Wskaźnik śmiertelności połowowej (F/FMSY) dla Morza Śródziemnego i Morza Czarnego pozostawał na bardzo wysokim poziomie przez cały okres 2003–2017. Od 2011 r., kiedy to wskaźnik F/FMSY osiągnął najwyższy poziom w historii, wartość F/FMSY utrzymuje się na poziomie około 2,4. Wskazuje to, że stada są eksploatowane średnio w stopniu znacznie przekraczającym cel dotyczący zrównoważoności w ramach wspólnej polityki rybołówstwa.

Poza ustaleniem TAC w 2019 r. Rada przyjęła działania naprawcze w ramach planów MAP w celu umożliwienia odbudowy konkretnych stad ryb: dorsza i witlinka w Morzu Celtyckim oraz dorsza we wschodniej części Morza Bałtyckiego. W ramach konsultacji między UE a Norwegią uzgodniono również działania naprawcze w stosunku do dorsza w Morzu Północnym oraz dorsza w cieśninach Skagerrak i Kattegat. W przypadku tych stad, które znajdują się w szczególnie trudnej sytuacji, zarządzanie jest obecnie skoncentrowane na odbudowie biomasy. W związku z tym wprowadzono nadzwyczajne środki ochronne w celu zminimalizowania połowów tych stad w ramach głównych połowów przemysłowych (poprzez wykorzystanie bardziej selektywnych narzędzi połowowych) oraz w celu zapewnienia prawidłowego zrozumienia modeli połowów na potrzeby w pełni udokumentowanego rybołówstwa.

Jeśli chodzi o 11 stad w północno-wschodnim Atlantyku, które są zarządzane wspólnie z państwami niebędącymi członkami UE, potwierdza się ogólna pozytywna tendencja obserwowana w wodach UE do 2014 r., przy czym wartość mediany wskaźnika F/FMSY jest ściśle powiązana ze wskaźnikiem ustalonym w odniesieniu do wód UE. Po 2014 r. wskaźnik ten wykazuje jednak rosnącą liczbę stad eksploatowanych powyżej FMSY.

Ponadto regionalne wieloletnie plany (plany MAP) dla Morza Bałtyckiego, Morza Północnego i wód zachodnich dowiodły swojej wartości, ponieważ zapewniły niezbędną elastyczność w ustalaniu uprawnień do połowów, a jednocześnie umożliwiły ustalanie poziomów połowów w ramach przedziału MSY. W niektórych ściśle określonych przypadkach umożliwiły one ustalenie TAC w górnej części przedziału MSY, tym samym buforując zmniejszanie liczby zdrowych stad. Miało to miejsce w przypadku południowego i północnego stada morszczuka. Jednocześnie plany MAP miały kluczowe znaczenie przy ustalaniu TAC w dolnej części przedziału MSY w odniesieniu do szeregu stad, które nie były w dobrej kondycji.

W latach 2003–2018 presja połowowa na stada na północno-wschodnim Atlantyku uległa stopniowemu zmniejszeniu. Podczas gdy na początku pierwszej dekady XXI wieku średnia śmiertelność połowowa była ponad 1,5 raza wyższa niż śmiertelność połowowa na poziomie maksymalnego podtrzymywalnego połowu (FMSY), obecnie ustabilizowała się ona na poziomie około 1,0. Oznacza to, że rybołówstwo staje się coraz bardziej zrównoważone. Oznacza to również, że cel dotyczący maksymalnego podtrzymywalnego połowu (MSY) został w dużym stopniu osiągnięty, choć nadal istnieją pewne wyzwania, którymi należy się zająć.

Ponadto niniejszy komunikat opisuje główne kierunki, które będą mieć wpływ na wnioski Komisji w sprawie uprawnień do połowów na 2021 r. Państwa członkowskie, komitety doradcze, zainteresowane strony i społeczeństwo proszone są o zastanowienie się nad kierunkami polityki wskazanymi w niniejszym komunikacie oraz o przekazanie Komisji informacji zwrotnych do dnia 31 sierpnia 2020 r.

Od 2008 r. całkowite zatrudnienie we flocie rybackiej UE liczone w ekwiwalentach pełnego czasu pracy (EPC) spada średnio o 1,2 % rocznie, częściowo z powodu zmniejszenia zdolności połowowej floty. Wysokość średniego wynagrodzenia na EPC wzrasta jednak średnio o 2,5 % rocznie. Średnie roczne wynagrodzenie na EPC wynosi 25 000 EUR. Wzrost zatrudnienia odnotowano w przypadku pewnej liczby flot na Morzu Północnym i Atlantyku, gdzie w przeciwieństwie do innych regionów sytuacja ulega stabilizacji.

Chociaż nie są jeszcze dostępne dane dotyczące 2019 r., również oczekuje się bardzo dobrego poziomu ogólnej rentowności, przy czym zysk netto i średnia marża zysku netto mają być podobne do tych z 2018 r. Utrzymują się jednak znaczące różnice między poszczególnymi unijnymi regionami połowów, przy czym regionami z niższymi poziomami rentowności są Morze Bałtyckie, Morze Śródziemne i Morze Czarne. Pozytywną tendencję gospodarczą zaobserwowano w przypadku szeregu flot poławiających stada eksploatowane w sposób zrównoważony (takie jak stada żabnicy i smuklicy w Morzu Irlandzkim, soli w zachodniej części kanału La Manche i smuklicy w Morzu Północnym), które zazwyczaj zwiększały swoją rentowność i płace. Natomiast floty poławiające nadmiernie eksploatowane stada (dorsza we wschodniej części Morza Bałtyckiego, dorsza w Morzu Celtyckim) miały zazwyczaj gorsze wyniki ekonomiczne.

Liczba statków we flocie rybackiej UE w dalszym ciągu spadała. W grudniu 2019 r. unijny rejestr floty rybackiej (obejmujący też regiony najbardziej oddalone) zawierał 81 279 statków – o 365 statków mniej w porównaniu z poprzednim rokiem. Łączna zdolność połowowa pod względem pojemności brutto (GT) wynosiła 1 521 189 – o 11 991 GT mniej w porównaniu z poprzednim rokiem. Łączna zdolność połowowa w kW wynosiła 6 047 356 (kW) – o 428 278 kW mniej w porównaniu z grudniem 2018 r. Chociaż łączna zdolność połowowa floty rybackiej UE pozostaje poniżej pułapów zdolności połowowej, należy spojrzeć na ten fakt z odpowiedniej perspektywy, ponieważ nadal istnieje znaczna liczba segmentów floty, w których zdolność połowowa prawdopodobnie nie będzie odpowiadać dostępnym uprawnieniom do połowów. Ostatnie ustalenia świadczą o tym, że w 2017 r. spośród 247 ocenianych segmentów floty 182 nie miało zdolności połowowej odpowiadającej ich uprawnieniom według jednego z kluczowych wskaźników biologicznych (wskaźnika zrównoważonego odłowu).

Pomimo znacznej poprawy w zakresie zmniejszania presji połowowej na północno-wschodnim Atlantyku i zwiększania biomasy w dalszym ciągu występują wyzwania. Niektóre stada w dalszym ciągu są poddawane nadmiernym połowom lub znajdują się poza bezpiecznymi granicami biologicznymi i jasne jest, że aby doprowadzić te stada do zrównoważonych poziomów, potrzeba wzmożonych starań. W odniesieniu do Morza Śródziemnego i Morza Czarnego należy bez wątpienia kontynuować energiczne działania na rzecz ochrony, w szczególności poprzez wdrożenie wieloletniego planu dotyczącego zachodniej części Morza Śródziemnego oraz wiele działań podjętych w celu realizacji deklaracji MedFish4Ever i Deklaracji z Sofii, takich jak wieloletni plan zarządzania połowami dennymi w Morzu Adriatyckim Generalnej Komisji Rybołówstwa Morza Śródziemnego (GFCM), przyjęty w 2019 r.

Znacznie mniej państw członkowskich przeprowadziło specjalne badania i projekty pilotażowe w celu przetestowania selektywnych narzędzi połowowych lub strategii unikania połowów. W 2019 r. nacisk został przesunięty na programy pobierania próbek lub badania ekonomiczne w celu wsparcia wyłączeń de minimis i wyłączeń z uwagi na wysoką przeżywalność. W 2019 r. grupy regionalne państw członkowskich skutecznie rozwiązały kwestię potencjalnych sytuacji wstrzymania połowu poprzez wykorzystanie rozwiązań opracowanych razem z Komisją i innymi zainteresowanymi stronami. Na przykład niektóre państwa członkowskie zgodziły się na wymianę kwot w celu ustanowienia TAC dotyczących tylko przyłowów w połączeniu ze środkami, które mają na celu ograniczenie przyłowów. Mechanizm wymiany został skutecznie wykorzystany. STECF ocenił jednak, że niektóre środki na rzecz ograniczenia przyłowów nie były wystarczająco skuteczne. W celu zaradzenia tej sytuacji Komisja zawarła w swoim wniosku w sprawie uprawnień do połowów pewne bezpośrednio powiązane działania naprawcze.

Nierozwiązanym problemem pozostaje kontrola obowiązku wyładunku. W lutym 2020 r. Komisja rozpoczęła serię audytów dotyczących sposobu zapewniania kontroli i egzekwowania obowiązku wyładunku przez wybrane państwa członkowskie. Początkowe ustalenia z przeprowadzonych dotychczas audytów świadczą o tym, że przedmiotowe państwa członkowskie nie wdrożyły koniecznych środków oraz że występuje wiele nieudokumentowanych przypadki odrzucania połowów. Ustalenia te są poparte różnymi sprawozdaniami, w tym trzema sprawozdaniami oceniającymi zapewnienie zgodnościw zakresie wdrażania obowiązku wyładunku, sporządzonymi przez Europejską Agencję Kontroli Rybołówstwa (EFCA). Sprawozdania te potwierdzają, że w okresie oceny (lata od 2015/2016 do 2017) nieprzestrzeganie obowiązku wyładunku było powszechne w pewnych segmentach floty na Morzu Północnym i na wodach północno-zachodnich w odniesieniu do konkretnych połowów.

Potrzebne są ciągłe starania na rzecz zwiększenia selektywności narzędzi i technik połowowych. Należy położyć większy nacisk na kontrolę i egzekwowanie obowiązku wyładunku, w szczególności poprzez wykorzystywanie odpowiednich nowoczesnych narzędzi kontroli, takich jak systemy zdalnego monitorowania elektronicznego, które są najskuteczniejszym i najbardziej opłacalnym środkiem kontroli obowiązku wyładunku na morzu. Komisja będzie w dalszym ciągu współpracowała ze współprawodawcami w celu osiągnięcia porozumienia w zakresie zmienionego systemu kontroli rybołówstwa, który może ułatwić wykorzystanie tych nowoczesnych narzędzi kontroli.

3.Wnioski dotyczące uprawnień do połowów na 2021 r.

3.1.Cele wniosków w sprawie uprawnień do połowów na 2021 r.

Od 2020 r. stada ryb mają być zarządzane zgodnie z docelowym poziomem maksymalnego podtrzymywalnego połowu. Głównym celem wniosków Komisji dotyczących stad w Atlantyku, Morzu Północnym i Morzu Bałtyckim będzie zatem utrzymanie lub osiągnięcie maksymalnego podtrzymywalnego połowu (FMSY) w przypadku stad objętych oceną MSY. Komisja w pełni wdroży plany zarządzania. Komisja albo zaproponuje wartość punktową MSY, albo skorzysta z przedziału MSY wskazanego przez ICES, jeżeli jest to dopuszczalne w ramach wieloletniego planu. W przypadku gdy ICES zaleci, aby nie prowadzić żadnych połowów stad docelowych, nacisk zostanie położony na ich odbudowę za pomocą działań naprawczych w ramach wieloletnich planów. Ponadto wnioski te będą w dalszym ciągu obejmować rozwiązania, które umożliwią skuteczne wdrażanie obowiązku wyładunku. Trwa współpraca z wszystkimi zainteresowanymi stronami w celu zapewnienia, aby stada objęte tymi planami jak najszybciej poddano pełnej ocenie naukowej dotyczącej MSY.

Chociaż zły stan niektórych stad jest również wynikiem innych czynników antropogenicznych (takich jak zmiana klimatu i zanieczyszczenie), którymi należy się zająć, w dalszym ciągu należy ograniczać presję połowową na takie stada. Komisja wraz z naukowcami intensyfikuje prace nad ekosystemami rybołówstwa, dążąc do włączenia tych elementów do zarządzania rybołówstwem.

We wniosku dotyczącym rozporządzenia w sprawie uprawnień do połowów na Morzu Śródziemnym i Morzu Czarnym zostaną określone, w celu wdrożenia planu MAP dla zachodniego Morza Śródziemnego w 2021 r., dalsze starania na rzecz ograniczenia odłowów w świetle celu planu MAP, jakim jest osiągnięcie FMSY na tym obszarze najpóźniej do 2025 r. na podstawie dostępnych opinii naukowych. Wniosek ten będzie również zawierał już obowiązujące środki Generalnej Komisji Rybołówstwa Morza Śródziemnego (GFCM), w tym te przyjęte w 2019 r., takie jak wieloletni plan dla stad dennych w Morzu Adriatyckim, oraz środki nadzwyczajne w odniesieniu do małych gatunków pelagicznych w Morzu Adriatyckim, środki dotyczące węgorza i TAC dla turbota w Morzu Czarnym, a także autonomiczne kwoty w odniesieniu do szprota w tym basenie.

3.2.Główne etapy ustanawiania kolejnych uprawnień do połowów

Podstawą wniosków Komisji dotyczących uprawnień do połowów będzie opinia naukowa ICES dotycząca połowów, wydawana w kilku częściach. ICES opublikuje swoją opinię dotyczącą połowów w maju i czerwcu i zaktualizuje część tej opinii po badaniach na morzu przeprowadzonych jesienią. Opinia dotycząca dużych stad pelagicznych zostanie przedstawiona we wrześniu. We wstępnych wnioskach Komisja zamierza uwzględnić możliwie jak najwięcej stad. We wnioskach w sprawie uprawnień do połowów uwzględniane będą nadal uprawnienia do połowów w formie zapisu symbolicznego pro memoria w odniesieniu do stad zarządzanych z udziałem partnerów międzynarodowych, np. Norwegią, i w przypadku, gdy opinie naukowe zostaną przedstawione w późniejszym okresie.

Okres przejściowy określony w umowie o wystąpieniu między UE a Zjednoczonym Królestwem wygasa z końcem 2020 r., o ile nie zostanie przedłużony. Stada, w odniesieniu do których Komisja będzie musiała przeprowadzić konsultacje ze Zjednoczonym Królestwem, w tym ze Zjednoczonym Królestwem i Norwegią, dotyczące uprawnień do połowów na 2021 r., również zostaną przedstawione w formie zapisu symbolicznego pro memoria do czasu terminu i wyniku tych konsultacji.

Negatywne skutki pandemii COVID-19 są już widoczne, jeżeli chodzi o termin przedstawienia opinii naukowych i ciągłość przedkładania danych. Może spowodować, że w porównaniu z poprzednimi latami opinie zostaną przedstawione w innym terminie i innej formie.

Komisja zachęca państwa członkowskie i zainteresowane strony do uwzględnienia wspomnianych opinii naukowych, jak tylko zostaną udostępnione publicznie. Zainteresowane strony będą miały również możliwość przedstawienia rekomendacji dotyczących uprawnień do połowów za pośrednictwem odpowiednich komitetów doradczych i państw członkowskich.

Uwzględniając te konsultacje, Komisja zamierza przyjąć cztery wnioski: w sprawie Morza Bałtyckiego (sierpień), w sprawie Morza Śródziemnego i Morza Czarnego (wrzesień), w sprawie stad głębokowodnych na północno-wschodnim Atlantyku (październik) oraz w sprawie Atlantyku i Morza Północnego (październik). Zostaną one omówione na odrębnych posiedzeniach Rady – w październiku w przypadku Morza Bałtyckiego, w listopadzie w przypadku stad głębokowodnych oraz Morza Śródziemnego i Morza Czarnego oraz w grudniu w odniesieniu do wniosku dotyczącego Atlantyku i Morza Północnego.

3.3.Ustalanie uprawnień do połowów w przypadku poszczególnych basenów morskich

Uprawnienia do połowów stad wyłącznie unijnych w Morzu Bałtyckim, w Morzu Północnym i w wodach zachodnich będą opierać się na odpowiednich planach MAP, w których zdefiniowano przedziały śmiertelności FMSY, przez co w określonych warunkach umożliwiają one pewien stopień elastyczności. ICES ma zapewnić doradztwo naukowe, które pozwoli na ocenę potrzeby i możliwości wykorzystania tej elastyczności. Najwyższą wartość w przedziale FMSY można stosować do proponowania TAC tylko w odniesieniu do zdrowych stad i wyłącznie wówczas, gdy zgodnie z opinią naukową osiągnięcie celów planu MAP jest konieczne w przypadku połowów wielogatunkowych, aby zapobiec poważnym szkodom w stadzie z powodu dynamiki wewnątrz- lub międzygatunkowej lub aby ograniczyć duże wahania między poszczególnymi latami.

W związku z pełnym wprowadzeniem obowiązku wyładunku, w odniesieniu do Morza Bałtyckiego, wód zachodnich i Morza Północnego Komisja zamierza zaproponować uprawnienia do połowów zgodne z opinią ICES, odliczając w stosownych przypadkach wartości de minimis lub wyłączenia z uwagi na wysoką przeżywalność.

Dalsze prace nad pełnym wprowadzeniem obowiązku wyładunku wymagają tego, aby wykorzystywać wszystkie dostępne narzędzia łagodzące skutki połowów, w tym, w stosownych przypadkach, wszelkie opinie ICES dotyczące podejścia do połowów wielogatunkowych. W związku z tym Komisja oceni postępy państw członkowskich w zakresie środków, które mają na celu zmniejszenie przyłowów, natomiast właściwe grupy regionalne muszą opracować średnioterminowe działania naprawcze w odniesieniu do zagrożonych stad.

W przypadku stad objętych oceną FMSY i będących przedmiotem konsultacji z państwami spoza UE Komisja będzie dążyć do osiągnięcia porozumienia zgodnie z długoterminowymi strategiami zarządzania lub – w przypadku braku takich strategii – opinią dotyczącą FMSY. UE powinna również nadal poszukiwać rozwiązań, by zapobiegać przeławianiu gatunków pelagicznych na północno-wschodnim Atlantyku, wynikającemu z braku ustaleń dotyczących podziału między państwami nadbrzeżnymi.