łączna liczba osób przybywających nielegalnie z Turcji do Grecji wynosiła: we wrześniu 2015 r. – 147 639, w październiku – 214 792, w listopadzie – 154 381, w grudniu – 104 399, w styczniu 2016 r. – 61 602, a w lutym – 56 335;

średnia dzienna liczba osób przekraczających granicę nielegalnie do dnia 29 lutego wynosiła w Grecji 1 943, w Bułgarii – 19, zatem łącznie były to 1 962 osoby;

łączna liczba nielegalnych migrantów, którzy dotarli do UE drogą morską i lądową (przez Grecję i Bułgarię) do dnia 29 lutego wyniosła 56 887. Większość z nich, tj. 56 335 osób (czyli 99 %), przypłynęła przez Morze Egejskie do wysp greckich;

Liczba osób przybywających nielegalnie do UE z Turcji jest wciąż wysoka, mimo że o tej porze roku z powodu zimowych warunków pogodowych spodziewano się zmniejszenia tej liczby. Ściślej rzecz biorąc, w okresie sprawozdawczym (tj. od dnia 1 lutego do dnia 2 marca):

W Turcji obecnie przebywa 2 928 975 uchodźców z Syrii, którym Turcja przyznała status grupy objętej tymczasową ochroną. Uzyskanie tego statusu umożliwia dostęp do usług publicznych, takich jak edukacja i opieka zdrowotna. Od dnia 15 stycznia 2016 r. status ten umożliwia także dostęp do rynku pracy. Do dnia 20 lutego władze tureckie otrzymały 15 wniosków o pozwolenie na pracę złożonych przez uchodźców syryjskich Dnia 15 lutego br. 273 519 Syryjczyków przebywało w obozach dla uchodźców, gdzie udzielane jest im różnego rodzaju wsparcie.

Na wykresie 3 przedstawiono liczbę nielegalnych migrantów przybywających co miesiąc z Turcji do Grecji w okresie od września 2015 r. do lutego 2016 r. Wykres 4 przedstawia liczbę nielegalnych migrantów przybyłych w tym samym okresie, tj. od września 2015 r. do lutego 2016 r., w rozbiciu na największe grupy narodowościowe (na podstawie oświadczeń migrantów składanych po przybyciu), czyli Syryjczyków, a w dalszej kolejności Afgańczyków i Irakijczyków. Dane liczbowe przedstawione w rozbiciu pokazują zmniejszający się odsetek Syryjczyków (spadek z 69 do 51 %), natomiast rosnący odsetek Afgańczyków (z 18 do 25 %) i Irakijczyków (z 8 do 17 %).

w okresie 1–15 lutego na terytorium Turcji wjechało legalnie 7 011 Syryjczyków, a opuściło – 12 769 Syryjczyków. Liczba Irańczyków wjeżdżających i wyjeżdżających legalnie wyniosła odpowiednio 65 546 i 62 226; w przypadku Irakijczyków liczby te wyniosły – 30 026 i 26 338 osób; w przypadku Libańczyków – 3 134 i 3 230 osób, a w przypadku Jordańczyków – 3 733 i 3 380. Zależnie od okresu ważności wizy cudzoziemcy mogą pozostać na terytorium Turcji przez okres wynoszący do 90 dni. Cudzoziemcy uprawnieni do bezwizowego wjazdu na teren Turcji mogą pozostać w tym państwie nie dłużej niż przez 90 dni w okresie nieprzekraczającym 180 dni;

W wyniku porozumienia politycznego co do źródeł finansowania i zasad funkcjonowania Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji („instrumentu”), które zostało osiągnięte przez państwa członkowskie dnia 3 lutego br., w dniu 17 lutego odbyło się pierwsze spotkanie komitetu sterującego. Komitet podjął decyzję o jak najszybszym rozpoczęciu przekazywania pomocy, której głównym celem jest zaspokajanie potrzeb humanitarnych populacji uchodźców żyjących w Turcji oraz zapewnienie dzieciom syryjskim dostępu do edukacji. Obecnie około 400 000 dzieci syryjskich nie może uczęszczać do szkół. Jest to ważny czynnik wypychający nie tylko obciążający ich życie codzienne, ale też zmniejszający ich szanse na lepszą przyszłość.

W dniu 5 lutego Turcja zmieniła swoją politykę wizową w odniesieniu do Irakijczyków. Zgodnie z nowymi zasadami od dnia 10 lutego br. obywatele Iraku nie mogą już uzyskać wizy na granicy. Aby wjechać na teren Turcji, obywatele Iraku muszą złożyć wniosek w tureckich misjach dyplomatycznych za granicą lub ubiegać się o wydanie wizy elektronicznej. Ponadto od dnia 5 lutego procedura wydawania wizy elektronicznej została ograniczona i obecnie mają do niej dostęp wyłącznie posiadacze ważnych wiz/dokumentów pobytowych Schengen, Stanów Zjednoczonych, Zjednoczonego Królestwa bądź Irlandii.

Turcja poczyniła znaczne postępy w odniesieniu do wypełniania swoich zobowiązań w zakresie readmisji uzgodnionych z Grecją. W dniach 24 i 25 lutego w Ankarze odbyło się posiedzenie delegacji tureckiej i greckiej w celu rozwiązania problemu zaległości w postaci 864 wniosków o readmisję. W dniu 26 lutego Turcja zatwierdziła 859 z tych wniosków. W Grecji w ośrodkach detencyjnych przebywało nadal 308 nielegalnych migrantów i w dniu 1 i 2 marca przeprowadzono niezwłoczne przekazanie autobusem osób powracających. Co więcej, Turcja i Grecja poczyniły postępy w dyskusjach dotyczących ustanowienia skuteczniejszych procedur readmisji, w tym dotyczących skierowania tureckich oficerów łącznikowych do pięciu punktów szybkiej rejestracji migrantów, tzw. hotspotów, (zaczynając od Lesbos) w celu ułatwienia powrotu migrantów ekonomicznych. Grecja i Turcja uzgodniły również, że co dwa tygodnie będą organizować wideokonferencje, aby wymieniać się informacjami oraz udoskonalać współpracę operacyjną. Państwa te zgodziły się także wzmocnić współpracę operacyjną w zakresie powrotów przy wsparciu ze strony UE i Fronteksu, w tym organizację wspólnych lotów powrotowych. Ponadto Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Ministerstwo Spraw Wewnętrznych prowadziły konsultacje w odniesieniu do wniosku Grecji o zwiększenie w Turcji liczby miejsc na potrzeby readmisji nielegalnych migrantów w uzupełnieniu do już istniejących lokalizacji w Dikili (na wybrzeżu Morza Egejskiego, w prowincji İzmir) oraz w miejscowości Ipsala (na granicy lądowej między Turcją a Grecją).

Od dnia 14 stycznia 2016 r. turecka straż przybrzeżna uzyskała dostęp do systemu rejestru statków ustanowionego przez Ministerstwo Transportu; rejestrowane są w nim wszystkie procedury kupna, sprzedaży i wycofania z użytku. Ponadto Turcja prowadzi prace w celu uzyskania dostępu do baz danych Interpolu dotyczących skradzionych statków zagranicznych.

przyspieszenia przygotowań do pełnego wdrożenia, od dnia 1 czerwca br., umowy o readmisji zawartej między UE a Turcją;

znacznej poprawy wykonania dwustronnego protokołu o readmisji zawartego między Turcją a Grecją, który przyczynił się do nadrobienia zaległości w rozpatrywaniu wniosków o readmisję i przekazywaniu osób powracających;

prowadzenia dalszych prac technicznych nad systemem dobrowolnego przyjmowania ze względów humanitarnych;

przyspieszenia wykonania wspólnego planu działania (np. poprzez omawianie i wdrażanie konkretnych środków, które przyczyniają się do zdecydowanego i ukierunkowanego wykonania tego planu).

Komisja i Turcja kontynuują rozmowy na temat priorytetów programu na 2016 r. w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA), koncentrując się wyraźnie na zwiększeniu pomocy finansowej, tak aby wesprzeć Turcję w spełnieniu wymogów planu działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego.

Wsparcie koordynowane za pośrednictwem Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji będzie stanowić uzupełnienie wsparcia UE, które już jest zapewniane Turcji w celu bezpośredniego wsparcia uchodźców syryjskich i tureckich społeczności przyjmujących. Od początku kryzysu na wspomniany cel przekazano z budżetu UE ponad 350 mln EUR. Z tej kwoty 71 mln EUR zostało jak dotąd przeznaczone na pomoc humanitarną udzielaną za pośrednictwem odpowiednich organizacji humanitarnych, przede wszystkim pomoc dla uchodźców w Turcji. Ponadto pierwszy program pomocy w ramach IPA, o wartości 18 mln EUR, który został zatwierdzony w maju 2015 r. przez zarząd unijnego funduszu powierniczego w reakcji na kryzys syryjski, jest już wdrażany w terenie w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb uchodźców syryjskich w Turcji w zakresie edukacji i bezpieczeństwa żywnościowego w drodze porozumień z organizacjami UNICEF i WFP podpisanych we wrześniu 2015 r. Na koniec 2015 r. na realizację projektów w Turcji przyznano funduszowi powierniczemu 165 mln EUR ze środków IPA na 2012 r., które mogły zostać umorzone, w tym 25 mln EUR przekazane przez Turcję w ramach współfinansowania, a także kolejne 15 mln EUR ze środków IPA na 2013 r. i 2015 r.

UE w dalszym ciągu zapewnia znaczącą pomoc uchodźcom syryjskim przebywającym w Libanie, Jordanii i Iraku, a także Syryjczykom przesiedlonym wewnątrz Syrii.

UE zakończyła procedurę rekrutacji i wstępne szkolenie oficera łącznikowego Fronteksu, który wkrótce zostanie skierowany do Turcji.

Część 4

Wnioski i zalecenia

Od października 2015 r. liczba nielegalnych migrantów wjeżdżających do UE z Turcji charakteryzuje się ogólnie tendencją spadkową, jednak w ostatnich dwóch tygodniach lutego zaczęła ponownie rosnąć i pozostaje na wysokim poziomie, biorąc pod uwagę porę roku.

Jak wskazano powyżej, Turcja podjęła szereg działań w celu wykonania wspólnego planu działania, jednak wspomniane wspólne wysiłki nie przekładają się jeszcze na wystarczające lub trwałe ograniczenie napływu migrantów. Jeśli Turcja chce zaradzić temu niepokojącemu zjawisku zbyt wysokiego napływu, musi jak najszybciej poczynić dalsze znaczne postępy w zapobieganiu nielegalnym wyjazdom migrantów i uchodźców ze swojego terytorium oraz w zintensyfikowaniu walki z osobami dokonującymi przerzutu przez granicę. W tym względzie kluczowe znaczenie ma przede wszystkim nasilenie działań na lądzie, aby zapobiec nielegalnym wyjazdom, oraz zwiększenie krajowych i międzynarodowych starań w celu bardziej skutecznego zwalczania przemytu migrantów.

W ciągu ostatnich miesięcy odnotowano zmiany w trendach migracyjnych: w lutym niemal 50 % całkowitej liczby migrantów, którzy dotarli do UE, było narodowości innej niż syryjska (byli to np. Afgańczycy, Irakijczycy, Pakistańczycy, Irańczycy, Marokańczycy, Banglijczycy, Palestyńczycy, Algierczycy). W celu uwzględnienia tego zjawiska zachęca się Turcję do sprawnego wynegocjowania oraz zawarcia umów o readmisji z odpowiednimi państwami trzecimi, w szczególności z państwami, które są źródłem nielegalnej migracji do UE, oraz do przyspieszenia ratyfikacji tych umów, które już zostały podpisane, ale jeszcze nie weszły w życie.

Turcja musi zapewnić, zgodnie z prawodawstwem krajowym, sprawny przebieg obowiązujących procedur przyznawania statusu ochrony międzynarodowej, które to procedury powinny kończyć się albo wyraźnym przyznaniem statusu uchodźcy, albo odrzuceniem wniosku. Turcja musi także zapewnić, że nielegalni migranci, którzy zostali zaklasyfikowani jako niepotrzebujący ochrony międzynarodowej, nie będą mieli możliwości nielegalnego przedostania się do UE.

Jednym z największych osiągnięć tego okresu sprawozdawczego są znaczne postępy poczynione przez Turcję i Grecję w wykonaniu zawartego przez te państwa dwustronnego protokołu o readmisji. Ma to szczególne znaczenie, ponieważ zapewnia podstawę rozszerzonego wykonania umowy o readmisji UE–Turcja i przybliża perspektywę osiągnięcia sytuacji, w której możliwe jest rzeczywiste zapewnienie powrotu do Turcji w krótkim terminie wszystkich migrantów ekonomicznych oraz migrantów, których wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej zostaną odrzucone. Obecnie należy zintensyfikować prace nad zapewnieniem terminowego przekazywania osób powracających; uzgodnieniem zakresu zadań w ramach wspólnych prac; wprowadzeniem procedur przyspieszonych; skierowaniem oficerów łącznikowych na pięć stosownych wysp; skuteczną komunikacją na temat procesu readmisji w celu zniechęcania do nielegalnej migracji; oraz nad dalszym rozwojem zdolności Grecji w celu zapewnienia takich powrotów.

Turcję wzywa się do wzmocnienia działań przeciwko przemytowi migrantów, w szczególności poprzez zacieśnienie współpracy z podmiotami z UE i państw członkowskich. Ściślej rzecz biorąc, wzywa się Turcję do podjęcia zdecydowanych działań przeciwko przemytowi migrantów; do dalszego zwiększania starań w celu zapobiegania nielegalnemu przekraczaniu granicy Turcji z UE, zwłaszcza poprzez nasilenie działań organów ścigania na lądzie; do dalszego zintensyfikowania starań straży przybrzeżnej i innych organów ścigania w odniesieniu do przeprowadzania wspólnych operacji; do nasilenia wymiany informacji na temat przemytu migrantów między tureckimi organami ścigania a podmiotami z UE i państw członkowskich, a także ułatwienia współpracy w ramach operacji NATO na Morzu Egejskim.

Zachęca się ją również do przyspieszenia przygotowań do wdrożenia od dnia 1 czerwca 2016 r. zawartej między UE a Turcją umowy o readmisji w celu readmisji obywateli państw trzecich. W tym względzie kluczowe jest jak najszybsze przyjęcie przez Radę stanowiska, jakie UE ma zająć w ramach Wspólnego Komitetu ds. Readmisji w odniesieniu do decyzji tego Komitetu o umożliwieniu stosowania od dnia 1 czerwca 2016 r. postanowień umowy o readmisji obywateli państw trzecich zawartej między UE a Turcją.

Turcja powinna także zintensyfikować swoją współpracę z UE w zakresie oceny potrzeb uchodźców syryjskich, co będzie pomocne w zaplanowaniu wsparcia w ramach Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji.

W związku z zawarciem umowy o Instrumencie Pomocy dla Uchodźców w Turcji UE musi ze swojej strony przyspieszyć przekazywanie pomocy w odpowiedzi na potrzeby uchodźców za pośrednictwem tego instrumentu. Zidentyfikowanymi sektorami priorytetowymi, jeśli chodzi o pomoc finansową dla uchodźców w Turcji, są: pomoc humanitarna, edukacja, integracja na rynku pracy, opieka zdrowotna i włączenie społeczne, infrastruktura gminna i wsparcie zarządzania przepływami migracyjnymi. Prowadzona obecnie ocena potrzeb pozwoli szczegółowo przeanalizować niedobory finansowania i określić priorytetowe potrzeby finansowe we wszystkich sektorach. Komitet sterujący instrumentu zapewni strategiczne wytyczne i zdecyduje o konkretnych działaniach, kwotach i o wyborze optymalnych instrumentów finansowych. Komisja zwoła drugie posiedzenie komitetu sterującego, gdy tylko udostępniony zostanie pierwszy przegląd oceny potrzeb.

Turcja i UE muszą kontynuować realizację swoich prac w zakresie zdecydowanego i ukierunkowanego wykonania wspólnego planu działania. Ważne jest, aby takie wspólne działania przyniosły szybko odpowiednie efekty w terenie, zwłaszcza w postaci ograniczenia napływu nielegalnych migrantów.