Po pierwsze, agregacja zapotrzebowania na gaz w UE i wspólne zakupy gazu pozwolą UE wykorzystać jej zbiorową siłę nabywczą do negocjowania lepszych cen oraz zmniejszyć ryzyko tego, że państwa członkowskie będą przelicytowywać się na i tak już ograniczonym rynku, a tym samym osiągać skutek odwrotny do zamierzonego, powodując wzrost cen. Zwiększy to przejrzystość i pomoże w szczególności mniejszym państwom członkowskim, które znajdują się w mniej korzystnej sytuacji jako nabywcy. Na podstawie art. 122 w perspektywie krótkoterminowej nacisk zostanie położony na koordynację i agregację (połączenie) zapotrzebowania w celu wsparcia napełniania magazynów gazu w następnym, szybko zbliżającym się sezonie napełniania gazem.

Jednocześnie wykorzystywanie dostaw gazu jako broni i manipulowanie rynkami przez Federację Rosyjską poprzez celowe zakłócenia przepływu gazu doprowadziły do gwałtownego wzrostu cen energii w Unii, zagrażając nie tylko gospodarce Unii, ale również poważnie podważając bezpieczeństwo dostaw. Potrzebna jest zatem skoordynowana i szybka odpowiedź ze strony UE. Rosyjskie dostawy gazu znacznie spadły do 9 % dostaw gazu rurociągowego we wrześniu 2022 r. i 14 % łącznie z LNG, podczas gdy w 2021 r. udział gazu rurociągowego z Rosji wynosił 41 %, a łącznie z LNG – 45 %. Domniemany sabotaż gazociągu Nord Stream 1 zwiększa potrzebę szybkiego i trwałego zastąpienia rosyjskiego gazu. Oprócz zmniejszenia zapotrzebowania, środków w zakresie efektywności energetycznej i zwiększenia udziału odnawialnych źródeł energii luka w dostawach będzie musiała zostać zlikwidowana, w przypadku braku innych środków zastępczych, poprzez zakup równoważnych ilości gazu od innych dostawców, głównie LNG.

Obecna sytuacja powoduje trudności gospodarcze i społeczne, stanowiąc poważne obciążenie dla obywateli i gospodarki. Rosnące koszty energii prowadzą do zmniejszenia siły nabywczej obywateli i utraty konkurencyjności przedsiębiorstw. Niedobór dostaw gazu i energii elektrycznej oraz stosunkowo nieelastyczne zapotrzebowanie na energię doprowadziły do znacznego wzrostu cen i zmienności cen gazu i energii elektrycznej w UE. Krajowe środki przeciwdziałania tym tendencjom mogą prowadzić do fragmentacji rynku wewnętrznego i nie mogą gwarantować solidarności.

Wniosek jest starannie wyważony i zgodny z zasadą proporcjonalności. Istnieją pewne niezbędne elementy obowiązkowe – na przykład dotyczące łączenia zapotrzebowania na napełnianie magazynów gazu – ale w żaden sposób nie ograniczają one swobody przedsiębiorstw w zakresie decydowania o tym, czy dokonać zakupu, czy też nie, w zależności od warunków oferowanych w ramach procesu agregacji zapotrzebowania. Celem wspólnych zakupów jest wspieranie przedsiębiorstw UE w ich wysiłkach na rzecz uzyskania dodatkowego gazu i pomoc w zapewnieniu bardziej równego dostępu do nowych lub dodatkowych źródeł gazu w obliczu obecnego poważnego zagrożenia dla bezpieczeństwa dostaw. Ponadto we wniosku odniesiono się do dużego zainteresowania szeregu państw członkowskich możliwością prowadzenia działalności w konsorcjach na rzecz zakupu gazu, z zastrzeżeniem odpowiednich względów związanych z konkurencją.

Na pierwszym etapie przedsiębiorstwa nabywające gaz agregowałyby swoje zapotrzebowanie za pośrednictwem dostawcy usług organizującego ten proces, zakontraktowanego w tym celu w drodze postępowania o udzielenie zamówienia publicznego przez Komisję. Przedsiębiorstwa mogłyby zgłaszać swoje zapotrzebowanie na gaz (ilość, czas dostawy, czas trwania i miejsce) dostawcy usług za pośrednictwem narzędzia informatycznego służącego do gromadzenia tych danych. Dostawca usług publikowałby te dane, z zachowaniem odpowiedniej ochrony informacji poufnych, na swojej stronie internetowej, poszukując ofert w drodze procedury przetargowej na ilości gazu ziemnego, które odpowiadają zagregowanemu zapotrzebowaniu. Krok ten byłby dobrowolny, z wyjątkiem tego, że – biorąc pod uwagę znaczenie napełniania magazynów – państwa członkowskie musiałyby wymagać, aby w procesie agregacji zapotrzebowania ich przedsiębiorstwa uwzględniały ilości odpowiadające co najmniej 15 % (około 13,5 mld m³ dla całej UE) wymogów dotyczących napełniania magazynów na następny rok. Przedsiębiorstwa uczestniczące w agregacji zapotrzebowania w ramach obowiązku mogłyby nadal decydować o tym, czy faktycznie zakupić gaz po procesie agregacji. Ponadto zakupiony gaz niekoniecznie musi być wykorzystywany do napełniania magazynów.

Niniejszy wniosek dotyczy tych pilnych kwestii poprzez opracowanie tymczasowego narzędzia wspólnych zakupów, zgodnie z wnioskiem państw członkowskich. Istnieje znaczna presja czasu, aby narzędzie to było gotowe nie później niż wczesną wiosną 2023 r., a w szczególności przed kolejnym sezonem napełniania magazynów. Mając to na uwadze, proponuje się jak najszybsze ustalenie podstawowych zasad wspólnych zakupów zgodnie z art. 122, w związku z czym niektóre z tych elementów powinny być stosowane tymczasowo.

Ponadto powinno być możliwe dalsze ograniczenie zapotrzebowania na gaz, przy jednoczesnym zapewnieniu konsumentom dalszej odpowiedniej ochrony przed niedoborami dostaw. UE wzmocniła już swoje narzędzia oszczędzania gazu i energii elektrycznej. Aby osiągnąć niezbędne cele w zakresie redukcji zapotrzebowania, konieczne jest jednak wdrożenie uzgodnionych rozporządzeń w jak najszerszym zakresie. Pomoże to przetrwać dalsze zakłócenia w dostawach gazu i zmniejszyć presję na międzynarodowe rynki gazu, a tym samym na ceny. Komisja będzie ściśle monitorować środki zmniejszające zapotrzebowanie na gaz i jest gotowa uruchomić unijny system ostrzegania lub nawet zmienić cele w zakresie zmniejszenia zapotrzebowania na gaz, jeżeli dobrowolne środki zmniejszające zapotrzebowanie okażą się niewystarczające do zapewnienia wystarczających dostaw gazu w zimie.

Po trzecie, wspólne podejście do ograniczania cen wymaga solidarności w całej Unii. Ponieważ nie wszystkie państwa członkowskie zawarły wzajemne umowy o solidarności, Komisja proponuje uzgodnienia mające bezpośrednie zastosowanie w przypadku braku takich umów o solidarności. Komisja zaproponuje również rozszerzenie obowiązku udzielenia solidarnego wsparcia na państwa członkowskie niepołączone z instalacjami LNG. Dzięki temu będziemy przygotowani i gotowi do działania w razie konieczności zawarcia takich umów. Komisja rozważa również potrzebę przyjęcia dalszych wniosków na wypadek sytuacji, w których niektóre regiony borykają się z większym kryzysem dostaw niż inne.

Po drugie, wniosek zawiera cały pakiet środków dotyczących cen gazu w celu rozwiązania problemu nadmiernych poziomów cen oraz zapewnienia uczciwych cen gazu i energii elektrycznej również w sytuacji kryzysowej. Obecny wniosek daje pewność co do ceny, która ma być stosowana w kontekście niedoboru gazu w przypadku ogłoszenia sytuacji nadzwyczajnej. Zaproponowano również uzupełniający poziom odniesienia dla dostaw skroplonego gazu ziemnego (LNG), aby zapewnić reprezentatywny poziom odniesienia dla importu LNG, na który nie ma wpływu manipulacja ze strony Rosji. Aby poradzić sobie z nadmierną zmiennością na rynkach, mechanizm ten obejmuje mechanizmy łagodzenia zmienności za pomocą mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną cen, który ogranicza ekstremalne zmiany w krótkim czasie („automatyczny mechanizm zawieszania obrotu”).

Szczególne środki zawarte w niniejszym wniosku wprowadzają domyślny mechanizm między państwami członkowskimi, aby zapewnić sobie wzajemną pomoc w zaopatrywaniu „odbiorców chronionych w ramach solidarnego wsparcia” (gospodarstwa domowe i systemy ciepłownicze oraz podstawowe usługi socjalne pod pewnymi warunkami) i krytycznych elektrowni gazowych w sytuacji nadzwyczajnej prowadzącej do bardzo poważnego niedoboru gazu. Obecne przepisy dotyczące bezpieczeństwa dostaw wprowadziły zasadę takiej solidarności, ale jej rzeczywiste wykorzystanie w czasie kryzysu wymaga szczegółowych uzgodnień technicznych i finansowych, które miały zostać uzgodnione dwustronnie między państwami członkowskimi. Jak dotąd uzgodniono jednak jedynie sześć z 40 wymaganych uzgodnień. Proponowane rozporządzenie określa zatem zasady i procedury, które będą automatycznie stosowane między państwami członkowskimi, które nie wprowadziły dwustronnych uzgodnień o solidarności. Podstawą do tego jest zalecenie Komisji (UE) 2018/177 i standardowy szablon zaproponowany przez Komisję w załączniku 2 do wniosku COM(2021) 804 wraz z niezbędnymi aktualizacjami w celu odzwierciedlenia faktu, że od tego czasu rynek i sytuacja w zakresie bezpieczeństwa dostaw znacznie się pogorszyły.

Zgodnie z obecnymi ramami regulacyjnymi w państwach członkowskich, w których krytyczne elektrownie gazowe odgrywają kluczową rolę dla bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej, ich działalność musiałaby najpierw zostać ograniczona, co może zaszkodzić bezpieczeństwu dostaw energii elektrycznej w innych państwach członkowskich, zanim państwa członkowskie będą mogły wystąpić z wnioskiem o środek solidarnościowy na podstawie rozporządzenia (UE) 2017/1938. Aby zapobiec takim negatywnym skutkom ubocznym dla wytwarzania energii elektrycznej, proponuje się, aby państwa członkowskie mogły wystąpić z wnioskiem o udzielenie solidarnego wsparcia, pod pewnymi warunkami, jeżeli elektrownie gazowe, które są konieczne do zapewnienia wystarczalności systemu elektroenergetycznego, będą narażone na ryzyko, że nie zostaną zaopatrywane w krytyczne ilości gazu. Z tego samego powodu państwa członkowskie udzielające solidarnego wsparcia będą uprawnione do zapewnienia, aby funkcjonowanie ich krytycznych elektrowni gazowych nie było zagrożone podczas udzielania solidarnego wsparcia innemu państwu członkowskiemu.

Aby zwiększyć gotowość na ewentualne sytuacje nadzwyczajne w zimie, wniosek wprowadza nowe przepisy dotyczące bezpieczeństwa dostaw. Biorąc pod uwagę, jak ważne jest, aby wszystkie grupy odbiorców przyczyniały się do oszczędzania gazu w ramach swoich możliwości, niniejszy wniosek zawiera przepisy umożliwiające państwom członkowskim wprowadzenie w drodze wyjątku środków mających na celu ograniczenie zużycia gazu w celach innych niż nieodzowne przez odbiorców chronionych, pod warunkiem że nie zmniejsza to ochrony ich podstawowego zużycia. Środki te w żadnym wypadku nie będą miały wpływu na odbiorców wrażliwych, którzy nie mają marginesu na ograniczenie konsumpcji, i nie doprowadzą do odłączenia żadnych odbiorców chronionych. Państwa członkowskie mogłyby ponownie zdefiniować konsumentów chronionych, o ile gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji będą nadal chronione w każdych okolicznościach.

Aby jak najlepiej przewidzieć i przygotować się na zimę 2023/24 oraz napełnić magazyny podziemne do 90 %, jak uzgodniono w rozporządzeniu (UE) 2022/1032, należy jak najbardziej zmniejszyć zapotrzebowanie na gaz już teraz. W związku z tym od marca 2023 r. należy kontynuować wysiłki na rzecz zmniejszenia zapotrzebowania na gaz, aby napełnić podziemne magazyny do 90 %, jak uzgodniono w rozporządzeniu (UE) 2022/1032. Komisja będzie ściśle monitorować środki zmniejszające zapotrzebowanie na gaz i jest gotowa uruchomić unijny system ostrzegania lub nawet zmienić cele w zakresie zmniejszenia zapotrzebowania na gaz, jeżeli dobrowolne środki zmniejszające zapotrzebowanie okażą się niewystarczające do zapewnienia wystarczających dostaw gazu w zimie. W tym czasie państwa członkowskie powinny aktywnie wprowadzić wszelkie możliwe środki zgodnie z rozporządzeniem w sprawie zapotrzebowania na gaz w celu zmniejszenia zapotrzebowania na gaz oraz zgodnie z europejskim planem zmniejszenia zapotrzebowania na gaz „Oszczędzanie gazu na bezpieczną zimę” przyjętym w lipcu 2022 r. Środki takie obejmują publiczne kampanie uświadamiające, a także działania służące zmniejszeniu zapotrzebowania w budynkach obsługiwanych przez organy publiczne oraz w przestrzeniach komercyjnych i zewnętrznych.

Dywersyfikacja źródeł dostaw z wyłączeniem Rosji zmienia wzorce przepływu gazu w UE. W związku z tym trasy z terminali LNG do centrów poboru mogą stać się bardziej istotne niż obecnie dominujący kierunek przepływu rurociągów Wschód-Zachód. Takie zmiany w przepływach gazu mogą jednak prowadzić do przeciążenia (umownego i fizycznego) istniejących gazociągów i terminali LNG w UE.

W szczególności, jak opisano powyżej, udzielanie zamówień na zagregowane zapotrzebowanie na gaz przez dostawcę usług mogłoby odegrać kluczową rolę we wspieraniu państw członkowskich w napełnianiu magazynów gazu na zimę 2023/2024. Mogłoby to zatem również wzmocnić solidarność UE poprzez pomoc w zapewnieniu sprawiedliwszej dystrybucji gazu. Agregacja zapotrzebowania i wspólne zakupy mogłyby również zmniejszyć ryzyko dla poszczególnych przedsiębiorstw gazowych w niektórych państwach członkowskich związane z nadmiernymi płatnościami za gaz zakontraktowany na zamkniętych rynkach krótkoterminowych. Mogłoby to również pomóc mniejszym przedsiębiorstwom w UE, w tym w krajach śródlądowych, które nie mają niezbędnego doświadczenia w zawieraniu umów dotyczących LNG, w połączeniu ich zapotrzebowania w celu zakontraktowania ładunków LNG (które mogą być zbyt duże dla indywidualnych przedsiębiorstw, aby jednocześnie je obsługiwać), a także pomóc im w ustrukturyzowaniu dostaw LNG w zależności od ich szczególnych potrzeb. Wspólne zakupy mogłyby w szczególności wspierać te przedsiębiorstwa, które wcześniej kupowały gaz wyłącznie lub głównie od rosyjskich dostawców. Wspólne zakupy mogłyby zapewniać preferencyjne traktowanie lub wsparcie dostaw gazów odnawialnych, takich jak biometan i wodór, oraz gazu, który w przeciwnym razie byłby uwalniany do atmosfery lub spalany w pochodni. Przedsiębiorstwa zawierające umowy na podstawie niniejszego rozporządzenia należy zachęcać do stosowania normy Partnerstwa ONZ w zakresie metanu w sektorze ropy naftowej i gazu 2.0 do pomiaru, sprawozdawczości i weryfikacji emisji metanu w całym łańcuchu dostaw do Unii Europejskiej. Ponadto wspólne zakupy w przyszłości mogłyby zwiększyć potencjał dostaw energii ze źródeł odnawialnych, pomagając w zapewnieniu dostępu do przyszłego importu wodoru ze źródeł spoza UE.

Rozporządzenie finansowe (MiFID II) wymaga już ustanowienia przez rynki regulowane zestawu mechanizmów w celu ograniczenia znacznej zmienności na rynkach finansowych i zapobiegania błędnym modelom obrotu. Wydaje się jednak, że liczba przypadków ich uruchomienia przez systemy obrotu pozostaje niska, co wynika głównie z faktu, że istniejące mechanizmy mają na celu zapobieganie błędnym zleceniom, a nie szybkim wahaniom cen odzwierciedlającym niepewność rynku. Duże wahania na rynkach gazu i energii elektrycznej utrudniają przedsiębiorstwom energetycznym dalsze uczestnictwo w tych rynkach i zaspokajanie ich potrzeb w zakresie zabezpieczenia przy jednoczesnym zapewnieniu konsumentom końcowym bezpieczeństwa dostaw energii. W związku z tym niniejszy wniosek nakłada na systemy obrotu wymóg ustanowienia nowego tymczasowego mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną, mającego na celu ograniczenie dużych wahań cen kontraktów na instrumenty pochodne dotyczące energii elektrycznej i gazu w tym samym dniu sesyjnym. Ponadto aby skoncentrować stosowanie tego mechanizmu do najbardziej płynnych kontraktów oraz uniknąć niezamierzonych zakłóceń na rynkach mniej płynnych instrumentów pochodnych, mechanizm zarządzania zmiennością śróddzienną powinien mieć zastosowanie wyłącznie do energetycznych instrumentów pochodnych o najbliższym terminie wygaśnięcia. Aby zapewnić systemom obrotu niezbędny czas na ustanowienie mechanizmu, oczekuje się, że systemy obrotu wprowadzą wstępne narzędzia, które mogą zasadniczo osiągnąć ten sam cel co mechanizm zarządzania zmiennością śróddzienną.

Niniejszy wniosek nadzwyczajny, jako środek stosowany w ostateczności, ma na celu rozwiązanie sytuacji nadmiernie wygórowanych cen gazu ziemnego poprzez upoważnienie Komisji do zaproponowania środka Rady w celu ustalenia maksymalnej dynamicznej ceny, po której transakcje dotyczące gazu ziemnego mogłyby być przeprowadzane na rynkach kasowych TTF na określonych warunkach. Inne unijne giełdy gazu są powiązane ze skorygowaną ceną kasową TTF za pośrednictwem dynamicznych widełek cenowych. Aby nie dopuścić do negatywnych skutków, środek ten powinien umożliwiać obrót gazem poza rynkiem regulowanym, nie wpływać na bezpieczeństwo dostaw gazu i wewnątrzunijne przepływy gazu w UE, nie prowadzić do wzrostu zużycia gazu ani nie wpływać na stabilność i prawidłowe funkcjonowanie rynków energetycznych instrumentów pochodnych.

Title Transfer Facility (TTF) jest wirtualną lokalizacją cenową w Niderlandach, która ze względu na swoją wysoką płynność często służy jako punkt odniesienia cen dla europejskiego rynku gazu, wpływając na umowy i operacje zabezpieczające w całej UE. TTF jest jednak przede wszystkim wskaźnikiem dla fizycznego rurociągu dostarczania gazu do sieci niderlandzkiej, służącego głównie jako węzeł w Europie Północno-Zachodniej. Obecnie TTF prowadzi wysoce opłacalne transakcje z większością unijnych giełd, co w większości przypadków odzwierciedla niedobór dostaw z Rosji i wąskie gardła w infrastrukturze w regionie.

Rozporządzenie, którego dotyczy wniosek, przyznaje ACER uprawnienia niezbędne do gromadzenia danych dotyczących transakcji niezbędnych do ustanowienia poziomu odniesienia LNG, w oparciu o zadania i uprawnienia jakie ACER już posiada na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1227/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie integralności i przejrzystości hurtowego rynku energii oraz rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 1348/2014 z dnia 17 grudnia 2014 r. w sprawie przekazywania danych wdrażającego art. 8 ust. 2 i 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1227/2011 w sprawie integralności i przejrzystości hurtowego rynku energii (zwanych dalej łącznie „REMIT”), oraz wzmacnia te zadania i uprawnienia.

Istnieje potrzeba zapewnienia stabilnych i przewidywalnych cen importowanego LNG, które są niezbędne do zastąpienia niedoborów dostaw spowodowanych prawdopodobnym wstrzymaniem importu gazu z Rosji. W niniejszym wniosku zobowiązuje się Europejską Agencję ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki („ACER”) do stworzenia w krótkim czasie obiektywnego narzędzia szacowania cen, a z czasem poziomu odniesienia dla importu LNG do UE poprzez gromadzenie w czasie rzeczywistym informacji na temat wszystkich dziennych transakcji. Ten nowy poziom odniesienia będzie opierał się na sprawozdawczości z tego samego dnia dotyczącej importu LNG – obejmującej przetargi, oferty i transakcje LNG, które określają dostawę lub są dostarczane w UE – przez każdą osobę prowadzącą taką działalność, niezależnie od miejsce uzyskania zdolności prawnej lub siedziby. Zapewni to nabywcom pełniejsze informacje i zwiększy przejrzystość cen.

Unijny rynek LNG nadal się rozwija, a na indeksowane ceny giełdowe nadal w dużym stopniu wpływają dostawy gazociągowe, a tym samym rosyjska manipulacja dostawami gazu ziemnego do UE, a także istniejące wąskie gardła w infrastrukturze. Uznaje się, że ograniczenia te mają nadmierny wpływ na ceny importowanego LNG w UE i pozostają wątpliwości co do reprezentatywności obecnych wskaźników. Jednocześnie postrzeganie nieprawidłowego funkcjonowania na rynkach finansowych energii podważa zaufanie publiczne.

Ponadto we wniosku wskazano na możliwość wystąpienia sytuacji nadzwyczajnej w Unii lub w regionie, podczas której może dojść do poważnych zakłóceń w dostawach i niedoborów dostaw. W takich przypadkach Unia powinna być przygotowana do szybkiego stosowania mechanizmów solidarności w sposób skoordynowany na szczeblu regionalnym w celu złagodzenia sytuacji nadzwyczajnej. W tych nadzwyczajnych okolicznościach Rada powinna mieć możliwość podjęcia decyzji w sprawie skutecznej alokacji zdolności przesyłowych gazu dostępnych dla państw członkowskich dotkniętych sytuacją nadzwyczajną w regionie lub w Unii w oparciu o wniosek Komisji. W takim przypadku i w przypadku braku dwustronnej umowy o solidarności cena gazu dostarczanego w ramach solidarnego wsparcia powinna być definiowana jako średnia cena rynkowa z ostatnich 30 dni poprzedzających złożenie wniosku o udzielenie wsparcia przez państwo członkowskie zwracające się o solidarne wsparcie najbardziej odpowiedniej wymiany (zob. również poniżej pkt 3a).

Obecny obowiązek związany z solidarnym wsparciem ma zastosowanie między państwami członkowskimi, które są ze sobą połączone bezpośrednio lub za pośrednictwem państwa trzeciego. Niniejszy wniosek będzie miał również zastosowanie do państw członkowskich posiadających instalacje LNG, które – nawet jeśli nie są bezpośrednio połączone – mogłyby udzielić solidarnego wsparcia państwu członkowskiemu w sytuacji nadzwyczajnej, jeżeli dysponują infrastrukturą niezbędną do odbioru tego LNG.

Komisja zobowiązała się do przedstawienia głównych elementów tej reformy do końca 2022 r. Posłuży to za podstawę do konsultacji z ministrami i innymi zainteresowanymi stronami w sprawie zestawu pomysłów przedstawionych przez Komisję. Obecnie oczekuje się, że proces ten doprowadzi do opracowania wniosku Komisji w 2023 r.

Głównym celem tej reformy struktury rynku energii elektrycznej będzie zapewnienie konsumentom korzyści płynących z przystępnych cenowo technologii niekopalnych, przy jednoczesnym zachowaniu korzyści płynących ze wspólnego systemu elektroenergetycznego opartego na zasadach rynkowych. Celem tej reformy jest zadbanie o to, by żaden nośnik energii nie mógł powodować zakłóceń na rynku, tak jak ma to obecnie miejsce w przypadku gazu ziemnego, przy jednoczesnym uwzględnieniu głębokich przemian niezbędnych, aby Europa stała się mniej emisyjna i w większej mierze zelektryfikowana.

W pkt 2.2.5 załącznika 1 do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 715/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie warunków dostępu do sieci przesyłowych gazu ziemnego i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1775/2005 określono przepisy dotyczące długoterminowego mechanizmu „wykorzystaj lub strać”. Przepisy te zostały przyjęte, aby zapobiec blokowaniu zdolności przesyłowych przez uczestników rynku w czasie, gdy nie mogą lub nie planują ich wykorzystać. Ze względu na sytuację kryzysową obecny wniosek zmniejsza obciążenia administracyjne i przewiduje stosowanie tych przepisów. W szczególności w obecnym wniosku skrócono czas, który upływa w przypadku niewykorzystania zdolności, z sześciu miesięcy do jednego miesiąca. Wniosek jest zatem zgodny z zasadami rynku wewnętrznego, aby zapobiec nieefektywnemu wykorzystaniu sieci gazowych.

Wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia w sprawie rynków wewnętrznych gazów ze źródeł odnawialnych i gazu ziemnego oraz wodoru, przyjęty w ramach pakietu dotyczącego obniżenia emisyjności rynku wodoru i gazu, obejmuje środki mające na celu zwiększenie przejrzystości i dostępu do terminali LNG i magazynów gazu. Niniejszy wniosek zawiera te same przepisy z krótszymi terminami ich wdrożenia, w związku z czym jest w pełni zgodny z rozporządzeniem w sprawie gazu. Ponadto jest również zgodny z wymogami zawartymi w rozporządzeniu (UE) 2022/1032 w sprawie magazynowania gazu wprowadzającymi obowiązki w zakresie magazynowania w odpowiedzi na rosyjską inwazję na Ukrainę.

Po inwazji Rosji na Ukrainę Unia opracowała plan REPowerEU, aby jak najszybciej, a najpóźniej do 2027 r., zakończyć zależność UE od rosyjskich paliw kopalnych. Aby to osiągnąć, w planie REPowerEU określono unijną platformę energetyczną utworzoną przez Komisję i państwa członkowskie w celu wspólnego zakupu gazu, LNG i wodoru. W planie zapowiedziano, że Komisja opracuje mechanizm wspólnych zakupów. Pod tym względem proponowana inicjatywa jest w pełni zgodna z celami określonymi w REPowerEU.

Przedsiębiorstwa energetyczne mają coraz więcej trudności ze skutecznym zabezpieczeniem swojego ryzyka handlowego na rozliczanych centralnie rynkach energii UE. Rosnące wymogi dotyczące depozytu zabezpieczającego oraz trudności napotykane przez niektóre przedsiębiorstwa energetyczne w celu zapewnienia płynności wystarczającej do spełnienia wymogów dotyczących depozytu zabezpieczającego mogą je skłonić do ograniczenia działalności zabezpieczającej, a w konsekwencji narażać je na dalsze ryzyko. Aby złagodzić te zagrożenia, Komisja przyjęła akt delegowany, który umożliwiłby stosowanie niezabezpieczonych gwarancji bankowych i gwarancji publicznych, na określonych warunkach, jako uznanego zabezpieczenia na potrzeby realizacji wezwań do uzupełnienia depozytu zabezpieczającego. Ten akt delegowany jest zgodny z wnioskiem ESMA z dnia 14 października. ESMA wyjaśnił również, że papiery dłużne przedsiębiorstw i obligacje UE są ujęte w wykazie uznanych zabezpieczeń dotyczących zabezpieczeń niegotówkowych.

Ten nowy mechanizm powinien stanowić uzupełnienie wszelkich statycznych lub dynamicznych automatycznych mechanizmów zawieszania obrotu, które systemy obrotu już wprowadziły, i powinien mieć do nich zastosowanie. Aby zapewnić jednolite warunki wdrażania nowego mechanizmu zarządzania zmiennością, Komisja powinna mieć możliwość określenia w akcie wykonawczym niektórych elementów technicznych jego kalibracji. Ponadto w celu zapewnienia, aby nowy mechanizm był dobrze dostosowany do szczególnych cech odnośnych instrumentów pochodnych, systemy obrotu powinny mieć swobodę stosowania limitów zmienności dla poszczególnych kontraktów, przy jednoczesnym poszanowaniu wymogów określonych w prawie. Zadaniem Europejskiego Urzędu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych będzie – na podstawie sprawozdań regularnie przedkładanych przez właściwe organy krajowe – koordynowanie stosowania tego mechanizmu w całej Unii oraz dokumentowanie rozbieżności w sposobie jego wdrażania.

Przepisy umożliwiające ACER ustanowienie poziomu odniesienia LNG przyczyniają się do przejrzystości rynku oraz, pośrednio, do obniżenia hurtowych cen gazu, a zatem są spójne z polityką konkurencji UE.

Uczestnicy wspólnych zakupów gazu mogą potrzebować gwarancji finansowych, jeżeli którekolwiek z przedsiębiorstw nie będzie ostatecznie w stanie zapłacić ostatecznej zakontraktowanej kwoty. Państwa członkowskie lub inne zainteresowane strony mogą udzielać wsparcia finansowego, w tym gwarancji, przedsiębiorstwom gazowym lub przedsiębiorstwom zużywającym gaz. We wniosku prawnym wspomina się o możliwości pomocy finansowej dla przedsiębiorstw uczestniczących we wspólnych zakupach. We wniosku podkreślono, że takie wsparcie musi być w stosownych przypadkach zgodne z zasadami pomocy państwa.

Komisja jest gotowa towarzyszyć przedsiębiorstwom w tworzeniu takiego konsorcjum na rzecz zakupu gazu i szybko wydać decyzję, na podstawie art. 10 rozporządzenia 1/2003, w sprawie niestosowania art. 101 lub 102 TFUE, jeżeli zostaną wprowadzone i przestrzegane będą odpowiednie zabezpieczenia. Komisja wyraziła również gotowość do przedstawienia nieformalnych wytycznych, jeżeli przedsiębiorstwa uczestniczące w innych konsorcjach nie będą miały pewności co do oceny jednego lub większej liczby elementów ich porozumienia o wspólnych zakupach zgodnie z unijnymi regułami konkurencji.

Chociaż wytyczne Komisji w sprawie stosowania art. 101 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do horyzontalnych porozumień kooperacyjnych stanowią, że łączny udział w rynku poniżej 15 % na rynku zakupu i sprzedaży wskazuje na brak władzy rynkowej, łączny udział w rynku powyżej tego progu na jednym lub obu rynkach nie oznacza automatycznie, że porozumienie o wspólnych zakupach może wywołać skutki ograniczające konkurencję. Porozumienie o wspólnych zakupach, które nie mieści się we wspomnianym obszarze bezpieczeństwa, wymaga przeprowadzenia oceny jego skutków dla rynku, obejmującej czynniki takie jak ewentualna siła równoważąca silnych dostawców oraz niezbędne uzgodnienia dotyczące zarządzania i wymiany informacji w celu zapewnienia ciągłej konkurencji na rynkach niższego szczebla, w kontekście obecnych wyjątkowych okoliczności rynkowych.

Udział przedsiębiorstw korzystających z usług dostawcy usług w mechanizmie agregacji zapotrzebowania dostawcy usług będzie uwzględniany jako pozytywny czynnik przy równoważeniu możliwego ryzyka i korzyści wynikających z programów współpracy na rzecz zakupu gazu na mocy unijnego prawa konkurencji w zakresie, w jakim taki udział przyczynia się do osiągnięcia większej efektywności, przyczyniając się tym samym w znacznym stopniu do zrównoważenia wszelkiego ryzyka dla konkurencji w ramach ogólnego testu bilansującego.

W przypadku poważnego zakłócenia w dostawach lub niedoboru dostaw wspólne zakupy dokonywane przez przedsiębiorstwa gazowe działające na poziomie hurtowym prawdopodobnie będą zgodne z unijnymi regułami konkurencji, jeżeli taka współpraca kryzysowa jest (i) niezbędna do zaradzenia poważnym zakłóceniom w dostawach lub niedoborom; (ii) ma tymczasowy charakter; oraz (iii) jest proporcjonalna do założonego celu.

Przepisy umożliwiające ACER ustanowienie poziomu odniesienia LNG przyczyniają się do przejrzystości rynku oraz, pośrednio, do obniżenia hurtowych cen gazu, a zatem są spójne z polityką konkurencji UE.

Z uwagi na bezprecedensową sytuację geopolityczną i poważne zagrożenie dla obywateli i gospodarki UE istnieje wyraźna potrzeba podjęcia skoordynowanych działań. Środki określone we wniosku nie wykraczają poza to, co jest konieczne do osiągnięcia ich celów, i są proporcjonalne do tych celów. W szczególności opierają się one w możliwie największym stopniu na istniejących podejściach, takich jak istniejące ustalenia dotyczące wewnętrznego rynku gazu.

Niniejsza inicjatywa jest zgodna z zasadą proporcjonalności. Interwencja polityczna jest proporcjonalna do wymiaru i charakteru określonych problemów oraz do osiągnięcia wyznaczonych celów.

Ustanowienie ogólnounijnego poziomu odniesienia dla transakcji LNG nie jest również możliwe na szczeblu państw członkowskich, ale można to lepiej zrealizować na poziomie Unii. Wcześniejsze doświadczenie związane z poziomem odniesienia TTF, który jest powiązany z giełdą w jednym państwie członkowskim, pokazuje, że system zdecentralizowanych poziomów odniesienia może dostarczyć uczestnikom rynku niekompletnych informacji i prowadzić do wyższych cen.

Niniejszy wniosek określa ostateczny rezultat, jaki należy osiągnąć, w postaci rozszerzenia solidarnego wsparcia i ustanowienia domyślnych zasad zapewniania środków solidarnościowych, przy jednoczesnym zapewnieniu państwom członkowskim autonomii w wyborze najskuteczniejszych sposobów wypełniania takich zobowiązań i uzgadniania dwustronnych środków solidarnościowych. Przepisy dotyczące zmniejszenia zapotrzebowania nie wykraczają poza to, co jest konieczne do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw, pozostawiając organom w państwach członkowskich podjęcie decyzji o oszczędnościach wynikających ze zużycia gazu w celach innych niż nieodzowne przez odbiorców chronionych, pod warunkiem że nie ma to wpływu na odbiorców wrażliwych.

Konieczne jest również skoordynowane podejście na szczeblu UE w odniesieniu do środków na rzecz bezpieczeństwa dostaw, w tym środków ograniczających zapotrzebowanie. Taka koordynacja ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia państwom członkowskim możliwości skutecznego i terminowego reagowania na wnioski o udzielenie solidarnego wsparcia. Chociaż państwa członkowskie nadal będą miały możliwość zawierania dwustronnych uzgodnień o solidarności, domyślne zasady będą obowiązywać do czasu zawarcia takich porozumień, co umożliwi wszystkim państwom członkowskim UE korzystanie z solidarności. Zapewni to ostatecznie, że brak uzgodnień administracyjnych i finansowych między państwami członkowskimi nie będzie utrudniał dwustronnego udzielania solidarnego wsparcia, a jednocześnie umożliwi państwom członkowskim uzupełnienie domyślnych zasad o wynegocjowane warunki.

Środki planowane w ramach niniejszej inicjatywy są w pełni zgodne z zasadą pomocniczości. Ze względu na skalę i znaczące skutki dalszych cięć dostaw gazu ze strony Federacji Rosyjskiej konieczne jest podjęcie działań na szczeblu UE. Skoordynowane podejście polegające na wspólnych zakupach o zasięgu regionalnym i szerszym oraz bardziej efektywnym wykorzystaniu terminali LNG, magazynów gazu i gazociągów jest konieczne, aby zminimalizować ryzyko potencjalnych poważnych zakłóceń w obecnym i kolejnym okresie zimowym oraz tam, gdzie państwa członkowskie i ich przedsiębiorstwa będą musiały dążyć do zastąpienia dostaw z Rosji. Można to skutecznie uregulować na szczeblu UE, a nie na szczeblu krajowym.

Oszacowanie ceny LNG powinno być codziennie publikowane nie później niż dwa tygodnie po wejściu w życie niniejszego rozporządzenia, tak aby od sezonu zimowego 2022/23 uczestnicy rynku mieli dostęp do obiektywnej ceny referencyjnej. To oszacowanie ceny należy uzupełnić publikacją poziomu odniesienia LNG najpóźniej do dnia 1 marca 2023 r. Chociaż wprowadzenie na stałe takiego narzędzia powinno na późniejszym etapie zostać uwzględnione w bardziej kompleksowym przeglądzie ram prawnych REMIT, trwająca sytuacja kryzysowa wymaga już teraz pilnych działań w celu zaradzenia obecnie występującym poważnym trudnościom w dostawach LNG i dokładnego oszacowania ceny dostaw LNG do Unii na zasadzie tymczasowej do momentu przyjęcia odpowiedniej zmiany ram prawnych REMIT. W związku z tym wniosek dotyczący poziomu odniesienia LNG należy również postrzegać jako tymczasowy, aby mógł pełnić rolę „pomostu” do bardziej trwałych rozwiązań, które mają zostać zaproponowane w ramach zwykłej procedury ustawodawczej.

Powodzenie wspólnego zakupu gazu będzie zależało od dostępności przepustowości terminali LNG i rurociągów. Jest to jeszcze ważniejsze w obecnych okolicznościach, w których przeciążenie gazociągów i terminali powoduje wąskie gardła w dostawach gazu, w tym przy napełnianiu magazynów. Stosowanie zasad przejrzystości i sprzedaż niewykorzystanej zdolności terminali LNG oraz niewykorzystanej zdolności gazociągów pozwala zmaksymalizować dostępną przepustowość infrastruktury gazowej. Otwarte, bardziej wydajne i niedyskryminacyjne wykorzystanie infrastruktury zwiększa transgraniczny i wewnętrzny przepływ gazu i jest warunkiem koniecznym, aby LNG docierał do odbiorców w całej UE. Obecnie obowiązujące przepisy nie są wystarczające, aby to zapewnić. Konieczne jest jak najszybsze wprowadzenie i stosowanie przepisów umożliwiających przepustowość terminali i rurociągów LNG.

Stosowanie wspólnych zakupów mogłoby pomóc państwom członkowskim w zmniejszeniu wyzwań związanych z napełnianiem magazynów gazu wynikających ze spadku dostaw gazu z Federacji Rosyjskiej. Mogłoby to na przykład pomóc w koordynowaniu zakupów gazu przy jednoczesnym utrzymaniu cen na zrównoważonym poziomie. Mogłoby to również umożliwić, za pośrednictwem Rady Sterującej ad hoc, koordynację wspólnego zarządzania napełnianiem i magazynowaniem w perspektywie kolejnego sezonu napełniania. Wspólne zakupy mogłyby zatem zwiększyć solidarność UE w zakresie zakupów i dystrybucji gazu. Wspólne zakupy, w duchu solidarności, mogłyby w szczególności wspierać te przedsiębiorstwa, które kupowały gaz wyłącznie lub głównie od rosyjskich dostawców.

Wspólne zakupy pomagają zapewnić przedsiębiorstwom we wszystkich państwach członkowskich bardziej równy dostęp do nowych lub dodatkowych źródeł gazu w nagłych sytuacjach, w których wymagana jest solidarność. Mogłoby to, w duchu solidarności, zmniejszyć szkodliwy wpływ wypierania ofert i podnoszenia cen, a także pomóc mniejszym przedsiębiorstwom w czerpaniu korzyści z korzystniejszych warunków zakupu wynikających z zagregowanego zapotrzebowania.

Środki przewidziane w ramach instrumentu umożliwiają przedsiębiorstwom we wszystkich państwach członkowskich skoordynowane przygotowanie się na ewentualne dalsze niedobory dostaw oraz bardziej wydajne wykorzystywanie infrastruktury gazowej. Oczekuje się, że większość europejskich magazynów gazu może zostać opróżniona w okresie zimowym. W przypadku braku dostaw z Federacji Rosyjskiej państwa członkowskie mogą mieć trudności z napełnieniem magazynów do niezbędnego poziomu. Sytuacja ta wymaga koordynacji zakupu gazu i ustanowienia wspólnego procesu zakupów, który mógłby umożliwić wspólne zakupy w praktyce.

Nie zidentyfikowano negatywnego wpływu na prawa podstawowe. Środki w ramach tej inicjatywy nie będą miały wpływu na prawa odbiorców sklasyfikowanych jako chronieni na podstawie rozporządzenia (UE) 2017/1938, w tym wszystkich odbiorców będących gospodarstwami domowymi. Środki mające na celu zmniejszenie zużycia są ukierunkowane wyłącznie na zastosowania inne niż nieodzowne i nie prowadzą do odłączenia od sieci odbiorców będących gospodarstwami domowymi ani do ograniczenia ochrony odbiorców znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. Wykluczenie ze wspólnego zakupu przedsiębiorstw z państw, które podlegają sankcjom nałożonym przez UE, będzie miało zastosowanie jedynie, jeżeli takie sankcje będą obowiązywać. Inicjatywa ta umożliwi zmniejszenie ryzyka związanego z niedoborem gazu, który w przeciwnym razie miałby poważne konsekwencje dla gospodarki i społeczeństwa. Spoczywający na operatorach rynku obowiązek przekazywania ACER informacji na temat transakcji LNG jest konieczny i proporcjonalny do osiągnięcia celu, jakim jest umożliwienie ACER ustanowienia poziomu odniesienia LNG; jest on dostosowany do istniejących obowiązków operatorów rynku w ramach REMIT, a ACER zachowa poufność szczególnie chronionych informacji handlowych.

Spoczywający na operatorach rynku obowiązek przekazywania ACER informacji na temat transakcji LNG jest konieczny i proporcjonalny do osiągnięcia celu, jakim jest umożliwienie ACER ustanowienia poziomu odniesienia LNG; jest on dostosowany do istniejących obowiązków operatorów rynku w ramach REMIT, a ACER zachowa poufność szczególnie chronionych informacji handlowych.

Rozszerzenie obowiązku solidarnościowego na krytyczne elektrownie gazowe nakłada ograniczenia na operatorów rynku, które są niezbędne, by zapewnić bezpieczeństwo dostaw gazu w sytuacji ograniczonych dostaw gazu i zwiększonego zapotrzebowania w sezonie zimowym. Opierają się one na istniejących środkach określonych odpowiednio w rozporządzeniach (UE) 2022/1369 i (UE) 2017/1938 i mają na celu zwiększenie skuteczności tych środków w obecnych okolicznościach.

Niniejszy wniosek przewiduje zwłaszcza, by agregacja zapotrzebowania i wspólne zakupy gazu odbywały się na zasadzie dobrowolności, z ograniczonym wyjątkiem w odniesieniu do obowiązkowego udziału w agregacji zapotrzebowania do celów uzupełniania magazynów gazu. Przedsiębiorstwa prywatne pozostaną stronami umów na dostawy gazu zawartych w ramach wspólnych zakupów.

(5)Unijna platforma energetyczna może odegrać kluczową rolę w poszukiwaniu wzajemnie korzystnych partnerstw, które przyczyniają się do bezpieczeństwa dostaw i prowadzą do obniżenia cen importowych gazu nabywanego od państw trzecich, przy pełnym wykorzystaniu wspólnej siły oddziaływania Unii. Dla osiągnięcia tego celu zasadnicze znaczenie ma poszerzenie międzynarodowych kontaktów z dostawcami gazu (zarówno dostarczanego gazociągami, jak i LNG), a także z przyszłymi dostawcami czystego wodoru. W szczególności znacznie ściślejsza koordynacja z państwami członkowskimi i pomiędzy nimi wobec państw trzecich za pośrednictwem unijnej platformy energetycznej pozwoliłaby zwiększyć wspólną siłę oddziaływania UE.

(1)Napaść zbrojna Federacji Rosyjskiej na Ukrainę oraz bezprecedensowe ograniczenie dostaw gazu ziemnego z Federacji Rosyjskiej do państw członkowskich zagrażają bezpieczeństwu dostaw w Unii i jej państwach członkowskich. Jednocześnie wykorzystywanie dostaw gazu jako broni i manipulowanie rynkami przez Federację Rosyjską w postaci celowych zakłóceń w przepływie gazu doprowadziły do gwałtownego wzrostu cen energii w Unii, co nie tylko zagraża gospodarce UE, ale również poważnie osłabia bezpieczeństwo dostaw.

(25)Rozporządzenie (UE) 2022/1032 zawiera wymóg, aby państwa członkowskie napełniły swoje magazyny do 90 % do listopada 2023 r. Cel ten jest wyższy niż cel na listopad 2022 r. (80 %). Wspólne zakupy mogłyby pomóc państwom członkowskim w osiągnięciu tego nowego celu. W ramach tych zakupów państwa członkowskie powinny zobowiązać przedsiębiorstwa krajowe do korzystania z usług dostawcy usług w celu zagregowania zapotrzebowania na wystarczająco duże ilości gazu, aby zmniejszyć ryzyko, że magazyny nie będą mogły zostać napełnione. Państwa członkowskie powinny wymagać, aby w procesie agregacji zapotrzebowania ich przedsiębiorstwa uwzględniały ilości odpowiadające co najmniej 15 % (około 13,5 mld m³ dla całej UE) ich docelowego napełnienia magazynów na kolejny rok. Udział państw członkowskich, które nie posiadają podziemnych magazynów na swoim terytorium, w procesie agregacji zapotrzebowania powinien stanowić ilość równoważną ich obowiązkom w zakresie podziału obciążeń.

(21)Ze wspólnych zakupów wyłącza się gaz ziemny pochodzący z Federacji Rosyjskiej wprowadzany do państw członkowskich lub umawiających się stron Wspólnoty Energetycznej przez określone miejsca wprowadzenia z Federacji Rosyjskiej. Jest to zgodne z celem proponowanego rozporządzenia, tj. zapewnieniem źródeł dostaw alternatywnych wobec dostaw z Rosji.

(20)Wszelkie działania podejmowane na podstawie proponowanego rozporządzenia muszą być zgodne z unijnymi środkami ograniczającymi ustanowionymi na podstawie art. 215 TFUE. W szczególności przedsiębiorstwa kontrolowane przez rząd rosyjski lub jakąkolwiek osobę fizyczną lub prawną z Rosji, lub przedsiębiorstwa objęte unijnymi środkami ograniczającymi (sankcjami) ustanowionymi na podstawie art. 215 TFUE lub będące własnością takich osób, podmiotów lub organów lub przez nie kontrolowane, powinny być wyłączone z udziału we wspólnych zakupach, jak również z organizacji procesu wspólnych zakupów. Te środki ograniczające zostały przyjęte z myślą o osiągnięciu celów wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii, w szczególności celów, jakimi jest utrzymanie pokoju, zapobieganie konfliktom oraz wzmacnianie bezpieczeństwa międzynarodowego i bezpieczeństwa Unii zgodnie z zasadami Karty Narodów Zjednoczonych. Pozostaje to bez uszczerbku dla przyszłych sankcji nałożonych na Rosję lub inne kraje.

(19)Jednym z celów agregacji zapotrzebowania i wspólnych zakupów jest zmniejszenie ryzyka możliwego do uniknięcia wzrostu cen powodowanego przez przedsiębiorstwa składające oferty na tę samą transzę gazu. To, czy pełne korzyści płynące ze wspólnych zakupów trafią do konsumentów końcowych, zależy ostatecznie od decyzji samych przedsiębiorstw. Duże przedsiębiorstwa powinny zachować powściągliwość, nawet jeśli mogą sprzedawać gaz po wyższych cenach. Przedsiębiorstwa korzystające z niższych cen zakupu gazu w drodze wspólnych zakupów powinny przenosić te korzyści na konsumentów. Przeniesienie korzyści, a w zawiązku z tym oferowanie niższych cen, byłoby ważnym wskaźnikiem powodzenia wspólnych zakupów, ponieważ ma ono kluczowe znaczenie dla konsumentów.

(18)Wspólne zakupy mogą mieć różne formy. Mogą odbywać się w drodze przetargów lub aukcji organizowanych przez dostawcę usług, w ramach których agreguje się zapotrzebowanie przedsiębiorstw gazowych i przedsiębiorstw zużywających gaz w celu skojarzenia go z ofertami dostawców lub producentów gazu ziemnego za pomocą narzędzia informatycznego do celów wspólnych zakupów.

(16)Proces agregacji zapotrzebowania do celów wspólnych zakupów powinien być przeprowadzany przez odpowiedniego dostawcę usług. W związku z tym Komisja powinna zawrzeć umowę w drodze procedury udzielania zamówień publicznych z dostawcą usług, który opracuje odpowiednie narzędzie informatyczne i zorganizuje proces agregacji zapotrzebowania. Od uczestników wspólnych zakupów można by pobierać opłaty na pokrycie kosztów operacyjnych.

(13)Przedsiębiorstwa gazowe lub przedsiębiorstwa zużywające gaz nie powinny być zobowiązane do zakupu gazu za pośrednictwem dostawcy usług poprzez zawieranie umów na dostawy gazu lub protokołów ustaleń z dostawcami lub producentami gazu, którzy przedstawili oferty na pokrycie zagregowanego zapotrzebowania. Aby jednak w pełni czerpać korzyści ze wspólnych zakupów, zdecydowanie zachęca się przedsiębiorstwa gazowe lub przedsiębiorstwa zużywające gaz do rozważenia form współpracy zgodnych z prawem konkurencji oraz do korzystania z pośrednictwa dostawcy usług. Można by zatem opracować mechanizm między dostawcą usług a uczestniczącymi przedsiębiorstwami, określający główne warunki, na jakich uczestniczące przedsiębiorstwa zobowiązują się do zakupu odpowiadającego zagregowanemu zapotrzebowaniu na gaz.

(9)Jeżeli utrzymają się poważne trudności w zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw, wspólne zakupy powinny przyczynić się do wyrównania dostępu przedsiębiorstw we wszystkich państwach członkowskich do nowych lub dodatkowych źródeł gazu oraz pomóc w zapewnieniu cen niższych, które w innych okolicznościach byłyby niedostępne, dla podmiotów dokonujących zakupu gazu za pośrednictwem dostawcy usług – z korzyścią dla konsumentów końcowych. Pierwsza wzmianka o możliwości bardzo ograniczonej formy wspólnych zakupów gazu do celów bilansowania pojawiła się już we wniosku Komisji dotyczącym rozporządzenia w sprawie rynków wewnętrznych gazów odnawialnych i gazu ziemnego oraz wodoru. Wniosek pochodzi jednak z okresu poprzedzającego napaść zbrojną Federacji Rosyjskiej na Ukrainę; ponadto nie zawiera on żadnej szczegółowej koncepcji i dotyczy jedynie bardzo specyficznych potrzeb operatorów systemów przesyłowych w zakresie energii bilansującej. Ponieważ potrzebne jest natychmiastowe i o wiele bardziej kompleksowe rozwiązanie problemu braku struktur na potrzeby skoordynowanych zakupów gazu, należy zaproponować tymczasowe rozwiązanie o przyspieszonym trybie.

(8)Wspólne zakupy na podstawie niniejszego rozporządzenia stanowią dwuetapowy proces. W pierwszej kolejności przedsiębiorstwa gazowe lub przedsiębiorstwa zużywające gaz z siedzibą w Unii lub w umawiających się stronach Wspólnoty Energetycznej agregowałyby swoje zapotrzebowanie na gaz za pośrednictwem dostawcy usług, któremu Komisja zleciła to zadanie. Umożliwiłoby to dostawcom gazu składanie ofert na podstawie dużych zagregowanych ilości zamiast wielu mniejszych zapytań ofertowych od nabywców zwracających się do nich indywidualnie. Następnie przedsiębiorstwa gazowe lub przedsiębiorstwa zużywające gaz z siedzibą w Unii lub umawiających się stron Wspólnoty Energetycznej mogłyby zawierać umowy zakupu gazu – indywidualnie lub w koordynacji z innymi podmiotami – z dostawcami lub producentami gazu ziemnego, którzy zaoferowali się pokryć zagregowane zapotrzebowanie.

(7)Wspólne zakupy mogłyby skutkować bardziej korzystnym traktowaniem lub wsparciem dostaw gazów odnawialnych, takich jak biometan i wodór, o ile można je bezpiecznie wprowadzać do systemu gazowego, oraz dostaw gazu, który w przeciwnym razie zostałby uwolniony lub spalony w pochodni. W przypadku braku formalnego wymogu prawnego w odpowiedniej jurysdykcji zachęca się przedsiębiorstwa zawierające umowy na podstawie niniejszego rozporządzenia do stosowania normy 2.0 partnerstwa ONZ w zakresie metanu w sektorze ropy naftowej i gazu do pomiaru, raportowania i weryfikacji emisji metanu w całym łańcuchu dostaw do Unii Europejskiej.

(6)Jeżeli utrzymają się poważne trudności w zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw, wspólne zakupy powinny przyczynić się do wyrównania dostępu przedsiębiorstw we wszystkich państwach członkowskich i w umawiających się stronach Wspólnoty Energetycznej do nowych lub dodatkowych źródeł gazu oraz pomóc w zapewnieniu cen niższych, które w innych okolicznościach byłyby niedostępne, dla podmiotów dokonujących zakupu gazu za pośrednictwem dostawcy usług – z korzyścią dla konsumentów końcowych.

(46)Z uwagi na bezprecedensowe ograniczenie dostaw gazu ziemnego z Federacji Rosyjskiej oraz utrzymujące się ryzyko dalszych nagłych zakłóceń dostaw, Unia musi pilnie zdywersyfikować swoje dostawy gazu. Europejski rynek LNG wciąż jednak się tworzy i trudno jest dokładnie określić ceny, które występują na tym rynku. Aby dokładnie, obiektywnie i wiarygodnie oszacować ceny dostaw LNG do Unii, europejska Agencja ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) powinna gromadzić wszystkie dane dotyczące rynku LNG, które są niezbędne do sporządzania codziennego oszacowania ceny LNG.

(43)Obowiązki i ograniczenia nałożone przez ten środek na systemy obrotu i uczestników obrotu nie wykraczają poza to, co jest konieczne do umożliwienia przedsiębiorstwom energetycznym dalszego uczestnictwa w rynkach gazu i energii elektrycznej oraz zaspokojenia ich potrzeb w zakresie zabezpieczenia, a tym samym przyczynienia się do bezpieczeństwa dostaw energii dla odbiorców końcowych.

(42)Aby dać systemom obrotu wystarczająco dużo czasu na pełne wdrożenie mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną, jak określono w niniejszym rozporządzeniu, systemy obrotu powinny mieć czas do dnia 31 stycznia 2023 r. na wprowadzenie mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną. Aby systemy obrotu były w stanie szybko radzić sobie z nadmiernymi wahaniami cen jeszcze przed wprowadzeniem tego mechanizmu, powinny one dysponować roboczym mechanizmem, który zasadniczo może osiągnąć ten sam cel co mechanizm zarządzania zmiennością śróddzienną.

(40)W celu zapewnienia przejrzystości funkcjonowania mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną, który wdrażają, systemy obrotu powinny podawać do wiadomości publicznej opis jego ogólnych cech. Jednak w celu zapewnienia uczciwego i prawidłowego obrotu systemy obrotu nie powinny być zobowiązane do publikowania wszystkich parametrów technicznych wprowadzanych przez siebie mechanizmów.

(37)Systemy obrotu oferujące energetyczne towarowe instrumenty pochodne o najbliższym terminie wygaśnięcia często dopuszczają do udziału w obrocie różne przedsiębiorstwa energetyczne ze wszystkich państw członkowskich. Takie przedsiębiorstwa energetyczne w dużym stopniu polegają na instrumentach pochodnych będących przedmiotem obrotu w takich systemach obrotu, aby zapewnić kluczowe dostawy gazu i energii elektrycznej w całej Unii. Nadmierne wahania cen występujące w systemach obrotu towarami wpływają zatem na działalność przedsiębiorstw energetycznych w całej Unii, a ostatecznie negatywnie wpływają również na odbiorców końcowych. W związku z tym, w duchu solidarności między państwami członkowskimi, należy rozpocząć koordynację wdrażania i stosowania mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną w celu zapewnienia, aby operatorzy o zasadniczym znaczeniu dla bezpieczeństwa dostaw energii we wszystkich państwach członkowskich korzystali z zabezpieczeń przed dużymi wahaniami cen szkodliwie wpływającymi na ich dalszą działalność, również ze szkodą dla odbiorców końcowych.

(36)Z uwagi na trudności, z jakimi borykają się uczestnicy rynku w systemach obrotu, w których prowadzony jest obrót energetycznymi towarowymi instrumentami pochodnymi, oraz na pilną potrzebę zapewnienia, aby rynki energetycznych instrumentów pochodnych nadal spełniały swoją rolę w zaspokajaniu potrzeb w zakresie zabezpieczenia gospodarki realnej, należy zobowiązać systemy obrotu, w których prowadzony jest obrót energetycznymi towarowymi instrumentami pochodnymi do utworzenia tymczasowych mechanizmów zarządzania zmiennością śróddzienną w celu skuteczniejszego przeciwdziałania nadmiernym wahaniom cen. Aby zapewnić stosowanie tego mechanizmu do najbardziej płynnych kontraktów oraz uniknąć niezamierzonych zakłóceń na rynkach mniej płynnych instrumentów pochodnych, mechanizm zarządzania zmiennością śróddzienną powinien mieć zastosowanie wyłącznie do energetycznych instrumentów pochodnych o najbliższym terminie wygaśnięcia.

(34)Niczym niesprowokowana i nieuzasadniona inwazja Federacji Rosyjskiej na Ukrainę doprowadziła do poważnych niepewności i zakłóceń na europejskich rynkach gazu ziemnego. W rezultacie w ostatnich miesiącach niepewność co do dostaw i wynikające z niej oczekiwania rynkowe przełożyły się na niezwykle wysokie i zmienne ceny gazu ziemnego. W ten sposób powstała dodatkowa presję na uczestników rynku i zakłócone zostało sprawne funkcjonowanie unijnych rynków energii.

(32)Jeśli chodzi o długoterminowe rezerwacje zdolności przesyłowych gazu, obowiązujące zasady zarządzania ograniczeniami przesyłowymi przewidują procedury „wykorzystaj lub strać”. Procedury te są jednak powolne (trwają co najmniej sześć miesięcy zanim przyniosą skutek) i wymagają uciążliwych procedur administracyjnych ze strony krajowych organów regulacyjnych. W związku z tym zasady te powinny zostać ulepszone i uproszczone, aby dać operatorom systemów gazowych narzędzia umożliwiające szybkie reagowanie na zmiany w przepływach gazu oraz zaradzenie ewentualnym ograniczeniom przesyłowym. W szczególności nowe przepisy mogłyby przyspieszyć wprowadzanie do obrotu niewykorzystanych długoterminowych zdolności przesyłowych, które w przeciwnym razie pozostałyby niewykorzystane, co zwiększyłoby efektywność wykorzystania rurociągów.

(30)Zgodnie z zasadą proporcjonalności środki dotyczące agregacji zapotrzebowania i wspólnych zakupów nie wykraczają poza to, co jest konieczne do osiągnięcia ich celu, ponieważ będą wdrażane na zasadzie dobrowolności, z ograniczonym wyjątkiem dotyczącym obowiązkowego udziału w agregacji zapotrzebowania w celu napełniania instalacji magazynowych gazu, a przedsiębiorstwa prywatne pozostaną stronami umów na dostawy gazu zawartych w ramach wspólnych zakupów.

(28)Tworzenie i funkcjonowanie konsorcjów na rzecz zakupu gaz na podstawie niniejszego rozporządzenia powinno odbywać się zgodnie z unijnymi regułami konkurencji mającymi zastosowanie w świetle obecnych wyjątkowych okoliczności rynkowych. Komisja wskazała, że jest gotowa wspierać przedsiębiorstwa w tworzeniu takiego konsorcjum na rzecz zakupu gazu i wydać decyzję, na podstawie art. 10 rozporządzenia 1/2003, w sprawie niestosowania art. 101 i 102 TFUE, jeżeli zostaną wprowadzone i będą przestrzegane odpowiednie zabezpieczenia. Komisja wyraziła również gotowość do przedstawienia nieformalnych wytycznych, jeżeli przedsiębiorstwa uczestniczące w innych konsorcjach nie będą miały pewności co do oceny jednego lub większej liczby elementów ich wspólnego zakupu zgodnie z unijnymi regułami konkurencji.

(26)Aby skutecznie wykorzystywać wspólne zakupy i zawierać umowy gazowe z dostawcami oferującymi gaz dostawcy usług, przedsiębiorstwa mogą koordynować warunki zakupu, takie jak ilości, cena gazu, punkty i terminy dostawy, w granicach prawa Unii. Przedsiębiorstwa gazowe uczestniczące w konsorcjum na rzecz zakupu gazu powinny jednak dopilnować, aby informacje wymieniane bezpośrednio lub pośrednio ograniczały się do tego, co jest absolutnie niezbędne do osiągnięcia zamierzonego celu zgodnie z art. 101 TFUE. Ponadto przepisy niniejszego rozporządzenia dotyczące przejrzystości i zarządzania zagwarantują, że umowy konsorcjum dokonującego zakupu nie będą zagrażać bezpieczeństwu dostaw ani solidarności energetycznej, w szczególności w przypadku gdy państwa członkowskie są bezpośrednio lub pośrednio zaangażowane w proces zakupu.

(47)Takie oszacowanie ceny należy przeprowadzać na podstawie wszystkich transakcji dotyczących dostaw LNG do Unii. ACER powinna być uprawniona do gromadzenia tych danych rynkowych od wszystkich uczestników zajmujących się dostawami LNG do Unii. Wszyscy tacy uczestnicy powinni być zobowiązani do zgłaszania ACER wszystkich swoich danych dotyczących rynku LNG w czasie jak najbardziej zbliżonym do czasu rzeczywistego (w miarę możliwości technologicznych) po zawarciu transakcji albo po złożeniu oferty przetargowej lub oferty zawarcia transakcji. Oszacowanie ceny dokonywane przez ACER powinno obejmować kompletny zbiór danych, w tym ceny transakcyjne, a od dnia 1 marca 2023 r. – ceny ofert kupna i sprzedaży dla dostaw LNG do Unii. Codzienna publikacja tego obiektywnego oszacowania ceny oraz spreadu ustalonego w porównaniu z innymi cenami referencyjnymi na rynku w formie poziomu odniesienia LNG przygotowuje grunt do jego dobrowolnego przyjęcia przez uczestników rynku jako ceny referencyjnej w ich umowach i transakcjach. Gdy już będą gotowe, oszacowanie ceny LNG i poziom odniesienia LNG mogłyby również stać się kursem referencyjnym dla kontraktów na instrumenty pochodne, wykorzystywanym do zabezpieczenia ceny LNG lub różnicy między ceną LNG a cenami innych rodzajów gazu. Ze względu na pilny charakter środka pierwsza publikacja oszacowania ceny LNG powinna nastąpić nie później niż dwa tygodnie po wejściu w życie niniejszego rozporządzenia.

(48)Obecne uprawnienia powierzone ACER na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1227/2011 oraz rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 1348/2014 wdrażającego art. 8 ust. 2 i art. 8 ust. 6 rozporządzenia (UE) nr 1227/2011 (zwanych dalej łącznie „REMIT”) nie są wystarczające do stworzenia kompletnego i kompleksowego zbioru danych dotyczących wszystkich dostaw LNG do Unii. Taki kompleksowy i kompletny zbiór danych na potrzeby dziennego oszacowania ceny jest jednak niezbędny, aby Unia mogła w duchu solidarności zarządzać swoją polityką zamówień na międzynarodowy import LNG, w szczególności w obecnej sytuacji kryzysowej. Odpowiednie dane i informacje na temat umów LNG są również niezbędne do monitorowania zmian cen, a także do przeprowadzenia kontroli jakości danych i zapewnienia jakości. Ten instrument ad hoc powinien umożliwić ACER gromadzenie wszystkich danych rynkowych wymaganych do sporządzenia kompleksowego i reprezentatywnego oszacowania ceny dostaw LNG do Unii.

(49)Chociaż stałe sporządzanie dziennego oszacowania ceny LNG i poziomu odniesienia LNG powinno na późniejszym etapie zostać uwzględnione w bardziej kompleksowym przeglądzie ram prawnych REMIT, trwająca sytuacja kryzysowa wymaga już teraz pilnych działań w celu zaradzenia obecnie występującym poważnym trudnościom w dostawach LNG i dokładnego oszacowania ceny dostaw LNG do Unii na zasadzie tymczasowej do momentu przyjęcia odpowiedniej zmiany ram prawnych REMIT zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą.

(50)W celu natychmiastowego zwiększenia przejrzystości cen i bezpieczeństwa planowania na rynku importu LNG należy sprecyzować, że odpowiedni zbiór danych powinien zawierać zarówno informacje na temat ceny i ilości zrealizowanych transakcji na LNG, cen i ilości, na jakie opiewają oferty kupna i sprzedaży dotyczące dostaw LNG do Unii, jak również, w stosownych przypadkach, formułę cenową zawartą w umowie długoterminowej, z której wyprowadza się cenę.

(51)Wszyscy uczestnicy rynku podlegający obowiązkowi sprawozdawczemu powinni być definiowani jako uczestnicy zaangażowani w zakup albo sprzedaż ładunków LNG, dla których miejscem dostawy jest Unia. Ci uczestnicy rynku LNG powinni podlegać obowiązkom i zakazom mającym zastosowanie do uczestników rynku zgodnie z REMIT.

(52)ACER, we współpracy z Komisją, powinna posiadać szerokie uprawnienia do określania jakości i treści danych rynkowych, które gromadzi w celu sporządzenia dziennego oszacowania ceny dostaw LNG do Unii. Powinna również dysponować szeroką swobodą uznania przy wyborze preferowanego protokołu komunikacyjnego. Aby uzyskać jak najwyższą jakość zgłaszanych danych rynkowych, ACER powinna być uprawniona do określenia wszystkich parametrów danych rynkowych, które należy jej zgłaszać. Parametrami takimi powinny być między innymi: jednostki referencyjne, w których zgłaszane są dane dotyczące cen, jednostki referencyjne, w których zgłaszane są dane dotyczące ilości, okresy pozostałe do wygaśnięcia transakcji terminowych lub przedtransakcyjne dane dotyczące ofert kupna i sprzedaży, a także protokoły komunikacyjne, które mają być stosowane do przekazywania ACER wymaganych danych.

(53)ACER powinna również określić metodę, którą stosuje w celu przedstawienia dziennego oszacowana ceny LNG i poziomu odniesienia LNG, a także procedurę regularnego przeglądu tej metody.

(54)Oszacowanie ceny publikowane na podstawie niniejszego rozporządzenia powinno zapewnić większą przejrzystość państwom członkowskim i innym uczestnikom rynku w kwestii dominujących cen importu LNG do Europy. Większa przejrzystość cen powinna z kolei umożliwić państwom członkowskim i podmiotom prywatnym mającym siedzibę w Unii działanie w sposób bardziej świadomy i skoordynowany przy zakupie LNG na rynkach światowych, w szczególności przy korzystaniu z pośrednictwa dostawcy usług. Lepsza koordynacja zakupów LNG powinna zapobiec wzajemnemu przelicytowywaniu się państw członkowskich lub składaniu ofert kupna z cenami, które nie są zgodne z dominującą ceną rynkową. Dlatego też oszacowania cen i spready (poziomy odniesienia) publikowane na podstawie niniejszego rozporządzenia mają kluczowe znaczenie dla zwiększenia solidarności między państwami członkowskimi w zamawianiu ograniczonych dostaw LNG.

(55)Spoczywający na operatorach rynku obowiązek przekazywania ACER informacji na temat transakcji LNG jest konieczny i proporcjonalny, aby osiągnąć cel, jakim jest umożliwienie ACER ustanowienia poziomu odniesienia LNG, w szczególności ze względu na fakt, że jest on zgodny z obecnymi obowiązkami operatorów rynku w ramach REMIT, a ACER zachowa poufność szczególnie chronionych informacji handlowych.

(56)Giełda Title Transfer Facility (TTF) jest wirtualnym punktem obrotu w Niderlandach, która ze względu na swoją wysoką płynność często stanowi w praktyce miejsce ustalania cen dla europejskiego rynku gazu, wpływając na umowy i operacje zabezpieczające w całej UE. W szczególnych warunkach, po wdrożeniu innych środków dotyczących cen gazu, konieczna może być ukierunkowana nadzwyczajna interwencja w odniesieniu do cen kasowych TTF. Na wniosek Komisji Rada powinna przyjąć środek decyzyjny w celu ustanowienia dynamicznego mechanizmu korekty rynkowej dla transakcji na gaz ziemny na rynku kasowym TTF. Maksymalna cena, która ma zostać ustalona, musi zapewniać bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego w Unii i wewnątrzunijnych przepływów tego gazu oraz uwzględniać wpływ cen gazu na ceny energii elektrycznej. Aby nie wpływać na przepływy wewnątrzunijne, które powinny nadal umożliwiać przepływ gazu ziemnego tam, gdzie jest on najbardziej potrzebny, inne unijne giełdy gazu mogą być powiązane – za pośrednictwem dynamicznych widełek cenowych – ze skorygowaną ceną kasową obowiązującą na giełdzie TTF. Przy podejmowaniu decyzji w sprawie wniosków dotyczących wprowadzenia mechanizmu korekty rynkowej dla giełd gazu w Unii należy rozważyć alternatywne warianty, takie jak interwencje regulacyjne w mechanizm ustalania cen stosowany w umowach zakupu gazu.

(57)Unia stanowi atrakcyjny rynek dla międzynarodowych dostaw gazu i postrzegana jest jako wiarygodny partner w handlu energią. Przed wdrożeniem jakiejkolwiek interwencji rynkowej mającej wpływ na import, aby ograniczyć ewentualne ryzyko, działania powinny opierać się na kontaktach z partnerami międzynarodowymi i rozwiązaniach wypracowanych w drodze negocjacji.

(58)W obliczu możliwości poważnych zakłóceń w dostawach gazu i niedoborów dostaw Unia powinna być przygotowana do szybkiego stosowania różnych mechanizmów solidarności w celu opanowania sytuacji nadzwyczajnych. W tych nadzwyczajnych okolicznościach Rada, na podstawie wniosku Komisji, powinna mieć możliwość podjęcia decyzji w sprawie skutecznego mechanizmu alokacji gazu, w tym zasad ustalania cen, dostępnego dla państw członkowskich w przypadku sytuacji nadzwyczajnej w regionie lub w Unii.

(59)W rozporządzeniu (UE) 2017/1938 przewidziano już, że w sytuacji nadzwyczajnej państwa członkowskie mają możliwość priorytetowego traktowania dostaw gazu do niektórych krytycznych elektrowni gazowych ze względu na ich znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej i uniknięcia zakłóceń równowagi w sieci. Krytyczne elektrownie gazowe i powiązane z nimi ilości gazu mogą mieć istotny wpływ na ilości gazu dostępne na potrzeby solidarnego wsparcia w sytuacji nadzwyczajnej. W tym kontekście państwa członkowskie powinny mieć tymczasową możliwość wnioskowania o nadzwyczajne środki solidarnościowe, jeżeli nie są w stanie zabezpieczyć tych krytycznych ilości gazu niezbędnych do zapewnienia kontynuacji produkcji energii elektrycznej w krytycznych elektrowniach gazowych. Z tego samego powodu państwa członkowskie udzielające solidarnego wsparcia powinny być również uprawnione do zapewnienia, aby funkcjonowanie ich krytycznych elektrowni gazowych nie było zagrożone podczas udzielania solidarnego wsparcia innemu państwu członkowskiemu.

(60)W przypadku uruchomienia mechanizmu solidarności należy zezwolić na wnioskowanie jedynie o takie ilości gazu, jakie są potrzebne w elektrowniach, które państwa członkowskie uznały za krytyczne dla europejskiej wystarczalności systemu elektroenergetycznego. Należy ustanowić maksymalny limit krytycznych ilości gazu potrzebnych w każdym państwie członkowskim do zachowania bezpieczeństwa dostaw. Podstawę do ustalenia takich limitów stanowi metoda stosowana w prognozach zimowych ENTSO-E. W wyjątkowych i należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie powinny mieć możliwość przekroczenia maksymalnego limitu określonego w niniejszym rozporządzeniu.

(61)Ograniczenia nałożone przez ten środek na operatorów rynku są niezbędne, by zapewnić bezpieczeństwo dostaw gazu w sytuacji ograniczonych dostaw gazu i zwiększonego zapotrzebowania w sezonie zimowym. Opierają się one na istniejących środkach określonych odpowiednio w rozporządzeniach (UE) 2022/1369 i (UE) 2017/1938 i mają na celu zwiększenie skuteczności tych środków w obecnych okolicznościach.

(62)Niektórzy odbiorcy – w tym gospodarstwa domowe i odbiorcy świadczący podstawowe usługi społeczne – są szczególnie wrażliwi na negatywne skutki zakłóceń w dostawach gazu. Z tego powodu rozporządzeniem (UE) 2017/1938 wprowadzono mechanizm solidarności między państwami członkowskimi służący łagodzeniu skutków poważnych sytuacji nadzwyczajnych wewnątrz Unii oraz dopilnowaniu, aby gaz mógł płynąć do odbiorców chronionych w ramach solidarnego wsparcia. W niektórych przypadkach jednak zużywanie gazu nawet przez odbiorców chronionych można uznać za inne niż nieodzowne; ograniczenie tego rodzaju zużycia, które wyraźnie wykracza poza to, co jest potrzebne, nie podważyłoby celów określonych w rozporządzeniu (UE) 2017/1938, w szczególności ze względu na fakt, że zużywanie brakującego gazu do zastosowań innych niż nieodzowne mogłoby prowadzić do poważnych szkód w innych sektorach odbiorców prywatnych lub komercyjnych. Państwa członkowskie powinny zatem mieć możliwość osiągnięcia oszczędności gazu również poprzez ograniczenie, w określonych okolicznościach, zużycia gazu innego niż nieodzowne przez odbiorców chronionych. Wszelkie środki ograniczające stosowane przez państwa członkowskie powinny być jednak ściśle ograniczone do zużycia innego niż nieodzowne i w żadnym wypadku nie powinny ograniczać zużycia gazu przez odbiorców chronionych do celów podstawowych ani zmniejszać ich zdolności do odpowiedniego ogrzewania domów.

(63)Państwa członkowskie i ich właściwe organy powinny mieć swobodę określania mających zastosowanie środków ograniczających oraz działań stanowiących zużycie inne niż niezbędne, takich jak ogrzewanie powierzchni zewnętrznych, ogrzewanie prywatnych basenów i innych dodatkowych obiektów mieszkalnych. Dzięki możliwości ograniczenia zużycia innego niż nieodzowne państwa członkowskie powinny wzmocnić zabezpieczenia i zapewnić dostawy gazu do innych kluczowych sektorów, usług i gałęzi przemysłu, co umożliwi im kontynuowanie działalności w czasie kryzysu.

(64)Wszelkie środki mające na celu ograniczenie zużycia innego niż nieodzowne przez odbiorców chronionych powinny być konieczne i proporcjonalne oraz mieć zastosowanie w szczególności w sytuacjach ogłoszonego stanu kryzysowego na podstawie art. 11 ust. 1 i art. 12 rozporządzenia (UE) 2017/1938 lub unijnego stanu alarmowego na podstawie rozporządzenia (UE) 2022/1369. Pomimo stosowania środków ograniczających zużycie inne niż nieodzowne odbiorcy chronieni powinni nadal korzystać z ochrony przed odłączeniem. Państwa członkowskie powinny również zapewnić, aby takie środki nie ograniczały wymaganej ochrony odbiorców wrażliwych, których obecne zużycie należy uznać za nieodzowne.

(65)W przypadku sytuacji nadzwyczajnej państwa członkowskie oraz Unia powinny zapewnić przepływ gazu w ramach rynku wewnętrznego. Oznacza to, że środki stosowane na szczeblu krajowym nie powinny powodować problemów związanych z bezpieczeństwem dostaw w innym państwie członkowskim, natomiast dostęp do infrastruktury transgranicznej powinien w każdej chwili pozostać bezpieczny i możliwy pod względem technicznym. Obecne ramy prawne nie przewidują procedury, która mogłaby służyć skutecznemu rozwiązywaniu konfliktów między dwoma państwami członkowskimi dotyczących środków negatywnie wpływających na przepływy transgraniczne. Ponieważ sieci gazowe i elektroenergetyczne w UE są wzajemnie połączone, może to nie tylko doprowadzić do poważnych problemów w zakresie bezpieczeństwa dostaw, ale również osłabić jedność Unii wobec państw trzecich. Należy zatem przyznać Komisji uprawnienia do oceny zastosowanych środków krajowych oraz, w razie potrzeby, do arbitrażu w rozsądnym terminie. W tym celu Komisja powinna mieć możliwość zwrócenia się o zmianę tych środków w przypadku stwierdzenia zagrożeń dla bezpieczeństwa dostaw gazu do innych państw członkowskich lub do Unii. Z uwagi na wyjątkowy charakter obecnego kryzysu energetycznego adresaci decyzji Komisji powinni się do niej stosować bez opóźnień, które mogą potencjalnie utrudnić dostawy gazu do Unii. W związku z powyższym na okres stosowania niniejszego rozporządzenia należy zawiesić procedury pojednawcze ze względu na bezpieczeństwo funkcjonowania rynku wewnętrznego.

(66)Zasada solidarności energetycznej jest ogólną zasadą prawa Unii i ma zastosowanie do wszystkich państw członkowskich, a nie tylko do sąsiadujących ze sobą państw członkowskich. Ponadto efektywne wykorzystanie istniejącej infrastruktury, w tym transgranicznej zdolności przesyłowej i instalacji LNG, jest ważnym czynnikiem gwarantującym bezpieczeństwo dostaw gazu w duchu solidarności. W przypadku zakłóceń w dostawach gazu na szczeblu krajowym, regionalnym lub unijnym oraz w przypadku znaczącego przejścia z gazu rurociągowego na LNG państwa członkowskie powinny mieć możliwość korzystania nie tylko z możliwości dostaw z sąsiednich gazociągów, ale również z dostaw z państw, które dysponują instalacjami LNG. Niektóre państwa członkowskie powinny być w stanie udzielić solidarnego wsparcia innym państwom członkowskim, nawet jeżeli nie są one bezpośrednio połączone gazociągiem, ani poprzez państwo trzecie, ani inne państwa członkowskie. Należy zatem rozszerzyć obowiązek udzielenia solidarnego wsparcia na niepołączone państwa członkowskie dysponujące instalacjami LNG.