[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 12.1.2009

KOM(2008)906 wersja ostateczna

2007/0195 (COD)

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO na mocy art. 251 ust. 2 akapit drugi Traktatu WE dotyczący

wspólnego stanowiska Rady na temat przyjęcia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylającej dyrektywę 2003/54/WE

2007/0195 (COD)

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO na mocy art. 251 ust. 2 akapit drugi Traktatu WE dotyczący

wspólnego stanowiska Rady na temat przyjęcia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylającej dyrektywę 2003/54/WE

1. PRZEBIEG PROCEDURY

Przekazanie wniosku do Parlamentu Europejskiego i Rady (dokument COM(2007)528 - 2007/0195COD) dnia: | 19.09.2007 |

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wydał opinię dnia: | 22.04.08 |

Komitet Regionów wydał opinię dnia: | 10.04.08 |

Parlament Europejski wydał opinię (pierwsze czytanie) dnia: | 18.06.2008 |

Wspólne stanowisko przyjęto jednogłośnie dnia: | [09.01.2008] |

2. CEL WNIOSKU KOMISJI

Wniosek ten jest częścią trzeciego pakietu legislacyjnego dotyczącego wewnętrznego rynku gazu i energii elektrycznej w UE („trzeci pakiet”), który to pakiet obejmuje dwie dyrektywy i trzy rozporządzenia.

Głównym celem pakietu jest wprowadzenie ram regulacyjnych potrzebnych do w pełni skutecznego otwarcia rynku oraz do utworzenia jednolitego rynku gazu i energii elektrycznej w UE w interesie obywateli i przedsiębiorstw Unii Europejskiej. Pomoże to w utrzymaniu jak najniższego poziomu cen oraz poprawi standard usług i bezpieczeństwo dostaw.

Osiągnięciu tego celu służą następujące środki:

- skuteczniejszy nadzór regulacyjny prowadzony przez niezależne organy krajowe;

- ustanowienie agencji mającej zapewniać skuteczną współpracę między krajowymi organami regulacyjnymi oraz podejmować decyzje we wszystkich odpowiednich sprawach transgranicznych;

- obowiązkowa współpraca między operatorami sieci w zakresie harmonizacji wszystkich przepisów dotyczących transportu energii w Europie oraz w zakresie koordynacji planowania inwestycyjnego;

- efektywny rozdział wytwarzania energii od jej przesyłu, z myślą o eliminacji wszelkich konfliktów interesów, promowaniu inwestycji sieciowych oraz zapobieganiu wszelkim zachowaniom dyskryminacyjnym;

- zwiększona przejrzystość i lepsze funkcjonowanie rynku detalicznego;

- wzmożona solidarność i ściślejsza współpraca regionalna państw członkowskich dla zapewnienia większego bezpieczeństwa dostaw.

3. UWAGI DOTYCZĄCE WSPÓLNEGO STANOWISKA

3.1. Uwagi ogólne

Wspólne stanowiska przyjęte przez Radę w odniesieniu do 5 tekstów składających się na trzeci pakiet zawierają wszystkie zasadnicze elementy wniosku Komisji potrzebne do zapewnienia właściwego funkcjonowania wewnętrznego rynku gazu i energii elektrycznej oraz, szerzej, do realizacji określonych powyżej zasadniczych celów. Mogą zatem zostać ogólnie poparte przez Komisję (zob. pkt 3.2. poniżej).

W pierwszym czytaniu skupiono się na osiągnięciu porozumienia w Radzie. We wspólnym stanowisku nie uwzględniono zatem formalnie poprawek przyjętych przez Parlament Europejski. Negocjacje w tej sprawie odbędą się podczas drugiego czytania. Niektóre poprawki przyjęte przez Parlament Europejski ujęto jednak we wspólnym stanowisku (zob. pkt 3.3. poniżej). Komisja jest zdania, że niektóre nieuwzględnione poprawki należy wziąć pod uwagę w drugim czytaniu (zob. pkt 3.4. poniżej).

3.2. Uwagi szczegółowe

Główne zmiany w stosunku do wniosku Komisji są następujące.

3.2.1 Skuteczny rozdział

We wspólnym stanowisku zaproponowano trzy warianty skutecznego rozdziału w branży gazowniczej i elektroenergetycznej.

Przyjęto wariant oparty na rozdziale właścicielskim oraz wariant oparty na niezależnym operatorze systemu. W poprawkach Parlamentu Europejskiego zdecydowanie poparto rozdział właścicielski, który Komisja nadal uważa za najlepsze rozwiązanie.

We wspólnym stanowisku Rada uwzględniła trzeci wariant, mianowicie ustanowienie niezależnego operatora systemu przesyłowego, który to wariant umożliwia operatorom systemów przesyłowych pozostanie w strukturach zintegrowanych przedsiębiorstw, jednak przewiduje też szczegółowe przepisy dotyczące autonomii, niezależności i inwestycji, a także szczególną klauzulę przeglądową, dającą możliwość składania wniosków legislacyjnych. Komisja uważa, że te szczegółowe przepisy zapewniają akceptowalny poziom skutecznego rozdziału oraz że w związku z tym wariant oparty na niezależnym operatorze systemu przesyłowego może zostać zaakceptowany w ramach ogólnego kompromisu, pod warunkiem że nie zostanie osłabiony w porównaniu z wariantem przewidzianym we wspólnym stanowisku i zawierać będzie jak najdalej idące rozwiązania możliwe w ramach kompromisu politycznego. Inaczej niż we wniosku Komisji, w ramach rozdziału właścicielskiego dozwolone jest posiadanie udziałów mniejszościowych, jednak bez prawa głosu, co eliminuje możliwość wzajemnego wywierania wpływu.

W ramach wszystkich wariantów operator systemu przesyłowego musi uzyskać certyfikację krajowego organu regulacyjnego. We wspólnym stanowisku usunięto wiążącą rolę nadzorczą Komisji w procedurze certyfikacji, przewidując w zamian za to, że krajowe organy regulacyjne mają obowiązek „w jak najwyższym stopniu uwzględniać” opinię Komisji.

We wspólnym stanowisku zawarto również artykuł zezwalający państwom członkowskim na przyjmowanie środków mających na celu zagwarantowanie równych szans, pod warunkiem że środki te są proporcjonalne, niedyskryminacyjne i przejrzyste oraz zgodne z Traktatem WE. Środki te mogą być zastosowane po zatwierdzeniu przez Komisję. Zdaniem Komisji przepis ten w odpowiednio wyważony sposób uznaje możliwość istnienia kilku modeli rozdziału działalności na wewnętrznym rynku energii elektrycznej, a zarazem umożliwia państwom członkowskim zagwarantowanie równych szans na ich terytoriach w ramach tych różnych modeli. Jest zatem możliwy do zaakceptowania.

Co do klauzuli dotyczącej krajów trzecich – we wniosku Komisji przewidziano potrzebę zawierania międzynarodowych umów umożliwiających inwestorom z krajów trzecich uzyskiwanie kontroli nad systemami przesyłowymi UE. Inwestorzy z krajów trzecich musieliby również przestrzegać przepisów dotyczących rozdziału właścicielskiego, pod wiążącym nadzorem Komisji. We wspólnym stanowisku umowa z krajem trzecim nie stanowi już warunku koniecznego uzyskania kontroli przez zainteresowanego inwestora z kraju trzeciego. W ramach procedury certyfikacji – poza tym, że spełnione muszą być warunki któregoś z trzech wariantów rozdziału – państwo członkowskie jest obowiązane odmówić certyfikacji, jeżeli niosłaby ona ryzyko dla bezpieczeństwa dostaw energii danego państwa członkowskiego lub Wspólnoty. Organ krajowy musi konsultować się z Komisją i „w jak najwyższym stopniu uwzględniać” jej opinię. Wspólne stanowisko zachowuje zasadnicze cele wniosku Komisji i w związku z tym może być zaakceptowane w ramach ogólnego kompromisu.

3.2.2 Krajowe organy regulacyjne

We wspólnym stanowisku zasadniczo poparto wniosek Komisji, przewidujący powołanie krajowych organów regulacyjnych, niezależnych od rządu i posiadających szerokie uprawnienia w odniesieniu zarówno do sieci, jak i do rynków zaopatrzenia.

Wniosek Komisji złagodzono m.in. poprzez wprowadzenie uprawnień niezwiązanych z podstawowymi zadaniami z zakresu regulacji sieci, takich jak uprawnienia odnoszące się do odnawialnych źródeł energii oraz do polityki w zakresie badań i rozwoju, do bezpieczeństwa dostaw, a także do obowiązków z tytułu świadczenia usługi publicznej. Na niezależność nałożono ograniczenia nienaruszające podstawowej zasady, tj. obowiązku respektowania roli innych właściwych organów np. w sprawach takich jak trwałość środowiska naturalnego lub obowiązki z tytułu świadczenia usługi publicznej, kontrola legislacyjna nad budżetem, kontrola sądowa oraz ewentualne przedłużanie kadencji zarządu organu regulacyjnego.

Wspólne stanowisko ogólnie zachowuje istotę wniosku Komisji i może być zaakceptowane. Jak wskazano poniżej, wspólne stanowisko zyskałoby na włączeniu poprawek Parlamentu Europejskiego, precyzujących i uzupełniających rolę krajowych organów regulacyjnych.

3.2.3 Wytyczne przyjęte w ramach procedury komitetowej

Wytycznym nadano charakter niewiążący, a niektóre z nich usunięto (wytyczne odnoszące się do obowiązków z tytułu świadczenia usługi publicznej, do praw i obowiązków krajowych organów regulacyjnych oraz do skutecznego rozdziału w odniesieniu do zadań o charakterze operatorskim na poziomie dystrybucji). Pozostałe wytyczne mają absolutnie zasadnicze znaczenie.

3.2.4 Odstępstwa

Rada wprowadziła ogólne odstępstwa dotyczące małych/wyizolowanych systemów, dla Cypru, Luksemburga i Malty.

3.3. Aspekty wspólnego stanowiska odzwierciedlające poprawki Parlamentu Europejskiego

Niektóre poprawki Parlamentu Europejskiego zostały odzwierciedlone we wspólnym stanowisku, w oryginalnym sformułowaniu lub w sformułowaniu zachowującym ich sens. Są to następujące poprawki: poprawka 33 definiująca przedsiębiorstwo elektroenergetyczne, poprawka 35 definiująca wirtualną elektrownię, poprawka 68 dotycząca stosowania zasady rozdziału kompetencji w stosunku do podmiotów publicznych, poprawka 119 dotycząca monitorowania wdrażania środków zabezpieczających oraz poprawki 50 i 137 dotyczące wytycznych w sprawie obowiązków z tytułu świadczenia usługi publicznej i w sprawie uprawnień organów regulacyjnych.

Następujące poprawki również zostały częściowo uwzględnione we wspólnym stanowisku: poprawki 54 i 138 dotyczące ściślejszej współpracy regionalnej, poprawka 95 dotycząca niezależności krajowych organów regulacyjnych, poprawka 98 dotycząca obowiązków organów regulacyjnych oraz poprawki 129 i 130 dotyczące metodologii zatwierdzania taryf.

3.4. Poprawki Parlamentu Europejskiego zaakceptowane przez Komisję, ale niepoparte przez Radę

Komisja może w pełni lub przynajmniej częściowo zaakceptować większość poprawek przyjętych przez Parlament, w niektórych przypadkach z zastrzeżeniem ich bardziej precyzyjnego sformułowania lub przeredagowania. Dotyczy to następujących głównych kwestii.

3.4.1 Rola organów regulacyjnych

Komisja ogólnie popiera poprawki Parlamentu, które wzmacniają rolę i niezależność krajowych organów regulacyjnych (np. zatwierdzanie i egzekwowanie rocznych planów inwestycyjnych operatorów systemów przesyłowych, egzekwowanie środków ochrony odbiorców, monitorowanie restrykcyjnych praktyk umownych, rygorystyczne przepisy i interwencje w celu przywrócenia konkurencji na rynkach zaopatrzenia, autonomiczne finansowanie organów regulacyjnych).

Umowy długoterminowe są akceptowalne pod warunkiem ich zgodności z regułami konkurencji, jednak ich zawieranie nie będzie promowane, gdyż potencjalnie prowadzą one do ograniczeń funkcjonowania rynku. Wprawdzie limity cen mogą być pożyteczne w wyjątkowych przypadkach i w wyraźnie określonych warunkach, jednak w obecnym kontekście cen regulowanych nie jest wskazane poświęcanie im szczegółowego przepisu prawnego, który utrudniłby otwarcie rynku w wielu państwach członkowskich.

Można ogólnie poprzeć zasadnicze założenia poprawek związanych z promowaniem efektywności energetycznej. Nie można jednak zaakceptować poprawki postulującej bezwzględny obowiązek wprowadzenia cenników, w których taryfy wzrastają wraz z rosnącym poziomem zużycia. Z uwagi na złożony charakter i konsekwencje gospodarcze takiego obowiązku oraz istnienie lepszych, alternatywnych sposobów osiągnięcia takiego samego skutku rynek powinien swobodnie ustalać własne cenniki.

3.4.2 Prawa odbiorców

Komisja ogólnie popiera poprawki Parlamentu Europejskiego wzmacniające prawa odbiorców. Dotyczy to w szczególności kwestii takich jak poszerzenie zakresu załącznika A, nałożenie na dostawców obowiązku wystawiania odpowiednich faktur zaliczkowych, wzajemne uznawanie koncesji na dostawy przez państwa członkowskie, utworzenie pojedynczego punktu kontaktowego na szczeblu krajowym w celu zapewnienia odbiorcom wszelkich niezbędnych informacji na temat ich praw oraz powołanie mediatora na szczeblu krajowym. Propozycja upowszechnienia inteligentnych liczników w ciągu 10 lat w zasadzie również może zostać poparta, chociaż jej szczegółowy zakres i sformułowanie należałoby poddać starannej rewizji.

Co do karty praw odbiorców energii – Komisja uznaje, że informacje dla odbiorców mają podstawowe znaczenie dla funkcjonowania rynku zaopatrzenia. Komisja opracowała narzędzie informacyjne w postaci listy kontrolnej europejskiego odbiorcy energii, która to lista ma dostarczać odbiorcom informacji na temat ich praw. Siłą napędzającą tworzenie konkurencyjnych rynków detalicznych i zapewnianie ochrony odbiorców energii w UE jest Obywatelskie Forum Energetyczne. Lista kontrolna jest opracowywana przez to właśnie Forum. Karta praw odbiorców opierałaby się na załączniku A do dyrektyw i na ogólnych wytycznych dotyczących ochrony konsumentów, a zatem nie miałaby dodatkowej wartości prawnej. Ponadto ze względów prawnych karta nie zostałaby włączona do dyrektyw, gdyż powiela istniejące przepisy. Komisja nie może zatem poprzeć poprawek mających na celu włączenie karty praw odbiorców energii do dyrektywy. Komisja mogłaby jednak zgodzić się na klauzulę przeglądową przewidującą przedstawienie przez Komisję sprawozdania na temat wdrożenia środków załącznika A w terminie trzech lat od wejścia w życie dyrektywy.

Komisja popiera również cel poprawek dotyczących roli operatorów systemów dystrybucyjnych. Propozycje te należy jednak rozpatrzyć bardziej szczegółowo w celu zapewnienia ich użyteczności i wykonalności.

Obecne przepisy dotyczące usług powszechnych nie powinny ulec zmianie. Państwa członkowskie powinny zachować możliwość objęcia dostaw energii elektrycznej dla małych przedsiębiorstw zasadami świadczenia usług powszechnych, bez obowiązku zapewnienia dostaw energii elektrycznej po cenach adekwatnych do kosztów. Komisja nie może zatem poprzeć postulatu Parlamentu dotyczącego obowiązku świadczenia usługi powszechnej na rzecz małych przedsiębiorstw po cenach adekwatnych do kosztów.

3.4.3 Walka z ubóstwem energetycznym

Parlament Europejski postuluje zobowiązanie państw członkowskich do przyjęcia środków mających na celu walkę z problemem ubóstwa energetycznego w ramach krajowych planów działania w dziedzinie energetyki. Środki te powinny doprowadzić do zmniejszenia liczby osób dotkniętych ubóstwem energetycznym, do wprowadzenia obowiązującego w zimie zakazu wstrzymywania dostaw energii dla emerytów i osób niepełnosprawnych oraz do wprowadzenia obowiązku zdefiniowania ubóstwa energetycznego na szczeblu krajowym, zgodnie z definicją WE opartą na zdolności do ogrzewania mieszkań zgodnie z normami Światowej Organizacji Zdrowia.

Komisja nie zaproponowała zmiany obecnych ram prawnych, które już zobowiązują państwa członkowskie do chronienia odbiorców znajdujących się w trudnej sytuacji.

Pojęcie ubóstwa energetycznego nie jest używane we wszystkich państwach członkowskich, a środki mające na celu rozwiązanie problemu ubóstwa wymagają uwzględnienia wszystkich aspektów polityki energetycznej i społecznej. Komisja uważa, że wykorzystanie polityki energetycznej jako jedynego narzędzia zakłóciłoby funkcjonowanie rynku energii. Państwa członkowskie mogą według uznania zdefiniować odbiorców znajdujących się w trudnej sytuacji, posługując się kryterium ubóstwa energetycznego. Komisja mogłaby zatem poprzeć nałożenie na państwa członkowskie obowiązku zdefiniowania ubóstwa energetycznego w ramach definicji odbiorców znajdujących się w trudnej sytuacji na szczeblu krajowym, ale nie popiera definiowania ubóstwa energetycznego na szczeblu WE.

Komisja uważa ponadto, że wprowadzenie na szczeblu WE obowiązku zapewnienia spadku liczby osób dotkniętych ubóstwem energetycznym byłoby niewłaściwe, gdyż takie podejście nie uwzględnia faktu, że rozwiązanie tego problemu wymaga działań w wielu obszarach polityki. Komisja mogłaby jednak poprzeć ogólny cel polegający na zmniejszeniu liczby osób dotkniętych ubóstwem energetycznym.

Komisja mogłaby również poprzeć nałożenie na państwa członkowskie obowiązku zapewnienia emerytom i osobom niepełnosprawnym szczególnej ochrony w zimie oraz obowiązku przedstawiania Komisji sprawozdań dotyczących środków przyjętych w związku z tym. Komisja również ogólnie popiera te państwa członkowskie, które wywiązały się z obowiązku zdefiniowania odbiorców znajdujących się w trudnej sytuacji, w stosownych przypadkach przewidując unikanie wstrzymywania dostaw energii, jednak uważa, że absolutny zakaz byłby rozwiązaniem zbyt daleko idącym.

3.4.4 Inne kwestie

Poprawki zaproponowane przez Parlament Europejski, w których podkreślono obowiązki operatorów systemów przesyłowych związane z zarządzaniem ograniczeniami przesyłowymi, z inwestycjami w zwiększanie zdolności przesyłowej oraz z przejrzystością ogólnie mogą być zaakceptowane przez Komisję. Komisja może również poprzeć wymóg ściślejszej współpracy między operatorami systemów przesyłowych w zakresie eksploatacji systemów, chociaż należy doprecyzować sformułowanie tych przepisów.

Parlament pragnie umożliwić państwom członkowskim przyznawanie odstępstw od przepisów dotyczących dostępu stron trzecich w przypadku obiektów przemysłowych. Komisja zasadniczo popiera odstępstwo w przypadku obiektów przemysłowych, które obejmowałoby także porty lotnicze i koleje. Poprawka zaproponowana przez PE idzie jednak za daleko, gdyż zwalnia obiekty przemysłowe z prawie wszystkich obowiązków mających zastosowanie do operatorów systemów przesyłowych i operatorów systemów dystrybucyjnych. Akceptowalnym rozwiązaniem mogłoby być odstępstwo ograniczone do najbardziej uciążliwych obowiązków administracyjnych, np. wcześniejszego zatwierdzania taryf przez organy regulacyjne.

4. PODSUMOWANIE

Komisja uznaje, że wspólne stanowisko zachowuje zasadnicze punkty wniosku Komisji. Komisja stwierdza, że w istotnych kwestiach wspólne stanowisko jest ogólnie dobrze wyważone i stanowi realny kompromis, który umożliwi sprawne funkcjonowanie wewnętrznego rynku gazu i energii elektrycznej. Komisja uważa jednak, że niektóre poprawki przyjęte przez Parlament Europejski w pierwszym czytaniu należy włączyć dopiero w drugim czytaniu.