KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 29.9.2021 COM(2021) 592 final KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW w sprawie stosowania dyrektywy 2009/52/WE z dnia 18 czerwca 2009 r. przewidującej minimalne normy w odniesieniu do kar i środków stosowanych wobec pracodawców zatrudniających nielegalnie przebywających obywateli krajów trzecich























Wprowadzenie Stawienie czoła wyzwaniom związanym z migracją nieuregulowaną do UE stanowi ważny element kompleksowego, długoterminowego i zrównoważonego podejścia do kwestii migracji zaproponowanego w ramach nowego paktu o migracji i azylu . Podejście to zapewnia spójność w procesie opracowywania polityki UE w dziedzinie migracji, azylu, integracji i zarządzania granicami, aby ułatwić zapobieganie niebezpiecznemu przybywaniu osób o nieuregulowanym statusie do UE. Nowy pakt ma na celu powstrzymanie migracji nieuregulowanej, zapobieganie zorganizowanemu wyzyskowi migrantów oraz promowanie trwałych i bezpiecznych legalnych dróg migracji dla osób potrzebujących ochrony. W towarzyszącym niniejszemu sprawozdaniu zmienionym unijnym planie działania na rzecz zwalczania przemytu migrantów na lata 2021–2025 przewidziano narzędzia umożliwiające zwalczanie przestępczych siatek przemytniczych i skuteczne ograniczanie skali zjawiska migracji nieuregulowanej w ramach ścisłej współpracy między państwami członkowskimi, instytucjami i organami Unii oraz krajami partnerskimi. Aby skutecznie przeciwdziałać migracji nieuregulowanej, należy również zająć się czynnikami motywującymi migrantów do podejmowania ryzykownych podróży do UE. Jednym z takich czynników jest możliwość znalezienia przez poszukujących lepszego życia migrantów o nieuregulowanym statusie pracy w gospodarce nieformalnej, a tym samym zdobycia środków na utrzymanie członków rodziny w państwie pochodzenia, nawet jeśli sytuacja ta sprawia, że są oni narażeni na nadużycia i wyzysk. Nielegalne zatrudnienie migrantów o nieuregulowanym statusie jest złożonym zjawiskiem, które ma wpływ na kilka dziedzin, w tym na politykę migracyjną, zatrudnienia i społeczną, politykę fiskalną, a także na poszanowanie praw jednostki. Choć skala i powszechność zjawiska nielegalnego zatrudnienia różnią się w zależności od tego, czy podmiotem zatrudniającym są gospodarstwa domowe, małe i średnie przedsiębiorstwa czy duże spółki, a także w zależności od danego sektora gospodarki, nielegalne zatrudnienie umożliwia tym pracodawcom, którzy chcą obniżyć koszty pracy i obejść obowiązujący przepisy, wykorzystywanie pracowników gotowych podjąć nisko płatną pracę wymagającą niskich umiejętności zawodowych w sektorach wymagających dużych nakładów siły roboczej, takich jak budownictwo, rolnictwo, usługi sprzątania i hotelarstwo/gastronomia. Ponadto nielegalne zatrudnienie osób nieuprawnionych do pobytu w UE – podobnie jak praca nierejestrowana osób uprawnionych do pobytu, ale nieposiadających zezwolenia na pracę i gospodarka nieformalna w sensie ogólnym – jest szkodliwe z punktu widzenia gospodarki, ponieważ prowadzi do strat w finansach publicznych, podatkach i składkach na ubezpieczenie społeczne i powoduje obniżenie płac, pogorszenie warunków pracy oraz nieuczciwą konkurencję między przedsiębiorstwami. Nielegalne zatrudnienie naraża również migrantów na ryzyko naruszenia praw indywidualnych i socjalnych, w szczególności na wyzysk w miejscu pracy, niepewne warunki życia i pracy oraz ograniczony dostęp do ochrony socjalnej lub brak takiego dostępu. Ponadto w niektórych przypadkach wyzysk pracowników może mieć również powiązania z poważną i zorganizowaną przestępczością, tj. handel ludźmi mający na celu wyzysk pracowników albo wyzysk migrantów o nieuregulowanym statusie przez siatki przemytnicze poprzez stosowanie nadużyć takich jak przymusowe „odpracowywanie długu” – gdy dana osoba jest zmuszona do pracy w celu spłacenia długu – oraz praca w warunkach wyzysku. Siatki przestępcze obierają sobie za cel również migrantów już przebywających nielegalnie w UE, zmuszając ich do pracy w warunkach wysokiego wyzysku oraz wykorzystując ich trudną sytuację i gotowość do podjęcia każdej pracy, aby pozostać w UE i uzyskać dochód. Trudno jest oszacować skalę nielegalnego zatrudnienia w UE, ponieważ jest to zjawisko „ukryte”, związane z gospodarką nieformalną w państwach członkowskich. Istnieją przesłanki wskazujące na to, że nielegalne zatrudnienie migrantów o nieuregulowanym statusie jest powszechniejsze w miejscach, w których udział nieformalnej działalności gospodarczej jest wysoki. Chociaż szacuje się, że zatrudnienie nieformalne stanowi średnio 16,8 % całego zatrudnienia w UE, coraz trudniej jest określić ilościowo zakres nielegalnego zatrudnienia migrantów o nieuregulowanym statusie, w szczególności jeżeli chodzi o aspekty związane z płcią i pracą dzieci, ponieważ skala migracji nieuregulowanej pozostaje trudna do oszacowania. Obok zintensyfikowanych działań mających na celu przede wszystkim zapobieganie migracji nieuregulowanej skuteczny zakaz zatrudniania migrantów o nieuregulowanym statusie pozostaje głównym elementem przeciwdziałania migracji nieuregulowanej, ograniczając tym samym jej skutki gospodarcze i społeczne, w tym poprzez ochronę praw osób fizycznych. 1.Cele komunikatu Dyrektywa w sprawie kar wobec pracodawców zapewnia europejskie ramy prawne służące zapobieganiu nielegalnemu zatrudnianiu migrantów o nieuregulowanym statusie, którzy znajdują się w bardziej niepewnej i trudnej sytuacji niż inni obywatele państw trzecich, oraz reagowaniu na to zjawisko. Chociaż równie ważne jest rozwiązywanie problemów związanych z zatrudnieniem i naruszaniem praw pracowników migrujących przebywających legalnie w danym państwie, nie są one przedmiotem wspomnianej dyrektywy, ponieważ są objęte ramami UE dotyczącymi legalnej migracji i szczegółowymi przepisami krajowymi. W dyrektywie określono przepisy nakładające na pracodawców obowiązek weryfikowania prawa obywateli państw trzecich do pobytu w UE oraz zasady dotyczące kar dla pracodawców zatrudniających migrantów o nieuregulowanym statusie, ustanawiając minimalne normy i mechanizmy wykrywania nielegalnego zatrudnienia. Określono w niej również środki ochrony praw migrantów o nieuregulowanym statusie i ustanowiono mechanizmy odzyskiwania zaległego wynagrodzenia, ułatwiania wnoszenie skarg, które mogą ujawnić sytuacje nielegalnego zatrudnienia, oraz wydawania zezwoleń na pobyt czasowy ofiarom szczególnie nieuczciwych pracodawców w celu objęcia ich postępowaniem karnym. Dyrektywa zapewnia państwom członkowskim elastyczność w zakresie opracowywania różnych podejść do realizacji jej celów, co pozwala im uwzględnić krajową specyfikę związaną z rynkiem pracy, rolą nielegalnego zatrudnienia i migracji oraz powagą naruszeń. Wszystkie państwa członkowskie muszą jednak zadbać o to, by przepisy te umożliwiały skuteczne zapobieganie migracji nieuregulowanej i rozwiązanie problemu nielegalnego zatrudnienia. Nieskuteczne krajowe podejścia do walki z nielegalnym zatrudnieniem, które nie zmniejszają atrakcyjności gospodarki nieformalnej dla migrantów o nieuregulowanym statusie, a tym samym nie przyczyniają się do zmniejszenia liczby nielegalnych przyjazdów, wywołują efekt domina we wszystkich państwach członkowskich i w całej polityce migracyjnej UE. Niniejszy komunikat dotyczy praktycznych aspektów stosowania dyrektywy w następstwie oświadczenia zawartego w nowym pakcie, zgodnie z którym Komisja oceni, w jaki sposób można wzmocnić skuteczność przepisów dyrektywy i ustali, czy w danej sytuacji zachodzi konieczność podjęcia dalszych działań. W tym kontekście Komisja zamierza również nawiązać współpracę z „europejską platformą na rzecz usprawnienia współpracy w zakresie przeciwdziałania pracy nierejestrowanej” – grupą roboczą działającą przy nowo utworzonym Europejskim Urzędzie ds. Pracy (zwaną dalej europejską platformą na rzecz przeciwdziałania pracy nierejestrowanej). Niniejszy komunikat sporządzono również w związku z obowiązkiem regularnego składania sprawozdań Parlamentowi Europejskiemu i Radzie określonym w art. 16 dyrektywy w sprawie kar wobec pracodawców. Określono w nim niezbędne działania mające na celu wzmocnienie wykonania dyrektywy i skoncentrowano się na trzech głównych aspektach działań: karach i sankcjach wobec pracodawców, środkach ochrony praw migrantów o nieuregulowanym statusie oraz kontrolach. W komunikacie przeanalizowano między innymi wykonanie art. 6 ust. 2 i art. 6 ust. 5 dotyczących skutecznych procedur występowania z roszczeniami z tytułu zaległych należności oraz wydawania zezwoleń na pobyt na czas określony w przypadku postępowania karnego. W komunikacie nawiązano do pierwszego sprawozdania z wdrażania z maja 2014 r. i wykorzystano informacje jakościowe i ilościowe przekazane przez państwa członkowskie (w tym dane dotyczące kontroli w 2019 r. i 2020 r. oraz ich wyniki) oraz szerokie grono zainteresowanych stron, w szczególności związki zawodowe, stowarzyszenia pracodawców i przedsiębiorców, organizacje pozarządowe i przedstawicieli migrantów. Uwzględniono w nim również prace Agencji Praw Podstawowych w zakresie ochrony migrantów o nieuregulowanym statusie przed wyzyskiem w miejscu pracy. Chociaż celem komunikatu jest określenie dalszych działań, przyznano w nim, że w informacjach, którymi dysponuje Komisja, występują znaczne luki utrudniające wyciągnięcie ostatecznych wniosków na temat wpływu i skuteczności dyrektywy w sprawie kar wobec pracodawców. W niniejszym komunikacie przedstawiono konkretne środki mające na celu wyeliminowanie tych luk. 2.Nielegalne zatrudnienie i kary wobec pracodawców Skuteczne, proporcjonalne i odstraszające kary finansowe i sankcje karne za naruszenie zakazu nielegalnego zatrudnienia stanowią kluczowy czynnik zniechęcający pracodawców do zatrudniania migrantów o nieuregulowanym statusie. Kary powinny stanowić przeciwwagę dla korzyści ekonomicznych płynących z zatrudniania migrantów o nieuregulowanym statusie. Kary wobec pracodawców powinny również odzwierciedlać wagę popełnionego przestępstwa i być proporcjonalne do powagi naruszenia, która wzrasta w przypadkach warunków szczególnego wyzysku (np. utrzymujące się naruszania, zatrudnianie znacznej liczby migrantów o nieuregulowanym statusie i zatrudnianie ofiar handlu ludźmi). Skuteczne i proporcjonalne stosowanie kar ma charakter odstraszający, jeżeli ryzyko wykrycia i nałożenia kary przewyższa korzyści ekonomiczne wynikające z zatrudniania migrantów o nieuregulowanym statusie. W oparciu o te zasady w dyrektywie w sprawie kar wobec pracodawców określono minimalne standardy dotyczące kar finansowych i sankcji karnych wobec pracodawców oraz ustanowiono dodatkowe środki administracyjne, takie jak utrata świadczeń publicznych lub wykluczenie z zamówień publicznych, mające na celu przeciwdziałanie nielegalnemu zatrudnieniu. Państwa członkowskie mają swobodę w określaniu rzeczywistego poziomu kar, w zależności od konkretnej sytuacji krajowej, powagi naruszenia lub kwestii, czy pracodawca jest osobą fizyczną czy prawną, i mogą również wprowadzać standardy wyższe niż minimalne określone w dyrektywie. Jednocześnie niezwykle ważne jest, aby na obszarze bez granic wewnętrznych – oraz w celu zapobiegania migracji nieuregulowanej – działania przeciwko nielegalnemu zatrudnieniu podejmowano wspólnie i aby wszystkie systemy krajowe działały skutecznie. Luki w jednym lub kilku państwach członkowskich osłabiłyby odstraszający wpływ na nielegalne zatrudnienie i migrację nieuregulowaną osób skłonnych do pracy w gospodarce nieformalnej, co miałoby konsekwencje dla całej polityki migracyjnej UE. Zjawisko nielegalnego zatrudnienia występuje w różnych środowiskach gospodarczych, m.in. w prywatnych gospodarstwach domowych, małych lub średnich firmach oraz dużych przedsiębiorstwach. Ważne jest zapewnienie, aby wszyscy pracodawcy byli informowani o możliwościach legalnego zatrudnienia i rekrutacji, działaniach, jakie należy podjąć w celu zapobiegania i unikania nielegalnego zatrudnienia, jak również o ryzyku i konsekwencjach zatrudniania migrantów o nieuregulowanym statusie, a także mieli świadomość tych kwestii.

Państwa członkowskie zasadniczo dokonały transpozycji przepisów dyrektywy w sprawie kar do prawodawstwa krajowego, chociaż wybrane podejścia różnią się znacznie, ponieważ są uzależnione od wielu czynników (np. różnych krajowe systemy kar, wpływu społecznego i postrzegania nielegalnego zatrudnienia, sytuacji gospodarczej i poziomu wynagrodzeń, występowania zjawiska nielegalnego zatrudnienia w gospodarce). Znajduje to odzwierciedlenie w znacznym zróżnicowaniu zakresu i skali kar finansowych (tabela 1) i sankcji karnych (tabela 2), jak również w poszczególnych wyborach dokonanych przez państwa członkowskie w zakresie stosowania innych środków (np. wykluczenie z pomocy publicznej lub finansowania unijnego lub wykluczenie z zamówień publicznych). Ponadto istnieje rozproszony i niekompletny przegląd postępowań wszczętych przeciwko pracodawcom oraz kar stosowanych w praktyce, co utrudnia pełną ocenę wpływu dyrektywy na zapewnienie skutecznego podejścia w zakresie nakładania kar za nielegalne zatrudnienie we wszystkich państwach członkowskich oraz zagwarantowanie, że kary są skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. 2.1.Kary finansowe W dyrektywie przewidziano, że pracodawcy zatrudniający migrantów o nieuregulowanym statusie mają podlegać karom finansowym, które powinny proporcjonalnie wzrastać wraz z liczbą zatrudnionych migrantów o nieuregulowanym statusie i mogą być zmniejszone w przypadkach, gdy zatrudnienie ma charakter prywatny (np. pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego). Jak już zgłoszono w 2014 r., wszystkie państwa członkowskie dokonały transpozycji przepisów dotyczących kar finansowych stosowanych wobec pracodawców. Jednak ze względu na luki informacyjne dotyczące stosowania kar finansowych wobec pracodawców w praktyce, nie jest możliwa rozstrzygająca ocena skutków w tym obszarze. Z ograniczonych dostępnych informacji wynika, że istnieją znaczne różnice w wysokości grzywien nakładanych na osoby prawne za każdego zatrudnionego migranta o nieuregulowanym statusie, przy czym minimalne kary wahają się od 300 EUR w Belgii do około 10 000 EUR w Chorwacji, a maksymalne kwoty kar wynoszą od 3 000 EUR w Belgii, na Cyprze i w Estonii do 43 000 EUR we Włoszech. Proporcjonalność kar jest widoczna w kwotach – mogą one sięgać od około 1,5-krotności miesięcznego wynagrodzenia minimalnego do 92-lub nawet 700-krotności miesięcznego wynagrodzenia minimalnego w danym państwie członkowskim. Ponadto w przepisach krajowych obowiązujących w większości państw członkowskich określono kwotę minimalnej grzywny oraz ustalono procedurę jej proporcjonalnego zwiększania wraz z każdym kolejnym zatrudnionym migrantem o nieuregulowanym statusie; w pozostałych państwach członkowskich odpowiedzialność za precyzyjne ustalenie kwoty grzywny w zależności od liczby zatrudnianych migrantów o nieuregulowanym statusie powierzono organom wymiaru sprawiedliwości . Różnica w poziomie grzywien nakładanych w państwach członkowskich zależy od szeregu czynników takich jak sytuacja gospodarcza i wysokość minimalnego wynagrodzenia w danym państwie członkowskim. Na surowość i charakter kar wpływa również typ pracodawcy (np. gospodarstwo domowe lub przedsiębiorstwo). Państwa członkowskie powinny jednak zapewnić, aby różnica w poziomie surowości kar była uzasadniona, a same kary stosowane w danym państwie członkowskim były skuteczne i proporcjonalne oraz miały odstraszający charakter. Państwa członkowskie, w których wprowadzono surowszy system kar, uznają wyższe kary finansowe za skuteczny środek odstraszający pracodawców od uciekania się do nielegalnego zatrudnienia, natomiast państwa członkowskie, w których nakłada się niższe kary lub w których ryzyko nałożenia kar uznaje się za niskie w porównaniu z potencjalnymi zyskami z tytułu nielegalnego zatrudnienia, stwierdziły, że kary nie są dostatecznie odstraszające . Znaczący jest zatem fakt, że od 2014 r. jedenaście państw członkowskich wprowadziło zmiany w swoim prawodawstwie, aby zwiększyć wysokość nakładanych kar. Agencja Praw Podstawowych również wskazuje, że w praktyce sankcje i kary nakładane na pracodawców w większości państw członkowskich nie są dostatecznie surowe, aby zniechęcić ich do stosowania nielegalnego zatrudnienia . Ponadto z działań podejmowanych w ramach europejskiej platformy na rzecz przeciwdziałania pracy nierejestrowanej wynika, że – niezależnie od dobrze funkcjonującego systemu kar i ich skutecznego egzekwowania – zapewnienie lepszego przestrzegania prawa wymaga również ustanowienia solidnych i przejrzystych struktur. 2.2.Sankcje karne Zgodnie z przepisami dyrektywy w sprawie kar wobec pracodawców sankcje karne (które mogą przyjąć formę grzywien, kar pozbawienia wolności lub innych kar) są stosowane w poważnych przypadkach nielegalnego zatrudnienia, w których stwierdzono wystąpienie okoliczności obciążających, takich jak powtarzające się naruszenia, zatrudnianie znacznej liczby migrantów o nieuregulowanym statusie lub zatrudnianie ich w warunkach szczególnego wyzysku, bądź zatrudnianie ofiar handlu ludźmi i małoletnich. W większości państw członkowskich nielegalne zatrudnianie stanowi przestępstwo samo w sobie, podczas gdy pozostałe państwa członkowskie zasadniczo penalizują nielegalne zatrudnienie we wszystkich okolicznościach przewidzianych w dyrektywie. Począwszy od 2014 r., można było zaobserwować pewne postępy w nowelizacji przepisów we Włoszech, Niemczech, Francji i Szwecji, które ułatwiły nakładanie sankcji karnych w praktyce. Na przykład we Włoszech zniesiono wymóg, zgodnie z którym do wyzysku musiało dojść z użyciem przemocy, gróźb i zastraszania, a także uznano za przestępstwo zatrudnianie pracowników lub zmuszanie ich do pracy w warunkach wyzysku. W Niemczech dokonano kryminalizacji samego wyzysku i czerpania z niego korzyści, a nie tylko czynności polegającej na zmuszaniu osoby do pracy w warunkach wyzysku. We Francji rozszerzono zakres uprawnień inspektoratu pracy na przyjmowanie zgłoszeń dotyczących popełnienia przestępstwa handlu ludźmi, pracy przymusowej i poddaństwo. W Szwecji przyjęto przepisy w większym stopniu penalizujące przestępstwo handlu ludźmi, aby przeciwdziałać wyzyskowi osób przez wprowadzanie ich w błąd lub wykorzystywanie sytuacji, w której są one uzależnione od pomocy innych, ich podatności lub trudnego położenia, a także wyzyskowi w postaci pracy przymusowej. Jak wskazano jednak w tabeli 2, między państwami członkowskimi można zaobserwować różnice, jeżeli chodzi o surowość sankcji karnych, pod względem zarówno długości okresu pozbawienia wolności, który waha się od 8 dni do 12 lat, jak i wysokości nakładanych grzywien. Ponadto odnotowano istotne rozbieżności między informacjami dotyczącymi stosowania sankcji karnych wobec pracodawców w praktyce a liczbą wszczynanych postępowań. Wymienione elementy świadczą o tym, że zakres oddziaływania dyrektywy był niewielki, jeżeli chodzi o zniechęcanie do nielegalnego zatrudniania poprzez nakładanie kar, i że nie doprowadziła ona jeszcze do ustanowienia efektywnie działających ram na rzecz nakładania skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających kar w całej UE. Informacje zwrotne przekazane przez zainteresowane strony reprezentujące związki zawodowe i organizacje pozarządowe, które zgromadzono w trakcie ukierunkowanych konsultacji poświęconych tej problematyce, potwierdzają słuszność powyższego wniosku, ponieważ wynika z nich, że kary stosowane wobec pracodawców dopuszczających się wyzysku wydają się niższe niż korzyści uzyskiwane z tytułu pracy nierejestrowanej i dumpingu socjalnego. Z tego względu państwa członkowskie powinny ocenić, czy surowość sankcji karnych stosowanych na szczeblu krajowym wywołuje wystarczający efekt odstraszający i w dostatecznym stopniu przyczynia się do tworzenia skutecznych ram stosowania kar wobec osób dopuszczających się nielegalnego zatrudniania pracowników. 2.3.Inne środki administracyjne Poza karami finansowymi i sankcjami karnymi zgodnie z art. 7 dyrektywy państwa członkowskie mogą stosować również inne środki administracyjne wobec pracodawców, np. utrata świadczeń publicznych, wykluczenie z udziału w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego, nakaz zwrotu dotacji publicznych, tymczasowe lub trwałe zamknięcie zakładu pracy lub cofnięcie pozwolenia na prowadzenie działalności. W dyrektywie przewidziano również możliwość publicznego napiętnowania pracodawców, którzy dopuścili się przestępstwa, poprzez publikację stosownego wykazu. Również w tym przypadku proces wdrażania takich dodatkowych środków różnił się istotnie w poszczególnych państwach członkowskich m.in. pod względem okresu ich obowiązywania. Ponadto tylko dziewięć państw członkowskich uwzględniło wszystkie cztery wspomniane środki administracyjne w swoim prawodawstwie krajowym i – choć wszystkie państwa członkowskie zawarły przynajmniej jeden z nich w przepisach obowiązujących na szczeblu krajowym – w praktyce tylko osiem państw członkowskich potwierdziło ich stosowanie, co utrudnia dokonanie pełnej oceny ich skuteczności i wpływu. Wydaje się, że do najczęściej stosowanych środków zalicza się tymczasowe lub trwałe zamykanie zakładów lub cofanie pozwolenia na prowadzenie działalności. Zaledwie trzy państwa członkowskie stosują środki skutkujące utratą świadczeń publicznych i wykluczeniem z udziału w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego, przy czym żadne państwo członkowskie nie zgłosiło przypadku wydania nakazu zwrotu dotacji publicznych. Tylko sześć państw członkowskich zapewnia możliwość publikacji wykazu pracodawców dopuszczających się nielegalnego zatrudniania pracowników. Dodatkowe środki takie jak wykluczenie z udziału w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego oraz objęcie zakazem korzystania z finansowania na szczeblu krajowym i finansowania unijnego są wciąż w niewystarczającym stopniu wykorzystywane, mimo że mogłyby one skutecznie odstraszać pracodawców od zatrudniania migrantów o nieuregulowanym statusie. Okazuje się również, że w praktyce pracownicy nieposiadający wymaganych dokumentów mogą być również zatrudniani w ramach złożonych stosunków pracy obejmujących umowy podwykonawstwa, rekruterów i agencje pracy tymczasowej, a także platformy internetowe, na których publikuje się oferty pracy krótkoterminowej (np. dostawy żywności i posiłków, usługi transportowe), co dodatkowo utrudnia zidentyfikowanie pracodawców zatrudniających migrantów o nieuregulowanym statusie. W tym względzie zapewnienie możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności całego łańcucha pracodawców ma na celu ochronę migrantów w szczególności w tych sektorach gospodarki, w których podwykonawstwo jest powszechne, np. w sektorze budownictwa, a także w nowo powstałym obszarze gospodarki związanym ze świadczeniem pracy za pośrednictwem platform internetowych. W opinii zainteresowanych stron wspomniane przepisy wywierają jednak ograniczony wpływ na procedury zgłaszania skarg i proces ustalania odpowiedzialności łańcucha, biorąc pod uwagę fakt, że zgodnie z art. 8 ust. 3 dyrektywy wykonawca, który spełnił wymogi należytej staranności, nie ponosi żadnej odpowiedzialności. Na przykład w Belgii uznaje się, że wykonawca spełnił „wymogi należytej staranności”, jeżeli podwykonawca złożył pisemne oświadczenie, w którym zapewnił, że nie zatrudnia ani nie zamierza zatrudniać w przyszłości migrantów o nieuregulowanym statusie, zwalniając tym samym głównego wykonawcę z wszelkiej odpowiedzialności w tym zakresie. Państwa członkowskie powinny podejmować wzmożone starania, aby pociągać głównych wykonawców do odpowiedzialności za naruszenia, do jakich dochodzi w ramach łańcucha podwykonawstwa, w tym osoby pośredniczące w nielegalnym zatrudnianiu, z uwagi na podobieństwo roli odgrywanej przez te osoby do roli pełnionej przez pracodawców. 2.4.Działania służące zwiększeniu skuteczności kar stosowanych wobec pracodawców Mimo że państwa członkowskie zasadniczo dokonały transpozycji przepisów dyrektywy, nie jest możliwe wyciągnięcie jednoznacznych wniosków co do tego, czy kary stosowane w praktyce są odstraszające, skuteczne i proporcjonalne i czy przyczyniają się w istotnym stopniu do przeciwdziałania nielegalnemu zatrudnianiu migrantów o nieuregulowanym statusie. Choć państwa członkowskie mają swobodę w zakresie ustalania surowości kar na szczeblu krajowym, konieczne jest wspólne podejście w celu ustalenia, czym w praktyce są skuteczne, proporcjonalne i odstraszające sankcje oraz jaki jest ich wpływ. Udoskonalony mechanizm sprawozdawczości powinien zostać uzupełniony o procedurę wymiany najlepszych praktyk w celu uzyskania informacji na temat poszczególnych podejść krajowych oraz – w szczególności – na temat tych podejść, które dowiodły swojej skuteczności i które wywierają wpływ odstraszający. Komisja będzie wspierać wzajemne uczenie się i wymianę najlepszych praktyk między państwami członkowskimi a zainteresowanymi stronami przy wsparciu ekspertów w dziedzinie prawa administracyjnego i karnego wchodzących w skład działającej przy Komisji specjalnej grupy ekspertów ds. migracji nieuregulowanej zajmującej się dyrektywą w sprawie kar wobec pracodawców. W stosownych przypadkach dzięki wymianie dobrych praktyk Komisja będzie mogła wspierać państwa członkowskie w określaniu i dostosowywaniu na szczeblu krajowym surowości kar, które są skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, gromadzenia informacji w celu propagowania spójniejszego podejścia do kar i zagwarantowania, aby przyczyniały się one do przeciwdziałania procederowi nielegalnego zatrudniania i wyzysku.

Ponadto konieczne jest zwiększanie świadomości pracodawców na temat ryzyka i konsekwencji związanych z zatrudnianiem migrantów o nieuregulowanym statusie oraz przekazywanie im stosownych informacji w tym zakresie, co przyczyni się do zwiększania potencjału odstraszającego systemu. Komisja będzie wspierała państwa członkowskie w procesie opracowywania skutecznych kampanii informacyjnych skierowanych w szczególności do pracodawców w sektorach najbardziej narażonych na ryzyko nielegalnego zatrudniania osób, a także do pracodawców, dla których tego rodzaju informacje mogą nie być łatwo dostępne (np. gospodarstwa domowe, małe przedsiębiorstwa), korzystając z wiedzy fachowej europejskiej platformy na rzecz przeciwdziałania pracy nierejestrowanej. Komisja będzie również udzielała wsparcia finansowego za pośrednictwem Funduszu Azylu, Migracji i Integracji. Komisja: wznowi prace działającej przy Komisji specjalnej grupy ekspertów ds. migracji nieuregulowanej zajmującej się dyrektywą w sprawie kar wobec pracodawców, funkcjonującej jako sieć na rzecz upowszechniania wiedzy fachowej, prowadzenia wymiany informacji i udzielania wsparcia państwom członkowskim. ·będzie promowała dialog między państwami członkowskimi a zainteresowanymi stronami, korzystając ze wsparcia ekspertów w dziedzinie prawa administracyjnego i karnego, aby wesprzeć państwa członkowskie w ustalaniu i dostosowywaniu surowości kar finansowych i sankcji karnych na szczeblu krajowym oraz będzie gromadziła stosowne informacje od organów krajowych; ·będzie wspierała państwa członkowskie w procesie opracowywania i przeprowadzania kampanii służących zwiększaniu świadomości i kampanii prewencyjnych skierowanych do pracodawców w sektorach podwyższonego ryzyka, korzystając z wiedzy fachowej członków europejskiej platformy na rzecz przeciwdziałania pracy nierejestrowanej; Państwa członkowskie powinny: ·ocenić surowość kar finansowych i sankcji karnych ustanowionych na szczeblu krajowym, aby oszacować, czy są one skuteczne i proporcjonalne oraz czy zniechęcają do nielegalnego zatrudniania; ·zintensyfikować starania w obszarze zwiększania świadomości pracodawców w kwestii dostępnych form legalnego zatrudnienia i naboru, działań, jakie należy podjąć, aby przeciwdziałać nielegalnemu zatrudnieniu, a także ryzyka i konsekwencji związanych z zatrudnianiem migrantów o nieuregulowanym statusie, oraz przekazywania im informacji w tym zakresie. 3.Środki ochrony praw migrantów o nieuregulowanym statusie W art. 6 ust. 2 i art. 13 dyrektywy w sprawie kar wobec pracodawców migrantom o nieuregulowanym statusie przyznano szereg praw w celu zapewnienia, aby byli oni należycie informowani przysługujących im uprawnieniach w związki z nielegalnym zatrudnieniem oraz aby mogli składać skargi dotyczące naruszeń prawa pracy i dochodzić wypłaty zaległego wynagrodzenia. Przywołane przepisy mają kluczowe znaczenie dla zagwarantowania ochrony migrantów przed ryzykiem wyzysku i nadużyć: zgłaszanie naruszeń prawa pracy przez migrantów o nieuregulowanym statusie i podejmowanie przez nich współpracy z organami ułatwia pociągnięcie pracodawców do odpowiedzialności z tytułu zaległych wynagrodzeń, podatków i składek na ubezpieczenia, przyczynia się do zapewnienia równych szans na rynku pracy i sprzyja ujawnianiu przypadków wyzysku pracowników i dopuszczania się wobec nich nadużyć. Konieczne są jednak dalsze starania w zakresie wdrażania środków ochrony przewidzianych w dyrektywie, w szczególności jeżeli chodzi o dostęp do informacji, dostęp do wymiaru sprawiedliwości i odzyskiwanie zaległych należności, a także wydawanie zezwoleń na pobyt czasowy. 3.1.Dostęp do informacji Zagwarantowanie migrantom możliwości uzyskania informacji o przysługujących im prawach oraz dostępności mechanizmów wsparcia w zakresie wnoszenia skarg i pomocy prawnej stanowi warunek konieczny zapewnienia skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości dla migrantów o nieuregulowanym statusie – w szczególności dla tych, którzy są ofiarami pracodawców nadużywających swojej pozycji. W dyrektywie w sprawie kar wobec pracodawców przewidziano narzędzia umożliwiające migrantom o nieuregulowanym statusie skuteczne wykonywanie ich praw, zapewniające ich systematyczne informowanie o przysługujących im uprawnieniach do wnoszenia roszczeń o wypłatę zaległych należności przed wykonaniem jakiejkolwiek decyzji nakazującej powrót, a także gwarantujące im możliwość otrzymania wszelkich zaległych należności nawet po powrocie do ich państwa pochodzenia oraz wnoszenia skarg przeciwko pracodawcom bezpośrednio albo za pośrednictwem osób trzecich (zob. pkt 3.2). Dyrektywa zapewnia zatem migrantom pracującym w UE bez prawa do pozostania możliwość skutecznego wykonywania ich praw nie tylko na terytorium UE, ale również – w stosownych przypadkach – poza jej granicami; wspomniane prawa muszą być respektowane nawet w sytuacji, w której zastosowanie mają procedury powrotu przewidziane w dyrektywie powrotowej, zwłaszcza po zakończeniu ogólnej oceny indywidualnej sytuacji pracownika migrującego i ustaleniu jego statusu imigracyjnego. Większość państw członkowskich zapewnia wyłącznie ogólne informacje na temat praw pracowniczych i nie przekazuje ukierunkowanych informacji istotnych z punktu widzenia specyficznej sytuacji pracowników migrujących o nieuregulowanym statusie. W niektórych przypadkach tego rodzaju informacje ograniczają się do kwestii związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy i nie obejmują informacji na temat niewypłaconych wynagrodzeń. Ponadto, choć inne państwa członkowskie zapewniają ukierunkowane informacje, odbywa się to często wyłącznie w ramach procedury powrotu . Opisana sytuacja wywiera niekorzystny wpływ na migrantów o nieuregulowanym statusie, którzy nie są dostatecznie dobrze informowani o możliwości wniesienia pozwu lub dochodzenia wypłaty zaległych wynagrodzeń przed ich powrotem do państwa pochodzenia. W dyrektywie nie ustanowiono przepisów regulujących sposoby przekazywania informacji migrantom o nieuregulowanym statusie, a praktyki stosowane na szczeblu krajowym różnią się pod względem terminów i trybów przekazywania tych informacji, a także tego, kto ma je przekazywać . W większości państw członkowskich podmiotami zobowiązanymi do przykazywania pracownikom informacji o przysługujących im prawach są inspektorzy pracy, co stanowi dobrą praktykę, która powinna być stosowana we wszystkich państwach członkowskich. Stosowane są jednak również inne rozwiązania. Na przykład w Austrii informacji udziela się w punkcie kontaktowym dla pracowników nieposiadających wymaganych dokumentów, podczas gdy we Włoszech odbywa się to za pomocą specjalnego formularza zawierającego omówienie praw pracowników migrujących o nieuregulowanym statusie, w tym kwestii dotyczących spoczywającego na pracodawcy obowiązku wypłacenia zaległych wynagrodzeń oraz opłacania składek emerytalnych i składek na ubezpieczenia, a także sposobów podejmowania działań przeciwko pracodawcy; takie informacje nie są jednak zapewniane systematycznie i są dostępne tylko w niektórych językach obcych. Komisja będzie wspierać wymianę najlepszych praktyk i doświadczeń między państwami członkowskimi, aby wnieść wkład w działania na rzecz poprawy sposobu przekazywania pracownikom migrującym o nieuregulowanym statusie tego rodzaju informacji oraz zwiększania ich wiedzy na temat przysługujących im praw i dostępnych możliwości. Niski poziom wiedzy migrantów o nieuregulowanym statusie na temat przysługujących im praw stanowi jeden z czynników ryzyka sprzyjających wyzyskowi pracowników, ponieważ migranci o nieuregulowanym statusie mogą nie być w stanie samodzielnie zidentyfikować tego rodzaju ryzyka, co wskazuje na konieczność poprawy dostępu do informacji przez agencje pośrednictwa pracy, agencje zajmujące się pozyskiwaniem pracowników, a także organy egzekwowania prawa (w tym inspektoraty pracy) w celu zapewnienia pracownikom migrującym o nieuregulowanym statusie informacji na temat przysługujących im praw, podmiotów, do których mogą się zgłosić, oraz dostępnych środków rekompensaty. Zainteresowane strony również zwróciły uwagę na ten sam problem oraz konieczność podjęcia działań w tym zakresie. Fakt, że informacje udzielane migrantom są często niepełne, nie są systematycznie przekazywane i nie są dostosowane do specyficznej sytuacji pracowników migrujących o nieuregulowanym statusie, wywiera niekorzystny wpływ na realizację celu dyrektywy zakładającego przekazywanie migrantom obiektywnych i wiarygodnych informacji zapewniających im możliwość wykonywania przysługujących im praw. Brak wystarczających informacji przekazywanych przez państwa członkowskie na temat liczby zgłoszonych i pomyślnie rozpatrzonych wniosków o płatność zaległych należności oraz spraw wszczętych przeciwko nadużywającym swojej pozycji pracodawcom na podstawie zgłoszenia pracownika migrującego o nieuregulowanym statusie nie pozwala jednak na tym etapie na potwierdzenie tych pojawiających się dowodów. 3.2.Dostęp do wymiaru sprawiedliwości i wynagrodzeń oraz przyznawanie zezwoleń na pobyt czasowy Nawet jeśli pracownicy migrujący o nieuregulowanym statusie są informowani o przysługujących im prawach, mogą być zniechęceni do wnoszenia skarg przeciwko pracodawcom w celu odzyskania niewypłaconego wynagrodzenia lub zgłaszania potencjalnych sytuacji wyzysku ze względu na możliwość otrzymania nakazu powrotu, utraty dochodów oraz, w niektórych przypadkach, odwetu ze strony pracodawców. Aby uniknąć sytuacji, w których przez to utrudniony jest odpowiedni dostęp do wymiaru sprawiedliwości, w dyrektywie w sprawie kar wobec pracodawców określono wymóg ustanowienia specjalnych mechanizmów, za pomocą których migranci o nieuregulowanym statusie mogą wnosić skargi do właściwych organów bezpośrednio lub za pośrednictwem osób trzecich (np. związków zawodowych, stowarzyszeń pracowniczych i organizacji pozarządowych), również wtedy, gdy nie przebywają już w danym państwie członkowskim. W toku postępowania administracyjnego lub cywilnego pracownicy migrujący o nieuregulowanym statusie mogą także otrzymywać wsparcie od tych osób trzecich. Mechanizmy te mogą również wspierać wdrażanie dyrektywy o prawach ofiar i zapewniać, aby migrantom o nieuregulowanym statusie, którzy padli ofiarą przestępstw, w szczególności przestępstw określonych w dyrektywie w sprawie kar wobec pracodawców, nie odmawiano dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Państwa członkowskie wybrały różne tryby ustanowienia skutecznego mechanizmu wnoszenia skarg. Z badania przeprowadzonego przez Platformę międzynarodowej współpracy ds. migrantów nieposiadających dokumentów (PICUM) wynika, że w 13 państwach członkowskich (spośród 15 objętych badaniem) istnieją procedury cywilne i administracyjne, w ramach których pracownicy mogą wnosić roszczenia dotyczące niewypłaconych wynagrodzeń, a w 11 z nich istnieje również organ kontrolny właściwy do rozpatrywania indywidualnych skarg pracowników dotyczących kwestii związanych z niedopłatą wynagrodzeń. Praktyka pokazuje również, że chociaż migranci, których uznano za nielegalnie zatrudnionych (niezależnie od tego, czy ich pobyt jest uregulowany czy nie), mogą składać wnioski o odszkodowanie za niewypłacone wynagrodzenie w dwudziestu państwach członkowskich na takich samych warunkach jak w przypadku ważnej umowy o pracę , w praktyce mechanizmy wnoszenia skarg mogłyby być bardziej skuteczne. Agencja Praw Podstawowych zwraca uwagę, że w niektórych państwach członkowskich migranci o nieuregulowanym statusie nie korzystają z dostępnych systemów wnoszenia skarg. Może to wynikać z kilku powodów: braku zachęt dla pracowników do zgłaszania się; ograniczonych informacji na temat przysługujących im praw i dostępnych mechanizmów wnoszenia skarg; barier ekonomicznych, takich jak opłaty za członkostwo w związkach zawodowych, które udzielają pomocy tylko swoim członkom; oraz, przede wszystkim, strachu przed byciem ujawnionym, zatrzymanym i odesłanym. Współpraca organów publicznych z partnerami społecznymi i organizacjami pozarządowymi ma kluczowe znaczenie dla ułatwienia procesu wnoszenia skarg, ponieważ często mają one bezpośredni kontakt z pracownikami i mogą zwiększać świadomość, informować migrantów o nieuregulowanym statusie o przysługujących im prawach, budować wzajemne zaufanie oraz pomagać pracownikom w identyfikowaniu przypadków pracy nierejestrowanej i wyzysku pracowników w celu złożenia skargi. Rola partnerów społecznych i organizacji pozarządowych jest również bardzo ważna w kontekście ułatwienia procesu wnoszenia skarg i ujawniania przypadków wyzysku oraz zmniejszania obaw migrantów o nieuregulowanym statusie przed podleganiem procedurze powrotu w przypadku ujawnienia przez organy migracyjne. W znacznej większości państw członkowskich prawo nadaje tym zainteresowanym stronom, szczególnie związkom zawodowym, ważną rolę w ramach mechanizmu ułatwiającego wnoszenie skarg. Poza trudnościami związanymi z wnoszeniem skarg migranci o nieuregulowanym statusie napotykają również bariery, jeśli chodzi o otrzymywanie niewypłaconych wynagrodzeń. Chociaż dyrektywa przewiduje domniemanie wysokości wynagrodzenia na poziomie co najmniej równym płacy minimalnej oraz istnienia stosunku pracy przez okres przynajmniej trzech miesięcy, zainteresowane strony zwracają uwagę na szereg praktycznych niedociągnięć we wdrażaniu przepisów dotyczących minimalnego wynagrodzenia. Wynikają one na przykład z braku znajomości odpowiednich przepisów wśród organów inspekcji pracy lub specjalistów, którzy udzielają pomocy i porad pracownikom migrującym o nieuregulowanym statusie. W praktyce migranci o nieuregulowanym statusie mogą napotkać sytuacje, w których domniemanie istnienia stosunku pracy przez okres przynajmniej trzech miesięcy nie przewiduje zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy , a jednocześnie muszą przedstawić dowód przepracowanych godzin oraz różnego rodzaju dowody, takie jak wiadomości, zdjęcia lub zeznania. Ponadto migranci o nieuregulowanym statusie napotykają przeszkody, jeśli chodzi o faktyczne wypłaty wynagrodzeń ze względu na czas trwania lub koszty postępowania sądowego, bariery w otwieraniu rachunków bankowych przez osoby nieposiadające statusu legalnego pobytu, strategie pracodawców mające na celu unikanie płatności lub trudności w dostępie do finansowania w przypadku niewypłacalności pracodawcy lub powrotu. Dyrektywa umożliwia wprawdzie nielegalnie zatrudnionym obywatelom państw trzecich dochodzenie zwrotu zaległych należności po powrocie do państwa pochodzenia, jednak wydaje się, że brakuje mechanizmów ułatwiających dochodzenie roszczeń osobom, które nie przebywają już w danym państwie członkowskim, a tylko nieliczne państwa członkowskie posiadają specjalne mechanizmy odzyskiwania należności. Niemniej ustanowienie skutecznych mechanizmów ma kluczowe znaczenie dla zagwarantowania, że migranci o nieuregulowanym statusie, którzy powracają do państwa pochodzenia przed zakończeniem postępowania o zwrot niewypłaconego wynagrodzenia, nie znajdą się w niekorzystnej sytuacji, jeżeli chodzi o korzystanie z przysługujących im praw. W Belgii, jeżeli inspektorzy pracy stwierdzą, że wynagrodzenie nie zostało należycie wypłacone, a także w przypadkach, gdy pracownicy nie mogą się natychmiast stawić lub opuścili państwo, pracodawcy mają obowiązek wpłacenia wynagrodzenia do Federalnego Funduszu Depozytowego i Konsygnacyjnego; nie istnieje jednak żaden dział ani żadna administracja, które byłyby odpowiedzialne za wypłacanie należnych wynagrodzeń lub informowanie migrantów. We Francji, jeżeli migrant o nieuregulowanym statusie zostaje zatrzymany lub nie przebywa już w kraju, jego wynagrodzenie jest przekazywane do Urzędu ds. Imigracji i Integracji, a następnie wypłacane migrantowi. Ponadto Urząd ds. Imigracji i Integracji we współpracy z działem finansowym ma prawo odzyskać wynagrodzenie, jeżeli pracodawca nie wypłaci migrantowi należnych kwot w terminie 30 dni. W celu zapewnienia ochrony ofiar poważnego wyzysku i dzieci, ułatwienia procesu wnoszenia skarg, tak aby te poważne przestępstwa były wykrywane i karane, oraz ułatwienia odzyskiwania niewypłaconych wynagrodzeń art. 6 ust. 5 dyrektywy zezwala państwom członkowskim przyznawanie migrantom o nieuregulowanym statusie zezwoleń na pobyt czasowy, w zależności od czasu trwania odpowiedniego dochodzenia lub sądowego postępowania karnego bądź gotowości do współpracy z organami. Możliwe jest wydłużenie okresu obowiązywania tych zezwoleń do czasu otrzymania zaległych należności z tytułu wynagrodzeń. Takie zezwolenia są zazwyczaj wydawane na okres od 6 miesięcy do jednego roku i mogą być przedłużane. W kilku państwach członkowskich można wydłużyć okres ważności zezwolenia na pobyt czasowy do czasu wypłaty poszkodowanemu pracownikowi należnego wynagrodzenia; brakuje jednak informacji na temat tego, jak często przepis ten jest stosowany.

Ponad połowa państw członkowskich posiada przepisy krajowe przewidujące specjalne zezwolenia na pobyt czasowy dla osób, które doświadczyły warunków szczególnego wyzysku, podczas gdy reszta państw wydaje je ofiarom handlu ludźmi. Tylko pięć państw członkowskich zgłosiło jednak w latach 2018 i 2019 wydanie takich zezwoleń na pobyt migrantom o nieuregulowanym statusie w związku z wyzyskiem pracowników, przy czym najwięcej zezwoleń wydano we Francji, a w następnej kolejności w Szwecji, Republice Czeskiej, Niemczech i Polsce. Szwecja zgłosiła również, że wydaje zezwolenia na pobyt nielegalnie zatrudnionym małoletnim. Dyrektywa w sprawie kar wobec pracodawców miała wprawdzie pozytywny wpływ w tym obszarze, ponieważ doprowadziła do ustanowienia specjalnych mechanizmów wnoszenia skarg oraz zapewniła możliwość przyznawania zezwoleń na pobyt czasowy, jednak z konsultacji z zainteresowanymi stronami wynika, że w praktyce migranci o nieuregulowanym statusie, którzy doświadczyli wyzysku pracowników, napotykają trudności, jeżeli chodzi o dostęp do procedur wydawania zezwoleń na pobyt lub warunki przyznawania takich zezwoleń. Zainteresowane strony zgłosiły, że poszkodowani pracownicy borykają się z brakiem dostępu do informacji i porad prawnych na temat dostępności zezwoleń oraz sposobu składania wniosków lub ubiegania się o ich rozpatrzenie, informacji na temat tego, że wydanie zezwolenia często jest powiązane z zarzutami karnymi przeciwko konkretnym pracodawcom oraz na temat tego, że zezwolenie jest uzależnione od udziału poszkodowanego pracownika w postępowaniu karnym, mimo że dyrektywa nie przewiduje takiego wymogu. 3.3.Działania mające na celu poprawę ochrony praw migrantów Dostęp do informacji i wymiaru sprawiedliwości, odzyskiwanie zaległych należności i ułatwianie procesu wnoszenia skarg stanowią podstawę środków ochronnych określonych w dyrektywie, mających na celu zrekompensowanie migrantom o nieuregulowanym statusie poniesionych krzywd. Z poszlak i informacji zainteresowanych stron wynika, że migranci o nieuregulowanym statusie borykają się z problemem braku skutecznego dostępu do informacji oraz mechanizmów wnoszenia skarg. Brak danych na temat wykorzystania mechanizmów wnoszenia skarg oraz wydawania zezwoleń na pobyt czasowy sprawia, że wyciągnięcie jednoznacznych wniosków w tej kwestii jest niemożliwe. Dzięki skutecznym mechanizmom wnoszenia skarg organy mogą planować i lepiej ukierunkowywać inspekcje pracy, formułować solidne argumenty przeciwko pracodawcom nadużywającym swojej pozycji we współpracy z pracownikami migrującymi o nieuregulowanym statusie oraz ostatecznie pociągać tych pracodawców do odpowiedzialności. Państwa członkowskie powinny upewnić się, że te mechanizmy wnoszenia skarg są łatwo dostępne i uwzględniają kwestie poufności, co może zachęcić pracowników migrujących o nieuregulowanym statusie do wnoszenia skarg oraz ujawniania przypadków wykorzystania. Państwa członkowskie powinny ustanowić polityki lub protokoły bezpiecznego zgłaszania przypadków naruszeń, aby zapewnić pracownikom migrującym o nieuregulowanym statusie możliwość zgłaszania pracodawców naruszających przepisy oraz kontaktowania się z organami ścigania bez ponoszenia ryzyka, że ich sytuacja migracyjna wpłynie na korzystanie z przysługujących im praw. W kontekście prac działającej przy Komisji specjalnej grupy ekspertów ds. migracji nieuregulowanej zajmującej się dyrektywą w sprawie kar wobec pracodawców Komisja będzie promowała wymianę dobrych praktyk w celu określenia skutecznych mechanizmów odzyskiwania zaległych należności, otrzymywania wynagrodzeń i wnoszenia skarg – z uwzględnieniem potrzeby opracowania polityk lub protokołów bezpiecznego zgłaszania przypadków naruszeń – w tym po powrocie migranta do jego państwa pochodzenia. Partnerzy społeczni i organizacje pozarządowe również odgrywają kluczową rolę w promowaniu oraz wdrażaniu środków ochronnych określonych w dyrektywie w sprawie kar wobec pracodawców, a także ułatwianiu dotarcia do migrantów o nieuregulowanym statusie. W toku opracowywania tych działań Komisja wzmocni dialog z partnerami społecznymi i organizacjami pozarządowymi reprezentującymi pracowników nieposiadających wymaganych dokumentów oraz zaangażuje się w prace europejskiej platformy na rzecz przeciwdziałania pracy nierejestrowanej. Należy poprawić dostęp pracowników migrujących o nieuregulowanym statusie do obiektywnych i systematycznych informacji na temat przysługujących im praw oraz mechanizmów wsparcia i rekompensaty. Przy wsparciu środków unijnych oraz we współpracy ze stowarzyszeniami przedsiębiorców, związkami zawodowymi i organizacjami pozarządowymi państwa członkowskie powinny opracować kampanie informacyjne i uświadamiające skierowane do pracowników migrujących o nieuregulowanym statusie. We współpracy z Agencją Praw Podstawowych Komisja opracuje specjalne szkolenie dla inspektorów z zakresu udzielania informacji pracownikom migrującym o nieuregulowanym statusie na temat przysługujących im praw i sposobów wnoszenia skarg za pośrednictwem mechanizmów wynagrodzeń, również po powrocie do państwa pochodzenia. Komisja: Państwa członkowskie powinny: ·będzie wspierała wymianę dobrych praktyk w zakresie stosowania skutecznych mechanizmów wnoszenia skarg oraz praktycznych polityk lub protokołów, aby ułatwić nawiązywanie przez pracowników migrujących o nieuregulowanym statusie współpracy z organami ścigania; ·zapoczątkuje dialog z partnerami społecznymi, stowarzyszeniami pracodawców, związkami zawodowymi i organizacjami pozarządowymi, korzystając z wiedzy fachowej dostępnej w ramach europejskiej platformy na rzecz przeciwdziałania pracy nierejestrowanej; ·we współpracy ze stowarzyszeniami przedsiębiorców, związkami zawodowymi i organizacjami pozarządowymi będzie wspierała opracowywanie kampanii informacyjnych i uświadamiających kierowanych do pracowników migrujących o nieuregulowanym statusie dotyczących przysługujących im praw. ·zwiększyć dostępność mechanizmów wnoszenia skarg, aby zachęcić migrantów o nieuregulowanym statusie do wnoszenia skarg w przypadkach nielegalnego zatrudnienia i wyzysku; ·ustanowić polityki lub protokoły bezpiecznego zgłaszania przypadków naruszeń, aby pracownicy migrujący o nieuregulowanym statusie nawiązywali współpracę z organami ścigania bez ponoszenia ryzyka, że ich status imigracyjny wpłynie na korzystanie z przysługujących im praw; ·wspierać związki zawodowe oraz organizacje społeczeństwa obywatelskiego w przekazywaniu pracownikom migrującym o nieuregulowanym statusie informacji oraz udzielaniu im porad i pomocy prawnej, a także świadczeniu na ich rzecz innych usług. 4.Kontrole 4.1.Kontrole przeprowadzane przez państwa członkowskie Kontrole są najważniejszym narzędziem wykrywania pracodawców zatrudniających migrantów o nieuregulowanym statusie i sytuacji, w których dochodzi do wyzysku. Pracodawcy mogą zostać pociągnięci do odpowiedzialności i ukarani właśnie na podstawie takich kontroli, a w celu zapewnienia ochrony pracowników migrujących o nieuregulowanym statusie, którzy doświadczyli wyzysku, mogą zostać wprowadzone niezbędne środki. W art. 13 ust. 1 dyrektywy na państwa członkowskie nałożono wymóg, aby na ich terytorium przeprowadzane były skuteczne i odpowiednie kontrole na podstawie oceny ryzyka umożliwiającej wskazanie sektorów działalności obarczonych największym ryzykiem, bez których to kontroli nie jest możliwe osiągnięcie celów dyrektywy w sprawie kar wobec pracodawców. Biorąc pod uwagę, że dyrektywa nie zawiera definicji „skutecznych i odpowiednich” kontroli, praktyki stosowane w państwach członkowskich różnią się i wskazują na szereg czynników, które ograniczają skuteczność kontroli: identyfikację sektorów gospodarki obarczonych największym ryzykiem nielegalnego zatrudnienia, niskie liczby kontroli przeprowadzanych w państwach członkowskich (w tym w sektorach, w których ryzyko nielegalnego zatrudnienia jest największe), brak wystarczających zasobów oraz trudności w nawiązywaniu współpracy z migrantami, którzy doświadczyli wyzysku, zidentyfikowanymi podczas kontroli. Jak wspomniano, występują poważne luki w danych dotyczących kontroli przekazywanych przez państwa członkowskie. Ponadto, aby kontrole były skuteczne, muszą być ukierunkowane oraz koncentrować się na sektorach najbardziej narażonych na ryzyko nielegalnego zatrudnienia w państwach członkowskich. To właśnie w tych obszarach kontrole są bardziej potrzebne. Państwa członkowskie przeprowadzają ocenę ryzyka, aby określić takie obszary ryzyka , korzystając z krajowych wytycznych lub rocznych planów działania, zebranych danych, a także wyników wcześniejszych kontroli, skarg, wskazówek i wniosków od innych organów krajowych. Okazuje się, że sektory najbardziej dotknięte nielegalnym zatrudnieniem są podobne w większości państw członkowskich i zazwyczaj są to sektory wymagające dużych nakładów pracy i niewielkich umiejętności lub sektory oferujące niskie wynagrodzenie charakteryzujące się dużą rotacją pracowników. Sektory, w których ryzyko nielegalnego zatrudnienia występuje najczęściej, to rolnictwo, budownictwo, produkcja, opieka domowa oraz pomoc społeczna, hotelarstwo i usługi żywieniowe. Niemniej w swoich sprawozdaniach dla Komisji kilka państw członkowskich nie zidentyfikowało sektorów, w których występuje ryzyko, i wskazało na potrzebę nadania wyższego priorytetu kontrolom. Chociaż sektory, w których występuje ryzyko nielegalnego zatrudnienia, zwykle nie zmieniają się na przestrzeni czasu, rozwój gospodarczy może prowadzić do pojawienia się nowych sektorów narażonych na takie ryzyko, np. sektor osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych. Państwa członkowskie powinny zatem regularnie aktualizować sektory, w których takie ryzyko występuje. Liczba kontroli przeprowadzanych w ramach obecnego systemu prawdopodobnie nie zniechęci pracodawców do zatrudniania migrantów o nieuregulowanym statusie. Odsetek pracodawców prowadzących działalność w sektorach podlegających kontrolom zazwyczaj jest bardzo niski; w związku z tym pracodawcy mogą uznać, że korzyści ekonomiczne płynące z nielegalnego zatrudnienia przewyższają prawdopodobieństwo wykrycia w trakcie kontroli. Z tabel 3 i 4, w których przedstawiono przekazane przez państwa członkowskie informacje na temat kontroli przeprowadzonych we wszystkich sektorach , wynika, że starania państw członkowskich w zakresie kontroli znacząco się różnią. Na przykład w 2019 r. w Bułgarii, w Estonii, we Francji, na Łotwie, w Niderlandach i w Szwecji kontrolom poddano mniej niż 1 % pracodawców we wszystkich sektorach; w trzynastu państwach członkowskich kontrolami objęto od 1 % do 10 % pracodawców ; w Austrii kontrole przeprowadzono u 14,5 % wszystkich pracodawców, a kontrole w Słowenii i na Słowacji objęły ponad 30 % wszystkich pracodawców. Z informacji posiadanych przez Komisję wynika, że w większości państw członkowskich kontrole nie są ukierunkowane na sektory ryzyka, co jest sytuacją niezgodną z wymogiem określonym w dyrektywie. Ponadto państwa członkowskie i inne zainteresowane strony zgłaszają, że organom inspekcji pracy często brakuje pracowników i zasobów, co ma wpływ na liczbę i częstotliwość przeprowadzanych kontroli. Oprócz wykrywania sytuacji nielegalnego zatrudnienia kontrole służą również identyfikowaniu sytuacji podatności na zagrożenia i wyzysku, szczególnie w przypadkach dotyczących praw dzieci, podstawowych norm pracy i równouprawnienia płci. Ponadto zainteresowane strony podkreślają, że wyzyskiwani pracownicy są często zniechęcani do zgłaszania swojej sytuacji w czasie kontroli ze względu na ryzyko zatrzymania i powrotu, zwłaszcza jeżeli kontrole są przeprowadzane wspólnie przez organy inspekcji pracy i policję/organy imigracyjne. W związku z tym zainteresowane strony promują koncepcję rozdzielenia inspekcji pracy i działań organów ścigania/imigracyjnych za pomocą „bariery ochronnej”, która zapewniłaby, aby migranci o nieuregulowanym statusie wykryci podczas kontroli nie byli przekazywani organom imigracyjnym w celu przeprowadzenia procedury powrotu. Ponadto Agencja Praw Podstawowych zwraca uwagę, że gdyby kontrole były przeprowadzane wspólnie przez organy pracy i jednostki ds. zwalczania handlu ludźmi lub inne wyspecjalizowane jednostki przeszkolone w zakresie identyfikowania przypadków wyzysku pracowników, mogłyby one pomóc w identyfikowaniu migrantów będących ofiarami wyzysku pracowników lub handlu ludźmi. Mechanizmy ułatwiające wnoszenie skarg przeciwko pracodawcom za pośrednictwem wyznaczonych stron trzecich, takich jak związki zawodowe lub organizacje pozarządowe, mają na celu zagwarantowanie, że sytuacje wyzysku są ujawniane i zgłaszane właściwym organom. Ich skuteczne wdrożenie ma zasadnicze znaczenie (zob. sekcja 3.2) dla zapewnienia, aby pracownicy migrujący o nieuregulowanym statusie mogli korzystać z przysługujących im praw bez obawy, że zostaną poddani procedurom powrotu. Ponadto niektóre państwa członkowskie wprowadziły dodatkowe środki ułatwiające zgłaszanie przypadków wyzysku. Na przykład Niderlandy wdrażają politykę znaną jako „free-in, free-out” [„swobodny wjazd, swobodny wyjazd”], dzięki której migranci o nieuregulowanym statusie mogą zgłaszać przestępstwa na policję bez narażania się na aresztowanie lub powrót, niezależnie od rodzaju zgłoszonego przestępstwa. Hiszpania utworzyła specjalne zespoły policji, których zadaniem jest udzielanie pomocy migrantom, również migrantom o nieuregulowanym statusie, poprzez informowanie ich o przysługujących im prawach, doradzanie im, jak mogą uregulować swój status, oraz wspieranie ich w procesie składania skarg na pracodawców i inne osoby w związku ze złym traktowaniem i wykorzystywaniem, bez ryzyka otrzymania nakazu powrotu.

4.2.Działania na rzecz zwiększenia skuteczności kontroli W celu zagwarantowania skuteczności kontroli w wykrywaniu nielegalnego zatrudnienia i zapewnianiu ochrony migrantów o nieuregulowanym statusie państwa członkowskie powinny dopilnować, aby były one ukierunkowane na sektory gospodarki, w których ryzyko nielegalnego zatrudnienia jest największe, obejmowały znaczną liczbę pracodawców w tych sektorach oraz były przeprowadzane w regularnych odstępach czasu. Z tego względu wszystkie państwa członkowskie powinny przeprowadzać kompleksowe i regularne oceny ryzyka, uwzględniając również nowe i pojawiające się obszary gospodarki, takie jak gospodarka platformowa, w celu zidentyfikowania sektorów ryzyka i poinformowania o nich Komisji. Komisja, w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi i partnerami społecznymi, będzie wspierać wymianę najlepszych praktyk w zakresie kontroli, oceny ryzyka i współpracy między krajowymi inspektoratami pracy, również w odniesieniu do tego, co można uznać za odstraszające i realistyczne cele na potrzeby corocznych kontroli w sektorach ryzyka zidentyfikowanych przez państwa członkowskie. Aby ułatwić rozpoznawanie sytuacji wyzysku oraz identyfikację ofiar handlu ludźmi podczas kontroli i wesprzeć państwa członkowskie we wdrażaniu zobowiązań wynikających z dyrektywy, Komisja będzie promować, w uporządkowany sposób, wymianę praktyk, np. w zakresie wspólnych inspekcji urzędów pracy i wyspecjalizowanych jednostek ds. wyzysku pracowników, we współpracy z Agencją Praw Podstawowych oraz korzystając z wiedzy fachowej dostępnej w ramach europejskiej platformy na rzecz przeciwdziałania pracy nierejestrowanej. Ponadto państwa członkowskie powinny zapewnić szkolenia dla inspektorów pracy w dziedzinie praw przysługujących pracownikom migrujących o nieuregulowanym statusie wynikających z przepisów dyrektywy w sprawie kar wobec pracodawców, a także rozpoznawania przypadków wykorzystywania i handlu ludźmi. Jednocześnie Komisja w stosownych przypadkach przeanalizuje możliwości wsparcia państw członkowskich w zakresie szkoleń we współpracy z Agencją Praw Podstawowych. Komisja: Państwa członkowskie powinny: ·będzie ściśle współpracować z państwami członkowskimi, aby określić ewentualne roczne cele na potrzeby kontroli pracodawców w sektorach ryzyka; ·będzie promować wymianę dobrych praktyk w zakresie kontroli, identyfikację sektorów ryzyka i współpracę między inspektoratami, korzystając z wiedzy fachowej dostępnej w ramach europejskiej platformy na rzecz przeciwdziałania pracy nierejestrowanej; ·będzie promować wymianę dobrych praktyk w zakresie identyfikacji ofiar wyzysku i handlu ludźmi, w tym w zakresie wspólnych kontroli z udziałem specjalnych jednostek; ·zbada możliwość wsparcia państw członkowskich w zakresie szkoleń inspektorów pracy we współpracy z Agencją Praw Podstawowych. ·zapewnić, aby kontrole były ukierunkowane na sektory gospodarki, w których ryzyko nielegalnego zatrudnienia jest największe, obejmowały znaczną liczbę pracodawców w tych sektorach oraz były przeprowadzane w regularnych odstępach czasu; ·przeprowadzać kompleksowe i regularne oceny ryzyka, uwzględniając również nowe i pojawiające się obszary gospodarki, takie jak gospodarka platformowa, w celu zidentyfikowania sektorów ryzyka i poinformowania o nich Komisji; ·zapewnić szkolenia dla inspektorów pracy w dziedzinie praw przysługujących pracownikom migrujących o nieuregulowanym statusie wynikających z przepisów dyrektywy w sprawie kar wobec pracodawców, a także rozpoznawania przypadków wykorzystywania i handlu ludźmi. 5.Znaczne luki w zakresie informacji W dyrektywie przewidziano wymóg, aby państwa członkowskie corocznie informowały Komisję o liczbie przeprowadzonych kontroli i ich wynikach, o zaległych należnościach wypłaconych przez pracodawców, pozostałych zastosowanych środkach oraz o ułatwieniach w zakresie wnoszenia skarg. Informacje te mają kluczowe znaczenie dla oceny sposobu wdrażania środków przewidzianych w dyrektywie oraz ich konsekwencji. Państwa członkowskie przekazują jednak bardzo ograniczone i zróżnicowane informacje, co prowadzi do znacznych luk w zakresie danych dotyczących kontroli i ich wyników, stosowania kar finansowych i sankcji karnych oraz liczby wszczętych postępowań karnych, a także wykorzystania i wyników mechanizmów wnoszenia skarg. Stwierdzono również brak pełnych i wiarygodnych danych i informacji na temat wykorzystania mechanizmów wnoszenia skarg i ich wyników oraz występuje także brak wystarczających informacji przekazywanych przez państwa członkowskie na temat liczby zgłoszonych i pomyślnie rozpatrzonych wniosków o wypłatę zaległych należności oraz spraw wszczętych przeciwko pracodawcom nadużywającym swojej pozycji. Żadne państwo członkowskie nie posiada scentralizowanych danych dotyczących liczby pozytywnie rozpatrzonych skarg złożonych przez migrantów o nieuregulowanym statusie w odniesieniu do wypłaty należnego im wynagrodzenia. W związku z tym, nawet w przypadku pozytywnego rozpatrzenia skarg, często nie wiadomo, czy pracownicy otrzymują ostatecznie zaległe wynagrodzenie, ponieważ pracodawcy często ogłaszają upadłość lub znikają. Bez kompleksowego przeglądu liczby i wyników złożonych skarg trudno jest wyciągnąć jakiekolwiek wnioski na temat skuteczności dostępu do wymiaru sprawiedliwości i mechanizmów wnoszenia skarg w państwach członkowskich oraz częstotliwości i skutków korzystania z tych mechanizmów. Brak wiarygodnych i kompletnych informacji utrudnia dokonanie rozstrzygającej oceny tego, czy dyrektywa miała wpływ na powstrzymanie i ograniczenie nielegalnego zatrudnienia oraz czy sankcje karne w państwach członkowskich są skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Lepsze gromadzenie informacji przyczyniłoby się do zapewnienia skuteczniejszej strategii egzekwowania przepisów zarówno na poziomie krajowym, jak i na poziomie UE. Aby zniwelować znaczące luki w danych i umożliwić rzetelną ocenę wpływu i skuteczności dyrektywy w sprawie kar wobec pracodawców, należy ulepszyć sprawozdawczość organów krajowych. Przede wszystkim państwa członkowskie muszą dostarczać terminowe, kompletne i porównywalne informacje, aby wypełnić swój obowiązek wynikający z wymogów określonych w art. 16 ust. 2 dyrektywy. W celu wsparcia państw członkowskich w wypełnianiu ich obowiązków sprawozdawczych Komisja utworzy informatyczny system przekazywania informacji oraz bazę danych przy wsparciu Europejskiej Sieci Migracyjnej. Taki system ułatwi gromadzenie informacji od organów krajowych na temat kar finansowych, sankcji karnych i innych kar nakładanych na pracodawców, wykorzystania mechanizmów wnoszenia skarg – w tym w zakresie liczby wniesionych skarg i ich wyników, roszczeń dotyczących wynagrodzeń i płatności, wydanych dokumentów tymczasowych – jak również na temat przeprowadzanych kontroli i ich wyników. We współpracy z państwami członkowskimi Komisja określi jasne kryteria i wymogi dotyczące sprawozdawczości, aby zapewnić spójność i wysoką jakość przekazywanych danych oraz ich kompletność i porównywalność, a także, aby zagwarantować, że dane te będą przekazywane terminowo. Komisja: Państwa członkowskie powinny: ·przy wsparciu Europejskiej Sieci Migracyjnej utworzy informatyczny system przekazywania informacji oraz bazę danych do celów gromadzenia informacji i danych na temat kar i sankcji, stosowania środków ochronnych i kontroli; ·we współpracy z państwami członkowskimi określi jasne kryteria i wymogi dotyczące sprawozdawczości. ·co roku i w sposób terminowy przekazywać informacje na temat kontroli i ich wyników (np. całkowita liczba otwartych i zamkniętych postępowań, nałożonych grzywien i sankcji karnych); ·usprawnić gromadzenie danych dotyczących korzystania z mechanizmów wnoszenia skarg i ich wyników (np. liczba wniosków o wypłatę zaległych należności, wyniki wniosków, liczba postępowań wszczętych przeciwko pracodawcom). 6.Intensyfikacja działań UE przeciwko nielegalnemu zatrudnieniu Aby przeciwdziałać migracji nieuregulowanej, UE musi uwzględnić wszystkie aspekty tego zjawiska, stosując kompleksowe podejście, jak wskazano w nowym pakcie. Poza uwzględnieniem podstawowych przyczyn migracji, wznowieniem walki z przemytnikami migrantów w ramach partnerstwa z państwami trzecimi oraz zintensyfikowaniem działań na rzecz otwierania legalnych dróg migracji do UE konieczne jest, aby UE wzmocniła również swoją reakcję na nielegalne zatrudnienie, będące czynnikiem sprzyjającym nielegalnej migracji oraz źródłem wyzysku i nadużyć. W tym celu konieczne jest zapewnienie skuteczniejszego wdrażania i egzekwowania dyrektywy w sprawie kar wobec pracodawców, czyli najważniejszego dostępnego narzędzia, którego potencjał nie został jeszcze w pełni wykorzystany. Poziom i stopień wdrożenia dyrektywy przez państwa członkowskie jest różny. Chociaż różnice w poszczególnych podejściach odzwierciedlają elastyczność, jaką zapewnia dyrektywa, pozwalając państwom członkowskim na wdrażanie rozwiązań najlepiej pasujących do ich systemów krajowych, wskazują one również na ogólnie nieefektywne stosowanie przepisów dotyczących kar i sankcji, środków ochronnych oraz kontroli na potrzeby wykrywania pracodawców dopuszczających się nadużyć i ochrony migrantów przed wyzyskiem. W pierwszej kolejności znaczną poprawę można osiągnąć już poprzez skuteczniejsze stosowanie istniejących kluczowych przepisów dyrektywy w sprawie kar wobec pracodawców. Komisja zachęca państwa członkowskie do zastosowania się do kluczowych zaleceń przedstawionych w niniejszym komunikacie. Komisja będzie wspierać dialog z organami państw członkowskich i różnymi zainteresowanymi stronami, również poprzez wznowienie w 2021 r. działalności specjalnej grupy ekspertów ds. migracji nieuregulowanej zajmującej się dyrektywą w sprawie kar wobec pracodawców. Prace grupy ekspertów będą miały na celu usprawnienie identyfikacji i wymiany dobrych praktyk między państwami członkowskimi, jak również wspieranie ich w interpretowaniu i wdrażaniu przepisów dyrektywy w uporządkowany sposób. W tym celu Komisja będzie ściśle współpracować z zainteresowanymi stronami, takimi jak krajowe urzędy pracy i organy imigracyjne, związki zawodowe, organizacje społeczeństwa obywatelskiego, partnerzy społeczni i organizacje międzynarodowe. W stosownych przypadkach Komisja będzie korzystać z wiedzy fachowej dostępnej w ramach europejskiej platformy na rzecz przeciwdziałania pracy nierejestrowanej. Komisja będzie wspierać państwa członkowskie w ich staraniach na rzecz wdrażania dyrektywy, a jednocześnie stale monitorować wykonywanie jej przepisów, kładąc nacisk na ich skuteczne egzekwowanie. Po przyjęciu niniejszego komunikatu Komisja nawiąże współpracę z odpowiednimi organami państw członkowskich w celu uzyskania dodatkowych informacji dotyczących realizacji kluczowych obowiązków w zakresie kar i sankcji, kontroli oraz ochrony praw migrantów wynikających z dyrektywy oraz w celu określenia możliwych rozwiązań. W stosownych przypadkach Komisja będzie wszczynać postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Do końca 2022 r. Komisja wdroży środki przedstawione w niniejszym komunikacie i przedstawi osiągnięte wyniki w kolejnym sprawozdaniu z wdrażania najpóźniej do 2024 r. W świetle postępów osiągniętych dzięki zaleceniom przedstawionym w niniejszym komunikacie oraz wznowionym staraniom na rzecz wdrażania i egzekwowania przepisów, a także biorąc pod uwagę ewentualne zmiany w obszarze nielegalnego zatrudnienia oraz kwestię, czy dyrektywa w sprawie kar wobec pracodawców jest nadal odpowiednia, aby te zmiany uwzględniać, Komisja rozważy następnie, czy konieczna jest nowelizacja obowiązujących ram prawnych.