W maju 2012 r. Komisja wprowadziła obszerny pakiet reform mających na celu unowocześnienie polityki w dziedzinie pomocy państwa, co doprowadziło do zmiany znacznej liczby zasad pomocy państwa od 2013 r. Ten kompleksowy pakiet reform umożliwia państwom członkowskim szybkie wdrożenie środków pomocy państwa, które wspierają inwestycje, wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy.

Unijne reguły konkurencji wspierają wzrost i rozwój silnych europejskich przedsiębiorstw, niezależnie od tego, czy są to duże, małe czy średnie przedsiębiorstwa. Na szczeblu globalnym europejskie przedsiębiorstwa stoją jednak w obliczu szeregu wyzwań dotyczących równych warunków działania. Do stawienia czoła tym wyzwaniom bardziej odpowiednie są narzędzia inne niż prawo konkurencji. W ramach prowadzonej przez Komisję debaty rozważa się między innymi, w jakim stopniu istniejący unijny zestaw narzędzi może niwelować zakłócający wpływ na subsydia zagraniczne i własność państwa oraz jakie dodatkowe instrumenty (lub ich połączenie) mogą być potrzebne.

Polityka konkurencji odgrywa również istotną rolę w ramach unijnej nowoczesnej polityki przemysłowej, co ma na celu zwiększenie innowacyjności europejskich przedsiębiorstw, a zatem poprawę ich konkurencyjności na arenie międzynarodowej. Unijne zasady pomocy państwa wspierają ten cel w przypadku wystąpienia niedoskonałości rynku i konieczności wzmocnienia łańcuchów wartości. W grudniu 2018 r. i w grudniu 2019 r. Komisja stwierdziła, że dwa projekty zgłoszone wspólnie przez szereg państw członkowskich w europejskich obszarach priorytetowych – odpowiednio mikroelektroniki i akumulatorów – są zgodne z unijnymi zasadami pomocy państwa i przyczyniają się do osiągnięcia celów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania. Uczestniczące państwa członkowskie przeznaczą łącznie do 5 mld EUR na finansowanie obu projektów, których celem jest odblokowanie w sumie dodatkowych 11 mld EUR z inwestycji prywatnych.

W 2019 r., w celu zapewnienia, by prawo konkurencji pozostało odpowiednie do zamierzonego celu, Komisja rozpoczęła szeroko zakrojoną ocenę funkcjonowania reguł konkurencji, która ma stanowić podstawę do podjęcia decyzji w sprawie potrzeby zwiększenia zdolności stawiania czoła wielu takim wyzwaniom i poprawy skuteczności egzekwowania tego prawa. Przegląd obejmuje przepisy dotyczące ochrony konkurencji, które wygasną w trakcie nowej kadencji, oraz odpowiednie wytyczne, szereg zasad pomocy państwa i wytyczne w tej sprawie oraz trwającą ocenę niektórych przepisów dotyczących kontroli połączeń. Pod koniec roku wiceprzewodnicząca wykonawcza Vestager również ogłosiła rozpoczęcie przeglądu obwieszczenia w sprawie definicji rynku.

W 2019 r. przypadło rozpoczęcie nowej kadencji w Unii Europejskiej. Po majowych wyborach, w których ogólna frekwencja była najwyższa od 1994 r. (50,66 %), Parlament Europejski dał zielone światło nowej Komisji Europejskiej na podstawie priorytetów określonych w wytycznych politycznych nowo wybranej przewodniczącej Komisji Ursuli von der Leyen.W piśmie określającym zadania skierowanym do Margrethe Vestager, wiceprzewodniczącej wykonawczej do spraw Europy na miarę ery cyfrowej, podkreślono potrzebę „zapewnienia, by polityka i reguły konkurencji były odpowiednie dla współczesnej gospodarki, stanowczo egzekwowane i przyczyniały się do stworzenia silnego europejskiego przemysłu, zarówno na rynku wewnętrznym, jak i na arenie międzynarodowej”.

Komisja dokonała znaczących postępów w odniesieniu do oceny rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień wertykalnych i towarzyszących wytycznych w sprawie ograniczeń wertykalnych. Komisja rozpoczęła ocenę w październiku 2018 r. w świetle wygaśnięcia rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień wertykalnych w dniu 31 maja 2022 r. W lutym 2019 r. Komisja rozpoczęła trzymiesięczne publiczne konsultacje z zainteresowanymi stronami, a następnie w sierpniu 2019 r. przeprowadziła badanie tendencji rynkowych w odniesieniu do modeli i strategii dystrybucji. Ponadto w listopadzie 2019 r. Komisja zorganizowała warsztaty dotyczące oceny zakładające czynny udział zainteresowanych stron, podczas których omówiono bardziej szczegółowo obszary o szczególnym znaczeniu dla oceny rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień wertykalnych, z naciskiem na korzyści, jakie przepisy te przynoszą konsumentom.

W 2019 r. Komisja rozpoczęła ocenę przepisów zwalniających niektóre porozumienia horyzontalne ze stosowania unijnych ogólnych reguł konkurencji. Unijne reguły konkurencji w sprawie porozumień horyzontalnych obejmują dwa rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczące horyzontalnych porozumień kooperacyjnych, w których zwalania się odpowiednio niektóre porozumienia badawczo-rozwojowe, a także porozumienia specjalizacyjne ze stosowania art. 101 TFUE. Towarzyszące wytyczne w sprawie horyzontalnych porozumień kooperacyjnych (wytyczne horyzontalne) zapewniają dalsze wskazówki w celu wsparcia przedsiębiorstw w ich staraniach na rzecz zawierania zgodnych z prawem konkurencji umów o współpracy, a także szczegółowe zalecenia dotyczące tematów takich jak ocena wpływu na konkurencję wymian informacji, wspólnych zakupów, wspólnej komercjalizacji i normalizacji. Oba rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień horyzontalnych wygasną w dniu 31 grudnia 2022 r. Chociaż w odniesieniu do wytycznych horyzontalnych nie określono terminu wygaśnięcia, zostaną one ocenione wraz z rozporządzeniami w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień horyzontalnych.

Ponadto w lutym 2019 r. Komisja rozpoczęła konsultacje publiczne w celu oceny i przygotowania rewizji istniejących wytycznych w sprawie niektórych środków pomocy państwa w kontekście systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych po 2012 r. (wytyczne w sprawie systemu handlu emisjami). W wytycznych w sprawie systemu handlu emisjami przyjętych w 2012 r. i opartych na unijnym systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych z 2005 r. określono warunki, na których państwa członkowskie mogą wypłacać rekompensatę niektórym przedsiębiorstwom w niektórych sektorach o wysokim zużyciu energii elektrycznej za część wyższych kosztów energii elektrycznej wynikających z unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji w okresie 2013–2020. W chwili wygaśnięcia w dniu 31 grudnia 2020 r. wytyczne w sprawie systemu handlu emisjami z 2012 r. zostaną zaktualizowane w celu zapewnienia ich dostosowania do nowego unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji na lata 2021–2030.

W celu dalszego zwiększenia skuteczności swoich procedur Komisja uruchomiła w marcu 2019 r. internetowe narzędzie „eLeniency” . W ramach unijnego programu łagodzenia kar przedsiębiorstwa lub ich prawnicy mogą już przedkładać Komisji oświadczenia w ramach programu łagodzenia kar za pośrednictwem wiadomości e-mail na adres funkcjonalnej skrzynki pocztowej albo za pośrednictwem postępowania ustnego. Narzędzie eLeniency zapewnia trzecią możliwość przesłania przez internet oświadczeń w ramach programu łagodzenia kar jako część wniosku złożonego w ramach programu łagodzenia kar (dotyczących uzyskania zwolnienia w całości lub w części z kary pieniężnej), w ramach postępowań ugodowych w sprawach kartelowych lub w ramach współpracy w sprawach niezwiązanych z kartelami. W związku z tym ogranicza ono koszty i obciążenie przedsiębiorstw i ich przedstawicieli prawnych biorących udział w takich postępowaniach, przy czym pod względem poufności i ochrony prawnej zastosowanie mają takie same gwarancje. Od czasu uruchomienia narzędzia eLeniency Komisja otrzymała za jego pośrednictwem znaczną liczbę oświadczeń i dokumentów.

Walka z kartelami trwa nadal

Dostęp do odpowiednio wycenionych czynników produkcji ma zasadnicze znaczenie w erze globalnej konkurencji. Kartele dotyczą często produktów pośrednich, które mogą stanowić istotne nakłady dla przemysłu, i w związku z tym mogą wpływać zarówno na konkurencyjność europejskiego przemysłu, jak i na konsumentów. W 2019 r. egzekwowanie reguł konkurencji było nadal ukierunkowane na takie kartele.

W marcu 2019 r. Komisja nałożyła na przedsiębiorstwa Autoliv i TRW , producentów wyposażenia samochodów służącego bezpieczeństwu, grzywny w wysokości 368 mln EUR za naruszenie unijnych zasad ochrony konkurencji z powodu uczestniczenia w dwóch kartelach dostawców samochodowych pasów bezpieczeństwa, poduszek powietrznych i kierownic do europejskich producentów samochodów, odpowiednio z grupy Volkswagen i z grupy BMW. Na trzeciego uczestnika zmowy, przedsiębiorstwo Takata, nie nałożono grzywny, ponieważ uzyskał on pełne zwolnienie z grzywny za wyjawienie Komisji obu karteli, zgodnie z unijną procedurą łagodzenia kar. Wszystkie przedsiębiorstwa potwierdziły swój udział w kartelach i zgodziły się na ugodowe rozstrzygnięcie sprawy. Wspomniana decyzja w sprawie kartelu stanowi część serii istotnych postępowań wyjaśniających w sprawie zmów w sektorze części samochodowych. Komisja nałożyła już grzywny na dostawców łożysk samochodowych, zespołów przewodów w samochodach, pianki elastycznej stosowanej (między innymi) w siedzeniach samochodowych, ogrzewania postojowego w samochodach osobowych i ciężarowych, alternatorów i rozruszników, systemów klimatyzacji i układów chłodzących silnika, systemów oświetlenia, systemów bezpieczeństwa pasażerów oraz świec zapłonowych i układów hamulcowych. W wyniku decyzji z 2019 r. całkowita suma grzywien nałożonych przez Komisję na kartele w tym sektorze wynosi 2,15 mld EUR.

Egzekwowanie obowiązków proceduralnych w ramach kontroli połączeń

Unijna kontrola połączeń przyczynia się do zapewnienia, by wszystkie przedsiębiorstwa działające na europejskich rynkach były w stanie konkurować na sprawiedliwych i równych warunkach, przy czym planowane transakcje, które mogą powodować zakłócenie konkurencji, podlegają ścisłej kontroli Komisji. W 2019 r. Komisja nadal dokładała starań, żeby egzekwować obowiązki proceduralne zgodnie z unijnym rozporządzeniem w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw .

W kwietniu 2019 r. Komisja nałożyła grzywnę w wysokości 52 mln EUR na przedsiębiorstwo General Electric (GE) za udzielanie nieprawidłowych informacji w trakcie kontroli przejęcia przez nie przedsiębiorstwa LM Wind. Zgodnie z unijnym rozporządzeniem w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw Komisja może nakładać grzywny w wysokości do 1 % łącznego obrotu przedsiębiorstw, które umyślnie lub nieumyślnie udzielają Komisji informacji nieprawidłowych lub wprowadzających w błąd. Ta decyzja nakładająca grzywnę nie miała wpływu na zatwierdzenie przez Komisję transakcji zgodnie z unijnymi przepisami dotyczącymi połączeń, które opierało się na skorygowanych informacjach z drugiego zgłoszenia.

Ponadto w czerwcu 2019 r. Komisja nałożyła na przedsiębiorstwo Canon , japońskiego producenta produktów do przetwarzania obrazu i produktów optycznych, grzywnę w wysokości 28 mln EUR za częściowe przeprowadzenie przejęcia Toshiba Medical Systems Corporation przed zgłoszeniem go Komisji i uzyskaniem jej zgody (tzw. „gun jumping”). Zgodnie z unijnymi przepisami dotyczącymi połączeń spółki łączące się mają obowiązek zgłoszenia planowanych połączeń o wymiarze unijnym do celów przeglądu przez Komisję przed ich przeprowadzeniem oraz nie mogą przeprowadzić tych połączeń do czasu zgłoszenia Komisji i uzyskania jej zgody.

3. Stawianie czoła nowym wyzwaniom w obszarze technologii cyfrowych, telekomunikacji i mediów

Za pośrednictwem swojej inicjatywy politycznej pt. „Europa na miarę ery cyfrowej” przewodnicząca Komisji określiła erę cyfrową jako jeden z priorytetów obecnej kadencji Komisji. Polityka konkurencji stanowi istotny i nieodłączny element dążenia do stworzenia sprawie funkcjonującego jednolitego rynku usług cyfrowych.

W kwietniu 2019 r. Komisja opublikowała sprawozdanie pt. „Polityka konkurencji w erze cyfrowej” opracowane przez trzech niezależnych specjalnych doradców, które dotyczyło przyszłych wyzwań związanych z cyfryzacją dla polityki konkurencji.

Sprawozdanie dotyczące „Polityki konkurencji w erze cyfrowej” W swoim sprawozdaniu wspomniani trzej specjalni doradcy: (i) wskazują, jakie są ich zdaniem główne cechy charakterystyczne rynków cyfrowych; (ii) przedstawiają swoje poglądy na temat celów unijnego prawa konkurencji w erze cyfrowej; oraz (iii) omawiają kwestię stosowania reguł konkurencji w odniesieniu do platform i danych cyfrowych, a także znaczenia kontroli połączeń dla ochrony konkurencji i innowacji. Trzej specjalni doradcy uznali, że podstawowe ramy prawa konkurencji są słuszne i wystarczająco elastyczne, aby chronić konkurencję w epoce cyfrowej. Doradzili również, by szczególne właściwości platform, cyfrowych ekosystemów i gospodarki opartej na danych były w większym stopniu uwzględniane przez organy ochrony reguł konkurencji i organy regulacyjne, aby zapobiec wystąpieniu niektórych zachowań antykonkurencyjnych lub pozostawieniu takich zachowań bez kary. Ponadto wspomniani specjalni doradcy są zdania, że rynki cyfrowe wymagają położenia dodatkowego nacisku na teorie szkody i określenie strategii antykonkurencyjnych. Jeżeli chodzi o dostęp do danych, zdaniem autorów regulacje sektorowe mogłyby zapewnić skuteczniejsze rozwiązania. W sprawozdaniu zawarto w równym stopniu szczegółową analizę i sugestie dotyczące kwestii związanych z kontrolą połączeń, zarówno z perspektywy jurysdykcyjnej, jak i merytorycznej. Wraz z wezwaniem do wniesienia wkładów publicznych w okresie od dnia 7 lipca do dnia 30 września 2018 r. i konferencją zatytułowaną „Kształtowanie polityki konkurencji w epoce cyfryzacji”, która odbyła się w Brukseli w dniu 17 stycznia 2019 r., sprawozdanie ma stanowić wkład w prowadzoną przez Komisję debatę nad tym, w jaki sposób polityka konkurencji może najlepiej służyć europejskim konsumentom w szybko zmieniającym się świecie.

W dniu 9 grudnia 2019 r. wiceprzewodnicząca wykonawcza Vestager ogłosiła planowany przegląd obwieszczenia Komisji w sprawie definicji rynku właściwego do celów wspólnotowego prawa konkurencji („obwieszenie w sprawie definicji rynku”), które zapewnia wskazówki dotyczące sposobu, w jaki Komisja stosuje pojęcie właściwego rynku asortymentowego oraz geograficznego w trakcie stosowania wspólnotowego prawa konkurencji. Głównym powodem rozpoczęcia tego przeglądu jest zapewnienie, by obwieszczenie odzwierciedlało sposób, w jaki praktyka Komisji w zakresie definiowania rynków zmieniła się w ciągu ostatnich dwudziestu lat, oraz by było dostosowane do świata, który szybko się zmienia i staje się coraz bardziej cyfrowy. Celem przeglądu jest zapewnienie wytycznych, które są odpowiednie i aktualne oraz które określają wyraźne i spójne podejścia zarówno do spraw w zakresu ochrony konkurencji, jak i do spraw połączenia w różnych gałęziach przemysłu, w łatwo przystępny sposób.

Egzekwowanie zasad ochrony konkurencji: wzmocniona kontrola na rynkach cyfrowych

W epoce cyfrowej nastąpił rozwój platform internetowych, w tym platform, które stały się istotnymi dostawcami technologii. Decyzje podejmowane przez platformy mające władzę rynkową mogą wpływać na wiele innych rynków, w których uczestniczą przedsiębiorstwa polegające na tych platformach w celu nawiązania kontaktu ze swoimi klientami. Na przykład platformy mogą pełnić rolę gospodarzy i organów regulujących rynek dzięki ustalaniu zasad zapewniających, by rynki były otwarte na konkurencję, i ich podwójna rola – w przypadku korzystania z niej w niewłaściwy sposób – może być problematyczna i naruszać konkurencję. Dążąc do zapewnienia, by rynki w Europie służyły ludziom, oraz w celu osiągnięcia wyższego stopnia przejrzystości i sprawiedliwości w lipcu 2019 r. przyjęto nowe unijne przepisy w sprawie przejrzystości dla użytkowników biznesowych korzystających z platform . W związku z egzekwowaniem reguł konkurencji takie uzupełniające narzędzia regulacyjne będą również służyć konsumentom i zapewniać wyższy stopień przejrzystości i sprawiedliwości.

W dniu 20 marca 2019 r. Komisja nałożyła na Google grzywnę w wysokości 1,49 mld EUR za nadużycie pozycji dominującej, co stanowi naruszenie unijnych zasad ochrony konkurencji.