdrażania zdefiniowano w odnośnych rozporządzeniach szczegółowych. Przedmiotowy instrument horyzontalny zapewni wspólne podejście do wdrażania obydwu funduszy oraz jednolite traktowanie beneficjentów w odniesieniu do całości wsparcia Unii w obszarze spraw wewnętrznych. Taka struktura ogólna obejmująca cztery rozporządzenia jest konieczna w świetle zobowiązań traktatowych. Ze względu na różne zasady głosowania w Radzie wynikające ze zmiennej geometrii zgodnie z protokołami nr 19 (w sprawie dorobku Schengen) i nr 21 (w sprawie stanowiska Zjednoczonego Królestwa i Irlandii w odniesieniu do przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości) nie jest możliwe pod względem prawnym sporządzenie pojedynczego kompleksowego wniosku ustawodawczego w sprawie Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, niezależnie od spójności celów strategicznych, których ma dotyczyć. Ponadto za istotne uznano, aby obydwa fundusze (Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Fundusz Migracji i Azylu), zgodnie z ogólnym celem polegającym na uproszczeniu i włączeniu w główny nurt, w miarę możliwości posiadały identyczne mechanizmy realizacji. Wreszcie dzięki wprowadzeniu rozporządzenia horyzontalnego określającego wspólne przepisy całkowita liczba przepisów jest znacznie mniejsza niż gdyby były one powielane w każdym akcie. W niniejszym rozporządzeniu określa się wyłącznie zobowiązania o charakterze finansowym i technicznym, zaś wyboru definicji celów strategicznych, działań kwalifikowalnych, podziału zasobów oraz zakresu interwencji w przypadku każdego określonego obszaru polityki dokonuje się w ramach odnośnej podstawy prawnej (tj. w rozporządzeniach szczegółowych). Mechanizmy określone niniejszym rozporządzeniem mają stanowić główne źródło finansowania Unii w obszarze spraw wewnętrznych. W związku z tym rozporządzenie zastąpi następnie liczne przepisy o różnym stopniu szczegółowości i złożoności składające się obecnie na podstawy prawne obowiązujących instrumentów wydatkowania środków w obszarze spraw wewnętrznych: cztery instrumenty programu ogólnego „Solidarność i zarządzanie przepływami migracyjnymi”, tj. Fundusz Granic Zewnętrznych, Europejski Fundusz na rzecz Uchodźców, Europejski Fundusz na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich, Europejski Fundusz Powrotów Imigrantów, oraz dwa programy szczegółowe ogólnego programu w sprawie bezpieczeństwa i ochrony wolności, tj. ISEC („Zapobieganie i walka z przestępczością”) oraz CIPS („Zapobieganie, gotowość i zarządzanie skutkami terroryzmu i innymi rodzajami ryzyka dla bezpieczeństwa”). 2. WYNIKI KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI ORAZ OCENY SKUTKÓW W związku z tym, że zwiększony nacisk kładzie się na ocenę jako narzędzie wspierające kształtowanie polityki, niniejszy wniosek oparto na wynikach oceny, konsultacjach z zainteresowanymi stronami i ocenie skutków. Prace nad przygotowaniem przyszłych instrumentów finansowych na potrzeby spraw wewnętrznych rozpoczęto w 2010 r. i kontynuowano w 2011 r. Częścią tych prac przygotowawczych było rozpoczęcie w grudniu 2010 r. badania oceny/oceny skutków przy wsparciu wykonawcy zewnętrznego. Badanie zakończyło się w lipcu 2011 r. i przyniosło zestawienie dostępnych wyników oceny istniejących instrumentów finansowych oraz informacje na temat trudności, celów i wariantów działania, w tym ich prawdopodobnego wpływu, omówione w ocenie skutków. Na podstawie tego badania Komisja przygotowała sprawozdanie z oceny skutków, w sprawie którego Rada ds. Oceny Skutków wydała opinię w dniu 9 września 2011 r. W ocenie skutków zidentyfikowano problemy związane z zakresem stosowania i priorytetami obecnych programów wydatkowania w obszarze spraw wewnętrznych z jednej strony oraz problemy dotyczące udzielania finansowania z drugiej. W odniesieniu do tej drugiej grupy problemów w ocenie skutków zbadano warianty w zakresie zarządzania dzielonego, zarządzania scentralizowanego i terminowego reagowania na sytuacje nadzwyczajne. · W odniesieniu do zarządzania dzielonego w ocenie skutków stwierdzono, że preferowanym wariantem jest program wieloletni poprzedzony dialogiem politycznym. W przeciwieństwie do stanu obecnego, w którym programy roczne łączy się w wieloletnich ramach, rozwiązanie to znacznie zmniejszy nadkład pracy administracyjnej. Chociaż przejście na samo programowanie wieloletnie oznaczałoby zwiększoną elastyczność, nie rozwiązałoby kwestii ciągłej potrzeby reagowania na zmieniającą się sytuację państw członkowskich i państw trzecich tak charakterystyczną dla obszaru spraw wewnętrznych. Wspomnianą potrzebę zaspokoiłoby natomiast połączenie programowania wieloletniego z prowadzeniem stałego dialogu politycznego, co pozwoliłoby również na przyjęcie podejścia w większym stopniu opartego na wynikach. · Pod względem usprawnienia udzielania finansowania w ramach zarządzania scentralizowanego odrzucono utrzymanie stanu obecnego, ponieważ wiąże się on z nikłymi szansami na uproszczenie lub ograniczenie nakładów pracy administracyjnej lub wręcz brakiem szans. Odrzucono również przejście na podejście zakładające stosowanie wyłącznie zamówień, ponieważ eliminowałoby to całkowicie możliwość promowania działań zgodnych z kierunkiem polityki, pobudzania współpracy ponadnarodowej oraz wspierania społeczeństwa obywatelskiego za pomocą dotacji. Wariantem preferowanym jest stosowanie lepiej ukierunkowanego, wymagającego mniejszych nakładów zasobów oraz zróżnicowanego zarządzania scentralizowanego, ponieważ oczekuje się, że doprowadzi ono do poprawy stosunków z kluczowymi zainteresowanymi stronami oraz zmniejszenia ogólnego nakładu pracy. · W odniesieniu do mechanizmu reagowania w sytuacjach nadzwyczajnych w ocenie skutków stwierdzono, że obowiązujący mechanizm wyraźnie nie zaspokaja zapotrzebowania na szybsze i skuteczniejsze reagowanie na sytuacje kryzysowe w obszarze migracji i bezpieczeństwa. Za wariant preferowany uznano usprawnienie mechanizmu i rozszerzenie zakresu jego stosowania na więcej rodzajów sytuacji kryzysowych związanych z migracją i bezpieczeństwem. W ocenie skutków uwzględniono wyniki specjalnych konsultacji społecznych, przeprowadzonych drogą internetową, dotyczących przyszłego finansowania w obszarze spraw wewnętrznych. Konsultacje prowadzono w dniach od 5 stycznia do 20 marca 2011 r. i mogły w nich uczestniczyć wszystkie zainteresowane strony. Otrzymano w sumie 115 odpowiedzi od osób prywatnych oraz w imieniu organizacji, w tym osiem dokumentów określających stanowisko. W konsultacjach wzięli udział respondenci ze wszystkich państw członkowskich oraz z niektórych państw trzecich. W kwietniu 2011 r. zorganizowano konferencję „Przyszłość finansowania UE w obszarze spraw wewnętrznych – nowe spojrzenie”, dzięki której kluczowe zainteresowane strony (państwa członkowskie, organizacje międzynarodowe, organizacje społeczeństwa obywatelskiego itp.) mogły spotkać się w celu omówienia przyszłości unijnego finansowania w obszarze spraw wewnętrznych. Konferencja była również okazją do potwierdzenia wyników oceny sytuacji i konsultacji społecznych. Kwestia przyszłości finansowania UE w obszarze spraw wewnętrznych była podnoszona i omawiana z zainteresowanymi podmiotami instytucjonalnymi przy licznych okazjach, między innymi podczas nieformalnych rozmów podczas lunchu w trakcie obrad Rady ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych dnia 21 stycznia 2011 r., podczas nieformalnego śniadania z politycznymi koordynatorami Parlamentu Europejskiego dnia 26 stycznia 2011 r., podczas przesłuchania komisarz Malmström przed Komisją ds. wyzwań politycznych (SURE) Parlamentu Europejskiego dnia 10 marca 2011 r., a także podczas wymiany opinii pomiędzy Dyrektorem Generalnym DG do Spraw Wewnętrznych i Komisją Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (LIBE) Parlamentu Europejskiego dnia 17 marca 2011 r. Uzyskano również szczegółowe porady ekspertów podczas dyskusji z ekspertami z państw członkowskich w ramach wspólnego komitetu programu ogólnego „Solidarność i zarządzanie przepływami migracyjnymi”. Te konsultacje, konferencje i debaty z ekspertami potwierdziły istnienie powszechnej zgody między kluczowymi zainteresowanymi stronami co do konieczności uproszczenia mechanizmów realizacji i większej elastyczności, w szczególności przy reagowaniu na sytuacje nadzwyczajne. Zainteresowane strony poparły pomysł ograniczenia liczby instrumentów finansowych do struktury składającej się z dwóch funduszy pod warunkiem jednak, że rzeczywiście doprowadzi to do uproszczeń. Przyznano również, że istnieje zapotrzebowanie na elastyczny mechanizm reagowania w sytuacjach nadzwyczajnych umożliwiający Unii szybkie i skuteczne reagowanie na sytuacje kryzysowe związane z migracją i bezpieczeństwem. Chociaż zarządzanie dzielone w połączeniu z przejściem na programowanie wieloletnie i określaniem wspólnych celów na szczeblu unijnym uznano zasadniczo za odpowiednią metodę zarządzania wszystkimi wydatkami w dziedzinie spraw wewnętrznych, organizacje pozarządowe stwierdziły jednak, że należy również kontynuować zarządzanie bezpośrednie. Zainteresowane strony opowiedziały się również za zwiększeniem roli agencji odpowiedzialnych za sprawy wewnętrzne w celu zacieśnienia współpracy i zwiększenia synergii. 3. ASPEKTY PRAWNE WNIOSKU Prawo do podejmowania działań wynika z art. 3 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej, który stanowi, że „Unia zapewnia swoim obywatelom przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości bez granic wewnętrznych, w której zagwarantowana jest swoboda przepływu osób, w powiązaniu z właściwymi środkami w odniesieniu do kontroli granic zewnętrznych, azylu, imigracji, jak również zapobiegania i zwalczania przestępczości”. Realizując jednocześnie kilka nierozerwalnie związanych ze sobą celów, z których żaden nie jest podrzędny lub pośredni względem pozostałych, niniejsze rozporządzenie opiera się na wielu istotnych podstawach prawnych zawartych w tytule V Traktatu w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, a mianowicie na art. 78 ust. 2, art. 79 ust. 2 i 4, art. 82 ust. 1, art. 84 i art. 87 ust. 2. Stanowią one podstawy prawne działań Unii w obszarach azylu, imigracji, zarządzania przepływami migracyjnymi, sprawiedliwego traktowania obywateli państw trzecich legalnie przebywających w państwach członkowskich, zwalczania nielegalnej imigracji, wydalania i repatriacji osób przybywających bez zezwolenia, handlu ludźmi, współpracy sądowej w sprawach karnych, zapobiegania przestępczości, zwalczania przestępczości, w tym terroryzmu, korupcji, przestępczości zorganizowanej i współpracy policyjnej. Stanowią one zgodne podstawy prawne w świetle stanowiska Zjednoczonego Królestwa, Irlandii [i Danii] w odniesieniu do obszarów, których dotyczą, dzięki czemu możliwe jest głosowanie nad tym tekstem w Radzie. Ponieważ zwykła procedura ustawodawcza ma zastosowanie do każdej z wymienionych podstaw prawnych, połączenie wybranych podstaw prawnych jest całkowicie zgodne z prerogatywami Parlamentu Europejskiego. Zwraca się również uwagę na art. 80 TFUE, w którym podkreślono, że niektóre z tych polityk Unii oraz ich wprowadzanie w życie podlegają zasadzie solidarności i sprawiedliwego podziału odpowiedzialności między państwami członkowskimi, w tym również na płaszczyźnie finansowej. W świetle powyższej procedury decyzyjnej w przepisach niniejszego rozporządzenia ustanawia się horyzontalne wspólne przepisy dotyczące wdrażania Funduszu Migracji i Azylu oraz jeden element Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, mianowicie instrument wsparcia finansowego w zakresie współpracy policyjnej, zapobiegania i zwalczania przestępczości oraz zarządzania kryzysowego. W odniesieniu do tych strategii w dziedzinie spraw wewnętrznych objętych Funduszem Bezpieczeństwa Wewnętrznego, których podstawy prawne nie są zgodne z wymienionymi powyżej, niniejsze rozporządzenie powinno mieć zastosowanie na podstawie szczególnej klauzuli zawartej w jednym z rozporządzeń szczegółowych, tj. w instrumencie wsparcia finansowego w zakresie granic zewnętrznych i wiz opartym na art. 77 ust. 2 TFUE, ponieważ te obszary polityki stanowią rozwój dorobku Schengen, w którym nie uczestniczy ani Zjednoczone Królestwo, ani Irlandia. W rezultacie po wspólnym przyjęciu niniejszego rozporządzenia i rozporządzeń szczegółowych przepisy niniejszego rozporządzenia będą w równym stopniu stosować się do całości finansowania Unii w obszarze spraw wewnętrznych. Co do zasady obszar spraw wewnętrznych jest obszarem charakteryzującym się znaczącą wartością dodaną wynikającą z wykorzystania budżetu Unii. Działanie Unii jest uzasadnione na podstawie celów zawartych w art. 67 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), który określa środki służące ustanowieniu przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Wdrożenie pomocy finansowej we współpracy z państwami członkowskimi w ramach zarządzania dzielonego stanowi ważny aspekt finansowania Unii w obszarze spraw wewnętrznych. Metodę zarządzania dzielonego uznaje się za odpowiednią dla wszystkich obszarów spraw wewnętrznych, w związku z czym zakres jej stosowania rozszerzono na obszar bezpieczeństwa wewnętrznego, w odniesieniu do którego metoda ta nie była wcześniej stosowana. Zarządzanie scentralizowane zostaje utrzymane w odniesieniu do działań zgodnych z kierunkiem polityki. W ramach zarządzania dzielonego przejście z programów rocznych na programowanie wieloletnie poprzedzone dialogiem politycznym w ramach strategicznych określonych na szczeblu Unii zagwarantuje, że działania finansowane z budżetu Unii będą odpowiadać potrzebom poszczególnych państw członkowskich przy jednoczesnej realizacji priorytetów Unii. Chociaż w niniejszym wniosku określa się ogólne zasady dotyczące programowania, sprawozdawczości, zarządzania finansowego, kontroli i ocen, które są niezbędne do prawidłowego wdrożenia finansowania unijnego w obszarze spraw wewnętrznych, w miarę możliwości przewiduje się w nim jednak pozostawienie państwom członkowskim swobody decydowania o sposobie wdrożenia tych zasad na szczeblu krajowym. Przykładowo kwalifikowalność wydatków będzie ustalana na podstawie przepisów krajowych, z zastrzeżeniem ograniczonej liczby wspólnych, prostych zasad określonych w niniejszym rozporządzeniu. Dzięki temu interwencje są przeprowadzane na odpowiednim szczeblu, a rola Unii nie wychodzi poza niezbędny zakres. Jak podkreślono w przeglądzie budżetu, „budżet UE powinien być wykorzystywany do finansowania dóbr publicznych UE, działań, których państwa członkowskie i regiony nie mogą sfinansować same, lub w przypadkach gdy takie finansowanie zapewni lepsze wyniki”[4]. Szczegółowe uzasadnienia działań Unii dotyczących różnych obszarów polityki objętych niniejszym rozporządzeniem zostały uwzględnione w uzasadnieniu rozporządzeń szczegółowych. 4. WPŁYW NA BUDŻET Wniosek Komisji dotyczący wieloletnich ram finansowych obejmuje propozycję przeznaczenia kwoty 3 869 mln EUR na Fundusz Migracji i Azylu oraz 4 648 mln EUR na Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego (w cenach bieżących). 5. GŁÓWNE ELEMENTY Jako nowe ramy ogólne w zakresie wdrażania finansowania Unii w obszarze strategii w dziedzinie spraw wewnętrznych niniejsze rozporządzenie określa ogólne zasady dotyczące finansowania wydatków, w tym zasady dotyczące partnerstwa, programowania, sprawozdawczości, monitorowania i oceny, systemów zarządzania i kontroli uruchamianych przez państwa członkowskie oraz rozliczania rachunków: – zasady dotyczące partnerstwa, programowania, monitorowania i oceny sporządzono w oparciu o doświadczenie zdobyte w związku z obecnymi czterema funduszami programu ogólnego „Solidarność i zarządzanie przepływami migracyjnymi”; – zasady dotyczące systemów zarządzania i kontroli, zarządzania finansowego, rozliczania rachunków, sprawozdawczości i zamykania programów są wzorowane na części II wniosku Komisji w sprawie rozporządzenia ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące funduszy objętych zakresem wspólnych ram strategicznych (zwanego dalej „rozporządzeniem w sprawie wspólnych ram strategicznych”)[5] oraz wniosku Komisji dotyczącym rozporządzenia w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej[6], zapewniając jednocześnie – w razie potrzeby – kontynuację stosowania zasad obowiązujących dla obecnych czterech funduszy. Celem rozporządzenia jest określenie warunków (1) bardziej zgodnego z kierunkiem polityki i ukierunkowanego na wyniki finansowania osiąganego m. in. poprzez wzmocnione programowanie strategiczne; (2) znacznego uproszczenia mechanizmów realizacji w porównaniu z obecną sytuacją; (3) większej elastyczności w zarządzaniu finansowym i wdrażaniu w świetle konieczności reagowania na nowe i nieprzewidziane okoliczności tak charakterystyczne dla obszaru spraw wewnętrznych; (4) wzmocnionych ram monitorowania i oceny, zapewniających rozliczalność, przejrzystość i świadomą refleksję na temat przyszłego wsparcia w obszarze spraw wewnętrznych. 5.1. Program działań zgodnych z kierunkiem polityki i ukierunkowanych na wyniki W odniesieniu do zarządzania dzielonego · Na początku następnych wieloletnich ram finansowych z każdym państwem członkowskim będzie prowadzony jeden nadrzędny dialog na temat polityki spraw wewnętrznych dotyczący wykorzystania przez te państwa przedmiotowych funduszy, tj. sposobu, w jaki każde państwo członkowskie przyczyni się do osiągnięcia celów związanych z przestrzenią wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości z wykorzystaniem budżetu Unii. Przed zorganizowaniem tych dialogów Komisja wydaje komunikat na temat ogólnych oczekiwań oraz ram dialogu. W komunikacie tym przedstawia również swoje zamiary co do działań na szczeblu Unii i ram ich wdrażania (np. wykorzystywane różne metody zarządzania). · Uwzględniając wynik dialogu politycznego, w programach uzgodnionych przez Komisję i państwa członkowskie, opisana zostanie sytuacja wyjściowa oraz określone zostaną cele, które państwa członkowskie mają osiągnąć w danym obszarze polityki, a także cele dotyczące finansowania unijnego. W programie krajowym określone zostaną cele dotyczące produktów/usług i przykładowe działania w odniesieniu do poszczególnych celów. Ponadto w siedmioletnim planie finansowym wskaże się sposób przyznawania i wydatkowania przydzielonych zasobów w ramach dostępnych pułapów. Działania wdrażane w państwach trzecich i w związku z tymi państwami nie powinny być bezpośrednio ukierunkowane na rozwój, zaś celem dialogu politycznego powinna być całkowita spójność z zasadami i ogólnymi celami działań zewnętrznych i polityki zagranicznej Unii dotyczącymi danego państwa lub regionu. · Chociaż podjęte zostaną wszelkie środki, aby zapewnić przyjęcie programów krajowych w 2014 r., nie jest wykluczone, że niektóre z nich zostaną przyjęte dopiero w 2015 r. Aby uniknąć utraty powiązanych środków na zobowiązania na 2014 r., Komisja wprowadzi zatem zmiany do wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady określającego wieloletnie ramy finansowe na lata 2014–2020 [COM(2011) 398 z 29.06.2011] w celu rozszerzenia zakresu przepisów art. 7 tego rozporządzenia na programy wdrażane zgodnie z zasadą zarządzania dzielonego w ramach Funduszu Migracji i Azylu oraz Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. · Państwa członkowskie będą corocznie składać sprawozdanie dotyczące zarządzania finansowego i osiągniętych w ramach programów wyników. · W 2017 r. przeprowadzony zostanie przegląd śródokresowy w celu ponownego zbadania sytuacji w każdym państwie członkowskim. Istnieje przy tym możliwość przydzielenia nowych zasobów na lata 2018–2020. W odniesieniu do zarządzania bezpośredniego i pośredniego · Osiągane w ramach programów krajowych cele będą uzupełnianie „działaniami na szczeblu Unii”, jak również mechanizmem szybkiego reagowania służącym opanowaniu sytuacji nadzwyczajnych. Działania na szczeblu Unii będą wspierały realizację polityki Unii poprzez dotacje i zamówienia. Będą to między innymi działania podejmowanie w państwach trzecich i w związku z tymi państwami, jak wskazano w komunikacie w sprawie wieloletnich ram finansowych[7]. Działania takie nie są bezpośrednio ukierunkowane na rozwój i w stosownych przypadkach uzupełniają pomoc finansową świadczoną poprzez instrumenty pomocy zewnętrznej UE, które pozostają głównym źródłem finansowania umożliwiającym państwom trzecim budowę własnego potencjału. Przy wdrażaniu takiego wsparcia zostanie zachowana pełna spójność z zasadami i ogólnymi celami działań zewnętrznych UE i polityki zagranicznej związanymi z danym krajem lub regionem. Zostanie zapewniona komplementarność za pomocą ściślejszej koordynacji z Europejską Służbą Działań Zewnętrznych oraz odpowiednimi służbami Komisji. · Ponadto działania Unii i działania związane z pomocą w sytuacjach nadzwyczajnych mogą być prowadzone przez agencje Unii w obszarze spraw wewnętrznych (Europejskie Kolegium Policyjne – Cepol, Europol, Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu – EASO, Frontex i Agencję ds. Zarządzania Operacyjnego Wielkoskalowymi Systemami Informatycznymi w Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości) w przypadkach, w których działania podejmowane są w interesie Unii, mają charakter działań podejmowanych ad hoc, a także kiedy ich skuteczne wdrażanie uzależnione jest od eksperckiej wiedzy operacyjnej i technicznej danej agencji. Działania takie wdrażane będą w ramach ich misji i zgodnie z ich podstawami prawnymi, będą miały charakter komplementarny wobec ich programów roboczych i nie będą naruszały przewidzianych redukcji stanu zatrudnienia. · Pomoc techniczna z inicjatywy Komisji będzie wykorzystywana jako wsparcie dla państw członkowskich i beneficjentów w celu zachęcenia do wzajemnego uczenia się oraz poprawy komunikacji (w tym w stosownych przypadkach komunikacji instytucjonalnej) i oceny. Z tych środków będą również wspierane odpowiednie środki kontroli w Unii i w państwach trzecich dotyczące finansowanych działań i obsługi systemu informatycznego wykorzystywanego do komunikacji między państwami członkowskimi a Komisją w ramach zarządzania dzielonego. 5.2. Uproszczenie mechanizmów realizacji W odniesieniu do zarządzania dzielonego · Każde państwo członkowskie będzie musiało zaprojektować pojedynczy program krajowy w odniesieniu do Funduszu, łącząc w ten sposób różne obszary polityki, czego wynikiem będzie wsparcie z budżetu Unii odpowiednio na rzecz zintegrowanej polityki migracyjnej w tym integracji, azylu i powrotów w przypadku Funduszu Migracji i Azylu oraz kompleksowej strategii bezpieczeństwa wewnętrznego w tym współpracy policyjnej, bezpieczeństwa granic, walki z poważną przestępczością transgraniczną, fałszowaniem dokumentów itp. w przypadku Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. · Nowe ramy charakteryzują się poważnym uproszczeniem i zmniejszeniem obciążenia administracyjnego w porównaniu z obecnymi czterema funduszami, które oparte są zarówno na strategii wieloletniej, jak i programach rocznych. Maksymalna liczba programów wyniesie 26 w przypadku Funduszu Migracji i Azylu (z wyłączeniem Danii, gdyby Zjednoczone Królestwo i Irlandia zdecydowały się na dobrowolne uczestnictwo) oraz 27 w przypadku Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (wszystkie państwa członkowskie). Ponadto państwa stowarzyszone z Schengen będą również uczestniczyć w Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w odniesieniu do elementów dotyczących granic zewnętrznych i wiz oraz współpracy policyjnej. · Oczekuje się niewielu przypadków zmiany programów krajowych: programy będą ukierunkowane na cele i cele dotyczące realizacji produktów/usług, i nie będą zawierać zamkniętego katalogu działań. Docelowo – w miarę możliwości i z wyjątkiem nowych lub nieprzewidzianych okoliczności – każdego państwa członkowskiego i każdego Funduszu powinna dotyczyć jedna decyzja w sprawie przyjęcia programu wieloletniego oraz, w razie potrzeby, jedna decyzja w sprawie zmiany programu w kontekście przeglądu śródokresowego. · Podobnie jak w przypadku funduszy objętych zakresem wspólnych ram strategicznych zasadę partnerstwa należy realizować za pośrednictwem komitetu monitorującego. · Każde państwo członkowskie stworzy pojedynczy system zarządzania i kontroli dla każdego z Funduszy, przy czym możliwe jest posiadanie jednego systemu obejmującego obydwa Fundusze. W celu uwzględnienia szczególnych cech instytucji krajowych państwa członkowskie mogą utworzyć Instytucje Delegowane którym Instytucje Odpowiedzialne mogą przekazać określone zadania (związane z programowaniem i wdrażaniem). · Kwalifikowalność wydatków określa się na podstawie przepisów krajowych, z zastrzeżeniem ograniczonej liczby wspólnych, prostych zasad. Podejście to powinno stanowić istotne uproszczenie w zakresie zarządzania projektem na poziomie beneficjentów. Uproszczone warianty dotyczące kosztów, takie jak stawki zryczałtowane i kwoty ryczałtowe, zapewniają państwom członkowskim możliwość wprowadzenia zarządzania ukierunkowanego na wyniki na poziomie beneficjentów. W odniesieniu do zarządzania bezpośredniego i pośredniego · Pomoc finansowa będzie dostępna w przypadku wystąpienia sytuacji nadzwyczajnych, co zostało określone w odpowiednich przepisach rozporządzeń szczegółowych. Powyższy mechanizm uruchamia Komisja, również z inicjatywy państw członkowskich, komitetu ustanowionego na mocy art. 71 TFUE (COSI) reprezentowanego przez odnośną prezydencję Unii lub innych zainteresowanych stron, takich jak organizacje międzynarodowe (Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców, Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji itp.) i agencje Unii odpowiedzialne za sprawy wewnętrzne. · Wykorzystane zostaną wszystkie możliwe środki, aby uniknąć rozproszenia zasobów poprzez ich skupienie na osiągnięciu ograniczonej liczby celów Unii i w razie potrzeby korzystanie z wiedzy eksperckiej najważniejszych zainteresowanych stron na podstawie umów o partnerstwie i umów ramowych. · W zakresie wsparcia finansowego na rzecz opracowania nowych systemów informatycznych („pakiet inteligentnych granic”) obecnie stosowane roczne decyzje finansowe umożliwiające Komisji opracowanie elementów centralnych zostaną zastąpione przez wieloletnie ramy. 5.3. Elastyczność W odniesieniu do zarządzania dzielonego · Wpływ przeglądu śródokresowego będzie uzależniony od sytuacji w państwach członkowskich. Wyłącznie państwa członkowskie, które uznaje się za narażone na dodatkowe ryzyko lub które uzyskają dodatkowe zasoby na wdrożenie szczególnych priorytetów Unii, zostaną zachęcone do zmiany kwot zawartych w ich planach finansowych i w stosownych przypadkach do dodania elementów do swojego programu. · Elastyczność finansowa jest nieodłącznym elementem obecnego porozumienia międzyinstytucjonalnego w sprawie dyscypliny budżetowej oraz wniosku Komisji w sprawie rozporządzenia dotyczącego wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020. Znalazła ona także odzwierciedlenie we wniosku dotyczącym rewizji rozporządzenia finansowego oraz w sprawie jego przepisów wykonawczych. Będzie ona zatem realizowana w szczególności poprzez różne mechanizmy ustanowione w tych wnioskach, przy czym najważniejsze etapy ich wdrażania to wieloletnie programowanie finansowe i jego coroczna aktualizacji, coroczny przydział środków budżetowych oraz coroczne wykonanie budżetu. · W rozporządzeniach szczegółowych określa się kwoty, które zostaną przydzielone na programy krajowe, działania na szczeblu Unii i inne działania. W całościowym pakiecie obejmującym niniejsze rozporządzenie i rozporządzenia szczegółowe przewiduje się jednak, że Komisja może, w drodze aktów delegowanych, zmieniać konkretne kwoty w celu zapewnienia optymalnego wykorzystania budżetu Unii. W odniesieniu do zarządzania bezpośredniego i pośredniego · Roczne środki na działania na szczeblu Unii, pomoc w sytuacjach nadzwyczajnych oraz, z zastrzeżeniem rocznych pułapów, pomoc techniczną z inicjatywy Komisji uznaje się za jedną „pulę środków finansowych”, co pozwala na maksymalną elastyczność w podejmowaniu decyzji w każdym kolejnym roku budżetowym odnośnie do przeznaczenia zasobów, w zależności od specyficznych potrzeb. · Działania na szczeblu Unii są określone bardzo szeroko, tak aby Komisja miała do dyspozycji wszystkie narzędzia niezbędne do wywiązania się z jej zadań w zakresie ustanawiania prawa i koordynacji polityki. – Działania te koncentrują się na aspektach ponadnarodowych (współpraca, analiza porównawcza, sieci), które wymagają wspólnych działań we wszystkich państwach członkowskich oraz w ramach których aktywnie wspiera się zbiorowe i wzajemnie się wzmacniające działania państw członkowskich i innych podmiotów, co konsoliduje współpracę Unii i prowadzi do wzajemnego uczenia się i innowacji. – Dopuszcza się również działania, które nie mają charakteru ponadnarodowego, ale mają szczególne znaczenie dla Unii jako całości w zakresie rozwoju polityki w tych obszarach. – Mogą one obejmować działania prowadzone w państwach trzecich i w związku z tymi państwami. – W rozporządzeniach szczegółowych przewiduje się wdrożenie w odniesieniu do wszystkich obszarów polityki i celów wspieranych w ramach przedmiotowych funduszy, a nawet finansowanie aspektów funkcjonowania przedmiotowych funduszy związanych z polityką. W przypadku elementu Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego dotyczącego granic i wiz może ono objąć wdrożenie mechanizmu oceny i monitorowania stosowania dorobku Schengen. · W związku z tym w rozporządzeniach szczegółowych przewiduje się również wspieranie rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i sieci ponadnarodowych (w szczególności w przypadku Funduszu Migracji i Azylu) oraz badań testujących i zatwierdzających, na przykład projektów w dziedzinie badań stosowanych mających na celu zniwelowanie luki, jaka istnieje między programem „Horyzont 2020” a wykorzystaniem operacyjnym (w szczególności w przypadku Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego). 5.4. Spójne i skuteczne ramy sprawozdawczości, monitorowania i oceny W odniesieniu do zarządzania dzielonego · Integralną częścią rozliczania rachunków będzie coroczne składanie przez państwa członkowskie sprawozdań dotyczących wdrożenia wieloletniego programu. Aby państwa członkowskie miały swój wkład w proces przeprowadzania przeglądu śródokresowego, w 2017 r. zostaną one wezwane do przedstawienia dodatkowych informacji dotyczących postępu w realizacji celów. Podobne działanie zostanie przeprowadzone w 2019 r., aby w razie potrzeby można było wprowadzić korekty w ostatnim roku budżetowym (2020). · Wspierając rozwój kultury opartej na ocenie w dziedzinie spraw wewnętrznych, Fundusze uzyskają wspólne ramy oceny i monitorowania oparte o wskaźniki związane z szeroko pojętą polityką, które podkreślą przyjęte w przypadku funduszy podejście oparte na wynikach, oraz istotną rolę, którą mogłyby odegrać w procesie łączenia polityk, aby osiągnąć cel, jakim jest stworzenie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Wskaźniki te dotyczą oddziaływania, jakie fundusze mogą mieć na: rozwój wspólnej kultury bezpieczeństwa na graniach, współpracy policyjnej i zarządzania kryzysowego; skuteczne zarządzanie przepływami migracyjnymi na terytorium UE; sprawiedliwe i równe traktowanie obywateli państw trzecich; solidarność i współpracę między państwami członkowskimi przy rozwiązywaniu kwestii migracji i bezpieczeństwa wewnętrznego oraz wypracowanie wspólnego podejścia UE do migracji i bezpieczeństwa w stosunku do państw trzecich. · Aby zapewnić odpowiednie stosowanie zasad dotyczących oceny oraz mając na uwadze praktyczne doświadczenia związane z oceną w państwach członkowskich w ramach obowiązującego finansowania Unii w obszarze spraw wewnętrznych, Komisja i państwa członkowskie będą wspólnie pracować nad rozwojem wspólnych ram oceny i monitorowania w drodze środków wykonawczych, m. in. określając wzory i wspólne wskaźniki produktu i rezultatu. · Wszystkie środki zostaną ustanowione na początku okresu programowania, dzięki czemu państwa członkowskie będą mogły tworzyć swoje systemy sprawozdawczości i ocen na podstawie uzgodnionych zasad i wymogów. · W celu zmniejszenia obciążenia administracyjnego i zapewnienia synergii między sprawozdawczością i oceną informacje wymagane na potrzeby sprawozdań z ocen będą opierać się na danych dostarczonych przez państwa członkowskie w rocznych sprawozdaniach z realizacji programów krajowych oraz będą uzupełniać te dane. · Sprawozdanie z oceny okresowej ma zostać przedłożone w 2018 r. i powinno stać się przedmiotem refleksji na temat kolejnego okresu programowania. 2011/0367 (COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Funduszu Migracji i Azylu oraz instrumentu finansowego na rzecz wspierania współpracy policyjnej, zapobiegania i zwalczania przestępczości oraz zarządzania kryzysowego PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 78 ust. 2, art. 79 ust. 2, art. 79 ust. 4, art. 82 ust. 1, art. 84 i art. 87 ust. 2, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, po przekazaniu projektu wniosku ustawodawczego parlamentom narodowym, uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego[8], uwzględniając opinię Komitetu Regionów[9], stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje: (1) Celem polityki spraw wewnętrznych Unii Europejskiej jest stworzenie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości: obszaru bez granic wewnętrznych, na którym ludzie mogą swobodnie przemieszczać się, mieszkać, pracować i do którego mogą wjeżdżać, przekonani, że w pełni przestrzega się ich praw i zapewnia się im bezpieczeństwo; pamiętając jednak o wspólnych wyzwaniach, takich jak opracowanie kompleksowej unijnej polityki imigracyjnej, aby wzmocnić konkurencyjność i spójność społeczną Unii, stworzenie wspólnego europejskiego systemu azylowego oraz zapobieganie zagrożeniom związanym z poważną i zorganizowaną przestępczością, cyberprzestępczością i terroryzmem oraz zwalczanie takich zagrożeń. (2) Finansowanie Unii na wsparcie rozwoju tego obszaru powinno stanowić namacalny dowód solidarności i podziału odpowiedzialności będącymi niezbędnymi elementami reagowania na wspólne wyzwania. (3) Istnienie wspólnych ram powinno zapewniać niezbędną spójność, uproszczenie i jednolite wdrażanie tego finansowania we wszystkich odnośnych obszarach polityki. (4) We wspólnych ramach należy określić zasady pomocy oraz obowiązki państw członkowskich i Komisji w zakresie zapewniania stosowania tych zasad. (5) Przedmiotowe finansowanie Unii byłoby skuteczniejsze i lepiej ukierunkowane, gdyby współfinansowanie działań kwalifikowalnych odbywało się na podstawie wieloletniego programowania strategicznego opracowanego przez każde państwo członkowskie w porozumieniu z Komisją. (6) Działania w państwach trzecich i związane z państwami trzecimi, objęte wsparciem w ramach rozporządzeń szczegółowych, należy podejmować w synergii i przy zapewnieniu spójności z innymi działaniami prowadzonymi poza obszarem Unii, które wspierane są za pośrednictwem unijnych instrumentów pomocy zewnętrznej, zarówno geograficznych, jak i tematycznych. Przy realizacji takich działań należy zachować w szczególności pełną spójność z zasadami i ogólnymi celami działań zewnętrznych i polityki zagranicznej Unii związanymi z danym państwem lub regionem. Działania te nie powinny mieć na celu wsparcia działań bezpośrednio ukierunkowanych na rozwój, a w razie potrzeby powinny uzupełniać pomoc finansową zapewnianą poprzez instrumenty pomocy zewnętrznej. Zapewniona zostanie również spójność z unijną polityką humanitarną, zwłaszcza w odniesieniu do wdrażania pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych. (7) Działania zewnętrzne powinny być spójne, zgodnie z art. 18 ust. 4 TUE. (8) Przed przygotowaniem programów wieloletnich, które są środkiem do osiągnięcia celów przedmiotowego finansowania Unii, państwa członkowskie i Komisja powinny podjąć dialog polityczny, aby w ten sposób ustanowić spójną strategię dla każdego państwa członkowskiego. (9) Strategię należy poddać przeglądowi śródokresowemu w celu zapewnienia odpowiedniego finansowania w latach 2018–2020. (10) Państwa członkowskie powinny ustanowić partnerstwo z odpowiednimi organami i podmiotami w celu przygotowania, wdrożenia i monitorowania swoich programów krajowych przez cały okres wieloletni. Państwa członkowskie powinny utworzyć komitety monitorujące w celu monitorowania programów krajowych oraz wspierać te komitety w przeprowadzaniu przeglądu wdrażania i postępów w realizacji celów. (11) Kwalifikowalność wydatków w ramach programów krajowych powinno określać prawo krajowe, z zastrzeżeniem wspólnych zasad. Należy określić początkową i końcową datę kwalifikowalności wydatków, aby zapewnić jednolite i sprawiedliwe przepisy mające zastosowanie do programów krajowych. (12) Pomoc techniczna powinna umożliwiać państwom członkowskim udzielenie wsparcia w zakresie wdrażania ich programów krajowych oraz pomoc beneficjentom w wypełnianiu ich zobowiązań i przestrzeganiu prawa Unii. (13) Aby zapewnić odpowiednie ramy szybkiego zapewnienia pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych, w niniejszym rozporządzeniu należy przewidzieć wsparcie na działania, na które wydatki poniesiono przed złożeniem wniosku o udzielenie pomocy, zgodnie z przepisem rozporządzenia finansowego[10], który dopuszcza taką elastyczność w należycie uzasadnionych, wyjątkowych przypadkach. (14) Interesy finansowe Unii Europejskiej powinny być chronione przez cały cykl wydatkowania poprzez zastosowanie właściwych środków obejmujących zapobieganie, wykrywanie i badanie nieprawidłowości, odzyskiwanie utraconych, niesłusznie wypłaconych lub nieprawidłowo wykorzystanych funduszy oraz, w stosownych przypadkach, kary. (15) Państwa członkowskie powinny przyjąć właściwe środki w celu zagwarantowania prawidłowego funkcjonowania systemu zarządzania i kontroli oraz jakości realizacji. W tym celu niezbędne jest ustalenie zasad ogólnych, które powinny być przestrzegane w tych systemach, i niezbędnych funkcji, jakie powinny one pełnić. (16) Należy określić obowiązki państw członkowskich w zakresie systemów zarządzania i kontroli, zapobiegania nieprawidłowościom i naruszeniom prawa Unii oraz ich wykrywania i korygowania, tak aby zagwarantować skuteczne i prawidłowe wdrożenie programów krajowych. (17) Zgodnie z zasadami pomocniczości i proporcjonalności za realizację i kontrolę programów krajowych powinny w pierwszym rzędzie odpowiadać państwa członkowskie w ramach swoich systemów zarządzania i kontroli. (18) Tylko Instytucje Odpowiedzialne akredytowane przez państwa członkowskie zapewniają dostateczną gwarancję przeprowadzenia niezbędnych kontroli przed udzieleniem beneficjentom wsparcia z budżetu Unii. Dlatego też należy wyraźnie określić, że z budżetu unijnego zwracane są wyłącznie wydatki dokonane przez akredytowane instytucje odpowiedzialne. (19) Należy ustanowić uprawnienia i obowiązki Komisji w zakresie sprawdzania skuteczności funkcjonowania systemów zarządzania i kontroli oraz nakładania na państwa członkowskie zobowiązań do podejmowania działań. (20) Zobowiązania budżetowe Unii powinny być wykonywane jednorocznie. W celu zapewnienia skutecznego zarządzania programem konieczne jest ustanowienie wspólnych zasad płatności salda rocznego oraz salda końcowego. (21) Płatności zaliczkowe w momencie rozpoczęcia programów gwarantują, że państwo członkowskie posiada środki na zapewnienie wsparcia na rzecz beneficjentów podczas realizacji programu od momentu zatwierdzenia programu. W związku z tym należy ustanowić przepisy dotyczące kwot wstępnych płatności zaliczkowych. Wstępne płatności zaliczkowe powinny być w pełni rozliczone po zakończeniu programu. (22) Konieczne jest uwzględnienie zmian zasad zarządzania dzielonego wprowadzanych w wyniku przeprowadzanej co trzy lata rewizji rozporządzenia finansowego[11]. (23) W celu zwiększenia odpowiedzialności za wydatki współfinansowane z budżetu Unii w każdym roku należy stworzyć odpowiednie ramy rocznego rozliczania rachunków. Zgodnie z tymi ramami Instytucja Odpowiedzialna powinna przedłożyć Komisji w odniesieniu do danego programu krajowego poświadczenie wiarygodności dotyczące zarządzania uzupełnione o roczne sprawozdanie finansowe, zgłoszenie podsumowujące oraz niezależną opinię z audytu i sprawozdanie z kontroli. (24) W celu wsparcia poświadczenia wiarygodności stanowiącego podstawę rocznego rozliczenia rachunków w całej Unii należy określić wspólne przepisy dotyczące charakteru i poziomu kontroli, które mają przeprowadzać państwa członkowskie. (25) Aby zapewnić należyte zarządzanie finansami w zakresie zasobów Unii, Komisja może być zmuszona do zastosowania korekt finansowych. Dla zapewnienia pewności prawnej w odniesieniu do państw członkowskich ważne jest określenie okoliczności, w jakich naruszenia obowiązujących przepisów prawa unijnego lub krajowego mogą prowadzić do zastosowania przez Komisję korekt finansowych. Aby mieć pewność, że korekty finansowe, które Komisja może nałożyć na państwa członkowskie, są związane z ochroną interesów finansowych Unii, powinny być one ograniczone do sytuacji, w których naruszenie prawa unijnego lub krajowego bezpośrednio lub pośrednio dotyczy kwalifikowalności, prawidłowości, zarządzania lub kontroli działań oraz odpowiadających im wydatków. Dla celów zapewnienia proporcjonalności ważne jest, aby Komisja rozważyła charakter i wagę naruszenia przy podejmowaniu decyzji o wysokości korekty finansowej. W tym względzie należy określić kryteria stosowania korekt finansowych przez Komisję oraz procedurę, która może prowadzić do podjęcia decyzji w sprawie korekty finansowej. (26) W celu ustanowienia finansowego powiązania między Instytucjami Odpowiedzialnymi a budżetem Unii Komisja powinna przeprowadzać coroczne rozliczenie rachunków tych instytucji. Decyzja o rozliczaniu rachunków powinna obejmować kwestie związane z kompletności, dokładności i prawdziwości przekazanych rozliczeń, natomiast nie powinna dotyczyć zgodności wydatków z przepisami Unii. (27) Komisja, która jest odpowiedzialna za właściwe stosowanie prawa Unii zgodnie z art. 17 Traktatu o Unii Europejskiej, powinna podejmować decyzje w kwestii zgodności wydatków dokonanych przez państwa członkowskie z przepisami Unii. Państwom członkowskim należy przyznać prawo do uzasadniania swoich decyzji w sprawie dokonania płatności. W celu udzielenia państwom członkowskim gwarancji prawnych i finansowych dotyczących wydatków dokonanych w przeszłości należy wyznaczyć maksymalny okres, w którym Komisja może podejmować decyzję odnośnie do skutków finansowych stwierdzonej niezgodności. (28) W celu zachęcenia do dyscypliny finansowej należy określić rozwiązania dotyczące umorzenia dowolnej części zobowiązania budżetowego w ramach programu krajowego, w szczególności sytuacje, w których kwota może zostać wyłączona z takiego umorzenia, szczególnie jeżeli opóźnienia w realizacji wynikają z postępowania prawnego lub odwołania administracyjnego o skutku zawieszającym, lub z przyczyn związanych z działaniem siły wyższej. (29) Aby zapewnić właściwe stosowanie zasad ogólnych dotyczących umorzenia zobowiązań, w ustanowionych zasadach należy szczegółowo określić sposób określania terminów umorzenia i wyliczania odpowiednich kwot. (30) Istotne jest podawanie do wiadomości publicznej informacji na temat osiągnięć finansowania Unii. Obywatele mają prawo wiedzieć, w jaki sposób wydatkowane są środki finansowe Unii. Odpowiedzialność za zapewnienie przekazania odpowiednich informacji opinii publicznej powinna spoczywać zarówno na Instytucjach Odpowiedzialnych, jak i na beneficjentach. W celu zapewnienia większej skuteczności działań informacyjnych skierowanych do ogółu społeczeństwa oraz w celu wzmocnienia efektu synergii między działaniami informacyjnymi podejmowanymi z inicjatywy Komisji środki przeznaczone na działania informacyjne w ramach przedmiotowego finansowania Unii obejmują również komunikację instytucjonalną w zakresie priorytetów polityki Unii Europejskiej, pod warunkiem że są one związane z celami ogólnymi przedmiotowego finansowania Unii. (31) W celu zapewnienia szerokiego rozpowszechnienia informacji dotyczących przedmiotowego finansowania Unii oraz poinformowania potencjalnych beneficjentów o możliwościach finansowania na podstawie niniejszego rozporządzenia należy określić szczegółowe zasady dotyczące działań informacyjnych i komunikacyjnych, jak również pewną charakterystykę techniczną takich działań, zaś każde państwo członkowskie powinno uruchomić stronę internetową lub portal internetowy zawierające niezbędne informacje. (32) Skuteczność wspieranych działań zależy również od ich oceny oraz od upowszechniania ich wyników. Należy formalnie określić obowiązki państw członkowskich i Komisji w tym względzie oraz dokonać ustaleń zapewniających rzetelność oceny i jakość odnośnych informacji. (33) Aby zmienić przepisy niniejszego rozporządzenia w odniesieniu do wspólnych zasad dotyczących kwalifikowalności wydatków, należy przekazać Komisji uprawnienie do przyjęcia aktów zgodnie z art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Szczególnie istotne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów. Przygotowując i opracowując akty delegowane, Komisja powinna zapewnić jednoczesne, terminowe i odpowiednie przekazywanie stosownych dokumentów Parlamentowi Europejskiemu i Radzie. (34) Aby zapewnić jednolite warunki wdrożenia niniejszego rozporządzenia, należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze. Uprawnienia te powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011 z dnia 16 lutego 2011 r. ustanawiającym przepisy i zasady ogólne dotyczące trybu kontroli przez państwa członkowskie wykonywania uprawnień wykonawczych przez Komisję[12]. (35) W odniesieniu do aktów wykonawczych ustanawiających wspólne zobowiązania państw członkowskich, w szczególności dotyczących przekazywania informacji Komisji, należy stosować procedurę sprawdzającą, zaś w odniesieniu do przyjmowania aktów wykonawczych dotyczących wzorów formularzy do przekazywania Komisji informacji, ze względu na ich czysto techniczny charakter, należy stosować procedurę doradczą. (36) Ponieważ cel niniejszego rozporządzenia, mianowicie ustanowienie przepisów ogólnych, nie może być osiągnięty w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, zaś działanie Unii zapewni lepsze jego osiągnięcie, Unia może przyjąć środki zgodne z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodnie z zasadą proporcjonalności, określoną w tym artykule, niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu. Zgodnie z art. 1 i 2 Protokołu w sprawie stanowiska Zjednoczonego Królestwa i Irlandii, załączonego do Traktatu o Unii Europejskiej i do Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, bez uszczerbku dla art. 4 tego protokołu, te państwa członkowskie nie uczestniczą w przyjęciu niniejszego rozporządzenia i w związku z tym nie są nim związane ani go nie stosują. [LUB] [Zgodnie z art. 3 Protokołu w sprawie stanowiska Zjednoczonego Królestwa i Irlandii, załączonego do Traktatu o Unii Europejskiej i do Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, Zjednoczone Królestwo i Irlandia powiadomiły o chęci uczestniczenia w przyjęciu i stosowaniu niniejszego rozporządzenia.] (37) Zgodnie z art. 1 i 2 Protokołu w sprawie stanowiska Danii załączonego do Traktatu o Unii Europejskiej i do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Dania nie uczestniczy w przyjęciu niniejszego rozporządzenia i w związku z tym nie jest nim związana ani go nie stosuje, PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE: ROZDZIAŁ I PRZEPISY OGÓLNE Artykuł 1 Cel i zakres W niniejszym rozporządzeniu określa się ogólne zasady wykonania rozporządzeń szczegółowych w odniesieniu do: a) finansowania wydatków; b) partnerstwa, programowania, sprawozdawczości, monitorowania i oceny; c) systemów zarządzania i kontroli wprowadzanych przez państwa członkowskie; d) rozliczania rachunków. Artykuł 2 Definicje Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje: a) „rozporządzenia szczegółowe” oznaczają – rozporządzenie …/2012/UE [ustanawiające Fundusz Migracji i Azylu na lata 2014–2020]; – rozporządzenie …/2012/UE [ustanawiające, w ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, instrument finansowy na rzecz wspierania współpracy policyjnej, zapobiegania i zwalczania przestępczości oraz zarządzania kryzysowego]; oraz – każde inne rozporządzenie, które dotyczy stosowania niniejszego rozporządzenia; b) „programowanie” oznacza podzielony na etapy proces organizacji, podejmowania decyzji i finansowania, mający na celu realizację przez Unię i państwa członkowskie, w perspektywie wieloletniej, wspólne działanie na rzecz osiągnięcia celów określonych w rozporządzeniach szczegółowych; c) „działanie” oznacza projekt lub grupę projektów wybranych przez Instytucję Odpowiedzialną danego programu krajowego lub na jej odpowiedzialność, przyczyniające się do osiągnięcia celów ogólnych i szczegółowych wyznaczonych w rozporządzeniach szczegółowych; d) „działanie Unii” oznacza działanie ponadnarodowe lub działanie o szczególnym znaczeniu dla Unii, jak określono w rozporządzeniach szczegółowych; e) „projekt” oznacza konkretny, praktyczny środek podjęty w celu realizacji całości lub części działania przez beneficjenta wkładu Unii; f) „pomoc w sytuacjach nadzwyczajnych” oznacza projekt lub grupę projektów stanowiących reakcję na daną sytuację nadzwyczajną, jak określono w rozporządzeniach szczegółowych; g) „beneficjent” oznacza odbiorcę wkładu Unii w ramach projektu, którym mogą być: podmioty publiczne i prywatne, organizacje międzynarodowe, Czerwony Krzyż (MKCK), jak również Międzynarodowa Federacja Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca. ROZDZIAŁ II ZASADY POMOCY Artykuł 3 Zasady ogólne 1. W ramach rozporządzeń szczegółowych zapewnia się wsparcie za pomocą programów krajowych, działań Unii i pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych, które stanowi uzupełnienie interwencji krajowych, regionalnych i lokalnych realizujących cele Unii. 2. Komisja i państwa członkowskie dopilnowują, aby wsparcie zapewniane na mocy rozporządzeń szczegółowych oraz przez państwa członkowskie było spójne z działaniami, strategiami i priorytetami Unii Europejskiej oraz aby stanowiło uzupełnienie innych instrumentów Unii Europejskiej. 3. Wsparcie zapewniane na mocy rozporządzeń szczegółowych realizuje się w ścisłej współpracy między Komisją a państwami członkowskimi. 4. Zgodnie z właściwym zakresem odpowiedzialności Komisja i państwa członkowskie, wraz z ESDZ w odniesieniu do działań w państwach trzecich i ich dotyczących, zapewniają koordynację między niniejszym rozporządzeniem i rozporządzeniami szczegółowymi a innymi strategiami i instrumentami Unii, w tym strategiami i instrumentami w ramach działań zewnętrznych Unii. 5. Komisja i państwa członkowskie stosują zasadę należytego zarządzania finansami zgodnie z art. [26] rozporządzenia finansowego. 6. Komisja i państwa członkowskie zapewniają skuteczność wsparcia udzielanego na mocy rozporządzeń szczegółowych, w szczególności poprzez monitorowanie, sprawozdawczość i ocenę. 7. Komisja i państwa członkowskie pełnią swoje role w odniesieniu do niniejszego rozporządzenia i rozporządzeń szczegółowych w celu zmniejszenia obciążenia administracyjnego beneficjentów. Artykuł 4 Przestrzeganie prawa Unii i prawa krajowego Działania finansowane na mocy rozporządzeń szczegółowych są zgodne z właściwym prawem Unii i prawem krajowym. Artykuł 5 Ochrona interesów finansowych Unii Europejskiej 1. Komisja przyjmuje odpowiednie środki zapewniające, w trakcie realizacji działań finansowanych na podstawie rozporządzeń szczegółowych, ochronę interesów finansowych Unii przez stosowanie środków zapobiegania nadużyciom finansowym, korupcji i innym nielegalnym działaniom, przez skuteczne kontrole oraz, w razie wykrycia nieprawidłowości, przez odzyskiwanie kwot nienależnie wypłaconych a także, w stosownych przypadkach, przez skuteczne, proporcjonalne i odstraszające kary. 2. Państwa członkowskie zapobiegają nieprawidłowościom oraz je wykrywają i korygują, a także odzyskują kwoty nienależnie wypłacone wraz z odsetkami z tytułu zaległych płatności. Państwa członkowskie powiadamiają o tych nieprawidłowościach Komisję i informują ją o przebiegu postępowań administracyjnych i prawnych. 3. Jeżeli kwoty nienależnie wypłacone beneficjentowi nie mogą być odzyskane i jest to wynikiem błędu lub zaniedbania ze strony państwa członkowskiego, dane państwo członkowskie jest odpowiedzialne za zwrot takich kwot do budżetu ogólnego Unii. 4. Państwa członkowskie zapewniają skuteczne środki zapobiegania nadużyciom finansowym, przede wszystkim w odniesieniu do obszarów podwyższonego ryzyka, które mają również charakter odstraszający, z uwzględnieniem korzyści oraz proporcjonalności takich środków. 5. Komisja jest uprawniona do przyjęcia aktów delegowanych zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 54, w odniesieniu do obowiązków państw członkowskich wskazanych w ust. 4. 6. Komisja lub jej przedstawiciele oraz Trybunał Obrachunkowy mają uprawnienia do audytu, na podstawie dokumentacji i na miejscu, wobec wszystkich beneficjentów dotacji, wykonawców i podwykonawców, którzy otrzymują od Unii środki. Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) może przeprowadzać kontrole i inspekcje na miejscu u podmiotów gospodarczych, których takie finansowanie bezpośrednio lub pośrednio dotyczy, zgodnie z procedurami określonymi w rozporządzeniu (Euratom, WE) nr 2185/96, w celu ustalenia, czy miały miejsce nadużycie finansowe, korupcja lub jakiekolwiek inne nielegalne działanie, naruszające interesy finansowe Unii, w związku z umową o udzielenie dotacji, decyzją o udzieleniu dotacji lub zamówieniem dotyczącym finansowania przez Unię. Nie naruszając przepisów akapitu pierwszego i drugiego, w umowach o współpracy z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi, umowach o udzielenie dotacji, decyzjach o udzieleniu dotacji i zamówieniach wynikających z wdrożenia niniejszego rozporządzenia wyraźnie upoważnia się Komisję, Trybunał Obrachunkowy i OLAF do prowadzenia takich audytów, kontroli i inspekcji na miejscu. Artykuł 6 Programowanie Cele rozporządzeń szczegółowych realizowane są w ramach wieloletniego okresu programowania w latach 2014–2020, z zastrzeżeniem przeglądu śródokresowego zgodnie z art. 15. ROZDZIAŁ III RAMY FINANSOWE OBEJMUJĄCE DZIAŁANIA UNII, POMOC W SYTUACJACH NADZWYCZAJNYCH I POMOC TECHNICZNĄ Artykuł 7 Ramy wdrażania 1. Komisja ustanawia łączną kwotę dostępną na działania Unii, pomoc w sytuacjach nadzwyczajnych i pomoc techniczną z inicjatywy Komisji w ramach środków rocznych z budżetu Unii. 2. Komisja przyjmuje, w drodze aktu wykonawczego, program prac dotyczący działań Unii i pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych. Ten akt wykonawczy przyjmuje się zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 55 ust. 3. 3. Aby zapewnić terminową dostępność zasobów Komisja może osobno przyjąć program prac dotyczący pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych. 4. Działania Unii, pomoc w sytuacjach nadzwyczajnych i pomoc techniczna z inicjatywy Komisji mogą być wdrażane: – bezpośrednio, przez Komisję lub przez agencje wykonawcze; – pośrednio, przez podmioty i osoby inne niż państwa członkowskie, zgodnie z art. [57] rozporządzenia finansowego. Artykuł 8 Pomoc w sytuacjach nadzwyczajnych 1. W odpowiedzi na sytuację nadzwyczajną, jak określono w rozporządzeniach szczegółowych, Komisja może podjąć decyzję o udzieleniu pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych. 2. W granicach dostępnych zasobów pomoc w sytuacjach nadzwyczajnych może wynosić do 100 % wydatków kwalifikowalnych. 3. Pomoc w sytuacjach nadzwyczajnych może obejmować pomoc w państwach członkowskich i w państwach trzecich zgodnie z celami i działaniami zdefiniowanymi w rozporządzeniach szczegółowych. 4. W ramach pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych można finansować wydatki, które zostały poniesione przed datą złożenia wniosku o dotację lub wniosku o pomoc, jeśli jest to niezbędne do realizacji działania. Artykuł 9 Działania Unii i pomoc w sytuacjach nadzwyczajnych w państwach trzecich lub ich dotyczących 1. Komisja może podjąć decyzję o finansowaniu działań Unii i pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych w państwach trzecich lub w związku z tymi państwami zgodnie z celami i działaniami zdefiniowanymi w rozporządzeniach szczegółowych. 2. Jeśli działania takie są wdrażane bezpośrednio, wnioski mogą składać następujące podmioty: a) państwa członkowskie; b) państwa trzecie; c) wspólne organy powołane przez państwa trzecie i Unię lub przez państwa członkowskie; d) organizacje międzynarodowe, w tym organizacje regionalne, organy, departamenty lub misje ONZ, międzynarodowe instytucje finansowe oraz banki rozwoju, a także międzynarodowe organy sądowe, o ile przyczyniają się one do realizacji celów danego rozporządzenia szczegółowego lub rozporządzeń szczegółowych; e) Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża (MKCK), Międzynarodowa Federacja Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca; f) organizacje pozarządowe prowadzące działalność zarejestrowaną w Unii i w państwach uczestniczących we wprowadzaniu w życie, stosowaniu i rozwoju dorobku Schengen. Artykuł 10 Pomoc techniczna z inicjatywy Komisji 1. Z inicjatywy Komisji lub w jej imieniu w ramach rozporządzeń szczegółowych można finansować działania przygotowawcze, monitorowanie, pomoc administracyjną i techniczną, jak również środki związane z oceną, audytem i kontrolą niezbędne do wykonania niniejszego rozporządzenia i rozporządzeń szczegółowych. 2. Środki te mogą obejmować między innymi: a) pomoc w przygotowaniu i wycenie projektów; b) wsparcie na potrzeby wzmocnienia instytucjonalnego i budowy potencjału administracyjnego na potrzeby skutecznego zarządzania niniejszym rozporządzeniem i rozporządzeniami szczegółowymi; c) środki związane z analizowaniem, zarządzaniem, monitorowaniem, wymianą informacji i wdrażaniem niniejszego rozporządzenia i rozporządzeń szczegółowych, a także środki związane z wdrażaniem systemów kontroli oraz pomocy technicznej i administracyjnej; d) oceny, ekspertyzy, statystyki i badania, również o charakterze ogólnym, dotyczące funkcjonowania rozporządzeń szczegółowych; e) działania mające na celu rozpowszechnianie informacji, wspieranie tworzenia sieci, prowadzenia działań komunikacyjnych, podnoszenia świadomości, promowania współpracy i wymiany doświadczeń, w tym z państwami trzecimi. W celu zapewnienia większej skuteczności działań informacyjnych skierowanych do ogółu społeczeństwa oraz w celu wzmocnienia efektu synergii między działaniami informacyjnymi podejmowanymi z inicjatywy Komisji środki przeznaczone na działania informacyjne na podstawie niniejszego rozporządzenia obejmują również komunikację instytucjonalną w zakresie priorytetów polityki Unii Europejskiej, pod warunkiem że są one związane z celami ogólnymi niniejszego rozporządzenia i rozporządzeń szczegółowych; f) instalację, obsługę i łączenie systemów komputerowych służących do zarządzania, monitorowania, audytu, kontroli i oceny; g) projekt wspólnych ram obejmujących ocenę i monitorowanie, a także systemu wskaźników, z uwzględnieniem w stosownych przypadkach wskaźników krajowych; h) działania zmierzające do poprawy metod oceny oraz wymiany informacji na temat praktyk w zakresie oceny; i) konferencje, seminaria, warsztaty i inne wspólne środki informacyjne i szkoleniowe dotyczące wykonania niniejszego rozporządzenia i rozporządzeń szczegółowych przeznaczone dla instytucji wyznaczonych i beneficjentów; j) działania związane z audytem. 3. Działania te mogą dotyczyć poprzednich i następnych ram finansowych. ROZDZIAŁ IV PROGRAMY KRAJOWE Sekcja 1 Programowanie i ramy wdrażania Artykuł 11 Pomocniczość i proporcjonalność interwencji 1. Państwa członkowskie i organy przez nie wyznaczone do tego celu („instytucje wyznaczone”) są odpowiedzialne za realizację programów i wykonanie zadań wynikających z niniejszego rozporządzenia i rozporządzeń szczegółowych na odpowiednim szczeblu, zgodnie z ramami instytucjonalnymi, prawnymi i finansowymi danego państwa członkowskiego i z zastrzeżeniem zachowania zgodności z niniejszym rozporządzeniem i rozporządzeniami szczegółowymi. 2. W ustaleniach dotyczących wdrażania i stosowania wsparcia zapewnionego na mocy rozporządzeń szczegółowych, w szczególności zasobów finansowych i administracyjnych wymaganych w związku ze sprawozdawczością, oceną, zarządzaniem i kontrolą, uwzględnia się zasadę proporcjonalności w odniesieniu do poziomu przyznanego wsparcia. Artykuł 12 Partnerstwo 1. Każde państwo członkowskie organizuje, zgodnie z przepisami i praktykami krajowymi, partnerstwo z odpowiednimi instytucjami i podmiotami w celu opracowania i realizacji programów krajowych. Takie instytucje i podmioty mogą obejmować właściwe władze regionalne, lokalne, miejskie i inne organy publiczne, a także w stosownych przypadkach organizacje międzynarodowe i podmioty reprezentujące społeczeństwo obywatelskie, takie jak organizacje pozarządowe lub partnerzy społeczni. 2. Partnerstwo jest prowadzone w całkowitej zgodności z uprawnieniami instytucjonalnymi, prawnymi i finansowymi właściwymi dla danej kategorii partnera. 3. Partnerzy uczestniczą w opracowywaniu, wdrażaniu, monitorowaniu i ocenie programów krajowych. 4. Każde państwo członkowskie ustanawia komitet monitorujący w celu wsparcia wdrażania programów krajowych. 5. Komisja może uczestniczyć w pracach komitetu monitorującego w charakterze doradcy. Artykuł 13 Dialog polityczny 1. Aby rozpocząć okres programowania, Komisja prowadzi dialog polityczny z każdym państwem członkowskim na temat wymogów krajowych i wkładu, jaki mógłby wnieść budżet Unii w spełnienie tych wymogów, uwzględniając sytuację wyjściową w danym państwie członkowskim i cele rozporządzeń szczegółowych. Wynikiem dialogu politycznego jest zawarcie uzgodnionego protokołu lub wymiana listów, w których określa się szczególne potrzeby i priorytety danego państwa członkowskiego i które służą jako ramy sporządzania programów krajowych. Działania wdrażane w państwach trzecich i ich dotyczące nie mogą być działaniami bezpośrednio ukierunkowanymi na rozwój, zaś celem dialogu politycznego jest całkowita spójność z zasadami i ogólnymi celami działań zewnętrznych i polityki zagranicznej Unii w odniesieniu do danego państwa lub regionu. 2. W kontekście badania wniosku o płatność, o którym mowa w art. 39, i sprawozdania z realizacji, o którym mowa w art. 49, dane państwo członkowskie i Komisja dokonują przeglądu postępów w realizacji programu krajowego, uwzględniając wnioski z dialogu politycznego. Artykuł 14 Przygotowywanie i zatwierdzanie programów krajowych 1. Na podstawie wniosków z dialogu politycznego, o którym mowa w art. 13 ust. 1, każde państwo członkowskie przedstawia propozycję programu krajowego zgodnie z rozporządzeniami szczegółowymi. 2. Każdy proponowany program krajowy obejmuje lata budżetowe w okresie od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. i zawiera następujące elementy: a) opis sytuacji wyjściowej danego państwa członkowskiego; b) analizę wymogów obowiązujących w danym państwie członkowskim i celów krajowych wyznaczonych w celu spełnienia tych wymogów w okresie objętym programem; c) odpowiednią strategię określającą cele, które mają być realizowane przy wsparciu z budżetu Unii, wraz z celami dotyczącymi produktów usług służącymi ich osiągnięciu, orientacyjny harmonogram i przykładowe działania przewidziane do osiągnięcia tych celów; d) mechanizmy zapewniające koordynację między instrumentami ustanowionymi na mocy rozporządzeń szczegółowych a innymi instrumentami unijnymi i krajowymi; e) informacje na temat ram monitorowania i oceny, które należy wdrożyć, oraz wskaźników, które należy stosować w celu dokonania pomiaru postępów w realizacji celów określonych w odniesieniu do sytuacji wyjściowej w danym państwie członkowskim; f) ustalenia służące zapewnieniu skutecznego i efektywnego wdrożenia wsparcia z budżetu Unii, w tym planowane wykorzystanie pomocy technicznej i podejście wybrane do wdrożenia zasady partnerstwa określonej w art. 12; g) projekt planu finansowego z podziałem na każdy rok budżetowy w danym okresie; h) mechanizmy i metody stosowane do upowszechnienia programu krajowego; i) przepisy wykonawcze dotyczące programu krajowego, w których określa się instytucje wyznaczone. 3. Państwa członkowskie przedstawiają Komisji propozycje programów krajowych nie później niż w terminie trzech miesięcy od zakończenia dialogu politycznego, o którym mowa w art. 13 ust. 1. 4. Programy krajowe sporządza się zgodnie z modelem przyjętym przez Komisję. Ten akt wykonawczy przyjmuje się zgodnie z procedurą doradczą, o której mowa w art. 55 ust. 2. 5. Przed zatwierdzeniem proponowanego programu krajowego Komisja analizuje: a) jego spójność z celami określonymi w rozporządzeniach szczegółowych i z wnioskami z dialogu politycznego, o którym mowa w art. 13 ust. 1; b) adekwatność celów, celów dotyczących produktów/usług, wskaźników, harmonogramu i przykładowych działań przewidzianych w proponowanym programie krajowym w świetle proponowanej strategii; c) znaczenie przepisów wykonawczych, o których mowa w ust. 2 lit. i), w świetle przewidzianych działań; d) zgodność proponowanego programu z prawem Unii; e) komplementarność ze wsparciem zapewnianym w ramach innych funduszy Unii, w tym Europejskiego Funduszu Społecznego; f) w przypadkach przewidzianych w rozporządzeniu szczegółowym, w odniesieniu do celów i przykładów działań w państwach trzecich lub ich dotyczących, spójność z zasadami i celami działań zewnętrznych i polityki zagranicznej Unii w odniesieniu do danego państwa lub regionu. 6. Komisja przedstawia swoje uwagi w terminie trzech miesięcy od daty przedłożenia proponowanego programu krajowego. Jeżeli Komisja uzna, że proponowany program krajowy jest niespójny z celami rozporządzeń szczegółowych, niewystarczający w świetle strategii lub niezgodny z prawem Unii, wzywa ona dane państwo członkowskie do przedstawienia wszystkich niezbędnych informacji dodatkowych i w razie potrzeby do zmiany proponowanego programu krajowego. Dane państwo członkowskie przedstawia Komisji wszystkie niezbędne informacje dodatkowe i w razie potrzeby zmienia proponowany program krajowy. 7. Komisja zatwierdza, w drodze aktu wykonawczego, każdy program krajowy najpóźniej sześć miesięcy po formalnym przedłożeniu przez państwo członkowskie, pod warunkiem, że wszelkie przedstawione przez Komisję uwagi zostały uwzględnione w satysfakcjonujący sposób. 8. W świetle nowych i nieprzewidzianych okoliczności, z inicjatywy Komisji lub zainteresowanego państwa członkowskiego, można dokonać ponownej analizy zatwierdzonego programu krajowego i w razie potrzeby jego zmiany na pozostałą część okresu programowania. Artykuł 15 Przegląd śródokresowy 1. W 2017 r. Komisja i każde państwo członkowskie dokonują ponownej analizy sytuacji w świetle zmian polityki Unii i danego państwa członkowskiego. 2. Po przeprowadzeniu ponownej analizy państwa członkowskie mogą dokonać zmiany swoich programów krajowych. Zmiany wprowadza się do programów krajowych tych państw członkowskich, które otrzymają dodatkowe przydziały zgodnie z rozporządzeniami szczegółowymi. 3. Zasady określone w art. 14 dotyczące przygotowywania i zatwierdzania programów krajowych stosuje się odpowiednio do przygotowywania i zatwierdzania zmienionych krajowych programów. 4. Komisja przydziela państwom członkowskim, w drodze aktów wykonawczych, zasoby na potrzeby programów krajowych dostępne w ramach przeglądu śródokresowego na mocy rozporządzeń szczegółowych. Po zakończeniu przeglądu śródokresowego Komisja przedstawia Parlamentowi Europejskiemu, Radzie, Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu i Komitetowi Regionów sprawozdanie z przeglądu śródokresowego przeprowadzonego zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia i rozporządzeń szczegółowych. Artykuł 16 Struktura finansowania 1. Wkład finansowy zapewniony w ramach programów krajowych ma postać dotacji. 2. Działania wspierane w ramach programów krajowych są współfinansowane ze źródeł publicznych lub prywatnych, nie są nastawione na osiąganie zysku i nie kwalifikują się do finansowania z innych źródeł objętych budżetem Unii. 3. Wkład z budżetu Unii nie przekracza 75 % łącznych wydatków kwalifikowalnych związanych z danym projektem. 4. Wkład z budżetu Unii można zwiększyć do poziomu 90 % w ramach działań szczególnych lub priorytetów strategicznych, jak określono w rozporządzeniach szczegółowych. 5. Wkład z budżetu Unii można również zwiększyć do poziomu 90 % w należycie uzasadnionych okolicznościach, zwłaszcza jeśli w przeciwnym wypadku projekty mogłyby nie zostać wdrożone, a cele programu krajowego nie zostałyby osiągnięte. Artykuł 17 Ogólne zasady kwalifikowalności 1. Kwalifikowalność wydatków określa się na podstawie przepisów krajowych, z wyjątkiem sytuacji, w odniesieniu do których określono szczególne zasady w niniejszym rozporządzeniu lub rozporządzeniach szczegółowych. 2. Zgodnie z rozporządzeniami szczegółowymi wydatki są kwalifikowalne, gdy: a) mieszczą się w zakresie rozporządzeń szczegółowych i ich celów; b) są konieczne do realizacji działań objętych danym projektem; c) są uzasadnione i zgodne z zasadami należytego zarządzania finansami, w szczególności z zasadą odpowiedniego stosunku jakości do ceny i gospodarności. 3. Wydatki kwalifikują się do objęcia wsparciem na mocy rozporządzeń szczegółowych, jeżeli – zostały poniesione i zapłacone przez beneficjenta w okresie od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia 31 grudnia 2022 r.; oraz – zostały faktycznie wypłacone przez akredytowaną Instytucję Odpowiedzialną w okresie od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. 4. Wydatki ujęte we wnioskach o płatność przedstawionych Instytucji Odpowiedzialnej przez danego beneficjenta są uzasadnione na podstawie faktur lub dokumentów księgowych o równorzędnej wartości dowodowej, z wyjątkiem form wsparcia, o których mowa w art. 18 ust. 1 lit. b), c) i d). Dla takich form wsparcia, na zasadzie odstępstwa od przepisów ust. 3, kwoty ujęte we wniosku o płatność stanowią koszty zwrócone beneficjentowi przez instytucję odpowiedzialną. 5. Dochód netto wygenerowany bezpośrednio przez projekt w trakcie jego realizacji, który nie został uwzględniony przy zatwierdzeniu projektu, jest odliczany od wydatków kwalifikowalnych związanych z danym projektem we wniosku o płatność końcową przedstawionym przez beneficjenta. Artykuł 18 Wydatki kwalifikowalne 1. Zwrot wydatków kwalifikowalnych może mieć następujące formy: a) zwrot kosztów kwalifikowalnych faktycznie poniesionych i zapłaconych, w stosownych przypadkach wraz z amortyzacją; b) standardowa skala kosztów jednostkowych; c) kwoty ryczałtowe; d) finansowanie ryczałtowe, określone przez zastosowanie wartości procentowej do jednej lub kilku kategorii kosztów. 2. Możliwości, o których mowa w ust. 1, można łączyć, jeżeli każda z nich dotyczy innej kategorii kosztów lub jeżeli są one stosowane do różnych projektów stanowiących część działania lub do kolejnych etapów działania. 3. Jeżeli projekt jest realizowany wyłącznie za pośrednictwem zamówień na wykonanie robót budowlanych, dostawę towarów lub świadczenie usług, zastosowanie ma wyłącznie ust. 1 lit. a). 4. Kwoty, o których mowa w ust. 1 lit. b), c) i d), ustala się z wyprzedzeniem na podstawie: a) rzetelnej, sprawiedliwej i weryfikowalnej metody obliczania w oparciu o: (i) dane statystyczne bądź inne obiektywne informacje; lub (ii) zweryfikowane dane historyczne poszczególnych beneficjentów lub zastosowanie ich zwykłej praktyki księgowania kosztów; b) metod i odpowiednich skal kosztów jednostkowych, kwot ryczałtowych i stawek zryczałtowanych stosowanych w ramach polityki Unii w przypadku podobnych działań i beneficjentów; c) metod i odpowiednich skal kosztów jednostkowych, kwot ryczałtowych i stawek zryczałtowanych stosowanych w ramach systemów dotacji finansowanych w całości przez państwo członkowskie w przypadku podobnych działania/projektu i beneficjenta. 5. W dokumencie ustanawiającym warunki wsparcia dla każdego projektu/działania określa się metodę, którą należy zastosować w celu ustalenia kosztów działania oraz warunków płatności dotacji. 6. Jeśli realizacja projektu powoduje powstanie kosztów pośrednich, można je obliczyć jako stawki zryczałtowane w następujący sposób: a) stawka zryczałtowana w wysokości do 20 % bezpośrednich kosztów kwalifikowalnych, jeżeli stawka ta jest obliczana na podstawie rzetelnej, sprawiedliwej i weryfikowalnej metody obliczania lub metody stosowanej w ramach systemów dotacji finansowanych w całości przez państwo członkowskie w przypadku podobnego działania/projektu lub beneficjenta; b) stawka zryczałtowana w wysokości do 15 % bezpośrednich kwalifikowalnych kosztów personelu; lub c) stawka zryczałtowana stosowana do kwalifikowalnych kosztów bezpośrednich w oparciu o istniejące metody i odpowiednie stawki stosowane w ramach polityki Unii w przypadku podobnego działania/projektu i beneficjenta; 7. Dotacje, na które wartość wsparcia z budżetu Unii nie przekracza 50 000 EUR, mają postać kwot ryczałtowych lub standardowej skali kosztów jednostkowych. 8. Finansowanie ryczałtowe, standardowa skala kosztów jednostkowych i kwoty ryczałtowe, o których mowa w ust. 4, można obliczać dla każdego projektu poprzez odniesienie się do projektu budżetu uzgodnionego uprzednio przez Instytucję Odpowiedzialną w przypadku dotacji, na które wkład z budżetu Unii nie przekracza 100 000 EUR. 9. Koszty amortyzacji mogą być uznane za kwalifikowalne pod następującymi warunkami: a) wydatki są kwalifikowalne zgodnie z zasadami kwalifikowalności programu krajowego; b) kwota wydatków jest należycie uzasadniona dokumentami potwierdzającymi o wartości dowodowej równoważnej fakturom, jeżeli kwota ta jest zwracana w formie, o której mowa w ust. 1 lit. a); c) koszty odnoszą się wyłącznie do okresu wsparcia projektu; d) wsparcie z budżetu Unii nie zostało wykorzystane na uzyskanie aktywów podlegających amortyzacji. Artykuł 19 Wydatki niekwalifikowalne Do otrzymania wkładu z budżetu Unii na mocy rozporządzeń szczegółowych nie kwalifikują się następujące wydatki: a) odsetki od zadłużenia; b) zakup gruntów niezabudowanych; c) zakup gruntów zabudowanych, jeżeli grunty te są niezbędne do realizacji projektu, w kwocie przekraczającej 10 % łącznych wydatków kwalifikowalnych dla danego projektu; d) podatek od wartości dodanej (VAT). Kwoty VAT są jednak kwalifikowalne, jeżeli nie istnieje możliwość ich odzyskania na mocy ustawodawstwa krajowego dotyczącego VAT i jeżeli są płacone przez beneficjentów innych niż osoby niepodlegające opodatkowaniu zgodnie z definicją podaną w art. 13 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2006/112/WE, pod warunkiem że takie kwoty VAT nie są ponoszone w związku z dostarczaniem infrastruktury. Artykuł 20 Pomoc techniczna z inicjatywy państw członkowskich 1. Z inicjatywy danego państwa członkowskiego w odniesieniu do każdego programu krajowego na mocy rozporządzeń szczegółowych można wspierać działania w zakresie przygotowania, zarządzania, monitorowania, oceny, informowania i komunikowania, tworzenia sieci kontaktów, kontroli i audytu, a także środki służące wzmocnieniu zdolności administracyjnej do celów wykonania niniejszego rozporządzenia i rozporządzeń szczegółowych. 2. Środki te mogą obejmować a) wydatki związane z przygotowaniem, wyborem, wyceną, zarządzaniem i monitorowaniem działań lub projektów; b) wydatki związane z audytami i kontrolami na miejscu obejmującymi działania lub projekty; c) wydatki związane z oceną działań lub projektów; d) wydatki związane z informowaniem, rozpowszechnianiem i przejrzystością w odniesieniu do działań lub projektów; e) wydatki z tytułu nabycia, instalacji i obsługi systemów komputerowych służących do zarządzania, monitorowania i oceny niniejszego rozporządzenia i rozporządzeń szczegółowych; f) wydatki na spotkania komitetów monitorujących i podkomitetów związanych z realizacją działań; wydatki te mogą również obejmować koszty ekspertów i innych uczestników takich komitetów, w tym uczestników z państw trzecich, jeżeli ich obecność jest konieczna do skutecznej realizacji działań lub projektów; g) wydatki na wzmocnienie zdolności administracyjnej w zakresie wykonania niniejszego rozporządzenia i rozporządzeń szczegółowych. 3. Państwa członkowskie mogą wykorzystywać środki na wspieranie działań mających na celu zmniejszenie obciążenia administracyjnego beneficjentów, w tym na elektroniczny system wymiany danych, a także na działania służące wzmocnieniu zdolności organów państw członkowskich i beneficjentów w zakresie zarządzania i wykorzystania wsparcia przewidzianego w rozporządzeniach szczegółowych. 4. Działania te mogą dotyczyć poprzednich i następnych ram finansowych. Sekcja 2 Zarządzanie i kontrola Artykuł 21 Ogólne zasady działania systemów zarządzania i kontroli Systemy zarządzania i kontroli zapewniają: a) opis funkcji poszczególnych podmiotów zajmujących się zarządzaniem i kontrolą oraz podział funkcji w obrębie każdego podmiotu; b) zgodność z zasadą rozdzielenia funkcji pomiędzy tymi podmiotami i w ich obrębie; c) procedury zapewnienia zasadności i prawidłowości zadeklarowanych wydatków; d) systemy komputerowe służące prowadzeniu księgowości, przechowywaniu i przekazywaniu danych finansowych i danych na temat wskaźników, dla celów monitorowaniu i sprawozdawczości; e) systemy sprawozdawczości i monitorowania, jeżeli Instytucja Odpowiedzialna powierza wykonanie zadań innemu podmiotowi; f) ustalenia dotyczące audytu funkcjonowania systemów zarządzania i kontroli; g) systemy i procedury zapewniające stosowania właściwej ścieżki audytu; h) zapobieganie, wykrywanie i korygowanie nieprawidłowości, w tym nadużyć finansowych, oraz odzyskiwanie kwot nienależnie wypłaconych wraz z odsetkami. Artykuł 22 Obowiązki państw członkowskich 1. Państwa członkowskie wypełniają obowiązki w zakresie zarządzania, kontroli i audytu oraz przyjmują na siebie wynikające z tego obowiązki określone w przepisach w sprawie zarządzania dzielonego ustanowionych w rozporządzeniu finansowym i w niniejszym rozporządzeniu. Zgodnie z zasadą zarządzania dzielonego państwa członkowskie są odpowiedzialne za zarządzanie programami krajowymi i ich kontrolę. 2. Państwa członkowskie dopilnowują, by ich systemy zarządzania i kontroli programów zostały ustanowione zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz aby systemy te funkcjonowały skutecznie. 3. W ciągu całego okresu programowania państwa członkowskie przydzielają poszczególnym podmiotom odpowiednie zasoby na pełnienie ich funkcji. 4. Państwa członkowskie ustanawiają zasady i procedury dotyczące wyboru i realizacji projektów zgodnie z niniejszym rozporządzeniem. 5. Wszelka oficjalna wymiana informacji między państwem członkowskim a Komisją odbywa się z wykorzystaniem systemu elektronicznej wymiany danych ustanowionego przez Komisję. Artykuł 23 Instytucje wyznaczone 1. Do celów realizacji programu krajowego każde państwo członkowskie wyznacza następujące podmioty: a) Instytucję Akredytującą określoną w art. [56] rozporządzenia finansowego; b) akredytowaną Instytucję Odpowiedzialną: podmiot sektora publicznego państwa członkowskiego, ponoszący wyłączną odpowiedzialność za właściwe zarządzanie programem krajowym i właściwą kontrolę nad nim oraz zajmujący się wszelkimi kontaktami z Komisją; c) Instytucję Audytową: krajowy organ lub podmiot publiczny, który jest funkcjonalnie niezależny od Instytucji Odpowiedzialnej i Instytucji Akredytującej oraz który odpowiada za sprawdzanie skuteczności funkcjonowania systemu zarządzania i kontroli; d) w stosownych przypadkach Instytucję Delegowaną: dowolny podmiot publiczny lub prywatny, który wykonuje niektóre zadania instytucji odpowiedzialnej na jej odpowiedzialność. 2. Każde państwo członkowskie określa zasady regulujące jego stosunki z instytucjami, o których mowa w ust. 1, a także ich stosunki z Komisją. Artykuł 24 Akredytacja Instytucji Odpowiedzialnych 1. Zgodnie z art. [56 ust. 3] rozporządzenia finansowego każda Instytucja Odpowiedzialna odpowiadająca za zarządzanie wydatkami i ich kontrolę zgodnie z niniejszym rozporządzeniem jest akredytowana w drodze formalnej decyzji Instytucji Akredytującej na szczeblu ministerialnym. 2. Akredytację przyznaje się z zastrzeżeniem spełnienia przez dany podmiot kryteriów akredytacji dotyczących otoczenia wewnętrznego, działań kontrolnych, informowania i komunikacji oraz monitorowania, przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu lub na jego podstawie. 3. Akredytacja opiera się na opinii niezależnego podmiotu audytowego, który ocenia zgodność Instytucji Odpowiedzialnej z kryteriami akredytacji. Niezależny podmiot audytowy przeprowadza swoje zadania zgodnie z powszechnie uznawanymi, międzynarodowymi standardami kontroli. 4. Instytucja Akredytująca nadzoruje akredytowaną Instytucję Odpowiedzialną i wycofuje akredytację w drodze formalnej decyzji, jeżeli co najmniej jedno kryterium akredytacji nie jest już spełnione, chyba że Instytucja Odpowiedzialna podejmie niezbędne działania naprawcze w okresie próbnym, określanym przez instytucję akredytującą w zależności od wagi problemu. Podmiot akredytujący niezwłocznie powiadamia Komisję o ustanowieniu okresu próbnego dla akredytowanej Instytucji Odpowiedzialnej oraz o wszelkich decyzjach o cofnięciu akredytacji. 5. Aby zapewnić właściwe funkcjonowanie tego systemu, Komisja jest uprawniona do przyjęcia aktów delegowanych zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 54, w zakresie: a) minimalnych wymogów w zakresie akredytacji Instytucji Odpowiedzialnych dotyczących otoczenia wewnętrznego, działań kontrolnych, informowania i komunikowania oraz monitorowania, a także zasad dotyczących procedury przyznawania i cofania akredytacji; b) zasad dotyczących nadzoru i procedury przeglądu akredytacji Instytucji Odpowiedzialnych; c) obowiązków Instytucji Odpowiedzialnych w odniesieniu do interwencji publicznej, jak również zakresu ich zobowiązań w dziedzinie zarządzania i kontroli. Artykuł 25 Ogólne zasady dotyczące kontroli przeprowadzanych przez Instytucje Odpowiedzialne 1. W celu uzyskania wystarczającego poziomu wiarygodności Instytucje Odpowiedzialne przeprowadzają systematyczne kontrole administracyjne wszystkich wniosków o płatność złożonych przez beneficjentów oraz uzupełniają je kontrolami na miejscu wydatków związanych z wnioskami o płatność końcową złożonymi przez beneficjentów, zadeklarowanych w rocznym sprawozdaniu finansowym. 2. W przypadku kontroli na miejscu Instytucja Odpowiedzialna pobiera próbę kontrolną z grupy wszystkich beneficjentów, składającą się, w stosownych przypadkach, z próby losowej oraz próby wybranej na podstawie analizy ryzyka w celu otrzymania reprezentatywnego poziomu błędu i minimalnego poziomu ufności oraz wskazania największych błędów. 3. Instytucja Odpowiedzialna sporządza sprawozdanie z każdej przeprowadzonej kontroli na miejscu. 4. W przypadku, gdy wykryte problemy wydają się mieć charakter systemowy, co może pociągać za sobą ryzyko dla innych projektów, Instytucja Odpowiedzialna zapewnia przeprowadzenie dalszych czynności kontrolnych, w tym, w razie potrzeby, dodatkowych audytów w celu ustalenia skali takich problemów oraz stwierdzenia, czy poziom błędu przekracza próg istotności. Instytucja Odpowiedzialna podejmuje konieczne środki zapobiegawcze i naprawcze i informuje o nich Komisję w zgłoszeniu podsumowującym, o którym mowa w art. 39 ust. 1 lit. c). 5. Komisja przyjmuje, w drodze aktów wykonawczych, niezbędne przepisy mające na celu zapewnienie jednolitego stosowanie niniejszego artykułu. Przepisy te mogą odnosić się w szczególności do: a) zasad dotyczących kontroli administracyjnych i kontroli na miejscu, które mają być prowadzone przez państwa członkowskie w odniesieniu do przestrzegania obowiązków, zobowiązań i zasad kwalifikowalności wynikających ze stosowania niniejszego rozporządzenia i rozporządzeń szczegółowych; b) zasad dotyczących minimalnych poziomów kontroli na miejscu niezbędnych do skutecznego zarządzania ryzykiem, jak również warunków, na jakich państwa członkowskie muszą rozszerzyć takie kontrole lub mogą je zmniejszyć tam, gdzie systemy zarządzania i kontroli funkcjonują prawidłowo, a poziomy błędu są akceptowalne; c) zasad i metod sprawozdawczości dotyczącej kontroli i weryfikacji oraz ich wyników. Komisja przyjmuje te akty wykonawcze zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 55 ust. 3. Artykuł 26 Płatności na rzecz beneficjentów Instytucje Odpowiedzialne dopilnowują, aby beneficjenci otrzymali pełną kwotę wsparcia publicznego jak najszybciej. Nie potrąca się ani nie wstrzymuje wypłaty żadnych kwot ani też nie nakłada się żadnych opłat szczególnych lub innych opłat o równoważnym skutku, które powodowałyby zmniejszenie kwot wypłacanych beneficjentom. Artykuł 27 Funkcje Instytucji Audytowej 1. Na podstawie odpowiedniej próby wydatków uwzględnionych w rocznym sprawozdaniu finansowym Instytucja Audytowa upewnia się, że systemy zarządzania i kontroli są objęte audytami. Komisja jest uprawniona do przyjęcia aktów delegowanych zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 54, w odniesieniu do statusu Instytucji Audytowych oraz warunków, jakie muszą spełniać prowadzone przez nie audyty. 2. Jeżeli audyty przeprowadza podmiot inny niż Instytucja Audytowa, Instytucja Audytowa zapewnia takiemu podmiotowi niezbędną niezależność funkcjonalną. 3. Instytucja Audytowa dba o to, aby przy realizacji czynności audytowych uwzględniano uznane, międzynarodowe standardy audytu. Artykuł 28 Współpraca z Instytucjami Audytowymi 1. Komisja współpracuje z Instytucjami Audytowymi w celu skoordynowania ich planów audytowych i metod przeprowadzania audytu i niezwłocznie wymienia się z nimi wynikami audytów przeprowadzonych w odniesieniu do systemów zarządzania i kontroli. 2. Jeżeli nie ustalono inaczej, Komisja i Instytucje Audytowe spotykają się regularnie co najmniej raz w roku w celu zbadania rocznego sprawozdania z kontroli i opinii oraz wymiany poglądów na temat kwestii związanych w ulepszeniem systemów zarządzania i kontroli. Artykuł 29 Kontrole i audyty przeprowadzane przez Komisję 1. Komisja, na podstawie dostępnych informacji, w tym na podstawie procedury akredytacji, corocznych poświadczeń dotyczących zarządzania, rocznych sprawozdań z kontroli, rocznych opinii z audytu, rocznych sprawozdań z realizacji oraz na podstawie audytów przeprowadzonych przez podmioty krajowe i unijne, upewnia się, że państwa członkowskie ustanowiły systemy zarządzania i kontroli zgodne z niniejszym rozporządzeniem oraz że systemy te funkcjonują skutecznie w okresie realizacji programów krajowych. 2. Bez uszczerbku dla audytów przeprowadzanych przez państwa członkowskie urzędnicy lub upoważnieni przedstawiciele Komisji mogą przeprowadzać audyty lub kontrole na miejscu za wcześniejszym powiadomieniem. W takich audytach lub kontrolach mogą uczestniczyć urzędnicy lub upoważnieni przedstawiciele państwa członkowskiego. 3. Zakres takich audytów lub kontroli może obejmować w szczególności: a) sprawdzenie skuteczności funkcjonowania systemów zarządzania i kontroli w ramach programu krajowego lub jego części; b) zgodność praktyk administracyjnych z przepisami Unii; c) istnienie wymaganych dokumentów potwierdzających oraz ich zgodność z działaniami wspieranymi w ramach programów krajowych; d) warunki, na jakich działania prowadzono i kontrolowano; e) ocenę należytego zarządzania finansami w odniesieniu do działań lub programu krajowego. 4. Urzędnicy Komisji lub jej upoważnieni przedstawiciele, należycie umocowani do przeprowadzania audytów na miejscu, mają dostęp do wszystkich zapisów, dokumentów i metadanych, niezależnie od formy, w jakiej są one przechowywane, odnoszących się do wydatków lub do systemów zarządzania i kontroli. Państwa członkowskie przekazują Komisji na jej żądanie kopie takich zapisów, dokumentów i metadanych. Określone w niniejszym ustępie uprawnienia nie mają wpływu na stosowanie przepisów krajowych, które zastrzegają niektóre działania dla podmiotów specjalnie wyznaczonych na mocy ustawodawstwa krajowego. Urzędnicy i upoważnieni przedstawiciele Komisji nie uczestniczą między innymi w przeszukaniach zamieszkałych pomieszczeń ani w formalnych przesłuchaniach osób przeprowadzanych na podstawie ustawodawstwa krajowego. Mają oni jednak dostęp do uzyskanych w ten sposób informacji. 5. Na żądanie Komisji oraz za zgodą państwa członkowskiego właściwe organy tego państwa członkowskiego przeprowadzają dodatkowe kontrole lub dochodzenia dotyczące działań objętych niniejszym rozporządzeniem. W takich kontrolach mogą uczestniczyć przedstawiciele Komisji lub osoby przez nią oddelegowane. W celu udoskonalenia kontroli Komisja może zwrócić się do organów państw członkowskich – za zgodą zainteresowanych państw – z wnioskiem o pomoc w odniesieniu do określonych kontroli lub dochodzeń. 6. Komisja może zażądać od państwa członkowskiego podjęcia działań niezbędnych do zapewnienia skutecznego funkcjonowania systemów zarządzania i kontroli lub prawidłowości wydatków zgodnie z mającymi zastosowanie zasadami. Sekcja 3 Zarządzanie finansami Artykuł 30 Zobowiązania budżetowe 1. Zobowiązania budżetowe Unii w odniesieniu do każdego programu krajowego są realizowane w ratach rocznych w okresie od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. 2. Decyzja Komisji zatwierdzająca każdy program krajowy stanowi decyzję w sprawie finansowania w rozumieniu art. [81 ust. 2] rozporządzenia finansowego, a po jej notyfikacji danemu państwu członkowskiemu – zobowiązanie prawne w rozumieniu tego rozporządzenia. 3. W przypadku każdego programu krajowego zobowiązanie budżetowe odnoszące się do pierwszej raty następuje po zatwierdzeniu tego programu krajowego przez Komisję. 4. Zobowiązania budżetowe odnoszące się do kolejnych rat są realizowane przez Komisję przed dniem 1 maja każdego roku, na podstawie decyzji, o której mowa w ust. 2 niniejszego artykułu, z wyjątkiem sytuacji, w których zastosowanie ma art. [13] rozporządzenia finansowego. Artykuł 31 Wspólne zasady dotyczące płatności 1. Komisja dokonuje płatności wkładu z budżetu Unii na rzecz programu krajowego zgodnie ze środkami budżetowymi i z zastrzeżeniem dostępnego finansowania. Każdą płatność księguje się w ramach najwcześniej otwartego odpowiedniego zobowiązania budżetowego. 2. Płatności dokonuje się w formie wstępnych płatności zaliczkowych, płatności salda rocznego oraz płatności salda końcowego. 3. Zastosowanie ma art. [87] rozporządzenia finansowego. Artykuł 32 Kumulacja wstępnych płatności zaliczkowych i płatności salda rocznego 1. Suma wstępnych płatności zaliczkowych i płatności salda rocznego nie przekracza 95 % wkładu z budżetu Unii na rzecz danego programu krajowego. 2. Po osiągnięciu pułapu 95 % państwa członkowskie nadal przekazują Komisji wnioski o płatność. Artykuł 33 Ustalenia dotyczące wstępnych płatności zaliczkowych 1. Zgodnie z decyzją Komisji zatwierdzającą program krajowy kwota wstępnych płatności zaliczkowych dla całego okresu programowania jest wypłacana przez Komisję. Stanowi ona 4 % wkładu z budżetu Unii na rzecz danego programu krajowego. Kwota ta noże zostać podzielona na dwie raty, w zależności od dostępności środków budżetowych. 2. Jeżeli program krajowy zostaje zatwierdzony w 2015 r. lub później, raty są wypłacane w roku, w którym zatwierdzono program. 3. Płatności zaliczkowe są wykorzystywane wyłącznie do dokonywania płatności na rzecz beneficjentów realizujących program krajowy. W tym celu są one bezzwłocznie udostępniane Instytucji Odpowiedzialnej. 4. Całkowita kwota wypłacona w formie płatności zaliczkowej podlega zwrotowi Komisji, jeżeli żaden wniosek o płatność zgodnie z art. 39 nie wpłynie w ciągu 24 miesięcy od daty wypłacenia przez Komisję pierwszej raty kwoty wstępnych płatności zaliczkowych. 5. Odsetki od kwoty wstępnych płatności zaliczkowych księguje się na koncie danego programu krajowego i odejmuje się je od kwoty wydatków publicznych wskazanej we wniosku o płatność końcową. 6. Kwota wypłacona w ramach wstępnych płatności zaliczkowych zostaje całkowicie rozliczona na rachunkach Komisji zgodnie z art. 36 najpóźniej w momencie zamknięcia programu krajowego. Artykuł 34 Definicja roku budżetowego Do celów niniejszego rozporządzenia rok budżetowy obejmuje poniesione wydatki i uzyskane dochody zaksięgowane na rachunkach Instytucji Odpowiedzialnej w okresie rozpoczynającym się dnia 16 października roku „N-1” i kończącego się dnia 15 października roku „N”. Artykuł 35 Płatności salda rocznego 1. Komisja dokonuje płatności salda rocznego, z zastrzeżeniem dostępnych zasobów, na podstawie obowiązującego planu finansowego, rocznego sprawozdania finansowego za odpowiadający rok budżetowy objęty programem krajowym oraz na podstawie odpowiadającej decyzji w sprawie rozliczenia rachunków. 2. Roczne sprawozdanie finansowe obejmuje płatności dokonane przez Instytucję Odpowiedzialną w roku budżetowym, w odniesieniu do których spełniono wymogi w zakresie kontroli, o których mowa w art. 25. 3. Płatności salda rocznego dokonuje się nie później niż sześć miesięcy po uznaniu przez Komisję informacji i dokumentów wymienionych w art. 39 ust. 1 i art. 49 za dopuszczalne oraz po rozliczeniu ostatniego rocznego sprawozdania finansowego. Artykuł 36 Zamknięcie programu 1. Najpóźniej do dnia 31 grudnia 2023 r. państwa członkowskie przedkładają następujące dokumenty: a) informacje wymagane na potrzeby poprzedniego rocznego sprawozdania finansowego, zgodnie z art. 39 ust. 1; b) wniosek o płatność salda końcowego; oraz c) sprawozdanie końcowe z realizacji programu krajowego, o którym mowa w art. 49 ust. 1. 2. Płatności dokonane przez Instytucję Odpowiedzialną w dniach od 16 października 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. uwzględnia się w ostatnim rocznym sprawozdaniu finansowym. 3. Po otrzymaniu dokumentów wymienionych w ust. 1 Komisja dokonuje płatności salda końcowego, z zastrzeżeniem dostępnych zasobów, na podstawie obowiązującego planu finansowego, ostatniego rocznego sprawozdania finansowego oraz odpowiadającej decyzji w sprawie rozliczenia rachunków. 4. Saldo końcowe jest wypłacane nie później niż w terminie trzech miesięcy od dnia rozliczenia rachunków ostatniego roku budżetowego lub w terminie jednego miesiąca od daty przyjęcia sprawozdania końcowego z realizacji, zależnie od tego, która data jest późniejsza. Kwoty zobowiązań pozostałe po płatności salda są umarzane przez Komisję w ciągu sześciu miesięcy, bez uszczerbku dla art. 47. Artykuł 37 Wstrzymanie biegu terminu płatności 1. Bieg terminu płatności następujący po wniosku o płatność może zostać wstrzymany przez delegowanego urzędnika zatwierdzającego w rozumieniu rozporządzenia finansowego na okres nieprzekraczający dziewięciu miesięcy, jeżeli spełniony jest co najmniej jeden z poniższych warunków: a) po otrzymaniu informacji od krajowej lub unijnej Instytucji Audytowej istnieją dowody wskazujące na poważną wadę w funkcjonowaniu systemu zarządzania i kontroli; b) delegowany urzędnik zatwierdzający musi przeprowadzić dodatkowe weryfikacje po uzyskaniu informacji sugerujących, że wydatek ujęty we wniosku o płatność jest związany z nieprawidłowością mającą poważne skutki finansowe; c) nie przedłożono co najmniej jednego z dokumentów wymienionych w art. 39 ust. 1. 2. Delegowany urzędnik zatwierdzający może ograniczyć wstrzymanie biegu terminu płatności do części wydatków ujętych we wniosku o płatność, której dotyczą elementy, o których mowa w ust. 1. Delegowany urzędnik zatwierdzający niezwłocznie informuje państwo członkowskie i Instytucję Odpowiedzialną o przyczynach wstrzymania i wzywa ich do naprawy sytuacji. Bieg terminu płatności jest przywrócony przez delegowanego urzędnika zatwierdzającego z chwilą podjęcia niezbędnych środków. Artykuł 37a Zawieszenie płatności 1. Całość lub część salda rocznego może zostać zawieszona przez Komisję, jeśli: a) w systemie zarządzania i kontroli programu występuje poważna wada, która ma wpływ na wiarygodność procedury poświadczania płatności i w odniesieniu do której nie podjęto środków naprawczych; lub b) wydatek ujęty w poświadczonym zestawieniu wydatków związany jest z poważną nieprawidłowością, która nie została skorygowana; lub c) państwo członkowskie poważnie naruszyło swoje obowiązki wynikające z art. 22 ust. 1 i 2. 2. Komisja może podjąć decyzję o zawieszeniu w całości lub części salda rocznego po umożliwieniu państwu członkowskiemu zgłoszenia uwag w okresie dwóch miesięcy. 3. Komisja znosi zawieszenie całości lub części salda rocznego w przypadku, gdy państwo członkowskie podjęło niezbędne środki umożliwiające zniesienie zawieszenia. Jeśli państwo członkowskie nie podjęło wymaganych środków, Komisja może przyjąć decyzję o anulowaniu całości lub części wkładu Unii na rzecz programu operacyjnego, zgodnie z art. 42. Artykuł 38 Stosowanie euro 1. Kwoty określone w programach przedstawianych przez państwa członkowskie, prognozach wydatków, zestawieniach wydatków, wnioskach o płatność, rocznych sprawozdaniach finansowych oraz wydatkach wymienionych w rocznych i końcowych sprawozdaniach z realizacji są