W celu realizacji tych założeń i rozwiązania problemów leżących u ich podstaw proponuje się utworzenie specjalnej platformy informatycznej, na którą składałyby się zarówno komponenty scentralizowane, jak i zdecentralizowane – platformy współpracy zespołów JIT. Do platformy miałyby dostęp wszystkie podmioty zaangażowane w postępowania zespołów JIT, tj. przedstawiciele państw członkowskich pełniący rolę członków danego zespołu JIT, przedstawiciele państw trzecich zaproszeni do współpracy w kontekście danego zespołu JIT oraz właściwe organy i jednostki organizacyjne Unii, jak np. Eurojust, Europol, Prokuratura Europejska i OLAF.

Podstawa prawna dla powołania zespołów JIT to art. 13 Konwencji Unii Europejskiej (UE) o pomocy prawnej w sprawach karnych oraz decyzja ramowa Rady 2002/465/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie wspólnych zespołów dochodzeniowo-śledczych. Państwa trzecie mogą być stroną w zespołach JIT, jeżeli przewidziano to w podstawie prawnej. Na przykład art. 20 drugiego protokołu dodatkowego do konwencji Rady Europy z 1959 r. oraz art. 5 Porozumienia między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki o wzajemnej pomocy prawnej.

Wspólne zespoły dochodzeniowo-śledcze (zespoły JIT) to zespoły tworzone na określony czas w celu prowadzenia konkretnych postępowań przygotowawczych. Powołują je właściwe organy przynajmniej dwóch państw członkowskich i ewentualnie państw niebędących członkami UE (państw trzecich) dla celów prowadzenia transgranicznych postępowań przygotowawczych. Zespół JIT można utworzyć w szczególności wówczas, gdy postępowania przygotowawcze w sprawie przestępstw prowadzone przez państwo członkowskie wymagają trudnych do przeprowadzenia i wymagających śledztw wykazujących powiązania z innymi państwami członkowskimi lub państwami trzecimi. Zespół można również utworzyć, kiedy wiele państw członkowskich prowadzi postępowania przygotowawcze w sprawie przestępstw, w przypadku których okoliczności sprawy wymagają podjęcia skoordynowanych, wspólnych działań w państwie członkowskim, którego one dotyczą.

Z punktu widzenia bezpieczeństwa – mimo że platforma będzie działać przez internet, aby zapewnić do niej elastyczny dostęp – położony zostanie nacisk na zagwarantowanie poufności już w fazie projektowania. Założenie to będzie osiągnięte dzięki wdrożeniu solidnych algorytmów szyfrowania na całej drodze przesyłu mających na celu zaszyfrowanie danych w trakcie przesyłania lub w stanie spoczynku (tj. w trakcie przechowywania na fizycznym nośniku). Funkcja ta jest kluczowa do pozyskania zaufania praktyków JIT, którzy mają dostęp do danych wrażliwych i muszą mieć pewność, że nie istnieje żadne ryzyko ich niekontrolowanego ujawnienia. Ponadto zostaną wdrożone mechanizmy wielostopniowej identyfikacji i uwierzytelniania, aby zagwarantować, że dostęp do platformy będą mieli wyłącznie upoważnieni członkowie i uczestnicy zespołów JIT.

Dostęp do platformy zostałby nadany na zwykłych komputerach (stacjonarnych, laptopach itp.), a także na urządzeniach przenośnych. Interfejs platformy byłby dostępny we wszystkich językach UE.

Zgodnie z art. 1–3 Protokołu nr 21 w sprawie stanowiska Irlandii, załączonego do TUE i TFUE, Irlandia może pisemnie notyfikować Przewodniczącemu Rady swoje życzenie uczestniczenia w przyjęciu i stosowaniu zaproponowanego środka, na podstawie czego państwo to uzyskuje do tego uprawnienie. Notyfikacji należy dokonać w terminie trzech miesięcy od przedstawienia Radzie propozycji lub inicjatywy w wykonaniu części trzeciej tytuł V Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Zgodnie z art. 1 i 2 Protokołu nr 22 w sprawie stanowiska Danii, załączonego do Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) i do TFUE, Dania nie uczestniczy w przyjęciu niniejszego rozporządzenia i nie jest nim związana ani go nie stosuje.

Biorąc pod uwagę wrażliwy charakter wymienianych informacji, kluczowe znaczenie ma, aby wdrożenie podejścia opartego na zestawie narzędzi do cyfryzacji wymiaru sprawiedliwości, w tym przez przedmiotowy wniosek, nastąpiło w sposób, który gwarantuje spełnienie wysokich norm cyberbezpieczeństwa. Jest to zgodne z podejściem określonym w unijnej strategii cyberbezpieczeństwa i wniosku Komisji dotyczącym dyrektywy w sprawie środków na rzecz wspólnego wysokiego poziomu cyberbezpieczeństwa w całej Unii (NIS 2) mającej na celu dalsze podniesienie poziomu cyberbezpieczeństwa w podmiotach publicznych i prywatnych, właściwych organach oraz Unii jako całości w dziedzinach cyberbezpieczeństwa i ochrony infrastruktury krytycznej. O ile sądownictwo w państwach członkowskich nie jest objęte zakresem dotyczącego wniosku NIS 2, jest istotne, aby państwa członkowskie wdrożyły krajowe środki zapewniające porównywalny poziom cyberbezpieczeństwa.

Należy podkreślić, że jako dostawca usług hostingowych eu-LISA nie będzie mieć dostępu do danych przechowywanych na platformie ani za jej pomocą wymienianych. Nie będzie również zaangażowana w zarządzanie prawami dostępu, z wyjątkiem początkowego procesu nadawania praw dostępu administratorowi (administratorom) przestrzeni JIT na podstawie podpisanej umowy o JIT. Architektura platformy musi zapewniać wystarczające gwarancje, żeby mogło to nastąpić.

Ponadto administrator lub administratorzy przestrzeni JIT będą mieć opcję ograniczenia dostępu do części informacji i dowodów wyłącznie do tych podmiotów, których one dotyczą, włącznie z częściowym dostępem przyznawanym w poszczególnych przypadkach. Takie ograniczenie dotyczyłoby wszystkich użytkowników platformy współpracy zespołów JIT, niezależnie od tego, czy byłyby to państwa członkowskie, państwa trzecie, właściwe organy i jednostki organizacyjne Unii, czy sekretariat JIT.

Utworzenie wspólnej unijnej platformy informatycznej przeznaczonej do obsługi zespołów JIT, pozwalającej państwom członkowskim na wykorzystanie rozwiązania technologicznego niezależnego od krajowej infrastruktury informatycznej, nie może zostać zrealizowane w sposób jednostronny na poziomie państwa członkowskiego ani też dwustronny pomiędzy państwami członkowskimi. Z samej swej natury jest to zadanie, które należy podjąć na poziomie unijnym. W związku z tym również Unia powinna ustanowić prawnie wiążący instrument w celu stworzenia takiego systemu i określenia warunków, na jakich ten system będzie funkcjonował.

Zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 ust. 3 TUE Unia powinna podejmować działania tylko wówczas, gdy cele zamierzonego działania nie mogą zostać osiągnięte w sposób wystarczający przez państwa członkowskie i jeśli ze względu na rozmiary lub skutki proponowanego działania możliwe jest lepsze ich osiągnięcie na poziomie Unii. Co więcej, konieczne jest dostosowanie charakteru i intensywności danego działania do zidentyfikowanego problemu.

Podczas konsultacji z zainteresowanymi stronami ustalono jednak, że w większości państw członkowskich podmioty uczestniczące w procesie ustanawiania zespołu JIT całkowicie różnią się od tych, które są członkami zespołów JIT po ich ustanowieniu. Ponadto decyzja o przystąpieniu do zespołu JIT jest bardzo często podejmowana przez kogoś, kto niekoniecznie sam będzie członkiem zespołu JIT, np. przez prokuratora generalnego albo nawet ministra sprawiedliwości. W związku z tym włączenie administracyjnego procesu ustanawiania zespołu JIT do platformy wymagałoby całkowitego odejścia od wyżej opisanego modelu odizolowanych przestrzeni JIT, jak również oddzielnego procesu przepływu pracy przy zarządzaniu prawami dostępu. Taki scenariusz poważnie skomplikowałby przewidzianą koncepcję łatwej w użyciu platformy i wymagałby wdrożenia dość niezrozumiałych i czasochłonnych procesów przepływu pracy.

Scentralizowane przechowywanie

Jedną z kluczowych funkcji platformy będzie wymiana informacji i dowodów pomiędzy członkami zespołu JIT i innymi uczestnikami zespołu JIT. Funkcję tę można wdrożyć na trzy różne sposoby:

1)zwykła funkcja zamieszczania/pobierania – dane byłyby przesyłane na platformę przez jednego z członków/uczestników zespołu JIT i centralnie przechowywane do momentu ich pobrania przez innych członków/uczestników zespołu JIT;

2)tymczasowe elastyczne przechowywanie – poza zwykłą funkcją zamieszczania/pobierania danych byłaby możliwość opcjonalnego przechowywania ich na platformie przez pewien czas, np. tydzień, miesiąc itp. Członek/uczestnik przesyłający dane określałby okres przechowywania i prawa dostępu;

3)stałe przechowywanie – wszystkie wymieniane dane byłyby przechowywane prze cały okres funkcjonowania zespołów JIT; szczegółowe prawa dostępu określałby członek/uczestnik zamieszczający dane. Wariant ten stanowiłby wspólne „akta spraw JIT”.

Chociaż zespoły JIT pozwalają na bezpośrednią komunikację, współpracę i skoordynowane działania, zasadnicze krajowe postępowania przygotowawcze pozostają oddzielną i niezależną kwestią. Obecne ramy prawne nie przewidują możliwości stworzenia wspólnych akt spraw w celu uzupełnienia krajowych postępowań przygotowawczych. Prawie wszystkie zainteresowane strony odrzuciły więc opcję stałego przechowywania (wariant 3). Stworzenie tego typu wspólnych akt sprawy faktycznie wzbudziłoby poważne wątpliwości związane z postępowaniami karnymi w pewnych państwach członkowskich, ponieważ nie wszystkie informacje związane z JIT muszą być udostępniane wszystkich członkom zespołów JIT. Urzędnicy prowadzący postępowania przygotowawcze z jednego państwa często nie potrzepują dostępu do wszystkich istotnych informacji dotyczących postępowania przygotowawczego prowadzonego przez inny kraj uczestniczący w tym samym zespole JIT.

O ile pozostałe dwa warianty miały mniej więcej taki sam stopień poparcia wśród praktyków, preferowany wariant to wyposażenie platformy w zwykłą funkcję zamieszczania/pobierania (wariant 1). Funkcja ta uniemożliwiłaby użytkownikom platformy wgląd do danych przed ich pobraniem. Nie pozwoliłaby także na scentralizowane przechowywanie wymienianych danych, tj. dane byłyby centralnie przechowywane do momentu pobrania ich przez drugą stronę, lecz nie dłużej niż przez cztery tygodnie. Głównym powodem takiego rozwiązania jest obawa, że wszelkie przechowywanie danych operacyjnych wykraczające poza techniczne wymogi przesłania ich drugiej stronie doprowadziłoby do stworzenia przynajmniej tymczasowych wspólnych akt i możliwości wystąpienia dodatkowych kwestii. Na przykład kwestii wniosków o udzielenie dostępu do tych akt. Instrument ten nie powinien jednak zmieniać oddzielnych postępowań przygotowawczych ani oddzielnych akt krajowych, do których wciąż mają zastosowanie przepisy krajowe.

O ile brak scentralizowanego przechowywania uniemożliwiłby zawarcie różnych dodatkowych funkcji technicznych w platformie, np. interfejsu z narzędziem do analizy kryminalnej, narzędzia do wyszukiwania, rozwiązania zamiany mowy na tekst, optycznego rozpoznawania znaków itp., zainteresowane strony uznały, że takie funkcje powieliłyby narzędzia już udostępniane przez inne agencje (głównie przez Europol). Należy również podkreślić, że nawet przy braku scentralizowanego przechowywania informacji i dowodów niektóre podstawowe informacje byłyby centralnie przechowywane, aby umożliwić członkom zespołu JIT zidentyfikowanie wymienianych danych.

·Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej

Wniosek jest oparty na ustaleniach zawartych w analizie dotyczącej transgranicznego cyfrowego wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. W badaniu przeanalizowano potrzeby i warianty utworzenia projektu dotyczącego transgranicznego cyfrowego wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych – szybkiego, wiarygodnego i bezpiecznego ekosystemu informatycznego, umożliwiającego prokuraturze krajowej w państwach członkowskich interakcję ze swoimi krajowymi odpowiednikami, agencjami wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych (WSiSW) oraz organami unijnymi w obszarze WSiSW.

·Ocena skutków

Nie przeprowadzono oceny skutków, ponieważ wniosek ma na celu wyłącznie ustanowienie technicznego rozwiązania obsługującego funkcjonowanie zespołów JIT bez konieczności zmiany głównych zasad, na których opierają się ramy prawne pozwalające na ustanawianie zespołu JIT. Do wniosku dołączono dokument roboczy służb Komisji, w którym zawarto szczegółowy opis wniosku i określono jego cele. Przeanalizowano w nim również zaproponowane rozwiązanie pod względem skuteczności, wskazano korzyści inicjatywy oraz jej potencjalny wpływ na prawa podstawowe. W dokumencie roboczym służb Komisji wyrażono oczekiwanie, że ustanowienie platformy sprawi, że współpraca w ramach zespołów JIT będzie wydajniejsza i skuteczniejsza. Wszystkie przyszłe funkcje platformy – poczynając od narzędzi komunikacji, przez mechanizm wymiany danych po wspólne zarządzanie zespołami JIT – mają na celu zaoszczędzenie czasu i kosztów podmiotom zaangażowanym w pracę zespołów. Chociaż korzystanie z platformy jest z założenia dobrowolne, oczekuje się, że praktycy szybko dostrzegą jej wartość dodaną i będą jej systematycznie używać w pracy nad transgranicznymi sprawami. Platforma pozwoliłaby na przyspieszenie przepływu informacji między jej użytkownikami, zwiększenie bezpieczeństwa wymienianym danych oraz poprawę przejrzystości. Co więcej, należy się spodziewać wpływu na uproszczenie i obciążenia administracyjne. W rezultacie wydajniejsze funkcjonowanie zespołów JIT poprawiłoby ogólną współpracę między państwami członkowskimi w zakresie dochodzeń i ścigania w sprawach związanych z przestępczością transgraniczną.

·Prawa podstawowe

Nie oczekuje się żadnego poważnego wpływu na prawa podstawowe, ponieważ nie byłoby zmian w ramach prawnych wymiany informacji i dowodów w obrębie zespołu JIT. Jak szczegółowo wyjaśniono poniżej, proponowane rozwiązanie będzie jednak zgodne z prawami podstawowymi i wolnościami określonymi w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, w tym z prawem do ochrony danych osobowych. W tym kontekście będzie ono także zgodne z europejską Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, Międzynarodowym paktem praw obywatelskich i politycznych oraz innymi zobowiązaniami w zakresie praw człowieka wynikającymi z prawa międzynarodowego.

Ponieważ ustanowienie platformy na poziomie unijnym wiązałoby się z przetwarzaniem danych osobowych, musiałyby zostać wdrożone odpowiednie zabezpieczenia służące ochronie danych. Platforma byłaby w pełni zgodna z unijnymi przepisami o ochronie danych w zakresie zgodności z prawem wymiany informacji i dowodów. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/680 miałaby zastosowanie do przetwarzania danych osobowych przez właściwe organy krajowe do celów zapobiegania przestępczości, prowadzenia dochodzeń, wykrywania i ścigania przestępstw lub wykonywania kar, w tym ochrony przed zagrożeniami dla bezpieczeństwa publicznego i zapobiegania takim zagrożeniom. Zastosowanie miałoby również rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1725 z dnia 23 października 2018 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii i swobodnego przepływu takich danych. Te zabezpieczenia prawne musiałyby iść w parze z dostosowaniem podejścia do ochrony danych w ramach zespołów JIT do obecnych przepisów o ochronie danych, zgodnie z propozycją Komisji z dnia 20 stycznia 2021 r.

W przypadku scentralizowanego komponentu platformy, tj. mechanizmu zamieszczania/pobierania pozwalającego na tymczasowe przechowywanie danych operacyjnych do momentu ich pobrania, wpływ na ochronę danych uważa się za ograniczony, ponieważ:

·dane osobowe byłyby wymieniane przez bardzo wąską grupę osób należących do odizolowanej przestrzeni współpracy zespołu JIT;

·dane osobowe byłyby centralnie przechowywane wyłącznie ze względów technicznych i byłyby usuwane w momencie ich pobrania przez wszystkich odbiorców;